comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudaritantũ putet᷑ in notuit: magnitudo qqͣ eius. Sed & cȩlestis ꝓquẽdis¬
currit crculiterrȩ que parit̃ quatai sit uelquẽ ad modum de prehensa

Expanded text:
laudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem dislaudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem discurrit circuli, terraeque pariter quanta sit uel quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
to ad signauit spheris earũ. Vt && luna prima solsecunđ suꝑ
hunc mercurius uenus quartahinc mars in deiuppit̃ & saturnꝰ
ultimꝰ : Sed sinehuius tam̃ rationis patrocinio ãbunde platonicũ
ordinẽ prior nrtio cõm̃dat : Ex his quȩ de uerbis ciceronis ꝓxime p̃la¬
tis quȩrenda ꝓposuimꝰ qualicuit breuitate a sũ ma sphere quȩ a pa¬
pes dr̃usq: ad lunã quae ultima diuinorũ ẽ. omã iã ut opinor ab¬
soluimꝰ : Nam & celum uolui &curita uoluat᷑ ostendimꝰ : Septẽq sp¬
nes contrario motu feriratio indubitata patefecit & deipsos phe¬
rarũ ordire. quidiuersi senserint. uelquid intereos dissentionẽ secerit que ue
magis sit seqñ sententia tractatus inuenit: Nec hoctacitũ ẽ : curinter om̃s
tellas solasine fratrisradiis luna nonliceat : Sed & quae spatiorũ nitioso
dicicoegerit publicatũ ẽ : Quid significeN nomina quibus itauocat᷑ ut

Expanded text:
to adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super to adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendat. Ex his quae de uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit breuitate, a summa sphaera qua usque ad lunam quae ultima diuinorum est, omnia iam, ut opinor, absoluimus. Nam et caelum uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stellas sola sine fratris radiis luna non luceat, sed et quae spatiorum ratio soldium sed fere medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ ut singulieorũ signorũ domini. eẽ dicañ : inquib: cũ mundus nas¬
ceret᷑ fuis sec redunt: Sed duob: quidem luminib:: singula tantũ sig¬
na in quib: tunc fuenent ad signauit antiquitas cancrũ lune solileo
Quinq uero stellis pt̃ illa signa quibus tunc in herebañ : quinq rła
sic adietit u&ustas in ad signandis a fine prioris ordinis. ordo secundus
inciper& : Superius enuĩ diximꝰ incapricornosaturnũ postom̃s fuis
Ergo secunda adiectio eũ primũ fecit : quiultimꝰ fuerat: Ideo aqua¬
mus quica pricornũ sequit᷑ saturno datur. ioui qui atesaturnũ
enit pisces dicaNt : Aries marti : qui p̃cesseratiouẽ : Taurus ue¬
neriquã mars sequebat᷑: Cemini mercurio : postquẽ uenus fuenit
deputatis ̃ Notandum hocloco qđ ingenitura mundiuel i psarerũ
ꝓuidentia uel u&ustatis ingenium. hunc stellis ordinẽ dedit. quẽ pli¬

Expanded text:
tum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nastum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibus singula tantum signa in quibus tunc fuerant adsignauit antiquitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque uero stellis, praeter illa signa quibus tunc inhaerebant, quinque reliqua sic adiecit uetustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Pla
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nitionẽ idem illicurꝰ aria &atẽ cũ insphene nihil primũ nihilo
postremũ sit primũ tam̃ dicima luerpñ  Prodider̃ aiunt incipi¬
ente dieillo qui primusomniũ luxit idẽ q in hunc fulgorẽ cȩlum
& el em̃ta purgata s̃. qui ideo mundinatalis iure uocitat᷑ ari&em in me¬
l o cȩlo fuisse : Et qr medium celum quasimundi uertex ẽ ari& eꝓo¬
ptare a primũ int̃ om̃s habitũ. quiut mundi caput in exordio lucis
paruit: Sub nectun &iã causamitur haec ipsaduo decim signa
isignat asiñ diuersorũ numinũ potestati: AiunTenĩ in hac ipsa genitu¬
ra mundi ari&e ut diximꝰ medium celum tenente. horã fuis semundi
nascentis in cancro gestante tinciunã: Post hunc. solcũ leoneorieb¬
tur : cũ mercurio uirgo. libra cũ uenere : marsenit inscorpio :
sagittariũ iuppit̃ obtinebat : in capricorno saturnus meabat : Sic fac¬

Expanded text:
autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque postremum sit, primum tamen dici maluerint, prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic fac
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eẽ dixer̃ : Itẽ sec undouaseimpl&o acmoxretracto illud simile qđ
olimeffusum pantueraniterũ sub dider ̃ notato similit̃ loco quie mer¬
gebat : Cũ secundum uas &̃ impl&ũ : &a fine primi s igni usq: ad locũ
qui ad secunda ȩaq: finẽ oriebat᷑ secundum signũ notatũ ẽ : Atq ita
uicissimuassonutando & ꝑ singul& influentis aquȩ partes singulos sibi
partes aqua ad primi signi exordia ꝑuentũ ẽ : Sine dubio iã diuis ascer¬
tisq: sibi obseruationibus &indiciis ad notatas duodecĩ celi partes . tantȩ
compotes machinationibus habuer̃ : qđ non nocteuna s̃ed duab: effec¬
tũ ẽ : Quia omnecelum una nocte ñ uoluit᷑ sed ꝑdiem uertit᷑ parseiꝰ
media : & medi& as seliqua ꝑ noctẽ : Nec tam̃ cȩlumomne duarũ siul
ꝓximarũ noctiũ diuisit inspectio : sed diuersorum tẽporũ nocturna
dimensio : utrũq hiemis pueriũ paribus ȩquȩ uicibus ad notauit : Et
has ipsas duo decimpartes signa appellari maluer certaq singulis

Expanded text:
num, esse dixerunt. Item secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi duodecim partes aqua, ad primi signi exordia peruentum est, sine dubio iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotatas duodecim caeli partes tantae compotes machinationis habuerunt. Quod non nocte una, sed duabus effectum est, quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspectio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis
Abbreviated transcription (Latin):
Scuinidis orbem totũ renascentes ignis colligendo iam compl& & plenatunc
dicit᷑ : Tti is dicothomus rursumefficit᷑ cũ ad mediȩ tatẽ decrescendo contra¬
hitur : Quartis ultima luminis sui diminutione tenuat᷑ : Septẽ quoque

Expanded text:
cundis orbem totum renascentes ignes colligendo iam complet, et plena tunc dicitur; tertiis διχότομος rursus efficitur cum ad medietatem decrescendo contrahitur; quartis ultima luminis sui diminutione tenuatur. Septem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Et o id eotidem mortibus q̃ łsperas tntnsit ad hanc ꝑuenit q̃ in terris uita
uocitan : Descensus uero ipsius quo anima decȩlo in huius uitȩ inferna

Expanded text:
et ideo, totidem mortibus quot sphaeras transit, ad hanc peruenit quae in terris uita et ideo, totidem mortibus quot sphaeras transit, ad hanc peruenit quae in terris uita uocitatur. Descensus uero ipsius, quo anima de caelo in huius uitae inferna
Abbreviated transcription (Latin):
nis diuidua mundum: Hienĩ cȩlum qđ aplanes sphera uocitat᷑ par¬
tẽ unã septẽ uero spheras quaeuagȩuocađ & qđ int̃ illas acterñt ÷
t̃nt̃q: ipsam alterã partẽ eẽ uoluer̃ : Secđm hosergocoꝵ sectȩ a¬
micĩ orẽ nrtio : animȩ beate ab omnicuiusq contagio necorporis li¬
bere cȩlum possident : Quȩ uero appetentiã corporis & huius quã
in t̃ris uitã uocamꝰ ab illa specula altissima & ꝑp&ua lue despicie
desiderio latenti quo cogitaust por dest ipso terrenȩ cogitationis pau¬
latim in inferiora delabit᷑ : Nec subito a ꝑfecta ncor ponrlitate luteũ cor¬
pus induit᷑ : sed sensimꝑ tacita de trim̃ta & longiorĩs simplicis & also¬
lutissimȩ puritatis recessum inquȩdam siderei corporis increm̃ta
tur gescit : in singulis epĩ spheris quaecelo subiec tȩ sunt a& herea ob uolu¬
tio neuestit᷑ : ut ꝑ eas gnedatim souetatibuius indumenti testei concili&

Expanded text:
nis diuidunt mundum. Hi enim caelum, quod ἀπλανής sphaera uocitatur, partem unam, septem uero sphaeras quae uagae uocantur et quod inter illas ac terram est terramque ipsam, alteram partem esse uoluerunt. Secundum hos ergo, quorum sectae amicior est ratio, animae beatae, ab omni cuiuscumque contagione corporis liberae, caelum possident. Quae uero appetentiam corporis et huius quam in terris uitam uocamus, ab illa specula altissima et perpetua luce despiciens, desiderio latenti cogitauerit, pondere ipso terrenae cogitationis, paulatim in inferiora delabitur. Nec subito a perfecta incorporalitate luteum corpus induitur, sed sensim, per tacita detrimenta et longiorem simplicis et absolutissimae puritatis recessum, in quaedam siderei corporis incrementa turgescit. In singulis enim sphaeris quae caelo subiectae sunt aetheria obuolutione uestitur, ut per eas gradatim societati huius indumenti testei concilietur,
Abbreviated transcription (Latin):
in coluN maculas habitationũ uocauit : Quẽ ad modum autẽ cete
om̃s uestigiasua fiȩre ad nr̃a credant᷑ i pse distinx̃ & australes qui¬
dem apaerte ꝓnuntiauit aduersos stare nob̵ dicendo quorũ a ustralisilea
in quo qui insistunt aduersa uobis urge eñ uestigia : Et ideo aduersi nobissuns

Expanded text:
incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduersi nobis sun
Abbreviated transcription (Latin):
interruptos ut nihilint̃ ipsos ab aliis ad alios manase possit: qualit̃ int̃ si
illa hominũ genera sia diuisa significa .I: Quod autẽ uese ad nram
partẽ refer& ad ieciodicendo deillis qui & a nobis & ase inuicem diuiss
generis a nob̵ sed omniũ generũ a sediuisorum sefert᷑ : Quȩita disti¬
guenda ẽ. hi quos sepanit a nobis ꝑusta quosgseti ante ecos uocant :
Similit̃ ab illis qui inferiorẽ ⁊onȩsuȩ incolunt partẽ int̃ iectã austrul
gelida sepanant᷑ : Rursus illos ab ante ecissuis idẽt ꝑ nr̃ĩ cinguli
inferiora uiuentibus int̃iectio ardentis sequestrat & illi anob̵sepi¬
trionalis extremitatis rigore remouent : Et qr non ẽ una omniũ ad¬
finis cõtinuatio sed int̃ iectes̃ solitudines excalore ł frigore mutu
negantibus commeatũ : Hast̃ separtes q̃ quattuor hominũ genen

Expanded text:
«interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se «interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem referretur, adiecit, dicendo de illis qui et a nobis et a se in uicem diuisi generis a nobis, sed omnium generum a se diuisorum refertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem zonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio ardentis sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus
Abbreviated transcription (Latin):
maculis uastassolitudines int̃ iettas supsas solitudines dicer & int̃quascerte
partes macularũ instar aberent᷑. Sed& maculas dt̃ bas quat tuor quas in
duobus t̃ se hrani sphenrs lbuinas eẽ ratia munstrauit : Bene a diecit int̃¬
iectas solitudines : Namsicut pars que habitat᷑ a nobis multa solitudinũ
inĩectione distinguit᷑ c sedendum ẽ in illis quoq tribus aliis habitations
similes eẽ int̃ deserta & culta distinctiones : Sed & quattuor habitationł
in colas & relationesitus & ipsa quoq standi qualitate depinxit: Primũ
enĩ ait alias p̃t̃ nos ita in colere t̃rã ut ase in t̃rupti nullam meandi adse
habe aN facultatem : Et uerba ipsa declara ni non eũ deuno hominũ genesis
lo qui. in hac suꝑfitie a nob̵soliustorridȩ int̃ iectione diuiso: Si enim magis
dicer& ĩta int̃ruptos ut nihil ab illis aduosmanese possit. sed dicendo it a

Expanded text:
maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita
Abbreviated transcription (Latin):
ioco degere sed opina sł siquis sub pedib: eorũ tẽpta r&sta recasurũ : Nũ¬
quã tam̃ a pudnosquis quã timuit ñe cader & incȩlum ergo nec apud illos
quis quã in superor casurus ẽ : si c̃ om̃a nutusuopondent interrãf eri
superius relata do cuer̃ : Postremo qui s ambigat insphem t̃se itaq̃: infe¬
riora dicunT superioribus suis eẽ contraria . ut ẽ oriens occidenti: Nam
const& habitari quid ẽ qđ fidem huius quoq: diuersȩ sibi habitationis ex¬
dudat: Haec oma non otiosus lector intã paucis uerbis ciceronis inuem&
Namcumdit᷑ t̃rẽ cingulq̃s̃ suis se dimitã atq circũ datam : ostendit pompe
t̃ se corpus exi demn tẽperatorũ cingulorũ continuatã eẽ tẽperiem : Ettũ
ait int̃nt maculas habitationũ uideri : non eas dicit quȩ mn partens̃e habi¬
tationis non nullis desertis locis int̃positis incolua : Non enĩ adices& in ipsis

Expanded text:
loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numloco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numquam tamen apud nos quisquam timuit ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam ntem similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ...
Abbreviated transcription (Latin):
ideo illic quoq ea ꝗdem dud ⁊onȩ a se distantos similit̃ in colant : ditdica
quis quis huic fidei obuia se mauplt: quid sit qđ ab hac eũ definitione deter¬
reat : Namsi nobis uiuendi facultas ẽ in hact̃rarũ parte quã colimꝰ qr calcan¬
cesupũ cȩlum suspicimꝰ suꝑuerticẽ : qr sol nob̵ &orit᷑ & occidit : qr circũ fuso
sruim᷑ aerecuius spiramꝰ austucurnon& illic aliquos uiuese creda mubi
radem semꝑ in prõtust̃ : Nam quibi diceđ montrieandem credenda suñ spi¬
itre aurã qus eadem .ẽ in eius demtonalis ambitus continuatione tẽperies :
utno sunũ & suꝑuerticẽ sẽꝑ cȩlum uidebun : Nec m&userit nedec̃nt incelum
piciet nec aliquando insuꝑnacasuri sunt : Ad firmauerim quoq: & apud illos
minus rerũ peritos hoc estima se de nob̵ nec csedere posse nos in quosumꝰ

Expanded text:
ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimur aere cuius spiramus haustu, cur non et illic aliquos uiuere credamus ubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; ut nos humum, et super uerticem semper caelum uidebunt; nec metus erit ne de terra in caelum picient, nec aliquando in superna casuri sunt. Adfirmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos in quo sumus
Abbreviated transcription (Latin):
caiusa haec alterũ nom̃ dedit ut meridies noñ australis uoca s&᷑ : q &ille:
ꝓpriȩ austraelis quidealtent ȩxtremitate ꝓcedensaduersis septentrionil
& huno meridiẽ iu seuocitari fac̃ locus deqo ĩ cipit rob̵: Nãq sentiri incipit᷑ medi
t̃ sꝑ̧ inqua ẽ usus dei ideotã quã quidam medi diesuna mutata lit tent᷑ meridis
noncuipatus p̃ : Sciendum ẽ autẽ qđ uentus qui ꝑhunc ad noscar dinẽpueno
id ẽ auster in originesua geliđẽ ut apud nos cã m̃ dabilis ẽ plandorigor
septentrio: Sed qx ꝑflammã torridȩ tonȩ ad nos comment : ad mixtusig¬
nicales cit & qui incipit frigiđ calors ꝑuenit : neq enuĩ uł nitio uł natunꝰ
paterd̃ ut ex duob: aequo pressis rigore cardinib: dissimilitatu flatuse
emittesen : Net dubium ẽ nr̃m quoq: septentrionẽ ad illos qui australi
narũ ambitus quȩ hic tẽperatȩs eodem ductu tẽperatus habeat᷑: Atq

Expanded text:
causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies nuncupatus est. Sciendum est autem quod uentus qui per hunc ad nos cardinem peruenit, id est auster, ita in origine sua gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi narum ambitus quae hic temperatae sunt eodem ductu temperatus habeatur, atque
Abbreviated transcription (Latin):
sit cionus sed ouod &iur tute som̃s q̃ illam primȩ omni potentiã sũ mitatis
secuns̃ ut ipsefatiat aͣ ipsecoatineat : Ipsum deniq iouem ueteresuocauer :
ua pudtheo logos iuppit̃ ÷ mundi anima : Hincillud ẽ ab ioue principiũ
museiouis om̃ a plena : Quod dearto: poa ȩalii mut᷑atis qui denderib: lo¬
cuturusĩ celo inquo s sidera exordium sumiendum eẽ decernens ab ioue
incipiendunieẽ memorauit : hunc & iu nosoror eiꝰ&conu uocat᷑ est autr̃:

Expanded text:
sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est aut
Abbreviated transcription (Latin):
nemoueri quidem desinit : Et a ꝑte illum duo expressisse ꝓclamat
his uerbis qđ mou& & moueri : Sed uid& mihi uirtantus nihiligno¬
a repotuisse sed in exercitio argutiarũ talium conhibentẽ sibi ope¬
rã spontelusisse : C&erũ quinon aduertat cũ quid dicit᷑ seipsũ mo¬
in uoluese seliberare quis dicit᷑ non necesse ẽ. unũ facientẽ alterũ
sub: eẽ patientẽ sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimit᷑.
ut qui sepunit aut quiselibes & ñ ab alio hoc accepisse sed ipsesibi aut

Expanded text:
ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat his uerbis «quod mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, cum quid dicitur se ipsum moinuoluere', 'se liberare' quis dicitur, non necesse est unum facientem, alterum subesse patientem. Sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimitur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, sed ipse sibi aut
Abbreviated transcription (Latin):
ut sta nt̃ rȩ defixȩ hastȩ significat passionẽ : Sic & mouerilic& passius
son& quando cam̃ nihil in .ẽ. faciens paciens in eẽ. non poterit : Et ut as¬
salutius liqueat. non uerborũ sedrerũ intellectupassionẽ significas
Ecceignis cũ fert᷑ ad suꝑ nanihilpatit᷑: Cũ deor sũ fertur: sine dubiopatit᷑
quia hocnisi alio inpellente non sustin& : Cũ unũ idemq uerbum pnȩ¬
perat᷑ passionẽ tam̃ modo in eẽ modo ab eẽ. dicemꝰ : Ergo & moueri
eadẽ in significatione ẽ qđ calere : Itcũ ferrũ calere dicimꝰ uel stelum
moueri qr utriq: aliunde ꝓuenit. passionẽ eẽ fateam᷑ : Cum uero aut
ignis calese aut moueri anima dic& qr illius incalore & in motuei
essentia ẽ. nullus hic locus relinquit᷑ passioni sed ill łsiccalere sic̃ mo¬
uerii tẽ dice ł: Hoc loco aristotiles argutã de uerbis calumniã sarci¬
dit dicendo solum igit᷑ qđ seipsũ mou& qrnũ quã deserit᷑ a senũ quã

Expanded text:
at passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque uerbum proferatur, passionem tamen modo inesse, modo abesse dicemus. Ergo et moueri idem in significatione est quod calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam de uerbis calumniam sarcidit dicendo, «solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam deseritur a se, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
tendas quȩ simul utriusq intelligentiã facianT lucidiorẽ : Onine
solidum corpustrina dimensione distendit᷑: Hab& enĩ longitudinẽ latitu¬
dinẽ ꝓsunditatẽ : Nec potest in ueniri inpolib& corpore quarta dim̃sio sed

Expanded text:
praemittenda sunt quae simul utriusque intellegentiam faciant lucidiorem. Omne solidum corpus trina dimensione distenditur. Habet enim longitudinem, latitudinem, profunditatem, nec potest inueniri in quolibet corpore quarta dimensio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc uideamꝰ quȩ sin haec duo nomina quorũ pariter meminittũ
dicit que sidera stella suocatis : Ne que enĩ hic resuna gemina appel¬
latione monstratur utensi s& gladius: Sed suũ stellȩ quidem sin¬
gulares uterraticȩ quinq: ut c&erȩ quaenon admixtȩ aliis solȩ
ferunt: Sident uero quȩ in aliquod signũ stellarũ pluriũ composi¬
tione formãt᷑ : ut aries taurus. ut andro meda ꝑseus uelcorona &
quȩcũq uariarũ genera formarũ incȩlum recepta creduntur:
Sic & apud grecos aster & astron duersa significanT : Et aster upastella
est : astron signum stellis coactũ qđ nos sydus uocamus : Cum uero
stellas globosas & rotundas dicat nonsingilariũ tantũ ex primit

Expanded text:
Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum pariter meminit cum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque enim hic res una gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem singulares, ut erraticae quinque, et ceterae quae non admixtae aliis solae feruntur: sidera uero, quae in aliquod signum stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos ἀστήρ et ἄστρον diuersa significant, et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
festis sima nitio. sed uisus quoq: ips đ monstrabit : Consideremus enĩ signorũor¬
dinẽ quib: todiacũ diuisum uel dis tinctũ uidemꝰ & abunio signo qͣđ lib& ordi¬
pis enus sũmamꝰ exordiũ : Cũ aries exorit᷑ postipsũ taurus emergit hbc ge¬
nini secun hoscancer & ꝑordinẽ seliqua: Siistȩergo in occidentẽ aborien

Expanded text:
festissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab orien
Abbreviated transcription (Latin):
tatis animatus: tã gloriosam spem : tãq inditã magis magisq: fir¬
mauit uiso parente. dequo utrũ uiuers& cũ adhuc uider& dubitar
Quȩsiuenat: mortẽ igit᷑ m allecepit ut uiuer& : Nec flesse conten¬
tus uisoparene quẽ credidenat extinctum ubi loqui possecepit: Hoc
primum ꝓbare uoluit nihil se magis desidentre quã ut cũ coiã mone¬
r&᷑ : Nec tam̃ apudse q̃ desidenibat facienda constituit : quã ante cor¬
sules& : Corũ unũ prudentiȩ. alterũ pi&atis assertio ẽ : Nunc ipsa ue
consulentis uel precipientis uerbatnactemꝰ: Quȩso in quã paterscũ si¬
me atq optime : quoniã haec est uita ut africanũ audio dicese : quid
moror int̾ris. Quin huc aduos uenire ꝓsero : Non est ita inquit ille:¬
nisi enĩ cũ ds̃ hic cuius hoctẽplam ẽ omne qđ conspics ististe corporis

Expanded text:
tatis animatus, tam gloriosam spem tamque inclitam magis magisque firtatis animatus, tam gloriosam spem tamque inclitam magis magisque firmauit uiso parente, de quo utrum uiueret, cum adhuc uideretur dubitare, quaesiuerat. Mortem igitur malle coepit, ut uiueret, nec flesse contentus uiso parente quem crediderat extinctum, ubi loqui posse coepit, hoc primum probare uoluit, nihil se magis desiderare quam ut cum eo iam moraretur. Nec tamen apud se quae desiderabat facienda constituit quam ante consuleret: quorum unum prudentiae, alterum pietatis adsertio est. Nunc ipsa uel consulentis uel praecipientis uerba tractemus. «Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est uita, ut Africanum audio dicere, quid moror inNisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis
Abbreviated transcription (Latin):
malis ẽ prima substantia : It hȩc ẽ differentia in t̃ter rea corp& x
& supent : Caelidico & siderum aliorũq: elementorũ: Quod illa quide
sursũ arcessita sunt ad animȩ sedem & inmorta litatẽ exipsa natun
regionis & sublimitatis inmitatione meruer ad haec uero tersena corpont
anima ipsa deducit᷑ & id eomori credit᷑ : cũ incaducãt regionẽ & in sedẽ
mortalitatis includit᷑ : Nec temoueat qđ de anima quã eẽ in mortalẽ
dicimꝰ mortẽ totiens nominamꝰ: Etepi sua morte anima non extingutꝰ
sed ad tẽpus obruit᷑: Nec tẽ ponilidemersione benefitiũ ꝑpetuitatis
eximit᷑ cũ rursus ecorpose ubi meruerit contagione uitiorũ penitꝰ
elĩata purgari ad ꝑ ennis uitȩ lucẽ restituta in integrũ reuertatiur
Plene ut arbitror deuita & morte animȩ definitio liqu& quã de abdi¬
tis phylosophiȩ doctrina & sapientia ticeronis elicuit : Sed scipio per
qui&em & caelo qđ in premium aeditbeatis & ꝓmissione in mortali¬

Expanded text:
malis est prima substantia. Et haec est differentia inter terrena corpora et supera, caeli dico et siderum aliorumque elementorum, quod illa quidem sursum arcessita sunt ad animae sedem, et immortalitatem ex ipsa natura regionis et sublimitatis imitatione meruerunt. Ad haec uero terrena corpora anima ipsa deducitur et ideo mori creditur, cum in caducam regionem et in sedem mortalitatis includitur. Nec te moueat quod de anima, quam esse immortalem dicimus, mortem totiens nominamus. Et enim sua morte anima non extinguitur, sed ad tempus obruitur, nec temporali demersione beneficium perpetuitatis eximitur, cum rursus e corpore, ubi meruerit contagione uitiorum penitus elimata purgari, ad perennis uitae lucem restituta in integrum reuertatur. Plene, ut arbitror, de uita et morte animae definitio liquet, quam de adytis philosophiae doctrina et sapientia Ciceronis elicuit. Sed Scipio per quietem, et caelo quod in praemium cedit beatis, et promissione immortali
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipsũ autẽ scis seciceronẽ qđ terrenicinguli cȩlestibus inficiaałex
uerbis eius ostendit᷑ : Ait enĩ qͣuibus duemnaximȩ int̃se diuersos & cels¬
s uerticib: ipsis exutraq parte subnixo soriguisse pruina uides : Icce testai

Expanded text:
Et ipsum autem scisse Ciceronem quod terreni cinguli caelestibus inficiantur, ex Et ipsum autem scisse Ciceronem quod terreni cinguli caelestibus inficiantur, ex uerbis eius ostenditur. Ait enim: «e quibus duos maxime inter se diuersos et caeli uerticibus ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
despicit t̃ re ab .s. usq ad .R. Etiđ .ẽ incȩle ab .r̃ usq ad qͣ hoc łfic̃
crȩ .a .h.usq ad .b: et qđ incelo ẽ a q̃ usq in p̃tale faĩ inłra ab.l̃.
usq ad m̃ : Eu aleq ẽ desuꝑ. a .ħ. usq adõ. taleint̾ra ab .in.
usq ad ñ: Et qualeillic ÷ ab .õ. asq ad c̃. talehic ẽ ab. ñusq
ud t̃ : Sun autẽ in &here extremitates ambȩ ĩdest a .d usq
ad r̃ & a c̃ usq ad õ x̃ norigore densate : Ideo int̃ra idest
ib s̃ usq ad ł & ate usq ad ñ Rursus incelo a q̃ usq ad p̃.
nimiocalore feru& ideo int̃nt quoq: ab. l.usq ad .m̃. idem fer¬
or ẽ : Itẽ suNt incelo tẽperies ab. õ usq ad p̃ &ꝙ̃ in .r̃ ideo hic qq̃
suntẽperate ab ñ in .m̃. & ab .l. in .R : E qui noctialis enimcir¬
culus qui ab ã usq ad .b. ductus ẽ mediam secat ꝑustam:¬

Expanded text:
despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in caelo ab R usque ad Q, hoc inficit despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad M; qualeque est desuper a P usque ad O, tale in terra ab M usque ad N: et quale illic ab O usque ad C, tale hic est ab N usque ad T. Sunt autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque ab L usque ad M idem feruor est. Item sunt in caelo temperies, ab O usque ad P, et a Q in R: ideo hic quoque sunt temperatae, ab N in M, et ab L in K. Aequinoctialis enim circulus, qui ab A usque ad B ductus est, mediam secat perustam
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ totidem cingulos &iã hic intelligi sicut in breuissimo spl¬
culo cũ faties monstran ingensteng in angusto membra uellinia m̃to
ordinẽ quẽ sua inuero dis gesserat amplitudo : Sed hic qq̃ ad serendi
qđ dr̃ minuemꝰ labor ẽ õculos subiciendo picturã : Esto enĩ cȩlosphe¬
nr .A.B.C.O. & intra seclaudat spherã t̃rȩicu ad scripta suađ .S.x̃. T .u
& ducat᷑ incȩlis sphera circulus septentrionalis ab ĩ usq in .o. tropicus
aestiuus a g̃. in .p̃: & equi noctialis a .b. in .ã: & tropicus hie malis ab f̃iis
x australis ab .ẽ. in .xr.: Sed & todiacus ducat᷑ ab f̃. in p̃. : Rursus in
sphega t̃ rȩduca nł id .e limites angulorũ quos supra quos supradescris¬
sipi unñ cp nt̃ in .I. in .R. his depictis sine de ficultite constabit sineulos
partes a singulis cȩli partib: suꝑduerticr̃ suum positis. qualitatẽ
crcanimi&atẽ ut tẽperiẽ mutuari : Nam qđ ẽ sura Nusq ad r̃ hoc

Expanded text:
necesse est totidem cingulos etiam hic intellegi, sicut in breuissimo speculo cum facies monstratur ingens, tenent in angusto membra uel liniamenta ordinem quem sua in uero digesserat amplitudo. Sed hic quoque adserendi quod dicitur minuemus laborem oculis subiciendo picturam. Esto enim caeli sphaera A B C D, et intra se claudat sphaeram terrae, cui adscripta sunt S X T V; et ducatur in caeli sphaera circulus septentrionalis ab I usque in O, tropicus aestiuus a G in P, et aequinoctialis a B in A, et tropicus hiemalis ab F in Q, et australis ab E in R; sed et zodiacus ducatur ab F in P; rursus, in sphaera terrae, ducantur idem limites cingulorum quos supra descripsimus, in N, in M, in L, in K. His depictis, sine difficultate constabit singulas partes a singulis caeli partibus super uerticem suum positis qualitatem circa nimietatem uel temperiem mutuari. Nam quod est susum a D usque ad R, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
condebat animauit : Diuineq mentes omnibus corporibusq: in
formã tes&em id ẽ in spese modum formabant᷑ in fusesunt : Et ho
qđ cũ destellis loques&urait quȩ diuinis animatẽ mentibu s in in¬
feriont uero acterrena de generans.: fragilitatẽ corporũ caducoꝵ¬
Deprebendit merã diui nita tẽmentis sustinese nom posseum mopat es
uix solis humanis corporibus conuenise : Quia haec sola uidenterecta
tã quã ad supera abimis secedant & sola celum facile tã quã semper
erecta suspitiunt solisq: inẽ uł in capite spherȩ similitudo quã formũ

Expanded text:
condebat, animauit, diuinaeque mentes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in sphaerae modum, formabantur, infusae sunt; et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: «quae diuinis animatae mentibus.» In inferiora uero ac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducodeprehendit meram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam form
Abbreviated transcription (Latin):
quietis .ẽ in sca : Sta sesenim sius quã stantẽ animã repperira : Cũ uero illa
ad cuius ad petentiã trahit᷑ semꝑ inuniuersa sefundit semꝑ & corpus seimp
samꝑipsam st or qu&: Haec decelestis uolubilitatis arcano pauca de
multis plotino auctore repta sufficidnt : Quod autẽ hunc istum eaxtimũ
globum quuita uoluit᷑ sum mũ deum uocauit : nonita accipiendum ẽ
ut ipseprima causa & deus ille omii potentis simꝰ aestim&ur : Cumglobus
ipse qđ cȩlum ẽ animȩ sit fabrica anima exm̃teꝓcesserit mens. exdo Qui
uere summus ẽ ꝓcseata sit. Sed sũ mũ quidem dix̃ ad c&erorũ or dinẽ qui
subietts : Vnde mox subiecit arcens & continens c&eros. Deum uero qđ non

Expanded text:
quietis est inscia. Staret enim, si usquam stantem animam reperiret; cum uero illa quietis est inscia. Staret enim, si usquam stantem animam reperiret; cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tã .ẽ & starenescit quia nec ipsa stat anima qugim pellit᷑ : Namcum
animȩ quȩ in corporea .ẽ. essentia sit in motu. primũ autẽ omnium
celi corpus anima fabricata sit sine dubio incorpus hoc primũ ex in¬
corporeis motus natura migrauit: Cuius uss in tegra & incorrupt
non deserit qđ primũ coepit᷑ mouere : Ideo uero caeli motus neces¬
sario uolibilis ẽ. qr cũ sẽꝑmo uere necessesit. ultrꝰ autẽ locus nul¬
lussit quosetendat accessio. continuatione ꝑ p&uȩ in sere dition
agitatur : Ergo in quo potest uel hab&currit & accedese eius re¬
uolui ẽ : Quia sphesȩ spatia & loca complectantis om̃aunus ẽ
cursus rotari : Sed &sic animã sequi semꝑ uid&ur. quȩ in ipsa
uniuersitate discurrit : Dicemꝰ ergo qđ e ãnũ quã repperiatsi
Curergo siquã quȩrit repperit non quies cit :Qui a & illa re¬

Expanded text:
tu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum tu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum animae, quae incorporea est, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima fabricata sit, sine dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus natura migrauit, cuius uis integra et incorrupta non deserit quod primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus necessario uolubilis est quia, cum semper moueri necesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic animam sequi semper uidetur quae in ipsa uniuersitate discurrit. Dicemus ergo quod eam numquam reperiat, sque perfecta est. Cur ergo, si quam quaerit reperit, non quiescit? Quia et illa re
Abbreviated transcription (Latin):
admon& ut querã . Siuersa tur cȩlum & si illi septẽ & ueriant᷑ & con¬
trario inotu mouent᷑ : A ut sihũc eẽ spherarũ ordinẽ quẽ cicero re¬
fert placonica consentit auctoritas : Et siuere subiectȩ sint quo paco
stelle earũ omniũ todiacũ lustrare dicant᷑ cũ rodiacus & unus &
insum mocȩ lo sitisq: ueratio in uno todiaco aliarũ cursus breuiores
aliarũ fatiat longiores : Haec enĩ om̃a in exponendo earũ ordine
necesse ẽ adserant᷑ & postremo quaratione in t̃rã ferant sicut a
oña nutusuopondera : Uersarecelum mundanȩ animȩ natus
& ui sfratio do c& Cuius & nitas inmota ẽ quianũ quã motus relin¬
quit qđ uita nor desserit nec ab eo uita descendit in quo uig& sẽꝑ agi¬
tatus : Igit᷑ & celestecorpus qđ mundianima futurũ sibi in mortali¬
tatis particeps fabricata ẽ neum quã uiuendam deficiat sẽꝑimmo¬

Expanded text:
admonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et conadmonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario motu mouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo caelo sit; quaeue ratio in uno zodiaco aliarum cursus breuiores, aliarum faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae natura et uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu est, quia numquam motus relinquit quod uita non deserit, nec ab eo uita discedit in quo uiget semper agitatus. Igitur et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi immortalitatis particeps fabricata est, ne umquam uiuendo deficiat, semper in mo
Abbreviated transcription (Latin):
magnitu dine ut cunctasua lucelust r& & compleat : Hunc ut comites
consequunt᷑ ueneris alter salter mercurii cursus in in fimoq: orbelu¬
pa radiis solis accensa conuertit᷑ : Infra autẽ eã nihil ẽ nisi morta le
& caducum p̃t̃ animos munese deorũ hominũ generidatos : Su pre
lunã s̃ x̃ na om̃a mã ea q̃ ẽ media & non a tellus neq mou&᷑ & infima ÷
& in ea sefert᷑ om̃a nutusuo ponderat : sTotius mundia sũ moini
mũ diligens in hunc locũ collecta descriptio ẽ & in tegrũ quoddam
uniuersitatis corpus effingitur. qđ quidam ⁊ΟTTΑΝ id ẽ omnedixer̃:
Vnde & hic dicit connexas om̃a : Virgiliusꝰ magnũ corpusuocauitt&
magnosecor poremiscł : Hoc autẽ lacocicero rerũ q̃: rendarũ iatis
seminibus multa nobis excolenda legauit : De septẽ subiectisglo¬
bis ait quiuersa d r&ro contrariomotu atq: celum : Qđ cuni dicit᷑

Expanded text:
magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum gelunam sunt aeterna omnia. Nam ea quae est media et nona, tellus, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Totius mundi a summo in mum diligens in hunc locum collecta descriptio est, et integrum quoddam uniuersitatis corpus effingitur, quod quidam τὸ πᾶν, id est omne, dixerunt; unde et hic dicit: «conexa sunt omnia», Vergilius uero «magnum corpus» uocauit: ... et magno se corpore miscet. Hoc autem loco Cicero, rerum quaerendarum iactis seminibus, multa nobis excolenda legauit. De septem subiectis globis ait: «qui uersantur retro contrario motu atque caelum.» Quod cum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
minorẽ punctũ eẽ p̃diximꝰ : Delunasi uereluce luc& in aliena sequentia do¬
cebun : Haec cũ scipionis obtutꝰ. ñ sine adminitione ꝑcurrens ad t̃ras usq
fluxis set & illic familiaris ȩsis s&rursus auimonitus ad superiora aduo ca¬
tus ẽ ipsũ cȩli exordiosperarũ ordinẽ in haec uerba monstratis.: INouẽ
liquos om̃s complectat᷑ sũmꝰ ipsed̃ arcens& continens c&eros in quosua infixi
illi qui uoluuñ stellã rũ cursus sempiterni : Huic subiecti septẽ qui uersaps
s&ro contrario motu quã celum : ł quibus unũ globum possid&. illa
quã interris saturniã nomina ũ : Deinde ÷ hominũ generis prospe¬
rus & salutaris ille fulgor quidicit᷑ iouis : Tũ rutilus horribilisq t̃risquẽ
martiũ dicitis: Deinde deseptẽ mediamferȩ regionẽ sol obtin& dux& prini¬
ceps & moderator luminũ reliquorũ mens mundi & tẽperatiotanta

Expanded text:
minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia dominor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem liquos omnes complectitur, summus ipse deus, arcens et continens ceteros, in quo illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
circiꝑquẽ solipse discurrit : Cumergosol ad circũ parscerta sit terra
uero ad circũ solis punctũ sit qđ pars eẽ non possit si necunctatione iuditu
solem constat t̃ra eẽ maiorẽ simaior ẽ pars eo qđ partis nom̃ nimiabre¬
uitate non caput : Verũ soliscirco superioresstellarũ circoscertũ : eẽ ma¬
ioses si eo qđ c̃tin& id qđ c̃tin& maius ẽ : Cũ hic sit cȩlestiũ sphȩrarũ or dou
a stiperio se unaqueq: inferior ambiat᷑ : Vnde & lunȩ sphȩrã quasi cȩlo
ultimã & uicinã t̃sȩminimã dix̃ cũ t̃ra ipsa in punctũ quasi uereiã postre¬
ma deficiat : Siergostellarũ superiorũ circiut diximꝰ arcosolis s̃ grand¬
res singulȩ autẽ in ȩius s̃ magnitudinis ut a dircẽ una qaȩ que sułłono dumpi
obtineat sine dubio singulȩ t̃nr. sampliores. quã ad solis circũ in superiorib:

Expanded text:
circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad circum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum stellarum circos certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
homines suspicati siđ psepatefecit addendostellarũ autẽ globit̃ sȩ magnitudin
facileuincebaNT : Nam quando homenisiquẽ doctrina phylosophiȩ supra homi¬
nẽ immouere hominẽ fecit suspicari potest stellã unã omnit̃ra eẽ maiorẽ
cũ uulgo singula enix facis unius flammã aequare posseui dea Nđ E Ergotunc
earũ uere magnitudo adserta credet᷑ simaiores singulas quã ẽ om̃is t̃no
constiterit qđ hoc modolic& recognoscas : punctũ dixer̃ et̃ geom&rȩ: Quol
ob inc̃p̃hensibilem breuitatẽ sui in partes diuidi nom possit. nec ipsũ pars
aliqua sed tantũ modo signũ eẽ dicat᷑ : Ihisicit̃rã ad magnitudinẽ circi
ꝓquẽ soluoluit punctimodum obtinese docuer̃ : Sol autẽ quanto minor sit
circo ꝓpriode p̃hensũ ẽ. Manifestis simis enĩ dim̃sionũ rationibus cons¬
titit m̃surã solis ducentesimã sextã decimã partẽ habese magnitudinis

Expanded text:
homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Nam quando homo, nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam aequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magnitudo adserta credetur, si maiores singulas quam est omnis terra constiterit. Quod hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incomprehensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatur. Physici terram ad magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docuerunt. Sol autem quanto minor sit circo proprio deprehensum est. Manifestissimis enim dimensionum rationibus constitit mensuram solis ducentesimam sextam decimam partem habere magnitudinis