comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiĩ isrł: & uasa irȩ quoꝵ supplicio
illos erudiret: id est pharaonẽ &
popłm eiꝰ. Quia ꝗͣuis eent utriq pec¬
catores. & ꝓpt̾ea adunã mass am
ꝑtinerent.: alit̾ tam̃ tͣctandierant.
qui uni dõ ingemuerant ut eis
subuenirer: & alit̾ illi quoꝵ in¬
iustis onerib ingenuerant.¬
ꝓtulit gͦ in multã pacientia uasa
irȩ. quȩ ꝑfecta st̃ in ꝑditionẽ. &
eo ipso quo ait in multa patien.¬
tia satis significauit pͥora eorꝵ
peccata in quib eos ꝑtulit ut opor¬
tune tunc iundicaret qͣndo de
illoꝵ uindicta subueniendum
conturbatus ad illã questionẽ redis.
ciuꝰ uult miseretur. & quẽ uult ob¬
durat. Quid ad hoc conquerit᷑. uo¬
luntati enĩ eiꝰ qͥs resistit. Prorsus
cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult ob.¬
durat. Sed hȩc uoluntas di: inius.¬
ta ẽẽ ñ potest. Uenit enĩ de occul.¬
tissimis meritis. qͥa & ipsi peccato¬
res cũ ꝓpt̃ generale peccatũ unã

Expanded text:
filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribPertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum conturbatus ad illam quaestionem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam
Abbreviated transcription (Latin):
citate cordis quęrite illũ. Qua¬
ꝓpt̾ recte dr̃ hominibꝰ in uetusta¬
de uitȩ manentib. & ꝓpt̃ea tene¬
brosũ ocłm anima gerentibus
o homo tuqͥs es qͥ respondeas cło. Nũqͥd
dicit figm̃tũ ei qͥ se finxit. qͣre sic me
fecisti: Aut ñ habet potestatẽ figi.¬
lus luti ex eadẽ consꝑsione facere
aliud qͥdẽ uas in honorẽ. aliud irs
contumeliã : Expurga uetꝰ ferm̃tũ.
ut sis noua consꝑsio. Et inea ipsa ñ
ad huc paruulꝰ in xp̃o ut lacte po¬
tandꝰ sis: sed ꝑueni ad iuirũ ꝑfectũ.
ut sis int̾ illos de qͥb dr̃. sapientiã
loquim᷑ int̾ ꝑfectos. Tc̃ demũ recte
& si p̾postere audies siqua sunt de
animarũ occultissimis meritis &
de grã uł iusticia secreta omipo.¬
tentis di. Nã de pharaone facile
respondet᷑. pͥorib merias qͥb affli¬
xit in regno suo ꝑegrinos dignũ
effectũ cui obduraret᷑ cor. ut nec¬
manifestissimis signis iubentis dei
credet. Exeadẽ ergo massa. id est

Expanded text:
citate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretmanifestissimis signis jubentis Dei crederet: ex eadem ergo massa, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃i. Ergo non solũ corpora sed
nomine continentur. Sic autẽ
dictũ ẽ. ipsa creatura liberabitur
a seruitute interitus in libertatẽ
głȩ filioꝵ dĩ. quasi nos non sumꝰ
creatura sed filii dei: in quorum
glȩ libertatẽ lib̾abit᷑ aseruitute
creatura. Item dicit. Scimꝰ enĩ quia
om̃is creatura congemiscit. & dolet
usq ad huc. Non solũ aut̃ illa. sed
& nos ipsi. tãꝗͣ aliud simus nos aliod¬
omnis creatura. Tocũ ergo capitulũ
particulatim considerandum est.
Existimo enĩ inquit qđ indignȩ

Expanded text:
sancti. Ergo non solum corpora, sednomine creaturae continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsiomnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. Existimo enim inquit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
nrumerꝰ. Denarius numerꝰ pot̃
significare uniuersitatis scien¬
tiam. Quȩ si ad interiora ⁊ in
telligibilia referatur quȩ sena
quasi decies sexies qđ ẽ sexagin¬
ta. Si ad t̾rena & corruptibilia
que octonario numero signifi¬
cari possunt: fiint decies octi¬
es qđ ẽ. octoguita. Regine gͦ
sunt animȩꝰ regnantes in in-¬
telligibilib sp̃ualib. Concu¬
binȩ : quȩ mercedẽ accipiunt
terrenoꝵ. de quib dictum ẽ.
accepert̃ mercedẽ suã. Adoles¬
centulȩ quaꝵ ñ ẽ numerus.
quaꝵ nonẽ. de t̾ininata scien¬

Expanded text:
nae. Denarius numerus potest significare universitatis scientiam, quae si ad interiora et ad intelligibilia referatur, quae senariquasi decies sexies, quod est sexaginta; si ad terrena et corruptibilia, quae octogenario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo sunt animae, regnantes in intelligibilibus et spiritualibus; concubinae, quae mercedem accipiunt terrenorum, de quibus dictum est: Acceperunt mercedem suam adolescentulae, quarum non est numerus, quarum non est de
Abbreviated transcription (Latin):
III De libero arbitrio.
IIII Atrũ do actore fit homo deterior
UQuȩ sit causa ut sit h̃o deterior.
UI Q đ̃ animal irrationale non
UIIDe malo.
IX Utrum ꝑ se auima moueatur.
X Quod corporeis sensib ꝑcipi
xIIII Quo docum̃ to satis constet
hominem bestiis excellere.sma.

Expanded text:
 de libero arbitrio. Tertia, utrum Deo auctore sit homo deterior. Quarta, quae sit causa ut sit homo deterior. Quinta, utrum animal irrationale beata, de malo. Octava, utrum per se anima moveatur. Nona, utrum corporeis sensibus percipi t: quo documento constet homines bestiis excellere; quar
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio cõmemorati sunt ãbu¬
lasse inom̃ib iustificationib legis
Exqua fide etiã aute eiꝰ passionẽ
quicũq sunt iusti. Quẽ sp̃m me¬
moratꝰ ep̃s. etiã p̃cib impetrandũ
ammon&. Ita illi uoluntas diuini¬
tus ñ aduita ñ sufficit. Ubi in
hymno suo dicit. Uotisq prestat
sedulis : scm̃ mererę sp̃m. Comnie¬
morabo ⁊ ego de hoc ipso oꝑe scĩ
ambrosii. aliquid. ex quoiste cõme¬
morauit: qđ cõmemorandũ pu-
rat. Non enũ uoluntate tantum
humana uisũ ẽ: sed sicut placuit
ei qui inme inquit loquitur xp̃s.¬

Expanded text:
in euangelio commemorati sunt ambuin euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis ex qua fide etiam ante eius passionem quicumque sunt iusti. quem spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet — ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dieit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum putarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei, \'qui in me\', inquit, \'loquitur C
Abbreviated transcription (Latin):
cũ locũ psalmi exponer&. ubi scrip¬
tũ ẽ. spreusti om̃s discedentes a
iustificationib tiuis: ait. Si enĩ
peccatores ds̃ spernerae: omnes
utiq sperner&. quia sine peccato
nemo. ẽ. Sed spernit discedentes
ase quos apostatas uocat. Uide¬
tis quẽ ad modũ non dixerit. qͥa
sinc peccato nemo fuerit. tanquã
de p̾teritis loquens. sed qđ sine pec¬
cato nemo sit: Unde quidẽ ut dixi
non contendo. Quis quis enĩ ñ
cedit ioħi apło qui nec ipse ait. si
dixerimꝰ quia peccatũ non habui.¬
mus. sed non habemꝰ: ep̃o hilario
sine qua nemo iustificatur. tanꝗͣ
sufficiente naturȩ lib e arbitrio.
immo ipse ꝓ ea clamat. Ei cedatur
dicenti. sine me nichil potestis
facere. Sc̃s aut̃ ambrosius reuera
in eo loco quẽ iste cõmemorat.¬
illis resistit qui dicunt hominẽ
ñ eẽ posse sine peccato in hacuita.
Ut enĩ ea dicer&e̾: accepit occasio¬
nẽ de tacharia ⁊ elisab& h. quod

Expanded text:
cum locum psalmi exponeret, ubi scripcum locum psalmi exponeret, ubi scriptum est: \'spreuisti omnes discedentes a iustificationibus tuis\', ait: si enim peccatores deus sperneret, omnes utique sperneret, quia sine peccato nemo est. sed spernit discedentes a se, quos apostatas uocat. uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo fuerit, tamquam de praeteritis loquens, sed quod sine peccato nemo sit. unde quidem, ut dixi, non contendo ; quisquis enim non cedit lohanni apostolo, qui nec ipse ait: si dixerimus quia peccatum \'non habuimus\', sed non habemus, episcopo llilario sine qua nemo iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Ambrosius reuera in co loco, quem iste commemoratillis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de Zacharia et Elisabeth. quod
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentiȩ conatũ saltẽ id agere
qđ itẽ scriptũ ẽ. Post concupiscen¬
tias tuas neas. Nichil hoꝵ tamen
scire se recte posse: sine grã sal¬
uatoris. Facere .ẽ. ergo iustitiam
in uero di cultu. cũ int̾no concu.¬
piscentiȩ malo. int̃na conflictati¬
one pugnare. ꝑficere aut̃ om̃ino
aduersariũ non hab̾e. Nam qui
pugnat: & adhuc periclitat᷑. ⁊ ali¬
quando ꝑcutit᷑. etiã si non sternit᷑.
Qui autẽ ñ haboe aduersariũ plena
pace lȩtatur : & ipse ẽẽ sine pecca¬
to uerissime dr̃. in quo nullũ ha.¬
bitat peccatũ: ñ qui ꝑ abstinentĩã
mali oꝑis dicit. Iã non ego operor
illud. sed id qđ in me habitat pec.¬
catũ. Nã & ipse iob de peccatis suis
ñ tacet. Et utiq huic amico nr̃o
merito placoe. humilitatẽ nullo
modo infalsitatis partẽ ponendã.
Unde id quod iob confitetur: quia
uerax di cultor. ẽ. ꝓ cul dubio ue¬
raciter confitetur. Et ipse hilariꝰ

Expanded text:
abstinentiae conatum saltem id agere abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non e a s, nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium non habere. nam qui pugnat et adhuc periclitatur, et aliquando percutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium, plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis parte ponendam; unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei cultor est, procul dubio ueraciter confitetur. et ipse Hilarius,
Abbreviated transcription (Latin):
illo saluatore abfuit.: etiã si hȩc
in eo fuisse ꝓpt̾ similitudinem
carnis peccati. euangłio teste uide¬
amus. Beatꝰ uero hilarius. cuiꝰ hȩc
contra id quod dicimꝰ: Uł quid istũ
adiuu& nescio. nisi quia posse esse
hominẽ mundo corde testatꝰ est.
tate. Itẽ qđ eũ dixisse cõmemorat.
quas iob litteras legerat. ut abst¬
ner& se abonũ re maligna: quia
dm sola mĩte uitiis ñ admixta ue.¬
nerat᷑. dm̃ aut̃ colere ꝓpriũ ustius
officiũ ẽ: quid fecissoe iob dicit. Nũqͥ
in hoc scło ꝑfecissoe. Aut sine gr̃a
saluatoris quẽ etĩa ꝓpħauit. ue̾i
fecissae uł ꝑfecissoe. Abstin& enĩ
se ab om̃i re mala. etiã qui hab&
peccatũ: qđ in se regnare ñ sunt.
cui subrepit imꝑbanda cogitatio
quã ꝑuenire ad funẽ oꝑis non ꝑ¬
mittit. Sed aliud ẽ. ñ hab̾e pecca.¬
tũ: aliud ñ oboedire desiderũs eiꝰ.
Aliud ẽ. implere quod p̃ceptũ est.
ni concupisces : & aliud. ẽ ꝑ quendã

Expanded text:
illo saluatore afuit, etiamsi haec illo saluatore afuit, etiamsi haec in co fuisse propter similitudinem carnis peccati euangelio teste uideamus. Beatus uero Hilarius, cuius haeccontra id quod dicimus uel quid istum adiuuet nescio, nisi quia posse esse hominem mundo corde testatus est. tate. item quod eum dixisse commemorat: quas s Iob litteras legerat u t ab stineret s e ab omn i re maligna ? quia deum sola mente uitiis non ammixta ueneratur, deum aute m colere proprium iustitiae off icium est, quid fecisset lob dicit, non quid in hoc saeculo perfecisset aut sine gratia saluatoris, quem etiam prophetauit, uel fecisset uel perfecisset. abstinet enim se ab omni re mala etiam qui habet peccatum quod in se regnare non sinit, cui subrepit inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non permittit. sed aliud est non habere peccatum. aliud non oboedire desideriis eius; aliud est inplere quod praeceptum est: non concup i sces et aliud est per quendam
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis. liberũ quia solis canoni¬
cis debeo sine ulla recusatione
consensũ ñ nichil mou&̾: qđ de
illius scriptis cuiꝰ nom̃ non ibi
inueni ille posuit. Oportuit
magistrũ doctorẽq uirtutis
homimi simillimũ fieri: ut uin-¬
cendo peccatũ. doceat hominem
uincere posse peccatũ. Quomͦ
enĩ dictũsit. auctor huiꝰ senten¬
tiȩ uiderit qualit̾ possit expone.¬
re. dũ tam̃ nos minime dubite¬
mus. peccatũ xp̃m ñ inse habuis¬
se quod uincer&: qui natus ẽ
insimilitudinẽ carnis peccati.
ñ incarne peccati. Aliud eiꝰdem
ita posuit. Et iterũ ut deside.¬
riis carnis edomitis. docer& ñ
necessitatis ẽẽ peccare: sed pro¬
posit ac uoluntatis. Ego desi.¬
deria carnis. sinon illicitarum
concupiscentiarũ bic dicunt᷑.
accipio. Sicuti. ẽ. fames. sitis.
refectio. lassitudines. ⁊ siquid
huiꝰmodi.ẽ. Per hȩc enĩ quidã.
quãuis ea sint inculpabilia.
inculpas decidunt. Quod ab

Expanded text:
scriptis liberum — quia solis canoniscriptis liberum — quia solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum — nonnihil mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis ho mini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uincere posse pecc ut m. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit qualiter possit exponere, dum tamen nos minime dubitemus peccatum Christum non in sc habuisse quod uinceret, qui natus est in similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: u t desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur, accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
quoslib& ad plenissimã ꝑ fecti¬
onẽ. uł quẽquã ad qualemcũq
ꝓuectũ uerȩ piȩq iustitiȩ per¬
uenire qui negauerit: nescio
utrũ recte possit in qualicũq
ꝑhoc ⁊ ea testimonia quȩ non
quidẽ de scripturis canonicis.
sed de quibdã catholicorum
tractatoꝵ opusculis posuit: uo¬
lens occurrere his qui eũ solum
dicerent ista defendere: ita ft̃
media. ut neq contͣ nr̃am sen¬
tentiã sint: neq contra ipsius.
In quib ñnichil etiã de libris
meis int̾ponere uoluit : me
quoq aliquẽ deputans. qͥ cũ
illis cõmemorari dignꝰ uiderer.
Unde ingratꝰ eẽ non debeo:
⁊ familiariore affectu nolo ut
erret. qui hunc mͥ detulit honorẽ.
frima enĩ quȩ posuit. quia nom̃
eiꝰ qui ea dix̃ non ibi legi: siue
quia ille ñ scripsit. siue quia co¬
dex quẽ misistis id aliqua forte
mendositate ñ habuit. ꝑtracta¬
re quid opꝰ ẽ: O axime qm̃ me
in huiꝰ modi quoꝵ lib&e hominũ

Expanded text:
uolibet ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumqper hoc et ea testimonia, quae non quidem de scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum opusculis posuit uolens occurrere his qui cum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus uiderer. unde ingratus esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim quae posuit, quia nomen eius qui ea dixit non ibi legi, sine quia ille non scripsit sine quia codex quem misistis id aliqua forte mendositate non habuit pertractare quid opus est? maxime quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum
Abbreviated transcription (Latin):
bitaret in nob̾: si opꝰ eẽ fateamur
paruis & magnis. id est auagitib
infantũ. usq ad canos senũ : tota
quȩ int̾nos ẽ. huiꝰ questionis con-¬
trouersia dissoluta ẽ. Nunc iam
uideamꝰ : utrũ ⁊ baptizatis legat᷑
ut opinor id scripsit. qͥb dicit. Qui
ergo tribuit uob̾ sp̃m & uirtutes
oꝑatur in uob. ex oꝑib legis. an
ex auditu fidei: Unde apparet
eũ xp̃ianis loqui. ⁊ quib ds tribu¬
erat sp̃m. Ergo etiã baptizatis. Ecce
⁊ baptiratis caro inuenit᷑ ẽẽ contra¬
ria.: & ñ ad ẽẽ possibilitas illa. quã
inseparabilit insitã dicit ẽẽ nature
Ubi. ẽ. qđ ait. quifieri potest ut
cuicũq baptirato sit caro contͣria:
Quomodo lib& intelligat carnem
quia reuera non natura eius qui
bona. ẽ. sed uitia carnalia carnis
hoc loco nomine nuncupantur.
Ecce tam̃ etiã baptizatis caro con¬
traria.ẽ. Et quomodo contraria:
ut ñ quod uolunt faciant. Ecce

Expanded text:
bitaret in nobis, si opus esse fateamur bitaret in nobis, si opus esse fateamur paruis et magnis, id est a uagitibus infantum usque canos senum, tota quae inter nos est huius quaestionis controuersia dissoluta est. Xunc iam uideamus, utrum et baptizatis legaturut opinor, id scripsit, quibus dicit: qui ergo tribuit uobis spiritum et uirtutes operatur in uobis, ex operibus legis an ex auditu fidei? unde apparet eum Christianis loqui et quibus deus tribuerat spiritum, ergo etiam baptizatis. ecce et baptizatis caro inuenitur esse contraria et non adesse possibilitas illa, quam inseparabiliter insitam dicit esse naturae. ubi est quod ait: qui fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro contraria? quomodolibet intellegat carnem, quia reuera non natura eius, quae bona est, sed uitia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupantur, ccco tamen etiam baptizatis caro contraria est. et quomodo contraria? ut non quod uolunt faciant. ecce
Abbreviated transcription (Latin):
forte nondũ baptirati innatura ho¬
minũ non sunt: Hic prorsus. hio
poss& uigilare. & si aduertat. pot̃.
Qui fieri potest inqͥt. ut cuicũq
baptirato sit caro contraria: Ergo
ñ baptiratis. potest eẽ caro contra¬
ria. Exponat quẽ ad modũ cũ sit
etiã in ipsis illa ab eo multũ de-¬
fensa natura: certe uł in eis conce¬
dit eẽ uitiatã si iã inbaptizatis
ille sautius sanus de stabulo egres¬
sus ẽ: aut sanus instabulo. ẽ quo
eũ curandũ misericors samarita¬
nus aduexit. Porrosi uł istis con¬
cedit carnẽ eẽ contrariã: dicat.
quid contigerit. cũ sit utrũq hoc
ẽ & caro ⁊̃ sp̃s creatura unius
eiusdẽq creatoris. ꝓcul dubio bos¬
na quiaboni: Insi quia hoo ẽ.
uitiũ qđ ꝓpria inflictũ ẽ uolimn¬
tate. & hoc ut innatura sanetur.
eo ipso opꝰ. ẽ saluatore. quo consti¬
instituta ẽ natura creatore.
Hoc saluatore. eaq illius medici.¬
na qua uerbũ carofactũ ẽ ut ha¬

Expanded text:
forte nondum baptizati in natura hoforte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris procul dubio bona, quia boni, nisi quia hoc est uitium, quod propria inflictum est uoluntate; et hoc ut in natura sanetur, co ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius medicina, qua uerbum caro factum est, ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
acceptaretur hoc dictũ. Quã quã
inseparabilẽ habere possibilitatẽ.
id est ut ita dicã in amissibilẽ. ñ
debuit illa natura dici. quȩ
uitiari possce: & medicũ querere.
qui cęci ocłos sanar&. & uidendi
possibilitatẽ restituer&. quȩ fue
potest. Si aut̃ uult & ñ p otest.
inest uoluntas. sed amissa est
possibilitas. Adhuc uidete quas
moles conetur. quã suã senten¬
tiam ducat irrũpere si ualer&.
Obicit enĩ sibi questionẽ dicens.
est inquies. Deinde respondet.
Qui fieri potest ut cuicũq bapti¬
zato sit caro contraria. oũ scđm
eundẽ apłm incarne ñesse intel¬
ligatur: Ita enĩait. Uos aut̃ in
carne ñestis. Bene qđ baptizatis
dicit: carnẽ contrariã ẽẽ ñ posse.
Quodutrũ uerũ sit: post uidebimꝰ.
Nunc uero quia ñ potuit penitꝰ
se obliuisci eẽ xp̃ianũ. sed id licol
tenuiter recordatꝰ. ẽ: recessit a
defensione naturȩ. Ubi ẽ ergo
inseparabilitas possibilitatis: An

Expanded text:
acceptaretur hoc dictum; quamquam acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerapotest; si autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: est, inquies. deinde respondet: qui fieri potest, ut contraria baptizato sit caro contraria, cum secundum eundem apostolum in carne non esse inteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an
Abbreviated transcription (Latin):
non tã in arbitrii potestate. quã
in naturȩ necessitate. ẽ. Quic qͥd
in nature necessitate positũ est:
ad naturȩ ꝑtinere ñ dubitatur
auctorẽ: utiq dm̃. Quomodo
ergo inquit absq dĩgrã dici
existimat᷑. quod add dm̃ ꝓprie
ꝑtinere manstratur: Expressa
est sententia quȩ latebat. Non
est quẽadinodũ possit abscondi:
id̾o dĩ grẽ tribuit ñ peccandi pos¬
sibilitatẽ. quia eiꝰ naturę ds auctor
est: cui possibilitatẽ non peccandi
inseparabilit̾ in sitam dicit. Cum
uult ergo faciat: quia ñ uult
ñ facit. Ubii enĩ ẽ inseparabilis
possibilitas: ei accidere ñ potest
uoluntatis infirmitas. Uel potius
uoluntatis adiacentia. ⁊ ꝑfectionis
indigentia. Si ergo ita ẽ. unde
uenĩt uelle adiacẽt. ꝑficere autem
bonũ non adiacet: Si enĩ iste qui
huno librũ scripsit de illa hominis
natura loqueret᷑. quȩ primo incul¬
pata & salua condita ẽ: ut cumq

Expanded text:
non tam in arbitrii potestate quam non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur ? expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque
Abbreviated transcription (Latin):
potest: quod inseparabilit̾ insitũ
ꝓbatur eẽ naturȩ. Unde ergo illa
uox ut ñ quȩ uultis illa faciatis:
Unde etiam illa. non enĩ qđ uolo
facio bonũ sed qđ odi malũ hoc
Ecce homines : ñ ea quȩ uolunt
faciunt. Et de ñ peccando utiq
agebat. ñ de uolando. quia ho¬
mines ñ alites erant. Eoce homo
quod uult bonũ ñ agit: sed qđ
non uult malũ hoc agit. Yelle
si de seipso ista non dicit apłs. ho-
minẽ certe inse transfigurat. Ab
isto enĩ ipsa humana natura inse-¬
parabilẽ nichil peccandi possibili¬
tatẽ habere defendit᷑. Sed his
uerbis id agit᷑ etiã a nesciente qui
loquit᷑: noñ aut̃ nesciente illo.
qui hȩc loquenda incautis etiã
dm̃ tim̃tib suggerit. ut euacuet᷑
xp̃i grã: humana sibi adiustitiã
suam quasi sufficiente natura.
Ut aut̃ declinetur inuidia : qua
cunt. quare sine adiutorio gratiȩ¬
di dicit hominẽ posse ñ peccare:
ipsa inquit ñ peccandi possibilitas.

Expanded text:
potest, quod inseparabiliter insitum potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc urae? ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natura. Vt autem declinetur inuidia, qua cunt: \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas
Abbreviated transcription (Latin):
erimꝰ ñ posse ñ peccare: ñ possumꝰ
ñ posse ñ peccare. In torte hoc dix
& ideo sub obscure. Sed ita posset
dicere planius quia possẽ ^ peccare
nr̃m non ẽ: seu uelimꝰ seu nolimꝰ.
possumꝰ ñ peccare. Non enĩ ait seu
uelimꝰ seu nolinꝰ ñ peccamꝰ. Sine
dubio enĩ peccamiis: si uolumus.
Sed tam̃ uelimꝰ nolimꝰ. habere nos
asserit ñ peccandi possibilitatem.
quã naturȩ insitã dicit. Sed de
homine sanis pedib. tolerabilit
dici potest. Uelit. nolit: habet
ambulandi possibilitatẽ. Confra¬
ctis uero: ⁊ si uelit ñ hab&. Uitia.¬
ta est natura de qua loquit᷑. Quid
suꝑbit t̾ra & cinis: Uitiata ẽ: me¬
dicũ implorat. saluũ me fac dũs
clamat. sana animã meã clamat.
Quid int̾cludit has uoces. ut de.¬
fendendo quasi p̾sentẽ possibilita¬
tẽ. futurã impediat sanitatem :
& uidete quid adiungat: unde
illud confirmare existĩmat. Quia
nulla inquit adimere uoluntas

Expanded text:
erimus non posse non peccare. non possumus erimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dix ideo subobscure. Sed ita posset dici planius: Quia posse non peccare, nostrum non est; seu velimus, seu nolimus, possumus non peccare. Non enim ait, Seu velimus, seu nolimus. non peccamus; sine dubio enim peccamus, si volumus: sed tamen velimus nolimus, habere nos asserit non peccandi possibilitatem, quam naturae insitam dicit. Sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest, velit nolit habet ambulandi possibilitatem: confractis vero, et si velit, non habet. Vitiata est natura de qua loquitur. Quid superbit terra et cinis ? Vitiata est, medicum implorat: Salvum me fac, Domine, clamat : Sana animam meam, clamat . Quid intercludit has voces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
dicinȩ saluatoris nr̃i. nr̃m putet
eẽ ñ peccare. posse uero ñ pecca¬
re naturȩ eẽ contendat: quam
sic appar&̾ ẽẽ uitiatã. ut hoc ma¬
ioris uitii sit ñ uidere. Quia ñ
peccare inquit nr̃m. ẽ: possumꝰ
peccare ⁊ non peccare. Quid si
alius dicat. quia nolle infelicita¬
tẽ nr̃m. ẽ. possumꝰ eã & uelle &
nolle: Et tam̃ eã uelle omino
ñ possumꝰ. Quis enĩ ullomodo
uelle eẽ possit infelix. etiam si
aliud uult. ubi eũ & nolentem
infelicitas consequat᷑ : Deinde
quia di multo magis. ẽ. non pec¬
care. Num audebimꝰ eũ dicere
⁊ peccare posse & ñ peccare :
Absit a nobis ut dm̃ posse pecca¬
re dicamꝰ. Non enĩ ut stulti pu¬
tant ideo non erit om̃ps: quia
nec mori potest. & negare se ip¬
sum ñ potest. Quid ⁊ ergo quod
loquitur: Qt quib locitionum
regulis conatur ꝑsuadere. quod
non uult considerare: Adhuc
addit ⁊ dicit. Quia uero posse
ñ peccare nr̃m̃ ñ ẽ: & si uolu¬

Expanded text:
dicinae saluatoris nostri nostrum putet dicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si nolu
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ : quia cũ sp̃m ducere co¬
gunur. simul & odorẽ quẽ nolu¬
mus trahimꝰ: Sicut ergo iste
similitudines false sunt. ita ce
illud ꝓpt̃ qđ eas uoluit adhibere.
Sequitur enĩ ⁊ dicit. Simili ergo
modo. de non peccandi possibĩ¬
litate intelligendũ ẽ: Quod
peccare nr̃m sit. posse uero non
peccare ñ nr̃m. Si ide integra &
sana hominis natura loqueretur.
quã modo s̃ habemꝰ. spe enim
salui factisumꝰ. spes autem quę
uidetur non est spes: Si autem
qđ non uidemꝰ sꝑamus. per
patientiã expectamꝰ. hȩc sic
recte dicer&: qđ non peccare nr̃m
tantũ modo sit: quã uis peccare
nr̃m eẽt. Nã ⁊ tunc eẽt adiutoriũ
đi : & tanꝗͣ lum̃ sanis ocłis. quo
adiuti uideant se p̾bere uolentib.
Quia uero de hac uita disputat.
ubi corpꝰ qđ corrũpit᷑ aggrauat
animã. & deprimit t̾renã habita¬
tio sensũ multa cogitantẽ: miror
quo corde etiã sine adiutorio me¬

Expanded text:
possimus, quia cum spiritum ducere copossimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus —, nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio me
Abbreviated transcription (Latin):
audire possumꝰ uł non possumꝰ.
in nr̃a potestate ñ ẽ. sed innaturȩ
constrictione: quod uero audimꝰ
uł ñ audimꝰ. hoc ẽ. ꝓpͥe uoluntatoᷤ
cur ñ attendit quanta audiamus
inuiti. quȩ penetrant insensũ nr̃m
etiã aurib opturatis : Sicuti est
de ꝓximo. serrȩ stridor uł grun¬
nitus suis: Quãquã obturatio
auriũ ostendit. non in potestate
nr̃a eẽ. aꝑtis aurib ñ audire. Pacit
etiã fortasse talis opturatio quę
ipsũ sensũ nr̃m ad inat: ut in
nr̃a potestate sit etiã audire non
posse. De odoratu aut̃ quid dicit.
nis parũ qđ dicit attendit: Non
ẽẽ in nr̃a potestate posse odorari
uł ñ posse: sed in nr̃a potestate ẽẽ
hoc. ẽ. in lib̾a uoluntate odorari
uł non odorari: Cum it̃ odores
graues ⁊ molestos quando consti¬
tuti fuerimꝰ. si quis nos illic manib
ligatis constituat. seruata ꝓrsus
integritate ac salute membroꝵ.
uelimus ñ odorari. nec omnino

Expanded text:
audire possumus uel non possumus audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrietione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
nature. Nec dicere audemꝰ. ideo
dm ñ uoluntatẽ sed necessitatem
habere iustitiȩ. quia non potest
uelle peccare.Attendite etiã quę
sequunt᷑. Hoc in quit ⁊ de auditu.
odoratu. uł uisu. sentiri possibile ẽ.
Quod audire. odorari. uidere po¬
testatis nr̃e sit posse uero audire.
uł odorari. uł uidere. potestatis
nr̃ȩ ñ sit: sed in naturali necessita¬
te consistat. Aut egoñ intelligo
quid dicat: aut ipse. Quomodo
enĩ inpotestate nr̃a ñ est iudendi
possibilitas. sic in potestate nr̃a est
ñ uidendi necessitas: quia in potes¬
tate est cȩcitas: qua idipsũ uide
posse nob̾ si uolumus adimamus.
Quomodo aut̃ in nrã potestate
est uidere si uelimꝰ. cum etiã salua
in tegritate naturã corporis ocu¬
loꝵq nrõꝵ nec uolentes uidere
possimꝰ. siue ꝑ noctem luminib
quȩ forinsecus adhibent᷑ ad ẽptis.
siue nos quisquã intenebroso lo¬
co aliquo includat. Itẽ si quod

Expanded text:
naturae nee dicere audemus ideo naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestatis nostrae non sit, sed in naturali necessitate consistat. ant ego non intellego quid dicat ant ipse. quomodo enim in potestate nostra non est uidendi possibilitas, si in potestate nostra est non uidendi necessitas, quia in potestate est caecitas. qua id ipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate naturae corporis oculorumque nostrorum nee uolentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbro quo loquim᷑. Uelut si aliqͥd
fiat. unde uox ipsa tollatur: loqͥ
nemo poterit manentib membris.
Non enĩ uox. hominis mẽbrũ est.
Uexato san ẽ aliquo interiore inbro.
fieri pocest. ñ ad empto. Sed ne
uerbo p̃mere uidear. michiq con¬
tentiose dicatur: etiã uexaro adime¬
re est. Possumꝰ quidẽ id efficere.
& ore aliquib uinculis sic clauso
atq obserato: ut id aꝑire minuime
ualeamꝰ. neq ut aꝑiatur in nr̃a
sit potestate: cũ in potestate fuerit
ut clauderet᷑. manente integri.¬
tate. ⁊ sanitate m̾broꝵ. Sed quid
ad nos: Uideamus quid exinde
contexit. Poluitatis eni arbitrio in qͥt
ac delibatione priuat᷑: quic qͥd natu¬
rali necessitate constringit᷑. Et hic
non nulla questio ẽ. Per enĩ absur¬
dũẽ.: ut idõ dicamus ñ ꝑtinere ad
uoluntatẽ nr̃am quod beati ẽẽ uo¬
lumꝰ: quia id om̃ino nolle ñ possumꝰ.
nescio qua & bona constrictione

Expanded text:
membro quo loquimur. uelut si aliquid membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione
Abbreviated transcription (Latin):
addm̃ ꝓprie ꝑtinere censetur:
Iamcepit apparere quid dicat.
Sed ne forte fallamur latius id
explanat & clarius. Sed ut hoc
manifestius inquit fiat: paulo lautiꝰ
disputandũ ẽ. Dicimꝰ enĩ cuiꝰcumq
rei possibilitatẽ: non tã in arbitrii
humani potestate. quã in naturę
necessitate consistere. Exemplis etĩã
uel similitudinib quid dicat illus.¬
trat. Ut puta in quit loqui possum.
Qđ loqui possũ: meũ non ẽ. Quod
loquor: meũ ẽ. Id est ꝓpriȩ uolun¬
tatis. Et quia quod loquor meũ est.
utrũq facere possũ. id est loqui. &
ñ loqui. Quia uero qđ loqui possũ
meũ non est. id est arbitrii mei
atq uoluntatis: necesse ẽ me sem
loqui posse. Et si uoluero ñ posse
loqui: ñ possũ tam̃ ñ posse loqui.
nisi forte membrũ illud adimam.
quo loquendi impleri officiũ potest.
Multa quidẽ dicipossent. quib
si uelit homo adimat sibi possibili.¬
tatẽ loquendi. non adempto illo

Expanded text:
ad deum proprie pertinere censetur ? ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et quia quod loquor meum est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo
Abbreviated transcription (Latin):
hinc axp̃ianis talia disputari. ea
quã in alios ⁊ in ipsos habemus
dilectione non ferimꝰ. Au diamus
igitur: quomodo se ab obiectione
questionis huiꝰ expediat. Oigno¬
rantie cecitas inquit: oimperitę
mentis ignauia. quȩ id sine de ĩ
grã defensari existimat. quod do
tantũ audiat debere reputari.
Si nesciremꝰ quȩ sequant᷑: his tan¬
tũ modo auditis. falsa nos de illis
iactante fama. & quib dã fr̃ib
idoneis testib asseuerantib: cre¬
didisse putaremꝰ. Quid enĩ dici
breuius potuit ⁊ uerius. quã pos¬
sibilitatẽ non peccandi. quanta¬
cũq ẽ. uel erit in homine. ñ nisi
do debere reputari: hoc & nos
dicimꝰ. Iunganꝰ dexteras. An au.¬
dienda sunt cetera : Audienda
plane. ⁊ corrigenda utiq uel ca-¬
uenda. Nam cũ dr̃ in quit ipsum
posse arbitrii humani omino ñ
eẽ. Sed nature. sed auctoris na.¬
turȩ. dĩ scilic&: & qui fieri pot̾.
ut absq dei grã intelligat᷑. quod

Expanded text:
hinc a Christianis talia disputari ea hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
interius ad causã. quã in hac dũ-¬
taxat questione. uł solam. uł pene
solam cum istis habemꝰ. Sicut enĩ
ipse dicit. ad quod nunc agit non
ꝑtinere. ut queratur utrũ fue¬
rint. uł sint aliqui homines in hac
uita sine peccato: sed utrum ẽẽ
potuerint siue possuit. ita ego
etiã si fuisse uel ẽẽ consentiam.
nullo modo tam̃ potuisse uel
iustos sanauit antiquos.: quȩ sa-¬
nat & nos. Idẽ. mediatoris dei &
homunũ hominis xp̃i iħu. fides
sanguinis eiꝰ. fides crucis eiꝰ. fides
mortis & resurrectionis eiꝰ. Ha¬
bentes ergo eundẽ sp̃m fidei. &
nos credimis ꝓpt̾ qđ & loquimꝰ.
Iste uero obiecta sibi questione
inqua reuera intolerabilis uidet᷑¬
cordib xp̃ianis: quid respondeat
attendamꝰ. Ait enĩ. Sed hoc ẽ. qđ
multos mou& inquies. qđ ñ ꝑ dei
grãm hominẽ sine peccato ẽẽ posse
defendis. Prorsus hoc ẽ. qđ mou&:
hoc ẽ. qđ obicimꝰ. Remipsam dicit.
hoc omino egerrime sustinemus.

Expanded text:
interius ad causam, quam in hac duminterius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetchristianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ defensa uelut sana uiribq in-¬
tegris creatura. opitulatio salua¬
toris inanitur. Uerũ ẽ. quod ait.
hominẽ fecerit: qui peccati malo
carere sufficerde. sed si uoluissoe.
Quis enĩ eũ nescit sanũ & incul.¬
pabilẽ factũ. & lib̾o arbitrio atq
adiuste uiuendũ potestate lib̾a
constitutũ: Sed nunc de illo
agitur. quẽ semi uiuũ latrones
iniua reliquert̃. Qui grauib
saucius confossusq uulnerib.
ñ ita potest ad iustitie culm̃ ascen¬
dere. sicut potuit inde descendere.
Qui etiã si iam in stabulo. ẽ. adhuc
curat᷑. Non igit᷑ ds̃ impossibilia
iub&. sed iubendo amniono. & fa¬
cere qđ possis. & petere quod non
possis. Iam nunc uideansꝰ. unde
possit. unde ñ possit. Iste dic̃ uo-¬
luntate ñ ẽ quod natura potest.
ego dico uoluntate quidem non ẽ.
homo iustꝰ. si natura potest. Sed
medicina poterit: qđ iuitio non
potest. Quid ergo iam opus est
in plurib immorari. Ueniamꝰ

Expanded text:
cum defensa uelut sana uiribusque incum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatoris inanitur. Verum est autem quodhominem fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus
Abbreviated transcription (Latin):
iustificabit᷑ in conspectu di omis ui¬
uens. Non tam̃ ibi eẽ questionẽ. sed
in ipsa ñ peccandi possibilitate conten¬
dit. in qua nec nos aduersus eũ cer¬
tare opꝰ. ẽ. Nam neq illud nimis curo:
utrũ fuerint hic aliqui. uł sint uelẽẽ
possint. qui ꝑfectã cui nichil adden-¬
dũ eẽt habuerint uł habeant. uel
habituri sint caritatẽ di. Ipsa . ẽ. ue¬
rissima. plenissima. ꝑfectissimaq
iustitia. Qm̃ id quod uoluntate ho¬
minis aduita. ꝑ di grãm fieri posse
confiteor ⁊ defendo. quando uł ubi.
uł in quo fiat niniũ certare ñ debeo:
neq de ipsa possibilitate contendo.
cũ sanata & adiuta hominis uolun¬
tate possibilitas ipsa sunul cũ affec¬
tu in scĩs ꝓueniat. dũ caritas dei
quantũ plenissime natura nr̃a sa¬
na atq purgata capere potest. dif.
causa agitur. quã se iste agendo
dicit defensare natura. cũ & crea¬
tor & saluator agnoscitur: quam

Expanded text:
iustificabitur in conspectu dei omnis uiiustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfectissimaque iustitia —, quoniam id, quod uoluntate hominis adiuta per dei gratiam fieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata capere potest, diffucausa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dictũ ẽ. ꝑ unius iustitiã inor̃
homines iniustificationẽ uitȩ.
nullus pret̾missus. ẽ. Non quia
om̃s in eñ credunt. et baptis mo
eius abliunt᷑. sed quia nemo iust.¬
ficatur nisi in eũ credat. ⁊ baptis.¬
mo eiꝰ abluat᷑. Itaq om̃s dictũ est:
ne aliquomodo alio pret̾ ipsũ quis¬
quã saluus fieri posse credat᷑. Sicut
uno litterarũ magistro in qiuitate
constituto. rectissime dicimꝰ om̃s
iste hic litteras docet: non qͥa ont̃s
ciues litteras discunt. sed qͥa nemo
discit. nisi quẽ ille docuerit: sic ne¬
mo iustificatꝰ. nisi quẽ xp̃s iustifica¬
uerit. Sed esto inquit consentiam.
quia om̃s peccatores fuisse testat᷑.
Dicit enĩ quid fuerint: non quod
aliud eẽ ñ potuerint. Quã obrem
& si om̃s homines inquit peccatores
possent ꝓbari definitioni tamen
nr̃ȩ neqͣuaquã id obeẽt. qui non
tam quid homines sint quã quid
possent eẽ de fendimꝰ. Hic recte fa¬
cit aliquando consentire: qm̃ ñ

Expanded text:
un ius iustitiam in omnes homines in iustificationem uitae, nullus praetermissus est, 11011 quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non