comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mur nisi ab illo curus miscđia p̃uenit
in dilectione meã. Eece unde sunt nob̃
oꝑa bona. Nam unde nobis eẽnt. nisi
quia fides ꝑ dilectionem oꝑatur: Unde
autem diligeremus nisi prius diligere¬
mur: Aꝑtissime hoc in epła sua idem
iste ioħs dicit. Nos diligamus deum: qm̃
ipse prior dilexit nos. Quod aucem ait
sicut dilexit me pater et ego dilexi uos:
non equalitatem nature ostendit nr̃e
et sue sicut est patris et ipsius: s gr̃ãm
cum dicit: me pater et ego uos. Nam patͣ
utiq diligit et nos s in ipso: quia in hoc
głificatur pater ut fructum afferamus
in uite. hoc est in filio efficiamur eius dis¬
cipuli. Manete inquit in dilectione mea.
Quomodo manebimꝰ: Audi quod sequit᷑.
Si p̃cepta mea inquit seruaueritis ma¬
nebitis in dilectione mea. dilectio facit
p̃cepta seruari. an p̃cepta seruata faci¬
unt dilectionem: s quis ambigat qđ
dilectio p̃cedit: Unde enim p̃cepta ser¬

Expanded text:
mur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit mur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam cum dicit, me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. 3. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta ser
Abbreviated transcription (Latin):
grece: dicitur latine gła. Quod ideo com¬
memorandum existimaui quia dicit
apłs: Si abraham ex oꝑib iustificandus
ẽ. habet głam s non ad deum. hec est ad
deum gła qua głificatur non homo s
deus. si non ex oꝑib s ex fide iustificat᷑.
ut ex deo illi sit etiam quod bene oꝑat᷑.
quoniam palmes sic̃ iã suꝑiꝰ dixit non
potest ferre fructum a semet ipso. Si gͦ
in hoc głificatus est deus pater ut fruc¬
tum plurimum afferamus & efficiam᷑
xp̃s discipuli. non hoc nre głe tribuam̃
tamquam hoc ex nobis ipsis habeamꝰ.
Eius enim est hec grã: et ideo in hoc nõ
nr̃a s eius est gła. Unde et alibi cum di¬
xisset sic luceat lumen ur̃m coram ho¬
minib ut uideant bona oꝑa ur̃a: ne a
semet ipsis putarent bona eẽ oꝑa sua.
mox addidit et głificent patrem ur̃m
qui in celis est. In hoc enim głificatur
pater ut fructum plurimum afferam̃
et efficiamur xp̃i discipuli. a quo efficia¬

Expanded text:
graece dicitur, latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo effici
Abbreviated transcription (Latin):
Erecte possumus dicere. quod cum ad
paturam d̾ei non ꝑtineat humana na-¬
tura. ad psonam tamen unigeniti filii
dei ꝓgam ꝑtinet humana natura: et
tantigã ut nulla sit maior. nulla ꝓor¬
sus lalis. Neq enimillam susceptio¬
nem hominis ulla merita p̃cesserunt:
s ab illa susceptione merita eius cuncta
ceperunt. Manet ergo filius in dilec¬
tione qua eum dilexit pater: et ideo
seruauit p̃cepta eius. Quid est enim
et ille homo nisi quod deus susceptor ẽ
enis: deus enim erat uerbum unigenit̾:
gignenti coeternus. S ut mediator da-¬
recur nobis: ꝑ ineffabilem grãm uer¬
bum caro factum ẽ et habitauit in nob̾.¬

Expanded text:
recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nob
Abbreviated transcription (Latin):
cie: quando nouissima mimica destrue¬
tur mors. Oportet enim corruptibile
hoc induere incorruptionem: et morta¬
le hoc induere inmortalitatem. Cumaũ
mortale hoc induerit inmortalitatem:
tunc fiet sermo qui scriptus est: absorta
est mors in uictoria . W bi est mors conten¬
tio tua: Quid est. ubi est mors contentio
tua: saro concupiscebat aduersus spm̃
cati caro uigebat. Ubi est mors conten¬
tio tua: Iam uiuemus. iam non morie¬
inur in illo qui ꝓ nobis mortuus est et
resurrexit: ut qui uiuunt inquit iam
non sibi uiuant s ei. qui ꝓ ipsis mortu¬
us est et resurrex̃. Precemur medicũ.
saucii. portemur in stabulum curandi.
Iue est enim qui ꝓmittit salucem. qui
misertes est ii uis semiuiuũ alata¬
bus derelictum: infudit oleum et in
curut uulnera. leuauit in iuimeuo
ꝑdurit ad stabulum. stabulario con¬
mendauit. Cui stabulario: force iuia
dit etiam duos nummos. qui impen¬
dere nte pfaucio curando. fort iposit

Expanded text:
tiae, quando « novissima inimica destruetiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum autem mortatunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro concupiscebat adversus spiricati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando : forte ipsa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
piscere. ꝑfectio boni ẽ: quia consumptio
mali ẽ hoc dicebat ille ꝑficere bonum:
non michi adiacet: quia non poterat face¬
ut ut non concupisceret. Faciebat tantum
ut concupiscentiã refrenaret. ut concupis¬
consentiret: et concupiscentie membra ad
satellicium non p̃beret. ꝑficere ergo inqͥt
bonum non michi adiacet: non possum
implere quod dictum est. non concupisces.
Quid ergo opus est ut impleas: Post con¬
cupiscentias tuas non eas. hoc age interim
quaidu insunt illicite concupiscentie
in carne tua: post concupiscentias tuas.
non cas. Mane in seruitute dei. in liber¬
tate xpi: mente serui legi dei .tuii. Noli
uires donare contupiscenticiis tuis. Se¬
quendo eas: uires eis addis. dando eis ui¬
res quomodo uinces: quando contͣ te. ⁊¬
tas plena atq ꝑfecta᷑ in illo domino iħu:
qui dixit si uos filius liberauerit: tunc
uere liberi eritis quando plena et ꝑfec¬
ta libertas erit: quando nulle inmici¬

Expanded text:
piscere perfectio boni est, quia consumptio piscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupisconsentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te itas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimici
Abbreviated transcription (Latin):
te seruio legi dei. Mens enim si teneat ar¬
ma. membra non mouentur in ministe¬
rium furentis peccati. Teneat arcem im¬
perator interior. quia sub maiore impe¬
ratore iuuandus assistit. Frena̾t iram. co¬
herce̾t concupiscentiam inest tamen qd̃
frenet᷑. mnest qd coherceatur. in est qđ
teneat᷑. Quid autem uolebat ille iustus
mente. seruiens legi dei. nisi ut omino
non eẽt qđ frenaretur: Et hoc debet
conari om̃is qui tendit ad ꝑfectionem.
ut et ipsa concupiscentia cui non dautur
ad obediendum membra. cotidie in ꝓfi-¬
ciente minuat᷑. Uelle inquit adiacet mͥ.
ꝑficere autem bonum non inuenio. Nũ¬
quid dixit. non michi adiacet facere bo¬
num: Si hoc dixisset: spes nulla ẽẽt. Non
ait non michi adiacet facere: s non mi¬
chi adiacet ꝑficere. Que est enim ꝑfeccio.
boni nisi consumptio et finis mali: Que
ẽ autem consumptio mali. nisi quod lex
dicit non concupisces: omĩno non concu¬

Expanded text:
te servio legi Dei. Mens enim si teneat arte servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Omnino non concu
Abbreviated transcription (Latin):
cati. Ipse ego inquit. Non cnim duo su¬
mus inter nos contrarii. de diuersis pͥn¬
cipiis uenientes. s ipse ego mente seruio
legi dei: carne autem legi peccati. Quã¬
di languor obluctatur salutie s si car¬
ne seruis legi peccati: fac quod ait ipse
apłs. Non ergo regnet peccatum in urõ
mortali corꝑe. ad obediendum desideriis
eius: neq exhibeatis membra urã arma
iniquitatis peccato. Non ait non sit: s ñ
regnet. Quamdiu peccatum neccesse ẽ
eẽ in membris tuis. saltem illi regnum
auferatur. non fiat quod iubet. Surgit
ira. noli dareirelinguã tuam ad male¬
dicendum. noli dare ire manum aut pe¬
dem ad feriendum. Non surgeret ira
ista irracionabilis: nisi peccatum eẽt in
membris. S tolle illi regnum: non ha¬
be̾t arma unde contra te pugnet. dis¬
cet etiam non surgere: cum arma non¬
ceꝑit inuenire. Non exhibeatis membra
ur̃a arma iniquitatis peccato alioquin
toti captiui eritis. et non erit dicere. men¬

Expanded text:
cati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sucati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Men
Abbreviated transcription (Latin):
lui faciali ãdiu adhuc seruis facis te nõ
auetat eletet te ec liber es: Holi timere pe
&s ama lufticiã: Pondũ potes amare iustici
sxtoram ile ex parte suꝑiore liberum se
eẽ sentiebat: unde dicebat. Condelector
legi dei sedm interiorem hominem. de¬
lectat me lex: delectat me quod iubet
lex. delectat me ipsa iusticia. Uideo aũ
aliam legem in membris meis. hec est
que remansit infirmitas. repugnantẽ
legi mentis mee: et captiuantem me in
lege peccati que est in membris meis.
ex hac parte sentit captiuitatem ubi
non est impleta iusticia. Nam ubi con¬
delectatur legi dei. non captiuus s legis
amicus est: et ideo liber quod amicus.
Quid ergo ex eo quod restat: quid nisi¬
ut respiciamus ad illum qui dixit. si
uos filius liberauerit tunc uere liberi
eritis: deniq et ipse qui loquebatur:
ad illum respexit. Infelix ego homo qͥs
filius liberauerit: tunc uere liberi eritis.
deniq ita conclusit. Igitur ipse ego men¬
de seruio legi dei: carne autem legi pec¬

Expanded text:
Quamdiu adhuc servus facis, te non delectat: delectet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiaErgo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi pec
Abbreviated transcription (Latin):
dicia fornicatioĩs fintũ fraus. saclq ua
et cetera huius modi. cum cept auon
habere homo. debet autem noihasere
omnis xpĩanus homo. incipit capit en¬
gere in libertatem. s ista inchoata est
non ꝑferta libertas. Quare inquit aliqͥs
non est ꝑfecta libertas: Quia uides aliqi¬
am legem in membris meis repuguan¬
tem legi mentis mee. Non enim qđ uo

Expanded text:
unditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, unditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis m
Abbreviated transcription (Latin):
ret hominib imitandus: etiam ipse iob
quid dixit: Quis enim mundus: Nec in¬
fans cuius ẽ unius diei uita suꝑ terram.
S plane multi iusti dicti sunt sine que¬
rela: quod intelligitur sine crimine. Nul¬
la enim querela iusta est. de his in rebus
humanis: qui non habent crimen. Crim̃¬
ẽ autem peccatum gͣue: accusatione et dap̃¬
natione.q dignissimum. Non ergo deus.
quedam peccata dampnat. quedam ius¬
tificat et laudat: nulla laudat. odit omĩa
Quomodo odit medicus egritudinẽ egro¬
ti. et id agit curandout egritudo peliat᷑.
eger leuetur: sic deus grã sua in nobis:
agit. ut peccatum consumetur. homo
liberetur. s quaudo consumit᷑ inquies:
Simiuitur. quare non consunitur.
Oͥmuitur autem in uita ꝓficicutiums
in uita consumit᷑ ꝑfector Prma utes
lus quando eliegit ordiandos ud hre¬
teros uel diaconos. et quicumq & oni¬
dus est. ad p̃posituram eccłe. Noualm
omnis homo repbaretur. nullus oaini

Expanded text:
ret hominibus imitandus. Etiam ipse Job ret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. 10. Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, nonomnis homo reprobaretur, nullus ordina
Abbreviated transcription (Latin):
id agamus: prima libertas ẽ carere crimi¬
nib Intendite frs mei. intenddice: ne for¬
te possim ꝑducere uobis ad sensum. eto
lis modo sit. et qualis futura sit ista liber¬
tas. Quamlibet ualde iustum discutias
in hac uita. quamuis iam sit dignus iusti
lium est. in epła sua loquentem. Sidixe¬
rimus inquit quia peccatum non habe¬
mus. nos ipsos decipimus: et ueritas in
nobis non est. Solus hoc dicere potuit
in mortuis uber. de solo dici potuit qͥñno
uerat peccatũ: de solo potuit dicietenĩ erꝑt
est omĩa. scđm similitudinem sine. pecca¬
to solus dicere potuit ecce princeps
mundi uenit. et in me nichil inueniet:
Quencumq alium licet iustum discusse¬
ris. non omĩmodo est sine peccato nectał
erat iob cui dns tale testimoniũ ꝑphibebat ut
diabol iuidet et postularet temptandũ
temptans suꝑaretur. ut ille ꝓbaretur.
Ideo autem ille ꝓba tus est non quia¬
d in latebat. coronandus: s ut innotesce¬

Expanded text:
id agamus. 9. Prima libertas est carere crimiid agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi lium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesce
Abbreviated transcription (Latin):
rando seruos nos faciat. Seruienim era¬
mus cupiditatis: liberati effici. mur ser¬
ui. caritatis. hoc et apłs dicit. Uos autẽ
fr̃s in libertatem uocati estis. tantum ne
libertatem in occasionem carnis detis. s
ꝑ caritatem seruite inuicem. Non ergo
dicat. xp̃ianus liber sum. in libertatẽ
uocatus sum. scruus eram s redemptꝰ
sum. et ipsa redemptione liber effectꝰ
sum. faciam quod uolo. nemo me ꝓhi¬
beat a uoluntate mea: si liber sum S si
ista uoluntate peccatum facis. seruus
es peccati. Noli ergo libertate abuti ad
ubere peccandum: s utere ad non pec-¬
candum. erit enim uoluntas tua libe¬
ra: si fuerit pͥura. Eris liber si fueris ser¬
uus liber peccati. seruus iusticie. dicen¬
te apło: cum enim serui essetis peccati:
liberi eratis iusticie. Nunc autem libe¬
rati a peccato. serui autem facti deo: ha¬
betis fructum urm̃ in scĩficationem: fi¬
nem uero uitam eternam. hoc conem̃

Expanded text:
rando servos nos faciat: servi enim erarando servos nos faciat: servi enim eramus cupiditatis, liberati servi efficimur charitatis. Hoc et Apostolus dicit: Vos autem fratres in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur,
Abbreviated transcription (Latin):
eternum. Si ergo ibi nullus seruus erit.
quis ibi erit: Cum enim rex rustus sede¬
rit in trhono. sicut scriptitra loquitur.
quis glabit castum se habere cor. aue
quis głabitur mundum se eẽ a peccato:
Multum nos terruitꝰ frs̃ mei dicendo. ser¬
uus non manet in domo in eternum ad¬
iungit autem et dicit. filius manet in e¬
ternum. Ergo solus in domo sua erit xp̃c.¬
et nullus illi populus coherebit: Cui e¬
rit caput si non erit corpuse An forte hoc
totum filius. caput et corpus: Non enim
sine causa terruit: et spem dedit. Terruit
ne peccatum amaremus: spem dedit ne
de peccati solutione diffideremus. Omĩs
inquit qui facit peccatum: seruus est pec¬
cati. Seruus autem non manet in domo:
ineternum. SQue ergo nobis spes est qui
non sumus sine peccator audispem tuã:
filius manet in eternum. Si ergo uos fili¬
us liberaui̾t tẽ uere liberi eritis. hec spes
nr̃a est frs̃. ut a libero liberemur: et libe¬

Expanded text:
aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam; Filius manet in aeternum. Si ergo vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra est, fratres, ut a libero liberemur, et libe
Abbreviated transcription (Latin):
aiabolum significans uenturum in iu¬
deis ꝑsequutorib: ecce inquit uenit: et
in me nichil inueniet. Non quomodo in
eis quos occidit etiam iustos. inuenit.
qualecũq peccatum: in me nichil inue¬
niet. et tamquam ei diceretur. si nich
in te inueniet quare te occidet: subiecit
et ait. s ut sciant oms quia uolunta¬
tem patris mei facio surgite ea¬
mus hinc. Non inquit mortem peccati¬
mei necessitate ꝑsoluo: s in eo qđ mori¬
or uoluntatem patrismei facio Plusq
ibi facio quam patior: quia si nollem nec
passus eẽm. habes illum alio loco dicentẽ
Potestatem habeo ponendi animam me¬
am: et potestatem habeo iterum sumen¬
dicam. Ecce uere in mortuis liber. Cum
g omnis qui facit peccatum seruus sit
peccati: que sit spes nobis libertatis au¬
dite. Seruus autem inquit noir manet
in domo in eternium. Eccłia ẽ domus:
seruus peccator est: multi intrant in ec
desiam peccatores. Non ergo dixit non
est indomo: s non manet in domo in

Expanded text:
diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis liber. 8. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in
Abbreviated transcription (Latin):
expiatio peccatoꝵ s umbra futuroꝵ.
cadem ipsa sacrificia easdem ipsas hes¬
tias. easdem ipsas uictimas. eadem ip¬
sa animalia. que admouebantur mac¬
tanda ꝓ peccatis. in quoꝵ sanguine san¬
guis ille figurabatur. peccata lex ap¬

Expanded text:
expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex ap
Abbreviated transcription (Latin):
maceria separans. quod est peccatum
uenit ille mediator. et factus est saais¬
cium sacerdos ipse. Et quia satisqi
factus est ꝓ peccato. offerens fensiu
in holocau̾stum .i. in cruce pastions sie
sequitur apłs et dicit. Cum dirisea
obsecramus ꝓ xpõ reconciliari des q̃st
diceremus quomodo. poterimus ran¬
ciliari. eum inquit id est ipsum xpmꝰ
qui non nouerat peccatum ꝓ nobis pee
catum fecit. ut nos simus iusticia dei
in ipso. Cum ipsum inquit dnmꝰ xp̃m.
qui non nouerat peccatum. Uenit enĩ
in carne. hoc est in similitudine caris
peccati. non tamen in carne pecati. nõ
habens ullum omĩno peccatum s tides
factus est uerum saerificium ꝓpectatdo.
quia nullum habebat ipse peccatum.
S forte de sensu meo dixi: quia pecca¬
tum sacrificium est ꝓpeccato. Quile¬
gerunt agnoscant: qui non legerunt
ces sint ad iudicandum. Cum de sacri¬
ficiis cnim p̃ciperet deus offerendis.
ꝓpeccato. in quib sacrificiis non erat

Expanded text:
maceria separans quod est peccatum, maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Eum ipsum, inquit, Christum Deum, qui non noverat peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, ces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat
Abbreviated transcription (Latin):
est sacrificium ꝓpeccato. Audistis enim
tione fungimur: tamquam deo exhor¬
tante ꝑ nos. obsecramus ꝓ xp̃o. id est tam¬
quam uos. xp̃c obsecret. Quid: Neconci¬
liamini deo. Si exhortatur et obsecrat
apłs. ut reconciliemͣ deo: inimici eramꝰ
deo. Nemo enim reconciliatur: deo nisi
ex inimiciciis. Inimicos autem nos non
natura: s peccata fecerunt. Unde inimi¬
ci illius: inde serui peccati. Non habet
deus lberos inimicos. Necesse est serui
sint. et serui remanebunt. nisi ab illo
liberentur cui peccando iinici eẽ uo¬
conciliamur deo nisi soluatur quod mn¬
ter nos et ip̃sum separat: ait enim ꝑ
ꝓpħam. Non grauauit auremine audi¬
at isi peecita pr̃a separant inter uosꝙ
deum. Quia rrgo non reconeilianue
nis ablato q⁊ uodin medio est et ꝓpuo
quod in medio sit. est enim meliunt
separans.s. contra est mediator liune¬
lians. medium separans peccatumo ne¬
chiator reconcilians est dñs apc ius

Expanded text:
est sacrificium pro peccato. Audistis enim est sacrificium pro peccato. Audistis enim tione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo; id est, tanquam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gravavit aurem ne audiat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominus Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
ti. fugiunt ad eccłiam: qua retinentur
ingenur ad seruitutem et interpellat᷑
ep̃s. Et nisi curet oꝑã impendere ne inge¬
nuitas opprimat᷑. inmisericors deputat᷑
ad xp̃m omnes fugiamus cõt᷑ adnm̃peccatũ.
deum liberatorem interpellemus: uena¬
les nos petamus ut cius sanguine redima¬
mur. dicit enim deus. Gratis uenundati
estis: et sine argento redimemini. Sine
p̃cio s ur̃o: quia meo hoc dns dicit. Ipse
enim p̃cium dedit: non argentum s san¬
guinem suum. Nam nos serui et egeni
remanseramus. Liberat ergo ab hac serui¬
tute solus dns: qui illam non habuit.
ipse de ipsa liberat. Solus enim in hac
carne uenit. sine peccato. Nam quos ui¬
detis in manib matrum paruulos ferri.
non dum ambulat̃s: et iam sunt compe¬
diti. traxerunt enim de adam quod sol¬
uatur a xp̃o: ꝑtinet etiam ad ipsoscum
baptizanturista grã: quam adns̃ pol¬
licetur: quia de peccato solus liberare
potest qui uenit sine peccato. et factus

Expanded text:
ti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus
Abbreviated transcription (Latin):
facit contempni non uult: quoͥd ilicens :
Amen amen dico uob. quia omĩs qui fa¬
cit peccatum. seruus est peccati. o mise¬
rabilis seruitus. Ulerumq homines cũ
dnõs malos patiunt᷑. uenales se petut̃.
non querentes dnm̃ non habere:s sal¬
tem mutare. Seruus peccati. quid faci
nalem petat: deinde seruus hominis
aliquando sui domini duris imꝑiics
fatigatus: fugiendo requiescit. Seruus
peccati quo fugit: Secum se trahit. qͦ¬
cumq fugerit. Non fugit se ipsiĩ Cõsci¬
entia mala. non est quo cat. sequitur
se: immo non recedit ase. Peccatum eni
quod facit intus est. Fẽcit peccatum: ut
aliquam corꝑalem caperet uoluptatẽ.
Woluptas transit: peccatum manet. p̃¬
teriit quod delectabat: remansit quod
ti. aliquando fugiunt homines ad ec¬
clesiam. et eos plerumq patimur tãꝗͣ.
indisciplinatos. uolentes carere domi¬
nis qui nolunt carere peccatis. Aliquan
do etiam illicito iugo et imꝓbo. subiec¬

Expanded text:
facit, contemni non vult. Quid dicens? facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid facianalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjec
Abbreviated transcription (Latin):
et de illa seruitute cuitanda. Amen am̃
dico uobis ueritas dicit. et quale est dnĩnr̃i
dicere amen amendico uobis: Multum co¬
mendat quod ita ꝑnuntiat. Quodam mͦ
si dici fas est: iuratio eius est: amen amen
dico uobis. Amen quippe interpretatur
uerum. et tamen non est interp̃tatum
cum poisset dicruerum dico uobis. Nec
grecus hoc interpres ausus est facere:
nec latinus. Nam hoc uerbum quod est
amen. nec grecum est. nec latinum. s he¬
breum. Sic remansit non est interpreta¬
tum: ut honorem haberet uelamento se¬
creti. non ut eẽt negatum. s ne uilesce¬
ret nudatum. Nec semel tam̃ s bis a duõ
dictum est: amen amen dico uobis. Iam
quantum hoc comendatum sit: ex ipsa
geminatione cognoscite. Quid est ergo
comendatum: Uerum. uerum dico uob̾
ueritas dicit. Que utiq et si non dice¬
ret uerum dico. mentiri omĩno non
posset: tamen comendat inculcat. dor¬
mientes quodam modo excitat: intentos

Expanded text:
et de illa servitute vitanda. Amen, amen et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos
Abbreviated transcription (Latin):
mabemms apud reges terre. qđ ꝓhibe¬
nino uieti estis: et captioni urẽ. uos ipsi
tis resuondere compulsi. Ibi enim uob
sictum ẽ. reddite que cesaris sunt cesari.
et deo que deisunt: cum uos ipsi respon
dissetis. quod nũmus haberet imaginẽ
cesaris. Quia sicut querit cesar in num¬
mo inaginem suã: sic deus querit in
homine suam. hec ergo respondit iude¬
is. moust enim me fr̃s. hominum uana
suꝑbia: qui etiam de ipsa quam carna¬
liter intelligebant. sua libertate menti¬
tisunt dicentes. nemini seruiuimus
uinquam. dus autem qͥd̃ eis respondit.
hoc potius et intentius audiamus: ne
et nos ipsi serui inueniamur. Respon¬
dit enim eis ihc. Amen amen dico uob̃.
quia. omĩs qui facit peccatum: seruus ẽ
peccati. Seruus ẽ s utinam hominis.
et non peccati. Quis non subhis uerbis
contremiscat: Prestet nobis dñs deus
nr̃ id est et michi et uobis: ut ꝓ senten¬
tia loquar de hac libertate appetenda:

Expanded text:
niaremini apud reges terrae, quod prohibeniaremini apud reges terrae, quod prohibenummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis est dictum: Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt ; cum vos ipsi respdissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noster, id est et mihi et vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda,
Abbreviated transcription (Latin):
patet in greco non intellexerunt isili¬
bertatem. et extulerunt se quod semen
essent abrahe et dixerunt. Semenabra¬
he sumus: et nemini scrunumus uinꝙͣ.
Quomodo du dicis liberi eritis: Opellis
inflata: non est ista magnitudos tu-¬
mor. Et hoc ipsum scđm huius tempis
libertatem. quomodo uerum dixistis
nemini seruiuimus umquam: Ioseph
non est nenundatus: ꝓphȩ scĩ in capti¬
urtate non sunt ducti: deinde nonne
ille ipse est populus. qui in egypto late¬
res faciebat. et operib duris non saltem
in auro et argento. s in luto seruiebat:
Si nemini seruistis umquã oingrati.
quid est quod uobis assidue imputat ils
quothodo uos de domo seruitutis libera¬
uit: An forte patres urĩ seruierunt. uos
autem qui loquimini nulli seruistis u¬
quam: Quomodo ergo soluebatis iam¬
tributua comanis: Unide et upsi uerita¬
tribiquelns quasi captionis ꝓposuistis.
qraas. hautem diceret non licet: calup¬

Expanded text:
patet in graeco, non intellexerunt nisi lipatet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Joseph non est venumdatus ? Prophetae sancti in captivitatem non sunt ducti ? Deinde, nonne ipse ille est populus qui in Aegypto lateres fin argento et auro, sed in luto serviebat? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod vobis assidue imputat Deus, quomodo vos de domo servitutis liberavit? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini nulli servistis unquam? Quomodo ergo solvebatis tributum Romanis? Unde et ipsi veritati laqueum quasi captionis proposuistis, brahae. Si autem diceret, non licet, calum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi liberum facit: quomodo saluat. ni¬
chil est aliud quam satuatm facit. sa
nat nichil est altud quam sanum facit.
ditat. nichil est aliud quam ditem ial est qͥ¬
uidem facit. sic liberat nichil est aliuc ai
liberum facit. hoc in uerbo greco manu
est. llam in latina consuetudine pleruo
dicimus hominem liberari. quod adũ¬
bertatem non ꝑtinet. s tantum adlili¬
tem: sicut quisquam dicit᷑ liberari abi¬
firmitate. usitate dicitur non tamen
ꝓprie. Sic autem posuit dns hocuerdũ.
ut diceret ueritas liberabit uos. ut n
greca lingua nemo dubitet cum de libꝰ¬
tate dixisse. deniq et iudei sic intellere¬
runt. et responderunt ei. non ili qu
iam crediderant: s illi qui iam uitur¬
ba erant. non dum credentes. responde¬
runt ei. Semen abrahe sumus et nemi¬
ni seruiuimus umquam. Quomodo tu
dicis liberi eritis: Non autem dixerat
dñs liberi eritis: s ueritas liberabit uos.
In quo tamen uerbo quia sicut diri illi

Expanded text:
nisi liberum facit. Quomodo salvat ninisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
reficit nõ deficit. Mutat uescentem. noc
ipsa in uescente mutatur. Ipsa est ueri¬
tas uerbum dei: deus apud deum uni¬
genitus filius. Hȩc ueritas carne inddu¬
ta est ꝓpter nos: ut de maria uirgine
nasceretur. et impleretur ꝓpħia ueritas
de terra orta est. hec ergo ueritas cum
ideis loqueretur: latebat in carne. Late¬
bat autem non ut negaretur. s ut dif¬
ferretur. differretur ut in carne pate¬
retur. In carne autem pateretur. ut ca¬
ro peccati redimeretur. Sstans itaq cons¬
pacuus. scd̾m infirmitatem carius dñs¬
tem occultus. dixit ad eos qui ei cum
hec loqueretur crediderant. Siman¬
seritis in uerbo meo: uere discipuli mei
eritis. Qui enim ꝑseuerauerit usq in fi¬
nem. hic saluus erit. et cognoscetis ueri¬
tatem que modo uos latet et loquitur
uobis: et ueritas liberabit uos. hoc uer¬
bum dñs a libertate posuit: liberabit
uos Nichil enim est aliud ꝓprie liberat.

Expanded text:
reficit nec deficit: mutat vescentem, non reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas carne induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Doccultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat,
Abbreviated transcription (Latin):
UOD DEBCTIORE
pristina sequitur. et
de scõ euangelio no¬
bis hodie recitatum
est. tunc distuli dice¬
re qm̃ iam multa di¬
xeram. et de
libertate in qua nos uocat gr̃a salua¬
toris. non p̃tereunter neq negligent̃
fuerat disserendum. Hinc hodie dño
adiuuante. statuimus loqui uobi.
dei erant. ex magna quidem parte
inimici: s etiam amici ex quadam
parte iam facti et futuri. Nam quosdam
ibi uidebat sicut iam diximus: qui post
passionem eius fuerant credituri. hos in¬
tuens dixerat. sum exaltaueritis filium
hominis: tunc cognoscetis quia ego sum.
Erant ibi etiam qui hec illo loquente con¬
tinuo crediderunt: et ipsis loqutus est
qd audiuimus hodie. dicebat ergo iħe ad
eos qui crediderant ei iudeos. Simanseri¬
tis in uerbo meo: uere discipuli mei eritis.
Manendo eritis Qiiaenĩnuc̃ credentes es¬
dis: Manendo uidentes eritis: ideo sequit᷑.
Et cognoscetis ueritatem. Ueritas i cõ¬
mutabilis est: ueritas panis est mentic.

Expanded text:
uod de lectione pristina sequitur, et de sancto Evangelio hodie nobis recitatum est, tunc distuli dicere, quoniam multa jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: hinc hodie, Domino adjuvante, statuimus loqui vobis. Christus, Judaei erant, ex magna quidem parte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c aduersus carnem. ut nonsqucuus
tis illa faciatis. Ex parte libertas ex pair¬
te seruitus. non dum tota. nondum
pura. non dum plena libertas. qmdiuye¬
na eternitas. habemus enim ex parte i
est in baptismo. Numquid quia deleta
ẽ tota iniquitas. nulla remansit infir¬
mitas: Si non remansissec: sine peccato.
hic uiueremus. Quis autẽ audeat hoc
dicere. nisi suꝑbus. nisi miscdia liberato¬
ris indignus. nisi qui se ipsum uult de¬
ciꝑe etin quo ueritas non est: ergo er co
quod remansit aliquid infirmitatis. au¬
deo aliquid dicere. Ex qua parte serui¬
mus deo: liberi sumus. ex qua parte
seruimus tegi peccati. adhuc serui sum
unde dicit apło. quod dicere cepamus son¬

Expanded text:
s adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte inest in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Con
Abbreviated transcription (Latin):
nem mundi presciendo elegerat: post
passionem suam eẽ credituros ip̃si sunc
illi quos assidue comendamus: et adimi¬
tationem cum magna exhortatione prs¬
ponimus: Misso eium desuꝑ spũ sco. past
dnĩ passionem et resurrectionem. et asm¬
sionem. cum miracula fierent in ausu
mine. quem tamquam mortuim pse¬
quentes iudei. contempserunt: uompũt¬
ti sunt corde et qui seuientes occidertꝰ:
mutati crediderunt: et quem sangui¬
nem seuiendo fuderunt credendo bibe¬
runt. illa tria milia et illa quinq mlia
iudeoꝵ: quos ibi uidebat quando diet¬
bat cum exaltaueritis filium hominis.
tunc cognoscetis quia ego sum. et ame¬

Expanded text:
nstitutionem praesciendo elegerat, post nstitutionem praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi, quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserunt, compuncti sunt corde; et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt, illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum : quod sibi volebat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Ta