comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricationeᷤ dampnationis ĩcberanĩ. Ideo illud eita
timori successerit caritas. Ubi enĩ sp̃c dm̃ ibi liber
occulta confusionis. ñ anibislantes mastutia. ne¬
q dolo adulterantes uerbum dei. Hanc astutiam
et dolum ypocrisim uitit intelligi qr nolunt iusti
uideri suꝑbi. Unde ⁊ in illo psalmo qm̃ ad huiꝰ ip̃t
gr̃e testificationem ⁊ memorat idem apłs. Beatus
inquit cui nõ imputauit dñs peccatũ. neq ẽ ĩ ore
eius dolus. Het humiliũ sc̃oꝵ confessio nõ se iactanti
clarescere claruit in cordib nr̃is ad illũiatõem scĩe
głie eius in facie xp̃i ihii. Hec est scientia głie eius.
qua scimus ip̃m eẽ lumen quo tenebre nr̃e illumi¬
nantur. Et id ip̃m attende q̃madmod̾ inculcet. hñs¬
inquit thessaurum istũ inuasis fictilib ut eminẽ¬
tia uirtutis sit dei ⁊ nõ exnobis. Et paulo post cũ
eamdem grãm ifberius in dño iħu xp̃o cõmendans
usq ad illud ueniret indum̃tum iusticie ficei quo

Expanded text:
ricationis damnatione liberamur. ideo illud euacutimori successerit caritas; ubi enim spiritus domini li berocculta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adulterantes uerbum d e i. hanc astutiam et dolum hypocrisin uult intellegi, qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psalmo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantiuclarescere, claru i tin cordibus nostris ad inluminationem scientiae gloriae eius in faciem Christi Iesu. haec est scientia gloriae eius, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae inluminantur. et id ipsum adtendo quemadmodum inculcet: hinquit, thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentiauirtutis sit dei e t noti ex nobis. et paulo post, cum eandem gratiam uberius in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo
Abbreviated transcription (Latin):
fusus uideret ñ tm̃ doctorem sibi ẽẽ necessarium:
uerum etiam adiutorem d̾m̃aquo eĩitinera diri¬
gantur. ne dñetur ei om̃is iniquitas. ⁊ confugien¬
do adopem diuine miscd̾ie sanetur. Atq ita ubi
eamdẽ meditinam in passione ⁊ resurrõne xp̃i
mistice demonstratã ostendit apłs dicens. An
ignoratis qm̃ quicũꝙ baptitati sumꝰ in xp̃o ihu
in morte ip̃ius baptizati sumus. Consepilti ergo
Hoc scientes quia uetus homo ñr̃ simil crutifixꝰ
est ut euacuetur corpus pc̃ci. ut ultra ñ serura¬
mus põco. Qui ẽ mortuus ẽ iustificatus ẽ apcc̃o.
Si aũ mortui sumua cũ xp̃o credimus. q simi¬

Expanded text:
fusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, fusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae sanetur atque ita ubi eandem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit apostolus dicens: an ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Iesu in mortem ipsius baptizati sumus? consepulti ergo hoc scientes, quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. qui enim mortuus est, iustificatus est a peccato. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
dantiam gr̃e ꝓdessepeccatum. hoc diluens respon¬
dit: absit. Atͣq subiecit. Qui mortui sumꝰ peccato
qd̾ nõ ad dei. s ad hõĩs op̃ ꝑtin̾e debeat. c̾ ꝑfectõ siẽ ĩ
heͣ uita possibłis ulłam esse cãm cur sine exẽplo ẽẽ cre¬
dui horiq̃i frustra diei satis elucebit cũ ⁊ ipam humanã
iusticiam̃¬
qũo uiuemus meo᷑ Hoc ẽ cũ id p̃stitent gra ut
morerem̃ peccato. quid aũ fatiemus si uiuemus
meo. nisi ut gr̃e simus ingrati: Neq enĩ qui lau¬
dat bñfitiũ medicine ꝓdesse morbos dicit. ⁊ uislña
aquib illa hoĩem sanat. S quanto maiorib me¬
dicina laudib p̃dicatur tanto magis uituꝑant᷑
et horrentur uulnera ⁊ morbi. aquib liberat qua
italaudatur. Sic laus ⁊ p̃dicatio gr̃e. uituꝑatio ⁊
dampnatio ẽ delictoꝵ. demonstranda senĩ fuerat
inquitas qͣm miuta. qñ quidẽ lex subintrauit
habundaret delitũ. ut eo modo conuictus atq cõ¬

Expanded text:
dantiam gratiae prodesse peccatum. Hoc diluens, respondantiam gratiae prodesse peccatum. Hoc diluens, respondit, Absit: atque subjecit, Qui mortui sumus peccatod non ad dei, sed ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. hoc ergo frustra dici satis elucebit, cum et ipsam humanam iustitiamo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque con
Abbreviated transcription (Latin):
romanos explitantem. satisq monstrantẽ. quod
scripsit ad corrinth. lit̃a occidit spc̃ aũ uiuificat
sic magis accipiendũ quẽadmod̃ supͣdiximus. qm̃
legis litt̃a que docet nõ ẽẽ peccandũ s sp̃t uiuifitãs¬
desit occiditi Sciri enĩ facit peccatũ potius qͣm caueri.
et ideo magis augeri qͣm minui. qr male contup̃ie
rent. Post ea qͣm dixit. Peccatũ ⁊ mors ꝑ lunũ hõi¬
nem intrasse ingenus humanũ. ⁊ ꝑunũ hoĩem iu¬
stitiam ⁊ uitam eternam. Illum adam hũc xp̃m aꝑ¬
tissime insinuans: ait. łex aũ subintrauit ut ha¬
bundaret delictũ. Ubi aũ hñdauit delictũ super¬
t̾ionem. Quid ergo dicemus inquit. ꝓmanebimꝰ
in pcc̃o ut grã habundet. Absit uidit enĩ aꝑuersis
hoc pũse posse accipi. qd dixerat lex sisbintrauit
lit habundaret delictũ. tibi aũ habundauit delit¬
tum suꝑhabundanit gr̃a. tanqͣm dixerit. pp̃ habũ

Expanded text:
postolum ad Romanos explicantem satisque monstrantem quod postolum ad Romanos explicantem satisque monstrantem quod scripsit ad Corinthios: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sic magis accipiendum quemadmodum supra diximus, quoniam legis littera quae docet non esse peccandum, si spiritus uiuificadesit, occidit: sciri enim facit peccatum potius quam caveri, et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae rent; posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum, et per unum hominem justitiam et vitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans, ait: Lex autem subintravit ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, supertionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixe
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tm̃ qr p̃ceptum dedit quo doceat quemadinod̾
nauit ut uocaret. uocauit ut iustificaret. iustifi¬
cauit ut głificaret. Hoc aũ cũ apparuerit uidebitis
ut estimo frustra diti. slla tm̃ possibilia ẽẽ sine ex¬
emplo que dei oꝑa sunt. sicut de cameli transitis ꝑ
foramen acus cõmemiorauimꝰ. ⁊ q̃cum q̃ alia sunt
apud nos impossibilia aput d̾m aũ fatilia. Et id̾o
nõ inter het humanã teputandam ẽẽ iustictam.
sine hominis uoluntate. Et ideo eius ꝑfectionem
etiam in hat uita tẽ possibile negare ñ possumus.
qr om̃ia possibilia sũt deo. siue q̃ fatit sua uolun¬
tate. siue que cooꝑantib creature sue uoluntatib
a se fieri posse constituit. Ac per ħ quicqͥd eoꝵ sine ex
uirtute ht̃ cãm qua sieri possit. ⁊ nreiꝰ sap̃ia quare
nõ fcm̃ sit. Que causa etiã si lateat hoĩem nõ se õb¬
liuiscatur ẽẽ hominẽ. net pp̃ea deo det insip̃iam. qr

Expanded text:
nec tantum quia praeceptum dedit, quo doceat quemadmodum nec tantum quia praeceptum dedit, quo doceat quemadmodum nauit ut uocaret, uocauit ut iustificaret, iustificauit ut glorificaret. hoc autem cum apparuerit, uidebis, ut existimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo, quae dei opera sunt — sicut de cameli transitu per foramen acus commemorauimus et quaecumque alia sunt apud nos inpossibilia, apud deum autem facilia — et ideo non inter haec humanam deputandam esse iustitiam, sine hominis uoluntate. et ideo eius perfectionem etiam in hac uita esse possibilem negare non possumus quia omnia possibilia sunt deo, siue quae facit sola sua uoluntate siue quae cooperantibus creaturae suae uoluntatibus a se fieri posse constituit. ac per hoc quicquid eorum nonuirtute habet causam qua fieri possit et in eius sapientia quare non factum sit; quae causa etiamsi lateat hominem, non se obliuiscatur esse hominem nec proptera deo det insipientiam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
centiam bonam. Hec est caritatem infundens ĩ cor¬
dib nr̃is. ꝑfecto illalex qimus bona auget phi¬
bendo desideriũ malũ. sicut aque impetus suneã
partẽ nõ cesset influ̾et uehementior obice oppõito.
ciĩ molem cũ euicerit maiore cumuslo pcipitatꝰ
udlentius ꝑ ꝓna ꝓitoluitur. Nescio quo enĩ
modo hoc ip̃m qd̃ concupiscitur sit iocundius dũ
occidit. tũ accedit ectã p̃uaricatio. que nilla est
placet consideremus ⁊ sicut dñs adiuuerit ꝑtracte¬
mus. Uolo enĩ si ualuero demonstrare eait apłs.¬
lut̾a occidit. sp̃ aũ iuificat. Nõ defiguratis locu¬
tionib dc̃m. quãuis ⁊ illic congruenter accipiatur
S potius delege aꝑte qd̃ malũ ẽ ꝓhibet᷑ Qd̾ cum os¬
tendero ꝓfecto manifestius apparebit bene uiu̾e
donũ eẽ diuinsi. nõ tantũq homini deus dedit libe¬
rũ arbitriũ. sine quo nec bene. nec male uiuitur.

Expanded text:
centiam bonam, hoc est caritatem diffundens in corcentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est placet, consideremus et sicut dominus adiuuerit pertractemus. uolo enim, si potuero, demonstrare ia occidit, spiritus autem uiuifieat, non de figuratis locutionibus dictum, quamuis et illic congruenter accipiatur, sed potius de lege aperte quod malum est prohibente. quod cum ostendero, profecto manifestius apparebit bene uiuere donum esse diuinum non tantum quia homini deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec male nec bene uiuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
scripta incantico canticoꝵ carualit᷑ accipiat. nõ ad
luminose caritatis fructum. s ad libidinose cupi¬
ditatis affc̃. Nõ ergo isto solo mado intelligent̃¬
stlo eoq ut maxime qd̾ aꝑtissime alioloco dixiti
Concupiscentiam nesciebam nisi lex diceretaõ
contupisces. Et paulo postait. Occastone ficcepta
petcatum ꝑ mandatum fefellit ure. Et pitud
occidit. Eccẽ quod ẽ litt̾a occidit. Et utic nõ figu¬
tate aliquid dicitur. quod accipiendũ nõ sit sed
litere sonum. Cum dicit᷑. Non concupisces. sed a¬
si quis impleuerit mislum habebit om̃ino pc̃em
Nam ħ ideo elegit apłs spũale quiddam quo c̃¬
cta complexus ẽ. tanqͣm hec eẽt uox legis ab oĩ
pcc̃o ꝓhibentis qd̾ ait. Non cõcupisces. Neq enĩ
itium pcc̃m nisi cõcupiscendo ꝯmittitur. Omde ꝙ
hec p̃cipit bona. ⁊ laudaabilis ẽ lex. sed ubi lcut̃s ad nõ
iuuat sp̃t infpirans ꝓ concipiscentia mala cõcupis¬

Expanded text:
sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat non ad sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat non ad luminosae caritatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis adfectum. non ergo isto solo modo intellegenillo, eoque vel maxime, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Et paulo post ait: Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit . Ecce quid est, Littera occidit. Et utique non figurate aliquid dicitur, quod accipiendum non sit secundum litterae sonum, cum dicitur, Non concupisces: sed asi quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait, Non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur: proinde quae hoc praecipit, bona et laudabilis lex eadiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupis
Abbreviated transcription (Latin):
arradata gratuitu munieris ut attescat inherere ctea¬
tori. atq inflãmetur accede ad participationẽ illẽ
ueri liminis ut exillo ei bene sit aquo ht̃ ut sit.
Nam neq liberũ atbitum. quiqͣm nisi ad peccan¬
dũ ualet. stlateat u̾itatis ia. Et cũ id qd̾ agen¬
dum. ⁊ quo nitendum ẽ ceꝑit nõ latere. nisi etrã
delectet ut ametur. ñ agitur. ñ suscipit᷑. ñ bene ui¬
uiturd Ut aũ diligatur caritas dei diffundit᷑ intor
dib icordib nr̃is. nõ ꝑ arbitͥum liberũ qd singit
q uiuendi. Lutt̾a ẽ occidens nisi adsit uiuffirãs
spt. Nec enĩ solo modo illo intelligendũ ẽ qd̾le¬
gimus. Litt̾a eccidit. sp̃t aũ unuficat. uit aliqͥd
figurate scriptum cuius ẽ absurda ꝓprietas ñ
accipiamus sicut lrtt̾a sonat. fed aliud qd̾ sig̃cat
intuentes minteriori homine. sp̃itali intelligẽtia
nutriamur. qm̃ saꝑe scd̃m carnem mors ẽ. Sapere

Expanded text:
ac sibi velut arrha data gratuiti muneris inardescat inhaerere Creaac sibi velut arrha data gratuiti muneris inardescat inhaerere Creatori, atque inflammetur accedere ad participationem illius veri luminis; ut ex illo ei bene sit, a quo hnam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene uiuitur. ut autem diligatur, caritas dei diffunditur in coidibus nostris non per arbitrium liberum, quod surgit que vivendi, littera est occidens, nisi adsit vivificans spiritus. Neque enim solo illo modo intelligendum est quod legimus, Littera occidit, spiritus autem vivificat ; ut aliquid figurate scriptum, cujus est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes, interiorem hominem spirituali intelligentia nutriamus:
Abbreviated transcription (Latin):
uma. reppͥmunt se. nec hanc uocem audent emit¬
tere. qmi uident qͣm sit impia ⁊ nõ ferenda. Sed
auint ista ideo sine ope diuma nõ fieri.qr ⁊ ho¬
minẽ deus creauit cũ libero uoluntatis arto
et dando p̃cepta ip̃e doceti quẽadmodũ hõi sit ui¬
uendum. Et meo utiq adiuuat. qd̾ docendo au¬
fert iguoranitam. ut sciat homo in oꝑib suis.
quid euitare. ⁊ quid appetere debeat. quo ꝑltbe¬
rum arbitͥum naturaliterinsitum utaut demõ¬
stratam ingrediens continenter ⁊ ꝑte ⁊ iuste
uiuendo ad beatã eamdem ꝙ eternã uitã ꝑite¬
nire mereatur. Nos aũ dicimus humanam
uoluntatẽ sic diuinitus adiuiari ad faciendã
iustictam. ut p̃ter qd̾ creatus ẽ homo cũ libero
arbitrio pter qm doctrinã qua ei p̾cipitut q̃
ad modũ uiuere debeat accipiat sp̃m scm quo
fiat ĩ animo eĩ delectatio dilectio. qr sũmi slis
attp ĩ amutabilis boni qid̾ deus ẽ etiam nũt cil¬

Expanded text:
uina, reprimunt se nec hanc uoccm audent emituina, reprimunt se nec hanc uoccm audent emittere, quoniam uident quam sit impia et non ferenda. sed aiunt ideo ista sine ope diuina non fieri, quia et hominem deus creauit cum libero uoluntatis arbitrio et dando praecepta ipse docet quemadmodum homini sit uiuenduin ot in eo utique adiuuat, quod docendo aufert ignorantiam, ut sciat homo in operibus suis quid euitare et quid adpetere debeat, quo per liberum arbitrium naturaliter insitum uiam demonstratam ingrediens continenter et iuste et pie uiuendo ad beatam candemquc aeternam uitam peruenire mereatur. Nos autem dicimus humanam uoluntatem sic diuinitus adiuuari ad faciendam iustitiam, ut praeter quod creatus est homo cum libero arbitrio practerque doctrinam qua ei praecipituemadmodum vivere debeat, accipiat Spiritum sanctum, quo fiat in animo ejus delectatio dilectioque summi illius atque incommutabilis boni quod Deus est, etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uidiciũ cũ seruo tuo. qr nõ iustificabitur incõspectu
tuo om̃is usuens ⁊ cetera talta quisqͣm dec̃e potue¬
ut aliter ẽẽ accipienda qͣm sonant. ⁊ͥ demonstraite¬
rit aliquem ictaliquos sine illlo hic uixisse pcc̃o
qui nõ ei nõ solum minime adũsatus: uerũ etiã
płiũ gratislatus fu̾it. Nõ mediocrib ĩuidentie
stimulis agitatur qum ettã sinemo ẽ aut fuitau
erit. qd̃ magis puto tali puritate ꝓfectus. ⁊ tatũ
ẽẽ autafussse. aut fore defenditur ⁊ putatur. qͣntũ
ego iudicare possũ nõ mieltũ etratur. Net ꝑuitiose
cum quadam quisq benutolentia fallitur. si tam̃
qui hoc putat sc ip̃m talem ẽẽ nõ putet. nsi ren̾a
liciido talem se esse ꝓspexent. Sed illis acerr¬
me acuehem̃tissime resiftendumẽ qut putant
sine adiutorio dei ꝑse ip̃am uim uoluntatis
ceꝑuit qũõ id p̃sumant asserere fieri sñ ope di¬

Expanded text:
iudicium cum seruo tuo, quoniam n.on iustificabitur in conspectu iudicium cum seruo tuo, quoniam n.on iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, et cetera talia quisquam docere potuerit aliter esse accipienda quam sonant et demonstrauerit aliquem uel aliquos sine ullo hic uixisse peccato, qui non ei non solum minime aduersatus, uerum etiam plurimum gratulatus fuerit, non mediocribus inuidentiae stimulis agitatur. quin etiam si nemo est aut fuit aut erit, quod magis credo, tali puritate perfectus et tamen esse aut fuisse aut fore defenditur et putatur, quantum ego iudicare possum, non multum erratur nec perniciose cum quadam quisque beniuolentia fallitur, si tamen qui hoc putat se ipsum talem esse non putet, nisi reuera ac liquido talem se esse perspexerit. Sed illis acerrime ac uehementissime resistendum est, qui putant sine adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis coeperint, quomodo id praesumant asserere fieri sine ope di
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ tm̃ homo. sed etiã natura d̾s ẽ. in quo id
et ꝓfs̃a demonstrare possimus. H ic fortasse respõ¬
deas ista que cõmemoraui fcã nõ eẽ ⁊ fieri potuisse
oꝑa ẽẽ diuina. Ut aũ sit homo sie pcto ad opus sp̃sꝰ
hominis ꝑtinere. id opus ẽt̃ optimũ quo fiat plena
et ꝑfc̃a. ⁊ exom̃i ꝓrsus parte absoluta rufticia. Et
ideo nõ ẽẽ credendum neminẽ ut fuisse uł eẽ ułfore
inhat uita qui hoc opus impleu̾it. si ab homutemi¬
pleri potest S cogitare debes qͣmuis ad hoĩem agͥe
ꝑtineat. hoc quoq ẽẽ minꝰ diuiũ. atq ideo ñ du¬
bitare mius eẽ diuinũ. deus ẽ enĩ qui opatur
ut si possunt ostendant. ita ẽẽ qui dicunt utue
hic hoĩem siue uixisse sine iello om̃i peccato. ⁊ ã
sitestimõia scripturaꝵ quib existimo diffinitũ
nullũ hoĩem hicuiuentem. qͣmuis uratur ltbero
arbitrio inuteniri sine peccato. sicuti ẽ. Nemtres in

Expanded text:
qui non tantum homo, sed etiam natura deus est, in quo id qui non tantum homo, sed etiam natura deus est, in quo id esse perfectum demonstrare possimus. Hic fortasse respondeas ista, quae commemoraui facta non esse et fieri potuisse, opera esse diuina, ut autem sit homo sine peccato ad opus ipsius hominis pertinere idque opus esse optimum, quo fiat plena et perfecta et ex omni prorsus parte absoluta iustitia, et ideo non esse credendum neminem uel fuisse uel esse uel fore in hac uita, qui hoc opus inpleuerit, si ab homine inpleri potest. sed cogitare debes, quamuis ad hominem id agere pertineat, hoc quoque munus esse diuinum atque ideo non dubitare opus esse diuinum; deusest enimqui operatur  instandum est eis, ut, si possunt, ostendant ita esse qui dicunt uiuere hic hominem siue uixisse sine ullo omnino peccato. nam si testimonia scripturarum, quibus existimo definitum nullum hominum hic uiuentem, quamuis utatur libero arbitrio, inueniri sine peccato, sicuti est: ne intres in
Abbreviated transcription (Latin):
rescripsisti. temoueri. eo qd̾ inpostenore duoꝵlfbroꝵ
fieri posse dixi. ut sit homo sine pcc̃o si uolutas eiꝰ
nõ desit oꝑe adiuuante diuia. Et tam̃ p̃terunũ
ntquo om̃s uiusficabuntur. neminẽ fuisse ł fore
inquto hic inuenta ẽẽt ista ꝑfectio. Absurdũ enĩ
tibi usdetur dici aliquid fiẽri posse cuĩ desit exem.¬
glũ. cũ sicut credo ñ dubites numqͣm ẽẽ fcmm. ut
pertorimen acus camelus transiret ⁊ tam̃ hoc quoꝙ
dicit deo ẽe possebsle. Legas etiam .xii. malia legio
tam̃ fcm̃. legas fieri potuisse ut semel gentes ex¬
t̾mmatentur a terra. que dabatur filiis isc̃t d̾m
tat̃ id paulatim fieri potuisse. Et alia sexcenta
possunt occurrere que fieri ub potuisse ł possefatea¬
mut ⁊ eoꝵ tam̃ exempla qd̃ fc̃a sint. ꝓferre neq̃a¬
mus. Unte nõ ideo negare debemus fieri possent
homo sine pcc̃o sit. qr mallus ẽ hõi p̃ter illum

Expanded text:
rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duorum libro rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duorum libro fieri posse dixi, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope diuina adiuuante, sed tamen praeter unum, in quo omnes uiuificabuntur, neminem fuisse uel fore, in quo hic uiuente esset ista perfectio. absurdum enim tibi uidetur dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites numquam esse factum, ut per foramen acus camelus transiret, et tamen ille hoc quoque dixit deo esse possibile; legas etiam duodecim milia legiontamen factum; legas fieri potuisse, ut semel gentes exterminarentur a terra, quae dabatur filiis Israhel, deum tamen id paulatim fieri uoluisse;et alia sexcenta possunt occurrerequae fieri uel potuisse uel posse fateamur et eorum tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. unde non ideo negare debemus fieri posse, ut homo sine peccato sit, quia nullus est hominum praeter illum,
Abbreviated transcription (Latin):
designanturꝰ Nseqenĩ magnũ ceputat. si ilłlos deuorat
qui t̾rens contupiscentis impiflsi deorsũ cͣ fluuiꝰ
fluunt. S magno oꝑe satagit ut meccłiastico gradu
positos absorbeat quos psue calliditatis insidias tã¬
qͣm iordanem deglutieus aliqñ necat. Hint rursus
ditit᷑. Sd̃ ignis quẽ dñs uocauitadiudiciũ ꝑtem domꝰ
erus consimpserit. qm̃ illos quoꝑ gehenna deuorat.
sine scrunt qd̃ nihatuita neꝙ debent hab̾e requiem
reo possit. hoc salubre consiliũ int̾im assumunt
ut terrena desid̾ia deserentes ad celestia se extollant
o hec agentes pat̾na tñ adhuc flagella sentiunt. ut
tanto ꝑfectiores ad celestem hereditatẽ ueniantqͣu¬
to eis pie feriores disciplina etiã condie de muinitis
fectione uisticie homunis. qd̾ eam nemo
inhac uita isł assetutus it assecuturus uideatur. ex¬
cepto uno mediatore qui humana ꝓpessus ẽ. in
simslitudine carins peccati sine ullo omo peccato

Expanded text:
evorat, qui terrenis concupiscentiis impulsi, deorsum quasi fluvius fluunt: sed magnopere satagit, ut in ecclesiastico gradu positos absorbeat, quos et per suae calliditatis insidias, tanquam Jordanem deglutiens, necat aliquando. Hinc rursus dicitur, quod ignis quem Dominus vocavit ad judicium, partem domus ejus consumpsesime sciunt, quod in hac vita nec debent habere requiem nec possunt, hoc salubre consilium interim assumunt, ut terrena desideria deserentes ad coelestia se extollant: sed haec agentes, paterna tamen adhuc flagella sentiunt, ut tanto perfectiores ad coelestem haereditatem veniant, quanto eos pie feriens disciplina etiam quotidie de minimis fectione iustitiae hominis, quod eam nemo in hac uita uel adsecutus uel adsecuturus uideatur excepto uno mediatore, qui humana perpessus est in similitudine carnis peccati sine ullo omnino peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ formsetus terrentẽ legem formidaturos. s
intrinsecus hĩtantem ip̃am legis iusticiã dilectu¬
ros. demde addidit ⁊ mercedem. Et ero sslis ĩ d̾m
et ip̃i erunt mͥ in ppłm. hox ẽ itid̾ qd̾ deo aitille
michi aũ aũ ad herere deo bonũ ẽ. Ero inquit il¬
lis in d̃m ⁊ ip̃i erunt mͥ in ppłm. Quid hoc bono

Expanded text:
legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis iustitiam dilecturos. Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc est illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere deo bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bon
Abbreviated transcription (Latin):
aut difficile p̃ter hunc ꝓpħicum locũ legitur fr̃a cõ¬
memorano noui testamenti ut oĩno ip̃o nõte appel¬
laretur Nam multis locis hec sig̃catur ⁊ ꝓnũtiat᷑
sutuĩ. s nõ ita ut etiã nom legatur expressumm.
Considera gͥ diligent᷑ qm diffrãm int̾ testam̃ta duo¬
testam̃tum qd̃ feci pr̃ib eoꝵ in die qita app̃hendi
manũ eoꝵ ut eicerem eos reterra egypti. Uide quid
adiunxit. quia ip̃i nõ ꝑseuemuerunt intestam̃to me¬
o. Uitio eoꝵ deputat qd̃ intestam̃to dei ñ ꝑmanset.
ne lex qͣm tunc atceperunt cillpanda uideatur. p̃a
ꝑeamdẽ legem iustificatis impits sed ꝑ gr̃am Ho
quippe agit uiuificans sp̃c. sine quo litt̾a occidit.
Sienĩ eẽt data lex que posset uiuificare. oĩno exle¬
ge eẽt uisticia. S conclusit scriptitra oĩa sub pcc̃o

Expanded text:
ifficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio testamenti noui, ut omnino ipso nomine appellaretur. nam multis locis hoc significatur et praenuntiatur futurum, sed non ita, ut etiam nomen legatur expressum. considera igitur diligenter quam differentiam inter duotestamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eurum, ut eicerem eos de terra Aegypti, uide quid adiunxit: quia ipsi non perseuerauerunt in testamento meo. uitio eorum deputat. quod in testamento dei non permanserunt, ne lex, quam tunc acceperunt, culpanda uideatur.. ipsa eandem legem iustificatis impiis, sed per gratiam; hoc quippe agit uiuificans spiritus, sine quo littera occidit. s i enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. sed conelusit scriptura omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ głiatio. sed ꝑ legem fidei exqua iustus uiuit. S
numquid ⁊ ꝑ istam nõ fit cognitio peccati. cũ et
ip̃a dicat. ⁊ pou cc̃cupisces. Quid gͥ inter et breuit
dicam. Quo oꝑni lex minando imꝑat. hoc fideslex tre¬
dendo impetrat. Illa dicit. ⁊ õ cõcupisces. Ista dicit.
cũ scirem qr nemo pot̾ ẽẽ continens insi deus det. ⁊
hoc ip̃mi erat sap̃ie scire cuiꝰ eẽt hoc donũ adii dñm¬

Expanded text:
est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam non fit cognitio peccati, cum et ipsa dicat: non concupisces? Quid igitur interest? breuiter dicam. quod operum lex minando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. illa dicit: non concupisces, ista dicit: cum scirem quia nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cui
Abbreviated transcription (Latin):
deide subinfert mde nũt aginius. Ubi ẽ ergo
głiatio: exclusa ẽ. ꝑ quã legem. fc̃oꝵ: Non. Sedꝑ
legem fidei. lex ergo ista fc̃oꝵ: ip̃a ẽ que dicit. Non
concupisces. qr ꝑ silam cognitio peccati ẽ. Uolo igit᷑
scire si quis mithi dice̾ audeat. utrum lex fidei ñ
dicat nõ concupisces. Si enĩ nõ dicit quid cause
ait. Et sicut dñt nos quidam dic̾e. faciamus ma¬
la ut ueniant boua quoꝵ udiciũ iustũ ẽ. Si aũ¬
dicit etiã ip̃a. nõ cõtupisces secut tam multa p̃cep¬
ta eisngłica. ⁊ apłica testificari. ⁊ clamare ñ ces¬
sant quare lex fcõꝵ etiam ip̃a nõ dicitur. neq
enuĩ qua nõ ht̃ oꝑa ueterum sacram̃toꝵ circũcisi¬
onis uidelicet atꝙ ceteroꝵ. ideo nõ sũt oꝑa que
ht̃ insatram̃tis suis. Huic iam temꝑi congruis
aut uo de oꝑib sacram̃toꝵ q̃stio fuit qñ mentio id̾o
legis obhoc fiebat qr ꝑ iꝑãm cognitio peccati ẽ ⁊
erea nemo iustificatur unde nõ ꝑssiam exclusa

Expanded text:
deinde subinfert unde nunc agimus: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae ait: et sicut dicunt nos quidam dicere, faciamus mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum est.siautemdicit etiam ipsa: non concupisces, sicut tam multa praecepta euangelica et apostolica testificari et clamare non cessant, quare lex factorum etiam ipsa non dicitur? neque enim quia non habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa
Abbreviated transcription (Latin):
sit ẽ. Et qd̃ paulo post dicit. qd̾ nõ pot̾ant intend̾e filii
isc usꝙ infinem ueltus moysi. ⁊ ideo eis ꝑ uelum
loq̃batir hoc sigc̃at quia lutta legis iustificat nemi¬
nem. sed uelamẽ positum ẽ inlectõe uet̾is testam̃¬
ti. donet ad xp̃m transeatur. ⁊ auferatur uelamen
i transeatur ad gr̃am. ⁊ intelligatur ab ip̃o nobis eẽ
iustificationem. qua factamꝰ qd̾ iubet. qui pp̃ea iubet
ut in nobis deficientes ad illum confugiamus. sõo
cõmendauit unide agitur dicens. Nõ qr ydonei sim̃
cogitare alliquid exnobis qiͣ ex nobis met ip̃is. sed
sufficientia ur̃a exdeo ẽ. qui ⁊ ydoneos nos fecit mi

Expanded text:
su est. et quod paulo post dicit, quod non poterant intendere filii su est. et quod paulo post dicit, quod non poterant intendere filii Israhel usque in finem uultus Moysi et ideo eis per uelum loquebatur, hoc significat, quia littera legis iustificat neminem, sed uelamen positum est in lectione ueteris testamenti, donec ad Christum transeatur et auferatur uelamen, id est transeatur ad gratiam et intellegatur ab ipso nobis esse iustificationem, qua faciamus quod iubet. qui propterea iubet, ut in nobis deficientes ad illum confugiamus. ideo commcndauit unde agitur dicens: non quia idonei sumus cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex de
Abbreviated transcription (Latin):
tuum tanqͣm te ip̃m. Dilectio ꝓxiiiii malũ ñ opitur
plenitudo aũ legis caritas. Hec nõ urtabulis conscͥo¬
dentia carius nõ ẽ subiecta. neꝙ enĩ pot̃. sed adhanc¬
caris pridentiam terrendã cũ intabulis scribunt᷑
oꝑi caritatis lex ẽ oꝑm ⁊ lict̾a occidens p̃uaricatorẽ.
Cum aũ ip̃a caritas diffimditur in corde credentiũ
lex ẽ fidei ⁊ sp̃c uiiuificans dilectorem. Uede nũc quẽ¬
admodũ consonet ista discretio illis apłicis uerbis
que parlo ante ob aliud cõmemorata ⁊ diligentius
ptractanda distuleram Mxmfestati inquit qm̃ estis
teuiiui. nõ intabulis lapidets. s intabulis cordis
carnalib. Ecce quẽadmodũ ostendit. qr slld̾ extra
hoĩem seribitur ut eũ formsecus territicet hoc in ip̃o
hoĩe ut eũ itrinsecus iustificet. Caruales aũ tabulas
cordis dixit. ñ carnalis prudentie. s tanqͣm uiuentis
sensum q habentis in comꝑatõe lapidis qui sine sen¬

Expanded text:
m te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Haec non in tabulis conscridentia carnis non est subjecta; neque enim potest : sed ad hanc prudentiam carnis terrendam cum in tabulis scribuntur opera charitatis, lex est operum, et littera occidens praevaricatorem: cum autem ipsa charitas diffunditur in corde credentium, lex est fidei, et spiritus vivificans dilectorem. 30. Vide nunc quemadmodum consonet ista discretio illis apostolicis verbis, quae paulo ante ob aliud commemorata et diligentius pertractanda distuleram. Manifestati, inquit, quoniam estis tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ecce quemadmodum ostendit, quia illud extra hominem scribitur, ut eum forinsecus terrificet, hoc in ipso homine, ut eum intrinsecus iustificet. carnales autem tabulas cordis dixit non carnalis prudentiae, sed tamquam uiuentes sensumque habentes in conparatione lapidis, qui sine sen
Abbreviated transcription (Latin):
det ẽ sp̃c dei ꝑ quẽ scĩficamur ut exfide uiuentes
ꝓdilectoẽm bente oꝑemur:. quẽ nõ moneat ista cõ¬
gritentia abidemq distantia. dies enĩ qͥnqͣginta
senfieri p̃cepta ẽ. insignificatõem utiq future dñi¬
ce passionis. usq ad diem quo moyses legẽ accepit.
nicabulis digito dei conscriptis. Smułr aboccisio¬
ne ⁊ resurrõne ulliꝰ. qr situt ouis ad ĩmolandum
ductus ẽ quinqͣginta dieb cõpletis. congregatioĩ
Inhat inirabili congruentia illud certe płimũ
distat qd̾ ubi ppłs accedere ad locũ ubi lex dabatur
horrendo terrore ꝓhibetur. Hic aũ in eos suꝑuenit
sp̃t sc̃us qui eũ ꝓmissũ expectantes ĩunũ fuerant
congregati. Ibi itabulis lapideis digitus d̾i cõpa¬
tus ẽ. hic uicordib hõim. Ibi ergo lex extrinsecũs
posita ẽ. qua ĩ iusti terrerentur. Hic intrinsecus da¬
ta ẽ qua iustificarent᷑. Nam nõ adulterabis. nõ¬
homicidium facies. nõ concupisces. Et si quod ẽ aliud¬

Expanded text:
dei, per quem sanctificamur, ut ex fide uiuentes per dilectionem bene operemur, quem non moueat ista congruentia ibidemque distantia? dies enim quinquaginta sen fieri praecepta est in significationem utique futurae dominicae passionis, usque ad diem, quo Moyses legem accepit in tabulis digito dei conscriptis; similiter ab occisione et resurrectione illius, qui sicut ouis ad immolandum ductus est, quinquaginta diebus conpletis congregatos in In hac mirabili congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore prohibetur, hic autem in eos superuenit spiritus sanctus, qui eum promissum expectantes in unum fuerant congregati; ibi in tabulis lapideis digitus dei operatus est, hic in cordibus hominum. ibi ergo lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur, hic intrinsecus data est, qua iustificarentur. nam: non adulterabis, nohomicidium facies, non concupisces
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnouitate sp̃c ⁊ ñ inuetustate lit̾e. Quid gͦ dici¬
nius inquit. lex peccatũ ẽ: absit: S peccatũ nõ
cognoui nisi ꝑ legem. Nam concũpiani uesciẽbã
nisi lex dicet᷑. Nõ concupisces. eccasione aũ ac¬

Expanded text:
in nouitate spiritus et non in uetustate litterae, quid ergo dicein nouitate spiritus et non in uetustate litterae, quid ergo dicemus? inquit. lex peccatum est? absit. sed peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex dice
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. nõ ad legem operum ex qua nemo uistifica¬
turꝰ. sed ad legem fidei exqita niftus uiuit ꝑtinere
putanda sũt. Quis tam absurde sentrat ministra¬
tionem mortis inlitt̃is lapideis figuratã nõ dici
tum ꝑtinet. Ubi ergo ponimus. lex iram oꝑaturꝰ
Ubi enĩ nõ ẽ lex. nec p̃uaricatio legis. ⁊ usq ad le¬
gem pcc̃m ĩmundo fuit. Peccatum aũ nõ deputa¬
batur cũ lex nõ eẽt ⁊ illud qd̾ iam tociens cõme¬
moranimus ꝑlegem cognitio pcci maxime q illd̃
uibi eusdentiũs exp̃ssit. u̾nde agͥitt᷑ eoncupiscentrã¬
nesciebam nisi lex dic̾et. Nõ concupisces. Quẽ totũ
locum attende ⁊ uide utrũ quicqͣm pp̃ cirtucisionem
uł sabbatũ. uł quid aliud umbratilis sacramenti.
ac nõ totum pp̃ hoc dicat qđ litt̾a ꝓhibens peccatũ
liberet grãm ꝑ legem fidei. que ẽ inxp̃o iħu cũ dif¬
datus ẽ nobis. Cum enĩ dixisset ut seruiamus

Expanded text:
sunt, non ad legem operum, ex qua nemo iustificasunt, non ad legem operum, ex qua nemo iustificatur, sed ad legem fidei, ex qua iustus uiuit, pertinere putanda sunt? quis tam absurde sentiat ministrationem mortis in litteris lapideis figuratam non dici d sabbatum pertinet? ubi ergo ponimus: lex x ira m operatur; ubi enim non est lex, nec praeuaricatio et: usque ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset, et illud, quod iam totiens commemorauimus: per legem cognitioubi evidentius expressit unde agitur, Concupiscentianesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces? 25. Quem totum locum attende, et vide utrum quidquam propter circumcisionem vel sabbatum, vel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum liberet gratia per legem fidei quae est in Chridatus est nobis. cum enim dixisset: ut seruiamus
Abbreviated transcription (Latin):
sis. s sufficientia nr̃a exdeo ẽ. qm ⁊ ydoneos nos
facit ministros noui testam̃ti noͣ littera. s sp̃u
litt̾a enĩ occidit. spc̃ aũ uiuificat.si aũ ãmnistra¬
tio mortis multis figurata lapideis fc̃a ẽ ingłia. ita
in głia habundabit. Dici de hiis u̾bis multa pos¬
sunt. sed postea fortasse oportumiꝰ. Nunc aũ adu̾ite
qͣm dicat lict̾am que occidit cui uelit econtͣrio
uiuificantẽ ingerit sp̃m. La certe ẽ ministratio
mortis multis figurata lapideis. ⁊ mninistratio
dampnationis. qr lex sibintrauit uthñdaret de¬
lictũ. Porro aũ p̃cepta ista ip̃a tam sũt utilia faci¬
enti atꝙ salubria ut nisi quis ea fecerit uitã hr̃e
ñ possit. An uo̾ pp̃ unũ p̃ceptum qd̃ ibi de sałbo põi¬
tum ẽ. dictus ẽ decalogits litt̃a occidens. qm̃ quisqͥs
illum diem sicut lit᷑a sonat nũt usq obseruat
carnalit̾ sapit. Saꝑe aũ scd̾m carnẽ mors ẽ. ⁊ illa
nouem p̃cepta que si recte obseruantur ut scripta

Expanded text:
 idoneos nos fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus; littera enim occidit, spiritus autem uiuificat. si autem ministratio mortis in litteris figurata lapideis facta est in gloria, ita in gloria. dici de his uerbis multa possunt, sed postea forta?se oportunius. nunc autem aduerte quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. an uero propter unum praeceptum, quod ibi de sabbato positum est, dictus est Decalogus littera occidens, quoniam quisquis illum diem. sicut littera sonat, nunc usque obseruat, carnaliter sapit — sapere autem secundum carnem mors est – et illa nouem praecepta quae sic recte obseruantur, ut scripta
Abbreviated transcription (Latin):
tati ad implenda ea que lex fcõꝵ iuberet. nisi diui¬
na gr̃a subueniri. Ideo dicit. Ubi ẽ gͦ głiatio tua:
exclusa ẽ. ꝑ quã legems fcõꝵ : nõ. s ꝑlegem fidei.
Siue gł̾rationem dixerit laudabilem q̃ in dño ẽ. eã¬
q exclusam .i. nõ ut abscederet pulsã. set ut emine¬
ret exp̃ssam unde ⁊ exclusores dicunt᷑ quidã arti¬
fices argentarii. Hinc ẽ ⁊ illud inpsalmo. Ut exclu¬
dantur hii qui ꝓbati sũt argento. Hoc ẽ ut enimeãt
uiuere. ita głiantur osi nõ accepinti eamq ñ ꝑ le¬
gem fc̃oꝵ. sed ꝑ legem fidei dicit exclusam .i. erectã
et abtectam. qr ꝓ legem fidei quisq comoscit. si qͥd
bene uiuit. dei grãm se hr̃e. ⁊ ut ꝑficiat᷑ indilc̃one
uistite nõ se aliunde confecuturũ. Qie agitatio piũ¬
pum facit. quia pietas ẽ uera sap̃ia. ꝑietatẽ dico¬
dico qͣ ni greci theosebiam uocant. Ip̃a quippe cõmẽ¬

Expanded text:
tati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet, nisi diuitati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet, nisi diuina gratia subueniri. Ideo dicit: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci θεοσέβειαν uocant -; ipsa quippe commen
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ut iustus fiat. Qd̾ cũ fcũs fuerit ea ram nõ uta¬
tur. tanqm uehiculo cũ ꝑuenerit. uł potius ut supͣ
fuerit. Quomͦ enĩ iusto lex nõ ẽ posita. si ⁊ iusto ẽ
neccͣria. nõ qua inuistus adiustificantẽ gr̃ãm ꝑduca¬
tur. s qua legittune iam uistus ittatur. In foete.
ĩmo u̾o nõ forte. sed certe sic legntime utitur lege iã
uistus. cũ eam t̾rendis imponiit ĩ iustis. ut cũ ⁊ ĩ ip̃is
ceꝑit inolite concup̃ĩe morbus incentiuo ꝓhibitiõis
et cumulo p̃uaricationis augeri. confugiant ꝑfidẽ
ad iustificantem gr̃am ⁊ ꝓ donũ spc̃ suauitate iusti
cie delectari. penans litr̃e minantis euadant. Ita nõ
erunt contraria. neq inter se duo ista pugnabunt
ut etiam iustus bona loge legntime utatur. ⁊ tñ uis¬
tolex posita nõ sit. Non enĩ exea iustificatus ẽ. sed
lege fidei qua credidit. nullo medo posse sue infirmi¬

Expanded text:
titur, ut iustus fiat; quod cum factus fuerit, ea iam non utatitur, ut iustus fiat; quod cum factus fuerit, ea iam non utatur tamquam uehiculo cum peruenerit uel potius, ut supra fuerit. quomodo enim iusto lex non est posita, si et iusto est necessaria, non qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur lege iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupiscentiae morbus incentiuo prohibitionis et cumulo praeuaricationis augeri, confugiant per fidem ad iusttiae delectati poenam litterae minantis evadant. Ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitime utatur et tamen iusto lex posita non sit; non enim ex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
atq soluendamn. Quomͦ enĩ bona ẽ lex si quis ea le¬
gitime utaturꝰ. si etiam qd sequit᷑ uerũ ẽ sciens hoc
qd̾ iusto lex nõ ẽ posita. Nam quis legittime utitur
lege nisi uistus : at ei nõ ẽ posita. s iniusto. An ⁊ in¬
uistus ut iustificetuꝵ .i. ut iustus fiat legittime lege
uti debet. qua tanqͣm pedagego ꝑducatur ad gr̃am.
ꝑ qm solam qd̾ lex iubet possit implere. ꝑ ip̃am qͥp¬
pe iuistificatur ⁊ gratis .i. nullis suoꝵ oꝑm p̃cedentib
ideo datur. nõ quia oꝑabona fetimus. sed ut ea fa¬
cere ualeamus .i. nõ quia legem impleuimꝰ. s ut legẽ
implere possimus. Ille enĩ dixit. Nonueni legẽ solnete
sed implere de quo dcm̃ est. uidimus głiam eius głiã
tanqͣm unigeniti a patre plenũ gr̃a et ueritate. Hec
ẽ głia de qua dc̃m ẽ. Om̃s enĩ peccaueruint ⁊ egent
głia dei. Et hec ẽ gr̃a de qua continuo dicit. Iustificati
gratis ꝑ grãm ip̃ius. Inuistus ergo legiitue lege u¬

Expanded text:
est lex, si quis ea legitime utatur, si etiam quod sequitur uerum est: sciens hoc, quia iusto lex non est posita? nam quis legitime utitur lege nisi iustus? at ei non est posita, sed iniusto. an et iniustus, ut iustificetur, id est ut iustus fiat, legitime lege uti debet, qua tamquam paedagogo perducatur ad gratiam, per quam solam quod lex iubet possit implere? per ipsam quippe iustificatur gratis, id est nullis suorum operum praecedentibus quidem ideo datur, non quia bona opera fecimus, sed ut ea facere ualeamus, id est non quia legem impleuimus, sed ut legem implere possimus. ille enim dixit: non ueni legem soluere, sed implere, de quo dictum est: uidimus gloriam eius, gloriam tamquam unigeniti a patre, plenum gratia et ueritate. haec est gloria, de qua dictum est: omnes enim peccauerunt et egent gloria dei, et haec est gratia, de qua continuo dicit: iustificati gratis per gratiam ipsius. iniustus ergo legitime lege u
Abbreviated transcription (Latin):
sione hoc ẽ ex dei beneficio ip̃as lex impleti. sñ qua
ꝓmissione p̾uaricatores facit. uł usq ad effc̃m ma¬
li oꝑis. siettam repagula timoris concup̃ie flãma
transcendent. uł certe insua uoluntate. si tuor
pene suauitatem libidinis uicerit. Qd̾ enĩait.
Concdusit scriptura sũb pcc̃o. ut ꝓmissio shũ xp̃i oĩa
ex fide daretur credentib. Ip̃uts conlusi onis uti¬
litas dc̃a ẽ. Nam cõclusit ad quos usus nsi quẽ¬
admodum alibi dicit. Prius aũ qm uenires fi¬
des sub lege custodiebamut. contlusi meã fidem
que post ea reuelata ẽ. Lexergo data ẽ ut gr̃i q̃ peret᷑
gr̃a data ẽ utlex impleretur. Neq enĩ sito uitio
nõ implebatur lex. s iutio prudentiecarnts. Qd̾
uitiũ ꝑ legem demonstrandũ. ꝑ gr̃am sanandũ
fuit. Quod enĩ impossibile erat legis inquo ĩ fir¬

Expanded text:
eficio, ipsa lex inpletur, sine qua promissione praeuaricatores facit uel usque ad cffectum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae flamma transcenderit, uel certe in sola uoluntate, si timor poenae suauitatem libidinis uicerit. quod enim ait: conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam \'conclusit\' ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit: prius autem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lex ergo data est, ut gratia quaereretur, gratia data est, ut lex inpleretur. neque enim suo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit; quod enim inpossibile crat legis, in quo infir
Abbreviated transcription (Latin):
talib fortasse iam ostendimus. Uerumptũ q̃m
res mnagna ẽ. nõ congruent᷑ in ea manifestanda
plurib etiam atq ⁊̃ testimoniis ĩmoramur.
ipãm enĩ dicit legem exqua nemo uistificatur
qm̃ dicit subentrasse ut hñdaret delictũ. qͣmͣ ne
quisqmͣ ob hoc imꝑitus argũet ⁊ sacrilegus accu

Expanded text:
talibus fortasse iam ostendimus; uerum tamen, quoniam talibus fortasse iam ostendimus; uerum tamen, quoniam res magna est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis inmoramur. ipsam enim dicit legem, ex qua nemo iustificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus ar
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a uoluntas nr̃a sine qua oꝑari bonũ ñ possum
adiuuetur tengatur imꝑtito spu gr̃e. site quo
adiutorio doctrina slla lut̾a ẽ eccidens. qr reos
potius p̃uaricationis tenet qm̃ ustificat impios.
tiam sicut illis ꝑ creaturã cognatorib crratpre
ip̃a cegnitio nicħ ꝓfuit ad salutem. qr cpmioscẽ¬
tes dm̃ nõ sicut d̾m głificauerũt. aut gnasegeĩt
dicentes se eẽ sapientes. ita eos qui ꝑ logem dei
cognoscrit q̃madinodũ sit hominĩ uiuendũ
nõ nistificat ipa cognitio qr suã iusticiã uolentes
conftituere iusticie dei nõ sunt sisbrecti. Lex eno
fidei ꝓ quã excluditar quo inter se diterant ore
p̃tium est considerare si tam̃ ualemus aduerere
atꝙ discernere. Eito enĩ quisq dixerit legẽ oꝑm̃
iam disciplina nõ seruat. sed qͣntum fallat ista
discretio iam diu quidem ut molimͣ ostendere.
et a cutis ad dinoscendum tibi qr potissimũ. ac

Expanded text:
ipsa uoluntas nostra, sine qua operari bonum non possumus, ipsa uoluntas nostra, sine qua operari bonum non possumus, adiuuetur et erigatur inpertito spiritu gratiae, sine quo adiutorio doctrina illa littera est occidens, quia reos potius praeuaricationis tenet quam iustificat impios. nam sicut illis per creaturam cognitoribus creatoris ea ipsa cognitio nihil profuit ad salutem, quia cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt dicentes se esse sapientes, ita eos, qui per legem dei cognoscunt quemadmodum sit homini uiuendum, non iustificat ipsa cognitio, quia suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecfidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere et acutis ad dinoseendum tibique potissimum ac