comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patiam exspectamꝰ hac pac̾ia sanstus daiuid con¬
uidatis ob peobria dołanit eo cum facae posset
ualaisti nõ solum non fecit. u̾m et alium pro sei
dolorem cõmotũq compescuit et potestatẽ re¬
gam magis ac magis adhibuit ꝓhibendo qni
gnosdebatur ac ferebatur uoluntas dei pp̃ quã
pacientissimo ammo amaritudo contumelie
bibebatur. Hanc paci̾am dñs docuit qñ cõmo¬
tiis titanioꝵ ꝑmixtionẽ ẜuis et nolentib ea e¬
colligere dixit respondisse prem̃familias. ¶ S̾i¬
inte utraq crescere usq ad messem. oportetai.
pacienter ferri quod festinant̾ non o anferri.
hinꝰ et ip̃e pacientie p̾buro et demonstrauit eͥxͥ¬
ostenderes traditorem ꝑculit finem et aut exꝑi¬
m̃tum uinculoꝵ et crucis et mortis labiis eiꝰ do¬
losis nõ negauit osculũ pacas. Hec om̃ia et si qͣ
auasunt q̃ cõmemorare longũ est et ad eñ ꝑa¬
paõe modũ ꝑtinent quo alimꝰ nõ suapͦ ꝯcata
sed quecũꝙ extͥnsecus mala pacienter sustim

Expanded text:
xspectamus. Hac patientia sanctus David conviciantis opprobria toleravit, et cum facile posset ulcisci, non solum non fecit, verum et alium pro se dolentem commotumque compescuit ; et potestatem regiam magis adhibuit prohibendo, quam gnoscebatur, ac ferebatur voluntas Dei, propter quam patientissimo animo amaritudo contumeliae bibebatur. Hanc patientiam Dominus docuit, quando commotis zizaniorum permixtione servis, et volentibus ea colligere, dixit respondisse patremfamilias, Sinite utraque crescere usque ad messem . Oportet enim patienter ferri, quod festinanter non oportet auferri. Hujus et ipse patientiae praebuit et demonstravit exostenderet traditorem, pertulit furem et ante experimentum uinculorum et crucis et mortis labiis eius dolosis non negauit osculum pacis. haec omnia et si qua alia sunt, quae commemorare longum est, ad eum patientiae modum pertinent, quo animus non sua peccata, sed quaecumque extrinsecus mala patienter sustinet
Abbreviated transcription (Latin):
ducente us icitante ĩ ip̃o dyabolo. satis ostessi
qui ꝑ nullũ amĩ dyabolũ. s ꝓpria uolitttecs
dꝰau̾olus inuenitur. Uolũtas itaq mala sine q¬
piditate rapiatur. sine timore reuocetur. smel
ticia diffundatur. sine tristicia contrahanirat
orib in infĩora lapsando. ¶Qͣnto iocõdiꝰ estmi¬
uit cid̃ adipisci appetit uł anutt̾e meruro nł a¬
ptũ gaudet uł amissũ debet tanto tołabilꝰ peo
eudum. Quicquid.n. illud est ex creatura ẽ in¬
ĩ uota uoluntas est. quodã ño .n. familiari con¬
tractu atq cõnexu ad exꝑiendã eiꝰ suauitatẽ ao¬
iacet amanti creature. a mata creatura. uolitat
ã creatoris do qua scͥptũ ẽ. et torrente uolupa¬
tis tue porabis cos longe alt̾iꝰ gn̾is est. Noq n
sicut nos creatura est. Nisi ergo amor eius deturiꝰ¬
limras bona qua diligitur deus ĩ homne ñ oyꝰ
ẽẽ nisi t̃ quo deus oꝑatur et uelle. A ee gͥ uolittas
bona .i. uoluntas d̾o fidełr sb̾dita uoluntas sc̃tat̃

Expanded text:
voluntas bona sine adjutorio sancti Spiriqui per nullum alium diabolum propria uoluntate factus diabolus inuenitur. uoluntas itaque mala siue cupiditate rapiatur siue timore reuocetur siue laetitia diffundatur siue tristitia contrahatur atque rioribus in inferiora lapsando, quanto jucundius aestimaverit, quod adipisci appetit, vel amittere metuit, vel adeptum gaudet, vel amissum dolet, tanto tolerabilius pro eo endum. quidquid enim illud est, ex creatura est, cuius nota uoluntas est. quodam modo enim familiari contactu atque conexu ad experiendam eius suauitatem adiacet amanti creaturae amata creatura. Voluptas autem creatoris, de qua scriptum est: et torrente uoluptatis tuae potabis eos, longe alterius generis est; neque enim, sicut nos, creatura est. nisi ergo amor eius detur inoluntas bona, qua diligitur deus, in homine non potest esse, nisi in quo deus operatur et uelle. haec igitur uoluntas bona, id est uoluntas deo fideliter subdita, uoluntas sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
ĩa nõ ex oꝑib. alioqͥn gr̃a ĩa nõ est gr̃ã. ħ est e¬
lectio gre .i. electio qua per dei grãm hominey
nis m̾̃itis datur. Iam nõ gratis dõnatur. sed de¬
bita redditur. ¶Ac per hoc nõ uero nomine grã
ñ cupanir. ubi m̃ces sic̃ id̾ dicit apꝰ. Non impu¬

Expanded text:
iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec est electio gratiae, id est electio, qua per dei gratiam hominenis meritis datur, iam non gratis donatur, sed debita redditur, ac per hoc non uero nomine gratia nuncupatur, ubi merces, sicut idem dicit apostolus, non inpu
Abbreviated transcription (Latin):
uoliuitas q̃ ex ip̃is est. utiq ex mũdo sine m̾di
noĩe celumet t̾rã et q̃ cumq ĩ eis sũt. hoc est u¬
niu̾sam ꝯplexiis est creaturã. uolmnitas quip¬
pe ꝓculdubio creature q̃ nõ est creatoris ex mñdo
ẽ. pͦp quod talib dñs dicit. uos de deorsum estis.
quod sim̃ est diligeret. Sed ne sͥ ampluis arro¬
garent qmͣ eoꝵ m̃esura postebat et hoc qd̾ eos

Expanded text:
uoluntas, quae ex ipsis est, utique ex mundo est; siue mundi nomine caelum et terram et quaecumque in eis sunt, hoc est uniuersam conplexus sit creaturam, uoluntas procul dubio creaturae, quae non est creatoris, ex mundo est. propter quod talibus dominus dicit: uos de deorsum estis, quod suum est diligeret. sed ne sibi amplius adrogarent, quam eorum mensura poscebat, et hoc, quod eos
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ meoꝵ ñ eges. a quo ẽ om̃e datũ optmii e
om̃e oom̃i perfectũ ad qu̾e olamat egenꝰ ei pa¬
per qui laudat nom̃ eiꝰ et petendo q̃ rendo paui¬
do dicit. ⁊ eus meus erpe me de mai podoa
et de maini legem p̾t̾ertis et iniqͥ qr̃ tues
pacla mea dñe spes mea a uuentute mee. Isi
aũ qui hũndant et eg̾e ad drã dedigranti eu
ab illo accipiant uerã pacĩam de sua fla głar¬
tes conciliũ mopis uolunt confund̾e. dñs sieo

Expanded text:
non eges ; a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum ; ad quem clamat egenus et pauper, qui laudat nomen ejus, et petendo, quaerendo, pulsando, dicit: Deus meus, eripe me de manu peccatoris, et de manu legem praetereuntis et iniqui: qua mea, domine, spes mea a iuuentute mea. isti autem, qui abundant et egere ad dominum dedignantur, ne ab illo accipiant ueram patientiam, de sua falsa gloriantes consilium inopis uolunt confundere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uehem̃tior et ardentior. tanto fit quisq ex eo qd̃
concupiscit oĩm molestiaꝵ pacientior et dolorum.¬
paciantur ex m̃do ẽ. ¶ Caritas aũ qua fit ut uiuẽ¬
tes omĩa paciantur fortit̾ ex d̾o ẽ. Id̾o illi faise pa¬
cientia põt sine adiutorio d̾i uoluntas humana
suficere tanto durior qnͣto cupidior et eo tołabiliꝰ
accensa diligat ĩ passibile boñ ferre ñ põt. Quod
d̾o maner et d̾s ⁊̃ eo manet. Quisquis gͦ contẽd̾
hũ posso d̾i caritatẽ sine d̾i adintorio quid anud

Expanded text:
vehementior et ardentior, tanto fit quisque pro eo quod concupiscit, omnium molestiarum dolorumpatiantur, ex mundo est; charitas autem, qua fit ut reter patiantur, ex Deo est. Et ideo illi falsae patientiae potest sine adjutorio Dei voluntas humana sufficere; tanto durior, quanto cupidior; et eo tolerabilius ejus; quo nisi accensa diligat impassibile bonum, ferre non potest quod Deo manet, et Deus in illo manet . Quisquis ergo contendit haberi posse Dei charitatem sine Dei adjutorio, quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
es ĩ ħumnilitate tuã prĩam habe qm̃ ĩ igne
ꝓbatur autũ et argentũ homines u̾o accep¬
tabiles ĩ rãuns huimlitans. et illo locole¬
gitur. fun ne deficias ĩ disciplinã om̃ no
tangeris cum ad illo increparis. Qũẽ. nidiugͤ
Quod hio poĩtũ est faiũ ꝙ̃ recipit hoc ĩ supra
dc̃õ testĩo est homines acceptabiles. hoc. n. iꝰtũ
est ur qui de pͥstina noluntate felictrate para¬
dysi pp̃ contimutatẽ deliciaꝵ paciam recipi
antur fugaces maia faciendo reddentes maia
paciendo ibi contra uisticiã facientes. Hic pro
quas hñt ex diuino adiutorio s quas ex libero
et despectio suꝑb. Nõ est ergo uta pacĩa pau¬
perumq ñ perit ĩ et̾m̃. hio n. pariꝑes ab illo

Expanded text:
am habe, quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines uero acceptabiles in camino humiliationis. et in alio loco legitur: fili, ne deficias in disciplina domini neque fatigeris cum ab illo increparis; quem enim diligquod hic positum est \'filium quem recipit,\' hoc in supra dicto testimonio est: homines receptibiles. hoc enim iustum est, ut qui de pristina felicitate paradisi propter contumaceamur, fugaces mala faciendo, reduces mala patiendo, ibi contra iustitiam facientes, hic pro abent ex diuino adiutorio, sed quas ex libero et despectio superbis, non est ergo ista patientia pauperum, quae non perit in aeternum. hic enim pauperes ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
quasuma ex m̃spientib mulierib. ¶ Silo¬
na suscepimꝰ de manu dm̃ maia q̃t ño sustinemꝰ
et ip̃am quippe pacĩam ꝑdidisset sũ blasphemã¬
do sicut illa uoluerat sũ se int̾ficiendo quod nec
illa fu̾at ansa dr̃e moreretur anp eẽt int̾ illos
de quib dom̃ ẽ. Ue hiis qͥ ꝑdiderũt pacĩam et¬
aug̾er pociꝰ qũa euad̾et penas qͥ post sui corꝑis
mortẽ siue ad blasphemioꝵ sul ad homicidaꝵ
uł eciã plus ꝙͣ pr̃icidaꝵ supplicia imperetur. Si
.ni. pr̃icida e o sceleratiorẽ quã quilib homitida
qr nõ tm̃ hoĩem u̾m eciã ꝓpiquũ necat inq ip¬
sic prĩcidis qnͣto ꝓpniquiorẽ quisq ꝑuinit tanto
indicatur ĩ manior ss̃ dubio peiorest qͥ se ocoi¬
dit. qr nemo est hom̃i seip̃o ꝓpuiquior. Qͥd gͦ
miseri faciunt. Qͥ cũ et hic ubumet ĩ gestas er
postca nõ solimi mpietatis adu̾sumdm̃. S ĩ¬

Expanded text:
quam una ex insipientibus mulieribus. si bona percepimus de manu domini, mala non sustineamus? et ipsam quippe patientiam perdidisset, siue blasphemando, sicut illa uoluerat. siue se interficiendo, quod nec illa ausa fuerat dicere, moreretur atque esset inter illos de quibus dictum est: uae his qui perdiderunt paaugeret potius quam evaderet poenas, qui post sui corporis mortem, sive ad blasphemorum, sive ad homicidarum, vel etiam plus quam parricidarum supplicia raperetur. Si enim parricida eo sceleratior est quam quilibet homicidapinquum necat, inque ipsis parricidis, quanto propinquiorem quisque peremerit, tanto iudicatur inmanior: sine dubio peior est, qui se occidit, quia nemo est homini se ipso propinquior. quid ergo miseri faciunt, qui cum et hic sibimet ingestas et postea non solum inpietatis aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ remansit timore penaꝵ et̾naꝵ penas patit᷑
p̃aies. Cauẽdũ est .n. ne forte si d̾i donũ istam pa¬
aentiã diximꝰ. In quib mest eciam ad regnũd̾i
ate homĩs ẽe posse aliquid bom. Neq .ii. hoo
ã est bonũ ut credat homo et̾no supplicio se ẽe
gandũ nõ est hoc ẽẽ donũ dei. Ita intͣlłndũ ẽ. ali¬

Expanded text:
eum remansit, timore poenarum aeternarum poenas patitur temporales. Cavendum est enim ne forte, si Dei donum istam patientiam dixerimus, hi quibus inest, etiam ad regnum Dei tate hominis esse posse aliquid boni. Neque enim hoc non est bonum, ut credat homo aeterno supplicio se essegandum non est hoc esse donum Dei, ita intelligendum est ali
Abbreviated transcription (Latin):
p̃usticiã. Utroq mõ scl martyres cectanetũt
lmet inipioꝵ obpro briis saturati sunt. Ur aĩ
ncrpore moasto qͥuaidam uelati plagas suas
nteger sustinet et corporib nuicti slint melis¬
Isint fame ac siti affecti sunt. corti sunt. secu
qucquid exquirenti crudelitati uenit ĩ mõtẽ

Expanded text:
ustitiam. utroque modo sancti martyres certauerunt — nam et inpiorum obprobriis saturati sunt, ubi animus corpore intacto quasdam ueluti plagas suas integer sustinet, et in corporibus uincti sunt, inclusi sunt, fame ac siti affecti sunt, torti sunt, sectiquidquid exquirenti crudelitati uenit in mentem.
Abbreviated transcription (Latin):
fe̾ndo conitt̾e et leuiora faciunt q̃ per paci¬
entiã pacuntur et peiora enadunt. Quibus
per impacientiã m̃gentur. bona uero et̾na
et magna nõ perditut dũ malis tp̃anib bre¬
nib q non cedunt. Qũo nõ sunt indigne
passiones huiꝰ tpĩs acut apꝰ diem ad futuram

Expanded text:
ferendo committere, et leuiora faciunt, quae per patiferendo committere, et leuiora faciunt, quae per patientiam patiuntur, et peiora euadunt, quibus per inpatientiam mergerentur. bona uero aeterna et magna non perdunt, dum malis temporalibus breuibusque non cedunt, quoniam non sunt condignae passiones huius
Abbreviated transcription (Latin):
entissimũ dicimꝰ uerbis explicare quis possit ĩ¬
esfabilis est. ergo illa pacĩa ñ tñ nuila sicut re¬
lus eius. sicut ira eius et n quid huiꝰ modi est
Nam si tanqmͣ nr̃a ista cogitemꝰ. ut absit aut̃¬
ut impassibilẽ dei mͣn ꝑpeti utlã molestiam
suspicemut. Sicnt .n. relat sine aliquo liuo¬
re irascitur sine aliqua ꝑturbatione misere¬
tur sine aliquo dolore penitet eñ sine alicuiꝰ
sue prantratis corruptione. Ita est paciens sine
ulla passione. Nunc itaq humana pacĩa. qña
capere possummi et hr̃e debenus cmꝰmodi sit opͣ¬
tũ dñs tubuit et qnͣtũ paritur breuitas pre¬
sentis tprĩs sermonis expediam patĩa hom̃is
q̃ recta est atq laudabił et nocabulo dignau̾¬
ne aĩo iniquo bona desid̾am᷑. per q̃ ad meliora
ꝑuenianuis. Qua pp̃ impacientes dũ mala ꝑa¬
ti nolunt nõ efficrant ut a malis ertianturs
ut mala gramora ꝑaciantur. pꝰ acientes antẽ
qui maia malunt ñ conmittendo ferre. ꝙͣ ño

Expanded text:
entissimum dicimus, uerbis explicare quis possit? ineffabilis est ergo illa patientia, non tamen nulla, sicut zelus eius, sicut ira eius et si quid huius modi est. nam si tamquam nostra ista cogitemus, ut inpassibilem dei naturam perpeti ullam molestiam suspicemur. sicut autem zelat sine aliquo liuore, irascitur sine aliqua perturbatione, miseretur sine aliquo dolore, paenitet eum sine alicuius suae prauitatis correctione: ita est patiens sine ulla passione. nunc itaque humana patientia, quam capere possumus et habere debemus, cuius modi sit, quantum dominus tribuit et quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. Patientia hominis, quae recta est atque laudabilis et uocabulo digna uirleramus, ne animo iniquo bona deseramus, per quae ad meliora perueniamus. quapropter inpatientes, dum mala pati nolunt, non efficiunt, ut a malis eruantur, sed ut mala grauiora patiantur. patientes autem, qui mala malunt non committendo ferre quam non
Abbreviated transcription (Latin):
ditus animi q̃ pacĩa dicttur.
eam magnum dei domini
est. ut eciam qui nob̾eam
largitur. qua malos ut cor¬
ngantur expestat ut pacĩa
p̾dicatur. Ita qusmis deus
nich pati possit. pacĩa ne¬
ro a paciendo nom̃ accepit

Expanded text:
tus animi quae Patientia dicitur, tam magnum Dei donum est, ut etiam ipsius qui nobis eam largitur, qua malos ut corrigantur exspectat, patientia praedicetur. Ita quamvis Deus nihil pati possit, patientia vero a patiendo n
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq credibile est. Quid delatronib dicam qͦrñ
onĩs cum insidiantur matorib noctes ꝑpetiũ¬
tur mosiones. atq ut transeuntes excipiant ĩ¬
mũ corpusq diffiguntur. Quuid u̾o horũ ĩ icẽ¬

Expanded text:
cuiquam credibile est? quid de latronibus dicam, quorum cuiquam credibile est? quid de latronibus dicam, quorum omnes cum insidiantur uiatoribus, noctes perpetiuntur insomnes, atque ut transeuntes excipiant inimum corpusque defigunt? quidam uero eoru
Abbreviated transcription (Latin):
cupido uidemꝰ ut dessd̾ata ꝑueniant a deptis¬
q nõ careat soles. imbres. glacies eo ꝓcellissi
mas tẽpestates aspera et incerta bellorũ ĩ mani¬
um plagaꝵ ictus et uuluera horrenda ineuitabi¬
li necessitate. sed culpabili uoluntate ꝓferre. U̾m
ħ quid̃ amodo licite uñr in famie. Namq auan¬
cia. ambitio. luxuria. et uanoꝵ oblectamenta
ludorũ. insi pp̃ illa facimnꝰ aliquod adm̾i̾stratur
siune flagitium. quod legib ꝓhibetur humanis.
pecua. ant pro adipiscendis uł retinendis ho¬
norib. Aut magone certando seu uenando ser
rep̾hñsionib cohibetur. Sod insuꝑ extollitur
quod delectat sponte suscipit fere quod ctu¬
ciat. Sed ute ut dixi cupiditates pp̃ quas explẽ¬
das qui eis flagrant Multa dura et a cerba
pacientissime sustiuent. licite existimantur
rib nõ ut ea puniant sedut ꝑpetrant multa
homines grauissima proferunt. Nonne de quo¬
corpus paciens me die algoris iugilie supra quã

Expanded text:
cupidos uidemus, ut ad desiderata perueniant adeptisque non careant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabili uoluntate perferre. uerum haec quodam modo licitae uidentur insaniae. Namque auaritia, ambitio, luxuria et uariorum oblectamenta ludorum, nisi propter illa facinus aliquod admittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur humanis, pecunia aut pro adipiscendis uel retinendis honoribus aut in agone certando seu uenando seu reprehensionibus cohibetur, sed insuper extollitur quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. sed istae, ut dixi, cupiditates, propter quas explendas qui eis flagrant multa dura et acerba patientissime sustinent, licitae existimantur ribus, non ut ea puniant, sed ut perpetrent, multa homines grauissima perferunt? nonne de quocorpus patiens inediae, algoris, uigiliae supra quam
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃o est pacĩa mea. S respo̾dent et loꝯt̾
dicentes. sicut uolũtas dei sine ullo dei aduitoꝵ
intib liberi arbitrii. tam multa grauia et ho
loris ingeritur ꝓ mistĩa et uita et̾na patientis¬
sua sustineat. anuero in quit ydonea et ri¬
qioꝵ uoluntas deo nõ ad inuante ut se ꝓpim
cuciatib pro mĩquitate et añqu̾a ab alis al¬
cientur excent. Idonea ẽ uoluitas moris ute
husꝰ amantiũ ut d̾o nõ adiuuante. Int̾ acrocł¬
sima et longa corm̃ta ĩ m̃da cio ꝑ seueram nes¬
a faemora confitentes iubeantur ocaidi es nꝰ
ẽ ydonea iuistoꝵ uoluntas ue eis iuires desie
sugg̃antur quasl penas uł ip̃iꝰ decore iaiias

Expanded text:
ab ipso est patientia mea. Sed respondent et loquuntur dicentes: sicut uoluntas hominis sine ullo dei adiutorio uiribus liberi arbitrii tam multa grauia et horloris ingeritur, pro iustitia et uita aeterna patientissime sustinet? an uero, inquiunt, idonea est iniquorum uoluntas deo non adiuuante, ut se ipsi in cruciatibus pro iniquitate et, antequam ab aliis crucientur, exerceant; idonea est uoluntas moras uitae huius amantium, ut deo non adiuuante inter atrocissima et longa tormenta in mendacio perseuerent, ne sua facinora confitentes iubeantur occidi, et non est idonea iustorum uoluntas, nisi eis uires desuper suggerantur, quaslibet poenas uel ipsius decore iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ta etas declinatio a iuuẽtute ad senectutẽ. no¬
dum senectus. s iam ñ iuuentꝰ quia seniorise¬
tas est que greci presbitent uocant. Nam se-¬
uerasic ista etasa regni robore inclinata ⁊ fa¬
cta est in ppło iudeorum queadmodũã iuuen
tute homo fit senior. Et bene coꝑatur illi di¬
ei qu̾ito quo facta sũt animalia ĩnaquis et
uolatilia celi. post qũa illi hõies uit̾ gentes
tanꝙͣ in mari uiuere ceperũt: ⁊ habitare incer¬
tam sedem et instabilem sic̃ uolantes aues. s
plane erant ibi etiam ceti mragiti: id ẽ illi mas¬
ni hõies qui magis drĩari fluctib seculi: qr̃a
seruire in ilia captiuitate potuer̾t. Non enim
ad cultũ ydoloꝵ aliquo terrore deprauati sũt
ubi sane aliimadu̾teridũ ẽ. qd̾ benedixit d̾s
illa anmalia dices crescite ⁊ młtiplicamini.
et implete aquas maris: et uolatilia młtipli¬
centur super t̾ram. Quia reuera gens indeo¬
rum ex quo dispersa ẽ per gentes: ualde mul¬

Expanded text:
et declinatio a juventute ad senectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quae senioris aetas est, quem Graeci πρεσβύτην vocant. Nam se revera sic ista aetas a regni robore inclinata et fracta est in populo Judaeorum, quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene comparatur illi diei quinto, quo facta sunt in aquis animalia, et volatilia coeli, posteaquam illi homines inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, et habere incertam sedem et instabilem, sicut volantes aves. Sed plane erant ibi etiam ceti magni, id est illi magni homines qui magis dominari fluctibus saeculi, quam servire in illa captivitadepravati sunt. Ubi sane animadvertendum est quod benedixit Deus illa animalia, dicens, Crescite et multiplicamini, et implete aquas maris, et volatilia multiplicentur super terram: quia revera gens Judaeorum, ex quo dispersa est per gentes, valde mul
Abbreviated transcription (Latin):
dor ostendit tanꝙͣ sinagogã ip̾e ⁊ stelle prin¬
apes eius. et onña tanana in firmam̃to in¬
regni stabilitate fundata. huiꝰ quasi uespera
est in pccis regum. quib illa gens meruit ap¬

Expanded text:
dor lunae ostendit, tanquam synagogam ipsam, et stellae prindor lunae ostendit, tanquam synagogam ipsam, et stellae principes ejus, et omnia tanquam in firmamento inregni stabilitate fundata. Hujus quasi vespera est in peccatis regum, quibus illa gens meruit cap
Abbreviated transcription (Latin):
generare populũ deo. quia ⁊ t̾craetał id ẽ ado¬
iestentia flios habere iam põt. Et ideo adabͤ¬
ham dc̃m est. patrẽ młtarũ gentiũ posui te
et augeam te minis ualde. Et ponã te ingen¬
tes. et reges de te exient: et ponã testam̃cũ
mimi tuo post te. ⁊ dabotibi ⁊ seminituo ꝑ
te t̾ram in qua habitas omnẽ t̾rã chanaan
in possessionẽ eternã ⁊ ero illis deus. Hec etaᷤᷤ
portigitur ab abraham us ad dauid .xiiii.
generat᷑onib huiiꝰ nespera ẽ in ppłi peccatis
quib diuina mãdata preteribant uscadma¬
nũ dauid. hec etas similis iunetuti ẽ. Et rẽ¬
uera int᷑ omnes ecates regnat iuiẽtus. ge
sp̃a ẽ firmũ ornatũtũ etatũ om̃ium et ideo
bone cõparatur quarto diei: quo facta sũt e¬
hcera celim sirmam̃to celi. Quid eñ euidẽ¬
tiit significat splendorẽ regni qu̾asoli excel¬
lentia Et plebem optẽꝑantẽ regno lime splẽ¬

Expanded text:
uit jam generare populum Deo, quia et tertia aetas, id est adouit jam generare populum Deo, quia et tertia aetas, id est adolescentia filios habere jam potest. Et ideo ad Abraham dictum est: Patrem multarum gentium posui te, et augeam te nimis valde, et ponam te in gentes, et reges de te exient. Et ponam testamentummini tuo post te: et dabo tibi et semini tuo post te terram in qua habitas, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus . Haec aetas porrigitur ab Abraham usque ad David quatuordecim generationibus. Hujus vespera est in populi peccatis, quibus divina mandata praeteribant, usque ad manum David. Haec aetas similis juventutis est. Et revera inter omnes aetates regnat juventus, et ipsa est firmum ornamentum omnium aetatum: et ideo bene comparatur quarto diei, quo facta sunt sidera in firmamento coeli. Quid enim evidentius significat splendorem regni, quam solis excellentia? Et plebem obtemperantem regno splen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pueritia nr̃a no obliuione tergitur de me¬
moria. Meminimꝰ enĩ nos pueros fuisse in¬
fantes aut̃ no meminimꝰ. Huiꝰ uespera est
cõfusio linguaꝵ in eis qui turrĩ faciebant.
et fit manead abraham. Sed nec ista etas scd̾a
generauit populum dei da nec pueritia aꝑ¬
ta est ad generãdum. Mane ergo fit ad abra¬
ham: et succedit etas tercia similis adolescẽ¬
tie. Et bene comꝑatur diei tertio: quo ab aqͥs
t̾ra separata est. Ab om̃ib enĩ gentib quarũ
error instabilis ⁊ uanis simłachroꝵ doctrinis
tanꝙͣ uentis et om̃ib mobilib maris nomi¬
ne bene signisicatur. Ab hac ergo gentiũ. ua¬
nitatẽ. et huiꝰ scłi fluctibus separatꝰ ẽ ꝓpłs d̾i
per abraham: tanquã t̾ra cũ appariut anda
id sitiens ymbrẽ celestẽ diuinoꝵ mãdatorũ
qui ipłt unũ deũ colendo tanqũa nrigatat᷑
ra fcnctus utiles posset afferre scarũ scriptu

Expanded text:
et pueritia nostra non oblivione tergitur de meet pueritia nostra non oblivione tergitur de memoria. Meminimus enim nos fuisse pueros, infantes autem non meminimus. Hujus vespera est confusio linguarum in eis qui turrem faciebant, et fit mane ab Abraham. Sed nec ista aetas secunda generavit populum Dei, quia nec pueritia apta est ad generandum. 37. 3a AETAS. Mane ergo fit ab Abrah., et succedit aetas tertia similis adolescentiae. Et bene comparatur diei tertio, quo ab aquis terra separata est. Ab omnibus enim gentibus, quarum error instabilis et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene significatur; ab hac ergo gentium vanitate et hujus saeculi fluctibus separatus est populus Dei per Abraham, tanquam terra cum apparuit arida, id est, sitiens imbrem coelestem divinorum mandatorum: qui populus unum Deum colendo, tanquam irrigata terra, ut fructus utiles posset afferre, sanctas Script
Abbreviated transcription (Latin):
quies: et easdẽ sex etates habere similitudinẽ
istoꝵ sex dierum: ĩ quib ea facta sũt. q̃ dñm
fecisse scriptura cõmenorat. Primordia em̃
geni̾s humani in quib ista luce frm cepit
bene cõparant᷑ primo diei quo d̾s fecit ic̃s
uniu̾si seculi que tãquã unũ hõiem ꝓporti¬
one magnitudinis sue cogitare debemus..
dͥa ⁊iuꝰ quisq homo cũ primo nascit᷑ et exit
ad lucẽ primã etatẽ agit in infantia. hec ten¬
diturab adam usq ad noe gem̾atõnib decem.
Qurasi uespera huiꝰ diei sit diluuio quia et in¬
etas tanꝙͣ pueritia ⁊ tenditur hec etas usꝙ
ad abham: aliis generat᷑onib decẽ. Et bene
cõpatur scdo diciꝰ: quo st̃m ẽ firmam̃tũ urc̾
aqłiam⁊ aquã: quia et arca in qua erat noe.
cã sius fłrmam̃tũ erat int̾ aquas inferiores
in quib natabat. ⁊ suꝑiores quib quuib co¬
pluebatur. Hec etas nõ dilimio deletur. qa

Expanded text:
requies; et easdem sex aetates habere similitudinem requies; et easdem sex aetates habere similitudinem istorum sex dierum, in quibus ea facta sunt quae Deum fecisse Scriptura commemorat. Primordia enim generis humani, in quibus ista luce frui coepit, bene comparantur primo diei quo fecit Deus luceuniversi saeculi, quod tanquam unum hominem proportione magnitudinis suae cogitare debemus; quia unusquisque homo cum primo nascitur, et exit ad lucem, primam aetatem agit infantiam. Haec tenditur ab Adam usque ad Noe generationibus decem. Quasi vespera hujus diei fit diluvium; quia et inaetas tanquam pueritia, et tenditur haec aetas usque ad Abraham aliis generationibus decem. Et bene comparatur secundo diei quo factum est firmamentum inter aquam et aquam; quia et arca in qua erat Noe cum suis, firmamentum erat inter aquas inferiores in quibus natabat, et superiores quibus compluebatur. Haec aetas non diluvio deletur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
turis eis qui iam genꝰ locut̃onis huiꝰ noueft:
sine ulla difficultate soluut᷑. Palibus locutõ¬
nib habundat etiam nr̃a cõsuetudo cũ dici¬
muis lecũ diem: quia nos letos facit: et pigrũ
frigus quia nos pigros facit. ⁊ fossam cecam
quia nos eam ñ uidemꝰ: et lingũa politã qͥa
uerba polita facit. Postremo etiã quietũ tẽp
eti sumꝰ. Sic et d̾s requieuisse dictus est ab oĩ¬
bus oꝑibus suis que fecit bona ualde. quia in
illo requiesdemus ab om̃ĩb oꝑib nr̃is si bo¬
na opera fecerimꝰ quia ⁊ ip̃a bona opera nr̃a
illi tribuenda sunt qͥ uocat qui p̾cipit. qui
uiã m̾̃tatis ostendit: quint uelimus ĩuitat
et uires implendi ea que ĩperat submĩstrat.
diligentius cõsiderandñ est arbitror. uideo
em̃ per totũ textũ diuinarũ scripturarum
sex quasdã etates operosas certis quasi limitti¬
bus suis esse distĩctas: ut in septima speretur

Expanded text:
turis, eis qui jam genus locutionis hujus noverunt, turis, eis qui jam genus locutionis hujus noverunt, sine ulla difficultate solvuntur. Talibus locutionibus etiam abundat nostra consuetudo, cum dicimus laetum diem, quia nos laetos facit; et pigrum frigus, quia nos pigros facit; et fossam caecam, quia nos eam non videmus; et linguam politam, quia verba polita facit: postremo etiam quietum ab ometi sumus. Sed et Deus requievisse dictus est ab omnibus operibus suis, quae fecit bona valde, quia in illo requiescemus ab omnibus operibus nostris, si opera bona fecerimus: quia et ipsa bona opera nostra illi tribuenda sunt qui vocat, qui praecipit, qui viam veritatis ostendit, qui ut et velimus invitat, et vires implendi ea quae imperat, subministratdiligentius considerandum arbitror. Video enim per totum textum divinarum Scripturarum sex quasdam aetates operosas, certis quasi limitibus suis esse distinctas, ut in septima speretur
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oremus sicut oportet nescimus: s ip̃e sp̃s
postulat pro nobis gemitib menarrabilib
Non enĩ sp̃s scũs gemit quasi indigeat aut
angustiat patiatur. qui scd̃m deũ int̾pellat
pro scĩs. s quia ip̃e nos mouet ad orandũ cum
gemimꝰ. Q ip̃o mouẽte nos facimꝰ ip̃e facere
dictus est. Sed dicitur etiã illud. temptat uoᷤᷤ
dñs deus uester: ut sciat si diligitis eum. Nõ
enĩ ut stiat ip̃e quẽ nichil latet. s ut scire noᷤᷤ
faciat qnͣtũ in eius dilectõne ꝓfecerimus: tẽp¬
tari nos ꝑmittit. Secũdũ ip̃am locutõnẽ. dic̃
et dñs noster nescire sediem ⁊ horam de fine
secłi. Quid enĩ põt esse: qd̾ ille nesciat  sed qͥa¬
hoc utilit̾ discipulis ocultabat. nescientẽ se
esse dixit: quia illos nescientes occultãdo fa¬
ciebat. Scd̾m hãc figurã etiam patrẽ solũ scire
dixit: ip̃m diem quia eũdẽ filiũ scire faceret.
Et figura multe questiones in dininis scrip¬

Expanded text:
emus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . Non enim Spiritus sanctus gemit, quasi indigeat aut angustias patiatur, qui secundum Deum interpellat pro sanctis: sed quia ipse nos movet ad orandum cum gemimus, quod ipso movente nos facimus, ipse facere dictus est. Sic dicitur etiam illud: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum . Non enim ut sciat ipse quem nihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem dicit et Dominus noster, nescire se diem et horam de fine saeculi . Quid enim potest esse quod ille nesciat? Sed qhoc utiliter discipulis occultabat, nescientem se esse dixit, quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram et Patrem solum scire dixit ipsum diem, quia eumdem Filium Ex hac figura multae quaestiones in divinis Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Qam ista utiq faciliꝰ decocta etate ẜua¬
bit. In om̃i aũt uida. loco. tp̃e. amitos ut
hãnt. aut hr̃e instent Obseqͣutur dignis
etiã nõ hoo expectantib. Suꝑbos muuis
curent. nimine sint. Apte congtuenter¬
q uiuant. dm̃ colant. cogitent q̃rant. fide
spe caritate. sb̾nixi. Optent trãsquillita¬
tem. atq c̾tũ cursũ studiis suis õiũq so¬
ciorũ et sͥ quib q p̾sunt m̃tẽ bonam.
pacatãq uitam. Sequitur ut dicam
quõ studiosi erudiri debeant. qui sic̃ dem̃
tõne. tp̃e auctoritas. re añ rõ prior est
Alud est .ni. qd̾ in agendo añponitur:
auud ꝙꝑ pluris ĩ appetendo estimatur
norut qualem se debeat p̾bere docentibꝰ
et quali uita ẽẽ docił possit euenit ut õi¬
b bona magna et occuita discere cupien¬
tib ñ appetat nͥ auctoritas iauuam. qña
quisq ingressus. sine ulla dubitatione
uite opcime p̾cepra sestatur. Per q̃ cith

Expanded text:
nam ista utique facilius decocta aetate seruanam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictratione; tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim quod in agendo anteponitur, aliud quod pluris in appetendo aestimatur.nouit qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docibilis possit, euenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
te se abstineant. Amorẽ aũ pecume to¬
cuis sue spei certissimũ uenenũ ẽẽ cre¬
dant Nlicħ enerunter faciant nicħ aud¬
acter. in peccatis aũ suoꝵ uł pellãt oĩo
iram ł ita freuent ut sit pulsesimił ne¬
minẽ oderinit. nulla uicia ñ curare
ueluit magnoꝑe obfuent cũ ũdicant
ne miniũ sit: cum ignoscũt. ne parum
Nicħ puniant qd̃ nõ ualegant ad meuꝰ
nicħ indulgeant qd̃ u̾tat in peuis. Su¬
os pritent om̃s ĩ quo sibi potestas data
fu̾it. Ita ẜuiant ut eis dñari pudeat ita
uitent cautissime: ferant equisame. fi¬
miant citassime. In om̃i u̾o ꝯtractu at¬
q ꝯu̾satione cũ hoĩb satis est ẜuare u¬
nũ hoc uulgare ꝓu̾bĩ nemini faciãt
qd̃ pati uolunt. Nem publicam uolĩt
adm̾istrare. nͥ ꝓfecti. ꝑfici aũ ł ĩtra eta¬
tem senatoriam. festinent. ł c̾ce intra
uiuẽtutẽ. Sed quisquis sero ad ista se¬
ꝯu̾terit. ñ arbitretur. nicħ sibi ẽẽ p̃ceptũ

Expanded text:
te se abstineant; amorem autem pecuniae tote se abstineant; amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant; nihil eneruiter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia non curare uelint; magnopere obseruent cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum; nihil puniant quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant quod uertat in peius; suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, itauitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum:
Abbreviated transcription (Latin):
a multitudinis uł suspitione remotis¬
sima disciplina se ita studioss. et deũ
atq animas tantum amantib anim¬
is manifestiuam esse ꝓ mittit: ut nõ
nobis summine inunerorũ possuit eẽ
certiores. Hec autẽ disciplina ip̃a dei lex
est que apud eum fixa. es inconcussa
sempet manens. in sapientes ammas qͣ¬
si transcribitur ut tanto se sciant uiri̾e
melius tantiq sb̾limius: quanto et ꝑ¬
fectius eam contẽplantur intelligen¬
do. et uinendo cͦtodiunt diligencꝰi. Hec
gͥ disciplina eis qui illam nosse deside¬
rant. simul geminũ ordinẽ sequi iu¬
bet. cuiꝰ una pars inte altera erudit̾o¬
nis est. Adolescentib gͦ studiosis erus
tramendũ est: ut a ueneriis reb ab il¬
lecebris uentus. et guatus. ab ĩmod̾a¬
ludorum a tẽpore sompni atq pigricie.
ab emulatione: obtrectatione. muiden¬
cia. ab honorũ potestatũq ambitõnib:
ab ip̃us etiam landis ĩmodica cupidita¬

Expanded text:
a multitudinis uel suspicione remotisa multitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodludorum, a torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione, obtrectatione, inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
nullo modo dei ordine natum est. sed il¬
la iusticia id mordinatum ẽẽ non destuit
et sibi meritum ordinem redegit. et cõ¬
pulit. Hic ego est omnes cernerem stu¬
diosissime. ac pro sus queniq intibus
deum querere. ded ipsum de quo ageba¬
mus ordinem non tenere. quo ad illins
meffabilis maiestatis intelligenciam
peruenitur. ordo uero inquam si ut o¬
iudeo multum diligitis ordinem. ne
uos preposteros et mordinatos ẽẽ paci¬
animi. Quam quam enim occultissĩa
reltio se demonstratutram polliceatur
nichil preter diuinũ ordinem fieri. ta¬
men si quempiem ludi magrstrum
furiosum putaremus. non ob aliud opi¬
nor. nisi quod docendi ordinem non te¬
neret. At mutita talia et impetitos que
a doctis rep̾halidantur. ac derideantur
et dementes homines que nec stultoꝵ
iudicium fuguint. facere nemo ambi¬
giti Et cumi eciam ista omma que fa¬
temur esse peruersa. non esse preter
diuinum ordinem alta quedam. et

Expanded text:
nullo modo dei ordine natum est, sed ilnullo modo dei ordine natum est, sed illa iustitia id inordinatum esse non siuit et in sibi meritum ordinem redegit et conpulit. Hic ego, cum omnes cernerem studiodeum quaerere, sed ipsum de quo agebamus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur, oro uos, inquam, si, ut uideo, multum dnos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et
Abbreviated transcription (Latin):
ne uite. Nescio quomodo michi inqͥt
effugit quam minc sperno sentenciant
Non enim debui dicere. postquam ma¬
lum natum est. cepisse ordinem. sed ut
nuuam iusticiam de qua tugesius dis¬
seruit. ita et ordinem fuisse apud deũ
sed ad usum non uenisse. mai postquã
maia ẽẽ ceperunt. Eodem in quam re
uelab̾is. Ilud enim quod minimeuis
inconcussum manet. Nam sine apud de¬
um fuit ordo. siue ex illo tempore esse
cepit ex quo eciam cepit malum. tam̃
malum illud preter ordinem natũ est.
Quod si concedis: fateris aliquid pret̾
ordinem posse fieri. Quod causam tu¬
am debilitat ao decruncat. Si autẽ
non concedis incipit dei ordine natũ
decestabilis nichil occutrit. Quod cum
siue non intelligenti. suie dissimulanti
se intellexisse uersarem sepuis. et enol¬
uerent: nichil habuit quod diceret. et si¬
lentio dedit Tum mater. ego inquit nõ
puto nichil potuisse preter dei ordinem
fieri. quia ipsum malum quod natũ est.

Expanded text:
ne uitae. — Nescio quomodo mihi, inquit, ne uitae. — Nescio quomodo mihi, inquit, effugit quam nunc sperno sententia; non enim debui dicere, postquam malum natum est, coepisse ordinem, sed ut illa iustitia, de qua Trygetius disseruit, ita et ordinem fuisse apud deum, sed ad usum non uenisse, nisi postquam mala esse coeperunt. — Eodem, inquam, relaberis; illud enim, quod minime uis, inconcussum manet. nam siue apud deum fuit ordo siue ex illo tempore esse coepit, ex quo etiam malum, tamen malum illud praeter ordinem natum est. quod si concedis, fateris aliquid praeter ordinem posse fieri, quod causam tuam debilitat ac detruncat; si autem non concedis, incipit dei ordine natum detestabilius nihil occurrit. - Quod cum siue non intellegenti siue dissimilanti se intellexisse uersarem saepius et uoluerem, nihil habuit aliud, quod diceret, et se silentio dedit. tum mater: Ego, inquit, non puto nihil potuisse praeter dei ordinem fieri, quia ipsum malum, quod natum est,
Abbreviated transcription (Latin):
rat discenda iusticia. sed tunc ea uten¬
dum: quam semper habuit Quod cumi
et licentius et macer in tanta necessita¬
te approbassent quid dicis licenti. ubi
et quod iam cam magnopere asseruisti
inchii preter ordinem fietiꝰ. Quod em̃ scñ
est. ut malum nasceretur. non utiq dei or¬
dine factum est: sed cum eẽt uatum. dei or¬
dine melusum est. Et ille admitans ac mo¬
leste. ferens quod tam repente bona sausa
eẽs lapsa de manibus. prorsus inquit ex
illo dico cepisse ordinem: ex quo malum
eẽ cepit. Ergo in quam ut ẽẽt ipm malũ
non ordine factum est sed postquami
malum ortum est. ordo ẽẽ cepit. Semꝑ
erat ordo apud deum. et auc semper fui
iuenitur incepisse. quia ordo ipse a¬
aut bonum est. aut ex bono est. num¬
quam anquid sine ordine fiuo nec er̃
aliquando: quanuus et nescio quid po¬
cuus occurrit. sed illa consuetudine ob¬
liuonis elapsum est. quod credo ord̾ie
contisse. pro merito. tł gradu uel ordi¬

Expanded text:
rat discenda iustitia, sed tunc ea utenrat discenda iustitia, sed tunc ea utendum, quam semper habuit. Quod cum et Licentius et mater intenta necessitate approbassent: Quid, inquam, dicis, Licenti? ubi est, quod tam magnopere asseruisti, nihil praeter ordinem fieri? quod enim factum est, ut malum nasceretur, non utique dei ordine factum est, sed cum esset natum, dei ordine inclusum est.— Et ille ammirans ac moleste ferens, quod tam repente bona causa esset lapsa de manibus: Prorsus, inquit, ex illo dico coepisse ordinem, ex quo malum esse coepit. — Ergo, inquam, ut esset ipsum malum, non ordine factum est, si, postquam malum ortum est, ordo esse coepit. semper erat ordo apud deum et aut semper fuit inuenitur coepisse, quia ordo ipse aut bonum est aut ex bono est, numquam aliquid sine ordine fuit nec erit aliquando. quamuis et nescio quid potius occurrit, sed illa consuetudine obliuionis elapsum est; quod credo ordine contigisse pro merito uel gradu uel ordi
Abbreviated transcription (Latin):
illis tacentib ammaduerti trigecium. tes¬
pondere uelle atq ꝑmisi. At ille prorsꝰ¬
inquit erat deus iustus. Pot̾at .n. bonũ
malumq se cernere si extitisser: et eo ip̃o
quo pot̾at. uistus erat. Non .ii. cum dñis
ciceronem prudenter inuestigasse cõui¬
rationem catiline temꝑant̾ nullo corru¬
ptum fuisse p̾mio quoͣ parceret malis.
iuste illo sũmo supplicio senatus auctori¬
tate mactasse. fortiter sustimisse omĩa
tela imiiicorũ et molem ut ip̃e dixit ĩ¬
iudie non in eo fuissent uirtutes iste nͥ
catilina rei publice tantam peruiciem ꝯ¬
parasset Uirtus enim per se ipam. nõ
per aliquod huiusmodi opus consid̾anda
est. et in homine quantomagis in deo: si
tamem in angustiis rerum atq uerboꝵ
componere illis quoquomodo ista perim¬
rtitur. Nam ut intelligamus quia deus
semper uistus fuit. quando extitit malũ.
quod a bono se uingeret nichil distulit
sua cuiq tribuere. Non enim cunc ei e¬

Expanded text:
illis tacentibus animadverti Trygetium resillis tacentibus animadverti Trygetium respondere velle, atque permisi. At ille: Prorsinquit, erat deus iustus. poterat enim bonum malumque secernere, si extitisset, et ex ipso, quo poterat, iustus erat. non enim, cum dicimus Ciceronem prudenter inuestigasse coniurationem Catilinae, temperasse, nullo corruptum fuisse praemio, quo parceret malis, iuste illos summo supplicio senatus auctoritate mactasse, fortiter sustinuisse omnia tela inimicorum et molem, ut ipse dixit, inuidiae, non in eo fn;ssent uirtutes istae, nisi Catilina rei publicae tantam perniciem comparasset. uirtus enim per se ipsa, non per aliquod huius modi opus consideranda est et in homine, quanto magis in deo, si tamen in angustiis rerum atque uerborum componere illis quoquo modo ista permittimur. nam ut intellegamus, quia deus semper iustus fuit, quando extitit malum, quod a bono seiungeret, nihil distulit sua cuique tribuere; non enim tunc ei e
Abbreviated transcription (Latin):
temotiusc a nob̾ per te agebas. et es ꝑte¬
quer q̃ te amntere stuitus iste non anes
discutere diligenti tõne tẽptauimus. uã
ut priniũ a nobis itam de ordine qĩdnẽ
nestio quis ordo peperit. nemimi te dixis¬
se hanc iusticiam dei. que separat inter
bonos et malos: et sua cuiq tribuit. Nã
nuilla est. quantum sentio manifestior t̾ti¬
cĩe diffinitio. Itaq respondeas uelim: utr̃
tibi uideatur auqñ deum non fuisse iꝰtũ.
Nunquam inquit. Si ergo semper inꝙͣ
deus iustus: semper bonum et malum
fuerunt. Roesus inquit mat̾ inqͥt Si
uidicium dei fuit ullum: qñ malum
non fuit. Nec si aliquando bonis et ma¬
lis sua cuiq non tribuit. potest uderi
iuistus fuisde. Cui licentius. ergo dicen¬
dum nobis censes inquit. sempet malũ
fuisse: Non audeo inquit illa hoc dit̾e
Quid ergo dicemus in quam. si deus iꝰtꝰ
est. quia uidicat incerbos. et malos. qñ
non erat malum. non erat iuistus. Hic

Expanded text:
remotusque a nobis, pro te agebas, et ea perseremotusque a nobis, pro te agebas, et ea persequerer quae te amittere stilus iste non sineret. 22. discutere diligenti ratione tentavimus. Nam ut primum nobis istam de ordine quaestionem nescio quis ordo peperit, memini te dixisse hanc esse justitiam Dei, quae separat inter bonos et malos, et sua cuique tribuit . Nam nulla est, quantum sentio, manifestior justitiae definitio: itaque respondeas velim, utrum tibi videatur aliquando Deum non fuisse justum. Nunquam, inquit. Si ergo semper, inquam, Deus justus, semper bonum et malum fuerunt. Prorsus, inquit mater, nijudicium Dei fuit ullum quando malum non fuit; nec, si aliquando bonis et malis sua cuique non tribuit, potest videri justus fuisse. Cui Licentius: Ergo dicendum nobis censes, inquit, semper malum fuisse. Non audeo, inquit illa, hoc dicere. Quid ergo dicemus, inquam? Si Deus ideo justus est, quia judicat inter bonos et malos, quando non erat malum non erat justus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti quid deus agat omĩa. Nich̾ aũ¬
ut dixisti uideo nõ agit deus. Nam in¬
de tibi uisum est. ncbli preter ordinem
posse muenin. Manet inquit senten¬
cia mea. Sed iam audeo quid sis dictutꝰ
utrum deus agat que non bene agi
confitemur. Optume inqũa prorsus
ordinem in mentẽ imecisti. S ut u¬
disti quid eem̃ dicturus ita peto uide¬
as quid respondendũ sit. Atq nutans
capite atq humeris curbamur in quit.
Et huic forte questioni mr suꝑuenetat
Atq ille post et cerera anquantum silẽ¬
cium petit: ut a me hoc ipm̃ ruisus int̾¬
rogaretur. Cui loco suꝑuis a trigecio fu¬
isse tesponsum: non om̃io animũ adii¬
terat. Tum ego. quid in quam uel cul
tibi repetam: actũ aiunt ue agas. Qrͣe
moneo pocius. ut ea q̃ supra dicta sunt.
uł legere cures: si audita nequiuisti.
Qũa quid̃ absenciam a ẜmone nrõ aĩti
i nõ egere tuli. Duiq ita esse te pertiull
ut nerp ilła impeditem q̃ tocũ initñciuis

Expanded text:
dixisti. quo deus agit omnia. nihil adixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, ut uideo, non agit deus; nam inde tibi uisum est nihil praeter ordinem posse inueniri. -Manet, inquit, sententia mea; sed iam uideo, quid sis dicturus: utrum deus agit, quae non bene agi confitemur. — Optime. inquam; prorsus oculum in mentem iniecisti. sed ut uidisti. quid essem dicturus. ita peto uideas, quid respondendum sit. — Atque ille nutans capite atque umeris: Turbamur, inquit. — Et huic forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post aliquantum silentium petit, ut a me hoc ipsum rursus interrogaretur; cui loco superius a Trygetio fuisse responsum non omnino animum aduerterat. tum ego: Quid, inquam, uel cur tibi repetam? Actum, aiunt, ne agas. Quare moneo potius ut ea quae supra dicta sunt, vel legere cures, si audire nequivisti. Quam quidem absentiam a sermone nostro animi tui non aegre tuli, diuque ita esse te pertuli, ut neque illa impedirem quae tecum intentus
Abbreviated transcription (Latin):
illum de loco in locum transire qd̾ ẽ mo¬
ueri: et tam̃ semper ẽẽ cum d̾o. Fateor in¬
quit corpus illud de locũ in locũ transi¬
tum facere. sed mentẽ ipãm nego cuino¬
cedo inquam ne res obscutissima et diu¬
cius diligentiusq tractanda. Ip̃e impedi¬
at in p̾sentia ꝓpõĩtum nrm̃. S illud iu¬
deamus qm̃ diffinitũ est a nob̾ quid sic
sit ẽẽ sine d̾o. Si possent inquit bona¬
mͥ uerba suppetere dic̾em qd̃ tibi fortas¬
se non displiceret. S peto ꝑforas infanci¬
am meã tesq ip̃as ut te decet ueloci m̃te
quos deus ht̃. Cum d̾o itẽ u̾o dico quiaip¬
sa nõ hñt deum. Si quid̃ dm̃ hrẽ iam in¬
ter nos pridem in sermone illo quẽ die
fateor me formidate ista contraria qũo
quisq sine d̾o sio: cum d̾o. Non te mo¬
ueant ista inquam. Sam ubi res con¬
uenit quis non uerba contempnati Otͣ¬
re iam ad illam tandem ordinis diffini¬
tionem tedeamus. Nlam ordinem esse

Expanded text:
illum de loco in locum transire, quod est moillum de loco in locum transire, quod est moveri; et tamen semper esse cum Deo. Fateor, inquit, corpus illud de loco in locum transitum facere, sed mentem ipsam nego, cui nocedo, inquam, ne res obscurissima, et diutius diligentiusque tractanda, impediat in praesentia propositum nostrum. Sed illud videamus, quoniam definitum est a nobis quid sit sse sine deo. — Si possent, inquit, mihi uerba suppetere, dicerem quod tibi fortasse non displiceret. sed peto perferas infantiam meam resque ipsas, ut te decet, ueloci mente quos deus habet. cum deo item non dico, quia ipsi non habent deum, si quidem deum habere iam inter nos pridem in sermone illo, quem die fateor me formidare ista contraria, quomodo quisque nec sine deo sit nec cum deo. Non te moueant ista, inquam. nam ubi res conuenit, quis non uerba contemnat? quare iam ad illam tandem ordinis definitionem redeamu». nam ordinem esse