comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gis uulgus indoctum: ꝙ pompis inanibus gaudet. animis¬
q puerilibus spectat omnia. oblectatur friuolis: et spe-¬
cie simulacroꝵ capitur. nec ponderare secum unãquanq
rem potest. ut intelligat nihil colendum eẽ quod oculie
mortalibus cernitur. quia necesse est mortale sit: Nec
hominem uideant: quem uidere se credunt. Noc enim
quod oculis subiectum ẽ. non homo sed hominis recepta¬
culum est. cuius qualitas et figura non ex liniamentis ua¬
sculi quo continetur. sed ex factis et moribus peruidetur.
Qui ergo colunt simulacra: corpora sunt hominibꝰ carentia.
quia se corporalibus dederunt. nec uident plus aliquid mẽ¬
te ꝗͣ corpore: cum sit animi officium ea subtilius cernere
quae acies corporalis non potest intueri. Quos homines idẽ
ille philosophus ac Poeta grauiter accusat: tanꝗͣ humiles et
abiectos: qui contra natur e suae rationem ad ueneranda se

Expanded text:
gis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisgis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesquidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se
Abbreviated transcription (Latin):
tibi Cicero uirtutis ẽ: experire populum facere sapien¬
tem. Digna res est ubi omnes eloquentiae tuae uires exe-¬
ras. Non enim uerendum est ne tibi in tam bona causa
deficiat oratio: qui saepe etiam malas copiose ac fortiter
defendisti. Sed nimiꝵ Socratis carcerem times. ideoq
patrocinium ueritatis suscipere non audes. At mortem
ut sapiens contemnere debuisti. Et erat multopulchrius:
dis plus philippicae afferre potuerunt: ꝗͣ discussus error
humani generis: et mentes hominum ad sanitatem tua
disputatione reuocare. sed concedamus timiditati que in
sapiente esse non potest. Quid ergo ipse in eodem uersa-¬
ris errore: Uideo te terrena et manufacta uenerari. Ua¬
na esse intelligis: et tamen eadem facis: quae faciunt ipsi:
quos ipse stultissimos confiteris. Quid igitur profuit uidis¬
se te ueritatem: quam nec defensurus esses: nec secuturus.
Sed si libenter errant ii qui errare se sentiunt: quantoma¬

Expanded text:
tibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carcerem times, ideoque patrocinium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, des Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mentes hdisputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
ED. quid prodest ad uulgus et adhomi  uerunt.¬
nes imperitos hoc modo concionari. cum uideamꝰ
etiam doctos et prudentes cum religionum intelligant
uanitatem: nihilominus tamen etiam in his ipsis quae dã¬
nant colendis nescio qua prauitate praestare. Intellige¬
bat Cicero falsa esse quae homines adorarent. Nam
cum multa dixisset quae ad euersionem religionum
ualerẽt. ait tamen non esse illa uulgo disputanda: ne
susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. gͥd
ei faciet: qui cum errare se sentiat: ultro ipse in Lapides
impingat: ut populos omnis offendat: ipse sibi oculos e¬
ruat: ut omnes caeci sint: qui nec de aliis benemereat᷑.
quos patitur errare: nec de seipso qui alienis accedit er¬
roribus. nec utitur tandem sapientiae suae bono ut factiᷤᷤ
impleat quod mente percepit: sed prudens et sciens pe¬
dem la queo inserit: ut simul cum caeteris quos liberare
ut prudentior debuit: et ipse capiatur. quinpotius siꝗd

Expanded text:
ed quid prodest ad vulgus et ad homines imperitos hoc modo concionari? cum videamus etiam doctos et prudentes viros, cum religionum intelligant vanitatem, nihilominus tamen in iis ipsis, quae damnant, colendis nescio qua pravitate perstare. Intelligebat Cicero falsa esse, quae homines adorarent. Nam cum multa dixisset quae ad eversionem religionum valerent, ait tamen non esse illa vulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. Quid de eo facias, qui, cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides impingat, ut populus omnis offendat? ipse sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur, quos patitur errare; nec de se ipso, qui alienis accedit erroribus, nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat, quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
suas nihil faciant. quod etiam timori ascribi potest: si prae¬
sentium penarum metu sceleribus abstineant. Sed conceda¬
mus sane: ut id natura: uel ut ait philosophus sua sponte
faciant: quod legibus facere coguntur. Num iccirco iusti
erunt qui parent institutis hominum: qui et ipsi aut er¬
rare: aut iniusti esse potuerunt: Sicut illi duodecim ta¬
bularum conditores: qui public&e utilitati pro conditione
temporum seruierunt. Aluid est igitur ciuile iuo quod

Expanded text:
suas nihil faciant: quod etiam timori adscribi potest, si praesuas nihil faciant: quod etiam timori adscribi potest, si praesentium poenarum metu sceleribus abstineant. sed concedamus sane ut id natura uel, ut ait philosophus, sua sponte faciant quod legibus facere coguntur. num idcirco iusti erunt, quia parent institutis hominum, qui ipsi aut errare aut iniusti esse potuerunt, sicut illi duodecim tabularum conditores, aut certe publicae utilitati pro condicione temporum seruierunt? aliut est igitur ciuile ius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum deum nosse: soli obtemperare: solum colere.
Non potest enim rationem hominis optinere: qui parentem a¬
nimae suae Deum nescit: quod est summum nefas. Quae
ignoratio facit: ut diis alienis seruiat: quo nihil sceleratius
committi potest. Hinc procliuis est ad maliciam gradus ꝑ
ignorantiam ueri ac singularis boni: quia deus quem nosse
refugit: fons est ipse bonitatis: uel si iusticiam sequi uolet
dei : diuini tamen iuris ignarus.gentis suae leges tanquam
uerum ius amplectitur. quas non utiq iusticia: sed Utilitas
repperit. Cur enim per omnes populos diuersa et uaria
iura sunt condita: nisi quod unaquaeq gens id sibi sanxit:
quod putauit rebus suis utile: Quantum autem a iusticia
recedat utilitas: populus ipse Romanus docet: qui per Fe¬
ciales bella inducendo: et legitime iniurias faciendo: semper¬
q aliena cupiendo atq rapiendo: possessionem sibi totius or¬
bis comparauit. Uerum hi se iustos putant: si contra leges

Expanded text:
ipsum Deum nosse, soli obtemperare, solum colere. Non potest enim rationem hominis obtinere, qui parentem animae suae Deum nescit; quod est summum nefas. Quae ignoratio facit, ut diis alienis serviat, quo nihil sceleratius committi potest. Hinc jam proclivis est ad malitiam gradus per ignorantiam veri ac singularis boni; quia Deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis. Vel si justitiam sequi volet Dei, divini tamen juris ignarus, gentis suae leges tanquam verum jus amplectitur; quas non utique justitia, sed utilitas reperit. Cur enim per omnes populos diversa et varia jura sunt condita, nisi quod unaquaeque gens id sibi sanxit, quod putavit rebus suis utile? Quantum autem a justitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per Feciales bella indicendo, et legitime injurias faciendo, semper aliena cupiendo, atqbis comparauit. uerum hi iustos se putant, si contra leges
Abbreviated transcription (Latin):
manius: Sed quoniam imbecillis est: nec perse potest si¬
ne homine uiuere: societatem appetit. ut uita cõmunis et
ornatior fiat et tutior. Uide igitur omnem hominis ratio¬
nem in eo maxime stare: ꝙ nudus fragilisq nascitur. ꝙ
morbis afficitur: ꝙ immatura morte mulctatur. Quae si
homini detrahantur: rationem quoq ac sapientiam detra¬
hi necesse est. Sed nimis diu de rebus apertis disputo:
cum sit liquidum: nihil sine prouidentia nec factum ẽẽ
unꝗͣ: nec ficri potuisse. De cuius operibus uniuersis si
nunc libeat disputare per ordinem infinita materia est.
Sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere: ut in
eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit: ostendã.
his duntaxat in rebus quae sunt compraehensibiles et aper¬
tae. Nam illa quae sunt animae nec subiici oculis: nec
compraehendi queunt. Nunc de ipso uase hominis loqͥ¬
mur : quod uidemus.

Expanded text:
manius? sed quoniam inbecillus est nec per se potest simanius? sed quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis rationem in eo uel maxime stare, quod nudus fragilisque nascitur, quod morbis adficitur, quod inmatura morte multatur. quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi necesse est. sed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis si nunc libeat disputare per ordinem, infinita materia est. sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus.
Abbreviated transcription (Latin):
se est: ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit.
etiam mortem semper accipiat: quia is ad quem mors non
uenit: firmus sit necesse ẽ. Infirmitas autem habet in se moͬ¬
tis conditionem. Firmitas uero ubi fuerit: nec senectus lo-¬
cum potest habere: nec mors quae sequitur senectutem. Prae¬
terea si mors certe constituta esset aetati: fieret homo inso¬
Lentissimus: et humanitate omni careret. Nam fere iura
omnia humanitatis: quibus inter nos coheremus ex mȩtu
et conscientia fragilitatis oriuntur. Deniq imbecilliora et
timidiora quaeq animalia congregantur: ut quoniam uiri¬
bus tueri se nequeunt: multitudine tueantur. Fortiora ue-¬
ro solitudines appetunt: quoniam robore uiribusq confi-¬
dunt. Non quoq si eodem modo haberet ad propulsanda pe¬
ricula: suppetens robur: nec ullius alterius auxilio indige¬
ut quid esset deterius homine: quid efferacius: quid im¬

Expanded text:
se est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, se est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat, quia is ad quem mors non uenit, firmus sit necesse est. infirmitas autem habet in se mortis condicionem, firmitas. uero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur senectutem. praeterea si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus et humanitate omni careret. nam fere iura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeaut quid esset tetrius homine, quid efferatius, quid in
Abbreviated transcription (Latin):
num plagas et concursiones fortuitas: quia reꝵ originem
non uidebant. In quas se angustias cum coniecissent: iam coge¬
bat eos necessitas existimare animas cum corporibꝰ nasci. et
item cum corporibus extingui. Assumpserant enim nihil fieri
mente diuina: quod ipsum non aliter probare poterant: ꝗͣ si
ostenderent esse aliqua in quibus uiderentur prouidentiae
ratio claudicare. Reprȩhenderunt igitur ea: in quibus uel
maxime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter expressit.
ut illa quae retuli de morbis et immatura morte: cum de¬
buerint cogitare: his assumptis quae necessario sequerent᷑.
Sequuntur autem illa quae dixi. si morbum non reciperet.
neq tectis: neq uestibus indigeret. Quid enim uentosꝰ: aut
hẏmbres: aut frigora metueret. quoꝵ uis in eo est: ut moͣ¬
bos afferant.: Id circo enim accepit sapientiam: ut adueͣ¬
sus nocentia fragilitatem suam muniat. Sequitur neces-¬

Expanded text:
num plagas, et concursiones fortuitas, quia rerum originem num plagas, et concursiones fortuitas, quia rerum originem non videbant. In quas se angustias cum conjecissent, jam cogebat eos necessitas existimare, animas cum corporibus nasci, et item cum corporibus extingui. Assumpserant enim nihil fieri mente divina. Quod ipsum non aliter probare poterant, quam si ostenderent esse aliqua, in quibus videretur providentiae ratio claudicare. Reprehenderunt igitur ea, in quibus vel maxime divinitatem suam providentia mirabiliter expressit, ut illa, quae retuli de morbis et immatura morte, cum debuerint cogitare, his assumptis, quid necessario sequeretur sequuntur autem illa, quae dixi si morbum non reciperet, neque tectis, neque vestibus indigeret. Quid enim ventos, aut imbres, aut frigora metueret, quorum vis in eo est, ut morbos afferant? Idsus nocentia fragilitatem suam muniat. sequitur <quod> neces
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: opus non sit. si opus cibo non erit: iam non homo ille
sed deus fiet. Ergo ut superius dixi: qui de fragilitate ho¬
minis quaeruntur: id potissimum quaeruntur: ꝙ non im moͣ¬
tales sempiterniq sint nati. Nemo nisi senex mori debet.
enim mortalis est in senectute: immortalis esse in adolescen¬
tia non potest. Nec est ab eo conditio mortis aliena: qui
quandoq moriturus est. nec ulla immortalitas est: cui sit
terminus constitutus. Ita fit: ut et immortalitas exclusa
in perpetuum: et ad tempus recepta mortalitas: hominem
constituat in ea conditione: ut sit in qualibet aetate mortalis.
Quadrat igitur necessitas undiq: nec debuisse aliter fieri: nec
fas fuisse. sed isti rationem sequentium non uident: quia se¬
mel errauerunt in ipsa summa. Ex clusa enim de rebus hu¬
manis diuina prouidentia: necessario sequebatur: ut omnia
sua sponte sint nata. Hinc inuenerunt illas minutoꝵ semi¬

Expanded text:
sunt, opus non sit. Si opus cibo non erit, jam non homo ille, sunt, opus non sit. Si opus cibo non erit, jam non homo ille, sed Deus fiet. Ergo ut superius dixi qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non immortales et sempiterni sint nati. Nemo, nisi senex, mori debet.enim mortalis est in senectute, immortalis esse in adolescentia non potest; nec est ab eo conditio mortis aliena, qui quandoque moriturus est; nec ulla immortalitas est, cui sit terminus constitutus. Ita fit, ut et immortalitas exclusa in perpetuum, et ad tempus recepta mortalitas, hominem constituat in ea conditione, ut sit in qualibet aetate mortalis. Quadrat igitur necessitas undique, nec debuisse aliter fieri, nec fas fuisse. Sed isti rationem sequentium non vident, quia semel erraverunt in ipsa summa. Exclusa enim de rebus humanis divina providentia, necessario sequebatur, ut omnia sua sponte sint nata. Hinc invenerunt illas minutorum semi
Abbreviated transcription (Latin):
deo: ut mortalis esset aliquando: res ipsa exigebat: ut
terreno et fragili corpore fingeretur. Necesse est igr̃
ut mortem recipiat quandolibet : quoniam corporalis ẽ.
Corpus enim quodlibet solubile atq mortale est. Stultissi¬
mi ergo qui de morte immatura qu aeruntur: quoniam na¬
turae conditio locum illi facit. Ita consequens erit: ut
morbis quoq subiectus sit. Neq enim patitur natura:
ut abesse possit infirmitas ab eo corpore: quod aliquãdo
soluendum est. Sed putemus fieri posse quemadmodum
uolunt. ut homo non ea conditione nascatur: qua morbo
morti ue subiectus sit: nisi peracto aetatis suae spatio: ad
ultimam processerit senectutem. Non igitur uident: si ita
sit constitutum: quid sequatur. hoĩ utiq certo tempore
mori nullo modo posse. Sed si prohiberi ab altero uictu potest.
mori poterit. Res igitur exigit: ut homini qui ante certum
diem mori non potest: ciborum alimentis quia subtrahi pos¬

Expanded text:
deo ut mortadeo ut mortaterreno et fragili corpore fingeretur. Necesse est igitur, ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. Stultissimi ergo, qui de morte immatura queruntur; quoniam naturae conditio locum illi facit. Ita consequens erit, ut morbis quoque subjectus sit; neque enim patitur natura, ut abesse possit infirmitas ab eo corpore, quod aliquando solvendum est. Sed putemus fieri posse, quemadmodum volunt, ut homo non ea conditione nascatur, qua morbo mortive subjectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio, ad ultimam processerit senectutem. Non igitur vident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique caetero tempore mori nullo modo posse: sed, si prohiberi ab altero victu potest, mori poterit; res igitur exigit, ut homini, qui ante certum diem mori non potest, ciborum alimentis, quia subtrahi pos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Immatura uero mors quomodo abesset ab eo: cui esset cõ¬
stituta natura. Nempe nullum hominem mori uolunt: ni¬
si cum centesimum aetatis compleuerit annum. Quomodo
illis in tanta repugnantia rerum ratio poterit constare:
It enim ante annos centum mori quisq non possit: aliꝗd
illi roboris quod sit immortale tribuendum est. Quo con¬
cesso necesse est conditionem mortis excludi. Id autem
ipsum cuiusmodi potest esse: quod hominem contra mor¬
bos et ictus extraneos: solidum atq in expugnabilem
faciat: Cum enim constet ex ossibus et neruis, et uisce¬
ribus et sanguine. quid horum potest esse tam firmum:
ut fragilitatem repellet ac mortem: Ut igitur homo in¬
dissolubilis sit ante illud tempus: quod illi putant oportu¬
isse constitui: ex qua ei materia corpus attribuant: fra¬
gilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. Superest
ut aliquid ex caelo petant. quoniam in terra nihil est: qͦd
non sit infirmum. Cum ergo sic homo formandus ẽẽt a

Expanded text:
. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris quod sit inmortale tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem mortis excludi. id autem ipsum cuiusmodi potest esse quod hominem contra morbos et ictus extrarios solidum atque inexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et neruis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac mortem ? ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? fragilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. superest ut aliquid ex caelo petant, quoniam in terra nihil est quod non sit infirmum. cum ergo sic homo formandus esset a
Abbreviated transcription (Latin):
BE UIT. ergo abhis fingendi uoluntas et astutia: qͦ¬
niam rudes fuerunt. Aut quis possit indoctus ap¬
ta interse et coberentia fingere. cum philosophoꝵ doctissimi
Plato et Aristoteles et Epicurus et Zenon ipsi sibi repugnã¬
tia et contraria dixerint. Haec est enim mendacioꝵ natura
ut coherere non possint. Ilorum autem traditio quia uera
est: quadrat ubiq. ac tota sibi consentit. et ideo persuadet

Expanded text:
uit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerentia fingere, cum philosophorum doctissimi, Plato et Aristoteles et Epicurus et Zenon, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint ? haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. illorum autem traditio quia uera est, quadrat undique ac sibi tota consentit et ideo persuadet
Abbreviated transcription (Latin):
opus fuerat adiungere: nisi lacessitus iniuria: Ut uitium
bono uiro quasi causam turpissimam apponeret. patientiae
quae omnium uirtutum maxima est facere expertem: No-¬
citurum esse dixit bonum uirum si fuerit lacessitus. Iam
ex hoc ipso boni uiri nomen amittat necesse est: si nocebit
Non minus enim mali est referre iniuriam: ꝗͣ in ferre. Nam
unde certamina inter homines: unde pugnae contentiones¬
q nascuntur: nisi ꝙ improbitati apposita impatientia: magis
saepe concitat tempestates. Quod si patientiam qua uirtute
nihil uerius: nihil homine dignius inueniri potest: improbi¬
tati opposueris: extinguetur protinus: tanꝗͣ igni aquam
superfuderis. Sin autem prouocatrix illa improbitas impa-¬
tientiam sibi comparem nacta est: tanquam perfusa oleo tã¬
tum excitabit ingenium: ut id non flumen aliquod: sed ef¬
fusio cruoris extinguat. magna itaq patientiae ratio ẽ: qͣm

Expanded text:
opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret patientiaeque, quae omnium uirtutum maxima est, faceret expertem? nociturum esse dixit bonum uirum, si fuerit lacessitus: iam ex hoc ipso boni uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesque nascuntur, nisi quod inprobitati opposita inpatientia magnas saepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati opposueris, extinguetur protinus, tamquam igni aquam superfuderis. sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta est, tamquam perfusa oleo tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. magna itaque patientiae ratio est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
test: nec defensione cuiusꝗͣ nec gratia. Ita fit ut homo iu¬
stus contemptui sit omnibus: et quia putabitur semetipsũ
defendere non posse: habebitur pro segni et inerti. Qui autẽ
fuerit ulctus inimicum: hic fortis: hic strenuus iudicatur.
hunc colunt: hunc omnes uerentur. Bonus uero ille tam
etsi prodesse omnibus uel pluribus possit: illum tamen su-¬
spiciunt: qui nocere ꝗͣ qui prodesse possit. sed iustum pra¬
uitas hominum deprauare non poterit: quominus deo stu¬
deat obtemperare. malitq contemni: dũmodo semper bo¬
ni fungatur officio: mali nunquam. Cicero in hisdem il¬
lis officialibus. At uero siquis uoluerit inquit sui animi
complicatam notionem euoluere: iam se ipse doceat: eum
Uirum bonum esse: qui prosit quibus possit: noceat nemi-¬
ni: nisi lacessitus iniuria. O. ꝗͣ simplicem ueramq senten¬
tiam duorum uerborum adiectione corrupit. Quid enim

Expanded text:
test, nec defensione cujusquam, nec gratia. Ita fit, ut homo jutest, nec defensione cujusquam, nec gratia. Ita fit, ut homo justus contemptui sit omnibus; et quia putabitur semetipsum defendere non posse, habebitur pro segni et inerte. Qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus judicatur: hunc colunt, etsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque sententiam duorum uerborum adiectione corrupit! quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
se huiusmodi quaestu: sed efficiet: ut sine ullo suo damno id
ipsum quod commodat: inter bona opera numeretur. Munꝰ
non accipiet a paupere: ut siquid ipse praestiterit: eo bonũ
sit: quo fuerit gratuitum. Maledicenti benedicto respon-¬
deat: nunquam ipse maledicat: ne uerbum malum proce¬
dat ex ore hominis qui colit uerbum bonum. Quinetiam ca-¬
ueat diligenter: nequando inimicum sua culpa faciat: et si
quis extiterit tam proteruus qui bono et iusto faciat iniuri¬
am: clementer ac moderate ferat: et ulctionem suam non si¬
bi assumat: sed dei iudicio reseruet: innocentiam semper et
ubiq custodiat. Quod praeceptum non adhoc tantum ua-¬
let ut ipse iniuriam non inferat: sed ut illatam sibi non uin-¬
dicet. sedet enim maximus et aequissimus iudex speculator
ac testis omnium. Hunc homini praeferat: hunc malit de
sua causa pronuntiare. cuius sententiam nemo effugere po¬

Expanded text:
se huiusmodi quaestu, sed efficiet ut sine ullo suo damno id se huiusmodi quaestu, sed efficiet ut sine ullo suo damno id ipsum quod commodat inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quod fuerit gratuitum. maledicenti benedicto respondeat, numquam ipse maledicat, ne uerbum malum procedat ex ore hominis qui colit uerbum bonum. quin etiam caueat diligenter ne quando inimicum sua culpa faciat, et si quis extiterit tam proteruus, qui bono et iusto faciat iniuriam, clementer ac moderate ferat et ultionem suam non sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innoubique custodiat. Quod praeceptum non ad hoc tantum valet, ut ipse injuriam non inferat: sed ut illatam sibi non vindicet. Sedet enim maximus et aequissimus judex, speculator ac testis omnium. Hunc homini praeferat; hunc malit de causa sua pronuntiare, cujus sententiam nemo effugere po
Abbreviated transcription (Latin):
at in aliqua re esse fallacem. atq abipsa quam seqͥtur:
ueritate discedere. In hac iusticiae uirtutumq omnium
Uia: nullus mendacio locus est. Itaq uiator ille ueruo ac
iustus non dicet illud Lucilianum. Nomini amico ac famili¬
ari non est mentiri meum: sed etiam inimico atq ignoto
existimabit non esse mentiri suum: nec aliquando commit¬
tet. ut lingua interpres animi a sensu et cogitatione dis-¬
cordet: pecuniam siquam crediderit: non accipiat usuram
ut et beneficium incolume sit quod succurrit necessitati: et
abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet
suo esse contentus: quem oporteat alias: ne proprio quidẽ
parcere: ut bonum faciat.: plus autem accipere: ꝗͣ dederit
iniustum est. Quod qui facit: insidiatur quodãmodo: ut ex
alterius necessitate praedetur. At iustus nunꝗͣ praetermit¬
tet quominus aliquid misericorditer faciat. nec inquinabit

Expanded text:
at in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur at in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Lucilianum: homini amico et familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existimabit non esse mentiri suum nec aliquando committet ut lingua interpres animi a sensu et cogitatione discordet. pecuniam si quam crediderit, non accipiat usuram, at et beneficium sit incolume. quod succurrit necessitati et abstineat se prorsus alieno. in hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere. ut bonum faciat: plus autem accipere quam dederit iniustum est. quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ei alterius necessitate praedetur. at iustus numquam praetermittet quominus aliquid misericorditer faciat, nec inquinabit
Abbreviated transcription (Latin):
os: qui aut omnino nihil sciunt: id est ipsum pro
summa scientia prae se ferunt: aut qui non perspicuint
etiam quae sciunt: aut qui quoniam se putant scire quae
nesciunt: inepte arroganterq desipiunt. Nos ergo ut¬
ad propositum reuertamur: quibus solis a deo ueritas re¬
uelata: et caelitus missa sapientia est: faciamus quae iubet
illuminator noster deus. sustineamus inuicem et labores
huius uitae mutuis adiumentis perferamus. Nec tamen
siquid boni fecerimus: gloriam captemus ex eo. Monet
enim deus operatorem iusticiae non oportere esse iactã¬
tem: ne non tam mandatis caelestibus obsequendi: ꝗͣ stu-¬
dio placendi humanitatis officio functus esse uideatur. ha¬
beatq iam praecium gloriae: qđ captauit. nec praemium
celestis illius ac diuinae mercedis accipiat. Caetera quȩ
obseruare cultor dei debet: facilia sunt: illis uirtutibus
compraehensis: non mentiatur unquam decipiendi aut
nocendi causa. Est enim nephas eum qui ueritati stude¬

Expanded text:
os, qui aut omnino nihil sciunt, idque ipsum pro summa scientia praeferunt; aut qui non perspiciunt etiam quae sciunt; aut qui, quoniam se putant scire quae nesciunt, inepte arroganterqad propositum reuertamur, quibus solis a deo ueritas reuelata et caelitus missa sapientia est, faciamus quae iubet inluminator noster deus. sustineamus inuicem et labores huius uitae mutuis adiumentis perferamus nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ei eo. monet enim deus operatorem iustitiae non oportere esse iactantem, ne non tam mandatis caelestibus obsequendi quam studio placendi humanitatis officio functus esse uideatur habeatque iam pretium gloriae, quod captauit, nec praemium caelestis illius ac diuinae mercedis accipiat. cetera quae obseruare cultor dei debet facilia sunt illis uirtutibus conprehensis. non mentiatur umquam decipiendi aut nocendi causa. est enim nefas eum qui ueritati stude
Abbreviated transcription (Latin):
res ereas conteram: et seras ferreas confringam. Et dabo
tibi thesauros absconditos et inuisibiles: ut scias quia ego
sum dominus deus qui uoco nomen tuum israel. Deniq ob
uirtutem et fidem quam deo exhibuit in terra: datum ẽ
ei Regnum et honor et imperium. Et omnes populi tri¬
bus linguae seruient ei: et potestas eius eterna quae nũ¬
ꝗͣ transibit: et Regnum eius non corrumpetur. Quod ꝗ
dem duobus modis intelligitur: quia et nunc habet perpe¬
tuam potestatem. cum omnes gentes et omnes linguae nom̃
eius uenerantur. maiestatem confitentur: doctrinam sequũ¬
tur: uirtutem imitantur: habet imperium. habet honorem.
cum omnes tribus terra&e praeceptis eius obtemperant. Et
idem postea cum rursus aduenerit. in potestate ac claritate

Expanded text:
res aereas conteram, et seras ferreas confringam; et dabo res aereas conteram, et seras ferreas confringam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, ut scias quia ego sum Dominus Deus, qui voco nomen tuum, Deus Israel. Denique ob virtutem ac fidem, quam Deo exhibuit in terra, datum est ei regnum et honor et imperium, et omnes populi tribus linguae seruient ei, et potestas eius aeterna, quae numquam transibit et regnum eius non corrudem duobus modis intelligitur: quia et nunc habet perpetuam potestatem, cum omnes gentes, et omnes linguae nomen ejus venerantur, majestatem confitentur, doctrinam sequuntur, virtutem imitantur; habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis ejus obtemperant: et idem postea cum rursus advenerit in potestate ac claritate
Abbreviated transcription (Latin):
cit enim propheta et ait. et usq ad antiquum dieꝵ ꝑuenit
et oblatus est ei. Antiquum dierum appellauit summum¬
deum cuius aetas et origo non potest comprehendi: quia
solus a saeculis fuit: et erit semper in saecula. Christum
autem post passionem et resurrectionem ascensurum es¬
se ad deum patrem. Dauid in psalmo centesimonono cõ¬
testatus est his uerbis. Dixit dominus domino meo sede
a dextris meis: quoadusq ponam inimicos tuos suppeda-¬
neum pedum tuoꝵ. Qui propheta cum Rex esset: quem ap-¬
pellare dominum suum posset: qui sederet ad dexteram
dei: nisi christum filium dei: qui est Rex Regum et Domi¬
nus Dominoꝵ. Quod Esaias apertius ostendit dicens. Sic
dicit. dominus deus christo domino meo: cuius tenui dexte¬
ram obaudire. ante eum gentes et fortitudinem Regum
disrumpam: Aperiam ante illum portas: et ciuitates non
claudentur. Ego ante te ibo: et montes deplanabo: et fo¬

Expanded text:
cit enim propheta, et ait: Et usque ad antiquum dierum pervenit, cit enim propheta, et ait: Et usque ad antiquum dierum pervenit, et oblatus est ei. Antiquum dierum appellavit Deum summum, cujus aetas, et origo non potest comprehendi; quia solus a saeculis fuit, et erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem ascensurum esse ad Deum patrem, David in psalmo centesimo nono contestatus est his verbis: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis; quoadusque ponam inimicos tuos suppedaneum pedum tuorum. Qui propheta, cum rex esset, quem appellare dominum suum posset, qui sederet ad dexteram Dei, nisi Christum Filium Dei, qui est rex regum, et dominus dominorum? Quod Esaias apertius ostendit dicens: Sic dicit Dominus Deus Christo domino meo, cujus tenui dexteram; obaudire ante eum gentes faciam, et fortitudinem regum disrumpam. Aperiam ante illum portas, et civitates non claudentur. Ego ante te ibo, et montes deplanabo, et fo
Abbreviated transcription (Latin):
aeterna quae nunꝗͣ transibit: et Regnum eius quod non cor-¬
rumpetur. Quomodo igitur iudei et confitentur et sperant
Christum dei qui hunc iccirco reprobauerũt: quia ex homine
natus est. Nam cum ita sit a deo constitutum: ut idem Chri¬
stus bis ueniat in terram: semel ut unum deum gentibus nun¬
tiet: deinde rursus ut regnet: quomodo in secundum eius
aduentum credunt: qui in primum non crediderunt: Atqui
propheta utrosq aduentus eius paucis uerbis comprehendit.
Ecce inquit in nubibus caeli ut filius hoĩs ueniens: non dixit
ut filius dei: sed ut filius hominis. Ut ostenderet: quod car¬
ne indui haberet in terra: ut suscepta hominis figura et condi-
tione mortali doceret homines iusticiam. Et cum mandatis
dei functus ueritatem gentibus reuelasset: mulctaretur etiã
morte. ut inferos etiam uinceret: ac resignaret. Atq ita demũ
resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. Adie¬

Expanded text:
aeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus non coraeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus non corrumpetur. quomodo igitur Iudaei et conStentur et sperant Christum dei, qui hunc idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet tione mortali, doceret homines justitiam; et cum mandatis Dei functus, veritatem gentibus revelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque vinceret ac resignaret, atque ita demum urgens, ad Patrem proficisceretur in nube sublatus. Adje
Abbreviated transcription (Latin):
datus est dierum saeculi: qui suscitauit de terra pastorem ouiũ.
uis autem futurus esset: ille pastor declarauit alio loco dicẽs.
Exultent caeli desuper: et nubes induant iusticiam: aperiat᷑
terra et pullulet Saluator. Ego enim dominus deus creaui
eum. Saluator uero est ut supradiximus iesus. Sed alio loco
idem propheta sic praedicauit. Ecce natus est nobis puer: et
datus est nobis filius: cuius imperium super bumeros eius: et
uocatum est nomen eius: magni consilii nuntius. Idcirco enĩ
missus est a deo patre: ut uniuersis gentibus quae sub caelo
sunt: singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret abla-¬
tum perfido populo: qui aduersus deum saepe deliquit. Dani¬
el quoq similia praelocutus est. Uidebam inquit in uisu no¬
ctis: et ecce in nubibus caeli: ut filius hominis ueniens: et us¬
q ad uetustum dierum peruenit. Et qui assistebant obtule¬
runt eum: et datum est ei Regnum et honor et imperiũ: et
omnis populus tribus linguae seruient ei: et potestas eus

Expanded text:
datus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant iustitiam, aperiatur terra. et pullulet saluator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator uero est, ut supra diximus, Iesus. sed et alio loco idem propheta sic praedicauit: ecce natus edatus est nobis filius: cujus imperium super humeros ejus; et vocatum est nomen ejus, magni consilii nuntius. Idcirco enim missus est a Deo Patre, ut universis gentibus, quae sub coelo sunt, singularis et veri Dei sanctum mysterium revelaret, ablatum perfido populo, qui adversus Deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. Videbam, inquit, in visu noctis; et ecce in nubibus coeli ut filius hominis veniens, et usque ad vetustum dierum pervenit. Et qui assistebant, obtuleromnes populi, tribus. Et linguae servient ei, et potestas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
non opus est longe posita conquirere. Unde nemo fortasse ue¬
niat: qui nos redarguat. Age opinemur: quid nunc in foro
geratur: quid in curia. Longum est id quoq dicamus. interpo¬
sito uno pariete quid fiat. nemo potest id scire: nisi qui audiue¬
rit aut uiderit. Nullus enim audet id dicere: quia statim non
uerbis sed re ipsa presenti refutabitur. Atqui hoc idem faciũt
philosophi qui disputant in caelo quid agatur. sed eo se idim¬
pune facere arbitrantur: quia nullus existit qui errores eoꝵ
coarguat. Quod si existimarent descensurum esse aliquem
qui eos delirare ac mentiri doceret: nunꝗͣ quicquam de his
rebus quas scire non possunt disputarent. Nec tamen ideo
felicior putanda ẽ eorum impudentia et audacia: quia non
redarguuntur. Redarguit enim deus: cui soli ueritas nota
est. licet conniuere uideatur: eamq hominum sapientiam
pro summa stulticia computat

Expanded text:
non opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse venon opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse veniat, qui nos redarguat. Age, opinemur, quid nunc in foro geratur, quid in curia; longum est id quoque: dicamus, interposito uno pariete quid fiat; nemo potest id scire, nisi qui audiverit, aut viderit. Nullus igitur audet id dicere, quia statim non verbis, sed re ipsa praesenti refutabitur. Atqui hoc idem faciunt philosophi, qui disputant in coelo quid agatur: sed eo se id impune facere arbitrantur, quia nullus existit, qui errores eorum coarguat. Quod si existimarent descensurum esse aliquem, qui eos delirare ac mentiri doceret, nunquam quidquam de iis rebus. quas scire non possunt, disputarent. Nec tamen ideo felicior putanda est eorum impudentia et audacia, quia non redarguuntur: redarguit enim Deus, cui soli veritas nota est, licet connivere videatur, eamque hominum sapientiam pro summa stultitia computat.
Abbreviated transcription (Latin):
lud superius exemplum. Age opinemur de statu et qualitate
Urbis illius: quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota
est. Uerisimile est in plano sitam lapideis maeniis: aedificiis
sublimibus: uiis pluribus: magnificis ornatisq delubris. De¬
scribamus si placet mores habitumq ciuium. Sed cum haec di¬
xerimus: alius contraria disputabit: et cum hic quoq perora¬
uerit: surget et tertius: et alii deinceps: et opinabuntur mul¬
to disparia ꝗͣ nos sumus opinati. Ouid ergo erit ex omnibus
certius. Fortasse nihil. At omnia sunt dicta quae in reꝵ na¬
turam cadunt: ut necesse sit aliquid eorum esse uerum. at
nescietur. quis uerum dixerit: potest fieri ut omnes ex paͣte
aliqua errauerĩt: ex parte attigerĩt ueritatem. Stulti ergo
sumus: si hoc disputatione quaeramus. Potest enim superue¬
nire aliquis qui opiniones nostras derideat: nosq pro insaĩs
habeat: qui uelimus id quod nescimus: quale sit opinari. Uerum

Expanded text:
lud superius exemplum. Age, opinemur de statu et qualitate lud superius exemplum. Age, opinemur de statu et qualitate urbis illius, quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. Verisimile est, in plano sitam, lapideis moenibus, aedificiis sublimibus, viis pluribus, magnificis ornatisque delubris. Describamus, si placet, mores habitumque civium. Sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit; et cum hic quoque peroraverit, surget et tertius, et alii deinceps, et opiniabuntur multo disparia, quam nos sumus opinati. Quid ergo erit ex omnibus verius? fortasse nihil. At omnia sunt dicta, quae in rerum naturam cadunt; ut necesse sit aliquid eorum esse verum. At nescietur, quis verum dixerit. Potest fieri, ut omnes ex parte aliqua erraverint, ex parte attigerint veritatem. Stulti ergo sumus, si hoc disputatione quaeramus; potest enim supervenire aliquis, qui opiniones nostras derideat, nosque pro insanis habeat, qui velimus id, quod nescimus, quale sit, opinari. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
inquam disputando et coniecturis uelle comprehendere: ta¬
le est profecto: quale si disserere uelimus: qualem esse arbi¬
tramur cuiuspiam remotissim ae gentis urbem: quam nunꝗͣ
uidimus: cuiusq nihil aliud ꝗͣ nomen audiuimus: si nobis in
ea re scientiam uendicemus: quae non potest sciri. non ne in
sanire uideamur: qui id affirmare audeamus: in quo reuinci
possimus: Quanto magis qui naturalia quae sciri abhomine
non possunt: scire se putant: furiosi dementesq sunt iudicã¬
di: Recte ergo Socrates et eum secuti academici scientiam
sustulerunt: quae non disputantis: sed diuinantis ẽ. Super¬
est ut opinatio in philosophia sola sit. Nam unde abest sci-¬
entia id totum possidet opinatio. Id enim opinatur quisq
quod nescit. Illi autem qui derebus naturalibus disputant.
opinantur ita esse ut disputant. Nesciunt igitur ueritatẽ:
quoniam scientia certi est: opinatio incerti. Redeamus ad il¬

Expanded text:
inquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tainquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihil aliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uindicemus quae non posanire videamur, qui id affirmare audeamus, in quo revinci possimus? Quanto magis, qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosi dementesque sunt judicandi. Recte ergo Socrates, et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis, sed divinantis est. Superest, ut opinatio in philosophia sola sit. Nam unde abest scientia, id totum possidet opinatio. Id enim opinatur quisque, quod nescit. Illi autem, qui de rebus naturalibus disputant, opinantur ita esse, ut disputant. Nesciunt igitur veritatem; quoniam scientia, certi est, opinatio, incerti. Redeamus ad il
Abbreviated transcription (Latin):
idipsum possit ne hoc studio reperiri aliquid an ni¬
hil. Duabus rebus uidetur philosophia constare: scientia et
opinione: nec ulla alia re. Scientia uenire ab ingenio nõ po¬
test: nec cogitatione compraehendi: quia in seipso habere
propriam scientiam: non hominis sed dei est. Mortalis au¬
tem natura non capit scientiam: nisi quae ueniat extrinse¬
cus. lccirco enim oculos et aures et caeteros sensus patefe¬
cit in corpore diuina solertia: ut per eos aditus scientia ꝑ¬
ueniret admentem. Nam causas naturalium reꝵ disquire¬
re aut scire uelle: sol utrum ne tantus quantus uidetur: an
multis partibus maior sit ꝗͣ omnis haec terra. Item luna glo¬
bosa sit: an concaua: et stella&e vtrum ne cohereant caelo: an
per aerem libero cursu ferantur. Caelum ipsum qua magni¬
tudine: qua materia constet: Utrum quietum sit an mobile:
an incredibili celeritate uoluatur. Quanta sit terre crassi¬
tudo: aut quibus fundamentis librata et suspensa sit. Haec

Expanded text:
id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Duabus rebus uidetur philosophia constare, scientia et opinatione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi, quia in se ipso habere propriam scientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natura non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. idcirco enim oculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanet ad mentem. nam causas naturalium rerum disquirere aut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec
Abbreviated transcription (Latin):
utrunq. Nam et ueritas ideo semper inuisa est:ꝙ is qui
peccat: uult habere liberum peccandi locum. nec aliter
se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse:
quasi nemo sit cui delicta non placeant. Ergo tanquam sce¬
lerum et maliciae suae testes: extirpare funditus nitun-¬
tur et tollere: grauesq sibi putant: tanquam uita eorũ
coarguatur. Cur enim sint aliqui intempestiue boni qui
corruptis moribus publicis: conuitium beneuiuendo fa¬
ciant: cur non omnes sint eque mali: rapaces: impudici
adulteri: periuri: cupidi: fraudulenti: quinpotius auferã¬
tur: quibus coram male uiuere pudet: qui peccantium
fontem et si non uerbis quia tacent: tamen ipso uitae ge¬
nere dissimili feriunt et uerberant. Castigare enim ui-
detur quicunq dissentit. Nec est magnopere mirandum:
si aduersus homines ista fiunt: eum aduersus ipsum deum
propter eandem causam insurrexerit etiam populus in

Expanded text:
utrumque? nam et ueritas ideo semper inuisa est, quod is qui utrumque? nam et ueritas ideo semper inuisa est, quod is qui peccat uult habere liberum peccandi locum nec aliter se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit cui delicta non placeant. ergo tamquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur et tollere grauesque sibi putant, tamquam uita eorum coarguatur. cur enim sint aliqui intempestiue boni, qui corruptis moribus publicis conuicium bene uiuendo faciant? cur non omnes sint aeque mali rapaces inpudici adulteri periuri cupidi fraudulenti? quin potius auferantur quibus coram male uiuere pudet, qui peccantium frontem etsi non uerbis, quia tacent, tamen ipso uitae genere ddetur quicumque dissentit. Nec est magnopere mirandum, si adversus homines ista fiunt, cum adversus ipsum Deum, propter eamdem causam, insurrexerit etiam populus in
Abbreviated transcription (Latin):
ri placuit: nihil plus in eos fit: ꝗͣ ut occidantur: uel in
seruitutem adducantur. Hoc uero inenarrabile est: quod
fit aduersus eos qui malefacere nesciunt. Et nulli nocẽ¬
tiores habentur ꝗͣ qui sunt ex omnibus innocentes. Au¬
dent igitur homines improbissimi iusticiae facere mentio¬
nem: qui feras immanitate uincunt: qui placidissimum
dei gregem uastant: ceu lupi rapaces atra in nebula: qͦs
improba uentris exegit caecos rabies.Uerum hos non uẽ¬
tris: sed cordis rabies efferauit. Nec atra in nebula: sed a¬
perta prȩdatione crassantur. nec eos unquam conscientia
scelerum reuocat: ne sanctum ac pium nomen iusticiae
ore illo uiolent: qui cruore innocentium tanꝗͣ ritus be¬
stiarum madent. Huius tanti et tam pertinacis odii quã
potissimum causam esse dicamus: Utrumne ueritas odiũ
parit. ut ait Poeta: quasi diuino spiritu instinctus. An
erubescunt coram iustis et bonis esse nequam: an potius

Expanded text:
ri placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in ri placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem abducantur. hoc uero inenarrabile est quod fit aduersus eos qui malefacere nesciunt, et nulli nocentiores habentur quam qui sunt ex omnibus innocentes. audent igitur homines inprobissimi iustitiae facere mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi ceu raptores atra in nebula, quos inproba uentris exegit caecos rabies. uerum hos non uentris, sed cordis rabies efferauit nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur nec eos umquam conscientia scelerum reuocat, ne sanctum ac pium nomen iustitiae ore illo uiolent quod cruore innocentium tamquam rictus bestiarum madet. huius tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? utrumne ueritas odium parit, ut ait poeta quasi diuino spiritu instinctus, an erubescunt coram iustis et bonis esse nequam, an potius