comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus de auxilus legionum que cum pompeio per mauritaniaz ueni¬
re dicebantur multe longinquiores ciuitates ab aframo desciscũt
et cesaris amiciciam sequuntur quibus rebus perterritis animis
aduersariorum cesar ne semper magno circuitu per pontem equi¬
tatus esset mittendus nactus udoneum locum fossas pedum tri¬
ginta in latitudinem complures facere instituit quibus partem
aliquam sicoris auerteret aditumq in eo flumine. efficeret. His
pene effectis magnum in timorem afranius petreiusq perueniũt.
ne omnino frumento pabuloq intercluderentur q multum cesar
cquitatu ualebat. Itaq constituunt ipsi locis excedere et in celtibe¬
riam bellum transferre. Huic consilio suffragabatur etiam illa res
ꝙ ex duobus contraruis generibus que superiore bello cum.l.ser¬
corio steterant ciuitates uncte nomen atq imperium absentis
timebant queq in amicicia manserunt pompeii magnis affecte be¬

Expanded text:
bus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venibus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae be
Abbreviated transcription (Latin):
tionesq equitum uitabant aut aliquo accepto detrimento aut ꝓ¬
cul equitatu uiso ex medio itinere proiectis sarciniis fugiebant. po¬
stremo et plures intermittere dies et preter consuctudinez omni¬
um noctu constituerant pabulari. Interim oscenses et cauagurri¬
tani qui erant cum oscensibus contributi mittunt ad eum legatos
seseq impetrata facturos pollicentur. hos terraconenses et çaccẽ¬
tani et ausetani et post paucos dies iurgauonenses qui fiumen hy¬
herum attingunt insequuntur. petit abhis omnibus ut se frumento
uiuent pollicentur atq omnibus undiq conquesitis iumentis in
castra deportant. Transit etam cohors lurgauonensis ad eum cogͥ¬
to ciuitatis consilio et signa erstatione transfert. Magna celeriter¬
fit commutatio rerum perfecto ponte magnis quinq ciuitatibus
ad amiciciam adiunctis. expedita re frumentaria extinctis rumoi̾¬

Expanded text:
tionesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut ptionesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hierum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumori
Abbreviated transcription (Latin):
bus erant producti neq dum etiam uocabulis armamentorum co¬
gnitis tum etiam tarditate et grauitate nauium impediebantur.
facte enim subito ex humida materia non eundem usum celeritatis
habuerant. Itaq dum locus communis pugnandi darerur cquo
animo singulas binis nauibus obiciebant atq iniecta manu fer¬
rea et retenta utraq naui diuersi pugnabant atq in hostium naue̾
transcendebant et magno numero albicorum et pastorum intefe¬
cto partem nauium deprimunt: nonnullas cum hominibus capi¬
unt reliquas in portum compeilunt. Eo die naues massiliensium
cum his que sunt capte intereunt.uiiii. hoc primum cesari adhyler¬
dam nuntiatur. simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. Iui
perterriti uirtute cquitum minus libere minus audacter uagabant̃
aln non longo a castris progressi spacio ut celerem receptum habe¬
rent angustius pabulabantur. alii longiore circuitu custodias sta¬

Expanded text:
bus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cobus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias sta
Abbreviated transcription (Latin):
siliensibus confligunt. pugnatum est utrinq fortissime atq acer¬
rime. neq multum albici nostris urtute cedebant homines asperi
et montani exercitati in armisq atq hi modo digressi massiliensibꝰ
recentem corundem pollicitationem animis continebant. pastores¬
q in domiti spe libertatis incitati sub oculis domitu suam probare ope¬
ram studebant. Ipsi massilienses et celeritate nauium et scientia gub¬
natorum confisi nostros cludebant impetusq eorum excipiebant.
Et quo allicere latiore spatio aut producere longius aut circiure no¬
stros aut pluribus nauibus adoriri singulos aut remos transcurren¬
tes detergere si possent contendebant. Cum propius erat necessario
uentum ab scientia gubernatorum atq artificis ad iurtutem mon¬
tanorum confugiebant qui minus exercitatis remigibus minusq
peritis gubernatoribus utebantur quiq repente ex oneraruis naui¬

Expanded text:
siliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acersiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navi
Abbreviated transcription (Latin):
.xxii. quarum erant.xi. tecte multa hec minora nauigia addunt ut
ipsa multitudine nostra classis terreatur. Magnum numerum sa¬
gittariorum magnum albicorum de quibus supra demonstratu est
imponunt atq hos premuis pollicitatiomibusq inicitant. Certast
sibi deposcit naues domitius atq has colonis pastoribusq quos
secum adduxerat complet. Sic omnibus rebus instructa dasse ma¬
gna fiducia ad nostras naues procedunt quibus preerat. D. bru¬
tus. hic ad insulam que est contra massiliam stationes obtinebat
erat multo inferior numero nauium brutus. Sedelectos ex omĩ¬
bus legionibus fortissimos uiros ante signarios centuriones ce¬
sar ci classi attribuerat qui sibi id muneris causa depoposcerant.
himanus ferreas atq arpagones parauerant magnoq numero
pilorum tragularum reliquorumq telorum se instrurerant. Ita
cognito hostium aduentu suas naues ex portu deducunt cum mas¬

Expanded text:
xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Mas
Abbreviated transcription (Latin):
priusꝙ̃ ab aduersarus sentiatur communit. Huc legionem postea
transiccit atq ex utraq parte pontem institutum biduo perficit.⁊
Ita comitatus cos qui frumenti causa processerant tuto ad se recipit
et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnã
partem flumen traiecit qui mopinantes pabulatores et sine ullodis¬
sipatos timore aggressi ꝙͣ magnum numerum uimentorum atq
hominum intercipiunt cohortibusq centuriatis subsidio missis sci¬
enter in duas partes sc se distribuunt. Alu ut prede presidio sint alii
ut uenientibus resistant atq eos propellant unamq cohortem que
temere ante ceteras extra aciem procurrebat seclusam areliquis cir¬
cumueniunt atq interficiunt in columesq cum magna preda eodẽ
ponte in castra reuertuntur. Dum hec ad hylerdam geruntur mas¬
silienses usi .l. domitii consilio naues longas expediunt numero

Expanded text:
priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero
Abbreviated transcription (Latin):
mor fingebat ut pene bellum confectum uideretur. Quibus litteris
nuntusq romam perlatis magni demum concursus ad afraniu
magneq gratulationes fiebant. Multi ex italia ad.S. pompeiu
proficiscebantur. alii ut principes talem nuncium attulisse. alu ne
cuentum belli expectasse aut ex omnibus nouissimi uenisse uiderẽ¬
tur. Cum in his angustus res esset atq omnes uie ab afran mili¬
tibus cquitibusq obsiderentur nec pontes perfici possent imperat
militibus cesar ut naues faciant cuius generis cum superiorib
annis usum britannie docuerant carine. Ac primum stramine et
leui materia fiebant reliquum corpus nauium uiminibus contex¬
tum corus integebatur. has perfectas carris unctis deuehit no¬
ctu milia passuum a castris.xxii. militesq his nauibus flumen trãs¬
portat continentemq ripe collem improuiso occupat hunc celerit᷑

Expanded text:
mores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris mores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter,
Abbreviated transcription (Latin):
momentum.Nacti enim spacium se in loca superiora receperunt.
desiterati sunt eo dic sagutarii circiter. cc. equites pauci calonu
atq impedimentorum non magnus numerus. hec tamen omĩa¬
incommoda annona creuit. que fere res non solum in opia presen¬
ad xl in singulos modios annona peruenerat et militum uires in¬
opia frumenti deminuerat atq in commoda in dies augebantur.
Et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se
fortuna inclinauerat ut nostri magna in opia necessariarum rerũ
conflictarentur. Iui omnibus ab undarent rebus superioresq habe¬
rentur. Cesar his ciuitatibus que ad cus amiciciam accesserant qͦ
minor erat frumenti copia pecus imperabat calones ad longinꝗo¬
res ciuitates dimutebat ipse presentem inopiam quibus poterat
subsidus tutabatur. Hec afranius petreiusq et eorum amici pleni¬
ora etiam atq uberiora romani ad suos perscribebant. Multa ru¬

Expanded text:
d salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. d salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenad denarios l in singulos modios annona pervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa ru
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ut fert gallie consuctudo. Erant preterea cuiusq generis ho¬
minum milia circiter sex cum serius liberisq sed nullus ordo nullũ
imperium certum cum suo quisq consilio uteretur atq omnes sinc
timore iter facerent: usi superiorum temporum atq itinerum licentia.
Erant complures honesti adolescentes senatorum filii et ordims eq̃¬
stris. Erant legationes ciuitatum erant legati cesaris hos omnest
flumina continebant. Adhos reprimendos cum omni cquitatu tribꝰ¬
q legionibus a franius denocte proficiscitur imprudentes antemis¬
sis equitibus aggreditur. Celeriter sese tamengalli equites expedi¬
unt preliumq committunt. Hii dum pari certamine res geripotu¬
it magnum hostium numerum paucis sustinuere sed ubi signa le¬
gionum appropin quare ceperune paucis amissis ĩese in proximos
montes conferunt. hoc pugne tempus magnum attulit nostris⁊

Expanded text:
mentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis homentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris a
Abbreviated transcription (Latin):
frumentum prouisum et conuectum supcrioribus temporibus multũ
ex omni prouincia comportabatur. magna copia pabuli suppetebat.
harum omnium rerum facultates. sine ullo periculo pons hulerde
prebebat et loca transflumen integra quo omnino cesar adire non po¬
terat. He permanserunt aque ꝙͣplures dies conatusq est cesar refi¬
cere pontes sed nec magnitudo fluminis permittebat neq ad ripaz
disposite cohortes auersariorum perfici patiebantur. Quod illis pro¬
hibere erat facile tum ipsius fiuminis natura atq aque magnitudi¬
ne. tum ꝙ ex totis ripis in unum atq angustum locum tela iaciebã¬
tur atq erat difficile eodem tempore raproissimo flumine opera p¬
ficere et tela uitare. Nuntiatur afranio magnos comitatus qui ad¬
cesarem iter habebant ad flumen constitisse. Uenerant sagutaru co
ex rutenis equites ex gallia cum multis carris magnisq impedi¬

Expanded text:
frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cesaris amiciciam accesserant frumentum supportare neq hii
qui pabulatum longius progressi erant intercdusi fluminibus re¬
uerti neq marimi comitatus qui ex it alia galliaq ueniebant in ca¬
stra peruenire poterant. Tempus erat. autem difficillimum quo ne¬
q frumenta in hibernis erant neq multum a maturitate aberant.
Ac ciitates exinanite ꝙ afranius pene omne frumentum ante ce¬
saris aduentum hylerdam conuexerat reliqui si qurd fuerat cesar
superioribus diebus consumpserat. pecora quod secundum poterat
esse in opere subsidium propter bellum finitime ciuitates longius
remouerant. Qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi
hos leiis armature lusitani peritiq illarum regionum cetrati citerio¬
ris hispanie consectabantur. Quibus erat procliue tranare flumen
ꝙ consuetudo corum omnium est ut sinc utris adexercitum non eãt.
At exercitus a franii omnium rerum abundabat copia multum erat

Expanded text:
ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat
Abbreviated transcription (Latin):
di fuerat et nostros primo congressu terga uertere coegissent. Nostri
autem q iniquo loco atq impari congressi essent ꝙ quinq horis p̃¬
lum sustinuissent ꝙ montem gladus districtis ascendissent ꝙ ce
pulissent. sui cum tumulum pro quopugnatum est magnis operibꝰ
muniuerunt: presidium ibi posuerunt. accidit enam repentinum ĩ¬
cominodum biduo quo hec gesta sunt. Tanta enim tempestas exo¬
ritur ut nunꝙͣ illis locis maiores. aquas fuisse constaret. Tum autẽ
ex omnibus montibus nix proluit ac summas ripas fluminis su¬
perauit pontesq ambos quos. C. fabius fecerat uno die interrupit
que res magnas difficultates exercitui cesaris actulit. Castra enĩ
ut supra demonstratum est cum essent inter flumina duo sicorim
et cingam spatio milium .xxx. neutrum horum transiri poterat ne¬
cessarioq omnes his angustus continebantur. Neq cuntates que

Expanded text:
di fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri di fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quodpulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae
Abbreviated transcription (Latin):
stris receptus datus. Equitatus autem noster ab utroq latere. et si
deiectis atq inferioribus locis constiterat tamen summum in ui¬
gum uirtute connititur atq inter duas acies perequitans cõmo¬
diorem ac tutiorem nostris receptum dat. Ita uario certamine pu¬
gnatum est. Nostri in primo congressu circiter. lxx. ceciderunt exq
bus.A. fulgineus ex primo hastato legionis.xiiii. qui propter exi¬
miam uirtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum peruenerat.
xulnerantur amplius. de. Ex afranus interficiuntur. T̃. cecilius pri¬
mipili centurio et preter eum centuriones.iiii. milites amplius.cc.
Sed hec eius diei prefertur opinio ut se utriq superiores discessisse
existimarent. Afraniam ꝙ cum esse omnium uidicio inferiores xi¬
derentur cominus tamen diustetissent et nostrorum impetum su¬
stinussent et initio locum tumulumq tenuissent que causa pugnã¬

Expanded text:
stris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi stris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
stigio uergebat in longitudinem passuum circiter ecce. hac noste
erat receptus ꝙ eo incitati studio inconsultius processerant. hoc
pugnabatur loco et propter angustias iniquo etꝙ sub ipsis ra¬
dicibus montis constiterant ut nullum frustra telum in cos mit¬
ceretur tamen uirtute et patientia nitebantur atq omnia uulne¬
ra sustinebant. augebantur illis copie atq ex castris cohortes p
oppidum crebro submittebantur ut integri defessis succederent.
Hoc idem cesar facere cogebatur ut summissis in eundem locum¬
sius cohortibus defessos reciperet. hoc loco cum esset modo pugna¬
tum continenter horis quinq nostriq grauius a multitudine p̃¬
merentur consumptis omnibus telis gladus districtis aduersus
montem in cohortes impetum faciunt paucisq deiectis reliquos
sese conuertere cogunt. Summotis submurum cohortibus ac nõ¬
nulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est no¬

Expanded text:
stigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris stigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est no
Abbreviated transcription (Latin):
it atq in proximum collem sese recepit. Cesar pene omni acie per¬
territa ꝙ preter opinionem consuetudinemq acciderat cohorta¬
tus suos legionem nouam subsidio ducit hostem insolenter atq
acriter nostros insequentem supprimit rursusq terga uertere se¬
q ad oppidum hilerdam recipere et sub muro consistere cogit. Sed
none legionis milites elati studio dum sarcire acceptum detrum̃¬
tum uolunt temere insecuti fugientes in iocum iniquum progre¬
diuntur et sub montem in quo erat oppidum positum hylerda
succedunt. hinc se recipere cum ueuent rursus illi ex loco superi¬
ore nostros premebant. preruptus locus erat utraq directus ac
tantum in altitudinem patebat ut re instructa cohortes cum locũ
explerent et neq subsidia alateribus submitti neq equites labo¬
rantibus usui esse possent. ab oppido autem editus locus tenui fa¬

Expanded text:
it atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fa
Abbreviated transcription (Latin):
us in tumulum afranii uenerant: nostri repelluntur atq aliis sũ¬
missis presidus terga uertere seq ad signa legionum recipere co¬
guntur. Genus erat pugne militum illorum ut magno impetu
primo procurrerent audacter locum caperent ordines suos non
magnopere seruarent rari dispersiq pugnarent si premerentur
pedem referre et loco excedere non turpe extimarent. Cum lusitanis
reliquisq barharis genere quodam pugne assuefacti. quod fere fit
quibus quisq in locis miles inueterauerit ut multum earum re¬
gionum consuetudine. moueatur. hec tum ratio nostros perturba¬
uit in sueros huius generis pugne. Circumiri enim sese ab aperto
latere procurrentibus singulis arbitrabantur. Ipsi enim suos or¬
dines seruare neq a signis discedere neq sine graui causa cum
locum quem ceperant dimitti censuerant oportere. Itaq perturba¬
tis ante signanis legio que in eo cornu constiterat locum continu¬

Expanded text:
us in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis subus in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenu
Abbreviated transcription (Latin):
commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castrare¬
ducunt. Tertio die cesar uallo castra communit reliquasq cohor¬
tes quas in superioribus castris reliquerat impedimentaq ad se
traduci iubet. Erat in oppido hylerda et proximo colle ubi castra
petreius atq afranius habebant planities circiter passuum.ccc.
atq in ho fere medio spatio tumulus erat paulum editior que
si occupauisset cesar et communisset ab oppido aponte et cõmeatu
omini quem in oppidum contulerat se interdusurum aduersarios
confidebat. hoc sperans legiones tres ex castris educit acieq in
locis ydoneis constructa unius legionis ante signarios procurrẽ
atq eum tumulum occupare iubet: Qua re cognita celeriter que in
statione pro castris erant afranu cohortes breuiore itinere ad eũ¬
dem occupandum locum mittuntur. Contenditur prelio et ꝙ pri¬

Expanded text:
commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra recommorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod pri
Abbreviated transcription (Latin):
quindecim fossam fieri ussit. prima et secunda acies in armis uti
ab initio constituta erat permanebat post hoc opus in occulto acies
tertia fiebat. sic omne prius est perfectum ꝙͣ intelligerentur ab afra¬
nio castra muniri. Sub uesperum cesar intra hanc fossam legiones
deducit atq ibi sub armis proxima nocte conquiescit. postero die om¬
nem exercitum intra fossam continet et quod longus erat agger pe¬
tendus in presentia similem rationem operis instituit singulaq la¬
tera castrorum singulis attribuit legionibus munienda fossasq ad
eandem magnitudinem perfici iubet reliquas legiones in armis ex¬
peditas contra hostem constituut. afranius petreiusq terrendi cau¬
sa atq operis impediendi copias suas ad infimas montis radices
producunt et prelio lacessunt. neq idcirco cesar opus intermittit
confisus presidio legionum trium et munitione fosse. Iui non diu

Expanded text:
xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a iii acie fiebat. sic omne prius est perfectum opus, quam intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu
Abbreviated transcription (Latin):
Eobiduo cesar cum equitibus. deccc. quos ibi presidio reliquerat in
castra peruenit. pons qui fuerat tempestate interruptus pencerat re¬
fectus. hunc noctu perfici ussit. Ipse cognita locorum natura ponti
castrisq presidio cohortes relinquit atq omnia impedimenta Et po¬
stero die omnibus copus tripuci instructa acie ad hilerdam profici¬
scitur et sub castris a franii constitit et ibi paulisper sub armis mora¬
tus facit ex equo loco pugnandi potestatem. potestate facta afrani¬
us copias educit et in medio colle sub castris constitit. Cesar ubi co¬
gnouit afranium stare quominus prelio dimicaretur ab infimis
radicibus montis interinissis circiter passibus. ccce. castra facere con¬
stituit. Et ne in opere faciendo milites repentino hostium incursu ex¬
terrerentur atq opere prohiberentur uallo muniri uetuit quod ꝓcul¬
eminere et uideri necesse erat seo a fronte castra contra hostem pedũ

Expanded text:
Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo equitum interclusa. Quo cognito a petreio et aframo ex
aggere atq cratibus que flumine ferebantur celeriter suo ponte a¬
franius quem oppido castrisq coniunctum habebat legiones quat¬
or equitatumq omnem traiecit duabusq fabianis occurrit legioib̾
Cuius aduentu nuntiato. L. plancus qui legionib preerat necessa¬
ria recoactus locum capit superiorem diuersamq aciem in duas par¬
tes constituit ne ab cquitatu circumueniri posset. Ita congressus ĩ¬
pari numero magnos impetus legionum equitatusq sustinet. Com¬
misso ab equitibus prelo signalegionum duarum prociul abuins¬
q conspiciuntur. Quas .C. fabius ulteriore parte subsidio nostris i¬
miserat suspicatus fore id quod accidit ut duces auersariorum occasi¬
one et beneficio fortune ad nostros opprimendos uterentur. Quaruz
aduentu prelium dirimitur ac suas uterq legiones reducit in castͣ.

Expanded text:
multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra.
Abbreviated transcription (Latin):
hispaniam facere confestiq esse uenturum simul atribunis mili¬
tum centurionibusq mutuas pecunias sumpsit has exercitur distͥ¬
buit. Quo facto duas res consecutus est ꝙ pignore animos centu¬
rionum deuinxit et largitione militum uoluntates redemit. fabi
finitimarum ciuitatum animos litteris nuntusq tentabat. Insico¬
re flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum
quattuor. his pontibus pabulatum mittebat ꝙ ea que citra flumen
fuerant diebus superioribus consumpserat. hoc idem fere atq eadem
de causa pompeiani exercitus duces faciebant. Crebroq interse eque¬
stribus prelus contendebant. huc cum quotrdiana consuetudine.
gresse pabulatoribus presidio proprio legiones fabiane due flum̃
transirent impedimentaq et omnes equitatus sequeretur subito
iumentorum et aque magnitudine pons est interruptus et reliqua

Expanded text:
Hispaniam facere confestimque esse venturum. simul a tribunis miliHispaniam facere confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore ponte legiones Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
bus constitutis equites auxiliaq totius lusitanie a petreio celtibe¬
ns cantabris barbarisq omnibus qui ad occeanum pertinent sũ
mopere imperantur. Quibus coactis celeriter petreius per uectoneᷤᷤ
ad afranium peruenit. constituuntq communi consilio bellum ad
hilerdam propter ipsius loci oportunitatem gerere. Erant ut supra
demonstratum est legiones afranu tres petrei due. preterea scutate
citerioris prouincie et cetrate ulterioris hispanie cohortes circiter
.lxxx. equitumq utriusq prouincie cuciter .x. milia. Cesar legiones
in hispaniam premiserat ad sex milia auxilia peditum equitum tria
milia que omnibus superioribus bellis habuerat et parem ex gallia
numerum quem ipse parauerat nominatim ex omnibus ciuitatib
nobilissimo et fortissimo quoq cuocato ad se hinc optimi generis
Postꝙͣ audierat pompeium per mauritaniam cum legionibus iter ĩ

Expanded text:
bus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtibebus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbarisque omnibus qui ad Oceanum pertinent, ab Afranio imperantur. quibus coactis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia. Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; auxilia peditum nulla, equitum iii milia, quae omnibus superioribus bellis habuerat, et parem ex Gallia numerum, quam ipse pacaverat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis ngunt, adiecerat. audierat Pompeium per Mauretaniam cum legionibus iter in
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnationem massilie reliquit. Sum hec parat atq administrat
.C. fabium legatum cum legionibus tribus quas narbone circum¬
q ea loca hiemandi causa disposuerat in hispaniam premittit ce¬
leriterq saltus pyreneos occupari iubxt: qui eo tempore ab.L. afra¬
nio legato presidus tenebantur. reliquas legiones que longius
hiemabant subsequi iubet. fabius ut erat imperatum adhibita
celeritate presidium ex saltu deiecit magnisq itineribus ad exer¬
citum afranii contendit. aduentu. L. bibuli ruffi quem a pompeio
missum in hyspaniam demonstratum est. afranius et petreius et uar¬
castulonensi ad anam duobus legionibus. Tertius ab ana betto¬
num agro lusitaniamq pari numero legionum obtinebat. Offi¬
cia inter se partiuntur uti petreius ex lusitania per uetones cum
omnibus copiis ad afranium proficiscatur. Uarro cum his quas
habebat legionibus omnem ulteriorem hyspaniam tueatur. his re¬

Expanded text:
oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, Afranius et Petreius et VarCastulonensi ad Anam duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his re
Abbreviated transcription (Latin):
ciis parem se quoq uoluntatem tribuere debere et neutrum eoru
contra alcerum uiuare aut urbe ac portibus recipere. hec dum initer
cos aguntur domicius nauibus massiliam peruenit atq ab his re¬
ceptus urbi preficitur summa ei belli administrandi permittitur.
Eius imperio classem quoquo uersus dimittunt. Oneranas naue
quas ubiq possunt deprehendunt atq in portum deducunt paꝵ
clauis aut matena atq armamentis instructis ad reliquas armã¬
das reficiendasq utuntur. frumenti quod inuentum est in publicũ
conferunt. reliquas merces commeatus que ad obsidionem urbis
accidant reseruant. Quibus inuirs permotus cesar legiones tres
massiliam adducit. Turres uineasq ad oppugnationem urbis age¬
re: Naues longas arelate numero.xii. facere instituit. Quibus ef¬
fectis armatisq diebus triginta aqua die materia cesa est adductis¬
q massiliam. his. D.brucum preficit. C. trebonium legatum ad

Expanded text:
ciis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum ciis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus urbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad
Abbreviated transcription (Latin):
eorum fide antiquitus erant montesq supra massiliam incolebant
ad se uocauerant: frumentum ex finitimis regionibus atq ex omĩ¬
bus casteiis in urbem conuexerant armorum officinas in urbe in¬
stituerant. muros portasq etiam refecerant. Euocat ad se cesar mas¬
siliensium primos cum his agit ne mitium inferendi belli amassi¬
liensibus oriatur. Debere eos italie torius autoritatem sequi potius
ꝙͣ unius hominis uoluntati obtemperare. Reliqua que ad eoru
sanandas mentes pertinere arbitrabatur commemorat.Cuius o¬
neq sui iudicii neq suarum uirium esse discernere utra pars iustio¬
rem habeat causam. principes uero esse earum partium. Gn. pom.
et .C. cesar. patronos ciuitatis quorum alter agros uolgarum treco¬
micorum et iluorum publice his concesserit. alter bello uictas gal¬
lias attriuerit uectigaliaq auxerit. Quare paribus corum benefi¬

Expanded text:
eorum fide antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, eorum fide antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant; frumentum ex finitimis regionibus atque ex omnibus castellis in urbem convexerant, armorum officinas in urbe instituerant, muros portas classem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. cum his agit, ne initium inferendi belli a Massiliensibus oriatur; debere eos Italiae totius auctoritatem sequi potius quam unius hominis voluntati obtemperare. reliqua, quae ad eorum sanandas mentes pertinere arbitrabatur, commemorat. cuius oneque sui iudicii neque suarum esse virium discernere, utra pars iustiorem habeat causam. principes vero esse earum partium Cn. Pompeium et C. Caesarem, patronos civitatis, quorum alter agros Volcarum Arecomicorum et Helviorum publice iis concesserit, alter bello victos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum benefi
Abbreviated transcription (Latin):
castris cesaris fuissent. Sic triduum disputationibus excusatioĩ¬
busq extrahitur. Subicitur etiam .L. metellus tr.pl. ab inimiciᷤᷤ
cesaris qui hanc rem distrahat reliquasq res quascumq agere in¬
stituerit impediat. Cuius cognito consilio cesar frustra diebus ali¬
quot consumptis ne reliquum tempus omutat infectis his que
agere destinauerat ab urbe proficiscitur atq in ulteriorem gallia
rusfum quem paucis ante diebus corfinio captum ipse dimiserat p̃¬
fectum. Item domicium ad occupandum massiliam nauibus actua¬
riis septem quas sicilie et sardinie priuatis coactis serius liberisq
colonus suis compleuerat premissos etiam legatos massilienses
domum nobiles adolescentes quos ab urbe discedens pompeius e¬
rat adhortatus ne noua cesaris officia ueterum suorum beneficioꝵ
enses portas cesari clauserant. albiccos barbaros homines qui m

Expanded text:
castris Caesaris fuissent. sic triduum disputationibus excusationicastris Caesaris fuissent. sic triduum disputationibus excusationibusque extrahitur. subicitur etiam L. Metellus tribunus plebis ab inimicis Caesaris, qui hanc rem distrahat, reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat. cuius cognito consilio Caesar frustra diebus aliquot consumptis, ne reliquum tempus amittat, infectis iis quae agere destinaverat, ab urbe proficiscitur atque in ulteriorem Galliam eio Vibullium Rufum, quem paucis ante diebus Corfinio captum ipse dimiserat; profectum item Domitium ad occupandam Massiliam navibus actuariis vii, quas Igilii et in Cosano a privatis coactas servis libertis colonis suis compleverat; praemissos etiam legatos Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficioruenses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros homines, qui in