comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apls quod docebat. quanda
cebat: si quis autem suis et marm.
domesticis non ꝓuidet: fidem nera.
et est infideli det̾ĩor. Quid aũ tan
cuiq domesticũ. quam parentes fũ
aut parentib filii: huius itaq sals¬
rimi p̃cepti. ipse magister scõꝵ deseo¬
so constituebat exemplum. quando
non ut famule ds̃ quam creauerat.
et regebat: s ut matri homo de qua
creatus fuerat. et quam relinqueat
alterum ꝓ se quodãmodo p̃uident¬
filium. Nam cur hoc fecerit. qua at
indicat. Ait enim euangelista str
illa hora accepit eam discipulus i
sua: de se ipso dicens. Sic quippe co¬
memorare se solet: quod eum ailige¬
bat iħc. Qui utiq omnes. s ipsm p̾
ceteris et familiariꝰ diligebat. itaut
in conuiuio suꝑ pectus suum aiscũ¬
bere faceret. Credo ut istius euangli
qđ ꝑ eum fuerat p̃dicaturus. diumã
excellentiã hoc mͦ altiꝰ comendaret. S in
que sua ioħs matrem dnĩ accepit:

Expanded text:
Paulus apostolus quod docebat, quando Paulus apostolus quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret ; credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit?
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier ecce filius tuus. Demde dicit
discipulo. Ecce mater tua: Et ex illa
hora. accepit eam discipulus in sua:
hec nimirum ẽ illa hora: de qua iħc.
aquam conuersurus in uinũ dixerat
matri. Quid michi et tibi ẽ mulier
Non dum uenit hora mea. hanc utiq
horam p̃dixerat. que tunc non dum
uenerat. in qua deberet agnoscere mo¬
riturus: de qua fuerat mortalit̾ natꝰ.
Tunc ergo diuina facturus: non diuini¬
tatis s infirmitatis matrem uelut in¬
cognitam repellebat. Nunc aũ huma¬
na iam paciens. ex qua fuerat factus
homo. affectu cõmendabat humano.
Tunc enim qui mariam creauerat inno¬
tescebat uirtute: nunc uero qđ maria
peꝑerat. pendebat in cruce. Moralis
gͥ insinuat᷑ locus: facit qđ faciendũ
ammonet. et exemplo suo nos instru-¬
it p̃ceptor bonus. ut a filiis piis impen-¬
datur cura parentib tamquã lignũ
illud ubi erant fixa membra morien¬
tis. etiã cathedra fuerit magistri do¬
centiz: Ex hac doctrina sana. didicerat

Expanded text:
Mulier, ecce filius tuus: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat
Abbreviated transcription (Latin):
orum: uenit iħc et stetit in medio et dix̃eis
Pax uobis. Et cum hoc clixisset. ostendit
eis manus et latus. slaui enim manus fi¬
xerant. lancea latus aꝑuerat: ubi ad du-¬
bitantium corda sananda. uulnerum
sunt seruata uestigia. Moli autem corꝑis.
ubi diuinitas erat: ostia clausa non obsti¬
terunt. Ille quippe non eis aꝑtis intrare
potuit: quonascente uirginitas matris muo¬
lata ꝑmansit bauisi sunt gͦ discipuli: uiso
dno. dixit gͦeis iterum. Pax uob̃. Iteratio:
confirmatio ẽ. Ipse quippe dat ꝑꝓpħam ꝓ
filium nouimus: s hic uerba mediatoris ag¬
noscim̃: Medium quippe se ostendit dig̃t
Nle me et ego uos hoc cum dixisset: insufi aũ
pdicit eis : Accipite spm̃ scm̃ Insufflando sig

Expanded text:
 et stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse quippe dat per prophFilium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflan
Abbreviated transcription (Latin):
die quando hoc de piscib fecit. Post quot
aũ dies id fecĩt: dictum non ẽ. llam ipsopͥmo
die nõ semel uisus ẽ. sic̃ euangłistar̾ omniũ testi¬
monia collata demonstrãt: s sic̃ dictũ est. se¬
cundũ dies numerande sut manifestatiões
eiut ista sit tercia. Prima qͥppe habenda ẽ ca¬
demq una. ꝓpt̃unũ diem. qͦciensc̃q se et
qͥbuscũq die illo quo resurrexit ostendit.
scdã pꝰ diesocto. et hec tercia: et deinde quo¬
ties uoluit. usq ad diẽ qͣdragesimũ. quo
ascendit in cęlũ ꝗͣuis non scripta sint omĩa.
sum gͦ prandissent: dix̃ symoni petro. Sy¬
mon iohis diligis me plꝰ hiss dicit ei. ꝙ̃ dnẽ¬

Expanded text:
die quando hoc de piscibus fecit. Post quot die quando hoc de piscibus fecit. Post quot autem dies id fecerit, dictum non est. Nam ipso primo die non semel visus est, sicut evangelistarum omnium testimonia collata demonstrant, sed, sicut dictum est, numerandae sunt manifestationes ejus, ut ista sit tertia. Prima quippe habenda est eademque una, propter unum diem quotiescunque se, et quibuscunque et die illo quo resurrexit, ostendit; secunda post dies octo; et haec tertia; et deinde quoties voluit, usque ad diem quadragesimum, quo ascendit in coelum, quamvis non scripta sint omnia. Cum ergo prandisset, dicit Simoni Petro: Simon Joannis, diligis me plus his? etc. Hun
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ẽ et panis. qui de celo descendit. huic cõ¬
corpatur eccłia. ad participandã beatitudi¬
uem sempit̾nã ꝓpt̃ qđ dictum ẽ. afferte de
pscib quosapp̾hendistis nuc. ut om̃s qui
hanc spem gerimꝰ. ꝑ illum septenariũ nume¬
rum discipłoꝵ. ꝑ quem pot̾ hoc loco nr̃a uni¬
uersitas intelligi figurata. tanto sacram̃to
nos cõmunicare nossemus: et eidem beatitu¬
dlinisociari. hoc dnĩprandiũ est cum disci¬
pulis suisad qͦs ioħs euangeliũ suũ cum ha¬
beret de xpõ. alia multa que diceret. et mag¬
na ut existimo. ex rerũ magnarũ condem¬
platione concludit. hic enĩ eccłia. quał in
phoc prandiũ demõstrat᷑. hoc iã t̾cio inqͥt mani¬
fistatus ẽ iħc discipłis suis: cum resurrexis¬
set amortuis. Quod nõ ad ipsas de mõstratio¬
nes . s ad dies referre debemꝰ.: id ẽ pͥmo die
cum resurrerit. et pꝰ dies occo quando
discipulus thomas uidit et credidit: et ho¬

Expanded text:
Ipse est et panis qui de coelo descendit . Huic inIpse est et panis qui de coelo descendit . Huic incorporatur Ecclesia ad participandam beatitudinem sempiternam. Propter quod dictum est, Afferte de piscibus quos apprehendistis nunc; ut omnes qui hanc spem gerimus, per illum septenarium numerum discipulorum, per quem potest hoc loco nostra universitas intelligi figurata, tanto Sacramento nos communicare nossemus, et eidem beatitudini sociari. Hoc Domini prandium est cum discipulis suis, ad quod Joannes Evangelium suum, cum haberet de Christo alia multa quae diceret, magna, ut existimo, et rerum magnarum contemplatione concludit. Hic enim Ecclesia qualis in per hoc prandium. Hoc jam tertio, inquit, manifestatus est Jesus discipulis suis cum resurrexisset a mortuis. Quod non ad ipsas demonstrationes, sed ad dies referre debemus, id est, primo die cum resurrexit, et post dies octo quando discipulus Thomas vidit et credidit, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
positas. et piscem suꝑpositũ.: et panẽ lbi
non mest intelligendum etiam panem suꝑ
positum fuisse prunis: s tantũ subaudien¬
dum uiderunt: Quod uerbum sirepeta¬
mus coloco ubi subaudiendũ est. ita totũ
dicipot̃. Hiderunt prunas positas. et pis¬
cem suppositũ: et panem uiderunt. Uel
ita potius. uiderunt prunas positas. et pis¬
cem suꝑpositũ uiderunt et panemauben¬
te etiã dnõ attulerunt et de piscib quos
ipsiceꝑant: quod eos fecisse quãuis anar¬
rante uon eẽt exp̃ssum: tamen dnm̃ iussis¬
se non tacitũ est. Ait enĩ. Afferte de piscib
quos prendidistis nunc. Et utiq iubente
illo eos non fecisse quis credat: Hinic ergo
fecit prandiũ dñs illis septẽ discipłis su¬
is. de pisce scilicet quẽ prunis suꝑpositũ.
uiderant. huic adiungens ex illis quos
cepant: et de pane quẽ nichilominꝰ eos
uidisse narratũ est. Piscis assus: xpc̃ est pasẜ.

Expanded text:
positas, et piscem superpositum, et panem. Ubi positas, et piscem superpositum, et panem. Ubi non est intelligendum etiam superpositum panem fuisse prunis, sed tantum subaudiendum, Viderunt. Quod verbum si repetamus eo loco ubi subaudiendum est, ita totum dici potest: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum, et panem viderunt. Vel ita potius: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum, viderunt et panem. Jubente etiam Domino attulerunt et de piscibus quos ipsi ceperant; quod eos fecisse quamvis a narrante non esset expressum, tamen Dominum jussisse non tacitum est. Ait enim: Afferte de piscibus quos apprehendistis nunc . Et utique jubente illo eos non fecisse quis credat? Hinc ergo fecit prandium Dominus illis septem discipulis suis, de pisce scilicet quem prunis superpositum viderant, huic adjungens ex illis quos ceperant, et de pane quem nihilominus eos vidisse narratum est. Piscis assus, Christus est passus.
Abbreviated transcription (Latin):
de que sequuntur considerãda sunt. et qͣtũ
adiuuat dnõ. sicut res postulare uiden
disserenda. ꝑacta quippe illa piscatione
dicit eis iħ̾c. Uenite prandete. st nenloai¬
debat discũbentiũ interrogare eum tuqs
es scientes quia dns est: Siergo sciebuir
quid opus erat ut int̾rogarent: Siaũnon
opuserat. quare dictum ẽ non audeban.
qͣsi opus eẽt: s timore aliquo non auderẽte
Sensus ergohic ẽ. Tanta erat euidentia ui¬
tatis. qua iħc illis discipłis apparebat. ut
eorum non solũ negare.s ne dubitare qͥd
ullus auderet: qm̃ si quisquã dubitart
ĩnterrogare ũtiq dubitaret. Sicergodie¬
tum ẽ. nemo audebat int̾rogare tũquises:
acsi diceretur. nemo audebat dubitare.
quod ipse eẽt Et uenit iħc et accepit panẽ
et dat eisẽt piscem similit. ẜece diccũest ꝙ
quid prancdit deqͦ prandio aliquid suaue
ac salubre dicemus et nos: si pascat et nos.
Suꝑius narratũ est. quod isti discipuli qͣn¬
do descendert̃ in terram. uidert̃ prunas

Expanded text:
de quae sequuntur consideranda sunt, et quantum adjuvat Dominus, sicut res postulare videbitur, disserenda. Peracta quippe illa piscatione, Dicit eis Jesus: Venite, prandete. Et nemo audebat discumbentium interrogare eum, Tu quis es? sciequid opus erat, ut interrogarent? Si autem non opus erat, quare dictum est Non audebant, quasi opus esset, sed timore aliquo non auderent? Sensus ergo hic est: Tanta erat evidentia veritatis qua Jesus illis discipulis apparebat, ut eorum non solum negare, sed ne dubitare quidem nullus auderet, quoniam si quisquam dubitaret, utique interrogare deberet. Sic ergo dictum est: Nemo audebat interrogare. Tu quis es? ac si dicequod ipse esset. 2. Et venit Jesus, et accipit panem, et dat eis, et piscem similiter. Ecce dictum est etiam quid pranderent: de quo prandio aliquid suave ac salubre dicemus et nos, si pascat et nos. Superius narratum est quod isti discipuli, quando descenderunt in terram, viderunt prunas
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. A temet ipso hoc dicis an alii tibi
dixerunt de me: Sciebat utiq do¬
minus et quod ipse interrogauit. e
quod ille responsurus fuit: s tam̃
dici uoluit non ut ipse sciret. s ut
conscriberet᷑ quod nos uoluit ut
sciremus. Respondit pilatꝰ. Nũqͥd
ego iudc̃us sum: Bens tua et pontifi¬
ꝗ uladiderunt te michi. Qud
cessi Tespondit ihe. flegnum meũ

Expanded text:
Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? » Sciebat utique Dominus et quod ipse interrogavit, et quod ille responsurus fuit; sed tamen dici voluit, non ut ipse sciret, sed ut scriberetur quod nos voluit ut sciremus. « Respondit Pilatus: Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quid fecisti? Respond
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent gentib tradituri hoc ẽ pa
Nam pilatus romanus erat. cum
iudea romani presidem miscian
quod iħc futurum eẽ p̃dixerat ida
pilatus qui romanus iuderert cmn
uellet eum reddere iudeis. it se am
legem suam iudicarent eum noluot
eum acciꝑe. dicentes. nob non lioetuet¬
terficere quemquã: Ac sic impletus
ẽ sermo ihu quem de sua mose ns¬
xit. ut cum a iudeis traditum ma¬
ficerent gentes minore scelere quan
iudei. qui se isto modo ab eius mersee¬
tione uelut alienos facere uolueriũ.
nõ ut eorum innocentia. s ut demen¬
tia monstraretur:  Tacmer
quod ait. erat autem barab¬
bas latroa¬
ponderit. isto sermone
considerandum atq tͣ¬
tandum est. Cum enim dictum eẽi
iudeis. accipite eum uos. et scđm le-¬
gem ur̃am iudicate eum: atq illi res-¬
pondissent nobis non licet interficẽ
quemquam. introiit iter̃ in p̃toriũ
pilatus. et uocauit iħm et dixitei
Tu es rex iudeorum: Et respondit

Expanded text:
fuissent Gentibus tradituri, hoc est Romanis. fuissent Gentibus tradituri, hoc est Romanis. Nam Pilatus Romanus erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. quod Jesus futurum esse praedixerat, ideo Pilatus, qui Romanus Judex erat, cum vellet eum reddere Judaeis, ut secundum suam legem judicarent eum, noluerunt eum accipere, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam. Ac sic impletus est sermo Jesu, quem de sua morte praedixit, ut eum a Judaeis traditum interficerent gentes, minore scelere quam Judaei, qui se isto modo, ab ejus interfectione velut alienos facere voluerunt, non ut eorum innocentia, sed dementia mond, Erat autem Barabbas latroponderit, isto sermone considerandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Judaeis, « Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum » atque illi respondissent, « Nobis non licet occidere quemquam; introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judaeorum? Et respondit
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo quomodo id possit conse¬
quenter intelligi: cum hoc ad pilati uer¬
ba responderĩt quib eis dixerat acci¬
pite eum uos. et scđm legem ur̃am u¬
dicate eum. Numquid ergo non eum
poterant acciꝑe. et ipsi eum crucifige¬
re. si ꝑtale genus supplicii. interfectio¬
nem cuiusꝙͣ uitare cupiebant: quis aũ
non uideat quam sit absurdum eis li¬
cere quemquam crucifigere. quibus
nonlicet quemquã interficere: Quid
quod ipse dñs eandem mortem suam¬
etia idẽ mortem crucis. etiam interfec¬
tionem uocat: Sicut legimus apud
marcum ubi ait. ecce ascendimus ihe¬
rusolimãmã et filius hominis tradet̾
pͥncipib sacerdotum et scribis. et con¬
dempnabunt eum morte et tradent eũ
gentib et illudent ei. et conspuent eũ.
et flagellabunt eum. et interficient eum.
et diẽ tercia resurget. Nimirum ergo
ita significauit dominus. qua eẽt mor¬
te mõriturus: non quod hic mortem
crucis uellet intelligi. s quod eũ iudei

Expanded text:
non video quomodo id possit consenon video quomodo id possit consequenter intelligi, cum hoc ad Pilati verba responderint, quibus eis dixerat, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum. Numquid ergo eum non poterant accipere, et ipsi eum crucifigere, si par tale genus supplicii interfectionem cujusquam vitare cupiebant? Quis autem non videat quam sit absurdum eis licere quemquam crucifigere, quibus non licet quemquam interficere? Quid quod ipse Dominus eamdem mortem suam, id est mortem crucis, etiam interfectionem vocat, sicut legimus apud Marcum, ubi ait: « Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum et Scribis, et damnabunt eum morte, et tradent eum Gentibus; et illudent ei, et conspuent eum, et flagellabunt eum, et interficient eum, et tertia die resurget » ? Nimirum ergo ista dicendo significavit Dominus qua esset morte moriturus: non quod hic mortem crucis vellet intelligi, sed quod eum Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ẽ quod ad cõp̃hendendum iħm
cum sacerdotii non uenissent principes
s misissent. lucas tamen euangelista.
in eodem sue narrationis locõ. dixit:
dixit aũ inquit iħc ad eos qui uenerant
ad se principes sacerdotum et magis¬
tratus templi et seniores. Quasi ad
latronem existis: ꝙ cetera. Sicut ergo pͥn¬
cipes sacerdotum non ꝑse ipsos sed p̾
cos quos miserunt ad conphendendũ
xp̃m. qͥui aliiͣ quam ipsi in sue iussio¬
nis potestate uenerunt: Sic omnes
qui crucifigendum xp̃m. impiis uo¬
cib clamauerunt. non quidem ꝑ se ip¬
sos ipsum. s tamen ipsi pillum. qui
corum clamore. ad hoc nefas impulsꝰ
ẽ occiderunt. Quod uero ioħs euange¬
lista subiungit. ut sermo iħu implẽ¬
retur quem dixit significans qua mor¬
te eẽt moriturus. si mortem crucis hic
uelimus acciꝑe. tanꝗͣ. ideo dixerint
iudei. nob non licet interficere quẽqͣ.
quia int̾ficialiud est. aliud crucifigi:

Expanded text:
Hinc est quod ad comprehendendum Jesum, Hinc est quod ad comprehendendum Jesum, cum sacerdotum non venissent principes, sed misissent, Lucas tamen evangelista in eodem suae narrationis loco: Dixit autem, inquit, Jesus ad eos qui venerant ad se, principes sacerdotum, et magistratus templi, et seniores: Quasi ad latronem existis , et caetera. Sicut ergo principes sacerdotum non per seipsos, sed per eos quos miserant ad comprehendendum Jesum, quid aliud quam ipsi in suae jussionis potestate venerunt? sic omnes qui crucifigendum Christum impiis vocibus clamaverunt, non quidem per seipsos eum, sed tamen ipsi per illum qui eorum clamore ad hoc nefas impulsus est, occiderunt. 5. Quod vero Joannes evangelista subjungit, Ut sermo Jesu impleretur quem dixit, significans qua morte esset moriturus: si mortem crucis hic velimus accipere, tanquam ideo dixerint Judaei, Nobis non licet interficere quemquam, quia interfici aliud est, aliud crucifigi;
Abbreviated transcription (Latin):
tionem quem celebrare iam ceꝑant: ppt̃
quem de ingressu etiam p̃torii conta¬
minari metuebant. Ita ne obduruistis
falsi israheliste ita ne omnem sensũ¬
ur̃m nimia malicia ꝑdidistis. ut ideo
uos a sanguine innocentis inpollu¬
dos eẽ credatis. quia eum fundendũ
alteri tradidistis: Numquid et pilatꝰ.
illum qui potestati eius a uob̃ ingerit᷑
occidendus: suis est manib occisurus :¬
Si non eum uultif occidi uoluistis. si ñ
in sidiati estis. si non uobis eum traden¬
dum pecunia comꝑastis. si non cõp̃hen¬
distis. uinxistis adduxitis. audistis
interfectum eẽ iactate. Si autem il¬
lis omnib ur̃ĩs p̃cedentib factisꝙ̃ crucifige
crucifige clamastis: audite quod cont̃
uos etiam ꝓpħa clamat. Filii hominũ
dentes eorum arma et sagite: et lin¬
gua eorum machera acutã: Ecce quib
armis. quib sagittis. qua machera ius¬
tum interfecistis. quando uobis inter¬
ficere quemquam non licere dixistis.

Expanded text:
tem, quem celebrare jam coeperant; propter tem, quem celebrare jam coeperant; propter quem de ingressu etiam praetorii contaminari metuebant. Itane obduruistis, falsi Israelitae? itane omnem sensum nimia malitia perdidistis, ut ideo vos a sanguine innocentis impollutos esse credatis, quia eum fundendum alteri tradidistis? Numquid et Pilatus illum, qui potestati ejus a vobis ingeritur occidendus, suis est manibSi non eum voluistis occidi, si non insidiati estis, si non vobis tradendum pecunia comparastis, si non comprehendistis, vinxistis, adduxistis, odistis,interfectum jactate. Si autem illis omnibus vestris praecedentibus factis, etiam Crucifige, Crucifige, clamastis, audite quod contra vos etiam Propheta clamat, Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Ecce quibus armis, quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis, quando vobis interficere quemquam non licere dixistis.
Abbreviated transcription (Latin):
liberati. languidi sanati. leꝑsi mun-¬
dati. surdi audientes. mutiloquen-¬
tes. ceci uidentes. mortui resurgen-¬
tes. et qđ omnia suꝑat. stulti sapien¬
tes: utrum sit malefactor iħc. S ista
dicebant: de quib. iam ꝑ ꝓphãiã ipse
Elixerat. Retribuebant michi mala:
ꝓbonis. dixit gͦ eis pilatꝰ. Accipite eũ
uos: et scd̾m legem urãm iudicate eũ
dixerunt ergo eĩ uidei. Nobis non licet
interficere q̃uemiquam. Quid est qđ
loquitur insana crudelitas: An non
interficiebant. quem interficiendum
offerebant: An forte crux non interfi¬
ait: Sic desipiunt: qui non sectant᷑ s
insectantur sapientiam. Quid ẽ autem.
nobis non licet interficere quemquam:
Si malefactor ẽ cur non licet: Nonne
lex eis p̃cepit. ne malefactorib p̃sertĩ
qualem istum putabant. adeo suo se-¬
ductorib parcant: c intelligendũ
ẽ eos dixisse non sibi licere interficere
quenquam. ꝓpter festi diei sanctitatẽ.¬

Expanded text:
liberati, languidi sanati, leprosi munliberati, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, et quod omnia superat, stulti sapientes, utrum sit malefactor Jesus; sed ista dicebant de quibus prophetia jam ipse dixerat: Retribuebant mihi mala pro bonis . Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. Dixerunt ergo ei Judaei: Nobis non licet interficere quemquam. Quid est quod loquitur insana crudelitas? An non interficiebant, quem interficiendum offerebant? An forte crux non interficit? Sic desipiunt, qui non sectantur. sed insectantur sapientiam. Quid est autem, Nobis non licet interficere quemquam? Si malefactor est, cur non licet? Nonne Lex eis praecepit, ne malefactoribus, praesertim qualem istum putabant a suo Deo seductoribus parcant ? Sed intelligendum est eos dixisse non sibi licere interficere quemquam, propter diei festi sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
mane. Et ipsi idẽ qui ducebant iħm
non introierunt in p̃torium. hocc̃
neam partem domis quam platies
peebat. Sipsa erat domus cayphe:
ne dutem non introierint in p̃torium
eraorens causam: ut non contamina¬
cenr inquit s manducarent pasca.
Sregeñim agere ceꝑant azimorum:
duib dieb: contaminatio illis. erat in alien¬
raturalieno. et non contaminarent᷑
scedere ꝓprioꝰ Mlienegene iudicis p̃to¬
ro contaminaritimẽbant. et fris in¬
nocentis sanguine non timebant. Ut
hoc solum interim dicam ubi rea ma¬
loium conscientia tenebatur: Nã qđ &
dominus erat qui eorum impietate de¬
ducebatur ad mortem. et uite dator
oecidebatur. non eorum conscientie
Signorantie deputetur. Exiit ergo ad¬
us pilatus foras: et dixit. Quam accu-¬
sationem affertis aduersus hominem
hunce Responderunt et dixerunt ei.
smon eẽt hic malefactor: non tibi tra-¬
didissemus eum. Interrogentur. ad que
respondeant ab inmundis spiritib

Expanded text:
mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: non introierunt in praetorium, hoc est in eam partem domus quam Pilatus tenebat, scur autem non introierint in praetorium exponens causam: Ut non contaminarentur, inquit, sed manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant Azymorum, quibus diebus contaminatio illis, erat in alienrentur alieno, et non contaminarentur scelere proprio. Alienigenae judicis praetorio contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine non timebant; ut hoc solum interim dicam, ubi rea malorum conscientia tenebatur. Nam quod etiam Dominus erat, qui eorum impietate ducebatur ad mortem, et vitae dator occidebatur, non eorum conscientiae, sed ignorantiae deputetur. Exiit ergo Pilatus ad eos foras, et dixit: Quam accusationem affertis adversus hominem hunc? Responderunt et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus
Abbreviated transcription (Latin):
ue cum dnõ uel de domino
pilatum p̃sidem gesti sit:
quantũ i oħs euangeisti
indicat: deinde uideamus. Nebn
enim ad locum narrationis sue ubi
eam reliquerat: ut explicaret petri
negationem. Iam quippe dixerat et
misit eum annas ligatum ad cayphan
pontificem. Atq inde regressus ubidi¬
miserat petrum calefacientem sead
ignem in atrio. postea quam totam
eius negationẽ que ter facta ẽ termi¬
nauit: adducunt ergo iħm inquit ad
cayphan in p̃torium. Ad cayphan qͥp¬
pe abanna collega et socero eius drxx-¬
rat missum. s si ad cayphan cur i
p̃torium: Quod nichil aliud uult m¬
telligi: quam ubi p̃ses pilatus habi¬
tabat. Aut gͥ aliqua urgente causa
de domo anne. quo ad audiendum
ambo conuenerant. cayphas ꝑrexe¬
rat ad p̃torium p̃sidis: et sorero suo
iħm reliquerat audiendum aut in
domom cayphe p̃torium pilatus ac¬
ceꝑat. et tanta domus erat. ut seor¬
sum habitantem dominum sirum
seorsum iuidicem ferret. Erat autem

Expanded text:
e cum Domino vel de Domino Pilatum praesidem gesta sint, quantum Joannes evangelista indicat, deinde videamus. Redit enim ad locum narrationis suae ubi eam reliquerat, ut explicaret Petri negationem. Jam quippe dixerat, Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem : atque inde regressus ubi dimiserat Petrum calefacientem se ad ignem in atrio, posteaquam totam ejus negationem, quae ter facta est, terminavit, Adducunt ergo Jesum, inquit, ad Caipham in praetorium. Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat. Aut igitur aliqua urgente causa de domo Annae, quo ad audiendum Jesum ambo convenerant, Caiphas perrexerat ad praetorium praesidis, et socero suo Jesum reliquerat audiendum: aut in domo Caiphae praetorium Pilatus acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem dominum suum, seorsum judicem ferret. 2. Erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
ost narrationẽ rei geste in
qua thomas discipulus
oblatis sͥ tangendis in xp̃i
carne uulneru locis. uidit
qđcrede nolebat et credi¬
dit: interponit hec ioħs euangelista. et
dicit: Multa quid et alia signa fecit
iħc in conspectu discipłorũ suorũ: que

Expanded text:
ost narrationem rei gestae, in qua Thomas discipulus oblatis sibi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista Joannes, et dicit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uocis humanc: usitatissime dicimus
linguas. Scripturam uero arundinem
dici. quo minus ẽ usitatum: eo magis
est mystice figuratum. Faciebat istã ppłs
impius: patiebat᷑ ista misericors xp̃c.
Qui faciebat. quid faceret nesciebat. qͥ
patiebat᷑ autem nõ solum quid. fieret.
et cur fieret sciebat. uerum etiã de ma¬
le facientib bene ipse faciebat sum gͦ acce¬
pisset iħc acetum: dixit consũmatum ẽ.
Quid nisi quod ꝓpħia tanto ante p̃dixerate
Deinde quia nichil remanserat. quod
antequam moreretur fieri adhuc opor-¬
deret. tamquã ille qui potestatem ha¬
bebat ponendi animam suam et iter̃
sumendi eam. ꝑactis omnib que ut ꝑa¬
gerentur expectabat: inclinato capi¬
te tradidit spm̃. Quis ita dormit quan¬
do uoluerit. sicut iħc mortuus ẽ qͣn¬
do uoluit: Quis ita uestem ponit qͣnͣ¬
do uoluerit. sicut secarne exuit. quan¬
do uoluit: Quis ita cum uoluerit abiitꝰ
quomͦ cum uoluit obiit: Quanta spe-¬

Expanded text:
vocis humanae usitatissime dicimus vocis humanae usitatissime dicimus linguas; Scripturarum vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat quid facere nesciebat. Qui patiebatur autem, non solum quid fieret, et cur fieret, sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit, Consummatum est . Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta spe
Abbreviated transcription (Latin):
bulis fraudulentũ Usopũaũ eui cir¬
cumposuerunt spongiam aceto plenã
qm̃ herba ẽ humilis et pectus purgat.
ipsius xp̃i humilitatẽ congruent acci¬
pimus: quam circumdederunt. et se
circ̃uenisse putauerunt. Unde ẽ illud
in psalmo. A. sꝑgesme ysopo: et mun¬
dabor. Xp̃i namq humilitate mun
damur. quia nisi humiliasset semetipsũ
factus obedens usq ad mortẽ crucis
non utiq sanguis enus in peccatorum
remissionem. hoc ẽ in nr̃am mundatio¬
nem. fuisset effusus. Nec moueat qͦmͦ
spongiam ori eius potuerint ad moue¬
re: qui in cruce fuerat exaltatꝰ a terra.
Sic̃ enim apud alios euangelistas le¬
gitur. qđ hic p̃termisit. in arundine
est factum: ut in spongia talis potus
ad crucis sublimia leuaret᷑: Parundi
dicitur uel greca uel latina. uł alia q̃¬
libet. sonũ significans qui lingua ꝓmit᷑.
sic arundo dici potest littera que arun¬
dine scribitur.S sonos significantes

Expanded text:
bulis fraudulentum. Hyssopum autem cui cirbulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde est illud in psalmo, Asperges me hyssopo, et mundabor . Christi namque humilitdamur, quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. Nec moveat quomodo spongiam ori ejus potuerint admovere, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur quod hic praetermisit in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arudicitur, vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet, sonus significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis
Abbreviated transcription (Latin):
accepisset iħc acetum: dixit consũ¬
matum est. Et inclinato capite.tradi-¬
dit spm̃. Quis potest que facit. ita dis¬
ponere. quomodo disposuit homo
iste que passus est:S homo mecliator
dei et hominum. homo de quo p̃dic¬
tum legitur. et homo ẽ et quis cognos¬
cet eum: Qm̃ omnes ꝑ quos hec fiebat̃.
nõ agnoscebant hominem deum
homo namq apparẽbat qui deuc
latebat. Patiebatur hec omnia qui
apparebat: et idem ipse disponebat
hec omiã quilatebat. Hidit ergo quia
consũmata sunt omnia que oporte¬
bat ut fierent. antequã acciꝑet ace¬
tum et traderet spm̃. atq ut hoc etiã
consũmaret᷑ quod scriptura p̃dixe¬
rat. et in siti mea potauerunt me aceto.
sitio inquit. tamquã diceret hoc minus
fecistis: date quod estis. Iudei quippe ip¬
si erant acetum. degenerantes a uino pa¬
triarcharum et ꝓpħarum. et tamquam
de pleno uase. de iniquitate huius mũ¬
di impleti. cor habentes. uelut spongiã
cauernosis quodamͦ atq tortuosis lati¬

Expanded text:
accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. » Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste quae passus est? Sed homo mediator Dei et hominum; homo de quo praedictum legitur, Et homo est, et quis agnoscet eum? quoniam homines per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis lati
Abbreviated transcription (Latin):
est spc̃ malus Postremo quid est quod
omnes nouerunt signum xp̃i. nisi crux
xp̃i: Quod signum nisi adhibeat᷑ siue
frontib credentium siue ipsi aque ex
qua regenerantur. siue oleo et crismati¬
quo unguntur. siue sacrificio quo alun¬
tur. nichil eorum rite ꝑficit᷑. Quomͦ
ergo ꝑ id quod mali faciunt. nichil bo¬
ni significatur. quando perucem xp̃i
quam fecerunt mali. in celebratione
sacramentoꝵ eius. bonum nobis omne
signatur: S hec actenus: q̃ aũ sequn¬
tur alias ut deus opitulabitur dis¬
serenda NIDE bI OU

Expanded text:
est spiritus malus. Postremo quid est, quod est spiritus malus. Postremo quid est, quod omnes noverunt, Signum Christi, nisi crux Christi? Quod signum nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur; quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimu
Abbreviated transcription (Latin):
dorsum pedesq figuntur. et signifi¬
cat. ꝑseuerantiam in longitudine tem¬
ꝑis. usq in finem. Alta ẽ in cacumine.
quo transuersum lignum sursum
uersum excsditur. et significat suꝑ¬
num finem quo cunctã oꝑa referũt᷑.
quoniam cuncta que latitudine ac
longitudine bene ac ꝑseueranter fi¬
unt̃. ꝓpter altitudinem diumorum
facienda sunt p̃miorum. ꝓfunda ẽ
in ea parte qua in terra figitur. Ibi
quippe et occulta ẽ nec uideri po¬
test: s cuncta eius apparentia et emi¬
nentia inde consurgunt. sicut bona
nrã de ꝓfunditate grẽ dei que cõ¬
p̃hendi ac diiudicari non potest u¬
niuersa ꝓcedunt. S et sicrux. xpĩ
hoc solum significet quodait apłs.
qui autem ih̃y. xp̃i sunt. carnem
suam crucifixerunt cũ passionib
et concupiscentiis. quam magnum
bonum est: nec tamen facit hoc nisi con¬
cupiscens aduersus carnem spc̃bonus
cum illã crucem xp̃ifecerit inimicus. id

Expanded text:
dorsum pedesque figuntur; et signifidorsum pedesque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est in cacumine, quo transversum lignum sursum versus exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua in terra figitur; ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed etsi crux Christi hoc solum significet quod ait Apostolus, Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsest. qui ꝑtinere inuenit᷑ ad totum.
Iquo toto sic̃ greca indicat lingua. ca¬
tholica uocatur eccłia. In sorte aut̃ qͥd.
nisi dei grã comendata ẽ: Sic quip¬
pe m uno ad omnes ꝑuenit. cum fors¬
sors omnib placuit. quia et dei grã
inunitate ad omnes ꝑuenit. Et cũm
sors mittitur: non ꝑsone cuiuscũq uel
meritis. s occulto dei iudicio ceditur.
llecideo ista non aliquid boni signi¬
ficasse quis dixerit. quia ꝑ malos fac¬
ta suntnee scilicet ꝑ eos qui xp̃m̃ se
quuti s qui sunt ꝑsequuti. Quid eni
de ipsa cruce dicturi sumus que si
militer certe ab inimicis atq impiis.
ꝓp̃o facta et inpacta est: Et tamen
ea recte significari intelligit᷑ quodait
apłs. que sit latitudo et longitudo et
Altitudo et ꝓfundum. Lata ẽ quippe
in transuerso ligno quo extenduntur
pendentis manus. et significat oꝑa
bona in latitudine karitatis. Longa
ẽa transuerso ligno usq ad terram: ubi

Expanded text:
expers qui pertinere invenitur ad totum: expers qui pertinere invenitur ad totum: a quo toto, sicut graeca indicat lingua, catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit: et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto judicio Dei ceditur. 5. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt, non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cere etiam suꝑeminentẽ scientie hari¬
tatem: xpĩ. Itemq alibi. Suꝑ omni
autem hec: karitatem que ẽ uinculis
ꝑfectionis Si ergokaritas et supeni¬
nentiorem habet uiam. et suꝑeminet
scientie. et suꝑ omia p̃cepta est inab
uestis qua significatur. de suꝑ conter¬
tã phibetur Inconsucilis autem. ne.
aliquando dissuaturz et ad unum ꝑ¬
uenit. quia in unum omnes colligit.
Sicut in apłis cum eẽt etiã numerꝰ ipse
duodenarius. id est quadriꝑtitus. in
t̾nos. et omnes eẽnt interrogati: solus
petrus respondit: tues. xp̃c filius dei
uiui: et ei dicitur: tibi dabo claues reg¬
ni celorum. tamquã ligandi et soluen¬
di solus acceꝑit potestatem: cum et
illud unus ꝓ omnib dixerit. et hoc
cum omnib tamquam ꝑsonam ge-¬
rens ipsius unitatis acceꝑit. Ideo unꝰ
pomnib: quia unitas ẽ in omnib Un-¬
de et hic cum dixisset de suꝑ contexta.
addidit ꝑ totum. Quod si referamus
adid quod significat. nemo eius ex

Expanded text:
minentem scientiae charitatem Christi ; itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est quadripartitus in ternos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit, Tu es Christus Filius Dei vivi; et ei dicitur, Tibi dabo claves regni coelorum , tanquam ligandi et solvendi solus acceperit potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit: ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta; addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo ejus est
Abbreviated transcription (Latin):
rucifiro dno p̾ea quam
diuisio uestimentorum
eius etiam missa sorte cõ-¬
pleta ẽ: que deinde nar¬
rat ioħs euangelista uideamus Et mi¬
lites quidem inquit hec fecerunt. Sta¬
bant autem iuxta crucem iħu. mater
eius et soror matris eius maria cleo

Expanded text:
rucifixo Domino, postquam divisio vestimentorum ejus etiam missa sorte completa est, quae deinde narret Joannes evangelista, videamus. Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus M
Abbreviated transcription (Latin):
licet qui quatuor partib constat ter¬
rarumorbe diffusam. et omnibus
eisdem partib equalit̃ id ẽ concor¬
dit̾ distributam. ꝓpter quod alibi
dicit. missurum se angelos suos: ut
colligant electos eius aquatuor uen-¬
tis. q̃ uod quid ẽ nisi a quatuor par-¬
tib mundi. oryente gccidente. aqui¬
lone merydie: Tunica uero illa sor¬
tita: omniũ partium significat uni¬
tatem: que Raritatis uinculo conti¬
netur. De karitate aũ loquuturꝰ apł̃s.
Suꝑeminentiorẽ inquit uiam uob̃

Expanded text:
licet, qui quatuor partibus constat, terlicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus, Supereminente
Abbreviated transcription (Latin):
cum diuiderent᷑: qđ et factum ẽ. Omĩ¬
um quippe uestimentoꝵ eius. diuisio
completa non eet̃. nisi sorte claruisset
quis etiam illam tunicam tolleret:
ut sic contentio diuidentiũ finiret᷑.
uel nulla potius oriretur. Quod en
ait quisquid tolleret: quando quid
hoc ꝗd sorti deputatur. non adins
que diuisa sunt uestimenta refere¬
dum ẽ: Sors enim missa est̃ quis si
tunicam dolleret. De qua qm̃ narran
p̃termisit qualis fuerit. et queadiuss
equalib factis partib sola remanse¬
rit. que ne conscinderetur uenire ii
sortem. ꝓ eapositum ẽ. quod ait. quis
quid tolleret. idẽ quis eam tollem
tamquam si totum ita diceret᷑. iui¬
serut̃ s uestimenta eius. mittents
sortem suꝑ eis quis tunicam que par¬
tib equalib suꝑfuerat tolleret. Que¬
rat forte aliquis. quid significet in
tot partes uestimentoꝵ facta dun¬
sio: et de tunica illa sorticio. Quadri
tam figurauit eius eccłiam. totosci¬

Expanded text:
cum dividerentur: quod et factum est. Omnicum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadriptam figuravit ejus Ecclesiam, toto sci
Abbreviated transcription (Latin):
uestes diuidendo. in quib et illa fuit.
de ipsa sortiti sunt. Tale ẽ quod etiam
ait lucas: diuidentes uestimenta eius.
miserunt sortes. diuidentes enim ue¬
nerunt ad tunicam. de qua facta est
sorticio: ut int̾ eos uniuersa uestimen¬
torum eius diuisio compleret᷑. Quid
aũ. interest utrum dicatur. diuiden¬
tes miserunt sortes. quod ait lucas:
an diuiserunt sortem mittentes. qđ
ait matħs. nisi qđ lucas dicendo sor¬
des pluralem ꝓ singulari numero po¬
suit:: que loquutio i scripturis scĩs
insolita non est: quamuis nonnullico¬
dices sortem repꝑiantur habere nõ
sortes. Marcus itaq solus. aliquam
uidetur intulisse questionem. dicendo
enim mittentes sortem suꝑ eis quis
quid tolleret. tamquã suꝑ omnib
uestimentis non suꝑ sola tunica sors
missa sit. loquutus uideretur: s etiã
hic breuitas. obscuritatem facit. Sic
enim dictum ẽ mittentes sortem suꝑ
eis ac si diceretur. mittentes sortem

Expanded text:
vestes dividendo, in quibus et illa fuit, vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est etiam quod ait Lucas, Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes: dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur, Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas; an, Diviserunt, sortem mittentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numero posuit; quae locutio Scripturis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ut pannos eius inutilit̃ tolle¬
rent: quod ne facerent. ad unum eã
ꝑuenire sorticione maluerunt. huiꝰ
euangeliste narrationi consonat etiã
ꝓpħicum testimonium quod et ipse
continuo subiungens. ut scriptura in¬
quit impleretur dicens: partiti sunt
uestimenta mea sibi. et in uestem meã
miserunt sortem. Nõenĩait sortiti sed
partiti. Nec ait sortiences partiti sunt.
s in ceteris uestimentis sortem omĩno
non nominans. postea dixit et inues¬
tem meam miserunt sortem. ꝓpt̃ il¬
lam reliquam tunicam. De qua re dicã
quod ipse donauerit. cum prius eam
que aboriri potest. tamquam euangeliste
inter se discrepent. calumpniã ꝓpulsa¬
uero: demonstrans. nullius ceterorum
uerba. narrationi ioħis eẽ contraria. Ma
theus enim dicendo. diuiseruuts uesti¬
menta eius. sortem mittendo. ad totã
diuisionem uestimentorum uoluit in¬
telligiꝙ̃ illam tunicam ꝑtinere. de qua
sortem miserunt.: quia utiq omnes

Expanded text:
retur, ut pannos ejus inutiliter tolleretur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens, Ut scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam Evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. 3. Matthaeus enim dicendo, Diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes, ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt; quia utique omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qui in eo crucifigendo presidi pa¬
ruerunt. Manifeste quippeait. osi¬
lites ergo cum crucifixissent eum:
acceꝑunt uestimenta eius. et fecerũt
quatuor partes: unicuiq militi par¬
demi et tunicam. subaudiendum est
acceꝑunt: ut iste sit sensus. Acceꝑunt
uestimenta eius. et fecerunt quatuor
partes. unicuiq militi partem: acce¬
ꝑunt et tunicam. Et sic loquutus est
ut de ceteris uestimentis nullam sor¬
tem ẽẽ missam uideamus. s de tunica
quam simul. cum ceteris acceꝑunt.
s non similit̃ diuiserunt. De hac enĩ
sequitur exponens. Erat aũ tunica
inconsutilis. desuꝑ contexta ꝑ totũ.
Cur ergo de illa sortem miserint nar¬
rans: dixerunt ergo inquit ad inui¬
cem. Non scindamus eam: s sortiam᷑
de illa cuius sit. Apparet itaque tit¬
nica in aliis uestib equales eos habuis¬
se partes. ut sortire necesse non fue¬
rit: In illa uero una. non eos habere
potuisse. singulas partes. nisi scinde¬

Expanded text:
tes qui in eo crucifigendo praesidi pates qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinde