comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uobis.: unusquisq suam sartinam por¬
tat. Hrm dicere est ne male udi¬
cemur. uirm̃ est audire et corde audi¬
re ne exigatur quod damus. Immo qͣn¬
do erigitur: lacrum inueniatur nõ
detͥmentũ dicit dñs nichodemo. et
exponit ei. amen amen dico tibi. nisi
quis renatꝰ fuerit ex aqua et spũ nõ
potest intrare in regnũ dei. du inqͥt
carnalem generationẽ intelligis
cum dicis: nũquid pot̾ homo redire
in iliscera: matris sue: Ex aqua et
spũ. oportet ut nascat᷑ ꝓpt̾ iegnum
dei. Si ꝓpt̾ hereditatt̃ patris homa¬
nis temporalem. nascit᷑: nascatur ex
uiscerib matris carnalis Si ꝓpdet
hereditatẽ patris dei. sempiternã:
nascat᷑ ex uiscerib eccłie. Generit. fi
cessurum: generat deus dexeecłia. fi¬
lios nõ saccessuros. ꝑ sectĩ mansuros:
Et sequit᷑: Quod natum est de carne
caro est: et quod natum est de spũ. sp̃s
est Spiritalit̾ ergo nascimur: et inspũ

Expanded text:
vobis; unusquisque suam sarcinam porvobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribus matris carnalis: si propter haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per cessurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est de carne, caro est: et quod natum est de Spiritu, spiritus est. Spiritualiter ergo nascimur, et in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
nem: Respondede securi: non posse rur¬
sus nasci hominẽ: Quicquid iterum
fit: illusio est. Quicqͥd iterũ fit: lufus
est. hismahel ludit: foras mittatur.
anuaduertit enim eos sara ludentes
ait scriptura: et dixit abrahe. Fice
ancillam et filium eiꝰ. displicuit sare:
lusus pueroꝵ. Aliquid nouũ. Uidit.
pueros ludere. Honne optant hoc q̃
su. dnimaducitit serui suꝑbiam: dis¬
plicuit illi. eiecit foras. Nati gͤ de an¬
et natus de libera mittit᷑ foras esau
Nemo gͦ p̃sumat quia de bonis nas¬
citur: nemo p̾suiat quia ꝑ scõs bapti¬
zatur. Qui ꝑ scõs baptizatur: ad huc
caueat ne non sit iacob. s esau. hoc g
fis̃ dixerim. melius est ab hominib
sua querentib et mundũ diligentib
quod significat nomen ancille bapti¬
cilla : quam baptitari ꝑ scõs et suꝑbi¬
re ut sit esau foras mittendus quã¬
uis natus ex libera. hec fr̃s tenete:
non nos palpamus. Dulla spes uiã
in nobis sit: nec nob̾ blandunur nec

Expanded text:
nem; respondete securi non posse rurnem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quasu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de anet natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod significat nomen ancillae, bapticilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
hel eouit posset faccre abraham filiũ
de ancilla: uror auctrix fuit. Hatus
est ex semine uiri: et non utero s solo
plactio uxoris Numquid quia de
pncilla ideo exheredatus. Si ꝓptera
erherelat᷑ quia de ancilla natus. est.
musii ancillarũ fitis admitterent̾ ad
hereditatem. Filii iacob admissi funt
ad hereditatem: Hismahel aũ non qe
ex ancilla natꝰ exheredatꝰ. s quia suꝑ¬
bus matri. suꝑb in filiũ matris. Ma¬
ter enim cius magis sara quã agar.
Iuius uterus accomodat᷑: illius uolũ¬
tas accessit: Hon faceret abraham qđ
sara nollet origis ergo ille filius sa¬
re. S quia suꝑb in frẽm⁊ et suꝑb lu¬
dendo. ludendo quia deludendo:
quid ait sara: eice ancillam: et fllium
ẽuis Hon erit enim heres filius an¬
cille: cum filio meo ysaac. Hon gͦ illũ
uix seruił. & si liber suꝑb sit. seruũ
est: & quod peius est. male dnẽ. ipsiꝰ
suꝑbie. Itaq fr̃s mei respondeteho¬
mini: non posse rursus nasci homi¬

Expanded text:
el; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non vix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci homi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib tribub et linguis in om̃i t̃a
Quale decretum: quic̃q nqͥt dixeri
blãphemiam in deũ sidiac. misac et ab¬
denago. in interitum. erunt: et don
coꝵ in ꝑditionẽ. Ecce quomͦ seuit
alienigena ne blasphemet᷑ deus i
quia potuit tres pueros de igno
liberare: et nolunt ut seuiant rrgo
tres pueri s orbis terrarũ cum ip¬
sis regib a gehennarũ igne liberat᷑ꝰ¬
Lam tres illi pueri fr̃s mei liberati
sunt ab igne temporali. Hum quid
non ipse ᷤ deus machabeoꝵ: qui et tũ
pueroꝵ: Iuos ab igne liberauit. illi
in tormentis igneis corpore defecert̃.
s in legitimis mandatis animo ꝑmi¬
serunt. Illi aꝑte liberati sunt: isti oe¬
culte coronati sunt. Plus est libera¬
ri de flãma gehennarum: quã de
fornace potestatis humane. Si es
Qeigne tres pueros. et tantam głam
aedit ut decretum mittered ꝑ regnũ
si drac misac. et aibdenago. ininaeritũ
erunt. et domus eoꝵ in ꝑditionem: qͦ¬

Expanded text:
omnibus tribubus et linguis in omni terra. omnibus tribubus et linguis in omni terra. Quale decretum? Quicunque dixerit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago in ieorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemaretur Deus Israel, qui potuit tres pueros de igne liberare. Et nolunt, ut saeviant reges tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si erde igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum Sidrac, Misac, et Abdenago in interitum erunt, et domus eorum in perditionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse iacob isrł: et populus isrł ar
duodecim. ꝑtinentes ad luoden
filios isrł: abraham ysaac. et ia¬
et populus: tres patres et popu
Tres patres tanquã ĩpͥncipio popus
patres. in quib figurabatur poi¬
lus: et populus ipse pͥor. p̃sens
pulus In populo enim iudeoꝵ
ratꝰ est populus xpĩanoꝵ Ibi fig¬
ra hic ueritas. Ibi umbra hic corpe
dicente apło: Hec aũ omĩa in fis¬
ra contingebant illis Uox est ast
Scripta sunt inquit ꝓpt̃ nos
nunc animus ur̃ ad abraham i¬
ac. et iacob In istis trib inuenis
parere liberas. parere et ancillas
Inuenimus ibi partus liberarus
uenimus et partus ancillarun
cilla nichil boni significat: Euꝰ
cillam inquit et filũi eius. none¬
nun heres orit filius ancille cũ
filio libere apłs hoc cõmenor ate
e in illis duob filiis abrahe. dicit

Expanded text:
 et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Jacob, tres patres, et populus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duo
Abbreviated transcription (Latin):
no die. lectionis huiꝰ
ordinem: Dam quia
ex ordine euangłm
suscepimus: credo quod aduerterit
caritas ur̃a: Oportune ergo occurrit.
nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua et
spũ scõ: non uidebit regnum dei:
Tempus est gͦ. ut uos exhortemur
qui adhuc estis cathecumini. qui se
credidistis in xpm̃. ut adhuc ur̃ape¬
cata portetis: Hullus aũ regnum
celoꝵ uidebit oneratꝰ peccatis: quia
nisi cui dimissa fuerint non regna¬
bit cum xp̃o dimitti aũ non possit̃
qui pigri sunt. quanta sollicitus¬
ne qͥ festinandum sit ad onus de¬
ponendum: Quia si ferrent aliquo
sarcinam grauem. aut lapidis. al
ligni. aut alicuiꝰ etiam lucri. sit̾¬
mentum portarent. si uinum si p¬
cuniam: currerent ut deponerem
onera: Portant sarcinam peccatoru
et pigri sunt currere: Currendun
ut deponat᷑. Hec sarcina p̾mit en
et mergit Ecce audistis quia cum

Expanded text:
no die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelisuscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt currere. Currendum est ut deponatur haec sarcina; premit, et mergit. 2. Ecce audistis quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
deus ignoscat. quia quod uult ute
ignoscat. ipse agnoscit: et uenit ad
cem cui gras agit. Quod ille̾ quie
facinus meũ ego agnosco: et peccatu
meum coram me est semꝑ: Sit ante
de quod non uis eẽ ante deum sia
post de feceris peccatũ tuum: retor
quet tibi illud deus ante oculos du
& tunc retorquet: quando iam pen¬
tentie fructus nullus erit Currit
ne tenebre uos conp̾hendant. Fr̃a
te dum tempus est. Hullus retas¬
tura templo dei. nullus retaidet
a oꝑe dnĩ: nullus auocet᷑ ab oratio¬
ne cotiliana. nullusa solita deuo¬
tione fraudet᷑: Euigilate dum dies
est: lucet dies. Xp̃s est dies. Paratur
est ignoscere reisse agnoscentib punire
aũ defendentes se et iustos se iacta¬
tes. et putantes se aliquid eẽ cum
nicħ sint: In dilectione aũ eius: et in
miscdia eiuc qui ambulat: etiam
liberatꝰ ab ilł letalib et grandib pe¬
catis. qualia sunt facinora homis
homicidia. furta. adulteria: prop

Expanded text:
Deus ignoscat, quia quod vult ut Deus Deus ignoscat, quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem: cui gratias agit, quod illi quod in facinus meum ego agnosco, et peccatum meum contra me est semper , » sit ante te, quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum quet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant , fratte dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere Domini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotione fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter
Abbreviated transcription (Latin):
homo deus fecit: Quod audis pecca¬
tor: ipse homo fecit: dele quod fecisti.
ut deus saluet quod fecit Oportet ut
oderis in te opus tuum: et ames in te
opus dei Cum aũ ceꝑit tibi displicere
quod fecisti: inde incipiunt bona oꝑa
tua. quia accusas mala oꝑa tua. Ini¬
cium oꝑum. bonoꝵ: confessio ẽ oꝑum:
malorum: Facis ueritatem et uenis
ad lucem: quid est facis ueritatem:
Lon te palpas. non tibi. blandiris. nõ
tͥ adularis. non dicis iustus sum cum
sis iniquus: et incipis facere ueritatẽ.
Uenis aũ ad lucem: ut manifestentur
oꝑa tua quia in deo sunt facta: Quia
et hoc ipsum. quod tibi displicuit pec
catum tuumt non tibi displiceret ns
tibi deus luceret: et eius ueritas tib
ostenderet S qui et admonit᷑ diligu
peccata sua. odit ãmonentẽ lucem es
fugit eam. ut non arguant᷑ oꝑa eiuꝯ
mala que diligit. Qui aũ facit uen¬
tatem accusat in se mala oꝑa sua:
non sibi parcit. non sibi ignoscit it

Expanded text:
homo, Deus fecit: quod audis peccahomo, Deus fecit: quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium operum bonorum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis, Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc icatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui etiam admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem, et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala, quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua, non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucem: et hoc enĩ sequit᷑. Qui aũ
facit ueritatem uenit ad lucẽ. ut
manifestent̃ cius oꝑa: quia in deo sunt
facta: Quomͦi quidam bonũ opus fe
bras: Si enĩ om̃s peccatores inuenit.
et om̃s̃ a peccato sanat. et serpens ille
quo figurata est mors dni. cos sanat
qui morsi fuerant. et ꝓpt̾ morsum ser¬
pentis erectus est serpens. id est mors
dnĩ ꝓpt̾ mortales homines quos inue¬
nit iniustos: quomͦ intelligit᷑ hoc est
et dilexerunt homines magis dene¬
bras quã lucem: Erant enim. mala oꝑa
eoꝵ: Quid est hoc: quoꝵ enĩ eiant bo¬
na oꝑar Honne uenisti ut tustifices
impios: q dilexerunt inquit tenebras¬
magis tquã lucem: Ibi posuit uim¬
Multi enĩ dilererunt peccata suamul¬
ti confessi sunt peccata sua: quia qui
conficetur peccata. sua et accusat pec¬
acensans cata sua: iam pactũ cum deo facit.
Accusat deus peccata dua: et situ ac¬
cuses: coniungeris deo: Quasi due res
sunt: homo et peccator. Quod audis

Expanded text:
 Hoc sequitur: « Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. » Quomodo ergo quidam bonum opus fecbras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant : et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos, quomodo intelligitur: « Hoc est et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim mala opera eorum? Quid est hoc? Quorum enim erant mala opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem. Ibi posuit multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua: si et tu accusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis
Abbreviated transcription (Latin):
suum iii mundũ ut uidicet mun¬
dum: s ut saluetur mundus ꝑ ipsũ
Ergo quantũ in medico ẽ: sanare ue¬
nit egrotũ. Ipse se interimit: qui pre¬
cepta medici obseruare non uult:
Uenit saluator ad mundũ. Quare
saluator dictus est mundi. nisi ut
saluet mundũ non ut iudicet mũ¬
dum: Saluari non uis ab ipso: ex
te ipso iudicaberis Et quid dicam
iudicaberis: Uide quid ait. qui cre¬
dit in eum: non uidicat᷑ Qui aut̃
non credit: quid dicturũ sꝑabas
nisi uidicat᷑: Iam inquit iudicatꝰ¬

Expanded text:
udicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
testatem habeo ponendi animam meã:
& potestatem habeoiter̃ sumendieam: He¬
mo dollit a me animam meam: s ego
pono illam a me ipso. et iterũ sumo eã
Cum gͦ haberet tantam potestatem: cũ
eam dictis p̃dicaret. factis ostenderet:
quid sͥ uult quod non se credebat eis
tim quia iam crediderant in nomine

Expanded text:
testatem habeo ponendi animam meam, testatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis tim quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sertim qu̾ia filius dei ẽ: Utiq uoci
passus est: et si nollet numꝙͣ paterrt
et quicquid uellet faceret. quia omi¬
potentis patͥs filius: omnipotens edl¬
Et ipsis reb ꝓbemus: quia cum uoluis¬
sent eum tenere. iecessit ab eis: Loqͥt᷑
cuangłm Et cum uoluissent eum de
ueitice montis p̃cipitare montis dis¬
cessit ab eis illesus & quando uene¬
runt ad eum conp̾hendendum iam
uenditum a iuda traditore. cum ille
putaret in potestate se habere tradere
magistrum suũ et dnm̃ suum: et ibi
ostendit dñs uoluntate se pati non ne
uoluissent: dixit illis: Quid queritis:
Et illi dixerunt: Iħm nazarenum &
ille. Ego sum: Hac uoce audita redie¬
runt retro et ceciderunt: In eo quod eos
respondens deiecit: ostendit potestatẽ
ut in eo quod ab eis conp̾hensus est.
ostenderet uoluntatẽ Ergo quod pas¬
sus est miscđie fuit: Traditus est enĩ
ꝓpt̃ delicta nr̃a: et resurrerit ꝓpt̾ iusti¬
ficationẽ nram: audi uerba ipsius. Po¬

Expanded text:
sertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens estEx ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non nedaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Po
Abbreviated transcription (Latin):
altera ꝑ quam reficeremur. ambe
mirabiles Illa sine matre: ista sine pa¬
tre: & quia de adam corpus acceꝑat.
quia maria de adam. ipsum q corpꝰ
suscitaturus erat: t̾renũ quiddam
dixerat. soluite templũ hoc: et trib
dieb excitabo illud. Celeste aũ quid¬
dam dixit. nisi quis renatus fuerit
ex aqua et spũ: non uidebit regnũ
dei. Eia fr̃s deus qui uoluit ẽẽ filiuis
hominis: homines uoluit ẽẽ filios
dei Ipse descendit ꝓpt̾ nos: nos ascen¬
damus ꝓpt̾ ipsum. Solus enim des¬
cendit et ascendit: quia hoc ait. He¬
mo ascendit in celum: nisi qui dece¬
lo descendit Hon ergo ascenfuri sũt
in celum quos facit filios dei : ascen¬
suri plane. Heo nob ꝓmissio est. erut̃
equales anglis dei: quomodo qͦ ne¬
mo ascendit nisi qui descendit: qr
unus descenditi unus ascendit: Qd
deceterisqͥd intelligendũ nisi quia
membra etus erunt. ut unus ascen¬
dat : ẜpt̾ea sequit᷑. Hemo ascendit

Expanded text:
altera per quam reficeremur: ambae altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Coeleste autem quiddam dixit, Nisi quis renatus ftu, non videbit regnum Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
nim non uideat uerbi grã austrum
euntem a meridie ad aquilonem.
aut alium uentũ uenientẽ ab ori¬
ente ad occidentem: quomͦ ergo nes¬
cimus unde ueniat et quouadat:
ꝯuid eigo dixit terrenum quod nõ
credebant homines: An illud quod
de templo resuscitando dixerat: Cor¬
pus enim suum de terra susceꝑat: et
ipsam terram de t̾reno corꝑe suceptã.
parabat suscitare. Hon ei creditum ẽ:
terram resuscitaturo. Si terrestria in¬
quit dixi uobis et non creditis. quo¬
modo si celestia dixero credetis: hoc
est si non creditis quia templũ pos¬
sum suscitare deiectum a uob̃. quo¬
modo credetis quia ꝑ spm̃ possunt
homines regenerari: & sequit᷑: Et nemo
ascendit in celum: nisi qui de celo
descendit: filius hominis qui est in
celo. Ecce hic erat: et in celo erat: Hic
erat carne: in celo erat diuinitate:
ĩmo ubiq diuinitate. Datus de matre:
non recedens a patre. Due natiuitateꝰ
xpi intelligunt᷑ una diina: altera
hitmana: Una ꝑ quam efficeremur.

Expanded text:
m non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur,
Abbreviated transcription (Latin):
heres ysaac. Hatus de libera exhe¬
redatꝰ esaui nati de ancit heredec
fili iacob In illis itaꝙ trib patrib
omĩs futuri popłi figura ꝑsecta est.
Lec imerito deus inquit. ego sum
detis abiahã : deuis isaac: deus lacob:
hoc mͥ inquit nom̃ est in ecernum
Oagio metninerunꝰ quid ꝓmissum se
ipsi abial re. hoc enim ꝓmissaum est si¬
ae. hoe pimissum est iacob. Qiuiditut¬
nimuis: in semine tuo benedicent̃ or
gentes. Credidit tuncimnus quod uoꝰ¬
dum uidebat: uident homines ces
cecant̾ sompletum᷑ in gentib quodo¬
missum est uni. et separant᷑ a cõmun¬
ne gentiũ: qui et quod impletũ eb i¬
dere nolunt S quid ilt ꝓda
quia uidere nolunt: Uident uelit ne
iudent. apta ueritas: et cdausos os

Expanded text:
haeres Isaac ; natus de libera exhaehaeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum . Magis meminerimus quidmissum est Isaac, hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et
Abbreviated transcription (Latin):
Ncuit generatio carnał una est. Et qd̾
nichodemus dnõ ait uerũ dirit: qi
non poc̾ homo cum sit sener redire
rursum in uterũ matris sue et nas¬
cu Ille quidem dixit quia homo cũ
sit senex hoc non pot̃: quasi et si in¬
sans eẽt posset. Omĩno enĩ non pot̃
siue recens ab utero siue annosa iã¬
etate. redire rursus in mat̾na uisce¬
ra et nasci. S sicuti ad natiuitatem
carnalem ualent muliebria uisecra
ad semel pariendũ: sic ad natiuitatẽ
spiritalem ualent usdera ecdie ut
semel quisq baptiret᷑. ꝓptea ne quis
forte dicat. s m iste in heresi nat̾ ẽ
et iste in scisimate natus est. ampu¬
tanda funt omĩa: si meministis que
disputata sunt uob̾ de trib patrib
soli erant : s quia in solis expleta est
integritas significandi popłi futuri
Inuenimus tamen natum de ancil¬
la erheredatum natum de libera
heredem. Rursus inuenimus natũ
de libera exheredatũ: natum de an¬
cilla heredem. Hatus de ancilia ex¬
heredatus hismael: natus de libera

Expanded text:
neratio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus soli erant, sed quia in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera
Abbreviated transcription (Latin):
UEO OUODHES¬
terno die intentam
fecimus caritatem
urãm. indelligimus uos
alacrius et nume¬
rosius couenisse uoᷤ.
s interim lectionis euanglice ex ordine
sermonẽ debitum reddamus si placet:
Deinde audiat caritas ur̃a de pace
eccłie uel quid egerimꝰ: uel quid
adhuc agendũ sꝑemus. Huno gͦ
tota intentio cordis ad euangłium
feiat᷑: nemo aliunde oogitet. Si enĩ
qui totus adest uix capit: qui se ꝑ co¬
gitationes diuersas diuidit. non ne
et quod ceꝑat fundit: Meminit aũ
caritas uiã dnĩco p̃terito quantũ
dĩs ad uiuiare dignatus est disseruis¬
se nos de spiritali. iegeneiatione.¬

Expanded text:
eo quod hesterno die intentam fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum ominus adjuvare dignatus est, disseruisse nos de spirituali regeneratione
Abbreviated transcription (Latin):
mendat. mor ses fidelis in tota doni
eiꝰ: et illi tres nominant᷑. quasi eũs
ꝓmeruerint: Ego sum deus abrahi
et deus ysaac. et deus iacob Hoc
nomen est in eternũ: Sacramenti
grande. Potens est dñs et ora nrãs
perire et corda ur̃a: ut dicere posi
sicut reuelare dignatus est. et q
possitis sicut expedit uobis Trea

Expanded text:
commendat, Moyses fidelis in tota domo commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
modenuo in uentrẽ matͥs sue. introire et nascre
Sie qͥcũq tͥ dix̾ĩt ut spũalit̃ iterũ nascaris: res¬
ponde qđ di x̃inchodem Numquid pot̃¬
iterũ. homo in uentrem matris sue.
introire et nasci: Iam natus sum ex
adam: non me pot̾ iterũ generare
adam: Iam natus sum de xpo non
uterus non pot̾ repeti: sic nec bap¬
tismus qui nascit᷑ de eccłia catholica
tamꝙͣ de sara nascitur de libera nas¬
it̃ qui nascitur de heresi. tam quã
de ancilla nascitur. s ex semine a¬
brabam. aduertat caritas urã: ꝗͣ mag¬
num sacramentũ: Testat᷑ deus et di¬
cit: Ego sum deus abiaham. deus
ysaac. deus iacob Hon erant alis pa¬
triaithe. non erat ante istos. se one
qui solus in toto genere humano
ecum tota domo suo meruit diliuus
liberari: In quo et in filiis eiꝰ figur¬
ta est eccłla. Ligno portante. diluus
um euadunt. deinde postea magi
quos nouimus. quos scã scripturas

Expanded text:
mo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? mo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
piebat iste nichodemus: qui uene
quis natus fuerit denuo: non ui¬
debit regnũ dei. Et ille carnẽ suã
sapiens. in cuiꝰ ore nondum sapiebat
troire et nasci: Non nouerat iste nisi
unam natiuitatem ex adam et eua:
ex deo et ecclłia. nõdum nouerat Con
nouerat nͥ eos parentes qui genuerãt
ad mortem: nondum nouerat cospa¬
rentes qui generant ad uitã: Non no¬
uerat nisi eos parentes qui generant
successuros: nondũ nouerat eos qui
semꝑ iuiuendes generant ꝑmansitros
cum g sint due natiuitates: ille unã
intelligebat: Una est de terra: alia ẽ¬
de celo: Una est de carne. alia est de¬
opũ Una est de mortalitate : alia
de et̾nitate: Una est de mascło et fe¬
mina: alla de deo et eccłia: S: ipse due:
singule sunt: Hec illa pot̾ repeti. nec
illa: Recte intellexit nichodemus. s¬
natiuitatẽ carnis Sicet tuintellige nati¬
uitatẽ spẽ: quomͦ intellex̃ nichodenĩ natiuita¬
tẽ carnis: Qd nichodemꝰ ĩteller. Nũqͥd pot̃ ho¬

Expanded text:
icodemus, qui nocte quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat erum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest ho
Abbreviated transcription (Latin):
Erubescant gͦ quia nesciunt transeãt
ꝑ mare rubrũ. manducent manna:
ut quomͦ crediderunt in nomine
iħu. sic se ipsis credat iħc: Ideo intẽ¬
dite fr̃s mei quid respondeat iste:
qui nocte uenit ad iħm Quãius
ad iħm uenerit: tam̃ quia nocte ue-¬
nit. Adhuc de tenebris carnis sue lo¬
quit᷑: Hon intelligit quod audit a
dnõ: non intelligit quod audit a luce.
que illuminat. omem hominẽ ueni¬
entẽ in hunc mundũ Iam ei dñs

Expanded text:
Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt: Quasi causam quereres il
illo: sequutꝰ ait: Et om̃s ꝑ moysent
tizati sunt: in nube et in mari
s figura maris tant̃ ualuit. speus
baptismi quant̃ ualebit: Si quodt̃¬
tum est in figura. traiectũ popłma
manna ꝑduxit. quid exhibebit ri
in ueritate baptisini fui. traiector
cum popło suo: ꝑ baptismũ suunꝰ
hicit credentes occisis omĩb peccas
tam quã hostib ꝑsequentib sicut u
illo mari om̃s egiptii ꝑierunt: Quo
qui ꝑ mare tahiciebat: Quo traho
Ad manna: Quid est manna: egi
sum inquid panis uiuus: qui d
lo descendi: Oanna accipiunt se¬
les: iam traiecti ꝑ mare rubrũ: o
edrubrum mare: Iam mare: quare et
rubrum: Significabat mare illud
rubrũ: baptisinũ xp̃i. Unde rubet
secratus: Quogͦ ꝑducit credentes et
baptizatos: ad manna: Ecce dico man¬
na Hotum est quid acceper it iu¬
dei populus ille istł: notũ est quid
ut pliusset deus de celo: Et nesciunt
cadecumini quid accipiant xpĩan:

Expanded text:
sierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet uine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani.
Abbreviated transcription (Latin):
parete sta que flumina impient. q¬
nuta sunt grana harene . s. si multa g̃¬
harena imponat᷑. p̾mit. atq obpmits
Hoc facit fentina neglecta: quod facit
Nuctus uruens. Paulatim ꝑ sentinã
ntiat᷑ .s. diui intrando et non exhauri¬
endo mergit nauem: Quid estauexhauri¬
re. nisi bonis oꝑib agere. ne obruant.
peccata gemendo. ieiunando. tribuen.¬
do ignoscendo: Iter aũ huius scłi mo¬
lestum est: plenũ est temptationibus.
In reb ꝓpsperis ne extollat: ne in reb
ad uergis ne frangat. qui tibi. dedit
felicitatẽ huiꝰ scli: ad consolationẽ tu¬
am dedit. nõ ad correptionẽ Ruisus
qui te fagellat in isto scło: ademenda¬
tionẽ. non ad dampnationẽ facit: Fer¬
to patrem crudientẽ: ne sentias iudi¬
cem punientem Hec cotidie dicimus
uobis et sepe dicenda sunt: quia bo¬
na et Sa .L UTA RI A SUNT¬
in iudeam et discipuli eius in iudeam
terram et illic demorabat᷑ cum eis et

Expanded text:
ae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim. Quid est autem exhaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit felicitatem hujus saeculi, ad consolationem tuam dedit, non ad corruptionem. Rursus qui te flagellat in isto saeculo, ad emendationem, non ad damnationem facit. Ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. Haec quotidie dicimus vobis, et saepe dicenda sunt, quia bona et salutaria suntsus et discipuli eius in iudaeam terram et illic demorabatur cum eis et
Abbreviated transcription (Latin):
est tibi ut sis xpianus: Ham si non
fueris: malum xp̃o non erit: Audi
uocem psalmi: dixi dnõ deus meus
estu: qm̃ bonoꝵ meorũ non eges:
Ideo dñs meus estu: qm̃ bonoꝵ me¬
oꝵ nõ eges: Si fueris sine deo: minor
eris: Si fueris cum deo: maior deus
non erit: Don ex de ille maior s tu
sine illo minor: Cresce gͦ in illo mi¬
nor: noli ab illo de subtrahere: ut qua¬
si ille deficiat: Reficieris si accesse¬
ris: deficies si recesseris: Integer ma¬
net de accedente. integer manet tecadẽte:
Cum gͦ dixisset discipulis. num qͥd
et uos uultis ire: respondit petrus.
petia illa. uoce omĩum: dnẽ ad quẽ
ibimus: Uerbum uite et̾ne habes:¬

Expanded text:
est tibi, ut sis christianus: nam si non est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ideo Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vit
Abbreviated transcription (Latin):
non uidebit regnũ dei. Dicit ad eũ:
nichodemus: Quomͦ potest homo
nasci cũ sit senex: Apc̃ ei loquit᷑: et
ille carnẽ sapit: Carnẽ suam sapit:
quia carnem xp̃i nondũ sapit: cum
enĩ dixisset dñs iħc. nisi quis mandu¬
cauerit carnem meam et biberit san¬
gunem ineũ. non habebit in se uitã:
scandalizati sunt quidam qui eũ
sequebant᷑. et dixerunt aput semet¬
ipsos: Durus est hic sermo Quis po¬
test eũ audire: Putabant enĩ hoc di¬
cere iħm: quod eũ possent concisum
sic̃ agnũ quoquere et manducare
abhorrentes a uerbis eiꝰ recesserunt.
et amplius eum sequti non sunt
dic euangłista loquit᷑: & dñs ipse
remansit cum duodecim: et illi ad eũ:
Dñe ecce illi dimiserunt te: Et ille:
Lumquid et uos uultis abire: Os¬
tendẽ illis uolens quia ipse iłł erat ne¬
cessarius. non illi erant xp̃o necessarii:
Ne quis terreat xpĩanũ quando di¬
cit᷑ ut sit xpĩanus: quasi beatior erit
xp̃c: si tu fueris xp̃ianus. Bonum

Expanded text:
i. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabat carne in t̾ra. et conuersa¬
batur in celo. deus celi et terre non
poderat eẽ in celo et in terra: Si ergo
nemo nisi ille descendit et ascendit.
que spes est ceteris: Ea spes est ce¬
teris. quia ille ꝓpterea descendit ut
in illo et cum illo unus eẽnt qui ꝑ illũ
ascensuri eẽnt. Hon dicit et seminib
ait apłs tamquam in multis: s tam¬
quam in uno et semini tuo qui est

Expanded text:
 carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam i
Abbreviated transcription (Latin):
dam enim non se credebat: cũ iam si
ulum ciedidissent. Sic habes scrin
Oulti crediderunt in nomine euic
uidentes signa que faciebat. Ipse au
iic non credebat semet ipsum illis
on enĩ opus habebat ut quisqui
destimoniũ ꝑhiberet de homine. iis
enim sciebat quid eẽt in homine.s
ce iam illi credebant in iħm: et ipi
ix non se credebat cis. quare: qui
nondum erant renati ex aqua etfi
Unde hortati sumus: et hortamua
fis nr̃os cathecuminos. Si enimin¬
ter roges eos. iam crediderut᷑ in ih
S quia nondũ carnem eĩ et sangui¬
nem accipiunt: nondum se ulis cre¬
didit ił c. Quid faciant ut se illic
credat iħc: Renascant᷑ ex aqua et
concepti sunt: edant̾̃ in lucem. Ha¬
bent ubera quib nutriant᷑. nonti¬
meant ne nati susfocent᷑. ab uberis
maternis non iecedant. Hullus po¬
dest homo redue in matris iuisder
et iterũ renasci. S si ꝓpt̾ta exhers

Expanded text:
dam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat semetipsum illis. Non enim opus habebat ut quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc manifestum ẽ et nullus xpĩanus dubi¬
tat: quia et hoc euangelium loquitur. et
idem uerar euangłista testatur: Quare
crediderunt ergo illi in nomine eius:
et ihesus NON credebat semet ipsum
illis. Se queNTI a:ui de amiis¬
mus: Erat aũ homo ex phariseis
nichodemus nomine: pͥnceps iu¬
deoꝵ: hic uenit ad iħm nocte et di

Expanded text:
hoc manifestum est, et nullus christianus dubihoc manifestum est, et nullus christianus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi in nomine ejus, et Jesus non credebat semetipsum illis? Sequentia videamus. 3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit
Abbreviated transcription (Latin):
opus illi non erat. ut quis testimoni¬
um ꝑhiberet de homine: ipse enim
sciebat quid eẽt in homine Pius no¬
uerat artifex quid eet̾ in oꝑe suo. ꝙͣ
ipsum opus quid eẽt in semet ipcso:
Creator hominis nouerat quid eẽt in
homine : quod ipse creatus homo nõ
nouerat: Nonne hoc ꝓbamus de petͦ.
quia non nouerat quid in ipso eẽt.
quando dixit tecũ sum usq ad mor¬
tem: audi quia dñs nouerat quid
eẽt in homine: Tu mecum usq ad mor¬
tem: Amen amen dico tibi priusꝙͣ
gallus cantet: ter me negabis: Homo
gͦ nesciebat quid eẽt inse: s creator
hominis nouerat quid eẽt in homine:
Crediderunt tam̃ in nomine eius mul¬
ti: et ipse iħc non se credebat eis Quid
dicimus frs: Forte consequentia indi¬
cabunt nob̾: quid sͥ uult mysterium
uerboꝵ istoꝵ: Quia crediderant in
eum homines manifestum ẽ: uerum
est: Nemo dubitat. euangłm loquit᷑.
uerax euanglista destat᷑. Item quia ip¬
se iħc non credebat semet ipsum illis. et

Expanded text:
non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et
Abbreviated transcription (Latin):
multi crediderunt in nomine eu.
Et quid sequit᷑. Ipse aũ xp̃c nona
debat semetipsum eis Quid sibiha
uult : Illi credebant in nomine eius
et ipse iħc non credebat semetipsumi
Anforte ñ crediderãt eiet fingehãt se credidi

Expanded text:
Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidi
Abbreviated transcription (Latin):
sequunt᷑ eos qui scdm spm̃ nati st̃.
Qui sunt scdm sođm carnem nati:
dilectores mundi. amatores scłi. Oi
sunt scdm spm̃ nati: amatores reg¬
ni celorũ. dilectores xp̃i. desideran¬
tes uitam eternam: gratis colentes
dm̃. Ludunt: et dicit apłs ꝓsequu¬
tionem: Ham postea quã dixit hec
uerba apłs: et sic̃ tunc ille qui se

Expanded text:
ersequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. ersequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc ill