comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cisto ꝑmanente in scła scłorum.: Si pietas est.
qua beati sunt mites. qm̃ ipsi heditate possi¬
debunt terram: petamus ut ueniat regnum
euis siue in nosmecipsos ut mitescamꝰ. nec¬
ei resistamus: siue de cȩlo interraᷤ. inda¬
ricade aduentus eiꝰ dnĩ. quo nos gaudebimꝰ
et laudabimꝰ dicente illo. Wenite benedicti
Patris mei. et reliqͣ. In dnõ enĩ inquit pro¬
pħa laudabitur anima mea: audiant
mansueti et iocundent᷑. Si scientia ẽ. qua
ben sunt qui lugent. qm̃ ipsi consola¬
buntur: oremus ut siat uoluntas eius
sicut inglo et interra. quia cum corpus
canquã terra. spiũ tanqͣm celo. summa et tota
pace consenserit: non iugebimus. Nam et¬
nullus alius huiꝰ temꝑ alis luctus ẽ : nisi cum
adũsum se ista confligunt. & cogunt nos
dic̃ẽ. uideo aliam legem in membris meis.
repugnantẽ legi mentis meȩ: et luctũ nm̃
lacrimosa uoce testari. Miser ogo homo quis

Expanded text:
casto permanente in saeculum saeculi. si pietas est, casto permanente in saeculum saeculi. si pietas est, qua beati sunt mites, quia ipsi hereditate possidebunt terram, petamus, ut ueniat regnum eius siue in nosei resistamus, sive de coelo in terras in claritate adventus Domini, quo nos gaudebimus et laetabimur, dicente illo: Venite, benedicti Patris mei, et reliqua . In Domino enim, inquit Propheta. laudabitur anima mea; audiant mites et iucundentur. si scientia est, qua beati sunt qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur, oremus, ut fiat uoluntas eius sicut in caelo et in terra, quia, cum corpus tamquam terra spiritui tamquam caelo summa et tota pace consenserit, non lugebimus. nam nullus alius huius temporis luctus est, nisi cum aduersum se ista confligunt et cogunt nos dicere: uideo aliam legem membris meis repugnantem legi mentis meae, et luctum nostrum lacrimosa uoce testari: miser ego homo; quis
Abbreviated transcription (Latin):
alitum ueratur : sic̃ scripturȩ apperiendo
et disserendo animã pascunt: potus autẽ
ꝑatus sic̃a ẽ. transit incorpus: ut isto temꝑe
panis sit u̾itas. cũ quotianus panis dr̃: tunc
autem potus. cum labore nullo disputãdi
ꝙ sermocinandi qͣsi frangendi  mãdendi
opus erit : s solo austu sincerȩ ac ꝑspicuȩ ũi¬
tatis. Ꝙ peccata nunc nob̃ dimittuntur. et
nunc dimittimꝰ: quȩ har̃. uii. reliquar̃. scd̃a
peticio ẽ: Tunc autẽ nullaerit uenia pecca¬
toꝵ: quia nulla peccata et temptationes.
quȩ demꝑalem istã uitam infestant. Non
autẽ erunt. cũ ꝑfectum erit qd̾ diccum est:
abscondes eos in abscondito uultus cui. Et
malum ã quo lib̾ari optamus. et in issa
lib̾atio amalo ad hanc utiq uitã ꝑtinet:
quã et uisticia dĩ mortalẽ meruimꝰ. et uñ
mͥ septenariuis iste numerus. harum peci¬
cionum. congruere illi septenario numero:
ex quo dotꝰ iste sermo manauit. Si enim

Expanded text:
alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt. Potus autem paratus, sicuti est, transit in corpus, ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur; tunc autem potus, cum labore nullo disputandi et sermocinandi, quasi frangendi atque mandendi, opus erit, sed solo haustu sincerae ac perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimittuntur, et nunc dimittimus, quae harum quatuor reliquarum secunda petitio est; tunc autem nulla erit venia peccatorum, quia nulla peccata. Et tentationes temporalem istam vitam infestant, non autem erunt cum perfectum fuerit quod dictum est: Abscondes eos in abdito vultus tui . Et malum a quo liberari optamus, et ipsa liberatio a malo ad hanc utique vitam pertinet, quam et justitia Dei mortalem meruimus, et unde mihi septenarius iste numerus harum petitionum congruere illi septenario numero, ex quo totus iste sermo manauit. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
siue omĩa simul. ipsa ꝑfectioẽ niȩ̃ beatiui¬
nis. et ideo scłi terminatione complebiar:
tam̃ omĩa driam ȩt̾̃num manebunt Pa
ergo ista tria comfummata atq cumulit:
m illa uita quȩ nob ꝓmittitur. Reliquaiũ
iiiͦiͬ. quȩ pecimus: ad temporalem istã utã
ꝑtinere michi uidentur. Quor̃ primum:
panem nrm quotidianũ da nob hodie.
hoc ipso enim quod dictus ÷ quotidianus
panis. siue sp̃alis significetur. siue s atda¬
mento. aut inuictu isteͦ uisibili ad hoc
tempus ꝑtinet. quod appellauit hodi
Non quia spãlis cib nonẽ. sempitͣns
s quia qͣui quotidianꝰ dictus ẽ. in sci¬
turis. suie in strepitu sermonis. stues
busq temporib signis eribetur animȩ
Que omĩa tunc utiq non erunt cum
om̃s erunt docibiles dõ: et ipsam mnd¬
fabilem lucem ueritatis. non motu corporũ
significantes: s puritate mentis haurientes.
Nam sortasse ꝓpterea panis dictus ẽ. ñ potꝰ.
quia panis frangendo atq mandendo iN

Expanded text:
imul, ipsa perfectione nostrae beatitudinis, et ideo saeculi terminatione complebitur, tamen omnia tria in aeternum manebunt. Naergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur. Reliqua vero quatuor, quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur. Quorum primum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Hoc ipso enim quod dictus est quotidianus, panis spiritalis significatur, sive in sacramento, aut in victu isto visibilis, ad hoc tempus pertinet, quod appellavit hodie: non quia spiritalis cibus non est sempste, qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae. Quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt docibiles Dei, et ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo in
Abbreviated transcription (Latin):
tatem impleuit: ita et in femina que iuides¬
ponsata ẽ. Celum enĩ et t̾ra conuenient᷑ aiͥ¬
telligitur quasi uir et femina: qm̃ terra e¬
lo fecundante fructifera ẽ. Quarta peticiꝵ.
panem nrm̃ quotidianũ da nod̃ hodieli
nis quotidianꝰ. aut ꝓ his omĩbus dicaisa
quȩ huius untȩ necessitatem sustentant &
quo cũ p̃ciꝑet ait. nolite cogitare decrasina
mini escã quȩ non corrumpitur: & ilas¬
Et uiuo. Ego sum paruis uitȩ qui de celodis¬
cendi. Sed horum trium quid sit ꝓbabiltus:
consid̾ari potest. Nam forte quispiã mouetꝰ.
cur oremus ꝓ his adipiscendis quȩ hiticita
sunt necessesaria. ueluti ẽ. uictꝰ et ceguind¬
tum: cũ ipse dominus diciͣt. nolite solit

Expanded text:
ntatem implevit, ita et in femina, quae illi desntatem implevit, ita et in femina, quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur quasi vir et femina, quoniam terra coelo fecundante fructifera est. Quarta petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Panis quotidianus aut pro his omnibus dictus est quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praecipit, ait: Nolite cogitare de crastino. amini escam quae non corrumpitur. Et illud: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probatissimum considerari potest. Nam forte quispiam moveatur cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicit: No
Abbreviated transcription (Latin):
reseruant᷑. incertũ est quo aĩmo fiat. cum
possit simplici corde fieri. possit et duplici:
oportune hoc loco subiec̃. Nouite iudicare.
ne udicet᷑ de uob̃: in qͦ enĩ iudicio & rełqua:¬

Expanded text:
reservantur, incertum est quo animo fiat, cum reservantur, incertum est quo animo fiat, cum possit simplici corde fieri, possit et duplici, opportune hoc loco subjecit: Nolite judicare, ne judicetur de vobis: in quo enim judicio ju
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm̃ qui datus ÷ nob̃. In cõmemoratiõe
autẽ tribulationũ. ac laborum suoꝵ id̾e apłs
nõ tantũ in carcerib et naufragiis atq huiꝰ¬
modi multis molestiis: s ȩciam in fame et
siti. in frigore et nuditate. se laborasse cõme¬
morat. Qd̾ cũ legimus. nõ existimemꝰ dnĩ p̃¬
missa aitubasse. ut famem acsitĩ et nuditadem.
pateret᷑ apłs. querẽs regnũ et iusticiã dĩ cum
dictum sic nob̃. querite pͥmum regnum dei.
et iusticiã eius. et hȩc omĩa apponent᷑ uobis:
qͣndo qͥdẽ ista sic̃ adiutoria noũ ille medicus.
cui semel nos totos cõmisimus. ꝙ a quo habe
do apponat. qͣndo detͣhat. sic̃ nob̃ uidicat
expedire: qͦs ad cõsolandos et exercẽdos in
hacuita & pꝰ hãcuitã in ꝑpetua requiȩ stabi¬
liendos atq firmandos gub̃nat & dirigit..
Nõ enĩ et homo cũ plerũq uim̃to suo cibaria
detͣhit. illud cura sua deserit ac non potius
futurũ. uł si causa nõ ÷ quare illa inpẽdas

Expanded text:
Spiritum sanctum qui datus est nobis » . In commemoratione autem tribulationum ac laborum suorum idem apostolus non tantum in carceribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnum et justitiam Dei, cum dictum sit nobis, Quaerite primuet justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis: quandoquidem ista sicut adjutoria novit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemuando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolandos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit. Non enim et homo, cum plerumque jumento suo cibaria detrahit, deserit illud cura sua, ac non potius futurum, vel si causa non est quare illa impendas,
Abbreviated transcription (Latin):
Simulat emꝰ ustũ nõ exibet : quia cocum
puictum inlaude hominum pouit quam
possunt etiũ simulanter ꝑciꝑe: dũ falliuant
eos quibus uidentur boni ab eisq audra¬
tuir. S tiles ab inpectore aordis do mentoẽ
non capiunt: nisi fallatiȩ supplicum
hominib: in quit ꝑoeꝑunt meriem.

Expanded text:
simulat enim justum, non exhibet, quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes accipere, dum fallunt eos quibus videntur boni ab eisque laudantur. Ergo tales ab inspectore cordis Deo mercedem non capiunt, sed fallaciae supplicium. Ab homini
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid procedit tanto ẽ. laudabilius: quan¬
tohumanas laudes non desid̾at. Cauete ergo
inquit facere iusticiã urãm coram hominibus:
ut uideamini ab eis. idẽ. cauete hoc animo uis¬
te uiuere. et ibi constituere bonum urmͣ: ut
uos uideant homines. Alioquin mercedem ñ
amini: sed si propt̾ea uiste uiuatis: ut ab homi¬
nib uideamini. Nam ubi erit quod in pͥnci¬
pio sermonis huius dictum ẽ. uox̾ estis lux
mundi. non potest ciuitas abscondi et reliqͣ¬

Expanded text:
quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanquidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem nonamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi supe
Abbreviated transcription (Latin):
placet quam tibi: nisi quia recte uiuis ȩtiam
sinemo laudaret: ipsamq laudem tuam tuͣc
intelligas utilem eẽ. laudantib: si non te
ipsum intua bona uita s: deum honorent:
cuius scĩssimum templum ẽ. quisquis uiuiͭ
bene. ut ullud impleatur quod ait .alauit :
in dnõ laudabitur anima mea. audiant mi
mundum non intueri in recte faciendo lau¬
des hominum : et ad eas referre quod recte
facis. idẽ. ꝓpt̾ea recte facere aliquid. ut homi¬
mbus placeas. Sic enim ȩtiam simulare bo¬
nuim libebit. si non attenditur nisiut hõ
laudetur: qui qm̃ uid̾e cor non potest.
potest ȩciam faisa laudare: quod qui
fatiunt. idẽ. qui bonitatem simulant: dupli¬
ci corde sunt. Nonergo habet simplex cor idẽ.
mundum cor. nisi qui transcẽdit humanas
laudes. et illum solum intuetur cum recte ui¬
uit: et ei placere ititur. qui conscientiȩ solus
inspector ẽ: de cuius conscientię puritate

Expanded text:
placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mea; audmundum non intueri in recte faciendo laudes hofacis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate
Abbreviated transcription (Latin):
ISORICORDIAM usq
ad cuius tractationem liber
primus terminum accepit.
sequitur cordis mundatio:
uñ iste sumit exordium:
udis autem mundatio ẽ. tanquam ocłi quo
idetur ar̃: cuius simplicis babendi tantam
duram eẽ. oportet: quantã eius rei dignitas
lugitat. quȩ tali ocło consspici potest: huicaũ
Nsomagna ex parte mundato. difficile ẽ nõ
sibripere sordes aliquas de his reb quȩ ipsas
iiãs bonas actiones cõmitari solent: ueluci est
lius humana. Siquidem non recte uiuere. ꝑ¬
inciosumẽ. Recte audem uiuere & nolle lauda¬
ri. quidẽ. aliud quam in unicũ ẽẽ. reb huma¬
nis. quȩ utiq tanto sunt miseri or es. quanto
minus placet recta uia hominum: Si ergo
uter quos uiuiss de recte uiuentem non lauda¬
uennt: illi in errore sunt. Si autem laudaũ¬
int. tum ꝑiculo: nisi tam simplex cor habue¬
nset mundum. ut ea quȩ recte facis noN
ppter laudes hominũ facias. magisq illis rec¬
de laudantib gratułis: quib id quod bonũ ẽ.

Expanded text:
isericordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, veluti est laus humana. Si quidem non recte vixere, perniciosum est: recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placet recta vita hominum? Si ergo inter quos vivis, te recte viventem non laudaverint, illi in errore sunt: si autem laudaverint, tu in periculo; nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis, non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus id quod bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
uluo propħicũ. P aratum cormeum ds̃. para¬
tum cormeũ. Multi enim alt̾am maxillam
prebe nouerunt: diligere uero illum a quo fe¬
riuntur ignorant. At uero ipse dominus qui
utiq precepta quȩ docuit pͥmus impleuit:
ꝑcutienti se in maxillam ministro sacerdotis
ñ solum p̃buit alt̾am: s insuꝑ dix̃. simale
locutus sum exprobra de malo. sibñ. qͥd me
cedis: Non tam̃ ido paratus corde non fuit.
nõ solum nimaxillã ast̾am cedi ꝑ salute
omĩum: C ȩciam toto corpore crucifigi:¬

Expanded text:
illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paraillud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi
Abbreviated transcription (Latin):
qmipedealbatus. ui. pocriss ẽ: io: simulatio.
fatrdotalẽ preferens dignitatem: & sbhoc
nomine tanꝗͣ. cindido tegnune. int̾iorem
qsi luteã durpitudinẽ occuitans. Nam qd̾
humilit itis fuit: mirabilit̾ custodiuit eũ ei
dicent᷑. Principem sac̾dotũ maledicis: Res¬
pondit. Nesciui fr̃s. quia pͥncepsẽ. sic̃dotũ.
Scriptum ẽ enim. Principẽ poplitune
maledices. Ubi ostendit quanta tranquilli¬
tate alud dixisset. quod iratus dixisse inde¬
batur: quod tam etto tãmaniuete respondit.
quod ab indignantib: &e ꝑturbatis fieri non
potest: & in eo ipso intelligentibꝰ uerũ dix̃.
Plrsau qua princeps ẽ. cucdotum tanquã
si diceret. E go alium sciui principem sacerdo¬
tum: ꝓcunis nomine ista sustineo: cui maledi¬
cere fas nonẽ: & cui uos maledicins. cum in me
nichil aliud quã erus nomen odistis. Sic ergo
oportet ñ simulate ista insutare.. s in ipso
coede eẽ ad omĩa preparatũ: ut possit canere

Expanded text:
quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere
Abbreviated transcription (Latin):
homaines nomen xp̃ianum sitaceret de dignita¬
it quam habebat in scło: ñ preb̾et alteram
muxillam cedentib dextͣm. Non enĩ dicendo
auis romanus sum. ñ erat paratꝰ hoc in se cori¬
tempni qd ꝓ minimo abebat. ab eis qui in illo
nom̃ ta preciosum & salutare contempserant:
Hunquid enim id̃o minꝰ postea uincula dosauit.
que ciub romanis non licebat imponi: aut
quenquã de hac inuiria uoluit accusare : & si
quiei ꝑꝑter ciuitatis romanȩ nom̃ peꝑcerunt.
non tam̃ ille idõ non prebuit quod ferirent:
cum cosatanta ꝑuersitate corrig̾e cupierit
panentia sua. quos uidebat in se sinstras par¬
tes magis quam dextras honorare. Illud enĩ
tantum adtendũ quo animo faceret omĩa: ꝗͣ
bemuole & clement̾ meos. a quib ista patiebat᷑.
Namet pontificis uissu palma ꝑcuissiis. quod
contumeliose iusus ẽ dicere. cũ ait. ꝑcutiet
te dñs paries dealbate: minꝰ intelligentib
comueuĩ sonat. Intelligenti ũ prophia ẽ. Pariẽ

Expanded text:
ignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͣ. Noli inquit uelle inocescere s sit ypo¬
critȩ. Danifestum ẽ. aũ y pocritas nõ quod
odis p̃cendunt hominum. id etiam corde gestire
Sunt enim ipocritȩ simulatores. tanqͣm
ꝓ nunciatores ꝑsonar᷑ alienar̃: sic̃ in teat᷑¬

Expanded text:
. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theat
Abbreviated transcription (Latin):
crificiũ : Beatigͦ misericordes. quia s
miserebit᷑. S iam cõmode fieri pios
hic lector tam longo uolumine fosa¬
tus. respiret aliquantulum: et all
tera reficiat. in alio libro considal¬

Expanded text:
6: Beati ergo misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sed jam commode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consid
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos od̾unt. et orandum ꝑhis qui nos ꝑse-¬
cuntur: ut ꝑ quibꝰdam ȩciã frm̃ peccatis in¬
telligatur. non p̃ceptum eẽ. ut oremus: ne per
inꝑiciam nr̃am duina scriptura quod fieri nõ
potest a se dissentire uideatur: sed utrum
sieut ꝓ quibusdam non ẽ. orandũ. ita ȩtiam
contra aliquos orandũ sit: nondum satis ap¬
paruit. Generaliter enim dictum ẽ. benedi

Expanded text:
his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
interẽ. qͣli penicentiȩ ignoscat d̾s. Auticĩ
multo cicius se fatentur peccasse. atq tos
succensent ut uehem̃der se peccasse nollẽc
tam̃ animãm adhumiliandum et obtera
quam mentis affectionem ꝓpter peccitins¬
nitudinem iã de damptione illos hab̾e cite¬
dum ẽ. Et hoc ẽ. fortasse peccare in sp̃m scm̃¬

Expanded text:
interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obtempeQuam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fortasse peccare in Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
solem uis acciꝑe ñ solum hominum s etiam
pecaorum corporeis ocłis propalatum: et istã
pluuiam qua fructus gignuntur. qua
tionem coporis dati sunt. Quod ptibos
telligi exutimo ut ille sol spũlis nondous
nisi bonis et scĩs. quia et hoc ipsumẽ quh.
los nguificabat uinea. de qua dictum e. r

Expanded text:
solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur, nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod malos significavit vinea, de qua dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
et adoptamur in regnum dĩ: non tanquam alieni
s tãꝗͣ ab illo facti et creati. bocẽ. conditi. ut unum
beneficium sit quo nos fecit eẽ. ꝑ omĩpoten¬
tiam suam. cum ante nichil eẽmus: alterum
quo ailoptauit. ut cum eo tanꝗͣ. filii uitam
etͣnant ꝓ nrã participatiõe frueremur. Itaq
non ait facite ista quia estis filii. s. facite isti
ut sicis filii. Cum autem ad hoc nos uocat.
ꝑ ipsũ unigenitum: ad similitudinẽ suã nos
uocit. Ille enim sic̃ consequent dicit solem suũ
oriri facit suꝑ bonos & malos: ꝙ pluit super
uistos ꝙ iniustos. Siue solem suũ non istum
carneis ocłis uisibilem accipias .s. illã sapien¬
item dr. ortus ẽ michi iusticiȩ sol & iterum
uob̾ autem qͥ timetis nom̃ dñĩ. orietur sol
iusticiȩ: ut ȩtiam pluuã accipias irrigationẽ
doctrinȩ u̾itatis: quia et bonis et mal apparuit
& bonis et mał euangłi zatus ẽ. xp̃c: siue istũ

Expanded text:
et adoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, et adoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati, id est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum, non istum carneis oculis visibilem accipias, sed illam sapienitem dicitur: Ortus est mihi justitiae sol. Et iterum: Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae . Ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia et bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ꝑsecutus. Quis ergo conuincit martires
scõs. nontalem suam uindictam a domino esse
deprecatos: cum ȩciam finem huius scłim quo
in quo tanta exicia ꝑtulerunt. ad suam uin¬
dictam potuerunt uibenter optare: Quod qͥ
orant. & ꝓmnimicis suis orant qui sanabiles st̃.
& contra illos non orant qui insanabiles eẽ. uo¬
luerunt: quia deus quoq puniendo illos
nonẽ. maliuolus tortor: s iustissimus ordi¬
nator. Sine ulla ergo dubitatione diligamꝰ
inimicos nrõs. benefaciamus eoͥs qui nos odunt.
qui in cęlisẽ. ex illa regula intelligendum est:
qua et ioħs dicit. dedit illis potestatem filios
dĩ fieri. Unus enim naturalit̃ filius ẽ: qui
nescit omĩno peccare. Nos autem potestate.
accepta efficimur filii: in quantum ea quȩ
ab illo precipiuntur implemus. Wñ aposto¬
lica disciplina ad optionẽ appellat. qua in ęõia
heditate uocamur: ut coheredes. xpi ẽẽ. possi¬
mus. Eilii ergo efficimur regenatione spãli

Expanded text:
cutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus his qui oderunt nos, us sententiae ex illa regula intelligenda est qua et Joannes dicit: Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius Dei est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus. Filii ergo efficimur regeneratione spiritali,
Abbreviated transcription (Latin):
sonat: nisi aliqͥd ei mali euenturum. m̃ito infide¬
litatis: qͦd futurũ dñs ñ maliuolentia optabat.
s diuinitate cernebat. Et apłs nonait reddat :
s redaet illi dominus iuxta oꝑa eius. Qd̾
ũbum p̃minciantis ẽ : ñ in precantis : sic̃ et
de illa y. pocrisi iudeorum de qua iam dictum
ẽ. cui conũsionem inminere cernebat dixit:
ꝑ eutiet de adominus paries dealbate. s iophȩ aut̃.
maxime solent figura in precantis futura pre¬

Expanded text:
sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidesonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet illi Dominus secundum opera ejus: quod verbum praenuntiantis est, non imprecantis. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura pr
Abbreviated transcription (Latin):
& in propħis inueniuntur multe inp̃cationes
adũsus inmicos: quę maledictiones putant᷑.:
sic̃ ẽ illud. Fut mensa eorum in laqueum. & ce¬
tera quȩ ibi dicuntur. & illud. fiant filii eius
pupilli & uxor eius uidua. & quȩ alla uel supra
uł infra in eodem psalmo: in ꝑsonam iudȩ per
propħam dicuntur. Multa alia usq quaq in
scripturis repperiuntur: quȩ uidẽnt᷑ ẽẽ. contra¬
ria & huic pͣcepto domini. & illi apostolico qͦ ait.
benedicite & nolite maledic̾e: cũ et de domino
scriptum sit: quod maledixerit ciuitatib quȩ
u̾bum non acceꝑunt: ꝙ. memoratus apłs de
quodã ita dixerit: reddet illi dñs scđm opera
illius. S hȩc facile soluuntur quia et propħa
ꝑ inprecationẽ qͥd eẽt fut᷑um cecinit. nõ obtãtis
uoto: s spu pͣuidentis. Ita et dominꝰ. ita et apłs
quamqͣm in horum etiam ũbis ñ hoc inuenitur
quod optaũunt : s quod p̃dixerint. Non enim
cum ait dominus. uẽ tibi capharnaum aliud

Expanded text:
is inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia usquequaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit, Reddet illi Dominus secundum opera illius . 72. Sed haec facile solvuntur, quia et Propheta per imprecationem quid esset futurum cecinit, non optantis voto, sed spiritu praevidentis; ita et Dominus, ita et Apostolus: quanquam in horum etiam verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Potest enĩ fieri ut discedat ea causa qua
dominus ꝑmisit. Aut si femine licet uirum
dimitt̾e. ętiam pret̾̃ causam forncationis
& non licet uiro: quid respondebimꝰ de hoc
quod dixit poffius: et uir uxorem nedimit¬
tat quare non addidit excepta causa forni¬
cationis quod dominus ꝑmitcit. nisi quia
similem formam uult intelligi. ut qui&¬
serit. quod causa fornicationis ꝑmiteds
maneat sine uxore: aut reconciliet᷑ un.
Non enim male reconciliaret᷑ uir llimi¬
eri: quã cũ lipidare nemo aus eet. dicit mo
dicit non licet dimitt̾e uxorem nͥ causa fo¬
cationis: cogit retineri uxorẽ s causa fu¬
cationis non fuerit. Si autem fuerit. o
uiri mordem nupsserit rea ẽ: si potest mart
uirinupserit. non ẽ. rea. Non enim uisdles
nub̾e: s:. ꝑmissa. Sigͦ par forma ẽ. in istnit
conuigii intͣ uirum et mulierem usq a
s mulier siergo simił forma ẽ: non opor

Expanded text:
ri. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua ri. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogviri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo et, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet
Abbreviated transcription (Latin):
que nonẽ. demꝑi obnoxia. Probac enim ui¬
ta positaẽ. anima. de qua ibi dictum est.
qui non od̾it insuꝑ anmam suam: non po¬
Nonne anma plus ẽ. quam esca. idẽ. hȩcui¬
ta cui nesessaria ẽ. esca. Et quod dicit an
mam suam ponat ꝑ ouib suis: hanc utiq ui¬
causa fornicationis ꝑmittat dimittiuxorẽ.
quadenus hoc in loco intelligenda sit fornca¬
tio: utrum quousq intelligunt om̃s. idest.
ut eam fornicationẽ credamꝰ dictam. quȩ
in stupris cõmittitur: an quem ad modum
scripture solent fornicadionẽ uocare. sicut
sic̃ supͣdictum ẽ. omẽm illicitam corrupti¬
onem: sicut ẽ. idolatria uł auaritia ÷ ẽxeo
iam omĩs trangressio legis ꝓpter illicitam
concupiscentiã: sed consulamus apłm. ne
aliquid demere dicamus. His qui sunt in
conuigio inquit. precipio non ego sed dominꝰ.:
uxorem a uiro non disced̾e. qd̃ si discesserit
man̾e innuptam: aut uiro suo reconcilia¬

Expanded text:
quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim viquae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non poNonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vicausa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconcilia
Abbreviated transcription (Latin):
iuigis erit: qui nos de ꝓstitutione huiꝰus scłi
sui sanguinis effusione lib̃auit. Necesse est
ergo ut od̾it ea quȩ transeunt discipłs. xpĩ.
in his quos secum ad ea uenire desid̾at quȩ
semꝑ manebunt: & tantomagis hoc in heis
lod̾it. quantomagis eos diligit. Pocest gͥ
xpĩanus cum coniuge concordit᷑ uiuere:
siuie indigentiã carnalem cum ea supplens.
quod scđm ueniam nõ scd̃m imꝑtum dicit
apłs: siuic filiorũ ꝓpagationẽ qd̾ iam non¬
nullo gradu potest eẽ laudabile stue frat̾nam
societatem sine ulla corrt corporum com¬
mixtione babens uxorem tanquam nõ habẽs.¬
bens: quod ẽ. in coniugio xpianorum excellẽ¬
tissimum atq sublime: ut tam̃ od̾it in eano¬
men temporalis necessitatis. et diligat spem
sempit᷑nȩ beatitudinis. Odimus enim sine
dubio quod certeut aliqͣndo non sit obtamꝰ:
sicut istam ipsam uitam. quam temporalem
sinon odissemus: quȩ ñ desid̾aremus fut᷑ im

Expanded text:
jugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi jugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram,
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem accepta angłica inmutatioẽ
que scĩs ꝓmitcitur. secũ ibi uiuere uellet:
tam uebement̾ se iduelle. quam illud nolle
respondebit. Sicinuenit᷑ bonus xp̃ianus di¬
ligere in una femina creaturam dĩ quam
reformari & renocari desid̾at: odisse autem
conuĩctionem copulationẽq corruptibilem
atq mortalẽ: Hoc ẽ. diligere in ea qd̾ homo
ẽ: odisse quoduxor ẽ. Ita etiã diligit inunicũ
non inquantũ inimicus ẽ. s inquantũ homoẽ:
ut hoc eiuelit ꝓuenire qͦd sibi. idẽ. ut ad regnũ
cȩlorum correctus renouatusq ꝑueniat: Hoc
et de patre et de matre et ceteris uinculis san¬
guinis intelligendũ ẽ. ut in eis od̾imus qd̾
genus humanum nascendo et morientdo sor¬
titum ẽ: diligamus autẽ quod nob̃cum po¬
dest ad illa regna ꝑduci: ubi nemo dicit pat̃
meus. s oñs uni dõ dõ pater nr̃. nec mater
simul nob̃ inunum redactis. qͣsi unius con¬

Expanded text:
resurrectionem accepta angelica immutatione resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater simul nobis in unum redactis, quasi unius con
Abbreviated transcription (Latin):
modi necessitates demporales: non ẽ. inquit
uideus neq grecuis. neq masculus. neq fe¬
mina. neq seruus neq liber: sed omĩa et in
om̃ibus xp̃c. Et ipse dominus dicit. In resuͭ¬
rectione enimneq nubent neq urores ducẽt:
s erunt sic̃ angłi incęlis. oportet ergo ut
quisquis illius regni uitam iam hic medi¬
dari uoluerit: od̾it non ipsos homines. s
istas necessitatius s temporales. quib ista que
transitura ẽ. uita fulcitur: quȩ nascendo.
moriendo ꝑagitur. Quod quinon odit ::
nondum amat illamuitã ubi nulla erit
condicio nascendi. atq moriendi: quȩ co¬
pilat terrena coniuigia. Ita si aliquem
bñ xpĩanum qui tamen babet uxorem. quamuis
cum ea adbuc filios generet interrogem. utrum
in illo regno hab̃e uelit uxorem: memor utiq
certe aliquo amore suspensus: cum exetra¬
cione respondebit uebement̾ id nolle. Rur¬
sus suntͣrogem utrum urorem suã post

Expanded text:
smodi necessitudines temporales. Non enim est smodi necessitudines temporales. Non enim est Judaeus, neque Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post
Abbreviated transcription (Latin):
iem et uxorem et filios et frẽs. et sorores.
nsuꝑ et animam suam: non potest meus eẽ.
discipłs. Uideri enim potest contrarium.
mmus intelligentib. quod bicuetat dimit¬
tuxorem excepta causa fornicationis: alibi
autem discipłm suum negat esse. posse quem¬
quam qui non od̾it uxorem. Quod si ꝓpt̃
concubitum diceret. non etiam patrem et
matrem. & fr̃s & sorores. in eadem condicione
poneret. S quam uerum ẽ. quod regnum
glorum patitur uim: & qui uim faciunt
diripunt illud. Quanta enim ui opus est.
ut homo diligat inimicos. et od̾it patrem
& matrem. et uxorem. et filios. et frẽs: Utrũ¬
q enim uibet: qui ad regnum celorum uo¬
cat. Et quomͦ hec non sint contraria inter se:
ipso duice ostend̾e facile ẽ: sedea intellecta
implere difficile ẽ: quanꝗͣ. hoc. eodem ipso
adiuuante facillimum: Regnum enim
et̾numꝰ quod discipłos suos quos etiam fr̃s
appellat. uocare dignatus ẽ: non habet huiꝰ¬

Expanded text:
trem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, trem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet huju
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in ea ñ suum consiliũ. sicut et in no¬
nullis monitis: s p̃ceptum dñ iuba
ostendit cumait. Eis autem qui coni¬
erem a uiro non disced̾e. Qͦd si discessert.
mañe innuptam aut uiro suo reconclia
& uir uxorem ne dimittat. Credo sire
forma ut si dimiserit ñ ducat alian:
reconciliet᷑ urori. Fieri enim potest ia
mittat urorem causa fornicationis. a
dominus exceptã eẽ. uoluit. Iam ira
si nec illi nub̾e conced̾etur uirosuo aq
recessit. neq huic alteram ducere miul
uxore quam dimisit: multominus ti
illicita cum quibꝰ libet stupͣ cõmiter
Beatiora sane coniugia iudicanda sui
quȩ siuie filiis ꝑcreatis. siue ȩtiam ste
terrena prole contempta. continentu
int̾se pari consensu seruare potuens
solet sollicitare animum paruulorum. qui
cimen scd̾m precepta xpĩ iam uiuere gestiuĩt:
quod alio loco ipse dominus dicit. Auisquis
nuit adme. ꝙ non odit patrem suum & ma¬

Expanded text:
et in ea non suum consilium, sicut in nonet in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui erem a viro non discedere . » « Quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero si nec illi jubere concederetur, vivo viro a quo recesserit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreandis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerinsolet sollicitare animum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
cumq dimiserit uxorem suam excepta
forncationis causa: facit eum mechari.
ce iqui desolatam ã uiro durerit: mechat᷑.
Nonenim qui precipit dari libellum re¬
pudii. hoc precipit ut uxor dimittatur:
sed ioi. qui dimiserit inquit. det ei libel¬
lum repudii: ut iracundiam temerariã
ꝓicientis uxorem. libelli cogitatiodem¬
peret. Qui gͦ dimittendi moram que¬
siuit: significauit quantum potuit
duris hominib se nolle discidium:
Et idõ ipse dominus alio loco de hoc
interrogatus: ita respondit..
Hoc moy ses ꝓpter duritiam urãm fat
Auantum uisenim durus eẽt. qui re&s
dimitt̾e urorem: cum cogitaret libelbo
pudii dato. iam sine ꝑiculo eam posseat
nube: facile placaretur. D ominis ega a
illud confirmandum ut non facile urr
dimittatur. solam causam fornications
soluta ẽ. auiro: Cuius rei apłs paulusa
minum ostendit: qui tam diu obseruai¬
dam dicit. quamdui uir eius uiuit.
autem mortuo. dat nubendi licentan
Hanc enim ȩtiam rogulam ipse tenut.

Expanded text:
em suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationissoluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit,
Abbreviated transcription (Latin):
potest: et cui denegau̾is qd̃ petit: indiadũ
ipsa iusticia. ut non eum inanem aimitas sta
omĩ petenti de dab̃: qͣmuis non semꝑa pura pe¬
tit dab̃. Et aliqͣndo melius aliqui adi. t̃
uult ate mutuari. ne adu̾slis fucris: dainũ
referrendum ẽ. Hy larem enim datorem aligit
d̾̃s. Mituatur autem omĩs qui accipit. an
ds̃ plura resticuat : omĩs qui beneficum
tat fenerat᷑ aud non placet acciꝑe me¬
tem. nisi eum qui accipit redditurꝰ: a
ꝗt plerumq homines qui ꝓposito diumo p̃mio.
donare parati sunt: ad dandum quod mutuum
pauir pigri fiunt: quasi nichii recepturia dõ.
asnrem quȩ datur ille qui accipit exoluat:
ql ete it.aq ad hoc beneficu tribuendi genu.
as diuina hortatur auctoritas dicens. & qui
huerit ate mutuari ne adũsatus fueris.
at̃. ne ꝓpterea uoluntatẽ alienes ab eo qui petit.
quiã peccunia tua uacabit. & deus tibi note

Expanded text:
potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquidt a te mutuari, ne aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam ordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, iEt plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non
Abbreviated transcription (Latin):
restituinon possint nisi uindicta: scd̾m
quod positum ẽ. de uestim̃to omĩa signifi
auferri. ut uindicta debeatur: t̃ciimua
ex utroq confectum sit. ut et sinc unuies
oy cum umdicta posit resticui. Nans p
indebitam iuolent̾ exig̾e sine ulo indie
acut facit qui angariat hominem inpsi
omib generib inuiriarum: domin dr
patientissimum & misericordissimũ. ea
ra ꝑferenda paratissimum animũ rpũmã
nisi ȩtiã prestes beneficium quantumpts
consequent̾ adiungit et dicit. Omĩ ptai
dã. & qui uoluerit mutuart atẽ: ne ait
fueris. O mĩ petenti inquit. non pmĩa pton
ut io des. quod dare honeste & iuste poces
Quidsi enim peccuniã petat. qua innartn
conet᷑ oppͥmere: Quid si postremo stuprua re¬
tat: S ne multa ꝑsequar. quȩ sunt mage¬
rabilia: id ꝑfecto dandum ẽ. quod naecatix
alti noceat. qͣ tum sciri aut credi abhture

Expanded text:
restitui non possint nisi vindicta: secundum restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbomnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christianisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine