comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum gr̃a geritur. ut id qd̃
bonũ est nobis etiam bonũ uide¬
atur. Et assentũ quidem se non
pauca dicit: s omĩa erum
assecuto omĩa uisum est scri¬
bere nõ omrũa. s de omnib q̃
ad fidem legentiũ confirman¬
dam crederet ydonea. quia net
ipse mundꝰ si seriberentur cape¬
ret omnia. Unde etiam cõsulto
nõ nulla que ab aliis sunt di¬
cta preteriit. ut multifaria in
euͣngelio gr̃a refulgeret. ⁊ pro¬
pͥis quibusdam singuli libri
mirusterioꝵ gestoꝵq muracu¬
lis eminerent. Theophilus int¬
pretatur amans deum uela¬
matus a deo. Quisquis ergo
amat deũ sue a deo se desiderat
amari ad se scriptũ putet euͣm¬
głm et ut sibi datum munus
sibiq ꝯmendatũ pignꝰ cõseruet:
ne uidelicet acceptã sibi petuni¬
am uel tinea dilacerationis
heretice uel sordide cupiditatis
erugo deuastet. Nõ autẽ nouoꝵ
quorũlibet eidem theophilo. ⁊
uelut ignotoꝵ ratio panden¬

Expanded text:
nimirum gratia geritur, ut id quod nimirum gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Et assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia. Verum assecuto omnia visum est scribere non omnia, sed de omnibus quae ad fidem legentium confirmandam crederet idonea, quia nec ipse mundus, si scriberentur caperet omnia . Unde etiam consulto nonnulla quae ab aliis sunt dicta praeteriit, ut multifaria in Evangelio gratia refulgeret, et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miraculis eminerent. Theophilus, interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive a Deo se desiderat amari, ad se scriptum putet Evangelium, et ut sibi datum munus, sibique commendatum pignus conservet. Ne videlicet acceptam verbi pecuniam, vel tinea dilacerationis haereticae, vel sordidae cupiditatis aerugo devastet. Non autem novorum quorumlibet eidem Theophilo et velut ignotorum ratio panden
Abbreviated transcription (Latin):
cos nõ tam numerositate ꝙͣ
hereseos multipharie diuer¬
sc̃i munere donati. s uacus labore
conati magis ordinarint narra
frustra sudauere reliquerĩt. illis
nimirũ qui cum sint quatuor.
nõ tam qͣtuor euͣngelia qͣm unũ
quatuor libroꝵ uarietate pulcher¬
rima ꝯsonum ediderũt. Roider̃t
enun sicut tradiderunt illis qui
abinitio ip̃i uiderunt: ⁊ ministͥ
fuerũt sermonis. Qua sentĩtia
nõ soli lucas ⁊ marchus qui p̃¬
sentẽ in carne dñm nõ uiderãt.
atq ideo que scriberent auditu
discere debebant. uerum matheꝰ
Et ipsi enim ĩ multis que scribe¬
rent ab hiis qui infantiã pue¬
ritiam genealogiamq eius sci¬
re ⁊ gestis inter ẽe potuerant:
audire opus habebãt. Quod aut̃
uisũ etiam sibi scribere dicit.
nõ quasi ase sibi uisum s sp̃u
sc̃õ gustante instigante sibi qͦ
uisum significat iuxta qd̃ in
epła sua dicunt apłĩ. Uisum
est enim spĩ sc̃o: ⁊ nobis. Cuiꝰ

Expanded text:
eos non tam numerositate quam eos non tam numerositate quam haereseos multifariae diversancti munere donati, sed vacuo labore conati magis ordinarint narratfrustra sudavere reliquerint. Illis nimirum, qui cum sint quatuor, non tam quatuor Evangelia, quam unum quatuor varietate pulcherrima consonum ediderunt. Ediderunt enim sicut tradiderunt illis qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis. Qua sententia non soli Lucas et Marcus, qui praesentem in carne Dominum non viderant, atque ideo quae scriberent auditu discere debebant, verum MatthaeEt ipsi enim in multis quae scriberent ab iis qui infantiam, pueritiam, genealogiamque ejus scire et gestis interesse potuerant, audire opus habebant. Quod autem visum etiam sibi scribere dicit, non quasi a se sibi visum, sed Spiritu sancto instigante, sibi quoque visum significat. Juxta quod in epistola sua dicunt apostoli: Visum est enim Spiritui sancto, et nobis. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter ex ordine tibi scri¬
bere optime theophile. ait cog¬
noscas eorum uboꝵ. de quib
eruditꝰ es u̾itatem. Quo manife¬
stissime ꝑ emio significat eam sͥ
maximẽ causam eungelii fuis¬
se scribendi ne ꝑsendo eungeli¬
stis facultas eẽt falsa predicã¬
di. qui ut eoꝵ hodieq monu¬
ducere sectas. Deniq nõnulli
thome. alii barcholomei. quidã
machie. aliqui etiam duodetim
apłoꝵ tytulo. repperiuntur falso
sua scͥpta prenotasse. S ⁊ basili¬
des atq appelles quoꝵ unꝰ trecẽ¬
tos sexaginta quinq celos. alt̃
duos inuicem contrarios deos
inter alia nefanda dogmatiza¬
bant eungelia sui nominis er¬
rore feda reliquisse. Inter que
historias. Nam ⁊ ipsi sacre scͥpte
int̾̃preti hieronimo pleraq ex
eo testimonia usurpare. ⁊ ip̃m
m latinũ grecũq uisum est
tͣnsferre sermõem. Falsa uero
eungelia. lucas pͥma mox p̾¬
fatione refellit. Qm̃ quidẽ mul¬
ti inquit conati sũt ordinare
narratiõem. multos udelicet

Expanded text:
ne ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum de quibus eruditus es veritatem. Quo manifestissime prooemio significat eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset falsa praedicandi, qui, ut eorum hodieque monuducere sectas. Denique nonnulli Thomae, alii Bartholomaei, quidam Matthiae, aliqui etiam duodecim apostolorum titulo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Basilides atque Apelles, quorum unus trecentos sexaginta quinque coelos, alter duos invicem contrarios deos inter alia nefanda dogmatizabant, Evangelia sui nominis errore foeda reliquisse. Inter quaehistorias. Nam et ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo pleraque ex eo testimonia usurpare, et ipsum in Latinum Graecumque visum est transferre sermonem. Falsa vero Evangelia, Lucas prima mox praefatione refellit. Quoniam quidem multi inquit conati sunt ordinare narrationem. Multos videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
eatus eimnge¬
listalucas de
qui falsa de illo scripsere redargu¬
ere curauit audatiam. lectorem
ui delicet tacite amonens. ut nõ
solum que predicat ipse sequẽda
uerum que aliter sonuerit noue¬
rit penitus ẽe detestanda. ⁊ ne er¬
roꝵ forte infirmis oriretur occa¬
sio superfluam passim scriben¬
tiũ lectiõem prorsus auersandã.
Neq enim de om̃ib generalit̃
s de quibzdam speciali fidei
uel scientie uirtute preditis di¬
ci potuit. et si mortiferũ quid bi¬
bert nõ eis nocebit Sic ergo
intipit lucas.

Expanded text:
eatus evangelista Lucas de qui falsa de illo scripsere, redargere curavit audaciam. Lectorem videlicet tacite admonens, ut non solum quae praedicat ipse sequenda, verum quae aliter sonuerint, novit penitus esse detestanda. Et ne errorum forte infirmis oriretur occasio, superflua passim scribentium lectionem prorsus aversandam. Neque enim de omnibus generaliter, sed de quibusdam speciali fidei vel scientiae virtute praeditis dici potuit; Etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit . Sic ergo incipit Lucas.
Abbreviated transcription (Latin):
brata natiuitas. gre noui te¬
stamenti est inchoata sublimi¬
tas. Cui uicini ⁊ cognati prĩs
nomen qͣm iohannis impo¬
nere ualebant. quia iudei qͥ
legis ei obseruatione quasi
affinitate uincti erant ma¬
gis iusticiam que ex lege ẽ
sectari. qͣm fidei gr̃am susci¬
ꝑe cupiebant. S iohs hoc ẽ

Expanded text:
brata nativitas, gratiae Novi Tebrata nativitas, gratiae Novi Testamenti est inchoata sublimitas. Cui vicini et cognati patris nomen quam Joannis imponere malebant, quia Judaei, qui legis ei observatione, quasi affinitate juncti erant, magis justitiam, quae ex lege est, sectari, quam fidei gratiam suscipere cupiebant. Sed Jo
Abbreviated transcription (Latin):
gillarem: scripsit dicens. Ioh̃s
est nomen euis. Et mirati sũt
uniuersi. Ioh̃s est inquit nomẽ
euis. hoc est nõ ei nos nomen ĩ¬
ponimꝰ. qui iam adeo nomen
accepit. Habet uocabulũ suũ.
quod agnoruimus: nõ qd̃ ele¬
guus. Net mireris si nomen
mulier qd̃ nõ audiuit asseruit.
quando ei sp̃c sc̃s qui angelo
mandauerat reuelauit Neq
poterat donuni ignorare premũ¬
tium. que prophauerat xp̃m.
Et bene additur. quia nemo nĩ
cognatione eus uocabatur
hoc nomine: ut intelligas no-¬
men nõ gen̾is eẽ s uatis. Aper¬
tum est autem ilico os eius ⁊
lingua etus. ⁊ loquebatur be¬
nedicens deura. Et fc̃s est timor
suꝑ omnes uitmos eoꝵ. Quia
uox clamantis in deserto est
nata. merite est lingua pa¬
reritis soluta. Neq enim pa¬
trem alaudib silere decebat:
qui uerbi precone sibi nato
gaudebat. Quippe cui labia
que incredulitas uinxerat:
fides iam soluit. Uerum hec
etiam allegorice siquis ꝑscru¬
tari desiderat: iohanns cele¬

Expanded text:
sit dicens: Joannes est nomen ejus, et mirati sunt universi. Joannes est, inquit, nomen ejus, hoc est non ei nos nomen imponimus, quia jam a Deo nomen accepit, habet vocabulum suum, quod agnovimus non quod elegimus, nec mireris si nomen mulier, quod non audivit asseruit, quando spiritus sanctus, qui angelo mandaverat, revelavit. Neque poterat Domini ignorare praenuntium, quae prophetaverat Christum. Et bene additur: Quia nemo in cognatione ejus vocatur hoc nomine, ut intelligas nomen non generis esse, sed vatis. Apertum est illico os ejus et lingua et loquebatur benedicens Deum, et factus est timor super omnes vicinos eorum. Quia vox clamantis in deserto est nata, merito est lingua parenti soluta, neque enim patrem a laudibus silere decebat, qui verbi praecone sibi nato gaudebat, quippe cui labia quae incredulitas vinxerat, fides jam solvit. Verum haec etiam allegorice si quis perscrutari desiderat, Joannis cele
Abbreviated transcription (Latin):
ordine uicis sue sacerdotio fun¬
ctus asseueratur. Sorte exiit
ut incensum poneret ingressus
in templum dñi. ⁊ om̃is multi¬
tudo erat ppłĩ orans foris ĩcensi hora
Nõ noua nũc sorte electus est. cũ
incensum ẽẽt adolendum. s priˢ¬
ca tunc sorte preelectuᷤᷤ cum pͥmo
ex ordine sui pontificatus inui¬
cem abia succederet. Incensum
autẽ in sc̃a scoꝵ apontifice defer
decima die mensis septimi est
iussum. ⁊ hanc diem expiatiõis
siue propitiationis uocari. q̃
apud nos obuarĩ lune discͣ¬
sum aqua mense computant.
hebrei modo inseptembrẽ. men¬
sem modo incidit inoctobrem:
quia scilicet mensis quo pas-¬
cha geritur ⁊ ordine ꝯditionis
⁊ edicto legis. ann principiũ
tenet. dicente domino ad moỹ¬
sen. Mensis iste nobis princi¬
piũ mensiũ. pͥmꝰ erit in mẽsib
anni. Decima die mensis huiꝰ
tollat unꝰquisꝙ agnum et ceceta.
huiꝰ autem diei apl̃s ad hebreos
scribens ita meminit. In priori

Expanded text:
ordine vicis suae sacerdotio funordine vicis suae sacerdotio functus asseveratur. Sorte exiit ut incensum poneret ingressus in templum Domini; et omnis multitudo erat populi orans foris, hora incensi. Non nova nunc sorte lectus est, cum incessum esset adolendum, sed prisca tunc sorte praelectus, cum primo ex ordine sui pontificatus in vicem Abia succederet. Incensum autem in sancta sanctorum a pontifice deferrdecima die septimi mensis est jussum. Et hanc diem expiationis, sive propitiationis vocati, quae apud nos ob varium lunae discursum a qua menses computant Hebraei, modo in Septembrem mensem, modo incidit in Octobrem; quia scilicet mensis quo Pascha geritur, et ordine conditionis, et edicto legis anni principium tenet, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnum, etc. . Hujus autem diei Apostolus ad Hebraeos scribens, ita meminit: In prius
Abbreviated transcription (Latin):
uidie querimoniã uitat. Et
nõ erat illis filius eo qd̃ c̃et eh¬
sabech sterilis ⁊ ambo proces¬
sissent in dieb suis. Diuintꝰ
est procuratum. ut prouecte e¬
tatis diuq ꝯuigii fructu pri¬
uatis iohannes parentib na¬
sceretur quatuiꝰ inopinato ꝑ¬
lis ortu ⁊ ip̃os donum gratiꝰ
afficeret. ⁊ ceteros miraculi stu¬
por futuri prophe pararet au¬
ditui. Denie posuerunt oms
qui audierant incorde suo di¬
centes. Quid putas pueriste
erit: factum est autẽ cum sa¬
cerdotio fungereturꝰ iordine
uitis sue ante deum: scdm cõ¬
suetudinẽ sacerdotii.ꝑ moy¬
sen quidem dñs unũ ꝯstituit
sumũ sacerdotẽ. Cui mortuo
uinũ ꝑ ordinẽ succedere iussit.
Et hoc ad dauidusq tempora
seruatum est: a quo plures fie
rit diximꝰ domino nichilominꝰ
agente decretum est. qui uicissĩ
ministrantes tempore uicis sue
singuli castimonie studerent.
comũq suam omnino nõ tan¬
gerent. Unde ñc zacharias in

Expanded text:
vidiae querimoniam vitat. Et vidiae querimoniam vitat. Et non erat illis filius, eo quod esset Elisabeth sterilis, et ambo processissent in diebus suis. Divinitus est procuratum ut provectae aetatis diuque conjugii fructu privatis Joannes parentibus nasceretur, quatenus inopinato prolis ortu et ipsos donum gratius afficeret, et caeteros miraculi stupor futuri prophetae pararet auditui. Denique posuerunt omnes qui audierant in corde suo dicentes, quid putas puer iste erit? Factum est autem cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotii. Per Moysen quidem Dominus unum constituit summum sacerdotem, cui mortuo unum per ordinem succedere jussit, et hoc ad David usque tempora servatum est, a quo plures fieri ut diximus, Domino nihilominus agente decretum est, qui vicissim ministrantes, tempore vicis suae singuli castimoniae studerent, domumque suam omnino non tangerent. Unde nunc Zacharias in
Abbreviated transcription (Latin):
sticia nõ ex mentis simplici¬
tate formetur. s adulatiõe
simuletur. Beatus autẽ ille
qui inconspestu dei iuscus ẽ.
Beatus ille: de quo dominꝰ di¬
gnetur dicere. Ecce uere isra¬
elita in quo dolus nõ est. ue¬
rus enim israelita qui deui
uidet. ⁊ uideri se nouit a deo.
⁊ ipsi ex hibet occulta cordis.
celestib obeclimꝰ. in mandatis
incedimꝰ domini. Cum uidi¬
camꝰ. ⁊ congrue iudicamus.
tenere domini iustisicatioẽs
uidemꝰ. Plena igitur laudat̃o:
que genus. mores. offitiũ. fcm̃.
uditium comprehendit. Gẽ¬
nus inmaiorib. mores me
quitate. offitiũ in sacerdot̃õ
ft̃m̃ in mandato: in uistifica¬
tione iuditiũ. Quodq addi¬
dit sine querela: hoc est quod
apls̃ ait. Prouidentes bona: nõ
tantũ coram deo. s etiã coram
hominib. Et eccl̃iastes. Nesis
inquit multum iustus. Quia
plerumq iusticia durior: ho¬
minũ querelam prouocat.
Que uero temꝑata est. ipsa
sue dulcedinns gr̃a etiam in¬

Expanded text:
stitia non ex mentis simplicistitia non ex mentis simplicitate formetur, sed adulatione simuletur. Beatus autem ille qui in conspectu Dei justus est. Beatus ille de quo Dominus dignatur dicere: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Verus enim Israelita qui Deum videt, et videri se novit a Domino, et ipsi exhibet occulta cordis. coelestibus obedimus, in mandatis incedimus Domini. Cum judicamus, et congrue judicamus, tenere Domini justificationes videmur. Plena igitur laudatio, quae genus, mores, officium, factum, judicium comprehendit. Genus in majoribus, mores in aequitate, officium in sacerdotio, factum in mandato, in justificatione judicium. Quodque addidit: Sine querela, hoc est quod Apostolus ait: Providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Et Ecclesiastes: Ne sis inquit multum justus . Quia plerumque justitia durior, hominum querelam provocat. Quae vero temperata est, ipsa suae dulcedinis gratia etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde regib usq ad tͣnsinigͣ¬
tionem babilonie regebantur.
Post reditũ uero de babylone ꝑ
pontifices uerum sũma gerebat᷑
usq ad hircanum regem sunt
⁊ pontificem. Quo fr̃is inuidia
multis calamitatib uexato
⁊ ad ultimũ ab herode cuiꝰ patrẽ
ip̃e de ignobili aduena hoc est
geriere ydumeo sublimem fece¬
rat ⁊ ciem. ui fraudis int̾emp¬
to: uidee regnum ip̃i herodi ius¬
su cesaris augusti traditur
gubernandum. Cuiꝰ tricesimo
pͥmo anno iuxta prophetiam
supradictam qui mittendus
erat aduenit. Erant autẽ i̾ti
ambo ante deum. incedentes ĩ
omnib mandatis ⁊ iustifica¬
tionib sine querela. Benei̾t
ante deum. Nõ enimomnis
qͥ uistꝰ ante hominẽ: iustus
est ante deum. Aliter̃ uident
homĩes aliter uidet deus. Ho¬
mines in facie: deus incorde.
Et ideo fieri potest ut aliquis
effectata bonitate populari
uistus uideatur michi. iustꝰ
autem ante deum nõ sit. si in¬

Expanded text:
ac deinde regibus usque ad transmigrac deinde regibus usque ad transmigrationem Babyloniae regebantur. Post reditum vero de Babylone, per pontifices rerum summa gerebatur, usque ad Hyrcanum regem simul et pontificem, quo fratris invidia multis calamitatibus vexato, et ad ultimum ab Herode cujus patrem ipse de ignobili advena, hoc est genere Idumaeo, sublimem fecerat et civem vi fraudis interempto, Judaeae regnum ipsi Herodi jussu Caesaris Augusti traditur gubernandum. Cujus tricesimo primo anno, juxta prophetiam supradictam, qui mittendus erat, advenit. Erant autem justi ambo ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela. Bene justi ante Deum: non enim omnis qui justus ante hominem, justus est ante Deum. Aliter vident homines, aliter videt Deus. Homines in facie, Deus in corde. Et ideo fieri potest, ut aliquis affectata bonitate populari justus videatur mihi, justus autem ante Deum non sit, si ju
Abbreviated transcription (Latin):
stra primus noui testamenti p̃-¬
co in octaut sortis uice nascitur
quia sicut septenario sepe nume¬
ro propt̾ salbatum uetus testa¬
meritũ. sic nouũ aliqnotiens
octonario ꝓpt̾ satramentum
uel dñice uel nr̃e resurrectionis
expͥmitur. Unde quia nõ aliter
quam ꝑ obseruantiã utriꝰq te¬
stamenti regni celestis aulape¬
netratur. recte ⁊ intemplo sa¬
lomonis misticꝰ quindecim gra¬
duũ ascensus fuisse natratur
Et hiis qui ad dñm in tribulatiõe
cdamans exaudit᷑ totidem gradu¬
ura psalmis ad suꝑna ꝑducitur.
quo tandem matriis domꝰ dei po¬
situs audire possit. benedicat te
dominꝰ exsyon. Tempꝰ quoq hero¬
dis alienigerie iudelicet regiᷤ euã
ip̃m dñico atcestatur aduentu.
Dredictũ namq fuerat. quia nõ
deficiet princeps de inda neq dux
de femorib eins: donec ueniat
qui mutendꝰ est. Ex quo enun pa¬
tres de egipto exierunt sue gẽtis
indicib usq ad samuel ꝓph̃am.

Expanded text:
stra primus Novi Testamenti prastra primus Novi Testamenti praeco in octavae sortis vice nascitur, quia sicut septenario saepe numero propter Sabbatum Vetus Testamentum, sic Novum aliquoties octonario propter sacramentum, vel dominicae vel nostrae resurrectionis exprimitur. Unde quia non aliter quam per observantiam utriusque Testamenti regni coelestis aula penetratur, recte et in templo Salomonis mysticus quindecim graduum ascensus fuisse narratur. Et is qui ad Dominum in tribulatione clamans exauditur, totidem graduum psalmis ad superna perducitur, quo tandem in atriis domus Dei positus, audire possit: Benedicat te Dominus ex Sion . Tempus quoque Herodis alienigenae, videlicet regis, etiam ipsum Dominico attestatur adventui. Praedictum namque fuerat, quia non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est . Ex quo enim patres Aegypto exierunt, suae gentis judicibus usque ad Samuel prophetam,
Abbreviated transcription (Latin):
interiꝰ culmen augisceret. diui¬
sionẽ nichilominꝰ sacerdotelliũ
leuiticoꝵ q gradium inoĩa
oꝑa domus domini distribuit.
Etant enim principes sanctu¬
arii ⁊ principes dei. dest sũmi
sacerdotes tam de filiis eleazar
qͣm de filiis itamar. Quorũ
udes scłm ministeria sua
ut ingrederentur domũ dei ui¬
ginntiquatuor sortib distinxit.
in quib abia familiam de qua
zacharias ortus est sors cõtigit
ostaua. Diuisit enĩ utrasq int
se familias sortili. unam domũ
que ceteris preerat eleazar. ⁊ alte¬
ram domum que subse habebat
ceteros ytamar. Lege uerba di¬
erũ. S ⁊ antiquitatũ iosephi
librum septimum ubi statutu re¬
fert ut refert ut utraq generatio
iuxta ordinem sortitionis mini¬
straret deo ꝑdies octo a salbõ
usq ad salbatum. Ubi etiam
de tribu leuitaꝵx iuginti qͣtuor
partes factas asserit. ut ip̃i qͦ¬
eodem eodem modo sortiti iuxta
morem sacerdotũ octonis diebꝰ
ministiarent. Non autem fru¬

Expanded text:
rius culmen augesceret, divisionem nihilominus sacerdotalium Leviticorumque graduum in omnia opera domus Domini distribuit. Erant enim principes sanctuarii, et principes Dei, id est summi Sacerdotes, tam de filiis Eleazar quam de filiis Ithamar. Quorum vices secundum ministeria sua, ut ingrederentur domum Dei, viginti quatuor sortibus distinxit, in quibus Abia familiam, de qua Zacharias ortus est, sors contigit octava. Divisit enim utrasque inter se familias sortibus, unam domum quae caeteris praeerat Eleazar, et alteram domum quae sub se habebat caeteros, Ithamar. Lege Verba dierum, sed et Antiquitatum Josephi librum septimum, ubi statutum refert, ut utraque generatio juxta ordinem sortitionis ministraret Deo per dies octo a Sabbato usque ad Sabbatum. Ubi etiam de tribu Levitarum, viginti quatuor partes factas asserit, ut ipsi quoque eodem modo sortiti, juxta morem sacerdotum octonis diebus ministrarent. Non autem fru
Abbreviated transcription (Latin):
Ille dñm uendit: qui euis amore
ac tumore neglecto t̾rena ⁊ ca-¬
duca. ĩmo etiam cͥminosa plus
sc̃is int̾ ĩmolandum ut pote pro¬
posita consetraturus adẽe nõ
dubitatur. astantib sibi mi¬
nistris celestib queri cogitur.
ecce inquiens manus tradẽtiᷤ
me: mecum est in mensa.¬
t ipsi ceperunt querere
inter se quis set exeis. qͥ
hoc facturus ẽet. ⁊ certe noue¬
rant undecim apłi qd̃ nichil
tale contra dñm cogitarent.
s plus credunt magr̃o qmͣ
sibi. ⁊ timentes fragilitatẽ suã
tristes querunt de peccato. cuiꝰ
cõscientiam nõ habebant. Qe¬
rit ⁊ uidas impudens sicut ma¬
th̾s marcusꝙ ꝯmemorat. ut
audatia bonam cõscientiam
mengiretur.

Expanded text:
Ille Dominum vendit, qui ejus amore Ille Dominum vendit, qui ejus amore ac timore neglecto, terrena et caduca, imo etiam criminosa, plussanctis inter immolandum, utpote proposita consecraturus, adesse non dubitatur, astantibus sibi ministris coelestibus, queri cogitur: Ecce, inquiens, manus tradentis me mecum est in mensaEt ipsi coeperunt quaerere inter se quis esset ex eis qui hoc facturus esset. Et certe noverant undecim apostoli quod nihil tale contra Dominum cogitarent, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus conscientiam non habebant. Quaerit et Judas impudens, sicut Matthaeus Marcusque commemorant, ut audacia bonam conscientiam mentiretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tradentis me. mecũ estĩ
mensa. Et quidem filius hom̃is
scłm quod diffinitũ est uadit.
Uerumptamen ue homini illi¬
ꝑ quem tradetur. Qui de passi¬
one predixerat. ⁊ de proditore pre-¬
dicit. dans locum penitentie. ut
cum incellexiss sciri cogitatic̃es
suas. ⁊ occulta consilia peniteret
eum fc̃i sui. Et tamen nõ designat
specialiter. ne manifeste correptꝰ
impudentior fieret. Mittit cͥmẽ
innumero. ut agat coscius peni¬
tentiam. Predicit ⁊ penam. ut
quem pudor nõ nicerat. corrigãt
denuntiata supplicia. S ⁊ hodie
quoq in sempiternũ ue homĩ
illi qui ad mensam domini ma¬
lignus accedit. qui insidiis mẽ¬
te conditis. qui precordiis aliqͦ
scelere pollutis. misterioꝵ xp̃i se¬
cretis participare nõ metuit. Et¬
ille enim in exemplum uide fi¬
lum hominis tradit. nõ quidẽ
uideis peccõrib. s tamer pecc̃ori¬
b membris udelicet sius. quib
illud mnestimabile ⁊ inmuolabi
le drũ corpus iuolare p̾sumit.

Expanded text:
st in mensa. Et quidem filius hominis secundum quod definitum est vadit, verumtamen vae illi homini per quem tradetur. Qui de passione praedixerat, et de proditore praedicit, dans locum poenitentiae, ut cum intellexisset sciri cogitationes suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui. Et tamen non designat specialiter, ne, manifeste correptus, impudentior fieret. Mittit crimen in numero, ut agat conscius poenitentiam. Praedicit et poenam ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum, vae illi homini qui ad mensam Domini malignus accedit, qui, insidiis mente conditis, qui, praecordiis aliquo scelere pollutis, mysteriorum Christi secretis participare non metuit. Etenim ille in exemplum Judae filium hominis tradit, non quidem Judaeis peccatoribus, sed tamen peccatoribus, membris videlicet suis, quibus illud inaestimabile le Domini corpus violare praesumit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmuis ad celestia promissa pau¬
latim prouocans obseruare nõ
cessat. donec tempore prefixo de¬
sideratum pascha cum discipu¬
lis manducans. ita demum
mane illucescende mundissi-¬
ma sui corporis ⁊ sanguinis
misderia incrucis altari cõsecͣ¬
ta quasi azima t̾re repromiᷤ¬
sionis imbuendis fidelib of¬
ferat. Deniꝙ quod sequit᷑.
ico enim uobis quia ex hoc
nõ manducabo illud. donͦ
impleatur in regnodei. qͣntum

Expanded text:
quamvis ad coelestia promissa pauquamvis ad coelestia promissa paulatim provocans, observare non cessat, donec tempore praefixo desideratum pascha cum discipulis manducans, ita demum mane illucescente mundissima sui corporis et sanguinis mysteria in crucis altari consecrata, quasi azyma terrae repromissionis imbuendis fidelibus offerat. Denique quod sequitur: Dico enim vobis, quia ex hoc non manducabo illud donec impleatur in regno Dei. Quantu
Abbreviated transcription (Latin):
derunt de frugib terre. nec usi st̃
ultra cibo sllo filii isrł. Si quidẽ
iosue susceptum defuncto moy¬
se popłm solitis aliqͣmdiu tͣnsior¬
danem manne reficit alimentis.
quib ⁊ ipse qmͣuis agnito qũ¬
q gustato terre repromissionis
fructu reficitur: ex in iordanem
traicit. Cultris petrinis circũtidit.
⁊ tres semis menses usq: ad drẽ
seilicet pasche completam. cõsue¬
tum manna nõ tollit. Moyse
quippe mortuo iosue dux ordi¬
natur. quia lege traditionib
pħiseorum corrupta xp̃c incar¬
natur. iosue transiordanẽ man¬
na pascit ⁊ pascitur. qui a dñs
usq ad tempus sui baptisma¬
tis. cerimonias legis ⁊ ipse ser¬
uat. ⁊ acunctis seruari deside¬
rat. Trans ductam plebem ior¬
danem iosue petra circumcidit.
quia baptismi gr̃a celebrata
saluator etiam cogitationum.
qd̃ lex nequiuerat illecebras fi¬
dei seu̾itate prescidit. ⁊ tres se¬
nis annos quasi solito man¬
na nutriri. sacramenta legis

Expanded text:
derunt de frugibus terrae, nec usi sunt derunt de frugibus terrae, nec usi sunt ultra cibo illo filii Israel . Siquidem Josue susceptum defuncto Moyse populum, solitis aliquandiu trans Jordanem mannae refecit alimentis, quibus et ipse, quamvis agnito olimque gustato terrae repromissionis fructu, reficitur. Exin Jordanem trajicit, cultris petrinis circumcidit, et tres semis mensis usque ad diem scilicet paschae completam consuetum manna non tollit. Moyse quippe mortuo, Josue dux ordinatur, quia, lege traditionibus Pharisaeorum corrupta, Christus incarnatur. Josue trans Jordanem manna pascit et pascitur, quia Dominus usque ad tempus sui baptismatis caeremonias legis et ipse servat, et a cunctis servari desiderat. Traductam plebem Jordanem Josue petra circumcidit, quia, baptismi gratia celebrata, Salvator etiam cogitationum quod lex nequiverat, illecebras fidei severitate praecedit. Et tres semis annos quasi solito manna nutriri, sacramenta legis,
Abbreviated transcription (Latin):
aplĩ cum es. horam mandu-¬
candi pasche designat. que ut se¬
pus inculcatũ est. quartadecĩa
die mensis primi ꝑducta adues¬
ꝑam. ⁊ qͥntadecimaluna iamt̾¬
ris apparente iuxta edicta legis
inssabat.
tait illis. Desiderio deside-¬
raui in hoc pascha marton¬
care uobiscum: anteqͣm paciar.
Desiderat prims typicum pascha
cum discipulis manducare ⁊ sic
passionis sue mundo misceriade¬
clarare. quatinꝰ ⁊ antiquilegat¬
q pasche probator existat. ⁊ hoc
ad sue dispensationis figuram
ꝑtinuisse docendo. carnalit̾ ultra
uetet exhiberi immo umbra tͣn¬
seunte ueri iam pasche lumen
aduenisse demonstret. Quod
pulchre temporib iosue cõsum¬
mandi manne tempus ⁊ordo
prefigurat. ubi scriptum est. ⁊ fe¬
cerunt phase quartadecima die
mensis ad uesperum incampe¬
strib iherico: ⁊ comederunt de
frugib terre die altero aamos
panes. ⁊ polentam euisdem ani.
Defecitq manna postqͣm come-¬

Expanded text:
apostoli cum eo. Horam manduapostoli cum eo. Horam manducandi paschae designat, quae, ut saepius inculcatum est, quarta decima die mensis primi perducta ad vesperam, et quinta decima luna jam terris apparente, juxta edicta legis instabat. Et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. Desiderat primo typicum pascha cum discipulis manducare, et sic passionis suae mundo mysteria declarare, quatenus et antiqui legalisque paschae probator existat, et hoc ad suae dispensationis figuram pertinuisse docendo, carnaliter ultra vetet exhibenti, imo, umbra transeunte, veri jam paschae lumen advenisse demonstret. Quod pulchre temporibus Josue consummandi mannae tempus et ordo praefigurat, ubi scriptum est: Et fecerunt paschae quarta decima die mensis ad vesperum in campestribus Jericho, et comederunt de frugibus terrae altero die azymos panes, et polentam ejusdem anni. Defecitque manna postquam come
Abbreviated transcription (Latin):
missa uocabula. ut omnibus
pascha celebrare uolentib. hoc
est xp̃i sacramentis imbuiͣ
sue mentis hospitio suscipere
querentib facultas danda sig¬
netur. Et ipse nobis ostendet ce¬
nacł̾m magne stratum: ⁊ sbi
parate. Cuntes autem parate ĩ¬
uenerunt sicut dixit illis: ⁊ pa
rauerunt pascha Cenaculum
magnũ lex spiritalis est que
de angustis littere egrediens ĩ
sublimi loco recipit saluatorem.
Nam qui ad huc occidentẽ litte¬
ram seruau̾it. qui nõ aliud
in agno quam pecus intellexe¬
rit. iste nimirũ in imis pascha
facit. quia sp̃c maiestatẽ com-¬
prehendere necdum didicit. At
qui aque baiulum. hoc est gr̃e
preconem in domum eccł̃ie fue-¬
rit secutus. hic ꝑ sp̃m uiuificã¬
tem tectum littere transcendẽ-¬
d in alto mentis diu̾sorio xp̃o
mansic̃em preparat. quia cu¬
ncta uel pasche sacramenta.
uel cetera legis decreta de eo scͥp¬
ta intelligit. Et cum facta ẽẽt
hora discubuit. ⁊ duodecim

Expanded text:
rmissa vocabula, ut omnibus rmissa vocabula, ut omnibus Pascha celebrare volentibus, hoc est, Christi sacramentis imbui, Christum suae mentis hospitio suscipere quaerentibus, facultas danda signetur Et ipse vobis ostendet coenaculum magnum stratum, et ibi parate. Euntes autem invenerunt sicut dix Coenaculum magnum lex spiritalis est, quae de angustiis litterae egrediens, in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc occidentem litteram servaverit, qui non aliud in agno, quam pecus intellexerit, iste nimirum in imis Pascha facit, quia spiritus majestatem comprehendere necdum didicit. At qui aquae bajulum, hoc est gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per Spiritum vivificantem tectum litterae transcendendo, in alto mentis diversorio Christo mansionem praeparat, quia cuncta vel Paschae sacramenta, vel caetera legis decreta de eo scripta intelligit. Et cum facta esset hora, discubuit, et duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
interrogant. ubi us paremuᷤᷤ
tibi manducare pascha. Et dĩx
ad eos. Ecce introeuntib uobiꝰ
in ciuitatem. occurrit uobis
homo amphoram aque por¬
tans. sequimini eum in domũ
in qua intrat. Indiciũ quidẽ
prescie diuinitatis est. quod
tum discipulis loquens quid
alibi futurum. sit nouit.
Pulchre autẽ paraturis pascha
discipulis. homo amphoram
aque portans occurrit: ut o¬
stendatur huiꝰ pasche misteriũ
pro ablutiõe ꝑfecta mundi-
tociꝰ ẽẽ celebrandum. Aqua
quippe lauachrum gr̃e. Am¬
phora: mensuram perfectam
significat. Parauit ergo pas¬
cha ubi aque infertur ampho¬
ra. quia tempus uidelicet ad¬
est quo ueri pasche cultorib
tipicus de lumine cruor aufe-¬
ratur. ⁊ ad tollenda crimina
uiuifici fontis baptisma cõ-¬
secretur. Et dicetis patͥfami¬
lias domus. Dicit ei magistͤ.
Ubi est diu̾soriũ ubi pascha
cum disciplĩs meis mandu¬
cem. Consulte uel aque bauili
uel domini domus. sicut pret̾¬

Expanded text:
interrogant: Ubi vis paremus interrogant: Ubi vis paremus tibi manducare pascha? Et dixit ad eos: Ecce introeuntibus vobis in civitatem, occurret vobis homo amphoram aquae portans. Sequimini eum in domum in quam intrat. Indicium quidem praesciae divinitatis est quod cum discipulis loquens, quid alibi futurum sit, novit. Pulchre autem paraturis Pascha discipulis, homo amphoram aquae portans occurrit, ut ostendatur hujus paschae mysterium, pro ablutione perfecta mundi totius esse celebrandum. Aqua quippe lavacrum gratiae, amphora mensuram perfectam significat. Parant ergo Pascha, ubi aquae infertur amphora, quia tempus videlicet adest quo veri paschae cultoribus typicus de limine cruor auferatur, et ad tollenda crimina vivifici fontis baptisma consecretur. Et dicetis patrifamilias domus: Dicit tibi magistet: Ubi est diversorium ubi pascha cum discipulis meis manducem? Consulte vel aquae bajuli, vel Domini domus sunt praete
Abbreviated transcription (Latin):
azimorum pasche quartam
decimã primi mensis appllat.
qͣndo fermento adiecto pascha
idest agnus occidi ꝯsueuerat.
ad uesperam: ut supra iam
dictum est. Quod exponens
apłs ait. Etenim pascha no-¬
strũ: ĩmolatus est xp̃c. Hoc
etenim pascha. t̃c necesse erat
occidi. hoc est paterno ꝯsilio.
ac definitione sancitum. Qͥ
licet die sequente. hoc est qͥn¬
tadecima sit luna crucifixꝰ:¬
hac tamen noste qua agnꝰ
ĩmolabatur. ⁊ carnis sangͥ¬
nisq suis discipulis tradidit.
misteria celebranda ⁊ ainde-¬
is tentus ac ligatus ipsius
ĩmolationis. hoc est passiõis
sue sacrauit exordium. At
illi dixerunt. Ubiuis paremꝰ:
Nõ habemus domiciliũ: nõ
habemus tab̾nacłm. Audi¬
ant quib edificandar do-¬
moꝵ cura est. ⁊ ambitiosaꝵ
porticuũ cogitatur. instru¬
tio: quos pretiosorum mar¬
moꝵ pompa. et distincta au¬
ro laquearia delestant. Cognoᷤ¬
cum ubi caput inclinaret nõ
habuit. ⁊ socirco eum discipłi

Expanded text:
azymorum Paschae, quartam azymorum Paschae, quartam decimam primi mensis appellat, quando, fermento abjecto, pascha, id est, agnus, occidi consueverat ad vesperam, ut supra jam dictum est. Quod exponens Apostolus ait: Etenim pascha nostrum immolatus est Christus . Hoc etenim Pascha tunc necesse erat occidi, hoc est paterno consilio ac definitione sancitum. Qui licet die sequente, hoc est, quinta decima sit luna crucifixhac tamen nocte qua agnus immolabatur, carnis sanguinisque sui discipulis tradidit mysteria celebranda, et a Judaeis tentus ac ligatus, ipsius immolationis, hoc est, passionis suae, sacravit exordium. At illi dixerunt: Ubi vis paremus? Non habemus domicilium, non habemus tabernaculum. Audiant quibus aedificandarum domorum cura est, et ambitiosarum porticum cogitatur instructio, quos pretiosorum marmorum pompa et distincta auro laquearia delectant, cognoscum ubi caput inclinaret non habuit. Et idcirco eum discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
exhorrent. nec tamen cauent.
Nam cum pro mun̾ib falsum
contra queralibet testimõiũ dict̃.
ꝓfecto quia u̾itatẽ ꝓ pecunia ne¬
gant. dñm pecunia uendunt.
Ipse enim dixit. Ego sum uitas
Cum secietatem frat̾nitatis ali¬
qua discordie peste ꝯmaculanit
dñm ꝓdunt. quia deus caritaᷤ
est: qui etiam si nullus petrũã
det. dñm argenteis uendunt.
quia principis seculi ymagi¬
nem. idest exempla hostis anti¬
qui neglecta ꝯditoris ad qͣm
creati sunt ymagine sumurit.
Nam sicut iohannes baptista
ritatis ⁊ u̾itatis iura spernit.
xp̃m utiq qui est u̾itas ⁊ cari¬
tas ꝑꝓdit. maxime cum nõ in¬
firmitate. uel ignorantia sub¬
ripiente ꝑeccat. s insimilitu¬
dinem iude quent oportunita¬
tem. ut arbitris absentib ue¬
ritatem mendatio. uirtutem
crimine muret. Uenit autẽ die s
azimoꝵ in qua necesse erat
occidi pascha: ⁊ misit petrum ⁊ iohem
dicens. Euntes parate nobis
pascha. ut manducemꝰ. Drem

Expanded text:
exhorrent, nec tamen cavent. exhorrent, nec tamen cavent. Nam quum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto, quia veritatem pro pecunia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas. . Cum societatem fraternitatis aliqua discordiae peste commaculant, Dominum produnt, quia Deus charitas est. Qui etiamsi nullus pecuniam det, Dominum argenteis vendunt, quia principis saeculi imaginem, id est, exempla hostis antiqui neglecta conditoris ad quam creati sunt imagine sumunt. Nam sicut Joannes Baptista,ritatis et veritatis jura spernit, Christum utique, qui est veritas et charitas, prodit. Maxime cum non infirmitate, vel ignorantia subripiente peccat, sed in similitudinem Judae quaerit opportunitatem, ut arbitris absentibus, veritatem mendacio, virtutem crimine mutet. Venit autem dies Azymorum, in qua necesse erat occidi Pascha. Et misi Petrum et Joannem dicens: Euntes parate nobis Pascha, ut manducemus. Diem
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrauit autem sachanas in iudã
qui uocatur scanioth unum de
duodecim. Scribit in erͣngelio
suo ioħs. quia cum intirciss do¬
minꝰ panem. declit iude symoni
scariochis. ⁊ post bucellam tũc
introiint m illum sathanas: s
nõ est contrariuim luce qui eũ
⁊ ante bucellam a sathana ĩua-¬
sum iam ẽẽ ꝯmemorat. quia ꝙ̃
ñc intrauit ut deciperet: postino¬
oum intrauit. ut sibi iam tra¬
ditum plenius possideret. Nunc
intrauit ut quasi adhuc alie¬
num temptaret. tũc ut quasi
propͥum ad quemcumq uellet
agenda noxia traheret. Et abiit
⁊ locutus est cum principib sa¬
cerdotũ. ⁊ magistratib quem¬
admodũ illum tradereteis. ⁊ ga¬
uisi sunt. Quod dixit abiit ⁊
locutus est: ostendit nõ princi-¬
pib inuitatum. nõ ulla neces¬
sitate constrictum. s sponte ꝓ¬
pria scelerate mentis inisse con¬
silium. Et pacti sunt petuniam¬
illi dare. Et spopondit. Et quere¬
bat oportunitatem: ut traderet
illum sine turbis. Multi hodie¬

Expanded text:
ntravit autem Satanas in Judam qui vocatur Iscariotes, unum de duodecim. Scribit in Evangelio suo Joannes quia cum intinxisset Dominus panem, dedit Judae Simonis Iscariotis, et post buccellam, tunc introivit in illum Satanas. Sed non est contrarium Lucae, qui eum et ante buccellam a Satana invasum jam esse commemorat, quia quem nunc intravit ut deciperet, postmodum intravit ut sibi jam traditum plenius possideret. Nunc intravit, ut quasi adhuc alienum tentaret, tunc ut quasi proprium ad quaecunque vellet agenda noxia traheret. Et abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum et magistratibus, quemadmodum illum traderet eis, et gavisi sunt. Quod dixit: Abiit et locutus est, ostendit a principibus invitatum, non ulla necessitate constrictum, sed sponte propria sceleratae mentis inisse consilium. Et pacti sunt illi pecuniam dare. Et spopondit. Et quaerebat opportunitatem, ut traderet illum sine turb
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenti placusse magistͥs
eccl̃ie. primo nos dominice pas¬
sionis participatic̃e muniri.
pͥmo sp̃alib epulis interius
exteriꝰq sacrari. ac deinde tremiˢ
dapib corpus ⁊ ulib escis re-¬
fici. Quod audem dicit. hic ẽ
calix nouũ destamentũ in sã-¬
gune meo. ad distinctioẽm
ueteris testamenti respicit.
quod hyrcorum ⁊ uitulorũ
est sanguine dedicatum: di¬
cente inter aspergendum legiᷤᷤ¬
latore. Hic sangius testamẽ¬
ti quod mandauit ad uos
deus. Necesse est enim exem¬
plaria quidem celestium hiiˢ
mundari. ipsa autem celestia
meliorib hostiis qͣm hostiis.
uixta qd̃ apłs ꝑtotam ade¬
breos epłam inter legem di¬
stinguens ⁊ euͣngelium pul¬
cherrima exposicide ⁊ plena¬
ria ratione declarat

Expanded text:
sacramenti placuisse magistris sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos dominicae passionis participatione muniri, primo spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus corpus et vilibus escis refici. Quod autem dicit: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, ad distinctionem veteris Testamenti respicit, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus . Necesse est enim exemplaria quidem coelestium his mundari, ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam istis, juxta quod Apbraeos epistolam, inter legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione ac plenaria ratione declarat
Abbreviated transcription (Latin):
Quod dicit similiter ⁊ calicẽ.
eis. Quia ergo panis confirmat.
uinũ uero sanguinem operat᷑.
in carne. hic ad corpus xpisti
mistice. illud refertur ad sang
tet. uinũ dñici calicis aq̃ mis¬
cetur. attestante enim iole aq̃
populi sunt ⁊ neq aqͣm solã.
neq solum uinum sicut nec
granũ frumenti solũ sine a¬
que admixtione ⁊ confectice.
in panem cuiqͣm licet offerre.
ne talis uidelicet oblatio qͣsi
caput amembris secernẽdũ
ẽẽ significet. ⁊ uel xp̃m sine
nr̃e redemptionis amore pati
potuisse. uel nos sine xp̃ipas¬
sione saluari. ac patri offer¬
ri posse cõfingat. Quod si qͤm
mouet. cum cenatis saluator
apłis suum corpus atsangͥ¬
nem tradiderit. quare nos
uniu̾salis eccłie cosuetudĩe
ieiuni doceantur eadem sacm̃ta
ꝑcipere. breuit audiat. ideo tr̃ic
cenatos cõmũicasse apłos. qͥa
necesse erat pascha illud typicũ
antea ꝯsũmari. ⁊ sic adueri pa¬
sche satramenta transiri. ñc in
honorem tanti tamq tribilis

Expanded text:
ia: Similiter et calicem, eis. Quia ergo panis carnem confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refertur ad sangutet, vinum dominici calicis aqua miscetur. Attestante enim Joanne, aquae populi sunt . Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem, cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio quasi caput a membris secernendum esse significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine Christi passione salvari, ac Patri offerri posse confingat; quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare non universalis Ecclesiae consuetudine jejunii doceamur eadem sacramenta percipere, breviter audiat ideo tunc coenatos communicasse apostolos, quia necesse erat pascha illud typicum antea consummari, et sic ad veri paschae sacramenta transiri. Nunc in honorem tanti tamque terribilis
Abbreviated transcription (Latin):
carne agni uel sanguine sue carmis
sanguinisq sacramentũ. in pariᷤ
ac uini figura subscituens. ip̃m
se ẽe monstraret. cui uirainit dñs
⁊ nõ penitebit eum. tu es sacerdoᷤ
in eternum sccl̃m ordinem melchi¬
sedech. Frangit autẽ ip̃e panem
quem porrigit. ut ostendat cor¬
poris sui fractiõem. nõ sine sua
sponte futuram. s sicut alibi di¬
cit. potestatem se habere ponẽdi
animam suam ⁊ iterum sumẽ¬
di eam. Et sicut de ueterib t̾mi¬
nandis egerat. sic ⁊ de noius in¬
cipiendis patri gr̃as agit. nob̃
pariter exemplum tribuens in
onuĩ boni operis inchoatione. ist
ꝑfectione patrem qui est in celiᷤ
ẽẽ glorificandum. Quod audẽ
dicit hoc facite in meam ꝯmemo¬
ratidem. exponit apłs paulus.
Qui cum uerba ipsius pon̾et
dicentis. hoc facite in meam cõ¬
memoratic̃em. hoc est corpus
meum qd̃ ꝓ uobis confringit᷑.¬
⁊ iterum. hic est calix nouũ te-¬
stamentum in meo sanguine.

Expanded text:
carne agni vel sanguine suae carnis carne agni vel sanguine suae carnis sanguinisque sacramentum in panis ac vini e monstraret, cui juravit Dominus et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Frangit autem ipse panem quem porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non sine sua sponte futuram, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et iterum sumendi eam. Et sicut de veteribus terminandis egerat, sic et de novis incipiendis Patris gratias agit, nobis pariter exemplum tribuens, in omni boni operis inchoatione vel perfectione, Patrem qui est in coelis esse glorificandum. Quod autem dicit: Hoc facite in meam commemorationem, exponit apostolus Paulus. Qui cum verba ipsius poneret dicentis: Hoc facite in meam commemorationem, hoc est corpus meum quod pro vobis confringitur, Et iterum: Hic est calix novum testamentum in meo sanguine,
Abbreviated transcription (Latin):
illum cibum potumq sump¬
sisse testatur apłs petrus qui
ait. Qui manducauimꝰ ⁊ bibi¬
mus cum illo: postqͣm resur¬
rexit amortius. S multo cõ¬
sequentiꝰ ut sicut supra typi¬
cũ agni esum. sic etiam potum
pasche typicum neget se ultra
gustaturum. donec ostensa et
manifestata resurresurrectioĩs
sue gloria regni dei fides mũdo
adueniat. per duo maxima le¬
gis elicta. esum uidelicet potũ¬
q paschalem spĩtalit̾ ĩmutata
disceres. omĩa legis sacramenta
nel iussa que carnalit̾ sonare
uidebantur. ad sp̃italem iam ñc
obseruantiam fuisse transferẽ
t accepto paneda.
gr̃as egit ⁊ fregit: ⁊ dedit
eis dicens. Hoc est corpꝰ meum:
quod ꝓ uobis datur. Hoc faci¬
te inmeam ꝯmemoratic̃em. fi¬
nitis pasche ueteris sollempnii
queĩ ꝯmemoraticẽm antique
de egipto liberationis agebant᷑.
transiit ad nouum qd̃ in sue
redemptionis memoriam ecclł̃iam
frequentare desiderat. ut uidelicet ꝑ

Expanded text:
illum, cibum potumque sumpillum, cibum potumque sumpsisse, testatur apostolus Petrus, qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Ut per duo maxima legis edicta, esum videlicet potumque paschalem spiritaliter immutata, disceres omnia legis sacramenta, vel jussa quae carnaliter sonare videbantur, ad spiritalem jam nunc observantiam fuisse transferenda. Et accepto pane, gratias egit, et fregit et dedit eis, dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur. Hoc facite in meam commemorationem. Finitis paschae veteris solemniis, quae in commemorationem antiquae de Aegypto liberationis agebantur, transiit ad novum, quod in suae redemptionis memoriam Ecclesia frequentare desiderat. Ut videlicet pro
Abbreviated transcription (Latin):
chancian. Ergo nõ manducabo
inquit illud. donec impleat᷑
in regno dei. idest nequaqͣm
ultra moysaitum pascha cele-¬
brabo: donec ineccł̃ia sp̃italit̾
intellestum compleatur. Ip̃a
est enum regnum dei de quo
alibi discipulis ait. regnum
dei intra uos est. In quo regno
cominꝰ hodieq uetus pascha
impletũ manducat. quãdo
ea que moyses rudi populo
carnaliter obseruanda prece¬
pit. in membris sus hec est
in ip̃a eccł̃ia spiritaliter exer¬
sit. Et accepto calice gr̃as egit
⁊ dicit. Accipite: ⁊ diuidite
inder uos. Ethic calix ad uetꝰ
illud pascha cui fidem desi¬
terabat imponere ꝑtinet.
Quo accepto gr̃as egit: ob
hoc nimirũ que uetera tran-¬
situra. ⁊ uentura fuerant
omĩa noua. Dico enĩ uobiᷤ
quod nõ bibam de generati-¬
one uitis: donec regnum dei
ueniat. Potest quidem hic uer¬
siculus ⁊ simpliciter accipi. qd̃
ab hac hora cene usq ad tempꝰ
resurrectionis. quo in regno
deierat uenturus. unum bibi¬
turus nõ ẽẽt. Postea namq

Expanded text:
 Ego non manducabo, inquit, illud donec impleatur in regno Dei, id est, nequaquam ultra Moysaicum pascha celebrabo, donec in Ecclesia spiritaliter intellectum compleatur: Ipsa est enim regnum Dei. De quo alibi discipulis ait: Regnum Dei intra vos est . In quo regno Dominus hodieque vetus pascha impletum manducat, quando ea quae Moyses rudi populo carnaliter observanda praecepit, in membris suis, hoc est in ipsa Ecclesia spiritaliter exercet. Et accepto calice, gratias egit et dixit: Accipite et dividite inter vos. Et hic calix ad vetus illud Pascha, cui finem desiderabat imponere, pertinet. Quo accepto, gratias egit, ob hoc nimirum, quia vetera transitura, et ventura, fuerant omnia nova. Dico enim vobis, quod non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat. Potest quidem hic versiculus et simpliciter accipi, quod ab hac hora coenae, usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset. Postea namque
Abbreviated transcription (Latin):
nera defert. Que consideratu
proprie fragilitatis minuta.
s merito pie deuotionis accep
hii exhabundantia sibi mu¬
nera dei. Hec autem ex eo qd̃
deest illi: omẽm uictũ suum
quem habuit misit. Ex habũ¬
dantia sibi inderis mittit in
munera dei: qui de iusticia
sua presumens hec apud seo¬
rat. Deus gr̃as ago tibi: quia
nõ sum situt ceteri hominũ.
raptores. iniusti. ⁊ cetera. Om¬
nem autera uictũ suum eccle¬
sia in dei munera mitit: q̃
om̃e qd̃ uiuit nõ sui meriti.
s dei ẽẽ muneris intelligitdi¬
tens. Deus propitiꝰ esto michi
pecc̃ori. Et alibi. fortitudinẽ
meam ad te custodiam: quia
deus susceptor meus es. deus
meus miscclia eius p̾ueniet

Expanded text:
nera defert, quae consideratu nera defert, quae consideratu propriae fragilitatis minuta, sed merito piae devotionis accepthi ex abundantia sibi miserunt in munera Dei. Haec autem ex eo quod deest illi, omnem victum suum quem habuit misit. Ex abundantia sibi Judaeus mittit in munera Dei, qui de justitia sua praesumens, haec apud se orat: Deus gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, etc. . Omnem autem victum suum Ecclesia in Dei munera mittit, quae omne quod vivit, non sui meriti, sed Dei esse muneris intelligit, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori . Et alibi: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu Deus susceptor meus es, Deus meus, misericordia ejus praeveniet