comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ: Putas qͦd frater ille de¬
signaui autem illũ ex nomine.
poterit aliqͦ mͦ fieri saluus: Ip̃e
nescens ab oculis meis. in celum
unde uenerat se recepit. meq ĩ¬
dicibili gaudio ꝓ tanta consola¬
tione repleuit. uos autẽ filioli
non putetis ad illos tantum mͦ
frẽs qui in ip̃o tempore hic intꝰ
morabant᷑ ad hanc celestis ora¬
culi reꝓmissionẽ singulariter
ꝑtinere sed etiam uos met ipsos
cum ceteris qͥ in domo ista uel
in isto ordine usq ad finem do¬
mino seruient credite firmiter
ac sperate: miserante dño cunctos
ẽẽ saluandos. et ab illo nuntio cele¬
sti om̃s pariter designatos. hanc
beatibernardi narrationem plu¬
rimi ex eis qui audierũt hõdie su¬
ꝑstites cũ gaudio recolunt. maxi¬
me iohannes uir religiosus et
eiusdem cenobii ꝓuisor ydoneus.
qui p̃dicto sermoni letus int̾fuit
ipm̃ q fuisse p̾cipuum sue ipsi¬
us ꝑseuerationis in ordine stabi¬
limentũ constantissime asserit.

Expanded text:
Quid igitur? Putas quia frater ille, deQuid igitur? Putas quia frater ille, designavi autem illum ex nomine, poterit aliquo modo fieri salvus? » Ipse nescens ab oculis meis, in coelum unde venerat se recepit, meque indicibili gaudio pro tanta consolatione replevit. Vos autem, filioli, non putetis ad illos tantummodo fratres, qui in ipso tempore hic intus morabantur, hanc coelestis oraculi repromissionem singulariter pertinere, sed etiam vosmetipsos cum caeteris qui in domo ista, vel in isto Ordine usque ad finem Deo servient, credite firmiter ac sperate, miserante Deo, cunctos esse salvandos et ab illo nuntio coelesti omnes pariter designatos. Hanc 270 beati Bernardi narrationem plurimi ex eis qui audierunt, hodieque susperstites cum gaudio recolunt, maxime Joannes, vir religiosus, et ejusdem coenobii provisor idoneus, qui praedicto sermoni laetus interfuit, ipsumque fuisse praecipuum suae ipsius perseverationis in Ordine stabilimentum constantissime asserit.
Abbreviated transcription (Latin):
esset. que dũ interim querit᷑ ⁊ af¬
fertur remorata ẽ propter hoc ex¬
plendi sacrifitii actio plusquam
oporteret. Quo facto apparuit mͥ
ꝓtinus in ip̃o choro quidam ex mo¬
nachis nr̃is uir uenerabilis ac re¬
ligiosus ñ longe antea defunctus.
Stans gͦ et intuens me cepit mo¬
uere caput ueluti si esset aduer¬
sum me aliqua indignatione ꝑ¬
motus. Quem ego ubi cognoui.
ꝑcunctatus sum ilico qͥd nam s̃
uellet quõd ita subito et inopina¬
te apparens contra me caput agi¬
taret. Ille autem respondit dicens.
Si frẽs ur̃i cognoscerent quot et
quantos habeant in celis socios
et amicos. multum utiq sͥ ab oi¬
b negligentiis p̃cauerent. ne illos
offenderent. maxime qr om̃s ad
eoꝵ consortiũ ꝑtinent. Quõd cũ
letis aurib ꝑcepissem: ꝓtinus
inspirante domino uenit in ani¬
mum mͥ frater qͥdam accidiosus.
qui p̃ ceteris negligentior uideba¬
tur. Et de illo sciscitatus sũ dicens.

Expanded text:
esset. Quae dum 269 interim quaeritur et afesset. Quae dum 269 interim quaeritur et affertur, remorata est propter hoc explendi sacrificii actio plusquam oporteret. Quo facto, apparuit mihi protinus in ipso choro quidam ex monachis nostris, vir venerabilis ac religiosus, non longe antea defunctus. Stans ergo et intuens me, coepit movere caput, veluti si esset adversum me aliqua indignatione permotus. Quem ego ubi cognovi, percunctatus sum illico quidnam sibi vellet quod tam subito et inopinate apparens, contra me caput agitaret. Ille autem respondit, dicens: Si fratres vestri cognoscerent quot et quantos habeant in coelis socios et amicos, multum utique sibi ab omnibus negligentiis praecaverent ne illos offenderent, maxime quia omnes ad eorum consortium pertinent. Quod cum laetis auribus percepissem, protinus inspirante Deo venit in animum mihi frater quidam acediosus, qui prae caeteris negligentior videbatur; et de illo sciscitatus sum, dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
batione centenariũ numerũ exce¬
dentes. Quos cũ in exhortatione
et consolatione multa illo suo ar¬
denti eloqͥo ad amorem celestium
uehementius accendisset: ad ulti¬
mum intulit dicens eis. Beati eri¬
tis fr̃s si ꝑseuerare uolueritis in
disciplina ordinis quem tenetis.
qm̃ hec est ꝓfecto uia regia. uia
scã. uia secura que recto tramite
ducit ad gaudia sempiterna.
Dico enim uobis in ueritate¬
me uidisse plures non mõdo ĩ
sompnis ut assolet aut ꝑuisio¬
nem: s orando et uigilando ꝑ ma¬
nifestam reuelationem monacho
lacrimarũ ualle mox uͥ de corpore
egresse fuerant libero et expedito
transitu ad summa conscendere.
et sine impedimento celi ꝑuia pe¬
netrare. Quõd si uos ista letificãt
audite letanter. adhuc letiora sb̃¬
nectam. ¶Eactum ẽ aliqͣndo
in monasterio isto audiente me
missam cũ ceteris in conuentu.
ut abluendis manib sacerdotis
neglectu ministrantiũ aqua de¬

Expanded text:
t in probatione, centenarium numerum excet in probatione, centenarium numerum excedentes. Quos cum in exhortatione et consolatione multa illo suo ardenti eloquio ad amorem coelestium vehementius accendisset, ad ultimum intulit, dicens eis: « Beati eritis, fratres, si perseverare volueritis in disciplina Ordinis quem tenetis, quoniam haec est profecto via regia, via sancta, via secura, quae recto tramite ducit ad gaudia sempiterna. Dico enim vobis in veritate vidisse me pluries, non modo in somnis, ut assolet, aut per visionem, sed orando et vigilando, per manifestam revelationem, monacholacrymarum valle, mox ubi de corporibus egressae fuerant, libero et expedito transitu ad summa conscendere, et sine impedimento coeli pervia penetrare. » Quod si vos ista laetificant, audite laetanter: adhuc laetiora subnectam. Factum est aliquando in monasterio isto, audiente me missam cum caeteris in conventu, ut abluendis manibus sacerdotis neglectu ministrantium aqua de
Abbreviated transcription (Latin):
ego respondebo ꝓte. et animam
ineam ꝓ anima tua ponam. Hac
gͦ pollicitatioe frater ille corrobo¬
ratus: deinceps a stabilitate sua
moueri ñ potuit. Qui etiam nũc
in ordine complens annũ qͥnqͥes
quinũ uiriliter usq decertat. mł¬
taq uictoria iam ꝓximo potitus
salutẽ reꝓmissam certiꝰ oꝑitur.
estiarius clareuałł nomine
Galterus qui ante paucos an¬
nos defunctus est homo erat ho¬
mo erat honestus et religiosus la¬
icus tamen atq illiteratus. Q
dum aliqñ pausaret in lecto ꝑsona
quedam reuerenda dormienti appa¬
ruit. et ducens in oratoriũ missã
celebrare p̃cepit. Indutus itaq sa¬
cerdotalib indum̃tis missam de
sompnium celebrauit. Cunq eui¬
gilasset: eandem missam qͣm antea
penitus utpote litteras nesciens
ignorabat cõrdetenus sciuit. & eã
deinceps ꝑ multos annos in me¬
moria tenuit. Heatus ber¬
nardꝰ abbas clareuałł intrauit
aliqñ solito more ad solatiandos

Expanded text:
ego respondebo pro te, et animam ego respondebo pro te, et animam meam pro anima tua ponam. » Hac ergo pollicitatione frater ille corroboratus, deinceps a stabilitate sua moveri non potuit: qui etiam nunc in Ordine complens annum quinquies quinum, viriliter usque hodie decertat, multaque victoria jam potitus salutem repromissam certius opperitur. Vestiarius Clarevallensis, nomine Galterus, qui ante paucos annos defunctus est, homo erat honestus et religiosus, laicus tamen, atque illitteratus. Qui dum aliquando pausaret in lecto, puella quaedam reverenda dormienti apparuit, et ducens in oratorium missam cantare praecepit. Indutus itaque sacerdotalibus ornamentis, missam de somnium celebravit. Cumque evigilasset, eamdem missam quam antea penitus, utpote litteras nesciens, ignorabat, corde tenus scivit, et eam deinceps per plurimos annos in memoria tenuit. 234 nardus abbas Clarevallensis intravit aliquando solito more ad solatiandos
Abbreviated transcription (Latin):
Alius qͥdam eiusdem ceno¬
Iũ frater uir honestus et religi¬
osus mͥ de se ip̃o narrauit cũ ue¬
recundia tamen. qͦd s̃cilicet ĩ pri¬
mordio conu̾sionis sue cũ anxie
stimularet᷑ a sp̃u fornicationis.
deliberauit animo cedere temptato¬
ri. et ꝓiecto religionis habitu ad
scłm reuerti. Qoi dum iam opor¬
tunitatem recedendi sollicite au¬
cuparet᷑. astitit ei ꝑ uisionẽ beatꝰ
bernardus paulo ante defunctus.
increpans illius socordiam. et ar-¬
guens suꝑ iniqͥtate qͣm mente
conceꝑat. et actu ꝑficere satage¬
bat. Cui cũ ille respondisset sese
diutius reluctasse et iam tempta¬
tionis uiolentiam ferre ñ posse:
ait sc̃s ad illũ. Scito p̾noscens qm̃
adhuc multa certamina te ma¬
nent. S age uiriliter et noli defi¬
cere. qi dñs aderit tͥ tanqͣm adiu¬
tor in oꝑtunitatib uteruat te.
Uñde tͥ polliceor qr si in ordine usq
in finem ꝑseueraueris: saluus eri
Quõd si forsitan aliqͥs tibi noce¬
re uoluerit in die nouissimo:

Expanded text:
Alius quidam ejusdem coenobii frater, vir honestus et religiosus mihi de seipso narravit, cum verecundia tamen, quod scilicet in primordio conversionis cum anxie stimularetur a spiritu fornicationis, deliberavit animo cedere tentatori, et projecto religionis habitu ad saeculum reverti. Qui dum jam opportunitatem recedendi sollicite aucuparetur, astitit ei per visionem beatus Bernardus paulo ante defunctus, increpans illius socordiam, et arguens super iniquitate quam mente conceperat, et actu perficere satagebat. Cui cum ille respondisset sese diutius reluctasse et jam tentationis 233 violentiam ferre non posse; ait sanctus ad illum: « Scito praenoscens quoniam adhuc multa certamina te manent. Sed age viriliter, et noli deficere, quia Dominus aderit tibi tanquam adjutor in opportunitatibus, ut eruat te. Unde tibi polliceor quod, si in Ordine usque in finem perseveraveris, salvus eris. Quod si forsitan aliquis tibi nocere tentaverit, in die novissimo
Abbreviated transcription (Latin):
medentem. et dixi ei. Hac hora
manducas in sexta feria: Hoc
est peccatum meũ. Sed labora
metum duas ebdomadas ut in

Expanded text:
medentem mane, et dixi ei: Hac hora manducas in sexta feria? Hac est peccatum meum; sed labora mecum duas hebdomadas, et
Abbreviated transcription (Latin):
oquebantur aliq̃n patres de
quodam culpabili fr̃e: abbas uͦ
pior tacebat. Postea surgens
egressus ẽ. Et tollens saccũ im¬
pleuit harena. et portabat eum
harena in sportella modica mit
tens. portabat in ante. Interroga
cus autem a patrib quid hoc
esset: respondit. Saccus iste qui
multum habet harene peccata¬
ne doleam ꝓ ip̃is ⁊ plorem. Hec
autem modica harena peccata
sunt istius fris. et sunt ante fa¬
ciem meam. et in ip̃is exerceor iu¬

Expanded text:
oquebantur Patres de quodam fratre culpabili . Abbas autem Pior tacebat: postea autem surgens egressus est, et tollens saccum, implevit eum arena, et portabat eum ittens in sportella modica de eadem arena, portabat tus autem a Patribus quid hoc esset? Ille respondit: Saccus iste qui multum habet arenae, mea peccatne doleam pro ipsis et plorem; ista autem arena modica peccata sunt istius fratris, et sunt ante faciem meam, et in ipsis exerceor ju
Abbreviated transcription (Latin):
monachi uel clerici religiosi neces¬
sitate aliqua cogente in curia eius
causas agere haberent: eorum ante
alia et querelas audiret et causas
tͣctaret. et sic demũ ãd alia se trac¬
tanda conu̾teret. Indignum nanq
prorsus et incongruum iudicabat.
ut qui lectioni uacare debent uel
orationi: curie uel huiusmõdi ne¬
gotioꝵ immorent᷑ actioni. De Mĩa.

Expanded text:
monachi religiosi, necessitate aliqua cogente, in curia ejus causas agere haberent, eorum ante alia et querelas audiret, et causas terminaret, et sic demum ad alia se tractanda converteret. Indignum namque prorsus et incongruum judicabat, ut qui lectioni vacare debent vel orationi, curiae vel hujusmodi negotiorum immorentur actioni, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
die humilis iohes qualemcũq met¬
cẽdem a quoqͣm non habuit: neq
xp̃o ꝓ innumeris peccatis meis ali¬
a xp̃o creditum tͥ gregem: ut nullam
habeat contra proximum suum li¬
tem aut dubietatem sed uelut
angłos sine litigio et sine iuditio
homines ẽẽ fecisti. Una dierũ¬

Expanded text:
die humilis Joannes qualemcunque mercedem a quopiam non habuit, neque Christo pro innumeris peccatis ejus alia Christo creditum tibi gregem, ut nullam habeat contra proximum suum litem aut dubietatem, sed velut angelos sine litigio et sine judicio homines esse fecisti. I
Abbreviated transcription (Latin):
aut sese citius absentare curabat.
Nisi enini ita faceret: tedio statim
affectus animo deficiebat. et insuꝑ
grauem corꝑis egritudinem incur
aliqua ex diuina pagina questio¬

Expanded text:
aut citius sese absentare curabat. Nisi enim ita faceret, taedio affectus statim animo deficiebat, et insuper gravem corporis aegritudinem incurraliquam ex divina pagina quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
nollent uenire. ꝑ uicos ⁊ plateas oc¬
currebat in uitis. et circuiens ciuita¬
tem ꝑqͥrebat anhelus quem xp̃o ac¬
quireret. Sed ⁊ foris rura ⁊ oppida
nichilominus sepius ꝑcurrebat.¬

Expanded text:
nollent, per vicos et plateas occurrebat invitis; et circumiens civitatem, perquirebat anhelus quem Christo acquireret. 17. Sed et foris rura et oppida nihilominus saepius percurrebat
Abbreviated transcription (Latin):
cancellarium suum cum eum in¬
stitueret:sacramento iurisiuran
di astrinxit. ne unqͣm aliquid usq
ad campulũ in administratione
cancellarie acciꝑet. Ioh̃es elemosiñ.¬

Expanded text:
cancellarium suum instituens, sacramento jurisjurandi eum astrinxerat, ne unquam aliquid, usque ad canipulum, in administratione cancellariae acciperet. Item Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
gelium. et sedit cum turba. Qͥb
et ingrediar: aut manete hic et
docet alios lingua tua. Siquis ⁊
docet aliqͥd et non facit que docet.
similis est puteo qui om̃s ad se

Expanded text:
exiit, et sedit cum turba. Omnibus vero et ingrediemur; aut manete hic, et docet alios lingua tudocet aliquid et non facit quod docet, similis est puteo qui omnes ad se
Abbreviated transcription (Latin):
dieb paucis ad aliam qͣndam
sese contulit abbatiã: absolutio¬
nem p̃dicti regiminis magnoꝑe
expetens & expectans. Quadam

Expanded text:
diebus paucis ad aliam quamdam sese contulit abbatiam, absolutionem praedicti regiminis magnopere expetens et exspectans. Quadam
Abbreviated transcription (Latin):
plorant. Uixit abbas helyas ego
tres res timeo. unam. qñ egressu¬
occursurus sũ d̃o. terciã qũ adu̾¬
sum me ꝓferenda fuerit snĩa.¬
lacrimatus ait. Ploremus fr̃s
nr̾e corpora nr̃a comburant.

Expanded text:
. Dixit abbas Elias: Ego tres res timeo . Unam, quando egressuoccursurus sum Deo; tertiam, quando adversum me proferenda est sentelacrymans ait: Ploremus, fratnostrae corpora comburant.
Abbreviated transcription (Latin):
diens abbas anub: dixit abbati pa¬
stori. Non tumes dm̃: qr sic locu¬
tus es fr̃i illi: Et tacuit senex.
Quid me interrogasti illa die:
est diceres. Si autem tu facis
hoc: non est hoc opus monachi.
it ait. Aliud opus non facio. Ne
anub. penitentiam agere dicens.
opus monachi. sed scłm animũ
eius locutus sũ et Et excitaui eũ¬

Expanded text:
diens abbas Anub, dixit abbati Pastori: Non times Deum, quia sic locutus es fratri illi? Et tacuit senex. Quid me interrogasti illa die? est, diceres; si autem tu facis haec, non est opus monachi. s, et dixit: Aliud opus non facio nec Anub poenitentiam agere apud abbopus monachi, sed secundum animum ejus locutus sum ei, et excitavi
Abbreviated transcription (Latin):
annis tanto rigore ĩmutabilem
ieiunii continentiam semꝑ exer¬
cuit. ⁊ solitudinis celle ita iugiter
secreta sectatus ẽ: ut ab eo ꝑticipa¬
tionem in eundi cũ frat̾nitate
conuiuii. ne ueneratio quidem
diei paschalis aliq̃n potuerit ob¬
tinere. in qua cum fr̃ib cunctis
ꝓ anniu̾saria sollempnitate in
eccłia retentatis: solus non pot̾at
aggregari. ne qͣntulũcumq ꝑcep¬
tione leguminis parui a suo uide¬
ret᷑ ꝓposito relaxari. Qua p̾sump¬
tione deceptus. angelũ sathane ue¬
lut angłm lucis cũ sũma uenera¬
tione suscipiens. eiꝰ p̃ceptis prono
obediens famulatu. semet ip̃m ĩ
puteum cuiꝰ ꝓfunditatem ocłoꝵ
non attigit intuitus. p̃cipitem
dedit. de angeli uidelicet sui sponsi¬
one non dubitans. qͥ eum ꝓ meri¬
to uirtutũ ac laboꝵ suoꝵ nequa¬
quam posse firmau̾atulli iam
discrimini subiacere. De quo pu¬
teo cũ ꝓpe iam ex sanguis ingenti
labore fr̃m fuisset extractus: uitam
die tercia finiturus. quod his dete¬

Expanded text:
 tanto rigore inmutabilem ieiunii continentiam semper exercuit et solitudinis cellaeque ita iugiter secreta sectatus est, ut ab eo participationem ineundi cum fraternitate conuiuii ne ueneratio quidem diei paschalis aliquando potuerit obtinere. in qua fratribus cunctis pro anniuersaria sollemnitate in ecclesia retentatis solus non poterat adgregari, ne quantulumcumque perceptione leguminis psrni a suo uideretur proposito relaxasse. qua praesumptione deceptus angelum Satanae uelut angelum lucis cum summa ueneratione suscipiens eiusque praeceptis prono oboediens famulatu semet ipsum in puteum, cuius profunditatem oculorum non adtingit intuitus, praecipitem dedit, de angeli uidelicet sui sponsione non dubitans, qui eum pro merito uirtutum ae laborum suorum nequaquam posse firmauerat ulli iam discrimini subiacere. cum paene iam exsanguis ingenti fratrum labore fuisset extractus, uitam die tertia finiturus, quod his dete
Abbreviated transcription (Latin):
uox de celo. Illi boni homines qͦs
uides in capitulo sunt martyres
dei. In eodem anno uidit idem xp̃i¬
anus omnem conuentũ circum¬
dari a demonib. qui tante mul¬
titudinis erant: ut tegere uideren
pot̾it euadere ꝑicula ista: Audi¬
uit uocem dicentem sibi. Qui hu¬
militatem poterit habere. ab om¬
nib his laqueis liberabitur. Nõ
multo post uenit q̃dam claritas
ab oriente. Quam cum p̾sentirẽt
maligni sp̃c. euanuerunt:⁊ illi
głosi sp̃c qui erant in illo lumi¬
ne appropinquauerunt ⁊ illũ
locum ubi erant illi sci homines
solari claritate repleuerunt.⁊ in
eadem claritate apparuit ei regi¬
na angeloꝵ. Quam cũ ille aspi¬
eret ⁊diceret intra se deus bone
quo uadit dña nostra. aduoca¬
ta nr̃a. saluatrix mundi: respon¬
dit ei eadem domina. Uenio suc¬
currere ei loco qui meo indiget
auxilio. uenio auxiliari huic pau¬
peri abbatie ⁊ alioꝵ pauꝑum lo¬
ca qͥ confidunt in me.

Expanded text:
vox de coelo: « Illi boni homines, quos vox de coelo: « Illi boni homines, quos vides in capitulo, sunt martyres Dei. » Eodem anno vidit idem Christianus omnem conventum circumdari a daemonibus; qui tantae multitudinis erant, ut tegere viderentpoterit evadere pericula ista? » Audivit vocem dicentem sibi: « Qui humilitatem habere potuerit, ab omnibus his laqueis liberabitur. » Non multo post venit quaedam claritas ab oriente: quam cum praesentirent maligni spiritus, evanuerunt: et illi gloriosi spiritus qui erant in illo lumine, appropinquaverunt, et illum locum ubi erant sancti illi homines solari claritate repleverunt, et in eadem claritate apparuit regina angelorum. Quam cum ille aspiceret et diceret intra se: « Deus bone, quo vadit domina nostra, advocata nostra, salvatrix mundi? » respondit ei eadem Domina: « Venio succurrere huic loco qui meo indiget auxilio. Venio auxiliari huic pauperi abbatiae et aliorum pauperum locis qui confidunt in me.
Abbreviated transcription (Latin):
minantes ei quod eum expel¬
lerent de domo illa. et in ua¬
num. Laborare illum dicebãt.
quia non duraret in ordi¬
⁊ ne. illo. Et ille recurrebat
ad orationem. Et dũ
hoc bellum haberet
cũ demonib: quadam
die facta est ad eum q̃¬
dam uox a capite lecti sui
dicens. Memor esto huius
uersiculi de psalterio. deus
ille retinuit. et ad om̃s tempta¬
tiones diaboli. semꝑ postea de
isto uersiculo tanquam clipeo
se muniuit. Cum autẽ demo¬
nes uiderent eum habere fidu¬
tiam in isto uersu: dicebant.
Stulte. hoc nos te docuimus.
hoc uolumus ut dicas. Tunc
ille in dubio positus utrũ hoc
deberet dicere an non. qr simplex
erat ⁊ illiteratus: q̃siuit a clericis
qͥd hec uox significaret. Aqͥbus
cũ audisset hoc esse pͥncipium
cuiusdam psalmi. totũ illum
psalmum ꝑ grãm dei didicit. ⁊¬
in hac pugna contͣ demones diu
fuit. Quadam nocte dum fres
in hyeme post uigilias sederent
ille remansit in claustro orans.
Et dum orarent: dixit ad eum

Expanded text:
itantes ei, quod eum expellerent de domo illa; et in vanum laborare illum dicebant, quia non duraret in ordine illo. At ille recurrebat ad orationem. Et dum hoc bellum haberet cum daemonibus, quadam die facta est ad eum quaedam vox a capite lecti sui, dicens: « Memor esto hujus versiculi de Psalterio: Deus,ille recitavit et ad omnes tentationes diaboli semper postea de isto versiculo, tanquam clypeo sese munivit. Cum autem daemones viderent eum habere fiduciam in isto versu, dicebant: « Stulte, hoc nos te docuimus, hoc volumus ut dicas. » Tunc ille in dubio positus, utrum hunc dicere deberet, an non, quia simplex erat et illitteratus, quaesivit a clericis, quid haec vox significaret. A quibus cum audisset hoc esse principium cujusdam psalmi, totum illum psalmum per gratiam Dei didicit; et in hac pugna contra daemones diu fuit. Quadam nocte dum fratres in hieme post vigilias sederent,ille remansit in claustro orans. Et cum oraret, dixit ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
raret: et orauit cum multis lacͥ¬
mis. et flexis genib tetendit ma¬
nus ad celũ. et oculos lacrimis
suꝑ altare matrem misccłie uesti¬
tam lumine sicut uestimento.⁊
⁊ de uirgine natus. et pastorib
tus a iudeis. et flagellatus. ⁊ illu¬
sus. ⁊ crucifixus. ⁊ quomͦ resurrex̃
celum. Cum hec omnia uideret:
dixit ei dña nr̃a. Intellige que¬

Expanded text:
raret. Et oravit cum lacrymis, et flexis genibus tetendit manus in coelum, et oculos lacrymis super altare Matrem misericordiae vestitam lumine sicut vestimento: eet de Virgine natus, et pastoribustus a Judaeis, et flagellatus, et illusus, et crucifixus, quomodo resurrexit coelum. Cum haec omnia videret, dixit ei Domin
Abbreviated transcription (Latin):
post finitam lectionem comẽdere¬
non audebat. sed nec dimittere.
ne forte ꝑirent. Glauso uero pu¬
cum interrogaretur cur ueniam
peteret. et ille quod factũ fuerat
patula manu uellet ostendere: p̃
dicte mice in margaritas conu̾se s̾.¬

Expanded text:
post finitam lectionem non audebat comedere, nec dimittere, ne casu perirent. Clauso vero pucum interrogaretur cur veniam peteret, et ille quod factum fuerat patula manu vellet ostendere, omnes praedictae micae in margaritarum s
Abbreviated transcription (Latin):
eius specum impudent̃. ꝓrupit. At
ille paulo longus intuens et ueni¬
entis ad se muliebria indumenta cõ¬
spiciens. sese in orationẽ dedit. in ter¬
ra faciem depressit. eo usq ꝓstratus
iacuit. quo impudens mulier a fe¬
nestra eiꝰ cellule fatigata discederet.
Que clie eodem mox ut de monte des¬
cendit uitam finiuit. ut indedaret᷑ ĩtelli¬

Expanded text:
ejus specum impudenter prorupit. At ille paulo longius intuens, et venientis ad se muliebria indumenta conspiciens, sese in orationem dedit, in terram faciem depressit, et eo usque prostratus jacuit, quo impudens mulier a fenestra cellulae illius fatigata recederet. Quae die eodem, mox ut de monte descendit, vitam finivit, ut ex mortis e
Abbreviated transcription (Latin):
sua non uidua libera non uͥgo
lascuuens. s sub uiro uiuens. ip̃o ui¬
ro pariter suplicante beato martino¬
regina seruiuit ⁊ ministrauit. hec eden¬
ti astitit. ñ cum epulante discubuit.
nec ausa ẽ participare conuiuio sed
deferebat obseqͥũ. Hec fuit uxor mag¬

Expanded text:
 non vidua libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur
Abbreviated transcription (Latin):
pulus autem fidelium ualde ex¬
hẏlaratus in tanto miraculo ex¬
pansis manib ad celum. et fixis
in terram genib. lacmans q pre
fice facis exꝑiri. uerum esse sermo¬
nem apłi tui dicentis. xp̃m habi¬
tare ꝑ fidem in cordib nostris.

Expanded text:
pulus autem fidelium valde expulus autem fidelium valde exhilaratus in tanto miraculo, expansis manibus ad coelum, et fixis in terram genibus, prae fice facis experiri, verum esse sermonem Apostoli tui dicentis Christum habitare per fidem in cordibus nostris.
Abbreviated transcription (Latin):
succincti lumbos nr̃os in u̾ita¬
te. stemus inquam stemus. in
scõ ꝓposito inconcussi et ĩmobi¬
martyr senesius. Qui cũ rome
appensus eẽt in eculeo ⁊ ungul
abrasus. ⁊ ardentes laminẽ ad
latera cẽnt apposite: stabat im¬
mobilis et clamabat dicens.
de corde auferre non poteritis. O co¬
lumpna fortissima in domo dei. O
stella firmissima ⁊ firmissime fixa
in firmam̃to celi. Qñ huic p̃uale¬
ut draconis suggestio: cui p̃ualere
non poterat incisio ferri ⁊ ignis ad¬
ustio: Sane stella ista xp̃m impres¬
sum habebat. ⁊ a qͦ seꝑari nulla
ratione poterat. Quod etiam de¬
qͦdam alio martyre in grecia re¬
fert᷑. qͥ nimias ł neemias dictus ẽ.
Qui cum similiter torqueretur¬
responderet: iussit tyrannus uen¬
trem eius secari ꝑ medium. et cor
tyr dixerat. Quod cum fc̃m fuis¬
set: apparuit in ip̃o cordis fissi
medio pulcherrima crucifixi ef¬
figies. ꝑ totam cordis longitudi¬
nem ⁊ latitudinẽ se diffundens.
Quo uiso tyrannus erubuit. po¬

Expanded text:
succincti lumbos nostros in veritate; stemus, inquam, in sancto proposito inconcussi et immobimartyr: qui cum Romae appensus esset in eculeo, et ungulis abrasus, atque ardentes laminae ad latera ejus est sent appositae, stabat immobilis, et clamabat dicens: mihi de corde auferre non poteritis. O columna fortissima in domo Dei! o stella firmissima, et firmissime fixa in firmamento coeli! Quando huic praevaleret draconis suggestio: cui praevalere non poterat incisio ferri et ignis adustio? Sane stella ista Christum sibi impressum habebat: a quo nulla ratione separari poterat. Quod enim de alio martyre in Graecia refertur: qui Nimias et Nehemias dictus est, qui cum similiter torquereturresponderet, jussit tyrannus ventrem ejus secari per medium; et cor tyr dixerat. Quod cum factum esset, apparuit in ipso cordis fissi medio pulcherrima Christi effigies, per totam cordis longitudinem et latitudinem se effundens. Quo viso, confusus tyrannus erubuit: po
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ego in tali infirmitate
patiens fui. sic ⁊ tu. et ideo mecũ
florebis in gła mea. et cras eris
mecum et metes quod seminasti.
Qd̃ ⁊ factum ẽ. Non multo post
apparuit abbati suo in gła mag¬
na reddens ei grãs quod ꝑ eiꝰ ad¬
monitionem in ordine ꝑstit̾at.

Expanded text:
Sicut ego in tali infirmitate Sicut ego in tali infirmitate patiens fui, sic et tu: et ideo mecum florebis in gloria mea, et cras eris mecum, et metes quod seminasti. » Quod et factum est. Non multo post apparuit abbati suo in gloria magna, reddens ei gratias, quod per ejus admonitionem in ordine perstiterat.
Abbreviated transcription (Latin):
Sub hoc scõ uiro factus est
quidam iuuenis nouitius ual¬
de feruens in suis pͥncipiis. Q
postea temptatus ualde cogita¬
bat ad scłm redire. ⁊ han cogita¬
tionem confessus est abbati. qͥ
cepit ei suadere ut remaneret. qͥ
nichil ꝓfecit. Nam ille affirma¬
bat omnimodis se recessurum.
Tũc abbas. Miserere fili ani¬
me tue. placens deo. et ne ꝑdas
głam tͥ paratam. Ego enim spõ
eris. Ad hec uerba confortatus
ille in domino ꝑstitit. ⁊ optime
postea conuersatus ẽ. Qui duo¬
b dieb anteqͣm moreret᷑ grauis¬
sima infirmitate laborauit. in¬
tantum ut fres ei ualde compa¬
terent᷑. uidentes dolorem eius ni¬
miũ. Ad quem confortandum
in issus est sc̃s iob cum maxima
claritate. qua totum infirmitd¬
rium repletum ẽ. Cunq infer¬
mus de tanta claritate miraret
dixit ei sc̃s iob. scis tu quis sim
ego: Et ille. Nescio dñe. Ego in¬
quit sum iob. quẽ pater miser¬
cordiarum ⁊ deus tocius consola¬
tionis misit ad consolandũ te.

Expanded text:
Sub hoc sancto viro factus est quidam juvenis novitius valde fervens in suis principiis. Qui postea tentatus valde cogitabat ad saeculum redire, et hanc cogitationem confessus est abbati. Qui coepit ei suadere ut remaneret, sed nihil profecit. Nam ille affirmabat omnimodis se recessurum. Tunc abbas: « Fili, miserere animae tuae, placens Deo, et non perdas gloriam tibi paratam. Ego enim sponderis. » Ad haec verba confortatus ille in Domino perstitit, et optime postea conversatus est. Qui duobus annis antequam moreretur gravissima infirmitate laboravit, intantum, ut ei fratres valde compaterentur, videntes dolorem ejus nimium. Ad quem confortandum missus est sanctus Job cum maxima claritate, qua ortum infirmitorium repletum est. Cumque infirmus de tanta claritate miraretur, dixit ei sanctus Job: « Scis tu quis sum ego? » Et ille: « Nescio, domine. » -- « Ego, inquit, sum Job, quem Pater misericordiarum et Deus totius consolationis misit ad consolandum te.
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebat. Cunq uocante se dño
in pace in idip̃m uelut obdormiẽs
sp̃m emisisset. tanta serenitate et
gra subito refulsit. tamq mira¬
bili quadam immutatione faci¬
es eius glorificata apparuit: ut
deuotione omniũ atcestante bea
nr̃i respectũ serenissimũ ibi adeẽ
nullo mõdo dubitaremꝰ. Nunꝙͣ
enim in aliquo moriente uel¬
mortuo talem tͣnsformati uultꝰ
claritatem aspeximꝰ. Iste gͦ uir
desiderabili ac pia dormitione
qͣmsepius uidisse contigerat
mutua collatione inuicem pas¬
ceremus: ꝓtestatus est nob̾ qr in
exitu cuiusdam religiosi frĩs be¬
atoꝵ sp̃uum choros audierit su¬
aui melõdia in aere modulan¬
tes. atq ip̃ius defuncti animã
ad gaudia cũ gaudio deferentes.
Qui qͣnto sublimius ascendebãt:
tantomagis eoꝵ uoces inferius
rarescebant. usq quo tandem

Expanded text:
nesciebat. Cumque vocante se Domino, nesciebat. Cumque vocante se Domino, in pace in idipsum velut obdormiens spiritum emisisset, tanta serenitate et gratia subito refulsit, tamque mirabili quadam immutatione facies ejus glorificata apparuit, ut devotione omnium attestante, beanostri respectum serenissimum ibidem adesse nullomodo dubitaremus. Nunquam enim in aliquo moriente mortuo talem transformati vultus claritatem aspeximus. Iste ergo vir desiderabili ac pia dormitione, quam saepius vidisse contigerat, mutua collatione invicem pasceremur, protestatus est nobis quia in exitu cujusdam religiosi fratris beatorum spirituum choros audierunt, suavi melodia in aere modulantes atque ipsius defuncti animam ad gaudia cum gaudio deferentes. Qui quanto sublimius ascendebant, tanto magis eorum voces inferius rarescebant, usquequo tandem
Abbreviated transcription (Latin):
obedientie mirabilit̾ animauit. ue¬
hementer nanq affectus fuerat in
responsione illius. et magis congra¬
tulabat᷑ ei suꝑ obedientie uirtute
et suꝑ ipsius anime puritate qͣm
si uidisset eũ signis et ꝓdigiis cho
ruscantem. Non putamus
silentio p̃tereundũ ẽẽ uirum uene¬
rabilem bosonem genere & morib
insignem. Hic unus de primoge¬
nitis filiis quos beatissimus pater
satis in sua nobili conu̾satione
monstrabat qͣm regia mãmilla lac
ita benignus ita mansuetus om̃i¬
b apparebat: ut nunqͣm aliquis
nr̃m eum uĩderet iratũ neq tur¬
batũ. sẽd inter aduersa et ꝓsꝑa tͣn¬
qͥllo iugiter animo ꝑsistebat. Qͥ
dum eẽt etate decrepitus. et ita ui¬
rib fractus ut etiam baculo su¬
stentante uix posset incedere: nũ¬
quam tamen otio indulgere. nũꝙͣ
corpori qͥetem im o pendere acqͥ¬
escebat. s semꝑ in orto uel in domo
uel alicubi quippiam oꝑis acti¬
tans. panem ociosus comẽdere

Expanded text:
obedientiae mirabiliter accendit. Veobedientiae mirabiliter accendit. Vehementer namque affectus fuit in responsione illius; et magis congratulabatur ei super obedientiae virtutem, et super ipsius animi puritatem, quam si vidisset eum signis et prodigiradiavit. Non putamus silentio praetereundum esse virum venerabilem Bosonem, genere et moribus insignem. Hic unus de primogenitis filiis quos beatissimus Pater satis in sua nobili conversatione monstrabat, quam regia mamilla lactita benignus, ita mansuetus omnibus apparebat, ut nunquam aliquis nostrum viderit eum iratum, neque turbatum; sed inter adversa et prospera tranquillo jugiter animo persistebat. Qui dum esset aetate decrepitus, et ita viribus fractus esset ut baculo sustentante vix posset incedere, nunquam tamen otio indulgere, nunquam corpori quietem impendere acquiescebat; sed semper in horto, vel in domo, vel ubiubi quidpiam operis actitans, panem otiosus comedere
Abbreviated transcription (Latin):
quasi signacłm suꝑ cor meũ assidue
magistris aut sociis quib me obseqͥ
ac seruire iussistis. si cuiqͣm illoꝵ ali¬
quañdo inobediens fui. si de fribus
meis quempiam uerbo aut signo
aut quolibet alio mͦ quõd in me est
contristaui. Qd̃ si oꝑam dedi om̃ib
in xp̃o obedire. om̃ib seruire. om̃sq
diligere ꝑ dei grãm: quis ꝓhibere¬
me potest ut de ipsius misccłia non
confidam: Seatus itaq pater cum
tale responsum abhomine rustica¬
no accepisset: gaiisus ẽ gaudio mag¬
tiam hanc. s pater celestis ip̃e tẽ docuit.
ip̃e posuit animam tuã ad̃ uitam: et
rectissimo tramite ꝑ̃duxit ad patriã.
Iamq securus ingrẽdere: qm̃ patefacta
est tͥ ianua celi. Defuncto itaq fr̃e ⁊
exeqͥ is celebratis. uenerabilis pater de
conu̾satione et consũmatione frĩs ser¬
monem in capitulo luculentũ sua
illa deuotione et facundia ꝑorauit.
om̃sq illius exemplo ad amorem

Expanded text:
quasi signaculum super cor meum, assidue quasi signaculum super cor meum, assidue magistris aut sociis, quibus me obsequi ac servire jussistis, si cuiquam illorum aliquando inobediens fui, si de fratribus meis quempiam verbo aut signo aut quolibet alio modo, quod in me est, contristavi. Quod si operam dedi omnibus in Christo obedire, omnibus servire, omnesque diligere per Dei gratiam, quis me prohibere potest ut de ipsius misericordia non confidam? » Beatus itaque Pater cum tale responsum ab homine rusticano accepisset, gavisus est gaudio magtiam hanc, sed Pater coelestis ipse te docuit. Ipse posuit animam tuam ad vitam, et rectissimo tramite perduxit ad patriam. Jamque securus ingredere, quoniam patefacta est tibi janua vitae. » Defuncto itaque fratre et exsequiis celebratis, venerabilis Pater de conversatione et consummatione ejus sermonem in capitulo luculentum sua illa devotione et facundia peroravit, omnesque illius exemplo ad amorem
Abbreviated transcription (Latin):
natis uiris. & factus es quasi unuˢ
ex illis. Qũĩd gͦ retribuisti dño pro
om̃ib istis: Et ecce ñ sufficit ingra¬
titudini tue gratis accepisse tot bene¬
fitia de manu dñi: nisi et regnum
ipsius iure hereditario uendices tibi
quõd nullius regũ aut pͥncipum
qͣntislibet auri et argenti ponderibꝰ
potuit unqͣm acqͥrere. Ad hec ille re¬
spoñdens placido uultu et tranqͥllo
animo dixit. Bene pater kine. bene
utiq ꝑorasti. et uera sunt omnia q̃
dixisti. uerũptamen si iubeas loqͣr
ad te dñm et patrem meũ. et pau¬
cis aꝑiam uñ mͥ pauꝑi et misello
suggeri potuit tante p̾sumptionis
uel potiꝰ deuotionis occasio. Nam
si uera est p̃dicatio illa qm nobis
crebrius inculcatis. regnũ dei non
carnis nobilitate ñ terrenis diuitiis
possidet᷑ sed sola obedientie uirtute ac¬
quirit᷑. hanc unam lectionẽ tanqͣm
u̾bum abreuiatum̃ a dño sedula cõ¬
memoratione retinui. ponens eam

Expanded text:
natis viris, et factus es quasi unus natis viris, et factus es quasi unus ex illis. Quid ergo retribuisti Deo pro omnibus istis? Et ecce, non sufficit ingratitudini tuae gratis accepisse tot beneficia de manu Dei, nisi et regnum ipsius haereditario jure vindices tibi, quod nullus regum aut principum quantislibet auri et argenti ponderibus potuit unquam acquirere? » Ad haec ille respondens, placido vultu et tranquillo animo dixit: « Bene, Pater charissime, bene utique perorasti, et vera sunt omnia quae dixisti. Verumtamen si jubeas, loquar ad te Dominum et Patrem meum, et paucis aperiam unde mihi pauperi et misello suggeri potuit tantae praesumptionis vel potius devotionis occasio. Nam si vera est praedicatio 230 illa quam nobis crebrius inculcatis, regnum Dei non carnis nobilitate, non terrenis divitiis possidetur, sed sola obedientiae virtute acquiritur. Hanc unam lectionem tanquam verbum abbreviatum a Domino, sedula commemoratione retinui, ponens eam
Abbreviated transcription (Latin):
cum grauiter egrotasset: tandem
ad extremã deuenit. Introiuit au¬
tem ad eũ beatus bernardꝰ gratia
uisitationis. et confortans illum
ro cũ ingenti fiducia respondit.
Quid ni ꝑgam ad dñm meũ:
uere cr̃edo atq confido qr cito ui¬
surus sum bona dñi in terra ui¬
uentiũ. Porro beatus pater ut
erat sapiens medicus pastorq
sollicitus. timens nimium hõi
rusticano ne tam fida responsio
de p̃sumptionis temeritate ma¬
gis qm de conscientie puritate
ꝓcẽderet: ait. Signa cor tuũ frat̃
signa cor tuũ. Quĩd est qͦd locu¬
tus es. Uñde tͥ subriꝑe potuit tan¬
te p̾sumptionis audatia: Enim¬
uero ñ tu es ille pauꝑculus ⁊ mi¬
serabilis homo qui cum nichil¬
minudus incẽdere solebas: Et cũ
esses forsitan fame et frigore affuc¬
tus. confugisti ad nos tandem mł
uero causa dei collegimus inopem.
& parem te fecimus in uictu atq
uestitu ceteriꝰq cõmunitatib his qͥ
nob̾cum sunt sapientib atq mag¬

Expanded text:
cum graviter aegretasset, tandem ad extrema devenit. Introivit autem ad eum beatus Bernardus gratia visitationis, et confortans 229 illum le vero cum ingenti fiducia respondit: « Quidni pergam ad Dominum meum? Vere credo atque confido quia cito visurus sum bona Domini in terra viventium. » Porro beatus Pater, ut erat medicus sapiens pastorque sollicitus, timens nimirum homini rusticano, ne tam fida responsio magis de praesumptionis temeritate quam de conscientiae puritate procederet, ait: « Signa cor tuum, frater, signa cor tuum. Quid est quod locutus es? Unde tibi subripere potuit tantae praesumptionis audacia? Enimvero, num tu es ille pauperculus, miserabilis homo? Quondam fminudus incedere solebas; et cum esses forsitan fame et frigore afflictus, confugisti ad nos, multis prvero causa Dei collegimus inopem, et parem te fecimus in victu atque vestitu, caeterisque communitatibus, iis qui nobiscum sunt sapientibus atque mag
Abbreviated transcription (Latin):
sistere.⁊uehement̾ imminere ut
ad inferni claustra se raꝑent. Qͥ¬
iam posse clesꝑaret cepit magnis
uocib clamare. Inducias usq ma¬
ne. inducias uł usq mane. Sed
cũ hec clamaret in ip̃is uocib de
habitaculo sue carms euulsus ẽ.¬

Expanded text:
sistere, et vehementer imminere, ut ad inferni claustra se raperent. jam posse desperaret, coepit magnis vocibus clamare: Inducias vel usque mane, inducias vel usque mane. Sed cum haec clamaret, in ipsis vocibus de habitaculo suae carnis evulsus e
Abbreviated transcription (Latin):
tem tamen operũ ipsius exterioꝵ¬
enim fabri arte singularis. sed e
q in officina sua die noctuq re
extrema ꝑductus uocauit fr̃s. ꝙ
multũ merens ac dampnato si¬
milis. cepit narrare quod uideret
in quoꝵ uicinia mͥ misero inquit

Expanded text:
tem operum ipsius exterioenim fabrili arte singularis. Serviein officina sua die noctuque reextrema perductus, vocavit fratres et multum tristis ac damnato similis cepit narrare, quia videret 'In quorum vicinia' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
lite. et in cumulũ ur̃e dampna¬
statim disparuerũt. Tunc sur¬
gentes duo nequissimi sp̃c percus
in pede. Qui uidelicet ictus mͦ cũ
magno tormento irrepunt in in¬
teriora corporis mei mox ut ad
se inuicem ꝑuenerĩt: moriar. et¬

Expanded text:
ite et in cumulum damnastatim disparuerunt. Surgentesque duo nequissimi spiritus habin pede; qui videlicet modo cum magno tormento irrepunt in interiora corporis mei, moxque ut ad se invicem perveniunt, moriar et
Abbreviated transcription (Latin):
catus ẽ dicens. Suꝑo ab omĩpotente
deo quia in hac uita ante oculos oĩum
ex malicia sua uindictam recipient.
qui nil ledentem se ursum meũ
occiderunt. Cuiꝰ uocem ꝓtinus ul¬
tio diuina secuta est. Nam quatu¬
or monachi qui ursum occiderant
statim elephantino morbo ꝑcussi
sunt ut membris putrescentib in¬
terirent. Quod fc̃muir diuehem̃ter

Expanded text:
ecatus est, dicens: Spero in omnipotenti Deo, quia in hac vita ante oculos omnium ex sua malitia vindictam recipiant ihil se laedentem ursum meum occiderunt. Cujus vocem protinus ultio divina secuta est. Nam quatuor monachi qui eumdem ursum occiderant statim elephantino morbo percussi sunt, ut membris putrescentibus interirent. Quod factum vir Dei Flor
Abbreviated transcription (Latin):
uix se credere hominib q̃d sic eum
sibi utilem crederent ut dicebant.
ꝑhibebat. qd nec tam ueraces hoĩes
fallere uelle. nec tam prudentes fal¬
li posse ueri similem uideret᷑. cum
alterutrũ excusare ũ posset. Quem
enĩ totus mirabat᷑ orbis. solus ip̃e
quoderat mirabilius ñ uidebat
sue uidelicet oꝑationis. opinionis¬
ue splendorem. Sicut ille quondã
uir simplex ce rectus. nec solem
cum fulgeret. nec lunam incedentẽ
clare se uidisse memorabat. De inui

Expanded text:
vix credere se hominibus, quod sic eum vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. , quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13.
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet successorem dignissimum
ꝓuidere. suꝑstes eum p̾sbiterii ho¬
tens: nil unqͣm sibi illo p̃sente de
sublimioris ordinis adiectione do
diaconus in prioris ministerii man¬
minis humilitas cordis. nec tam
poterat uniu̾sus eum mundus eri¬
gere. qͣm seipsedeicere solus. Sũmꝰ
reputabat᷑ ab omnib. infimũ ip̃e
se reputans. Et quẽ sibi omnes: ip̃e
se nemini p̃ferebat. Deniq sicut
ipse sepius fatebat᷑. inter summoᷤ
tuatus hominẽ uidebat᷑ seq potius
reputabat absentẽ. uelud qd̾dam
sompniũ suspicatus. ybi uero sim¬
pliciores ei frẽs. ut solebant fiducia¬
lius loquebant᷑ & amica semper
liceret humilitate frui. ibi se inue¬
nisse gaudebat. o in ꝓpriam reddis¬
se ꝑsonam. Innata ei a puero uere¬
cundia. usq ad diem ꝑseuerauit
extremum. Inde erat quod licet tã
li cetu. sine metu ce. reuerentia uer¬
bum fecit. tacere magis desiderans:
nisi conscientie ꝓprie stimulis
urgeretux.timore dei caritate fra¬

Expanded text:
sibimet successorem dignissimum providere superstes, presbyterii hotens, nihil unquam sibi illo praesente de sublimioris ordinis adjectione donvelut diaconus in prioris ministerii permanminis humilitas cordis: nec tantum poterat universus eum mundus erigere, quantum se ipse dejicere solus. Summus reputabatur ab omnibus, infimum ipse se reputans: et quem sibi omnes, ipse se nemini praeferebat. Denique, sicut nobis saepius fatebatur, inter summos tuatus hominem videbatur, seque potius reputabat absentem, velut quoddam somnium suspicatus. Ubi vero simpliciores ei fratres, ut assolet, fiducialius loquerentur, et amica semper liceret humilitate frui; ibi se invenisse gaudebat, et in propriam rediisse personam. Innata ei a puero verecundia usque ad diem perseveravit extremum. Inde erat, quod licet tam li coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere magis desiderans, nisi conscientiae propriae stimulis urgeretur, timore Dei, charitate fra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib hominib in qua nemini
ociosum ẽẽ licebat. om̃ib laboran¬
tib et singulis circa iniuncta occu¬
patis. media die. medie noctis silen¬
tium a suꝑuenientib inuenieba¬
tur. p̃ter laboꝵ sonitus. uel si fr̃s
in dei laudib occuparent᷑. Porto
silentii ip̃ius ordo ⁊ fama tantam
etiam aput scłares homines suꝑ¬
uenientes sui faciebat reuerentiam:
lt ⁊ ip̃i non dicam praua uel oci¬
osa. sed aliquid etiam quod ad rẽ
non attineret ibi loqͥ uererentur.
solitarii ibi erant. uallem nanq
illam plenam hominib. iłł ordi¬
nis ratione caritas ordinata singłis
solitariam faciebat. quia sicuti
unus homo mordinatus etiam
cũ solus est. ipsi sibi turba est:
ordinata solitudinem cordis sui
singłis ordo ip̃e deffendebat.

Expanded text:
 hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut et ipsi non dicam prava, vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem non attineret, ibi loqui vererentur.solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus, ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; e hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ignarus inter multitudinem mo¬
nachorũ eum uidere desiderasset: mi¬
lo indicante cet̾is p̃termissis ad
anthonium currebat. et anime pͣi¬
tatem agnoscebat in uultu. ⁊ ꝑ spe¬
culum corꝑis grãm sc̃e mentis ĩtue¬
batur. Nam semꝑ hilarem faciem
gerens. liqͥdo ostendebat se de celestib

Expanded text:
us, inter multitudinem monachorum eum videre desiderasset, nullo indicante, caeteris praetermissis, ad Antonium currebat, et animae puritatem agnoscebat ex vultu, et per speculum corporis gratiam sanctae mentis intuebatur. Nam semper hilarem faciem gerens, liquido ostendebat se de coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
te ñ cessamus eos uerberantes. et
semꝑ fiunt sibi ip̃is deteriores.
Ad que miratus anselmus. non
cessatis eos inquit uerberare: Et
cum adulti sunt quales sunt:
Hebetes inquit ⁊ bestiales. At ille.
Quam bono omine nutrimentũ
uestrũ expendistis. ꝓ hominibus
bestias nutriuistis. Et nos ait qͥd
possumus inde: Modis omnib
constringimus eos ut ꝓficiant:
et nichil ꝓficimus. Constringuis:
tam arboris in orto tuo planta
res et mox illam ex omni parte
concluderes. ut ramos suos nulla¬
tenus extendere posset. cũ eam
post annos excluderes:qualis
arbor inde ꝓdiret: ꝓfecto inu¬

Expanded text:
te non cessamus eos verberantes, et semper fiunt sibi ipsis deteriores. Ad quae  al., quem miratus Anselmus: Non cessatis, inquit, eos verberare? Et cum adulti sunt, quales sunt? Hebetes, inquit, et bestiales. At ille: Quo bono omine nutrimentum vestrum expenditis, qui de hominibus bestias nutrivistis? Et nos, ait, quid possimus inde? Modis omnibus constringimus eos ut proficiant et nihil proficimus. Constringitis?tam arboris in res, et mox illam ex omni parte ita concluderes ut ramos suos nullatenus extendere posset, cum eam post annos excluderes, qualis arbor inde prodiret? Profecto inu
Abbreviated transcription (Latin):
nulla occasione unqͣm manum¬
uenis nullo mͦ ferre ualeret. Sen¬
diebat᷑ enim caro ip̃a tanti ponde
ris ac si quedam plumbi grauis¬
sima moles eum ad ima detrahẽs
in illa sui corporis parte penderet.¬
tudinis admota manu ꝓbaret.
sed uerecundatus recusauit. timẽs
ne ꝓpositũ uiolaret. Tunc uir dei
assumpto secũ quodam grandeuo
fr̃e et religioso. iuuenem langui¬
dum in secretiorem locum ducit.¬

Expanded text:
nulla occasione unquam suam mvenis nullo modo ferre valeret. Sentiebatur etenim caro ipsa tanti ponderis esse, ac si quaedam plumbi gravissima moles ad ima eum detrahens, in illa sui corporis parte penderet.tu verecundatus recusavit, timens ne propositum violaret. Tunc Anselmus, assumpto secum quodam grandaevo fratre et religioso, juvenem languidum in secretiorem locum ducit
Abbreviated transcription (Latin):
niis q ita delusus ẽ: ut ad iudais¬
mum et circũcisionem carnis lap¬
su miserabili uolueret᷑. Nam cum
eum uolens consuetudine uisio¬
num. ad credulitatem future de¬
ceptionis illicere. uera ei multo tẽ¬

Expanded text:
niisque delusus, ut niisque delusus, ut mum et circumcisionem carnis lapsu miserabili uolueretur. nam cum nolens eum consuetudine uisionum ad credulitatem futurae deceptionis inlicere uerissima