comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordo tibi plac& inquit catulus & q̃ dispositio argum̃toꝵ in qua tu mihi
semꝑ deus uideri soles. Uide ꝗͣ sum inquit deus inisto gnͣe catule.
Non hercule mihi nisi ad monito ueniss& in mente: ut possis existima¬
re me in ea in quib nõ nũqͣ aliquid efficere uideor usu solere indicẽ¬
do uł casu potius incurrere. Ac res ꝗdem ista quã egi quia nõ noram
sic tamqͣ ignotũm hoĩem preteribam tantũ põt in dicendo ut adiun¬
cendum nulla plus possit. Sed tam̃ mihi uideris ante tp̃s a me rationẽ
ordinis & disponẽdaꝵ reꝵ requisisse. Nam si ego omẽm uim oratoĩs
de uno dictum cũ de cluob reliquis dixero tum erit deniq de di¬
sponenda tota or̃one q̃rendũ. Ual& igitur multũ ad dicendũ pro
improbari aduersarioꝵ aĩosq eoꝵ apud quos agetur cõciliari
ꝙ maxime ad beniuolentiã tum gratia oratorẽ tum gratia illũ pro

Expanded text:
ordo tibi placeat' inquit Catulus 'et quae dispositio argumentorum, in qua tu mihi ordo tibi placeat' inquit Catulus 'et quae dispositio argumentorum, in qua tu mihi semper deus videri soles.' 'Vide quam sim' inquit 'deus in isto genere, Catule: non hercule mihi nisi admonito venisset in mentem; ut possis existimare me in ea, in quibus non numquam aliquid efficere videor, usu solere in dicendo vel casu potius incurrere. Ac res quidem ista, quam ego, quia non noram, sic tamquam ignotum hominem praeteribam, tantum potest in dicendo, ut ad vincendum nulla plus possit; sed tamen mihi videris ante tempus a me rationem ordinis et disponendarum rerum requisisse; nam si ego omnem vim oratoris de uno dictum, cum de duobus reliquis dixero, tum erit denique de disponenda tota oratione quaerendum. Valet igitur multum ad vincendum probimprobari adversariorum, animosque eorum, apud quos agetur, conciliari quam maxime ad benevolentiam cum erga oratorem tum erga illum, pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗtꝗd proponendũ fuerit declarare : si ꝗꝗd similem dicas: prius
ut simile dicas cõfirmes: deinde ꝗed agitur adiungas pũo
stinguatur uerbis nec cõfusa ẽẽ uideant᷑ hec & ut properans & apd̃
doctos & semidoctos ip̃e ꝑcurro ut aliquando ad alia maiora uenia¬
mus. Nihil ẽ enim in dicendo catule maius ꝗͣ ut faueat oratori is
qui audi&. Utiq ip̃e sic moueatur ut impetu quodã aĩ & ꝑturbatioẽ
aut cupiditate/ aut iracundia aut dolore⁊ aut letitia aut spe aut timo¬
re aut errore aut aliqua ꝑmotioẽ mẽtis qͣ ueritate: aut scͥpto aut
iuris norma aliqua aut iudicii formula aut legibus quare nisi nob̾
quid aliud plac& ad illa ꝑgamus. Paulum inꝗt catulus etiã num
deesse uidetur his reb Antoni quas exposuisti qđ sit tibi ante expli¬
candum ꝗͣ illuc proficiscare te dicis intendere: Quid nã inquit : Qui

Expanded text:
quid proponendum fuerit, declarare; si cui quid simile dicas, prius quid proponendum fuerit, declarare; si cui quid simile dicas, prius ut simile dicas confirmes, deinde quod agitur, adiungas; intstinguantur, verbis confusa esse videantur. Haec properans ut et apud doctos et semidoctus ipse percurro, ut aliquando ad illa maiora veniamus: nihil est enim in dicendo, Catule, maius, quam ut faveat oratori is, qui audiet, utique ipse sic moveatur, ut impetu quodam animi et perturbatione o aut amore aut cupiditate aut iracundia aut dolore aut laetitia aut spe aut timore aut errore aut aliqua permotione mentis quam veritate aut praescripto aut iuris norma aliqua aut iudici formula aut legibus. Qua re, nisi quid vobis aliud placet, ad illa pergamus.' 'Paulum' inquit Catulus 'etiam nunc deesse videtur eis rebus, Antoni, quas exposuisti, quod sit tibi ante explicandum, quam illuc proficiscare, quo te dicis intendere.' 'Quidnam?' inquit. 'Qui
Abbreviated transcription (Latin):
simis hom̃ib usus nr̃os qiͣ quȩdam monita tradamus. Nis igit᷑
lotis in mẽte & cogitatioẽ defixis & in omi re ad dicendũ posita
excitatis nihil erit qł oratorem effugere possit nõ modo info¬
rensib clisceptanoĩb s oĩo in nullo genere dicendi.si uõ asseque¬
tur ut talis uicleatur qualem uideri uelit & animos eoꝵ ita af¬
ficiat apul quos aget ut eos quocũq uelit uł trahere uł rapere
possit. nihil ꝓfecto p̃ter ea ad dicendũ requir&. Iam illud uidemus
nequaqͣ satis ẽẽ reꝑire ꝗd dicas nisi id inuentũ tractare possis. Tracta¬
tio aũt uaria eẽ deb& ne aut cognoscatur item qui audiat aut defati¬
get᷑ similitudinis satietate. Proponi oport& quid afferas & qua re
ita sit ostendere : ex illis isdem lotis interdũ cõcludere relinquere
alias alioquin transirei saepe nõ proponere: ac ratioẽ ip̃a afferenda

Expanded text:
simis hominibus usus nostri quasi quaedam monita tradamus. Hic igitur simis hominibus usus nostri quasi quaedam monita tradamus. Hic igitur locis in mente et cogitatione defixis et in omni re ad dicendum posita excitatis, nihil erit quod oratorem effugere possit non modo in forensibus disceptationibus, sed omnino in ullo genere dicendi. Si vero adsequetur, ut talis videatur, qualem se videri velit et animos eorum ita adficiat, apud quos aget, ut eos quocumque velit vel trahere vel rapere possit, nihil profecto praeterea ad dicendum requiret. Iam illud videmus nequaquam satis esse reperire quid dicas, nisi id inventum tractare possis; tractatio autem varia esse debet, ne aut cognoscat artem qui audiat aut defetigetur similitudinis satietate: proponi oportet quid adferas et qua re ita sit ostendere; ex eisdem illis locis interdum concludere, relinquere alias alioque transire; saepe non proponere ac ratione ipsa adferenda
Abbreviated transcription (Latin):
expetitur ꝙto gloria magis est expetenda: Ex minore hic parue
cõsuetudinis causa huius mortẽ tam fert familiariter quid si ipse
nea subleuant᷑ ut hoc. hoc uerũ ẽ dixit quȩ lutatius. hoc falsum
est. Nabita enĩ questione hoc sequi necesse ẽ. recito enĩ tabulas. de
quo gñe toto paulo ante clixi. hec ut breuissime dici potuerũt ita
ame dicta sunt. Ut enim si aurum qđ id qł esset multifariam de¬
fossũ cõmõstrare uellem satis eẽ deber& si signa & notas ostenderẽ
locoꝵ quib cognitis ip̃e sibi foder&. & id qd uell& ꝑuo labore nul¬
mõstraui ubi sint. reliqua cura & cogitatioẽ eruũt᷑. Quoꝵ autem
argum̃toꝵ genus cuiq causaꝵ gn̾̃i maxime cõueniat nõ est artis
ex ꝗsite p̃scribere s est mediocris ingenii uidicare. Neq enim
nũc id agimus ut artem aliquã dicendi explicemus s ut doctis¬

Expanded text:
expetitur, quanto gloria magis est expetenda!" ex minore: hic parvae expetitur, quanto gloria magis est expetenda!" ex minore: hic parvae consuetudinis causa huius mortem tam fert familiariter: quid si ipse nea sublevantur, ut haec: "hoc verum est; dixit enim Q. Lutatius. Hoc falsum est; habita enim quaestio est. Hoc sequi necesse est; recito enim tabulas." De quo genere toto paulo ante dixi. Haec, ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt; ut enim si aurum cui, quod esset multifariam defossum, commonstrare vellem, satis esse deberet, si signa et notas ostenderem locorum, quibus cognitis ipse sibi foderet et id quod vellet parvo labore, nuluaerenti demonstrant, ubi sint; reliqua cura et cogitatione eruuntur; quod autem argumentorum genus cuique causarum generi maxime conveniat, non est artis exquisitae praescribere, sed est mediocris ingeni iudicare, neque enim nunc id agimus, ut artem aliquam dicendi explicemus, sed ut doctis
Abbreviated transcription (Latin):
Graccus ex cõsequẽtib si & ferro interfectus ille & tu inimicꝰ ei cum
gladio cruento cõprehẽsus in illo ip̃o loco & nemo preter te ubi uisus
est: & causa nemini & tu ne semꝑ aucdax quid ẽ qđ de facinore du¬
bitare possimus : Ex cõsentaneis & ex p̃currentib & ex repũgnã¬
tib ut crassus adolescens nõ si opirium defendisti carbo id circo te
isti bonũ ciuẽ putabunt. Simulasse te & aliquid q̃sisse ꝑspicuũ est
ꝙ .T. Gracci mortẽ sepe in cõtionib deplorasti ꝙ .f. Africani necis
socius fuisti: ꝙ legem in tribunatu tulisti ꝙ semꝑ ab onis dissedisti.¬
Ex causis autẽ reꝵ sicauaritiã si tollere uultis mater eius est tollen¬
da luxuries. Ex his aũt quȩ sunt orta de causis. si erarii copiis et
ad belli acliumenta & ad ornamenta pacis utimur uectigalibus
seruiamus. Maiora autem & minora &t paria cõꝑabimus sic. Ex
maiore si bona existimatio diuitiis prestat & pecunia tantoꝑe

Expanded text:
 Ex consequentibus: "si et ferro interfectus ille et tu inimicus eius cum gladio cruento comprehensus in illo ipso loco et nemo praeter te ibi visus est et causa nemini et tu semper audax, quid est quod de facinore dubitare possimus?" Ex consentaneis et ex praecurrentibus et ex repugnantibus, ut olim Crassus adulescens: "non si Opimium defendisti, Carbo, idcirco te isti bonum civem putabunt: simulasse te et aliquid quaesisse perspicuum est, quod Ti. Gracchi mortem saepe in contionibus deplorasti, quod P. Africani necis socius fuisti, quod eam legem in tribunatu tulisti, quod semper a bonis dissedisti.Ex causis autem rerum sic: "avaritiam si tollere vultis, mater eius est tollenda, luxuries." Ex eis autem, quae sunt orta de causis: "si aerari copiis et ad belli adiumenta et ad ornamenta pacis utimur, vectigalibus serviamus." Maiora autem et minora et paria comparabimus sic: ex maiore: "si bona existimatio divitiis praestat et pecunia tanto opere
Abbreviated transcription (Latin):
Ex coniunctis sic argumẽta clucant᷑. Si pietati sũma tribuenda laus ẽ.
Debetis moueri. Q. Metellum tam pie lugere uideatis. Ex gn̾e aũt si ma
bunatus uoluntate paruit ciuitatis. Ex parte aũt ea q̃ est subiecta
gnͣi. Si omĩs qui rei. pͭ cõsulunt cari uob̾ ẽẽ debent certe in pͥmisim¬
ꝑatores quoꝵ cõsiliis uirtute ꝑiculis retinemus & nostram salutẽ
& imꝑii clignitatẽ. Ex similitudine aũt. si fere partus suos di¬
ligunt qua nos in liberos nostros indulgentia ẽẽ debemus:
At ex dissimilitudine si barbaroꝵ ẽ in diem uiuere ostra cõsilia
sempiternũ tp̃s spectare debent. At utroq in gnͣe & similitudi¬
nis & dissimilitudinis exempla sũt & alioꝵ factis aut dictis

Expanded text:
Ex coniunctis sic argumenta ducuntur: "si pietati summa tribuenda laus est, Ex coniunctis sic argumenta ducuntur: "si pietati summa tribuenda laus est, debetis moveri, cum Q. Metellum tam pie lugere videatis." Ex genere autem: "bunatus voluntati paruit civitatis?" Ex parte autem ea, quae est subiecta generi: "si omnes, qui rei publicae consulunt, cari nobis esse debent, certe in primis imperatores, quorum consiliis, virtute, periculis retinemus et nostram salutem et imperi dignitatem." Ex similitudine autem: "si ferae partus suos diligunt, qua nos in liberos nostros indulgentia esse debemus?" At ex dissimilitudine: "si barbarorum est in diem vivere, nostra consilia sempiternum tempus spectare debent." Atque utroque in genere et similitudinis et dissimilitudinis exempla sunt ex al
Abbreviated transcription (Latin):
aut pars eius aut uocabulũ qđ habeat aut quippiam rẽ illam qđ
attingat. Extrinsetus aũt cum ea q̃ sunt foris neq herent in rei nã
colligunt᷑. Si restota q̃rit᷑ definitioẽ uniuersa explicanda ẽ. sic si
maiestas est amplitudo ac dignitas ciuitatis is eam minuit ꝗ exerci¬
natui parendum de salute. R. p᷑. fuit. aut aliued cõsiliũ instituendũ
aut sua sponte faciendum. Aliud cõsilium suꝑbum suũ arrogans: utẽ¬
dum igitur fuit cõsilio senatus si ex uocabulo ut carnes ei consulere
ꝗ cõsulit patriȩ. ꝗd aliud fecit opimius : Ab eo ꝙ regem attingit plures
sunt argum̃toꝵ sedes & loci. Nam & cõiuncta q̃riͦmus & genera & ꝑtis
gnͣib subiectas: & similitudines & dissimilitudines & contraria & con
sequẽtia & cõsentanea & qiͣ preturrẽtia & repugnantia & causas reꝵ
uestigabimus & ea q̃ causis orta sint & maiora paria minora q̃remus.

Expanded text:
aut pars eius, aut vocabulum quod habeat, aut quippiam, rem illam quod aut pars eius, aut vocabulum quod habeat, aut quippiam, rem illam quod attingat; extrinsecus autem, cum ea, quae sunt foris neque haerent in rei natura, conliguntur. Si res tota quaeritur, definitione universa vis explicanda est, sic: "si maiestas est amplitudo ac dignitas civitatis, is eam minuit, qui exercinatui parendum de salute rei publicae fuit aut aliud consilium instituendum aut sua sponte faciendum; aliud consilium, superbum; suum, adrogans; utendum igitur fuit consilio senatus." Si ex vocabulo, ut Carbo: "si consul est, qui consulit patriae, quid aliud fecit Opimius?" Sin ab eo, quod rem attingit, plures sunt argumentorum sedes ac loci, nam et coniuncta quaeremus et genera et partis generibus subiectas et similitudines et dsequentia et consentanea et quasi praecurrentia et repugnantia et causas rerum vestigabimus et ea, quae ex causis orta sint, et maiora, paria, minora quaeremus.
Abbreviated transcription (Latin):
maius est quodã q ab his qui hec tradunt & docent postulandũ sit.
Ego aũt si quẽ nũc rudẽ plane inscitui ad dicendũ uelim his potius tra¬
dam assidius uno oꝑe eandem incudere diem noctemq tundentib ꝗ
omẽs tenuissim as ꝑticulas atq omĩa minima mansa & nutrices infantibꝰ
pueris in os inserant. sin aũt is quidem doctrina liberaliter institutus
& aliquo iam imbutus usu & satis acri ingenio eẽ uideat᷑ illũ eũ rapiam
ubi nõ sec lusa aliqua acula teneatur s unde uniuersura flum̃ erũpat ꝗ
illi secles & qiͣ domicilia oĩum argum̃toꝵ cõmonstr&  & ea breniter illu¬
str&T uerbisq definiat. Quid enĩ est in quo hereat ꝗ uiderit omne
qđ sumatur in or̃one probandum. aut refellendum aut ex sua sumi
ui atq natura aut assumi foris exsua ui cum aut res q̃ sit nota q̃rat᷑

Expanded text:
maius est quiddam quam ab his, qui haec tradunt et docent, postulandum sit. maius est quiddam quam ab his, qui haec tradunt et docent, postulandum sit. Ego autem, si quem nunc plane rudem institui ad dicendum velim, his potius tradam adsiduis uno opere eandem incudem diem noctemque tundentibus, qui omnis tenuissimas particulas atque omnia minima mansa ut nutrices infantibus pueris in os inserant; sin sit is, qui et doctrina mihi liberaliter institutus et aliquo iam imbutus usu et satis acri ingenio esse videatur, illuc eum rapiam, ubi non seclusa aliqua acula teneatur, sed unde universum flumen erumpat; qui illi sedis et quasi domicilia omnium argumentorum commonstret et ea breviter inlustret verbisque definiat. Quid enim est, in quo haereat, qui viderit omne, quod sumatur in oratione aut ad probandum aut ad refellendum, aut ex re sua sumi vi atque natura aut adsumi foris? Ex sua vi, cum aut res quae sit tota quaeratur,
Abbreviated transcription (Latin):
Crytolaum istum quẽ cũ dyogene uenisse cõmemoras plus huic nr̃o stu¬
dio prodesse potuisse. Erat enĩ ab isto aristotile a cuius inuentis probis
ego uideor nõ longe aberrare : atq inter hũc Aristotilem cuius & illum
legi librũ in quo exposuit dicendi artis oĩum suꝑioꝵ & illos in quibus
ip̃e sua q̃dam de eadem arte dixit & hos germanos huius artis magistros
hoc mihi uisum ẽ interesse ꝙ ille eadem acie mentis quaꝵ reꝵ oium ui
naturãq uiderat hȩc quoq uiderat aspexit quȩ ad dicendi artẽ quam
una ratioẽ tractanda nõ eadem prudentia qua ille s usu in hoc unoge¬
nere studioq maiore. Carneadi uõ uis incredibilis illa dicendi & uarie¬
tas ꝑ quam ess& optanda nob̾ ꝗ nullam ũqͣ in illis suis disputatioĩb rẽ
defendit quã nõ probarit. Nullã oppugnarit quã nõ euerterit: s hoc

Expanded text:
Critolaum istum, quem cum Diogene venisse commemoras, puto plus huic nostro stuCritolaum istum, quem cum Diogene venisse commemoras, puto plus huic nostro studio prodesse potuisse; erat enim ab isto Aristotele, a cuius inventis tibi ego videor non longe aberrare. Atque inter hunc Aristotelem, cuius et illum legi librum, in quo exposuit dicendi artis omnium superiorum, et illos, in quibus ipse sua quaedam de eadem arte dixit, et hos germanos huius artis magistros hoc mihi visum est interesse, quod ille eadem acie mentis, qua rerum omnium vim naturamque viderat, haec quoque aspexit, quae ad dicendi artem, quam una ratione tractanda non eadem prudentia qua ille, sed usu in hoc uno genere studioque maiore. Carneadi vero vis incredibilis illa dicendi et varietas perquam esset optanda nobis, qui nullam umquam in illis suis disputationibus rem defendit quam non probarit, nullam oppugnavit quam non everterit. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
an falsum : & si cõiuncte sit clatur & adiuncta sint. Alteri iudicãt
re ne adiuncta sint & uera ne sũma sit uniusq ronis. & ad ex
ea q̃ iã nõ possit ip̃i dissoluere s etiã quib ante exorsa & potius de¬
texta ꝓpe retexant᷑. Hic nos igitur stoicus iste nihil adiuuat qm̃
quẽ admodũ inueniã ꝗd dicamꝰ nõ doc&. Atq idem etiã impedit
ꝙ a multa repperit q̃ negit ullo m̃ posse dissolui: & genꝰ sermonis
affert nõ liquidum nõ fusum ac profluens s exile aridum cõtisum ac
minutũ. Quod si ꝗdẽ ꝓbabit ita ꝓbabit ut oratori tam̃ actũ nõ esse
fateat᷑. Haet enĩ nr̃a oratio multitudinis ẽ aurib accomodata ad oblec¬
tandos animos adinpellendos ad ea probanda q̃ nõ aurificis statera sed
populari quadam tutrina examinãt᷑. qua istam artem totam dimictimus
quȩ in excogitandis argumẽtis multa nimiũ ẽ indicandis nimiũ loquax.

Expanded text:
an falsum, et, si coniuncte sit elatum et adiuncta sint alia, iudicant, an falsum, et, si coniuncte sit elatum et adiuncta sint alia, iudicant, rectene adiuncta sint et verane summa sit unius cuiusque rationisea, quae iam non possint ipsi dissolvere, sed etiam quibus ante exorsa et potius detexta prope retexantur. Hic nos igitur Stoicus iste nihil adiuvat, quoniam, quem ad modum inveniam quid dicam, non docet; atque idem etiam impedit, quod et multa reperit, quae negat ullo modo posse dissolvi, et genus sermonis adfert non liquidum, non fusum ac profluens, sed exile, aridum, concisum ac minutum, quod si qui probabit, ita probabit, ut oratori tamen aptum non esse fateatur; haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accommodanda, ad oblectandos animos, ad impellendos, ad ea probanda, quae non aurificis statera, sed populari quadam trutina examinantur; qua re istam artem totam dimittimus, quae in excogitandis argumentis muta nimium est, in iudicandis nimium loquax.
Abbreviated transcription (Latin):
se & ab aliis frequenter auditos. Quos tũ cum haberes antoni mi
inclixeris. Manime in ꝗt antonius ac si decreui phylosophari potiꝰ
bo moderata moclo sint opinionẽ istoꝵ studioꝵ & suspitionẽ ar¬
tificii apud eos qui res uidicent oratori aduersariam ẽẽ arbitror.
Imminuit enim & oratoris auctoritatẽ & or̃onis fidem. Sed ĩ eo
reuocet᷑ unde huc declinauit oratio ex trib istis clarissimis pħys
quos romã uenisse cdixisti uidesne dyogenẽ eũ fuisse qui dicer&
artem se tradere bene disserendi & uera ac falsa diiudicandi quã
uerbo greco dyaleticen appellar&. In hac arte si modo ẽ hȩc arsnul¬
lum eẽ praeceptũ quo modo uerũ inueniat᷑: s tantũ ẽ quo modo
iudicetur. Nam & omẽ qđ eloꝗmur sic ut id aut eẽ dicamꝰ aut nõ
eẽ & si simpliciter dictũ sit suscipiũt dyaletici ut iudicẽt uerũ sit

Expanded text:
se et ab aliis frequenter auditos; quos tu cum haberes auctores, Antoni, mse et ab aliis frequenter auditos; quos tu cum haberes auctores, Antoni, mnime,' inquit Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, bo, moderata modo sint: opinionem istorum studiorum et suspicionem artifici apud eos, qui res iudicent, oratori adversariam esse arbitror, imminuit enim et oratoris auctoritatem et orationis fidem. Sed, ut eo revocetur, unde huc declinavit oratio, ex tribus istis clarissimis philosophis, quos Romam venisse dixisti, videsne Diogenem eum fuisse, qui diceret artem se tradere bene disserendi et vera ac falsa diiudicandi, quam verbo Graeco dialektikh/n appellaret? In hac arte, si modo est haec ars, nullum est praeceptum, quo modo verum inveniatur, sed tantum est, quo modo iudicetur; nam et omne, quod eloquimur sic, ut id aut esse dicamus aut non esse, et, si simpliciter dictum sit, suscipiunt dialectici, ut iudicent, verumne sit
Abbreviated transcription (Latin):
reoꝵ fuit: tũ cũ erat in hac gente magna illa grecia: ex quo etiã qui¬
dam Muma põpilium regem nostrum fuisse piethagoreũ ferunt:
ꝗ annis ante ꝑmultis fuit ꝗ ip̃e picthagoras. Quo etiam maior uir
habencdus est cum illam sapientiã cõstituendę ciuitatis duob prope
seculis ante cognouit ꝗͣ eam gretinatã esse senserunt. Et certe nõ
tulit ullos hec ciuitas aut gloria clarioris. aut auctoritate grauio¬
ris .i. aut humanitate politioris.F. Africano. C. Lelio. L. furio ꝗ secũ
eruditissimos hoĩes ex grecia palam semꝑ habuerunt. Atq ego hoc
ex his sepe audiui cum dicerent ꝑgratum atheniensis & sibi fecisse
Qmultis pͥncipib ciuitatis ꝙ cum ad senatũ legatos de suis reb maxi
mis mitterent tres illius &tatis nobilissimos phylosophos misissent.
Carneadem Crytolaum Dyogenem. Itaq eos cdum romȩ essent &

Expanded text:
reorum fuit tum, cum erat in hac gente magna illa Graecia; ex quo etiam quireorum fuit tum, cum erat in hac gente magna illa Graecia; ex quo etiam quidam Numam Pompilium, regem nostrum, fuisse Pythagoreum ferunt, qui annis ante permultis fuit quam ipse Pythagoras; quo etiam maior vir habendus est, quoniam illam sapientiam constituendae civitatis duobus prope saeculis ante cognovit, quam eam Graeci natam esse senserunt; et certe non tulit ullos haec civitas clariores aut auctoritate graviores aut humanitate politiores P. Africano, C. Laelio, L. Furio, qui secum eruditissimos homines ex Graecia palam semper habuerunt. Atque ego hoc ex eis saepe audivi, cum dicerent pergratum Atheniensis et sibi fecisse et multis principibus civitatis, quod, cum ad senatum legatos de suis maximis rebus mitterent, tris illius aetatis nobilissimos philosophos misissent, Carneadem et Critolaum et Diogenem; itaque eos, dum Romae essent, et a
Abbreviated transcription (Latin):
te oꝑe gretis declisse reb uideo qͣ putaremus. NTum ille ueꝵ in¬
ꝗt ex me audies catule sẽꝑ ego existimaui i otũdiorẽ & probabi¬
liorẽ huic paulo oratorẽ fore ꝗ pͥmũ ꝗͣminimã artificii alicuius.
deinde nulla grecaꝵ reꝵ significationẽ dar&. Atq ego idem existi¬
mani petudis cẽ nõ hoĩs cum tantas res greu susciꝑent ꝓfiterentur
agerent seq & uidendi res obscurissimas & bene inuendi & co¬
piose dicendi rationẽ daturos hõib pollicerent᷑ nõ ad mouere aurẽ
& si ip̃a iam audires eosnõ audires ne minueres apud tuos ciues
narrarent attendere. Itaq feti catule & istoꝵ oĩum sũmatim causas
& gesta ip̃a gustaui. Ualde hercłe inquit Catulus timide tamqͣ ad
aliquem libidinis scopulum sic tuam mentẽ ad pħiam appulisti quã
hec ciuitas asꝑnata nũꝗͣ est. Nam & referta quõdam italia pictago¬

Expanded text:
te operae Graecis dedisse rebus video quam putaramus.' Tum ille 'verum' inte operae Graecis dedisse rebus video quam putaramus.' Tum ille 'verum' inquit 'ex me audies, Catule: semper ego existimavi iucundiorem et probabiliorem huic populo oratorem fore, qui primum quam minimam artifici alicuius, deinde nullam Graecarum rerum significationem daret: atque ego idem existimavi pecudis esse, non hominis, cum tantas res Graeci susciperent, profiterentur, agerent seseque et videndi res obscurissimas et bene vivendi et copiose dicendi rationem daturos hominibus pollicerentur, non admovere aurem et, si palam audire eos non auderes, ne minueres apud tuos civis narrarent attendere. Itaque feci, Catule, et istorum omnium summatim causas et genera ipsa gustavi.' 'Valde hercule' inquit Catulus 'timide tamquam ad aliquem libidinis scopulum sic tuam mentem ad philosophiam appulisti, quam haec civitas aspernata numquam est; nam et referta quondam Italia Pythago
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. Reliqua sunt in cura. attentioẽ animi cogitatioẽ uigilan¬
tia assiduitate labore/ cõplector uno uerbo quo sȩpe iam usi sumꝰ
copia uidemus ut habundent pħy qui ut opinor s tuhec catulẽ
melius. nulla dant p̃cepta dicendi nec idcirco minus quȩtũq res
p̃posita ẽ suscipiũt de qua copiose & habundanter loquant᷑. Tũ
Catulus ẽ inꝗt ut dicis antoni ut pleriq pħy nulla tradãt p̃cep¬
ta cdicendi & habeãt paratũ tam̃ quid cde quaq re dicant. S ari¬
stotiles is quẽ ego maxime ãm̃iror posuit quosclam locos ex ꝗb¬
hanc oronem quã in causis utimur inueniret᷑. A quo ꝗdẽ hoĩe
iam dudũ antoni nõ aberrat or̃o tua. siue tu similitudine illius
diuini ingenii in eadem incurris uestigia siue etiã illa ip̃a legi¬
sti atq didiasti qđ ꝗdẽ mihi magis uerisimile uidet᷑. Plus etiam

Expanded text:
venire; reliqua sunt in cura, attentione animi, cogitatione, vigilanvenire; reliqua sunt in cura, attentione animi, cogitatione, vigilantia, adsiduitate, labore; complectar uno verbo, quo saepe iam usi sumuscopia videmus ut abundent philosophi, qui, ut opinor—sed tu haec, Catule, melius—nulla dant praecepta dicendi nec idcirco minus, quaecumque res proposita est, suscipiunt, de qua copiose et abundanter loquantur.' Tum Catulus 'est,' inquit 'ut dicis, Antoni, ut plerique philosophi nulla tradant praeta dicendi et habeant paratum tamen quid de quaque re dicant; sed Aristoteles, is, quehanc orationem, qua in causis utimur, inveniretur; a quo quidem homine iam dudum, Antoni, non aberrat oratio tua, sive tu similitudine illius divini ingeni in eadem incurris vestigia sive etiam illa ipsa legisti atque didicisti, quod quidem mihi magis veri simile videtur; plus enim
Abbreviated transcription (Latin):
cdeinde ratio quã lic& si uolumus appellemus artẽ tertium di¬
ligentia non possum eꝗdẽ nõ ingenio primas cõcedere: s tam̃
ip̃m ingeniũ diligẽtia etiã ex tarditate incitat. diligẽtia in quã
q̃ tũ om̃ĩb in reb tũ in causis clefendendis plur imũ ual&. Nec
prȩtipue colenda ẽ nob̾ hȩc semꝑ adhibenda. hec nihil ẽ q nõ
assequatur. causa ut penitꝰ qł mnitio dixi nota sit. Diligentia
est ut aduersariũ attente audiamus atq ut eius nõ solum sen¬
tẽtias. s etiã uerba omĩa ꝑcipiamus: uultus deniq ꝑ spiciamus
omẽs ꝗ sensus animi plerũq inclicãt. Diligentia est id tam̃ dissi¬
mulanter facere ne sibi ille aliquid ꝓficere uideat᷑. Prudẽtia ẽ
deinde ut his lotis quos proponã paulo post reuoluat᷑ animus
est arti/ clemonstrat tm̃ ubi quȩras aut ubi sit illud ꝗđ studeas in¬

Expanded text:
sint: acumen, deinde ratio, quam licet, si volumus, appellemus artem, tertium disint: acumen, deinde ratio, quam licet, si volumus, appellemus artem, tertium diligentia, non possum equidem non ingenio primas concedere, sed tamen ipsum ingenium diligentia etiam ex tarditate incitat; diligentia, inquam, quae cum omnibus in rebus tum in causis defendendis plurimum valet. Haec praecipue colenda est nobis; haec semper adhibenda; haec nihil est quod non adsequatur: causa ut penitus, quod initio dixi, nota sit, diligentia est; ut adversarium attente audiamus atque ut eius non solum sententias sed etiam verba omnia excipiamus, vultus denique perspiciamus omnis, qui sensus animi plerumque indicant, diligentia est; id tamen dissimulanter facere, ne sibi ille aliquid proficere videatur, prudentia est; deinde ut in eis locis, quos proponam paulo post, pervolvatur animus,est arti: ars demonstrat tantum, ubi quaeras, atque ubi sit illud, quod studeas in
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam paucitate: ut eam materiẽ oratioĩs ꝗ̃ cuiusq ess& gñis
studiosi qui essẽt dicendi oĩb locis descriptam instructã orna¬
tamq cõphẽderẽt. reb dico & sententiis ea ui sua uerba pariẽt:
q̃ semꝑ satis ornata mihi ꝗdẽ uideri solẽt si eiusmoĩ sũt ut ea
res ip̃a peperisse uideatur. Ac uerum g̃ritis qđ mihi quidem iudeat᷑
nihil enim affirmare possum nisi sententiã & opinionẽ meã. hoc
quȩtũq res delata ad nos erit tum deniq scrutari locos ex ꝗb
argum̃ta eruamus q̃ ꝗdem omĩb qui ea mediotriter modo cõsi¬
ẽ ad ea capita & ad illos quos sepe iam appellaui lotos : ex quibus
oĩa ad omẽni or̃onẽ inuenta dicunt᷑. Atq hoc totum est siue ar
es quoq res ubi eum lotum om̃ẽm cogitatioẽ sepseris. si modo
usum reꝵ ꝑ callueris: nihil te effugiet atq omẽ qđ erit in re oc¬

Expanded text:
sed etiam paucitate, ut eam materiem orationis, quae cuiusque esset generis, sed etiam paucitate, ut eam materiem orationis, quae cuiusque esset generis, studiosi qui essent dicendi, omnibus locis discriptam, instructam ornatamque comprehenderent, rebus dico et sententiis. Ea vi sua verba parient, quae semper satis ornata mihi quidem videri solent, si eius modi sunt, ut ea res ipsa peperisse videatur; ac si verum quaeritis, quod mihi quidem videatur —nihil enim aliud adfirmare possum nisi quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos, ex quibus argumenta eruamus; quae quidem omnibus, qui ea mediocriter modo consianimus referendus est ad ea capita et ad illos, quos saepe iam appellavi, locos, ex quibus omnia ad omnem orationem inventa ducuntur, atque hoc totum est sive artges, quod quaeras: ubi eum locum omnem cogitatione saepseris, si modo usum rerum percallueris, nihil te effugiet atque omne, quod erit in re, oc
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝗt antonius tum a crasso cdiscemus cum se de turba & ab sub¬
tulus ex eo audiui cum dicer& sibi certum eẽ aiudiciis causisq
discedere: sed ut ip̃i soleo clicere nõ licebit. Neq enim aux iliũ
suũ sepe auiris bonis frustra implorari patietur: neq id & quo
aĩo ferra ciuitas quȩ si uoce. L. crassi carebit ornam̃to quodã
sespoliatam putabit. Nam herele inquit antonius ss hec uere
a catulo dicta sunt tibi mecũ in eodem est pristino instituto crasse
modo inquit antoni qđ exorsus es tam̃ ista oscitans sapientia
simul atq ad eam cõfugero in libertatem uindicabit. ¶Huuis
quidem loti quem modo sum exorsus hic est finis inquit Anto¬
nius qm̃ intelligeretur nõ hoĩum innum erabilib ꝑsonis neq in
finita tempoꝵ uarietate s in geneꝵ causis atq naturis oĩa sita
ẽẽ q̃ in dubiũ uocarent᷑. Genera aũt eẽ definita nõ solũ numero

Expanded text:
'ista' Antonius 'tum a Crasso discemus, cum se de turba et a sub'ista' Antonius 'tum a Crasso discemus, cum se de turba et a subtulus 'ex eo audivi, cum diceret sibi iam certum esse a iudiciis causisque discedere; sed, ut ipsi soleo dicere, non licebit; neque enim auxilium suum saepe a viris bonis frustra implorari patietur neque id aequo animo feret civitas, quae si voce L. Crassi carebit, ornamento quodam se spoliatam putabit.' 'Nam hercle,' inquit Antonius 'si haec vere a Catulo dicta sunt, tibi mecum in eodem est pistrino, Crasse, modo,' inquit 'Antoni, quod exorsus es; me tamen ista oscitans sapientia, simul atque ad eam confugero, in libertatem vindicabit.' 'Huius quidem loci, quem modo sum exorsus, hic est finis,' inquit Antonius; 'quoniam intellegeretur non in hominum innumerabilibus personis neque in infinita temporum varietate, sed in generum causis atque naturis omnia sita esse, quae in dubium vocarentur, genera autem esse definita non solum numero,
Abbreviated transcription (Latin):
genitus isq pͥus moritur & cetera: tum mihi ille sit heres. ses
natus filius nõsit ut uideatur: ne qui filio mortuo institutus heres
eẽ ꝑpenu iuris. & uniuersi gn̾is q̃stio nõ hoĩum noĩa rationẽ dicẽ¬
di q argumentoꝵ fontis desiderat: in quo etiam isti nos uaris co¬
sulti impediunt a discendoq deterrent. Uideo enĩ in catonis qu
in bruti libris noĩatim fere referri quid alicui de iure uiro ac mu¬
lieri responderit. Credo ut putaremus in hõib nõ re cõsulta ra¬
tionis aut clubitatioĩs causam aliquã fuisse ut ꝙ hoĩes innumera¬
bues sint debilitati a iure cognoscendo uoluntatẽ dicendi simul
cum spe ꝑliscendi abiceremus. Si hec crassus aliqñ uobis expe¬
dioꝵ & expon& descripta generatim. Est & enim ne forte nesci¬
didicit: & qđ his qui eum docuerũt defuit ip̃e affer&: ut que
sint in uire uł apte describere uł ornate illustrare possit. Ergo ista

Expanded text:
genitvr, isqve privs moritvr, et cetera, tvm mihi ille sit heres, si genitvr, isqve privs moritvr, et cetera, tvm mihi ille sit heres, si natus filius non sit, videaturne is, qui filio mortuo institutus heresesse: perpetui iuris et universi generis quaestio non hominum nomina, sed rationem dicendi et argumentorum fontis desiderat. In quo etiam isti nos iuris consulti impediunt a discendoque deterrent; video enim in Catonis et in Bruti libris nominatim fere referri, quid alicui de iure viro aut mulieri responderit; credo, ut putaremus in hominibus, non in re consultationis aut dubitationis causam aliquam fuisse; ut, quod homines innumerabiles essent, debilitati a iure cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi abiceremus. Sed haec Crassus aliquando nobis expediet et exponet discripta generatim; est enim, ne forte nescididicit et, quod eis, qui eum docuerunt, defuit, ipse adferet, ut, quae sint in iure, vel apte discribere vel ornate inlustrare possit.' 'Ergo' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
scernerent ea q̃ paulo subtilius explicarẽt. Uerum hoc ut di¬
xi nihil adme. Illud ad me ac multo etiã magis ad uos cocta
noster & sulpiti: quo motlo nũc se istoꝵ artes habent ꝑtime¬
scencla ẽ multituclo causaꝵ: est infinita si inꝑsonis ponitur
quot quot hoĩes tot causȩ sunt᷑. Ad geneꝵ uniuersa q̃stio¬
nis si referent̃ ita modice & pauce sunt: ut eas omẽs diligentes &
memores & sobrii oratores ꝑcursas animo & prope dicam decan¬
tatas habere debeant/ nisi forte existimatis a. M.curio causam
didicise. L. Crassum & ea re multa attulisse quã obrem postu¬
mo nõ nato curium tam̃ heredem cepioni ẽẽ opo̾t&r. Nihilad
copiam argumẽtoꝵ neq ad causę uim ac naturȩ nom̃ cȩpiiaut
Curii ꝑtinuit. in genere erat uniuerso ei negotii ꝙͣ non inter¬
ponere ac nõib omĩs questio ẽ cũ scriptũ itasit: si mihi filius

Expanded text:
scernerent eaque paulo subtilius explicarent. Verum hoc, ut discernerent eaque paulo subtilius explicarent. Verum hoc, ut dixi, nihil ad me; illud ad me ac multo etiam magis ad vos, Cotta noster et Sulpici: quo modo nunc se istorum artes habent, pertimescenda est mut homines, tot causae; sin ad generum universasnes referuntur, ita modicae et paucae sunt, ut eas omnis diligentes et memores et sobrii oratores percursas animo et prope dicam decantatas habere debeant; nisi forte existimatis a M'. Curio causam didicisse L. Crassum et ea re multa attulisse, quam ob rem postumo non nato Curium tamen heredem Coponi esse oporteret: nihil ad copiam argumentorum neque ad causae vim ac naturam nomen Coponi aut Curi pertinuit; in genere erat universo rei negotique, non in tempore ac nominibus, omnis quaestio: cum scriptum ita sit si mihi filivs
Abbreviated transcription (Latin):
cino ponimus: quotiẽscũq is qui pater patratus dediderit recept
non erit tonẽs causa noua nascet᷑. si nõ illa cõtrouersia causam
facit: uideat᷑ ne ei quẽ pater patratus dediclerit ne eis nõ sit
receptiis post liminium eẽ. nihil ad artem dicendi nec ad argu¬
menta defensioĩs mancini nom̃ ꝑtin&. Ac si ꝗc affer p̃terea
necesse ẽ. Hec ego nõ eo consilio disputo ut hoĩes eruditos
reclarguã ꝙ ꝙ reprehendendi sunt hi qui in gn̾e definiencdo
istas causas clescribũt in ꝑsonis & in temporib positas esse.
Nam oꝵ si incurrũt tẽpora & ꝑsone tam̃ intelligendũ ẽ nõ
ex his s ex gñͣe q̃stionis pẽdere causas. S hoc nihil adme.
Nullũ enim nob̾ certam̃ cum istis esse cleb&. Tantũ satis est
intelligii ne hoc ꝗdem eos cõsuetos ꝙ in tanto otio etiã sine
hac forensi exercitatioẽ efficere potuerũt: ut gn̾a reꝵ di¬

Expanded text:
cino ponimus, quotienscumque is, quem pater patratus dediderit, receptus cino ponimus, quotienscumque is, quem pater patratus dediderit, receptus non erit, totiens causa nova nascetur; sin illa controversia causam facit, videaturne ei, quem pater patratus dediderit, si is non sit receptus, postliminium esse, nihil ad artem dicendi nec ad argumenta defensionis Mancini nomen pertinet; ac, si quid adfert praeterea necesse est. Haec ego non eo consilio disputo, ut homines eruditos redarguam; quamquam reprehendendi sunt qui in genere definiendo istas causas describunt in personis et in temporibus positas esse; nam etsi incurrunt tempora et personae, tamen intellegendum est, non ex eis, sed ex genere quaestionis pendere causas. Sed hoc nihil ad me; nullum enim nobis certamen cum istis esse debet; tantum satis est intellegi ne hoc quidem eos consecutos, quod in tanto otio etiam sine hac forensi exercitatione efficere potuerunt, ut genera rerum di
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑. quin etiam in his ip̃ĩs ubi de facto ambigitur cepit ne pe¬
gumẽto criminũ & defensioĩs reuocent᷑ oport& ad genus & na
turam uniuersam ꝙ sũptuosus de luxuriȩ ꝙ alieni appetens de
auaritia ꝙ seditiosus de turbulentis &t malis ciuib ꝙ a multis
arguitur de gñẽ testiũ cõtraq quȩ pro eo dicent᷑ oĩa necessario
a tempore atq hoĩe ad c̾oĩs reꝵ & geneꝵ sũmas reuoluent᷑. Atq
hec forsitan homĩ nõ oĩa q̃ sunt in natura reꝵ celeriter aĩo cõ¬
prehenłenti ꝑ multa uidentur q̃ ueniant in iuidiciũ. Tum ꝙ e
facto queratur si tam̃ criminũ multitudo est nõ defensoꝵ aut lo¬
coꝵ infinita. Que ũo̾ cũ de facto nõ ambigit᷑ q̃runt᷑ qualia sint
ea si ex reis numeres & innumerabilia sũt & obscura si ex rebus
ualde & moclica illustrata. Nam si mancini causam in uno mã¬

Expanded text:
quaeratur. Quin etiam in eis ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperitne pequaeratur. Quin etiam in eis ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperitne peiminum et defensionis revocentur oportet ad genus et ad naturam universam: quod sumptuosus, de luxurie, quod alieni appetens, de avaritia, quod seditiosus, de turbulentis et malis civibus, quod a multis arguitur, de genere testium; contraque, quae pro reo dicentur, omnia necessario a tempore atque homine ad communis rerum et generum summas revolventur. Atque haec forsitan homini non omnia, quae sunt in natura rerum, celeriter animo comprehendenti permulta videantur, quae veniant in iudicium tum, cum de facto quaeratur; sed tamen criminum multitudo est et defensionum, non locorum infinita. Quae vero, cum de facto non ambigitur, quaeruntur, qualia sint, ea si ex reis numeres, et innumerabilia sunt et obscura; si ex rebus, valde et modica et inlustria; nam si Mancini causam in uno Man
Abbreviated transcription (Latin):
dum est in quo sũmus est terror istoꝵ magr̃oꝵ ad quos liberos
nostros mittimus nõ quo hoc quidem ad dicendũ magnoꝑe ꝑ
tineat s tam̃ ut uideatis quale sit genus hoc eoꝵ qui sibi erudi¬
ti uident᷑ hebes atq inpolitũ. Constituũt enĩ in ꝑtiendis or̃onũ
modis duo gnͣa causaꝵ. Unum appellandi in quo sine ꝑsonis atq
temporib clefiniatur. Ignari omĩs cõtrouersias ad uniuersi ge¬
neris uim & naturã referri. Nam in ea ip̃a causa de qua ante di¬
xi ne ꝑtineat acl oratoris locos optimi ꝑsonas nihil detii de ip̃o
enĩ uniuerso gnͣe infinita q̃stio ẽ nũ pena uicleatur ẽẽ afficiẽ
dus ꝗ ciuẽ ex se patrie cõseruancdȩ causa interemit/ cũ id per
leges nõ licer&. Nulla deniq est causa in qua id quod iniudi¬
cium uenit reoꝵ ꝑsonis ac nõ geneꝵ ip̃oꝵ uniuersa dubitatioẽ

Expanded text:
dum est, in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos dum est, in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos nostros mittimus, non quo hoc quidem ad dicendum magno opere pertineat, sed tamen ut videatis, quale sit genus hoc eorum, qui sibi eruditi videntur. Hebes atque impolitum: constituunt enim in partiendis orationum modis duo gtemporibus definiatur; ignari omnis controversias ad universi generis vim et naturam referri; nam in ea ipsa causa, de qua ante dixi, nihil pertinet ad oratoris locos Opimi persona, nihil Deci; de ipso enim universo genere infinita quaestio est, num poena videatur esse adfius consulto patriae conservandae causa interemerit, cum id per leges non liceret; nulla denique est causa, in qua id, quod in iudicium venit, reorum personis ac non generum ipsorum universa dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
uis eruditũ hoĩem adcluxeris ꝙͣuis acrem & acutũ in cogitando ꝙͣuis
ad pronũtiandũ ex peditũ si erit eidem in cõsuetudine ciuitatis ĩ exẽ¬
plis institutis inmorib ac uoluntatib ciuium suoꝵ hospes nõ multũ
ei loti proclerũt illi ex quib argumenta promunt᷑. Subacto mihi in¬
possit & grandiores edere. Subactoꝰ aũt ẽ usus auditio lectio littȩ̃.
Ac primum naturã causȩ uideat quę nũq̃ lat& factum ne sit q̃¬
ratur : an quale sit: an qđ nom̃ habeat quo ꝑspecto statim occurrit
nat irali quadam prudentia: nõ his sub actionib quas isti dotent
hoc tolle causa nõ erit. At ip̃m negant contra leges licuisse s & ȩꝗͣ¬
sa ꝑspicua sunt haec quidẽ & in uulgari prudentia sita. Sed illa
q̃renda quae & ab accusatore & defensore argumenta ad id quod
iniuclicium uenit spectanti clebent afferri. Ntq hic illuel uidẽ¬

Expanded text:
cogitando, quamvis cogitando, quamvis ad pronuntiandum expeditum, si erit idem in consuetudine civitatis, in exemplis, in institutis, in moribus ac voluntatibus civium suorum hospes, non multum ei loci proderunt illi, ex quibus argumenta promuntur: subacto mihi inpossit et grandiores edere; subactio autem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac primum naturam causae videat, quae numquam latet, factumne sit quaeratur, an quale sit, an quod nomen habeat; quo perspecto statim occurrit naturali quadam prudentia, non his subductionibus, quas isti docento ad arma vocasset. Hoc tolle, causa non erit. At id ipsum negat contra leges licuisse Decirei publicae causa. Perspicua sunt haec quidem et in vulgari prudentia sita; sed illa quaerenda, quae et ab accusatore et a defensore argumenta ad id, quod in iudicium venit, spectantia debent adferri. Atque hic illud viden
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃aꝵ ex plicatio ac defensio posita est. uidetur omẽm huius gn̾is qiͣ
oc trinam cõtinere: de ea primũ loquemur & pauca dicemus. Pau¬
monẽte. L. crasso libenter assentiemur ut singłaꝵ cãꝵ defensio ẽs
quas solent magistri pueris tradere relinquamus. Aꝑiamus autem
capita ea uncde omĩs acd omẽm & causam ꝙ or̃onẽ disputatio ducit᷑.
Neq enĩ quotiẽs uerbũ aliquot᷑ est scͥbendũ nob̾ totiens ẽ uisum bilit¬
tere sũt cogitatioẽ cõquirende nec quotiens causa dicenda est totiens ad
eius causȩ posita argumenta reuolui nos oport&. sed habere certoslo¬
cos qui ut littere ad uerbum scribendũ sic illi ad causam explicandã
statim occurrant. S hi loci ei demũ oratori prodesse possunt qui est
uersatus in reꝵ ul in usu quẽ &tas deniq afferet uł auditioẽ uł cogi¬
tatioẽ quȩ studio & diligentia proturrit &tatem. Nam si tu mihi qͣͣ¬

Expanded text:
ipsarum explicatio ac defensio posita est, videtur omnem huius generis quasi ipsarum explicatio ac defensio posita est, videtur omnem huius generis quasi doctrinam continere, de ea primum loquemur et pauca dicemus: paumonenti, Crasse, libenter adsentiemur, ut singularum causarum defensiones quas solent magistri pueris tradere, relinquamus, aperiamus autem capita ea, unde omnis ad omnem et causam et orationem disputatio ducitur. Neque enim quotiens verbum aliquod est scribendum nobis, totiens eius verbi litterae sunt cogitatione conquirendae; nec quotiens causa dicenda est, totiens ad eius causae seposita argumenta revolvi nos oportet, sed habere certos locos, qui, ut litterae ad verbum scribendum, sic illi ad causam explicandam statim occurrant. Sed hi loci ei demum oratori prodesse possunt, qui est versatus in rerum vel usu, quem aetas denique adferet, vel auditione et cogitatione, quae studio et diligentia pr
Abbreviated transcription (Latin):
a ña dlenegatũ neq a doctrina nõ delatũ ẽẽ uideat᷑ uideatur. Q ua¬
re Crasse neq tu tua suauitate nos priuabis: ut si quid ab antor̃o
aut p̃termissum aut relictum sit nõ explices: neq te antoni si
quici nõ dixeris ex istim abimus nõ potiusse: potius ꝙ acrasso di¬
⁊ maluissem. Nic crassus quin tu inꝗt Antoni omittis ista que
preposiusti quȩ nemo hoꝵ desiderat quib ex locis eaquȩ dicẽda
unde afferas que sepissime tractas semꝑq diuinitus. Depromã et
dixi Una cõtiliandoꝵ hoñuim Altera docendoꝵ Tertia cõcitandoꝵ.
Ha triũ ꝑtium prima lenitatẽ or̃onis secũda acum̃ tertia uim de¬
siderat. Nam hoc necesse ẽ ut is ꝗ nob̾ causam adiudicaturus sit aut
incdinatiõe uolũtatis propendat in nos aut defensionis argumẽtis
adduicat᷑ aut ab animi ꝑmotioẽ cogatur. S qm̃ illa pars quarerum

Expanded text:
a natura denegatum neque a doctrina non delatum esse videatur; qua natura denegatum neque a doctrina non delatum esse videatur; qure, Crasse, neque tu tua suavitate nos privabis, ut, si quid ab Antonio aut praetermissum aut relictum sit, non explices; neque te, Antoni, si quid non dixeris, existimabimus non potuisse potius quam a Crasso dici maluisse.' Hic Crassus 'quin tu,' inquit 'Antoni, omittis ista, quae proposuisti, quae nemo horum desiderat: quibus ex locis ea, quae dicenda unde adferas, quae saepissime tractas semperque divinitus.' 'Depromam edixi: una conciliandorum hominum, altera docendorum, tertia concitandorum. Harum trium partium prima lenitatem orationis, secunda acumen, tertia vim desiderat; nam hoc necesse est, ut is, qui nobis causam adiudicaturus sit, aut inclinatione voluntatis propendeat in nos aut defensionis argumentis adducatur aut animi permotione cogatur. Sed quoniam illa pars, in qua rerum
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem seditiosum atq curiosum defender& nõ dubitauit sedi¬
tiones ipsas ornare atq demonstrare grauissimis uerbis multos
sepe impetus popłi nõ iniustos ẽẽ/ quos prestare nemo poss& mul
ut cum tribunitia potestas cõstituta illam Horbani seditionẽ ex luc¬
tu ciuium & ex cepionis odio qui exercitũ miẜat neq reprimi
potuiss& iure ẽẽ conflatam. Potuit hic lotus tam anceps tã inau¬
clitus tam lubricus tam nouus sine quadam incredibili ui ac fa¬
cultate dicendi tractari: Qu̾id ego de. Gn. Manlii : Qu̾id de .&.
regis cõmiseratioẽ dicam: Qu̾id de aliis in numerabilib in quib ħ
ad me delegere uis ea semꝑ in te eximia & p̃stantia fuerũt. Tum
Catulus ego uo inꝗt in nob̾ hoc maxime admirari soleo ꝙ cũ inter uos
ĩdicẽdo dissimilimi sitis ita tam̃ uterq uestrũ dicat ut ei nihil neq

Expanded text:
hominem seditiosum furiosumque defenderet, non dubitavit sedihominem seditiosum furiosumque defenderet, non dubitavit seditiones ipsas ornare ac demonstrare gravissimis verbis multos saepe impetus populi non iniustos esse, quos praestare nemo posset; muut cum tribunicia potestas esset constituta; illam Norbani seditionem ex luctu civium et ex Caepionis odio, qui exercitum amiserat, neque reprimi potuisse et iure esse conflatam? Potuit hic locus tam anceps, tam inauditus, tam lubricus, tam novus sine quadam incredibili vi ac facultate dicendi tractari? Quid ego de Cn. Manli, quid de Q. Regis commiseratione dicam? Quid de aliis innumerabilibus? In quibus hoc ad me delegare vis, ea semper in te eximia et praestantia fuerunt.' Tum Catulus 'ego vero' inquit 'in vobis hoc maxime admirari soleo, quod, cum inter vos in dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque vestrum dicat, ut ei nihil neque
Abbreviated transcription (Latin):
in sederit. Itaq ego is qui sum: quãtuscũq sum adiudicandũ
omĩb auditis oratorib sine ulla cdubitatioẽ sic statuo & iudi¬
coneminẽ oĩum tot & tanta qͣta sint in crasso habuisse orna¬
menta dicendi. Quã obrem si uos quoq hoc idem existimatis
nõ erit ut opinor ini qua partitio si cũ ego hũc oratorẽ quȩm
nũc fingo ut institui crebro adiuuero confirmabo. traclam
eum crasso & uestiendũ & ornandũ. Tum crassus tu uõ in¬
quem protrearis & eduxeris eum nõ & uestire & ornare.
presertim cũ te locupletem ẽẽ negare nõ possis. Qđ enim
ornamẽtũ quȩuis qui aninus quȩ dignitas illi oratori de¬
fuit: qui in causa ꝑ oranda nõ dubitauit excitare & eũ con¬
solarem & ditis dilo clicari tunicam & iudicib cicatrices ad¬
uersas senuis imꝑatoris ostendere: qui eidem hoc ante sulpitio cũ

Expanded text:
insederit: itaque ego is, qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, insederit: itaque ego is, qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, omnibus auditis oratoribus, sine ulla dubitatione sic statuo et iudico, neminem omnium tot et tanta, quanta sint in Crasso, habuisse ornamenta dicendi. Quam ob rem, si vos quoque hoc idem existimatis, non erit, ut opinor, iniqua partitio, si, cum ego hunc oratorem, quem nunc fingo, ut institui, crearo, aluero, confirmaro, tradam eum Crasso et vestiendum et ornandum.' Tum Crassus, 'tu vero,' inquem procrearis et eduxeris, eum non et vestire et ornare, praesertim cum te locupletem esse negare non possis. Quod enim ornamentum, quae vis, qui animus, quae dignitas illi oratori defuit, qui in causa peroranda non dubitavit excitare reum consularem et eius diloricare tunicam et iudicibus cicatrices adversas senis imperatoris ostendere? qui idem, hoc accusante Sulpicio, cum