comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortuꝰ fuiss factꝰ. ẽ. serapis om̃iũ ma¬
cͤ non apis cẽ post mortem s serapis
appellatꝰ sit: facillunã rationẽ uarro
reddidit. Qͥa it archa in qua mortuꝰ
ponit᷑. qͦd om̃s iã sarchofagũ uocant.
pͥmo. deinde una littã ut fieri assola
ꝯminuta. serapis dictꝰ ẽ. Et ꝯstitu¬
tũ. ẽ. &̃ de illo. ut qͥs qͥs eum hominẽ
suisse dixisset: capitalẽ pendẽt penã.
ꝟ̾qm̃ fere in om̃ib templis nͥ coleban¬
t᷑ ysis. et serapis. erat &ẽ simulachrũ
qͦd digito labiis imp̃sso admonẽ uidẽt᷑
ut silentiũ fieret. hoc significare idẽ
uarro existimat: ut homines eos fuisse
tac̾et᷑. Ille autẽ bos quẽ mirabili ua¬
nitate decepta egyptꝰ. in eiꝰ honorem
deliciis asfluentib alebat: qm̃ eũ sine
sarcofago uiuũ uenerabant᷑. apis ñ
serapis uocabat᷑. Quo bone mortuo
qm̃ querebat᷑ et repꝑiebat᷑ iitulꝰ colo¬
ris euisdẽ. hoc. ẽ albis qͥbdam macłis¬
similit̾ insignit: mirũ qͥddã et diui¬

Expanded text:
 factus est Serapis omnium macur non Apis etiam post mortem, sed Serapis appellatus sit, facillimam rationem Varro reddidit. Quia enim arca in qua mortuus ponitur, quod omnes sarcofagum vocant, primo, deinde una littera, ut fieri adsolet, commutata Serapis dictus est. Et constitutum est etiam de illo, ut, quisquis eum hominem fuisse dixisset, capitalem penderet poenam. Et quoniam fere in omnibus templis, ubi colebantur Isis et Serapis, erat etiam simulacrum, quod digito labiis inpresso admonere uideretur, ut silentium fieret: hoc significare idem Varro existimat, ut homines eos fuisse taceretur. Ille autem bos, quem mirabili uanitate decepta Aegyptus in eius honorem deliciis afluentibus alebat, quoniam eum sine sarcophago uiuum uenerabantur, Apis, non Serapis uocabatur. Quo boue mortuo quoniam quaerebatur et reperiebatur uitulus coloris eiusdem, hoc est albis quibusdam macimiliter insignitus, mirum quiddam et diui
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ di eruditũ sic̃ scͥptũ. ẽ. om̃i sa¬
pientia egiptioꝵ qui giomecͥcã dile¬
rer̃t giometͥca cubita significare
potuisse. nͥ unũ quantũ sex nr̃a ua¬
lere asseuerant: qͥs ñ uideat qͣntũ
rerũ caꝑe illa potuit magnitudo:
Nam illud qͦt disputant tante mag¬
nituduns archam ñ potuisse cõpin¬
gi. ineptissime calũpniant᷑: c̃ sciant
ĩmensas urbes fuisse ꝯstructas. nec at¬
tendunt centũ annos qͥb archa. illa
ẽ fabricata: nͥ forte lapis lapidi ad¬
herere potest sola calce ꝯninctꝰ ut
murꝰ ꝑ tot milia circumagat᷑: et lig¬
nũ ligno ꝑ suscudines. epiros. cla¬
uos. gluten. bituminis ñ pot̾ adhere

Expanded text:
minem Dei eruditum, sicut scriptum est, omni saminem Dei eruditum, sicut scriptum est, omni sapientia Aegyptiorum, qui geometricam dilexerunt, geometrica cubita significare potuisse, ubi unum quantum sex nostra ualere adseuerant, quis non uideat quantum rerum capere illa potuit magnitudo? Nam illud quod disputant tantae magnitudinis arcam non potuisse conpingi, ineptissime calumniantur, cum sciant inmensas urbes fuisse constructas, nec adtendunt centum annos, quibus arca illa est fabricata; nisi forte lapis lapidi adhaerere potest sola calce coniunctus, ut murus per tot milia circumagatur, et lignum ligno per suscudines, epiros, clauos, gluten bituminis non potest adhaere
Abbreviated transcription (Latin):
nec attendunt om̃iũ elem̃toꝵ crassis¬
simã tr̾am ibi esse potuisse. An forte
negant. eẽ. hanc tram uerticẽ montis :¬
Cur gͥ usq ad illa celi spacia tris exalta¬
rilicuisse et aquis exaltari ñ licuisse ñ¬
contendunt: cũ isti mensores et penso¬
res elem̃tor. aquas t̾ris ꝑhibeant suꝑ¬
iores atq leuiores: Qͥd itaq rationis
afferunt quare t̾ra grauior et inferi¬
or. locũ celi tranquillioris inuaserit
ꝑ uolumina tot annoꝵ: et aqua leui¬
or ac suꝑior ꝑmissa ñ sit hoc face̾ saltẽ
ad tempꝰ exignũ. Dicunt cẽ ñ po¬
tuisse caꝑe arche illuis qͣntitatẽ ani¬
malium genera tã multa. in utroq
seru: bina de ĩmundis. sextena de mũ¬
dis. Qui mͥ uident᷑ ñ ꝯputare nͥ tre¬
centa cubita longitudinis et latitudi¬
b suꝑioꝵ: ac ꝑ hoc ter ducta illa cubita
fieri nongenta. centũ qͥnqͣginta.
Si autẽ cogitemꝰ qd origenes ñ in

Expanded text:
nec adtendunt omnium elementorum crassisnec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiam non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in utroque sexu, bina de inmundis, septena de mundis. Qui mihi uidentur non conputare nisi trecenta cubita longitudinis et latitudibus superiorum, ac per hoc ter ducta illa cubita fieri nongenta centum quinquaginta. Si autem cogitemus quod Origenes non in
Abbreviated transcription (Latin):
sine ullis allegoricis significationib
hic. ee querendã: aut e contrario hec
om̃ino gesta ñ. eẽ s solas. eẽ u̾boꝵ
figuras. aut qͥcqͥd illud. ẽ: nequaqͣm
ad ꝓphetiam eccłiȩ ꝑtin̾e. Qͥs enĩ nͥ
mente ꝑuersus manit᷑ scͥptos esse cõ¬
tendat libros ꝑ annoꝵ milia tanta
religione et tam ordinate successiois
obseruantia custoditos: aut solas res
gestas. illic intuendas uͥ certe ut alia
omittã si numerositas animaliũ coge¬
bat arche tantã fieri magnitudinem.
ĩmunda bina et munda septena int̾¬
tituere ñ ualebat: Qui uͦ ñ. eẽ ges¬
tas s solas rerũ significandarũ. figu¬
ras esse contendunt: pͥmũ opinantur
tã magnũ fieri ñ potuisse diluuium
ut altissimos montes .xuͦ. cubitis aqua
crescendo transcendet ꝓpt̾ olimpi ũ¬
ticem montis: supͣ quẽ ꝑhibent᷑ nu¬
bes ñ posse conc̾scere. qͦd tã sublime
iã ad celum sit. ut ñ ibi sit aer iste cras¬
sior uͥ uenti. nebule. imbresq gignũt᷑.:

Expanded text:
s significationibus hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse uerborum figuras, aut quidquid illud est nequaquam ad prophetiam ecclesiae pertinere. Quis enim nisi mente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena introtituere non ualebat? Qui uero non esse gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opinantur tam magnum fieri non potuisse diluuium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet, propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
tricamerata: ut abimo sursũ uersus
tertia consurgeret habitatiõ. Possũt
conuenientiꝰ tres ille ub̾tates ȩuangli¬
ce: tricena. sexagena. et centena. ut
in infimo habitet pudicicia conuriga¬
lis. supͣ indualis. atq hac suꝑior uͥgi¬
nalis: et siquid aliud scđm fidem suti¬
tatis huiꝰ intelligi et dici potest. Hoc
cẽ de cet̾is que hic exponenda sunt
dixerini: qua et si ñ uno disserunt᷑
modo: ad unam tũ catholice ficdłi con¬

Expanded text:
tricamerata — ut ab ineo sursum uersus tricamerata — ut ab ineo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possuut conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis atque hac superior uirginalis, et si quod melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest, hoc etiam de ceteris quae hic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei con
Abbreviated transcription (Latin):
ia fecimꝰ in oꝑe qͦd aduersus fanstũ
manicheum scͥpsimꝰ: negantẽ in he¬
breors libris aliquid de xp̃o esse ꝓpħa¬
tũ Et fieri qͥdem potest ut et nob̾
qͥspiam et alius alio exponat hec ap¬
tiꝰ dũ tam̃ eaque dicunt᷑ ad hanc de
qua loqͥm̃ dĩ cuitatem in hoc scło
maligno tãꝗͣm in diluuuo ꝑegͥnan¬
tem omĩa referant᷑: si ab eiꝰ sensu qͥ
ita ꝯscripsit ñ uult longe aberra¬
re qui exponit: exempli grã uelut
si quispiam qͦd hic scͥptũ. ẽ. inferio¬
ra bicamerata et tricamerata faci¬
es ea: ñ qͦd ego m illo oꝑe dixi uelit
intelligi. qͥa ex om̃ib gentib eccł̃ia
congregat᷑: bicameratã dictã ꝓpt̾
duo genera hominũ. circũcisionem
dic̃ uideos et grecos: tͥcameratã uͦ
eo qͦd om̃s gentes de trib filiis noe
pꝰ diluuiũ reꝑate st̃. S aluid dicat
aliqͥs qͦd a ficłĩ regula ñ sit alienũ
Nam qm̃ ñ solas in inferiorib man¬
siones hab̾e archam uoluit. uerũ ẽ

Expanded text:
stum Manichaeum scripsimus, negantem in Hebraeorum libris aliquid de Christo esse prophetatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circudicit Iudaeos et Graecos, tricameratam uero eo quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt, sed aliud dicat aliquid quod a fidei regula non sit alienum. nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis et altitudinis eiꝰ sig¬
nificant corpꝰ humanũ: in cuiꝰ ueri¬
tate ad homines p̃nunciatꝰ. ẽ uentus¬
Set uenit. Humani quippe corꝑis lon¬
gitudo a uertice usq ad uestigia. se¬
xies tantũ habet ꝗͣ latitudo que. ẽ.
ab uno latere usq ad altm latꝰ et de¬
cies tãtum qͣm altitudo. Cuiꝰ altitu¬
dinis mensura. ẽ in latere a dorso
ad uentrem: uelut si iacentẽ homi¬
nẽ metiaris supinũ sen ꝓnũ. Sexi¬
es tantũ longꝰ. ẽ. a capite ad pedes.
ꝗͣ latꝰ ad extra in sinistram: uł a si¬
nstra in dextrã. et decies qͣm altus
to illub. ẽ uulnꝰ qñ latꝰ cr ncifixi
lancea ꝑforatum.ẽ Hac quippe ad il¬
lum uementes ingrediunt᷑: qͥa. inde
sacram̃ta manarunt. qͥa credentes
iniciant᷑. Est qͦd de ligns quadra¬
u̾teris quadratũ: stabit. Est certe
que in eiusdẽ arche ꝯstructione di¬
cunt᷑: eccłiasticarũ signa st̃ rerum.

Expanded text:
tudinis et latitudinis eius significant corpus humanum, in cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus to illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. et quod de lignis quadrauerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi et si aliqͣ uera dicebant᷑. eadem li¬
centia dicebant᷑ et falsa: ꝓrsꝰ ut ñ frus¬
tra talis ciuitas mẏsticũ uocabulũ ba-¬
bilonis acceꝑit. B̾abilon qͥppe int̾p̃tat᷑¬
ꝯfusio: qͦd nos iã dixisse meminimꝰ. Nec
int̾est diaboli regis eiꝰ qm contrariis
int̾ se rixent᷑ errorib: qͦs merito mul¬
te uarieq impietatis parit̾ possidet.
At uͦ gens illa et pͦpło. illa cuntas. illa res
publica. illi ifraelite qͥb c̾dita s̃ eloqͥa
d̃i millo m̃ pseudo ꝓpħ̃as c̃ ueris ꝓpħis¬

Expanded text:
Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem liUbi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatfusio, quod nos iam dixisse meminimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris p
Abbreviated transcription (Latin):
animas. alii mortales: et qͥ ĩ mortales
alii reuolui in bestias. alii neq̃qͣm: qͥ uͦ
mortales alii mox interire post corpꝰ
alii uiuere cẽ postea uł paululũ uł dui¬
tiꝰ ñ tñ semꝑ : alii in corꝑe ꝯstituentes
finẽ boni. alii in animo alii in utroq:
alii extrinsecꝰ posita cẽ bona ad aniũ
et corpꝰ addentes: alii sensib corꝑis sẽꝑ.
alii ñ semꝑ. alii ñqͣm putantes. ẽẽ. c̃den¬
dũ. Has et alias pene unm̾abiles dis¬
sensiones philosophoꝵ. qͥs umqͣm p᷑płe.
qͥs senatꝰ. que potestas. uł dignitas pu¬
blica impie ciuitatis diindicandas. et
alias ꝓbandas ac recipiendas. alias imꝑ¬
bandas repudiendasq curauit: ac ñ pas¬
sim sine ullo iudicio confuseq habuit
in gremio suo tot ꝯtrouersias hommnũ
dissidentiũ. ñ de agris et domib uł qͣ¬
c̃q pecuniaria ratione. s de his reb
quib aut misere uiuit᷑ aut beate:

Expanded text:
animas, alii mortales; et qui inmortales, animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate?
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. eẽ. ñ credens. ẜ nec iouem. nec
ullũ deoꝵ omnino in mundo habi¬
tare contendens: ad quẽ p̾ces homi¬
num supplicationesq ꝑueniant. Nõ¬
summũ bonum ponens. ibi antiste¬
nes uirtute animi poti hominem
fieri beatũ asseuerans: duo phylo¬
sophi nobiles et ambo socratici in
tam diuersis atq int̾ se contrariis
finib uite sũmam locantes: quoꝵ
etiã ille fugiendã. iste ãministran¬
dam sapienti dicebat. eẽ. rem pu¬
blicam: ad suã qͥsq sectã sectandã
discipłos ꝯgregabat. Nempe palam
in conspicua ce notissima porticu.
in gimnasiis. in ortuł. in locis pu¬
blicis acpͥuatis: cat̾uatim ꝓsua qͥs¬
q opinione certabant: alii asseren¬
tes unũ alii innum̃abiles mundoᷤᷤ:
ipsũ aut̃ unũ ali ortum. eẽ. alisi
nͦ iniciũ ñ hab̾e : alii interit᷑um. alii
semꝑ futũm. alii m̃te diuina. alii for¬
tuitu. et casib agi. alii ĩmortales esse

Expanded text:
deum esse non credens, sed nec Iouem nec deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonsummum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi c̾didert̃. Ipsi sane pauci. eẽ. de¬
buer̃t. ne multitudine. iulescet: qͦd
religione carũ esse oporteret. Nec
tam̃ ita pauci: ut eoꝵ ñ sit miranda
consensio. Neq enĩ in multitudine
philosophoꝵ qͥ labore &ẽ litterario
monim̃ti suoꝵ dogmatũ reliquer̃t
facile qͥs inuenerit. int̾ quos cũcta
q̃ sensere ꝯueniant. Qd ostende hoc
oꝑe longum. ẽ Qs autẽ secte cuiliba
auctor sic. ẽ. in hac demonicola cui¬
tate approbatꝰ. ut ceteri ĩꝑbarentur
qui diuersa et aduersa senseruis:
Nonne apud athenas et epycurei
clarebant asserentes res humanaᷤ
ad deoꝵ curam ñ ꝑtinere. et stoyg
qui contraria sencientes cas regi
atq muniri diis adiutorib et tuto¬
rib disputabant: Unde miror cur
anaragoras reus factus sit: qͥa solẽ
dixit. esse. lapidem ardentem. negais
utiq dm̃. cum in eadem ciuitate
gła floruerit epycurꝰ uixeritq secu¬
rus. ñ solũ solem uł ułum syderum

Expanded text:
populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse depopuli crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine vilesceret quod religione earum esse oporteret: nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis invenerit, inter quos cuquae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾ se cõbiscipłi ñ qͥa ut homines
humanis sensib et humanis ratioti¬
nationib ista quesier̃t: Ubi qͣmus
esse potuerit et studiũ głandi. qͦ qͥs¬
q alio sapientior et acutior iuderi
cupit. nec sententie qͦdã mͦ addictꝰ
aliene. s sui dogniatis et oprinonis
torib uł discendi sociis amor uita¬
tis abruꝑit. ut ꝓ ea certarent quã
u̾itatẽ putarent siue illa. ee̾t. siue
ũ eẽt. qͥd agit aut quo. uł qua. ut ad
beatitudinẽ ꝑueniat᷑ humana se
porrigit infelicitas. si diuina ñ duc̃
auctoritas: Deniq auctores nr̃i in
quib ñ frustra sacraꝵ litt̾arũ figi¬
tur et t̾minat᷑ canori: absit ut int̾¬
se aliqua ratione dissentiant. Unde
ñ ĩmerito cũ illa scrib̾ent eis dm̃
uł ꝑ eos locutũ. non pauci. in scoli
atq grinasiis litigiosis disputatio¬
nib garruli. s in agris atq urbib
cũ doctis atq indoctis: tot tantiq

Expanded text:
et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis toribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut intse aliqua ratione dissentiant. Unde non immerito, cum illa scriberent, eis Deum vel per eos locutum, non pauci in scholis atque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris atque in urbibus cum doctis atque indoctis tot tantique
Abbreviated transcription (Latin):
toricoꝵ int̾ se dissonantia copiã nob p̾bet:
ut ei potiꝰ credẽ debeamꝰ qui diuinȩ quã
tenemꝰ non repugnat historiȩ.
orro aut̃ ciues impiȩ ciuitatis dif¬
fusi usq qͣq ꝑt̾ras. cũ legunt doctissimoᷤ
homines quoꝵ nulliꝰ contẽpnenda uide¬
atur auctoritas. int̾ se dereb gestis ab e¬
tatis nr̃ȩ memoria remotissimis discre¬
pantes: cui potiꝰ crede debeant ñ inueni¬
unt. Nos uͭ in nr̃e religionis historia ful¬
ti auctoritate diuina. qͥcqͥd ei resistit ñ
dubitamꝰ. eẽ. falsissimũ: quomͦ libet sese
habeant cetera in scłarib litt̾is. quȩ seu
uera seu falsa sint nicħ mom̃ti affert̃.
quo recte beateq uiuamꝰ. Ut aut̃ iam¬
cognitionẽ omittamꝰ historiȩ. ipsi phi¬
losophi a quib ad ista ꝓgressi sumꝰ qͥ
ñ uident᷑ laborasse in studiis suis:
nͥ ut inuenirent qͦmͦ uiuendũ. eẽt. ac¬
comodate ad beatitudinẽ capessendã:
cur dissenser̃t et a magistris discipłi

Expanded text:
ricorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus. CAPUT cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli,
Abbreviated transcription (Latin):
educat:. ẽ. S nec sapientia egyptioꝵ
potuit: qͣnqͥdẽ et abraham ꝓph̃a fuit.
Qͥd aut̾ sapientiȩ potuit. eẽ. in egypto.
ante qm eis isis quã mortuã tãꝙͣm ma¬
gnã deam colendã putare̾nt. littãs
tradẽt: Isis porro inachi. filia fuisse
ꝓdit᷑ qͥ pͥmꝰ regnare cepit argiuis:
qñ abrahe iã nepotes repꝑiunt᷑ exor¬

Expanded text:
educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. d autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exor
Abbreviated transcription (Latin):
m eis littis que toto orbe manarent ꝓphe¬
tie flum̃ erupit. Soli gͥ illi theologi po¬
ete. orpheꝰ. linꝰ museꝰ. et si qͥs aliꝰ apd̃ g̾¬
cos fuit: his ꝓphetis hebreis quoꝵ scͥpta
in auctoritate habemꝰ. annis repꝑunt᷑
pͥores. S nec ipsi uerũ theologũ nr̃m
moysen qui unũ uerũ dm̃ ueracit̃ p̃di¬
cauit. cuiꝰ nc̃ scͥpta in auctoritatis cauo¬
tũ ad g̾cos attinet. in qua lingua litt̾e
huiꝰ scl̃i maxime ferbuert̃. nichil hñt
unde sapientiã suã iactent: qͦ religioe
nr̃a uͥ uera sapientia. ẽ si ñ suꝑior saltẽ
uideat᷑ antiqͥor. Uerũ qͦd fatendũ. est
ñ qͥdẽ in g̾c̾a s in barbaris gentib sic̃
in egypto iã fuerat ante moysen: ñ nul¬
la funit doctrina que illoꝵ sapientia di¬
ceret᷑. Alioqͥn ñ scͥptũ eẽt in libris scĩs
moysen eruditũ fuisse om̃i sapientia ȩ
pharaonis ad optatꝰ atq nuitͥtꝰ. &̃ lib̾alit̃

Expanded text:
in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophein\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canotum ad Graecos attinet, in qua lingua litterae hujus saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam jactent, quo religione nostra, ubi vera sapientia est, si non superior, saltem videatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, jam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur: alioquin non scriptum esset in Libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia AegPharaonis adoptatus atque nutritus, etiam liberaliter
Abbreviated transcription (Latin):
fere ad noticiã oͣmiũ gentiũ ꝑue¬
ner̾t. et multomag̃ pꝰ eos fuerunt phi¬
losophi gentium qͥ hoc &̃ noĩe uocarẽt᷑:
qͦd cepit a samio pitagora qͥ eo temꝑe
quo uideoꝵ. ẽ. soluta captiuitas. cepit
excellere atq cognosci. multomag̃ gͦ ce¬
ti philosophi post ꝓpħas repꝑunt᷑ fuis¬
se. Nã ipse socrates atheniensis magist̃
om̃iũ qͥ tẽ maxime claruer̃t. tenens
in ea parte que moralis uł actiua dicit᷑
pͥncipatũ: post erram in chronicis inue¬
nit᷑. Non multo pꝰ &ẽ plato natꝰ. ẽ: qui
longe cetos socratis discipłos ante. iret.
Quib si abdamꝰ &ẽ supiores qͥ ñdũ pbilo¬
sophi uocabant᷑. septem scilicet sapien¬
tes ac deide phisicos qui thaleti succes¬
sert in ꝑscrutanda. nata᷑ rerũ. studiũ
eiꝰ imitati anaximandrũ scilic&e: et ana¬
uimenẽ. et anaxagorã. alios q ñ nul¬
los ante qͣm pytagoras philosophum
mulo eminuisse fert᷑. qñ de fontib isrł

Expanded text:
 ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum mulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
gentia. alia sic̃ ꝓpħ̃as inspiratione.
diuina scrib̾e potuisse: atq hec ita
fuisse distincta ut illa tãꝗͣ ipsis. ista
uͦ tãqͣm deo ꝑ ipsos loquenti. eiudi¬
carent᷑. eẽ. tribuenda: ac sic illa ꝑti¬
nerent ad ub̃tatẽ cognitionis. hec ad
religionis auctoritatẽ. in qua aucto¬
ritate custodit᷑ canon. p̃ter quẽ ⁊am
ta ꝓferunt᷑ nec ad ipsam copiam sci¬
entiȩ ualent. qm̃ utrũ eoꝵ sint qͦꝵ
ẽẽ dicunt᷑ incertum. ẽ. et ob hoc eis
ñ habet᷑ fides : maxime his in quib
&ẽ contra fidẽ libroꝵs canonicoꝵs qͦ¬
dam legunt᷑. ꝓpt̾ qͦd ea ꝓrsꝰ ñ esse

Expanded text:
gentia, alia sicut prophetas inspiratione gentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam ta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
toritate ñ eẽnt nuia fec̃ antiqͥtas ꝓpt̾
quã uidebant᷑ habenda. eẽ. suspecta.
nec ꝓferrent᷑ falsa ꝓueris. Nam et
ꝓferunt᷑ quedã que ipsoꝵ eẽ. dicũt᷑
ab eis qui ꝓ suo sensu passim qͦd uot
c̾dunt. s ea castitas canonis ñ recip̃ꝰ
ñ qͦd eoꝵ hominũ qͥ deo placuer̃t re¬
ꝓbet᷑ auctoritas: s qͦd ista eẽ. ñ c̃dant᷑
ipsoꝵ. Nec mirũ debet uderi qͦd
suspecta habeant᷑ quȩ sub tantȩ anti¬
qͥtatis noĩe ꝓferunt᷑: q̃nqͥdẽ in ipsa
historia regũ iudȩ et regũ isrł que
res gestas ꝯtinet. de quib eidẽ scͥpte
canonice c̾dimꝰ ꝯmemorant᷑ pluri¬
nia que ibi ñ explicant᷑. et in libris
dicũt᷑ aliis inueniri qͦs ꝓpħe scͥpse¬
none quẽ recip̃ płẽ dĩ. Ciuiꝰ rei fa¬
teor causa me latet: nͥ qͦd existimo
&e ipsos qͥb ea que in auctoritate re¬
ligionis. eẽ. deberent. sc̃s utiq sp̃c re¬
uelabat. alia sic̃ hoĩes historica dili¬

Expanded text:
itate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipssuspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quandoquidem in ipsa historia regum Juda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem Scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripsenone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica dili
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinarũ mag̃ ad exercenda ingenia
ꝗͣm ad illuminãdas uera sapientia mĩtes
solet ualere: Nã qͦd attinet ad philosophiã
que se doce ꝓfitet᷑ aliqͥd unde fiant hoie̾s
beati. circa tẽꝑa m̾curii quẽ trismegis¬
tũ uocauert. in illis tris eiusmodi stu¬
dia claruert̃: longe qͥdẽ ante sapien¬
tes uł philosophos g̾cie. s tam̃ pꝰ abra¬
hã et ysaac et iacob. et ioseph. nimirũ
c̃e pꝰ ipsum moysen.
Io qͥppe tẽꝑe quo moyses natꝰ. ẽ. fu¬
isse repꝑit᷑ athlans ille magnꝰ astro¬
logus. ꝓmechei frat᷑ mat̾nꝰ auuꝰ m̾curii
maioris. cuiꝰ nepos fuit trismegistus iste
m̾curiꝰ. Frustra itaq uanissima p̃sũptio¬
ne garriunt qͥdã. dicentes ex qͦ egiptꝰ
rationẽ sẏderũ ꝯp̃hendit ampliꝰ qͣm cen¬
tũ annoꝵ milia num̾ari. In qͥb enĩ li¬
bris istũ nimerũ collegert̃: qͥ ñ multũ
ante annoꝵ duo milia littãs magistra

Expanded text:
ciplinarum magis ad exercenda ingenia ciplinarum magis ad exercenda ingenia m ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus isteannorum. Frustra itaque uanissima praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑ moysen. s potiꝰ ꝑ illã successionẽ
patrũ memoratã lingnã c̃ suis litt̾is
custoditã. Deniq moyses in ppło le
ge ꝯscituit. qͥ docendis litt̾is p̃essent:
pꝰ qͣm diuinȩ legis ullas litas nosset̃.
inductores uł introductores. eo qͦd
eas inclucant id. ẽ int᷑ducant qͦdam
mͦ in corda discentiũ: uł in ea potiꝰ ip¬
sos qͦs docent. Nulla gͥ gens de antiqͥtate
suȩ sapientiȩ suꝑ patͥarchas et ꝓpħas no¬
stros qͥb diuina inerat sapientia ulla
se uanitate iactauit: qñ nec ȩgyptꝰ in¬
uenit᷑ que solet falso et manit᷑ de suaꝵ
doctrinaꝵ antiqͥtate głari. qͣlic̃q sapi¬
nisse sapientiã: Neq enĩ quisqͣm dicẽ
audebit mirabiliũ disciplinaꝵ eos ꝑitis¬
simos fuisse ante qͣm litto̾s nossent: id. ẽ.
ante ꝗͣ ysis eo ueniss easq ibi docuiss
Ipsa porro eoꝵ memorabił doctrina q̃
appellata. ẽ sapientia. qͥd erat nͥ maxi¬
me astrononnia: et siqͥd aliud taliũ dis¬

Expanded text:
ionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hinductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapinisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisIpsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et siquid aliud talium dis
Abbreviated transcription (Latin):
ctaua gen̾atio ht̃ qͥdem ñ nullã
diu̾sitatẽ s minorem ac dissimi¬
lem cet̾is. Matusalam qͥppe quẽ genuit
enoch. ante qͣm gign̾et eũ qui in ipso or¬
dine seqͥt᷑: scd̃m hebreos ñ centũ minꝰ
s uiginti ampliꝰ ux̃ annos. Qͥrursꝰ in
nr̃is postea ꝙͣm eñ genint repꝑiunt᷑
additi: et in utrisq sͥ sũma uniu̾si nu¬
m̃i occurrit. N sola nona gen̾ati¬
one idiẽ in anmis lamech filii matusa¬
le pat̾s autẽ noe: sũma uniu̾sitatis dis¬
c̾pat s ñ plurimũ Oligiti eñ et iiͦiͣ.¬

Expanded text:
ctaua generatio habet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et qu
Abbreviated transcription (Latin):
sui qui ei debebat centũ deuarios. In
his gͦ qui filii s̃ ꝓmissionis et uasa mise¬
ricordie. ualet qͦd ait idem apłc: ꝯseqͤn¬
udiciũ: qm̃ et illi iusti qͥ tanta scĩtate
iuixerunt. ut alios qͦ recipiant in tab̃¬
nacła ȩt̾na. a quib amici facti s̃ de mã¬
mona iniqͥtatis:. ut tales essent miscdia
lib̾ati s̃ ab eo qͥ ustificat impiũ impu¬
tans nĩcedem scđ̃m gr̃am: ñ scd̃m de

Expanded text:
sui, qui ei debebat centum denarios. in sui, qui ei debebat centum denarios. in his ergo qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae, ualet quod ait idem apos, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustificat inpium, inputans mercedem secundum gratiam, non secundum de
Abbreviated transcription (Latin):
lib loquebat᷑. et audientes dictũ peccata
urã. nichil aliud debemꝰ existimare qͣm
parua: qm̃ taliũ iã ñ erant magnã. Re¬
rũtam̃ nec ipsa magna. a quib om̃iuo
mutatis in meliꝰ morib recedendũ. est
dimniitunt᷑ orantib: nͭ fiat qͦd ibi dicit᷑.
sic̃ et nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Si
enĩ minima peccata sine quib ñ. ẽ cẽ
uita iustoꝵ alit̾ ñ remittunt᷑. qͣntoma¬
gis multis et magnis cͥminib inuolutr
cẽ si ea ꝑpetrare iam desinant nullam
indulgentiã consecunt᷑. s ad remitten¬
dũ aliis qͦs meos quisq peccauit inexo¬
rabiles fuerint. cũ dñs dicat: si autẽ ñ
dimiseritis hominib neq pater ur̃ di¬
mittet uob̃: Ad hoc enĩ ualet qͦd cẽ ia
nire qͥppe debet in mentẽ &ẽ seruꝰ ille
cui debitori dñs eiꝰ relaxauit decẽ mi¬
lia talentoꝵ. que postea uissit ut red¬
deret: qͥa ipse ñ misertus. ẽ. conserui

Expanded text:
alibus loquebatur et audientes dictum: peccata alibus loquebatur et audientes dictum: peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi dicitur: sicut et nos dimittimus denim minima peccata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad remittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus: Si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim unire quippe debet in mentem ille seruus, cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum, quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui
Abbreviated transcription (Latin):
falleremꝰ: s ut ꝑ illũ disceremꝰ ñ puta¬
re nos. esse. sine peccato. & si acriminib
essemꝰ ĩmunes: sic̃ &̃ legis ueteris sacer¬
dotes hoc ipsum ds̃ de sacͥficiis ãmonu¬
it. que uissit eos pͥmũ ꝓ sius. deinde ꝓ
popłi offerre peccatis. Nam et ipsa u̾ba
tanti magistri. et dñi nr̃i: uigilant᷑ in¬
tuenda s̃. Non enĩ ait si dimiseritis pec¬
cata hominib et pat̾ ur̃ dimittet uob̃
qualiac̃q peccata. s ait peccata ur̃a.
Quotidianã qͥppe orationẽ docebat: et
iuistificatis utiq discipłis loquebat᷑. Qdͥ
ẽ gͦ peccata ur̃a. nͥ peccata sine quib
nec uos eritis qui iustificati et scĩficati
estis: Ubi gͦ illi qͥ ꝑ hanc orationẽ occa¬
sionẽ ꝑpetrandoꝵ cotidie scelerũ qͣrũt.
dicunt dnin significasse ẽ magna pec¬
cata. qm̃ ñ dixit dimittet uob̃ pecca par¬
ua s peccata ur̃a: ibi nos consid̾antes qͣ¬

Expanded text:
falleremus; sed ut per illam disceremus non putafalleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiam si a criminibus essemus immunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. nam et ipsa uerba tanti magistri et domini nostri uigilanter intuenda sunt. non enim ait: "si dimiseritis peccata hominibus, et pater uester dimittet nobis qualiacumque peccata" sed ait: peccata uestra. cotidianam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. quid est ergo: peccata uestra nisi "peccata, sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis" ? ubi ergo illi qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cotidie scelerum quaerunt, dicunt dominum significasse etiam magna peccata, quoniam non dixit: "dimittet uobis parua", sed peccata uestra: ibi nos considerantes qu
Abbreviated transcription (Latin):
ciliari frĩ tuo. et tc̃ ueniens osferes
nunꝰ tuũ: ita parum. ẽ. elemosinas
qͣntassibet facere ꝓ quoc̃q scelere et
in consuetudine scelerũ ꝑmane. Ora¬
no uero cotidiana quã docuit ipse
iħc. unde. et diñca nominat᷑. delet qͥdẽ
cotidiana peccã cũ cotidie dicit᷑ dimit¬
te nob̾ debita nra. cũ id qͦd sequit᷑ ñ so
lum dicit᷑ s cẽ fit: sic̃ et nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. S qͥa fiunt peccata  di
cit᷑: non ut ideo fiant qͥa dicit᷑. ꝑ hãc
enĩ nob uoluit saluator ostende qͣntũ¬
libet inste huiꝰ uite in caligine atq in¬
firmitate uiuamꝰ. ñ nob̃ deesse peccata
ꝓ quib dimittendis debeamꝰ orare: et
eis qui in nos peccant. ut et nob ignos¬
cat᷑ ignosce̾. Non itaq ꝓpte̾a dñs ait si
uob̃ et pater ur̃ peccata ur̃a. ut de hac
oratione confisi. securi cotidiana. scele¬
ra faceremꝰ uł potentia qua ñ tim̾emꝰ
homuũ leges. uł astutia qua ipsos hoies

Expanded text:
ri tuo, et tunc ueniens offers munus tuum — ita parum est elemosynas quantaslibet facere pro quocumque scelere et in consuetudine scelerum permanere. oratio uero cotidiana, quam docuit ipse Iesus — unde et dominica nominatur — delet quidem cotidiana peccata, cum cotidie dicitur: dimitte nobis debitalum dicitur sed etiam fit: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; sed quia fiunt peccata, ideo dicitur, non ut ideo fiant, quia dicitur. per hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. non itaque propterea dominus ait: si uobis pater uester peccata uestra, ut de hac oratione confisi securi cotidiana scelera faceremus uel potentia, qua non timeremus hominum leges, uel astutia, qua ipsos homines
Abbreviated transcription (Latin):
Miscd̃iam consequtꝰ. sũ: ut fidelis eẽm.
Illi autẽ qui recipiunt᷑ a talib in tab̃na¬
cła etua. fatendũ. ẽ qͦd ñ sint his mo¬
rib prediti. et eis lib̾andis sine suffra¬
giis scõꝵ. sua possit uita suffice. ac
ꝑ hoc multo ampliꝰ in eis suꝑ eraltat
miscdĩa iudicio. nec tam̃ ideo depu¬
tandus. ẽ. quisꝗͣm sceleratissimꝰ neqͣꝗͣ
uita uł bona. uł tolerabiliore mutatꝰ
ẽ. scĩs de mãmona iniquitatis. id. ẽ.
de pecunia uł duuciis que male fue¬
rant ad quisite. aut &ẽ si bene ñ tam̃
ueris: s quas iniqͥtas putat esse diui¬
cias: qm̃ nescit que s̃ uere diuicie
qͥb illi habundant qui et alios reci¬
punt in tab̃nacła et̾na. Est itaq qͥ
ant: nec his qui bene uiuũt ad tan¬
tã beatitudinẽ ad ipiscendã ipsa suf

Expanded text:
utus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. est itaque ant, nec tam bonae ut ad tantam beatitudinem adipiscend
Abbreviated transcription (Latin):
disse susfec̾it qͥ sacrarũ littarũ
qͣs ꝯmimes habemꝰ auctoritatẽ ñ sꝑnũt.
s eas male intelligendo ñ qͦd ille loqunt᷑
s hoc potiꝰ putant sut᷑um. eẽ. qͦd ipsi uo¬
lunt. Hac itaq responsione reddita:
librũ sicut ꝓmisimus terminamꝰ.¬

Expanded text:
disse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminam
Abbreviated transcription (Latin):
scribarũ et phariseoꝵ. ñ intrabitis
in regnũ celoꝵ: Cur illatimendo mul¬
ti currunt baptizari: et hoc ñ tim̃do¬
ñ multi currant iustificari: Sic̃ gͦ
ñ fratͥ suo dic̃ fatue. qͥ cũ hoc dic̃ non
ipsi frat̾utati s peccato eiꝰ infensꝰ. ẽ.
alioqͥn reus erit gehenne ignis: ita e
ñ autẽ dilig̃. xp̃m qui iustificari re¬
cusat in xp̃o: et quẽ admodũ siqͥs p̃o¬
cupatꝰ fuerit hoc delicto ut fratri suo
dicat fatue. id. ẽ non eiꝰ peccm uolens
anferre. conuiciet᷑ iniuste: parũ. est
uli ad hoc redimendũ elemosinas fa¬
cere. nͥ cẽ qͦd ibi seqͥt᷑ remediũ recon¬
ciliationis ad iungat. Ibi enĩ sequit᷑
Si gͦ offers muꝰ tuũ ad altare. et ibi
reconciliatꝰ fueris qͥa frat̃ tuus hab&
aliqͥd aduersum te. relinque ibi mu¬

Expanded text:
scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum? cur illud timendo multi currunt baptizari et hoc non timendo non multi currant iustificari P sicut ergo non fratri suo dicit: fatue, qui cum hoc dicit, non ipsi fraternitati, sed peccato eius infensus est — alioquin reus erit gehennae ignis — ita enon autem diligit Christum qui iustificari recusat in Christo. et quemadmodum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: fatue, id est non eius peccatum uolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat - ibi enim sequitur: si ergo offers munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliq
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa in auferendis reb alienis longe plu¬
ra diripiunt. ex quib ꝑ exigua pauꝑib
largiendo xp̃m se ad hoc pascere esti¬
mant. ut licentiam malefactoꝵ ab illo
se enuisisse uł cotidie potiꝰ emere credẽ¬
tes. securi dãpnabilia tanta ꝯmittant:
qͥ si ꝓ uno scelere omĩa sua distribue¬
rent indigentib menbris xꝑ̃i. nisi de¬
sisterent a talib factis habendo caritatẽ
que ñ agit ꝑperam: aliqͥd eis ꝓdesse nõ
poss Qui gͦ dignas ꝓ sius peccatis ele¬
mosinas facit: pͥus eas fac̃e incipiat a se
ipso. Indignũ ẽ. enim ut ise ñ faci¬
at qͥ facit ui ꝓximũ. cũ audiat dicẽ¬
tem dm̃. diliges ꝓximũ tuũ tamqͣm
te ipsum: itemq audiat mniserere a¬
nime tue placens deo. Hauc elemosi¬
nã io. ẽ. ut deo placeat ñ faciens aui¬
me sue : qͦmͦ dignas ꝓ peccatis suis ele¬
mosinas facere dicendus. ẽ. Ad hoc
enĩ et illud scͥptum. ẽ. qͥ sͥ malignꝰ. est

Expanded text:
quia in auferendis rebus alienis longe pluquia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo se emisse uel cottidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non potest. Qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas fac est enim ut in se non faciat qui facit in proximum, cum audiat dicentem Deum: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Itemque audiat: Miserere animae tuae placens Deo. Hanc eleemosynam, id est, ut Deo placeat, non faciens animae suae, quomodo dignas pro peccatis suis eleemosynas facere dicendus est? Ad hoc enim et illud est scriptum: Qui sibi malignus est,
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dĩ ñ possidebunt: unde nec illi
in ꝑditis et dãpnabilib morib debent
esse securi. qͥ nsq in finem quidẽ uelut
in cõmunione eccłie catholice ꝑseuerãt.
intuentes qͦd clictũ. ẽ qui ꝑseuerau̾it us¬
q in finem hic saluus erit. et ꝑ iute in¬
iqͥtatem ipsam uite iusticiam. qͦd eis xp̃c
est deserunt siue forncando siue alias
ĩmundicias flagicioꝵ quas nec expͥm̾e
apłc uoluit in suo corꝑe ꝑpetͣndo. siue tͣ¬
pitudine luxurie diffluendo. siuie aliqͥd
aliud eoꝵ agendo. de quib ait. qm̃ qͥ talia
agunt regnũ dĩ ñ possidebt̃: ac ꝑ hoc
quic̃q agunt talia nisi in sempit̾no sup¬
plicio ñ erunt. qͥa indĩ regno esse ñ po¬
terunt: in his enĩ ꝑseuerando usq in
huiꝰ uite finem. ñ utiq dicendi s̃ in xp̃o
ꝑ seuerasse usq in finem: qͥa in xp̃o ꝑse¬
uerare. ẽ. in eiꝰ fide ꝑseuerare: que fi¬
des ut eam defiit idem apłc ꝑ dilectionẽ

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt. Unde nec illi regnum Dei non possidebunt. Unde nec illi in perditis et damnabilibus moribus debent esse securi, qui usque in finem quidem uelut in communione ecclesiae catholicae perseuerant, intuentes quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. et per uitae iniquitatem ipsam uitae iustitiam, quod eis Christus est, deserunt, siue fornicando siue alias inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud eorum agendo, de quibus ait: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; ac per hoc, quicumque agunt talia, nisi in sempiterno supplicio non erunt, quia in Dei regno esse non poterunt. In his enim perseuerando usque in huius uitae finem non utique dicendi sunt in Christo perseuerasse usque in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, per dilectionem