comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniugii consensum q matrimoniũ firmatur s pac¬
tionem ⁊ ꝓmissionem futuri consensus sig̾care in
ipsa uocis ex p̾ssione conicimꝰ qr ⁊ sponde nõ darez
aut facere s ꝓmitt̾e. Uñ ⁊ apłs dicit despondi
enim uos uni uiro uirginẽ castam exhibere xp̃o.
Qđ si desponsationis nomen in ipso contractu ma¬
tͥmonĩ intellig̾e debenus et̃ fidẽ desponsationis
c̃sensum mutue societatis q̃ c̃uigium dr̃ cueuient᷑¬

Expanded text:
conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pacconjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut facere, sed promittere. Unde et Apostolus dicit: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quod si desponsationis nomen in ipso contractu matrimonii intelligere debemus, tunc fidem desponsationis consensum mutuae societatis quae conjugium dicit
Abbreviated transcription (Latin):
frustrantur. Isidorus etiã dicit. qr connuges ueriꝰ
appellant᷑ apͥma disponsationis fide quamuis adhuc
uit̃ eos igioretur conuigalis concubitus. Si forte ui¬
deatur hoc contrarium eẽ ili qd supius diximus con¬
iugium in consensu maritali sancciri. Si enim a
pͥma desponsationis fide conugium incipit. cum
fides desponsationis in ꝓmissione futuri consensus
p̃cede uideat᷑. qñ ipsum coniugium abhac fide
ante ire ꝓbat᷑. S si desponsationem ipsam futuri
matͥmonii pactionẽ ⁊ ꝓmissionem intellig̾e debeniꝰ
tẽ nimirum fidem desponsationis impletionẽ ꝓmis¬
sionis ⁊ pactionis exhibitionem conuenient᷑ accipumus.
A qua nimirum qi in p̾dicto consensu constat meri¬
to conuigium exordium sumit. qr in eo qđ fides pactio¬
ni se sponsionis q̃ de futuro coniugio utrimq facta
fuerat adimplet᷑. in consensu maritali coniugũ
sacram̃tum ꝑficit᷑. Nom̃ aũ desponsationis ñ ipsum

Expanded text:
frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
stun subsequenti sermone temꝑat dicens. nͥ forte
uolupgis ꝓpria suffragau̾it ⁊ uota succurrerint
legitima. Illic gͦ uoluntas ꝓpria ⁊ uotum legitimũ
succurrit etiã sine his omnib legitimũ conugiũ
eẽ pot̃. Si enim coniugium eẽ ñ pot̃ uͥ ista non
sunt. nec baptismus eẽ potest uͥ nõ p̃cedit fontis
consecratio. baptizandi cathecir asidi. exorcira¬
tio. ⁊ubi non sequit᷑ olei ⁊ crismatis unctio.
S sic baptismus eẽ pot sine istis quamuis ista
debeant eẽ cum baptismo. ita ⁊ sine illis conu
gium eẽ pot̃ ⁊ ibi ubi illa in coniugio ⁊ cũ comu¬
gio eẽ debent. Ham qđ coniugium ñ in coitu
constet s in consen su nec consensu coitus q sicut
forte utrimq castitatis ⁊ continentie ꝓpositum
placitum fuerit beatus ambrosius cestat᷑ dicens.
Non defloratio uirginitatis s pactio coniugalis
coniugium facit. Item soniugium ñ fac̃ coitus.
s consensus. qui si defuerit omnia ⁊ cum psõ cortu

Expanded text:
stim subsequenti sermone temperat, dicens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic ergo, ubi voluntas propria et votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. Si enim conjugium esse non potest ubi ista non sunt, nec baptismus esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse potest, etiam ibi ubi illa in conjugio et cum conjugio esse debent. Nam quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitus; quia sicut forte utrinque castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu
Abbreviated transcription (Latin):
trariam assertionem ferunt᷑. in tantum ut d¬
cant quãlibet illegitume ꝑsone fuerĩt cuictĩ
ꝓfessionis siue ordinis pari consensu adimui
facto coniuges eẽ. Hon sacerdotes contiras
ꝓfessos non summos sacerdotes nõ monachi
aut sacras uirgines ab hac lege excipiendossi¬
tant. Ec hũt isti similit̾ u̾baquedam scriptura¬
rũ quib miire credunt ⁊ confirmare estima¬
cionem sus̃. Eosunt uere quedam dicta

Expanded text:
trariam assertionem feruntur, in tantum ut dtrariam assertionem feruntur, in tantum ut dicant quantumlibet illegitimae personae fuerunt cujuscunque professionis sive ordinis pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotes continentiam professos, non summos sacerdotes, non monachos aut sacras virgines ab hac lege excipiendos putant. Sed habent isti similiter verba quaedam Scripturarum quibus munire credunt et confirmare existimationem suam. Et sunt vere quaed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illegitime copulgiones iudicant᷑. Hon es
hoc de omnib sic̃ sup̃ memor aui sic sentieas
estimamus. Ham facta horroris excusationene¬
la legitimoꝵ nõmen pocerunt retinere. Alie
de illis ubi uenialit̾ peccatur. ut uidelicet sil
infra septimum aut sextum aut etiam fortas
quintum gradum line am ꝓpinquitatis iguor
temeraret. quod quidẽ nõ tam cont᷑ naturalea
ue antiquam legalem institutionem quantia
tatis conugia copulare in quo apparet q a
que aliqñ dispensationẽ admiteũt ut licit
concessionem ignorant̾ fiant. E iccirco fir¬
sis eiusmoĩ quamdiu omnino latent ignous¬
tia conuenientiꝰ estiment᷑ excusari q̃ tñ mei¬
festa facta qi contͣ p̃ceptionem st̃ñ debent
tolerari. Hec autem dicta sunt contͣ illosi
putant coniugium om̃ino dici ñ posse quil
aliqũ dissolui potest. de his qͥ putãt̃ ⁊̃sꝰ
illegitimas ꝑsonã qͣsc̃q ꝯsñsũ ad ĩuic̃¬
Mhabitũ ꝯiugiũ face R
Alii non minus p̃cipiti estimatione in cn¬

Expanded text:
 illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institutionem, quam nitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quandiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui putant conjugium omnino dici non posse quod aliquando dissolvi poillegitimas personas quascunque consensum adinvicem habitum conjugium facere. Alii non minus praecipiti existimatione in con
Abbreviated transcription (Latin):
ediciumꝰ pagationis instrumentũ eque fidelis:
infidelis hr̃e ñ pot̃: S baptismi inquiunt sacra¬
mentum qñ infidelis acceꝑit iõ accep̃ qr ⁊ si in
alio ifidelis fuit ipsum tñ sacramentum scđ̃m
restam ficui formam accepit. Aliqumn nisullud
scđ̃m rectam ficdi formam accepiss: ñ utiq acce.¬
piss siue fidelis siue infidelis fuiss. Itaq qi in
hoc accipiendo ficłi contrarius ñ fuit. accipe illud
potut. quãuis scdm aliuo fideł ñ fuit. E ego dico
ꝙ qñ infidelis uxorẽ ꝓpt̃ ꝓpagationem filioꝵ dũc
sidẽ choro c̃iugali seruat. sociam diligit ⁊ custodit.
ila uuentẽ adalieuam societatem ñ tͣnsit. ꝗͣuis
iugia uera nõ eẽ. Ideo dicu̾nt qr oiniua q̃ pret̃
fidem siuit ⁊ si uera sunt ad speciem ñ sunt uera
ad salutem. Et siu̾a sunt ad formam sacramenti
ad effectiun tñ iurcutis ⁊ gr̃e spualis u̾a nõ st̃.
Sic ⁊ de quib dam aliis sacram̃tis dictum est

Expanded text:
judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis jugia vera non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis sacramentis dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
nupserint. uł clancło corrupte fueruit ñ eas ad¬
mitteudas adagendam penitentiam. nͥ is cui
se uĩ xerant ab hac uita discesserit. Si enun hec
rõ in hominib seruat᷑. ut que dimisso uiro suo
adalium tͣnsiuerit. adult̾a habeatur. nec ei agen¬
de penitentie locus concedat᷑. nͥ alt̃ defunctus
fuerit. quanto mag̃ ⁊̃ ea que se in mortali spon¬
so uinxerat: Non ÷ gͦ dubium qͣ de illis hic agi¬
t᷑ que in ꝓposito continentie submanifesta etiã
ꝓfessione ad castimoniam conseruanddam conse¬
crate sunt. De his gͦ dicunt. quia si post cale
ppositum adiuptias carnales tͣnsierint. adpeni¬
tentiam non sire admittende nͥ iscuise uinxe¬
rant .i. fornicator siue adult̾ abhacuita .i. a¬

Expanded text:
nupserint, vel clanculo corruptae fuerint, non eas adnupserint, vel clanculo corruptae fuerint, non eas admittendas ad agendam poenitentiam, nisi is cui se junxerant ab hac vita discesserit. Si enim haec ratio in hominibus, servatur, ut quae dimisso viro suo ad alium transiverit, adultera habeatur nec ei agendae poenitentiae locus concedatur, nisi alter defunctus fuerit, quanto magis etiam ea quae se immortali sponso junxerat! Non est ergo dubium quin de illis hic agatur, quae in proposito continentiae sub manifesta etiam professione ad castimoniam conservandam consecratae sunt. De his ergo dicunt quod si post tale propositum ad nuptias carnales transierint, ad poenitentiam non sint admittendae nisi is cui se junxerant, id est fornicator sive adult
Abbreviated transcription (Latin):
peccatur. Aliud autem ÷ de illis qui pꝰuotum etiam
ꝓfessione publica subtestimonio eccłie erga dm̃ se
obligauerunt: ⁊ forte adhuc qđ amplius÷ ad scĩmo¬
niam c̃tinentie consecrati st̃ de quib uere dicunꝰ.
qr pꝰ talemꝓpositum ⁊ tale uotum manifesta pfessi¬
one confirmatum ad coniugale fedus descenđe
non possunt: ⁊si forte hoc aliquiando atrempta¬
u̾int ñ c̃iuges s formcarios ⁊ spũalis castimonie
uiolatores ad pͥstinam ꝓpositi sui integritatem
reꝑandam ⁊ c̃seruandã districte reuocandos. Si
anͭ tem̾ario ausu iicepto ꝑsiff̾e uoluerĩt.⁊ illicitã
copulam quã cont᷑ pͥme ꝓfessioms debitũ mierũt
aeserere ꝯtẽpseruit. quasi inobedieutes : in ince¬
stu formcationis nefande c̃taminatos iuste seue¬
ritatis sententia abeccłie cõmunone p̾cidendos
te iam nota. In noc̃ enim p̃p cuius auctoritas
in eccłia xp̃i celebris ÷ sic dicit. Que xp̃oiquit
sp̃alit̾ nubunt ⁊ a sacerdote uelant᷑ si puplice

Expanded text:
peccatur. Aliud est autem de illis qui post votum etiam professione publica sub testimonio Ecclesiae erga Deum se obligaverunt, et forte adhuc, quod amplius est, ad sanctimoniam continentiae consecrati sunt. De quibus vere dicimus, quod post tale propositum et tale votum manifesta professione confirmatum, ad conjugale foedus descendere non possunt, et si forte hoc aliquando attentaverint non conjuges, sed fornicarios et spiritualis castimoniae violatores, ad pristinam propositi sui integritatem reparandam et conservandam districte revocandos. Si autem temerario ausu incoepto persistere voluerint et illicitam copulam quam contra primae professionis debitum inierunt deserere contempserint, quasi inobedientes, et incestu fornicationis nefandae contaminatos, justae severitatis sententia ab Ecclesiae communione praecidendos,te jam nota. Innocentius enim papa, cujus auctoritas in Ecclesia Christi celebris est, sic dicit: Quae Christliter nubunt, et a sacerdote velantur, si publice
Abbreviated transcription (Latin):
cramentoꝵ expͥmit᷑. in quo quidẽm ñ ostendit᷑
qͥd scđm uicium sacramentis di abutendum
futurum sit. s pocius quid ex ipsis scd̃m effica¬
tiam grẽ spũalis que in ipsis : si in pͣuitate abu¬
tentium ñ remaneat fieri possit. Quigͦ hoc
coniugium hr̃e dixit. hoc utiq dicẽ uoluit
qr coniugium hoc quantum inse ÷. hr̃e debet.
si fuerit ubi eẽ debet. Si autem forte ñ fuerit
ubi eẽ debet. ñ mirum ÷ si eo careat qđ habere
debet. neq iõ tñ minus uerum ÷ sacramentũ
dum ÷ quamuis minus utile sit illi inquo a
Aahunc modum putamꝰ quedam coniug.ig
dici posse quamdiu scđ̃m iudicium eccłie r¬

Expanded text:
 exprimitur, in quo quidem non ostenditur quid secundum vitium sacramentis Dei abutentium futurum sit, sed potius quid ex ipsis secundum efficaciam gratiae spiritualis quae in ipsis est, si in pravitate abutentium non remaneant, fieri possit. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, habere debet, si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non est mirum si eo careat quod habere debet. Neque ideo tamen minus verum est sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
societas quamdiu ut̃q uiuit conseruetur. ꝓpt̾ea
coniugium nõ fuisse qđ aliqñ potuit dissolui. Si
enim iccirco hoc coniugium ñ eẽdiẽt qi hic ea q̃
adconugium ꝑtinent int̾oto nõ ht̃ intendãt qr
c̃ dictum ⁊ indiuiduam societatem ad coniugium
ꝑtinere uere dictum ÷ qi hanc coniugium hr̃e

Expanded text:
 quandiu uterque vivit conservetur; propterea conjugium non fuisse quod aliquando dissolvi potuit. Si enim idcirco hoc conjugium non esse dicunt, quia hoc ea quae ad conjugium pertinent in toto non habet, intendant quod cum dictum est individuam societatem ad conjugium pertinere, vere dictum est: quia hanc c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tũ qui fictus baptismi sacramentum accipit remis.¬
sionem pecratoꝵ non ꝑcipit.⁊ qui indigne mandu¬
cat corpus xͥ nequaquã in ꝑ id meret᷑ spãlem par¬
ticipationem xͥ. Si gͦ uere hec adilla ꝑtinere dicimꝰ.
⁊ tñ illa sine istis aliquotiens inuenimus nec iõ munꝰ
adilla ꝑtinent qñ sine istis. sunt illa qñ uidelicet
sunt uͥ eẽ non debent ⁊ aput quosẽẽ ñ debent mĩ¬
rum ÷ si indiuiduam societatem ad coniugium ꝑ¬
tinere dicimus. cum tñ coniugium sine illa inue¬
niamus. qñ uidelicet ÷ ubi eẽ non debet. ⁊ apud¬

Expanded text:
ipationem Christi; et tamen qui fictus baptismi sacramentum accipit, remissionem peccatorum non percipit, et qui indigne manducat corpus Christi, nequaquam per id meretur spiritualem participationem Christi. Si ergo vere haec ad illa pertinere dicimus et tamen illa sine istis aliquoties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, quando scilicet est ubi esse non debet?
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate uiuendi s officio consulendi. ut maneat
qdđ necessarium: ꝓpt̃ alios. Sic misceri feminis iure
nuptĩarum officiosum fuit scĩs uiris ñ libidinosũ.
Qđ enim ⁊ cib adsalitem hominis. hoc ÷ concubitꝰ
add salutem gn̾is. E utrumq ñ ÷ sine delectatione
carnali. que tñ modificata ⁊ refrenante temꝑantia
inusum naturalem redacta libido eẽ ñ pot̃. Qđ
querenda ple forncarius uł adit̃inus concubitus.
E qđ ÷ in cibo licito inmod̾atior appetitꝰ. hoc ÷ in
coniugib: uenialis ille concubitus. test

Expanded text:
cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturalem redacta libido esse non potest.quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
quis iustis non fuit peccatum qđ plurib feminis
tlantur neq contͣ naturã hoc faciebant cũ nõ
setnuendi causa s gignendi hoc facerent neq
utra morem q eo tempore ea faciebant. ueq c̃tͣ
certum qi nulla legr erat ꝓhibitum. Ueruntam̃
idem alibi testatur magis ꝑrinet adbonum nup¬
arum unũ cũuna quã cũ multiscopulari. qđ
dicat pͥmi coniugũ copula diuinitus facta. ue
d̾e conibia sumerent initium. uͥ honestius at¬
endetur exemplum. Item idem. Sĩc ñ ĩmpar
eritum patientie impetͦus qui passus: ⁊ in ioħe
am qui filios genuit. E illius enim celibatꝰ ⁊
tius conubium ꝓtempoꝵ distribitione xp̃o
militauerunt. S continentiam ioħs in oꝑe abra¬
ham insolo habitu habebat. Melior ⁊ autemcasti¬
ras celibum quã castitas nuptiarum. quarũ abra¬
ham unam habebat inusu ambas in habitu. Caste
enim coniugalit̃ uixit eẽ autem castus sine c̃iugio
potuit. s cc̃ non oportuit. Idem. Iustus quamuis

Expanded text:
uit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur exemplum. Item idem: Sicut non est impar meritum patientiae in Petro qui passus est, eam, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohanneham in solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem justus, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ipsa societas utͦq uiuente ñ diuiditur
ita ⁊ sacram entum societatis coniugalis quã¬
diu conuigium constar abipso non seꝑatur.
Inquo uidelicet coniugio sacramentũ foris
÷ indiuisa societas res sacramenti intus adinui¬
cem flagrans ꝑseuerant᷑ animoꝵ caritas. Sacra¬
mentum foris ad xp̃m ⁊ eccłiam res sacramenti
intus ad dm̃ ⁊ animam ut sicut incopula car
ĩ fed̾e societatis eiusdem sacramentum ostendamꝰ.
Hoc gͦ dictum : ut ostendat᷑ ꝙ aliqñ conuigiũ
sine fide ⁊ sine spe ꝓlis ÷ sine sacramento aũ

Expanded text:
sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum et Ecclesiam, res sacramenti intus ad Deum et animam. Ut sicut in copula carin foedere societatis ejusdem sacramentum ostendamus. Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugium sine fide et sine spe prolis est; sine sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
aut infructuosiuis ꝓbetur ⁊ tam̃ conugiũ
eẽ ñ desistat. Sacramentum autera nar
in seꝑabile eẽ uidetur ut sine illo omnino
ã quo relicta ÷ mechatur si alti nupserit. Hoc
qͦddam sacramentum adhiberetur qđ in concus¬
sum manet q int̃ueniente diuortio ñ aboletur
coustat in legitima societate ⁊ coniugĩ officiũ¬
qd constat in carnis cõmixtione ⁊ uialt̃s quide
id ÷ in coniugio sacramentum ⁊ ad alt̃m uͦ id÷¬
eam licita carnis cõmixtio exerceatur: sic̃
ipsum officium carnalis cõmercũ a coniugio
ab eẽ pot̃. ita etiam ipsum coniugium sine his
que ad officium carnalis cõmertũ ꝑtinent ẽẽ
pot̃. quamiuis ut dictum ÷ si fidecareat minꝰ
sincerum si autem spe ꝓlis careat minus fructu¬
osũ int̾ueniatur. Fides enim fructum ht̃ c̃a¬
stitate pudicitie conugalis. spes ꝓlis fructum
ht̃ inusu fecunditatis. Conuigium aut̃ in
ipsa societate maritali sacramentum ẽ.⁊ iõ

Expanded text:
aut infructuosius probetur, et tamen conjugium aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit. Hoc ris rei quoddam sacramentum adhiberetur, quod inconcussum manet, quia interveniente divorticoquod constat in carnis commistione; et in altero quidem, id est conjugio sacramentum est; ad alterum  prolis, ut propter eam licita carnis commistio exerceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m iudicium diuinum legitimum non :: ego
quidem utrimq legitimnum ẽẽ puto. iccirco cũ
scđm uidicium eccłie specialit̃ legitimum dici qr
scđ̾m iudicium eccłie nicħ in eo ÷ ꝓ quo legitimũ
dici ñ debeat. S scđ̾m diuinum iudicium ali¬
coniugium legitimũ ñ eẽt. Hoc ÷ quia aliquid

Expanded text:
secundum judicium divinum legitimum non est; ego secundum judicium divinum legitimum non est; ego quidem utrumque legitimum esse puto. Idcirco tamen secundum judicium Ecclesiae specialiter legitimum dici; quia secundum judicium Ecclesiae nihil in eo est pro quo legitimum dici non debeat, sed secundum divinum judicium alic
Abbreviated transcription (Latin):
forte ꝑignorantiam osffendit᷑. quamdui quidem
lacet inatͥmonio scđm uidicium eecłie legitune
fc̃o nequaquã tolłe possit quin legitiũ appellet᷑.
Non mͥgͦ quis frẽm ⁊ sororem opponat aut cet̃a
eiusmoĩ inquib rõ ignorantie excusationem
ñ admite it. Non ꝑintetuntur in eiu̾mnõi offend̾e
quos in eo qđ facũt ignorantia debet excusare.
ignorantia fuerit. uerecundia tũ ⁊pudicitia con¬
fusionem non euadit. Aliud estde illis loqui diẽ¬
de quib dicit apłs. Temptatio uos ñ app̾hendat
nͥ humana. Inquib enum humanum ÷ errare.
uullis potest ignorantia erroris culpam excusare.
Sic gͦ legitimas ꝑsotias scđm indiciun eccłie appel¬
landas putamꝰ inquib nulla causa extat ꝓ qua
aut iuste ꝓhiberi possit qđ faciendum ⁊ aut cum
fc̃m fuerit infirmari.⁊ quamdiu quidem sic:
legitimum eẽ qđ ÷ SSi quis autem int̾roget qͦm
scdđim uidicium eccłie legitimum eẽ possit quod

Expanded text:
forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. ibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infir Si quis autem interroget quomodo secundum judicium Ecclesiae legitimum esse possit quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quandiu quidem causa latuit legitimã fuis-¬
se. etiã si iuste illicitam fuisse causent᷑. Nonenĩ
om̃e qͣ illicite fit. io ñ fit qr illicite fit qm̃ qđ
fit. fieri om̃ino dicendum ÷. quãiuis in eo quod
sic fit. male fieri recte dicat᷑. Si autẽ qđ fit.
qđ illicite fit. fieri quidẽ sciat᷑. illicite autẽ
fieri nesciat᷑ : pot̃ quidẽ ignorantia culpam
temꝑare. aut excusare. ut fra legituum
coustet in eo qđ fit. quamuis fac̃e non possit. ut
rep̃hensibilit̾ non fiat in eo quod sic fit. Sigͦ
filii scłm aliquid legitimi sunt. scdm aliquid
legitima ÷ ⁊copula exqua sunt. Qđ si copula
ipsa scd̃m aliquid legitima recte dieit᷑. nõ mͥ
apparet quare ñ etiã scđ̃m idipsum coniugium
merito nomuinet᷑. Hon ÷ enim magna contentio
de nomine uͥ idẽ de u̾itate sentitur. Exceptis gͦ
eiusmoi causis inquib uł ꝓpt̃ hoͥrorẽ uł cur¬

Expanded text:
sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuissunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit, quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicendum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicatur. Si autem quod fit et quod illicite fit fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum legitimum constet in eo quod fit? quamvis facere non possit, ut irreprehensibiliter non fiat, in eo quod sic fit. Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel tur
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ ꝓhibitio ignorat᷑ in tͣnsgressione ignoran¬
tia excusatur. nec ꝓhibet᷑ uirtꝰ sacramenti quã-¬
diu ñ patet tͣusgressio p̾cepti. Cum autem
constans eẽ ceꝑit qđ ꝓhibitũ ÷ costare dei¬
ceps aut ratum eẽ nõ potest qđ frem ÷ qͥa qđ¬
manifeste contra p̃ceptionem agit᷑: legitunũ
aut ueruineẽ nõ iudicat᷑. ¶Erunt fortasis qui
existiment ignorantiam nontantum facere
posse ut pro ea conuigium appellari debeat
int̃ eiusmõi ꝑsonas quib matͥmonii copula
iuste ꝓhiberet᷑ si causa que latet coguosceret᷑.
Ego illos int̾rogo quid sentiendũ sit de filiis ex
huiꝰᷤmõi copula ꝓcreatis. utrum legitimi aut illegi¬
tum sint uidicandi. Quos si durũ uidr ut iccir¬
co filii illegitun dicant᷑. qi patres sccłm causam
aliquã latentem illicite scđm iudicium autem ⁊
concessionem eccłie legitime fuerunt copulati:
concedant necẽẽ ÷ copulam illam ex qua ꝓcreati

Expanded text:
biliter prohibitio ignoratur in transgressione ignoranbiliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse non potest; quod famanifeste contra praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantiam facere tantum non posse, ut pro ea conjugium appellari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegitimi dicantur; quia parentes secundum causam aliquam latentem illicite, secundum judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime fuerunt copulati: concedant necesse est copulam illam ex qua procreati
Abbreviated transcription (Latin):
bilis causa demonstrari non potest. quia: si forte
÷ s occulta ⁊ ladens ⁊ non dum iudicio eccłie cõpba¬
ta quantum aduidicium eccłie spectat pactũ
coniugale neq ꝓhiberi pot̃ ut non fiat. neq cũ
fr̃ m fuerit infirmari pot̾ ut non csistat. Qđ
enim omnino occultum ÷ quantũ adiudiciũ eccłie
ñ ẽẽ dicendum ÷. qi adefficiendum aliquid uł
impediendum non differt ab eo qđ ñ ÷̃. Prima
autẽ institutio dͥuastmñ ꝑsonas. id÷ patrẽ ⁊ matrẽ
a contͣctu matͥuonii aͬecepit. uͥ hominẽ ut ad¬
ħere possit uidri sue patrẽ ⁊ matrem relictu
rum eẽ asseruit dicens.. ꝓpt̾ hoc relinquet hõ
patrem suum ⁊ matiem suam ⁊ adherebit uxori
sue. Manifestum ÷ autẽ qi ñ requirunt᷑ ad hoc
qui relinquunt᷑ ꝓpt̾ hoc. Has gͦ duas ꝑsonas
solas pͥma institutio excepit. incetis omnib
decorem nature: siue adpudicicie augmentũ.
Et extunc cepit eẽ exꝓhibitione illicitum qđ
fuerat ex natura concessum. Ubi qͥd. si ñ culpa¬

Expanded text:
lis causa demonstrari non potest, quia etsi forte est, sed occulta et latens et nondum judicio Ecclesiae comprobata, quantum ad judicium Ecclesiae spectat pactum conjugale neque prohiberi potest ut non fiat, neque cum factum fuerit infirmari potest, ut non consistat. Quod enim omnino occultum est, quantum ad judicium Ecclesiae, non esse dicendum est, quia ad efficiendum aliquid vel impediendum non differt ab eo quod non est. Prima autem institutio, duas tantum personas, id est patrem et matrem a contractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae . Manifestum est autem quod non requiruntur ad hoc, qui relinquuntur propter hoc. Ilas ergo duas personas solas prima institutio excepit. In caeteris omndecorem naturae, sive ad pudicitiae argumentum. Et extunc coepit esse ex prohibitione illicitum quod fuerat ex natura concessum. Ubi quidem si non culpa
Abbreviated transcription (Latin):
uigio sacramentum dupplex constaret un
tis que ⁊ int̃ dm̃ ⁊ animnam.Siue etiam ot¬
u zeccłie sacramentum eẽt in societate on¬
iugũ dĩ uͦ anime sacramentum in dilection
coniugali. Siue gͥ hoc siue hoc inͦ sacramet
conuigii accipiatur recte sacramentum c¬
iugũ omnib gentib cõmune eẽ dicitur.
scĩtas autem suie uirtus sacramenti ñ nu

Expanded text:
uplex sacramentum constaret. Unum tis quae est inter Deum et animam, sive etiam  Ecclesiae sacramentum esset, in societate conjugii; Dei vero et animae sacramentum in dilectione conjugali. Sive igitur hoc modo sacramentum conjugii accipiatur, recte sacramentum conjugii omnibus gentibus commune esse dicitur; sanctitas autem sive virtus sacramenti, non
Abbreviated transcription (Latin):
nun quã licite transire possunt. sic̃ st̃ decume
que abuutio institute sunt ad eoꝵ tm̃ sustenta¬
cionem qui tab̾nacło deseruiunt. Nec gͥ ad
laicos transferre. quid aliud ÷ quã de sacro
sacrum auferre : Sic gͦ si unicuiq peccato no¬
iñ culpe conueniens datum fuerit: nichil mali
fit in iudicio equitatis.
De satramento coniugũ.

Expanded text:
nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui tabernaculo deserviunt. Haec igitur ad laicos transferre quid aliud est, quam de sacro sacrum auferre? Sic ergo si unicuique peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in judicio aequitatis. DE SACRAMENTO CONJUGII.
Abbreviated transcription (Latin):
mea accipiens ⁊ sua redens immo mea ñ sua mͥ
dispensans. Qͥd gͥ inde iudicandũ seutiam
inquiris. Ego tͥ b̾uit̾ respondeo qr si eccłiam
in uita tua dispensatͥcem facis aut pꝰ mortem
heredem relinquis. ego ꝓhibere nec uolo nec
possum.⁊ si de tuo te pascit aut ꝓ tuo. ꝓuiden¬
tia ÷ ñ culpa. necessitas ñ iniquitas. Sic uitum
ut aliud ñ requiras nec accipias. Corꝑalis tibi
ne cessitudo concedit᷑. cõmercium iniquitatis
eccłie uł quelibet alia eccłiastica bona corꝑa¬
lia ꝑmalos p̾latos data uł uendita ab usu
eccłie alienent᷑. In qͦ gn̾e crimen simonie ẽẽ
ñ uidet᷑: quamius culpa grauis uon desit.
Quanta enum iniquitas sit manifestum est
cos qui ad edificandas.⁊ custodiendas eccłias po¬
siti sunt destructioni illarũ ⁊ eoꝵ que ad illas
ꝑtinent dissipationi oꝑam dare. maxime siea
que ab alienant᷑ talia sunt que adusus alie noꝵ

Expanded text:
mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum
Abbreviated transcription (Latin):
Aut te hoc parit̃ emisse confite. aut sinõ emi¬
sustentationis inpensam p̾cio sine simonie culpa
cõparare: Ecce habeo p̾dia mea aut pecuniãmeã
qua sustentari possem ⁊ uiu̾e. S forte tuneo
uolentiam pͥncipum aut fraudẽ familiarium
siue aliud quodcũq. Forte etiam defectum eta¬
tis aut inbecillitatem uirium mearũ consido.
Uideo quia non possum ipse sic̃ expedit res meas
disponere ⁊ ꝓpriis utilitatib deseruire. Uenio
ad eccłiam cõm̃do ei res meas ⁊ uite mee ꝓuiden¬
tiam cõmitto. ut alat me ⁊ sustentet.⁊ de meo
mͥ subsidium ministret. ⁊ ne forte frauder in aliqͦ
expeto certã mͥ ⁊det̾minatam pensam ẽsticui.
quantũ accipit scł unus aliquis eoꝵ qui eccłie
deseruiunt qui intitulo eecłie conscripti st̃.
Prebendam peto ad cotidiani uictus usum. sic̃
ht̃ alius qui in eccłia ÷ qui de eccłia uiuit.
eccłie seruit. Dat mͥ eccłia ⁊ concedit illu d

Expanded text:
Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emiAut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicet accipit unus aliquis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud,
Abbreviated transcription (Latin):
iii Sunt autem quedam ineccłia q̃dũ p̾cio cõ.¬
parantur cũ ꝑceptione corꝑalis beneficũ par¬
ticipatio etiam spũalis dignitatis accipit᷑. Ubi
ꝓfecto quisquis alt̾m uendere aut emere
cognoscitur: neutrum iuuenditum aut inemptũ
reliquise cõꝓbat᷑. S dicis mͥ. Qmͦ hoc eẽ pot̃:
Ego ineccłia uictum ⁊ uestisa  emi : eccłĩam nõ
emi. Stipem emi. p̾bendam emi. corꝑalia tautũ
emi. spũale nicł aut emi aut emere uolui. Bic
gͦ mͥ quis nomencuum int̾ nomina fr̃m asscripsit:
Quis tibi inchoro incapitulo locum assignauit :
Si hec non emisti uñ hec habes: Quis tͥ hec dedit:
S hec inquis gratis accepi. Cet̃aemi: hec gratiᷤ
data sunt. Benedicis. Quem emisti. ⁊ lanam ñ
emisti. s gratis accepisti. Tñ si ouem ñ emisses:
lanã ñ habuisses. Parbore p̾cium dedistiut
fructum eius gratis manducares. Satis astute
ingredi existimasti cõmento ridiculo. Uide gͦ
qͦiͦ ñ emeris qđ ñ habusses sip̾cium ñ dedisses.:

Expanded text:
 Sunt autem quaedam in Ecclesia quae dum pretio comparantur, cum perceptione corporalis beneficii, participatio etiam spiritualis dignitatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliquisse comprobatur. Sed dicis mihi: Quomodo hoc esse potest? Ego in Ecclesia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses.
Abbreviated transcription (Latin):
boni inse hr̃et remedium contra malum ẽe nou
posset. sunc autem ipsa que ei insunt bona malum
qđͣ ab eo non queritur. s meo tolerat᷑ excusant ut
non impitetur adͥ dampnationem qđ̃ necessit as
imponit non uoluntas exigit. Item aõs ad
ualerium. Non trã fecunditas cuius fructus est

Expanded text:
boni in se haberet, remedium contra malum esse non boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona, malum quod ab eo non quaeritur, sed in eo toleratur, excusant, ut non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tantum fec
Abbreviated transcription (Latin):
alta uł alt̃o concumbat᷑. Iuspe ꝓlis atcenditur.
ut denote expectetur. amant̃ suscipiat᷑. religio¬
se nuitͥatur. In sacramento actendit᷑. ne con¬
inguim seꝑetur. ⁊ dimissus aut dimissa nec
casa plis alt̾i copuletur. Hec sunt bona que
onponit coniugium contra eam que in carne
pecati adhuc manet concupiscentiam carnis
sine qua carius cõmixtio fieri nõ pot̃. Bonum
quippe conuigii ut dicit beatus ãs maluin
inobedientium menbroꝵ limitat quodami
modificat. ut concupiscentia carnalis fiat saltẽ
pudictia conugalis. Duob autẽ modis bonũ
hoc contra malum illud remedium occurrit
dum ⁊ illum inmod̾ate libidinis ardorem sub
certa regła unius federis limitando ãuage
lũ ꝓrsus ñ sit s ut dãpnabile ñ sit. qͥ ppe ꝓpt̃ li
malũ ñ fit culpabile illd̃ bonũ ĩmo ꝓpt̃ ħ bonũ ue¬
niale fit ulioꝰ malum. Hisi enĩmalũ eẽt ñ opus
haberet ȩxcusari. ⁊ rursum nͥ remedium hr̃et
deberet imputari. Si autem conugium niehil

Expanded text:
l cum altero concumbatur. In spe prolis, attenditur ut devote exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri copuletur. Haec sunt bona quae opponit conjugium contra eam quae in carne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe conjugii, ut dicit beatus Augustinus, malum inobedientium membrorum limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia conjugalis. Duobus autem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago lum prorsus non sit, sed ut damnabile non sit; quippe propter hoc malum non fit culpabile illud bonum; imo propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil
Abbreviated transcription (Latin):
eius longa ⁊ continua uł etiam ꝑpetua egͥtudire
p̾meretur: Quem gͦ nõ desereret in languare cu¬
poris iacentem. ñ deserat mñ de unquitate penti¬
tn. Uel siforte conditionem carnis sustimnere nõ
uist legi carnis se non subiciat. neq suscipiar
uulie setationem qđͣ pati non uult ad affldonẽ.
eches qnidem de occulto consensi contugi lus
detetis que ineo oculta st̃ uł oecubtanda ⁊ u̾euda
& posint nob dicenda fuetunt. acemĩe ⁊. sẽ¬

Expanded text:
ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poeniem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fue
Abbreviated transcription (Latin):
cum sororib m̃atrib aut aliis quib libet linea
cognationis ꝓpinquis cõmercium carnale habuis
quid faciendum sit si hoc factumẽẽ legituno teti¬
monio ꝓbari possit. EEgo quidem quamdiu fien
rõnabilit̾ posset. ꝓpt̃ seruaniam pacem thopi
coniugalis eiusmoĩ testimonia ⁊ ꝓbationes decli¬
narem. Si autem resomino manifesta fieret tẽ
quiddem ꝓpt̃ horsorem facti⁊ scandalum uitarĩ
separationem fieri suaderem sic tñ ut ut̃q in contua¬
tia ꝑmanere cogeret᷑. qm̃ quidem coniugĩ sacranti
adinuioem nonscindetur ⁊̃ si post carnalis cõmertĩ
contradiceret᷑. Si quis autem dicat quomͦ mulier q̃
non peccauit cogi possit ad continentiam inuita.
uideat ⁊ hoc eẽ de miseria carnis ã cuiꝰ uoluptate
qui se iꝓsꝑitate ñ cohibet. dignum ⁊ ut in adũsti¬
te quoq dolores illius portet. Ista mulier quemͦ
dicit se contin̾e non posse. quid faceret simaritis

Expanded text:
cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus
Abbreviated transcription (Latin):
me his que sine graui scandalo mutari non
possunt p̃iudicare debere. s magis expedire
ut in manifestis scandalum caueatur. ⁊ de ocis
fieri ut quod aliqñ ꝓ scandalo uitando ex necsi¬
rate contra institutionem agit᷑ qi occultum est
⁊ ꝓbari ac ꝑ hoc uitari ñ potest. penitenti ⁊ do¬
lenti ꝑ miscdiam nõimpuretur. Uir potestat̃
corꝑis sui ñ ht̃ s mulier. similit̾ mulier potesa¬
tem corꝑis sui ñ ht̃ s uir. Potest gͦ uir siue
mulier peccando facere ut potestatem in corpe
alt̃ius ꝑdat s facere nõ pot̾ ut alti potestaten
sui corꝑis quantũ in se ⁊ collat. Qđ siu iuris:
ꝑdẽ pocest. quod suum ñ ÷ collere not pot̾. Sicgͥ
⁊si aliqũ faciat ut debitum suum in corꝑe alt̾uis ure
exig̾e non possit non tam̃ facit ut debitum alt̾us
incorꝑe suo iure negare possit QQuerit᷑ autẽ detis
qui sedicunt pꝰ coniugalem pactionem siue ante

Expanded text:
me iis quae sine gravi scandalo mutari non me iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occufieri ut quod aliquando pro scandalo vitando ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, sed mulier. Similiter mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est tollate potest: quod suum non est tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante;
Abbreviated transcription (Latin):
uolo incidere inmanus tuuͦis quam inimanus homi
in mutare legem ñ pot̃. tͥ lex ñ dñat᷑. qͥ conditor
⁊ dñs legis es. Homo facta iudicat ñ uoluntatẽ.
tu factis parcis ꝓpt̃ uoluntatem. Confidenꝰ gͦ
inmĩa tua occulta necessitatis mee cibi cõmitto.
ñ p̾sumens ꝓpt̃ timorem tuũ eccłie scandalum
facere. qr sꝑo qđ offensam tuam mͥ pie ignoscẽ
debeas cum iccirco ñ p̾sumo offendere ꝓximum
ne inꝓximo ⁊ ꝓximum offendam ñ dm̃ meum.
Giomͥ uidetur quotiens occulta aliqua iinecessi¬
c̾ate conscientiam remordent maxime si tali a
fuerint in quib dispensatio institutionis indul¬
gentiam admittat. qi ea que contra naturam
sunt ⁊ sine petcato numquam ficr̾i potuerunt
non accipiunt remissionem nͥ habueriit correc¬
tionem. In huiꝰ mõĩ gͦ occultis inquib temporalis
insteutionis ñ naturalis p̃ceptionis p̾uaricatior
uidet᷑ in nũquam ea que latent manisestis ⁊maxi¬

Expanded text:
volo incidere in manus tuas, quam in manus hominvolo incidere in manus tuas, quam in manus hominimmutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxi
Abbreviated transcription (Latin):
oceultũ ⁊ nesciũt cũ qͣ iuistũ ⁊ uolt̃. ⁊ accusat me c̃
Ego gͥ in arto positus ⁊ cinctus undiq ꝑiculis.
tuam miscđiam imploro. paratus ad om̃e quod
iubes si illud scire dedis. Si dixeris discede nõ
maneo. si dixeris mane ñ discedo. Scio enĩ qđ te
iubente fit. malum eẽ ñ posse qđ cũq illud fuerit.
Tua ẽ enim potestas ex qua botium ⁊ omne qđ cibi
placuerit. Cui indulges non imputat᷑ cui impu¬
iusseris. ut pꝰposito eccłie scandalo ⁊ contempto
mandato magistroꝵ meoꝵ quos in ddedisti ⁊ quib
me obedire p̾cepisti. ego magis ce audio quam
hominem. quem audire nͭ debeo nͥ ꝓpt̃ te nec
uolo contra te. Si gͦ tu iubes dñe adhominem
nõ attendo. Si autem parcere ius pusillis tuis
tuo sum s tñscio qr benignus ⁊ misericors es
⁊ potes si uolueris nõ imputare necessitatem
si acceptam habueris uoluntatem. Magis gͦ

Expanded text:
occuoccuEgo igitur, in arcto positus et cinctus undique periculis, tuam misericordiam imploro: paratus ad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui impujusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusillis tuis,tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo