comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piẽtie qd̾ fine et modo caret
ses sapiendũ est et q̃dẽ mature.
Non enĩ nobis altera uita cõ¬
ceditur. ut cũ in hac sapiẽtiã
queramꝰ in illa saꝑe possimꝰ
In hac utrũq fieri necesse est.
Cito ĩueniri debet ut cito sus¬
cipi possit. ne quid pereat ex
uita cuius fus iicertus est.
Ciceromis bortẽsius cõtra phi¬
lopophiã disserõs t̾cũuẽitur
arguta cõclusione: qd̾ cũ dice̾t
philoso phandũ nõ esse ichilbꝰ
phulosophari uidebatur. quomã
philosophi esset quis in uita fa¬
ciendũ uł nõ faciendũ disputae
Nos ab hac całuma ĩmunes ac
liberi sumus. qui philoso phiã
tollimꝰ. quia humane cogitatõĩs
muẽtio est. sophiã defendimus
est. eãq ab om̃ibus sustipi opor¬
tere testamur. Ille cũ philosophi¬
ã tolleret. nec meluis aliqͥd affer¬
ret. sapientiã tollẽ putabatur.
eoq facilius de sentẽtia pulsus
est. quia constat homĩe nõ ad

Expanded text:
pientiae, quod fine ac modo caret, pientiae, quod fine ac modo caret, sed sapiendum est et quidem mature. non enim nobis altera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari uidebatur, quoniam philosophi est quid in uita faciendum uel non faciendum sit disputare. nos ah hac calumnia inmunes ac liberi sumus qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inuentio est, sophiam defendest, eamque ab omnibus suscipi oportere testamur. Ille, cum philosophiam tolleret, nec melius aliquid afferret, sapientiam tollere putabatur, eoque facilius de sententia pulsus est: quia constat hominem non ad
Abbreviated transcription (Latin):
et est incongruẽs atq meptũ
non in pectore sed in labris
habere bonitatẽ Nõ igit᷑ utili¬
tatẽ ex philosophia. sed oblec¬
tacionẽ petũt. qd̾ quidẽ citeo
testatus est. ꝓ fecto in qt̾ omĩs
istorũ disputatio. qͣmꝙ̃ uberriõs
fontes uirtutis et sciẽtie cõti¬
neat. tamẽ cofłata cũ horũ aic¬
hominũ qmͣdã oblectationẽ ocii
Uereri quidẽ nõ debuit. cũ uerũ
dice̾t. Sed quasi tiueret ne ꝓditi
misterii reus a philosophis cita¬
retur. nõ est ausus confidenter
confiteri quod fuit uerũ. illos
nõ ideo disputare ut doceãt ses
ut se oblectẽt in ocio. Qui qͦmã
auctores sut rerũ gerẽdarũ. n ͨ
ip̃i quicqͣm gerũt. ꝓ loqͣtibus
sũt habendi. Sed ꝓfecto quia
nichil ad uitã bomi afferebãt.
nec ip̃i decretis suis obtẽꝑaue¬
rũt. nec quisqͣm ꝑ tot secula ĩ¬
uentus est qui eors legibus ui¬
ueret. Abicienda est igit᷑ omĩs
philosophia. q̾a nõ studẽdũ sa¬

Expanded text:
et est incongruens atque ineptum, et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. Quod quidem Cicero testatus est. profecto inquit omnis istorum disputatio quamquam uberrimos fontes uirtutis et scientiae continet, tamen conlata cum eorum achominum quantam oblectationem otiis. uereri quidem non debuit, cum uerum diceret, sed quasi timeret ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare quod fuit uerum, illos non ideo disputare ut do-1 ceant, sed ut se oblectent in otio. qui quoniam auctores sunt i rerum gerendarum nec ipsi quicquam gerunt, pro loquacibus \' sunt habendi. sed profecto quia nihil ad uitam boni adferebant, nec ipsi decretis suis obtemperauerunt nec quisquam per tot saecula inuentus est qui eorum legibus uiueret. abicienda est igitur omnis philosophia, quia non studendum sa
Abbreviated transcription (Latin):
die tradant nullãq uirtutẽ
capestãt et omem̃ uitã su ã
nchil aliud qͣm in eloquẽdo
ꝑagant. quid aliud mertes
debent putari: Sapiẽtia enĩ
nisi in aliquo actu fuerit. qͥ uim
suã exerceat: manis et falra
est. Recteꝙ tullius cuules uiõs
qui rẽ publicã gubernẽt. qͥ ur
bes aut nouas cõstituãt. aut
cõstitutas equitate tueãtur. qͥ
salutẽ libertatẽꝙ ciuiũ uł boms
legibus uł salubribus cõsiliis
uł iu diciis graubꝰ conseruẽt.
philosophie doctoibus p̃fert
Bonos em facẽ oportet poti¬
us q̃m inclusos in angulis ftiti¬
enda p̃ciꝑe. que ne ip̃i quidẽ
facuit qui loquũtur. Et quomã
Ie a ueris actibus remouerũt.
apparet eos excercẽde lingue cã
uł uacandi gr̃a artem istam
philosophie repperisse. Qui autẽ
docẽt tancũ nec facũt. ip̃i p̃cep¬
tis suis detrahũt pondus. Quis
doceant obtemꝑare. Bonũ est
autẽ recta et honesta preciꝑe.
sed insi et facias mendacud̃ est:

Expanded text:
diae tradant nullam- que uirtutem diae tradant nullam- que uirtutem capessant et omnem suam uitam nihil aliut quam in eloquendo peragant, quid aliut quam inertes debent putari? sapientia enim nisi in aliquo actu fuerit quo uim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiros, qui rem publicam guberbes aut novas constituant, aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel salubribus consiliis, vel judiciis gravibus conservent, philosophiae doctoribus praefert. Bonos enim facere oportet potius quam inclusos in angulis facienda praecipere, quae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendae linguae causa, vel advocandi gratia artem ipsam philosophiae reperisse. Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis doceant non obtemperare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est;
Abbreviated transcription (Latin):
iuuẽtus doctoris exemplo et
auctoitate corrupta sine ullo
pudore concurrẽt. Quid igitur
interfuit quo anno philosophus
populus et riuales sui uiderẽt
omĩbus ꝑdicis nequiorẽ: Nec
sacis fuit ita uiu̾e sed doce̾ etiã
libidines cepit: ac mores suos
de lupanari ad stalã trãstulit
disserẽs uoluptatẽ corꝑis esse
sũmũ bonũ. Que doctrina execra¬
bilis et pudenda: nõ in corde
philosophi sed in sinu mẽtricis
est nata. Nam quid ego de cim¬
cis loquar. quibus in ꝓpaculo co¬
ire cũ cõuigibus mos fuit: Qs
mirũ si a cambus quorũ uitã
imitãtur. etiã uocabułũ nomẽ¬
q traxerũt: ⁊ lussũ igit᷑ in hac¬
disciplia magisteriũ uirtutis
est: cũ etiã illi qui honestioa
p̃cipiãt. aut nõ facut̃ ip̃i que
suadẽt: aut si faciũt qd raro
accidit nõ disciplina eos ad rec¬
tũ sed natura ꝓducat q̃ etiã
se pe in doctos impellit ad lau
dẽ. Uerũ enĩ cũ se ꝑpetue desi¬

Expanded text:
iuuentus doctoris exemplo et iuuentus doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid ergo interfuit quo animo philosophus aret, cum eum populus et riuales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac mores suos de lupanari ad scolam transtulit disserens uoluptatem corporis esse summum bonum. quae doctrina exsecrabilis et pudenda non in corde philosophi, sed in sinu meretricis est nata. nam quid ego de Cynicis loquar, quibus in propatulo coire cum coniugibus mos fuit? quid mirum si a canibus, quorum uitam imitantur, etiam uocabulum nomenque traxerunt? nullum igitdisciplina magisterium virtutis est, cum etiam illi, qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent, aut si faciunt quod raro accidit non disciplina eos ad rectum, sed natura perducat, quae saepius etiam indoctos imdem. Verum enim cum se perpetuae desi
Abbreviated transcription (Latin):
mores bonos sed tẽꝑi aptabit.
et quibus alni utũtur ĩ gloriã
aut uoluptatẽ utetur agende
rei causa. Sende paulo post.
Omĩa q̃ luxuriosi facũt queq
imꝑiti. faciet et sapĩes: ses nõ
eodẽ modo. eodẽq ꝓpõito. dit¬
quin nichil interest quo ammo
facias qd fecisse uiciosũ est. q̃a
facta cernũtur ammꝰ nõ uidet᷑.
dristippo cirenaicorũ magistro
cũ laide nobili storti fuit cõsue¬
tucdo. Quod flagiciũ gͣuis ille
philosophie doctor sic defende¬
bat. ut diceret multũ inter se
et ceteros laidis amatoẽs m¬
teresse. qd̾ ip̃e haberet laidẽ
alii a laide habentur. O p̃clara
et bonis imitanda sapiẽtia. hu¬
ic uero liberos in disciplinã
dares: ut disteñt habe̾ metricẽ
dliquid inter se et ꝑditos inter¬
esse dicebat. scilicet qd̾ illi bo¬
na sua ꝑderẽt ipe gratis luxuri¬
aretur. In qͦ tamẽ sapientior
meretrix fuit. que sic philosophũ
habuit ꝓ lenone: ut ad se om̃ĩs

Expanded text:
mores bonos, sed tempori aptabit, mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causa. deinde paulo post: omnia quae luxuriosi faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero liberos in disciplinam dares, ut discerent habere meretricem? aliquid inter se ac perditos interesse dicebat, scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. in quo tamen sapientior meretrix fuit: quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis
Abbreviated transcription (Latin):
corne. lius ad eudẽ cicõnẽ
ica stri bit. Tantũ abest ut
magistrã putẽ esse uite phi¬
losophiã. beateq uite ꝑfect᷑¬
cem: ut nussis magis existimnẽ
opus esse magr̃os uiuẽdi q̃m
plerisq qui in ea disputãda
uersãtur. uideo enĩ magnã
partẽ eorũ qui ĩ stola de pu¬
dore continẽtia p̃cipiat argu¬
tissime. eosdẽ in oĩmi libidm ũcu¬
piditatibus uiuere. Itẽ seneca
in exhortatõibus: pleriq ĩquit
philosophorũ tales q sũt dis¬
ferti in cõuiciũ suũ. quos si audi¬
as in auariciã. in libidmnẽ. ĩ am¬
fessos putes. Adeo redũdãt ad
ipõs male dicta in publicũ missa.
auos nõ aliter intueri decet.
qmͣ medicos quorũ tituli reme¬
dia habent pyoides uenena.
Quosdã uero nec pudor credit¬
uicioꝵ tenet. sed patrocima t᷑pi¬
tudimis sue fingũt. ut etiã hones¬
te pectare uideãtur. faciet in¬
nõ ꝓbabit. ut etiã ad maiora
transitũ ĩuemat: nec rełiquet

Expanded text:
Cornelius ad eundem Ciceronem Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut ego magistram putem esse uitae philosophiam beataeque uitae perfectricem, ut nullis magis existimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersantur. uideo enim magnam partem eorum qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item Seneca in Exhortationibus plerique inquit philosophorum tales sunt, diserti in conuicium suum. quos si audias in auaritiam, in libidinem, in amfessos putes: adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare uideantur. — faciet snon. probabit, ut etiam ad maiora transitum inueniat, nec relinquet
Abbreviated transcription (Latin):
bom. et qui eã non didicissent
essent omẽs semꝑ mali. Cũ uõ
ĩnumerabiles existãt et semꝑ
extiterint qui sint aut fuerĩt
tis qua ip̃i egent nõ ẽẽ doctoẽs
Nlã si quis mores eorũ diligẽt᷑
inquirat. ĩuemet iracũdos. cupi¬
dos. libidmosos arrogãtes ꝓter¬
uos. et sub obtentu sapiẽtie sua
uicia celãtes: cũ domi facientes
ea que in stolis arguissent. mẽ¬
tior fortasse accusandi gratia
Nonne et ipsũ tullius et fatet᷑
et queitur: Quotus quisq pħi
loso phorũ inquit ĩuenit᷑. qui
sit itti moratus. ita uita ac
ammo cõstitutus ut ratio pos¬
culat. qui disciplma nõ ostẽt¬
tionẽ stiẽtie. sed fegẽ uite pe¬
tet: qui obtemꝑet ip̃i sibi. et
decretis pareãt suis: Uidare
licet alios tante leuitatis et¬
r ⁊ iactationis ut hiis fuerit
nõ ⁊ didicisse melius: alios
pecune cupidos alios gloie
multos libidinũ seruos: ut
tũ eorũ uita mirabiłit̾ pug¬
net oratio. Nepos quoq

Expanded text:
boni et qui eam non didicissent, boni et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sint aut fuerint tis, qua ipsi egent, non esse doctores? nam si quis mores eorum diligenter inquirat, inueniet iracundos cupidos libidinosos adrogantes proteruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum Tullius et fatetur et queritur? quotus quisque inquit philosophorum inuenitur qui sit ita moratus, ita animo ac uita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem uitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nemo quicqͣm stiat: Quẽo ig̾
utrũ ne achadenniã philosophi¬
am pucet esse i an non: ⁊ le¬
gaturũ nõ arbitror. Quos si
est. nichil igit᷑ illorũ cadit in
philosop hiã: que omĩa reddat
nicerta. legẽ abrogat. artẽ nul¬
lã putat. ratioẽs subuercit. re¬
fundicus tollit. Fulsa ig̾ omĩa¬
ilsa: quia in rẽ semꝑ incertã
et adhuc nichil explicãtẽ cai¬
de nõ possũt. Aulla iun itaq in¬
tio ul stientia uel lex bene ui¬
uendi nisi in hac unica et uera
et colesti sapiẽtia cõscituta est:
q̃ philoso phis suãt ignota. ⁊ã
illa terrena qm̃ fallax est. fit
uaria et multiplex: sibiq tota
contraria est. Et sicut unus
est huius mũdi cõstitutor et
rector deus. una ueritas: ita
unã esse ac simplicẽ sapiẽtiã
necesse est. quia quicq̃d ẽ uerũ
ac bonũ. id ꝑfectũ esse nõ p̃t
nisi fuerit singulare. Quos si
philosophia uitã possit instrue
nulli alni insi philosophi essent

Expanded text:
nemo quicquam sciat? quaero enim nemo quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam putet esse an non. negaturum non arbitror. quod si est, nihil ergo illorum cadit in philo- ss sophiam, quae ut omnia reddat incerta, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subuertit, refunditus tollit. falsa igomnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ratio, vel scientia, vel lex bene vivendi, nisi in hac unica, et vera, et coelesti sapientia constituta est, quae philosophis fuerat ignota. Nam illa terrena, quoniam falsa est, fit varia, et multiplex, sibique tota contraria est. Et sicut unus est hujus mundi constitutor et rector Deus, una veritas: ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est verum, ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit singulare. quodsi philosophia uitam posset instruere, nulli alii nisi philosophi essent
Abbreviated transcription (Latin):
est: cur nõ uerũ fateais tibi¬
aliqnͣdo. philosophiã quã tu nnch¬
il docentẽ in celũ laudibus extu¬
listi. magistrã uirtutis esse non
Quis em̃ uerã uiã tenẽt errãte
cicerone. philosophia nichil alius
est qͣm recta ratio uiuendi. uel
honeste uiuendi stientia. uel ars
recte agẽdi. Nõ errabimus si dix¬
erimus philosophiã esse legẽ bñ
honesteqz uiuendi. et qui dixĩt
issã regusã uite suũ ifsi reddid̃.
hic plane nõ respexit ad cõmu¬
ne philosophie nomen. Que cũ
sit in plures sectas disciplinas¬
q diffusa. inchilq habeat certi.
nchil demq de quo uiiuersi u¬
na uoce ac mente cõsentiãt: qd̾
potest esse tam falsid. ꝙͣ regulã
uite philosophiã noniãri in q̃
diuersitas p̃ceptorũ rectũ iter
impediat et turbet: aut legẽ
bene uiuendi. cuius capita longe
dissonãt. aut scientiã uite agẽ¬
de: in qua nichil alius efficit᷑.
contraĩa seꝑe dicendo qmͣ ut

Expanded text:
est, cur non tibi verum fateris est, cur non tibi verum fateris aliquando, philosophiam, quam tu nihil docentem in coelum laudibus extulisti, magistram virtutis esse n— quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophia inquit nihil aliut est quam recta ratio uiuendi uel honeste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad commune philosophiae nomen. quae cum sit in plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam nominari, in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
tire et saꝑe et in clarissima lu¬
ce uersari. At quã cõfessus fu¬
eris philo sophie ueritatẽ. do¬
cent ad filiũ cõposita p̃cepta:
quibus mones philosophie qͥd
precepta nostenda uiuendũ
aut̃ esse cuuliter. Quid tã re¬
pugnans dici potest.: Si no¬
stenda suc̃ precepta philosophie
ideo utiq nostenda sut̾. ut rcẽ
sapienterq uiuamus. Uel si ci
uunt qui nõ stdm̃ philosophiã
uuuit. Si aut̾ nõ stulte uuuit
qui cuuliter uiuit. seq̃tur ut
stulte uiuat qui philosophice
uiuit. Tuo itaq iudicio pħilo¬
sophia stulticie in anitatis q
damnata est. Idem ĩ cõsola¬
tione id est in oꝑe nõ ioculai
hanc de philosophia sinam̃
tulisti. Sed nestio si nos tene¬
at error aut miserabilis in¬
noratio ueri. Ubi igit᷑ philo¬
sophie magisterud. aut quid
te docuit illa uite pares. si
uerũ miserabiliter ignoras:
Quod si hec erroris ingẽatio¬
nisq cõfessio pene ĩuito tibi
ab intimo pectore expressa

Expanded text:
tire et sapere et in clarissima lutire et sapere et in clarissima luce uersari? at quam confisus fueris philosophiae ueritate, docent ad filium conposita praecepta, quibus mones philosophiae quidem praecepta noscenda, uiuendum autem esse ciuiliter. quid tam repugnans dici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscenda sunt, ut recte sapienterque uiuamus, uel si ciuuiuet qui non secundum philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit, sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. tuo itaque iudicio philosophia stultitidamnata est. Idem in Consolatione, id est, in opere non joculari, hanc de philosophia sententiam tulisti: « Sed nescio quis nos teneat error, aut miserabilis ignoratio veri. » Ubi est ergo philosophiae magisterium? aut quid te docuit illa vitae parens, si verum miserabiliter ignoras? Quod si haec erroris ignorationisque confessio pene invito tibi ab intimo pectore expressa
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sapientẽ tamẽ extitisse
neminẽ: Quid igit᷑ te ma .ꝯ. gis¬
tra illa uite docuit. An
ut potentissimũ cõsułe ma¬
le dictis incesseres: eũq hostẽ
patrie uenenatis or̃omi bus
et quidẽ sic̃ nullus uniq̃m di¬
ligẽtius. quippe qui omẽs cog¬
noueris disciplinas. sicut ip̃e
gloriari soles: eaq lacinis lit¬
teris ifsustraueris. imittitorẽ¬
ẜ te placonis ostendeĩs. Ce do
ig̃ quid didiceris: an ĩ qͣ secta
ueritatẽ depħendeĩs. In acha¬
mia scilicet quã secutus es quã
ꝓbasti. At hec nthil docet. insi
ut stias ce nchil stire. Tui igit᷑
libri arguũt. qmͣ nichil a philoro¬
phia disti possit ad uitã. lꝯec
tua uerba sũt. Michi autẽ nõ mõ
aᵈ sapientiã ceci uidemur. sed
ad eaipã que aliqua ex parte
cerm uideãtur. hebetes et obtu¬
si. Si igitur philosophia uite
magistra est: cur tibi ip̃i cetus
et hebes et obtusus uidebare.
quẽ oportuit illa docente et sẽ¬

Expanded text:
rum, sapientem tamen extitisse rum, sapientem tamen extitisse adhuc neminem ? quid ergo te magistra illa uitae docuit? an ut potentissimum consulem maledictis incesseres eumque hostem patriae uenenatis orationibus et quidem sic, ut nullus umquam diligentius, quippe qui omnes cognoueris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis litteris inlustraueris imitatoremque te Platonis ostenderis. cedo igitur quid didiceris aut in qua secta ueritatem deprehenderis. in Academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. at haec nihil docet nisi ut scias te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia disci possit ad uitam. haec tua uerba sunt: mihi autem non modo ad sapientiam caeci uidemur, sed ad ea ipsa quae aliqua ex parte cerni uideantur, hebetes et obtunsi. si ergo philosophia uitae magistra est, cur tibi ipse caecus et hebes et obtunsus uidebare, quem oportuit illa docente et sen
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quẽitur eti x extitisse aliqs
qui eã uituꝑarẽt. Quisqͣm ne
inquit uituꝑare uite parentẽ.
et hoc parricidio se inquinae
audeat. et tam impie ingratus
esse: Nos igit᷑ marce tulli par¬
ricide sumus. et insuendi te iu¬
dite in culleũ. qui philosophiã
negamo esse parẽtẽ uite: an
tu qui aduersus deũ tã impie
ingratus. nõ hũc ciuꝰ effigiẽ
ueneraĩs in capitolio p̃sidentẽ
s illũ qui mũdũ fecit hoĩẽm¬
q geneauit. qui sapiẽtiã qͦq
ipãm inter cetã celestia sua
bñficia largitus. magistrã ue
ad quã si quis accefferit multo
sit incertior necesse ẽ qͣm p̾us
fuerit. Cuius enĩ uirtutis que
ipsa ubi sita sit adhuc philo¬
sophi nõ expedũt. cuꝰ uite
cũ ip̃i doctores ance senectute
suerint ac morte confecti. qͣm
cõstiteit quomõ unui deceat. cu¬
us ueritatis indagatricẽ ꝓfitĩ
potes: qui seꝑe testaris cũ tã¬
ta fuerit multitudo philosopho¬

Expanded text:
etiam queritur extitisse aliquos etiam queritur extitisse aliquos qui eam uituperarent. quisquamne inquit uituperare uitae parentem et hoc parricidio se inquinare audet et tam inpie ingratus It esse? nos ergo, Marce Tulli, parricidae sumus et insuendi iudice in culleum, qui philosophiam negamus parentem esse uitae, an tu, qui aduersus deum tam inpie ingratus es, non hunc cuius effigiem ueneraris in Capitolio sedentem, sed illum qui mundum fecit hominemque generauit, qui sapientiam quoque ipsam inter cetera caelestia sua beneficia largitus est? magistram tu ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse est quam prius fuerit. cuius enim uirtatisP quae ipsa ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. cuius uitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti quam constituerint quomodo uiui deceat. cuius ueritatis indagatricem profiteri potes, qui saepe testaris, cum tanta multitudo fuerit philosopho
Abbreviated transcription (Latin):
maiestas cognita rerũ. dicẽdũ
est. deus ille fuit. deus milite
memim. tamẽ nõ erat sic lau¬
dandus qd̾ sapiẽtiã ĩuene̾it
sed qd̾ homiem fecerit qͥ pos¬
it enĩ laudẽ qui partẽ laudet
ex toto. Sed ille ut homĩe a¬
dauit qui tamẽ ob idipm deie¬
ret ꝓ deo haberi qd̾ saꝑe ĩue¬
nerit. ⁊ iã sic ait. Nõne decebit
esse: uñ apparet ã phitagorã
uoluisse laudare. qui se p̾mus¬
ut dixi philosophũ nomĩauit.
aut milesiũ thałe qui de reru
natura pͥmus tradit᷑ dipputas¬
se. Sed dũ hoiẽm querit ex¬
tollẽ rẽ ipam depressit. Nõ
est enĩ magna: si ab honnẽ
potuit muemiri. Uerũ potest
ut poete dari uema. At ille
idẽ ꝑfectus orator idẽ sũmus
philosophꝰ. ne grecos repre¬
hendã quorũ leuitatẽ semꝑ
accusat et tamẽ sequit᷑ ip̃am
sapiẽtiã quã alias donũ alias
muentũ deorũ uocat poetice fi¬
guratã laudat in faciẽ. Grauit

Expanded text:
maiestas cognita rerum, - dicendum maiestas cognita rerum, - dicendum est, deus ille fuit, deus, inclute Memmi — tamen non erat sic laudandus deus, quod sapientiam inuenerit, sed quod hominem fecerit qui posnuit enim laex toto. Sed ille, ut hominem, laudavit, qui tamen ob id ipsum deberet pro Deo haberi, quod sapere invenerit. Nam sic ait: Nonne decebit, esse? Unde apparet, aut Pythagoram voluisse laudare, qui se put dixi philosophum nominauit, aut Milesium Thalen, qui de rerum natura primus traditur disputasse. ita dum hominem quaerit extollere, rem ipsam depressit: non est enim magna, si ab homine potuit inueniri. uerum potest ut poetae dari uenia. at ille idem perfectus orator, idem summus philosophus, ne Graecos reprehendam quorum leuitatem semper accusat et tamen sequitur, ipsam sapientiam, quam alias donum, alias inuentum deorum uocat, poetice figuratam laudat in faciem. grauiter
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. Quod quidẽ in tustulaĩ
clamatorio dicendi ia gn̾e iac¬
taret. O philosophia dux in¬
quit. o uirtutis indagatrix. ex¬
pultrixq uiciorũ: q̃s nõ mõ
nos. sed omĩno uita homi sine
te esse pociusset: Tu ĩuentrix
legũ: tu magistra morũ et dis¬
ciplme fiusti. Quasi uero aliqͥd
ꝑ seipãm sentiret. ac nõ potiꝯ
ille laudandus esset qui eã tri¬
buit. Potuit eodẽ gracias ag̾e
cibo et potui qd siĩ hiis rebꝯ cõ¬
stare uita nõ possit. in quibus
ut sensus ita bñficii nichil est
Sitquin ut illa corꝑis almẽta st
sic amme sapiẽtia. Rectius ita
sucretiꝰ: cũ eũ laudat q̃ sapiẽ¬
tiã p̾mus ĩuenit. Sed hͦ mepte
qd ab homĩe inuentã putauit.
quasi uero alicubi iacentẽ homo
ille quẽ laudabat ĩuenerit. tqͣ
tybias ad fontẽ. ut poete auĩt
Quod si reꝑcorẽ sapiẽtie ut
deũ laudauit. ita enĩ dicit. ne¬
mo ut opinor erit mortasi cor¬
ꝑe cretus nã sicut ipã petit

Expanded text:
tutis. quod quidem in Tusculanistutis. quod quidem in Tusculanisclamatorio dicendi genere iactaret. o uitae philosophia dux inquit o uirtutis indagatrix expultrixque uitiorum! quid non modo nos, sed omnino uita hominum sine te esse potuisset? — tu inuentrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti: quasi uero aliquid per se ipsa sentiret ac non potius ille laudandus esset qui eam tribuit. potuit eodem modo gratias agere cibo et potui, quod sine his rebus constare uita non possit, in quibus ut sensus ita beneficii nihil est: atquin ut illa corporis alimenta sunt, sic animae sapientia. Rectius itaque Lucretius, cum eum laudat qui sapientiam primus inuenit, sed hoc inepte, quod ab homine inuentam putauit: quasi uero illam alicubi iacentem homo ille quem laudabat inuenerit tamquam tibias ad fontem, ut poetae aiunt. quodsi repertorem sapientiae ut deum laudauit — ita enim dicit: nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. nam si, ut ipsa petit
Abbreviated transcription (Latin):
men eloquẽs nũqmͣ fui. quippe
qui forũ ne actigerĩ quidẽ. sed
ne cesse est ipsa me faciat iause
bonitas eloquẽtẽ. ad quã di¬
serte copioseq defendendã sti¬
entia diunnitatis et ipã ueritas
sufficit. uellẽ igit᷑ tyteronẽ
paulisper ab inferis surge̾: ut
uir eloquẽtissimꝰ ab homũculo
nõ diserto docẽtur. P̾mũ quid¬
nã sit qd laudandũ putet. qui
uicuꝑat id scudiũ qd̾ uocatur
philosophia. dem̃ neq illã ẽẽ
artẽ qua uirtus et iusticia distat᷑
nec aliã ullã sicut putauit: pos¬
tremo qm̃ est uirtutis discipłia
ubi quenda sit cũ ab illo distẽ¬
di gn̾e discesseis. Qd ille nõ au¬
diendi distendiq gratia q̃rebat
a quo enĩ posset audire cũ sti¬
ret is nemo: Sed ut in causis
face solebat. interrogatioe uo¬
luit urge̾. ad cõfessionẽq ꝑdu¬
cere: tãqͣm cõfideret respondi
prorsus nichil posse q ͦ nius
philosophia esset magistra u¬

Expanded text:
men eloquens numquam fui, quippe men eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interrogatione uoluit urguere ad confessionemque perducere, tamquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset magistra uir
Abbreviated transcription (Latin):
lingue sũmus auctor quantũ
fallatur licet in ex illa sentẽtia
ꝑuidere. qui cũ in libris officio¬
rũ philoso phiã nchil alus
esse dixisset qͣm studiũ sapiẽtie
ipam aut̃ sapiẽtiã rerũ diuma¬
rũ et humanarũ sciẽtiã. tum
adiecit Cuiꝯ stucdiũ qui uitu¬
perat. haut sane incelligo qͦd
curarũ: que conferri cũ eors
studus potest q̃ semꝑ aliqua
adquirũt qd spectet et ualeat
ad bene beateq uiuendũ: Si¬
uero s racio cõstãtie uirtutisq
ducit᷑ aut hec est ars. a nulla
om̃ino ꝑ quã eas asse q̃mur. ⁊ lul¬
lã dic̾e inaxnnarũ rerũ artẽ
esse. cũ m̃imarũ sine arte nulla
sit. hoñi est parũ considerate
loquẽtiũ. at in maximis rebus
errantiũ. Si aũt est aliqͣ disti¬
plmna uirtutis: ubi ea quẽitur.
cũ ab isto distendi gn̾e distessẽis.
equidẽ tã et si operã de derĩ. ut
qnͣtulũq dicẽdi assequerer fa¬
cultatẽ ꝓpter studiũ docendi: ta¬

Expanded text:
linguae summus auctor quantum linguae summus auctor quantum fallatur, licet ex illa sententia peruidere: qui cum in libris officiorum philosophiam nihil aliut esse dixisset quam studium sapientiae, ipsam autem sapientiam rerum diuinarum et humanarum scientiam, tum adiecit: cuius studium qui uituperat, haut sane intellego quidcurarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, ta
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possũt: restat ut in sola ethi¬
ca totus philosophie uis cõtine¬
atur. ad quã se abiectis om̃ibus
socrates conculisse dicit᷑. In qͣ
etiã parte qͦmã philosophos
errare docui qui sumũ bonũ tuiq
capiendi gratia generati sũt nõ
cõprehenderũt: appareat falsã
et manẽ esse omem philosophiã.
quia nec instruit ad iusticie mu¬
nera. nec officiũ homis rationẽ¬
q cõsũmat. Sciant igit᷑ errare
se: qui philosophiã putãt esse
sapiẽtiã. Non trahãtur auctõi¬
tate cuiusqͣm: sed ueritriti cuius¬
qͣm et faueãt et accedãt. Aullꝰ
hic temeritati bocus est. In eter¬
nũ stulticie pena subeunda est
si aut ꝑsona ĩanis aut opinio
falta decepeit homo aũt qͣlistũ¬
q est si sibi credit hoc est si ho¬
mini credit: ut non d dicã stul¬
tus qui suũ nõ uideat errorẽ
certe arrogans est qui sibi au¬
deat uindicare qd humana cõ¬
dicio nõ recipit. Ip̃e ille rõne

Expanded text:
non possunt: restat ut in sola ethinon possunt: restat ut in sola ethica totius philosophiae vis contineatur, ad quam se, abjectis omnibus, Socrates contulisse dicitur. In qua etiam parte quoniam philosophos errasse docui, qui summum bonum, cujus capiendi gratia generati sumus, non comprehenderunt; apparet falsam et inanem esse omnem philosophiam, quia nec instruit ad justitiae munera, nec officium hominis rationemque confirmat. Sciant igitur errare se, qui philosophiam putant esse sapientiam: non trahantur auctoritate cuiusquam, sed ueritati potius et faueant et accedant. nullus hic temeritati locus est, in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis aut opinio falsa deceperit. homo autem, qualiscumque est, si sibi credit hoc est si homini credit, ut non dicam stultus, qui suum non uideat errorem, certe adrogans est, qui sibi audeat uindicare quod humana condicio non recipit. ipse e Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
talitatẽ esse sũmũ bonũ. eo ip̃o
ĩmortałe esse ammã cõꝓbemꝯ
Qua de re ingens inter philoso¬
phos disceptatio est: nec qͥc qmͣ
camẽ explicare aut ꝓbare po¬
tuerũt ħn qui uerũ de amima
sentiebãt. Exꝑtes enũ diume
huius erudicionis nec argumẽ¬
ta uera quibꝰ uinten̾t actuleõt
nec testimonia quibus ꝓbarẽt.
Sed oportumꝰ hãc q̃stionẽ ccͣ¬
tabimus in ustimo lib̾ro cũ de
uita beata nobis erit disserẽ¬
dũ. Suꝑest pars in philoso¬
in qua tota dyaletica. et om̃is
loquẽdi ratio cõtme tur. Hanc
diuma erudicio nõ desider at
quia nõ in lingua sed in corde
sapiẽtia est. Nec inter est quali
utare sermone. res em nõ u̾ba
querũtur. et nos nõ de gͣmatico
uit oracore quorũ stiẽtia ẽ quõ
loqui deceat. sed de sapiẽte disse¬
rimus. cuiꝯ doctrina est quomõ
uuie̾ oporteat. Quod si neq
phisica illa ratio necessaria est.
neq hec logica. qͥa beatũ face

Expanded text:
talitatem esse summum bonum, id ipsum talitatem esse summum bonum, id ipsum immortalem esse animam comprobemus. Qua de re ingens inter philosophos disceptatio est, nec quidquam tamen explicare, aut probare potuerunt ii, qui verum de anima sentiebant; expertes enim hujus divinae eruditionis, nec argumenta vera, quibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probarent. Sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de vita beata nobis erit disserendum. Superest pars illa philosoin qua tota dialectica, et omnis loquendi ratio continetur. Hanc divina eruditio non desiderat: quia non in lingua, sed in corde sapientia est; nec interest, quali utare sermone: res enim, non verba quaeruntur. Et nos non de grammatico, aut oratore, quorum scientia est, quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cujus doctrina est, quomodo vivere oporteat. Quod si neque physica illa ratio necessaria est, neque haec logica, quia beatum facere
Abbreviated transcription (Latin):
unde corpus est: Itaq licet
quidã philosophi sũmũ bonũ
qm̃ ad illud hanc uitã retule¬
rũt que cũ corꝑe terniãtur.
ad corpus reuoluti sũt. cuius
est om̃e hoc tempus qd teãsigit᷑
in terra. Quare nõ ĩmei̾to sũ¬
mũ bonũ cõprehenderũt. qͥa
quicq̃s ppectat ad corpus et
ĩmortalitatis est expers. unũ
sit necesse est. Non cadit igit᷑
in hoiẽm beatitudo. illo mõ qͦ
philosophi putauerũt: s ita
cadit. nõ ut tũc beatus fit cũ
unut in corꝑe qd utiq ut dis¬
soluat᷑ corrũpi nccẽ est: ses
tũc cũ amima societate corꝑis
liberata. in solo spiritu uiuit
Hoc uno beati esse possumꝰ
roboramẽta uirtutis: si demq
asperã illã uiã difficiłeq te¬
neamꝰ. q̃ nobis ab beaticudine
patefacta est. Sũmũ igit᷑ bo¬
esse in ea celigione atq doct¬
na cui spes ĩmortalitatis ad¬
iũcta est. Res exige̾ uidet᷑¬
hoc loco ut qm̃ docuanꝰ ĩmor¬

Expanded text:
unde corpus est? Itaque licet unde corpus est? Itaque licet quidam philosophi summum bonum quoniam illut ad hanc uitam rettulerunt quae cum corpore terminatur, ad corpus reuoluti sunt, cuius est omne hoc tempus quod transigitur in terra. quare non inmerito summum bonum non conprehenderunt, quia quidquid spectat ad corpus et inmortalitatis est expers, imum sit necesse est. non cadit ergo in hominem beatitudo illo modo quo philosophi putauerunt, sed ita cadit, non ut tunc beatus sit, cum uiuit in corpore, quod utique ut dissoluatur corrumpi necesse est, sed tunc, cum anima societate corporis liberata in solo spiritu uiuit. hoc uno beati esse in hac uroboramenta uirtutis, si denique asperam illam uiam difficilemque teneamus, quae nobis ad beatitudinem patefacta est. summum igitur boesse nisi in ea religione atque doctrina, cui spes inmortalitatis adiuncta est. Res exigere uidethoc loco, ut quoniam docuimus immor
Abbreviated transcription (Latin):
ac uictrices amine ad deũ id est¬
ut ad originẽ suã reu̾tãtur. Id¬
circo enĩ soli ammãtiũ ad aspet¬
tũ celi erecti sumus. ut sũmũ
bonũ nr̃m in sũmo eẽ credamꝯ
Ideo religionẽ soli capiniꝰ. ut
ex hoc stiamꝰ hurnanũ spiritũ
nõ esse mortałe. qd̾ deũ qͥ est
ĩmortalis et desiderat et ag¬
nostit. Igit᷑ ex omĩbus philo¬
sophis qui aut stiẽtiã ꝓ bono
sũmo aut uirtutẽ sut̃ amplexi
tenuerũt quidẽ ueritttis uã
sed nõ ꝑuenerũt ad sũmũ
Hec enĩ duo sũt que simil effi¬
ciant illud qd̾ quẽitur. Sciẽta
id prestat ut quomõ et quo
ut ꝑuemiamꝰ. Alterũ sine alto
nichil ualet. ex sciẽtia em̃
uirtus. ex uirtute sũmũ bo¬
nũ nastitur. Heata igit᷑ uita
quã philosophi quesierũt sꝑ
et querũt suie in cultu deori
sũ in philosophia nulla est.
Et ideo nõ potuit ab huis repi¬
ri: qui sũmũ bonũ nõ ĩ sũmo
oritur. unũ quid insi terra

Expanded text:
ac uictrices animae ad deum id esac uictrices animae ad deum id est ad originem suam reuertantur. idcirco enim soli animantium ad aspectum caeli erecti sumus, ut summum bonum nostrum in summo esse credamus, ideo religionem soli capimus, ut ex hoc sciamus humanum spiritum non esse mortalem, quod deum qui est inmortalis et desiderat et agnoscit. igitur ex omnibus philosophis qui aut scientiam pro summo bono aut uirtutem sunt amplexi, tenuerunt quidem ueritatis uiam, sed non peruenerunt ad summum. haec enim duo sunt, quae simul efficiant illut quod quaeritur: scientia id praestat, ut quomodo et quo ut perueniamus. alterum sine altero nihil ualet: ex scientia enim uirtus, ex uirtute summum bonum nascitur. beata igitur uita, quam philosophi quaesierunt semper et quaerunt siue in cultu deorum siue in philosophia, nulla est et ideo non potuit ab his reperiri, quia summum bonum non in summo oritur? Imum quid est, nisi terra,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis et mures duo: nũ ꝙͣ mortẽ
uite cõmodis p̃culissẽt. insi se
ĩmortalitatẽ oꝑimone cuuũ cõ¬
se qui pucauisset. Qui tamẽ et¬
si nestirẽt ĩmortalitatis uiã.
res eos tamẽ nõ fefellit. Si
eñ uirtus diuicias et opes
ideo contẽpint qͥa fragiles st̃
uoluptates ideo qͥa breues: igͣ
tempnit. uti solidã et ꝑpetuã
cõse qͣtur. Ipã igit᷑ cogitatio
ꝑ ordinẽ gradiẽs et umuersa
cõsideras: ꝑducit nos ad exi¬
niũ illud et singulare cuiꝯ cau¬
sa nastinẽ bonũ. Qd̾ si fecis¬
sent philosophi. si non quod
semeł app̃henderãt tueri ꝑtia¬
citer maliussẽt. ꝓ fecto ꝑuemi¬
sent ad uerũ ut ostendi mõdo.
Quod si nõ fuit eorũ qͥ celestes
animas una cũ corꝑibus exti¬
gũt: illi tamẽ qui de ĩmorlitate
disputãt intellige̾ debuerũt. id
ꝓpositã nobis esse uirtutẽ. ut
ꝑdomitis libidinibus. rerũq te¬
restriũ cupiditate suꝑata. pure

Expanded text:
tius et Mures duo, numquam mortem tius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatem opinione ciuium consequi putauissent. qui tamenetsi nescierunt inmortalitatis uiam, res eos tamen non fefellit. si enim uirtus diuitias et opes ideo contemnit, quia fragiles sunt, uoluptates ideo, quia breues, ergo t solidam et perpetuam consequatur. Ipsa ergo cogitatio per ordinem gradiens, et universa considerans, perducit nos ad eximium illud et singulare, cujus causa nascimur bonum. Quod si fecissent philosophi; si non, quod semel apprehenderant, tueri pertinaciter maluissent: profecto pervenissent ad verum hoc, ut ostendi modo. Quod si non fuit eorum, qui coelestes animas una cum corporibus extinguunt, illi tamen qui de inmortalitate animae disputant intellegere debuerunt ideo propositam nobis esse uirtutem, ut perdomitis libidinibus rerumque terrestrium cupiditate superata purae
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. igit᷑ et ĩmortalitas cadit in ho¬
minẽ: que beata est. Sũmũ ig̃
bonũ: sola ĩmor talitas ĩuẽitur.
Que nec aluid ammal nec cor¬
pus actingit: nec pocest cuiqͣm
sine stiẽtie uirtute. id est sine di
cognitione ac iusticia ꝓuenire.
Ciuꝰ appeticio qͣm recta ꝙͣ uera
sit. ip̃a uite huiuste cupidicas
indicat. q̃ licet sit tpralis et la¬
bore plenissima expetit᷑ tamẽ
ab om̃ibus et optatur. hãc enĩ
tam senes qͣm pueri. tam r̾ges
qͣm infum. tã demq sapientes
qͣm stulti. Cantũ est ut anax¬
agore uisũ est. cõtẽplatio ce¬
li ac lucis ip̃ius. ut qͣstũq libent
miserias sustinẽ. Cũ igit᷑ labo¬
riosa hec et breius uita nõ tã¬
tũ hom̃i sed etiã ceterũ animã¬
tiũ consensu magnũ bonũ ẽẽ
om̃i malo. demq nemo umꝙ
excitisset. qui hanc ipãm breuẽ
salute ciuiũ uołutarie se neci
obtulerũt. sicut thebis mono¬
cheus. athenis codrus. rome cur¬

Expanded text:
, ergo et inmortalitas cadit in ho, ergo et inmortalitas cadit in hominem, quae beata est. summum igitur bonum sola inmortalitas inuenitur, quia nec aliut animal nec corpus adtingit nec potest cuiquam sine scientia et uirtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur laboriosa haec et breuis uita non tantum hominum, sed etiam ceterarum animantium consensu magnum bonum esse omni malo. denique nemo umquam extitisset qui hanc ipsam breuem salute ciuium uoluntariae se neci optulerunt, sicut Thebis Menoeceus, Athenis Codrus, Romae Cur
Abbreviated transcription (Latin):
smne uirtute effici posse quẽqͣm
beatũ. Ergo uirtutis p̃miũ be¬
ata uita est.. Si uirtus ut rce
dictũ est beatã uitã facit. nõ
est igit᷑ ut auĩt ꝓpter seipã u̾tus
expetenda. sed ꝓpter uitã be¬
atã q̃ uirtutẽ necessario seq̃tur.
Quod argumentũ docere eos
potuit qd̾ esset sũmũ bonũ. hc
aũt uita p̃sens et corꝑalis b̾e¬
ata esse nõ potest. q̃a malis
est subiecta ꝑ corpus. Epycu¬
rus deũ beatũ et ĩcorruptũ
uocat qͥa sempiternus est. Bea¬
titudo enĩ ꝑfecta esse debet. ut
nichil sit qd̾ eã uexare. a̾ mi¬
miere aut ĩmutari possit: nec
aliter quiqͣm beatũ existimari
potest. nisi fuerit incorruptũ.
Incorruptũ aut̃ nchil est insi
qd̵ est imortale. Sola igit᷑ ĩ¬
mortalitas beata est: q̾a cor¬
rũpi ac dissolui nõ potest. cd¬
si cadit in homiem uirtus qd̾¬
et beatitudo. Non potest en
fieri ut sit miser. qui uirtute
p̃ditus est. Si cadit beatitudo¬

Expanded text:
sine uirtute effici posse quemquam sine uirtute effici posse quemquam beatum. ergo uirtutis praemium beata uita est, si uirtus, at recte dictum est, beatam uitam facit. non est igitur ut aiunt propter se ipsam uirtus expetenda, sed propter uitam beatam, quae uirtutem necessario sequitur. quod argumentum docere eos potuit, quod esset summum bonum. haec autem uita praesens et corporalis beata esse non potest, quia malis est subiecta per corpus. Epicurus deum beatum et incorruptum uocat, quia sempiternus est. beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit quod eam uexare aut minuere aut inmutare possit. nec aliter quicquam existimari beatum potest nisi fuerit incorruptum. incorruptum autem nihil est nisi quod est inmortale. sola ergo inmortalitas beata est, quia corrumpi ac dissolui non potest. quodsi cadit in hominem uirtus, quet beatitudo: non potest enim fieri ut sit miser qui uirtute est praeditus. si cadit beatitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ad morte labores sme ꝑ̃mio
esse nõ possũt. si nullũ p̃miũ
qd̾ ea dignũ sit reꝑit᷑ in terra.
qnͣdo quidẽ cũcta q̃ fragilia et
caduca sũt sꝑnit: quid aliud
restat insi ut celeste aliq̃s effi
ciat. quia terrena uriuersa con¬
tempnit. et ad altiora ntat᷑ qͥa
humilia despicit Id uero iichil
potest esse aliud ꝙͣ ĩortalitas.
Merito igit᷑ philosophorũ nõ
bonũ qd̾ simile sit et idẽ semꝑ.
incellexit ꝓfecto. q̃ sit natura
sũm bom: licet id nõ explicaue¬
rit quid sit. Id est aũt imorta¬
litas nec aluid om̃mo quicqm
quia sola nec minui nec augeri
nec ĩmutari potest. Se neca qͦ
imprudẽs incidit: ut fatetur nul¬
lũ aliud esse uirtutis p̃miũ qͣm
ĩmortalitatẽ. laudãs enĩ uirtu¬
tẽ in eo libro quẽ de ĩmatura mor¬
te cõstripsit. una inquit res est
uirtus q̃ nos ĩmortalitate dona¬
re possit et pares diis fac̾e. S
et stoici quos secutus est negãt

Expanded text:
ad mortem labores sine praemio ad mortem labores sine praemio esse non possunt, si nullum praemium quod ea dignum sit reperitur in terra, quandoquidem cuncta quae fragilia et caduca sunt spernit, quid aliud restat nisi ut caeleste aliquid effciat, quia terrena universa contemnit, et ad altiora nitatur, quia humilia despicit? Id vero nihil aliud potest esse, quam immortalitas. Merito ergo philosophorum non quod simile sit, et idem semper. Intellexit profecto quae sit natura summi boni, licet id non explicaverit quid sit: id est autem immortalitas, nec aliud omnino quidquam; quia sola nec imminui, nec augeri, nec immutari potest. Seneca quoque imprudens incidit, ut fateretur, nul aliud uirtutis praemium quam inmortalitatem. laudans enim uirtutem in eo libro quem de inmatura morte conscripsit, una inquit res est uirtus, quae nos inmortalitate donare possit et pares diis facere. sed et Stoici, quos secutus est, negant
Abbreviated transcription (Latin):
pari. hoc est ex corꝑis fortitu¬
dine. Qd̾ cũ in aliquã cõgressi¬
onẽ certamenꝙ uenerit: quid
alud ex uictoria u qmͣ uitã
petit: Siue enĩ cũ homĩe sũ
cũ bestia dimices: ꝓ salute cer¬
tatur. Ergo ut corpus unncẽdo
assequit᷑ ut nõ intereat: sic et
aĩnus ut ꝑmaneat. Et sicut e¬
corpus ab hostibus suis uictũ
morte multatur: ita suꝑatis
uiciis animus moriat᷑ necesse
est. Quid igit᷑ int̾erit inter aĩ¬
mi et corꝑis dimiccitionẽ: insi
qd̾ corpus temꝑałe. uitã expe¬
tit. ammus sempiternã: Si ig̃
uirtus ꝑ seipãm beata nõ est.
qm̃ in ꝑferẽdis ut dixi malis
tota uis eius est. si omniã q̃ ꝓ
bonis cõcupistũtur negligit. si
sũmus gradus eius ad mortẽ
patet. qnͣdo quidẽ uitã q̃ oꝑ¬
tatur a ceteris sepe respuit.
mortẽ q quã ceteri timẽt for¬
titer sustipit si necesse est ut
aliquid ex se magni bom pariat.
quia sustentati et suꝑati usq

Expanded text:
pari, hoc est ex corporis fortitupari, hoc est ex corporis fortitudine, quod cum in aliquam congressionem certamenque venerit, quid aliud ex victoria quam vitam petit? Sive enim cum homine, sive cum bestia dimices, pro salute certatur. Ergo ut corpus vincendo id assequitur, ut non intereat: sic etiam animus, ut permaneat; et sicut corpus ab hostibus suis victum, morte mulctatur: ita superatus a vitiis animus moriatur necesse est. Quid ergo intererit inter animi corporisque dimicationem, nisi quod corpus temporalem vitam expetit, animus sempiternam? Si ergo virtus per seipsam beata non est, quoniam in perferendis ut dixi malis tota vis ejus est; si omnia, quae pro bonis concupiscuntur, negligit; si summus ejus gradus ad mortem patet, quandoquidem vitam, quae optatur a caeteris, saepe respuit, mortemque, quam caeteri timent, fortiter suscipit; si necesse est ut aliquid ex se magni boni pariat, quia sustentati et superati usque
Abbreviated transcription (Latin):
modo se uerset cogitatio in
onna. Neq enĩ leuia aut ludi¬
cra petũtur p̃nnia. sed q̃ritur
quid sit ꝓpter qd̾ irastimur.
Quid efficiat uirtus possumꝰ
sic ĩuestigare. Duo sũt ex qͥ¬
bus homo constat. ammus et
corpus. multa sũt ꝓp̾a animi.
multa sũt ꝓpria corꝑis: m̃lta
utriq cõmuma. sicut est ipã
uirtus. q̃ quotiẽs ad corpus
refertur. disternendi gratia
fortitudo nomiatur. Qñ igit᷑
utriq subiacet fortitudo. utriq
ꝓpõita dimitatio est: et utriq
ex dimicatione uictoria. Corpus
quia solidũ est et cõprehesibile:
cũ solidis et cõphensibilibus cõ¬
fligat necesse est. Animus aũt
quia tenius et inuisibilis: cum
hiis congeedit᷑ hostibus qͥ uideri
tangiq nõ possũt. Qui sut̾ autẽ
hostes animi. insi cupiditates ui¬
cia. peccata. Que si uicerit uir¬
tus ac fugauerit: ĩmaculatus
erit ammus ac purus. Uñ igit᷑
colligi potest: quid efficiat ãmi
fortitudo: Amnrũ ex cõiũcto et

Expanded text:
modo uerset se cogitatio in modo uerset se cogitatio in omnia: neque enim leuia aut ludicra petuntur praemia. Si quaeritur quid sit propter quod nascimur, quid efficiat uirtus, possumus sic inuestigare. duo sunt ex quibus homo constat, animus et corpus. multa sunt propria animi, multa propria corporis, multa utrique communia, sicut est ipsa uirtus: quae quotiens ad corpus refertur, discernendi gratia fortitudo nominatur. quoniam igitur utrique subiacet fortitudo, utrique proposita dimicatio est et utrique ex dimicatione uiquia solidum est et comprehensibile, cum solidis et comprehensibilibus confligat necesse est; animus autem, quia tenuis, et invisibilis est, cum iis congreditur hostibus, qui videri tangique non possunt. Qui sunt autem hostes animi, nisi cupiditates, vitia, peccata? quae si vicerit virtus, ac fugaverit, immaculatus erit animus, ac purus. Unde ergo colligi potest, quid efficiat animi fortitudo? Nimirum ex conjuncto, et