comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nomine. Sub iddem uero tempus. drocus filius pip¬
pini defunctus ẽ. Habensq pippinus prefatus pͥnceps
filium ex alia uxore nomine carlo uirum elegantem
egregium atq utilem
unc enĩ bone memorie gloriosus dominꝰ childe¬
bertꝰ rex iustus migrauit ad dominũ. regnauit
autẽ annis .xuii. Seputtusq est cauciaco monasterio
in basilica sc̃i stephani prothomaitiris. Regnauitq
dagobertꝰ puer filius eius pro eo. Habebat gͥ grimoas¬
dus uxorem in matrimoniũ nomine theudesindã fili¬
am radbodis ducis gentilis. Eratq ipse grimoaldꝰ ma¬
ior domus. pus. modestus. mansuetꝰ. oe iustus. Oeden¬
te enĩ tempore egrotante pippino pͥncipe genitore eius
dum ad eum uisitandum accesisset. nec mora inbasi¬
lica sc̃i landebenti martiris leudico ꝑemptꝰ ẽ. aran¬
gario gentile filio belial. Theudoasdum uero iubente
in aula regis honorem patris. & in sedem sublimem
instituunt.

Expanded text:
do nomine. Sub idem fere tempus Drocus, filius Pipdo nomine. Sub idem fere tempus Drocus, filius Pippini, defunctus est, habensque Pippinus prefatus princeps filium ex alia uxore nomine Carlo, virum elegantem, egregium atque utilem. 50. Tunc enim bonae memoriae gloriosus domnus Childebertus rex iustus migravit ad Dominum; regnavit autem annis 17 sepultusque est Cauciaeco monasterio in basilica sancti Stephani protomartyris. Regnavitque Daygobertus puer, filius eius, pro eo. Habebat igitur Grimoaldus uxorem in matrimonium nomine Theudesindam, filiam Radbodis ducis gentilis. Eratque ipse Grimoaldus maiorum domus pius, modestus, mansuetus et iustus. Cedendum enim tempore, egrotante Pippino principe, genitorem eius, dum ad eum visitandum accesA. sisset, nec mora in basilica sancti Landeberti martyris Leudico peremptus est a Rantgario gentile, filio Belia. Theudoaldum vero, iubentes avo, in aula regis honorem patris sedem sublimem instituunt. 51.
Abbreviated transcription (Latin):
gante ansefrigide: Post hec puppinus theudorico rege
cepit ẽẽ principale regimen maiorũ domus. Thesau¬
ris acceptis nordebertum qͣndam de suis cum rege
relictum ipse in austria remeauit. Eratq pippino
principi uxor nobilissima et sapientissima nomine
plecrudis. Ex ipsa genuit filios duos: Nomen maio
ris drocus. nomen uero minoris grimoaldꝰ. Drocus
bucatum campanie accepit.
Chlodoueus filius eius puer regalẽ sedem susce¬
pit ex regina nomine balthilde ꝓgenitꝰ.Nec multo
post ipse chlodoueus rex puer mortuus ẽ. regnauit¬
q annis .ii. Childebertus frater eius uir inclitus
in regno statutus est. At tam̃ et nordebertꝰ mortu¬
us ẽ. Gramoaldꝰ pippini pͥncipis filius unior in aula
regis childeberti maiorum domo effectus egt. pippi¬
nus quoq mutta bella contra radbodem gentilẽ uł
Alios pͥncipes. Contra sueuos. uł qͣm plurimas genteᷤ
bramoaldꝰ quippe genuit filium ex concubina theodoat¬

Expanded text:
gante Anseflide, post haec Pippinus Theuderico rege gante Anseflide, post haec Pippinus Theuderico rege coepit esse principale regimine maiorum domus. Thesauris acceptis, Nordebertum quondam de suis cum rege relictum, ipse in Austria remeavit. Eratque Pippino principe uxor nobilissima et sapientissima nomine Plecris Drochus et nomen minoris Grimaldus. Drochus ducatum Campaniae cepit. Chlodoveus filius ejus puer regalem sedem suscepit, ex regina nomine Chrodchilde progenitus. Nec multo post ipse Chlodoveus rex puer mortuus est regnavitque annis 2. Childebertus, frater eius, vir inclytus in regno statutus est. Attamen et Nordebertus mortuus est. Grimoaldus, Pippini principis filius iunior, in aula regis Childeberti maiorum domus effectus est. Pippinus quoque multa bella gessit contra Radbodem gentilem vel alios principes, A. contra Suevos vel quam plurimas gentes. Grimoaldus quippe genuit filium ex concubina Theudoal
Abbreviated transcription (Latin):
tutib preolarus clepiaco uilla regalȩ in subuibana pa-¬
risioꝵ ciuitate migrauit ad dominũ. cũ gła ĩ basitica
sc̃i petri apłi rothomagõ ciuitate sepultus.
uecedente qͥppe tempoꝵ curricula p̃dictꝰ uuarat¬
to defunctꝰ ẽ. Fuitq ei matrona nobilis. ac inge¬
luosa nomine anseflidis. franci nempe in diu̾sa tendẽ¬
tes uaculabant. Interdũ berchariũ quendã statura pu¬
sillum sapiencia ignobilem consilio inutilẽ in maiorũ
domato oberrantes statuunt. franci ininincẽ diuisi. pip¬
pinus ab austrasiis confurgens cõmote hoste qͣm plo¬
rimo. contra theudoricum regem. et ercharium aci¬
em dirigit. Conuenientesq ad p̾lium In loco nun¬
cupato textricio. Illis inter se belligerantib theu¬
dericus rex una cum bercario maiorũ domo ter¬
ga uentert. Pippinꝰ quoq uictor extitit. Cedendũ itaq
tempore ipse bercariꝰ ab adulatorib occisus ẽ. & insti¬

Expanded text:
m ac virtutibus preclarus Clepiaco villa regale in suburbana Pam ac virtutibus preclarus Clepiaco villa regale in suburbana Parisiorum civitate migravit ad Dominum; cum gloria basilica sancti Petris apostoli Rothomacum civitate sepultus est. 48. Succedente quippe temporum curricola predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapientia ignobilem, consilio inutile, in maiorum domato oberrantes statuunt Franci in invicem divisi. Pippinus ab Austrasiis consurgens, commoto hoste quam plurimo, contra Theudericum regem et Bercharium aciem dirigit. Convenientesque ad proelium in loco nuncupante Textricio, illisque inter se belligerantibus, Theudericus rex una cum Berchario maiorum domo terga verterunt. Pippinus quoque victor extitit. Cedendum itaque tempore ipse Bercharius ab A. adulatoribus occisus est, et, insti
Abbreviated transcription (Latin):
sidias parare difsimulat. Ile quoq ꝑ noctem clam suꝑ
eum consungẽs: atrociter p̃fatum ebronũ interficit at¬
q ad pipinũ in austriã fugiens euasit. franci ũo cõsilio
ꝑtractantes. uuarattonẽ uirũ illustrẽ in loco eiꝰ ẽ us¬
Sione regis maiorũ domo palacii constituunt. Accepit
ipse uuraratto inter hec obsides a p̃dicto pippino et pa¬
cem cum eo iniit. Erat id temporis memorati uuarato¬
nis. filiꝰ efficar industrisq fero animo. et acerbis morib
insidiator patris sui. eumq ab honore genorositatis sup¬
ille audire contẽpsit. fuerc̃q int̾ ipsũ gislemarũ et pip¬
pinũ ciuilia bella. et multe discordie. Qui obiniurias pa¬
tris uł alia peccata crudelia a deo ꝑcussus iniqͥssimũ sp̃m
exalauit iuxta qͦd sõs audoenꝰ ei predixerit. Illoq defunc¬
to uuaratto iterũ honore pristino: nanctꝰ ẽ. Subhis di

Expanded text:
sidias parare dissimulat. Ille quoque per noctems clam super sidias parare dissimulat. Ille quoque per noctems clam super eum consurgens, atrociter prefatum Ebroinum interficit, atque ad Pippinum in Auaccepto Warathonem virum illustrem in loco Ebroini cum jussione regis majorem domus constituunt. Accepit ipse Waratho inter haec obsides a pcem cum eo iniit. Erat id temporis memorato Warattone filius efficax Sndustriusque 1, fero animo et acervis moribus, insidiator patris sui, eumque ab honore generositatis subille audire contempsit. Fueruntque inter ipso Ghislemaro et Pippino bella civilia et multae discordiae. Qui ob iniurias patris vel alia peccata crudelia a Deo percussus, iniquissimum spiritum exalavit, iuxta quod sanctuss Audoinus ei predixerat. Illoque defuncto, Waratto iterum honore pristino nanctus est. Sub his di
Abbreviated transcription (Latin):
leudogariũ ep̃m diuersis penis cesum gładio ferire
iussit. Garinũ frẽm eiꝰ dira pena dãpnauit. Reliqui
uero franci eorũ socii ꝑ fugam. uix euasert̃. Non nul¬
uulfoaldo de austria martinꝰ et pipinꝰ iumor filiꝰ
Anseghiseli qͣndam decedentib regib dominabant᷑¬
in austria donec tandẽ aliquando hii duces in oduũ
uersi contra ebromũ. excercitũ plurimũ austrasioꝵ
cõmotũ. contra theudericũ regẽ et ebromũ aciem
turba populi. Austrasii deuicti in fugam lapsi t̃ga¬
uerterunt. Ebroniꝰ eos cede crudeliosima insecutꝰ ma¬
xima parte ex ilia regione uastata. Martinꝰ ꝑfugam
elapsꝰ. lauduno clauato ingressꝰ se reclusit. Pipmnꝰ aut̃
ut data sacram̃ta c̃ fiducia ad regem theudericũ tieni¬
ret. Hoc doloso ac fallaciter suꝑ uacuas capsas ei iurã¬
tes. Iue uero credens eõs erchreco ueniens ibi c̃ sociis
ꝓͥmebat donec tandẽ aliqͥndo en menfredo franco ĩ¬

Expanded text:
Leudegarium episcopum diversis poenis caesum gladio ferire Leudegarium episcopum diversis poenis caesum gladio ferire iussit; Gaerinum, fratrem eius, dira poena damnavit. Reliqui vero Franci eorum socii per fugam vix evaserunt; nonnul decedente Vulfoaldo de Auster, Martinus et A. Pippinus iunior, filius Anseghiselo qin Auster: donec tandem aliquando hii duces in odium versi contra Ebroinum, exercitum plurimum Austrasiorum commoti, contra Theudericum rturba populi. Austrasii verterunt. Ebroinus eos cede crudelissima insequutus, maxima parte ex illa regione vastata. Martinus per fugam elapsus, Lauduno Clavato ingressus, illuc se reclusit; Pippinus autut, data sacramenta, cum fiducia ad regem Theudericum veniret. Hoc dolose ac fallaciter super vacuas capsas ei iurantes, ille vero credens eos, Erchreco veniens, ibi cum sociipremebat, donec A. tandem aliquando Ermenfredo Franco in
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc confilio beatus leudegarius augustudunẽsis ep̃s.
& gerinus frat̃ eius consencientes. Ebrouiꝰ capilliͦs cres
&sinens cong̾gatis in auxiliũ sociis hostilit̾ a luxoui¬
o cenobio egresgꝰ in franciã reuertit᷑ c̃ armoꝵ paratu.
le ꝑnuncios hoc solum scripta dirigens ait. de fredegun.¬
de tibi subueniat ĩ memoriã. At ille ingeniosꝰ ut erat
intellexit. De nocte consurgẽs cõmoto excercitu. usq ifrã
fluuiũ ueniens interfectis custodib ad scãm maxentiã
isram transiit. ibi quos reperit de insidiatorib suis
occidit. Leudesius una cũ theudorico rege. & sociis qͣn¬
pluriis ꝑ fugam euasit. Ebroniꝰ eos ꝑsecutꝰ ẽ. Baciuo
uilla ueniens. thesauros regales adp̃hendit. Deinde. pꝰ
hec criscia co ueniens regem recepit. Leudosiũ datafi¬
de subdolo ad se uenire mandauit. Quo facto leudesi¬
um interfecit. ip̃e pͥncipatũ sagaciter recepit. Sc̃m

Expanded text:
in hoc consilio beatus Leudegarius Augustudunensis episcopus in hoc consilio beatus Leudegarius Augustudunensis episcopus et Gaerinus, frater eius, consentientes. Ebroinus capillis crescere sinens, congregatis in auxilium sociis, hostiliter a Luxovio caenubio egressus, in Francia revertitur cum armorum apparatu. le A per internuntios hoc solum, scripta dirigens, ait: 'De Fredegunde tibi subveniat in memoriam'. At ille, ingeniosus ut erat, intellexit. De nocte consurgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens, interfectis custodibus, ad Sanctam Maxenciam Isra transiit; ibi quos repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una cum Theuderico rege et sociis qplurimis per fugam evasit; Ebroinus eos persequutus est. Bacivo villa veniens, thesauros regales adprehendit. Deinde post haec Crisciaeco veniens, regem recepit. Leudesium, data fide, sub dolo ad se venire mandavit. Quo facto, Leudesium interficit; ipse principatum sagaciter recepit. Sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Ebroinũ totondunt. eumq luxouio monastĩo in burgun¬
dia dirigc̃. In auster. ꝓpter childericũ mittentes acco¬
modant. Et una cũ uulfoaldo duce ueniens in regno
francoꝵ eleuatꝰ ẽ. Erat enĩ ipse childericꝰ leuis nimis
omĩa nimis incaute ꝑagebat donec int̾ eos odiũ mag¬
ximũ et scandalũ creuit. francos ualde oppͥmens. ex qͥb
unũ francũ noĩe bodilone ad stipitẽ tensũ cedere ual¬
de sine lege precepit.Hec audientes franci in ira ma¬
gna cõmoti. ingobertus uidelicet. & amalbertꝰ. & Re¬
liqui maiores natu francoꝵ. sedicionẽ contra ip̃m chil¬
dericũ concitantes. Bodilo suꝑ eum c̃ reliqͥs surrexit.
insidiatuꝰ regẽ interficit una cũ regina eiꝰ pregnante.
qͦd dici dolor ẽ. uulfoaldꝰ qͦq ꝑ fugam uix euasit. inau¬
ster: reuersꝰ. Franci uero autẽ leudesiũ filiũ erchonoldi
in maiorũ domato palacii eligunt. Eratq ex burcundia

Expanded text:
Ebroinum totundunt eumque Luxovio monasterio in BurgunEbroinum totundunt eumque Luxovio monasterio in Burgundia dirigunt. In Austeru A. propter Childericum mittentes, accomodant. Et una cum Vulfoaldo duce veniens, in regno Francorum elevatus est. Erat enim ipse Childericus levis nimis, omnia nimis incaute peragebat, donec inter eos odium maximum et scandalum crevit, Francos valde oppremens. Ex quibus uno Franco nomine Bodilone ad stipitemi tensum cedere valde sine lege precepit. Haec videntes Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus et reliqui maiores natu Francorum, sedicionem contra ipsum Childericum concitantesP. Bodilo super i eum cum reliquis surrexit, insidiaturus in regem; interficit una cum regina eius pregnante, quod dici dolor est. Vulfoaldus quoque per fugam vix evasit, in Auster reversus. Franci autem Leudesio, filio Erchonoldo, in maiorum domato palacii elegunt. Eratque ex Burgundia
Abbreviated transcription (Latin):
finem nicħ dignũ historia recolit. Multi enĩ scriptoreᷤᷤ
eius finẽ condẽpnant nescientes finẽ nequiciȩ eiꝰ inin¬
certũ de eo alia ꝓ aliis refer̃t. Nam ex baltilde regina eiꝰ
Adserunt ei tres filios habuisse. chlotharicũ. chisdericũ.
atq theodoricũ. Decedente itaq in extremis p̃fatorege
chlodoueo. regnauitq annis .xui. franci uͦ chlotariũ S¬
niorẽ puerũ ex trib regẽ s statuũt c̃ ipsa regina mat
regnaturumꝰ.
o tẽpore defuncto erchonoldo maideũ domo frant
in incercũ uacillantes p̃finito cõsilio. ebromũ hnꝰ
honbris altitudine maiorũ domo in aula regis statuunt
In his dieb chlothariꝰ rex puer obiit. regnauitq anus
nũ suscipere dirigũt. Eo tẽpore franci adũsus ebroiui
insidias s̾parant suꝑ theudericũ cõsurgt̃ eũq de regno
eiciunt. crinesq capitis amboꝵ.ui abstrahenteꝰ eͣxcidt̃.

Expanded text:
finem nihil dignum historia recolit. Multa enim scriptores finem nihil dignum historia recolit. Multa enim scriptores eius finem condempnant; nescientes finem nequitiae eius, in incertum de eo alia pro aliis referunt. Nam ex Balthilde, regina eius, A. adserunt ei tres filios habuisse Chlotharium, Childericum atque Theudericum. Decedente itaque in extremis prefatum regem Chlodoveum, regnavitque annis 16. Franci vero Chlotharium, seniorem puerum ex tribus, regem sibi statuunt, cum ipsa regina matre regnaturum. 45. o tempore, defuncto Erchonoldo maiorum domo, Franci in incertum vacellantes, prefinito consilio, Ebroino huius honoris altitudine maiorum domo in aula regis statuunt. In his diebus Cblotharius rex puer obiit regnavitque annisgnum suscipere dirigunt. Eo tempore Franci adversus Ebroinum insidias preparant, super Theudericum consurgunt eumque de regno deiciunt, crinesque capitis amborum vi abstrahentes, incidunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ghibertꝰ rex aust rie pipino defuncto. grimoaldũ
filiũ eiꝰ in maiorũ dom d instituit. Decedente uͦ tẽpo¬
re defuncto sighiberto rege grimoaidꝰ filiũ eiꝰ paruu¬
lũ noĩe dagobertũ totondit. didonemq pictauens ẽ
libis ep̃m in cocia ꝑegrinandũ duexit filiũ suũ in
regno statuit. franciitaq hoc ualde ĩdignantes. gra¬
moaido insidias p̃parant. eumq exi mentes ad condẽp¬
nandũ regi francoꝵ chlodoue.o defert̃. In parisus ci¬
uitate in carcere mancipatꝰ. uinculoꝵ cruciatu con¬
strictus ut erat morte dignus. quod in dño suo excer¬
cuit: ipsius mortẽ ualido cruciatu finiuit.
o tẽpore chlodoue hꝰ brachiũ beati dionisii man¬
tiris abscidit instigante diabolo abscidit. ꝑsotẽ¬
pus concidit regnũ francoꝵ casib pestiferis. fuit autẽ ip¬
Se chlodoueohꝰ om̃i spurcicia deditus. fornicariꝰ. & illu¬
sor feminaꝵ gule et ebrietate contentꝰ. Huiꝰ mortẽ &

Expanded text:
ghibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. ghibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. filio eius, in maiorum domato instituit. Decedente vero tempore, defuncto Sighiberto rege, Grimoaldus filium eius parvolum nomine Daygobertum totundit Didonemque Pectavensem urbis episcopum in Scocia peregrinandum eum direxit, filium suum in regno constituens. Franc! itaque hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant, eumque exementes, ad condempnandum rege Francorum Chlodoveo deferunt. In Parisius civitate in carcere mancipatus, vinculorum cruciatu constrictus, ut erat morte dignus, quod in domino suo exercuit, ipsius mors valido cruciatu finivit. Eo tempore Chlodoveus brachium beati Dionisii martyris abscidit, instigante diabulo. Per id tempus concidit regnum Francorum casibus pestiferis. Fuit autem ipse Chlodoveus omne spurcicia deditus, fornicarius et inlusor feminarum, gulae et ebrietate contentus. Huius mortem et
Abbreviated transcription (Latin):
metũ in uniu̾sis regnis ꝑcͥcuitum incussit. Ipse pacifi¬
cus uelut salomon quietus regnũ optinuit francors.
bc̃ et beatꝰ aucloenus ep̃e exortus enituit. Eodẽ tem¬
pore defuncto gundobaldo maiorũ domus inclito.
dagobertꝰ rex erchonoldd̃ uirũ illustrẽ in maiorũ do¬
mato statuit. Habebat gͥ p̃dictus rex ex regina sua
nanthilde de genere saxorum filios duos. Sighibertum
e chlodouecũ. Sighibertũ u̾o maiorẽ filiũ suũ in austri¬
a una cum pipino duce direxit in regno statuto. Chlodo¬
uechũ qͥppe iuniorẽ secum retinuit:
ost hec igit᷑ rex dagobertꝰ a febre ualida correptꝰ¬
egrotans mortuus ẽ spingo uilla in pa go pari
pultꝰ. planxertq eum franci multis dieb regnauitq
anis xliui. Ghlodoue ũ filiũ eius franci suꝑse regẽ
statuũt. Accepitq uxorẽ de genere saxorum noĩe bal¬
tilde pulera om̃iq ingenio strenua. pꝰ hec autẽ Si¬

Expanded text:
metum in universis regnis per circuitum incussit. Ipse pacifimetum in universis regnis per circuitum incussit. Ipse pacificus sicut Salomon, quietus regnum obtinuit Francorum. Tunc et beatus Audoenus episcopus exortus enituit. Eo tempore defuncto Gundoaldo majore domus Dagobertus rex Erchonoldo viro inlustre in maiorum domato statuit. Habebat igitur predictus rex ex regina sua Nanthilde de genere Saxonorum filios duos Sighiberto et Chlodovecho. Sighibertum vero, maiorem filium suum, in Auster una cum Pippino duce direxit in regno statuto; Chlodovecho quippe iuniore secum retenuit. 43. Post haec igitaegrotans mortuus est in Spinogilo villa in pago Parisipultus. Plancxeruntque eum Franci diebus multis, regnavitque annis 44. Chlodovechmn, filium eius, Franci super se regem statuunt; accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Balthilde, pulchra omnique ingenio strenua. Post haec autem Si
Abbreviated transcription (Latin):
gensq rex suꝑ eum. et interfecit ip̃m bertoaldũ. Sustulitꝙ. ea¬
pud eiꝰ reu̾sus ẽ ad francos. Iilisq lugentib nesciebat qͥd upi
contigisset. Uiso eo gauisi st̃ gaudio magno. Rer ũo totatra
saxonoꝵ uastata popuio illo int̾fecto. ñ ibi maiorẽ homui
iuuentẽ reliqͥt. ñ ut gładus suus qͦd spada uocant ꝑ longi
habebat. hoc signũ in regione illa statuit. Reuersq ẽ tex us¬
tor pterra sua.
uccedente uero tẽpore mortuus ẽ chlothoariꝰ rex sener ris¬
nauitq annis xliiii. Regnũq eiꝰ dagobeitꝰ rex fuiꝰ eiꝰ
in monarchiã in totis trib regnis sagaciter. accepit. fo¬
rissimꝰ in iudiciis eccłarum largitor. Ipse enĩ elemosina¬
rũ copia de fisco palacii ꝑ eccłas scõrum pͥmꝰ distribue¬
re censum iussit. Pacem in cuncto regno suo statuit.
in multis gentib rumor eius insonuit. Timorẽ o

Expanded text:
gensque rex super eum et interficit ipso gensque rex super eum et interficit ipso lugentibus, – nesciebant, quid regi contigisset, – viso eo, gavisi sunt gaudio magno. Rex vero, tota terra Saxonorum vastata, populo illo interfecto, non ibi maiorem hominem viventem reliquit, nisi ut gladius suus, quod spata vocant, per longum habebat. Hoc signum in regione illa statuit, reversusque est rex victor in terra sua. 42. Succedente vero tempore mortuus est Chlotharius rex senex rnavitque annos 44. Regnumque ejus Dagobertus rex filius ejus in monarchia in totis tribus regnis sagaciter accepit. Furissimus in judiciis, ecclesiarum largitor. Ipse enim eleemosynarum copia de fisco palatii per ecclesias sanctorum primus distribuere censum jussit. Pacem in cuncto regno suo statuit. In multis gentibus rumor ejus personuit, timorem et
Abbreviated transcription (Latin):
capud regis. cognouit eum bertoaldꝰ eẽ regem et art̃.Ti
hic eras baleiumente: Rex ũo hec audiens ualde ĩdig¬
nat᷑ hoc conuitium uiusra ingressus cum equo uolocis̃¬
Simo transnatauit. fero ut erat corde betoaldũ ꝑseq̃bat᷑.
francoꝵ excercitꝰ seq̃nter regem natantes uix fluinũ cũ
dagobertũ transiebant ꝑgurgites inmensos. Rȩx itaq
chlothoaruis ꝑsecutꝰ bertoaldũ certabat ualde c̃ eo. dim¬
q berchoaldꝰ. Recede ãme õ rex ne interficiã te. Quia si
p̃ualueris ad ũsum me. Si omnes homines dicent qͦd seriũ
tuũ bertoaldũ gentilẽ ꝑemisti. Si autẽ ego interficiote tuc̃
rumor magnus in cunctis gentib audiet᷑ qͦd fortissimꝰ rex
francoꝵ a seruo sit interfectꝰ. Rex autẽ nequaqͣm ad qͥeuit di¬
tis eiꝰ. Sed magis consurgebat suꝑ eum. Equesteritaq regis
Erantq manꝰ regis ualde graues erat enĩ rex loricatꝰ. Consur¬

Expanded text:
caput regis, cognovit eum Bertoaldus esse regem et ait: 'Tu caput regis, cognovit eum Bertoaldus esse regem et ait: 'Tu hic eras, bale iumente?' Rex vero haec audiens, valde indignatus hoc convicium, Wisra fluvium ingressus cum equo velocissimo, transnatavit. Fero ut erat corde, Bertoaldum persequebatur, Francorumque exercitus sequenter regem natantes, vix fluvium cum Dagoberte transieban per gurgites inmensos. Rex itaque Chlotharius persequutus Bertoaldo, certabatur valde cum eo. Dixitque Bertoaldus: 'Recede a me, o rex, ne interficiam te; quia si prevalueris ad versus me, sic omnes homines dicent, quod servum tuum Bertoaldum gentilem peremisti; si autem ego interfieero te, tunc rumor magnus in cunctis gentibus audietur, quod fortissimus rex Francorum a servo sit interfectus'. Rex autem nequaquam adquievit dictis eius, sed magis consurgebat super eum. Equester itaque regis Erantque manus regis valde graves; erat enim rex luricatus. Consur
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. Cumq nuntiꝰ festinꝰ ad fuisset deferens regi absci¬
sam crinẽ filii sui. Iue nimio dolore cõmotꝰ c̃ strepito tur¬
barũ de nocte consurgẽs ẽ excercitu suo renũ transiit. o
mauxiliũ filii sui festinꝰ ꝑuenit. Cumq simł coniũcti ĩ
unũ hilari corde manib plauderent᷑ suꝑ uinsra fluui.¬
um tententes finxert̃ tentoria. Bertoaldꝰ dux saxanoꝵ
ex alia parte ripe huiꝰ fluminis stans paratꝰ ad placitũ.
ut ad pugnã ꝓced̾et. Audiens hc̃ tumultũ popłi. int̾roga
qͥd hoc eẽt.. At illi respondert̃ dicentes. Dñs chlothariꝰ rex
uenit. & hoc letant᷑ franci. Qui respondit c̃ cachinno dicẽs.
hentitos uos delerare formidatis ẽ chlothario uob̃cũ hr̃e
diciti. eũ nos eũ mortuũ auditũ ẽẽ habens̃. Rex qͣ illuc
stans lorica indutꝰ galea in eapite. crines c̃ canicie u ua¬
rietate obuolutas. Cumq discooꝑtꝰ agalea Apparuissec

Expanded text:
pervenerat. Cumque nuncius ille festinus adfuisset, deferens rege abscipervenerat. Cumque nuncius ille festinus adfuisset, deferens rege abscisa crine filii sui, ille nimio dolore commotus, cum strepitu tubarum de nocte consurgens, cum exercitu suo Renum transiit et in auxilium filii sui festinus pervenit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fixerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia parte ripae huius fluminis stans, paratus ad placitum, ut ad pugnam procederet, audiens hunc tumultum populi, interrogat, quid hoc esset. At illi responderunt, dicentes: 'Domnus Chlotharius rex venit, et ob hoc letantur Franci'. Qui respondit cum cacinno, dicens: 'Mentitos vos! delerare formidatis, cum Chlothario vobiscum habere dicitis, cum A nos eum mortuum auditum esse habemus'. Rex quoque illuc stans, lurica indutus, galea in capite crines cum canicie variatas obvolutas. Cumque discopertuss a galea apparuisset
Abbreviated transcription (Latin):
efficax atq stremius ad omĩa sollers. ũsutissimꝰ. Quẽ
rex adultũ una cũ pipino duce in austriã regnaturũ dire¬
xit. Austrasii ũo franci suꝑiores cong̾gati in unũ. dagob̾tõ
suꝑ se regẽ statuũt. Inillis qͦq dieb Saxones rebelles nimi
cõmouert̃ excercitũ gentiũ płimoꝵ contra dagobertũ regẽ
uł chlotariũ. Dagobertꝰ u̾o collecto hoste płimo renũ trã¬
siit contra saxones ad pugnã exire ñ dubitauit. Iilisq ual
cula de capillis eius ad tͣram. a retrostans armiger eiꝰ col¬
legit eam. At ille lesum cernẽs populũ suũ dixit ad ipsũ.
puerũ. ꝑge uelociter festinꝰ cum crine cũ crine capitis. nc̃
ad patrẽ meũ succurratq nobis anteqͣm cunctꝰ excercitꝰ
corruat. Qui cucurrit ueloctter ardinna filua. tranfit usc
fluuiũ penetrauit. Illic thlothariꝰ rex c̃ excercitu płimo

Expanded text:
efficax, atque strenuus, ad omnia solers atque versutus. Quem efficax, atque strenuus, ad omnia solers atque versutus. Quem rex adultum una cum Pippino duce in Auster regnaturum direxit. Austrasii vero Franci superiores congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque vacola de capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit ad ipsum puerum: 'Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, succurratque nobis, antequam cunctus exercitus corruat'. Qui cucurrit velociter, Ardinna. silva transit, usque fluvio penetravit. Illic Chlotbarius rex cum exercitu plurimo
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃. Rex namq chlotariꝰ cõmoto excercitu burgundiã
dirigit. brunchildẽ qͣsi ad coniugiũ accipere fingeretad
se uenire rogauit. tamquã ad pacem. Iua sĩo cuttu rega¬
 regali ornata ad eum ad castrum. ł fluuiũ tiroa uenit.
Qui cum eam uidisset dixit. Inimica dñi cur tanta ħ ma¬
la ꝑpetrasti. &x tantã genealogrã regalem interficere au¬
sa finsti. Tunc coadunato excercitu francoꝵ & burgundis¬
nũ in unũ cunctis uociferantib brunchildẽ morte tu¬
pissima eẽ dignissimã. Tc̃ iubente chlothario rege incil¬
melo leuata. toto hoste girata. de inde equoꝵ indomitĩ
pedib ligata dissipatis menbris obiit. Ad extremũ sepul¬
crũ eiis ignis fuit ossa ipsius cõbusta. Rex uͦ pace ꝑcu
cuitũ facta reuensꝰ ẽ. Gundolar dus nobilis maior. dom
in aula regis inr egregiꝰ. atq industris.
Ratq chlothario regi tc̃ filius noĩe dagobertꝰ ꝓuer

Expanded text:
verunt. Rex namque Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam verunt. Rex namque Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam dirigit, Brunchilde, quasi ad coniugium accipere fingeret, ad se venire rogavit, tamquam ad pacem. Illa vero cultu regale ornata, ad eum ad castrum vel fluvium Tiroa venit. Qui cum eam vidisset, dixit: ' Inimica Domini, quur tanta mala perpetrasti et tanta genealogia regale interficere ausa fuisti?' Tunc coadunato exercitu Francorum et Burgundionum in unum, cunctis vociferantibus, Brunchilde morte turpissima esse dignissima, tunc, iubente Chlothario rege, in camelo levata, A. toto hoste gyrata, deinde equorum indomitum pedibus legata, dissipatis membris, obiit. Ad extremum sepulchrum eius ignis fuit, ossa ipsius conbusta. Rex vero, pacem per circuitum facta, reversus est. Gundolandus nobilis maiorum domus in aula regis, vir egregius atque industrius. Eratque Chlot
Abbreviated transcription (Latin):
theudoberti eos interfecit. Minorẽ enĩ ĩ albis ad petrã
ꝑcussũ. cerebrũ elisit. Theudericꝰ itaq uidens pus.¬
crã filiã theudoberti neptẽ suã. uolensq eã ad coniui¬
gium copulare. Cui dixit brunchildis. Quom accipere
potes filiam fratris tui. Et ille ait. Num tu mͥ dixisti
qͦd ñ eẽt frater meus. Quare fecisti hoc peccatũ. ut
fratrẽ meũ occiderẽ inimica mala. Et euaginato gladi¬
o uoluit eam occidere. Illa a uiris nobilib qui cͥcũstabãt
erepta uix euasit in camera domꝰ elapza. In ocium ni¬
miũ habita pocionem uenenatã ꝑmanꝰ ministroꝵ ma-¬
leficũ ei porrigens. Thudericꝰ rex hec ignorans bibit. E¬
languensq iniquũ sp̃m in peccatis deficiens mortuus
ẽ. filios eiꝰ pariuilos ipsa brunchildis occidit.
is regib mortuis. burgundiones
oe austrasii. cum reliquis francis pace facta. chlota¬
rium regem in totis trib regnis in monarchiã eleua¬

Expanded text:
Theudoberti, interficit. Minorem enim in albis, ad petram Theudoberti, interficit. Minorem enim in albis, ad petram percussum cerebrum, elisit. 39. Theudericus itaque videns pulchram filiam Theudoberti, neptem suam, volensque eam ad coniugium copulare. Cui dixit Brunchildis: ' Quomodo accipere potes filiam fratris tui ?' Et ille ait: 'Num tu mihi dixisti, quod non esset frater meus ? Quare fecisti in me hoc peccatum, ut fratrem meum occiderem, inimica mala?'. Et evaginato gladio voluit eam occidere. Illa vero a viris nobilibus, qui circumstabant, erepta, vix evasit, in camara domus elapsa. In odium nimium habita, pocionem venenatam, per A. manus ministrorum maleficium ei porrigens. Theudericus rex haec ignorans, bibit, elanguensque, inicum spiritum in peccatis deficiens, mortuus est. Filios eius parvulos ipsa Brunchildis occidit. 40. His regibus mortuis, Burgundiones et Austrasii, cum reliquis Francis pace facta, Chlotharium regem in totis tribus regnis in monarchiam eleva
Abbreviated transcription (Latin):
noli amplius delere populũ. Et ille dixit. Aut ad.¬
ducite mͥ uirõ theudobertũ. aut abscisum capud
eus michi afferte. si uuttis ut uobis parcã. Illi e¬
thesaurũ qͦd apud te retines. ce sic postea ille reuer¬
tet᷑ cum populo suo. Cum hec ei mentiti dixissent.
ctogladio a retro eum inceruicem ꝑcussit. Et ac¬
ceptd̃ caput eius sustulert̃ ꝑmurũ curitatis colo¬
me. Theodoricꝰ namq hec uidens ip̃am ciuitatẽ ad pre¬
hendens thesauris magnis acceptis. Cum ei ipsi frã¬
ci seniores sacram̃ta iurarent ĩ basilica sc̃i gereonis
m ii artiris. insum ei fuit ut ꝑcussus fuisset ĩ latere
dolose et dixit. obseruate ad ostia. nescio qͥs me per
uenert̃. nisi signum paruulũ purpureũ. Inde enĩ cõ
multa spolia reuersꝰ cũ filiis ac fitia pulcra theodob̾ti
regis fratris sui. reũsus ẽ urbẽ mectensẽ. ibiq brum¬
childis regina aduenerat. Adp̃hensis q pueris filiis

Expanded text:
noli amplius delere populum'. Et ille dixit: 'Aut adnoli amplius delere populum'. Et ille dixit: 'Aut adducite mihi vivo Theudoberto aut absciso caput eius mihi adferte, si vultis, ut vobis parcam'. Illi atris tui, quod apud te retenes, et sic postea ille revertetur cum populo suo'. Cum haec ei mentiti dixissent, cto gladio, a retro eum in cervice percussit, et accepto caput eius sustullerunt per murum civitatis Coloniae. Theudericus namque haec videns, ipsam civitatem adprehendens, thesauris magnis acceptis. A. Cum ei ipsi Franci seniores sacramenta iurarent in basilica sancti Gereonis martyris, visum ei fuit, ut percussus fuisset in latere dolose. Et Mixit: 'Observate ad hostia; nescio, quis me devenerunt, nisi signum parvolum purporeum. Inde enim cum multa spolia reversus, cum filiis ac filia pulchra Theudoberti regis, fratris sui, reversus est urbem Mettinsem, ibique Brunchildis regina advenerat. Adprehensisque pueris, filiis
Abbreviated transcription (Latin):
gionemuam deuastans atq succendens usq iscionã
uicum c̃ multis spoliis reuensus est.
ħlotaris namq a parisuis exiit. carelaunos
siluia ingreesꝰ ẽ. Brunichidis enĩ cotidie ꝓeiora
consiba ipsi theodorico ministrabat dicens. Q uare
negligio et non requiris thesaurum patris tui. ac regre
euis de manu theodoberti. cum scias eumñ eẽ fratre
tuum. quia in adulterio in concubina patris tui pro¬
cutatꝰ fuit. hec audiens theodoricꝰ fero ut erat corde. hoe¬
tem plurimũ cõmouit contra theo dobertũ germanũ
suũ direxit. ⁊ulbiecũ castrũ ad pugnam egress i sũ.
liis fortiter pugnantib theodobertꝰ lesum iudens ȩ¬
cercitũ siumm in fugã uersꝰ colomã ciuitatẽ ingredit᷑¬
Theudericꝰ itaq f̾ram riboriens ẽ succendens ac deuaᷤ.¬
tans. populus ille sub eius manib se tradidit di¬
cens. Darce dñe rex nosͥ et terre nr̃e iam tui sumꝰ.

Expanded text:
egionem illam devastans atque succendens usque Iscionam egionem illam devastans atque succendens usque Iscionam vicum, cum multa spolia reversus est. 38. Chlotharius nainque a Parisius exiit et Arelauno silva ingressus est. Brunchildis enim cotidie peiora consilia ipsius Theuderico ministrabat, dicens: 'Quare neglegis et non requiris thesaurum patris tui ac regnum eius de manu Theudoberti, cum scias, eum non esse fratrem tuum, quia in adulterio in conA. cubina patris tui procreatus fuit?' Haec audiens Theudericus, fero ut erat corde, hostem plurimum commovit, contra Theudobertum, germanum suum, direxit. Tulbiecum castrum ad pugnam egressi sunt. Illis fortiter pugnantibus, Theudobertus lesum videns exercitum suum, in fuga versus, Colonia civitate ingreditTheudericus itaque terra Riboariense succendens ac devastans, populus ille sub eius manibus se tradedit, dicens: 'Parce, domine rex, nos et terra nostra, – iam tui sumus, –
Abbreviated transcription (Latin):
nichilde in burgundiã in regno guntranni regis magni
direxit. Eo enĩ tẽpore mortua ẽ fradegundis regina senex
plena dierũ parisius in bafilica sc̃i uincentii marti se¬
pletta bheo dorie itaq rex burgundie erat puicher. de stre¬
nius ac calusꝰ nimis. Pex consiliũ ane sue brunichide
hosti marimo ex burgundia congregans contra ehbotariũ
patruesse siñi ddirigens. Chlotarꝰ hec audiens cõmoto frã¬
coꝵ excercitu contra eum festinus perexit. Conueniente¬
q simil cum hostab in pago sennoraico suꝑ fluuiũ aro¬
Anna pugnã inuicẽ concitantes tantꝰ populꝰ ibidem
cecidit ut ipse fluuꝰ de corporib mortuoꝵ repletus
iia aqua currere ñ ualeret p̾sanguine coagulato. In
ipsa puigna angelus dm̃ adfuit gladio euaginato suꝑ
ipso populo. Cblothariꝰ rex lesum cernens excerctniẽ su
infugam dilapsus secus fluuiũ secane malitonensem
ingressuo postea parisius penetratut. Gheoricu. eror¬

Expanded text:
nchilde in Burgundiam in regno Guntramni regis magni nchilde in Burgundiam in regno Guntramni regis magni direxit. Eo enim tempore mortua est Fredegundis regina senex plena dierum. , Parisius in basilica sancti Vincenti martyris sepulta. Theudericus itaque rex Burgundiae erat pulcher et strenuus ac calidus nimis. Per consilium avae suae Brunchilde hoste maximo ex Burgundia congregans, contra Chlotharium, patruelem suum, dirigens, ChlothaA. rius haec audiens, commoto Francorum exercitu, contra eum festinus perrexit. Convenientesque simul cum hostibus, in paygo Sennonico super fluvium Aroanna pugnam invicem concitantes, tantus populus ibidem caecidit, ut ipse fluvius de corporibus mortuorum repletus, illa aqua currere non valeret pre sanguine coacolato. In ipsa pugna fuit angelus Domini gladio evaginato super ipso populo. Chlotharius rex lesum cernens exercitum suum, in fugam dilapsus, secus fluvium Sequana Malitonensem castrum ingressus, postea Parisius penetravit. Theudericus vero r
Abbreviated transcription (Latin):
fusti et modo deliras. Non audis tintinabula equoꝵ nr̃oꝵ:
uxta ipsam siluã pascentium: Cum hec agerentur. et au¬
rora diei inicium daret. irruert franci cum strepitu tubars
super austrasios et burgundiones dormientes. cum frẽde¬
gunde. uł chlotario paruulo interfert̃q maximã partẽ
de hoste illo innumerabilẽ multitudinẽ. maximũ ualde
excercitũ a maiore usq ad minorẽ. Gundoaldꝰ quoq et uum¬
trio ꝑfugam dilapsi uix euaserunt. Landericꝰ uero in se¬
cutus. uiuntrionẽ. uue ꝑ auxiliũ equi uelocissimi euasit.
fredecundis uero cum reliquo excercitu. usq remis accessit.
campaniã fuccendit. atq uastauit. Cum multa preda atq
sꝑoliis reuersa ẽ suessionis ciuitate cum excercitu suo.
Io tempore childebertꝰ rex auster̃. habebat filios duo
seniorẽ ex concubina nomine theudobertũ. lumorẽ
uero ex regina noĩe. theudoricũ ipsumq cũ aua sua bru¬

Expanded text:
fuisti, modo deliras. Non audis tintinnabula equorum nostrorum fuisti, modo deliras. Non audis tintinnabula equorum nostrorum juxta ipsam silvam pascentium? Cum haec agerentur, et aurora diei initium daret, irruerunt Franci cum strepitu tubarum super Austrasios et Burgundiones dormientes, cum Fredegunde et Chlothario parvulo. Interfeceruntque maximam partem de hoste illo, et innumerabilis multitudo maximi valde exercitus, a maiore usque ad minorem. Gundoaldus quoque et Wintrio per fugam dilapsi, vix evaserunt. Landericus vero insequutus Wintrione, ille per auxilium equi velocissimi evasit. Fredegundis vero cum reliquo exercitu usque Remus accessit, Campaniam succendit atque vastavit. Cum multa preda atque spolia reversa est Suessionis civitate cum exercitu suo. 37. Eo tempore Childebertus rex Auster habebat filios duos, seniorem ex concubina nomine Theudeberte, iuniorem vero ex regina nomine Theudericum; ipsumque cum ava sua Bru
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos eorũ cohortans. Cumq didicisset. qͦd nimuᷤ
portantib sociis qui nos p̃cedunt ramos siluarũ in
manib tintinabulis super equos ligatis ut nos cognoᷤᷤ¬
cere ipsorum uigiles hostiũ custodes nequeant. ltuscen¬
cente autẽ die irruamiꝰ supereos. &e forfitan eos deuince¬
mus. placuitq hoc confilium. Cum denunciatũ ergo¬
fuisset placitum qua scilicet die ad p̾lium in loco nuncupan
te trucia in pago suessonico conuenire deberent. illa siẽ con¬
silium de noc̾te consurgens cum armoꝵ apparatu. c̃ ramis ĩ
manib. uł eum reliqua que superiꝰ ascensis eqͥs. chlotariũ par
montib in agmine francoꝵ cernerent et tinnitũ tintinabu¬
loꝵ audirent custodes dixit. uir ad socium suũ. Nonne hes¬
ternadie in illo et in illo loco campestria erant. quomͦ ergo¬
nc̃ siluas cernimꝰ: Et ille irridens dixit. Certe sero inebriat᷑

Expanded text:
inimicos eorum cohortans. Cumque vidisset, quod nimiusinimicos eorum cohortans. Cumque vidisset, quod nimiusportantes socii qui nos praecedunt ramos silvarum in manibus, tintinnabulis supra equos ligatis, ut nos cognoscere ipsorum vigiles custodes hostium non queant. Illucescente initio diei irruamus super eos, et forsitan eos devincemus. Placuitque hoc consilium. Cum autem denuntiatum fuisset placitum, qua die ad praeliandum in loco nute Trucia in paygo Suessionico convenire deberent, illa, sicut consilium dederat, de nocte consurgens, cum armorum apparatu, cum ramis in manibus vel reliqua quae smontibus, in agmine Francorum cernerent, et tinnitum tintinnabulorum audirent custodes, dixit vir ad socium suum: Nonne hesterna die in illo et illo loco campestria erant? quomodo nunc silvas cernimus? Et ille irridens dixit: Certe inebriatus
Abbreviated transcription (Latin):
gunde regina uel reliquo excercitu parisius ciutate inba¬
sitica beati uincentii martiris eum sepelieit̃. Regnauit
autẽ annis uiginti trib fredegundis autẽ eũ chlotario
rege paruulo filo suo. et landerico qͤm maiorẽ domꝰ pala¬
tii elegerant in regno resedit. franci quoq p̃dictum chlo¬
tarium regẽ paruulũ suꝑse in regnũ statuert̃:
udiens autẽ childebertꝰ rex austrasioꝵ filius
sighiberti nepos chilperici auuncłm suũ mortuum
ꝑ maleficia fredegundis regine. hostem. collegit. Nam
defuncto guntranno patruele suo. regnum burgundie
ipse acceperat. Burgundiones itaq et austrasii suꝑioreᷤ
franci simul comoti sunt grandis excercitus ualde.
Campanias digressi pagum suessonicũ cũ gundual¬
do. et uiuntrione patriciis uastantes ingrediunt᷑. heo
audiens fredegundis cum landerico et reliqͥs francoꝵ
ducib congregat. Brin macũ uilla ueniens multa mu¬
nera et dona francis donauit eos ad pugnandũ contra

Expanded text:
gunde regina vel reliquo exercitu Parisius civitate in basilica beati Vincenti martyris eum sepelierunt. Regnavit enim annis 23. Fredegundis autem cum Chlothario rege parvolo, filio suo, et Landerico, quem maiorum domo palacii elegerunt, in regno resedit. Franci quoque predicto Chlothario rege parvolo super se in regnum statuerunt. 36. Audiens autem Childebertus rex Auster, filius Sighiberti, nepus Chilperici, avuncolo suo mortuo et maleficia Fredegundis reginae, hostem collegit. Nam, defuncto Guntramno, patruelem suum, regnum Burgundiae ipse acceperat. Burgundiones et Austrasii superiores Franci simul commoti grande exercitu, valde Campanias digressi, paygo Suessionico cum Gundoaldo et Wintrione patriciis vastantes ingrediuntur. Haec audiens Fredegundis, cum Landerico et reliquos Francorum duces hostem congregat. Brinnacum villa veniens, multa dona et mun
Abbreviated transcription (Latin):
git. Qui omnes urbes illas ãfinib gothoꝵ usq burgundiam
subiugauit. et in potestate patris sui restituit. Regnauit igit᷑
stulit omnes urbes illas accipiens. Engolesima ciuitate ue.¬
mens. tantã grãm ei dñs contulit. ut in eiꝰ aduentu mu
ri eiꝰ corruerent. Interfectis gothis qui ibidemerant. ip̃am urbẽ
apprehendit. omnẽ terrã illam subiugauit. In sanctonico uł
burdegalense francos p̾cepit manere. ad gothoꝵ gentẽ delen¬
dam. deinde turonis ciuitate reuersus: mutta munera basi¬
lice beati martini tribuit. ꝓequouero qͣm antea ad ipsã ex¬
statim equus solutꝰ abiit. b̃unc cum leticia rexait. Uere bea¬
tus martinꝰ bonꝰ ẽ in auxilio. et carus innegocio. Ab anasta-¬
sio imperatore codicellos accepit chlodouecħꝰ rex ꝓconsula¬
tu tunica blatea indutꝰ est in basilica beati martini. & corona
tum in atriũ qͦd ẽ inter ciuitatẽ et ȩccłam beati martim p̃¬

Expanded text:
git. Qugit. Qusubjugavit, et in potestatem patris sui restituit. Regnavit igitur stulit, omnesque urbes illas accipiens, Ecolosinam civitatem veniens, tantam ei gratiam Deus contulit, ut in ejus adventum muri funditus corruerent. Intadprehendit, omnem terram illam subiugavit. In Sanctonico vel Burdigalinse Francos precepit manere ad Gothorum gentem delendam. Deinde A. Toronis civitate reversus, multa munera basilicae beati Martini tribuit. Equo vero, quem antea ad ipsam ecstatim equus solutus abiit. Tunc rex cum laeticia ait: Vere beatus Martinus bonus est in auxilio et carus in negosio imperatore codicellus accepit Chlodoveus rex pro consulatu, tuneca blatea indutus rex in basilica beati Martini, corona tum in atrium, quod est inter civitatem et ecclesiam beati Martini, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩccła hilarii tentoria fixisset ea nocte. farus ignensexea ui¬
sus ẽ exisse. Apparuit nẽpe suꝑ ipsa tentoria in auxiliũ chlodo¬
uechi regis cum uirtute beati hilarii. Precepit autẽ hostib sius ut
ut nec cibum nec ullum stipendium de ipso pago tollerent nec
nel uua spolia. Chlodouechꝰ autẽ mniit bellum cum alarico rege
gothorum in campo uogladinse. suꝑ fluuiũ clinno. miliario deci¬
mo ab urbe pictaua. luisq interse compugnantib gothicum
rege suo nimis lesi terga uerter̃t. Chlodoue̾chꝰ sict̃ solebat ictor
extitit. Cumq alaricum interficeret duo gothi contis eũ exad¬
Maximꝰ autẽ tc̃ ibi auernoꝵ popłs. qui cum apollinari duce ibi
uenerat. corruit gladio francoꝵ cum multis senatorib. De hac
pugna almaricus ẽuafit ꝑ fugam. filius alarici in hispaniis¬
& regnum patris sui sagaciter recepit. Chlodouechus autẽ. the¬
odericũ filiũ suũ ꝑ albiensẽ. & rotenus ciuitatẽ. ad auernũ diri¬

Expanded text:
a sancti Hilarii tenturia fixisset, ea nocte farus ignea ex ea visus est exisse. Apparuit nempe super ipsa tenturia in auxilio Chlodovecho rege cum virtute beati Hilarii. Precepit autem rex hoste suo, ut nec cybo nec nullo stipendio de ipso paygo tollerent nec nulla spolia. Chlodoveus autem rex cum Alarico rege Gothorum in campo Vogladinse super fluvium Clinno miliario decimo ab urbe Pectava. Illisque inter se conpugnantibus, Gothi cum rege suo nimis conlesi, terga verterunt. Chlodoveus, sicut solebat, victor extitit, Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adMaximus autem tunc ibi Arvernorum populus, qui cum Apollonare duce ibi venerat, corruit in gladio Francorum cum multis senatoribus. De hac pugna Amalricus evasit per fugam, filius Alarici; in Hispaniis regnum patris sui sagaciter recepit. Chlodoveus autem Theuderico, filio suo, per Albiensem et Rotinus civitatem et ad Arvernum diri
Abbreviated transcription (Latin):
rius ꝓuerũ semorẽ ꝓiecitq interrã. ac defixit cultrũ in
ascelia etꝰ. Qui transuerberatꝰ. statĩ mortuus ẽ. frater
quoq eiꝰ iunior cum hoc uidisset ꝓiecit se ad pedes ebil¬
deberti dicens flendo. Succurre mn piissime pat̾. ne et
ego peream sict̃ frater meus. Tunc childebertꝰ cõmotuᷤ
lacrimisait. Obsecero duicissime frãt ut huiꝰ uita tua lar¬
gitate mͥ concedere iubeas. & qͣntũcũq uolueris prohoc
dabo tibi. At ille ira succensus ait. Aut eice eum ãte. aut
certe ꝓ eo morieris. bues qui hoc malũ consiliũ ꝓpetraᷤ¬
ti. o mͦ tuuis liberare eum. Hec audiens childebertꝰ pro¬
iecit eum a se. chlotariꝰ quoq elisit eũ in terra. defixoq
in ascello cuttro interfecit eũ sic̃t featrẽ eiꝰ. & pueros eoꝵ¬
scilicet nutricios similiter uigulauit. Ascensisq eqͥtib
abscessit. Regina qͦq hec audiens nimio merore attrita cõ¬

Expanded text:
rius puerum seniorem, proiecit in terram, defixit cultrum in rius puerum seniorem, proiecit in terram, defixit cultrum in ascella eius. Qui transverberatus, statim mortuus est. Frater quoque eius iunior, cum hoc vidisset, proiecit se ad pedes Childeberti, dicens flendo: 'Succurre mihi, piissime pater, ne et ego peream, sicut frater meus'. Tunc Childebertus commotus lacrimis, ait: 'Obsecro te, dulcissime frater, ut huius vita tua largitate mihi concedere iubeas, et quantumcunque volueris, pro hoc dabo tibi'. At ille in ira succensus, ait: Aut eice eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu es qui hoc malum consilium perpetrasti, et modo tu vis liberare eum?' Haec audiens Childebertus, proiecit eum a se. Chlotharius quoque elisit eum in terra, de fixo in ascella cultro, interficit eum, sicut fratrem eius, et pueros eorum nutricios similiter iugulavit; ascensisque equitibus, abscessit. Regina quoque haec audiens, cum nimio merore attrita, con
Abbreviated transcription (Latin):
tario fratri suo. Maternr̃a filios fratris nr̃i secũ retinet.
ce tenere diligit.eosq in regno fratris nr̃i uult eleuare.
Consilio accepto ꝑtractare debemꝰ. qͥd de eis faciamꝰ. Aut
tondamꝰ eos. aut interficiamꝰ. regnũq frĩs nr̃i patriꝰ eoꝵ
inter nos diuidamꝰ. Misert̃ autẽ ad reginã parisiꝰ archadiũ
nobilem uirũ. et industriũ dolose dicentes. dic matri nr̃e¬
ut mittat ad nos filios frĩs nr̃i nepotes niõs. ut eos reges
constituamꝰ. At illa credens hoc uerum ẽẽ. gaudens. ipsosei
transmisit. At illi statim remiseit̃ archadiũ ad reginam
dicentes he sunt forfices. et ecce gladius sic mandant fi¬
lii tui utrũ uis pueros tonderi. aut gladio ꝑimi. Illa u̾o
pͥniinio dolore ce amaritudine cordis cum lacrimis ait.
Satis undiq me angustiȩ p̾mt̃. Si regnare ñ debent qͣd
uult eos occidi qͣm tondi. Nec mora apprehendit chlota¬

Expanded text:
thario, fratri suo: 'Mater nostra filios fratris nostri secum retinet thario, fratri suo: 'Mater nostra filios fratris nostri secum retinet et tenere diligit eosque in regno fratris nostri vult elevare. Consilio accepto, pertractare debemus, quid de eis faciamus, aut totundamus eos aut interficiamus regnumque fratris nostri, patris eorum, inter nos dividamus'. Miserunt autem ad reginam Parisius Arcnobilem virum et industrium, dolose dicentes: Dic matri nosut mittat ad nos filios fratris nostri, nepotes nostros, ut eos reges constituamus. At illa credens hoc verum esse, gaudens ipsos eis transmisit. Illi vero statim remiserunt Arcadium ad reginam, dicentes: Hic sunt forfices, et ecce gladius. Sic mandant filii tui: Si vis eos tondere aut gladio perimere. Illa vero prae nimio dolore et amaritudine cordis cum lacrymis ait: Satis undique me angustiae comprimunt. Si regnare non debent, quvolo eos occidere, quam tondere. Nec mora etiam, apprehendit Chlotha