comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruũ malũ : ut amaritis sepa¬
rent᷑ uxores. qͣsi adulterȩ sint ñ
uxores. Et cũ uolunt eas separatas
redđe continentiȩ: faciunt maritos
earũ adulteros ueros. cũ suis uxo¬
rib uiuis alt̾as duxerint. Quappt̃
ñ possũ quidem dicere a ꝓposito me¬
liore lapsas si nupserint feminas
adulteria ẽẽ ñ conuigia: sed plane
ñdubitauerĩ dicere lapsus ⁊ rui.¬
nas a castitate sanctiore quȩ uoue¬
tur do adulteriis eẽ peiores. Si eni
qđ nullo modo dubitandũ.ẽ. ad
offensionẽ xp̃i ꝑtinet cum mbrũ
eiꝰ fidẽ ñ seruat marito. qͣnto gͣuiꝰ
offendit᷑ cũ illi ipsi non seruatur
fides in eo qđ exigit oblatũ. qͥ non
exegerat offerendũ. Cũ enĩ quisq
ĩ reddit qđ ñ imꝑio cõpulsus sed
consilio cõmonitus uouit: tanto
magis fraudati uoti auget iniqͥta.¬
tem. qͣnto minꝰ habuit uouendi
necessitatẽ. Hȩc ido disputo: ne ar¬
bitreris uł scd̃as nuptias crim̃ ẽẽ.

Expanded text:
paruum malum, ut a maritis sepaparuum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nupserint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo disputo, ne arbitreris uel secundas nuptias crimen esse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o uoueat: iã scđm istoꝵ rationẽ
nulla hot facere debet. ne ipsũ xp̃m
qđ sentire nefas. ẽ. adulterũ faciat.
cui iuuente uironubit. Deinde cũ
pͥmȩ nuptiȩ melioris sint meriti
iste sit sensus. ut xp̃s eis uideatur
quasi scd̾s maritꝰ. Ipsũ enĩ habebãt¬
⁊ antea quando uirissius fideliter
subditȩ seruiebant. ñ carnalit̾ sed
spualiter uirũ : cui ȩccłia ipsa
cuiꝰ m̃bra sunt comunx. ẽ: quae
fidei. spei. caritatis in tegritate ñ
insolis uirginib scĩs. sed etiã in
uiduis ⁊ comugatis fidelib tota
uirgo. ẽ. Uniuersȩ quippe eccłs
taui uos uni uiro. uirginẽ castam
ex hib̾e xp̃o. Nouit aut̃ ille conui.¬
gem uirginẽ sine corruptione
fȩtare : quẽ in ipsa etiã carne
potuit mat̾ sine corruptione ꝓ¬
creare. Fit aut̃ ꝑ hanc minꝰ consi¬
deratã opinionẽ qua putant lap-¬
sarũ a scõ ꝓposito feminarũ Si
nupserint non ẽẽ coniuigia non

Expanded text:
Christo uoueat, iam secundum istorum rationem Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facere debet, ne ipsum Christum, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui uiuente marito nubit. deinde cum primae nuptiae melioris sint meriti iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum enim habebant et antea, quando uiris suis fideliter subditae seruiebant, non carnaliter, sed spiritaliter uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclestaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non
Abbreviated transcription (Latin):
dexisset nubere uolunt. continuo
addidit. habentes dãpnationem.
⁊ dix̃ quare. qm̃ priorẽ fidẽ irrita
fecerunt: ut uoluntatẽ quȩ a pro.¬
posito cecidit appareat eẽ damp¬
natam. siue subsequant᷑ nuptiȩ.
siue desint. Proinde qͥdicunt taliũ
nuptias ñ ẽẽ nuptias. sed potius
adulteria: ñ mͥ uident᷑ satis acute
acdiligent considerare qͥd dicant.
ł allitꝰ eos quippe: similitudine
ueritatis. Quia enĩ conugium
xp̃i dicuntur eligere quȩ xp̃ia¬
na scĩtate ñ nubunt: hinc argu¬
mentantur quiddã dicentes. Si
iuro suo uiuo quȩ alt̾i nubit ad¬
ultera ẽ: sicue ipse dñs in euangło
definiuit: uiuo gͦ xp̃o cui mors ultͣ
ñ dñatur. quȩ comugiũ eiꝰ elegerat
si homini nubit ad ultera ẽ. Qui hȩc
dicunt acute quidẽ mouent᷑: sed
parũ attendunt. hanc argum̃tati.¬
onẽ qͣnta rerũ sequat᷑ absurditas.
Cũ enĩ laudabilit̾ etiã uiuente uiro
ex eiꝰ consensu continentiã femina

Expanded text:
dixisset: nubere uolunt, continuo dixisset: nubere uolunt, continuo addidit: habentes damnationem, et dixit quare: quoniam priorem fidem inritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae siue desint. Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina
Abbreviated transcription (Latin):
lentia muneris ãplioris expetit᷑.
Qua expetita ⁊ electa & uoti
debita oblata. iã ñ solũ capes¬
sere nuptias. sed etiã si ñ nubat᷑
nubere uelle dãpnabile . ẽ. Nã
ut hoc demonstraret apłs ñ
ait. cũ indeliciis egerint in xp̃o nu¬
bunt. sed nub̃e uolunt: Habentes
inqͥt dãpnationẽ. qm̃ primã fidẽ
irritã fecerunt. ⁊ si non nubendo
tantũ uolendo. Non quia ipsȩ
nuptiȩ uł taliũ dampnandȩ udi.¬
cantur: sed dampnatur ꝓpositi
fraus. dampnat᷑ fracta uoti fides.
dampnat᷑ ñ susceptio abono infe¬
riore. sed ruina ex bono superiore.
Postremo dãpnant᷑ tales. ñ quia
conuigalẽ fidem posterius iniert.
sed quia continentiȩ primam fidẽ
irritã fecerunt. Quod ut breuit̃
insinuaret apłs: noluit eas dicere
hab̾e dãpnationẽ quȩ post ãplio¬
ris sc̃itatis ꝓ positũ nubunt. non
quia ñ dampnant᷑. sed ne ineis ipsȩ
nuptiȩ dãpnari putarentꝰ. sed cũ

Expanded text:
lentia muneris amplioris expetitur; lentia muneris amplioris expetitur; qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus, non ait, Cum in deliciis egerint in Christo, nubunt; sed, nubere volunt: habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem irritam fecerunt; etsi non nubendo, tantum nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur. sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ad nuptias a ꝓposito continen¬
tiȩ deflexerunt. Prritã quippe fe.¬
cerunt fidẽ: qua prius uouerant
qd ꝑseuerantia implere noluert̃.
Nuptiarũ igitur bonũ semꝑ est
quidem bonũ. sed inpopło di fuit
aliqͣndo legis obsequiũ. nunc .ẽ. in.¬
firmitatis remediũ: in quib dam
uero humanitatis solatiũ. Filioꝵ
quippe ꝓcreationi oꝑam dare. ñ
canino more ꝑusũ ꝓmiscuũ femi¬
narũ. s honesto ordine conugali.
non ẽ. in homine imꝓbandus af¬
fectus: etiã ipsum tam̃ laudabiliꝰ
transcendit ⁊ iuncit cȩlestia cogi¬
tans animꝰ xp̃ianus. Sed qm̃ sic̃
ait dnis ñ om̃s capiunt uerbũ hoc:
quȩ potest ergo caꝑe capiat. quȩ
se ñ continet nubat. Que n cepit
deliberet: quȩ aggressa ẽ ꝑseue.¬
sario: nulla xp̃o subtrahat᷑ obla¬
tio. Inconiugali quippe uncło
si pudicitia conseruatur: dãpna¬
tio n timetur. Sed in uiduali &¬
in uirginali continentia: excel.

Expanded text:
tatem ad nuptias a proposito continentatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt. irritam quippe fecerunt fidem, qua prius uouerant quod perseuerantia inplere noluerunt. nuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine coniugali non est in homine inprobandus affectus; etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et uincit caelestia cogitans animus Christianus. Sed quoniam, sicut ait dominus, non omnes capiunt uerbum hoc, quae potest ergo capere, capiat et quae se non continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quae adgressa est, perseueoccasio, nulla Christo subtrahatur oblatio. in coniugali quippe uinculo si pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali et uirg
Abbreviated transcription (Latin):
matres fanulias eẽ. nuptiarũ bonũ
apłica sobrietate ⁊ auctoritate
cõmendat. ñ ꝓcreandi officium
etiã eis qui continentiȩ bonum
capiunt tanꝗͣ ad obsequelã legis
imponit.Deniq cur hoc dixerit
pandit: cũ adiungit ⁊ dicit. nul¬
lam occasionẽ dare aduersario
maledicti grã. iã enĩ quędã con¬
uersȩ suntꝰ retro post sathanan:
ut his uerbis eiꝰ intelligamꝰ eas
quas nubere uoluit meliuis posse
continere quã nube. sed melius
nubere quã retro ire pꝰsathanan.
id est ab illo excellenti uirginalis
uł uidualis castitatis ꝓposito in
posteriora respiciendo cadere
⁊ interire. Proinde quȩ se ñ con¬
tinent nubant antequã conti-¬
nentiã ꝓfiteantur. antequã đo
uoueant qđ nisi reddant iure
dãpnantur. Alio quippe loco¬
de talib dicit. Cũ enĩ in delicii
egerint. in xp̃onube uolunt: ha¬
bentes dãꝑnationẽ. qm̃ primam
fidem irritã fecerunt. Id. ẽ. uolun¬

Expanded text:
matres familias esse, nuptiarum bonum matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio quippe locode talibus dicit: cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt, id est uolun
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ ꝓlis saltem carnale deside.¬
riũ. sed solius incontinentiȩ fu¬
isset indiciũ. Fecisses enĩ qđ ait
apłs: cũ dixisset. Bonũ ẽ. illis
si sic ꝑmanseruit. sic̃ & ego. Conti¬
nuo quippe addidit. Qđ si se non
continent: nubant. Malo enĩ eas¬
nubere: quã uri. Hoc enĩ dixit
ut effrenate libidinis malũ non
uirginitas ꝓlis tuiȩ compensauit
dispendiũ uirginitatis tuȩ. Nam
diligent̃ int̾rogata doctrina xp̃ia¬
na: & primas nuptias iã isto tẽpore
nͥ in continentia sit impedimento
contẽpnendas ẽẽ respondet. Qui
enĩ dixit si se ñ continent nubant.
potuit dicere si filios ñ habent. si
post resurrectionẽ p̾dicationẽ q
xp̃i qͣndo iã ex om̃ib gentib filioꝵ
spũalit̾ gignendoꝵ tanta suppetit
copia. talẽ officiũ ẽẽt ex carne filioᷤᷤ
ꝓpagare quale primis temporib
fuit. Et qđ alibi dicit. uolo igitur
iuniores nubere. filios ꝓcrẽare.

Expanded text:
nullum prolis saltem carnale desidenullum prolis saltem carnale desiderium, sed solius incontinentiae fuisset indicium. fecisses enim, quod ait apostolus, cum dixisset: bonum esse illis, si sic permanserint sicut et ego; continuo quippe addidit: quodsi se non continent, nubant; malo enim nubere eas quam uri. hoc enim dixit, ut effrenatae libidinis malum non uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata doctrina christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios non habent, nubant, si post resurrectionem praedicationemque Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne filios propagare, quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare.
Abbreviated transcription (Latin):
tura reticendo reliquit incertũ
tuit agnoscere et paruulum.
Unde merito etiam sine
filiis si tam̃ eos ñ habuit scdas nup.¬
tias recusauit. quia nouerat iam
tempꝰ. ẽẽ. quo xp̃o ñ officio pari-¬
endi sea studio continendi nec con.¬
iugalib fȩtandis uiscerib sed casti¬
gandis uidualib morib melus
seruiret᷑. Si uero etiã sciebat ruch
ꝑsuã carnẽ ꝓpagari semen unde
xp̃s carnẽ fuerat habiturꝰ. ⁊ huie
scientiȩ nubendo exhibuit minis.¬
teriũ: ñ audeo iã dicere beatiorẽ
fuisse annȩ uiduitatẽ. quã illius
fecunditatẽ. Tu aut̃ que ⁊ filios
habes. ⁊ inscłi fine uius. quo iam
tempꝰ.ẽ. non mittendi lapides sed
colligendi. non amplectendi sea
continendi ab amplexu: cũ cdam&
apłs. hoc aut̃ dico fr̃s tempꝰ breue
ẽ. reliquũ.ẽ. ut &e qui habent
uxores tanꝗͣ ñ habentes sint.: pro.¬
fecto si scđas nuptias appetisses.
nullũ ꝓpħiȩ uł legis obsequiũ.

Expanded text:
tura reticendo reliquit incertum tura reticendo reliquit incertum tuit agnoscere et paruulum: unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus esse, quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus moribus melius seruiretur. si uero etiam sciebat Ruth per suam carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam illius fecunditatem. Tu autem, quae et filios habes et eo saeculi fine uiuis, quo iam tempus est non mittendi lapides, sed colligendi, non amplectendi, sed continendi ab amplexu — cum clamet apostolus: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint — profecto, si secundas nuptias adpetisses, nullum prophetiae uel legis obsequium,
Abbreviated transcription (Latin):
bant in illis siue in his qui scirent
siue in his qui illa nescirent nichil
nasceret᷑ etiã caro xp̃i. Ut gͦ ille
popłs ꝓpigaret᷑ .: maledictꝰ habe¬
res accendebant᷑ non cupiditate
concũbendi. s pietate pariendi.
ut rectissine credantur coitũ ñ
fuisse quesiturȩ. si ꝓles posset alit̃
ꝓuenire. Et uiris usus plurimarũ
uiuarũ concedebat᷑ uxorũ. Cuius
rei ñ concupiscentiã carnis sed
ꝓuidentiam generationis fuisse
causã. illud ostendit: quod sicut
scis iuiris hab̾e plures uxores ui-¬
uas. ñ ita etiã scĩs feminis licebat
misceri maritis plurib uuus. qm̃
tanto ẽẽnt turpiores. qͣntomagis
appeterent unde ñ eẽnt fecundio¬
res. Proinde sca ruth cũ semen
quale illo tempore uecessarium
fuit in isrł ñ haberet in mortuo
uiro : quesiuit alterũ de quo ha¬
beret. Hac itaq bis conuigata
iđo anna uno uiro iuduãta bea
filios nullos habuit qđ quidẽ scri¬

Expanded text:
bant in illis , sive in iis qui scirent, bant in illis , sive in iis qui scirent, sive in iis qui illa nescirent, nihil nasceretur etiam caro Christi. Ut ergo ille populus propagaretur, maledictus haberes accendebantur non cupiditate concumbendi, sed pietate pariendi, ut rectissime credantur coitum non fuisse quaesiturae, si proles posset aliter prouenire, et uiris usus plurium uiuarum concedebatur uxorum. cuius rei non concupiscentiam carnis, sed prouidentiam generationis fuisse causam illud ostendit, quod sicut sanctis uiris habere plures uxores uiuas, non ita etiam sanctis feminis licebat misceri maritis pluribus uiuis, quoniam tanto essent turpiores, quanto magis adpeterent, unde non essent fecundiores. proinde sancta Ruth, cum semen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatfilios nullos habuit — quod quidem scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ecce bona ualde. Non tantũbona
sed etiã ualde: ñ obaliud nͥ quia
om̃ia. Nam ⁊ ꝑ singula oꝑa dice¬
batur. Uidit ds̃ quia bonũ est.
Ubi aut̃ om̃ia nominata sunt.
additũ ẽ ualde ⁊ dictũ. ẽ. Yidit
d om̃ia quȩ fecit: & ecce bona
ualde. Meliora enĩ quȩdã sin-¬
gula quã alia singula: sed melio¬
ra simul omĩa quã quelib& sin-¬
gula. Xp̃i itaq te doctrina sa¬
na in eiuscorꝑe sanã faciat ꝑ eiꝰ
grãm: ut id qđ aliis meliꝰ habes
in corpore ⁊ spũ. idẽ ipse sp̃s tuus
qui corpori dominat᷑ nec extol-¬
lat insolent̃: nec discernat in-¬
scient̃. Nec quia dixi ruth beatã
annã beatiorẽ cũ illa bis nup-¬
serit. hȩc uno uiro cito uiduata
diu uixerit: continuo etiã te
meliorẽ putes ẽẽ quam ruth.
Alia quippe ꝓpħicis temporib
scãrũ feminarũ dispensatio fuit:
quas nubere obȩdientia ñ concu.¬
piscentia cõpellebat. ut ꝓpaga¬

Expanded text:
ecce bona ualde: non tantum bona, ecce bona ualde: non tantum bona, sed etiam ualde, non ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut id. quod aliis melius habes in corpore et spiritu, idem ipse spiritus, qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec discernat inscienter. Nec quia dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere oboedientia, non concupiscentia conpellebat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Unde etiã paulo post ait. Corpꝰ
sp̃s sc̃ĩ. Ubi ꝓfecto utriusq sexꝰ
fideles intelligunt᷑. Ibi ergo ft̃
nupte. ibi ⁊ in nuptȩ : sed̃ distin¬
cte meritis. ⁊ tanꝗͣ m̃bris m̃bra
plata. Quoꝵ tam̃ neutra sint
acorpore separata. Qđ igit᷑ de
innupta loquens ait. ut sit sc̃a
& corpore & spũ: ampliorẽ in¬
nuptarũ & incorpore & in spũ
scĩficationẽ intelligi uoluit: ñ
corpꝰ nuptarũ om̃i łcĩficatione
priuauit. Disce itaq bonũ tuũ.
immo mem̃to qđ didicisti. bonũ
tuũ amplius laudari. quia est
aliud bonũ quo sit hoc melius:
quã si alit̾ hoc bonũ ẽẽ ñ posset.
nisi illud malũ ẽet. aut om̃ino ñ
eẽt. Habent ocłi in corꝑe magnũ
honorẽ. sed minorẽ haberent si
soli eẽnt. ⁊ alia minoris honoris
m̃bra ñ ẽẽnt. In cęlo ipsa sua luce
sol lunã suꝑat : ñ uituꝑat. Stella
abstella differt ingła. ñ dissidet
in suꝑbia. Ido fecit᷑ ds̃ omĩa: &

Expanded text:
unde etiam paulo post ait: corpus unde etiam paulo post ait: corpus Spiritus sancti, ubi profecto utriusque sexus fideles intelliguntur. Ibi ergo sunt nuptae, ibi et innuptae; sed distinctae meritis, et tanquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. Quod igitur de innupta loquens ait, Ut sit sancta et corpore et spiritu; ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et
Abbreviated transcription (Latin):
sit enĩ ut curpe sit: unde loquens
tanꝗͣ uasi infirmiori & subi ecto
tribuite honorẽ : quasi coheredibꝰ
grẽ. Et illas alloquens: subditas
ẽẽ suis uiris exẽplo sarre adhorta.
uiris suis. Quomͦ sarra obedie¬
Cuiꝰ factȩ estis filię: benefacientes.
⁊ñ tũtes ullã ꝑturbationem.
Unde oeillud qđ de innupta pau¬
nupta fidelis ⁊ casta & scđm scrip¬
turas subdita uiro. non sit scã
corpore. sed tantũmodo sp̃u. Fieri
ñ potest: ut scĩficato sp̃u non sit
sc̃m̃ etiã corpus quo scĩficatꝰ utit᷑
sp̃s. Sed ne ciuiꝗͣ nos potius argu¬
nĩtari quã hoc diuino eloquio pro¬
bare uideam᷑ qm̃ petrꝰ sarrã cõme¬
morans. sc̃ẽ inquit mulieres tantũ¬
modo. ñ ait ⁊ corpore: illud eiꝰdẽ
pauli considemus. ubi ꝓhibens
fornicationes ait. Nescitis quia
cis: Absit. Audeat gͦ aliquis
dicere m̃bra xp̃i sc̃a non ẽẽ: aut
uero audeat ambris xp̃i fideliũ
conuigataꝵ corpora separare.

Expanded text:
sit enim ut turpe sit unde loquens sit enim ut turpe sit unde loquens tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esse viris suis exemplo Sarae ad hortatuviris suis: quomodo Sara obediecuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationem. Vnde et illud, quod de innupta Paunupta fidelis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fierin potest, ut sanctificato spiritu non sit sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia embra meretricis? absit. audeat ergo aliquis dicere membra Christi sancta non esse; aut uero audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corpora separare.
Abbreviated transcription (Latin):
si sic ꝑmanserint. utiq bonũ po¬
suit ꝓ meliore. qm̃ om̃e qđ bono
cõparatũ melius dicit᷑. etiã hoc
proculdubio bonũ. ẽ. Nã quid.ẽ.¬
aliud qđ ita dicit᷑ melius. nsi qđ¬
magis bonũ. ẽ: Nec ido consequent̃
eũ sensisse arbitram᷑ malũ eẽ si nup¬
serint qm̃ dixit bonũ ẽ. illis si sic ꝑ¬
manserint ita etiã cũ ait. sed ad id
qđ honestũ ẽ. non matrimonium
turpe ẽẽ monstrauit: sed qđ hone¬
stũ erat honestius generalis hone¬
sti nomine cõm̃dauit. Quia hone.¬
stius quid.ẽ. nisi qđ magis hone.¬
stũ ẽ: Magis aut̃ honestũ: utiq
honestũ ẽ. Aꝑte quippe declara¬
uit hoc ẽẽ bono illo melius : ubi
ait. Quidat nuptũ benefacit. Et
qui non dat nuptũ. in eliꝰ facit. Et
hoc illo beato beatius: ubi ait.
Beatior aut̃ erit: si sic ꝑmanserit
sicut & ego. Bono melius: ⁊ beato
beatius. Sic honesto honestius ẽ.
qđ honestũ uoluit appellare. Ab-¬

Expanded text:
si sic permanserint; utique bonum posi sic permanserint; utique bonum posuit pro meliore, quoniam omne quod bono comparatum melius dicitur, etiam hoc procul dubio bonualiud quod ita dicitur melius, nisi qmagis bonum est? nec ideo consequenter eum sensisse arbitramur, malum esse si nupserint, quoniam dixit, bonum esse illis si sic permanserint: ita etiam cum ait, sed ad id quod honestum est; non matrimonium turpe esse monstravit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendavit. Quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? Magis autem honestum utique honestum est. Aperte quippe declaravit hoc esse bono illo melius, ubi ait, Qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit: et hoc illo beato beatius, ubi ait, Beatior autem erit, si sic permanserit . Sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum voluit appellare. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
non tantũ illo deuitari mala. sed
enĩ adulteriũ uł fornicatio. Abhis
aut̃ illicitis ualde longe. ẽ. quȩ uo¬
ti lib̾tate se obstringit: & sibi etiã
licita ne licerent ñ imꝑio legis sed
consilio caritatis efficit. Et bonũ ẽ.
pudicitia coniuigalis: sed meluis
bonũ ẽ continentia uidualis. Hoc
gͦ melius illius boni summissio¬
ne honoratur. ñ illud bonũ me
cõmendaret fructũ quia cogitan
quȩ surt di quomͦ placeant deo.
subiecit ⁊ ait: hoc aut̃ ad utilita¬
tem ur̃am dico. Nut laqueum
uob̾ iniciã id est non ut uos cogã.
sed adid quod honestũ.c̃: non quia
innuptarũ bonũ honestũ dixit.
ido putare debemꝰ turpe ẽẽ uin-¬
culũ conuigale. Alioquin etiam
primas nup̃tias condempnabimꝰ:
quas nec catafriges. nec nouatiani.
nec disertissimus eoꝵ astipulator
tertullianꝰ turpes ausus .ẽ. dicere.
Sed quẽ admodũ cũ ait. dico aut̃
innuptis ⁊uidius bonũ ẽẽ illis

Expanded text:
non tantum illo deuitari mala, sed non tantum illo deuitari mala, sed enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melnuptarum commendaret fructum, quia cogitant quae sunt domini. quomodo placeant deo, subiecit et ait: hoc autem ad utilitatem uestram dico, non ut laqueum uobis iniciam. id est non ut uos cogam, sed ad id quod honestum est. non quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse uinculum coniugale; alioquprimas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges, nec Novatiani, nec disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. Sed quemadmodum cum ait, Dico autem innuptis et viduis, bonum esse illis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. in dño etiã post mortẽ uiri ite.¬
rũ nubentẽ fidelẽ. sed in eodẽ dĩo
uduã beatiorẽ: hoc. ẽ. ut scriptu¬
rarũ ñ tantũ uerbis. uerũ etiam
exemplis loquar: beatã ẽẽ. ruth.
sed annã beatiorẽ. Qua propter
hoc primũ oportet ut noueris bo.¬
no qđ elegisti non dampnari nup¬
tias scđas: sed inferus honorari.
Nam sicut bonũ sc̃ę uirginitatis
quod elegit filia tua nonꝰ dãpnat
unas nuptias tuas: sic nec uiduitaᷤᷤ
tua cuiꝰquã scđas. Hinc enĩ maxi-¬
me catafrigarũ ⁊ nouatianorũ
hereses tumuerunt quas buccis
sonantib ñ sapientib etiã tertul¬
lianus in flauit. dũ scđas nuptiaᷤ
tanꝗͣ illicitas maledico dente
concidit. quas om̃ino licitas apłs
sobria m̃te concedit. Ab hac sani¬
tate doctrinȩ : nulliꝰ in docti nul.¬
lius docti disputatione mouea¬
ris. Nec ita extollas bonũ tuũ.
ut qđ malũ non ẽ. tanꝗͣ malum
crimineris alienũ: sed tanto magis
gaude tuo bono. qͣntomagis uides

Expanded text:
i iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, uod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides
Abbreviated transcription (Latin):
ritis inserere. cũ tota domestica
urã ȩccłia. Ordinatissime qͥppe
ꝓuenit. ut matri urȩ iã gͣndeuȩ
de oratione epłam scriberẽ. ad
ipsam quippe maxime ꝑtinet
orando concertare ꝓuob̾. que
de se minꝰ sollicita.ẽ. quã de uob̾:
⁊ ut ad te potius quã ad illam
hoc de continentia uiduali opꝰ.¬
culũ facerẽ. quia tibi suꝑare ad¬
huc restat qđ iã ȩtas illius suꝑa-¬
uit. Uirgo aut̃ scã ꝓles ur̃ã si
aliquid de sua ꝓfessione desidat.
ex laborib nr̃is: habet grandẽ

Expanded text:
ritis inserere cum tota domestica ritis inserere cum tota domestica uestra ecclesia. ordinatissime quippe prouenit, ut matri uestrae iam grandaeuae de oratione epistulam scriberem — ad ipsam quippe maxime pertinet orando concertare pro uobis, quae de se minus sollicita est quam de uobis — et ut ad te potius quam ad illam hoc de continentia uiduali opusculum facerem, quia tibi superare adhuc restat, quod iam aetas illius superauit. uirgo autem sancta proles uestra, si aliquid de sua » professione desiderat ex laboribus nostris, habet grande
Abbreviated transcription (Latin):
nec timere debemꝰ ne forte om̃s
capiant: ⁊ aliquid deminorib
bonis idest coniugalis uita xp̃i
desit incorpore. Si enĩ om̃s audi.¬
erint ⁊ om̃s ceꝑint: intelligere
debemꝰ hoc ipsum fuisse p̾desti¬
natũ. ut coniugalia bona in
transierunt. Neq enim nunc
si om̃s fuerint continentes. ho¬
norem continentiũ daturi sunt
eis qui tricenariũ fructũ si con¬
iugali bono ipse intelligitur
iam dñicis horreis intulerunt.
Habebt̃ ergo illic cõmunia ista
bona suũ locũ: etiã si deinceps
nulla uelit nubere. uł nemo
ducere uxorẽ. Securȩ itaq
instate quib potestis ut fiant
quod uos estis. ⁊ orate uigilant̃
atq feruenter. ut ad uitorio
dexterȩ excelsi ⁊ ab undantia
musericordissimȩ grȩ dni. et
ꝑseueretis in eo qd estis. ⁊ ꝓficiatis
adid qđ eritis. Deinde obsecro uõ
ꝑ illũ a quo ⁊ hoc donũ accepistis.
⁊̃ huiꝰ doni p̾mia sꝑatis: ut me
quoq orationib ur̃is mͤ mine¬

Expanded text:
nec timere debemus, ne forte omnes nec timere debemus, ne forte omnes capiant et aliquid de minoribus bonis, id est coniugalis uitae, Christi desit in corpore. si enim omnes audierint et omnes ceperint, intellegere debemus hoc ipsum fuisse praedestinatum, ut coniugalia bona in transierunt. neque enim nunc, si omnes fuerint continentes, honorem continentium daturi sunt eis, qui tricenarium fructum. si in coniugali bono ipse intellegitur, iam dominicis horreis intulerunt. habebunt ergo illic omnia ista bona suum locum, etiamsi deinceps nulla uelit nubere uel nemo ducere uxorem. secure itaque instate quibus potestis, ut fiant quod uos estis; et\' orate uigilanter atque feruenter, ut adiutorio dexterae excelsi et abundantia misericordissimae gratiae domini et perseueretis in eo quod estis et proficiatis ad id quod eritis. Deinde obsecro uos per illum, a quo hoc donum accepistis et huius doni praemia speratis, ut me quoque orationibus uestris memine
Abbreviated transcription (Latin):
famã. Agite itaq cursũ ur̃m. et
ꝑseuerant᷑ currite ut cõp̃hendatis:
⁊exẽplo uitȩ exhortationisq ser.¬
nione rapite in eundẽ cursũ ur̃m
quascĩq potueritis. Nõ uos ab hoc
studio quo multas adimitandum
excitatis frangat querela uanoꝵ:
qui dicunt. Quomodo subsistit ge.¬
nus bumanũ. si om̃s fuerint cõna¬
nentes: Quasi ꝓpt̾ aliud retardet᷑
hoc scłm : nisi ut impleat᷑ p̾desti¬
natus mimerꝰ ille scõꝵ. Quo citiꝰ
impleto: ꝓfecto nec t̃minus sełi
differetur. Nec illud uos retar.¬
det ab studio ꝑsuadendi aliis
nuptiȩ bonȩ sint quoriodo ert̃
omia bona in xp̃i corpore ⁊ ma¬
iora scilicet ⁊ minora. si om̃s con¬
tinentiȩ laude atq amore mu¬
tent᷑  Primo quia conando ut
om̃s sint continentes: tunc eruã
uł paucȩ. Neq enĩ om̃s capiunt
uerbũ hoc. sed qm̃ scriptum est
qui potest caꝑe capiat. tunc ca¬
piunt quȩ possunt: si nec illis
quȩ non capiunt taceat᷑. Deinde

Expanded text:
te itaque cursum vestrum, et perseveranter currite, ut comprehendatis; et exemplo vitae exhortationisque sermone rapite in eumdem cursum vestrum quascumque potueritis. Non vos ab hoc studio, quo multas ad imitandum excitatis, frangat querela vanorum, qui dicunt: Quomodo subsistet genus humanum, si omnes fuerint continentes? Quasi propter aliud retardetur hoc saeculum, nisi ut impleatur praedestinatus numerus ille sanctorum, quo citius impleto, profecto nec terminus saeculi differetur. Nec illud vos retardet ab studio persuadendi aliis nuptiae bonae sint, quomodo erunt omnia bona in Christi corpore, et maiora scilicet et minora, si omnes continentiae laude atque amore mutentur? primo, quia conando, ut omnes sint continentes, tunc erunt uel paucae; neque enim omnes capiunt uerbum hoc. sed quoniam scriptum est: qui potest capere. capiat, tunc capiunt quae possunt, si nec illis quae non capiunt taceatur. deinde
Abbreviated transcription (Latin):
liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa ⁊ fidẽ
pudicitię coniugalis ⁊ indissolubili
quãdiu ambo uiuunt matrimonii
sacram̃to. quȩ om̃ia bona sunt. sed
de illo ĩmodico carnis usu qui infir¬
mitate coniugũ agnoscit᷑. ⁊ inter¬
uentu boni nũptialis ignoscit᷑ ait

Expanded text:
liberorum procreandorum causa et fide liberorum procreandorum causa et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait
Abbreviated transcription (Latin):
pe idem apłs. Sicut enĩ in uno cor¬
pore multa m̃bra habemꝰ. omia
aut̃ m̃bra non eosdem actꝰ habent
ita multi unũ corpus sumꝰ in xp̃o.
singłi aut̃ alt̃ alterius mbra. haben.¬
tes dona diuersa scđm grãm quȩ
data.ẽ. nob̃. Id̾o etiã cũ moneret con¬
iugatos nedebito carnalis cõmixtio.¬
nis fraudarent inuicẽ. & ꝑ hoc alter
eoꝵ negato sibi debito coniugali ꝑ
intemperantiã suã temptatꝰ ã sathan
infornicationẽ ꝓlaberetur: hoc auĩ
dico inquit scđm ueniã ñ sođm im
periũ. Uolo aut̃ omłs homines esse
sicut me ipsũ. Sed unꝰ quisq ꝓpriũ
sic. Uides etiã coniugalẽ pudicitiã
& thori xp̃iani matrimonialẽ fidem
donũ ẽẽ. ⁊ hoc ado: ut illud quod
ultra liberoꝵ ꝓcreandoꝵ necessi-¬
tatem modũ concũbendi aliquate.¬
nus concupiscentia carnalis exce¬
dit. non nuptiarũ sit hoc malũ.
sed ueniale ꝓpt̾ nuptiarum bonũ.
Non enĩ de conuigio qđ copulatus

Expanded text:
pe idem apostolus: sicut enim in uno corpe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, quod copulatur
Abbreviated transcription (Latin):
si sic ꝑmanserint sic̃ & ego. Eece
est bonũ tuũ. ⁊ bonuͦ cõparatũ
qđ dicit apłs suũ. Si fides ad est.
unmo quia fides ad est: breuis
ẽ ista doctrina. Nec id̾o contẽp.¬
nenda quia breuis: sed iđo fa.¬
cilius ⁊ carius tenenda quia in
breuitate ñ uilis. Non enĩ qua.¬
lecũq bonũ hic cõm̃daret apłs.
qđ fidei nuptiarũ sine ulla am¬
bigiutate pposuit. Quantum
autẽ bonũ habeat nuptaꝵ fides¬
id est xp̃ianarum ⁊ religiosarũ
coniugatarũ. hinc int̾elligi
potest: quod cũ de fugienda fornica.¬
tione p̾ciperet. ubi utiq ⁊ conuiga.¬
tos alloquebat᷑. nescitis inquit quia
tũ gͦ bonũ. ẽ. fidelis coniugii: ut etiã
ipsa m̃bra sint xp̃i. Hoc aut̃ bono qm
melius bonũ continentiȩ uidualis:
ñ hac ꝓfessione id agitur ut aliqui
plus sit catholica uidua quã m̃brũ
xp̃i. sed ut meliorẽ quã coniuigata
locũ habeat int̾ m̃bra xp̃i. Dicit qͥp¬

Expanded text:
si sic permanserint, sicut et ego. Ecce si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptaid est, christianarum et religiosarum conjugatarum, hinc intelligi potest, quod cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et conjugatos alloquebatur, Nescitis, inquit, quia tum ergo bonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quip
Abbreviated transcription (Latin):
& uirgo. Quando utiq & uirgi¬
nem ad iungit. quid mulierem̃
in iuptã msi uiduã uult ĩtelligi
Unde etiã deinceps uno innup¬
tȩ nomine ꝓfessionẽ utrãq cõ¬
plectitur: dicens. Quȩ innupta
ẽ. sollicita. ẽ. ea quȩ sunt dÑi.
quomodo placeat dño. Quȩ
aut̃ nupta. ẽ. sollicita. ẽ. ea quȩ
sunt mundi : quomͦ placeat uiro.
Innuptã certe ñ eã tantũ intel.¬
ligi uoluit quȩ nunꝗͣ nupsit :
sed etiam eã quȩ nuptiarum
unculo ꝑuidutatẽ lib̾ata nup¬
ta eẽ destitit. Nã ido & nuptã
non dicit nisi eã quȩ uirũ hab&:
ñ etiam eã quȩ habuit ⁊ non
habet. Quaꝓpt̃ uidua omĩs in¬
nupta. ẽ. Sed quia ñ omĩs iN.¬
nupta uidua. ẽ. sunt enĩ & uir¬
gines: ido bic utrũq posuit
ubi ait. Dico aut̃ innuptis &
uidius: tanꝗͣ diceret. Qđ dico
innuptis. ñ eis solis dico quȩ
uirgines sunt : sed etiam eiꝰs
quȩ uiduȩ sunt: Sonũ eẽ illis.

Expanded text:
et uirgo. quando utique et uirgiet uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo placeat domino: quae autem nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapnupta est: sed quia non omnis innupta vidua est; sunt enim et virgines; ideo hic utrumque posuit, ubi ait, Dico autem innuptis et viduis: tanquam diceret, Quod dico innuptis, non eis solis dico quae virgines sunt, sed etiam eis quae viduae sunt; bonum esse illis
Abbreviated transcription (Latin):
exhortatiosit necessaria ut doc.¬
trina quidagendũ sit nouerimꝰ.
ex horcationẽ aut̃ excitemur ne
pigeat agere quod agendũ esse
iiam nouĩmꝰ. quid gͦ ampliꝰ te do¬
t iꝰ ceã quã id quod apũd apłm legimꝰ:
Scã eni scriptura nr̃e doctrinę
regulã figit: ne audeamꝰ sapere
plusꝗ̃ oportet saꝑe. sed sapiamꝰ
utipse ait ad tẽperantiã. sicut
unicuiq ds̃ partitꝰ. ẽ. m̃surã fidei.
Nonsit ergo midi aliud docere.
ris: ⁊ de his quod dñs dederit
disputare. Ait itaq apłs. doctor
gentiũ: uas electionis. Dico aut̃
ĩn nuptis ⁊ uidius bonũ ẽẽ illis
si sic ꝑmanserint sicut ⁊ ego. Hȩc
u̾ba ita intelligenda sunt: ut ñ
existimemꝰ uiduas ñ oportere
innuptas dici. quia nuptias ui-¬
dent᷑ exꝑte. Innuptaꝵ enĩ nomi-¬
ne illas significat quȩ non sunt
nuptiis alligate: siue fuerint siue
ñ fuerint. Q đ alio loco aꝑit: ubi
dicit. Diuisa ẽ. mulier in nupta

Expanded text:
exhortatio sit necessaria, ut docexhortatio sit necessaria, ut doctrina quid agendum sit nouerimus, exhortatione autem excitemur, ne pigeat agere quod agendum esse iam nouimus: quid ego amplius te doceam quam id quod apud apostolum legimus? sancta enim scriptura nostrae doctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere ere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta
Abbreviated transcription (Latin):
e petitioni duȩ
& in xp̃o dilectionĩ diutius ẽẽm.
ebitor ꝓmissionis meȩ: arripui
lit cũq int̾alias urgentissimas oc¬
upationes meas dẽ ꝓfessione sc̃ȩ
iuduitatis aliquid ad te scribere.
& cũ tibi hoc nonꝰ potuisse negare.
sepe ꝓmissũ meũ litteris flagitasti.
In quo sane oꝑe. non cũ aliqua le-¬
geris ad tuã uł aduram quȩ simul
in xp̃o uiuitis ꝑsonã minime ꝑti-¬
nere. nec admonitioni uite ur̃ȩ
ꝓpriȩ necessaria: ñ ideo debebis
suꝑflua iudicare. Iste quippe lit¬
tere quãuis tibi non tam̃ tantũ¬
modo tͥ scribendȩ fuert̃: sed ut
aliis quoq ꝑte ꝓdessent ñ utiq
a nob negligendũ fuit. Quic quid
gͦ hic inueneris qđ uob̾ necessa¬
riũ uł nunquã fuerit uł iam
ñsit. ⁊ tam̃ aliis eẽ ꝑspexeris.
nec hab̾e te pigeat nec dare
legendũ: ut & tua caritas sit
utilitas alioꝵ. Cũ igitur in om̃i
questione quȩ aduitã moresq
ꝑtinet ñ sola doctrina uerũ etiã

Expanded text:
e petitioni tuae et in Christo dilectioni diutius essem debitor promissionis meae, arripui utcumque inter alias urgentissimas occupationes meas de professione sanctae viduitatis alnerasti et, cum tibi hoc non potuissem negare, saepe meum promissum litteris flagitasti. in quo sane opere nostro cum aliqua legeris ad tuam uel ad uestram, quae simul in Christo uiuitis, personam minime pertinere nec admonitioni uitae uestrae proprie necessaria, non ideo debebis superflua iudicare. istae quippe litterae quamuis ad te, non tamen tantummodo tibi scribendae fuerunt. sed ut aliis quoque per te prodessent. non utique a nobis neglegendum fuit. quidquid ergo hic inueneris, quod uobis necessarium uel numquam fuerit uel iam non sit et tamen aliis esse perspexeris, nec habere te pigeat nec dare legendum, ut et tua caritas sit utilitas aliorum. Cum igitur in omni quaestione, quae ad uitam moresque pertinet, non sola doctrina uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
aut si hȩc inuoluntatib hominũ
ñ agant. Quid agunt : Ut quid
loquunt᷑ : Dimit̾tant eas potiꝰ
arbitrio suo. Si aut̃ in eis hoc agt̃
itane tandẽ homo in hominis
uoluntate tanta agit loquendo.
& ds̃ illic ñ agit aliquid ad iuuando
Immo uͦ quantalibet homo sermo.¬
nis facultate p̃polleat. ut sollertia
disputandi ⁊ suauitate dicendi in
hominis uoluntate inserat uerita.¬
tẽ. nutriat caritatẽ. docendo tollat
errorẽ. ex hortando torporẽ: neg
qui plantat. ẽ. aliqͥd. neq qͥ rigat.
sed qui increm̃tũ dat ds̃. Frustra¬

Expanded text:
aut si haec in uoluntatibus hominum aut si haec in uoluntatibus hominum non agant, quid agunt? ut quid loquuntur? dimittant eas potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit loquendo et deus illic non agit aliquid adiuuando? immo uero quantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat d
Abbreviated transcription (Latin):
Sed de hac questione ⁊ in aliis iã
opusculis nr̃is quantũ adiuuit
dñs multa diximꝰ: & alias qͣntũ
ꝑ ipsũ potuerimꝰ data oportuni.¬
tate dicemꝰ. Nunc inde abquid
ido dicere uolui: ꝓpt̾ quosdam
fr̃s nr̃os amicissimos ⁊ dilectissi¬
mos nob̾. nec malitiose quidem
errori huic implicatos. sed impli¬
catos tam̃ . qui putant cũ aliqͦs
adiustitiã pietatẽq ex hortan-¬
tur uires non habiturã exhorta.¬
tionẽ suã. nisi totũ illud quod
ut agat homo agnoscit cũ ho¬
minẽ in hominis consticuant
potestate ñ aduita di munere.
sed solo arbitrio lib̾ȩ uoluntatis
exerta: qͣsi possit ẽẽ ad ꝑficiendõ
opꝰ bonũ uoluntas lib̾a. non dei
munere libata. Nec attendunt
idipsũ etiã se ipsos dono di hab̃e.
qđ ea facultate ex hortant᷑ ut
ad capessendã uitã bonã homi-¬
nũ uoluntates pigras excitent.
accendant frigidas. corrigant
prauas. auersas conuertant.
repugnantes pacificent. Sic enĩ
possunt ꝑsuadere qđ suadent.

Expanded text:
in aliis iam opusculis nostris, quantum adiuuit dominus, multa diximus et alias, quantum per ipsum potuerimus, data oportunitate dicemus. Nunc inde aliquid ideo dicere uolui propter quosdam fratres nostros amicissimos nobis et dilectissimos nec malitiose quidem errori huic inplicatos, sed inplicatos tamen, qui putant, cum aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur. uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo agunt cum homine, in hominis constituant potestate non adiuta dei munere, sed solo arbitrio liberae uoluntatis exerta — quasi possit esse ad perficiendum opus bonum uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod suadent.
Abbreviated transcription (Latin):
contineant ab adulteriis ⁊ forni-¬
cationib: ipse dedit scĩs uirginib
⁊ uidius ut contineant ab omni
concubitu. In qua uirtute iam
ꝓprie uł integritas uł continen-¬
tia nominet᷑. Anforte ab illo¬
ab illo quidẽ accepimꝰ continen¬
tiã: sed a nob̾ habemꝰ sapientiã.

Expanded text:
 ut contineant ab adulteriis et forni ut contineant ab adulteriis et fornicationibus, ipse dedit sanctis uirginibus et uiduis, ut contineant ab omni concubitu: in qua uirtute iam proprie uel integritas uel continentia nominatur. an forte ab illo quidem accepimus continenti
Abbreviated transcription (Latin):
continentiã nisi uolens quia nemo
acciꝑet nisi uolens: Sed a quo detͣ
ut nr̃a uoluntate accipi ⁊ haberi
possit si queris: attende scripturã.
Immo quia nosti: recole qđ legisti.
Cũ scirẽ inquit quia nemo ẽẽ pot̾
continens nisi ds̃ det. Et hoc ipsũ
erat sapientiȩ. scire cuiꝰ eẽt hoc
donũ. Magna ista sunt duo mu-¬
nera: sapientia ⁊ continentia.
Sapientia scilicet qua in di cogni-¬
tione formam᷑ : continentia uero
qua huic scło ñ conforinamur.
Iubet aut̃ nob̃ ds ut ⁊ sapientes
⁊ continentes simꝰ. sine quib bo¬
nis rusti ꝑfectiq ẽẽ non possumꝰ.
Sed oremꝰ ut det qđ iubet. adiuua¬
do ⁊ inspirando: qui cõmonuit
quid uelle debeamꝰ p̃cipiendo &
uocando. Quicqͥd hic dedit ut
conseruet oremꝰ: qđ aut̃ nondũ
dedit. ut expleat orenꝰ. Tam̃
oremꝰ  ⁊ grãs agamꝰ de acceptis.
& quod nondũ accepimꝰ : eo ipso
qđ de acceptis ingrati nonsimus.
nos accepturos esse fidamꝰ. Qui

Expanded text:
continentiam nisi uolens? quia et nemo continentiam nisi uolens? quia et nemo acciperet nisi uolens. sed a quo detur, ut nostra uoluntate accipi et haberi possit, si quaeris, adtende scripturam; immo quia nosti, recole quod legisti. cum scirem, inquit, quia nemo potest esse continens nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum. magna ista sunt duo munera sapientia et continentia; sapientia scilicet, qua in dei cognitione formamur, continentia uero, qua huic saeculo non conformamur. iubet autem nobis deus, ut et sapientes et continentes simus, sine quibus bonis iusti perfectique esse non possumus. sed oremus, ut det quod iubet adiuuando et inspirando, qui commonuit quae uelle debeamus praecipiendo et uocando. quidquid hinc dedit, ut conseruet oremus; quod autem nondum dedit, ut suppleat oremus: tamen oremus et gratias agamus de acceptis et quod nondum accepimus eo ipso, quod de acceptis ingrati non sumus, nos accepturos esse fidamus. qui