comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nante zopirione seruis lib̾atis dataq ciui¬
tate. ꝑegͥuis ⁊ factis tabulis nouis hostẽ susti¬
n̾e potuert̃. Cleomenes laced emomiꝰ cũ mille
⁊ qͥngenti soli lacedemonii qui arma forre
possent si ꝑ fuissent ex seruis manumisfis uel¬
latoꝵ nouẽ milia conscͥpsit. Athenienses ͦs
ꝯsũptis publicis opibꝰ: seruis lib̾tatẽ dederc̃
Ac ne ĩ solo uirili sexu estimes int̾ seruos exti¬
tisse uirtutes: accipe ancillar̃ factũ ñ minꝰ
memorabile nͨ quo utiliꝰ rei publice ĩ ulla
nobilitate repꝑias. Nonis iuluis diem festũ
ẽẽ anclar̃ tã uuigo nocũ ÷: ut nͦ origo ⁊ cau¬
sa celeb̾tatis ignota sit. Iunoni euĩ captine die
ullo libere parit̾ ancilleq sacͥficant sub arbore
capͥfico in memoriã beniane uirtutis que in
eẽt ganieus motꝰ. res publica uͦ ẽẽt ad tenue
deducta: finitimi oportunitatẽ inuad̾ndi ro¬
mani nõis aucupati p̃fecert̃ sibi postumiũ liui¬

Expanded text:
nante Zopyrione servis liberatis dataque civinante Zopyrione servis liberatis dataque civitate peregrinis et factis tabulis novis hostem sustinere potuerunt. Cleomenes Lacedaemonius, cum mille et quingenti soli Lacedaemonii qui arma ferre possent superfuissent, ex servis manu missis bellatorum novem milia conscripsit. Athenienses quoque consumptis publicis opibus servis libertatem dederunt. Ac, ne in solo virili sexu aestimes inter servos extitisse virtutes, accipe ancillarum factum non minus memorabile, nec quo utilius rei publicae in ulla nobilitate repperias. Nonis Iuliis diem festum esse ancillarum tam vulgo notum est, ut nec origo et causa celebritatis ignota sit. Iunoni enim Caprotinae die illo libero pariter ancillaeque sacrificant sub arbore caprifico in memoriam benignae virtutis quae in esset Gallicus motus, res publica vero esset ad tenue deducta, finitimi oportunitatem invadendi Romani nominis aucupati praefecerunt sibi Postumium Livi
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnqͥllitace ꝯsenuit. ꝙͥ etiã ĩ cõmune seruił
fortuna ꝓfu̾it ñ paucis docet᷑. Bello pu¬
uico cũ deessent qͥ scͥb̾ent᷑ serui ꝓ dm̃s
pugnat᷑os se polliciti ĩ cuntatẽ recepti st̾
⁊ uolones. qͥa sponte hoo uoluer̃ applłãti
Ad cannas qͦ uiclis romanis octomilia
seruoꝵ empta militauer. Cũq minores
captun redimi ꝑ ossent maluit se res pub¬
blica seruis in tanta cẽpestate cõmitte.
S ⁊ post calamitatẽ aput tͣsimentiũ no¬
te cladis acceptam li̾tini qͦ ĩ sac̾m̃tũ
uocati sannt. ẜello sociali cohortio duo¬
decim ex lib̾tinis conscͥptar̃. oꝑa memo¬
rabilis uirtutis apparuit. Cesar cũ mi¬
lites in animissoꝵ locũ sub stitueret. seruõ
qͦ ab amicis accepisse. ⁊ eoꝵ forti oꝑa usũ
ẽẽ cõpetimꝰ. Cesar augustus in germanta ⁊
ulirico cohortes ub̾tmnoꝵ cũple̾s legit quasuo.¬
luntarias appłłauit. At ne putes hec ĩ nr̃a
tm̃ contigisse re publica boristensde oppug¬

Expanded text:
tranquillitate consenuit. Quid etiam in commune servilis fortuna profuerit, non paucis docetur. Bello Punico cum deessent qui scriberentur, servi pro dominis pugnaturos se polliciti in civitatem recepti sunt, et Volones, qui sponte hoc voluerunt, appellati. Ad Cannas quoque victis Romanis octo milia servorum empta militaverunt: cumque minoris captivi redimi possent, maluit se res publica servis in tanta tempestate committere: sed et post calamitatem apud Thrasimenum notae cladis acceptam libertini quoque in sacramentum vocati sunt. Bello sociali cohortium duodecim ex libertinis conscriptarum operabilis virtutis apparuit. Caesarem, cum milites in amissorum locum substitueret, servos quoque ab amicis accepisse et eorum forti opera usum esse conperimus. Caesar Augustus in Germania et Illyrico cohortes libertinorum conplures legit, quas voluntarias appellavit. Ac, ne putes haec in nostra tantum contigisse re publica, Borysthenitae obpug
Abbreviated transcription (Latin):
manas hñt nouas. cetĩ qͥntanas. Septimanas ã
habentibꝰ. ab idibꝰ reũtebant᷑ nalende ad diẽ
septimũ. decimũ. uerx hñtibꝰ qͥntanas ad oc¬
tauũ decirũ remeabat initiũ kalendaꝵ.
ħ fuit romuli ordinatio qui pͥmũ aum m̃sẽ
genicori suo marti dicauit. quẽ insem anui
pͥmũ fuisse. ⁊ ex hoc maxĩe ꝓbat᷑. qd̾ ab ip̃o
qͥncilis qͥntꝰ est. ⁊ deinceps ꝓ ño nõiabant᷑
l ⁊ pͥma die ignẽ nouũ ueste aris ascend̾.¬
bant. ut incipiente anno cura denuo suan¬
di nouati ignis inciꝑet. Cod̾ qͦ ĩ g̃diente m̃se
tam in regia curĩsq atq flaminũ domibꝰ
lanree uet̾es nouis laureis mucabant᷑. eos¬

Expanded text:
as. Septimanas autem habentibus ab Idibus revertebantur Kalendae ad diem septimum decimum, verum habentibus quintanas ad octavum decimum remeabat initium Kalendarum. Haec fuit Romuli ordinatio, qui primum anni mensem genitori suo Marti dicavit. Quem mensem anni primum fuisse vel ex hoc maxime probatur, quod ab ipso Quintilis quintus est  prima die ignem novum Vestae aris accendebant, ut incipiente anno cura denuo servandi novati ignis inciperet. Eodem quoque ingrediente mense tam in regia curiisque atque flaminum domibus laureae veteres novis laureis mutabantur; eo
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficatũ it᷑. ut annare ꝑhennareq cõmodͤ
uccat. hoc m̃se m̾cedes & soluebant magistͥs
q cõpletꝰ annꝰ deberi fecit cõmitia auspica¬
bant᷑. ueotigalia locabant ⁊ seruis ceras ap¬
ponebant. mat᷑ne. ut dm̃ sat̃nalibꝰ. ale in
pͥncipio anni ad ꝓmptũ obsequiũ honore ser¬
uos inuitarent. hii. qͥa gr̃ãm ꝑfecti oꝑis ex¬
soluerent. S Secundũ mensem nominauit
apͥlem. ut qͥdã putant cũ aspirõe qͣi amꝑ a¬
pbrilem a spuma ꝙͣ g̃ci aphron uocant.
unde orta uenꝰ dicit᷑ ⁊ hane romuli assert̃
fuisse rõnẽ. ut pͥmũ qͥd̾ m̃sem apatre suo
marte. scdm̃ ab ence matre uenere nomina¬
ret. ⁊ hi potissimũ ann pͥncipia seruarent
aqͥbꝰ eẽt romani nõĩs origo. cũ hodieq insa¬
eͥs martẽ patrẽ. uenerẽ genitͥcẽ uocemꝰ. Alĩ
putant ronulũ. ł altiore prud̾ucia. ł certi¬

Expanded text:
tum itur, ut annare perennareque commode liceat. Hoc mense mercedes exsolvebant magistris quas completus annus deberi fecit, comitia auspicabantur, vectigalia locabant, et servis cenas adponebant matronae, ut domini Saturnalibus: illae ut principio anni ad promptum obsequium honore servos invitarent, hi quasi gratiam perfecti operis exsolverent. Secundum mensem nominavit Aprilem, ut quidam putant, cum adspiratione quasi Aphrilem, a spuma quam Graeci ἀφρὸν vocant, unde orta Venus creditur. Et hanc Romuli asserunt fuisse rationem, ut primum quidem mensem a patre suo Marte, secundum ab Aeneae matre Venere nominaret, et hi potissimum anni principia servarent a quibus esset Romani nominis origo, cum hodieque in sacris Martem patrem, Venerem genetricem vocemus. Alii putant Romulum
Abbreviated transcription (Latin):
fudit. Ip̃m publiũ scipionẽ affricaui patͤm
postꝙͣ cũ hanibale conflixerat sanctũ in
equũ seruiis imposuit ⁊ cet̾is deserentibꝰ
solus in castra ꝑ dux̃. Parũ fu̾it dñis p̃stitisse
uiuentibꝰ qͥd qd̾ in his qͦ exigend̾ iundicte
reꝑit᷑ aĩositas. Nam seleuci regis su̾us cũ
seruiret amico euis a quo dñs fu̾at int̾emptꝰ
cenatẽ inultionẽ dñi ꝯfodit. qͥd qd̾ duas uͥ¬
tutes que utt̾ ignobiles qͦ unice clare st̃ ĩ
laus enĩ messemꝰ qui messanã in sicilia con¬
didit suit regnoꝵ tẏranuꝰ. his cũ paruos
relinqueret lib̾os iniadnto seruo suo. cõmt¬
dasse ꝯtentꝰ ÷. Is tucelam scẽ gessit imꝑiũ¬
que tam elem̃t̾ obtinuit ut regini a seruo

Expanded text:
fudit. Ipsum P. Scipionem Africani patrem, fudit. Ipsum P. Scipionem Africani patrem, postquam cum Hannibale conflixerat, saucium in equum servus imposuit et ceteris deserentibus solus in castra perduxit. Parum fuerit dominis praestitisse viventibus: quid quod in his quoque exigendae vindictae reperitur animositas? Nam Seleuci regis servus, cum serviret amico eius a quo dominus fuerat interemptus, cenantem in ultionem domini confodit. Quid quod duas virtutes, quae inter nolaus enim Messenius, qui Messanam in Sicilia condidit, fuit Rheginorum tyrannus. Is cum parvos relinqueret liberos, Micytho servo suo commendasse contentus est. Is tutelam sancte gessit imperiumque tam clementer obtinui
Abbreviated transcription (Latin):
nos ut pecuniam qͥa arma ꝯferrent do¬
minisq ob hoc latñtibꝰ p̃mio seritis cũ li¬
b̾tate ꝓposito qui dũos suos ꝓdent: ꝯstat ser¬
in seruis ñ fidem tm̃. s ⁊ facundũ bone
ĩuentioĩs inaenitũ. Cũ p̃meret obsidio
grim̃tũ serui relicta dña ad hostes tͣns¬
fugert̃. dñam uultu penã minance. ac
uocis obuiis asserente qd̾ tand̾ sibi da¬
ta ess copia crudlẽ dñã puniendi
raptãq qͣi ad suppliciũ obseqͥis plenis
pietate tutati st̃. Uide ĩ hac fortuna
⁊̃ magnanimitatẽ ⁊ exitũ mortis lu¬
dibrio ꝓferentẽ. Oũ em̃ pelignũ cha¬
lcensem cõp̃hñsũ acohortabꝰ suis ut põ¬
yeio tͣderet. seruus eiꝰ otridit. ac se ne dño
suꝑstes fieret in̾temit. Gracdũ ex auentino
fugientẽ eupotus sernus uelut quidã t᷑ dt̃
piloẽtes dũ aliqͣ spes salutis erat. indiuulsꝰ
comes qua potuit rõue tutatꝰ est. suꝑ occi¬

Expanded text:
nos ut pecuniam et arma conferrent donos ut pecuniam et arma conferrent dominisque ob hoc latentibus, praemio servis cum libertate proposito qui dominos suos proderent, constat serin servis non fidem tantum sed et fecundum bonae inventionis ingenium. Cum premeret obsidio Grumentum, servi relicta domina ad hostes transunt dominam vultu poenam minante ac voce obviis adserente, quod tandem sibi data esset copia crudelem dominam puniendi: raptamque quasi ad supplicium obsequiis plenis pietate tutati sunt. Vide in hac fortuna etiam magnanimitatem exitum mortis ludibrio praeferentem. C. Vettium Pelignum Italicensem conprehensum a cohortibus suis, ut Pompeio traderetur, servussuperstes fieret, interemit. Gracchum ex Aventino fugientem Euporus servus vel, ut quidam tradunt, Philocrates, dum aliqua spes salutis erat, indivulsus comes qua potuit ratione tutatus est, super occi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta fronte cũ post dt̃iationẽ dñi aliena
c̾et miscd̾ia solutꝰ: sugientẽ ꝑsecutꝰ ÷ hor¬
tat᷑us ne se tim̾et scientẽ contumeliam
suam fortue imputandã e̾ẽ ñ dño abditũq
minist̾io suo aluit. cũ deiñ ꝑseq̃ntes adee̾
sen sisset senẽ quẽ casũ obtulit iugulauͥt. ⁊
ĩ ꝯstructã pirã ꝯietit. Qua accensa occ̾rit
eis qui restionẽ querebant dicens dãpnatũ
sibi penas luisse mlt̾o acͥus a se uexatũ ꝙͣ
ip̃e uexarat ⁊ fide habita restio lib̾atꝰ ÷
Cipionẽ qͦ qui in augusli necẽ fuãt aĩatꝰ
postꝙͣ detecto scelere dapnatꝰ ⁊ seruus ad
tyb̾im in cista detulit. ꝑuedũq hostiã iñ
in agrũ laurentẽ ad patͥs uillã notno
itin̾e ꝑdux̃. Cũ is deiñ nauigõis nau¬
fragio una expulsũ dñm neapoli dissi¬
muiant̾̃ occuluit. except᷑q a cent᷑ione nͭ
p̃tio nͦ minis ut dñm ꝓdet potuit addu¬
ci. Asimo ⁊̃ apolline ac̃be cogente patau¬

Expanded text:
ationem domini aliena esset misericordia solutus, fugientem persecutus est hortatusque ne se timeret scientem contumeliam suam fortunae imputandam esse, non domino, abditumque ministerio suo aluit. Cum deinde persequentes adesse sensisset, senem quem casus obtulit iugulavit et in constructam pyram coniecit. Qua accensa occurrit eis qui Restionem quaerebant, dicens damnatum sibi poenas luisse, multo acrius a se vexatum quam ipse vexarat, et fide habita Restio liberatus est. Caepionem quoque qui in Augusti necem fuerat animatus, postquam detecto scelere damnatus est, servus ad Tiberim in cista detulit pervectumque Ostiam inde in agrum Laurentem ad patris villam nocturno itinere perduxit. Comes deinde navigationis naufragio una expulsum dominum Neapoli dissimulanter occuluit exceptusque a centurione nec pretio nec minis ut dominum proderet potuit adduci. Asinio etiam Pollione acerbe cogente Patavi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiliũ. Nã ⁊ maiores nr̃i omẽm dñis ĩ uidianti
omẽm seruis ꝯtumeliã detͣhentes: dñm patrẽ
familias. seruos familiares appllauert̃. Colãt
gͦ te potiꝰ serui tui mͥ crecte quẽ tieant. Dicet
aliqͥs nc̃ me dũõs de fastigio suo deicere. ⁊ qͦdã¬
mͦ ad pilleũ seruos uocare. qͦs deb̾e dixi magiˢ
colere ꝙͣ time̾. hoc qͥ sensit̾ obliuiscet᷑ id dñis
par̃ ñ et̾ qd̾ dñs satis ÷. Deiñ qͥ colit᷑ etiam
amat᷑. Nõ pot̃ amor c̃ cuore in isceri. unde
putas ad rogasisimũ ils̾ manere ꝓũbiũ qͦ
iactat᷑ totid̾ hostes nobis eẽ qͥt seruos ñ habe.¬
mꝰ illos nostes: s facimꝰ c̃ in illos suꝑbissimi
contumehiosissum crudelissim sumꝰ. ⁊ ad
rabiem nos cogunt ꝑuenire delicie. ut qͥcqͥd
ñ ex uoluntate. ñ respondit uã furorẽq euo¬
cet. Dm̃ enĩ nobis aĩos induimꝰ tyrannoꝵ

Expanded text:
ores nostri omnem dominis invidiam, ores nostri omnem dominis invidiam, omnem servis contumeliam detrahentes, dominum patrem familias, servos familiares appellaverunt. Colant ergo te potius servi tui, mihi crede, quam timeant. Dicet aliquis nunc me dominos de fastigio suo deicere et quodammodo ad pilleum servos vocare, quos debere dixi magis colere quam timere. Hoc qui sparum non esse quod dis satis est. Deinde qui colitur etiam amatur: non potest amor cum timore misceri. Unde putas adrogantissimum illud manasse proverbium quo iactatur totidem hostes nobis esse quot servos? Non habemus illos hostes sed facimus, cum in illos superbissimi contumeliosissimi crudelissimi sumus, et ad rabiem nos cogunt pervenire deliciae, ut quicquid non ex voluntate respondit iram furoremque evocet. Domi enim nobis animos induimus tyra
Abbreviated transcription (Latin):
÷ hoc illi nocebit: si ostãcdłis qͥs tĩ sit. aliꝰ libidi¬
ni seruit aliꝰ auaricie. aliꝰ ambitioni. om̃s syci
om̃s cimori. Et certe nlła seruitꝰ turpior ꝙͣ
uoluntaria. At nos uigo a forcuna imposito
nos nr̃is ceruicibꝰ inserimꝰ: ñ patiñ rep̃hũdi
Imienies int̾ feruos aliquẽ pecunia fortiorẽ
ĩuenies dñm spe lucri oscła alienoꝵ seruoꝵ
manibꝰ infigentẽ. Nõ gͦ fortuna hoĩes esti¬
mabo s moribꝰ. Sibi qͥsq dat mores conditionẽ
casus assignat. Quẽadm̃ stult᷑ ÷ qui emptͣ᷑us eqũ
ñ ip̃m inspicit. s stratũ eiꝰ ac fienos. sic stultis¬
simꝰ ÷ qui hõiem aut ex ueste aut ex conditione
que nobis uestis mͦ circũdata ÷ estimand̾ putat.
Non ⁊ mi euangele qd̾ amicũ cm̃ ĩ foro ⁊ in
curia queras. si diligent̃ actñdis ĩuenies ⁊ do¬
in sermonẽ ilũ. ⁊ ũ nũꝙͣ in necessariũ ad mitte¬

Expanded text:
est: hoc illi nocebit, si ostenderis quis non sit. Alius libidiest: hoc illi nocebit, si ostenderis quis non sit. Alius libidini servit, alius avaritiae, alius ambitioni, omnes spei, omnes timori; et certe nulla servitus turpior quam voluntaria. At nos iugo a Fortuna imposito nos nostris cervicibus inserimus non patimur reprehendi. Invenilucri oscula alienorum servorum manibus infigentem. Non ergo fortuna homines aestimabo sed moribus: sibi quisque dat mores, conditionem casus adsignat. Quemadmodum stultus est qui empturus equum non ipsum inspicit sed stratum eius ac frenos, sic stultissimus est qui hominem aut ex veste aut ex condicione quae nobis vestis modo circumdata est aestimandum putat. Non est, mi Euangele, quod amicum tantum in foro et in curia quaeras: si diligenter attenderis, invenies et doin sermonem illum et n
Abbreviated transcription (Latin):
dies. usq instauraticiꝰ dictꝰ ÷. ñ apatibulo ut
a redintegͣtione ut uarroni placet qͥ instau¬
rare ait e̾ẽ instar uouare. Uides qͣnta dͥ ser¬
uo ad deoꝵ sũmũ cura ꝑuenit. cibi aũt und̾
in seruos cantũ ⁊ cã uane fastidiũ qͣt ñ exhis
dem tibi ⁊ constent ⁊ alant᷑ elemĩtis. eund̾q
sp̃m ab eod̾ pͥncipio carpant : Uis tu cogi¬
tare cos qͦs uis tuũ uocas hisd̾ semĩbꝰ hortos
cod̾ frui celo. aeq un̾e aeq mori÷ Serui st̃
ĩmo hoĩes serui st̃ ĩmo consũi. Si cogitau̾s
tantũd̾ in utͦsq licẽ fortune: tã cu illũ u̾dere
liberũ potes . ꝙͣ. me te seruũ. Nescis qua eta.¬
te hecuba ser uire ceꝑit qua cresus qua darei
mat̃. qua diogenes. qua plato ip̃e postͤnto qͥd
ita nom̃ seruitutis horremꝰ: Seruus ẽ qͥdẽ
s necessitate. s fortasse lib̾o arbitͥo aĩo. Seruꝰ

Expanded text:
dies, isque instauratitius dictus est, non a patibulo, ut dies, isque instauratitius dictus est, non a patibulo, ut a redintegratione, ut Varroni placet, qui instaurare ait esse instar novare. Vides, quanta de servo ad deorum summum cura pervenerit. Tibi autem unde in servos tandem tibi et constent et alantur elementis eundemque spiritum ab eodem principio carpant? Vis tu cogitare eos, quos ius tuos vocat, isdem seminibus ortos eodem frui caelo, aeque vivere, aeque mori? Servi sunt: immo homines. Servi sunt: immo conservi, si cogitaveris tantundem in utrosque licere fortunae. Tam tu illum videre liberum potes quam ille te servum. Nescis qua aetate Hecuba servire coeperit, qua Croesus, qua Darei mater, qua Diogenes, qua Platon ipse? Postremo quid ita nomen servitutis horremus? Servus est quidem, sed necessitate, sed fortasse libero animo. Servus
Abbreviated transcription (Latin):
An forte seruos in hõiñ nũo ẽẽ ñ pat̾is: Au¬
di gͥ qͣnta indignatio de serui supplicio celũ
penetͣuerit. Anno enĩ post romã conditam
qͣtrĩgentesimo. sepcuagesimo qͣrto aueronꝰ
qͥdã maxĩ seruũ suũ uerb̾atũ patibuloq ꝯsit¬
tũ añ spectacłi cõmissionẽ ꝑ circũ egit. Ob quã
cãm indignatꝰ iupit̾ annio cuidã ꝑ quietẽ
imꝑauit ut senatu nũtiaret. ñ sibi placuisse
plemĩ crudelitatis admissũ. quo dissi mulante
filiũ ip̃iꝰ mors repentina consũpsit. ac post scd̾ã
denũtiationẽ. ob eand̾ negligentiã ⁊ p̃e qͦ in
subitã corꝑis debilitatẽ solutꝰ ẽ. Sic deniũ
ex consilio amicoꝵ lectica delatꝰ senatiu re¬
tulit. ⁊ uix consumato sermone sine mora
recuꝑata bona ualituctine curia pedibus
eg̃ssus est. Ex senatꝰ itaq consulco ⁊ moenia
lege ad ꝓspicie̾tid̾. iouẽ additꝰ ÷ ilis circensibꝰ

Expanded text:
An forte servos in hominum numero esse non pateris? AuAn forte servos in hominum numero esse non pateris? Audi igitur quanta indignatio de servi supplicio caelum penetraverit. Anno enim post Romam conditam quadringentesimo septuagesimo quarto Autronius quidam Maximus servum suum verberatum patibuloque constrictum ante spectaculi commissionem per circum egit: ob quam causam indignatus Iuppiter Annio cuidam per quietem imperavit ut senatui nuntiaret non sibi placuisse plenum crudelitatis admissum. Quo dissimulante filium ipsius mors repentina consumpsit, ac post secundam denuntiationem ob eandem neglegentiam ipse quoque in subitam corporis debilitatem solutus est. Sic demum ex consilio amicorum lectica delatus senatui retulit, et vix consummato sermone sine mora recuperata bona valitudine curia pedibus egressus est. Ex senatus itaque consulto et Maenia lege ad propitiandum Iovem additus est illis Circensibus
Abbreviated transcription (Latin):
in septẽ dies ciscursũ publitũ. ⁊ letictã
religioĩs ex tũdit. ¶ Tũc euangłs hoc qͥd̾
inqͥt iam ferre ñ possũ. qd p̃textatꝰ nr̃ in¬
genii sui põpam ⁊ ostũtationẽ loq̃ndi ł
paulo añ honori alicuiꝰ di assignari uo¬
diuina de seruis aut sapiens qͥsꝙͣ domui
sue. contumeliã tã fede societatis admictat.
ł nc̃ sigillaria. que susũ ueptanti adhuc in.¬
fantie oscillis fictibꝰ p̃bent tẽptat officio re.¬
ligioĩs ad seͥbere. ⁊ qͥa pͥnceps religiosoꝵ pu¬
tat᷑. Ñ ntła iã ⁊ suꝑsticioĩs ad miscet. qͣsi u̾
nobis fas ñ sit p̃textato aliqũ ñ erect̾e. ¶ hic
eũ om̃s ȩxlsorruissent: p̃textatꝰ renidens suꝑ¬
sticiosũ me euangłe. nec dignũ cui credat᷑
existimes uolo ni utͦq tibi rei fident ratio
ad serta mõstrau̾it. Et ut pͥmũ descruis io¬
mortales nec citra sua nec ꝓuid̾ntia dignẽt᷑:

Expanded text:
in septem dies discursum publicum et laetitiam in septem dies discursum publicum et laetitiam religionis extendit.» Tunc Euangelus, «hoc quidem», inquit, «iam fergenii sui pompam et ostentationem loquendi vel paulo ante honori alicuius dei adsignari vodivina de servis aut sapiens quisquam domi suae contumeliam tam foedae societatis admittat, vel nunc Sigillaria, quae lusum reptanti adhuc infantiae oscillis fictilibus praebent, temptat officio religionis adscribere et quia princeps religiosorum putatur nonnulla iam et superstitionis admiscet; quasi vero nobis fas non sit Praetextato aliquando non credere.» Hic cum omnes exhorruissent, Praetextatus renidens: «superstitiosum me, Euangele, nec dignum cui credatur existimes volo, nisi utriusque tibi rei fidem ratio adserta monstraverit. Et ut primum de servis lomortales nec cura sua nec providentia dignentur?
Abbreviated transcription (Latin):
uel au oꝑe qd̾ ꝑ suctꝰ frugesq nascunt᷑.
Huic dee secdentes uota concipiunt. t̾rãq
de industͥa tangunt. demõ strautes ip̃ã ma-¬
teẽ t̾rã ce̾ mortalibꝰ appetũdã. Philochorꝰ sa¬
t᷑no ⁊ opipͥmũ in atica statuisse arã cicro¬
pem dicit eosq dõs ꝓ ioue t̾raq coluisse in¬
stituisseq ut patres familiaꝵ ⁊ frugibꝰ ⁊ fru¬
ctibꝰ iam coactis passĩ cũ seruis uesc̾ent᷑. ⁊̃
quibꝰ patientiã laboris ĩ colendo rure
toleyauerant. Delectari enĩ dm̃ louore ser¬
uoꝵ ꝯtẽplacu iaboris. hĩc ÷ qd̾ ex instituco
ꝑegͥno huic dõ sacrũ aꝑto capite facimꝰ ha
celebrari. S post intͥcluũ ꝓpagata pͥmũ
ex adiectis a cesare huic m̃si diebꝰ. deiñ ex
edicto augusti. quo triũ diere ferias sat᷑¬
nalibꝰ addixit. Asexto decimo gͥ cepta in
qͣrtũ decutiũ desint̃ quo solo fier añcori¬
fueuerant. S sigillarioꝵ ad iecta celeb̾tas

Expanded text:
er quod fructus frugesque nascuntur. Huic deae sedentes vota concipiunt terramque de industria tangunt, demonstrantes ipsam matrem terram esse mortalibus adpetendam. Philochorus Saturno et Opi primum in Attica statuisse aram Cecropem dicit eosque deos pro Iove terraque coluisse instituisseque ut patres familiarum et frugibus et fructibus iam coactis passim cum servis vescerentur, cum quibus patientiam laboris in colendo rure toleraverant. Delectari enim deum honore servorum, contemplatu laboris. Hinc est quod ex instituto peregrino huic deo sacrum aperto capite facimus. Acelebrari, sed post in triduum propagata, primum ex adiectis a Caesare huic mensi diebus, deinde ex edicto Augusti quo trium dierum ferias Saturnalibus addixit, a sexto decimo igitur coepta in quartum decimum desinunt, quo solo fieri ante consueverant. Sed Sigillariorum adiecta celebritas
Abbreviated transcription (Latin):
entibꝰ consciis demostenes ip̃e fat̃et᷑. Et ue
estimes ab uno facile colari posse secretũ.
labienũ ope lib̾toꝵ latentẽ ut in dicarent
b̾tos dicat nãc fidẽ bũficio potiꝰ lib̾tatis ꝙͣ.¬

Expanded text:
entibus consciis Demosthenes ipse fateretur. Et ne entibus consciis Demosthenes ipse fateretur. Et ne aestimes ab uno facile celari posse secretum, Labienum ope libertorum latentem ut indicarent bertos dicat hanc fidem beneficio potius libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
cõpescit᷑. ⁊ ne fortuita qͥd uerb̾ibꝰ ex cepta suit
tussis. st̾iuĩtũ. singultꝰ. magno malo luit᷑.
Sic fit: ut isti de dũo loqͣnt᷑ qͥbꝰ corã dño dño
erant ꝓ dt̃ĩo porrig̾e ceruicẽ. ⁊ ꝑiclm ĩminẽs
ĩ caput suũ uert̾e in comiius loãbãt᷑. s in
corm̃tis tacebant. Uis ex̃citas inseruili pec¬
tore iurtutes recenseamꝰ : Pͥmꝰ tͥ urbin oc¬
currat. qui cũ iussus occidi ĩ reatino lateret
latebs ꝓditis unꝰ ex seruis anulo eiꝰ ⁊ ueste in¬
sĩguit᷑. in cubiculo ad qd̾ irruebant qui ꝑseqͣ¬
bant᷑. ꝓ dño iacuit militibꝰq ing̃dientibꝰ cer¬
uicẽ p̃buit. ⁊ iũ tanꝙͣ urbuiꝰ excepit. Ur¬
binꝰ postea restitutꝰ: monum̃cũ ei fecit titu¬
lo inscͥptiõisꝰ qͥ tantũ m̃itũ loq̃ret᷑ adiecto.
Aesopꝰ lib̾tꝰ demõstenis consciꝰ adulterii qd̾
cũ ulia patͦnꝰ admiserat cortus diutissime
ꝑseuerauit ñ ꝓd̾e patͦnũ doñ aliis coargu¬

Expanded text:
compescitur, et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt. Tussis, sternutamentum, singultus, magno malo luitur. Sic fit, ut isti de domino loquantur, quibus coram domino erant pro domino porrigere cervicem, et periculum imminens in caput suum vertere: in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant. Vis exercitas in servili pectore virtutes recenseamus? Primus tibi Urbinus occurrat: qui cum iussus occidi in Reatino lateret, latebris proditis unus ex servis anulo eius et veste insignitus in cubiculo ad quod inruebant qui persequebantur pro domino iacuit, militibusque ingredientibus cervicem praebuit et ictum tamquam Urbinus excepit. Urbinus postea restitutus monumentum ei fecit titulo scriptionis qui tantum meritum loqueretur adiecto. Aesopus libertus Demosthenis conscius adulterii quod cum Iulia patronus admiserat tortus diutissime perseveravit non prodere patronum, donec aliis coargu
Abbreviated transcription (Latin):
excessũ suũ ppłõ rõano agro turacẽ. sen¬
uiriũ. lintiriũ ⁊ solinũ reliqͥsse. ⁊ iõ se¬
pulcͥ magnificentia. ⁊ aniue parentati¬
onis honore dignatã. Mac̃ bistoriaꝵ
libro pͥmo faustuli ꝯuigẽ accã lauren¬
tiam romuli ⁊ remi mitͥcẽ fuisse con¬
firmat. Hanc regnante roniulo carutio
ouidã tusco diuiti denuptã auctãq here¬
ditate uiri ꝙͣ post romulo quẽ educasset
reliquit. ⁊ ab eo parentalia diemq festũ
causa pietatis statutũ. Ex his gͦ oĩbꝰ col¬
ligi pot̃ ⁊ uno die sat᷑ualia faisse ⁊ ñ nisi
qͣrto docimo kalendarũ. ianuariaꝵ cele¬
brata quo solo cdie ap̃ edẽ sacͦui ꝯuiuio
disoluto satͣnalia clamitabant᷑. qui¬
dies nẽ opalibꝰ int̾ satͣnalia deputat᷑. cũ pͥmũ
sat̾no parit̾ ⁊ opi fu̾it ad scͥptus. hanc añ dãm
opeiti sat᷑ni ꝯiugemi cͤdicderunt. ⁊ iõ hocm̃se
satͣnalia it̃q opalia celebrari qd̾ satͣnus eiq

Expanded text:
omano agros Turacem, Semurium, Lintirium et Solonium reliquisse et ideo sepulcri magnificentia et annuae parentationis honore dignatam. Macer Historiarum libro primo Faustuli coniugem Accam Larentiam Romuli et Remi nutricem fuisse confirmat, hanc regnante Romulo Carutio cuidam Tusco diviti denuptam auctamque hereditate viri, quam post Romulo, quem educasset, reliquit et ab eo parentalia diemque festum causa pietatis statutum. Ex his ergo omnibus colligi potest et uno die Saturnalia fuisse et non nisi quarto decimo Kalendarum Ianuariarum celebrata. Quo solo die apud aedem Saturni convivio dissoluto Saturnalia clamitabantudies nunc Opalibus inter Saturnalia deputatur, cum primum Saturno pariter et Opi fuerit adscriptus. Hanc autem deam Opem Saturni coniugem crediderunt et ideo hoc mense Saturnalia itemque Opalia celebrari, quod Saturnus eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
lendas ferie st̃ laribꝰ dedicate. qͥbꝰ edẽ
bello anthiochie nullus regillius p̃tor ĩ
campo martio curandã uouit. Detimo ka¬
landas ferie st̃ ionis que appllant᷑ lau¬
rentinalia. de qͥbꝰ qͥa fabutari lib he
fere opiniones st̃. ferñt enĩ regnãte
anco edicuũ hercłis ꝑ feria sociantẽ dr̃
tesseris ꝓuocasse ip̃o utriusq manũ tu¬
ente adiecta conditione. ut uictꝰ cena scor¬
toq multaret᷑. uictoreq hercłe̾ illũ accã
laurentiam nobilissimũ id tẽporis scor¬
tũ intra edẽ uiclusisse cũ cena eã que
postõ chie deculisse rum orẽ. qd̾ post con¬
cubitũ cli accepisset munꝰ nec cõmodũ
pͥme occasioĩs cũ se domũ reciꝑet offe.¬
rende asꝑuaret᷑. Euenisse itaq ut eg̃s.¬
sa tẽplo mox a caritio capto eiꝰ pulcͥtu.¬
dine cõpellaret᷑. Ciiꝰ uoluntatẽ secu¬
ta assũptaq ruptũs post obitũ uixi oĩ¬

Expanded text:
lendas feriae sunt Laribus dedicatae, quibus aedem bello Antiochi Aemilius Regillus praetor in campo Martio curandam vovit. Decimo Kalendas feriae sunt Iovis quae apellantur Larentinalia, de quibus —quia fabulari libet— hae fere opiniones sunt. Ferunt enim regnante Anco aedituum Herculis per ferias otiantem deum tesseris provocasse ipso utriusque manum tuente, adiecta conditione, ut victus coena scortoque multaretur. Victore itaque Hercule illam Accam Larentiam, nobilissimum id temporis scortum, intra aedem inclusisse cum coena, eamque postero die distulisse rumorem, quod post concubitum dei accepisset munus, ne commodum primae occasionis, cum se domum reciperet, offerendae aspernaretur. Evenisse itaque, ut egressa templo mox a Carutio capto eius pulchritudine conpellaretur: cuius voluntatem secuta adsumptaque nuptiis post obitum viri omn
Abbreviated transcription (Latin):
nos in qͣtuor parces spectat ut demõstret
simulacrũ eiꝰ fali̾s aduectũ. Gautus
bassus in eo libro quẽ de diis cõposuit
ianũ bifrontẽ fingi ait ꝙͣ suꝑũ atq
ĩferũ. ianitorẽ. eundẽ qͣdriforinẽ qͣi u¬
niu̾sa climata maiestate cõplexũ. Salioꝵ
qͦ antiqͥssimis carmĩbꝰ dõꝵ ds̃ canit᷑. Mar¬
tus ⁊̃ messala gnei domicii in consulatu
collega. i dẽq ꝑ anuos qͥnqͣginta. ⁊ qͥnq
augur de iano ita incipit. Qͥ cũcta fing̃
ead̾q regit aque t̾req iĩ ac nat᷑am
gͣnẽ atq ꝓnã ĩ ꝓfundũ dilabentẽ igniᷤ¬
atq aĩe leuẽ inim̃sũ sublime fugien¬
tem. copłauit cͥcũdato celo que uis celi
maxĩa duas uis dispares colligauit. ĩ sacͥ
qͦ ĩuocamꝰ ianũ geminũ. ianũ patrẽ.
ianũ tunoniũ. ianũ contiuiũ. ianũ qͥ¬

Expanded text:
nos in quattuor partes spectat, ut demonstrat nos in quattuor partes spectat, ut demonstrat simulachrum eius Faleris advectum. Gavius Bassus in eo libro quem de dis conposuit Ianum bifrontem fingi ait, quasi superum atque inferum ianitorem: eundem quadriformem, quasi universa climata maiestate conplexum. Saliorum quoque antiquissimis carminibus deorum deus canitur. Marcus etiam Messala, Cn. Domitii in consulatu collega idemque per annos quinquaginta et quinque augur, de Iano ita incipit: Qui cuncta fingit eademque regit, aquae terraeque vim ac naturam gravem atque pronam in profundum dilabentem, igniatque animae levem in immensum sublime fugientem copulavit circumdato caelo: quae vis caeli maxima duas vis dispares colligavit. In sacris quoque invocamus "Ianum Geminum", "Ianum Patrem", "Ianum Iunonium", "Ianum Consivium", "Ianum Q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnũciauit nigictiꝰ apollinẽ ianũ ẽẽ dia¬
nãq ianam apposita .a. lict̾a que sepe .ł.¬
ut̾e causa decoris apponit᷑ redit᷑ redhibet᷑
redintegͣt᷑. et similia. Ianũ qͥdã solẽ de¬
nue celestis poteritẽ. qui exouẽs appiat
diem. octid̾ns claudat. ĩ uocariq pͥmũ
cũ alui dõ res dͥniina telebrat᷑. ut ꝑeũ
patent ad illũ cui immolatꝰ accessus. qͣi
p̃ces supplicũ ꝑ portas suas ad dõs ip̃e tͣns¬
mittat. inde ⁊ sitrulacrũ eiꝰ płmq
fingit᷑ manu dext̾a trecentoꝵ ⁊ simstͣ
sexaguita ⁊ qͥnq niunerũ tenens ad de¬
mõstraudã anni dim̃sionẽ. que p̃ci¬
pue ÷ solis potestas. Alii mũdũ .i. celũ
ẽẽ uoluert̃. ianũq ab eundo dictũ qd̾
nũdꝰ semꝑeat dũ ĩ orbẽ uoluit᷑. ⁊
hinc ⁊ fenices ĩ saes imaginẽ ex pͥm̃tes
draconẽ fuixert̃ in orbẽ redactũ. caudãq
suam deuorantẽ ut appareat mũdũ.
⁊ ex se ip̃o ali. ⁊ in se reuolui. iõ ⁊ apd̃

Expanded text:
nuntiavit Nigidius Apollinem Ianum esse Dianamque Ianam, adposita D littera, quae saepe I litterae causa decoris adponitur: "reditur" "redhibetur", "redintegratur" et similia. Ianum quidam solem denuae caelestis potentem, qui exoriens aperiat diem, occidens claudat, invocarique primum, cum alicui deo res divina celebratur, ut per eum pateat ad illum cui immolatur accessus, quasi preces supplicum per portas suas ad deos ipse transmittat. Inde et simulacrum eius plerumque fingitur manu dextera trecentorum et sinistra sexaginta et quinque numerum tenens ad demonstrandam anni dimensionem, quae praecipua est solis potestas. Alii mundum id est caelum esse voluerunt Ianumque ab eundo dictum, quod mundus semper eat dum in orbem volvitur et Hinc et Phoenices in sacris imaginem eius exprimentes draconem finxerunt in orbem redactum caudamque suam devoranet ex se ipso ali et in se revolvi. Ideo et apud
Abbreviated transcription (Latin):
oĩbꝰ cauebant᷑. Nam qͦtiens incipiente an¬
no dies cepit qui addiꝰ ÷ nũdinis: om̃is
ale amiꝰ infaustis casibꝰ luctuosus fuit. ma¬
ximeq lepidiano cumultu opinio ista
firmata ÷. Nonis aut̃ comientꝰ uniu̾se
multitudinis uicandꝰ estimat᷑. qm̃ ppłs¬

Expanded text:
omnibus cavebantur. Nam quotiens incipiente anno dies coepit qui addictus est nundinis, omnis ille annus infaustus casibus luctuosus fuit: maximeque Lepidiano tumultu opinio ista firmata est. Nonis autem conventus universae multitudinis vitandus existimabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
erant dignitatis argiũtis. Nam st̃ qui
ianũ eund̾ cͥeͥi ata apollinẽ ⁊ dianã dicãt
⁊ ĩ hoc uno utr̃q ex pͥmi niuñ asfirment.
Etenĩ sic̃ ingidiꝰ qͦ refert ap̃ g̃cos apollo co¬
lit᷑. qui e. ypaioc. uocat᷑ eiꝰq aras añ ores
suas celebrant. ip̃m exitꝰ ⁊ intͦitꝰ demõstu¬
tes potũtẽ. Id̾ apollo aput illos ⁊ atyeyt.

Expanded text:
s. Nam sunt qui Ianum eundem esse atque Apollinem et Dianam dicant et in hoc uno utrumque exprimi numen adfirment. Etenim, sicut Nigidius quoque refert, apud Graecos Apollo colitur qui Θυραῖος vocatur, eiusque aras ante fores suas celebrant, ipsum exitus et introitus demonstrantes potentem. Idem Apollo apud illos et Ἀγυιεὺς
Abbreviated transcription (Latin):
ue angeronie. cui pontifices in sacello
uolupie sacrũ facuuit. quẽ uerriꝰ flac¬
cus angeroniã dici ait. qd̃ angores ac sol¬
licitudines animoꝵ ꝓpitiata depellit.
Mamuxiꝰ adicit. simulacrũ hꝰ dee ore obliga¬
to atq signato. ĩ ara uolupie. p̃pea ꝑueniãt¬

Expanded text:
vae Angeroniae, cui pontifices in sacello vae Angeroniae, cui pontifices in sacello Volupiae sacrum faciunt. Quam Verrius Flaccus Angeroniam dici ait quod angores ac sollicitudines animorum propitiata depellat. Masurius adicit simulacrum huius deae ore obligato atque signato in ara Volupiae propterea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aput uet̾es opinio fu̾it septẽ diebꝰ ꝑagi sa¬
iacentẽ artẽ attellaniã suscitauit. nr̃i inqͥt
maiores uelut bñ multa instituere hoc op.¬
time. a frigore face̾ sũmo. dies septẽ sat᷑¬
nalia. S malliꝰ ait eos qui se ut supͣdi¬
ximꝰ. sat᷑ni nõie ⁊ religine defend̾eut. ꝑ
tͥ duũ festos inscituisse dies ac sat᷑ualia
nionẽ secutꝰ in legibꝰ iudiciariis. tͥduo ser¬
uari ferias uissit. Masurius ⁊ alii uno
tͣnalia eͤdidert̃. qͦrũ sentñtiã fenestella
confirmat dicens emiliã uͥginẽ xo. ka¬
lendaꝵ ianuariarũ ẽẽ dãpnatã. quo die
si satͣnalia g̾ent᷑ uec causã oĩo dixisset.
Deiñ adicit. seãbant᷑ eũ diẽ satͣnalia. Mox
ait. Post̾o aũ die qui fuit xiii. kalendaꝵ
ianuariaꝵ. luciniã uͥginẽ ut causam
dice̾t iussam. ex quo ostñcdit xiii. kalen.¬
darũ ꝓfectũ ẽẽ. duodecimo uͦ ferie st̃ di¬

Expanded text:
et apud veteres opinio fuerit septem diebus peragi Saet apud veteres opinio fuerit septem diebus peragi Saiacentem artem Atellaniam suscitavit, "nostri", inquit, "maiores, velut bene multa instituere, hoc optime: a frigore fecere summo dies septem Saturnalia." Sed Mallius ait eos qui se, ut supra diximus, Saturni nomine et religione defenderant per triduum festos instituisse dies et Saturnalianionem secutus in legibus iudiciariis triduo servari ferias iussit." Masurius et alii uno turnalia crediderunt, quorum sententiam Fenestella confirmat, dicens Aemiliam virginem XV Kalendarum Ianuariarum esse damnatam, quo die si Saturnalia gererentur, nec causam omnino dixisset. Deinde adicit, "sequebantur eum diem Saturnalia." Mox ait "postero autem die, qui fuit XIII Kalendarum Ianuariarum, Liciniam virginem ut causam diceret iussam," ex quo ostendit XIII Kalendarum profestum esse. Duodecimo vero feriae sunt di
Abbreviated transcription (Latin):
atatio nr̃os. quã ob c̾ãm romani qui adi¬
tũ tuebant᷑: t̾riti ꝓfugerunt. Cũq sabini
ꝑ portã patentẽ irruptĩ e̾e̾nt: fert᷑ ex sede ia
nt. ꝑ hãc portã magnã iuĩ torrentiũ undiᷤ
scatentibꝰ crupisse mlt̾asa ꝑ duelliũ eat̾uã
aut exutas feruenti aut deuoratas rapida
uoragine deꝑiisse. Care placitũ ut belli tẽ¬
pore uelut ad urbis auxiliũ ꝓfecto deo fo¬
res reserarent᷑. ħ deiauo. S ut ad sat᷑na¬
lia reu̾tam᷑: bellũ satnalibꝰ sum̃e nophas
habitũ penas anocente. isdẽ diebꝰ exig̾e̾.
piaculare ÷. aAp̃ maiores nr̃os satͣnalia die
uno finiebant᷑. qui erat ad qͣrtũ decimũ.
Ralendas ianuarias. S postꝗͣ. G aus cesar
brari. ea re fc̃m ÷ ut cũ uulgus ignoraret
certũ sat᷑nalioꝵ diem. ñ ułłiq a .cͣ. cesare
in serto die ⁊ alii uet̾e more celebrarẽt.
plures dies sat̾nalia numerarent᷑. Licet

Expanded text:
a Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui adia Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui aditum tuebantur territi profugerunt cumque Sabini per portam patentem inrupturi essent, fertur ex aeam vim torrentium undis scatentibus erupisse multasque perduellium catervas aut exustas ferventi aut devoratas rapida voragine deperisse. Ea re placitum ut belli tempore, velut ad urbis auxilium profecto deo, fores reserarentur. Haec de Iano. Sed ut ad Saturnalia revertamur, belum Saturnalibus sumere nefas habitum, poenas a nocente isdem diebus exigere piaculare est. Apud maiores nostros Saturnalia die uno finiebantur, qui erat a. d. quartum decimum Kalendas Ianuarias, sed postquam C. Caesar brari. Ea re factum est ut cum vulgus ignoraret certum Saturnaliorum diem, nonnullique a C. Caesare inserto die et alii vetere more celebrarent, plures dies Saturnalia numerarentur —licet
Abbreviated transcription (Latin):
cur leminũ ĩuocemꝰ supͣiã diximꝰ. pa¬
m̃sis iantiarũ. s m̃siũ omĩũ ĩ q̃ ssus te¬
nentẽ. ⁊ in ditione aũ iunonis sunt om̃s. kalend̾
Uñ ⁊ narro libro qͥnto rerũ diuinarũ soͥbit
uno duodecĩ aras. ꝓ totid̃ m̃sibꝰ dedicatas¬
⁊ confiniũ a conserendo .i. appagine gnĩs
hũani. quę iano auctore conserit᷑. quiri¬
niũ qͣi belloꝵ potentẽ ab hasta ꝙͣ sabi¬
qͥa bello aule eiꝰ patent. pate claudunt᷑.
Huiꝰ aũt rei ħ causa narrat᷑. Cũ beulo
sabino qd̃ uirginũ raptarũ grã cõmis
sũ ÷ romani portã. que sub radicibꝰ collis
uiminalis erat. que postea ex euentu ianu¬
alis locata ÷ claud̾e festitarent. qͥa ĩ ip̃am
uostes ruebant. postꝙͣ ÷ clausa mox spon¬
te patefacta ẽ. Cũq it̾m ac t̾cio id̾ contigiss
armati płumi. ꝓ limiue. qͥa claud̾e neqͥbant
custodes steterũt. Cũq ex alia parce ac̾ri¬
mo p̃lio c̾taret᷑ subito fama ꝑtulit fusos

Expanded text:
am diximus, "Pamensis Ianuarii sed mensium omnium ingressus tenentem; in dicione autem Iunonis sunt omnes Kalendae, unde et Varro libro quinto rerum divinarum scribit Iano duodecim aras pro totidem mensibus dedicatas; "Consivium" a conserendo, id est a propagine generis humani, quae Iano auctore conseritur; "Quirinum" quasi bellorum potentem, ab hasta quam Sabiquia bello caulae eius patent, pace clauduntur. Huius autem rei haec causa narratur. Cum bello Sabino, quod virginum raptarum gratia commisum est, Romani portam quae sub radicibus collis Viminalis erat quae postea ex eventu Ianualis vocata est claudere festinarent, quia in ipsam hostes ruebant, postquam est clausa, mox sponte patefacta est; cumque iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes steterunt, cumque ex alia parte acerrimo proelio certaretur, subito fama pertulit fusos
Abbreviated transcription (Latin):
ctus exiua qͥd̾ parte suicapitis essigies
ex alta uͦ nauis expͥm̾et᷑. qͦ satͣni nemo¬
uiã ĩ postos ꝓpagaret. Hec ita fuisse sig.¬
natũ hodieq intelligit᷑ in alee lusũ. cũ
pũt denarios ĩ sublime iacrantes captta
aut naut alusi teste uetustatis exclamãt
Nos una concordesq regnasse uicinaq
opida cõmuni oꝑa ꝗdidisse p̃t̾ matͦnã
qui refert ianicłm huic illi fuerat sat᷑¬

Expanded text:
ctus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ctus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera vero navis exprimeretur, quo Saturni memoriam in posteros propagaret. Aes ita fuisse signatum hodieque intellegitur in aleae lusu, cum pueri denarios in sublime iactantes capita aut navia lusu teste vetustatis exclamant. Hos una concordesque regnasse vicinaque oppida communi opera condidisse —praeter Maronem, qui refert, Ianiculum huic, illi fuerat Satu
Abbreviated transcription (Latin):
ãphisios inuulgus aꝑit᷑. Nam occultas
et manantes. ⁊ meri ueri fonte rõnes. neo
ĩ ip̃is dd̾ sacͥs enarrari ꝑmittit᷑. S siqͥs illas
unde que sciri fas ÷ horꝰ nr̃ licebit mecũ
recaguoseat. Regionẽ istani que nẽ uocat᷑
italia regno ianꝰ obtinuit. qͥ ut higuiꝰ
ꝓtharcũ tͥllianũ secutꝰ tͣdit. cũ camesea¬
eq ĩ digena t̾rã hãc ita participata bo¬
renna possidebant. ut regio camessenae
opitũ iamdm̃ uocitaret᷑. Post ad ia¬
nũ solũ regnũ redactũ ÷. qui credit᷑ ge¬
minã faciẽ p̃tulisse. ut que ande queq
comites aput romanos colunt᷑. hic gͥ
ianꝰ cũ satͣnũ classe ꝑuectũ excepisset
hospitio: ⁊ ab eo edoctꝰ ꝑiciã ruris. ferũ illũ
⁊ rudeni ante fruges cognitas iuictũ ĩ meliꝰ
redegisset. regni eũ societate mimĩauit. cũ
pͥmꝰ ꝙͦ aera signaret sernaut. ⁊ ĩ hoc satni
rou̾entiã. iit qm̃ ule naui fuerat adue¬

Expanded text:
a physicis in vulgus aperitur. Nam occultas a physicis in vulgus aperitur. Nam occultas et manantes ex meri veri fonte rationes ne in ipsis quidem sacris enarrari permittitur: sed si quis illas Unde quae sciri fas est Horus noster licebit mecum recognoscat. Regionem istam, quae nunc vocatur Italia, regno Ianus optinuit, qui, ut Hyginus Protarchum Trallianum secutus tradit, cum Camese aeque indigena terram hatentia possidebant, ut regio Camesene, oppidum Ianiculum vocitaretur. Post ad Ianum solum regnum redactum est, qui creditur geminam faciem praetulisse, ut quae ante quaeque comites, apud Romanos coluntur. Hic igitur Ianus, cum Saturnum classe pervectum excepisset hospitio, et ab eo edoctus peritiam ruris, ferum illum et rudem ante fruges cognitas victum in melius redegisset, regni eum societate muneravit. Cum primus quoque aera signaret, servavit et in hoc Saturni reverentiam ut quoniam ille navi fuerat adve
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ aduenis hostie erant ex iore ita¬
ctande fana eoꝵ extͣ pomteriũ locaueit
ut ⁊ illis sacͥficũs sollempiri sibi cruore
celebrent᷑. N ec tñ urbana tẽpla morte
pecudũ polluerent᷑. Nullũ itaq egip¬
ti opidũ intͣ nuiros suos aut sat̾mi aut
serapis fanũ recepit. hoꝵ alt̾n uix
egreq auobis ad missũ audio. Sat᷑nũ
uͦ ł maxintio int̾ cetos honore celebrãs
Si gͦ nicħ̾ ÷ qd̾ me hoc scire ꝓhibeat ruo.¬
lo ĩmecdiũ ꝓferat᷑. hic auienꝰ ĩ p̃cexta¬
tũ expectationẽ ꝯsulentis remittens:
licet om̃s ait qͥ ad sc̃ pari doctͥna polleãt
⁊ originẽ cultꝰ qui huic dõ pendit᷑. ⁊
causã festi sollempnis aꝑire. Ꝙ cũ p̃te¬
xatꝰ in alios refund̾e tẽptasset: om̃s ab
eo impetͣuert̃ ut ip̃e dissereret. Tunt
silentio facto ita exorsus ÷. ¶ Sat᷑naliori
originẽ illã mͥ ĩ mediũ ꝓferre fas ÷. MNõ
que ad archanã diuinitatis nat᷑am reft᷑
s que aut fabulis ad mixta disserit᷑. aũ

Expanded text:
s hostiae erant ex more mactandae, fana eorum extra pomerium locaverunt, ut et illi sacrificii sollemnis sibi cruore colerentur nec tamen urbana templa morte pecudum polluerentur: nullum itaque Aegypti oppidum intra muros suos aut Saturni aut Sarapis fanum recepit. Horum alterum vix aegreque a vobis admissum audio, Saturnum vero vel maximo inter ceteros honore celebratis. Si ergo nihil est quod me hoc scire prohibeat, volo in medium proferatur.» Hic Avienus in Praetextatum expectationem consulentis remittens, «licet omnes», ait, «qui adsunt pari doctrina polleant, et originem cultus qui huic deo penditur et causam festi sollemnis aperire. Quod cum Praetextatus in alios refundere temptasset, omnes ab eo impetraverunt ut ipse dissereret. Tunc silentio facto ita exorsus est. Saturnaliorum originem illam mihi in medium proferre fas est, non quae ad archanam divinitatis naturam refertur, sed quae aut fabulosis admixta disseritur aut
Abbreviated transcription (Latin):
impetͣcũ teneo. Tũc̃ ille suꝑuenire fabuł
ñ euocatos haut eqͥd̾ tͣbe existimat᷑ uer̃
sponte irruere ĩ ꝯutuũ aliis p̃ꝑatũ nͦ
homero sine nota ⁊ in frat᷑ menioratũ
⁊. Litide ne nimiũ arrogant̾ tres tͥ ueł̾
menelaos contigisse cũ illi tanto regi
unꝰ euenit. Tũ omẽ p̃cextatũ iuuantes
orare. blandeq ad cõmunie ĩuitare con¬
⁊c̃ eo parit̾ ing̃ssos. Int̾ hoc euanguꝰ peti¬
uob̾ arbitior ñ ignotũ. ⁊ satiris menippeiᷤᷤ
qui ĩ scͥbit᷑. nescis qͥd uesꝑ uehat. ĩ quo
ꝯuiuarũ numerꝵ hac lege disfinit. ut
numosior. hic uideo excepto rege ꝯuiuit̃
q̃ritis aditiendos. ⁊ uetuis. hoc inqͥt nob̾
p̃sentia ur̃a p̃stabit ut ⁊ musas impleamꝰ
enũ intuens. quẽ fauriliariꝰ freq̃ntare
solitꝰ erat. In hoc inqͥt satͣni cultu q̃
deoꝵ pͥncipem dicit̾is ritꝰ ur ab egipti¬
oꝵ religiosissima gente in archana tẽ¬

Expanded text:
enire fabulis non evocatos haud equidem turpe existimatur, verum sponte inruere in convivium aliis praeparatum nec Homero sine nota vel in fratre memoratum est —et vide ne nimium arroganter tres tibi velis Menelaos contigisse, cum illi tanto regi unus evenerit.» Tum omnes Praetextatum iuvantes orare blandeque ad commune invitare con. Inter haec Euangelus petivobis arbitror non ignotum ex saturis Menippeis qui inscribitur "nescis quid vesper vehat", in quo convivarum numerum hac lege definit, ut numerosior. Hic video excepto rege convivii quaeritis adiciendos?» Et Vettius, «hoc», inquit, «nobis praesentia vestra praestabit, ut et Musas impleamusenum intuens, quem familiarius frequentare solitus erat, «in huius», inquit, «Saturni cultu, quem deorum principem dicitis, ritus vester ab Aegyptiorum religiosissima gente dissent
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ colis: occupau̾e regionẽ decima p̃de
scd̾m respõsũ appolliui ꝯsec̃ta. eretisq
ditis sacello ⁊ sat᷑no ara cuiꝰ festũ sat᷑na¬
lia nominarũt. cũq duu hũanis capitibꝰ
ditẽ ⁊ uiroꝵ uictimis sat᷑nũ placare. se
ered̾ent ꝓpt̃ oracł̾m in quo erat iai ne ꝙͥ¬

Expanded text:
incolis occupavere regionem, decima praedae incolis occupavere regionem, decima praedae secundum responsum Apollini consecrata erectisque Diti sacello et Saturno ara, cuius festum Saturnalia nominarunt. Cumque diu humanis capitibus Ditem et virorum victimis Saturnum placare se crederent propter oraculum in quo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ id̾ collis uocabat᷑. Et qr hiciꝰ diei se sen¬
sert̃ noĩe. ac religione cutos: ĩstitius¬
se satͣnalia ferunt᷑. ut ag̃stes uicinoꝵ
animos ad maiorẽ sacri reuerenciã ip̃a
ĩ dicti festi obseruatio uocaret. Nec illã
causam que sat̾ualibꝰ assignat᷑ iguoro
qdͥ pelasgi sic̃ uarro memorat. c̃ sectibꝰ
suis pulsi diu̾sas t̾ras petissent ꝯfluxe¬
ut̃ pleriq dodouã. ⁊ incerci qͥbꝰ hererent
locis eiꝰd̾ mõi accepere responsũ. sỹN ẽ¬
Acceptaq sorte cũ latiũ post errores płi.¬
mos appulissent in lacu cucilien si
enatã insulã dep̃nder̃t. Amplissimꝰ it
cespes. siue ule ꝯtinẽs limus seu palu¬
dis fuit coacta cõpage uirgultis ⁊ ar¬
boribꝰ in silue licentiã cõptꝰ iactantibꝰ¬
ꝑ omẽui fluctibꝰ uagabat᷑ ut fides ex
hoc ⁊ delo facta sit. que celsa mõtibꝰ
uasta campis cũ ꝑ maria migͣbat.
Hoc gͥ miracłõ d̾p̃tiso: has sibi sedes
p̃dictas ẽẽ didicert̃. Uastatisq si ciliensibꝰ

Expanded text:
 idem collis vocabatur: et quia se huius dei senserunt nomine ac religione tutos, instituisse Saturnalia feruntur, ut agrestes vicinorum animos ad maiorem sacri reverentiam ipsa indicti festi observatio vocaret. Nec illam causam quae Saturnalibus adsignatur ignoro, quod Pelasgi, sicut Varro memorat, cum sedibus suis pulsi diversas terras petissent, confluxerunt plerique Dodonam et incerti, quibus haererent locis, eiusmodi accepere responsum: Acceptaque sorte cum Latium post errores plurimos appulissent, in lacu Cutiliensi enatam insulam deprehenderunt. Amplissimus enim caespes, sive ille continens limus seu paludis fuit coacta compage, virgultis et arboribus in silvae licentiam comptus, iactantibus perenne fluctibus vagabatur, ut fides ex hoc etiam Delo facta sit, quae celsa montibus, vasta campis, tamen per maria migrabat. Hoc igitur miraculo deprehenso, has sibi sedes praedictas esse didicerunt vastatisque Siciliensibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit. Cũ uentũ ÷ ad cubicłm: u̾ba uirati¬
tissnua uiratio tremellio scrophe ꝯgnom̃cũ
dedit. ¶ Dũ ista narrant᷑ unꝰ a famulicio
cui ꝓuĩtia erat admitt̾e uolentes dominũ
ꝯuenire euãgłũ ade̾e̾ nũtiat c̃ disario. qͥ
tc̃ rome p̃stare uidebat᷑ cet̾is mecdendi artẽ¬

Expanded text:
permittit. Cum ventum est ad cubiculum, verba iuratipermittit. Cum ventum est ad cubiculum, verba iuratitissima iuratio Tremellio Scrophae cognomentum dedit. Dum ista narrantur, unus e famulitio, cui provincia erat admittere volentes dominum convenire, Evangelum adesse nuntiat cum Disario, qui tunc Romae praestare videbatur ceteris medendi arte