comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uisi quod ⁊ ip̃i nati sunt : Reos gͦ quia ⁊ ipĩ rei nati
renati inde a peatu cur quo sunt libati. Nc ꝑ hec ⁊
illi quos reos lib̾nti gen̾auerunt eadem sinit libm¬
one lib̾andi. ex hoc eniin malo rei nati sunt. quo ben
utuntur renati ut nascantur regen̾andi. Contͣ qͥd
malum si uon pugnas: pugnantib trede. si pus¬
nas. adu̾sarium confitere. ⁊ noli laudando mor¬
hum hr̃e amicum quem pugnando exꝑiris. ini
uoluminis exordio cet̾a uideamus quibus sibꝵ
meum refellere niteris: Omittentes sunt iusti¬
ram nos oꝑteat impende ne ĩmorando suꝑflius
ꝑã prolixitate oꝑis a laborioso negario de terrere
torem. Suꝑiore igitur libro satis eginus quo
cete uidicantib appareret cum deus uerus ⁊ bonꝰ
sit hominum conditor. honeq sint nuptie quas
⁊ conditione atq copulatione utriusq sexus uusti¬
fuit ⁊̃ fecunditatis munere benedixit malumta¬

Expanded text:
nisi quod et ipsi nati sunt? Reos ergo: quia et ipsi rei nati nisi quod et ipsi nati sunt? Reos ergo: quia et ipsi rei nati renati, inde a reatu cum quo nati sunt liberati. Ac per hoc et illi quos reos liberati generaverunt, eadem sunt regeneratione liberandi. Ex hoc enim malo rei nati sunt, quo bene utuntur renati, ut nascantur regenerandi. Contra quod malum si non pugnas, pugnantibus crede: si pugnas, adversarium confitere; et noli laudando morbum, habere amicum, quem pugnando experiris inivoluminis exordio caetera videamus, quibus librum meum refellere niteris; omittentes, sicut instiram nos oportet impendere, nec immorando superfluis psa prolixitate operis a laborioso negotio deterrere lectorem. Superiore igitur libro satis egimus, quo recte judicantibus appareret, cum Deus verus et bonus sit hominum conditor, bonaeque sint nuptiae, quas et conditione atque copulatione utriusque sexus instituit, et fecunditatis munere benedixit; malum ta
Abbreviated transcription (Latin):
lello qd̾ gitis mopto quorum amititiam cͥuimus
maꝑto. Qnomodo uisut arb̾itremur adu̾sus acu¬
seum te dimicare sibidinis cum libios impleas lau¬
de libidinis: uerur ecte uinco suspitionem me¬
am expugnare te credo qd̾ laudas s landare te dole¬
o quod expugnas.
x isto ig  ⁊ cum isto malo a te quo credimus
expugnari. Homo gen̾atur quem negas re¬
genatione saluari Isto emm ꝯiugati bene utuntur
quo continentes melius non utitur. Porro si ma¬
lum est qd̃ caro concupistit ad u̾sus spm̃ tiu malo
sicut fateris apłorum segio repugnauit. hoc utẽ¬
tes coniugati ꝑ reculdubio non bono bene utunt
S malo. Ex hoc igitur ⁊ tum ħ filii gen̾ari regn̾s¬
di sunt ut hb̾entur a malo. ħ enm origniali ma¬
lo etiam pentes eorum rei nati sunt. ⁊ si ab hoc
reatu renascendo resunt lib̾ati. Quid aũt uelle¬
mus ut gign̾ent non unde renati s unde nati sũt

Expanded text:
bello quod geritis in operto, quorum amicitiam cernimus bello quod geritis in operto, quorum amicitiam cernimus in aperto? Quomodo vis ut arbitremur adversus aculeum te dimicare libidinis, cum libros impleas laude libidinis? Verum ecce vinco suspicionem meam: expugnare te credo quod laudas; sed laudare te doleo quod expugnas. Ex isto igitur et cum isto malo, quod a te quoque credimus expugnari, homo generatur, quem negas regeneratione salvari. Isto enim conjugati bene utuntur, quo continentes melius non utuntur. Porro si malum est, quo caro concupiscit adversus spiritum, cui malo, sicut fateris, Apostolorum legio repugnavit; hoc utentes conjugati, procul dubio non bono bene utuntur, sed malo. Ex hoc igitur et cum hoc filii generati regenerandi sunt, ut liberentur a malo. Hoc enim originali malo etiam parentes illorum rei nati sunt, etsi ab hoc reatu renascendo sunt liberati. Quid autem vellemus ut gignerent, non unde renati, sed unde nati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tum quibus pugnas: Quomodo u̾tute hostes de¬
beslare te tredam. quos u̾bo lac̾are non audes. Si
ambo concupĩam debellamus quere non ambo ui¬
tuꝑamus: Qmͣ te iactas expugnare continentia.
Q re non uis dampnare sententia: Mentiri me
ditis tantas sidmis uires ut eam tatio rege ac fue¬
uare non possit. Etce egd non dicotantas libidinis
uires ut humana rõ diuinitus accensa. ⁊ aduita eã
reg̾e at scenare non possit. E tu quare nogas masũ
Q qd si non frenetur oetidit: Ette ego uoce qua pos¬
sum qd̾ me negare asseris clamo apłorum legionẽ
repugnasse lebidini itiq repugnanti. Tu qui noᷤ
fecisse apłus talumpniaris ⁊ uelud indignaris in¬
uiriam. ⁊ tur illorum ⁊ tuam exornas landib mni¬
micam: Quis eam defendat cui segio repugnant
expugnetur inte ⁊ defendatur ad usus me ⁊ belum
ur̃m satet. amititia patet. Ex hec qd̾ patet. suspet.¬
tum fatis ẽẽ qͥd̃ iatet. Quid enĩ ius credamus de

Expanded text:
cum quibus pugnas? Quomodo virtute hostes decum quibus pugnas? Quomodo virtute hostes debellare te credam, quos verbo lacerare non audes? Si ambo concupiscentiam debellamus, quare non ambo vituperamus? Quam te jactas expugnare continentia, quare non vis damnare sententia? Mentiri me dicis tantas libidinis vires, ut eam ratio regere ac frenare non possit. Ecce ego non dico tantas libidinis vires, ut humana ratio divinitus accensa et adjuta eam regere ac frenare non possit: sed tu quare negas malum esse, quod si non frenetur occidit? Ecce ego voce qua possum, quod me negare asseris clamo, Apostolorum legionem repugnasse libidini, utique repugnanti: tu qui nos fecisse Apostolis calumniaris et velut indignaris injuriam, cur et illorum et tuam exornas laudibus inimicam? Quis eam defendat, cui legio repugnavit expugnetur in te, et defendatur adversus me? Bellum vestrum latet, amicitia patet: ex hoc quod patet, suspectum facis esse quod latet. Quid enim vis credamus de
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus concupiẽ malum pugnas. ⁊ pug¬
uaudo confitis qd̃ loqñto negas. atq itate uis ui¬
deri tulinen ascendisse urtutis: ut in ipõ culmĩe
iore tamen cum hoste it̾no dimicare non desmaᷤᷤ
uͨͦ erubescis ꝯcupĩam que te amplius ꝑdet sme
dubitatõne si te uic̾it. laudare adu̾sus eum qui
te ꝑditum etiam cum iuncit inquirit maxime qz
nifme eiustem libri tui dicis. qd̾ non sit alia mei
sensus intentio qmͣ adinfendum uirtutib bel¬
lum inuitiorum sacͣmenta intrare. ⁊ ad extidiũ
cuutatis dei om̃i fastu. om̃i furore conuiti. ad ipiᷤᷤ¬
cende desꝑationis castitate repugnantes turpitu¬
dini terntate metiri me tantas obscene libidinis
uires ut eam iõ regere ac frenare non possit. cui nͦ
a płorum legio repugnau̾it. Hec de me prorsus
ip̃e mentiris. Ego emm non infero urtutib bel¬
lum. s uitiis: qnͣtum aduior infero ⁊ infe̾ndum
eẽ ꝓcłamo. ¶Ludo si ⁊ tu fatis. quid ẽ qd̃ Iaudas

Expanded text:
versus concupiscentiae malum pugnas, et pugversus concupiscentiae malum pugnas, et pugnando confiteris quod loquendo negas. Atque ita vis videri te culmen ascendisse virtutis, ut in ipso culmine, iore, tamen cum hoste interno dimicare non desinas. Nec erubescis concupiscentiam, quae te amplius perdet sine dubitatione si vicerit, laudare adversus eum, qui te perditum etiam cum vincit inquirit: maxime quia in fine ejusdem libri tui dicis, « quod non sit alia mei sensus intentio, quam ad inferendum virtutibus bellum in vitiorum sacramenta jurare, et ad excidium civitatis Dei, omni astu, omni furore conniti, adipiscendae castitatis desperatione repugnantes turpitudini territare, mentiri me tantas obscenae libidinis vires, ut eam ratio regere ac frenare non possit, cui nec Apostolorum legio repugnaverit. » Haec de me prorsus ipse mentiris. Ego enim non infero virtutibus bellum; sed vitiis, quantum adjuvor, infero, et inferendum esse proclamo. Quod si et tu facis, quid est quod laudas,
Abbreviated transcription (Latin):
malum defendatis ut ad u̾tutum studia ho¬
mines uicitetis ncultantes nustum culmẽ
ita coar duum ẽẽ uirtutis ut uon ad illud ad¬
uiuante deo meus queat fidelis euadere. at
ob ħ dicatis. non eẽ in carne mali nct̃itatent
ut erubescat unusquis laudabilit̾ conditꝰ
deformit̾ uiuere. ac si pudorum turꝑi ocurrat
iguauie de ꝯmendatione nobilitatis ingeni te
⁊ cet̾a huiꝰmodi. que satis eloqñter in nr̃i pre¬
dicatione iactasti Nos contͣ deprimens ⁊ di¬
cens qd̾ dubium uon sit eu̾sionem sautitatis.
ꝯtamiuationem pudicicie. moꝵ labemi: nr̃iꝰ
cõuenire mimo meẽ doginatib. neq id ẽẽ me
negaturum qui ideo sicut dicis in nature in¬
uidiam male conu̾sationis sordes refundo. ut
poc̃antib mecum deuiã. quorum obscemitateᷤ
apłorum ⁊ sanctorum oĩum consolor iniuriis.
eo qd̾ uas aureum apłm paulum sepe dixisse ꝯ¬
memorem. NIon enu qd̾ uolo bonuml ago.

Expanded text:
malum defendatis, ut ad virtutum studia homalum defendatis, ut ad virtutum studia homines incitetis; inculcantes nullum culmen ita arduum esse virtutis, ut non ad illud adjuvante Deo mens queat fidelis evadere; atque ob hoc dicatis non esse in carne mali necessitatem, ut erubescat unusquisque laudabiliter conditus, deformiter vivere, ac sic pudor turpi occurrat ignaviae de commendatione nobilitatis ingenitae: » et caetera hujusmodi, quae satis eloquenter in vestra praedicatione jactasti, nos contra deprimens, et dicens, « quod dubium non sit eversionem sanctitatis, contaminationem pudicitiae, morum labem nostris convenire, imo inesse dogmatibus: neque id esse me negaturum, qui ideo, » sicut dicis, « in naturae invidiam malae conversationis sordes refundo, ut peccantibus metum demam; quorum obscenitates, Apostolorum et sanctorum omnium consolor injuriis, eo quod vas aureum apostolum Paulum saepe dixisse commemorem, Non enim quod volo bonum, hoc ago;
Abbreviated transcription (Latin):
i ergo hec est conditio in corꝑe mortis huiꝰ
que utiq non fuit in ꝑadyso in corpore
iute illius: proculdubio satis euident apparet
unde illius trahant ꝑiuili obligõnem pcc̃i cum
tarnalit̾ nascuntur. que non soluitur nisicum
spũalit̾ renasciuiti. N Ion eiuim hanc tͦ hunt
ex oꝑe quo derhumanam deus naturam fecit. S
ex iuisise quod nature humane ẜostis inflixit ⁊p̃
hostis scd̾m manicheos prosisiens ex natura masi
qmͣ non condidit deus: S hostis angesus quo¬
dam ex oꝑe dei ẜonus: ex oꝑe suo factus malus.
qui se pͥmum uuln̾ando prostrauit. ut elisus ełi¬
deret. ⁊ ꝑ malam ꝑsuasionem pͥuaricationis
uulnus inflig̾et. Unde genus humanum etiam
in hus qui uiam dei ambusant claudicaret. Et¬
tamen succen ses michi quia dixi hec enim ques
ab impudentib impudent saudatur pudenda con¬
cupiscentia: ⁊ iratus impudentius multa dicis uoᷤᷤ
extollens tanqmͣ qu scupturis seuctis ⁊ ioni cer¬
tissime congruentes eo ꝓposito non ẽẽ i nat᷑a

Expanded text:
i ergo haec est condicio in corpore mortis huius, quae utique non fuit in paradiso in corpore uitae illius, procul dubio satis euidenter apparet, unde trahant paruuli obligationem peccati, cum carnaliter nascuntur; quae non soluitur, nisi cum spiritaliter renascuntur. non enim hanc trahunt ex opere, quo humanam deus naturam facit, sed ex uulnere, quod naturae humanae hostis inflixit, non hostis secundum Manichaeos prosiliens ex natura mali, quam non condidit deus, sed hostis angelus quondam ex opere dei bonus, ex opere suo factus malus, qui se primum uulnerando prostrauit, ut elisus elideret, ut per malam persuasionem praeuaricationis uulnus infligeret, unde genus humanum etiam in his qui uiam dei ambutamen succenses mihi, quia dixi, « Haec enim quae ab impudentibus impudenter laudatur, pudenda concupiscentia » : et iratus impudentius multa dicis, vos extollens, « tanquam Scripturis sanctis et rationi certissimae congruentes, eo proposito non esse in natura
Abbreviated transcription (Latin):
cia cui uitia quces ip̃ bonitatis ꝑhibent testimoniũ
naturalis. Qud enim aliud inuitio rale displicet
nisi quia denahit uł miruit qd̾ in uatura placet᷑ Sũ
engo diuiurtus adiuuatur homor non tantum ad capeᷤᷤ¬
cendam ꝑfectionem adiuuatur. ed̾ ipẽ posiusti: uaique
uolens intelligi eum ꝑ se icipere sine grã qd̃ ꝑfiit
laudabile gen̾osi cordis stimulis mttari: in ħ eum
nonus in domino s in lib̾o arb̾trio głari. De sic pri¬
orem dare ut retbuatur illi eoq modo gr̃a non sit grã
quia non est gratuita. Ponam dicis hominũ natu¬
ram que talis grẽ opitusationem m̾etur. Qd̃ gra¬
tantꝰ audirem: Si ħ pp̃ea quia natura rõnalis est di¬

Expanded text:
tia, cui vitia quoque ipsa bonitatis perhibent testimonium tia, cui vitia quoque ipsa bonitatis perhibent testimonium naturalis. Quid enim aliud in vitio recte displicet, nisi quia detrahit vel minuit quod in natura placet? 15. Cum ergo divinitus adjuvatur homo, non tantum « ad capessendam perfectionem adjuvatur, » quod ipse posuisti, utique volens intelligi eum per se incipere sine gratia, quod pelaudabile generosi cordis stimulis incitari, » in hoc eum non vis in Domino, sed in libero arbitrio gloriari: ac sic priorem dare, ut retribuatur illi; eoque modo gratia jam non sit gratia , quia non est gratuita. ram quae talis gratiae opitulationem meretur; quod gratanter audirem, si hoc propterea quia natura rationalis est, di
Abbreviated transcription (Latin):
animus fornicatur: Deinde ne quisqmͣ nr̃m ne¬
garet animum infidelium fornicari: adhibui te¬
stmonium de sancta scuptura ubi legitur. Etce eĩ
qui longe se facuint a te ꝑibunt ꝑdidisti om̃ qui
fornicatur abste. S tu qui mea ficut dicis que mr
iudentur acuta ꝑsequeris: ħ totum tanqmͣ auichi
obtunsum uisum fu̾it p̾t̾isti. Duide ergo quid hoꝵ
uegandum arbitreris. untutem eẽ pudiciciam cõ¬
gas. Porro infidelis anĩmũ foruicari a deo ile pot̾
negare. qui se palam sanctarum scͥpturaꝵ adiu̾sartũ
profitetur Ex quibus om̃ib ħ sũmna confiatur
ut aut mammo forncante pudicitia uera ẽẽ possit.
ed̾ cernis. qm̃ sit absurdum: aut manimo infidelis
puditicia uera eẽ non possit. qmͣius hoc tum assererem
te finxeris suidum.
on igitur ut calumpniaris studio uitupandi
subam: dona collando. ⁊Ion enum diuinoꝵ
donorum capax eẽt insi bona eẽt hunana siuistau¬

Expanded text:
animus fornicatur? » Deinde ne quisquam vestrum neanimus fornicatur? » Deinde ne quisquam vestrum negaret animum infidelium fornicari, adhibui testimonium de Scriptura sancta, ubi legitur, Ecce enim qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te . Sed tu qui « mea, » sicut dicis, « quae mihi videntur acuta persequeris, » hoc totum tanquam mihi obtusum visum fuerit praeteristi. Vide ergo quid horum negandum arbitreris. Virtutem esse pudicitiam cogas. Porro infidelis animum fornicari a Deo ille potest negare, qui se palam sanctarum Scripturarum adversarium profitetur. Ex quibus omnibus haec summa conficitur, ut aut in animo fornicante pudicitia vera esse possit; quod cernis quam sit absurdum: aut in animo infidelis pudicitia vera esse non possit; quamvis hoc cum assererem, te finxeris surdum. Non igitur, ut calumniaris, « studio vituperandi substantiam, dona collaudo. » Non enim divinorum donorum capax esset, nisi bona esset humana substan
Abbreviated transcription (Latin):
stionem tatitus nolui p̾fire. quis dicendum fit cũ
mĩt etiam non nułli impudice cum ꝯuigib ui¬
uere. Epletis enim negantes dei dona eẽ iurtu¬
tes quibus recte uiuitur. ⁊ eas nature uoluntati¬
q humane non grẽ dei tribuentes. horuti argu¬
mento qd̾ eas non nũqmͣ hẽant infideles. ita co¬
nantes euacuare qd̵̾ dñis neminem recte uiuere
dei ⁊ hominum mediatorem ubi uos eius adu̾sari¬
os aꝑtissime prositemini. Demde longe non eam̃
si forte fallor ad ista responde. ego dixi ꝓudicum ñ
ueracit᷑ dici: qui non pp̃ deum u̾am fidem corui¬
bii seruat uxori. Unde aũt id ostend̾em. paulo pt̃
ad hibui qd̾ michi uissim est grande documentũ
Cum enim uirtus sit inqmͣ pudicitia tui iuitum sõ¬
traruni ẽ inpudicicia. om̃s q iurtutes etiam que
ꝑ corpus oꝑantur. i animo ħ̃itent: quomodo uera
iõne pudicum corpus asseritur. qnͣdo a uero do ip̃e

Expanded text:
stionem tacitus nolui praeterire, quid dicendum sit, cum stionem tacitus nolui praeterire, quid dicendum sit, cum videntur etiam nonnulli impii pudice cum conjugibus vivere . « Soletis, » enim, « negantes Dei dona esse virtutes quibus recte vivitur, et eas naturae voluntatique humanae, non gratiae Dei tribuentes, hoc uti argumento, quod eas nonnunquam habeant infideles: » ita conantes evacuare quod dicimus, neminem recte vivere, Dei et hominum mediatorem; ubi vos ejus adversarios apertissime profitemini. Denique longe non eamus: si forte fallor, ad ista responde. Ego dixi, « pudicum non veraciter dici, qui non propter Deum verum fidem connubii servat uxori. » Unde autem id ostenderem, paulo post adhibui, quod mihi visum est grande documentum cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus asseritur, quando a vero Deo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret cum mali nichil fatiat etiam qui oꝑe ꝯuiga¬
li non sine ipiũs malo seminat hominem qͥui est
opus dei bonum: ⁊ Sec confectritem semimnũ libi¬
dmem dixis. Ille quippe creat homini sem̃: qui
honuiem ex semme. Sed unde int̾est. quia ma¬
li huius ecculta sunt ⁊ dira contagia. ⁊ec ex
hiis hominib qui malo carent deusił semen
uł homunem creat. etiam si quidam ab eiusdem
mali noxa regen̾atione soluti sunt situt soluẽ¬
di sunt qui in de nascuntur.
hci sane nec penitet de pudicicia cõiugali
que mea uerba posusti. quia cum dona
dei et ista monstrantur aquo petenda sunt discit
hominis: S de regimine qd̾ rerum dicis. Uttũ
tur. gratie de regimine concupĩe quia repugnans
uincitur. ¶ Ds autem repugnat uoluntat bone nõ
est bonum ĩ molinalum eẽ quis neget nisi qui ñ
habet uoluntatis bonum. cui qd̃ repugnat fatea
hoc apło teste docuissem: occurrentem deinde que¬

Expanded text:
sentiret; cum mali nihil faciat, etiam qui opere conjugasentiret; cum mali nihil faciat, etiam qui opere conjugali, non sine ipsius malo seminat hominem, qui est Dei opus bonum? Nec « confectricem seminum libidinem » dixeris. Ille quippe creat hominis semen, qui hominem ex semine: sed unde, interest. Quia mali hujus occulta sunt et dira contagia: nec ex his hominibus qui malo carent, Deus vel semen vel homines creat; etiam si quidam ab ejusdem mali noxa regeneratione soluti sunt, sicut solvendi sunt qui inde nascuntur. 13. Dixi sane, nec poenitet, de pudicitia conjugali, quae mea verba posuisti, « quia cum dona Dei esse ista monstrantur, a quo petenda sunt discituhominis; » sed de regimine, » quod verum dicis. Utrumqtur gratiae de regimine concupiscentiae, quia repugnans vincitur. Quod autem repugnat voluntati bonae, non est bonum; imo malum esse quis neget, nisi qui non habet voluntatis bonum, cui quod repugnat, fateatet hoc Apostolo teste docuissem; occurrentem deinde quae
Abbreviated transcription (Latin):
nobis insi qd̾ ad huc curatur ut sanetur i nobis:
Ergo in nobis met ipis est sola infirmitas causa pug¬
nandi. Et rursus infirmitas ad monitio est non su¬
ꝑbiendi. Omde iurtus qua hic ubi suꝑbiri potest.
non suꝑbiatur i infirmitate ꝑficitur. Qmobrema
qr̃ hoc ꝯuiges bene utuntur quo continentes me¬
lius non utuntur. malum igitur est quo ꝯuiges be¬
ne utiuitur. ⁊ in est ꝯuigibus quo bene utantur. in¬
est ⁊ continentib quo melius ntn utantur ¶ deo qͥẜ¬
pe mest ut non extollantur. Solis ergo libidinis
excessibus accusatur. S ille aquo non refrenatur.¬
⁊ Ion itaqs ut dicis nichil ad innocentiam promou
modestia rei ꝑ ipm̃ genus nocentis. Promouet quip¬
pe ad innocentiam non consentire malo. ues id̾o illd̾
cui non consentitur non est malum ĩmo pp̃ea sine
dubitatione malum est quia non ei consentire boñ
est. Quid enim mali fac̾et qui bone concupĩe con¬

Expanded text:
nobis, nisi quod adhuc curatur ut sanetur in nobis? nobis, nisi quod adhuc curatur ut sanetur in nobis? Ergo in nobismetipsis sola est infirmitas causa pugnandi; et rursus infirmitas admonitio est non superbiendi. Proinde virtus qua hic, ubi superbiri potest, non superbiatur, in infirmitate perficitur. 12. Quamobrem hoc conjuges bene utuntur, quo continentes melius non utuntur. Malum igitur quo conjuges bene utuntur, et inest conjugibus quo bene utantur, inest et continentibus quo melius non utantur: ideo quippe inest, ut non extollantur. « Solis » ergo libidinis « excessibus accusatur, » sed ille a quo non refrenatur Non itaque, ut dicis, « nihil ad innocentiam promovet modestia rei per ipsum genus nocentis. » Promovet quippe ad innocentiam non consentire malo: nec ideo illud cui non consentitur, non est malum; imo propterea sine dubitatione malum est, quia non ei consentire bonum est. Quid enim mali faceret, qui bonae concupiscentiae con
Abbreviated transcription (Latin):
delector enim legi dei scd̾m intiorem hominem. hec
delettatio profecto minuitur qnͣdo ⁊ si non ad expleu¬
Dam cte ad oppugnandam tarnalis concupĩam uolup¬
tatis. bellantis animus octupatur. ⁊ ita ex̾cet głosa
ctamina ut ad de lectationem intelligibilis pustri¬
tudinis ipĩs c̾taminibus auecetur. Q quia ĩ ista
humana miseria peior hostis est cauenda suꝑbia:
Ideo nimirum non penitus extraguitur in capne
concupiscentium sanctorum ista concupĩa ut dũ
pugnatur adu̾sus eam. ꝑiculorum suorum aĩmꝰ
admoneatur ne securus infletur donec humaua
fragilitas ad tantam ꝑftõnem ꝑueniat sanitatiᷤ
uͥ milla putredo lasciuie nullus tumor suꝑbie for¬
midetur. Sic uixtus minfirmitate ꝑficitur. quia
⁊ pugnare infirmitatis est. QLnͣdo enim quis
uuicit facilius tanto pugnat minus in semet¬
ipõ antem quis pugnaret. Si inthib ex semet ipõ
eidem repugnaret Et quid nobis repugnat ex

Expanded text:
delector enim legi Dei secundum interiorem hominem . Haec delector enim legi Dei secundum interiorem hominem . Haec delectatio profecto minuitur, quando etsi non ad explendam, certe ad oppugnandam carnalis concupiscentiam voluptatis, bellantis animus occupatur, et ita exercet gloriosa certamina, ut a delectatione intelligibilis pulchritudinis ipsis certaminibus avocetur. Sed quia in ista humana miseria pejor hostis est cavenda superbia, ideo nimirum non penitus exstinguitur in carne continentium sanctorum ista concupiscentia, ut dum pugnatur adversus eam, periculorum suorum animus admoneatur, ne securus infletur; donec humana fragilitas ad tantam perfectionem perveniat sanitatis, ubi nulla putredo lasciviae, nullus tumor superbiae formidetur. Sic virtus in infirmitate perficitur : quia et pugnare infirmitatis est. Quanto enim quisque vincit facilius, tanto pugnat minus. In semetipso autem quis pugnaret, si nihil ex semetipso eidem repugnaret? Et quid nobis repugnat ex
Abbreviated transcription (Latin):
gilarrerint gemere ⁊ int̾ geraitus dic̾e. quomodo
mpleta est anima mea illusiomibus: Quia cum
siptos deludunit. sompnia sensus: nescio etiam qͦ
nodo caste anime inturpes labuntur assensus. Que
miputaret altissinus quis uiueret castus:
oc ergo malum qd̾ non dicitur ut es bonũl
insi adu̾sus oẽm u̾itatis tubam. Si obsur¬
Uneris ut clames. bonum ẽẽ contuꝑisc̾e malum ꝙ
iͦ unt̾ sindos dic̾e audebis: hoc inqmͣ malum eur nõ¬
extrpatur de continentium carne sanctorum.
Cur non totum oꝑementis aufertur: Pox enim
Dicis fieri debuisse si malum eẽt. ⁊ quia nõ fit i
conuigatis uͥ eus motus est ncͣtͣrius: ĩdõ putas bo¬
num. cum uideas nec ibi fieri ubi motus eius ulłs
est nccͣrius. ⁊ inqnͣtum mest nocet. Et si non ad ꝑ¬
dendum de sorte sanctorum si non ei consentiatur
tamen ad minuendam spũalem delectationem. scã¬
rum mentium. illara scilicz de qͣ dicit apłus. Con¬

Expanded text:
gilaverint, gemere et inter gemitus dicere, Quomodo gilaverint, gemere et inter gemitus dicere, Quomodo impleta est anima mea illusionibus ? Quia cum sopitos deludunt somnia sensus, nescio quomodo etiam castae animae in turpes labuntur assensus; quae si imputaret Altissimus, quis viveret castus? 11. Hoc ergo malum, quod non dicturus es bonum, nisi adversus omnem veritatis tubam sic obsurdueris, ut clames bonum esse concupiscere malum, quod nec inter surdos dicere audebis: hoc, inquam, malum cur noexstirpatur de continentium carne sanctorum? Cur non « totum opere mentis aufertur? » Hoc enim dicis « fieri debuisse, si malum esset. » Et quia non fit in conjugatis, ubi ejus modus est necessarius, ideo putas bonum: cum videas, nec ibi fieri ubi modus ejus nullus est necessarius, et in quantum inest nocet, etsi non ad perdendum de sorte sanctorum, si non ei consentiatur, tamen ad minuendam spiritualem delectationem sanctarum mentium; illam scilicet de qua dicit Apostolus, Con
Abbreviated transcription (Latin):
oifiteris głosa c̾tamina: Neq enim saltem co¬
mibi desid̾ium in illa continentie ꝓfessione pot̾
s uon malum. ¶uid illic agitur. gͦ ubi malum est
quiquid agit. ac si ei consentiatur ⁊ prgit: Quid
biagit ħ concupiscentia ubi nichił boni concupis¬
citur ex illa: Quid ibi agit lib̾ido ubi nichil boĩ
libebit ex illa: Noir inportune inꝯuigatis eẽ
dicatur. Si enim sũmum cusmen optinent. pudici¬
Ee conuigalis. faciunt boni aliquid ꝑ illam qͣmͣius
nchil faciant ꝓpt̾ illam. In sanctis aũt urgnub
⁊ contmnentib quid agit ob̃secro te quid̾ agit tua is¬
ta suscepta si desipis adu̾saria si sapis: Quid agͭ
ubi iuthil boni agit ipã nichil boni agitur. de ip̃ã:
Quid agit i eis in quibus quicquid scd̃m ip̃am
concupiscitur. malum ẽ Quid agit in eis qd̾ con¬
tra se impellit iugilare atq pugnare. ⁊ si qͣnͣdo ab
eis ullum uł in sompnis furatur assensum cum eui¬

Expanded text:
confiteris, « gloriosa certamina? » Neque enim saltem coconfiteris, « gloriosa certamina? » Neque enim saltem connubii desiderium in illa continentiae professione potest esse non malum. Quid ergo illic agit, ubi malum est quidquid agit; ac si ei consentiatur, et peragit? Quid ibi agit haec concupiscentia, ubi nihil boni concupiscitur ex illa? Quid ibi agit libido, ubi nihil boni libebit ex illa? Non importune in conjugatis esse dicatur: si enim summum culmen obtinent pudicitiae conjugalis, faciunt boni aliquid per illam, quamvis nihil faciant propter illam. In sanctis autem virginibus et continentibus quid agit, obsecro te; quid agit tua ista suscepta, cum desipis; adversaria, si sapis; quid agit, ubi nihil boni agit ipsa, nihil boni agitur de ipsa? Quid agit in eis, in quibus quidquid secundum ipsam concupiscitur, malum est? Quid agit in eis, quos contra se compellit vigilare atque pugnare; et si quando ab eis ullum vel in somnis furatur assensum, cum evi
Abbreviated transcription (Latin):
sapłorum segio repugnau̾it: cum pocus ꝓ causa
mea fatiat quia ei malo qd̵ tu bonum dicis legio
non qͣliuitumq sanctorum s iporum quo re¬
pugnauit apłorum. Cui malo tantum lide posse
quts̃ cred̾et sibi laudatorem etiam etiam de suis
expugnatorib prouid̾et: Absit quidem ut antiqͦ¬
rum aliquem uł apłorum uł quorum cũq scõꝵ¬
mirabiłr tam̃ uł quia uł quemꝙͣ ħrticoruim no¬
norũ qui simuł utrumq se eẽ ꝓfiteatur mexpli¬
cabilib modis expugnatorem .s. defensorem ip
uidinis ⁊ conetur ostend̾e manens in hesi pelagi¬
ana. ⁊ ex animo se laudare qd̃ ip̃m eius anmunai¬
i expugnetur cccidit. ⁊ ex anino expugnare qd̃ eiꝰ
cdania nisi laudetur absumit. Rogo si est in nob̃
uslus sensus humanus. nũ potest ⁊ malum cẽ
pt̃m ⁊ bonum eẽ desid̾are pccm: Quid eium agit
menne scõrum continentium ista concupĩa isi pͦ
cindi desid̾ia quibus non consentientes ex̾cent ut

Expanded text:
nec Apostolorum legio repugnaverit; » cum potius pro causa nec Apostolorum legio repugnaverit; » cum potius pro causa mea faciat, quia ei malo quod tu bonum dicis, legio non qualiumcumque sanctorum, sed ipsorum quoque repugnavit Apostolorum. Cui malo tantum licere posse, quis crederet, ut sibi laudatorem etiam de suis expugnatoribus provideret? Absit quidem, ut antiquorum aliquem vel Apostolorum, vel quorumque sr tamen, quia vel quemquam haereticorum novorum, qui simul utrumque se esse profiteatur inexplicabilibus modis, expugnatorem scilicet defensoremque libidinis; et conetur ostendere manens in haeresi Pelagiana, et ex animo se laudare quod ipsum ejus animum nisi expugnetur occidit, et ex animo expugnare quod ejus dogma nisi laudetur absumit. 10. Rogo, si est in vobis ullus sensus humanus, num potest et malum esse peccatum, et bonum esse desiderare peccatum? Quid enim agit in carne sanctorum continentium iccandi desideria; quibus non consentientes « exercent, » ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quo enun ꝯuigati bene utuatur ⁊ continenteᷤᷤ
melius non utuntur. bonum tu dicis. ego malũ
S in santis iurginibus ⁊ coutinentib carmscõ¬
cupiscentia malum se ẽẽ manifestat contͣ qmͣ fa¬
teris eos głosa exͥcere c̾tamina. Proculdubio ergo
non bouo s malo melus non ũtuntur. Hec igrꝰ
utentes coniuges: net ip̃i utq bono. B̾ malo ly¬
ne utuntur. Omde tota contͦulsia non remansi
Si tamen remansit aliqua: nrisi utrum m eis qͥ
contmentiam deo nouerunt bouum sit ista de
qua deputamus concupĩa carins an malum. Qd̃
enum horum duorum reꝑta in hiis fu̾it: ħ ⁊ m
coniugibus apparebit. Qm̃ ħ illi bene utuntur
quo isti mesius non utuntur. Collige itaq totaᷤᷤ
iures acuti tai cordis ac lib̾e frontis ⁊ aude respõ¬
tere si potes. ħ ẜouum eẽ cui sicut libio suꝑiore
onfessus es apłorum legio repugnauit mͦ. ẜ ex¬
ꝓbrans qid̾ tantas eẽ dix̾im sibidinis iuires ut ei

Expanded text:
Quo enim conjugati bene utuntur, et continentes melius non utuntur, bonum tu dicis, ego malum: sed in sanctis virginibus et continentibus carnis concupiscentia malum se esse manifestat, contra quam fateris eos « gloriosa exercere certamina: » procul dubio ergo non bono, sed malo melius non utuntur. Hoc igitur utentes conjuges, nec ipsi utique bono, sed malo bene utuntur. Proinde tota controversia non remansit si tamen remansit aliqua, nisi utrum in eis qui continentiam Deo voverunt, bonum sit ista de qua disputamus concupiscentia carnis, an malum. Quod enim horum duorum repertum in his fuerit, hoc et in conjugibus apparebit: quoniam hoc illi bene utuntur, quo isti melius non utuntur. Collige itaque totas vires acuti tui cordis, ac liberae frontis, et aude respondere si potes, hoc bonum esse, cui, sicut libro superiore confessus es, « Apostolorum legio repugnavit: » brans, quod « tantas » esse dixerim « libidinis vires, ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
tis huius ħ malum ncͣtm est coniugatis. quia smne
illo fieri non potest bonum gñonis: continentes
extirpent concupĩam carnis. tu rp̃e tu qui loq̃ris.
net quid loquaris attendis. exfirpa libidiuer de
menbris tuis Non enim ⁊ tibi nccͣia est. aut boã
sunt eius desid̾ia: quib si conseueris uł cesseris.
hoc male melius non uteris. quo malo bene utĩttur
in quibus ħ bonum eẽ contendis. ubi profecto mẽ¬
tiris: aut falłis. Neq enim dicturus es. in cõiugi¬
obus bonum ẽẽ libidinem: in sanctis aũt uł iuirgini¬
ralis qui modum tenet bonum bone utitur qui
modum non tenet bono male utitur qui autem¬

Expanded text:
tis hujus hoc malum necessarium est conjugatis, quia sine tis hujus hoc malum necessarium est conjugatis, quia sine illo fieri non potest bonum generationis; continentes exstirpent concupiscentiam carnis. Tu ipse, tu qui loqueris, nec quid loquaris attendis, exstirpa libidinem de membris tuis. Non enim et tibi necessaria est; aut bona sunt ejus desideria, quibus si consenseris vel cesseris, hoc malo melius non uteris, quo malo bene utuntur, in quibus hoc bonum esse contendis; ubi profecto mentiris, aut falleris. Neque enim dicturus es, in conjugibus bonum esse libidinem, in sanctis autem vel virginiralis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. qui
Abbreviated transcription (Latin):
rum me nominibus tanꝙͣ in antiqͣ romana turia
loqeremur puffisti ẽẽ t̾rendum. Uerum tu in hac
causa ⁊ si ad scolam phitagore ꝓuores uł plõnis uͥ
eruditissimi atq dectissimi uiri multo extellentore
cet̾is philosophia nobilitati ueras u̾tutes uõ eẽ dice¬
bant nisi que menti quodaminꝰ ĩprimuntur aforma
adu̾sum te qnͣtum donat qui nos uocauit pretatis li¬
b̃tate clamabo. nec mistis est uera iustitia. Iustus ex
sunt uere iusti traihus uilis est humilitas. i̾i iusti
Quomodo ꝓpiqͣuerunt intelligentia inde fuꝑbia
recesserunt. quia cognoscentes d̾m non sicut deum
głificau̾ut aut gr̃as eg̾unt. S euanuerunt in cogi¬
tationibus suis. ⁊ obscuratum est insipiens cor eoꝵ
Dicentes enim se eẽ sapientes stulti facti sunt. Qͦ¬
modo est meis uera uisticia in quib non est u̾a sa¬
pientia: Qmͣ si ei tribiũmus: nichil erit cause cur
non eos ad illud regnũ ꝑuenire dicamus. De quo sch̃¬

Expanded text:
rum me nominibus, tanquam in antiqua Romana curia rum me nominibus, tanquam in antiqua Romana curia loqueremur, putasti esse terrendum. Verum tu in hac causa etsi ad scholam Pythagorae provoces vel Platonis, ubi eruditissimi atque doctissimi viri multo excellentiore caeteris philosophia nobilitati veras virtutes non esse dicebant, nisi quae menti quodam modo imprimuntur a formaadversus te, quantum donat qui nos vocavit, pietatis libertate clamabo: Nec in istis est vera justitia. Justus ex sunt vere justi, quibus vilis est humilitas veri justi? Quo enim propinquaverunt intelligentia, inde superbia recesserunt: quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitatiacti sunt . Quomodo est in eis vera justitia, in quibus non est vera sapientia? Quam si eis tribuerimus, nihil erit causae cur non eos ad illud regnum pervenire dicamus, de quo scri
Abbreviated transcription (Latin):
ullo modo nusla iõne quisqmͣ potest. Nec tñ
sue maximis siuie minimis urgeatur. fas est ut
ditat ei qui se fuixit qmͣuis omĩpotenti iusto ⁊ bo¬
no qrͣ me sic fecisti. Et de iugo graui qd̾ ẽ suꝑ fi¬
hos pͥmi adam. nemo lib̾at nisi scd̃us adam. Qnͣ¬
n ergo tollerabilius illas quas dicis in impiis
sẽ urtutes diuino muneri pocius qmͣ eorũ tribu̾es
lantummodo uoluntati licet ip̃i hee nesciant doñ¬
si ex illo sunt pdestinatorum num̾o accipiant spm̃
qui ex deo est ut sciant que a deo donata sunt eis:
ed abfit ut sit ialiquo uera uirtus iusi fu¬
erit iustus absit autem ut sit ustus uere ñ
uiuat ex fide. Iustus enim ex fide uiuit. Quis por¬
ro eorum qui se xp̃ianos hr̃i uolunt nisi soli pela¬
giani aut in ipĩs etiam forte tu solus iustum dixe.¬
rit infidelem eustum dix̾it impium. iustum di¬
xerit dyabolo mancipatum. sit lic ille fabricquis
sit licet fabius. sit licet scipio. sit licet regulus: Q¬

Expanded text:
ullo modo, nulla ratione quisquam potest. Nec tamen sive maximis, sive minimis urgeatur, fas est ut dicat ei qui se finxit, quamvis omnipotenti, justo, et bono, Quare sic me fecisti ? Et de jugo gravi quod est supra filios primi Adam , nemo liberat nisi secundus Adam. Quanto ergo tolerabilius illas, quas dicis in impiis esse virtutes, divino muneri potius, quam eorum tribueres tantummodo voluntati: licet ipsi hoc nesciant, donsi ex illo sunt praedestinatorum numero accipiant spiritum qui ex Deo est, ut sciant quae a Deo donata sunt eis ? 17. Sed absit ut sit in aliquo vera virtus, nisi fuerit justus. Absit autem ut sit justus vere, nisi vivat ex fide: Justus enim ex fide vivit . Quis porro eorum qui se christianos haberi volunt, nisi soli Pelagiani, aut in ipsis etiam forte tu solus, justum dixerit infidelem, justum dixerit impium, justum dixerit diabolo mancipatum? sit licet ille Fabricius, sit licet Fabius, sit licet Scipio, sit licet Regulus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tente laudatur. Itat isto malo cum bene utun¬
tur coniugati fideles. a tuius reatu soluti sunt
mun̾e saauatoris: profecto quitumq inde nascũ¬
tur eiusdem muñe creatoris. non sieut nobis obi
regen̾ationi gũatio fparetur. Si ait̾t ħ malũ
ssd in se ip̃is paentes sentiunt cui malo ut tuis
uerbis utar apłorum legio reꝑugnauit. non ꝑti¬
neret ad filos: sine illo utiq nasc̾entur. Dunc
uero qͣnͣdo quidem cum ħ nascuntur qd miraris
quia ⁊p̃ hoc renascuntur ut ab euis obfigõne
soluantur. ⁊ aut ex ista uita ab illo libari rape¬
antur. aut mista uita adu̾sus illud lcseri pꝰlien

Expanded text:
tente laudatur. 3. Itaque isto malo cum bene utuntente laudatur. 3. Itaque isto malo cum bene utuntur conjugati fideles, a cujus reatu soloti sunt munere Salvatoris; profecto quicumque inde nascuntur ejusdem munere Creatoris, non sicut nobis objiregenerationi generatio praeparetur. Si autem hoc malum quod in se ipsis parentes sentiunt, cui malo, ut tuis verbis utar, « Apostolorum legio repugnavit » , non pertineret ad filios, sine illo utique nascerentur: nunc vero quandoquidem cum hoc nascuntur, quid miraris, propter hoc renascuntur, ut ab ejus obligatione solvantur, et aut ex ista vita ab illo liberati rapiantur, aut in ista vita adversus ill
Abbreviated transcription (Latin):
Iobedientia unius hominis . i. dnĩ dei nr̃i ihũ xpĩ
spiandum atq sanandum. cuius obłigatione im¬
qitat debͥita pena naicentem. soluit indebita grã
pnascentem. Hec malura contͣme laudando ad¬
melis. Si autem non debellas hostis es tuus. Oiide
qua pͥmo libro tuo sufficienter respondisse me¬
geistimo: qmͣuis ibi tota causa finita sit tamen
ne cefis tribus respondisse non potuisse indeam
neis etiam qmͣ uana dix̾is intuere.
ropositis ex meo libro u̾bis meis: exultas
quod teste apło dix̾im. donum dei eẽ ꝑudici¬
at tu saudas qd̾ quo caro concupiscit adilsus spm̃
quo malo uene utitur pudicicia coniugalis. Sicͤ
iam i nbro suꝑiore monstraui. ⁊ Iou itac̃ par¬
uumdonum dei est ita frenari. hoc malum ut ad
nihil pesaxetur slicitum. S gen̾ationi tantini
regenandorum suiat filigrum. Cuis quipe im¬
petus non sua sponte mod̾atus estia mllo nam¬
ꝙ illitite sese abstinet. si menbra defidio euis
ĩnnuetus est motus: S in reftenante ac bene ui¬

Expanded text:
is expiandum atque sanandum; cujus obligatione implicat debita poena nascentem, solvit indebita gratia renascentem. Hoc malum contra me laudando, ades: si autem non debellas, tuus hostis es. Proinde quia primo tuo libro sufficienter me respondisse existimo, quamvis ibi tota causa finita sit; tamen ne caeteris tribus respondere non potuisse videamur, in eis etiam quam vana dixeris intuere. 2. Propositis ex meo libro verbis meis exultas, quod « teste Apostolo » dixerim, « donum Dei esse pudici quo caro concupiscit adversus spiritum , quo malo utitur bene pudicitia conjugalis, sicut jam in libro superiore monstravi. Non itaque parvum donum Dei est, ita frenari hoc malum, ut ad nihil relaxetur illicitum, sed generationi tantum regenerandorum serviat filiorum. Ejus quippe impetus non sua sponte moderatus est: a nullo namque illicito sese abstinet, si membra desiderio eju ipso, cujus inquietus est motus; sed in refrenante ac bene u
Abbreviated transcription (Latin):
diti ⁊ acute intelligentes ⁊ tenafissimo inemorie
thesauro condita recondentes. alii. nͨ leues. alii le¬
iussimis causis ira facillima ardentes. alii ad uin¬
dite cupiditatem int̾ utrosq mediocres. alii spa¬
dones. alii ni concubitu ita frigidi ut uix om̃mo
simi. ali neutrum alii hylares. alii tristes. alii ad
nichil horum procliues nec eorum que cõmemora¬
ui aliquid instituto ac ꝓposito. S natura. Unde me¬
diti audent ista tribuere temꝑationibus corporum:
Qd̾ ⁊ si probari uł nulla existente uł oñ finita
questione potuisset: ⁊ Iunquid sͥ quisq corpus

Expanded text:
diti, et acute intelligentes et tenacissimae memoriae diti, et acute intelligentes et tenacissimae memoriae thesauro cognita recondentes; alii natura lenes, alii levissimis causis ira facillima ardentes, alii ad vindictae cupiditatem inter utrosque mediocres; alii spadones, alii in concubitu ita frigidi ut vix omnino simi, alii neutrum; alii hilares, alii tristes, alii ad nihil horum proclives: nec eorum quae commemoravi aliquid instituto ac proposito, sed natura; unde medici audent ista tribuere temperationibus corporum? Quod etsi probari, vel nulla existente, vel omni finita quaestione potuisset; numqu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ modesti. ⁊ casti inueniuntur ⁊ sobrii. Hec di¬
ens ecce iam ⁊ illud qd̾ grẽ dei tribueras abstuli¬
i ip̃m scilicet uoluntatis effcm̃. NIon enim aisti
uelle eos eẽ misericordes modestos ⁊ castos. ⁊ sobos
⁊ideo non ẽẽ quia non dum ꝑ grãm fuerint conseci¬
⁊ bone huiꝰ uoluntatis effectum. S si ⁊ ẽẽ uolummt
slunt: iam ieis uoluntatem ⁊ effcm̃ uoluntatis ĩ¬
nidentibus quibus eos dixisti hũndare u̾tutibus
panto sacius si te mpios ita laudare delec¬
tat ut non audiens dicentem scripturam
ui dicit. impium iustum eẽ maledictus erit ĩ po¬
pulo ⁊ odibilis ingentib. etiam uirtutibus ueris
us predices hũndare: qnͣto inꝙͣ sacius. ħ ipã ĩ eis
dna dei qnͣto eẽ fatereris. sub cuius occulto iudicio
imiusto alii fatui. alii tardissimi ingenii. ⁊ ad ĩtel¬
litudum quodam modo plumbei. alii obliuiosi. alii
uti memores ue nascuntur. alii utroq mun̾e pre¬

Expanded text:
et modesti, et casti inveniuntur, et sobrii. » Haec diet modesti, et casti inveniuntur, et sobrii. » Haec dicens ecce jam et illud quod gratiae Dei tribueras, abstulisti, ipsum scilicet voluntatis effectum. Non enim aisti, velle eos esse misericordes, modestos, et castos, et sobrios, et ideo non esse, quod nondum per gratiam fuerint consecuti bonae hujus voluntatis effectum: sed si et esse voluerunt et sunt, jam in eis voluntatem et effevidentibus, quibus dixisti eos abundare virtutibus? Quanto satius, si te impios ita laudare delectat, ut non audiens dicentem Scripturam, Qui dicit impium justum esse, maledictus erit in populo, et odibilis in gentibus ; etiam virtutibus veris eos praedices abundare: quanto, inquam, satius haec ipsa in eis dona Dei esse fatereris, sub cujus occulto judicio, nec injusto, alii fatui, alii tardissimi ingenii et ad intelligendum quodam modo plumbei, alii obliviosi, alii acuti memoresve nascuntur, alii utroque munere prae
Abbreviated transcription (Latin):
bet ut retribuatur illi. ac sic grã iam non fit gr̃ dũ
non donatur gratuita si redditur debita. Quid e
ergo quod scd̾m modum ur̃m effectum uoluntatis
humane dona celestia me credideras nũcupasse. tai¬
qmͣ uoluntas hominis sine dei grã mou̾etur ad bo¬
num ut ei debitus a deo retribu̾etur effectus. Ita is
oblitus fuerat nos cum scͥptura dic̾e contͣ uos. fpes¬
tur uoluntas a domino. uł qd̾. in nobis deus opars
orat e ccłia: Quid orat obsetroᷤ Si ut eis sue uo¬
luntatis retribuatur ꝑcium. quid eis orat isi gnͣ¬
de supplicium: Qd̃ iam contͣ eos est. non pro eis.
Diat autem pro eis. non ergo quia est illis uolun¬
tas bona: S ut comu̾tatur in bonum uoluntas ma¬
la. qͥũ fpararitur uoluntas a domino ⁊ deus ẽ enĩ
inpiorum. quos dicis alienos a fide huñ dare uis¬
titib ii quibus sine aduitorio grẽ solum est nat᷑e
bonum. licet suꝑsticionib mancipatum: qui so¬
luis libertatis ingenite uiribus ⁊ miscd̾es crebro

Expanded text:
et, ut retribuatur illi, ac sic gratia jam non sit gratia, dum non datur gratuita, sed redditur debita. Quid est ergo, quod secundum modum vestrum, « effectum voluntatis humanae dona coelestia me » credideras « nuncupasse; » tanquam voluntas hominis sine Dei gratia moveretur ad bonum, ut ei debitus a Deo retribueretur effectus? Itane oblitus fueras, nos cum Scriptura dicere contra vos, Praeparatur voluntas a Doorat Ecclesia? Quid orat, obsecro? Si ut eis suae voluntatis retribuatur pretium, quid eis orat, nisi grande supplicium, quod jam contra eos est, non pro eis? Orat autem pro eis: non ergo quia est illis voluntas bona, sed ut convertatur in bonam voluntas mala: quoniam praeparatur voluntas a Domino; et, Deus est enim, impiorum, quos dicitis « alienos a fide abundare virtutibus, in quibus sine adjutorio gratiae, solum est naturae bonum, licet superstitionibus mancipatum, qui solis libertatis ingenitae viribus, et misericordes crebro,
Abbreviated transcription (Latin):
ego pro ipã pudic̃ia ꝯuigali dixi regandum diu
in qua est contumbendi non icber ueus. S⁊ lcitꝰ
modus. Nam homo si concumb̾e uon potest.
pocuis non querat uxorem qnͣdo quidem apłica
sentencia uͥait. Si se non continet nubat: re¬
medium ẽẽ uoluit nuptias. qd̾ ⁊ ipẽ confessus
es. contra morbum concupiscentie quod confi¬
teri nonuis qui remedium confitis. Doe
autem eremedium est non ut sit concupiã
Q non est: S ut non rapiat ad illicta cuꝰ motꝰ
infrenis eit. Pertinet enim ad hoc quo petitio¬
nis genus qd̾ i orõne dominica dñis. ne nos
niferas in temptationem. quoniam unusquis
temptatur a concupiscentia sua. sicut dicit apls

Expanded text:
ego pro ipsa pudicitia conjugali dixi rogandum Deum, ego pro ipsa pudicitia conjugali dixi rogandum Deum, in qua est concumbendi non liber usus, sed licitus modus. Nam homo si concumbere non potest, potius non quaerat uxorem: quandoquidem apostolica sententia ubi ait, Si se non continet, nubat ; remedium voluit esse nuptias, quod et ipse confessus es, contra morbum concupiscentiae, quod confiteri non vis, qui remedium confiteris . Hoc autem remedium est, non ut sit concupiscentia, si non est; sed ut non rapiat ad illicita, cujus motus infrenis est. Pertinet enim ad hoc quoque petitionis genus, quod in oratione dominica dicimus, Ne nos inferas in tentationem: quoniam unusquisque tentatur a con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ malum preuaricationis credidit afcidusse cum
bme huis nuptie prorsus ẽẽ non possens. en
malum quo bene utuntur nullum eẽt si nemo
peccasset qd̾ dixi michi obice ut purgẽ. ⁊ am
si ⁊ qd non dixi michi obicis. quͣdo finimus. Cõ¬
sequens putas eẽ ut minius dei noceat: ꝯthõ
cũ malo nascitur. Nemo enim insi nuie dei
nascitur. Audi ergo ⁊ intellige nraus dei nul¬
R nocet quo quis est ⁊ iuuit: S contupiscentie
masum non potest eẽ nisi meo qd̾ est ⁊ uuut. Qͣ¬
apter potest ẽẽ malum in munere dei sanand̾
alio muriere dei potest igitur in homine qui
munere dei est ⁊ iuuit malum eẽ geu̾atione
contrartum regen̾atione sanandum. ⁊Iam u¬
ti nullus infans cum demone nascetur si nõ
nasc̾etur. net ideo mati huiꝰ ip̃a est causa quia
nascitur. ⁊ ascitur ergo mun̾e dei tum demoe
ꝯuigase si non hetura domino ee poscendum qͥ
tere pro concumbendi urib supplicandum. Ss

Expanded text:
praevaricationis » credidit « accidisse; » cum sine his nuptiae prorsus esse non possent? Sed malum quo bene utuntur, nullum esset, si nemo peccasset. Quod dixi, mihi objice, ut purgem: nam si et quod non dixi, mihi objicis, quando finimus? 5. « Consequens » putas « esse, ut munus Dei noceat, si homo cum malo nascitur: nemo enim nisi Dei munere nascitur. » Audi ergo et intellige: munus Dei nulli nocet, quo quisque est et vivit; sed concupiscentiae malum non potest esse, nisi in eo quod est et vivit. Quapropter potest esse malum in munere Dei, sanandum alio munere Dei. Potest igitur in homine qui munere Dei est et vivit, malum esse generatione contractum, regeneratione sanandum. Nam utique nullus infans cum daemone nasceretur, si non nasceretur; nec ideo mali hujus ipsa est causa, quia nascitur. Nascitur ergo munere Dei, cum daemone conjugale, si non habetur, a Domino esse poscendum » ;cere, « pro concumbendi viribus supplicandum. » Sed
Abbreviated transcription (Latin):
luerorum uias prudent᷑ extogitant. cum pro adq̃¬
renda pecunia seua atq asꝑa multa fortit̾ tolle¬
rant cuin uarias cupiditates quib sis̃ptuose uiu¬
tur temꝑant̾ sobrieq castigant. cum abstnent ab
alieno ⁊ de suo sepe amuisso ꝯtempnunt qd̃ uoster
ad iusticiam ꝑtin̾e ne iurgiis ⁊ uidiciis plura con¬
sumant: Cum enim agitur prudenter fortiter.
temꝑant ⁊ uiste. om̃ibus .iiii. uii tutibus agitur
Que scd̾m tuam disputationem ile urtutes sic̃t
Si ad cagnoscendum utrum u̾e sint . ħ tantũ¬
modo intuendum qsd̾ agitur: nec causa queren¬
da est cur agatur.
ndene tibi uidear casumpuiariẜ ipã tra
u̾baa iam ponam. Cunctarum nius orl¬
go urtutum in rationabili animo sita est. Et ał¬
festus om̃s ꝑ quos aut fructiose aut stilit̾ beni
sumus in subiecto sunt mentis nr̃e prudentia.
iusticia. temꝑantia. fortitudo Horum igitur
affectuum us tum insit om̃ibus naturalit ĩ qs.¬

Expanded text:
lucrorum vias prudenter excogitant, cum pro acquilucrorum vias prudenter excogitant, cum pro acquirenda pecunia saeva atque aspera multa fortiter tolerant, cum varias cupiditates quibus sumptuose vivitur, temperanter sobrieque castigant, cum abstinent ab alieno, et de suo saepe amissa contemnunt, quod videtur ad justitiam pertinere, ne jurgiis et judiciis plura consumant? Cum enim agitur aliquid prudenter, fortiter, temperanter, et juste, omnibus quatuor virtutibus agitur, quae secundum tuam disputationem verae virtutes sunt, si ad cognoscendum utrum verae sint, hoc tantummodo intuendum quod agitur, nec causa quaerenda est cur agatur: unde ne tibi videar calumniari, ipsa tua verba jam ponam. « Cunctarum, » inquis, « origo virtutum in rationabili animo sita est, et affectus omnes per quos aut fructuose aut steriliter boni sumus, in subjecto sunt mentis nostrae, prudentia, justitia, temperantia, fortitudo. Horum igitur affectuum vis cum sit in omnibus naturaliter,