comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suae graui seruitio pependerunt: donec Cyrus ueni¬
ret in Regnum qui statim iudeos restituit edicto. Exinde
Tetrarchas habuerunt usq: ad Herodem qui fuit sub impeio
Tyberii Caesaris: cuius anno quintodecimo idest duobus ge¬
minis Consulibus: ante diem decimum Kalendaꝵ aprilium
iudei Christum eruei affixerunt. hic rerum exitus: hic or-¬
do in arcanis sanctaꝵ litteraꝵ continetuR. Sed prius ostẽ¬
dam qua de causa in terram uenerat christus: ut fundamẽ¬
tum diuinae religionis et ratio clarescat.
Capͫ xi. Quae

Expanded text:
tatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris; cujus anno quinto decimo, id est, duobus Geminis Consulibus, ante diem decimam calendarum aprilium Judaei Christum cruci affixerunt. Hic rerum textus, hic ordo in arcanis sanctarum Litterarum continetur. Sed prius ostendam, qua de causa in terram venerit Christus, ut fundamentum divinae Religionis et ratio clarescat. CAPUT XI. De
Abbreviated transcription (Latin):
stea uero cum in deserta quadam parte syrie consedis¬
sent: amiserunt uetus nomen hebrei. Et quoniam pͥn¬
ceps eorum examinis ludas erat: iudei sunt appel¬
Lati: et terra quam incoluere ludea. Et primo quidẽ
non domino Regum subiecti fuerunt: sed populo ac
legi ciuiles iudices praesidebant: non tamen in annũ
constituti sunt Romani consules: sed perpetua iurisdi¬
tione subnixi. Tum sublato iudicum nomine potestas
nentibus prauas religiones saepe susceperant. atq offen¬
sus abhis deus totiens alienigenis subiugabat: donec
rursus penitentia populi mitigatus liberaret eos serui¬
tute. Item sub Regibus finitimoꝵ bellis ob delicta ue¬
xati. postremo capt̾i ab ductiq babylonem penas impie

Expanded text:
stea vero cum in deserta quadam parte Syriae consedisstea vero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt vetus nomen Hebraei: et quoniam princeps examinis eorum Judas erat, Judaei sunt appellati, et terra, quam incoluere, Judaea. Et primo quidem non dominio regum subjecti fuerunt: sed populo ac legi civiles Judices praesidebant; non tamen in annum constituti sunt, sicut romani consules, sed perpetua jurisdictione, subnixi. Tum sublato Judicum nomine, potestas tenentibus, pravas religiones saepe susceperant; atque offensus ab his Deus, toties eos alienigenis subjugabat, donec rursus poenitentia populi mitigatus liberaret eos servitute. Item sub regibus finitimorum bellis ob delicta vexati, postremo capti, abductique Babylonem, poenas impie
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cum
exercitu deletus est. Nebrei uero egressi in solitudine
multa mirabilia uiderunt. Nam cum sitim paterentur
ictu uirgae rupe percussa: prosiliit fons aquae: populũ¬
q recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti plu-¬
uia descendit. quinetiam coturnices in castra eoꝵ uẽ-¬
tus induxit. ut non modo pane caelesti: sed etiam instru¬
ctioribus epulis saturarentur. Prohis tam diuinis bene¬
ficiis honorem deo non reddiderunt. sed depulsa iam
seruitute: iam siti fameq deposita: in luxuriam prola-¬
psi ad prophanos aegyptioꝵ ritus animos transtulerũt.
Cum enim Moyses Dux eorum ascendisset in montem: at¬
q ibi quadraginta diebus moraretur: aureum caput bo¬
rarunt. Quo peccato ac scelere offensus deus impium
et ingratum populum pro merito penis grandibus affe¬
cit. et legi quam per Moysen dederat subiugauit. Po¬

Expanded text:
adhuc patens temere ingressus, coeuntibus aquis cum omni adhuc patens temere ingressus, coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei vero ingressi in solitudinem multa mirabilia viderunt. Nam cum sitim paterentur, ictu virgae rupe percussa, prosiliit fons aquae, populumque recreavit. Quo rursus esuriente, coelestis alimenti pluvia descendit. Quin etiam coturnices in castra eorum ventus invexit, ut non modo pane coelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. Pro his tamen divinis beneficiis honorem Deo non reddiderunt, sed depulsa jam servitute, jam siti fameque deposita, in luxuriam prolapsi, ad profanos Aegyptiorum ritus animos transtulerunt. Cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem , atque ibi quadraginta diebus moraretur, aureum caput borarunt. Quo peccato ac scelere offensus Deus, impium et ingratum populum pro merito poenis gravibus affecit, et legi, quam per Moysen dederat, subjugavit. Po
Abbreviated transcription (Latin):
probauero eorum tempoꝵ litteris qui deum suum mor-¬
tali corpore utentem uiolauerunt. Quid aluid obstabit
quominus ueram sapientiam clarum sit in hac religione
uersari . Nunc a principio totius sacramenti origo nar¬
randa est. Maiores nostri qui erant principes hebreoꝵ
cum sterilitate atq in opia laborarent. transierunt in
egyptum rei frumentatiae gratia. ibiq diutius commo¬
rantes cum intolerabili seruitutis iugo premerentur. tũ
misertus eorum deus eduxit eos. ac liberauit de manu
Regis &egyptiorum: post annos trecentos triginta duce
Moyse per quem postea illis lex a deo data est. in qua
eductione ostendit uirtutem suae Maiestatis deus. Tra¬
iecit enim populum medio mari rubro praecedente ange¬
lo atq scindente aquam: ut populus per siccum gradi
posset : quem uerus ut ait poeta. Curuata in montis
faciem circunstetit unda. Qua re audita Tyrannus &¬
gyptioꝵ cum magna suoꝵ manũ in secutus est. et mare

Expanded text:
probavero eorum ipsorum litteris, qui Deum suum morprobavero eorum ipsorum litteris, qui Deum suum mortali corpore utentem violaverunt, quid aliud obstabit, quominus veram sapientiam clarum sit in hac sola Religione versari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. Majores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia, ibique diutius commorantes, intolerabili servitutis jugo premebantur. Tum misertus eorum Deus eduxit eos, ac liberavit de manu regis Aegyptiorum post annos quadringentos et triginta, duce Moyse, per quem postea illis lex a Deo data est: in qua eductione ostendit virtutem suae majestatis Deus. Trajecit enim populum medio Mari Rubro, praecedente angelo, et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem verius ut ait poeta Curvata in montis faciem circumstetit unda. Qua re audita, tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus, et mare
Abbreviated transcription (Latin):
nes oportet sic a principio praecessisse dispositionem
summi dei. ut esset necesse appropinquante saeculi termi¬
no dei filium descendere in terram: ut constitueret deo
templum doceretq iusticiam. Uerũtamen non in uirtute
angeli aut potestate caelesti. sed in figura hominis et
conditione mortali: ut cum magisterio functus fuisset: tra¬
deretur in manus impiorum. mortemq susciperet: ut ea quo¬
q per uirtutem domita resurgeret: et homini quem indue¬
rat: quem regebat: et spem uincendae mortis afferret
et ad premia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispo¬
sitionem nequis ignoret: docebimus praedicta esse omĩa
quae in Christo uidemus esse completa. Nemo asseuera¬
tioni nostrae fidem commodet: nisi ostendero prophetas
ante multam temporum seriem praedicasse. fore ut aliquã
do filius dei nasceretur sicut homo: et mirabilia faceret
et cultum dei per totam terram seminaret: et postremo pa¬
tibulo figeretur: et tertio die resurgeret.Quae omnia cũ

Expanded text:
rtet, sic a principio processisse dispositionem summi Dei, ut esset necesse, appropinquante saeculi termino, Dei Filium descendere in terram, ut constitueret Deo templum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia, quae in Christo videmus esse completa. Nemo asseverationi nostrae fidem commodet; nisi ostendero, Prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius Dei naceretur sicut homo, et mirabilia faceret, et cultum Dei per totam terram seminaret, et postremo patibulo figeretur, et tertia die resurgeret. Quae omnia cum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Naturalis autem illa iusticia sit quidem: sed non sit sa¬
pientia. Arguta haec plane et uenenata sunt: et quae .M.
Tullius non potuerit refellere. Nam cum faciat Laelium
Furio respondentem proq iusticia dicentem: irrefutata hac
tanꝗͣ foueam est praetergressus. Ut uideatur idem Lalius
non naturalem quae in stulticiae crimen uenerat: sed illã
ciuilem defendisse iusticiam: quam Furius sapientiam ꝗ¬

Expanded text:
sit, naturalis autem illa iustitia sit quidem, sed non sit sasit, naturalis autem illa iustitia sit quidem, sed non sit sapientia. arguta haec plane ac uenenata sunt et quae Marcus Tullius non pFurio respondentem, pro justitiaque dicentem, irrefutata haec tanquam foveam praetergressus est; ut videatur idem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae venerat, sed illam civilem defendisse justitiam, quam Furius sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
faciet si forte naufragium fecerit: et aliquis imbecillior n¬
uiribus tabulam c aeperit: non ne illum a tabula deturbabit
ut ipse conscendat : eaq nixus euadat. cum maxime sit
nullus medio mari testis. Si sapiens est faciet. ipsi enim per-¬
eundum est: nisi fecerit. Si autem mori maluerit ꝗͣ manus
inferre alteri: iam non iustus ille sed stultus est: qui uitae sue
non parcat: dum parcit alienae. Item si acie suorum fusa ho¬
stes insequi caeperint: et iustus ille nactus fuerit aliquem sau-¬
cium equo insidentem: ei ne parcet ut ipse occidatur: an deu¬
ciet ex equo ut ipse possit hostem effugere: Quod si fecei̾t
sapiens sed idem malus: si non fecerit iustus sed idem stultꝰ
sit necesse est. Ita ergo iusticiam cum in duas partes diuisis¬
set: alteram ciuilem esse dicens: alteram naturalem: utranq
subuertit. ꝙ illa ciuilis sapientia sit quidem: sed iusticia non

Expanded text:
faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior vfaciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio mari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autem mori maluerit, quam manus inferre alteri, jam justus ille, sed stultus enon parcat, dum parcit alienae. item si acie suorum fusa hostes insequi coeperint, et iustus ille nanctus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an deiciet ex equo, ut ipse hostem possit effugere? quod si fecerit, sapiens, sed idem malus, si non fecerit, iustus, sed idem stultus sit necesse est. ita ergo iustitiam cum in duas partes diuisisset, alteram ciuilem esse dicens, alteram naturalem, utramque subuertit, quod illa ciuilis sapientia sit quidem, sed iustitia non
Abbreviated transcription (Latin):
proscribat : ut uendat. Utrumne profitebitur fugitiuum ser¬
uum ac pestilentem domum se uendere: an caelabit empto¬
rem: Si profitebitur: bonus quidem: quia non fallet: sed ta¬
men stultus iudicabitur. quia uel paruo uendet: uel omnino
non uendet. Si caelauerit: erit quidem sapiens: quia rei con¬
sulet. sed idem malus: quia fallet. Rursus si reperiat ali¬
quem qui aurichalcum se putet uendere: cum sit illud au¬
rum. aut plumbum eum sit argentum. tacebit ne ut id par¬
uo emat: An id indicabit: ut magno: Stultum plane ꝑ¬
uidetur emere malle magno. Unde intelligi uolebat: et m¬
eum qui sit iustus ac bonus stultum esse: et eum qui sa¬
piens malum. Et tamen sine pernicie fieri posse: ut sint n¬
homines paupertate contenti. Transibat ergo ad maio¬
ra in quibus nemo potest sine periculo uitae iustus es m¬
se. Dicebat enim nempe iusticia est hominem non occi R¬
dere: alienum prorsus non attingere. Quid ergo iustus m¬

Expanded text:
proscribat ut vendat, utrumne profitebitur fugitivum serproscribat ut vendat, utrumne profitebitur fugitivum servum ac pestilentem domum se vendere, an celabit emptorem? Si profitebitur, bonus quidem, quia non fallet: sed tamen stultus judicabitur, quia vel parvo vendet, vel omnino non vendet. Si celaverit, erit quidem sapiens, quia rei consulet: sed idem malus, quia fallet. Rursus, si reperiat aliquem, qui aurichalcum se putet vendere, cum sit illud aurum, aut plumbum, cum sit argentum: tacebitne, ut id parvo emat, an indicabit, ut magno? Stultum plane videtur, malle magno. » Unde intelligi volebat, et eum, qui sit justus ac bonus, stultum esse, et eum, qui sapiens, malum. Et tamen sine pernicie fieri posse, ut sint homines paupertate contenti. Transcendebat ergo ad majora, in quibus nemo posset sine periculo vitae justus esse. Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus
Abbreviated transcription (Latin):
XPOS UI. causam cur philosophi nec inueni beat.¬
re iusticiam: nec defendere potuerunt. Nunc redeo
ad illud quod intenderam. Carneades ergo quoniam erant in¬
firma quae a philosophis disserebantur. sumpsit audaciam re¬
fellendi: quia refelli posse intellexit. Eius disputationis sũ¬
ma haec fuit. lura sibi homines pro utilitate sanxisse scilicet
uaria pro moribus: et apud eos pro temporibus saepe mutata.
Ius autem naturale esse nullum. omnes et homines et ani¬
mantes alias ad utilitates suas natura ducente ferri. proi¬
cõmodis consulens: et inferebat haec argumenta omnibus
populis qui florerent imperio. et Romanis quoq ipsis qui to¬
tius orbis potirentur dominio: si iusti uelint esse: hoc est si a¬
liena restituant: ad casas esse redeundum: et in necessitate ac
miseriis iacendum. tum omissis cõmunibus ad propria ueni¬
ebat. Bonus uir inquit si habeat seruum fugitiuum: uel do¬
mum insalubrem ac pestilentem: quae uitia solus sciat: et ideo

Expanded text:
Exposui causam cur philosophi nec invenire justitiam, nec defendere potuerunt. Nunc redeo ad id quod intenderam. Carneades ergo, quoniam erant infirma quae a philosophis afferebantur, sumpsit audaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. Ejus disputationis summa haec fuit: « Jura sibi homines pro utilitate sanxisse, scilicet varia pro moribus; et apud eosdem pro temporibus saepe mutata: jus autem naturale esse nullum: Omnes et homines, et alias animantes ad utilitates suas natura ducente ferri; proincommodis consulens. » Et inferebat haec argumenta: « Omnibus populis qui florerent imperio, et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si justi velint esse, hoc est, si aliena restituant, ad casas esse redeundum, et in egestate ac miseriis jacendum. » Tum omissis communibus ad propria veniebat. « Bonus vir, inquit, si habeat servum fugitivum, vel domum insalubrem ac pestilentem, quae vitia solus sciat, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
praecepit. Docetq nos cum duo interse corpora fuerint co-¬
pulata: unum corpus efficere. Itaq qui se caeno immerse¬
rit: caeno sit oblitus necesse est. Et corpus quidem cito ablui
potest: mens autem contagione impudici corporis inquina¬
ta non potest: nisi ex longo tempore et multis bonis ab ea
quae inheserit: colluuione purgari. Oportet ergo sibi quen¬
q praeponere duoꝵ sexuum coniunctionem generandi causa
datam esse uiuentibus. Eamq legem his affectibus positam:
ut successionem parent. Sicut autem dedit nobis oculos
deus: non ut spectemus uoluptatemq capiamus: sed ut
uideamus propter eos actus qui pertinent ad uitae neces-¬
sitatem. Ita genitalem corporis partem quod nomen ip¬
sum docet: nulla alia causa nisi efficiendae sobolis acce

Expanded text:
praecipit docetque nos, cum duo inter se corpora fuerint copraecipit docetque nos, cum duo inter se corpora fuerint copulata, unum corpus efficere. ita qui se caeno inmerserit, caeno sit oblitus necesse est. et corpotest: mens autem contagione impudici corporis inquinata non potest, nisi et longo tempore, et multis bonis operibus, ab ea quae inhaeserit colluvione purgari. Oportet ergo sibi quemque proponere, duorum sexuum conjunctionem generandi causa datam esse viventibus, eamque legem his affectibus positam, ut successionem parent. Sicut autem dedit nobis oculos Deus, non ut spectemus, voluptatemque capiamus, sed ut videamus propter eos actus, qui pertinent ad vitae necessitatem, ita genitalem corporis partem, quod nomen ipsum docet, nulla alia causa nisi efficiendae sobolis acce
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ
Prophane ac petulanter.
Piget dicere. Sed quid iis fore credamus: quos non piget
facere. et tamen dicendum est: quia fit: de istis loquor
quorum teterrima libido et execrabilis furor: ne capiti qui¬
dem parcit. Quibus hoc uerbis aut qua indignatione tan¬
tum nefas prosequar: Uicit officium linguae sceleris ma-¬
gnitudo. Cum igitur libido haec edat opera: et haec facino¬
ra designet : armandi aduersus eam uirtute maxima sumꝰ
Quisquis affectus illos frenare non potest: cohibeat eos intra
praescriptum legitimi tori: ut et illud quod auide expe-¬
tit: assequatur. et tamen in peccatum non incidat. Nam
quid sibi homines perditi uolunt. Nempe honesta opera
uoluptas sequitur : si ipsam perse appetunt: iusta et legiti¬
ma frui licet. Quod si aliqua necessitas prohibet: tum uero
maxima adhibenda uirtus erit: ut cupiditati continen¬
tia reluctetur. Nec tantum alienis quae attingere non licet:
uerũ etiam publicis uulgatisq corporibus abstinendum deus

Expanded text:
m profane ac petulanter ipiget dicere, sed quid iis fore credamus quos non piget facere? et tamen dicendum est, quia fit: de istis loquor quorum teterrima libido et execrabilis furor ne capiti quidem parcit. quibus hoc uerbis aut qua indignatione tantum nefas prosequar? uincit officium linguae sceleris magnitudo. cum igitur libido haec edat opera et haec facinora designet, armandi aduersus eam uirtute maxima sumus. quisquis affectus illos frenare non potest, cohibeat eos intra praescriptum legitimi tori, ut et illut quod auide expetit consequatur et tamen in peccatum non incidat. nam quid sibi homines perditi nolunt? nempe honesta opera uoluptas sequitur: si ipsam per se adpetunt, iusta et legitima frui licet. quodsi aliqua necessitas probebit, tum uero maxime adhibenda uirtus erit, ut cupiditati continentia reluctetur. nec tantum alienis toris quaeque attingere non licet, uerum etiam publicis uulgatisque corporibus abstinendum deus
Abbreviated transcription (Latin):
oportuit uias ipsas ad uitam: fines earum ad mortem referri.
Nos igitur melius et uerius: quia duas istas uias caeli et inferoꝵ
esse dicimus: quia iustis immortalitas. iniustis pena aeterna pro¬
posita ẽ. Quomodo autem uiae istae uel in caelum tollant: uł
ad inferna praecipitent: explicabo. et aperiam quae sint uirtu¬
tes quas philosophi nescierunt. tumetiam quae sint earum prȩ¬
mia. simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia:
monstrabo. Nam fortasse aliquis expectet: ut separatim de
uitũs ac uirtutibus dicam. cum debono ac malo disserentibꝰ¬

Expanded text:
oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeterna proposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentib
Abbreviated transcription (Latin):
Hereat nutabundus: ac nesciat in quam se partem potius incli-¬
net. Si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora tituban¬
tem. hoc est si aut philosophiam didicerit: aut eloquentiam.
aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem: qͦd
fieri sine labore maximo non potest. Honestam ac copiosam
uitam disputant peracturum. Si uero doctorem frugalitatis
non inuenerit: ad sinistram uiam quae meliorem speciem mẽ¬
tiatur incedere: idest desidiae: luxuriae: inertiaeq se trade-¬
re: quae suauia quidem uidentur ad tempus: uera bona igno¬
ranti. Post autem amissa omni dignitate ac re familiari in om¬
nibus miseriis ignominiaq uicturum. Ad corpus ergo et ad
hanc uitam quam in terra ducimus: fines earum uiarum retu¬
lerunt. Poetae fortasse melius: qui biuium hoc apud inferos
esse uoluerunt. sed in eo falluntur quia eas Uias mortuis pro¬
posuerunt. Utriq ergo uere: sed tamen utriq non recte. quia

Expanded text:
haereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclihaereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclinet; si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est si aut philosophiam didicerit aut eloquentiam aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos.
in perceptis autem maximos fructus: et solidas atq incor-¬
ruptas uoluptates. Uitia uero quibusdam delenimentis na¬
turalibus illicere animos hominum: et inanium iucundita¬
tum specie captos: ad acerbas amaritudines miseriasq per-¬
ducere. Sapiens prorsus disputatio: si uirtutum ipsarum for¬
mas atq terminos scirent: non enim didicerant: uel quae
sint: uel quid eas mercedis a deo maneat. quod nos his duo¬
buo libris docebimus. Hi uero quia ignorabant: aut dubita¬
bant animas hominum immortales esse: et uirtutes et uitia
terrenis honoribus aut penis aestimauerunt. Omnis ergo haec
de duabus uiis disputatio: ad frugalitatem ac luxuriam spe¬
ctat. Dicunt enim bumanae uitae cursum .y. litterae similẽ.
qđ unusquisq hominum cum primum adolescentiae limen
attigerit: et in eum Locum uenerit: ubi se uia findit in ambas:

Expanded text:
ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenerit, partis ubi se uia findit in ambas,
Abbreviated transcription (Latin):
UAE. sunt uiae perquas humanam ducibus uiaꝵ.¬
uitam progredi necesse est. scilicet una quae incae¬
lum ferat. altera quae ad inferos deprimat. quas et poet ae
in carminibus. et philosophi in disputationibus suis induxe
uitiorum. eamq quae sit assignata uirtutibus: primo aditu
esse arduam et confragosam: in qua siquis difficultate supe¬
rata in summum eius euaserit. habere eum de caetero planũ
iter amaenumq campum: et omnes laborum suorum capere
fructus uberes atq iucundos. Quos autem primi aditus dif¬
ficultas deterruerit: eos in eam uitiorum uiam labi atq de¬
flectere: quae primo ingressu sit quasi amoena: multoq tri¬
stior. deinde cum in eam paulo ulterius processerint: amaeni¬
tatis eius speciem repente subduci. Exoriri autem uiam pr aeci¬
pitem: nunc saxis asperam: nunc obductam sentibus: nunc
gurgitibus intercisam: uel torrentibus lapideam: ut laborare.
herere: Labi: cadere: sit necesse. Quae omnia ed proferunt᷑.

Expanded text:
uae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxeruitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
so homine Cornelio. Quae sententia non utiq Catuli: qui
fortasse illud non dixit: sed Ciceronis est putanda. qui scri¬
psit credo: ut libellos quos de officiis erat scripturus: cõmẽ¬
daret. in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philosophia me-¬
lius et fructuosius ꝗͣ praecepta uitae dare. Quod si hoc illi fa-¬
ciunt quibus non est ueritas cognita: quantomagis nos face¬
re debemus: qui a deo eruditi et illuminati possumus uera prȩ¬
cipere: nec tamen sic docebimus: ut quasi prima uirtutis ele¬
menta tradamus: quod est infimum. ssed tanquam docendũ
susceperimus eum: qui apud illos iam perfectus uideatur.
Manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatẽ
recte dare: ignota illis superstruemus ad perficiendum con¬
sumandamq iusticiam: quam non tenent. Ea uero quae pos-¬
sunt cum illio esse communia praetermittam: nequid abhis¬

Expanded text:
so homine Cornelio. quae sentso homine Cornelio. quae sentfortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Officiis erat scripturus, commendaret: in quibus ipsis, nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius, quam praecepta vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen sic docebimus, ut quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: sed tanquam docendum susceperimus eum, qui apud illos jam perfectus esse videatur. Manentibus enim praeceptis eorum, quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus, ad perficiendam consummandamque justitiam, quam non tenent. Ea vero, quae possunt cum illis esse communia, praetermittam; ne quid ab i
Abbreviated transcription (Latin):
felix erit. Nunc diligunt: hunc tuentur: huic omnia que
optauerit: praestant. Merito ergo Persius huiuscemodi su-¬
perstitiones suo more deridet. Qua tu inquit mercede deo-¬
rum. Emeris auriculas pulmone et lactibus unctis. Sentie¬
bat uidelicet non carne opus esse ad placandam caelestem
Maiestatem. sed mente sancta et iusto animo et pectore. Ut
ipse ait: quod naturali sit honestate generosum. Haec est
religio c aelestis: non quae constat ex rebus corruptis: sed
uirtutibus animi: qui oritur e caelo. Hic uerus cultus est.
in quo mens colentis seipsam deo immaculatam uictimam sistit.
d autem ipsum quomodo consequendum quomodo praestan¬
dum sit: docebit huius libri disputatio. Nihil enim tam prae-¬
clarum hominiq conueniens potest esse : ꝗͣ erudire homi¬
nes ad iusticiam. Apud Ciceronem Catulus in hortensio: phi¬
losophiam rebus omnibus praeferens. malle se dicit: uel unum
paruum de officio libellum: ꝗͣ longam orationem pro seditio¬

Expanded text:
felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditio
Abbreviated transcription (Latin):
deretur: sed ad xp̃ianos ut humane et benigne consulere
putaretur. in quibus ita falsitatem scripture sacrae arguere
conatus est: tanꝗͣ sibi esset tota contraria. Nam quaedam ca¬
pita quae repugnare sibi uidebantur: exposuit. adeo multa: a¬
deo intima enumerans: ut aliquando ex eadem disciplina
fuisse uideatur. Quod si fuit: quis eum Demosthenes potei̾t
ab impietate defendere: qui religionis cui fuerat assensus et
fidei: cuius nomen induerat: et sacramenti quod acceperat:
proditor factus est. nisi forte casu in manus eus diuinae
litterae inciderunt. Quae igitur temeritas erit id audere
dissoluere: quod illi nemo interpretatus est: bene quod aut
nibil didicit: aut nihil intellexit: Tantum enim abest a di¬
uinis litteris repugnantia: quantum ille abfuit a ueritate
et fide. praecipue tamen Paulum: Petrumq lacerauit. coeteroᷤ¬
q discipulos tanquam fallaciae seminatores: quos eosdem

Expanded text:
deretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere deretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur. in quibus ita falsitatem Scripturae sacrae arguere conatus est, tanquam sibi esset tota contraria; nam quaedam capita, quae repugnare sibi videbantur, exposuit, adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse videatur. Quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab impietate defendere? qui religionis cui fuerat assensus, et fidei cujus nomen induerat et sacramenti quod acceperat, proditor factus est? nisi forte casu in manus ejus divinae litterae inciderunt. Quae igitur temeritas erat id audere dissolvere, quod illi nemo interpretatus est? Bene, quod aut nihil didicit, aut nihil intellexit. Tantum enim abest a divinis litteris repugnantia, quantum ille abfuit a fide et veritate: praecipue tamen Paulum Petrumque laceravit, caeterosque discipulos, tanquam fallaciae seminatores, quos eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
minem profitentem se illuminaturum alios: cum ipse caecus es¬
set: reducturum alios aberrore: cum ipse ignoraret: ubi pedes
suos poneret. eruditurum alios ad ueritatem. cuius ne scintil¬
Lam quidem unam uidisset aliquando. quippe cum sapientiae
professor profligare sapientiam niteretur. Omnes tamen id ar-¬
guebant quod illo potissimum tempore id operis esset aggres¬
sus: quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulato¬
rem ac tempori seruientem. Uerum hic pro sua inanitate con-¬
temptus est: qui et gratiam quam sperauit: non est adeptus:
et gloria quam captauit in culpam reprehensionemq con¬
uersa est. Alius eandem materiam mordacius scripsit: qui
erat tunc e numero iudicum: et qui autor in primis facien¬
dae persecutionis fuit. quo scelere non contentus: etiam
scriptis eos quos afflixerat insecutus ẽ. Composuit enĩ
libellos duos non contra christianos: ne inimice insectariꝰ ui¬

Expanded text:
minem profitentem se illuminaturum alios, cum ipse caecus esminem profitentem se illuminaturum alios, cum ipse caecus esset; reducturum alios ab errore, cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret; eruditurum alios ad veritatem, cujus ille ne scintillam quidem unam vidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor, profligare sapientiam niteretur. Omnes tamen id arguebant quod illo potissimum tempore id operis esset aggressus, quo furebat odiosa crudelitas. O philosophum adulatorem, ac tempori servientem! Verum hic pro sua vanitate contemptus est; qui et gratiam, quam speravit, non est adeptus, et gloria quam captavit, in culpam reprehensionemque conversa est. Alius eamdem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero judicum, et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus, etiam scriptis eos, quos afflixerat, insecutus est. Composuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari vi
Abbreviated transcription (Latin):
Eirauis censor et accu
pientiae: non modo ut susceptis deorum cultibus resanes cant:
sed etiam ut pertinaci obstinatione deposita corporis crucia¬
menta deuitent. nec saeuas membroꝵ lacerationes frustra per¬
peti uelint. Ut autem appareret cuius rei gratia opus illud e-¬
Laborasset: effusus in principum Laudes: quorum pietas et pro¬
uidentia: ut quidem ipse dicebat: tum in caeteris rebus huma¬
nis: tum praecipue in defendendis deorum religionibus claru¬
isset: consultum esse tandem rebus: ut cohibita impia et anili
superstitione: uniuersi homines legitimis sacris uacarent: ac
propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis eius cõ¬
tra quam perorabat infirmare uoluit rationem: ineptus: uanꝰ:
ridiculus apparuit: quia grauis ille consultor utilitatis alienae
non modo quid oppugnaret: sed etiam quid loqueretur nescie-¬
bat. Nam siqui nostroꝵ affuerunt: quanuis temporis gratia
conticerent: animo tamen derisere. Utpote cum uiderent ho¬

Expanded text:
grauis censor et accuspientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstinatione deposita, corporis cruciamenta devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illud elaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et providentia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis ejus, contra quam perorabat, infirmare voluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille consultor utilitatis alienae, non modo quid oppugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. Nam si qui nostrorum affuerunt, quamvis temporis gratia conticerent, animo tamen derisere, utpote cum viderent ho
Abbreviated transcription (Latin):
inducantur homines spe terrenorum: ac praesentium bonoꝵ
quae ad curam mentis nullomodo pertinent. quibus quia
carere iustos uident: et affluere in iustos: et dei cultum
inanem arbitrantur: in quo inesse illa non cernunt: et deo-¬
rum ritus existimant ueros quoniam cultores eorum et di¬
uitiis et honoribus et Regnis fruantur. Uerum hi qui sunt
in hac aestimatione non perficiunt alterius uim rationẽq
hominis. quae tota non in corpore: sed in mente est. Ni¬
hil enim uident amplius ꝗͣ uidetur: corpus scilicet: quod
quia oculis manuq tractabile est. imbecillum fragile morta¬
le est: cuius sunt illa omnia bona: quae cupiditati ac miracu¬
lo sunt: opes: honores: imperia. quoniam corpori afferunt
uoluptates: et ideo tam caduca sunt ꝗͣ corpus ipsum. Animꝰ
uero in quo solo est homo quoniam subiectus oculis non est: nec
bona eius inspici possunt: quae in sola uirtute sunt posita. et

Expanded text:
inducuntuinducuntuquae ad curam mentis nullo modo pertinent: quibus quia carere justos vident, et affluere injustos, et Dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fruantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius vim rationemque hominis; quae tota non in corpore, sed in mente est. Nihil enim vident amplius, quam videtur, corpus scilicet; quod, quia oculis manuque tractabile est, imbecillum, fragile, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo sunt, opes, honores, imperia, quoniam corpori afferunt voluptates; et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. Animus vero, in quo solo est homo, quoniam subjectus oculis non est, nec bona ejus inspici possunt, quae in sola virtute sunt posita; et
Abbreviated transcription (Latin):
pter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper ode¬
runt. et quia perse nocere his nihil possunt: publicis eos o¬
diis persequuntur. quos sibi graues sentiunt. exercentq
saeuitiam quam uiolatissime possunt. ut aut corum fidem mi¬
nuant per dolorem: aut si id efficere non quierint: auferãt
omnino de terra: ne sint: qui possunt eorum neqͥciam coer¬
cere. Non me fugit: quid responderi e contrario possit.
Cur ergo deus ille singularis ille magnus: quem rerum po-¬
tentem: quem dominum omnium confiteris: haec fieri pa-¬
titur: nec cultores suos aut uindicat: aut tuetur: Curde¬
niq qui eum non colunt opulenti et potentes et beati sũt:
et honoribus Regnoq potiuntur : eosq ipsos ditioni suae
ac potestati subiectos habent: Reddenda et huius ratio
est rei: ne quid remaneat erroris. Nam inprimis haec cau¬
sa est: cur existimetur religio dei uiui uim non habere. ꝙ

Expanded text:
pter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper odepter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. non me fugit quid responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non habere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ON. ergo ideo aduersus nos insaniunt: quia dii non
coluntur a nobis a multis enim non coluntur. sed
quia ueritas penes nos est. quae ut est uerissime dictum.
odium parit. Quid igitur existimabimus: nisi nescire illos
quid patiantur: Pergitur enim caeco et irrationabili furo¬
re : quem nos uidemus: illi nesciunt. Non enim ipsi homine ᷤ
persequuntur : qui causam cur irascantur innocentibus nõ
habent. sed illi spiritus contaminati ac perditi: quibus ue¬
ritas et nota est et inuisa insinuant se mentibus eoꝵ: et ĩ¬
stigant nescios in furorem. Hi enim quandiui pax est in
populo dei: fugitant iustos et pauent. Et cum corpora hominum
occupant: animasq diu uexant: adiurantur abhis: et nomine
ueri dei fugantur. Quo audito tremunt: et exclamant: et uri
uerberariq se testantur. Et interrogati qui sint: quandoue¬
nerint : quomodo in hominem irrepserint: confitentur. Sic
extorti et excruciati uirtute diuini nominis exsulant: pro¬

Expanded text:
Non ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? pergitur enim caeco et inrationabili furore, quem nos uidemus, illi nesciunt. non enim ipsi homines persecuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent, sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus ueritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. pro
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem dei assequitur. Sit nobis deus non in templis:
sed in corde nostro consecratus. Destructibilia sunt om¬
nia quae manu fiunt: mundemus hoc templum quod
non fumo: non puluere: sed malis cogitationibus sordi¬
datur. quod non cereis ardentibus: sed claritate ac
luce sapientiae illuminatur. In quo si semper deum
ita uiuemus: ut et propitium semper habeamus: et
nunꝗͣ uereamur iratum.

Expanded text:
tudinem Dei assequitur. Sit nobis Deus non in templis, tudinem Dei assequitur. Sit nobis Deus non in templis, sed in corde nostro consecratus. Destructilia sunt omnia, quae manu fiunt. Mundemus hoc templum, quod non fumo, non pulvere, sed malis cogitationibus sorditatur; quod non cereis ardentibus, sed claritate ac luce sapientiae illuminatur. In quo si Deum semper mentis patent, ita vivemus, ut et propitium semper habeamus, et nunquam vereamur iratum.
Abbreviated transcription (Latin):
praemii caelestis ac sempiterni participes esse non possũt
qui fraudibus: rapinis: circuns criptionibus conscientiam su¬
am polluerunt. quiq iniuriis hominum nefariis cõmissis
in eluibiles sibi maculas inusserunt. Proinde uniuersos o¬
portet qui sapientes: qui homines merito dici uolunt: fra¬
gilia contemnere: terrena calcare: humilia despicere: Ut
possint cum deo beatissima necessitudine copulari. Au-¬
feratur impietas: discordiae: dissensionesq turbulẽt &e.
ac pestiferae sopiantur. quibus humanae societates et pu¬
blici faederis diuina coniunctio irrumpitur: dirimitur.
dissipatur. Quantum possumus boni ac benefici esse me¬
ditemur. siquid nobis operum. siquid suppetit copi¬
aꝵ: non uoluptati unius: sed multoꝵ saluti impartia¬
tur. Uoluptas enim tam mortalis est ꝗͣ corpus: cui exx
hibet ministerium. Iusticia uero et beneficentia tam im¬
mortales ꝗͣ mens et anima: quae bonis operibus simili¬

Expanded text:
praemii caelestis ac sempiterni participes esse non possunt praemii caelestis ac sempiterni participes esse non possunt qui fraudibus rapinis circumscriptionibus conscientiam suam polluerunt quique iniuriis abominandis nefariisque commissis ineluibiles sibi maculas inusserunt. proinde uniuersos oportet qui sapientes, qui homines merito dici uolunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum deo beatissima necessitudine copulari. auferatur inpietas, discordiae dissensionesque turbulentae atque pestiferae sopiantur, quibus humanae societatis et publici foederis diuina coniunctio inrumpitur dirimitur dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, non uoluptati unius. sed multorum saluti inpertiatur. uoluptas enim tam mortalis est quam corpus cui exhibet ministerium. Justitia vero et beneficentia tam immortales, quam mens et anima, quae bonis operibus simili
Abbreviated transcription (Latin):
na meditemur. Quod ut facere possimus: deus nobis seq̃n¬
dus est: deus adorandus: quoniam in eo est materia rerũ:
et ratio uirtutum: et fons bonoꝵ. Quid enim deo aut po¬
tentia maius est: aut ratione perfectius est: aut clarita¬
te luculentius: Qui quoniam nos ad sapientiam genuit:
ad iusticiam procreauit: non est fas hominem relicto deo
sensus ac uitae datore terrenis fragilibusq famulari.
aut quaerendis temporalibus bonis inherentem ab inno¬
centia et pietate discedere. Non faciunt beatum uitiosȩ
ac mortiferae uoluptates. non opulentia libidinum inci¬
tatrix: non inanis ambitio: non caduci honores quibus
illaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeter¬
na morte damnatur: sed sola iusticia. cuius legitima et
digna merces est immortalitas quam statuit a principio
deus sanctis et incorruptis mentibus quae se a uitiis et ab
omni labe terrena integras inuiolatasq conseruant. Huiꝰ

Expanded text:
na meditemur. quod ut facere i possimus, deus nobis sequenna meditemur. quod ut facere i possimus, deus nobis sequendus est, deus adorandus et diligendus, quoniam in eo est materia rerum et ratio uirtutum et fons bonorum. quid enim deo aut potentia maius est aut ratione perfectius aut claritate luculentius? qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad iustitiam procreauit, non est fas hominem relicto deo sensus ac uitae datore terrenis fragilibusque famulari aut quaerendis temporalibus bonis inhaerentem ab innocentia et pietate desciscere. non faciunt beatum uitiosae ac mortiferae uoluptates, non opulentia libidinum inritatrix, non inanis ambitio, non caduci honores quibus inlaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeterna morte damnatur, sed sola innocentia, sola iustitia: cuius legitima et digna merces est inmortalitas, quam statuit a principio deus sanctis et incorruptis mentibus quae se a uitiis et ab omni labe terrena integras inuiolatasque conseruant. cuius
Abbreviated transcription (Latin):
UA PROPTER. nemo uaniloquentia sendum¬
philosophoꝵ inductus ad contemptum se Dei erudi¬
at: quod est maximum nefas. Debemus hunc omnes et a-¬
mare ꝙ pater est: et uereri ꝙ dominus: et honorificare
ꝙ beneficus: et metuere ꝙ seuerus. Utraq persona in eo ue¬
nerabilio. Quis salua pietate non diligat anim ae suae paren¬
tem: Aut quis impune contemnat eum: qui reꝵ domina¬
tor habeat in omnes ueram et aternam potestatem: Si pa¬
trem consyderes: ortum nobis ad lucem qua fruimur: submi¬
nistrat. per illum uiuimus: per illum in hospitium huius
mundi intrauimus. Si deum cogites. ille nos innumerabi¬
libus copiis alit: ille sustentat: in huius domo habitamꝰ.
huius familia sumus: etsi minus obsequens ꝗͣ decebat: mi¬
nusq ꝗͣ officiosa domini et parentis im mortalia merita po-¬
scebat: tamen plurimum proficit ad ueniam consequendã:
si cultum eius notionemq teneamus. si abiectis humilibus
terrenisq tam rebus ꝗͣ bonis caelestia et diuina sempiter¬

Expanded text:
uapropter nemo uaniloquentia philosophorum inductus ad contemptum se dei erudiat, quod est maximum nefas. debemus hunc omnes et amare, quod pater est, et uereri, quod dominus, et honorificare, quod beneficus, et metuere. quod seuerus: utraque in eo persona uenerabilis. quis salua pietate non diligat animae suae parentem? aut quis inpune contemnat eum qui rerum dominator habeat in omnes ueram et aeternam potestatem ? si patrem consideres, ortum nobis ad lucem qua fruimur subministrat, per illum uiuimus, per illum in hospitium mundi huius intrauimus. si dominum cogites, ille nos innumerabilibus copiis alit, ille sustentat, in huius domo habitamus, huius familia sumus et si minus obsequens quam decebat, minusque officiosa quam domini et parentis inmortalia merita poscebant, tamen plurimum proficit ad ueniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus, si abiectis humilibus terrenisque tam rebus quam bonis caelestia et diuina et sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sapientior meretrix fuit quae sic philosophũ habuit
pro lenone: ut ad se omnis iuuentus doctoris exemplo et auto¬¬
fuit quo animo philosophus ad meretricem famosissimã com-¬
mearet: cum eum populus et riuales sui uiderent omnibꝰ
perditis nequiorem: Nec satis fuit ita uiuere: sed docere
etiam libidines cepit: ac mores suos delupanari ad scho¬
Lam transtulit: disserens uoluptatem corporis eẽ summũ
bonum. Quae doctrina execrabilis et pudenda non in cor-¬
de philosophi: sed in sinu meretricis ẽ nata. Nam quid ego
de Cynicis loquar : quibus in propatulo coire cum cõiu¬
gibus mos fuit. Quid mirum si a canibus quoꝵ uitã imi¬
tantur: etiam uocabulum nomenq traxerunt. Nullum
igitur in hac disciplina magisterium uirtutis ẽ. cum etiã
illi qui honestiora praecipiunt: aut non faciunt ipsi quae
suadent: aut si faciunt: quod raro accidit. non disciplina

Expanded text:
plane sapientior meretrix fuit, quae philosophum habuit plane sapientior meretrix fuit, quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis juventus, doctoris exemplo et auctofuit, quo animo philosophus ad meretricem famosissimam commearet, cum eum populus et rivales sui viderent omnibus perditis nequiorem? Nec satis fuit ita vivere: sed docere etiam libidines coepit, ac mores suos de lupanari ad scholam transtulit, disserens voluptatem corporis esse summum bonum. Quae doctrina execrabilis et pudenda, non in corde philosophi, sed in sinu meretricis est nata. Nam quid ego de Cynicis loquar? quibus in propatulo coire cum conjugibus mos fuit. Quid mirum, si a canibus, quorum vitam imitantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt? Nullum igitur in hac disciplina magisterium virtutis est, cum etiam illi, qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent, aut si faciunt quod raro accidit non disciplina