comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei que dantur electis ẜ ꝓpõi
est ⁊ ĩcipere credere ⁊ infide
rare: siõ tanta rationũ atq auc¬
loritatũ ꝯtestatione probauimꝰ
hec inquã dei dona. si nulla est
p̃destinatio qũa deffendimus:
nõ p̃sciuntur a deo. p̃sciunt᷑¬
aũt. hec est gͥ p̃destinatio qũa
deffendimꝰ. unde aliqñ eadẽ p̃¬
destinatio significatur ⁊̃ nõie

Expanded text:
Dei, quae dantur electis secundumest et incipere credere, et in fide rare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non pautem. Haec est igitur praedestinatio, quam defendimus. Unde aliquando eadem praedestinatio significatur etiam nomine
Abbreviated transcription (Latin):
uerat usq infineur: multi enm pꝰ¬
sint hr̃e nullus admittere. Neꝙ.
enĩ metuendũ est ne forte cũ ꝑse¬
uerauerit hõ usq in finem aliqͣ
moo mala uoluntas oriatiur ne
ꝑseneret usq nifinẽ: Hoc gͦ dei
donũ supplicrt̃ emereri pot̃. s
cũ data fuerit amitti ꝯtuna¬
cit̃ non pot̃. Cũ enĩ ꝑseueraue¬
rit quisq usq infine̾: n hoc
donũ pot̾ amitiere. nec alia que
poterat añ finẽ. Qũõ enĩ pot̾̃a
qd̃ posset amitti. Dicat mͥ quis
audet utrũ deus dare ñ possit
qd̾ a se posci ĩ pauit. Hoc certe
qui sapit ñ dico desipit s insa¬
nit. Imꝑauit aũt deus ut eiscĩ
enis dicant orantes ne tios infas
intep̃tatõnẽ. Quisquis gͥ exau¬
ditur hoc posbens: ñ infercur
in ꝯtumatie tep̃tationẽ. qua pꝰ¬
sit uł dignus sit ꝑseneranciã
sc̃ĩtatis a matere. At enĩ uolũ
tate sua quisq deserit deũ. ut
merto deserat᷑ a deo. Quis aũt ne¬
gauerit:Si id̾o petimꝰ ne infer¬

Expanded text:
lti eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest, sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest quod posset audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amiteum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne infer
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dixit qui audit u̾ba mea
tantũ. s addidit dicens qui
audit u̾ba mea ħ: satis ut arbi¬
tror significauit ħ uerba que
in monte locutus est. tam ꝑ¬
fecte instruere uitã eoꝵ qui uo¬

Expanded text:
non dixit: Qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens: Qui audit verba mea haec, satis, ut arbitror, significavit haec verba quae in monte locutus est tam perfecte instruere vitam eorum qui vo
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃: manit̃ ht̃. Hoc pelagiani
obtamꝰ ut hãnt isti aũ nr̃i ut
pleuꝰ hant. Non itaq simꝰ in
disputationib prompti ⁊ in
orõnib pigri. Oremus dilectis¬
simi oremꝰ ut deus gr̃e det ⁊̃ i
dilectorib nr̃is intelligere ⁊
rumã qua in uno om̃s ceudi¬
mus neminẽ nͥ gr̃a dei liberari.

Expanded text:
ter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam dilectoribus nostris, intelligere et ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi Dei gratia liberari,
Abbreviated transcription (Latin):
nes perseueranciã ciuꝙͣ datã ii¬
q infinẽ. nͥ cũ ip̃e uenerit finis.
⁊ ꝑseuerasse cui data est reper¬
tus fu̾it usq in firẽ. Dicimus
quippe castũ que nouimiꝰ castũ
siue sit siue nõ sit. in oide̾ casti¬
tade mansurꝰ. Et si quid Aliud

Expanded text:
ines perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus, et si quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃clestiuati. necdũ sit̃t de regno ip̃ius. ẽẽ om̃ib
maĩfestati. Adueniat gͦ regnũ tusi o pr̃ ce¬
lestis: ut ꝑ naturam carnis geu̾entur ad regñ
fiant usti. ⁊ ꝑ clantatẽ iustitie om̃ib mani¬
festłntur ẽẽ filũ regnitui. Adueniat quoq
regnũ tuũ ut ĩfine seculi. in die uidatii. ĩ res¬
rectione gũali. separentur grana apaleis. pisceᷤ
a colubͥs. agm ab hedis. frum̃cũ a zizaniis. ⁊¬
ectͣ tua q̃ est regnũ tuũ de p̃stura scł̃i p̃sentis
te uocante tusseat in głam patͥe celestis. Item
adueniat regnũ tuũ: ut sic̃ regnas ĩ iuslisi ca¬
tis. itaregnes in iustificandis. ⁊ sic̃ tegnas ĩ ilł¬
qui iani fũt bem: sic expulsa p̾tate demonum

Expanded text:
praedestinati necdum sunt de regno ipsius esse, omnibus manifestat. Adveniat ergo regnum tuum, o Pater coelestis, ut per naturam carnis generentur ad regnum fiant justi; et per charitatem justitiae omnibus manifestentur esse filii regni tui. Adveniat quoque regnum tuum, ut in fine saeculi, in die judicii, in resurrectione generali, separentur grana a paleis, pisces a colubris, agni ab hoedis, frumentum a zizaniis esia tua, quae est regnum tuum, de pressura saeculi praesentis te vocante transeat in gloriam patriae coelestis. Item adveniat regnum tuum, ut, sicut regnas in justificatis, ita regnes in justificandis; et sicut regnas in illis qui sunt boni, sic expulsa potestate daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
in hõĩb principiũ fidei ⁊ ꝑfec¬
tionẽ in iħ̾m: qui fecit hõĩem
pͥncipem fidei. ⁊ ꝑfectionẽ iħm
Sic enĩ est appellatus ut scitis
inepła que est ad hebreos. uo
tos filios suos ut eos faciat m̃¬
bra p̾destinati unici filii suiñ
ea uocatione qua uocatisunt
⁊ qui noluerunt uenire ad nup¬
cias. Ina quippe uocatione ⁊ u¬
dei uocati sunt. quib xp̃c cruci¬
fixus scandalum est ⁊ gentes
quib crucifixiis stuttitia est:
s ea uocatione p̃destinatos uo¬
cat quã ditinxit apłc dicens
ip̃is aũt uocatis uideis ⁊ grecis
predicare se ꝓp̃m dei iurtutẽ¬
loꝵ potestate peccare. ut aũt
peccando hoc uł hoc illa mali¬
cia faciant: non est meoꝵ po¬
testate s dei diuidentis denebͣs
⁊ ordinantis eas. Ut hinc ⁊̃ qd̾
faciũt ꝯtra uoluntatẽ dei: ño
impleatur nͥ uoluntas dei ẽẽ¬

Expanded text:
in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut scitis, in Epistola quae est ad Hebraeos . Ctos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis prlorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Le
Abbreviated transcription (Latin):
ut filius dei ⁊ filius hõis. siml¬
⁊ filius hõĩs pp̃ susceptũ ho¬
minẽ ⁊ filius dei p̃p̃ suscipi¬
entẽ inugenitũ deũ ueras¬
cit̾ ⁊ ꝓp̾e dr̃etur ne nõ tri¬
nitas s quat̾nitas crederet᷑
p̾destinata est ista nature hu¬
ut quo attolłetur altius ñ¬

Expanded text:
ut Filius Dei et filius hominis simulut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem citer et proprie dicitur, ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est naturae isut quo attolleretur altius, n
Abbreviated transcription (Latin):
ria dei filius imnicus natus ẽ
nõ carnis cupidine s solo dei
muere: Nonquid metuendũ
ne accedente etate homo ille
libero peccaret arbitrio. aut
id̾o m illo nõ libera uoluntas
erat. Ac nõ tanto magis erat
quãtomagis seruire peccatoñ
poterat: N ampe ista oĩa sing¬
rit̃ ad miranda ⁊ alia si qua
eius ap̾a uerissimedici posst̃
singularit᷑ in islo accepithb¬
mana hoc est nr̃a naͣ. nullis
suis p̃cedentib merccis. Rͥ¬
deat hic homo deo si ander
ac tantus est. Cur diu̾sa est
gra uͥ natura ꝯmunis est.
Certe non est acceptio p᷑ꝵ apud
s insanus hoc dicat. Appare¬
at itaq nobis in ño capite
suram se ꝑfecta cuncta nien¬
bra eius diffundat. Ea gr̃a fit
ab inicio idei sue homo qui¬
ille natus. Eodem sp̃u fit in
nobis remissio peccatoꝵ quo
sc̃ificat᷑onis qr natiis est de
sp̃ũ sc̃o ⁊ uirgine maria. Ip̃a
eit illa meffabilit̾ fc̃a hõis a
deo u̾bo susceptio singularis.

Expanded text:
ria Dei Filius unicus natus est, ria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Nunquid metuendum fuit ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat; ac non tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia, si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe « non est acceptio personarum apud sed insanus haec dicat? Appareat itaque nobis in nostro capite suram se per cuncta membra ejus diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae; homo quiille natus. Eodem spiritu fit in nobis remissio peccatorum, qantificationis; quia natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis,
Abbreviated transcription (Latin):
enis. Et cerce beatissimũ cỹpͥ¬
anũ disputasse ꝯstat ut cele¬
rioris mortis beneficiũ ꝯmen¬
daret a peccatoꝵ perituł eripi
eos qui hanc itã fiiũt in
qua peccari pot̃. In eodẽ libro
ait int̾ cetera. Cur ñ cũ xp̃o
futuruis ⁊ de dñi pollicitatõ¬
ne securus qd̾ ad xp̃m uoce¬
ris amplecteris. ⁊ qd̾ diabo¬
lo careas gratularis: ⁊ alio
loco pueri in qͥt periculũ lu¬
brice ecatis euadunt. It̾ q alio
Quid nõ inquid ꝓperanus ⁊
currimus. ut patriã mãn ii
dere. ut pentes salittare possu¬
mus. Magnus illic nos caroꝵ
munerus expeclat ꝑentũ fra¬
trũ filioꝵ freqͣñs noi ⁊ copio¬
sa turba defiderat. iam de sua
incolumitate secura adhuc de
nr̃a salute sollicita. Responde
bo patri coet̾no in umitatẽ ꝑͦ
assũptus filius dei imugenit᷑us
eẽt. Unde hoc meruit : Qd̃ eius
bonũ qualecũꝙ p̃cessit : qͥd e¬
git ante: Quid credidit ͤ Qͥd
petiit ut ad hanc meffabłe
excellentiã perueniret: Non

Expanded text:
nt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt. Itemque alio Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His erbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? N
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia docet. Quos aũt nõ
docet indicio nõ docet. Qm̃ cuiꝰ
uult miseretur ⁊ quẽ uult ob¬
durat. S miseret᷑ bona tribuẽs:
obdurat digna retribueus : Sic̃
gͦ integre loquim᷑. cũ de aliquo
litt̾aꝵ magr̃o qui in cuutate
ita recte dicimus om̃s deus docet
uenire ad xp̃m. Non qr om̃s ueni¬
gͥ ⁊ in choata ⁊ imperfecta donũ
dei est. ⁊ hoc donũ quibdam da¬
ri quibdam nõ dari. oĩo nõ du¬
bitat qui nõ uult manifestissimis
sacris lut̾is repugnare. Cur aũt
om̃ib nõ detur fidelem mouere
ita ut nulla eẽt iusta dei rep̾hen¬
sio ⁊ si nullus inde liberaretim¬

Expanded text:
sericordia docet, quos autem non docet, judicio non docet? quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed miseretur bona tribuens, obdurat digna retribuens. » go integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniigitur et inchoata et perfecta donum Dei est: Et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur fidelem movere ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaret
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝯtisile format᷑ eniis similitudo
¶ Sinetũ ab sencia corpora iam
nota cogitamus ut ex eis forme¬
tur quidã sp̃uał aspectus. que
iam erant in sp̃u ⁊ añꝙͣ ea cogi¬
taremꝰ siue cũ eoꝵ corpoꝵ que
siłitud̾ies ñ ita ut sic̃ illa s ut
occurrit intuemur siue cũ a¬
lia que uł ñ sũt uł ẽẽ nesciunt᷑
ꝙ arbitratione ł opinatione cõ¬
forme corporaliũ similitudi¬
nũ uersant᷑ in aĩo. sũ cũ ad
corporalit̾ acturi ea ip̃a dispõi¬
mꝰ q̃ in illa actione futura sũt
iam in ip̃o actu uł cũ loqͥmur
uł cũ fatimꝰ om̃s corꝑales mo¬
tus ut exeri possint qͣ p̃ueni¬
unt᷑ simłitud̾id siuis ĩtus in sp̃u
n enĩ ulla uł breuissima silla¬
ba inordine suo nͥ ꝓspecta so¬
musset sũ cũ a dormientib sõp¬
intrusecus it merib sentien¬
corꝑib ita miscet ut int̾noscĩ
uł iux possint uł oĩo ñ possĩt
⁊ aũt significent aͥo aut siue

Expanded text:
et continuo formatur eius similitudo ; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine cum eorum corporum, quae similitudines non ita ut sunt illa, sed ut occurrit, intuemur; siue cum alia, quae uel non sunt uel esse nesciuntur, pro arbitrio uel opinatione coformae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt,iam in ipso actu, uel cum loquimur uel cum facimus, omnes corporales motus, ut exeri possint, praeueniuntur similitudinibus suis intus in spiritu: neque enim ulla uel breuissima syllaba in ordine suo nisi prospecta sonuisset; sine cum a dormientibus somnintrinsecus itineribus sentiencorporibus ita miscet, ut internosci vel vix possint, vel omnino non possint; et aut significent aliquid, aut sine
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. ẜ hanc electionẽ isrłite dilec¬
ti pp̃ patres nõ enĩ uocatione illa
uocati sũt de qua dcm̃ est multi
uocati: s illa qua uocantur elec¬
electionẽ aũt dilecti pp̃ patres
ꝯtinuo subiecit unde agniuis.
Sinc penitencia enĩ sũt dona ⁊
uocatio dei. Id est sine mutatõne
stabilit̾ fixa sũt. ad hanc uocato¬
nem qui pertinent om̃s sũt doci¬
credidi ut sic uocarer. p̾reuenit
mundo cũ hic ageret carñe. s ĩa
electos in se ip̃o añ mũdi ꝯstituti¬
one. Hec est mimo bił ueritas pre¬
destinationis ⁊ gr̾e. Elogit deus¬
qui nõdũ erant nͥ p̃destinando.

Expanded text:
dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur elecelectionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt dociCredidi ut sic vocarer; praevenit mundo cum hic ageret carnem, sed jam electos in se ipso ante mundi constitutionem. Haec est immobilis veritas praedestinationis et gratiae. Nam ququi nondum erant, nisi praedestinando?
Abbreviated transcription (Latin):
tiner ⁊̃ qd̾ pelagiani negant
peccatũ. Quo sine soluto ꝑ der
gram siue ꝑ dei iudiciũ ñ solu¬
to cũ moriunt᷑ infantes aut me¬
rito regenentionis transeunt
ex malis ad bona: aut merito
originis tunseunt ex a malis ad
maba. Hoc catholica fides nouit
in hoc ⁊̃ ñ nulli heretici sine ul
cius incisset in corpore iuide o¬
pinari potuerũt hõies quoꝵ in¬
genia nõ eẽ ꝯtemptibłta nr̃e in¬
dicant lr̃e mirens ⁊ stupens repe¬
rire nõ possũ. nec cred̾e aut̾em nͥ
uobis ñ credere ñ audere̾. Et qr¬
hominũ furt᷑a que nõ sũt fictu¬
ra. procul dubio nulla sũt m̾ita
⁊ hoc iudere facillimũ est: ideo ñ
pelagiani hoc dr̃e potuerũt ⁊
multo magis nec isti dr̃e poeue¬
b qui eccͣasticas lr̃as amant lau¬
dabilit̾ uotũ. In quo pp̃ca dicit
nõ solũ nõ ẽẽ fidelis mutilem
mortẽ. uerũ ⁊̃ utilẽ reperiri.
qm̃ peteandi ꝑiculis hominem
subtrahit. ⁊ innõ peccandi se
ricula nec de eẽ mista uita nec

Expanded text:
tiam quod Pelagiani negant,peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulltius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debueibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi secricula nec deesse in ista vita, nec
Abbreviated transcription (Latin):
regnis hebreoꝵ. distinguit᷑ iudaͤ
ab isrł cũ ⁊ ip̃e iudas sit isrł.Ex
fide aũ id̾o dicit uistificari hõi¬
nem ñ ex operib : qr ip̃a pͥma
datur. ex qua ĩpetrent᷑ cetera
que ꝓprie oꝑa nũcupantur.
in quib iuste iiuit᷑. Nam dic̃
⁊ hoc nõ ex uobis: s dei donũ
est. Solet enĩ dici id̾o credere
meriue: qr uir lonuis erat ⁊̃
anꝙͣ crederet. Qd̃ de cornelio
dici pot̃ cuiꝰ accepte sũt elemo¬
sine. ⁊ exaudite orõnes añꝙͣ¬
crederet in xp̃m. Nec tñ sine
aliqua fide: donabat ⁊ orabat.
non crediderat. S si posset si¬
ne fide xp̃i eẽ saliuis: nõ ad
os

Expanded text:
regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit et hoc non ex vobis, sed Dei donu. Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes ancrederet; nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. non credebat? Sed si posset sine fide Christi esse salus, non ad us
Abbreviated transcription (Latin):
sa inquisitionẽ utiq meus age¬
iat quo ñ ꝯꝑto damel accessit
⁊ sp̃u ꝓpħetico mente illustui¬
ta ꝑturbato regi ꝙ illoꝵ signo
portenderet᷑ aparuit. ip̃e potiꝰ¬

Expanded text:
sam inquisitionem utique mens agebat. Quo non comperto Daniel accessit, et spiritu prophetico mente illustrata, perturbato regi quid illo signo portenderetur aperuit ; ipse poti
Abbreviated transcription (Latin):
festũ est. id̾o quippe tales futuri
eramꝰ: qr elegit ip̃e p̃destinans
aũt hoc ẜ placitũ uoluntatis
sue ut nemo de sua s de illi̾er¬
ga se uoluntate glorietiur. sp̃e

Expanded text:
cti. Ideo quippe tales futuri eramus, quia elegit ipse praedestinans um placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fe
Abbreviated transcription (Latin):
sr̾bia. Cũ gͥ sr̃bia sit amor ex¬
diũ folicitatis aliene. ꝙͥ inde
nascat᷑ satis ĩ promptu est. amã¬
do .n. quisq excellenciã suã uł
parib mindet ꝙ ei coequãt᷑¬
uł ĩflorib ne sibi cõeqͦͤntur
uł sr̃ĩorib quod eis ñ coequã¬
tur. Sr̃biendo gͥ inuidꝰ ñ in¬
uidendo quisꝙ sp̃bus est. Meri
diffinit dicens miciũ om̃is p. su¬

Expanded text:
rbia. Cum igitur superbia sit amor exdium felicitatis alienae, quid unde nascatur, satis in promptu est. Amando enim quisque excellentiam suam, vel paribus invidet, quod ei coaequentioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inuidendo quisque superbus est... Merdefiniuit dicens: initium omnis p
Abbreviated transcription (Latin):
eos ⁊ benedixit eos deus dicens. cres.¬
post pec̃m hoĩs penã ꝙ defecit. ip
diso ꝯuenisre ⁊ genusse ꝯmemo¬
rent᷑. tñ ñ iuideo qͥd ꝓhibere potu¬
erit ut eẽc ⁊̃ eis ĩ paradiso hono

Expanded text:
s.post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsdiso convenisse et genuisse commemorentur; tamen non video quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
d̾is sñ ullo labore ac dolore parien¬
di feiꝰ ex eoꝵ semine gign̾ent᷑. ñ
ut morientib parentib filii suoce¬
d̾ent. s ut ilł qͥ genuissent in aliqͦ
forne statu maneutib ⁊ ex ligno
uite ꝙ ibi plantatũ est corporalõ
iugorẽ sumentib ⁊ illi qui gig¬
cerco nũo ĩ pleto si iuste om̃s obedi¬
ent̃ q iuu̾ent tũc fieret illa ꝯmu¬
tario ut sñ ulla morte aĩalia cor¬
pora ꝯu̾sa maliã qͣlitatẽ eoꝙ ad
omnẽ nutũ regenti sp̃m deser

Expanded text:
dinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus, ex eorum semine gigneretur: non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gigcerto numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ d̾o beaco iuuentib om̃is naͣ
corporea oñs irrõał uita oĩs uo¬
luntas uł insirma ł pͣua ut ħ
de subditis ꝑ cũ subditis agant
ꝙ nature ordo possit in oĩb iu¬
bente illo cui subiocta sũt oĩa.
ꝓinde illi millo ueritate̾ ĩ ꝯmu¬
tabilẽ uident. ⁊ ẜ eã suas dirigt
uoluntates fiũt gͦ illi parcici¬
pes et̃ntatis ueritatis uolunta¬
moto. Nec ira ut ab eiꝰ ꝯtempiatio¬
ne resitiant aut defluant: s simł
⁊ illũ siue loco ac tp̃e ꝯtẽplantur
deus bipertito ꝓuidencie sue oꝑe
p̃est iniu̾se creature. Naturis ut
fiant. uoluntatib aũ: ut sñ suoiꝰ¬
su uł ꝑmissu nicħ faciant. Natura
gͥ unui̾sitatis corporał. ñ aduniat᷑
ño eiusd̾ uniu̾fitatis ⁊ intͥnsecꝰ ⁊ ĩ¬
corporalit̾ adiuuant᷑ uł potiꝰ fiunt
ut nature sint ⁊ extrĩsetꝰ corpora¬
lit̃ quo se meluis hant ut almĩtis
agricultura medicina ⁊ q̃cũq ad¬

Expanded text:
est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo cui subiecta sunt omnis. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, uoluntamoto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur vero ejusdem universitatis et intrinsecus incorporaliter adjuvantur, vel potius fiunt, ut naturae sint; et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
crũ. Gaudent .n. demones hanc
s patẽ dari ut ad ĩ cautatonem
bõiũ serpentes moueant. ut
quolib modo fallat̾ quos possẽ
hoc aũt ꝑmiteunt᷑ ad p̾mi fcĩme¬
riam ꝯmendandã ꝙ sit eis q̃dam
cũ ħ gen̾e familiaritas. Promide
prudentissimꝰ oĩũ bestiaꝵ ħ est
astutissimus ita dc̃s est serpens
ꝓp̃ astutiã diaboli que in illo ⁊ de
iste serpens mendax dr̃et᷑ ꝙ eodiaᷤ¬
locutus est serpens hoĩ sic̾ asina sr̃
qmͣ sedebat balaam locuta est hõi
ꝑa similia sic̾ moyses ⁊ magi pha¬
monis. uerũ in hus ⁊̃ bomange¬
li potentiores sũt nec mali an¬

Expanded text:
. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de m si et iste serpens mendax dicerelocutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est hominpera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali an
Abbreviated transcription (Latin):
iam enit adã ꝙͣuis mente ñ cor¬
pentẽ dẽm est it̾o deũ ꝓhibuisse
ne fructu illiꝰ ligni uesc̾entur
qr sciebat eos si fecissent futuros
ali mente p̃dẽs cred̾e potuisset
an qr ħ cred̾e ip̃e ñ posset pp̃ea mi¬
lier adita est que parui intelles¬
iuis eẽt ⁊ ad huc fortasse ẜ sensũ
derͤ Sic enĩ ait iur qͥdẽ ñ debet
uelare cap̃ cũ sit y̾mago ⁊ gła
dei. Mulieraũ gła utri est. Non
quomens feĩe eandẽ ymagniẽ
capere ñ possit cũ m illa gͥła nos
dicat nec masculũ ẽẽ nec feminã
gente ac disponsante paularĩ
fuerit ꝑceptura. Neq enĩ frus¬

Expanded text:
is erat Adam quamuis mente, non corserpentem dictum est, ideo deum prohibuisse ne fructum ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros itali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus esset, adhuc fortasse secundum sensum dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam,gente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frus
Abbreviated transcription (Latin):
tus est cuiꝰ caro inde ñ feruorẽ
uulneris s mat̾ie̾ medicanu̾s
traxit. Nam cũ ip̃a decimatio ad
p̃sigumndam medicina ꝑtinu¬
crit. illud in abrihe carne de¬
cimabatur ꝙ curabat᷑ ñ illud
unde cumbatur: Ead̾ nãq caro

Expanded text:
atus est, cujus caro inde non fervorem vulneris, sed materiem medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur quod curabatur, non illud unde curabatur. Eadem namque caro
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ip̃i qui aĩaꝵ traducem deffe̾¬
an forre dicent sic̾ potuit ibi eẽ
rit. Hic s̾̾ndet᷑ qr utiq suppli¬
cem aĩe sub̾am ĩ crem̃tis auge¬
ri corporalib nec illi putaue¬
rũt qui cã corpus extimant
quoꝵ ĩ ꝑte sũt maxĩe qui eã ex
parentib creari opinant᷑. Pro¬
inde in corꝑis senũne pot̃ c̃e uis
iiuisibił q̃ in corporalit̾ nũo¬

Expanded text:
etiam ipsi qui animarum traducem defenAn forte dicent: ,,sicut potuit ibi esserit?" hic respondetur, quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibus creari opinantur. proinde in corporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter nu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ paradiso nec pudebat eos. Qͥd
eñ puderet qñ nullam lege̾ sen¬
serant in menbris siuis repugnã¬
dẽ legi mentis sue. Que illos pena
pecoat post ꝑpetratione̾ p̾uarica¬
tionis secuta est usurpente mo¬
bedĩa ꝓhibitũ. ⁊ iusticia puni¬
di erant ut dem̃ est ⁊ ñ ꝯfunde¬
bant᷑. nullus erat motus ĩ corꝑe
eui uerecondia deberet᷑. Nicħ pu¬
tabant uolandũ qr n senserant
refrenandũ. ꝙͣadm̃ ꝓpagaturi
filios iam an̾a disputatũ est. Ser¬
lato .ni. u̾bo dem̃ est prudentissimꝰ
uł sic̃ plures latini codices hñt sa¬
ꝑientissimꝰ ñ ꝓpͥo mͦ quo inbonũ
pens nõ irrͦali aĩa sua s alieno ĩã
spũ .i. diabolico posset iam sapiẽ¬
enĩ p̃uaricatores angeli de sr̃nis
sedib sue ꝑu̾sitatis ⁊ sr̃bie m̾i¬
to deiecti sint: naͣ tũ excellenci¬
ores sũt om̃ib hestus pp̃ rͦnisemi¬

Expanded text:
m, nec pudebat eos. Quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia prohibitum et iustitia punidi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; lato enim verbo dictum est, prudentissimus, vel sicut plures latini codices habent, sapientissimus, non proprio quo in bonum pens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapienenim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propte
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aliqua sub̾a est ⁊ bonũ ẽẽ ⁊ nͥ ab
illo uero deo a quo õe bonũ est cẽ
ñ posse. malẽ u̾o uoluntate̾ ⁊ ĩ¬
ordinate moueri. dona ĩfłora sr̃i¬
orib p̃ponendo atꝙ ita sc̃m ẽẽ ut¬
rõnał c̾ature sp̃us sua pͭatẽ pp̃¬
excellenciam delectatus tumescit
ꝯtabesceret. ni quo tñ bonũ est
siue ac reũ sic̃ ip̃ius diaboli uł¬

Expanded text:
tum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo; atque ita factum esse utionalis creaturae spiritus sua poteexcellentiam delectatus tumescerecontabesceret. In quo tamen bonum est sive aereum, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sentit᷑. Carne̾ itaq ꝯcupisde̾¬
tem adu̾sus sp̃m dicit apłt ad¬
u̾sus carnalem pculdubio delec¬
tationẽ. ꝙͣ de carne ⁊ cũ carne
solus ht̃. solus quippe ht nͥ fallor
illud desideriũ ñ cũ carnis uo¬
luptate uł carnaliũ r̃r̃ cupi¬
ditate ꝯmixtũ : ꝙ desiderat ⁊
deficit aĩa in atria dñi. Solus

Expanded text:
n sentitur. Carnem itaque concupiscentem adversus spiritum dicit Apostolus carnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne solus habet. Solus quippe habet, nisi fallor, illud desiderium, non cum carnis voluptate, vel carnalium rerum cupiditate commixtum, quo desiderat et deficit anima
Abbreviated transcription (Latin):
usitatissimꝰ cursus h̃t quasdã
petitꝰ suos det̾iatos quodã modo
bent definitã iũ qualitatẽ ꝙ su¬
am quid unũ quodq ualeat uł
ñ ualeat quid de quofn possit ł

Expanded text:
usitatissimus cursus habet quasdam petitus suos determinatos quodammodo, bent definitam vim qualitatemque suam, quid unumquodque valeat vel non valeat, quid de quo fieri possit vel
Abbreviated transcription (Latin):
gua nomen. indidit cũ appelia¬
uit pͥuatũ Ꝙ potiꝰ a detrimento
ꝙͣ ab incremento dcm̃ elucet. oĩs
ciũ p̾uatiomĩnuit. uñ itaq uult
egestatẽq ꝯtͣdit᷑ cũ ex ꝯmuniad
ꝓpͥũ dap̃noso sui amore redigit᷑.
Specialis aũt est auaricia q̃ usita¬
cuis appellatur amor pecimne cꝰ
inu̾salem auariciã uolebat in¬
scã societate turgidũ spm eũꝙ
coartat miseria iam ꝑ mniquĩa¬
tẽ saciari cupientẽ. Hint alio lo¬
co cũ dixisset erunt enĩ hoĩes se¬
ip̃os amantes ꝯtinuo subiecit.
amatores peccunie. ab illa ge¬
nerali anaricia cuiꝰ sr̃bia cap̃
putarent excellenciores quo
cellencia itatur. Merito ⁊ ñ
gͦ inflat᷑. hic duo amores quoꝵ al¬
alt̃ trubulentus. alt̾ pacificus. al
t̃ seditioñus. alt̃ ueritatẽ laudib
auidus. alt̃ amicał. alt̃ inundus
ait̾ ħ uolens ꝓximo suo ꝙ sibi. alc̃
subicere ꝓximũ sibi. alt̾ pp̃ ꝓxi
t̃ pp̃ suã. p̃cesserũt m̃ angłis alt̃

Expanded text:
ngua indidit, cum appellavit privatam, quod potius a detrimento 35 quam ab incremento dictum elucet. Omnis enim privatio minuit; unde itaque vult egestatemque contruditur, cum ex communi ad proprium damnoso amore redigitur. Specialis autem avaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae, cniversalem avaritiam volebat insancta societate turgidum spiritum, eumque coarctat miseria, jam per iniquitatem satiari cupientem. Hinc alio loco cum dixisset: Erunt enim homines seipsos amantes, continuo subjecit amatores pecuniae, ab illa generali avaritia, cujus superbia caput putarent excellentiores, quocellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. hi duo amores, quorum alalter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibusauidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter propter  suam: praecesserunt in Angelis; alter
Abbreviated transcription (Latin):
tũ legis illiꝰ q̃ repugnat iegim̃¬
tis in m̃bris ꝯcepte mortis hr̃e me¬
ruerũt. Ꝙ nuptie ordinant. ꝯtinẽ¬
cia cohibet ⁊ refrenat. ut ꝙ̃ adm̃
de poc̃o fom̃ est suppliciũ: sic de
supplicio fiat meritũ. Et ad dux̃¬

Expanded text:
 repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt; quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut quemadmodum de peccato factum est supplicium, sic de supplicio fiat meritum. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
munt ꝙ eciã de hũano gñe ꝯgͦ¬
gat. ⁊ e in eos maxĩe qͥ ei ꝑ sr̃bi¬
am coheint apostatando a mau¬
datis dei. Sic̃ .ii. qͥ erat diaꝰ hõ dc̃s
est ut in eunͣgelio mimutꝰ hꝰ ħ fec̃¬

Expanded text:
uod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicas homo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
expiabilit̾ uolũtate corruptã
atq ꝓu̾sã. S de isto dem̃tissimo
illa societate. ⁊ caritate quabea¬
tisunt angeli qui fruut᷑ d̾o.
an auquo tp̃r in sc̃o cetu fu̾it
angeloꝵ ⁊ ip̃e parit̾ uistus ⁊
parit̾ beatus. Non tlłi eĩ dñt¬

Expanded text:
eipiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli e
Abbreviated transcription (Latin):
si smulitudine rr̃ corporaliũ au̾
⁊ per ip̃am corporalẽ dũ sensib
corporis uł aliqua sp̃es appuret ł
insonãt uoces. Si ergo adam talis
erat ut posset capere illam locuti¬
onẽ dei qmͣ mentib angelicis ꝑ¬
ꝙ eiꝰ mentem ꝑ tp̃e mou̾it miro
ei q utile ac salubre p̾ceptũ ue¬
ritatis ĩp̾sserit : ut ꝙ̃ trãsgressori
pena deberetur. ea ip̃a in effabilit̾¬

Expanded text:
ne rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelici ejus mentem per tempus moverit miro eique utile ac salubre praeceptum veritatis impresserit, et quae transgressori poena deberetur, ea ipsa ineffabilit
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝑ uoces corꝑalib aurib ĩsonã¬
tes n ꝑ corpoꝵ similitudines qͣles
in sp̃u pmagnialit̃ fũuit. sic̾ nisop̃¬
uat᷑ et̃nitate ucritate caritate cre¬
atoris. Extriusecꝰ u̾o si adiuuari
diceuda est. co fortasse solo adulzt᷑
ꝙ inuicẽ uident ⁊ desua societate
gaudent ni deo ⁊ ꝙ ꝑspectis ⁊̃ ĩ eis
ip̃is om̃ib creaturis undiꝙ gͥs. agit
uero atq inrcellectuales ñ solũ cre¬
andas s ⁊̃ illuminandas cũ iã pos¬

Expanded text:
ribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam pos
Abbreviated transcription (Latin):
aut querit᷑ cur potissimũ ꝑ ser¬
pentẽ diaꝰ tep̃tare ꝑmissus sit.
moneat scriptura tante qucto¬
dũ est sub qua ⁊ ip̃e diaꝰ suã qui¬
dem ht̃ ꝯcupiditate᷑ nocendi fa¬
cultatẽ aũ ñ nͥ q̃ datur uł ad idͣ
u̾tanda ac ꝑu̾tenda uasa ire uł
ad hũilianda sũ probanda uasa
sit nouimꝰ. ꝓduxit .n. t̾ra ẽ u̾bo
dei oĩa petcora ⁊ bestias ⁊ serpen¬
li qͥd agere ꝑmissus est dia. cum
demonia in porcos intrare ip̃e xp̃e
ꝑ misit. Magis de ip̃a nͨa diabols.
scrupulosiꝰ queri solet ꝙͣ qͥdã he¬

Expanded text:
autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, moneat scriptura tantae auctodum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem uertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpenliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam
Abbreviated transcription (Latin):
boni ⁊ mali. S utiq ⁊̃ si obedientes
id recte uocaretur ꝙ ĩ eis accid̾et
si usurpassent. ꝙ̃ adm si uocaret
arbor saturitatis ꝙ inde pꝰ sent
hõies saturari nũquid si nemo
accossisset id̾o nom̃i illud eẽt ĩꝯgͦũ¬
illa uocaret᷑. Et quo inquiũt in¬
telligebat hõ ꝙ ei dicebat᷑ lignũ
dinocencie boni ⁊ mali qñ ip̃m
malũ quid eẽt oĩo nesciebat. ¶
mo ñ intelligit qui latine audit
est ⁊ eiꝰ pͥuatõne quid ⁊̃ sit agnos¬
cit .¶. Sic ⁊ mane cũ dr̃ intuen¬
do corporis plenitudinẽ. p̾uati¬
onẽ eius ⁊amiꝙͣͣ ꝯtrariã quid di¬
catur mane intłłigimꝰ. ¶ Sic̃
audiendi sensu ñ solũ de uocib
uerũ ⁊̃ de silencio iud camꝰ. Sic

Expanded text:
boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes id recte uocaretur quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset inciunt, intellegeret homo quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? homo non intellegit, qui latine audit est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sicut inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus; sicut audiendi sensu non solum de uocibus uerum etiam de silentio iudicamus. sic
Abbreviated transcription (Latin):
dicor tpr̃is. Ponnie certis dieꝵ nũs
suo cmq geni̾ accõmodatis. Om̃is
natura serpentũ calescit format᷑
nascitur roboratur. Nam expet¬
tatisimt hu dies urt in dracone
uirga ꝯu̾teret᷑ de manu moysi
ios quas mundo indidit cũ pͥmũ
simul oĩa creauit. quõ sint mati¬
cuncta nascencia uł frudicũ uł
ałiam̃ in siis ꝯformationib at
increm̃tis sua ꝓ diu̾sitate gn̾is di¬
uersa spatia ꝑagẽnt. tꝑ̃m. aut
ut qm̃ad̾m credit᷑ fc̃s adam siñ ul¬
lo ꝓgressu incrementoꝵ iurili e¬
tate ꝯtinuo formarentur . ¶.S
se. ut ħ ex eis futurũ eẽt ꝙ fc̃o¬
ri placuisset. ¶Si enĩ illo modo
ñ solũ ⁊̃ nuuid de aqua uinũ s ⁊
om̃ia miracula que ꝯͣ nat᷑e usita¬
tũ cursũ fuunt. Si aũt isto modo
marias õiũ nascenciũ e̾sies roaies
suoꝵ temꝑm pag̾e spatia. Restat
fut ad utrũq modũ habiles cre¬
ate sint su̾ ad istũ quo adusitatis¬
sime tpalia transcuxrũt siũ ad illũ¬

Expanded text:
onditor temporis? Nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis, omnis natura serpentium coalescit, formatur, nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Moysi ones quas mundo indidit, cum primum simul omnia creavit, quomodo sint insticuncta nascentia et fruticum et animalium in suis conformationibus atque incrementis pro diversitate generum diversa spatia peragerent temporum? aut quemadmodum creditur factus Adam sine ullo progressu incrementorum, virili aetate continuo formarentur, sicut se, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, marias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad ill
Abbreviated transcription (Latin):
tristari ab eis qui sic agunt it
boni sũt ut eos mali mestificent¬
panda uerũ ⁊̃ p̃cipue laudanda
atq p̃dicanda est. hic gͦ intellectꝰ¬
quiesc̾e cũ bona opera fet̾imꝰ. qͥbdam
quo nam mͦ ⁊ ip̃e requiescere pot̾uit
qmͣuis requie sua nob̾ ĩsimiata spare
admonuerit. In se requiẽ nr̃ãm fu¬
turam. sic̾ eñ ip̃e fecit celũ ⁊ t̾ram
⁊ ea que in eis sunt. ⁊ oĩa sexto die
ꝯsũmauit. nͨ in eis dici pot̾ ad nos
creasse illo donante ut crearemus
nec id̾o dc̃m̃eẽt ꝯsũmauit densin die
rentur ip̃ presticit: ⁊ ita ꝙ dem̃ est

Expanded text:
tristari ab eis qui sic agunt, ut boni supanda, verum etiam praecipue laudanda atque praedicanda est. Item: Nolitquiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam quonammodo et ipse requiescere potuerit; quamvis requie sua nobis insinuata, sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. Sicut enim ipse fecit coelum et terram, et ea quae in eis sunt, et omnia sexto die consummavit; nec in eis aliquid dici potest nos creasse, illo donante ut crearemus, et ideo dictum esse, Consummavit Deus in die rentur ipse praestitit: ita et
Abbreviated transcription (Latin):
it̾usq sexꝰ ĩ firmitas apendens ru.
inã tͣpitud̾is recte excipit᷑ hones¬
tate nptiaꝵ ut ꝙ sanis poss
ẽe officiũ sit egrotis remediũ.
Neq eĩ qr ĩ ꝯtmnencia malũ est:
id̾o conubiũ uł in quo ĩ ꝯtinẽ¬
tes copulant᷑ ñ est boniĩ. Immo¬

Expanded text:
iusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. Neque enim quia incontinentia malum est, ideo connubium, vel quo incontinentes copulantur, non est bon
Abbreviated transcription (Latin):
corpore hãt qnͣdam ꝓpͥetadẽ que
ħ indicet ꝙ erecta statuta sc̃t est
ut ħ ip̃o admou̾otur t̾rena ñ sibi
ẽẽ sectanda uelud percora quoꝵ
uoluptas om̃is ext̾ra est. uñ m̃

Expanded text:
ndam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in
Abbreviated transcription (Latin):
tam na deuicet. Quis enĩ pecco¬
ra docuit  deiuitatõnẽ mortis nͥ
sensũ uite : Quis ꝑuulũ puer̃
adheresc̾e linulo suo si eũ fu̾it
ex alto iacere inuͥtatꝰ. Sic gͦ alis¬

Expanded text:
tura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus?
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mali ⁊̃ẽ. prorsus ⁊ ħ lignũ
erat iusibłem ac corporale sic̃¬
⁊ arbores cetere. Qͥd gͦ lignũ
oẽt ñ est dubitandũ. s cur hoc
nomĩ acceperit requirendũ. aͥ¬
n enĩ quifec̾at oĩa bona ualde
ĩ ꝑadiso institueret aͥd mali.¬

Expanded text:
t malum. prorsus et hoc lignum erat uisibile et corporale sicut arbores ceterae. quod ergo lignum esset non est dubitandum, sed cur hoc nomen acceperit requirendum. neque enim qui fecerat omnia bona valde, in paradiso instituerat ali
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾ib qualitarib q pr in mani¬
festũ ex abdito ꝓducendis actri¬
buit. u enus uodit luntas sit sr̃
oĩa. potencia quippe sua mĩos c̾¬
ature dedit. Non ip̃am potenciã
oisd̃ muĩis aiugauit. Nam sp̃e eius
ita fatiendo mundo sỹferetatur
ces uicis uenit duci in sagineni
ligni illiꝰ. atq meo sum̾e qualita¬
dem qmͣ in unã procedat paulatĩ
erũpendẽ atq mea grandescente
Adiut feruesdat exp̃ssũ. ⁊ ꝯuada¬

Expanded text:
generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis attribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris alligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatuces uitis uenerit, duci in sagina ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque in ea grandescente adhuc feruescat expressum
Abbreviated transcription (Latin):
ta i oĩb uoe̾. s unũquodꝙ eoꝵ
exeo ꝙ amplius ħt accepisseͣ uo¬
cabulũ. sd̾o qñ caloris pͥuat̾one c̾
corpꝰ n̾mie frigescũ obtusat. Eñ
qr motus ꝑinguesct qui ex calo¬
re mest corpori dũ ignis aereᷤ ⁊
aer humida ⁊ humor t̾rena q̃ꝙ af¬
netrantib. Qnͣto aũt quidꝙ sub¬
tiliꝰ est in nã corporali ⁊ ranto uici
lorige distante genere qnͣto qͥde
ẽẽ distributos am̾ia tũ cui senra¬
endi ius mes cũ corpoa ñ sit ꝑ
subtiliꝰ corpus agitat ingorem
ĩenciend. Inchoat itaqi motũ

Expanded text:
 sed unumquodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse vocatum. Ideo autem caloris privatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena quaeque afnetrantibus. Quanto autem quidquid subtilius est in natura corporali, tanto est longe distante genere, quandoquidem  distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. In gustu ⁊ hane transe ⁊ ꝑ
uenit usq ad humorẽ corplentiorẽ
quo ⁊̃ penetrato atꝙ traiecto cũ ad
t̾renã grauitate̾ ꝑuente dangendĩ
ultimũ fsũ agit ⁊ infͬ. ꝓidescien¬
ter tamꝙͣ sp̃c dei qui scribenti aderat
n flabili illũ deputatũ natantib

Expanded text:
sistit; in gustatu et hanc transit et pervenit usque ad humorem corpulentiorem. Quo etiam penetrato atque trajecto, cum ad terrenam gravitatem pervenit, tangendi ultimum sensum agit. Non ter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat,aura flabili, illum deputatum natantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
senciat eligat ten̾e ue amittati sic̾¬
er bonũ aut malũ ꝯtep̃net ma¬
liciã ut eligat bonũ Quõ ꝙ nes¬
cit aut ꝯtep̃nit aut eligit nͥ q ħ
duo scuñt᷑ alt̃ ꝑ prudenciã boni. al¬
lit̃ ꝑ exꝑerienciã mali. Per pͥden¬
ciã boni: maluĩ scit᷑. ⁊ si ñ sentitur
Teuet᷑ eĩbonũ. ne amissione euis sẽ¬
ciat᷑ malũ. It experienciã malisci¬
tur bonũ: qm̃ ꝙͥ amiserit sentit cͥ
de bono amisso male fu̾it. lignũ ita

Expanded text:
ssionem sentiat, eligat tenere ne amittat, sssionem sentiat, eligat tenere ne amittat, ser bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum . Quomodo quod nescit, aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? Per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur. Tenetur enim bonum, ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusqua
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ qr nullũ eẽt siñ fecissemꝰ. Noꝙ
enĩ ulla nã mali est. s amissio ma¬
li. boni. ħ nomen accopit bonũ qͣp¬
pe ĩꝯmutabile deus est hõ aũt qnͣ¬
tũ ad eius naturã in qua cũ deus
ꝯdidit pertinet bonũ est quidẽ s
bonũ ꝙ est pꝰt inꝯmutabłe bonũ
meliꝰ bonũ fir cũ bono ĩ ꝯmutabi¬
li adheseritamando atq seruen¬
do rõnali ⁊ ꝓpͥa uolintate. id̾o qͥp¬
pe ⁊ ħ magni boni na est: qr ⁊ hoc
accepit ut possit sũmi boni adħe¬
re nature. Qd̾ si nolu̾it bono se p̾¬
dei ⁊̃ cruciatꝰ ꝯseqͣ. Q̾d enĩ tam ũi
qͣm qm ut bene sit desertori boni
Neq ullo mͦ fi̾ pot̾ ut ita sit. S ali¬
qũ amissi sr̃ioris boui ñ santitur
malũ. cũ h̃et᷑ ꝙ amatũ est ĩ fius
bonũ. S diuma iuisticia est ut qͥ
uoluntate amisit ꝙ amare debuit
bonũ. Nã nͥ aͦd bonũ remansisset
ĩ nã: nullus boni amissi dolor eẽt
in pena. Ciu aũt sine mali exꝑmñto

Expanded text:
n fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile deus est; homo autem, quantum ad eius naturam, in qua eum deus condidit, pertinet, bonum est quidem, sed od est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit, amando atque serviendo rationali et propria voluntate. Ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae. Quod si noluerit, bono se prDei etiam cruquum, quam ut bene sit desertori boni? Neque ullo modo fieri potest ut ita sit: sed aliquando amissi superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. Sed divina justitia est ut qui voluntate amisit quod amare debuit,bonum: nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. 32. Cui autem sine mali experimento
Abbreviated transcription (Latin):
quas mundo p̾mitus creator nse
turus. utrũ sic̾ in matris ut̾o an
in forͣ inuenili ꝓculdubio sic fet᷑
ut illic p̃fix̾at. Neq onĩ ꝯtra dis¬
ibi posuit possibłitatis ut hõ fie̾¬

Expanded text:
quas mundo primitus creator inseturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra disibi posuit possibilitatis, ut homo fie