comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionem que ab illo existerent
omma alioqum dispensationem eẽ
muiuersitatis sine capite et principi¬
o ⁊ moderatore. Et clamanit illi na¬
tura foris et contestata est ad eand̾
neritatem. ⁊̃ dixit opus iiũ. auc¬
toram unrũ. et concordia uia. consi¬
liũ mniñ. ⁊ mia ad mmnistratio. pro¬
nidentiã unã. ⁊̃ manifestatus est de¬
uis unus. creator mius. moderator
iius. ⁊ rector. quia totum uũ. ⁊¬

Expanded text:
conversionem quae ab illo existerent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia totum unum
Abbreviated transcription (Latin):
nise probat et in hiis que ui¬
det extra se. qua ortum ⁊̃ occasum
habentia amcta sine anctore. nec
origniem habere possent nec repart¬
tõnem. Q ne in toto aliquando ce¬
pot̾: qͥma in partibus sius sine cess¬
tione cotidie et orir. indetur quod
non ẽ. ed pret̾ire quod ẽ. Omne
antem quod mutabile est aliquan¬
do non fuisse necesse ẽ. quia quia ꝙ¬
stare non potuit cum p̾sent fuit in¬
dicat se aliquando non fuisse prins¬
quam funit. Sic respondent que fo¬
iis sunt hiis que intusꝰ indentur.
ad uenitatem comprobandam. et anc¬
torem sum natura clamat. que seab
comprobaret. Et primum per se. de¬
inde que erant per ea extra se fcã sed̾m
se. una pietas mna denotio. una
cultura dominũ miñ ⁊̃ demmui miũ
Sit dixit rõ ⁊ comprobauit in se. ne
scismamentũ fieret in plura principi¬
a. ⁊̃ non cet cerda salus. Et melius
ẽẽ et consonum magis neritati ⁊ cõ¬
sentaneum nature princpiũ miũ et
sinem urũ in quem habere possent

Expanded text:
n se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum habentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepotest; quia et in partibus suis sine cessatione quotidie et oriri videtur quod non est et praeterire quod est. Omne autem quod mutabile est, aliquando non fuisse necesse est; quia quod stare non potuit cum praesens fuit, indicat se aliquando non fuisse priusquam fuit. Sic respondent qui foris sunt iis quae intus videntur ad veritatem comprobandam et auctorem suum natura clamat quae se ab comprobaret; et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et consonum magis veritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent
Abbreviated transcription (Latin):
mium eẽ. et ĩmutabiliter uium eẽ.
et utrumq eẽ meluis ẽ. Dens antem
sũmũ bonũ ẽ. et non põt de eẽ summo
bono bonũ quod melius ẽ. Et suadet
ratio optimo dare quod melius est bo¬
nũ. ⁊ idcuro facetur d̾m suũ ⁊ aue¬
torem suum. ⁊̃ princpiũ suũ miũ eẽ.
qnomam hoc melius ẽ. ⁊ uere mium
eẽ. qm̃ substantialiter ẽ. ⁊ sum̃me iniũ
esse qm̃ inanabiliter est. Q uod in¬

Expanded text:
et immutabiliter unum esse; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, et non potest deesse summo bono bonum quod melius est. Et suadet ratio optimo dare, quod melius est bonum. Et idcirco fatetur Deum suum et auctorem suum, et principium suum unum esse; quoniam hoc melius est, et vere unum esse; quoniam substantialiter est, et summe unum esse; quoniam invariabiliter est. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. ⁊ adquienit et dixit qui¬
a ius. Nec collcõne diuersorum ne tͥ¬
bam faceret. nec compositione partiũ
ne massa formaret. nec sumilitudine
multorum. ne pluralitas superana
uł singulautas inperfcã appareret.
Omnis enum mntas in similitudine
sola consistens pliimoꝵ ant inperfcõ¬
nem ostendit in parre si muniꝰ hñt fin¬
gula. aut sipertlua gerimationem
in toto. si pertea sunt imiuersa. Et ñ
ẽ in huis omnibus mutas nera. sed
emulantur solum hec iintatem. qr
quodam᷑ appropiquant eu s noncõ¬
tingunt ad illam quonam ee miñ
non ẽ ⁊ ꝙ sunt nere uniũ non sunt.
s iniintur tm̃ ⁊ acceclunt ad se. ⁊̃
fit illis sumil eẽ ⁊̃ connenire in uiũ¬

Expanded text:
ratio et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad illam, quoniam unum non est; et quod sunt vere unum non sunt, sed uniuntur tantum et accedunt ad se. Et fit illis s
Abbreviated transcription (Latin):
nersitatem iminitat. l ubiq solstiasl
tu brimalis arasus ex eadem linea tei¬
as. Nam et cunctis exortibus saudei
m̾ post .ui. semper menses conguit att

Expanded text:
ersitatem immutat, licet ubique solstitiali exortui brumalis occasus ex eadem linea respondeat. Nam et cunctis exortibus solis eodem modo post sex semper menses congruit
Abbreviated transcription (Latin):
opus secundetliei quod eet bonũ.
sicut in ceteris omibus diebns indisse legi¬
tur. ⁊ iuidit deus quod eẽt bonum. aut
enim opus eius non fuit. bonũ non fint
aut si opus eius fuit. bonum fint. Si añ
bonũ fuit et opus eius fuit. iudit itiq
quia bonũ fint. qui nou potuit ignorare
quod fuit siue bonũ siue malum fuit.
Quare gͦ hic non dictum ẽ iidit dens ꝙ
stm̃ fuit. fortassis qr binarius signum

Expanded text:
s secundae diei quod esset bonum, sicut in caeteris omnibus diebus vidisse legitur et vidit Deus quod esset bonum. Aut enim opus ejus non fuit et bonum non fuit, aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus ejus fuit, vidit utique quod bonum fuit qui non potuit ignorare quod fuit, sive bonum sive malum fuit. Quare ergo hic non dictum est: Vidit Deus quod um fuit? Fortassis quia binarius signum
Abbreviated transcription (Latin):
Ouod sacramentum altaris ⁊ figa est
quantum ad corporis cristi nenitatem Tri¬
a eẽ in sacranito altaris panis ⁊ mi spe¬
ciem corporis custi ueritatem gratiam spi¬
tualem. O uare in spetiem panis ⁊ uini cris-¬
tus sacramentum corporis ⁊ sangumis
sui instituit. Q xalis intelligenda est
muitatio panis ⁊ uni in corpus cristi.
uid significant tres portiones ille que
de corpore cristi in sacramento altaris fũt.
yod corpus custi qũ diuidi indetur se¬
cundum solam speciem dinidr᷑. secundum
se autem integrum manet. sic in singulis
partib totum. sicut in diu̾sis locis unum

Expanded text:
uod sacramentum altaris et figura est quantum ad corporis Christi veritatem. Tria esse in sacramento altaris: panis et vini speciem, corporis Christi veritatem, gratiam spiritualem. Quare in speciem panis et vini sacramentum corporis et sanguinis sui instituerit. Qualiter intelligenda est mutatio panis et vini in corpus Christi.Quid significent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt.od corpus Christi quando dividi videtur secundum solam speciem dividitur, secundum ipsum autem integrum manet, et sicut singulis partibus totum, sic in divisis locis unum
Abbreviated transcription (Latin):
dem usdemus. uudemus pet speculims e
ingniate. tiic autem quando indelm
per comtemplationem udebimius
ad aciem. Quid est per spoculum nse
Imaginem uidere. Qid ẽ facie ad fesi
uidere. Rem udere: puta aliquemi en
tio te ⁊ supra te. Aduersus es ab illos
iides facie ad faciem. fatietua ⁊ facien
lins. Auersa est emim facies tua abii
⁊ si forte ille respicit. Ad te. uou tu simis¬
ter ad illum. Quam din igitur sic au
non potis illum udere facic ad facien
Exibe speculum ⁊ pone aute te. stalm
iidebis in eo nnagniem illius qui est
dorsutnũ uł supra uerticem tuũ. ⁊i
ces in deo te. Quid uides: Iam aliqui
indes.: s miagniem solam. yides illi
s in iiagnie sua nundum in facis su
Nondum ingnoscis sicut aognosceus
uidet. tu autem aduersus es ab illi
Conuertere ad illum ⁊ pone faciem
faciem ⁊ uidebis iam non miagniens
ipam̃ rem. prius iudisti illum s ni
magine sua. modo uides illum in fac

Expanded text:
demus, videmus per speculum in aenigmate; tunc autem quando videbimus per contemplationem videbimus facie ad faciem. Quid est per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem videre? Rem videre. Puta aliquem esse post te, vel supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tamen tu similiter ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe speculum et pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceriste videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie
Abbreviated transcription (Latin):
putetur pro m̾ito. si nunt per fidem
ambulans uiam u̾tatis etiam impug¬
natus non deserat. qui prius iusione
p̃sentis dei roboratus sola persuasione
prostratus erat. ut autem in hoc p̃lio
iniuctus stare possit ⁊ bonũ sinim ille¬
sum custodire. dautur ei ut dictum est
in satramentis arma quibus se num
at in operibus bonis tela quibus hos¬
tem ꝓsternat. ut scil fidei caritate ⁊ spe
adunicta int̾ius pariter roboretur ⁊ ui

Expanded text:
putetur pro merito, si nunc per fidem putetur pro merito, si nunc per fidem ambulans viam veritatis etiam vel impugnatus non deserat, qui prius visione praesentis Dei roboratus sola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit et bonum suum illaesum custodire, dantur ei, ut dictum est jam, in sacramentis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta interius pariter roboretur et vi
Abbreviated transcription (Latin):
des ergo sacramentum est future contẽ¬
plationis. ⁊ ipã contemplatio res ⁊
uitus sacramenti. ⁊ accipimus ninc
niti̾m sacramentum sanstificandi int
perscẽ scĩficati ipam̃ rem capere possimꝰ
Si ergo sũmũ bonũ hominis conten¬
placio creatoris sui merito creditur. nõ
inconuenienter fides per quam absentẽ
quodaminõ uidere incipit mitium bo¬
n ⁊̃ principium restaurationis eius
memoratur. Q ue iudelic restaurano
secundum incrementa fidei crescit. dũ
homo ⁊ per agnitionẽ amplius illumi¬
natur. ut plemus agnoscat ⁊ inilam¬
matur per dilcom̃ ut ardentius diligat
Sic ergo iustus quamdi in hoc corpore
eistens peregrinatur adomino. uniere
de ħ ergastulo fuĩt. ⁊ introcluctus in gau¬
clium domini sui. unere habebit ⁊ contẽ¬
platione. S mira dei clispensatione agit
quod nunc intim malicia hostis antiq̃
⁊ inpugnandos ⁊ persequendos fideles
relaxatur. quatinus iidel ħ homini re¬

Expanded text:
des ergo sacramentum est futurae contemdes ergo sacramentum est futurae contemplationis; et ipsa contemplatio res et virtus sacramenti; et accipimus nunc interim sacramentum sanctificandi, ut perfecte sanctificati rem ipsam capere possimus. Si ergo summum bonum hominis contemplatio creatoris sui merito creditur, non inconvenienter fides per quam absentem videre quodammodo incipit, initium boni, et principium restaurationis ejus memoratur. Quae videlicet restauratio secundum incrementa fidei crescit, dum homo per agnitionem amplius illuminatur, ut plenius agnoscat, et inflammatur per dilectionem, ut ardentius diligat. Sic enim justus quandiu in hoc corpore existens peregrinatur a Domino vivere de hoc ergastulo fuerit et introductus in gaudium Domini sui, vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malitia hostis antiqui ad impugnandos et persequendos fideles relaxatur, quatenus videlicet hoc homini re
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ ad illud quod iudebimus faco
ad fatiem. in manifesta compleati
S quod est eiugnia ⁊̃ quod est specilłu
in quo idetur imiago donec ipã res i¬
deri possit. eingnia est spupturl. sacra
Quare : Quia obscuram ht̃ significat¬
onem. Speculum est cor tuũ. si tñ nĩ¬
dum fui̾t. ⁊̃ extersum ⁊ clauficatum.
mago in speculo. fides in coede tuo. Ip̃
nini fides nnago ẽ ⁊ sacramentum. Cõt¬
platio autem futura. res ⁊ nutus A¬
cramenti. Qui fidem non habent nich̃
nident. Qui fidem hñt iam aliqind ul¬
dere icipunt. s imagnem solam. Si em̃
fidelis nichil inderet. ex fide illuminato
non cet. net dice̾ntux illimimati fideles
Si autem iam ipam rem inderemt. ⁊̃
non amplius uidendum. aliquid expͤ¬
tarent: non per speculum inenigniate.
s facie ad faciem uiderent. Ergo qui ꝑ
fidem indent. imagniem indent. qui per
contemplationem iudent rem indent
Qui fidem hñt. sacramentum hñt. qͥ
contemplationem habent. rem hñt. fi¬

Expanded text:
tum est ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aenigmate, sed facie ad faciem viderent. Ergo qui per fidem vident, imaginem vident; qui per contemplationem vident, rem vident. Qui fidem habent, sacramentum habent; qui contemplationem habent, rem habent. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
que cum fide percipienda sunt ⁊ ad scr̃ficatõ¬
lui fidelium p̃parata sunt. Nam ⁊ quedam
sacramenta militalia dũr quibus mulites
in sua conlicione inperatori suo ad fidem cõ¬
seruandam obligantur: ⁊ infideles quiq sa¬
cramenta quedam hñt que sacramenta cli¬
cuntur. quãnis nec sacra sint nec sacre reisig¬
na. s extractiones potius ⁊ ab honumnationes
quibus non satrantur homines s polluunt᷑
Tamen ad horum diffrãm sacramenta fidei
dicta intelligi poss̾ que a fidelibus cractant᷑.
⁊ cum fide aũ sanctificationem suscipiunt᷑.
Prmium ergo consideremus qua rõne ipi

Expanded text:
a sunt, et ad sanctificationem fidelium praeparata sunt. Nam et quaedam sacramenta militaria dicuntur, quibus milites in sua conditione imperatori suo ad fidem conservandam obligantur; et infideles quoque sacramenta quaedam habent, quae sacramenta dicuntur, quamvis nec sacra sint, nec sacrae rei signa. Sed exsecrationes potius et abominationes: quibus non sacrantur homines, sed polluuntur. Tamen ad horum differentiam sacramenta fidei dicta intelligi possunt quae a fidelibus tractantur, et cum fide ad sanctificationem suscipiuntur. Primum ergo co
Abbreviated transcription (Latin):
Niens stulta ficcteretar uidic inqnit sc¬
ꝓtura mulier lignum quod eet pulcrũ
asi ⁊ ad nescendum suane. ⁊̃ tulit de
tuctr eius ⁊ comedit. primũ per super¬
Diam ⁊ auariciam indero consensit. post
a minsu speciem agnouit deiide in spẽ
amcatem dep̃hendis per suanitateman¬
tem i concupiscentiã gule exarsit. nonis¬
Ame per concupiscentiã deuicta accepir⁊
Dmedis. Sic igitur primũ pro precio ad
Drmendimm pccõ se nendidit. postea ꝓpͥa
Delcãsione eiicta libenter iam etiam gͥra

Expanded text:
mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scmens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit et comedit. Sic igitur primum pro pretio ad serviendum peccato se vendidit, postea propria delectatione evi
Abbreviated transcription (Latin):
superbia ⁊ auanciã inorigniali ptã
prins quam gule iaiuin menceul
minis deceptam obtinnsse dicimas
nisi prius mulier id quod prorntebs
appeteret nequaquam postinodũ. moi
snadebatur assenstm p̃buiss. S qui
prins ꝑuerse delectata ẽ in promissiens
postinoclum stulte assensum: p̃buit ni
suasione. Primũ eñ promissam qs¬
tiam per superbiam appeciit. derõ ꝓri¬
sam habudantiam ⁊ qualis talem ex¬
lentiam decebat per auanciam coneu¬
uit. Postremo ut hec duo pro noto
tinere mereretur. cibũ uetitum gnle
cio corrupta gustare consensit. Primi
quidem coniensit pp̃ alia que lilext s¬
tea respiciens ⁊ concupisabile iuidens ni
in concupiscentiam exarsit ut iã ei
si p̃mium nullũ eet̃ pp̃ se tñ placerer
uidit. Primum igitur quasi p̃ciod̾
ducta ẽ ad consensum. postea propril
dilcõne ad tracta desceuelit ad actum.
a delectata. libeter iam gratis seruire cep̃.
Iam cum amore promissionis prius

Expanded text:
superbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod vidit. Primum igitur quasi conducta pretio est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. tea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius
Abbreviated transcription (Latin):
duo ec̃ temptationũ gena. inum ex¬
is aluid interius. Ext̾ior temptatioẽ
¶quando nob̃ extrinsecus malum sine isi¬
biliter siue minssbiliter faciendum sugg̾it᷑.
Interio temptatio ẽ qñ ex motu praue de¬
lcõnis intus animus ad peccandum solli¬
atatur. Hec antem temptatio difficilius
lincit᷑. qr int̾ius obpugnãs de nr̃o contꝰ
nos roboratur. Propterea dyabolus nem¬
am non meruit quia sine ulla temptatõ¬
ne pecranit. Hõ n̾o qr sola exc̾iori tempta¬
nione pulsatus cecidit. tanco gramus plec¬
tendus erat quanto lemori impulsu pro¬
stratus fuerat. ⁊ tñ qr aliquam quam

Expanded text:
duo esse tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et tamen, quia aliquam quam
Abbreviated transcription (Latin):
m p̾mio. similitudi dei scientiamq lom ⁊
mali spopondit. In persuatione igitar aibi
homnem temptaui gula in promissione
destatis ⁊ cognitõnis uana gloria ⁊ auan¬
cia. In moderata namq edencdi concupis¬
centia gula est. Besidenum autem mor¬
dinatum exellendi nana gloria. Nimiꝰ
no apetitus hũdi nł possidencdi auancia.

Expanded text:
mio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possidendi avaritia.
Abbreviated transcription (Latin):
dicmntur. In niciis prima fint scpeiti
secrnda anancia .iii. gula. In supecbuu
anancia in obedientia fint de p̃cepto in
Ingula sola mobedieuna non fuit ueĩ¬
to discipline. susquã enĩ legitur deuoi
hibuise homini ne suuilitũdiuẽ diu¬
tis uł sçientiam boui ⁊ mali concupist
Quia tũ in ordinate. hoo concupiscens .i
lis p̃̾cepti p̾uancitor exticit. Ne solo ligi
soencie boni ⁊ mali legumus. quia pͥn¬
buit deus homini. ne illud contingea
⁊ idcrro dimmi mulier illud appecentoi
tigit de p̃cepto cliscipline in obediectu¬

Expanded text:
dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, turalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae inobedient
Abbreviated transcription (Latin):
bniss. semetipiũ non cognoniscet. neq p̃¬
nancationis horum postinodum excitiss
reus. si prius ad eorum cognitionẽ non
fuuiss illuminatus. Si antem q̃ritur ntr̃
homo iam tunc a principio cognitionem
eorum que circa ipm̃ uentura fuerunt ha¬
buerit .i. si lapsu sinm ⁊ rumam presci¬
erit. ⁊ cetera mala om̃ina que pͥmum ĩ
ipra. postea per ipm̃ in omnes qui fue¬
runt ex ip̃õ transietunt ⁊ similiter si p̃sci¬
erit bona que habiturus finss. si mobedi¬
encia perstitiss. illud om̃nino probabile
⁊ consequens eẽ uidetur. quod ad insticu¬
tionẽ ⁊ formam tectẽ mnirendi magis speo
tabat ut ei facienda diceñtur. potuus
ut futura p̾clicẽntur. Illud namq i
bitrii lebertatem ⁊ obedientie puiiai
munnere om̃mo uideretur. si ppẽhru
ante meritum futurorum p̃sans du
quia nec bona sperare cũ p̃scientia n¬
rum potuiss. neq cum p̃scientia bu¬
ter hoc igitur magis connemens

Expanded text:
buisset semetipsum non cognovisset: neque prbuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura fuerunt habuerit, id est lapsum et ruinam suam praescierit, et caetera omnia mala quae primum in ipsum; postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt, et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futurorum praescius diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia boopter hoc igitur magis conveniens
Abbreviated transcription (Latin):
graniam. ignorantiam prime cogitioni
multum abstulit. sic eidem cognitioni si
i obedientia homo perstitiss per subsepiẽ¬
tem reuelationem plimiinũ addendum
prins ille homo habuisse credditur explica¬
re difficile ẽ execepto eo quod diximus. qr
per internam aspirationem iusbiliter e doc¬
tus nullacemus de ip̃õ creatore suo dubita¬
re potuit. De cognitione sin.
orro cognitionem sui emidem homi¬
nem a prima cognitõne sua talem ac¬
cepisse credimus. ut ⁊̃ debitum obedientie
sue gͥ supenorem agnoscẽt ⁊ debitum pro¬
udente sue. gͦ infiorem non ignoraret. ħ
siquidem erat semetipm agnoscere. condi¬
tionem ⁊ ordinẽ. ⁊̃ debuuĩ suũ. sine supra
se sine in se. sine subse m̃ ignorare. Intelli¬
gere qualis fcũs eet̃ ⁊̃ qualit̾ incedere de¬
beret. quidagere quid cauere similiter hoc
totum erat semetipm̃ agnoscẽ. Si horum
coguitionem ⁊ discretionem homo non ha¬

Expanded text:
m ignorantiam primae cognitioni m ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum am illae primus homo, habuisse creditur explicare difficile est, excepto eo quod diximus quod per internam inspirationem visibiliter edoctus, nullatenus de ipso creatore suo dubitare potuit. CAP. XV. De cognitione sui.Porro cognitionem sui eumdem hominem a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non ha
Abbreviated transcription (Latin):
no creatoris sii primũ hominẽ ha¬
buisse dubnim non est. qm̃ si pio unta
temporali consernanda in rebus transito¬
uis tam magnam scientiam accepit. mł¬
tomag̾ pro inta etera adipiscenda exel¬
lenciorem ⁊ habundantiorem in celestib
cognitionẽ hrẽ debuit. Cognonit ergo ho¬
mo creatorem suñ non ea cognitione q̃
fous ex aucditu solo percipitur. s ea pott
que initus per aspiratõnem ministrat᷑.
sion ea que deus modo a credentibus ab¬
sens fide que s ea qua tint per presentia¬
contemplationis scienti manifestus cerne¬
lntur. Saendum tñ est quod illam primã
cognitionẽ hominis. quam de creatore su
que nunc in sola fide constat. ueraciter di¬
cunus. ita etiam illa que postinodum in
exellentia contemplationis diuine mane¬
feste reuelabitur. minorem necesse ẽ con¬
siteamur. Cognonit ergo creatorem suũ
homo. non tñ ita exellenter. sicut postea
cognoscẽ debuisset. si perstitisset. Sicar enĩ
in obedientia hominus per subsequentẽ¬

Expanded text:
 creatoris sui primum hominem habuisse dubium non est. Quoniam si pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea quae potius intus per inspirationem ministratur. Non ea quidem qua Deus modo a credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiacontemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suoquae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequente
Abbreviated transcription (Latin):
natur fidenter contradict. Qui cauet sol¬
licite ne in sua serutute nd pro timore
hominis contra deum quid fatiat uel t̾¬
rene retributionis lucrum in intentione
celesti p̃mio ante ponat. S in greco ma¬
infestior sententia expressa ẽ. Greca nam¬
q locuno diminarum seruitutẽ ab hũs
ꝓprõ uocabulo distinguit. quod latinitas¬
non habet. Ibi enĩ dei seruitus latri
⁊ humana cdulcia nocatur. Et abhi
idolatre appellanti sunt qui eam seru¬
tutem quam deo debuerunt. idoł exhu¬
bant. S latma luguia ntramq su
eodem nomine sernitutẽ exp̃bentł ⁊
ꝓpterea obscurior significatio fca ẽ a
dicitur el soli sermẽs quod in gro
ambigium non ẽ. S tum hoc prui¬
tum ad patrem pertineat. quare alia
est ei soli seriues. quasi etiam filio ⁊
riti scõ sermendum non sit. S quii
dcm̃ est soli. non excludit cõmutun
filii ⁊ spiritus scr̃. s quicquid densi
muis dens ẽ ipõ solus adorandus

Expanded text:
natur fidenter contradicit, qui cavet solnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitasnon habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior significatio facta est, cum dicitur: Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum hoc praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: Ei soli servies, quasi etiam Filio et Spiritui sancto serviendum non sit? Verum, quod dictum est, soli, non excludit communionem Filii et Spiritus sancti: sed quidquid Deus non unus Deus est, ipse solus adorandus est,
Abbreviated transcription (Latin):
stare potĩt. qui a sepe in ueteri testamento
sanctos uros non solum angelos adoras¬
se. s eciam homines legimus nec tũ prop¬
terea alicubi rep̃hensos inuenimus. Et
sideles ad sermendum superioribus ⁊ p̃la¬
tis sũmo opere exortatur. Sciendum ergo
est quia alio modo homines alio mͦ dens
res quiq ab inferiorib adorari dicebantur.
qũ eis sine in curuatione genuũ sine capi¬
tis inclinatione ab hiis renerentia exibe¬
batur. Dñi antem adorare ẽ ei totam men¬
tem per humilitate ac denotionem subst̃¬
nere. ⁊ ipĩ principium ac finem omnuis
bomi credere. Qd̃ ei soli nos ilebere. ne¬
mo est sane mentis qui ambigat. uñ ipẽ
quoq per propham de se testatur diceus.
meam scultilibus. De sernitute uõ ad ip̃m
competenter intelligi pot̃. quia nmir̃
onmnis ille rectissime soli deo scruire dicitꝰ
qui ⁊ secmidũ deun homini superiori fyn¬
militer se subicit. ⁊ ubi causa dei impug¬

Expanded text:
stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et fideles ad serviendum superioribus et praelatis, summopere exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homines adorantur, etres quivis ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive in curvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quoque per prophetam de se testatur, dicens: meam sculptilibus . De servitute vero idipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissime soli Deo servire dicitur, qui et secundum Deum homini superiori humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impug
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ perficeris. Deum tinim audi qui tibi
misericordiam iam exibuit ⁊̃ nec dui
tutis. ⁊̃ quod tibi promttit p̾mium re¬
tribritõnis. audi isrt̃. Hoc est ausculta.
adqmesce. Ouiuis eiim iurtus ab obe-¬
clientia incip̃. quem acdinodum omne n¬
tium.ab in obedientia procedit. frustranã¬
q nel in obeclienti grã nt concumaci doctri¬
na. ilł intelligenti p̾ceptum cliceretur. Id¬
circo primũ ancli isrł ut sis obediens. deꝰ
tuus ut deuotus existas. deus imius est.
uitatem agnoscas. Denĩ sequitur p̃ceptũ
lpm̃ adorabis. ħ pertinet ad fidem. et ei so¬
li sermes. hoc pertinet ad operationem. fides
enim operans ex dilcone. perfcm̃ facit. qui¬
a nec opus sine fide nec fides cui tempus
suppetit accepta est sine opere. Propterea
adora recte credendo serm bene operando. Q¬
ri autem põt si id quod ddix̃ ei soli. ad utrũ¬
q referendum sit: ut dicatur. Ipm̃ solũ
adorabis ⁊ ei soli sermes. S hos quomodo

Expanded text:
et perficeris. Deum tuum audi, qui tibi et perficeris. Deum tuum audi, qui tibi misericordiam jam exhibuit, et necdum rtutis, et quod tibi promittit praemium retributionis. Audi, Israel, id est, ausculta, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotus existas, Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
primũ p̾ceptum prime tabule ad deuin
patrem pertinet sient preceptum primũ
secunde tabule ad hominem patrem. nt
ntrimq paterintas principii auctoritate
honetur. In prima tabula p̃ceptio ẽ ⁊̃ ꝓ¬
hibitio simliter ⁊̃ in secunda. ut utrim¬
q studeas ⁊̃ facere que debes ⁊ canere nõ q̃
debes. In alcõ namq si offendis delictum
ẽ. In altero nero si offendis pꝑg̃n. facere
enim non facienda peciũ ẽ. facienda ant̃
deus tins deus imius ẽ. ip̃m adora¬
bĩs illi soli sermens. Non hoo totum de p̃¬
cepto ẽ quod dicitur. quia ante p̃ceptum
per ãmonitionem ad obedientiam andi¬
toris animus p̃paratur. Aucdi isrł̃: hic
nota obedientiam. Deuis tuus: hic nota
gram̃. Pens unus est. hic doctrinam.
quasi dicerenir. Obedientiam exibe. gͣ¬
tiam intellige. u̾itatem agnosce. Quod
auclis hoo est obelientia quam exigeris.
Quod deus tuus est grã qua p̾nemris.
Quod deus minus ip̾tas qua illmumaris

Expanded text:
Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Patrem pertinet, sicut praeceptum primum secundae tabulae ad hominem patrem, ut utrinque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceptio est et prohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non facienda peccatum est, facienda autem Deus tuus, Deus unus est, ipsum adorabis, et ei soli servies . Non hoc totum de praecepto est quod dicitur, quia ante praeceptum per admonitionem ad obedientiam auditoris animus praeparatur. Audi, Israel. Hic nota obedientiam. Deus tuus, hic nota gratiam. Deus unus est, hic doctrinam; quasi diceretur: Obedientiam exhibe, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia, quam exigeris. Quod Deus tuus, est gratia praevenientis. Quod Deus unus, veritas qua illuminaris
Abbreviated transcription (Latin):
la prohibendo. Hec uero dno p̾cep¬
ta naturalis legis per legem scriptam
latius explicͥata sunt. ⁊̃ distincta. per
septem illa p̃cepta que secunda tabula
continebat. in quibus ostenditur qua¬
lem se eribere debeat. Homo gͦ proximũ.
quemadmolum in tribus precedentibus
demonstratur. qualem se exibere debeat. hõ
erga deum. unde ⁊ in prima tabula dicta
est quia exellentiora continet mandata q̃
pertinent ad lilcõnem dei. Secunda ante
quia infi̾ora ⁊ proxima post hec p̃cepta cõ¬
tinet. que pertinent ad dilcõm proximi.
uel prima tabula dicitur quia in ea cõtinẽ¬
tur p̃cepta que intrimit ad bonã operationẽ.
In prima tabula tria sunt p̃cepta. quia qui¬
side creditur trinitas est deus. In secunda
tabula septẽ sunt p̃cepta. quia in p̾senti
nita tm̃ que septem lierum arculo uolui¬
tur officia humanitatis proximo exibent᷑.
Tia nõ ⁊̃ septem. denarium complent. qr
perfcm̃ facit. fides recta ⁊ operatio bona.

Expanded text:
la prohibendo. Haec vero duo praecepla prohibendo. Haec vero duo praecepta naturalis legis per legem scriptam latius explicata sunt et distincta, per septem illa praecepta quae secunda tabula continebat. In quibus ostenditur qualem se exhibere debeat homo erga proximum, quemadmodum in tribus praecedentibus demonstratur, qualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima est, quae excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem, quae inferiora et proxima post haec praecepta continet, quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel prima tabula dicitur, in qua continentur praecepta, quae informant ad bonam operationem. In prima tabula, tria sunt pfide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepta; quia in praesenti vita quae septem tantum dierum circulo volvitur officia humanitatis proximo exhibentur. Tria vero et septem denarium complent; quia perfectum facit fides recta, et operatio bona.
Abbreviated transcription (Latin):
curandũ accessiss totum occupanerat
morb quod totum reliquerat salus.
Et apposint in corpore generis huma¬
ni in primis panca antitoda. ⁊ pan¬
ut panlatim morb deficeret. ⁊ salus
trescẽt. Postea sub lege scripta reme¬
dia plura contulit. ⁊̃ plures reparami.
⁊ tria sacramenta. Duo p̃cepta. quod
tibi non is alii ne feceris. Et quecñ
nultis ut nobis faciant homines eadẽ
⁊ nos facite illis. Tria sacramenta: de¬
cue oblationes. ⁊ sacrificia. Decime ĩ
portionibus oblationes in reb. sacri¬
ficia in animabus. Sub lege sccipta
multa fuerant precepta. ⁊ multa sa¬
cramenta. Precepta enim legis scupte
alia fuerunt mobilia. alia inmobilia
sobilia sunt: que ex clispensatione
ad tempns sunt ordinata. Inmobi¬
lia sunt que a natura ueniunt. ⁊ uł
ita mala sunt ut nullo tempore sine
sola lex naturalis habuit. p̃ceptis.¬
duobus p̃ceptis comp̃hensa in u¬
no bona percipiendo. in altero ma¬

Expanded text:
curandum accessisset, totum occupaverat curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et pauut paulatim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura contulit, et plures reparavit. tria sacramenta. Duo praecepta: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Et quaecunque vultis ut vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine sola lex naturalis habuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero ma
Abbreviated transcription (Latin):
acramentum aircum¬
cisionis ante legis lacionẽ dare
est: ⁊ per ipiũ quedam pparatio a
cipiendam legem fcã est. Q̾uemab¬
dum enĩ minc in nouo testamemt
Primũ homo unda baptisii. ablre
signum ⁊̃ nomen professionis sue
accip̃. ac deinde mimio fideliũ ad sos¬
atus ⁊ preceptis dinins instructus
ad complendam professionem suari
accenditur. sic antiquus ille popuil
primũ quidem per circumtisionẽsis¬
natꝰ ẽ postea per legẽ informatus.
ta tua continet. p̃cepta. Sacrap̃¬
ta. promissa. In p̃ceptis ẽ meritum
in promissis est priminu. in sacrain¬
tis ẽ adincorium. Per p̃cepta eundũ
slierat ad promissa. S quia homo per
se infirmus erat. nefͥer̃ sacram̃ta medi¬
a nnt̾ p̃cepta ⁊ promissa: que illum
⁊ ad precepta perficienda. ⁊ ad promis¬
sa optinenda. Sub lege naturali pau-¬
ea erant sacramenta. Sub lege antem¬
scripta uttaq multiplicata sunt. ⁊ p̃¬
ceptascil ⁊ sacramenta. Nam cum pͥ¬
mũ metlicus deus ad hominẽ egrotũ

Expanded text:
Sacramentum circumcisionis ante legislationem datum est: et per ipsum quaedam praeparatio ad suscipiendam legem facta est. Quemadmodum enim nunc in Novo Testamento, primum homo unda baptismatis ablutus, signum et nomen professionis suae accipit, ac deinde numero fidelium associatus, et praeceptis divinis instructus ad complendam professionem suam accedit; sic antiquus ille populus primum quidem per circumcisionem signatus est, postea per legem informatus. tria continet: Praecepta, sacrameta, promissa. In praeceptis est meritum, in promissis est praemium, in sacramentis est adjutorium. Per praecepta eundum fuerat ad promissa. Sed quia homo per se infirmus erat, venerunt sacramenta media, inter praecepta et promissa quae illum a perficienda, et ad promissa obtinenda. Sub lege naturali pauca erant sacramenta, sub lege scripta utraque multiplicata sunt, et praecepta scilicet et sacramenta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum
Abbreviated transcription (Latin):
erat. quia om̃s bom erant. ⁊ quod boni¬
erant non facientes. s fc̃i erant. In ħ
gͥ miñ erant quod boni fc̃i erant. ⁊ ñ¬
dũ ad huc aliud aliud erant quam fã
erant. quia tunc primũ fc̃ erant. ⁊̃ nõ
ante quicquã fecerañt. Ceperunt antẽ
diuidi ab eo quod fc̃ erant ut alind iã
cent. uł proficientes super illud ut boni
deũt uł sub illo deficiens ut mali eeñt.
her est conueisio ⁊ aduersio qua cliuisi
sunt qui unũ erant. ⁊ boni natura. ut
fecit. ⁊ auersio in iustos. Utraq enĩ uolũ¬
tatis ficit. ⁊ uoluntas utrimq libertatis.

Expanded text:
ni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas utrinque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
pro eo quales fc̃i sunt angeli
diligentius muestigatam rõm ꝓponimus.
Nam dixius quando facti sulit. ⁊̃ quia
scĩ sunt in principio. ⁊ prima creatura.
ante quam nichil fcm̃ est. secundum ꝙͣ
cundum aliquidante omina fcã est ipsa
que forma est omiium ⁊̃ causa. Dem̃
antem oportet ostendere quales fã sit
angeli tunc in ipõ primordio ⁊ primasb̃¬
sistentia ⁊ micio conditionis sue meo qd¬

Expanded text:
ius adhuc pro eo quales facti sunt angeli diligentius investigatam rationem proponimus. Nam diximus quando facti sunt, quod facti sunt in principio; et prima creatura antequam nihil factum est, secundum quam cundum aliquid ante omnia facta est ipsa, quae forma est omnium et causa. Deinde autem oportet ostendere quales facti sunt angeli tunc in ipso primordio et prima subsistentia et initio conditionis suae;
Abbreviated transcription (Latin):
hiis modis ꝯstare uider ͤ ut
aut hus hortałmodꝰ sit qui
aut allegoricus ut non ille
ne uideatur haũt pie intel¬
ligentib ⁊ uaci corte tenẽtib
lacis undig relucent. S ad
&dinem redeamꝰ

Expanded text:
his modis constare uidetur, ut aut historialis modus sit, qui aut allegoricus, ut non illic nere uideatur. Haec autem pie intelligentibus et ueraci corde tenentibus satis abundeque relucent. Sed ad ordinem rede
Abbreviated transcription (Latin):
Ramus ĩꝙ homo
añ pectatum cum
sua ꝯiuige incola
si sinũ seclusus ignotis ꝑtib
sui gnis posti̾tatem tñspo¬
suit adꝙ penam qm̃ ip̃e p

Expanded text:
rimus itaque homo ante peccatum cum sua coniuge incola si sinu seclusus in ignotis partibus sui generis posteritatem transposuit atque poenam quam ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
ilicere. Ne assumas nomen dei tui mua¬
num. nisi sicut ueneraris. ⁊̃ adoras e¬
am. pp̃ hoc quod ab co factus es. sic ado
quia non mius tibi contulit cum re¬
demit. quam cum creauit. Ad eundem
spectat sensum quod ipẽ filius in enua¬
gelio discipł. et per discipulos omnibus
in se credentibus dicit. Creditis in deũ
insinuatione nos aclinouens: ut intel¬
ligamus eum nõ solum adorandum a

Expanded text:
dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vadicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi, Sicut veneraris, et adoras eum propter hoc, quod ab eo factus es; sic adorqui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum,insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a
Abbreviated transcription (Latin):
eudum tnseamius quod tale ẽ.
on assumas
nomen dei tui in uauũ
hoc ad simplicemi grẽ lutere. sensi
talit̾ intelligi debet. ut nom̃ delu
mnanũ non assumat .i. uel ad mo¬
datium affirmandum. uł ad iddli
uenerandum. sal ut neq idola
mine diuino honorep. neq falsiti
dei uisibilem per humauitatẽ fir̃
aturam estimare. Innanum qu¬
pe nomen dei assuuit: qui filirin
etermim ex tempore cepisse crebb
Nomensiquid̃ patris filius dicitir
a in filio ⁊ per filium pater mnuili¬
lis manifestatar. non solum quiꝰ
mũdus per ipm̃ factus ẽ uerumi
quando per ipĩ homo ẽ redempto
Sane qui filmm dei hominẽ fan d
dei assumunt. quia quem credunt ho¬
minem per id quod assumpsit ex t̾ꝑre
deum nerum agnoscunt per id quod
fut ex eternitate. Pot̾ ad hus aliter
datelligi quod clictum ẽ. ne assumas
nomeñ dei tui innanũ. Innarum nã¬
q nomem dei assumunt qui filiũ dei¬
ad se missu. ⁊̃ pro sua salute incar¬
natum contempnunt. Quid est ergo

Expanded text:
endum transeamus, quod tale est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmandum, vel ad idolum venerandum, scilicet, ut neque idola nomine divino honoret, nDei visibilem per humanitatem factum, creaturam existimare. In vanum quippe nomen Dei assumit, qui Filium Dei aeternum ex tempore coepisse credit. Nomen siquidem Patris Filius dicitur, quia in Filio, et per Filium Pater invisibilis manifestatur; non solum quando mundus per ipsum factus est; verum etiam quando per ipsum homo est redemptus. Sane qui Filium Dei hominem factum Dei assumunt, quia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore; verum Deum agnoscunt, per id quod fuit ex aeternitate. Potest adhuc aliter intelligi quod dictum est: Non assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomead se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
noluit fint bonum. Sicut eno a¬
ne sapientie illius ignotũ ee non
potuit omne quod fũtarum fuit.
coeterne uolinitati enis displicere
potuit omne quod bonũ fuit. En
dit totum quod futarum fuit ⁊l
nũ eẽ hoc cotum ut eet̃ totum ⁊ i
futuro erant cum boms prins qu
erant. ⁊ consideranit quia malis
Qumetis bona cõmendarentur ⁊ pul¬
chaora fierent comparatione malorũ
TLna eẽt mala inter bona que non
nt bona. qmͣ ex eis ornarentur bo-
¶⁊ cõmendarentur. ⁊ amplius bonũ
ꝑent ad decorem ⁊ pulcritudinẽ
msoꝵ. Et repex̃ cuncta in orcline
⁊ indit bona ibi. ⁊ que sibi bona¬
n fuerimt. ⁊ uoluit sic sic eẽ omĩa
bonum funt quia ita bonum fiit
indit ⁊ noluit quod futmͣ fuit. ⁊
isanit equo iudicio imiuersa que
¶it in complacito unꝯ. quo bonũ
t. ⁊ instum totum eẽ ⁊ nichil aliud
¶hac uoluntate postea fecit ut bona
dñt que eẽ bonũ erant. sicut uiderat
uoluerat ⁊ permisit ut mala eent

Expanded text:
voluit fuit bonum. Sicut ergo aeternae sapientiae illius ignotum esse non potuit omne quod futurum fuit, sic coaeternae voluntati ejus displicere non potuit omne quod fuit. Et vidit totum quod futurum fuit, et bonum esse hoc totum ut esset totum, et futura cum bonis priusquam erant et consideravit, quod his malis adjunctis bona commendarentur, et pulchriora fierent comparatione malorum, et bona essent mala inter bona quae non erant bona. Quoniam ex eis ornarentur bona et commendarentur, et amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexit cuncta in ordine suo: et vidit bona ibi, et quae bona sibi bona fuerunt, et voluit sic esse omnia ut bonum fuit, quia ita bonum fuit ut vidit et voluit quod futurum fuit. Et pensavit aequo judicio universa, quae vidit in complacito uno quo bonum fuit et justum totum esse, et nihil aliud Et hac voluntate postea fecit ut bona essent quae esse bonum erat, sicut viderat et voluerat. Et permisit ut mala essent