comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce. per iuam que ducit bech¬
samis. Uno itinere gradie¬
non declinabant neq ad
dexteram neq ad fimstram.
Quid igitur uacce insi fide¬
les quosq inecclesia desig¬
nant. quia dum satri elo¬
quii percepta considerant.
quasi super impositam co
archam portam. Dequib
fuisse fete memorantur.
Quia sunt pleriq qui in
una dei intrinsetus positi fo¬
ris carnalibus affectibus
ligantur s non declinant
arecto itiere: quia archã
dei portant imente. Ecce¬
et enim uacce bethsamis ꝑ¬
gunt. Bethsamis quippe
dicitur domus solis. Et ꝙ¬
pheta ait. Uob̾ autem qͥ
timetis dm̃: orietur soli
stitie. Si gͥ ad eterni solis
hĩtationem tendimus : dig¬
nun profecto est. ut de ei
itinere ꝓ carnalib affecti¬
bus non declinemus. Co¬
ta enim iurtute pensand̾
est quod uacce dei plaustꝰ
supposite pergunt ⁊ genũt.
Dant ab intimis mugitꝰ
et tamen de itinere non fle¬
ctunt gressus. Sit niuur̃
predicatores dei sic fideles

Expanded text:
cae per viam quae ducit Bethcae per viam quae ducit Bethsames, et uno itinere gradienon declinabant neque ad dexteram neque ad sinistram. Quid igitur vaccae, nisi fideles quosque in Ecclesia designant? Qui dum sacri eloquii praecepta considerant, quasi superimpositam sibi Domini arcam portant. De quibus fuisse fetae memorantur, quia sunt plerique qui in via Dei intrinsecus positi, foris carnalibus affectibus ligantur, sed non declinant a recto itinere, qui arcam Dei portant in mente. Ecce enim vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur domus solis; et Propheta ait: Vobis autem qui timetis Dominum orietur sol justitiae . Si ergo ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt: dant ab intimis mugitus, et tamen ab itinere non deflectunt gressus. Sic nimirum praedicatores Dei, sic fideles
Abbreviated transcription (Latin):
odiens amabat: qmͣ cupie
bat pro ihesu morti trade̾
ut hanc adiutam de pecca¬
ti morte suscitaret. Ab hac
ergo discretione odii nostri
trahamus formam ad odi¬
um proximi. Ametur quilz
etiam ꝓpinquus. Quisqͥs
enm iameterna concupis¬
cit: mea qͣm adgreditur. cã
dei extra partem. extra ma¬
trem. extra uxorem. exͣ fili¬
os ertra cognatos extra se¬
met ip̃m fieri debet. ut eo ue¬
rius cognoscat dĩn: quio ĩ
eius causa neminem recog¬
noscit. Multum namq ÷
qd̃ carnales affectus intẽ¬
tionem mentis diuerberãt
eius q actem obscurant
Quos tamen neqͣqͣm no¬
xios patimur: si eos premẽ¬
do teneamus. Amandi st̾
ergo proxium impendenda
est. caritas omnib ⁊ ꝓpin¬
quis: extraneis: nec ta¬
men ꝓeandem caritate ad
dei amore flectendum. Sci
stro superimposita est: et
uacce plaustro sb̾uincte st̃
qiue fete fuisse memorant᷑.
Quarum filios clauserũt
domi. Et sriptum est.
Ibant aũt in directum uac¬

Expanded text:
odiens amabat, qodiens amabat, qbat pro Jesu morti tradere, ut hanc ad vitam de peccati morte suscitaret. Ab hac ergo discretione odii nostri trahamus formam ad odium proximi. Ametur quilibetiam propinquus. Quisquis enim jam aeterna concupiscit, in ea quam aggreditur, causa Dei, extra patrem, extra matrem, extra uxorem, extra filios, extra cognatos, extra semetipsum fieri debet, ut eo verius cognoscat Deum, quo in ejus causa neminem recognoscit. Multum namque est quod carnales affectus intentionem mentis diverberant, ejusque aciem obscurant; quos tamen nequaquam noxios patimur, si eos premendo teneamus. Amandi ergo sunt proximi, impendenda est charitas omnibus et propinquis et extraneis, nec tamen pro eadem charitate a Dei amore flectendum. 4. Sstro superimposita est, et vaccae plaustro subjunctae sunt, quae fetae fuisse memorantur, quarum filios clauserunt domi. Et scriptum est: Ibant autem in directum vac
Abbreviated transcription (Latin):
ingerit. ñ auditur. Ut aũt
odium non de affectione pro¬
cedere s decaritate. addidit
protinus dicens. Ad huc a̾¬
et animam suam. Odisse
odisse ⁊ aminam nr̃am.
Constat ergo quia amando
debet odisse ꝓximum: qui fic
eum odit sicut semet ip̃m.
Tunc ⁊ enim bene animam
nr̃am odimus cum eius car¬
nalibus desideriis ñ adquieᷤ¬
timus. cum eius appetitum
frangiinus: euis uolupta¬
tibus reluctamur. Que gͦ
contempta ad melius duci¬
tur quasi per odium ama¬
tur. Sicsic nimirum exi¬
bere proxinus nrĩs. ꝯdii dis¬
cretionem debemus: ut in
eis et diligamus quod st̃.
et hẽamus odio quod in dĩ
nobis o itinere obsistunt.
Certe dum paulus iheroso¬
limam pergeret. ꝓpheta
agabus zonam illius ap¬
prehendit suisq pedibus al
dicebat: Ego non solum al¬
ligari. s ⁊ mori in irłm pa¬
ratus sunt pro nomine do¬
mini iħu. N ec facio ammã
meam pretiosiorem qm me.
Ecce quomodo ammam sue¬
am amando oderat immo

Expanded text:
ingerit, non auditur. Ut autemingerit, non auditur. Ut autemrga proximos odium non de inaffectione procedere, sed de charitate, addidit protinus dicens, adhuc autem animam suam. Odisse odisse et animam nostram. Constat ergo quia amando debet odisse proximum, qui sic eum odit sicut semetipsum. Tunc etenim bene nostram animam odimus, cum ejus carnalibus desideriis non acquiescimus, cum ejus appetitum frangimus, ejus voluptatibus reluctamur. Quae ergo contempta ad melius ducitur, quasi per odium amatur. Sic sic nimirum exhibere proximis nostris odii discretionem debemeis et diligamus quod sunt, et habeamus odio quod in Dei nobis itinere obsistunt. Certe cum Paulus Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius apprehendit, suisque pedibus alldicebat? Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu; nec facio animam meam pretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo
Abbreviated transcription (Latin):
tamen laboꝵ. Unde ad seue¬
mentibus ueritas dicit.
Siquis uenit adme ⁊ non
odit patrem suum et mr̃ez
et uxorem et filios et fra
tres ⁊ sorores. ad huc aũt
et animam suam non pt
meus esse discipulus. Sed
percunctari libet quomodo
parentes et carnaliter ꝓpĩ¬
quos p̾cipimur odisse qui
iubemur ⁊ innucos diligere.
Et certe deuxore ueritas diẽ.
Ꝙ deus ꝯuinxit homo ñ seꝑet.
Et paulꝰ ait. Uiri diligite
ecclesiam. Ecce discipulus
uxorem diligendam p̾dicat.¬
cum magister dicat. Qui uro¬
rem non odit non potest meꝰ
esse discipulus. Numquid a¬
liud uidex nuntiat: aliud p̾co
clamat: an simul ⁊ odisse pos¬
sumus et diligere: Sed si uĩ
p̾cepti perpendimus: utrumq
agere per disc̾cionem ualemꝰ.
ut eos qui nob̾ carnis cogna¬
tione coniuncti sunt et quo
proximos nouimꝰ diligamꝰ
et quo aduersarios inuia dei
patimur odiendo et fugien¬
do nesciamꝰ. Quasi enim per¬
odiũ diligitur: qui carnałr
sapiens. dum praua nobis

Expanded text:
tamen laborum. Unde 1628 ad se vetamen laborum. Unde 1628 ad se venientibus Veritas dicit: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matrem, et uxortres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus, etc. Percontari libet quomodo parentes et carnaliter propinquos praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere. Et certe de uxore Veritas dicit:  Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ait: Viri, diligite Ecclesiam . Ecce discipulus uxorem diligendam praecipcum Magister dicat: Qui uxorem non odit, non potest meus esse discipulus. Nunquid aliud judex nuntiat, aliud praeco clamat? an simul et odisse possumus et diligere? Sed si vim praecepti perpendimus, utrumque agere per discretionem vatemus, ut eos qui nobis carnis cognatione conjuncti sunt, et quo proximos novimus, diligamus, et quo adversarios in via Dei patimur, odiendo et fugiendo nesciamus. odium diligitur, qui carnaliter sapiens dum prava nobis
Abbreviated transcription (Latin):
iconsideremus fratres
karissimi que ⁊ qnͣta
sunt que nobis ꝓmittunt᷑
incelis: uilescunt animo oĩa
que hñtur interris. Terre¬
na namq substantia suꝑ¬
ue felicitati comparata po¬
dus est non sub si dium. tempo¬
ralis uita eterne uite compa¬
rata: mors est potius dicenda
quam uita. Ipse enim coti¬
diam is defectus corruptionis
quid est. aliud quam quedã
lingͣ dicere uł quis in tellectꝰ
capere sufficit illa superne
cuitatis qnͣta sint gaudia
angelorum choris interẽẽ
cum beatissimis spiritibus
glorie conditoris assistere p̾¬
sentem dei uultum cernere
in circum scriptum lumen
uidere. nullo mortis metu af¬
fiti. incorruptionis perpetue
muere letari: S ad hec au
dita in ardescit aminus: iã¬
q illie cupit assist̾e. uͥ se spe¬
rat sine fine gandere. Sed
ad magnia premia peruẽiri
non potest:nisi per magtios
labores. Unde paulus eg̾giꝰ
predicator dicit. Non coro
mentem magnitudo premi¬
orum: s non deterreat cer¬

Expanded text:
consideremus, fratres charissimi, quae et quanta sunt quae nobis promittuntur in coelis vilescunt animo omnia quae habentur in terris. Terrena namque substantia supernae felicitati comparata pondus est, non subsidium. Temporalis vita aeternae vitae comparata mors est potius dicenda quam vita. Ipse enim quotidianus defectus corruptionis quid est aliud quamlingua dicere, vel quis intellectus capere sufficit illa supernae civitatis quanta sint gaudia, Angelorum choris interesse, cum beatissimis spiritibus gloriae Conditoris assistere, praesentem Dei vultum cernere, incircumscriptum lumen videre, nullo mortis metu affici, incorruptionis perpetuae munere laetari? Ad dita inardescit animus, jamque illic cupit assistere, ubi se sperat sine fine gaudere. Sed ad magna praemia perveniri non potest, nisi per magnos labores. Unde et Paulus egregius praedicator dicit: Non coronelectet ergo mentem magnitudo praemiorum, sed non deterreat cer
Abbreviated transcription (Latin):
dendo ad eternam patriam
hr̃e noluit sumptus hũili¬
tatis. Considerandum uͦ
est quod dicitur. Om̃s qͥ
uderint incipiant illude̾
ei. Quia uixͣ pauli uocem:
spectatulum facti sumus
mundo angelis et homini¬
bus. Et in omne qd̃ agi¬
mus considerare occultos
nostros aduersarios debeni
qui semper nr̃is operibus ĩ¬
sistunt semper ex nr̃o defec¬
tu gratulantur. Quos ꝓ¬
pheta intuens: ait. Deus
meus inte confido non eru¬
bescam. Neq irrideant me
inimici mei. In bonis enĩ
operibus intenti nisi contͣ
malignos spiritus sollitite
iugilemꝰ ipsos irrisores pa¬
timur quos ad malum ꝑ¬
suasores hemus. S quia de
construendo edificio compa¬
ratio data est: nuinc ex mi¬
nori ad mans siłitudo sõdi¬
tur. ut ex reb iniminis ma¬
rex iturꝰ comintt̾e bellum
aduersus alium regem. ñ
sedens prius cegitat si pos¬
si tum decem milib ocur

Expanded text:
dendo ad aeternam patriam dendo ad aeternam patriam habere noluit sumptus humilitatis. Considerandum vero est quod dicitur: Omnes qui viderint incipiant illudere ei, quia, juxta Pauli vocem, Spectaculum facti sumus mundo, angelis et hominibus . Et in omne quod agimus considerare occultos nostros adversarios debemus, qui semper nostris operibus insistunt, semper ex nostro defectu gratulantur. Quos Propheta intuens, ait: Deus meus, in te confido, non erubescam, neque irrideant me inimici mei . In bonis enim operibus intenti, nisi contra malignos spiritus sollicite vigilemus, ipsos irrisores patimur, quos ad malum persuasores habemus. Sed quia de construendo aedificio comparatio data est, nunc ex minori ad majus similitudo subditur, ut ex rebus minimis marex iturus committere bellum adversus alium regem, non sedens prius cogitat si possit cum decem millib
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit perficere. omnes qͥ
uiderint incipiant illudere¬
ei dicentes qr hic homo cepit
edificare ⁊ non potint consũ¬
mare: Omne quod agiꝰ:
peruenire perstuduni consi¬
derationis debemus. Ecce eĩ
iuxͣ ueritatis uocem qui tur¬
rem edificat: prius edificii
sumptus parat. Si gͥ humi¬
litatis turrem construere
cupimus: prius nos prepa¬
bemus. Hoc enim int̾ terce¬
num et celeste edificium
distat. quod t̾renum edifi¬
tium expensas colligendo
construitur: celeste uero edi¬
ficium expensas dispergen¬
do. Ad illud sumptus facimꝰ
si non hĩta colligamus: ad
istud sumptus fatimus. si
et hĩta relinquamus. Istos
sumptus diues ille hr̃e ñõ
potuit: qui multas posses¬
siones possidens magistrũ
requisiit dicens. Magi¬
ster bone quid faciens ui¬
tam eternam possidebo:
Qui cum precepta relinq̃n¬
di omĩa audisset. tristis
abscessit. Et inde est angu¬
status inũnte. unde foris fu¬
it latior impossessid̃e Qma
enim in hac uita amabat
sumptus celfitudinis ten¬

Expanded text:
e, omnes qui viderint, incipiant ei illudere dicentes: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare? Omne quod agimus praevenire per studium considerationis debemus. Ecce enim, juxta Veritatis vocem, qui turrim aedificat prius aedificii sumptus parat. Si igitur humilitatis turrim construere cupimus, 1630 prius nos praepadebemus. Hoc etenim inter terrenum et coeleste aedificium distat, quod terrenum aedificium expensas colligendo construitur, coeleste vero aedificium expensas dispergendo. Ad illud sumptus facimus, si non habita colligamus, ad istud sumptus facimus, si et habita relinquamus. Istos sumptus dives ille habere non potuit, qui, multas possessiones possidens, magistrum requisivit, dicens: Magister bone, quid faciens vitam aeternam possidebo ? Qui cum praeceptum relinquendi omnia audisset, tristis abscessit, et inde est angustatus in mente, unde foris fuit latior in possessione. Quia enim in hac vita amabat sumptus celsitudinis, ten
Abbreviated transcription (Latin):
puluerem portat. unde ali¬
quid ferre cenitur. inde dete¬
rius cecatur. In cunctis er¬
go que agitis fratres mei
radicem bom operis humili¬
tatem tenete. necquibus iã
superiores s quibus ad huc
inferiores estis aspicite. Ut
clum meliorum uob̾ exempla
ꝓponitis ad maiora semper
ascendere ex humilitate ua¬
leatis.

Expanded text:
pulverem portat; et unde alipulverem portat; et unde aliquid ferre cernitur, inde deterius caecatur. In cunctis ergo quae agitis, fratres mei, radicem boni operis humilitatem tenete; nec quibus jam superiores, sed quibus adhuc inferiores estis, aspicite, ut dum meliorum vobis exempla proponitis, ad majora semper ascendere ex humilitate valeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
conspicis ame paruus esti¬
regni potentiam coram ar
dixit. Ludam et uilior fiam
plusquam fcũs sum. et ero
humilis nioculis meis. Quẽ
enm non ex tolleret ora leo¬
num frangere ursorum uͣ¬
chia dissipare. despectis priori¬
bus fratribus eligi. reproba¬
to rege ad regni gubernacła
ungi. timendum cunctis
umno lapide goliam sternere.
arege ꝓposita extinctis allo¬
philis innuerosa preputia
reportare regnum ꝙ exꝓmissio¬
ne percipere. cunctuniq ifrahe¬
liticum populum sine ulla
postinodum contradictione pos¬
sidere: et tamen incunctis se
despic̃. qui in sius cculis esse
se humilem confitetur. Si igiͣ
sancti iiri etiam cum ag̾t
fortia desemet ipsis uilia sẽ¬
tuint quid in sua excusatio¬
ne dicturi sunt qui sine opere
uirtutis intumescunt. Sed
et si quelib assint opera nil¬
la sunt nisi ex humilitate
condiantur. Miranda quippe
actio cum electione non ele¬
uat. sed grauat. Qui enim
sine humilitate uirtutes
congregat quasi inuento

Expanded text:
conspicis, a me parvus aesticonspicis, a me parvus aestiregni sui potentiam coram arcdixit: Ludam et vilior fiam plus quam factus sum, et ero humilis in oculis meis . Quem enim non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungi, timendum cunctis uno lapide Goliam sternere, a rege proposita exstinctis allophylis numerosa praeputia reportare, regnum ex promissione percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla postmodum contradictione 1461 possidere? Et tamen in cunctis se despicit, qui in suis oculis se esse humilem confitetur. Si ergo sancti viri etiam cum agunt fortia, de semetipsis vilia sentiunt, quid in sua excusatione dicturi sunt qui sine opere virtutis intumescunt? Sed etsi quaelibet bona adsint opera, nulla sunt, nisi ex humilitate condiantur. Miranda quippe actio cum elatione non elevat, sed gravat. Qui enim sine humilitate virtutes congregat, in ventum
Abbreviated transcription (Latin):
te qua perfecti sunt eorum
se animus non extollect. Sci¬
entia et enim uirtus est. Hu¬
militas etiam custos uirtu¬
tis. Restat ergo. ut in omne
quod scit se se mens deprimat.
ne quod uirtus scientie congre¬
gat. uentus elationis tollat.
Cum bona fratres agitis
semper ad memoriam mala
acta reuocate. ut dum caute
culpa conspicitur. num qͣm
de bond opere nicaute am¬
mus letet᷑. Superiores in¬
lucem eos maxime qui uob̾
commissi non sunt prorimoꝰ
ur̃os attendite. quia et quos
agere aliqua praua opera¬
conspicitis que in eis lateãt
bona nescitis. Magnus ergo
uus quis esse studeat. s tũ
aliquo modo esse se nesciat.
ne dum sibi magnus tu dĩem
arregant̃ tribuit amitat.
Hino et enim per ꝓphetam
dicitur. Ue qui sapientes e¬
stis in cculis uestris coram
uobismet ipsis prudentes.
Hinc paulus ait. Nolite ẽe¬
prudentes apuduos met ip¬
sos. Hinc contra superbien¬
tem saul dicitur. Cum ess
quia uero tu te magnum

Expanded text:
te qua perfectus est eorum te qua perfectus est eorum se animus non extollat. Scientia etenim virtus est, humilitas etiam custos virtutis. Restat ergo ut in omne quod scit sese mens deprimat ne quod virtus scientiae congregat ventus elationis tollat. Cum bona, fratres, agitis, semper ad memoriam male acta revocate, ut dum caute culpa conspicitur nunquam de bono opere incaute animus laetetur. Superiores invicem, eos maxime qui vobis commissi non sunt, proximos vestros attendite, quia et quos agere aliqua prava conspicitis, quia in eis lateant bona nescitis. Magnus ergo unusquisque esse studeat, sed tamen aliquo modo esse se nesciat, ne dum sibi magnitudinem arroganter tribuit, amittat. Hinc etenim per prophetam dicitur: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . Hinc Paulus ait: Nolite prudentes esse apud vosmetipsos . Hinc contra superbientem Saul dicitur: 1460 Cum Quia vero tu te magnum
Abbreviated transcription (Latin):
modo is qui iuitium non
habet exiscit et concipitur.
Corrigia ergo caltiamentt
est ligatura misterii. Iohẽs
itaq soluere corrigiam calci¬
amenti eius non ualet. qr
incarnationis eius misteriũ
nec ipse inuestigare sufficit.
ꝗ hanc per prophetie spiri¬
tum agnouit. Quid est er¬
go dicere non sum dignus
soluere corrigiam calciamen¬
ti euis. insi aperte et humili¬
t̃ suam ignorantiam ꝓfiteri:
Ac si patent̾ dicat. quid mirũ
si michi ille prelatus ÷. quem
post me qd̃ natum considero.
s natiuitatis eius mmsteriũ
non apprehendo. Ecce iohã¬
nes ꝓphetie spirctu repletus
mira sententia ennicat. et
tamen illud de se insimuat
quod ignorat. Qua in re pẽ¬
sandum nobis est fratres
karissimi et tota intentione
cogitandum. quomodo sc̃i
iuri ut humilitatis in se uir¬
tutem custodiant. cum q̃ dã
mirabiliter sciunt. illud añ
mentis cculos student reuo¬
care quod nescuint. ut dũ
ex parte alia inftrmitatem
suam considerant. ex ea par¬

Expanded text:
modo is qui initium non modo is qui initium non habet, et existit, et concipitur. Corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis ejus mysterium nec ipse investigare sufficit, qui hanc per prophetiae spiritum agnovit. Quid est ergo dicere: Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus, nisi aperte et humiliter suam ignorantiam profiteri? Ac si patenter dicat: Quid mirum si ille mihi praelatus est, quem post me quidem natum considero, sed nativitatis ejus mysterium non apprehendo? Ecce Joannes, prophetiae spiritu impletus, mira scientia emicat et tamen illud de se insinuat quod ignorat. 4. Qua in re pensandum nobis est, fratres charissimi, et tota intentione cogitandum quomodo sancti viri, ut humilitatis in se virtutem custodiant, cum quaedam mirabiliter sciunt, illud ante mentis oculos student revocare quod nesciunt, ut dum ex parte alia infirmitatem suam considerant, ex ea par
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia iohannẽ homineꝰ
xpistum esse putauerunt.
quod idem iohannes negat.
recte se indignum esse ad
soluendum corrigiam eius
calciamenti demiitiat. Ac
si aperte dicat. Ego redemp¬
toris uestigia demidare nõ
ualeo quia sponsi nomen
michi immercto non usur¬
po. Qd̃ tamen intelligiet
aliter potest. Quis enim neꝰ¬
cit. quod caltiamenta ex mor¬
tuis animalibus fiant :
cina nr̃e corruptionis assũp¬
sit. Unde etiam per ꝓphe¬
tam dicit. Inidumeam ex¬
tendam calciamentum me¬
um. Per idumeam quippe
gentilitas. per calciamen¬
tum uero assumpta mor¬
talitas designatur. Inidu¬
meam ergo donimus cal¬
ciamentum sinim se osten¬
dere asserit quia dum percar¬
nem gentib innotuit᷑. qua¬
si calciata ad nos diumnitas
uenit. S huius incarnatõrs
misterium humamis oculus
penetrare non sufficit. In ue¬
stigare enim nullatenus
pot̃. quomodo corporatur uer¬
bum. quomodo summus. et
iiuficator spiritus intͣ ute¬
rum matris ammatur. quo¬

Expanded text:
Sed quia Joannem homines Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendum corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis ancina nostrae corruptionis assumpsit. Unde etiam per Prophetam dicit: In Idumaeam extendam calceamentum meum . Per Idumaeam quippe gentilitas, per calceamentum vero assumpta mortalitas designatur. In Idumaeam ergo Dominus calceamentum suum se extendere asserit, quia dum per carnem gentibus innotuit, quasi calceata ad nos divinitas venit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari etenim nullatenus potest quomodo corporatur Verbum, quomodo summus et vivificator spiritus intra uterum matris animatur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
fieret ntatione sacramẽ¬
ti. Qui intra hoc misteri¬
tians hunc in medio ho¬
minũ et stetisse asserit et
corpore et iusibilis iua¬
iestate. de quo etiam sub¬
didit. Qui post me uenit
aute me factus. Sic uaiu¬
q dicitur ante me factus.
ac si dicatur ante me posi
tus. Post me ergo uemt
quia post modum natus
ante me autem factus
quia michi prelatus. S
ħ paulo superius dicens.
etiam predicationis eius
causas aperuit. cum sub¬
uuuxit. quia prior me eraͭ.
acsi aperte dicat . Inde me
etiam post natus superat
quo euiu natuutatis sue
tempora non augustant .
Nam qui per matrem ĩ
tempore nascitur. sine tp̃r
debeat. subdendo manifestat.
ti. Mos apud ueteres fuit.
ut siquis eam que sibi com¬
peteret accipere uxoiem nol¬
let. illa ei caltiamentum
solueret. qui ad hanc spons.
iure ꝓpuiquitatis ueniret.
Quid igitur uiter homineᷤ
xpistus. insi sancte ecclesie
sponsus apparuit. Dequo et
idem iohannes dicit. Qui
habet spousam sponsus est.

Expanded text:
fieret imitatione sacramenfieret imitatione sacramenti? Qui inter haec mysteritians, hunc in medio hominum et stetisse asserit, et corpore et invisibilis majestate. De quo etiam subdit: Qui post me venit, ante me factus est. Sic namque dicitur: Ante me factus, ac si ditus. Post me ergo venit, quia postmodum natus; ante autem factus est, quia mihi praelatus. Sed haec paulo superius dicens, etiam praelationis ejus causas aperuit cum subjunxit: Quia prior me erat. Ac si aperte dicat: inde me etiam post natus superat, quo eum nativitatis suae tempora non augustant. Nam qui per matrem in tempore nascitur, sine tempodebeat, subdendo manifestat, ti. Mos apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret, accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur inter homines Christus, nisi sanctae Ecclesiae sponsus apparuit? De quo et idem Joannes dicit: Qui habet sponsam, sponsus est .
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. s malicia exercende
emulatiomis dicitur. enͣ¬
gelista tacite innotuit qͥ
subiunxit. dicens et qui fu
erant. erant ex phariseis
ac si aperte dicat. illi io hã¬
nem de suis actibus requir̃t
ꝗ doctrinam nescuint que¬
tere. sed muidere. Sed sane¬
tus quisq etiam cum peru̾¬
sa mente requiritur. aboni¬
tatis sue studio non nuita¬
tur. Unde iohannes quaꝵ
ad uerba inudie predicam̃ta
respondit uite. Nam proti¬
nus adunigit. Ego baptizo
in aqua meduis autem ue¬
strum stent quem uos nes¬
citis. Iohaunes non spiri¬
tu s aqua baptizat. quia
peccata soluere non ualẽs
baptizatorum corpora per
aquam lauat s mentem
perueniam non lauat.
Cur ergo baptizat qui pec¬
cata per baptisma non re¬
laxat. insi ut precursionis
sue ordinem seruans qui
nasciturum nascendo pre¬
uenerat. laptizat̃ qͣq do¬
nunũ bapti ando prenem¬
ret. Et qui predicando fa¬
ctus precursor xpisti. bapti¬
zando etiam precursor eius

Expanded text:
tatis, sed malitia exercendae tatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, Evangelista tacite innotuit cum subjungit, dicens: Et qui missi fuerant erant ex Pharisaeis. Ac si aperte dicat: Illi Joannem de suis actibus requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, sed invidere. Sed sanctus quisque etiam cum perversa mente requiritur, a bonitatis suae studio non mutatur. Unde Joannes quoque ad verba invidiae praedicamenta respondit vitae. Nam protinus adjungit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Joannes non spiritu, sed aqua baptizat, quia, peccata solvere non valens, baptizatorum corpora per aquam lavat, sed tamen mentem per veniam non lavat. Cur ergo baptizat qui peccata per baptisma non relaxat, nisi ut, praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus
Abbreviated transcription (Latin):
rat uerbum. Ex ipsa ur̃a
lctutione cognoscitis. quia
prius uox sonat. et uerbũ
post modum possit audiri.
Iohannes ergo uocem se ẽe
asserit quia uerbum pre¬
indeserto clamat. quia dere¬
licte ac destitute uides sola¬
tium redemptoris annũti¬
at. Quid autem clamet
insinuat cum sb̾iungit. di¬
rigite uiam domini sicut
dixit ysaias propheta. Bia
domini ad cor dirigitur. cũ
ueritatis sermo humiliter
auditur. Uia domini ad
cor dirigitur. cum ad precep¬
tum iute reparatur. Un¬
de scriptum est. Siquis di
ligit me: sermonem meũ
seruabit. et pater mens
diliget eum et ad eum ue¬
memus et mansionem a¬
pud eum faciemus. Qͥs¬
quis ergo in superbia mẽ¬
tem eleuat. quisquis aua¬
ritie estibus anhelat. quis¬
quis se luxurie inquinatio¬
nibus postuit. cordis hosti¬
um ccͣ ueritatem claudit. ne
ad se dominus ueniat. clau¬
stra anmi serit iutiorum
damnat. Sed ad huc qui
missi sunt percunctant᷑.
Quid ergo baptizas. si tu
non studio cognoscende ueri¬

Expanded text:
rat uerbum". Ex ipsa nostra locutione cognoscitis quia prius uox sonat ut uerbum postmodum possit audiri. Iohannes ergo uocem se esse asserit quia uerbum praeerto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat, cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Via Domini ad cor dirigitur, cum veritatis sermo humiliter auditur. Via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vita praeparatur. Unde scriptum est: Si quim meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quisquis ergo in superbiam mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit; et ne ad se Dominus veniat, claustra animi seris vitiorum damnat. 3. Sed adhuc qui missi sunt percontantur: Quid ergo baptizas, si tu non studio cognoscendae veri
Abbreviated transcription (Latin):
sic erat ut ⁊ discipulis doꝰ
specialiter de iohanne sen¬
tentiam diceret. et iohãires
non de suo spiritu sed de cor¬
pore responderet. Contrari¬
um ergo ueritati uidetur ẽẽ
quod iohannes sonuit. sed
tamen aueritatis tramite
non recessit. Qui ideo se eti¬
am ꝓphetam negat quia
iudelicet non solum poterat
redemptorem preditere sed
etiam demoustrare. Quis¬
autem sic continuo expͥmit
dum subiungit. Ego uox
clamantis indeserto. Sci¬
tis fr̃es karissimi quia imi¬
genitus filius uerbum pa¬
tris uccatur. iohanne atte¬
stante qui ait. In principio

Expanded text:
sic erat, ut et discipulis Dominus sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes non de suo spiritu, sed de corpore responderet. Contrarium ergo veritati videtur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramite non recessit. 2. Qui cum se etiam prophetam negat, quia videlicet non solum poterat Redemptorem praedicare, sed etiam demonstrare, quisnam sit continuo exprimit, dum subjungit: Ego vox clamantis in deserto. Scitis, fratres charissimi, quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante, 1458 qui ait: In pr
Abbreviated transcription (Latin):
q uoluer̃. Et si uultis scire.
iohannes ipse est helyas.
Requisitus autem iohan¬
nes dicit. non sum helyaᷤ
Quid est hoc fratres karis¬
sum quia ꝙ ueritas affir¬
mat. Hoc propheta uerita¬
tis negat. ualde namq in¬
ter se diuersa sunt. Ipse est
et non sum. Quomodo gͦ
propheta ueritatis est. si eiꝰ¬
dem ueritatis sermonib
concors non est. Sed si sb̃¬
tiliter ueritas ipsa requi¬
ratur. ħ quod inter se contͣiũ sonits
Ad zach ariam namq de io
hanne angelus dicit. ipse
precedet aute illum in spi¬
ritu et iurtute helye. Q
Qui iocirco uenturus in spi¬
ritu et uuirtate helie dicitur
quia sicut helyas secundũ
donumi aduentus preueniet
ita iohannes preueit pri¬
mum. Sicut ille pretursor
uenturus est iuditis. itai¬
ste precursor factus est re-¬
demptoris. Iohannes igit᷑
in spiritu helyas erat. in ꝑ¬
sona helyas non erat. Qd
ergo dominus fatetur de
spiritu. ħ iohannes denegat
depersona. Quia et iustimi

Expanded text:
que voluerunt. Et si vultis scire, que voluerunt. Et si vultis scire, Joannes ipse est Elias . Requisitus autem Joannes, dicit: Non sum Elias. Quid est hoc, fratres charissimi, quia quod Veritas affirmat, hoc propheta Veritatis negat? Valde namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Veritatis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuiAd Zaanne angelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dicitur, quia sicut Elias secundum Domini adventum praeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum
Abbreviated transcription (Latin):
x huius nobis lectioniꝰ
uerbis fratres karissi¬
miꝰ ioh̃is humilitas com¬
mendatur qui cum tante
uirtutis esset ut xpistus
credi potusset. elegit solide
subsistere in se ne huma¬
na opimore raperetur. in¬
aiter super se. Nam cõ¬
fessus est et non negauit.
confessus est quia non sũ
ego xpistus. Sed qui dix̃
non sum. negauit plane
quod non erat. s non nega¬
uit quod erat. in ueritatem
loquens eius membrum fi¬
eret. cuius sibi nomen fal¬
laciter non usurparet. Eñ
ergo non uult appetere no¬
men xpisti factus est mẽ¬
brimi xpisti. qr dum infir¬
mitatem studuit humili¬
ter agnoscere illius celsitu¬
dinem meruit ueratiter
optinere. S cum ex lectio¬
ne alia redemptoris nr̃i sẽ¬
tentia ad mentem reduti¬
tur. ex huius nobis lectio¬
nis uerbis questio ualde im¬
plexa generatur. Alio quip¬
pe in loco inquisitus adisci¬
pulis dommus de helye ad¬
uentu respondit. Helyas
iam uenit. et non cognoue¬
runt sed fec̾unt in eo quecum¬

Expanded text:
x hujus nobis lectionis verbis, fratres charissimi, Joannis humilitas commendatur, qui cum tantae virtutis esset ut Christus credi potuisset, elegit solide subsistere in se, ne humana opinione raperetur inaniter super se. Nam confessus est, et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus. Sed quia dixit Non sum, negavit plane quod non erat, sed non negavit quod erat, ut veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quaecun
Abbreviated transcription (Latin):
quod intus est : et quod deforiꝰ
est erit munidum. u̾e enm
si niens muidetur luce scien¬
tre. cum ipsa fuerit munda as
splendida. tunc etiam eius qͥ
foris est homiis ipsa nocces¬
sario curam gerit. id est car¬
nis sue ut et purificetur. Ubi
autem ista que deforis est p᷑i¬
ficatio caris negligitur: cert̃
est ibi neq de puritate mentiꝰ
ac munditia cordis curam ge¬
rit. Ita ergo fit: ut his quidẽ¬
qui intrinsecus mundus est
secus etiam intrinsecus mũ¬
dus est. iudelicet cum agit h
ut hominib placeat. S illa
speties castumonie obseruan¬
da est: uti ne passim et libidi¬
nis solius causa feminis cce¬
atur: s posteritatis reparũ¬
in non nullis etiam pecudi¬
b inueniatur. pudoris est si ñ
ab hominib rationabilibus
et dm̃ colentibus obseruetur.

Expanded text:
quod intus est, et quod deforis quod intus est, et quod deforis est erit mundum. Vere enim si mens mundetur luce scientiae, cum ipsa fuerit munda ac splendida, tunc etiam ejus qui deforis est hominis ipsa necessario curam gerit, id est carnis suae, ut ipsa purificetur; ubi autem ista quae deforis est purificatio carnis negligitur, certum est neque de puritate mentis ac munditia cordis curam geri. Ita ergo fit ut is qui intrinsecus mundus est secus, etiam intrinsecus mundus est, videlicet cum agit haec ut hominibus placeat, sed et illa species castimoniae observanda est, uti ne passim et libidinis solius causa feminis coeat quis, sed posteritatis reparanin nonnullis pecudibus inveniatur, pudoris est si non ab omnibus rationabilibus et Deum colentibus observetur.
Abbreviated transcription (Latin):
castimonie dico caula: cruus
speties multe sunt. Sed prĩo¬
ut obserues unusquisq ne
menstruate mulieri misceã.
hec enmmi execrabile ducit lex
aliquid amplius hr̃e auma¬
libus ut pote rõnabiles hoĩeᷤ
ut celestum sensuum capaceᷤ:
quibus sumaui studii esse d
ab ommi inquinamento cor¬
dis conscientiam custodire.
Sonũ est autem et puritati
conueniens: etiam corpus
aqua diluere. Bonum uero
dico: non quasi printipale
illud in quo mens purifica¬
tur: s quod sequela sit illiꝰ
loni hoc in quo caro diluit᷑.
Sie enim et magister nr̃
quosdam ꝑ hariseorum et scͥ¬
barum qui uidentur esse ce¬
teris melores. et auulgo se¬
parati increpabat: dicens eos
hẏpocritas quia ea sola que
ab hominibus uidebantur pu¬
rificabant: corda uero que solꝰ
deus aspicit. inquiuata reli¬
cebat. ue uobis senbe et phari¬
sei ypocrite: quia mundatis ca¬
litis et parapside quod deforis
est. intus uero plena sunt sor¬
dibus. Pharisee cece einunda pͥ

Expanded text:
castimoniae dico cautela cujus castimoniae dico cautela cujus species multae sunt. Sed ut primo observet unusquisque, ne menstruatae mulieri misceatur, hoc enim exsecrabile ducit lex aliquid amplius habere animalibus, utpote rationabiles homines et coelestium sensuum capaces, quibus summi studii esse debet ab omni inquinamento cordis conscientiam custodire. Bonum est autem et puritati conveniens etiam corpus aqua diluere. Bonum vero dico non quasi principale illud in quo mens purificatur, sed quod sequela sit illius boni hoc, in quo caro diluitur, sicut enim et Magister noster quosdam Pharisaeorum et Scribarum, qui videbantur esse caeteris meliores et a vulgo separati, increpabat, dicens eos hypocritas, quia eo solummodo quae hominibus videbantur, purificabant, corda vero, quae solus Deus aspicit, inquinata relincebat: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia mundatis calicis et paropsidis quod deforis est, intus autem plena sunt sordibus. Pharisaee caece, munda prius
Abbreviated transcription (Latin):
accelerate. Est enm in a quiᷤ
istis misericordie ius q̃ relam
que ixmitio ferelatur sr̃ ea
et agnoscit eos qui baptizã¬
tur sub appellatione tripliciꝰ
satͣmenti. et eripit eos de sup¬
plicuis eternis quasi donuim
quoddam offerens deo aĩas
per baptisinum consetratas
Consurgite ergo ad aquas:
Sole sunt enim que possint
uim futuri ignis extingu̾e.
ad quas qui moratur acced̾e̾:
constat in e infidelitatis ad¬
huc dolum manere: et ab ip̃o
baptismus tibi per omma
neccessaruis est. Iusto quidẽ
ut adimpleatur in eo perfe¬
ctio ut regeneretur deo: in¬
iusto uero inpeccatorum q̃
sio concedatur. Ommnibus
ergo festinandum est sine
tus est unuscuuisq exitus
uite. Cum autem regenera¬
tus fueris peraquam ex ope
ribus bonis ostende inte siliꝰ
autem eius esticut itaui
um. adulterium nestias:
odium auarctiam fugias.
Est sane propria quedam no¬
stre religionis ob seruantia:
que nou tam iuiponitur
hominibus quam proprie
ab uno quoq deum colente.
causa puritatis expetitur:

Expanded text:
accelerate. Est enim in aquis istis misericordia ejus quaedam quae ex initio ferebatur super eas, et agnoscit eos qui baptizantur sub appellatione triplicis sacramenti, et eripit eos de suppliciis, futuris, quasi donum quoddam offerens Deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas, solae sunt enim quae possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui moratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis idolum permanere, et ab ipso baptismus per omnia necessarius est, justo quidem ut adimpleatur in eo perfectio et regeneretur Deo, injusto vero ut peccatorum quae sio concedatur. Omnibus ergo festinandum est sine tus est uniuscujusque exitus vitae. Cum autem regeneratus fuerit per aquam, eribus bonis ostendat in se simiautem ejus est, ut ita vium, et adulterium nesciat, odium et avaritiam fugiat, Est sane propria quaedam nostrae religionis observantia, quae non tam imponitur hominibus quam proprie ab unoquoque Dominum colente causa puritatis expetitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
cultum: Primo quidem: quia
quod quidem p latuit imple¬
tur secundo quia regenerato
ex aquis et deo renato fragi¬
litatis prioris natiuitas
que tibi per hominem facta
est amputatur. & it a demũ
peruenire poteris ad salutem
Aliter uero: impossibile est.
Sic enim nobis cum satram̃¬
to uerus propheta testatus

Expanded text:
cultum? Primo quidem, quia cultum? Primo quidem, quia quod Domino placuit impletur. Secundo, quia regenerato ex aquis et Deo renato fragilitas prioris nativitatis quae vobis per hominem facta est amputatur, et ita demum pervenire poteritis ad salutem. Aliter impossibile est. Sic enim nobis cum sacramento verus Propheta testatus
Abbreviated transcription (Latin):
me create sunt demio renas¬
taris. Qui enim regeneratꝰ
fuerit per aquam: bonis ope¬
ribus adimpletis. heres effici¬
etur eius aquo in incorrup¬
tione generatus est. ꝓpter ꝙ
peraratis aminis accedite
quasi filii ad patrem: ut pec¬
cata uestra diluantur et cã
corum sola ignorantia fu¬
isse probetur apud deum llã
si post agnitionem horum ꝑ¬
manetis in incredulitate: uo¬
bis iam perditionis uestre
causa et non ignorantie re¬
putabitur alec putes quod
etiam si omnem pietatem
colas. omneuq iustitiam
baptisinum uero non accipi¬
as: spem possis hr̃e apud de¬
na dignus erit. qui bona ope¬
ra non bene operatur. Conf¬
tur enim meritum homini
ex bonis gestis s si ita gerat᷑
sient deus iubet. Deus autẽ
iussit omnem coleutem se
baptismo consignari. Quod
si tu reniteris et tue uolunta¬
ti magis quam dei obtempe¬
rans: contrarius sine dubio
et nimicus uoluntati eius¬
eristis. S dices fortasse. Q
confert aque baptismus ad dĩ

Expanded text:
mae creatae sunt, denuo renasmae creatae sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus repletus, haeres efficitur ejus a quo in incorruptione regeneratus est. Propter quod, paratis animis accedite, quasi filii ad patrem, ut peccata vestra diluantur et causa eorum sola ignorantia fuisse probetur apud Dominum. Nam si post agnitionem horum permanetis in incredulitate, vobis jam perditionis vestrae causa, et non ignorantiae, reputabitur; nec putetis etiam quod si omnem pietatem colatis omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habere apud Dna digni eritis qui bona opera non bene operati estis. Confertur enim meritum homini ex bonis gestis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet: Deus autem jussit omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos renueritis, ut vestrae voluntati magis quam Dei obtemperetis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntati ejus. Sed dicetis fortasse: Quid confert aquae baptismus ad Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ora hominibus . ꝓpter te gͦ
dei iussu aqua que erat suꝑ
faciem terre secessit: ut ter¬
ra tibi produceret fructus
Cui etiam humorum uenaᷤ
latenter inseruit: ut tibi ex
ea profluerent fontes et flu
que tuo usui uoluntatiq s¬
uirent aut non propter te
uenti spirant ut exipsis
concipiens fructus tibi ter¬
ra parturiat: Non propt̾
tationes luna perpetitur. ꝓp
te mare exhibet famulatũ
suum: irt tͥ ingrato tincta
sb̃iaceant. ilonne prohis
ominibus iusta erit ultiõis
pena. quia horum omniũ
largitorem quem aute oĩa
et agnoscere et uenerari de¬
biustis soluu preceteris ig¬
norastis: S et nuuc eusdem
uos ad hanc intelligentiã
nus duco Uidetis etenim
quod omma gignunturex
aquis. Aqua uero per um¬
geuitum exinitio facta est.
Uingeniti uero onmpotẽs
deus caput est: per quem
tali ordine quo supra dixi¬
mus peruenitur ad prẽm.
Cum autem perueneris ag¬
nostes hane esse uoluntatẽ
euis. ut per aquas que pri¬

Expanded text:
vero hominibus. Propter vero hominibus. Propter vos jussu Dei aqua quae erat super faciem terrae secessit, ut terra vobis produceret fructus. Cui etiam humorum venas latenter inseruit ut vobis ex ea profluerent fontes et flumquae nostro usui voluntatique servirent. An non propter vos venti spirant? ut ex ipsis concipiens fructus vobis terra parturiat? Nonne propttationes luna perpetitur? propter vos mare exhibet famulatum suum, ut vobis ingratis cuncta subjaceant? Nonne pro his omnibus justa erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem quem ante omnia et agnoscere et venerari debuistis, solum 12 prae caeteris ignoratis? Sed et nunc per idem vos adhuc in intelligentiam ejus duco. Videtis etenim quod omnia gignuntur ex aquis, aqua vero per Unigenitum ex initio facta est, Unigeniti vero omnipotens Deus caput est, per quem tali ordine, ut supra diximus, pervenitur ad Patrem. Cum autem perveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejus, ut per aquas, quae pri
Abbreviated transcription (Latin):
iumus: et in affectu h̾emus.
Esto. Cum non potueris ag¬
noscere quid sit deus: quid ta¬
do latere potuit hominem
quod lignum aut lapis aut
es uel alia huuismodi ma¬
teria deus non sit: Quod
discutiendum noluistis in¬
tendere: certum est quia et
in agnitione dei impediti e¬
stis non impossibilitatis
sed ignauie uitio.ilam si
noliussetis: ex ipsis muti¬
lihus sinuilatris. profecto
accepissetis intelligentie
uiam. Certum est enim: qr¬
proferrum facta sunt siła¬
cra. ferrum uero per ignẽ
confectum est. Qui ignis:
aqua extinguitur. Aqua
auten: per spiritum mouẽ.
Spiritus autem: ad eo mi¬
tiu habet. Sic enim dic̾
moyses propheta. In prin¬
cipio fecit deus celum et ter¬
ram. Terra autem erat in¬
nisibilis et composita: et tene¬
bre erant super abyssum: et
spiritus dei euit super aquas.
Qui spiritus: iussu dei qua¬
si ipsa conditoris mais. lu¬
cem se parauit a tenebris: et
ut superiora quidem hĩt atu¬
lum faceret augelis inferi

Expanded text:
vimus, et in affectu habemus. vimus, et in affectu habemus. Esto, non potuistis cognoscere quis sit Deus, quid tado latere potuit hominem, quod lignum aut lapis aut aes vel hujusmodi materdiscutiendum noluistis intein agnitione Dei impediti estis, non impossibilitatis sed ignaviae vitio, nam si voluissetis ex his ipsis inutilibus simulacris profecto accepissetis intelligentiae viam. Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero per ignem confectum est. Qui ignis aqua exstinguitur, aqua autem per spiritum movetur. Spiritus autem a Deo mitium habet. Sic enim dixit Moyses propheta: « In principio fecit Deus coelum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, et spiritus Dei ferebatur super aquam. Qui spiritus Dei, jussu Dei, quasi ipsa conditoris manus lucem separavit a teut superiora quidem habitaculum faceret angelis, inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
datam. cupiunt eam si fieri
potest cumi omnib hr̃e cominu¬
nem etiam cum his qui ode¬
runt eos et persequntur. Sci¬
unt enim quia peccati ipsoꝵ
causa ignorantia est. ꝓpterea
deniq ipse magister cutu ab
his qui ignorabant euni duc̾e̾¬
tur ad crucem. orabat patro
ꝓ interfecto ribus suis orabãt
Qd̾ si disciplina est nobis o
rare etiam pro interfeadri¬
bus et persecutoribus nr̃is:
quomodo non etiam ꝑentũ
et propinquoꝵ persecutiones
ferre et ꝓ conuersione eorum
orare debemus: Tum deinde e¬
tiam illud diligentius consi¬
deremus: que nobis causa pa¬
rentes diligendi . Peo inquit.
quod uite nr̃e habentur aue¬
tores. Auctores quidem uite
nr̃e parentes non sunt: sed
mumistri. Non enim uitam
prebent: sed ingrediendi no¬
bis ad hanc uitam exhibẽt
ministerium. Auctor autẽ
uite: unus et solus deus est.
Si ergo auctorem uite dili¬
gere uolumus: illum nobis
illum inquit cognoscere ñ
ꝑotuimus: istos autem et no¬

Expanded text:
datam, cupiunt eam si fieri datam, cupiunt eam si fieri potest cum omnibus habere communem. Etiam cum his qui oderunt eos, et persequuntur. Sciunt enim quia peccatum ipsorum causa ignorantiae est. Propterea denique ipse Magister cum ab his qui ignorabant eum duceretur ad crucem, orabat Patrem pro interfectoriQuod si disciplina nobis est orare etiam pro interfectoribus et persecutoribus nostris, quomodo non etiam parentum et propinquorum persecutiones ferre, et pro conversione eorum, orare credimur? Tum deinde etiam diligentius consideremus quae sit nobis causa parentes diligquia vitae nostrae videntur auctores. Auctores quidem vitae nostrae, parentes non sunt, sed ministri. Non enim vitam praebent, sed ingrediendi nobis ad hanc vitam exhibent ministerium, auctor autem vitae unus et solus est Deus. Si autem auctorem vitae diligere volumus, illum nobis  illum, inquit, cognoscere non potuimus, istos autem et no
Abbreviated transcription (Latin):
sum pater separetur a filio: aut
filia amatre. Et hoc modo int̾
apinquos et sangumeos. credẽ¬
tes atq incredulos scientie et
ignorantie. ueritatisq et erro¬
ris pugna consurgit. & ob he
iterum inquit qui nos mifit.
Non uemi pacem mittere int̾¬
ram: s gladium. Quod si di¬
tit aliquis. et quomodo iustum
uidetur separari filios a paren¬
tibus audi quomodo. Quia si¬
tum ipsis in errore permane¬
ant: neq illis ꝓderunt et
ipsi cum illis pariter interi¬
bunt. Iustum igitur et ualde
iustum est: separari eum qui
saluari uult abeo. qui non
uult. S ⁊ illud auerte: qui¬
a non ex illis qui rectius intel¬
ligunt uenit ista separatio
Illi enm uolunt esse pariter
et prodesse eis et docere melio¬
ra. S ⁊ istudꝓprium igno¬
rantie urtium ut confutan
tes ueritatis lucem non fe¬
int hr̃e de prorimo et ideo.ex
illis ista nascitur separatio.
Nam qui scientiam uerita¬
tis accipiunt: quia louitatiꝰ
plena est: taiqͣm a bono dõ

Expanded text:
sum, pater separetur a filio, aut sum, pater separetur a filio, aut filia a matre. Et hoc modo inter propinquos atque consanguineos credentes, atque incredulos, scientiae atque ignorantiae veritatisque et erroris pugna consistit. Et ob hoc iterum dicebat qui nos misit: « Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . » Quod si dicit aliquis: Et quomodo justum videtur separari filios a parentibus ? Audi quomodo: quia cum ipsis si in errore permaneant, neque illis proderunt, et ipsi cum illis pariter interibunt, justum igitur et valde justum est separari eum qui salvari vult ab eo qui non vult. Sed et illud adverte, quia non ex illis qui rectius intelligunt, venit ista separatio, illi enim volunt esse pariter et prodesse his et docere meliora. Sed proprium est ignorantiae vitium, ut confutantem se, veritatis lucem non ferat habere de proximo. Et ideo ex illis ista nascitur separatio. Nam qui scientiam veritatis accipiunt, quia bonitatis plena est, tanquam a bono Deo