comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidei posse deuotione cessare:
assus est aute sc̃s albanur.
die clecimo Kalenelarum. iu¬
liarum. iuxta ciuitate in uero¬
lamium quę nunc agente an¬
gelooum. uł lama cestir siue
uaeclinga cestrr appeliatur
Ubi postea redeunte temporum
xp̃ianorum serenitate. eccta est
inirandi opis. atq eiꝰ martrrio
condigna extructa In quo uide¬
lico loco usq ad hanc diem cu¬
ratio insirmoꝵ & frequentium
opatio uirtutum celebrari non
desinit. Passist̾ ea tepestate a aron
& iulius legionum urbis ciues.
aliiq utriusq sexus diuersis lo
cis ꝑ plures Qui diuersis cru¬
ciatibus torti & in aꝑa meni¬
brorum disterptione lacerati.
animas ad suꝑnę ciuitatis gadia.
ꝑfecto agone miserunt: ad iuuan¬

Expanded text:
otione cessare. Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum Juliarum, juxta civitatem Verolamium, quae nunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive Vaetlingacaestir appellatur, ubi postea redeunte temporum Christianorum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto agone miserunt. CA
Abbreviated transcription (Latin):
nocte. ut ipse famulans singula¬
riter semꝑ ut consurueratꝰ ab¬
batem thoro deponere. accipiens
cingulum clauesq conligans ca¬
piti cauta mani supposuit. onꝰq
relictum se in secalione locis abdi¬
gissimis conlocauit: Uilibus con¬
textam uirgultis: calulam sibi
construxerat. quȩ cecem aut
amplius fere a monisterio mili¬
bus aberat Ibiq multis cliebus.
se clĩ famulus occultauit: Cumq¬

Expanded text:
nocte, ut ipse famulans singulariter, semper ut consueverat abbatem thoro deponere, accipiens cingulum clavesque conligans, capiti cauta manu supposuit, onusque relictum, seque in Secalauniae locis abditissimis conlocavit. Vilibus contextam virgultis cellulam sibi construxerat, quae decem aut amplius fere a monasterio milibus aberat; ibique se multis diebus Dei famulus occultavit.
Abbreviated transcription (Latin):
turonicum pontificem occurra¬
mus Cumq illi ueniente
portam ciuitatis ingrederent᷑.
ecce istum ꝑ aliam pcrtam.
mortuum efferebant Quo
thedra sua regressus est septẽ
Cui post quadragesimũ septimũ
episcopatus annum defuncto.
sc̃s eustochius successit magni¬

Expanded text:
Turonicum pontificem, occurraTuronicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingredeecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo edem suam recepit et septem Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magni
Abbreviated transcription (Latin):
non credidi Post cuius abscessum.
aiunt turonici sacerdoti suo. Uade
postcum etexere negotium tuũ.
Qui si eum prosecutus non fueris
anr̃o om̃ium contemptu humili¬
aberis. Iustianus uero egressus
aturonis uercellis italie ciuitate.
agressus nditio dĩ percusus obut
peregrinus. Turonici eius obi¬
tum audientes & in sua malitia ꝑ¬
durantes arm̃tium in eius locõ
constituunt atbritius episcopus
romam ueniens cuncta quȩ ꝑtu¬
lerat papr. refert quia ad sedem
apostolicam residens plerumq
misarum sollempnia celebrauit.
ibi quicquid in sc̃o cłi deliqͤrat
deslens Septimo igitur regressꝰ
auno roma cum auetoritate
papae illius curonis redire
clisponit: Ueniens ad uicum sc̃s¬
diaco sexto ab urbe miliario.
mansionem accepit: Arm̃tius
febre corrumpitur. media aut̃
nocte sp̃m exhalauit: Quod
protinus beato briccio ep̃o.¬
ꝑ uisum reuelatũ est Quiait
suis. Surgite uelotius ut ad tu¬
mulandum fratrem nostrum

Expanded text:
non credidi. Post cujus abscessum, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia durantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum diacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
ess&e pater in terrogar& Ait
sc̃s brictius Non estꝰ hoc meum:
Quod ad me ꝑtinuit sollicitus fui
C obis si aliquid supp&it. per uos
rescite Tunc illi magicis haec
artibus factum ad seuerantes fac¬
tum insurgant contra eum iN
una conspiratione trahente¬
Non dutius falso pastoris nomine
ad satis faciencdum adhuc populo
prunas ardentes in byrro suo posuit¬
& ad se stringens. usq ad sc̃m sepul¬
chrum beati martin una cum
popuiorum turbis uadit: iectisq
ante sepulchrum prundͥs uesti¬
mentum in ustum apparuit
Iili quoq sic ꝓsequentes sicut istud
uestim̃tum ab his ignibus uid&is¬
illesum ita & corpus meum a tactu
mulieris cute pollutum: Iuis
uero non credentibus sed contra
calumpniatur. eicitur: ut sermo
ris te in episcopatu multa aduersa
passurum Quo eiecto iustianum
in episcopatu constituunt Deniq
briccius romȩ urbis papam ex¬
poeiit. flens & heiulans atq dicens.
merito hȩc patior. quia peccaui

Expanded text:
esset pater interrogaret, ait esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahente'Non diutius nobis falso pastoris nomine ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus vidillesum ita corpus meum a tactu mulieris est mundum. Illis uero non credencalumniatur, ejicitur, ut sermo ris te in episcopatu multa adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi
Abbreviated transcription (Latin):
multa aduersa passurum:¬
Beatus brictius hoc audiens.
irridebat eum dicens Nonne
uerum dixi. istum delyra uer¬
ba proferre: Sed ad p̃sbit᷑ii
honorem p̃ditus sepius bea¬
tum martinum conuitus la¬
cessiuit Adeptum ergo consen¬
tientibus omnibus pontisicatus
officium orationi uacabat. quia
quamquam ess& suꝑbus & uanꝰ.
castus tamen habebat᷑ in corpore:
cubicularii eius uestimenta
deferebant ad abluendum. quȩ
sub pecie religionis erat. ueste
mutata concepit & peperit.
Qua de re surrexit omnis popts
turonum in ira. & totũ crimen
suꝑ ep̃m referunt. uolentes eu
unanimiter lapidare: Aiebant
eim diu pieras sc̃i caelauit tuã¬
luxuriam Nec nos diutius dĩ¬
iͥnet manus tuas indignas oscu¬
lando pollui: Illo quoq e con¬
trario uirilit̾ hec negante. ad¬
ferte inquit infantẽ ad me Cũq
oblatus fuis soe in fans xxͦx. dies
ab ortu habens ait ad eum bric¬
generaui coram omnibus edicas:
polis autem rogantib ut quis

Expanded text:
multa adversa passurum'multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba phonore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptus ergo, consentientibus civibus, pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quanquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur corpore. cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum Bricgeneravi, coram cunctis edicas'. pulis autem rogantibus, ut quis
Abbreviated transcription (Latin):
SITUR POSẼ EXCESSUAA
BEAU MART̃ IN ITU¬
RONICE GIUITATIS
episcopi. summi & in cõpa¬
rabili uiri. decuius uirtu¬
tibus magna apuel nos
uolumina roementur.¬
sc̃s briccius ad episcopatũ
suceclit At uero hic brictius
cum ess& pͥmaeue atatis iuuenis¬
in corpore multas ferebat insi¬
dias. ꝓ eoquod eodem tempore
tamen die dum quidam infir
briccius ad huc ediaconus in pla¬
tea conuenit Cui simplicit᷑ ait
Ecce ego p̾stolor beatum uirum.
& nescio ubi sit. uł quid operis
agat Cui brictius: Si inquit illũ
delrrum queris prospice eminus.
ecce caelum solito sicut amens
respicit Cumq pauper ille.
occurso redelito quod petierat
beaitus martinus alloquitur
En ego bricci. delirus tibi iudeoꝵ
Cumq ille confusus hoc audiens.
cdixisse se denegar&: ait sc̃s mar¬
tinus: Honne aures meę. ados
tuum erant. cdum hȩc emmꝰ
loquebaris. Amendico tibi qr
obtinui apued dm̃. ut post me
ad pontificatus honorẽ accederes.
sed noueris te in episcopatu

Expanded text:
itur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuveniin corpore multas tendebat insidias, pro eo quodtamen die dum quidam infirmBrictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu
Abbreviated transcription (Latin):
silu. suscipe seminum fruetus.
quos in cecilia seminasti: Dñe¬
famula tua quasi ouis tibi ar¬
gumentosa deseruit: Nam spon¬
sum quem quasi leonem se¬
rocem accepit. ad te quasi ag¬
num mansuissimum destinauit:¬

Expanded text:
silii, suscipe seminum fructus, quos in Caeciliam seminasti. famula tua, quasi ovis apis tibi argumentosa deservit. Vers. Nam sponsum quem quasi leonem accepit, tibi quasi agnum mansuetissimum sociavit
Abbreviated transcription (Latin):
tig intimassem didicit᷑ ab ei
quod de sexco miliario aqua
sibi suis humerĩs departarent:
unc sc̃s clemens dixit Ore¬
ut confessoribus suis fontis ue¬

Expanded text:
verba intimasset, didicit ab eis quod a sexto milliario aquam sibi humeris apportarent. Tunc S. Clemens dixit: Oreut confessoribus suis fontis
Abbreviated transcription (Latin):
pirutei quidam canitie uenerandus.¬
& dixit ei Perte saluus erit si¬
sinnius: ut impleatur hoc quod
dixit. frat̃ m̃s paulus apostolus.
Sc̃ificabitur uir inficdelis ꝑ mulier¬
rem fidelem. & hȩc dicens ab¬

Expanded text:
Petrus canitie uenerandus dicens: «Pro te saluus erit Sisinnius ut impleatur quod dixit frater meus Paulus apostolus ‘Sanctificatur uir infidelis per mulierem fidelem’». Et hec dicens ab
Abbreviated transcription (Latin):
tunc incipit. quanta sit autem
diuina dementia. nemo sit nisi
qui genuit: & nemo comperit
secr&a patris nisi is qui per na¬
turam nascendi iniciui amisit.
Omnis ergo mansuxudo & modes¬
tia peritorum conuertatur ad
proph&ram dñica auctoritate
p̃sumat dicendo. Credidi ꝓpter
quod locutus sum: Quod autẽ
ꝑ mrsterium simplex sit confes¬
sio ut funclamentum ecclesiae
solidat apostolica auctoritate
p̃clestinatio sequens presumat
dicenedo: de c&rero nemo mihi
molestus sit ego credo in xp̃o.
& hunc crucifixum. quia cum
confitctur filium hominis con
nascitur. cum confitetur pri¬
mogenitum necesse est de uni¬
genito qui testimonium dicat.
unum & solum sine origene
esse in terciam ꝑsonam pat̾rem
confitetur existentis diuine na¬
turę lucis spͣs ut dici qui scđm
diuinam naturam ut supͣdixi.
est unus in luobus & uterq:
in icdipsum. pater in filio filius
in patre in sc̃o sp̃u in sc̃a eccla.
nunc & in in mortalia secula

Expanded text:
tunc incipit. Quanta sit autem tunc incipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et modestia peritorum, convertatur ad prophetam: et dominica auctoritate praesumat, dicendo: Credidi, propter quod locutus sum . Quod autem per mysterium simplex sit professio, ut fundamentum Ecclesiae, solidatae Apostolica auctoritate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, connascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis. Spiritus ut dixi, qui secundum divinam naturam, ut supra dixi, est unus in duobus, et uterque in id ipsum; pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu in sancta Ecclesia. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
LEMIENS TRINITAS
ESC UNA DIUINI¬
PER SACRAOIENTŨ
& unigenitus sic existens di¬
uinȩ naturȩ̨ lucis sp̃s. a se se
per naturam ꝑ substantiam
maiestatis. potestatis. uirtutis.
diumde lucis sp̃s: Unus in
duobus. & uterq in idipsum.
pater infilio filius in patre.
in sc̃o sp̃u. sic tribus ꝑsonis
consitem̾. corpus p̾scientię.
quoed suꝑ ommia cuncta
concludit: In hoc misterium
ergo creclimus esse ex nul¬
lis extantibus cuncta cota
quod misterium mens humana
conciꝑe non potest: nec ora¬
tooia lingua enarrare. neq
diffusiser monis in bibliothe¬
carum uolumina. si totum
mundum libri repleant
diuina scientia nom possit
inenarrabilis en arrari. qui
est inclicibilis. nullo mocdo pos¬
sit cdescribi neq concludi:
aut uerbum aut substanta
propria diuinitatis suae.
qui est fons diuina lucios
luminis suę substantię nat᷑a
sileat lingua oratoria. quia
deficit sermo de indicibili cum
consummauerit mens humana
de diuina maiestate dicere

Expanded text:
lemens Trinitas est una diviniper sacramentum et unigenitus sic exsistens divinae naturae, lucis, spiritus, a se, se per naturam, per substantiam majestatis, potestatis, virtutis, divinae lucis. Spiritus unus in duobus, et uterque in id ipsum: pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu. Sic tribus personis, confitemur corpus praescientiae: quod super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
istis quos uera cdiuinitas de
turpe estꝰ mihi ut quod in
baptismatis sc̃ĩficatione ꝑcepi.
atẽ homine corruptibili. & in
omni necessitate constricto.
Fac quod facturus es quia ego
scio. quod fortioa te est qui pro
usserunt fustes afferri &¬

Expanded text:
ibus, quos uera diuinitas demturpe est enim, quod in baptismate sancti- ficationis percepi, a te homine corruptibili et in omni necessi- tate constituto «Fac, quod facturus es, quia ego scio, quod fortior te est, qui pro usserunt fu- stes afferri
Abbreviated transcription (Latin):
U erum hȩc asapientib tenenda dis¬
tinctio est ut coniugium pertineat
aclueniam uirginitas spect& ad
gtam sorma̾tio deput&ur ad penã.
nisi fatisfictione purgetur:
IIES QUIDAD CINGULUO
quisi heremita uicturus erexe¬
rat Incerea astutus inimicus
uarus cogitationib brutũ pecꝰ
agitabat ut coniugem suã quam
martanus in monasterio puet¬
larum esse p̾cerat. uoluntate
mutata. secum potius uell&
habitare. Adiit ergo martinũ
fortis heremitta. & quid hab&
animi confit&̾: Iue uero uehe¬
menter abnuere. seminã uero
rursus iam monacho non ma¬
rito in congrua ratione misceri:
Postremo cum miles instaret.
ael firmans nihil hoc proponto
esse nociturum se solo c̃iugis
uti uelle solatio porro ne rur¬
sus se in sua reuoluerent non
esse m&uenclum se esse militẽ
militiȩ a fatramenta iurasse.
dei merito nescientes pariter
militare. Cum martinus uerba
uobis ipra clicturus sum Dic mn
inquit. si umquam in bello suisti

Expanded text:
uerum haec a sapientibus tenenda disuerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem militiae sacramenta iurasse: sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti,
Abbreviated transcription (Latin):
in ueste pellicia sues pascit: Sed nus
illo u&ere de posito. qui ad huc in
isto man&. nouum alam poc¬
aucliamus. Boues ex parte prata
de pauerant. porci &iam ñnulla
sussoderant pars e&era quę mane¬
bat inlesa cdiuersis floribus quasi
picta uernabat: Speciem inquit
gerit pars illa conugni qua
pecore de pasta & si non penitus
graciam amisit herbarum nullã
tamen flonrum retmno elignicatem:
lla uõ quam porci. peccora inmunda
foclerunt. fornicationis inmaginem
feclam p̾tenelit Eecerum illa por¬
tio quȩ nullam sensit iniuriao
glam uirginitatis ostendit. herbis
fecumda luxuriat. fani mea fruet
exubat. & ultra omnem specien
cdistincta Noribus. quasi gemiiis mi¬
cantib ornata. radiauit: Beata spe¬
cies & dõ cligna. nihil. enĩ uirgini¬
tati est comparanclum Ita & iliiqui
comugia sornicationi comparant
uehementer errant:. Et ili qui¬
coniugia uirginitati & quanela aesti¬
mant miseri penitus & stulti st̃:

Expanded text:
in ueste pellicea sues pascit: sed nos in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi quiconiugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo armario habes. nos ab
illo obinissa referimus
dioceses circuirer uenan¬
TIUOI ASONNI INCURRIMUS.
canes leporem sequebant᷑. Iamq:
multo spatio uicta bestiola cum un¬
cdiq campis latcpatentibus nullũ
ess&r esfugium mortẽ inminentẽ
iamiamq capienda crebris flexibus
difserebat. Cuius periculum uir be¬
atus pia mente miseratus imꝑat
canib ut desisterent sequi & sinerent
abire fugientem: Qui continuo ad
primum sermonis imperium con¬
stiterunt. Crederes uinctos imino
tiguis: lta lepusculus ꝑsecutorib alli¬
gatis incolumis euasit Operep̾ciũ
autem est: aut familiaria illius
uerba sp̃ualit̾ sale c̃dita memorare.
ucor recens tonSam fores
CONSPEXERAT EUUANGELICUOr
INOuit Manbatuor ista coor¬
pleuit. duas habuit tunicas unam
carum largita est non habenti.
ta ergo & uos facere debetis: Item
cum subulcum algentem ac pene
nuelum in pellicia ueste iudisset.
en inquit alam cleiectus e paradiso.

Expanded text:
ex illo armario habes: nos ab ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus. dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem inminentem iam iamque capienda crebris flexibus differebat. cuius periculum uir beatus pia mente miseratus imperat canibus, desisterent sequi et sinerent abire fugientem. continuo ad primum sermonis imperium constiterunt: crederes uinctos, immo tigiis. ita lepusculus persecutoribus alligatis incolumis euasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius uerba, spiritualiter salsa, memorare. quem recens tonsam forte conspexerat. euangelicum, inquit, mandatum ista conpleuit: duas habuit tunicas, unam earum largita est non habenti: ita ergo et uos facere debetis. item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum ubi nobis cepit esse c̃cigua.
hi qui eam eminus sequebantur.
p̃dicere magna uoce ceperunt. ut
caueremus: Sed postquam ad nos
toruis furibunda luminibus ꝓpius
accessit. martinus eleuata obuiam
manu pecuelem consistere iub&.
Quȩ mox ad uerbum illius stare
cepit in mobilis Cum interea uid&
martinus dorso illius demonem
suꝑgeclentem. quem increpans cles¬
cenele inquit funeste de pecude.
& innoxium animal agitare desiste:
P aruit nequam sp̃s et recessit
nec cdefuit sensus in bucula. quin
se intelliger& liberatam ante
pedes sc̃i recepta qui&e ꝓsternit᷑.
Dem iubente martino grege̾ suum
petit. seq agmini c&erarum oue
placidior inmiscuit: Hoc illud fuit
tempus quod inter medias flãmas
positus non sensit incendium:
Quod mihi non arbitror esse refe¬
rendum. quia hoc plenius iste
sulpitius lic& in libro suo p̃teritũ.
exposuit Quam tu postumiane.
aut creclo legisti. aut si incognita
tibi est. cum libuerit in promptu

Expanded text:
Verum ubi nobis coepit esse contigua, Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed ptoruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritumexposuit: quam tu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is meus sermo debuerit. sed qr
uolumtati ur̃ȩ. non obsecundare
mihi non lic& quantum ael huc
dies suꝑ est loquar: Nam certe
dum stramen illud quod iN
lectos nr̃os paratur aspicio:
subuenit in memoriam &iam de
stramine in quo martinus iacu¬
erat factam esse uirtutem:
Res ita gesta est:
celebris religione sc̃oꝵ nec minus
gloriosa sacrum uirginum multitu¬
dine. p̃teriens martinus in scere¬
tario ecclę habuit mansionem:
Post discessum iliius cuncta iN
secr&arium illuel uirgines irru¬
erunt aellambunt singula loca
ubi aut seclerat uir beatus aut
steterat Stramentum &iam in
quo quieuerat parciuntur: Una
carum post dies paucos septem
straminis quam sibi pro benedic
pendit. nec mora clicto citius eiecto
demone. persona purgata est:
MARTINO ATREUERIS REUER¬
tenti fie obuiaoi uacca Quã
demon agitabat quam relicto gre¬
ge suo in homines ferebat᷑ &iam
multos noxie p&ula confoderat

Expanded text:
uestris meus sermo debuerit: sed quia uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in memoriam etiam de stramine, m quo Martinus iacuerat, factam esse uirRes ita gesta est: ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictpendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat.
Abbreviated transcription (Latin):
martini sequeremur uias num¬
quam causas ele osculo dicerems
& uniuersa seaeuę opinionis. &¬
obꝓbrus careremus. uerum sicut
tu soles dicere cum ãdacitatio
argueris. galli sumus ita nos in
hac parte uł martini exemplo
uł tuis disputationib corrigendi¬
obstinate sulpici taces. e egonie
inquit nom solum modo taceo.
sed olim de istis tacere disposui:
Nam quamquam uiduam uagam
nitidulam sumptuosam. obiur¬
gauerim. lasciuius uictitantem.
itilemq uirginem adolescenti
cuidam mihi caro. indecentius
adherentem. cum quidem ipsam
frequenter audissem alios &iam
qui talia agerent. increpantem.
tanta mihi omnium feminarum
cunctorumq monachorum oclia
concitaui. ut aduersum me utraq
legiones iurata bella susciperent.
unde quȩso taceatis. ne &iam hoc¬
quod uos. loquimini ad meam re¬
feratur inuicdiam Cota uobis istoꝵ
mentio relinquatur. ad martinũ
potius reuertamur. tu galle ut
aclgressus es ceptum opus explica:

Expanded text:
Martini sequeremur uias, numMartini sequeremur uias, numquam causas de osculo diceremus et uniuersis . scaenae opinionis opprobriis careremus. ceterum, sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus: ita nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationibus corrigobstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meam referatur inuidiam. tota nobis istorum memoria relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, utadgressus es, coeptum opus explica.
Abbreviated transcription (Latin):
ciplina istius uiri non recedant
uicleant enim qui martino semel
tantum inuita iã septuit genario
non uiclua libera non uirgo lasci¬
uiens sed sub uro uiuens ipso
uiro pariter subplicanti. regina
seruiuit & ministrauit Hȩc aedenti
non cum epulante cliscubuit
nec causa participie conuiuium.
sed cleferebat obsequium: Disce igit.
disciplinam. seruiat tibi matrona
non imper&. & seruiat non recũ¬
bat Sicut marcha illa ministrauit
lño. nec tamen est aelscita euiuio.
immo prolata est ministranti.
quȩ uerbum potius auchiebat
Sed martino ista regina utrumq
compleuit. & ministrauic ut mar¬
tha. & audiuit ut maria:
Quod siquis hoc uoluerit exẽplo
per omnia teneat exemplum
Talis causa sit talisq persona.
tale obsequium. tale coninuium.
& in omni uita semel tantum:
Preclare inquit postumianus nr̃os
istos ut martini non agrediant᷑
exemplum tua constringit mratio.
sed profiteor tibi quia hę̧c sur
dis audientur auribus. nam si

Expanded text:
ciplina exempli istius non recedant. ciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina seruiuit et ministrauit edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuQuod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nistos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si
Abbreviated transcription (Latin):
ri maiestate dixisse: Illa exp&ut
auelire sapientem. ista non tantum
audisse contempta. sed & meruit
seruire sapienti: Adhęc postumia¬
nus: lam dudum inquit galie
audiens te loquentem. ue hementer
ad miror reginȩ fidem. sed illucd¬
ubi est quod nulla umquã semina
ferebat᷑ ꝓpius astitisse martino.
ecce ista regina non solum aclstitit
sed &iam ministrauit Et uereor
ne isto aliquantulum tueantuꝑ
exemplo. qui libenter feminic
inserentur: Tum gallus quid tu
inquit non udes. quod solent
docere grammatici locũ tempus
& ꝑsonam. Prepone enim tibi an¬
te oculos. captum inpalatio inpe¬
rat̾oris p̃cib ambiri reginę fidem
cogi. temporis necessitate constringi.
ut clausos carcere liberar&. exilus
constare ep̃o debiusse ut hec pro
his omnibus. non aliquantulũ de
rigore propositi relaxar&: Uerũ¬
tamen quia ocasione huius exẽpli
male ũsuros esse aliquos arbitra¬
ris. illi uero felices erunt. si adif¬

Expanded text:
rii maiestate dixisse: illa expetiit rii maiestate dixisse: illa expetiit audire sapientem, ista non tantum audisse contenta meruit seruire sapienti. Ad haec Postumianus, iam dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliiconstare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a dis
Abbreviated transcription (Latin):
puram cogitabat: diuelli a martini
pedibus solo strata non poterat.
postremo auiro suo poposcit. dein
martinum utq compellunt ut¬
ei remotis omnibus ministrũ pͣbe¬
ret sola conuiuium. nec potuit uir
beatus obstinatius reluctari Com¬
ponit̾ castus uirginȩ̨ manibus ap¬
paratus sellulam ipsam consternit
mensam ad mou&. aquam manib
subministrat. cibum quem ipsa
coxerat. apponit: Ipsa illo sedente
eminus scđm famulantium disci
plinam solo fira consistit in mobilis.
ꝑ omnia ministrantis modestiam
& humilitatẽ exhibens seruientis.
miscu̾it ipsa bibituro. & ipsa por¬
rexit: Finita canula. fragmenta
panis assumpti. micas collegit. sa¬
tis fidelit̾ illas reliquias imperia¬
libus epulis ante ponens Beata
mulier tantę pi&atis affectu illi me¬
rito comparancla. quȩ uenit a sinib
terrę audire salomonem. siquidẽ
simplicem sequamur historiam se el
fides reginarum est conferenda
quod mihi liceat separata miste¬

Expanded text:
puram cogitabat: diuelli a Martini puram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque coei remotis omnibus ministris praeberet sola convivium: nec potuit vir beatus obstinatius reluctari. Componitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admovet, aquam manibus subministrat: cibum quem ipsa coxerat, apponit; ipsa, illo sedente, eminus secundum famulantium displinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam. sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata myste
Abbreviated transcription (Latin):
cdliuersis in palatio temporib ges¬
ta c̃nectam. Nequaquam enim p̾ter¬
mittendum uid&ur circa mar¬
tini ad mirationem reginae
ficdelis exemplum¬
iximus ioreerator Reoi rublicaoi
oubernabat uir ooini uita ore¬
rico rRedicandus si ei uer dia¬
dema non legitime tumultuante
milite impositum repudare uel
armis ciuilibus abstinere licuiss&.
sed magnum imꝑium nec sine pe¬
riculo rennui. nec sine armis po¬
tuit teneri Hic martinum se¬
pius euocatum receptumq intra
palatium uenerabilit̾ honorabat.
totus illi cum eo sermo de p̾sentib
de futuris. de sidelium gła. de aet̃n¬
tate sc̃orum: Cum interim diebus
ac noctibus de ore martini regina
penclebat euuangtico illo non infe¬
rior exemplo pedes sc̃i floeu riga¬
bat. crine t̾gebat. Martinus que in
nulla umquam femina contigisso
istius assiduitatem immo potius
seruitutem non poterat eualere
non illa opes regni non imperu
clignitatem. non diadema non pur¬

Expanded text:
diuersis in palatio temporibus gesdiuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplumaximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non pur
Abbreviated transcription (Latin):
auerterat Itaq martinus ubi se¬
mel atq iterum superbum prin¬
cipem adire temptauit recurrit
ad nota p̾sicha cilicio obuoluitur.
regias fores quamlib& clausas sponte
reserendas imperatoris sp̃m suꝑbum
nullus obstitit: Postremo usq ad re¬
gem nemine prohibente ꝑuenit
Q ui cum eminus uenientẽ uider&¬
infrendens cur fuiss& ad missus.
nequaquam al surgere dignatus¬
est aclstanti donec regiam sellam
ignis operir&: ipsumq regem ea
parte corporis qua sedebat afflar&
incenelium: Ita solio suo superbus
excutit᷑ & martino inuitus adsurgit
multumq complexus. quem spnere
ante de creuerat uirtutẽ sensisse
cliuinam emenclatior satebatur
nec ex peccatis martini p̃cibut
prius omnia p̾stitit quã rogaroẽ
Colloquio illum atq conuiuio sre¬
quenter asciuit: Postremo abeunti.
multa munera obtulit. quȩ̨ uir
beatus ut semper paupertatis suȩ̨
custos cuncta reiecit. & quia pala¬
tium semel ingressi sumus lic&

Expanded text:
taret, auerterat. itaque Martinus, ubi setaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum supnullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet
Abbreviated transcription (Latin):
immo noster mortib imperauit.
meritoq hunc iste sulpitius aptis
comparat & proph&is. quem per
omnia illis esse consimilem fidei
uirtus ac uirtutum opera testant᷑.
seel ꝑge quaeso quamquam nisni
magnificentius audire possumus.
ꝑge tamen galle. quoel &iam de¬
nunc de martino super est ser¬
monis euoluere Nam &ian
minima illius & cotidiana animꝰ
festinat agnoscere quia minima
illius aliorum maiora maximis
esse clubium nulli. lta diam gal¬
lus inquit Uerum id quod dic¬
turus sum ipse non uidi Ꝙ ius
enim gesta res est. quam me ilii
uiro ungerem. sed factũ caelebra
est fidelium fratrum qui int̾suerant
sermone. uulgatum.¬
O DEO FERE TEMoRC¬
fuic ei necesertas adirs
comitatum. ualentianus tũ maior
rerum potiebatur Is cũ martinũ
ea petere cognouiss&. quȩ̨ p̾stare
nolebat iussit eum palati foribus
arceri &enim ad animum illius
inmitem ac suꝑbum uxor accesserat
arriana quȩ̨ totum illum a sc̃o uiro

Expanded text:
immo noster, mortibus imperauit. immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere temporefuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uir
Abbreviated transcription (Latin):
unicus mihi est. lunxit se e&era
multitudo & matris p̃cibus accla¬
mabat: Tum martinus uiedene
pro expectantium salute ut postea
nobis dicebat consequi se posse
uirtutem. ddefuneti corpus ꝓprus
manibus accepit. & cum expec¬
tantibus cunctis genua flexisser
ubi consummata oratione surrex̃.
uiuificatum paruulum matri
restituit. Tum uero multitudo
omnis in caelum clamore sublato.
xp̃m dm̃ fateri. Postremũ cunc¬
ti catͣuatim ad genua beati uiri
ruere ceperunt ficdeliter postul antes.
ut eos facerce xp̃ianos. Nec cunc¬
tatus in medio ut erat campo cunc¬
cuminos fecit Cum quidẽ ad nos
conuersus dicer& non rationabi¬
liter in campos catecum inos fieri
ubi solent martires consecrari
uicisti inquit postumianus galie
uicisti. nom utiq me qui potiue
sum martini assertor & qui hȩc
omnia de illo uiro & sciui semꝑ
& credidt. sed heremittas omnes
anachoritasq uicisti Nemo enim
illorum sicut martinus hic uester

Expanded text:
unicus est mihi. Junxit se caetera unicus est mihi. Junxit se caetera multitudo, et matris precibus acclamabat. Tum Martinus videns pro exspectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, vivificatum parvulum matri restituit. Tum vero multitudo omnis in coelum clamore sublato Christum Deum fateri: postremo cuncti catervatim ad genua beati viri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos; nec cunctatus, in medio ut erant campo, cuncchumenos fecit, cum quidem ad nos conversus diceret, non irrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. V. Vicisti, inquit Pouicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester,
Abbreviated transcription (Latin):
rie quoel liber tuus plenius est
locutus. in episcopatu uero quod
p̾termisisse te miror unum tantũm
suscitauerit Cuius rei ego testis sũ
sitamen nihil deminus icdoneo teste
clubitatis id ipsum autem uobis qua¬
liter gestum sit explicabo Fuerãt
causi nescio qua carnotum oppidũ
pceabamus interea clum uicumt
quendam habitantium mulcitudine
frequentissimum p̾terimus obuiũ
inmanis nobis turba processit.
quȩ̨ erat tota gentilium. nam nemo
in illo uico nouerat xp̃ianum.
uerum ad famam tanti uiri
campos omnes late patentes.
confluentium multitudo conte¬
xerat: Sensit hic martinus ope¬
randum & annunciante sibi sp̃u
totus infremuit nec mortale so¬
nans uerbum dĩ. gentilibus p̃dica¬
bat. sepius ingemiscens. cur tanta
clnm saluatorem turba nescir&.
nterea sicut nos incredibilis mul¬
cerat corpus exanime beato uiro
protensis manibus cepit offerre
cdicens: Scimus quia amicus dĩ es
restitue mibi filium meum quia

Expanded text:
rit, quod liber tuus plenius est rit, quod liber tuus plenius est locutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortale sonans, verbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis cerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ante ante iam dicerat: Ueniã tam̃
clementer indulsit. eosdemq abire
permisit animalibus restitutis.
uud autcor amoraouerti
SEPE SULPICI MARTINUOr TIDI
dicere Solituai Neeuaruaor
sibi in episcopatu uirtutũ graciã
suppoeisse. quam prius se habiusse
meminiss&. Quoel si uerum est
immo quia uerum est. concere
possumus quanta suerunt illa
quȩ̨ monachus operatus est.¬
& quae teste nullo solꝰ exercuit:
Cum tanta illum in apiscopatu
signa fecrose sub oculis omnium
uiderimus multa quidem illius
gesta innocuere mundo neq po¬
tuere celari. sed innumerabilia
esse dicuntur. quę dum iactantiã
uitat ocultauit. neq in hominum
noticiam passus est peruenire
quippe qui humanã substantia
suꝑgressus uirtutis suę c̾scientia
mundi głam calcans. cęlo teste
fruer&ur. quod uerum esse ut
ex his quę comꝑta nobis sunt.
nec latere potuerunt possumus
aestimare. siquidem ante episcopa¬
tum luos mortuos uitę restitue¬

Expanded text:
 ante iam dixerat: ueniam tamen  ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenquippe qui humanam substantiam supergressus, virtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, coelo teste frueretur. Quod verum esse vel ex his quae comperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare; siquidem ante episcopatum duos mortuos vitae restitue
Abbreviated transcription (Latin):
quem in eodem loco ante paulu¬
lum cecidissent Cum ꝑcunctan¬
tes cognoscunt ex uiantib mar¬
tinum a se tam crudelit̾ uerbe¬
ratum: Cum uero apparere om¬
nibus causa manifesta nec ignorare
iam poterant quin obillius uiri
iniuriam tenerent̾ Igitur nos¬
om̃s rapidis passibus consecunt᷑.
conscio facti ac meriti pudore con¬
fusi flentes & puluere quo se ipsi
seclauerant caput atq ora c̃spersi
ante martimi se genua ꝓuoluunt
ueniam p̾cantes & ut eos audire
siner& postul antes satis se uł sola
conscientia dedisse penarum sacien
incellexisse. quam cosdem ipsos uiuos
absorbere terra pocussoꝵ. ut ipsi po¬
tius amissis sensibus in inmobilem
saxorum naturam rigescere debu¬
issent. sicut adfixa locis quib stcte¬
rant uidissent orare se atq obse¬
crare ut ielulger& sceleri. ua mã
&copiã pidestar& ab eundi Sense¬
rat &iam priusquam accurrerent
uir beatus illos teneri. nobisq id¬

Expanded text:
quem in eodem loco ante pauluquem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id
Abbreviated transcription (Latin):
uerbera illata contempneret
Hos ilico consecuti fide cruentum
atq uniuersa parte corporis lameͣn¬
tem: Cum exammis in terra pro¬
cubuiss& inuenimus statimq eum
asello suo imposuimus ac locum
IlIius dedis execrantes raptim ha¬
bere properauimus: Interea illi
egressi ad redam suam furore sa¬
ciato agi quo ire ceꝑant iumenta
p̃cipiunt: Quȩ̨ cum omnia solo
fixa. ac si aenea riguissent tolien¬
tibus altius uocem magistris fla¬
gris hinc atq inle resonantibue
nihil penitus mouebant᷑. Consur¬
gunt deinde om̃s pariter in uer¬
bera consumat galligas mularum
penam astigias: Cota rapit̾ silua de
primo tłabibus iumenta tundunt᷑
sed nihil penitus sȩuę manus age¬
bat. imo atq eodem in loco stabant
fira simulachra. Quid agerent
infelices homines nesciebant nec
iam ultra dissimulare poterant.
quin quamlib& brutis pecorib
agnoscerent diuino numine se
teneri Tandem ergo inse regres¬
si ceperunt querere quis ille ẽẽt

Expanded text:
uerbera inlata contemneret. uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset,