comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. Singłaris audacia ista. ⁊ ineffabile
pulentur. cur bominẽ susceptũ aspũ scõ
manicheũ ñ putatis turpe. natuĩ ex utroq
sexu p̃dicare. hominẽ aũ susceptũ ab uni¬
genita sapientia dĩ natũ de uirgine crede
formidatis: Si caro humana. si concubitꝰ
bis concedat. aut missũ se eẽ a spũ scõ: aut
susceptũ. Si missus est: paraclẏti se apłm
dicat. Si susceptꝰ: concedat ẽi homini matrẽ
nitate mariȩ uerbũ dĩ ñ eẽ pollutũ: si con¬
pollui ut credamꝰ hortatur. Qd̃ si dix̾itis
ñ in uto ł ante uter̃. s iam natũ maniche¬
ũ a spũ scõ eẽ susceptũ. sufficit ut fatea¬
mini habuisse carnẽ. de uiro ⁊ femina ꝓ-¬
creatã. Cũ enĩ uos ñ timeatis auscera ⁊ san-¬
gumẽ manichei de humano concubitu
uenientẽ ⁊ intestina fimo plena quȩ illa
caro gestabat. ⁊ his omĩb ñ credatis conta-
ceptũ eẽ creditis: cur ego uterũ uirgina¬
lẽ ⁊ intacta genitalia reformid ẽ. ⁊ ñ pociꝰ

Expanded text:
promisit. singularis audacia ista et ineffabile pulentur, cur hominem susceptum ab spiritu sancto Manichaeum non putatis turpe natum ex utroque sexu praedicare, hominem autem susceptum ab unigenita sapientia dei natum de uirgine credere formidatis? si caro humana, si concubitus bis concedat aut missum se esse a sancto spiritu aut susceptum. si missus est, paracleti se apostolum dicat; si susceptus, concedat ei hominem matrem, nitate Mariae uerbum dei non esse pollutum, si conpollui ut credamus hortatur. quodsi dixeritis non in utero uel ante uterum, sed iam natum Manichaeum ab spiritu sancto esse susceptum, sufficit, ut fateamini habuisse carnem de uiro et femina procreatam. cum enim uos non timeatis uiscera et sanguinem Manichaei de humano concubitu uenientem et intestina fimo plena, quae illa caro /jestabat, et his omnibus non credatis contamiem susceptum esse creditis: cur ego uterum uirginalem et intacta genitalia reformidem et non potius
Abbreviated transcription (Latin):
Puto malũ eẽ. Deceriꝰ eẽt cerce si ñ rectũ. s
qͥd cogitari deteriꝰe Deinde necesse est aliqͥd
boni sit: qͥ carendo fit res q̃cũq decerior.
Carendo aĩ rectitudine fierec latꝰ illd̃ detͥiꝰ.
Inest gͦ illiboni aliqͥo rectitudo. & nunꝗͣ mͥ
dicis unde inest: nͥ ad eũ te contułis a qͦ si¬
ue magna siue parua. omiã tam̃ bona eẽ
fateam᷑. S etiã lat̾is huiꝰ consideratione tͣn¬
seamꝰ ad alia. habitabant inqͥt in illa t̾ra ig¬
nea corpora. scł genera pestifera. Cũ dicit
habitabant. Animata utiq acq uiuentia
uult intelligi. S ne de uerbo calũpniari
uelle uideamur: attendamꝰ istos om̃s habi¬
tatores t̾rȩ illiꝰ quẽ admodũ in qͥnq genera
uiua distribuat. hinc infinite inqͥt tene¬
bre ex eadẽ manantes natura in estimabiles.
Icũ ꝓpͥis fecib. Ultra qͣs erant aquȩ cenose

Expanded text:
puta malum esse: deterius esset certe, si nputa malum esse: deterius esset certe, si nquid cogitari deterius ? deinde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas e
Abbreviated transcription (Latin):
detracta ue substancia. Deide etiã ills co-¬
gitate qħ si concedamꝰ alis causis latꝰ terrȩ
tenebrar̃ maliĩ eẽ qd̃ obscur̃. qd tenebrosũ.
ł si qͥd alid̃ dici pot̃: ñ tam̃ in eo qd rectũ ẽ
malii est. Sic̃ gͦ concedo eẽ in eiꝰ colore ali¬
qͥd mali: sic necesse est ⁊ uos concedatis eẽ in
eiꝰ rectitudine aliqͥd boni. Nefas est itaq hoc
qͣntũcũq bon est alienare ab artifice dõ.
a qͥ eẽ omẽ bonu qd̃ inqͣcũq natura est : nisi
credimꝰ ꝑniciosissime erramꝰ. Qͦmͦ gͦ ille ⁊ su¬
mũ maluĩ dic̃ eẽ hanc terrã. in cuiꝰ lat̾is re¬
ctitudine inuenio qͣntuĩ ad corpꝰ attinet
ñ paruȩ pulchritudinis bonũ. ⁊ ab omĩpo¬
tente atq optimo dõ eã uult eẽ penitꝰ alie¬
nã. cũ id ipsũbonũ qd in illa iuenimꝰ cui
alii tribuendũ sit nͥ auctori bonoꝵ omiũ ñ
imieniamꝰ: S malũ erat inqͥt etiã illd̃ latꝰ.

Expanded text:
detractaue substantia. Deinde etiam illud codetractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo concedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cuius lateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus.
Abbreviated transcription (Latin):
lucis adiungit᷑. si qͥspiã deprauaret. nullã ne
pulchritudinẽ adimeret: Necesse est fatea¬
mini si latrare nolitis ñ solũ ⁊ si deprauent᷑
pulchritudinẽ auferri: s eã eciã pulchritu¬
dinẽ quã cũ recto latere t̾rȩ luminis potuit
hab̾e cõmunẽ. hanc ꝯͦ auferens ⁊ de recto pra¬
uũ faciens. ut discordaret qd concordabat.⁊
abhorreret qd congruebat. nunqͥd aliꝗͣ inde
auferret substantiã: Sic gͦ discite ñ substan¬
ciã maliĩ eẽ. s sic̃ in corpore cõmutatione for¬
mȩ in deceriꝰ amitti spẽm ł potiꝰ minui. ⁊ fe¬
dũ dici qd̃ pulchrũ antea dicebat᷑. ⁊ displicere
corpꝰ qd̃ antea placuerat: sic in animo recte
uoluntatis detꝰ qͥ pie iuste q uiuit᷑. cõmuta¬
ta in deteriꝰ uoluntate deprauari. qͦ peccato
effici animã miserã. quȩ honestate recte uo¬
luntatis beatitatẽ optinebat. nulla addita

Expanded text:
lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem, quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita
Abbreviated transcription (Latin):
chra eẽnt qi tã recta eent. s interiecto qͦ in¬
teruallo itaͥs congruerent: ut hinc atq
inde pariles rectitudines etiã sine ulla con¬
catiꝰ hac utraq t̾ra: Qd uͦ etiã ipsa copulatione
duoꝵ rectoꝵ laterũ pulchriꝰ dici. aut cogitari
possit: Non inuenio qͥd faciã cũ errore ꝑuersiᷤ
⁊ consuetudine implicatis animis miserͣms. Non
enĩ sciunt isti homines qͥd loqͣntur. cũ hec loqũ¬
tur. Non enĩ atcendt̃. Rogo nemo uos urget.
nemo in certam̃ p̃mit. nemo p̃titis insultat
reret errorib. Tantũ id agamꝰ. ut aliqͣndo fini¬
antur: Intuemini paululũ sine animositate
⁊ amaritudine. Om̃s homines sumꝰ ñ nos s er¬
q̃rentib interiꝰ lum accende. Pͥd enĩ intelligi¬
mꝰ. si ñ intelligimꝰ rectũ meliꝰ eẽ quã prauũ ͤ
Quero gͥ a uobis si placide modeste q accipitis.
Rectũ latꝰ t̾re tenebrar̃. qd recto latere t̾re

Expanded text:
chra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque inchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiamsi nulla concatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserrimis animis? non enim sciunt isti homines. quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat reret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed erquaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minꝰ deformi copulatione amplectebat᷑. Aut
si ista curuũ habebat latꝰ.⁊ illa rectũ. ñ ex to¬
to eã latere attingebat. Ꝙ utiq meliꝰ erat sic̃
supͣdixi. ut nulla ex parte conting̾et. tan¬
tũq inane int̾esset. ut ⁊ iusto interuallo
utrãq t̾rã seiuingeret. ⁊ temerarios imꝓboᷤᷤ
ꝑ infinitũ p̃cipites nichil nocere ꝑmitt̾et.
Qd si recto latere latꝰ rectũ attingebat. ñ uidõ
qͥdẽ aliqͣ ł receptacula ł hiatꝰ. s plane uidõ
tantã pacẽ cantãq secũ t̾rȩ utriꝰq concor¬
diã. ut maior coniunctio eẽ ñ possit. Qͥd eni
speciosiꝰ qͥd conuenientiꝰ. ꝗͣ rectũ recto ita
pat aut dirimat. naturalẽ ac stabilẽ ꝑ infi¬
nitũ spaciũ loci. ⁊ ab infinita ęc̾nitate iun¬
cturã: Quȩ recta latera utriꝰq t̾rȩ eciã si int̾¬
posito mani separarent᷑: ñ solũ ꝑ se ipsa pul¬

Expanded text:
non minus deformi copulatione amplectebatur. Aut non minus deformi copulatione amplectebatur. Aut si ista curvum habebat latus, et illa rectum, non ex toto eam latere attingebat. Et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pul
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃ terrã cancũ tenebrar manttas erłt. sic̃
audire solebamꝰ. Qd si ita est: qͣnto meliꝰ erat
ut se aliqͣnto longiꝰ terra luminis remoueret.
atq illa manitas tanta interesset ne omĩno
posset a tenebrar̃ t̾ra ulla ex parte contingi.
Immo etiã tantũ spaciũ pateret inanis ꝓfun-¬
ditatis. ut si qua gentis illiꝰ oriretur imꝓbitas
etiã si temere transilire in illa uellent pͥncipeᷤᷤ
tenebrar̃. qm̃ nec uolare posst̃ corpora nͥ aere
corporeo supportent᷑. ꝑ illd̃ in ane p̃cipitati:
q infinitũ deorsũ uersꝰ eẽt ad nullũ aliqͣndo
fundũ ꝑuenientes. etiã si semꝑ possent uiu̾e̾¬
nunꝗ tam̃ dũ deorsũ semꝑ ferunt᷑ possent no-¬
cere.Si aũ curuo latere adiungebatur: t̾ra qͦ
lucis curuo eã sinu deformit̾ recipiebat. Aut
si introrsꝰ ista qͣsi specie theatri curua erat:
curuã terrȩ luminis partẽ sinu tali receptã

Expanded text:
supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —, per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad nullum aliquando fundununquam tamen dum deorsum semper feruntur, possent nocere? Si autem curvo latere adjungebatur, terra quoque lucis curvo eam sinu deformiter recipiebat. Aut si introrsus ista quasi specie theatri curva erat, curvam terrae luminis partem tali sinu receptam
Abbreviated transcription (Latin):
martatũ illũ cuneũ t̾rȩ tenebrar. S qͥc qd
alid inueneritis figure. qua duȩ iste t̾rȩ
sibi conungant᷑. dełe ꝓfecto manichei lit.¬
minꝰ ꝑiculi hab̾e uideant᷑. s istas ipsas de qͥ¬
qͥ apud uos illuminati uocant᷑. solet eẽ no-¬
tissima. hic qͥppe ita scribit᷑. luxta unã uͦ
partẽ ac latꝰ illiꝰ illustris ac scẽ terrȩ erat
tenebrar̃ t̾ra ꝓfunda. ⁊ ĩmensa magnitu¬
dine. Ed expectamꝰ ampliꝰ : Tenemꝰ enĩ qd̃ ui¬
xta latꝰ erat. Quomꝰ libet iã fingite figuraᷤᷤ.¬
n qͣlialibet liniamt̃a describite. Moles cer¬
te illa ĩmense t̾re tenebrar̃. aut recto lat̾e
adiungebatur terrȩ lucis. aut curuo.
aui torcuoso.S si cortuoso.⁊ illa sc̃a t̾ra
tortuosũ habec latꝰ. Nã si ipsa rectũ ht̃
latꝰ ⁊ tortuoso huiꝰ latere tangit᷑. int̾patet̃
tauerne q̃dã ꝓfundȩ ꝑ infinitũ manes. nee

Expanded text:
inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei litminus periculi habere uideantur istas ipsas, de ququi apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam
Abbreviated transcription (Latin):
nũ boniũ qd̃ tam̃ illo ipso eẽt inferiꝰ ds̃ ex
nichilo fac̾e potuit: potuic eciã qi bonꝰ est
turar̃ factar̃ ordinẽ ducere. donec uniuer¬
sitas earũ ñ numero in definito incerta dif¬
s fiueret
s certo t̾minata consisteret. Aut si nec
de nichilo istã luminis t̾rã dm̃ fecisse uul¬
cis fateri: ñ erit exitꝰ qͦ tantas turpitudi¬
nes. ⁊ tã sacrilegas opiniones euadatis.
aut uidere certe qm̃ liberũ est carnali co-¬
gitationi phantasmata qͣlia libuerit opi-¬
nari. ne forte possitis aliã quãcũq for-¬
mã huic coniunctioni duar̃ terrarũ
iauenire. ne tã detestabił ⁊ aduersanda
rerũ facies animo occurrat. Terrã scili¬
cet dĩ siue sit eiꝰdẽ nature cuiꝰ ds̃ est. siue
diuersȩ. in qua tam̃ dĩ regna fundata sc̃.
ita ingenti mole ꝑ ĩmensũ iacere. ut ꝑ in¬
finitũ porrectis ⁊ aꝑtis mebris iaceat. qͥb
fedissime atq turpissime ab inferiore par¬
te recipiat eciã ipsũ ĩmense magnitudinis

Expanded text:
 bonum, quod tamen illo ipso esset inferius, deus ex nihilo facere potuit. potuit etiam, quia bonus est et turarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete certe, quoniam liberum est carnali cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ noceat nͥ naturis infimis ad supplicũ dam¬
pnatoꝵ. ⁊ exercitationẽ ãmonitionẽ q redeun¬
tũ. ut inhereant do incorruptibili. maneant¬
q incorrupti. qd unũ est bonũ nr̃m. sic̃ ꝑ pro¬
pħam dr̃. M aũ inherere dõbonũ ẽ. Neq illd
dixeris. Non faceret ds̃ naturas corruptibiles. In
qͣntũ enĩ nature st̃: ds̃ fec̃. in qͣntũ aũ corrup¬
tibiles: ñ ds̃ fec̃. Non est enĩ ab illo corruptio:
qͥ solꝰ est incorruptibił. Si hec capis: grãs age dõ.
Siñ capis: qͥesce.⁊ noli temere ndũ intellecta
dãpnare. supplexq illi qͥ lum̃ est m̃t̃is atten¬
de ut intelligas. Cũ dr̃ enĩ natura corrup¬

Expanded text:
ut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damnatorum et exercitationem admonitionemque redeuntium, ut inhaereant deo incorruptibili maneantque incorrupti, quod unum est bonum nostrum, sicut pmihi autem inhaerere deo bonum est. neque illud dixeris: non faceret deus naturas corruptibiles. in quantum enim naturae sunt, deus fecit; in quantum autem corruptibiles, non deus fecit; non est enim ab illo corruptio, qui solus est incorruptibilis. si haec capis, gratias age deo; si non capis, quiesce et noli temere nondum intellecta damnare subplexque illi, qui lumen est mentis, adtende, ut intellegas. cum enim dicitur "natura corrup
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥd iustiꝰ doͤ hoc nanq humana natura in
adã meruit. de qͦ nc̃ ñ est disputandi locꝰ. d
tam̃ dominator iustꝰ. ⁊ iustis p̃m̃iis ⁊ iustis
supplicͥis: approbatur beatitate recte uiuen¬
tiũ. pęna q peccantiũ. Nec tam̃ sine muscdĩa
oerelicta es quȩ certis ter̃ tempoꝵ q mensu¬
uocaris ut redeas. Ita recto modamine altissimi
conditoris qͦusq ad bona t̾rena ꝑuentũ est que
corrũpuntur. ⁊ reformantur. ut hab̃es supplicio
mirta solacia. ut ⁊ laudares dm̃ delectata ordi¬
ne bonoꝵ. ⁊ refugeres in eũ exercitata exꝑim̃¬
tis maloꝵ. ita in qͣntũ tͥ terrena seruiunt. do¬
cent te eẽ dnãm suã. in qͣntũ aũ molesta st̃. do¬
cent ut seruias dnõ tuo. Quappt̾ qͣnuis sit malu
corruptio. ⁊ qͣnus ñ sit a conditore naturar̃. s
ex eosit qd de nichilo facte sc̃. tam̃ etiã ipsa illo
regente ⁊ gubnante omiã quȩ fec̃ sic ordinata ẽ:

Expanded text:
quid iustius deo? hoc namque humana natura in quid iustius deo? hoc namque humana natura in Adam meruit, de quo nunc non est disputandi locus; sed tamen dominator iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis rerum temporumque mensuuocaris, ut redeas. ita recto moderamine altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio mixta solatia, ut et laudares deum delectata ordine bonorum, et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam; in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. Quapropter quamuis sit malum corruptio et quamuis non sit a conditore naturarum, sed ex eo sit, quod de nihilo factae sunt, tamen etiam ipsa illo regente et gubernante omnia, quae fecit, sic ordinata est,
Abbreviated transcription (Latin):
cere natura animȩ rationał aliqͣnto minꝰ eẽ
quã ds̃ est. ⁊ canto minꝰ ut post istũ. te meliꝰ
aliqͥd ñ sit. Patere inꝗͣ ⁊ mitesce illi. ne te ad¬
huc repellat in infima. uͥ ꝑ angustias pęnaleᷤ
etiã atq etiã bonũ qd es uilescat tͥ Suꝑba es
in dm̃. si indignaris qd̃ te antecedit. ⁊nimis
contumeliose de dõ sentis si n meffabilit̾ gra-¬
tularis. tã magnũ bonũ eẽ te᷑ ut solꝰ sit il¬
le p̃stancior. Quo constituto atq firmato. il¬
lud ne dixeris. Me solã naturã ds̃ facere debu¬
it. nollẽ ut post me aliqͥd boni fieret. Non enĩ
qd̃ bonũ est post dm̃. iã debuit eẽ nouissimũ.
& hinc maxime apparet qͣntã tͥ tͥbuerit di
ris qd nc̃ tͥ ñ omĩmodo seruiunt. ⁊ te aliqͣndo
etiã cruciant. qr ds̃ tius maiorẽ habet pote¬
statẽ in ea que tͥ seruiunt. quã tu ipsa tan¬
canti idest ñ optemꝑanti dnõ tuo. pęnalia
qͥb dominabaris effecta st̃ ͥd eni tã iustu eͤ

Expanded text:
natura animae rationalis, aliquanto minus te esse quam deus est, et tanto minus, ut post ipsum te melius aliquid non sit, patere, inquam, et mitesce illi, ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias poenales etiam atque etiam bonum, quod es, uilescat tibi. superba es in deum, si indignaris, quod te antecedit, et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere debuit; nollem, ut post me aliquid boni fieret. non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit digris, quod nunc tibi non omni modo seruiunt et te aliquando etiam cruciant, quia dominus tuus maiorem habet potestatem in ea, quae tibi seruiunt, quam tu ipsa, tamcanti, id est non obtemperanti domino tuo poenalia, quibus dominabaris, effecta sunt? quid enim tam iustum et
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. Non puto usq adeo cecũ: tardũ. ut du¬
bitet qͥdͥs ipse respondeat. ⁊ ñ sentiat qͣnto
mag̃ qͥdq corrũpitur tantomagis ad inti¬
tũ tendere. Omẽ aũ qd̃ ad inti̾tũ tendit: ad

Expanded text:
esse: non puto usque adeo caecum et tardum, ut duesse: non puto usque adeo caecum et tardum, ut dubitet quid sibi ipse respondeat, et non sentiat quanto magis quodque corrumpitur, tanto magis ad interitum tendere. O
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ eẽ. qͣsi ex diuersis partib. intelligendi gr̃a
ut cũ cardis tardiꝰ ambulemꝰ. Ddeinde uelut
in medio constituat aliqͥd. utputa corpꝰ animan-¬
tis. ⁊ q̃rat hoc sec̃. dũ format᷑ illd̃ corpꝰ. ⁊ nascit᷑.
dũ augetur eiꝰ sp̾es. nutrit᷑. conualescit robo¬
ratur. decoratur. firmatur. in qͣntũ manet :⁊
in qͣntũ stabilitur. in quã partẽ tendat. utr̃
ẽẽ an ñ eẽ. Non dubitabit eẽ qͥdẽ aliqͥd in ipsis
etiã pͥmordiis: s qͣnto magis forma ⁊ spẽ ⁊ ua-¬
lentia constabilit᷑ atq format᷑: tanto magis fi¬
eri ut sit: ⁊ in eã partẽ tendat qua positu ẽ
eẽ. Nc̃ gͦ incipiat corrũpi. debilitet᷑ omĩs ille
statꝰ. languescant uires. marcescat robur. for¬
ma fedet᷑. oisiuiat cõpago mebroꝵ. contabes¬
scat
Sdefluat concordia partiũ. Querat eciã nc̃
ꝑ istã corruptionẽ qͦ tendatur. utrͣ eẽ an ñ

Expanded text:
et non esse, quasi ex diversis partibus; intelligendi gratia, et non esse, quasi ex diversis partibus; intelligendi gratia, ut cum tardis tardius ambulemus: deinde velut in medio constituat aliquid, ut puta corpus animantis, et quaerat hoc secum, dum formatur illud corpus et nascitur, dum augetur ejus species, nutritur, convalescit, roboratur, decoratur, firmatur, in quantum manet, et in quantum stabilitur, in quam partem tendat, utrum ad esse, an non esse: non dubitabit esse quidem aliquid in ipsis etiam primordiis; sed quanto magis forma et specie et valentia constabilitur atque firmatur, tanto magis fieri ut sit, et in eam partem tendat qua positum est esse. Nunc ergo incipiat corrumpi; debilitetur omnis ille status, languescant vires, marcescat robur, forma foedetur, dissiliat compago membrorum, contabescat et defluat concordia partium: quaerat etiam nunc per istam corruptionem quo tendat, utrum ad esse, an non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃. Templũ enĩ dĩ sanctũ ẽ : qd estis uos. Escͥs
templũ dĩ corruꝑit: corrũpet illũ ds̃. Qd̾ si in ue¬
teri lege dictũ e̾et qͥb inuectionib isti impetũ
facerent. accusantes qͣsi corruptorẽ dnĩ : Qd̾ u̾¬
bũ metuentes multi latini interpretes: nolu¬
uiantes a re ipsa: offensionẽ uocabuli deuitart̃.
Quanꝗͣ isti ñ minꝰ inueherent᷑ in ꝑditorẽ dm̃. si
hoc in uet̾i lege aut ꝓpħis inuenirent. S g̃cis¬
ex emplarib coniuncuntur. in qͥb aꝑtissime
scͥptũ est. Esqͥs templũ dĩ corruꝑit: corrũpet il¬
lũ dẽ. Ed siqͥs ab eis q̃rat qͦmͦ dictũ sit ne corru¬
ptor putet᷑ ds̃: expont̃ stati corrũpet dictũ eẽ
corruptioni tradet ł si qͦ alio mͦ posst̃. Eͦ animo
si eẽnt in ueterẽ legẽ. ⁊ multa ibi miranda in¬
telligerent: ⁊ ñ dũ intellecta ñ cũ ocio lacera
ex nichilo eẽ corruptionẽ. ꝓponat ͥs hec duo. ẽẽ

Expanded text:
dicit: templum enim dei . sanctum est, quod estis uos; quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus. quod si in uetere lege dictum esset, quibus inuectionibus isti inpetum facerent accusantes quasi corruptorem deum! quod uerbum metuentes multi latini interpretes noluuiantes a re ipsa offensionem uocabuli deuitarunt. quamquam isti non minus inueherentur in perditorem deum, si hoc in lege uetere aut prophetis inuenirent. sme scriptum est, Quisquis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus. Quod si quis ab eis quaerat, quomodo dictum sit: ne corruptor putetur Deus, exponunt statim, corrumpet dictum esse, corruptioni tradet; vel si quo alio modo possunt. Quo animo si essent in veterem Legem, et multa ibi miranda intelligerent, et nondum intellecta non cum odio lacerarex nihilo esse corruptionem, proponat sibi haec duo, esse
Abbreviated transcription (Latin):
ne pace aũ continuatar̃ parciũ. nulla
species corporis animo occurrit: aut ullo
mͦ sentiri pot̃. Ac ꝑ hoc nec ilȩ aquȩ ose
sme isto bono eẽ potuert̃: qͦ bono fiebat ũ
aliqua natura corporea posset eẽ. Nam
qd̃ dicitis qd illa mala de naturis talib ñ
posst̃ auferri: respondetur. qd̃ ⁊ illa bona
de naturis talib ñ posst̃ auferri. Cur gͦ istaᷤ
res ꝓpt̾ mala quȩ auferri ñ posse arbitra¬
mini. mala naturalia uocare uultis. ꝓpt̾
bona naturalia uocare ñ uultis. Restat
ut q̃ratis nã ipsa solet eẽ uox ultima: un¬
de sint illa mala q̃ mͥ qͦ displicere dicebã.
Respondebo fortasse. si uosdix̾itis unde sit̃
illa bona: quȩ uos qͦ laudare cogimini. si
absurdissimi cordis eẽ ñ uultis. S qͥd ego
istõ q̃rã. cũ utriq fateamur omiã qͣcũq
⁊ qͣntacũq bona sc̃. ab uno dõ eẽ qͥ sume bo¬
nꝰ est: Resistite gͦ uos ipsi manicheo. qͥ tot

Expanded text:
ne pace autem continuatarum partium nulla ne pace autem continuatarum partium nulla species corporis animo occurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per hoc nec illae caenosae sine isto bono esse potuerunt, quo bono fiebat, ut aliqua natura corporea posset esse. nam quod dicitis, quod illa mala de naturis talibus non possunt auferri, respondetur, quod et illa bona de naturis talibus non possunt auferri. cur ergo istas res propter mala, quae auferri non posse arbitramini, mala naturalia uocare uultis, proptbona naturalia uocare non uultis? Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima — unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam. respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona, quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ nullȩ ert̃. Animaduertite eciã qͥ recte
uultis uidicare. illũ qͦ pͥncipẽ immanẽ. Cui
si auferatur immanitas: attendite qͣnta lau¬
dabilia remanebt̃ cõpagini corporis mẽbroꝵ
Huic itaq mest congruentia forme. unitas
⁊ pax contextar̃ int̾ se partiũ. anime regẽ¬
tis ⁊ uegetantis. famulantisq. ⁊ uegecati cor¬
poris ordo. ⁊ dispositio. Quȩ omiã bona si au¬
ferantur. ⁊ si qua forte minꝰ enumeraui:
nulla ꝓrsꝰnatura subsistit. S fortasse dica¬
tis. illa mala de talib naturis ñ posse au¬
ferri. ⁊ idõ naturalia deb̾e accipi. Non nc̃
querit᷑ qͥd possit. ł ñ possit auserri. S cer¬
te ñ paruũ lum̃ est ad intelligendũ om̃s
naturas in qͣntũ nature st̃ bonas eẽ: qd̃ si¬
ne ilł mał cogitari bona illa possint. sine
bonis aũ ilł nulla natura cogitari pot̾. Nã
sine turbatione ceni possũ aqͣs cogitare. si¬

Expanded text:
turae nullae erunt. animaduertite etiam, qui recte turae nullae erunt. animaduertite etiam, qui recte uultis iudicare, illum quoque principem inmanem; cui si auferatur inmanitas, adtendite quanta laudabilia remanebunt: conpago corporis, membrorum hinc atque inde. congruentia, formae unitas et pax contextarum inter se partium, animae regentis et uegetantis famulantisque et uegetati corporis ordo et dispositio. quae omnia si auferantur, et si qua forte minus enumeraui, nulla prorsus natura subsistet. Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur, quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum lumen est ad intellegendum omnes naturas, in quantum naturae sunt. bonas esse, quod sine illis malis cogitari bona illa possunt, sine bonis autem illis nulla natura cogitari potest. nam sine turbatione caeni possum aquas cogitare, si
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ purȩ atq tranqͥllȩ. Toue de aqͥs parti¬
um
concordiã. ñ ert̃ aquȩ. Si gͦ malo illo adẽpto
manet natura purgatior. bono aũ detracto
ñ manet illa natura: hoc ibi facit natura
qd bonũ habet. qd aũ malũ ñ natura. s cõ¬
tra naturã est. Tolle de uentis horrorẽ ⁊ ni¬
miuĩ impetũ qͥ tibi displicet: potes cogitare
uentos lenes ⁊ mod̾atos. Tolle de uentis par¬
tiũ similitudinẽ qua eoꝵ corpꝰ in unitatẽ cõ¬
tinuat᷑. ⁊ sibi pacatur ut corpꝰ sic: nulla sub¬
erit natura quã cogites. Longũ est ꝑsequi
cȩtera s mansstũ eis qͥ nullo studio partro¬
cogicant. cũ istȩ naturȩ cõmemorant᷑. ad¬
uingi eis q̃dã qͥb displiceant. quȩ cũ detra¬
himꝰ. nature meliores manent. Unde intel¬
ligitur eas in qͣntũ naturȩ st̃ bonas eẽ. ꝙ cũ
eis uicissim bonũ qd habent detraxeris: na¬

Expanded text:
aquae purae atque tranquillae; tolle de aquis partiaquae purae atque tranquillae; tolle de aquis partium concordiam, non erunt aquae. si ergo malo illo adempto manet natura purgatior, bono autem detracto non manet ulla natura, hoc ibi facit naturam, quod bonum habet; quod autem malum, non natura, sed contra naturam est. tolle de uentis horrorem et nimium inpetum, qui tibi displicet, potes cogitare uentos lenes atque moderatos; tolle de uentis partium similitudinem, qua eorum corpus in unitatem continuatur et sibi pacatur, ut corpus sit, nulla suberit natura, quam cogites. longum est persequi cetera; sed manifestum est eis, qui nullo studio partiuicant, cum istae naturae commemorantur, adiungi eis quaedam, quibus displiceant; quae cum detrahimus, naturae meliores manent. unde intellegitur eas, in quantum naturae sunt, bonas esse, quia cum eis uicissim omne, quod bonum habent, detraxeris. na
Abbreviated transcription (Latin):
litates. uitalia spiram̃ta. ⁊ nutͥmenta. temꝑa¬
mentũ salutis. regim̃ ⁊ moderam̃ animȩ. fa¬
mulatꝰ q corpoꝵ. similitudinẽ concordiãq par¬
tiũ in sangut naturis. ł quȩ habitant. ł quȩ¬
habitantur: ⁊ cȩt̾a huiꝰmodi. Sic enĩ intelligt᷑.
si tam̃ sine ꝑtinacia uelint attende: iã ⁊bona
⁊ mala se misce̾re cũ loquunt᷑ de illa t̾ra uͥ solũ
⁊ sũmũ malũ fuisse credidert̃. Itaq si collant᷑
illa quȩ mala enum̾ata st̃: bona illa quȩ lax¬
data st̃ sine ulla uituꝑatione remanere. si
aũbona ipsa collant᷑. nullã remanere natu¬
rã. Ex qͦ iã uidet qͥ pot̃ uidere omẽm naturã
in qͣntũ natura ẽ bonũ eẽ. qr ex una eadẽ q
re in qua ⁊ ego qd̵ laudarẽ. ⁊ ille qd uituꝑa¬
ret inuenit. si toblantur ea quȩ bona st̃ na-¬
tura nulla erit. si aũ tollantur ea que displi¬
cent: incarrupta natura remanebit. Tolle
aqͥs ut ñ sint cenose ⁊ turbide. remanent

Expanded text:
litates, uitalia spiramenta et nutrimenta, temperamentum salutis, regimen et moderamen animae famulatusque corporum, similitudinem concordiamque partium in singulis naturis habitabantur, et caetera hujusmodi. Sic enim intelligunt, si tamen sine pertinacia velint attendere, jam et bona et mala se miscere, cum loquuntur de illa terra, ubi solum et summum malum fuisse crediderunt, itaque, si tollantur illa, quae mala enumerata sunt, bona illa, quae laudata sunt, sine ulla uituperatione remanere; si autem bona ipsa tollantur, nullam remanere naturam. ex quo iam uidet, qui potest uidere, omnem naturam, in quantum natura est, bonum esse, quia ex una eademque re, in qua et ego, quod laudarem, et ille, quod uituperaret, inuenit, si tollantur ea, quae bona sunt, natura nulla erit; si autem tollantur ea, quae displicent, incorrupta natura remanebit. tolle de aquis, ut sint caenosae et turbidae, remanent
Abbreviated transcription (Latin):
one rer̃ que uident᷑ in mundo. minꝰ diligen¬
ti minꝰq sollerti carnali sensu concepta. ⁊phã¬
matis parturita ⁊ cemeritate edita atq conscͥ¬
pta: hereticoꝵ numer̃ auxisse. S illo genere
magis urgendi st̃. ł intelligant si possc̃: quã
uere in catholica dicatur omĩum naturarũ

Expanded text:
one rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenone rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti minusque sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturita et temeritate edita atque conscripta haereticorum numerum auxisse. Sed illo genere magis urgendi sunt, ut intellegant, si possunt, quam uere in catholica dicatur omnium naturarum
Abbreviated transcription (Latin):
uicertũ etiã faciant. fumꝰ ne an ille sint. Postre¬
mo cur in aqͥs ⁊uentis de habitandi pacientia ad
habitatores ductũ est argunientũ ÷ qi uidemꝰ ⁊
natantia in aqͥs. ⁊ uolanda in uentis uiuere. ig¬
nis uͦ ⁊ fumꝰ ñ decerruit hominẽ mentientẽ ne
puderet eũ tales habitatores ibi constituere. qͥ¬
b nichil constitueret᷑ absurosꝰ: Nam qͣorupe¬
oẽ ignis incendit atq corrupit. ⁊bipedes fumꝰ
offocat. ⁊ necat. Uel huic certe cogitur fateri.
se meliores dicere ingente tenebrar istas fuisse
naturas. uͥ uult omiã peiora credi. Siqͥdẽ ibi
gignebat ignis quadrupedẽ. ⁊ nutriebat. ⁊ con¬
tinebat innorie. ł etiã cõmodissime. Similit̾ ⁊
fumꝰ. bipedes suos clementissimo sinu editos. ñ
solũ sine molestia: s uitalit̾ atq indulgenter¬
usq in illĩ pͥncipatũ educauerat ⁊ continebat
ta ostenduntur ista mendacia animaduersi¬

Expanded text:
incertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postreincertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum tales ibi habitatores constituere, quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisse naturas, ubi uult omnia peiora credi. siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat innoxie uel etiam commodissime. similiter et fumus bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersi
Abbreviated transcription (Latin):
in uentis qr pennati st̃. ⁊ int̾dis uolant. ad ignẽ certe
scd̃m eiꝰ distinctionẽ n ꝑtinent. Qd aũ attinet
ad feruorẽ concubitꝰ: credo eũ animadu̾tisse
hinnientes eqͦs. ⁊ sepe morsis frenis raptos in fe¬
minas. Qd̃ animaduersũ dũ uult cito sctib̾e:
ñ atcendit passerẽ parietinũ. in cuiꝰ comꝑatio¬
ne qͥuis admissariꝰ frigidissimꝰ inuenitur. Bipe¬
des uͦ in fumo cũ ab eis querit᷑ quare ordinaue
bosꝰ : quasi tumidꝰ in auras erigitur: suꝑbis eẽ
similẽ ñ absurde attendert̃. Suȩ animadũsio
sufficere debuit ad aliquã similitudinẽ dandã
de suꝑbis hominib siue allegoriã ł formandã
ł intelligendã: ñ cam̃ ut idõ bipedes animantẽ
in fumo. ⁊ de fumo nati eẽ credant᷑. Nam ⁊ in
puluere nasci debuert̃. q sepe ñ minore ambi¬
tu : elatione surgit in celũ. ⁊ in nebuł. q ple¬
r̃q de t̾ra ita exalantur: ut longe intuentib

Expanded text:
in uentis, quia pennati sunt, et interdum uolant: ad ignem certe in uentis, quia pennati sunt, et interdum uolant: ad ignem certe secundum eius distinctionem non pertinent. quod autem adtinet ad feruorem concubitus, credo eum animaduertisse hinnientes equos et saepe morsis frenis raptos in feminas: quod animaduersum dum uult cito scribere, non adtendit passerem parietinum, in cuius conparatione quiuis admissarius frigidissimus inuenitur. bipedes uero in fumo cum ab eis quaeritur quare ordinauerbosus et quasi tumidus in auras erigitur, superbis esse similem non absurde adtenderunt. quae animaduersio sufficere debuit ad aliquam similitudinem dandam de superbis hominibus, siue allegoriam uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo bipedes animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus
Abbreviated transcription (Latin):
serpentia nata eẽ confingeret: in ipsis qͥdẽ
pͥmordiis nascentiũ. potuit bene animadũ¬
ti.S st̃ serpentes qͥ tã acute uident. ⁊ sic p̃¬
sentia lucis exultant: ut grauissimũ testi¬
moniũ contra eũ dicere uideant᷑. Deinde
in aqͥs natantia: facile fuit hic discere. zad
illa transire phantasmata. Sic ⁊ inuentis
uolantia: qm̃ huiꝰ crassioris aeris impulsus
in qͦ aues uolant uentꝰ dr̃. In igne uͦ qͣdru-¬
pedia unde illi fingere in mentẽ uenerit:
nescio.⁊ tanĩ ñ frustra hoc dix̃i d par̃ attẽ¬
errauit nimis. Hanc enĩ rationẽ solent redd̃e
qd̵ quadrupedes edaces st̃: ⁊in concubitũ mul¬
tũ ferueant. S multi homines edacitate sua
suꝑant quelibet qͣdrupedẽ. qͥ certe bipedes sc̃
qͦs ñ ignis s fumi filios eẽ dic̃. Anserib uͦ ñ faci¬
le qͥcꝗͣ edaciꝰ inuenitur. qͦs suie in fumo ponat
ꝙ bipedes st̃. siue in aqͥs qr natare amant. siue

Expanded text:
serpentia nata esse confingeret, in ipsis quidem serpentia nata esse confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen non frustra hoc dixit, sed parum adtenerrauit nimis. hanc enim solent rationem reddere, quod quadrupedes edaces sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe bipedes sunt, quos non ignis, sed fumi esse filios dicit. anseribus uero non facile quicquam edacius inuenitur; quos siue in fumo ponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, quia natare amant, siue
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũq est laudabił ꝯbona est. nemo pru¬
dens abalienat ab auctore omĩum bonoꝵ
dõ. Nam ille manicheus sic̃ uoluit natu¬
ras quas hic dicit ordinare in phantasmatiᷤ
sius uelut in gente tenebrar̃: omino fal¬
sus eẽ conuincit᷑. Pmo ꝙ cenebre nichil
posst̃ gignere ut dictũ est. S ñ inqͥt taleꝰ
erant illȩ tenebrȩ. qͣles hic nosti. Unde gͦ
me de illis doces: An forte tã uerbosꝰ doctri¬
ne pollicitator. cogis ut credã  S fac me cre¬
dere. Illd tam̃ scio ꝗd si ñ habebant aliquã
faciẽ sic̃ iste ñ habent: nichil generare po¬
cuert̃. Si aũ habebant: meliores erant.
Tu aũ cũ dicis ñ fuisse tales. qͣsi peiores aliqͣs
credi cupis. Posses dicere eciã silentiũ qd sic
estaurib ut cenebre ocuł. aliqua ibi surda
ł muta animalia genuisse. ut cũ tͥ diceret᷑
ñ et̃ aliquã naturã silentiũ: responderes.
les diceres eis. qͥs semel ut tͥ crederent dece¬
pisses. Suanꝗ̃ id qd̃ eũ indux̃ ut in tenebris

Expanded text:
que est, laudabilis et bona est, nemo prudens abalienat ab auctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas, quas hic didicit, ordinare in phantasmatibus suis uelut in gente tenebrarum, omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales erant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genuisse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes "les, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses. quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
bonis qͥb dã se loqͥ s ñ sumis ⁊ infabricatis
sicuti est ds̃: una trinitas. neq de his fabri¬
catis quȩ sullimit̾ ordinata ft̃ sic̃ st̃ angłi
scĩ.⁊ beatissime pocestates. s ⁊ de infimis
nis. quȩ dũ cõꝑantur suꝑiorib. uituꝑan¬
dȩ ab imꝑitis existimantur. ⁊ dũ consiõant᷑
qͣntũ his desit boni qd ilł ad est: eiꝰdẽ boni
absentia mali nom̃ habet. & ego qͥdẽ ꝓpt̾ea
sic de istis naturis disputo. qm̃ ea nominan¬
tur quȩ in hoc mundo nota nobis sc̃. No¬
uimꝰ enĩ tenebras. aqͣs. uentos. ignẽ. fumũ.
Nouimꝰ etiã animalia. serpentia. natantia
uolantia. q̃ rupedia. bipedia. in qͥb omi¬
b exceptis tenebris quȩ ut dixi nichil st̃ ali¬
d̃ quã lucis absentia. quȩ ocłis ñ iuidendo
discernunt᷑. sic̃ silentiũ aurib ñ audiendo

Expanded text:
bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestates, sed de infimis nis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ uidimꝰ ibi fumꝰ fecundꝰ sit. ⁊ salubrẽ suis
habitatorib p̃beat mansionẽ : Qd̾ etiã in ip¬
so fumi pͥncipe ĩmanitatẽ solã ad uertisti
quã uituꝑares. nñe debiusti attend̃e cȩta
que te in eiꝰ nature laude cogerent: Habe¬
bat enĩ amnã ⁊ corpꝰ. illã unuficantẽ hoc
uita inspiratũ. cũ illa reg̾et hoc optemꝑa¬
ret. illa p̃iret hoc subsequeret᷑: illa contine¬
ret hoc ñ deflueret: illa moueret in numoᷤ.
hoc numosa mẽbroꝵ cõpagine constabiliret᷑.
Nonne ce ad laudẽ mouet in hoc uno pͥnci¬
pe. ł pax ordinata. ł ordo pacatꝰ: Sõ aũ de
uno dictũ est: hoc de cȩt̾is intelligi licet.
S enĩ erat in alios seuerꝰ ⁊ ĩmanis. Non hoc
laudo. s tanta illa quȩ ñ uis attende. Quȩ
si ł admonitꝰ intuetur atq consid̾at qͥsqͥs.
manicheo temere credidit: sine dubitatio¬
ne cognoscit cũ de istis naturis loquit᷑. de

Expanded text:
quam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis quam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus praebeat mansionem. Quod etiam in ipso fumi principe inmanitatem solam aduertisti, quam uituperares, nonne debuisti adtendere cetera, quae te in eius naturae laudem cogerent? habebat enim animam et corpus, illam uiuificantem, hoc uita inspiratum, cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoc non difflueret; illa moueret in numeros, hoc numerosa membrorum conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
cordẽ nisũ. ⁊ ñ imparẽ motũ. Uituꝑo ibi te¬
cũ corruptionẽ ignis. lauda ibi mecũ genita¬
bilẽ ignẽ ⁊ uigentẽ. oportunã q eiꝰ cemꝑati¬
onẽ nascentib. ⁊ ut coalescerent: ⁊ ut suis
mim̾is limiamentis q ꝑficerentur. ⁊ ut uiu̾e
atq habitare ibi possent. Quȩ omĩa ñ solũ¬
in ignas habitatione. s in ipsis
habitantib miranda ⁊ la ebat᷑:: disłudanda
eẽ cognoscis. Uituꝑo ibi te ͫ a ͫ ͫ cũ obscu¬
ricatẽ fami. ⁊ĩmanintatẽ pͥncipis qui
meo sic̃ dicis morabatur. lauda ibi mecũ qd
ł in ipso fumo nullã parcẽ iuenis dissimilẽ
cȩt̾is. ex qͣ in genere suo partiũ int̾ se suarũ
congruentiã modũ q custodit. ut qͣdã uni¬
cate sit qd̃ est: quȩ nemo sobrie consid̃at.
ñ mirabilit̾ laudat. Eo qd etiã fumo addis
uĩ potentiã ꝙ generandi. qͣndo eidẽ qͦ in¬
habitatores pͥncipes tribuis. ut qd̾ hic nũ¬

Expanded text:
cordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non soluin ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem quoque inhabitatores principes tribuis, ut quod hic num
Abbreviated transcription (Latin):
omiã si es homo sentis eẽ laudanda. ⁊ qͣntũiuis
illoꝵ in haditatoꝵ seuiciã. ⁊ int̾ impetꝰ dilace¬
raciones ⁊ uastationes exaggeres: ñ eis canĩ
a dimis numosos formar̃ t̾minos. qͥb s singła
eoꝵ corpora mẽbroꝵ parilitate pacata st̃: ⁊ tẽ¬
ꝑamentũ salutis ⁊ moderam̃ formȩ. partes sui
corporis in unitatẽ amiciciȩ concordieq redi¬
gentis. Que si humano sensu intueris: uides
płꝰ eẽ laudanda quã illa uituꝑanda quȩ dis¬
plicent. uituꝑo ibi tecũ hoirorẽ uentoꝵ lau¬
da ibi mecũ eorundẽ uentoꝵ spirabilẽ nutͥ¬
cẽ q naturã. ꝯspeciẽ corporis conuenientia
partiũ continuati atq diffusi. qͥb reb omĩb
illos inhabitatores suos poterant ⁊ gignere za
tet ⁊ salubrit̾ continere. eoꝵq inhabitatoꝵ. c̃
cȩt̾a quȩ in omĩb animantib suꝑiore ratione
laudata st̃. tũ ꝓpͥe impigros ⁊ faciles unde ue¬
lint ⁊ qͦ uelint transitꝰ. ⁊ alar̾ in uolatu con-¬

Expanded text:
se laudanda. et quantumuis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, uides plus esse laudanda quam illa uituperanda, quae displicent. uitupero ibi tecum horrorem uentorum, lauda ibi mecum eorundem uentorum spirabilem nutricemque naturam et speciem corporis conuenientia partium continuati atque diffusi : quibus rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere et \' alere et salubriter continere eorumque inhabitatorum, cum cetera, quae in omnibus animantibus superiore ratione laudata sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint et quo uelint transitus et alarum in uolatu con