comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uotio. Quid ergo aũt est mithi cum sacra¬
m̃tis: Habeo fidem ⁊⁊ dilectionẽ. et iurtuteᷤᷤ
alias. et bonus ero. ⁊ sufficiet michi. Uide er
go dilectionẽ dei habere potes et preceptaeiꝰ
ꝯtempnere. Sugitur dilectionẽ dei habes.
stude. satage.conare quantũ potes ꝑfic̾e. mã¬
data eus. et suncidis in necessitatẽ quere
pictatẽ. Si enim necessitas non est que pre¬
tendat᷑ ꝯtẽptus nonexcusatur. Uide ergo.
quia sacrainta dei medicine sunt spũales.
que foriscorporib adhibentur ꝑuisibilem
spẽm. set intus animam sanant ꝑ inuisibilẽ
uentatem. Quoꝵ quidẽ institutio quantũ
ad precipientẽ: dispensationis est. Suscep¬
tio uero quantũ ad obedientẽ. necessitatis.
uis scire quia uustis uisibłi̾b specieb ad
curandos morbos spũales remediũ deus
non sumit. set solum sacram̃tum ꝯstituit.
Accipe sacramentũ de sacramento. Egro¬
tauit ezechias. et missus estadcũ ysaias ꝓ¬
pħa: qui ei mortẽ iminentẽ predic̾et. Quo

Expanded text:
t? Quid ergo, dicis, mihi est cum sacramentis? Habebo fidem et dilectionem et virtutes alias; et bonus ero, et sufficiet mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere potes, et praecepta ejus contemnere? Si ergo dilectionem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visibilem specimen, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praediceret. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quis renatus fuerit exaqua et spũscõ
non intrabit in regnũ celoꝵ. Et ego te in¬
t̾rogo. Quomodo intelligend̾ putas quod
scriptum est. Qui credit in me mortẽ non
uidebit meternũ: Tu dicis: quoniam qui¬
hoc non facit. non saluatur: et ego dico:qm̃
qui hoc facit: non dampnat᷑. Quis ergome
dus locuscrit: eiusmodi hoĩes capicns: noc
saluandos: quia aquam non hñt: nec damp¬
nandos quia fidem hñt: Est homo qui habet
fidem. et cum fide dilectionẽ aquam nonht̃.
non tñaquam ꝯ tempnens. s aquam uolẽs
habere. et non ualens. Hũc ergo aqua ab

Expanded text:
s fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum? Et ego te interrogo quomodo intelligendum putas quod scriptum est: Qui credit in me mortem non videbit in aeternum? Tu dicis quod qui non facit hoc non salvatur, et ego dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, aquam non habet; non tamen aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
exeitenda. ut medicinam int̾ioris hoĩs
ext̾ior homo p̾pararet. ⁊ ei subeẽ ⁊ ꝓdesse
addisceret. Nam cum prius uitahuma
na ꝑ duo ex̾titationũ genera cucurisseti
ĩaltero ad netessitatẽ. Inaltero ad uolupta¬
tẽ. In altero ad usum. In altero aduitum.
ad usum: pronatura. ad uitium: ꝓculpa.
Alt̾m ad sustentationẽ: altm ad subu̾sio¬
nẽ: ꝯgruum erit: ut t̾tium quoq ex̾cita¬
alt̾m ꝑ ficeret᷑: qr non erat suffĩciens. ꝓ¬
posita sunt ergo homini foris opera uir¬
tutũ ad edificationẽ int̾iorem gxtendã.
ut illis occupatus nec unꝙͣ uacaret ado¬
pera iniquitatis: nec semꝑ ad opera nece¬
ssitatis. In hus aũt uͥtutum studus mi¬
rabili dispẽsatioẽ deus ⁊ multiplicatam
preuidit: ⁊ uarictatẽ: ⁊ int̾missionem.¬

Expanded text:
exercenda, ut medicinam interioris hominis exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana vita per duo exercitationum genera cucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptatem, in altero ad usum, in altero ad vitium; ad usum pro natura, ad vitium pro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congruum erat ut tertium quoque exercitaalterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et vari
Abbreviated transcription (Latin):
Mandutamus ne deficiamus. et tñ sisẽ¬
per manducaremus deficeremus. au̾tis᷑
ad dolorẽ quod quesitũ est adꝯsolationem.
Sic omĩs inutabilitas hominis defectum
ht̃: non profectũ. ⁊desicimus qr mutam̃᷑.
qui tñ numꝙͣ mutan cessamus ne deficia¬
mus. Quia ergo uita hominus hic sine mu¬
tabłitate esse non potest: ꝯtra illam que de¬
fectum gn̾at mutabłitatẽ. alia eium muta¬
błitas que profectũ pant opponitur. ut qr
stare non potest ut sẽp idem sit: moueatuar.
⁊ promoueatur semꝑ ut inelior sit. Prim̃
enim bonum erat insũmo stare. Scdm est
bonum ad suꝑiora. ascendere. et idcutoni¬
ta mutabilis ne sua mutabili dissoluta
addet̾iora semꝑ deficeret: talib studus mi¬
trienda fuerat. in quib et uarietate rerũ¬
foris excitata. et emulatioẽ uirtutũ int̾
accensa: proficiendi occasionẽ in ueniret.
Diuñsa sunt tp̃a. ⁊ distincta loca proposite
spẽs corporales inuicta studia et opera

Expanded text:
manducamus ne deficiamus, et tamen si semmanducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera
Abbreviated transcription (Latin):
Ropt̃ ex̃titarionẽ similiter instituta
sunt sacram̃ta: udum mens huma¬
na puanias oꝑum species foris excitata co¬
litui. ad multiplic̾e uirtutis fructũ int̾iꝰ
fecundetur. Bonũ quidem hominis unũ
erat. et quamdiu homo illi ꝑdilectionem
ad multiplicata hec: et transitoriaduidi
ꝑmisicr stabilis esse non potuit. qr sicut mł¬
tadiligens in husꝑ affectũ diuiditur: sic
mutabilia sequens uariatur. Quicquid
erim inhus om̃ib ad requiem et ꝯsolati¬
onẽ. ippetit. ipã cinim mutabilitatisoditõ
ad laborẽ et dolorẽ ꝯuertitur. Uñ fit sicut
adhet nedeficiat ire ꝯpellit᷑ Sic ab hus
postinodũ ut requiescat exire cogatur. ut
aꝑpeat alt̾ cam uagus et profugus suꝑ s̾¬
ram. uagus in uariis querens ꝯ solationẽ.
profugus inuentã ubi ꝙ declinans afflicti¬
onẽ. ambulat homo. Si sẽꝑ ambulau̾it. de¬
ficit. Sedet u̾o uelstat ne deficiat. et tñ si sẽ¬
ꝑ sedent: deficit. Esummus et deficimus.

Expanded text:
ropter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi per dilectionad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam ratione humana que iuilliserat notũ
illis factũ erat. Cum aũt subiũ̃git. Deuseĩ
illis uenlanit. Ostendit qr ratio humana
ad hec sublimia et alta in uestiganda ⁊ in¬
telligenda infirina et insufficiens om̃ino
suss: nisi diuma reuelatio illimaditoi̾¬
un et firmamentũ ꝯgnoscende u̾itatis
adiũcta fuisset. Postea ostensoco quiabin¬
tus erat inuestigationis uel reuelationis
modo: statun de illo qui foris fit utroq
sententiam simul sbũgit dicens. In insi¬
biliaenum ipsius ⁊creatura mũdi ꝑeaq̃f
acta sunt intellecta ꝯspicumt᷑. Inuisibłi
ninana. uel ingubnatioẽ. et administram¬
onc iisibilia ft̃a sunt reuelatione diuiã¬

Expanded text:
quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Invisibilia umana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt revelatione divi
Abbreviated transcription (Latin):
signa et demostratiões uoluntatis summe.
et ꝯplaciti eterni: per approbationẽ ⁊ dilec¬
tionem. non fiłia quidem signa prioribus
s demostrationes tm̃ ⁊ significationes ap¬
probitionis. et ꝯplacitim eo quod bonum
sit. ⁊ nonineo quid esse bonũ sit: suic bonũ
ip̃m suc malum sit. Et idco significant ipͣ
non hoc quidem quid in sũma sit uolu̾̃tate
ut fiat. s quid in ꝯplacito. et approbatiõe sit:
sifiat. et tñ utrũq uolũtatisesse. ⁊ hoc bonũ
esse. ⁊̃ sinonfiat. Illud aũt sic bonũ esse: ut si¬

Expanded text:
signa et demonstrationes voluntatis summae signa et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bonum esse ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
precipit nobis: ut faciamꝰ. Et non fit
siue non faciamus: quod p̾cipit nobis.
Et facimus bonum uoluit hoc deus. et
uoluit quia fcm̃ est hoc. ⁊ approbat quod
ftm̃ est. et quod factum ẽ. uult. qr factũ
est ⁊ bonũ est. Et si facimus malũ uult
quod non facimus bonum. et approbat
illud. quoniam bonum est. et non appro
id bonum est quia stm̃est. Et uult ipse
qd̾ bonum est. Et ꝯstat om̃ipotens uolũ¬
tas eius certa. ⁊ firma inbeneplacito suo
approbans bona ⁊ ꝑmittens mala: ꝓpter
bona. que nec potest impedui ut nonf¬
at quod in ppsaest. neq infirinan aliꝙͣ¬
bonum sit. etiam a illud bonũ nõ sit
preceptio ⁊ prohibitio signa st̃ ꝗdboitõ
sit. c̃ si illud esse bonum non sit᷑.¬
Tscquunt᷑ post i pãm signa eius: ⁊ ꝑmissi¬
o cuis. et operatio eius. et ostendunt qd̾ ĩ
illa est: quoniam in ip̃is idem est. Et ad dũt᷑
precepta. et prohibitioes. et sunt ipsa quoq

Expanded text:
praecipit nobis ut faciamus. Et non fit praecipit nobis ut faciamus. Et non fit sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluit quia factum est hic, et approbat quod factum est et quod factum est; vult quod factum est et bonum est. Et si facimus malum vult quod non facimus bonum; et approbat illud quoniam bonum est, et non approbid bonum est quod factum est, et vult ipse quod bonum est. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmari aliqubonum sit, etiam si illud bonum non sit; praeceptio et prohibitio signa sunt quid bonum sit, Et sequuntur post ipsam signa ejus, permissio ejus et operatio ejus; et ostendunt quod in illa est, quoniam in ipsis idem est. Et adduntur praecepta et prohibitiones, et sunt ipsa quoque
Abbreviated transcription (Latin):
illi bonuinerat. ⁊ precipiendo illud: signi¬
ficauit se uelle illud. et sunt signa uolũ¬
itatis euis precepta eius. et uocantur uo¬
luntis euis: quia signa sunt uoluntatis
cius. quoniam uult et aꝓpbat. ⁊ diligit.
et amica sibi iudicat bona que precipit.
⁊ malaque prohibet odit. ci detestatur. et
non inuenit ꝯcordiam. et amititiam in
illis. ⁊⁊ uult tñ esse ipsa mala: que nõ uult
pp̃ maius bonum: quod ex illis est. quod mi¬
gis uult. s non ꝑtinet ad nos neꝙ exigit᷑
a nobis: nisi quod nostium est. ⁊ quod
nostrum bonum est. tm̃i ut faciamus et ap¬
ꝓbemus. ⁊ diligamus innobis. Sicut et
deus diligit. ⁊ approbat bonum nostru
tm̃mnobis. ut ei similes sumꝰ diligẽdo
et faciendo bona: ficut et ipse bona tm̃ di¬
ligit. et facit. Et cum precipitur nobisꝙ
bonum nostrum est. significatur uobisq
deus hoc nult ⁊ ꝑtinet ad nos ita sertire
et ita credere. quoniam deus hoc uult qd̾

Expanded text:
illi bonum erat; et praecipiendo illud signiilli bonum erat; et praecipiendo illud significavit se velle illud; et sunt signa voluntatis ejus praecepta ejus, et vocantur voluntas ejus, quia signa sunt voluntatis ejus. Quoniam vult et approbat et diligit et amica sibi judicat bona quae praecipit, et mala quae prohibet odit et detestatur; et non invenit concordiam et amicitiam in illis, et vult tamen ipsa esse mala quae non vult, propter majus bonum quod ex illis est, quod magis vult. Sed non pertinet ad nos neque exigitur a nobis nisi quod nostrum est et quod bonum nostrum est, tantum ut faciamus et approbemus et diligamus in nobis, sicut et Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum diligit et facit. Et cum praecipitur nobis quod bonum nostrum est, significatur nobis quod Deus hoc vult; et pertinet ad nos ita sentire et ita credere quod Deus hoc vult quod
Abbreviated transcription (Latin):
Er it̾m qd̾ malum est. alicuuus mnalumẽe
illuis: et bonum omnium esse. quomam
exeo bonum est om̃ium. et quod bonum
nus esse bonum: quam quod malum: et a¬
licui malum est. qm̃ex es ip̃o maius bonum
est: ex quo om̃ium bonum est. ⁊ maius bo¬
num est esse. illud: a quomaius bonumẽ
ctiam cum illud alicui bonũ non est qm̃
intoto bonũ est. Non debet aũt inꝯpẽsatio¬
ne minoris bonuimpedin quod maus bo
numest: ab illo qui optimus est. Et dixi¬
mus quoniam mauis bonum est esse bo¬
nũ ex malo et bono: quam ex solobono.
ꝑ̾mitti itaq mala debuerũt: ut essent qͦ¬
iam᷑ ossent id bonũ erat. equib bonu
futurum erat. Precepit itaꝙ deus ꝙ bonũ
crat singuł. ⁊ ꝓmisit quod bonũ erat.
imiu̾sis. Quoniam et manis erat bonum
umũsitatis quod impedire non debuit.
et non bonumerat quod malum alicui¬
erat: cuius auctor esse non potuit. Et id̾o
precepit unicuiq quod bonũ erat. ⁊ qd̃

Expanded text:
et iterum quod malum est alicujus malum esse et iterum quod malum est alicujus malum esse illius; et bonum omnium esse, quoniam ex eo bonum est omnium. Et quod bonum s esse bonum quam quod malum est et alicui malum est; quoniam ex eo ipso majus bonum est: ex quo omnium bonum est. Et majus bonum est esse illud a quo majus bonum est, etiam cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est esse bonum ex malo et bono, quam ex solo bono. Permitti itaque mala debuerunt ut essent, quoniam ut essent id bonum erat ex quibus bonum futurum erat. Praecepit itaque Deus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo praecepit unicuique quod bonum erat, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
sbonum nonest omnium.
Rgo quomam pp̃ illum mandatum
fit cui fit ip̃m mandatum: bonum ĩp̃iꝰ
esse debet cui mandatur mandatũ. Neq¬
enim aliud mandar debet et nisiꝙ bonũ
est illi cuimandatur mandatum. fiustra
cnĩ mandatum fie̾t. si illi ꝑp̃ quẽ fieret bonũ
nouesset. maxime. cum abono mandatũ ess
qui nichil pret̾ bonum mandare deberet.
Neq enm creature sue deus auctor mali eẽ
debet. neq causitionẽ ip̃ius assumere sibi.
quasi docendo corrupit. quod creauerat ĩ¬
corruptũ. Nonitaq ht̃ alind illi p̾cipere.
nisi solum quod bonum est. illi: a quo ht̃
illi totum quod bonum habet. ⁊ qd̾ malũ
habet nichil. Quomam igitur creator nul¬
li creature sue anctor mali esst potest: hoc
solum illi precipere habet quod bonumẽ
alli: ut sincerat sit cuis in structio: quẽ¬
ad̾m ꝯdicio incormpta fiit. Ꝙ bonum
osi illud bonũ alitui non est.
Ontingit aũt quod bonũ est. alituius
bonum esse. illud añ cẽ bonum ad oĩa.

Expanded text:
um non est. Quoniam ergo propter illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo habet illa totum quod bonum habet, et quod malum habet nihil: Quoniam igitur Creator nulli creaturae suae auctor mali esse potest: hoc solum illi praecipere habet quod bonum est illi, ut sincera sit ejus instructio, quemadmodum conditio incorrupta fuit. CAP.  non est. Contingit autem quod bonum est alicujus, bonum esse illius, et non esse bonum ad omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
it intelligentia timide incedimus ad illa
et palpamus sensu cogitationis infirie. q̃
uirtute non ꝯprehendimꝰ. Que igitur uis.
⁊ quanta potentia fuĩt inuisibiliũ essenti¬
arũ que ue sapientia qualis que librrtas: et
quantum in hus cõe omĩb. ⁊ quid singuł
ꝓprium uel singulare. ac differens datum
sit: ualde meffabile est. ⁊ asensu humano
remotum. Sola enun diuina potestas. ⁊ sa¬
picutia diuina. nec t̾mo nec m̃sura ocludꝰ
arbitru libertaseterm: atq inꝯmutabi

Expanded text:
te intelligentia timide incedimus ad illa, te intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sapientia, qualisque libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque i
Abbreviated transcription (Latin):
Et et ip̃am arbitnu lib̾ tatem scdm nat̾e
differentẽ uirtutem. et sapĩe. et ogniti¬
onis et intelligentie nim. siquis differentẽ
assignare uoluent. non est quiex ratioẽ occu¬
iit. Quia sicut differens uigor et subtilitas
nature infirmitatẽ non adducit: minor¬
q ognitio sapientie ignorantiam non in¬
gent: sicu lib̾tas in ferior nullam arbitͥo
uoluntatis necessitatẽ imponit Inque¬
indisso lubiles uel ĩmortales erant:
equale omnib erat. Quod aũt natura
potentes crant ꝙ essentia subtiles erant.
Quitelligentia sapientes erant. et lib̾ta¬
te uoluntatis prompti ad utrũlibet. et ha¬
biles non equale omĩb erat. ⁊ tñ sufficien¬
ter erat. Istas discretiones in uisibiles in¬
insibilium et intelligibiliũ naturarũ: so¬
lus ponderare potuit. et uniuscuiusq m̃su¬
ram et modũ. ⁊ tm̃inuĩ sapientia sua ꝯp̾¬
hendere. Cuius potentia ꝯditum. erat totũ
et prouidentia ordinatum. Nosũo caligã¬

Expanded text:
am arbitrii libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit; sic libertas inferior nullam arbitrio voluntatis necessitatem imponit. Cindissolubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscujusque mensuram et modum et terminum sapientia sua comprehendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligan
Abbreviated transcription (Latin):
re adignitatẽ officii: minist̾ium exhibe¬
bat subiecta creatura. Hec de potentia pri¬
ma rationalis nature dicta. future ĩ uesti
dĩscretio occurt. quoniam illuminaban¬
tur tnplicit̾. uel ad tria sim plicit̾. Et eão
et bomi ꝯgnitionẽ acceperãt. ut intellige¬
rẽt quid illis appetend foret: uel quid res¬
puend̃ ẜ potentiam uirtutis inse. ⁊ lib̾ta¬
tẽ uoluntatis. S et ipsiuis a quo factierãt
ꝯgnitionẽ acceperãt. ut intellig̾ent ⁊ sciũt
principiũ ⁊ finẽ suũ: a quo oditioẽ ꝓcesẜãt
et ad ipm̃ debuerant intentioẽ ꝯueiti. Il¬
lus uero cum quo facti erant cognitionẽ
acceperant. ut scirent quid uel sibi inincẽ
pro diuina dispensaticẽ ⁊ ordinatioẽ debe¬
rent: uel quantum in hiis que ꝯdictioẽ si¬
mitus sine presũptioẽ ualerent. Et inhũc
modum sapientes ꝯdite sunt ⁊ discernẽ¬
tes. ⁊ intelligentes spũales ille st̃e. ⁊itm̃ in

Expanded text:
rae et dignitatem officii ministerium exhiberae et dignitatem officii ministerium exhibebat subjecta creatura. Haec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigdiscretio occurrit. Quoniam illuminabantur tripliciter, vel ad tria simpliciter; et erat et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. Sed et ipsius a quo facti erant cognitionem acceperant, ut intelligerent et scirent principium et finem suum a quo conditione processerant, et ad ipsum debuerant intentione converti. Illius vero cum quo facti erant cognitionem acceperant, ut scirent quid vel sibi invicem pro divina dispensatione et ordinatione deberent, vel quantum in his quae conditione siitus sine praesumptione valerent. Et in hunc modum sapientes conditae sunt et discernentes et intelligentes spirituales illae substan
Abbreviated transcription (Latin):
atum est ex ꝑte est. ⁊ exparte potens est. ⁊ sa¬
piens ⁊ lib̾m exꝑte. qr nec om̃ĩs effectus po¬
testati creature subicitur. nec oe̾ occultum
sapientie manifestatur. Nec oĩs euentus
clectionem sequitur. aut uoluntati famu¬
eoꝵ. ⁊det̾manda est sapicntia. ⁊ det̾manda
est lib̾tas. Potestasau̾t ad oꝑationẽ ꝑtinet.
tisilloꝵ. quoniam alia erat potestas ꝙͣ
acceperãt ad se: alia quam acceperant ad ĩ¬
uice̾ inter sc. alia aũt quam acceperant ad
ca que ꝯditioẽ ordinata fuerant subse. P¬
rima potestas uͥtutis erat. scd̃a dnãtionis.
t̾tia ad ministratiõis. In ea potestate quã
acceperant inser omes differentes erant. In¬
llentes. In ea uero quam acceperant subse
in semetip̃is singuli acceperant. icuiq
ad effectum famulabatur naturi propria
Inca u̾o quam ad se inuicẽ habebant: qui¬
bdam subiecta erat obedientia aliena. In
ea aut̃ quam ad inferioriora possidebant
potestate: unicuiq scd̃m uirtutem natu¬

Expanded text:
atum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut voluntati famueorum et determinanda est sapientia, et determinanda est libertas. Potestas autem ad operationem pertinet, tis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes ern ea vero quam acceperant inter in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem natu
Abbreviated transcription (Latin):
onem et prouidentiam. et prescientiam fu¬
turoꝵ et eoꝵ que curta se uentura erant fuis¬
se millis. et alit̾ imꝑfoctos et ignorintes.
et nõ sicut oportuit ꝯsumatoset plenos
qualia ficcro onp̃ipotentem non decuit. ⁊
fectũ et bonum¶ Set non discernũt: quia
ad ꝑfectionẽ aliquid facere: ut ꝑficiatur.ꝙ
est imꝑfectũ. et ideo imꝑfectũ: ut sit primo
impfectum. de inde. aũt ꝑfectum. et ut ab eo
ꝑficiatur. a quo imꝑfectum ft̃mest. ut ꝑfici¬
atur: nõ est imꝑfectio facientis: neq tur¬
pitudo ficti. quoniametalic̃ facere potuit ꝙ
fecit: et non alit̾ fien debuit quod fcm̃ ẽ
Oet et hoc dicend̃ quoniam ꝑfectũ est. ẜm
aliquid habens totum quod habere debu¬
it. et sinon hãt quod habiturũ est. totũ.¬

Expanded text:
onem et providentiam et praescientiam futurorum, et eorum quae circa ipsos ventura erant fuisse in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatur quod est imperfectum; et ideo imperfectum, ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quod perfectum est secundum aliquid habens totum quod habere debet, et si non habeat quod habiturum est totum.
Abbreviated transcription (Latin):
Sadhunc modũ non mirabile ẽ. n
inquestioẽ. adducend̃: quare nõ fue¬
tunt ꝑfecti angeli ꝯditi. quia inprimaꝑ
gere: sic neq a scd̃a incipere debucrunt.
Alioquin ꝑficiendi locum aditumq in¬
uenire non ualuissent cundi in melius.
nisireliquũ fuss post prima donanate¬

Expanded text:
ad hunc modum non mirabile est neque in quaestionem adducendum quare non fuerunt perfecti angeli conditi; quia in prima gere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona nat
Abbreviated transcription (Latin):
Hi enim natura subtiles magis. ⁊ sapĩa
ampluis ꝑspicacescieati sunt. hũ mito
dignitatis suiꝑiores sunt ꝯstituti. Qui uero
et natura minus subtiles. ⁊ sapientia nim
ꝑspicates ꝯditisũt: m̃ito dignitate in feri¬
us sũt ordinati. Ita tñ ut cihu qui excellen¬
tiores ostituti sunt: sine suꝑbia prelati es¬
sent. ⁊ qui infi̾ores positi sũt sine miseria
subiecti. De diffcrentu biben arbitm.¬

Expanded text:
 magis et sapientia amplius perspicaces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti. CAP. XI. De differentia liberi arbit
Abbreviated transcription (Latin):
tur nec pateret᷑. Quãdu hõ si nõ peccass
inhac uita ĩfłori manere debuiss.
Uam dui aũt inhac uita terrena homo
manere debuisset. arguinentũ aliud
haben non potest: nisiquia probabile oĩo
est ꝙ post ꝑactam obedientiam. s in ipsa
obeclientia ꝑsticisset statim ad pͥmiũ ip̃is
obedientie tranfferri debuisset. quatemis
sine mortis interpositioẽ. de primo statu uͥ
habuit posse non mori ad aliũ statũ transi¬
tranfferretur ubi nullis pror sus alimentis
indigeret. Sicut scriptum ẽ. factus est. primꝰ
homo in animamuuentẽ. Scd̃s in spm̃
iunificantem. Quia enim qd̃ uiuit uitã
habet: quod aũt uuiificat uitamdat. płs
est om̃ino nuuificare. quamniuiuere. ꝓd¬

Expanded text:
r. CAP. XIX. Quandiu homo si non peccasset, in hac vita inferiori manere debuisset. Quandiu autem in hac vita terrena homo manere debuisset, argumentum aliud haberi non potest, nisi quia probabile omnino est quod post peractam obedientiam si in ipsa obedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum transitransferretur ubi nullis prorsus alimentis indigeret. Sicut scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem; secundus in spiritum vivificantem . Quia enim quod vivit vitam habet, quam autem vivificat vitam dat; plus est omnino vivificare quam vivere.
Abbreviated transcription (Latin):
aut inquo idẽ prestit̾it: nccͣio det̾iand̾ pu¬
tamus. Primus status hominis fuit ante
pcc̃m: in eo ꝙ fuit ꝯditus. Scds status est:
post pcc̃m. si tñstatus dicendus est. ⁊ nõ po¬
catum sequentẽ est lapsus. Sertius status
erit hominis post reẜrectionẽ amortius
quando plencet ꝑfecte tã apeccato.ꝙͣ a peã
peccati liberabͣ. Et nõ solũmid in quo fuit
ꝯditus fuit restituet᷑᷑ In primo statu diuisi
deus ⁊ homo. In scdõ statudiuisit dyabolus
⁊ homo. Int̾tio statu deus totũ accipiet. In
primo statu laus dei erat. et aliquid preter
laudẽ. nichiltñ ꝯtralandẽ dei. In scdo statu
nichil ad laudem. set totũ otra landem dei.
Int̾tiostatu totum ad laudẽ. nichil pret̾
laudẽ nec ꝯtralandẽ dei. Ad laudẽ dei caritas
Pret̾ landem nccͣitas. otralandem inquitaᷤ.
Inpͥostatu cantas ⁊ nccͣitas. Inscdo statune¬

Expanded text:
aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non pocatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit ad quod conditus fuit restituetur. In primo statu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter laudem Dei necessitas, contra laudem Dei iniquitas. In primo statu charitas et necessitas; in
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ ⁊ potestatẽ angeloꝵ ad sue uo¬
untatis ordinẽ ⁊ dispõm extorquet.
Onsiderand̾ est ⁊̃ hoc quomodo ĩuisibi¬
les illas et spũales naturas moderat᷑ dĩ.
Sienim liben arbitni sũt: faciũt uolunt. a si
faciunt quod uolunt: quomodo ex sententia
dei pendet quod faciunt. Nam si dicimus qm̃
id cuto hoc faciũt quod uult deus: qm̃ non ali¬
ud uolunt: aut uelle possũt: quam qd̾ uult
deus: quiet ip̃muelle tubuit: sicut posso ꝯ¬
cedit. hoc et si debonis aliquo modo oceditur.
de malis nulla raticẽ ꝓpprobat᷑. Malis siquidẽ
dcus potestatẽtnbuit solam nõ uolũtatẽ. qr
licet ex ip̃ius ꝑmisioẽ fit quod malũ possũt.
ex inspiratioẽ tñ eus non est: qd̾ malum uo¬
lũt. Malarũ enim uoluntatũ ordinator ẽ.
deus et noncieator. Quomodo ergo nõ fici¬
unt nisi quod deusuult: qui nũqua uolunt
nisi quod deus nõ uult: qr semꝑmalũ uolũt:

Expanded text:
voluntatem et potestatem angelorum ad suae voluntatis ordinem et dispositionem intorquet. Considerandum est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia Dei pendet quod faciunt? Nam si dicimus quoniam idcirco hoc faciunt quod vult Deus, quia non aliud volunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum ordinator est Deus, non Creator. Quomodo ergo non faciunt nisi quod Deus vult, qui nunquam volunt nisi quod Deus non vult; quia semper malum
Abbreviated transcription (Latin):
opus non habebit: Primusin animam
iuentẽ factus dr᷑. que uitam quidẽ in se
huĩt s corpori ꝑse solam uitamdare nõ po¬
tuit. Scd̃s aũt in sp̃m uiuificantem qui et
uitam habebit inse. ⁊ corpori dabit ꝑse. Destu
mana si homo non peccasset colenda:
et ex citenda fuissco: non in ꝯuenient̾ dicr᷑
pres int̾na et spũalia studia sapientie et
diuine ꝯtemplationis foris ⁊̃ int̾re cultu¬
ras siue marando suic inseminando: suic
inplantando et ceteris huiuismodi oꝑib
quib natura bona exculta profectũ capit
imelius: primum hominem non ad labo¬
rem. s ad delectationẽ exertendũ: ut .iopꝰ
esset ad delectationẽ: et exẽplx̃ ad cruditi¬
onẽ. Sic nãq ext̾ior homo excendus erat.¬
ne ut ab ipso studio ext̾iorisoꝑis summa for¬
mĩsumeretur studu int̾ioris. et in eo qd̾
foris faceret agnosceret quid sibi intus fa¬
ciend esset. Nam etintus similit̾ quedam
terra erat. que bona quidem creata erat. et

Expanded text:
non habebit primus homo in animam viventem factus dicitur, quae vitam quidem in se habuit, sed corpori per se solam, vitam dare non potuit; secundus autem in spiritum vivificantem, qui et vitam habebit in se, et corpori dabit per se. CAPmana si homo non peccasset colenda et exercenda fuisset; non inconvenienter dicitur praeter interna et spiritualia studia sapientiae et divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciecit dñsdeus adam de loco uoluptatis. Qe
habitimis: si semꝑuiueret. Sic ergo prim̾
bomo ante pctm natura mortał.⁊ passibił
fuit. qui tñ ex beneficiocitatoris precedente
.⁊ ꝓpͥo stndio sub seꝙ̃te facere potuisset. ut
nͣec moreret᷑. nec inuita cormptionẽ pa¬
teret. Quia ergo naturam homo passibilẽ
huit: ꝯtra passionẽ einccia cũstodia fuit.¬

Expanded text:
ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis . Qui ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis . Qui habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem c
Abbreviated transcription (Latin):
fom̃ta ciboꝵ quib corporalẽ uitam mitrut
⁊ sustentare debuit: specialẽ inligno uito
medicinã acceperat: qua eandẽ uitam otra
mortis deftm̃ sanam atq incorruptam po¬
tuit ꝯẜuare: doẽc ad ueram inmortalitatẽ
ubi iam mori non posset tranfferetur. tͣnt¬
latus ꝯfirmaret᷑. Sicut ergo in mortalẽ non¬
sibilẽ fuusse credere debemus. quasinichiloĩo
pati potusset. quia naturam in se pafsibilez
huĩt. S tñ si nonpectass: sicut non mortuꝰ.
Ita etiam sinc ad molestiam uolũtatis inm̃¬
te. siuo ad cormuptionem integnitatis incor¬
pore passus oĩo aliꝗo nõ fuiss. Nam ꝙ primꝰ
ille homo non scd̃m qualitate corporis torrem:
set ex beneficio uitalis edulii nõ mori potuit.
lignã eiectũ. neuitam ip̃am ꝑpetuam ꝯserua¬
re posset testatur dicens. Ette adam quasi
unus ex nobis factus est. sciens bonũc⁊ ma¬
lũ. Nũc ergo ne forte mittat manũ suam.⁊
sumat etiam deligno uite et uiuat mnetnu.

Expanded text:
fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, transferretur, et translatus confirmaretsibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et vivat in aeternum:
Abbreviated transcription (Latin):
negratia aduinante. Medialib̾tas postre¬
parationẽ ante ꝯfirmationẽ habet gratiam
ĩ bono. infirmitatẽ in malo. Gratiam inbo¬
no adiuuantẽ ꝓpt̾ lib̾tatem. et gratiam ꝯt᷑
malũ ad uuantẽ. ꝑp̃infirmitatem. ut sit ĩ
caposse pettare pp̃libertatẽ et infirinitatẽ
⁊ posse non peccare: pp̾ lib̾tatem. ⁊⁊ graitia
aduniantẽ. Nondũ tñ non posse peccare:.
pp̃ infirmitatẽ ad huc ꝑfecte non ablatam
et pp̃ gratiam ofirmantẽ: ad huc ꝑfecte nõ
ꝯ fumatam. Cumaut infirinitas solaeme¬
dio sublata fuerit. ⁊grã s firmans fuerits
sũmata: erit nõ posse peccare. nõ quia ułtt̃
aut arbitrii lib̾tas. aut nature habilitas de¬
struat᷑. set qd gratia ꝯfirmans qua presente
ꝑcc̃m nequaꝙͣ messe potest ampliusnon au
primo homine ante pcc̃m fuint. et si ĩ
ip̃o urtutes fucrũt. utrum ineis aliquid
meruent. cumcerte uideant᷑ uͥtutes fiñ me¬

Expanded text:
ne gratia adjuvante. Media libertas post rene gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirmitatem, ut sit in ea posse peccare propter libertatem et infirmitatem, et posse non peccare propter libertatem et gratiam adjuvantem, nondum tamen non posse peccare propter infirmitatem adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest amplius non auprimo homine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine me
Abbreviated transcription (Latin):
liber arbiti pertres status.
E arbitrii no lib̾tate quantũ ad eumdem
potuit sine adbonũ: siue ad malũ uolũtatiᷤᷤ
suc appetitũ inclipare. ad bonũ quidẽ gritia
te. Prima ergo lib̾tas arbitrũ fuit. posse pec¬
care. ci posse non peccare. sicut ultura erit li¬
b̾tas posse nõ peccare.  nõ posse peccare. Pn¬
ma lib̾tas adbonũ quidẽ adiutoriũ hũit. set
ad malum infirmitatem non hũit. Sictñ
ut nec ad bonum cogeretur: nec ꝯtra malũ
teneretur. Ultima lib̾tas in bono gratiam
babebit. in malo infurmitatẽ non hũit. abebͭ.
Nec solumgratiam inbono adiuuantem.
s c̃ otra malum ꝯfirmantẽ. ad iuuantẽ. ut
sit posse non peccare. ꝯfirmantẽ. ut sit nõ
posse peccare. Media lib̾tas poso pctm quidẽ
ante reꝑationẽ gratiam non ht̃ in bono. s
ĩ firmitatẽ inmalo. Et id cuto mnea ẽ posse
peccare. non posse nõ peccare. posse peccare
quia lib̾tatem habet. sine gratia ꝯ firmãte
son posse non pectare: quia inflrmitatẽ ht si¬

Expanded text:
liberi arbitrii per tres status. De arbitrii vero libertate quantum ad eumdem potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclinare. Ad bonum quidem adjuvanon cogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet si
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ut ⁊⁊ debitũ obedientie sue erga suꝑio¬
tẽ agnosceret et debitũ prouidentie sue er¬
ga infłorem non iguoraret. hoc siquidem
crat semetipm agnoscere ꝯditionẽ. ⁊ ordi¬
nẽ ⁊ debitũ suũ supra se. siuc inse: siue sub
se nõ ignorare. Intelligere qualis factuses¬
set. ⁊ qualit̾ incedere debẽt. quid agere. ꝗd
cauere. siłr hoc totum: erat semetipĩn a¬
gnosceit. Si hoꝵ ꝯnitionẽ ⁊ discretionẽ
homo non huisset: semetipm non ꝯgnouiss.
Ncq preuaricationis hoꝵ postmnodũ reuseiti¬
tisset: si prius ad eoꝵ ꝯgnitionẽ non fuisset
illuminatus. Siaut queritur utrũ homo iam¬
tũc a principio ꝯgnitionem eoꝵ que crita eũ

Expanded text:
mus, ut et debitum obedientiae suae erga superiomus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sciendum tñ est qd̾ illam primam ꝯgni¬
tionẽ hominis quam de creatore suohũit: sic̃
maiorem .⁊certiorẽ illa ꝯgnitiõe que nũc in
solafide ꝯstat u̾acit̾ dicimus ita etiam illa q̃
post modũ m excellentia ꝯtẽplacionis diui¬
ne manifeste reuclabit᷑. minorẽ nice est.s¬
fiteamur. Cognouit ergo creatorẽ suũ hõ.
non tñ ita excellent̾. sicut postea ꝯgnoscere
debuisset: si ꝑstitisse . Sicut enim in obediẽ¬
tia hominis ꝑ subseꝙ̃tem ignorantiam pri-¬
me ꝯgnitioĩ multum ab stulit: sic eidẽ ꝯgͥ.¬
tioni si inobedientia homo ꝑfitiss ꝑ subse¬
quentẽ reuelationẽ płim̃addend̾ fuit. Modũ
biisse creditur: explicare difficile ẽ. excep¬
toco qd̾ diximꝰ. qr ꝑ int̾nam asꝑirationem
uisibilit̾ edoctus: nullatenus de ipõ creatore
suo dubitare potuit. De ꝯgnitioẽ si.
maꝯgnitioẽ sua talem accepisse credi¬

Expanded text:
tur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Modum buisse creditur explicare difficile est, excepto eo quod diximus quod per internam inspirationem visibiliter edoctus, nullatenus de ipso creatore suo dubitare potuit. CAP. XV. ima cognitione sua talem accepisse credi
Abbreviated transcription (Latin):
subicerentur. ⁊ raticẽ illuis regerentur. ut
a quib debuerat obsequiuꝰ accipo: sciret
etiam illis nccͣia prouid̾e. Hanc aũt scientiã
pouidere debuerat. quia homo pect̾ado non
pdidit: idcnrto deus post modũ illũ pscriptu¬
ras suas de huꝰ erudire non curauit. Descĩa
uero anime sola idcuto homo cũ reparatur
audiendus fuit qm̃ solam illam prius pec
nẽ hũisse dubiũ non est. quoniam si pro
uita tp̃ali ꝯẜuanda: in reb transicoriis tam
magnam scientiam accepit: multo magis
prouita eterna adipistenda: excellentiorẽ ⁊
habundantiorẽ incelestib ꝯgnitionemhrẽ
debuit. C ognouit ergo homo creatorẽ suũ.
nonea ꝯgnitic̃e que foris exauditu solo ꝑci¬
pitur: s ea potius que intus ꝑ aspirationẽ mi¬
nistratur. Nonca qua deusmodo acredẽtib
ab sens fi de queritur. set ea qua tũc ꝑ presen¬
tiam ꝯtẽplationis scienti manifestus c̾neba¬

Expanded text:
subjicerentur, et ratione illius regerentur, ut subjicerentur, et ratione illius regerentur, ut a quibus debuerat obsequium accipere, etiam illis necessaria providere. Hanc autem scientiam ovidere debuerat quia homo peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum per scripturas suas de ejusmodi erudire non curavit. De scientia vero animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam prius peccnem habuisse dubium non est. Quoniam si pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea quae potius intus per inspirationem ministratur. Non ea quidem qua Deus modo a credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiam contemplationis scienti manifestius cerneba
Abbreviated transcription (Latin):
sse. s simul ⁊ semel ab ip̃o sue ꝯditionis ex¬
erat. et cogniticẽ sui ut agno sc̾et qd̾ factus
erat. et quod sibi faciendũ erat. De inde ꝯgͥti¬
oẽ̾ quoq illius qd secum fcmerat. ⁊ quid si¬
bide illo et in illo faciendũ crat De reꝵ uisi
biũ esse debet. quantũ indelicet fiuo ad ami¬
me eruditionẽ: suic ad corporalis usus ne¬
cessitudinẽ ꝑtinere uidebat᷑. Nam ⁊iddrto
ipẽ creator non a se aut ab angło aliquo:
singulis quib animalib. s ab hoĩe noĩa
forman uoluit. ũ manifeste ostend̾et. ꝙ ss¬
guloꝵ naturam ⁊ usum. ⁊⁊ officia ex ursita
sibi ratioe homo ꝯguoscit. Que enim p̃pillũ
creata erant: ab illo regenda . ⁊ dispoẽnda
erãt. Er idcnto hoꝵ omium deusillia sciẽ¬
tiã tribuit. ⁊ prouidentiam reliquid. ait
nãq apłs. nũquid curaẽ. deo debob. Curã
deus homini reliquid: ut dñaciom illius

Expanded text:
sse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exsse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exet a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factum erat, et quid sibi de illo et in illo faciendum erat. CAP. XIII. bium esse debet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant, et idcirco horum omnium Deus illi et scientiam tribuit et providentiam reliquit. Ait namque Apostolus: Nunquid cura est Deo de bobus? Curam Deus homini reliquit, ut dominationi illius