comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc ee̾. possent. ad iunxit sccła insti¬
ditio auctoritatem ut hoc fieret suꝑad¬
dit tt̾ia bñ dictio. sc̃itatem ut hoc ẽẽt. pͥma
t̾cia ad ministrata ꝑ dispensatorẽ. pͥm̃
c̃ator ꝑmaiestatem uasa formauit. pei
salu ator ꝑ institigtionẽ. eadem ꝓposuit.
postremo dispensator ꝑ bñdictionẽ ħ̃
ipsa mundauit ⁊ gr̾a impleuit.⁊ apparet
mirabile quia qui in aior futt. qud̾ma¬
hus erat fecit. ⁊ qui minor fuit. fecit ꝙ
miaiꝰ fiutt. plus enim scĩficõ conculit. qt̃

Expanded text:
ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio sanctitatem ut haec essent. Prima ata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus enim
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ ꝑ ip̃m qui solum ẽ minist̾ clispen¬
sationis pꝰtmo .u. disc̾ta ⁊ distincta
abinuicem ad cognitionẽ ꝓcedc̃
ł nuitiꝰ gr̾a antidotum. lias sacͣ¬
m̃tum: medicꝰ donat minist̾ dispẽ¬
sat. nas ẜuat. que sanat ꝑcipientẽ
egrotũ grãm sp̃ualem. Sigͦ uasa
sunt spũ alis gr̃e sacͣm̃ta ñ ex suo
sanant. quia uasa egrotum ñ cu¬
rant s mecticina. Nongͦ ad hoc
instituta sunt sacͣm̃ta ut ex eisẽe̾t
qud̃ ineis eẽt s ut peritiam suã
medicꝰ ostñcłet in illoremecdiũ
p̃pauit. a quo languidus occasio¬
nem morbi accepit. Quria enim
iusibilia concupiscens ħo corrup¬
tus fu̾at congrue reꝑandꝰ ineisde
uisibili bꝰ salutis occasionem d̾beat¬
tdeum qͣnttum ad deuim dispens iuio¬
uis esse quantum at hoĩẽm neces¬
Si ti.
Nstitutio sacram̃toꝵ qnͣtũ ad d̾m
auctorem clispensationis ÷. qnͣtũ uͦ
ad hominem o bedientem necessi¬
tãtis. qm̃ inpotestate dĩ ẽ. ⁊ p̃t̾isti
hominẽ saluare s inpotestate

Expanded text:
 ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem torum quantum ad Deum dispensationis esse, quantum ad hominem necessitatis. Institutio sacramentorum quantum ad Deum auctorem dispensationis est, quantum vero ad hominem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ħt ñ ꝓfectũ ⁊d̾ ficimꝰ quia mutam᷑. qui
litatem. Alia enĩ mutabilitas illiꝰ que ꝓ¬
fectum parit opponitur ut qr stare ñpͣ
ut semꝑ idem sit moueatur. ⁊ ꝓmouea¬
tur semꝑ ut mebor sit. pͥmũ enim boñ
erat insummo state. Scd̾m ẽ bonũ ad
suꝑior ⁊ descend̾e. ⁊ id cͥco uita mutabilis
ne sua mutabilitate dissoluta ad det̾iora
semꝑ defic̾et talibus stndiis. inttͥenda
fũat inquil ⁊ rerum uarietate foris exci¬
tata i emulatione uͥtutũ intus succensa
ꝓficiendi occasionem inueniret. du̾̃sa
sunt tꝑa ⁊ distinctã loci ꝓposite sp̃es cor¬
ꝑales. inuicta studia. ⁊ oꝑa excenda ut¬
neceffitatem in alt̾o ad uoluptatem
tur. quia erat nocens alt̾m ꝑfic̾et᷑
quia non erat sufficiens. ꝓpositagͦ ft̃
homini foris oꝑa uͥtutum. ad edificõ¬
nem int̾iorem ex̾cendam. lit illis occu¬
patur. nũqm uacaret ad oꝑa irriquita

Expanded text:
m; et deficimus quia mutamur, qui litatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, utnecessitatem, in altero ad voluptatem,tur, quia erat nocens; alterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
efficiat. ꝙ nos eadem scͥptura det̾ren
te ꝓmissione consolat᷑ penitentes q̃
deppetue moitis dampnatione t̾ret
inpeccõ ꝑsistentes. Apponitur medi¬
cuia curandis uuln̾b nr̃is. que cum
ex qualitate sui morbo contͣria ostñ¬
ditur. incuratione egroti. ñ medicine
s mecdentis iuitus euidentissime
declarat᷑. Ipsa medicina ipsa sunt
satͣm̃ta que clum foris nobis ꝑ mi¬
nistros sacre dispensationis. corꝑa¬
lit̾ ad hibentur. uuln̾a aĩarum nr̃a¬
rum inuisibilit̾ oꝑiantur. Ut curati¬

Expanded text:
scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibilit
Abbreviated transcription (Latin):
facit ⁊ om̃is quifacit ꝑ ip̃m facit ⁊
ꝑ om̃em qui facit ipse facit. iõq
cit qui facit. Et tñ d̾ seruo d̾i scͥptũ
ẽ. fecit enim mirabilia inuita su
a qm̃ ex deo fecit ⁊ cdeus ꝑ euifecit
nec ꝯtͣrietas ulla ex his ꝓ cedit. sic so¬

Expanded text:
facit, et omnis qui facit per ipsum facit et per omnem qui facit ipse facit. Ideoque cit qui facit; et tamen de servo Dei scriptum est: Fecit enim mirabilia in vita sua ; quoniam ex Deo fecit et per eum Deus fecit; nec contrarietas ulla ex his procedit, sic D
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ simiłr instituta sũt sacͣm̃¬
ta ut dum m̃s humana ꝑuarias
tata colitur ad multiplicem iur¬
tutis fructum int̾ius fecundetur. Bo¬
num quidem hominis unum erat:
tiplicia ħ. ttͣnsitoria diuidi ꝑmisit
stabilis ẽẽ ñ potuit. quia sicut ił¬
tidiligens in hiͦꝑ affectum duicłr. sic
mutabilia sequens uariatur. Quiꝰ qͥd
euĩ in his om̃ib ad requiem ⁊ ꝯsolati¬
ouem appetit ip̃a ei mutabilitatis ꝯ¬
dicio ad laborem ⁊ dolorẽ ꝯt̾tit. Uñ fit
utt sicut ad ħ ue d̾ficiat ire cagatur sic
ab his pꝰmodum ut requiescit. erire co¬
gatir. Ut appareat ait̾ caynuagus ⁊ ꝓfu¬
gus suꝑ t̾rani. Uagꝰ inuariiꝰ querensꝯso
sonem ꝓfugus inuentum uͥq decliuans
afflictionem. Ambulat hõ. si semꝑam
bulau̾it: deficit. sedet nͦ ł stat ne deficiat¬
semꝑ manducaremꝰ defficemꝰ ⁊ ꝯn̾tit᷑ad

Expanded text:
nem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias tata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; ltiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens coonem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiats, mand
Abbreviated transcription (Latin):
ma illa in hobetientia hoĩs que pͥmã
omĩum peccõx fuit ⁊ subseqñtium
quo ab illo tnͣsducto unu̾si eriuntur
qui abillo ꝑcarnis ꝓpagationem tͣns¬
ducuntur. hoc autem uicium origiiᷤ
humane. dupplici coiruptione mat᷑a
inficit ignorantia .s. mentem. ⁊ concu¬
piscentia carnem. łi duo mala in pͥmo
quidem parente pena suerunt p̃ce¬
dentis culpe. ⁊ culpa actuaus. In nobis
autẽ cuipa subseqñtis pene ⁊ cpasi¬
mul ⁊ pena originalis. Qñ gͦ. Origi¬
nale peccm̃ qnͣtum ad pͥmum hoĩẽ
dm̃s. intelligimus pͥmã culpam in¬
obedientie iuius que illi quid̃ origi¬
nale cłr non qud̃ ab illa uł cum illa
ta sint. ⁊ exierunt subseqñtia. om̃ia
mala iliꝰ. q añ inilo apͥma origiẽ
nullum peccm descendit illudautẽ
pect̾m qud̃ in illo originale łr. actu¬
ale illiꝰ fuit qr ꝓfecto qui nascendopec¬
catum nõtͣrit. pecẽm ñ hu̾it nisi qd̾

Expanded text:
ientia hominis quae prima omnium peccatorum fuit et subsequentium quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, intelligimus primam culpam inobedientiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa ta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi q
Abbreviated transcription (Latin):
muite ⁊ difficiles oriuintur
qõnes. que utritm crecdendo meliꝰꝗͣ.
discutiendo sitñ aliqͣm cdiscussionẽ
admittunt que plenam solutionẽ
hr̃e non pꝰsunt. tͣctent᷑ ignoro. pͥmũ
q̃r quid sit origniale peccm̃n. derñqͦ¬

Expanded text:
multae ac difficiles oboriuntur quaestiones, quae utrum credendo melius quam discutiendo si tamen discussionem aliquam admittunt quae plenam solutionem habere non possunt tractentur ignoro. Primum quaeritur quid sit originale peccatum, dein
Abbreviated transcription (Latin):
tum qr h̾nature ⁊ insitum refrenãdꝰ
tñ ⁊ ab effectu p̃p debitum rõis cui ad
inordinataire ñẽ necium. In ħ ẽenĩ
pultͥtudo apparet.⁊ dlignitas rois ꝙ
affectum faum ab iti or dinatis cohib
a qͥb dum rõ p̾sidensꝰ affectum qͣnt̃
inse erat asfluẽtẽ restrĩg̾ ⁊ qͣnta fo¬
ret dignitas ⁊ excellẽtia illnis appa¬

Expanded text:
tu quia hoc naturae est insitum refrenandus est tamen ab effectu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibea quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appa
Abbreviated transcription (Latin):
ut hii qui excellentiores constitutisũt
sñ suꝑbia p̃lati e̾e̾nt ⁊ qui inferiores
posttisunt sine miseria sub̾th de dif

Expanded text:
ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Et ab his formam declit oꝑisi
o artifex d̾s. Quib ꝯsumata sufit omĩa
ab euo inchoationis ⁊ et̃nitatis pͥncipio

Expanded text:
erant, et ab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa. ut manifestius uid̾etur ⁊ ꝑ¬
fectius cognoscetur. Ut ocłs ho¬
minis illuminaretur ad scriptu
mum ⁊ illud euidentius erat
qm̃ ñ solum clemonstrauit sed
illuminauit. Assumpsit carnẽ
noiramtitens ditinitatem ⁊ po¬
situs est liber scrͥptus unitus et¬
fors. foris in humanitate mri
tis indiuinitate. Ut foris le¬
geretur ꝑ mutationem intus
ꝑ ꝯtemplationem. foris ad sa¬
nitatẽ. intus ad felicitatẽ foris ad
m̾itũ. uitus ad gaudium. Intꝰ
inprincipio erat .i. foris: u̾bũ¬

Expanded text:
pientia ut manifestius videretur et ppientia ut manifestius videretur et perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illuminaretur ad scripturimum et illud evidentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
hoscuntur. sed noneque que
iusibilia uident in usibilia
incis uident quia sensus quo
rmiisibisia ꝑ cipiuntur insum¬
inis infima compre hendit s¬
guntur in infimis sumina nõ
capit. Sic itaq una c̾atura e¬
rat cuius sensus totus intus erat
⁊alia c̾at᷑a erat cuius sensus totꝰ
foris erat ⁊ positus ẽ in medio ħo
ut intus ⁊ foris sensum haberet
Intus ad minsibilia foris ad ui¬
sibilia. Intus ꝑsensum rõnis:
foris ꝑ sensum carnis. ut ingre¬
deretur ⁊ contemplaretur ⁊eg
rederetur ⁊ ꝯtemplaret᷑ ⁊ utrimq¬
reficeretur. Uideret ⁊gatideret
amaret ⁊ laudaret. Sapĩa pascu¬
a intus erat. opus sapĩe pascu a
foris erat ⁊ ad missus ẽ sensus
hominis ut ad utrumq iret ⁊ in
utroq refectionem inueniret.
Iret ꝑcognõnem reficeretur ꝑ
dilectionem. Sapiã lib̾ erat scͥp¬
tus erat intus. Opussapĩe liber
erat scriptus foris. Uolunt añ
pꝰ ea adhuc altter foris scribisa¬

Expanded text:
noscuntur, sed non aeque qui noscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplareturreficeretur; videret et gauderet, amaret et laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sa
Abbreviated transcription (Latin):
sensualitatis. ⁊ ꝑficitur iusti¬
cia ⁊ iniquitas. cohibetur
de duplici sensu. iniine: nua nr¬
Nima aũ rõnalis id eͥ¬
co duplicisensu instru¬
ctaẽ: ut uisibilia foris caꝑet
ꝑcarnem ⁊ inusibilia intꝰ ꝑ
rõnem. Quatinus ⁊ iusibitia ⁊
in tusibilta ad laudem c̃atoris
illam excitarent. Neq enĩ
inomnib oꝑib suis deus a
rõnali creatura laudarotur si
lia creature oꝑa d̾i ut cum intꝰ:
nem ꝓficeret ad dilectionem fac¬
taẽ creatura una. cunis sensus totꝰ
intus erat. ⁊ c̾atura alia facta ẽ cuiꝰ
sensus totus foris erat. Sensus an¬
glorum iitus erat sensus britoꝵ
animaluim foris erat. Angełi quo¬
rum sensus intus erat. contempla¬
bantur que intus erant. ⁊ ꝑea q̃
faus erant. Bruta animalia quo¬
rum sensus foris erat ꝯtinge¬
bant uisibilia que foris erant
sed non per ea similit̾ inusibilia
que intus erant quoniam qui
inusibilia uident in ipsum
sibilia inde ꝓ usibilibus cog¬

Expanded text:
sensualitatis, et perficitur justisensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensu instructa est, ut visibilia fortis caperet per carnem et invisibilia intus per rationem quatenus et visibilia et invisibilia ad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus operibus suis Deus a rationali creatura laudaretur, sili creaturae opera Dei, ut eum intus nem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura una cujus sensus intus totus erat, et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis sibilia invisibilibus cog
Abbreviated transcription (Latin):
uetur ł contͣ d̾m ħ est in iusti¬
ꝑ ł iniusticia. O otus autem
corporis semꝑ est obecdientia.
Q Uod enim mens motietur
libertate mouetur quia uo¬
luntarie in ouetur. ⁊ ꝑ se mo¬
culpam. Qud̃ autem corpus
in ouetur necessitate mourt᷑
quia abalio mouetur. hoc
est amente nec suum est
quod mouetur s illius a qͦ
mnouetur siue ad m̾itum si
bñ: siue ad penam simale.
Ita inotus mentis dominatur
tis. debitum obedientis. slec
culpatur quiducitur qi nec̾itate
ducit᷑. s culpatur quiduc̃. qr in
sub̾m lib̾tate abutit᷑ porrouolũ¬
tas siiusticiam tenuiss hrẽt ñ so¬
lũ motũ corꝑis obedientẽ .Ex
uindicta aut̃ motum sensuali¬
tatis ꝯtͣdicentem. Cuiꝰ uiolenti¬
am aliqñ infirmata seqͥr. aliꝗͣ¬
oo aut̃ corroborata cohercet ⁊
mocłatur. Siaũ motus sensua¬
litatis dominatur motui m̃tis.
dominatur ⁊ motui corpouis
⁊exhibet m̃bra sua armaiꝰtici¬
e. ⁊ sunt simul motus m̃tis ⁊
motus corꝑis. seorsum motꝰ

Expanded text:
vetur, vel contra Deum, hoc est injustivel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se moculpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio movetur, hoc est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur tis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporisexhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus
Abbreviated transcription (Latin):
nus erat semelintus scriptus
⁊ bis ⁊ foris. foris primum ꝑ
iusibilrum conditionẽ. Sed̾o
faris: ꝑ carnis assumptionem.
pͥmo ad iocunditatem: Scd̾o:
ad sanitatem. pͥmo ad nat᷑am:
Scd̾o contͣ culpam. pͥmout
nat᷑a foueretur. Scd̾o: ut ui¬
cium sa naretur ⁊ nat᷑a beati
retur. Uuo ilti bona. ꝯditor fuuᷤᷤ
apͥncipio p̾ꝑabat. Unum uisibi¬
le alt̾m inuisibile. Unum corꝑa¬
le alt̾m sp̃uiale. Unũ tͣnsitori¬
um alt̾m et̾nũ. Utr̃q plenum
⁊utrumq in suo. gn̾e ꝑfectum
no sensus carnis ad iocun di¬
tatem fouetur in alto sensus
m̃tis ad felicitatẽ repleret᷑.
lia. Carni ad solatiũ spũi ad ga¬
udium. Exhis bonis miũ dedit
alud ꝓmisit. Unũ ut gͣtis pꝰsid̾et᷑
alt̃mut ꝑ m̃itum quereret᷑. ꝙ.
iusibile erat bonũ gͣtis dedit.
Qtid̃ aũ inuisibile erat. m̃ito
querendum ꝓposuit ut exdo¬
no gͣtuito ꝓbaretur ⁊ excellen¬
Rursum si tanta bonitas illi in¬
erat ut nͥl mĩtis tammultada¬

Expanded text:
nus erat semel intus scriptus, et bis foris. Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam; primo ut natura foveretur, secundo ut vitium sanaretur,nus erat semel intus scriptus, retur, duo ejus illi bona; conditor a principio praeparabat unum visibile, alterum invisibile. Unum corporale, alterum spirituale. Unum tum, alterum aeternum; utrumque plenum, et utrumque in suo genere perfectum; uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. lia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito Rursum si tanta bonitas illi inerat, ut nihil meritis tam multa da
Abbreviated transcription (Latin):
re coge̾t᷑. ꝓpt̾ hõc imusibilia qͣsi
Isti aut̃ quasi modica ⁊ttͣnsitoria
gratis int̾m̾endum ad iciuntur.
Ista int̾im ad solatia il lapꝰ ea adgau¬
dium. Ista ad sustentationẽ illa ad
głificõnem. Sñ illis ñ pͭ h omob̾ati¬
ficari ĩ patͥa. sñ istis ñ pͭ sustentarim

Expanded text:
re cogeretur. Propter hoc invisibilia quasi ista autem quasi modica et transitoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustenta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissum nicħ ꝓfuisset ni¬
si ⁊ ad ilrõ qud̃ datum fu̾at appone¬
retur custoclia ne amitt̾etur ⁊ adil¬
lud̃ qud̃ ꝓmissum fu̾at aꝑ iretur iu¬
a ut quereret᷑. ⁊ inueniret᷑. ꝓpt̾ea
ad bonum datum posita ẽ custodia

Expanded text:
missum nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nos nicħ aluid intelligimꝰ qͣm̃ip̃am
disc̾tionem nat᷑alem que intͥnse¬
cus aspirata ẽ. ut ꝑeam ħ̾o eru¬
diretur. dehisq̃ s̃ ł appetenda ł fu¬
gienda ł fugienda fu̾ant. ꝗuasi
enĩ qd̾dã p̃ceptũ dare erat disc̾ti¬
onẽ ⁊ intelligentiam agendi cordi
hõis aspirare. quid gͦ cognõ fati¬
endoꝵ fuit nͥ q̃dam ad cor hoĩs fc̃ã
p̃ceptio ⁊ qͥdrursum cognõ uitrndo¬
rũ fuit nisi q̃dam ꝓhibitio: ꝙouͦ¬

Expanded text:
 nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? qu
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ hanc uitam. suã infĩore
custodiret. ead̃ ꝓuidñtia nat᷑alifu¬
giendo noria salubria appetendo
mediis ad utr̃lib utñs. hac gͦ casto¬
dia minutus negligentiam uitare
potuit. s molentiã repellere nõpo¬
tuit. Inꝓuidñtia enĩ hoĩs erat omẽm

Expanded text:
quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potui
Abbreviated transcription (Latin):
sensum ⁊ discretionem boni ⁊ ma¬
li ut corpus ipsum sibi sociatum
ꝑ sensum uruificaret per rõnem
regeret ⁊ in ipso homine sensus
ẽẽt subditus ro̾ni ro̾ creatori
ut scłm rõnem corpus mouere¬
tur per sensum. R̾o autem li
orro tres sunt motus
in homine. Motus mẽ¬
tis motus corpous. motus
sensnalitatis. M otus men¬
tis in uoluntate est. Motus
corꝑis mnopere est. Motus
sensualitatis medius in delecta¬
tione. In motu mentis solo lib̾¬
in arbitrium est. In motu cor¬
poris ⁊ sensualtratis illa sunt
que sequintur lib̾m arbitͥũ.
S ic enim prima fuit dispositi¬
o nat᷑e᷑. Nam motus mentis uo¬
luntarius ẽ appetirus. In uolu¬
ntario liberum. In appetitu¬
arbitrium. Mens gͥ per se
mouetur. ⁊ ẽ primus uolun¬
tatis motus. Motum uolun¬
tatis sequitur motus corꝑis
Mens itaq sicut lixi per se
moireri habet sed sccłm se
moueri non debet umo ẜ
uoluntatem creatoris sui que
forma illi est ⁊ exemplar ⁊ ꝓp

Expanded text:
sensum et discretionem boni et masensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum rationem corpus moveretur per sensum; ratio autem librio. Porro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetituarbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non debet, imo secundum voluntatem creatoris sui quae forma illi est, et exe
Abbreviated transcription (Latin):
mltiplices opiniones. ꝑ sequi st̾liaci
neũ infrucluosum estimamꝰ ⁊ hoc
solũ nob̾ suffic̾e putamus si ea tñ
que sentienda ⁊ asserenda sunt pp¬
nimus. In hisgͦ fides catholica hx
potius elegit ⁊ u̾tati mag̃ consa¬
taneũ indicanit ut cdamꝰ aiãm pͥti
hõĩs qñ fca ẽ non dep̃ia cete mͣ ali
uenda fũ̾at formatum ẽ ab ipõ
creatore simul ⁊ fca̾m ⁊ corporiso¬
ciatam. Utrum uero in corpoie
łextra corpus creata sit qnͣto difs¬
culo sum ignorare. Neq uiõ in ho
ingenium hominis ad pbandũ
estimetur si tuhis que difficitias̃
ꝑtinatit̾ ii sistit s potius si ea que
scienda sunt prudent̾ disceruit.
inhis que nõ possunt sciri ⁊ deficẽ
in his que nõ debent ignorari. ꝓp¬
t̾ea qͣntum sane fidei satis ẽ que¬
ramus agnosc̃e ⁊ ea que curiostaᷤ
sola scrutari suadet desistamus
inuestigare. Creauit deus aĩam
primi hominis de nichilo ⁊ in¬
sprauit eam corꝑi de t̾ra ꝑmatͥi¬
am sumpto ⁊ conformato. Dansei

Expanded text:
multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi homidenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto diffculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potius si ea quae scienda sunt prudenter discernit. in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei
Abbreviated transcription (Latin):
inereretur bonũ aquo erat ħaut
bonũ illi fuit qud̃ ipse sibi suf¬
ficiens nõ fuit. Magna qͥppe
dignitas humane ꝯditionis qd̾ ta¬
lis fca ẽ ut nullum ei bonũ p̃t̃ sũ¬
mum sufficẽt. Et rursũ magna
lib̾tas qud̃ int̾m arbitrio suo dimis¬
sa ẽ ut ad ip̃m bonum suum co¬
gi ñ posset quatimis sola tio¬
luntate ad illico iret qud sola
dilectione possidere beberet. Ut
gͦ int̾ioris uite bonum querere
ad disceret: ext̾ior uita eius talis
facta ẽ ut ad tp̃s ꝑ sestare ñ poss
sufficiens alio p̃t̾ se ⁊ extͣ se bõno
sustentante indige̾t Ded uob p̃cep

Expanded text:
ereretur bonum a quo erat. Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono sustentante indigeret. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qud̃ op̃s conditor hominis a se sci
fuicio indig̾ẽt s ut ip̃e h̾o u̾a bo¬
na ⁊ mito acquisita głosiꝰ possid̾e
Et qr plus erat summ̃e bonitati ⁊
l̃ttũ dare ⁊ p̾miũ qm sñ m̾ito solũ¬

Expanded text:
ens conditor hominis a se facti servitio indigeret, sed ut ipse homo vera bona merito acquisita gloriosius possideret. Et quia plus erat summae bonitati et meritum dare et praemium, quam sine merito solu
Abbreviated transcription (Latin):
ex hibitus erat hoĩem głificando. ut
sciret hõ. quia si potuit. d̾s tam disparẽ
nat᷑am corꝑis ⁊ aiẽ adunan confed̾ati¬
onem atq amicitiam cõiũg̾e neqͣqͣm
enupossibile fut᷑m ronalis c̾ature hu-¬
imilitate licet longe inferioiẽ ad sue
głie participationem participare Rur

Expanded text:
exhibiturus erat hominem glorificando, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. sue disposuit illis qͣs in snapi¬
tate reliq̃rat ssũ incelo mansionẽ
ꝯstituens illosuꝰ quos corꝑib t̾renisso¬
deorfum int̾rena habitõne dispo¬
nens. Utͥusq regłam p̾ponensob
ꝙ fc̃ierant ad id adqud̾ fcĩerant. fẽcit

Expanded text:
tatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sodeorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obquod facti erant ad id ad quod facti erant pert
Abbreviated transcription (Latin):
potestate hoĩs erat omẽm iuolen¬
tiam repelłe. ꝓpt̾ea rõni. huma¬
ne ad umcta ẽ ꝓuidñtia diuina
qͣtinꝰ rõ humana iuparte unauigila¬
ret contͣ uegligentiam. ꝓuidñtia diui¬
na inparte alt̾a staret contͣ inolentiam.
hac itdq gemina custodia munitacrui¬
tasuite h tumnane nullis adu̾sis led̾etur
quia si rõ humana ñ trepuiss ad u̾sꝰ
negligentiam ꝑuidentia diuina
num qm in homine uiolentie locũ
oediss. Quia si rõ pͥmum ꝑ negligen
tiam locum suum deseruit diuma
pꝰmodum ꝓuid̾ia iuste se. acustodia¬
sita subtͣrit ut iam inuita hoĩs. ñ ñ qm

Expanded text:
olentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedtiam locum suum deseruit, divina postmodum providentia juste se a custodia subtraxit, ut jam in vita hominis nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
debuerunt q̃dam intꝰ noxia uite spũ¬
ali quibus ip̃a similit̾̃ uti sine le¬
sione non podest. ut scint uicia oĩa
que aĩeꝰ corruptionem adducunt
St̃ tt̃m intus quedam salubria ⁊
necĩa. Quib sñ lesione carere ñ pͣ¬

Expanded text:
debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non p
Abbreviated transcription (Latin):
pler ipsa s eẽntiam. Imagoquiaro¬
nalis. Similitudo qr sũatis. Imago
enĩ ꝑtinet ad sigͣam. Similitudo ad
natam. ħ aũ in anima sola fc̃a st̃. qi
corꝑea nͦ similitudinẽ auinitatis.

Expanded text:
plex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura similitudinem capere
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ. Erant enim duoħ incon¬
iugio ip̃o. Conruigiũ ip̃m ⁊ cõugii
officium ⁊ utr̃q sacͣm̃tum erat ꝯ¬
iugium constabit ex ꝯsensu fechis so¬
cialis officium ꝯiugiĩ constabat in co¬
pula carnis. Comugium sacͣm̃tum fu¬
Sp̾italis que ꝑ dilectionem erat ĩt̾d̾m

Expanded text:
. Erant enim duo haec in conjugio ipso: conjugium ipsum, et conjugii officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuualis quae per dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
cia patiens ẽ qͣsi fiat aliqͥd iustũ ẽ. siñ
fuat iustum ñ ẽ. Iusticia cogens ẽ quasi
aliquid fit qud̃ iuste fit. ut siñ fieret
nustũ ẽẽt. ꝓ pt̾ qud̃ iusticia patiens
dispensatienem ht. Iusticia cogens
necessitatẽ. Sicgͥ ds̃ demassa gn̾is hu¬
mam. quosdam ad saluationẽ assu¬
mens iusticia utit᷑ debite potesti¬
tis. quosd amu̾o ad ꝑditionẽ deserẽs
institia uttitur. licite equitatis. Illic dede¬
bito suo. hic dem̃ito nr̃o. Suĩo eos quos
nt̃ adsaluationẽ assumit. desereret. inuis¬

Expanded text:
s est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assumit desereret injus
Abbreviated transcription (Latin):
tñ qͦmͦ originale pecc̾i̾ contͣht̃
qui gn̾antur ab his qͥ on¬
ginalis peccati siue ꝑ sacͣm̃ta fidei si¬
ue sola fide remissionem acceꝑunt.
qnͣtum adpenam tñ remansit qnͣtũ ad
culpam amissum qui añ imputatur qnͣt
adpeciã remñtũ qui a ñ tollitur. hoc ẽn.¬
sunt renati uixͦ iħu qmͣuis infirmitas ori

Expanded text:
 originale peccatum contrahunt, qui generantur ab iis qui originalis peccati, sive per sacramenta fidei, sive sola fide remissionem acceperuntquantum ad poenam tamen permansit. Quantum ad culpam, remissum, quia non imputatur. quantum ad poenam, retentum, quia non tollitur; Hoc ensunt
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰs nͥ humanis excitatus ⁊ id cͥco dñ
ei bonũ inuisibile ꝙ amiserat red¬
intus reꝓbaret᷑. Ut in eo qud tͣctat
⁊ iuidet agnoscat quale sit qud̃ ꝑcip̃
in sacͣm̃tis uisibilib qͣi quib dam uas¬
culis homini porrigunt᷑ ꝙ aliud qmͣ
expatñti sp̾e uirtus occulta ostñd̾r. Eg̾̃

Expanded text:
nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redintus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipin sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger
Abbreviated transcription (Latin):
cumgrã sp̃c scĩ. quia sicut ħ abluit
sordes corꝑm. ita illa mundat inqͥnañ¬
⁊̃ illam ex suꝑ addita instititione sig¬
infictuit. Uenit aũsaluator ⁊ institui¬
it iusibilẽ ꝑ aqmͣ ab lictionẽ corp̾m ad
sige̾anclam inuisibilem ꝑ sp̃ualem
tat sed ex suꝑaddita ⁊̃ institutione. sigͥt¬

Expanded text:
us sancti; quia, sicut haec abluit sordes corporum, ita illa mundat inquiname illam ex superaddita institutione significavit. Venit autem Salvator et instituit visibilem aquam per ablutionem corporum ad significandam invisibilem, per spiritalem tat, sed ex superaddita institutione sig
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tum. Sccłm q̃r insticuta sunt¬
sacͣm̃ta. Scium que sit uniꝰcꝰq intmͣ.
sacͣm̃ti. in qua conficit᷑ i sc̾ificat᷑. Quartũ¬
quot sint gn̾a sacͣm̃toꝵ. ħ ẽ diffõ. cĩ mͣ
diffõ. ħ enim. iiͦii. sidiligenti ꝓsecitio¬
ne cliscussa fu̾i̾nt intelligentiã fac̾e̾¬
pot̾unt. dehis que ꝓposita sunt pͥ-
utum gͦ pͥmo tͣctandum suscipimꝰ:
Uidsit Quidsit sacͣm̃tii¬
scriptione assigna¬
l̾unt. Sacͣm̃tum ẽ sacre reisignũ.
Quẽadmod̾ enim in homine duo st̃
coipus ⁊ anima. ⁊ inuna scriptura.
duo simiłr. litt̾i ⁊ sensus. sic inomĩ
sacͣm̃to aliud ẽ qud̃ iuisibilit̾ foris tͣc¬
tatur ⁊ c̾nitur. aliud qud̃ inuisibiłr

Expanded text:
fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugadescriptione designaverunt: « Sacramentum est sacrae rei signum. » Quemadmodum enim in homine duo sunt, corpus et anima, et in una Scriptura duo similiter, littera et sensus, sic et in omni sacramento aliud est quod visibiliter foris tractatur et cernitur, ali
Abbreviated transcription (Latin):
i littere sacrorũ sñ suũ ⁊ forme sue
intp̃tationem. siue exp̃ssionem uo¬
cis magis qmͣ ad diffiitionem refe¬
rendam uid̾r. Si quis aũ ꝑleniꝰ &
¶ fectus
quid sit sacͣm̃tum diffinire uolu̾it

Expanded text:
 litterae sacrorum sensuum et formae sive interpretationem sive expressionem vocis magis quam ad diffinitionem referenda videtur. Si quis autem plenius et perfectius quid sit sacramentum diffinire
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Exind̾ carnalegͦ comiñcum ab ho¬
mine exert̾i ñ debuit. ex quoillud sñ tͤpi
concupiscentia. ⁊ carnis libidine exerc̾i
nõ potuit. Ipse enimsibihoc ut licitũ
fecit ex quo se talem fecit. quia illud li¬
cite impłe pͥoss. S quia carnis humane
infirmitas turpiꝰ ad omẽm concupiscen¬
tiam efflueret siñ in parte saliqͣ licite
ex ciꝑetur concessum ẽ pꝰ ea ad remedi¬
um qrud̃ pͥus ad offm solum fũat ĩstttu¬
tum. ut dumꝑ indulgentiam ꝓmaiori
malo enitando agicur. ip̃m qud̃ eũẽ.
malũ infirmitatis ꝓpudiciciam ꝯiuga¬
lem excusetur. Et d̾ pͥma quidem in¬
stitutione conuigii ħ inp̃senti loco
dicta suffice̾ possunt: Expłicit pars¬

Expanded text:
atur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco dicta sufficere possunt. PARS
Abbreviated transcription (Latin):
io̾nals potestatẽ hr̃et uindictã suam
d̾s inparte sua ꝑ iusticiã exercuit ⁊ m
parte miscd̾it᷑ temꝑauit. quatinus si mł
pore humano m̃brũ potestati aĩe sas¬
tͣrit ꝑ qud̃ pꝰt̾ireas incarne senimanda
fuit ut om̃s quiꝑ illud gn̾ant᷑ se filios
ino bedientie intelligant. ⁊ ex sua origi¬
ne quales ⁊ ex qualibus gn̾antur agnoᷤ¬
cant. quid gͦ inł m̃bro ꝑ qud̃ huma¬
na ꝓpago tͣnsire debuit signũ mobedi¬
entie positũ ẽ ⁊ cunctis ꝑilid̃ tnͣseuntib
manifeste ostñdr᷑ qm̃ cũ culpa inobe

Expanded text:
vindictam suam Deus in parte per justitiam exercuit, et in parte misericorditer temperavit, quatenus simul pore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobe
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ d̾ cepta rõnẽ ad consensum inqͥ¬
tatis. tͣhit. ꝓpt̃ has ⁊ hꝰ cemodi rõnes
disc̾ta ⁊ humana nͣ. ut malt̾a parte
robustior eẽt. In alt̾atiõ infirimor
demonstriretur ut inea unũ muem¬
Adiuncti ẽ ⁊̃ dem̃ foris incarne disẽ¬

Expanded text:
cati decepta, rationem ad consensum iniqucati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum invenAdjuncta est deinde foris in carne e
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ aliud nouissimũ ⁊ inuno ꝯstitu¬
tum. ⁊ cet̾is duobus subditũ. Erat qͥp¬
pe in homine rõ supp̃mo loco ꝯsti¬
tuta solis diuinis ⁊ muisibilib
intñdens ⁊ diuine uoluntati se ꝯ¬
formans. pꝰ ħ alia quedam rõ ad
corꝑalia ⁊ uisibilia respiciens q̃
mata subiecte s sensualititidña¬
batur. que t̾cio ⁊ inuno loco ꝯstitu
ta fũat. Sic itaq tͥa inlienta siit
inhomine. sapĩa prudentia. sensu¬
Sensualitas uͦ ħ ẽ affectus ł appetitꝰ
gebat. Ad hanc similitudinẽ. tͥa aĩa¬
lia foris facta sunt. Unum rõnale qd̾
dñ abatur aliud irr̾onale qud̃ subici¬
ebatur. d̾ciũ ronale similit̾. qud̃ aft
similitu do sensualitatis. ⁊ ꝯcupiscẽ¬
tie. ꝓpt̾ea serpens serpens feminã
pecc̾m suad endo decepit. fẽminauͦ
uirũ d̾ cepta ad consenfum inclinauit
qr ꝯcupiscentia pradentie ciruis tͥ¬
delectationem peccati sugg̾it. Deĩ
prud ñtie carnis ꝑ delectitionem pec¬

Expanded text:
deinde aliud novissimum in imo constitudeinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post haec al a quaedam ratio ad corporalia et visibilia respiciens, qumata subjectae sibi sensualitati dominabatur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensusensualitas vero hoc est affectus sive appetitus gebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationale quod dominabatur, secundum irrationale quod subjiciebatur, tertium rationale similiter quod a susimilitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis prdelectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem pec
Abbreviated transcription (Latin):
erant. ita pꝰ modum in officio ꝯugnͣ
unum fierent ꝑtinam carnis commux¬
tione nt ostñcłetur quia qui pͥus insua
diuinitate ꝑ dilectionem uiuctus erat
anime pꝰ modũ ꝑ assumptam carnem
ninctus ẽ eccłie sue. It̾m ne ociosa eẽt
societatis coniugalis int̾ masculũ
ditum officiũ ꝯiugii qud̃ in ꝯmixtione
carnis expleri debuerat. Ut ineo ꝯuinc¬
tiexerc̾entur ꝑ obedientiã ad uirtutẽ
⁊ fructificarent ꝓlis gn̾atione. In qͦof¬
ficio mascuło quidẽ suꝑior erat datũ
÷ qud̃ ppagandum fuiss de suo semi¬
ne.femine aũ: ꝯciꝑe ⁊ parere. Ut ĩe¬
adem similitudine demonstraret᷑ qm̃
in illa iusibili societate aiã rõnałnł
latemis fructificare pꝰsit. nͥ pͥus sem̃ uͥ¬
tutis ad eo conciꝑet. Erat ad huc alid̾
in nͥ humana qud̃ ꝑsocietatem ꝯui¬
gii monstrari debuiss. Sic quippe
ꝯditus ẽ. homo ut quiddã ineo sup̾mũ
aut̃ aliud sub illo e̾ẽt. ⁊ subditũ illi.

Expanded text:
erant, ita postmodum in officio conjugii erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unam carnis commistionem. Ut ostenderetur quod qui prius in divinitate per dilectionem junctus erat animae, postmodum per assumptum carnem junctus est Ecclesiae suae. Iterum ne etiosa esset societas conjugalis iditum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum autem aliud sub illo esset et subjectum illi;
Abbreviated transcription (Latin):
te xͦ futirus spõsus. ⁊ sponsa eccłia. Et
rem. Que aũ sponsa erat utͦbiq ĩ fl̾or
erat. quia sͨ sufficiens erat. ñ iꝑ se sta¬
re ñ pot̾at. ⁊ p̃pea euis dilectio nec̾itate
mag̃ conũtebatur ad suꝑiorem. St̃i¬
ordisigendo bñficiũ p̃stiait. Inferiordi¬
ligñdo bñficiũ accepit. hꝰ au̾ societatis
que utrumq dilectione moͥtua consta
ci qualitate diffinita ẽ. ut muiro qͥdẽ
robustior infemina u̾o infirmior.⁊ a¬
liena ope egens apparet. ⁊ iunctift̃
quid̃ duo inunĩ. uina dilectione. ⁊ u¬
naretur. femina n̾o ut formamaĩe o̾¬
ualis expͥmeret. neci̾tate magis ⁊ qͣi
respectu commoditatis cdam ama¬
re ꝑsuaderet᷑. sic cñ ut utrĩq uolun¬
taria eẽt dilectio. Mina si uoluntan¬
onis. sacͣm̃tũ eẽ pꝰ s. It̾m ut aliud sa¬
eͣm̃tum. in hac societate formaretur.
p̃cepit d̾s ut masculus ⁊ femina inu¬
nacarne iung̾e̾ntur. Ut sicut pͥus
in sacͣm̃to ꝯuugii ꝑ dilectionẽ unum

Expanded text:
 futurus erat et sponsa Ecclesia. Et rem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabci qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione naretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaronis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾is humani p̃p̃m obeclientie
culpam aꝑacliso exiilans. in hunc mũ¬
clum uenit. diabolus uis tirannicũ
millo exercens sicut eum pͥts frau¬
dulent̾ scclux̾at. ita pꝰ mocdum uiolen¬
ter possidebat. S dĩꝓuidentia que hc̃
ad salutẽ disponebat sic iusticie rigo

Expanded text:
eris humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitiae rigo
Abbreviated transcription (Latin):
illo met̾mim p̾m̾etur. exip̃a ei pena
remedium p̾peraret. Itaq iam tc̃ab
ip̃o mundi exordio. sacͣm̃ta salutis sue
honum ꝓposuit quib eum sub expecta¬
mis ea quis quis fide recta ⁊ spe firma
b̾tatis ꝑtinẽt. ꝓposuit itaq edictum
informans ⁊ hoiẽm erudiens ite qͥcq̃
eums aluatoiem ac lib̾atorem expec¬
tare elig̾et eiusdem sue electionis
uotum inꝑceptione sacͣm̃torum eiꝰ
approbare debuiss ꝓposuit ⁊ diaboliᷤ
sacͣm̃ta sua quib suos sibi alligaret
qͣtinꝰ abillis qui eiꝰ mmꝑrum dtͣctabãt
qnͣto eos manifestiꝰ disc̾ne̾t canto se¬
curius possid̾. Cepit gͦ gn̾s huma¬
nũ mox in pares ꝯtͣriaᷤ diuidi aliis

Expanded text:
illo in aeternum premeretur ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque tunc ab ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum ab exspectanus ea quisquis fide recta et spe firmabertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis
Abbreviated transcription (Latin):
Et fc̾e̾ sunt clue familie una xͥ. alt̾a
diaboli. Quienim ũbum incarna¬
tum clx̾im nͥ regem qui hunc mun¬
clum intͣuit ꝑ assumptam humani¬
tatem cumdiabolo pugnaturꝰ ⁊eũ
ex iñ qͣi tiranniũ ⁊ uriolent̾ inalio
domitantẽ expulsurꝰ. Et qͥd om̃s¬
abtracio electi appellau̾im nͥ militeᷤ
qͦddam optimos regem uenturũ
inacie p̃cedentes ipsis qͥb tc̃ scĩfi¬

Expanded text:
Et factae sunt duae familiae, una Christi, altera diaboli. Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expulsurus? Et quid omt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
it. s quia sñ ea mofficio comugii
must̾ium gn̾andummpli ñ potuit
Sic gͥ ante pecc̾m institutum fuit ꝯui¬
giũ ⁊ ꝯiugii officium. utrũq ad satͣ¬
m̃tũ ut coniugium quid̾ sãctificare
corrupta ÷ iã pꝰ pecc̃m carnis ꝯmix¬
rio sñ carnali concupiscentia fieri ñ pͥ
homo hoc potissimũ opꝰ sñ pecc̃o exp¬
lere ñ p̾. S diligent̃ considanti ro̾ma¬
nifestẽ occurrȩt. Qmͣ diu enim sp̃s rõ

Expanded text:
cio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur corrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non pohomo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quandiu enim