comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manoꝵs ꝑhibentur imitati. cũ ad lunȩ cursũ ad huc
annos computarent. uiitannis cõmunib r̾atione pa.¬
ri confectis. embolismos trium mensium parit̾ int᷑.¬
hcalabant. Si enĩ octies undecim & quartã partẽ uo¬
lueris supputare xc dies. hoc ÷ tres menses efficies.
Uerum etiam nunc sunt qͥsolis. uiii annos totidem
annis lunarib: itemq solis xi. totidẽ putant annis
lunarib dierũ aequalitate cõponi. Ubi dicendũ pri¬
mo qđ absq ulla contradictione si octoni anni utriusq
aliquando longitudine concordant. semꝑ idẽ facere ha¬
bebunt. neq ullũ undenoꝵ annors aequalitas locũ in.¬
ueni&. Si autẽ uł semel xi anni amboꝵ simul incipi.¬
unt simulq terminantur. semꝑ ipsũ facturi sunt. nec
erit aliquando octonoru concordia redire possit an¬
norũ. Deinde numerus ipse pulsandus. uidendũq qd̃
uiii anni solares habent dies exceptis bissextis. ũ dccc¬

Expanded text:
manorum perhibentur imitati, cum ad lunae cursum adhuc manorum perhibentur imitati, cum ad lunae cursum adhuc annos computarent, VIII annis communibus pari ratione confectis, embolismos trium mensium pariter intercalabant. Si enim octies undecim, et quartam partem, volueris supputare, XC dies, hoc est, tres menses efficies. Verum etiam nunc sunt qui solis octo annos totidem annis lunaribus, itemque solis XI totidem putant annis lunaribus dierum aequalitate componi. Ubi primo dicendum, quod absque ulla contradictione est: Si octoni anni utriusque sideris aliquando longitudine concordant, semper idem facere habebunt, neque ullum undenorum annorum aequalitas locum inveniet. Si autem vel semel XI anni amborum simul incipiunt, simulque terminantur, semper ipsum facturi sunt, nec erit quando octonorum concordia redire possit annorum. Deinde numerus ipse pulsandus, videndumque quia octo anni solares habent dies, exceptis bissextis, MMDCCCC
Abbreviated transcription (Latin):
non augusti. seꝑtimam. ui non̾ mart᷑. nasci dixerunt. sol.¬
lertissime quantũ potuere curantes ut cuiꝰcumq aetatis
luna in beł occurriss&. ipsa eiusdẽ mensis luna diceret
esse putanda. Quod tamen non usq quaq ualuerunt
obtinere ꝓpt̾ prefixum paschalis lunȩ cursũ. Cuius
cũ extrema nonnũ ꝗͣ in łel maias incurrant. & scđ̾n
quoq uł ȩtiam. tertiũ post hł diem teneant. Non tam̃
endecadem. id÷ in uiii. & xi distinguitur annos eo qđ
octauo & xͦi anno luna paschalis suppremas suȩ na.¬
tiuitatis tietas subeat. & utrũq eoꝵ in solito embolis.¬
mis more unus cõmunis precedat annus. uł certe quia
antiquis uisum est uiii annos solares totidem lunarib
annis dierum numero aequari. Quod ab eruditiorib:
euo sequente doctorib exꝑtũ est. nͥ annis xi adiectis
nequaꝗ fieri posse. Ad indiciũ utriusq obseruatio.¬
nis ogdoadib est & endecadib tota lunę digesta con-¬
uersio. Nam & greci quondã quos & antiquissimi ro¬

Expanded text:
Nonas Augusti, septimam tertio Nonas Martias, nasci dixerunt, solertissime quantum potuerunt curantes ut cujuscunque aetatis luna in Calendas occurrisset, ipsa ejusdem mensis luna diceretur esse putanda. Quod tamen non usquequaque valuerunt obtinere propter praefixum paschalis lunae cursum, cujus cum extrema nonnunquam in Calendas Maias incurrant, et secundum quoque vel etiam tertium post Calendas diem teneant, non tantum hendecadem, id est, in VIII et in XI, distinguitur annos, eo quod octavo et undecimo anno luna paschalis supremas suae nativitatis metas subeat, et utrumque eorum solito embolismis more unus communis praecedat annus; vel certe quia antiquis visum est VIII annos solares totidem lunaribus annis dierum numero aequari, quod ab eruditioribus aevo sequente doctoribus expertum est, nisi annis XI adjectis, nequaquam fieri posse, ad indicium utriusque observationis ogdoadibus est et hendecadibus tota lunae digesta conversio. Nam et Graeci quondam, quos et antiquissimi Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Inserendꝰ ẽ hic dies anteꝙͣ qͥntꝰ annꝰ incipiat. &ͦ exẽplo ma-¬
nifeste colligit᷑. qđ infine anni bissextilis dies poni debe. cũ
dix̃. anteꝙͣ qͥntꝰ annꝰ incipiat. Deuide scire nos oportae. qͣntũ
ꝙ sic in tribꝰ diebꝰ duo mom̃ta crescunt. In sex diebꝰ. qͣttuor
hoc ẽ dimidia hora. & sic intͥbꝰ m̃sibꝰ. tricenis. hoc ẽ ixe
diebꝰ & imo die & ui horis crescit hora & dimidia. In ui
autẽ m̃sibꝰ tricenis. hoc ẽ in bis nonagenis & duobꝰ diebꝰ
&.xͦii horis xrescunt .iii. horȩ. Similit̾ & in aliis sex m̃sibꝰ tͥcemnis
qͣsi fuissent tot triceni. &e duobꝰ diebꝰ & xii horis crescunt.
alie tres horȩ. & sic crescunt sex horȩ qͣdrantis. hoc ẽ qͣrta pars
diei naturał. crescit ꝑ.xii m̃ses. hoc ẽ ꝑ imũ quẽq annũ de
iiiiͦ annis. & sic uͦii annis cõpletis: & uͦu qͣdrantibꝰ collectis. in
fine. uii. anni. anteꝙͣ qͥntꝰ annꝰ incipiat. bissextilis dies ꝑuenit.

Expanded text:
« Inserendus est hic dies, antequam quintus annus incipiat. » Quo exemplo manifeste colligitur quod in fine anni bissextilis dies poni debet, cum dixit: antequam quintus incipiat. Deinde scire nos oportet quantum et sic in tribus diebus duo momenta crescunt, et in VI diebus IIII hoc est, dimidia hora, et sic in tribus mensibus trigenis, hoc est, in XC diebus et uno die et VI horis crescit hora et dimidia. In sex autem mensibus trigenis, hoc est, in binis nonagenis, et II diebus et XII horis crescunt III horae. Similiter et in aliis mensibus trigenis, quasi fuissent tot trigeni et duobus diebus et XII horis, crescunt aliae tres horae, et sic crescunt sex horae quadrantis, hoc est, quarta pars diei naturalis crescit per XII menses, id est, per unumquemque annum de IIII annis, et sic quatuor annis completis, et quatuor quadrantibus collectis in fine quarti anni, antequam quintus incipiat, bissextilis dies pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ urbis antistes ad inquisitionẽ sc̃ĩ papę leonis luculen.¬
tissimã reddens rationẽ. Talis resscripti ab eo meruit te¬
nore p̃dicari. Letificauerunt me litterȩ dilectionis tuȩ
quas fr̃ & coepiscopus nr̃ nestorius pio adportauit offi.¬
cio. Oportebat enĩ ut ab alex andriȩ aeccłiȩ antistite ta-¬
lia scripta ad sedem apostolicã mitterent᷑ quȩ ostenderent
magisterio beatissimi petri apostoli hoc ab initio ꝑbe.
atum marcũ eius discipulũ didicisse aegẏptios qđ con.¬
stat credidisse romanos.
annos cõmunes. quos hebreorũ quoq priscoꝵ auctorita.¬
te constat obseruatos cõmunes quidẽ annos. id÷ cccrum¬
liui dierũ. xii embolismos autẽ. id ÷ cecrũ lxxxiiii di¬
erũ continens uii.Primus nãq & scđs cõmunes. tertusem.
bolismus. quartus & quintus cõmunes. sextus embolismꝰ.
Septimus cõmunis. octauus embolismus. Nonus & x. cõmu.

Expanded text:
nae urbis antistes, ad inquisitionem sancti papae Leonis, luculennae urbis antistes, ad inquisitionem sancti papae Leonis, luculentissimam reddens rationem, talis rescripti ab eo meruit tenore praedicari: Laetificaverunt me litterae dilectionis tuae, quas frater et coepiscopus noster Nectarius pio adportavit officio. Oportebat enim ut ab Alexandrinae Ecclesiae praesule talia scripta ad sedem apostolicam mitterentur, quae ostenderent magisterio beatissimi Petri apostoli hoc ab initio per beatum Marcum ejus discipulum didicisse Aegyptis, quod constat credidisse Romanos. annosque communes, quos Hebraeorum quoque priscorum auctoritate constat observatos: communes quidem annos, id est, CCCLIV dierum XII, embolismus autem, id est, CCCLXXXIV dierum, continens VII. Primus namque et secundus communes, tertius est embolismus, quartus et quintus communes, sextus embolismus, septimus communis, octavus embolismus, nonus et decimu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓrineipẽ postulans ut alexandrino antistia dele.¬
garar quatenꝰ paschale sc̃ĩ theophili in quo uiit rum
maiarũ die pascha uidet᷑ ad fixũ diligenti ꝑserutarẽt
essanime. arbitratus ab eo ñ recte memoratũ diem fu.¬
Nse conseriptũ. int̾ alia hȩc dicit. Studuerunt qut¬
dem scĩ patres occasionẽ huius erroris auferre omem
hane eurã alexandrino antistiti deleganteᷤ. Qm̃ apo
aego ptios huius supputationis antiquitus tradita
iudebatiui esse peritia ꝑ quẽ quot annis dies p̃ dictȩ
sollepnitatis sedi a postolicȩ indicaret᷑. ciiꝰ scriptis at
longin quiores aecłias indiciũ generale ꝑ curre rat
Uerũ ut huiusmodi labor aliquando quiescer&. cõposuit¬
uir memoratus circulũ nunc longe lateq notissimũ quo
paschȩ max sequente dñica futurus erat facillime cuilib&
inueniendũ relinquer&. Cuius circuli ꝓterius alexandri-¬

Expanded text:
num principem postulans ut Alexandrino antistiti delenum principem postulans ut Alexandrino antistiti delegaret, quatenus paschale sancti Theophili, in quo VIII Calendarum Maiarum die Pascha videtur affixum, diligenti perscrutaretur examine, arbitratus ab eo non recte memoratum diem fuisse conscriptum, inter alia haec dicit: « Studuerunt quidem sancti Patres occasionem hujus auferre, omnem hanc curam Alexandrino antistiti delegantes, quoniam apud Aegyptios hujus supputationis antiquitus tradita videbatur esse peritia, per quem quotannis dies praedictae solemnitatis sedi apostolicae indicaretur, cujus scripti ad longinquiores Ecclesias indicium generare percurreret. Verum ut hujusmodi labor aliquando quiesceret, composuit memoratus vir circulum nunc longe lateque notissisimum, Paschae, qui mox sequenti dominica futurus erat, facillime cuilibet inveniendum relinqueret. Cujus circuli Proterius Alexandri
Abbreviated transcription (Latin):
lunaris discursus dep̃hendere uł salubrius posse Qino sce¬
re quȩ in eadẽ diuersitate pocissimũ sit uia sequentib.¬
E cennouenalis circuli ordinẽ
festi pasechalis. ipsũq diem paschȩ in uemendũ cõposuit.
eoqt̃ luna cinussib& aetatis post tantũ tẽporis qd eo s¬
de redeat anni solaris diem. Non qđ aegy ptusus ate
ent enesdelt rite inuenire paschalẽ .s. quia ea que ꝙ¬
sis cem porib annuatim cũ labore inuestigata e ꝑ orbe
ptandata sepus in quęstionẽ uenire solebant. faciius
pfura semel regula circulari semꝑ obseruari & sine
strupuilo ambigendi poterant edisci. Demq fertur anti.¬
quitus ales eandrine ecełie antistiti delegitũ ut officio¬
se operam eurãq in uestigationi cõpoti paschalis inpen¬
der& quatinus pontifici apostolicȩ sedis adnunt ians.
ꝑeui duem pasehȩ sollepnẽ cȩteros aeccłiarĩ principes
aquoscere facera. Unde beatissimus papaleo mantia¬

Expanded text:
lunaris discursus deprehendere, vel salubrius posse dignoscelunaris discursus deprehendere, vel salubrius posse dignoscere, quae in eadem diversitate potissimum sit via sequenda. Cfesti paschalis, ipsumque diem Paschae inveniendum, composuit, eo quod luna cujuslibet aetatis post tantum temporis ad eumdem redeat anni solaris diem, non quod Aegyptus, vel em, nescierit rite invenire paschalem, sed quia ea quae ipsis temporibus annuatim cum labore investigata et per orbem mandata saepius in quaestionem venire solebant facilius, praefixa semel regula circulari, semper observari et sine scrupulo ambigendi poterant edisci. Denique fertur antiquitus Alexandrinae Ecclesiae antistiti delegatum ut officiose operam curamque investigationi computi paschalis impenderet, quatenus pontifici apostolicae sedis adnuncians, per eum diem Paschae solemnem caeteros Ecclesiarum principes agnoscere faceret. Unde beatissimus papa Leo Martia
Abbreviated transcription (Latin):
tio est. et̾iam olim beati pape leonis industia diligent᷑
exquisita. ipsa est quȩ longam int̾ orientis & occiden.¬
tis aeccłias. grauemq controuersiam fecit. hȩc & hi-¬
larũ papam post tot niceni concilii tẽpora nouũ pe-
tere & uictoriũ paschalem nouum ciclũ condere ꝑfua.¬
sit. In huius certamine p̾fatus papa leo adnitente
ꝓspero uiro doctissimo ac disertissimo uincere sedu-¬
lus instans. tandẽ unanimitate eoꝵ qui nicenȩ sino¬
di decretis inuinabilit̾ adherebant laudabiliter
uinci gaudebat. Unde mͥ meisq in eadẽ questione nil
melius agendũ nil dicendũ repperio. ꝗͣ qđ illũ fe.¬
cisse cõperio. qui nobis in tantã scientia: merito.
anstoricant p̃cellit. certã uidelic& patrũ reuerentissimos
sencent iam in eis que nobis dubia sunt & incerta secrio
Neqrenĩ putandũ est nos uł acutius antiquis diucesitatẽ

Expanded text:
tio est, etiam olim beati papae Leonis industria diligenter tio est, etiam olim beati papae Leonis industria diligenter exquisita, ipsa est quae longam inter Orientis et Occidentis Ecclesias gravemque controversiam fecit. Haec et Hilarium papam post tot Nicaeni concilii tempora novum cyclum petere, et Victorium paschalem novum condere persuasit. In hujus certamine praefatus papa Leo adnitente Prospero viro doctissimo ac disertissimo vincere sedulus, instans tandem unanimitate eorum qui Nicaenae synodi decretis invincibiliter adhaerebant laudabiliter vinci gaudebat. Unde mihi meisque in eadem quaestione nil melius agendum, nil dicendum reperio, quam quod illum fecisse comperio, qui nobis in tantum scientia, merito, auctoritate praecellit, certam videlicet Patrum reverendissimorum sententiam in eis quae nobis dubia sunt et incerta sectari. Neque enim putandum est nos vel acutius antiquis diversitatem
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. id ÷ ꝓ embolismo cõmunẽ tenentes annũ. quȩ ess&
paschalis obseruantiȩ ueritas multiplici miraculo suꝑ.¬
nȩ uirtutis claruerit. Quedam inquit uilissima pos.¬
sessio meltinas appellatur in montib arduis ac siluis
densissimis constituta. Illic ꝑ parua atq uili opere
constructa aeccłia est. in cuius baptisterio nocte sacro¬
scã paschali baptitandi hora cũ nullus canalis nulla sit
fistula. nec aqua om̃ino uicina fons ex sese repletur.
paucisq qui fuerint consecratis cũ deductoriũ nullũ
habeat ut uenerat aqua ex sese discedit. Tunc gͦ cũ sub
scȩ memoriȩ papa zosimo usq lucẽ aqua non uenien.¬
te ñ consecrati qui baptirandi fuerant recesserunt.
maiarũ fonssacer hora cõpetenti repletus ẽ. Euidenti
Sͦ claruit mi raculo occidentaliũ partiũ fuisse erro.¬
rẽ. liqu& itaq quia uetus hȩc de aetate lunariques.¬

Expanded text:
lium, id est, pro embolismo communem tenentes annum, quae esset lium, id est, pro embolismo communem tenentes annum, quae esset paschalis observantiae veritas multiplici miraculo supernae virtutis claruerit. « Quaedam, inquit, vilissima possessio Melthinas appellatur, in montibus arduis ac sylvis densissimis constituta, illic perparva atque vili opere constructa ecclesia est, in cujus baptisterio nocte sacrosancta paschali, baptizandi hora, cum nullus canalis, nulla sit fistula, nec aqua omnino vicina, fons ex sese repletur, paucisque qui fuerint consecratis, cum deductorium nullum habeat, ut venerat aqua, ex sese discedit. Tunc ergo sub sanctae memoriae papa Zosimo usque ad lucem aqua non veniente, non consecrati qui baptizandi fuerant recesserunt. alendarum Maiarum, fons sacer hora competenti repletus est; evidenti ergo miraculo claruit occidentalium partium fuisse errorem. » Liquet itaque quia vetus haec de hac aetate lunari quaes
Abbreviated transcription (Latin):
egimus namq seribente beato cyrillo alexandriȩ episcopo
quia pachomiius monachus insignis factis apostolicȩ grę
fundatorq aegypti cenobioꝵ ediderit ad monasteriaqu
regebat litteras quas angło dictante ꝑceperat. ut non
errorẽ incurrerent in sollempnitatis paschalis ratione
scirentq lunam primi mensis in anno cõmuni & embo¬
lismo. Legimus eodẽ refente ꝙyrillo quia si non scripsis¬
s& sẏnodus nicena ciclum lunarem primi mensis. suffi¬
cer& ciclus lapidis silenitis in ꝑside ad exemplum rati¬
onis paschalis. cuiꝰ candor interior cũ luna primi mensi
crescit & decrescit. Legimus itẽ seribente scõ paschasiu
lillybeo antistite ad beatissimũ papam leonem. quia
tẽpore zosimi papȩ cũ ess& ultimus circuli decẽnoue.¬
nalis annus. & declinarent quidã &ͦ lełrum maiaruin
die pascha tenere. celebrantes octauo die Fłrũ apri¬

Expanded text:
Legimus namque, scribente beato Cyrillo Alexandriae episcopo, Legimus namque, scribente beato Cyrillo Alexandriae episcopo, quia Pachomius monachus insignis factis apostolicae gratiae, fundatorque Aegypti coenobiorum, ediderit ad monasteria quae regebat litteras, quas angelo dictante perceperat, ut non errorem incurrerent in solemnitatis paschalis ratione, scirentque lunam primi mensis in anno communi et embolismo. Legimus, eodem referente Cyrillo, quia si non scripsisset synodus Nicaena cyclum lunarem primi mensis, sufficeret cyclus lapidis selenitis in Perside ad exemplum rationis paschalis, cujus candor interior cum luna primi mensis crescit et decrescit. Legimus, item, scribente sancto Paschasino Lilybaei antistite ad beatissimum papam Leonem, quia tempore Zosimi papae cum esset ultimus circuli decennovenalis annus, et declinarent quidam decimo Calendarum Maiarum die Pascha tenere, celebrantes octavo die Calendarum Apri
Abbreviated transcription (Latin):
chalem anni de quo agitur .ii. non apr̃ fieri primã. nul¬
li calculantiũ in dubio est. ideoq hanc alit̾ definire nul¬
li fidelium fas est. Quid enĩ. Nũqͥd credendũ ẽ quia illã
quã nos iII nonas apr̃ nouã uidimus lunã. nemo uide¬
rit de illis cccxuiii pontificib qui in niceno concilio re¬
sidebant. nemo de minors coetu graduum qui illoꝵ con¬
siliis ad erant & statutis. & ñ potius intelligendum qͥa
cũ lunã anni illius paschalẽ ã pridie non aprilis inci.¬
pere signabant. aliud maius periculũ ꝑ hoc declinaue¬
rint. ne uidelic& si alit̾ decernerent. indissolubilis ille
cõmuniũ annoꝵs & embolismors status solueretur. quẽ
inuiolabilit̾ obseruandũ diuinȩ legis auctoritate hebrs¬
is tradentib agnouerant᷑: Sed & specialib diuinȩ aucton¬
tatis indiciis obseruantiam lunarẽ quã tenemꝰ defendimꝰ

Expanded text:
chalem anni de quo agitur II Nonas Aprilis fieri primam nulchalem anni de quo agitur II Nonas Aprilis fieri primam nulli calculantium in dubio est. Ideoque hanc aliter definire nulli fidelium fas est. Quid enim? numquid credendum est quia illam quam nos IV Nonas Aprilis novam vidimus lunam, nemo viderit de illis CCCVIII pontificibus qui in Nicaeno concilio residebant, nemo de minorum coetu graduum, qui illorum consiliis aderant et statutis, et non potius intelligendum, quia cum lunam anni illius paschalem a pridie Nonas Aprilis incipere signabant, aliud majus periculum per hoc declinaverint, ne videlicet si aliter decernerent, indissolubilis ille communium annorum et embolismorum status solveretur, quem inviolabiliter observandum divinae legis auctoritate Hebraeis tradentibus agnoverant? Sed et specialiter divinae auctoritatis indiciis observantiam lunarem quam tenemus defendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
noua transegerit manifesta incelo monstrari. cũ aliquo.¬
tos etiam sexta uł septima post accensionẽ pareat hora.
epe nãq euenit maxime posita ea in ariete una eadeq.
die illa mane simul &e uespere cerni motu uidelic&
meensionis circa meridiem facto. Quod si qui graiiuis
huic insistens questioni dixerit se nouã lunam eo an.¬
no qio saltus in serendus ẽ. hoc ÷ ultimo cireilli decẽ¬
eo uen alis biduo priusꝗͣ prima caneretur. multis eum
testib uidisse. id÷ quarto nonarũ apriliũ die. cũ cidẽ
anni xiii luna paschalis in cireulo memorato &uH
prima ualeat. rationẽq ã nobis huiꝰ cause exegerit. hic
nr̃a pusillitas ne sui fragilitate deficiat. ad paternȩ im¬
mo diuinȩ auctoritatis auxiliũ concurrat. Paternȩ &.
fixit. ut decenno uenalis earũ circuitus nusꝗͣ uacillare
nũquã fallere possit: In quo uidelic& circuitu. lunã pas¬

Expanded text:
nova transegerit manifestam in coelo monstrari cum aliquotnova transegerit manifestam in coelo monstrari cum aliquoties etiam sexta vel septima post accensionem appareat hora. Saepe namque evenit, maxime posita ea in Ariete, una eademque die illa mane simul et vespere cerni, motu videlicet ascensionis circa meridiem facto. Quod si qui gravius huic insistens quaestioni, dixerit se novam lunam eo anno quo saltus inserendus est, hoc est, ultimo circuli decennovenalis biduo priusquam prima caneretur multis cum testibus vidisse, id est, quarto Nonarum Aprilium die, cum ejusdem anni XIV luna paschalis in circulo memorato XV Cprima valeat, rationemque a nobis hujus causae exegerit, hic nostra pusillitas, ne sui fragilitate deficiat, ad paternae, imo divinae auctoritatis auxilium concurrat. Paternae etefixit, ut decennovenalis earum circuitus nusquam vacillare, nunquam fallere possit. In quo videlicet circuitu, lunam pas
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est ã luna signũ diei festi & quomͦ prima lunȩ lux ã
uestera mundũ in tadiauit. ita om̃is dies festus in lege
auespera initari in uesperam ꝑfici debere precipitur.
congruentius aetas lunaris a uesꝑtina hora quã aliunde
noua cõputabitur. eandemq aetatẽ quã uespere incho.¬
at sequentẽ usq seruabit aduesperam . & si quidẽ eã
paulo ante uesperã accendi ã sole contigerit. mox sole
occidente primã cõputari & esse necese ẽ. quia uide¬
lico illa temporis horam qua primũ terris fulgere
cepit aduit̾. Sin aute̾ post occubitũ solis accendatur: nͥ
tam̃ primã priusꝗ uesperã uiderit. s tricesima potius
oporte estimari. & iamsi exiii horas post oecasũ solis
accensa sup pleuerit. illã tamen quã occidente sole habu.¬
erat ne primȩ conditionis ordo turbet᷑. usq ad alium eiꝰ
ocasũ retiuere debebit aetatẽ. Nec mirũ luna cũ tot horas

Expanded text:
tum est, 'a luna signum diei festi', et quomodo prima lune lux a tum est, 'a luna signum diei festi', et quomodo prima lune lux a vespera mundum irradiavit, ita omnis dies festus in lege a vespera initiari, in vesperam perfici debere precipitur, congruentius etas lunaris a vespertina hora quam aliunde nova computabitur, eandemque etatem, quam vespere inchoat, sequentem usque servabit ad vesperam. Et siquidem eam paulo ante vesperam accendi a sole contigerit, mox sole occidente primam computari et esse necesse est, quia videlicet illam temporis horam, qua primum terris fulgere cepit, adiit. Sin autem post occubitum solis accendatur, non tamen primam priusquam vesperam viderit, sed XXXam potius opportet estimari, etiam si XXIII horas post occasum solis accensa suppleverit. Illam tamen, quam occidente sole habuerat, ne prime conditoccasum retinere debebit aetatem. Nec mirum lunam cum tot horas
Abbreviated transcription (Latin):
ne diem cõpleuit unũ. Quid enĩ rationis est lunȩ
inutationẽ meridianis cõputari ab horis cũ nec in.¬
posita tunc in cȩlo nec sit egressa suꝑ terram. Sed nec
ulla legis solempnia meridianis uł post meridianas
s omia uesꝑtinis incipiant simul & consũmentur in
horis. nisi forte quia adam peccans ad aurã post me¬
ridiem increpatus a dño & de paradisi est gaudiis pul.¬
sus ad rememorationẽ cȩlestis uitȩ quã scłi huius erũ¬
na mutauimus mutatio lunaris quȩ crementis detri¬
mentisq ꝑennib labores nr̃os imitatur in ea spetialit᷑
qua exulare cepimus debuit hora notari. ut ex ipsalu.¬
naris hora mutationis cotidie uersiculi illius admone¬
remur. quia stultus ut lima mutatur. nã sopiens cũ sole
penanebit. suspiraremꝰq ad illã ardentus uitã pace etua
beatissimam quando erit lux lunȩ sicut lua solis & lila

Expanded text:
ne diem complevit unum. Quid enim rationis est lunae ne diem complevit unum. Quid enim rationis est lunae mutationem meridianis computari ab horis, cum nec imposita tunc in coelo, nec sit regressa super terram, sed nec ulla legis solennia meridianis vel pomeridianis, sed omnia vespertinis incipiant simul et consummentur in horis? Nisi forte quia Adam peccans ad auram post meridiem increpatus a Domino, et de paradisi gaudiis est pulsus, ad remunerationem coelestis vitae quam saeculi hujus aerumna mutavimus, mutatio lunaris, quae crementis decrementisque perennibus labores nostros imitatur, in ea specialiter qua exulare coepimus debuit hora notari, ut ex ipsa lunaris hora mutationis quotidie versiculi illius admoneremur, quia stultus ut luna mutatur, nam sapiens cum sole permanebit, suspiraremusque, ad illam ardentius vitam pace aeterna beatissimam, quando erit lux lunae sicut lux solis, et lux
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ menses unde tricenor cõputare dierũ.
undantia crementi lunã aliquoties maiorẽ quã putat᷑
uideri: adeo ut &iam die tricesima uesperascente illã
non gracilẽ in cȩlo apparere contingat. & quanto
cirtuli decenno uenalis terminus amplius instat. tanto
hoc crebrius patiatur. causa existente ꝑspicua. qđ
saltus ille de quo loquimur iam maxima tunc sit
ex parte ꝑfectus. s in naturalis assertione ueritatis
quȩ & niceno concilio ꝓbata firinatur. hec ẽ spetia.¬
lit regula tenenda. ut lunȩ ętatẽ non iuxta quos.¬
dã ã meridiana uł dimidia post meridiem s ãues.¬
ꝑtina potius hora mutari nouerimus. Quia nuni.¬
rũ luna quę uespere primũ mundo exorta est. ues.¬
ꝑtinis ex eo semꝑ horis necesse est aliam aliamq su.¬
mat aetatẽ. singulas quasq uicenis & quat̾nis ex.¬
plicans horis. sicut econtrario sol qui mane primo
ortus est teste genesis scriptura a mane usq ad ma.¬

Expanded text:
pariter menses undetricenorum computare dierum. pariter menses undetricenorum computare dierum. undantia crementi lunam aliquoties majorem quam putatur videri, adeo ut etiam die tricesima vesperascente illam non gracilem in coelo apparere contingat, et quanto circuli decennovenalis terminus amplius instat, tanto hoc crebrius patiatur causa existente perspicua, quod saltus ille, de quo loquimur, jam maxima tunc sit ex parte perfectus. Sed in naturalis assertione veritatis, quae et Nicaeno concilio probata firmatur, haec est specialiter regula tenenda, ut lunae aetatem non juxta quosdam a meridiana vel dimidia post meridiem, sed a vespertina potius hora mutare noverimus, quia nimirum luna quae vespere primum mundo exorta est vespertinis ex eo semper horis necesse est aliam aliamque sumat aetatem, singulas quasque vicenis et quaternis explicans horis, sicut e contrario sol qui mane primo ortus est, teste Genesis Scriptura a mane usque ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
dubium est. Huiusmodi cogit diuersitas sex solum
primos eireuli decennouenalis annos ȩquali nobiseũ
etate lunam putare uictoriũ. Nam deinceps in serta
mutatione saltus una semꝑ die maiorẽ nobis eam
usq dũ etiam nos finito eam circulo toto inserimus
habere ñ cessat. V Qui ꝓfecto saltus non alibi aptiꝰ
quã xxii hełrum aprilium die uidetur antio reddendꝰ.
ꝓpt̾ originẽ uidelic& quã prefati sumus conditio.¬
nis siderũ. ut luna mensis martii quȩ eo fit die uice.¬
sima nona. de hinc uertat᷑ in noua. Sed sunt quihoc
nobis in luna nouembri mensis agendum magis autu¬
ment. quatinus huius modi inpedimentis cum p̃ce.¬
dentis annifine absolutis. nouum de cȩtero annũ
libero possint cõpoto ingredi iuxta exemplum
udelic& aegyptioꝵ qui hoc in penultimo anni sui men.¬
se qui est nr᷑ iuluis facere ꝑhibentur. Sed siue hic siue
illic siue alibi feceris. necesse est ibidem nifallor tres

Expanded text:
dubium est. Hujusmodi ergo cogit diversitas, sex solum dubium est. Hujusmodi ergo cogit diversitas, sex solum primos circuli decennovenalis annos aequali nobiscum aetate lunam putare Victorium. Nam deinceps inserta mutatione saltus, una semper die majorem nobis eam usque dum etiam nos finito eam circulo toto inserimus habere non cessat; qui profecto saltus non alibi aptius quam XII Calendarum Aprilium die videtur anno reddendus, propter originem videlicet quam praefati sumus conditionis siderum, ut luna mensis Martii, quae eo fit die vicesima nona, dehinc vertatur in nonam. Sed sunt qui hoc nobis in luna Novembris mensis agendum magis autument, quatenus hujusmodi impedimentis cum praecedentis anni fine absolutis, novum de caetero annum libero possint computo ingredi, juxta exemplum videlicet Aegyptiorum, qui hoc in penultimo anni sui mense, qui est noster Julius, facere perhibentur. Sed sive hic, sive illic, sive alibi feceris, necesse est ibidem, ni fallor, tres
Abbreviated transcription (Latin):
riarũ de quarta in sextã decimã conuertens. Porro aegis¬
tiĩ in quors sententiam catholica nunc consentit ȩcđia
eandẽ mutationẽ primo anno circuli decennouenalis
adfigunt. facientes epactas lunȩ annuas quarũ locus ẽ
ĩ undecimo heł aprilis de octaua decima in nullam facere
saltum. Ideoq annũ eundẽ si non bissextus ad sit dieb
annus est . ccc liiii. dies habebit. si embolismuscec lxxx
dens error est. excepto uidelie& anno primo sepe dic
merare curamus. Propter qđ idem ultimus epactas
id÷ adiectiones lunares &x & uiii. tunc retinens. pͥmo
anno ñ .xxi. ut incȩteris annis fieri sol&. s xii dies
ad cõmodat. Et quia & ax dierũ fine uoluunt᷑. nul.¬
la epacta in principio ipsius circulr ponitur. Scds
autẽ annus epactas xi suscipit. & id eo sicut diximus
ã.xxuͦ luna paschȩ primi cieli usq ad finẽ eiꝰ in cõmuni.
b & embolismis annis prefixos dies nofiinuenire ñ

Expanded text:
riarum, de quarta in sextam decimam convertens. Porro Aegypriarum, de quarta in sextam decimam convertens. Porro Aegyptii, in quorum sententiam catholica nunc consentit Ecclesia, eamdem mutationem primo anno circuli decennovenalis adfigunt, facientes epactas lunae annuas, quarum locus est in XI Calendas Aprilis, de octava decima in nullam facere saltum. Ideoque annum eumdem, si non bissextus adsit, diebusannus est, CCCLIV dens error est. Excepto videlicet anno primo saepe dictmerare curamus. Propter quod idem ultimus epactas, id est adjectiones lunares, octodenas tunc retinens, primo anno, non undecim, ut in caeteris annis fieri solet, sed duodecim dies accommodat. Et quia triginta dierum fine volvuntur, nulla epacta in principio ipsius cycli ponitur, secundus autem annus epactas undecim suscipit: et ideo, sicut diximusa luna paschae primi cycli, usque ad finem ejus in communibus annis et embolismis praefixos dies nos invenire non
Abbreviated transcription (Latin):
de unus annoͭ onodecimo transiliatur dies. Diuersis aut̃
locis circuli decennouenalis diuersi quiq calculatores
hunc eundẽ lunȩ saltũ interponendũ id ÷ mensẽ luna¬
rẽ qui cȩteris annis tricenos dies habere consueuerat.
unde &xx dierũ esse faciendũ putauere. &ratio qͥ¬
dẽ naturalis in ꝓmptu est. cuncta huiusmodi cremen.¬
ta uł detrimenta solis & lunȩ in partib aequinoctioꝵ
ubi primo creata sunt initiũ finẽq sortiri. Solis quidẽ
in uerni. lunȩ uͦ in autũnalis loco aequinoctii. Deniq
a natholius qui uerissime in aequinoctio uerno initu
mensiũ & caput circuli totius terminũq decernit. non
ipse hane in capite uł fine sui circuli decennouenalis.
posuit. faciens illam ascendere in aeqͥnoctio de octaus
in uicesimã. at contra uictorius tertio anno ante fi.¬
nẽ ogdo adis hanc int̾serendã censuit lunã łxrũ ianua.¬

Expanded text:
de unus anno nono decimo transiliatur dies. Diversis autem de unus anno nono decimo transiliatur dies. Diversis autem locis circuli decennovenalis diversi quique calculatores hunc eumdem lunae saltum interponendum, id est, mensem lunarem, qui caeteris annis tricenos dies habere consueverat, unde triginta dierum esse faciendum putavere; et ratio quidem naturalis in promptu est, cuncta hujusmodi crementa, vel detrimenta solis et lunae in partibus aequinoctiorum, ubi primo creata sunt, initium finemque sortiri, solis quidem in verni, lunae vero in autumnalis loco aequinoctii. Denique Anatolius, qui verissime in aequinoctio verno initium mensium, et caput circuli totius, terminumque decernit, non ipse hanc in capite vel fine sui circuli decennovenalis, posuit, faciens illam ascendere in aequinoctio de octava in vicesimam. At contra Victorius tertio ad finem ogdoadis anno, hanc interserendam censuit lunam Calendarum Janua
Abbreviated transcription (Latin):
no uenalis tempore ꝓcurar& : Quomͦ contra tarditatẽ
cursus solaris agi ꝓbatũ est ut unus ꝑ quadriennium
eius cursui dies augeat᷑. huius autẽ uelocitatis & ut ita
dicam anticipationis tã & si oido non facile pat& mensu.¬
ra nequaquã lat&. Constat enĩ quia diminutio illa atq
ablatio diei unius quȩ quo qͦ modo agitur ꝑ denos & noue.¬
nos annos tota conficitur. hora ꝑ annos singulos & uno pin¬
puncto & non adecima parte unuis puncti auget᷑. dies
nãq xxiiii hab& horas. Equib cũ & & nouẽ. totidẽ annis
circuli decennouenalis distribueris. remanent quinq hos
ꝑ iiͦͦi multiplica. quia uidelic& hora iui punctis constat.
fiunt .xx. Da singulos annis singulis. & reman& unus.
pars puncti unius adcrescit. Non gͦ unis hisq uł artieulis
temporũ uł cȩli climatib lunȩ celebratur accensio. s semꝑ
aliquanto citius ꝗ p̃cedente mense ꝓuenerat. ut sit un.¬

Expanded text:
novenalis tempore procuraret? Quomodo e contra tarditate novenalis tempore procuraret? Quomodo e contra tarditate cursus solaris agi probatum est, ut unus per quadriennium ejus cursui dies augeatur. Hujus autem velocitatis et, ut ita dicam, anticipationis, tametsi ordo non facile patet, mensura nequaquam latet. Constat enim quia diminutio illa atque ablatio diei unius, quae, quoquo modo agitur, per denos et novenos annos tota conficitur, hora per annos singulos, et uno puncto, et nona decima parte unius puncti, augetur. Dies namque XXIV habet horas, e quibus cum XIX totidem annis circuli decennovenalis distribueris, remanent V; has per IV multiplica, quia videlicet hora quatuor punctis constat, fiunt XX; da singulos annis singulis, et remanet unus: pars puncti unius adcrescit. Non ergo unis iisdemque vel articulis temporum, vel coeli climatibus lunae celebratur accensio, sed semper aliquanto citius quam praecedenti mense provenerat, ut sit un
Abbreviated transcription (Latin):
industria ꝑuigiles ut cũ lunã mensis februarii tunc uno
die plusꝗ̃ sole habere fecerimus in dieb tam̃ halen¬
darũ martiarum excepto solũ undecimo circuli decenno¬
uenalis anno. ipsam quã & ante consuerat lunȩ seru& eta.¬
tem. Nam & ideo maxime lunȩ quadrantẽ dandũ mo¬
nemur. ne maior solito in łe mart̃ existendo. ratũ pas¬
chalis obseruantiȩ cursum recto tramite deflectat. Qui¬
bus autẽ quantisue tempoꝵ particulis idẽ lunȩ qua dran
ad erescat. maioreq situ indig&. Namq cũ ipso qua¬
drante etiam erebra embolismoꝵ interruptio & sal.¬
tus quoq ratione tota discursus lunaris mensura add
uulgo putatur lunaris incensionis locus & hora ꝓcre&.
Nam quomꝰ fieri poss& ut ꝑ annos denos & nouenosunũ
necesse ess& solito dierũ lunari numero auferri. si ñ hoc
uelocitas aliqua lunaris gẏri paulatĩ toto circuli decen¬

Expanded text:
industria pervigiles, ut cum lunam mensis Februarii tunc uno industria pervigiles, ut cum lunam mensis Februarii tunc uno die plus quam solebat habere fecerimus, in diebus tamen Calendarum Martiarum, excepto solum undecimo circuli decennovenalis anno, ipsam quam et ante consueverat luna servet aetatem. Nam et ideo maxime lunae quadrantem dandum monemus, ne major solito in Calendas Martias existendo, ratum paschalis observantiae cursum recto a tramite deflectat. Quibus autem quantisve temporum particulis idem lunae quadrans accrescat, majore quaesitu indiget; namque cum ipso quadrante etiam crebra embolismorum interruptio, et saltus quoque ratio, ne tota discursus lunaris mensura ad vulgo putatur lunaris incensionis locus et hora procreet. Nam quomodo fieri posset ut per annos denos et novenos unum necesse esset solito dierum lunae numero auferri, si non hoc velocitas aliqua lunaris gyri paulatim toto circuli decen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quadrantẽ deu postmodũ terminari contingat. Cuiꝰ
adiectione diei efficitur lunarẽ tunc annũ si cõmunis
sit .ccclU. si embolismus ccclxxxU dieb cõpleri.
Palam nãq appar& quadrantẽ de quo sermo est non
ad solis tantum mͦ. s & ad lunȩ cursum aeq ꝑtinere.
quia si lunȩ quoq quadrantẽ ac cõmodare negaue¬
ris. s bissextili anno eiusdẽ quad rantis mensem
buerat adueniat. Ideoq paschalis ratio uacill&: & totusmox
anni cursus titub &. statusq ille semꝑ inuiolabilis circu.¬
li decẽtouenalis magis magisq turbatus euertatur. Quare
oport& ut sicut dictante quadrantis ratione quarto anno
quẽ bissextilẽ dicimus in una eadẽq sexta halendarũ mar.¬
tiarum linea. uerbi grã. tertiam quartãq solemus po¬
nere feriam: ita ȩtiam tunc ibidẽ luna uerbi gra terti.¬
am simul ac quartã cõputare meminerimꝰ. hac semꝑ

Expanded text:
tum quadrantem, seu postmodum, terminari contingat. Cujus tum quadrantem, seu postmodum, terminari contingat. Cujus adjectione diei efficitur lunarem tunc annum, si communis sit, CCCLV, si embolismus, CCCLXXXV diebus compleri. Palam namque apparet quadrantem de quo sermo est, non ad solis tantummodo, sed ad lunae cursum aeque pertinere, quia si lunae quoque quadrantem accommodare negaveris, sed bissextili anno ejusdem quantitatis mensem buerat adveniat. Ideoque paschalis ratio vacillet, et totius mox anni cursus titubet, statusque ille semper inviolabilis circuli decennovenalis magis magisque turbatus evertatur. Quare oportet ut sicut, dictante quadrantis ratione, quarto anno, quem bissextilem dicimus, in una eademque sexta Calendarum Martiarum linea, verbi gratia, tertiam quartamque solemus ponere feriam, ita etiam tunc ibidem lunam, verbi gratia, tertiam simul ac quartam computare meminerimus: hac semper
Abbreviated transcription (Latin):
descissa lege sua ueteri. in itiũ iartũ mensis ã februarii
fine seungerent. Ideo ñ ante sextũ hłrũ martiarũ diẽ
quia dm̃ terminũ colentes terminalia sacra quȩ uicesi.¬
mo tertio mensis eiusdẽ die semel instituerant in aliũ
diem mutare prorsus ñ audebant. s: his rite celebratis
sic tandẽ necessarios aliquãdiu ꝑ plures crescente autẽ ꝑ
aetates scłi peritia. unũ quad rantis int̾ponebant diem.
heu misere decipientes qui nescientes eũ cuiꝰ regni ñ
erit finis. qui dixit egosũ principiũ qͥ & loquor uob̃.
terminũ diuino cultu honorandũ. & ei saera ac sacri¬
ficia credebant agenda. s multo miserius dementes qͥ
habentes ꝓmissionẽ regni cȩlestis. his potiusquȩ ter¬
mino sunt obnoxia adherere perituri. quã ad aet̾na
lunã mensis februarii cȩteris annis &xuiii dierum:
a nno autẽ bissextili cõput& xxx. siue ante int̾leala.¬

Expanded text:
discissa lege sua veteri, initium Martii mensis a Februarii discissa lege sua veteri, initium Martii mensis a Februarii fine sejungerent. Ideo non ante sextum Calendarum Martiarum diem, quia Deum Terminum colentes, Terminalia sacra, quae vicesimo tertio mensis ejusdem die semel instituerant, in alium diem mutare prorsus non audebant, sed iis rite celebratis, sic tandem necessarios aliquandiu perplures, crescente autem per aetates saeculi peritia, unum quadrantis interponebant diem. Heu miseri desipientes! qui nescientes eum cujus regni non erit finis, qui dixit: Ego sum principium, quod et loquor vobis, terminum divino cultu honorandum, et ei sacra ac sacrificia credebant agenda. Sed multo miserius dementes qui habentes promissionem regni coelestis, his potius quae termino sunt obnoxia adhaerere petituri quam ad aeterna lunam mensis Februarii caeteris annis XXIX dierum, anno autem bissextili computet XXX, sive illam ante intercala
Abbreviated transcription (Latin):
uocant ne temporum ordo turbetur. Etiam ipsosb̾
dies & quadrantẽ si consideremus senariꝰ numerus in
eis plurimũ ual&. Primo quia sicut fieri sol&. ut ã
parte totũ cõputetur. ñ sunt iã dies v. s potius sex.
ut quadrans ille accipiatur ꝓdie. inde quia in ipsis
.U. dieb sexta pars mensis est. ipse autẽ quadrans sex
sexhorȩ inueniuntur. ita in anni cursu senarius nu.
merus plurimũ ual&. Hȩc de tanti auctoris ex cerpe.¬
re dictis libuit. ut de natura bissenxti mȩȩ pusllitatis
sensũ relegens. non solũ hunc ꝑ senas horas annuatĩ cresce.¬
re .s & multiplicẽ eiusdẽ senarii numeri ꝑfectionẽ qͣ
& annus ipse constat. ex ore doctissimi tractatoris intelligaᷤ.
in mense februario placuit interhalare romanis. quia
hic breuior cȩteris & extremus anni mensis erat. Uerũ
ideo nondũ expleto eo quẽ ad modũ aegyptii & grȩci de¬
curso totius anni sui circulo facere uolebant. ne om̃ino

Expanded text:
vocant, ne temporum ordo turbetur: etiam ipsos vocant, ne temporum ordo turbetur: etiam ipsos dies quinque et quadrantem si consideremus, senarius numerus in eis plurimum valet. Primum, quia sicut fieri solet ut a parte totum computetur, non sunt jam dies quinque, sed potius sex, ut quadrans ille accipiatur pro die. Deinde, quia in ipsis quinque diebus sexta pars mensis est: ipse autem quadrans sex sex horae invemerus plurimum valet. » Haec de tanti auctoris excerpere dictis libuit, ut de natura bissexti meae pusillitatis sensum relegens, non solum hunc per senas horas annuatim crescere, sed et multiplicem ejusdem senarii numeri perfectionem, qua et annus ipse constat, ex ore doctissimi tractatoris intelligas. in mense Februario placuit intercal re Romanis, quia hic brevior caeteris et extremus anni mensis erat. Verum ideo nondum expleto eo, quemadmodum Aegyptii et Graeci decurso totius anni sui curriculo facere volebant, ne omnino
Abbreviated transcription (Latin):
factus est filius hominis ut nos reformar& ad imagi¬
nẽ dĩ. Annus etiam unus si xii menses integri conside.¬
rentur. quos triceni dies eõplent. talẽ quippe mensẽ
ueteres obseruauerunt quẽ circuitus lunaris ostendit
senario numero poll&. Quod enĩ ualent sex inpri¬
mo ordine numeroꝵ qui constat ex unis ut ꝑueniat᷑
ad decẽ. hoc ualent lxx. in scđo ordine qͥ constat ex
denis ut ꝑueniatur ad centũ. Sexagenarius gͦ numerꝰ
dierũ sexta pars anni est. Et paulo post. Proinde inqͥt
ꝑ senarium primi uersus multiplicatur tanꝗ̃ senartꝰ
qui sunt integri &i menses. Sed qm̃ sicut mensem cir.¬
euitus lunȩ ostendit hominib : sic annꝰ circuitu solis an¬
nimaduersus est. restant autẽ quinq dies & quadrans
diei ut sol impleat cursũ suum annũq concludat. Quat.¬
tuor enĩ quadrantes. fatiunt unũ diem. quẽ necesse
est interbalare ex cursu quadriennio qđ bissextĩ

Expanded text:
factus est filius hominis, ut nos reformaret ad imagifactus est filius hominis, ut nos reformaret ad imaginem Dei. Annus etiam unus, si XII menses integri considerentur, quos triceni dies complent, talem quippe mensem veteres observaverunt, quem circuitus lunaris ostendit, senario numero pollet. Quod enim valent sex in primo ordine numerorum, qui constat ex unis ut perveniatur ad X; hoc valent LX in secundo ordine, qui constat ex denis, ut perveniatur ad centum. Sexagenarius ergo numerus dierum sexta pars anni est. » Et paulo post: « Proinde, inquit, per senarium primi versus multipinta dies, qui sunt integri duodecim menses. Sed quoniam sicut mensem circuitus lunae ostendit hominibus, sic annus circuitu solis animadversus est; restant autem quinque dies et quadrans diei, ut sol impleat cursum suum annumque concludat: quatuor enim quadrantes faciunt unum diem, quem necesse est intercalari excurso quadriennio, quod bissextum
Abbreviated transcription (Latin):
annors negatur impleri: Uerũ si qui nr̃am in hoc
spernendã p̾utat assertionẽ. legat beati aurelii au¬
gustini quartũ de scã trinitate libellũ. ubi de sena.¬
ri numer in quo mundus factus est ꝑfectione dis
etiam huiꝰ quadrantis mentionẽ facere. immo & eum
certi misterii gr̃a ꝑ om̃ipotentẽ conditoris sapientiã
ꝓ uisũ factũq docere non omisit. Unũ enĩ inquit
& duo & tria sex fiunt. Qui numerus ꝓpterea ꝑfec.¬
tus dicit᷑. quia partib suis cõplet᷑. hab& enĩ eastres.
sextã tertiam & dimidiam. Nec ulla parsalia quȩ di:¬
ei possit quota sit inuenitur in eo. sexta gͦ eius unũ
est. tertia duo dimidia tria. unũ autẽ & duo & tria
consũmant eundem senarium. Cuiꝰ ꝑfectionẽ nobis sertp¬
tura seã cõmendat. in eo maxime qđ ds̃ sex dieb ꝑfecit
opera sua. & sexto die factus est homo ad imaginem
dĩ. & secta aetate generis humani filius dĩ uenit &

Expanded text:
annorum negatur impleri? Verum si quis nostram in hoc annorum negatur impleri? Verum si quis nostram in hoc spernendam putat assertionem, legat beati Aurelii Augustini quartum de sancta Trinitate libellum, ubi de senarii numeri, in quo mundus factus est, perfectione disserens, etiam hujus quadrantis mentionem facere, imo et eum certi mysterii gratia per omnipotentem conditoris sapientiam provisum factumque docere non omisit. « Unum enim, inquit, et duo et tria, sex fiunt; qui numerus propterea perfectus dicitur, quia partibus suis completur. Habet enim eas, tres, sextam, tertiam et dimidiam, nec ulla pars alia, quae dici possit quota sit invenitur in eo. Sexta ergo ejus unum est, tertia duo, dimidia tria. Una autem, et duo et triaconsummant eumdem senarium, cujus perfectionem nobis Scriptura sancta commendat in eo maxime, quod Deus VI diebus fecit opera sua, et sexto die factus est homo ad imaginem Dei, et sexta aetate generis humani, Filius Dei venit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ed & de mensura crementi bissextilis ne te lateat nr̃a
sententia. Dicimus quadrantẽ eiusdem diei id÷ sex ho¬
ras ꝑ annũ ad crescere. horã autẽ ꝑ duos menses. Dimi.¬
dium uͦhorȩ ꝑ unũ mensem. solis dico naturalẽ. Por¬
ro quartã partẽ horȩ id ÷ punctus ꝑ dimidiũ mensis.
quia solem nouimus ⁊ odiaeũ circulum id ÷ xii signa
aute signa eiusdẽ ⁊odiaci ꝑxxx dies & & horas ac
semissẽ naturali cursu ꝑ agere. dimidiũ uͦ signi cuiꝰq
ꝑ xv dies quinq horas & quadrantẽ unius horȩ ꝑ¬
currere. Nec om̃ino putamus eoꝵ suscipienda esse
sententiam. qui quasi nocti nichil tribuentes tres
tantũ horas ꝑ annũ bissexto ad crescere confirmant.
Qđ si ita ess& non ante annoꝵ uiii. circuitũ dies qui
creuerat totus cõpleretur. Diem namq totũ id ÷ eũ
sua nocte xxiiii horas habere etiam uulgus igno.¬
bile nouit. Qui dũ totus ꝑ quadrienniũ ñ neget᷑
impleri. qua ratione quarta pars eiꝰ ꝑ singulos. iiii

Expanded text:
bissextilis ne te nostra lateat sententia, dicimus quadrantem ejus diei, id est, sex horas per annum accrescere, horam autem per duos menses, dimidium vero horae per unum mensem, solis dico naturalem; porro quartam partem horae, id est, punctum per medium mensis, quia solem novimus zodiacum circulum, id est, duodecautem signa ejusdem zodiaci per XXX dies et X horas ac semissen naturali cursu peragere, dimidium vero signi cujusque per XV dies V horas et quadrantem unius horae percurrere. Nec omnino putamus eorum suscipiendam esse sententiam, qui, quasi nocti nihil tribuentes, tres tantum horas per annum bissexto adcrescere confirmant. Quod si ita esset, non ante annorum VIII circuitum dies qui creverat totus compleretur, diem namque totum, id est, cum sua nocte XXIV habere horas, etiam vulgus ignobile novit. Qui dum totus per quadriennium non negetur impleri, qua ratione quarta pars ejus per singulos IV
Abbreviated transcription (Latin):
cha celebrabant. In italia uͦ. alii.xx. dies ieiunabant. alii
tales obseruationes ꝑ singłas ꝓuincias tenerent᷑. Unde me¬
rorerat sacerdotibꝰ: eo qđ quibꝰ una fides recta tenebatur.
toritatẽ adteophilũ cesariensẽ palestinȩq antistitẽ. ut qͣmͦ
pascha recte iure acunctis catholicis celebraret᷑ ȩccłiis inibi
fierae ordinatio. ubi dñs & saluator mundi fuerat in carne
uersatus. ꝑcepta itaq auctoritate p̃dictis ep̃s ñ solũ de sua

Expanded text:
cha celebrabant, in Italia vero alii XX dies jejunabant, alii tales observationes per singulas provincias tenerentur, unde moeror erat sacerdotibus, eo quod a quibus una fides recte tenebatur, toritorem ad Theophilum Caesariensis Palestinaeque antistitem, ut quomodo pascha recto jure a cunctis catholicis celebraretur ecclesiis, inibi fieret ordinatio, ubi Dominus et salvator mundi fuerat in carne versatus. Percepta itaque auctoritate, praedictus episcopus non solum de sua
Abbreviated transcription (Latin):
ñ lux tenebras. s tenebre lucẽ suꝑant. Qd̃ certũ ẽ in pascba
ñ ẽẽ possibile. ut aliqua pars tenebraꝵ luci dominet᷑. qͥa solẽ¬
nitas dñicȩ resurrectionis lux ẽ. & ñ ẽ cõmimicatio luci cũ
tenebris. Et si in t̾cia uigłia luna scandalit auerit. ñ ẽ dubiũ
luna xxii. lunã gxortã eẽ. in qua uerũ pascha ñ ẽ possibile

Expanded text:
, non lux tenebras, sed lucem tenebrae superant; quod certum est in Pascha non esse probabile, ut aliqua pars tenebrarum luci dominetur, quia solemnitas dominicae resurrectionis lux est, et non est communicatio luci cum tenebris. Et si in tertia vigilia luna excanduerit, non est dubium lunam XXI vel XXII exortam esse, in qua verum Pasc