comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usita mn agnũ bonũ. uelle solũ. op ẽ. ut habeat : I. Sletisinr ẽ:
ꝓ. sure. gͥ. acmerito. stulti homines. tã & sinũ quã sapientes fuert̃:
oc enĩ dubiũ. & occultissimũ. ẽ. huiꝰ cemodi afficiunt᷑ mniseriaetei
qini & uitanddarũ rerũ: seientia. I. Olidet᷑. RT Qͥd fortiando
ut illa ẽ animȩ affectio. qua omĩã incomoda & damna rerũ ñ in
uã potestate constitutarũ contemnimꝰ: i. Ita existimo. s Pogro

Expanded text:
tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi nunquam fuerunt sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi afficiuntur miseria. E. arum et vitandarum rerum scientia. E. Videtur. A. Quid? fortitudo nonne illa est animae affectio, qua omnia incommoda et damna rerum non in nostra potestate constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Por
Abbreviated transcription (Latin):
fallor. ñ uite aliud aliqd: s cuidã uitȩ meliorẽ uitã p̃posuisti. I.
Opcime omĩno & cognonisti. & explicasti scientiã meã: sitam̃ sci¬
entia meła cẽ numquã potest. R. Nullo mͦ arbitror. nisi cũtran¬
lato uerbo scientiã ꝓexꝑientia dicimꝰ. E. xꝑiri enĩ ñ sẽꝑ bonũ ẽ. sic̃
exꝑir suplicia. Illa uͦ que ꝓpͥe. ac pure scientia nominat᷑. qe ra¬
tione atq intelligentia parat᷑. mala eẽ. qͥ potest ⁊ .A. Teneo &¬
& ista differentiã. ꝑsequere cęt̾a. Re. Illud ẽ. qđ uolo dicere. hoc

Expanded text:
n vitae aliud aliquid, sed cuidam vitae meliorem vitam praeposuisti. E. Optime omnino et cognovisti et explicasti sententiam meam: si tamen scientia mala esse nunquam potest. A. Nullo modo arbitror, nisi cum translato verbo scientiam pro experientia dicimus: experiri enim non semper bonum est; sicut experiri supplicia: illa vero quae proprie ac pure scientia nominatur, quia ratione atque intelligentia paratur, mala esse qui potest? E. Teneo et istam differ
Abbreviated transcription (Latin):
Ae fensionẽ queras. qͦs reos nulla lex tenet. R Hella fortasse. s earũ¬
lenuĩ que apparent : & ab honunbꝰ legurt᷑. Hã nescio utrũ non aliqͣ
uehentiore acsecretissima lege teneant᷑: si nichilrerũ ẽ. qđ non au¬
nnnistrat cdiuna ꝓuidentia. Qͦmͦ enĩ aput eã st̃ isti peccato lid̾i. qui
pisnebꝰ qͥs contẽpm oportet. humana cede polluti st̃ .I. Elidet᷑ . Sͦni
e iegẽ istãꝙͥ ꝓpopło regentlo scribit᷑. recte ista ꝑmittere ⁊ & duunã
rag. lule i. culpȩ. alienas penas aptas habent: aqͥbꝰ sola mͥ iuidetno
pose lib̾are sapientia. R. Raudo. & ꝓbo istã quã uis inchoatã min̾q¬

Expanded text:
defensionem quaeras, quos reos nulla lex tenet. CAP. 102. - Qudefensionem quaeras, quos reos nulla lex tenet. CAP. 102. - Qulegum quae apparent, et ab hominibus leguntur: nam nescio utrum non aliqua vehementiore ac secretissima lege teneantur, si nihil rerum est quod non administret divina providentia. Quomodo enim apud eam sunt isti peccato liberi, qui pro iis rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt? Videtur ergo mihi et legem istam, quae populo regendo scribitur, recte ista permittere, et divinam regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola mihi videtur posse liberare sapientia. A. Laudo et probo istam, quamvis inchoatam min
Abbreviated transcription (Latin):
illi homines lege inculpata: qͦmͦ inculpati queant eẽ. ñ uideo. Ñ enĩ
cos lex cogit occidẽ.s relinqͥd in potestate. Libũ eis itaq ẽ neminẽ
mecare: ꝓsis rebꝰ. qͣs inuiti ẜ osft̃ amittere. & obhoc amare ñ debent. De
uita enĩ fortasse cui piã sit dubiuĩ aitrũ anmȩ nullo pacto auferat᷑ dum
hoc corpꝰ intermit᷑. S si auferi potest: contẽpenda ẽ. Si ñ potest. iuchil
metuendũ. O epudt᷑aia uͦ qͥs dubitauerit. qͥnea sit impso animo constita¬
ta. qͣndo qͥdẽ uirtꝰ ẽ : Unde. auiolento stupratore nec ipsa eripi potest.
Quicqd gͥͣ erepturꝰ erat ille qͥ occidit᷑ id totũ in nr̃a potestate nͣ e:¬
deri. que acdmodũ nr̃m appellantũ sit. ñ intelligo. Qua ꝓpt̃ legẽ qdẽ
n rephendo. que tales ꝑnittit int̾fici: s qͦ pacto istos defendã qͥ untẽ

Expanded text:
illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim lex eos cogit occidere, sed relinquit in potestate. Liberum eis itaque est neminem necare pro iis rebus quas inviti possunt amittere, et ob hoc amare non debent. De vita enim fortasse cuipiam sit dubium, utrum animae nullo pacto a uferatur, dum hoc corpus interimitur: sed si auferri potest, contemnenda est; si non potest, nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, quin ea sit in ipso animo constituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore eripi nec ipsa potest. Quidquid igitur erepturus erat ille qui occiditur, id totum in potestate nm appellandum sit non intelligo. Quapropter legem quidem non reprehendo, quae tales permittit interfici, sed quo pacto istos defendam qui inter
Abbreviated transcription (Latin):
intĩmi. Iã uͦ. miles in hoste int̾ficiendo minist᷑ ẽ. legis. Quare ore
siuĩ facile nulla libidine impleuit. Porro ipsa lex quetuendi popls
causa lata ẽ: nulliꝰ libidinis argui potest. Si qdẽ ille qͥtulitsidĩ uis¬
susfulit. idẽ qđ pcipit ȩcña iusticia: expers omĩno libidinis idd
gere potuit. Si aut̃ ille cũ aliqͣ libidine noc statuit: ñ exeo st
ut ei legi cũ libidine obtẽperare necesse sit: quia bona lex & an
hono ferri potest. N enĩ siqͥs u̾bi causa tirannicã potestatẽ naftcͦ
ab aliqͦ eui hoc cũ duc p̾ciũ accipiat. ut statuat nulli licere ul
ad conuigiũ feminã raꝑe. ꝓpt̃ea mala lex erit qr ille inuistꝰ atq
corruptꝰ anctulit. P otest gͦ. illi legiꝙ̃ tuendos cuuũ causanũ hostilẽ.
cadẽ iure pelli iubet: sine libidine obtẽperari. & de omĩbꝰ ministris.
qͥuire atq ordine potestatibꝰ qbꝰq subrecti ft̃: id dici potest. Sed

Expanded text:
interimi. Jam vero miles in hoste interficiendo minister est legis; quare officium suum facile nulla libidine implevit. Porro ipsa lex, quae tuendi populi causa lata est, nullius libidinis argui potest. Siquidem ille qui tulit, si Dei jussu tulit, id est quod praecepit aeterna justitia, expers omnino libidinis id agere potuit: si autem ille cum aliqua libidine hoc statuit, non ex eo fit ut ei legi cum libidine obtemperare necesse sit; quia bona lex et a non bono ferri potest. Non enim si quis, verbi causa, tyrannicam potestatem nactus, ab aliquo cui hoc conducit, pretium accipiat, ut statuat nulli licere vel ad conjugium feminam rapere, propterea mala lex erit, quia ille injustus atque corruptus hanc tulit. Potest ergo illi legi quae tuendorum civium causa vim hostilem eadem vi repelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnibus ministris, qui jure atque ordine potestatibus quibusque subjecti sunt, id dici potest. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
scire seeuiuere. quã quã omẽ qđ seui uiuere sciat: uuat necessario.
.i. Non mͥ  ẽ. iã dubiũ. ꝑge qͦ intendas. Aliuid enĩ eẽ. iuuerȩ. ali¬
ud scire: satis didici.R. Qͥa gͦ. tͥ. horũ duorũ uidet᷑ eẽ. p̾stantius:
ł Qͥd putas nisi scientiã uite : Re. Melior ne tͥ uidec̃ uitȩ scientia
quã ipsa uita:: Anforte intelligis suꝑiorẽ quandã. & sinceriorẽ uitã.
eẽ. scientiã. qm̃ scire nenio potest. nisi qͥ intelligit s intelligere. aute¬

Expanded text:
e vivere sciat, vivat necessario 17. E. Non mihi est jam dubium; perge quo intenderas: aliud enim esse vivere, aliud scire se vivere, satis didici. A. Quid ergo tibi horum duorum videtur esse praestantius? E. Quid putas, nisi scientiam vitae? A. Meliorne tibi videtur vitae scientia quam ipsa vita? an forte intelligis superiorem quamdam et sinceriorem vitam esse scientiam, quam scire nemo potest, nisi q
Abbreviated transcription (Latin):
set despitiamꝰ. diligent᷑ si placet: qͦ usq ꝑ lege̾ istĩ. que popłas in
hac inta cohibet. male fasta ulciscenda sint. Oeinde. quidrestet.
si m᷑ possit adtante rei t̃minos ꝑueniri. Nã hocego. infinitũ puto.
R Inmo ad esto animo. & rationis uias. pietate frecus ingredẽ.
Nichil est enĩ tã arduũ atq difficile: qđ ñ dõ ad uiuante
planissimũ. atq expeditissimũ siat. In ipsũ itaq suspensi.atq ab eo de¬

Expanded text:
Sed dispiciamus diligenter; si placet, quo usque per legem istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint: deinde quid restet,si modo perveniri possit ad tantae rei terminos: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum atque difficile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
regnantẽ. ex arce dĩcere. atq libidini sub iugare.i. Nullo mͦ.
decidet. fietq uiciosa mens que aliã facere conabit᷑. Atq e ipsa
erit infirmior.R. Bene intelligis. Qre illud restat ut respon¬
deaf si potes. utrũ tͥ. uideat᷑ rationali ⁊ sapienti ite qͥcq eẽ.
p̃staneiꝰ .I. Nichil pcͣ dm̃ arbitror. R. Et mea ista sententiac
S qm̃ res ardiia. c̃. neq nunc oportune qͣrit᷑. ut ad intelligentiã ueniat. quã¬
quã robussima teneat᷑ fide. integra nob̾ sit huiꝰ questionis diligens & cauta
pollenti fas.ẽ. excellere: iniustã. &ẽ. nullomͦ posse. Qre. ne ista qͥdẽ. ta isi
habeat potestatẽ: coget m̃tẽ seruire libidini.I. Istud ꝓrsꝰ nemo ẽ. qͥnͣ sine
lla cd̾nctacione fateat᷑. R Ergo relinqͥt᷑. ut qm̃ regnanti m̃ti cõpotiq
urtutis. qͥcqͥd par. aut p̃latũ ẽiñ ea fac᷑ seruã libidinis ꝓpt̃ iusticiã. Qͥ c¬

Expanded text:
libidini subjugare? E. Nullo mododecidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente quidquam esse praestantius. E. Nihil praeter Deum arbitror. A. Et mem res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intelligentiam veniat, quanquam robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, diligens et cauta pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis propter justitiam; q
Abbreviated transcription (Latin):
e tͥpit appetunt᷑. antu putas : i. Immo ita ut dicis sentio. R. Mu
iiufticiã qͥd dicamꝰ eẽ.: nisi uirtutẽ. qua sua cuiq t ribuunt᷑ e. Alul
oripi nequeat : nuindubitare poterimꝰ istĩ adũsari rebͦ omibꝰ
que huie uni bono inimice st̃ i. N ecesse ẽ. omino ut ad uͥsecu
Dilla ne hunc putamꝰ p̃ditũ eẽ prudentia. qͥ lioc bonũ appe¬

Expanded text:
tur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulsurripi nequeat; num dubitare poterimus istum adversari rebus omnibus, quae huic uni bono inimicae sunt? E. Necesse est omnino ut adversetur. A. Nullane hunc putamus praeditum esse prudentia, qui hoc bonum appe
Abbreviated transcription (Latin):
iuribꝰ. cetensq officus corporis. apluruis bȩstiis hominẽ facile suꝑa¬
ni. que nã ressit qua homo excellit. ut ei nulla bestiarũ. ipse aut᷑
multis imꝑare possit. Anforte ipsa . ẽ. que ratio uł incelligentia dici
solet. .I. N on in uenio aliud: quando qͥdem inanimo ẽ. id qđ belius
in .ẽ. ut subdant᷑ nob̾. in ẽ. aut̃ nr̃is. ut eis meliores sinus. qm̃ neq
nichil neq parũ aliqͥd eẽ. cuiꝰ apparet. qͥd aliud rectius quam
rationẽ uocauerim : R uide. quã facile fiat dõ adiuuante:
qaͥ homines difficilimũ putant. Nã ego fateor łquestionẽ
istã que ut intelligo t̾minata est: tandunos recenturã putauerã:¬
qͣm fortasse omĩã que dicta st̃. ab ipso nr̃ȩ disputacionis ex ordio. Quare
accipe iã ut de inde ratio conectat᷑. Nã eredo te ñ ignorare. ad qđ scire

Expanded text:
viribus caeterisque officiis corporis a plurimis bestiis hominem facile superaviribus caeterisque officiis corporis a plurimis bestiis hominem facile superari, quaenam res sit qua homo excellit, ut nulla ei bestiarum, ipse autem multis imperare possit? an forte ipsa est quae ratio vel intelligentia dici solet? E. Non invenio aliud, quandoquidem in animo est id quo belluis inest ut subdantur nobis, inest autem nostris ut eis meliores simus, quoniam neque nihil, neque parvum aliquid esse cuivis apparet; quid aliud rectius, quam rationem vocaverim? A. Vide quam facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum putant. Nam ego, fateor tibi, quaestionem istam, quae, ut intelligo, terminata est, tamdiu nos retenturam putaveram fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis exordio. Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te ignorare, id quod scire
Abbreviated transcription (Latin):
uellẽ. ut credis ita etiã scires. petora carere ratione. Cito nr̃a dispu¬
tacio. abista questione tͣnsiret. S qm nescire te dicis: longã sermoti-¬
nationẽ moues. N eq enĩ talis res. ẽ. qua p̃t missa. ꝑgere inea que
intendimꝰ. tanta cõnexione rationis. quanta opꝰ eẽ. sentio. sinam̃.
dic itaq mͥ. cũ sepe iuderim̾ bestias. ab hominibꝰ domitas. id ẽ. non
corpꝰ bestiȩ tantũ. sedȩt animã ita homini sub iuigatã. ut uoluntati
euis sensu qͦdã & cͥsuetudine seruiat: utrũ tibi ullo mͦ fieri posse
udeat᷑. ut bestia que libet inimanis. uł feritate. uł corpore. uł ȩciã
sensu qͣlibet. acerrima. pariuice sibi hominẽ subiugare conet᷑. eũ
corpꝰ eiꝰ seuiu. seuclam: multȩ interimere ualeant. Nullo mͦ istud
sieri posse consentio. R. hene sane. S itẽ. dic mͥ. cũ manisestũ sit

Expanded text:
vellem ut credis, ita etiam scires pecora carere ratione; cito nostra dispuvellem ut credis, ita etiam scires pecora carere ratione; cito nostra disputatio ab ista quaestione transiret: sed quoniam nescire te dicis, longam sermocinationem moves. Neque enim talis res est, qua praetermissa pergere in ea quae intendimus, tanta connexione rationis, quanta opus esse sentio, sinamur. Dic itaque mihi, cum saepe viderimus bestias ab hominibus domitas, id est, non corpus bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut voluntati ejus sensu quodam et consuetudine serviat; utrum tibi ullo modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse consentio. A. Bene sane: sed item dic mihi, cum manifestum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut omĩa sint ordinatissima. Tu si alit̃ existanas: ꝓme .I. Qͥd cͥ uera di¬
centi cont᷑ dicã: ñ abeo.R. Cũ gͦ. hȩc sit una lex. exqua ille omĩs tẽ¬
porales ab homines regendos uariant᷑. Nũ idõ ipsa uariari ullomͦ
potest: .I. Intelligo omĩno ñ posse. Neq enĩ ulla uis. ullus cas.
ulaꝰ rerũ labes. umqͣm effecerit: ut iustũ non sit omiã eẽ. or dinatissi
mas Re dge. nunc uuideamꝰ. homo ipse qͦmͦ inse ipso sit ordinatissimꝰ.
Nã ex hominibꝰ una lege sotiatis popłs constat. Que lex ut dictũ
c̃. temporalis ẽ. E t dic mͥ. utrũ cerassimũ tͥ sit. uiuetrete .I. h oc
ũ qͥd cercius responderim. R Qͥd illud. potes ne dinoscere aliud eẽ.
unuere. aliud nosse se iuuiere : I. Scio qͥdẽ neminẽ se nosse uiuerẽ.
in uuentẽ. S utrũ omĩs unuens nouerit seiuuere: ignoro .R. Qm

Expanded text:
ut omnia sint ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera diut omnia sint ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera dicenti contradicam non habeo. A. Cum ergo haec sit una lex, ex qua illae omnes temporales ad homines regendos variantur, num ideo ipsa variari ullo modo potest? E. Intelligo omnino non posse: neque enim ulla vis, ullus casus, ulla rerum labes unquam effecerit ut justum non sit omnia esse ordinatissi A. Age nunc, videamus, homo ipse quomodo in seipso sit ordinatissimus: nam ex hominibus una lege sociatis, populus constat; quae lex, ut dictum est, temporalis est. Et dic mihi utrum certissimum sit tibi vivere te. E. Hoc vero quid certius responderim? A. Quid? illud potesne dignoscere, aliud esse vivere, aliud nosse se vivere? E. Scio quidem neminem se nosse vivere, nisi viventem; sed utrum omnis vivens noverit se vivere, ignoro. A. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
recte fert᷑. recteq mutat᷑. potest necipiã intelligenti ñ in cõmu¬
tabił. et̾na q uidi : An potest aliqͣndo iniustũ eẽ. ut mali miseri
boni aut̃ beati sint. aut ut modestꝰ & gͣius popłs ipse sibi nagistratꝰ crea
dissolutꝰ uͦ. & nequã ista licentia careat s. .I. uideo hanc et̾naᷤ eẽ. atq
in cõmutabilẽ lege̾ .R. Simul eciã te uidẽ arbitror. in illatẽporasi
nichil eẽ. iustũ. atq legitimũ: qđ ñ ex hac ȩ̨c̾na sibi homines diriua¬
uerint. Nã si popłs illes qͦdã tẽpore iustȩ honores dedit. qͦdã rurs
uiste ñ dedit. hȩc uicissitudo tẽporalis. ut eẽt. iusta: ex illa et̃¬
nitate tracta. ẽ. qua sẽꝑ iustũ ẽ. gͣuẽ popłm honores dare. leue̾
ñ dare. Antialit̃ uidet᷑ : .i. assentior .R. Ut gͥ breuitꝰ ȩc̃nȩ legs
nocionẽ. que inp̃ssa nob ẽ. quantũ ualeo ubis explicẽ. ea .ẽ. qͣ uistũ ẽ.

Expanded text:
utatur, potestne cuipiam intelligenti non incommutabilis aeternaque videri? An potest aliquando injustum esse ut mali miseri, boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem. A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporali nihil esse justum atque legitimum, quod non ex hac aeterna sibi homines derivarint: nam si populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste non dedit; haec vicissitudo temporalis ut justa esset, ex illa aeternitate tracta est, qua semper justum est gravem populum honores dare, levem non dare: an tibi aliter videtur? E. Assentior. A. Ut igitur breviter aeternae legis notionem, quae impressa nobis est, quantum valeo verbis explicem, ea est qua justum est
Abbreviated transcription (Latin):
ferudte aimnoi laudis & głȩ & affectatio dominandi. que tam sibesti¬
atu non anñ tam̃ carũ rerũ libidie. bestuĩs meliores nos eẽ. arbim¬
di ẽi m ã & iste appecit᷑. cũ ratiomi subditꝰ ñ ẽ. miseros factt. N eno
ordo appellandꝰ omĩno ẽ: ubi detenioribꝰ meliora subiciunt᷑.
Antibi ñ iudec᷑: .i.  anifestũ ẽ. R. Ratio ista gͦ. uł mens. ul
s̃i cũ irrationales animi motꝰ regit: id scilicet añat᷑ in homine.
cui añatio lege debet᷑. ea quã ȩcnã eẽ. cõꝑitũ.I. Intelligo ac sepͦ¬

Expanded text:
Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiDeinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibi non videtur? E. Manifestum est. A. Ratio ista ergo, vel mens, vel spiritus cum irrationales animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. Intelligo ac se
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝑae ceteris qͥbꝰ cũq homo c̃stat. Ec̃ eẽ hominẽ ordinacissium
Uidem enĩ hab̾e nos ñ solũ cũ peccoribꝰ. s etiã cũ arbustis. et
styrpibꝰ. inulta cõmunia. Nãq alim̃tũ corporis sumere. crescere.
gignere. uigere. irhoribꝰ qͦq tñbutũ uidemꝰ. q̃ue iͥn fima quadã uia
continent᷑. Uide aut̃ atq audire. & olfactu. gustatuitactu co¬
poralia sentire. posse beslias. & actius plerasq quẽ nos: cernimus
& fatemur. Ad de iures. & ualentiã. firimitatẽq m̃bror. & cȩlesta¬
tes. facillimosq corporis motꝰ: qͥbꝰ om̃ibꝰ quasdã earũ suꝑamꝰ. qͥbꝰ ẽqũ.¬
an onnullis. etiã uincim᷑. Ea enꝰ tam᷑ ipsũ rerũ ẽ. nob. certe cõmi.¬
ne cũ heluis. Iã uͦ appetere uoluptates corporis. ⁊ iutaremolestias.
ferinȩ tutȩ. omis accio: ẽ. St̃ llia quedã q̃ iã cacde inferas ñ uident᷑.
me tam̃ in hiomine ipso suma st. ut iocari et ndere. quo d humanũ hedin

Expanded text:
omo constat, tunc esse hominem ordinatissimum. Videmus enim habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, qutamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
li: ut scđm electionẽ ꝓpositũ dĩ maneret. non ex oꝑibus
sed exuocante dictum ẽ. ei quia maior seriuet minori Propt̃
hoc adhibrut alterum ꝓpħitũ testimoniũ ubi dictũ est
iacob dilexi: esau aut̃ odio habui: Sentiens autẽ quemad¬
modum posset hoc qđ dictũ ẽ. ꝑmouere eos qui penitre
unum ds̃ diligat: alterũ od̾it: Qua iire si futura oꝑa uł
bona huiꝰ ut inala illius que ds̃ utiq p̃sciebat uellet in¬
telligi : nequaquã diceret: non exoꝑibus: s exfituns¬
onem immo nulla quam solui opus eẽt. faceret queftio¬
nem: Nc̃ uͦ cũ respondisset absit. id est absit ut sit mu¬
quitas apđ̃ diñ: mox ut ꝓbatet nulla hoc iniqutaide le¬

Expanded text:
ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: seonem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate De
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ hȩc ñ capit quis ẽ quis respondeat : Si ait̃ capit : magis ñ inue¬
nit qͥd. respondeat ÷ uidet enĩ si capit uniuersũ genus humanũ
tã iusto uiditio diumo in pͥma radice dãpnatũ: ut ce iam simillꝰ
inde liburet᷑. nemo rectȩ possit uituꝑare iusticiã: et qͥ libantur.
sic oportuisse liberari: ut explurib ñ lib̾atis. atq exdãpnatione
iustissima derelictis. ostendet᷑ quid meruisset unui̾sa cõꝑsio. et quo
cesã istos debitũ uditiũ dĩ duceret: nisi eis inclebita miscdia sub¬

Expanded text:
Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non inveSi enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia sub
Abbreviated transcription (Latin):
sit s uiditiũ: non ẽ. quippe iniqͥtas apud dm̃. continuo
adumx̃ atq ait: dicit enĩ scriptura pharaoni: Quia adhoc
te excitaui. ut ostendã intȩ potentiam meã: et annuntiet᷑
nom̃ meuͣ inunu̾sa t̾ra Quib dictis. adutrumq concludens.
durat nulla iniqͥtate. ut nec lib̾atꝰ de suis meritis p̾sumat
em̃ grã redẽptos disceriit aꝑditis. quos inuna ꝑclitionis com¬
creuerit massa ab origine ducta causa cõminis hoc aut̃ qui
eo mͦ audit ut chieat. quid adhuc conquent᷑. nã uoluntati elꝰ
quis resiftit e tanqua ꝓpt̾ea malus ñ uideat᷑ eẽ. culpandus.
qi dĩ cuius uult miseret᷑. et quẽ uult obdurat: absit ut pu¬
tu quises qͥ respondeas dõ: Nũquid dieit figmĩtũ ei qui se fin¬
.xit. quare sic me fecisti : annon habet sigulus liiti potestatẽ
incontumeliã: hoc loco enim quidĩ stula putant apłm in
responsione defecisse. et in opia readende rationis reprimse

Expanded text:
fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, durat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut putu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem in honresponsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicam mors ipsa non moritur: & ubi dolor ꝑpetiũs
non interunit s affligit: ipsa corruptio uon finitur: Nec
in scĩs sonptuns: scdã mors dicit᷑: Hec pͥma tam̃ qua suum
corpus anima relinquere. cogitur. nec seđã qua penale corpꝰ
anima relinquere non ꝑmittitur homini aocidisset : sine¬
mo peccasset:
⁊ tissima sane omĩũ pena erit eorum qui p̃t̃ peccatũ
qđ originale traxert̃ nullum insuꝑ ad didenint:
& incetens quȩ ad did̾unt. tanto quisq ibi tolerabiliorẽ
habebit dãpnationẽ : quanto hic minorẽ habuit iniqui¬
atẽ: Remanentib itaq angłis & hominib repbis inȩcna
pena : tẽ scĩ scient pleniꝰ quid boni eis contulent grã õ
rebus ipsis euidentiꝰ apparebit : qđ inpsalmo serptũ ẽ.
Miscdiã oe uiditiũ cantabo tibi dnẽ. quia nisi ꝑinde

Expanded text:
ut ita dicam, mors ipsa non moritur, et ubi dolor perpetuus ut ita dicam, mors ipsa non moritur, et ubi dolor perpetuus non interimitur; sed affligit ipsa corruptio, et non finitur: haec in Scripturis sanctis secunda mors dicitur. Haec prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogitur; nec secunda, qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum, quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt, et in caeteris quae addiderunt, tanhabebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatem. Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantab
Abbreviated transcription (Latin):
subditam carnẽ : ut nichil nob repugnet ex nob̾ sedsc̃
foris neminẽ : ita nec itus nos ipsos patiamꝰ inimicos:
perditionis massa. que facta ẽ. ꝑ hominẽ pͥmum
non libantur ꝑ unum mediatorẽ dĩ & hominum: re¬
nirgent quidem etiam ipsi inusquisq cũ carne sua.¬
s ut cũ diabolo & angłis enis priniantur U rũ sane
ipsi cum uitiis.deformitatȩ suorũ corporũ resurgant:
quicũq in eis uitiosa & forma m̃bra gestarunt. inre ĩ¬
quirendo laborare quid opꝰ ẽ : Neq enim fatigare nos debet
incerta eorum habitudo uł pulchritudo: quorũ ent certa
&e sempit̃na damptiatio: Nec moueat quomodo erit in eis
corpus in corriptibile si delere potent : aut qͦmodo corrap¬
tibile simori nonpotent. Non ẽ. enĩ uera uita: nisi ubi fe¬
licit̾ iuuitur: Nec uera incorruptio: nisi ubi salus nullo
dolore corrumpitur: Ubi aut̃ infelix. mori non sinitur ⁊

Expanded text:
subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos.perditionis massa, quae facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nincerta eorum vel habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile, si non poterit. Non enim est vera vita, nisi ubi feliciter vivitur; nec vera, nisi ubi incorruptio: salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, et,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s S sicut nc̃ corpꝰ animale dr̃. qd tam̃ corpꝰ non amina
ROINDE quantũ ꝑtinet ad corniptionẽ
que nnc ad grauat animã &e uitia quibus caro adũsus
sp̃m concupiscit tẽ non erit caro s corpꝰ: quia &e cęlestia
corpora ꝑhibentur ꝓpt̾ qđ dictum ẽ Caro &e sanguis :¬
regnum dĩ non possidebunt & tãquã exponens quiddi¬
xerit ÷ neq corruptio in quĩ in corruptionẽ possi debit:
Quod prius dix̃ caro &e sangius. hoc posteriꝰ dix̃ corniptio
oe quod pͥus regaum dĩ: hoc postenꝰ in corruptionẽ : Quan
tum attinet aut̃ ad substantiã: etiã tc̃ caro erit. ꝙꝓpt̃
qd ce post resurrectionẽ corpꝰ xp̃i caro appellata est¬
S idõ ait apłs. Seminat᷑ corpꝰ animale: resurget corpꝰ¬
spũale ⁊ qm̃ tanta erit concordia tunc carms & sp̃s.
uiuficante sp̃u sine substentacłi alicuiꝰ in higentia

Expanded text:
spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus; quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quodregnum Dei non possidebunt, et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit: Caro et sanguis, hoc posterius dixit corruptio; et quod prius regnum Dei, hoc posterius incortem attinet ad substantiam etiam tunc caro erit. Propter quod post resurrectionem corpus Christi caro appellatum est. Ideo ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surget spirituale ; quoniam tanta erit concordia carnis et spiritus vivificante spiritu sine sustentaculo alicujus indigentiae
Abbreviated transcription (Latin):
niquitatẽ: odit animã suam & qui odit animã suam÷
non ẽ. misericors s cre̾dulis: Piligendo eam qͥppe sedim sđa
libet: Nisi unde det ab illo accipiat qui ñ eget: Idõ
dictũ ÷ Miscd̾ia eius p̃ueniet me
pecata: non humano s diuino st̃ pensanda uidio
Uidem᷑ emm quedam abipsis quoq aplis agnoscerdil
fuisie concesa: quale illud ẽ. quo uenerabilis paser
conuugibus ait N olite inucẽ fraude nisi ex conseto¬
su aatemp. ut uacetis orationi: E tt̃r. Idipium. eldo¬

Expanded text:
iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam quippe secundum libet, nisi unde det ab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misericordia ejus praeveniet me PeVidemus enim quaedam ab ipsis quoque apostolis ignoscendo fuisse concessa, quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait: Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
ia cob clilex̃ ꝑmisccłiã gatuitam: esau aut̃ odi o habuit
ꝑ uidiciũ debitũ: Qdcũ deberet᷑ ambobus: in alt̾o alt̃ agnouit
idem suppliciũ ñ qurit: sed de diuinȩ grẽ largitate quia ñ
uolentis neq currentis. s miserentis ẽ. di: Altissimo qͥppe
ac saluberrimo sacram̃to uniũsa. facies. atq ut ita dixerim
uultꝰ scãrũ scripturarũ. bene intuentes id ãmonere inue

Expanded text:
it per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere inve
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tiamur. sicut & dimittimꝰ nos debitoribus nr̃is St̃ aũt¬
opinione grauiora: Quis enim dicentem frĩ suo fatue reum
gehenne putaret nisi ueritas diceret ÷ Cui tam̃ uulneris
subiecit continuo medicinam : p̃ceptũ fr̃nę reconciliatio¬
nis adiungens mox qͥcpe ait: Si gͦ offeres munꝰ tum
adaltarȩ. & ibi recordatꝰ fueris quia fr̃ tuus habet a liqͥs
adũ sum te : & cetã aut quis estimaret quã magnum per¬
catum sit dies obseruare et menses & annos & tẽpora:
sicut obseruant quicertis diobussiue m̃sibus. siue annis
uolunt uł nolunt aliquid inchoare : eoqđ scđm uanas
doctimas hominũ fausta uł in fausta existiment tẽpora:
nͥ huiꝰ mali magnitudinẽ extimore apłi pensaremus. qui
talibus ait limeo uos neforte sine causa laborauerim in
uobis:¬

Expanded text:
mentiamur, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . CAmentiamur, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . CAopinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adcatum sit dies observare, et menses, et annos, et tempora sicut observant qui certis diebus, sive mensibus, sive annis volunt et nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte sine causa laboraverim in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc excusart & diceret & diceret. iustũ se hab̾e negotiũ
s unquitatẽ se pati quã uelit a se uidicum sententia remo¬
ueri: continuo talibus cogitationibus occurrit atq ait
Q uarẽ non magis iniquitatẽ patimini : Quare non potiꝰ
fraudaminir: Qt ad illud redeatur quod dñs ait Si qͥs
uoluent tunicam tuam tollere : & uiditio tecum conten¬
dẽ dinnte illi &e pallium & alio loco Qui abstulent in¬
quit tua: noli repetere: Prohibuit itaq: suos de scłarbus
dicit esse delictum: Tam̃ cũ sint meccłia talia uiditia fi¬
niri int̾ fr̃s: sribus uidicantibus. Extra ȩccłam uero
t̃nbilit̃ uetat: manifestũ ẽ. etã hic qđ scd̃m ueniam conce¬
daturꝰ in firmis: Propt̃ hȩc atq huiꝰ modi pecçata¬
& alia licet his minora que funt uerborũ & cogitatiomĩ of¬
fensiomibus apło iacob confitente ac dicente inmuttis offen¬
dimus om̃s: oportet quotidie crebroq orennuis dm̃ atq
dicamus dimtte nob̃ debita nr̃a. nec in eo quod sequitur

Expanded text:
ceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saeculardicit esse delictum. Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero biliter vetat; manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccatt alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente, In multis enim offendimus omnes ; oportet ut quotidie crebroque oremus Dominum, atque dicamus, Dimitte nobis debita nostra; nec in eo quod sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
qd uolebat. & ubi ẽ. illa onĩpotentia quȩ incęlo & int̾ra
omiã quecumq uoluit fecit: si colloͥgere filios iherłm uoluit¬
& non fecit : Añpotiꝰ illa quidem filios ab ipso colligi noluit:
s ea quoq nollente filios collegit eius ipse quos uoluit. quia
incęlo &e int̾ranon quedam noluit & fecit. quedam uero uo
ro tam impie desipiat. ut dicat dm̃ malas hominum uo¬
luntates. quas uoluent. quando uoluerit ubi uoluent
in bonum non posse conuertere: S cũ facit ꝑmiscđiã fat¬

Expanded text:
quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluitro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericord
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate cuiꝰpiam creature : uoluntatis omĩpotentis impeditꝰ
dõ dictum quia et hoc uenssime apłs dix̃ : qui om̃s ho¬
mines uult saluos fien Cum enem non om̃s sed multo:
plures non fiant salui : uidetur utiq nonfieri qđ dr̃ uult
fien: humana scilicet uoluntate impediente uoluntatẽ dĩ:
causa cur non om̃s saluifiant : responder solet.
quia hoc ipsi nolunt: Quod quidẽ dici deparuulis non potest
quorũ nondum ẽ. uelle seu nolle: Namqđ infantuli motu
faciunt. si eorũ uoluntati uidicaret᷑ eẽ. tribuendum qͣndo
baptizantur. cũ resistunt quantũ possunt etiam nolentes
eos saluossien diceremus: Si aꝑtius dñs in ȩuangło ap¬
pellans impiam ciuitatẽ. quoties inquit uolui congregare
filios tuos sicut gallina pullos suos: & nolinsti Tamꝙ dĩ
uoluntas suꝑata sit hominum uoluntate. & infirmissimis
uolendo impedientibus : non potuit facere potentissimus

Expanded text:
voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata siere potentissimus
Abbreviated transcription (Latin):
Quamq sit uerum quod inpsalmo canit᷑: Ds̃ aut̃ nr̃ im
utiq non ẽ. uerum: si aliqua uoluit & non fecit: &
qd ẽ. indignus idõ non fecit: qm̃ nefieret qđ uolebat
omp̃s: uoluntas hominis impedunt.Bu.
Iongͦ. sit aliquid nisi omp̃s fien uelit uł siuendo
bene. etiam sinendo fieri quecumq fiunt male: Non em̃
hoc : nisi iusto iuditio sinit: & ꝓfecto bonum ẽ: omẽ
bona: tam̃ ut non sola bona set etiam sint & mala bo¬
num est Nani nisi eẽt hoc bonum ut essent & mala:
nullo mͦ eẽ. sinerentur ab onĩ potente bono: Cui ꝓcul
dubio quantum facile ẽ. qđ uult facere : tantum facile
est qđ non uult eẽ. non sinere: Hoc nisi credinius ÷ pen¬
ditatur ipsum nr̃ȩ confessionis initiũ quia nos in clm̃
patrem omĩpotentẽ credere confitemur: Neq enim ab aliud
ueracit᷑ uocatur omp̃s nisi qm̃ quicquid uult potest Nec

Expanded text:
quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec
Abbreviated transcription (Latin):
nemo dãpnatur: Nc̃ non latebit qđ nc̃ latet : cũ de
duob paruulis unꝰ eẽt assumendus ꝑmisediam alius
ꝑ uiditium relinquendꝰ. In quo i qui assumeret᷑ agnos¬
cereͭ: quid sibi ꝑ iuditium deb̾etur nisi miscdia subue¬
niret cur ille potius quã istȩ fuent assũptꝰ cũ causa
una eẽt ambobus: cur apud qssdam non factȩ sint uirtutes
que sĩ factȩ fuissent egissent illi homines penitentiã & facte
suerint apđ̃ eos qui non fuerant credidin: Aꝑtissime nãq
dicit dñs Ue tibi cororaim. ue tibi bechsaida quia siity¬
ro & sidone factȩ eẽnt uirtutes que factȩ sunt inuob̃: olĩ
incilicio &e cinere penttentiam egissent: Nec utq d in
iustȩ noluit eos saluos fien. cum possent salui eẽ. si uellet
Tunc inclarissima sapientiȩ lucȩ uidebitur qđ nc̃ piorũ
fides habet antequã manifesta cogntione uideatur: quã
certa & inmutabilis & efficacissima sit uoluntas dĩ quam
multa possit & nonuelit. Nichil aut̃ uelit qdđ non posstt

Expanded text:
latet, cum de duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone face poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut poenis amare fleret : p̃misit ȩuangłista & ait: Respexͣ
tẽpint tantam diuini muneris largitatẽ & in hac obstina¬
tione mͣtis diem claudit extremum: reus est illo mre¬
Dequa questione difficili: in quodã ꝓpt̃ hoc solum cum¬
scripto libello. enucleatissime quantũ potui disputaui:
non sicut quidam reuixerunt iterũq st̃ mortui :
sed in ȩt̾nã uitam sicut fuit ipsius xp̃i resurrectio quẽ ad¬
modum possim breuit̃ disputare. & omĩb questionibusque
de hac remoueri assolent. satiffacere non inuenio Resur¬
recturam tamen carnẽ omĩum quicũq natisunt homi¬
S num atq uascent᷑ & mottiui st̃ arq morientur ÷ mellomͦ¬

Expanded text:
ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit temnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irreDe qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quantum potui, disputavi. non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque morientur, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam accedente sanitate delectatio iusticiȩ uincat:
in nob̃ earum rerum delectationes: quas uelhab̾e cu¬
piendo. uł amittere metuendo scientes udentesq pec¬
camus: ac non solum peccatores qd̵ erannis etiam cum
ꝑ ignorantiam peccabamus uerũ etiã legis p̾uaricatores sumꝰ.
tunus. dimitte nob̃ debita nrã sic̃ & nos dimitimꝰ debitorib
nr̃is : uerum etiã ne peccemus ut regat. ꝓpt̃ qͦd dicimꝰ ut
nos inferas intẽptationẽ. Ile rogandus est : cui dictur
inpsalmo: Dñs illuminatio mea: &e salus mea ut illumina¬
cum agatur : plerumq infirmitate non agitur. quia &
pudor timor ẽ. displicendi dũ plus delectat hominum exis¬
timatio quam uisticia: qua se quisq humiliat penitendo:
Unde non solum cũ agitur penitentia : uerũ &iã ut agat᷑
dr̃ miscłia necessaria est: Alioquin: non diceret apls
de quibusdam: Heforte det illis deus penitentiam: &

Expanded text:
sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaricatores, cimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in tentationem ; ille rogandus est, cui dicitur in Psalmo, Dominus illuminatio mea et salus mea ; ut illuminacur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et
Abbreviated transcription (Latin):
adgalathas. in eo ipso loco ubi ait apłs timeo uos ne forte
sine causa laborauenm in uob̾: ex clamare cõpulsus sum:
Ue peccatis hominum : que sola inusitata exhorrescimꝰ:
Usitata uͦ ꝓquibus abluendis filii dĩ sanguis effusus ẽ: quã¬
uis tammagna sint. ut omĩno claudi contra sefaciant reg¬
num dĩ : sepe uidendo omĩa tolerare. sepe tolerando non¬
nulla eciam facere cogimur: Atq utinam o domine non
omĩa que non potuerimus : ꝓhib̾e. faciamus: S uidero
utrum me inmodatꝰ dolor: in caute aliquid compulerit
meorum locis sepe iam dixi  Ouabus causis peccamus Aut
nondum uidendo qđ facere debeamus: aunon faciendo
qđ deb̾e fien iam uidemus: Quorum duorũ illud ignoran¬
tie malum ẽ: hoc infimnitatis Contra quam quidẽ pug¬
nare nos conuenit : s ꝓfecto uincimur. nisi diuinitus
adiuuemur. ut non solum uideamꝰ quid faciendum sit :

Expanded text:
ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis; exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominuusitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe vivendo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur; atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus. Sed vide videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit meorum locis saepe jam dixi. Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit, sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit,