comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annuit oculis terit pede. digito loquitur. tam
furoris quam inquietudinis signum sit. Sed¬
damen hic esse solet ordo perditionis. ut primũ
homo per inquietudinem constanciam graui¬
datis deserat. ac sic tandem usq ad impacien¬
tiam furoris erumpat. habet eciam Hic ges¬
tus id est citatus suie inquietus cum molli ⁊
procaci affuitatem. quia leuitas aliquando
lasciuiam. aliquando imꝑacienciam designat.
Inquiecus gestus lastiuo ⁊ proraci concordat.
sicut per salomonem dicitur. de fenestra domꝰ
mes per cancellos prospex. et iuideo paruuilos
considero uecordem iuuenem qui transit per
plateas uixta augulum. et prope uiam domꝰ
aliene graditur in obscuro ad uesꝑante die ĩ
nottis tenebris ⁊ caligine. et ecce mulier occur¬
tit illi ornatu merecricio. preparata ad capiẽ¬
das animas. gartula ⁊ uaga. qi tietis impaci¬
ens. neo ualens in domo consistere pedib sius.
nmo foris nuo in plateis iumo iuxta a̾gu¬

Expanded text:
annuit oculis, terit pede, digito loquitur, tam annuit oculis, terit pede, digito loquitur, tam furoris quam inquietudinis signum sit, tamen hic esse solet ordo perditionis, ut primum homo per inquietudinem, constantiam gravitatis deserat, ac sic tandem usque ad impatientiam furoris erumpat. Habet etiam hic gestus, id est citatus sive inquietus, cum molli ac procaci affinitatem, quia levitas aliquando lasciviam, aliquando impatientiam designat. Inquietus gestus lascivo et procaci concordat, sicut per Salomonem dicitur: De fenestra domus meae per cancellos prospexi, et video parvulos, considero vecordem juvenem, qui transit per plateas juxta angulum, et prope viam domus alienae graditur in obscuro, advesperante die, in noctis tenebris et caligine. Et ecce mulier occurrit illi ornatu meretricio, praeparata ad capiendas animas, garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis; nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angu
Abbreviated transcription (Latin):
annuit oculis. terit pede. digito loquitur. p̃uo
corde maohinatur malum. et omni temꝑe uir¬
gia seminat. Huic ex timplo ueniet ꝑdicio fua.
nec habebit ultra medicinam. Quam sit enĩ
perdicioni proximus. ipsa sua actione satis de¬
monstrat. qui per inquietudinis iudum in se¬
met ipso paceni perdit eciam prius quã foris
obsistẽtem inueniat. ⁊ quo precipitandus sit.
patet si occasionem furoris inuenetit. quem
nullo turbante exterius sua intus leuitas
⁊̃ imꝑatiencia. ad furorem precipitem rapit.
Unde bene post quam inconstancie ⁊ leuitatis
sigua enumerat dicens. annuit oculis. digito
loquitur. terit pede. nouissime indiaum furo¬
ris expressit dicens. omni tempore uirgia semi¬
nat. quia sicut dictum est primum per leuita¬
tis uidum. ⁊ inquietudinem. pax interne tñ¬
quillitatis dissoluitur. ac sic deinde agitata
mens in foueam furoris precipitatur. Qm̃uis
idem ipsum quod dixit graditur ore peru̾so

Expanded text:
annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum et omni tempore jurgia seminat . Huic extemplo veniet perditio sua, nec habebit ultra medicinam. Quam sit enim perditioni proximus, ipse sua actione satis demonstrat, qui per inquietudinis vitium in semetipso pacem perdit etiam priusquam foris obsistentem inveniat. Et quo praecipitandus sit patet, si occasionem furoris invenerit, quem nullo turbante exterius sua intus levitas et impatientia ad furorem praecipitem rapit. Unde bene postquam inconstantiae et levitatis signa enumeravit, dicens: Annuit oculis, digito loquitur, terit pede, novissime indicium furoris expressit, dicens: Omni tempore jurgia seminat. Quia, sicut dictum est, primum per levitatis vitium et inquietudinem pax internae tranquillitatis dissolvitur, ac sic deinde agitata mens in foveam furoris praecipitatur. Quamvis enim id ipsum quod dixit, graditur ore perverso,
Abbreviated transcription (Latin):
ger manum suam sub ascella. ⁊ laborat si ad
os suum applicau̾it eam. Item. desideria occi¬
dunt pigrum. noluerunt enim quicquam
manus eius operari. Et iterum dicit piger.
Leo est in uia. in medio platearum occiden¬
dus sum. Item Sicut hostium in cardine suo.
sio piger uertitur in lecto. Et in libro ecclesi¬
astico de pigro ⁊ tardo et dissoluto dicitur In
lapide luteo lapidabitur piger. ⁊ omnes lo¬
quentur super aspernationem illius. De ster¬
core boum lapidabitur piger: et omnis qui
tetigerit enm excutiet manus suas. Multa
sunt alia si enumerare uelim que ad icre
de
pationem uel ad irrisionem hoꝵ in scripturis
dicuntu de quib hec ad exhortationem presẽ¬
tem uobis dicta sufficere possunt. Citatus uel
inquietus sumul. ⁊ turbidus gestus per sałonẽ
iterum reprehenduntur. ubi sicut iam in suꝑiori
exemplo demonstranimus de uiro apostata dr̃
homo apostata iuir inutilis graditur ore ꝑnerso

Expanded text:
ger manum suam sub ascella, et laborat si ad ger manum suam sub ascella, et laborat si ad os suum applicuerit eam . Item: Desideria occidunt pigrum, noluerunt enim quidquam manus ejus operari . Et iterum: Dicit piger: Leo est in via, in medio platearum occidendus sum . Item: Sicut ostiam in cardine suo, sic piger vertitur in lecto . Et in libro Ecclesiastico de pigro, tardo et dissoluto dicitur: In lapide luteo lapidabitur piger, et omnes loquentur super aspernationem illius. De stercore boum lapidabitur piger, et omnis qui tetigerit eum, excutiet manus suas . Multa sunt alia si enumerare velim, quae d pationem, vel ad irrisionem horum in Scripturis dicuntur, de quibus haec ad exhortationem praesentem vobis dicta sufficere possunt. Citatus vel inquietus simul et turbidus gestus per Salomonem iterum reprehenduntur, ubi, sicut jam in superiori exemplo demonstravimus, de viro apostata dicitur: Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso,
Abbreviated transcription (Latin):
arguit dicens. Per agrum hominis pigͥ
transim per uineam uiri stulti.⁊ ecce totum
repleuerant urtice. oꝑuerant superficiem eiꝰ
spine. ⁊ maceria lapidum destrutta erat. Quod
cum uidissem posu in corde meo ⁊ exemplo
didici disciplinam̃. Usq quo piger dormis᷑ us
quequo de compno non consurgis: Paulu¬
lum dornues. modicum dormitabis. Pusillum
manus conseres ut quiescas. ⁊ ueniet quasi
cursor egestas tua ⁊ mñdicitas tua quasi iuir ar
habeat ducem. nec preceptorem. nec pͥncipe̾
parat estate cibum sibi. et congregut quod
comedat in hyeme. Item de pigro. Sicuc ace¬
tum dentib ⁊ fumus oculis. sic piger his qͥ
miserunt illum. Et de dissoluto. Manus fora¬
um dominabitur que autem remissa est tri¬
butis seruiet. Et iterum de prgro. uult ⁊ ñ
uult piger anima autem operantium im¬
pingabitur. Rursum de dissoluto. Qui mol¬
lis ⁊ dissolutus est in opere suo. fr̃ est sua o¬
pera dissipantis. Item de pigro. Ab scondit pi¬

Expanded text:
us suum. per agrum hominis pigri transiui et per uineam uiri stulti: et ecce totum repleuerant urticae, operuerant superficiem eius spinae, et maceria lapidum destructa erat. quod cum uidissem, posui in corde meo et exemplo didici discquequo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armahabeat ducem, nec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat quod comedat in hieme . Item de pigro: Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, sic piger iis qui miserunt illum . Et de dissoluto: Manus fortium dominabitur, quae autem remissa est, tributis serviet . Et iterum de pigro: Vult et non vult piger, anima autem operantium impinguabitur . Rursum de dissoluto: Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis . Item de pigro: Abscondit pi
Abbreviated transcription (Latin):
cum pessimis. ⁊ ne emuleris impios. Item uir
sapiens. si cum stulto contenderit siue irasca¬
tut siue rideat non inueniẽt requiem. Quis¬
quis hec impedimenta loquendi cauere uolu̾it
loqui pͥro culpa reputetur. Sapteus autem
eque cauet uel ne eo tempore quando lo qui de let
per negligentiam sileat. nel ne omni tempore ꝙͣ¬
do loqui licet per licentiam necessam in multiloqͥ¬
um cadat. Recte ergo tempus loquendi discernit᷑
si homo neo uinquam quando loqui debet sileat:
nec semper quando licet loquatur. Restat nunc
ut post quam ostendimus quid uel cui. uł nͥ ⁊ qñ
loquendum sit. eciam qualiter loquendum sit de
monstremus.

Expanded text:
cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haec impedimenta loquendi cavere voluerit, loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter loquendum sit, demonstremus.
Abbreviated transcription (Latin):
dum eĩ propter precipitationem loquendi iutã¬
dam. Salomon in prouerbiis ostendit dicens.
In multiloquio peccatum non deerit. qui aũt
moderatur labia sua pruderassimus est. Itẽ.
Labia iusti considerant placita. ⁊̃ os impioꝵ
peruersa. Item. Qui prius respondet quam au¬
diat stultum se eẽ demonstrat et confusione dig¬
nissimum. Item in libro ecolesiastico: ⁊ nõ eas
plice lingua. esto mansuetus ad audiendum dĩ¬
uerbum. ut intelligas ⁊ cum omni sapiẽcia
proferas responsum uerum. Si est tibi in tellẽs
responde proximo. sin autem. sit manus tua
supet os tuum ne capiaris in uerbo ĩdisciplina¬
to. Item sepe propter reuerentiam persone tacẽ¬
ne respondeas uerbum. et in medio seniorum
ne adicias loqui. Item sepe propter maliciam
auditoꝵ tacendum esse salomon docet dicens.
In aurib insipientium. ne loquatis qr despi¬
cient doctrinam eloquii tui. Item ne ꝯͥtendas

Expanded text:
dum esse propter praecipitationem loquendi vitandum esse propter praecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventiteplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato . Item saepe propter reverentiam personae tacenne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas
Abbreviated transcription (Latin):
la hec exemplis scripturarum probare possums
quia non uno sed multis signla queq ꝯfirmari
scripturarum testimoniis inuenimus. Quod ser¬
monem eoꝵ qui priores nobis loqui ceperant ñ
debeamus in terrumpere. sed semper loquentes a¬
lios. et precipue eos qui recta ⁊ utilia locuntu
propter custodiam discipline reu̾enter sustinere
atq expectare santtus iob nobis ostendit qui cũ
de sua disciplina ⁊ de alioꝵ erga se reuerentia
loqueretur inter cetera sic ait. Qui me audie¬
bant expectabant sententiam meam. ⁊ inten¬
ti tacebant ad consilium meum. Uerbis meis
addere nichil audebant. ⁊ super illos stillabat
eloquium meum. Item seꝑe propter infirmita¬
tem auditoꝵ tacendum esse dominus suo exem¬
ꝑlo docet. qui cum apostolos ad huc imbelles.
⁊ ad sub lumoris doctoine eruditionem impares
aspiceret ait. ad huc multa habro uobis dr̃e. sed
non potestis portare modo. Item aliquando tacẽ¬

Expanded text:
la haec exemplis Scripturarum probare possumus, la haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacen
Abbreviated transcription (Latin):
quia prius sicut dictum est in silentio forma
loquendi sumitur. que post modum dempr̃
loquendi in uoce teneatur. Aliqitando tactre
debemus propterea quod alter prior loquiꝰ
cepit. ne forte si sermonem eius u̾boꝵ nrõꝵ
prolatione in t̾rumpimus. ⁊ eum qui loqui¬
tur.⁊ eos qui audiunt pariter offendamus.
Aliquando tacendo est propterea quia ad id̾
quod dicere nolumus. animos auditorum
paratos ad huc non esse consideramus. Alñ
tacendum. est propter multiloquium ui¬
dandum uel eccam piopterea quod ipsi
locuturi sumus non dum apud nosmet¬
ipsos congruam loquendi formam ĩueni¬
mus. quia profecto animus auditoꝵ itra¬
gis offenditu. si sermo qui edificare del et
confusus ⁊ mordinatus proferatur. Aliqñ
uerbum debeamus facere ꝙ duob modes¬
disci
fieri potest saliced dum uel reu̾entia dignitati per¬
sone impenditim uel malicia incorrigibilis atq
ides indigna ammonitione existimatur. Singu¬

Expanded text:
, quia prius, sicut dictum est, in silentio forma , quia prius, sicut dictum est, in silentio forma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonem ejus verborum nostrorum prolatione interrumpimus, et eum qui loquitur, et eos qui audiunt pariter offendamus. Aliquando tacendum est propterea, quia ad id quod dicere volumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquanverbum debeamus facere, quod dudis i potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singu
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ de disciplina agendum est. questiones aut ꝯ¬
tentiones uerboꝵ uentilare. neq illis de intel¬
ligentia diuinarum scoipturarum tractand̃
est extertora negocia admiscere debemus. nͨ ea
quid dicendum sit attendere. Est tempus qnͣdo
nichil. ⁊ est tempus quando aliquid dicend̾
est.Nullum nero tempus est. qñ dicenda
sunt omnia. Tempus est quando nichil dicẽ¬
dum est quia tempus tacendi. ⁊ tempus qñ
aliquid quia tempus loquendi. tempus uero
quando omnia numquam. quia sicut id̾ sa¬
lomon ait mala aurea in lectis argenteis qui
loquitur uerbum in tempore suo. habet igct
omne uerbum tempus suum. quando ꝓferri
debeat.⁊ tempus quando daceri. Quando
autem loquendum sit melius ostendimus.
si prius quando dacendum sit demonstrem.
Tempus enim dacendi tempus loquendi deb
precedere. quia prius per silentium tempore
t acendi discitur. quod post ea uerbum temꝑe
loquendi proferatur. Propterea ut ait saloͭ

Expanded text:
ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut cubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia admiscere debemus, nec ea quid dicendum sit attendere. Est tempus quando nihil, et est tempus quando aliquid dicendum est, nullum vero tempus est quando dicenda sunt omnia. Tempus est quando nihil dicendum est, quia tempus tacendi; et tempus quando aliquid, quia tempus loquendi, tempus vero quando omnia, nunquam, quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Habet igitur omne verbum tempus suum quando proferri debeat, tempus quando taceri. Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
tuum silentium seruandum est. Quedam u̾o
in quib humanos sermones .i. confubulatõ¬
nes ad alterutrum edere non licet. exceptis
his uerbrs. quib homo cum deo ⁊ ad deum lo¬
quitiur quando nel mortationib uel in lectio¬
nib siue in yminis ⁊ cantias manifeste uel
occulte prolatis. deo famulatur. Unde ⁊ beatꝰ
augustinus in oratorio nichil agendum ẽẽ dͭ
preter id ad quod factum est. Sunt itẽ alia
loca in quib pro disciplina ⁊ instructione mo¬
uerentia hoc est sine contentione ⁊̃ clamore.
et qualibet tur pitudine uerboꝵ hã possunt.
Dostremo sunt alia. loca in quib mag̃ loqũ¬
di licentia laxatur. ita ut non solum de sp̃na¬
lib reb sed eaam de exterioꝵ dispositione ⁊ ꝓ¬
uisione sermones admittantur. loca in quib
uana ⁊ superflita dici debeant inuenire non
possum. Neq igitur in diuius ⁊ saccatis lo¬
cis confabulationes inducere neq in illis locis

Expanded text:
tuum silentium servandum est. Quaedam vero tuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deum loquitur, quando vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione moverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis
Abbreviated transcription (Latin):
sanandum consssio cõmodiori occurrit. Uerbi
gr̃a. Quando constanciam laudare uolumꝰ
ad pnsillanimes non ad superbos sermonem
nr̃m dirigere debemus. quia cum uicium suꝑ¬
bie sub pretextu constancie ñ numquam se
contegat si ceꝑimus superb̾ laudare constã¬
ciam dum eos ad urtutemꝰ ortari credimus.
amplius in suo uitiꝯ confirmamus. Exhor¬
temur ergo ad constanciam timidos. Ad ti¬
morem superbos. ad frugalitatem prodigos.
rarios. ad feruorem ⁊eli tepidos ad silentium
nerbosos. ad uerbum exhortationis nimis ta¬
citos ad alacritatem segnes. ad mansutudi¬
nem imꝑacientes. ad iustiaam negligentes ad
sudulgentiam coudeles. ad uerecundiam ꝓca¬
ces. ad quietudinem precipites. ad prudentiã
incautos. ad sollicitudinem oblunosos ⁊ ad
modestiam inuerecundos. ⁊ omnino quicquid
dicere uolumus. au dicendum sit ex ipsa prrꝰ
nolumus. prius uͥ illud dia conueniat ꝯsidere¬
mus. Nani quedam sunt loca su quib ꝑpe¬

Expanded text:
sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, rarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, ex ipsa priuvolumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpe
Abbreviated transcription (Latin):
uel sua exhortatione non indigeat. uł ita
in malo obstinatus sit. ut exhortatione al¬
terius corrigi se. non pernuidat. Si gͦ sic ẽ
numquam nisi uel ad nr̃am uel ad alieꝵ
eruditionem loqui debemus. ⁊ in ipsa nr̃a
loqtione talem discretionem seruate ut
semper studeamies. ⁊ a sapientiorb discere.
⁊ minus doctos ita dum tarat si se docere pa¬
cuntur studeamus erudire. Et sicut int̾rogani¬
do de illo potissimum qͥ nos magis urget uer¬
ba facimus. sic docendo illud ꝙ magis persone
auditoris congruit proferre debemus ut contͣ
uicium quod in eo sanare cupimus compecens
nrĩ sermonis remedium opposiamus quemad¬
modum supradittum est. cum irreligioso de
sanclitate. cum iniusto de iusticia. cum pigro
de multa operatione loquendum esse. Facile
ergo cui sit loquendum cognoscimus. si id ꝙp
dicitur quale sit diligenter consideremus.q
id profecto unicuiq magis dici conuenit. qd̾
ad aliud in quo ipse plus laborat malum

Expanded text:
vel sua exhortatione non indigeat, vel ita vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non permittat. Si ergo sic est, nunquam nisi vel ad nostri vel ad aliorum eruditionem loqui debemus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum
Abbreviated transcription (Latin):
de sua stabilitate confidunt. ut non tuneant
ex illoꝵ praua suggestione corrumpi. Quando
uero ⁊ illoꝵ duticcã et suami infirmitatem
considerant expedit eis ut fugiant ne dũ illos
non ualent ammonitionib sius corrigeꝵe:
paulatim incipiant ipsi ad prauitatem illoꝵ
declinare. Cum ergo propter nr̃am edifica¬
tionem prorimis loqustur. cumi illis loqua¬
a praiitate sua posse em̃dari. Alioqum̃ ⁊ sa
pientes uelle docere superbia est. ⁊ obstina¬
tos corripere insipiencia. Quia et inuirio¬
sus pioximo est. qui meliori non exibet re¬
uerenciam: ⁊ iniuriosus sibi est qui ñ em̃dat
sed pronocat. erga se. insipientis uestiniam.
Ergo qui cum alio loquitur primum con¬
fideret ut non propter se: an piopter illũ
loquatur Si propter suam utilitatem lo¬
quitur uideat ut ille talis sit. de auus col¬
loqnuio utilitas ei prouenire possit. Si ꝓpt̾
illum loquitur oaueat ne dalis sit ille. qui

Expanded text:
de sua stabilitate confidunt, ut non timeant de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo propter nostri aedificationem loquimur, cum illis loquaa pientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Cum stulto ne mulcum loquaris. ⁊ cum ĩsen¬
sato ne abieris: Et salomon diat. Qͥ arguit
impium: genetat sibi maculam. Noli argu¬
ere derisorem: ne oderit te Argue sapientem ⁊
diliget te. da sapienti occasionem. ⁊ addetur
ei saꝑiencia. doce iustum ⁊ festinabit acciꝑe.
Sed rursum in libro ecclesiastico: de discredõe
loquendi dictumi est. Cum iuiro religioso tͣs¬
ta de sanctitate. et cum inuisto de iusticia ⁊ cũ
muliere de his que enuilatur cum timide de
bello: cum negociatore de inuectione: cum emp¬
tore de uenditione. Cun luido de graciis agẽ¬
dis. Cum impio de pietate cum in honesto de
honestate: aun operatio a grano de omni oꝑe
cum operario anrinali de consummatione aͥn¬
ni. Cum seruo pigro de multa operationẽ. U̾
intelligi datur quod boni prauoꝵ colloquia
aliquando appetere. aliquando uitare debent.
Appetere debent boni prauoꝵ colloquia. qñ et
sua exhortatione illos sꝑant possi corrigi⁊ tm̃

Expanded text:
Cum stulto ne multum loquaris, et cum insenCum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addetur ei sapientia. Doce justum, et festinabit accipere . Sed rursum in libro Ecclesiastico de discretione loquendi dictum est: Cum viro irreligioso tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum
Abbreviated transcription (Latin):
modis consideratimi. secundum etatem scd̃m
scienciam. secundum officium. secundum ꝯdc¬
tionem. Secundum etatem. quia aliud ꝯueni
locutionib senum. aliud locutionib iuuenũ.
Secundum scienciam quia aliud conuenit
locutionib sapientium aliud locutionib
simplicium. Secundum officium. qr aliud
conuenit locutionib eoꝵ qui negotia ext̾i¬
ora trattant aliud locutionib eoꝵ qui secre¬
tioris uite quieti ⁊ studio contemplationis in¬
debent de discretione bene conslilendi. iienes
de instancia bene faciendi. Sapientes de nust̾i̾¬
is scripturarum. simplices de exemplis bono¬
rum operum. Hii qui exteriora trattant ne¬
gotia de solleraia acquirendi. hii qui qͥetam
uitam ducunt de disaiplina uiuerdi Drelati
de piouisione rerum subiecti de obediencia p̾ reꝑ
gerit homo quid dicat. eciam au dicat diligẽ¬
ter attendat: quia sicut ait quidam sapieus:
cuu narrat uerbum non audienti: quasi qui
excitat dormientem de graui sompno. Et it̾m

Expanded text:
consideratur, id est secundum aetatem, secundum scientiam, secundum officium, secundum conditionem. Secundum aetatem, quia aliud convenit locutionibus senum, aliud locutionibus juvenum. Secundum scientiam, quia aliud convenit locutionibus sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, aliud locutionibus eorum qui secretioris vitae quieti et studio contemplationis indebent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praecepgerit homo quid dicat, etiam cui dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i.G. ceterisq seruis xp̃i hameris leue
de gentib .h. quilliscumq nestre sanctitatis
seruus in uira pace ambulare ⁊ ad uriam re¬
quiem peruenire. Soliloquium dilectionis
quod de arra anime intitulatum est nͥ cari¬
tati nr̃e ut discatis uͥ nos ꝯporteat uerum
amorem querere. ⁊ quem admodum de bĩs
cordanr̃ã sp̃ualium studio meditationũ ad
superna gaudia excitare. hox ergo fiter ka¬
rissime rogo ut uos ai ceteris ĩ memoriã
mei suscipiatis. neo quod specialiter nobis
mictitur ceteros excludat. nec quod cõnu¬
niter ominib datur muneris prerogati¬
uam ĩnunuat. Nolo nos hic prouocare colo¬
pe dictaminis. sed quia celare non potui mee
erga nos affectum deuotionis. Salutate fra¬
trem .b̾. ⁊ fratrem .a. ⁊ omines alios quorũ
nomina ⁊ si ego in presenti sigillatim enu¬
metare non ualeo. omnia damen in libro
uite conscoibi exoꝑto. uał. Inaꝑit solioqui¬
um De arra a¬
nime.

Expanded text:
ri G. caeterisque servis Christi Hameris levae degentibus H. qualiscunque vestrae sanctitatis servus, in una pace ambulare, et ad unam requiem pervenire. Soliloquium dilectionis, quod de Arrha animae inscriptum est, nisi charitati vestrae, ut discatis ubi vos oporteat verum amorem quaerere, et quemadmodum debeatis corda vestra spiritualium studio meditationum ad superna gaudia excitare. Hoc ergo, frater charissime, rogo, ut cum caeteris in memoriam mei suscipias, nec quod specialiter tibi mittitur, caeteros excludat, nec quod communiter omnibus datur, muneris praerogativam imminuat. Nolo vos hic provocare colore dictaminis, sed quia celare non potui meae erga vos affectum devotionis. Salutate fratrem B. et fratrem A. et omnes alios, quorum nomina, etsi ego in praesenti sigillatim enumerare non valeo, omnia tamen in libro vitae conscribi exopto. Valete. SOLILOQUIUM DE ARRHA ANIM
Abbreviated transcription (Latin):
offas facturi in poculis demergunt. ħ sicut
supra diximus dicentib erisbescenda fuerãt
si a facientib presumpta non fuissent. Nuns
ant. Temꝑantiam. manducandi intelligimꝰ
in eo si homo trattum. ⁊ non cum ninua fe¬
stinatione comedat. ubi uos quidem qnͣtum
fieri potest modum ⁊ mensuram om̃s ten̾e
sio ⁊̃ alius sic. Hec nobis fratres de scĩa ⁊ disci¬
pliua ĩt̾imi nos diximus. Bonitatem uͦ orate

Expanded text:
offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc ciant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram omnes tenere sic et alius sic. Haec vobis, fratres, de scientia et disciplina interim nos diximus: Bonitatem vero orate
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem ueniet. neq iste nisi prius honestã¬
cibum sumere debeat ħ est quam munde. et
quam temperate. de inmundicia comedendi
panica exempla proferre sufficiat. ut dumꝰ
in quibusdam suis partib cernitur. facile ꝑ
simlitudinem ubiq caueatur. Eluidam ĩt̾
comedendum dum scutellas exonerare uo¬
lunt quadrata ferculoꝵ frusta adipem
siue sagnam superroratam distillantia
mensalib inuoluunt aut superiitunt
donec iterum eius ceratio interiorib ea qĩ
remanserant in pristinum. locum reponãt.
aliĩ bibentes digitos mediotenus pocuł in¬
mergunt. alii unttas manus ad uestim̃ta
sua detergentes. tursus ad cibaria trattã¬
da redeunt. Alii undis articulis cocleatis
uice olera sua ꝑiscantur ita ut in eodem
iure^ manus ablutionem.⁊ uenter refecti¬
onem querere udeatur Alii semicorrosas
crustas ⁊ premorsas colliridas abariĩ it̾an¬
do infigunt. ⁊ reliquias dentium suorũ

Expanded text:
tudinem veniet, neque iste nisi prius honestatudinem veniet, neque iste nisi prius honestacibum sumere debeat. Hoc est quam munde et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum
Abbreviated transcription (Latin):
dendi. sunt. qui quasi caupones ad omnem cleꝑ¬
sidram elitiendi gustus grã palatum extend̃t.
Igitur contra hec uicia sananda necessarius est
rigor discipline. qui istas gule petulantias in¬
fra certum luntem cohibeat quatinus sen
ad immoderatas delicras. neq ad nouitantes.
neq ad supersticiosas preparationes ciborũ
discipłine. in eo quantum quis sumere debe¬
at auus menslira hec michi esse uidetur ut
neq contra honestatem neq supra necessita¬
tem. Non omnis uenter idem sapit. alius
sia alius uero sic. Cui minus sufficit. iste pͥus¬
quan ad turpitudinem edacitatis ꝑueniat
in superfluitatem offendit. Cui multum op̾
est in eo sepe honestas comedendi leditur ⁊̃
priusquam ad superfluitatem ueniatur Ergo
ille cui parum satis est magis super fluita¬
tem caneat. Ille uero cui multum opus est
magis ad honestatem attendat quia n ille
nisi temperantie metas transierit ad tur pi¬

Expanded text:
dendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepdendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum disciplinae in eo quantum quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non omnis venter idem capit, alius sic contentus, alius vero sic. Cui minus sufficit, iste priusquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpi
Abbreviated transcription (Latin):
dam ⁊ insolita ciboꝵ genera exquirunt. ita
ut sepe propter unius uenientem hominis
per omnes cirrũpagos turba famulorum
discurrat ⁊ uix dandem uel ignotas de deser¬
tis procul montib radice euellendo uel paucu¬
los de unis gurgitib profunda scrutabione
pisciculos trahendo sie intempestiua de aren¬
tib uubetis arbuta colligendo unius appetit᷑
petulantiam compescere queat. Et sane mͥ
non satis patere potest quod uicium istos ex
ri gaudent. siue quia per tumorem elatioius
ceteris omnib quantum cibo dissimiles sũt.
dantum m̾ito dissumles uideri uolunt. Alii
supersticiosum nimis ĩ preparandis abis stu¬
dium adhibent infiuita de coctionum ⁊ frgauri¬
rum ⁊ ꝗdimĩtarum genera excogitantes. modo
mollia. modo dura modo frigida. modo calida mͦ¬
do amino. modosale. condita secundum consuctu¬
dinem pregnantium. mulierum desiderantes
hii profecto non solum arguendi. sed eciam deui¬

Expanded text:
dam et insolita ciborum genera exquirunt, ita dam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, mocumino, modo sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deri
Abbreviated transcription (Latin):
eçiam tripler obseruantia discipline in cibo
Obseruantia in eo quid sumat. obseruãtia
in eo quantum sumat. obseruantia in eo qͣ¬
modo sumat. Obseruantia in eo quid sumat.
id est neq nimis preciosa et delicata expet¬
tet. nec numis rara ⁊ insolita requirat. nec
ninus accurate ⁊ laute preparata ꝯcupiscat.
In primo enim luxus arguitur in secundo cu¬
riositas. in tercio supersticio notatur. Sunt
namq quidam quoꝵ fauces satis ridicula
infirmitate egrotant que msi pinguia. et de¬
licata deglutite non possunt ⁊ si quando ei ꝑ¬
ci aut frugales cibi oblati fuerint. statim au
indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem
aut oripilationem capitis aut si qua sunt
talia ad excusandas excusationes pretendunt.
Alii delicias ⁊̃ luxum ciboꝵ magna ꝯstantta
asꝑnantur sed ab eis iterum non minori. aũ
to lerabiliori petulantia commumum cibari¬
orum usus omnino despicctur. Noua que¬

Expanded text:
IX. De triplici observatione disciplinIX. De triplici observatione disciplinobservatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec nimis laute et accurate praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quae
Abbreviated transcription (Latin):
simul sut ab sorturi in gentes quosdam co¬
natus. ⁊̃ gestus satis indecoros ostendunt. ha
um rugienti uentri patentiorem aditumꝰ
querere. quasi angustia fancium non possit
esurienti stomaco satis sufficientem habũ¬
dantiam minnistrare. In uno ergo loco sedenteᷤᷤ
oculis ⁊ manib que prope que longe omnia
circũcurrunt simul panes comminuunt ui¬
na in calices ⁊ pateras effundunt. distos in
primum expugnationem aggrediantur dũ
simul in omni parte irruptionem sacere cõ¬
cupiscunt. Plus iusto fortassis ista dicentes
nerecundie obliti sumis sed nescit aliquando⁊
impudentia erubescere nisi fuerit manifeste
confusa. His igitur trib modis debet quisq
inter epulas consernare disciplinam in sein¬
ipso idelicet ut ⁊ liguam siam a loquaci¬
tate restringat ⁊ oculos suos a çircunspecti¬
one cohibeat ⁊ ut cetera membra omnia
cum modestia ⁊ quiete contineat. Sequitur¬

Expanded text:
simul sint absorpturi, ingentes quosdam cosimul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhum rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete contineat. CAP. X
Abbreviated transcription (Latin):
inferno positus nehementius in lingna
ardebat. Custodia oculoꝵ inter epulas ꝓꝑ¬
terea neceesaria est. quia non decet ibi pre¬
cipue ut uagos homo habeat oculoᷤ sineq
airiose. ⁊ ut amiplius aliquid dicam impu¬
denter ea que apud alios aguntur dcun¬
lustrando prospiciat. sed ut pocius pudice de¬
missis luminib ea tantum que sibi ante¬
posita ⁊ apposita sunt attendat. Custodia qͦ
continendi sese ibi negligenda non est. qͣti¬
nus uidelicet neq in habitu neq in gestu
indecens aliquid aut inhonestum agatur.
Nichil cũ strepitu aut tumultu fiat. sed
ouinia menibra cum modestia ⁊ tranquill¬
tate in disciplina contineantur. Non sic̾
quidam faciunt qui cum ad edendum asse¬
derunt inquieta quadam agitatione ⁊ cõ¬
fusione membroꝵ in temperantiam animi
sui designant. Caput excutiunt. brachia cre¬
runt. manus in altum expandunt et sine
magna turpitudine quasi totum epulum

Expanded text:
inferno positus vehementius in lingua inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum
Abbreviated transcription (Latin):
rixosum omniuo a sermonib disciplinatis se¬
cludendum esse per eudem probatur cum dr̃
Labia stulti ĩmiscent se rixis ⁊ os eius uirgia
prouocat. de uerbo eciam m̃dosd quantum sit
cauendum. idem ipse insimiat dicens. Testis
falsus non erit impunitus. et qui m̃datia
loquitur non effugiet. Sed et uerbum dulce.
quantum ualeat in sermone. liber eccłiastic̃
patenter demonstrat uͥ dicct. Uerbum dulce
amicos multiplicat. ⁊ inimicos mitigat. ⁊ lin¬
gua encharis in bono uuro habundat. de disci¬
dia discipline. Ibi enim debet hõ seruare disoi¬
plinam in habitu suo. ⁊ disaplinam ĩ cibo suo.
Disciplinam in hubitu trib modis in discipli¬
na tacendi. in disciplina iudendi: in discipli¬
na contiendi se se. Tacit᷑nitas int̾ epulas ne¬
cessaria est: idarco qm̃ lingua que oĩ tp̃r
prona ad peccatum labitur: periculosus cũ
per crapula inflaminata fuerit ad loquẽ¬
inter epulas. loquacitati seruetat. post ĩ

Expanded text:
rixosum omnino sermonibus disciplinatis serixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in bono viro abundat . Cdia disciplinae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loqueinter epulas loquacitati servierat, post in
Abbreviated transcription (Latin):
uel importune uel impie contra eum ꝓfu̾tur
Singula heo scriptiue sacrs testimoniis comꝓ¬
bemus. Quod habitus indisciplinatur sermo¬
nem contemptibilem faciat. salomon osten¬
dit dicens. Non decent stultum uerba com¬
posita ⁊ iterum. Non est speciosa in ore stul¬
ti ꝑabola. Et iterum. fons uite eruditio pos¬
side̾ntis doctrina stultoꝵ fatuitas. Et iterum.
Dctrina sua noscitur uir qui autem uanus
⁊ excors est patebit contemptui. Item. Qũo
pulcras frustra ht̃ claudus tibias. sic ĩ decens
est in ore stultoꝵ ꝑabola. Quod uero typus
elationis sermonem hominis ingratum au¬
ditorib reddat. sulomon iterum testatur dicẽs.
Excelsa stulto sapiencia. ĩ poita non aperiet
Quantum autem sermo clamosus a disdi¬
plinatis cauendus sit. ipse auctor discipliue
ostendit de quo per ỹsaiam scriptum est non
clamabit neq accipiet personam. neq audie¬
tur foris uox eius. Uerbum autem asperum ⁊

Expanded text:
vel importune, vel impie contra eum proferatur. vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et
Abbreviated transcription (Latin):
stat. ħ est quo gestu. quo sono. qua sig
demissus ⁊ suauis. significatio uerax et dulcis.
Modestiam debet hr̃e gestus loquentis. ut nec
in ordinate nec impudice. nec turbulent int̾
loquendum membra moueat. neq oculorum
nutib ut aliqua indecenti confirmatione siuẽ
trans mutatione uultus placorem sui s̾monis
ĩmuntat. Humilis debet esse gestus loquentis.
ut apud auditores grãm sermo eius inueniat.
Sermo loquentis esse debet demissus ne strepitu
⁊ immoderata clamosirates auditores suos aut
miuste terreat. aut iuste offendat. Siaius de
res durior uenit et iniocundior. Signaficatõ
id est sententia sermonis ideo debet esse uera.
quia fallax uerbum eciam si facunde et cour¬
posite dicitm. nichilominus tamen ab audito¬
tib aut noxium aut ociosum si frierit intellec¬
tum reputatur. Sed et cum ueritate necesse ẽ
ut sermo loquentis dulcedinem habeat. quia
sepe eciam ueritas auditori anrara effiatur
si aut sine ratione. aut sine dilettione. hoo est

Expanded text:
stat, hoc est quo gestu, quo sono, qua signdemissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debres durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sententur. anima totum corpus hominis. tota ꝑit̾
animat. Est quidem inspirata a deo homininita nõ
de p̾iacenti mat̾ia: s de nichilo ab eo fc̃a. De cet̾is aĩatis
scriptura dicit. Producant aque. ꝓducat t̾ra animam
uiuentem. Anima uerd ñ aqua terra ñon produxit.
sed deus inspirauit. ñ tantũ mumam uinam ułui¬
uentem si spitacłm uite rõnale ex dei ymagine fõm
ex dei sinulitudine. ¶xlii

Expanded text:
praesentetur. Anima totum corpus hominis tota pariter praesentetur. Anima totum corpus hominis tota pariter animat. Est quidem inspirata a Deo homini vita, non de praejacenti materia, sed de nihilo facta ab eo. De caeteris animantibus Scriptura dicit: Producant aquae, etc. Producat terra animam viventem . Animam vero non aqua, non terra produxit, sed Deus inspiravit; non tamen vivam vel viventem, sed spiraculum vitae , rationale ex Dei imagine, factum ex Dei similitudine.