comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crare. manus impon̾e. basilicas dedicare. de¬
gradandos depon̾e. synodos celebrare. crisma
conficere. uestes ⁊ uasa sacrare.Unguntur
secrandi. Unde cum eas ungit epc dicit. con¬
secrare ⁊ sanctificare digneris domine manꝰ
istas. ꝑ istam unctõnem ⁊ nr̃am benedictõ¬
⁊̃ ut opera m̃e pro uirib ad omẽs debeant
ex̃cere. ꝑ manus enĩ oꝑa. per oleum mniscd̾ia
designatur. Unde samaritanus appropians
uulnerato uinũ suꝑinfundit et oleum. Uer̃¬
tamen et maiores ⁊ minores sacerdotes cõmu¬
niter in quibzdam uices gerunt sũmi poncifi
per penitenciam reconciliant. Unde dic̃ apłs.
Deuserat in xp̃o mundũ sibi reconcilians. et
posuit in nobis uerbum reconciliatõnis. Ob¬
dũ ⁊ p̾cepta dei ppło deferunt predicando. et
uota ppłi deo porrigunt supplicando. Qͦ cuta
tales debent exist̾ẽ sacerdotes ut et deo sint gͣ¬
ti. ⁊ boĩb sint accepti. Nam ut inquit apłs.d.¬
non potest qui simul utriusq societatis ⁊ ami¬

Expanded text:
e, basilicas dedicare, degradandos deponere, synodos celebrare, chrisma conficere, vestes et vasa consecrare. Unguntur re gratiam consecrandi. Unde cum eas ungit episcopus, dicit: Consecrare et sanctificare digneris, Domine manus istas, per istam unctionem et nostram benedictiocordiae pro viribus ad omnes debeant exercere. Per manus enim opera, per oleum misericordia designatur. Unde Samaritanus appropians vulnerato, vinum superinfudit et oleum Luc. X. Verumtamen et majores et minores sacerdotes communiter in quibusdam vices gerunt summi pontificper poenitentiam reconciliant. Unde dixit Apostolus: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi, et posuit in nobis verbum reconciliationis. dum praecepta Dei populo deferunt praedicando, et vota populi Deo porrigunt supplicando. Quocirca tales debent existere sacerdotes, ut et Deo sint grati, et hominibus sint accepti. Nam, ut inquit Anon potest, qui simul utriusque societatis et ami
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos. pret̾ hoc ꝙ irrecuꝑabilit̾ amiserũt.
uos itaq sequimini eum cenendo ꝑseuerãt᷑
quod nouistis ardenter. facite cum potestis
ne uirginitatis bonum a uob̃ pereat. cum
fac̾e nich potestis ũ redeatꝰ. Uidebit uos cetera
multitudo fidelium. que agnũ ad boc sequi
non potest. Uidebit nec inuidebit. ⁊ colletado
uob̾ ꝙ in se non habet. habebit in uobis Nã⁊
illud canticum nouum ꝓpͥum ur̃m dicere
non pot̾it ⁊ delectari ur̃o tam excellenti bo¬
no. S uos qui ⁊ dicetis ⁊ audietis. qr et hoc
qd̃ dicetis a uob audietis. felicius exultabi¬
tis iocũdiusq regnabitis. De maiore tam̃
nr̃o gandio nullus meror erit. quib b̃ deerit.
Agnus quippe ille quem uos quocũq ierit sẽ¬
quemini. nec eos deseret qui eum quo uos
non ualent sequi. Omĩpotentem agnum lo¬
quimur. ꝙ uobis preibit ⁊ ab eis non abibit.
cum erit deus omnia in om̃ib. ꝙ qui minͦ
habebunt a uob̃ non abhorrebunt. Ubi .n.

Expanded text:
atos praeter hoc quod inreparabiliter amiserunt. uos itaque sequimini eum tenendo perseueranter, quod uouistis ardenter. facite cum potestis, ne uirginitatis bonum a nobis pereat, cui facere nihil potestis ut redeat. uidebit uos cetera multitudo fidelium. quae agnum ad hoc sequi non potest, uidebit, nec inuidebit; et conlaetando uobis, quod in se non habent, habebunt in nobis. nam et illud canticum nouum proprium uestrum di poterit et delectari uestro tam excellenti bono. sed uos, qui et dicetis et audietis, quia et hoc quod dicetis a uobis audietis, felicius exultabitis iucundiusque regnabitis. de maiore tamen uestro gaudio nullus maeror erit quibus hoc deerit. agnus quippe, quem uos quocumque ierit sequimini, nec eos deseret qui eum quo uos non ualent sequi. omnipotentem agnum loquimur. et uobis praeibit et ab eis non abibit, cum erit deus omnia in omnibus. et qui minus habebunt, a uobis non abhorrebunt. ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
onabilia. a rationabilib surgens ad creatorẽ.
Incelligibilia ꝑ se collaudant deum. Irrõnabłia
et in sensibilia. non ꝑses ꝑ nos dum ea consi¬
derantes deũ laudamus. S ideo dicuntur lau¬
dare ip̃a: qr eamdem laudem earum parturit cã.
DSyxerunt antiqui qd nichil tam hebessit ꝙ ñ
sensum habeat in deum. Hinc est illud quod
ex silice duro scintilla excucitur ⁊ lignis in
saxo utiq ibi sensus sentitur: ubise uita nõ

Expanded text:
onabilia, atque a rationabilibus surgens ad Creatorem. onabilia, atque a rationabilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eamdem laudem earum parturit causa. Dixerunt antiqui quod nihil tam hebes sit quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sensus sentitur ubi se vita non
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris magnitudinem creaturarũ cor¬
porẽa magnitudo componitur. ut magna consi¬
derentur ex ꝑuis ꝙ ex uisibilib inuisibilia esti.¬
mentur. acqͣ ex pulcritudine fc̃oꝵ. effector
operum agnoscatur. Non tamen parilitate cõ¬
sinli. s ex quadam subdita ⁊ creata specie boni.
Sicut arsin artifice retorquet laudem. itarerũ
creator ꝑ creaturam suam laudatur: ⁊ quãto
sit excellentior ex ip̃a oꝑis conbitõne monstrat᷑.
Be pulcritioine cutum scripte creature pulcri¬
tudinem suam que citũscribi nequit facit d̾s
intelligi. ut ip̃is uestigiis reuertatur homo ad
deum. quib auersus est. Ut qui ꝑ amorem pul¬
critudinis creature a creatore forma se abstulit
rursum ꝑ creature decorem. ad creatoris pulcͥ¬
tudinem reu̾tatur. Quibusdam gradib ad in¬
telligenciam ꝑ creaturam ꝓgreditur hõ. ad
intelligend̾ deum creatorem .i. ab insensibilib
surgens ad sensibilia: a sensibilib surgens ad rati¬

Expanded text:
Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine factorum effector operis agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensibilibus surgens ad rati
Abbreviated transcription (Latin):
satur uisio animaliũ in ezechiele que ibant
⁊ non reuertebantur pertinet ad uice actiue ꝑ¬
seueranciam. ẜiterum ea animalia q̃ ibant
⁊ reuertebantur ꝑtinent ad contemplatiue
uite mensuram. in qua dum quisq intend̾it
sua reuerberatũ infirmitateteflectitur atqi
it̾m renouata intentõne ad ea unde descende¬
rat rursus erigitur. quod fieri in actiua uita
non potest. De qua si quisq reflectat uel ad
modicum statim uiciorum excipitur luxu.
Oculum dextrum scandalizantem quẽ euelli
dominꝰ precepit. uita contemplaciua ẽ in hoĩe.¬
Qui igitur per contemplacõnem docet errorẽ
meluis si euellic contemplationis ocłm seruans
sibi unum ute actualis obtutum ut sit uciliꝰ
illi per simplicem actionem ire ad uitam. qmͣ ꝑ
contemplatõnis errorem mitti in gehennam
Sepe mens ad summa ab imis erigitur. ⁊ sepe
a sũmis ad infima ponde caruis inclinata re¬
flectitur. mulcos deus ex carnalib sua gracia

Expanded text:
9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativae vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Qui igitur per contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia
Abbreviated transcription (Latin):
uercitur. ꝙ sicut ab actuali uita conscendentes
in contemplatõnis quiece sepeluintur. Ita ab ac¬
tione scł̃i recedentes eos uita actiua in se quasi
sepeliendo suscepit. Ac per hoc uite mundane
actiua uita ⁊ uite actine contemplatiua sepł¬
chrum est. Uiri scĩ sicut a secreto contemplatio¬
nis egrediuntur ad publicum actõnis: ita rurc̾
ab actõnis manifesto. Ad secretum contempla¬
tionis intime reuertuntur ut intus deum lau¬
dent ubi acceperunt unde foris ad eius głiam
oꝑantur. Sicut aquile mos est semꝑ oculũ in
radiũ solis infig̾e nec deflect̾ẽ nisi esce solius
obtentu ita ⁊ scĩ a contemplatõne ad actualẽ
uitam interdum reflectuntur considerantes
illa sũma sic esse utiłia. ut tñ ista humilia sĩt
paululũ nr̃e indigencie necessaria. In actiue
uite gen̾e humana intentio perseueranter in¬
cedit. In contemplatõne autem sese ꝑ int̾ualla
resumit. qi diuturnitate contemplandi las¬

Expanded text:
vertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes vertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde et foris ad ejus gloriam operantur. 7. Sicut aquilae moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi las
Abbreviated transcription (Latin):
tiua uero mundo renuntians solideo uiu̾e de¬
lectatur. Qui prius in hac uita proficit ad con¬
templatõnem bene conscendit merito enim in
ista sustollitur qui in illa utilis inuenitur. Qͥ¬
cumq ad huc temporalem gloriam aut car¬
nalem affectat concupĩani a contemplatõne
prohibetur. ut potius in actuał uite oꝑatõne
purgetur. in ista .n. prius per exercicium boni
oꝑis cuncta exaurienda sunt uicia ut in illa
iam pura nientis acie ad contempland̾ deum
quisq pertranseat. & licet conuersus statim
ad contemplatõnem conscend̾e cupiat: tamen
ratione cogitur ut prius in actiue uite oꝑatio
sume. qui dum ad rachel hoc est ad uisũ prin¬
cipium destinaret. que contemplatõnem sigͣt
lia illi hoc ẽ laboriosa uita supponitur q̃ acti¬
uam demonstrat. Sicut sepultus ab omni
negocio terreno non priuatur: ita ⁊ contem¬
platõne̾ uacans ab oniĩ occupatõne actualia¬

Expanded text:
tiva vero mundo renuntians, soli Deo vivere detiva vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operasume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali a
Abbreviated transcription (Latin):
putatõne fidelium cauenda est ꝓpõitõnum ar¬
tificiosa subtilitas. que callidis obiectõnibus
recia tendit Ita enim u̾sutis assertõnib p̃uoꝵ
disputatio innodatur. ut recta esse simulent
que ꝑuersa persuadent. Lectõ memorie auxiliũ
auget. qd̾ si fuerit naturaliter tardior freqñti
tamen meditatõne acuitur ac legendi assidui¬
tate colligitur. Sepe prolixa lectõ longitud̃iꝰ
causa memoriam legentis obliterat. Quod si
breuis sit submotoq libro snĩa retractet᷑ in aĩo.
tunc sine lalore legitur zea q̃ lecta sunc recoledo
A memoria uiime excedũtur Acceptabilior
est sensib lectõ tacita qmͣ aperta. amplius .n.
intellectus instruitur. quando uox legentis qͥes¬
cit ⁊ sub silentio lingua mouetur Nam clare
legendo ⁊corpus lassatur et uocis acumen ob
contemplatiua speculatõ suꝑnorum illa
ꝯmunis młtoꝵ est. ista uero paucorum. Acti¬
ua uita mundanis reb bene utitur Contẽpla¬

Expanded text:
putatione fidelium cavenda est propositionum arputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obtcontemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contempla
Abbreviated transcription (Latin):
lectio adhibita autem collatõne ma¬
iorem intelligenciam prebet. Melus est cõfr̾e
qͣm leg̾e. Collatõ docibilitatem facit Nam ꝓpo
sitis interrogatõnib cunctatio rerum excludi¬
tur ⁊ sepe obiectionib latens ueritas approbat᷑
Qod enim obscurum est aut dubium. con¬
ferendo cito percipitur. Multũ prosunt in col¬
latione figure. Res .n. que minus per se aduertũ¬
tur per comꝑatõnem rerum facile capiuntur
Nam sepe sub specie alia scripture diuine spũa
ostensionem uix apparent occulta legis iniste¬
rla. Sicut instruere solet colło: ita contentõ des¬
truit. Hec enim relicto sensu ueritatis litces ge¬
uerat. ⁊ pugnando uerbis etiam in deo blasfe¬
m̾iam inde hereses ⁊ scismata quib subu̾citur
fides ueritas corrumpitur. scinditur caritas. Con¬
tentiosorum studium non pro ueritate sed pro
appetitu laudis certatur tantaq ẽ in hiis per¬
uersitas ut ueritati cred̾e nesciant ip̃amq rec¬
tam doctrinam euacuare contendant. In dis¬

Expanded text:
lectio, adhibita tamen collatione, majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Collatio docibilitsitis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum aut dubium est, conferendo cito perspicitur. 3. Multum prosunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spiritualeostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In dis
Abbreviated transcription (Latin):
transeant. Quidam autem elã in fine suo pur¬
gantura leuib quibdam pecratis. quidã uero
in ip̃o suo fine hilariscunt eternorũ contempla¬
tione bonoꝵ. Quainuis enĩ quisq in hac uica
sit iustus cam̃ dũ e corpore isto egreditur per¬
timescit. ne dignus supplicio sit. Nullus ẽ enim
homo absq peccato. nec qͥsqͣm potest de dei se
curus esse iudicio. cũ etiam ⁊ de ociosis uerb̃ red¬
denda sit ratio finem iustoꝵ optimũ uocatio
tranqͥlla cõmendat. ut ex eo intlłigant᷑ scõrũ
hr̃e consorcium angelorum ex quo ab hoc corꝑe.
sine uexatõne dura tolluntur. Prauos autem
homines apostate angeli excipiunt morientes
ut eis sint ipĩ tortores in penis qui fuerũt sin
sores in uiciis.  si pietas pro defunctis fidelibus
flere debeat. fides tamen pro eis lugere uetat.
Illi .n. deplorandi sunt in morce qͦs miseros
inferms ex hac uita recipit. Non quos celestis

Expanded text:
transeant. 8. Quidam autem electi in fine suo purtranseant. 8. Quidam autem electi in fine suo purgantur a levibus quibusdam peccatis; quidam vero in ipso suo fine hilarescunt aeternorum contemplatione bonorum. 9. Quamvis enim quis in hac vita sit justus, tamen dum ex corpore isto egreditur, pertimescit ne dignus supplicio sit. Nullus enim homo absque peccato; nec aliquis potest de Dei esse securus judicio, cum etiam et de otiosis verbis reddenda sit ratio. 10. Finem justorum optimum vocatio tranquilla commendat, ut ex eo intelligantur sanctorum habere consortium angelorum, ex quo ab hoc corpore sine vexatione dura tolluntur. 11. Pravos autem homines apostatae angeli excipiunt morientes, ut eis sint ipsi tortores in poenis, qui fuerunt suasores in vitiis. 362 12. Etsi pietas pro defunctis fidelibus flere jubeat, fides tamen pro eis lugere vetat. Illi enim deplorandi sunt in morte, quos miseros infernus ex hac vita recipit, non quos coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
ad torm̃ta. Sepe diuites in hac fallenci uita dũ
depotencie gloria uł rerũ habundancia gestiũt.¬
ab his repente hora qͣ nesciũt ĩpuiso exitu rapi¬
untur. acq obsorbente ꝓfundo cruciandi et̾nis
gehẽne incendiis deputant᷑ De quib bñ per ꝓ¬
pħam dicit᷑ ducũt in bonis dies suos ⁊ ĩpũcto
ad inferna descendũt. Iniqꝰ moriens qͥ imitacõne
mltos a culpa reuocat terrore torm̃ti. Qd̾ eciam
psalmista testatur dicens. Letabitur iustus cum ui¬
derit uindc̃am impioꝵ manus suas lauabit in san
guine p̾catoꝵ In pecratoꝵ n. morientiũ sangͥne
iusti lauantur manus qr dũ eoꝵ pena conspicit᷑
conspicientis uita mundatur. Cuius .n. talis cͣdelis
exitus ceruitur. Non solũ qui uid̾it refugit. szalioᷤ
⁊̃ ab imitatõne illiꝰ quanta ualu̾it exortatõne com¬
pescit. In exitu uite aĩe electoꝵ nimio terrentur
metu incerti utrũ ad preuiũ an ad supplicuim

Expanded text:
ad tormenta. 5. Saepe divites in hac fallaci vita, dum ad tormenta. 5. Saepe divites in hac fallaci vita, dum de potentiae gloria vel rerum abundantia gestiunt, repente hora qua nesciunt improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. De quibus per Prophetam diciad inferna descendunt . 6. Iniquus moriens, qui imitatione multos a culpa revocat terrore tormenti. Quod etiam Psalmista testatur dicens: Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum, manus suas  In peccatorum enim morientium sanguine justi lavant manus, quia dum eorum poena conspicitur, conspicientis vita mundatur. Cujus enim talis crudelis exitus cernitur, non solum qui viderit, refugit, sed alios etiam ab imitatione illius, quanta valuerit exhortatione, compescit. 7. In exitu vitae animae electorum nimio terrentur metu, incerti, utrum ad praemium an ad supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
lectetur. De mora uice istius cediũ patit᷑ iustuͦ.
eoꝙ ad desideratam patͥam tarde ꝑueniat. et
uite p̾sentis erũpnam serius amictat. de exitu.
ant cito uolentes exire de corpore. dei tamẽ
dispositione plerũq dũ in hac uita uersantur
ũ per longũ colerancie exꝑim̃tum solidirs eoꝵ
mori timent qd̾ plerisq in angustia conting̾e
sol. sicq e contrario affcũ et uiuendi habent
cediũ. ⁊ moriendi metũ. Sollicite d unꝰqͥsq
unĩe. et semꝑ t̾minũ uite sue cõsid̾are: ut de
contemplatione illius huius scłi blaudicias
caueat. Scriptũ ÷ .n. in om̃ib oꝑib tuis me¬
morare nouissima tua. et in et̾nũ non pecrabis.
Uenturi exitus ignorancia in certa est: et dũ qͥsq
iori ñ existimat tollit᷑. unde uusqͥsq festinet ne
in iniquicatib suis rapiatur. simłq finiat᷑ uita
cũ culpaslam incentor dyabolus eos qͦs uiuentes
acrendit aduicia subito morientes ꝑtͣherenitit᷑

Expanded text:
lectetur. 7. De mora vitae istius taedium patitur justus, eo quod ad desideratam patriam tarde perveniat, et vitae praesentis aerumnam serius amittat. CAPUT LXIIant, cito volentes exire de corpore, Dei tamen dispositione plerumque diu in hac vita versantur, ut per longa tolerantiae experimenta solidius eorum mori timent; quod plerisque in angustia contingere solet, sicque contrario affectu et vivendi habent taedium, et moriendi metum. 3. Sollicite debet unusquisque vivere et semper terminum vitae suae considerare, ut de contemplatione illius animus se scaveat. Scriptum est enim: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . 361 4. Venturi exitus ignorantia incerta est, et dum mori quis non existimat, tollitur. Unde unusquisque festinet ne in iniquitatibus suis rapiatur, simulque finiatur vita cum culpa. Nam incentor diabolus eos quos viventes accendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur
Abbreviated transcription (Latin):
latũ ÷. Qͥ uite p̾sentis longitudinem ñ de suo
spacio s de eiꝰ fine consid̾at. quã sit breuis ⁊ mi¬
sera sac̃ utilit̾ pensat. Uita .n. p̾sens qr in ip̃is suiꝰ
increm̃tis deficit breuis ẽ. Suo .n. augm̃to perit
dũ id ꝙ uidecur in fut᷑o profic̾e in preterito de¬
fet̃. Item ex ip̃o esse breuis uita p̾sens ostͣ. ex qͦ¬
hõis expletur dieb singłis. Qmdiu in hac ui¬
ta iuuitur. q̃ritur utrũ augmentũ an rectius
detrim̃tũ dicat᷑ s quõ possit recte augmentum
dici. qd̾ ꝑ dimensiones etatũ ad mortis cenditur
det̾mentum. qui uitam longam q̃ris ad eam tẽ¬
de uitã pro qua xp̃ianus es. idest eternam ñ ad
istam de qͣ ad eruend̾ te descendit uita eterna .i.¬

Expanded text:
um. Qui vitae praesentis longitudinem non de suo spatio, sed ejus fine considerat, quam sit misera, satis utiliter pensat. Vita enim praesens, quia ipsis suis incrementis deficit, brevis est; suo enim augmento perit, dum id quod videtur in futuro proficere in praeterito deficit. Item ex ipso esse brevis 360 vita praesens ostehominis expletur diebus singulis. 4. Quod diu in hac vita vivitur, quaeritur utrum augmentum an rectius detrimentum dicatur. Sed quomodo possit recte dici augmentum, quod per dimensiones aetatum ad mortis tendit detrimentum? 5. Qui vitam longam quaeris, ad eam tende vitam, pro qua Christianus es, id est, aeternam; non ad istam, de qua ad erudiendum te descendit vita aeterna, i
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui cruciabatur in fłãma dicebat ad
abraham. Rogo tep̃r ut mittas lazarsĩ
in domo prĩs mei. habeo .n. u. fratres ne¬
⁊ ip̃i ueniant in hunc locum tormentoꝵ
cui cum abraham respondiss. hñt moyses
et ꝓpħas. Audiant illos subiunxit. Non pr̃
abraham. S si quis ex mortuis iret ad eos¬
pnĩam ag̾ent. Agebat et ip̃e pnĩam in in¬
ferno. S qr cognoscebat illam inutilem ro¬
gabat ut annũtiaretur boc frĩb. qͣtinus

Expanded text:
ille qui cruciabatur in flamma, dicebat ad Abraham: «Rogo te, pater, ut mittas Lazarum in domum patris mei. Habeo enim quinque fratres ipsi veniant in hunc locum tormentorum. Cui cum Abraham respondisset: Habent Moysen et prophetas, audiant illos; subjunxit: Non, pater Abraham, sed si quis ex mortuis resurrexerit, credent . Agebat et ipse poenitentiam in inferno, sed quia cognoscebat illam inutilem, rogabat ut annuntiaretur hoc fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
se non negligent̾ incumbat s diligent̾ ꝓspi¬
s optis. Qm̃ episcopus non tam ut presit qmͣ
ut ꝓsit eligitur. Presbit̃ autem dr̃ nõ ab etate.¬
s a prudencia. pbr̃ .n. grece lacine senior ĩtlłr
Senectus .n. uenerabił est. non diucurna nec
septuaginta uiros de seniorib isrł. quos tu
nosti qd̾ seniores ppłi sunt ⁊ magrĩ.¬

Expanded text:
sae non negligenter intendat, sed diligenter prospised opus; quoniam episcopus, non tam ut praesit, quam ut prosit eligitur. Presbyter autem non ab aetate a prudentia. Presbyter enim Graece, Latine senior intelligitur. Senectus enim venerabilis est, non diuturna, nec septuaginta viros de senioribus Israel, quos tu nosti, quod senes populi sint et mag
Abbreviated transcription (Latin):
Rincipes scli nõ nũqͣmͣ intra eccłiam eccłia
potestatis adepte culmina tenent ut ꝑ eamd̾
põtestatem disciplinam ecclesiasticam muniant.
Cet̾m intͣeccłiam potestates necessarie non essent.
Nisi ut quod non p̾ualet sacerdos effic̾e per doctͥne
sermonem. potestas hoc imꝑat per discipline t̾rorẽ.
Sepe per regnũ terrenũ celeste regnũ proficit. ⁊ qͥ
intra eccłiam positi contra fidem et disciplinam
ecrłie agunt. rigore pͥncipũ conterant᷑ ip̃amq d
disciplinam quã eccłie utilitas exertere nõ p̃ual.
ceruicib impioꝵ suꝑboꝵ potestas principał im¬
ponat. et ut bene rõnem mereatur uirtute pot̃atis
imꝑtit. Cognoscant pͥncipes scłi deo delere se rati¬
onem redd̾e pp̃ eccłiam. quã a xp̃o tuendam susci¬
piunt. nam siue augeatur pax et disciplina eccẽ
per fideles principes siue soluatur. ille rõnem
ab eis exigit. qui eorũ potestati suam eccłiam
De Iudicibus.

Expanded text:
rincipes saeculi nonnunquam intra Ecclesiam potestatis adeptae culmina tenent, ut per eamdem potestatem disciplinam ecclesiasticam muniant. Caeterum intra Ecclesiam potestates necessariae non essent, nisi ut, quod non praevalet sacerdos efficere per doctrinae sermonem, potestas hoc imperet per disciplinae terrorem. 5. Saepe per regnum terrenum coeleste regnum proficit, ut qui intra Ecclesiam positi contra fidem et disciplinam Ecclesiae agunt, rigore principum conterantur; ipsamque disciplinam, quam Ecclesiae humilitas exercere non praevalet, cervicibus superborum potestas principalis imponat; et ut venerationem mereatur, virtute potestatis impertiat. 6. Cognoscant principes saeculi Deo debere se rationem reddere propter Ecclesiam, quam a Christo tuendam suscipiunt. Nam sive augeatur pax et disciplina Ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exiget, qui eorum potestati suam Ecclesiam De Judicibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ondum .n. a scł̃is tot egritudinũ gn̾a
tot spẽs passionũ phisicalis industria.
potuit indagare: quot humana fragilitas
Nam et intolerabił pp̃ passionis acerbitatẽ.
et tolerabił pp̃ paciendi ncũtatem. De die
in diem magis ac magis uita recidetur hu¬
mana. et natura corrumpitur. ita qd̵ młta
fuerunt olim exꝑuñta salubria. que ꝓpter
defcm̃ ipĩus hodie sunt mortifera instrum̃ta
Senuit iam mundus uterq mega cosmnus. ⁊
migrocosmus. ⁊ qnͣto ꝓlixius utriusq senet¬
tus ꝓducitur. tanto deterius utriusq nat᷑a᷑
turbatur.
de subitis infortuniis.

Expanded text:
ondum a seculis tot egritudinum genera, tot passionum species physicalis industria potuit indagare, quot humana fragilitas  est propter passionis acerbitatem, et tolerabile propter patiendi necessitatem: de die in diem magis ac magis humana natura corrumpitur. Ita quod plurima fuerunt olim experimenta salubria, quae propter defectum ipsius hodie sunt mortifera. SenuitSenuit iam mundus uterque, macrocosmus et microcosmus, et quanto prolixius utriusque senectus producitur, tanto deterius utriusque natura turbatur. XXVII De subitis infortuniis.
Abbreviated transcription (Latin):
Deus temptat ũ probet homo tempcat
ut sciat. Dxabolus temptat ut fallat. de
suggestionem. Uerum interior temptatõ
parim officit. ⁊ ext̾ior multum ꝓficit. si ñ
consenciatur. s resistatur. Scriptũ ẽ enim.
Temptatõ uos non app̃hendat nisi humana.
Rursus. Beatus uir qui suffert temptatõnẽ.
temptamur ducimur in temptatõnem. Cũ
consentinuis: in temptatõnem inducimuri.
Sicut piscis aute capturam ducitur in rethe
Cym autem inducitur: capitur ⁊ tenetuꝵ.
Tunc impletur qd̾ iacobus apłs ait. Unusqͥsq
temptatur a concupĩa sua abstractus ⁊ illec
Pcc̃m uo̾ cum consũmatũ fuerit. generat
mortem. Porro cum idem apłs dicat quod
deus est intemptator maloꝵ. quid est quod
petimus nedens in temptatõnem nos induca:
S deus quodam mͦ temptat. ⁊ quodã modo
non temptat. Temptat ut ꝓbet sin ĩ ꝓba
.i. ne ꝑmittat induci. sicut dicitur qd̾ nõ ÷
malum in ciuitate ꝙ dominus non faciat᷑.
⁊ per mansuetudinem sp̃c uincamus iram.

Expanded text:
Deus tentat ut probet, homo tentat ut sciat, diabolus tentat ut fallat. De suggestionem. Verum interior tentatio parum efficit, et exterior multum proficit, si non consentiatur, sed resistatur. Scriptum est enim: Tentatio vos non apprehendat nisi humana ; rursus: Beatus vir qui suffert tentationem, qtentamur, ducimur in tentationem: cum consentimus, in tentationem inducimur, sicut piscis ante capturam in rete ducitur. Cum autem inducitur, capitur et tenetur, tunc impletur quod Jacobus apostolus ait: Unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem Jac. I. Porro cum idem apostolus dicat, quia Deus est intentator malorum ibid., quid est quod petimus, ne Deus nos in tentationem inducat? Sed Deus quodammodo tentat, et Deus quodammodo non tentat. Tentat ut d est ne permittat induci, sicut dicitur: Quia non est malum in civitate quod Dominus non faciat, Et per mansuetudinem spiritus vincamus iram,
Abbreviated transcription (Latin):
diuina discendas. quare hoc uolumen ita se¬
se habet. placatõre autem animo tuo facto.
ero fortasse in cet̾is ꝓntior. Hec non ita dixi
qĩ uicħ contra manicheos adhuc scripsissem
uel nichil de doctrina catholica mandassem
litt̃is. cum tot suꝑius edita uolumina de u¬
traq re non me tacuisse testentur. s in hoc
libro ad illũ scripto nondũ manichos refelłe
ceꝑani ⁊ illas nugas nondum inuaseram. n
de ip̃a catholica mnagnũ aliquid aparueram
qm̃ sꝑabam hoc iuicio fr̃o ad eum me scriptu¬
rum fuisse. que bic nondũ scripseram. bͥlib̾
sic incipit. si mͥ honorate unũ acq idem ui¬
detur esse.

Expanded text:
diuina discenda. quare hoc uolumen ita sediuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae hic non scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimis beatos esse omes hoĩes uelle. Nũ qͥdẽ
enim in hac snĩa tam uera acq manifesta
metuimus ne intelligantur et paruuli qͥhoc
ad huc uelle non possunt: alio loco cũ miracu¬
la cõmemorassem que dũs iħc fecit cum hͥ
ess in carne adiunxi. dicens. Cur inquiens
ista modo non fuint: acq respondi qr non
mouerent nͥ mira essent. Si autem solita es¬
sent mira non essent. Hoc autem dixi quia
non tanta nec oniĩa modo non qi ulła fuĩt
etiam mͦ. Iͥn fine aucẽ libri s qͣm sermo iste
nr̃ inqͣm multo ꝓcessit. longius ꝙ putabã.
hic finem libro faciamus. in quo memiũs
uolo ñdum me manicheos cepisse refelłe. et
illas nugas nondum inuasisse neq de ipsa ca¬
tholica magnũ aliquid aperuisse. s uoluisse
tĩnmnodo eruere tͥ si possem. falsam ⁊̃ opĩonem
de ueris xp̃ianis maliciose aut imꝑite nobis
insinuatam: et erig̃e ad magna quedam ⁊

Expanded text:
dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et
Abbreviated transcription (Latin):
esse aut sapientes. potest uideri esse contrariũ
illi qd̾ legitur in libro tercio de lib̾o arbitrio.
qͣiͣ uero natura humana preter stultĩam ⁊ sa¬
pĩam nullam mediam recipiat. affectõnem.
S illud iͥ dc̃m est ubi de primo homine q̃re¬
batur. utrũ sapiens fu̾it factus an stultusan
sine uicio fc̃i est. cum sit stulticia magnum
uicium. ꝙ sapientem quõ diceremus quipo¬
tuit seduci non satis apparebat ideoq ad cõ¬
pendium dic̾ẽ uolui. qͣi u̾o natura humana
pret̾ stultĩam ⁊ sapĩam. nullam mediam re¬
cipiat affectõnem. Intuebar quippe ⁊̃ ꝑuu¬
los quos licet confiteamur trahe origĩale
pecratum. tñ nec sapientes nec stultos possu¬
mus ꝓpͥe dice̾ nond̃ utentes lib̾o arbitrio. seu
bene seu male nunc aut̃ aũ sapientes aut
stultos esse om̃es homines dixi eos uolens
intelligi qui iam rõne utuntur. qua discer¬
nuntur a peccatorib ut homines sint. sicut

Expanded text:
esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus ansine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bĩcudinem referre debemus. In hac .n. uita
qͣntũcũꝙ id sciatur nond̾ est beatissimum
qm̃ incomꝑabiliter longe ÷ amplius quod
inde nescitur. ꝙ qd̃ dixi multum inf̾esse utͫ
aliqd̃ mentis certa ratione teneatur. ꝙ scire
dicimus an fama uel litt̃is credendum postĩs
utiliter cõmendetur ꝙ paulo post. qd̾ scimus
igitur debemus rõni quod credimus aucto¬
ritati. non sic accipiend̾ est ut in sermone u¬
sitatõre uereamur nos dic̾e scire qd̃ ydoneis
testib credimis. ꝓpͥe quippe cum loquimur
id solum scire dicumus ꝙ mentis firma rõe
comp̾hendimus. Cum uero loquimur uerbrͤ
consuetudini aptiorib. sicut loquit᷑ etiam
scriptura diuina ñ dubitemus dr̃e scire nos
⁊ quod ꝑcipimus nr̃i corporis sensib. et ꝙ fide
dignis credidimus testib dum cũ inter hec
et illud quid distet intlłigamus. Item ꝙ dixi
nemini dubium est om̃s homines aut stultoᷤ

Expanded text:
beatitudinem referre debemus. in hac enim beatitudinem referre debemus. in hac enim antumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscam sicut ⁊ cognitus sum. Qui hoc
ĩuenerunt ip̃i dicendi sunt in beatitudimiᷤ
possessione consist̾e. ad quam ducit uia fidĩ
quam tenemus. & quo credendo cupimus
ꝑuenire. S qui nam sint illi bĩssimi q ui
iam sunt in ea possessione quo ducit ħura:
magna questio÷. & angłi quidem scĩ ꝙ ibi
sint nulla magna questio est. s de sanctis
hominib iam defunctis utrũ ip̃i saltim di¬
cendi sunt iam ĩ illa possessione consist̾ẽ m̃i¬
to queritur. Iam enĩ corpore qͥdem corrup¬
tibili quo anima grauatur gxuti sũt. sed̾
ad huc expectant ⁊̃ ipĩ redemptõnem cor¬
poris sui. & caro eorum requiescit in spe. ñd̾
in fucura incorrupcõne clarescit. S utrum
ad contemplandam cordis ocłis ueritatem.
sicuc dc̃m ÷ facie ad faciem nicħ ex hoc minꝰ
habeant. non hic locus est disputando reri¬
rere. Item qd̾ dixi nam scire magna est ⁊ ho¬
nesta uel ⁊̃ diuina bĩssimũ est ad eamdem

Expanded text:
cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem
Abbreviated transcription (Latin):
dicari necesse℥. alia eorum qui studiosissime
et rectissime inquir̃ Primi ergo sunt iam ĩ
ip̃a possessione. alt̾i in ua quã tamen certis¬
sime ꝑuenitur. In hiis uerbis meis si illi qui
iam inuenerunt quos in ip̃a possessione esse¬
iam diximus sic acripiantur beatissimi ut
non in hac uita s in ea quam sꝑanius ⁊ ad
quam ꝑ fidei uiam tendimꝰ sint non hab
iste sensus errorem. Ip̃i .ii. iudicandi sunt qd̾
q̃rendũ÷ inuenisse: qui iam iͥ sunt quo nos
querendo et credendo .i. uiam fidei teuendo
cupimius ꝑuenire. Si autem in hac uita pu¬
tantur isti esse uel fuisse id rierũ esse nõ mͥ
uidetur. non q in hac uita nichil ueri oĩo
ĩueniri potest qd̾ mente cernatur non fide
credatur s qr cantũ est quicquid ẽ ut non
non cernitur mente: cernitur plane s beatis¬
simos nondum facit. Illud eim beatissimoͤ
facit qd̾ ait cunc autem facie ad faciem. ⁊ t̃c

Expanded text:
dicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime dicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc
Abbreviated transcription (Latin):
regium pbr̃ scripsi librum de utilitate credendi
ad amicum meum quem deceptũ a manicheiꝰ
adhuc eo errore noueram detineri. ⁊ irrid̾e ĩ ca¬
tholice fidei disciplinam. qd̃ iuberent᷑ homũes
cred̾e. non autem quid ess uerum certissina tõ¬
ne doc̾entur. In hoc libro dixi. in quib tñ legis
p̃ceptis atq mandatis quib nũc xp̃ianos u¬
ti fas non ÷ quale uel sabbatum ÷: uel circunci¬
sio. uł sacrificia. ⁊ siquid huisioĩ est. tãta mi¬
seria continentur ut omis pius intelligat
nichil esse ꝑniciosius qͣm quicꝙͥ ibi ẽ accpi
ad litt̾am .i. ad u̾bum. Nicbil autẽ salubrus
qͣm spũ reuelari. Indez litt̾a occidit sp̃c autẽ
uiuificat. S aliter exposui u̾ba ista apostoli
pauli. ꝙ qntum mͥ uidetur uel potius ipsis
rebus apparet młto ꝯuenientius in eo libro
iste sensus respuendus Item dixi. Due st̃
enim ꝑsone in religione laudabiles. una eoꝵ
qui iam inuenerunt quos ⁊ beatissimos iu¬

Expanded text:
regium presbyter scripsi librum de Utilitate credendi, ad amicum meum quem deceptum a Manichaeis, adhuc eo errore noveram detineri, et irridere in catholicae fidei disciplina, quod juberentur homines credere, non autem quid esset verum certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi : In quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc christiano uti fas non est; quale vel sabbatum est, vel circumcisio, vel sacrificia, et si quid hujusmodi est; tanta mysteria continentur, ut omnis pius intelligat, nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iu
Abbreviated transcription (Latin):
ad sinistram: ut eis si ordinem benedr̃et.
iacob manus ꝯmutans .i. in modũ crucis
cancellans dext̾am posuit suꝑ cap̃ effraym
minoris. ⁊ sinistram suꝑ caput manasse id¬
maioris. ⁊ dixit angłs. Qui eruit me de
cunctis malis benedicat pueris istis ⁊c̃. Eze¬
chiel autem audiuit dnm dicentem. ad uir̃
uestitum dicen lineis habentem attramen¬
tarium atcramentariũ scriptoris ad renes.
ẽransi ꝑ mediam ciuitatem. ⁊ signa thau
angelum ascendentem ab ortu solis babentẽ
signũ dei uiui. ⁊ clamauit uoce magna qͣtuor
anglis quib datum est nocere terre ⁊ mari

Expanded text:
ad sinistram, ut eis secundum ordinem benediceret, Jacob manus commutans, id est in modum crucis cancellans, dextram posuit super caput Ephraim minoris, et sinistram super caput Manasse majoris, et dixit: « Angelus, qui eruit me de cunctis malis, benedicat pueris istis Gen. XLVIII, » etc. Ezechiel autem audivit Dominum dicentem ad virum vestitum lineis, habentem atramentarium scriptoris ad renes: « Transi per mediam civitatem, et signa Thau « angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi, et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum
Abbreviated transcription (Latin):
o ip̃o tempore quo contra donacistas
siehementer exerrebamur ⁊ contra pe¬
laglanos exerceri iam ceꝑamus amicus qͥ¬
dam meus misit michi qͥnq a karchagine
questiones: et rogauit ũ eas illi scribendo ex¬
pon̾eni. Que sunt quid sibi uelit uoxilla diũ
deus deus meus ut quidine dereliquisti.⁊ qͥd
sit quod ait apłs ut in caritate radicati et
fundati p̾ualeatis comprehend̾e cũ om̃ib
scĩs que sit latitudo ⁊ longitudo ⁊ altitudo
et profundum. & que sint qͥnq uirgines stul¬
te que ue sapientes. ⁊ que sinc tenebre exte¬
riores. ⁊ quomͦ intlłigendũ sit uerbum caro
fcm̃ est. Ego autem intuens supͣdc̃am heresĩ
nouam inimicam gr̃e dei: Sextam ili ꝓposui
questionem de gr̃a testĩ noui de qua disput̃s
interpõita expoĩtõne psalmi uicesimi primi.
incuius capite scriptum ÷. ꝙ dñs exclamauit
in cruce quod ille amicus in pͥmis mͥ ꝓposuit
exponend̾. omĩa illa quinq dissolui. non h̾

Expanded text:
o ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et funds, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui estionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ꝯsanguinei carnis eius aun illi nur¬
ti fuissent. et foris expectar or nõ posse¬
ad euin ire pre curba. ille t

Expanded text:
hoc est consanguinei carnis eius, cum illi nuntiati fuissent et foris expectarent, quia non possent eum adire prae turba, ille
Abbreviated transcription (Latin):
designandũ sacerdos prebet osculum oris mi¬
nistro qui reu̾ent̾ incliuans pectus osculatur
ipĩus ⁊ patenam ostendit extendit. ut ꝑ pacis
uicem ĩ oscło scõ. In primitiua namq ecclesia
singłis dieb qui celebratõni missaꝵ int̾erãt
ꝯmunicarent dominicis. postmodũ autemq
nec digne potũ obseruari: tercia secuta est in¬
stitutõ. ut ter saltem in anno quilib xpĩan
unitatis. qruõ per ĩmolatõnem hostie salu¬
taris dimissis petcratis reconciliam᷑ altissimo
assignat. Pacem inquit asseris ante conse¬
que aperire non deleo. pax sit necessario ĩ
dicenda. per quã constet populũ ad omĩa
que ministeriis aguutur. atq in erclesia ce¬
lebrantur p̾buisse ꝯsensum. ac finita esse
pacis ꝯcluidentis signacło demonstrentur.

Expanded text:
designandum sacerdos praebet osculum oris ministro, qui reverenter inclinans, pectus osculatur ipsius, et patenam extendit, ut per pacis invicem in osculo sancto. In primitiva quidem Ecclesia singulis diebus qui celebrationi missarum intererant, communicarent Dominicis. Postmodum autem quia nec hoc potuit observari, tertia secuta est institutio, ut ter saltem in anno quilibet Christunitatis. Quia vero per immolationem hostiae salutaris dimissis peccatis reconciliamur Altissimo, assignat. « Pacem, inquitquae aperire non debeo, pax sit necessaria judicanda indicenda, per quam constet populum ad omnia quae in mysteriis aguntur atque in Ecclesia celebrantur, praebuisse consensum, ac finita esse pacis concludentis signaculo demonstrentur.
Abbreviated transcription (Latin):
lebrar p̾sumat nͥ duob p̾sentib sibiq r
respondentib ip̃ẽ tercius habeatur. quia cũ
pluralit̾ dicitur ab eo dñs uobiscũ. ⁊ illud
ĩn secretis. Orate ꝓ me: aꝑtissime cõuenit ũ
ip̃ius salutatõni respondeatur a pluribus.
uerum aliud necessicatis articłs. ⁊ aliud reli¬
gionis contemptus. pie qͦ credendũ est et sa¬
cris auctoritatib aꝓpbatur qd̾ angłi dei

Expanded text:
 sibique respondentibus, ipse tertius habeatur. Quia cum pluraliter ab eo dicitur: Dominus vobiscum, et illud in secretis: Orate pro me, apertissime convenit, ut illius salutationi respondeatur a pluribus. Verum aliud est necessitatis articulus, et aliud religionis contemptus. Pie quoque credendum est, et sacris auctoribus comprobatur, quod angeli Dei