comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nixam. inunicorũ et maligniorum cõ¬
mentum: quasi apud lapsos et ꝓpha¬
nos et extra ȩccłiam positos. de quorũ
sit nisi mens pͣua et falax lingua. et
odia uenenata et saclega mendatia :
quib qui credit: cum illis necesse est.
inueniatur. cum iudicii dies uenerit:
Quod uͦ dixisti sacerdotes humiles ẽẽ
debere quia et dñs et apłi eius humiles
fuerunt. humilitatem meam et fr̃s om̃s
et gentiles quoq optime norunt et di¬
ligunt: et tu quoq noueras et dilige¬
bas: cum adhuc inȩccłia eẽs et mecum
communicares: Quis autem nr̃m lon¬
ge ẽ ab humilitate: utrum ne ego qͥ
cotidie fr̃ib seruio. et uenientes ad eccle¬
siam singulos benigne & cum uoto ⁊
iudicem iudicis ad tempus adeo dati
constituis: cum dominus ds̃ indeute¬
ronomio dicat: et homo quicunq fue¬
rit insuꝑbia. ut ñ exaudiat sacerdotẽ¬
aut iudicem quicunq fuerit indieb
illis. morietur homo ille: & omnis ppls

Expanded text:
nixam inimicorum et malignorum comnixam inimicorum et malignorum commentum, quasi aqud lapsos et profanos et extra ecclesiam positos, de quorum iud possit nisi mens praua et fallax lingua et odia uenenata et sacrilega mendacia: quibus qui credit, cum illis necesse est inueniatur cum iudicii dies uenerit. Quod uero dixisti sacerdotes humiles esse debere, quia et Dominus et apostoli humiles fuerunt, humilitatem meam et fratres omnes et gentiles quoque optime norunt et diligunt: et tu quoque noueras et diligebas, cum adhuc in ecclesia esses et mecum communicares. quis autem nostrum longe est ab humilitate, utrumne ego qui cotidie fratribus seruio et uenientes ad ecclesiam singulos benigne et cum nolo et iudicem iudicis ad tempus a Deo dati constituis, cum Dominus Deus in Deuteronomio dicat: et homo quicumque fecerit in superbia ut naut judicem quicumque fuerit in diebus illis, morietur homo ille; et omnis populus
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes di sine conscientia eius in ec¬
desia ordinari: Nam credere quod in¬
digni sint. & incesti sint qui ordinantur:
quid aliud ẽ. quam credere quod ñ a
dõ nec ꝑdm̃ sacerdotes eius in ȩccłia
constituant᷑: An putas maius ẽẽ de
me meum. quam dĩ testimonium: cũ
dominus ipse doceat et dicat. testimo¬
nium ñ ẽẽ uerum siquis ipse de se testiˢ
existat: eo quod unusquisq sibi utiq
faueat. ne contra se infausta ce aduer¬
sa deꝓmat: fides uero sincera sit ueri¬
tatis in p̾dicationib nr̃is. si alius sit p̃di-¬
cator et testis: Si testimonium inquit
dixero de me destimonium meum nõ
est uerum: alius est enim qui testis est
de mez Quod supse dominus qui post¬
modum iudicaturus sit. noluit de cestimo¬
nio suo sibi credi: s maluit de testimonio
etiam głantur. Preualuit autem apd̾
te contra diuinam sententiam. contra
conscientiam nrãm fidei suȩ uirib

Expanded text:
sacerdotes Dei sine conscientia eius in ecsacerdotes Dei sine conscientia eius in ecclesia ordinari. nam credere quod indigni et incesti sint qui ordinantur quid aliud est quam contendere quod non a Deo nec per Deum sacerdotes eius in ecclesia constituantur. An putas maius esse de me meum quam Dei testimonium, cum Dominus ipse doceat et dicat testimonium non esse uerum si quis ipse de se testis existat, eo quod unusquisque utique sibi faueat nec contra se aliquis infesta et aduersa depromat, fides uero sincera sit ueritatis, si in praedicationibus nostris alius sit praedicator ac testis. si testimonium, inquit, dixero de me, testimonium meum non est uerum. alius est enim qui testis est de me. quod si ipse Dominus omnia postmodum iudicaturus sic noluit de testimonio suo sibi credi, sed maluit de iudicioetiam gloriantur. praeualuit autem apud te contra diuinam sententiam, contra conscientiam nostram fidei suae uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
Uẏprianus qui et tascius
forentio cui & puppiano
fr̃i salutem Ego de credi
penitentiam conuerti: quod inp̃teritum
tam infanda. tam turpia.tam etiam gẽ¬
tilib execranda: aut audisses de nob̾ aut
temere credidisses: Porro autem etiam
nunc in litteris tuis animaduerto eun¬
dem te adhuc eẽ qui pͥus fueras: eadẽ
te de nob̾ credere÷ et ineo quod credide¬
ris ꝑseuerare: et ne forte claritatis et
martirii tui dignitas. nr̃a commnunica¬
tione maculetur instas mores nr̃os dili¬
genter inquirere: & post dm̃ iudicem
qui sacerdotes facit. te uelle ñ dicam de
me. quantus enim ego sum. s de dei ⁊
xp̃i iudicio iudicare: Noc ẽ indeum ñ
credere: hoc est rebellem aduersus xp̃m
et adu̾  sus ȩuangłium eius existere: ut
cum ille dicat. nonne duo passeres asse
ueneunt. et neut̃ eorum cadit interrã
sine patris uoluntate: & cum ꝓbet maiestaᷤ
eius et ueritas sine conscientia et ꝑmis-¬
su dĩ etiam motum ñ fieri: du existimes

Expanded text:
Cyprianus, qui et Thascius, Florentio, cui et Pupiano, fratri salutem. Ego te, frater, oenitentiam converti, quod in praeteritum tam infanda, tam turpia, tam etiam gentilibus execranda aut audisses de nobis temere aut credidisses. Porro autem etiam nunc in litteris tuis animadverto eumdem te adhuc esse qui prius fueras, eadem te de nobis credere et in eo quod credideris perseverare, et, ne forte claritatis et martyrii tui dignitas nostra communicatione maculetur, in mores nostros diligenter inquirere, et post Deum judicem, qui sacerdme — quantus enim ego sum? — sed de Dei et Christi iudicio iudicare. hoc est in Deum non credere, hoc est rebellem aduersus Christum et aduersus euangelium eius existere, ut cum ille dicat: nonne duo passeres asse ueneunt et neuter eorum cadit in terram sine patris uoluntate, et probet maiestas eius et ueritas sine conscientia et permissu Dei etiam minora non fieri, tu existimes
Abbreviated transcription (Latin):
aretur et nouum cȩlebraret᷑: ap̃d̃
ysaiam dic̃. Quo mͥ multitudinem sac̃-¬
ficiorum urõrum dicit dñs: Plenus
sum: holocastomata arietum et pin-¬
guamina agnorum et sanguinem tau-¬
rorum et hircorum nolo. Quuis enum ex¬
quisiuit ista demnanib ur̃is: Item in
psalmo.xluiii.Nonedam carnes tau¬
rorum: aut sanguinem hircorum bibã.
Sacͥfica dõ sacͥficium laudis: et redde
altissimo uota tua: & inuocame in die
p̾ssure et eximam te. et cdarificabis me.
Item inpsalmo eodem. Sacͥficium lau¬
dis clarificabit me: & illic uia ẽ qua os¬
tendam illis salutare dĩ. Iteminpsalmo
.iiii.Sacͥficate sacͥficium iusticiȩ et sꝑate
indomtno. Item apud malachiam. Non
tum ẽ nomen meum apud gentes: et in
omni loco odores incensi offeruntur no¬
mini meo: ⁊ sacͥficium inundum: qm̃ mag¬
num ẽ nomen meum apud gentes dic̃dñs:
uod sac̃dotium uecus

Expanded text:
RARETUR. Apud Esaiam: Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum? dicit Dominus. Plenus sum, holocaustomata arietum et pinguamina agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo. Quis enim exquisivit ista de manibus vestris? Item in Psalmo XLIX: Non edam carnes taurorum, aut sanguinem hircorum bibam. Sacrifica Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Invoca me in die pressurae, et eruam te et clarificabis me . Item in Psalmo eodem: Sacrificium laudis clarificabit me, illic via est in qua ostendam illi salutare Dei. Item inIIII: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in Domino. Item apud Malachiam: Non tum est nomen meum apud gentes, et in omni loco odores incensi offeruntur nomini meo et sacrificium mundum, quoniam magnum est nomen meum apud gentes, dicit Dominus. QVOD SACERDOTIVM VETVS
Abbreviated transcription (Latin):
res. et inquiram oues meas de manib
eorum: et au̾tam eos ut ñ pascant oues
meas: et iam ñ pascent eas. Et extͣham
ouesmeas deore eorum: et pascam eas
cum iudicio. Item apud iheremiam do-¬

Expanded text:
res et inquiram oues meas de manibus eorum et auertam eas, ut non pascant oues meas: et iam non pascent eas, et extraham oues meas de ore eorum et pascam eas cum iudicio. Apud Hieremiam
Abbreviated transcription (Latin):
uod duo popłi p̃dicti sunt maior
et minor. idẽ uetus iudeorum et
nouus quieet ex gentib futurus. Ingene-¬
si. Et dixit dñs rebecȩ. Due gentes inut̾o
tuo sunt. et duoppłi de uentre tuo diui¬
dentur et ppls ppłm suꝑabit: et maior

Expanded text:
UOD DUO POPULI PRAEDICTI SINT, MAJOR ET MINOR, ID EST VETUS JUDAEORUM, ET NOVUS, QUI ESSET EX NOBIS, FUTURUS. In Genesi: Et dixit Dominus Rebeccae: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo dividentur, et populus populum superabit, et major
Abbreviated transcription (Latin):
auribꝰ intimauimꝰ: honoris etiã cõmuniᷤᷤ
memores. & grauitatis sacerdotalis ac sci¬
tatis tuȩ respectũ tenentes: eaquȩ ex di¬
uerso. inlibrũ ad nos missũ congesta fue¬
rant coaceruationib criminosis. respui¬
mus: consid̾antes parit᷑ & ponderantes.

Expanded text:
auribus intimavimus: honoris etiam communis auribus intimavimus: honoris etiam communis memores, et gravitatis sacerdotalis ac sanctitatis respectum tenentes, ea quae ex diverso in librum ad nos transmissum congesta fuerant acerbationibus criminosis, respuimus; considerantes pariter et ponderantes
Abbreviated transcription (Latin):
& consilio omniũ urm eniterent᷑ quantũ
possent & elaborarent: ut ad catholicȩ ȩcclȩ
unitatẽ scissi corporis menbra cõpon̾e̾nt.
& xp̃ianȩ caritatis uincłm copularent.
sinũ atq complexũ recusauit: sed etiam
gliscente & inpeius recrudescente discor¬
dia. ep̃m sibi constitut: & contͣ sacram̃tũ
semel traditum diuinȩ dispositionis & ca¬
tholicȩ unitatis. ad ulteruͦ & contrariũ
caput extra eccłiam fecit: acceptis uͦ litt̾is
nob̾ cũ lȩticia cõmuni asseuerata sunt fir¬
miter & ꝓbata: scdm quod diuinȩ tradi¬
tionis et ȩccłiasticȩ institutionis scĩtas pa¬
riter ac ueritas exigebat. litteras nr̃as ad
dem collegis nr̃is innoticiã ꝑferentes. ab
his quoq fr̃s nrõs cum litteris redigendo ᷤᷤ
situm iã tunc frĩb & plebi istic uniuersȩ
manifestũ fuisset: quando litteris nuꝑ
abutraq parte susceptis. tuas litteras
legimꝰ: & epãtus tui ordinationẽ singłoꝵ

Expanded text:
et consilio omnium vestrum eniterentur, quantum possent, et elaborarent, ut ad catholicae Ecclesiae unitatem scissi corporis membra componerent, et Christianae charitatis vinculum copularent. sinum adque conplexum recusauit, sed etiam gliscente et in peius recrudescente discordia episcopum sibi constituit et contra sacramentum semel traditum diuinae dispositionis et catholicae unitatis adulterum et contrarium caput extra ecclesiam fecit, acceptis litteris nobis cum laetitia communi adseuerata sunt firmiter et probata, secundum quod diuinae traditionis et ecclesiasticae institutionis sanctitas pariter ac ueritas exigebat, litteras nostras ad dem collegis singulis in notitiam perferentes ab his quoque fratres cum litteris redigendos situm iam tunc fratribus et plebi istic uniuersae manifestatum fuisset, quando litteris nuper ab utraque parte susceptis tuas litlegimus, et episcopatus tui ordinationem singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
quo minus si penitentiã plenã & iustã
peccatoris inuenerit: tunc ratũ faciat
quod a nobis fuerit hic statutũ. Si ue¬
ro nos aliqius penitentiȩ simulatione
deluserit: ds̃ qui non deridet᷑ et qui cor
hominis intuetur. de his quȩ nos minus
ꝑspex imus iudicet: et seruoꝵ sententiam
dñs emendet: dum tam̃ nos meminisse
frater debemus scriptũ ẽẽ. frat̃ frẽm adiu
contẽplatione habentes unusquisq ne &
uos temptemini: alterutrũ onera sustine¬
te. & sic ad implebitis legem xp̃i: itẽ
quod suꝑbos redarguens. et arrogantiam
frangens. In epła sua ponit: & qui se putat
stare uideat ne cadat: et ͥ alio loco dicit: Tu
quis es qui alienũ seruũ iudicas. suo dño¬

Expanded text:
quo minus si paenitentiam plenam et iustam quo minus si paenitentiam plenam et iustam peccatoris inuenerit, tunc ratum faciat quod a nobis fuerit hic statutum. si uero nos aliquis paenitentiae simulatione deluserit, Deus qui non deridetur et qui cor hominis intuetur de his quae nos minus perspeximus iudicet et seruorum sententiam Dominus emendet, dum tamen nos meminisse, frater, debemus scriptum esse. frater fratrem adiuucontemplatione habentes unusquisque, ne et uos temptemini, alterutrum onera sustinete, et sic adinplebitis legem Christi, item quod superbos redarguens et adrogantiam frangens in epistula sua ponat: et qui se putat stare, uideat ne cadat, et alio in loco dicat: tu quis es qui iu
Abbreviated transcription (Latin):
dem post modũ et confessores et marty¬
res fierent. Sed qm̃ est in illis quod pe¬
nitentia sequente reualescat ad fidẽ et
ad uirtutẽ: de penitentia robur armat᷑.
quod armari non poterit siquis desꝑa¬
tione deficiat: si ab eccła dure et crudelit̃
segregatꝰ ad gentilia sȩua se & se łaria oꝑa
conu̾tat: uel ad hereticos & scismaticos
resectus ab ȩccła transeat. Ubi ẽ. si occisus
eccłam constitutus. et ab unitate atq a
caritate diuisus: coronari in morte non
natis catisis singuloꝵ. libellaticos interiꝰ
adimitti: sacrificatis in exitu subueniri :
quia exomologesis apud inferos non ẽ
nec adpenitentiã quis a nob̾ compelli
potest. si fructus penitentiȩ subtrahat᷑
Si p̃lium priꝰ uenerit: corroboratꝰ a nob̾
inueniet᷑ armatꝰ ad preliũ. SSi uͦ ante pre¬
lium infirmitas urserit: in consolatio¬
ne pacis et cõmunicationis abscedit:
N eq enim p̃iudicamus dño iudicaturo:

Expanded text:
dem postmodum et confessores et martydem postmodum et confessores et martyres fierent. Sed quoniam est in illis quod paenitentia sequente reualescat ad fidem et ad uirtutem de paenitentia robur armatur, — quod . armari non poterit, si quis desperatione deficiat, si ab ecclesia dure et crudeliter segregatus ad gentiles se uias et saecularia opera conuertat uel ad haereticos et schismaticos reiectus ab , ecclesia transeat, ubi etsi occisus ecclesiam constitutus et ab unitate adque a caritate diuisus coronari in morte non natis causis singulorum libellaticos interim admitti, sacrificatis in exitu subueniri, quia exomologesis apud inferos non est nec ad paenitentiam quis a nobis conpelli potest, si fructus paenitentiae subtrahatur. si proelium prius uenerit, corroboratus a nobis inuenietur armatus ad proelium: si uero ante proelium infirmitas urserit, cum solacio pacis et communicationis abscedit. Neque enim praeiudicamus Domino iudicaturo
Abbreviated transcription (Latin):
menbra: Alia est philophorũ ratio: alla¬
cunt om̃ia peccata paria eẽ: & uirũ gͣuẽ
non facile flecti oportere. Int̾ xp̃ianos aut̃
et philosophos plurimũ distat: Et cũ apłs
dicat uidete nequis uos sedueat ꝑ philoso¬
phiam. et inanẽ fallaciã: uitanda funt a
nobis quȩ de dĩ clementia ñ ueniunt: s
de philosophiȩ durioris p̃sũptione des¬
cendunt: De moyse autẽ legimꝰ in scͥpt᷑is
dictum: & fuit moyses homo lenissimus
Et dñs in euangłio suo dicit. Estote miseri¬
cordes: sicut et pater u̾r celestis misericors
est. E iterum. Non est opus sanis medicꝰ:
sed male habentib. Quam potest exercere
medicinã qui dicit ego solus sanos curo
quib medicus necessariꝰ non est: Spem
nrãm medelam nrãm uulneratis exibere
debemus: nec putemus mortuos ẽẽ sed
magis semianimes iacere eos quos ꝑse¬
quutione funesta sauciatos uidemus: qͥ
si in totũ mortui ẽẽnt: nũquam de eis¬

Expanded text:
membra. , Alia est philosophorum et membra. , Alia est philosophorum et cunt omnia peccata paria esse et uirum grauem non facile flecti oportere. inter Christianos autem et philosophos plurimum distat. et cum apostolus dicat: uidete ne quis uos depraedetur per philosophiam et inanem fallaciam, uitanda sunt quae non de Dei clementia ueniunt, sed de philosophiae durioris praesumptione descendunt. de Moyse autem legimus in scripturis dictum: et fuit Moyses homo lenis nimis. et Dominus in euangelio suo dicit: estote misericordes, sicut et pater uester misertus est uestri. et iterum: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. quam potest exercere medicinam qui dicit: ego solos sanos curo, quibus medicus necessarius non est\'. opem nostram, medellam nostram uulneratis exhibere debemus. nec putemus mortuos esse, sed magis semianimes iacere eos quos persecutione funesta sauciatos uidemus: qui si in totum mortui essent, numquam de is
Abbreviated transcription (Latin):
statim cum uxore. cũ liberis quos in colu¬
mes reseruauerant. in heresim. uel seisma
diabolo inuitante rapiunt᷑: & ascribetur
nob̾ indie iudicii nec ouẽ sauciã curasse: &
ppter unã sauciam multas uitegras ꝑdidiꝰ¬
se: et cum dñs relictis nonaginta nouem
sanis. unã errantẽ et lassã quesierit: et in¬
uentã humeris suis ipse portauerit: nos
non tantũ ñ queramꝰ lapsos. sed et uenien¬
tes arceamꝰ: & cum pseudo ꝓpħȩ gregẽ xp̃i
nẽ uastare et lacerare non desinant: occa¬
sionẽ eanib et lupis demus: ut quos
ꝑsequutio infesta non ꝑdidit: eos nos
duricia nr̃a etͣ humanitate nr̃a ꝑdamus.
utile. sed quod multis ut saluent᷑: imita¬
tores mei estote sicut et ego xp̃i: & iterũ
factus sum infirmis infirmus. ut infir¬
mos lucrarer: & iterũ si patitur unũ mẽ
brum compaciunt᷑ et cȩtera menbra: & si
letatur unũ menbrũ. congaudent cȩtera

Expanded text:
statim cum uxore cum liberis, quos incolustatim cum uxore cum liberis, quos incolumes reseruauerant, in haeresim uel schisma diabolo inuitante rapiuntur: et adscribetur nobis in die iudicii nec ouem sauciam curasse et propter unam sauciam multas integras perdidisse: et cum Dominus relictis nonaginta nouem sanis unam errantem et lassam quaesierit et inuentam umeris suis ipse portauerit, nos non tantum non quaeramus lassos, sed et uenientes arceamus, et cum pseudoprophetae gregem Christi nunc uastare et lacerare non desinant, occasionem canibus et lupis demus ut quos persecutio infesta non perdidit eos nos duritia nostra et inhumanitate perdamus. utile, sed quod multis; ut saluentur. imitatores mei estote, sicut et ego Christi. et iterum: factus sum infirmus infirmis ut infirmos lucrarer. et iterum: si patitur membrum unum, conpatiuntur et cetera membra: et si laetatur unum membrum, conlaetantur et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
hospicia suscepit: ostendens et offerens dõ
multas uiuentes. et in columes animas.
quȩ ꝓuna saucia dep̃centur: Cum gͦ int̾
ipsos qui sacrificauerint sit multa diuer¬
sitas: quȩ inclementia est. et quã acerba
duricia. libellaticos cum his qui sacrifica¬
uerint iungere: quando is cuiꝰ libellus
acceptꝰ est dicat. ego priꝰ legerã. & ep̃o trac¬
tante cognouerã ñ sacrificandũ idolis:
nec simulachra seruũ dĩ adorare debere:
ad aras diaboli me uenire ñ posse: dare
me ad hoc p̃miũ. ne quod non licet faciã:
Nunc tam̃ etiam iste qui libello maculatꝰ
ẽ postea quam nob̃ ad monentib didicit.
nec hoc se facere debuisse. conscientiã eius¬
et quod deliquerit nunc ad monet᷑: et
nontã crimine quã errore deceptꝰ. quod iã
de cętero instructꝰ et paratꝰ sit contestat᷑:
quoꝵ si penitentiã respuamꝰ. habentiũ
aliquã fiduciã tolerabilis conscientiȩ:

Expanded text:
hospitia recepit, ostendens et offerens Domino hospitia recepit, ostendens et offerens Domino multas uiuentes et incolumes animas quae pro una saucia deprecentur. Cum ergo inter ipsos qui sacrificauerint multa sit diuersitas, quae inclementia est et quam acerba duritia libellaticos cum his qui sacrificauerint iungere, quando is cui libellus accepttante, cognoveram non sacrificandum idolis, nec simulachra servum Dei adorare debad aras diaboli me uenire non posse, dare me ob hoc praemium, ne quod non licet faciam\'. nunc tamen etiam iste qui libello maculatus est, posteaquam nobis admonentibus didicit nec hoc se facere debuisse, etsi manuset quod deliquerit nunc admonetur et non tam crimine quam errore deceptus quod iam de cetero instructus et paratus sit contestatur. Quorum si paenitentiam respuamus habentium aliquam fiduciam tolerabilis conscientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ diuinȩ pietatis et pat̾nȩ lenitatis
appareat: quod qui pignus uitȩ indata
pace ꝑcipiunt: hiĩ quoq ad uitã ꝑcepta
pace teneantur: E idcirco si accepta pace.
c̃meatus adõ datur: nemo hoc debet in
sacerdotib criminari: cũ semel placuent
frat᷑ him̃e sicut quib dã uidetur libellati¬
cos cum sacͥficatis ȩquari oportere: qnͣdo
int̾ ipsos etiam qͥ sacͥficauerunt. et condi¬
tio frequenter et causa diuersa sit. Neq
enim equandus est ille qui ad sacͥficiũ
nefandũ statim uoluntate ꝓsiliuit: et
qui reluctatꝰ et congressus diu. adhoe fu-¬
nestum opus necessitate ꝑuenit: ille qͥ &
se. & om̃s fuos ꝑdidit: et qui ꝓcunctis ad
discrimen accedens. uxorẽ et liberos et
domũ totam ꝑicłi sui passione protexit:
ille qui inquilinos uel amicos suos ad
facinꝰ compulit: et qui inquiluns. & colo¬
nis peꝑeit: fr̃s etiam plurimos qui ex¬
torres et ꝓfugi recedebant. insua tecta &

Expanded text:
indicium diuinae pietatis et paternae lenitatis indicium diuinae pietatis et paternae lenitatis appareat quod qui pignus uitae in data pace percipiunt hic quoque ad uitam percepta pace teneantur. et idcirco si accepta pace commeatus a Deo datur, nemo hoc debet in sacerdotibus criminari, cum semel placueritfrater carissime, sicut quibusdam uidetur, libellaticos cum sacrificatis aequari oportere, quando inter ipsos etiam qui sacrificauerint et condicio frequenter et causa diuersa sit. neque enim aequandi sunt ille qui ad sacrificium nefandum statim uoluntate prosiliuit et qui reluctatus et congressus diu ad hoc funestum opus necessitate peruenit, ille qui et se et omnes suos prodidit et qui ipse pro cunctis ad discrimen accedens uxorem et liberos et domum totam periculi sui pactione protexit, ille qui inquilinos uel amicos suos ad facinus conpulit et qui inquilinis et colonis pepercit, fratres etiam plurimos qui extorres et profugi recedebant in sua tecta et
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ trophimꝰ: ꝓ quo satisfaciebat fr̃m re¬
ditus. & restituta multoꝵ salus: Sie tam̃
admissus ẽ trophimus. ut laycus cõmu¬
nicet: non scđm quod ad te malignoꝵ lit¬
tere ꝑtulerant. quasi locũ sacerdotis u¬
surpet: S et quod passim cõmunicare
sacrificatis cornelius tibi nuntiatꝰ ẽ hoc
quoq de apostatarũ factis et morib nas¬
citur. Neq enim possunt laudare nos.
qui recedunt a nob̃: aut expectare de¬
bemus ut placeamꝰ illis: qui nobis cdis¬
plicentes. et contͣ ȩccłam rebelles. sollici¬
tandis de eccła frĩb uiolenter insistunt.
Quare et de cornelio et de nob̃ quecũq
iactantur: nec audias facile: nec credas
frat̃ Rm̃e. Siqui enĩ infirmitatibꝰ occu¬
pantur: illis sicut placuit inꝑicło fub
non possunt aut oppͥmi: aut iii. aut
manu nr̃a inexitũ mortis urgeri: tit qm̃
morientibꝰ pax datur. necesse sit eos mo¬
ri qui acceꝑint pacẽ: cum magis in hoc

Expanded text:
tus est Trophimus, pro quo satisfaciebat fratrum retus est Trophimus, pro quo satisfaciebat fratrum reditus et restituta multorum salus. Sic tamen admissus est Trophimus, ut laicus communicet, non, secundum quod ad te malignorum litterae pertulerunt, quasi locum sacerdotis usurpet. XII. Sed et quod passim communicare sacrificatis Cornelium tibi nuntiatum est, hoc etiam de apostatarum fictis rumoribus nascitur. Neque enim possunt laudare nos qui recedunt a nobis: aut exspectare debemus ut placeamus illis, qui nobis displicentes, et contra Ecclesiam rebelles, sollicitandis de Ecclesia fratribus violenter insiquare et de Cornelio et de nobis quaecumque iactantur nec audias facile nec credas, frater carissime. Si qui enim infirmitatibus occupantur, illis sicut placuit in periculo non possunt aut opprimi aut ui et manu nostra in exitum mortis urgeri, ut quoniam morientibus pax datur necesse sit mori eos qui acceperint pacem, cum magis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cum ep̃is qui sacͥficauerunt cõmunionẽ
sacrilegã miscuisse: s eos demũ quorũ
causa audita et innocentia compbata sit.
coniunxisse nobiscũ. Nam & de trophi¬
mo de quo tibi scribi postulasti. non ita
res est: ut ad te ꝑtulit rumor & menda¬
cium malignorũ. Nam sicut et antecessores
nr̃i sepe fecerunt: colligendis fr̃ĩb nr̃is la¬
rissimus frat̾ nr̃ necessicate succubuit.¬
Et qm̃ eũ trophimo pars maxima plebis
abcesserat: redeunte ad ȩccłam trophimo &
satisfaciente. et penitentia dep̃cationis er¬
rorẽ pͥstinũ confitente: & frat̾nitatẽ quam
nuꝑ abstraxerat cum plena humilitate.
et satisfactione reuocante: audite sunt eiꝰ
preces. et in ȩccłam dñi non tantũ trophi¬
mus. s et quã marimꝰ frm̃ numerus qui
cum trophimo fuerat admissus ẽ: qͥ om̃s
regressuri ad ȩccłam non eẽnt: nͥ eum tro¬
phimo comitante uenissent: Tractatu gͦ
illic cum plurimis collegis habito. suscep¬

Expanded text:
cum episcopis, qui sacrificaverunt, communicationem cum episcopis, qui sacrificaverunt, communicationem sacrilegam miscuisse; sed eos demum, quorum causa audita et innocentia comprobata sit, conjunxisse nobiscum. XI. Nam et de Trophimo, de quo tibi scribi desiderasti, non ita res est ut ad te pertulit rumor et mendacium malignorum. Nam, sicut antecessores nostri saepe fecerunt, colligendis fratribus nostris charissimus fraterEt quoniam cum Trophimo, pars maxima plebis abscesserat, redeunte nunc ad Ecclesiam Trophimo, et satisfaciente et poenitentia deprecationis errorem pristinum confitente, et fraternitatem, quam nuper abstraxerat, cum plena humilitate et satisfactione revocante, auditae sunt ejus preces; et in Ecclesiam Domini non tam Trophimus, quam maximus fratrum numerus, qui cum Trophimo fuerat, admissus est: qui omnes regressuri ad Ecclesiam non essent, nisi cum Trophimo comitante venissent. Tractatu ergo illic cum collegis plurimis habito, suscep
Abbreviated transcription (Latin):
ni ferocientis ultores: qui corneliũ adu̾¬
sus edicta feralia resistentẽ. et minas. et
cruciatus. et tormenta. fidei uigore cal¬
cantem. uel gladio inuaderent. uel cru¬
cifigerent uel igne torrerent: uel qͦlibet
in audito genere penarũ uiscera eiꝰ et
menbra laniarent: Etiã si maiestas dm̃
ꝓtegentis et bonitas. sacerdotẽ quẽ fieri
lius quantũ ad eiꝰ deuotionẽ ꝑtinet et
timorẽ. passus ẽ. quicqͥd pati potuit: &
tyrannũ armis et bello postmodũ uictũ.
prior sacerdotio suo uicit. Quod autẽ
quedã de illo in honesta et maligna iac¬
tentur nolo mireris: cũ scias hoc opus
semꝑ ẽẽ diaboli. ut seruos dĩ mendacio
laceret: ut opimonib falsis głosũ nom̃
infamet: ut qui conscientiȩ suȩ luce cla¬
rescunt. alienis rumoribꝰ sordidentur.¬
Explorasse autẽ collegas nr̃os scias & ue¬
rissime comꝑisse. nulla illũ libelli ut qͥ¬
dam iactant labe maculatũ eẽ: sed neq

Expanded text:
ni ferocientis ultores, qui Cornelium aduerni ferocientis ultores, qui Cornelium aduersus edicta feralia resistentem et minas et cruciatus et tormenta fidei uigore calcantem uel gladio inuaderent uel crucifigerent uel igne torrerent uel quolibet inaudito genere poenarum uiscera eius et membra laniarent? etiamsi maiestas Domini protegentis et bonitas sacerdotem quem fieri lius, quantum ad eius deuotionem pertinet et timorem, passus est quidquid pati potuit et tyrannum armis et bello postmodum uictum prior sacerdotio suo uicit. Quod autem quaedam de illo inhonesta et magna iactantur, nolo mireris, cum scias hoc esse opus semper diaboli ut seruos Dei mendacio laceret et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut qui conscientiae suae luce clarescunt alienis rumoribExplorasse autem collegas nostros scias, et verissime comperisse, nulla illum libelli, ut quidam jactitant, labe maculatum esse: sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ. Quisqͥs ille fuerit. multũ licet
de se iactans. et sibi plurimũ uendicais:
ꝓphanus ẽ alienus est. foris ẽ Et cũ post
pͥmũ eẽ scd̃s non possit: quisq post unũ
qui solus ẽẽ debeat factus est: ñ iã scds
ille. sed nullus ẽ: Tunc deinde post ep̃atũ
non exambitũ. nec extortũ. s de dĩ qui
sacerdotes facit uoluntate susceptũ: qnͣ¬
ta in ipso suscepto ep̃atu suo uirtꝰ qnͣtũ
robur animi. qualis firmitas fidei. qͦd
nos simplici corde et ꝑspicere penitꝰ &
laudare debemꝰ: sedisse intrepidum
rome insacerdotali cathedra. eo tempore
cum tẏrannus infestꝰ sacerdotib dĩ fanda
atq in fanda minaret᷑ cũ multo pacientiꝰ
et tolerabiliꝰ audiret leuari adu̾sum se e¬
mulũ pͥncipẽ: quam constitui rome dĩ sa¬
cerdotem: Nonne hic frat̾ lm̃e. summo
deputandus: qui tantũ temporis sedit
expectans corporis sui carnifices. & tyran

Expanded text:
unitatem. Quisquis ille fuerit, multum de unitatem. Quisquis ille fuerit, multum de se licet jactans, et sibi plurimum vindicans, profanus est, alienus est, foris est. Et cum post primum secundus esse non possit, quisquis post unum qui solus esse debeat factus est, non jam secundus ille, sed nullus est. IX. Tum deinde post episcopatum non exambitum, nec extortum, sed de Dei, qui sacerdotes facit, voluntate susceptum, quanta in ipso suscepto erobur animi, qualis firmitas fidei, quod nos simplici corde et perspicere penitus et laudare debemus, sedisse intrepidum e in sacerdotali cathedra eo tempore cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda adque infanda comminaretur, cum multo patientius et tolerabilius audiret leuari aduersus se aemulum principem quam constitui Romae Dei sacedeputandus, qui tantum temporis sedit exspectans corpo
Abbreviated transcription (Latin):
modestus. & quales ẽẽ consuerunt qͥ ad hũe
locum diuinitꝰ eligunt᷑ ꝓpudore uirgina¬
lis continentiȩ suȩ et ꝓhumilitate inge¬
nitȩ sibi et custoditȩ uerecundiȩ: ñ ut
quidam aum fecit ut ep̃e fieret: s ipse
tum passus ẽ ut ep̃atũ coactus exciperet.
Et factꝰ est ep̃c a plurimis collegis nr̃is qͥ
tunc in urbe roma aderant: qͥ ad nos lit¬
teras honorificas. & laudabiles. et testi¬
monio suȩ p̃dicationis illustres. de eiu
ordinatione miserunt: factus ẽ autẽ cor¬
nelius ep̃c de dei et xp̃i eiꝰ iudicio: de
clericoꝵ pene omniũ testimonio: de plebis
quȩ tẽ affuit suffragio: de sacerdotũ anti
eet: cum fabian locus hoc est eum locus
petͥ & locꝰ cathedre sac̾dotaliꝰᷤ uacaret. Poccupato¬
& de dĩ uoluntate atq omniũ nr̃m con¬
sensione firmato: quisq iam ep̃c fieri
uoluerit: foris fiat necesse ẽ: nec habeat
eccl̃asticã ordinationẽ qui ȩcclȩ ñ tenet

Expanded text:
modestus et quales esse consuerunt qui ad hunc modestus et quales esse consuerunt qui ad hunc locum diuinitus eliguntur, pro pudore uirginalis continentiae suae et pro humilitate ingenitae sibi et custoditae uerecundiae non ut quidam uim fecit ut episcopus fieret, sed ipse uim passus est ut episcopatum coactus exciperet. et factus est episcopus a plurimis collegis nostris qui tunc in urbe Roma aderant, qui ad nos litteras honorificas et laudabiles et testimonio suae praedicationis inlustres de eius ordinatione miserunt. factus est autem Cornelius episcopus de Dei et Christi eius iudicio, de clericorum paene omnium testimonio, de plebis quae tunc adfuit suffragio, de sacerdotum antiqePetri et gradus cathedrae sacerdotalis vacaret. Quo occupato de Dei voluntate, atque omnium nostrum consensione firmato, quisquis jam episcopus fieri voluerit, foris fiat necesse est, nec habeat ecclesiasticam ordinationem, qui Ecclesiae non tenet
Abbreviated transcription (Latin):
dam catholicȩ unitatis concordiã ubiq
iactent᷑: sed te oportet ut bonũ frẽm atq
unanimem consacerdotẽ. non quid ma¬
ligni atq a postatȩ dicant facile susciꝑe:
sed quid college tui. modesti et graues
uiri. de uitȩ et disciplinȩ nr̃ȩ exploratio¬
ne ppendere. Uenio iam nunc fr̃ lm̃e
lium nob̃cũ noueris. non de malignors
& detrahentiũ mendacio. sed de dĩ indi¬
cio qui eũ ep̃m fecit. et coep̃oꝵ testimonio.
quorũ numerus uiiu̾sus ꝑtotũ muntũ
concordi unanimitate consensit. Nam
laudabili p̃dicatione cõmendat: non iste
ad episcopatũ subito ꝑuenit: sed ꝑ omiã
eccłastica officia ꝓmotꝰ et indiuinis ad¬
ministrationib dnm sepe ꝓmeritꝰ ad
sacerdotii sublime fastigium cunctis reli¬
gionis gradibus ascendit. Tunc deuide
ep̃atum ipsũ. nec postulauit. nec uoluit:
nec ut cȩteri quos arrogantiȩ & suꝑ biȩ
suȩ tumor infiat inuasit: s quietꝰ alias &

Expanded text:
dam catholicae unitatis concordiam ubique dam catholicae unitatis concordiam ubique iactentur. sed te oportet ut bonum fratrem adque unanimem consacerdotem, non quid maligni adque apostatae dicant facile suscipere, sed quid collegae tui modesti et graues uiri faciant de uitae et disciplinae nostrae exploratione perpendere. Venio iam nunc, frater clium nobiscum uerius noueris, non de malignorum et detrahentium mendacio, sed de Dei iudicio qui episcopum eum fecit et coepiscoporum testimonio quorum numerus uniuersus per totum mundum concordi unanimitate consensit. nam laudabili praedicatione commendat, non iste ad episcopatum subito peruenit, sed per omnia ecclesiastica officia promotus et in diuinis administrationibus Dominum saepe promeritus ad sacerdotii sublime fastigium cunctis religionis gradibus ascendit. tunc deinde episcopatum ipsum nec postulauit nec uoluit, nec ut ceteri quos adrogantiae et superbiae suae tumor inflat inuasit, sed quietus alias et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisse confido: ubi singula placitoꝵ capi
romã suꝑ hac rescripsimꝰ ad corneliũ colle¬
gam nr̃m. qui & ipse cũ plurimis coep̃is
habito consilio. ineandem nob̃cũ senten¬
tiam pari grauitate et salubri moderatio¬
ne consensit. Dequo tͥ necesse nunc fuit
seribere: ut seias me nichilleuit̃ egisse. s
scdm quod luiteris meis fuerã ante com¬
plexus. omnia ad cõmune concilii nr̃i
conciliũ distulisse: & nemini quidẽ ex
lapsis priꝰ cõmunicasse: quando adhuc
erat unde non tantũ lapsus indulgen¬
sicut et collegii concordia & colligendȩ fra¬
ternitatis ac medendi uulneris utilitas
erigebat: necessitati tempoꝵ succubius¬
se: et saluti multoꝵ. ꝓuidendũ putasse:
et nunc abhis ñ rececdere quȩ semel in
coneilio nr̃o de cõmuni collatione pla¬
cuerunt: quãuis multa multoꝵ uocib
uentilent᷑: & mendacia adu̾sus sacer¬
dotes dĩ de diaboli ore. plata. ad rũpen¬

Expanded text:
peruenisse confido, ubi singula placitorum capitperuenisse confido, ubi singula placitorum capitRomam super hac re scripsimus ad Cornelium collegam nostrum, qui et ipse cum plurimis coepiscopis habito concilio in eandem nobiscum sententiam pari grauitate et salubri moderatione consensit. De quo tibi necesse nunc fuit scribere, ut scias me nihil leuiter egisse, sed secundum quod litteris meis fueram ante conplexus, omnia ad commune concilii nostri consilium distulisse et nemini quidem ex lapsis prius communicasse, quando adhuc erat unde non tantum indulgensicut et collegii concordia et conligendae fraternitatis ac medendi uulneris utilitas exigebat necessitate temporum succubuisse et saluti multorum prouidendum putasse, et nunc ab his non recedere quae semel in concilio nostro de communi conlatione placuerunt, quamuis multa multorum uocibus uentilentur et mendacia aduersus sacerdotes Dei de diaboli ore prolata ad rumpen
Abbreviated transcription (Latin):
recitante. et p̾sbitero moyse tune adhuc
confessore. nc̃ iam martyre subscribente.
ut lapsis infirmis et inexitu constitutis.
par daret᷑ Quȩ litterȩ ꝑtotũ mundũ mis¬
ante fuerat destinatũ. ꝑ sequutione sopi¬
ta cum data ẽ facultas in unũ conuenien¬
di. copiosus ep̃orũ numerus quos inte¬
gros et incolumes fides sua et dñi tute¬
la ꝓtexit. in unũ conuenimꝰ: & script᷑is
diu utraq parte ꝓlatis. tẽpamentũ salu¬
bri moderatione librauimꝰ: ut nec into¬
tum spes cõmunicationis et pacis. lapsis
de negaret᷑ ne plus desꝑatione deficerent:
itemꝙ n. sihis eccła clauderet᷑ secuti
scłm gentiliter uiuerent: nec tamen rur¬
sus censura euangłica solueret᷑. ut ad cõ¬
municationẽ temere. ꝓsilirent: s trahe¬
retur diu penitentia. et rogaret᷑ ddolenter
paterna clementia. & examinarent᷑ cau
tes: scd̾m quod libello continet᷑ quẽ ad te

Expanded text:
recitante et presbytero Moyse tunc adhuc recitante et presbytero Moyse tunc adhuc confessore nunc iam martyre subscribente, ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur. quae litterae per totum mundum misante fuerat destinatum, persecutione sopita. cum data esset facultas m unum conueniendi, copiosus episcoporum numerus, quos integros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum conuenimus et scripturis diu ex utraque parte prolatis temperamentum salubri moderatione librauimus, ut nec in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur, ne plus desperatione deficerent et eo quod sibi ecclesia cluderetur secuti saeculum gentiliter uiuerent, nec, tamen rursus censura euangelica solueretur, ut ad communicationem temere prosilirent, sed traheretur diu paenitentia et rogaretur dolenter paterna clementia et examinarentur caurum, secundum quod libello continetur quem ad te
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum quies et tranquillitas data eẽt.
et ep̃os in unũ conuenire indulgentia
diuina ꝑmitteret: tune cõmunicato
& librato de omniũ collatione consilio
statueremꝰ. quid fieri oporteret: siquis
uero ante consiliũ nr̃m. et ante senten¬
tiam nrãm de omniũ consilio statutã.
lapsis temere cõmunicare uoluisset.
ipse a cõmunicatione abstineret: quod
etiam romã ad clerũ tunc adhuc sine
ep̃o agentẽ. & ad confessores. maximũ
p̾sbiterũ. et cȩteros in eustodia consti¬
tutos. nunc in eccłia cum cornelio iunctos.
tes dinoscere. Nam inepła sua ita posueruã.
Quamquã nob̃ uitã ingenti negotio place¬
at quod & tu ipse tractasti: priꝰ eẽ eccłiȩ pa¬
cem sustinendã deinde collatione consilioꝵ
cum ep̃is. p̾soit̾is. diaconis. confessoribus.
parit̾ astantib laycis facta: lapsorũ tracta¬
re rationẽ. Additum ẽ etiam nouatiaNo
tunc sebente. et quod scripserat sua uoce

Expanded text:
ut cum quies et tranquillitas data esset, ut cum quies et tranquillitas data esset, et episcopis in unum convenire indulgentia divina permitteret, tunc communicato et librato de omnium collatione consilio, statueremus quid fieri oporteret: si quis vero ante concilium nostrum et ante sententiam de omnium consilio statutam lapsis temere communicare voluisset, ipse a communicatione abstineretur. V. Quod etiam Romam ad clerum tum adhuc sine episcopo agentem, et ad confessores Maximum, presbyterum, et caeteros in custodia constitutos, nunc in Ecclesia cum Cornelio junctos pteris noscere: nam in epistola sua ita posuerunt: « Quamquam nobis in tam ingenti negotio placeat quod et tu ipse tractasti, prius esse Ecclesiae pacem sustinendam, deinde sic collatione consiliorum cum episcopis, presbyteris, diaconibus, confessoribus pariter ac stantibus laicis facta, lapsorum tractare rationem. » Additum est, etiam Novatiano tunc scribente, et quod sc
Abbreviated transcription (Latin):
tatu. & pleno impetu. militũ uires fue¬
rant excitandȩ: & maxime lapsoꝵ men¬
tes classico quodã nr̃ȩ uocis fortiter am¬
mande: ut penitentiȩ uiã. non solũ p̃cibꝰ
et lamentationib sequerent᷑. sed qm̃ repe¬
tendi certaminis et reparande salutis da¬
batur occasio: ad confessionis potiꝰ ardorẽ.
& martyrii glam nr̃is increpatȩ uocibus
ꝓuocarent᷑. Deniq cum de quibꝰdã ad me
p̾sbiteri et diaconi scripsissent. eos ĩmo¬
deratos eẽ. & ad cõmunicationẽ accipien¬
dam festinanter urgere: rescribens eis
in epła mea quȩ extat. & hoc addidi. Qͥ
si nimiũ ꝓꝑant. habent in sua potestate
quod postulant: tempore ipso sibi plus
quam quod postulant largiente. Acies
adhuc gerit᷑: & agon cotidie celebratur:
si cõmissi uere et firmiter penitet: &¬
fidei calor p̃ualet: qui differrinon po¬
test. potest coronari: De eo tam̃ quod sta¬
tuendũ ẽẽ circa causam lapsoꝵ distuli:

Expanded text:
tatu et pleno inpetu militum uires fuetatu et pleno inpetu militum uires fuerant excitandae et maxime lapsorum mentes classico quodam nostrae uocis animandae, ut paenitentiae uiam non solum precibus et lamentationibus sequerenttendi certaminis et reparandae salutis dabatur occasio, ad confessionis potius ardorem et martyrii gloriam nostris increpiti vocibus provocarentur. Denique cum de quibusdam ad me presbyteri et diacones scripsissent, eos immoderatos esse, et ad communicationem accipiendam festinanter urgere, rescribens eis in epistola mea quae exstat, et hoc addidi: « Qui si nimium properant, habent in sua potestate quod postulant, tempore ipso sibi plus quam postulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon quotidie celebratur: si commissi vero et firmiter poenitet, et fidei calor praevalet, qui differri non potest, potest coronari. » De eo tamen quod statuendum esset circa causam lapsorum distuli:
Abbreviated transcription (Latin):
tuantis animi sollicitudo suspensa. Qm̃
uiros & semel suꝑ petrã solida stabilitate
fudatos. non dico aura leui. s nec uento
aut turbine cõmoueri: ne animꝰ dubiꝰ et
incertꝰ uariisopinionib uelut quibusdã
uentorũ incursantiũ flatib frequenter
quẽquã nouatiam littera faciant: ut de¬
sid̾asti frat̃ rationem rei tibi breuiter ex po
tu motus uideris. mea apud te & ꝑsona
& causa purgandã est: ne me aliquis exi¬
stimet a ꝓposito meo leuiter recessisse: et
cum ȩuangłicũ uigorẽ pͥmo int̾ initia
defenderĩ: postmodũ uidear animum
meũ a disciplina & censura pͥore flexisse
ut his qui libellis conscientiã suam ma¬
culauerint uel nefanda sacrificia cõmise¬
rint. laxandam pacem putauerim:
quod utrũq non sine librata dui et ponde¬
rata ratione ame factum ẽ. Nam cũ acies
adhue int̾ manus eẽt⁊ et p̾liũ głosi certa¬
minis in ꝑsequutione ferueret: toto hor¬

Expanded text:
tuantis animi sollicitudo suspensa. Quontuantis animi sollicitudo suspensa. Quonuiros et semel super petram solida stabilitate fundatos non dico aura leui sed nec uento aut turbine commoueri, ne animus dubius et incertus uariis opinionibus uelut quibusdam uentorum incursantium flatibus frequenter quemquam Nouatiani litterae faciant, ut desiderasti, frater, rationem rei tibi breuiter exponatu motus uideris, mea apud te et persona et causa purganda est, ne me aliquis existimet a proposito meo leuiter recessisse, et cum euangelicum uigorem primo et inter initia defenderim, postmodum uidear animum meum a disciplina et censura priore flexisse, ut his qui libellis conscientiam suam maculauerint uel nefanda sacrificia commiserint laxandam pacem putauerim. quod utrumque non sine librata diu et ponderata ratione a me factum est. Nam cum acies adhuc inter manus esset et proelium gloriosi certaminis in persecutione ferueret, toto hor
Abbreviated transcription (Latin):
Iconcordiã collegii sacerdotaliꝰ
firmiter optinentes. et catholice ȩccłiȩ co¬
herentes: quib significasti cũ nouatia¬
no te non cõmunicare: s sequi consiliũ
nr̃m: & cõm cornelio coep̃o nr̃o unum tenere
consensum:. Scripsisti etiam ut eremplum
earundẽ litteraꝵ ad corneliũ collegã nr̃m
transmiterẽ: ut deposita omni sollicitu
dine iamsciret te secũ: & hoc ẽ cũ catholi¬
ca ȩccłia cõmunicare:. Sed eñĩ suꝑuenerunt
postmodũ alie litterȩ tuȩ. ꝑquintũ c̃p̃sbi¬
terum missȩ : in quibꝰ animadũti animũ
tuũ nouatiam litt̾is motũ. natare cepisse:
Nã & cum consiliũ et consensum tuũ firmi¬
ter ante firisses: desidasti in his litteris. ut
rescriberẽ tibi. quam heresim nouatianus
introduxisset: uel corelius qua ratiõe
trophimo et turificatis cõmunicet. Qđ̃
quidẽ si ꝓsollicitudine fidei anxiȩ curaᷤ:
& rei dubiȩ ueritatẽ sollicitus ex ploras:
reprehendenda non est intimore diuino es¬

Expanded text:
concordiam collegii sacerdotalis firmiter obtinentes, et catholicae Ecclesiae cohaerentes: quibus significasti cum Novatiano te non communicare, sed sequi consilium nostrum, et cum Cornelio coepiscopo nostro unum tenere consensum. Scripsisti etiam, ut exemplum earumdem litterarum ad Cornelium collegam nostrum transmitterem; ut, deposita omni sollicidine iam sciret te secum hoc est cum catholica ecclesia communicare. Sed enim superuenerunt postmodum aliae litterae tuae per Quintum conpresbyterum missae, in quibus animaduerti animum tuum Nouatiani litteris motum nutare coepisse. nam cum et consilium et consensum tuum firmiter ante fixisses, desiderasti in his litteris ut rescriberem tibi quam haeresim Nouatianus introduxisset uel Cornelius qua ratione Trofimo et turificatis communicet. quod quidem si pro sollicitudine fidei anxie K curas et rei dubiae ueritatem sollicitus exploras, reprehendenda non est in timore diuino aes
Abbreviated transcription (Latin):
mitꝰ: & penitentiȩ fructꝰ dolentib ñ negan¬
dus: & quia apud inferos confessio non ẽ
nec exomologesis illic fieri potest: qui ex
de illis utiq quos in ea intus inuenerit
iudicabit. A postatȩ uͦ et desertores. adu̾sa¬
rii & hostes. & xp̃i ȩcclam dissipantes: nec
sioccisi ꝓ nomine foris fuerint admitti
possunt ad eccłiȩ pacẽ: quando nec sp̃e. nec
lim̃e pauca de multis quantũ potui bre¬
uiter decucurri: quib & desidio tuo sa¬
tis facerẽ: & te magis ac magis collegii et
corporis nr̃i societat comungerẽ. Si autẽ
tibi ueniendi ad nos oportuntas et fa¬
cultas fuerit: plura in cõmuni con¬
ferre. & uberiꝰ ac plemus quȩ salutarẽ con¬
cordiã faciant tractare poterimꝰ. Opto te

Expanded text:
mitus, et poenitentiae fructus dolentibus non neganmitus, et poenitentiae fructus dolentibus non negandus. Et quia apud inferos confessio non est, nec exomologesis illic fieri potest, qui ex de illis utique quos in ea intus invenerit judicabit. Apostatae vero et desertores, vel adversarii et hostes et Christi Ecclesiam dissipantes, nec si occisi pro nomine foris fuerint, admitti, possunt ad Ecclesiae pacem, quando nec spiritus nec frater charissime, pauca de multis quantum potui breviter decucurri, quibus et desiderio tuo satisfacerem, et te magis ac magis collegii et corporis nostri societati conjungerem. Si autem tibi veniendi ad nos opportunitas et facultas fuerit, plura in commune conferre et uberius ac plenius quae in salutarem concordiam faciant tractare poterimus. Opto te
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ista morieris: quecũq ad pacem
ꝑtinent facies: sed nullã pacem quam
queris accipies. Quis non statim ꝑeat.
quis ñ ipsa desꝑatione deficiat: quis ñ
animũ suũ aꝓposito lamentationis a¬
uertat: Oꝑari tu putas rusticũ posse. si
dixeris. agrum ꝑicia omni rusticitatis exer-¬
ce: culturis diligenter insiste: sed nullam
capies. nulla de arborib poma decerpes:
uel si ei cui dominũ. et usũ nauiũ in iun-¬
xisti. suadeas & dicas. materiã de excellen¬
tibus siluis mercare frat̃: carinã preuali¬
dis et erectis roborib intexe: clauo. funib¬
& uelis. ut fabricet᷑ atq armetur nauis
oꝑare: sed cum hȩc feceris. fructũ de acti
et crudelitate dum fructꝰ penitentiȩ int̾¬
dicit᷑ penitentia ipsa tollatur. Quod si in¬
uenimꝰ apenitentia a genda ne minẽ de¬
et pius est. his ꝑ sacerdotes eiꝰ pacem posse
concedi: ad mittendus est plangentiũ ge¬

Expanded text:
omnia ista morieris; quaecumque ad pacem omnia ista morieris; quaecumque ad pacem pertinent facies, sed nullam pacem, quam quaeris, accipies. » Quis non statim pereat, quis non ipsa desperatione deficiat, quis non animum suum a proposito lamentationis avertat? Operari tu putas rusticum posse, si dixeris: « Agrum peritia omni rusticitatis exerce, culturis diligenter insiste; sed nullam capies, nulla de arboribus poma decerpes. » Vel si ei cui dominium et usum navium suadens dicas: « Materiam de excellentibus sylvis mercare, frater; carinam praevalidis et electis roboribus intexe, clavo, funibus, velis, ut fabricetur atque armetur navis, operare: sed cum haec feceris, fructum de actibus et crudelitate, dum fructus poenitentiae intercipitur, poenitentia ipsa tollatur. Quod si invenimus a poenitentia agenda neminem deet pius est, per sacerdotes ejus pacem posse concedi, admittendus est plangentium ge
Abbreviated transcription (Latin):
stolica ꝓbatione mechos & fraudatores qͥbꝰ
illi cõmunicant ydolatras eẽ. nobis aut̃
scd̃m fidem nrãm. et diuinȩ p̃dicationis
datam formã competit ratio ueritatis.
unũquenq in peccato suo teneri: nec pos¬
se alium ꝓ altero reũ fieri: cum dñs pre¬
moneat & dicat: iusticia iusti suꝑ eũ erit.¬
& scelus scelerati erit suꝑ eũ: E iterum.
Non morient᷑ patres. ꝓfiliis. &e filii ꝓpa¬
trib: unusquisq in peccato suo moriet᷑.
Quod legentes scilicet & tenentes. ne¬
minẽ putamus a fructu satisfactionis
& spe pacis arcendum: cũ sciamꝰ uixta
scripturarũ diuinarũ fidem. auctore &
hortatore ipso deo. & ad agendã penitẽ¬
q o frustrande frat̾nitatis irrisio: o mi¬
serorum lamentantiũ caduca deceptio:
o hereticȩ institutionis in efficax et ua-¬
na traditio: hortari ad satisfactionis pe¬
nitentiã. & subtrahere de satisfactione
& frequent̃ oꝑare: sed extra ȩccłam post

Expanded text:
stolica probatione moechos et fraudatores quibus stolica probatione moechos et fraudatores quibus illi communicant idololatras esse. nobis autem secundum fidem nostram et diuinae praedicationis datam formam conpetit ratio ueritatis unumquemque in peccato suo ipsum teneri nec posse alium pro altero reum fieri, cum Dominus praemoneat et dicat: iustitia iusti super eum erit et scelus scelerati super eum erit. et iterum: non morientur patres. pro filiis et filii tribus. Unusquique in peccato suo morietur . Quod legentes scilicet et tenentes neminem putamus a fructu satisfactionis et spe pacis arcendum, cum sciamus juxta Scripturarum divinarum fidem, auctore et hortatore ipso Deo, et ad agendam poeniten XXVIII. Atque o frustrandae fraternitatis irrisio! o miserorum lamentantium et amentium caduca deceptio! o haereticae institutionis inefficax et vana traditio! hortari ad satisfactionis poenitentiam et subtrahere de satisfactione et frequenter operare, sed extra Ecclesiam post