comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pierunt xp̃m mori p̃puberationẽ
hominis ⁊ impietionem diuine no¬
luntatis. s non uouerunt duecti¬
onem ipius afflictionis. de eodem
igitur ietabantur ⁊ tristabantur.
s ob auud gaudebant ⁊ pp̃ euud
dolebant. uolebant igitur xp̃m
mori pro hominis redemptione
⁊ tamen demorte ip̃ins diuersis ca̾i
tur utrum e de passionto

Expanded text:
iberationem hominis et impletionem divinae voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud dolebant. Volebant ergo Christum mori pro hominis redemptione, et tamen de morte ipsius diversis de causis tiendum sit de passion
Abbreviated transcription (Latin):
plex .i. indiuilibilis ⁊ ĩmateriaus ⁊
discretio personalis. ⁊ p̃p rõnem nat᷑a¬
liter inlitã intelligentia memoria ⁊
uoluntas siue diectio. liberum quo
arbitrium .i. libera inclinande uoluta
Uitrium sine uiolentia ⁊ coactione ad
utrũlib ꝓpria uoluntate deflecci an

Expanded text:
plex, id est, indivisibilis et immaterialis, et discretio personalis, et per rationem naturaliter insitam intelligentia, memoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntbitrium sine violentia et coactione ad utrumlibet propria voluntate deflecti.
Abbreviated transcription (Latin):
resteium uisibilium ⁊ inuisibilium
causam non esle nisi bonttatem cre¬
atorisqͥ ẽ deus uerus ⁊ unus. tuiustã¬
ta est bonitas ut lũme bonus beatitu¬
dinis sue quaet̾nauter beatus est a¬
uos uelit esse parcicipes qͣmuidit ⁊
cõicari posse ⁊ minui omnino nõ pos¬
se. illud igitur Ec bonum quod
ip̃e erat ⁊ quo beatus erat sola boni¬
tate non neccitate aui ꝯũitari uolu¬
rat prodeẽ uelle ⁊ omnipotentissi¬
mi nocere non posse quare rationa¬
gis intelligitur tanto plenius ħetur
recit deus rationalem creaturam q̃
sũbmum bonum intelligeret ⁊ ĩtel¬
ligendo amaret ⁊ amando possideret.
ac possidendo frueeretur quomodo ra¬
purttate permaneret nec corporiuni
am ⁊ incorporea quidem angelus
Sorporea uero homo uocatur ex aĩa
rationau ⁊ carne subsistens. conditõ
ergo rationaus creature primã cau¬
iam ħuit dei bonitatem. quare cre

Expanded text:
restrium, visibilium vel invisibilium causam non esse nisi bonitatem Creatoris, qui est Deus unus et verus. Cujus tanta est bonitas, ut summe bonus beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari volurat prodesse velle, et omnipotentissimi nocere non posse. 4. Quare rationgis intelligitur, tanto plenius habetur; fecit Deus rationalem creaturam, quae summum bonum intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, et possidendo frueretur. Hoc modo puritate permaneret, nec corpori uniam; et incorporea quidem angelus, corporea vero homo vocatur, ex anima rationali et carne subsistens. Conditio ergo rationalis creaturae primam causam habuit Dei bonitatem. 5. Quare cre
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit liber secundus unum esse prin¬
cipium terum ostendrr non plarant
quidam putauerunt. Ooccto
rerum inlinuant s¬
triptura deum esse
creatorem Initium qͥ¬
q temporis atos oĩ¬
um uilibilium ⁊ in¬
uisibilium creatu¬
raꝵ in primordio sui ostendit dicens. Ĩ
principio creauit deus celum ⁊ terram
hiis ⁊ enim uerbis moyses sp̃u dei at¬
tiatus in uno principio a deo creatore
quoꝵdam plura sine principio fuisse
principia oppinantium plato naci e
a initia ettimauit deum . s ⁊ gremplat᷑
ẽ mat̾iam. ⁊ ip̃a intreata sine principi¬
o t deuim quasi atificem non ereato¬
rem. Etetor enim est qui de nichilo
quid facere atere uero non modode
nich̾o aliquid operari s ⁊̃ de materia
onde ⁊ homo uei angeius dictturciu¬
quid facere s non corate. uocatur q fac¬
tor siue actifec s non creator. ħenifa
nomen soli deo ꝓprie conuenit qui et
denicho quedam ⁊ de auquo facitau
qua. Ipe est ergo creator ⁊ opifex et
tautor s eretoris nomen sebi ppeiere¬

Expanded text:
INCIPIUM OSTENDIT; NON PLURA, UT QUIDAM PUTAVERUNT. 1. Creationem rerum insinuanscriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicens, Gen. 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore rumdam plura sine principio fuisse principia optria initia aestimavit, Deum scilicet, et materiam, et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo quid facere. Facere vero, non modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo vel angelus dicitur aliquid facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui et de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie re
Abbreviated transcription (Latin):
test ab homine superati uei impe¬
diti euis uoiuntas. s ut iusticiã
luã homnib ostẽderet ⁊ mau essẽt
ĩexcusabiles. Deniq ut doni ex obe¬
dientia gratiam. mali ex in obediẽ¬
tia penam sortirentur. sicut utris¬
q ab eterno p̾parauit. ea igirur q̃
omnib p̾ceꝑit uei prohibuit a qͥb¬
dam uoluit fieri uel uitari. s non
ab omnto. ⁊ q̃dam personauter
p̃cepit. ⁊ ĩueteri ⁊ in noua lege q̃
ab eis quib precepit fieri noluit
ut abra᷑ de ĩ molatione filii ⁊ ine
uairgeuo quibdam turatis qui
ciendumquando homo bõa¬

Expanded text:
ne superari vel impediri ejus voluntas, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sortirentur, sicut utrisque ab aeterno praeparavit. Ea ergo quae omnibus praecepit vel prohibuit, a quibusdam voluit fieri vel vitari, sed non ab omnibus; et quaedam personaliter praecepit, et in veteri, et in nova lege, quae ab eis quibus praecepit fieri noluit; ut Abrahae de immolatione filii, et in Evangelio quibusdam curatis quibUOD ALIQUANDO HOMO BONA
Abbreviated transcription (Latin):
fuit maia accio ⁊ peccatum accũ
quippe iudeoꝵ non uoiuit deus. paᷤ
seslionem meam .i. uoluisti ⁊ appro¬
basti passionem meam. tibi enim
placuit. uoluit itaq tota trinitas ũ
xp̃c pat̾etur. nec tamen uoiuit ut
iudei occit̾ent quia uoluit penan

Expanded text:
fuit mala actio et peccatum. Actum quippe Judaeorum non voluit Deus, passsessionem meam, id est, voluisti et approbasti passionem meam, tibi enim placuit. Voluit itaque tota Trinitas ut Christus pateretur, nec tamen voluit ut Judaei occiderent; q
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it./ Testimoniis quaꝵda̾ angelis
auccoritatum euidenter mõ fuit re¬
tratur angelos ante casum fa pletũ¬
isse in celo. ⁊ inde corruisse quosdã pp̃
luperbiam. alios uero qui non pecca¬
uerunt illic perattisse. unde dominuᷤᷤ¬
ix in euangelio ait. uidebam sathanã
sicut fulgur de telo cadentem. necap¬
pellatur hic celum firmamentũ qd̾
lecunda die factum est. set celum s¬
plendidum quod dicitur empyreum
.i. igneum. asplendore non acaiore
quod statim factum angłis est reple¬
tum. quod est lupra firmamentum
⁊̃ illud empyreum quidam expositoꝵ
latre scripture nomine celi intesitgi
uolunt ubi scriptura dicit. In princiꝰ¬
pio creauit deus celum ⁊ tercam. celũ
inquit strab nonuisibile firmamen¬
tum hicappetiat s empireum .i. igne¬
um ⁊ intellectuale. quod non ab ar¬
dore s asplentore ditstar ditatrace
statim factum repletum est angelis
ait. hoc superius ceium quoda uoiu¬
bilitate mundi secdetum est mox ut c̾a¬

Expanded text:
fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur angelos ante casum fuisse in coelo, et inde corruisse quosdam propter superbiam; alios vero qui non peccaverunt illic perstitisse. Unde Dominus in Evangelio ait, Luc. 10: Videbam Satanam tanquam fulgur de coelo cadentem; nec appellatur hoc coelum firmamentum quod secunda die factum est, sed coelum splendidum quod dicitur empyreum, id est, igneum a splendore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidam expositorum sacrae Scripturae nomine coeli intelligi volunt, ubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum repletum est angelis.e Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut crea
Abbreviated transcription (Latin):
a fiunt maia. que tamẽ uounta¬
p̃t̾ eius uoluntatem sempiter cem¬
dicit eͥa q̃maia sunt que p̾ter dei
uoluntatem fuint q̃ ip̃e est l non
p̃tex eius permissionem que ip̃e nõ

Expanded text:
a fiunt mala, quae tamen praeter ejus voluntatem sempiterdicit ea quae mala sunt, quae praeter Dei voluntatem fiunt, quae ipse est; sed non praeter ejus permissionem, quae ipse no
Abbreviated transcription (Latin):
trarietas exoriri ex assertionib istis
Nam si primo omnium creata est
sa sapientia facta est aute celum⁊
terram. eum igitur ħ contraria uide¬
antur nec indiuina scriptura fas sit
sentire aliquid esse contrarietatis re¬
quiramus intelligentiam ueritatiꝰ¬
tenendum quodsidum docet

Expanded text:
contraria oriri assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sa sapientia facta est ante coelum et terram. Cum ergo contraria videantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelligentiam veritattenendum sit docet
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo deo uoiente uel uolente s
non uoiente fiunt maia quia nõ sb̾¬
est dei uoluntati ut maium fiat itł
noiens sinit uel uolens maia. s uo
iens sinem ut ip̃a fiant quia maia
non sunt bona. net ea fieriuei este
bonum est. quomodo intelligendũ
ab ommipotenti bono fieni nisi
b eẽt bonũ ut ea fierent ea ratione
dictum esse allerunt. quia ex maus
que fiunt deus bona eucit nec ip̃e
permitt̃et ea fieri nisi de eis bene auqͥd

Expanded text:
Non ergo Deo volente vel nolente, sed non volente, fiunt mala; quia non subest Dei voluntati ut malum fiat vel volens sinit non volens mala, sed volens sinere sinti ut ipsa fiant, quia nec mala sunt bona, nec ea fieri vel esse  Quomodo intelligendum ab Omnipotenti bono fieri, nisi hoc esset bonum, ut ea essent, ea ratione dictum esse asserunt, quia ex malis quae fiunt Deus bona elicit; nec ipse permitteret ea fieri nisi de eis boni aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
uolentis qͣm deus¶ utͦ ẽ luntas ho¬
luntas. oportet attendere e uid cõ¬
gruat ei nelle ⁊ quo fine. Tantume¬
nim inter est inter noluntatem dei
⁊ uoluntatem hominis ut in quib
dã congruat auud deo uetle auud
quid quod deus non uutt̃ bona młto
amplius multo q cercius uolunta¬
te. Nam itiuis maia uoluntas esse
qͣm srbonus faus patrem uelit niue¬
re q̃m deus bona uoluntate uitĩ mo¬

Expanded text:
volentis quam Deus. Ut enim luntas, oportet attendere quid congruat ei velle, et quo fine. Tantum enim interest inter voluntatem Dei et voluntatem hominis, ut in quibusdam aliud congruat Deo velle, aliud quid quod Deus non vult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse quam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult
Abbreviated transcription (Latin):
inductionib premissis non fieri ma¬
ita Bdent dicentes deum nec ẜ ia.¬
le mala fieri nec uelle non fieri uł
nolle fieri. S tantum non uelle fie¬
mala fieri. Si enim uellet ea fieri
uel esse faceret utiq ea fieri uer es¬
se ⁊ ita esset autor maloꝵ. Non ẽ
autem auctor maioꝵ ut lanctoꝵ ꝓ
testantur auccoritates. Non ergo
eius uoluntate sunt maia. Item si
noliet mala fieri uei ueriet non fi¬
eri ⁊ tamen fierent omnipotens nõ
esset. cum eius uoluntas humane
uoluntatis effectu impediretur h

Expanded text:
inductionibus praemissis ita respondent, dicentes Deum nec velle mala fieri, nec velle non fieri; vel nolle fieri, sed tantum non vell fieri. Si enim vellet ea fieri vel esse, faceret utique ea fieri vel esse; et ita esset auctor malorum: non est autem auctor malorum, ut sanctorum protestantur auctoritates; non ergo ejus voluntate fiunt mala. Item, si nollet mala fieri, vel vellet non fieri, et tamen fierent, omnipotens non esset, cum ejus voluntas humanae voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dei diu̾sis modis ac¬
cipitur q̃ diu̾sitas in predictis ũbis si
digenter notetur nichil ibi contra¬
dictionis reperiᷤtur. ubi enim dicit ñ
fieri ꝑter eius uoluntatem ⁊̃ quod
fit contra eius uoluntatem dislłt¬

Expanded text:
oluntas Dei diversis modis accipitur; quae diversitas in praedictis verbis si diligenter notetur, nihil ibi contradictionis reperitur. Ubi enim dicit non fieri praeter ejus voluntatem etiam quod fit contra ejus voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
sam querit uoluntatis d̾i omnis aũ
cã efficiens maior est eo qd̾ efficit᷑t
nichil tam̃ maius est uouintate
dei.Nonergo causa eius q̃renda e
Idem in .li. contra manicheos. Si qui
dixint quid placuit deo facere celũ
⁊terram: Rdendum est eis qui uo¬
luntatem dei nosse desiderant causaᷤᷤ
⁊ uoluntatem dei scire querunt qd̾
uoiunta dei omnium que sunt iꝑ¬
la sit causa. Si enim habet causã
uoluntas est aliquid quod antece
causa est ceu ⁊ terre ⁊ ideo maior ẽ
uoluntas dei quam celum ⁊ terra
autem mauis inueniri potest. com¬
pescat ergo se humana dem̾ita.¶⁊
id quod non est non querat. ne id
quod est non ĩueniat. Ecce hiis auc¬
toritatib aperte insinuatur quod
uoluntatis dei causa nutia est. ⁊i
deo querenda non est quod uolũ¬
de tri prima ⁊ sũmama cau¬
causa est omnium sp̃eꝵ at la est¬
q motionum. nichti enimti om̃i
quod non de interiore atq in um

Expanded text:
erit voluntatis Dei. Omnis autem causa efficiens major est eo quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos, si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis: Qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt, quod voluntas Dei omnium que sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedcausa est coeli et terrae; et ideo major est voluntas Dei quam coelum et terra.enim majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non ququod est non inveniat. Ecce his auctoritatibus aperte insinuatur quod voluntatis Dei causa nulla est, et ideo querenda non est. 5. Quod vde Trin., prima et summa causa est omnium specierum atque motionum. Nihil enim fit quod non de interiori atque intel
Abbreviated transcription (Latin):
deum non uetie maia fieri. necta
autem mutta q̃ nonon iuat fieri
ut omnia maia. quod nouintas
ppe dei semꝑ tur de homine
at omne quod uent et le uercat
nicha fiat quod nout que de ho¬
mine semper adimpletur quocũ¬
q seuertat. Nichi enim ut ait
aug̾ in uiꝰro arbittio constitigũ
superat uouintagem dei. ⁊ si fiat¬
contra eius uoliutatem que ip̃e
est nichli putandum est ita fieri¬
tanqͣm uelit fieri ⁊ non figt uel nolit
fieri ⁊ fiat Illa enim uoluntas ut ait
airg̃. in ench̃ semper impletur aut de¬
nobis aut a nobis. de nobif impietur¬
stamen non implemus eam qͣndo pec¬
camus. a nob̾ impletur cum bonũ fa¬
cimus ideo enim faciinus quia scimus
placere deo. Ita de homine lemper deu¬
luam imple uoluntatem. quia nicħ
facit homo de quo deus non operetur
nim uint deus noñ peccet homoqui¬
ubet. Si autem peccauerit penitend̃ĩ
uult ꝑcere ut uiuat. In peccatis uero
ta ut cum angłica ⁊ humana creatu¬
ra peccasset .i. non quod ille s quod

Expanded text:
Deum non velle mala fieri, nec taautem multa quae non vult fieri, ut omnia mala. DISTINCTIO SEMPER IMPLETUR DE HOMINEat omne quod velit, et nihil fiat quod nolit; quae de homine semper impletur, quocumque se vertat. Nihil enim, ut ait Aug., in libero arbitrio constitutum superat voluntatem Dei: etsi fcontra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est ita fieritanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait stinus, in Ench., semper impletur, aut dnobis aut a nobis. De nobis impleturtamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo de quo Deus non operetur nim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero ta, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
um. ⁊ tercemotus ⁊ mõstruosi animã¬
tiumꝑtꝰ ⁊ hiis simina quoꝵ nichil
fit nisi dei uoluntate s plerisq ñ
omnino uidere nonpossent superi¬
orem ceteris omnib causam .u. uo
uintatem dei. Itaq non nisidei uo¬
lunta causa est prima sanitatis
egritudinis premioꝵ atq penaꝵ
gratiaꝵ ⁊̃ retributionum. hecigi¬
tur sola est unde ortum est quitqd
est ⁊ ip̾a non est orta s eterna qui

Expanded text:
um, ac terrae motus; et monstruosorum animantium partus, et his similia quorum nihil fit, nisi Dei voluntate, sed plerisque non omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei. Itaqluntas causa prima est sanitatis, aegritudinis, praemiorum atque poenarum, gratiarum et retributionum. Haec ergo sola est, unde ortum est quidquid est, et ipsa non est orta sed aeterna. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
ius rei causa qui tantum causa
bonoꝵ est ⁊ sinon est bonum ut
homo fiat deterior/ non est igit᷑
bonum ut ab eo fiat maium. nõ
igitur uult deus ut ab eo fiat ma
y uolente non fiunt maia quia ip¬
se non est causatendendi ad nõ eẽ.
tend̾e enim ad non esse maium est
Ip̃e autem auctor malinon est. tẽ¬
dit nero ad non esse᷑ qui operatur
malum. Non ergodeo auctore est
tantum bonoꝵ auccor est deus. ħ¬
sunt auctor est ⁊ ad cuius bonita¬
tem id pertinet ut sit omne quod
est. boni n tm̃ modo causa ẽ quo e̾c¬
ca mali auctor non est ⁊ ideo sũ
mumtbonum est / a quo in nutio
defitere bonum est. ⁊ maium est
deficere. Non est igitur causa defi¬
ciendi .i. tendendi ad non esse. qͥ
ut ita dicam eẽndi causa est. qui¬
a omnium que sunt auccor est
que in quantum sunt bona sunt
Ecce aperte ħes quod defi̾e a deo
qui est sũmum bonum maium
est. Mala ergo facere malum est
non ergo deo auctore uel uolente

Expanded text:
jus rei causa, quia tantum causa jus rei causa, quia tantum causa bonorum est. Et si non est bonum ut homo fiat deterior, non est ergo bonum ut ab eo fiat malum; non ergo vult Deus ut ab eo fiat malst, volente non fiunt mala, quia ipse non est causa tendendi ad non esse. Tendere enim ad non esse, malum est; ipse autem auctor mali non est: tendit vero ad non esse qui operatur malum; non ergo Deo auctore esttantum boni Deus auctor est. Hoc sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id pertinet ut sit omne quod est, boni tantummodo causa est. Quocirca mali auctor non est, et ideo ipse summum bonum est, a quo in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. Non est ergo causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse, qui, ut ita dicam, essendi causa est; quia omnium quae sunt auctor est, quae, in quantum sunt, bona sunt. Ecce aperte habes quod deficere a Deo qui summum est bonum, malum est; mala ergo facere malum est; non ergo Deo auctore vel volente
Abbreviated transcription (Latin):
autem auctore non fit homo dete
tore .i. deo uolente. Nutio sapiente
homine auccore fit homo deterior
Est autemdeus omnt homine sapi¬
ente prestantior mutto minus gͦ
deo auccore fit homo deterior. mũt
dicitur illo uoiente dicitur. est er¬
gouicium uoluntatis quo est hõ
deterior. quod uicium si ionge-
ab est a dei uoluntate ut ratio doc
a quo lit querendum est. Ecte apte¬
hic dicit aug̾ deo auccore uel uoi ẽ¬
te hominem non fieri deteriorem s
uitio uoluntatis sue non est ergo
deo auctore quod malum sit abauqͦ
⁊ ita deo uolente maia non fiunt¬
tior indeo non esse asserĩ deterior
in eodẽm u sic dicens ut sit homo
decetior aut in ip̃o est aut in auo
aut in nichuo. simn nichno mũ¬
la causa est. si in auo aut in deo au
in auquo quolret homine aut
causa est ergo aut in homine est
aut in eo quod nec dens nec homo
aut in nicħo. Ex hũs aperte often¬
ditur quod non est bonum ut lit
homo det̾ior quia non est deus hu¬

Expanded text:
autem auctore homo non fit deterautem auctore homo non fit detertore sit homo deterior. Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior.Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multodicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei vola quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio voluntatis suae. Non est ergo Deo auctore quod malum fit ab aliquo; et ita Deo volente mala non fiuntrior, in Deo non esse asserit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolibet homine, autcausa est; ergo in homine est, aut in eo quod neque Deus neque homo, aut in nihilo. Et ex his aperte ostenditur quod non est bonum ut sit homo deterior, quia non est Deus e
Abbreviated transcription (Latin):
ccoperatur in bonum ut siqui hoꝵ
deuiant ⁊̃ ecorbitant ⁊ hoc ip̃m
eis faciat proficere inuonum. qui¬
a huntuores redeunt atq doccio¬
res ut ꝑetrus. Illa ⁊̃ maia que ab
iniquis fideles pie perferunt utt a
sunt uel ad demenda peccata. uer
ad ex̾cendam probandam q iustiti¬
uite miseriam. Ideoq ⁊ iob dei ma¬
num ⁊ apostolus sathane ftimulã
sensit ⁊ uteros profecit quia maiũ
maus bona prouenire ⁊ ex en ratio¬
ne dictum esse quod bonum est ma¬
ia fie̾ti uei esse non quia bonum sit
maium uel quia bontim sit malũ
sieri. Nonest autem enim bonum
malum fieri ab auqͦ quia non est bo¬
num ut auquis faciat maium Sie¬
nim hoc esse bonum profecto huiut
deus auccor esset qui est aucror oĩs
boni. quod sihuius deus auccor est
eo auttore hõ agit malũ ⁊ ita eo auc¬
tore hõ fit deti̾or ⁊ si eo auctore hõ f detiꝰ¬
or tũc eo uolente hõ fit detĩor.
deo auctore quod deo uoiente. deo

Expanded text:
cooperatur in bonum, ut si qui horum cooperatur in bonum, ut si qui horum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum; quia humiliores redeunt, atque doctiores, ut Petrus. Illa etiam mala quae ab iniquis fve demenda peccata, vel ad exercendam probandamque justitivitae miseriam. Ideoque et Job Dei manum, et Apostolus Satanae stimulum sensit; et uterque bene profecit, quia malum malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod si hujus Deus auctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Deo auctore, quod Deo volente: Deo
Abbreviated transcription (Latin):
st enim auquid quod in se bo¬
numest ⁊ cui fit s non est bo¬
num facienti. ut cum subue¬
nitur pauperi s non pp̃ deum auqͥd
bonum in se⁊ facienti s non ei cui
fit. ut cum u̾ttas pp̃ deum autuino
obedienti predicatur ⁊ auquid in
u̾itas predicatur p̃p deum credenti.
Undeapĩs bonus odor sumus deo. a
peniteat ut malum uet enĩ ad ali¬
quid. ut enim ait aug̃ in euch̃ a lñ
bona. Sed tam̃ bona ⁊̃ singnia. Si¬
mul uero uniũsa uarde bona quia¬
ex omnib consistit uniuersitatis
admirabilis ꝑiccttudo. in qua ⁊̃ i
lud quod maium dicitur bene or¬
dinatum ⁊ ioco suo positum eminẽ¬
tius cõmendat bona ut magis pla¬
ceant ⁊ iaudabiuora sint dum cõ¬
bona magis placent ⁊ prosunt tñ¬
laudabiuora existunt. Ip̃iseletas.¬
⁊̃ facientib ex malis que faciunt
interdum bona proueniunt. lis e¬
tundum ꝓpositum uocati sunt sc̃i
talib enim ut ait aug̃. in .ii. de
correctione ⁊̃ gratia iuiq adeo deꝰ

Expanded text:
st enim aliquid, quod in se bonum est et, cui fit, sed non est bonum facienti, ut cum subvenitur pauperi, sed non propter deum; aliud bonum in se et facienti, sed non ei, cui fit, ut cum veritas propter deum alicui non obedienti predicatur; aliud initas praedicatur propter Deum credenti. Unde Apostolus: Bonus odor sumus Deo, alpoeniteat, ut malum: valet tamen ad aliquid. Ut enim ait Aug. in Ench., cap. bona, sed tamen bona, etiam singula. Simul vero universa vaex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magis placeant et laudabiliora sint, dum combona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facientibus, ex malis quae faciunt interdum bona proveniunt, si secundum propositum vocati sunt sancti. Talibus enim, ut ait Aug., tom. 7, in lib. de Correction
Abbreviated transcription (Latin):
sophistice incedentes ⁊ ideo deo o
ħ modo. quod mala fiunt uerũ
est. omne autemuerum quode̾
est au̾itate que deus est. a deo igͥ
est quod maia fiunt. quod aut̃ oẽ
u̾m a deo sit confirinant auctorita¬

Expanded text:
sophistice incedentes, et ideo Deo hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: omne autem verum quod est, a veritate est, quae Deus est; a Deo ergo est quod mala fiunt. Quod autem omne verum a Deo sit, confirmant auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ talem esse intetugentiam ait
deus omnipotens cui rerum est sum¬
ma potestas/ cum sũme bonus sit nł¬
iomodo sineret auquid mali esse in
operib suis nisi usq a deo esset oĩ¬
maia nutia permittere. Ex hoc itaq
sensu dictum est ac uerum est doñ
eslemaia fieri quia ex malis que
fiunt bonis qui lecundum ꝓposttũ
uocati sunt sancti accedit uonitas

Expanded text:
 talem intelligentiam, ait: Deus omnipotens, cui rerum est summa potestas, cum summe bonus sit, nullo modo sineret aliquid mali esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnmala nulla permittere. Ex hoc itaque sensu dictum est ac verum est: Bonum est mala fieri, quia ex malis quae fiunt, bonis qui secundum propositum vocati sunt sancti accidit bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
cul dubio qͣm facue est quod uiuit
facere tam factie est quod quod¬
non uilt esse non sinere. ħnisicre¬
damus perielitatur nr̃a confeslio qͣ
nos in patrem ommipotentem trede¬
re confitemur. Ecce hic aperre ħes
quodbonũ ẽ mala esce. Omnis ã
boni deus auccor est qui uint om¬
ne bonum est eile quod est. Cum
ergo bonum sit maia fier uel eẽ ⁊¬

Expanded text:
culdubio quam facile est quod vult culdubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Haec nisi credamus, periclitatur nostra confessio, quia nos in Patrem omnipotentem credere confitemur. Ecce hic aperte habes quod bonum est mala esse: omnis autem boni Deus auctor est, qui vult omne bonum esse quod est. Cum ergo bonum sit mala fieri vel e
Abbreviated transcription (Latin):
conueniunt ⁊ hi t̃ itii. quod utriq
fatentur deum mala non uetle utri¬
c uero rationto ⁊ auccoritatib ĩni¬
tuntur ad muniẽdam suam assectio
uel fieri suanhus modis mu¬
niunt intentionem. Si enimĩqui¬
unt mala non esse uei fierinon
uetiet nutio modo essent uel fie¬
rent. quia siuult ea non esse nei
non fieri. ⁊̃ nõ potest id efficere. ẜ u
eius ⁊̃ potentie auquid resistit ⁊ ñ
est omnipotens quia non potest cẽ¬
quod uitit. s impotens licut ⁊ nos
uolente. quomodo enim inuito et
nolente posset ab auquo maiumfi¬
eti cum scriptum sit. uoluntatieutꝰro
quis resistet secunda ratio supra
dixit ⁊̃ aug̾ quia necte est fieti si
uolut. s uult maia fieri alit non
fieri. siuint non fieri non fiunt. fi¬
unt autem. iunt tgitur fieri. ste̾m
bonum est maia este. uł fi̾ alioqͥn sũ¬
me bonus non permitteret ea fieri
Non sunt bona. tamen non solũ
ab omnipotenti deo bono Cui pro¬

Expanded text:
conveniunt et hi et illi, quod utique conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum mala non velle. Utrique vero rationibus et auctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionvel fieri, suam his modis muniunt intentionem: Si enim, inquiunt, mala non esse vel non fieri vellet, nullo modo essent vel fierent, quia si vult ea non esse vel non fieri, et non potest id efficere; scilejus et potentiae aliquid resistit, et non est omnipotens, quia non potest quod vult; sed impotens est sicuti et nos volente. Quomodo enim invito eo et nolente posset ab aliquo malum fieri, cum scriptum sit Rom. 9: Voluntati ejus quis resistet? Supra etiam dixit Aug. quia necesse est fieri si voluerit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri.non sunt bona, tamen ut non solum ab omnipotenti bono; cui pro
Abbreviated transcription (Latin):
te qñtie cesse est fieri siuoluerit. Non est enĩ
credendus omnipotens auquid uolu¬
isse fieri quod factum non sit lic in
dum. Sic ⁊̃ intelligitur itlud. Ilu¬
minat omnem hominem uenientẽ
in hunc mundum. non quia nutius
hominum est quinon ituminetur
s quia nili ab ip̃o nullas caumina¬
turꝰ pot̾ ⁊̃ auio modo illud intetugi
diuntamen credere non cogamͣ om¬
fecit. ꝓfecto facere non uoluit que¬
cumq non fecit. Ex hiis aperte ostẽ¬
ditur q̃m deus ea uolũtate q̃ ip̃e ẽ
non uilt aliquid fieri quod nonfi¬
at neq non fieri quod fiat uitum
notiet nullatenus fiererent te. co¬
recte q̃ri Solet utcum ⁊̃ maia omni¬
a que fiunt .i. pectata dei fiant uo¬
uintate an eonolente fiant. super
hoc diuersi uarie sentientes sibicon¬
tradicere inueniuntur que superni¬
adiu̾ sis dicunttur auĩ enim dicunt
quod deus uint maia esselfieri tñ
iuilt mala esse nec fieri. uthoc tam̃

Expanded text:
se est fieri si voluerit. Non est enim se est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam . Sic etiam intelligitur illud Joan. 1: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omfecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque non fieri quod fiat. let nullatenus fierent, recte quaeri solet utrum et mala omnia quae fiunt, id est, peccata, Dei fiant voluntate, an nolente eo fiant. Super hoc diversi varia sentientes sibi contradicere inveniunturntur. Alii enim dicunt quod Deus vult mala esse vel fieri, non vult mala esse nec fieri. In hoc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ait uł̃t deus omnes homines salluoꝰ¬
fieri quoꝵ occ̃one uerboꝵ muttia
u̾itate deuiaue̾unt dicentes deum
mutta uette fiert que non fiunt s
non est intesligendum ea ratione
id esse dictum quasideus uolu̾it a¬
tiquos saiuari ⁊ non saientur. qͥs
enim ⁊am ĩꝑie desipiat ut dicat de¬
um malas hominum uoluntates
quas uoluis quãdo uoluerit et
ubi nou̾it in bonum non posse cõ
liqua uoiuit ⁊ non fecit. ⁊ quode̾
ladegnius deo non fecit qm̃ ne fie¬
ret quod uolebat omnipotens uolun¬
tas hominis impediuit. Ideoq cum au¬
dimus ⁊ in sacris litt̃is audimus legi¬
mus. quod uelit omnes hõmines sal¬
uos fieri non tamen ideo debemus oĩ¬
potentissime dei uoluntati aliquid de¬
rogare. s ita intelligere quod scriptũ
est. ul̃t omnes homines saluos fieri
tamqͣm diceretur nutium hominem¬
non quod nuillus sit hominum nisi
q̃m saluum fieri uelit s quod nulluꝰ
fiat sauius nisi q̃m uent saiuari ⁊
ideo rogandus est ut uelit quiane

Expanded text:
ait: Vult omnes homines salvofieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convliqua voluit et non fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quoniret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominenon quod nullus sit hominum nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus fiat salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ contra eius p̾ceptionem. uł prohi¬
bitionem s non contra eius noumn¬
tatem que ip̃e est nisidicantur con¬
tra eam fieri quia preter eam fi¬
unt. Contra eam quiꝑpe nichil
aug̃ notauit ubi ait. quantum ad¬
ad ip̃os attinet quoddens noluit
fecerunt. qͣi tum uero ad omnipo¬
tentiam dei nutio modo id facere

Expanded text:
et contra ejus praeceptionem vel prohibitionem, sed non contra ejus voluntatem, quae ipse est; nisi dicantur contra eam fieri quae praeter eam fiunt. Contra eam quippe nihil iAug. notavit, ubi ait: Quantum ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id
Abbreviated transcription (Latin):
um non uelle mala non fieri ut nõ
rum dicens omnia ꝑer ip̃m facca fł̃
consequenter maloꝵ auccorem esle
negat dicens. ⁊ sine ip̃o factum est
nich̾ .i. peccatum. non dixit per eum
faccum esse. uel eonoiente ⁊ ĩuito

Expanded text:
um velle mala non fieri, ne imprum dicens: Omnia per ipsum facta sunt, consequenter malorum auctorum esse negat dicens: Et sine ipso factum est nihil, id est, peccatum. Non dixit per cum factum esse, vel eo nolente et invi
Abbreviated transcription (Latin):
dunt ⁊ consilo eius resistentes ob¬
secuntur quia hoc eius disposcti¬
oni militat quod per hũanum stu¬
dium resultat᷑. hic aperte ostendit᷑
quia dum mali consilio ac p̾cepto
dei resistunt quod demoluntas aꝑ
peuiatur ea faciunt unamuolu̾taᷤ¬

Expanded text:
dunt, et consilio ejus resitentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militant, quae per humanum studium resultat. Hic aperte ostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ua uoluntate set sempitͥua tm̃ uolũ¬
tate uelle pot̃. porest enim uel¬
le quod ab eterno potes nouis¬
⁊ nunc ⁊ ab eterno quodtam ẽ nͦ
modonult nec ab eterno uoiuit

Expanded text:
va voluntate, sed sempiterna tantum voluntate velle potest; potest enim velle quod ab aeterno potest voluiset nunc et ab aeterno, quod tamen nec modo vult, nec ab aeterno voluit
Abbreviated transcription (Latin):
tum quod uouiit quoia ip̃a nolue¬
rit s potius itia quidem fiuos suos
ab ipso cosligi noluit qua tamen
noiente filios eius collegit ip̃e om¬
nes quos uoluit quia in ceio ⁊ in
terra non quedam uoiuit ⁊̃ fecit q̃¬
damuero uoiuit ⁊̃ non fecit. s om̃ia
q̃cumq uoluit fecit. ut sit sensus
quoniens uolui congregare filios
tuos ⁊ noluisti .i. quotquot congre¬
gaui uolũtate mã sꝑ efficaci teno¬
iente feci. Ecce in euidenti positum
est ꝙ uairia domini uerba superio¬
rib non repugnant. quomodo in¬

Expanded text:
tum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamen nolente, filios ejus collegit ipse omnes quos voluit; quia in coelo et in terra non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit, sed omnia quaecumque voluit fecit; ut sit sensus: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? id est: Quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci. Ecce in evidenti positum est quod illa Domini verba superioribus non repugnant. 3. Quomodo i
Abbreviated transcription (Latin):
guat deus lector ubi de uolunta¬
te dei scriptura tõmemorat iuxta
q̃m modum accipi oporteat. u¬
trum .ẜ pro beneplacito dei anpro
aliquo signoꝵ eius. Magna enim
est auhibenda discretio in cognitio¬
ne diuine uoluntatis. quia bene¬
placitum dei est uoluntas eius. et
lignum beneplaciti eius dicitur uo¬
enim quidem omne quod benepla¬
tito uirit fieri ⁊ omne quod nult ñ
lieri neqͣꝙͣ fit. Non ita autem est
de signis. quia precepit deus mul¬
tis ea que non faciunt ⁊ prohib
que non cauent ⁊ consuait que noꝰ

Expanded text:
guat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum Dei est voluntas ejus, et signum beneplaciti ejus dicitur voenim omne quod beneplacito vult fieri; et omne quod non vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus multis ea quae non faciunt, et prohibet quae non cavent, et consulit quae non
Abbreviated transcription (Latin):
tatem non est uoultaᷤᷤ ra uolunta
eius ut preceptio. prohibitioces
constilum. nec non permissio. ⁊ oꝑe¬
ratio. Ideoq płariter aliqͣndo sccipt᷑a
uoluntates de pronuntiat unde ꝓpħa
ait magna opera domini exquuita ĩ
omnes uoluntates eius. cum nõ lit
nisi una uoluntas dei que ipe est plt̃
tas dei uariis modis ac prodiu̾sis ac¬
ticie płr dicit. Misericordias domini
in eternum cantabo ⁊ alibi. Iustitie
domini recte letificantes corda. cum

Expanded text:
tatem non est voluntas ejus, ut praeceptio, prohibitio, consilium, necnon permissio et operatio, ideoque pluraliter aliquando Scriptura voluntates Dei pronuntiat, unde ait Propheta: Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Cum non sit nisi una voluntas Dei, qtas Dei variis modis ac pro diversis acstitiae pluraliter dicit: Misericordias Domini in aeternum cantabo . Et alibi: Justitiae Domini rectae, laetificantes corda . Cum
Abbreviated transcription (Latin):
poue nisi quod potest. s non potest
facere quicquid uint fieri. uult e¬
nim eos samos fieri qui samandi ft̃
uerumtamen eos sauare non uriet.
deus autem quicquid nit fieri pot̃
facere. Sienim uisit auquid fieri ꝑ
facit. sicut ceuim ⁊ terram per se fe¬
cit quia uoluit. Si autem iunt fie¬
ri per creaturam ⁊ per eam opera¬
tur sicut per homines facit do¬
mos ⁊ huiusmodi artificiaua. et
forte dices. nec dei fuuis potest a se
nec sp̃s sanctus s solus pater. itle
enim pot̃ a se qui est a se. faius aut̃
quia non est a se set apatre nonp̃
ad q loiuit ad quod dicimus quia
tradicis hetice hec unitasẽ ut ĩ per se
agat fauis ne a se agat. ⁊ ira non a
se agat ut per se agat. ꝑer se autem¬
dicitur a gere ⁊ potens esse. quia na¬
turaiem ħt potentiam eandem qͣm
⁊ pater qua potens est ⁊ operatur. set
quia itiam habet aꝑatre/ non a se d̾o
a patre non a se dicitur posse ⁊ ag̾e.
Homo autem uel aigeuis gratuitã¬
habet potentiam qua potens est. hic¬

Expanded text:
isi quod potest, sed non potest facere quidquid vult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere. Si enim vult aliquid fieri per facit; sicut coelum et terram per se fecit, quia voluit. Si autem vult fieri per creaturam, et per eam operatur; sicut per homines facit domus, et hujusmodi artificia. Et itio. Sed forte dices: Nec Dei Filius potest a se, nec Spiritus sanctus, sed solus Pater. Ille enim potest a se, qui est a se; Filius autem, quia non est a se, sed a Patre, non potest ab utroque. Ad quod dicimus quia tradicis, haec unitas est, ut ita per se agat, ne a se agat; et ita non ab se agat, ut per se agat. dicitur agere et potens esse, quia naturalem habet potentiam eamdem quam et Pater, qua potens est et operatur; sed quia illam habet a Patre non a se, ideo a Patre, non a se dicitur posse et agere. homo autem vel angelus gratuitahabet potentiam, qua potens est. I
Abbreviated transcription (Latin):
h̾ere non possit. non enim potest am
tie detrahitur aliquid quia ⁊ ħ pot̃
facere deus omnipotens de a¬
que deus nutlatenuꝰ tur¬
facere pot̾ ut pec̾ca. non
enim pot̾ mentiri. non pot̃ peccare.
s non ideo omnipotẽtie dei in ecuqͦ
detͣhitur uel derogatur si peccare ñ
posse dr̃ quia non esset ħpotẽnie s ĩ¬
firmitatis. Si enim ħ posiet ommipo¬
tens non esset. Nonigitur impote¬
ne s potentie imputandum est qd̾
ita non potest. unde aug̃ in .xu.ii.
detci magna inquit deĩ potentia ẽ
nonposse mentiri. Sunt enim qda̾
que in aliis reb potentie deputanda
sunt. In aliis u̾ominime ⁊ que in au¬
il laudabilia sunt in auiis rep̾hen¬
sibilia sunt. non ideo deus minus
deus non pot̃ unde uidetur ñ
omnia ꝑosse non enim pot̃
mori uei fatu. unde aug̾ in .li. de
simbolo deus omnipotens non pot̃
mori uei falli. non postest mierti¬
eri non potest uinci. ħ utiq ⁊ huiꝰ¬
modi absit ut possit omp̃s. Si ent̃

Expanded text:
ere non possit non enim potest ambtiae detrahitur aliquid, quia et hoc potest facere Omnipotens. quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset, non ergo impotentiae, sed potentiae imputandum est, quod ista non potest, unde Aug., in lib. 15 de Trin.: Magna, inquit, Dei potentia est non posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime; et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo Deus minus Deus non potest, unde videtur non omnia posse; non enim potest mori vel falli. Unde Aug., in lib. de Symbolo: Deus omnipotens non potest est falli, non potest miser fieri nec potest vinci; hec utique et huiusmodi absit, ut possit omnipotens. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
uouintas dei uere acꝓprie dicitur
que in p̃o est ⁊ in ip̃ius eẽntia est
⁊ ħ una est nec mutciplicctatem re¬
tipit nec mutabutatem que ĩ ex¬
pleta esse non pot̃ de qua ꝓpheta
ait. Omnia q̃cumq uoluit domi¬
nus fecit. ⁊ apostolus. uoruntatie¬
ius quis resistit ⁊ aubi. ut probetiᷤᷤ
que sit uouuntas dei bona ⁊bene¬

Expanded text:
voluntas Dei vere ac proprie dicitur quae in ipso est, et ipsius essentia est, et haec una est, nec multiplicitatem recipit, nec mutabilitatem, quae inexpleta esse non potest. De qua Propheta ait: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit . Et Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? Et alibi ait: Ut probetis qu
Abbreviated transcription (Latin):
est diugenter quomodo supetiorib
dicctur fieri aliquid contradei uoiũ¬
tatem quod tamen nonfieit ꝑꝑt̾ eas
⁊̃ qͣuter intelugendum lit illud qͣn¬
tum ad se fecerunt quod deus noui¬
it qͣntum uero ad omoxes irou
dei nutio modo id facere uauient̃

Expanded text:
est diligenter quomodo in superioribus dicitur fieri aliquid contra Dei voluntatem, quod tamen non fit praeter eam, et qualiter intelligendum sit illud. Quantum ad se, fecerunt quod Deus noluit; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ũm est. ẽ autem ũitas deus. deum
igitur ht auctorem omne u̾nrest
autem uecum quod mala fiunt
uei sunt deo ergo auctore est quod
iciid uerbum apostoli. nemo pot̃¬

Expanded text:
um est: est autem veritas Deus; Deum ergo habet auctorem omne verum. Est autem verum quod mala fiunt vel sunt, Deo ergo auctore est quod illud verbum Apostoli: Nemo pot
Abbreviated transcription (Latin):
tia quidem diuina predicatur ñ
simputiter ⁊ ab souite. s tca utl
cientie que ip̃a est omnia lubiec¬
tamonstrentur ⁊ uouintati que
ius scientie que ip̃ius essentia est
omnia subiecta sunt simtuter
deus uult hec uei sua .i. deul est¬
cuius uouintati que ipe est ħ si¬
ue illa subiecta sunt. uoiens ergo
siue uetie dicitur deus secundum
essentiam cuius uouuitas essen¬
tia est semꝑiterna ⁊ ĩ cõmutabte
ucet ea uarientur ⁊ transeant q̃¬
e i subiecta sunt. que nec potest
esse iniusta nec maia quia deusẽ

Expanded text:
tia quidem divina praedicatur non simpliciter et absolute, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae jus scientiae quae ipsius essentia est, omnia subjecta sunt. Similiter: Deus vult haec, vel cujus voluntati quae ipse est, haec sive illa subjecta sunt. Volens ergo sive velle dicitur Deus secundum essentiam cujus voluntas essentia est sempiterna et immutabilis licet ea varientur et transeant, quae ei subjecta sunt, quae non potest esse i
Abbreviated transcription (Latin):
aturam ⁊ nichil uult se posse qd̃ ñ
possit. ⁊̃ omne quodiunt fieri milt
se posse. sz non omne quod iunt se
posse uuntt ⁊ fieri. Si enim uetiet et
fieret quia uoluntati eius nichil re

Expanded text:
aturas; et nihil vult se posse, quod non possit; et omne quod vult fieri, vult se posse, sed non omne quod vult se posse, vult fieri; si enim vellet, fieret, quia voluntati ejus nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nostri ĩ becitutate dicendumẽ eius
Sciendum rgitur quia noiuntas si¬
ne uolens de deo secundum essenti¬
am dicitur. non est enim aiiud i¬
le ⁊ aiud esse s omnino idem. ⁊̃ sit̾
idem est ei essebonum quod est e¬
se deum ita idem est ei esseuoien¬
tem quod essedeum. Nam uouin¬
tas qua semper uoiens est non af¬
fectus uel motus est qui in deum
cadere non uaiet. s diuinausia qͥ
uolens est deus est ⁊ huiusmodi¬
¶t licet id̾ auod ucet idem sit dõ
tamen dicendum est cendum est
deum esse omnia q̃ uatuł pot̃ di¬
quod quidam de dei uolunti derim¬
eum esse omnia que facit. auo qͥn

Expanded text:
nostri imbecillitate dicendum est. Sciendum est igitur quia voluntas sive volens de Deo secundum essentiam dicitur. Non est enim ei aliud vle et aliud esse, sed omnino idem. Et sicut idem est ei esse bonum quod esse Deum, ita idem est ei esse volentem quod esse Deum. Nam voluntas qua semper volens est, non affectus vel motus est, qui in Deum cadere non valet, sed divina usia qua volens est Deus, et hujusmodi. 2. Quod licet idem sit Dtamen dicendum est Deum esse omnia quae vult; quod quidam de Dei voluneum esse omnia quae facit: alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
i uoluntas ug Rationem nempe
ibi uoluntatem appetiauit quod
dei uountas rationabius est ⁊ e¬
quissima. fatendum est ergo deũ
omnia posse. quo deus dicatur om¬
ip̃e non pot̃. non enim pot̃ ambulare¬
uel loqui ⁊ huiꝰmodi que penitus a
natura diuinitatis sunt auena. cum

Expanded text:
id est, voluntas. Rationem nempe id est, voluntas. Rationem nempe ibi voluntatem Dei appellavit, quia Dei voluntas rationabilis est et aequissima. Fatendum est ergo Deum omnia posse. 2. Quomodo dicatur Deipse non potest. Non potest enim ambulare, loqui, et hujusmodi quae a natu
Abbreviated transcription (Latin):
tate hꝰ hominis ⁊ mundic̾atione
nun ⁊̾ scit quod sciebat ante qͣm
fierent licet tunc ⁊ nunc hancsci¬
entiam eiusdem diuersis exprimi
uerbis oportebat nam quod futurũ
erat tun᷑: nũt p̾teritum est. Ideoq
u̾ba cõmutãda sũt ad ip̃m designã¬
dum. Sicut du̾sis temporib loq̃n¬
tes eandem diem modo per hoc t̾ras¬
adu̾bium designamus dum adhuc
futura est. modo per hodie dum p̾¬
sens est. modo ꝑer heri dum prete¬
rita est. ita antequam crearetur mũ¬
dus sciebat deus hunc creandum.
post qͣm creatus est scit eum creatũ
nec est hoc scire diuersa. s omnino
idem de mundi creatione sieut an¬
tiqui patres crediderunt xp̃m naᷤ¬
citurum ⁊ moriturum. nos autẽ
teneamus deum semper omnia sci
tio occurrit quomodo uere tens¬
deus dicatur omnipotens an quia
omnia possit. an tantum quia ea
possit que uintt  quod enim deus
quidem potes deus s non facit ni¬
siquod conuenit u̾itati eius ⁊ ius
titie. Idem in eodem. potuit deus ct̃¬

Expanded text:
tate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodie dum praesens est; modo per heri, dum praeterita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi. Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem teneamus Deum semper omnia scirtio occurrit, quomodo vereDeus dicatur omnipotens; an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit veritati ejus et tiae. Idem in eodem: Potuit Deus cun