comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiis nchil possũt. publias eos o¬
diis ꝑ sequũtur. q sibi graues
sentuit. et exercẽt seuiciã ꝙͣ uio¬
lentissime possũt: ut aut eorũ
fidẽ minuãt ꝑ dolorẽ. a̾ si id e¬
ficẽ nõ quiuerĩt aufean᷑tur õmo
respõderi e contrario possit. Cur
igit᷑ deus ille singularis ille
magnus. quẽ rerũ potẽtẽ. quẽ
diñ omnũ confiteris hec fieri
patitur: nec cultores suos auc
uindicat aut tuetur.: Cur demq
qui eũ nõ colũt et opulẽti et
potẽtes et beati sũc. et honõibꝰ
regnoq potiũtur. eosq ipsos
diciomi sue ac pocestati subiectos
habẽt: reddẽda et huiꝯ rei rõ
est. ne quid remaneat erroris.
rlã in p̃mis hec causa est cur ex¬
istimetur religio dei un nõ ha¬
bere. Q̾ inducũtur homiẽs sp̃e
terrendꝵ ac p̃sentiũ bonorũ: q̃
ad curã in entis nullo mõ ꝑtinẽt
Quibus q̃a carẽ iustos uidẽt et
asfluere ĩuistos. et dei cultũ ma¬

Expanded text:
iis nihil possunt, publicis eos oiis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino id responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non habere, quod inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad curam mequibus quia carere justos vident, et affluere injustos, et Dei cultum ina
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ igit᷑ ideo aduersus nos in¬
samũt qͥa dni nõ cõlłũtur a nobis.
a multis enĩ nõ colũtur. ẜ quia
ueritas penes nos est. que ut
uerissime dictũ est odiũ parit.
Quid igit᷑ ex istimabiniꝰ nͥ nestire
illos quid patiãtur. ꝑgit᷑ eni
ceco et irratiõbili furore: ꝙ̃ nos
uisemꝰ illi nestuit. Nõ eñ ip̃i
honnẽs ꝑsequũtur. qui causa cur
irascãtur innocẽtibus nõ habẽt.
ses illi spiritus cõtaminati ac ꝑdi¬
ti. quibus ueritas noca est et mui¬
sa infinuat se mẽtibus eorũ et
instigãt nestios in furorẽ. Hn eñ
qmͣ du pax est in populo dei
fugũt iustos et pauẽt. et cũ cor
exclamãt. et uri se uerberariq
testãtur. et interrogati qui sint
quãdo uenerunt. quomõ in hoiẽ
irrepserint cõfitẽtur. Sic extorti
et excruciati uirtute diuini noĩs
exoluãtur. pter hec uerbe̾a
et minas et sanctos et iustos uiõs
semꝑ oderut. et q̃a ꝑ se nocere

Expanded text:
Non ergo ideo aduersus nos inNon ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? pergitur enim cvidemus, illi nesciunt. Non enim ipsi homines persequuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent: sed illi spiritus contaminati ac ti, quibus ueritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpexclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere
Abbreviated transcription (Latin):
mus qmͣ natio egiptiorũ. qͥ turpis¬
simas bestiarũ ac pecudũ colũt
figuras: quedã etiã pudẽda dictu
tanꝙ̃ deos adorãt.: ⁊ lum peius
qm idẽ ip̃i qui cũ deos colere se
dicant. tamẽ eos publice turpiter¬
q deridẽt. de quibus eius etiã mi
maiestas putanda est: q̃ adorat᷑
in templis. illuditur in theatris:
Et qui hec fecerint nõ penas uio¬
nos destrimꝰ qͣm quidã philosiphi
qui om̃ino nullos deos esse aiut.
sed onna sua sponte nata. omña
fortuitu fieri q̃ gerũtur: Nũ peiꝰ
qͣm epicurn: qui esse quidẽ deos
ses curare quitqͣm negãt. neq un¬
sti eos neq gratia cõmoueri.
Quibus dictis utiq ꝑsuadẽt. co¬
lendos om̃ino nõ esse. Siquidẽ
nec colẽtes respicũt: neq coleti¬
bus irascũtur. p̃terea eũ contra
metus disserũt. inchil aliid effi¬
ce̾ conãtur. q̃m nemo deos timeat
Et hec tamẽ ab homĩbus audiũ¬
tur libẽter: et disserũt᷑ impune.

Expanded text:
mus, quam natio Aegyptiorum, qui turpismus, quam natio Aegyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudum figuras colunt, quaedam etiam pudenda dictu tanquam deos adorant? Num pejus quam iidem ipsi? qui, cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident; de quibus etiam mimta majestas putanda, quae adoratur in templis, illuditur in theatris? Et qui hnos destruimus quam quidam philosophi, qui omnino nullos esse deos aiunt, sed omnia sua sponte nata, omnia fortuito fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neque irasci eos neque gratia commoueri? quibus dictis utique persuadent colendos omnino non esse, siquidem nec colentes respiciunt neque non colentibus irascuntur. praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliut efficere conantur quam ut nemo deos timeat. et haec tamen ab hominibus et audiuntur libenter et disseruntur inpune.
Abbreviated transcription (Latin):
solũ cõłedi nõ st̃ qd̾ sic coli uolũt
digni stilicet detestatione hõi:
qͥbus cũ lat̾mis. cũ gemitu. ciõ
sang̾ne de mẽbris om̃ibus fluẽ¬
te sibatur. At nos cõtra nõ ex¬
petimꝰ. ut deũ nostrũ qͥ ẽ om̃iũ
uelit noluit colat aliq̃s ĩuitus.
nec si nõ coluerit irastimiur.
Confidimꝰ enĩ marestcte eius. qͥ
tam contemptũ sui possit ultisti
ꝙͣ etiã seruorũ suorũ laboe̾s et
ĩurias: et ideo cũ tã nefanda
ꝑpetimur. ne uerbo quidẽ relut¬
tamur. sed ideo remictanꝯ ultioe
nõ ut hñ facuit̾ qui defensoes sẽ
esse deorũ suorũ uideri uolunt
et seuũt efferate aduersus nõ
coletes. Eo quo intelligi dat᷑ qͣm
nõ sit bonũ deos colere. qm̃ bono
potius adducẽdi homies ad bonũ
fuerãt nõ malo. Sed quia ilłd̾ ma¬
lũ est. etiã officiũ eius bono caret
dit enĩ pumendi sũt. qui destruũt
religionẽs. Num peius nos destrui¬

Expanded text:
solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. at nos contra non expetimus ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui possit ulcisci quam etiam seruorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur quam non sit bonum deos colere, qpotius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo. Sed quia illud malum est, etiam officium ejus bono caret. At enim puniendi sunt qui destruunt religiones. Num pejus nos destrui
Abbreviated transcription (Latin):
inquit adhibeto. opes amoueto.¬
O qui secus facit deus ip̃e uidex
erit. Recte hoc quidẽ. Neq emĩ
fas est desꝑare de deo. quẽ ideo
colas qͥa potentẽ putas. Nã q ͦ¬
potest qui suã nõ potest: Libet
igit᷑ ex hiis querẽ. cui potissimũ
p̃stare se pucẽt: cogẽdo ĩuitos ad
sacrificiũ. Ipĩs ne quos cogunt
at nõ est bñficiũ qd̾ ingei̾t᷑ recu¬
sanci. Sed cõsulendũ est etiã no¬
lẽtibus: quãdo quid sit bonũ ne¬
scũit. Cur igit᷑ tã crudelit̾ uexãt
cruciat. debilitãt. si saluos uolũt
Aut uñ pietas tã impia. ut eos
miseris modis aut ꝑdãt ã ĩutiles
faciat quibus ueliit ẽẽ cõsultũ:
An uero dus prestãt: At nõ est
sacrificiũ qd exp̾mit᷑ ĩuito. risi em̃
sponte atq ex amimo fiat euecra¬
tio est: cũ homiẽs ꝓstriptioe. ĩiu¬
riis. carc̾e. cormẽtis adacti facuit
Si dii sũt isti qͥ sic cõlut᷑. uł ꝓpt̾ h ͦ

Expanded text:
inquit adhibento, opes amouentinquit adhibento, opes amouento. qui secus faxit, deus ipse uindex erit. recte hoc quidem: neque enim fas est desperare de deo, quem ideo colas, quia potentem putes. nam quopotest, si suam non potest? libet igitur ex iis quaerere cui potissimum praestare se putent cogendo inuitos ad sacrificium. ipsisne quos cogunt? at non est beneficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum nesciunt. cur ergo tam crudeliter uexant cruciant debilitant, si saluos uolunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant aut inutiles faciant quibus uelint esse consultum? an uero diis praestant? at non est sacrificium quod exprimitur inuito. nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eruãto sanctius est mẽtẽ potius
eluere qͣm malis cupiditatibus
sordidat᷑. ut uno uirtutis. ac
fidei lauachro uinuersa uitia de¬
pellere: Quod qui feceit ꝙͣlib
inquinatũ ac sordidũ corpꝯgeat
satis purus est. Isti at̾ quia ne¬
nũt. uel quid uł quomõ cołedũ¬
st. ceci et imprudẽtes in coñriũ
cadiĩ. Aidorat̾ itaq hostes su¬
os. latrones et ĩterfectoes suos
uictimis placat: et ammas suas
cũ thure ipo cõcremãdas aris
de testabilibus imponut. Irastũt᷑
etiã miseri. qd̾ nõ similes alu
pereãt incredibili mentiũ ceci¬
tate. quid enĩ uideat qui solẽ
nõ uidẽt: quasi uero si dn eent
indigent homm auuilio adu̾sus
cõtemptores suos. Quid igit᷑
nobis irastũtur. si illi nichil pnt.
nisi qd̾ ip̃i deos suos destruit de
quorũ potestate diffidũt: magf
irreligiosi qͣm q̃ ommno nõ colũt.
Cicero in suis legibus. cũ caste ad
sacrificia p̃ciꝑet accede̾. pietatẽ

Expanded text:
quanto satius est mentem potius quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus gerat, satis purus est. Isti autem quia nesciunt uel quid uel quomodo sit colendum, caeci et inprudentes in contrarium cadunt. adorant itaque hostes suos, latrones et interfectores suos uictimis placant et animas suas cum ture ipso cremandas aris detestabilibus inponunt. irascuntur etiam miseri quod non simul et alii pereant, incredibili mentium caecitate. quid enim uideant qui solem non uident? quasi uero si dii essent, indigerent hominum auxilio aduersus contemptores suos. quid ergo nobis irascuntur, si illi nihil possunt? nisi quod ipsi deos suos destruunt, quorum potestate diffidunt, magis inreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, pietatem
Abbreviated transcription (Latin):
aluid qͣm ut sceleã impune cõ¬
mictãt. Quid enĩ latro sig̃ficas
aut gladiator roget isi ut occi¬
dãt: quid uenenaius nisi ut falłãt.
auid meretrixinsi ut plimũ peccet:
quid adultera insi aut mortẽ uĩ
aut ut sua impudicicia celetur:
as leno insi ut mltos bonis ex¬
uat: Quid fur insi ut plura cõ¬
pilet: Hic uero etiã leui cõmum¬
ꝙ peccato locus nullus est. Et
siquis ad facrificiũ nõ integ᷑ cõ¬
stẽtia uenẽit. audit q̃ deus illi
cõminetur ille qui latebras cor¬
dis uidet. qui peccatis semꝑ in¬
festus est. q̃ exigit iusticiã qui
sidẽ postit. Quis hic aut male
mẽti aut male preci locus est.
at illi infelices nec ex stelib̾us
suis intelligut. qͣm mału sit qd
colũt. quãdo quidẽ flagiciis om̃i¬
bus inquinati ueniut ad p̃can¬
dũ. et se pie sacrificare opmãtur
si tutẽ lauerut tãqm libidines
intra pectus inclusas ulli ammes
abluãt. aut ulla maria purificet.

Expanded text:
aliut quam ut scelera inpune comaliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid uenenarius nisi ut fallat? quid meretrix nisi ut plurimum peccet? quid adultera nisi aut mortem uiri aut ut sua inpudicitia celetur? quid lena nisi ut multos bonis exuat? quid fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent.
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea neq afferut neq rͦferũt
inde est qd̾ eiusdẽ modi r̾ligiões
neq bonos face possũt neq fme
acq ĩmutabiles esse. Traducũtur
itaq ab hus honnẽs facile: quia
nichil ibi ad uitã. nichil ad sapi¬
entiã. nichil ad fidẽ distitur. Que
enĩ est suꝑsticio illorũ deorũ. q̃
uis. q̃ discipłma. q̃ origo. q̃ ratio
qd̾ fũdamẽtũ. q̃ sub̃antia. quo
tendit aut qd pollicet᷑ ut ab
honne possit fideliter seruari
fortiterq defendi. in qͣ nchil
alud uideo qͣm ritũ ad solos di¬
gitos ꝑtinentẽ: Nostra uero
religio eo firma est et solida
et ĩmutabilis qͥ̾a iusticiã docet
quia nobistũ semꝑ est. qͥa tota
in animo cołetis est. qa mentẽ
ipãm ꝓ sacrificio habet. Illic
nichil est igit᷑ aliud ꝙͣ sangius
pecudũ et fumus et mepta li¬
batio. Hic bona mẽs purũ pestꝰ.
innocẽs uita. Illit sine dilectu¬
ꝓtares. obstene meretrices.
uemũt gladiatores. latrones. fu¬
res. uenefici. et p̃cãtur inchil

Expanded text:
adferunt neque referunt. inde est quod eiusmodi religiones neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur itaque ab his homines facile, quia nihil ibi ad uitam, nihil ad sapientiam, nihil ad fidem discitur. quae est enim superstitio illorum deorum? quae uis? quae disciplina? quae origo? quae ratio? quod fundamentum? quae substantia? quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. illic nihil exigitur aliut quam sanguis pecudum et fumus et inepta libatio, hic bona mens, purum pectus, innocens uita; illuc ueniunt sine dilectprocaces, obscenae meretrices, ueniunt gladiatores latrones fures uenefici et precantur nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ꝑ etatẽ. maturi c̾te senes habet
se abile iudiciũ. Si una ciuitas de¬
sipit. cetere utiq ĩnumeabiles
stulte esse nõ possũt. Si una
pũcia una natio prudẽtia cae̾t
ceteãs omẽs habe̾ prudẽtiã recti
necesse est. Cũ uero ab ortu solis us¬
q ad occasũ lex diuina sustepta¬
sit. et om̃is sexus. om̃is etas. et
gens et regio unis ac ꝑibus mẽti¬
bus deo seruiat. eadẽ sit ubiq
patiẽtia. idẽ contẽptus mortis: in¬
reslige̾ debuerãt aliq̃d in ea re ẽẽ
ratiõis. qd nõ sine causa ad mortẽ¬
defendat᷑. aliquid fundamenti ac
ppsiditatis. qd̾ e ad religionẽ nõ tm̃
iuriis et uexatione nõ soluat
pd augeat semꝑ et faciat fortio¬
umorẽ. ⁊ lã et in hoc quoq mali¬
ia eorũ cõuĩtitur. qui euertisse se
ũditus religionẽ dei opmatur.
si hom̃es in q̾nauerĩt: cũ et deo
satis facere liceat et nullus sit
tã malus dei cultor. quin datti

Expanded text:
sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent stabile judicium. Si una civitas desipit, caeterae utique innumerabiles stultae esse non possunt. Si una provincia, una natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligentiam recti necesse est. Cum vero ab ortu solis usque ad occasum lex divina sussit, et omnis sexus, omnis aetas et gens, et regio unitis ac paribus animis Deo serviant, eadem sit ubique patientia, idem contemptus mortis, intelligere debuerant aliquid in ea re esse rationis, quod non sine causa ad mortedefendatur; aliquid fundamenti ac solidatatis, quod eam religionem non tantum injuriis ac vexatione non solvat, sed augeat semper, et faciat firmiorem. Nam et in hoc quoque malitia illorum convincitur, qui evertisse se funditus religionem Dei opinantur, si homines inquinaverint; cum et Deo satisfacere liceat, et nullus sit tam malus Dei cultor, quin data
Abbreviated transcription (Latin):
stulticiã nr̃a. quã uł ex h ͦ aꝑꝑet¬
sapiã eẽ q̃a eã nobis ĩuidẽt. Qs
stulto enĩ ĩuideat: nsi qui ip̃e sit
stultissimꝰ: Illi aut̃ nõ sũt adeo
stulti. ut stultis quibusq ĩuideãt
red ex eo qd̾ accurate qd̾ sollicite
Cur emi tam crudelitet seuiãt. in¬
si quia metuũt ne ĩ dies inuale¬
srẽte iustitia cũ diis suis uario¬
sis r̃ linqnͣtur. Si igͣ cultoe̾s deoꝵ
sapiẽtes st̃ et nos stulti. q̃d me
sit ꝑte sapiẽtia: S illi malicia
furoreq cecãtur ne uideat
stultos q arbitrãtur: qd cũ in¬
sua pocestate supplicia uitt̾e. au¬
ciari tamẽ et emori uolut̃ cũ
possint ex eo ipo ꝑuide̾ nõ eẽ
stulticiã in quã tanta hõi mi¬
sia ꝑ orbẽ totũ una et pari
mente cõsentĩt. Si em̃ femiẽ
sexus infir̾tate labũtur: nã int̾d
isti muliebrẽ et amłe suꝑsticio¬
nẽ uocat̾. uiri certe sapunt.
Si pueri. si adolestẽtes ĩpuidi

Expanded text:
stultitiam nostram, quam uel ex hoc astultitiam nostram, quam uel ex hoc asapientiam quod eam nobis inuident. quis enim stulto inuideat nisi qui ipse sit stultissimus? illi autem non sunt adeo stulti ut stultis inuideant, sed ex eo quod accurate, quod sollicite cur enim tam crudeliter saeuiant nisi quia metuunt, ne in dies inualescente iustitia cum diis suis cariosis relinquantur? si ergo cultores deorum sapientes sunt et nos stulti, quid mesit parte sapientia? sed illi malitia et furore caecantur, ne uideant, stultosque esse arbitrantur qui cum sua potestate supplicia vitare, cruciari tamen et emori malunt; cum possint ex eo ipso pervidere non esse stultitiam, in quam tanta hominum millia per orbem totum una et pari mente consentiant. Si enim foeminae sexus infirmitate labuntur nam interdum isti muliebrem aut anilem superstitionem vocant, viri certe sapiunt. Si pueri, si adolescentes improvidi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nobis mala et quomõ euẽtura
erret̃ ꝓpter iusticiã hoc posuit ex¬
emplũ. Hec enĩ populus noster
patitur omĩa: errãtiũ prauitate.
Ette in eo est errore ciuto cuutas
uel potius orbis ip̃e totus ut bo¬
nos et uistos uiros canꝙͣ malos
et impios ꝑsequatur. excruciet.
Sammet. occidat. Nã qd̾ at nemi¬
nẽ esse tã dementẽ qui dubit utrũ
se esse malit: ille q̃ de ut is q̃ cõtra
iusticiã disserebat h ͦ sensit malle
sapientẽ malũ esse cũ bona exi¬
stimatiõe ꝙͣ bonũ cũ mala. Al
nobis aut̃ ab fit hec amentia: ut
faliũ uero anteponamꝰ. dn
erroribus. qmͣ ex cõstiẽtia nr̃a et
uidicio dei. aut aliquas nos fe¬
licitas illiciat unqͣm. ut nõ potiq
uerã bonitatẽ cio omĩ mało. qmͣ
falsã cũ om̃i ꝓpꝑitate malimꝰ:
Sua sibi habeat regna reges.
suas diuicias diuites ut loqͥt᷑ plautꝰ
suã u̾o p̾dentiã prudẽtes. uͦłmqͣnt nob̃

Expanded text:
quae nobis mala, et quomodo eventura quae nobis mala, et quomodo eventura essent propter justitiam, hoc posuit exemplum. Haec enim populus noster patitur omnia, errantium pravitate. Ecce in eo est errore civitas, vel potius orbis ipse totus, ut bonos et justos viros, tamquam malos et impios, persequatur, excruciet, damnet, occidat. Nam quod ait, neminem esse tam dementem, qui dubitet utrum se esse malit; ille quidem, ut is qui contra justitiam disserebat, hoc sensit, malle sapientem malum esse cum bona existimatione, quam bonum cum mala. A nobis autem absit haec amentia, ut falsum vero anteponamus. Anerroribus, quam ex conscientia nostra, et judicio Dei? Aut aliqua nolicitas inliciet umquam, ut non potius ueram bonitatem cum omni malo quam falsam cum omni prosperitate malimus? sua sibi habeant regna reges, suas diuitias diuites, ut loquitur Plautus, suam uero prudentiam prudentes: relinquant nobis
Abbreviated transcription (Latin):
horrẽs a uero locus in ea disputa¬
tione que habet᷑ a furio cõtra iu¬
sticiã. Quero in quit si duo sint
quorũ alter optimꝰ uir eq̃ssima
sũma iusticia singłari fide. alt̾ in¬
signis stele̾ et audatia. et si ĩ eo
sit errore cutas. ut bonũ illũ uiꝵs
steleratũ facmorosio ne fariũ put.¬
s cõtra q̃ sit ĩpbissimꝰ existiẽt es¬
se sũma ꝓbitate ac fide. ꝓq hac
opiniõe om̃iũ cuuũ bonus ille uir
uexetur rapiat᷑. manꝰ eur eidẽ
demq auferãtur. effodiãtur ocłi
damnet᷑ uniciatur. urat᷑. ext̾mi¬
net᷑. egeat. postremo etiã uire
optimo omĩbus miserrimꝰ esse
uideat᷑. contra aut̃ ille inꝓpbꝰ lau¬
detur. colatur. ab omibus diligatur
omẽs ad eũ honores. oia imperia.
omẽs opes. omẽs demq copie cõ¬
ferãtur. uir demq optimꝰ omi exi¬
stinatione et dignissimus omni
fortuna iudicet᷑. quis tandẽ erit
tã demẽs. qui dubitet utrũ se eẽ

Expanded text:
horrens a uero locus in ea disputahorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum fac autem, qui sit improbissimus, existimet esse summa probitate, ac fide; proque hac opinione omnium civium, bonus ille vir vexetur, rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur, vinciatur, uratur, exterminetur, egeat postremo, jure etiam optimo omnibus miserrimus esse videatur: contra autem ille improbus laudetur, colatur, ab omnibus diligatur; omnes ad cum honores, omnia imperia, omnes opes, omnes denique copiae conferantur; vir denique optimus omnium existimatione, et dignissimus omni fortuna judicetur: quis tandem erit tam demens, qui dubitet utrum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
delicatisq doctores iustos esse¬
se tamẽ et prudẽtes uidei uo¬
lũt ceci et hebetes ac rerũ et
ueritatis ignari: Adeo ne uob̾
o ꝑdice mentes ĩiusa iusticia ẽ:
ut eã sũmis scele̾i̾bus ade q̃tis:
adeo ne apud uos perit inno¬
centia. ut ne morte quidẽ simplici
dignã iudicetis. sed supͣ omĩa
facmora habeatur. millꝰ facinq
adimitẽ. pectus q purũ ab om̃i
sceleris cõtagioe p̃stare. et qm̃
coir̃ cũ deorũ cultoribus loq̃mur.
aceat ꝑ uos bñface̾ uobistũ. Hec
enĩ lex nrã. hoc opus. hec rłi¬
gio. Si uobis sapiẽtes uidem᷑.
imitami. Si stulti. cõtenmite a̾
etiã ridete si libet. uobis em
stulticia nostra ꝓdest. Quid latera¬
tis ⁊̃ Quid affligitis: Nõ ĩuidemus
sapiẽtie uestre. Hanc stulticiã ma¬
lumꝰ. hanc amplectim᷑. hoc nobis
credimiꝰ expedire ut uos diligamꝰ.
et in uos ipõs q̃ odistis onña cõ¬
feramꝰ. Est apud citeronẽ nõ ab¬

Expanded text:
delitatisque doctores, iustos delitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione prar cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non ab
Abbreviated transcription (Latin):
il aliud euitãt. qmͣ ut ne torti
moriãtur. qͣiͣ ue̾o mors tãtũmõ
beatos faciãt. ac nõ etiã tor¬
mẽta quãto fueris̃ grauiora tã¬
to maiorẽ uirtutis gloriã pari¬
ant. Illi aut̃ ꝑtinaci stulticia iu
alios cruciatus mẽbra renouẽtur
et paretur nouꝰ sang̾s ad pencõ
Quid tam piũ tã beneficũ tam
humanũ fieri potest.: Nõ curas¬
sent tã sollicite qͦs amarẽt. hec
est deorũ distiplma: ad h ͨ oꝑa
cultores suos eruduit᷑: h ͨ sacra
desiderãt. Quin etiã stele̾atis¬
sum homicide. cõtra pios impia
uira cõdiderũt. Nã et cõstitu¬
tiones sacrilege. et disputatioẽs
uirisꝑitorũ legũtur ĩiuste. Domi¬
cius de officio ꝓcõsulis libro sep¬
tino restriptã pn̾cipud ne faria
cultores deorũ cõfitẽtur. Quid
hiis facias qui ius uocãt carni¬
ficinas ueterũ tyrãnoꝵ aduer¬
sus ĩnõcentes rabide furiẽtiũ uł¬
seuiẽtiũ. et cũ sint ñiusticie cru¬

Expanded text:
il aliut deuitant quam ut ne torti il aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubalios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur iniustae. Domitius de officio proconsulis libro septimo rescripta principum nefaria cultores dei confiterentur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae cru
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Ille grauior ille seuior ẽ
carnfex: qui neminẽ statuit occi¬
dere. Itaq dici nõ potest. huius¬
modi iuidices qͣnta et qͣm grauia
tormẽtorũ gene̾a excogitauert.
ut ad effectũ ꝓposini sui ꝑuenirẽt
hec aut̾ nõ tantiõ ideo facuit᷑. ut
gloriari possut millũ se ĩnocẽtiũ
pemisse. Nã et ip̃e audiui aliqͦs
gloriãtes qd̾ admistracio sua in
hac ꝑte fueit incruẽta: sed aut
ĩuidie causa ne aut ip̃i unicãtur
aut illi uirtutis sue gloriã conse¬
quãtur. Itaq in excogitãdis pe¬
narũ gnibus nichil aliud ꝙ̃ uicto¬
riã cogitãt: stiuĩt enĩ certamẽ eẽ
illud et pe pugnã. uidi ego in
bichinia p̃sidẽ gaudio mirabilit̾
elatũ. tanꝙͣ barbararũ gentẽ ali¬
quã subegisset: qd unus ꝑ bien¬
mũ magna uirtute restiter at
postremo cede uisus esset. Contẽ¬
dut̃ igit᷑ ut unicat. et exq̃sitos
dolores corꝑibus ĩmittũt. et nnch¬

Expanded text:
ditur, ille grauior, ille saeuior est ditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuidiae causa, ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque in elcogitandis poenarum generibus nihil aliut quam uictoriam cogitant: sciunt enim certamen esse illud et pugnam. uidi ego in Bithynia praesidem gaudio mirabiliter elatum tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restiterat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nih
Abbreviated transcription (Latin):
esse miserius hiis homibus: qͦs mi¬
instros furoris aliem. quos satelliter
mipie iussionis ncc̃itas aut ĩuenit
aut fecit. Non enĩ honor ille ã
ꝓuectio dignitatis fuit: sed hoĩs
dãnatio ad carmfitmã. dei uero
ad penã sempiternã. Que autẽ
ꝑ totũ orb̾ẽ singuli gesserĩt: e¬
narrare impossibile est. Qs em
poluminũ numerꝰ capiet: tã infi¬
nta tã uaria gna crudelitatis.
accepta eni pocestate ꝓ sius
noribus quisq seuiit. Aln p̃ n
mĩa tomditate plus ausi sũt ꝙͣ
iubebãtur: alii suo ꝓprio aduersũ¬
uistos odio. quidã natũali mẽtis
feritate nõ nulli ut placeñt et
hoc officio uic̃ sibi ad altiora mu¬
mrẽt: aliq̃ ad occidendũ p̃cipites
extiterũt: sicut unus in pħrigia
qui uniuersũ populũ cũ ip̃o ꝑiter
cõuẽticulo concremauit. S hic
quãto seuior tanto demẽtior ĩue¬
itur. Illud ue̾o pessimũ genꝰ est.
cu clementie species falsa blan¬

Expanded text:
esse miserius iis hominibus, quos miesse miserius iis hominibus, quos ministros furoris alieni, quos satellites impiae jussionis necessitas aut invenit, aut fecit. Non enim honor ille, aut provectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, Dei vero ad poenam sempiternam. Quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare impossibile est. Quis enim voluminum numerus capiet tam infinita, tam varia genera crudelitatis? Accepta enim potestate, pro suis moribus quisque saeviit. Alii prae nimia timiditate plus ausi sunt, quam jubebatur: alii suo iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blan
Abbreviated transcription (Latin):
seuiores: sibiq adeo placet̾ qd̾
honnẽs nati suit qͣrũ nchil insi
linamẽta et sũmã figurã gerũt
Nã quis cancasus. que india. que
hirtama. tã ĩmanes. tã sang̾na¬
rias uniqͣm bestias aluit: Qm̃
ferarũ oĩm rabies usq aduẽts
saturitatẽ furit: fameq tandẽ
sedata ꝓtenꝰ cõquiescit. Illa est
uera bestia cuius una iussione
fumditur ater ubiq cruor. crudel
ubiq luctus. ubiq pauor et plu¬
rima mortis ymago. Nemo huiq
tãte belue ĩmanitatẽ pocest ꝓ
merito destribe̾. q̃ uno loco retu¬
bãs tamẽ ꝑ totũ orbẽ dentibus
ferreis seuit. et nõ tantĩ artus
hoimi dissipat. sed et ossa ipã cõ¬
minuit et in citieres fundit ne
quis excet sepulture locus: qͣsi
uero id affectẽt qui deũ cõfitẽtur.
ut ad eoꝵ sepulchra ueniatur
ac nõ ut ip̃i ad deũ ꝑuemiat̾.
Que nã illa feritas que rabies.
que insama est. lutẽ uiuis terr ã
mortius denegarse: Dico igͣ nichil

Expanded text:
saeviores; sibique adeo placent, quod saeviores; sibique adeo placent, quod homines nati sunt, quorum nihil, nisi lineamenta et summam figuram gerunt. nam quis Caucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam sanguinarias umquam bestias aluit? quoniam ferarum omnium rabies usque ad uentris satietatem furit fameque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem feferreis saevit; et non tantum artus hominum dissipat; sed et ossa ipsa comminuit, et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus; quasi vero id affectent, qui Deum confitentur, ut ad eorum sepulcra veniatur, ac non ut ipsi ad Deum perveniant. Quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est, lucem vivis, terram mortuis denegasse? Dico igitur nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mũtur etiã in theatris acq cãtan¬
tur ut sit om̃ibus notiora.
Possũt ne inter hec iusti eẽ hoĩes.
qui etiã si natura sint boni. ab
ipĩs tamẽ diis erudiãtur ad ĩuasti¬
cic̃. Ad platandũ emi deũ quẽ co¬
las. hiis rebus opus est: quibus illũ
gaude ac delectari stias. Sic fit
ut uitã colentiũ deus ꝓ qualitate
nomĩs sui formet. qũ religiosissimq
est cultus imitari. Hns igit᷑ hoĩbus
qui deorũ suorũ moribus cõgruũt.
quia grauis est et acerba iusticia
eandẽ impietatẽ suã qua ĩ cetei̾s
rebus utũtur. aduersus iustos ui¬
olenter exercent. Nec ĩmeĩto a
ꝓphetis bestie nonniãntur. P̃tlare
itaq martus tullius. etenĩ si nẽõ
est inquit qui ne mori ualet mali
qmͣ cõuerti in aliquã figurã. qͣm
est miserius in homĩs figura am¬
mo esse efferato. Michi quidẽ tã¬
to uidetur qnͣto p̃stabilior est
corꝑa beluarũ. quibus sut̃ ipi

Expanded text:
imuntur etiam in theatris atque cantanimuntur etiam in theatris atque cantantur, ut sint omnibus notiora? possuntne inter haec iusti esse hommes, qui etiamsi natura sint boni, ab ipsis tamen diis erudiantur ad iniustitiam? ad placandum enim deum quem colas iis rebus opus est, quibus illum gaudere ac delectari scias. sic fit ut uitam colentium deus pro qualitate numinis sui formet, quoniam religiosissimus est cultus imitari. iis igitur hominibus qui deorum suorum moribus congruunt. quia grauis est et acerba iustitia, eandem inpietatem suam qua in ceteris rebus utuntur, aduersus iustos uiolenter exercent, nec inmerito a prophetis bestiae nominantur. praeclare itaque M. Tullius: etenim si nemo est iam converti in aliquam figuram bestiest miserius in hominis figura animo esse efferato? Mihi quidem tanto videtur, quanto praestabilior est corpora belluarum, quibus sunt ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
osorũ graui eos infortumo mactat.
Qui licet sanctis moribꝰ uiãt in
sũma fide atq m̃ocẽtia: tamẽ qͥa
deos colũt. quorũ ritus impios ac
ꝓfanos deus uero odio habet. a
uisticia et a nomĩe uere pietatis
aliem sũt. Nec est difficile docẽ:
cur deorũ cultores bom et iusti es¬
se nõ possint. Qũo enĩ sang̾nẽ ab¬
stinebũt: qui colũt cruẽtos deos
martẽ atq bellonã: Quomodo
aut ꝑntibus parcẽt qui expul¬
sorẽ patris sui iouẽ: aut natis ex
se infãtibus qui saturnũ: Quomõ
pudiciciã tuebũtur. qui colũt deã
nudã et adulterã et qĩ apd̾ ꝑ¬
deos ꝓstitutã: Quomõ se rapi¬
nis et fraudibus abstinebũt. qui
mercurn furta nouerũt. docẽtis
nõ fraudis esse deciꝑe s astucie.
Quomõ libidines cohercebũt. qͥ
ionẽ. hertułe. liberũ apollmẽ. ce¬
terosq uenerãtur quorũ adul¬
teria et stupra in mares et feiãs
nõ tantũ doctis noca sut̃. sed exp̾¬

Expanded text:
osorum graui eos infortunio mactat: osorum graui eos infortunio mactat: qui licet sanctis moribus uiuant in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus inpios ac profanos deus uerus odio habet, a iustitia et a nomine uerae pietatis alieni sunt. nec est difficile docere cur deorum cultores boni et iusti esse non possint. quomodo enim sanguine abstinebunt qui colunt cruentos deos Martem atque Bellonam? quomodo aut parentibus parcent qui expulsorem patris sui Iouem aut natis ex se infantibus qui Saturnum? quomodo pudicitiam tuebuntur qui colunt deam nudam et adulteram et quasi aput deos prostitutam? quomodo se rapinis et fraudibus abstinebunt qui Mercuri furta nouerunt docentis non fraudis esse decipere, sed astutiae? quomodo libidines cohercebunt qui Iouem Herculem Liberum Apollinem ceterosque uenerantur, quorum adulteria et stupra in mares et feminas non tantum doctis nota sunt, sed expr
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ caligo. quãta tenebrarũ et er¬
rorũ aubes hoimi pectora obduxit
qui cũ se mauime pios putãt. tum
maxime funt impii. Quanto em
religiosius terrenis istis simulacħs in¬
seruĩt. tancomagis scelati aduer¬
sus nomẽ uere diumnitatis exi¬
stũt. Itaq ꝓ merito impietatis
sue gͣuioribꝰ mãł sepe uexantur.
Quorũ causã quia nescuit̃ fortune
culpa omĩs ascribit᷑ et locũ ĩueĩt
epicuri philosophia nichil ad deos
ꝑtine̾ censentis. nec gratia eos tã¬
gi nec ira moueri. qͥa et cõtẽptoe̾s
eorũ sepe uideat beatos. et cltoe̾s
sepe miseros. Qd̾ eo fit. qͥa cũ r̾ligio¬
si uideãtur et natura boni inchil
tale credũtur mereri quale sepe
patiũtur. Cõsolãtur tamẽ se accu¬
satione fortune. nec sencuit qd
si ulla esset cultor ibus suis nũꝙͣ
noceret. Merito igit᷑ huiusmõi pi¬
etatẽ pena cõseqͥtur. et offensa di¬
uinitas stelere homi praue religi¬

Expanded text:
igitur caligo, quanta tenebrarum et erigitur caligo, quanta tenebrarum et errorum nubes hominum pectora obduxit; qui cum se maxime pios putant, tum maxime fiunt impii! Quanto enim religiosus terrenis istis simulacris inserviunt, tanto magis scelerati adversus nomen verae divinitatis existunt. Itaque pro merito impietatis suae gravioribus malis saepe vexantur, quorum causam quia nesciunt, fortunae culpa omnis adscribitur: et locum invenit Epicuri philosophia, nihil ad deos pertinere censentis; nec gratia eos tangi, nec ira moveri, quia et contemptores eorum saepe videant beatos, et cultores saepe miseros. Quod eo fit; quia cum religiosi videantur, et natura boni, nihil tale creduntur mereri, quale saepe patiuntur. Consolantur se tamen accusatione fortunae nec sentiunt quod si esset ulla, cultoribus suis numquam noceret. merito igitur huiusmodi pietatem poena consequitur et offensa diuinitas scelere hominum praue religi
Abbreviated transcription (Latin):
eruditus ignorasti tamẽ qͥd esset
pietas: et illud ipm̃ qd̾ nefarie
qd̾ detestabilit̾ fecit pietatis esse
officiũ credidisti. ui delicet ob
hoc unũ pius uocatur: qd̾ patrẽ
dilexit. Qucd qd̾ bonus eneas: haud
asꝑnanda p̃cantes crucidauit: Ad¬
uiratus er̃ ꝑ eundẽ patrẽ et spem
surgẽtis iuli: ne quaꝙͣ peꝑcit furi¬
is incensus et ira. Quisqͣm ne igit᷑
pucet huc̃ aliq̃d in se uirtutis habus¬
se: qui et furore tãꝙͣ stipula exat¬
serit. et maniũ prĩs ꝑ que rogabat᷑
oblitus irã frenare nõ quiuerit
Aullo igit᷑ modo pus: qͥ nõ tantũ
nõ repugnãtes sed etiã p̃cantes
iiterennt. Dicet hic aliqͥs. Que ig̃
aut ubi aut qualis est pietas: Ai¬
mirũ apud eos qui bella nestiunt
qu concordiã cũ om̃i ui seruat
amici sut̃ etiã imiicis: qui omẽs
honnẽs ꝓ fracribꝰ diligũt qͥ cohibe
irã stiunt omeq anim furorẽ trl¬
quilla moderatione lenire. Quãta

Expanded text:
eruditus, ignorasti tamen quid esset eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illud ipsum, quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti. Videlicet ob hoc unum pius vocatur, quia patrem dilexit. Quid quod: Bonus Aeneas haud aspernanda precantes trucidavit; adjuratus enim per eumdem patrem, et per Spes surgentis Iuli, nequaquam pepercit, Furiis accensus et ira. Quisquamne igitur hunc putet aliquid in se virtutis habuisse, qui et furore tamquam stipulo exarserit, et manium patris, per quem rogabatur, oblitus, iram fraenare nequiverit? Nullo igitur modo pius, qui non tantum non repugnantes, sed etiam precantes interemit. Dicet hic aliquis: Quae ergo, aut ubi, aut qualis est pietas? Nimirum apud eos, qui bella nesciunt, qui concordiam cum omnibus servant, qui amici sunt etiam inimicis, qui omnes homines pro fratribus diligunt; qui cohibere iram sciunt, omnemque animi furorem tranquilla moderatione lenire. Quanta
Abbreviated transcription (Latin):
nec pietate fuit ne bello maior et
arnus que nobis dociẽta iusticie
ꝓtulit: unixerat et post terga
manus quos mitteret umbris.
iferios cero sꝑsuros sang̃ne flamas.
Quid potest esse hac pietate demẽ
tius. qͣm mortius humanias uictias
ĩmołare. et ignẽ cruore hom̃i tqͣm
oleo paste̾. Sed fortasse hoc nõ
ip̃ĩus uitiũ fuerit sed poete: qui in¬
signẽ pietate uirũ insigmi stelere
fedauerit. Dbi ẽ igit poeta pietas
illa qmͣi sepissime laudas: Ette piꝯ
ene as fulmone creacos. qͣtuor hic
uiuenes totidẽ qͦs educat ufens
uiuẽtes rapit inferias qͦs ĩmolet
umbris: captiuoq regi ꝑfũdat sã¬
gume flãmas. Cur igit̾ dicebat eo¬
dẽ ipõ tẽꝑe quo unictos hoiẽs ad
ĩmolationẽ mictebat equidẽ et unꝰ
condẽ uelłẽ. cũ uiuos quos habe¬
bat in pocestate uite pecudũ iube¬
ret occidi Sed hec ut dixi culpa
nõ illius fuit qui lictea̾s fortasse
nõ didicerat. sed tua q̃ cũ esses

Expanded text:
nec pietate fuit nec bello maior et nec pietate fuit nec bello maior et armis, quae nobis documenta iustitiae protulit? uinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris inferias, caeso sparsurus sanguine flammas. quid potius, quam mortuis humanas victimas immolare, et ignem cruore hominum tanquam oleo pascere? sed fortasse hoc non ipsius vitium fuerit, sed poetae, qui Insignem pietate virum insigni scelere foedaverit. Ubi est igitur, o poeta, pietas illa quam saepissime laudas? Ecce pius Aeneas Sulmone creatos Quattuor hic juvenes, totidem quos educat Ufens, Viventes rapit, inferias quos immolet umbris, Captivoque rogi perfundat sanguine flammas. Cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo vinctos homines ad immolationem mittebat, Equidem et vivis concedere vellem; cum quos vivos habebat in potestate, vice pecudum juberet occidi? Sed haec, ut dixi, culpa non illius fuit, qui litteras fortasse non didicerat, sed tua, qui cum esses
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ poterat̾ si quid saperent ex
hoc intellige̾ et illos qui bomõ fa¬
cuĩt pios esse ac se impios qui ne¬
fanda cõmictãt. ⁊eq enĩ potest
fieri ut qui in omibus uite sue ac¬
tibus nõ errent in ipã sũma er¬
rent: hoc est in religione q̃ rerũ
om̃iũ caput est. Impietas em
sustepta in eo qd̾ est sũmũ ꝑ uniũ
fieri. ut ip̃o qui errãt in om̃i uita
nõ et in religione fallãtur: qm̃
pietas in sũmo regula tenens
tenorẽ suũ seruaret in ceteĩs. Ita
st ut in utraq parte a de cõdicione
rerũ que gerũtur qualis sit sũma
ipã nostatur. Oꝑe preciũ est con¬
noste ilłã impietatẽ: ut ex hiis q̃
ilementer ac pie facĩt possit ĩtel¬
sigi qualia fint q̃ ab his cõtra iura
pietatis gerũtur. At ne ꝙ̃ uidear
melementer incessere aliquã michi
ꝑsonã poeticã sũma que sit uel
maxinũ pietatis n exemplũ. apd
maronẽ. rex ille quo iustior aster.

Expanded text:
bobohoc intelligere, et illos qui bonum faciunt pios esse, et se impios, qui nefanda committunt: neque enim fieri potest, ut qui in omnibus vitae suae actibus non errant, in ipsa summa errent, hoc est in religione, quae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta in eo, quod est summum, per  ut ipsi qui errant in omni uita, non et in religione fallantur, quoniam pietas in summo regulam tenens tenorem suum seruaret in ceteris. ita fit ut in utraque parte de condicione rerum quae geruntur qualis sit summa ipsa noscatur. Operae pretium est cognoscere illorum pietatem, ut ex ns quae clementer ac pie faciunt possit intellegi, qualia sint quae ab iis contra iura pietatis geruntur. ac ne quem uidear inclementer incessere, aliquam mihi personam poeticam sumam, quae sit uel maximum pietatis exemplum. aput Maronem rex ille, quo iustior alter
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ab hiis fuit qui deos colut̃.
Quis inter hec tot et tanta iusti¬
cie locus est. Hec ego pauca de
multis collegi: nõ ut arguerẽ ẜ
ut ostendere. Qui uolet stire
omĩa fenece libros ĩ manu sumat
qui morũ uiciorũq publicorũ et
descriptor uerissimꝰ et accusator
acerrimꝰ fuit. Sed lucilius tene
brosã istã uitã cirtũscripte buter¬
⁊ depuixit hiis uersibus. Aunt
pero mane ad noctẽ festo atq ꝙ̃
festo totus idẽ pariterq dies ppłs¬
s patresq iactare inde foro se
omẽs. decede nusqͣm. umi se atq idẽ
siudio omẽs dedere et arti uerba
dire. ut caute possint pugnãe do¬
sose b̾lãdita certare bonũ simulãe
pirũ se insidias face̾: ut si hostes
sut omibus om̃es. Ar̃o aũt ppło
quid horũ potest obici: cuiꝰ omĩs
religio est sme stelere ac sñ ma¬
cula uiu̾e: Cũ igit᷑ uideãt et se
at suos eaq diximꝰ gerẽ. nrõs
aũt nichił aliud oꝑari ñ equid et

Expanded text:
utique ab iis fiunt, qui deos colunt. utique ab iis fiunt, qui deos colunt. Quis inter haec tot ac tanta justitiae locus est? Et ego de multis collegi, non ut arguerem, sed ut ostenderem. qui uolet scire omnia, Senecae libros in manum sumat, qui morum uitiorumque publicorum et descriptor uerissimus et insectator acerrimus fuit. sed brosam istam vitam circumscripte breviterque depinxit his versibus: Nunc vero a mane ad noctem, festo atque festo, totus item pariterque die populusque patresque iactare indu foro se omnes, decedere nusquam, uni se atque eidem studio omnes dedere et arti, uerba dare ut caute possint, pugnare dolose; blanditia certare, bonum simulare uirum se; insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. nostro autem populo quid horum potest obici, cuius omnis religio est sine scelere ac sine macula uiuere? cum igitur uideant se ac suos ea quae diximus gerere, nostros autem nihil aliut operari nisi aecum et
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑent qui uxores necent ut
dotes earũ lucrẽtur. aut maritos
ut adulteris nubãt: qͥ natos ex
se pueros a̾ strãgulẽt a̾ si minuid
fuerĩt pn exponãt. q̃ libidines
incestas nec a filia nec a sorore
nec a matre nec a sacerdote cõti¬
neat: qui aduersus pat̾am suã
leũ metuãt: qui demq sacrilegia
cõmictãt. et deorũ quos colũt tẽ¬
pla despolient: et ut que leuia
heredes uł auferãt uel excludãt.
qui corꝑa sua libidimibus ꝓstitu¬
ant: qui demiq ĩmenores qd̾ naci
sũt. cũ femĩs patĩa certãt. qui qͦ¬
fas õe polluãt ac ꝓfanet. qui
sceleratius ut siit re ligioĩs com¬
scites q̃ ne uite quidẽ sue parcãt
s extĩguẽdas publice aias uẽdãt¬
qui si iudices sedeãt a̾ inime̾itos
ꝑdant mercede corrupti a̾ nouios
impune dimittãt: qui celũ quoq
ipm̃ uenefitiis appetãt. canquã
illord̾ maliciã terrã nõ capiat.
hec inqm̃ et hiis plura stelera

Expanded text:
temperent; qui uxores necent, ut temperent; qui uxores necent, ut dotes earum lucrentur, aut maritos, ut adulteris nubant, qui natos ex se pueros aut strangulent, aut si nimium pii fuerint, exponant; qui libidines incestas, nec a filia, nec a sorore, nec a matre, nec a sacerdote contineant; qui adversus cives suos leum metuant; qui denique sacrilegia committant, et deorum, quos colunt, templa dispolient; et ut quae levia heredes uel auferant uel excludant, qui corpora sua libidinibus prostituant, qui demque inmemores quid nati sint, cum feminis patientia certent, qui fas omne polluant et profanent; qui est sceleratius, ut sint religionis antistites; qui ne vitae quidem suae parcant, sed extinguendas publice animas suas vendant; si judices sedeant, aut immeritos perdant mercede corrupti, aut noxios impune dimittant; qui coelum quoque ipsum veneficiis appetant, tanquam illorum malitiam terra non capiat. Haec, inquam, et his plura scelera
Abbreviated transcription (Latin):
senserĩt: eos laudãt et honoibꝰ
mactãt. ut eorũ exemplo ceteõs
illiciãt. Qui autẽ magni estima¬
uerint fidẽ: cultoresq se dei nõ
abnegauerĩt. in eos uero totis car¬
inficine sue uiribus ueluti sãg̾nẽ
sitiãt incũbũt et desꝑatos uocãt.
quia corꝑi suo mĩme parcũt. qͣsi
quicqͣm desꝑatius esse possit. qmͣ¬
torq̃re ac dilamare eũ quẽ stias
innocentẽ. Adeo nec pudor ullus
apud illos suꝑest. a quibꝰ abest
om̃is humanitas: et r̾torq̃nt᷑ hoĩes
iustos cõuitia sibi congruẽtia. Impi¬
os eñ uocant ip̃i stilicet impn. et
ab humano sanguẽ abhorrẽtes.
cũ si et actus suos cõside̾nt et illo¬
rid̃ quos tanq̃m impios damnat
iã intelligat q̃m mẽdaces sint
et hiis omibus que adũsus bonos
aut dicũt aut facuit dignores.
Nõ emi de nr̃o sed de illorũ nũo
semꝑ existũt. qui uias obsideãt
armati. maria p̃dẽtur: uel si pala
grassari nõ licuit. uenena clam

Expanded text:
senserint, eos laudant et honoribus senserint, eos laudant et honoribus mact.ant, ut eorum exemplo ceteros inliciant. qui autem magni aestimauerint fidem cultoresque se dei non abnegauerint, in eos uero totis carnificinae suae uiribus, ueluti sanguinem sitiant, incumbunt et desperatos uocant, quia corpori suo minime parcunt: quasi quicquam destorquere ac dilaniare eum, quem scias esse innocentem. Adeo nec pudor ullus apud eos superest, a quibus abest omnis humanitas! Et retorquent in homines justos convicia sibi congruentia. Impios enim vocant, ipsi scilicet pii, et ab humano sanguine abhorrentes; cum si et actus suos considerent, et illorum quos tanquam impios damnant, jam intelligant, quam mendaces sint, et iis omnibus, quae adversus bonos aut dicunt, aut faciunt, digniores. Non enim de nostro, sed ex illorum numero semper existunt, qui vias obsideant armati, maria praedentur; vel si palam grassari non licuit, venena clam