comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alat̾e tuo mille. et decẽ milia adex¬
tris tuis. erito gͦ audit̾ uox ex¬
ultationis & salutis: intab̾uacłis
iustoꝵ. Quantũ gͦ putas gaudebt̃
ipat̾a. qui sic ietaut᷑ int̾ra aliena.
Quanta cis iuerit leticia ĩ domo. qui
sic exlularant᷑ inexilio. Qͥd factĩ ĩ
illa uite et̃ne tͣnquillitate quoꝵ
gaudiũ sic exub̾at mexpeditione
intantũ. ut tale tantũq eoꝵ gau¬
dium non ĩa ualeat. coartari sub
silentio ne inaꝑtiu ꝓdeat. et ĩ uo¬
cem ꝓrumpat: uasoꝵ utiq uiore.
que cũ de infuso liquore plus caꝑe
nequeiuit. qđ desuꝑ ifindit᷑. cir¬
cũquaq diffiuidunt. Sic inirũ
sic illud leticie oleum cũ cordium

Expanded text:
millia a dextris tuis? Merito ergo auditur vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum. Quantum ergo putas gaudebunt in patria, qui sic laetantur in terra aliena? Quanta eis inerit laetitia in domo, qui sic exhilarantur in exsilio? Quid facturi erunt in illa vitae aeternae tranquillitate, quorum gaudium sic exuberat in expeditione? In tantum ut tale, tantumque eorum gaudium non jam valeat coarctari sub silentio, ne in apertum prodeat, et in vocem prorumpat, vasorum utique more, quae cum de infuso liquore plus capere nequeunt, quod desuper infunditur circumquaque diffundunt. Sic nimirum, si illud laetitiae oleum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ultationis et salutis ĩ ꝑfecte uiuen¬
tibus. Recte gͦ đr. U ox exultatio¬
ius et salutis intab̾acłis iustoꝵ
Ue illis qui hic flere ucipiuit: et
infuto nũquam flere desistunt. Ue
nicħominꝰ alis qͥ ad tempꝰ erultãt.
runt: et mala que hiue recedentes
illic inuenerunt. Felices illi qͥ sic
lugent intemꝑe. ut gaudeaut in
eteruitate. Felices et illi. ĩ ino his
inulto feliciores: qͥ intemꝑe p̃gus¬
tant. iuide et̾ualit̃ gaudeant. ox
itaq exultationis et salutis. ĩ tab̾
iuisti
donubꝰ. quia non habent hic ma¬
uentem ciuitat̃e qui fut᷑am inqui¬
runt. qͥ que sursum. ũ que suꝑ t̾ram
sũt sapiunt: Tabernacła militati¬
ui munitiones ẽẽ cognouumis.
nosq quoꝵ uita mlicia est super
t̾ram. militantes non ocio torpen¬
tes ẽẽ debenius. Quam aut̃e caute.
qu strenue pugnandũ sit nob̾. di¬
ligent᷑ nob̾ est attendendũ: quibꝰ ẽ
colluctatio ũ adũsus carnẽ & san¬

Expanded text:
et salutis in perfecte viventibus. Recte ergo dicitur, vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum. Vae illis qui hic flere incipiunt, et in futuro nunquam flere desistunt. Vae nihilominus illis qui ad tempus exsultant, runt, et mala quae hinc recedentes illic invenerunt. Felices et illi qui sic lugent in tempore, ut gaudeant in aeternitate. Felices et illi, imo his multo feliciores, qui in tempore praegustant unde aeternaliter gaudeant. Vox itaque exsultatiojusti domibus, quia non habent hic manentem civitatem, qui futuram inquirunt, qui quae sursum, non quae super terram sunt sapiunt. Tabernacula militantium munitiones esse cognovimus, nos quoque quorum vita militia est super terram, militantes, non otio torpentes esse debemus. Quam autem caute, quam strenue pugnandum sit nobis, diligenter nobis est attendendum, quibus est colluctatio, non adversus carnem et san
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ letant᷑ cũ male feceruit: et exultãt
iurebus pessimus. U ideas ꝑuerse
uiuentes alios gaudentes. alios me¬
rentes: s talium uox siue sit gaudii.
siue sit meroris. uon utiq uox est
salutis. s ꝑditionis. Similit̃ inbo¬
nis moribus uidere licet alios gau¬
de: alios uͦ dolere et flere. S cur hi
adhuc desolant᷑. & dolent. plãgiuit
et merent: cũ scͥptum sit. uox exul¬
tationis ꝙ salutis intabernaculis
nistoꝵ: Forte qui adhuc agunt pe¬
nitentiam nondũ emundauerunt
conscientiam: necdu appreheuderũt
iusticiam. Habent itaq interim
uocem meroris & saluatioins: ha¬
bit᷑ qñq uocem exuitationis qr sa¬
lutis. Dolete gͦ et flete int̾n qͥ huiꝰ¬
modi estis. tristicia eiĩ ur̃a uertet᷑
ingaudium. otande sunt he qͣ¬
tuor uoces. et a se inuicem diftingu¬
ende: uox exultationis ꝙ ꝑditionis
in ꝑuerse letantibꝰ. uox meroris er ꝑ¬
ditionis inꝑuitiose dolentibꝰ. uox me

Expanded text:
qui laetantur cum male egerint, et exsultant in rebus pessimis. Videas perverse viventes, alios gaudentes, alios moerentes. Sed talium vox sive sit gaudii, sive moeroris, non utique vox est salutis, sed perditionis. Similiter in bonis moribus videre licet alios gaudere, alios vero dolere et flere. Sed cur hic adhuc desolantur et dolent, plangunt et moerent cum scriptum sit: Vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum? Forte qui adhuc agunt poenitentiam, nondum emundaverunt conscientiam, necdum apprehenderunt justitiam. Habent itaque interim vocem moeroris et salvationis, habituri quandoque vocem exsultationis et salutis. Dolete ergo et flete interim qui hujusmodi estis, tristitia enim vestra vertetur in gaudium. Notandae sunt hae quatuor voces, et a se invicem distinguendae, vox exsultationis et perditionis in perverse laetantibus, vox moeroris et perditioni
Abbreviated transcription (Latin):
acrit̃ unfłaniet. Hec nãq est ratio
pugne. hec ẽ causa uictorie. No
hoc cont᷑ malignos sp̃c pugnauns.
ut iusticiã inuiolatam custodiamꝰ.
Ounicant ipsi ꝯtra uosũ ut eam sibi
acqͥraut: s ut eam nob̾ iuolent᷑ aufe¬
rant. Facile autẽ uictoriã sibi de
nr̃a infirmitate p̃sumiuit. pro co
qđ portemꝰ thesaurũ istũ in uasis
fictiub. si forte unnime attendunt
quod non sumꝰ confidentes innob.
s in ipsiꝰ adiutorio cui dicimnꝰ. Mor
nob̾ dñe ñ nobis: s nomun tuo da
głam. S: iniraris forte. uec ĩ mũto
tam̃. quomͦ sibi ꝯueniunt. uł quomͦ

Expanded text:
namque ratio est pugnae, haec est causa victoriae. Ad hoc contra malignos spiritus pugnamus ut justitiam inviolatam custodiamus: dimicant ipsi contra nos, non ut eam sibi acquirant, sed ut ea nobis violenter auferant. Facile autem victoriam sibi de nostra infirmitate praesumunt, pro eo, quod portamus thesaurum hunc in vasis fictilibus. Sed forte minime attendunt quod non sumus confidentes in nobis, sed in ipsius adjutorio, cui dicimus; Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Sed miraris forte, nec immerito tamen, quomodo sibi
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. intium ꝙ consũinationem. & me¬
dietatem temꝑum. uicissitudinũ ꝑ¬
ni cursus. ⁊ stellaꝵ dispositiones. natti¬
ras animalium. & iras bestiarũ. uim
uentoꝵ. et cogitationes hominũ. ⁊ dis¬
ferentias uirgultoꝵ: & uirtutes radi¬
cum. Deniq audi qͥd ad extremum
inferat ut plenius intelligas in de¬
aurationis suȩ opus qͣnta ei eiusmoda
census copia abundabat. Et quȩtũꝙ
inquit sunt absconsa & imꝓuisa didici.
¶Constat gͦ archȩ nr̃ȩ deauratio in con¬
cioꝵ. sacram̃toꝵ: & humanaꝵ nicħomi¬
nus actionum. uł institutionũ. Simꝰ
deniq parati scd̃m docum̃tum petri
om̃i poscenti reddere rõnem de ea fide
& spe qͦ in nobis ẽ: ꝙ archȩ nr̃e supp̾ma
uel extrema iam deaurauimꝰ: qͥ diui

Expanded text:
initium, consummationem, et medietatem temporum, vicissitudinum pni cursus, stellarum dispositiones, naturas animalium, iras bestiarum, vim ventorum et cogitationes hominum, et differentias virgultorum, et virtutes radicum . Denique audi quid ad extremum inferat, ut plenius intelligas in deaurationis suae opus, quanta ei ejusmodi census copia abundabat: Et quaecunque, inquit, sunt absconsa, et improvisa didici . Constat ergo arcae nostrae deauratio in conciorum, sacramentorum et humanarum nihilominus actionum, vel institutionum. Simus denique parati, secundum documentum Petri, omni poscenti, reddere rationem de ea fide, et spe, quae in nobis est , et arcae nostrae suprema, vel extrema jam
Abbreviated transcription (Latin):
saltem sine hesitatione credamꝰ om̃ia
in sap̾ia facta: nec ea solum quȩ facit. s
ꝙ quecũq fieri ꝑmittit. numqͣm sine
racionabili contingere causa. nec sine
plationis materia exercuerunt .ix.¬
ed neq hoc silencio Capłm

Expanded text:
saltem sine haesitatione credamus omnia saltem sine haesitatione credamus omnia in sapientia facta, nec ea solum quae facit, sed et quaecunque fieri permittit, nunquam sine rationabili contingere causa, nec sine plationis materia exercuerint. Sed neque hoc silentio p
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. Om̃ia inqͥt in sap̾ia fecisti. Abs¬
q dubio miranda erant qͤ uiderat:
qui sic exclamabat. Uiderat sane mi¬
rabilia in ꝓfundo. & sapientiam tra¬
hebat de occulto qͥ om̃ĩa in sapientia
facta dep̾hendit: & indubitant̾ agno¬
uit qd̵ sapientia attingeret a fine
usq ad finem fortit̾ ⁊ disponeret om¬
nia suauiter. Ecce quomͦ in om̃ib
oꝑib diuinis huic aurũ sapientiȩ ap¬
parebat: aurum sap̾iȩ lucebat: quo¬
mͦ in eiꝰ oculis sap̃te diuinȩ claritas
omĩa oꝑuerat. Iste ꝑfecto bene nou̾at:
facile poterat archam suam deaurare:
ummo constat satis eum iam archam
suam ab om̃i parte auro obduxisse. qͥ
sic pre ammirationis suȩ magnitudine
cogit᷑ exclamare. Omĩa in sap̃ia fecisti.
Conemur & nos qͣntum possumꝰ e desu¬
demus. in archa nr̃a deaurauda. ut ap¬
pareant etiam nobis diuma oꝑa om̃ia
in sapientia facta: ut in qͣntum licet
intelligamus. & qͦ intelligere non. licet

Expanded text:
fecisti . Omnia, inquit, in sapientia fecisti. Absfecisti . Omnia, inquit, in sapientia fecisti. Absque dubio miranda erant quae viderat qui sic exclamabat. Viderat sane mirabilia in profundo, et sapientiam trahebat de occulto, qui omnia in sapientia facta deprehendit, et indubitanter agnovit quod sapientia attingeret a fine usque ad finem fortiter, et disponeret omnia suaviter. Ecce quomodo in omnibus operibus divinis hoc aurum sapientiae apparebat, aurum sapientiae lucebat, quomodo in ejus oculis sapientiae divinae claritas omnia operuerat. Iste profecto bene noverat, facile poterat arcam suam deaurare, imo constat satis eum jam arcam suam ab omni parte auro obduxisse, qui sic prae admirationis suae magnitudine cogitur exclamare: Omnia in sapientia fecisti. Conemur et nos quantum possumus, et desudemus in arca nostra deauranda, ut appareant etiam nobis divina opera omnia in sapientia facta, ut in quantum licet intelligamus, et quae intelligere non licet,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ppłm alterum. S qui int̾ eos sũt
piscatores hominum: ueniunt sane
ad piscandum laxantes retia sua in
capturam. Mittentes gͦ nunc ad sim¬
stram. nunc in dext̾am nauigii rete
ad dm̃ p̾ceptum includunt sepe copi¬
osam multitudinem piscium: uagos
scilicet sensus hominũ. affectusq lubͥ¬
cos concludentes & extͣhentes in siccũ.
S nec eadem semꝑ retia sicut nec in
eandem semꝑ capturã mittunt. Nunc
uͦ argum̃tationum nunc exhortatio¬
num retia laxant: aliqͣndo ad ꝓbandũ
aliqͦd uerum aliqͣndo ad imꝓbandũ
falsum: aliqñ ad eliciendum aliqͦd oc¬
cultum. aliqñ ad ꝑsuadendũ iustum:
aliqñ ad dissuadendũ aliqͦd inustum.
Isti sane qͥ nouerunt facere huiꝰmodi
oꝑationem in aquis multis. isti in qͣm
sunt qͥ uident mirabilia in ꝓfundo:
ab istis etenim trabit᷑ sapientia de
occulto. Audi qͥd dicat magnus ille
contẽplator sapientiȩ. Qm magnifica¬
ta sunt oꝑa tua dñe. om̃ia in sapia

Expanded text:
ad populum alterum. Sed qui inter eos sunt ad populum alterum. Sed qui inter eos sunt piscatores hominum, veniunt sane ad piscandum, laxantes retia sua in capturam. Mittentes ergo nunc ad sinistram, nunc in dexteram navigii rete ad Domini praeceptum, includunt saepe copiosam multitudinem piscium, vagos scilicet hominum sensus, affectusque lubricos concludentes et extrahentes in siccum. Sed nec eadem semper retia, sicut nec in eamdem semper capturam mittunt. Nunc ergo argumentationum, nunc exhortationum retia laxant, aliquando ad probandum aliquod verum, aliquando ad improbandum falsum, aliquando ad eliciendum aliquod occultum, aliquando ad persuadendum justum, aliquando ad dissuadendum aliquod injustum. Isti sane qui noverunt facere hujusmodi operationem in aquis multis, isti, inquam, sunt qui vident mirabilia in profundo. Ab istis etenim trahitur sapientia de occulto. Audi quid dicat magnus ille contemplator sapientiae: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Quam sit copiosa huiꝰ contem¬
plationis mat̾ia. Capłm.¬
huius contẽplationis spe-
ciem iam ꝓfecit. in tan
ubi specu¬
lationis suȩ uela pandat: uͥ diputati¬
onis suȩ nauigia exerceat. Quis enim
ñ uideat qͣm late pateat huiꝰmodi con¬
siderationis pelagus. qͣm multiplicit̾
se diffundat hoc mare magnũ ⁊ spaci¬
osum manib : In huiꝰ iminensitatis ad¬
miratione exclamans ꝓpħa: iudicia tu¬
a inqͥt abyssus multa. Abyssus ꝓfecto
multa & magna uidicia di occulta. mł¬
ta numerositate. magna ꝓfunditate:
plane infinita. plene inscrutabilia. hĩc
illa miranda spectacula eoꝵ qͥ uident
mirabilia in ꝓfundo. Qñta enim mira¬
bilia putas uident in hoc ꝓfundo illi qͥ
descendunt mare in nauib facientes
oꝑationem in aqͥs multis:¶O ulti fc̃
siquidem qͥ conueniunt ad hoc mare
magnũ ꝙ spaciosum: s alii ad tͣnsfre¬
tandum alii ad piscandum. Ad̃ trans¬
fretandum qͥdem illi qui cupiunt
tͣnsire de gente ad gentem. ⁊ de regno

Expanded text:
. Quam sit copiosa hujus contemplationis materia. Qndam contemplationis hujus speciem jam profecit, in tantubi speculationis suae vela pandat, ubi disputationis suae navigia exerceat. Quis enim non videat quam late pateat hujusmodi considerationis pelagus, quam multipliciter se diffundat hoc mare magnum et spatiosum manibus? In hujus immensitatis admiratione exclamans Propheta: Judicia, inquit, tua abyssus multa . Abyssus profecto multa, et magna judicia Dei occulta, multa numerositate, magna profunditate, plane infinita, plene inscrutabilia. Hinc illa miranda spectacula eorum qui vident mirabilia in profundo. Quanta enim mirabilia putas, vident in hoc profundo illi qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis? Multi sunt siquidem qui conveniunt ad hoc mare magnum et spatiosum, sed alii ad transfretandum, alii ad piscandum. Ad transfretandum quidem illi qui cupiunt transire de gente in gentem et de regno
Abbreviated transcription (Latin):
onem designari iam dictum ẽ tͣnseamꝰ.
Si gͥ pͥmam contemplationis genus
recte intelligit᷑ ẽẽ in consid̾anda specie
rerum corꝑalium: consequent̾ ut arbi¬
tror intelligi oportet scđm genus contẽ¬
plationis esse in ꝑspicienda racione ea¬
rũdem rerum. ¶Tociens gͥ in archȩ
nr̃e deauratione occupamur: qͦtiens
rerum uisibilium rõnem rimamur.
& in eiusdem rõnis inuente ⁊ ꝑspecte
ammiratione suspendim qͦriens atten¬
dentes intelligimus & inrelligentes at¬
tendimus huiꝰ mundane machinȩ quȩ
uident᷑ om̃ia qͣm sint mirabilit̾ facta
qͣm conuenient̾ ordinata: qͣm sapient̾
disposita.Archam nr̃am deauramꝰ:
qͣndo cuiusq rei causam. modum ⁊ ef¬
fectum. utilitatem & rõnem consid̃a¬
mus. O qͣnto scientiȩ auro habunda¬
bat. quomͦ ei ad totius archȩ suȩ deau¬
rationem sufficere poterat. qͥ ueracit̾
dicebat. Michi aut dedit ds dicere ex

Expanded text:
signari jam dictum est, transeamus. Si igitur primum contemplationis genus recte intelligitur esse in consideranda specie rerum corporalium, consequenter, ut arbitror, intelligi oportet secundum genus contemplationis esse in perspicienda ratione earumdem rerum. Toties igitur in arcae nostrae deauratione occupamur, quoties rerum visibilium rationem rimamur, et in ejusdem rationis inventae, et perspectae admiratione suspendimus, quoties attendentes intelligimus et intelligentes attendimus hujus mundanae machinae, quae videntur omnia quam sint mirabiliter facta, quam convenienter ordinata, quam sapienter disposita. Arcam nostram deauramus, quando cujusque rei causam, modum et effectum, utilitatem et rationem consideramus. O quanto scientiae auro abundabat! quomodo ei ad totius arcae suae deaurationem sufficere poterat, qui veraciter dicebat: Mihi autem dedit
Abbreviated transcription (Latin):
gradus consistit in illa ammiratio¬
ne rerum que surgit ex consid̾atione
forme:Gercius uͦ consistit in illa re iii¬
rum ãmiratione: quã gignit consi¬
deratio naturȩ.Quartus aũt huiꝰ imi
contẽplationis gradus uersat᷑ in consi¬
deratione & ammiratione oꝑum cir¬
ca oꝑationem nature: ¶Quintꝰ nicħ u¬
ominus u̾satur in consid̾atione & am¬
miratione oꝑum s scđ̃m oꝑationem
industrie. N Sextus uͦ gradus constat ui¬
i consid̾andis ⁊⁊ ammirandis institu¬
tionib humanis: ¶ Septimꝰ demum ull¬
subsistit in consid̾andis & ammirandis
institutionib diuinis. Hii septem as¬
censionis gradus pͥmo occurrunt his
qͥ montem dm̃ ascendere uł ad illud ihe¬
zechielis templũ intͣre contendunt. In
septem gradib ad exteriores portas in
atrium exterius intrat᷑. Et in septem
inchoationis gradib debeas insistere:
quisqͥs cupis contemplationis arcem
perior incio ꝑdocuit: q hic iterare ñ

Expanded text:
gradus consistit in illa admiratione rerum, quae surgit ex consideratione formae. Tertius vero consistit in illa rerum admiratione, quam gignit consideratio naturae. Quartus autem hujus contemplationis gradus versatur in consideratione et admiratione operum circa operationem naturae. Quintus nihilominus versatur in consideratione et admiratione operum, sed secundum operationem industriae. Sextus vero gradus constat in considerandis et admirandis institutionibus humanis. Septimus demum subsistit in considerandis et admirandis institutionibus divinis. Hi septem ascensionis gradus primo occurrunt his qui montem Domini ascendere, vel ad illud Ezechielis templum intrare contendunt. In septem gradibus ad exteriores portas in atrium exterius intratur. Et in septem, inchoationis gradibus debeas insistere, quisquis cupis contemplationis artem perior liber perdocuit, et hic iterare non
Abbreviated transcription (Latin):
m his om̃ib diffimentes qͦd dissonet a
sophi se exercuerunt ui ea. Capłm.¬
abet itaq mat̾iam hȩc .II.¬
contemplatio uti iam dictũ
est. om̃ia qͦ sensus corꝑeus con¬
tingere potest. Copiosa sa¬
ne materia: s silua ñ modica. Currant
om̃es: intrent singuli: nemo ꝓhibetur:
eligat qͥsq qͦd magis miret᷑. Suꝑhabun¬
dat satis cuiq materia ad faciendam dͥ
archam. Discat tam̃ qͥsq eligere ligna
imputribilia: ut nichil sentiãt contra
traditionem ueram. De hac eadem silua
philosophi gentium sibi studuerunt fa
bricȩ suȩ mat̾iam eligere: cupientes ⁊ ipsi
nicħomins sapientiȩ sibi archã fabricare.
Ceꝑunt gͥ ligna secare: dolare. cõpinge¬
re: diffimendo. diuidendo. argum̃tan¬
do multa inuenire.tenere ꝙ tradere.
Fecerunt itaq archas multas. tenentes
sentencias uarias: & constituentes sectas
innumeras. Intrantes gͦ in illud nemꝰ
umbrosum & condensum inseruerũt

Expanded text:
in his omnibus diffinientes quod dissonet a in his omnibus diffinientes quod dissonet a sophi se exercuerunt in ea. Habet itaque materiam haec contemplatio, ut jam dictum est, omnia quae sensus corporeus contingere potest. Copiosa sane materia, et silva non modica. Currant omnes, intrent singuli, nemo prohibetur, eligat quisque quod magis miretur. Superabundat satis cuique materia ad faciendam sibi arcam. Discat tamen quisque eligere ligna imputribilia, ut nihil sentiat contra traditionem veram. De hac eadem silva philosophi gentium studuerunt sibi fabricae suae materiam eligere cupientes et ipsi nihilominus sapientiae sibi arcam fabricare. Coeperunt igitur ligna secare, dolare, compingere diffiniendo, dividendo, argumentando, multa invenire, tenere et tradere. Fecerunt itaque arcas multas tenentes sententias varias, et constituentes sectas innumeras. Intrantes ergo et in illud nemus umbrosum et condensum inseruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatis contẽplationem ñ in uanũ
assumit. qͥ ex eo qd in ino respicit in
laudem creatoris assurgit: qui eum
in om̃ib oꝑib suis mirabilem. laudabi¬
tu usq ad occasum laudabile nom̃ dm̃.
Ecce laudabilem. Iustus dñs in om̃ib
uiis suis. a sc̃s in om̃ib oꝑib suis. Ecce
amabilem. ¶Nigna gͦ rigida ligna
robusta. ligna durabilia quelibet con¬
siderationes sunt. qͦ m̃tis rigorem repa¬
rant. qͦ ad constantiam roborant. que
in ꝑseuerantia confirmant. Aigna
deniq ab om̃i corruptione aliena scint:
qͦ nec maculam feditatis nec neuum
falfitatis contrahunt. ꝑtinet itaq eqͦ
ad ligna sethim ad ligna imputribi¬
ha. de reb corꝑeis quelibet assertio ue¬
ra: sentencia rata. ¶ F acienda ẽ itaq
hȩc sap̃iȩ archa de lignis impitͥbilib
de sentenciis irrefragabilib. ut sentia¬
mus ħ om̃ia quȩ uident᷑ in mundo fac̃¬
ta ab imo do ⁊ creata de nichilo: nich

Expanded text:
vanitatis contemplationem non in vanum vanitatis contemplationem non in vanum assumit, qui ex eo quod in imo respicit in laudem Creatoris assurgit, qui eum in omnibus operibus suis mirabilem, laudabitu usque ad occasum, laudabile nomen Domini . Ecce laudabilem: Justus Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis , ecce amabilem. Ligna ergo rigida, ligna robusta, ligna durabilia quaelibet considerationes sunt quae mentis vigorem reparant, quae ad constantiam roborant, quae in perseverantia confirmant. Ligna denique ab omni corruptione aliena sunt, quae nec maculam foeditatis, nec vitium falsitatis contrahunt. Pertinet itaque aeque ad ligna Setim, ad ligna imputribilia de rebus corporeis quaelibet assertio vera, sententia rata. Facienda est itaque haec sapientiae arca de lignis imputribilibus, de sententiis irrefragabilibus, ut sentiamus haec omnia quae videntur in mundo facta ab uno Deo et creata de nihilo, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
libet oꝑum retractationes quȩ nullam
m̃tis incorruptionem inducunt: quȩ
sinceritatis & iu̾tatis integͥtatem cus¬
todiunt. In tanta itaq rerũ uisi¬
bilium copiã. int̾ tot spectaculoꝵ gen̾a
uideat qͥsq qͦd eligat: caueat ne illud
ante mentis oculos reducat unde cor¬
dis sui mundiciam polluat. Debet gͦ a
consid̾ationis sue respectu uoluptatum
irritam̃ta amouere: qͥ cupit de int̾nȩ
ĩ corruptionis ꝑpetuitate gaudere. Quic¬
qͥd auariciam stimulat. qͥcqͥd gulam
irritat. qͥcqͥd luxuriam inflaminat.:
ab illa recordationũ suaꝵ freq̃ntia se¬
cernat.¶ Ille sane mundũ ⁊ quȩ in
mundo sunt utilit̾ in contẽplationẽ
adducit: qui ꝑ mundanoꝵ respectum
ad mundanoꝵ despectum uenit. Hũc
eiusmodi ꝯtemplationis fructũ magnꝰ
ille mundanalium ꝯtemplator qͤsiuit
c inuenit: scͥptumq reliquit. Uani¬
tas uanitatum dixit eccłiastes: uam¬
tas uanitatũ ⁊ om̃ia uanitas. ¶ Ille

Expanded text:
libet operum retractationes quae nullam libet operum retractationes quae nullam mentis corruptionem inducunt, quae sinceritatis et veritatis integritatem custodiunt. In tanta itaque rerum visibilium copia, inter tot spectaculorum genera, videat quisque quod eligat, caveat ne illud ante mentis oculos reducat unde cordis sui munditiam polluat. Debet ergo a considerationis suae respectu voluptatum irritamenta amovere qui cupit de internae incorruptionis perpetuitate gaudere. Quidquid avaritiam stimulat, quidquid gulam irritat, quidquid luxuriam inflammat, ab illa recordationum suarum frequentia secernat. Ille sane mundum, et quae in mundo sunt utiliter in contemplationem adducitur, qui per mundanorum respectum ad mundanorum despectum venit. Hunc hujusmodi contemplationis fructum magnus ille mundanalium contemplator quaesivit et invenit, scriptumque reliquit: Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitatum, et omnia vanitas . Ille
Abbreviated transcription (Latin):
nus est in conside¬
ratione & ammira¬
tione rerum corꝑa¬
lium. in om̃ib eis qͦ
ꝑ qͥnq sensus corꝑeos
ingrediunt᷑ ad animum. Et est qͥdem
hoc om̃ium infimum. & debet ẽẽ ici¬
pientium. Ab hoc enim debent adhue
rudes inciꝑe: ut possint paulatim ad
altiora quasi quibdam ꝓfectionum
gradib ascendere. Nq̃ hoc itaq contẽ¬
plationis gemus ꝑtinet om̃is amii¬
ratio creatoris qͦ surgit ex consid̾atione
rerum corꝑalium: &e designat᷑ in hac
arche descriptione ꝑ compaginem lig¬
noꝵ. Et congrua satis diftinctione per
ligna designant᷑ ea qͤ ꝑtinent ad ymagi¬
nationem: sicut ꝑ aurum nichominꝰ
ea qͥ uident᷑ ꝑtinere ad rõnem. Non
aũt de quib libet lignis ꝑmittit᷑ fieri
hec archa: s de lignis sethim tantũ quȩ
sunt ualde imputribilia. ꝑtinent au¬
tem ad ligna imputribilia: quelibet
rerum scrutima honestatis ⁊ utilitatis
integritate plena. Ligna imputribilia
sunt qͦlibet rerum consid̾ationes. quȩ¬

Expanded text:
nsideratione et admiratione rerum corporalium in omnibus eis quae per quinque sensus corporeos ingrediuntur ad animum. Et est quidem hoc omnium infimum et debet esse incipientium. Ad hoc enim debent adhuc rudes incipere, ut possint paulatim ad altiora quasi quibusdam profectionum gradibus ascendere. Ad hoc itaque contemplationis genus pertinet omnis admiratio Creatoris quae surgit ex consideratione rerum corporalium, et designatur in hac arcae descriptione per compaginem lignorum. Et congrua satis distinctione per ligna designantur ea quae pertinent ad imaginationem, sicut per aurum nihilominus ea quae videntur pertinere ad rationem. ibet lignis permittitur fieri haec arca, sed de lignis Setim tantum, quae sunt valde imputribilia. Pertinent autem ad ligna imputribilia quaelibet rerum scrutinia honestatis et integritate plena. Ligna imputribilia sunt quaelibet rerum considerationes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
spectant ꝑfectius in heserit: tanto ꝓ¬
fecto semꝑ ad altiora ascendit.¶ No¬
tandum sane qđ̵ naturalis oꝑatio ⁊
diuina institutio plenũ cubitum
habent in re: s ñ nͥ semissem habere
possunt in nr̃a cognitione. E contra
au̾t artificialis oꝑatio & humana in¬
stitutio uix semissem habent in re:
plenum aũt cubitum habere posst̃
in nr̃a cognitione.¶ Cum gͥ animꝰ
in hac triplici speculatione plene exer¬
citatus fuerit: archȩ nr̃e mensura con¬
gruam sibi magnitudinem quaqua¬
uersum accipit. In hoc contẽplationis
genere seipsum ꝓpħa exereuisse osten¬
dit. cũ dicit. Meditatus sum in om̃i¬
bus oꝑib tuis. Et alibi. Quia delectas¬
ti me inqͥt dñe in factura tua. Et ali¬
bi in eoꝵ ammirationem exclamat.
Qͣmͣ magnificata sunt oꝑa tua dñe:
om̃ia in sap̾ia fecisti. Et multa de eiꝰ¬
dem oꝑib in eodem psalmo explican¬
do cõmemorat. ¶ Tottm iraq hoc
pͥmum contemplationis genꝰ. recte

Expanded text:
inhaeserit, tanto profecto semper ad altiora ascendit. Notandum sane quod naturalis operatio et divina institutio plenum cubitum habent in re, sed nonnisi semissem habere possunt in nostra cognitione. Econtra autem artificialis operatio et humana institutio vix semissem habent in re, plenum autem cubitum habere possunt in nostra cognitione. Cum igitur animus in hac triplici speculatione plene exercitatus fuerit, arcae nostrae mensura congruam sibi magnitudinem quaquaversum accipit. In hoc contemplationis genere seipsum Propheta ostendit, cum dixit: Meditatus sum in omnibus operibus tuis . Et alibi: Quia delectasti me, inquit, Domine, in factura tua ; et alibi in eorum admiratione exclamat: Quam magnificata sunt opera tua, Domine, omnia in sapientia fecisti , et multa de eisdem operibus in eodem psalmo explicando commemorat. Totum itaque hoc rimum contemplationis genus recte
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus. Rem itaq sacram̃tiqͤ
intͥnsecus latet credere potes. uidere
au̾t om̃ino ñ potes: & iccirco scienciã
tuam in hac parte usq ad plenũ cubi¬
tum extendere ñ potes. Hec aut ulti¬
ma speculatio quȩ ẽ in morib ad ar¬
chȩ nr̃e altitudinem ꝑtinet: sicut su¬
ꝑuis iam diximus. Reuera siqͥdem
qͣndo humana institutio diuine sub¬
seruit: ex utraq animus ꝓficit ꝙ ad¬

Expanded text:
intrinsecus. Rem itaque sacramenti quae intrinsecus. Rem itaque sacramenti quae intrinsecus latet credere potes, videre autem omnino non potes, et idcirco scientiam tuam in hac parte usque ad plenum cubitum extendere non potes. Haec autem ultima speculatio quae est in moribus ad arcae nostrae altitudinem pertinet, sicut superius jam diximus. Revera siquidem quando humana institutio divinae subservit, ex utraque animus
Abbreviated transcription (Latin):
consid̾ationem qͤ est in
reb  scdam que ẽ in
constat in morib: quã & ad archȩ nr̃ȩ
altitudinem ꝑtinere iam diximꝰ. Dis¬
ciplina itaq moꝵ partim ex instituti¬
one diuina: partim ꝓcessit ex institu¬
tione humana. Ad diuina instituta
ꝑtinent obsequia diuina: q quȩlibet
ȩccłiȩ sacram̃ta. Ad instituta humana
ꝑtinent humane leges. consuetudines.
urbanitates. plebis scita. uira ciuilia. ⁊
huiꝰmodi alia multa. Humana institu¬
cio ꝓpter uitam inferiorem: diuina in¬
stitutio ꝓpter uitam suꝑiorem. Illa ad
optinendam salutem & tͣnquillitatẽ
uitȩ temporalis: ista ad capessendam sa¬
lutem & plenitudinem ȩt̾nȩ beatitudi¬
nis. In humana institutione scien¬
cia humana cubitũ habere potest: qͥa
qͦd inuenire potest illud minirum cõ¬
p̃hendere potest. In sacram̃tis diinis
duo ẽẽ ñ dubitamus. Aluid ÷ enim
qͦd exteruis in re uł in oꝑe cernimus:
atq aliud uirtus illa sp̃ualis qͤlatet

Expanded text:
considerationem quae est in considerationem quae est in rebus, et secundam quae est in constat in moribus, quam et ad arcae nostrae altitudinem pertinere jam diximus. Disciplina itaque morum partim ex institutione divina, partim processit ex institutione humana. Ad divina instituta pertinent obsequia divina, et quaelibet Ecclesiae sacramenta. Ad instituta humana pertinent humanae leges, consuetudines, urbanitates, plebiscita, jura civilia, et hujusmodi alia multa. Humana institutio propter vitam inferiorem, divina institutio propter vitam superiorem. Illa ad obtinendam salutem et tranquillitatem vitae temporalis, ista ad capescendam salutem et plenitudinem aeternae beatitudinis. In humana institutione scientia humana cubitum habere potest, quia quod invenire potest illud nec mirum comprehendere potest, in sacramentis divinis duo esse non dubitamus. Aliud est enim quod exterius in re vel in opere cernimus, atque aliud, virtus illa spiritualis quae latet
Abbreviated transcription (Latin):
cons sumit. consistit ꝙ conualescit: ꝙ¬
itat oꝑatio naturalis ex industria ꝓfi¬
cit ut melior sit. ¶ In oꝑe artificiali sci¬
entia humana cubitum habet: qͥa si
illud comp̾hendere ñ ualeret. ipsum
utiq mimie inuenisset. ¶ S in oꝑe
naturali pleñ cubitum habere ñ po¬
tuit: qr ipsum non nͥ ex parte compre¬
bendit. Quid ex qua re nasci soleat faci¬
le diuidicat: nam nec poma in uite. nec
iacemos in segete. nec frum̃ta querit
in arbore. Uerumtam̃ qͥd horum uel
quelibet alia res ex alia qualit̾ nasci
soleat. qͣndo explicare sufficiat ¶Qnͣ¬
do gͦ ingenii ur̃i acumen in hac gemi¬
na naturalis & artificialis consid̾atione
circũquaq se diffundit. ꝙ mira intelli¬
gentiȩ uiuacitate multiplicit̾ huc illuic¬
q discurrit.: archȩ nr̃e latitudo scđm
diuinȩ institutionis modum. congru
tit tam in humanis qͣm in diuinis
institutionib. Capłm¬
ost pͥmam itaq .ul.

Expanded text:
 sumit, consistit et convalescit,  sumit, consistit et convalescit, et operatio naturalis ex industria proficit ut melior sit. In opere artificiali scientia humana cubitum habet; quia, si illud comprehendere non valeret, ipsum utique minime invenisset. Sed in opere naturali plenum cubitum habere non potuit, quia ipsum nonnisi ex parte comprehendit. Quid ex qua re nasci soleat facile dijudicat: nam nec poma in vite, nec racemos in segete, nec frumenta quaerit in arbore. Verumtamen quid horum, vel quaelibet alia res ex alia qualiter nasci soleat quando explicare sufficiat? Quando ergo ingenii nostri acumen in hac gemina naturalis et artificialis consideratione circumquaque se diffundit, et mira intelligentiae vivacitate multipliciter huc illucque discurrit, arcae nostrae latitudo secundum divinae institutionis modum congruamtat tam in humanis quam in divinis constitutionibus. Post primam itaque
Abbreviated transcription (Latin):
graminib arborib animalib. In gͣmi¬
nib quomͦ creseunt. maturescunt. In
arborib similit᷑. qd̾ frondent florent
fructificant. In animalib quomͦ conci¬
piunt & pariunt: qd alia nascunt᷑ ⁊ alia
moriunt᷑. Deniq qͦtiens artendimus
quomͦ om̃ia orta occidunt ꝙ aucta se¬
nescunt: in naturalis oꝑationis infpec¬
tione mentem nr̃am exercemꝰ. ¶Opus
artificiale opus uidelicet industriȩ con¬
siderat᷑ ut in celaturis. in picturis. in
scͥptura. in agricultura. ⁊ in ceteris oꝑi¬
bus artificialib in quib om̃ib inni¬
mera muenimꝰ: ꝓ quib diuimi mune¬
ris dignatione digne mirari & uen̾ari
debeamiis. Opus itaq naturale e opꝰ
artificiale qͥa sibi inuicem cooꝑantur.
quasi e latere sibi altͥnsecus uingunt᷑
ꝙ sibi inuuicem mutua complexione co¬
pulant᷑ Certum siqͥdem ÷ qͥa ex natu¬
rali oꝑatione: opus industrie mitium¬

Expanded text:
graminibus, arboribus, animalibus, in gramigraminibus, arboribus, animalibus, in graminibus quomodo crescunt, maturescunt; in arboribus similiter quomodo frondent, florent, fructificant; in animalibus quomodo concipiunt et pariunt, quomodo alia nascuntur et alia moriuntur. Denique quoties attendimus quomodo omnia orta occidunt, et aucta senescunt, in naturalis operationis inspectione mentem nostram exercemus. Opus artificiale opus videlicet industriae consideratur, ut in celaturis, in picturis, in scriptura, in agricultura, et in caeteris operibus artificialibus in quibus omnibus innumera invenimus, pro quibus divini munerdebeamus. Opus itaque naturale, et opus artificiale quia sibi invicem cooperantur quasi e latere sibi altrinsecus junguntur et sibi invicem mutua contemplatione copulantur. Certum siquidem est, quia ex naturali operatione opus industriae initium
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi enim sciencia humana cubitũ ple¬
num habet. uͥ certitudinem tenet: nͥ
ea qͦ sciri oportet sensu aliqͦ comp̃hen¬
dere ualet ¶Habet gͦ sensus corꝑeus
cubitum in coispectione materiȩ: ha
ceptione naturȩ. quã non penetrat nͥ
ex parte. Partim enim ut dictum ẽ ex¬
posita ẽ sensui: partim reposita ÷ rõm.
Hec itaq tria. materia scilicet forma ꝙ
uatura. qͥa in substantia corꝑea simul
sunt ⁊ a se inuicem diuidi ñ possunt.
se quasi in lineam extendunt: g m ar
rercitata itaq mens scđm
hanc triplicem consid̾atio¬
nem quȩ ẽ in speculatione
rerum. debet se conseq̃nt᷑
transferre ad speculationem oꝑum:
ut cũ didicerit consib̾ationem suam
s ad oꝑa naturalia ⁊ ad oꝑa artificiala
extendere: possit archȩ nr̃ȩ latitudo p̃si¬
inte magnitudinis m̃suram accipere.
Alia ẽ enim oꝑatio naturȩ: atq aliao¬
peratio industriȩ. ¶Operationem na¬
turȩ facile dep̾hendere possumꝰ: ut in

Expanded text:
Ibi enim scientia humana cubitum pleIbi enim scientia humana cubitum plenum habet ubi certitudinem tenet, ubi ea quae sciri oportet sensu aliquo comprehendere valet. Habet ergo sensus corporeus cubitum in conspectione materiae. Habone naturae, quam non penetrat nisi ex parte. Partim enim, ut dictum est, exposita est sensui, partim reposita est rationi. Haec itaque tria, materia scilicet, forma et natura, quia in substantia corporea simul sunt et a se invicem dividi non possunt, se quasi in lineam extendunt, et ad aercitata itaque mens secundum hanc triplicem considerationem, quae est in speculatione rerum, debet se consequenter transferre ad speculationem operum, ut cum didicerit considerationem suam et ad opera naturalia et opera artificialia extendere, possit arcae nostrae latitudo praefinitae magnitudinis mensuram accipere. Alia est enim operatio naturae atque alia operatio industriae. Operationem naturae facile deprehendere possumus ut in
Abbreviated transcription (Latin):
nimus. Illud aũt qͦd ad naturam ꝑtinet
partim expositum sensui: partim aut
ꝓfundius latens repositum erat rõni.
Patura siquidem considerat᷑ in rerũ
qualitate intrinseca: quẽ admodum ꝙͣ
forma consistit in qualitate extͥnseca.
Qualitas au̾t rerũ interior ex magna
parte corꝑeo ꝑcipitur sensu: sic̃ sapores
gustu. odores olfatu. Illam aũt nature
uim qͥ reb medullitus imp̃ssa ꝓfundiꝰ
introrsum latet. numqͣm homo sensu
carnis adire posset: etiam si minime pec¬
casset. Uerumtam̃ eam ingenii su acti¬
mine facile ꝑspiceret: si rõnis oculus pec¬
cati nibe obductꝰ sub erroris nebula ñ
caligasset. Modo aũt ignorantiȩ tenebͥs
inuoluti qͦtiens de ea aliqͥd querimꝰ: ꝑ
exꝑientiȩ argum̃ta palpamus pocius
qͣm uidemus. ¶ Patet itaq racio cur
archȩ nr̃e longitudo tuxta dm̃cum do¬
cumentum ñ debeat uł potius ñ uale¬
at habere nͥ duos cubitos & dimidium.

Expanded text:
nimus. Illud autem quod ad naturam pertinet nimus. Illud autem quod ad naturam pertinet partim expositum sensui, partim autem profundius latens repositum erat rationi. Natura siquidem consideratur in rerum qualitate intrinseca, quemadmodum et forma consistit in qualitate extrinseca. Qualitas autem rerum interior ex magna parte corporeo percipitur sensu, sicut sapores gustu, odores olfactu. Illam autem naturae vim quae rebus medullitus impressa profundius introrsum latet, nunquam homo sensu carnis adire posset etiamsi minime peccasset. Verumtamen eam ingenii sui acumine facile perspiceret si rationis oculus peccati nube obductus sub erroris nebula non caligasset. Modo autem ignorantiae tenebris involuti quoties de ea aliquid quaerimus, per experientiae argumenta palpamus potius quam videmus. Patet itaque ratio cur arcae nostrae longitudo, juxta Dominicum documentum non debeat vel potius non valeat habere nisi duos cubitos et dimidium.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndoq etiam temꝑe. semꝑ aũt natu¬
ralit̾ priores eẽ. ex quib & in quib qͦli¬
bet oꝑationes habent nec alit̾ om̃ino exi¬
stere: Similit̾ mores ipsi siuie bomi. siue
mali: circa oꝑa qͥdem solent & debent
considerari. Nam oꝑa utiq hominũ
magna ex parte in qͣntum sunt ordina¬
ta & mod̾ata ꝑtinent ad mores bonos:
in qͣntum uͦ sunt inordinata ⁊ immo¬
derata ꝑtinent nicħominꝰ ad mores ma¬
los nde satis constat qđ qͣmadmodũ
pͥor d̃ consideratio rerum qͣm oꝑum:
sic naturalit̾ prior ÷ considatio oꝑum
qͣm morum. Recte itaq dictum ẽ
qđ considatio rerum ꝑtineat ad archȩ
nr̃ȩ longitudinem: consid̾atio oꝑum
ad latitudinem: consideratio aũt mo¬
rum ad ipsius altitudinem. Qđ pri
inus gradus huiꝰ speculationis consi¬
deratur in materia. forma & natura.
aut trium illaꝵ consida¬
tio pͥma. Prima itaq buiꝰ
dep̾hendimus: nam lapidem a ligno. tri¬
angulum a quadrato sine errore discer¬

Expanded text:
quandoque etiam tempore, semper autem naturaliter priores esse, ex quibus, et in quibus quaelibet operationes habent nec aliter omnino existere? Similiter mores ipsi sive boni sive mali circa opera quidem solent et debent considerari. Nam opera utique hominum magna ex parte in quantum sunt ordinata et moderata pertinent ad mores bonos; in quantum vero sunt inordinata et immoderata, pertinent nihilominus ad mores malos. Unde satis constat quod quemadmodum prior est consideratio rerum quam operum, sic naturaliter prior est consideratio operum quam morum. Recte itaque dictum est quod consideratio rerum pertineat ad arcae nostrae longitudinem, consideratio operum ad latitudinem, consideratio autem morum ad ipsius altitudinem. CAPUT IV. Quod primus gradus hujus speculationis consideratur in materia, forma et natura. tem trium illarum consideratio prima. Prima itaque hujudeprehendimus. Nam lapidem a ligno, triangulum a quadrato sine errore discer
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ hec recte consid̾at: satis ei ut arbitror
constat qd̵ longitudo naturalit̾ sit pͥor
latitudine: os latitudo altitudine. Sic
sane illa consid̾atio quȩ ẽ in reb natu¬
raliter pͥor est. a illa consid̾atione qͤ in¬

Expanded text:
ergo haec recte considerat, satis ei, ut arbitror, ergo haec recte considerat, satis ei, ut arbitror, constat quod longitudo naturaliter sit prior latitudine et latitudo altitudine. Sic sane illa consideratio quae est in rebus, naturaliter prior est illa consideratione q
Abbreviated transcription (Latin):
longitudinem latitudine naturalit̾ pri-¬
orem ẽẽ: similit̾ latitudinem altitudi¬
nis respectu locum pͥorem tenere. Nã
longitudo sine latitudine & latitudo si¬
ne altitudine potest intelligi: qͣmuis in
rerum essentia ab inuicem minime poᷤ¬
sint separari. S altitudo sine latitudi¬
ne uel latitudo sine longitudine nec
ualet eẽ: nec licet intelligere. ¶ Simplex
nãq longitudo intelligit᷑: qͣndo qͣntitas
de poͬncto ad punctum. & ꝑ sola puncta
discurrens in lineam sola saltem cogita¬
tione ꝓtrahit᷑. Simplicem latitudinem
dicimꝰ qͣndo qͣntitatem de linea in line¬
am. & ꝑ solas lineas m̃te distendi aium¬
mus: ꝙ in suꝑficiem dilatamꝰ. Nami. Illa¬
sicut linea ẽ longitudo sine latitudine:
sic suꝑficies ÷ latitudo sine altitudine.
Altitudo aũt ẽ qͣndo qͣntitas de suꝑfi¬
cie in suꝑficiem densescit. ⁊ corꝑus solidũ
reddit: qͣd tres dim̃siones susciꝑit. Qui

Expanded text:
longitudinem latitudine naturaliter prilongitudinem latitudine naturaliter priorem esse. Similiter latitudinem altitudinis respectu locum priorem tenere. Nam longitudo sine latitudine et latitudo sine altitudine potest intelligi, quamvis in rerum essentia ab invicem minime possint separari. Sed altitudo sine latitudine, vel latitudo sine longitudine, nec valet esse, nec licet intelligi. Simplex namque longitudo intelligitur quando quantitas de puncto ad punctum et per sola puncta discurrens in lineam sola saltem cogitatione protrahitur. Simplicem latitudinem dicimus quando quantitatem de linea in lineam et per solas lineas mente distendimus et in superficiem dilatamus. Nam, sicut linea est longitudo sine latitudine, sic superficies est latitudo sine altitudine. Altitudo autem est quando quantitas de superficie in superficiem densescit, et corpus solidum reddit, quod tres dimensiones suscipit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
manet usq in hodiernũ diem. nunqͣm
firmior nunqͣm fortior qͣm hodie: utpo¬
te confirmata ꝑ catholicȩ u̾itatis aucto¬
ritatem. eo qđ̵ sit facta de lignis sechim
imputͥbilib uidelicet ꝙ incorruptibilib
lignis. ꝙ om̃is narratio eiꝰ atq doctrina
contexta sit sentenciis ueris ⁊ assertio¬
nib ratis. ¶E oce uidimꝰ de qua mate¬
ria debeat fieri: consequens ẽ ut discamꝰ
de mensura & modo faciendi: ut uixta
moysi exemplum sequam᷑ in his om̃ib
ñ nr̃m sensum. s diuinȩ institutionis
docum̃tum. Redeamus itaq nunc ad
illud̃ contemplationis genus qͦd constat
ẽẽ om̃ium infimum & pͥmum. ⁊ iccirco
esse incipientium: qͦd figurari diximus
Im hac archȩ descͥptione ex sola compage
ec gͥ speculatio triplici racio¬
ne considerat᷑.¶Prima ẽ in
reb. scda in oꝑib. t̾cia in mo¬
ꝑtinet ad latitudinem: illa quȩ ẽ in mo¬
rib ꝑtinet ad altitudinem. Scimꝰ entin

Expanded text:
manet usque in hodiernum diem nunquam manet usque in hodiernum diem nunquam firmior, nunquam fortior quam hodie, utpote confirmata per catholicae veritatis auctoritatem, eo quod sit facta de lignis Setim, imputribilibus videlicet et incorruptibilibus lignis, et omnis ejus narratio atque doctrina contexta sit sententiis veris et assertionibus raris. Ecce vidimus de qua materia debeat fieri, consequens est ut discamus de mensura et modo faciendi, ut, juxta Moysis exemplum, sequamur in his omnibus non nostrum sensum, sed divinae institutionis documentum. Redeamus itaque nunc ad illud contemplationis genus quod constat esse omnium infimum, et primum, et idcirco esse incipientium, quod etiam figurari diximus in hac arcae descriptione ex sola compage gitur speculatio triplici ratione consideratur. Prima est in rebus, secunda in operibus, tertia in mot in operibus pertinet ad latitudinem. Illa quae est in moribus pertinet ad altitudinem. Scimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͦndam głosa mundana pħosophia: ut
innumeri cotidie ex eiꝰ ꝓfessorib fiant eiꝰ
irrisores. & ex eius defemsorib fiant eiꝰ m¬
pugnatores: ꝙ illam detestantes nichil ali
crucifixum. ¶ Et ecce qͣm multi qͥ pͥus
fabricabant in officina aristotilis: tan¬
dem samiori consilio discunt cudere in
officina saluatoris. Et qui pͥus fabrica¬
docent᷑ fabricare uasa głȩ. cotidie confi¬
tentes dño in uasis psalmi: eo qđ penite¬
at eos fecisse opus confusione dignum.
ꝙ du fuisse fabricatores mendacii. Ubi
sunt nc̃ queso sectȩ acbademicoꝵ. stoicoꝵ
ꝑipatheticoꝵ: uͥ sunt arche eoꝵ: Gcce iã
om̃s isti dormierunt somnũ. ⁊ nicħ inue
nerunt om̃s hii uiri diuitiarũ in ma¬
ib suis. & reliquerunt alienis diuitias
suas. ꝙ sepulchra eoꝵ domus illoꝵ in et̾¬
num. Et ecce computruert̃ om̃s cum
archis suis ꝑeuntes simul cũ doctͥnis et
traditionib suis. ¶ S ed archa moysi

Expanded text:
quondam gloriosa mundana philosophia, ut quondam gloriosa mundana philosophia, ut innumeri quotidie ex ejus professoribus fiant ejus irrisores, et ex ejus defensoribus fiant ejus impugnatores, et illam detestantes nihil aliudm et hunc crucifixum. Et ecce quam multi qui prius fabricabant in officina Aristotelis, tandem saniori consilio discunt cudere in officina Salvatoris, et qui prius fabricadocentur fabricare vasa gloriae, quotidie confitentes Domino in vasis psalmi, eo quod poeniteat eos fecisse opus confusione dignum, et diu fuisse fabricatores mendacii. Ubi sunt nunc, quaeso, sectae academicorum, stoicorum, peripateticorum? ubi sunt arcae eorum? Ecce jam omnes isti dormierdivitiarum in manibus suis , et reliquerunt alienis divitias suas, et sepulcra eorum domus in aeternum . Et ecce computruerunt omnes cum arcis suis pereuntes simul cum doctrinis et traditionibus suis. Sed arca Moysis
Abbreviated transcription (Latin):
suum qͥb uoluit. qͣndo uoluit: qͣntũ
de bis scire oportuit. ¶Quid gͦ mirũ
si potuerunt efficere opus ammnirati¬
one dignum qͥ edocti sunt ꝑ sp̃m dei.
nolentes sequi sp̃m sium: nec incedere
uolentes pꝰt cogitationes adinuentiomũ
suaꝵͦ Etiam temꝑib nr̃is insurrexert
qͥdam pseudo philosophi. fabricatores m̃¬
dacii. uolentes sibi nom̃ facere. studue¬
runt noua inuenire. Nec erat eis cura
tam ut assererent uera. qͣm ut putaren¬
tur inuenisse noua. Presumentes itaq
de sensu suo ꝑutauerunt se posse facere
sibi sapientiȩ archam. &s euntes ad in¬
uentionib suis tradiderunt sentenci¬
as nouas: arbitͣntes secum ortam mori¬
turamq sap̃iam. ¶Et ecce cõputru¬
erunt hoꝵ om̃ium alta sapientium ar¬
chȩ: eo qd̵ ñ eẽnt de lignis sethim. lignis
iuidelicet imputribilib facte. Et ecce
stulti facti sunt om̃s pͥncipes taphneos:
eo qd̵ stultam fecerit ds sapientiam huiꝰ
mundi. In tantũ enim infatuata ẽ illa

Expanded text:
suum quibus voluit, quando voluit, quantum de his scire oportuit. Quid ergo mirum si potuerunt efficere opus admiratione dignum qui edocti sunt per Spiritum Dei, nolentes sequi spiritum suum, nec incedere volentes post cogitationes adinventionum suarum? Etiam temporibus nostris insurrexerunt quidam pseudophilosophi, fabricatores mendacii, volentes sibi nomen facere, studuerunt nova invenire. Nec erat eis cura tam ut assererent vera, quam ut putarent invenisse nova. Praesumentes itaque de sensu suo, putaverunt se posse facere sibi sapientiae arcam, et euntes in adinventionibus suis, tradiderunt sententias novas arbitrantes secum ortam morituramque sapientiam. Et ecce computruerunt horum omnium alta sapientum arcae, eo quod non essent de lignis Setim, lignis videlicet imputribilibus factae. Et ecce stulti facti sunt omnes principes Thaneos, eo quod stultam fecerit Deus sapientiam hujus mundi. In tantum enim infatuata est illa
Abbreviated transcription (Latin):
unuiunt. nectenue qͥdem ñ dicam
exꝓbrationis s nec correptionis.
imio blande ammonitionis uer¬
bum pacienter audire possint. Ue
miseris. Qͥd queso iam de his po¬
t̾it fieri. uł que iam spes ult̾ius ha¬
beri. qui ꝓpter arrogantiam nul
lomͦ possunt a suo timore deici: nec
ꝓpter ꝑtinatiam de suo errore con¬
uinciꝰ nec ꝓpt̾ ferri duriciam a suo
rigore deflecti: nec ꝓpter testram
fragilicatem de suo dorpore redar

Expanded text:
r vivunt, nec tenue quidem non dicam r vivunt, nec tenue quidem non dicam exprobrationis sed nec correctionis, imo blandae admonitionis verbum patienter audire possunt: Vae miseris. Quid, quaeso, jam de his poterit fieri, vel quae jam spes ulterius haberi, qui propter arrogantiam nullo modo possunt a suo tumore dejici, nec propter pertinaciam de suo errore convinci, nec propter ferri duritiam a suo rigore deflecti, nec propter testeam fragilitatem de suo corpore redar