comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾gniẽ uato cõficei̾ hoiẽs opportebt deũ
secũ ẽẽ .i. init̾ra et in carne mõrli uñ
daind in psalmo lexxiiii ueritas ĩ qͣuit
de t̾ra orti est qr deus i quo uei̾tas est
t̾renũ corpus accepit ut t̾rems mã salu¬
tis appiret Item usaias ip̃e ĩpĩ añt non
con̾sus est eis ad ĩiiticiam et ip̃e ex¬
pugnauit Et recordatus est dieꝵ sechi
qui suscitauit de t̾ra pastorem ouium
Qius aũt futurus oẽt ille pastor decla¬
rauit alio loco dicens Exultent celi de¬
super et nubes induant insticiam aꝑi
diximꝰ ih̾c S et alio loco itẽ poha sic
predicauit Ette natus ẽ nobis pueret
datus ẽ nobis filius cuiꝰ imꝑium suꝑ
humeros eius et uocatũ ẽ nomẽ em̃s
magni consili nũcius ĩdc̾to enĩ missu
est a deo prẽ ut uinu̾sis gentib que sb̾
celo sunt singulanis et ueidei scm̃ mis¬
terum reuolaret ablatum perfito ppło
qui adu̾sus deum scre deliquit Damel
quoq similia p̃locutꝰ ẽ uidebat in quit

Expanded text:
uirginem nato confiteri homines oportebat deum secum esse id est in terra et in carne mortali. unde Dauid in psalmo LXXXIIII ueritas inquit de terra orta est, quia deus, in quo ueritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis uiam salutis aconuersus est eis ad inimicitiam. et ipse expugnauit et recordatus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant iustitiam, apediximus, Iesus. sed et alio loco idem propheta sic praedicauit: ecce natus est uobis puer, et datus est uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit
Abbreviated transcription (Latin):
dos suos offerre cupiebant ascẽdit i
mõtem quẽdam cesertũ iut iͥ atora¬
ret ubi cum tͥduo moratꝰ ess ac fa¬
me ppłs latoraret int̾rogauit discipu¬
at illi qnͣq panes et duos pisces in
pera se hr̃e dixu̾nt afferri ea iussit ac
młtitudinẽ per qnͥqͣgenos dist̾butam
discũbe̾ Qd̾ cũ discipłi facuĩt frãgebt᷑
ip̃e panẽ minutatim caruẽq pisciũ
cõmunebat et utͣq ĩ maĩb eis au¬
gebantꝰ Et cũ appon̾e ila ppło discipu
dici aut fieĩ põt mirabilius at id futipꝑe
sibilla cecmerat olim cuius u̾sus cales

Expanded text:
dos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quemdam desertum, ut ibi adoraret. Ubi cum triduo moratus esset, ac fame populus laboraret, vocavit discipuat illi quinque panes et duos pisces in para se habere dixerunt. adferri ea iussit ac multitudinem per quinquagenos distributam discumbere. quod dum discipuli faciunt, frangebat ipse panem minutatim carnemque piscium comminuebat: et utraque in manibus eius augebantur. et cum adponere illa populo discipuldici aut fieri potest mirabilius? at id futurum Sibylla cecinerat olim, cuius uersus tales
Abbreviated transcription (Latin):
sua mala. et a nequissimis affcõnibrnes
stris. et habitabitis in t̾ra ista qm̃ dedi
nobis et prĩb urĩs a secło usq in sec¬
b manuũ ur̃aꝵ ad disꝑgendos uos
hesoras etiam ꝓpħa qui fuit euistem
cyri temꝑib ã quo iuudei sũt restituti
sic loquĩtur Desciuerũt ate et abiece
iũt legem tuam post corpꝰ sũ et ꝓpħas
tuos int̾ferunt qui obtestabantm.
basilion t̾cõ Emulando emulatꝰ sum
dño deo omĩpotenti qr d̾elinq̃rũt te fĩ¬
lii isrł altai̾a tua demolierũt et ꝓpħas
tuos int̾fecerũt gladio et rem̃asi ego
solus et querũt aĩam mea auferre eam
ꝓpt̾ has eoꝵ impietates abdicauit eos
ĩ petuũ Itaq desiit ꝓphas unict̾e ad eoᷤ
S illũ filiũ suũ pͥmogenitũ illũ oꝑifi¬
cem reꝵ et cõsibatorẽ sim̃ delabi iussit
ecelo ut religioẽm scãm dei tnͣsferret
ad gẽtes itest ad eos qui deũ ignorabãt
docetq iusticiam quã persidus ppłs ab¬

Expanded text:
sua mala et a nequissimis adfectationibus sua mala et a nequissimis adfectationibus uestris, et habitabitis in terra ista, quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo usque in sbus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt arunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius et quaerunt animam meam auferre eam. propter has illorum inpietates abdicauit eos in perpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed illum filium suum primogenitum, illum opifice coelo, ut religionem sanctam Dei transferret ad gentes, id est, ad eos, qui Deum ignorabant; doceretque justitiam, quam perfidus populus ab
Abbreviated transcription (Latin):
Is rerũ cextus hic ordo in archanis scar
in t̾ram uenerat xp̃c ut fũdamẽtum di¬
uine religiõis et racõ clarestat
um sepe idei preceptis salntanb
repugnarent atq a d̾ma lege des¬
ciscerent ab errãtes ad mipios cultus
deor cum ds iustos et electos iiros sc̃o
constituens per quos pcc̃a ingrati ppłi
u̾bis ninacib increparet et nichomiꝰ
hortaret᷑ ad pnĩam celestis agendã Qmͣ
nͥ eissent atq abiectis namtatib ar
deũ sũ redissent fore ut testamẽcũ suũ
mutaret idest h̾editatem inte et ĩmorli¬
tatis adextrs cõũtẽt nacõnos aliũq
sibi ppłm fideliorem ex aliengenis cõ¬
gregaret Illi aũt a poh̾is increpati nõ
mõ u̾ba eor respuerũt s qd̾ sib pcc̃a
exprobratẽt᷑ offensi eos ip̃os exqui sicis
cruciatib necauerũt Que oĩa dimne
mias misi ad uos seruos meõs ppħas
ai lucem mittebam et non andiebatis
me neq intendebatis aurib urĩs cum
dicem ⁊iobis Cõu̾tatur uiuisqͥsq a mra

Expanded text:
Hic rerum textus, hic ordo in arcanis sanctain terram venerit Christus, ut fundamentum divinae Religionis et ratio clarescatCum saepe Judaei praeceptis salutaribus repugnarent, atque a divina lege dosciscerent, aberrantes ad impios cultus deorum, tum Deus justos et electos viros Spiriconstituens, per quos peccata ingrati populi verbis minacibus increparet, et nihilominus hortaretur ad paenitentiam sceleris agendam: quam nisi egissent atque abiectis uanitatibus ad deum suum redissent, fore ut testamentum suum mutaret id est hereditatem uitae inmortalis ad exteras conuerteret nationes aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. illi autem a prophetis increpiti non modo uerba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi eos ipsos exquisitis cruciatibus necauerunt. quae omnia diuinae mias: misi ad uos seruos meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis me neque intendebatis auribus uestris, cum dicerem uobis: conuertantur unus quisque a uia
Abbreviated transcription (Latin):
nõĩatur qd̾ nullo sit procreatus Idc̾co
eciam filiũ bis nasci oportuit ut et ipẽ
pũs officõ u̾gniali utero procreatus ẽ
turam quasi manu ad ĩ morlitatem
posset educe stũs est et dei filius ꝑ spm
et hoĩs per carnem idẽ ẽ et deus et hõ
dei u̾tus in eo ex oꝑib que fecit apꝑint
fragilitas hoĩs ex passione quã ꝑtulit
qmͣ cur sustepit paulo post docebo In¬
terim et deum fuisse et hoĩem ex utꝰ¬
bis fatigita ẽ egyptus et negociacio
ethiopũ. et sabam uiri alti adte tnͣsg̾¬
dientur et tui erunt serui et post te
ambulabunt uincti cõpedib et ado̾abt̃
te et inte precabuntꝰ qũ inte d̾s et¬
isrł saluator Confundent̾ et reu̾ebunt᷑
om̃s qui adu̾sant᷑ tͥ et cadent in cõfusiõer
Item ppħa Iennas sic ait inc deus nost̾
et non deputabit᷑ alius absq illo qui in¬
neĩt om̃em uiam prudencie et dedit eã
ucob pu̾o suo et isrł dilcõ sibi post ħ ĩ

Expanded text:
nominatur, quod ei nullo sit procreatus. idcirco nominatur, quod ei nullo sit procreatus. idcirco etiam filium bis nasci oportuit, ut et ipsepatris officio uirginali utero procreatus estturam quasi manu ad inmortalitatem posset educere. factus est et dei filius per spiritum et hominis per carnem, id est et deus et homo. dei uirtus in eo ex operibus quae fecit apparuit, fragilitas hominis ex passione quam pertulit: quam cur susceperit paulo post docebo. interim et deum fuisse et hominem ex utrth: fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabaim uiri alti ad te transgredientur et tui erunt serui et post te ambulabunt uincti conpedibus et adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in tIsrael salvator. Confundentur, et reverebuntur omnes, qui adversantur tibi, et cadent in confusionem. Item propheta Hieremias sic ait: Hic Deus noster est, et non deputabitur alius absque illo, qui invenit omnem viam prudentiae, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tãtem conficentur doct̾nam secũ tur
u̾tutem innitant᷑ hab imꝑiũ atq ho¬
noiem cum om̃s t̾b t̾re p̾ceptis er
obtemꝑant Et idem postea cũ rur¬
sus aduenit in claĩtate ac potestate
ut om̃em aminam iudicet iustos re¬
stituat ad uitam Cum u̾o tociꝰ t̾re
regimẽ obtmebit tũc sb̾ lato de ieb
humaĩs om̃i malo aureũ seculum
ut poete uocant idest instũ ac pacifi
cũ tempus o̾ietur S hoc uberius
in ultimo libio disseremꝰ cũ de sido¬
aduentu loq̾miur mĩc ce pͥͦ ut cepi¬
mꝰ explicemus
ũmus igitur d̾s ac parens oĩum
cum religionem suam tñsferre uo¬
luiss doctorem iusticie mnsit de celo
ut nob̾ cultoi̾b nouam legem in eo uł
per eum daret non sic ut añ fecerat
per hoĩem s tamen nasti eũ uoluit tan¬
quã hoĩem ut per onniã sũmo pr̃i deo si¬
milis existeret Ipẽ enĩ pr̃ deus oĩgo et¬
pn̾cipiũ rerum qm̃ parentib caret apa¬
tor atq ametor a trimegisto ueĩssime

Expanded text:
doctrinam sequuntur, virtutem imitantur; habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis ejus obtemperant: et idem postea cum rursus advenerit in potestate ac claritate, ut omnem animam judicet, et justos restituat ad vitam, tunc vere totius terrae regimen obtinebit; tunc sublato de rebus humanis omni malo, aureum saeculum ut poetcum tempus orietur. sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de saduentu loquemur: nunc de primo ut coepimus< explicemus. Summus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam legem in eo uel per eum daret, non sicut ante fecerat per hominem, sed tamen nasci eum uoluit tamquam hominem, ut per omnia summo patri similis existeret. ipprincipium rerum, quo-niam parentibus caret, ὰπάπωρ atque ὰμήτωρ a Trismegisto uerissime
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ non diuina u̾tute s magica Qd
miꝵ si ħ apollo ueĩtatem ignorantib
persuasit cum idei quoq culto res
ut uidebant᷑ sñmi dei hoc idẽ ꝑuta¬
uerit Cum ante ocłos eoꝵ cottidie¬
fierent illa miracła nec tamẽ tantaꝵ
u̾tutũ cõtemplacõne impelli potu̾nt
ut teum crederent quem uidebant
propterea dauid quẽ pret̾ ceteros ꝓphas
uł maxnne legunt in psalmo xxui sic
eos dampnat tcote illis ret̾bucõem

Expanded text:
verum non divina virtute, sed magica. Quid verum non divina virtute, sed magica. Quid mirum, si hoc Apollo veritatem ignorantibus persuasit, cum Judaei quoque, cultores ut videbantur summi Dei, hoc idem putaverint; cum ante oculos eofierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant. propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in psalmo XXVII sic eos damnat: redde illis retributionem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo u̾su neꝵ quidẽ dixit sed argute con¬
sultorem fefellit sacramentũ itatis pe¬
intus nestentem uidetur enĩ negasse
illum negasse deum s cum facetur
satis eẽt dice fuisse morlem S ueĩtate
prorsus negare non potint quẽadmos
se res haberet sicut islud qd̾ ait sapien¬
tem fuisse. Quid ad hoc apposso respõ¬
des si sapiens fuit ergo doct̾na eius
sapĩa est nec ulla aliena Et sãpientes
qui secũtur nec ulli aiii alii. Cur egit᷑
uulgo pro stultis: nanis et ineptis
habemur qui sectamur magrũ eciã
ipõꝵ deoꝵ confessione sapientẽ nam
qd̾ ait protentifica illum oꝑa fecisse
que maxĩe diuinitatis fidẽm meruit
assentiri nobis iam uidetur cuumdi¬
cit eadem quib nos głianur S col¬
ligit se tamen et ad demonacas fiat¬
des redit Cum em̃ uerũ ncc̾itate dyx¬
isset iam deorimi ac sui proditor in¬
debatur nͥ qd̾ ab eo ue̾itas ex presse¬
rat mẽdac̃o fallente curass ait ergo
illum quidem fecisse opera miranda

Expanded text:
mo versu verum quidem dixit: sed argute consultorem fefellit, sacramentum veritatis penitus nescientem. Videtur enim negasse illum Deum. Sed cum fatetur satis esset dicere fuisse mortalem? sed ueritate pressus negare non potuit quemadmodum se res haberet, sicut illut, quod ait sapientem fuisse. quid ad hoc, o Apollo, respondes? si sapiens fuit, ergo doctrina eius sapqui sequuntur, nec ulli alii. Cur igitur vulgo pro stultis, et vanis, et ineptis habemur, qui sectamur magistrum, etiam ipsorum deorum confessione sapientem? Nam quod ait, portentifica illum opera fecisse, quo maxime divinitatis fidem meruit, assentiri nobis jam videtur, cum dicit eadem, quibus nos gloriamur. Sed colligit se tamen, et ad daemoniacas fraudes redit. Cum enim verum necessitate dixisset, jam deorum ac sui proditor videbatur; nisi quod ab eo veritas expresserat, mendacio fallente, celasset. Ait ergo, illum fecisse quidem opera miranda,
Abbreviated transcription (Latin):
ti sũt Roman consules s ppetua iuris¬
dicõne sb̾mxa. tum sblato iudicũ noĩe
potestas regalis inducta ẽ Ueꝵ iudicib
Regnnẽ eoꝵ tenẽtib prauas religiones
sepe susceꝑant atq offensus ab hiis d̾s
totiens aliems sb̾ingabat donet puisus
remtencia ppłi mitigatus liberaret eoᷤ
a ẜuitute Item sb̾ regib funtimorum
bellis ob delicta nexati postremo capti¬
abductiq babilonem penas impietatis
sue graui sernicõ pepenterũt conec
cyrus nemret in regnũ qui statim inde¬
os restituit edicto ex inde thetrarchas
habuerũt usq ad herodem qui fuit sb
impio tyberii cesaris. cuiꝰ anño .xu. Itẽ¬

Expanded text:
sicut Romani consules, sed perpetua iurissicut Romani consules, sed perpetua iurisdictione subnixi. tum sublato iudicum nomine potestas regalis inducta est. uerum iudicibus regimen eorum tenentibus prauas religiones saepe susceperant, atque offensus ab iis deus totiens alienigenis subiugabat, donec rursus paenitentia populi mitigatus liberaret eos seruitute. item sub regibus finitimorum bellis ob delicta abductique Babylonem, poenas impietatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris; cujus anno quint
Abbreviated transcription (Latin):
i castra eoꝵ uentus ĩuexit ut nõ mͣ
pane celesti s eca instructõib epłis
saturarent᷑ Pro hiis tamẽ duunis
bñficiis honorem deo nõ reddidert
ẜ depulsa iam seruitute iam siti fa¬
meq depoĩti in luxin̾am prolapsi
ad ꝓphanos egyptõꝵ ritus aĩmos
tnͣstulerũt Cum em̃ moyses dux
coꝵ ascendisse̾t in montẽ ãtqr ibi
quadragĩta dieb moraret᷑ aureũ caput
bouis quẽ uocant apun qd̾ eis in sigͦ
p̾cedet figurarũt. Quo pcc̃o as scele̾
offensus deus impiũ et ingratum
Ipłm pro mei̾tis peris granib affecit
et legi quam ꝑ moysen dederat sub¬
iugauit Postea n̾õ cum in deserta
quadam parte syre consedissent
amiserũt uetus nomẽ hebrei Et qm
pu̾ceps examĩs eoꝵ indas erat indei¬
sũt appellati et t̾ra quã incolũe indea.
Et pͥmo quidẽ non diuo regũ sbiecti
funt s ppło aͤ legi cuules indices pre¬
sidebant/ non tamẽ in annũ cõstitu¬

Expanded text:
in castra eorum uentus inuexit, ut non modo in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. pro his tamen diuinis beneficiis bonorem deo non reddiderunt, sed depulsa iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem atque ibi quadraginta diebus moraretur, aureum caput bouis, quem uocant Apim, quod eos in signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps examinis eorum ludas erat, Iudaei appellati et terra quam incoluere Iudaea. et primo quidem non dominio regum subiecti fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesidebant, non tamen in annum constitu
Abbreviated transcription (Latin):
sacmẽti oĩgo narranda ẽ Maiores
nĩ qui erant pn̾cipes hebreoꝵ cũ steili¬
tate atq mopia laborarent tnͣssiermt
in egyptum rei fiumentaie gr̾a ibiq
diucius cõmorantes intollerabli ser¬
uitutis iugo p̾mebant᷑ Tũ misertus
eoꝵ deus eduxit eos ac lib̾aut de ma
lis a deo data est in qua educacõe ostẽ¬
dit u̾tutem maiestatis sue deus tra¬
iecit cium ppłi medio maĩ rubro pre¬
cedente angło et scindente aquã ut
ppłus per siccum gradi poss Quem
Uerrius ut ait pocta curnata ĩ mon¬
tis faciem c̾cũstetit unda Qua re au¬
dita toranꝰ egipcõꝵ cum magna
suor manu isecutus ẽ et mare ad¬
huc patens tem̾e ingressus cocuntib
aquis cum onnĩ excitu deletus ẽ he¬
biei uõ egressi in solitudine multa
nurabilia inderũt Namq cum sitim
pat̾entur ictu u̾ge rupe ꝑcussa prosi¬
luit fons aque ppłmq recreanit quo
rursus esimente celestis almmẽti
plunia descendit. quĩ eciã cõt̾ices

Expanded text:
sacramenti origo narranda est. maiores sacramenti origo narranda est. maiores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia ibique diutius commorantes intolerabili seruitutis iugo premebantur. tum misertus eorum deus eduxit eos ac liberauit de mlis a deo data est. in qua eductione ostendit uirtutem maiestatis suae deus. transiecit enim populum medio mari rubro praecedente angelo et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem uerius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei uero ingressi in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa prosiliuit fons aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices
Abbreviated transcription (Latin):
Npͥuns it᷑ scĩe heies opportet
sic a pu̾cipio ꝓcessisse dispõnem
ut constitue̾t deo templum doce̾tq
iusticiam Uerũptamen non moro
quidem u̾tute angeli ut potestate ce¬
lesti sed et infigura hoĩs et cõdicoẽ
mõrli ut cum magisteno functus
fuisset trad̾e̾tur in manus impior mor¬
temq suscipet ut ea quoq peru̾tute
donita resinget et hoĩ que̾ induerat
quem ge̾bat et sꝑpem uincende mortis
affeiret et ad p̾mia ĩmortalitatia ad¬
mitteret Hans ergo dispõnem nequiꝰ
ignoret ⁊ocebimꝰ predc̃a ẽẽ omĩa que
in xp̃o uidemꝰ ẽẽ cõpleca nemo assena
cõm nr̃e ficem cõmocet ñ ostendero pio¬
ph̃as añ młtam tempoꝵ scriem predi¬
casse fore aliqñ ut filius dei nascetur
sicut hõ et mirabłia facet et cultum
dei per totam t̾ram seĩnaret postremo
qui deum suũ mor̾li corpe utentẽ mo¬
lauerũt quid aluco obstabit quoinꝰ
ueram sapĩam clarũ sit in hac sola re¬
ligione u̾sari Nũc apncipio cocius

Expanded text:
ur scire homines oportet, sic a principio processisse dispositiout constitueret Deo templum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia, quae in Christo videmus esse completa. Nemo ationi nostrae fidem commodet, nisi ostendero prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius dei nasceretur sicut homo et mirabilia faceret et cultum dei per totam terram seminaret et postremo qui deum suum mortali corpore utentem uiolauerunt, quid aliut obstabit quominus ueram sapientiam clarum sit in hac sola religione uersari? Nunc a principio totius
Abbreviated transcription (Latin):
medio hoꝵi c̾tũstancuĩ / audi itaq ihc
sac̾des magne Qͥs nõ igitꝰ captos mẽ¬
tib tũc finsse iuteos arbitretur. Qui
cum hec et lege̾nt et auonent nepha¬
das manus deo suo itulerũt at qu
ab eo tempõe quo zachaias fuit usq
ad annũ quͥtũdecimũ impn tyberii
dri adoleint. etate qui fun̾t non młto
rostqmͣ tarqͥuius suꝑb exactus est Se
om successerit meysi aut te sac̾tote ibm
fiuo ioserocł in ques nił ongruit.
sunt aliquid dũsi nt tanꝙͣ ticio eiec¬
tus ex igne putarentꝰ aͥ anqñ in con¬
turis locutꝰ est igit᷑ de iħn filio dei ut
ostentẽt eum pͥmo in huilitate et car¬
ne uẽturũ hec ẽ emĩ uestis sordida
ut pararet templũ deo et sicut nao it¬
m ambure̾tm idest ab noib crucaneta
perferret ad ultimũ extigne̾t᷑ Ticionẽ

Expanded text:
edio horum circumstantium. audi itaque, Iesu sacerdos magne. quis non igitur captos mentibus tum fuisse Iudaeos arbitretur, qui cum haec et legerent et audirent, nefandas manus deo suo intulerunt? atquin ab eo tempore quo Zacharias fuit usque ad annum quintum decimum imperii Tiberi dri adoleuit aetate, qui fuerunt non multo post quam Tarquinius Superbus exactus est. sed qui successor Moysi fuit, aut de sacerdote Iesu filio Iosedech: in quos nihil congruit sunt aliquid aduersi, ut tamquam titio eiectus ex igni putarentur, aut aliquando in conturis. locutus est igitur de Iesu filio dei, ut ostenderet eum primo in humilitate et carne uenturum. haec est enim uestis sordida, ut pararet templum deo et sicut titio igni ambureretur id est ab hominibus cruciamenta perferret et ad ultimum extingueretur. tition
Abbreviated transcription (Latin):
sar dociũ pollicebat᷑. zacharias ecia
nonnie posito aꝑtissime docuit Sit
ei dixit Et ostendit michu dñs iħn
sac̾dotem magnũ stantem añ faciẽ an¬
głi dnĩ Et diabolus stat ad dexteram
ip̃ius ut contͣdicẽt᷑ ei Et dixit dñs
ad diabolum Imꝑet dñs ite qui ele¬
git iħ̾ełmn Et ecce ticio eiectus abignre
et ihus indutus erat uestimẽta sordi¬
da et stabat añ faciem angli et respõ¬
dit et dixit ad c̾tũstantes añ faciẽ
ip̃ius dicens anferte uestimẽta sor¬
dida ab eo et induite eum tunicam
talarem et ĩponite cidarim mũdam
Et coonruerut ur uestimẽta et po¬
snerũt cidarim suꝑ caput eius. Et
angłe donĩ stabat et testi ficabatur
ad iłm dicers Nec dicit dñs omp̃s¬

Expanded text:
sacerdotium pollicebatur, Zacharias etiam nomine posito apertissime docuit. sic enim dixit: et ostendit mihi dominus Iesum sacerdotem magnum stantem ante faciem angeli domini, et diabolus stabat ad dexteram ipsius, ut contradiceret ei. et dixit dominus ad diabolum: imperet dominus in te, qui elegit Hierusalem: et ecce titio eiectus ab igni. et Iesus erat indutus uestimenta sordida, et stabat ante faciem angeli. et respondit et dixit ad circumstantes ante faciem ipsius dicens: auferte uestimenta sordida ab eo et induite eum tunicam talarem et imponite cidarim mundam et cooperuerunt eum uestimenta et imposuerunt cidarim super caput eius. et angelus domini stabat et testificabatur ad Iesum dicens: haec dicit dom
Abbreviated transcription (Latin):
iñ putet dei spũ cui facile ẽ quidꝙ
c̾dible posset indei̾ nͥ hoc futur aute
et accepit fetum et grauata ẽ et fcã
ẽ in multam miseracõem mat̾ uirgo
Item ꝓpħa ysaias cuiꝰ u̾ba sũt hec ꝓpt̾
hoc dabit d̾s ipẽ nob̾ signũ Ecte u̾gocõ
cipiet ĩutero et paniet aliũ et nocabi¬
cis nomẽ enis emanuel quid hoc ma¬
infestiꝰ dici põt legebant ista udei qui
eũ negauũt Siquis hec nos finge arbi¬
tratur ab hiis requirat ab hus potissi¬
mũ petat satis firmũ testĩoum ẽ ad pio¬
bandã uĩtatem qd̾ ab ipĩs perhibetur
ĩuincis Emanuel aũt nũꝙͣ uocitatuꝰ

Expanded text:
mirum putet, cum dei spiritu, cui facile est quidquid mirum putet, cum dei spiritu, cui facile est quidquid credibile posset uideri, nisi hoc futurum ante et accepit fetum, et grauata est et facta est in multa miseratione mater uirgo. item propheta Esaias, cuius uerba sunt haec: propter hoccipiet in utero, et pariet filium, et vocabitis nomen ejus Hemanuel. Quid hoc manifestius dici potest? Legebant ista Judaei, qui eum negaverunt. Si quis nos haec fingere arbitratur, ab his requirat, ab his potissimum sumat. Satis firmum testimonium est ad probandam veritatem, quod ab ipsis perhibetur inimicis. Hemanuel autem nunquam vocitatus
Abbreviated transcription (Latin):
ram dice̾ cum statuiss deus doctore
u̾tutis mut̾e̾ ad hoĩes renasci eñ deni
ĩ carne p̾cepit et ipi hoĩem sumlem fic̾i
deus ad eos ipõs eum misit qͦs odeat
ne illis ĩꝑpetuũ salutis uam clandet
S daret is liberam facultatẽ sequẽdi
deum ut p̃imiũ inte adipiscen̾tur si se¬
cuti fuissent qd̾ płum eoꝵ facuĩt atq
fecerũt ã culpa sua inpenam mortis ĩ¬
curren̾t si regem suũ repudiassẽt apõ
illos igitur et exeor semĩe regenerũ
eum uissit ne si fuiss aligengena ius¬
tam possent excusacõem de lege p̾ten¬
de̾ qd̾ eũ non suscepissent sił ut nulla
õĩuo gens eẽt in t̾ra cui spes ĩ morta¬
litacis negaretur
escendens itaq de celo scũs ille sp̃t
dei scãm u̾gnniẽ cuuꝰ utero se in si¬
nuaret elegit. at illa diuino spũ han¬
sto repleta cõcepit sine ullo actactu ui¬
ri repente u̾gnialis uterus ĩtumuit
Qd̾ si aĩatia quedam uẽto et aura cõ¬
ciꝑe sole̾ omĩb uotũ ẽ cur quisꝙͣ i

Expanded text:
ram dicere cum statuisset Deus doctorem virtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit, et ipsi homini similem fieri, Deus, ad eos ipsos eum misit, quos oderat, ne illis in perpetuum salutis viam clauderet; sed daret iis liberam facultatem sequendi deum, ut et praemium uitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent, si regem suum repudiassent. aput illos igitur et ex eorum semine regenerari eum iussit, ne si fuisset alienigena, iustam possent excusationem de lege praetendere, quod eum non suscepissent, simul, ut nulla omnino gens esset in terra cui spes inmortalitatis negaretur. Descendens itaque de caelo sanctus ille spiritus dei sanctam uirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuino spiritu hausto repleta concepit et sine ullo adtactu uiri repente uirginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus notum est, cur quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
do̾ n pͦs. Constitues me in caput gẽciũ
ppłs quẽ nõ cognoni ẜmiet michi usaiaᷤᷤ
quoq sic loquit᷑ uenio collige̾ om̃s
gentes et linguas et ueĩent et incebũt
clai̾tatẽ meami/ Et dimittam st̾ eos
signũ Et mitt̾a ex hiis conẜuatos in
gentes que longe sunt que nõ andie¬
rũt głiam meam et nũtiabũt cla̾itatẽ
meam ingentes uolens igit᷑ deus
metatorem templi su mitt̾e in t̾ram
maximũ ĩ duc̾et᷑ ac penas ꝑ facinõib
suis lueret qui dñn deũ sim̃ nõ recepis¬
ysaias enĩ q̃nẽ idẽ ipd̃ indei serra cõsectũ
crudelissime necauerunt ita dicit audi
me spreuerũt Iignouit bos possessorẽ¬
suũ et asmꝰ presere dnĩ sui isrł aũt me¬

Expanded text:
XVII: Constitues me in caput gentium: populus, quem non cognovi, serviet mihi. Esaias quoque sic loquitur : Venio colligere omnes gentes, et linguas, et venient, et videbunt claritatem meam, et dimittam super eos signum, et mittam ex his conservatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. Volens igitur Deus metatorem templi sui mittere in terram maximum induceretur, ac poenas pro facinoribus suis lueret, qui dominum ac Deum suum non recepisEsaias enim, quem ipsi Iudaei serra consectum crudelissime necauerunt, ita dicit: audime spreuerunt. agnouit bos possessorem et asinus praesepem domini sui: Isra
Abbreviated transcription (Latin):
iam sc̃p̃tum ẽ et illa die radix iesse
et qui exurget pn̾cipari ĩ nacõnes ĩ
eum gentes spabũt et erit requies
eius in honõe Et alio loco exiet uir¬
ga de radice iesse et flos de radice eiꝰ¬
ascendet et requiescet suꝑ eũ sp̃e der¬

Expanded text:
m est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurget principari in nationes: in eum gentes sperabunt et erit requies eius in honore. et alio loco: exiet uirga de radice Iesse et flos de radice ascendet: et requiescet super eum spir
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidẽ zenon ieꝵ nature dispoĩtorẽ
atq opificem uinu̾sitatis logon predicat
quẽ fitum et ncc̃tacem reri et deum
et anmũ ioius mĩcuꝑat Ea scil cõ¬
suetudine qua solent ionem pro deo
accipe S nichil obstant ũba cũ sm̃a
congruet ueĩtatis ẽ enĩ sp̃c dei quẽ
ille animũ ioiis noĩanit Nam trime
gistus qui uei̾tatem pene umu̾sam
nestio quõ ĩnestigunt ñtutẽ maiesta¬
temq ũbi sepe desꝙͥsit sicut declarat
superius illud exemplum quo facet᷑
eẽ meffibilẽ quẽdam sanctũq ẜmonẽ
cuiꝰ enarraco modiun ẜmonis excedat
Drei de natuntate pͥma bient̾ minc¬

Expanded text:
enon rerum naturae dispositorem atque opificem uniuersitatis λόγον praedicat, quem et fatum et necessitatem rerum et deum et animum Iouis nuncupat, ea scilicet consuetudine, qua solent Iouem pro deo accipere. sed nihil obstant uerba, cum sententia congruat ueritati. est enim spiritus dei quem ille animum Iouis nominauit. nam Trigistus , qui veritatem pene universam nescio quomodo investigavit, virtutem majestatemque verbi saepe descripsit, sicut declarat superius illud exemplum, quo fatetur esse ineffabilem quemdam sanctumque sermonem, cujus enarratio modum hominis excedat. Dixi de nativitate prima brevi
Abbreviated transcription (Latin):
tei demõstrat cuiꝰ manib oꝑa ista mũ¬
di fabricati sint Ego inquit exore
altissum prodiui añ om̃em c̾aturar
ego in cels feci ut oĩctur luñe mde¬
ficiens et nebula teri omẽm fram
cgo in altis habitam et tronus meus
in colupna nubis zohames quoq ita
tradidit In pn̾cipio erat ñbũ et u̾buni¬

Expanded text:
e demonstrat, cujus manibus opera ista mundi fabricata sint. Ego, inquit, ex ore Altissimi prodivi ante omnem creaturam; ego in coelis feci ut oriretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. Ego in altis habitavi, et thronus meus in columna nubis. Joannes quoque ita tradidit : In principio erat Verbum, et Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
tũet. et p̾us qmͣ procedenͣt fontes
aquari añ om̃es colles genuit me
dũs fecit regiones et fines nn habi¬
tabłes sõ celo Cum pararet çelũ ade¬
rani illi et cũ fet̾ue̾t suam sedẽ et cum
super uentos facet ualidas nubes et
cum cõfirmatos ponebat montes sb
celo qñ forcia faciebat fũdamẽta t̾re
eram penes illũ disponens Ego eram
cui agaudebat coiidie aũt iocũdabar
añ faciem eiis cũ letaretur orbe per¬
appessat qd̾ tanta sapĩa et u̾tute sit m¬
structus adeo pr̃e et cõsilio eiꝰ et maĩ¬
br ut̾etur in fab̾cacõe mũdi
ortasse querat aliquis hoc loco
sit iste cam potens tam doo carus
et qd̾ nom̃e hẽbat cuiꝰ pͥma natiui¬
tas nõ mõ añcesẜit mũdũ ueiũ eciã
prutẽtia disposiuĩt u̾tute construxit
pͥmũ sc̃e nos cõuei̾̃t nomẽ eiꝰ ne
angelis quidẽ notũ eẽ qui morant᷑
in celo s ipĩ soli ac deo pͥrĩ uet añ id
nec enũciaĩ posse hoĩs ore sicut her¬

Expanded text:
tueret, priusquam procederent fontes aquarum, ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perappellat, quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo patre, ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione mundi. Fortasse quaerat aliquis hoc loco, quis sit iste tam potens, tam deo carus, et quod nomen habeat, cuius prima natiuitas non modo antecesserit mundum, uerum etiam prudentia dPrimum scire nos convenit, nomen ejus ne Angelis quidem notum esse, qui morantur in coelo, sed ipsi soli, ac Deo Patri; nec ante id nec enuntiari posse hominis ore; sicut Her
Abbreviated transcription (Latin):
ac sp̃t potuisse generaĩ si sacras noceᷤ
ꝓphaꝵ cognouit cesmet profecto ninai
Salomonẽ panrẽq eius duid potissi¬
mos reges fuisse et coscem ꝓphas
eciam hars fortasse fit notum qui diui¬
nas bĩas non accigcm̃t Quoꝵ alt̾ qͥui
postenus regnauit croiane utbis ex¬
cidiũ centũ et xi. aunis añtessit quiꝰ
reXII sic ait u̾bo dei celi solidati sũt et
spũ oris cius omĩs u̾tus ceri Ĩtem rur¬

Expanded text:
se generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium centum et quXXXII, sic ait: Verbo Dei coeli solidati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Item rur
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ procreunt pͥmũ nec sciri a quoꝙͣ
possunt nec enarrãi oꝑa diuma Scd
tamẽ scẽ lr̃e docent in quib cuitum
ẽ illũ dei filiũ dei eẽ ẜmonẽ Itemq
ceteros angelos dei sp̃c ẽẽ nani ẜmo
hunc dei filiũ ceterosq angelos dif¬
fencia est Ĩlli eñ ex deo tacitõ spñ exie¬
rũt qr non ad doctͥnam dei s ad miste
ñ creabant᷑ Ille no̾ cũ sit et ip̃e sp̃ns
tamẽ cum noce et sono exdei ore pro¬
eius ad ppłm fu̾at usurus Pest qd̾
isle magist̾ futiꝰ eẽt doct̾ne dei et ce¬
lestis aicham ad hoĩes ꝑfenͣdi qd̾ ip̃m¬

Expanded text:
igitur procreauit? primum nec sciri a quoquam igitur procreauit? primum nec sciri a quoquam possunt nec enarrari opera diuina, sed tamen sanctae litterae docent, in quibus cautum est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam hunc Dei Filium, et caeteros angelos differentia est. Illi enim ex Deo taciti spiritus exierunt; quia non ad doctrinam Dei traderium creabantur. ille uero cum sit et ipse spiritus, tamen cum uoce ac sono ex dei ore proeius ad populum fuerat usurus, id est quod ille magister futurus esset doctrinae dei et caelestis arcani ad homines pe
Abbreviated transcription (Latin):
rem rautero noui te beatus qui erat
añqmͣ nasce̾tur qd̾ milli alii cõtigit
p̃t̾ xpm̃ qui cum eẽt apñcipio filiꝰ
dei regeneratus ẽ deniio ẜin carnẽ
Que duplex natiutas magnũ intn¬
lit humanis pectõib errorem c̾cum¬
fuditq tenebras eciam hiis qui no
religioius sac̾mẽta retmebant S
nos id plane lucideq mẽstrabimꝰ
ut amatores sapiencie facilius ac
diligencius insunantur. Qui audit
celi filiũ dici non d tantũ neplias mẽ¬
te concipe ut existimet ex cõnubio
ac ꝑmixtione femine alicuiꝰ deũ pro¬
creasse ꝙ nõ facit nͥ animal corporale
mortiq sb̾iectũ deus aũt cũ solus ad
set tante porestatis ut quidꝙ̾ uesset ef¬
ficẽt utiq ad procremdũ societate alti
nõ indigebat insi fortẽ existiiabimus
deũ sicut orphens putauit et marem
proc̾are S hermes in eadem fuit opi¬
ometora Qd̾ si ita eẽt ut a ꝓphis pat̾
dicitur sic eciam mat̾ dice̾tur Q nõ

Expanded text:
rem in utero, noui te. item: beatus qui erat, rem in utero, noui te. item: beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigittum. Qui cum esset a principio Filius Dei, regeneratus est denuo secundum carnem: quae duplex nativitas ejus magnum intulit humanis pectoribus errorem, circumfuditque tenebras etiam iis, qui verae Religionis sacramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. Qui audit Dei Filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet, ex connubio ac permistione foeminae alicujus Deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale, mortique subjectum. Deus autem, cum solus sit, set tantae potestatis, ut quidquid vellet, efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigeit, et marem procreare. Sed et Hermes in eadem fuit opiod si ita esset, ut a prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝓp̾um nomẽ ẽ s nũcupacõ potes¬
tatĩs et regni Sic em̃ iudei reges su¬
os appellabant S exponendã hiꝰ
qui eum ĩmutata lr̃a xp̃m solent
dic̾e Erat iudeis añ p̃ceptum ut sa¬
crũ cõficełit ungue̾tũ quo ꝑungi pos¬
sent hii qui nocabant᷑ ad sac̾docium
uł ad regnum Et sicut nũc ⁊omamiꝰ
indumentũ purpure insignũ ẽ re¬
gie dignitatis assumpte sic illis unc¬
cio sacri unguẽti nomen ac potesta¬
tem regiam conferebat uenĩ qm̃
greci ueteres Fypi scecot dicebant
nos enĩ xpm̃ nũcupamus idest mictũ
qui hebraice massias dicit᷑ uñ in qui¬
buscum grecis sc̃pturis que male de
tar ẽ utrolib noĩe res significatur
non qd̾ isle regnũ t̾renũ hoc fi̾t adeptꝰ
cuiꝰ capiendi nõdum tẽpus ueĩt sed
qd̾ celeste ac sempit̾nuim de quo dis¬
seremus in ultĩo sibro Nlunc uo de pͥ¬
ma eius natinitate dicamꝰ
n pͥmis eĩ testificaniur bis eẽ natũ
pͥmũ in spũ postea in carne Inde

Expanded text:
roprium nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni; sic enim Judaei reges suos appellabant. Sed exponenda hujusqui eum immutata littera Chrestum solent dicere. Erat Judaeis ante praeceptum, ut sacrum conficerent unguentum, quo perungi possent ii, qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum. Et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae: sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat. Verum, quoniam Graeci veteres χρίεσθαι dicebant istum nuncupamus, id est, unctum, qui hebraice Messias dicitur. Unde in quibusdam graecis scripturis, quae male de tamen utrolibet nomine rex significatur, non quod ille regnum hoc terrenum fuerit adeptus, cuius capiendi nondum tempus aduenit, sed quod caeleste ac sempiternum; de quo disseremus in ultimo libro. nunc uero de prima eius natiuitate dicamus. In primis enim testificamur illum bis esse natum, primum in spiritu, postea in carne. unde
Abbreviated transcription (Latin):
laret Merito aũt sermo ac n̾bũ deidi¬
citur q d̾s ꝑcecentẽ de o̾e suo nocalẽ
spm quẽ nõn utero s mẽte cõceperat
in excogitabł quada maiestatis sue
ũtute ac potencia in effigiem que ꝓpͥo
sensu et sapiencia ugeat cõp̾hendit
et alios item sp̃c suos in angelos figni¬
rauit Nostri sp̃c dissolubłes sũt ꝙ mor¬
tales simiꝰ dei aut̃ sp̃t et mnurũt et
manẽt et senciũt q ip̃e ĩmo̾rlis ẽ et¬

Expanded text:
ur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et manent et sentiunt, quia ipse immo
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ fuĩt diligentissĩe in q̃uire̾ ut sc¬
at et que futura p̾diei̾t et post qͦt
annos predc̃a cõpleta sint nec difficr¬
tas in hiis colligendis mest ulla Tes¬
cati sunt enĩ sb̾ quo quisq rege di¬
ium sp̃c fuĩt passus instinctũ młtiq
scp̃tos libros de temꝑib edicerãt ñci¬
um facientes a ꝓphã moyse qui troi¬
anũ bellum sept̾ingentis fe̾ amns añ¬
cessit is aũt cum ꝑ annos quadragĩ¬
cccel usq ad sedechie reguũ oppug¬
nati a rege babilomo captiq udei
dit̾nũ seruiciũ pertulint tonec
septuagesimo postea anno. Cyrus ma¬

Expanded text:
illorum fuerit, diligentissime inquirere; ut sciat et quae futura praedixerint, et post quos annos praedicta completa sint. Nec difficultas in his colligendis inest ulla; testati sunt enim sub quo quisque rege divini Spiritus fuerit passus instinctum. Multique scriptos libros de temporibus ediderunt, initium facientes a propheta Moyse, qui trojanum bellum septingentis fere annis antecessit. Is autem, cum per annos quadragin usque ad Sedechiae regnum, oppugnati a rege Babylonio, captique Judaei, diuturnum servitium pertulerunt; donec septuagesimo post anno eos Cyrus ma
Abbreviated transcription (Latin):
pñt qͦꝵ sane ultiꝰ zachai̾as fuit. quẽ
constat sb̾ daĩo rege ẜo anno regn
sui octauo mẽse cecinisse adeo anti¬
quiores eciam g̾cis scp̃toib ꝓphete
reꝑiũtur Que oĩa eo profero ut er¬
rorem suũ senciant qui scpͥturã sc̃am
coargu̾e nitunt᷑ tanꝙͣ nouã et recẽs
fictã ignorantes ex quo fonte reli¬
gionis stẽ oĩgo manauĩt Od̾ siquiꝰ
collectis ꝓspectisq tẽꝑib fu̾damẽtũ
doctͥne salubrit̾ ieceit et uĩtatẽ penitꝰ¬

Expanded text:
possunt; quorum sane ultimus Zacharias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni eius octauo mense cecinisse. adeo antiquiores etiam Graecis scriptoribus prophetae reperiuntur. quae omnia eo profero, ut errorem suum sentiant qui scripturam sacram coarguere nituntur tamquam nouam et recens fictam, ignorantes ex quo fonte religionis sanctae origo manauerit. quodsi quis collectis perspectisque temporibus fundamentum doctrinae salubrit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtessexunt ut plato qui ait ynũ esse
fabͥcatore mũdi deum et marcꝰ tusłi
qui facetur hoĩem p̃clara quadã con¬
dicõne a sup̃mo ⁊eo ẽẽ generatum
Tamẽ ei debitum cultũ canꝙͣ sũmo
pat̾ nõ redditerũt qd̾ erat conseqũs
ac necessarm̃ deos añt neq pr̃es ne¬

Expanded text:
intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo patri non reddiderunt, quod erat consequens ac necessarium. Deos autem neque patres, ne
Abbreviated transcription (Latin):
qr serui. nõ põt igitur net religio
a sapĩa seꝑari ne sapiã a teligiõne
secerm Qna idem teus e qui et
gio seꝗt᷑ qr p̾us ẽ deũ scire cõseqr̃s
cole̾ Ita m duob noĩb una nĩs ẽ
poĩtum ẽ in sensu alteꝵ in actu S
tamẽ similia sũt duob riuis et ex
uno fonte manantib fons añt sa¬
piẽ et religionis d̾s ẽ a quo hii duo
riui si ab erraueñt arescant ncc̃e est
quẽ qui nescuĩt nec saꝑientes ẽẽ possñt
nec religiosi Sic fit ut et pħi et qui
deos colut similes sint aut filiis abdi¬
catis aut seruis fugitus Quia neq
illi prẽm querũt neq hii dm̃n s sicut
abdicati heditatem pr̃is nõ assecũcur¬
maxime querũt neq cultores deoꝵ
penam sempitne mortis effugienit
que ẽ aĩadn̾sio ueĩ dnĩ adn̾sus fugi¬
tinos sue maiestatis ac noĩs dm̃ no
camit ã oligiones falsas approbam̃t
aut eciam si iim potestatẽq sũm dei

Expanded text:
quia serui. non potest igitur nec religio quia serui. non potest igitur nec religio a sapientia separari nec sapientia a religione secerni, quia idem deus est qui et cire, consequens colere. ita in duobus nominibus una uis est, positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus est, a quo hi duo riui si aberrauerint, arescant necesse est: quem qui nesciunt, nec sapientes esse possunt nec religiosi. sic fit ut et philosophi et qui deos colunt similes sint aut filiis abdicatis aut seruis fugitiuis, quia neque illi patrem quaerunt neque hi dominum. et sicut abdicati hereditatem patris non adsecumaxime quaerunt, neque cultores deorum poenam sempiternae mortis effugient, quae est animadversio veri domini adversus fugitivos suae majestatis ac nominis. Deumtaverunt, aut religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque summi Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ti dm̃ diu̾sa imperauin̾t ergo contͣ
rõem cõtraq naturã sũt religiones
młtoꝵ deoꝵ Siquidẽ nec pr̃es młti¬
ẽẽ possũt nec dni deos aũt et patres
et dños nũcupã nccẽ ẽ/ Tenen ergo
iu̾tas nõ põt ubi homo idem młtis
pat̾b dominisq sbiectus ẽ ubi aĩmꝰ
in młta dispersus huc atq illuc diua¬
gatur nec hr̃e ullam infirmi tatem
religio põt qñ c̾to et stabłi doĩcilio
caret. Cultus igit᷑ deoꝵ neĩ ẽẽ non
pñt. Eodẽmõ quo mat̾moĩu dici
nõ põt ubi nuubier una młtos uiros
ht̃ s hec aut m̾etrix aut adultera
noĩabitur/ a qua em̃ pudor. castitas
fides abest u̾cute careat ncc̃e ẽ Sic
et religio deor impudica ẽ et ĩtesta
qr fide saret qr honos ille instabłis
et inc̾tus caput atq oĩgiẽ nõ h¬
spectat ad filios qr e̾igit amorẽ re¬
ligio ad ẜuos qr exigit timorẽ nã
sicut illi prem dilig̾e̾ debent et hono¬
eundẽ debemꝰ qr filii sumꝰ et cinie

Expanded text:
o contra rationem contraque naturam sunt religiones multorum deorum, siquidem nec patres multi possunt esse nec domini, deos autem et patres et dominos nuncupari necesse est. teneri ergo ueritas non potest ubi homo idem multis patribus dominisque subiectus est, ubi animus in multa dispersus huc atque illuc diuagatur, nec habere ullam firmitatem religio potest, quando certo et stabili domicilio caret. cultus igitur deorum ueri esse non possunt, eodem modo quo matrimonium dici non potest ubi mulier una multos uiroshabet sed haec aut meretrix, aut adultera nominabitur; a qua enim pudor, castitas, fides abest, virtute careat necesse est. Sic et religio deorum impudica est incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus, caput atque originem non hspectat ad filios, quae exigit amorem; religio ad servos quae exigit timorem. Nam sicut illi patrem diligere debent et honoeum debemus, quia filii sumus, et timere,
Abbreviated transcription (Latin):
in p̾s . cuiiii. contestatꝰ ẽ hiis uͥbis dicit
dñs. dño meo sete ad cexteram meam
que ad usq pona ĩmicos tuos suppeda
ostendit dicens sic dicit dñs deus xp̃o
dnõ meo cuiꝰ tenui dexteram ob auda¬
te aut̃ eũ gentes. et fortitudinẽ ier
dirũpam aꝑiam añ illũ portas et Ci¬
tates nõ ocludent᷑ Ego añibo et mõ¬
tes deplanabo et fores ereas cõteram
et seras fereas cõfringam Et dabo tͥ
th̾sauros absconditos et ĩinsibłes ut
deo exhibuit int̾ram datũ ẽ ei regnũ
et honor et imꝑium et om̃s połi t̾b

Expanded text:
nono contestatus est his verbis: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis; quoadusque ponam inimicos tuos suppedanostendit dicens: sic dicit dominus deus Christo domino meo, cuius tenui dexteram obaudire ante eum gentes, et fortitudinem regum disrumpam, aperiam ante illum portas et ciuitates non cludentur. ego ante te ibo et montes deplanabo, et fores aereas conteram et seras ferreas confringam. et dabo tibi thensauros absconditos et inuisibiles, udeo eihibuit in terra, datum est ei regnum et honor
Abbreviated transcription (Latin):
diũ cõnexa sunt omĩa Sicut radios
uidemꝰ in rota Que aũt lema sũt
nebula fumꝰ ignis a medio diffe¬
rantꝰ ut celum petant Quid dicã
de hiis uescio qui cum semel ab er
denda susciꝑe qiͣ ut ingema sua
in malis r̾b exceant uł ostendãt
Ego młtis argumentis proba̾e pos¬
sĩ nlłomõ fieĩ posse ut celũ t̾ra sit
inferius nͥ et liber iã cõcludẽdus
eẽt Et ad huc aliqua restarent que
opus satis sit panca enumerasse ex
quib possent qͣlia sit̃ et cete̾a ĩtessigi
unc pauca nob̾ dephia
in cõmuẽ dicẽda sũt ut cõfma¬
tacã poremus Sũmꝰ ille nr̃ platonis
mnitator existimauit pħiam nõ ẽẽ¬
unlgarem qd̾ eam nõ insi docti hoĩ¬
eam cape nõ possit at issi u̾cutẽ fma¬
no gmͥ datam sic amplexant᷑ ut soli
om̃ium publico bono srm uelle iudeã¬
tur tam ĩuidi qmͣ si uelĩt deligare
ocłos ã effite̾ ceteis ne solam inde
ticos et mulieres et oes demq qui

Expanded text:
dium connexa sint omnia, sicut radios dium connexa sint omnia, sicut radios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumus, ignis, a medio deferantur, ut coelum petant. Quid dicam de iis nescio, qui, cum semel aberradenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus exerceant, vel ostendant. At ego multis argumentis probare possem nullo modo fieri posse ut caelum terra sit inferius, nisi et liber iam concludendus esset et adhuc aliqua restarent quae opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qualia sint cetera intellegi. Nunc pauca nobis de philosophia in commune dicenda sunt, ut confirmata causa peroremus. summus ille noster Platonis imitator existimvulgarem, quod eam non nisi docti homieam capere non possit. At illi virtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui velle videantur, tam invidi, quam si velint deligare oculos aut effodere caeteris, ne solem videaticos, et mulieres, et omnes denique, qui