comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quc sunt enĩ patrie comoda ñ altĩ¬
uo cuutatis aut gentis ĩcomodar
idẽ fines ꝓpagare aliis uiolent̾ erep¬
tos augere impiũ uectigalia facere
maiora. Que omĩa nõ uciq u̾tutes
sed u̾tutũ sunt eũsiones. in p̾mis eĩ
tollitur humane societatis ꝯuĩctio
tollitur ĩnocencia. tollitur enĩ absti¬
nencia. tollit̾ demq ip̃a iusticia q̃
discidiũ gem̾s hũam ferre nõ põt
et ubicũq arma fulserint hinc cam
fugari et exterminari nocẽ est. uer
est enĩ cyceronis illud. Qui autẽ ci¬
uiũ racionẽ dicunt hñdã ext̾norũ
negant dirimũt hn conninẽ hũam
gemi̾s societatem. Qua subsata b ñfi¬
tiencia. lib̾alitas. bonitas. iusticia
fundito tollitur. nã quõ põt iustus
eẽ qui nocet. qui odit qui spoliat. qͥ
occidic. Q̃ omĩa faciũt qui prĩe pro¬
desse intũt᷑. Id em̃ ipm̃ prodesse quid
sit. ignorant qui nich putant utile
nich comodum. insi quod teneri ma¬

Expanded text:
quae sunt enim patriae commoda nisi alterquae sunt enim patriae commoda nisi alterius ciuitatis aut gentis incommoda, id est fines propagare aliis uiolenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere maiora? quae omnia non utique uirtutes, sed uirtutum sunt euersiones. in primis enim tollitur humanae societaeni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri ma
Abbreviated transcription (Latin):
et gradus ꝑ quos ascenderũt ampu¬
tant. ne quis illos otra ipõs possit nin¬
tari. Uerup̃tamẽ putemꝰ hoc officur
nõ nͥ boms ẽẽ ut bonos defendant. at
id suscipe facile ẽ ĩplere difficile. Ca
cũ te certamim congressiomq comi¬
seris in arbitrio dei nõ tua põĩta ic¬
toria est. et plerũq improbi et mĩo
et cõspiracione sũt potenciores ꝙͣ boĩ
ut ad eos suꝑandos nõ tam uirtus
sit ꝙͣ felicitas ncͣcria. an aliquis igno¬
rat quociẽs melior iustiorq ꝑs uicta
sit. hunc semꝑ dnationes acerbe ĩ cuie̾
extiterunt. plena est exemplis om̃is
b̾tate arma suscepit. idem tñ uictus
cũ ip̃a lib̾tate occidit et a spadombus
egiptiis detrũcatus insepultus abit
est. Nõ est igit᷑̾ uirtus. aut hostẽ ma¬
lorum ẽẽ auc defensorẽ bonorũ qͥa uir¬
tus incertis casibus nõ põt eẽ sõta
comoda p̾terea prĩe pͥma pucare sb̾¬
laca hominũ discordia nich̃ ẽ omño

Expanded text:
et gradus per quos ascenderunt ampuet gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms hbertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putare sublata hominum discordia nihil est omnino.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem nego contraria eĩ uidear ꝓb¬
re si negem. Sed ua̾m nego quia nõ
sic ulla celestis sed tota terrena. qn̾¬
quidẽ nich essiciat insi ꝙ remaneat
in terra. Quid fic autẽ recte opibus
uti. et quis sit ex diuicus fructus pe¬
tendus declarato apcius cũ de pie¬
tatis offĩcio loqui cepo. Iam cetera q̃
sequũt᷑ nullo mõ uera sunt. Nã ĩpro¬
bis ĩmicias inducẽ aut tonorũ de¬
fensionẽ suscipe. põt cũ maus esse
cõmune. Qiuidã eĩ ꝓbitate ficta uiã
sibi ad potenticiam muniunt facũt ꝙ
multa que uom solent. co quidẽ ꝓmp¬
cius ꝙ fallendi grã facuĩt. utinam tã
facile esset p̾stare ꝙͣ facile esset simula¬
re bontatem. Sed hncũ eẽ cepint ꝓpoĩ¬
ti ac nõ sui compotes eł sũmũ pote̾cie
gradũ acceꝑint. tñ u̾o simulatoẽ depo¬
sica mores suos decegũt rapiũc om̃ia
et uolant et uexant eos q ipõs bonoᷤ
quorũ causam suscepint insequũtur

Expanded text:
quidem nego, contraria enim uidear probaquidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidasibi ad potentiam muniunt, faciuntque multa, quae boni solent, eo quidem promptius, quod fallendi gratia faciunt. Utinamque tam facile esset praestare, quam facile est simulare bonitatem. Sed ii, cum esse coeperint propositi ac voti sui compotes, et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
questus et obtentus faciliores st̃ ma¬
lis ꝙͣ bonis. Nõ pot̾ ergo u̾tus eẽ ĩ hiis
reb querendis. in quarũ ꝯtemptu
uis ac racio uirtutis apparet nec ad
ea ip̃a tnͣsfugiet que magno et eecel¬
so animo calcare ac ꝓce̾re gessic. Ne
fas ẽ ammã celestibus intentã boms
ut hec fragilia sibi cõparet ab ĩmorto¬
libus sius oꝑibus auocari. S potissi¬
mũ ĩhus reb cõꝑandis uirtutis ra¬
cio consistit. quas nobis nec homo
ullus n ͨ mors ipã pot̃ auferre. Cum
hec ica se hẽanc illud quod sequitur
posse. Qui uersꝰ idẽ fere significat. q
p̾mi duo sed neq ipẽ neq quisꝙͣ pħor¬
scire potuit p̾ciĩ ꝑs ipm uł quale uł
quid sit Idem em̃ poeta ⁊ illi omnes
secutus ẽ putauerũt recte opib uti
hoc est frugi esse. Nõ instru̾e onuia
sumptuose nõ largiri tem̾e nõ effun¬
dẽ iires suꝑuacuas aut turpes iem
familiarẽ. Dicet aliquis fortasse quid
tu negas ne hanc esse uirtutẽ. nõ e¬

Expanded text:
quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque quisscire potuit pretium ipsum uel quale uel quod sit. id enim poeta et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non e
Abbreviated transcription (Latin):
disceptacio ẽ. Si quidẽ cause oispares
sũt res ead̾ est. Potuit igitur eẽ utrũq
quia nõ repuguat sed tũ utrũq ulło
mõ uerũ. quia nõ ꝑ omem̃ terram na¬
ti sunc tomines e terra tanꝙͣ adracõis
alicuiꝰ dentib ꝓseminati ut pote ferũt
S unꝰ homo ad̾o fcũs. ab eoq uno t̾¬

Expanded text:
disceptatio est. Siquidem causae dispares disceptatio est. Siquidem causae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat: sed tamen utrumque nullo modo verum est; quia non per omnem terram nati sunt homines e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, ab eoque uno
Abbreviated transcription (Latin):
quibusq rebus nomĩa ĩpͥmẽdo. pari¬
latim loquendi ꝑfecisse rõnem. cũ ãt
multitudinẽ ip̃am iuceñt ꝯtrabestiaᷤ
ẽẽ tutam opida etiã cepisse munire ut
us quietẽ noctis tutã sibi faceñt uł ĩ
cursiones atq impetus bestiarũ non
pugnando sed obiectis aggerib arceñt
O mgema homĩb indigna que has ĩ¬
memorieq mãdauerũt. Qui cũ iude¬
rent mutis quoq aĩalib ingenitã esse
roem uł ꝯuemendi uł ĩuicẽ appetendi
scere potuisse quid metuere. quid cau̾e
quid facere deben̾t aut nũꝙͣ ꝯuenturoᷤ
incer se fuisse. nec loquendi roẽm reptu¬
ros nisi eos bestie ꝯmedissent. hoc alis
delira usa sunt ut fuerũt. Dixerũc q
nõ ferarũ lauiatus cam̃ĩ fuisse coeundi
sed ipam̃ pocius hũantatẽ. itaq int̾
se ꝯgregatos qd̾ natura hominũ solitu¬
dmis fugiens et comumonis ac socie¬
tatis appetens esset. Nõ magna int̾ eoᷤᷤ

Expanded text:
quibusque rebus nomina imprimendo, pauquibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem multitudinem ipsam uiderent contra bestias esse tutandam, oppida etiam coepisse munire, ut uel quietem noctis tutam sibi facerent uel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed obiectis aggeribus arcerent. o ingenia hominibus indigna, quae has inmemoriaeque mandauerint ! qui cum uiderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem uel conueniendi uel inuicem adpetendi scere potuisse, quid metuere, quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inros, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visa sunt ut fuerunt dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem: itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
phorũ nulla p̾cepta sunt qiuppe qui
false uirtutis specie capti misericor¬
diã de homĩe sustulerũt. et dũ uolũt
sanare uicia auxerũt et cũ idẽ plerũ¬
q fateantur societates hũane coiõnẽ
eẽ retinẽdam abea plane seipõs ĩ hu¬
mano uirtutis sue rigore dissociant
cõiuncendo ergo etiam hic error illor
ẽ qui nich̾ cuiꝙͣ ĩpciendũ putant. ur¬
bis odende originer atqr cam̃ nõ una
intulerũt sed alii eos homĩes qui sunt
ex terra pͥmitus nati. cũ ꝑ siluas et
campos erraticam degerent uitam nͨ
ullo inter se sermonis aut uiris uĩculo
cohererẽt. sed frondes et berbam ꝓ cubi¬
lib spelũcas et antra pro domib̾ hrẽnt
bestus et forciorib aĩalib p̃ce fuisse cõ¬
memorãt. Tum eos qui aut lamati
essugerant aut lamari ꝓrimos uiderãt
admonitos piclĩ sui. ad alios honnẽs
decurrisse p̾sidiũ miplorasse et p̾mo
nutib uolũtatẽ suam significasse. deĩte
sermonis nucia temptasse ac singuliꝰ

Expanded text:
phorum nulla praecepta sunt; quippe qui falsae virtutis specie capti, misericordiam de homine sustulerunt, et dum volunt sanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virtutis rigore dissociant. Convincendus ergo etiam hic error illorum est, qui nihil cuiquam impertiendum putant. Urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt: sed alii eos homines, qui sint ex terra primitus nati, cum per silvas et campos erraticam degerent vitam, nec ullo inter se sermonis aut juris vinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. Tum eos, qui aut laniati effugerant, aut laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis
Abbreviated transcription (Latin):
belius ĩmanib sũt hñdi qui hoĩ nocẽt
qui ꝯtra ius hũantatis et fas omne
spoliant cruciant occidũt ert̾minãt
ob hanc necessitudinẽ g̾manitatis do¬
cet nos deus nũꝙͣ malũ facere semꝑ
bonũ. idautẽ ipm̃ bñ face̾ quid sic
idẽ ipẽ p̃scribit p̾stare aurxiliũ dep̃sss

Expanded text:
beluis inmanibus sunt habendi qui homini nocent, beluis inmanibus sunt habendi qui homini nocent, qui contra IUS humanitatis et fas omne spoliant cruciant occidunt exterminant. ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos deus malum numquam facere, semper bonum. id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestar
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ qui cetĩs aĩalib sapĩam nõ deoit
naturalib ea munimẽtis ob incurso
et picula tuciora gn̾auit. hoĩem u̾o
nudũ fragilẽq formauit ut eũ sapi¬
encia pocius instrue̾t. Bedit ei p̾ter
cetera hunc pietatis effectũ ut homo
hoĩem tueatur diligat foueat ꝯtͣ q
omĩa picula et acapiat et p̾̃stet aupe¬
iliũ. Sũmũ igit᷑ inter se hominuĩ uni¬
culũ est hũanicatis qd̾ cui dirupit
nefurius et parricida eristimandus
est nam si ab uno honne quẽ deꝰ fix¬
it. om̃es orimur. certe ꝯsanguinei
sumo et iõ maximũ scelus pitãdũ
ẽ odisse hoĩem uł nocentẽ ꝓpt̾ea des
p̾cepit mimicicias ꝑnos nũꝙͣ faci
endas semꝑ eẽ tolerãdas scil ut cos
qui sint nos ĩnunici necessitudĩs admo¬
intos mitigenus. item ab uno deo in¬
spnati omnes et aĩati sumꝰ. quid aliud
qmͣ qͥ. corꝑib. Itaq non errat lucieti
cũ dicit deniq celesti sumꝰ omes seĩe
oriundi omib ille idem pr̃ eit aigo ꝓ

Expanded text:
dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generauit, hominem uero quia nudum fragilemque formauit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter cetera hunc pietatis adfectum, ut homo hominem tueatur diligat foueat contraque omnia pericula et accipiat et praestet auxilium. summum igitur inter se hominum uinculum est humanitas: quod qui diruperit, nefarius et parricida existimandus est. nam si ab uno homine quem deus finxit omnes orimur, certe consanguinei sumus et ideo maximum scelus putandum est odisse hominem uel nocentem. propterea deus praecepit inimicitias per nos nuendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud m qui corporibus ? itaque non errat Lucretius, cum dicit: denique caelesti sumus omnes semine oriundi, omnibus ille idem pater est. ergo pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniũt ut uicia qm̃ tolli nõ possũt
medie tꝑanda sĩt. Errãt ergo qr non
efficiũt qd̾ uolũt et longo aspero q
c̾cunũ ĩ eandẽ miã redeũt
t ego ne ꝑipateticos q̃dẽ accessisse
sed ea medioc̾ter tẽꝑant. Carend̾ ẽ enĩ
uiciis etiã mediocrib qnͥ pocius effi¬
ciendũ fuit. p̾mũ ne uicia eeñt ñ eĩ

Expanded text:
rueniunt, ut uitia quoniam tolli non possunt, medie temperanda sint. errant ergo, quia non efficiunt quod uolunt, et longo asperoque circuitu in eandem uiam redeunt. At ego ne Peripateticos quidem accessisse sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin potius efficiendum fuit primum, ne uitia
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ ẽ. Quid .m. tulliꝰ ĩ suis officiali¬
b lib̾s nõue hoc idẽ suadet nõ eẽ oio
largiend̾. Sic eĩ dixit. largicio q̃ fit ex
re familiar fõtẽ ipm̃ benignitatis ex¬
baurit. ita bemgnitate bemg̾tas tollit᷑
qua quo ĩ plures usus sis. eo minꝰ in
mlłtos uti possis et idẽ paulo post. erd
autẽ ẽ stulcius ꝙͣ ꝙ libent̾ facias cura¬
re ut id diucius face̾ nõ possis. uidel
ꝓfessor sapĩe refrenat tomĩes ab huaĩ¬
tate mouet q ut rem familiarẽ dili¬
gent̾ custodiãt. Maluit q archã ꝙͣ ius¬

Expanded text:
cutus est. quid? Marcus Tullius in suis officialicutus est. quid? Marcus Tullius in suis officialibus libris nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? sic enim dixit: largitioque quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. et idem paulo post: quid autem est stultius quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? uidelicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate monetque ut rem familiarem diligenter custodiant malintque arca
Abbreviated transcription (Latin):
tas. item si aliquus c̾cũuemat᷑ igni
ruma oppͥmat᷑ m̾gatur mari tliunĩe
rapiatur. nu putet̃ homĩs esse non
auxiliari nõ sint ipĩ honiẽs siputent
ymo u̾o ut hoĩs et fortis uiri ẽẽ dicẽt
seruare piturũ. Si ergo in buiꝰ modi
curr̾e huaĩtatis eẽ cõcedũt. quid cuuse
ẽ. cur si homo estriat. siciat. algeat.
succurrẽdũ eẽ nõ pucent. Que cũ sinc
paria natura cũ illis casib fortuitiꝰ
et unã eandẽq huãtatẽ cesideñt. tñ
illa discernũt quia nõ re ipã uera sed
ucilitate pñti omĩa meciũt᷑. illos eiñ
quos piculo subripiũt. sperant sibi g̾¬
ciã relaturos. egences aũt̃ quia nõ spe¬
rant pire arbitrantur quidꝙ eiusmõi
hoĩb imꝑciant. binc ẽ illa planti de¬
testanda sm̃a. Male metur quia mẽdi¬
co dat quod edat. nã et illud quod
dat perit / et illi ꝓducit iutã ad mise¬
riam. at enĩ poeta fortasse ꝓ pidnalo¬

Expanded text:
tas. item, si aliquis circumueniatur igni, tas. item, si aliquis circumueniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse non auxiliari. non sint ipsi homines, si putent immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi currere humanitatis esse concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse non putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unam eandemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes autem quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit et illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro persona lo
Abbreviated transcription (Latin):
qr oĩm ꝯmercio inter se copulatis esse
fuciendũ qui assueti homĩb solitudi¬
nẽ ferre nõ possunt
onseruanda ẽ igitur huanitas si
hoiẽs recte dici uelimꝰ. id aũt ip̃¬
lige̾ honniẽm qͥa hõ sit et idẽ qd̾ nos su¬
nius. Discordia igit᷑ ac dissencio nõ ẽ
secũdũ homĩs racionẽ. Uerũq illud ẽ¬
cyceronis qd̾ ait hominẽ neͣ obediẽtẽ
hõmi nocere nõ posse. ergo si noc̾e hoĩ
otra namͣ est. ꝓdesseigitur hoĩ scdm̃ ua¬
turã sit ncc̃e est. qd̾ qui nõ facit hoĩs
se appellacoẽ dispoliat. qr huaĩtatis of¬
ficiũ ẽ ncc̃itati honũs aꝑiculo subuẽire
Quero igit᷑ ab hiis qui flecti aut qͥ mi¬
sereri nõ putant esse sapiẽtis. si homo
ab aliqua bestia ꝯp̃hensus auxiluĩ sͥ
armati honũs imploret. utrũ ne suc¬
curreudũ putent an mĩme nõ sunt
tam impudences ut negent fiei̾ opor¬
tere qd̾ flagitat et quod exposcit huãi¬

Expanded text:
umque omnium commercio inter se copulatis esse umque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui adsueti hominibus solitudinem ferre non possunt? Conseruanda est igitur humanitas, si homines recte dici uelimus. id autem ipligere hominem, quia homo sit, et idem quod nos sumus? Discordia igitur atque dissensio non est secundum hominis rationem. Verumque est illud Ciceronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi armati hominis imploret, utrumne succurrendum putent, an minime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit hu
Abbreviated transcription (Latin):
cione qua rursus pꝰ dilumũ qd̾ c̾te
negure nõ possunt. Nulla igit᷑ in pn̾ci¬
pio fcã ẽ eiuusmodi ꝯgregatio nec ũꝙͣ
fuisse honnes in terra qui p̾ter ĩfãciã
nõ loq̃rentur incelliget. aui racio nõ
deest. fingamꝰ tamẽ illa uera esse q̃
ociosi et mepti senes fabulant᷑. ut e
sius refellamꝰ. si hac de cũ sũt hoiẽs
congregati. ut mutius auxiliis ĩbe¬
cillitatẽ suam tuerentur Succurrẽd̾
ẽ igitur homi qui egeat auxilio. Cũ
euĩ p̃sidu cã hoiẽs societatẽ cũ hoĩbuᷤ
aut uolare aut nõ ꝯseruare sũmũ
nefas putundũ est. Nam qui se a p̃s¬
tundo auxilio remouet etiam ab ac¬
cipiendo reinoueat nocẽ est. quia
nullius opa indigere se pucat q̃ al¬
teri suam denegat. hiuc u̾o qui serpẽ
dissociat ac seceruit a corpore nõ ritu
hominis sed ferarũ more uiuendũ ẽ
ne homuĩe nullo mõ põt uiu̾e. Retẽcio
cã fcõ ẽ hominũ ꝯgregatio. hõ certe
hoiẽui deb agnoscere quod si fecerũt¬

Expanded text:
ione qua rursus post diluuium; quod certe negare non possunt. nulla igitur in principio facta est eiusmodi congregatio nec umquam fuisse homines in terra qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera esse, quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eationibus refellamus. Si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis imbecillitatem suam tuerentur; succurrendum est igitur homini, qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus aut violare, aut non conservare, summum nefas putandum est. Nam qui se a praestando auxilio removet, etiam ab accipiendo se removeat necesse est; quia nullius opera indigere se putat, qui alteri suam denegat. Huic vero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more vivendum est. ne homine nullo modo potest vivere. Retentio causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet agnoscere. Quod si feceru
Abbreviated transcription (Latin):
hñt racionẽ ut ĩmortalitatẽ parẽt
qd̾ est sũmũ bonũ. Que autẽ ab illo
altero id hñc officiũ ut a celestib auo¬
catũ terremsq demersũ ad penã ĩt̾¬
ficiant sempiternã qd̾ ẽ sũmũ malũ
.qm̃i scilicet solui et occide̾ nccẽ est. Non
sunc ꝓgressi ult̾ius. sed omĩa corũ pre¬
ceptaᷤ et omĩa que inducũt bona terre
inherent. et hiuii iacent. qm̃ simł cũ
corpore qd̾ est terra moriuĩt᷑. ꝑtinẽt enĩ
nõ ad iucam homimi cõꝑandã. sed ad
querendas uł augẽdas opes honores
gli̾am. potẽtiam que sut umiusa mor̃¬
lia tam scilicet ꝙͣ ille qui ut ea ũbi cõ¬
tingẽt laborauit. ħmc est illud. u̾tutẽ
q̃rende finẽ rei scire. modũq p̃cipiũt

Expanded text:
nt rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum terrenisque demersum ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. quam scilicet solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
huãnã de q̃ phi locũt᷑ societatẽ
hic diuiciar maximꝰ ac uerissimꝰ fr ͤ¬
tus ẽ. nõ uci oꝑib ad ꝓp̾ã uniꝰ nolup¬
tatẽ. sed ad multorũ sauitẽ nõ ad pũtẽ
suũ fructũ. sed ad iusticiã que sola ñ
interit. tenendꝰ ẽ igit᷑ omni mõ ut
ab officio mĩe spes reapiẽdi abłit oiõ
Biuꝰ eĩ oꝑis et offica mertes ad eo
expectanda ẽ solo. Nã si ab hoĩe spͨtes

Expanded text:
societatem, hic diuitiarum maximus ac uerissimus fructus est, non uti opibus ad propriam unius uoluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad iustitiam, quae sola non interit. tenendum est igitur omni modo ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino: huius enim operis et officii merces a deo est expectanda solo. nam si ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
prompcius qd̾ nob̾ imꝑator i. deꝰ
p̾mia pro laboribus eterna constit uit
Et cum in hac terrena milicia tanciho¬
mines labores erhauriant ut ea sibiꝑa¬
rianc que possunt eodẽ mõ pire. quo
ꝑta sunt certe nob̾ millus labor re¬
cusandus est. quib id acquiritur qd̾
nullo mõ possic amitti. uoluit eĩ deꝰ
qͥ hominẽ ad hanc miliciã gemuc ex

Expanded text:
 deus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
mus eum qui apud illos iam pfc̃us
õe iuideat᷑. Manencibus enĩ p̃ceptio eor
q̃ solent ad probitatẽ recte dare ignota
illis suꝑstrueniꝰ ad ꝑfigendam ꝯsũmã¬
damq iusticiam quã nõ tenẽt. Ea uero
q̃ possunt cũ illis eẽ cominua p̾t̾iittã

Expanded text:
mus eum qui aput illos iam perfectus mus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse c
Abbreviated transcription (Latin):
e celo. Hic uerus est cultus inquo mẽs
colençis seipam deo ĩmaculacam ictumã
sistit. Id autem ipm̃ quomõ conseꝙ̃dũ
quomõ p̾standum fit. docebit huiꝰ libri
disputacio. nichilenĩ tam p̾clarum ho¬
uiniq cõueniens põt eẽ ꝙͣ erudire ho¬
nunes ad iusticiam. Apud coceronẽ ca¬
tulus in hortencio. phĩam reb om̃ibus
p̾ferens. mnalle se dicit. uel unũ puum
de officio libellũ. ꝙͣ longã oroẽm pro se¬
dicioso homine cornesio. qrue sentẽcia
nõ utiq caculi qui illud forcasse nõ dix¬
it. sed cuceronis est pucanda. qui scpͥñt
ẽẽ cestatur ĩ onimi ph̾ia meliꝰ et fructu¬
osius ꝙͣ p̾cepta inte dare Qd̾ siboc illifa¬
tiunc. quib nõ est i̾tas coguica. qnͣ
magis nos façere debenius qui a deo
eruditi et illumunati possumiꝰ uera p̃¬
cipe. Nec tamẽ si docebimꝰ ut qͣsi pri¬
ma uirtutis clementia tradaniꝰ qd̾
est infiuitũ sedtanꝙͣ docendũ suscepi¬

Expanded text:
e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsitesse testatur in omni philosophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperi
Abbreviated transcription (Latin):
nius. Nullus igit᷑ ex rebus. tam probai̾
et incelligi põt deos istos cum aliqñ uir¬
erint mortuos ẽẽ. qmͣ ex ipõ ritu qui est
totus e terra. Quidem̃ celestis in se boĩ
põt hr̃e. pecudum sangius effusus quo
aras inquinant. nisi forte deos existi¬
mant ceo uesci. qd̾ homines asꝑuantur
attiugere. Et quisquis illis hanc sagniã
p̾stitit. ꝙͣ ius ille grassacor adulter uene¬
ficus parricida sit. beatus atq felir eris.
hunc diligunc. hũc tuentur. huic om̃ia
que optauerit p̃stant. Merito ergo ꝑsiꝰ
biuomodi suꝑsticiones suo more derid
quia tu inquit mercede eorũ emeris au¬
riculis pulmone et lactibus uctis. Sẽ¬
ciebat iudelicet non carue opus ẽẽ ad
placandam celestem maiectatẽ. s mẽte
sc̃a et iusto animo et pectore uc ipe ait
ꝙ naturali sit honestate generosũ. hec
ẽ religio celestis non que cõstat ex rebus
corruptis sed que u̾cutib aniu qͥ orit᷑

Expanded text:
mus. nullis igitur ex rebus tam probari mus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur
Abbreviated transcription (Latin):
aut muortalia corpora paci possenc aut
frugũ maturicas postularet. Nõ igitur
mentis sue compos pucandus est. qͥ et
auctori et dacori luuũs candelarũ auc
cereariuu luuien offers pio munere
Aliud uero ille a nobis exigit lumen.
et quidem nõ fumidũ set uc ait poeta
liquidũ acq clarũ mentis. Scilicet ꝓp¬
ter quod a poetis fotes nũcupat᷑. qd̾ ex¬
hibere nõ põt insi qui deuni agnonĩt. Il¬
lorũ autẽ du. quia terrem sũt. egẽt liũ¬
uib ne in tenebris fint. Quorũ cultoreᷤ
qr celeste uich̾ sapiũt. etiã religiones qͥb
deserũt ad terrã reuocanc. In ea enuĩ
luuune opus ẽ. qr racio eius et nacura
tenebiosa est. itaq dus non celestẽ seu¬
siui sec hũanũ pocius actribũt. ideoq
ullis nocessaria et graca credunt esse
que nob̾ quib aut esurientib opus ẽ cito
auc sicientibus potu. auc ueste algentib
aut cũ sol decesserit lumine ut uide̾ possi¬

Expanded text:
aut mortalia corpora pati possent, aut aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas postularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum ac cerarum lumen offert pro munere? Aliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis φῶτες nuncupamur, quod exhibere non potest, nisi qui Deum agnoverit. Illorum autem dii, quia terreni sunt, egent luminibus, ne in teneil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possi
Abbreviated transcription (Latin):
uina tãꝙͣ sicienti accendunt lumina
uelud in tenebris agenci. Qd̾ si suspica¬
ri auc ꝑciꝑe ammo possenc q̃ suit bona
illa celestia quorũ magnitudinẽ terrẽo
adhuc corpore obuoluti sensu cape nõ
possumꝰ iam secũ hiis officiis in anib
stulcissimos esse cognoscant. uł si celes¬
te lumẽ qd̾ dicimo solẽ ꝯtemplari uelĩc
iam sencient ꝙͣ nõ indigeat lucerius e¬
orũ deus qui ipe in usũ homĩs tã clarã
tam candidam lucem dedit. et camẽ cũ
in tam puo circulo qui ꝓpter longinqͥta¬
tem non amplius ꝙͣ hũam capitis iude¬
tur hr̃e mensuram. tantũ sic fulgoris:
ut eum mortaliũ lumuiũ acies nõ q̃ ac
contineri. et si paulisꝑ icendis hebeca¬
tos oculos caligo ac teuebre cõseqnͣtur
Quid tandem luĩs quid claricatis apud
ipm̃ deum penes quem nulla nor ẽ eẽ
arbitremr. Qui hanc ipam̃ lucem sic
moderatus est ut neq muuo tulgore
bus. tantũ q istarũ rerũ dedit ei. qnͣcũ

Expanded text:
vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis videtur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgorererum dedit ei, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ac: Idem maxnnũ bonũ indicant opes
quas si tonis arcibus assequi nõ posst̃
malis assecunt᷑ fraudant rapiũc spoui¬
aut uisidiant᷑ abiurant. Nich̾ demq it
moderati auc penil hñc dũmo aurocho¬
ruscent argento gemimis uestib tulge¬
aut auiduluno uentri opes iugerant
stipati familiarũ gregib ꝓdimotũ ppłm
semꝑ incedant. Sic addicti et scruiẽtes uo¬
luptacibus unu uigoremq mentis extiu¬
gunt. et cum uiuere se maxnue putanc
ad mortem concitacissime ꝓperant. nam
sicuc in secũdo libro dociumus. zeli racio ĩ
annuo t̾re aũc in corpore est. Qui bona
uegligunt auimi corporis appetunt. ĩ te¬
nebris ac morte uersantꝰ᷑ que sunc terre
acq corporis. quia iuca et lumẽ decelo ẽ¬
Cmo qmi exꝑtes sunc corpon seruiendo y
longe absunc ab incellectu rerũ diuiuaꝵ
eadeui unseros ubiq cecitas p̾mit. Sic̃
enĩ qui sit uerus deus ica qui sit uerus
stias deo. quasi esurienti ꝓfundũt

Expanded text:
at. Iidem maximum bonum judicant opes. at. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, coeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. Qui bona negligunt animi, et corporis appetunt, in tenebris ac morte versantur, quae sunt terrae atque corporis; quia vita et lumen a coelo em expertes sunt, corpori serviendo, longe absunt ab intellectu rerum divinarum. Eadem miseros ubique caecitas premit: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus stias Deo, quasi esurienti; profundunt
Abbreviated transcription (Latin):
inquinati religiosos se pucant. si tẽpla
et aras hostiarum sangume cruenta¬
uerint si focos odoraci. ac uetei̾s uini
profusione madefecerint. Qu̾eciã sac̃s
dapes apparant et erquisicas epulas
qua si aliquid inde libaturis osserunt
Quidq̾d aspectu rarũ. eud ope aut o¬
dore p̃ciosum. hec graca esse dũs sus
noner aliqua diuinicatis racione ꝙͣ
uesaiũt sed ex sius cupiditacib iudicãt
nec intelligunc terrenis opib deũ nõ
iudigere. nich̾ eiũ sapiũc ma terrã. to¬
naq et mala soliis corporis seusu ac
uoluntace ppendunt hino arbitrio uc
religionẽ ponderant. sic tocius ince
sue acta disponũt. Et qm̃ semel aceli
contemplacione auercerũt sẽsũq illũ
celestem corpori mancipauerũt libidi¬
nibt̾cena ꝑmictunt tãꝙͣ secũ ablatu¬
ri uoluptatem. qmͣ momẽtis om̃ibus
caꝑe festinant. cũ aunnus nũstĩo cor¬
poris nõ corpus ñsterio ãnui utidebe

Expanded text:
inquinati, religiosos se putant, si templa inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde libaturis offerunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, id gratum esse diis suis, non ex aliqua divinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupidinec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi
Abbreviated transcription (Latin):
uod erat officiũ suscepti muuer̾
dumo spũ instruẽte ac suffragã
ec ipẽ dominus nr̃ ĩposuc. siue quonec
sciri quid qmͣ põt nec erplicari. Demo ric̃
ad id ꝯd̾ est sũmũ oꝑis huiꝰ ec maximũ
uc doceam quo ricu. quo ue sacrificio de¬
um coli oporteat. id eiũ est honũs offia¬
ũ ini eo ꝙ solo sũma rerũ et omĩs beace
uice racio ꝯsistic. qũquidẽ ꝓpterea ficti
et inspirati ab eo siumiꝰ. non ut celũ ude¬
remus et solem ꝙ anaxagoras putauit
set uc artificem solis ec celi deũ pura et
nicegra mẽte coleremꝰ ꝙͣnis autẽ p̃cedẽ¬
tib libris pro ingenii mediocricate defen¬
deriiꝰ ueritatem. tũ exritu qͦ ip̃o eluce̾
uel maxinie potest. Nichil enĩ scã ⁊ sin
gularis illa maiestas aluid abhonnẽ de¬
siderat. quã solam ninocẽciam. Qruam
siquis obtulit deo sacis pie sacis reugi¬
ose litabit ionunes aucem neglecta uis¬
ticia. cũ sint omĩib flagicus. ãt sceleib

Expanded text:
Quod erat officium suscepti muneris, divino Spiritu instruente, ac suffragantet ipse Dominus noster imposuit; sine quo nec sciri quidquam potest, nec explicari. Venio nunc ad id quod est summum operis hujus et maximum, ut doceam quo ritu, quove sacrificio Deum coli oporteat. Id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa majestas aliud ab homine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo, satis pie, satis religiose litavit. Homines autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus
Abbreviated transcription (Latin):
na breuia sint nocẽ est. illa uero spi¬
ritalis q̃ hiuc terrene ꝯtraria ẽ. qm̃
sempiterna ẽ. id arco et bona eius et
mala sẽpit̾na sunt. ita fit ut et boĩs
breiubus mala eterna et malis bre¬
uibus bona et̾na suecedant. itaq cũ
semel ꝓpoĩta sint homini bona et ma¬
la considerare umĩquẽq secũ decet
mala breuia pensare. qm̃ pro b̃uibz
et caducis boms mala ppetua sustme¬

Expanded text:
ero spiritalis, quae huic terrenae contraria est, quoniam sempiterna est, idcirco et bona ejus, et mala, sempiterna sunt. Ita fit, ut et bonis brevibus mala aeterna, et malis brevibus bona aeterna succedant. Itaque cum simul proposita sint homini bona, et mala, considerare unumquemque secum decet, mala brevia pensare, quam pro brevibus et caducis bonis mala perpetua sust
Abbreviated transcription (Latin):
simul cũ hns pauptatem ignomiiã
latorem dolorem amaritudmes omes
euisq enĩ spem suã porterit lõgiꝰ et
meliora maliu̾c carebit his t̾restribuᷤ
bonis ut erpeditus ac leuis difficul¬
tatẽ ux uie suꝑet. Nec enĩ pot̃ qui se
appatii regio crcũdedit aut diuicis

Expanded text:
 his paupertatem ignominiam laborem dolorem amaritudines omnes. quisquis enim spem suam porrexerit longius et meliora maluerit, carebit his terrae bonis, ut expeditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se adparatu regio circumdederit aut diuitiis
Abbreviated transcription (Latin):
seri sme detractione uicior. has igit
uias longe aliter inducimꝰ ꝙͣ ĩduci
ẽẽ dicimꝰ ducem utrũq ĩmortalẽ. S
alterũ honoratũ qui u̾tutib ac boĩs
p̾sic. altum dampnatũ qui uicus ac
malis. illi autẽ in dextiore tantũ ua
ducem ponũt neq unũ neq ppetuũ
siquidẽ quẽlibet doctorẽ tone artis
ĩducunt qui a desidia reuocet hoĩes
et frugi esse doceat . S neq ingredi fa¬
ciuĩt in eam uiam insi pueros et a
et geni̾s et etatis in hoc celeste iter
ĩducimꝰ qr deꝰ qui eiꝰ uie dux ẽ ĩno¬
rtalitatẽ nulli homĩ nato negat. for¬
ma quoq ip̃arum uarũ nõ ita est
ut illi pucauerũt. Quid em̃ opus
ẽ .u. littera in reb ꝯtrariis atq diu̾ẜ
sed altera illa melior ꝯuersa ẽ ad sol
ortum. altera illa deterior ad occasũ
cam̃ qui uitatem ac iusticiam sequit᷑
is accepto ĩmortalitatis p̾mio phẽm
luce pocietur. Qui autẽ ab illo malo

Expanded text:
seri sine detractione uitiorum. has igitur seri sine detractione uitiorum. has igitur uias longe aliter inducimus quam induesse dicimus ducem utrumque inmortalem, sed alterum honoratum, qui uirtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui uitiis ac malis. illi autem m dexteriore tantum uia ducem ponunt neque unum neque perpetuum, siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia reuocet homines et frugi esse doceat. sed neque ingredi faciunt in eam uiam nisi pueros et adnis sexus et generis et aetatis in hoc caeleste iter inducimus, quia deus, qui eius uiae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. forma quoque ipsarum uiarum non ita est ut illi putauerunt. quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diuersis? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa deterior ad occasum, quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
iuas mortius ꝓposuerũc. utq ergo
uere. Sed tũ utriq non recte. qr opor¬
tuit mas ipãs ad uitam fines eaꝵ
ad mortẽ referri. Nos gͥ meluis et ue¬
rius qͥduas nstas uias̾ celi et infero¬
rũ eẽ dicimꝰ qr iustis ĩmortalitas ĩ¬
iustis pena eterna ꝓposita ẽ. E uomõ
autem hee uie uł in celũ tollant uł
ad inferua p̾cipitent. ex plicabo et
aperiam q̃ sũt uirtutes quas ph̾i ne¬
scierũt. Tũ earum q̃ sint p̾ma smmił
eciã que sinc uicia. que ue eoꝵ sup¬
plicia mõstrabo. Nam fortasse aliq̃s
expectet uc sepatim de iuciis ac uir¬
tũtib dicam. cũ de bono auc de malo
disserencib nob̾ etiã quod ẽ ꝯtrariũ
possit intelligi. Siue emĩ u̾tutes ĩse
uicia ermias. uͥtutes ultro subibũt
sic bonoꝵ ac maloꝵ cõstituta nat᷑a
ẽ ut se ĩuicem sẽꝑ oppugnẽt sẽp expe¬
llant. ita fit ut neq uicia detr̃ahi si¬
ne u̾tutibus possint nec u̾tutes in¬

Expanded text:
uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeterna proposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis etiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseuitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper obpugnent, semper expellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes in
Abbreviated transcription (Latin):
cuut eĩ hũane uite cursũ .u. littere
similẽ. Qd̾ umisquisq hominũ cũ
pͥme adolescencie iumnẽ attigerit. ⁊
m eumi locũ euenerit partis ubise
uua findit mambas hereat mita¬
budas ac nesciat in quam se ꝑtem
pocius inclinet. Si ducẽ nactus fu¬
erit qui dirigat ad meliora titutãtẽ
loquẽtiam aut aliquid honeste ar¬
tis quo euadac ad tonam frugẽ qd̾
fieri sine labore marimo nõ pot̾ ho¬
nestam et copiosam iitam dispu¬
tant pacturum. Si uero doctorẽ
frugalitatis nõ nuenĩt in simstm̃
uiam que melioris spenĩ menciatur
incedere. idest desidie inhercie luxurie
se tradere. que suania quidem uident᷑
ad tempus uera bona ignoranci. post
auc̃ amissa omĩ dignntate ac re faĩ¬
liari in om̃ibus iistus ignominia¬
q uicturum. ad corpus ergo et ad hnͣc
uitam quam in terra ducimꝰ fmes
earũ uiarũ retulerũt poete fortasse
melius qui hoc biuiũ apud inferos
ẽẽ uoluerũt. sed ĩ eo falluntur ꝙ eas

Expanded text:
 litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenerit, partis ubi se uia findit in ambas, haereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclinet; si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora titubantem,loquentiam aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas
Abbreviated transcription (Latin):
am illi omẽs qui ꝑ aliorũ ꝯfessã
stulticiã sapiẽtes existimant᷑ sp̃e
unrtutis inducti unibras et ymagines
app̾hendũt. nch aũt uerũ qd̾ ea fĩt ra¬
tione. qm̃ uia illa mẽdar q̃ fert ad occa¬
sum młtos tramites ht̃ ꝓpter studioꝵ
et disciplinarũ uĩtatẽ q̃ sut in iuita ho¬
minũ dissimiles atq diuerse. Nã ficut
uia illa sapĩe ht̃ aliqid simile stulti¬
cũ sit tot̾a stulticie. ht̃ aliꝙ̾ simile sa¬
pĩẽ quod arripiũt hn qui iusticiã pub¬
licã intelligũt. et ut bt̃ iuicia manifes¬
ta. sic ht̃ aliquid quod fimile iudeat᷑

Expanded text:
am illi omnes, qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie virtutis inducti umbras et imagines apprehendunt, nihil verum. Quod ea fit ratione, quoniam via illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet, propter studiorum et disciplinarum varietatem, quae sunt in vita hominum dissimiles atque diversae. Nam sicut via illa sapientiae habet aliquid simile stulticum sit tota stultitiae, habet aliquid simile sapientiae, quod arripiant ii, qui stultitiam publicam intelligunt; et ut habet vitia manifesta: sic habet aliquid, quod
Abbreviated transcription (Latin):
necc̃e. Que onna eo ꝓferunt᷑ ut apa¬
rcat in uirtutibus capiendis laboẽs
ẽe maximos. In ꝓceptis aucẽ max¬
ios fructos. et solidas acq incor¬
ruptas uoluptates iicia uero qui¬
busdam delimamentis naturalib
illicere ammos honmĩ et ĩamum
iocũdicatum spẽ caꝑtos ad acerbas
amaricudines miseriasq produ¬
cere. Sapiens prorsꝯ disputaçio si
uirtutũ ip̃arũ tormas ac ternisos sci¬
rent. Non emi didicerant uł que
sinc uł quid eas mercedis adco ma¬
neac. qd̾ nos hiis duob libris doce¬
bimus. hn uero quia ignorabant a
dubitabant animas sõim ĩmorles
ẽe et uirtutes et incia terrems hone¬
ridus aut peĩs estimauerũt . omĩs

Expanded text:
necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appanecesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aes