comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delyaco. Yides ne ut ordine uerboꝵ paululũ cõmuta ilsdem tamen
uerbis stante sentẽtia ad nihilũ oĩa reciclant cum sint ex aptis dis¬
soluta: Aut si alicuius inconditi arripias lissipatã aliquã senten¬
tiam eamq ordine uerboꝵ paululũ cõmutato in quadrigã recli¬
gas. efficietur aptum illucd qđ fuerit addi fluens ac solutũ. Age
summe de gracchi apud censores illud. Habens se nõ põt quinꝰ
eiusdem homĩs sit probos inprobare qui in prob& prob&. qͣͣto
aptius si ita clixiss&. quin eiusdẽ hoĩs sit ꝗ in probos improb&
probos improbare. hoc modo dicere nemo umq noluit. nemo¬
qui potuit quin dixerit. Qui aũt aliter dixerunt hoc assequi
nõ potuerunt. Ita facti sunt repente acthici. Quasi uo t̾lianꝰ
fuerit de mosthenes cuius nõ tam uibrarent fulmina illa nisi
nunieris cõtorta ferrentur. Sed siquem magis delectant soluta

Expanded text:
Deliaco; videsne, ut ordine verborum paululum commutato, isdem tamen Deliaco; videsne, ut ordine verborum paululum commutato, isdem tamen verbis stante sententia, ad nihilum omnia recidant, cum sint ex aptis dissoluta? Aut si alicuius inconditi arripias dissipatam aliquam sententiam eamque ordine verborum paululum commutato in quadrum redigas, efficiatur aptum illud, quod fuerit antea diffluens ac solutum. Age sume de Gracchi apud censores illud: Abesse non potest quin eiusdem hominis sit probos improbare qui improbos probet; quanto aptius, si ita dixisset: Quin eiusdem hominis sit qui improbos probet probos improbare! hoc modo dicere nemo umquam noluit nemoque potuit quin dixerit; qui autem aliter dixerunt, hoc adsequi non potuerunt. Ita facti sunt repente Attici; quasi vero Trallianus fuerit Demosthenes ! cuius non tam vibrarent fulmina illa, nisi numeris contorta ferrentur. sed si quem magis delectant soluta,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ꝑꝑ similitudinẽ adhibeatur in fabulis ꝙ ille cdaptilicus numerus
ex ametroꝵ magniloquẽtiȩ sit cõmendatior. Ephorus enĩ lenis ip̃e orator
& ꝓfectus ex optima disciplina peana sequit᷑ aut daptilũ fugit enĩ spon¬
Nam de laudib multa cliximus ꝗbꝰ sunt alia ꝑspicue uitia contraria.
Quantũ aũt sit apte clicere experiri lic& si aut cõpositi oratoris
bene structã collotationẽ dissoluas ꝑmutatioẽ uerboꝵ. Corrũpat᷑
enim tota res ut hec ur̃a incorneliana & deinceps oĩa. Neq me
diuitiȩ mouent quib omẽs africanos & lelios multi uenalitis mer
secunt᷑. N eq uestis & cȩlatũ aurũ & argentum quo nr̃os ueteres
marcellos maximosq multi eunuchi e syria egiptoq uicerũt. Uer¬
ba ꝑ mułta. sicud uiterũt eunuchi e syria egiptoq. acdcle ter¬
tium. Neq uo ornamenta isti uillarum quib.L. paulũ & .l. Mũmi¬
um qui reb his urbẽ italiamq omẽm referserunt ab aliquo uideo

Expanded text:
m veritatis adhibeatur in fabulis, quod ille dactylicus numerus hexametrorum magniloquentiae sit accommodatior. Ephorus autem, levis ipse orator et profectus ex optima disciplina, paeana sequitur aut dactylum, fugit autem sponNam de laudibus multa diximus, quibus sunt illa perspicue vitia contraria. quantum autem sit apte dicere, experiri licet, si aut compositi oratoris bene structam conlocationem dissolvas permutatione verborum;— corrumpatur enim tota res, ut et haec nostra in Corneliana et deinceps omnia: Neque me divitiae movent, quibus omnis Africanos et Laelios multi venalicii mercsequuntur: Neque vestis aut caelatum aurum et argentum, quo nostros veteres Mar- cellos Maximosque multi eunuchi e Syria Aegyptoque vicerunt; verba permuta sic, ut sit vicerunt eunuchi e Syria Aegyptoque: adde tertium: Neque vero ornamenta ista villarum, quibus L. Paullum et L. Mummium, qui rebus his urbem Italiamque omnem referserunt, ab aliquo video
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ si extrema breuiora sunt infringit᷑ ille quasi uerboꝵ ambitus.¬
sic enĩ has or̃ones cõuersionis greci noĩant.quare aut prima eẽ de¬
bent posteriora suꝑioribꝰ & extrema primis: aut qł etiã melius
diligis catule dicta sũt: ꝙ eo sepuis testificor ut auctoribus laudã¬
dis ineptiaꝵ crimen effugiam.¶Quare tãdẽ inꝗt Catulus. Añ
ꝗd disputatioẽ ista afferri põt elegantiꝰ aut oĩo dici subtilius. At
enĩ uereor in ꝗt Crassus ne hec aut difficiliora istis ad ꝑsequẽdum
eẽ uicleant᷑: aut qr nõ tracdunt᷑ in uulgaiͣ ista disciplina nõ ea maio¬
ra ac difficiliora uideri uelle uideamur.Tum catulus. Erras in¬

Expanded text:
quae si in extremo breviora sunt, infringitur ille quasi verborum ambitusquae si in extremo breviora sunt, infringitur ille quasi verborum ambitussic enim has orationis conversiones Graeci nominant. Qua re aut paria esse debent posteriora superioribus, et extrema primis aut, quod etiam est melius diligis, Catule, dicta sunt; quod eo saepius testificor, ut auctoribus laudandis ineptiarum crimen effugiam.' 'Quarum tandem?' inquit Catulus 'aut quid disputatione ista adferri potest elegantius aut omnino dici subtilius?' 'At enim vereor,' inquit Crassus 'ne haec aut difficiliora istis ad persequendum esse videantur aut, quia non traduntur in vulgari ista disciplina, nos ea maiora ac difficiliora videri velle videamur.' Tum Catulus 'erras,' in
Abbreviated transcription (Latin):
dãmodo nõ astricte sed remissius numerosã eẽ oportere. & enĩ
sic̃ ille suspicat᷑ & ex istis moclis ꝗbꝰ hic usitatus uersus efficit᷑ põt
anapestus pulcrior ꝗdã numerus effloruit. Inde ille licentior
& diuitior fluxit dechyrambꝰ: cuiꝰ mẽbra et pedes ut ait idẽ
lis equalib recte genꝰ hoc numeroꝵ dũmodo ne cõtinui sit in
oronis laude ponif᷑. Nam si rudis & inpolita putãda ẽ illa sine
nisi in est numerus ĩ uoce nõ pot. Numerus aũt in cõtinuatione
nullus ẽ. distinctio & ȩqualiũ aut sepe uarioꝵ interualloꝵ ꝑcus¬
sio numerũ cõficit. quẽ in caclentibꝰ guttis qđ interuallo distinguit᷑
notare possumus in amni p̃cipitãte nõ possumus. Ꝙ si cõtinuatio uer¬
boꝵ hec soluta multo ẽ aptior & iotũdior si ẽ articulis mẽbrisq di¬
stincta qͣiͣ cõtinuata ac ꝑclucta mẽbra illa moclificata eẽ debebũt.

Expanded text:
dam modo, non astricte, sed remissius numerosam esse oportere. Etenim, dam modo, non astricte, sed remissius numerosam esse oportere. Etenim, sicut ille suspicatur, et ex istis modis, quibus hic usitatus versus efficitur, post anapaestus, procerior quidam numerus, effloruit, inde ille licentior et divitior fluxit dithyrambus, cuius membra et pedes, ut ait idemlis aequalibus, recte genus hoc numerorum, dum modo ne continui sint, in orationis laude ponitur. Nam si rudis et impolita putanda est illa sine nisi inest numerus in voce, non potest. Numerus autem in continuatione nullus est; distinctio et aequalium aut saepe variorum intervallorum percussio numerum conficit, quem in cadentibus guttis, quod intervallis distinguuntur, notare possumus, in amni praecipitante non possumus. Quod si continuatio verborum haec soluta multo est aptior atque iucundior, si est articulis membrisque distincta, quam si continuata ac producta, membra illa modificata esse debebunt;
Abbreviated transcription (Latin):
pedes. atq philosopho oratori placet a suꝑiore peane posteriore
finire.Est aũt pean hic posterior nõ sibaꝵ numero secl aurium
łmensura qđ ẽ accius uidiciũ & certius par fere crenco ꝗ ẽ ex lõga
oꝵ breui & longa. quid petam p̃sidi aut exequar quo ue nũc.a quo nu¬
mero ex orsus est. fannius: si quirites minas illius. hũc ille clausulis
aptiorem putat quas uult longa plerũq sillaba terminari. Neq
u̾o hec.tam acrem curã diligentiãq desiderãt ꝗͣ ẽ illa poetaꝵ quos
necessitas cogit & ip̃i numeri ac modi si uerba uersu interc ludere.
ut nihil sit ne sp̃u ꝗdẽ minimo breuius aut longiꝰ qͣ necesse est.
liberior ẽ or̃o & plane ut dicit᷑ sic ẽ uere soluta nõ ut fugiat tam̃
ac terreat sed ut sine uiriculis sibi ip̃a moderet᷑. Namq ego illud
assentior theophrasto. ꝗ putat or̃õnẽ q̃ ꝗdẽ sit polita atq fracta qd̾¬

Expanded text:
pedes. Atque illi philosopho ordiri placet a superiore paeane, posteriore pedes. Atque illi philosopho ordiri placet a superiore paeane, posteriore finire. Est autem paean hic posterior non syllabarum numero, sed aurium mensura, quod est acrius iudicium et certius, par fere cretico, qui est ex longa et breui et longa: ‘quid petam praesidi aut exequar? Quoue numero exorsus est Fannius: "si, Quirites, minas illius." Hunc ille clausulis aptiorem putat, quas vult longa plerumque syllaba terminari. Neque vero haec tam acrem curam diligentiamque desiderant, quam est illa poetarum; quos necessitas cogit et ipsi numeri ac modi sic verba versu includere, ut nihil sit ne spiritu quidem minimo brevius aut longius, quam necesse est. Liberior est oratio et plane, ut dicitur, sic est vere soluta, non ut fugiat tamen aut erret, sed ut sine vinculis sibi ipsa moderetur. Namque ego illud adsentior Theophrasto, qui putat orationem, quae quidem sit polita atque facta quo
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ tam̃ eũ ꝑpetuare uerba nolimꝰ. id enĩ aurib nr̃is gratum est ĩuẽ¬
tum qđ hoĩum laterib nõ tollerabile solum s etiã facile ẽẽ poss&.
seggregat ab oratore Aristotiles catule noster. quia natura tam̃ ĩ cur¬
runt ipsi in orationẽ sermonẽq nostrũ. sel sũt insignes ꝑcussiones
eoꝵ numeroꝵ minuti pedes: quare pͥmũ ad heroũ nos clac tilici &
anapesti spondei pedem inuitat. in quo inpune ꝓgredi licet duos dũ¬
taxat petles. aut paulo plus.net plane in uersum aut in similitudi¬
nem uersus incilamus. Alterȩ sũt gemine ꝗbus hitres heroi pedes
maxĩo pean qui est duplex. nam aut longa oritur quã tres breues
cõsequunt᷑. ut hȩc uerba. desinite. incipite. cõprimite. aut breuibꝰ de¬
in ceps tribꝰ extrema producta atq longa sic̃ illa sũt clomuerãt. soni¬

Expanded text:
datus, tamen eum perpetuare verba nolimus; id enim auribus nostris gratum est invendatus, tamen eum perpetuare verba nolimus; id enim auribus nostris gratum est inventum, quod hominum lateribus non tolerabile solum, sed etiam facile esse posset. segregat ab oratore Aristoteles -Catule- uester, qui natura tamen incurrunt ipsi in orationem sermonemque nostrum; sed sunt insignes percussiones eorum numerorum et minuti pedes. Quare primum ad heroum nos, dactylici et anapaesti et spondei pedem, inuitat, in quo inpune progredi licet duo dumtaxat pedes aut paulo plus, nec plane in uersum aut in similitudinem uersus incidamus: ‛altae sunt geminae quibus’; hi tres heroi pedes maxime paean, qui est duplex: nam aut a longa oritur, quam tres breues consequuntur, ut haec uerba: desinite, incipite, comprimite; aut a breuibus deinceps tribus, extrema producta atque longa, sicut illa sunt: domuerant, soni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ puppis q antenina q malit que tam̃ hanc habent ĩ spetie uenustatẽ
ut nõ solum salutis s etiã uoluptatis causa inuenta eẽ uideant᷑. Colum¬
ne templa & porticus sustinẽt. tam̃ nõ hñt plus utilitatis qͣ clignitatis.
Capitolii fastigiũ illud & cx̧teraꝵ ȩcliũ nõ uenustas. s necessitas fabri¬
cata ẽ. Nam cũ ẽ habita ratio quẽ admodũ ex utraq tecti ꝑte aquade¬
laberet᷑ utilitatẽ templi fastigii dignitas cõsecuta ẽ. ut etiã si in cȩlo ca¬
pitoliũ statueret᷑ ubi ymber etiã nõ posset nullã sine fastigio digni¬
tatẽ habiturũ fuisse uicleat᷑. hoc & in omĩb itẽ ꝑtibꝰ or̃onis euenit
ut utilitatẽ ac ꝓpe necessitatẽ suauitatis quedã & lepos cõsequat᷑. c lau¬
sulas enim atq interpũcta uerboꝵ anime interclusio atq angustiȩ
spiritus attulerũt. Ia inuentũ ita suaue ut si cui sit infinitus spiritꝰ

Expanded text:
 quam vela, quam mali? quae tamen hanc habent in specie venustatem, ut non solum salutis, sed etiam voluptatis causa inventa esse videantur. Columnae templa et porticus sustinent; tamen habent non plus utilitatis quam dignitatis: Capitoli fastigium illud et ceterarum aedium non venustas, sed necessitas ipsa fabricata est; nam, cum esset habita ratio, quem ad modum ex utraque tecti parte aqua delaberetur, utilitatem templi fastigi dignitas consecuta est; ut, etiam si in caelo Capitolium statueretur, ubi imber esse non posset, nullam sine fastigio dignitatem habiturum fuisse videatur. Hoc in omnibus item partibus orationis evenit, ut utilitatem ac prope necessitatem suavitas quaedam et lepos consequatur; clausulas enim atque interpuncta verborum animae interclusio atque angustiae spiritus attulerunt: id inventum ita est suave, ut, si cui sit infinitus spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ritis est  plena q̃dam secd tam̃ teres & tenuis nõ sine neruis ac
uirib & ea quȩ particeps utriusq gñis quadam mediocritate lau¬
dat᷑. His tribus figuris insidere q̃lam uenustatis nõ fuco illitꝰ sed san¬
guine diffusus debet color. tum deniq hic nob̾ orator ita cõfirmã¬
dus est & uerbis & sentẽtiis ut quẽ ad modũ qui utunt᷑ armis & pa¬
lestra nõ solum sibi uitandi aut feriendi rationẽ ẽẽ habendã putẽt
sed etiã cũ uenustate moueant᷑ ut hi qui in armoꝵ tractatioẽ uer

Expanded text:
ritis, est et plena quaedam, sed tamen teres, et tenuis, non sine nervis ac ritis, est et plena quaedam, sed tamen teres, et tenuis, non sine nervis ac viribus, et ea, quae particeps utriusque generis quadam mediocritate laudatur. His tribus figuris insidere quidam venustatis non fuco inlitus, sed sanguine diffusus debet color. Tum denique hic nobis orator ita conformandus est et verbis et sententiis, ut, quem ad modum qui utuntur armis aut palaestra, non solum sibi vitandi aut feriendi rationem esse habendam putet, sed etiam, ut cum venustate moveatur, ut ei qui in armorum tractatione ver
Abbreviated transcription (Latin):
cimur. quoꝵ uia sũma uis carmĩb ẽ aptior & cantibꝰ nõ neglect̾a ut
actibie salioꝵ q uersus indicant. Maxĩe aũt a grecia uetere celebra¬
ta quibꝰ utinã similibꝰq rebus disputari q de puerilib his uerboꝵ
trãslatioĩb maluissetis. Uerũ ut in uersu uulgus si ẽ peccatũ uidet
sic siquid in nr̃a or̃one claudicat sentit: sed poetae nõ ignoscit nob̾
cõcedit. taciti tam̃ omẽs nõ eẽ illud qd diximus aptũ ꝑfectũq cernũt.
Itaq illi ueteres sit hodie etiã nõ nullos uidemus cũ circulũ & quasi
terna aut bina aut nõ nulli singła etiã uerba dicebãt. qui in illa infã¬
tia naturale illud qł aures hoĩum flagitabãt. tenebãt aute̾m ut & illa
essent paria q̃ dicerẽt & equalib inters piratioĩb uterent᷑. Ex posui
fere ut potui q̃ maxĩe ad ornatũ or̃onis ꝑtinere arbitrabar. Dixi eĩ

Expanded text:
cimur; quorum illa summa vis carminibus est aptior et cantibus, non neglecta, ut cimur; quorum illa summa vis carminibus est aptior et cantibus, non neglecta, ut ac tibiae Saliorumque versus indicant; maxime autem a Graecia vetere celebrata. Quibus utinam similibusque de rebus disputari quam de puerilibus his verborum translationibus maluissetis! Verum ut in versu vulgus, si est peccatum, videt, sic, si quid in nostra oratione claudicat, sentit; sed poetae non ignoscit, nobis concedit: taciti tamen omnes non esse illud, quod diximus, aptum perfectumque cernunt. Itaque illi veteres, sicut hodie etiam non nullos videmus, cum circuitum et quasi terna aut bina aut non nulli singula etiam verba dicebant; qui in illa infantia naturale illud, quod aures hominum flagitabant, tenebant tamen, ut et illa essent paria, quae dicerent, et aequalibus interspirationibus uterentur. Exposui fere, ut potui, quae maxime ad ornatum orationis pertinere arbitrabar. Dixi enim
Abbreviated transcription (Latin):
Q m aliis oꝑibꝰ ad quoꝵ intelligẽtiã a natura minus habẽt instru
meris ac uocibꝰ. quotus enĩ quisq est ꝗ teneat artem numeroꝵ ac mo¬
doꝵꝑ: aut in his si paulũ modo offensus ẽ ut aut cõtractione bre¬
uius fieret aut ꝓductioẽ lõgius. theatra tota reclamãt. Ꝙd hoc
nõ idẽ fit in uocibus aut a multitudĩẽ ac populo nõ modo cater¬
ue atq cõtentus sed ip̃i sibi singłis cliscrepantes eiciant᷑. mirabile
ẽ cũ plurimũ in faciendo intersit inter doctũ & rudẽ q nõ multũ
differat in uidicando. Ars enĩ cũ a natura profecta sit nisi natura
moueat ac delectet nihil sane egisse uideat᷑. Nihil ẽ aut tã cogna¬
tũ mẽtibꝰ nr̃is q numeri atq uoces ꝗbꝰ exercitam̃ & incendimur &
limamur et languescimus: & ad hilaritatẽ & ad tristitiã sȩpe dedu¬

Expanded text:
et in aliis operibus, ad quorum intellegentiam a natura minus habent instrumet in aliis operibus, ad quorum intellegentiam a natura minus habent instrummeris ac vocibus. Quotus enim quisque est qui teneat artem numerorum ac modorum? At in eis si paulum modo offensum est, ut aut contractione brevius fieret aut productione longius, theatra tota reclamant. Quid, hoc non idem fit in vocibus, ut a multitudine et populo non modo catervae atque concentus, sed etiam ipsi sibi singuli discrepantes eiciantur? Mirabile est, cum plurimum in faciendo intersit inter doctum et rudem, quam non multum differat in iudicando. Ars enim cum a natura profecta sit, nisi natura moveat ac delectet, nihil sane egisse videatur; nihil est autem tam cognatum mentibus nostris quam numeri atque voces; quibus et excitamur et incendimur et lenimur et languescimus et ad hilaritatem et ad tristitiam saepe dedu
Abbreviated transcription (Latin):
Aristotiles ꝓbat: aut pariocetico hoꝵ uͥicissitudines efficiẽt. ut neq
ei satient᷑ qui audient fastidio similitudĩs: nec nos id qł faciemus
opera cledita facere uideamur. Ꝙ si Antipater ille si cdonius quẽ tu
probe catule meministi. solitus est uersus exametros aliosq uariis
modis atq numeris fundere e tempore tam̃q hoĩs ingeniosi ac me¬
moris ualuit exercitatio ut cũ se mente ac uoluptate eiecisset in
uersum uerba sequerent᷑ ꝙͣto iel facilius orone exercitatioe & cõsuetu¬
dine adhibita cõsequemur. Illud aũt ne ꝗs admiret᷑ qm̃ motdo hȩc
uulgus imꝑitoꝵ in aucliendo notet tum in oĩ gnͣe tũ in hoc ipso
magna quetlam ẽ uis in credibilisq naturȩ. Omĩs enĩ tacito quod¬
dam sensu sine ulla arte aut ratioẽ quȩ sint in artibꝰ ac rationibꝰ
recta ac praua diiudicãt : idq cũ faciunt inpicturis & in signis

Expanded text:
Aristoteles probat, aut ei pari cretico. Horum vicissitudines efficient, ut neque Aristoteles probat, aut ei pari cretico. Horum vicissitudines efficient, ut neque ei satientur, qui audient, fastidio similitudinis, nec nos id, quod faciemus, opera dedita facere videamur. Quod si Antipater ille Sidonius, quem tu probe, Catule, meministi, solitus est versus hexametros aliosque variis modis atque numeris fundere ex tempore tantumque hominis ingeniosi ac memoris valuit exercitatio, ut, cum se mente ac voluntate coniecisset in versum, verba sequerentur; quanto id facilius in oratione, exercitatione et consuetudine adhibita, consequemur! Illud autem ne quis admiretur, quonam modo haec vulgus imperitorum in audiendo notet, cum in omni genere tum in hoc ipso magna quaedam est vis incredibilisque naturae. Omnes enim tacito quodam sensu sine ulla arte aut ratione quae sint in artibus ac rationibus recta ac prava diiudicant; idque cum faciunt in picturis et in signis
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ enĩ maxime similitudo in cõꝗescendo & si primi & postremi
pecles sunt in hac ratioẽ ẜuati medii possũt latere mocdo nec cir¬
cuitꝰ ip̃e uerboꝵ sit aut breuior q aure̾s expectent aut longior
qͣ uires atq aĩa patiat᷑. Clausulas aũt diligentiꝰ etiã ẜuanclas
ẽẽ arbitror q suꝑiora ꝙ in eis maxĩe ꝑfec̾tio atq absolutio iudi¬
catur. nã uersus ea pͥma & media & extrema ꝑs attendit᷑ qui
debilitat᷑ in quacũq est ꝑte titubatũ. In or̃one aũt pauci prima
cernũt postrema pleriq. quȩ qm̃ apparent & intelligũt᷑ uariã¬
da sunt. ne aut aĩoꝵ iudiciis repudient᷑ aut auriũ satietate.
Duo eĩni aut tres fere sũt extremi ẜuancli & notandi pedes.
si mocdo breuiora & p̃cis a erũt suꝑiora: quos aut chorios aut
heroos. aut alternos eẽ oportebit: aut in peane illo posteriore quẽ

Expanded text:
tatur enim maxime similitudo in conquiescendo. Et, si primi et postremi illi tatur enim maxime similitudo in conquiescendo. Et, si primi et postremi illi pedes sunt hac ratione servati, medii possunt latere, modo ne circuitus ipse verborum sit aut brevior, quam aures exspectent, aut longior, quam vires atque anima patiatur. Clausulas autem diligentius etiam servandas esse arbitror quam superiora, quod in eis maxime perfectio atque absolutio iudicatur. Nam versus aeque prima et media et extrema pars attenditur, qui debilitatur, in quacumque est parte titubatum; in oratione autem pauci prima cernunt, postrema plerique: quae quoniam apparent et intelleguntur, varianda sunt, ne aut animorum iudiciis repudientur aut aurium satietate. Duo enim aut tres fere sunt extremi servandi et notandi pedes, si modo non breviora et praecisa erunt superiora; quos aut chorios aut heroos aut alternos esse oportebit aut in paeane illo posteriore, quem
Abbreviated transcription (Latin):
inter pellaui ne ꝗd de hoc
tã exiguo ẜ moĩs tui tẽpore uerho uno meo deminueret᷑. Hac
ac limat formanda nob̾ or̃o ẽ. neq tam̃ in hoc tanti laboris est
qͣtũ uidetur. neq sunt hec rithimocoꝵ aut musicoꝵ acerrima
norma dirigenda. efficiẽdũ ẽ illud mocdo uob̾ ne fluat or̃o ne
uaget ne insistat interius ne excurrat longius ut membris di¬
stinguat᷑ ut cõuersiones habeat absolutas. neq semꝑ utendũ est
ꝑpetuitate & quasi cõuersione uerboꝵ sed sepe capiencda uerbis
minutioribꝰ oro ẽ: quȩ tam̃ ip̃a membra sũt numeris uincienda.
Neq uos pean aut hereus ille cõturbet ip̃i occurrent or̃oni.
ip̃i imq se offerent & respondebũt nõ uocati. Cõsuetuclo mo¬
clo illa sit scribendi atq dicendi ut sentẽtiȩ uerbis finiant᷑ eoꝵq
uerboꝵ iunctio nascatur : ac ꝓteris numeris ac liberis maxime
heroo aut peane pͥore aut cretico s uarie distincteq cõficdat. no¬

Expanded text:
interpellavi, ne quid de hoc tam exiguo sermonis tui tempore verbo uno meo deminueretur.' 'Hac limat, formanda nobis oratio est. Neque tamen hoc tanti laboris est, quanti videtur, nec sunt haec rhythmicorum aut musicorum acerrima norma dirigenda; efficiendum est illud modo nobis, ne fluat oratio, ne vagetur, ne insistat interius, ne excurrat longius, ut membris distinguatur, ut conversiones habeat absolutas. Neque semper utendum est perpetuitate et quasi conversione verborum, sed saepe carpenda membris minutioribus oratio est, quae tamen ipsa membra sunt numeris vincienda. Neque vos paean aut herous ille conturbet: ipsi occurrent orationi; ipsi, inquam, se offerent et respondebunt non vocati. Consuetudo modo illa sit scribendi atque dicendi, ut sententiae verbis finiantur eorumque verborum iunctio nascatur ab proceris numeris ac liberis, maxime heroo aut paeane priore aut cretico, sed varie distincteque considat. No
Abbreviated transcription (Latin):
ascẽcdat & ĩ cliuersam ꝑtẽ ut luna accessu & recessu solis lumen acci¬
piat ut eadẽ spatia quinq stelle dispari motu cursuq cõspiciat. Hec
tantã hñt uim paulũ ut inmutata coherere nõ possint tantã pulcritudi¬
nẽ ut nulla species ne cogitari ꝗdẽ possit ornatior. Referte nunc
aĩum ad hoĩum uł etiã cȩteroꝵ aĩantiũ formã & figurã nullam ꝑtem
corporis sine aliqua netessitate affectam: totamq formam qiͣ ꝑfectam
reꝑietis arte nõ casu. Qu̾id in eis arboribꝰ in ꝗbꝰ nõ truncus nõ rami
nõ folia sũt deniq nisi ad suã retinẽdã cõẜuãdãq naturã e Artesq ui¬

Expanded text:
ascendat in diversam partem; ut luna accessu et recessu suo solis lumen acciascendat in diversam partem; ut luna accessu et recessu suo solis lumen accipiat; ut eadem spatia quinque stellae dispari motu cursuque conficiant. Haec tantam habent vim, paulum ut immutata cohaerere non possint, tantam pulchritudinem, ut nulla species ne cogitari quidem possit ornatior. Referte nunc animum ad hominum vel etiam ceterarum animantium formam et figuram. Nullam partem corporis sine aliqua necessitate adfictam totamque formam quasi perfectam reperietis arte, non casu. Quid in eis arboribus? in quibus non truncus, non rami, non folia sunt denique nisi ad suam retinendam conservandamque natura
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur quotũq ducas ꝗͣ oratio. ex hac uersus. ex eadem dispares
gñe ad usum cottidianũ alio ad scenã põpãq sumũt᷑. Sed ea nos
cum iacẽtia substulimus ẽ metlio sic nobilissimã ad nostrũ arbitri¬
um formamus & fingimus. Itaq tũ grauissim ũ trẽs ubtiletũ mediũ.
ꝗ lam tenemꝰ: sic ĩstitutã nr̃am sentẽtiã sequit᷑ ordnis genus : ĩtiq ad
om̃em auriũ uoluptatẽ & aĩoꝵ motũ mutat᷑ & uertitur. S ut ĩ plerisq
rebus incredibiliter ẽ nͣa ip̃a fabricata sic in or̃one ut ea q̃ maximam
utilitatẽ ĩ se cõtinerẽt pluximũ eadem haberẽt uł dignitatis uł sepe
etiã uenustatis. incolumitãtis ac salutis oium causa uiclemus. Hunc
statum ẽẽ huiꝰ totius mũdi atq nature rotũclũ ut celũ terraq ut
media sit eaq sua ui nutuq teneat᷑. sol ad eã cixcũferat᷑ ut accecdat
ad brumale signũ & incle

Expanded text:
sequatur quocumque ducas quam oratio. Ex hac versus, ex hac eadem dispares sequatur quocumque ducas quam oratio. Ex hac versus, ex hac eadem dispares genere ad usum cotidianum, alio ad scaenam pompamque sumuntur; sed ea nos cum iacentia sustulimus e medio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus. Itaque ut tum graves sumus, tum subtiles, tum medium quiddam tenemus: sic institutam nostram sententiam sequitur oomnem aurium voluptatem et animorum motum mutatur et vertitur. Sed ut in plerisque rebus incredibiliter hoc natura est ipsa fabricata, sic in oratione, ut ea, quae maximam utilitatem in se continerent, plurimum eadem haberent vel dignitatis vel saepe etiam venustatis. Incolumitatis ac salutis omnium causa videmus hunc statum esse huius totius mundi atque naturae, rotundum ut caelum terraque ut media sit eaque sua vi nutuque teneatur, sol ut eam circum feratur, ut accedat ad brumale signum et inde sensim
Abbreviated transcription (Latin):
sum atq cantũ. ut uerboꝵ numero & uocum mocdo delectatione
uincerent auriũ sacietate. hec igit᷑ duo uõtis duo moderationẽ
& uerboꝵ cõclusionẽ quo ad orationis seueritas pati possit a poe¬
etiã cõiunct̾ionẽ sicuti uersum numero se dedere & quadrare &
ꝑficere uolumus. neq ex multis res una quȩ magis oratorẽ ab imꝑito di¬
cendi ignaroq distinguat
qd ille rudis in condite fundit. &
uerbis ut eam nuo quoddam cõplectatur & abstricto & soluto nam
cũ iunxit forma & modis relaxat & liberat inmutatioẽ ordinis. ut
uerba neq alligata sint quasi certa aliqua lege uersus. neq ita soluit
ut uagentur. Quonam igitur modo insistemus ut arbitremur nos hãc
ium numerose dicendi consequi posse. nõ ẽ restam difficilis tam ne-¬
cessaria. Nihil ẽ enĩ tam tenerũ neq tã flexibile neq qł tã facile

Expanded text:
sum atque cantum, ut et verborum numero et vocum modo delectatione sum atque cantum, ut et verborum numero et vocum modo delectatione vincerent aurium satietatem. Haec igitur duo, vocis dico moderationem et verborum conclusionem, quoad orationis severitas pati posset, a poeam coniunctionem sicuti versum numerose cadere et quadrare et perfici volumus. Neque est ex multis res una, quae magis oratorem ab imperito dicendi ignaroque distinguat, quam quod ille rudis incondite fundit quaverbis, ut eam numero quodam complectatur et astricto et soluto. Nam cum vinxit forma et modis, relaxat et liberat immutatione ordinis, ut verba neque adligata sint quasi certa aliqua lege versus neque ita soluta, ut vagentur. Quonam igitur modo tantum munus insistemus ut arbitremur nos hanc vim numerose dicendi consequi posse? Non est res tam difficilis quam necessaria; nihil est enim tam tenerum neque tam flexibile neque quod tam facile
Abbreviated transcription (Latin):
herentem quȩ leuẽ quȩ equaliter fluentem ad sequimini. si extre¬
ma cum sequentibꝰ primis ita iungeret᷑ ut ne ue aspere cõturrant ne¬
u astius declucantur. hanc diligentiã subsequit᷑. modus etiam & for¬
ma ueboꝵ qtł iam uereor ne huic a catulo uicdeatur ẽẽ puerile.
Uersus enĩ ueteres illi in hac soluta or̃one prope modũ hos nume¬
ros quosclam nob̾ eẽ adhibendos putauerunt inter spiratioĩs nõ de¬
fatigationis nostre: neq liberioꝵ notis sed uerboꝵ & sententiaꝵ
moclo interpũctas clausalas in orationĩb ẽẽ uoluerunt. idq prĩ¬
ceps socrates instituisse fertur ut in conclitã ãtiqͦꝵ clicendi con¬
suetudinẽ delectatioĩs atq auriũ causa quẽ ad modũ scribit di¬
scipulũ eius naucratẽ numeris astringer&. Namq hȩc duo mu¬
sici qui erant quõdam eidẽ poete machinati ad uoluptatẽ sunt uer¬

Expanded text:
haerentem, quae levem, quae aequabiliter fluentem; id adsequemini, si verba extrehaerentem, quae levem, quae aequabiliter fluentem; id adsequemini, si verba extrema cum consequentibus primis ita iungentur, ut neve aspere concurrant neve vastius diducantur. Hanc diligentiam subsequitur modus etiam et forma verborum, quod iam vereor ne huic Catulo videatur esse puerile; versus enim veteres illi in hac soluta oratione propemodum, hoc est, numeros quosdam nobis esse adhibendos putaverunt: interspirationis enim, non defetigationis nostrae neque librariorum notis, sed verborum et sententiarum modo interpunctas clausulas in orationibus esse voluerunt; idque princeps Isocrates instituisse fertur, ut inconditam antiquorum dicendi consuetudinem delectationis atque aurium causa, quem ad modum scribit discipulus eius Naucrates, numeris astringeret. Namque haec duo musici, qui erant quondam idem poetae, machinati ad voluptatem sunt, ver
Abbreviated transcription (Latin):
singłoꝵ uerboꝵ uirtus atq laus tribus existat rebus & si aut uetu¬
stum uerbũ sit qđ tam̃ cõsuetudo fẽre possit aut factum uel cõnĩc¬
tione uł nouitate. in quo itẽ ẽ auribꝰ consuetudiniq parcendũ. an
trans latũ qđ maxĩe tãq stellis ꝗbusdam illustrat & notat orationẽ.¬
Sequitur continuatio uerboꝵ: quȩ duas res cõciliationẽ maxime pͥmũ
deinde modum quẽdam formamq desiderat. Collationis est con¬
xisset in Albutiũ illudens ne a me ꝗdẽ abstinuit. Crassum habeo ge¬
nerũ ne rethorico te rustus eis
Quid ergo iste crassus qm̃ eius abuteris noĩe ꝗd efficit:
Iilud ꝗdem scilico ut ille uult & ego uellem melius aliqͣto q albu¬
tuis. Ueꝵ in me ꝗdẽ lusit ille ut sol&ꝵ. sed etiã tam̃ hec cõlocatio cõ¬
seruanda uerboꝵ de qua loquor que iũctã orationẽ efficit quę co¬

Expanded text:
singulorum verborum virtus atque laus tribus exsistat ex rebus: si aut vetusingulorum verborum virtus atque laus tribus exsistat ex rebus: si aut vetustum verbum sit, quod tamen consuetudo ferre possit; aut factum vel coniunctione vel novitate, in quo item est auribus consuetudinique parcendum; aut translatum, quod maxime tamquam stellis quibusdam notat Sequitur continuatio verborum, quae duas res maxime, conlocationem primum, deinde modum quendam formamque desiderat. Conlocationis est comxisset in Albucium inludens, ne a me quidem abstinuit: Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu sis. Quid ergo? Iste Crassus, quoniam eius abuteris nomine, quid efficit? Illud quidem; scilicet, ut ille vult et ego vellem, melius aliquanto quam Albucius: verum in me quidem lusit ille, ut solet. Sed est tamen haec conlocatio conservanda verborum, de qua loquor; quae vinctam orationem efficit, quae co
Abbreviated transcription (Latin):
cũ intelligi uolumus aliquid aut ex parte totũ ut ꝓ hedificiis cũ parie¬
tes ac tecta clicimus. aut ex toto partem ut cũ unam turmã eꝗtatum
popłi.R. dicimus. aut ex uno plures. at romanus ħo tam̃ & si res bñ
gesta ẽ corde suo trepidat. aut cum ex pluribꝰ intelligit᷑ unũ: nos su¬
mus romani ꝗ fuimus ante rudini. aut quocũq modo: nõ ut dictum
ẽ in eo gñe in telligit᷑ sed ut sensu ẽ. Abutimur etiã sepe uerbo nõ tã
eleganter q intra ferendo s etiã si licentius tam̃ interdũ nõ impudẽ¬
ter: ut cũ grandẽ orationẽ ꝓ longa. minutũ animũ ꝓ paruo dicimus.
Uerũ illa uicdetis ne ẽẽ nõ uerbi secl orõnis cũ ex plurib ut exposui
translatioĩb cõnexa sunt. Hec enĩ quȩ ante minita ẽẽ clixi an aliter¬
ea intelligenda ac dicerent᷑ sũt translata quodãmͦ. Ita fit ut omnis

Expanded text:
cum intellegi volumus aliquid aut ex parte totum, ut pro aedificiis cum pariecum intellegi volumus aliquid aut ex parte totum, ut pro aedificiis cum parietes aut tecta dicimus; aut ex toto partem, ut cum unam turmam equitatum populi Romani dicimus; aut ex uno pluris: at Romanus homo, tamenetsi res bene gesta est corde suo trepidat; aut cum ex pluribus intellegitur unum: nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini; aut quocumque modo, non ut dictum est, in eo genere intellegitur, sed ut sensum est. Abutimur saepe etiam verbo non tam eleganter quam in transferendo, sed etiam si licentius, tamen interdum non impudenter; ut cum grandem orationem pro longa, minutum animum pro parvo dicimus. Verum illa videtisne esse non verbi, sed orationis, quae ex pluribus, ut exposui, translationibus conexa sunt? haec autem, quae aut immutata esse dixi aut aliter intellegenda ac dicerentur, sunt translata quodam modo. Ita fit, ut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo quandã fabricationẽ hab& s in orõne. Africa terribili tre¬
mit horrida terra tumultu. ꝓ afris est sumpa africa. neq factũ
ẽ uerbũ ut mare saxifragis undis. neq translatũ ut mollet᷑ mare.
sunt campi magni. Grauis est moduş
in ornato or̃onis & sepe sumenclus. ex quo gn̾e hec fuit. Mãtem
belli eẽ romunẽ. Cereren ꝓro frugib. liberũ appellare appellareͤ¬
pro uino. Neptunum ꝓ mari. Curiã pro senatu. Campũ pro comitiis.
Togam pro pace. Arma ac tela ꝓbello. Quo item in gnͣe & uirtus &
uita pro ip̃is in ꝗb illa sunt appellant᷑. luxuries quã in clomũ inrupit.
&ͥ quo auaritia penetrauit: aut fides ualuit: iustitia cõfecit. Uidetis
profecto genus hoc totũ: cum inflexo inmutatoq res eadem enũtiatur
ornatius. quo sunt finitima illa minus ornata sed tam̃ nõ ignoranda

Expanded text:
verbo quandam fabricationem habet sed in oratione: Africa terribili treverbo quandam fabricationem habet sed in oratione: Africa terribili tremit horrida terra tumultu; pro Afris est sumpta Africa, neque factum est verbum, ut "mare saxifragis undis"; neque translatum, ut "mollitur mare"; sunt campi magni Gravis est modus in ornatu orationis et saepe sumendus; ex quo genere haec sunt, Martem belli esse communem, Cererem pro frugibus, Liberum appellare pro vino, Neptunum pro mari, curiam pro senatu, campum pro comitiis, togam pro pace, arma ac tela pro bello; quo item in genere et virtutes et vitia pro ipsis, in quibus illa sunt, appellantur: "luxuries quam in domum inrupit," et "quo avaritia penetravit"; aut "fides valuit, iustitia confecit." Videtis profecto genus hoc totum, cum inflexo immutatoque verbo res eadem enuntiatur ornatius; cui sunt finitima illa minus ornata, sed tamen non ignoranda,
Abbreviated transcription (Latin):
r& paulo durius. sin ut ita dicam pupillum aliquanto mitius. Et¬
enĩ uerecundã debet e̾ẽ translatio ut deducta eẽ in alienũ lotum
nõ inrupisse atq ut precatio non inuenisse uicleatur. moclus nul¬
lus est florentior insingłis uerbis quiq plus luminis afferat orõni.
Nam illud quod ex hoc gnͣe floruit non est uno uerbo trans latio
s ex plurib cõtinuatis cõnectit᷑ aut aliud dicatur aut intelligendũ
sit. neq me patiar ad unum scopulũ & telum clessem achiuã offen¬
ualitle legũ habenȩ atq imꝑii iugo. Sumpta re simili uerba illius rei
ꝓpria de incepsinrem aliam ut dixi referũt᷑. Est hoc magnũ orna¬
men oronis in quo obscuritas fugienda ẽ. Et enĩ hoc fere gnͣe fiũt
ea quȩ dicunt᷑ enigmata. nõ enĩ in uerbo modus hic sed inoratioẽ
.i. incõtinuatioẽ uerboꝵ. ne illa ꝗdem tracluctio atq in mutatio ĩ

Expanded text:
ret, paulo durius; sin, "ut ita dicam, pupillum," aliquanto mitius: etret, paulo durius; sin, "ut ita dicam, pupillum," aliquanto mitius: etenim verecunda debet esse translatio, ut deducta esse in alienum locum, non inrupisse, atque ut precario, non vi, venisse videatur. Modus autem nullus est florentior in singulis verbis neque qui plus luminis adferat orationi; nam illud, quod ex hoc genere profluit, non est in uno verbo translato, sed ex pluribus continuatis conectitur, ut aliud dicatur, aliud intellegendum sit: neque me patiar iterum ad unum scopulum ut olim classem Achivom offenvalidae legum habenae atque imperi insistent iugo. Sumpta re simili verba illius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est; etenim hoc fere genere fiunt ea, quae dicuntur aenigmata; non est autem in verbo modus hic, sed in oratione, id est, in continuatione verborum. Ne illa quidem traductio atque immutatio in
Abbreviated transcription (Latin):
patrimonil scopulum libentius dixerim. chariblim bonoꝵ uoraginem
potius. facilius enĩ ad ea q̃ uisa q ad illa q̃ audita sunt eis oculi ferẽt̃.
Et qm̃ hec uł sũma laus est in uerbis transferendis sensum feriat id qđ
trans latum sit. Fugienda omĩs turpitudo eaꝵ reꝵ ad quas eoꝵ animos
qui audient trahet similitudo. Nolo dici morte Africani crastatã rẽ.
.p. eẽ nolo stercus curiȩ dici glauca qͣuis sit simile tam̃ ẽ in utroq de¬
formis cogitatio similitudinis. Nolo ee̾ aut maius q res postul&. tempe¬
stas cõmissatioĩs animus comissatio tempestatis. nolo ee̾ᷤ uerbũ angustius
ne cõtatio me a bonis umbra ue obsit. Atq etiã siuere a re ne paulo
duriora translatio ee uideatur molliencla est p̃positio sepe uerbo.
Ut si olim . M. Catone murtuo pupillũ senatum quis relictum dice¬

Expanded text:
patrimoni, "scopulum" libentius dixerim; "Charybdim" bonorum, "voraginem" patrimoni, "scopulum" libentius dixerim; "Charybdim" bonorum, "voraginem" potius; facilius enim ad ea, quae visa, quam ad illa, quae audita sunt, mentis oculi feruntur; et quoniam haec vel summa laus est in verbis transferendis, ut sensum feriat id, quod translatum sit, fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos, qui audient, trahet similitudo. Nolo dici morte Africani "castratam" esse rem publicam, nolo "stercus curiae" dici Glauciam; quamvis sit simile, tamen est in utroque deformis cogitatio similitudinis; nolo esse aut maius, quam res postulet: "tempestas comissationis"; aut minus: "comissatio tempestatis"; nolo esse verbum angustius ne contagio mea bonis umbrave obsit Atque etiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videatur, mollienda est praeposito saepe verbo; ut si olim, M. Catone mortuo, "pupillum" senatum quis relictum dice
Abbreviated transcription (Latin):
ad sensus ip̃os ad mouet᷑ maxĩe oculoꝵ ꝗ ẽ sensus acerrimꝰ. Nã
& odor urbanitatis & mollitudo humanitatis. & murnur ma¬
ris & dulcedo or̃onis sũt ducta a ceteris sensibꝰ. Ella uõ oculoꝵ mul¬
to acriora ꝗ̃ pene ponũt in cõspectu animi q̃ cernere & uidere nõ
possus. Nihil ẽ enĩ in reꝵnatura atq huius nos in aliis rebꝰ possu¬
mus uti uocabulo & noĩe eũdẽ ei simile cluci. Põt enĩ ex omĩb ĩ iclẽ
uer bũ unũ qđ similitudinẽ contin& transiatũ lum̃ afferre oratioĩ.
Quo in gnͣe primũ ẽ fugiencla dissimilitudo. cliin gentes forni¬
ces. ꝙͣzuis spheram in scenã ut clicitur ut dicitur attulerit. Emnius
tam̃ in sphera fornicis similitudo nõ põt inesse. Uiue ulixes dũ licet
oculis postremũ lumen radiatũ cape. nõ dixit pete. s cape. haber& enĩ
dixerat dum licet. de inde uidendũ ẽ ne longe simile sit cluctũ. Sirtim

Expanded text:
ad sensus ipsos admovetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Nam ad sensus ipsos admovetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Nam et odor urbanitatis et mollitudo humanitatis et murmur maris et dulcitudo orationis sunt ducta a ceteris sensibus; illa vero oculorum multo acriora, quae paene ponunt in conspectu animi, quae cernere et videre non possumus. Nihil est enim in rerum natura, cuius nos non in aliis rebus possimus ulitudinem continet, translatum lumen adferet orationi. Quo in genere primum est fugienda dissimilitudo: "caeli ingentes fornices"; quamvis sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest. Vive, Ulixes; dum licet: oculis postremum lumen radiatum rape! non dixit "pete" non "cape,"—haberet enim dixerat, "dum licet." Deinde videndum est ne longe simile sit ductum: "Syrtim"
Abbreviated transcription (Latin):
latioẽ conficit᷑. ut illud. si telũ manu fugit: inprudentia teli mis¬
si breuiꝰ ꝓpͥis uerbis ex poni nõ potuit ꝙͣ uno significata transla¬
to. hoc in gñe ꝑ sepe mihi ad mirãdũ uidet᷑ ꝗd sit ꝙ omẽs transla¬
tis & alienis magis delectent᷑ uerbis ꝗͣ ꝓpͥs & suis. Nam si res su¬
ũ nom̃ & uocabulũ ꝓpͥũ nõ ht̃ ut spes innaui ut nexũ qł per
librã agit᷑ ut ĩ uxore diuortiũ. netissitas cogit ꝙ nõ habeas aliũ¬
multo magis suis rõne trãslata clelectãt. id accicde credo uel ꝙ
ingenis spetim̃ ẽ ꝗdam transilire ante pedes posita alia longe
repetita sumere uł ꝙ iis ꝗ audit alio dutitꝰ cogitatioẽ. neq
tam̃ aberrat q̃ maxĩa ẽ delectatio uł ꝙ in singłis uerbis resac
totũ simile cõficit᷑ uł ꝙ oniẽs translatio q̃ ꝗdẽ sũpta rõne ẽ

Expanded text:
latione conficitur, ut illud "si telum manu fugit": imprudentia teli mislatione conficitur, ut illud "si telum manu fugit": imprudentia teli missi brevius propriis verbis exponi non potuit, quam est uno significata translato. Hoc in genere persaepe mihi admirandum videtur quid sit, quod omnes translatis et alienis magis delectentur verbis quam propriis et suis. Nam si res suum nomen et vocabulum proprium non habet, ut pes in navi, ut nexum, quod per libram agitur, ut in uxore divortium, necessitas cogit, quod non habeas, aliunmulto magis, si sunt ratione translata, delectant. Id accidere credo, vel quod ingeni specimen est quoddam transilire ante pedes posita et alia longe repetita sumere; vel quod is, qui audit, alio ducitur cogitatione neque tamen aberrat, quae maxima est delectatio; vel quod in singulis verbis res ac totum simile conficitur; vel quod omnis translatio, quae quidem sumpta ratione est,
Abbreviated transcription (Latin):
ponã :similitu dis ẽ aduerbũ unũ cõtracta breuitas. qđ uerbum
⁊̃ alieno loco tãq in suo positũ si agnoscit᷑ delectat similẽ habet
repudiat᷑. Sed extra ferri oport&t q̃ aut clariorẽ faciũt rẽ ut illa
oĩa inhorrescit mare tenebre cõduplicãt᷑ not̾tesq & nimbum
occetat nigror fulmĩa inter nubes coruscant: cxlum tronitu
cõtretremit grando mixta ymbri largifico subito p̃cipitãs cadit
undiq omẽs uenti erumpũt seui existũt turbines feruit estu
pelagus oĩa fere quo eẽnt clariora translatis ꝑ similitulinem
uerbis dicta sunt aut quo signife̾cet᷑ magis res tota si facti ali¬
cuiꝰ siue cõsilii ut illi ꝗ octultantẽ cõsulto ne id qđ ageret᷑ intelligi
poss& duob̾ translatis uerbis similituline ip̃a indicat. qñ ꝗdẽ
iste circũ ue stet dictis sȩpe secdulo nõ umq etiã breuitas trans¬

Expanded text:
ponam? Similitudinis est ad verbum unum contracta brevitas, quod verbum ponam? Similitudinis est ad verbum unum contracta brevitas, quod verbum in alieno loco tamquam in suo positum si agnoscitur, delectat, si simile nihil habet, repudiatur; sed ea transferri oportet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror, flamma inter nubis coruscat, caelum tonitru contremit, grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, undique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt turbines, fervit aestu pelagus: omnia fere, quo essent clariora, translatis per similitudinem verbis dicta sunt; aut quo significatur magis res tota sive facti alicuius sive consili, ut ille, qui occultantem consulto, ne id, quod ageretur, intellegi posset, duobus translatis verbis similitudine ipsa indicat: quandoquidem is se circum vestit dictis, saepit se dolo. Non numquam etiam brevitas trans
Abbreviated transcription (Latin):
rat nũuis huiꝰ me uersuti loquas & expectarat ex cõiunctioẽ
facta eẽ uerba nõ nata setl sȩpe uł sine cõiunctioe uerba nouant᷑:
ille motius traniferenli uarietate pat&: quã necessitas genuit ino-¬
pia acta & angustiis post enĩ iotunditas delectationẽq celebra¬
uit. nãut uestis frigoris depellendi causa reꝑta primo: post adhi¬
beri cepta ẽ ad ornatũ etiã corporis & digtatẽ sic uerbi translatio
instituta ẽ in opiȩ cã frequẽtia delectatioĩs. nã gem̃are uices: lu¬
xuriẽq eẽ in herbis letas segetes etiã rustici dicũt. qđ enĩ decla¬
rari iux uerbo ꝓpͥo pot̃ id trãsiato cũ ẽ clictũ illustratio ꝙ intelligi
uolumus ei rei quã alieno uerbo posuimus. Similitudo igͥ hec trãs¬
latiõis qr̃ mutatioẽs sũt cũ qđ nõ habeas aliunde sumas ille paulo
audaciores q̃ nõ in opiã uindicant sed or̃oni splendoris aliquid
arcesserunt. Quaꝵ ego ꝗdẽ uob̾ aut inueniẽdi rationẽ aut gn̾a

Expanded text:
expectorat" ex coniunctione facta esse verba, non nata; sed saepe vel sine coniunctione verba novantur ille modus transferendi verbi late patet, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem iucunditas delectatioque celebravit. Nam ut vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. Nam gemmare vitis, luxuriem esse in herbis, laetas segetes etiam rustici dicunt. Quod enim declarari vix verbo proprio potest, id translato cum est dictum, inlustrat id, quod intellegi volumus, eius rei, quam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes quasi mutuationes sunt, cum quod non habeas aliunde sumas, illae paulo audaciores, quae non inopiam indicant, sed orationi splendoris aliquid arcessunt; quarum ego quid vobis aut inveniendi rationem aut genera
Abbreviated transcription (Latin):
ambulatiõis ante meridiane aut nr̃e ꝓmeridiane sessionis nõ enĩ solũ
a cuenda nobis neq procluenda lingua ẽ sed morandum cõplendumꝙs
pectus maximaꝵ reꝵ & plurimaꝵ suauitate copia uarietate. Nrã ẽ enĩ¬
si modo nos oratores sum ciuiũ disceptatiõib publicis adimendi auctores

Expanded text:
ambulationis antemeridianae aut nostrae posmeridianae sessionis; non enim solum ambulationis antemeridianae aut nostrae posmeridianae sessionis; non enim solum acuenda nobis neque procudenda lingua est, sed onerandum complendumque pectus maximarum rerum et plurimarum suavitate, copia, varietate. Nostra est enim—si modo nos oratores, si in civium disceptati
Abbreviated transcription (Latin):
acd rẽꝑtino siqua in re cliscrepauit ab Antonii liuisione nr̃a partitio
eadem sunt mẽbra in utriꝰq disputatiõe s paulo setus a me atq ab
illo ꝑtita ac tributa. nũc ad reliqua ꝓgrecliar neq ad meũ munus
pensumq reuocabo. Nam ex ip̃is lotis quos exposuit Antonius. or̃a
sunt adquȩq gn̾a quęstionũ argumẽta sumẽtia. sed aliis gñib alis
loci magis eruĩt apti. de quo nõ tam ꝗa longũ ẽ ꝙ quia ꝑspicuũ est
cõferũt & cõuertunt: ut ei ꝗ audiant nature genere & uniuersare
cognita de singłis rebꝰ & criminib & litibꝰ statuere possint. Hlanc aeltu
tis angustisq cõcertatioĩb ad omẽm uim uarietatẽq uos disserẽhi tra¬
autendo pucauit. Quare nõ ẽ paucoꝵ libelloꝵ hoc munus ut hiq
scripserunt de dicendi ratione arbitrant᷑: neq tusculani atq huius

Expanded text:
ad rem pertinet, si qua in re discrepavit ab Antoni divisione nostra partitio: ad rem pertinet, si qua in re discrepavit ab Antoni divisione nostra partitio: eadem sunt membra in utriusque disputatione, sed paulo secus a me atque ab illo partita ac tributa. Nunc ad reliqua progrediar meque ad meum munus pensumque revocabo. Nam ex illis locis, quos exposuit Antonius, omnia sunt ad quaeque genera quaestionum argumenta sumenda; sed aliis generibus alii loci magis erunt apti; de quo non tam quia longum est quam quia perspicuum est, conferunt et convertunt, ut ei, qui audiant, natura et genere et universa re cognita de singulis reis et criminibus et litibus statuere possint. Hanc ad ationibus ad omnem vim varietatemque vos disserendi traducendos putavit; qua re non est paucorum libellorum hoc munus, ut ei, qui scripserunt de dicendi ratione, arbitrantur, neque Tusculani atque huius