comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ds. Unde qͦq moralit̾ nos uitulum of¬
ferimus deo:.cum carnis suꝑbiam uin¬
cimus: agnum: cum irrationabiles mo-¬
tus corrigimꝰ: hedum: cum lasciuiam
suꝑamus columbam: eum simplicita¬
tem mentis custodimus. turturem:
dum castitatem seruamꝰ. hoc autem
re coniugium. Similam ce panes azi¬
mos offerimꝰ: cum sine malicia & neqͥ¬
tia hanc uitam p̃sentem gerimꝰ. Of¬
fert ubi grã similam. qͥ in agͥ cultura
aut nauigando. aut in aliquib cõmu¬
nis uite usib positam offert conũsatio¬
nem. oleo tam̃ consꝑsã: qͥa omnis ani¬
ma eget oleo diuinȩ miscdiȩ: nec p̃sentẽ
uitam euadere qͥspiam potest. nͥ oleum
cȩlestis miserationis affuerit. Necnon ⁊
illud intimandum. qͦd iuxta moralita¬
tem ꝑclibanum temptationum pondꝰ
expͥmit᷑. ꝑ sartaginem constantia animi.
& robur mentis: ꝑ craticlam multiplex
impugnatio non incongrue significat᷑.
homini gerendum sit demonstratur.

Expanded text:
. Item quoque moraliter nos vitulum offerimus Deo, cum carnis superbiam vincimus; agnum, cum irrationabiles motus corrigimus; haedum, cum lasciviam superamus; columbam, cum simplicitatem mentis custodimus, turturem, dum castitatem servamus: hoc enim ervare conjugium. Similam et panes azymos offerimitia hanc vitam praesentem gerimus. Offert verbi gratia similam, qui in agri cultura aut navigando aut in aliquibus communis vitae usibus positam offert conversationem, oleo tamen conspersam: quia omnis anima eget oleo divinae misericordiae, nec praesentem vitam evadere quispiam potest, nisi ei oleum coelestis miserationis affuerit. Nec non et illud intimandum, quod juxta mortalitatem per clibanum tentationum pondus exprimitur: per sartaginem constantia animi et robur mentis: per craticulam multiplex impugnatio non incongrue significatur.homini gerendum sit, demonstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
are est aquarum generalis collectio.
Om̃is enĩ cõgregatio aqꝵ siue salse¬
sint siue dulces. abusuie maria nuncupan-¬
Utur. iuxta illud: &e congregationes aquarũ
uocauit maria. Propͥe aũ mare appellatũ.
eo quod aquȩ eiusamarȩ sint. Ideo autẽ¬
dicitur mare increm̃tum ñ capere. cũ om¬
nia flumina. om̃s fontes recipiat. Hec
causa est: partim quod influentes undas
ipsa magnitudo eius non sentiat: deinde
quod amara aqua. dulce fluentũ consu-¬
mat: uł quod ipse nubes multũ aquarum
adse trahant: siue qđ illas partim aufe¬
rant uenti. partĩ sol ex siccet: postremũ qđ
pocculta quȩdam t̾rȩ foramina ꝑcolatũ. &
adcaput aniniũ fontesq reuolutũ recur-¬
rat. Hinc ce ineccłiaste scriptum est: omnia
flumina intrant inmare: &e mare non redun¬
dat. Adlocum unde exeunt flumina
reuertunt᷑: ut it̾um fluant. Ubi metaforice
aquȩ nomine &e fluminũ homines intelli¬
guntur. qui int̾ram unde sumpti sunt¬

Expanded text:
are est aquarum generalis collectio: omnis enim congregatio aquarum, sive salsae, sive dulces, abusive maria nuncupantur, juxta illud: Et congregationes aquarum vocavit maria . Proprie autem mare appellatum eo quod aquae ejus amarae sint. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes fontes recipiat, haec causa est, parum primum quod influentes undas ipsa magnitudo ejus non sentiat: deinde, quia amara aqua dulce fluentum consummat: vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se trahant: sive quod illam partim auferant venti, partim sol exsiccet: postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatur, et ad caput omnium fontesque revolutum recurrat. Hinc et in ecclesia scriptum est: Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat: ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant . Ubi metaphorice aquae nomine et flumina homines intelliguntur, qui in terram, unde sumpti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tũ respicit: quia pͥmitiua in iertisolimis
ecclesia post passionem resurrectio¬
nem. & ascensionem dñi incelos: in
hoc numero uirorum gr̃ãm sp̃s sc̃i ac¬
cepit: Itemq ꝓcedente naturalis
numeri progressione abuo usq ad
quindecimum & collectis inunum
omnium eorum summitatib.c.xx.
fiunt. Quindecim nanq quȩ ex sep-¬
tem & uͭiͦi. constat. solet non numꝙͣ.
ad significationem referri uite futu¬
re: quȩ nunc inbaptismo geritur ani

Expanded text:
picit, quod primitiva in Jerosolymis Ecclesia propter passionem, resurrectionem et ascensionem Domini in coelos in hoc numero virorum gratiam Spiritus sancti accepit. Itaque procedente naturalis numeri progressione ab uno usque ad duodecim et collectis in unum omnium locorum summitatibus centum viginti fiunt; quindecim namque, quae ex septem et octo constant, solent nonnunquam ad significationem referri vitae futurae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. & conuersatus est cum eis dies
sens huius seculi tempus fig᷑are: dici¬
tur: uii. enim sunt mundi partes: & omĩs
creatura inisibilis ex quattor constat elemͣ¬
tis. Denarius uero numerus in bonam uł
malam partem ꝑfectus est quindenarius
ꝑ quaternarium ductus quadragenarium
implet. hinc est quod ꝓ psalmistam dicitur.¬
.xl. annis ꝓrimus fui generationi huic: &
diluuium uirta eiusdem mimeri dies. &
riam in eadem ciuitate factum non est:in
mundo uero cuius figuram ciuitas illa
habuit impletum erit. Quadraginta uero
duo admimerum in heremo mansionum.
uł ad numerum generationum quot ab
apłorum dum complerentur dies pentecoᷤ¬
tes. Item quinquaginta adindulgentiam
ginta uero numeius ad omnium ꝑfecto¬
rum ꝑtinet sacramentum. Unde dicit
incantico canticorum: en lectulum salo¬

Expanded text:
scriptum est: Et conversatus cum eis dies sens hujus saeculi tempus figurare dicitur: quatuor enim sunt mundi partes, et omnis creatura visibilis ex quatuor constat elementis. Denarius vero numerus in bonam vel malam partem perfectus est: qui denarius per quaternarium ductus quadragenarium implet. Hinc est, quod per Psalmistam dicitur annis proximus fui generationi huic ; et in diluvio juxta ejusdem numeri dies et riam in eadem civitate factum non est: in mundo vero, cujus figuram civitas illa habuit, impletum erit. Quadraginta vero ad numerum in eremo mansionum, vel ad numerum generationum, quae abn Actibus apostolorum: Dum complerentur dies Pentecostes . Item quinquaginta ad indulgentiam ginta vero numerus ad omnium perfectorum pertinet sacramentum: unde dicit in Cantico canticorum: En lectulum Salo
Abbreviated transcription (Latin):
ma illuis. hoc ẽ. diaboli. Rursum .uii.
ꝑfectionem flagellorum dei demons¬
trant. ut in leuitico castigat inquit.
uos dñs septies pro peccatis ur̃is. p̾¬
terea septem & octo legis & euangelii
figurationem tenent. unde ĩ eccłiaste
quietis et resurrõnis optinent sacͣ¬
mentum. Oct̾o enim addiem dm̃ce re .Uiii.¬
surr̃onis suie omĩum sc̃orum futuram
resurrõnem ꝑtinent dequa intitulo
demonstrandum satis ualẽt. quia ip¬
se dñs hora nona clamans uoce mag¬
na. emisit sp̃m. Item nouem legunt᷑
ẽẽ. ordines angłoꝵ. id est. angłi archan¬
geli throni dñaniones. iuitutes. pͥnci

Expanded text:
ma illius , hoc est, diaboli. Rursum septem ma illius , hoc est, diaboli. Rursum septem perfectionem flagellorum Dei demonstrat: ut in Levitico: Castigabit, inquit, vos Dominus septies pro peccatis vestris . Praeterea septem et octo legis et Evangelii figurationem tenent: unde in Ecclesiastquietis et resurrectionis obtinent sacramentum. Octo enim ad diem Dominicae Resurrectionis sive omnium sanctorum futuram resurrectionem pertinent. De qua in titulo is Domini demonstrandum satis valet: quia ipse Dominus hora nona clamans voce magna emisit spiritum. Item novem leguntur esse ordines angelorum, id est, angeli, archangeli, thron
Abbreviated transcription (Latin):
tis omnib dñs requieuit. unde & sc̃or
anime pꝰ laborem bonorum oꝑm. requi¬
scͥptum ẽ septem cornua. & uii. oculi:
septem sunt sp̃s dĩ miss ꝑ omẽm terrã
Item septẽ leguntur eccłie in apocalipsi.
que ꝑ septem candelabra & ꝑ uii. stellaᷤ
figurantur. inquib plenitudo sc̃orum
uersatur. sicut idem liber testatur. quȩ
uii. candelabra septem ȩcclesie suił
similiter & septem stelle: Item per .uii.
omne presens tempꝰ huiꝰ seculi desig¬
natur qđ ꝑ septem dierum circulũ
uoluitur: & incontrariam partem ꝑ
septenarium numerum plenitudo
peccati id ẽ. uniuersitas .uii. princi¬
paluim uiciorum figuratur. Unde ꝙ¬
dñs de inmundo sp̃u in euangelio
art: tunc uadit. & assumit alios sp̃s
septem nequiores se: & intrantes
habitant ibi & fuint nouissima ho¬
minis illius peiora priorib hinc &
insalomone legitur: ne credideris
er qm̃ septem nequitie sunt inani¬

Expanded text:
tis omnibus, Dominus requievit. Unde et sanctorum tis omnibus, Dominus requievit. Unde et sanctorum animae post laborem bonorum operum requiscriptum est: Septem cornua, et septem oculi, septem sunt spiritus Dei missi per omnem terram . Item septem leguntur Ecclesiae in Apocalypsi, quae per septem candelabra et per septem stellas figurantur . In quibus plenitudo sanctorum versatur, sicut idem testatur: quia septem candelabra, septem Ecclesiae sunt: similiter et septem stellae. Item per septem omne praesens tempus hujus saeculi designatur, quod per septem dierum circulum volvitur. Et in contrariam partem per septenarium numerum plenitudo peccati, id est, universitas septem principalium vitiorum figuratur: unde Dominus de immundo spiritu in Evangelio ait. Tunc vadit et assumit alios spiritus septem nequiores se, et intrantes habitant ibi, et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus . Hinc et in Salomone legitur: Ne credideris ei, quoniam septem nequitiae sunt in ani
Abbreviated transcription (Latin):
uolo ineccłia quinq uerba sensu meo
loqui: uł adquinq sensus corꝑis. id ẽ.
uisum. auditum. gustum. odoratum. &
tactum. Unde ineuangłio scriptumẽ
simile ẽ. regnum celorum decem uir¬
ginib. quinq autẽ ex eis erant fatue:
& quinq prudentes. Itemibi. & uni
dedit quinq talenta hinc & dñs ad sa¬
maritanam mulierẽ ait quinq enim¬
UI. uiros habinsti. Senarus gͦ numerꝰ
ad dies
sex inquib dg̃
omẽm
condidit creaturam
nificationem refertur.
ut
ẽ illud in exodo. sex enĩ
dieb
condidit deus celum &
terram: uł ad om̃e tempus presentis
seculi. quod sex etatib uoluitũr. Unde
dñs ꝑfector tocius oꝑis sui sexta etate
inmundum uemens. sexta feria passuᷤ
est: insabato requieuit insepulchro: &
indie dnica resurrexit amortuis. Sep¬
tenarius igitur numerus multipli¬
cem significationẽ habet: quȩ aliquã¬
do ad diem uii. refertur: in quo ꝑfec¬

Expanded text:
Volo in Ecclesia quinque verba sensu meo Volo in Ecclesia quinque verba sensu meo loqui , vel ad quinque sensus corporis, id est, visum, aiptum est: Simile est regnum coelorum decem virginibus , quinque enim ex eis erant fatuae, et quinque prudentes. Item ibi: Et uni dedit quinque talenta . Hinc et Dominus ad Samaritanam mulierem ait: Quinque enim viros habuisti . Senarius ergo numerus ad dies sex, in quibus Deus omnem condidit creaturam, nificationem refert, ut est illud in Exodo: Sex enim diebus condidit Deus coelum et terram ; vel ad omne tempus praesentis saeculi, quod sex aetatibus volvitur: unde Dominus perfector totius operis sui, sexta aetate in mundum veniens, sexta feria passus est, in sabbato requievit in sepulcro, et in die Dominica resurrexit a mortuis. Septenarius igitur numerus multiplicem significationem habet: quia aliquando ad diem septimum refertur, in quo, perfec
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsi soli libera buntur¬
buntur
.iiii. Quaternarius ergo
nume¬
rus adquatuor ꝑtinet
gilia: ut ezechiel & in
me¬
dio inquit eorum
erat si
inficationem ducunt. hoc est pruden¬
tiam. iusticiam. fortitudinem. & tem¬
ꝑantiam: quib amime scõrum dño lar¬
giente reficiunt᷑. Unde scriptum est
erant autem qui manducauerunt
quasi quatuor milia hominum: & di¬
misit eos. Rursum .iiii. ad quatuor
mundi partes ꝑtinent. exquib sc̃a
eccła congregatur. Unde dicitur ꝑ
ꝓpħam aboriente adducam semen tu¬
um: & ab occidente congregabo te di¬
camaquiloni da: & austro noli ꝓhibere.¬
Similiter .iiii. ad quatuor elementa
mundi quib humanum corpus conpac¬
tum est possunt referriquia inde cor¬
poris conditio maxime roboratur &
sub fistit. Nam ineuangłio scͥptum ẽ.
quod paraliticus in lecto portaretur
Ua quatuor. Qui narnis ergo numerus
adquiq libros moysi legis significatio.¬
nem aliquando trahit. dequib apłs ait.

Expanded text:
sed ipsi soli liberased ipsi soli liberabuntur . Quaternarius ergo numerus ad quatuor pertinet gelia, ut in Ezechiel: Et in medio, inquit, eorum erat sim significationem ducunt, hoc est, prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam; quibus animae sanctorum, Domino largiente, reficiuntur; unde scriptum est: Erant autem, qui manducaverunt, quasi quatuor millia hominum, et dimisit eos . Rursum quatuor ad quatuor mundi partes pertinent, ex quibus sancta Ecclesia congregatur. Unde dicitur per prophetam: Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabo te; dicam Aquiloni: Da; Similiter quatuor ad quatuor elementa mundi, quibus humanum corpus compactum est, possunt referri; quia inde corporis conditio maxime roboratur et subsistit. Nam in Evangelio scriptum est, quod paralyticus in lecto portaretur a quatuor. Quinarius ergo numerus ad quinque legis libros Moysi significationem aliquando trahit, de quibus Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
tres ad fidem. spem. & caritatẽ expͥmen¬
dam ualent. quarum figurã uirtutũ
tres ille ciuitates indenteronomio. ad
quas homicida qui nolens ꝓximtm
occiderit. confugiens habere precipit᷑
& dicuntur. Itemtres tria tempora
signisicant:. hoc ẽ. ante legem pͥmũ.¬
scđm sub lege. tertium sub gr̃a. Unde in
euangelica parabola legitur. ecce an¬
nitres sunt: ex quo uenio querens
fructum inficulnea & noninuenio
Iterum tres trimodam hominum o¬
ꝑationem in bono uł in malo prefigu¬
rant. id est cogitatione sermone  et
oꝑe: ut inapło. siquis inquit edifica¬
uerit suꝑ fundamentũ hoc aurum
argentum lapides pretiosos: lignũ fenũ
stipulam. Rursum tres trimodam
fidelium ꝓfessionem demonstrat. id
est clericorum monachorum & con¬
iugum. Ue hac triꝑtita in eccła ꝓfessione
ꝑ edechielem loquitur dñs dicens᷑. si
tres uiri isti. noe. damel. & iob. fuenͣt
in medio eoꝵ. filiũ ⁊ filiã ñ lib̾abt̃

Expanded text:
tres ad fidem, spem, charitatem exprimentres ad fidem, spem, charitatem exprimendam valent; quarum virtutum figuram tres illae civitates in Deuteronomio, ad quas homicida, qui nolens proximum occiderit, confugere praecipitur, habere dicuntur. Item tres tria tempora significant, hoc est, primum ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Unde in Evangelica parabola legitur: Ecce anni tres sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea, et non invenio . Iterum tres trimodam hominum operationem in bono vel in malo praefigurant, id est, cogitatione, sermone, et opere, ut in Apostolo: Si quis, inquit, aedificaverit super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam . Rursum tres trimodam fidelium professionem demonstrant, id est, clericorum, monachorum et conjugum. De hac tripertita in Ecclesia professione per Ezechielem loquitur Dominus, dicens: Si tres viri isti, Noe, Daniel et Job, fuerint in medio eorum, filium et filiam non liberabunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scriptum in regum. & fecit duo
cherubin .x cubitorum magnitudi¬
ne. Item duo ad duo precepta carita¬
tis ꝑtinent. unde dicitur ineuange¬
lio. in his duob preceptis tota lex
pendet & ꝓpħe: Rursum duo duas
dignitates exprimuntar. regiam sci¬
licet & sacerdotalem: quarum figurã
duo illi pisces .u. panib adiuncti in
euangłio figuram gerebant. Iterũ
duo misterium significant duorum
populoꝵ. id est uideorum & gentium:
unde in zracharia scriptum est: & par
consenserint suꝑ teraur & reliqua. Ue
quo & amos dicit numquid ambula¬
bunt duo pariter: nisi conuenerit eis:
item duo electorum atq reꝓborum p̃¬
figurationem gerunt. Unde dicit in
uiꝰ. metur. & alter relinquetur. Ternaruiᷤ
gͦ numerus ad trinitatis misterium
ꝑtinet: uit inepła ioħis: tres sunt in¬
quit qui testimoniũ dant. Item tres
ad passionis dñi sepulture & resurrõ¬
nis sacramentum respicunt: ũde
inosee scriptum est uiuificab nos pꝰ
duos dies. indie tercra suscitabit noꝰ:

Expanded text:
 scriptum est: Et fecit duo cherubim, decem cubitorum magnitudine . Item duo ad duo praecepta charitatis pertinent: unde dicit in Evangelio: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae . Rursum duo duas dignitates exprimunt, regiam scilicet et sacerdotalem: quarum figuram duo illi pisces quinque panibus adjuncti in Evangelio gerebant. Iterum duo mysterium significant duorum populorum, id est, Judaeorum et gentium. Unde in Zacharia scriptum est: Et pax consenserunt super terram, etc. . De quo et Amos dicit: Nunquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Item duo electorum atque reproborum praefigurationem gerunt. Unde Dominus dicit in umetur, et alius relinquetur . Ternarius ergo numerus ad Trinitatis mysterium pertinet, ut in Epistola Joannis: Tres sunt, inquit, qui testimonium dant . Item tres ad passionis Domini sepulturam et resurrectionis sacramentum respiciunt; unde in Osee scriptum est: Vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos,
Abbreviated transcription (Latin):
b in apocalipsi cuutas regis magni cons¬
truitur. figuram habent. hi sunt .xii.
trib filiortm israel: sensu uidentes do¬
minum. Tredecimus uero ad legis ple¬
initudinem & fidem trinitatis ꝑtinent:
ut merechiele & mensus est inquit al¬
titudinem porte. tredecim crbitis. Qua¬
tuordecim uero ad sacramentum domi¬
nice regenerationis respictunt: ut inprin¬
cipio euangelii mathei satis de monstrat᷑. Ab
abrahã autẽ usq ad dauid generatio¬
nes quatuordecim. Item .xiiii. ad presens.
tempus uł futuirum ꝑtinent. sicut in

Expanded text:
bus in Apocalypsi civitas regis magni consbus in Apocalypsi civitas regis magni construitur, figuram habent. Hi sunt duodecim tribus filiorum Israel, sensu videntes Dominum. Tredecim vero ad legis plenitudinem et fidem Trinitatis pertinent, ut in Ezechiele: Et mensus est, inquit, altitudinem portae tredecim cubitis . Quatuordecim vero ad sacramentum Dominicae generationis respiciunt, ut in principio Evangelii Matthaei satis demonstratur: Ab Abraham usque ad David generationes quatuordecim . Idem quatuordecim ad praesens temp
Abbreviated transcription (Latin):
oues ineuangłica parabola relicte inde.¬
serto. siue minontib. Item nouẽ ad ꝑfecti¬
onem mancdatoꝵ dei. siue inplenitudinẽ
omĩum bonorum designantur: sicut in
deuterononnio de lecto og regis basan qui
tipus ẽ. diaboli scͥptum ẽ. qđ nouem cubi¬
X tis sit longitudo euis. Denarius gͦ nu¬
merus ad decalogum legis aliquando
refertur: unde psalmista ait. in psalte-¬
rio decem cordarum psallam tͥ. Item eo¬
dem numero ꝑfectio operum uł plenitu¬
do sc̃orum designatur: quarum figirrã
ille. x cortine quȩ intabernaculo testi¬
monii iubente domino facte sunt. ob¬
.xI. tinuerunt. Undenaruis numerus trãs¬
gressionem legis uł peccatorum obti¬
net figuram. sicut & undecimus psal-¬
mus. quiin eodem numeri sacramen
peccantium. eusdem numeri saga cili¬
suos ait: nonne ego uos elegi.xii: &¬
nent sacramentum: qui ex quatuor
mundi partib ꝑfidem truritatis collec¬
tiunam exse faciunt eccłiam horum e¬
lectorum .xii. illi lapides preciosi ex qui¬

Expanded text:
in deserto sive in montibus. Item novem imperfectionem mandatorum Dei, sive implenitudinem omnium bonorum designant: sicut in Deuteronomio de lecto Og regis Basan, qui typus est diaboli, scriptum est, quod novem enbitis sit longitudo ejus. Denarius ergo numerus ad decalogum legis aliquando refertur. Unde Psalmista ait: In psalmo decem chordarum psallam tibi . Item eodem numero perfectio operum, vel plenitudo sanctorum designatur, quarum figuram illae decem cortinae, quae in tabernaculo testimonii, jubente Domino, factae sunt, obtinuerunt. Undenarius numerus transgressionem legis, vel peccatorum obtinet figuram; sicut et undecimus psalmus, qui in eodem numeri Sacramentpeccantium ejusdem numeri saga cilisuos ait: Nonne ego vos elegi duonent Sacramentum, qui ex quatuor mundi partibus per fidem Trinitatis electi unam ex se faciunt ecclesiam; horum electorum duodecim illi lapides pretiosi, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uir affert mille argenteos. hoc est
ꝑfectionem retributionis. Mille ducenti
apłicorum doctorum gerunt figuram.
qui omnia mundi dimittentes. inuer¬
bo predicationis laborare non cessant.
Hydii plici remuneratione quȩ indu¬
centis designatur donantur: dequib
scriptum est: mille tui pacifici & ducen¬
ti his qui custo diunt fructum eius. Sep¬
tem milia numerus ad omnium electo¬
rum ꝑtinet sacramentum. qui pleni
ad regna celorum colliguntur: dequo
in regum reliqui in quit michi septẽ
milia numerus addecalogum ꝑtinet
legis: ut in euangelio & oblatus est ei
unus qui debebat decem milia talenta.
Centum quadraginta .iiiiͬ. milia adsa¬
cramentum electorum qui ex uideis
infine mundi credituri sunt inxp̃o.
ut quidam uolunt uñ & supra. Rur¬
lia ad sacramentum omnium uirgi¬
num: dequib in apocalipsi & nemo
inquit poterat canticum illud dice¬
re: nisi illa centum xliii. milia. &¬

Expanded text:
ipse vir affert mille argenteos, hoc est, ipse vir affert mille argenteos, hoc est, perfectionem retributionis. Mille ducenti apostolicorum doctorum gerunt figuram: qui omnia mundi dimittentes, in verbo praedicationis laborare non cessant. Hi duplici remuneratione, quae in ducentis designatur, donantur: de quibus scriptum est: Mille tui, Pacifice, et ducenti his, qui custodiunt fructus ejus . Septem millia numerus ad omnium electorum pertinet sacramentum, qui pleni ad regna coelorum colliguntur. De quo in libro Regum: Reliqui, inquit, mihi septem millia numerus ad Decalogum pertinet legis, ut in Evangelio: Et oblatus est ei unus, qui debebat decem millia talenta . Centum quadraginta quatuor millia ad sacramentum electorum, qui ex Judaeis in fine mundi credituri sunt in Christo ut quidam volunt ubi et supra. Rurlia ad sacramentum omnium virginum, de quibus in Apocalypsi: Et nemo, inquit, poterae canticum illud dicere, nisi illa centum quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
ne scłi. resurrectione corpoꝵ immor¬
talum. Centum quinquaginta .iiii.
numerus. electorum obtinet sacramen¬
tum: inquorum figura eiusdem nu¬
meri pisces post resurrõnem dnĩ ab
apłis in euangelio capti referuntur:
trecenti adnumer um ꝑfectorum.
qͥ ꝑcrucem iħu demundo triumphan¬
tes uictoriam reportant. Inquorum ti¬
po gedeon inuidicum libro eiusdem
numeri pugnatores elegisse scribitur.
Quingenti ad .u. etates mundi ut aqͥ¬
b dam putattir ꝑtinẽt sacramentum:
quib transactis saluator mundum uisi¬
tare dignatus ẽ: incuius tipo noe cum
quingentorum ẽẽt. annorum. duuini-¬
tus inspiratus aptauit archam insa-¬
lutem domus sue. Millenarius nume¬
rus ꝑfectionem beatitudins significat:
unde incantico canticorum legiturr:
uinea fuit pacifico inea que habuit po¬
pulos tradidit eam custodib. uir affert
promp̃tio eus mille argenteos. Uiea. id
est eccłia fruct̾u abundans fidei fuit pa
angelicis dignitatib pro cuius fructu

Expanded text:
mortalium. Centum quinquaginta quatuor numerus ad electorum pertinet sacramentum, in quorum figuram ejusdem numeri pisces post resurrectionem Domini ab Apostolis in Evangelio capti referuntur. Trecenti ad numerum perfectorum, qui per crucem Jesu de mundo triumphantes victoriam reportant, in quorum typo Gedeon in Judicum libro ejusdem numeri pugnatores elegisse scribitur. Quingenti ad quinque aetates mundi ut a quibusdam putatur pertinet sacramentum, quibus transactis Salvator mundum visitare dignatus est: in cujus typo Noe cum quingentorum esset annorum, divinitus inspiratus, aptavit aream in salutem domus suae. Millenarius numerus perfectionem beatitudinis significat. Unde in Cantico canticorum legitur: Vinea fuit pacifico, in eaque habet populos: tradidit eam custodibus: vir affert pro fructu ejus mille argenteos . Vinea, id est, Ecclesia fructu abundans fidei, fuit pacolis atque angelicis dignitatibus: pro cujus fructu
Abbreviated transcription (Latin):
ad.xx. iiͦii. libros ueteris testamen¬
ti iuxta hebreorum traditionem aquib̾d̃a
ipsis multiplicatis ꝑueniunt ad sacramen¬
tum sicut in ezechiele manifestatur. Uin¬
ginti octo numerus ad legis & euangelii
ꝑtinet misteruim: subcuiꝰ numeri sacra¬
mento cortine tabernaculi eusdem nu¬
meri cubitos in longitudine habuisse ferũ¬
tur iexodo. Triginta uero ad fructus fi¬
dñs nrͣ incarne conuersatus est: unde
ut quib dam uidetur ait apłs: donec oc¬
curamus ad unitatem fidei & agnitioniᷤᷤ
filu dei inuirum ꝑfectum in mensuram eta¬
tis plenitudinis. xp̃i. Quadragesimus uͦ¬

Expanded text:
atuor libros Veteris Testamenti, juxta Hebraeorum traditionem, a quibusdipsis multiplicatis perveniunt ad sacramentum, sicut in Ezechiele manifestatur. Viginti octo numerus ad legis et Evangelii pertinet mysterium, sub cujus numeri sacramento cortinae tabernaculi ejusdem numeri cubitos in longitudine habuisse feruntur in Exodo. Triginta vero ad fructus fiDominus noster in carne conversatus est: unde ut quibusdam videtur ait Apostolus: Donec occurramus ad unitatem fidei et agnitionis Filii Dei in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Quadrag
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ oꝑantur. Uiginti ad ꝑfectionem ope x¬
rum. quĩ ꝑcaritatẽ. oꝑant᷑. Decalogꝰ enĩ
legis per duo dilect̾ionis precepta dupli¬
catus .xx. efficit unde & duo cherubĩ.
quod ẽ plenitudo scientie. intemplo eiꝰ¬
dem numeri cubitos habuisse narran¬
tur. Uinginti duo ꝑtinent ad sacramen .xxii.¬
tum diuinorum uoluminum scdm hebre¬

Expanded text:
i operantur. Viginti ad perfectionem operum, quae per charitatem operantur. Decalogus enim legis per duo dilectionis praecepta duplicatus viginti efficit. Unde et duo cherubin, quod est plenitudo scientiae, in templo ejusdem numeri cubitos habuisse narrantur. Viginti duo pertinent ad sacramentum divinorum voluminum secundum Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur qui inhumeris portabant. Nam
lii simul ꝑtinent. ut inpsalmo scrip¬
tum ẽ. dies annorum nr̃orum. inp¬
sis .Lxͣx. anni. si autem inpotenta
tib lxxx. anni. Septuaginta uero
duo adnumerum presbiteror ꝑti
tuaginta .u. adnumerum aminarũ
ꝑtinent. qui cum iacob inegiptũ
descendisse narrantur inactib a¬
postolorum. Octoginta ad quorum-¬
dam xp̃ianorum animas quȩ dño¬

Expanded text:
dicitur, qui in humeris portabant. Nam lii simul pertinent, ut in psalmo scriptum est: Dies annorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentata anni . Septuaginta vero duo ad numerum presbyterorum petuaginta quinque ad numerum animarum pertinent, quae cum Jacob in Aegyptum descendisse narrantur in Actibus apostolorum. Octoginta ad quorumdam Christianorum animas, quae Do
Abbreviated transcription (Latin):
inmultis uixta allegoriam
tipica significatione misterium no¬
bis uenerandum ostendit: unde
primus numerus hoc est unus ad¬
unus adunitatem deitatis refert᷑:
de quo inexodo scriptum est: audi
isrł. dominus deus tuus. deus irnris. ẽ
Item unus ad unitatem eccłe siue si
dei ꝑtinet: rinde in actib apłorum
de credentib scribitur: erat illis cor
unum & anima una. Rursum unus
aclunitatem ficdei siue oꝑis ꝑfectio¬
nem respicit: hinc ingenesi de archa
scriptum est. & incribito consũmabis
sũmitatẽ eiꝰ. It̃m unusunitatẽ malo¬

Expanded text:
in multis juxta allegoriam typica significatione mysterium nobis venerandum ostendit. Unde primus numerus, hoc est, unus ad unitatem deitatis refertur. De quo in Exodo scriptum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est . Item unus ad unitatem Ecclesiae sive fidei pertinet. Unde in Actibus apostolorum de credentibus scribitur: Erat illis cor unum et anima una . Rursum unus ad unitatem fidei sive operis perfectionem respicit. Hinc in Genesi de arca scriptum est: Et in cubito consummabis summitatem ejus . Iterum unus malo
Abbreviated transcription (Latin):
hominis specie. media asini ẽẽ dicat᷑: sic̃ ⁊
eis coniunc̃ta natura fuisse putatur.
Hoc qͦq notandum ẽ. quod aliquando
ꝓpħici actꝰ portenta dicunt᷑. cum aliqͥd
de fut᷑is p̃signant: ut ẽ illud qͦd dñs ait
ad ihezechielem. fili hommis dedi de in
signum ce portentum domꝰ isrł. Unde idẽ
ꝓpħa legit᷑ iussus dormire in lat̾e dextro
ad dempꝰ: ⁊ item in latere sinistro ad tempꝰ.
ut p̾figuraret qͦd dñs popło isrłitico i
uindictam euenire uolebat. Item de ysa
ia legit᷑ quod nudus & discalciatꝰ ambu¬
lauerit ad p̾figurandum uastationem
tre iudeorum &e captiuitatem populi
israelitier: sic ⁊ alii ꝓphe actibus suis & ua¬
ticiniis futã exemplabant. Similit̾ &e in
nouo testam̃to signa portenta & ꝓdigia
legunt᷑ accidisse: qͦd etiam &e iohel in suo
libro p̃dicere uidet᷑: ut ẽ illuo.: & erit pͥ
hec effundam sp̃m meum suꝑ omnemear¬

Expanded text:
hominis specie, media asini esse dicatur: sicut et hominis specie, media asini esse dicatur: sicut et eis natura conjuncta fuisse putatur. Hoc quoque notandum est, quod aliquando prophetici actus portenta dicuntur, cum aliquid de futuris praesignant: ut illud, quod Dominus ad Ezechielem ait: Fili hominis, dedi te in signum et portentum domui Israel . Unde idem propheta legitur jussus dormire in latere dextro ad tempus, et item in latere sinistro ad tempus, ut praefiguraret, quod Dominus populo Israelitico in vindictam evenire volebat. Item legitur de Isaia, quod nudus et discalciatus ambulaverit ad praefigurandum vastationem terrae Judaeorum, et captivitatem populi Israelitici. Et sic alii prophetae actibus suis et vaticiniis futura exemplabant. Similiter et in Novo Testamento signa, portenta et prodigia leguntur accidisse. Quod etiam et Joel in suo libro praedicere videtur; ut est illud: Et erit, post haec effundam spiritum meum super omnem car
Abbreviated transcription (Latin):
in similitudinem heresium dicens. Here¬
sis enim qͣsi quedam ydra fabularum
uulneribꝰ suis creuit: & dum sepe recidit᷑.
pullulauit. igni debita incendioq ꝑit᷑a.
fingunt ⁊ cͥimeram tͥformem bestiam. qͦ
ore ẽ leo.postremis partib draco. media
capra: quam qͥdam physiologi non ani¬
mal. s ciliciȩ montem ẽẽ aiunt: qͥb dã
locis leones ⁊ capreas nut̾entem: quib dã
ardentem: qͥb dam serpentib plenum
Hunc bellorofons habitabilem fecit:
Unde cĩmeram dr occidisse. Centauris
autem species uocabulum indidit .i. hõiẽ¬
eqͦ mixtum: qͦs qͥdam fuisse equites tessa¬
lorum dicunt: s ꝓ eo qͦd dis currentes
in bello uelut unum corpꝰ equorum ce
hominum uident᷑. Inde centauros fictoᷤ
asseuerant. Porro monocentaurum nom̃
sumpsisse ex tauro & homine. Qualem
bestiam dic̃t fabulose in laberintho fuis¬
uemq uirum. semiuirumq bouẽ. Ono¬
centaurum autem uocari. eo qͦd media

Expanded text:
in similitudinem haeresium dicens: Haerein similitudinem haeresium dicens: Haeresis enim quasi quaedam Hydra fabularum vulneribus suis crevit, et dum saepe recipitur, pullulat igni debita, incendioque peritura. Fingunt et Chimaeram triformem bestiam, quae ore est leo, postremis partibus draco, media capra. Quam quidam physiologi non animal, sed Ciliciae montem esse aiunt, quibusdam locis leones et capreas nutrientem, quibusdam ardentem, quibusdam serpentibus plenam. Hunc Bellerophontis habitabilem fecit. Unde Chimaeram dicitur occidisse: Centauris autem species vocabulum indidit, id est, hominem mistum equo. Quos quidem equites Thessalorum dicunt: sed pro eo quod discurrentes in bello velut unum corpus equorum et hominum viderentur, inde centauros factos asseverant. Porro Minocentaurum nomen sumpsisse ex tauro et homine: qualem bestiam dicunt fabulose in Labyrintho incvemque virum, semivirumque bovem. Onocentaurum autem vocari eo quod media
Abbreviated transcription (Latin):
Scillam qͦq ferunt feminam capitib
succinctam caninis cum latratibꝰ mag-¬
nis ꝓpt̾ fretum siculi maris: in qͦ naui¬
gantes u̾ticibꝰ in se concurrentium un¬
darum ext̾ritilatrare existimant un¬
das qͣs sorbens estꝰ uorago collidit.
fingunt & monstra quedam irrationa¬
bilium animantium. ut cerberum
inferorum canem tͥa capita habentem:
significantes ꝑ eũ tres etates. ꝑ qͣs morᷤ
hominem deuorat: ut ẽ infantiã iu¬
uentutẽ senectutem. Quem quidam
ideo dictum cerberum putant. quasi
creoboros. idẽ carnem uorans. Dicunt
& ydram serpentem cum .ix. capitibꝰ
quȩ latine cetra dr. quoduno ceso
tͥa capita excrescebant. s constat ydrã¬
locum fuisse euomentem aqͣs. uastan¬
tem uicinam ciuitatem. in qͦ uno mea¬
tu clauso multi erumpebant: quod
ercules uidens. loca ipsa exussit. & sic
at̃ clausit meatꝰ. Nam ydra ab aqͣ
dicta ẽ: huiꝰ mentionem fac̃ ambrociꝰ

Expanded text:
Scyllam quoque ferunt feminam capitibus Scyllam quoque ferunt feminam capitibus succinctam caninis cum latratibus, magnis propter fretum Siculi maris, in quo navigantes verticibus in se concurrentium undarum exterriti latrare existimant undas, quas sorbentis aestus vorago collidit. Fingunt et monstra quaedam irrationabilium animantium, ut Cerberum inferorum canem tria capita habentem: significantes per eum tres aetates, per quas mors hominem devorat, id est, infantiaventutem et senectutem. Quem quidam ideo dictum Cerberum putant quasi κρεοβόρος, id est carnem vorans. Dicunt et Hydram serpentem cum novem capitibus, quae Latine excetra dtria capita excrescebant. Sed constat Ydram fuisse locum evomentem aquas vastantes vicinas civitates, in quo uno meatu clauso multi erumpebant. Quod Hercules videns loca ipsa exussit et sic aque clausit meatus. Nam Ydra ab aqua dicta est. Hujus mentionem facit Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
nem ispaniȩ regem tͥplici forma p̃¬
ditum. fuerunt enim tres fr̃s tantȩ con-¬
cordiȩ ut in tͥb corporib qͣsi una aĩa
ẽẽt. Gorgones qͦq meretͥces crinitas ser-¬
pentibꝰ. quȩ aspicientes conũtebant in
lapides: habentes unum ocłm quo in¬
uicem utebant᷑. fuerunt autem tres
sorores uniꝰ pulchritudinis qͣsi uniꝰ ocł.
quȩ ita spectatores suos stupescere facie
bant. ut uertere eos putarent̾ in lapi¬
des. Syrenas tres fingunt fuisse ex par¬
te uirgines &e ex parte uolucres. haben¬
tes alas & ungłas: quarum una uoce.
alt̾a tybiis. t̾cia lira canebant: Quȩ il¬
lectos nauigantes sub cantu in naufra¬
gia trahebant. Scđdm ueritatem autẽ
meretͥces fuerunt:que tnseuntes qm̃
deducebant ad egestatem: his fictȩ st̃
inferre naufragia. Alas aut̃ habuisse
& ungłas quod amor &e uolat ce uiil¬
nerat: atq in fluctib commorasse di¬
cuntur. qͥa fluctꝰ uenerem ereauert᷑.

Expanded text:
nem Hispaniae regem triplici forma pronem Hispaniae regem triplici forma proditum. Fuerunt enim tres fratres tantae concordiae ut in tribus corporibus quasi una anima esset. Gorgones quoque meretrices crinitas serpentibus, quae aspicientes convertebant in lapides, habentes unum oculum quem invicem utebantur. Fuerunt autem tres sorores unius pulchritudinis, quasi unius oculi, quae ita spectatorbant, ut vertere eos putarentur in lapides. Sirenas tres fingunt fuisse ex parte virgines, et ex parte volucres, habentes alas et ungulas: quarum una voce, altera tibiis, tertia lyra canebat; quae illectos navigantes sub cantu in naufragia trahebant. Secundum veritatem autem meretrices fuerunt, quae transeuntes, quoniam deducebant ad egestatem, his fictae sunt inferre naufragia. Alas autem habuisse et ungulas, quia amor et volat et vulnerat; atque in fluctibus commorasse dicuntur, quia fluctus Venerem creaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lusa errore gentilitas faimos satirosq
colit. Diet quidam ẽẽ siluestres hoĩes.
qͦs ñ nulli faunos ficariosuocant. Seio¬
podum gensfert᷑ in ethiopia singulis
eruribꝰ ce celeritate mirabili qͦs inde
sciopodas greciuocant. eoquod per
ȩstum in t̾ra resupini iacentes. pedum
suoꝵ magnitudine adumbrentur.
Antipodȩ in libia plantas uersas ha¬
bent post crura: & oct̾onos digitos in plãti.
Yppopodes in scithia sunt: humanam
formam & eqͥnos pedes habentes. In in¬
dia ferunt᷑ ẽẽ gentes qͦ macrobi nun¬
cupantur. xii.pedum statuiram ha-¬
bentes. Est & gens ibi statura cubitał.
qͦs g̾ei a cubito pigmeos uocant. de
qua supͣdiximus. Hi montana indie te¬
nent:quib est uicinus occeanus. Phi¬
bent & in eadem india eẽ feminarũ
genꝰ que quinquenn es concipiunt.
&e octauum uite annum ñ excedunt.
Dicunt᷑ autem & alia hominum fa¬
bulosa portenta que ñ sunt. sed ficta
in causis rerum int̾ytant᷑: ut gerio¬

Expanded text:
lusa errore gentilitas Faunos Satyrosque colit.' Dicuntur quidam et silvestres homines, quos nonnulli Faunos ficarios vocant. Sciopodum gens fertur in Aethiopia singulis cruribus et celeritate mirabili: quos inde σκιόποδας Graeci vocant, eo quod per aestum in terra resupini iacentes pedum suorum magnitudine adumbrentur. Antipodes in Libya plantas versas habent post crura et octonos digitos in plantis. Hippopodes in Scythia sunt, humanam formam et equinos pedes habentes. In India ferunt esse gentem quae μακρόβιοι nuncupantur, duodecim pedum staturam habentes. Est et gens ibi statura cubitalis, quos Graeci a cubito pygmaeos vocant, de qua supra diximus, § 7. Hi montana Indiae tenent, quibus est vicinus oceanus. Perhibent et in eadem India esse gentem feminarum quae quinquennes concipiunt, et octavum vitae annum non excedunt. Dicuntur autem et alia hominum fabulosa portenta, quae non sunt, sed ficta in causis rerum interpretantur, ut Geryo
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Unde nobis non est necesse de por¬
tentis quȩ gentilium libri narrant d¬
u disputare: s &e hoc nos conuenit
credere. quod quecunq ueraciter in
rebus fiunt. & innat᷑arum mutatio¬
ne descbunt̾:non nͥ ordinatione &
uoluntate dei fieri posse. qui omnia
iuste agit. &e qͥ recte disponit: quia
iustꝰ est dñs in omnib uiissuis ce sc̃s in
omnib oꝑib suis.¬

Expanded text:
I. Unde nobis non est necesse de portentis quae gentilium libri narrant diutius disputare. Sed et hoc nos convenit credere, quod quaecunque veraciter in rebus fiunt et in naturarum mutatione describuntur, non nisi ordinatione et voluntate Dei fieri posse, qui omnia juste agit et recte disponit: quoniam justus est Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
pecus est fossa sub t̾ra. qua per¬
spicipotest: spelea grece. spe¬
lunca latine. Speluncȩ designatł
corda peccatorum tenebrosa. ut inpro-¬
pħa: &e tenebre suꝑ speluncas usq in
eternum. Spiracula appellata omnia
loca pestiferi sp̃s. quem greci paronia
appellant: uł acerontea. & iam uarro
spiracłm dicit huiusce modi locum: ce
spiracula exeo dicuntur. quo t̾ra spi-¬
ritum edit.

Expanded text:
pecus est fossa sub terra, quae perspici potest. Spelaion Graece, spelunca Latine. Speluncae designant corda peccatorum tenebrosa, ut in Propheta: Et tenebrae super speluncas usque in aeternum . Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Graeci charoneia appellant vel Acherontea. Etiam Varro spiraculum dicit hujuscemodi locum: et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥa corporis. ꝓut gessit. siue bonũ siue
malum. In resurrectione ex mortuis sex
forma ñ mutabit̾. s uir mortuus resur¬
get informa uiri. & femina in forma fe¬
ra resurrectio. si ñ id resurgit qͦd cadit.
inferno sub debito p̃uaricationis adȩ te¬
nebant̾: donec auetoritate domini ꝑ
indebitam eiꝰ mortem de seruili condi-¬
tione lib̃arent᷑. Post ascensionem dñi ad
expectantes resurrectionem corporis sui:
ut ad integram & ꝑpetuam beatitudi¬
nem cum ipso parit̾ immutent̾: sicut
&e peceatoꝵ anime in infernum sub ti¬
more positȩ expectant resurrectionem
sui corporis. ut cumipso ad penam con¬
uertant᷑ ȩt̾nam. Penitentiã abolere pec¬
cata indubitant̃ credimꝰ. etiam si in ul-¬
timo uitȩ sp̃u admissoꝵ pęniteat. &
publica uł supplici lamenitatione pec¬
cata ꝓdunt̾: quia ꝓpositum dei qͦ decre-¬
uit saluare qͦd ꝑierat. stat immobile.
& ideo quia uoluntas eiꝰ non mutat᷑.

Expanded text:
propria corporis prout gessit sive bonum spropria corporis prout gessit sive bonum smalum. In resurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur: sed vir mortuus resurget in forma viri: et femina in forma fera resurrectio: si non id resurgit, quod cadit. um animae in inferno sub debito praevaricationis Adae tenebantur, donec auctoritate Domini per indebitam ejus mortem de servili conditione liberarentur. Post ascensionem Domini ad Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corporis sui: ut ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur: sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae exspectant resurrectionem sui corporis, ut cum ipso ad poenam convertantur aeternam. Poenitentiam abolere peccata, indubitanter credimus, etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat: et publica vel supplici lamentatione peccata prodantur: quia propositum Dei, quo decrevit salvare, quod perierat, stat immobile: et ideo quia voluntas ejus non mutatur,
Abbreviated transcription (Latin):
di actib renunciaturum: hic ipsi re¬
nunciat uite. Illi omnia peccata re¬
mittunt᷑: in isto extingunt᷑. In eucha¬
ristia ñ debet aqͣ pura offerri. ut qͥdã
sobrietatis imagine fallunt̾: s uinỹ
ce aqͣmixtum: Qͥa & uinum fuit in
redemptionis nr̃ȩ mistio. cum dicit.
Non bibam amͦ ex hoc genimine ui¬
tis. et aqua mixtum. qͦd post cȩ̨nam
dabat᷑. S ce de lat̾e eius qͦd lancea per¬
fossum ẽ. aqua cũ sanguine egressa:
uinum de uera carnis uite cum aqua
ualde bona: utpote a bono & solo deo
condita & ñ ẽ mala ut uolunt sechi-¬
anus & opͥimanꝰ. &e patrocianus: Nec
mali causa ut docuit florimꝰ. Nec ex ma¬
lo ce bono compacta. ut manicheus
blasphemat s cum sit creatione bona:
arbitͥo anime effictt᷑ nob̃. uel bona uel
mala. ñ immutatione substantiȩ. s exe¬
cutionis mercede. Ipsa enim est que sta-¬
tust᷑ ante tͥbunal xp̃i: in qͣ ꝑferat anima

Expanded text:
di actibus renuntiaturum: hic ipsi redi actibus renuntiaturum: hic ipsi renuntiat vitae. Illi peccata omnia remittuntur; in isto exstinguuntur. In Eucharistia non debet aqua pura offerri, ut quidam sobrietatis imagine falluntur: sed vinum et aqua mistum, quia et vinum fuit in redemptionis nostrae mysterio, cum dicit: Non bibam amodo ex hoc genimine vitis . Et aqua erat mistum quod post coenam dabatur. Sed et de latere ejus quod lancea perfossum est, aqua cum svinum de vera ejus carnis vite cum aqua t caro nostra, et valde bona, ut pote a bono solo Deo condita; et non est mala, ut volunt Sethianus, et Ophianus, et Patricianus; nec mali causa, ut docuit Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat. Sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal Christi, in quo perferat anima
Abbreviated transcription (Latin):
s concubinam. non matronam ha¬
buit: nec illum qui uiduam & repudi-¬
atam uel meretricem in matrimonio
sumpsit: nec eum qͥ semetipsum absei-¬
dit quolibet corporis sui membro. in¬
dignatione aliqua. uł iusto in iustoue
qui usuras accepisse conuincit᷑. aut
inscena lusisse noscit᷑: neq eum qui
publica penitentia mortalia cͥmina¬

Expanded text:
sed concubinam, non matronam hased concubinam, non matronam habuit; nec illum qui viduam et repudiatam, vel meretricem in matrimonio sumpsit; nec eum qui semetipsum abscidit quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo injustove qui usuras accepisse convincitur aut in scena lusisse noscitur; neque eum qui publica poenitentia mortalia
Abbreviated transcription (Latin):
tias. uel fornicationi comparandas.
mali causa creari ꝑcipientib. non ẽ¬
nicheoꝵ. Sacratȩ deo uirginitati nu-¬
ptias coequari. ce ꝓ amore castigandi
corporis. abstinentib a uino uel car¬
nibus. nicħ credere meriti accresce̾
non est hoc xp̃iani. s iouiniani Inte¬
gra fide credendum est beatam mariã
dei xp̃i matrem & uirginem genuisse:
&e post partum uirginem ꝑmansisse. Nec
in hoc blasphemie heluidii adqͥescen¬
dum. qͥ dixit. uirgo ante partum: non
uirgo est post partum. Elementa id ẽ
celum &e t̾ram non crecdamꝰ abolenda
ꝑignem. s in melius commutanda:
fig̾ã aũ mundi id ẽ imaginem. non
substantiam transituram.Bonum ẽ
facultates cum dispensatione pauꝑi-¬
bus erogare. Melius est ꝓintentiõe
sequendi dñm insemel donare. & ab¬
solutum sollicitudine egere cũ xp̃o.
Maritum duarum post baptimũ
matronarum clerieum non ordi-¬
nandum: neq eum qui unam qͥdẽ.

Expanded text:
tias, vel fornicationi comparandas, tias, vel fornicationi comparandas,  vel mali causa creari percipientibus, non enichaeorum. Sacratae Deo virginitati nuptias coaequari, et pro amore castigandi corporis abstinentibus a vino vel carnibus, nihil credere meriti accrescere, non est hoc Christiani, sed Joviniani. Integra fide credendum est beatam Mariam Dei Christi matrem et virginem genuisse, et post partum virginem permansisse: nec in hoc blasphemiae Helvidii acquiescendum, qui dixit: Virgo ante partum: non virgo post partum. Elementa, id est, coelum et terram, non credamus abolenda per ignem, sed in melius commutanda: figuram mundi, id est, imaginem non substantiam, transituram. Bonum est facultates cum dispensatione pauperibus erogare: melius est pro intentione sequendi Dominum insimul donare, et absolutum sollicitudine egere cum Christo. Maritum duarum post baptismum matronarum clericum non ordinandum; neque eum qui unam quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
num: nec potest alius quidem ẽẽ qͣm
bonus. Angłi uͦ qͥ in illa qua creatisuns
beatitudine ꝑseuerant. non natura
possident bonum. ut ñ mutarentur
cum cȩt̾is: s arbitͥi seruantes bonam
uoluntatem. bonum conditionis &
arbitͥi scĩtatem. nec sociorum exemplo.
deuiauerunt a bono. Bonȩ sunt nuptiȩ:
s causa filioꝵ: non concupiscentiȩ for¬
nicationis obtentu. Melior ẽ continen¬
tia. s ñ sͥ sufficit ad beatitudinem si ꝓ
solo amore pudiciciȩ retinet᷑: s si cum
hoc affectu causa uacandi domino el¬
gitur alioquin diuortium mag̃ con-¬
iugĩ uidebitur eẽ: quam castitas. Uirgi¬
nitas utͦ q bono p̃celsior est: quia ce na¬
turam uincit ae pugnam. Nam nat̾am
corporis integͥcate: pugnam castimo¬
niȩ pace. Bonum est incibo cum gr̃a-¬
rum act̾ione sumere qͥcquid deus
edendum p̃cepit. Abstinere autem a¬
liquib non quasi a malis. s quasiñ
necessariis: ñ ẽ malum. Moderari uͦ

Expanded text:
num; nec potest aliud esse quam num; nec potest aliud esse quam bonus. Angeli vero, qui in illa, qua creati sunt, beatitudine perseverant, non natura possident bonum ut non mutarentur cum caeteris, sed arbitrii servantes bonam voluntatem, bonum conditionis etarbitrii sanctitatem, nec sociorum exemplo deviaverunt a bono. Bonae nuptiae sunt, sed causa filiorum, non concupiscentiae fornicationis obtentu. Melior est continentia, sed non sibi sufficit ad beatitudinem, si pro solo amore pudicitiae retinetur; sed si cum hoc affectu causa vacandi Domino eligitur, alioquin divortium magis conjugii videbitur esse quam castitas. Virginitas utroque bono pretiosior est, quia et naturam vincit et pugnam. Nam naturam corporis integritate, pugnam castimoniae pace. Bonum est in cibo cum gratiarum actione sumere quidquid Deus edendum praecepit; abstinere autem aliquibus, non quasi a malis, sed quasi non necessariis, non est malum. Moderari vero
Abbreviated transcription (Latin):
salutem nͥ deo inuitante uenire: nullũ
inuitatum salutem suam nͥ deo auxili¬
ante oꝑari: nullum nͥ orantem auxili¬
um ꝓmereri: nullum uoluntate dei
ꝑire s ꝑmissu ꝓ electione arbitͥi: ne in¬
genuitas potestatis semel hominib atcͥ¬
buta. ad seruilem cogat᷑ necessitatem.
Malum uł maliciam ñ ẽẽ a d̃o cͤatam
s a diabolo inuentã: qͥ & ipse bonꝰ a dõ
creat᷑ est s qͥa lib̃o arbitͥo utputa ratio¬
nabilis creat᷑a commnissꝰ est. & cogitan¬
di acceꝑat facultatem: scientiã boni
u̾tit ad malum: & multa cogitando fa-¬
ctus ẽ inuentor mali qͦd in se ꝑdiderat.
inuidit in aliis: nec conten tꝰ solus ꝑi-¬
re. suasit aliis: ut qͥ eẽt suȩ malicie muen¬
tor. fieret &e alioꝵ auct̃or: & ex eo malũ
uł malicia ꝑcurrit int̾ cȩt̾as rationab¬
les creaturas: unde cognoscimꝰ nicħ ẽẽ
natura immutabile. nisi solum deum
ñ potest a bono. qͥa nat᷑a possidet bo¬

Expanded text:
salutem, nisi Deo invitante, venire: nullum salutem, nisi Deo invitante, venire: nullum invitatum salutem suam, nisi Deo auxiliante, operari; nullum, nisi orantem, auxilium promereri, nullum voluntate Dei perire: sed permissu, pro electione arbitrii, ne ingenuitas potestatis, semel hominibus attributa, ad servilem cogatur necessitatem. Malum vel malitiam non esse a Deo creatam: sed a diabolo inventam, qui et ipse bonus a Deo creatus est: sed quia libero arbitrio, ut puta rationabilis creatura, commissus est, et cogitandi acceperat facultatem; scientiam boni vertit ad malum, et multa cogitando factus est inventor mali, et quod in se perdiderat invidit in aliis; nec contentus solus perire suasit aliis, ut qui esset suae malitiae inventor, fieret et aliorum auctor, et ex eo malum vel malitia percurrerit inter caeteras rationabiles creaturas. Unde cognoscimus nihil esse natura immutabile, nisi solum Deum  qui mutari non potest a bono, quia natura possidet bo