comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ temporaͥnͣatura uariatur. congrue ꝑsolem tempus
ipsum exprimitur. cum dicit᷑ subsole. ILe ẽ enĩ ac
si ctixisset sub tpre. Sednumquid etĩa in hoc nobis ali¬
quid innuere uoluit quod non ait int̾pr. uelcũ tp̃re.
sed subtp̃re. ⁊ discretio nobis habenda ẽ. ut intelliga.¬
quare potius sub tp̃re quã uel cum tp̃re uel int̾pre
facta dixit uana ẽe oꝑa hominum. Omnia quȩ fac¬
ta sunt. uel cum tempore facta sunt. uel intempore.
Cum tp̃re enim facta sunt. quoꝵ orcum tp̃s nonpre¬
cessit. qualis ẽ anglica natura ⁊illa informis mat̾ia
rerum uisibilium quã inprincipio creauit ds. In
tp̃re facta sunt. quoꝵ ortum t̃p̃s precessit. sicut illa
Sexdierum oꝑa in quib d̃s ꝑfecit atq compleuit
huius sensilis mundi fabricam. sed ⁊ omĩa quȩ pͦt.¬
modum siue formalit̃ fiue essentialĩt facta sunt.
omnia intempore facta sunt. Rursus eoꝵ que fi¬

Expanded text:
et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc nobis aliquid in nuere voluit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio nobis habenda est, ut intelligaquare potius sub tempore quam vel cum tempore, vel in tempore, facta dixit vana esse opera hominum. Omnia quae facta sunt, vel cum tempore facta sunt, vel in tempore. Cum tempore enim facta sunt, quorum ortum tempus non praecessit: qualis est angelica natura, et illa informis materia rerum visibilium, quam in principio creavit Deus. In tempore facta sunt, quorum ortum tempus praecessit, sicut illa sex dierum opera in quibus Deus perfecit atque complevit hujus sensibilis mundi fabricam; sed et illa quae postmodum formaliter, sive essentialiter facta sunt, omnia in tempore facta sunt. Rursus eorum quae fi
Abbreviated transcription (Latin):
pͦt mocdicum subtracto. subita ru sum cȩxitate obuol¬
uuntur: ⁊ nequaquã istra inefectum ꝓdire posgt.
lcło ⁊ipsum lum̃ quo ulluminant᷑. eminus acꝑcul
desuiꝑ:⁊ homini mnaccessum ostenditur. ut ipsum
nequaqͣ in hominis consistere potestate ꝓbetur. qua¬
tinus exeotantũ homo accipiat quantũ ꝑmiserit
largientis ⁊ cuncta ordinantis di gr̃a. ñ quantum
appetit cupiditati seruiens hominis uoluntas ꝑũsa.
Magna gͦ uanitas laborare subsole.: ⁊ parua fiducia
laborare subsole. cuius lum quãuis iocundum as¬
pestu:⁊ uisu sit aelectabile. semꝑtamen humanis
aspectibus nec adẽt potest nec ꝓlesse. Quod si altius
ad huoconsid̾attonẽ ꝓmouere. ⁊ subtilius rem inspicere
libeat: possumus nomine solis tp̃s significatũ acciꝑe.
Ut quod cixit sub sole. idem sit ac si dixisset sub t̃pr.
Nam quia ꝑsolem p̃cipue ⁊ tp̃roꝵ cursus distinguit᷑.

Expanded text:
post modicum subtracto subita rursum caecitate obvolpost modicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et nequaquam ultra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac procul desuper et homini in accessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hominis consistere potestate probetur; quatenus ex eo tantum homo accipiat, quantum permiserit largientis et cuncta ordinantis Dei gratias, non quantum appetit cupiditati serviens hominis voluntas perversa. Magna ergo vanitas laborare sub sole, et parva fiducia laborare sub sole: cujus lumen quamvis jucundum aspectu et visu sit delectabile, non semper tamen humanis aspectibus adesse potest nec prodesse. Quod si altius adhuc considerationem promovere et subtilius rem inspicere libeat, possumus nomine solis tempus significatum accipere, ut quod dixit, sub sole, idem sit ac si dixisset, sub tempore. Nam quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Catuli leonum rugientes ut rapiant. ⁊ querant ado
escam sibi. Ortus ẽ sol ⁊ congregati sunt. ⁊ incubilib
suis collocabuntur. Exibit homo adopus fuũ. ⁊ adope¬
rationem suam usq aduesꝑam. Hinc etiam ẽ illũd
quod as noc egredienti de archa pt cdiluiuum. qͦz
ꝓmagno aliquo signo pietatis suȩ at muneie largirio¬
nis repmittit dicens. Cunctis diebus sementis ⁊ mes¬
sis. frigus⁊ estus. estas ⁊ hẏems. nox i dies nonte.¬
quiescent. Puichre gͥ homines in hac mundi area
acorsum ꝑuarios discursus occupationũ uĩte morta¬
lis diftentos subsole laborantes dixit. ut hoc etiam
ad uanitatem oꝑis humani ꝑtineat. quod homiñe
ad oꝑancium ꝑtransiens n tenebris finiendũ cesuꝑ
lum iustrat. Considerauit quippe qũa abiecta &
misera sit mortalium conditio. qui interrȩ suꝑficie
quasi uermes quidam uana cunositate reptantes.
subito lumine desuꝑ infuso. quasi aduluzionem
excitantur captare quod uane appetunt.⁊ eodem

Expanded text:
ntes ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur. Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Hinc etiam est illud quod Deus Noe egredienti de arca post diluvium quasi pro magno aliquo signo pietatis suae, ac munere largitionis repromittit, dicens: Cunctis diebus sementis, et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescent . Pulchre igitur homines in hac mundi arca deorsum per varios discursus occupationum vitae mortalis distentos sub sole laborantes dixit, ut hoc etiam ad vanitatem operis humani pertineat, quod hominem ad operandum pertransiens et tenebris finiendum desuper lumen illustrat. Consideravit quippe quam abjecta et misera sit mortalium conditio, qui in terrae superficie quasi vermes, quidam vana curiositate reptantes, subito lumine desuper infuso quasi ad illusionem excitantur captare, quod vane appetunt, et eodem
Abbreviated transcription (Latin):
indesiderio ecernoꝵ. Scuit eium quia quanto euiden¬
tius eoꝵ quȩ temporalit̃ precereunt uanttas agnos ci¬
tur. tanto sublumius intus mentis oculus ad statũ
ec̃nitatis aꝑitur Iñcipiens gͦ in hac prima parte opeꝰ¬
ris sui ostencuit omnia uana ẽe que subsole sunt. id
ẽ quecumq uis ibilia sunt corruptiom subiecta ẽẽ.
uel obnoxia mutabilitati. Ostendit enĩ neq incelo.
tuum quod uicissitudinẽ non patiatur. nectranse¬
at inatterationem. idoq nichil uere ẽe exomnib his
que semꝑ sine ces satione inidcrabuntur qiuod ñ g̃t.

Expanded text:
in desiderio aeternorum. Scivit enim quod quanto evidenin desiderio aeternorum. Scivit enim quod quanto evidentius eorum, quae temporaliter praetereunt vanitas agnoscitur, tanto sublimius intus mentis oculus ad statum aeternitatis aperitur. Incipiens ergo, in hac prima parte operis sui, ostendit omnia vana esse, quae sub sole sunt, id est, quaecunque visibilia sunt corruptioni subjecta esse, vel obnoxia mutabilitati. Ostendit enim neque in coeltuum, quod vicissitudinem non patiatur nec transeat in alterationem. Ideoque nihil vere esse ex omnibus iis, quae semper sine cessatione in id trahuntur qu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis modo tantũ sapius se miramur. inqua exi.
ubi ẽẽt. stupens q ⁊ mirans tantum ruinȩ baraciũ
simul eciam considerare cȩpit de quanta sublimita.¬
te in hoc ipsum miserie ꝓfundum cecidisset. ⁊ ad
inillis uerbis quȩ nr̃am recitabant miseriam nr̃m trax̃
affectum. Hoc fecit ut mala nr̃a sic nobis semꝑ audire
libeat. nec possit amarum ẽe quicquid illud ẽ quod
cumeo ꝑcipitur quodtam duce ẽ. Hoc cotidie mis eris
lamenta ipsa ctuscia facit :⁊ inter suspiria ac gemitus
lacrimis delestabiliter pascit affuctos. quia eoꝵ que
asliguntur int adũs a recortdatio suauior ẽ : pse animꝰ
dezid̾io absentium amplius inardescit. pretitoꝵ me¬
moria clulcius tangtur. dilatione futuroꝵ ualictius
inflammatur.: Hoc ñreccłaztes optime nouerat. qui
inomni narratione sua tam diligent̃ exequitur uani.¬
tatem terum transeuntium. ut exeius consld̾atione
cor humanũ admoneat celestia meditari ⁊⁊ euigilare

Expanded text:
nobis modo tantum sapuisse miramur, in qua exsiubi esset, stupensque et mirans tantum ruinae barathrum, simul etiam considerare coepit de quanta sublimitate in hoc ipsum miseriae profundum cecidisset, et adin illis verbis, quae nostram recitabant miseriam, nostrum traxit affectum. Hoc fecit ut mala nostra sic nobis semper audire libeat, nec possit amarum esse quidquid illud est, quod cum eo percipitur quod tam dulce est. Hoc quotidie miseris lamenta ipsa dulcia facit, et inter suspiria ac gemitus lacrymis delectabiliter pascit afflictos; quia eorum quae diliguntur inter adversa recordatio suavior est, et ipse animus desiderio absentium amplius inardescit, praeteritorum memoria dulcius tangitur, dilatione futurorum validius inflammatur. Hoc noster Ecclesiastes optime noverat, qui in omni narratione sua tam diligenter exsequitur vanitatem rerum transeuntium, ut ex ejus consideratione cor humanum admoneat coelestia meditari et evigilare
Abbreviated transcription (Latin):
tantis tenebris inuolutus ᷤ fcco scis quia uiuendo
tenctis admortẽ. seanumquid scit potes qualis aut
uibi futurus sis pͦt mortem : Considera eͦ in quan¬
ta uanitate uiuis qui cotidie cetnẽs preterie qd
es nectam̃ scut uua ratione potes quale sit quod
futurus es Generatio prẽtit. ⁊ generatio adiuento.
terra autẽ inẽtnum fat. Auscista homo i erubes Fͣ¬
ce. terra inet̾num stat. Quare terra stat. & tu fta¬
re non potes ꝓpter qũs facta ẽ terra: fortassis dices
quia ad consolationẽ tuam stat. Stat ut uenientos
mutͥat ꝑtransientes poitet. discedentes recipias.
Nascentes enim deteria uenuit ꝑcaris origñe

Expanded text:
tantis tenebris involutus? Ecce scis quod vivendo tantis tenebris involutus? Ecce scis quod vivendo tendis ad mortem. Sed nunquid scire potes qualis aut ubi futurus sis post mortem? Considera ergo in quanta vanitate vivis, quis quotidie cernis praeterire quod es; nec tamen scire ulla ratione poteo praeterit, et generatio advenit. Terra autem in aeternum stat. Ausculta homo, et erubesce. Terra in aeternum stat. Quare terra stat, et tu stare non potes, propter quem facta est terra. Fortassis dices, quia ad consolationem tui stat. Stat ut venientes mittat, pertranseuntes portet, discedentes recipiat. Nascentes e
Abbreviated transcription (Latin):
eͥ generatio prec̾it. ⁊ generatio aduenit. Acsi dicẽt.
Si negligendum putatis quia uanumẽ omne
quodagitis. numquid uel hoc neglegendium ẽ
quod ipsi uanitas estis Generatio preterit ⁊ gene¬
ratio aduenit. Si morientes discectunt. & mortturi
suecelunt. quod gaudium ẽ :ͤ cidetut quicde do¬
lor uiuentium innascentib consolatioñe accipere.
sedunde finiri putatur ut ñzit. inde accipit ut
semꝑsit. Quod eñ morientes discedunt dolor s̃.
qũe consolatio sequitur quod mortur adueniut̃.
consolatio quȩ luctu terminatur. Et quid utroq
uanius ẽs̃ potest : Generatio precerit ⁊ generatio
acuenit. Si paucos uel nonuniuersos saltem la¬
m̃tabilis casus inuolueret tolerabile uideretur.
nunc autẽ seualues omnes secum ad intertum
trahit. G̃eneratio preterto. ⁊ generatio aduento.
Si precerit quouacit: Siaduentt unde liento:
Heu cira sors. Quomodo securus ẽe potes dño

Expanded text:
ergo: Generatio praeterit, et generatio advenit. Ac si diceret: ergo: Generatio praeterit, et generatio advenit. Ac si diceret: Si negligendum putatis quod vanum est omne quod agitis, nunquid vel hoc negligendum est quod ipsi vanitas estis? Generatio praeterit, et generatio advenit. Si morientes discedunt et morituri succedunt, quod gaudium est? Videtur quidem dolor viventium in nascentibus consolationem accipere; sed unde finiri putatur ut non sit, inde accipit ut semper sit. Quod enim morientes discedunt dolor est. Quae consolatio sequitur quod morituri adveniunt? Consolatio quae luctu terminatur. Et quid in utroque vanius esse potest? Generatio praeterit, et generatio advenit. Si paucos vel non universos saltem lamentabilis casus involveret, tolerabile videretur, nunc autem saeva lues omnes secum ad interitum trahit. Generatio praeterit, et generatio advenit. Si praeterit, quo vadit? Si advenit, unde venit? Heu dira sors! Quomodo securus esse potes, o homo,
Abbreviated transcription (Latin):
cat Prima enĩ uanitas nec in homine ẽ. nec
refertur ad hominẽ. Scda uanitas in homine
quidem ñ ecẽ. sed tamen refertur ad hominẽ.
tertia uanitas ⁊ in homine ẽ. ⁊ refertut acdho.¬
minẽ. Eroinde quasi ꝑ gradus quosdam sem
ꝑadaltiora ꝓgrediens. pͥmum posuit illam ua¬
nitatem quȩ nec pena hominis ẽ nec culpa.
deinde ulam uanitatẽ acliunx̃. que pena ho¬
minis non ẽ sedculpa. postremo uliam que cul¬
pa nonẽ sed pena. licet tam̃ nec talis culpa si¬
ne pena umquã ẽẽ possit. nec talis pena in
his cum taxat quibus sacramentum salutis
non subuenit a culpa ꝓrsus libera sĩt. Sed
alam culpam hominis dixi ñ penam ⁊ hanc penã
non crapam. quia inilla meritum hominis cernitur.
⁊ inista iudicium inuenitur. hanc gͦ penam quasi
quȩ licet culpa nequior nonsit. molestior tam̃ car¬
niẽ.: ⁊ adexcitandas carnales mentes efficacior. Dicat

Expanded text:
cat. Prima enim vanitas nec in nomine est; nec cat. Prima enim vanitas nec in nomine est; nec refertur ad hominem. Secunda vanitas in homine quidem non est; sed tamen refertur ad hominem. Tertia vanitas et in homine est, et refertur ad hominem. Proinde quasi per gradus quosdam semper ad altiora progrediens, primum posuit illam vanitatem quae nec poena hominis est, nec culpa. Deinde illam vanitatem adjunxit, quae poena hominis non est, sed culpa. Postremo illam quae culpa non est, sed poena: licet tamen nec talis culpa sine poena unquam esse possit, nec talis poena in iis duntaxat quibus sacramentum salutis non subvenit, a culpa prorsus libera sit. Sed illam culpam hominis dixi, non poenam, et hanc poenam, non culpam; quia in illa meritum hominis cernitur, et in ista judicium invenitur. Hanc ergo poenam quaquae licet culpa nequior non sit, molestior tamen carni est et ad excitandas carnales mentes efficacior. Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
cedem ñ constituit iurebus uolubilib temporẽ.
trinseuntibus. E dꝑsnerttio precertt. & gene¬
ratio aciuenio. Sccẽ alia uanitas. generatio prełt.
i generatio actiento. hanc humana natura in
prima radice sui generis uitiata concepit. ⁊ in
omñẽ ꝓpaginẽ postertatis cum hac eadem sei¬
nata pusiusautt. Primus eñĩ generis humani
parens. ut auduite. terra es interram tbis. ex¬
inde mortais factus. quia a statu mcorrupti¬
onis cecidto. quasi a uita admortẽ ꝑmortalitem
transite ceptt. Hanc gͦ uiam omnes homines pꝰ
ipsum ꝑtranseunt. qui abipso ꝑcarnis natiui¬
tatem descendunt: hec ẽ ila uanitas de qͦ psal¬
mista locuttis ẽ clicens. erumtam̃ uniu̾isa uani¬
tas omnis homo uiuens. Teruitam̃ inimagine
ꝑtransit homo. Hanc gͦ uanitat̃ẽ quasi cȩcens
maiorem. ⁊ humanis animis ꝓpt̃ diram mortis
necess iatẽ magis hortibilem noiuissimo locoad¬
uinxto. ut hoc adextremum homo audliat in
quo euuidentius misenam conditionis suȩ agnos.¬

Expanded text:
rebus volubilibus et tempore transeuntibus. Generatio praeterit, et generatio advenit. Ecce vanitas. Generatio praeterit et generatio advenit. Hanc humana natura in prima radice sui generis vitiata concepit, et in omnem propaginem posteritatis cum hac eadem seminata pullulavit. Primus enim generis humani parens ut audivit: Terra es et in terram ibis; exinde mortalis factus; quia a statu incorruptionis cecidit, quasi a vita ad mortem per mortalitatem transire coepit. Hanc ergo viam omnes homines post ipsum pertranseunt, qui ab ipso per carnis nativitatem descendunt. Haec est illa vanitas, de qua Psalmista locutus est, dicens: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo . Hanc ergo vanitatem quasi caeteris majorem et humanis animis propter diram mortis necessitatem magis horribilem novissimo loco adjunxit, ut hoc ad extremum homo audiat, in quo evidentius miseriam conditionis suae agnos
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde conclitionẽ ipsam moitalium attendens. ⁊
in ea maiorem ac mis erabilior̃e uanitatem inueniens.
uidit quia simagna uanitas existimatur dum pre¬
terit id quod homo facit. illa ꝓrsus dolenda ⁊ mise¬
randia sit uanitas dum stare non potest id quod hõẽ.
In hanc eͦs rursus ingeminans exclamauit & dixtt.
Uanitas uanitatum. Poetremo omnium mitabilium
rerum ⁊ adoccasum ꝓperantium inconstantĩa ⁊ fiuctu.¬
ationẽ intuens. quasi in summa concludens adiurp̃e
yart. Omnia uanitas. Quid habet amplius homo
deuniu̾s o labote suo quo laborat subsole: Quid
habet amplius. subauditur quã id quod de om̃ib
uanitas : Ac si dicetes. Si omnia uanitati subiecta ⁊t̃. Fs.¬
oꝑa hominũ auanitate aliena ẽe quomodo posẽ :ͥ
Si scd̃m aliquid uanum ẽ quod ads creauit. quomͦ
ñ multomagis uanum ẽ quod homo facir : Sitem

Expanded text:
Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et in ea majorem ac miserabiliorem vanitatem inveniens, vidit quod si magna vanitas existimatur dum praeterit id quod homo facit: illa prorsus dolenda et miseranda sit vanitas, dum stare non potest id quod homo est. In hanc ergo, rursus ingeminans exclamavit et dixit: Vanitas vanitatum. Postremo omnium mutabilium rerum, et ad occasum properantium inconstantinam et fluctuationem intuens, quasi in summa concludens adjunxit, et ait: Omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quid habet amplius, subauditur, quam id quod de omnibus, et omnia vanitas? ac si diceret: Si omnia vanitati subjecta sunt, opera hominum a vanitate aliena esse quomodo possunt? Si secundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo non multo magis vanum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
humanarũ hic ꝑ coparationẽ aliarum uanitatum
arguitur. quȩ uelit exaliis uanitatib orta. &
cunctas uanitates uanitatis comꝑatione suꝑgressa.
merito uanitas uanitatum appellat᷑. Potest etiamñ
incongrue trina hec uanitatis repetitio adtria uanita¬
tum genera supra memorita referri. ut quasi unasit
uanitatum opus hominis. alia natura mortalis. ter¬
cia mundus hic totus cumsua unu̾isitate mutabilis.
Considerauit enim iste oꝑa mortalium ⁊ uicdit singła Ẽ¬
queq quia cum labore ⁊ dolore ad effectum uenut̃s.
facta breui tpͣre subsistunt. transeuntia aut̃e fructũ
postse ñ relinquunt. Uidit quanta afflictione ac mi¬
Seria cotidie sine cessatione uita humana atteritur
ecĩa inhis quȩ ꝓ sua consolatione oꝑatur.: ⁊ qũeadmo¬
dum semꝑ fere plus decrimenti patitur inquerendo
inhis omnib quã uane conturbetur omnis homo
uiuens admirans ⁊ stupens ait. Uanitas uanitatum.

Expanded text:
humanarum hic per comparationem aliarum vanitatum humanarum hic per comparationem aliarum vanitatum arguitur: quae velut ex aliis vanitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mundus hic totus cum sua universitate mutabilis. Consideravit enim iste opera mortalium, et vidit singula quaeque, quod cum labore et dolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subsistunt; transeuntia autem fructum post se non relinquunt. Vidit quanta affectione ac miseria quotidie sine cessatione vita humana atteritur, etiam in iis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmodum semper fere plus detrimenti patitur in quaerendin his omnibus, quam vane conturbetur omnis homo vivens, admirans, et stupens ait: Vanitas vanitatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tantum uanitas uanitatũ deterior ẽe asimplici ua¬
nitate. quantũ simplex uanitas ab essentia solida
⁊ ꝑmanente. Sic ꝑͥculcationem legi potest sen¬
tentia. uanitas u̾anitatũ. uanitas uanitatũ &. om̃ia
uanitas. ut in omnib omnimoda uanitas expri¬
matur. ⁊ exomnib summa quȩdam confici in¬
telligatur quȩ omñe contineat uanitatẽ. ut qͦsi
singła quȩq ꝑse uanitas sint. ⁊ uniuersitas ex
omnibus collecta uanitas uanitatum. Sic in crea¬
tione rerum cumoꝑa sua completet d̃s. unũ qdq
opus ꝑsebonum dicitur.:⁊ nouissime uniu̾sitas
ꝑfectis omnib: ualde bona nominatur. Namsi id
quod inparte bonum ẽ intoto metius inuenitur..
id quoq quod inparte malum ẽ intotb det̾lus esse
neces se ẽ. Ergo uanitas ẽ uanitatum.⁊ uanitas
omniũ uanitatũ. uniu̾sa uanitas. ⁊ uanitatis uni¬
uersitas omnia uanitas. Uel uanitas illa mentiũ

Expanded text:
Tanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vaTanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vanitate, quanto simplex vanitas ab essentia solida et permanente. Sic per inculcationem legi potest sententia. Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas, ut in omnibus omnimoda vanitas exprimatur, et ex omnibus summa quaedam confici intelligatur, quae omnem contineat vanitatem, ut quasi singula quaeque, per se vanitas sint et universitas ex omnibus collecta, vanitas vanitatum. Sic in creatione rerum, cum opera sua compleret Deus unumquodque opus per se bonum dicitur, et novissime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte malum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa vanitas, et vanitatis universitas omnia vanitas. Vel vanitas illa mentium
Abbreviated transcription (Latin):
racit᷑ uanitat̃ argiut. & inuenitur qliomodo uant̃a
arguit uanitate. non ꝑuanitatem sed ꝑũitatem.
Recti gͦ eccłastes qui mente eleuatus erat supra
omñe uanitatẽ ⁊ ad ipsam ꝑuenerat uertatẽ. in
eadem u̾tate sublimit uidit. quod dearguenda ua¬
nitate ueraciter dixit. Tantas uanitatũ. uanitas
uanttatum. ⁊ omnia uanitas. Inculeatio uerborum
cum asfectu loquentis ⁊ rei magnitudine ⁊ admira.¬
tionis significat nouitatem. Et ẽ cum aggrauatiõe
ꝓlata sententia Nam sunt gradus quidam ⁊ qua¬
Si quedam ꝓgressiones.:⁊ in meluis ⁊ indecerius
eunti. Sic enim canticum canticoꝵ dicit᷑. ⁊ scłm se¬
culoꝵ. quẽ ad moctum nunc hic dictum ẽ. uanitas
uanitatũ. ut quadam parili cdistantia ⁊ differentia
consimili tantũ suꝑ excellere intelligatur canticum
canticoꝵ acantico. quantũ canticũ auerbo. ⁊ deinces
scłm solum amomento. uel item momentũ a nichi¬
lo. Similiq ꝓgressione hic ꝑcontrarium facta.

Expanded text:
 arguit, et invenitur quomodo vanitas arguit vanitatem, non per vanitatem sed per veritatem. Recte ergo Ecclesiastes, qui mente elevatus erat supra omnem vanitatem et ad ipsam pervenerat veritatem, in eadem veritate sublimiter vidit quod de arguenda vanitate veraciter dixit: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Inculcatio verborum cum affectu loquentis, et rei magnitudinem, et admirationis significat novitatem. Et est cum exaggeratione prolata sententia. Nam sunt gradus quidam; et quasi quaedam progressiones, et in melius, et in deterius eunti. Sic enim Canticum canticorum dicitur, et saeculum saeculorum quemadmodum nunc hic dictum est: Vanitas vanitatum, ut quadam parili distantia et differentia consimili tantum super excellere intelligatur Canticum canticorum a cantico quantum canticum a verbo, et deinceps culo, quantum saeculum solum a momento, vel item momentum a nihilo. Similique progressione hic per contrarium facta:
Abbreviated transcription (Latin):
necessa iluminant᷑ ut uideant. Propt̾ea namq uite
humane tp̃ra ꝑdiuinam ꝓuidentiam att̾nis uicib
sic distributa sunt. ut egra corpora actionum suaꝵ
nimia ꝑtensione fessa. ipsa attnantium tempoꝵ
uiciss itudo repararet. Ideo nox ⁊ dies inces santer
mutua sͥ parilitate succedunt. ut ꝑdiem ab ortu
ad occasum sol cursu suo desuꝑ ꝑtransiens. lum̃
suum us quȩ quaq insubiecta diffundat. ⁊ huma¬
nos oculos sua p̾sentia illustrans. cȩteroꝵ ꝙ animanti¬
um terre ad exercitationẽ agendi excitet. ⁊ simul oꝑan¬
di prebeat facustatẽ. Nocte uͦ se humanis aspectibus
subducens. ⁊ quasi quibusdam pannis infantiȩ.
uel amine tenebiarũ oppansd. lumina mortalium
contegens. fess os artus ad quietem foueat. ⁊ soporẽ.
uto iterum reparatos labori atq exercitationi diurne
alacriores restituat. Hunc admirabilem diuine dis¬
pensationis ordinẽ psalmista intuens cũ eius opera

Expanded text:
necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsa alternantium temporum vicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessanter mutua sibi parilitate succedunt, ut per diem ab ortu ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens, lumen suum usquequaque in subjecta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque animantium terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandi praebeat facultatem. Nocte vero se humanis aspectibus subducens, et quasi quibusdam pannis infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores restituat. Hanc admirabilem divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera
Abbreviated transcription (Latin):
auto merces laboris: Epterea licet ecce scđłm aliqũs
dicendi modum labor ipse ⁊ dolor temporalis uanus
ñ inconuenient̃ dicitur. numquid tam̃ mertes la¬
boris ipsius uanitas uiqũa recte dicetur: Absto.
Quomodo gͣ stabio quod dictumẽ. quid habet amꝑbͦ
homo de uniũso labore suo: De prȩmio eñi labori
ynon de ipso labore. deutilitate non de opere hocdic.¬
tumẽ. quid habet amplius homo deuniu̾so labore
suo. Ecce amplius habet homo ⁊ multo amplius ha.¬
betr itudicis. quid amplius habet.S spterea adiuin.
xtt iatt. Quolaborat subsole. Ecce habemus solrtã
questionis hiuus dificiatatẽ. Nam hic aꝑte osten¬
dit quios labores arguat uanitatis. Quifiunt inqͥt
subsole. Quio ẽ fiunt subsole : fortassis simplictt̃
accipiendumẽ quod ait subsole. quia homines in
hac muncli parte inferiori degentes. desuꝑ solis lu¬
men accipiunt. ⁊ adagenda oꝑa usibus humanis

Expanded text:
aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vanus non inconvenienter dicitur. Nunquid tamen merces laboris ipsius vanitas unquam recte dicetur? Absit! Quomodo ergo stabit quod dictum est? Quid habet amplius homo de universo labore suo? De praemio enim laboris et non de ipso labore; de utilitate, non de opere, hoc dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo? Ecce amplius habet homo et multo amplius habet, et tu dicis: Quid amplius habet? Propterea adjunxit et ait: Quo laborat sub sole. Ecce habemus solutam quaestionis hujus difficultatem. Nam hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi parte inferiori degentes, desuper solis lumen accipiunt, et ad agenda opera usibus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueneruiit. ⁊ ꝑmortem temporalem uit̃ã ad epti s̃t
sempit̃nam: Plut numquio uanus dicendus est
labor sue ꝓptera quia transit quod pacsi sunt ⁊
scam̃ aliquid tamen ñ uanus quia ꝑmanet quo dac¬
ceperunt: Canum etenimẽe ⁊ ipsum iustoꝵ labor̃e
quantũ sciuicet ad penam transtoriã :i hanc quas.
imagnariam spẽm miseriȩ spectat. psalmista in¬
nuere uidetur cũ dicto. Quifingis laborem inp̃cep¬
to. Quasi eñĩ electis suis cłs laborem fingit. cũ eis
ext̾ius uelut iratus ꝑiudicium temporalem penã
laborem uistoꝵ ⁊ hunc imaginarium aolor̃e quisp̃em
miseriȩ habet ueram miseriam ñ habet. fictum no¬
minat. ipsum ꝑfecto eunddem. scãm aliquso etiam
uanum ñ inconuenient dici posze demonstrat. Etce
ꝙͦ ꝑtransĩt labor oꝑis. ꝑtiansit quod uanũ fuio.
quod transitorium fuit ꝑtransũt. ꝑtranzĩt. labor.
ꝑtiansit dolor. numquid ꝑtransĩit fructus oꝑis.

Expanded text:
pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt sempiternam? Aut nunquid vanus dicendus est labor ille propterea, quia transiit quod passi sunt: et secundum aliquid tamen non vanus, quia permanet quod acceperunt. Vanum etenim esse, et ipsum justorum laborem, quantum scilicet ad poenam transitoriam, et hanc quasi imaginariam speciem miseriae spectat, Psalmista innuere videtur, cum dicit: Qui fingis laborem in praecepto . Quasi enim electis suis Deus laborem fingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporalem poenam laborem justorum et hunc imaginarium dolorem, quia speciem miseriae habet, veram miseriam non habet; fictum nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non inconvenienter dici posse demonstrat. Ecce ergo pertransit labor operis. Pertransit quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertransiit: pertransiit labor, pertransiit dolor. Nunquid pertransiit fructus operis
Abbreviated transcription (Latin):
quia nonait. quid amplius ẽ labor hominis.
sed quid habet inquit amplius homo de uniu̾so
labore suo quo laborat subsole. Undẽ constat quia
hic nontam de labore hominis quã defructii &
emolum̃to agitur humani laboris. quia non qͥd
sit aut qualis labor hominis querit᷑. sed qũe hõ
fructum de labore suo omni quo laborat subsole con¬
sequatur. Et hic fructus omnis non aliud qũa ua¬
nitas ẽẽ ꝑhibetur cũ clicit᷑. Quid habet amplius:
Ac si cliceretur. nichil amplius habet qũã uanitatẽ¬
homo delabore suo. Eigo uanitas totus ẽ fiuctus
laboris hominis. ⁊inuanum laborat omnis homo
nichil accepturus preter uanitatẽ deuniu̾so labo¬
resuo. Ergo uanus fuit ⁊ labor scõꝵ qui d̃o fidelĩt
seruierunt. ⁊ ꝓeius amore tot supplicia actorm̃toꝵ
genera passi sunt: Quis hoc dicere presumat: Nã
quomodo uanus fuit illoꝵ labor. qui inmodico qͥde
uexati ꝑdolores transitorios adgiudia mansura

Expanded text:
quod non ait: Quid amplius est labor hominis? quod non ait: Quid amplius est labor hominis? Sed: Quid habet, inquit, amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Unde constat quod hic non tam de labore hominis, quam de fructu et emolumento agitur humani laboris; quia non quid sit aut qualis labor hominis quaeritur, sed quem homo fructum de labore suo omni, quo laborat sub sole consequatur. Et hic fructus omnis non aliud quam vanitas esse perhibetur, cum dicitur: Quid habet amplius? Ac si diceretur: Nihil amplius habet quam vanitatehomo de labore suo. Ergo vanitas totus est fructus laboris hominis, et in vanum laborat omnis homo, nihil accepturus praeter vanitatem de universo labore suo. Ergo vanus fuit, et labor sanctorum qui Deo fideliter servierunt, et pro ejus amore tot supplicia ac tormentorum genera passi sunt? Quis hoc dicere praesumat? Nam quomodo vanus fuit illorum labor, qui in modico quidem vexati, per dolores transitorios ad gaudia mansura
Abbreviated transcription (Latin):
sos ꝓpt̃ dm̃ spontanea afflictione macerant. t̃t̃
etiam patiendo laborant. quia se contra se sta¬
tuentes quod foris ꝑ districtionẽ seiuentes ir.¬
rogant. initus quieti ac sine ꝑturbatione ꝑma.¬
nentes inpatientia poitant. Sed ꝑuersi quiq
⁊ uite carnalis amatores. etiam tunc cum mala
foris ꝑalienam iuolentiam illata sustinent. qͥ a
semecipsos intus furoris ⁊ inpatientiȩ stimulis
ꝑturbant. ipsi potius sibi faciunt unde laborail.
Ergoboni in hac uita laborant. mali uͦ etiã ꝓhac.
uita laborant. quia tp̃rales labores quib praui
n ꝑuersi quiq se subdunt ꝓadipis cenda tempo¬
tali dulcedine. honi patient̃ tolerant. ꝓet̾na con¬
solatione. Quia uita uͦ hec mortalis in qua ⁊ pro
qua laboratur ꝑspacia uiuendi cotidie ad iute
finem tenditur. recte omnis labor hominuis in nu̾o
uanitatum cõputatur cũ dicit᷑. Quid habet ampliꝰ
homo deuniuerzo labore suo quo laborat sub sole:¬

Expanded text:
sos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc sos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc etiam patiendo laborant; quia se contra se statuentes, quod foris per districtionem saevientes irrogant, intus quieti ac sine perturbatione permanentes in patientia portant. Sed perversi quique et vitae carnalis amatores, etiam tunc cum mala foris per alienam violentiam illata sustinent; quia semetipsos intus furoris, et impatientiae stimulis perturbant, ipsi potius faciunt unde laborant. Ergo boni in hac vita laborant, mali vero etiam pro hac vita laborant; quia temporales labores quibus pravi et perversi quique se subdunt pro adipiscenda temporali dulcedine, boni patienter tolerant pro aeterna consolatione. Quia vero vita haec mortalis in qua et pro quo laboratur, per spatia vivendi quotidie ad vitae finem tendit, recte omnis labor hominis in numero vanitatum computatur, cum dicitur: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sol
Abbreviated transcription (Latin):
inopere. sed piemium inretributione. In illoꝵ labore
uera miseria ẽ. infructu laboris falsa ⁊ uana consola¬
tio. In labore istoꝵ temporalis ⁊ transitoria afflictio.
infructu laboris eterna beatitudo. Eropt̾ea labor illoꝵ
fructu inanis ẽ. misena uerus. labor istoꝵ pena tran¬
sitorius. fructu et̾nus. Illic uero malo quod boni in¬
ẽe uidetur uanum ẽ. horũ malum quod apparet qͦsi
uanum ẽ quia transitorium ẽ. bonum uͦ quod ñ ap¬
paret ꝑpetuum. Nongͦ mirum uideatur quod ma¬
los inhac uita laborantes ⁊ agentes. bonos uͦ labo¬
rantes tantum. ⁊⁊ patientes dicimus. quia si ꝓpius
ueritatem intuemur. semꝑ malos agendo laborare.
⁊ bonos semꝑ patiendo inueniius. Nam sicut ma¬
los tunc etiã cum quieti uidentur incontinentia
exagitat. ita bonos in laboribus quoq constitu¬
tos tranquillos patientia seruat. Unde miro
quodammodo boni quiq ⁊ usti cũ semetip¬

Expanded text:
in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore vera miseria est. In fructu laboris, falsa et vana consolatio. In labore istorum, temporalis et transitoria afflictio. In fructu laboris, aeterna beatitudo. Propterea labor illorum fructu inanis est, miseria verus. Labor istorum poena transitorius, fructu aeternus. Illic vero malo, quod boni inesse videtur, vanum est; horum malum quod apparet quasi vanum est, quia transitorium est; bonum vero quod non apparet, perpetuum. Non ergo mirum videatur quod malos in hac vita laborantes, et agentes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, sicut malos tunc etiam cum quieti videntur incontinentia exagitat, ita bonos in laboribus quoque constitutos tranquillos patientia servat. Unde miro quodam modo boni quique, et justi cum semetip
Abbreviated transcription (Latin):
amara ẽ hec uita. Tili laborant eius delectationib
ꝑfrui. isti laborant ab eius miseria liberari. Illi la¬
borant metuentes necito hinc exeant. isti laborant
timentes ne cdui hic ꝑmaneant. Labor illoꝵ ꝓuana sol¬
licitudine arguitur. labor istoꝵ ꝓpatientia coronat᷑.
Iuis dicitur sufficit diei malitia sua. ⁊ illud mnolite sol¬
liciti ẽẽ dicentes. quid manducabimus aut quid bi¬
bemus. aut quo oꝑiemur. Istis dicitur. patientes es¬
tote confirmantes corda ur̃a. &ꝵ illud. Si compatimur
conregnabimus. si commorimur credimus quia ⁊ si¬
mul uiuemus cum illo. Illis cicitur. filũ hominũ
usq quo graui corde. ut quid diligitis uanitatem &
queritis mendacium: istis dicitur. beatiomnes qui
timent dñm. qui ambulant inuiis eius. Labores ma¬
nuum tuarum manducabis. beatus es ⁊ bene tͥ erto.
Ergo labor illoꝵ penam habet in opere. ⁊ penam in
retributione. Labor autẽ istoꝵ penam quidem habet

Expanded text:
amara est haec vita. Illi laborant ejus delectationibus amara est haec vita. Illi laborant ejus delectationibus perfrui; isti laborant ab ejus miseria liberari. Illi laborant metuentes, ne cito hinc exeant; isti laborant timentes ne diu hic permaneant. Labor illorum pro vana sollicitudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Istis dicitur: Patientes estote confirmantes corda vestra . Et illud: Si compatimur, conregnabimus. Si commorimur, credimus quia et simul vivemus cum illo . Illis dicitur: Filii hominum usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis, mendacium? Istis dicitur: Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum, quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit . Ergo labor illorum poenam habet in opere, et poenam in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet
Abbreviated transcription (Latin):
quo laborat sub sole: deuniu̾so labore suo quo labo.¬
rat subsole. Laborat subsole. scllicet uel agens uel
patiens. Duo hec distinguite. agens ⁊ patiens labo¬
rat subsole. Uterty laborat. ⁊ agens laborit. ⁊ pa¬
tiens laborat. Sed hoc interẽ. quod alter quasi in¬
uitus laborat. alter uoluntarius. Agens eñ labo¬
rat :⁊ facit ipse unde laborat. Patiens ait̃ laborts.
⁊ nonfacit ipse. sed sustinec unde laborat. hȩc duo
genera homint̃i in hoc mundo uiuunt. scilieet labo.¬
rantium ⁊ agentium. laborant: ĩ ⁊ patientium. Qi
s̃t̃ laborantes ⁊ agentes: Ai: ci psalmistam. Uerũ¬
tamen uniu̾sa uanitas omnis homo uiuens. Ne¬
rumtam̃ inimagine ꝑtransit homo. sed ⁊ frustra
conturbatur. Thes atirizat ⁊ ignorat cui congͥgabit
ea. Qui sunt laborantes ⁊ patientes: Paulũ apłm
audi. Uanitati inquit subiecta ẽ creatura ñ uolens.
sed ꝓpt̃ eum qui subiecit̾ in spe. Ergo utriq laboratł.
⁊ hii uidelicet quibus hec uita dulcis ẽ. ⁊ hii quib

Expanded text:
quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? Laborat sub sole, scilicet vel agens, vel patiens. Duo haec distinguite, agens et patiens laborat sub sole; uterque laborat, et agens laborat, et patiens laborat. Sed hoc interest, quod alter quasi invitus laborat, alter voluntarius. Agens enim laborat, et facit ipse unde laborat. Patiens autem laborat, et non facit ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum in hoc mundo vivunt, scilicet laborantium et agentium, laborantium et patientium. Qui sunt laborantes, et agentes? Audi Psalmistam: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea . Qui sunt laborantes, et patientes? Paulum apostolum audi: Vanitati, inquit, subjecta est creatura non volens; sed propter eum qui subjecit eam in spe . Ergo utrique laborant, et ii videlicet quibus haec vita dulcis est, et ii quibus
Abbreviated transcription (Latin):
te. in quo breuiter
n qualitas expri¬
mitur sequentis o¬
peris. & parit perzona cõmendatur auctoris: Nam
meo quod dictum ẽ uerba. multiplex disputatio sig¬
natur. ⁊ adait̾sas didusta sententias. Quia enin
in hoclibio mutoꝵ mores studia ⁊ oꝑa describunt᷑.
ꝓpt̾ea necẽs ẽ loquentem muitoꝵ uoces assumcre.
multoꝵ opiniones in suo sermone exprimere. ut ua¬
leat mustoꝵ ꝑzonas cum ipse tam̃ non nioi uncs
sit quiloquitur in sua ꝑoona presentar. Elam cir¬
ea finem libri multis locutum se.⁊ tec multos⁊ te¬
fiuis de teotatur diccns. finem lociuendi omnes parter
audiamus: dm̃ timo. ⁊ mandata euis obserua. hoc
t̃ omnis homo. Hoct̃ eciam cut se in hoc oꝑe ecclłas/¬
ten nominari uoluit: quia uidelicet sermo aius hic ñ
adunũ aligũc sp̃alitr. sed ad totam eccłam sdẽ contio¬
exprimendtis simul ⁊ informandis eius in hõc libto

Expanded text:
te: in quo breviter, et qualitas exprimitur sequentis operis, et pariter persona commendatur auctoris. Nam in eo, quod dictum est, verba; multiplex disputatio signatur, et ad diversas deducta sententias. Quia enim in hoc libro multorum mores, studia, et opera describuntur: propterea necesse est loquentem multorum voces assumere, multorum opiniones in suo sermone exprimere, ut valeat multorum personas cum ipse tamen nonnisi unus sit, qui loquitur in sua persona praesentare. Nam circa finem libri multis locutum se, et in se multos fuisse testatur, dicens: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: hoc est omnis homo. Hoc est etiam cur se in hoc opere Ecclesiasten nominari voluit; quia videlicet sermo ejus hic non ad unum aliquem specialiter, sed ad totam Ecclesiam, id est concioexprimendis simul, et informandis
Abbreviated transcription (Latin):
ge sanc abhoc genere tractationus etiam gentiliũ
philosophi aucttores suos informare consutue.¬
rant: primum ethicam. deinde phidicam. postre.¬
mo thcologiam ꝓponentes instruendis. hĩis ad
aꝑiendam cicendoꝵ intelligentiam p̃missis. ñc
ad ipsam libri seriem accedamus. Mat̾ia salomo¬
nis in hoc oꝑe funt omnia uanitati fubiesta. sõe
caduca ⁊ transitoria. Intentio ẽ mundi ꝯtemptũ
ꝑsuaders. Modus tractandi ẽ talis. Ostencit
Scdm̃ triplicem uanitatem omĩa ẽe uanitati sub.

Expanded text:
ge sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium ge sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium philosophi auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde physicam, postremo theologiam proponentes instruendis. His ad aperiendam dicendorum intelligentiam praemissis, nunc ad ipsam libri seriem accedamus. Materia Salomonis in hoc opere, sunt omnia vanitati subjecta, id est caduca et transitoria. Intentio est mundi contemptum persuadere. Modus tractandi est talis. Ostendit secundum triplicem vanitatem, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
legitus. lada quod int̃piit cbi dilectus: &
codech quod gract eccaistes. lacie concionadi dicitur:
⁊ salomon quod sonto paciticum. Porto eccsasto uel
concionator dici poto: qui ẽccłam sine contionẽ. idẽ
multitudtiño ppsi msiruit. sicu ipre in hoo libro fccisso
manistett motstiatur: Duestum aũt a cdño salomeñẽ
⁊ pace magna inregosuo ꝑstuitum neq adnoiteimi
tp̃ta uite sue quando pactim ⁊ legm dñi p̃uaricat᷑ ẽ.
latur parabole suis ꝓucibia ⁊elomonie. Ecd̃m quod
minc inmanibi habemus. quod ecclaites dicit᷑. Ter¬
cium quod canticum cart̃coꝵ ippeet̃ In pͥmo qua¬
i erpãno astiłtu auectum ftitim aloquit᷑ : eumq
crebra ammonitione ad intia aclinanda. ⁊ ad con¬
sectandas uircistes exhortatur. In sało ꝓuestum ⁊
mature ecatis uirum admonit. nequẽ quã nimim.¬
cli rebus putet ẽe ꝑpetuum. Adextremum uero
iam consuminatũ. ⁊ calcato scł̃o expeditum. incan.¬
tico canticoꝵ sponsi iungit amplexibus. Haud lon.¬

Expanded text:
imus Idida, quod interpretatur dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, et Salomon, quod sonat pacificum. Porro Ecclesiastes, vel concionator dici potest: qui Ecclesiam sive concionem, id est multitudinem populi instruit, sicut ipse in hoc libro fecisse manifeste monstratur. Dilectum autem a Domino Salomonem, et pace magna in regno suo perfruitum usque ad novissima tempora vitae suae, quando pactum et legem Domini praevaricatus est, lus Parabolae, sive Proverbia Salomonis. Secundum, quod nunc in manibus habemus, quod Ecclesiastes dicitur. Tertium, quod Canticum canticorum appellatur. In primo quasi ex paterno affectu dilectum filium alloquitur, eumque crebra admonitione ad vitia declinanda, et ad consectandas virtutes exhortatur. In secundo provectum, et maturae aetatis virum admonet, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum. Ad extremum vero jam consummatum, et calcato saeculo expeditum in Canticis canticorum sponsi jungit amplexibus. Haud lon
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas ẽ curiositatis. In hiis que in hominib
fasta sunt. uanitas mortalitatis. ⁊ omĩa uanitas.
Et dehũs quidem latius postmotũ disserimus. si
prius quȩ dicenda sunt tractauerimus deipso
contemplationus gn̾te. in quo mens speculantis
subleuata tam ñ noua ⁊ tam miranda de huma¬
nistatus conditione uel uidere potuit. uel enarra.¬
te. Uideamus enim quidait. Panttas uanitatum.
mens erat huius hominis cum hȩc dict̃t᷑. Bomo
ente sto supra hominem erat. quia nisi hominẽ
excederet. omñe hominem mendacem ẽe non ui¬
dereti fropt̾ra de conideratione huius osideratio
prius nobis habenda ẽ. & distinguenda gt gene¬
ta spetulationum sp̃alium. Trẽs sunt animȩ rati¬
onalis uiziones: cogitatio. meditatio. contempla¬
tio. Cogitatio ẽ cum mens notitione retum tran.¬
sitorie tangit᷑. cum tpoa teo sua imagine animo su¬
bito presentatur: uel ꝑsensum ingetiens uelame.¬
mona exurgns. Oeditatio ẽ assidua ac sagax re.¬

Expanded text:
vanitas est curiositatis. In his, quae in hominibus facta sunt, vanitas mortalitatis et omnia vanitas. Et de his quidem latius postmodum disseremus, si prius quae dicenda sunt, tractaverimus, de ipso contemplationis genere. In quo mens speculantis sublevata, tam nova, et tam miranda de humani status conditione, vel videre potuit, vel enarrare. Videamus enim quid ait: Vanitas vanitatum, mens erat hujus hominis cum haec diceret? Homo erat, sed supra hominem erat. Quia nisi hominem excederet, omnem hominem mendacem esse non videret. Propterea de consideratione hujus consideratio prius nobis habenda est, et distinguenda sunt genera speculationum spiritualium. Tres sunt animae rationalis visiones, cogitatio, meditatio, contemplatio. Cogitatio est, cum mens notione rerum transitorie tangitur cum ipsa res, sua imagine animo subito praesentatur, vel per sensum ingrediens, vel a memoria exsurgens. Meditatio est assidua et sagax re
Abbreviated transcription (Latin):
narrationi mystica inttrdcita que ꝓpriam expla.¬
nationem requiant. precipue in coneequentibus.
sicut semꝑ inꝑcitisu narrationis scdm contempla¬
totuis mcimentũ magis acmagis sp̃alia attingio.
⁊ auicibilibus sustollitur. Sco aliud ẽ quo tota scci.¬
bentis intentio totaq narrationis stcies ducitur
attendere: atq aluid quedam exaccidenti mystice
cucta ⁊ op̃aliter intelligenda non negligent̃ prete.¬
reunda putart. Nunc itaq nartationis suꝑficiem q̃
tanta eloquii ac sententiarũ uenustate pollec expla¬
nandam suscipimus: ut ea quȩ sccipta nunc legi¬
tie hac qualicumq lucubratiuncula iter adintis¬
ligentiam prebentelamodo nonsolum uoñ
ta seo auobis intalesta gauatatis.

Expanded text:
narrationi mystica incerta, quae propriam explanarrationi mystica incerta, quae propriam explanationem requirant . praecipue in consequentibus, sicut semper in procursu narrationis secundum contemplationis incrementum magis ac magis spiritualia attingit, et a visibilibus sustollitur. Sed aliud est, quo tota scribentis intentio totaque narrationis series ducitur attendere; atque aliud quaedam ex accidenti mystice dicta, et spiritualiter intelligenda non negligenter praetereunda putare. Nunc itaque narrationis superficiem, quae tanta eloquii ac sententiarum venustate pollet explanandam suscipimus, ut ea, quae scripta nunc legitis hac qualicunque lucubratiuncula, iter ad intelligentiam praebente amodo non solum vobis scripta, sed a vobis intellecta gaudeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur gtiso Signaui: Omnis scnpt᷑a scdm
ꝓpriam intaipͣtationem exporita x clarius elu¬
ccscit siadintaligendam se faciliorem legentib
pandit accessum: Multi uututm scaptinarũ
ñ intelligentes exporitionib peregrinis decoĩt
ac pulchritudm̃e earum obmibilant: & cum oc¬
culta idigare aebuctint. etiam maniserta obstu.¬
rant. Michi uͦ simili culpe subiacre identutt ut
qui in sacta scriptura mysticam intelligentiam
yauego riarum ꝓfinditat᷑t. uel inquutidam per¬
tinaciter negano ubi ẽ: uel apponendam suꝑstitio:¬
se contendunt usi nonẽ. Qua ꝓpt̃ inhoc opeit
non mutum golaborndum eocino tripologus
siue mysticis alligotiarum scndibus ꝑtotam dũ¬
tarat natrationis cuis scriem ꝑguiendis: precipue
cum ipsc auctot hic non tam motibus instruen.¬
dis uel mysterũa cuarrandis intendat. quamut
cor humanum adietum mundanarũ contemptũ.
manisteta ratiorum neritate atq exhortatione cui.¬
denti c̃õmoncat. Elcꝙ hectam̃ nego multa huic

Expanded text:
ntur stylo signavi. Omnis Scriptura secundum propriam interpretationem exposita, et clarius elucescit, et ad intelligendam se faciliorem legentibus pandit accessum. Multi virtutem Scripturarum non intelligentes, expositionibus peregrinis decorem ac pulchritudinem earum obnubilant; et cum occulta reserare debuerint, etiam manifesta obscurant. Mihi vero simili culpae subjacere videntur, vel qui in sacra Scriptura mysticam intelligentiam et allegoriarum profunditatem, vel inquirendam pertinaciter negant, ubi est; vel apponendam superstitiose contendunt, ubi non est. Quapropter in hoc opere non multum ego laborandum existimo tropologiis, sive mysticis allegoriarum sensibus per totam duntaxat narrationis ejus seriem perquirendis: praecipue cum ipse auctor hic non tam motibus instruendis, vel mysteriis enarrandis intendat, quam in cor humanum ad rerum mundanarum contemptum manifesta rationum veritate atque exhortatione evidenti commoveat. Neque hoc tamen nego, multa huic