comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiuant ⁊ hoc simul conungendum ẽ. Tria gͦ aued̃a
ꝓponete uidetur margum̃tum mutabuitatis õiũ.
Solem. sp̃m. flumina. to ẽ ignẽ. aerem. humorẽ.
humorẽ. ueluc ãpatecotum significatum intelliga¬
tur. Suꝑius namq teram quasi fundam̃tũ im mo¬
buem mecio loco constituit. nunc çȩt̾a tria eleĩnta
sest ignem. aerem. aquam. cirra ipsam motu in¬
stabii fuctuantia cdispont. ut ni procreandis
mutabilib hiztribus elementis motum agendi ⁊
quodammodo uicem artificis attributã ostendat.
terram uͦ quasi mat̾iam quandam ꝓcreandoꝵ õĩũ
immobilem subiacere. impotentẽ quidẽ agen¬
di sedaptam tantummodo ut exea cet̾is oꝑanti¬
bus formentur quȩ creancla sc̃. Per hec gͥtria ele¬
menta in illo quarto uim suam natura exercet. q̃
circa ulud ⁊ utiso discurrentia lege mirabili. ⁊ se
inuicem contemꝑantiã. tã innumerabiles formas
⁊ spẽs rerum exea ꝓducunt. quot annuis. men¬

Expanded text:
. Tria ergo quaedam proponere videtur in argumentum mutabilitatis omnium, solem, spiritum, flumina, id est ignem, aerem, humorem, humorem, velut a parte totum significatum intelligatur. Superius namque terram quasi fundamentum immobile medio loco constituit. Nunc caetera tria elementa, id est ignem, aerem, aquam circa ipsam motu instabili fluctuantia disponit, ut in procreandis mutabilibus, his tribus elementis motum agendi, et quodammodo vicem artificis attributam ostendat. Terram vero quasi materiam quamdam procreandorum omnium immobilem subjacere; impotentem quidem agendi, sed aptam tantummodo, ut ex ea caeteris operantibus formentur, quae creanda sunt. Per haec igitur tria elementa in illo quarto vim suam natura exercet, quae circa illud, et in illo discurrentia lege mirabili, et se invicem contemperantia, tam innumerabiles formas et species rerum ex ea producunt, quot annuis men
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur liberũ auanitate. ⁊ sine causa dictum ñ¬
ẽ uniu̾sa uanitas omnis homo uiuens  uniu̾sa
quippe uanitas homo ẽ. quia ⁊ corpore ⁊ mente
uanitati subiectus ẽ. Quis homo  omnis homo
uiuens. Non omnis homo uita. sed omnis homo
uiuens. Nam ⁊ uita ẽ homo. ⁊ uiuens ẽ homo.
Ubiuita ⁊ ubi uiuens: Gita in eo quod ui uificat.
uiuens in eo quod uiuificatur Uuitt aut̃ ⁊ ca pex
anma ⁊ anima in carne. ⁊ utrumq uiuro. sed caro
exanuna totum habet quod uiut:. anina l̃carns
non totum habet quod uiit. Nam uiutt etia m
cio. ⁊ utinam uiuat. Quod uuit in came uanũ ẽ.
quoduiutt indõ non uanum ẽ sed uerum ẽ. quia

Expanded text:
venitur liberum a vanitate, et sine causa dictum esvenitur liberum a vanitate, et sine causa dictum est: Universa vanitas omnis homo vivens? Universa quippe vanitas homo est, quia corpore et mente vanitati subjectus est. Quis homo? Omnis homo vivens. Non omnis homo vita, sed omnis homo vivens. Nam, et vita est homo, et vivens est homo. Ubi vita, et ubi vivens. Vita in eo, quod vivificat; vivens in eo, quod vivificatur. Vivit autem, et caro ex anima, et anima ex carne: et utrumque vivit, sed caro ex anima totum habet quod vivit? anima in carne non totum habet quod vivit. Nam vivit etiam in Deo, et utinam vivat? Quod vivit in carne, vanum est. Quod vivit in Deo non
Abbreviated transcription (Latin):
moritur inhomine. quod auita extinguit᷑. Et quid
hocẽ. nsi corpus ⁊ sensus corporeus: Ipsum eñĩ
post ammal nonẽ exquo ipsum ẽ animal. ⁊ cum
sensibils ẽẽ desinit. desinit ẽe sensus. Ergo quod
moritur in homine ipsumẽ quod uiuit in hoĩe.
quod ideo uanitati subiectumẽ. quia obuoxiũ ẽ
mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit ua.¬
nitatem arguere. inquo nichil re periri potest li¬
berum ac purum auanitate. Quid gͦ dicendumẽ
ulud fuisse : ⁊ iumquid anina: nonne ⁊ illam su.¬
ꝑius uanitati subiectam ẽe offendimus. Inea ñaꝙ
tanto deformior existit. quo ex ea tantũ cȩcere uel
habent quod noriȩ sunt. uel omnino quod s̃t.
Sine hac namq uanitate nec uanitas mortalitatis
ẽẽt. nec uanitas mutabilitatis noxia ẽẽt. Quom gͦ
anima quȩ tante uanitati subiesta ẽ. uanitatem
ueracit᷑ arguere poteso : An aliquid inea suꝑstes ĩ¬

Expanded text:
moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid hoc est, nisi corpus et sensus corporeus? Ipsum enim post animal non est, ex quo ipsum est animal, et cum sensibile esse desinit, desinit esse sensus. Ergo quod moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subus eo deformior existit; quod ex ea tantum caeterae habent, vel quod noxiae sunt, vel quod omnino sunt. Sine hac namque vanitate, nec vanitas mortalitatis esset, nec vanitas mutabilitatis noxia esset. Quomodo ergo anima, quae tantae vanitati subjecta est, vanitatem veraciter arguere potest? An aliquid in ea superstes in
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. ⁊ ipse qui dixit uanitas. ⁊ non solum uanitas.
sed etĩa uniu̾sa uanitas. ⁊ tam̃ quod dixit non est
uanitas. sed ueritas. quia in eo quod dixit ipse non
erat uanitas. quia contra uanitatẽ dixit. quod de
uanitate dixit. ⁊ constat quia contrarius uanitati ẽẽ
non potuit ineo quod uanitas fuit. Aliquid gͦ in
ipso fuit quod uanitas nonfuit. ⁊ id contra uanttatẽ
non uane loqui potuit. Sed quid erat hoc aut ubi
erat ¶Certe si corpus hoc fuis se dixerimꝰ. aut in cor.¬
pore aliquid quod siñe uanitate locutum sit deua¬
nitate. gͦ corpus quod corrumpitur uanitati sub¬
tum aliquando sine uanitate c̃e poturo. qd totum
inuanitate uiuit: Gemmimus dictum psalmis.¬
te. Uniuersa uanitas omnis homo uiuens. Quod
eñ moritur ipsum ẽ quod uiuit. quod ut uiuat
nascitur. n uiuit ut moriatur. Quid aut̃ẽ ẽ quod
moritur. nisi id quod uita priuatur : Ipsum ergo

Expanded text:
nitas, et ipse, qui dixit, vanitas; et non solum vanitas, nitas, et ipse, qui dixit, vanitas; et non solum vanitas, sed etiam universa vanitas: et tamen, quod dixit, non est vanitas, sed veritas; quia in eo, quod dixit, ipse non erat vanitas, quia contra vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine vanitate locutum sit de vanitate: ergo corpus quod corrumpitur vanitati subum aliquando sine vanitate esse potuit, quod totum in vanitate vivit? Meminimus dictum Psalmistae: Universa vanitas omnis homo vivens . Quod enim moritur, ipsum est quod vivit: quod ut vivat nascitur, et vivit ut moriatur. Quid autem est quod moritur, nisi id quod vita privatur? Ipsum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tioñe quazĩ delonge ostendere. minus eñi mira s̃t.
que magis ad cognitionẽ accedunt. Ut gͦ om̃iũ ãĩ ad
futurã lictionem erigantur. ⁊ quasi miraculo quo¬
cdam nouitatis euigilent. dicatur recte. cdix̃ ecclastes.
Ac si dicere᷑. quod tantus ac talis dix̃ uanum ẽẽ non
potuit. etĩa si de uanitatȩ dixit. Communis doctor ⁊
omniũ eruditor ȩcclastes ipse aĩc. Quid dixit̾ :ͤ audite
quid dixit. ⁊ intendite. non eñi parua sunt quȩ dic̃t᷑.
Uanitas uanitatũ. uanitas uanitatũ n omia uanta.
Si omĩa uanitas. gͦ⁊ ipse uanitas fuit qui hoc dĩx.¬
Et quomodo constabit nonẽe uanum. quod uanitas
cuixtt deuanitate: Quod si uerumẽ quia uanum ẽ
quod dixio. audiendum non ẽ sed res puendum. Qd
gͦ dicemus : Aut non omnia uanitas ut dixto:⁊ fal¬
sum dixit. aut omnia uanitas uo dixit ⁊ ipse uani.¬
tas uanum dixio. Sed ꝓfecto ut ipse dix̃ omĩa ua¬

Expanded text:
tionem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt tionem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicuntur: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanitas, e vanum, quod vanitas dixit de vanitate? Quod si verum est, quia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuendum. Quid ergo dicemus? Aut non omnia vanitas, ut dixit, et falsum dixit, aut omnia vanitas, ut dixit, et ipse vanitas, vanum dixit. Sed profecto ut ipse dixit: Omnia va
Abbreviated transcription (Latin):
quens ait. Dixit auditor sermonumdi. qui uisiões
om̃ipotentis int̾uitus ẽ. qui cadit ⁊ aꝑtos habet ocu¬
los. Et ioħes in euangłio suo. ipsede se quasi deã¬
lio loquitur dicens. Hic ẽ discipulus ille qũe dili¬
gebat iħc. qui testimonium ꝑhibet dehis. ⁊ scimus
quia uerum ẽ testimonium eius. & paulus dezeqͣsi
cicalio galathis loquitur dicens. Scio hominẽ inxp̃o
Siue incorpore siue extra corpus nescio ds scit rap¬
tum eiusmodti usq ad tercium celum. ⁊raptum eius¬
modi inparadysum. ⁊ audisse archana uerba quȩ
non licet homini loqui. Sed hoc genus locutionis
quotiens inscriptura assumitur. uel humilitatis
causa fit. uel admirationis. ut scilicet cum magna
dicere de nobis uolumus. hȩc potius quasi aliis a¬
scribantur. ne uel suꝑbum uel minimũ uideatur si
nobis ea tribuamus. Nanri magna ꝓpt̃ humilitatẽ
a nobis remouere debemus. ⁊ mirabilia. ꝓpt̃ admira.¬

Expanded text:
quens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones quens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones Omnipotentis intuitus est, qui cadit et apertos habet oculos . Et Joannes in Evangelio suo. Ipse de se quasi de alio loquitur, dicens: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus, qui testimonium perhibet de his, et scimus quia verum est testimonium ejus . Et Paulus, de se quasi de alio Corinthiis loquitur, dicens: Scio hominem in Christo sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum et raptum ejusmodi in paradisum, et audisse arcana verba, quae non licet homini loqui . Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admira
Abbreviated transcription (Latin):
ent᷑ ualuerimus dicere prẽt spem sit ⁊ estimationẽ: Si
qua utilit̃ non preter intentioñe. Primum quasi proe.¬
mium quodda p̃mittit libro suo inquo eam qua c̃õ¬
memorauimꝰ sequentis oꝑis triplicem mat̾iam distin¬
guit. dequa postmodum latius ingieditur disptitati¬
usꝙ ortursol ⁊ occidio. Abinde prima pars libri
inchoat. ⁊ cec̾a sicut diximus. Nunc ipsa textus u̾ba
consideremꝰ. Si quid ineis exhis que supra dicta sunt.
comp̃hendere ualeamus. Uanitas uanitatũ uixto
ȩccłastes. uanitas uanitatũ. & omia uanitas Cũ ꝑs̃¬
ponaet ꝓnuntiandum ẽ. quod de se quasi ae
alio loquitur. dixit ȩccłastes. Nam cͥuia ꝓ auctoritate
suam ꝑsonam ãpposuit. conuẽment̃ se nonquasi se
sed quasi alium dp̃p. ut quia magnũ aliqu̾e se ꝓut
res postulabar dicere habuit. dẽcentius ac maturius
hoc dlice̾t dese inalio qũa indẽ. Sicbalaam de selo.¬

Expanded text:
enter valuerimus dicere, praeter spem sit, et existimationem. Si enter valuerimus dicere, praeter spem sit, et existimationem. Si qua utiliter, non praeter intentionem. Primum quasi prooemium quoddam praemittit libro suo: in quo eam quam commemoravimus sequentis operis triplicem materiam distinguit, de qua postmodum latius ingreditur disputatiue: Oritur sol, et occidit. Abinde prima pars libri inchoatur, et caetera sicut diximus. Nunc ipsa litterae verba consideremus, si quid in eis ex iis, quae supra dicta sunt, comprehendere valeamus. Vanitas vanitatum dixit Ecclesiastes, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi de alio loquitur, dixit Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate suam personam apposuit; convenienter se non quasi se, sed quasi alium dixit, ut quia magnum aliquem se prout res postulabat dicere habuit, decentius ac maturius hoc diceret de se in alio, quam in se. Sic Balaam de se lo
Abbreviated transcription (Latin):
tiumẽ. oritur sol ⁊ occidit. disputat de uanitate muta¬
buitatis. In scd̾a parte quȩ sic incipit. Ego ȩccdlastes fui
ne cupiditatis. Intercia parte quȩ quasi clausula loco
nouis zimo indisputations collocatur. cuius intiũ ẽ.
Mem̾to creatoris tui indiebus iuuentutis tuȩ. uanitatẽ
mortalitatis cõmemorat. ut quasi hoc animus huma¬
nus infine audiat. quod mag̃ necoss e ẽ intenta consi¬
deratione ꝑcipert. ⁊ sepius admemoriam reuocares Hec
nos ꝓcaptu intelligentiȩ nr̃e in ȩcclasten qui s̃cads est
libroꝵ salomonis apienum ingredientib eius lecti¬
onem p̃parauimus. ct̾um totam eius latitudinem
digns explanare supra inres nr̃as fatemur ẽẽ. magis
inrebus huiusmodi alta ꝓfunditate tectis doctorem
auetire querentes. quã doctoris uicem aipero. magis
enĩ bonum ẽ ut ato plato aliena ueretunde discere. qͦ
sua ingerere impudent̃. Quod siqua suꝑhoc conueni¬

Expanded text:
tium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutatium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego Ecclesiastes fuinae cupiditatis. In tertia parte quae quasi clausula loco novissimo in disputatione collocatur, cujus initium est: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae  vanitatem mortalitatis commemorat, ut quasi hoc animus humanus in fine audiat, quod magis necesse est intenta consideratione percipere, et saepius ad memoriam revocare. Haec nos pro captu intelligentiae nostrae in Ecclesiasten, qui secundus est librorum Salomonis aperiendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus. Caeterum totam ejus latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis, doctorem audire quaerentes, quam doctoris vicem arripere. Magis enim bonum est, ut ait Plato, aliena verecunde discere, quam sua ingerere impudenter. Quod si qua super hoc conveni
Abbreviated transcription (Latin):
dessuit. ⁊ m̾te ꝑiniquitatẽ. sed alt̾m suum est ex
ipso. alt̾m suum contra ipsum. ⁊ totum inipso.
hȩc tna gn̾ra uaniatum mox in principio libri
sui aucetor eutinguto. qus postea ꝑomñe operis
sui seriem singilatim ꝓsequendo copiosa dispuitati.
one extendit. ubiq intrib quartum illud genus uani.¬
tatis quod mentibus prauis mẽe diximus. arguens
solum hoc culpe obnaxium. ⁊ pene debitum ostendeus.
Uanitatẽ quȩ rebus conitis ꝑmutabilitatẽ inẽ. pͥmĩ
nitatẽ quȩ ẽ inoꝑib humanis adiungit. Quid habet
amplius homo deuniu̾so labore suo quo laborat sub
sole : Tercio loco illam uanitate quȩcorporib humanis
ꝑmortalitatõ inẽ subdit dicens. Generatio pretert. &
generatio aduenit. E scãm has tres diftinctiones. totam
quoq sequentis oꝑis seriem inties partes ciuidit. singłis
singulas tribuens portiones. In prima parte cuius ini¬

Expanded text:
defluit, et mente per iniquitatem. Sed alterum suum est ex defluit, et mente per iniquitatem. Sed alterum suum est ex ipso, alterum suum contra ipsum, et totum in ipso. Haec tria genera vanitatum mox in principio libri sui auctor distinguit, quae postea per omnem operis sui seriem singillatim prosequendo copiosa disputat one extendit, ubique in tribus quartum illud genus vanitatis, quod mentibus pravis inesse diximus, arguens, et solum hoc culpae obnoxium, et poenae debitum ostendens. Vanitatem, quae rebus conditis per mutabilitatem inest, primum nitatem, quae est in operibus humanis, adjungit. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalitatem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte cujus ini
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim non uane gletur amplius secetis: one.¬
ratum ẽẽ: Hoc ꝓfesto diuitię. hoc dignitates suis
possess oribus solum conferunt. ut quo meis plus
aliis accipere uidentur. inde plus aliis onerati in ue¬
niantur. quos certe peisem adquirendis uel con¬
seruandis plus semꝑ uel labore atterunt. uelcura
afflgunt. Sedinhis omnib uanitas magna ẽ. ⁊⁊
cura suꝑflua. Tanitas mortalitatis inluob constat.
in pena uidelicet quȩ atterit ⁊ inpenaꝰ dissoluit.
Pena quȩ atterio. primum nos facit ꝑdefectum ui¬
te senescere. pena quȩ dissoluit postmodum cõpel¬
lit inputredinem rrȩ. ⁊ mpuluetem de quo sumꝑ.¬
ti fuimus ꝑcarnem. reuerti carnis corruptionem.
hinc gͦ ꝑpendat homo inqua uanitate iuiuat oĩs
homo. qui nolens carnis corruptionem patitur.
quia uolens m̃tis corruptionẽ oꝑatur. Totus gͦ
uanitati subiectus ẽ. qui ⁊ carne ꝑmortalitatem

Expanded text:
Quis enim non vane glorietur amplius se caeteris oneQuis enim non vane glorietur amplius se caeteris oneratum esse? Hoc profecto divitiae, hoc dignitates suis possessoribus solum conferunt, ut quod in eis plus aliis accipere videntur, inde plus aliis onerati inveniantur; quos certe pro eisdem acquirendis vel conservandis plus semper vel labore atterunt vel cura affligunt. Sed in his omnibus vanitas magna est, et cura superflua. Vanitas mortalitatis, quae in duobus constat, in poena videlicet quae atterit, et in poena quae dissolvit. Poena quae atterit, primum nos facit per defectum vitae senescere. Poena quae dissolvit, postmodum compellit in putredinem ire, et in pulverem de quo sumpti fuimus per carnem, reverti per carnis corruptionem. Hinc ergo perpendat homo; in qua vanitate vivat omnis homo, qui nolens, carnis corruptionem patitur, quia volens mentis corruptionem operatur. Totus ergo vanitati subjectus est qui et carne per mortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ppse ẽ sibi. ut abhis quȩ foris sunt nec bona mens
ledi poseit. nec mala uiuari. Igitur bȩc omĩa nec ad
malum bono. nec adbonum malo ẽe possunt. nisi
quantũ ipse aĩus uel ista aeꝑnando ꝓficte. uel defic̃
ꝑuerse amando aut metuendo uane. Quanta ergo
uanitas ẽ. hec quasi alicuus snt mom̃ti siue ad
dandam suis ad toslendam salutem tanta sollicitucine
accuriositate. ꝓspicere. ⁊ eainquib uera salus constas
interiora bona autnon attendere aut dissimulare:ͤ
Quid de concupiscentia carnis dicam. quã sit uana.
cumipza carnis delestatio quantacumq fuerit nec
pret̾ita uuare pos sit. nec presens ꝑmanere: Quid
ꝓdect carnem moriturã deliciarum luxi ⁊ uolup¬
tatum affiuentia contra corruptioñẽ. tanto ad nisu
defenders. cum nemo sit qui possit eam acorrup.¬
tione custodire:ᷤ⁊ iam suꝑbia uite siue dediuitiuis
siue dignitatib głari uelit. quid uanuis ẽe potest:

Expanded text:
ipse est illi, ut ab iis, quae foris sunt, nec bona mens ipse est illi, ut ab iis, quae foris sunt, nec bona mens laedi possit, nec mala juvari. Igitur haec omnia nec ad malum bono, nec ad bonum malo esse possunt, nisi quantum ipse animus vel ista aspernando proficit, vel deficit perverse amando, aut metuendo vane. Quanta ergo vanitas est, haec quasi alicujus sint momenti, sive ad dandam, sive ad tollendam salutem tanta sollicitudine ac curiositate prospicere, et ea in quibus vera salus constat interiora bona aut non attendere aut dissimulare? Quid de concupiscentia carnis dicam? Quam sit vana, cum ipsa carnis delectatio quantacunque fuerit, nec praeterita juvare possit, nec praesens permanere? Quid prodest carnem morituram deliciarum luxu, et voluptatum affluentia contra corruptionem tanto adnisu defendere, cum nemo sit qui possit eam a corruptione custodire? Nam superbia vitae, sive de divitiis, sive dignitatibus gloriari velit, quid vanius esse potest?
Abbreviated transcription (Latin):
tur. actotam secunositati dedens. cutuit omnia.
lustrat uniuersa. si qua forte noua. siqua insolita.
si qua mira occurrant. quid sibi illa uel illa uoft.
quã habeant sp̃em singła. uel quã p̃cendant signi¬
temeraria. ꝓcax. instabilis. petulans. impatiens.
⁊ lubrica. sepe uana spe exultans. sepe inani timo.¬
.re trepidans. nullam int̾ius radicem habens. sed
semꝑ suspecta adext̾iores rerum pendens motus.
Ante ꝑiculum nutat. ante discrimen trepidat. om̃e
quod euenue potest inutramq partẽ siue bonum
siue malum sit. metuens ⁊ cupies utrumq uane
sola sus picione declinat. Pritur more impatiens ex¬
pedtans uidere q̃ uod futurĩ ẽ adinstartia ansolut᷑.
ad consistentia hebecatur. ⁊ ad omnem rerũ uiciestu.¬
dinem siuetristia siue lexa fuerint. inconstanti m̃tis
fustuatione uanatũr Hoc aut̃e qũa uanum sit conei¬
derate. Certe omnis ereatura talis ẽ homini. qualis ħo¬

Expanded text:
tur, ac totam se curiositati dedens circuit omnia, tur, ac totam se curiositati dedens circuit omnia, lustrat universa, si qua forte nova, si qua insolita, si qua mira occurrant, quid sibi illa vel illa velint, quam habeant speciem singula, vel quam praetendant signitemeraria, procax, instabilis, petulans, impatiens et lubrica; saepe vana spe exsultans, saepe inani timore trepidans, nullam interius radicem habens, sed semper suspecta ad exteriores rerum pendens motus. Ante periculum nutat, ante discrimen trepidat; omne quod evenire potest in utramque partem, sive bonum sive malum, sit metuens, et cupiens utrumque vane sola suspicione declinat. Uritur more impatientis, exspectans videre quod futurum est; ad instantia dissolvitur, ad consistentia hebetatur, et ad omnem rerum vicissitudinem, sive tristia sive laeta fuerint, inconstanti mentis fluctuatione variatur. Hoc autem quam vanum sit, considerate. Certe omnis creatura talis est homini, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
lam habent. Ilic uane sunt. quia sine ueritate
sp̃em opponurit. hic uane sunt. quia statum pre¬
tencluut ⁊ transeunt. Sic sunt omnia caduca & tran.¬
sitoria falsa & fallentia qui uana diligunt ⁊ inua¬
nitate confidunt. ⁊ ꝓeo non solum uani. sed uanitas
ipsa exuanitate facti deficiunt. Tanitas cupidita.¬
tis intribus constat. in concupiscentia scł oculoꝵ.
inconcupiscentia carnis. ⁊ insuꝑbia uitẽ. In om̃ib
eñĩ istis uanitasẽ. quia omnia quȩ ad carnem ꝑti¬
nent. siuiebona siue mala uideantur. nec uera mala.
nec uera bona sunt. nec pos sunt semꝑ c̃e. siue bona
siue mala sint io quod sunt. Etopt̾eatam uanum ẽ
inhis que bona uidentur spem ponere. quã quȩ
mala putantur formidare. Quid eñi facit concupis¬
centia oculoꝵ: uidete quid facit. ⁊ inuenietis quanta
lateat uanitas palliata subhoc uelo. fallaces rerũ fuco.
nlubricos captat aspectus. oblita sui foras fundi¬

Expanded text:
lam habent. Illic vanae sunt, quia sine veritate lam habent. Illic vanae sunt, quia sine veritate speciem opponunt. Hic vanae sunt, quia statum praetendunt et transeunt. Sic sunt omnia caduca et transitoria, falsa et fallentia: qui vana diligunt, et in vanitate confidunt, et pro eo non solum vani, sed vanitas ipsa ex vanitate facti deficiunt. Vanitas cupiditatis in tribus constat, in concupiscentia scilicet oculorum, in concupiscentia carnis et in superbia vitae. In omnibus enim istis vanitas est. Quia omnia, quae ad carnem pertinent, sive bona, sive mala videantur; nec vera mala, nec vera bona sunt; nec possunt semper esse, sive bona, sive mala sint, id quod sunt. Propterea tam vanum est in iis quae bona videntur spem ponere, quam ea quae mala putantur formidare. Quid enim facit concupiscentia oculorum? Videte quid facit, et invenietis quanta lateat vanitas palliata sub hoc velo. Fallaces rerum fucos, et lubricos captat aspectus. Oblita sui foras fundi
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ uuis. Hisi enim prus ipse ꝑinordinatam
concupiscentiã carnis ad ea quȩ sunt ium̾toꝵ se incli¬
nasset. nequaquã ꝑmortalitatẽ carnis ium̾̃tis similis
factus fuisset. Hunc aut̃ẽ quia ꝑdesid̃ium mentis
miptabilib inniti cȩprȩ ipse quoq in eo quod fuerat
stabilis ẽẽ non potuit. Posumus adhuc alia diuisiõe
has uanttates dustinguert. uo dipsum quo mutaplaꝰ
exponitur. tantdo cindcntius agnoscatur. Uanitas aia
ẽ inrebus conditis. alia moꝑibus humanis. alia in
corporibus lalia inmentibus. Frima ẽ mutabilitatis.
scd̃a curiozitatis. teitia mortalitatis. quarta iniqui¬
tatis. Uanitas mutabilitatis duiobus modis inreb
consid̾atur. siue quia inanes sunt. siue quia transi¬
toriȩ sunt. In illo uane suito. quia ostendunt q̃d
non habert. In isto uane sunt. quia non ꝑmanent
ineo quod habent. łbi uane sunt. quia solam for¬
mam habent. eẽntiam non habent. Hic uane st̃.
quia ⁊ si aliquã habent ẽ̾entiam. sed sub̾am nul¬

Expanded text:
factus est illis . Nisi enim prius ipse per inordinatam concupiscentiam carnis ad ea quae sunt jumentorum se inclinasset, nequaquam per mortalitatem carnis jumentis similis factus fuisset. Nunc autem, quia per desiderium mentis mutabilibus inniti coepit, ipse quoque in eo quod fuerat, stabilis esse non potuit. Possumus adhuc alia divisione has vanitates distinguere, ut idipsum quo multiplicius exponitur tanto evidentius agnoscatur. Vanitas alia est in rebus conditis. Alia in operibus humanis, alia in corporibus, alia in mentibus. Prima est mutabilitatis; secunda curiositatis; tertia mortalitatis; quarta iniquitatis. Vanitas mutabilitatis duobus modis in rebus consideratur: sive quia inanes sunt; sive quia transitoriae sunt. In illo vanae sunt, quia ostendunt, quod non habent; in isto vanae sunt, quia non permanent in eo quod habent. Ibi vanae sunt, quia solam formam habent, essentiam non habent. Hic vanae sunt, quia etsi aliquam habent essentiam, tamen substantiam nul
Abbreviated transcription (Latin):
nis conditionẽ relapsus ex sententia creatoris audiuit:
term es ⁊ interram ibis. Huic gͦ uanitati quȩ cȩt̾is na¬
tura ẽ subiacerẽ solihomini deputatur ad penam. qͥa
solus homo supra illam stare acceꝑat ꝑ gr̃am. Cum gͥ
tres uanitates distinxerimus. prima quidẽ .i. uani¬
tas mutabilitatis cau̾sa ẽ peccati. Scd̃a .i. uanitas cupi¬
ditatis peccatum. tercias uero .i. uanitas mortalitatis

Expanded text:
nis conditionem relapsus, ex sententia Creatoris audivit: nis conditionem relapsus, ex sententia Creatoris audivit: Terra es, et in terram ibis . Huic ergo vanitati quae caeteris nata est subjacere soli homini deputatur ad poenam; quia solus homo supra illam stare acceperat per gratiam. Cum igitur tres vanitates distinxerimus, prima quidem, id est vanitas mutabilitatis, causa est peccati; secunda, id est vanitas cupiditatis, peccatum; tertia
Abbreviated transcription (Latin):
omnib arguitur. ⁊ precetis omnib sola hec iniqua
atq ꝑuersa demonstratur. Penalis aut̃ẽ uanitas que
ẽ incorporib bumanis ꝑmortalitatẽ. idturo misera
cdicitur: qm̃ homo ñ exͣpena peccati hoc habet. ut con¬
ditioni itrum temporalit̃ transeuntium subiaceat qͥ
prius increatione sua supra omnũ uisibilium con¬
ditionẽ stare acceꝑat. Conditio quippe rerum transe¬
untium ẽ: ut omĩa oita occidant. ⁊ aucta senes cant.
Natura autẽ hominis de corruptibili quid̃e mat̾ia
sumpta. sed ꝑgram supra corruptionem eleuata. ⁊ contͦ
corruptionẽ consirmata: boc indono acceꝑat. ut ortum
quidem cũ cet̾is haberet. occasum autẽ non haberet:
⁊ unascituris sed non morituris ꝑincrem̃ta etatis
suscipers. augmentũ. non pateretur defectum. Hanc
ctignitatẽ homo ꝑpeccatum p̃uaricationis ꝑdidit.
quando immortalitatis stola exutus ⁊ ad suȩ origi¬

Expanded text:
omnibus arguitur, et prae caeteris omnibus sola haec iniqua omnibus arguitur, et prae caeteris omnibus sola haec iniqua atque perversa demonstratur. Poenalis autem vanitas, quae est in corporibus humanis per mortalitatem, idcirco misera dicitur, quoniam homo nunc ex poena peccati hoc habet, ut conditioni rerum temporaliter transeuntium subjaceat, qui prius in creatione sui supra omnium visibilium conditionem stare acceperat. Conditio quippe rerum transeuntium est, ut omnia orta occidant, et aucta senescant. Natura autem hominis de corruptibilis quidem materia sumpta, sed per gratiam supra corruptionem elevata, et contra corruptionem confirmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem cum caeteris haberet, occasum autem non haberet; et in nascituris, sed non morituris per incrementa aetatis susciperet augmentum, non pateretur defectum. Hanc dignitatem homo per peccatum praevaricationis perdidit, quando immortalitatis stola exutus, et ad suae origi
Abbreviated transcription (Latin):
rum inorctinatam dilectionẽ. Tercia ẽ uanitas mor¬
talitatis: quȩ corporib humanis inẽ ꝑpenalitatẽ.
Prima gͦ uaintas naturalis ẽ ⁊ apta siue congrua:
scõa uanitas culpabilis: quia ꝑuersa. tertia uani¬
tas penalis. ⁊ misera. Eropt̾ea uͦ naturalẽ uanitatẽ
.i. mutabilitatẽ aptam dicimus: quia exordinata
uicissitudine rerum trans euntium maior uni.¬
uersitatis pulcbritudo constat. maioriq c̃omo do
euis instabilitas dispensatus: quia ineo ⁊ fastidiũ
rerum uanetate mentib humanis tolutur. ⁊ decor.
ut dictum ẽ uniu̾sitatis augitar. Corporea eñi na
natur dum ꝑint̾ualla tempoꝵ ⁊ alt̾ationem tempore
transeuntiũ ac tõe succedentiũ capit. quod simul caꝑe
non potuit: quia sp̃es eius ꝑsuccessionẽ adueniunt.
quȩ illi parit inẽe non potuerunt. Porro illa uanitas
quȩ mentib prauis dñatur. ccd̾is tanto deformior exis.

Expanded text:
rum inordinatam dilectionem. Tertia est vanitas morrum inordinatam dilectionem. Tertia est vanitas mortalitatis quae corporibus humanis inest per poenalitatem. Prima ergo vanitas naturalis est, et apta sive congrua. Secunda vanitas culpabilis, quia perversa. Tertia vanitas, poenalis, et misera. Propterea vero naturalem vanitatem, id est mutabilitatem aptam dicimus, quod ex ordinata vicissitudine rerum transeuntium, major universitatis pulchritudo constat, majorique commodo ejus instabilitas dispensatur; quia in eo et fastidium rerum varietate mentibus humanis tollitur, et decor, ut dictum est, universitatis augetur. Corporea enim natnatur, dum per intervalla temporum, et alterationem tempore transeuntium ac tempore succedentium capit, quod simul capere non potuit; quia species ejus per successionem adveniunt, quae illi pariter inesse non potuerunt. Porro illa vanitas, quae mentibus pravis dominatur, caeteris tanto deformior existi
Abbreviated transcription (Latin):
nuniuerza uanitas. Hlunc autẽ quia deipso con¬
templationis gu̾re quo ista mens humana de hoĩe
siue de humanis ꝑspicere poturt. quantũ ad p̾sens
uidebatur iam cdiycimus. ad ꝓpositum reuertemur:
⁊ consequent̃ gñra uanitatũ omniũ quas ipsa con¬
templatione uluminatus rebus caducis inẽe depre¬
hendit distinguemꝰ: quia ineo quod ipsam oꝑis to¬
tius mat̾iam primum cdilucide explicare nitimur:
textum quoq eius legentib manifestius aꝑimus.
deuanitate enim terum temporiliũ tota eiꝰ narra.¬
tio coneita ezo Eria gͥ sunt gu̾ta uanttatum
quas liber iste sp̃aliter ꝓsequitur. inquib omñẽ
uanitatẽ complectitur. ⁊ om̃ia que subsole fuint his
subiacere testatur. Prima ẽ uanitas mutabuitatis:
que omnib rebus caducis mẽ ꝑconditionem.
Scda ẽ uanitas curiositatis siue cupiditatis: que
mentib hominũ inẽ ꝑrerum transeuntium ⁊ uana¬

Expanded text:
et universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso conet universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso contemplationis genere quo ista mens humana de homine, sive de humanis perspicere potuit, quantum ad praesens videbatur, jam diximus. Ad propositum revertemur, et consequenter genera vanitatum omnium quas ipsa contemplatione illuminatus, rebus caducis inesse deprehendit, distinguemus; quia in eo quod ipsam operis totius materiam primum dilucide explicare nitimur; textum quoque ejus legentibus manifestius aperimus. De vanitate enim rerum temporalium tota ejus narratio contexta est. Tria igitur sunt genera vanitatum, quas liber iste specialiter prosequitur, in quibus omnem vanitatem complectitur: et omnia, quae sub sole fiunt, his subjacere testatur. Prima est vanitas mutabilitatis, quae omnibus rebus caducis inest per conditionem. Secunda est vanitas curiositatis sive cupiditatis, quae mentibus hominum inest per rerum transeuntium et vana
Abbreviated transcription (Latin):
lite insionis in admiatione subleuat. In contem¬
platione mire dellcedinis gastus totam ingaudi.¬
um ⁊ iocunditatẽ cõmutat. Igit᷑ inmeditationẽ ẽ
solucitudo: inspeculatione ammiratio. in contẽ.¬
platione ctulcedo. Solet tam̃ etiam speculatio ipsa spi¬
ritalis magna animum iocunditate reficere: dũ pꝰlus
luctam temptationum ⁊ caligiẽ erroris subito in spe¬
rata pace componit. ⁊ insolita claritate ꝑfunctit. In hanc
gͥ iste supra omnia cactuca ⁊ transitoria mente raptus:
uidit uniu̾soꝵ nichil ẽẽ quod maneat. ⁊ quasi stupo.¬
re nouȩ huius atq insolite uisionis territus exclama¬
eni intuebatur. ⁊ totam uanitati subiectam. euisq ua¬
nitatẽ omnium uanitatũ uanitatẽ .i. omnem uanit¬
tem inse continentẽ. quasi genus om̃ium generũ
eo quod omĩa inse rerum genera contineat appella.¬
uit. Omnia eñi uanitas: ⁊ exͥomnib uniuersitas.

Expanded text:
litae visionis in admirationem sublevat. In contemlitae visionis in admirationem sublevat. In contemplatione, mirae dulcedinis gustus totam in gaudium, et jucunditatem commutat. Igitur in meditatione est sollicitudo; in speculatione, admiratio; in conteplatione, dulcedo. Solet tamen etiam speculatio ipsa spiritalis, magna animum jucunditate reficere, dum post luctam tentationum, et caliginem erroris, subito insperata pace componit, et insolita claritate perfundit. In hanc igitur iste supra omnia caduca et transitoria, mente raptus, vidit universorum nihil esse quod maneat, et quasi stupore novae hujus atque insolitae visionis territus exclamaenim intuebatur, et totam vanitati subjectam, ejusque vanitatem, omnium vanitatum vanitatem, id est omnem vanitatem in se continentem, quasi genus omnium generum eo quod omnia in se rerum genera contineat appellavit. Omnia enim vanitas, et ex omnibus universitas,
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sum. ab omni stcepitu ⁊ ꝑturbatione pacatis¬
simum requiescitt. Primum gͦ quia inter peri.¬
cula temptationũ consilium queritur: quasi in me¬
ditatione fumus cũ flamia ẽ. Scd̃o quia mente
pura corad contemplatioñe u̾itatis diffunditur. qͣsi
in principio contemplationis flamma sine fumo ẽ.
tatio quia iam inuenta uentate ⁊ ꝑfecta caritate.
nichil ultra id quodunicum ẽ queritur. in soloa¬
moris igne summa tranquillitate ⁊ felicitate sua:¬
uit̃ repauzatur. Tunc corde toto inignem amoris
conuerzo. uere cds omnia inomnib ẽt sentitur. cũ
tam intumi dilectione suiscigitur. ut precer illum
etiam dezemetipso cordi nichil telinquat᷑. Ut gͥ
tria hec ꝓpriis uocabulis diftinguamus. pͥma ẽ
meditatio. scd̃a speculatio. tercia contemplatio. In
meditatione mentem pia deuotione succensam
ꝑturbatio pastionum camalium importuneex¬
urgens obnubilat. Inspeculatione. nouitas inso¬

Expanded text:
conversum, ab omni strepitu et perturbatione pacatisconversum, ab omni strepitu et perturbatione pacatissimum requiescit. Primum ergo, quia inter pericula tentationum consilium quaeritur, quasi in meditatione fumus cum flamma est. Secundo quia mente pura cor ad contemplationem veritatis diffunditur, quasi in principio contemplationis flamma sine fumo est. Tertio, quia jam inventa veritate et perfecta charitate, nihil ultra id quod unicum est, quaeritur; in solo amoris igne, summa tranquillitate et felicitate suaviter repulsatur. Tunc corde toto in ignem amoris converso, vere Deus omnia in omnibus esse sentitur, cum tam intima dilectione suscipitur, ut praeter illum etiam de semetipso cordi nihil relinquatur. Ut igitur tria haec propriis vocabulis distinguamus. Prima est meditatio; secunda, speculatio; tertia, contemplatio. In meditatione, mentem pia devotione succensam perturbatio passionum carnalium importune exsurgens obnubilat. In speculatione, novitas inso
Abbreviated transcription (Latin):
nuenit nec diuersum aliguid pteter se. nec aduer¬
sum contra se. Primuni gͥ uisus ẽ ignis cũ flam¬
ma ⁊ fumo: deinde ignis cũ slamina sine fumo:
postitmo ignis purus sine flamma ⁊ fumo. Sic
mmirum carnale cor quasi lignum iuride ⁊ nec¬
dum ab humore carnalis concupis centie exsiccatũ.
si quando aliꝗͦ diuini timoris stu dilectionis scin¬
tillam conceꝑit. primum quide prauis desideriis
reluctantib passionum ⁊ ꝑturbationũ fumus ex¬
oritur.: deinde roborata mente cum flamma amo.¬
ris ⁊ ualidius ardere. ⁊ clarius splendescere cepit.
mox omnis ꝑturbationum caligo euanexcit ⁊ ĩã
pura mente animus ad contemplatioñe ueritatis
se diffundit᷑. Nouissime autẽ postqͣ assidua ue¬
ritatis contemplatione cor penetratum fuert ⁊ ad
ipsum summe u̾itatis fontem mecdullitus toco
anime asfecti intrauerit: tunc in idipsum dulce¬
dinis quasi totum ignitum ⁊ inignem amoris

Expanded text:
invenit nec diversum aliquid praeter se, nec adverinvenit nec diversum aliquid praeter se, nec adversum contra se. Primum ergo visus est ignis cum flamma, et fumo, deinde ignis cum flamma sive fumo, postremo ignis purus sine flamma, et fumo. Sic nimirum carnale cor quasi lignum viride, et necdum ab humore carnalis concupiscentiae exsiccatum, si quando aliquam divini timoris seu dilectionis scintillam conceperit, primum quidem pravis desideriis reluctantibus passionum et perturbationum fumus exoritur; deinde roborata mente cum flamma amoris, et validius ardere et clarius splendere coeperit, mox omnis perturbationum caligo evanescit: et jam pura mente animus ad contemplationem veritatis se diffundit. Novissime autem postquam assidua veritatis contemplatione cor penetratum fuerit, et ad ipsum summae veritatis fontem medullitus toto animae affectu intraverit, tunc in idipsum dulcedinis quasi totum ignitum, et in ignem amoris
Abbreviated transcription (Latin):
dam fumose caligiis giobos exurgere. ⁊ ipsam
adhuc modice sciuitillationis slammã ratius inter¬
lucentem obuoluete uidemus: donet tandem pau¬
latim crescente incendio uapore omni exhausto.
⁊ caligine disiesta splencor serenus appartat. Tunc
inetrpe flamma in euinem crepitantis rogi conge.¬
tiem ciscurrens libere dominat᷑. siubicdtam ꝙ mat̾iã
cutumuolitans: acmoli attastu ꝑstringens lamben¬
do exunr ac peneciat: nec ptius quiescir qũa inti¬
ma penctrando sucoẽdens tocũ quodamm tiꝓperie
mee quod inuento prit se. Postꝗ aut̃ẽ incendio id
quod exuriidum ẽ conctematum ãsua quodamm
natura totum in ignis similitudm̃e ꝓprietatẽ ꝙ
transiert: tunc omnis fragor agidit. ⁊ strepitus
sopitur. atq illa flammarũ spicula e medio sisbla¬
ta toluntut sciuus ꝙ ale ⁊ uorapigus cunetis s¬
subiectis ⁊ amica quadam similituctine c corpora¬
tis mnata sepacc silentioq componit: quia iam ñ

Expanded text:
dam fumosae caliginis globos exsurgere, et ipsam dam fumosae caliginis globos exsurgere, et ipsam adhuc modicae scintillationis flammam rarius interlucentem obvolvere videmus, donec tandem paulatim crescente incendio vapore omni exhausto, et caligine disjecta, splendor serenus appareat. Tunc victrix flamma, in omnem crepitantis rogi congeriem discurrens, libere dominatur, subjectamque materiam circumvolitans, ac molli attactu perstringens lambendo exurit ac penetrat; nec prius quiescit, quam intima penetrando succedens totum quodammodo traxerit in se, quod invenit praeter se. Postquam autem incendio id quod exurendum est concrematum a sua quodammodo natura totum in ignis similitudinem proprietatemque transierit, tunc omnis fragor decidit, et strepitus sopitur, atque illa flammarum spicula e medio sublata tolluntur, saevusque ille, et vorax ignis cunctis ssubjectis, et amica quadam similitudine concorporatis, in alta se pace silentioque componit; quia jam non
Abbreviated transcription (Latin):
templatio admuita ue etiam aduniu̾sa comp̃hen.¬
cenda disfunditur. Meditatio itaꝙẽ quedam uis
mentis curiosa ⁊ Sagax obscura iuestigate. &
ꝑplera cuoluere. Contemplatio ẽ uiuacttas illa
intelligentiȩ quȩ cuncta inpalam habens mani¬
festa uisione comphendit. Et ita quodammodo
io quod meditatio querit: contemplatio pos sidet.
Contemplationis autẽ duo s̃t̃ genera. unum quod
n ptimumẽ ⁊ incipientium cͥeaturarũ osideratiõe:
aluid quod ultimum ⁊ ꝑfectoꝵ ẽ incontemplatiõe¬
creatoris. In ꝓuerbiis salomon quasi meditando
incessit. Ineccłagte ad primum gradum contempla¬
tionis ascendit. Incanticis canticoꝵ ad supremum̃
Se transtulit. In meditatione quasi quedam lucta
ẽ ignorantiȩ cum scientia. ⁊ lum̃ ueritatis quiodammͦ
in media caligine erioris emicat. Uelut ignis inlig.¬
no uiricti primo quid̃s̃ difficile app̃hendit. sid cum
fiatu uehemtiori eocitatus suerit ⁊ accius insubice¬
tam matiam exardescere crꝑio. tunc magnos quos¬

Expanded text:
templatio ad multa, vel etiam ad universa comprehendenda diffunditur. Meditatio itaque est quaedam vis mentis curiosa; et sagax nitens obscura investigare, et perplexa evolvere. Contemplatio est vivacitas illa intelligentiae quae cuncta in palam habens, manifesta visione comprehendit. Et ita quodammodo id quod meditatio quaerit, contemplatio possidet. Contemplationis autem duo sunt genera: unum quod et prius est, et incipientium: in creaturarum consideratione; alCreatoris. In Proverbiis Salomon quasi meditando incessit, in Ecclesiaste ad primum gradum contemplationis ascendit, in Canticis canticorum ad supremum se transtuest ignorantiae cum scientia, et lumen veritatis quodammodo in media caligine erroris emicat, velut ignis in ligno viridi primo quidem difficile apprehendit, sed cum flatu vehementiori excitatus fuerit, et acrius in subjectam materiam exardescere coeperit, tunc magnos quos
Abbreviated transcription (Latin):
uandis sihabet laborat. iste subsole positus la¬
borat. ⁊ iste inuanum laborat. Qui autẽ ꝓspe
⁊ desid̾io et̾noꝵ bona ora exercet. iste subsole
ñ laborat. etiam si subsole ẽ labor inquo labo.¬
rat. quia licet temporale sit opusꝰ pͥ agit. ipse
tamen omnia temporalia & caduca mente ac
deuotione transcendit. Iste gͦ in uanum non
laborat. etiã siuanum ẽ in quo laborat. quia
uanum nonẽ ꝓ quo laborat:⁊ dum transierit
quod uanumẽ in quo laborat. paratum habet
quod uantas nonẽ ꝓ qiuolaborat. Non ergo
iste euismodi ad hanc seutentiam ꝑtinet qua
cuictum ẽ. Quid habet amplius homo de uniũ¬
solabore suo quolaborat subsole: Qiua non la.¬

Expanded text:
vandis, si habet, laborat. Iste sub sole positus lavandis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui autem pro spe et desiderio aeternorum bona opera exercet, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licet temporale sit opus quod peragit, ipse tamen omnia temporalia et caduca, mente ac devotione transcendit. Iste ergo in vanum non laborat, etiamsi vanum est in quo laborat; quia vanum non est pro quo laborat. Et dum transierit quod vanum est in quo laborat, paratum habet quod vanitas non est pro quo laborat. Non ergo iste ejusmodi ad hanc sententiam pertinet, qua dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
sole : ecce nobis iterum eadem oboritur non minus
quam supra difficilis. quia & bona opera subsole. id
est subtempore fieri scłm id quod supra expositum
ẽ negare non possumus. ⁊ tam̃ exeis nichil precer
uanitatem consequi dicere non audemus. Et ecce ma¬
nifegte liber dicit. Quid habet amplius homo de uni¬
uerso labore suo quo laborat subsole:ͤ Sea si ciligen¬
tius uerba ipsa considerare uolumus. manifeste osten¬
ditur quȩ sin illa oꝑa quȩ uana ẽe arguuntur. ⁊̃
enĩ dixit. quid habet amplius homo deuniuerso la¬
bore suo qui fit uel qui factus ẽ subsole. Sedatt potͦi
quẽ ipse homo laborat subsole. Nongͦ tam laborem
quã laborantẽ arguit ẽẽ sub sole. ut quia ipse homo
subsole positus laborat. icdcuto uanum sit quod labo¬
rat. Sed quis ẽ qui subsole laborat: Quirerum
temporalium ⁊ transitoriarũ amore pressus
ꝓeisdlem adipiscendis si non habet. uel conser¬

Expanded text:
sole? Ecce nobis iterum eadem oboritur non minus sole? Ecce nobis iterum eadem oboritur non minus quam supra difficilis, quia et bona opera sub sole, id est sub tempore fieri secundum id quod supra expositum est, negare non possumus; et tamen ex eis nihil praeter vanitatem consequi, dicere non audemus. Et ecce manifeste liber dicit: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Sed si diligentius verba ipsa considerare volumus, manifeste ostenditur quae sint illa opera quae vana esse arguuntur. Non enim dixit: Quid habet amplius homo de universo labore suo qui fit, vel qui factus est sub sole? Sed ait potius, quem ipse homo laborat sub sole. Non ergo tam laborem quam laborantem arguit esse sub sole. Ut quia ipse homo sub sole positus laborat: idcirco vanum sit quod laborat. Sed quis est qui sub sole laborat? Qui rerum temporalium et transitoriarum amore pressus, pro eisdem adipiscendis, si non habet, vel conser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdeuotionem uiutt siecut corpus pamimã. deuotio
autẽ actionem uiiuficat. sicut anima corpus. Omnis
enim actio quȩ sine deuotione ẽ. mortua ẽ. Uisibilis
gͥ actio ipsa quasi uiuit. ⁊ inuisibilis deuotio ipsa
uita ẽ. Quod autẽ uiuit hoc monitur. sed quod uita ẽ
ipsum non moritur. quia actio transitoria sicut ex
tempore initium habet. ita etiam finitur intempore.
finitur. quod transit. quod mutabilitati deditum ẽ.
ipsum obnoxium ẽ uanitati. Quod autẽ uita ẽ. qd̃
ꝑmanet. quod finem aut corruptioñe non recipit.
ipsum uanitatẽ non admittit: Dicatur eͦ quid ha¬
bet amplius homo de uinuso labore suo quo labo¬
amplius quia uana sunt omnia que subsole fiunt.
& quid deuanis haberet insi uanitatẽ: Quid gͦ bona
oꝑa quȩ subsole fiunt nichil amplius conferre pote.¬
runt suis oꝑariis nisi uanitatem : Et quomodo suꝑͦi
queztionẽ hanc solutam diximus ꝑidquod ait sub

Expanded text:
per devotionem vivit, sicut corpus per animam. Devotio per devotionem vivit, sicut corpus per animam. Devotio autem actionem vivificat, sicut anima corpus. Omnis enim actio quae sine devotione est, mortua est. Visibilis igitur actio, ipsa quasi vivit, et invisibilis devotio, ipsa vita est. Quod autem vivit hoc moritur; sed quod vita est ipsum non moritur. Quia actio transitoria sicut ex tempore initium habet, ita enim finitur in tempore. finitur, quod transit, quod mutabilitati deditum est, ipsum obnoxium est vanitati. Quod autem vita est, quod permanet, quod finem aut corruptionem non recipit, ipsum vanitatem non admittit. Dicatur ergo: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo labovana sunt omnia quae sub sole fiunt. Et quid de vanis haberet nisi vanitatem. Quod ergo? Bona opera quae sub sole fiunt, nihil amplius conferre poterunt suis operariis nisi vanitatem? Et quomodo superius quaestionem hanc solutam diximus per id quod ait, sub
Abbreviated transcription (Latin):
unt intempore. alia fiunt intempore ⁊ subtp̃r. alia
fiunt intp̃r tantum ñ subtempore. Intempore fuiũ
⁊ ñ subtempore. quȩ tempore quidem incipiunt.
sed tempore nonfiniuntur. Intempore. ⁊ sub tp̃re
fiunt. que simul ⁊ intempore incipiunt. ⁊ in tp̃re
finuntur. Item eoꝵ quȩ subtempore fiunt. alia fiuil
ꝓtempore. alia fiunt. pet̾nitate. Que gͦ ꝓtempore
fiunt. nactu & fructu uana sunt. Quȩ uero ꝓẽtnita¬
te fiunt. actu quidem uana sunt. seafructu ñ st̃.
tione. Bonum eñi opus ñ hoc solumẽ quod foris
transitorium apparet. quia ⁊ actione uisibili constat.
yinuisibili deuotione. Namsicut homo exuiuente
constat ⁊ uita ⁊ uuens quidem moritur. sed uitañ
montur. i tanunirum bonum ⁊ actionem inse uisibi.¬
lem habet. ⁊ inuis ibilem deuotionem. Uis ibilis actio
quasi corpus ẽ. interior deuotio quasi sp̃s ẽ: actio

Expanded text:
unt in tempore, alia fiunt in tempore et sub tempore, alia unt in tempore, alia fiunt in tempore et sub tempore, alia fiunt in tempore tantum, non sub tempore. In tempore fiunt et non sub tempore, quae tempore quidem incipiunt, sed tempore non finiuntur. In tempore et sub tempore fiunt, quae simul et in tempore incipiunt, et in tempore finiuntur. Item eorum quae sub tempore fiunt, alia fiunt pro tempore, alia fiunt pro aeternitate. Quae ergo pro tempore fiunt, et actu, et fructu vana sunt. Quae vero pro aeternitate fiunt, actu quidem vana sunt; sed fructu vana notione. Bonum enim opus non hoc solum est quod foris transitorium apparet; quia et actione visibili constat, et invisibili devotione. Nam, sicut homo ex vivente constat et vita et vivens quidem moritur, sed vita non moritur; ita nimirum bonum et actionem in se visibilem habet, et invisibilem devotionem. Visibilis actio quasi corpus est; interior devotio, quasi spiritus est. Actio