comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Maiores inquit nr̃i superstitionem areligione se pa¬
rauerunt.
ITEM IDEM IN LIBRO X. DECIUITATE DI
EIUSDEM OPERI

Expanded text:
Majores, inquit, nostri, superstitionem a religione separaverunt. » Item idem in libro X de Civitate Dei ejusdem operi
Abbreviated transcription (Latin):
Miserabilis est animae seruitus signa prorebus accipere
& supra creaturam corpoream. oculum mentis ad hau
riendum aeternum lumen leuare non posse. quae
tamen seruitus in iude populo longe aceterarum

Expanded text:
« Miserabilis est animae servitus signa pro rebus accipere, « Miserabilis est animae servitus signa pro rebus accipere, et supra creaturam criendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum
Abbreviated transcription (Latin):
Si mulacra in quit gentium argentum & aurum. sed ds
fecit argentum et aurum opera in quit manuum homi¬
num hocenim uenerantur quod ipsi ex auro argentoq:
fecerunt. sedenim & nos pleraq: instrumenta eeuasa
ex husce modi materia uel mecallo habemus in usu
celebrandorum sacramentorum quae ipso ministerio
consecrata scãdicantur in eius honore cui prosalute
nr̃a inde seruitur & sunt profecco &iam ista instru¬
menta ueluasa quid aliud quam opera manuum hominũ
uerum tamen num quidoshabent & non loquentur num¬
quid oculos & non uidebunt numquid eis supplicamus
quia pereas supplicamus dõ illa maxima causa est
impiecatis in sanȩ quod plus ualet in affectibus misero¬
rum uiuenti similis forma quae sibi efficit supplicari.
quam quod eam mani festum est non esse uiuentem
PRO IMAGINUM AD ORATIONE DUO CHE¬
RUBIM AD SUMUNT INTESTIMONIUM
QUAE INSIGNO MYSTERII DUCTA EUERUNT
UNDEBEATUS AUCUSTINUS IN LIBRO DE
DOCTRINANPIANATERTIO. INT̃ CETERAIN QUIT

Expanded text:
Simulacra, inquit, gentium argentum et aurum, sed Deus fecit argentum et aurum, opera, inquit, manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, et in ejus honore cui pro salute nostra inde servitur. Et sunt profecto etiam ista instrumenta vel vasa quid aliud quam opera manuum hominum? Verumtamen nunquid os habent et non loquuntur, nunquid oculos et non videbunt, nunquid eis supplicamus, quia per eas supplicamus Deo? illa maxima causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma, quae sibi officit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem,pro imaginum adoratione duo cherubim assumunt in testimonium, quae in signo mysterii ducta fuerunt. Unde beatus Augustinus in libro de Doctrina Christiana tertio, inter caetera, inquit:
Abbreviated transcription (Latin):
relinquo uobis Gandẽ pacẽ & caritatẽ splendidorẽ
& robustiorem facere etostenderetẽ porib: & potestati¬
bus praeteritis qm̃ et nos sic tenemus &speramus qđ
& urã gloriosissima potestas ita consentiat sicut & nrã¬

Expanded text:
relinquo vobis ; eamdem pacem splendidiorem relinquo vobis ; eamdem pacem splendidiorem et robustiorem facere, et ostendere temporibus et potestatibus praeteritis, quoniam et nos sic tenemus et speramus quod et vestra gloriosissima potestas ita consentiat, sicut et n
Abbreviated transcription (Latin):
Atuero nuncdedit ds̃ hoc prȩsens oportunũ tẽpuspostes
inter fectionẽ & coadunationem & concordiã populinrĩ
et ideo iustũ existimauimus mittere aduramgloriam
theodotũ protos patariũ nrm̃ & stratigon nicctam
scis simũ m& ropolitanũ myrensem liciae fortuna¬
tũ archiepm̃ ueneciae theodorũ reuerentissimum
diaconũ. et & onomũ istius scĩssimȩ dĩ catholice & mag¬
nȩ ecđae scaẽ sophiae & leonem nrm̃ candidatũ & non
tantũ perhas syllabas sed &ipsos uiros ad nuntiamꝰ uraẽ
gloriae omã quae prȩposita sunt ut tamper eos quã que
et permissosuros iterũ scire possimus uraẽ dilectionis
sanitatẽ simulq fideliũurorũ in colomitatem neo non
ct omniũ rerum urarũ apuduos consistentium prospe¬
ritatẽ Porro nunc perhas nr̃as ueras & fideles syllabas
corroboramus et confirmamus priorẽ pacẽ & amicitiã
interuos et nos constitutam . dep̃cantes mediatorẽ esdẽ
pacis dnm̃ quidixat. pacemmeam douobis. pacemmeam

Expanded text:
rtunum tempus post ejus interfectionem, et coadunationem et concordiam populi nostri. Et ideo justum existimavimus mittere ad vestram gloriam Theodorum protospatharium nostrum et stratigon, Nicetam sanctissimum metropolitanum Myrensem Lyciae Fortunatum archiepiscopum Venetiae, Theodorum reverendissimum diaconum et oeconomum istius sanctissimae Dei catholicae et magnae ecclesiae S. Sophiae, et Leonem nostrum candidatum. Et non tantum per has syllabas, sed et per ipsos viros annuntiamus vestrae gloriae omnia quae proposita sunt, ut tam per eos quamque et per missos viros iterum scire possemus vestrae dilectionis sanitatem, simulque fidelium vestrorum incolumitatem, nec non et omnium rerum vestrarum apud vos consistentium prosperitatem. Porro per has nostras veras et fideles syllabas corroboramus et confirmamus priorem pacem et amicitiam inter vos et nos constitutam, deprecantes mediatorem ejusdem pacis dominum qui dixit: Pacem meam do vobis, pacem meam
Abbreviated transcription (Latin):
toritatem ueritatis sicut in suis scriptis contineturidem impera¬
tor fecerit. propter hoc tamen factum quos damillarum partiũ
infirmos scandalitasse nec non quosdam nrãe urbis romanae
per turbasse. Ad exaltationem & pacem scãe suae eccłae
humillimam dõ que amabilem acxpĩanȩ religioni ne cessariã
suae pietatis tueri ac felici protectione perinmen sum con¬
seruare & posthuius uitȩ cursum supernis ciuibus consortem

Expanded text:
toritatem veritatis, sicut in suis scriptis continetur, idem imperatoritatem veritatis, sicut in suis scriptis continetur, idem imperator fecerit, propter hoc tamen factum quosdam illarum partium infirmos scandalizasse, nec non quosdam nostrae urbis Romanae perturbasse. Ad exaltationem et pacem sanctae suae Ecclesiae humillimam Deoque amabilem, ac Christianae religioni necessariam suae pietatis tueri, ac felici protectione per immensum conservare, et post hujus vitae cursum supernis civibus consortem
Abbreviated transcription (Latin):
iure tribuendam non dubitamus & illoru merga imagines
superstitiosam uenerationem quidam uis uom̃ s uero aliorum
relatu cognoscimus uoluimus primum contraillos sententias
ponere quodimagines prae sumptiosa temeritate confringere
praesumpserunt quatenu s inde isti animati. alioru merrata
ualentius uobiscum corrigerent & ad suam suꝑstitionẽ cog¬
noscendam ueritatis testimonia suscipienda animum facilius
flecterent. Sicut igitur nobis uidetur & superius praemisimꝰ
a pertesermouraẽ correctionis contra illos usquequaque
dirigi potest a quibus uobis illa epistola quam relegimus direc¬
taesse cognoscitur. qm̃ eius textu utramque partem reprehen¬
sione dignam demonstrauit. & illam scilic& quȩ indebito
ac super fatioso cultuimagines uenerabatur & illã quae ab
inferioribus locis easdem imagines euertere acdelere prae¬
cepit. et id eo credimus quam quam c&era alia secundum auc¬

Expanded text:
jure tribuendam non dubitamus, et illorum erga imagines jure tribuendam non dubitamus, et illorum erga imagines superstitiosam venerationem quidam visu, omnes vere aliorum relatu cognoscimus, voluimus primum contra illos sententias ponere, quod imagines praesumptiosa temeritate confringere praesumpserunt, quatenus inde isti animati aliorum errata valentius vobiscum corrigerent, et ad suam superstitionem cognoscendam veritatis testimonia suscipienda animum facilius flecterent. Sicut igitur nobis videtur, et superius praemisimus, aperte sermo vestrae correctionis contra illos usquequaque dirigi potest, a quibus vobis illa epistola quam relegimus directa esse cognoscitur, quoniam ejus textu utramque partem reprehensione dignam demonstravit, et illam scilicet quae indebito ac superstitioso cultu imagines venerabatur, et illam, quae ab inferioribus locis easdem imagines evertere ac delere praecepit. Et ideo credimus, quanquam caetera alia secundum auc
Abbreviated transcription (Latin):
poris spatio ad legendum indiget. Namsi sufficiens spatium
temporis nobis a łtributum fuis set tantad ño opitulante pote¬
ramus colligere quae huic operi copiose poterant abundare
Tamen inhis quaecollecta sunt summambui negotii dequo agit᷑
discrete conprehensamesse iuxta auctoritatẽ diuinã et sc̃orũ
patrum sententias arbitramur. It auidelicet utunusquis que
fidelis eaperlegens et intellegens anim aduertere queat
quodimagines sc̃orũ stulta praesumptione non sunt confrin¬
gende & ad iniuriam sc̃orum abolendȩ & penitus despicien¬
dae nec assertione superfatiosa colendae. autadorandȩ sed
potius huiusce modi superfatione romota. iuxtauerã religi¬
onem memoriat᷑ & amoris causa obrecordationem eorũ cuius s
imagines habendȩ sicut ab eatissimogregorio satis catholicȩ
perspicueq dictũ dedaratur. Qui aigitur nos his qui insar
sedebeati petria postoli resident dignã honoris reuerentiam

Expanded text:
poris spatio ad legendum indiget. Nam si sufficiens spatium poris spatio ad legendum indiget. Nam si sufficiens spatium temporis nobis tributum fuisset, tanta Domino opitulante poteramus colligere, quae huic operi copiose poterant abundare. Tamen in his quae collecta sunt, summam hujus negotii de quo agitur, discrete comprehensam esse juxta auctoritatem divinam et sanctorum patrum sententias arbitramur, ita videlicet, ut unusquisque fidelis ea perlegens animadvertere queat, quod imagines sanctorum stulta praesumptione non sunt confringendae, et ad injuriam sanctorum abolendae, et penitus despiciendae nec assertione superstitiosa colendae aut adorandae, sed potius hujuscemodi superstitione remota, juxta veram religionem memoriae et amoris causa, ob recordationem eorum quorum imagines habendae, sicut a beatissimo Gregorio satis catholice perspicueque dictum declaratur. Quia igitur nos his, qui in sacra sede beati Petri apostoli resident, dignam honoris reverentiam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia exhiseligat quic quid necessarium dignumq: adidẽ
negotium pertinensiudicauerit : Obsecramusita que humi¬
lter abundantissimam pictatem uram ut non nobis adscri¬
fatemur qui a angustia tem poris praepediente. nec quan¬
ta uolumus nec quanta potuimus collegimus Sed tantũ
urĩs sacrisiussionibus ut decet & oportet totis nisibus parere
cupientes quae paruo intempore ad manus nobis occurrere
potuerunt: breuiatim collegimus. & huicoperiusq ad ur̃am
sagacissimam examinationem in seruimus. Nam quidã
nrorum delonge uenientes non habuerunt spatium
temporis quaerendi: quidam uero nec causam proqua
adhunc conuentum uenire iussi sunt donec peruenerunt
ueraciter nosse potuerunt. Mod uinus namq infirmi¬
tate in quadiutissime laborat detentus uenire nequi uit
Scititaque plenissime excellentiaurã quia illud quod ꝓom̃s
catholicorum libros indagarinecessita surgi et prolixitem¬

Expanded text:
sapientia ex his eligat, quidquid necessarium dignumque ad idem sapientia ex his eligat, quidquid necessarium dignumque ad idem negotium pertinens judicaverit. Obsecramus itaque humiliter abundantissimam pietatem vestram, ut non nobis ascrifatemur, quia angustia temporis praepediente, nec quanta voluimus, nec quanta potuimus, collegimus, sed tantum vestris sacris jussionibus, ut decet et oportet, totis nisibus parere cupientes, quae parvo in tempore ad manus nobis occurrere potuerunt, breviatim collegimus, et huic operi usque ad vestram sagacissimam examinationem inservimus. Nam quidam nostrorum de longe venientes non habuerunt spatium temporis quaerendi; quidam vero nec causam, pro qua ad hunc conventum venire jussi sunt, donec pervenerunt, veraciter nosse potuerunt. Moduinus namque infirmitate, in qua diutissime laborat, detentus venire nequivit. Scit itaque plenissime excellentia vestra, quia illud, quod per omnes catholicorum libros indagari necessitas urget, prolixi tem
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uram Auctoritatem sedis & testimonia ueritatis : Cum
igitur aur̃a scã deuotione ita peracta fuerint : licet quod non
optamus in aliquo autisti autilli deuiare uoluerint & ur̃am
ad nõ reconpensatio fiet quia totum secundum uerba beati
heliae prophetae. quodurm̃ fuit facere studuistis.
Nosdeniq seruiurĩ sicut superius praemissum est. in unũ
conuenientes. & denobis iniunctis. procaptu intelli gen¬
tiaenrae . familiariter conferentes. testimonia ex aucto¬
ritate diuina. & sententias sc̃orum patrum quas prouttẽ poris
angustia permisit collegimus & coran nobis legi fecamus
& quic quid inbis de negotio de quoagitur necessarium aptunq
udicaumus & inunum congerere studiumus urãeq imperiali
potentiae peruenerabiles uros balitgarium &disialaium
dirigere prae sum psimus : utuidelicet urã ado uobis conldide

Expanded text:
tatem vestram, auctoritatem sedis, et testimonia veritatis. Cum tatem vestram, auctoritatem sedis, et testimonia veritatis. Cum igitur a vestra sancta devotione ita peracta fuerint, licet, quod non optamus, in aliquo aut isti aut illi deviare voluerint, et vestram a Domino recompensatio fiet, quia totum secundum verba beati Eliae prophetae, quod vestrum fuit facere studuistis . Nos denique servi vestri, sicut superius praemissum est, in unum convenientes, et de nobis injunctis pro captu intelligentiae nostrae familiariter conferentes, testimonia ex auctoritate divina et sententias sanctorum patrum, quas prout temporis angustia permisit, collegimus, et coram nobis legi fecimus, et quidquid in his de negotio, de quo agitur, necessarium aptumque judicavimus, et in unum congerere studuimus, vestraeque imperiali potentiae per venerabiles viros Halitgarium et Amalarium dirigere praesumpsimus, ut videlicet vestra a Deo vobis collata
Abbreviated transcription (Latin):
efferendo & scaẽ romane ecđae condignam laudem de ferendo
ueritatem tamen extestimoniis scãrum scripturarum
et sententiis scõrum patrum in medium proferendo. & ueraci¬
ter sobrieq exponendo. poterit urã scissima deuotio
sicut optat utrisq consulere. sic quippe refragator uinculis
ueritatis modo blandiendo. modo honorando. modo secundũ¬
rationem ueritatem de monstrando subtiliter ad strictus : non au¬
debit aliter docere quam quodueritas habet : Nec poterit aliter
Tali nempe modo uisumest nrae mediocritati. ut utriusq
partissaluti commodissime prodesse magnamq: uobis ad ño
remunerationem huius reigratia praepararepossitis. Gre¬
dimus sane quiaquam quam aliqua exparte superfatiosam
sibi consuetudinem forte uindicare uelint. nulla tenus tam̃
ab eadem sede aliter quam auctoritas &ueritas se habet mandare
in aliquam partem praesumet. Verebitur siquidem potes:¬

Expanded text:
efferendo, et sanctae Romanae Ecclesiae condignam laudem deferendo, efferendo, et sanctae Romanae Ecclesiae condignam laudem deferendo, veritatem tamen ex testimoniis sanctarum Scripturarum et sententiis sanctorum Patrum in medium proferendo, et veraciter sobrieque exponendo, poterit vestra sanctissima devotio, sicut optat, utrisque consulere. Sic quippe refragator vinculis veritatis modo blandiendo, modo honorando, modo secundurationem veritatem demonstrando subtiliter astrictus, non audebit aliter docere, quam quod veritas habet, nec poterit aliter Tali nempe modo visum est nostrae mediocritati, ut utriusque partis saluti commodissime prodesse, magnamque vobis a Domino remunerationem hujus rei gratia praeparare possitis. Credimus sane, quia quanquam aliqua ex parte superstitiosam sibi consuetudinem forte vindicare velint, nullatenus tamen ab eadem sede aliter quam auctoritas et veritas se habet, mandare in aliquam partem praesumet. Verebitur siquidem, potes
Abbreviated transcription (Latin):
cuius auctoritas deuiare uidebatur ab ipsa ueritate.
quatenus scõuro desiderio acuigilanti studio ueritas pate facta
dum se in medium ostenderet : &iam ipsa auctoritas uolens
nolensq ueritaticederet atque suc cumberet. Uerum
qm̃ fratrum salus nonest neglegenda eteminen s auctoritas
non est facile reprehendenda uisum ex tremitatinraẽ
ut omnis urãe serenitatis sermo a dillos specialiter ex apofto¬
licarum auctoritate litterarum dirigatur. quorũ primum
causa ad haec quaeren daestis excitati . & quic quid re prebensione
inutrisq: partibus dignum cognoscitus . adillorum personam
potius referatur. quiliberenure admonerspossunt.¬
& quorum scandalum . si proueritateor tum fuerit facilius
tolerari potest : Credimus itaque quod illos reprehendendo
illisq: conpatiendo is tos uero de mulcendo laudando & prae¬
ferendo eorumq auctoritatem magnis laudum p̃coniis

Expanded text:
cujus auctoritas deviare videbatur ab ipsa veritate, cujus auctoritas deviare videbatur ab ipsa veritate, quatenus sancto vestro desiderio ac vigilanti studio veritas patefacta, dum se in medium ostenderet, etiam ipsa auctoritas volens nolensque veritati cederet atque succumberet. Verum quoniam fratrum salus non est negligenda, et eminens auctoritas non est facile reprehendenda, visum est extremitati nostrae, ut omnis vestrae serenitatis sermo ad illos specialiter ex apostolicarum auctoritate litterarum dirigatur, quorum primum causa ad haec quaerenda estis excitati, et quidquid reprehensione in utrisque partibus dignum cognoscitur, ad illorum personam potius referatur, qui libere admoneri possun quorum scandalum, si pro veritate ortum fuerit, facilius tolerari potest. Credimus itaque, quod illos reprehendendo, illisque compatiendo, istos vero demulcendo, laudando et praeferendo, eorumque auctoritatem magnis laudum praeconiis
Abbreviated transcription (Latin):
xistis. & auia regia dedinantes. unum scilicet adsinistram in
abruptum confringendarum imaginum prolapsũ. Alteru
uero addexteram insuper satiosam uidelicet earundem imagi¬
num ad orationem prodiuem. uoluifais uos affectupietatis
medium opponere. et utriusq partis morbo saluti feram medicinã
conferre. Sed qm̃ maximum uobis in eo obstaculum erat
eo quod parsilla quae debebat errata corrigere suaq: auctoritate
huiusce super stitionis error obniti ipsa prorseidẽ suꝑsationi ñ solũ resistere uo
&iã in cauta defensione contra auctoritatẽ diuinam & scõrum patrũ
dicta nitebatur suffragari. aperuit uobis dñs ostium iuxta
optatum uobis desiderium. udicentia uobis ab eadem tribueret᷑
auctoritate tantȩ rei cumur̃is quaerendi familiariter ueri¬
tatem. ut qm̃ in erat uobis uoluntas consulendi. & deerat
auctoritas quaeren dieius auetoritate quȩ rere tis ueritatem

Expanded text:
xistis, et a via regia declinantes, unum scilicet ad sinistram in xistis, et a via regia declinantes, unum scilicet ad sinistram in abruptum confringendarum imaginum prolapsum, alterum vero ad dexteram in superstitiosam videlicet earumdem imaginum adorationem proclivem, voluistis vos affectu pietatis medium opponere, et utriusque partis morbo salutiferam medicinam conferre. Sed quoniam maximum vobis in eo obstaculum erat, eo quod pars illa quae debebat errata corrigere, suaque auctoritate hujusce superstitionis errori obniti, ipsa prorsus eidem superstitioni non solum resistere, verum etiam incauta defensione contra auctoritatem divinam et sanctorum patrum dicta nitebatur suffragari, aperuit vobis Dominus ostium juxta optatum vobis desiderium, ut licentia vobis ab eadem tribueretur auctoritate tantae rei cum vestris quaerendi familiariter veritatem, ut quoniam inerat vobis voluntas consulendi, et deerat auctoritas quaerendi, ejus auctoritate quaereretis veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
frecul fus ep̃s subtiliter prudenterq: qualiter ipse & ade¬
garius socius illius debacrẽ cumdomno a postolico. et cum
uenerandis e p̃is & ministris illius egissent uiuauoce par ui¬
tati uraẽ in notuit. Sed cum prudenti relatuillius cunc¬
ta cognouissemus qualiter partim ueritati s ignorantia
partim pessimȩ consuetudinis usubuius superfationis
pestis illis in partibus in oleuis set. et priora & posteriora
studiosissime considerassemus. intelleximus quantũ nobis
respatuit. quo telo ad haec consideranda uestra scã deuo¬
tio excitata fuerit. Nonenimignoramus animum
urm̃ magno tedio posseaffici. cumillos arecto tramite
quo quomodo conspicitis deuiare. qui summa auctoritate
prediti. deuiantes quosq: debuerant corrigere . Illonempezelo
accensiestis dequobeatus paulus apostolus dicit. Quis sc andalitat᷑
et egonon uror Cumenim duos inpericulo constitutos conspe¬

Expanded text:
Freculfus episcopus subtiliter prudenterque, qualiter ipse et AdeFreculfus episcopus subtiliter prudenterque, qualiter ipse et Adegarius socius illius, de hac re cum domino apostolico et cum venerandis episcopis et ministris illius egissent, viva voce parvitati nostrae innotuit. Sed cum prudenti relatu illius cuncta cognovissemus, qualiter partim veritatis ignorantia, partim pessimae consuetudinis usu hujus superstitionis pestis illis in partibus inolevisset, et priora et posteriora studiosissime considerassemus, intelleximus, quantum nobis res patuit, quo zelo ad haec consideranda vestra sancta devotio excitata fuerit. Non enim ignoramus animum vestrum magno taedio posse affici, cum illos a recto tramite quoquomodo conspicitis deviare, qui summa auctoritate praediti, deviantes quosque debuerant corrigere. Illo nempe zelo accensi estis, de quo beatus Paulus apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Cum enim duos in periculo constitutos conspe
Abbreviated transcription (Latin):
remota pontificali auctoritate & ueritati & aucto¬
ritati refragantur : Sed licet in ipsis obiectionibus
aliquando absona aliquando in conuenientia ali¬
quando &iam rep̃hensione dignate stimonia de fen¬
sionis gratia proferre nisussit in fine tam̃ ciꝰdẽa pologie
sic se sentire & tenere & praedicart acp̃cipere dehis queagebiri
turꝓfessusest sicut ab eato papagregorio insaitutumes se
constabat : quibus uerbs liquido colligitur quod nontantum
scienter : quantumignoranter in eodem facto arecto tramite
deuia uerit : nisi enim in condusione obiectionum suasum
retiiaculis ueritatis. beatiscilicet gregorui infatutis
adstrictus iter deuium praecauis set in superstitionis praeci¬
pitium omnino labi potuis set . Hisigitur procaptu ingenu
anim ad uersis et intellectis. ut plenius &iam nobis cuncta
patescerent fecimus epistolam nobis relegi quam uobis legati
graecorum anno praeterito detulerunt. Venerabilis nãq

Expanded text:
remota pontificali auctoritate, et veritati et auctoremota pontificali auctoritate, et veritati et auctoritati refragantur. Sed licet in ipsis objectionibus aliquando absona, aliquando inconvenientia, aliquando etiam reprehensione digna testimonia defensionis gratia proferre nisus sit, in fine tamen ejusdem apologiae sic se sentire et tenere et praedicare ac praecipere de his quae agebatur, professus est, sicut a beato papa Gregorio institutum esse constabat. Quibus verbis liquido colligitur, quod non tantum scienter, quantum ignoranter, in eodem facto a recto tramite deviaverit. Nisi enim in conclusione objectionum suarum retinaculis veritatis, beati scilicet Gregorii institutis, astrictus, iter devium praecavisset, in superstitionis praecipitium omnino labi potuisset. His igitur pro captu ingenii animadversis et intellectis, ut plenius etiam nobis cuncta patescerent, fecimus epistolam nobis relegi, quam vobis legati Graecorum anno praeterito detulerunt. Venerabilis namque
Abbreviated transcription (Latin):
ere demonstrarent quaedam scãrũ scripturarũ testimo¬
nia & scõrũ patrũ dicta ad suum superstitiosum erro¬
rem confirmandum uiolenter sumpserunt. etidẽ
suo o peri in competenter aptauerunt. qm̃ non cosensu
quodicta nec eo intellectu quo a scis patribus exposita
abillis esse produntur prolata uel intelletta s candem
porro synodum cum scãe memoriae genitor urt᷑ corase
suisq perlegi fecis set et multis in locis ut dignumerat
rep̃bendis sec & quaedam capitula quaerẽ prebensioni
patebant prȩnotas set eaque perangilbertum abbate
eidem hadriano papae direxis set ut illiu s iudicio &
quctortate corrigerentur ipserur sus fauendo illis
quieius istinctutamꝰ super ftitiosa tamque in congrua
te stimonia memorato operiinseruerant ꝑ singula cupitu
lamillorum excusationem respondere qu a euoluit
qonedine quae decuit conatus est qTaliaquipoe
quaedam sunt quȩ in illorum obiectionem ꝙpposutt quȩ

Expanded text:
ere, demonstrarent, quaedam sanctarum Scripturarum testimoere, demonstrarent, quaedam sanctarum Scripturarum testimonia et sanctorum Patrum dicta ad suum superstitiosum errorem confirmandum violenter sumpserunt, et eidem suo operi incompetenter aptaverunt, quoniam non eo sensu quo dicta, nec eo intellectu, quo a sanctis Patribus exposita ab illis esse produntur prolata vel intellecta. Eamdem porro synodum cum sanctae memoriae genitor vester coram se suisque perlegi fecisset, et multis in locis, ut dignum erat reprehendisset, et quaedam capitula, quae reprehensioni patebant, praenotasset, eaque per Angilbertum abbatem eidem Adriano papae direxisset, ut illius judicio et auctoritate corrigerentur, ipse rursus favendo illis, qui ejus instinctu tam superstitiosa tamque incongrua testimonia memorato operi inseruerant, per singula capitula in illorum excusationem respondere quae voluit, non tamen quae decuit, conatus est. Talia quippe quaedam sunt, quae in illorum objectionem opposuit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ausuin illis partibus confringere & penitus abolere
prae sum pserunt. sic indiscrete noscitur fecisse in eo quod
super ftitiose eas ad orare iussit. Proquarum &tẽ causaur
sinodum congregari praecepit et sua uuctoritaete subiure¬
iuron docensuit uterigerentur & ad orarentus de scae
nuncuparentur. Cumeas erigere licitum adorareuero
nifassit Inseruit & iamin eadem epistola qua ed antesti¬
monia scorum patrum quantum nobis datur intellegi
ualde absona et adrem dequa a gebatur minime pertinen¬
tia E xhuius namque epistolȩ textuimperator &derus
simulq et populus auctoritatem sumentes. synodum
fecerunt. in qua sicut illi multum deuia uerunt quuma¬
gines scorum in illa alia srnodo quae sub constantino
Nuo memorati constantini facta est penitus abdicandas
esse decreuerunt sicisti mon mediocritererrauere
quieas non solum coli & adorari & scas nuncuparisanc¬
xerunt uerum &iam scĩ moniam ab eis se adipisci pro¬
fessi sunt & ut iduerum esse quodnitebantur ad stru¬

Expanded text:
abolere praesumpserunt, sic indiscrete noscitur fecisse in eo, quod superstitiose eas adorare jussit; pro quarum etiam causa synodum congregari praecepit, et sua auctoritate sub jurejurando censuit, ut erigerentur, et adorarentur, et sanctae nuncuparentur, cum eas erigere licitum, adorare vero nefas sit. Inseruit etiam in eadem epistola quaedam testimonia sanctorum patrum, quantum nobis datur intelligi, valde absona, et ad rem de qua agebatur, minime pertinentia. Ex hujus namque epistolae textu, imperator et clerus, simulque et populus, auctoritatem sumentes synodum fecerunt, in qua sicut illi multum deviaverunt, qui imagines sanctorum in illa alia synodo, quae sub Constantino avo memorati Constantini facta est, penitus abdicandas esse decreverunt, sic isti non mediocriter erraverunt, qui eas non solum coli et adorari, et sanctas nuncupari sanxerunt, verum etiam sanctimoniam ab eis se adipisci professi sunt. Et ut id verum esse quod nitebantur astru
Abbreviated transcription (Latin):
CONGRUŨ NECESSARIUAQUE IADICAUI¬
UOS PRIMUM SENTENTIAS SCORVM
PATRUM COUIGERE CONTAAEOS EUTIMAGI¬
DESNONSOIUM ABAEDIBUS SEOETIAM
ASACRIS UASIS INDISCRETE ABOIEREPRAE¬
SUMVNT
EXLIBRO EUSEBII EECLESIASTICAE FISTORIAE

Expanded text:
Congruum necessariumve judicavimus primum sententias sanctorum patrum colligere contra eos qui imagines non solum ab aedibus, sed etiam a sacris vasis indiscrete abolere praesumunt. Ex libro Eusebii ecclesiasticae Historiae
Abbreviated transcription (Latin):
Causa memoriae dilectionis quae inter nos est mi¬
simus perpraedictos missos nr̃os. prasino uultim
unum milino uultim unum trrea .ii. blattas ueras .ii.
dirodina .ii. diuenta ii.
ABSOL MEÑS APRL DIEX̃ INDICT .II.¬
EXEEIENTISSIMIS ACUICTORIOSIS SIMIS
DO QUEAMABILIBUS AU GUSTIS DOM¬
NIS HIUDO UUICO ETHLVD HARIO SERẼ¬
os serui acfidelis simi oratores urĩ qualit̃ proximis
Ralendis nouembris apud parisiorum urbem iux¬
ta praeceptum urãe magnitudinis in unum conuenimus
qualierq denegotio aurã pietatenobis iniuncto de cau¬
sa uid elicet imãginumegerimus ad memoriamurãe
cel situdinis reducimus. Sedut melius nobis manifest
fieret obquam causam urã pietas qua cergadĩ sc ãeq
suae et desiae amorem ardentissime flagrat ad hocinqui¬
rendum primũ accensa fuerit necessarium duximus initiũ
huiuscerei cognoscere. et ideo primum epistolam domni
badriam papae quam pridem proimaginibus erigen dis
constantino imperatori & huerenȩ matrteius adeorũ

Expanded text:
Causa memoriae dilectionis quae inter nos est, misimus per praedictos missos nostros prasinovultim unum, milinovultim unum, Tyria duo, blattas veras duas, Dirodina duo, diventa duo. Absoluta mense Aprili, die decimEXCELLENTISSIMIS AC VICTORIOSISSIMIS DEOQUE AMABILIBUS AUGUSTIS DOMINIS HLUDOWICO ET HLUDHARIO Nos servi ac fidelissimi oratores vestri, qualiter proximis Kalendis Novembris apud Parisiorum urbem juxta praeceptum vestrae magnitudinis in unum convenimus, qualiterque de negotio a vestra pietate nobis injuncto, de causa videlicet imaginum, egerimus, ad memoriam vestrae celsitudinis reducimus. Sed ut melius nobis manifestum fieret, ob quam causam vestra pietas, quae erga Dei sanctaeque suae Ecclesiae amorem ardentissime flagrat, ad hoc inquirendum primum accensa fuerit, necessarium duximus, initium hujusce rei cognoscere, et ideo primum epistolam domini Adriani papae, quam pridem pro imaginibus erigendis Constantino imperatori et Herenae matri ejus ad eorum
Abbreviated transcription (Latin):
I IOHANNES CHRUSOSTOMUS IN OMELIA
Dictores imitantur artenaturam etcolore s coloribas per¬
miscentes uisibiles corporum de pingunt imagines. & fa¬
ciunt homines et animalia & arbores & reges & rusticos
& barbaros &pugnas & rixas torrentes sanguinum & lanccas
&loricas & scuta & sedemregalem et imperatorẽ sedentẽ
& barbarum subditum & gladium acutum & fluuios decur¬
rentes & campos uarus floribus adornatos & omnia quae
uidentur per artem imitantes mirabilem bistoriam uiden¬
tibus praestͣnt
N uncuolo picturas fucatis agmine longo
Porticibus uideas pauloq supina fatiges.
Colla redinato dumperlegas omnia uultu
Qui uidet haec uacuis agnoscensuera figuris
Non uacua fidam sibi pascit imagine mentem
Omnianam que tenet serie pictura fideli
Quae senior scripsit per quinque uolumina moses.
Quaeges sit dñi signatus nomine ilss.

Expanded text:
 Joannes Chrysostomus, in homilia salmi quinquagesimi: « Pictores imitantur arte naturam, et colores coloribus permiscentes visibiles corporum depingunt imagines, et faciunt homines, et animalia, et arbores, et reges, et rusticos, et barbaros, et pugnas, et rixas, torrentes sanguinum, et lanceas, et loricas, et scuta, et sedem regalem, et imperatorem sedentem, et barbarum subditum, et gladium acutum, et fluvios decurrentes, et campos variis floribus adornatos, et omnia quae videntur per artem imitantes, mirabilem historiam videntibus praestant. nunc uolo picturas fucatis agmine longo porticibus uideas paulumque supina fatiges colla, reclinato dum perlegis omnia uultu. qui uidet haec uacuis agnoscens uera figuris non uacua fidam sibi pascit imagine mentem. omnia namque tenet serie pictura fideli, quae senior scripsit per quinque uolumina Moyses, quae gessit domini signatus nomine Iesus,
Abbreviated transcription (Latin):
Licet apostolus iohannesdicat. filiolinondum scimus quid
futurisumus. Sinautem reuelatum nobis fuerit dedõ
scilicet dicens. similes illierimus. Similitudo tamen haec
non ad naturam sed ad gratiam reuocatur. Verbiut sidicamus

Expanded text:
Licet apostolus Joannes dicat: Filioli, nondum scimus quid futuri sumus. Sin autem revelatum nobis fuerit de Deo, scilicet dicens, similes illi erimus . Similitudo tamen haec non ad naturam, sed ad gratiam revocatur. Verbi caus
Abbreviated transcription (Latin):
Si contraria sentientibus &irrita facere quaerentibus
antiquas patrum traditiones salutis occurrer&
conuersio. sufficerent utique ea quae superius a nobis
expatrum testimoniis uel sacrisdicta sunt documentis
Sed quia uidemus quod merentes dicimus pleros que
turbatis mentibus statuta conturbare ecclesiae
Ideo fratres carissimi extenditur sermo. & cupimus
ad conpescendam erroris insaniam. adhuc exueterib:
documentis aliquid dicere. forsan resipiscant iN¬
quieti. In libro enim exodi ficlegimus. Locutus est dns
admorsendicens Loquere filiis is rabel ut collant
mihi primitias. ab omni bomine qui offert
ultroneus accipietͥeas. Haec sunt autem quae acci¬
pere debetis. & c&era per ordinem us que
adduorum cherubim quierunt super arcam
testimonii. cunctaquȩ mandabo perte filiis
israhel. Et iterum. Mandato dĩ asalomone

Expanded text:
Si contraria sentientibus et irrita facere quaerentibus antiquas patrum traditiones salutis occurreret conversio, sufficerent utique ea, quae superius a nobis ex patrum testimoniis vel sacris dicta sunt documentis. Sed quia videmus, quod moerentes dicimus, plerosque turbatis mentibus statuta conturbare Ecclesiae, ideo, fratres charissimi, extenditur sermo, et cupimus ad compescendam erroris insaniam adhuc ex veteribus documentis aliquid dicere, forsan resipiscant inquieti. In libro enim Exodi sic legimus. Locutus est Dominus ad Moysem dicens: Loquere filiis Israel, ut tollant mihi primitias ab omni homine, qui offert ultroneus; accipietis eas. Haec sunt autem, quae accipere debetis, et caetera per ordinem usque ad duorum cherubim, qui erunt super arcam testimonii, cunctaque mandabo per te filiis Israel ; et iterum: Mandato Dei a Salomone
Abbreviated transcription (Latin):
conatur. si contingitut adbalne um ire aut
ad ecclesiam procedere existimet uiamten den¬
tibus se prae paret . ut deuisione hilaris recedat
Scimus namque quia tui maginem saluatoris nostri¬
ideo non petis ut quasi dm̃ colas. sed obrecordatio¬
nem filudĩ in eius amore recalescas: cuiuste ima¬
ginem uidere consideras: Et nos quidem non
manu facta & sculpta sed situt itic perilla opera¬
baturds & glorificabatur ita & nune inistis qnt̃
sed illum ad oramus. quem perimaginem autnatum.
aut passum. uel intbrono sedentem recor damur.
et dumnos ipsapictura quasi scriptura ad memoriam
filium dĩ reducimus animumnrm̃. autdere surrectione
lactificat. aut depassione emulcet . Ideoq: direximus¬
tibi s yrtaria duo. mmaginem saluatoris. scaẽ dĩgenetricis
mariae. et beatorum a postolorum petri & pauli
persupra dictum filium nrm̃ diaconem et unamcrucẽ
cum clauo probenedictione. ut abipso amaligno

Expanded text:
conatur, si contconatur, si contad ecclesiam procedere existimet, viam tendentibus se praeparet, ut de visione hilaris recedat. Scimus namqueideo non petis, ut quasi Deum colas, sed ob recordationem filii Dei ut in ejus amore recalescas, cujus imaginem videre desideras. Et nos quidem, non manufacta, et sculpta. Sed sicut illic per illa operabatur Deus et glorificabatur, ita et hae simili modo sed illum adoramus quem per imaginem aut natum, aut passum, vel in throno sedentem recordamur. Et dum nos ipsa pictura quasi scriptura ad memoriam Filium Dei reducimus, animum nostrum de resurrectione laetificat aut detibi syrtaria duo, imaginem Salvatoris et sanctae Dei genitricis Mariae, et beatorum apostolorum Petri et Pauli, per supradictum filium nostrum diaconem, et unam crucem cum clavo pro benedictione, ut ab ipso a maligno
Abbreviated transcription (Latin):
et si quis imagines facere uoluerit minime prohibeas
adorare uero imagines. omnimodis deuita. Sed hoc
sollicite fraternitas tua ammoneat: ut ex uisione
rei gestȩ ardorem conpuuctionis percipiant. &¬
in adorationem solius omnipotentis scaẽ trinitatis
humiliter pros ternantur
SECUNDINO SERUODI IN CLAUSO
ilectio nis tuae litteras suscepi. quae in meo
sensu amoris melle condita sapuerunt. et cetera.
et post quaedam interposita inquit. Imagines
enim quas nobis tibi dirigendas perdul citum dia co
nem tuum rogasti. ualde nobis tua postulatio placuit.
quia illum in corde tota intentione quaeris. cuius
imaginem prae oculis habere desideras. ut uisio
corporalis cotidiana semper reddat exortum. ut dũ
picturam uides ad illum animo in ardes cas. cuiuste
imaginem uidere consideras. Abre non facimus
siper uisibilia uisibilibus in uisibilia de monstramꝰ
sic homo quialium ardenter uidere desiderat.
aut sponsam amando desiderat: quam uidere

Expanded text:
Et si quis imagines facere voluerit, minime prohibe, Et si quis imagines facere voluerit, minime prohibe, adorari vero imagines modis omnibus veta. Sed hoc sollicite fraternitas tua admoneat, ut ex visione rei gestae ardorem compunctionis percipiant, et in adoratione solius omnipotentis sanctae Trinitatis humiliter prosternSecundinum servum Dei inclausum. « Dilectionis tuae litteras suscepi, quae in meo sensu amoris melle conditae sapuerunt, etc. » et post quaedam interposita inquit: « Imagines enim quas nobnem tuum, rogasti, valde nobis tua postulatio placuit, quia illum in corde tota intentione quaeris, cujus imaginem prae oculis habere desideras. Ut visio corporalis quotidiana reddat exoptatum, et, dum picturam vides, ad illum animo inardescas, cujus imaginem videre desideras, ab re non facimus, si per visibilia invisibilia demonstramus. Sic homo, qui alium ardenter videre desiderat, atque ex more sponsam amando desiderat, atque videre
Abbreviated transcription (Latin):
non debuit. quod non adorandum inecclesiis. sed instruendĩs
solum modo mentes fuit nescientium collocatum: & qui a
in locis uenerabilibus scõrum depingibistoriam nonsine
candienim sunt diuersi ecclesiae filii eisq scripturae
sacrae est̃ testimoniis ostendendum. quod omne manu¬
factum ad orare non lice at. qm̃scriptum est. dnm̃
dm̃ tuum ad orabis et illisoli seruies. Ac de inde sub¬
iungendum Quia picturas imaginum quae ad aedi¬
ficationem imperiti populi factae fuerant. ut nesci¬
entes litteras ipsam historiam intendentes quid
actum sit discerent. It item Si ad hanc instruc¬
tionem adquȩ imagines antiquitus factac sunt
habere uubtis in eccdesiis eas modis omnibus & offerri
& habere permittas. atque indica quod non tibi
ipsa uisio historiae quae pictura teste pandebatur
displicuerit. sed illa ad oratio quae picturis fuerat
in conpetenter ex hibita. atque in his uerbis eorum
mentes demulcens ad concor diamtuam reuoca.¬

Expanded text:
non debuit quod non ad adorandum in Ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collocatum. Et quia in locis venerabilibus sanctorum depingi historias non sine candi enim sunt dispersi Ecclesiae filii, eisque Scripturae sacrae est testimoniis ostendendum, quia omne manufactum adorari non licet, quoniam scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ac deinde subjungendum 1101 quia picturas imaginum, quae ad aedificationem imperiti populi fuerant factae, ut nescientes litteras, ipsam historiam intendentes, quid actum sit discerent, quitionem ad quam imagines antiquitus factae sunt habere vultis, in ecclesiis eas modis omnibus et offerri et haberi permittas, atque indica quod non tibi ipsa visio historiae, quae pictura teste pandebatur displicuerit, sed illa adoratio quae picturis fuerat incompetenter exhibita. Atque in his verbis eorum mentes demulcens eos ad concordiam tuam re
Abbreviated transcription (Latin):
eccenuncdies salutis. Profectus itaque ut dictumest peruent
adregem. cuinuntiatus cum tribus prb̃is & duobus diaconibus
ingressus dixit. Paxtibi & uictoriȩ decaeloministrentur : quẽ
cum rex alacrianimo & uultu placidissimo suscepisset: om̃a
quae illi facta qu aedicta sunt quȩ &iam relata secundum
textum superius conprehensum exposuit. Post finem uero
narrationis suae. per contabatur qui isti essent dii petrus &
paulus qui illum uisitarent. Obquam causam salutis suae
eius latebram detexissent. Siluesterrespondit. Hos qui¬
dem ds̃ noster sibi idoneos seruo sxpĩ & apostoloselegit ab eo
missos adinuitationem gentium. ut credentes salutẽ conse¬
quantur. Cum que baec & hissimilia augusto diceret papa
Inter rogare coepit augustus utrum namistos haberet
aliqua imago ex pressos ut expictura disce rethosesse
quos reuelatio docuisset. Tunc ses siluester missodia cone
imaginem a postolorum exhiberi praecepit: Quamim¬

Expanded text:
ecce nunc dies salutis. Profectus itaque ut dictum est, pervenit ad regem, cui nuntiatus cum tribus presbyteris et duobus diaconibus ingressus dixit: Pax tibi et victoriae de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnia quae illi facta, quae dicta sunt, quae etiam relata secundum textum superius comprehensum exposuit. Post finem vero narrationis suae, percontabatur qui isti essent dii Petrus et Paulus qui illum visitarent, ob quam causam salutis suae ejus latebram detexissent. Sylvester respondit: Hos quidem Dominus noster sibi idoneos servos Christi et apostolos elegit ab eo missos ad invitationem gentium, ut credentes salutem consequantur. Cumque haec et his similia Augusto diceret papa, interrogare coepit Augustus utrumnam istos haberet aliqua imago expressos, ut ex pictura disceret hos esse quos revelatio docuisset. Tunc sanctus Silvester misso diacone imaginem apostolorum exhiberi praecepit, quam im
Abbreviated transcription (Latin):
Adpercipiendam ueritatem nihil magis impedir e quã uitã
libi dinibus deditam & falsas imagines rerem sensibilium
quae nobis ab hoc sensibil imundo percorpusimpressȩ ua¬
rus opiniones erroresq generant. Necerrorem ullum
in religione esse potuisse si anima prodõsuo non coleret
animam aut corpus aut fantas mata sia qua enihil sunt aliud
quam despecie corporiscorporeo sensua stracta figmenta
ITEM IN EODEM

Expanded text:
Ad percipiendam veritatem nihil magis impedire quam vitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae, varias opiniones erroresque generant. Nec errorem ullum in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam aut corpus, aut phantasmata sua, quae nihil sunt aliud, quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta. » --Item in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
senti tempore nulla euoluere prȩualeat lingua. pullusque
mortalium praescire ualeat. quando uel unius cuiusque uel
quod maius est totius mundioccasus ter̃minus ue fieri debeat
magname ut in omnibus notumest urg et necessitas ut id qđ
exdebito redderedebeo diutius deferrenon audeam neforte
tanto caritatis debito subtracto in conspectu ae terniiudicis
prouobis omnibus reus appaream: Quam obremoro uelmo¬
pbile : leriosiuero et sublimiter adõ exaltati imperatores
romanorum unacumuniuerso catholico nobilis simoque
senitu aepopulo uobis adõ ad gubernao dund dito untca
nosteprosalute ur̃a exauctoritti te beatipeti⁊ cuidns utd̃¬

Expanded text:
senti tempore nulla evolvere praevaleat lingua, nullusque senti tempore nulla evolvere praevaleat lingua, nullusque mortalium praescire valeat, quando vel uniuscujusque, vel quod majus est totius mundi occasus terminusve fieri debeat, magna me, ut in omnibus notum est, urget necessitas, ut id, quod ex debito reddere debeo, diutius deferre differre non audeam, ne forte tanto charitatis debito subtracto, in conspectu aeterni judicis pro vobis omnibus reus appaream. Quamobrem oro vel mophilus, gloriosi vero et sublimiter a Deo exaltati imperatores Romanorum, una cum universo catholico nobilissimoque senatu ac populo vobis a Deo ad gubernandum credito, ut ea, quae pro salute vestra ex auctoritate beati Petri, cui Domi
Abbreviated transcription (Latin):
picturam similem es secius cuius imago inpictura uidetur
expressa. quantum ad gratiam pertinet uisussimilis dicitur:
quantum ad substantiam longe dissimilis. Illa eNim
species carnisest & corporis uiui. ista colorum fucus est¬
& ceratabulis sensu carentibus superposita
ISLDORI EALIBRO AETHI MO LOGI¬
ARU M

Expanded text:
picturam similem esse ejus cujus imago in pictura videtur expressa, quantum ad gratiam pertinet, visus similis dicetur, quantum ad substantiam longe dissimilis. Illa enim species carnis est et corporis vivi, ista colorum fucus est, et cera tabulis sensu carentibus superposita. » Isidori ex libro Etymologiarum
Abbreviated transcription (Latin):
QQua propter merito homo deficit ab illo qui eum fecit. cum
sibi praeficit ipse quod fecit. Demonstrat enim idem ermes
quod homines mortui diuino colebantur honore. uel ut
aes colapius atque mercurius quem suum dicit esse auum. &
reliqui. Hac enim occasione accepta. demones ut intercesso¬
res existerent apud bonos deos quos nos angelos scõs scu ar¬
changelos uel potestates dicimus. Talienim ratione nubi¬
loso uelamine sapientes gentilium. sua nomina obtexere nite¬
bantur. AMBROSIUS IN EXPOSITIONE
EPISTOLAE ADROMANOS
Num quid tam demens est aliquis aut salutis suae in memor
ut honorificentiam regis uindicet comiti. cum dehacre
siqui etiam tractare fuerit inuenti. iure ut reidam nantur
maiestatis et isti se non cogitant reos qui honorem nomi¬
nis dĩ deferunt creaturae. & relicto dño. conseruos adorant
quasi sit aliquid quod plusreseruetdõ. N amideo ad re¬
gem pertribunos aut comitesitur. quia homo utique est

Expanded text:
Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Demonstrat enim idem Ermes, quod homines mortui divino colebantur honore, velut Aesculapius atque Mercurius, quem suum esse dicit avum, et reliqui. Hac enim occasione accepta, daemones ut intercessores exsisterent apud bonos deos, quos nos angelos sanctos, seu archangelos, vel potestates dicimus. Tali enim ratione, nubiloso velamine sapientes gentilium sua numina obtegere nitebantur. » Ambrosius in expositione Epistolae ad Romanos: « Nunquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti, cum de hac re, si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnantur majestatis, et isti se non cogitant reos, qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino conservos adorant, quasi sit aliquid quod plus reservet Domino. Nam ideo ad regem per tribunos aut comites itur, quia homo utique est
Abbreviated transcription (Latin):
ictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius.
quaedum uisa fuerit. ad re cordationem mentem reducit:
Pictura autem dictaquasi fictura. Estenimimago ficta
non ueritas . hinc & fucata id est quodam fuco quodam
cobore indita. nihil fidei & ueritatis habentia. unde & sunt¬
quaedam picturae quactorpora ueritatis studio coloris
excedunt. et fidem dum augere contendunt ad mendacium
prouehunt
Micturam autem aegrptu ex cogitauerunt. primumumbram
hominis lineis circumductam. itaque in itiotalis
Secunda singulis coloribus. postea diuersis. sicq paulatim
sesears ipsa distendit et inuenit lumen atque umbras differentias
ITEM HIERON IN EXEOSIT ETECHIHEL EROPHET
t septuaginta uiri deenioribus domus isrł & iechonias
filius saphan stabat in medio eorum stantium antepicturas.
& unus quis quehabebat turibulum in manusua. & uapor
nebulae deture consurgebat. Quandodicit septuaginta
uiros fuisse desenioribus domusis rahel qui tenerent turibula

Expanded text:
ictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quodam colore inquaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehuntPicturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque  Ezechielis prophetae: « Et septuaginta viri de senioribus domus Israel et Jechonias filius Saphan stabat in medio eorum stantium ante picturas, et unusquisque habebat thuribulum in manu sua, et vapor nebulae de thure consurgebat. Quando dicit septuaginta viros fuisse de senioribus domus Israel, qui tenerent thuribula