comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uni ergo marem pͥmũ ad siłitu¬
dinẽ suam finxiss cum eciam
feĩam configuramt ad ip̃ius hõĩe
effigiem ut duo nf̾ se perimin sexꝰ
propigare sobolem possent et omẽm cer¬
ram multitudine opire. In ipĩus aute
bonñs ficc̃one illaꝵ duaꝵ matiaꝵ quas
int̾ se diximꝰ ẽẽ contranas ignis et aq̃
conclusit perfecitq rõne ficto enĩ cor¬
pore spirauit amimam d̾ uitali fonte
spus sui qui est perhemus ut ip̃ius
mundi ex contrariis constantis elem̃¬
ti similitudinem gereret Constit em̃
ex amina et corpo̾e idest qiͣ ex celo et t̾ra
que uescias utrum ne int̾ poetas/ an m¬
scripsit ut apud romanos lucrecius
et uarro quatuor elementa cõstitiit ig¬
nem aerem aquam terram fortasse tr¬
megestum secutus qui nr̃a corpora ex
huis quatuor elementis constituta esse
dixit adeo habere namq in se aliquid
ignis aliquid aeris aliquid aque aliqo
terre/ Et neq ignem ẽẽ neq aeren n
aquã ne terram quequidem falsa nõ

Expanded text:
um ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum quas inter se diximconclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quem nescias utrumne inter poetas, an ia versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aerem, aquam, et terram; fortasse Trismegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae; et neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non
Abbreviated transcription (Latin):
cã młta q̃ ad religionẽ ꝑtinẽt diulga¬
ta ac ꝑ rumorẽ uicissim aucupata dis¬
credendũ uehemẽt̾ impellit. Ne ħ qͥde
leuis cã ẽ ꝙ ĩmũidi demonũ spũs accep¬
ta licencia multorũ se corꝑibus ĩmer

Expanded text:
a, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discredendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multor
Abbreviated transcription (Latin):
senserũt hee tot cause ĩ unũ collace mͣg¬
nã deo młticudinẽ mirabilr̾ acquirũt
iudqͥd ergo adũsus nos.
mali pu̾cipes moliũt᷑. fieri ipẽ ꝑmit¬
tit. et tñ ñustissimi ꝑsecutores q̃b dĩ no¬
mẽ cõtumelie ac ludibrio fuit. nõ se pu¬
tent ĩpune laturos. qr ĩdignatoĩs adu̾¬
sus nos eiꝰ qͣi mĩstri fu̾t᷑. punuẽt᷑ enĩ
iudicio dei qͥ accepta potestate supͣ hũa
nũ modũ fuerĩe abisi et insulcauerĩc et̾
deo suꝑbius. eiꝰq nomẽ et̾nũ uestigus
sius subiecerint impie uef̾arieꝙ calcã¬
dũ. ꝓpt̾ea uindicatiurũ se ĩ eo celenter
pollicet᷑ et ext̾nñaturũ bestias malas
de terra. Sec idẽ ꝙͣuis ppli sui ueracoẽs
et hoc in pñci soleac uinditare. tamẽ
iubet nos expectare pacient̾ illũ celes¬
tis uidicii diẽ qͦ ipẽ pro sius quẽq ñtis
⁊aut honorec aut pumat qua ꝓpter
nõ sperẽt sacͥlege aĩe ꝯtemptos et nuil¬
tos sore. quos sic obterũc. ueĩet rabio¬

Expanded text:
senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestatenum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabio
Abbreviated transcription (Latin):
rũ felicitate corruptus in luxuriã la¬
bẽtur. ac dei p̃cepta ꝯtempnẽt sic̾ illi
maiores nr̃i. qui sepe terrems ac fra¬
gilib biis boms eueruati aberinunt
a dicaplma et legis uincla ruperũt
obtẽpassent. itaq ne tam corrũꝑet᷑
ocio qmͣ prẽs eorũ licẽcia. p̃imi eõs ł¬
uoluit ab hiis in quorũ manib eos
collocauit ut et labantes ꝯfirmet et
corruptos ad fortitudinẽ reparec et
fidos expiatur et temptet. quõ põt eĩ
nͥ habuerit hostem. et̃ illi tamẽ adu̾sa¬
rius cxurgit inuico qr mortał ẽ ⁊ m̃ci
põt. deo aucẽ quia repugnari nõ põt
ipẽ aduersarios nonñe suo ercitat. nõ
qui ꝯtra ipm̃ deũ pugnẽt sec ꝯtͣ mlitẽ
eius ut deuotoem̃ ac fidem suorũ uel
ꝓbet uel corroboret donec p̃ssure u̾b̾ĩb
diffluẽtẽ corrigant disciplinã. Est et
alia cansa cur adu̾sũ nos ꝑsecuciones
ficĩ sinat. ut dei pplu̾s augeat᷑. nec ẽ dif

Expanded text:
rum felicitate corruptus in luxuriam larum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. quomodo enim p uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones f
Abbreviated transcription (Latin):
le multa nõ plane mperia seculari
sed sapiencer ac pene diuinitꝰ elocutꝰ
est. Deus inquit homines pro libĩs ht̃
sed corruptos et uiciosos. luxurioseac
delicate pacit᷑ iue̾. qr nõ pucat emẽ¬
dacõe oua dignos. bonos aucẽ quoᷤ
diligit castig̾at sepius. et assidius
laborib adusum u̾tucis ex̾crt. nec co ᷤ
caducis ac mortalib bonis corrũpi
ac deprauari sluit. Unde nemini d
mirũ iuderi. N pro nrĩs sepe delictis
castiganuuir adeo. ymo uero tñ uer¬
amnur ac p̾mim᷑. cũ marĩe grãs agm
iudulgẽtissimo prĩ. ꝙ corruptelã nr̃a
nõ pacit᷑ lõgius ꝓcede̾. sed plagis ac
uerberib emẽdat. ex quo incelligunꝰ
nos ẽẽ deo cure. quib quĩ peccamus
irascitur. Nã cũ posset pplo̾ suo ⁊opeᷤ
et regna largiri. sicut dederat aute
udeis. cuiꝰ nos successores ac postei̾
sumꝰ. idcirco noluit eũ sub aliena
dicione ac ĩpio degere. ne rerũ ꝓspa¬

Expanded text:
le multa non plane inperitia saeculari, le multa non plane inperitia saeculari, sed sapienter ac paene diuinitus elocutus est. deus inquit homines pro liberis habet, sed corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis conrumpi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo intellegimus esse nos deo curae, quibus, quoniam peccamus, irascitur. nam cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prospera
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. honorẽ ne desidãt. ne cui faciat
ĩiuiriã. Scit enĩ cũctos ab eodẽ deo et
paruo quia fragilitatis sue memor
nõ amplius querit ꝙͣ unde uicam
sustencet. et ex eo ip̃o. qd̾ habui̾t imp¬
tit etiã non hñci quia pius ẽ. pietas
aucẽ sũma uirtus ẽ. accedat ꝙ rolup¬
tates caducus inciosasq ꝯcempinc
altius noc gerit erigit supbũ caput
ĩuuriam nulli fuciat nec aliena cupi¬
at. nec sua quo si ui aufañcur. de fen¬
dat. scianc eciam illatã ñuriã modeta¬
homuinẽ sb̾iectum ẽẽ ĩiusto et ꝯtũe liis
assici ab insipience sapientẽ uc et ille
peccet. qr ĩiustus est et ĩ se u̾cutẽ h̾eat
qui uistus ẽ. Siquis aũt uolet scire
plemꝰ. cur malos et in iustos deꝯ pote¬
tes beatos diites fieri sinat. pios
otia buunles miseros mopes esse pa¬
ciatur. Sumat eũ seue librũ. cui titu¬
lus ẽ. quare bonis uiris multa mala
accidant cũ sic prouidencia. in quo il¬

Expanded text:
tiam honoremve desiderat, ne cui faciat tiam honoremve desiderat, ne cui faciat injuriam. Scit enim cunctos ab eodem Deo, etparvo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit, quam unde vitam sustentet; et ex eo ipso, quod habuerit, impertit etiam non habenti, quia pius est: pietas autem summa virtus est. Eo accedit, quod voluptates caducas vitiosasque contemnit, altius, nec erigit superbum caput: m ergo injuriam nulli faciat, nec aliena cupiat, nec sua quoque, si vi auferantur, defendat: cum sciat etiam illatam injuriam moderahominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo il
Abbreviated transcription (Latin):
tur. aut accidunc cũ eqͣmuntate ꝑ¬
latio. ergo iustus ac sapiens qr u̾tu¬
teni capit. ht̃ in se patĩam. q̃ carebis
omĩo. si uich̾ pacit᷑ aduersi. Concia
qui i reb ꝓspis agit ĩpaciẽs ẽ. et
uirtuce maxuna caret. ĩpaciẽtẽ dico
nõ põt. que et ipã iusto et sapiẽti uiro
ꝓp̾a uirtus est . S et nocet se pe et ꝯcu¬
piscit aliena et rapit q̃ cupierit ꝑ in¬
uiriã quia u̾cus eepers uicio poco q¬
et subiectus ẽ et fi agilitutis oblito
diumno insolent̾ elaco tumet. nide ĩ¬
iusti ac deuui nesciences. et dincis
et potẽtia et honorib florent. hec eiũ
auicta ĩiusticie p̾mia sunt . quia ⁊ ppe¬
tua esse non possũt et ꝑ cipidituce in¬
molentiãq q̃runtur. iustus ac sapiẽ
quia illa omña hũana sũt et alelio ẽ¬
dictum sua tona diuina iudicat. Nec
alienũ quidqm̃ ꝯcupiscit. ne quẽ ꝯtͣriꝰ
huãitatis ledat om̃io. Nec ullã potẽ¬

Expanded text:
tur aut accidunt cum aequanimitate pertur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra et uirtute maxima caret: inpatientem dico, non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam chumanitatis laedat omnino, nec ullam poten
Abbreviated transcription (Latin):
corpus sal ꝙ quia oculis manuq
tractabile est inbeculũ fragile moͣrle
ẽ. cuiꝯ sunc illa omĩa bona q̃ cupidita¬
ti ac miraculo sunt opes. hõres. ĩpia
qũ corpori afferũt uoluptaces. et iõ
tam caduca sũc ꝙͣ corpus ip̃m. aĩ
uero in quo solo ẽ homo. quĩ subiectꝰ
oculis non est. nec bona eius aspici
possũt q̃ in sola u̾tuce sunc posita. et
idõ tam stubilis et constans et ppetu
sit nccẽ est sicut ip̃a uirtus in qua ẽ
pientem ac iustũ uirũ longe ab ilł bo¬
nis abborre. quib quia frũt᷑ ũusti
deorũ culcus ueri et esficaces esse credii¬
tur. Qd̾ ad pñcem ꝑtinet q̃stionẽ sat̾
est. si ex una uirtuce id probemꝰ quod
incendimꝰ. Nempa magra et p̾cpu¬
a uirtus est pacĩa qmͣ parit̾ et uulgi
publice uoces et phi. et oratores siĩ¬
nus laudibus celebrant. Qd̾ si uegnĩ
non põt qñ fuma uc uirtus noc̃e est
iustum et sapientem uirũ in potesta¬
pacĩa est enĩ malorũ que aut inferũ¬

Expanded text:
quod quia oculis manuque tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua espientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant. quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestapatientia est enim malorum quae aut inferun
Abbreviated transcription (Latin):
mandas. aris decestubilib ĩponunt
Irascuncur etiã miseri ꝙ nõ siiles
alus pereant ĩcredibili mẽciũ cecitate
Quid eiũ uideant q̃ solem nõ iudent
qĩ uero si di essenc iudige̾nt homn
auxilio adũsum ꝯtemptores suos i

Expanded text:
mandas aris detestabilibus imponunt. mandas aris detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi vero si dii essent, indigerent hominum auxilio, a
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ illi deus comnietur. ille qͥ lacebͣs
cordis uidet. q̃ pecc̃is semꝑ infestus
est. qui exigit iusticiã. qui fidẽ poscit
eius nie male menci ant male p̃ci
locus ẽ. at illi iufrlices nec scelerib
sius intelligurt ꝙͣ malũ fic qd̾ colut̃
qñquidẽ flagitus oĩb ĩquinati pẽi¬
unc ad p̃candum et se pie sacrisica¬
re opinanc᷑ si cucẽ lauenint tãꝙͣ libi¬
dines intͣ pectus melusas ulli ã nes
abluant. aut ulla maria purificent
qnͣco sacius ẽ mentẽ pocius elu̾e. q̃
malis cupidicatib sordidat᷑. ⁊ uno
uirtutis ac fider lanacro unu̾sa ni¬
cia depellẽ. Quod qui feci̾t qm libet
inqͥnatũ ac sordidũ corpꝰ gerat saciꝰ
pĩ aucẽ quia nesciĩt uł qͥd uł quo¬
mõ sit colendum. Ceciet ĩpͣdẽces
ĩꝯtrariũ cadũt. adorant itaq hosteͦ su¬
Os lacrones ec int̾ftõres suos uictumꝰ
placant et aĩas suas cũ chure ipõ cre¬

Expanded text:
quae illi deus comminetur, ille qui latebras quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus geri autem, quia nesciunt, vel quid, vel quomodo sit colendum, caeci et imprudentes in contrarium cadunt. Adorant itaque hostes suos: latrones et interfectores suos victimis placant; et animas suas cum thure ipso cre
Abbreviated transcription (Latin):
quo cendit aut qͥd potucetur ut ab ho¬
nune possic fidelicer seruari. fortit᷑q de¬
fendi in qua nich̃ aliud iudeo ꝙͣ ricũ
ad solos digicos ꝑtiuẽtem. Nr̃a uero
religio et firma est et solida et ĩnuita¬
bilis. quia iusticiam docet quia nob̾cũ
semꝑ est. quia tota in ammo colentis
est. qr mẽtẽ ipam̃ pro sacrificio hc̃. illic
nich exigit᷑ aliud ꝙͣ sangius pocudu
et fumus et meptalibatio. hic bona
bonũ poctus. ĩuocens nica. illuc uẽi¬
ũt sine delectu adulcere impudice. le¬
gladiatores latrones fures uenefici
et p̾cunc᷑ nch̾ aliud ꝙͣ uc scelera ĩpune
ꝯmittant. eid enĩ latro sacrificis aut
gladiacor rogenc ma ut ꝯcadanc. eĩd
uenenarius nͥ ut fullat. e̾ͥd m̾ete insi
ut płimũ peccet. Quid adulcera insi
celetur. Quid leno mai ut multos:
bonis eruat. Quid fur nisi ut plura
complet. hic uero etiã leui connũ q
pacto locus nullus ẽ. Et siquis ad scicͥ¬
aciũ nõ integra ꝯscĩa uenerit audit

Expanded text:
quo tendit? aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter servari, fortiterque defendi? In qua nihil aliud video, quam ritum ad solos digitos pertinentem. Nostra vero religio eo firma est, et solida, et immutabilis, quia justitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. Illic nihil exigitur aliud, quam sanguis pecudum, et fumus, et inepta libatio: hic, bona mens, purum pectus, innocens vita. Illuc veniunt sine delectu adulterae impudicae, legladiatores, latrones, fures, venefici, et precantur nihil aliud, quam ut scelera impune committant. Quid enim latro sacrificans, aut gladiator roget, nisi ut occidant? Quid venenarius, nisi ut fallat? Quid meretrix, nisi ut plurimum peccet? Quid adultera, nisiceletur? Quid lenabonis exuat? quid fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ fidem minuant ꝑdolorẽ. aut si
id effice̾ nõ quieu̾int auferanc᷑ oĩo de
terra ne suic omĩo qui possinc corũ
nequiciã coherce̾. nõ me fugit quid res¬
ponderi econcrario possic . Cui ergo de
ille singularis ille magnus quẽ rerũ
tuetur cũ deuiq qui eũ nõ colũt. et o¬
pulẽti et potentes et beati sũc ⁊ hõrib
regno q pociũtur. eosq ipõs couditoĩ
sue ac potestaci subiectos hc̃. reddẽda
et hiuꝰ rei racio ẽ ne quid remaueat
erroris. Nã ĩ pͥmis hec cũ est cur eristi¬
metur religio dei uiu nõ hr̃e ꝙ ĩdu¬
cunt᷑ honuues specie t̾renorũ ac pñciũ
bonorĩ q̃ ad curã mentis nlło mõ ꝑti¬
nent. Quib quia carere iustos idẽt
et asfluere ñustos et dei cultũ man̾e̾
arbicrantur ini quo messe illa nõ c̾nũt
et deorũ ricus estimant ueros. qm̃ cul¬
tores corũ et diuicus honorib ⁊ reginus
fruaut᷑: uerũ hi qui sx ĩ hac existuuatõẽ

Expanded text:
eorum fidem minuant per dolorem aut, si eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. non me fugit quid responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerumtuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non habere, quod inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad curam mentis nullo modo pertinent. quibus quia carere iustos uident et afluere iniustos, et dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant ueros, quoniam cultores eorum et diuitiis et honoribus et regnis fruantur. uerum ii qui sunt in hac existimatione
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ uissime dictum. odiuĩ parit quid
igit᷑ eristimabimꝰ nisi uesate illos
quid paciantur. ꝑgitur ħ̾ ceco et irrona¬
Nõ eĩ ipĩ bomĩes psequũtur. qͥ cante cã
ꝯtaminati ac ꝑdici. quib ii̾tas ignota
est et ĩ iusa msluuant se mencib corũ
et iustigant nestios infurorem. hii ẽi¬
ꝙͣdu pax est in ppło dei fugitant iusto
et ꝑauent. et cũ corꝑa hom̃u occupant
aĩas q deueranc. adiurant᷑ ab hns ⁊
nonue dei ueri fugant᷑. Quo audico
tremũc et exclamant ec uri se uerberar¬
q testant᷑. Et int̾rogaci qui stuc qñ ue¬
neruit quomiõ in honũem irrepserit̃
ꝯficencur. Sic extorti et excruciati u̾tu¬
te diuni nõis exulant᷑. ꝓpt̾ hec uerbera
et iuinas scõs et iustos iros semper
oderunc. et quia ꝑ se nocere ip̃i nich
possunt publicis eos odiis ꝑsequũtur
quos sibigͣues senciũt. ex̾cent q seui¬
ciam qmͣ molentisae possunt. ut aut

Expanded text:
ut est uerissime dictum, odium parit. quid ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patianturNon enim ipsi homines persequuntur, qui causam contaminati ac perditi, quibus veritas et nota est, et invisa, insinuant se mentibus eorum, et instigant nesquamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut
Abbreviated transcription (Latin):
mos agi cũ risu et uoluptate paciũt᷑
Qual̾ hec religio aut qnͣta maiestas
pucanda ẽ. que adorat᷑ in templis illu¬
dicur in theatris. et qui hec fecu̾t nõ
penas muolaci nimimis pendũt. s
ronoraci etiã laudati q disceduc̃ Nũ
peius nos destrumꝰ ꝙͣ quidã pbĩ q̃
om̃io nullos esse deos aũt. sec onña
sua sponce nata. omnĩa fortuito fiei que
gerunt᷑. Nũ peius ꝙͣ epicurer. qui esse
quidẽ deos. set curare quidꝙͣ negunc
neq irasci eos neq grã comoueri quib
dictis uciq ꝑsuadent colendos omño
nõ esse siquidem nec colentes respiciũt
ueq non cosentib irascũt᷑. p̾t̾ca tum
ꝯtra mecũ disserunt. nich̾ aliud effice̾
conant̾ ꝙͣ ue nemo deos timeat et h
cũ ab honũbus et audiũtur libent̾ et
disseruncur impune
on ergo ideo adũsũ nos ĩsamuc̃
quidii nõ colunt᷑ a nos̾. a mltis
cĩ nõ colũt᷑. set qr u̾tas penes nos ẽ q̃

Expanded text:
mos agi cum risu et voluptate patiuntur. mos agi cum risu et voluptate patiuntur. Qualis haec religio aut quanta majestas putanda, quae adoratur in templis, illuditur in theatris? Et qui haec fecerint non poenas violati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique discedunt. Num pejus noomnino nullos esse deos aiunt, sed omnia sua sponte nata, omnia fortuito fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neque irasci eos neque gratia commoueri? quibus dictis utique persuadent colendos omnino non esse, siquidem nec colentes respiciunt neque non colentibus irascuntur. praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliut efficere conantur quam ut nemo deos timeat. et haec tamen ab hominibus et audiuntur libenter et disseruntur inpune. Non ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae,
Abbreviated transcription (Latin):
quib cũ lacrimis cũ gemicu cũ san¬
guine de mẽbris om̃ib or fuence lun¬
tur. at nos ꝯtra nonerpetimꝰ ut deũ
urm̃ qui ẽ õĩũ uelrut nolint colat a¬
liquis ĩuitus. nec si nõ colu̾it irasti¬
mur. confidimꝰ eĩ magestati eius
qui tam ꝯtemptũ sui possit ulcudi ꝙͣ
etiã seruorũ suorũ labores et ĩuuirias
et ideo cũ tam nefunda ppetim᷑ neũ¬
bo quidẽ reluctamur. set deo renutti¬
mus uitionẽ nou ut hni t̾aciut qui
defeusores se deoiũ suoꝵ uideri uolt̃¬
ex quo incelligi datur ꝙͣ nõ sic bonũ
deos colere qͣm bono pocius adducẽd
homĩes ad bonũ fuerant nõ malo. f
quia illud malũ ẽ etiam officiũ eius
bonocaret. at eium puinendi sũt qͣ
destruĩt religiones. Nũ peiꝰ destrui
eciam pudenda dictu canꝙͣ deos ado¬
ranc. Nũ peius ꝙͣ idem ipĩ qui cum
deos colere se dicant. tũ eos publice
turpiter q derident de quib etiã imi¬

Expanded text:
quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanquibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. at nos contra non expetimus ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui possit ulcisci quam etiam seruorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uoluEx quo intelligi datur, quam non sit bonum deos colere; quoniam bono potius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo. Sed quia illud malum est, etiam officium ejus bono caret. At enim puniendi sunt qui destruunt religiones. Num pejus nos desetiam pudenda dictu tanquam deos adorant? Num pejus quam iidem ipsi? qui, cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident; de quibus etiam mi
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. ñ ꝙ ipĩ deos aos descruunt
qͥrũ pot̾ate disfidũt mag̾ ureligiosi ꝙͣ
qui oĩo nõ colũt. Cycero in sus legi¬
bus cum caste ad sacrificia p̾cipet ac¬
cedẽ pietatem inquit adhibent opoᷤ
amouẽt. O qui cecus fas sic. deꝰ ipse
uinder eric recte ħ quidẽ. neq eĩ fas ẽ
desperare de doo quẽ ideo colas. qr potẽ
ĩicos adsacrificiũ. Apĩs ne quos co¬
gunt. ac nõ est bn̾ficiũ qd̾ iungeritur
recusanti. Sed ꝯsulendum ẽ etiã no¬
lentib qñquid sic tonũ nescĩc. Eur
ergo tam crudeliter uerant. cruciãt
debilicanc si saluos uolunt. aut uñ
pietas tam impia uc cos nuseris mo¬
dis auc ꝑdant auc nuiciles faciĩt
quib uelinc eẽ ꝯsulcũ. an uo diis p̃s¬
tanc nõ est sacrificiũ qd̾ ex p̾mut᷑ ĩu¬
to insieum sponce acq ex amino tĩat
erecracio est cũ honnẽs pͥscp̃toe ĩin¬
riis carcere cormencis adacti faciunc
solum colendi non sunc ꝙ sic se coli
uolunc. digui scil detestacione hõiũ

Expanded text:
 deos suos destruunt, quorum potestate diffidunt, magis inreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, pietatem inquit adhibento, opes amouento. qui secus faxit, deus ipse uindex erit. recte hoc quidem: neque enim fas est desperare de deo, quem ideo colas, quia poteinuitos ad sacrificium. ipsisne quos cogunt? at non est beneficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum nesciunt. cur ergo tam crudeliter uexant cruciant debilitant, si saluos uolunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant aut inutiles faciant quibus uelint esse consultum? an uero diis praestanito. Nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est; cum homines proscriptione, injuriis, carcere, tormentis adacti faciunt. er hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
soli errare solideciꝑe uellenc. alios etiã
ĩ osortiũ mali sui rapiũt ꝙi hĩturi so¬
laciũ de ꝑdicõe multorũ. S hec ipã igͦ¬
tatio efficit ut in ꝑsequẽdis sapiẽtibus
tam malisunt. finguncq se ilł osulere
illos ad bonã mẽto uelle reuocare. Mĩ
igitur hoc ẜmone aut aliqͣ ratõe reddi¬
tu fuce̾ nicũtur. Mĩme sed ii acq tor¬
mẽtis . O mura et crca demencia ĩ hus pu
tutur mala mens esse qui fidem ẜua̾e
conant᷑. in curnificib autẽ bona. ĩ hii¬
ue mala meus est. qͥ ꝯtra ius huãitatiꝰ
ꝯtra fas omine lacerant᷑ an pocius ĩ hni
qui ea faciũt in corpib ĩnocenciũ que
noc seiussum lacrones nec iracissum ho¬
stes nec ĩ manissum barbari alũ fegcĩt
adeo ne etiã sibi mẽtiũt᷑. uc uassim
bom ac. mali noĩa transferant et ĩumi¬
tenc Caud gͦ nõ diẽ nocte̾ uocãt solẽ¬

Expanded text:
soli errare, soli desipere uellent ! alios etiam soli errare, soli desipere uellent ! alios etiam in consortium mali sui rapiunt quasi habituri solacium de perditione multorum. sed haec ipsa ignoratio efficit ut in persequendis sapientibus tam mali sint fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem uelle reuocare. num igitur hoc sermone aut aliqua ratione reddita facere nituntur? minime, sed ui atque tormentis. o mira et caeca dementia! in iis pare conantur, in carnificibus autem bona! in iisne mala mens est qui contra ius humanitatis, contra fas omne lacerantur, an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentium, quae nec saeuissimi latrones nec iratissimi hostes nec immanissimi barbari aliquando fecerunt? adeone etiam sibi mentiuntur, ut uicissim boni ac mali nomina transferant et inmutent? quid ergo non diem nocte
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fectores aĩarum qmͣ ĩexpiabile fa¬
lanc pdicissmmꝰ demonib ẜuic̃do. quoᷤ
deus in et̾ria supplicia dampnabͭ. dem̃
ꝙ nec ab aliis deũ coli paciũt᷑ sed au̾t̾e
bonnes ad mortifera sacra ꝯtendunt
nicũt᷑ q sũma diligẽtia ne qua sit aĩa
ĩcolumis interra q̃ saluo statu suo sp̾¬
tec ĩ celũ. Qiud aliuud dicã qm̃ misetoᷤ
qͥ p̾donũ suorũ ĩstigacionib parent
quos doos ẽẽ opinant᷑. Quorũ neq ꝯ¬
dicionẽ neq originẽ neq noĩa neq
roem scunt. sec intx̾ntes ꝑsuasiõi uul¬
gari ubenter errant et stulticie sue fa¬
uent. A quib qui si ꝑsuasionis eiꝰ rõe
requiras nullã possũt redde̾. set ad ma¬
iorũ iudicia ꝯfugiĩt ꝙ illi sapiẽtes fu¬
cruit illi probauĩnt illi scierut quid
ec̃t oportimũ. seq ipõs sensib spoliãt
rõe abdicant. dũ alienis errorib cre¬
dunc. Sic ĩplicati terũ oĩm igno̾lcia
nec se nec deos suos norunt. acq utmã

Expanded text:
ile falant perditissimis daemonibus serviendo, quos Deus in aeterna supplicia damnavit: deinde, quod nec ab aliis Deum coli patiuntur, sed avertere homines ad mortifera sacra contendunt; nitunturque summa diligentia, ne qua sit anima incolumis in terra, quae salvo statu suo spectet in coelum. Quid aliud dicam quam miseros, qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos edicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed inhaerente persuasione uulgari libenter errant et stultitiae suae fauent. a quibus si persuasionis eius rationem requiras, nullam possint reddere, sed ad maiorum iudicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probauerint, illi scierint quid esset optimum, seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. sic inpiicati rerum omnium ignorantia nec se nec deos suos norunt. atque utinam
Abbreviated transcription (Latin):
suo morte occubuerit. qnͣto mag̾ ĩꝑa¬
cori omĩnĩ deo fides seruanda ẽ. q̾ nõ
tancum iiuencib sec etiam mortius
p̾uuũ pot̾ uirtisis ersolue. igit᷑ deicł¬
tus. quĩ mulicie celestis est deuotionẽ
maximã. fidemq desiderat Anomõ
enĩ dens auc amabit colencẽ si ipẽ nõ
quid orauĩt. cũ ad p̾cund̾ neq ex aĩo
neq obẜuanter acredat. isti au̾̃c cũ
ad sac̾ficmdũ ueniũt nich nitimnũ
nich̾ ꝓp̃ũ diis sius offerunc. nõ ĩteg¬
tacem mentis nõ ⁊euen̾ciam nõ tĩo
rem. pactis ituq sacrificus ĩ anibõe
religionẽ intẽplo et cũ cẽplo sicut uene¬
rant relinquũr. inchilq secũ ex ea ne
afferunt neq referunt. Inde ẽ ꝙ euis¬
modi religiones neq bonos face possc̾
neq firmos acq ĩnuitabiles esse. Tra¬
ducunt᷑ itaq ab his homĩes fucile. qr
nich̾ ibi ad uicam nichil ad sapĩa
nich̾ ad fidem distitur. Q ẽ enĩ supsti

Expanded text:
suo morte occubuerit, quanto magis imperasuo morte occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed etiam mortuis praemium potest uirtutis exsoluere? igitur dei cultus, maximam fidemque desiderat. Quomodo enim Deus aut amabit colentem, si ipse non quid oraverit, cum ad precandum neque ex animo, neque observanter accedat? Isti autem, cum ad sacrificandum veniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suis offerunt; non integritatem mentrem. Peractis itaque sacrificiis inanibus, omnem religionem in templo, et cum templo, sicut invenerant, relinquunt; nihilque secum ex ea neque afferunt, neque referunt. Inde est, quod ejusmodi religiones neque bonos facere possunt, neque firmae atque immutabiles esse. Traducuntur itaque ab his homines facile, quia nihil ibi ad vitam, nihil ad sapientiam, nihil ad fidem discitur
Abbreviated transcription (Latin):
tantius. eamiq sĩua ui oport̾e defc̃di
set ut in pp̃a teligione sic in defens ioni
genere faslinic̾. defendenda enĩ religio
ẽ nõ occidendo. set monendo. nõ seuicia
set pacĩa. non scele̾ set fide. Illa enĩ ma¬
lorũ sunc. hec bonorum. Et ncc̃e ẽ bonũ
ni religione uersari non malũ. Nã si
sanguine. si tormencis si malo religioe
de frndẽ uelis. iami nõ defendet᷑ illa. set
polluet᷑ acq molabit᷑. Nich̾ ẽ eĩ tã uolũ¬
tariuĩ ꝙ̃ religio in qua siãĩmus sacrifi¬
caritis auersus est. iam fublata. iã ulła
est. recta igitur racio est ut religionẽ pa¬
ciencia nel morce defendas. in quo fides
conseruata et ipĩ deo graca est ⁊ religi¬
oni addic. auͣctem. Nam si is qui ĩ hac
t̾restri milicia regisuo fidem seruat ĩ ali¬
quo egregio facinore si post iuxit. ac¬
ceptior fit et curior si mortuns fu̾i̾t
sumã consequetur gliam qui pio duce

Expanded text:
tantius eamque summa ui oportere defendi, tantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce
Abbreviated transcription (Latin):
sum. qñ ip̃i cum srnc eloquẽtes ꝑsua¬
dere non possunc imꝑici ac rudes posst̃
qr res ip̃ã ac i̾tas loquit̾. Qiud ergo se¬
muĩt ut stulticiã suã dũ minu̾e uolu̾ut
augeant. longe diuersa sunt cariufiana
et pietas. nec põt aut m̃tas cũ in aut
iusticia cũ crudelicate cõmugi. S mi̾co
nõ audent de reb quidqm̃ docẽ duiuiꝰ
ne et a nris derideant᷑ et a sus deserãt᷑
Nam fere uulgus cui simp ᷑ incorruptũ¬
q udiciũ est. si unsteria illa cognostac
ĩ memoria morcuorũ cõstituca dãptia¬
bit. aliudq uerius qd̾ colat. queret hĩc
fida silentia saccis instituta sunt ab
hom̃ib callidis ne sciat ppłus qͥd colac
Eum aucẽ nos in eorũ doctrinis uersẽ¬
tur cur nob̾ auc nõ credime. qui ucrũ¬
q nonũs aut inuidenc. quia fais n̾a
p̾tulimꝰ. S defendenda sunt inqunt
suscepta publice sacra. O qmͣ honesta
uoluntace miseri errant. senciĩt enĩ
nch eẽ in rebus hũanis religione p̃s¬

Expanded text:
sum, quando ipsi cum sint eloquentes, persuadere non possunt, inperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et ueritas loquitur. quid ergo saeuiunt? ut stultitiam suam dum minuere uolunt augeant. longe diuersa sunt carnificina et pietas nec potest aut ueritas cum ui aut iustitia cum crudelitate coniungi. sed merito non audent de rebus quicquam docere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uoluntate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praes
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃os q ricus quib sũt miciati. uł ex re¬
bus gestis hominũ uł ercasib uł eciã
ee mortib notos sciant. Incredibilis
demetia est dees pucare quos fiuae mo¬
rtales negare nõ audeanc. uł si tam
ĩpudente̾s fun̾t. ut negenc sue illos
ac snorũ lie coarguent ip̃a demiq illo

Expanded text:
ipsosque ritus, quibus sunt initiati, vel ex reipsosque ritus, quibus sunt initiati, vel ex rebus gestis hominum, vel ex casibus, vel etiam ex mortibus natos sciant: incredibilis dementia est, deos putare, quos fuisse mortales negare non audeant; vel si tam impudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguant, ipsa denique i
Abbreviated transcription (Latin):
aci slunt hũana pietas ꝯferat. q̃ oĩa
nõ asseueracione ꝓp̾a. nec eĩ ualet ꝙͣ¬
ꝙͣ mortalis hom̃is auͣctas. sed diuini
aliquib cestimomis ofirmẽt sicut
nos facimꝰ. Nõ est opus ui et ĩiuria
quia religio cogi nõ pot uerbis pociꝰ
ꝙ uerterib res agenda est. asseratur¬
ut sic uoluntas. Distinguant aciem
ingenioꝵ suoꝵ. si racio cor uera est
asseratin. parati sumus audire si
doceant tacentib certr nichil credi¬
mus. sicut ne seuiencib quidẽ adi¬
mus. nintenour nos ut racoem̃ tociꝰ¬
rei exponant. Nos enĩ illiciniꝰ ut ipĩ
obiectant. sed docemꝰ probaniꝰ ostẽ¬
diuiꝰ. Itaq nemo a nobis retinetur
ĩiucus. iucilis ẽ enĩ deo q̃ deuocioẽ
ac fide caret. et tameri riẽo disceduc
ipsa uericate retinẽte. Docrant istiuꝰ
mõ siqua illifiduaa ueritatis est. lo
quantur dis cedant. audeant inqm̃
Dispucare nobiscũ aliquid eiusmodi
inaitus et sepulcra de libris nouerint

Expanded text:
sunt, humana pietas conferat: quae omnia non adseueratione propria — nec enim ualet quicquam mortalis hominis auctoritas — sed diuinis aliquibus testimoniis confirment, sicuti nos facimus. non est opus ui et iniuria, quia religio cogi non potest, uerbis potius quam uerberibus res agenda est, ut sit uoluntas. destringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum uera est, adseratur. parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus, sicut ne saeuientibus quidem cedimus. imitentur nos, ut rationem rei totius exponant: nos enim non inlicimus, ut ipsi obiectant, sed docemus probamus ostendimus. itaque nemo a nobis retinetur inuitus — inutilis est enim deo qui deuotione ac fide caret — et tam nemo discedit ipsa ueritate retinente. doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia ueriquantur: hiscant, audeant inquam disputare nobiscum aliquid ejusmodi; interitus et sepulchra de libris noverint;
Abbreviated transcription (Latin):
ac refellant. hox nr̃a si possũc ꝯg̾diãt᷑
cominꝰ ec singula queq discuciant
cũ delubris suis ac ludibriis desolant̾
deserant᷑ et qm̃n ui nich̾ possunc auge¬
tur eĩ religio dei qnͣto magis p̾mitur
racione pocius et hortamẽtis agant
ꝓcedanc in mediũ poncificos seu mĩo¬
res seu marinu flammes augures ltẽ
reges sacrificoli quiq sut̃ sac̾dotes ec

Expanded text:
ac refellant haec nostra, si possunt, congrediantur comminus et singula quaeque discutiant. cum delubris ac ludibriis suis deserantur. et quoniam ui nihil possunt — augetur enim religio dei quanto magis premitur —, oratione potius et hortamentis agant. procedant in medium pontifices seu minores seu maximi, flamines augures, item reges sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
iudicandi. qd̾ ec ipm̃ laudatile ẽ ĩ iy¬
nune iusto. s se cũ cct̾i̾s coeqnͣdi qm̃
cycero qͣlicatẽ uocat. deus enĩ q̃ hoĩes
et generat et iuspirat omẽs equos.
id est pares c̃ẽ uoluit. eand̾ ꝯdicõe
uiuẽdi omĩb posuit. omẽs ad sapi¬
ẽciã genuit. omĩb ĩmortalicutẽ spo¬
spondit. Neõ a uñficus eius celestib

Expanded text:
dicandi, quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se cum ceteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem uocat. deus enim, qui homines et generat et inspirat, omnes aequos id est pares esse uoluit, eandem condicionem uiuendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus inmortalitatem spopondit:
Abbreviated transcription (Latin):
nec resistere ullo mõ põt. quia carec
uirtuce quã nescit. Iustus autẽ ab omĩ
se pocõ abstinet qd̾ alit̾ face̾ nũꝙͣ põt
nisi hẽat recti prauiq noticiã. Rectũ
auce discernere a p̃uo quis põt infi
sapiens. ita fit ut nũꝙͣ possit iustꝰ
eẽ qui stultus est neq sapiens qui
firi̾c ĩiustus. Qd̾ siẽ uerissiinũ ma¬
infestũ ẽ eũ. quianc naufrago tabu¬
lam auc equũ sauciato nõ adenũt stł¬
tum nõ ẽe. quia hoc facere pam̃ est
aquo se sapiens abstinet. Uideri tñ
et ip̃e ꝯficeor. ꝑ hõmũ errorem ignon¬
ciu ciuoq rei ꝓp̾ecacem. itaq om̃is
hic questio. non tã argumẽtis ꝙͣ dif

Expanded text:
nec resistere ullo modo potest, quia caret nec resistere ullo modo potest, quia caret uirtute, quam nescit. iustus autem ab omni se peccato abstinet, quod aliter facere non potest quam si habeat recti prauique notitiam. rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit iustus esse qui stultus est, neque sapiens qui fuerit iniustus. quod si est uerissimum, manifestum est eum qui aut naufrago tabulam aut ecum saucio non ademerit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque rei proprietatem. itaque omnis haec quaestio no
Abbreviated transcription (Latin):
rannouadem mortis pro altõ dedit
alter ad p̾statucũ tempus. cum iam
sponsor eius duce̾tur pũciam sui fe¬
cit eumq int̾uentu suo liberauit qͦ¬
rum uirtus ĩ tanta glia nõ hretur
ꝙ alter pro amico alt̾ eciã pro fide ꝑ¬
mori maluit si stuici putarẽt᷑. Deĩq
ob hanc ipam uirtucẽ tyrantiꝰ hiis
gram̃ retulit utrũq ẜuando ec hoĩs
crude lissimi natura mucata ẽ Qñ
uõ uideo quare cũ pio annaçia ⁊ fide
mori sũma glia ꝯpucet᷑. non eciã ꝓ
m̃ocencia ꝑire sic honũ gliosum.
ergo stulcissimi sunc qͥ nob̾ c̾nũdãt
mori uelle pro deo cum ipĩ eum qui
pro homĩe mori uolunic ĩ celũ sũiꝰ
laudib tollant. Demq ut ꝯcludam
disputatoẽm nõ posse eũdẽ iustũ eẽ
ac stultũ eundẽ sapiẽcem et ñustum
docec ip̃a racio. qui enĩ stultus ẽ qͥd
sit uistũ ac bonũ nescit. et ideo semper
peccuc. ducit᷑ eĩ qͣi captuiis a uicus

Expanded text:
ranno uadem mortis pro altero dedit, ranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam uirtutem tyrannus iis grcrudelissimi natura mutata est. Qunon video, quare cum pro amicitia et fide mori, summa gloria computetur, non etiam pro innocentia perire, sit homini gloriosum. Ergo stultissimi sunt, qui nobis crimini dant, mori velle pro Deo, cum ipsi eum, qui pro homine mori voluit, in coelum summis laudibus tollant. Denique ut concludam disputationem, non posse eumdem justum esse, ac stultum, eumdem sapientem, et injustum, docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit et ideo semper peccat. ducitur enim quasi captiuus a uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
da sagittis. fuste pharetra. suiẽ ꝑ syr¬
ces iter estuosas siue tcũro ꝑ ĩhospi¬
talẽ caucasũ. uel que ioca fabulosus
ambit ydaspes. non põt ergo fieri qͥnͥ¬
hoĩem iustũ inter disc̾im̃a t̾empestacũ
atq bellorum celestis tucela auldiat
ac non etiã cum parricidis ec nocen
Quid ergo nuistus faciet si nactus
fui̾t autꝰ in equo sauciũ aut ĩ cabła
naufragium. nõ ñncus oficeot mo¬
rietur potius ꝙͣ occid. nec ideo tam̃
iuticia qd̾ ẽ singulare hoĩb tonum
stultice nomen accipiet. Quidemĩ
menus quid cariꝰ eẽ hoĩuũ deb qm
m̃ocencia que uciq tanto ꝑfectior
si necc̃e est qnͣto illã ꝑduxĩt ad ertͤ¬
mũ. Moriq maluĩt nequid de m̃uo¬
cẽtie racione minuatur. Stulticia
inquit aliene aĩe pce̾ cũ pͥmae sua
Nam eciã ꝓ auucicia pire stultum
iudicabis. Quid ergo illi fininliare
pictagore laudant᷑ a nob. qͦr alt̾ se ty¬

Expanded text:
da sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrda sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non pothominem justum inter discrimina tempestatum atque bellorum coelestis tutela custodiat; ac non, etiamsi cum parricidis et nocentquid ergo justus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium, aut in tabula naufragum? Non invitus confiteor, morietur potius, quam occidet. Nec ideo tamen justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. Quid enim melius, quid carius esse homini debet, quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. stultitia est inquit alienae animae parcere cum pernicie suae. num etiam pro amicitia perire stultum iudicabis? quid ergo illi familiares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se ty
Abbreviated transcription (Latin):
tam deo pucas ut nchil possit nicħ¬
q habeat ĩ sese qd̾ ad custodiam siu
ualcat. s iudel quia satͣmentũ hõis
ignorant. ideoq ad hane ipalem iucã
referunt omĩa qnca sic uis iusticie
scire non possunt. nã et cum de uir ͭ
disputanc ꝙͣius intelligant de erũpĩs
ac unserus eẽ plenissimã. tam̃ erpe¬
tendam ẽẽ auinc sua cã. ens enĩ p̾mu¬
a que sunt et̾na et ĩmortalia millo
mõ uidet᷑. Sic reb om̃ib ad panc p̃¬
seucẽ iuucã relatis uirtutẽ sane ad stł¬
ticiã redigunt. Siquidẽ tancos huuiꝰ
uite labores frustra et ĩauit̾ suscipit
set hoc alio loco plenius incerim de
iusticia ut cepimꝰ cuiꝰ tanta us est
uc cũ oculos in celũ sustulłit adeo me¬
reannir oĩa. Recte igitur flactus tãtã
tucelam sin nõ egeat nec arimis nec
uirib. quocũq icer fecit inceger uice
scelerisq purus nõ egeat manꝰ ia¬
culis nec arcu nec uenenacis gram¬

Expanded text:
tam deo putas, ut nihil possit nihitam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam esse aia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis graui
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamꝰ ergo utrũ ne iutina fedꝰ
aliqd̾ hr̃e cũ stulcicia possit. Iusto
inqt̾ si auc equũ saucio aut tubu¬
lã uaufrago nõ ademerit. ut ip̃e aĩa
suã libe̾t stulco ẽ. pͥmũ oĩu nego
nillo mõ sieri posse ut hoĩ. qui qͥcẽ
ue iustns sit. ciusmoĩ aisus enem¬
ac. quia iustus ueq quiꝙͣ nato ĩuui¬
cus ẽ.neq quidꝙͣ omnĩo appetit alie
nũ. Cur eiũ nauiget. aut quid pe¬
tat ex aliena terra. cui sufficit sua
Cur aũt uelligẽt. ac se aliens furro¬
rib nusceat. ĩ ciuꝰ aĩo par cũ hoĩb
ppetua u̾setur. Salicet peg̾ius m̾ab
aue humano sauguine de lectabit᷑
qui ne lucrum sciãc appetẽt cui sussi¬
ciac uictus et non mõ ipẽ cedem face̾
set int̾ẽẽ faciẽtib ac spectare ducatr
net᷑as. S obmitto istu quĩ sieri poc̃
uc uel muitus ad hec subeunda coga¬
tur. adeo nego insticiam ofĩm. uł po¬
tius o carneade cuiꝰ ẽ illa omĩs oraçõ
cam ĩanem tam suꝑuacuã tãq ꝯtẽp¬

Expanded text:
uideamus ergo utrumne iustitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. iustus inquit si aut ecum saucio aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neqnum. Cur enim naviget, aut quid petat ex aliena terra, cui sufficit sua? Cur autem belligeret, ac se alienis furoribus misceat, in cujus animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemp