comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neminem posse correptionis stimulis excitari. sidicatur in con¬
permaneatis infide : Ceteriuero quiinpeccatorum delectatione
remoramini Ideo non surrexistis quia nec dum uos ad iutorium
gratiae miserantis erexit : Uerum tamen siqui estis nondum uo¬
cati quos gratia sua prae destinauerit eligendos. accipietis eandẽ
gratiam quauelitis et scitis electi: etsi qui oboeditis siprȩ destinati
estis reiciendi subtrahentur oboedientiae uires. ut oboedire cesse¬
tis: Stupeo scĩtatem urãm obiectionem calumniantium a ꝑ sona
defensoris gratiae non potuisse discernere . et uerba obtrectantium
ei ipsi qui obtrectatoribus suis respondet aptasse. Haecenim dedoc¬
trina catholiciuiri quidam nequiter et nugatoriae iactitabant.
quod quitalem dĩ gratiam prȩdicaret. ut fides et oboedientia
caetereque uirtutes et in eis usquemfine perseuerantia non nisi
exdono dĩ haberi posse credantur: Consequens esse ut talibus

Expanded text:
Neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conNeminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conpermaneatis in fide: caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis, et sitis electi? et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cesseRESP. Stupeo Sanctitatem vestram, objectionem calumniantium, a persona defensoris gratiae non potuisse discernere; et verba obtrectantium ei ipsi, qui obtrectatoribus suis respondet, aptasse. Haec enim de doctrina catholici viri quidam nequiter et nugatorie jactitabant, quod qui talem Dei gratiam praedicaret, ut fides et obedientia caeteraeque virtutes, et in eis usque in finem perseverantia, nonnisi ex dono Dei haberi posse credantur, consequens esse ut talibus
Abbreviated transcription (Latin):
datum est nosse mysterium regni caelorum. Illis aũt non ẽ datum¬
et nemo nouit filium nisi pater. Neque patrem quis nouit nisi filius. et cui
uoluerit filius reuelare. Et sicut pater uiuificat mortuos. itaetfilius
nobis spm̃fidei et uirtutis. continentiae. et caritatis. sapientiae . et in¬
tellectus. consilii et fortitudinis. scientiae etpietatis. actimoris sui
Quaebona sinon dedisset nobis qui omnia operatur in omnibus : pror¬
sus non haberemus innobis. et cum his qui non cognouerunt dm̃. aut
cum cognouissent. uon sicut dm̃ glorificauerunt aut gratias egerunt :
Sed hoc ipsum suae sapientiae deputantes stulti factisunt. et obscurato
corde euanuerunt in cogitationibussuis : Cumhis inquam sedere¬
mus intenebris et inumbramortis. nequȩrellam habentes depoe¬
na nec excusationem deignorantia. nec prȩsidium denatura
Nunciam quod sequitur quale sit uideamus: sed auint ut scribitis

Expanded text:
datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non edatum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non e: et, Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius nobis spiritum fidei et virtutis, continentiae et charitatis, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, ac timoris sui. Quae bona si non dedisset nobis, qui omnia operatur in omnibus, prorsus non haberemus in nobis: et cum his, qui non cognoverunt Deum, aut cum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed hoc ipsum suae sapientiae deputantes, stulti facti et obscurato corde evanuerunt in cogitationibus suis ; cum his, inquam, sederemus in tenebris et in umbra mortis, nec querelam habentes de poena, nec excusationem de ignorantia, nec praesidium de natura. Nunc jam quod sequitur quale sit videamus. EXC. IX. Sed aiunt, ut scribitis,
Abbreviated transcription (Latin):
eum a quo nemo nisiiuste damnatur. Nemonisi miseri corditer
liberatur : Det rriis uero et sidoniis. quid aliud possumus dicere
quam non esse eis datum ut crederent : quos etiam credituros fuis se
ipsa ueritas dicit. Sitalia qualia apud non credentes facta sunt uir¬
tutum signauidissent : Quare aũt hoc eis negatum fuerit: dicant si
possent qui calumniantur et ostendant quur apud eos d̃s mirabi¬
lia quibus profutura non erant fecerit. et apud eos quibus erant
profutura non fecerit : Nos etiamsirationem facti. et profundita¬
tem iudicii eius penetrare non possumus. Manifestissime tamen
scimus et uerum esse quod dixit : et iustum essẽ quod fecit: Et non
solumtrrios et sydonios : sed etiam chorazam et bethsaidam potu¬
isse conuerti et fideles ex ifidelibus fieri: si hoc ii eis dñs uoluis set
operari: neque enim ullo falsum uideri potest quod ueritas ait. Ne¬
mopotest uenire adme nisi fuerit ei datum a patremeo. et uobis

Expanded text:
eum a quo nemo nisi juste damnatur, nemo nisi misericorditer eum a quo nemo nisi juste damnatur, nemo nisi misericorditer liberatur. De Tyriis vero et Sidoniis quid aliud possumus dicere, quam non esse eis datum ut crederent, quos etiam credituros fuisse ipsa Veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt virtutum signa vidissent ? Quare autem hoc eis negatum fuerit, dicant, si possunt, qui calumniantur: et ostendant cur apud eos Dominus mirabilia, quibus profutura non erant, fecerit, et apud eos quibus erant profutura non fecerit. Nos etiam si rationem facti, et profunditatem judicii ejus penetrare non possumus, manifestissime tamen scimus, et verum esse quod dixit, et justum esse quod fecit; et non solum Tyrios et Sidonios, sed etiam Corazain et Bethsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri, si hoc in eis Dominus voluisset operari. Neque enim ulli falsum videri potest quod Veritas ait: Nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis
Abbreviated transcription (Latin):
dis camus dequorum quãeri damnationem non possumus. Nonest
enimmiquitas apuddm̃ neque quisquam subiudicio eius in no¬
cens perit : Sicutenim hic ipse insignis gratiȩ predicator alibi ait
qm̃ in iustus non est : red ditergo mala promalis poenam pro
iniustitia. et reddit bona promalis. gratiam pro iniustitia: et reddit
bona probonis. gratiam progratia: Cumergo aliqui pereunt: non du¬
bitemus ipsorum meritis deputare quod pereunt : Quos utique possit
ds̃ miseri corditer liberare siuellet: etcum aliqui liberantur non aude a¬
mus definire quod digni fuerint liberari: Quos utique poss& ds̃ iuste
damnare siuellet: quare autem non omnes. dut quare illos potius
quam illos liber& : Nec necessarium est quaerere nec possibile rep¬
perire. Cum omissis discretionis istius causasit scire sufficiat. quod
nec miseri cordiauistitiã. nec iustitia auferat miseri cordiam apud

Expanded text:
discamus de quorum queri damnatione non possumus. Non est discamus de quorum queri damnatione non possumus. Non est enim iniquitas apud Deum , neque quisquam sub judicio ejus innocens perit. Sicut enim hic ipse insignis gratiae praedicator alibi ait quoniam injustus non est. Reddit ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddit bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddit bona pro bonis, gratiam pro gratia. Cum aliqui pereunt, non dubitemus ipsorum meritis deputari quod pereunt; quos utique posset Deus misericorditer liberare, si vellet. Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire, quod digni fuerint liberari; quos utique posset Deus juste damnare, si vellet. Quare autem non omnes, aut quare illos potius quam illos liberet, nec necessarium est quaerere, nec possibile reperire; cum, omissis discretionis istius causis, scire sufficiat quod nec misericordia justitiam, nec justitia auferat misericordiam apud
Abbreviated transcription (Latin):
tio et nisidñs aedificauerit domum inuano laborent qui aedificant
eam. Aut nolint isti fundamentum ad aedificium pertinere. aut se
uelint incoare quod dñs possit extruere : Nonergo eritillis principiũ
filius dĩ. non fundabantur in ipso angulari lapide xp̃o ihũ. Nec deeis
dictum est firmũ autem fundamentum dĩ stat: quia totam elationem
suam solubili arenȩ et succiduo cinere superponunt : Agnos camus
itaque sapienter pieque fate amur prȩscissẽ in cominuta biliterdm̃
quibus ess& daturus ut crederent. Aut quos daturus esset filio suo ut
exeis non perderet quem quam. Et si haec prȩsciuit beneficia sua illũ
quibus nos dignatur liberare prȩscisse ethancesse prȩdestinationẽ
scõrum. Prȩor dinationem scilic& et prȩparationẽ gratiae dĩ
agenerali perditione humanigeneris gratia non exemit . iusto
no uerimus iudicio non exemptos et quid nobis remis sumsit in eis

Expanded text:
tio, et nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborent qui aedificant tio, et nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborent qui aedificant eam ; aut nolint isti fundamentum ad aedificium pertinere, aut se velint inchoare quod Dominus possit exstruere? Non erit ergo illis principium Filius Dei, non fundabuntur in ipso angulari lapide Christo Jesu, nec de eis dictum est: Firmum autem fundamentum Dei stat ; quia totam electionem suam solubili arenae et succiduo cineri superponunt. Agnoscamus itaque sapienter, pieque fateamur, praescisse incommutabiliter Deum quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam: et si haec praescivit, beneficia sua illum quibus nos dignatur liberare praescisse; et hanc esse praedestinationem sanctorum, praescientiam scilicet et praeparationem gratiae Dei, a generali perditione humani generis 252 gratia non exemit, justo noverimus judicio non exemptos: et quid nobis remissum sit, in eis
Abbreviated transcription (Latin):
et id non accipit nifides quae accepta non est : In ipsa est meritum
cuinon donumdatur sed debitum redditur. in hac sententia positi
consequenter sapiunt eos esse praedesti natos inuitam aeternã
Quos perliberȩ uoluntatis arbitrium fidelis futuros praesierit
ds ut ipsa elatorum praedestinatio non sit nisi recributio atq
hhis ita qui prȩ destinatis secundum propositum eius qui uniuer¬
sa operatur Non operatur ds̃fidem : nenulla sint hominis me¬
rita sids̃ operatur uniuersa. Vere qui ista sentiunt fidem non
acceperunt dut quam acceperunt perdiderunt sequendo ua¬
nissimam pelagianorum suꝑbiam etinse non indño gloriando quio¬
peratur omnia in omnibus bona profecto non mala. et si omnia
bona. utique etfidem sinequa nemo potest placere. Et quae est uir¬
tutum omnium fundamentum: quale est autẽ ut cumdĩ sit aedifica¬

Expanded text:
et id non accipit nisi fides, quae accepta non est; in ipsa est meritum, et id non accipit nisi fides, quae accepta non est; in ipsa est meritum, cui non donum datur, sed debitum redditur. In hac sententia positi, consequenter sapiunt eos esse praedestinatos in vitam aeternam, quos per liberae voluntatis arbitrium fideles futuros prescierit Deus; ut ipsa electorum praedestinatio non sit nisi retributio: atque ita in his qui praedestinati sunt secundum propositum ejus qui universa operatur, non operetur Deus fidem; nec ulla sint hominis merita, si Deus operatur universa. Vere qui ista sentiunt, fidem non acceperunt, aut quam acceperant perdiderunt, sequendo vanissimam Pelagianorum superbiam, et in se, non in Domino, gloriando, qui operatur omnia in omnibus , bona profecto, non mala: et si omnia bona, utique et fidem, sine qua nemo potest placere , et quae est virtutum omnium fundamentum. Quale est autem, ut cum Dei sit aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uoluntas dĩ
Sequitur dehiceps quod in libro inuenitur secundo anquis quã
aut quos daturus esset filiosuo ut exeis non ꝑderet quem quam
quae utiq si prȩsciuit pro fecto beneficia sua quibus nos dignatur
liberare praesciuit. Haec est prȩdestinatio scõrum. Nihil aliud prȩ¬
scientia scilic& et p̃paratio beneficiorum dĩ : Quibus certissime
liberantur quicumque liberantur : Ceteri autem ubi nisi inmassa
perditionis iusto diuino iudicio relinquuntur ubi trrii relecti sunt
et sidonii qui etiam credere potuerunt simira illi xp̃i signauidis¬
sent : sed qm̃ ut crederent non eis erat datum etiam undecrederent
est negatum : quustis resistunt hoc sentire aꝑtissime probantur
quod fides non sit donumdĩ. et quod gratia non prȩueniat liberum
arbitrium sed sequatur et quod gratiadĩ secundum merita nostra
detur : Nam si aliquid offerri homini pergratiam confitentur.

Expanded text:
nisi voluntas Dei. nisi voluntas Dei. Sequitur deinceps quod in libro invenitur secundo. EXCERPTUM Oaut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua quibus nos dignatur liberare praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Caeteri autem, ubi, nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur, ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, 251 si mira illa Christi signa vidissent : sed quoniam ut crederent non eis erat datum, etiam unde crederent est negatum. RESPONSIO. Qui istis resistunt, hoc sentire apertissime probantur, quod fides non sit donum Dei; et quod gratia non praeveniat liberum arbitrium, sed sequatur; et quod gratia Dei secundum merita nostra detur. Nam si aliquid conferri homini per gratiam confitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
potestate concdudi ut effectum cupiditatis suae nisi ille permiserit
habere non possint: ut iautem sapientiam et iustitiam dĩ etiam
malorum operibus quae ex ipsorum prodeunt appetitu adim¬
plenda consilia et uidiciasua pullus uel tenuiter secundum pietatem
doctus ignorat. Qui uidet dĩ patris optimam uoluntatẽ non parcen¬
tis filio suo sed pronobis omnibus tradentis eum pessimam tradito¬
ris uidȩ et uidȩorum uoluntatẽ conpletam. Et qui me uangelicis
paginis legit dicente pilato adim. mihi non loqueris. nescis
quia potestatem habeo crucifigerete. et potestatem habeo dimit¬
terete respondissedm non haberes inme potes tatem ullam
nisiess& tibidata de super : diudit itaq ds hter lucẽ et tenebras
Nec ideo inculpabi lessunt tenebrae quia eis beneutitur ds̃ qui etiã
deopere ipsarum quod filiis lucis in bonum procideret Ordinauit
Vthinc etiam quod faciunt contrauo luntatem dĩ nonim pleatur

Expanded text:
potestate concludi, ut effectum cupiditatis suae, nisi ille permiserit, potestate concludi, ut effectum cupiditatis suae, nisi ille permiserit, habere non possint. Uti autem sapientiam et justitiam Dei etiam malorum operibus, quae ex ipsorum prodeunt appetitu, ad implenda consilia et judicia sua, nullus vel tenuiter secundum pietatem doctus ignorat, qui videt Dei Patris optimam voluntatem, non parcentis Filio suo, sed pro nobis omnibus tradentis eum, pessima traditoris Judae et Judaeorum voluntate completam: et qui in evangelicis paginis legit, dicente Pilato ad Jesum, Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittendi te? respondissenisi esset tibi data de super. Dividit itaque Deus inter lucem et tenebras: nec ideo inculpabiles sunt tenebrae, quia eis bene utitur Deus, qui etiam de opere ipsarum, quod filiis lucis in bonum procederet, ordinavitut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
nia: Adstiterunt regesterrȩ et principes conuenorunt munum
aduersus dñm et aduersus xpm̃ eius Conuenerunt enim inueri¬
tate inciuitate ista aduersus scm̃ puerum tuum ihm quem unxisti
herodes etpilatus et populus isrł facere quanta manus tua et consiliũ
praedestinauit fieri : Siergo quae ꝑos patris nr̃i dauid sc̃s sp̃s prophetauit
taliter intelligi ullo modo quam ab apłis sunt intellecta non possunt.
etherodes acpilatus et populus isrł fecerunt quanta manus dĩ et consi¬
lium praedestinauit fieri : quid in conueniens ait. ad mirabilis dispu¬
tator est inquiens inmalorum potestate peccarẽ. ut autem peccando hoc
uel hoc hilla malitia faciat : Non est ineorum potestate sed dĩ diui
dentis tenebras et ordinantis eas. Vt hinc etiam quod faciunt con¬
trauoluntatem dĩ. nonfiat nisi uoluntas dĩ: Malaenim uelle facillimũ
est malis. et eorum damnabilem uoluntatem: non dubium est adĩ

Expanded text:
nia; astiterunt reges terrae, et prinia; astiterunt reges terrae, et priaduersus dominum et aduersus Christum eius. conuenerunt enim in ueritate in ciuitate ista aduersus sanctum tuum filium Iesum. quem unxisti, Herodes praedestinavit fieri » . Si ergo quae per os patris nostri David sanctus Spiritus prophetavit, aliter intelligi ullo modo, quam ab Apostolis sunt intellecta, non possunt, et Herodes ac Pilatus et populus Israel fecerunt quanta manus Dei et consilium praedestinavit fieri; quid inconveniens ait admirabilis disputator: Est, inquiens, in malorum potestate peccare; ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestateinantis eas: ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei? Male enim velle facillimum est malis: et eorum damnabilem voluntatem non dubium est a Dei
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis inxp̃o inũ ante tempora aeterna.
Subnexuistis etiam quod post multa disserens ait. Estergo inmalorum
Est ergo inmalorum
potestatem peccare: ut autem peccando hoc uelhoc illamalitia faciat.¬
Non est ineorum potestate sed dĩ diuidentis tenebras et ordinantis eas.
ut hinc &iam quod faciunt contrauoluntatemdĩ non impleatur nisi uo¬
luntas dĩ : Quod cum sit aꝑtissi mȩ ueritatis minor inter obscura decerp¬
tum quasi non ex coherentibus potuerit omnis hȩsitatio lectoris ab¬
solui : Inspicite ergo quod sequitur. Legimus inquid inactibus apło¬
rum. quod deͥmissi aiuidȩis apostoliuenissent ad suos. et indicassent
quanta eis sacerdotes et seniores fecerunt. leuauerunt illiuocem
unianimes omnes ad dñm et dixerunt. Dñe tues quifecisti caelum et
terram et omnia quae i eis sunt. quiꝑ os patris nr̃i dauid scĩ pueri
tui dixisti. Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt in a¬

Expanded text:
est nobis in Christo Jesu ante tempora aeterna . est nobis in Christo Jesu ante tempora aeterna . Subnexuistis etiam quod post multa disserens ait: EXC. VII. Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas, ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei non impleatur nisi voNSIO. Quod cum sit apertissimae veritatis, miror inter obscura decerptum: quasi non ex cohaerentibus potuerit omnis haesitatio lectoris absolvi. Inspicite ergo quod sequitur : Legimus, inquit, in Actibus Apostolorum , quod cum dimissi a Judaeis apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores fecerunt, levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt, Domine, tu es qui fecisti coelum et terram, et omnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri David sancti pueri tui dixisti: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt ina
Abbreviated transcription (Latin):
abitur quialuis uitiosuo pereuntibus electione dignus iuentus est
ac sic iuftitia quidem erit quod plurimi dam nantur Sednonerit
gratia quod plurimiliberantur : absithaec a catholicis cordibus
ab sit impietas . Vt quem quam putemus meritis suis erui de po¬
tes tate tene brarum. et inregnum filiidĩ deuita non gratuita
adoptione transferri magno peccato perut adam et illo omnes
runt. Quia omni homini damnatanatiuitate genito hoc in adam
debetur ut pereat : et sicut non possumus conqueri deeo quod inprȩceri¬
tis sȩculis demisitomnes gentes ingrediuias suas : Itaius tam non habere¬
mus quaerellam sicut eis cum quibus nobis fuit causa communis cessan¬
te adhuc gratia periremus. quaeta mensicuttunc de omni mundo eruit
paucos : itanunc deuni uerso genere hominum saluat innumeros:
Non secđm opera nr̃a. sed secđm suum propositum et gratiam quaedata

Expanded text:
abitur, qui aliis vitio suo pereuntibus electione dignus inventus est. abitur, qui aliis vitio suo pereuntibus electione dignus inventus est. Ac sic justitia quidem erit, quod plurimi damnantur: sed non erit gratia, quod plurimi liberantur. Absit haec a catholicis cordibus, absit talis impietas, ut quemquam putemus meritis suis erui de potestate tenebrarum, et in regnum Filii Dei debita, non gratuita adoptione transferri. Magno peccato periit Adam, et in illo omnes perierunt. Quia omni homini damnata nativitate genito, hoc in Adam debetur, ut pereat. Et sicut non possumus conqueri de eo quod in praeteritis saeculis limisit omnes gentes ingredi vias suas; ita justam non haberemus querelam, si cum eis, cum quibus nobis fuit causa communis, cessante adhuc gratia periremus. Quae tamen sicut tunc de omni mundo eruit paucos; ita nunc de universo genere hominum salvat innumeros; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data
Abbreviated transcription (Latin):
dictum siom̃s homines fidelessunt : sed cum alii credant. aliiuero non cre¬
dant dicatque apłs. Nonenim omnium est fides. quis non uideat¬
finem quam acceperunt. qui habent non accepisse qui non habent.
qui credit ex uno om̃s isse in condemnationem sine dubitatione iustissi¬
mam. it aut nulla ess& dĩ iusta repraehensio &iam sinullus inde libe¬
raretur : Vn de constat magnamesse gratiam. quod plurimi liberan¬
tur. et quid sibi deberetur in eis quinon liberantur Agnoscunt. ut
quigloriatur non in suis meritis quae paria uidet essẽ damnatis.
sed in dño gloriatur : Quuraũt istam potius quam istum liber&. in
audemus quasino uerimus. quod occultum essẽ uoluit: quitamen ali¬
quid iniustum uellenon potuit: Haec omnia sinon rectȩ dicta sunt¬
inscrutabilia sunt iudiciadĩ et inuestigabiles uiae eius. Nec occul¬
tum est quare ille potius quamiste saluetur et inse non in dño glori¬

Expanded text:
dictum, si omnes homines fideles sunt: sed cum alii credant, alii vero non credictum, si omnes homines fideles sunt: sed cum alii credant, alii vero non credant; dicatque Apostolus, Non enim omnium est fides : quis non videatm, quam acceperunt qui habent, non accepisse qui non habent? qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat, magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur; et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt; ut, qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam istum liberet; inaudeamus, quasi noverimus, quod occultum esse voluit, qui tamen aliquid injustum velle non potuit . RESP. Haec omnia si non recte dicta sunt, scrutabilia sunt judicia Dei, et vestigabiles viae ejus; nec occultum est, quare ille potius quam iste salvatur; et in se non in Domino glori
Abbreviated transcription (Latin):
rum conuincatur dicere depropriose has habere uirtutes: Quaesi
homini ex homine sunt. quid obest ut non exsemet ipso habeat et
ceterabona quae in inferiora sunt: Cum audeat sibi deputare quae
summa sunt. et sine quibus alia quamuis multa et clara non prost̃
Non potest itaque merito refutari quod dictum est. fides igitur
inchoata et ꝑfecta donumdi est. quia eadem et apłi uox est dicen¬
tis gratia salui factiestis perfidem. et hoc non ex uobis. dĩ enim
donum est. Non exo peribus nefortequis extollatur. et uobis
donatum est proxp̃o. non solum ut in eum credatis . sed etiam
ut patiamini proeo. Et iterum perpatientiam curramus. pro¬
positum nobis certamen aspicientes in auctorem fidei et consum¬
fides ethicho ata et ꝑfecta donum ẽ dĩ ethocdonum inquid qui¬
busdamdari. quibusdam nondari omnino Non dubitet qui non uult
manifestissimis sacris litteris repugnare: nonputemus. Hoc ueraciter

Expanded text:
rum convincatur dicere de proprio se has habere virtutes. Quod si rum convincatur dicere de proprio se has habere virtutes. Quod si haec ex homine sunt; quid obest, ut non ex semetipso habeat et caetera bona quae inferiora sunt; cum audeat sibi deputare quae summa sunt, et sine quibus alia, quamvis multa et clara non prosunt? Non potest itaque merito refutari quod dictum est, Fides igitur et inchoata, et perfecta, donum Dei est: quia eadem et Apostoli vox est, dicentis, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur ; et, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut patiamini pro eo ; et iterum, Per patientiam curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei et consumFides et inchoata, et perfecta, donum est Dei: et hoc donum, inquit, quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dumanifestissimis sacris litteris repu
Abbreviated transcription (Latin):
fecta donumdĩ est : et hoc donum quibusdam dari quibusdam non
dari non dubit& : qui non uult manifestissimissacris literis repugnare
hoc qui non recipit cuius uidetur esse sententiae nisi dicentis fides
perquam iustificor ex meest. et hocbonum ex quo iustus uiuit Non acce¬
pipergratiam sed abeo pernaturam. Siergo fides donum dĩ non est. frustra
prononcredentibus ecđa orat. ut credant et sufficit impiis magis te¬
rium legis adhiberi dequadictum est. Si exlege est iustitia ergo xp̃s
gratis mortuus est. Quod similiter dicipotest etiam denatura
Frustra etiam a postolus gratias agitdõ prohis qui euangelium rece¬
perunt. Cum hoc secundum pelagianos non dĩsit praestitum mune¬
re. sed ex sola habeatur hominum uoluntate. ut frustra quib: dã p̃
Vt iam non solum defide sed &iam pace et caritate suꝑbia heretico¬

Expanded text:
fecta donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non fecta donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare . RESP. Hoc qui non recipit, cujus videtur esse sententiae, nisi dicentis: Fides per quam justificor ex me est; et hoc bonum ex quo justus vivit , non accepi per gratiam, sed habeo per naturam? Si ergo fides donum Dei non est, frustra Ecclesia pro non credentibus orat ut credant, et sufficit impiis magisterium legis adhiberi, de qua dictum est, Si ex lege est justitia, ergo Christus gratis mortuus est : quod similiter dici potest etiam de natura. Frustra etiam Apostolus gratias agit Deo pro his qui Evangelium receperunt ; cum hoc secundum Pelagianos non Dei sit praestitum munere, sed ex sola habeatur hominum voluntate: et frustra quibusdam preChristo ; ut jam non solum de fide, sed etiam pace et charitate, superbia haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
buetur illis pronihilo saluos facit eos. ceteris aũt qui excȩcati sunt
sicut ibi non tacitum est inretributionem factum est. Quis hic locus¬
est quaerimoniae nisi apud in imicos gratiae. Quinisi ad retributionẽ
referatur. Quod gratis datur ad imquitatem uolunt pertinere : quod
redditur deinde Quod de propheti : intulit uerbis. Vn iuersȩ uia edm̃i
miseri cordi a et ueritas quis negauit: aut quod deapostolico ad nexu¬
it sensu. Inuestigabiles sunt autẽ uiae ipsius : Inuesti gabiles igitur sunt
et miseri cordia quagratis liberat et ueritas quaiuiste iudicat. Non ẽ
ergo sanarum mentium ista rep̃hendere et inuesti gabiles uias dñi.
hoc est donamiseri cordiȩ et uidicia ueritatis pelagianorum ela¬
tioni penetrabilia deputare. quia secundum ipsos non latet consi¬
lium dĩ. Nec inocculto est diuinaeratio uoluntatis. sierga omnem
hominem tam gratiadĩ quã et ira de merito est
Posthaec posuistis quod in fra dictum est. fides igitur ednchoata et per¬

Expanded text:
ilo salvos fecit eos. » Caeteris autem, qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Quis hic locus querimoniae, nisi apud inimicos gratiae: qui nisi ad retributionem referatur quod gratis datur, ad iniquitatem volunt pertinere quod redditur? Deinde quod de propheticis intulit verbis, Universae viae Domini misericordia et veritas , quis negavit? Aut quod de apostolico annexuit sensu: « Investigabiles » sunt autem « viae ipsius . Investigabiles igitur sunt, » et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. Non est ergo sanarum mentium, ista reprehendere: et investigabiles vias Domini, hoc est dona misericordiae et judicia veritatis, Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis, si erga omnem hominem tam gratia Dei, quam et ira de merito est. Post haec posuistis quod infra dictum est: EXC. V. Fides igitur, et inchoata, et per
Abbreviated transcription (Latin):
intimi nonsine magno regantur timore subiecti. EX CAPITUEOXUII¬
Quod fractum ẽ nonalligastis. et quod abiectum ẽ nonre duxistis
Ab iectus enim nonreducitur cumquis que inculpa lapsus ad statum

Expanded text:
intimi, non sine magno regantur timore subjecti. Qui nimirum tiintimi, non sine magno regantur timore subjecti. Qui nimirum tiQuod fractum est non alligastis, et quod abjectum est non reduxistis . Abjectus enim reducitur cum quisque in culpa lapsus, ad statum
Abbreviated transcription (Latin):
Iebet rector subtili semper ex amine bon amala que discernere . et quȩ
uel quibus quando uel qualiter congruant studiose cogitare. Nihil que
proprium quaerere sed sua commoda propinquorũ bona deputare
Vnde illic scriptũ est inexodo. pones aũt inrationabili iudicii doctri¬
nam etueritatẽ quaerunt in pectore daron quando ingreditur
coram dño et gestabit iudicium filiorũ isrł in pec etore suo in conspectu
dñi semꝑ. Sacerdoti quippe iudicium filiorũ isrł in pectorecorã
dño conspectu gestare est subiectorũ causas prosola interni iudicis
intentione discutere. ut nihilei se humanitatis admisceat in hoc
quod diuina positus uice dispensat. Ne correctionis studio priua¬
tus ddosor exasperet. Cumque contra aliena uitia ȩmulator
ostenditur : quae sua sunt nonex sequantur. Netranquillitatem
iudicii autlatens inuidia macul& aut prȩceps ira perturb&. Sed
dum consideratur terror eius qui suꝑ om̃a resi d& uidelic& iudicis

Expanded text:
ebet rector subtili semper examine bona malaque discernere, et quae vel quibus, quando vel qualiter congruant, studiose cogitare; nihilque proprium quaerere, sed sua commoda propinquorum bona deputare. Unde illic scriptum est: Pones autem in rationali judicii doctrinam et veritatem, quae erunt in pectore Aaron quando ingredietur coram Domino, et gestabit judicium filiorum Israel in pectore suo in conspectu Domini semper . Sacerdoti quippe judicium filiorum Israel in pectore coram Domini conspectu gestare, est subjectorum causas pro sola interni judicis intentione discutere, ut nihil se ei humanitatis admisceat in hoc quod divina positus vice dispensat, ne correptionis studia privatus dolor exasperet. Cumque contra aliena vitia aemulator ostenditur, quae sua sunt exsequatur, ne tranquillitatem judicii aut latens invidia maculet, aut praeceps ira perturbet. Sed dum consideratur terror ejus qui super omnia praesidet, videlicet judicis
Abbreviated transcription (Latin):
cuius quam diuersȩ disputationis inter iectione conexum est
Vnde etresponsio quam praecedentibus subdi potest etiam ad
ista sufficere inquibus nulla est obscuritas. side fide praedestina¬
tionis et gratiaedĩ exqua est omnium bonorum origo. persẽ¬
uerantiaque meritorum hocteneatur quod habet ueritas

Expanded text:
cujusquam diversae disputationis interjectione, connexum est. cujusquam diversae disputationis interjectione, connexum est. Unde et responsio, quam praecedentibus subdidi, potest etiam ad ista sufficere: in quibus nulla est obscuritas, si de fide praedestinationis et gratiae Dei, ex qua est omnium bonorum origo perseverantiaque meritorum, hoc teneatur, quod habet veritas
Abbreviated transcription (Latin):
dehis rationem reddere : quae et ab aliis dicta et ab ipso ostendi¬
mus in probata. lta tamen ut nihilsibi perfalsorum admixtionẽ
praeripi pateretur exueris. Quamuis enim num quam tam
insipienter locutus sit ad populum xp̃i anum. Et id quod mendax
obtrectatio ieptissime finait horruerit. pietamen constantiq
doctrina abundanter probabit praedicandam esse ecclesiae
Et prȩdestinationem in qua est gratiae preparatio : Et gratiã in
qua est prȩdestinationis effectus: Et praescientiã dĩ qua ante
sȩcula aeterna quibus esset conlaturus suadona prȩsciuit:
Cuius prȩdicationis quisque est inpugnator : apertissimus est pela¬
gianȩ elationis adiutor. Hoc autem quod infine posuistis superi¬
ori capitulo. ubityriorum et sydoniorum mentio facta est
debuit copulari. Quia etiam in libri corpore eidem causae sine

Expanded text:
 Non igitur necesse est de his rationem reddere, quae et ab aliis dicta, et ab ipso ostendi Non igitur necesse est de his rationem reddere, quae et ab aliis dicta, et ab ipso ostendimus improbata: ita tamen, ut nihil sibi per falsorum admixtionem praeripi pateretur ex veris. Quamvis enim nunquam tam insipienter locutus sit ad populum christianum, et id quod mendax obtrectatio ineptissime finxit, horruerit: pia tamen constantique doctrina abundanter probavit, praedicandam esse Ecclesiae et praedestinationem, in qua est gratiae praeparatio; et gratiam, in qua est praedestinationis effectus; et praescientiam Dei, qua ante saecula aeterna quibus esset collaturus sua dona praescivit. Cujus praedicationis quisquis est impugnator, apertissimus est Pelagianae elationis adjutor. Hoc autem quod in fine posuistis, superiori capitulo, ubi Tyriorum et Sidoniorum mentio facta est, debuit copulari: quia etiam in libri corpore, eidem causae, sine
Abbreviated transcription (Latin):
habere iubemini non inuobis Male dictus enim omnis quispem ha¬
bet in hominem. Etbonum ẽ confidere idño. Qm̃beati om̃s qui con¬
teci cumtremore Qñm de uita aeterna nemo potest esse securus.
nisi consummata fuerit is tauita quae temptatio est suꝑterram
Sed facietnos ꝑ seuerare in se usque ad huius uitae finem. Qui cortti¬
diae dicimus nenos inferas in temptationem. Videtis neobsẽro
quantum distet hic sermo abeo quem conposuit malignitas oblo¬
quentium. quistuduerunt etiam ea quaerecte dicit exquisita
uerborum fraude conrumpere Dequo idem doctor rectissimȩ dit
Dolosi aũt uelin periti medici est etiam utile medicamentũ sicalli¬
gare ut aut non põ sit aaut obsit: Et iterum desimilem ineptianem
phoc uerissimum est : Ita sane sed in probissimum in portunis sĩmũ
in congruentissimum ponfalso eloquio sed non sa lubritor uals¬
tudini humanȩ infirmitatis ad posito

Expanded text:
habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem hahabere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine ; et, Bonum est confidere in Domino quam conte tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram : sed faciet nos perseverare in se usque ad hujus vitae finem, cui quotidie dicimus, « Ne nos inferas in tentationem » . Videtisne, obsecro, quantum distet hic sermo ab eo quem composuit malignitas obloquentium; qui studuerunt etiam ea quae recte dicit, exquisita verborum fraude corrumpere? De quo idem doctor rectissime ait: Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit . Et iterum de simili ineptia: Nempe, inquit, hoc verissimum est, ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito .
Abbreviated transcription (Latin):
adiciens : lam uero quod illis uerbis conectitur miror siullo
modo potest inpopulo xp̃i ano quis quam infirmus patient̃
audire cumdicitur eis. et si qui oboeditissi prȩdestinati estis
reiciendi. subtrahentur oboe diendi uires ut oboedire cessetis
Hoc enimdicere quiduidetur aliud essẽ quammale dicere. dut
mala quod ammnodo prophetare. Et post haeccum diceret qualiter dehis
loquendum esset inpopulo propriisensus uerba conexuit dicens : Illum
etiam modum esse in prȩdestinationes prȩdicatione nos diximus lo¬
quendi ad populum. Non existimo debere sufficere Nisihoc uelaliquid
huius modi addat ut dicat. Vos itaque &iam ipsam oboediendi per¬
seuerantiam a patreluminum a quodescendit omnedatum optimũ
ec omne donum perfectum sperare debetis. et cottidianis orationibus
poscere . atque hoc faciendo confidere nonuos esse a prȩdestinatio¬
ne populieius alienos : quia etiam hoc ut faciatis ipse largitur:
Absitautem a uobis ideo desperare deuobis. qm̃ spemurãm inipso

Expanded text:
aciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtmala quodam modo prophetare? Et post haec cum diceret qualiter de his loquendum esset in populo, proprii sensus verba connexuit dicens : Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti ad populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel aliquid hujusmodi addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsum obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere: atque hoc faciendo confidere non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc, ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
pergratiam. caeteris exretributione cecatis. Num quid non uerissi¬
me dictum est. Ecce miseri cordia et uidicium. miseri cordia inelectio¬
ne quae consecuta est iustitiam dĩ. iudicium uero inceteros qui ex ce

Expanded text:
per gratiam, caeteris ex retributione caecatis, numquid non verissper gratiam, caeteris ex retributione caecatis, numquid non verissme dictum est: Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero
Abbreviated transcription (Latin):
uiae ipsius : Inuestigabiles autem et miseri cordia quagratis liberat.
et ueritas qua iuste iudicat: Haec omnia apud pium catholicumq
lectorem quid offensiones pariunt. quid contradictionis incurrunt
Num quid falsum est quod praeparatur uoluntas adño o Num quid
non quot quot spũdĩ aguntur hii sunt filiidĩ: numquid hominem
ab homine natura discernit : ac non potius gratia ab infideli fidelem:
Numquid potest ullus dicere haberesẽ quod non accepit: aut quasi
denon accepto sed proprio gloriari : Quod si non accepis s& utique non
haber& : Num quid dubium est cum uerbum ueritatis praedicatur
calios uoluntate credere. alios non uoluntate credere: Sed cũ illorũ
cor ds̃ aperuerit. illorum autem non a peruerit : discernendum ẽ
quid ueniat demiseri cordia. quid deiudicio. Post comme morationẽ
autem a postolicȩ sententiae quam propheticis testimoniis adstruit quod
iustitiamdĩ quã irr uaerens consecutus non est. Electio sit consecuta

Expanded text:
iae ipsius » . Investigabilis igitur et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat . Haec omnia apud pium catholicumque lectorem, quid offensionis pariunt? quid contradictionis incurrunt? Numquid falsum est, quod praeparatur voluntas a Domino ? Numquid non quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ? Numquid hominem ab homine natura discernit, ac non potius gratia ab infideli fidelem? Numquid potest ullus dicere habere se, quod non accepit? aut quasi de non accepto, sed proprio gloriari; quod si non accepisset, utique non haberet? Numquid dubium est, cum verbum veritatis praedicatur, alios voluntate credere, alios voluntate non credere? Sed cum illorum cor Deus aperuerit, illorum autem non aperuerit, discernendum est quid veniat de misericordia, quid de judicio. Post commemorationem autem apostolicae sententiae, quam propheticis testimoniis astruit, quod justitiam Dei, quam Israel quaerens consecutus non est, electio sit consecuta
Abbreviated transcription (Latin):
queum et inuenationem et inscandalum et inretributionem illis
Obscurentur oculieorum neuideant. etdorsum illorum semper
incurua. Eccemiseri cordiam etiudicium : miseri cordia melectione
quae consecuta est iustitiamdĩ . iudicium uero inceteros qui excecati sunt
et tamenilli quia uoluerunt crediderunt. illi qui a noluerunt noncre¬
diderunt : Miseri cordia igitur et iudicium in ipsis uoluntatibus facta
sunt: Electio quippeista gratiȩ est non utique meritorum: supe¬
rius enimdixerat. sic ergo ethihoc tempore reliquiae perelectionem
gratiae factȩ sunt. Si autem gratia iam non exoperibus. alio quin
gratia. iam non est gratia: gratis ergo consecutaest quod consecuta
est electio non praecessit eorum aliquid quod priores darent et retri¬
bueretur illis. pronihilo saluos faciteos. Caeteri autẽ qui ex cȩ¬

Expanded text:
queum, et in venationem, et in scandalum, et in retributionem illis: queum, et in venationem, et in scandalum, et in retributionem illis: obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva . Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem, quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est quod consecuta est electio. Non praecessit eorum aliquid quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos . Caeteris autem qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
cali diligentiae ueritas reuelat: merito illos hoc prȩiudicio utentes
ethihis quaedudum abdicata fuerant immorantes pi doctoris graui¬
tas notat: Quot qui curauerunt omnes sensus ipsius indagare noluerint
cum eius eruditione proficere : sediam consideremus qualesit quod de
sub sequentibus ad notatis. uerba eiusdem. Nonquia credere uel non
deconexo sermone sit clarius. ideo ad ipsam quoque fidem ꝑtinet:
diunt uerbum ueritatis sed alii credunt alii contradicunt. Vlolunt
ergo isticredere nolunt aũt illi quis hoc ignoret. quis hoc neget
Sedcum aliis praeparetur. aliis non prȩparetur uoluntas ad ño dis¬
cutiendum est Vtique quidueniat demiseri cordia. quid de iudicio
quod quaerebat isrł hoc non est consecutus. electio autem consẽcuta
conpunctionis. Oculos ut nonuideant et aures ut non audiant
usque in hodiernum diem : Et dauid dicit łiat mensacorum inla¬

Expanded text:
cali diligentiae veritas revelarat; merito illos hoc praejudicio utentes, cali diligentiae veritas revelarat; merito illos hoc praejudicio utentes, et in his quae dudum abdicata fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat; quod qui curaverunt omnes sensus ipsius indagare, noluerint cum ejus eruditione proficere. Sed jam consideremus quale sit, quod de subsequentibus annotastis. EXCERPTUM QUARTUM. Non quia credere vel non de connexo sermone sit clarius. Ideo ad ipsam quoque fidem quae in diunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutiendum est utique quid veniat de misericordia, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem. Et David dicit , Fiat mensa eorum in ta
Abbreviated transcription (Latin):
perdidit posteritas non aminit : ipsum solum lȩsit peccatum eius
etnongenus hominum. sed omnes in uno peccauerunt. et prae¬
uaricationis merito totaeius propago damnata est: Om̃s
igitur quod adamperdidit perdiderunt. Perdidit aũt pri¬
mitus fidem quam omnes qui a primam potuimus ammitte¬
re primam egemus accipere: Placeat ergonobis haec gra¬
tiae prȩdicatio quafides donumdĩ esse defenditur. et innullo
nobis poterit pelagianus error in ludere. quiut gratiam
persuadeat debitam fidem non uult esse donatam: qui a
ergo nec iusta necrationabilis intelligitur eorum fuisse persuasio. qui
huius ueriscientiam totincrementorum profectibus dedificatam.
tot annorum studiis expolitam ad ad ulescentiae rudimenta reuoca¬
bant. ut magis suffragaretur haereticis quod inter mitia conuer¬
sionissuae imperite senserat quam pro desse catholicis quod pontifi

Expanded text:
perdidit, posteritas non amisit; ipsum solum laesit peccatum ejus, perdidit, posteritas non amisit; ipsum solum laesit peccatum ejus, et non genus humanum. Sed omnes in uno peccaverunt , et praevaricationis merito tota ejus propago damnata est. Omnes igitur quod Adam perdidit, perdiderunt. Perdidit autem primitus fidem; quam omnes, quia primam potuimus amittere, primam egemus accipere. Placeat ergo nobis haec gratiae praedicatio, qua fides donum Dei esse defenditur; et in nullo nobis poterit Pelagianus error illudere, qui ut gratiam persuadeat debitam, fidem non vult esse donatam. Quia ergo nec justa, nec rationabilis intelligitur eorum fuisse persuasio, qui hujus viri scientiam tot incrementorum profectibus aedificatam, tot annorum studiis expolitam, ad adolescentiae rudimenta revocabant, ut magis suffragaretur haereticis, quod inter initia conversionis suae imperite senserat, quam prodesset Catholicis, quod, pont
Abbreviated transcription (Latin):
accepit caetera dona mere atur: hoc autem qui asserit fatot᷑
credonobiscum quod in primo adam omnium hominum natura
uitiata sit nec negat eam i illo lapsu suas amisisse uirtutes.
quas nisi pergratiam recipiat habere non possit: Quid est autem
quod ei demnaturȩ solam fidem non uult esse praeceptam quam
nisi primam ami siss&. cȩteris bonis omnibus non carer&. Cre¬
dendo enim adamdi abolo. nonne crediditdõ: et cum sp̃ũ suꝑbiae
inȩbriatus ess& : discessit adño coreius et factus est seruus a¬
postatae dumliber uult esse iustitiae : Cum itaque non habere¬
mus continentiam nisids̃ dar&. nec haberemus dilectionem scam̃
datus est nobis. cumpostremo nemohaberet sapientiam et intel¬
lectum. consilium et fortituudinem. scientiam et pietatem acti
perdita in quo quam filiorum eius inueniretur nisi eam idem sp̃s
qui omnia inomnibus operatur infunder&: Vnde si quod adã

Expanded text:
accepit, caetera dona mereatur. Hoc autem qui asserit, fatetur, accepit, caetera dona mereatur. Hoc autem qui asserit, fatetur, credo, nobiscum, quod in primo Adam omnium hominum natura vitiata sit; nec negat eam in illo lapsu suas amisisse virtutes, quas nisi per gratiam recipiat, habere non possit. Quid est autem, quod eidem naturae solam fidem non vult esse praereptam, quam nisi primam amisisset, caeteris bonis omnibus non careret? Credendo enim Adam diabolo, non credidit Deo: et cum spiritu superbiae inebriatus esset, discessit a Domino cor ejus; et factus est servus apostatae, dum liber vult esse justitiae. Cum itaque non haberemus continentiam, nisi Deus daret ; nec haberemus dilectionem sanctam, nctum, qui datus est nobis ; cum postremo nemo haberet sapientiam et intellectum, consilium et fortitudinem, scientiam et pietatem ac tiperdita, in quoquam filiorum ejus inveniretur, nisi eam idem Spiritus, qui omnia in omnibus operatur infunderet? Unde si quod Adam