comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
officioꝵ pꝰ alex¬
andre uͦ mortẽ aristobol
imrasit regnũ ac demũ
nitatẽ ei dimisit. pꝰ ea uͦ idẽ
hyrcanꝰ exc̾itatꝰ ab antipa¬
tro patre. herodis pͥmũ ad
arabie ⁊ egẽ se contulit
facti penitens. ac demũ põ¬
peio romanoꝵ duei qͥ insy¬
ria tigranẽ rege̾ debella¬
turuis aduenerat querimo¬
occasione idẽ põpeiꝰ consul
romanoꝵ urbẽ hierosoli¬
mã obpugnauit. ⁊ tẽplũ
polluit. & aristobolũ uine¬

Expanded text:
officiorum. Post Alexandrae mortem Aristobolus invasit regnum, et demum ium ei dimisit. Postea vero idem Hircanus excitatus ab Antipatro, patre Herodis, primum ad Arabiae regem se contulit facti poenitens, ac demum Pompeio Romanorum duci, qui in Syriam Tigranem regem debellaturus advenerat, querioccasione idem Pompeins consul Romanorum urbem Jerosolymam expugnavit, et templum polluit, et Aristobolum pon
Abbreviated transcription (Latin):
sexcenti. & in dextro ꝗugẽ¬
ti. Int̾ quos erant reges mul¬
ti. senatoresq & equites ro¬
mani plurimi. Contra cęsar
sumiltt̃ octoguita eohortes.
triplici ordinauit dispo¬
sitione. In exercitu cȩsariꝰ
dẽ uniu̾sus põpeii fugit ex

Expanded text:
sexcenti, et in dextro quingensexcenti, et in dextro quingenti. Inter quos erant reges multi, senatoresque et equites Romani plurimi. Contra Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordinavit dispositione. In exercitu Caesaris dem universus Pompeii fugit exe
Abbreviated transcription (Latin):
macedonũ. pꝰ ꝗͣ steterat ꝑ ãnos
mã expugnauit. ⁊ alexandri¬
am suꝑ amnẽ thanaĩ edifica¬
uit ⁊ indiã expetiit: ut ulti¬
ꝑii sui fines t̃minaret. Ubi cũ
poro ipsiꝰ gentis rege for¬
tisimno eguo uectꝰ singulari
certamine dimicauit. S ocei¬
so deiectꝰ eqͦ. concursu satelli¬
tũ suoꝵ mortẽ euasit. Subacdiᷤᷤ
deniq omnib orientis gentib
usq ad flum̃ indũ. ⁊ ad occea¬
nũ.statuit remeare retrorsũ.
Uerũ cũ dariũ regẽ annis tan¬

Expanded text:
Macedonum, postquam steterat per annos Macedonum, postquam steterat per annos  expugnavit, et Alexandriam super amnem Tanaim aedificavit, et Indiam expetiit, ut ultiperii sui fines terminaret. Ubi cum Poro ipsius gentis rege fortissimo equo vectus singulari certamine dimicavit, sed occiso dejectus equo concursu satellitum suorum mortem evasit. Subactis deinde omnibus Orientis gentibus usque ad flumen Indum et ad Oceanum, statuit remeare retrorsum. Verum, cum Darium regem annis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑaũ. Iam enĩ milites alexan¬
dri ꝑsicũ aurũ ⁊ tociꝰ orientis
opes qͣsi suã p̃dam ducebant.
nec belli ꝑiculoꝵq s diuitiaꝵ
ꝓcedit. Occurrit ei alexander
⁊ cõmittit᷑ p̃liũ ingentib ani¬
mis. In eo p̾lio ut̾q rex uulne¬
ratur. ⁊ tam diu certam̃ an¬
ceps fuit qͦ ad fugeret dariꝰ.¬
lia. capta .xl. milia. Ex mace¬
donib uͦ: cecidere pedestres
In castris ꝑsarũ : multũ auri¬
unt castroy cap ao. tnos eiy
ta ẽ darii mater et uxor eadq
soror et due darii filiȩ. Quarũ
nuit. Illas tam̃ alexander ha¬
beri ap̃ se ut reginas p̃cep̃. fili¬
abq ñ sordidius matrimoni¬
ũ dignitate ꝑatris sꝑare iꝰsit.
Pͥ hec aut̃ dariꝰ in grãm uicto¬
ris alexandri aureis uincit᷑
catenis a cognatis suis. Et uin¬
ctꝰ: uitã parit̾ cũ ꝑsarũ reg
no finiuit. Cuiꝰ corpꝰ alexand̾r
more regio sep eliuit.Sicq ꝑ¬
sarũ regnũ cessit in potestatẽ

Expanded text:
superavit. Jam enim milites Alexansuperavit. Jam enim milites Alexandri Persicum aurum, et totius Orientis opes quasi suam praedam ducebant, nec belli periculorumque, sed divitiarum tum in aciem procedit. Occurrit ei Alexander, et committitur praelium ingentibus animis. In eo praelio uterque rex vulneratur, et tandiu tamen anceps fuit qlia; capta XL milia. Ex Macedonibus cecidere pedestres In castris Persarum multum auriIntta est Darii mater, et uxor, ejusdemque soror, et duae Darii filiae, quarum nuit. Illas tamen Alexander haberi apud se ut reginas praecepit, filiabus non sordidius matrimonium dignitate patris sperare jussit. Post haec autem Darius in gratiam victoris Alexandri aureis vincitur catenis a cognatis suis. Et vinctus pariter cum Persarum regno vitam finivit. Cujus corpus Alexander more regio sepelivit. Sicque Persarum regnum cessit in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uicesimũ ageret ętatis
suȩ annũ. regnũ adorsus ẽ
expugnare ꝑsarũ. habens
in exercitu peditũ. xxx.
minũ or dines nemo nͥ sexa¬
genariꝰ dux̃. ut si pͥncipia
castroꝵ cerneres. senatũ te
cernere. ñ militiȩ duces
ex istimares. Neq deniq il¬
loꝵ in p̃lio fugã s uictoriã
cogitaũ. nec inpedib euiꝗͣ
spes. s in lacertis fuit. Porro
rex dariꝰ fidutia uiriũ ñ hos¬
tͣ regni sinũ reciꝑe gloriosiꝰ ra¬
tus flum̃ euphratẽ ⁊ monten
cilitiȩ taurũ illi sine ĩpedim̃¬
to tnsire ꝑmisit. ac demũ in
campis adrasti dirigit aciem
a duersꝰ eũ. Habuit itaq dariꝰ
macedonũ uirtute. Magna
cedes ꝑsarũ in eo p̃lio fuit.
De exercitu uͦ alexandri nouẽ
tantũ cecidere pedites.⁊ cen¬
tũ uiginti eqͥtes. Pꝰ hanc autẽ¬
uictorrã maior pars asye sta¬
tim ad alexandrũ defec̃. De¬
niq plurima gessit alexander¬
bella cũ pfectis darii. quos iã
ñ tam armis ꝗͣ nois sui t̾rore

Expanded text:
cum vicesimum aetatis ageret annum, regnum adorsus est expugnare Persarum, habens in exercitu peditum triginminum ordines nemo nisi sexagenarius duxit, ut si principia castrorum cerneres, senatum te cernere non militiae duces existimares. Nemo denique illorum in praelio fugam, sed victoriam cogitavit, nec in pedibus cuiquam spes, sed in lacertis fuit. Porro rex Darius fiducia virium, non hosinum recipere gloriosius ratus, flumen Euphratem, et montem Ciliciae murum illum sine impedimento transire permisit, ac demum in campis Adrasti dirigit aciem adversus cum. Habuit itaque Darius Macedonum virtute. Magna caedes Persarum in eo praelio fuit; de exercitu vero Alexandri novem tantum cecidere pedites, et centum viginti equites. Post hanc victoriam major pars Asiae statim ad Alexandrum defecit. Denique plurima gessit bella cum praefectis Darii, quos jam non tam armis quam nominis sui terrore
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ. inqͦ stꝰ om̃s saꝑientiȩ di¬
nȩ thesauri repositi. Et can¬
delabrũ. ꝑ qd scã. p̃dicatio
quȩ iter lucis euntib ad u
mis alta p̾sentis eccłiȩ sacm̃¬
ta.Qͥnta deniq mundi ȩtateᷤ
salomon rex ꝑacificꝰ templũ
illd̃ nobilissimũ in iherłm
exstruxit. in qͦ etiã ñ nulla
umago rei futurȩ p̃cessit Sex¬
ta qͦq mundi etate xp̃s di
& hominis mediator mũdo
apparuit. & mortẽ crucis ꝑ¬
tulit ut mors qͣm uite con¬
stat ẽẽ. contͣriã. eiꝰ morte ĩstru¬
m̃tũ fieret ꝑ qd̵ tͣnsiret᷑ ad
uitã. Demũ uͦ surgens amor¬

Expanded text:
tur, in quo sunt omnes sapientiae divinae thesauri repositi, et candelabrum, per quod sancta predicatio, quae iter lucis euntibus ad vmis alta presentis Ecclesiae sacramenta. Quinta denique mundi aetate Salomon rex pacificus templum illud nobilissimum in Jerusalem extruxit, in quo etiam nonnulla imago rei futurae precessit. Sexta quoque mundi aetate Christus Dei et hominis mediator mundo apparuit et mortem crucis pertulit, ut mors, quam vitae constat esse contrariam, ejus morte instrumentum fieret per quod transiretur ad vitam. Demum
Abbreviated transcription (Latin):
thȩ p̃t̾ea ꝑ incultas solitudineᷤᷤ
errare soliti: ñ agrũ exercẽt.
s uxores ⁊ lib̾os secũ in plau¬
stris uehunt. coriis ẏmbrẽ &
hyemis asꝑitatẽ euitantes. Ar¬
lacte &e nielle uescunt᷑. Gens

Expanded text:
thae per incultas solitudines errare soliti non agrum exercent, sed uxores et liberos secum in plaustris vehunt, coriis imbrem et hiemis asperitatem evitantes, arLacte et melle vesc
Abbreviated transcription (Latin):
milib passuũ muro ãplexa.
tota pene mari cingebatur
absq faucib quȩ trib mili¬
iocꝰ murũ .xx. pedes latum
habebat. saxo qͣarato inal
parte murus cõmunis erat
urbi et byrse ĩminens mari.

Expanded text:
millia passuum muro amplexa, tota pene mari cingebatur, absque faucibus quae tribus millilocus murum viginti pedes latum habuit saxo quadrato in alparte murus communis est urbis et Byrsae, imminens mari.
Abbreviated transcription (Latin):
xl. Iosedech qͦq de genere
aaron sacerdotẽ qͥ fuerat
cũ patrib adductꝰ redire mã¬
dauit. ut ritus ueteris soll ẽpni¬
tatis ꝑ assueti sacerdotis scien¬
tiam reformaret᷑. At illi ue

Expanded text:
. Josedech quoque de genere Aaron sacerdotem, qui fuit cum patribus abductus, redire mandavit, ut ritus veteris solemnitatis per assueti sacerdotis scientiam reformaretur. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ stadiis qͣdringentis ⁊ octo¬
ginta sex. Erat etiã in cam¬
pi planitie sita: ⁊ castrorũ
facie menib parib ꝑ qͣdrũ
disposita. Muroꝵ uͦ eiꝰ latitu¬
do: erat cubitoꝵ qͥn qͣginta.
habens altitudinẽ qͣter tan¬
tam. a fronte quoq muroꝵ¬
.c. ereȩ portȩ. ꝑ mediũ autẽ
eiꝰ. eufrates fluuius tnͣscurre¬
bat. ⁊ extͥnsecꝰ ꝑ cir euitũ fossa
late patens: uice aminis cir¬
cũfluebat. Ars autẽ quȩ int̾

Expanded text:
batur stadiis quadringentis et octoginta sex. Erat in campi planitie sita, et castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita. Murorum enim latitudo erat cubitorum quinquaginta, habens altitudinem quater tantum. A fronte murotae aereae. Per medium autem hujus Euphrates fluvius transcurrebat, et extrinsecus per circuitum fossa late patens vice amnis circumfluebat. Arx autem, quae intus
Abbreviated transcription (Latin):
in exerettu suo septuigena
milia armatoꝵ. ⁊ d̃ auxiliiˢᷤ
trecenta nulia greciã ex¬
pugnaturꝰ legit᷑ habuisse.
Naues ȩtiã rostratas mille
ducentas. ⁊ honerarias tria
milia. S tanto agmini dux
defuit. Nã semꝑ in p̃lio postͤ¬
mꝰ : et in fuga pͥmꝰ rerxes ap¬
d̾ ante exꝑim̃tũ belli opibus
magnis fretꝰ. montes in pla¬
nũ exeqͣbat. ⁊ maria pon¬
tib honerabat. et inm̃sas aqͣ¬
rũ uoragines ꝑmeabiles faci¬
ebat. S ubi ad angustias ter¬
iopilarũ ꝑuenit. qͣ introitꝰ¬
in gretiã patet. turpit᷑ ẽ. de¬
uictus. Et cũ inde fuiss reu̾su̾.
t̾restri naualiq p̃lio suꝑatꝰ: eti¬
am sus cõtẽptui ẽẽ cep̃. Pefici

Expanded text:
enta millia armatorum, et de auxiliis trecenta millia Graeciam expugnaturus legitur habuisse. Naves etiam rostratas mille ducentas et onerarias ad tria millia; sed tanto agmini dux defuit, nam semper in praelio postremus, et in fuga primus Xerxes ape experimentum belli opibus magnis fretus, montes in planum exaequabat, et maria pontibus onerabat, et immensas aquarum voragines permeabiles faciebat, sed ubi ad angustias Thermopylarum pervenit, qua introitus Graeciam patet, turpiter est devictus, et cum deinde fuisset terrestri navalique praelio superatus, etiam suis contemptui
Abbreviated transcription (Latin):
ad annũ seꝑtuagesimũ capti¬
exhiberi fec̃ inm̃sa sua. sacͣ
uasa templi dñi. et contra
ius ec fas bibit in eis. d huiꝰ
N am anteꝗͣ illucesreret: ex¬
tinctꝰ:. ⁊ cresus rex cũ alus
regib multiꝰ qͥ ibi conuene¬
rante. fugit. Sicq cyrꝰ sed̾m

Expanded text:
ad annum septuagesimum captiexhiberi fecit in mensa sua vasa sacrae templi Domini, et contra jus et fas bibit in eis, sed hujus nam antequam illuceret exstinctus est, et Croesus rex cum aliis regibus multis, qui illuc convenerant fugit, s
Abbreviated transcription (Latin):
bente cerere anguiũ por¬
tatꝰ alis: indigentib t̾ris
frum̃ta uolando cõtulerte.
De minotauro qd bestia fu¬
erit inclusa laberuito: qͦ cũ
intͣssent homines inextri¬
cabili errore inde exire nõ
poterant. De centauris : qd̾
eoꝵ hominũq fuerit nat᷑a
coniuincta. De tricer bero:
qd̃ sit triceps inferoꝵ caniᷤᷤ.
De frixo ⁊ helle eiꝰ sorore: qd̾
uecti ariete uolauerint. De
gorgone qd̃ fuerte crinita
serpentib. ⁊ aspicientes se¬
conu̾tebat in lapides. De bel¬
lorofonte qd̃ eqͦ pennis uo¬
lante sit uectꝰ: qͥ equus pe¬
gasus dictꝰ ÷. de amphione:
qd̃ etthare suauitate lapi¬
des mulserit ⁊ adtͣcerit. De
qd̃ sibi aptatis pennis uo¬
lauerint. De edippo qd̾ mon¬
strũ qd̾dam qd̾ spinga di¬
cebat᷑: humana facie qͣdru¬
pes. soluta quȩ ab illo ꝓpo¬
ni solebat uelut insolubile
questione : suo p̃cipitio ꝑi¬
re cõpulerit. De anthe o
quẽ necauit hercules: qd̃

Expanded text:
bente Cerere, anguibus portatus alitibus, indigentibus terris frumenta volando contulerit: de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho; quo cum intrassent homines, inextricabili errore, inde exire non poterant: de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura conjuncta: de Cerbero, quod sit triceps inferorum canis: de Phryxo et Helle ejus sorore, quod vecti ariete volaverint: de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus, et aspicientes convertebat in lapides: de Bellerophonte, quod equo pennis volante sit vectus, qui equus Pegasus dictus est: de Amphione, quod citharae suavitate lapides mulserit et attraxerit: de quod sibi coaptatis pennis volaverint: de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi solebat velut insolubili quaestione, suo praecipitio perire compulerit: de Antaeo, quem necavit Hercules, quod
Abbreviated transcription (Latin):
te tret. Qͦ uiso : regressus ad
socios qͥd ud̾it refert. negatq
posse: qͥ se malit esse feminã
qͣm uirũ. & mox fit coniura¬
rioꝵ: ⁊ indicit᷑ bellũ sarda¬
napallo. At sar dana pallus
cũ resistere rebellis gen¬
se recepit. Ubi ex tructa

Expanded text:
entem. Quo viso reversus ad socios, quae viderit refert, negat posse, qui se malit esse feminam quam virum, moxque fit conjurarios, et indicitur bellum Sardanapalo. At Sardanapalus cum resistere tot rebellanse recepit, ubi a
Abbreviated transcription (Latin):
congr essione. illiꝰ exercitũ
fudit. ⁊ ipsũ astiagen ceꝑit:
s nichil ei p̃ter regnũ ab¬
stulit. Itaq cyrus iste digni¬
tatem̃ medoꝵ ad ꝑsas tnͣs¬

Expanded text:
congressione exercitum ejus fudit, et ipsum Astyagen cepit, sed nihil ei praeter regnum abstulit. Itaque Cyrus iste dignitatem Medorum ad Persas t
Abbreviated transcription (Latin):
etiã constituit regẽ ioachĩ.
qͥ ⁊ iechonias noĩat᷑. Quẽ
iectis obsedit nabucodonosor
⁊ quibdã de popło cep̃ ⁊ dix̃
in babilonẽ constituitq ꝓ eo
S ihic sedechias ñ multo pꝰ cõ¬
tra nabucodonosor rebellare

Expanded text:
et constituit pro eo regem Joachim, qui Jechonias nominatur. Quem diebus, obsedit Nabuchodonosor, et quibusdam de populo cepit, n Babylonem, et constituit pro eo  hic Sedechias non multo post contra Nabuchodonosor rebellare
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo tributũ qd̵ egiptioꝵ
regi soluere solitꝰ erat. Qd̃
buit. ⁊̃ cio uͦ anno audiens
egipcios contͣ babilontã di¬
micaturos soluere aistulit.
bellẽ. eũ int̾fec̃ ⁊ tria milia

Expanded text:
ab eo tributum, quod Aegyptiorum regi solvere solebat, quod buit, tertio anno audiens Aegyptios contra Babyloniam dimicaturos solvere distulit, bellem eum N
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfluũ in homine creasset.
qd̃ postea iuberet abscidi. s
ut inter alias gentes hoc
corporis signo electi uiri so¬
boles nosceret᷑. Et cum ess¬

Expanded text:
perfluum in homine Deus creasset, quod postea juberet abscindi; sed ut inter alias gentes signaculo corporis electi viri soboles nosceretur. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tirr qd̾ in uidith historia cõ
rex ẽ. constitutꝰ. Qui regis
eyri filiã in matrimonũ
suscepit. et regalb nupcuᷤ
regnã sibi firmauit ita us
ñ tam in ext̾ntũ regnii tũs¬
latũ quã infanuliã cyri

Expanded text:
eo quod in Judith historia contrex est constitutus, qui Cyri regis filiam in matrimonium suscepit, et regalibus nuptiis regnum sibi firmavit, ita ut non tam in extraneum regnum translatum, quam in familiam Cyri
Abbreviated transcription (Latin):
cipib ꝯstitutos mͦ quo
potiit sͥ reꝯciliauit. Le¬
gatos ã ab illis qͥ behini
dicunt᷑ cũ dolo missos sus¬
cipiens ĩ cait̾em misit.
rolus gͦ uirilit̾ ac
stenue obsidionẽ nor¬
manoꝵ ĩ giro andegauis
ciuitatẽ exfeq̃ns ad̾o nor¬
mãnos ꝑdomuit ut pͥ¬
mores illoꝵ ad illũ ue¬
nerint seseq illi ꝯmẽ¬
dau̾int. ⁊ sacram̃ta qͣlia
uissit eg̾int. ⁊ obsides
quot ⁊ qͣntos q̃siuit illi
deder̃. ut de cuutate an¬
deganis ꝯstituta die
exirẽt. ⁊ in regno suo
insula ligeris fluuii us¬
q ĩ m̃se februario resi¬
dere. ⁊ m̾catũ hr̃e lic̾et
Et in m̃se februario qͥ¬
cũq ex eis iã baptitati

Expanded text:
cipibus constitutos modo quo potuit sibi reconciliavit; legatos autem ab illis qui Behim dicuntur cum dolo missos suscipiens, in carcerem misit. Karolus viriliter ac strenue obsidionem Nortmannorum in gyro Andegavis civitatis exsequens, adeo Nortmannos perdomuit, ut primores eorum ad illum venerint seseque illi commendaverint et sacramenta qualia iussit egerint, et obsides quot et quantos quaesivit illi dederint, ut de civitate Andegavis constituta die exirent et in regno suo,insula Ligeris fluvii usque in mense Februario residere et mercatum habere liceret, atque in mense Februario quicumque iam baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
factione lutii ꝯsularis
lutiꝰ ĩdignatõe ꝯmotꝰ eo
qd̃ cognouiss ab auito
galliaꝵ angusto uxorẽ
suã stupro maculatam
atq cauillando sͥ audiss
eũ dicentẽ qd̃ calidas qͥd̾
hr̃et termas. s ip̃e frigido
lauaret᷑ ista ꝑpetraiit.

Expanded text:
ularis, Lucius indignatione commotus, eo quod cognovisset ab Avito, Galliarum Augusto, uxorem suam stupro maculatam, atque cavillando sibi audisset eum dicentem quod calidas quidem haberet thermas, sed ipse frigido lavaretur, ista perpetravit.
Abbreviated transcription (Latin):
erat enĩ uesꝑe sabb̃i p̾ce¬
pit ut ante se celebͣrent᷑
uigilie noctne. ⁊ ligno sce
crucis pectꝰ suũ muniret᷑.
⁊ ꝙͣ diu ualebat manu ꝓpͥa
tam frontẽ ꝙͣ pectꝰ eodem
signacło ĩsignibat. Si qñ
aũ lassabat᷑. ꝑ manꝰ fr̃is
sui drogonis nuitu id fieri
poscebat. Mansit gͦ tota il¬
la noct̾e oĩs u̾ͥtutis corpee
inops. soluis sobͥetatis ani¬
mi cõpos. In crastuũ que
erat dñica iu̾ssit mĩst̾iũ
altaris p̃pari. ⁊ ꝑ officium
drogonis missaꝵ officia ce¬
morẽ ꝯmunionẽ sacrã cͥ
cule calide hanstu p̾beri. Cͦ
panlulũ p̾libato. p̾̃catꝰ est
frem ⁊ simł astantes. ut
Instante aũt migratõis
articło. iuncto pollice cũ
articuł. hoc enĩ fac̾e ꝯsue¬
uerͥat. si qñ frẽm nutu
uocabat drogonẽ accersi¬
uit. Qͦ ueniente ⁊ reliqͥs
sac̾dotib u̾bis quib potu¬
m̃dans benedici petũt.⁊
que solẽt agi ingressu.¬
u̾sa acie in sinistrã ꝑtem

Expanded text:
– erat enim vespere sabbati – praece– erat enim vespere sabbati – praecepit, ut ante se celebrarentur vigiliae nocturnę et ligno sanctae crucis pectus suum muniretur; et quandiu valebat, manu propria tam frontem quam pectus eodem signaculo insignibat, si quando autem lassabatur, per manus fratris sui Drogonis nutu id fieri poscebat. Mansit ergo tota illa nocte omnis virtutis corporeae inops, solius sobrietatis animi compos. In crastinum, quę erat dominica, iussit ministerium altaris praeparari et per offitium Drogonis missarum offitia cemorem communionem sacram sibi culae calidulae haustum praeberi. Quo perpaululum praelibato, precatus est fratrem, et simul astantes, ut Instante autem migrationis ejus articulo, juncto pollice cum articulis hoc enim facere consueverat, si quando fratrem nutu vocabat Drogonem accersivit. Quo veniente et reliquis sacerdotibus, verbis quibus potumendans, benedici petivit, et quae solent agi in egressuversa acie in sinistram partem,
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ semꝑ comitatꝰ fu̾at.
cã hostie totũ eiꝰ sacͥficiũ
uite deo ꝓrsus acceptũ red¬
debat. Unũ erat ꝙ gaudi¬
um eoꝵ obfuscabat. uere¬
bant enĩ ne forte filio
ludouico ĩplacabił ẽẽ uel¬
let. scientes ꝙ uulnꝰ fre¬
qnter inscisum. aut cau¬
t̾io adustũ acerbiorẽ su¬
stmnẽti ꝓpagaret dolorẽ.
fisi tñ de eiꝰ ĩuicta patien¬
tia qua sꝑ usus ẽ. ꝑ dro¬
gonẽ frẽm eiꝰ cuiꝰ u̾ba sper¬
n̾e nolebat. ammũ eiꝰ le¬
uit̾ pulsant. Qui pͥmum
quid̃ amaritudinẽ sui mõ¬
strauit animi. At u̾o pa¬
rũper delib̾ans ⁊ iuribus
qnͣtuliscũq collectis enu¬
m̾are conabat᷑. qͦt ⁊ qͣnͣ¬
tis ab eo aflictus sit ĩcõn
ruerit. S qr ip̃e inqͥd ad
me uenire satisfacturꝰ ne
aũt erit illũ monere. ut
si ego illi totiẽs. ꝓperã ge¬
sta indulsi. ille tñ sui nõ
obluuscat᷑ qui canos pat̾¬
nos deducit cũ dolore ad
mortẽ. ⁊ ĩ talib cõis pa¬
tris dei p̾cepta minasq cõ

Expanded text:
tutum semper comitatus fuerat, cauda hostiae, totum eius sacrifitium vitae Deo prorsus acceptum reddebat –, unum erat, quo gaudium eorum obfuscabatur: verebantur enim, ne forte filio Hludouuico inplacabilis esse vellet, scientes quod vulnus frequenter incisum aut cauterio adhustum acerbiorem sustinenti propagaret dolorem. Fisi tamen de eius invicta patientia, qua semper usus est, per Drogonem fratrem eius, cuius verba spernere nolebat, animum illius leniter pulsant. Qquidem amaritudinem sui monstravit animi, at vero parumper deliberans et viribus quantuliscumque collectis enumerare conabatur, quot et quantis ab eo afflictus sit incommoruerit. „Sed quia ipse", inquit, „ad me venire satisfacturus neautem erit illum monere, ut si ego illi totiens perperam gesta indulsi, ille tamen sui non obliviscatur, qui canos paternos deducit cum dolore ad mortem et in talibus communis patris Dei precepta minasque con
Abbreviated transcription (Latin):
describi iubet. Cui ꝓut sͥ
uisũ fuit. quid ecc̃iis. qͥd
paupib. postͤmo ꝙͥ filiis
largiri deb̾et edix̾at lo¬
thario scil ⁊ karolo. et
lothario quid̃ coronã. en¬
sem auro gẽmisq redumni¬
tum. eo tenore habendũ
misit. ut fidẽ karolo ⁊ iu¬
dith ẜuaret. ⁊ portionẽ
regni. totã illi ꝯsentiret
rib palatii. ille secũ ⁊ añ
se largitꝰ ei fu̾at. His rite
pactis gr̃as d̾o egit. qr nͤ¬

Expanded text:
describi iuberet. Cui, prout sibi visum fuit, quid ecclesiis, quid pauperibus, postremo quid filiis largiri deberet, edixerat, Hlothario scilicet et Karolo. Et Hlothario quidem coronam, ensem auro gemmisque redimitum eo tenore habendum misit, ut fidem Karolo et Judith servaret et portionem regni totam illi consentiret ribus palatii ille secum et ante se largitus ei fuerat. His rite peractis, gratias Deo egit, q
Abbreviated transcription (Latin):
curabãt. Eoꝵ quidẽ an¬
tenor nõie ñ infimus
gn̾e adiũcta sͥ sociorũ
nũosa młtitudĩe naui¬
b altũ petiit mare. Tã¬
dem post magnos pela¬
gi uariosq labores. tana¬
is ingressi hostia flu¬
minis. meotides tͣnͣsme¬
antes paludes. ĩ finib pã¬
nonioꝵ castra metati
amenitate stationẽ
inbi ꝯstituert̃ suã. edi¬
ficata ciuitate ꝙͣ sicam¬
briã uocau̾e. post mul¬
toꝵ u̾o curricula tẽpoꝵ
ccͣ ualentimanũ qui
romã tenebat ĩꝑii pͥn¬
cipatũ. ala noꝵ gens cõ¬
tumax rebellauit auda¬
tia ꝑfidoꝵ. Quos ille p̾¬
lio suꝑatos meotidis
coegit expet̾e latibula pa¬
ludis. Illuc qͦ eos cũ młt itu

Expanded text:
ant. Eorum quidam, Antenor nomine, non infimus genere, adjuncta sibi sociorum numerosa multitudine, navibus altum petiit mare. Tandem post magnos pelagi variosque labores, Tanais ingressi ostia fluminis, Meotides transmeantes paludes, in finibus Pannoniorum castrametati amoenitate, stationem inibi constituerunt suam, aedificata civitate, quam Sicambriam vocaverunt. Post multorum vero curricula temporum, contra Valentinianum, qui Romani tenebat imperii principatum, Alanorum gens contumax rebellavit audacia perfidorum. Quos ille praelio superatos, Meotidis coegit expetere latibula paludis. Illuc quoque eos cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
habito gn̾ali ꝯuentu. ⁊ ob.¬
lata sͥ annua dona more¬
tões plurimas que tam
de roma ⁊ beneuẽto. qͣm¬
⁊ de aliis longinqͥs t̾ris ad
eũ uen̾ant audiuit atq
absoluit. Lothariũ quoq
filiũ suũ funto illo con¬
uentu in italiã duexit.
ac bernhardũ comitem
barcinone qui eatenꝰ in
marcha hispanie p̾side¬
bat. cam̃ariũ in palatio
suo cõstituit. Alus etiã
causis que ad illiꝰ placiti
ꝯplecionẽ ꝑtinere uide¬
bant᷑ ꝯgruo mͦ disposi¬
tis atq ꝯpletis. ppło q
ad sua ire dimisso: ip̃e ad
autũnalis uenatõis exer

Expanded text:
habito generali conventu, et oblata sibi annua dona soletiones plurimas, quae tam de Roma et Benevento, quam de aliis longinquis terris ad eum venerant, audivit atque absolvit. Hlotharium quoque filium suum, finito illo conventu, in Italiam dirrexit, ac Bernhardum comitem Barcinonae, qui eatenus in marca Hispaniae praesidebat, camararium in palatio suo constituit. Aliis etiam causis, quae ad illius placiti completionem pertinere videbantur, congruo modo dispositis atque completis populoque ad sua ire dimisso ipse ad autumnalis venationis exer
Abbreviated transcription (Latin):
obsed̾at trecas ciuitatẽ
suus. cũ suis: reu̾sus ẽ in
ꝑatͥam suam.
einde pꝰ nõ młtos dies
lothariꝰ rex ꝯgregans
ex̾citũ copiosũ ualde re¬
nouauit inditione sua.
lothariũ regnũ. Uemẽs¬
q ad palatiũ qd̃ uocatur
aqͥsgͣni uͥ ꝯmanebat otto
imꝑator cũ uxore sua
hora prandendi. ing̾ssusq
palatiũ nemine ꝯͣdicẽte
comeder̃ ⁊ biber̃ quicqͥd
illi ad usus suos paraue¬
rant. Otto u̾o imꝑator cũ
uxore sua ⁊ ppło fugiens
reliqͥt palatiũ. Dep̾dato
itaq lothariꝰ rex palatio
⁊ tota ꝓĩcia reu̾sus est
in frantiã cũ pace nemĩe
ꝑsequente.

Expanded text:
recas civitatem, suus Helpo cum suis, reversus est in patriam suam. Deinde post non multos dies, Lotharius rex, congregans exercitum copiosum valde, revocavit in ditione sua Lotharium regnum, veniensque ad palatium quod vocatur Aquisgrani, ubi manebat Otto imperator cum uxore, hora prandendi, ingressusque palatium nemine contradicente, comederunt et biberunt quicquid illi ad usus suos paraverant. Otto vero imperator cum uxore sua et populo fugiens, reliquit palatium. Depredato itaque Hlotharius rex palatio et tota provintia, reversus est in Frantiam cum pace, nemine ersequente.
Abbreviated transcription (Latin):
post se in saxoniã ueniret¬
indicans simul uelle se
apud nouesiũ medio cir¬
cit̾ uilio. rhenũ tnͣsire. S

Expanded text:
post se in Saxoniam veniretindicans simul, velle se apud Novesium medio circiter Iulio Rhenum transire. S
Abbreviated transcription (Latin):
quisq uł nocentior uel
ĩnocentior apparebat. uł
exilio deportari uł deton¬
di. atq in monast̾iis cõ¬
uersari. atq his ita dis¬
positis ip̃e cũ maximo
exercitu britanniã agͦs¬
sus. gn̾alem ꝯuentum
uenedis habuit. Inde
memoratã ꝓiũciã ĩgres¬
sus captis rebelliũ mu¬
nitõib breui totã in
suã põtatem ñ magno
labore redegit. Nã postꝙ̃
mormanꝰ qui in ea parte
solitũ britonib morem
regiam sͥ iuĩdicau̾at po¬
testatẽ. ab exercitu ĩꝑa¬
toris occisus est. nullus
brito ĩueniebat᷑ qui re¬
sist̾et. aut qui ĩꝑata fa¬
cere. aut qui obsides qui

Expanded text:
quisque vel nocentior vel innocentior apparebat, vel exilio deportari, vel detondi atque in monasteriis conversari. Atque his ita dispositis, ipse cum maximo exercitu Brittanniam adgressus, generalem conventum Venedis habuit. Inde memoratam provinciam ingressus, captis rebellium munitionibus, brevi totam in suam potestatem non magno labore redegit. Nam postquam Mormanus, qui in ea praeter solitum Brittonibus morem regiam sibi vindicaverat potestatem, ab exercitu imperatoris occisus est, nullus Britto inveniebatur, qui resisteret, aut qui imperata facere, aut qui obsides qui
Abbreviated transcription (Latin):
atio quedã scla¬
uenoꝵ est inger¬
mania sedens super
litus occeani que ꝓpͥa
lingͣ uuelatabi. frã¬
cia aũt uiult xi uo¬
catur. Ea francis sy
imica ⁊ iucinos
suos qui francis uel
subiecti uł fed̾ati e¬
rant odiis insectari

Expanded text:
atio quaedam Sclavenorum est in Germania, sedens super litus oceani, quae propria lingua Welatabi, francica autem Wiltzi vocatur. Ea Francis semper inimica et vicinos suos, qui Francis vel subiecti vel foederati erant, odiis insectari
Abbreviated transcription (Latin):
is ita patratis legatõ
a dagob̾to ad iudicachil
regẽ brittãnie dirigitur.
ut que britanni contra
frãcos male gesserant
em̃darent. Sin alias uni¬
uersas copias que e uuas¬
conia redierãt cõmina¬
tus est se brittonũ fini¬
bus ĩmissurũ. Asciscit᷑
dam legatõem spectate
ut p̾ostensum est.fidei
uir. Qui plurima cum
iudicale allocutus de pace
non solum ut francoꝵ
obtemꝑaret regi ꝑsuasit.
Uerũ clippiaco iulla quo

Expanded text:
is ita patratis, legatio a Dagoberto ad Judicahilem regem Britanniae dirigitur, ut quae Britanni contra Francos male gesserant emendarent. Sin alias universas copias, quae e Vasconia redierant, comminatus est se Britonum finibus immissurum. Adsciscitur dam legationem, spectatae ut praeostensum est fidei vir. Qui plurima cum Judicahile allocutus de pace, non solum ut Francorum obtemperaret regi persuasit, verum Clippiaco villa, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is ⁊ rege. cũctis qui af¬
fuerũt ĩ ead̾ ecc̃a publice
⁊ alicui forte uideat᷑
inꝯgrue ac p̾sũptuose
regione belgica c̃ s̃ ꝯmis¬
sis ecc̃us sorores ⁊ ꝯꝑiũcia¬
les hñt᷑. sic̃ auc̃tas eccͣstica
⁊ antiqͥssima demonstrat
cõsuetudo. ac ꝑ ħ unani¬
mi cõsensu ⁊ sinodalia iu¬
dicia exerere. ⁊que a scĩs
patͥb cõstituta st̃ debẽt
ꝯcordit̾ custodire. hac pͥ¬
iulegii ꝯditione ẜuata.
ut qui pͥor de rem̃si ⁊ tre¬
uerensi ep̃o fu̾it ordina¬
tus. pͥor ⁊̃ habeat᷑. Et lex
dicens. Si tͣnsieris ꝑ mes¬
sem amici tui colligẽs
spicas manu ꝯfricabis
dñs monstͣt ĩ eugłio di¬
cens. Messis quid̃ młta¬
oꝑarii aũt pauci. Roga¬
te gͦ dñm messis ut mit¬
tat oparios ĩ messẽ suã
Quia uos ꝓ nob̾ ep̃is ora¬
re debetis ut uob̾ digna
teri metꝰ politano ꝯmissa.
Uñ uos hortando qͣi manu
oꝑis ꝯfricando. ad dei uo¬
lũtatẽ ⁊ ur̃am salutem
ĩ corpꝰ unitatis ecc̃e uale¬

Expanded text:
ge, cunctisque qui adfuerunt in eadem ecclesia, publice Ne alicui forte videatur incongrue ac praesumptuose, regione Belgica cum sibi commissis ecclesiis sorores et centur, sicut auctoritas ecclesiastica et antiquissima demonstrat consuetudo, ac per hoc unanimi consensu et synodalia iudicia exercere et quae a sanctis patribus constituta sunt debent concorditer custodire, hac privilegii conditione servata, ut, qui prior de Remensi et Treverensi episcopo fuerit ordinatus, prior etiam habeatur. Et lex dicens: "Si transieris per messem amici tui, colligens spicas, manu confricabis Dominus monstrat in euangelio, dicens: "Messis quidemgate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam". Quia vos pro nobis episcopis debetis orare, ut vobis digna teri metropolitano commissa. Unde vos hortando, quasi manu eris confricando, ad Dei voluntatem et vestram salutem in corpus unitatis ecclesiae vale
Abbreviated transcription (Latin):
siluanectensis cuutate
absoluit ⁊ secũ manere
p̾cepit. Ip̃os ã missos dom¬
remis deduci fecit. ⁊ un¬
diq płimos fideliũ suoꝵ
illic ꝯuenire faciens ⁊ ꝑ
octo dies ibidẽ ĩmorans
eosd̾ missos absoluit. ⁊¬

Expanded text:
anectis civitate absolvit et secum manere praecepit; ipsos autem missos domRemis deduci fecit. Et undique plurimos fidelium suorum illic convenire faciens et per octo dies ibidem immorans, eosdem missos absolvit;
Abbreviated transcription (Latin):
cd̾o aũ anno post hec
cantũ usq illucescente
franciã. burgundiã. atq
aqͥtamã ferro ⁊ igne de¬
populari ceperunt.
ost ħ rebellauer̃ fran

Expanded text:
do autem anno post haec cantum usque inlucescente Frantiam, Burgundiam atque Aquitaniam ferro et igne depopulari coeperunt. Post haec rebellaverunt Fran
Abbreviated transcription (Latin):
dẏonisii ob sequia curan¬
tibus.
tiatum fuiss uuasco¬
nes a suo imꝑio descisce¬
re uelle. excitum burgũ¬
dionũ cum .xii. ducib
eo dirigit. Qui ꝯmissa
cum hostib pugna eos¬
dem acie suꝑarũt. et
multos ex eis captiuos
ducentes t̾ram eoꝵ ra¬
puns ac incendio de sola¬
uerunt. Deniq cum sũ¬
ma felicitate totus ad
ꝓpͥa rediss illesus ex̾citꝰ
nidux aremb̾tus qui cũ
maxĩa ꝑte nobiliũ uel
etiam uet̾anoꝵ ex hiis
quos secum duxat in
ualle robola: a uuasco¬
nib fuiss int̾fectus.
hiuꝰ tante multitud̾is
que uuasconiã bello sb̃¬
egit lic multis rectori¬
bus uteret᷑ pͥnceps fuit
audoenus. qui multis in
p̾liis sub theoderico inuẽ

Expanded text:
Dionysii obsequia curantibus. tiatum fuisset Vascones a suo imperio deficere velle, exercitum Burgundionum cum XII ducibus eo dirigit. Qui, commissa cum hostibus pugna, eosdem acie superarunt, et multos ex eis captivos ducentes, terram eorum rapinis ac incendio desolaverunt. Denique cum summa felicitate totus ad propria redisset illaesus exercitus, ni dux Arembertus, cum maxima parte nobilium, et etiam veteranorum, ex his quos secum duxerat in valle Robola, a Vasconibus fuisset interfectus. Hujus tantae multitudinis, quae Vasconiam bello subegit, licet multis rectoribus uteretur, princeps fuit Audoenus: qui multis in praeliis sub Theodorico inve
Abbreviated transcription (Latin):
rissent iuram̃tis utͥmq
fc̃is. pax ꝯfirmata.
regũ frat̾ eis redditꝰ ẽ.
Qui tñ eo tp̃r domi nõ
erant.s ad uuestarfol¬
dan cũ ex̾citu ꝓfecti.
Que regio ultima reg¬
ni eoꝵ int̾ septẽtrionẽ
⁊ occidentẽ sita. ccͣ aqͥ¬
lonẽ brittãnie sũmita¬
tem respicit. cuiꝰ prin
sum recepissent. filii
tria apud sueones exula¬
bant ꝯparatis undec̃q
copiis bellũ eis intule

Expanded text:
tis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen eo tempore domi non erant, sed ad Westarfoldam cum exercitu profecti, quae regio ultima regni eorum inter septentrionem et occidentem sita, contra aquilonem Brittaniae summitatem respicit, cuius prsum recepissent, filii tria apud Sueones exulabant, adtractis undique copiis bellum eis intule
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc cũ cadalone ⁊ p̾dco
legato in dalmatiã albga¬
rius mirochi nepos. lega¬
ti ⁊̃ abdirahinan cũ tͥb
m̃sib detenti ẽẽnt. ⁊ iam
de reditu desꝑare cepissẽt
remissi st̃. Filii qͦ gode¬
fridi regis danoꝵ ꝓpt̾ assi¬
duam herioldi infestatõ

Expanded text:
o legato in Dalmatiam Albgarius, Unrochi nepos. Legati etiam Abdirahman, cum tribus mensibus detenti essent, et iam de reditu desperare coepissent, remissi sunt. Filii quoque Godofridi regis Danorum, propter assiduam Herioldi infestat
Abbreviated transcription (Latin):
relĩquens qͣtuor filios reg¬
ni heredes.
Transitu u̾o scĩ marti¬
ni usq ad tͣnͣsitũ ip̃iꝰ
clodouei regis ꝯputant᷑
anni .c.xii. Explicit
Lib̾ pͥmꝰ. Incipit scdus.¬
douei .i. teod̾icꝰ. clodo¬
mirus. childeb̾tus. atq
clothariꝰ regnũ int̾ se
eqͣ lance dundt. Et teo¬
dicus quid̃ sedẽ regni sor¬
titꝰ ẽ. mettis. clodomurꝰ
aurelianis. clotarius
suessionis. childeb̾tus
qui hormisde successat
ꝯstantinopolĩ ad ĩpꝑato¬
rem iustinũ ẽ ꝓfectus
a teod̾ico gothoꝵ rege mis¬
sus. iustinꝰ nãq augustꝰ
cũ eẽt iuir fide catholicꝰ
hereticos ĩpugnãs ec̃t̃as
eoꝵ ortodoxis ꝯdonau̾at¬

Expanded text:
relinquens quatuor filios regni haeredes. A transitu vero sancti Martini usque ad transitum ipsius Clodovei regis computantur anni CXII. Explicit liber primus. INCIPIT dovei, Theodoricus, Clodomirus, Childebertus atque Clotarius, regnum inter se aequa lance dividunt. Et Theodoricus quidem sedem regni sortitus est Metis, Clodomirus Aurelianis, Clotarius Suessionis, Childebertusqui Hormisdae successerat, stantinopolim ad imperatorem Iustinum est profectus, a Theodorico Gothorum rege missus. Iustinus namque augustus, cum esset vir fide catholicus, hereticos impugnans, ecclesias eorum orthodoxis condona
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in utrocs
loco uicti fugatiq
sunt. et multis
suorũ amissis cum
magno dampno
ad loca sua se rece¬
perunt. Quam in¬
iuriam uelut uin¬
dicaturi iterũ ba¬
ioariam maiorib
copiis pecierunt.
Sed in prima con

Expanded text:
Nam in utroque loco victi fugatique sunt, et multis suorum amissis, cum magno damno ad loca sua se receperunt. Quam iniuriam velut vindicaturi, iterum Baioariam maioribus copiis petierunt, sed in prima con
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat regnũ. Clotha¬
rius ã ꝯtradicebat nil ei
uolens ex hoc ꝯced̾e. ẽandẽ
unꝰ extitit. uir deo placi¬
tus arnulfus metensiũ
antistes corã salubri cõ¬
silio pater pacificꝰ cum
filio reddidit ei que pꝰtu¬
labat. hoc tm̃ ex inde qd̃
citra ligerim uł ĩ regi¬
one ꝙͣ ꝓuintiã cognomi¬
uant situm est sue di¬
ciom retinuit.

Expanded text:
tinebat, regnum. Clotatinebat, regnum. Clotarius autem contradicebat, nil ei volens ex hoc concedere. Tandem unus exstitit, vir Deo placitus; Arnulfus Metensium antistes; quorum salubri consilio pater, pacatus cum filio, reddidit ei quae postulabat. Hoc tantum exinde quod citra Ligerim, vel in regione, quam Provinciam cognominant, situm est suae ditioni retinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
narũ suꝑbie deditꝰ elatio¬
nis plenꝰ. locum detrahẽ¬
di ĩuidentib sͥ dedit. Qua
de cã exasꝑatus dagob̾tꝰ
int̾ fic̾e eum moliebat᷑.
Uñ t̾ritus Rodoaldꝰ ad clo¬
thariũ se ꝯtulit obsecrãs
ut suã apd̃ filiũ uitam
obtin̾e dignaret᷑. Clotha¬
rius uiso filio int̾ ala ne
rodoaldũ int̾imeret p̾ca¬
tur. Dagobtus ꝓmittit eũ
si que male gesserat cor¬
rig̾et spem uite hr̃e posse
S cũ treu̾is una cũ dago¬
b̾to rodoaldꝰ accessiss. nul¬
la instante mora iussu
regis ip̃is añ ostiũ cubicu¬
li regalis abertario scar¬
ponẽsi capite truncat᷑.
nno .xͦliiͦ. regnãte clo¬
tario. Dagob̾tus oĩ orna¬
tu cultuq regio fultꝰ. inssu
patris clippiaco haud ꝓcul
parisiꝰ uenit. ibiq g̾manã
sichildis regine gomatrudẽ
nõie in ꝯiugio ei pat̾ tra¬
didit. Die u̾o t̾cio nuptiaꝵ
gͣuis int̾ patrẽ ac filium
orta est dissentio. Petebat
enĩ dagob̾tus reddi sͥ soli¬
datũ qd̃ ad austrasiũ ꝑ¬

Expanded text:
narum, superbiae deditus, elationis plenus, locum detrahendi invidentibus sibi dedit. Qua de causa exasperatus Dagobertus interficere eum moliebatur. Unde territus Rodoaldus ad Clotarium se contulit, obsecrans ut suam apud filium vitam obtinere dignaretur. Clotarius, viso filio, inter alia, ne Rodoaldum interimeret precatur. Dagobertus promittit eum, si quae male gesserat corrigeret, spem vitae habere posse. Sed cum Treveris una cum Dagoberto Rodoaldus accessisset, nulla exstante mora, jussu regis ipsius ante ostium cubiculi regalis a Bertario Scarponensi capite truncatur. Anno XLII regnante Clotario, Dagobertus, omni ornatu cultuque regio fultus, jussu patris Clippiacum, haud procul Parisius, venit. Ibique germanam Sichildis reginae, Gomatrudem nomine, in conjugium ei pater tradidit. Die vero tertio nuptiarum, gravis inter patrem ac filium orta est dissensio. Petebat enim Dagobertus reddi sibi solidatum quod ad Austrasios per
Abbreviated transcription (Latin):
neci traditis. ascenso eqͦ
ab eo recessit loco una
cũ suis. Tũc crotildis re¬
gina ablata nepotũ corpꝰ¬
cula ꝯdiens aromatib ĩ

Expanded text:
neci traditis, ascenso equo, ab eo recessit loco una cum suis. Tunc Clotildis regina ablata nepotum corpuscula condiens aromatibus, i
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulũ ẽ morsgothoꝵ. Ac¬
citus aũt idẽ uuasco. ꝯsciꝰ
fc̃i sui uenire distulit. donͨ
obsidũ int̾positõe fretꝰ tan¬
dem occͣrit. S eoꝵdẽ obsidũ
ꝑicło nicħ passus. insuper
mun̾ib donatꝰ nr̃os reddi¬
dit. suos recepit ⁊ ita re¬
cessit.
state u̾o subseq̃nte ius¬
su prĩs ludouicꝰ rex
iularmatiã simplicit̾ ñ
expedicionałr uenit. ⁊ cũ
eo in hibernis ꝑstitit. Ubi
iam dictꝰ a delericꝰ ante
reges causã dic̾e uissus.
atq auditꝰ purgare obie¬
cta uolens. s ñ ualens. ꝓ¬
scͥptus. atq irreuocabili
est exilio deportatꝰ. Chorso¬
ne porro aducatu tholosa

Expanded text:
vocabulum est Mors-Gothorum. Acvocabulum est Mors-Gothorum. Accitus autem idem Vasco, conscius facti sui venire distulit, donec obsidum interpositione fretus, tandem occurrit. Sed eorumdem obsidum periculo nihil passus, insuper muneribus donatus, nostros reddidit, suos recepit, et ita recessit. state vero subsequente iussupatris Hludouuicus rex Uuarmatiam simpliciter, non expeditionaliter, venit et cum eo in hibernis perstitit. Ubi iam dictus Adelericus ante reges causam dicere iussus atque auditus, purgare obiecta volens, sed non valens, proscriptus atque inrevocabili est exilio deportatus. Chorsone porro a ducatu s
Abbreviated transcription (Latin):
qui fines regni tuentes õs
si forte ingruerẽt hostium
arcerent incursus. Cui filiꝰ
ludouicꝰ ꝓsapere ⁊ posse obe¬
dient̾ parens. occurritad
patͥs brunã habitu uuasco¬
nũ cũ coeuis sͥ pũis ĩdutꝰ
amiculo scił rotundo. ma¬
nicis camise disfusis. crura¬
rib distentis. calcarib ca¬
ligulis ĩsertis. missile ma¬
nu ferens. Hec enĩ delecta¬
tõ uolũtasq ordinau̾at pa¬
terna. Mansit gͦ cũ patre
inde usq ad herisburg. cũ
eo uadens. usq quo sol ab al¬
to declinãs axe. ardorẽ estinũ
autũnali cũ descentione tẽ¬
peraret. Cuiꝰ extremo tpre
licẽcia a patre accepta hie¬
matũ aqͥtaniã redũt. Ea
tẽpestate. chorso dux tholo¬
sanus dolo cuiꝰdã uuasconis
adelerici nõĩe cͥcunuentꝰ
est. ⁊ sacram̃toꝵ uinculis
obstͥctus. sicq demũ ab eo
absolutꝰ. S huiꝰ neui ulcis
aqͥtanici ãministrabat᷑ reg
ni.ꝯuentũ gn̾alem ꝯstitue¬
tũt in loco septimanie: cuiꝰ

Expanded text:
qui fines regni tuentes, omnes, si forte ingruerent, hostium arcerent incursus. Cui filius Ludovicus, pro sapere et posse obedienter parens, occurrit ad Patrisbrunam 786 habitu Vasconum cum coaevis sibi pueris indutus, amiculo scilicet rotundo, manicis camisiae diffusis, cruralibus distentis, calcaribus caligulis insertis, missile manu ferens: haec enim delectatio voluntasque ordinaverat paterna. Mansit ergo cum patre inde usque ad Herisburg cum eo vadens, usquequo sol ab alto declinans axe, ardorem aestivum autumnali condescensione temperaret. Cujus extremo tempore licentia a patre accepta, hiematum in Aquitaniam rediit. Ea tempestate Chorso dux Tolosanus dolo cujusdam Vasconis, Adelerici nomine, circumventus est, et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum ab eo absolutus. Sed hujus naevi ulciscAquitanici regni administrabatur, conventum generalem constituerunt in loco Septimaniae, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ne tanta utͥusq partis
aĩositate ꝯcursũ ẽ. ut
titudĩe ꝯpͥmentiũ se ppło¬
rum ñ ualentia ad t̾rã
ruere. ꝙ̃ad mod̃ equis
insederãt. una cũ uiuis
circũferrent᷑. at postꝙͣ
phalans uicta. hostib
terga nudauit sua ui¬
deuia corꝑib mortuoꝵ
sunt repleta. Theod̾ico
uͥ factũ est inditium
theodeb̾tum euasisse
uicentiuũ acceleranti
itin̾is accessit. ut con¬
ficiendi belli impendi¬
um putaret. si dux ⁊
ppłs bello ꝓmptior int̾¬
ficeret᷑. adueniẽs itaq
cum sius ribuarioꝵ
finib se se ĩmer sit.
occurrẽtia queq deuastãs

Expanded text:
usque partis animositate concursum est ut ltitudine comprimentium se populorum, non valentia ad terram ruere, quemadmodum equis insederant, una cum vivis circumferrentur. At postquam phalanx victa, hostibus terga nudavit sua, videvia, corporibus mortuorum sunt repleta. Theodorico ubi factum indicium Theodebertum evasisse, incentivum accelerandi itineris accessit, ut conficiendi belli impendium putaret, si dux et populus bello promptior interciperetur. Adveniens itaque cum suis in Ribuariorum fines sese immisit, o
Abbreviated transcription (Latin):
epator elisachar pbrm
tes ad motus hispanice
marche ꝯponendos mi¬
sit. Ante crioꝵ aduẽtũ
arto sarracenoꝵ auxilio
fretꝰ multa eiusdẽ limi¬
tis custodib adu̾sa ĩtu¬
lit atq assidius ĩcursio¬
nib intantũ fatigauit
ut quidã illoꝵ relictis que¬

Expanded text:
erator Helisachar presbtes ad motus Hispanicae marcae componendos misit. Ante quorum adventum Aizo, Sarracenorum auxilio fretus, multa eiusdem limitis custodibus adversa intulit, eosque adsiduis incursionibus in tantum fatigavit, ut quidam illo
Abbreviated transcription (Latin):
sollempni celebrauit.
Tansacta uermi
temꝑie cura esta¬
tis iniciũ rex de uuar¬
matia mouens baioa¬
riam ꝓfectus ẽst. ea
meditatõe. ut hunis
factoꝵ suoꝵ uicẽ redde¬
ret. ut eis quanto ce¬
lerius posset bellum
inferret. Comꝑatis gͥ
ad hoc ex omnui reg

Expanded text:
emni celebravit. DCCXCI. Transacta verni temperie, circa aestatis initium rex de Wormacia movens, Baioariam profectus- est, ea meditatione, ut Hunis factorum suorum vicem redderet, et eis, quanto celerius posset, bellum inferret. Comparatis igitur ad hoc ex omni reg
Abbreviated transcription (Latin):
o anno luna obscurata
est. ⁊ int̾ frãcos ac bri¬
tãnos suꝑ fluuiũ uuiso¬
na bellũ ortũ. Ubi peppele¬
nus dux frãcoꝵ factione
obrecharii alt̾ius ducis
a brittonib iugulat᷑. Uñ
post ebrecharius multã
cͣͣ lex parentib int̾fectã
soluendã ẽẽ p̾cepit redd̾e
coactus. ad inopie malũ
deuolutꝰ est.

Expanded text:
o anno luna obscurata est, et inter Francos ac Britannos super fluvium Wisnona bellum ortum, ubi Beppelenus dux Francorum, factione Ebrecharii alterius ducis, a Britonibus jugulatur. Unde post, Ebrecharius multam, quam lex parentibus interfecti solvendam esse praecepit, reddere coactus, ad inopiae malum devolutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. app̾hensaq dextra
regis dixit ei. Quid inqͥt
o rex te lesit. dñs meꝰ clodo¬
ueus ⁊ frãci ut nos fraude
machinareris deciꝑe. Quo
negante ⁊ cã ad iurgium
usq ꝓcedente. definitũ ẽ
ut iudicio theod̾ici gothoꝵ
res t̾minaret᷑. Uñ ambo
reges legatos ad eũ in
italia quo ⁊ regnabat di¬
rigũt. Qui utͥusq ꝑtis
agnita cã statuit ut le¬
ante fores palatii regis ala¬
rici stans eleuatã ten̾et
hastã manu. suꝑ ꝙͣ alari¬
cus ⁊ gothi eo usq copiã
iac̾ent nũmoꝵ argenti
quousq sũmitas oꝑiret᷑
comti. quoꝵ sũma solidoꝵ
ad dñium deueniret re¬
gis fnͣcoꝵ. Redeũt qui
fu̾ant missi iudiciũ ue¬
ferũt regis theod̾ici qd̃
cuncti laudau̾nt franci.
s gochi id se non posse
latũ qd̃ añ lectũ eiꝰ erat
destrux̾unt. Qui ad reqͥsi¬
ta dũ surg̾et nat᷑e pede

Expanded text:
novit. Apprehensaque regis novit. Apprehensaque regis dextra, dixit ei: « Quid, inquit, o rex, te laesit dominus meus Clodoveus et Franci, ut nos fraude machinareris decipere? » Quo negante, et causa ad jurgium usque procedente, definitum est ut judicio Theodorici, Gothorum res terminaretur. Unde ambo reges legatos ad eum in Italiam, ubi et regnabat, dirigunt. Qui, utriusque partis agnita causa, statuit ut leante fores palatii regis Alarici stans, elevatam teneret hastam manu, super quam Alaricus et Gothi eo usque copiam jacerent nummorum argenti quousque summitas operiretur conti; quorum summa solidorum ad dominium deveniret regis Francorum. Reversi qui fuerant missi judicium referunt regis Theodorici, quod cuncti laudaverunt Franci. Sed Gothi id se non posse latum quod ante lectum ejus erat destruxerunt, qui, ad requisita dum surgeret naturae, pede
Abbreviated transcription (Latin):
ni utilitatib collocͣatos
oport̾et occurr̾e. ⁊ alari¬
cus iuxͣ morẽ antiquoꝵ
barbã clodouei tangẽs
adoptusꝰ ei fieret pater.
legato aduementi.⁊ p̃p
que uen̾at intimanti.
alaricꝰ designat locum
dicit q se colloquio ñ de¬
futur̃. Inqͥrit demũ le¬
gatus. utrũ cũ pacis an
cũ młtitudĩe aduenuet
ex̾citꝰ. Ille se fatet᷑ paucis
assũptis eoꝵ expetiturũ
colloquiũ. Rursus int̾¬
rogat pat̾nus. utrũ ar¬
mati eẽnt an ĩermes.
Dicit ille suos õs iuermes.
uẽturos ⁊ ut itidẽ frãci
faciãt postulatos. hiis
dñm suũ regressus ñti¬
at ei q̃ cognou̾at ꝯplacu¬
isse gothis. Progressus
itaq clodoueꝰ e frãcia ue¬
nit in aqͥtaniã. Et añꝙͣ
ꝑueniret ad locũ placi¬
to destinatum̃ supͣme¬
moratũ dirigit legatũ
quo hĩtu gothi ut̾ent᷑
exploratur̃. Qui dũ alari¬
co regi colloq̃ret᷑ fr̾eum
ostii obicem eũ ꝓ baculo
manu gerere ꝑsensit. ⁊
qd reliqui idẽ facent ag¬

Expanded text:
ibus collocuturos oporteret occurrere, et Alaricus, juxta morem antiquorum, barbam Clodovei tangens, adoptivus ei fieret pater. Legato advenienti et propter quae venerat intimanti Alaricus designat locum, dicitque se colloquio non defuturum. Inquirit demum legatus utrum cum paucis an cum multitudine adveniret exercitus. Ille se fatetur, paucis assumptis, eorum expetiturum colloquium. Rursus interrogat Paternus utrum armati essent an inermes. Dicit ille: Suos omnes inermes venturos, et ut itidem Franci faciant postulaturos. His dominum suum regressus, nuntiat ei quae cognoverat complacuisse Gothis. Progressus itaque Clodoveus e Francia venit in Aquitaniam, et antequam perveniret ad locum placito destinatum, supra memoratum dirigit legatum, quo habitu Gothi uterentur exploraturum. Qui, dum Alarico regi colloqueretur, ferreum ostii obicem eum pro baculo manu gerere persensit, et quod reliqui idem facerent ag
Abbreviated transcription (Latin):
cũ imꝑator dimisso ex̾¬
citu andegauis ciuitatẽ
eẽt reu̾sus irmingardis
cens ibi egrotantẽ dĩmi¬
serat. duob dieb post ꝙͣ
ip̃e ad eã uenit morbo in¬
ualescẽte.U. Noñ. octb̾.
decessit. Eclypsis soł cõ¬
tor ꝑ rotomagũ. ⁊ per
ambianis. ⁊ camaracũ
aquisgrani ad hib̾nand̾
reu̾sus. cũ heristallium
ueniss obiuos habuit
legatos sigonis ducis be¬
neuentanoꝵ dona feren¬
tes. eũ q de nece gͥmoaldi
ducis antecessoris sui ex¬
cusantes. Erant ibi et
aliaꝵ nationũ legati abo¬
cis guduscanoꝵ ⁊ tnno¬
tranoꝵ qui nuꝑ abulga¬
roꝵ societate desciuerant
⁊ ad nrõs fines se ꝯtule

Expanded text:
cum imperator, dimisso exercitu, Andecavos civitatem esset reversus, Irmingardis cens ibi aegrotantem dimiserat, duobus diebus postquam ipse ad eam venit, morbo invalescente 5. Nonas Octob. decessit. Eclypsis solis contor per Ratumagum et per Ambianos et Camaracum Aquasgrani ad hibernandum reversus, cum Heristallium venisset, obvios habuit legatos Sigonis, ducis Beneventanorum, dona deferentes, eumque de nece Grimoldi ducis antecessoris sui excusantes. Erant ibi et aliarum nationum legati. Abocis Guduscanorum et Timocianorum, qui nuper a Bulgarorum societate desciverant et ad nostros fines se contule