comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scitus est euis. ⁊ primũ gratuito preuenit
cum ꝑ solam miscd̾iam: ut de indeliberaret
ꝑiusticiam hoc est: quia homo ex se iistitiã
euadendi nõ habuit: deus homini ꝑ m̃iã
requirendi. ita et homo iusticiam haberet
enadendi. Set hanc iustitiam homo nũꝙͣ
habere potusset: nisi deus illi ꝑ miscd̾iam¬
suam illam tribueret. Ut ergo deus ab ho¬
nunc placari posset: dedit deus gratis
homini: ꝙ homo exdebito deo redderet. Ded
g homini homunẽ quem homo pro honĩe
redderet. qui ut digna reꝯpẽsatio fieret: p̃¬
ori non solum equał: s maioꝵ esset. Ut en¬
go prohomine homo redderet᷑ maior hoĩe.
factus est deus pro bomine homo. ⁊ dedit hõ
se homini: ut se assumeret ab homine. In¬
camatus est deus dei filius. ⁊ datus ẽ hom̃ib
deus homo xp̃t. Sicut ysaias ait. puerna¬
Quod ab homine redditus est ⁊pẽ: fuito
hominiis iustitia. In ratiuitate ciũ xp̃iin

Expanded text:
sertus est ejus; et primum gratuito praevenit sertus est ejus; et primum gratuito praevenit eum per solam misericordiam, ut deinde liberaret per justitiam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini per miserequirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisset, nisi Deus ei per misericordiam eam tribuisset. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit ergo homini hominem, quem homo pro homine Deo redderet; qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed et major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut Isaias ait: Puer naquod ab homine redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi
Abbreviated transcription (Latin):
homo ꝯtradiceret. quia diabolus nullam
iustam causamhabit: qr sibiius in hoĩ¬
nouendicare debuent. Patronus autẽ
nullus talis ĩ ueniri poterat: nisi deus
Det deus causam hominis suscipere non¬
debuit. quia homini pro culpa sua adhuc¬
iratus fuit. Oportuit ergo: ut primus
homo deum placaret. et sic demũ deo pa¬
trocinãte: cumdiabolocausam miret.S
deum ratioãbilit̾ placare non poterat: nͥ
et dampnum quod intulerat restauraret
et deꝯtemptu satiffaceret. Homo uero ni¬
chil habuit quod digne deo pro illo dãpro
ablato recompensaret quia si quid de irra¬
tionali creatura redderet pro rationali sb̾¬
lara minus esset. Set nec hominẽ ꝓ hoĩe
reddere potuit. quia iustum et innoͥcentẽ
abstulerat. ⁊ neminẽ nisi peccatorem in¬
inuenit. Nichil ergo homo inuenit:u¬
nde deum placart sibi posset. quia sũi sua:
siue se ip̃m daret: digna reꝯpensatio non¬
esset. Uidens crgo deus hominẽ sua untute
uigũ dumpnatiõĩs euadere non possetmi¬

Expanded text:
homo contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit quare sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi solus Deus, sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi et damnum quod intulerat restauraret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro oblato damno recompensaret. Quia si quid de irrationali creatura redderet, pro rationali sublata, minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset, quia sive sua, sive seipsum daret digna reesset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis evadere non posse, mi
Abbreviated transcription (Latin):
extrib causis institutionis sacram̃toꝵ
duastm̃ hic inuenimus. eruditionem
filicet et exercitationem. Humiliatio cĩ
ibi necessaria non fuit: ubi nulla suꝑbi¬
a fuit. set ratio que erudiretur ad maio¬
rem cognitionẽ et itusque promoue¬
retur ad maiorẽ ꝑfectionem. Inuenit᷑
itaq hoc sacramentũ singularẽ habet in
stitutionẽ. Et uidetur ordo postulare pri¬
quam ad ea que de ceteris dicenda sunt sa¬
cramentis discutienda accedamus: de
isto singłabitur quedã que ad primam
institutionẽ spectare uidebunt᷑ premi¬
tutionẽ sequenti narrationi yuatis. ht̃
enim hoc sacramentũ duplicem institu¬
tionẽ. Unam ante peccatũ ad officium
aliam post peccatũ ad remedium. Et
scd̃m illam quidẽ qua singulant̾ tracta

Expanded text:
ex tribus causis institutionis sacramentorum duas tantum hic invenimus; eruditionem scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem et virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem stitutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutionem spectare videbuntur praemipertinent sequenti narrationi reservatis. Habet enim hoc sacramentum duplicem institutionem; unam ante peccatum ad officium, alteram post peccatum ad remedium. Et secundum illam qua
Abbreviated transcription (Latin):
postea in tp̃r scrpte legis cognostenti igno¬
rantiam suam datũ est ꝯsilium. Postremo
intpr̃ gratie conficenti defectum suũ. pres¬
titum auxilium. Consilium erat uiratio¬
ne satiffactionis. auxilium erat ineffectu
redẽptionis. Ut ergo rationẽ satiffactiois
quam pro peccato suo homo geatori ꝑ sol
causam homuns prius necesse c̃. paulisꝑ
attentius osideremus. Causa u̾ohecint᷑ tres¬
ꝑsonas agenda formatur.i. dm̃hominem.¬

Expanded text:
postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignopostea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet resolvercausam hominis prius necesse est paulisper attentius consideremus. Causa vero haec inter personas tres agenda formatur, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
Ositus est. ergo inmũdo isto homo ĩ
loco penitentie spatio penitendiin¬
dulto. ut mala corrigeret bona repararet
ut tandem correctus ad iudiciũ nemeͣ
non pro culpa penam. s pro iustitia glo¬
llam sibi preparatam acciperet. Restat
ergo ut dum tpt est: o sslui exquitat. ⁊
auxiliũ requirat correttionis. ⁊liberatio¬
nis suc. Set quiaipse ꝑ se ad neutrũ suffi¬
ciens inuenitur necesse est.ut ille qui ꝑ gͣ¬
tiam suam diffcit uidicium: int̾im ꝑcan¬
demgratiam ostendat eiudendi ꝯsilium. ⁊
post consilium ꝯferat auxiliũ. Sic itaꝙ opor¬
tet ut int̾m deponat ꝑsonam iudicis. et as¬
sumat ꝑsonam prius ꝯfiliatoris postea au¬
xiliatoris. Ita dum taxat: ut primo homi¬
nem totum sibi dimittat. quatenus ipse
homio et ignoranciam suam erꝑiatur. et
intelligit se indigere ꝯfilio. Deuide etia
defectum suũ sentiat. et agnostat seopus
habere auxilio. Taliigitur ratioe̾: ut tp̃rra¬
turalis logis totus homo dimissus est sibi s

Expanded text:
ositus est ergo homo in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilium exquirat et auxilium requirat correctionis et liberationis suae. Sed quia ipse per se ad neutrum sufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi;
Abbreviated transcription (Latin):
expectatioẽ future sanctificationis ꝯsigna¬
ret quatenus ea fide quisq recta ⁊ spe fir¬
ma ppobedientiam institutionis diuine
ꝑcipeiet: etiam sub iugo positus ad ꝯsornũ li¬
bertatis pertineret. proposuit itaq edc̾m in¬
formans. et hominẽ erudicus. ut quicũq
eum saluatorem ac liberatorẽ ex pectare e¬
ligeret: eiusdem suc electionis uotũ inꝑcep¬
ticẽ sacram̃toꝵ eius approbare debuisset.
Pposuit et diabolus sacramenta sua. qui¬
b snos sibi alligaret. quatenus ab illisqui
euis impenum detractabant: quanto eos
manifestius discerneret. tanto securius
porideret. Cepit ergo gems humanum
mox in partes ꝯtranias diidi aliis suscipi¬

Expanded text:
exspectatione futurae sanctificationis consignaexspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis dia
Abbreviated transcription (Latin):
erct. et pro homine mortulitatem homĩs
assumctis: ad spem sue inmortalitatis ho¬
minẽ resormaiet. ut nõdiffidat iam hoͥ
se ad bona illius posse ascend̾e: quem ad
stia mala toleranda uidet ascendisse. et
ut indeo humanitas glorificata esset exẽ
plum glorificationis hominib ut ĩeo ꝙ
passus est. udeant quid ei debeant retribu
ere. Ineo aut ꝙ głificatus est: ꝯsiderent ꝗd
ab co debeant expectart. Ut et ipẽ uia sit ĩ
humani ꝑp̃ mobedientie culpama
paradiso exulans inhunc mnundũ uenit.
dyabolus ius tyranni cum in illo ex̾cens
sicut eum prius fraudulent̾ sedux̾at: ita
postmodũ iuolent̾ possidebat. S de ꝓui¬
dentia que homo ad salutẽ dispõebat sicut
iustitic rigorem ꝓ miscd̃iam teperauit:
ut eum ad tpr̃ quidem ab illo premi ꝑmit¬
terct. et tñ ne ab illo meternum premeret᷑.
ex ipsa eipena remediũ prepararet. Itaq iã
tiuic ab ipso mũdiexordio sacramenta sa¬
lucis sue homini proposuit. quib eũ sub

Expanded text:
mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribuem quod glorificatus est considerent quid ab eo debeant exspectare. Ut et ipse sit via in humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans venit in hunc mundum; diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut eum prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitiae rigorem per misericordiam temperavit, ut eum ad tempus quidem ab illo premi permitteret, et tamen ne ab illo in aeternum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub
Abbreviated transcription (Latin):
modo est. et sacramentum iudicii ẜ retri¬
butionem. quia illud manifestat causã.
et prescientiam inonuit. Hoc uero maĩ¬
festabit causam et ꝯfirmabit prescientiã.
Itt̃ ꝯsiderand̾ est. quia iudicium alit̾ fit uͥ
sentẽtia dicatiu alit̾ uͥ ꝓ̾fertur. Indictũ¬
da quidẽ sententia omĩs iudicii: iudicat
simul pater: et fllus. et sp̃c sanctus. In ꝓfe¬
renda aũt iudicat solus fllius. quia indun¬
nitate sua cũ patre et sp̃n sancto oĩs indi¬
cii sententiam dictare huĩt. Inhumani¬
tate sua oĩs iudicui sententiã proferre solꝰ
accepit. Propt̾ea humanitas que senten¬
tiam dictare non habiit: quantũ ad dic¬
tand̾ sententiam dixit. Ego non uidico
est subdit. Sicut audid ꝯ iudico. Quod
enim intus audit ubi sententia dictatur.
foris iudicat ubi profert᷑. Hus itaq d̾di¬

Expanded text:
modo est, et sacramentum judicii secundum retrimodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filius et Spiritus sanctus. In proferenda autem judicat solus Filius, quia in divinitate sua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit: Ego non judico est subdit: Sicut audio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaq
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̃m causam. Scd̾m operationẽ
Ocd̃m retributionẽ. Scd̃m presciẽtiã
causam iudicamur: ex quo ẽẽ incipimꝰ
quando boni uel mali simus. Scd̾m ope¬
ritionem uidicamur: quando oꝑib foris
ostendimus: quales intus.apud nos sumul
Scd̾m retributionẽ iudicabimur. quan¬
doi ꝑcipienda mercede operũ: cognosce¬
mus quales ab eterno apud deum preuisi
fuimus. Ex husquatuor uidiciis: duo s̃
occulta. Iudicium ẜ prescientiam. et in¬
diciũ scd̃m causam. et ideo incis udiciũ
humansi non recipitur. Duo manifesta.
o scdm operationem hominib adeo in p̾¬
senti iudicandi potestas datur alt̾m uerd
hoc est iudiciũ scd̾m retributionẽ: nonab
lominib s a deo coram hominib iudica¬
bitur. Set iudicium cor sin prescientiã
occultum est. et iminutabile. Iudicium
scd̃m causam: occultum et mutabile.
Iudicium scd̃m operationem: manifestũ
et mutabile. Indicium sco̾mretributi¬
onẽ: manifestum. et inmutabile. Iudi
cium scd̃ moperationẽ: ymago quodam¬

Expanded text:
dum causam, secundum operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni et mali sumus; secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus; secundum retributionem judicamur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis humanum judicium non recipitur: duo manifesta, o secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur; alterum vero hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum causam occultum et mutabile; judicium secundum operationem manifestum et mutabile. Judicium secundum retributionem mcium secundum operationem imago quodam
Abbreviated transcription (Latin):
non esset. qm̃ scd̃̾m m̾̃ita sua reciperent ui¬
stitiam equitatis. Si aũt eosquos minc
desenit assumeret. similiter iniustitia non
t̾ fieret: iniustum non esset. Namgihu ꝗ
saluari uoluisset. Et rursum qui ꝑgr̃am
dei iuste saluantur ẜ merita sua iuste dãp¬
nari potuissent. si deus eos saluan uoluis¬
set. Sic ergo quod uoluit utrũq iustũ fu¬
it. ut etiam si alit̾ uoluiss: in iustum ñ

Expanded text:
non esset, quoniam secundum merita sua reciperent junon esset, quoniam secundum merita sua reciperent justitiam aequitatis. Si autem eos quos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non ter fieret injustum non esset. Nam et ii si Deus voluisset. Et rursum qui per gratiam Dei juste salvantur, secundum merito sua juste damnari potuissent si Deus eos salvare noluisset. Sic igitur quod voluit utrumque justum fuit, ut etiam si aliter voluisset injustum n
Abbreviated transcription (Latin):
inuistus non est quia non facit qd̾ ipẽ acci¬
pit. qr ꝑse non accipit. set patitur tm̃ qd̾ ac¬
cipit ⁊ iustusest. qui facit: quia facit. ⁊ ius¬
titia qua facit. ⁊ est ustus qui accipit iusti¬
tia quam accipit. non tñ quia accipis qr
sine iustitia sua ꝑ solam gratiam iustitiã
endum est quia institia alia c̾ patiẽs. alia
cogens. Institia patiens est. quia sifiat ali¬
quid iustum est. si non fiat: in iustum ñ
est. Iustitia cogens est. qua sialiqͥd fit. qd̾ i¬
uste fit. ut si non fieret inustũ eẽt. ꝓ pt̾
quod iustitia patiens dispensationem ht̃.
Iustitia cogens: necessitatẽ. Sic igitur d̾s
de massa gnĩs humani quosdam ad salua¬
tionẽ assumens iustitiantitur debite pote¬
statis: quosdam uero ad ꝑditione̾ deserẽs
iusticia utitur licite. equitatis. Illic debito
suo. hic de m̃to nostro. Siuero eosquos nc̃
ad saluationẽ assimut desereret inuistitia

Expanded text:
injustus non est, quia non facit ipse quod acciinjustus non est, quia non facit ipse quod accipit, quia per se non accipit, sed patitur tantum quod accipit, et est qui facit quia facit, et justitia qua facit: et est justus qui accipit justitiam quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gratiam justitiam st quod justitia alia patiens, alia itia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assumit desereret injustitia
Abbreviated transcription (Latin):
Ustitia enim est alia scd̃m debitum facien¬
tis alia scd̾m meritũ patientis. Iustitu ẜm
debitum facientis est potestatis. Iustitia ẜ
m̃itum patientisc̃ equitatis. Iustitia ẽ po¬
testatis: quia sinc iustitia licet facienti N
nelit quod eius potestati debetur. Iustitia e¬
quitatis est. qua retribuitur patienti etiam
finolit: quod eius m̾ito debetur. Cumergo
deus punit peccatorẽ iuste sticit. qr eius po¬
testati debetur ut hoc possit siuelit. et uiste
punitur qui patitur. quia scd̃m m̾itum su¬
um eius ittribuitur: quideus m̃ito debetur.
et est illic potestas iusta. quia deus iuste facit.
et ip̃e uistus est. Hic retributio equa: qua p¬
cator iuste patitur. qua tñ ipẽ non est ustus.
s pena eins iusta ẽ. Cũ uero deus urstificat
pectatorẽ. iuste agit. c⁊ uistus est iustitia
potestatis: qua ci hoc licet. Qui n̾o iustifica¬
tur uistus est iusticia quam accipit. s nõin
eo: qu̾i ꝯtra m̃itum suum accipit. Set tñ

Expanded text:
stitia enim alia est secundum debitum facientis, alia secundum meritum patientis, justitia secundum debitum facientis est potestatis, justitia secundum meritum patientis est aequitatis. Justitia potestatis est qua sine injustitia licet facienti si velit quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est qua retribuitur patienti etiam si nolit quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit; quia ejus potestati debetur ut hoc possit si velit, et juste punitur qui patitur; quia secundum meritum suum ei retribuitur quod ejus merito debetur, et est illic potestas justa qua Deus juste facit et ipse justus est. Et hic retributio aequa qua peccator juste patitur, qua tamen ipse non est justus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificat peccatorem juste agit, et justus est justitia potestatis qua ei hoc licet. Qui vero justificatur justus est justitia quam accipit, sed non in eo quod contra meritum suum accipit; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
et preceptũ eius ꝯtẽpsit: ⁊ se submanu ali¬
enx ponens: suc ẜuitutis dampnum illiin¬
tulit. Itẽ: dyabolus homimi iniuriam fecis¬
se ꝯuicitur. quia illũ et prius bona ꝓmit¬
tendo decepit: ⁊ post mala inferendo no¬
cuit. Inuiste ergo dyabolus tenet homi¬
nẽ. s homo iuste tenetur. quia diabolus
numꝙͣ meruit ut hominem sibi subiec¬
tum premeret. set homo meruit ꝑculpã
suam ut ab eo premi ꝑmitterenr. Licet
enim ignoraret fłm esse quod dyabolus
promisit: non tamen ignorauit quod. ⁊̃
est homo dyabolo: quantũ ꝑtin adsnam
culpam. Inuste. aũt: quantũ ꝑtinet ad
draboli ftandem. Sicigo homo tilem pa

Expanded text:
et praeceptum ejus contempsit, et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur; quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret; sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod illuest diabolo quantum pertinet ad culpam suam; injuste autem quantum pertinet ab diaboli fraudulentiam. Si ergo homo talem pa
Abbreviated transcription (Latin):
rentũ fien ꝑticipes. nisi prus fuerĩt. peccã¬
to effecti imitatores. ut suo quisq peccato
non alieno dampnet᷑ dum alienũ suum
facit: quod amãto ⁊ sequẽdo imitatur. Dic
enim generalit̾ dc̃m ꝯuenientius intelły.
filius non portabit inquitatẽ patris. ⁊ pi¬
ter non portabit iiquitatem fllii. ũ nũ¬
quant peccata aliena noccant nisi huis ꝗ
ea peccando imitant᷑. Cumenim ꝯtraid
quod dc̃m fuerat: patres comederũt uua
acerbam: identes fllioꝵ obstupescunt:
subscquentes filios transire significatum
accipimus: in subsequenti assertiõe suoꝙ̾¬
q peccato teneri: neq p̾cedentia pectata
patrũ ad subsequentes filios redundare ĩ¬
telligamus. Q uodsi u̾m este: ꝯstat qr pec¬
cata patrũ actuilia ad filios non transeñt.
set originale solum: quod ceteris om̃ib¬
naturam ip̃am mutare potuit. Quod q̃¬
dẽ meadẽ cormptione seminatũ: ad pos¬

Expanded text:
rentum fieri participes, nisi prius fuerint peccanrentum fieri participes, nisi prius fuerint peccando effecti imitatores, ut suo quisque peccato non alieno damnetur, dum alienum suum facit quod amando et sequendo imitatur. Sic enim generaliter dictum convenientius intelligitur. Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, ut nunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt ,subsequentes filios transire significatum accipimus, in subsequenti assertione suo quemque peccato teneri, neque praecedentia peccata patrum ad subsequentes filios redundare intelligamus. Quod si verum est, constat quod peccata patrum actualia ad filios non transeunt, sed originale solum, quod caeteris omnibnaturam ipsam mutare potuit. Quod quidem in eadem corruptione seminatur ad pos
Abbreviated transcription (Latin):
tabit unquitatem filii: de illa u̾acit̾ iniqͥ¬
tate intelligitur quam ꝑsonalit̾ discreti:
et essentialit̾ ab inuncẽ diuisi pad̾ ⁊ filus
operant᷑. Ex quo enim filius apatre: ⁊ pr̃
a fllio alius in ꝑsona effectus ẽ: sicut utq
proprio arbitrio oꝑari ht̃: sic quod alter fa¬
cit: deuniceps alter imputari non debet.
Quod ergo dictũ est. R eddam peccata pa¬
trum intilios de illis peccatis intelligio¬
portet: que patres cõmiẜunt: priusquã
te ip̃is nascerentur hn ad quospeccata e¬
orum redundare debuerunt. Quare ergo
usq int̾tiam et quartam generationẽ: in¬
si quia uel ꝓmiscd̾iam rigor ustitie tẽꝑat᷑.¬
uel ꝑt̾tiam et quartam generationẽ: oĩs
generatiointelligitur. Wel quod magis
probabile idetur eo usq peccata patrũ
in fllus punin dñr: quo ipsi filucorũdem
patrum peccata uidentes imitantur. Ut
intelligamus miquam filios inpectatispa¬

Expanded text:
tabit iniquitatem filii ; de illa veraciter iniqutabit iniquitatem filii ; de illa veraciter iniquitate intelligitur, quam personaliter discreti et essentialiter et ab invicem divisi pater et filius operantur. Ex quo enim filius a patre et pater a filio est alius in persona effectus, sicut uterque proprio arbitrio operari habet, sic quod alter facit deinceps alteri imputari non debet. Quod autem dictum est: Reddam peccata patrum in filios, de illis peccatis intelligi oportet quae patres commiserunt priusquam de ipsis nascerentur ii ad quos peccata eorum redundare debuerunt. Quare ergo usque in quartam generationem, nisi quia vel per misericordiam rigor justitiae teer tertiam et quartam generationem omnis generatio intelligitur, vel quod magis probabile videtur cousque peccata patrum in filiis puniri dicuntur, quo ipsi filii eorumdem patrum peccata videntes imitantur. Ut intelligamus nunquam filios in peccatis pa
Abbreviated transcription (Latin):
maneat. Utrũ omĩa peccata precedenti¬
um patrum ad filios transeant.
uenitur aũt utrum oĩa pectata pre¬
cedentiũ patrũ ad filios transeant si
cut primi parentis delictũ iom̃es quier
ip̃o nati sunt redundasse uidemus. Quod
si uerum est: quanto postiores: quanto
utiq sunt miserabłiores. Nec equa in det᷑
tenatura quanto magis corrũpitur: tan¬
to det̾ior seminatur. Cumenim dicat
scuipturi. Reddam peccata patrũ infilioᷤ
usq int̾tiam et quartam generationem:
manifeste ostenditur: ꝙ a flliis peccata pa¬
trum requirantur. Set quare usq int̾tiã
et quartam generationem. ⁊ nonusq qͣ:
non facile est demostrare. nisi forte ea que
ꝑiustitiam iominem generationẽ reꝗn
potuorunt: ꝑ miscdiam int̾tia ⁊ quartage¬
neratioẽ terminantur. ne forte iudiciũ
importabile fieret: si cuncta precedentiũ
peccata insubseq̾ tib ultio diuina pumi¬
ret. Quod aũt inalio loco dr᷑ filiusnõ por¬
tabit imquitatẽ patris: et pater nõ por¬

Expanded text:
ntium patrum ad filios transeant. Quaeritur autem utrum omnia peccata praecedentium patrum ad filios transeant, sicut illud primi parentis delictum in omnes qui ex ipso nati sunt redundasse videmus? Quod si verum est, quanto posteriores tanto utique sunt miserabiliores. Nec aequa videtur te natura quanto magis corrumpitur, tanto deterior seminatur. Cum enim dicat Scriptura: Reddam peccatum patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem ; manifeste ostenditur quod a filiis peccata patrum requirantur. Sed quare usque in tertiam et quartam generationem et non usquequaque, non facile est demonstrari nisi forte ea quae per justitiam in omnes generationes exquiri potuerunt; per misericord am in tertia et quarta generatione terminantur, ne forte judicium importabile fieret, si cuncta praecedentium peccata in subsequentibus ultio divina puniret. Quod autem in alio loco dicitur: Filius non portabit iniquitatem patris et pater non por
Abbreviated transcription (Latin):
aut discretio illoꝵ que media sũt .i. quib
uti uel non uti: sine ꝑiculo uel omodo pot᷑.
Siergo homo ꝑnaturale instrm preceptũ
instructus. negligentiã cauere uoluisset.
diuina prouidentiꝰ nulla eñ ĩuolentia op
nec dum habuit adipisci. neq enĩ ad ui¬
tam suꝑiorẽ obtinendãmentum illi foret:
si aut uitaret huic uite noxia: aut que. sa¬
lubria sũt : appeteret. siue ad utrumlibet
mediisuterctur quoniam inhiis om̃ib
nõ tam precipiẽtis affectũ quam ꝯmodũ
obedientis attenderet. Itaq ut homo suꝑ
hanc uitam aliquid mereretur nccͣm fu¬
it ut precepto nature preceptũ obediẽtie
addaretur. et ut in ip̃ius precepti executi¬
cẽ. homo non tam precepti utilitatem:
quam precipientis dilectionẽ amplecti
ꝓbaretur. S quid erit amplius: quod ad
crꝑiendam obedientiam hominis illi p̾ci¬
piatur. cum totũ quod adutam ꝑtinet
humanã inprecepto nature ꝯtineatur.:
Quecũq enim ꝓphominẽ factasũs. aut

Expanded text:
autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti vel non uti sine periculo vel incommodo potest. Si ergo homo per naturale praeceptum instructus negligentiam cavere voluisset, divina providentia nulla eum violentia oppnecdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur dampnaret᷑. tñ illud m̾ito querit᷑
si sola primi hominis obedientia probata
om̃ib posteris exeo nascituris ad m̾itum
sufficere debuisset. aut si singuli qui post eũ
tp̃ib suis quemad̾m ip̃e primus probatus
est. siue euisdẽ. siuc alterius cuiuslibet mã¬
dati obfuãtia probandi fuissent. Et potest
fortassis non absurde credi: qd̾ idẽ manda¬
tũ quod primo parenti datũ est posteriqͦ
illius obẜuare debuerũt. ut singuli ꝓpria
obedientia probarent᷑. et singuli prosuis.¬
m̾itis digna remuneratioẽ glorificaret᷑.
Primam tñ obedientiã obedientiã obserua

Expanded text:
ceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur ceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedienti
Abbreviated transcription (Latin):
hunt quamuitiũ: ꝙanaturi aqua seminã¬
tur accipiunt. Sic itaq primus homotẽ¬
pore obediẽtie sue: casto ongio ad ꝓpaga¬
tionẽ post̾itatis institutione diuine deser¬
uiens filios generaret. sine peccato quidẽ
qm̃ exnatura ab om̃iuitio libera s non
similit̾ pat̾ne iustitie heredes. quoniam
ip̃a natura nondum foret ad incorrupti¬
oms premiũ: qd nisi post ꝑactam obedic̃¬
tiam dandum non erat tranfformata.
postquam aut auita t̾rena ad celestẽ.⁊ spũ¬
alem statũ transformatus fuiss: amplius
generare non debuerat sicut modo ꝑmobe¬
dientiam mortalitati subiectus: acarmꝰ
tñ ꝓpagatiõe non cessat. Propterea igitur
non uidetur una esse utrobiq ꝯditio. qui¬
a ratio eadẽ utrimq non aꝑpet. Sũt tñqui
credũt ueracit̾ asẜend̾. ꝙ primus homo si
non peccasset nullos nsi bonos filios genu¬
iss. et nemo om̃ium qui exeuis carne nas¬

Expanded text:
hunt quam vitium quod a natura a qua seminanhunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non videtur una esse utrobique conditio, quia eadem ratio utrinque non apparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nas
Abbreviated transcription (Latin):
tura ꝑ mobedientiam obẜuatam insiusq ad
ipc̃ predefinitũ ateo ẜuata fuisset: ad ĩcorni¬
ptionem mutaret᷑. Semelenĩ tras gredi ple¬
na mobedientia fuit. s non similit̾ ꝑfecta
obedientia fuifset simmipsa obedientia homo
usq in finem non ꝑstitisset. ꝓpt̾ca sicut in¬
obedientia uno tpr̃ ꝯsumata naturam adĩ
corruptionẽ mutauit: itaetiam obedientia
naturã ad incorruptionẽ non mutasset. do¬
nec tẽpore suo usq infinem semata ꝑfecta
funsset. Qui aut̃ interim generarentur ana¬
tura non dum ad huc ad ueram incorrup¬
tionẽ transformata seminarentur. neq na¬
scendo originalis iustitie meritũ acciꝑent.
quoniam et ip̃i aquib nascerentur non¬
dum adhuc ꝑfecte obedientie iustitiam
haberent. Non aut̃ potuit natura nascẽ¬
tib dare quod ingenerantib non dum
adhuc possidebat. quemad̾m cchii quine.
inpectato gnant᷑. non aliud nastendotra¬

Expanded text:
per obedientiam observatam nisi usque ad per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem servata fuisset perfecta. Qui autem interim generarentur, a natura nondum adhuc ad veram incorruptionem transformata seminarentur, neque nascendo originalis justitiae meritum acciperent; quoniam et ipsi a quibus nascerentur, nondum adhuc perfectae obedientiae justitiam haberent. Non autem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo tra
Abbreviated transcription (Latin):
probat: nec ratio arguit manifesta. inter
dubia relinquuntur. tñ etiam ista non in¬
utilit᷑ aliquando inquestioẽ admittuntur.
xutuel inueniatur quod uerũ est. uel saltem
n̾am ante pectatum a deo institutũ ut
crescent et multiplicarent᷑ dono benedictio
dubitare debemꝰ. Quiergo sine pectatoge¬
nerarentur: osequens omnino est. ꝙ etiam
sint peccato nascerent᷑. Quemad̾m huqui
modo generarentur cum concupiscentia:
quasi ex ipso radicis sue iitio corruptionẽ
trabentes: nascuntur cum culpa. Si pat̾¬
ne iustitie heredes.
lluo ctiam dignũ si inquisitione uidetur.
dipaternc obedientic m̃itum ꝑ incorrup¬
tam originem tamad posteros omnes tran¬
sire debuerat. quẽ ad̾m nũc mobedientie illi
culpa ꝑcandẽ originẽ uitiatam munu̾isos
se effu̾dendo dilacat. Quod si u̾m est. sicut ita
tunc innascentib foret. ⁊ ex m̃ito parentũ
originalis iustitia nunc inuenitur eĩtsdẽ
ex solopaterne transgressionis reatu origina¬

Expanded text:
probat, nec ratio arguit manifesta, inter dubia relinquuntur; tamen ista non inutiliter aliquando in quaestionem admittuntur, ut vel inveniatur quod verum est, vel saltem nam ante peccatum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictiondubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa. CAe justitiae haeredes essent. Illud etiam dignum inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu origina
Abbreviated transcription (Latin):
tali uita suꝑindueret᷑. et post ꝑactam obe¬
dientiam. ad p̾miũ obedientiesine morts
int̾positiõe transfert᷑. poc magis rationi
ꝯsentaneũ ⁊ fide dignũ uidetur. qd̾ sicut in
hac uita mortali alus ꝑ mortẽ decedentib:
alii ꝑ natiuitatẽ uictim succedũt: ita qͦ
tũc precedentib post t̾mum buius uite tẽ

Expanded text:
indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post term
Abbreviated transcription (Latin):
buisset. ⁊ pauca ꝯcessisset preuaricationis
suc homo adu̾sus deum excusationẽ habeit
uideretur. pro eo qd̾ necessitate magis quã
uolũtate: ad p̾uaricatioem impulsus demo¬
straret ᷑ propterea d̾s hominẽ adexꝑiẽdam
obedientiam mandato in formans multa ꝯ¬
cessit. ⁊ pauca prohibuit. ut ipã obediẽtia
esset liberd. c⁊ que prohibuit: idento potiꝰ
probibuit quani p̃cepit: ut obedientia ip̃a
pura esset. De omĩ inquit ligno paradisi
comede. de ligno uoscientieboni ⁊ malinc
comedas. Utis. priusinfirmitatẽ sensus hu

Expanded text:
buisset, et pauca concessisset, praevaricationis buisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne come
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa non mutaretur. Item preceptũ naturã
res de qͣfuri debebat noncorm̃peret. neꝙ ꝯtͣ
primum ustitutũ uitehumane noxsam
faceret. quatenus sola inobediẽtia preuari¬
catori: non ipsius inqua preuaricabatur re¬
i natura noceret. Cũ aũt de ꝯcessicẽ natura¬
li preceptũ discipline formand̾ fuisset: con¬
gruũ fuit magis: ut scd̃m prohibitionem
hoc fieret: ñisi ẜ p̾ceptionem. ne dyabolus po¬
in uno tm̃. non inplurib ne mobedientia
ipsa ualeret ab homine excusari. Si enĩ dyx¬
sset deus homini: ut de ligno scientie boni.
et mali manducaret. haberet dyabolus ad¬
u̾sus hominem aliquid quod dicere posset.
quia uidelicet in executione mandati mag̾¬
ꝯmodum suum: quam preceptũ creatoris
sui respcrisset. ⁊ ad ꝑficiendũ id quod p̾ceptũ
fueratr non amore dei: s delectatiõe cibi ad¬
uctus fuisset. Rursũ s multa de husque
naturalit̾ ꝯessa fuerant deus homimi prohi¬

Expanded text:
ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non secundum praeceptionem ne diabolus poin uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod dicere posset, quod videlicet in exsecutione mandati commodum suum magis quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohi
Abbreviated transcription (Latin):
bitionẽ: aut media: ⁊ ꝑtinent ad ꝯcessio¬
nẽ. Mandatũ aũt discipline. neq de pre¬
ceptioẽ: neq de prohibitioẽ naturali sum¬
mi pot̾at. no sił cadẽ preciperet deus. aut
prohiberet: que prius preceꝑat. aut prohi¬
buerat: meritũ ut dc̃m est ad uitamobedi¬
nti non esset. Si uero utrolibet mandatũ
mutaret: ut uel necessaria prohiberet. uel
notia preciꝑet naturama sefactam inuiste
lederet. et in repugnantia mandatoꝵ suoꝵ
quetũq pars ad effectũ duceret᷑: hominem
in necessitatc̃ preuaricationis precipitaret.
cum eduob ꝯtranis alt̾m sine alt̾ius trans¬
gressioẽ unpleri non posset. Oportuit ergo:
ut de ꝯcessioẽ naturali preceptũ discipline
sumeret᷑. quia solumodo m̾itum esse potuit:
ubi lib̾m arbitriũ fuit. et ubi homo adutrũ¬
libet se prouoto molinare potuit. Sic tñ o
portebat. ut de ipã ꝯcepticẽ preceptũ discipli¬
ne sumeretur: quatenus ꝑ preceptũ ꝯcessio

Expanded text:
 pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio
Abbreviated transcription (Latin):
berent: unde postea cum ad tpc̃ ꝯgnoscen¬
di ꝑuenissent potuissent a ꝯgnitioẽ u̾ita¬
tis p̃pedm. Et nos quidem ẜ hunc mod̾
inreb eccultis ca que magis nobis ꝓba
bilia uidebantur elegimus. Ita tñ: ut ĩ
nulla ꝑte dubia pro certis asserere presum¬
manius. Proco auc quod ꝓpositũ fiut no¬
bis tractart qualis primus hom̃o ꝯdicus¬

Expanded text:
berent unde postea cum ad tempus cognoscenberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem quod propositum fuit nobis tractare qualis primus homo con
Abbreviated transcription (Latin):
affectus incedert: si illi etati non natura.
s uitiũ esset. nequaꝙͣ ipsi sensus uiri: s adu¬
lten potius appellati fuissent. Preterea cũ
postea subiunctũ esti qr ile quem habebait
iur eius nõ esset: manifeste demostratum
est. qr hũ quos prius habuerat. quinq. eius
hoc est legittime. ⁊ non alii fuissent. Natu¬
dere. Cum u̾o adannos discretiõis ꝑuen̾it.
si relicta u̾itate errorẽ sequitur. ip̃eeius
error. tũc nõ maritus: s adult̾ appellit᷑
densoperatur: nec malũ ci ad culpã: nec
bonũ adm̃itum reputatur. Nonigitur ĩ¬
fantib ctiamm peccato natis in tium est.
tali .s. uitio nasci. Unde post modũ cũ ad
annos discretionis ꝑue̾n̾it ꝯtingat eos si
gratiam ad iuuantẽ non habuerit aogni¬
tice̾ u̾itatis illa dumtaxat que ad salute̾
ꝑtinet p̾pedii. Qđ su̾im est: neq uitium
fuisset illis: qui sine pc̃co nascerentur sĩ¬
ñͣ ꝯgnitioẽ nasci. qr nichil uise nascendo ha¬

Expanded text:
affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Natudere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed aduldens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam in peccato natis vitium est  tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo ha
Abbreviated transcription (Latin):
S si qui hoc dñt: non satis diligent̾ ꝯside.
tiam habere. siue ingnorãtia esse dicendus
est. quia ignorantia non dr̃ nisitũc solum
cũ id quod ignorari non debuiss. nescitͣ
talisitaq ignoratia non nisiex peni pecã
inesso ꝯgnostic᷑. cumnieus aliminc u̾ita¬
tis ercecata: ne ea que scire deberet ꝯgnostere
ualeat. ꝓprio uitio obscuratur. Illam uero q̃
in nascentib cũctis ⁊ nũc a principio inesse
uidetur. ⁊ tũc quoꝙ inesse debuisset credit᷑
sensus siue ꝯgnitionis imꝑfectionem: natu¬
re esse nõ culpe: ex hoc manifeste liquet: quia
dñs ineuangelio: cum sub typo anime sa¬
maritanam te ectultis siusꝯueniret primũ
eam .u. uiros hu̾isse: ac de inde quẽ tunch¬
abebat uirum euis non esse testatus est di¬
cens. Quinq uiros hiũsti. ⁊ nũc quemha¬
bes non est tuusuir. Qui sunt enĩ quinq ui

Expanded text:
Sed qui hoc dicunt non satis diligenter considtiam habere sive in ignorantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse videtur, et tunc quoque inesse debuisse creditur, sensus sive cognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse testatus est, dicens: Quinque enim viros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir . Qui sunt quinque
Abbreviated transcription (Latin):
crementa ordinc ordine ad ꝑfectionẽ ena¬
dũt. Quocuta nequaꝙͣ prouitio nature h¬
umane deputandum est siinprincipio suo
aꝑfecto inchoata: ꝑ subsequentẽ ꝓpagatio¬
nẽ amodico ad maiora. ⁊ meliora profici¬
at. Et de corpore quidem humano fortassis¬

Expanded text:
crementa ordine ad perfectionem evacrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
est. itaqͦ qui ex eo nascitu fuissent tam cor¬
pore quam sensu: impõ mox natiuitatis su¬
e exordio ꝑ fecti esse deberent. Nos ẜextima
ut primus quidẽ homo sicut dixunus. ⁊cor¬
pore et sensu ꝑfectus: moxfactus fuisse cre¬
dat᷑. Illos u̾o qui exip̃o nascerent᷑: eadẽ lege
qua. ⁊ nũc natiuitatẽ humanã ordinatam
cernimus: ꝑuulos nascituros. ac de inde ꝑ
int̾ualla tp̃m tam insensu aĩ: quam instãta
corporis incrementa accepturos. dic enĩ
inomĩ gne rerum aliam legẽ primã oditi¬
onem habuisse cerumꝰ: atꝙ aliam: subse¬
quentẽ ꝓpagationẽ. Prima enĩ om̃ia ꝑfecta
factasũt. Cetera aũt oĩa que exip̃isoriunt᷑.
⁊ post ip̃ã sequuntur nisi ꝑ int̾ualla tp̃m cre
scendo ad ꝑfectionẽ uenire non possũt. hoc ĩ
arborib ⁊ plãtis ⁊ gerninib cũctis. hoc inbe¬
stus ⁊ cũctis uiuentib c̾nmus: qr amodi¬
co uniu̾sa incipiũt. ac de inde paulatĩ ꝑ in¬

Expanded text:
est, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundumut primus quidem homo, sicut diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. Prima enim omnia perfecta facta sunt; caetera autem omnia quae ex ipsis oriuntur et posscendo ad perfectionem venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per in