comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa nõ scãm unionẽ s scđ̃m tͣnsitionẽ creden¬
accedit ut ꝑ id quod accedit id ad quod acceat
maius fiat. s transitione ut id ad quod acce¬
dit cum illo ad quod accedit unum fiat. nec
sic inpane corpus xp̃i consecrari dm̃s ut de pa¬
ne corpus xp̃i eẽ accipiat. nec quasi nouũ corp
subito fc̃m demutata eẽntia. s inipsum corsꝰ
uerum mutatã eẽntiã. Nec ipsam sub̃am pa¬
nus ⁊ uini ĩnichilum redactam qr desiĩt eẽ
qđ fuit. s mutatam pociꝰ qr cepit cẽ aliud qͥ
non fuit. ⁊ ipsũ qđ cepit eẽ ex ea eẽ ñ accepit
q panis fuit. s ipsa eiꝰ eẽ accepit qñ desut
eẽ qđ fuit: hoc exp̾ssius distinximꝰ ꝓpt̃ eos
qui ex sua rõne fidi p̾iudicium faciunt.
sensu suo incedentes asserere nitunt᷑. uł hoc
ẽẽ solum qđ cernitur. uł tale eẽ qđ creditur.
hoc ÷ quia sola panis ⁊ iuni sp̃es ceruitur.

Expanded text:
sitionem credenaccidit, ut per id quod accedit, id ad quod accedit majus fiat; sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam. Nec ipsam substantiam panis et vini nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; sed mutatam potius, quia eoepit esse aliud quod non fuit, et ipsum quod coepit esse ex ea esse non accepit, quia panis fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur, vel hoc esse solum quod cernitur; vel tale esse quod creditur, hoc est, quia sola panis et vini species cernitur,
Abbreviated transcription (Latin):
talis fuit.⁊ ineo qđ dabat᷑ in mortalis fuit ⁊
tũ ipse qui mortalis dabat ⁊ qui inmortalis
dabat᷑ nõ duo s unus ipse fuit: Quomͦ enĩ
imortalis non dabatur. qui inuisibilit̃ sume¬
bratur. ⁊ incorruptibilit̾ manducabat᷑: Inui¬
sibilit̃ sumebat᷑. quant̃ ad formã dico ꝓpriam
corꝑis sui. non quantum ad spẽm sacramenti
sui. Inuisibilit̾ enim sumebat᷑ quia in eo qđ
sirmebat᷑ qđ ipse erat nõ uidebat᷑. Xp̃c enĩ
suinebat᷑ ⁊ sp̃es panis ⁊ uini tm̃ uidebat᷑. Iõ
dico inuisibilit̾ sumebatur. ⁊ qͦd erat ñ ude
bat᷑. Si gͦ ineo qđ  dabat qđ ipse erat ui¬
debatur. ⁊ ineo qđ dabat᷑ qđ erat ipse nõ
uidebatur. ⁊ si in eo qđ dabat tenebat᷑ ⁊
crucifigebatur. ⁊ in eo qđ dabat᷑ o frange¬
bat᷑ ⁊ nõ diuidebat᷑ edebat᷑ ⁊ ñ corrumpe¬
bat᷑. quid miraris si in eo qđ dabat mortał
dr̃ ⁊ in eo qđ dabat᷑ imortalis ⁊ in passibi¬

Expanded text:
talis fuit, et in eo quod dabatur immortalis fuit, et talis fuit, et in eo quod dabatur immortalis fuit, et tamen ipse qui mortalis dabat, et qui immortalis dabatur non duo, sed unus ipse fuit? Quomodo mortalis non dabatur qui invisibiliter sumebatur, et incorruptibiliter manducabatur? Invisibiliter sumebatur, quantum ad formam dico propriam corporis sui, non quantum ad speciem sacramenti sui. Invisibiliter enim sumebatur quia in eo quod sumebatur quod ipse erat, non videbatur: Christus enim sumebatur, et species panis et vini tantum videbatur. Ideo dico invisibiliter sumebaturin eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur, quod ipse erat non videbatur, etsi in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur, et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpebatur: quid miraris si in eo quod dabat mortalis dicitur, in eo quod dabatur immortalis et impassibi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit non tenebatur. Quantũ uoluit ⁊ qñ
uoluit naturã mortalitatis admisit. ꝗͣtũaũ
uasustinere noluit ⁊ qñ noluit eandem ase
pocestate remouit. Transiens inquit ꝑmedi¬
um illoꝵ ibat. Hum quid putas qđ xp̃c
luctando se de manib inimicoꝵ sub traxerit
cũ ab eis teneret᷑ ut transiens lib̾ ꝑ medium
illoꝵ iret. Ergo forcitudo corꝑis sola in eo
laudanda ÷ ñ uirtus ditatis. Non ita conuenit.
s exhibuit sequalem uoluit admittens ad se
exeo quod sponte portabat quantũ uoluit.
dispensationis diuine priusquam eam ꝑhen-¬
nit uicturus exueret. scđ̾m tempus aliquando
ex parte deposuit ⁊ it̃m cum tempus postula
posuisse inqua tam̃ aohuc cum tempꝰ postu¬
labat passurus fuit. Si gͦ hoc ẽẽ potuit ut ip¬
se seipsum manib gestaret ⁊ discipłis sine corrup¬
tione sui edendͥum distraueret. ⁊ tñ ipse qͥ dedit
⁊ qui dabat᷑. qui portau̾it ⁊ qui portabat᷑ idẽ eẽt.

Expanded text:
voluit non tenebatur. Quantum voluit et quando voluit non tenebatur. Quantum voluit et quando voluit naturam mortalitatis admisit. Quantum autem eam sustinere noluit, et quando noluit, eamdam a se potestate removit. Transiens, inquit, per medium illorum ibat . Nunquid putas quod Christus luctando se de manibus inimicorum subtraxerit, cum ab eis teneretur ut transiens liber per medium illorum iret? Ergo fortitudo corporis sola in eo laudanda est, non virtus Deitatis? Non ita convenit, sed exhibuit se qualem voluit admittens ad se, ex eo quod sponte portabat quantum voluit. dispensationis divinae, priusquam eam, perenniter victurus exueret, secundum tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum cum tempus postulabposuisse, in qua tamen adhuc, cum tempus postulabat, passurus fuit. Si ergo hoc esse potuit ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edendum distribuit, et tamen ipse qui dedit et qui dabatur, qui portavit et qui portabatur, idem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ⁊ ordo temporis postulabat pͥusꝙ̃
eam ꝑ mortem totam exueret aliqũ ex parte
qñ uoluit deposuit. ⁊rursum qñ uoluit recep̃.
t in hoc ipso ꝓbaret qi inquantum eam sustinu-¬
it ex necessitate ñ eẽt. qui sic ꝓpotestate in quan¬
tum uoluit eam ñ hr̃e. sustinere omnino non
morituros inuitaret. zelantes hostes quẽ rõne
coniuncere non potant furore extinguere uo¬
lebant. Itaq quasi uieum qui nicłi amplius
mortali hr̃et manꝰ iniecerunt in ipsum ⁊ duxe¬
runt eum insꝑcilium montis ut illĩc eũ p̾ci¬
picarent. Ipse autẽ ut oftendet se quidem
mortalem eẽ sustinurt ut deneret᷑. ⁊ ut it̾m
uoluntate ñ uecessitade mortalitatẽ ⁊ passi¬
bilitatem ferebat ñ sustinuit ut p̾cipitaret᷑.
Cum ẽẽt ducendus teneri se patient̃ tołabat.
cũ aũ eẽt p̃cipitandus potent̃ ꝑmediũ illoꝵ¬
tͣnsiens ibat. Quantũ uoluit tenebatur ⁊ qͣnt̃

Expanded text:
ratio et ordo temporis postulabat, priusquam ratio et ordo temporis postulabat, priusquam eam per mortem totam exueret, aliquando ex parte quando voluit deposuit, et rursum quando voluit recepit. Ut in hoc ipso probaret, quod inquantum eam sustinuit, ex necessitate non esset, qui sic pro potestate inquantum voluit eam non habere, sustinere omnino non  vitam mortales et morituros invitaret, zelantes hostes quem ratione convincere non poterant, furore exstinguere volebant. Itaque quasi in eum qui nihil amplius mortali haberet: Manus injecerunt in ipsum, et duxerunt eum in supercilium montis, ut illinc eum praecipitarent . Ipse autem ut ostenderet se quidem mortalem esse, sustinuit ut teneretur; et ut iterum voluntate non necessitate mortalitatem et passibilitatem ferebat, non sustinuit ut praecipitaretur. Cum esset ducendus, teneri se patienter tolerabat. Cum autem esset praecipitandus, potenter per medium illorum transibat. Quando voluit tenebatur, et quando
Abbreviated transcription (Latin):
quamus tñ credatur quia altum fuit.
Qđ si alt̾m dicendum ÷ tego absq p̃uidi¬
cio u̾itatis magis sensu ad illud accedo
ut illud in passibile ⁊ in mortale quantũ
tradidisse dicatur. Siquis aũ obitiendũ
ĩdubitant̃ ꝓfitemur mortalẽ fuisse dñ
mortalem fuisse non credemus mortuũ
negaremus. Humanagͦ natura in xp̃o
mortalis fuit. s uoluntate non necessita¬
te. Ex eo enu quo ꝑ gr̃am ab om̃i pecca¬
to inuuda. u̾bo di inunitatem ꝑsone
iuĩcta ÷ ab om̃i mortis necessitate ⁊ debito
lib̾a facta ⁊ ut nichil morti deberet ꝓ eo¬
qđ peccati nicħ hr̃ẽt. Sustinuit tñ spon¬
te mortalitatem qr mortẽ sustiuere uole¬
bat quautum si mortalitatem ñ sustiuis¬
s mori om̃ino non potuiss. Sic gͦ spõte
mortalitatẽ portauit quousq mortẽ gu¬
staret. ⁊ ita mortalitatẽ deponeret. Qa
gͦ uoluntate ñ necessitate mortalis fuit
ipsius mortalitatis ꝓprietatem scđm qđ

Expanded text:
quamvis tamen credatur quod alterum fuit. quamvis tamen credatur quod alterum fuit. Quod si alterum dicendum est ergo absque praejudicio veritatis magis sensu ad illud accedo, ut illud impassibile et immortale, quantumtradidisse dicatur. Si quis autem objiciendum indubitanter profitemur mortalem fuisse Domimortalem fuisse non crederemus, mortuum negaremus. Humana ergo natura in Christo mortalis fuit, sed voluntate, non necessitate. Ex eo enim quo per gratiam ab omni peccato munda verbo Dei in unitatem personae juncta est, ab omni mortis necessitate et debito libera facta est, ut niquod peccati nihil haberet, sustinuit tamen sponte mortalitatem, quia mortem sustinere volebat. Quia si mortalitatem non suscepisset mori omnino non potuisset. Sic ergo sponte mortalitatem portavit, quousque mortem gustaret, et ita mortalitatem deponeret. Quia ergo voluntate non necessitate mortalis fuit, ipsius mortalitatis proprietatem, secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
uet̃is pasche panem ⁊ uinum in corpus ⁊
sanguinem suũ diuna potentia tͣnsmutãs
apłis sumendum distribuit. ⁊ ut idem pͦ
hoc in memoriam sui agerent p̾cepit.
Solent quidam querere quale corpus
suum discipulis suis dominꝰ iħc xp̃c tradi
q̃stionem. Ego in eiusmodi sic̃ ⁊ in aliis
ꝓfessus sum diuina secrera magis ueneran¬
da quam discutienda censeo. Simplicita¬
ti fidei hoc sufficere puto si dicimus qr
tale dedit quale uoluit.⁊ rursum quale
uoluit. Iõ autem ipse nouit quale dedit
qr sapientia erat ⁊ uou potuit ignorare
quod fuit. ꝓpt̃ea leuiꝰ se questione absol¬
uit ⁊ fortassis tucius in semetipso subsistit
qui non dicit mortale dedit ne uideat᷑
dicere contra sacramenti dignitatem. nec
dicit in mortale dedit ne estiet᷑ crede
contra eam que in xp̃o ante resurrectio¬
nem fuit mortalis corꝑis ueritatem. ꝓpt̃
hoc fortassis meluis ÷ ut neutrũ definire
p̾sum amus quãuis tñ alt̃m fuisse credamꝰ
Sic itaq non dicatur. hoc uł hoc fuit

Expanded text:
veteris paschae panem et vinum in corpus et sanguinem suum divina potentia transmutans apostolis sumendum tribuit, et ut idem post hoc in memoriam sui agerent praecepitSolent quidam quaerere quale corsuum discipulis suis Dominus Jesus Christuspertinent quaestionem. Ego in ejusmodi, sicut in aliis professus sum, divina secreta magis veneranda quam discutienda censeo. Simplicitati fidei hoc sufficere puto, si dicimus quia tale dedit quale voluit; et rursum quale voluit. Iquia sapientia erat; et non potuit ignorare quod fuit, propterea levius se quaestione absolvit, et fortassis tutius in semetipse subsistit, qui non dicit mortale dedit, ne videatur dicere contra sacramenti dignitatem, nec dicit immortale dedit, ne existimetur credere contra eam quae in Christo ante resurrectionem fuit mortalis corporis veritatem. Propter hoc fortassis melius est, ut neutrum definire praesumamus, quamvis tamen alterum fuisse credamus. Sic itaque non dicatur hoc vel hoc fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuam quam inuentrem tuum. Cibus iste aĩe
nõ corꝑis ÷. Noli inipso querere consuetudinẽ
ci cͣorꝑalis. Uenit ad te ut comedat᷑: ñ ut con¬
sumatur. Uenit ut gustetur non ut incorꝑeꝰ
illi dici aut respondi non potuit. Cibus sun
grandium. cresce ⁊ manducabis ine. Hon
ut me mutes inte sic̃ cibum carnis tue. s cu
mutab̃̾is in me. Itaq prudent̾ discerne qͥdu
sacramento di sensui exibitum sit. quid sp̃u
accomodatũ. Qiam ut solet si post cõpletat
ꝑceptionem aliquid it̃ato senseris : in hoc quos
spẽs ad ꝓprietatẽ sensui famulat᷑. ut u̾rtas sina¬
litudinis uͥq conseruet᷑. Nam si in aliqͦ quat̃
scł sensui exhibendum ÷ sunilitudo deficeret
illic ꝓculdubio sacramentũ nõẽẽt s res ipsa
ꝓderet᷑ ⁊ manifestaret᷑ euidenti miracło. qd
ñ conuenit quãdui fides locum ht̃. P osti

Expanded text:
tuam, quam in ventrem tuum. Cibus iste animae tuam, quam in ventrem tuum. Cibus iste animae non corporis est. Noli in ipso quaerere consuetudinem cibi corporalis. Venit ad te ut comedatur, non ut consumatur. Venit ut gustetur, non ut incorporeilli dici aut responderi non potuit. Cibus sum grandium, cresce et manducabis me; non ut me mutes in te, sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me. Itaque prudenter discerne, quid in sacramento Dei sensui exhibitum sit; quid spiritui accommodatum, etiam ut si solet post completam perceptionem aliquid iterato senseris; in hoc quoque species ad proprietatem sensui famulatur, ut veritas similitudinis ubique conservetur. Nam si in aliquo quantum scilicet sensui exhibendum est similitudo deficeret, illic procul dubio sacramentum non esset. Sed res ipsa proderetur et manifestaretur evidenti miraculo, quod non convenit quandiu fides lo
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos ad spiritalem p̃sentiam q̃rendam ⁊ inue¬
niendam excitaret. Lostea cõpleta dispensa¬
tione scđm corꝑalem p̾sentiam recessit.⁊ scd̃m
spiritalẽ p̾sentiam remansit. Nam ut osten¬
det quia scdm spiritalem p̾sentiam ũ recede¬
bat. qñ scđ̾m corꝑalem p̾sentiam abire dispo¬
nebat ait. Ecce ego uob̾cũ sum omnib dieb
usq ad consumationẽ scłi. Sic gͦ in sacram̃to
querendã exciteris ⁊ inueniendam adiuue
Qũ inmanib sacramentũ eiꝰ tenes corꝑalt
tecũ ÷. Qñ ore suscipis corꝑalit̃ tecum ÷. sñ
manducas ⁊ qñ gustas corꝑalit̃ tecũ ẽ. Dens
inuisu in tactu in sapore corꝑalit̾ tecũ ẽ
Quamdiu sensus corꝑalit̾ afficit᷑: p̾sentia corꝑas
non aufert᷑. Bostquã aũ sensus corꝑalis inꝑcipici¬
tum sacramentum. uirtus manet. Xp̃c de ore
ad cor transit. Melius ÷ tͥ ut eat inmentem

Expanded text:
ut eos ad spiritualem praesentiam quaerendam et inveut eos ad spiritualem praesentiam quaerendam et inveniendam excitaret. Postea completa dispensatione secundum corporalem praesentiam recessit, et secundum spiritualem praesentiam remansit. Nam ut ostenderet, quod secundum spiritualem praesentiam non recedebat, quando secundum corporalem praesentiam abire disponebat, ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Sic ergo in sacramento quaerendam exciteris, et inveniendam adjuveris. Quando in manibus sacramentum ejus tenes, corporaliter tecum est. Quando ore suscipis, corporaliter tecum est. Quando manducas, et quando gustas, corporaliter tecum est. Denique in visu, in tactu, in sapore, corporaliter tecum est. Quandiu sensus corporaliter afficitur, praesentia ejusnon aufertur. Postquam autem sensus corporalis in percipienctum sacramentum virtus manet; Christus de ore ad cor transit. Melius est tibi ut ea in mentem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iut nec corruptione aliqua affici possit nec
sordib macłari. Itaq si qũ hec fieri uideris uoli
tunere ipsi s sollicitus esto tͥ. Ipse ledi ñ pot̃
tu noceri potes qui male credere potes.
Sed fortassis it̾m dicit tibi cogitatio tua qͥd̃
fiat de corpore xp̃i post quam sumptum fuerit¬
⁊ comestum. Tales sunt cogitationes hominum
ut uix quiescere ueluit in hũs maxune q̃ que¬
Audi gͦ.  Corꝑalem p̾sentiam xp̃i queris: In
celo quere. Ibi xp̃c ÷ ad dext̃am patͥs sedens.¬
Tecum ad tempus eẽ uoluit. qñ ⁊ quamdiu
necesse fuit. Exibuit tͥ ad tempus corporalẽ
p̾sentiam suam ut te ad spũalem excitaret.
Iõ corporalit̃ ad ce uenit ⁊ exibuit tͥ ad tempꝰ
corporalẽ p̾sentiam suam. ut ꝑ illam spirituał
inueniretur q̃ nõ auferet᷑. Ita ꝑcaͬuem assũp¬
tam olim inmundum uenit ⁊ scdm p̾sentiam
corꝑalem ad cempꝰ cum hominib conu̾satus ÷

Expanded text:
Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando haec fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qui male credere potes. Sed fortassis iterum dicit tibi cogitatio tua: Quid fiat de corpore Christi, postquam sumptum fuerit et comestum? Tales sunt cogitationes hominum, ut vix quiescere velint, in his maxime quae quaeAudi ergo corporalem praesentiam Christi. Quaeris? In coelo quaere. Ibi Christus ad dexteram PatTecum ad tempus esse voluit, quando et quandiu necesse fuit. Exhibuit tibi ad tempus corporalem praesentiam suam, ut te ad spiritualem excitaret. Ideo corporaliter ad te venit, et exhibuit tibi ad tempus corporalem praesentiam suam, ut per illam spiritualis inveniretur, quae non auferretur. Ita per carnem assumptam olim in mundum venit, et secundum praesentiam corporalem ad tempus cum hominibus conversatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando sic̃ conting̾e solet ut uideas aliqͣ
fieri in hoc sacramento que muiꝰ digna eẽ¬
indebuntur. noli horrere sola spẽs que ap¬
paret hec ht̃: ł monstrat sp̃em sibi seruat
u̾itatem. Exibet sensui tuo similitudinem
cibi corꝑalis ut sensus tuus ꝑemnia in suo
erudiatur. seruat corꝑi suo u̾itatẽ nature
inuiolabilis ⁊ in mortalis ne insuo corrũpat᷑.
Si in aliqͦ a similitudine recedet uerũ sacra¬
mentum ñ eẽt. Et ꝓderet se ibi ⁊ tolleret
Qđ ita fieri non oportet. Itaq quantũ ad
nos seruat ꝑ oĩa corruptibilis cibi similitu¬
dinẽ.⁊ tũ ñ amretit quantũ ad se in uiolabił
corporis u̾itatem. Uidet᷑ corrodi ⁊ manet incorrup
tus. Uidetur affici uł maculari ⁊ ꝑseuerat inuio¬
latus. Sustinet hec fieri curase: ne sensus nr̃
aliquid alieniun ꝑcipiat: s not recipit hec
in se ne incorruptibilis natura sinceritatem
suam amittat. Tanta ÷ dignitas ⁊ munditia corꝑis

Expanded text:
liquando, sicut contingere solet, ut videas si qua fieri in hoc sacramento quae minus esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset et perderet se ibi, et tolleret i videretur. Quod ita fieri non oportet. Itaque, quantum ad nos, servat per omnia corruptibilis cibi similitudinem, et tamen non amittit quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incortus. Videtur affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet haec fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, sed non recipit haec in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis
Abbreviated transcription (Latin):
infigura sacramenti corꝑis xp̃i p̾cessit. ꝑostꝗͣ
autẽ u̾itas uenit signũ emedio sublatũ ÷ ex
quo iam non erat res que futura significaret᷑:
s que p̾sens ꝑciꝑetur. Mansit tñ figura
quam dui res nõdũ fuit ⁊ exhibitũ ÷ pͥus in si¬
militudine qđ pͦmodum cõplendũ erat in
ueritate. Egyptus mundꝰ. ext̃minator dia¬
bolus. agnus xp̃c. sanguis agni passio xp̃i.
domꝰ auimarũ corꝑa. domꝰ cogitationũ corda.
Hec sanguine tingimus ꝑpassionis fidem:
illa sanguine tingimꝰ ꝑ passionis imitationẽ.
crucis signũ intus ⁊ foris opponentes contͣ
adu̾sarias potestates. Deniq carnes agni
comedimꝰ qñ in sacramento uerum corpus eiꝰ
sumendo ꝑ fidem ⁊ dilectionẽ xp̃oincorpora
t᷑ s qui manducat ei quã manducat incor¬
ꝑatur. Iccirco uoluit xp̃c ã nobis mandu¬
cari: ut nos sibi incorꝑaret. Hoc÷ sacra¬
mentũ corꝑis xp̃i ⁊ res sacramenti corꝑst¬

Expanded text:
in figura sacramenti corporis Christi praecessit. Postquam in figura sacramenti corporis Christi praecessit. Postquam autem veritas venit, signum e medio sublatum est: ex quo jam non erat res quae futura significaretur, sed quae praesens perciperetur. Mansit tamen figura quamdiu res nondum fuit; et exhibitum prius est in similitudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus mundus, exterminator diabolus, Agnus Christus, sanguis agni passio Christi, domus animarum corpora, domus cogitationum corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem; illa sanguine tingimus per passionis imitationem, crucis signum intus et foris opponentes contra adversarias potestates. Denique carnes agni comedimus, quando, in sacramento verum corpus ejus sumendo, per fidem et dilectionem Christo incorporamtur, sed qui manducat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret, hoc est samentum corporis Christi, et res sacramenti cor
Abbreviated transcription (Latin):
eis distribuerat sacramentũ corꝑis ⁊ satigui¬
nis sui ubi ⁊ ipse uidas erat sic̃ sc̃s lucas
euidentissime narrat. Ac dem̃ ad hoc
uentum ÷ uͥ scd̾m narrationẽ ios̃is aptis¬
sue ꝑbucellam tuictam atq porrectam suũ
expͥmit traditorem. Fortassis ꝑ panis tinictionẽ
illius significans fictionẽ. Non enim omnia q̃¬
detingunt᷑ abluunt᷑ : s ut inficiant᷑ ñ nulla tin¬
guntur. Si aũ bonũ aliquid sig̾cat hec tinctio
eidẽ bono ingratũ ñ inmerito ⁊ secuta dampna¬
tio. E hec qͥdã u̾ba sunt beati augustim suꝑ
eo qđ quesitũ ÷ si iudas in bucella corpus xp̃i
accepit. Exeo tñ qđ traditori suo dñs ad no¬
tandũ eum bucfllam intiictam dedit con¬
suetudo hit̃. ut corpus xp̃i fideles utuictum
olim quantũ ad effectum remissionis pecca¬
toꝵ baptismi uicem gerebat mare rubrũ
autẽ eiusdẽ similitudinẽ ⁊ figurã p̾fere¬
bat: ita agnus paschalis cuiꝰ carnes apopło
edebant᷑ ⁊ sanguine postes domoꝵ signabant᷑

Expanded text:
us distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est ubi secundum narrationem Joannis apertissime per buccellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem: fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquod significat haec tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Et haec quidem verba sunt beati Augustini super eo quod quaesitum est, an Judas in buccella corpus Christi accepit. Ex eo tamen quod traditori suo Dominus, ad notandum eum, buccellam intinctam dedit, consuetudo habeat ut corpus Christi fideles intinctum olim quantum ad effectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
G mors xp̃i exemplum fuit ut peccato moriam.
⁊ resurrectio eus exemplum fuit. ut iusticie ui¬
mortuus ñ ÷ ⁊ uere nõ surrexit. simors eiꝰ uł
resurrectio u̾a non fuit. Absit: nam de
ipso scriptum ÷. Uere languores nr̃o ipse tu¬
uera fuit. ⁊ exemplum fuit. Qr̃ gͦ sacramentũ
altaris similitudo ẽẽ nõ potest ⁊u̾itas: Iu
alio quidem similitudo in alio ueritas.

Expanded text:
oriamur; et resurrectio exemplum fuit, ut justitiae vimortuus non est, et vere non surrexit, si mors ejus vel resurrectio vera non fuit. Absit! nam de ipso scriptum est: « Vere languores nostros ipse tuvera fuit, et exemplum fuit. Quare ergo sacramentum altaris similitudo esse non potest et veritas? In alio quidem similitudo, in alio veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
Uł missa dicta ⁊ sic̃ quidã putant abenite¬
cendo. qr tempore qͦ sacerdos incipit conse¬
crare corpus dñi cathecumini foras emittun¬
tur. Lecto enir euaugłio diaconꝰ elamat.
Si quis cathecuminus ad÷ exeat foras.
se autẽ iłic ñ credebat se illis. capli ꝑtis ixͤ

Expanded text:
 missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit consecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest exeat foras. se autem Jesus non credebat se illis . PARS NONA.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i unum ⁊ ex hiis in quib pͥncipalit̾
salus constat. ⁊ int̾ omnia singłare. qr ex
ipso omnis scĩficatio ÷. Hec enum hostia se¬
mel ꝓ mundi salute oblata om̃ib p̾ceden¬
tib ⁊ subseq̃ntib sacram̃tis uirtutẽ dedit.

Expanded text:
Christi: unum, ex his in quibus principaliter salus constat, et inter omnia singulare, quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro mundi salute oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacr
Abbreviated transcription (Latin):
tem suum sp̃e sc̃s uenit. E dignũ ÷ ut ha¬
beat unusquisq diem suũ ⁊unicuiq in die
suo conuiuium p̃paretur. Alium diem
ht̃ sapientiam. alium incellectus. alium con¬
silium. alium fortitudo. alium scientia. aliũ
pietas. alium timor. Talia coniuuia xp̃c¬

Expanded text:
tem suum Spiritus sanctus venit. Et dignum est ut habeat unusquisque diem suum et unicuique in die suo convivium praeparetur. Alium diem habet sapientia, alium intellectus, alium consilium, alium fortitudo, alium scientia, alium pietas, alium timor. Talia convivia Chri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ post᷑ qͣuã institutum ⁊ ut baptizatũ sac̾dos
in uertice liniat consignatio tñ frontis solis
pontificib reseruatur. Solus enim pontifex
frontem consignare ac linure potest ⁊ sp̃m pa
De sacramento confirmationis id ÷ imposi .xiii.¬
tionis manuum etiam queritur utrum maius
sit sacramentum quã baptismus. S sicut sa¬
eri canones diffiniunt utrumq magnũ om̃ino
ẽ sacramentum ⁊ summa deuotione pensdndum.
Quamuis tñ alt̾um id ⁊ impositio manuum.
ineo quod asolis sumiis pontificib celebrat᷑
maiori uideat᷑ reuerentia colendũ. S hec duo
ita coniuncta sunt uioꝑatione salutis ut uisi
morte int̾ueniente omiino seꝑari ñ possi nt.
Qd̾ ñ debeat iterarimanꝰ ĩpositio sic̃
nec baptismꝰ ⁊ qd̾ aieuinis celebranda.
De sacramento impositionis manuum dif U¬
finitum ÷ ut nulla ratione iteret᷑ sic̃ nec bap¬
tismus ⁊ si forte factum fuerit graui peniten¬

Expanded text:
et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare et linire potest, et Spiritum De sacramento confirmationis, id est impositionis manuum etiam quaeritur utrum majus sit sacramentum quam baptismus. Sed sicut sacri canones definiunt, utrumque magnum omnino est sacramentum, et summa devotione pensandum. Quamvis tamen alterum, id est impositio manuum in eo quod a solis pontificibus celebratur, majori videatur reverentia colendum, sed haec duo ita conjuncta sunt in operatione salutis, ut nisi morte interveniente omnino separari non possint.d non debeat iterari manus impositio sicut nec baptismus, et quod a jejunis celebranda sit. De sacramento impositionis manuum definitum est, ut nulla ratione iteretur, sicut nec baptismus; et si forte id factum fuerit gravi poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
N gestis pontificalib legit᷑ iii¬
qd siluester papa constituit ut baptiratum
tem eum c̃seq̃ndi sine manus ipositione
baptizatum abhac uita migrare c̃tiug̾et.
Quod quidẽ om̃ino ꝑicłosum eẽt. Qiuia sĩ
in baptismo remissio peccatoꝵ accipitur.
ita ꝑ manus impositionem sp̃s paraclitꝰ datꝰ
hic grã datur ad confirmationẽ. Quid aũ
ꝓ dest si alapsu erig̾is. nͥ etiã ad standum
confirmeris : ꝓpt̃ea timendum ÷ hiis qui
ꝑ negligentiam amittũt ep̃i p̾sentiã ⁊ ñ
suscipiunt manus impositionẽ. ne forte
ꝓptẽa dampnentur quia festinare debue¬
runt dũ potueriut. ꝓpt̃ eos enĩ qui
articło temporis p̃ueniunt᷑ instituta ẽ
illa qud sacerdas baptiratum statim inusrtice
linit sacri crismatis unctio. ut in hoc ipso osten¬
datur quantum sacramentum istud ad salu
cauetur neforte sine ipso abhac uita subtͣhant᷑.
Manifestum ÷ autem qđ primis temporib om̃is
unctio crismatis ꝑsolos pontifices fiebat. S

Expanded text:
n gestis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum tem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migrare contingeret. Quod quidem omnino periculosum esset. Quia sicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, itaa datur ad confirmationem. Quid autem prodest si a lapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice linit, sacri chrismatis unctio, ut in hoc ipso ostendatur quantum sacramentum istud necessarcavetur ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uocem aliquam. uł sonum uocis ad aures uem¬
entem intelligere debemus. G fama eius:
noticia eius ipsum ÷ nomen eius. Et rursum
ipsa noticia eius non aliud ÷ quam fides eus.
quia ꝑ fidem solam nẽ int̃im cognoscitur d̃.
pͥmodum etiam cognoscendus ꝑ sp̃em. Fides
gͦ dĩ ipsa ÷ nomen di. ꝑ quam nc̃ in hominib
noticia eius habetur. uͭ adhuc abhominib p̃¬
sentia eius nonuidetur. Puto iãm obscurum
uł ambiguum ñ eẽ quemadmodum in nomine
di saluatur: qui in eo quod de ipso sentire
potuit ⁊ sentiendo credit. iustificat᷑. ⁊ iustifi¬
catus liberat᷑. Rursum qualit̾ nomen dĩ
scĩficatur quando abhiis aquib cognoscit᷑
ds honoratur. Hoc dubium ñ ÷ si ei quẽ iã
ꝑfidem cognoscere meruimus: casti. timoris
⁊ dilectionis reuerentiam exibemus. Quid tͥ
uidetur: Si nomen dĩ ÷ noticia eius ⁊ fide
eius in nob̾. nonne in nomine baptizant᷑ qui
p̾dicatur ⁊ unitas non negatur. Qñ gͦ bap¬
confiteris cum dicis baptizo te in nomine

Expanded text:
 sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus. Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam fides ejus; quia per fidem solam nunc interim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc ab hominibus praesentia ejus non videtur. Puto jam obscurum vel ambiguum non esse, quemadmodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen Dei sanctificatur quando ab iis a quibus cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium non est, si ei quem jam per fidem cognoscere meruimus: casti timoris et dilectionis reverentiam exhibemus. Quid tibi videtur? Si nomen Dei est notitia ejus, et fides ejus in nobis est, nonne in nomine ejus baptizantur qui praedicatur, et unitas non negatur. Quando ergo bapconfiteris cum dicis: « Baptizo te in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
URis matis unctionem iam ab antiqͦ
inuet̾i testamento institutam legi¬
mus. qua tc̃ quidem reges solum ⁊ sacerdo¬
tes limebantur. Quoꝵ unctione singłaris
ille unctus p̾figurabatur. qui p̾cunctis
participib suis unctus ÷ ut. cum illo parti¬
ciparenx in nomine qui participes illius eẽ
quo nomen om̃s cõmunicare ceꝑunt oiñs
unctionem acciꝑe debuerunt. Quia in xp̃o
om̃s genus electum sumus regale sacerdo¬
tium. Crisma exoleo ⁊ balsamo conficit᷑.
Quia ꝑ oleum infusio grẽ. ꝑbalsamũ odor
bone fame designatur. pontifices celeb¬
que usitato nomine confirmatio uocat᷑.
qua xp̃ianus unctione crismatis ꝑ imposi¬
tionem manus infronte signatur. solis

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis articipibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse quo nomen omnes communicare coeperunt, omnes unctionem accipere debuerunt, quia in Christo omnes genus electum sumus, et regale sacerdotium . Chrisma ex oleo et balsamo conficitur, quia per oleum infusio gratiae, per balsamum odor bonae famae designatur. CAP. II. e usitato nomine confirmatio vocatur, qua Christianus unctione chrismatis, per impositionem manus in fronte signatur; solis
Abbreviated transcription (Latin):
cis ẽẽ potest : Hic ÷ ihi ÷ ⁊ totum utͦbiq est
⁊ inmultis locis similit̾. Holi mirart. Qui locũ
fecit corpus fecit. ⁊ locum uicorꝑe ⁊ corpus in loco.
& qui fecit ut corpus unum in loco uno ẽẽt
uno ẽẽt. cu qđ factum ⁊ udisti ⁊ nescis aliud
nͥ qđ factum ÷ qđ iuidisti. Iccirco miraris qñ
aliud uides uł audis ꝗͣd uidere ⁊ audire c̃sue¬
sti. Ipse aũ ñ mirat᷑ qñ aliud facit quã quod
facere consueuit. quia qñ illud fecit sciuit¬
⁊ tunc quod alit̾ fac̾e̾ potuiss siuoluiss:. Iccir¬
co cum quid mirari ceꝑis ⁊ dixerit forte tibi
cogitatio tua quomͦ hoc eẽ possit. cõgica fa¬
cientem ⁊ desuiet ẽẽ mrabile quicqͥd illud
fuerit. & si forte mirabile ẽẽ nõ desierit.
tñ incredibile non erit. Si factor omp̃s cogitat᷑
ñ erit impossibile quiquid erit.

Expanded text:
cis esse potest? Hic est, ibi est. Et totum utrobique est cis esse potest? Hic est, ibi est. Et totum utrobique est et in multis locis similiter. Noli mirari. Qui locum fecit, corpus fecit, et locum in corpore, et corpus in loco. Et qui fecit ut corpus unum in loco uno esset,uno esset; tu quod factum est vidisti, et nescis aliud nisi quod factum est quod vidisti. Idcirco miraris quando aliud vides vel audis, quam videre et audire consuevisti. Ipse autem non miratur quando aliud facit quam quod facere consuevit; quia quando illud fecit scivit, et tunc quod aliter facere potuisset, si voluisset. Idcirco cum quod mirari coeperis, et dixerit forte tibi cogitatio tua quomodo hoc esse possit, cogita scientem, et desinet esse mirabile, quidquid illud fuerit. Et si forte mirabile esse non desierit, tamen incredibile non erit. Si factor omnipotens cogitatur, non erit impossibile quidquid erit.
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit᷑. scđ̾m se aũ ĩ tegrũ manet. sic
ĩ singłis partib totũ sic̃ ĩ diu̾sis locis
unũ ⁊ idem iꝑ.S mme
oli autem putare qñ partes uides insacren
altaris quasi diuisum sit uł seꝑatũ a se. aut
uelut ꝑmenbra discerptum corpus xp̃i. Ipse urte¬
germanet ⁊ inse nec diuidit᷑. nec partitur. S
tͥ scałm sp̃ẽm exiberi oportebat qđ ad misticam
significationem ꝑtinuit. Monstrat gͦ tͥ foris
spẽm inqua sensus tuus erudiatur. ⁊ seruat intꝰ
corꝑis sui incorruptionem inqua unitas eius
ñ diuidat᷑. Uidet᷑ pars una. ⁊ quasi pars eẽ
uidetur ⁊ totũ ibi ÷. & pars alta uidet᷑ ⁊ quasi
alt̾a uidetur ⁊ idẽ ẽ ⁊cotũ ipsum. Et si t̾cia
pars uidet᷑ similit̃ idem ipsum ÷ ⁊ totum.
Totum hic ⁊ totũ ibi nec minus in parte quã
in coto nec in toto maius quam in parte. Qͦtc̃q
partes feceris in singłis totum ÷. Nec mireris.
opus di ÷ hoc. Si indiu̾sis locis pot̃ eẽ unus.

Expanded text:
m se autem integrum manet, sic in singulis partibus totum, sicut in diversis locis unum et idem ipsum est. Noli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividitur, nec partitur. Sed tibi secundum speciem exhiberi oportebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videtur et idem est et totum ipsum. Etsi tertia pars videtur similiter, idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi. Nec minus in parte, quam in toto, nec in toto majus quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris, opus Dei est hoc. Si in diversis locis potest esse unus;
Abbreviated transcription (Latin):
cum adiurilem etatem ꝑuenisset tͥcesimno eta
sue anno a ioħe baptizatus ÷. nom necessi tate
s dispolitione. ut lauacriun emundandis
scĩficaret. Dehinc apłos ministros euangs
conuocaus regnum celoꝵ uenturum p̾dicat
cepit. ⁊ nouissime in consummationẽ omra
semetipsum hostiam ꝓmundi redẽptione in
ara crucis patri offerens mortem sustinuit:
ut credentib inse mortis timorem colleret
⁊ amorte resurrexit ut ꝑse morientib spem
uite ⁊ resurrectionis daret. Postea ascensi¬
rus in celos discipłos in mundum uniu̾ sum
misit docere ⁊ baptizare om̃s gentes. ut
uocarentur qui p̾cedentem seq̃rentur ad
uitam. Hec sunt sacramenta fid̃i xp̃iane
abinitio condita infine credenda sine fins
ꝓfutura. Hec sunt quib catecizandos in¬
buimꝰ ⁊ eoꝵ qui sacramento nouitatis re¬
generandi sunt fidem salutari c̃fessione
ꝓmendam exigimus. decater iratione

Expanded text:
cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimus. CAP. IX. De
Abbreviated transcription (Latin):
future pacis quietem ꝑuenire non possint
qui in p̾senti uita contra temptationes :
tribulationes uincendas fortes nõ fuerunit.
ꝑpt̃ qͦui insabb̃o scõ paschalis sollempnitatis
baptizandi sunt quarta ebdomada quadrage¬
simalis obseruantie que continentie nobis
arma ministrat ⁊ inquarta eiusdẽ ebdomade
adeccłiam ibi audituri ⁊ instruendi qualidt
contͣ spiritales nequitias sunt purgͥaturi s
quietis baptirantur. Quinta etate popło
peccata sua inbabilonem captiuus ducitur.
captiuitatis uigo ad t̾ram suam reuocatur
qm̃ popłs dĩ qui ꝑopło dĩ qui in hac uita qu
septenario dierum uoluitur uanitati ⁊ c̃fnsi¬
ni subiectus mortalitatis iugum portat. post
finem eius a corruprione liberatur. Sic g a
initio nullo dempore sacramenta di defuere
quib fidelis popłs adꝑceptionem in uisibiũ
nutriretur. ⁊ excitaretur ad cognitionem.
Adultimum .uiͣ. etate de uirgine natus ẽ
plasmatus. Ipse gͦ quasi consummaturus omn

Expanded text:
futurae pacis quietem pervenire non possint, futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadae ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugnaturi. Sed quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, captivitatis jugo ad terram sua Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ta ÷ inmorte xp̃i. Prima namq etate abel agtiũ
obtulit in sacrificio figuram mortis xp̃i. Scd̃a¬
Tercia etate abraham ꝓ filio oblata arietem mac¬
tauit. qĩ dͥs pater u̾bum sutim ꝓsalute mundi
obtulit. in quo tñ diunitate in uolabili ꝑmauen¬
te sola humanitas dolorem mortis sustuut.
Postea eductus: popłs isrł deegipto ꝑmare rubrũ
in colum pna ignis ⁊ nubis. ꝗͣ  fideles di de denebris
pecrati libantur renouati ꝑ sacramentum bapris¬
mi xp̃i sanguine consecratum ipsum fide seq̃n¬
tes in quo ÷ ⁊ nubes humanitatis ⁊ ignis diui¬
nitatis. Quarta etate in ierłm regnum popłi
di sublimatur temporale. p̾figurans etnum
inquo pͥnceps pacis pat̃ futuri scłi fideles suos
aduilionem et̃ne pacis introducet. Huiusaũ
regni exordium dauid exticit qui ꝑ multas
tribulationes ꝓbatus ⁊ głificatus pacis succes¬
sorem filium reliquit ut ostendatur qr ad

Expanded text:
ta est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum ta est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aTertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ tñ qua rõne uł auctoritate ꝓbes ignoro.
S nos urt̃un non contendunus utrũ aliqͥs
qui baptismi sacram̃tum ꝑcepturus ñ ÷
ista hr̃e possit hoc solo dum taxat constan¬
te. quia siquis ẽẽt qui hec hr̃et etiã siue
uisibili sacramento aque ꝑire non posset. Mul¬
ta sunt alia que suꝑ lioc approbandum addu¬
ci potuissent. s nos que suꝑius intractatu
sacramentoꝵ ad id ipsum ꝓbandum posuimꝰ.
uersus. siue rudis indisçiplina religiose conũ¬
sationis. Houit̃ ad fidem conu̾si uisibilib sacram̃¬
tis iustruendi sunt. ut ꝑea que uident urcelligant
que non uidenrt. Ammonendi sunt euismodi ut
consident nouam non eẽ fidem inqua noui sunt ipsi
qm̃ abinltio mundi sic̃ nullo tempore defuerunt
fideles ⁊ iusti menbra xp̃i: ita abintio uumquã
defuerunt sacramenta salutis que p̾cesserunt
inp̾parationem ⁊ signum redemptionis que comple¬

Expanded text:
Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus:versus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae comple
Abbreviated transcription (Latin):
quia in hoc loco exemplum tm̃ quod ad ꝓ¬
bationem seutentie adduxerat correxit.
sententiam ipsam ñ reꝓbauit. Quod si pu¬
tas iccirco sententiã imꝓbandam quia exem¬
plum correctum ÷ gͦ falsum ÷ quod dixerat
effusionem sanguinis uicem baptismi possel¬
hr̃e fidem. s cum dicerem inquit  baptis¬
ii posse hr̃e passionem quamuis utrumq
in ipsa una sententia posuiss. Si gͦ ad id
quod dixit uicem baptisii posse habere
passionem exemplum positum ÷ cũ ipsum
sine ambiguitate ulla uerum eẽ conster.
patet qr exemplum post modum correctũ
÷ s sententia non inꝓbata. Oporcet gͦ ut
aut confitearis uicem baptisini in articło
necessitatis fidem ueram ⁊ conu̾sionẽ cordis
implere posse. aut ostendas qualit̾ fides
uera ⁊ caritas non ficta hr̃i possit uͥ salus
uon sit. Hisi forte dicere uelis neminem
fidem ueram ⁊ caritatem uerã hr̃e posse qui
iusibile sacramentũ aque non sit habiturꝰ.

Expanded text:
quod in hoc loco exemplum tantum quod ad pquod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas idcirco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi possehabere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus.
Abbreviated transcription (Latin):
Audi tñ adhuc aliud si forte euidentus
t demonstrari possit. de quo dubitare ñ
debes. Beatus aug̃ in libro de unico bap¬
deerat baptismo posse implere. S hic fidẽ
conu̾sionemq cordis. Si forde ad celebrandũ
misterium baptismi in angustiis temporũ
succurri nõ potest. Uides quod manifeste
testatur fidem ⁊ cordis conu̾sionem bone uo¬
luntati ad salutem posse sufficere. uͥ uisibile
sacramentum aque ex necessitate contĩgit
hr̃i nõ posse. S ne forte contrarietas aliqͣ
tͥ eẽ uideatur meo qđ post ea in libro retͣc¬
tationum exemplum de latrone quod ad
hanc sententiam in qua dixerat effusionẽ
sanguinis siue fidem ⁊ cordis conu̾sionem
uicem bapcisini implere posse cõpbandam
assumpserat. imꝓbauit dicens. In quarto
libro cum dicerem uicem baptismi posse hr̃e
passionem non satis idoneum posui illiuis
latronis exemplum qui utrum nõ fuerit
baptizatus incertum ÷. S considare debes

Expanded text:
Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico bapdeerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes
Abbreviated transcription (Latin):
aut concede saluationem. Quid tͥ uidetur:
Ubi fides ÷ ubi sp̃es ÷ ubi caritas ⁊ deniq iͥ
plena ⁊ ꝑfecta uirtus sacramenti ⁊ salus uõ:
hr̃i non potest: Qui crediderit inquit ⁊
i fidͥes ÷ ⁊baptismus ⁊ salus ÷. Et quid seqr̃⁊
Qui uͦ ñ crediderit c̃dempnabit᷑. Quare ita
are uoluit: Quare ñ dixit. Qui nõ credid̾it
ybaptizatus non fuerit. condempnabitur.
deeẽ nonpocest: E iecirco ines qui noncre¬
dit semꝑ praua uoluntas arguit᷑. uͥ necessitas
tiulla eẽ pocest que ad excusationem p̾cenda¬
tur. Baptizari aurem in uoluntare eẽ pot̃
etiam quando ñ ÷ impossibilitate. ⁊icgrco
uiste bona uoluntas cum deuotione fidei sue
non despicitur. quamuis ab eo quod foris est
sacramento atq ꝑcipiendo arciculo necessita¬
ctis p̾pediatur. Uis nosse plenius utrum ne
ratio hec alicubi auctoritate manifestiori se
pbet quamuis ⁊ ille qͣs supͣ commemorauimꝰ
auctoritates tam manifeste uideantur ut
de ueritate ipsarum dubitari non possit:

Expanded text:
tur? Ubi fides est, ubi spes est, ubi charitas est; denique ubi plena et perfecta virtus sacramenti est, salus non est; a haberi non potest: Qui crediderit, inquit, et i fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse potest, etiam quando non est in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit?