comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OTERAM. nunc ego ipsoꝵ quoq genitalium
membroꝵ mirificam rationẽ tibi exponere: nisi
me pudor ab huiusmodi sermone reuocaret. Itaq: a nobis
indumento uerecundiae quae sunt pudenda: uelentur. Qͦd
ad hanc rem attinet: quaeri satis est: homines impios ac
prophanos summum nefas admittere: qui diuinum et
admirabile dei opus: ad propagandam successionem in ex¬
cogitabili ratione prouisum. et affectus uel ad turpissimoᷤ
quaestus: uel ad obscen ae libidinis pudenda opera conuer¬
tunt. ut iam nihil aliud re sanctissima petant ꝗͣ inanem
et sterilem uoluptatem. Quae reliqui corporis partes
non carent ratione ac pulchritudine. Conglobata in
nates caro ꝗͣ sedendi officio apta: et eadem firmior ꝗͣ
in caeteris membris. ne prȩmente corporis mole ossibus
caederet. Item femininum deducta et Latioribus toris: ua¬
lida longitudo: quo facilius onus corporis sustineret: quã
paulatim deficientem in angustum genua determinant:
quoꝵ decentes nodi flexuram pedibus ad gradiendum.

Expanded text:
oteram nunc ego ipsorum quoque genitalium membrorum mirificam rationem tibi exponere, nisi me pudor ab huiusmodi sermone reuocaret: itaque a nobis indumento uerecundiae quae sunt pudenda uelentur. quod ad hanc rem attinet, queri satis est homines inpios ac profanos summum nefas admittere, qui diuinum et admirabile dei opus ad propagandam successionem inexcogitabili ratione prouisum et effectum uel ad turpissimos quaestus uel ad obscenae libidinis pudenda opera conuertunt. ut iam nihil aliud ex re sanctissima petant quam inanem et sterilem uoluptatem. quid? reliquae corporis partes num carent ratione aut pulchritudine? conglobata in nates caro quam sedendi officio apta! et eadem firmior quam in ceteris membris, ne premente corporis mole ossibus cederet. item feminum deducta et latioribus toris ualida longitudo, quo facilius onus corporis sustineret: quam paulatim deficientem in angustum genua determinant, quorum decentes nodi flexuram pedibus ad gradiendum
Abbreviated transcription (Latin):
uetustissimi Graeciae scriptores: quos illi Theologos nũ¬
cupant. tum etiam Romani Graecos secuti et imitati do¬
cent. quoꝵ praecipue Euhemerus ac noster Ennius:
qui eorum omnium natales: coniugia: progenies: impe¬
ria: reo gestas: obitus: simulaera demonstrant. Et secu¬
tus eos Tullius .iiiͦ. de natura deoꝵ libro dissoluit pu-¬
blicas religiones. sed tamen ueram quam ignorabat: nec

Expanded text:
vetustissimi Graeciae scriptores, quos illi θεολόγους nunvetustissimi Graeciae scriptores, quos illi θεολόγους nuncupant, tum etiam Romani, Graecos secuti et imitati, docent; quorum praecipue Euhemerus, ac noster Ennius, qui eorum omnium natales, conjugia, progenies, imperia, res gestas, obitus, sepulcra demonstrant. Et secutus eos Tullius tertio de Natura deorum libro dissolvit publicas religiones: sed tamen veram, quam ignorabat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
in unitate natura uniuersa consentit. Quod si mundũ.
Spiritus intus alit : totamq in fusa per artus. Mens agi¬
tat molem et magno se corpore miscet. Apparet testimo¬
nio Poetae Unum esse mundi habitatorem deum. Siqui¬
dem corpus omne nisi ab una mente incoli regiq non po¬
test. omnem igitur diuinam potestatem necesse est in
Uno esse. cuius nutu et imperio regantur omnia. et ideo
tantus est: ut abhomine non possit aut uerbis enarrari:
aut sensibus aestimari. Unde igitur ad homines opinio mł¬
torum deorum persuasione peruenit: Nimiꝵ hi omnes
qui coluntur ut dii: homines fuerunt: et iidem primi ac
maximi Reges. sed eos aut ob uirtutem quia profuerãt
hominum generi: diuinis honoribus affectos esse post moͣ¬
tem: aut obbeneficia et inuenta: quibus humanam uitã
ex coluerant: immortalem memoriam consecutos quis igͦ¬
rat: Nec tantum mares: sed et feminas. Quod cum

Expanded text:
in unitate natura universa consentit. Quod si mundum in unitate natura universa consentit. Quod si mundum Spiritus intus alit totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet, apparet testimonio poetae, unum esse mundi habitatorem Deum; siquidem corpus omne nisi ab una mente incoli regique non potest. Omnem igitur divinam potestatem necesse est in uno esse, cujus nutu et imperio regantur omnia; et ideo tantus est, ut ab homine non possit, aut verbis enarrari, aut sensibus aestimari. Unde igitur ad homines opinio multorum deorum persuasione pervenit? Nimirum ii omnes, qui coluntur ut dii, homines fuerunt, et iidem primi, ac maximi reges: sed eos, aut ob virtutem, qua profuerant hominum generi, divinis honoribus affectos esse post mortem; aut ob beneficia et inventa, quibus humanam vitam excoluerant, immortalem memoriam consecutos, quis ignorat? nec tantum mares, sed et foeminas. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
tia mundus regatur: et constet.
UONIAM. constitit de prouidentia. sequitur
ut doceamus Utrum ne multorum esse credenda
sit : an potius unius. Satis ut opinor ostendimus in no-¬
stris institutionibus: deos multos esse non posse. qđ diui¬
na uis ac potestas si distribuatur in plures: diminuitur uti¬
q et mortalis est. Si uero mortalis non est: nec minui: nec
diuidi potest: deus igitur unus est. in quo uis et pote¬
stas consumata: nec minui potest: nec augeri. Si autẽ
sunt multi dum habent singuli potestatio aliquid ac nu¬
minis: summa ipsa decrescit. nec poterunt singuli habere
totum: quod est cõmune cum pluribus: Unicuiq tantũ
tantum deerit quantum c aeteri possidebunt. Non pos¬
sunt igitur in hoc mundo multi esse rectores: nec in una
domo multi domini. nec in naui una multi gubernatores.
nec in armento aut grege duces multi. nec in uno regimi¬
ne multi Reges. Sed ne in caelo quidem multi soles eẽ
potuerunt : sicut nec anime plures in uno corpore. adeo

Expanded text:
tia mundus regatur et constat. Quoniam constitit de providentia, sequitur ut doceamus, utrumne multorum esse credenda sit, an potius unius. Satis ut opinor ostendimus in nostris Institutionibus, deos multos esse non posse; quod divina vis ac potestas si distribuatur in plures, diminui eam necesse sit: quod autem minuitur, utique et mortale est; si vero mortalis non est, nec minui, nec dividi potest. Deus igitur unus est, in quo vis et potestas consummata, nec minui potest, nec augeri. Si autem sunt multi, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, summa ipsa decrescit: nec poterunt singuli habere totum, quod est commune cum pluribus: unicuique tantum deerit, quantum caeteri possidebunt. Non possunt igitur in hoc mundo multi esse rectores: nec in una domo multi domini, nec in navi una multi gubernatores, nec in armento aut grege duces multi, nec in uno examine multi reges. Sed nec in coelo quidem multi soles esse potuerunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. multiq scriptos libros de temporibus ediderũt.
initium facientes a propheta Moyse: qui Troianum bel¬
lum septingentis fere annis antecessit. Is autem cum
pet annos quadraginta populum rexisset successorem ha-¬
buit lesum qui septem et uiginti annis tenuit principa¬
tum. Exinde sub iudicibus fuerunt perannos trecentos
septuaginta. Tum mutato statu Reges habere cȩperunt.
quibus imperium tenentibus pet annos quadringentosse¬
xaginta: usq ad Sedechiae Regnum oppugnati a Rege
babylonico: captiq iudei diuturnum seruitium protu¬
lerunt: donec septuagesimo post anno Cyrus maior capti
id tempus in persas suscepit imperium: quo Romae
Tarquinius Superbus. Quare cum omnis tempoꝵ seri
es ex ludaicis et ex Graecis Romanisq historiis colli

Expanded text:
ctum. Multique scriptos libros de temporibus ediderunt, ctum. Multique scriptos libros de temporibus ediderunt, initium facientes a propheta Moyse, qui trojanum bellum septingentis fere annis antecessit. Is autem, cum per annos quadraginta populum rexisset, successorem habuit Jesum, qui septem et viginti annis tenuit principatum. Exinde sub Judicibus fuerunt per annos trecentos septuaginta. Tum mutato statu, reges habere coeperunt: quibus imperium tenentibus per annos quadringentos quinquaginta usque ad Sedechiae regnum, oppugnati a rege Babylonio, captique Judaei, diuturnum servitium pertulerunt; donec septuagidem tempus in Persas suscepit imperium, quo Romae Tarquiniuet ex Iudaicis et ex Graecis Romanisque historiis colli
Abbreviated transcription (Latin):
UN C. quoniam docui sapientiam et mentum.¬
religionem non posse deduci. Superest ut de ip̃a
religione ac sapientia disseramus. Sentio quidem ꝗͣ sit
difficilis derebus caelestibus disputatio. sed tamen auden¬
dum est: ut illustrata ueritas pateat. Multiq ab errore
atq interitu liberentur. qui eam sub uelamento stulticiae
Latentem aspernantur ac respuunt. Sed priusꝗͣ incipias
de deo et operibus eius dicere: pauca mihi de prophetis
ante dicenda sunt. quoꝵ testimoniis nunc uti necesse
ẽ. quod in prioribus libris ne facerem temperaui. Ante
omnia qui ueritatem studet comprehendere: non mo¬
do intelligendis prophetaꝵ uocibus animum debet intẽ¬
dere : sed etiam tempora per quae quisq illoꝵ fuerit di¬
ligentissime inquirere: ut sciat et quae futura praedi¬
xerint. et post quotannos praedicta completa sint. nec
difficultas in his colligendis inest ulla. Testati enim sũt
sub quo quisq Rege diuini spiritus fuerit passus instin¬

Expanded text:
unc, quoniam docui sapientiam et religionem non posse diduci, superest ut de ipsa religione ac sapientia disseramus. Sentio quidem, quam sit difficilis de rebus coelestibus disputatio: sed tamen audendum est, ut illustrata veritas pateat, multique ab errore atque interitu liberentur, qui eam sub velamine stultitiae latentem aspernantur ac respuunt. Sed prius quam incipiam de Deo et operibus ejus dicere, mihi pauca de prophetis ante dicenda sunt, quorum testimoniis nunc uti necesse est; quod in prioribus libris ne facerem, temperavi. Ante omnia, qui veritatem studet comprehendere, non modo intelligendis prophetarum vocibus animum debet intendere, sed etiam tempora, per quae quisque illorum fuerit, diligentissime inquirere; ut sciat et quae futura praedixerint, et post quos annos praedicta completa sint. Nec difficultas in his colligendis inest ulla; testati sunt enim sub quo quisque rege divini Spiritus fuerit passus instin
Abbreviated transcription (Latin):
te hominem caelum terramq perfecit. Solus pater uo-¬
candus est qui creauit. solus dominus nuncupandus qui
regit. qui habet uitae. ac necis ueram ac perpetuam po¬
testatem. quem qui non adorat et insipiens seruus ẽ: ꝗ
rum patrem uel oderit uel ignoret. Cap. U. Quod ora

Expanded text:
te hominem caelum terramque perfecit. solus pater uote hominem caelum terramque perfecit. solus pater uocandus est qui creauit, solus dominus nuncupandus qui regit, qui habet uitae ac necis ueram et perpetuam potestatem: quem qui non adorat, et insipiens seruus est, qui rum patrem uel oderit uel ignoret. Nunc, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
tri non reddiderunt: quod erat consequens atq necessariũ.
Deos autem neq patres neq dominos esse posse: non tantũ
multitudo ut supra ostendi: sed etiam ratio declarat. qua
neq fictum esse abhis hominem traditur. neq deos ipsos
antecedere originem hominis inuenitur. Siquidem fuisse
in terra homines anteꝗͣ Uulcanus et Liber et Apollo et ip¬
se iupiter nascerentur. apparet. Sed neq Saturno fictio
hominis: neq caelo patri eius assignari solet: quod si nulsꝰ
eorum qui coluntur: formasse a principio atq instituisse
hominem traditur. Nullus igitur ex his pater hominis nun-¬
cupari potest: ita ne deus quidem. Ergo fas non est uenera¬
ri eos a quibus non sit homo generatus: quia neq a mul¬
tis potest generari. Unus igitur ac solus coli debet qui io¬
uem: qui Saturnum: qui caelum ipsum terramq ante¬
cessit. Is enim necesse est hominem figurauerit qui an¬

Expanded text:
tri non reddiderunt, quod erat consequens ac necessarium. tri non reddiderunt, quod erat consequens ac necessarium. Deos autem neque patres, neque dominos esse posse, non tantum multitudo, ut supra ostendi , sed etiam ratio declarat: quia neque fictum esse a diis hominem tantecedere originem hominis inuenitur, siquidem fuisse in terra homines ante quam Vulcanus et Liber et Apollo et ipse Iuppiter nascerentur apparet; sed neque Saturno fictio hominis neque Caelo patri eius adsignari solet. quodsi nullus eorum qui coluntur formasse a principio atque instituisse hominem traditur, nullus igitur ex his pater hominis nuncupari potest, ita ne deus quidem. ergo fas non est uenerari eos a quibus non sit homo generatus, quia neque .... a multis generari potest. unus igitur ac solus coli debet qui Iouem, qui Saturnum, qui caelum ipsum terramque antecessit. is enim necesse est hominem figurauerit, qui an
Abbreviated transcription (Latin):
et qui deos colunt. similes sint. aut filiis abdicatis: aut
seruis fugitiuis. quia neq illi patrem quaerunt. neq
hi dominum. et abdicati hereditatem non assequũtur
et fugitiui impunitatem. Ita neq philosophi imor¬
talitatem accipiunt: quae est Regni caelestis heredi¬
tas: idest summum bonum quod illi maxime quae¬
runt. neq cultores deorum penam sempitern e moͣ¬
tis effugient: quae ẽ animaduersio ueri domini ad¬
uersus fugitiuos suae Maiestatis ac nominis. Deum
uero esse patrem eundemq dominum utriq ignora¬
uerunt tam cultores deorum ꝗͣ ipsi professores sapien-¬
tiae. quia aut nihil omnino colendum putauerunt: aut
religiones falsas approbauerunt. aut etiam si uim po¬
testatemq summi dei intellexerunt. Ut Plato. ꝗ ait
unum esse fabricatorem mundi deum. Et. M. Tulliꝰ
qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a sum¬
mo deo esse generatum. tamen et debitum tanꝗͣ sũmo pa¬

Expanded text:
et qui deos colunt similes sint aut filiis abdicatis aut et qui deos colunt similes sint aut filiis abdicatis aut seruis fugitiuis, quia neque illi patrem quaerunt neque hi dominum. et sicut abdicati hereditatem patris non adsecuntur et fugitiui inpunitatem, ita neque philosophi inmortalitatem accipient, quae est regni caelestis hereditas, id est summum bonum, quod illi maxime quaerunt, neque cultores deorum poenam sempiternae mortis effugient, quae est animaduersio ueri domini aduersus fugitiuos suae maiestatis ac nominis. deum uero esse patrem eundemque dominum utrique ignorauerunt, tam cultores deorum quam ipsi sapientiae religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque summi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo pa
Abbreviated transcription (Latin):
UIBUS. rebus apparet ꝗͣ interse coniuncta sint.
sapientia et religio. sapientia spectat ad filios
debent et honorare. sic hi dominum colere et uereri.
eus autem qui unus est quoniam utranq personam su¬
stinet: et patris et dei: et amare eum debemus: quia filii
sumus. et timere: quia serui. non potest igitur nec re¬
ligio a sapientia separari. nec sapientia a religione sece᷑¬
ni : quia idem deus est. qui et diligi et intelligi debet
quod est sapientiae. et honorari quod est religionis. Sed
sapientia praecedit. religio sequitur. quia prius est de¬
um scire. consequens colere. ltaq in duobus nominibꝰ
una uis est: quanus diuersa esse uideantur. Alterũ
enim positum est in sensu. Alterum in actu. Sed tamen
similia sunt duobus riuis uno fonte manantibus. fons
autem sapientiae deus est: a quohi duo riui si aberra¬
uerint: arescant necesse ẽ. quem qui nesciunt: nec sa¬
pientes esse possunt nec religiosi. Sic fit ut philosophi

Expanded text:
uibus rebus apparet, quam inter se conjuncta sint sapientia et religio: sapientia spectat ad filios,debent et honorare, sic hi dominum colere ac vereri. Deus autem, qui unus est, quoniam utramque personam sustinet, et patris, et domini; et amare eum debemus, quia filii sumus, et timere quia servi. Non potest igitur nec religio a sapientia separari, nec sapientia a religioni secerni; quia idem Deus est, qui et intelliquod est sapientiae, et honorari, quod est religionis. sed sapientia praecedit, religio sequitur, quia prius est deum scire, consequens colere. ita in duobus nominibus una uis est, quamuis diuersa esse uideantur: alterum enim positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus est, a quo hi duo riui si aberrauerint, arescant necesse est: quem qui nesciunt, nec sapientes esse possunt nec religiosi. sic fit ut et philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
latino sermone demonas interpretantur. Hos in sius penetra
libus consecrant. His quotidie profundunt: et scientes demo¬
nas uenerantur: quasi terrestres deos: et quasi depulsores ma¬
loꝵ. quae ipsi faciunt et irrogant. Qui quoniam sunt spiritꝰ
tenues et incomprehensibiles: insinuant se corporibus hominũ
et occulte in uisceribus operti ualitudinem uitiant: morbos
citant: somniis animos terrent: mentes furoribus quatiunt:
ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Capi

Expanded text:
latino sermone daemonas interplatino sermone daemonas interplibus consecrant, his cotidie uina. profundunt, et scientes daemonas uenerantur quasi terrestres deos et quasi depulsores malorum quae ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et inconprehensibiies, insinuant se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quaru
Abbreviated transcription (Latin):
des mortalium hominum. Quod iccirco dictum est: quoniam cu¬
stodes eos humano generi deus miserat. sed ipsi cum sint perdi¬
tores hominum: custodes tamen se uocari uelint: ut ipsi colã¬
tur: et deus non colatur. Philosophi quoq de his dixerunt. Nã
Plato etiam naturas eorum in sẏmposio exprimere conatus ẽ.
Et socrates esse circa se assiduum demona loquebatur: qui pue¬
ro sibi adhesisset. cuius arbitrio et nutu sua uita regeretur. Ma¬
goꝵ quoq ars omnis ac potentia hoꝵ aspirationibus constat.
a quibus inuocati uisus hominum praestigiis obcecantibus fal¬
lunt. ut non uideant ea quae sunt: et uidere se putẽt illa
quae non sunt. Hi ut dico spiritus contaminati ac perditi per
omnem terram uagantur: et solatium perditionis suae perden¬
dis hominibus operantur. Itaq omnia insidiis: fraudibus: erro¬
ribus complent. Adherent enim singulis hominibꝰ: et omnes ho¬
stiatim domos occupant: ac sibi genioꝵ nomen assumunt. sic enĩ

Expanded text:
 ἀνθρώπων. quod idcirco dictum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus non colatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent ilquae non sunt. Hi, ut dico, spiritus contaminati ac perditi per omnem terram vagantur, et solatium perditionis suae perdendis hominibus operantur. Itaque omnia insidiis, fraudibus, dolis, erroribus complent; adhaerent enim singulis hominibus, et omnes ostiatim domos occupant, ad sibi geniorum nomen assumunt: sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
nera demonum facta sunt: unum caeleste: alterum terrenum.
Ni sunt immundi spiritus malorum quae geruntur autores: qͦꝵ
idem diabolus est princeps. Unde Trimegistus illum demoniar¬
chen uocat. Demonas autem grammatici dictos aiunt quasi
Mruia op&o. idest peritos ac rerum scios. Nos autem putãt
deos esse: scuint illi quidem futura multa: sed non omnia. quip¬
pe quibus consilium dei scire non liceat. Et ideo solent respon¬
sa in ambiguos exitus temperare. Eos poetae et sciunt esse
demonas et loquuntur. Hesiodus ita tradit. ToI MΕΡAΙΝΟ¬

Expanded text:
nera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. nera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores, quorum idem diabolus est princeps. unde illum Trismegistus daemonia-rchen uocat. daemonas autem grammatici dictos aiunt quasi δαή- μονας, id est peritos ac rerum scios: hos enim putant deos esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesiodus ita tradit: τοὶ μὲν
Abbreviated transcription (Latin):
UM.ergo numerus hominum cepisset increscere: pro¬
uidens deus ne fraudibus suis diabolus cui ab initio de¬
derat terrae potestatem uel corrumperet uel disperderet homines:
quod in exordio fecerat: misit angelos ad tutelam cultumq ge¬
neris bumani: quibꝰ praecepit ante omnia ne terr ae contagione
maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet
id eos facere prohibuit: quod sciebat eẽ facturos: ut ueĩam
sperare non possent. Itaq illos cum hominibus commorantes: do¬
minator ille terrae fallacissimus: consuetudine ipsa paulatim ad
uitia pellexit: et mulierum congressibus inquinauit. Tum in cae¬
lum ob peccata quibus se immerserant non recepti ceciderunt
interram: sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac
ministros. Qui autem sunt ex his procreati: quia neq angeli ne¬
q homines fuerunt: sed mediam quandam naturam gerentes: nõ
sunt ad inferos recepti: sicut in caelum parentes eoꝵ. lta duo ge¬

Expanded text:
um ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac ministros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam quandam naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti sicut in caelum parentes eorum. ita duo ge
Abbreviated transcription (Latin):
loq defigunt: atq timent opera digitoꝵ suoꝵ quasi qͥc
quam esse possit artifice suo maius.
Capitulum .ii. Qua
fuerit prima causa fingendi simulacra: et ꝙ uerissima d

Expanded text:
loque defigunt, atque timent opera digitorum suorum, quasi vero loque defigunt, atque timent opera digitorum suorum, quasi vero quidquam esse possit artifice suo majus. CAPUT II. Quae fuerit prima causa fingendi simulacra; de vera Dei
Abbreviated transcription (Latin):
abdicant: ꝙ non sursum aspiciant: sed deorsum. nisi for¬
te idipsum ꝙ recti sumus: sine causa homini attributũ
putant. Spectare nos caelum deus uoluit: utiq nõ fru¬
stra. nam et aues et ex mutis pene omnia caelum uidẽt.
sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus
uidere: ut religionem ibi quaeramꝰ. ut deum cuius sedes¬
illa est: quem oculis non possumus: animo contemplem᷑.
quod profecto non facit qui aes aut lapidem quae sunt
terra ueneratur. Est autem prauissimum cum ratio coͣ¬
poris recta sit: quod est temporale: ipsum uero animũ¬
qui sit aeternus: humilem fieri. cum figura et status nihil
aliud significent: nisi mentem hominis eo spectare oporte¬
re uultu: et animum tam rectum ẽẽ debere ꝗͣ corpus: ut
id cui dominari debet: imitetur. Ueꝵ homines et nomi¬
nis sui et rationis obliti: oculos suos ab alto deiiciunt. so¬

Expanded text:
abdicant qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forabdicant qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum quod recti sumus sine causa homini adtributum putant. spectare nos caelum deus uoluit utique non frustra. nam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa sedes est, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: quod profecto non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem prauissimum, cum ratio corporis recta sit, quod est temporale, ipsum uero animuqui sit aeternus, humilem fieri; cum figura et status nihil aliud significent, nisi mentem hominis eo spectare oportere, quo vultum et animum tam rectum esse debere, quam corpus, ut id, cui dominari debet, imitetur. Verum homines, et nominis sui, et rationis obliti, oculos suos ab alto dejiciunt, so
Abbreviated transcription (Latin):
humanis erroribus gaudeat: cui unum ac perpetuum
sit opus effundere tenebras: et hominum caecare men¬
tes ne lucem uideant: ne deniq in caelum aspiciant: ac
tes pronis corporibus in humum spectent: quia rationẽ
ac sapientiam non acceperunt. nobis status rectus: sub¬
limis uultus ab artifice deo datus sit. apparet istas religi¬
ones deoꝵ non esse rationis humanae: quia curuant cae¬
leste animal ad ueneranda terrena. Parens enim noster
ille unus et solus cum fingeret hominem idest animal
intelligens et rationis capax: eum uero ex humo suble¬
uatum ad contemplationem sui artificis erexit: qͦd
optime ingeniosus poeta signauit. Pronaq cum spectẽt
animalia caetera terram. Os homini sublime dedit caę
lumq uidere Iussit et erectos ad sydera tollere uultꝰ.¬
Iinc utiq & ꝑE pco to graeti appellauerunt: ꝙ sursum
spectet. Ipsi ergo sibi renuntiant: seq hominum nomine

Expanded text:
humanis erroribus gaudeat, cui unicum ac perpetuum humanis erroribus gaudeat, cui unicum ac perpetuum sit opus offundere tenebras, et hominum caecare mentes, ne lucem videant, ne denique in coelum aspiciant, ac tes pronis corporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis vultus ab artifice Deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curvant coeleste animal ad veneranda terrena. Parens enim noster ille unus et solus, et cum fingeret hominem, id est animal intelligens et rationis capax, eum vero ex humo sublevatum ad contemplationem sui artificis erexit. Quod optime ingeniosus poeta signavit: Pronaque cum spectent animalia caeterlumque uidere iussit et erectos ad sydera tollere uulthinc utique ἄνθρωπον Graeci appellauerunt, quod sursum spectet. ipsi ergo sibi renuntiant seque hominum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
saeua tempestas: si grando ingruerit. ad deum confugiũt.
a deo petitur auxilium. deus ut subueniat oratur. siquis
in mari uento sȩuiente iactatur: hunc inuocat. siquis ali-¬
qua ui afflictatur: hunc potius implorat. Siquis ad extre¬
mam mendicandi necessitatem deductus: uictum precibꝰ
exposcit : deum solum obtestatur: et per eius diuinum
atq unicum nomen hominum sibi miseri cordiam quaeit.
Nunꝗͣ igitur dei meminerunt: nisi dum in malis sunt. Post¬
quam metus deseruit: et pericula recesserunt: tum uero
alacres ad deorum templa concurrunt: his libant: his
sacrificant: hos coronant. Deo autem quem in ipsa necessi¬
tate implorauerũt. ne uerbo quidem gratias agunt. adeo
ex rerum prosperitate luxuria. ex luxuria uero ut uitia
omnia. sic impietas aduersus deum nascitur. Quanã
istud ex causa fieri putemus: nisi esse aliquam peruer¬
sam potestatem quae ueritatis sit semper inimica: quae

Expanded text:
saeva tempestas, si grando ingruerit, ad Deum confugitur, saeva tempestas, si grando ingruerit, ad Deum confugitur, a Deo petitur auxilium, Deus, ut subveniat, oratur. Si quis in mari, vento saeviente, jactatur, hunc invocat. Si quis aliqua vi afflictatur, hunc potius implorat. Si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus, victum precibus exposcit, Deum solum obtestatur, et per ejus divinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. Numquam igitur Dei meminerunt, nisi dum in malis sunt. Postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum vero alacres ad deorum templa concurrunt; his libant, his sacrificant, hos coronant. Deo autem, quem in ipsa necessitate imploraverant, ne verbo quidem gratias agunt: adeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria vero, ut vitia omnia, sic impietas adversus Deum nascitur. Quanam istud ex causa fieri putemus? nisi esse aliquam perversam potestatem, quae veritatis sit semper inimica, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tos ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic im¬
pietati hominum posset uenia concedi. si omnino ab igno¬
rantia diuini nominis ueniret hic error. Cum uero ipso ᷤ
deoꝵ cultores saepe uideamus deum summum et confite¬
ri et praedicare: ꝗͣ sibi ueniam sperare possint impietatis
suae: qui non agnoscunt cultum eius quem prorsus igno¬
rari abhomine fas non est. Nam et cum iurant: et cum
optant: et cum gratias agunt: non iouem aut deos mul-
tos sed deum nominant. adeo ipsa ueritas cogente natu¬
ra etiam ab inuitis peccatoribus erumpit. ouod quidẽ nõ
faciunt in prosperis rebus. Nam tum maxime deus ex
memoria hominum elabitur: cum beneficiis eius fruen¬
tes honorem dare diuinae indulgentiae debent.At uero
siqua necessitas grauis presserit: tunc deum recordant᷑.
Si belli terror infremuerit: si morboꝵ pestifera uis in cubu¬
erit: si alimenta frugibus longa siccitas denegauerit. si

Expanded text:
rra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inrra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inpietati hominum posset uenia concedi, si omnino ab ignorantia diuini nominis ueniret hic error. cum uero ipsos deorum cultores saepe uideamus deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare possint inpietatis suae qui non adgnoscunt cultum eius, quem prorsus ignorari ab homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratos, sed Deum nominant: adeo ipsa veritas, cogente natura, etiam ab invitis pectoribus erumpit; quod quidem non faciunt in prosperis rebus. Nam tum maxime Deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis ejus fruentes, honorem dare divinae indulgentiae debent. At vero si qua necessitas gravis presserit, tunc Deum recordantur. Si belli terror infremuerit, si morborum pestifera vis incubuerit, si alimenta frugibus longa siccitas denegaverit, si
Abbreviated transcription (Latin):
dum licere sibi putant. hauriendis uoluptatibus sitienter
incumbunt: per quas imprudentes in laqueos mortis in¬
currant. Ignorant enim quae sit hominis ratio: quã si
tenere uellent: inprimis deum suum agnoscerent: uirtu¬
tem iusticiamq sequerentur: terrenis figmentis animas
suas non substernerent. mortiferas libidinum uoluptates
non appeterent.Deniq seipsos magni aestimarent atq
intelligerent. plus esse in homine ꝗͣ iudetur: cuius uim
conditionemq non aliter posse retineri: nisi cultum ueri
parentis sui deposita prauitate susceperint. Equidẽ si¬
cut oportet de summa reꝵ saepenumero cogitans: ad mi¬
rari soleo Maiestatem Dei singularis quae continet regit¬
q omnia: in tantam uenisse obliuionem: ut quae sola¬
coli debeat: sola potissimum negligatur. Homines autẽ
ipsos ad tantam caecitatem eẽ deductos. ut uero ac uiuo
deo mortuos anteferant. terrenos autem in terraq: sepul¬

Expanded text:
dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, per quas inprudentes in laqueos mortis incurrant. ignorant enim quae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent plus esse in homine quam uidetur: cuius uim condicionemque non aliter posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat coli, sola potissimum neclegatur, homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos, ut uero ac uiuo deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in te
Abbreviated transcription (Latin):
UANOUAM PRIMO
libro religiones deoꝵ falsas eẽ
monstrauerim. qđ ii quoꝵ ua¬
rios dissimilesq cultus per uni¬
uersam terram consensus homi¬
num stulta persuasione suscepit.
mortales fuerint. functiq uita diuine necessitati mor¬
te concesserint. tamen nequa dubitatio relinquatur: hic
secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum: causas¬
q omnes explicabit: quibus decepti homines et primitus
deos esse crediderint: et postmodum inueterata persua¬
sione in susceptis prauissime religionibus perseuerauerĩt.
te detecta singularis dei asserere. Maiestatem: suscipiens
utilius et maius officium: scilicet reuocandi homines apra¬
uis itineribus: et in gratiam secum ipsos reducendi: ne
se ut quidam philosophi faciunt tantopere despiciant.
N eue se infirmos superuacuos et nihili et frustra omnino
natos putent: quae opinio plerosq ad uitia compellit. Nã
dum existimant nulli deo nos esse curce: aut post mor¬
tem nihil esse futuros: totos se libidinibus addicunt. Et

Expanded text:
uamquam primo libro religiones deorum falsas esse monstraverim; quod ii, quorum varios dissimilesque cultus per universam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint, functique vita, divinae necessitati morte concesserint; tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum, causasque omnes explicabit, quibus decepti homines, et primitus deos esse crediderint, et postmodum inveterata persuasione in susceptis pravissime Religionibus perseveraverint. te detecta, singularis Dei asserere majestatem, suscipiens utilius et majus officium revocandi homines a pravis itineribus, et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se ut quidam philosophi faciunt tantopere despiciant, neve se infirmos, et supervacuos, et nihil, et frustra omnino natos putent. Quae opinio plerosque ad vitia compellit. Nam dum existimant, nulli Deo nos esse curae, aut post mortem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quod et philosophi facere nequeunt. Itaq cum ipsi prae-¬
ceptores uincantur affectibus quos uinci praedicant opor¬
tere: neminem possunt ad uirtutem quam praedicant falso
erudire. Ob eamq causam putant neminem adhuc perfectũ
esse sapientem: idest in quo summae doctrinae ac scientiae
summa uirtus et perfecta iusticia consenserit: quod quidem
uerum fuit. Nemo enim post mundum conditum talis ex¬
titit: nisi Cbristus: qui et uerbo sapientiam tradidit: et do¬
ctrinam presenti uirtute firmauit

Expanded text:
tur, quod philosophi facere nequeunt: itaque cum ipsi praetur, quod philosophi facere nequeunt: itaque cum ipsi praeceptores vincantur affectibus, quos vinci praedicant oportere, neminem possunt ad virtutem, quam falso praedicant, erudire; ob eamque causam putant, neminem adhuc perfectum extitisse sapientem, id est, in quo summae doctrinae ac scientiae summa virtus et perfecta justitia consenserit, quod quidem verum fuit. Nemo enim post mundum conditum talis extitit, nisi Christus, qui et verbo sapientiam tradidit, et doctrinam praesenti virtute firmavit.
Abbreviated transcription (Latin):
naturae. et tu ipse quem praecipis fac: ut sciam fieri posse.
Cum autem ipse non facias: quae insolentia est: ut homini li¬
bero imponere uelis leges: quibus ipse non pareas: Prius di¬
sce qui doces: et ante ꝗͣ mores aliorum corrigas: tuos corri¬
ge. Quis neget iustam esse hanc responsionem: quin etiam¬
si in contemptum ueniet huiusmodi doctor: et eludet uicis¬
sim quia uidebitur et ipse deludere. Quid ergo faciet et
ille praeceptor: sihaec ei fuerint opposita. quomodo adimet
excusationem contumacibus: nisi ut presentibus factis doce¬
at possibilia se docere. Unde euenit ut philosophoꝵ praece¬
ptis nullus obtemperet. homines enim malunt exempla ꝗͣ
uerba. quia loqui facile est: praestare difficile.Utinam qui¬
dem tam multi benefacerent: ꝗͣ multi loquuntur bene. sed
qui praecipiunt: nec faciunt ab est abhis fideo: et si homines
fuerint contemnentur: ut leues: si deus: opponetur ei fra

Expanded text:
naturae, et tu ipse quae praecipis fac, ut sciam fieri posse. naturae, et tu ipse quae praecipis fac, ut sciam fieri posse. Cum autem ipse non facias, quae insolentia est, ut homini libero imponere velis leges quibus ipse non pareas? Prius disce, qui doces, et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige. Quis neget justam esse hanc responsionem? Quin etiam in contemptum veniet hujusmodi doctor, et deludetur vicissim, quia videbitur et ipse deludere. Quid ergo faciet ille praeceptor, si haec ei fuerint opposita? quomodo adimet excusationem contumacibus, nisi ut praesentibus factis doceat, possibilia se docere? Unde evenit, ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. Homines enim malunt exempla, quam verba; quia loqui facile est, praestare difficile. Utinam quidem tam multi bene facerent, quam multi loquuntur bene. Sed qui praecipiunt, nec faciunt, abest ab iis fides. Et si homines fuerint, contemnentur ut leves; si Deus, opponetur ei excu
Abbreviated transcription (Latin):
dat hominibus ad uitam moresq fingit alioꝵ: que¬
ro debeat ne ipse facere quae praecipit: an non debeat: si nõ
fecit: soluta praecepta sunt. di enim bona sunt: quae praecipi¬
untur. si uitam hominum in optimo statu collocant: non se
debet ipse praeceptor a numero caętuq hominum segregare
inter quos habitat ipse. Et ipsi eodem modo uiuendum eẽ
quo docet esse uiuendum: ne si aliter uixerit ipse praece¬
ptis suis fidem detrahat: Leuioremq doctrinam suam faci¬
at : si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur astringere. Unus
quisq enim cum audit praecipientem. non uult sibi impo¬
ni necessitatem parendi tanꝗͣ sibi ius libertatis adimatuꝵ.¬
taq respondebit doctori hoc modo non possum facere: quae
iubes: quoniam sunt impossibilia: uetas me irasci: uetas cu¬
pere: uetas libidine cõmoueri: uetas dolorem aut mortemꝰ ti
mere. sed hoc adeo contra naturam est: ut his affectibus anima¬
lia uniuersa subiecta sint. uel si adeo putas repugnari posse

Expanded text:
dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta sunt. si enim bona sunt quae praecipiuntur, si uitam hominum in optimo statu collocant, non se debet ipse praeceptor a numero coetuque hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est quo docet esse uiuendum, ne si aliter uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis adimatur. respondet itaque doctori hoc modo: \'non possum facere quae iubes, quoniam sunt inpossibilia. uetas me irasci, uetas cupere, uetas libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem mere: sed hoc adeo contra naturam est, ut his affectibus animalia universa subjecta sint; vel si adeo putas repugnari posse
Abbreviated transcription (Latin):
guram neq decorem. sed figura eus sine honore: et deficiẽs
praeter caeteros homines homo in plaga positus et sciens fere
imbecillitatem: quia auersus est: et non est computatus. Hic
peccata nostra portat et pro nobis dolet. et nos putauimus ip¬
sum esse in dolore et in plaga et in uexatione. ipse autẽ uul¬
neratus est propter facinora nostra: et infirmatus est pro-¬
pter peccata nostra. Doctrina pacis nostrae super illum: liuo¬
re eius nos sanati sumus. omnes sicut oues errauimus: et deus
tradidit illum pro peccatis nostris. Et Sibylla eodẽ modo lo-¬

Expanded text:
guram, neque decorem: sed figura ejus sine honore, et deficiens guram, neque decorem: sed figura ejus sine honore, et deficiens praeter caeteros homines. Homo in plaga positus est, sciens ferre imbecillitatem, quia aversus est, et non est computatus. Hic peccata nostra portat, et pro nobis hic dolet; et nos putavimus ipsum esse in dolore, et in plaga, et in vexatione. Ipse autem vulneratus est propter facinora nostra, et infirmatus est propter peccata nostra: doctrina pacis nostrae super illum; livore ejus nos sanati sumus. Omnes sicut oves erravimus, et Deus tradidit illum pro peccatisnostris. Et Sibylla eodem modo lo
Abbreviated transcription (Latin):
esset e caelo. lesum autem cernerent humilem: qui etum. sordi¬
dum: informem: non credebant filium dei esse. ignorantes du¬
os aduentus eius a prophetis esse praedictos. primum in huma¬
nitate carnis obscurum. secundum in fortitudine carnis mani¬
festum. De primo: Dauid in psalmo septuagesimopͥmo sic ait.
Descendet sicut pluuia in uellus: et orietur in diebus eius iu¬
sticia: et abundantia pacis doneo extollatur luna. Sicut enĩ
pluuia si descendat in uellus: animaduerti non potest: quia
strepitum non facit: ita christum in terra sine cuiusꝗͣ suspi¬
cione uenturum esse dixit: ut iusticiam doceret et pacem.
Esaias quoq ita tradidit. Domine quis credidit auditui nr̃o:
et brachium nostrum cui reuelatum est: Annuntiauimus
coram ipso sicut pueri: et sicut radix in terra sitienti: non est
figura eius neq claritas: et uidimus illum: et non habuit fi¬

Expanded text:
esset e coelo, Jesum autem cernerent humilem, quietum, sordiesset e coelo, Jesum autem cernerent humilem, quietum, sordidum, informem, non credebant filium Dei esse, ignorantes duos ejus adventus a prophetis esse praedictos: primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine majestatis manifestum. De primo David in psalmo septuagesimo primo sic ait: Descendet sicut pluvia in vellus, et orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec extollatur luna. Sicut enim pluvia, si descendat in vellus, animadverti non potest, quia strepitum non facit: ita Christum in terram sine cujusquam suspicione venturum esse dixit, ut justitiam doceret et pacem. Esaias quoque ita tradidit : Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est? Annuntiavimus coram ipso sicut pueri, et sicut radix in terra sitienti: non est figura ejus, neque claritas; et vidimus illum, et non habuit fi
Abbreviated transcription (Latin):
te turpissima condemnemus eum. Haec cogitauerunt
et errauerunt. Ex caecauit enim illos stulticia ipsorum
et nesciuerunt sacramenta dei. Non ne ita descripsit ne¬
fas illud consilium ab impiis initum contra deum: ut pla¬¬
ne interfuisse uideatur. Atqui a Salomone qui haec ce¬
cinit usq ad tempus quo gesta res est: mille ac decem
anni fuerunt. Nihil nos fingimus: nihil addimus: ha¬
bebant haec qui fecerunt. legebant in quos haeo dicta
sunt. sed et nunc heredes nominis et sceleris illoꝵ. Haec
et habent: et damnationem suam prophetaꝵ uoce praedi¬
ctam quotidianis lectionibus personant. Nec aliquando
in cor suum quae pars est: et ipsa damnationis admittũt.
in crepiti ergo sepe a christo uidei exprobrante illis pec¬
cata et iniusticias: et a populo pene deserti concitati sunt ad eũ
necandum. cuius rei audaciam illis dedit humanitas eius. Nam
cum legerent cum quanta uirtute et claritate filius dei uenturꝰ

Expanded text:
te turpissima condemnemus eum. Haec cogitaverunt, te turpissima condemnemus eum. Haec cogitaverunt, et erraverunt. Excaecavit enim illos stultitia ipsorum; et nescierunt sacramenta Dei. Nonne ita descripsit nefarium illud consilium ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum haec et habent, et damnationem suam prophetarum voce praedictam quotidianis lectionibus personant; nec aliquando in cor suum, quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. Increpiti ergo a Christo saepe Judaei exprobrante illis peccata et injustitias, et a populo pene deserti, concitati sunt ad eum necandum. Cujus rei audaciam dedit illis humilitas ejus. Nam cum legerent, cum quanta virtute et claritate Filius Dei venturus
Abbreviated transcription (Latin):
cȩperunt. quod prophet ae multo ante descripserant.Nam
et Dauid in principio psalmoꝵ suoꝵ prouidens in spiritu
quantum facinus admissuri essent: beatum esse ait: qui nõ
abierit in consilio impioꝵ. Et Salomon in libro sapientiae
his uerbis usus est. Circum ueniamus iustum: quoniam in¬
suauis est nobis: et exprobrat nobis pectata legis: promit¬
tit se scientiam dei habere: et filium dei se nominat: factꝰ
est nobis in traductionem cogitationum nostraꝵ. grauis ẽ
nobis etiam ad uidendum: quoniam dissimilis est aliis ui
ta illius: et immutatae sunt uiae illius: tanꝗͣ nugaces
existimati sumus ab eo: et continet se a uiis nostris: qua¬
si ab immundiciis: et praefert nouissima iustoꝵ. et glori¬
atur patrem se habere deum Uideamus ergo si sermones
illius ueri sunt: et tentemus quae uentura sunt illi: con¬
tumeliis et tormentis: interrogemus eum: ut sciamus
reuerentiam illius: et probemus patientiam illius: mor¬

Expanded text:
ceperunt: quod prophetae multo ante descripserant. nam ceperunt: quod prophetae multo ante descripserant. nam et Dauid in principio psalmorum suorum prouidens in spiritu quantum facinus admissuri essent, beatum esse ait qui non abierit in consilio inpiorum. et Solomon in libro sapientiae his uerbis usus est: circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et exprobrat nobis peccata legis. promittit scientiam dei se habere et filium dei se nominat. factus est nobis in traductionem cogitationum nostrarum, grauis est nobis etiam ata illius, et immutatae sunt viae illius: tamquam nugaces aestimati sumus ab eo: continet se a viis nostris, quasi ab immunditiis, et praefert novissima justorum, et gloriatur patrem se habere Deum. Videamus ergo si sermones illius veri sint; et tentemus quae ventura sunt illi. Contumeliis et tormentis interrogemus eum: ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam illius, mor
Abbreviated transcription (Latin):
tute ac iusticia quoniam Christus instructus uenit in ter¬
ram: immo uero quoniam ipse est uirtus: et ipse iusticia
descendit: ut eam doceret:hominemq formaret.Quo ma¬¬
gisterio ac deilegatione perfunctus ob eam ipsam uirtute
quam simul et docuit et fecit ab omnibus gentibus et me¬
ruit: et potuit deus credi. Ergo cum magnus populus ad
eum uel ob iusticiam quam docebat: uel obmiracula quae
faciebat subinde conflueret: et praecepta eius audiret: et
a deo missum deiq filium crederet. tum primores iudeo¬
ꝵ et sacerdotes ira stimulati: ꝙ ab eo tanꝗͣ peccatores in¬
crepabantur: et inuidia deprauati: ꝙ confluente ad eum
multitudine contemni se ac deseri uidebant: et ꝙ caput
sceleris illoꝵ fuit stulticia et errore caecati: et immemo¬
res praeceptoꝵ caelestium ac prophetaꝵ coierunt aduer¬
sus eum impiumq consilium: de eo tollendo cruciandoq

Expanded text:
tute ac iustitia quoniam Christus instructus uenit in tertute ac iustitia quoniam Christus instructus uenit in terram, immo uero quoniam ipse uirtus et ipse iustitia est, descendit, ut eam doceret hominemque formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit et fecit, ab omnibus gentibus et meruit et potuit deus credi. ergo cum magnus populus ad eum uel ob iustitiam quam docebat uel ob miracula quae faciebat subinde conflueret et praecepta eius audiret et a deo missum deique filium crederet, tum primores Iudaeorum ac sacerdotes et ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et inuidia deprauati, quod confluente ad eum multitudine contemni se ac deseri uidebant, et, quod caput sceleris illorum fuit, stultitia et errore caecati et inmemores praeceptorum caelestium ac prophetarum coierunt aduersus eum inpiumque consilium de eo tollendo cruciandoque