comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tationes nr̃as penetrant et turbam uarioꝵ
phantasmatum orantib obstrepunt. Clau¬
dendum ẽ ergo ostium idest carnali sensui re¬
sistendum est. ut or̃o spiritalis dirigat᷑ ad
patrem. que fit in intimis cordis. ubi orat̃
pat̾ in abscondito. Et pat̾ inquit ur qui ui¬
det in abscondito. reddet uob̾. Et hoc tali cla¬
usula t̾minandum fuit. Non enim hoc mo¬
net nunc ut oremus. s quomodo oremus:
sleq suꝑuis ut faciamus elemosinam. s qͦ
animo faciamus. Qm̃ de corde mundando
p̾cipit. qd̾ non mundat nisi una ⁊ simplex
intencio. in et̾nam uitam solo ⁊ puro amo¬
re sapie. Orantes aut̃. nolite ait multa lo.¬
qui ẽẽ sicut et hennici. Arbitrantur enim
Q in multiloquio suo exaudiant᷑. Sic hypo¬
critax est p̾bere se spectandos in or̃one quoꝵ
fructus ẽ placere hominib. ita et hennico¬
rum idest gentilium in multiloqͥo se puta
re exaudiri. Et reuera omne multiloqͥum

Expanded text:
tationes nostras penetrant, et turba vanorum tationes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spfructus est placere hominibus, ita ethnicorum, id est, gere exaudiri. Et revera omne multiloquium
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominib nefas est. s ideo hec agere ut ui¬
dearis ab hominib. Et suꝑfluo tociens ead̾
dicuntur. cum sit iam una regula custodi¬
enda. qua coguitum est non si hec sciant ho¬
mines formidandum ẽẽ aut fugiendum. s
si hoc animo fiant. ut fructus in eis expectat᷑
placendi hominib. Seruat etiam ip̃e dñs
eadem u̾ba. cum adiungit similiter. Amen
dico uob̃. ꝑceperunt mercedem suam. Huic
ostendens id se ꝓh̃ibere. ut ea merces appetat᷑.
qua gaudẽt stului. cum laudant᷑ ab̃ homini¬
bus. uos aut̃ cum oratis inquit. introite in
cubicula ur̃a. Que sunt ista cũbicula. nisi
ip̃a corda: Que in quarto psalmo etiam si
in abscondito. Parum ẽ intrare in cubicu¬
la. si ostium pateat importunis ꝑ quid osti¬
um ea que furis sunt unꝓbe se immergt̃.
et int̾iora ur̃a appetunt. Foris autem ẽẽ di
xiinus om̃ia temporalia et uisibilia. que
ꝑ ostium idest ꝑ carnalem sensum in cogi¬

Expanded text:
ab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut viab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut videaris ab hominibus: et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula custodienda, qua cognitum est, non si haec sciant homines, formidandum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam; hinc ostendens id se prohibere, ne ea merces appetatur, qua stulti gaudent cum laudantur ab hominibus. 11. Vos autem cum oratis, inquit, introite in cubicula vestra. Quae sunt ista cubicula, nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam sigin abscondito. Parum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia, quae per ostium, id est per carnalem sensum, in cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed dñs multo uehementiꝰ ꝓhibet solam sini¬
stram in nob̃ oꝑari qͣndo etiam misceri eam
uetat oꝑib dextre ut scilicet non modo sola tẽ¬
poralium rer cupiditate caueamus elemo¬
sinam facere. s nec ita in hoc oꝑe attendamꝰ
dm̃. ut sese misceat uł adiungat exterioꝵ
appeticio cõmodoꝵ. Agitur enĩ de corde mũ¬
dando. quod nisi fuerit simplex. mundum
ñ erit. Simplex aut̃ quomodo erit. si duob
dñis seruiat. nec una intencione reꝵ et̾naꝵ pu¬
rificet aciem suam. s eam mortalium quo¬
ꝙ fragiliumq rerum tenore obnubilet: Sit
g elemosina tua in abscondito. ⁊ pat̾tuus
qui uidet in abscondito reddet tͥ. Rectissime
omino et uerissime. Si enim pͥmium ab
eo expettas qui conscientie solus inspector
est. sufficia t̾ ad ꝓmerendum pͥmium ip¬
sic habent. Et pat̾ͥ tuus qui uidet in abscondi
synagogis et in angũlis plateaꝵ stantes ora¬
re. ut uideant᷑ ab hominib. Neꝙ hic uideri

Expanded text:
er multo vehementius prohibet solam sinistram in nobis operari, quando etiam misceri eam vetat operibus dexterae: ut scilicet non modo sola temporalium rerum cupiditate caveamus eleemosynam facere; sed nec ita in hoc opere attendamus Deum, ut sese misceat vel adjungat exteriorum appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. Simplex autem quomodo erit si duobus dominis servit, nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? Sit ergo elemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui uidet in abscondito, reddet tibi: rectissime omnino et uerissime. si enim praemium ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsic habent: Et pater tuus qui videt in absconso,tantes orare, ut videantur ab hominibus. Neque hic videri
Abbreviated transcription (Latin):
palmaꝵ arbores ir̃rigãtes. apłicã grãm
p̃figurant ppłos ĩ septenario mim̾o̾ decu¬
platos rigãtem. ut ꝑ septiforme sp̃c do¬
nũ legis decalogꝰ mipleat᷑ .xxiii.¬
q uesꝑe cotͣnicem. ⁊ mane alt̾ius diei mã¬
diuinitꝰ msse ĩtlłigunt᷑ q̃ oͥns currũt
ꝑ u̾ba sonãtia qͣi ꝑ aerem uolatili ẽtna¬
a pẽnata. qͥb ꝑ fidd̃ pascũt᷑. hi qͥ ad pa¬
q̃ plebẽ carualẽ tãꝗͣ carue alebat. ꝑ u̾¬
ba diuinitꝰ missa. qͣi ꝑ uolatilia. uñ ⁊

Expanded text:
palmae arbores irrigantes , apostolicam gratiam praefigurant, populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme Spiritus donum Legis decalogus impleatque vespere coturnicem, et mane alterius diei mannscurrunt per verba sonantia quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascantur hi qui ad paquae plebem carnalem tanquam carne alebat, per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ tenent. alii ꝑ iacĩctũ spurã ⁊ coccũ
audica celestia. crede sꝑare. amare. ñ
desinũt: ⁊ q̃ adhuc subtiliori ĩttłtu ñ
carnis offerũt alis ꝑ capꝵ pilos deplorãt
asꝑe qd libũt᷑ admiserunt ecce ex tãta
cut ex diulso pulu̾e unꝰ ꝯpungit᷑ t̾reglosꝰ.
ĩfusione sc̃ĩspc̃ irrigatꝰ Iã porro ligna se¬

Expanded text:
tenent, alii per hyacinthum, purpuram et coccum, audita coelestia sperare, credere, amare non desinunt, etiam quae adhuc subtiliore intellectu carnis offerunt. Alii per caprarum pilos deplorant aspere, quod libenter admiserunt. Ecce ex tanta cut ex diverso pulvere unus compingitur terrae globus infusione sancti Spiritus irrigatus. Jam porro ligna Se
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in euͣngelio scłm matħm legimus. si qͥs̃
pie sobrieq consiserare uoluerit. puto ꝙ inue¬
iuet in eo qͣntum ad mores optimos ꝑtinet.
ꝑfectum uite xp̃iane modum. ꝙ polliceri non te¬
mere audemus. s ex ip̃is eiusdem dñi uerbis
conicientes. Nam sic ip̃e sermo concludit᷑ ut
appareat in eo p̾cepta ẽẽ omnia. que ad infor ẽ¬
mandam uitam ꝑtinent. Sic enim dic̃. Omis
ergo qui audit u̾ba mea hec. usq ⁊ facta ẽ e¬
u̾ba mea tantum. s addidit dicens. qui audit
u̾ba mea hec. sãtis ut arbitror significauit hec
u̾ba que in monte locutus ẽ tam ꝑfecte instro¬
ere uitam eoꝵ qui uolu̾int scłm ea uiuere. uͭ
merito comꝑentur edificanti suꝑ petram. suꝑ¬
pettam dixit aut̃ ut appareat istum sermonẽ
om̃ib preceptis quib xp̃iana uita informat᷑.
cẽ ꝑfectum. Nam de hoc capitło diligentiꝰ suo
loco tractabit᷑. Huius gͥ sermonis initium.¬

Expanded text:
sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit everba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium
Abbreviated transcription (Latin):
qui oderunt nos:⁊ oranlum pro his qui nos
ꝑsecunt᷑. quomodo ꝓ quibdam etiam fr̃m pec¬
catis iutelligatur. non p̾ceptum ẽẽ ut oremus.
ne ꝑ imꝑiciam nr̃am diuina scriptura qd̵ fiꝰ
non potest. a se dissentire uideatur. S utrum
sicut ꝓ quibdam ñ est orandum. ita etiam
contͣ aliquos oranlum sit nonclum satis ap¬
paruit. Generaliter enim dictum ẽ. benedice¬
te et nolite maledic̾e. Et illud. Nemini malũ
ꝓ malo recddentes. Pro quo aut̃ non oras. nõ
etiam contra illum oras. Poces enim uidere
certam eius penam:⁊ penitus desperatam sa¬
lutem. Et non qr odisti eum ideo ꝓ illo nõ
oras. s quia sentis nicħ te posse ꝑficere. ⁊ or̃o¬
nem tuam non uis repelli a iuistissimo uiclice. S

Expanded text:
qui nos oderunt, et orandum pro his qui nos qui nos oderunt, et orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. S
Abbreviated transcription (Latin):
nondum xp̃iani fuerint. tamen pp̃ ipsam in¬
u̾bis dñ. Qmuis enuim eodem loco alixerit. qui¬
hominis remittet᷑ ei. Qui aut̃ dixerit uerbũ¬
in sp̃m sc̃m non remittet ei. neq in hoc seculo
neq in futuro. tamen uideri pot̃ adhuc cosmo¬
nuisse. ut accedant ad gr̃am. ⁊ post acceptam
gr̃am non ita peccent ut nc̃ peccauerunt. Nẽ
enim ui filium hominis dixerunt u̾bum ne¬
qͣm. et pot̃ eis dimitti si conu̾si fuerint. ei cre¬
dideruit et sp̃m sanctum acceꝑint. Quo at¬
cepto. si fratnitati inuide̾. ⁊ gram quã ace¬
acceꝑuit oppugnare uoluerint. non eis climit¬
ti neꝙ in hoc scło neq in futuro. Nam si eos
sic haberet dampnatos. ut nulla spes eis reliqua
eẽt. non adhuc monendos uidicaret. cum ad¬
didit dicens. Aut facite arborem bonam et
fructum eius bonum. aut facite arborem ma¬
lam et fructum eiꝰ malum. Sic itaq accipiat᷑
diligendos inimicos eẽ. ⁊ benefaciendum his

Expanded text:
nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam innondum christiani fuerint, tamen propter ipsam inverbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quihominis, remittetur ei: qui autem dixerit verbunctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si conversi fuerint, et ei crediderint, et Spiritum sanctum acceperint: quo accepto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque accipiatur diligendos inimicos esse, et benefaciendum his
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si peccm suum mala conscientia et agnoᷤᷤ¬
cere et enunciare cogatur. Cum enĩ dixisset iu¬
das peccaui qd tradiderun sanguinem iustũ.
facilius tam̃ desꝑatione cucurrit ad laqueũ:
Quam humilitate ueniam dep̾catus ẽ. Qͣ¬
ꝓpter multum int̾ est. quali penitencia ignos¬
cat łs. Multi enĩ. multo cicius se fatent᷑ pec¬
casse. atq ita sibi succenserͣit ut uẽhementer se
patasse nollent. S tamen animum ad humi¬
liandum et obterendum cor. implorandamq
ueniam non deponunt. qͣm mentis affectionem.
Pp̃ pecrati magnitudinẽ iam de dampnatõe
illos hr̃e credendum est. Et hoc est fortasse pecta
utrum in sp̃m scm̃ iudei peccauerint qͣndo clixett̃.
quod in beeltebub principe demomoꝵ clns demo
cipiamus. qr de se dicit alio loco. Si enĩ patrem
familias beelcebub uocauerunt. qͣnto magis do¬
mesticoscus: Anteqͣm de magna inuidentia
dixerunt. ingrati p̾sentib beneficĩis. quamuis

Expanded text:
etiam si peccatum suum mala conscientia et agnosetiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixisset Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum; facilius tamen desperatione cucurrit ad lquam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obtemperandum obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. utrum in Spiritum sanctum Judaei peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemoncipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Pater ignosce ilł. qr nesciunt quid faci¬
unt. Nondum enĩ gr̃e sp̃c sancti participes
fcĩ. societatem sc̃e frat̾nitatis inierant. Et be
q adusus illam cõmunem gr̃am climica¬
bant. Et apłs paulus ꝓpt̾ea credo ñ orat ꝓ
alexandro. qr iam frater erat.⁊ ad mortem
idest inuidentie facib fratnitatem oppug¬
nando. peccauerat. Pro his aut̃ qui non abru-¬
perant amorem s timore sucũbuerant. orat
ut eis ignoscatur. Sic enm dicit. Alexander
de enĩ restitit nr̃is sermonib. De in de sũbiuu¬
git ꝓ quib orat ita dicens. In pruma defen¬
sione uemo mͥ affuit. s om̃s me dereliquer̃t.
Lon ill̃ imputeta qͥsta differentia pecratoꝵ
uidam tradentem a petro negante distinguit.
Non qi penitenti uel petenti non sit ignoscend̃.
ne contͣillam sentenciam dñi ueniamus qua
p̾cipit semꝑ ignoscendum ẽt fratri petenti ut sͥ
fraterignoscat. s quia illiuis pãci tanta labes est.
ut deprecandi humilitatem sũbire non possit.

Expanded text:
ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt : nondum enim gratiae Spiritus sancti participes facti societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beaque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander de enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
ydolis. Qui talem dimutait. causa fornicacõnis
dimittt. non tantum illiuis. sed ⁊ sue. illius qđ
fornicatur sue ne fornicet᷑. Nich̃ eium iniquus
qͣm fornĩcatõnis causa dimitt̾e uxorem. si ⁊ ip̃e
conuincit᷑ fornicari. Occurrit enun illud. in quo
enũ alteꝵ iudicas temetip̃m condempnas. Cadẽ
enim agis que uidicas. Quaꝑpter quisquis for¬
nicationis causa uult abice uxorem. prior debet
ẽẽ. a fornicatione purgatus. Quod aut̃ dicit.
ri potest utrum quomodo nechatur ille qui dr¬
cit. sic et illa qͣm ducit. Iubetur et illa manere
innupta. aut uiro reconciliari. s si discesserit
inquit a uiro. Multum autem int̾ est. utrũ
dimittat an dimittat᷑. Si enĩ uirum ip̃a dimi¬
serit et alti nupsecit. uidet᷑ cupiditate mutandi
coniugii. urũ priorem reliquisse. que sine dubio
adulterma cogitacio ẽ. Si autem dimittatur
a uiro. cum quo esse cupiebat. ⁊ mechatur qͥ

Expanded text:
dolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur q
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a ꝓfitiat. ⁊ ad ꝯtẽplandũ d̾m ĩdefessa
ꝯsurgat: uid̾e tñ eiꝰ essentiã plene ñ pͥualet.
ꝗͣ n ipsa ꝑfectio angłoꝵ ĩ toco ł ĩtegre at¬
geloꝵ. Sola it sibi ĩteg᷑ nota ÷ tͥnitas. ⁊
humãĩtati suscepte q̃ t̾cia : ĩ tͥnitate ꝑ¬
sona. Iã oeĩ in seꝗ̃tib u̾bis dĩ futm ap̃i

Expanded text:
m indefessa consurgat? Videre tamen ejus essentiam plene non praevalet, quam ne ipsa perfectio angelica in toto vel integre atgelorum. Sola enim sibi integre nota est Trinitas, et humanitati susceptae, quae tertia est in Trinitate persona. Ja
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. irascit᷑ q ei dñs. Ueniens q̃ sami¬
el. sũpsit gladiũ. ⁊ ĩ frusta ꝯcid̾ agas
Qñ legunt qͥdã ĩ scͥpturis q̾ sci nulli hostiũ
parcũt. efficiunt᷑ crudeles ⁊ humañ sãgͥnẽ
sitiontes. dic̃t qr ⁊ isti ita ꝑcussert̃ hosteᷤ. uͥ

Expanded text:
Domini, irasciturque ei Dominus. Veniens autem Samuel sumpsit gladium, et in frustra concidit Agag. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcunt, efficiunturque crudeles, et humanum sanguinem sitientes, dicunt quia et justi ita percusserunt hostes, u
Abbreviated transcription (Latin):
uarcagecima mãsio : ĩ solitudĩẽ asse¬
roth.I ħ aarõ sac̾dos locũ ĩ cidñs offñ¬
sionis c̃ sorore sua maria: frĩ ut̃q obtectãt.
qd̾ alienigenã duxiss uxorẽ AIñ illico
maria ꝯcagio leprȩ effloruit. Q loco eiu¬
dũtiꝰ fuic sigͣa misterii. ꝙ sac̾dotał illa
plebs xͦ saluatori adu̾sus eccliã ꝯg̾gatĩ
ex gtibꝰ derogaret. Id̾o q lepͨ sorde ꝑ fun¬
dit᷑. nͨ redit ad d̾i cab̾nacłm. donec statu¬
cũ plenitud̾is gc̃iũ tẽpꝰsmpleat᷑. łc̃ it ead̾¬

Expanded text:
arta decima mansio est in solitudine Haseroth: in hac Aaron sacerdos locum incidens offensionis, cum sorore sua Maria, fratri uterque obtrectant, quod alienigenam accepisset uxorem: unde illico Maria contagio leprae effloruit, quo loco evidens fuit figura mysterii, quod sacerdotalis illa sto Salvatori adversus Ecclesiam congregatam ex gentibus derogaret: ideoque leprae sorde perfunditur; nec redit ad Dei tabernaculum, donec statutum plenitudinis gentium tempus adimpleatur. Tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
ducit᷑. qi ꝑ duo costam̃ta siue ꝑ duo p̾cop¬
ta caritatis. ad ꝓcinctũ fidi ppłs euocat᷑.
Q id circo argñteȩ ficri p̾cipunt᷑: ut p̾dica¬
coꝵ uerba eloquii nicore fulgeãt. ⁊ audi¬
toꝵ iĩtes nlła sui obscuritate ꝯfundant.
Idcirco a ductiles. qr net̾e : ut hi qͥ uẽturã
uitã p̾dicant. tbulatonũ p̾sñtiũ cũsioni

Expanded text:
ducitur, quia per duo Testamenta, sive per duo praecepta charitatis ad praelium fidei populus vocatur, quae idcirco argenteae fieri praecipiuntur, ut praedicatorum verba eloquii nitore refulgeant, et auditorum mentes nulla sui obscuratione confundant; idcirco autem ductiles, quia necesse est ut hi qui venturam vitam praedicant, tribulationum praesentium tunsione
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ d̾i q̃ ĩ cordis ratiõe mnẽstͣtur ⁊ ꝯ
pñtes ⁊ artes malefice ⁊ ad bolla no ꝓ¬
uorãt s nos custodiã cͥcũ dãtes cor nr̃m.
obturemꝰ aures nrãs ne audiantꝰ
noces ĩcãtatiũ. ⁊ sireuaꝵ carmĩa n̾gligamꝰ.

Expanded text:
ginem Dei, quae in cordis ratione monstratur, et pentes, et artes maleficae ad bella nos provocant. Sed nos custodia circumdantes cor nostrum, obturemus aures nostras, ne audiamus voces incantantium, et sirenarum carmina negligam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓñtiatioẽ fig᷑abat. Nã sic̾ moyses uga petr̾ã
ꝑcutiens. de di uͥtute dubitauit. ita ille ppłs
qͥ sub lege ꝑ moysen data tenobat᷑. xͫ ligno
cricis affign̾s. eũ uͥtutẽ d̾i esse ñ c̾didit. Ss
sic̾ ꝑcussa petͣ manauit aqͣsitientibꝰ. sic¬

Expanded text:
ntiatione figurabat. Nam sicut Moyses, petram virga percutiens, de Dei virtute dubitavit, ita ille populus qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis affigens, eum virtutem Dei esse non credidit. Sed sicut percussa petra manavit aq
Abbreviated transcription (Latin):
capło cist̾tieñ abb̃s eiꝰ hoc notificer
int̾rogante id cõmunit̃. eo qui
p̃sidet in capło. Querat᷑ ĩ siquiᷤᷤ
deẽ abb̃m.⁊ auditis extusationib
eoꝵ. qui forte ꝓ infirmitate ue¬
nire non potueruire. de ceco nemo

Expanded text:
capitulo Cisterciensi abbas ejus hoc notificet interrogante id communiter eo qui praesidet in capitulo. Quaeratur etiam si quis deest abbatum, et auditis excusationibus eorum qui forte pro infirmitate venire non
Abbreviated transcription (Latin):
bro usuñ. psaln̾o. hẏmnario. colle¬
domib quoq. Oratorio. Refectoriõ¬
Dormitorio. Cella hospitũ. ⁊ porta¬
rii. nec̃tariis ⁊̃ tẽporalib. ut et ui¬
u̾e. ⁊ regłam ibidẽ stat̃ ualeant

Expanded text:
bro Usuum, Psalterio, Hymnario, Colledomibusque, oratorio, refectorio, cella hospitum, et portarii: necessariis etiam temporalibus, ut et vivere, et regulam ibidem statim valeant
Abbreviated transcription (Latin):
erit qł xp̃ianum est. multomagis in se con¬
temptu paratus sit. si quos huiꝰ scl̃i honores
habet. Sicut idem apłs. cum in eo ꝑsequerent᷑
homines nom̃ xp̃ianum. si taceret de dignitate
qͣm habebat in scl̃o. non prebuerat alteram o¬
maxillam cedentib dexteram. Non enim dicen¬
do cuus romanus sum. non erat paratus hoc in
se contemptu. ꝙ ꝓ minimo habebat᷑ ab eis:
qui in illo nomen tam p̾ciosum et salutare cõ¬
tempserat. Numquid enim ideo minus postea
uincula tolerauit. que cuub romanis ñ lice¬
bat imponi. aut quemqͣm de hac iniuria uo¬
luit accusare: Et si qui ei p̃p̃ ciuuitatis roma¬
ne nom̃ peperter̃t. non tamen ideo ille non pͥbu¬
it que ferirent. cum eosa tanta ꝑu̾sitate corrig̾e
cuꝑet pacientia sua. quos uidebat in se siistris
magis parres qͣm dexteras honorare. Illud est
enim tantum attendendum. quo animo faceret
om̃ia. qͣm beniuole et clementer in eosa quib is¬

Expanded text:
erit quod christianus est, multo magis in se conerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines nomen christianum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus is
Abbreviated transcription (Latin):
ex imbecillitate animi uenit. q nichil uino¬
centius est eo. qui in uirtute ꝑfectus ẽ. Que¬
ri aut̃ potest quid sͥ uelit dextera maxilla.
sic eium in exemplarib grecis quib maior
fides adhibenda est inuenitur. Nam mul¬
ta latina. maxillam tantum babent. non
etiam dexteram. Facies aut̃ est. qua quisq
cognoscitur. Et legunus apłm apud. To¬
leratis enim. si quis uos in seruitutẽ redigit.
siquis deuorat. si quis accipit. siquis extolli¬
tur: si quis in faciem uos cedit. De inde con¬
tinuo subiuugit. Sitł̃m ignobilitatem
dico. ut exponat quid sit in faciem cecdi. hoc
est contemptu atq despici. Quod quidem nõ
ideo dicit apłs ut illos non sustinerent. sed ut
se magis qui eos sic dilig̾et ut se ip̃m ꝓ cis
uellet impendi. S qm̃ facies non potest dici
dertera et sinistra et tam̃ nobilitas ⁊ scd̾m
dd̃m et scł̃m hoc scłm porest eẽ. ita tribuit᷑.
tamqͣm in maxillam dexteram ⁊ sin̾̃istrã
ut in quocunq discipło xp̃i contemptum fu¬

Expanded text:
ex imbecillitate animi venit: quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. 58. Quaeri autem potest quid sibi velit dextera maxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam facies non potest dici dextera et sinistra, et tamen nobilitas et secundum Deum et secundum hoc saeculum potest esse; ita distribuitur tanquam in dexteram maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fu
Abbreviated transcription (Latin):
celum thronus dei ẽ ⁊ t̾ra scabellum pedum eiꝰ
quod sic habeat ds collocata mem̃bra in cẽlo ⁊
in t̾ra. ut nos cum sedemus. S illa sedes. iu
dicium dei significat. Et qm̃ in hoc uniu̾so
mundi corpore maximam speciem celum ht̃.
⁊ t̾ra minimam. tamqͣm presentior. sit excel¬
lenti pulchritudini uis diuina. minimam
uͦ ordinet in extremis atꝙ in infimis. sedere
in celo cłr: ⁊ t̾ram calcare. Spiritalit̾ autem
hoc sc̃as animas celi nomine significat. ⁊ tre
omua uidicat ip̃e aut̃ a nemine uidicat᷑.
conuenient dicit sedes dei. Peitator u̾o dc̃m
est. t̾ra es ⁊ in t̾ram ibis. qr ꝑ iusticiam meri¬
tis digna tribuentem in infimis ordinatur.
et qui in lege manere noluit sub lege puni¬
tur. congruenter accipitur scabellum pecdũ

Expanded text:
coelum thronus Dei et terra scabellum pedum ejus, coelum thronus Dei et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos, cum sedemus, sed illa sedes Dei judicium significat. Et quoniam in hoc universo mundi corpore, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur, terramque calcare. Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur , convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur, congruenter accipitur scabellum pedu
Abbreviated transcription (Latin):
non uicio p̾cipientis. s illt̾ male. intelligen¬
tib factum est. Itaq dñs docet nichil esse tã
uile increaturis dei. ut ꝑ hoc quisq ꝑuirand̾
arbitretur: qm̃ a summis usq ad ima. diui̾na
ꝓuidentia creata regerentur. inclpiens a thro¬
no dei. usq ad capillum album. aut nigrũ.
Neq ꝑ celum inquit. qr thronus dei ẽ. Neq
ꝑ t̾ram. qr scabellum pedum eiꝰ est. Idest cum
iuras ꝑ celum aut t̾ram. non te arbitreuis
ñ debere dno usiurandum tuum. q ꝑ eum
si dr̃et mea. cum tñ hoc dixisse intelligatur.
Et qr ip̃e utiq dñs est dño uxuirandum de¬
beris. Quid enĩ poterat quisq magis ad se
ꝑtinere arbitrari qͣm caput suum: S quo¬
modo nr̃m est ubi potestarẽ faciendi unius
capilli albi aut nigri non hñis: Prgo deo de¬
bet usuirandum ineffabiliter teuenti oĩa.
et ubiq p̾senti. quisqͥs etiam ꝑ caput suũ
iurare uolu̾it. Et hinc etiam cet̾a intelligũ¬
nales dico. non oportet opinari qd̃ dictum ẽ.

Expanded text:
non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: id est, cum juras per coelum aut terram, non te arbitreris non debere Domino jusjurandum tuum; quia perus quam si diceret, mea; cum tamen hoc dixisse intelligatur. Et quia ipse utique Dominus est, Domino jusjurandum deveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelligunnales dico, no
Abbreviated transcription (Latin):
telligitur pcepisse chĩm ne uiret᷑. ne qͥsqͣm
sicut bonum appetat uisuiranclum. ⁊ assidui¬
tate uirandi ad ꝑiurium ꝑ consuetudinẽ
dilabat᷑. Qua ꝓpt̾ qui intelligit non in
bonis s in necessariis ui rationem habendã.
refrenet se qͣntum potest. ut non ea utentur
nisi necessitate. cum uidet pigros ẽẽ homines
ad credendum ꝙ eis utile est credere: nisi iura¬
tione firmetur:. Ad hoc itaq ꝑtinet. quod sic
dr. Sit aut̃ sermo ur̃. est est. non. non. H
bonum est. et appetendum. Quod aut̃ ampliꝰ
est. a malo ẽ. Ioest si uirare cogetis. scias de
necessitate uenire infirmitatis eoꝵ. quib ali¬
quid suades. Que infirmitas utiq. malum
ẽ unde nos cotidie liberari precamur. cum di¬
cimus. libera nos a malo. Itaꝙ: non dixit cd̾
aut̃ amplius est. mnalum ẽ. Cu autem ñ ma¬
lum facis. qui bene uteris uratione. Que et¬
si non bona. tamen necessaria ẽ. ut alteri per¬
suadeas quod utiliter ꝑsuades. S a malo est

Expanded text:
telligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum; et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem dilabatur. Quapropter qui intelligit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmetur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur: Sit autem sermo vester, est, est; non, non, hoc bonum est et appetendum: Quod autem amplius est, a malo est : Id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades. Quae infirmitas utique malum est: unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus: Libera nos a malo . Itaque dixit: Quod autem amplius est, a malo est . Tu autem non malum facis, qui bene uteris juratione: quae etsi non bona, tamen necessaria est, ut alteri persuadeas, quod utiliter suadeas: sed a malo est
Abbreviated transcription (Latin):
decipi cͥta raciõe collegit. daus ꝯsiliũ
ut exilla parte qͣ ĩfirmari nou̾at fi¬
lios isrł ꝑniciosi eis lagͦi cond̾e̾nt᷑
ñ dubitaus eãs oblata copia feminaꝵ
fornicatiõis ruina ꝓtinꝰ collapsuros:
Qͥa ꝯcitpis cibiłis aię eoꝵ p artes sciebat
ẽẽ corruptas. Ita gͦ unũg̃q nrm̃ ne

Expanded text:
decipi certa ratione collegit, dans consilium ut ex illa parte, qua infirmari noverat filios Israel, perniciosi eis laquei tenderentur, non dubitans eos, oblata copia feminarum, fornicationis ruina protinus collapsuros, quia concupiscibiles animae eorum partes sciebat esse corruptas? 7. Ita ergo unumquemque
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sant᷑ ĩ medio q̃rere. s ultima d̾sidare.
s foitis asinꝰ reqͥom ⁊ t̾rã optimã uidet
c̃siplex gt̃ilitas idccose ad robꝰ bonto¬
us erigit qr ad et̾ne uitȩ prĩam tũdit
ad ꝓmissam reqͥem uenire desidat. a¬
ta mãdatoꝵ onera libñt᷑ portat. uñ es¬

Expanded text:
santur in medio, quaerere, sed ultima desiderare. Et fortis asinus requiem et terram optimam videt, cum simplex gentilitas idcirco se ad robur boni operis erigit, quia ad aeternae vitae patriam tendit. ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum onera libenter portat. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ui. spẽs ĩ hoĩe posuisse Pnma capitiꝰ⁊ bar¬
be sed̾a caluiti ⁊ recaluatiõis. t̃cia cutis ⁊
carnis. qͣrta cutis ⁊ corꝑrs. ⁊ cicatͥcis albe ẽ
rubore. Qnta ulceris ⁊ cicatͥcis. Sexta: usti¬
onis I capite lep̃m portant. qͥ ĩ diuinitate
Mardioniste fotiniani. manichei arriã.¬
sabelliani orichedoniani. ãt̾pomoꝵphite
p̾scalliani. donaciste nestoriani Rutiqiani.
Qͥꝙ om̃s ĩ caliucio leprã gestãt qr errors sui

Expanded text:
es in hominem posuisse: prima capitis et barbae; secunda, calvitii et recalvationis; tertia, carnis et cutis; quarta, cutis corporis et cicatrices albae cum rubore; quinta, ulceris et cicatricis; sexta ustionis. In capite lepram portat, qui in divinitate MarSabelliani, Macedoniani, Antropomorfite, Priscillianiste, Donatiste, Nestoriani, Euticiani; quique omnes in capite lepram gerunt, quia erroris sui
Abbreviated transcription (Latin):
ad ambulandum. Et adhoc ꝑtinet quod dix
petite. Quid aut̃ prodest quod ambulare iã
uł etiam curtere pot̃. si ꝑ deuia itinera erra¬
uerit: Scłm ergo est: ut inueniat uiam
quem ducit eo quo uult ꝑuenire. Quam cũ
tenuerit. et ꝑuenerit ad eum ip̃m locum ũbi
habitare uult: si clausum inuen̾it. neꝙ ambu¬
lare potuisse. neq ambulasse ac ꝑuenisse ꝓfue¬
rit: nisi aꝑiatur: Ad hoc ꝑuinet: quod dictum
est. Pulsate. Magnam aut̃ spem dedit: et de¬
dit ille qui ꝓmutendo ñ decipit. Ait enĩ. Om̃is
qui petit accipit. et qui querit inuenit et pul¬
santi aꝑietur. Ergo ꝑseuerantia opus ẽ. ut ac¬
cipiamus quod petimus. et inueniamꝰ quod q̃
ut spes aminorib ad maiora consurgͥet:⁊ta
et hoc loco. Aut quis erit inquit ex uob̾ ho¬
mo. quẽ si petiuerit filiꝰ eius panem. nũquĩd
lapidem porriget ei: Aut si piscem petierit.

Expanded text:
ad ambulandum; et ad hoc pertinet, quod dixit, ad ambulandum; et ad hoc pertinet, quod dixit, Petite. Quid autem prodest quod ambulare jam, vel etiam currere potest, si per devia itinera erraverit? secundum est ergo, ut inveniat viam quae ducit eo quo vult pervenire: quam cum tenuerit, et pervenerit ad cum ipsum locum ubi habitare vult, si clausum invenerit; neque ambulare potuisse, neque ambulasse ac pervenisse profuerit, nisi aperiatur: ad hoc ergo pertinet quod dictum est, Pulsate. 73. Magnam autem spem dedit et dat ille qui promittendo non decipit: ait enim, Omnis qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. Ergo perseverantia opus est, ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod qus adfuturum, ut spes a minoribus ad majora consurgeret; ita et hoc loco, « Aut quis erit, ex vobis, inquit, homo, quem si petierit filius ejus panem, numquid lapidem porriget ei? aut si pi
Abbreviated transcription (Latin):
Oportunissime subicit dicens. Petite et dabit᷑
uob̃. querne et inuenietis. pulsate et aꝑietur
uob̾. Omnis enĩ qui petit accipit. et qui querit in¬
urnit et pulsanti aꝑietur. Peticio ꝑtinet ad im¬
petͣndam sanctitatem firmitatẽq animi: ut ea
que p̾cipiuntur implere possimꝰ. Inquisitio aut̃:
ad iuueniendam u̾itatem. Cum enim beata ui¬
ta actione et cognitõne compleat᷑: actio facul¬
tatem uirium contemplatio manifestatio¬
nem rex desiderat. Horum gͥ pumum peten¬
dum. secundum q̃rendum est ut illud detur.
hoc inueniat᷑. S cognitio in hac uita uie:
priusqͣm ipsius possessionis est. S cum qͥs¬
qr ueram uiam inuenerit. ꝑueniet ad ip̃am
possessionẽ. que tam̃ pulsanti aꝑietur. Ut
gͦ tria ista .i. peticio. inquisitio. pulsatio
manifecta fiant: sub aliquo exemplo po¬
namus aliquẽ infirmis pedib ambulare nõ
posse. Prius ergo sanandus et firmandꝰ est

Expanded text:
opportunissime subjecit, dicens, « Petite, et dabitur opportunissime subjecit, dicens, « Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. » Petitio pertinet ad impetrandam sanitatem firmitatemque animi, ut ea quae praecipiuntur, implere possimus: inquisitio autem, ad inveniendam veritatem. Cum enim beata vita actione et cognitione compleatur, actio facultatem virium, contemplatio manifestationem rerum desiderat: horum ergo primum petendum, secundum quaerendum est; ut illud detur, hoc inveniatur. Sed cognitio in hac vita, viae prius quam ipsius possessionis est: sed cum quisque veram viam invenerit, perveniet ad ipsam possessionem; quae tamen pulsanti aperitur. 72. Ut ergo tria ista, id est, petitio, inquisitio, pulsatio, manifesta fiant, sub aliquo exemplo ponamus aliquem infirmis pedibus ambulare non posse: prius ergo sanandus et firmandus est
Abbreviated transcription (Latin):
nescire qł sciebant: s dicere nolebant. Et reuera
uistum erat: ut qui sͥ uõlebant responderi quod
int̾rogauerant. pͥus ip̃i facererent qd̃ erga se fieri
postulabant. Quod si fecissent: ip̃i sibi utiq re ᷤ¬
pondissent. Ip̃i enim miserant ad ioħ̃em. que¬
rentes quis ẽẽt: uel potuis ip̃i missi erant sacer¬
dotes et leuite. putantes qđ ip̃e esset xp̃. cum ille
testimonio si confiteri uellent: ip̃i se docerent
in qua potestate illa faceret xp̃c. quod qͣi nescien¬
tes uit̾rogauerant. ut caliiiandi aditum re¬
canib. et margarite ante porcos mittant᷑: potu¬
it auditor occurrere ac dicete conscius ignoran¬
tie: atq infirmitatis sue. et audiens precipisͥ
daret qd se ip̃m nondum accipisse sentiẽbat:
potuit gͦ occurrere ac dicere. qd̃ sanctum me
dare canib. et qͣs margaritas mitt̾e te ante por¬
cos uetas. cum adhuc ea me hab̾e non uideam:

Expanded text:
nescire quod non nesciebant, sed dicere nolebant. Et revera nescire quod non nesciebant, sed dicere nolebant. Et revera justum erat ut qui sibi volebant responderi quod interrogaverant, prius ipsi facerent quod erga se fieri postulabant: quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. Ipsi enim miserant ad Joannem quaerentes quis esset; vel potius ipsi missi erant sacerdotes et levitae, putantes quod ipse esset Christus, quod ille : de quo testimonio si confiteri vellent, ipsi se docerent in qua potestate illa faceret Christus; quod quasi nescientes interrogaverant, ut calumniandi aditum recanibus, et margaritae ante porcos mittantur, potuit auditor occurrere et dicere, conscius ignorantiae atque infirmitatis suae, et audiens praecipi sibi ne daret, quod scipsum nondum accepisse sentiebat: potuit ergo occurrere ac dicere, Quod sanctum me dare canibus, et quas margaritas me mittere ante porcos vetas, cum adhuc ea me habere non videam?
Abbreviated transcription (Latin):
quod tam̃ si dix̾it ip̃e sibi adid quod int̾rogauit
respondeat. Si aut̃ dicere noluerit: ñ uideat᷑ his
qui adsunt iniustum. si et ip̃e quod int̾rogauit
ñ audiat. Nam et illi qui int̾rogauerunt temp¬
tantes. utrum reddandum ẽẽt tributum: uiterro¬
gati sunt aliud. Idest: cuiꝰ haberet nummꝰ yma¬
ginem qui ab ip̃is platus est. Et qr dixerunt ꝙ
int̾rogati erant .i. cesaris ymaginem hr̃e num¬
mum: ip̃i sibi quodã modo responderunt. id qd̃
dñm int̾rogauerant. Itaꝙ ille ex eoꝵ responsi¬
õne: ita conclusit. Rellite gͦ cesari quod cesquis
est: et deo quod di est. Cum aut̃ principes sac̾¬
dotum et seniores ppłi int̾rogassent. in qua pote¬
state illa faceret: int̾rgauit eos de baptismate
ioħis. Et cum nollent dicere quod contͣ se uide¬
bant dici. de iõhanne autem nicħ maledicere
auderent pp̃ circunstantes: nec ego inquit nob̃
mum apparuit circunstantib. hoc aũt̃ se dixert̃

Expanded text:
quod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, quod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, respondeat: si autem dicere noluerit, non videatur iis qui adsunt injustum, si et ipse quod interrogavit, non audiat. Nam et illi qui interrogaverunt tentantes, utrum reddendum esset tributum, interrogati sunt aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui ab ipsis prolatus est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere nummum, ipsi sibi quodammodo responderunt id quod Dominum interrogaverant: itaque ille ex eorum responsione ita conclusit, Reddite ergo Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est . Cum autem principes sacerdotum et seniores populi interrogassent in qua potestate illa faceret, interrogavit eos de baptismate Joannis; et cum nollent dicere, quod contra se videbant dici, de Joanne autem nihil mali dicere auderent propter circumstantes; Nec ego vobis dicam,mum apparuit circumstantibus. Hoc enim se dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
turarent᷑: alii tamer q̃ poterant capere ex illoꝵ
occasione. multa utiliter audiebant. Hoc dixi. ne
quis forte cum int̾roganti respondere ñ potue¬
rit: hiͣ sententia se excusare uideat᷑. si dicat nol¬
le se sanctum canib dare. uł ante portos mutere
margaritas. Qui enĩ nouit quid respondeat. de¬
bet respond̾e. uel ꝓpter alios quib desꝑatio suborit.
si ꝓpositam questionem solui non posse credide¬
rint. Et hoc de reb utilib: et ad instrustionẽ
salutis ꝑtinentib. Multa sunt enĩ que inqͥt¬
et ab otiosis possunt suꝑ uatua et inania. et
plerumq noxia. De quib tamen ñ nichildi¬
cendum ẽ. S hoc ip̃m aperiendum et expli¬
candum: tur inquiri talia non opordeat. De reb
u̾o utilib: aliqͣndo adicl respondendum est quod
int̾rogamur. Sicut dñs fecit. cum eum saducei
de muliere int̾rogassent que septem uiros habuit:
cuiuseoꝵ in resurrectione futura eẽt. Respondit

Expanded text:
turarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum turarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur, si dicat nolle se sanctum dare canibus, vel ante porcos mittere margaritas. Qui enim novit quid respondeat, debet respondere, vel propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt, supervacua et inania, et plerumque noxia, de quibus tamen nonnihil dicendum est: sed hoc ipsum aperiendum et explicandum, cur inquiri talia non oporteat. De rebus ergo utilibus aliquando ad id respondendum est quod interrogamur: sicut Dominus fecit, cum eum Sadducaei de muliere interrogassent, quae septem viros habuit, cujus corum in resurrectione futura esset. Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
cipitur huiꝰ seculi. cui iubemur renunciare: ut
cor habere appetit: ñ debet sibi reus uideri si aliqͥd
occultat. qd̵ ille cui occultat capere non pot̃. Nec
ex eo arbitͣndum est licere mentiri. Non enĩ est
consequens ut cum ueꝵ occultat᷑: falsum dicatur.
Agendum gͦ primo est ut impedimenta deͣchan¬
tur. quib efficiat᷑ ut non capiat: qr utiq si ꝓp̃t
sordes ñ capit. mundandus ẽ. uel u̾bo uẽl opere
quantum fieri a nob̃ potest. Quod autem dñs ñr
quedam dixisse inuenit᷑. que multi qui aderant
uł resistendo uł contempnendo ñ acceperunt: non
putandus est sanctum dedisse canĩb aut marga¬
ritas misisse ante porcos. Non enim eis dedit. qui
alioꝵ immunditiam uegligi ñ oportebat. Et cũ
eum temptatores int̾rogabant. respondebatꝙ ilł
ita ut quid contͣlicerent ñ haberent: qͣmius
uenenis suis contabescerẽt. potiusqͣm illius cibo sa.¬

Expanded text:
ectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut ectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut cor habere appetit, non debet sibi reus videri, si aliquid occultat, quod ille qui occultat, capere non potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non capiat; quia utique si propter sordes non capit, mundandus est vel verbo vel opere, quantum fieri a nobis potest. 70. Quod autem Dominus noster quaedam dixisse invenitur, quae multi qui aderant, vel resistendo vel contemnendo non acceperunt; non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos: non enim dedit eis qui caliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis, ita ut quid contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius, quam illius cibo sa
Abbreviated transcription (Latin):
ait conu̾si disrumpant uos: ñ ait ip̃as marga¬
ritas disrumpant. Illas enĩ conculcando etiam
cum conu̾tuntur ut adhuc aliquid auiliant.
discumpunt tam̃. cum aliquo iam missas mar¬
garitas conculcauerunt. Ilon enim facile inuene¬
ris quid ci gratum ẽẽ possit: qui margaritas cal¬
cauerit .i. cum magno labore diuina inuenra
contẽpserit. Qui aut̃ tales docet: quomͦ ñ disrũ¬
patur uidigando et stomachando ũ uideo. ue¬
rumq aut̃ animal immundum ẽ. caruis et por¬
cus. Cauendum ẽ ergo neqͥd aꝑiatur ei qui capit.
Melius enim q̃rit quod clausum ẽ: qͣm id quod
aꝑtum est aut infestat aut negligit. Neq uero
alia causa reꝑitur: cur ea que manifesta et mag¬
na sunt ñ accipiant᷑. preter odium et contẽptũ.
quoꝵ ꝓpter unum canes: pp̃ alteꝵ porci. nomi¬
nati sunt. Que tamen om̃is immunditia. reꝵ
temporaliũ dilectione concipit .i. diletione con¬

Expanded text:
ait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaritas disrumpant. Illas enim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video. Utrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Cavendum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unum canes, propter alterum porci nominati sunt. Quae tamen omnis immunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dil
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod ñ debet contempni. Conat᷑ autem quisꝙꝑ
corrumꝑe: quod ñ uult esse integrum. Contẽpnit
u̾o quod ule ducit. et quasi iufra se eẽ existimat.
Et ideo calcari dicit᷑ quiqqͥd contempnitur. Qͣ¬
ꝓpter canes sunt. q̃m insiliunt ad dilacerandũ.
Quod aut̃ dilacerant: integrum ẽẽ non sinũt.
Nolite inquit dare sanctum canib. Quia et¬
si cdilacerari et corrumpi ñ potest. et manet in¬
tegrum atq inuiolabile. illi tam̃ quid uelĩt
cogitandum ẽ. qui acciter atq immicissime
resistunt. Et qͣntum in ip̃is est si fieri possit co¬
uant᷑ ꝑunere ueritate. Porci u̾o. qͣmuis nõ ita
ut canes morsu appetant: passim tam̃ calcando
coinqͥnant. Ne ergo miseritis inquit manta¬
ritas ur̃as ante porcos: ne forte conculcent eas pe¬
dĩb siuis. et conu̾si disrumpant uos. Canes ergo
ꝓ oppugnatorib u̾itatis. Porcos ꝓ contemptonb
positos ñ incongruent existimo. Quod autem

Expanded text:
eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero quod vile ducit, et quasi infra se esse existimat; et ideo calcari dicitur quidquid contemnitur. Quapropter canes quoniam insiliunt ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. » Canes ergo pro oppugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. 69. Quod autem