comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que si amicitia conuenienter clici potest.
dicatur sed aptius caritas. Et hec qͦs
substantia. quia deus substantia est.
scriptum est. Sicutautem simimul
substantia cum patre et filio. ita simł
magna et simul bona et sunul sc̃a
et quicquid aliud ad se dicitur. qm̃
non aluicd est. deo ẽẽ et aliuclmagnum
ẽe uel bonum ẽẽ. et ceteta. sicut supra
ostenclimus. Si emmminus mag¬
na est. ibi karitas quam sapientia. mi
nus quam est cligitur sapientia. Eqͣt
est igitur ut quanta est sapientia. tan¬
tum diligatur Est autem sapientia
equalis patri. sicut supra disputauimꝰ.
Equalis est. igitur eciam sp̃c sanctus.
Et si equalis in omibus. equalis
pp̃ summam simplicitatem. que in illa
substantia est. Et ideo non amplius ꝙͣ
tua sintt imus diligens eum qui de
alo est et unus diligens eum de quo est. et
ip̃a edilectio. Que si nichil est. quomodo deus
dilectio est. Si non est substantia quomo¬
do deus substantia ests Capitulum sextũ

Expanded text:
quae si amicitia convenienter dici potest, quae si amicitia convenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur charitas. Et haec quoque substantia, quia Deus substantia, scriptum est. sicut autem simul substantia cum patre et filio, ita simul magna et simul bona et simul sancta et quidquid aliud a se dicitur, quoniam non aliud est deo esse et aliud magnum esse uel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapienus quam est diligitur sapientia. Aequalis est igitur, ut quanta est sapientia, tantum diligatur. Est autem Sapientia aequalis Patri, sicut supra diximus. Aequalis est igitur etiam Spiritus sanctus; et si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantria sunt: unus diligens eum qui de llo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio: quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? si non est substantia, quomodo Deus substantia est? His itaque ve
Abbreviated transcription (Latin):
subscantie. et equalitate consuta ep̃i
Siie enm sitimitas amborum siue sci¬
tas siue caritas siueideo untras quia ca¬
ritas. et ideo caritad. quia sanctitas. ma¬
nifestum est quod non aliqius duoꝵ
est. quo uterq conungitur quo ge¬
mitus agignente cdiligatur generatorẽ¬
ꝙ suum diligat sintq participatiorie ñ
sed eentia fua. neq dono superioris alicu¬
us. sed suo ꝓprio seruantes iittatem.
sp̾c inunculo patis. quod mritari per
graciam et ad deum et nos ad ip̃os iu¬
bemur:. In quibus cluobus preceptis to¬
talex pendet et ꝓpħe. Ita sut illatria d̾s
unus solus magnus sapiens. sc̃s.
beatus. nos antem ex ip̃o et ꝑ ip̃m et in ip̃o
beati quia ip̃ius mimete inter nos emũ.
cum illo autem unus sp̃c. quia ad glu¬
tinatur amia nostra post eum. et no¬
bis adherere deo bonum est quia ꝑdet
omnem qui fornicatur ab eo. Sp̃c gͦ
sanctus commune aliquid est. padris
et filii. quicqui illud est. At ip̃a com¬
munio consubstantialis et coeterna est.

Expanded text:
substantiae et aequalitate consistit. Sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive charitas, sive ideo unitas quia charitas, et ideo charitas quia sanctitas, manifestum est quod non aliquis duorum est quo uterque conjungitur, quo genitus a gignente diligatur, generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicujus, sed suo proprio servantes unitatem spiritus in vinculo pacis . Quod imitari per gratiam, et ad Deum, et ad nos ipsos jubemur. In quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Ita sunt illa tria, Deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus. Nos autem ex ipso, et per ipsum, et in ipso beati; quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum. Et nobis haerere Deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo . Spiritus ergo sanctus commune aliquid est Patris et Filii, quidquid illud est. At ipsa communio, consubstantialis et coaeterna:
Abbreviated transcription (Latin):
a ergo prius. et potentia postea diabo¬
lum uicit. Iusticia scilicet. quia nulum
peccatum habuit: et ab illo iniustissi¬
me est occisus: potentia uero qua reuyx̃
mortitus numquam postea moritur¬
us. S ed potentia diabolum uici. sed
eciam si ab illo non potiusset occidi.
quamius maioris sit potentie eciam
ip̃am mortem. iuncere resurgendo. qͣm
uitare uiuendo. Sed aliud est ꝓpter
quod iustificamur in cp̃i sanguine. cũ
per remissionem peccatorum eriumur
de diaboli potestate. Hoc ad id pertinet.
quod a xp̃o iustitia diabolus uicitur.
non potentia. Ex infirmitate quippe ꝙͣ
suscepit in carne mortali non exmimor¬
tali potentia crucifixus est xp̃c. de qua
tamen infirmitate ait apłc. quod infir¬
mum est dei: fortius est hominibus.

Expanded text:
a ergo prius, et potentia postea diaboa ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
re non iusticia uoluisset: Sed post posu¬
it quod potuit: ut prius ageret quod o¬
porteret oportuit. Ideo autem illum ẽẽ
opus erat et hominem et deum. Nisi
emin horo eẽt non posset occidi. nisi ⁊¬
deus eẽt non crederetur noluisse quod
potuit. sed non potuisse quod uoluit. nͨ
am. sed ei defusse potentiam putare¬
mus. Nunc̾ergo humana pro nobisl
passus est. quia homo etat: sed si uolu¬
isset. eciam hoc non pati potuisset: quia
deus erat. Ideo gracior facta est inhu¬
militate iusticia. quia posset si uoluis¬
set humilitatem non perpeti tanta in
diuinitate potentia. Ac si: a moriente
tam potente. nobis mortalibus impo¬
tentibus. commendata est iusticia: ⁊
promissa potentia. Horum enim duoꝵ
uum fecit moriendo: alterum resur¬
gendo. Quicd emm iustius. quam us¬
q ad mortem crucis ꝓ iusticia ꝑueni¬
rec Et quid potentius quam resurge¬
re amortius et in celum cum ip̃a carnie
in qua est occisus ascendere: Et iustici¬

Expanded text:
re, non justitia voluisset? Sed postposure, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit; nec sed ei defuisse potentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justiti
Abbreviated transcription (Latin):
tus estiꝰ Quia cum in eo nicħ morte
dignum inueniret. occidit eum tam̃.
Et utiq iustum est ut debitores qͦs
tenebat. liberi dimitcantur in eum
credentes quem sine ullo debito occidit
Hoc est quod iustificari dicimur in
xp̃i sanguine. S ic quippe in remis¬
sionem peccatoꝵ nostroꝵ innocens ille¬
sangius effusus este unde se dicit ĩ
psalmo in mortuis liberum. Solus
enim a debido mortis liber est mortu¬
us. Hinc et in alio psalmo dicit. que
non rapui tunc exsoluebam: rapinã
uolens intelligipeccatum quia usur¬
patum est contra licitum. Unde ꝑ os
eciam carnis sue sicut in euuangelio
legitur dicit. Ette uenit princeps mũ¬
di huius. et in me nichil inuemet. id ẽ
nullum peccatum. Sedut sciant om¬
nes inquit quia uoluntatem patris
mei facio: surgite eamus huic. Et per¬
gitinde ad passionem. ut ꝓ debitoribus
nobis quod ip̃e non debebat. exsolueret.
Rumquid isto uire equissimo diabolus
uinceretur si potentia xp̃c cum illo age¬

Expanded text:
tus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo age
Abbreviated transcription (Latin):
cero cdubitauit. qui cum uellet inhorten¬
sio dialogo ab aliqua re de qua certa nul¬
lus ambigeret sumere sue dispictatoĩs
exordium. beati certe inquit omnes ẽẽ
uolumus. absit ut hoc falsum ẽẽ clica¬
mus: Quidigitur An dicendum est
eciam si nichil sit aliud beate iuuere qͣm
secuncdum uirtutem ammiuiuere tamen
et qui hoc non uult beate uult iiuere:
Nimis quidem hoc udetur absurdum.
ĩ ale est emm: ac si dlicamus. Et qui non
uult beate uiuere: beate uult uinere Istã
repugnantiam quis audiat quis ferate

Expanded text:
Cicero dubitavit, qui cum vellet in HortenCicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Si in uirtute amn: ille qui hac fe¬
uitur. Si in utraq: ille qui fruitur utͣ¬
q. Cum itaq alius dicit beate iuiuere
est. uoluptate corporis frui. alius autem
beate uiuere est uirtute ammi frui. nõne
ammo nescuint que fit beatauita aut
non ambo sciunte Quomodo ergo ambo
amant eam. si nemo potest amare quod
nescit: An forte falsum est quod ꝓ ueris¬
simo certissimoq posumus. beate uiue¬
re omnes homines uelle: S i enim beate
iuuere est uerbi gratia secundum aĩ
urtitem uiuere quomodo beate iuue¬
re uult qui hoc non uult: Nonne uen¬
us dixerimus homo iste non uult beate
iuuere. quia non uult secundum uir¬
tutem anim iuuere. quod solum est bea¬
te iuiuere. Nonigitur omnes beate ui¬
uere uolunt mino pauri hoc uolunte
Si non est beateuiuere nisi secundum uir¬
tutem animi iuuere. quod multi nolunt.
ita nec falsumerit. Unde nec ip̃e cum a cha¬
demicis ommia dubia sint achademicis ci

Expanded text:
tate: si in virtute animi, ille qui hac frtate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi gratia, secundum animi virtutem vivere; quomodo beate vivere vult, qui hoc non vult? Nonne verius dixerimus: Homo iste non vult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille
Abbreviated transcription (Latin):
tanta existat de ip̃a beatitu oo do.¬
dine rusus uanietas et din̾sitas uo¬
luntatum. non quod aliquis eam nolit. sed
quod non ormes eam noruit. Si enimõs
eam nossent. non ab aliis putaretur ẽẽ in
uirtute amini. aliis in corporis uolupta¬
te. aliis in utraq et aliis atq aliis alibi
atq alibi. Ut emm eos queq res maxime
delectauit. ita in ea constituerunt uitam
beatam. Quomodo igitur feruentissĩe
amant omnes. quod non omnes sciunte
Quis potest amare quod nescit. sicut ia
de hac re inlibris superioribus dispu¬
tauis Cui ergo beatitudo amatur ab õi¬
bus nec tamen scitur ab omnibus: An
fortescuint omnes ip̃a que scit. sed non
omnes sciunt ubi sit: Et in de contentio
est quasi uero de aliquo mundi huius a¬
gatur loco ubi debeat quisq uelle uiuere.
qui uult beate iuiuere. ac non ita queratur
ubi sit beatitudo. sicut queritur que sit.
Namutiq si in corporis uoluptate sit est
ille beatus: qui fruitur corporis uolup¬

Expanded text:
anta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis volup
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatem: In hec sapientia que homi
nideus dicitur non se intelligit. non
se diligit: Quis hoc clix̾it: Aut quis
est qui non uideat. ubi nulla scientia est.
nullo modo ẽẽ sapientiam: Aut uero pu¬
tanclum est sapientiam que deus ẽ. scire
aliam. et nescire se ip̃am uel diligere a¬
łiam. nec diligere se ip̃am: Que siue dici

Expanded text:
Trinitatem? An haec sapientia quae Trinitatem? An haec sapientia quae Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Aut quis est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici
Abbreviated transcription (Latin):
et̾num atq immutabile conspicit. num
ergo sicut in his omnibus certissimas
uidemus trinitates quia innobis fuit.
uel in nobis sunt cum ista meminimus.
aspicimus. uolumus. itauidemus eciã
trinitatem deum. quia et illic intelligen¬
do conspicumus tamqͣm dicentem et uer¬
bum eius idẽ. patrem et filium atq ĩn
ꝓcedentem karitatem utriq cominu
adsensus nr̃os. uel animum ꝑtinẽtes
uidemus pocius quam credimus. deum
uero ẽẽ trinitatem credimus pocius qͣm
uidemus: Quod suta est: ꝓfecto aut
inuisibilia eius ꝑ ea que facta nullam
cellesta conspicius. aut su lla conspici¬
mus non mneis conspicimus tͥnitatem.
et est illic quod conspiimus. est quod
eciam ñ conspectum credere debeaniuis.
Conspicere autem nos immutabibrbonĩi.
quod nos non sumus. liber octauus osten¬
dit. et quartus decimus cum de sapienti¬
a que homini ex deo est. loqueremur ad¬
monuit. Curitaq ibi non agnoscimus

Expanded text:
aeternum atque incommutabile conspicit: num aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicentem, et verbum ejus, id est, Patrem et Filium, atque inde procedentem charitatem utrique communad sensus nostros vel ad animum pertinentes videmus potius quam credimus, Deum vero esse Trinitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus
Abbreviated transcription (Latin):
liariorem considerationem ꝑficiende la¬
borantis intentionis causaiter ceptum
dispositumq reflexunus. et inde in trea¬
tͣa qđ nos sumusut inuisibilia dei per
ea que facta sunt conspicere intellecta
possemus immorati sumus anono
usq ad quartum decimum librum. ⁊
ecce iam quantum necesse fuerat aut
forte plusquam necesse fuerat ectitata
in inferiorib intelligentia. ad sũmam
trinitatem que deus ẽ conspiciendam
nos erigere uolumus. neo ualemus.
Non enim sicut certissimas uidemus
tͥnitates suie que forisecus de rebus
corporalib fiunt. siue cum ea ip̃a que
forinsecus sensa sunt cogitantur. siue
cum illa orintur in animo nec perti¬
nent ad corporis sensus. sicut fides. si¬
cut uirtutes que sunt artes agende u¬
te manifesta ratõne cernuntur. et scien¬
cia continentur siue cum mens ip̃a qͣ
noiimus quicquid nosse nos uerati¬
ter dicimus sibi cognita est uel se co¬
gitati. siue cum aliquid quod ip̃a nonẽ.

Expanded text:
liariorem considerationem, reficiendae laliariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est,
Abbreviated transcription (Latin):
tis intentõnem. ad intelligendam illã
prestantissimam immutabilemq natu¬
tam quod nr̃a mens non est. quamtam̃
sic intuebamur ut nec longe anobis
eẽt et supra nos ñ loco. sed ip̃a sui uene¬
rabili mirabiliq prestantia. itaut apd̃
nos ẽẽ suo presenti lumine uideretur. ĩ
quotamen nobis adhuc nulla trinitaᷤ
apparebat. quia ñ acl eam querendam
ia fulgore illo firmam̃tis aciem tende¬
bamus. Tamen quia ñ erat aliquamo¬
les ubi crecli oporteret magnitudinem
duorum uel trium plus ẽẽ quamuni¬
us. cernebamus ut cumq. Sed ubi uẽ¬
tum est. ad karitatem que in sancta scͥp¬
tura deus clista est. eluxit paululum
tͥnitas id est. amans et quod amatur
et amor. Sed quia lux illa ineffabilis
nostrum reuerberabat obtutum. et ei ñ¬
clum posse contemperari nr̃e mentis qͦ¬
dãmodo conuincebat᷑ infirmitas ad ip̃i¬
us nostre mentis sccłm quam faftus
est homo acl ymaginem dei uelut fami¬

Expanded text:
tis intentionem ad intelligendam illam tis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut fami
Abbreviated transcription (Latin):
sentia: cui hoc est ẽẽ quod saprendem ẽẽ.
Sicitur quidem in scripturis sanctis
xp̃c dei uirtus. et dei sapientia. Sed quẽ¬
admodum sitirtelligendũ ne prẽm fi¬
lius uideatui: sapientem in libro septi¬
mo disputatum est. et ad hoc iatio ꝑ¬
uenit. ut sic sit filius sapienna de sa¬
pientia. queadm ꝯdum lumen de lu¬
mine. deus de deo. net aluid potiums
iuenire sp̃m sanctum. nisi et sp̃u ẽe sa¬
pientiam. et simul omnes unam sa¬
pientiam. sicut unum deum. un ames¬
sentiam. Hanc ergo sapientiam quod
est deus. quomodo intesligimus ẽe tri¬
nitatem: Non diici quomodo. Credim̃.
Nam hoc int̾ fideles non debet habere
questionem. Sed si aliquo modo ꝑ in¬
telligentiam possumus uidere quod c̃¬
dimus. quis iste erit mocdus: Simod
enim recolamus ubi nr̃o intellectui ce¬
perit in his libris trinctas apparere: oc¬
tauus occiurrit. Ibi quippe ut potiumus
disputando erigere temptauimus men¬

Expanded text:
sentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. sentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in Scripturis sanctis Christus Dei virtus, et Dei sapientia : sed quemadmodum sit intelligendum, ne Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenire Spiritum sanctum, nisi et ipsum esse sapientiam, et simul omnes unam sapientiam, sicut unum Deum, unam essentiam. Hanc ergo sapientiam quod est Deus, quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus men
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur deus: Redigimꝰ intelligu
quidemilla duodecim in istam capłm¬
paucitatemtrium. sed eo modo forsitan
posiumus et hectria mnunum aliquid
horum. Nam siina eademq res in dei na¬
tura potest ẽe sapiertia et potentia. aut
demq res ẽẽ possit in dei natura eternita
et sapientia. aut beatitudo et sapiẽtia:
Ac ꝑ hoc sicut nich int̾erat utrum illa
duodecim an ista tria diceremus. qua¬
do illa multa in istam redigimus pau¬
citatem ita nicħ inder est utrum tria
istacdicamus. an illud unum in cuuiᷤ
singularitate cluo setera similiter
recłigi posse monstrauimus. Quis ira¬
q disputandli modus. que nam tan¬
dem ius intelligendi atq potentia. q̃
iuacitas rationis. que acres cogita¬
tõnis oscendet ut alia iam taceam. hoc
unum quod sapienti dicitur deus. quo¬
modo sit trinitas: Neq enim sicut noᷤ
de sslo pertipunus sapientiam. ita deuˢ
de aliquo: sed sua est. ip̃a sapientia: qr
non est aliud sapientia eius. aliudes¬

Expanded text:
appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut demque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud es
Abbreviated transcription (Latin):
mis quatuor quamius in deo idem sit
iustum ẽẽ quod bonum quod beatum.
idemq sp̃m ẽẽ quod iustum et bonum
et beatum ẽẽc tamen quia.^ hominibus
potest ẽẽ sp̃c non beatus potest et iustus
ilis tribus potest quod est beatus:

Expanded text:
mis quatuor, quamvis in Deo idem sit mis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque spiritum esse quod justum et bonum et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus illis tribus potest, quod est beatus.
Abbreviated transcription (Latin):
quid enim scd̃m qualitates illic diciuide
gendum. Absit enim ut sp̃c sccłm sub̾am
cdicatur deus. et bonus secundum quali¬
nia cetera que comme ꝓ auimus. Un in su¬
periorib libris multa iam diximus. Se
quatuor igitur pͥmis que modo a nobis
unum aliquid eligamus. quia unum
quatuor ita significant. sicut iam disser¬
ui. ne per cuncta distendatur intentio. Et
illud potius quod positum est. prius .u.
et̾nus: hoc faciamus. et de quatuor secũ¬
dis que sunt uiuus. sapiens. potensspe¬
ciosus. Et quoniam uita qualiscumq
mest et pecori. cui sapientia non mest. du¬
o uero ista. sapientia scilicet atq potenti¬
a. ita sunt inter se in homine compara¬
ta ut sancta scͥptura diceret. melior ẽ.
sapiens quam fortis. speciosa porro eci¬
am corpora dici solint. unum ex his qͣ¬
tuor quod elegimus sapiens eligatur.
quamius hec quatuor in deo ñ equa¬
lia dicenda sint. Romina enim quatuor
res autem una est. Se tertiis uero ulti¬

Expanded text:
idquid enim secundum qualitates illic dici videidquid enim secundum qualitates illic dici videgendum. Absit enim ut spiritus secundum substantiam dicatur Deus, et bonus secundum qualinia caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ulti
Abbreviated transcription (Latin):
entiam qua ẽẽt sapiens. sed ip̃e sapien¬
tia est. et hec uita. eademq uirtus siie po¬
tentia. eademq species qua potens atey
spetiosus dicitur. Quicdenim poteritiui
et speciosius sapientia que attingit afi¬
ne usq ad finem fortiter. et disponit oĩa
suauiter: Bonitas eciam atq iusticia.
numquit inter se in dei natura sicuomn¬
eius operib distarit. tamquam drie diu̾¬
se sint qualitates dei. una bonictas. alia
iusticia: Norutiq. Ced que iusticia ip̃a
bonitas: et que bonitas ip̃a beatitudo. In¬
corporalis autem uel incorporeus ideo d̾r
deus. ut sp̃c credatur uel intelligatur
ẽẽ non corpus. Proide si clitam et̾nus.
immortalis. incorruptibilis immitabi¬
lis. uiuius. sapiens. potens. speciosus.
iustus bonus. beatus sp̃c: horum om¬
mum nouissimum quod posui. qͣi tantum
uidetur significare sub̃am. cet̾a uero: hu¬
ius substantie qualitates. S ed non ita ẽ.
in illa in effabili simplici que natura. Qͥ

Expanded text:
entiam qua esset sapiens, sed ipse sapienentiam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justitia, numquid inter se in natura eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non corpus. Proinde si dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ine
Abbreviated transcription (Latin):
uita que deus est sentit atq intelligit
omnia. et sentit mente non corpore: qui¬
a sp̃o est deus. Non audem situt anima¬
lia que habent corpora ꝑ corpus seritit
deus: non enim ex anima constat et cor¬
pore. Ac ꝑ hoo simplex illa natura sicuit
intelligit sentit. sicut sentit intelligit.idẽ¬
q sensus qui intellectus est illi. nec ita ut
aliquando desistat: ẽẽ aut ceperit. ummor¬
talis enimẽ Nec frustra de eo dc̃m est. quod
solus habeat immortalitatem. Namim¬
mortali̾s eius uere immortalitas est: in
cuius nlatura nulla est commutatõ. Ip̾e
est eciam uera eternuitas que est immu¬
tabilis deus. sine initio. sine fine. Conse¬
quent̾ eciam in corruptibilis. Una ergo
eademq res dicitur. siue dicatur et̾nus
deus. siue immortalis. siue in corruptibi¬
lis. siue immutabilis. Itemq cum licttͣ
iuens et intelligens quod est itiq sapiẽs.
hoc idem licitur. Non enim percepit sapi¬

Expanded text:
vita quae Deus est, sentit atque intelligit vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis: itemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis singulis in eadem trnitate.u.
conuenunt. Quis enim uel unum dm̃
quod est. ip̃a trinitas. uel patrem uel filiũ
uel sp̃m sanctum audeat clicere aut nõ
uiuentem aut nich sentiẽtem uel intel¬
ligentem. aut in ea natura qua inter
se predicantur equales quemquame
orum ẽẽ mortalem. siue corruptibilem
siue mutabilem siue corporeum. aut qͥs¬
quam ibi neget aliquem potentissimũ.
iustissimum. speciosissimum. optimũ
beatissimum: Si ergo hec atq huius¬
mocli omnia et ip̃a trinitas et in ea sin¬
guli dici possunt. ubi. aut quomodo tri¬
nitas apparebit: Rediganus itaq pri¬
us hec plurima ad aliquam paucitatẽ.
Que uita enim dicitur in deo ip̃a est eẽnti¬
a eius. atq natura. Non itaq d̾s iuuitn¬
ita uita quod ip̃e sibi est. Hec autem uita
nontalis est. qualis in est arbori. ubin¬
ullus intellectus. nullus est sensus n
talis qualis mest pecori. Habet enim uu¬
ta pecoris sensumi quinq̃ ꝓtitum: ĩed¬
sed intellestum habet nullum. At illa

Expanded text:
itate conveniunt. Quis enim vel unum Deum, quod est ipsa Trinitas, vel Patrem, vel Filium, vel Spiritum sanctum; audeat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corporeum; aut quisquam ibi neget aliquem potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa
Abbreviated transcription (Latin):
gratiuto effectu posse se surgere. nõ¬
nisi suo uoluntario defectu cadere
potiusse. Nonsano reminiscit᷑ beati¬
tudinis sue. suit quippeilia et non
eius est que ista penitus oblitaẽ: ideoq
nec omemorari potest. Credit autem
padisi. atq illud primũ et bonum ho¬
minis et malum hystorica traditone
indicantib. Somini autem dei sui. re¬
miniscitur Iue quippe semper ẽ. nec fu¬
it et ñ ẽ. nec ẽ et non fuit. sed sic̃ num¬
quam ñ erit. ita numquam ñ erat: et

Expanded text:
gratuito affectu posse se surgere, nongratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
te non dubitat. qm misera Capitu¬
est. et beata ẽe desiderat: nec oblum
aliuicd fierisperat. hoc posse nisi qrxu
est mutabilis. Nam si mutabilis ñ
eẽt. sicut ex beata misera: sic exmise¬
ra beata ẽẽ non posset. Et quid eam
fecisset miseram sub ommipoterte
et bono domino. nisi peccatum suũ.
et iusticia domini sui. Et quid eam
faciet beatam. nisi meritum suum
et premium dominisui: Sed et meri¬
tum eius gr̃a est illiuis. cuius p̾mi¬
um erit beatitudo eius. Iusticiam
quippe sibi dare ñ potestͦ quam per¬
ditam non habet. Hanc enim cumbo¬
mo conderetur accepit. et peccando uti¬
q ꝑclidit. Accipit ergo iusticiam pp̃
quam beatitudinem accipere mere¬
reatur. Unde ueraciter ei dicitur ab
apso. quasi de bono suo suꝑbire inci¬
pienti. Quid enim habes quod nor
accepisti: Quod si accepisti. quid glo¬
riaris quasi non acceperis: Quan¬
do autem bene recordatur domini su¬
i sp̃u eius accepto. sentioninino. qr
hoc cdiscit intimo magist̾io. ñ nisi eiꝰ

Expanded text:
te non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam faciet beatam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
a multiloquio quod patioruitus mnani¬
ma mea misera in conspectu tuo. et con¬
fugiente ad miam tuam. Non enim
cogitatõnibus taceo. eciam tacens ueci¬
bus. Et siquidem non bogitarem nisi
quod placeret tibi: non utiq rogarem
ut me ab hoc multiloquio liberares.
Sed multe sunt cogitatõnes mee. ta¬
les quales nosti cogitatõnes hominũ
qm̃ uane surit. Sona michi non eis
consentire. et si quando me delectant eas ni¬
chilominus improbare. nec in eis uelut
dormitando immorari Nec in tantum¬
ualeant ualeant apud me: ut aliquid
in opera mea procedat ex illis. sed ab eis
in ea saltem sit tuta sententia tuta c̃o¬
scientia te tuente. Sapiens quidam
cum de te loqueretur in libro suo qui et¬
cesrasticus ꝓprio nomine iam uocatur
multa inquit dicimus et non petuenimꝰ
et consummatõ sermonum unuiersa ẽ
ip̃e. Cum ergo peruenerimus ad te: ces¬
sabunt multa ista que dicimus et nõ
puenimus. et manebis unus omnia

Expanded text:
a multiloquio quod patior intus in ania multiloquio quod patior intus in anima mea, misera in conspectu tuo, et confugiente ad misericordiam tuam. Non enim cogitationibus taceo, etiam tacens vocibus. Et si quidem non cogitarem nisi quod placeret tibi, non utique rogarem ut me ab hoc multiloquio liberares. Sed multae sunt cogitationes meae, tales quales nosti, cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Dona mihi non eis consentire, et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari. Nec in tantum valeant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis; sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia, te tuente. Sapiens quidam cum de te loqueretur in libro suo, qui Ecclesiasticus proprio nomine jam vocatur, Multa, inquit, dicimus, et non pervenimus, et consummatio sermonum universa est ipse . Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt multa ista quae dicimus, et non pervenimus; et manebis unus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inuellte frcisti et magis magisq inueni¬
endi ce spem declisti. Coram te est fumi¬
tas et infirmitas mea. Illam serua: istã
sana. Coram te est scientia mea. et igrio¬
rantia mea. bbi michi aperiusti. susci¬
pe intrantem: ubi clausisti. apeupiti sã¬
ti. Meminerim tui. intelligam te: di¬
ligam te. Auge in me ista. dõnec me re-¬
formes ad integrum. Scioscuiptum
ẽẽ. in multil oquio non effugies peccatũ:
sed utinam preclicando uerbum tuum
et laudando te tantummodo loqueter.
non solum fugerem peccatum. sedme¬
ritum bonum adquirerem. quantumli¬
bet multum si loquerer. Neq enim ho¬
mo de te beatus peccatum preciꝑet
germano in fide filio suo cui scripsit ai¬
cens. Predica uerbum. in ista oportune
importune. Numquid clicendum esti¬
stum non multum locutum. qui non
solum oportune uerum etiam importu¬
ne uerbum tuum domine non cacebat.
Sed ideo non erat multum: quia tantũ
erat necessarium. Libeta me d̾s meus

Expanded text:
te inveniri fecisti, et magis magisque invenite inveniri fecisti, et magis magisque inveniendi te spem dedisti. Coram te est firmitas et infisana. Coram te est scientia et ignorantia mea: ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem; ubi clausisti, aperi pulsanti. Meminerim tui, intelligam te, diligam te. Auge in me ista, donec me reformes ad integrum. Scio scriptum esse, In multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te tantummodo loquerer! non solum fugerem peccatum, sed meritum bonum acquirerem, quamlibet multum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus, peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Numquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, Domine, non tacebat? Sed ideo non erat multum, quia tantum erat necessarium. Libera me, Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
omine deus noster treclimus inte
orẽm et filium et sp̃m sanctum. Ne¬
q enim diceret uecitas. ite baptiza¬
degentes in nomine pr̃is et filii et
sp̃c sansti. nisi trinitas ẽẽs: nec baptizatinõ
usberes domine deus. ineius nomine qui
non est dominus deus. Nec diceretur uo¬
ce dimina. audi iscł dominus deus tuus
dominus unus este nisi trinitas ita eẽs
utunus dominus deus eẽs. Et iisi tud̾s
ip̃e ẽẽs. et donum iũm sp̃c sanctus: nõ
legetimus in litt̾is ueritatis misit deus
filium suum. nectu inugenite diceres
despu sancto. quem mitcet pater ĩno¬
mine meo. et quemego mittam uobis
a pr̃e. Ad hanc regulam fidei dirigens intẽ¬
tioriem meam quantum potui. quantũ
me posse fotisti quesim te: et desiderauun¬
tellectu uidere quod credidi et midtum cdis¬
putaui. et laboraui. Sominedeus meus
una spes mea exaulime: ne fatigatus
nolun te querere. sed queram faciem tuã
semper ardenter. Tu da querencli iires qui

Expanded text:
omine Deus, credimus in te Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum. Neque enim diceret Veritas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti , nisi Trinitas esses. Nec baptizari nos juberes, Domine Deus, in ejus nomine, qui non est Dominus Deus. Nec diceretur voce divina: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est , nisi Trinitas ita esses, ut unus Dominus Deus esses. Et si tu Deus ipse esses, et donum vestrum Spiritus sanctus: non legeremus in litteris veritatis: Misit Deus Filium suum : nec tu Unigenite diceres de Spiritu sancto: Qui mittet Pater in nomine meo, et quem ego mittam vobis a Patre . Ad hanc regulam fidei dirigens intentionem meam, quantum potui, quantum me posse fecisti; quaesivi te, et desideravi intellectu videre quod credidi, et multum disputavi et laboravi. Domine Deus meus, una spes mea, exaudi me, ne fatigatus nolim te quaerere; sed quaeram faciem tuam semper ardenter. Tu da quaerendi vires, qui
Abbreviated transcription (Latin):
niamenta figuramq illorum corpoꝵ
cogitet. quis ꝓpiniquus et similurs c̃o¬
gitet utiq incertum est neq ibi ocupat᷑
fides nostra qua facie corporis fuerint illi
homines. sed tantum quia ꝑ dei gr̃am i¬
da uixerunt. et ea gesserunt que scriptu¬
ta illa testatur. Hoc ittile est. credere. et
non desperanclum. et appetendum. Nã
rabilium cogitationum diuersitate ua¬
riatur et singitur quetamenuna erat
queq erat. Neq enim in fide nostra quam
de domino ihu xp̃o habemus illud salu¬
bre est quod sibi animus fingit. Longe
fortasse aliter quam res habet. sed illud
quod secundum speciem de homine co¬
gitamus. Habemus enim quasi regula¬
riter infixam nature humane noticiam
setuncdlum quam quicquid tale aspicim᷑.
statun horninem ẽẽ cognoscimus. uel
hominis formam. Capitulum quintũ.

Expanded text:
ncamenta figuramque illorum corporum ncamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis propinquius et similius cogitet, utique incertum est. Neque ibi occupatur fides nostra, qua facie corporis fuerint illi homines; sed tantum quia per Dei gratiam ita vixerunt, et ea gesserunt quae Scriptura illa testatur: hoc et utile est credere, et non desperandum, et appetendum. Nam rabilium cogitationum diversitate variatur et fingitur, quae tamen una erat, quaecumque erat. Neque in fide nostra quam de Domino Jesu Christo habemus, illud salubre est quod sibi animus fingit, longe fortasse aliter quam res se habet, sed illud quod secundum speciem de homine cogitamus: habemus enim quasi regulariter infixam humanae naturae notitiam, secundum quam quidquid tale aspicimus, statim hominem esse cognoscimus vel hominis formam. CAPUT V. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Amatur ergo et quod ignoratur: sed ta¬
men creditur creditur. Numerum aũt
cauendum est. ne credens ammus id qd̃
non iudet. fingat sibi aliquid quod ñ
est. et speret diligatq quod falsum est.
Quod si fit: non erit caritas de corde
puro et conscientia bona et fide non fi¬
cta. que finis precepti est. sicut idem apłe
corporalia lecta uel audita. quenon ui¬
demus credimus. fingat sibi ammus
aliquid inliameritis formisq corpoꝵ si¬
cut occurrerit cogitariti. quod aut ueꝵ
non sit. aut eciam si uerum est. quod ra¬
rissime potest accidere. non hoc tamen fi¬
de ut teneamus quicquam prodesse. sed
aliud aliquid utile. quod ꝑ hoc insinu¬
atur. Quis enim legentium uel audi¬
entium que scribit apl̃c paulus .łque
de illo scripta sunt. non fingat animo ⁊
ip̃ius apłi faciem. et omnium quorum
ibi nomina commemorarctur Et cum
intanta hominum multitudine qui¬
bus ille littere note sunt alius aliter li¬

Expanded text:
Amatur ergo et qui ignoratur; sed taAmatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae finis praecepti est, sicut idem apostm aliqua corporalia lecta vel audita quae non vidimus, credimus, fingat sibi aliquid animus in lineamentis formisque corporum, sicut occurrerit cogitanti, quod aut verum non sit, aut etiam si verum est, quod rarissime potest accidere: non hoc tamen fide ut teneamus quidquam prodest, sed ad aliud aliquid utile, quod per hoc insinuatur. Quis enim legentium vel audientium quae scripsit apostolus Paulus, vel quae de illo scripta sunt, non fingat animo et ipsius Apostoli faciem, et omnium quorum ibi nomina commemorantur? Et cum in tanta hominum multitudine quibus illae Litterae notae sunt, alius aliter li
Abbreviated transcription (Latin):
standum est ad illud. deum ꝑ¬
et inherendum illi. ut prefidẽ.¬
sente ꝑfruamur. a quo sumus.
quo ab sente nec ẽẽ possumus. Cum enm
fidem adhuc ambulamus non per spe¬
ciem. non dum utiq uidemus deum sicut
idem est. aut facie ad faciem. quem tamẽ
nisinunt iam diligamus. numquam uide¬
bimus. Si quis diligit quod ignorat.s
Sciri enim aliquid et non diligi potest.
diligi autem quod nescitur. quero u¬
trum possit quia si non potest. nemo dili¬
git deum anteqͣm sciat. Et quid est cłm
scire. nisi eum mente conspicere firmeq per¬
ciperes Non enim corpus est. ut cameis ocu¬
lis inquiratur. Sed et priusquam uale
percipi potest. quod mundis cordebus lic.
Seati enim mundi cordes. qm̃ ip̃i deum
uidebunt. nisi ꝑfidem diligatur non pote¬
rit mundari: quod ad eum uidendum sit cor¬
aptum. apertum et ydoneum. Nbi sunt
menta consurgunt. fides. spes. caritas
nisi inammo tredente quod non dumiu¬
det. et sperante atq amante quod credit.

Expanded text:
standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeapercipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt namenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit?
Abbreviated transcription (Latin):
a communi uniueiso ad tur. Ooo¬
priuatam ꝑtem ꝓlabitur. et aotooo¬
apostatica illa superbia quod initium
peccati dicitur cum in unuorsitate creat᷑e
deum rectorem secuta legibus eius opti¬
me gubernari potusset. plus aliquid
umiuerso appetens. atq id sua lege gr¬
bernare molita. quia nichil est ampluiꝰᷤ
uniuersitate incuram partilem trudi¬
tur: et sic aliquid amplius concupiscẽ¬
do minuitur unde et auaricia clicitur
radix omnium maloꝵ. Totumq illud
ubi aliquid ꝓprium contra leges quib
uniuersitas administratur agere nititͣ¬
gerit quod partiliter possidetatqͣ ita
forms et motibus corporalib delectata
quia intus ea secum non habet cum e¬
orum ymaginibus quas memorie fĩx̃
inuoluitur. et phantastica fornicatõe
turpiter inquinatur: omina officia sua
ad eos fines iyferens quibus cunose
corporalia ac temporalia ꝑ corporis sens
querit. aut timudo fastũ aliis animis
corporeis sensibus dedita ẽẽ affectat
excelsior aut cenoso gurgite uolupta

Expanded text:
a communi universo ad privatam partem prolabitur: et apostatica illa superbia, quod initium peccati dicitur , cum in universitate creaturae Deum rectorem secuta, legibus ejus optime gubernari potuisset, plus aliquid universo appetens, atque id sua lege gubernare molita, quia nihil est amplius universitate, in curam partilem truditur, et sic aliquid amplius concupiscendo minuitur; unde et avaritia dicitur radix omnium malorum : totumque illud ubi aliquid proprium contra leges, quibus universitas administratur, agere nititgerit, quod partiliter possidet; atque ita formis et motibus corporalibus delectata, quia intus ea secum non habet, cum eorum imaginibus, quas memoriae fixit, involvitur, et phantastica fornicatione turpiter inquinatur, omnia officia sua ad eos fines referens, quibus curiose corporalia ac temporalia per corporis sensus quaerit, aut tumido fastu aliis animis corporeis sensibus deditis esse affectat excelsior, aut coenoso gurgite ca