comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re sit ĩmortalitas redẽptura. In¬
spirauerat dñs simplicitatis affec¬
tum. uirtutẽ m̃tis erexerat. fides
sola nutabat. Bene eam de uiliorib
roborauit. Nam si ds̃ obliuionẽ
passerum ñ habet. hominũ hab̃e
qui potest: qd̾ si tanta est dĩ ⁊ tam
et̾na maiestas. ut unus ex passerib
aut nr̃oꝵ nimerꝰ capilloꝵ p̾ter sci¬
entiam dĩ ñ sit. qͣm indignũ ẽ esti¬
mare qd̾ fidelium corda dñs aut
ignoret aut sꝑnat. qui uiliora cog¬
noscat: fortasse dicat aliquis. Qͦ mͦ
deo: cum utiq bos passere p̾ciosior
sit. S aliud est cura. aliud scientia.
deniq numerꝰ capilloꝵ ñ in actu cõ¬
putationis. s in facilitate cognitio¬
nis accipiatur. Non enĩ sollicitã ds̃
ture numeratis intendit excubiã.
s cuicognita st̃ omia: qiͣ numerata
st̃ om̃ia. Bene tam̃ num̾atidicũt᷑.
qr illa que uolumꝰ seruare nume¬
ramus. Possumus tam̃ hic discut̾e
aliqd intelligẽtie sp̃ał archanum.

Expanded text:
re sit inmortalitas redemtura. inre sit inmortalitas redemtura. inspirauera dominus simplicitatis adfectum, uirtutem mentis erexerat, fides sola nutabat; bene eam de uilioribus roborauit; nam si deus obliuionem passerum non habet, hominum habere qui potest? quod si tanta est dei et tam aeterna maiestas, ut unus ex passeribus aut nostrorum numerus capillorum praeter scientiam dei non sit, quam indignum est aestimare quod fidelium corda dominus aut ignoret aut spernat, qui uiliora cognoscat! Fortasse dicat aliquis: quomoddeo, cum utique bos passere pretiosior sit? sed aliud est cura, aliud scientia. denique numerus capillorum non in actu conputationis, sed m facilitate cognitionis accipitur; non enim sollicitam deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia quasi numerata sunt omnia. bene tamen numerati dicuntur, quia illa quae uolumus seruare numeramus. possumus tamen hic discutere aliquod intellegentiae spiritalis arcanum,
Abbreviated transcription (Latin):
cherrimũ locum tenende simpli¬
citatis. ⁊ emulande fidei saluator in¬
texuit. ne uidaice more ꝑfidie. alia
ꝓmanius in affectu. alia uoce simu¬
lemus. cum ultimo tp̾r occulta cogi¬
tationum accusãtiuĩ. aut etiã defẽ¬
dentiũ secretum nr̃e m̃tis aꝑitura
uideantur. Que enĩ maior est sĩpli¬
eitas illecebra. qͣm unusqͥsq cognos¬
cat latebram fraudis eẽ ñ posse: s
q̃m gemina est causa ꝑfidie. q̃ aut
in exolita malitia. aut ex accidẽti
metu irascitur. neqͥs metu territꝰ
potestatis. qdm̃ quẽ corde cognoscit
negare cogatur. pulchre addit
anime tantũ formidabile ẽẽ suppli¬
cium. penã corꝑis ñ eẽ metuendã.
Mors enĩ nature finis. ñ pene est.
M ideo mortẽ supplicii corꝑał eẽ de¬
fectum. penã uero anime ẽẽ ꝑpetu¬
am. dm̃q solum eẽ metuendũ. cu¬
ius potestati ñ natura p̾scͥbat. sed
ead̃ natura subiaceat. Mortem uero
ñ ẽẽ tr̃ibilem qͣm locupletiore feno¬

Expanded text:
cherrimum locum tenendae simplicitatis et aemulandae fidei saluator intexuit, ne Iudaeicae more perfidiae alia premamus adfectu, alia uoce simulemus, cum ultimo tempore occulta cogitationum accusantium aut etiam defendentium secretum nostrae mentis aperitura uideantur. quae enim maior est simplicitatis inlecebra, quam ut unusquisque cognoscat latebram fraudis esse non posse? sed quoniam gemina eat causa perae, quia aut ex inolita malitia aut ex accidenti metu nascitur, ne qui metu territus potestatis deum quem corde cognoscit negare cogatur, pulchre addidit animae tantum formidabile esse supplicium, poenam corporis non esse metuendam — mors enim naturae finis, non poena est — et ideo mortem supplicii corporalis esse defectum, poenam uero animae esse perpetuam deumque solum esse metuendum, cuius potestati non natura praescribat, sed eadem natura subiaceat, mortem uero non esse terribilem, quam locupletiore faeno
Abbreviated transcription (Latin):
git. qui uiliũ fructuũ decimis
conferendis: om̃e studiũ intẽdãt
suum. Nec ullum futuri iudicii
metum. nec aliqͣm dĩ habeãt ca¬
ritatẽ: cum oꝑa sine fide uacua
sint. P ret̾eunt enĩ iuditiuĩ ⁊ cari¬
tatem dĩ. Iuditiũ ideo: qr ñ om̃ia
que agunt iniuditiũ refer̃. Cari¬
tatem ideo: qr ñ ex affectu dm̃ di¬
ligunt. S ne rursus fidei nos stu¬
diosos faciat oꝑum negligentẽs:
ꝑfectionẽ fideł iuri breui sermo
matus accubitionis inconuiis ap¬
petũt. in ip̃os quoq ꝑitos legis. dãp¬
nationis sentẽtia ꝓmulgatur. qui
quasi sepulchra q̃ nãpparẽt. spetie
fallunt. usuq decipiũt. ut cũ foris
spetiosa ꝓmittãt: intꝰ plena feto¬
ris includant. Qd faciunt pleriq
doctores qui ab aliis exigũt qd̾ ipsi
ñ queant emulari. Yideo ip̃i mo¬
num̃ta st̃. sic̃ ⁊ alibidictum ẽ. Se¬
pulchrũ patens est guitur eoꝵ. Bo

Expanded text:
git, qui uiliorum fructuum decimis git, qui uiliorum fructuum decimis conferendis omne studium intendant suum nec ullum futuri iudicii metum nec aliquam dei habeant caritatem, cum opera sine fide uana sint; praetereunt enim iudicium et caritatem dei, iudicium ideo, quia non omnia quae agunt in iudicium referunt, caritatem ideo, quia non ex adfectu deum diligunt. sed ne rursus fidei nos studiosos faciat, operum . neclegentes, perfectionem fidelis uiri breui sermonmatus accubitionis in conuiuiis adpetunt. in ipsos quoque peritos legis damnationis sententia promulgatur, qui quasi sepulchra. quae non apparent specie fallunt usuque decipiunt, ut cum foris speciosa promittant, intus plena faetoris includant. quod faciunt plerique doctores, qui ab aliis exigunt quod ipsi non queant aemulari. et ideo ipsi monumenta sunt, sicut et alibi dictum est: sepulchrum patens
Abbreviated transcription (Latin):
⁊catini: s int̾iora Staminãt. W ĩo
qͣi bonus p̾ceptor docuit quẽadmo
qͣnta remedia. Mundat nos mise¬
ricordia. mũdat nos dĩ sermo. uyeͣ
qd̾ scͥptum ẽ. Iam uos mũdi estis
ꝓpt̾ sermonẽ meũ: quẽ locutꝰ sũ
uob̃̾. Nec hoc loco solum. s etiã in
aliis qͣnta gr̃a sit exp̾ssum tenes.
elemosina enĩ amorte lib̾at. Et
conclude elemosinã incorde pau¬
ꝑis. ⁊ hec ꝓ te orabit indie malo.
totus itaq pulcherrimꝰ abhinc
dirigitur locus. ut qm nos ad
studium simplicitatis inuitat:
suꝑflua iudeoꝵ ⁊ t̾rena ꝯdempnet.
qui scđłm corpus intelligendoque
legis sũt. uitro ⁊ catino ꝓpt̾ fragi¬
litarem sui ñ ĩmerito comꝑant᷑. ⁊
ea de quib nob̃ nullus est usus ob¬
seruant. Ea aut̃ in quib nr̃e spei
fructus est negligunt. ⁊ ideo pec¬
catum grande ꝯmntũt: dũ me¬
liora despitiũt. Cẜ tam̃ ip̃i pcc̃o abo¬
Breuit̾ aut̃ uitia eoꝵ młta p̾stͥn¬

Expanded text:
aut catini, sed interiora contaminant. Et ideo aut catini, sed interiora contaminant. Et ideo quasi bonus praeceptor docuit quemadmod. 101. Vides quanta remedia? Mundat nos misericordia, mundat nos Dei sermo, juxta quod scriptum est: iam uos mundi estis propter sermonem meum, quem locutus sum uobis. nec hoc loco solum, sed etiam in allis quanta gratia sit expressum tenes: elemosyna enim a morte liberat et: conclude elemosynam in corde pauperis et haec pro te exorabit in die malo. totus itaque pulcherrimus abhinc dirigitur locus, ut quoniam nos ad studium simplicitatis inuitat, superflua Iudaeorum et terrena condemnet, qui secundum corpus intellegendo quae legis sunt uitro et catino plitatem sui non immerito comparantur; et ea de quibus nobis nullus est usus, observant: ea autem in quibus nostrae spei fructus est, negligunt; et ideo peccatum grande committunt, dum meliora despiciunt: et tamen ipsis peccati aboBreuiter autem uitia eorum multa praestrin
Abbreviated transcription (Latin):
facta dampnabant. Emulando aut̃
pat̾na scelera: In se ip̃os sẽtẽtiã retor¬
quebãt. ꝙ enĩ ꝓpħicoꝵ hedificatio¬
ne tumuloꝵ. sceleris eos qui octide¬
rant arguebãt. ⁊ similiũ emulatio¬
ne factoꝵ se quoq declarabãt pat̾ne
iniqͥtatis heredes. Non gͥ edificat̾o
s emulatio loco criminis estimat᷑.
Neq enĩ possũt hereditarie iiqͥt¬
tis absolui. qui dĩ filium crucifigẽ¬
do qd̾ grauiꝰ est pat̾nis cumulum
scelerib addider̃  ideo bene alibi
addidit: implete m̃suram patrum
uius peccare qd̾ possit. ꝓpt̾ea mit¬
Quis est sapientia. nͥ xp̃c: Deniq ĩ
matħo habes. Ecce ᷤ mito ad uos ꝓ¬
phas ⁊ sapiẽtes. Arguunt᷑ ad huc
sub nomine uideoꝵ. ⁊ futuro suppli¬
nostatuũtur obnoxii. qr cum doc¬
trinam sibi diuine cognitionis usurꝰ¬
pent. alios impediãt. nec ip̃i qd̾ ꝓfi¬
tent᷑ agnoscãt. Nõne qͥnq passeres

Expanded text:
amnabant, aemulando autem paterna scelera in se ipsos sententiam retorquebant. etenim propheticorum aedificatione tumulorum sceleris eos qui occiderant arguebant et similium aemulatione factorum se quoque declarabant paternae iniquitatis heredes. non igitur aedificatio, sed aemulatio loco criminis aestimatur. neque enim possunt hereditariae iniquitatis absolui qui dei filium crucifigendo quod grauius est paternis cumulum sceleribus addiderunt. et ideo bene alibi addidit: inplete mensuram patrum uius peccare quod possint. propterea mitquis est sapientia nisi Christus? denique in Matthaeo habes: ecce ego mitto ad uos prophetas et sapientes. arguuntur adhuc sub nomine Iudaeorum et futuro supplicio statuuntur obnoxii, quia, cum doctrinam sibi diuinae cognitiois usurpent, alios inpediant nec ipsi quod profitentur agnoscant. Nonne quinque passere
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ habundat tr̃enũ. ut ab illo
accipias sp̃ale qd̾ tibi deest. O¬
enĩ quihonorat honorabitur.
Uide gͦ qr ille cum accepit tra¬
mun̾aturꝰ maiore m̃sura. da
pauꝑi in requiẽ eius. ut ⁊ tu cõ¬
municãs de tuo: inopi requiẽ
conseqͣris. S ut pascendos scͥp¬
tura dic̃ parẽtes. ita ꝓpt̾ dm̃ re¬
linq̃ndos parentes: si impe¬
diant deuote m̃tis affectum.

Expanded text:
tibi abundat terrenum, ut ab illo tibi abundat terrenum, ut ab illo accipias spiritale quod tibi deest; etenim qui honorat honorabitur. uide ergo quia ille cum accipit traremuneraturus maiore mensura. da pauperi in requiem eius, ut et tu conmunicans de tuo inopi requiem consequaris. sed ut pascendos scriptura dicit parentes ita propter deum relinquendos parentes, si inpediant deuotae mentis adfectum.
Abbreviated transcription (Latin):
lotus est totꝰ ñ habet necẽe ut
manus lauet. Lauerat eos iħe.
lauacrum aliud ñ q̃rebant. Uno
enĩ xp̃c baptismate om̃ia soluit
baptismata. Itaq quẽ lau̾it eccła
ñ habet necẽẽ iterum lauare.
Ergo myst̾io intendebãt discipłi
ñ sui mũditiã corꝑis: s anime
requirẽtes. Hoc rep̾hendebant
iudei. s argute redarguunt᷑ a
dño. qd̾ inania obseruẽt.: ꝓfut᷑a
despitiant. W iõ illis dic̃. Uos qͣre
dicitis pat̾ aut matͥ quos lex p̾¬
sũptum egens pat̾ aut mat̾ a
filio. qr legem timẽs uideus excu¬
sationem ñ dandi requirit. dic̾e
dicatam pecuniã pat̾ religiosus
acciꝑe formidet. S hec traditio
hominũ excusationes obtexẽnũ
auaritie sue. Ceterũ dĩ tradit̾o
est. ut prius pascas parentes.
Nam iuxta cdiuinũ oraculũ ꝯtu¬
melia parẽtis morte luit᷑. qͣnto
magis famis que morte grauior
est: quo loco isolentẽ dñs infre
etram paupi. da illi p̾sbit̾o qd̾

Expanded text:
lotus est totus non habet necesse ut lotus est totus non habet necesse ut manus lauet. lauerat eos Iesus, lauacrum aliud non quaerebant; uno enim Christus baptismate omnia soluit baptismata. itaque quem lauerit ecclesia, non habet necesse iterum lauare ergo mysterio intendebant discipuli non sui munditiam corporis sed animae requirentes. hoc re\'prehendebant Iudaei, sed argute redarguuntur a domino, quod inania obseruent, profutura despiciant. et ideo illis dicit: uos quare dicitis patri aut matri, quos lex prsumptum egens pater aut mater a filio, quia legem timens Iudaeus excusationem non dandi requirit, diceredicatam deo pecuniam pater religiosus accipere reformidet. sed haec traditio hominum excusationes obtexentium auaritiae suae, ceterum dei traditio est, ut prius pascas parentes. nam si iuxta diuinum oraculum contumelia parentis morte luitur, quanto magis fames, quae morte grauior est! quo loco insolentem dominus infrenetiam pauperi, da illi presbytero quod
Abbreviated transcription (Latin):
si tibi obitiant. uade pͥus matrẽ
tuam pasce: Ilam ⁊ si pauꝑes st̃.
imprã tam̃ ñ quer̃ collationẽ. Nõ¬
ne audistis qr diues ille in bysso
⁊ purpura recubãs. cuiꝰ de m̃sa
lazarus micas colligebat. penis
cruciatur et̾nis qr pauꝑi ñ im¬
ꝑtiuit alim̃ta: siñ donare extͣ¬
neis graue est. qͣnto grauiꝰ exclu¬
dere parẽtes. S dicis. te qd̾ eras
parentib collaturꝰ eccłie malle
cõferre. Non q̃rit ds̃ donũ de fa¬
me parentum. Unde rep̾hendẽ¬
tib uideis qr discipłi dñi manꝰ
ñ lauarẽt: respondit dñs. Qͥ cũq
dix̾it munꝰ qd̾cũq est ex me tͥ
ꝓderit. ñ honorificaũ patrẽ ⁊ ma¬
trem. Qͦ ꝓpt̾ obscuritatẽ sensus
ñ imprudent̾ defleximus. Nã
iudei dum hominũ traditionẽ
secunt᷑: dĩ negligũt. discipłi tra¬
ditionẽ dĩ p̾ferentes: hominũ ne¬
gligebant ut manꝰ ñ lauarent
cum panẽ manducarẽt. qm̃ qui

Expanded text:
si tibi obiciant: uade, prius matrem si tibi obiciant: uade, prius matrem tuam pasce? nam, etsi pauperes sunt, inpiam tamen non quaerunt conlationem nonne audisti supra quia diues ille in bysso et purpura recubans, cuius de mensa micas Lazarus colligebat. poenis cruciatur aeternis, quia pauperi non inpertiuit alimenta? si non donare extraneis graue est, quanto grauius excludere parentes! sed dicis te quod eras parentibus conlaturus ecclesiae malle conferre. non quaerit deus donum de fame parentum. unde reprehendentibus Iudaeis quia discipuli domini manus non lauarent respondit dominus: quicumque dixerit: \'munus quproderit\' non honorificauit patrem aut matrem.. Quapropter obscuritatem sensus non inprudenter defleximus. nam Iudaei, dum hominum traditionem sequuntur, dei neglegunt. discipuli traditionem dei praeferentes hominum neglegebant, ut manus non lauarent, cum panem manducarent, quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
sitt̃ sufficiat. Hoc de extraneis.
Qͥd de parentib : Nõ otiose dixi¬
mus. ꝓxime qr nos matͥs q̃rela
p̾stͥnxit. S maliumꝰ eum qui
tał est publice mon̾e: qͣm dome¬
stice coerc̾e. W si nr̃a uoce ñ ꝓdit᷑.
uł suo tam̃ erubescat affectu. Ne
ꝯmiseris fili ut parẽtes tuos ali¬
oꝵ fames pascat. Ile ꝯmiserig fi¬
li ut ieiunia pauꝑũ: parentib
tuis cibũ querãt. Si ñ ꝓpt̾ gr̾am
et salutẽ: ꝓpt̾ u̾ecundiam pasce
ułut filius. An ñ pudet si te ingre¬
diẽte in eccłiam. aliis manꝰ suas
anus mat̾ extendat. ⁊ p̾t̾missa fi¬
lia de extͣneis stipẽ poscat.cũ tu
tͣnseas subluni collo ⁊ tutib ocło¬
rum t᷑hens uestem. habens inau¬
res ⁊ dextralia.⁊ anulos ⁊reliqua
que ysaias dic̃ Qͥ d si in te sermo¬
nem suũ u̾tat. reposcens nature
debitũ. nittͥm̃toꝵ p̾tiũ manꝰ tue
qd̾ genitrici debetur offitiũ. qͥd
respondebis: Dabisne aliis: qͥd

Expanded text:
sunt sufficiat. hoc de extraneis: sunt sufficiat. hoc de extraneis: quid de parentibus? Non otiose diximus proxime quia nos matris querella praestrinxit, sed maluimus eum qui talis est publice monere quam domestice coercere. et si nostra uoce non proditur, uel suo tamen erubescat adfectu. ne conmiseris, fili, ut parentes tuos aliorum fames pascat, ne conmiseris, fili, ut ieiunia pauperum parentibus tuis cibum quaerant. si non propter gratiam et salutem, propter uerecundiam pasce uel tu, fili. an non pudet si te ingrediente in ecclesiam alienis manus suas anus mater extendat et praetermissa filia de extraneis stipem poscat, cum tu transeas sublimi collo et nutibus oculorum trahens uestem, habens inaures et dextralia et anulos et reliqua, quae Esaias dicit? quid si in te sermonem suum uertat reposcens naturae debitum, nutrimentorum pretium, manus tuae quod genetrici debetur officium? quid respondebis? dabisne aliis? quid
Abbreviated transcription (Latin):
que u̾e uidue st̃. Honor est enĩ
deferre ꝓ m̾itis. Pasce patrẽ tu¬
um. pasce matrẽ. ⁊ si pauerie
matrẽ: adhuc ñ reddidisti dolo¬
res. ñ reddidisti cruciatus: quos
ꝓ te passa ẽ. N on reddidisti obse¬
quia: que ꝓte illa gestauit. Nõ
reddictisti alim̃̃ta que tͥbuit te¬
nero pietatis affectu: ĩmulgens
labris tius ub̃a. Non reddidistifa¬
mem qͣm ꝓte illa tolerauit. neqͥd
qd̃ tibi noxiũ eẽt ederet. neqͥd qd̾
lacti noc̾et hauriret. Tibi illa
ieuinanit. tͥ mãducauit. dibul¬
la quẽ uoluit cibũ ñ accep̃. tibi
quẽ noluit cybũ sũpsit. Tibi ui¬
gilauit. tibi fleuit. ⁊ tu illam eg̾e
pat̾is: O fili qͣntũ tͥ sumis udi¬
tium: si ñ pascas parentẽ. Illi de¬
bes qd̾ habes: cui debes qd̾ es. Qͣn¬
tum iuditiũ si pascat eccłia qͦs
tu nolis pasc̾e. Siquis infideł in¬
quit. aut siqͥs fideł habet uidu¬
as. subministret illis. ut ñ gra¬
uetur eccłia. ut his q̃uere uidue

Expanded text:
quae uere uiduae sunt; honor est enim quae uere uiduae sunt; honor est enim deferre pro meritis. pasce patrem tuum, pasce matrem. et si paueris matrem, adhuc non reddidisti dolores, non reddidisti cruciatus, quos pro te passa est, non reddidisti obsequia, quibus te illa gestauit, non reddidisti alimenta., quae tribuit tenero pietatis adfectu inmulgens labris tuis ubera, non reddidisti famem, quam pro te illa tolerauit, ne quid quod tibi noxium esset ederet. ne quid quod lacti noceret hauriret. tibi illa ieiunauit, tibi manducauit, tibi illa quem uoluit cibum non accepit, tibi quem noluit cibum sumsit, tibi uigilauit, tibi fleuit: et tu illam egere patieris?s o fili, quantum tibi sumis iudicium, si non pascas parentem! illi debes quod habes, cui debes quod es. quantum iudicium, si pascat ecclesia quos tu nolis pascere! si quis fidelis inquit aut si qua fidelis habet uiduas, subministret illis, ut non grauetur ecclesia, ut his quae uere uiduae
Abbreviated transcription (Latin):
faciũt. ħ ene gͦ lex q̃ p̾miserat.
diliges dñm dm̃ tuũ. ⁊ diliges
ꝓximũtuũ: subiec̃. Honora pa¬
trem tuũ ⁊ matrẽ. Primus enĩ
gradus iste pietatis est. Nlamq
hos auctores tͥ eẽ uoluit dẽ. ho¬
nora obsequiis. ut abstineasa
tumeliis. qr ne uultu quid̾ ledẽ¬
da pietas est parentũ. S parũ ẽ
ñledere. qr lex ꝓspex̃: ne patiant᷑
iniuriã. Q enĩ maledix̾it patͥ. uł
matͥ: morte moriet᷑. Tuhonora:
ut bonus sũ. Aliud est legis bene¬
fitium. aliud est pietatis offitiũ.
Honora tuos. qr suos dĩ filius
honorauit. Legisti enĩ.⁊ erat
subcditus ilł. Sids̃ seruuł. quẽ¬
admod̾ tu parentib: honora¬
bat gͥ ioseph ⁊ mariã xp̃c. ñ nat᷑e¬
debito s pietatis offitio. Hono¬
rabat ⁊ patremdm̃. quẽad mod̾
nemo potuit honorare: ut ẽẽt
obediens usq ad mortẽ. Hono
ragͦ ⁊ tu parentes. Est aut̃ h o¬
nor ñsolum honorificiẽtie: sed
etiã largitatis. Uiduas honora.

Expanded text:
at: diliges dominum deum tuum et diliges proximum tuum, subiecit: honora patrem tuum et matrem. primus enim gradus iste pietatis; namque hos auctores tibi esse uoluit deus. honora obsequiis, ut abstineas a contumeliis, quia ne uultu quidem laedenda pietas est parentum. sed parum est non laedere, quia lex prospexit ne patiantur iniuriam — qui enim maledixerit patri uel matri morte morietur — tu honora, ut bonus sis. aliud est legis beneficium, aliud pietatis officium. honora tuos, quia suos dei filius honorauit; legisti enim: et erat subditus illis. si deus seruulis, quemadmodum tu parentibus? honorabat igitur Ioseph et Mariam Cdebito, B. sed pietatis officio, honorabat et patrem deum, quemadmodum nemo potuit honorare, ut esset oboediens usque ad mortem: honora ergo et tu parentes. Est autem honor non solum honorificentiae, sed etiam largitatis. uiduas honora,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ quidã eum pͥnceps dicẽs.
Magist̾ bone quid faciẽclo
uitã et̾nam possidebo: dic̃
uersuta intr̃ogatio. ⁊ ĩo ar¬
guta responsio. Tẽptatoꝵ
enĩ pͥnceps iste magistrũ bo¬
numdix̃. qui dm̃ bonũ di¬
cẽdebuisset. Namlicet ⁊ in
diuinitate bonitas sit.⁊ in boni¬
tatediuinitas: nemo enĩ bonus
nͥ solus ds̃. om̃is aut̃ homo m̃dax.
Tam̃ addendo magister bone. ĩ
portione bonum dix̃. ñ in uniũ¬
sitate. Nam dẽ uniu̾sitate bonꝰ.
homo ex parte.ꝓ pt̾ea dñs. Qͥd
me dicis bonum quẽ negas dm̃:
ss dm̃ signat. Bonus quid est nͥ
plenus bonitatis : At u̾o cũ scͥp¬
tum sit. ñ ẽqui faciat bonum ñ ẽ
usq ad unũ: utiq ñ de hominib

Expanded text:
eum quidam princeps dicens: magister bone, quid faciendo uitam aeternam possidebo? dicituersuta interrogatio et ideo arguta responsio. temtator enim princeps iste magistrum bonum dixit, qui deum bonum dicere debuisset. nam licet et in diuinitate bonitas sit et in bonitate diuinitas — nemo enim bonus nisi solus deus, omnis autem homo mendax, tamen addendo magister bone in portione bonum dixit, non in uniuersitate; nam deus uniuersitate bonus, homo ex parte. propterea dominus: quid me dicis bonum, quem negas deum? sed deum signat; bonus enim quid est nisi plenus bonitatis? at uero cum scriptum sit: non est qui faciat bonitatem, non est usque ad u
Abbreviated transcription (Latin):
ddñs ds̃ tuus ds̃ unus est. utiq cũ
scdm maiestatẽ ds̃ unus in utraq
ꝑsona sit.⁊ bonus unus in utroq.
arbor enimbona: bonos fructus
fac̃. Q mͦ ñbonꝰ cũ bonitatis sub¬
rit infilio. que ñ degenerauit in
qui accepit ex filio: bonus utiq
⁊ ille qui tradidit. W cũbonus pat̾
utiq aille bonus qui om̃ia habet
que pat̾ habet. Aut si negatis fi¬
liuĩ hab̾e bonitatẽ negatis ⁊ pat̾m.
Ratio eudens exemplis ñ eget.
tam̃ uł auctoriratẽ sequimini scͥp¬
turarũ. Scͥptũ est enĩ. dñs uidex
bonus domui isrł. de filio an de
qr om̃e uiditiũ dedit filio. Ergo
dñs bonus filius. accipe aliud.
t̾ rinitati utiq ꝯfitent᷑ qui ad
baptismũ ueniũt. qui baptizãt᷑
in noĩe patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃c scĩ. Ergo¬

Expanded text:
dominus deus tuus dominus unus est, utique cum secundum maiestatem deus unus in utraque persona sit, et bonus unus in utroque arbor enim bona bonos fructus facit. quomodo non bonus, cum bonitatis subrit in filio, quae non degenerauit in qui accepit ex filio, bonus utique et ille qui tradidit. et cum bonus pater, utique et ille bonus qui omnia habet quae pater habet, aut si negatis filium habere bonitatem, negatis et patrem. Ratio euidens exemplis non eget, tamen uel auctoritatem sequimini scripturarum; scriptum est enim: dominus iudex bonus domui Israhel. de filio an de quia omne iudicium dedit filio. ergo dominus bonus filius. accipe aliud. trinitatem utique confitentur qui ad baptismum ueniunt, quia baptizantur in nomine patris et fili et spi
Abbreviated transcription (Latin):
unus est num̃o. Ita ⁊ dĩ filius qiͣ
unicus acceptus est. ñ qiͣ unꝰ exmł¬
tis. & unigenitꝰ est: ñ qͣ unus ex
genitis. &. iõ nemo bonus ñ p̾uidi¬
Nemo enĩ tanqͣm ꝯmunit̾ de nb̃
Qd siquẽ mouet. qr nemo bonꝰ¬

Expanded text:
us e numero. ita et dei filius quasi unicus exceptus est, non quasi unus ex multis et unigenitus est, non unus ex genitis. et ideo nemo bonus non praeiudinemo enim tamquam conmuniter de nobis quodsi quem mouet quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
expectantib eum. An ñ bonus qͥ
bona tͥbuit anime q̃rentieum:
Anñbonus. qui saciat in bonis
animã tuã: An ñbonus qui ait.
egosum pastor bonus: S puta¬
tis ideo dñm bonũ qr iuditium
ñ habet. in quo necessitas uindi¬
candi. qͣmꝙͣ iam p̾missũ sit iudi¬
cembonũ domui isrł: tam̃ ali̾
habes. Qͣ mbonus isrł ds rectis
corde. de quogͥ putatis dictum.
de patre an de filio: si de patre:
ctus ds̃ isrł qr uisitauit ⁊ feẽ re¬
demptionẽ plebis sue. Ip̃e ẽrex
Qm tu bonum me ñ potes senti¬
re: quẽ temptas. Qͥd me dicis bo¬
num: bonus quid̃ ego. s rectis cor¬
de. cui bonũ ẽẽ ex natura suppe¬
tat. ñ ex u̾sutia. Bonus gͦ filius.

Expanded text:
exspectantibus eum. an non bonus, qui bona tribuit animae quaerenti eum? an non bonus, qui satiat in bonis animam tuam? an non bonus, qui ait: ego sum pastor bonus? sed putatis ideo deum bonum, quia iudicium non habet, in quo necessitas uindicandi. quamquam iam praemissum sit iudicem bonum esse domui Israhel, tamen alibi habes: quam bonus deus Israhel rectis corde! de quo igitur putatis dictum, de patre an de filio? si de patre, ctus deus Israhel, quia uisitauit et fecit redemtionem plebis suae. ipse est rex c dicit: quoniam tu bonum me non potes sentire qui temtas, quid me dicis bonum? bonus quidem ego, sed rectis corde, cui bonum esse ex natura suppetat. non ex uersutia. bonus ergo filius;
Abbreviated transcription (Latin):
hodie legitur legis exordiũ: qño
mĩ natał est sac̾dotii. Qͦt ãnie
qͣiͣ de integro uidet᷑ inciꝑe sac̾doti¬
um: qñ tp̃rm renouatur etate.
Bonum etiã qd̾ legitur. hono¬
ra patrem ⁊ matre. Uosenĩ mͥ
estis parentes qui sac̾dotiũ detu¬
listis. uos inqͣm filii. uł parẽtes.
F ilii singłi: uniu̾si parẽtes. Li¬
uł parẽtes. qui u̾bum dĩ auditis
et facitis. E ilios: qr scͥptum ẽ. ue¬
nire filii audite me. Parẽtes: qr
ip̃e dñs dix̃. Que mͥmat̾ aut fr̃s¬

Expanded text:
hodie legitur legis exordium, quando hodie legitur legis exordium, quando mei natalis est sacerdotii; quotannis enim quasi de integro uidetur incipere sacerdotium, quando temporum renouatur Bonum etiam quod legitur: Honora patrem et matrem . Vos enim mihi estis parentes, qui sacerdotium detulistis: vos, inquam, filii, vel parentes: filii singuli, universi parentes; livel parentes, qui verbum Dei auditis et facitis: filios, quia scriptum est: Venite, filii, audite me : parentes, quia ipse Dominus dixit: Quae mihi mater aut fr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iõ patitineã ñ queũt. q̃ diuidit
uestim̃tũ. Om̃e it ꝙ int̾ se diui¬
ditur sic̃ sathane regnũ ñ porest
eẽ ꝑpetuũ. E st ⁊̃ erugo animicũ
scłarium sordib cupiditatũ religi¬
ose acies intẽtionis obducitͤ. aut fi¬
dei puritas decolorat᷑. nube ꝑfidie.
Crugo m̃tis ẽ reicupiditas fami¬
liaris. Erugo m̃tis incuria ẽ. Eru¬
go m̃tis ẽ appetentia dignitatũ. siĩ
his sũma spes uite p̾sẽtis locet᷑. ꝙ

Expanded text:
diuidit uestimentum. omne enim quod inter se diuiditur sicut Satanae regnum non potest esse perpetuum. est etiam aerugo animi, cum saecularium sordibus cupiditatum religiosae acies intentionis obducitur aut fidei puritas decoloratur nube perfidiae. aerugo mentis est rei cupiditas familiaris, aerugo mentis incuria est, aerugo mentis est adpetentia dignitatum, si in his summa spes uitae praesentis locetur.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ declarat. Non i uoluntate tm̃
humana uisum ẽ. s sic̃ placuit ei.
qͥ in me inquit loquit᷑ xp̃c. Qͥ ut¬
sit oꝑatur. Quẽ ir miserat᷑ ⁊ uo¬
cat. q ĩõ qui xp̃m sequit᷑ potest in¬
tr̾ogatus cur ẽẽ uolu̾it xͥanus re¬
spond̾e uisum ẽ mͥ. Qs cum diẽ
ñ negat deo uisum. A dõ p̾parat᷑
uoluntas hominũ. Ut enĩ ds̃ ho¬
norificetur a scõ dei gr̃a ẽ. Deniq
plurimi uoluer̃ scrib̾e eugłm. sed
qͣtuor tĩnm᷑ qui diuinã meruer̃
gr̾am s̃ recepti. Uisũ ẽ inquit ⁊¬
michi assecuto apͥncipio om̃ia di¬
ligent̾ ex ordine. Plixiorem hẽ
eugłii librũ qͣm cet̾os ẽẽ nemo du¬

Expanded text:
esse declarat. non enim uoluntate tantum esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei qui in me inquit loquitur Christsit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. denique plurimi uoluerunt scribere euangelium, sed quattuor tantummodo qui diuinam meruerunt gratiam sunt recepti. uisum est inquit etmihi adsecuto aprincipio omnia diligenter ex ordine. prolixiorem hunc euangelii librum q
Abbreviated transcription (Latin):
ung̾et pedes iħu ⁊ t̾geret capillis.
⁊ totã domũ sue fidei odore cõple¬
ret. Est ⁊̃ ñ nũqͣm maxima inten¬
tio cassa actio. ut si medicine a ni¬
mũ aliqͥs intendat. ⁊ cũ om̃ia me¬
dendi p̾cepta cognou̾it: ñ exeqͣtur
officia. atq ita fit ut qr cassa actio
cassa ⁊ intentiosit. Est ⁊̃ ĩ ñ nłłis
ub̾ior aliqñ actio. exilior intentio.
ut si aliquis baptismi salutaris sa¬
cͣm̃ta ꝑcipiat. ⁊ cognoscẽdis uaria¬
rum uirtutũ p̾ceptis animũ no¬
lit intendere: fit plerumq ut ꝑ
intentionis incuriã fructũ actio¬
nis amittat. Ideo gͦ utͥusq uͥtutis
plenitudo q̃renda est. qͣm ꝯseqͥ po¬
tuer̃ apłi. de quib dic̃. qͥ ab initio
uider̃ ⁊ ministͥ fuer̃. ut ꝑ id ꝙ ui
der̃ diuine cognit̾onis intelligat᷑
intentio. F idꝙ. ministͥ fuer̃ eoꝵ
actio declaret᷑. Uisum ẽ inquit mͥ.
Potest̾ ñ soli uisum eẽ ꝙ uisum sͥ

Expanded text:
ungueret pedes Iesu et tergeret capillis ungueret pedes Iesu et tergeret capillis et totam domum suae fidei odore conpleret. est etiam nonnumquam maxima intentio, cassa actio, ut si medicinae animum aliquis intendat et, cum omnia medendi praecepta cognouerit, non exsequatur officia, atque ita fit ut quia cassa actio, cassa etiam intentio sit. est etiam in nonnullis uberior aliquando actio, exilior intentio, ut si aliquis baptismi salutaris sacramenta percipiat et cognoscendis uariarum uirtutum praeceptis animum nolit intendere, fit plerumque ut per intentionis incuriam + fructum actionis amittat. ideo ergo utriusque uirtutis plenitudo quaerenda est, quam consequi potuerunt apostoli, de quibus dicit: qui ab initio uiderunt diuinae cognitionis intellegatur intentio, per id quod ministri fuerunt eorum actio declaretur. Uisum est inquit mihi. potest non soli uisum esse quod uisum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tio ⁊ actio est. S cum sit rei alt̾iꝰ
actio alt̾ius adhuc intent̾o est.
Ilam ⁊ ip̃e petrus cum młta apo
qño dix̃ ei dñs tu me sequere.
tulit crucem suam ⁊ secutꝰ ẽ u̾bũ.
atq actionẽ subiit passionis. S
aut̃ ñ nuqͣm plus in intẽtione qͣm
actione. aut plus in actione qͣm ĩ
intent̾one. ut in eugłio c̾nimꝰ int̾
scãm mariã ⁊ marthã fuisse distã¬
tiam. Alia i u̾bum audiebat. alia
festinabat circa minist̾ium. Que
stetit ⁊ ait. Dñe ñ est tͥ cure eo qd̾
reliquit me solã ministrare: Dic
gͦ illi ut me adiuuet. Y dix̃ illi.
Martha martha. Mlaria optimã
partẽ elegit: q̃ ñ auferetur ab ea.
Ergo in altera intent̾onis studiũ.
in altera actionis minist̾iũ redũ¬
dabat. Utriq tñ utriusq uͥtutis
studiũ suppetebat. S iquid̾ ⁊ mar¬
tha nͥaudiss u̾bum minist̾iũ nos
subisset: cuiꝰ actio intent̾onis ĩdi¬
cium est. S maria tm̃ gr̾e de utri¬
usq retulit ꝑfectione uirtutis ut

Expanded text:
tio et actio est, sed cum sit rei alterius actio, alterius adhuc intentio est. nam et ipse Petrus cum multa apoquando dixit ei dominus: tu me sequere, tulit crucem suam et secutus est uerbum atque actionem subiit passionis. sedautem nonnumquam plus in intentione quam in actione aut plus in actione quam in intentione, ut in euangelio cernimus inter sanctam Mariam et Martham fuisse distantiam. alia enim uerbum audiebat, alia festinabat circa ministerium. quae stetit et ait: domine, non est tibi curae quod reliquit me solam ministrare. dic ergo illi, ut me adiuuet. et dixit illi: Martha, Martha. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. ergo in altera intentionis studium, in altera actionis ministerium redundabat, utrique tamen utriusque uirtutis studium suppetebat, siquidem et Martha, nisi audisset uerbum, ministerium non subisset, cuius actio intentionis indicium est, et Maria tantum gratiae de utriusque rettulit perfectione uirtutis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis scͥpta p̾t̾iit ut diu̾sa ĩ euã¬
głio gr̃a refulg̾et.⁊ ꝓpͥis quib dam
singłi lib mist̾ioꝵ gestoꝵq miracu
explanabitur. Scͥptum ẽ aurem
eugłm ad teophilũ. hoc ẽ ad eum
quem ds̃ diligit. Si dm̃ diligis
ad te scͥptum ẽ. S i ad te sqͥptum
est suscipe munꝰ eugłiste. Pignꝰ
amici inpenetralib animi dili¬
gent̾ asserua. Bonum depositũ
Eidespignori pͥma debet᷑. Fidem
sequit᷑ diligẽtia. ne ꝯmissa tͥ pig¬
nora tinea aut erugo ꝯsumat.
Ꝙ enĩ tͥ ꝯmissũ est ꝯsumi potest.
bonũpignꝰ est. S uide ne uł in
animo tuo illud aut tinea aut
erugo ꝯsumat. Consumit tinea
si ꝙ bñ legeris male credas. Linea
hereticus ẽ. T̃ mea fotinus ẽ. linea
tua arrius ẽ. Scindit uestim̃tũ
qui seꝑat adeo u̾bũ. S cindit ue¬
stim̃tum fotinus cũ legit. In pͥn¬
cipio erat u̾bum ⁊ u̾bum erat
apud dm̃.⁊ ds̃ erat. Integrũ ⁊ ue¬
stim̃tum ẽ si legas ⁊ ds̃ erat u̾bũ.

Expanded text:
pta praeteriit, ut diuersa in euangelio gratia refulgeret et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miraculexplanabitur. Scriptum est autem euangelium ad Theophilum, hoc est ad eum quem deus diligit. si deum diligis, ad te scriptum est, si ad te scriptum est, suscipe munus euangelistae. pignus amici in penetralibus animi diligenter adserua, bonum depositum fides pignori prima debetur, fidem sequitur diligentia, ne conmissa tibi pignera tinea aut aerugo consumat; quod enim tibi conmissum est consumi potest. bonum pignus est, sed uide ne uel in animo tuo illud aut tinea aut aerugo consumat. consumit tinea, si quod bene legeris male credas. tinea haereticus est, tinea Fotinus est, tinea tua Arrius est. scindit uestimentum qui separat a deo uerbum. scindit uestimentum Fotinus, cum legit: in principio erat uerbum et uerbum erat aput deum et deus erat; integrum enim uestimentum est, si le
Abbreviated transcription (Latin):
lo testimoniũ meruit diligẽtie.
Sic enim laudat lucam. Cinus
laus inquit ẽ in eugł̃io ꝑ om̃s ec¬
cłias. U u̾e laudabił est qui me¬
ruit a tanto gentiũ doctore lau¬
dari. Assecutum itaq se ñ pauca
dicit: s om̃ia. & assecutũ om̃ia ui¬
sum ẽ omia scͥbere ñ om̃ia s ex oĩb.
Non it scͥpsit om̃ia. s assecutꝰ est¬

Expanded text:
lo testimonium meruit diligentiae. Sic enim laudat Lucam: Cujus laus, inquit, est in Evangelio per omnes Ecclesias . Et vere laudabilis est, qui meruit a tanto gentium doctore laudari. Assecutum itaque se non pauca dicit, sed omnia: et assecuto omnia visum est scribere non omnia, sed ex omnibus. Non enim scripsit omnia, s
Abbreviated transcription (Latin):
cere uita et̾na est: s ĩ cognoscere x¬
dm̃ uerũ. ⁊ uerũ de uero. dm̃ de dõ:
uita ẽ sempit̾na. Tinea ẽ xp̾m cog¬
nosc̾e sine diuinitatis fide aut cor¬
poris sacͣm̃to. Tinea ẽ arriꝰ. tinea ẽ.
sabellius. Patitur bas tineas sp̃s
fluctuantiũ. patit᷑ has tineas sp̃c qͥ
ñcredit qi pat̾ ⁊ filius diuinitate
unum s̃. Scindit qd̾ scͥptũ ẽ. ego ⁊

Expanded text:
 cognoscere uerum deum. uerum de uero, deum de deo uita est sempiterna.- tinea est Christum cognoscere sine diuinitatis fide aut corporis sacramento. tinea est Arrius, tinea est Sabellius. patitur has tineas spiritus fluctuantium, patitur has tineas spiritus qui non credit quia pater et filius diuinitate u
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ aut nature. aut uͥtuti.
aut gr̾e. aut miracło ꝯuenire. Que
licet omia in om̃ib sint: tñ pleni¬
tudo quedam in singłis singłarum
scͥpsit ub̃ius. Mores qͦ hoĩs p̾ceptis
ubiorib erudiuit. Alius apotentie
cepit exp̾ssione diuine. ꝙ ex rege rex
fortis ex forte. uerus ex uero uiuit.

Expanded text:
naturae aut uirtuti aut gratiae aut miraculo conuenire. quae licet omnia in omnibus sint, tamen plenitudo quaedam in singulis uirtutum scripsit uberius, mores quoque hominis praeceptis uberioribus erudiuit; alius a potentiae coepit expressione diuinae, quod ex rege rex, fortis ex forte, uerus ex uero uiui
Abbreviated transcription (Latin):
thm diximus ẽẽ moralem opiio
huiuscemodi ñ p̾termitt̾etur. Mo¬
res ii ꝓprie dicunt᷑ humani. Ple¬
riq tam̃ putãt ip̃m dñm nr̃m ĩ
qͣtuor eugłii libͥs qͣtuor formis ani¬
malium figurari. Ꝙ idem homo.
idem leo. idem uitulus. idem aqͥla.
homo: qr natus ex maria ẽ. Uitulꝰ¬

Expanded text:
tthaeum diximus esse moralem, opinio tthaeum diximus esse moralem, opinio huiuscemodi non praetermitteretur; mores enim proprie dicuntur humani. plerique tamen putant ipsum dominum nostrum in quattuor euangelii libris quattuor formis animalium figurari, quod idem homo, idem leo, idem uitulus, idem aquila: homo, quia natus ex Maria est, le
Abbreviated transcription (Latin):
&qͣnto plura c̾tamina tanto pre¬
cellentior corona uͥtutum. S ad
ꝓpoĩtum reu̾tamur. hystoricosti¬
lo diximꝰ hc̃ eugłii librũ eẽ dige¬
stum̃. Deniq de scribendis mag̾
reb qͣm expͥm̃dis p̾ceptis studiuĩ
pensum. & ip̃e eugłista hystorie
more a narratione sumpsit exor¬
dium. F uit inquit in dieb he¬
rodis regis uidee sacerdos quidam
noĩe zacharias. Eamq hystoriam
plena digestione ꝓsequit᷑. Uñ ⁊̃
hii qui q̃tuor animaliũ formas q̃
in apocalipsi reuelantur qͣtuor euã¬
gelii libros intelligendos arbitrati
s̃ hc̃ librum uolũt uituli sp̃e figu¬
rari. Uitulus i sacerdotał ẽ iucti¬
ma. S bñ ꝯgruit uitulo hiceuan¬
gelii li̾ qui a sac̃dotib inchoauit.
⁊ ꝯsũmauit inuitulo. qui oĩum
uitulus. Idem quippe ⁊ uitulus ẽ¬
a duocatum it ip̃m habemꝰ apud
patrẽ. Hitulus qr suo sanguine
nos diluit ⁊ redemit. S bñ acci¬
dit ut qm eugłii librũ scłm ma¬

Expanded text:
et quanto plura certamina tanto praeet quanto plura certamina tanto praecellentior corona uirtutum. Sed ad propositum reuertamur. historico stilo diximus hunc euangelii librum esse digestum. denique describendis magis rebus quam exprimendis praeceptis studium pensum. et ipse euangelista historico more a narratione sumsit exordium. fuit inquit in diebus Herodis regis Iudaeae sacerdos quidam nomine Zaccharias eamque historiam plena digestione persequitur. unde etiam hi qui quattuor animalium formas quae in Apocalypsi reuelantur quattuor euangelii libros intellegendos arbitrati sunt hunc librum uolunt uituli specie figurari; uitulus enim sacerdotalis est uictima. et bene congruit uitulo hic euangelii liber, quia a sacerdotibus inchoauit et consummauit in uitulo, qui omniumuitulus. idem quippe et uitulus e— aduocatum enim ipsum habemus aput patrem — uitulus, quia suo sanguine nos diluit et redemit et bene accidit, ut quoniam euangelii librum secundum Ma
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ileq n ociose dc̃m est ho¬
miniꝙ nulli alioꝵ animãtiũ.
in sudore uultus tui manducab̾
panem tuũ. His i animalib q̃
natura irrat̾onabilia s̃ iussu dei
tr̃a pabulũ ministre p̾cepta est.
Soli autẽ homini ut rat̾onabi
li ꝙ accepit ex̾ceat. uite cursus ĩ
labore pͥseribitur. Qui it ñ est ⁊¬
tentus animaliũ pabulo cet̾̃oꝵ.
cui ñ satis ẽ lignũ fructiferũ cõ¬
munẽ om̃ib ad escam datũ. sed
delicias sͥ uariarum exquirit¬
epularum. delicias sͥ transma¬
rinis arcessit e t̾ris. delicias uer¬
rit e fluctib recusare ñ debet
qui labore uictũ reqͥrit breuẽ.
Itaq siquis in ħ sacratarũ dis¬
putat̾onũ certamina ueniẽs
exuat̾ se uite huius expoĩte ad
errorem sollicitudine. ⁊ nudus
malicie athleta pietatis oleo
spiritali ułut quedam anime
m̃bra ꝑfusus suscipiat c̾tamina
u̾itatis. haut dubie ꝑpetua ꝓme¬
bitur sac̾tarum p̾mia coronatar̃.
Bonoꝵ ⁊ laboꝵ nobił fructus ẽ.

Expanded text:
est homini, quod nulli aliorum animantium: In sudore vultus tui manducabis panem tuum . His enim animalibus quae natura irrationabilia sunt, jussu Dei terra pabulum ministrare praecepta est: soli autem homini, ut rationabile quod accepit, exerceat, vitae cursus in labore praescribitur. Qui enim non est contentus animalium pabulo caeterorum, cui non satis est lignum fructiferum in commune omnibus ad escam datum: sed delicias sepularum, delicias sibi transmarinis arcessit e terris, delicias uerrit e fluctibus, recusare non debet qui labore uictum requirit, breuem itaque si quis in haec sacratarum disputationum certamina ueniens exuat se uitae huius expositae ad errorem sollicitudine et nudus malitiae athleta pietatis oleo spiritali uelut quaedam animae membra perfusus suscipiat certamina ueritatis, haut dubie perpetua promerebitur sacratarum praemia coronarum. bonorum enim laborum nobilis fructus est
Abbreviated transcription (Latin):
inimicum debeam. quẽadmodũ
admodum bñfacere. mutuũ da¬
re cum desꝑatione recuꝑationis
⁊ cũ remunerat̾one mercedis. m̃¬
ces enim facilius sequit᷑ ñ expectã¬
tem̃. Docuit ⁊̃ rationabilia cũ lego
q̃mquidfideł est inminimo ⁊ in
mauis fideł est. Quid adhuc de na¬
turalib dicam. qd̾ docuit uirtu¬
tes celoꝵ mou̾i. dñm solum ẽẽ uni¬
genitum dei filium. in cuiꝰ passio¬
ne tenebre ꝑ diem fc̃e s̃. tr̃a obscu¬
rata est. sol refugit. Ergo õem quẽ
mundana sͥ prudentia falso uin¬
dicat pͥncipatũ. sap̃ia uere possi¬
det spiritał. p̾sertim cum audatius
ut aliquid usurpemus ip̃a fides nr̃a
rp̃m mist̾ium trinitatis sine hac tͥ¬
plici sap̃ia eẽ ñ possit. nͥ credamus ⁊
illum naturalit̾ patrẽ qui nb ge
tionabilem sp̃m qui rationem ce¬
lestem diuinitatis ⁊ uite regende
humanis pectorib pectorib in¬
fudit. Nec quisqͣm putet nos po¬
testatis aut uirtutis fecisse distã¬

Expanded text:
inimicum debeam, quemadmodum inimicum debeam, quemadmodum admodum benefacere, mutuum dare cum desperatione recuperationis et cum remuneratione mercedis; merces enim facilius sequitur non exspectantem. docuit etiam rationabilia, cum lego quoniam qui fidelis est in minimo et in maius fidelis est. quid adhuc de naturalibus dicam, quod docuit uirtutes caelorum moueri, dominum solis esse unigenitum dei filium, in cuius passione tenebrae per diem factae sunt, terra obscurata est, sol refugit? ergo omnem quem mundana sibi prudentia falso uindicat principatum sapientia uere possidet spiritalis, praesertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium trinitatis sine hac triplici sapientia esse non possit, nisi credamus et illum naturaliter patrem, qui nobis gentionabilem spiritum, qui rationem colendae diuinitatis et uitae regendae humanis pectoribus infudit. nec quisquam putet nos potestatis aut uirtutis fecisse distan
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutes celoꝵ. Transcendit angłos ⁊
u̾bum in pͥncipio reꝑit. ⁊ u̾bũ apd̃
dĩnuidit. Quis aut̃ moraliꝰ scđm
hoĩem singła ꝓsecutus quã sc̃s ma¬
theus edidit nb̃ p̾cepta uiuendi : Qͥd
rationabilius illo admirabili copu¬
latu qͣm qd̾ sc̃s marcus inpͥncipio
statim locandus putauit : Ecce
muto angłm meũ. ⁊ uox clamãtis
in deserto. ut ⁊admirationẽ moue¬
ret. ⁊ doc̾et humilitate hoĩem. atq
abstinentia ⁊ fide plac̾e deb̾e. sic̃ ille
sc̃s ioħs baptista his ad ĩmortalita¬
tem gradib ascendit. uestim̃to cibo.
nuncio. At u̾o sc̃s lucas ułut quen¬
dam hystoricum ordinem tenuit:
⁊ plura nb̃ gestoꝵ dñi miracła reue¬
lauit. Ita tam̃ ut om̃s sap̃ie uͥtutes
engłii istius ꝯplectetur hẏstoria. Qͥd
enim p̾cellentius ad sap̃iam nat᷑a
creabunt᷑. Docet moralia in eodẽ
libro cũ me in illis beatitudinib
docet mores. quẽadmodũ amare

Expanded text:
uirtutes caelorum, transcendit angelos et uirtutes caelorum, transcendit angelos et uerbum in principio repperit et uerbum aput deum uidit. quis autem moralius secundum hominem singula persecutus quam sanctus Matthaeus edidit nobis praecepta uiuendi? quid rationabilius illo admirabili copulatu quam quod sanctus Marcus in principio statim locandum putauit: ecce, mitto angelum meum et uox clamantis in deserto, ut et admirationem moueret et doceret humilitate hominem atque abstinentia et fide placere debere, sicut ille sanctus Iohannes Baptista his ad inmortalitatem gradibus ascendit, uestimento cibo nuntio? at uero sanctus Lucas uelut quendam historicum ordinem tenuit et plura nobis gestorum domini miracula reuelauit, ita tamen ut omnis sapientiae uirtutes euangelii istius conplecteretur historia. quid enim praecellentius ad sapientiam natcreabuntur. docet moralia in eodem libro, cum me in illis beatitudinibus docet mores, quemadmodum amare
Abbreviated transcription (Latin):
ppłaris habundat aliis sibi restricti¬
or. Tertius puteus iuram̃ti hoc est
uina ꝯplectitur: cum dñs nature
fidei testis adhibetur. Quid ⁊̃ tres
libri salomonis ums de ꝓu̾biis. aliꝰ
eccłiastes. t̾cius decanticis canticorũ.
nͥ trine huius ostendũt nb̃ sapiẽtie
scm̃ salomonẽ fuisse sollertem: qͥ
de rationalib ⁊ heticis in ꝓu̾biis
scripsit. de naturalib in eccłiaste. qr
uanitas uanitatũ ⁊ om̃ia uanitas.
q̃ in hoc mundo s̃ ꝯstituta. uanita¬
tienĩ creatura subiecta est. De mora¬
lib autẽ ⁊ rat̾onabilib in canticis
canticoꝵ. eo qd̃ cum anime nr̃e amor
u̾bi celestis infunditur. ⁊ rationi
mens scã quadam societate innecti¬
tur. ad miranda mist̾ia reuelant᷑.
Eugłistis quoq qͣm putas defuisse
sap̃iam. quoꝵ aliiscum uariis ge¬
nerib sint refecti. singłi tam̃ diu̾̃¬
sogn̾e p̾stant: Est enim uere sap̃ia
rauit. Transcendit nubez. tnscẽdit

Expanded text:
popularis abundat aliis sibi restrictipopularis abundat aliis sibi restrictior — tertius puteus iuramenti, hoc estuina conplectitur, cum dominus naturae fidei testis adhibetur. quid etiam tres libri Salomonis, unus de Prouerbiis, alius Ecclesiastes. tertius de Canticis canticorum, nisi trinae huius ostendunt nobis sapientiae sanctum Salomonem fuisse sollertem? qui de rationabilibus et ethicis in Prouerbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, quia uanitas uanitatum et omnia uanitas quae in hoc mundo sunt constituta; uanitati enim creatura subiecta est, de moralibus autem et rationabilibus in Canticis canticorum, eo quod cum animae nostrae amor uerbi caelestis infunditur et rationali mens sancta quadam societate conectitur, admiranda mysteria reuelantur. euangelistis quoque quam putas defuisse sapientiam, quorum alii cum uariis generibus sint referti, singuli tamen diuerso genere praestant? est enim uere sapientrauit. transcendit nubes, transcendit
Abbreviated transcription (Latin):
carum distinctone digessit: stilum
ip̃m pͥus exponend̾ putamus. E st
enĩ historicus. Nam licet scͥptura
dnuna mundane euacuet sap̃ie
disciplinã. quod maiore fu̾cata u̾¬
boꝵ ambitu qͣm rerũ rat̃one subni¬
xasit: tam̃ siquis inscriptis diuiniᷤ
etiam illa q̃ miranda illi putant q̃¬
rit inueniet. Tria s̃ enim q̃ philo¬
sophi mundi istius p̾cellentissima
putauer̃ triplicẽ scilicet ẽẽ sap̃iã.
qd aut naturał sit aut morał aut
rationał. Hec tria iam ⁊ in uet̾i te¬
stam̃to potuimꝰ adu̾t̾e. Quid N
aliud significãt tres illi putei qͦꝵ
unus ẽ uisionis. alius habundan¬
tie: ⁊ t̾cus iuram̃ti. nͥ triplicẽ istã
in patͥarchis fuisse uͥtutẽ: Rat̾o¬
nał puteus uisionis eo qd rat̾o ui¬
sum m̃tis acuat ⁊ animi purget
obtuitum. Ꝙ hic puteus habun¬
dantie eo qd̾ cedentib allopbił qͦꝵ
spetie uitia corꝑis figant᷑. inue y¬
saac liquorem m̃tis inuenit. Purũ
enĩ ꝓfluũt boni mores. ⁊ bonitas ip̃a

Expanded text:
digessit, stilum ipsum prius exponendum putamus; est enim historicus. nam licet scriptura diuina mundanae euacuet sapientiae disciplinam, quod maiore fucata uerborum ambitu quam rerum ratione subnixa sit, tamen si quis in scripturis diuinis etiam illa quae miranda illi putant quaerit, inueniet. tria sunt enim quae philosophi mundi istius praecellentissima putauerunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut naturalis sit aut moralis aut rationalis. haec tria iam et in uetere testamento potuimus aduertere. quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est uisionis, alius abundantiae, tertius iuramenti, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse uirtutem? rationalis puteus uisionis eo quod ratio uisum mentis acuat et animi purget optutum, ethicus puteus abundantiae eo quod cedentibus allophylis, quorum specie uitia corporis figurantur, uiuae Isaac liquorem mentis inuenit — purum enim profluunt boni mores et bonitas ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tens. pat̾ scłi. pͥnceps pacis. eus
impleta ẽ disciplina. ⁊ pacis eus
ñ ẽ finis. supͣ sedem dł ⁊ sup᷑ reg¬
numeius. Om̃ia ꝯuenire de xͦ eui¬
dentib signat᷑ oracłis. nec posse di¬
uine fructum potẽtie ad salomo¬
nis gr̾am deriuari. qui dł filius
fuit. cuiꝰ finis aut dubie cognosci¬
tur. Finis i fuit regnisalomonis
gauit uniu̾sis. P ostremo uiuẽte
cdł. ⁊ natus ẽ salomo. ⁊ regnum cõ
secutꝰ ẽ. ħ aut̃ qui ꝓmittit᷑ post
mortẽ cdł surrecturꝰ ẽẽ mõstrat᷑.¬

Expanded text:
pater saeculi, princeps pacis. eius inpleta est disciplina et pacis eius non est finis supra sedem Dauid et supra regnum eius. Omnia conuenire de Christo euidentibus signatur oraculis. nec posse diuinae fructum potentiae ad Salomonis gratiam deriuari, qui Dauid filius fuit, cuius finis haud dubie cognoscitur; finis enim fuit regni Salomonis gauit. postremo uiuente Dauid et natus est Salomon et regnum est consecutus, hic autem qui promittitur post mortem Dauid surrectur
Abbreviated transcription (Latin):
cłm carnẽ qͦ uideant᷑ fuisse co¬
tionis ꝯsortio ñ carebãt. Ꝙ si oĩs
femine caput uir scđm apłm.
uident᷑ patͥam ⁊ tͥbũ hab̾e diui¬
sam: Accedit illudꝙ ⁊̃ angłs ga¬

Expanded text:
cundum carnem quoque uideantur fuisse cotionis consortio non carebant! quodsi omnis feminae caput uir secundum sauiderentur patriam et tribum habere diuisam? accedit illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
uid filii abͣham. ꝟ cur hosduos po¬
tissimũ nominau̾it: neqͣꝙͣ. p̾t̾eun¬
dũ puto. Non ⁊ ociose fidelissimi
auctores gen̾is eligunt᷑. ut intłłiga¬
musq in ip̃a gen̾atͥone carnis sp̾ita¬
lis magis successio reqͥrat᷑. Duo s̃
enĩ istiuiri. inqͦ manauer̃ ꝓmissa
testimoniũ. qr credidit dõ ⁊ repu¬
tatum ẽ ei ad iusticiã. qͥ ⁊̃ a dõ acce¬
ꝑit oracłi dicentẽ sͥ. E xi de tr̃atua

Expanded text:
uid, fili Abraham et cur hos duos potissimum nominauerit nequaquam praetereundum puto. non enim otiose fidelissimi auctores generis eliguntur, ut intellegamus quod in ipsa generatione carnis spiritalis magis successio requiratur; duo sunt enim isti uiri, in quos manauerunt promissa testimonium, quia credidit deo et reputatum est ei ad iustitiam, qui etiam a deo accepit oraculum dice