comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alliquid fc̃m est dici debiusse quis dubitet.
qr etiam cum dicimus inat̾iam et formã
utt̾qsimul eẽ intelligimus nec uttumq
simul pͥsumꝰ enũciare. Sic̃ aũt inb̾uituti
teraꝑis contigit cum duo ista u̾ba ꝑferimꝰ
ut alt̾m añ alt̾m ꝓ ferainus : Ito ni ꝓlixita¬
fuit. qͣmuis utrumq ut dc̃m est simul fec̾i
deus. ut quod sola origine pͥns est in fucien¬
do ⁊ temꝑe pͥus sit ĩnarrando. quia due res
auaril t accara millo modo pͥor est noĩari

Expanded text:
inde factum est, dici debuisse quis dubitet? inde factum est, dici debuisse quis dubitet? Quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intelligimus, nec utrumque simul possumus enuntiare. Sicut autem in brevitate temporis contingit, cum duo ista verba proferimus, ut alterum ante alterum proferamus: ita in prolixitafuit, quamvis utrumque, ut dictum est, simul fecerit Deus; ut quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando: quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃etur. et dixit deus ut de inceps formata
retum ordo conseaueretur. Non quia ifixͣ
mͣ formatis rebus tp̃r pͥor est cum sit unũꝙ
sił concreatum et unde fc̃m est et quod fãn
est sicut em̃ uox mat̾ia u̾boꝵ ẽ u̾ba u̾o su¬
matam uocem iudicant. Nõ aũ qui loquͦ
pͥus emttit niformẽ uocem auã possio pe
collig̾e atq inu̾ba formare ita creatordeᷤ
nõ pͥorẽ temꝑe fecit informẽ mat̾um et
inde fit potuit diuide scriptura lociũdi tp̃abꝰ
quod deus faciendi temporib nõ diuisit. Si
eiũ aueratur utrũ uocem deu̾bis an de uo¬
ce u̾ba faciamus nõ facile quilam ita tat¬
do ingemo ieꝑitut. qui nõ potius u̾bafi
de noce respondeas Ita qmͣius utrũq simulqͥ
ioquitur fistiat quid nñ friciat naturilli
accẽcõne sat̃ apꝑet. qm obrem cum sicał uttͫ¬
ꝙ deus fec̃it et mat̾iam am formauit. E
res in ałꝑam formauit. et uti̾ ascuptum
illuo unde auiquid fc̃m est ꝯrͣa illud ꝙ ĩ de¬

Expanded text:
diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura illud, unde aliquid factum est, quam ill
Abbreviated transcription (Latin):
aũc nulla dubitacõne credamꝰ ẽẽ falsissi¬
mĩratq ita ten̾amꝰ mediatorem nr̃m
in quo sunt om̃s thesauri sapiencie at
date se ducamur. neq false pħ e religio¬
int suꝑstic̃õne t̾reantur. ⁊ cum d̾mos lib̾s
legimus in tanta multitudine u̾oꝵ intł.¬
letuum qui depaucis u̾bis ermintur ⁊ sa¬
iitate catholice sid̾i ininiũt᷑. id potissi¬
mũ diligamus qnod certum apparuent
cum sensisse ꝯm̃ legimꝰ. Si aũt ħ latet idt̃¬
te quod cͥcumitancia saptuta nõ impedit
et cum sana fide concordat. Si aũt ⁊ scrip¬
ture crtumstancia ꝑtractari ac discuti
nõ põt saltem nosolum ꝙ fides sana p̃es¬
scribit. aliud ⁊ em̃ quid potissinrũ sdͥoco
senserit nõ dinose̾e. aluidaũ a regula pi¬
etatis etrare. si utrĩq intet᷑ ꝑfc̃e se hĩ
fructus legñtis. Siu̾o utr̃qi uitar nõ

Expanded text:
 esse falsissimum: atque ita teneamus Mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque hiae loquacitate seducamur, neque falsae religionis superstitione terreamur. Et cum divinos Libros legimus in tanta multitudine verorum intellectuum, qui de paucis verbis eruuntur, et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum apparuerit eum sensisse quem legimus; si autem hoc latet, id certe quod circumstantia Scripturae non impedit, et cum sana fide concordat: si autem et Scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum quod fides sana praescribit. Aliud est enim quid potissimum scriptor senserit non dignoscere, aliud autem a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis: si vero utrumque vitari non
Abbreviated transcription (Latin):
spicas. et tam diu u̾sace mambus ꝯtͥtas ꝙ
purgare donet ad esscam ꝑuemant. dicit a¬
liquis quid tutanta tͥtura disstacõnis h
quid gramoꝵ exiusti quid de m̃itilasti. cui
pe modũ inqũonibus ad huc latent om̃na
asfarma aliꝙͥ eorum que multa posse in¬
clli disputasti. tui respõdeo ad eum ip̃m

Expanded text:
spicas et tamdiu uersari manibus contritasque spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
adeanib ad firmant. Ad ħ em̃ consid̾andũ
robserua nd̾ ubii geneseos multu gnͣtum¬
umĩ tem̾e affrrmãt cũ p̃ iudicõ alt̾ius expo¬
aicõms fortasse melioris ut ꝓ suo modulo
eligat qnisq quod caꝑe poifit. ubi aũt ẽ
calige non põt scupture dei det honorẽ
sibi cnorem s cum tam multis exitibus
multa n̾ba scripture aue cractauimꝰ exꝑo¬
cantur. coħ̾l Cohibeat setandẽ qui lict̾is
nflati secularibus. ħ ita posita ut om̃ia
pia corda mittuit uelud inꝑitum atque
simolitũ aliquid exagitãt su̾i penins in
cta reptantes et uoiatũ ⁊ anarum anũ uidos
inidentes ꝑicłosius añt errant auidam ĩ¬
finni fr̃es qui cum istos impi de celeit itu
q̃mb subtilit̾ ⁊ copiose disserere audiunt e¬
omaescũt. Et eos sibi cum suspino p̃ponẽtes
omagnos putanteᷤᷤ salubertime pietatis
ibros cum fastidio repetunt ⁊ quos dulcit̃
romire deberent iux pacient̾ accingũt ase¬
getis asꝑitate ab horrentes. et sꝑmarum

Expanded text:
de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multunum temere affirmans cum praejudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intelligere non potest, Scripturae Dei det honorem, sibi timorem. Sed cum tam multis exitibus verba Scripturae quae tractavimus, exponantur, cohibeant se tandem qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, velut imperitum atque impolitum aliquid exagitant; sine pennis in terra reptantes, et volatu ranarum avium nidos irridentes. Periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos impios de coelestium bus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunhaurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ admod̾ d coto celo errare aspiciens
nisum cen̾e uit possit ⁊ nõ tam molestĩ
hõ deridetur s ꝙ auctores nrͣi abeisqͥ
foris sunt talia sensisse credunt᷑ e cum
magno exiçio eoꝵ de quoꝵ salute sati¬
gimmus tumꝙͣ in docti rep̾liendu aqic

Expanded text:
errare conspiciens risum tenere uii possit. et non tam molestum o deridetur, sed quod auctores nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur atque
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe pot̾unt fallacit̾ putauer̃t ẽe consꝙͥ¬
tos. Quid .n. molestie tristicie ꝙ inge¬
rant prudentib fratribus cem̾arii p̃sump¬
cores satis dici nõ põt. Cũ si qñ de ptans
et falsa opĩone sua rep̾hendi et ꝯninci

Expanded text:
e potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci
Abbreviated transcription (Latin):
que uicina est habͤeret. Nã ħ a quodam dit̃
to xͥimo syro fertur et expositum nõ super¬
fereratur sec fouebat pociꝰ nilłi ꝑ hibecur
Nec sic̃ touent᷑ tumores aũ ułu̾a ĩ corꝑe a
nuis caloie ꝯgruo t̃pratis. set sicut ona fouẽ¬
formandis pullis quo da m ãmniculatur
temꝑales uoces di᷑ carnalit᷑ egtnꝰ cogite¬
mus. No em̃ ad hoc ip̃a dei sapiencia ur̃a
infirmitate suscepta uenit ad colligendos
sub alas suas filio s ihrłm auẽaomod
gallina pullos suos ut semꝑ ꝑuuli sumꝰ
.ħ i malicia infances simus m̃te eẽ pũi
de signamus. et nrebus obscutis acꝙ anr̃is
ocusis remotissimis ni ana inde scuiꝑta ⁊̃
dĩna legerimus que possint sataa fide qͥ
inbum᷑alias atm alias parere smat᷑. In
millam eatum nos ptci ⁊̃ cipiti afirma¬
cõne ita ꝑiciamꝰ ut si forte diligencius
discuussa uitus eam recte labefactam̾t cor
.n. in eo quod scrptum est. dixit deus sr¬
at iu edctã est lut alium sũsisse lucem ĩ

Expanded text:
quae uicina est hebraeae — nam hoc a quodam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore auel calore congruo temperatis, sed sicut oua fouenoris etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur m tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, cenim in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem cor
Abbreviated transcription (Latin):
dta decelo det̾is mũdi huiꝰ elit demitu
et conũsione uł ⁊̃ magnitudie. et mt̾¬
uaił syderun decertis de fectib salis at
lune. doccrtuitib annorum et tp̃ꝵ. d
naturis alium fructitũ lapidũ atq h

Expanded text:
de ceteris mundi huius elementis, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque h
Abbreviated transcription (Latin):
qũ ꝓluminatium distubucõm adie dit᷑.
post ip̃am oiuisionẽ diei et noctis d̾ iidit
deus auia bonũ ẽ. Nõ em̃ ħ nox informie
sorinis alia formaretur. s spacum̃ sociꝰ
ũlenum u̾ere carens lumine diuo. cui uti¬
ꝙ nocti iam nich addendum eẽt in gt̃ie
suo quo eẽt speciosior. siũ distinctior ues¬
ꝑa aut in toto illo tͥduo anteqmͣ fie̾nt lu¬
imana consumati oꝑis timus nõ ab sur
aut corꝑis mot̾ibus oꝑari dm̃ sicut opatur
hõ uł angelis. s et̾ms atm in ꝯmutabilib
et stabilibus rõmbus coet̾m sibi uͥbi siu
Et quodam ut uita dix̾imi fiatu ꝑit̾ coe¬

Expanded text:
 luminarium distributionem a die diuiditur, post ipsam diuisionem diei et noctis dicitur: uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox informis alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurdaut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coaeterni sibi uerbi sui et quodam, ut ita dixerim, fotu pariter coae
Abbreviated transcription (Latin):
uonẽ ꝯccõnẽ mlucis ut dixi noctis ꝙ uicis¬
situdiẽs fi̾e̾t᷑ ꝓbare possimus. Iactus em̃ ra
uectitudinem que sunt longe posita at¬
cenduꝰ. uec sane cum cͣchitur om̃ino cet¬
uere que longe sunc desinit si certe obscuri¬
ul qm cum in eam optutus emittitur. Si
tñ ea lux que in sensum uidẽtis est tam et¬
igua docet᷑. ut isi adiuuetur. extranea
uice iis̾ uid̾e possimꝰ. ed am̃ disc̾ni ab ea ũ

Expanded text:
onemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim rarectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non
Abbreviated transcription (Latin):
ut nit̾re uocabulo intelligamus iam formatã
t̾renam sp̃em suꝑfusis aquis istis iam insibili
sp̃e singũis declaratis ut meo auod sequitur scup¬
tara ditẽs. terra aũt erat iiusibilis ⁊ conposita¬
et tenebre erant suꝑ abyssum ⁊ sp̃c dei super fere¬
mat̾ie s t̾raui᷑ aqmͣ sine luce que nõ dum etat
sc̃a suis iam notissimis qualitatib cõditai. uͥ
id̾o t̾ra inuisibilis dcã intelligat᷑ quod aquis
cooꝑita nõ posfet uider ⁊̃ si eẽt qui posset iude
Id̾o u̾o in ꝯposita. quia nõdum amari distinc¬
ta ⁊tĩta littoribus ⁊ sius fecib aĩalibui que q¬
decorata. Si g ita est cur iste spẽs que ꝓculdu¬
uio corꝑales sunt aute omẽm diemste suni
curno scriptum est dicit deui fiataau eo fi

Expanded text:
ut in terrae uocabulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et tenebrae erant super abyssum et spiritus dei superferem et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae procubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deu
Abbreviated transcription (Latin):
com̃s eiꝰ ab occasu mortũ cͥcũueĩens redͭ
et est in alia ꝑte mundi quo tp̃r parte pi¬
i in quasimis tenebiescit in noctẽ. et iͦ
cogit quod ab sit muna parte cred̾e dm̃ fuisse
qm ꝑtem lux ista desereret ut possit ei uesꝑa
fi̾. an force in ea parte lucem fec̾at in qua ft̃u¬
rus eit homẽm. et id̾o cum ab ip̃a ꝑce lux

Expanded text:
comes ejus, ab occasu in ortum circumiens redit; comes ejus, ab occasu in ortum circumiens redit; et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista in qua sumus, tenebrescit in noctem. Ex quo cogit, quod absit, in una parte credere Deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei vespera fieri. An forte in ea parte lucem fecerat, in qua facturus erat hominem; et ideo cum ab ipsa parte lux
Abbreviated transcription (Latin):
putem curcumueniẽs ꝑuenit᷑ nb nox ẽ. ñ tñ¬
in alia ꝑ te nõ est dies uͥ p̾sencia soł est insi for¬
te poeticis figm̃tis cor ĩclinãdum est ut
eamuc solem mari se ĩm̾g̾e ata iide lo¬
om exalia ꝑte mane ꝑte surge̾ qmͣꝙͣ si ita
tͥ abissꝰ ita ip̃a p̃sñcia soł illustraretur. ata
neẽt dies. posset eĩ et a quas illummnare ag¬
ibi eẽt dies qñ ab eis nõ posset extingui.
enat. qua pp̃ spiritulis luxpͥmo die fc̃a est
sumꝙͥ nã occidit. ut eisucced̾et uox : si ã
corꝑalis. que nam illa iux est amͣ post occa¬
sum sał uide nõ possumus. quia uec luna
erat ad ħ nec aliã stelle auc si semꝑ ĩ ea
ꝑte celi est. in qua sol ut nõ sit solis lux
s quass comes ens. et idem ita ꝯm̃ctaut
disc̾mi dinosci q ño possit: ad eandem reid¬
ditur disficultatẽ soluende ħꝰ qũonĩs. quia
et ista lux eod modo quo sol tam qmͣ es¬

Expanded text:
partem circumpartem circumin alia parte est dies, nisi ubi praesentia solis est; nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ rõnalib nõ corꝑali uocissono uocauit
renclucem diem ed tenebis noce rursum
em̃ quecitur sĩ u̾bis quibus utinuir uoca¬
uit: qua sigua uocan̾it.⁊ quid opus erat
somis transeuntib. uͥ cuiꝰ am nõ erat corꝑał
ullus auditꝰ. et nõ inuenit. an dicend̾ ẽ ad̾
cmcito ꝑactũ eẽt ħ opus d̾i tamdui ste¬
at lux. nõ succedente nocte donec diuritĩ
spatium ꝑ ag̾etur. ⁊ tam du mãsit uox luci
succedens donec spacium nocturi temꝑis
p̾teriret. et mane fieret diei seꝙ̃tis unc pͥmo
aubi noctẽ nunquid naui gͦ in ꝑte aliqua
posituri sumꝰ dm̃ ubi ei uesꝑi fi̾e̾t. cum
ab ea ꝑte in aliam ꝓtem lux au scende̾tͦ nã
amlibro aui applłatur ecc̃astes ita scriptũ
esbet oritur sol et occidit et ĩ locũ suũ ducͤ
ħ est in eum locũ uñ ortus est seauitur eĩ
erdicit ip̃e oriens aluc uadit ad austrum et
cirtuit ad aquilonẽ. australis gͦ pars cumht̃
solem ub dies est. cum aũt ad aqui lons

Expanded text:
 non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno prialibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatuest: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde ortus est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens illuc vadit ad austrum, et circuit ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis
Abbreviated transcription (Latin):
rutsus tempestatib conplant᷑. et siqͣ uttora mi¬
dantur lacinis nõ põt dici nuilla eẽalia t̾rar̃
spatia quo accedat id qd̾ aliura decedit unde
meum lotũ exauo recesẜat tt̃m accedat. cum
aũt̃ tota ommo t̾ra inidasa natura cooꝑut᷑
quo ced̾et. ũ nudaret. ⁊ aliquas ꝑtes: an fõr
rarior te rẽuem aqua uelud nebula eta᷑ tegebat
que ꝯgregacõns spissata es ut exmultis eat
pantibus in quibus arida posset appa̾res mi¬
daretuꝵ qm qm t̾ra longe laceq subsidens
potuit alias ꝑtes p̾bere cõcauas quibus cõ¬
fluentes et corruentes a que rociꝑentur. ⁊
appareret arida exhuis ꝑtibus nũ humor ab¬
sce̾d̾et. Nõ est aũt informs oĩmodo mat̾ies

Expanded text:
rursus tempestatibus complanantur? Et si qua littora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id quod aliunde decedit, unde in cum locum ex quo recesserat, iterum accedat. Cum autem totam omnino terram undosa natura cooperiret, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? An forte rarior aqua velut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset apparere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies,
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾atõ suasic am̃ mamfestum est om̃em¬
tabile ex aliqua informitate formari sim¬
q ulud ⁊ catholica fides p̾scribit. et certissim¬
narracõ doo. nullarum naturatum mat̾i¬
iam ẽẽ potuisse nisi ab oĩum berum nõ solũ
formatarum. s ⁊̃ formabilium incohatore
d̾o ata creatore d̾ q t̃ dic̃ eiqueda scaptura.
Or fecisti mũdũ exmnͣ in formi. hãc natuta¬

Expanded text:
sit quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari; simulque illud et catholica fides praescribit, et certissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse, nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore Deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam Scriptura, Qui fecisti mundum ex
Abbreviated transcription (Latin):
es etiã uocata erat. an illa pͥo regiones su¬
ꝑiores alt̾a longniqͣs ulustrabat ut senci
nõ posset̾ int̾ris. atq ica oꝑtebat solem fĩ
ꝑ quẽ oies inferiorib mũdi ꝑitib appareret.
p̃i ĩ ħ dici acͥtum ẽẽ fulgorẽ diersole addito

Expanded text:
es etiam vocata est? An illa prior regiones superiores a terra longinquas illustrabat, ut sentiri non posset in terris; atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus appareret? Potest et hoc dici, auctum esse fulgorem dici sole addi
Abbreviated transcription (Latin):
illud opus dei frm̃ ꝑspaciũ diei quop¬
acto aduesꝑum uentum ẽ. et quod ẽs
noctis initium. Itaq ꝑ acto noctumo
spacio conpletus est cotns dies ut maneł
seañt̾ oꝑaretur. Imo u̾o id ip̃m ꝑ miti¬
bile ẽ cu deus nullo spacio similace¬
Curtanta mora sit lux donet diei spas¬
um p̾ciret et uesꝑa fie̾t: an forte cico
auidem lux fcã est sec mora diurus tp̃us
meo cõsunũ potuit. cum discernetur
tenebris. ato utrũq discrecũ suis uoe¬
bulis signaretur: mirũ et si ⁊ hoc lu
tinta mora sĩ potuis a d̾o qnͣta dicitus
anb̾. Discrecõ quippe lucis et tenebran
in ip̃o utiꝙ oꝑe cum lupfi̾et consecuti
est .¶lõ enĩ lux ẽẽ potuit insi discͥne

Expanded text:
illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane sequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabcur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi disce
Abbreviated transcription (Latin):
nocecur diet et tenobre uocẽtur nox: Nisi
forte aius ita desipiat. ut auia suꝑ om̃ia
magnꝰ est deus. putet ore d̾i ꝓiatũs anͣ¬
uis pancissimas silłas ꝑ totum diei spacium
potirisse distendi huc accedit quia n̾bo sͥ¬

Expanded text:
ocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe aũo dicatur dea nõ temꝑalit̾ iubonte
neq id tempalit̾ audiente treatura que ꝯtĩ¬
placõne u̾itatis om̃ia temꝑa excedit sec
intellectualit̾ sibim inp̃ssas sub inꝯmuto¬
bili d̾i sapiencia rõnes tamamͣ intelligi¬
biles locucõnes in ea aue iufra sunt trãsu̾¬
tente fĩ temꝑales motꝰ in rebus temꝑali
uł formãdis uł ad mĩstrandis. si aũt lux q̃

Expanded text:
deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ordio intͤante creature que celi et t̾re nomĩe
pp̃ id quod de ula ꝑficiend̾ erat ꝯ memorata ẽ
ñ pñ. s ꝑ se ip̃m create pͥmitꝰ ac potissime
initatis agnoscimꝰ: ita et in ꝯu̾sione acq ꝑ¬
fcõne c̾ature ut rerum spẽs digerant᷑: ead̾
trinitas insumatur u̾bum d̾i .s. et u̾ bi gn̾a¬
slacet. cum dicitur indit oeus quia bouũ est
S cur ꝯmemorata pͥus qͣmuis in ꝑfc̃a treatura
posta ⁊ memoratur sp̃t diꝰp̾ͥus dñte scriptu
ta. t̾ra aũt erat inuisibilis et in ꝯposita et
tencre erãt suꝑ ab issum ac demde inferen
iencia dilectio indłr: suꝑ ferti dc̃s ẽ ne faciẽ¬
moduis fcm̃ est ut pͥꝰ insinuaret᷑ aͥd incoha¬
tum cui suꝑfetri dic̾etur. ¶ slõ em̃ loco. s¬
ula incoħacõne ꝑfcĩs atq formatis uidit
deus quia bonũ est. platuit em̃ quod fc̃m
est. in ea benigintate qua placuit ut fłet.
duo ꝯina quiꝑpe sunt pp̃ quod amat deus
treaturã luã ut sit. ⁊ut man̾at. ut eẽt gͦ ꝙ¬

Expanded text:
tae creaturae, quae caeli et terrae nomine propter id, quod de illa perficiendum erat, commemorata est, non patri, sed per se ipsum creatae primitus ac potissimum initatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generadulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur sra: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferentr, superferri dictus est, ne facienmmodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceilla inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset
Abbreviated transcription (Latin):
sibi coet̾no dixit ħ utiq incemꝑalit̾ dixit
siu̾o temꝑalit̾ dixit nõ u̾bo sibi coet̾no set
ꝑ aliqmͣ creaturam dixit temꝑalem ac ꝑs
nõ ent pͥma creatura lux quia iam er̾at
ꝑ qͣm temꝑalit̾ dicetur fiat lux atq alud
añ omem diẽ fecisse intelłr quod dc̃m est. In

Expanded text:
erno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in
Abbreviated transcription (Latin):
pãaturã ꝙ fec̃ añ temꝑa dici potuit temꝑ¬
alit̾ fiat lux inuenire difficile est. Sono .ni.
uocis nõ intlłigimꝰ dcm̃. uam quicquid ẽ
retͥ fiat iux. gͦ aliꝙ uocale corpus añlucem
creatum atꝙformatum est. S si itn est iã
sonaret fiat lux ad ꝙ̃ diem ꝑtinebat illud
tempc ͦ. uinis .ai. dies idem pumus ille nu̾¬
ari incip̃. quo fcñ est lux. an ad ip̃m diem ꝑ¬
tinet tocum spaciũ temporis. ⁊ quo. ftm̃ est
nocale corpus ꝑ quod sonaret fiat lux. et qͦ
scã est ip̃a lux : si om̃is talisuox pp̃ audientis
coppalem sensum aloqũte ꝓ fertur. ita em̃
fcm est ut ꝑcussio a ere sentiat. Nunquid iq
calem hẽbat auditum illud quicauid cͭͣ exai
inuisibile et in ꝯpositũ cui sic deus ꝑ sonaiz
ac dic̾et fiat irix: ab scedat ĩq s ab alĩo gogil¬
tantis ab surditas. utẽ g̾ spintae motꝰ. set
tñ temꝑalis erat quo dicũ inclligiiꝰ fias lix¬
et exp̃ssus ab et̾no d̾o ꝑu̾bum coet̾nũ inc̾atu¬

Expanded text:
uam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est ret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatu
Abbreviated transcription (Latin):
sanꝑ patͥ coh̾rentẽ plenl similitudine ⁊ ẽenͣ
pan qua ĩp̃e et ꝑat̾ unũ sunt. nõ aũ ymitat᷑
hans s̃bi formã si aꝯu̾sa a creatore in formis
et mꝑfc̃a reman̾at. pp̃ea filii ⁊ memoratõ ñ
adhut inĩformitate in ꝑfcõnis. fit aũt filii
nreuocate adeũ. ut formt᷑ur inh̾endo c̾ato
titꝑ suo gn̾e ĩmitãdo formã sempit̃ne ata

Expanded text:
plena similitudine et essentia pari, qua ipse et Pater unum sunt ; non autem imitatur hanc Verbi formam, si aversa a Creatore, informis et imperfecta remaneat: propterea Filii commemoratio non adhuc in informitate imperfectionis: fit autem Filii revocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo Creatori, et pro suo genere imitando formam sempiterne a
Abbreviated transcription (Latin):
nͥs. Ꝙaũt filius ioanit᷑. pat̾ loquit᷑. quia pr̃e
loaũte dicitur t̾ibũ a nod filus est et̾no more
si more dicend̾: loqñte d̾o ũbũ coet̾nũ. In est
em̃ deo benignitas sũma ⁊ sc̃a ⁊ iusta. et aui¬
d̾ nõ exͣdiugñcia s exbeneficiencia uemẽs
amor inoꝑe suaͦ. pp̃ea pͥusaom scribetur dixͭ
deus fiat lux. p̾cessit scͥptura dicens ⁊ sp̃c
d̾i suꝑ ferebatur suꝑ aquas. quia sine aq̃ nõie
applłare uoluit totam corꝑalem mat̾iem ũ

Expanded text:
 autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
uiamare᷑ ⁊ ip̃a inumuatõ ac diu̾so tp̃i nat¬
uanda fu̾it paulo añ diximꝰ. cũ d̾ m tracta¬
remus s̃ huc uici succedentem noctẽ ut ues¬
ꝑa fiẽt. quo ꝑ acto intenecturi sumus acene¬
bus nõ qualibꝰ caus iux diuidi potuit dãce
scriptura. et diuisir deus int̾ lucem ⁊ tene¬
brat. Nimꝙͥ iami erant pcc̃ores ecstuiti daui¬
dentet a lumine u̾itatis ant̾ quos et in ead̾ui
cẽ ꝑmanentes diuid̾et deus. caꝙͣ inp̾iucẽ
et cenebras ⁊ lucẽ uocas diem actenebrat uoc
uus dies et fc̃a est em̃ nesꝑa et fc̃m est inqͥ
raane diet umus . u̾ ꝑ ħ auod fc̃a est uesea¬

Expanded text:
ur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctunus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, u
Abbreviated transcription (Latin):
sut emit in uisibił et inꝯpoisita et tenebre erãt
urecerto quod ibi positum est desp̃udei ceła
ceum quid̃ insibilium uocabula. set adillã
insꝯrmnitatẽ ut tardͥorib ꝑot̾at insi nuãdã
uis ila insinuabatur informitas.si boctͦ
amͣ lux exuna ꝑte illustrans ex alt̾a fad̾es
nem noctẽ ꝙ intellig̾e̾ uec cãm uidemus cͦ
ia fie̾t. Nõ em̃ iam erant alia quibus
suicusicudo salub̾t᷑ exibẽt᷑. et auib post¬
ndꝰ exortis ꝑ cirtuitũ soł. termiinus exib̾s

Expanded text:
t inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant ut excepto, quod ibi positum est de spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam nibus illa insinuabatur informitas: si ergo quam lux ex una parte inlustrans ex altera facerediem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus e
Abbreviated transcription (Latin):
lux appllatur dies cui nox p̾cedenti recedenti q
suscedit s sipͥmatia uix illa undiq terre mo¬
lem crccũfusa contet̾at. siũ staret siũ ctiuret
nõ erat᷑ ex qua ꝑte amite̾et noctem sibi succede¬
quisi nuiqm ip̃a oistendebat ut ei fac̾et locum
an exima ꝑte fc̃a etat. ut ip̃a cͥcnens ĩ noctem
exꝑte exalia ꝑte conseqñt̾ cͥciure ꝓmitt̾et᷑ : cum
em totam t̾ram adhuc aqua tegeret inch̾ m¬
pedierat ut a quosa et globasa moles exuna
ꝑte fac̾et diom iuceͥs p̾sencia. ex alia noctẽ
lucis absentia que in eã ꝑcem succed̾et a
nudum t̾re quo congregarent᷑. Iam apparebat᷑
anda. nec tatum abisus occupabat. Si aũ
totum tex̾ant quis erat locus imo collig̾ent᷑
nam inaltam congregate sunt sic̃ sit eum
ad nũtilanda in aera m̃sis tͥca subrigitur et
gesta magerem nudat iocum ꝙ̃ diffusa cõtex̾¬
at : quisħ̾ dyt̾it cũ uid̾at usã qͣq campos ma¬

Expanded text:
lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedequia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a nudum terrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, nam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos ma
Abbreviated transcription (Latin):
& tͥcia die fr̃m soͥbr tenebras om̃ applłasse ous
dix̾t: ꝑo crassiorem corpulentiam qmͣ lux peñ¬
trare nõ pot̾at. uł posat p̃p obscurissimã innb
cante mosi qmͣ ncce ẽst. ut ex alt̾a ꝑ te hãt cor¬
si exalia parte lux fie̾t ad quẽ locũ em̃ cuiꝰlib
corꝑis moles uicem ꝑuenire nõ sinit in eo loro
mnbra est qmͣ locus carens ea luce qua illus
traretur insi impodiret corpus oppositum. ħ
cam magͣ fulit. ũocup spacium t̾re qͥnͣtum
exalt̾a ꝑte dies occupat nox uocatur. N em̃
om̃s tenebre uox. nam ⁊ ĩ speluntis amplis ĩ
q̃ꝵ addita lux tͣrumꝑe ꝑ oppositam molem
nõ sinitur. sunt utiq ten̾bre quia lux ñ est
tuã tales tenebre accepunt uotabulum noctis
S ille que in eã ꝑtem t̾re succedunt. m̃i remo¬
netur dies. sicut nõ om̃is lux dies applłatur
.Nam ⁊ lime lux ẽ t sid̾um et lucerna et corꝰ¬
cacõnum ⁊ qͣꝵ q rerum ita fulgencium. S illa

Expanded text:
tio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, qtraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa
Abbreviated transcription (Latin):
iacebat .i. rõe uolũtati creatoris quicꝙͣ il¬
lud erat quod formãd̾ ꝑficiend̾ q in cõau̾at
ut aicente do mu̾bo suõ fiat iux. in bona
uoluntate ħ est in beneplacito eiꝰ  ꝓmodo
sui gm̾s man̾et quod fc̃m est. et id̾o rectum ẽ
ꝙ placu̾it d̾o scriptura dñte. et fc̃a est lux. et¬

Expanded text:
icet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est in beneplacito ejus pro modulo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est, quod placuerit Deo, Scriptura dice
Abbreviated transcription (Latin):
est lux ip̃a que fc̃a est. utrum spititale quid
an corꝑale si em̃ sprritale: põt ip̃a ẽẽ pͥmacre¬
atura iam ħ dc̃o ꝑfca que pͥme celũ sppłłata
est. cum dc̃m ẽ: In p̃ncipio sec̃ deus celũ er t̃¬
nmu̾t auod dixit deus fiat iux et st̃a ẽ iux oni
heiccantem ad se treatorẽ conu̾sio eius str̃ atq il¬
qt celum et c̾ta. ⁊ fc̃a sunt celum et t̾r sic̃ de
u& narratur. Dixit deus fiat iux et fc̃ã ẽ lux
unum p̾ꝰ uniũsalit̾ nomine celi et t̾re ꝯp̾hẽ¬
undum eiast cõmendandũ erat soa ꝙ fec̃ deus

Expanded text:
est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inlfiat caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae comprehendendum erat et commenda
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalis. anutͥus inforintas nñi ⁊̃ post̾iorib
u̾bis signsitat᷑. corꝑalis quid̾ eo auod dcm est : tr̃a
erat in uisibilis et ĩ ꝯ polita. spiritała eo auod
dc̃m est et tenebre erant sux abyssum. ut trãslato
ũto tenebrosam abysum intlłigamꝰ naturĩ
uite in formẽ nisi conũtatur ad c̾atorẽ. quo so¬
lũmͦ forma põt ut nõ fit abiͣsus et illumiais
ut nõ sit tetiebrosa. Et aũo dc̃m est tenebre e¬
rant suꝑ abpsum an quia nõerat lux. quess
tunc fit increatum sp̃uali. cũm ꝯu̾titur ad¬
ad in ꝯmutabile atqi ĩ corꝑale lumen ꝙ deus

Expanded text:
ralis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non siut non sit tenebrosa? Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si tunc fit in creatura spirituali, cum convertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
et si ita est. qͣ lĩgua sonuit ista nox dñte d̾ofia
lux quia nõ dum erat miguar̃ diu̾sitas: que
postia fcã est medificacõne turris post diliuũ
q̃d̾ naui ũgua erat una et sola qͣ deus iocutus
ẽ fnt lux : Et quis erat quẽ oꝑtebat audire

Expanded text:
onuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire
Abbreviated transcription (Latin):
tellectũ accipiantur an ⁊̃ ẜm fidem ret̾ gestarũ
asserenda ⁊ de fendenda siint. nam nõ ẽẽ accipien¬
da siguralit̾ nullus xͥanus dr̃e audebit. atcendẽs
apłm dicentẽ. Omĩa aũt ħ in figum continge¬
bant millis. Et illud ꝙ in oet̾ script̃ ẽ. ⁊ er̃t duo
incame una. magñ sacram̃tum cõm̃dantem

Expanded text:
m rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una , magnum sacramentum commendantem
Abbreviated transcription (Latin):
niimiũ cibis ucuntur: qnͣto mag̃ uenirem pascant
tanto ampliꝰ sensum mͣns obtendũt. Nam gͦti dixe¬
rũt ex cͥasso uent᷑ sb̾tilem sensum nõ posse gĩgni
Niam gule saturiras nimia a ciem mentis ⁊obtondit
ingeniũ ꝙ obescere facit. libidĩs uignes ciboꝵ fom̃¬
tis inc̾scunt. corpꝰ aũt ꝙ abstinentia frangit tẽp¬
tatõ nõ exurit. Uñ. ⁊ tres pueros abstinetes fłam¬
mas labilonii incendii ⁊ si tetigit nõ cõbussit
quia in mirũ ⁊ ͥ no desidĩoꝵ carnasiũ ignis abar¬
nẽtuͣs mẽtes inflãmet usq ad cõsensum tñ ꝯcu
luit p̃p̃ea illic int̾ flãmas sciciens stillam aqͣ

Expanded text:
nto magis ventrem pascunt, 252 tanto amplius sensum mentis obtundunt. Nam Graeci dixerunt ex crasso ventre subtilem sensum gigni non posse. Nam gulae saturitas nimia aciem mentis obtundit, ingeniumque evanescere facit. 7. Libidinis ignes ciborum fomentis increscunt; corpus autem quod abstinentia frangit, tentatio non exurit. Unde et tres pueros abstinentes flamma Babylonii incendii, etsi tetigit, non combussit, quia nimirum etsi desideriorum carnalium ignis abstinentium mentes inflammat, usque ad cluit, propterea illuc inter flammas sitiens stillam aquae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓph̾a socomãteᷤᷤ patuis. sacietare accusat
dicens. ħ fuit miriqͥtas sondonioꝵ suꝑbia
sacuritas panis et habũdantia. panera qͥp¬
pe sodonute in modare sumẽres in turpi¬
mod̾ ñ tenuun̾t edacitatis. unle ẽ cau̾e̾ guiã
ciboꝵ q ꝯcupiscentiam. Qd ẽ .n. tam noxũ
sicut loco sic uitõ. Hbi ẽ enim uẽtris cura.

Expanded text:
m de panis satietate accusat, dicens: Haec fuit iniquitas Sodomorum, superbia, saturitas panis, et abundantia . Panem quippe Sodomitae immoderate sumentes, in turpimodum non tenuerunt edacitatis. 3. Utile est cavere gulam ciborumque concupiscentiam. Quid enim tam noxium sicut loco, ita vitio. Ubi enim ventris cura,
Abbreviated transcription (Latin):
hus qui eam libent̾ ambiũt. Dicit n. ꝑ psaiam etͤ¬
egaudiũ et lentia occide̾ uitulos et igulare ari¬
etes. comede carnes et bibere uinum. si diraite¬
tur iniquitas hec nob̾ donet moriamini sicut
om̃s carnales cupiditatis abstinenna resetant᷑ ⁊ ti
omnes ãe uͥtutes ͤ dacitans uitio dest̾unur mñ¬

Expanded text:
 ambiunt; dicit enim per Isaiam: « Ecce gaudium et laetitia, occidere vitulos et jugulare arietes, comedere carnes et bibere vinum, si dimittitur iniquitas haec vobis, donec moriamini . » Sicut omnes carnales cupiditates abstientia resecantur, ita omnes animae virtutes edacitatis vitio destruun
Abbreviated transcription (Latin):
nis ẽ desidium ut ⁊ hemicidiũ ꝓꝑeirare
ñ uereãtur sicut ⁊ achab qui aperitu.
cupiditatis sue sanguuns expleuir estu¬
sionem. Sepe iniqui mali que cõcupis ꝯt¬
er assecuntur qͣtuꝰ de astc̃u mali desidu̾
fortius puiant᷑. Elc̃os aũt suos dc̃ nͣ di¬
mũtit ire in desidĩoꝵ maloꝵ ꝑfcõm. sed¬

Expanded text:
nis est desiderium, ut etiam homicidium perpetrare novereantur, sicut Achab, qui appetitum cupiditatis suae sanguinis explevit effusione . 6. Saepe iniqui mala quae concupiscunt assequuntur, quatenus de affectu mali desiderii fortius puniantur. Electos autem suos Deus non dimittit ire in desideriorum malorum pe
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ ꝙ inxientes inferui ignib deputentur
qui megentes fĩamã cupiditans sue mie ex¬
tinxerrĩt. Qi desidi̾o cupiditatis exestitant
flatu diabolice insptratõis urłitur. Aecendit
.ni. intẽ eue suꝑbia ut de ligno uerito mãdu¬
carz. Acenꝯit chaim m̃tẽ inuidia ut frat᷑m
ricieͫ anit. s hiis gͦ inspiratõib diabolꝰ cor¬
da hominũ ocultis depͣuat cupiditatib. degula.¬

Expanded text:
 deputentur, qui viventes flammam cupiditatis suae minime exstinxerunt. 10. Qui desiderio cupiditatis exaestuant, flatu diabolicae inspirationis uruntur. Accendit enim mentem Evae superbia, ut de ligno vetito manducaret. Accendit Cain mentem invidia, ut fratrem ritiae annecteret . His ergo inspirationibus diabolus corda nominum occultis depravat cupiditatib
Abbreviated transcription (Latin):
corexe eũ qui pollutus ẽ m̃te. Mulci stat
repboꝵ qui carnał cerruptele ꝯtagiũ nes¬
ciunt qui sicut in feqdi sũt corporẽ. ita ⁊¬
steriles manẽt ⁊ iñderoꝑis boni feꝯdicati
qui recte de uirginitate gaude̾nt si aliis pus
oꝑib nõ inseruirẽt. Qi  ꝯtmentem ꝓfite¬

Expanded text:
corpore, qui pollutus est in mente. Multi sunt reproborum qui carnalis corruptelae contagium nesciunt, qui sicut infecundi sunt corpore, ita steriles manent et mente operis boni fecunditate; qui recte de virginitate gauderent, si aliis pravis operibus non inservirent. Qui se continentem profite
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃os sp̃c inmũdos expellere nͥ ꝑ abstinentiã gule. T̃ c̾
enim hostes qui exͣnos sunt a nob̾ fortius suꝑmt
foris agit bellum qui uitꝰ ht̃ ꝑiculũ. Non qͣluatẽ¬
ciboꝵꝵ s eꝙ cupiditatem cauendã. Nam sepe acu¬
ratius. p̃parara sine gule ꝯcupiscentia degustat¬
tur et sepe abiecta et uilia edendi cupiditate su¬
mũt᷑. sicq fit ut ñ sit in culpa ciboꝵ. qͣlitas set

Expanded text:
itus immundos expellere, nisi per abstinentiam gulae. Tunc enim hostes qui extra nos sunt a nobis fortius superforis agit bellum, qui intus habet periculum. Escaeciborum, sed eorum cupiditatem cavendam. Nam saepe accuratius praeparata sine gulae concupiscentia degustantur, et saepe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, s
Abbreviated transcription (Latin):
Nã qͣndo corpꝰ inedia frãgit᷑. tanto mẽs ab illicito
appetitu reuocat᷑ adu̾dus irã tolerancã duntat
Ira a semi ipͣm necit. sustinẽdo a paciẽtã uicto¬
riam portat. Tristicie ĩ eͧrrort̃ spes et̃ ni gandii
suꝑat. Et quẽ tͦrata mẽs de extĩorib afficit
dulceto ĩ extĩoris tͣitllitas lenit. ⁊dũsꝰ ĩuidiam

Expanded text:
to appetitu revocatur. Adversus iram tolerantia dimicat. Ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. Adversus invidiam
Abbreviated transcription (Latin):
deũt. bona miẽs ⁊ malũ nõ p̃miĩs nõ t̃rorib uer ui¬
cit᷑. Nã ĩniqͥ t̾rorẽ plindiciis miscent ut aut oble¬
tacõe t̃ tħ decipiant aut t̾rorsb frangant. Qui

Expanded text:
deunt. Bona mens ad malum nec praemiis nec terroribus vincitur; nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aut oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ uĩtatẽ annũcãt. fcis bñ loqͥt᷑ qͥ aliosbõis xxemplis edificat
Corde male loqͥt᷑ qͥ int̾iꝰ cogitatõnes noyias moditat᷑ ⁊¬
cogitat. Lĩg ͣ malt loqͥr᷑ qͥ ꝓ eo qͦd male agit flagellat᷑
⁊ murtuuit. It̃is male loqͥt᷑ qͥ male uiuẽdo ert̃pł
suis alios ad pͥue agendũ ĩformat. Semes bñ loqͥt᷑ qͥ
speitendo redupuit. Dis bñloqͥt᷑ qͥbñ uiuẽdo ⁊ alios

Expanded text:
veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo red
Abbreviated transcription (Latin):
chiis ꝓcerto quod ram diximus iaciter
et in dubitanter collige possimus qm̃ si q¬
tã indininitate ꝑsone eẽ potiusset proculdu¬
bio excetͥis tribus eam origniem traħ̾e in me¬
diate oꝑtẽt alioqiũ illicui eaꝵ nõ insi mediata
g̾mauitace cohent nec eam nñ mediate uid̾¬
et. et si amĩta ꝑsona ibi ẽs̃ po¬
tuisset. simili rõne deced̾is
exhiis que iam suꝑins ꝓbauimus. sic̃ em̃du¬
abus ꝑsonis cõe ẽ illud posse uñ cõstat c̾ciam
originem crah̾e sic ꝑculdubio ulud posse
intate loc̃ hr̃et alioqiũ dũe auate sibi res¬
uatẽt quod t̾cia salua utius ꝓpͥetate daret
porsent. quod de istis dñi abs dubio iuẽi¬
es inconseantib. Nam qnͣtumt cũq hmõi
ꝑsecucõnis imeam ꝓdui̾is. eand̾ semꝑ con¬
giuenciam ubiq ꝓuenire uideb̾. Noꝰ aũt

Expanded text:
 certo, quae jam diximus, veraciter et indubitanter colligere possumus, quoniam si quarta in divinitate persona esse potuisset, procul dubio ex caeteris tribus eam originem trahere immediate oporteret. Alioquin alicui earum nonnisi mediata germanitate cohaereret, nec eam nisi mediate videret. Et si quinta persona ibi esse potuisset, simili ratione de caeteris ex his quae jam superius praelibavimus. Sicut enim duabus personis commune est illud posse, unde constat tertiam originem trahere, sic procul dubio illud posse itate locum haberet. Alioquin duae avarae sibi reservarent, quod tertiae salva utriusque proprietate dare possent. Quod de istis dicimus, absque dubio invenies in consequentibus. Nam quantumcunque hujusmodi prosecutionis lineam produxeris, eamdem congruentiam ubique provenire