comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestate aut bona oliua aut oleaster efficr᷑.
aut isrłitici generis. aut alt̾iꝰ culpabił guuis
ut dicat᷑ de eo. qr alienati st̃ peccitores ab ito¬
ro. errauert̃ a uentre locutist̃ falsa. ita i
tice gentis & bonȩ oliue ramꝰ decidat in incre¬
dulitatẽ & frangat᷑. ⁊rursus aliꝰ qͥ elegerat
gentis ẽẽ. culpabilis & peccatricis. & ꝑhoc ra¬
mꝰ oleastri dicebat᷑. Si conu̾tat᷑ adfidẽ. habet
enĩ inse arbitrii sui lib̾tatẽ. qua conũt pos¬
sit ad bonũ inserit᷑ bone oliue ꝑfidẽ: efficit᷑
sociꝰ radicis pinguedinis oliuȩ. Nadicẽ uero
hac delibatione scã omĩs massa humani gene¬
ris scĩficat᷑  & uere sic̃ radix scã manentib
excolit sapientia. flor idos reddit. ⁊ om̃iũ uii¬
tutũ plenitudine afferre fructꝰ uberes fac̃
ita ut & ipsa dicat de eis. Ego aut̃ si c̃ oliua
fructifera: in domodĩ. W enĩ si rami qͥ frac¬
ti st̃ ꝓpt̃ incredulitatẽ fracti st̃. & qͥ stant

Expanded text:
potestate aut bona oliva, aut oleaster efficitur, aut Israelitici generis, aut alterius culpabilis gentis: ut dicatur de eo: Quia alienati sunt peccatores ab utero, erraverunt a ventre; locuti sunt falsa : ita ut aeliticae gentis, et bonae olivae ramus, decidat in incredulitatem, et frangatur: et rursus alius qui elegerat gentis esse culpabilis et peccatricis, et per hoc ramus oleastri dicebatur, si convertatur ad fidem habet enim in se arbitrii sui libertatem, qua converti possit ad bonum, inseritur bonae olivae per fidem, et efficitur socius radicis, et pinguedinis olivae. Radicem vero hac delibatione sancta omnis massa humani generis sanctificatur. Et vero sicut radix sancta manentibus excolit, sapientia floridos reddit, et in omnium virtutum plenitudinem afferre fructus uberes facit: ita ut et ipsa dicat de eis: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini . Etenim si rami qui fracti sunt, propter incredulitatem fracti s
Abbreviated transcription (Latin):
eidisse negat urł. Illoꝵ enĩ uł in fine scłi conu̾sio
erit. tẽ eũ om̃is plenitudo gentiũ subintrauerit:
⁊ oĩs ispł salnus fiet. Istiꝰ aut̃ qͥde celo cecidisse dr̃
nec infinẽ scłi erit ulla conũsio. Hẽ gͦ casũ quẽ
suꝑiꝰ diximꝰ. id⁊ in qͦqͥcadit adiciet ut resurgat:
similẽ ẽẽ huic quẽ in ĩpsoloco offensionẽ nomi¬
tale uidet᷑ ẽẽ. Si quando iustꝰ in uno aliqͦ uictꝰ.
u̾bi causa uł infragilitate carnis. uł in alio qͦlibet
delicto deciderit. ñ tam̃ ideo ab omi legis obseruan¬
tia discesserit. Hiusticiã teneat misccłiam colat.
fidẽ. pietatẽ mansuetudinẽ seruet. & legẽ dĩ mo¬
ditari ñ negligat  de hoc possumꝰ dicere. qr nunqͥd
sic offendit ut eaderet Absit. Quia ⁊ isrłte quã uis
redẽptorẽ suũ negauerint. ⁊ eos qͥ ab eo missist̃ ad p̃¬
dicandũ salutẽ lapidauerint & ꝑsecuti sint: tam̃
habent adhuc aliquid residu. Est apud illos me¬

Expanded text:
enim vel in fine saeculi conversio erit tunc cum plenitudo gentium subintraverit, et omnis Israel salvus fiet : istius autem qui de coelo cecidisse dicitur, nec in fine saeculi erit ulla conversio. Hunc ergo casum quem superius diximus, id est in quo qui cadet, adjiciet ut resurgat, similem esse huic quam in ipso loco offensionem nomiidetur esse. Si quando justus in uno aliquo victus, verbi causa, vel in fragilitate carnis, vel alio quolibet delicto ceciderit, non tamen ideo ab omni legis observantia discesserit, sed justitiam teneat, misericordiam colat, fidem, pietatem, mansuetudinem servet, et legem Dei meditari non negligat: de hoc possumus dicere, quia Nunquid sic offendit ut caderet? Absit. Ita et Israelitae, quamvis redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum salutem, lapidaverint et persecuti sint: tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos me
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ ostendit. Hoc ÷ ut conu̾sionẽ gentiũ uidentes & testa¬
m̃tũ dĩ qd̾ ipsi priꝰ acceꝑant illis traditũ ⁊  legẽ ac ꝓpħas
apudeos maiore acdigniore haberi obseruantia: ⁊elũ ca¬
piant ⁊̃ ipsi in nouissimis saltẽ tẽporib. &. sic̃ nc̃ illoꝵ
lapsus salutẽ gentib dedit: ita gentiũ fides & conu̾satio
isrħ emulationẽ conu̾sionis conferat & salutis. Obser¬
uandũ tam̃ ÷ qd̾ aliud ponit paulus offendere acdelin¬
quere: & aliudcadere. E offensioni qͥdẽ uł delicto reme¬
diũ ponit. cecidisse aut̃ eos qsi desꝑatio aliqͦsit in hoc ñ¬

Expanded text:
emulentur: hoc est, ut conversionem Gentium videntes, et testamentum Dei, quod ipsi prius acceperant, illis traditum, et legem ac Prophetas apud eos majore et digniore haberi observantia, zelum capiant etiam ipsi in novissimis saltem temporibus; et sicut nunc illorum lapsus salutem Gentibus dedit, ita Gentium fides et conversatio Israeli aemulationem conversionis conferat et salutis. Observandum tamen est, quod aliud ponit Paulus offendere ac delinquere, et aliud cadere; et offensioni quidem vel delicto remedium ponit: cecidisse autem eos, quasi desperatio in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
modo singłos qͦsq de parte dñi ac deprauantib fecer̃t
tio mea desid̾abilis in erecratione: necessariũ fuit ut
illa refutata ac repudrata ẽẽt. alia pars dñ suꝑ t̃rã¬
q̃ głam ⁊ testam̃ta ⁊ legis lationẽ. : obseqͥa culcus dĩ
queaĩa diuitie erant partis dñi susciꝑet: &e pars dñi
pilla parte q̃ offenderat uocaret᷑. Iccirco delictũ
illoꝵ: fiunt diuitie mundi. Nc̃ ⁊̃ iam ñ una hebreoꝵ
gens: s totus mundꝰ pars dñi effecta ÷ Sic enĩ ip̃se¬

Expanded text:
modo singulos quosque de parte Domini, ac depravantibus, fecerunt tio mea desiderabilis in exsecratione: necessarium fuit ut illa refutata ac repudiata, esset alia pars Domini super et testamenta, et legislationem, et obsequia cultus Dei quae omnia divitiae erant partis Domini susciperet, et pars Domini pro illa parte quae offenderat vocaretur. Idcirco delictum illorum fit divitiae mundi. Nunc enim jam non una Hebraeorum gens, sed totus mundus pars Domini effecta es
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ qd̾ paulus in p̃senti capitulo inhis q̃ dic̃. qͥs eñĩ
cognouit sensũ dͥnĩ. aut qͥs illi consiliariꝰ fuit. de
ereaturis dicat: naturã uͦ tͥnitatis ercippat.
qͥppe. eui nichil sit cũ creatura cõmune. nisi
beneficientiȩ opꝰ. S ⁊ qd̾ ait. qͥs illi consiliariꝰ
fuit. ñ qsi minꝰ ipse sufficiens consilio indigeret

Expanded text:
ergo quod Paulus in praesenti capitulo in his quae dicit: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe cui nihil sit cum creatura commune, nisi beneficentiae opus. Sed et quod ait: Quis illi consiliarius fuit? non quasi minus ipse sufficiens consilio indi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ umiens ipsã qͥdã mͦ hereditatis &ꝰ porti¬
onis dĩ plenitudinẽ conplebit. &ideo pleni¬
tudo appellat᷑ : qr qd̾ deerat de portione dĩ.
in nouissimis ipse conplebit. R. ita omipo¬
tentis & boni dĩ dispensatio. delicta alioꝵ
fructuosa aliis efficit ⁊ sic̃ in p̃senti delicta
isrł diuitias mundi fac̃ : & inminutionẽ

Expanded text:
mus veniens ipsam quodammodo haereditatis et portimus veniens ipsam quodammodo haereditatis et portionis Dei plenitudinem complebit. Et ideo plenitudo appellatur, quia quod deerat in portione Dei, in novissimis ipse complebit: et ita omnipotentis et boni Dei dispensatio delicta aliorum fructuosa aliis efficit, sicut in praesenti delicta Israel divitias mundi facit, et diminutionem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ qm̃ qͥdẽ sope ad celũ ⁊ t̃rã. sepe ad solã t̾rã int̾dũ
łi ⁊̃ ad om̃s hõies mundi appellatio refert᷑ iccirco repe¬
tit apłs. & manifestiꝰ in quo dixerit mundũ designat
Ait enĩ. Hec diminutio eoꝵ Anutiȩ gentiũ Q d̾ enĩ
ils qoffender t dim inutũ ⁊: iblitũ. adediuitias gen¬
tiũ collatũ ÷: qͥ ꝑfidẽ pars dni ⁊ hereditas
eius effecti st̃. Bene aut̃ ad diminutionẽ
reddidit plenitudmẽ: & ñ sine ꝓfundo qͦdr̃
sensu papłm isrł paulus plenitudinẽ uocit
qd ẽ donec om̃s g̃s uentunt ad salutẽ con¬
gregant᷑ diciitie dĩ ex credentrũ malaitu¬
dinẽ ⁊ s donec isrł in incredulicate ꝑsistit.
ñdũ plenitudo portionis dnĩ dicet᷑ e̾ẽ. conple¬
ta. deest enĩ ad integrũ popłs isrł. Cũ uero
plenitudo gentiũ subintrauerit ⁊ isrł in
nor issimo tẽpore ꝑ fidẽ uenerit ad salutẽ.¬
ipse erit popłł qͥ por qͥdẽ fuerat: s nouissi¬

Expanded text:
 quidem ad coelum et terram, saepe ad solam terram, interdum vero etiam ad omnes homines mundi appellatio refertur: idcirco repetit Apostolus, et manifestius in quo dixerit mundum designat. Ait enim: Et diminutio eorum, divitiae gentium; quod enim illis qui offenderunt diminitum est et ablatum, ad divitias gentium collatum est, qui per fidem pars Domini et haereditas ejus effecti sunt. Bene autem ad diminutionem reddidit, plenitudinem, et non sine profundo quodam sensu populum Israel Paulus plenitudinem vocat.quidem donec omnes gentes veniunt ad salutem, congregantur divitiae Dei ex credentium multitudine; sed donec Israel incredulitate persistit, nondum plenitudo portionis Domini dicetur esse completa. Deest enim ad integrum populus Israel. Cum vero plenitudo gentium subintraverit, et Israel in novissimo tempore  sed novissi
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ꝗͣ diu apłs ÷ gentiũ paulꝰ: ministeriũ suũ
ilustrare sedic̃. E qͥd tam dignũ. ꝗͣ ut unꝰ qͥsq
ministeriũ suũ qd ꝑ dĩ ꝓuidentiã suscipit exor¬
net: Exornat aut̃ ⁊ illustrat ministeriũ qui
bene ministrat: sic̃ e contrario dehonestat mi¬
ne ministrauerit. Uerbi causa. In ministerio
eccłe diaconꝰ inqͥt qͥ bene ministrauerit. bonũ
gradũ sibi adqͥrit: ⁊ multã fidutiã infide iħ̃u xͥ.

Expanded text:
tolus est gentium Paulus, ministerium suum illustrare se dicit; et quid tam dignum, quam ut unusquisque ministerium suum quod per Dei providentiam suscipit, exornet? Exornat autem et illustrat ministerium suum, qui bene ministrat. Sicut econtrario dehonestat mine ministraverit. Verbi causa, in ministerio Ecclesiae, diaconus, inquit, qui bene ministraverit, bonum gradum sibi acquirit, et multam fiduciam in fi
Abbreviated transcription (Latin):
S illoꝵ delicto salus gentib. & est mirũ qͦmͦ in tot &
talib q̃ de eis omĩs epłe tertꝰ erponit: cecidisse tam̃ eos
neget apłs. S uidet᷑ mͥ qd̾ paulus cadendi differentias bene
ẽpore constituto paratũ ÷ ei fadere sub aliis. & domũ
eiꝰ diripi abaliems. E in qͣrto regnoꝵ libroscriptũ ÷
Cecidit er echras abelatione cordis fui. E om̃s hi casus de
qͥb in supͣdictis sermonib scripturã pnunciasse memo¬
rauimꝰ. habent utiq resurrectioñe: & au̾sio eoꝵ ht̃
conu̾sionẽ. Inp̃senti uͦ capło qͣsi sciens apłs qr si cecidissent
resurgere om̃ino ñ possent: ita negat eos cecidisse. &
ualde excusat in eoqd dic̃. Nunqͥd sicoffender̃t ut ca¬
isrł excuset ⁊ ab neget cecidisse : illũ fortasse de qͦ dice¬
bat dñs & saluator nr̃: qr uidebã sathanã sic̃ falgur¬

Expanded text:
illorum delicto salus gentibus. Et est mirum, quomodo in tot et talibus quae de eis omnis Epistolae textus exponit, cecidisse tamen eos neget Apostolus. Sed videtur mihi quod Paulus cadendi differentias bene Tempore constituto paratum est ei cadere sub aliis, et domum ejus diripi ab alienis; et in quarto Regnorum libro scriptum est: Cecidit Ezechias ab elatione cordis sui . Et omnes hi casus de quibus in supradictis sermonibus Scripturam pronuntiasse memoravimus, habent utique resurrectionem; et aversio eorum habet conversionem: In praesenti vero capitulo, quasi sciens Apostolus quia si cecidissent, resurgere omnino non possent, ita negat eos cecidisse, et valde excusat in eo quod dicit: Nunquid sic offenderunt ut caostolus, Israel excuset et abneget cecidisse; illum fortasse de quo dicebat Dominus et Salvator noster, quia videbam Satanam sicut fulgur
Abbreviated transcription (Latin):
mile saꝑe. Non inꝗͣ tͥ uidet᷑ qd̾ marcion qͥ ad¬
u̾sũ creatorẽ dm̃blasphena scripta conposuit.
uł basilides. uł ualentinꝰ uł ceteri auctores pra¬
uoꝵ dognatũ beati fuissent: si nullos qͥb male
sapientes erant. cordis ocłos habuissent: De his
enĩ ysaias dic̃. Ue seribentib. Scribentes enĩ.
neqͥciã scribt̃. Similit̾ aut̃ & phis qͥ male docent¬
& male loquunt᷑ orat dauid inpsalmis: & dicit.
Muta efficiant᷑ labia iniqua: que loquunt᷑ adu̾sus
iustũ scelus insuꝑbia. & incontẽpti. Ergo & de

Expanded text:
d Marcion qui add Marcion qui adversum creatorem Deum blasphema scripta composuit, vel Basilides vel Valentinus, vel caeteri auctores pravorum dogmatum, beati fuissent, si non illos quibus male sapuerunt, cordis oculos habuissent? De his enim Isaias dicit: Vae scribentibus; scribentes enim nequitiam scribunt. . Similiter autem et pro his qui male docent, et male loquuntur, orat David in Psalmis, et dicit: Muta efficiantur labia iniqua, quae loquuntur adversus justum scelus in superbia et contemptu . Sic ergo et de
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ : uł conferre adspectacula cirei uł
theatri. uł quarũlibet sordidarũ oblectam̃ta
uisionũ. qͥb aut ad libidinẽ. aut ad rapacitatẽ.
uł aliaqueq uitia animꝰ inflãmet᷑. ⁊ta mͥ intel¬
ligi ⁊̃ anime ocłos qͥb alii qͥdẽ utunt᷑. ut uerbũ
dĩ & doctͥnã ueritatis agnoscant: ac sapientiȩ
eiꝰ cotidie capiant ꝓfectũ. Alii uͦ utunt᷑ hisoclis
in contrariũ: erercentes scilicet semet ipsos co¬
tidie & inqͥrentes qͦmͦ dogmata ueritatis infrm¬
gant: & fidẽ xͥ qͥntũ ipsis uidet᷑ impugnent
onamꝰ gͦ aliquẽ orare ꝓhis qͥ ꝑspicaces & argum̃¬
tosi sint infalsa scientia & dicere. det ds̃ illis
ocłos ut ñ uideant ꝑu̾si sensus acumina: & au¬
res ut ñ audiant indacii scilicet magistros: &
obseurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant. Non tͥ uidet᷑
amplectendꝰ is qͥhȩcoptat eis: ꝑque eoꝵ pec¬
cata minuant᷑ Multo enĩ meliꝰ ÷ ñ saꝑe. ꝗͣ¬

Expanded text:
creatorem, vel conferre ad spectatula circi, vel creatorem, vel conferre ad spectatula circi, vel theatri, vel quarumlibet sordidarum oblectamenta visionum, quibus aut ad libidinem aut ad rapacitatem, vel alia quaeque vitia animus inflammetur: ita mihi intellige etiam animae oculos, quibus alii quidem utuntur ut verbum Dei et doctrinam veritatis agnoscant, ac sapientiae ejus quotidie capiant profectum; alii vero utuntur his oculis in contrarium, exercentes scilicet semetipsos quotidie, et inquirentes quomodo dogmata veritatis infringant, et fidem Christi quantum ipsis videtur impugnent. Ponamus ergo aliquem orare pro his, qui perspicaces et argumentosi sunt in falsa scientia, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et aures ut non audiant, mandacii scilicet magistros, et obscurentur oculi eorum ne videant: non tibi videtur amplectendus is qui haec optat eis, per quae eorum peccata minuantur? Multo enim melius est
Abbreviated transcription (Latin):
ritas apłi neqꝗͣ hebreoꝵ exẽplarib fidẽ ficit. nec ubis
sẽꝑ int̃p̃tũ seruit. s scripturarũ sensũ uerbis qͥb con¬
petit explieat. Nĩ gͦ uideamꝰ qͦmͦ ꝓpositi capituli sensus
debeit explanari. Cecitatẽ cordis qua reliquus isrł hoc ÷
qd̾ de ysaia uł so̾ exdauid uidet᷑ assũptũ: & in utraq unus
qͦdã mͦ sensus exponit᷑. Nã & hic oculi eisdant᷑ qͥb ñ uideant.
& aures qͥb ñ audiant : & illic optat᷑ ut corã ipsis m̃sa eoꝵ
fiat in laqueũ. & in captionẽ & in retͥbutionẽ & inscanda¬
lũ: & ut obscurent᷑ oculi eoꝵ neuideant. E. qͦmͦ hȩc digne
credant᷑ dici. & maxime ex ꝑsona xͥ in psalmo: ñ ociosũ uidet᷑
exponere. Uide gͦ si hoc mͦ possimꝰ erplicare: qd̾ querit᷑. Si c̃
oculis corporeis utit᷑ unꝰ qͥsq ad uidendũ siue bona siue
mala. & in potestate ht̃ uł leuare oculos adcȩlũ. & ꝑ id
qd̾ uidet cõnditorẽ eiꝰ agnoscere & collaudare

Expanded text:
 exemplaribus fidem facit, nec verbis semper interpretum servit, sed Scripturarum sensum verbis quibus competit explicat. Nunc ergo videamus quomodo propositi capituli sensus debeat explanari. Caecitatem cordis, quia reliquus Israel, hoc est, quod ex Isaia, vel quod ex David videtur assumptum, et in utroque unus quodammodo sensus exponitur. Nam et hic oculi eis dantur quibus non videant, et aures quibus non audiant: et illic optatur ut coram ipsis mensa eorum fiat in laqueum, et in captionem, et in retributionem, et in scandalum; et ut obscurentur oculi eorum, ne videant. Et quomodo haec digne credantur dici, et maxime ex persona Christi in psalmo, non otiosum videtur ostendere. Vide ergo si hoc modo possumus explicare quod quaeritur. Sicut oculis corporeis utitur unusquisque ad videndum sive bona, sive mala, et in potestate habet vel elevare oculos ad coelum, et per id quod videt, conditorem ejus agnoscere, et collaudare
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dĩ. neq captiuitatẽ popłi reuoeauit.
S hec dicunt. qr sedentes ad m̃sã potentis ñ faci¬
unt illud qd̾ ammonuit salomon: qd̾ intelligi¬
bilit intelligant quȩ apposita st̃ eis. Non enĩ
uisibilit̾ hec: s intelligibilit᷑. hoc ÷ spũalit̃¬

Expanded text:
captivitatem populi revocavit. Sed haec dicunt, quia sedentes ad mensam potentis non faciunt illud quod admonuit Salomon, ut intelligibiliter intelligant quae apposita sunt eis. Non enim visibiliter haec, sed intelligibiliter, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
tate sumamꝰ. fiat in laqueũ uł in retͥbutiones uł inscan¬
dalũ. si ñ intelligibilit̃ & ut dignũ ⁊ mundos erea &
puros ac spũalescibos sapientie capiamꝰ ⁊ ⁊̃ illud parit̃
obseruantes. ne in mundis acsordidis uestim̃tis. idz
corpore & corde polluto ad m̃sã sapientiȩ consedeamꝰ
s speciẽ futuri incęlis conuiuii iã nc̃ meditantes
ꝑ contisionẽ ⁊ penitentiã indum̃ta cotidie mundiora
& nuptialia p̃paremꝰ : qͥb utentes aulã sapientie. &
thalamos filii regis intrare mereamͣ. Dicogͦ. Nunqͥd sic
offender̃t ut caderent: Absit. S illoꝵ delicto salus gen¬
tib: ut illos emulent᷑. Qsi delictũ illoꝵ diuitie mundi

Expanded text:
in retributionem, vel in scandalum, si non intelligibiliter, et ut dignum est, mundos ex ea, et puros ac spiritales cibos sapientiae capiamus; etiam illud pariter observantes, ne immundis et sordidis vestimentis, id est, corpore aut corde polluto ad mensam sapientiae consideamus; sed speciem futuri in coelis convivii jam nunc meditantes, per conversionem et poenitentiam indumenta quotidie mundiora et nuptialia praeparemus, quibus utentes, aulam sapientiae, et thalamos filii regis intrare mereamur. Dico ergo: Nunquid sic offenderunt ut caderent? Absit: sed illorum delicto salus gent
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ ĩ de m̃sa quȩ in laqueũ ⁊ captionẽ ⁊ inscan¬
dalũ & in retͥbutiones eisfieri dr̃: uideamꝰ.
S pͥmo ad eos pauea dicenda st̃. qͥ allegorias in
scripturis diuinis refitant: & ridere solent
eos qui ñ in oĩb secunt᷑ historicũ sensũ. Dicant
gͦ nob̾. si m̃sã hic iudeoꝵ illã dic̃ ꝓpħa inqua
prandere uł cenare solent. ut ipsa eis fiat in
laqueũ. & capiat eos: uł si ipsa m̃sa efficiat᷑
eis inretͥbutiones. ut abipsa ꝓ his quȩ delique¬
r̃t recipiant ultionẽ: uł qͦm eis in scandalũ
sit exponant. Qđ si dehis singulis explicare se
ñ ualent. & risũ suũ in confusionẽ uiderint
uersũ: tõ nob̾cũ parit̃ ueniant. &e reqͥrant de
scripturis diuinis: qͣlit̃ m̃sa hec isrł possit in¬
telligi. Nob̃ gͥ ꝓ captu sensus nr̃i ita uidet᷑.
qd om̃s scripture quȩ ante aduentũ dnĩ erant

Expanded text:
 in laqueum et in captionem, et in scandalum, et in retributionem eis fieri dicitur, videamus. Sed primo ad eos pauca dicenda sunt, qui allegorias in Scripturis divinis refutant, et ridere solent eos qui non in omnibus sequuntur historicum sensum. Dicant ergo nobis, si mensam hic Judaeorum illam dicit Propheta in qua prandere vel coenare solent, ut ipsa eis fiat in laqueum ut capiat eos; vel si ipsa mensa efficiatur eis in retributionem, ut ab ipsa pro his quae deliquerunt recipiant ultionem; vel quomodo eis in scandalum sit exponant. Quod si de his singulis explicare se non valent, et risum suum in confusionem viderint versum, tunc nobiscum pariter veniant, et requirant de Scripturis divinis, qualiter mensa haec Israel possit intelligi. Nobis igitur pro captu sensus nostri ita videtur, quod omnes Scripturae quae ante adventum Domini erant
Abbreviated transcription (Latin):
entesaduersũ ramos qͥfracti st̃ putances qd̾
hoc ñdĩ bonitate: ⁊ neffabil dispensatione
sapientie eiꝰ s suis meritis consecuti st̃ ut
illis defractis ipsi cũ ẽent oleastri insereren¬
tur inbonã aliuã: dic̃. Holo uos ignorare
fr̃s misteriũ hoc: ut ñsitis apuduosmet ip¬
sossapientes. Quia insultare lapsis⁊ głari
adu̾sus ramos qͥfracti st̃ ñfit ꝑ dĩsapientiã:. s ꝑ huma¬
nã. nutabilẽ. ⁊ ignorantẽ misteriũ dĩ. Qui enĩ scđm

Expanded text:
putantes quod hoc non Dei bonitate et ineffabili dispensatione sapientiae ejus, sed suis meritis consecuti sunt, ut illis defractis, ipsi cum essent oleastri insererentur in bonam olivam, dicit: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes, quia insultare lapsis, et adversus ramos qui fracti sunt, non fit per Dei sapientiam, sed per humanam notabilem et ignor
Abbreviated transcription (Latin):
neis cõꝑbare. Ipse inqͥt morses: dic̃ ex ꝑsona dei. Eigo
ad emulationẽ uos adducã in ñgentẽ de xp̃ianis sine du¬
bio dicens: qͥ a dõ ademulationẽ pͥoris popłi incredudi¬
dõ fidei merito &r deuotionis electã moyses in iuriosus
cõpellasse cũ diẽ in ñgentẽ: & ita niohili ducere ut
nec gentẽ eã appellare dignet᷑: aut si appellet in¬
sipientẽ nominare. S ñ ÷ in uiriosus moyses: ut¬
pote amicus dĩ erga electos eiꝰ. Nec contumelia uidebit᷑
in sermone: siratio sermonis appareat. Unaqueq genᷤᷤ
u̾bi causa egyptioꝵ. aut sẏroꝵ. aut moabitarũ. ꝓ eo
qd̾ ꝓpͥis t̾minis & lingua & habitu & morib atq:
insticutis discernit᷑ gens illa uł illa appellat᷑ & neq
syriegiptii aliqͥndo dieunt᷑. neq moabite idumei. aut¬

Expanded text:
neis comprobare. Ipse, inquit, Moyses dicit, ex persona Dei: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, de Christianis sine dubio dicens, qui a Deo ad aemulationem prioris populi increduliDeo fidei merito et devotionis electam Moyses injuriosius compellasse, cum dicit in non gentem, et ita nihili ducere, ut nec gentem eam appellare dignetur; aut si appellet, insipientem nominare: sed non est injuriosus Moyses, utpote amicus Dei, erga electos ejus: nec contumelia videbitur in sermone, si ratio sermonis appareat. Unaquaeque gens, verbi causa, Aegyptiorum, aut Syrorum, aut Moabitarum, pro eo quod propriis terminis, et lingua, et habitu, et moribus, atque institutis discernitur, gens illa vel illa appellatur, et neque Syri Aegyptii aliquando dicuntur; neque Moabitae Idumaei a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥfuit s qͥs incelo: & rursus neputem eũ incelo
õe. tantũm. uacare aut̃ eiꝰ p̃sentia abẏssũ: ideo
t̾ticia q̃ ex fide ÷ dic̃. Nedixeris in conde tuo. qͥs ascen¬
dit ineclũ: E qͣsi simile sit hoc dicenti xp̃m de celo
putans sibi tantũ contineri xp̃m. qͣsi simile sit xp̃m
reuocare a mortuis: ita subiungit. hoc ÷ xp̃m re¬
ducere a mortius. S ita inqͥt debes sentire dexp̃o.¬

Expanded text:
qui est in coelo. Et rursus, ne putemus eum in coelo esse tantummodo, vacare autem ejus praesentia abyssum, ideo justitia quae ex fide est, dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum? et quasi simile sit hoc dicenti, Christum de coelo putans ibi tantum contineri Christum, quasi simile sit Christum revocare a mortuis, ita subjungit, hoc est Christum reducere a mortuis. Sed ita, inquit, debes sentire de
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb excecati st̃ & ñ audiunt: ii utiq qͥ xp̃m uidentes in
corpore. ⁊ audientes doctͥnã eiꝰ. neq credere oꝑib q̃ ui¬
debant: neq u̾bo qd̾ audiebant. obedire uoluert. Uerũ
de hac questione sufficient̃ nob̃ in pͥmis epłȩ huiꝰ partib
dictũ ÷. U̾bi tam̃ seriptũ sit hoc ipsũ qd̾ dic̃ apłs sic̃ scrip¬
tũ ⁊. dedit illis ds̃ spm̃ conpunctionis. ocłos ut ñ uideant.
aures ut ñ audiant usq in hodiernũ diẽ: ego hactenus
inuenire ñ potui. Si qͥ uͦ diligentiꝰ quã nos intendit scrip¬
turis diuinis: si inuenerit manifestet. Puto tam̃ hoc
dedit illis ds̃ spm̃ conpunctionis : & suis u̾bis dicere uideat᷑.
dedisse eis dm̃ sp̃m conpunctionis. scđm ea q̃ de cecitate
ocłoꝵ & auditu auriũ ꝑ ysaiã dictast̃. Isaias enĩ. itadic̃.
ade & dic popło huic. Auditu audietis &e ñ intelligetis: & ui¬
dentes uidebitis. & ñ uidebitis. Incrassatũ ÷ enĩ cor popłi

Expanded text:
m videntes in corpore, et audientes doctrinam ejus, neque credere operibus quae videbant, neque verbo quod audiebant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione sufficienter a nobis in primis Epistolae hujus partibus dictum est. Ubi tamen scriptum est hoc ipsum quod dicit Aposedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem; ego hactenus invenire non potui. Si quis vero diligentius quam nos intendit in Scripturis divinis, si invenerit, manifestet. Puto tamen hoc Dedit illis Deus spiritum compunctionis: ut suis verbis dicere videatur dedisse eis Deus spiritum compunctionis, secundum ea quae de caecitate oculorum, et auditu aurium per Isaiam dicta sunt. Isaias enim ita dicit: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi
Abbreviated transcription (Latin):
exoꝑib Alioqͥn: grã iã ñ sit grã. Si enĩ ꝑ hec qͥsiusti¬
ficat᷑ ñ gratis ĩtificat᷑. Qui aut̃ ꝑ grãm iustificat᷑. ista
qͥd ẽ oꝑa ab eo minime querunt᷑ s obseruare debet ne ac¬
cepta grã inanis fiat in eo siẽ & paulus dic̃. qr grã eiꝰ in
me inanis ñ fuit: s ampliꝰ ꝗͣ om̃s illi laboraui. & iterũ
addit: tanqͣ memorꝰ grẽ. Hon ego inqͥt: s grã dĩ mecũ.

Expanded text:
a. Si enim per haec quis justificatur, non gratis justificatur. Qui autem per gratiam justificatur, ista quidem opera ab eo minime quaeruntur; sed observare debet ne accepta gratia inanis fiat in eo, sicut et Paulus dicit, quia gratia ejus in me inanis non fuit, sed amplius quam omnes illi laboravi . Et iterum addit tanquam memor gratiae: Non ego, inquit, sed gra
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulus siqͥs eũ in uerbis suis diligent᷑ obseruet. uide
qͦmͦ huiꝰ modi distinctionib utit᷑ alibi scđm carnẽ nominans
isrł alibi suꝑ ea carnis omĩno ñ faciens mentionẽ sicut
in p̃senti loco: ubi eũ diceret qr ñ reppulit ds̃ plebẽ suã
& nobilitatẽ isrłiticȩ auimȩ uellet exponere: ait. Nã
& ego isrłita sũ. In sod̾a uͦ ad corinthĩos ubi qͥb dã de israe¬
litico gn̾e scd̾m earnẽ głantib cogit᷑ respondere. uide

Expanded text:
s Paulus, si quis eum in verbis suis diligenter observet, videt quomodo hujusmodi distinctionibus utitur; alibi secundum carnem nominans Israel, alibi super eo carnis omnino non faciens mentionem, sicut in praesenti loco, ubi cum diceret, quia non repulit Deus plebem suam, et nobilitatem Israeliticae animae vellet exponere ait: Nam et ego Israelita sum. In secunda vero ad Corinthios, ubi quibusdam de Israelitico genere secundum carnem gloriantibus cogitur respondere, vide
Abbreviated transcription (Latin):
milia uiri qͥ ꝑmanserint in testam̃to dĩ: sic
p̃dicat apłs paulus. & uide si forte possumus
iohem baptistã qͥ saluatoris p̃cessit aduentũ po¬
nere loco heliȩ: qͥndoqͥdẽ & eũgłista tale ei testi¬
moniũ ꝑhibet. qr inspũ & uircute uenorit
helie: &e ipse dñs dixerit de eo. Esi uultis scire
ipse ÷ helias. Q ht̃ aures audiendi: audiat. Hic
gͥ qͥ in spũ & uirtute uenerat heliȩ in tantũ
desꝑauerat de popło illo ut ñ eos diceret ẽe gene
adderet. Nolite dicere: qr patrẽ habemꝰ abrahã.
Di co enĩ uobis. qr potens ÷ ds̃ de lapidib istis sus¬
utare filios abrahe. Huregͦ ista de popło conque¬
renti : respondeat᷑ ad nõ s saluatore nr̃o. Ego
scio qͦs elegi. E iterũ. Ouesmeȩ uocẽ meã au¬
diunt: &x ego p̃cedo eas: & secunt᷑ me mee.
iterũ. Habeo alias oues q̃ ñ st̾ de ouili hoc:

Expanded text:
t in Testamento Dei, sic praedicabat Paulus. Et vide si forte possumus Joannem Baptistam, qui Salvatoris praecessit adventum, ponere loco Eliae: quandoquidem et Evangelium tale ei testimonium perhibet, quia in spiritu et virtute venerit Eliae , et ipse Dominus dixerit de eo: Et si vultis scire, ipse est Elias: qui habet aures audiendi, audiat . Hic ergo qui in spiritu et virtute venerit Eliae, intantum desperaverat de populo illo, ut non eos diceret generatioadderet: Nolite dicere, quia patrem habemus Abraham. Dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Huic ergo ista de populo conquerenti respondeatur a Domino et Salvatore nostro: Ego scio, quos elegerim; et iterum: Oves meae vocem meam audiunt, et ego praecedo eas, et sequuntur me meae; et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ uideret᷑ forsitan popłs iudeoꝵ repulsus
int̾rogabant :÷ ꝓpt̃ ea apłs uolens ista curare.
& ostendere ꝗͣ suꝑsit salutis sue popło isrł. si
credant & ñ iccirco repulsi st̃ qr genꝰ sint isrł.
s qr incredul fuerint ait. ñ reppulit ds̃ ple¬
bẽ suã quã p̾scit. Ee ut hoc p̃senti ꝓbaret
exẽplo. subiungit. Nã & ego isrłita sũ ex se

Expanded text:
sunt videretur forsitan populus Judaeorum repulsus interrogabant: propterea Apostolus volens ista curare et ostendere, quia supersit salutis via populo Israel si credant, et quia non idcirco repulsi sunt, quia genus sint Israel, sed quia increduli fuerint, ait: Non repulit Deus plebem suam quam praescivit; et ut hoc praesenti probaret exemplo subjungit: Nam et ego I
Abbreviated transcription (Latin):
in his que subsecunt᷑ ubi dic̃ ingentẽ insensatã in irã
uos inducã. qd & gentẽ eã & insipientẽ nominauerit.
erũ ne in hoc qdẽ famulꝰ dĩ moyses contumeliã fac̃ popło
mundo: insipiens fieri debet. ut sit saꝑiens apud dm̃
płs qͥfiat in hoc mundo stultus: ut sit sapiens apud dm̃
rascant᷑ gͦ iudei qd̾ ipsis excusantib & refutantib ad con¬
uiuiũ regis inuitate st̃ q̃s: ñ aspicientes ad ea q̃dudũ
de hoc misterio ysaras audet & dicit. Inuentꝰ sũ a non

Expanded text:
ensatam, in iram vos inducam: quod et gentem eam, et insipientem nominaverit. Verum ne in hoc quidem famulus Dei Moyses contumeliam facit populmundo, insipiens fieri debet, ut sit sapiens apud Deumpulus qui fiat in hoc mundo stultus, ut sit sapiens apud Deum. Irascuntur ergo Judaei quod ipsis excusantibus et refutantibus, ad convivium regis invitatae sunt gentes, non aspicientes ad ea quae dudum de hoc mysterio Isaias audet
Abbreviated transcription (Latin):
ininesdicat᷑ aoqͥs ñ u̾ba inqͥb ratio fidei continet & ex
planatio sapientiȩ s sonꝰ fidei cõmuni & simplici p̃re¬
dicatione ꝑuenerit. Finẽ uͦ orbis t̾rarũ: eruditiores
qsq & prudentiores appellauerit. Finis enĩ. ꝑfectionẽ
indicat rerũ Ad hos gͦ tales ñsonũ uocis s uba &
nẽ fidei etiã ꝑscrutari posst̃ & ꝑqͥrere seripturas
sermo meis &e p̃dicatio mea ñ fuit insuasoruis sapien¬
de uerbis s inostensione sp̃s & uirtutis: ut ostenderet

Expanded text:
mines dicit, ad quos non verba, in quibus ratio fidei continetur et explanatio sapientiae, sed sonus fidei cum manet, simplici praedicatione pervenerit. Finem vero orbis terrarum, eruditiores quosque et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non solum voces, sed verba et nem fidei, etiam perscrutari possunt et perquirere Scripturas sermo meus et praedicatio mea non fuit in suasoriis sapientiae verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis : ut ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ contẽpnens & ꝑsecutiones q̃ inferebant᷑.
quãuis seiret sibi inminere ꝑiculũ. audet tam̃
& p̃dicat u̾bũ dĩ. sic̃ & ipse paulus dicebat
Scio qr uincula & carceres manent me in ihe¬
erant que xp̃m nec querere nouerant. nec de
eo int̃rogare didicerant : inuener̃t tam̃ quẽ
quesier̃t : qr ipse eos pͥor quesiuit. Pastor ÷

Expanded text:
rebantur, quamvis sciret sibi imminere periculum, audet tamen et praedicat verbum Dei; sicut et ipse Paulus dicebat: Scio quia vincula et carceres manent me in Hieerant quae Christum nec quaerere noverant, nec de eo interrogare didicerant. Invenerunt tamen quem non quaesierant, quia ipse eos prior quaesivit. Pastor est
Abbreviated transcription (Latin):
ut pedes euangłitantrͥs auditũ pacis. ut euan¬
gelizans bona. Ierũ mͥuidet᷑ paulus. qr ꝓpħa
ut euangłiz ans bona. & hoc qͥsi exalteriꝰ conpa¬
ratione memorasse uelut si diceret. Ita adero
ut homo qͥeuangłi⁊ at pacẽ. & euanglitat bona.

Expanded text:
ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut evangelizantis bona ! Verum mihi videtur Paulus, quia propheta is bona, et hoc quasi ex alterius comparatione commemorasse, velut si diceret: Ita adero, ut homo qui evangelizat pacem et evangelizat bona.
Abbreviated transcription (Latin):
nquam̃sa siqͥs uolebat edere u̾bũ dĩ. appositis
sibi legis & ꝓpħarũ sermonib pascebatur.
W hanc puto. e. mensã. de qͥ dic̃ salomon. Sisede¬
ris cenare adm̃sã potentis. incelligibilit̃ intelli¬
ge q̃ apponunt᷑ tͥ. mite manũ tuã sciens qr¬

Expanded text:
qua mensa si quis volebat edere verbum Dei, appositis sibi legis et prophetarum sermonibus pascebatur. Et hanc puto esse mensam de qua dicit Salomon: Si sederis coenare ad mensam potentis, intelligibiliter intellige quae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens q
Abbreviated transcription (Latin):
laui pedes ur̃os. & uos inuicẽ lauate pedes alteru¬
trũ. E xẽplũ enĩ: dedi uob̃. Uideamꝰ gͦ qd̾sit
istud erẽplũ quo magistri discipłoꝵ debeant pedes¬
lauare: aut de qͦ aqͥ lauare. Siqͥs inueniat aquã
uiuã & siqͥs accipiat bibere ab iħu & aqua illa
fiat in eo fons aquȩ salientis in uitã et̃nã ⁊ iste de
q: diluere. & hoc faciens: datũ a magistro im¬

Expanded text:
lavi pedes vestros, et invicem lavate pedes alterutrum: exemplum enim dedi vobis . Videamus quod sit istud exemplum, quo magistri discipulorum lavare debeant pedes, aut de qua aqua lavare. Si quis inveniat aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, iste de que diluere; et hoc faciens, datum a magistro im
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ male separant siliũ a patre. ut alteriꝰ naturȩ
patrẽ alteriꝰ filiũ dicant: aut male confundant.
ut uł ex tͥb cõpositũ dm̃. uł trinȩ tantũmͦ ap¬
pellationis in eo ẽẽ. uocabulũ putent. Qui aut̃
bene annuntiat bona: ꝓpͥetates qͥdẽ patri & filio
& spũi scõ suas emq dabit. Nichil aut̃ diu̾sita¬
tis eẽ confitebit᷑ in substantia uł natura Quig

Expanded text:
enim male separant Filium a Patre, ut alterius naturae Patrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus compositum Deum, vel trinae tantummodo appellationis in eo esse vocabulum putent. Qui autem bene annuntiat bona, proprietates quidem Patri et Filio et Spiritui sancto suas cuique dabit; nihil autem diversitatis esse confiteb
Abbreviated transcription (Latin):
osos. S illi st̃ decori & speciosi pedes: qͥ ambulant
ꝑuiã uite. Sed̾m illũ enĩ qͥdix̃. egosũuia intelli¬
ge decoros & speciosos euangłizantiũ pedes. qͥ ꝑ
talẽ uiã merent᷑ incedere. Istist̾ gͦ pedes qͥb &
paulus cursũ eucurrisse sedicit. s & sic eurrer
ut conp̃hendat: id ÷ uigor anime qͦ tendit᷑ &
ꝓperat᷑ ad celũ. Gratifice aut̃ pedes istos ẽe fu¬
mabis. quos iħe discipłis suis lauat: & linteo qͦ
p̃cinctꝰ ÷ t̃git. E quãuis corporali specie fuerit
impletũ: tam̃ petro hoc solũ qd̾ fieri uidebat non¬
incelligenti. & quasi honoris causa ne sibi seruo
pedes lauaret dñs excusanti: audi quã ꝓfundi
misterii ꝓdit᷑ sermo. Si de inqͥt ñ lauero: non

Expanded text:
osos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant osos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Petro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ñ inuocabt̃. ñ inuocantes ñ saluabunt᷑ : colligit᷑ ex
his ut causa qua ñ st̃ saluati ad initiũ redeat auctoris.
qͥ ñ miserit p̃dicantes. S magis ad illũ nosqͥ rectior ÷
intelligentie tramitẽ deflectamꝰ. & qd̾ dix̃ qͦmͦ autẽ
p̃dicabt̃ nͥ mittant᷑ sic accipiamꝰ. qͥsi dicat apłs. nos p̃eones
& p̃dicatores xp̃i ñ possumꝰ p̃dicare. nec annunciandi nob̃
uirtꝰ ulla subsisteret nͥ adesset nob ille qͥmisit. Qd si p̃di¬
cantib nob audire ñ uultis ur̃a iã culpa ÷: & si audien¬
tes ñcreditis. & ñ credentes ñ inuocatis & ñ inuocantes
salui ẽe. neqͥtis. Quiagͦ missist̃ adp̃dicationẽ: iecir code
his qͥab ipso missi st̃ scriptũ ÷. Quã speciosi pedes: euan¬
ales dicat: puto qd̾ quãuis amicus sit qͥs liccerȩ.
negare ñ possit. Neq enĩ in id ridiculi deducet
apłicũ sensũ ut euangłistarũ pedes qͥ corporalib
oculis uideri posst̃: putet ab eo decorosdici & speci¬

Expanded text:
autem non invocabunt; non invocantes non salvabuntur: colligitur ex his, ut causa qua non sunt salvati, ad vitium redeat auctoris, quod non miserit praedicantes. Sed magis ad illum nos, qui rectior est, intelligentiae tramitem deflectamus; et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt, nisi mittantur? sic accipiamus, quasi dicat Apostolus: Nos praecones et praedicatores Christi non possemus praedicare, nec annuntiandi nobis virtus ulla subsisteret, nisi adesset nobis ipse qui misit. Quod si praedicantibus nobis audire non vultis, vestra jam culpa est, et si audientes non creditis, et non credentes non invocatis, et non invocantes salvi esse nequitis, quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso missi sunt, scriptum est: Quam speciosi pedes evanales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speci
Abbreviated transcription (Latin):
deo inqͥt. Quom gͦ inuocabt̃ inquẽ ñcredider̃t : W in hoc
artissima eos conelusione constringit. Salus inqͥt ñ ÷: nͥ
inuocanti. Nemogͦ inuocat: qͥñ credit. Ergo qr ñ credi¬
tis ñ inuocatis: & qr ñ inuocatis ñ saluamini. S qͦmͦ ⁊n¬
qͥt credent ei quẽ ñ audier̃t: Qd̃ ñ audier̃t possumꝰ sic

Expanded text:
do, inquit, invocabunt, in quem non crediderunt? et in hoc arctissima eos conclusione constringit. Salus, inquit, non est nisi invocanti. Nemo vero invocat qui non credit. Ergo quia non creditis, non invocatis; et quia non invocatis, non salvamini. Sed quomodo credent ei, quem non au
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte ista diu̾sitas tale aliqͥd ostendat quale & p̃sens uidet᷑
habere capitulũ: in qͦ docet ñ posse inuocari nom̃ dñi. nisi
priꝰ credat᷑ in xp̃m. Cũ aut̃ crediderit qͥs xp̃o ⁊̃ si ñdũ scĩ
ficatꝰ sit. & eccłe corpori sociatꝰ: tam̃ necesse ÷ ut iã inuo
cet eũ eui crodidit. Xpc̃ enĩ uenit mundũ reconciliare dõ¬

Expanded text:
ne forte ista adversitas tale aliquid ostendat, quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credatur in Christum. Cum autem crediderit quie forte ista adversitas tale aliquid ostendat, quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credatur in Christum. Cum autem crediderit quis
Abbreviated transcription (Latin):
alicui bonioꝑis pͥuilegia. ⁊̃ si d̾e uirtutib oꝑam
& habeat salutẽ ⁊̃ si beatitudins głam habere
ñ poterit. S uide ne magis illud intelligi de
& corde credit parit̃ conficeat᷑ se subiectũ esse
auariciã sibi ultra. neq in iꝰticiã. neq inpudi¬
s & credens in corde suo qd̾ds̃ illũ suscitauit a
qͥn qͥd ꝓderit scire me &e credere qd̾ iħm ds̃ suscita¬
uit a mortuis: si in me ipso eũ ñ habeã suscitatũ :
Ego si ñ in nouitate uite ambulo & uetusta¬
tis peccandi consuetudinẽ fugio: nondũ mͥ xp̃c
resurrexit a mortuis. Ad hunc autẽ sensũ etiã
conueniunt ea q̃ secunt᷑: qd̾ ait. Dic̃ enĩ script᷑a¬

Expanded text:
alicui boni operis privilegia, etiamsi virtutibus operam  habeat salutem, etiamsi beatitudinis gloriam habere non poterit. Sed vide ne magis illud intelligi debet corde credit, pariter confiteatur se avaritiam sibi ultra, neque injustiam, neque impudietur, sed et credens in corde suo quod Deus eum suscitavit a quin quid proderit scire me et credere quod Jesum Deus suscitavit a mortuis, si in meipso eum non habeam suscitatum? Ego si in novitate vitae non ambulo, et vetustate peccandi consuetudinem non fugio, nondum mihi Christus resurrexit a mortuis. Ad hunc autem sensum ea conveniunt quae sequuntur. Dicit enim Script
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ scriptũ ÷. Mandatũ hoc qd̾ ego mando tͥ hodie.
ñ ÷ suꝑeraltatũ ate. neq longe ate: ñ ÷ incelo ue
dicas. Qͥs ascendet nob̾ incȩlũ. accipiet illud nooͥ
ut audientes factamꝰ illud: Neq transmare ÷: ut
dicamꝰ. Qͥ stransibit nob̾transmare ⁊ accipiet illud.
ut audientes faciamꝰ illud: Iuxtate ÷ u̾bũ ualde
in ore tuo. ⁊ in corde tuo. & in manib tuis: ut fa¬
cias illud. Cũ gͦ bec ex deuteronomio assũpta sint.

Expanded text:
hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te; non est in coelo, ut dicas, Quis ascendit nobis in coelum, et accipiet illud nobis, ut audientes faciamus illud? neque trans mare est, ut dicas, quis transibit nobis trans mare, et accipiet illud, ut audientes faciamus illud? juxta te est verbum valde in ore tuo, et in corde suo, et in manibus tuis, ut facias illud . Cum ergo haec de Deuteronomio assumpta sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scd̾m scientiã ⁊ elatist̾ sic̃ phinees filiꝰ eleat ari. qͥ scđ̾m scien¬
tiã zelatꝰ int̾fecit madianitẽ parit̃ : isrłitã forneantem
Ieũ ea. & sic̃ helias qͥdix̃. ⁊ elans zelatꝰ sũ omipotenti dõ isrł
q dereliquer̃t te filii isrł. ꝓpħas tuos occidert̃. ⁊ altaria
tua subuerter̃t: & sic̃ mathatias deqͦ in pͥmo libro macha¬
beoꝵ scriptũ ÷. qr zelatꝰ ⁊ in lege dĩ. & intremuer̃t renes eiꝰ:

Expanded text:
cientiam zelatus interemit. Madianitem pariter et Israelitam fornicantem cum ea ; et sicut Elias qui dixit: Zelans zelatus sum omnipotenti Deo Israel, quia dereliquerunt te filii Israel. Prophetas tuos occiderunt, et altaria tua subverterunt ; et sicut Mathathias, de quo in libro I Machabaeorum scriptum est: Quia zelatus est in lege Dei, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ñ existit ingratꝰ. Qui enĩ pꝰ consecutã grãm peceat:
ingratꝰ fit ei qui p̃stitit gr̃ãm. Si autẽ ñ inanẽ feceris
grãm. multiplicabit᷑ tͥ grã: & tanꝗͣ mereedẽ bonioꝑis
grãrũ multitudinẽ consequeris. sicut & ipse seribit . &
n his apłs isrł induas diuidit partes: quarũ unã elec¬
tionẽ uocat. quȩ consecuta sit qđ querebat: aliã cet̾os
appellat. qͥ ñ solũ consecuti ñ st̾ qđ querebant s eroecat st̃
spũ conpunctionis. Quib ⁊̃ dm̃ dedisse dic̃ oculos ut
exoriri. qͦmͦ de bono dõ digne dictũ uideat᷑. qd̾ ipse dede¬
rit oculos residuo isrł qͥb ñ uideant: & aures qͥb ñ au¬
diant. E uide ne forte hec magis retributiosit. & mer¬
ces incredulitatis. scd̾m ea q̃ in suꝑiorib exposuimꝰ ⁊ ubi
qr ñ ꝓbauer̃t dm̃ hab̃e innoticiã. tradidit eos ds̃ in re¬

Expanded text:
ngratus. Qui enim post consecutam gratiam peccat, ingratus fit ei qui praestitit gratiam; si autem non inanem feceris gratiam, multiplicabitur tibi gratia, et tanquam mercedem boni operis gratiarum multitudinem consequeris, sicut et ipse scribit PetrIn his Apostolus Israel in duas dividit partes; quarum unam electionem vocat, quae consecuta sit quod quaerebat: aliam caeteros appellat, qui non solum consecuti non sunt quod quaerebant, sed excaecati sunt spiritu compunctionis. Ququomodo de bono digne dictum videatur, quod ipse dederit oculos residuo Israel quibus non videat et aures quibus non audiat: et vide ne forte haec magis retributio sit et merces incredulitatis, secundum ea quae in superioribus exposuimus, ubi quia non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
monem. Qͥagͥ in his q̃ nuꝑ exposit
st̃ multis testimoniis aduersũ isrł
isaia. nisi dñs sabagth reliqͥsset nob̾sem̃ sic̃ sodoma facti
essemꝰ. & sic̃ gomorra similes fuissemꝰ: Miterũ. si fuerit
& his addit. qr isrł sectans legẽ tꝰticie in legẽ iticiȩ ñ¬
ꝑuenit: ꝓpt̃ea nc̃ consolari rursus popłm illũ uolens
& ꝑ hoc inuitare ad fidẽ: dic̃. Fr̃s uoluntas qͥdẽ cor¬
dis mei ⁊ obserratio: apud dm̃ fit ꝓ illis in salutem
Et eausã cur uoluntas sua ⁊ obsecratio ꝓ illis apud

Expanded text:
ergo in his quae nuper exposita sunt, multis testimoniis adversum IsraeIsaia: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus; et iteruet his addidit, quia Israel sectans legem justitiae, in legem non pervenit; propterea nunc consolari rursus populum illum volens, et per hoc invitare ad fidem, dicit: « Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecratio apud Dominum fit pro illis in salutem. » Et causam, c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intellectũ geramꝰ: pot̾ ad nos dici qr habemꝰ ⁊elũ oꝑis bo¬
ni. s ñ scdm scientiã. Ꝙ ides danda p̃cipue ÷ oꝑa scientie.
ne res nob̃ infelicit accidat. ut infide positi frustre mͦ a fide.
relũ habentes bonoꝵ. decidamꝰ abonis. Nis aut̃ scire qr
pot̃ qͥs si scientiã ñ habeat euanescere infide : Audi ipsur
paulũ qͥb dã dicentẽ: nͥsine causa credidistis. Aecidit gͦ
sine causa credidisse iisqͥscientiȩ oꝑam ñdant: ut in eõ qͦ
credidert. ⁊̃ intellectũ uericatis accipiant. Deniq & apłi
qd emulationẽ dĩ habeant. licet ñ scđm scientiã: tam̃ qr
uteũq habent emulationẽ dĩ: causã deder̃t apło. qua
obsecrationẽ ꝓ illis offerret dõ. Meliꝰ ÷ enĩ hab̾e ⁊elũdĩ.
licet ñ sccm scientiã: quã penit᷑ ñ hab̾e. Qͥ enĩ ht̃ sic̃ scrip

Expanded text:
t ad nos dici quia habemus zelum operis boni, sed non secundum scientiam; et ideo danda praecipue sunt opera scientiae, ne res nobis infeliciter accidat, ut in fide positi frustremur a fide, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apoquod aemulationem Dei habeant, licet non secundum scientiam. Tamen quia utcunque habebant aemulationem Dei, causam dederunt Apostolo, qua obsecrationem pro illis offerat Deo. Melius est enim habere zelum Dei, licet non secundum scientiam, quam penitus non h
Abbreviated transcription (Latin):
Esigͦ mediꝰ ⁊̃ int̃ eos qͥ eũ nesciunt: s possibili¬
tatẽ eis mediꝰ ⁊ ñ efficatia. Posst̃ enĩ eũ caꝑe.
s nondũ capiunt. Efficatia uͦ uł efficientia
int̾ eos mediꝰ ÷: qͥb dicebat. Ubicũq fuerint
duo uł tres congregati in noĩe meo: usq in me¬
dio eoꝵ. Isti enĩ confitebant᷑ inore suo dñm tħm.

Expanded text:
ergo medius etiam inter eos qui eum nesciunt, sed possibilitate eis medius est, non efficacia: possunt enim eum capere, sed nondum capiunt. Efficacia vero vel efficientia inter illos medius est quibus dicebat: Ubicunque fuerint duo vel tres, congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Isti enim confitebantur in ore
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quo trahebat cutrebat. eiꝰq illecedras blandas
⁊ ex carniali suauittite Iocunditas magnã felt¬
citatẽ putabat. s ueniente lege qͣi oppõico obice
udit homo malum suũ uoluit refcenate ꝯcupis¬
cenciam suã non ire pꝰt eam. cuxrit se conatuns

Expanded text:
t quo trahebat, currebat, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem putabat. Sed veniente lege quasi opposito obice, vidit homo malum suum, voluit refrenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus
Abbreviated transcription (Latin):
ces tunc seruaint. ⁊ in uudias seruat᷑ns est. pͥmo
smpplicans quale gnꝰ moccis ꝓ hõĩe ilistulit¬
ꝑtulit semꝑ oibenaat c̾cio ut sua morte redẽp¬
insinuat indicns. s ꝓꝰbrems ut in iudicio qͣm
ab illio cicacce̾ s om̃s abe dr̃es cẽmpꝰ tespiciunt

Expanded text:
nc servavit, et in judicio servaturus est. Primo supplicans, quale genus mortis pro homine pertulerit semper ostendat: tertio, ut sua morte redempinsinuat indiciis. Sed postremo, ut in judicio quam ab illis acce
Abbreviated transcription (Latin):
bestiaꝵ. quid gͦ mirũ si suo intincti drabolus
iam in plites spentẽ ei ꝙ suũ sp̃m raisceris
eo more quo uites demonior impłe solet sa¬
pientissimit eũ reddid̾at orã bestiaꝵ ẜ aĩama¬
dr᷑ in malo ꝙad̾ in bono astucia. cũ ꝓpͥe mag̃¬
qꝑ usitate in latino dũcꝑitat lingua sapientes
laudabiłr appellant᷑ astuci aũt male codati
intelligant᷑. Uñ ñ nłłt sicut in płib codicib

Expanded text:
entiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secur in malo, quemadmodum in bono astutia; cum proprie magisque usitate in latina duntaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intelligantur. Unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus