comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̾end̃ dm̃. Cum etgo qͣtuor sint dili
qͣrto: nulla p̃cepta danda erant. Qnͣtũ¬
libet enĩ excedat a u̾itate: remanet ei
dilectio sui ⁊ dilectõ corporis sui. fugax
enĩ animus ab incõmutabili lumĩe
oĩm regnatore: id agit. ut ip̃e sibi reg¬
net ⁊ corpori suo. ⁊ iõ nõ pt̃ nisi ⁊ se et̃
gendi p̾cipiendus est homini .i. quõ
m̃tis est. Precipiend̃ etiam qũo corpꝰ
sitũ diligat. ut ei ordinate prudent᷑¬
qui reꝵ integer estumator est Ipẽ atis
qui ordinatam ht̃ dilectõm. ne aut di¬
ligat quod nõ est diligens̃. aut nõ di¬
ligat quod est diligend̃. aut amplius
diligat quod minus diligend̃ est. aut
eque diligat quod uł minus uł am¬
plius diligend̾ est. aut minus uł am¬
plius quod eque diligend̾ est. om̃is
pocõr inqnͣtũ pocõr est: nõ est diligen¬
est: amplius quisq dm̃ debet dilig̾e
qͣm seip̃m. de quo nicħ metuimus. ne
cuiqͣm possit cognitus displic̾e̾. Et qui
se nult diligi. nõ ut sibi aliquid: snt

Expanded text:
m libro. Cum ergo quatuor sint diligquarto nulla praecepta danda erant, quantumlibet enim homo excedit a veritate, remanet illi dilectio sui, et dilectio corporis sui. Fugax enim animus, ab incommutabili lumine omnium regnatore id agit, ut ipse sibi regnet et corpori suo. Ideo non potest nisi et se et gendi praecipiendus est homini, id est, mentis est. Praecipiendum etiam quomodo corpus suum diligat, ut ei ordinate prudentequi rerum integer aestimator est. Ipse autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod est diligendum, aut amplius diligat quod minus diligendum est aut aeque diligat quod uel minus aut amplius diligendum est aut minus uel amplius quod aeque diligendum est. omnis peccator, in quantum peccator est, non est diligenest: amplius quisque Deum debet diligere unt; de quo nihil metuimus, ne cuiquam possit cognitus displicere; et qui se vult diligi, non ut sibi aliquid, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
sic tititur ut nos. Nam nos res quibus
itimuir ad id referimus: ut dei bontta¬
te ꝑfouamur. Ds̃ u̾o ad suam bonitatẽ
usum nr̃m refert. Cum aut̃ hor̃e ĩ deo
En̾is. deo potius qͣm hose fru̾is Illo enĩ
fru̾is: quo efficieris bs̃. ⁊ ad eum te ꝑue¬
risse letab̾is: in quo spem ponis ut ꝑ¬

Expanded text:
sic utitur ut nos: nam nos res quibus utimur ad id referimus, ut Dei bonitate perfruamur; Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. Quia enim bofrueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficieris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Quod tanta manifestatõe futurũ
in libro antiquo ꝓph̃atur. qnͣta manife¬
statõne fcm in nouo euͣngłio recitat᷑.
Si in hac humilitate ut dicẽ ceꝑam
iste i̾tmis irrisus est. nũquid adhuc ir¬
ridendus est. cum ea compłi cerninuis
que ꝯseq̃ñtia psalmus iste ht̃. ꝯmemo¬
rabuntur ⁊ ꝯu̾tentur ad dum̃n untũ¬
si fines t̾re. ⁊ adorabunt in ꝯspectu eiꝰ

Expanded text:
tem, quod tanta manifestatione futurum tem, quod tanta manifestatione futurum in libro antiquo prophetatur, quanta manifestatione factum in nouo euangelio recitatur, — sed si in hac humilitate, ut dicere coeperam, iste uermis inrisus est, numquid adhuc inridendus est, cum ea compleri cernimus, quae consequentia psalmus ipse habet: Commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines
Abbreviated transcription (Latin):
no mett̾ie ꝑ ylaiam dicentem. obꝓbriũ
hõmi nolite metu̾e. Ab isto u̾me tamqm
a tynea comeduntur. qui sub eius dente
eiingłico ꝑ singłos dies pancitatem sua
deficiendo mirantur Ros huncagnosça¬
de quaq re t̾rena sine iillo ꝯcubitu na¬
scitur. matutinus est qr diluculo surrex
Pot̾at itaq illa cucurbita ⁊ sine ullo
u̾micło aresce̾ Postremo si hẽbat deus
dere matutinũ nisi ut ille ĩmis agno¬
sc̾etur qui cantat ꝓ susceptõe matuti¬
na ego aut̃ sum umis ⁊ nõ homo: Qd
ista ꝓpħta tam ip̃o reꝵ effectu ⁊ adimple¬
ctione dultius Req enĩ si irrisus est
u̾mis iste cũ penderet in cruce. sicut
in eod̾ psalmo scriptã est. locuti sunt
labris ⁊ mou̾unt caput. sꝑauitin dm̃
eruat eum. saluũ faciat eum qm̃ iuilt
eum cum ꝯpleta sunt que ibi p̾dixti
fod̾unt manus meas ⁊ pedes. ⁊ dium̃a¬
ꝯspex̾unt me diuiserunt sibi nestim̃ta
mea. ⁊ suꝑ uestem meam miserunt sor¬

Expanded text:
non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria hominum nolite metuere. ab isto uermi tamquam a tinea comeduntur, qui sub eius dente euangelico per singulos dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos hunc agnoscade quaque re terrena sine ullo concubitu nascitur. matutinus est, quia diluculo resurrexit. poterat utique illa cucurbita et sine ullo uermiculo arescere. postremo si habebat deus dere matutinum, nisi ut ille uermis agnosceretur, qui cantat pro susceptione matutina: Ego autem sum uermis et non homo? , Quid ista prophetia iam ipso rerum effectu et adimpletione lucidius? neque enim si inrisus est uermis iste, cum penderet in cruce, sicut in eodem psalmo scriptum est: Locuti sunt labiis et mouerunt caput: \'Sperauit in deum, eruat eum; saluum faciat eum, quoniam uult eum, cum completa sunt, quae ibi praedixit: Foderunt manus meas et pedes, dinumconspexerunt me, diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sor
Abbreviated transcription (Latin):
głio diffamato cuncta illa que tpralit̾
apud ispsitas uelut umbratii pͥus sig¬
nificatõne iugiunt euacuata maroes¬
cunt. Et nnic ille ppłs amisso terosolimi¬
tano regno ⁊ sacerdotio ⁊ sacrifitio quod
totũ unibra erat futuri in captuia dus¬
ꝑsione magno estu tribitlatõnis adu¬
ritur. sicut quod scriptũ est a solis ar¬
dore ⁊ dolet grauit ⁊ tñ dolori eius auꝑ
sacram̃ti suꝑiore garrulitare derident
dum tñ ⁊ ip̃os sensun paulatim q ꝯsu¬
nod̾ dicit ds. ludite me qui scitis iudi¬
tiũ ppse meus. in quoꝵ corde lex mea est
magni duxͤitis. Srcut enĩ uestimẽtũ
ita ꝑ tp̃s absum̃tur. ⁊ sicut lana a tynea
comedentur. iustitia auit̃ mea in et̾nũ
manet. Ros ergo agnoscamus itinem¬
manitinũ qr ⁊ i illo psalmo cutusn
tulus inscribitur ꝓ susceptõne mati¬
tina. hoc se ip̃e noie appellare dignatus
est. Ego in quit sum ilmis ⁊ nõ homo
obꝓbriũ hoĩm ⁊ abtectio plebis. Hoc

Expanded text:
gelio diffamato cuncta illa, quae temporaliter gelio diffamato cuncta illa, quae temporaliter apud Israhelitas uelut umbratili prius significatione uiguerunt, euacuata marcescunt. et nunc ille populus amisso Hierosolymitano regno et sacerdotio et sacrificio, quod totum umbra erat futuri, in captiua dispersione magno aestu tribulationis aduritur, sicut Ionas, quod scriptum est, a solis ardore et dolet grauiter et tamen dolori eius atqusacramenti superbiore garrulitate derideant, dum tamen et ipsos sensim paulatimque consuopheta: audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quorum corde lex mea est;magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. matutinum, quia et in illo psalmo cujus titulus inscribitur, Pro susceptione matutina, hoc se ipse nomine appellare dignatus est: Ego, inquit, sum vermis, et non homo; opprobrium hominum, et abjectio plebis. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ratim. De ip̃o aut̃ triduo mortis dñt x
longũ est dissere. ⁊ in aliis sermonib
in tempestate piclitabantur. ita xp̃e pro
hus qui in hoc sclo fluctuant. ⁊ sicut p̾
iussũ est ut p̾dicaret niutuitis a iona
s nõ ad eos puenit ꝓpħia ione nͥ poscea¬
ad gentes. s nõ nisi post resurrectõm xͥ¬
puenit ad gentes. Iam u̾o ꝙ tabnacłi
sibi ꝯstituit ⁊ sedit ex aduso cunta¬
tis ninine quid ei futurũ ẽet expectãs
alfius significatõnis ꝑsonam ꝓpheta
gestabat. Prefigitrauit ent̃ carnalem
ppłm isrł. nam hinc erat ⁊ tristitia de
salute nintuttaꝵ. hoc est de redemptõe
culũ ergo cuturbite suꝑ capit euis ꝑ¬
missiones erant uetis testam̃ti. tił ip̾a
iam mun̾a in quib uti erat sicur di
cet apłs umibra futuroꝵ tamqͣm ab estu
tpraliũ maloꝵ in t̾ra ꝓmissionis des¬
fensaculũ p̾bens. Umis aut̃ matuti¬
nus quo rodente cucurbita exaruit. id̾
tp̃e rirsus xp̃c occurrit ex cuius ore eĩm¬

Expanded text:
. De ipso autem triduo mortis Domini longum est disserere, et in aliis sermonibusi tempestate periclitabantur, ita Christus pro his, qui in hoc saeculo fluctuant, et sicut primo iussum est, ut praedicaretur Nineuitis a Iona, sed non ad eos peruenit prophetia Ionae, nisi posteaad gentes, suenit ad gentes. Iam uero quod tabernaculum sibi constituit et consedit ex aduerso ciuitatis Nineue, quid ei futurum esset, expectans, alterius significationis personam propheta gestabat. praefi- to gurabat enim carnalem populum Israhel. nam huic erat et tristitia de salute Nineuitarum, hoc est de redemptioneculum ergo cucurbitae super caput eius promissiones erant ueteris testamenti uel ipsa iam munera, in quibus erat uti umbra futurorum tamquam ab aestu temporalium malorum in terra promissionis defensaculum praebens. uermis autem matutinus, quo rodente cucurbita exaruit, idem ipse rursus Christus occurrit, ex cuius ore euan
Abbreviated transcription (Latin):
uir: aliquid dicitur ⁊ fit nescio qua pug
cauenda potius qͣm uoce pacanda est.
corporis sensib. aut ip̃m celũ aut quod
in celo fulgentissimũ uident. aut ip̃m
mundũ dm̃ deoꝵ eẽ arbitnͣtur. Iuli aut̃¬

Expanded text:
tur, aliquid dicitur et fit nescio qua pugncauenda potius quam uoce pacanda est.corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut
Abbreviated transcription (Latin):
mines hot̃b ds u̾bũ suũ minist̾re nol
templã enĩ dei scmi est quod estis nas
Si d̾s de humano templo tesponsa nĩ
redd̾et. ⁊ totũ quod discend̾ hoib tradi
uelit de celo attꝑ p angłos ꝑsonaret

Expanded text:
istrare nolle Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; si Deus de humano templo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ones quib cet̾e inseruiint. Si aud
qͣlis est illa in qua m̃sura m̃si fr̾ritis
metietur uob̾. uł qͣlis ista de iona. etre
tales omnes añqͣm sit xp̃ianus finirei
cogitat ꝓparũ argitat uł ꝯditõm hu¬
nan uł etaten iam suam. Sunt enĩs
num̾abiles que nõ sunt finende ans
dem. ne finiatur uita sine fide. s plan
recepta tam fide ad ex̾cendam ꝑtam
lectatõm m̃tiũ fideliũ studiosissimen
quirende. ⁊ quod in eis elux̾it sñ typ
aprogantie ꝯmunicand̾. quod ausla¬

Expanded text:
tiones, quibus cetera inseruiunt. si autem qualis est illa: In qua mensura mensi fueritis. metietur uobis, uel qualis ista de Iona, etiam tales omnes ante, quam sit Christianus, finire cogitat, perparum cogitat uel condicionem humanam uel aetatem iam suam. sunt enim innumerabiles, quae non sunt finiendae ante fidem, ne finiatur uita sine fide, sed plane retenta iam fide ad exercendam piam delectationem mentium fidelium studiosissime requirendae et, quod in eis eluxerit, sine typho arrogantiae communicandum, quod au
Abbreviated transcription (Latin):
que sequitur qõnem accusant inquit
ritus sacroꝵ. hostias. thura. ⁊ cet̾a que
temploꝵ cultus excuit. cum id̾ cultus ab
ip̃is inquit uł a deo quem colunt exor¬
sus est tprib pͥscis cum inducitur deus
mitis egusse. Hinc rospondetur qm̃
munus deo. hinc potius ẽẽ itlligend̃
qͣm sit res antiq̃ sacrifitiũ quod nõ nisi
imi deo uero offerri oport̾e u̾aces ⁊ sacre
litt̾e monent. nõ ꝙ illo egeat ds̃. cũ in
end ip̃is lict̾is aꝑtissime scriptũ sit. dixi

Expanded text:
quaestionem. Accusant, inquit, ritus sacrorum, hostias, thura, et caetera, quae templorum cultus exercuit; cum idem cultus ab ipsis, inquit, vel a Deo quem colunt exorsus est temporibus priscis, cum inducitur Deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi
Abbreviated transcription (Latin):
quid lib̾alius ⁊ mtsericordius face po¬
donaret pcc̃a ꝯilsis ⁊ grauit̃ fixa int̾¬
dc̃a. reditus nr̃i ꝓ nob̾ crucifixus euel¬
leret. Has igitur claues didit eccłie
sue. ut que solu̾et in t̾ra: soluta eẽnt¬
⁊ in celo ⁊ que ligaret in t̾ra: ligata
eis dimitti sibi pcc̃a nõ credet: non et
dimittentur. quisquis aut̃ credet. seq
ab hiis correctus eñtet: in eiusd̃ eccłie¬

Expanded text:
quid liberalius et misericordius facere podonaret peccata conversis, et graviter fixa interdicta reditus nostri pro nobis crucifixus evelleret? suae, ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligataejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in e
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ et̾na supplicia. s aliis alia me¬
tõra uł acriora. ut quib tp̃s eqͣle est.
nõ sit eqͣlis asꝑitas. Propt msitram
etiam pcc̃oꝵ nõ in ꝓductõne tprm s¬
in uoluntate peccantiũ uoluntas
quippe ip̃a punitur. siue animi suꝑ
qui iudicat sine mĩa: sine mĩa udi

Expanded text:
pariter aeterna supplicia sed aliis alia mipariter aeterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequale est, non sit aequalis asperitas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temin voluntate peccantum? 27. Voluntas quippe ipsa punitur, sive animi suppqui judicat sine misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
metietur uob. In uoluntate quarpe ꝓpͥa
metitur bonus homo bona fc̃a ⁊ mea
metietur ei bĩtudo. Itemq in uolunta¬
te ꝓpͥa metitur malus homo mała oꝑa
quisq bonus est cũ bene nult. ibietiã
malus cũ male uult ae ꝑ hoc etiam sit
uł malus uł miser. hoc est in ip̃o sue
uoluntatis affectu. que oĩm fc̃oꝵ meri¬
toꝵ ꝙ m̃sura est. Ex q̃litatib quippeno¬
luntatũ. nõ ex tempoꝵ spatiis sicie re¬
cta fr̃a siue pcc̃a inetimur. Auoqͥn ma¬
ius poc̃m hr̃etur arborem deice qͣm ho¬
minem occid̾e. Illud enĩ fit longa mora
ictib młtis hoc imo ictu breuissimo
tp̃re ꝓ quo cũ exigni tp̃ris tam gñdi
poc̾o si ꝑpetua deportatõne homo puni¬
retur etiam mitius cũ illo actũ ꝙ dig¬
nus fu̾at dice̾tur ꝙͣuis in spatõ tp̃ia¬
li longitudo pene cum breuitate fa¬
cioris nuo modo ꝯpanda sit. Quid ergo
ꝯtͣriũ est. si erunt ꝑit̾ longua uł etiã

Expanded text:
metietur uobis. in uolumetietur uobis. in uolumetietur bonus homo bona facta, et in ea metietur ei beatitudo. Itemque in voluntate propria metietur malus homo mala operusquisque bonus est, cum bene vult, ibi etiam malus, cum male vult; ac per hoc ibi etiam fit vel beatus vel miser, hoc est in ipso suae voluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. Ex qualitatibus quippe voluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
n humano u̾ba nona uł minus usi¬
tata mod̾ate ac decent̾ asꝑsa splendorẽ
addant. ita in fcĩo intrabitib ꝯgruen¬
ter aliquid signeficantib quodãmodo
luculentior est diuina alloq̃ntia. Pmde
denoratũ t̾cio die niũ reddidit cur a
nob qritur cum hoc xp̃c exponat: Ge¬
retatõ inquit pͣua ⁊ adult̾a signun
qrerit. ⁊ signũ nõ dabitur ei nisi sig

Expanded text:
ni humano uerba noua uel minus usini humano uerba noua uel minus usitata moderate ac decenter aspersa splendorem addunt, ita in factis mirabilibus congruenter aliquid significantibus quodam modo luculentior est diuina eloquentia. Proindeuoratum tertio die uiuum reddidit, cur a nobis quaeritur, cum hoc Christus exponat? generatio, inquit, praua et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi sig
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sapt̃a s plane fallatia. tñ si de istis
nt dixi quos magos uł phos laudabł
noĩant tale aliquid narraretur. non
iam in buctis creparet risus s typus
Ita rideant scripturas nr̃as qͣntũ possẽ
rideant. dum ꝑ singłos dies tariores n¬
pautõres q se uideant uł moriendo ui
credendo duim implentur oia que pre¬
fecturos añ riserunt. nob̾q postis su¬
is nõ solũ ea legenda miserunt. u̾m
expienda ꝓmiserunt. Nõ sane absurde
neq importune requiritur quid ista
significent. ut cũ expositũ fu̾it. nõ tm̃
gesta. s etiam pp̃ aliquam significatõ¬
nem ꝗscripta eẽ credantur. Prius ergo
nõ dubitet ionam ꝓpham in aluo igẽ¬
ti marine belue triduo fuisse. qui uuit
qͣnto magis mou̾e debent que figura¬
te nõ tm̃ dc̃a s fcã sunt: Nam sicut hu¬
mana ꝯsuetudo ũbis. ita diuma potẽ¬
ta etiam fc̃is loquitur. Et sicut sermo¬

Expanded text:
non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, ut dixi, quos magos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant uel moriendcredendo; dum implentur omnia quae praefecturos, tanto ante riserunt, nobisque posteris suis, non solum ea legenda dimiserunt, verum experienda promiserunt. 33. Non sane absurde, neque importune requiritur quid ista significent, ut cum hoc expositum fuerit, non tantum gesta sed etiam propter aliquam significationem conscripta esse credantur. prius. ergo non dubitet Ionam prophetam in aluo ingenti marinae beluae triduo fuisse, qui uult quanto magis mouere debent, quae figurate non tantum dicta sed facta sunt! nam sicut humana consuetudo uerbis ita diuina potentia etiam factis loquitur et, sicut sermo
Abbreviated transcription (Latin):
tum in illud antrũ. eẽ deiectũ dixetu
ut possit intlłigi illuc etiam nuduo
ruisse si force opus erat tamqͣm ouo c¬
riũ. ita illi uestem detrahi. quo facili
sorberetur. Sicut enĩ sunt hoĩes de ppł
repsisse. aut in balneas intrasse dia¬
tur. quo etiam si ncc̃e eẽt intͣre uestit̃
uera quod nõ credant. in diuino mit¬
culo uaporem uentris quo tibi mas¬
cunt. potuisse tñ temꝑari uo uitam
hõis te ꝯsernaret. Qnto incredibilm
ergo ꝓpon̾ent tres illos uiros abĩpi
rege in caminũ missos. deambulassi
in medio ignis illesos: Quapp̃ si nll
isti diuinã mntracula nolurt crede al
oipuitatõne refellenor seint. Rece enrm
debent unũ aliquid tamqͣm incredible
talia uł etram mirabiliora narrantur
daurensis uł appollonius tyaneus fecis¬
se dicetur. quo młda mira ulło fideli au¬
ctore tactitant. ꝙͣuis ⁊ demones nõ nlla
fauant angłis scĩs silia nõ u̾itate s sp̃e

Expanded text:
tum in illud antrum dejectum esse dixerit, tum in illud antrum dejectum esse dixerit, ut possit intelligi illuc etiam nudus irruisse, si forte opus erat, tanquam ovo corium, ita illi vestem detrahi, quo facilius sorberetur. Sic enim sunt homines de prophetae estram parvam repsisse, aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uera, quod non credant in diuino miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret. quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, disputatione refellendi sunt. neque enim debent unum aliquid tamquam incredibiltalia uel etiam mirabiliora narrantur.daurensis uel Apollonius Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non ueritate sed specie,
Abbreviated transcription (Latin):
irrisione paganoꝵ. Sit enĩ polita est a¬
deinde quid sibi ettam ult illud supr
uomitũ ionam cucurbitam natam.
irrisũ asadñti. Ad hoc respondetur ꝙ aut
oĩa diuina mtracula credenda nõ sint.
ror hoc quod fcm̃ est de tona ꝓ incredible
posuisse. nisi forte facilius pitat mor¬
tuũ de sepulchro suscitari. qͣm tunũ i
tam uasto uentre belue potuisse setra¬
ri. ut enĩ omittam ꝯmemorare quta
magnitudo beluaꝵ marinaꝵ ab eis qu
exꝑti sunt indicetur. uent̾ quem coste
ille minuebant que carthagine publi
co fixe ppło note sunt. quot hor̃es intpe¬
tio suo caꝑe posset quis nõ conitiat.: n¬
Qnͣto hiatu patebat os illud quodua
ianua spelunce illius fuit. Nisi forren
posuit nestis ẽẽt impedim̃to. ne tona
norari posset illesus. qĩ ꝑ angustias¬
se coartau̾it. qui ꝑ arruptũ aeris po¬
pitatus sic exceptus est ut pͥus reciꝑ¬
tur uentre bestie: qͣm dente lac̾aretr
qͣniqͣm scriptura neq nudũ. neq it¬

Expanded text:
inrisione paganorum; sic enim posita est: \'deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam? inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint ltum miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta magnitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine co fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere posset, quis non conjiciat, quanto hiatu patebat os illud, quod velut janua speluncae illius fuit? Nisi forte, ut posuit, vestis esset impedimento ne Jonas vorari posset illaesus, quasi per angusta sese coarctaverit, qui per abruptum acris praecipitatus, sic exceptus est, ut prius reciperetur ventre bestiae quam dente laceraretur. Quanquam Scriptura neque nudum neque vesti
Abbreviated transcription (Latin):
tis: tantus ing̾etur uob. fieri posset
ut tantus dolor ẽẽt ꝙͣuis tpr̃e duitur¬
ntor. hoc est mora maior impar. seq enĩ
li de duab luc̾nis dicamus. tantũ ignis
iste caluit qͣntũ ille. iõ falsum erit. qr
mia eaꝵ forte cicius extincta est. Ron
itaq si aliquid scd̾ aliud nõ est tm̃. qr¬

Expanded text:
tis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, tis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, ut tantus dolor esset quamuis tempore diuturnior, hoc est mora maior, ui par. neque enim, si de duabus lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, quantum ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius extincta est. non itaque, si aliquid secundum aliud tantum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ m̃sura sempit̾nũ ac si iõ puitant
nõ ẽ ciuedeno de iuplitio sempico
oso ad eamd̾ rem ex omni ꝑte ncc̃e est re¬
ferre snĩam. Possumus enĩ recte dice
suod plantanus: hoc decerpes. ꝙͣuis ne¬
acum plantat unde nucem decerpat
ita dici posset quod fec̾is patieris. uti
nõ si stuiprũ fecit. stuprũ patiatur. s̃
quod pcc̃o isto fecit legi hoc ei lex fact
at .i. qr legem talia ꝓhibentem de sua
uita abstulit. auferat eum etiam de
ip̃a otm uita quam regit. Item si dixis¬
iet qͣntũ ñsi fu̾itis. tantũ remetietu
nob̾. nec sic ẽẽt ꝯseq̃ns ut õĩ modo eq̃les
pet̃is penas itlłigere debemus. Reqꝑ
enĩ eqͣlta sunt u̾bi grã triticũ ⁊ ordeũ
ꝓfecto dici posset qͣntũ m̃s fulitis: tan¬
tum remetietur nob̾. hoc est qͣntũ t̾cici
tantũ ordei. Quod si de dolorib agetur
acq dicetur: qͣntũ dolorem ingessert¬

Expanded text:
cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno, o ad eamdem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. Possumus enim recte dicere, Quod plantaveris, hoc decerpes; quamvis neficum plantat unde nucem decerpat. Ita dici posset, Quod feceris patieris: non ut si stuprum fecerit, stuprum patiatur; sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est, quia legem talia prohibentem de sua vita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum vita quam regit. Item si dixisset, Quantum mensi fueritis, tantum remetietur vobis; nec sic esset consequens ut omni modo aequales peccatis poenas intellegere deberemus; neque enim aequalia sunt uerbi gratia triticum et hordeum et profecto dici posset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\', hoc est quantum tritici tantum hordei. quod si de doloribus ageretur atque diceretur: \'Quantum dolorem ingesseri
Abbreviated transcription (Latin):
Am nunc deinde uideamus misura m̃l¬
supplitii ꝓposuit sic in esigłio calum
qua m̃sura m̃si fu̾itis. in ea remetie¬
tur uob̃. Satis inquit ridicule atat᷑
rie. Nam si ad m̃suram redditurus es
penam.⁊ omnis m̃lura circũscriptae
fine tp̃ris quid sibi uolunt mine in¬
cile est cred̾e quippe qui ait. om̃is m̃su
plũ hr̃e tpr̃is ad subam longam. pn¬
to ent̃ modios ⁊ tabones. urnas ⁊ am¬
.phoras nõ tpr̃m eẽ m̃suras. Qũoi
Nõ ne ip̃i dicunt solem istũ semptc̾a
eẽ. qui tũ qnͣtus sit ad t̾ram m̃suri
geomecͥcis ꝑscentari audent. ⁊ renuĩ¬
tiare. quod siue possint sute nõ possit
ꝯstat eum tñ ꝓpͥi sui orbis hr̃e m̃su¬
cuntur. mñsuram eius utiq nõ ꝯpi¬
hendunt. nec so nlła est. qr hoĩes ean
nosse nõ possunt. Potest igitur al¬
quid ⁊ sempit̾nũ eẽ ⁊ certi sui mod
hr̃e m̃stiram. Scd̾ ip̃os enĩ de solis iͥ¬
nitate locutus estsum. ut sua sm̃as
uincantur atq ꝯcedant ẽẽ posse alii

Expanded text:
am nunc deinde uideamus, qualsupplicii proposuit sic euangelio calumnqua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae incile est credere, quippe qui ait: <Omnia mensplum habere temporis ad syllabam longam. puto enim modios et rabones, urnas et amphoras non temporum esse mensuras. quo modo nonne ipsi dicunt solem istum sempiternum esse? qui tamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. quod siue possit siue non possit, constat eum tamen propriam sui orbis habere mensusequuntur, mensuram eius utique non comprehendunt nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. potest igitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
da ⁊indigna existimare de deo qui uitã
ip̃am oegitant. Et quecũq ulis forma
ti añponunt. eamq ip̃am iuuentem
corporis formam qͣntal luce p̾fulgeat
qntal magnitudine p̃mineat q̃ntal
pulchritudine ornetur. alud ip̃i ipam
almd uitam que negetatur mntlłigũt.
sam ꝙ illi moli que ab illa uegetatur
taĩatur dignitate incõpabłi p̾ferunt
demde ip̃am uitam ꝓgunt inspicere.
⁊ li eam sine sensu uegetantem inue¬
s̾unt: qͣlis est arboꝵ p̾ferunt ei sentiẽ¬
tem qͣlis est pecoꝵ. hinc rursus inclłi¬
gentem. qͣlis est hoi. Quam cũ adh
mutabilem uident: etiam huic alicpͣ
nd̃mutabilem aguntur ppone fla¬

Expanded text:
da et indigna existimare de Deo, qui vitam ipsam cogitant, et quaecumque illis formati anteponunt; eamque ipsam viventem corporis formam, quantalibet luce praefulgeat, quantalibet magnitudine praeemineat, quantalibet pulchritudine ornetur, aliud esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vitam pergunt inspicere, et si eam sine sensu vegetantem invenerint, qualis est arborum, praeponunt eis sentientem, qualis est pecorum; et huic rursus intelligentem, qualis est hominum. Quam cum adhuc mutabilem viderint, etiam huic aliquam incommutabilem coguntur prae
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊ descendit Quod paulus tta cõ¬
memorat. Qui descendit ipe est ⁊ qui as¬
cendit siꝑ omnes celos. Quis collegit
uentos in sinũ .i. animas credentium
in occultũ atꝙ secretũ Auib dr̃ mor¬
tui enĩ estis ⁊ uita ur̃a abscondita ẽ
cũ xp̃o in deo. Quis ꝯũtit aquam in ue¬
stim̃to. Ut dici posset: quotquot ĩ xp̃o
baptirati estis xp̃m induistis. Quis
tenuit fines t̾re: Qui dixit discipłis
sitis. eritis mͥ testes in irsm ⁊ tota ui

Expanded text:
lum et descendit, quod 20 Paulus ita comlum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis: Eritis mihi testes in Hierusalem et i
Abbreviated transcription (Latin):
qr et̾nam uoluit hr̃e poci ꝑfructõm: eter¬
nam inueniat iundicte seuitatem. Nõ
sionis mee ut colligam omnia ul certe
qͣm płima que de pocis ⁊ de pocõꝵ penis
scĩ libre hñt. atq ex hiis unam eruam
sine ulla ambiguitate snĩam. si tñ io
ualeam uirib m̃tis etiam si ꝯgruum
nanciscar otium. Nunc tñ arbitror. eẽ
monstratũ nõ ẽẽ ꝯtͣriũ et̾nitati suppli¬
tioꝵ quod in ead̾̃ m̃sura redduntur. in
q̃onem qui eas ex porphirio
ꝓposuit hoc aduinxit. Sane
etiam de illo inquit men
dignabis instruere. si u̾e
dixit salomon filiũ ds nõ ht̃. cito respõ¬
detut. nõ solũ hoc nõ dixit. sim etiã dixit
ꝙ ds̃ hẽat filiũ Apud eum enĩ sapt̃a lo¬
quens ait Añ omnes colles genuit me
mn sinũ Quis ꝗu̾tit aquam in uestim̃¬
to: Qius tenuit fines t̾re: Quod nom̃
est ei aut quod nom̃ est filii eius. Hoꝵ
duoꝵ que in extremo ꝯmemoraui. unũ
melłiguntur. hoc est qui ascendte ĩ ce¬

Expanded text:
m, aeternam inueniat uindictae seueritatem. non sionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, in c quaestionem, qui eas ex Porphyrio roposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum enim sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me. in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? horum duorum, quae in extremo commemoraui, unum intelleguntur, hoc est \'quis ascendit in cae
Abbreviated transcription (Latin):
signa quoꝵ omnis uisus mn sigri¬
eas uidel que ad significand̾ aliquid ad¬
hibentur. Qmobrem omne signũ etiã res
aliqua est. Qd̾ enĩ ulła res est: oĩo nichil est
ad̾ aut̃ omnuis res: etiam signũ est. Res gͦ¬
alie que fruũtur ⁊ utũtur. Ille quib fenẽ¬
dum est: nos beatos faciunt. Istis quib
utend̾ est. tendentes ad bĩtudinem adiu¬
uamtr. ⁊ qͣi amminicłamur. ut ad illas
que nos beatos faciunt: puenire possimꝰ
frui est enĩ amore nħ̾ere alicui rei pp̃ se
ip̃am. Uti aut̃ quod in usũ uen̾it. ad id
quod amas obtinend̃ referre. Res igit᷑¬
ꝙ trinitas. una quedam sc̃tma res ꝯmu¬
nisꝙ omnib fruentib ea. si tñ res et
nõ reꝵ oĩm causa. si tñ ⁊ causa. Nõ enim

Expanded text:
signa quorum omnis usus in signieas videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Quamobrem omne signum etiam res aliqua est; quod enim nulla res est, omnino nihil est: non autem omnis res etiam signum est. Et quae fruuntur et utuntur. illae quibus fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt peruenire atque Frui est enim amore inhaerere alicui rei propter se ipsam. Uti autem quod in usum uenerit ad id quod amas obtinendum referre, si tmque Trinitas una quaedam summa res est, communisque fruentibus ea, si tamen res et non rerum omnium causa sit. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
metietur.tam fieri pt ut in qua me¬
iura hoĩes m̃si eẽnt u̾bi grã modiũ
te frum̃ti ⁊ nich in iñsura ut taceam
de ip̃aꝵ reꝵ diu̾sitate. qr nõ solũ fieri
p̃t ut in qua m̃sura m̃sus fu̾it frim̃¬
tum. in ea illi metiatur aurũ. ⁊ frum̃¬
ti sit imus modius. auri aut̃ qm płi
ame pt. in qua m̃sura m̃sus est. in
ila ei m̃sũ est. Unde aũ hoc dix̃it xp̃c

Expanded text:
metitur; jam fieri potest ut in qua mensura homines mensi essent, verbi gratia, modium te frumenti, et nihil in mensura: ut taceam de ipsarum rerum diversitate; quia non solum fieri potest ut in qua mensura quis mtum, in ea illi metiatur aurum, et frumenti sit unus modius, auri autem, quampsime potest: In qua mensura mensus est, in ea illi metitum est. Unde autem hoc dixerit C
Abbreviated transcription (Latin):
sicut impia suꝑbia siue hõmi sine de¬
monũ sibi hos diuinos honores exhib̾i
recusauit ⁊ cui deberentur ostendit
Eius ret manifestissima in sacrislit¬
t̾is nr̃is exempla monstnͣtur. Disꝑti¬
ta aut̃ diuinis eloquiis sacrificia per
tpr̃m ꝯgruentiam ut alia fietent añ
manifestatõm noui testam̃ti quod er
ipa uera ⁊ uinius sacerdotis itictima:
⁊ aliud nunc quod huic manifestatõn
Qm̃admnod̾ enĩ unus idem ꝙ homo. udo
mane aliud offerat. aliuid uesꝑ ꝑ ꝯgni
ligionem. sicut nec salutem qui alioñ
mane. alio modo uesꝑe salutat. ita ĩ mi¬
u̾so tractu scłoꝵ cum aliud oblatũ est
ab antiquis sc̃is. aliuo ab eis qui nunc
sunt offertur. nõ humana p̃sumptõe
s auctoritate diutna tp̃rib ꝯgrua sacͣ
mystĩa celebnͣtur. nõ d̾s aut religioã

Expanded text:
sicut impia superbia, sive hominum, sive daesicut impia superbia, sive hominum, sive daemonum, sibi hos divinos honores exhiberi recusavit, et cui deberentur ostendit. Cujus rei manifestissima in sacris Litteris nostris exempla monstrantur. 21. Dispertita autem divinis eloquiis sacrificia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem Novi Testamenti, quod ex ipsa vera ut uniet aliud nunc quod huic manifestationiQuemadmodum enim unus idemque homo, si Deo mane aliud offerat, aliud vespere, pro at, nec religionem, sicut nec salutem qui alio modo mane, alio vespere salutat: ita in universo tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis, aliud ab eis qui nunc sunt offertur, non humana praesumptione, sed auctoritate divina, temporibus congrua sacra mysteria celebrantur, non Deus aut
Abbreviated transcription (Latin):
cum aut̃ demonib scd̃ eoꝵ impiam sup¬
bram noxia supstitio. Quapp̃ qui xp̃tanas
litt̾as titriusq testam̃ti sciunt. nõ hoc
culpant sacrilegis ritib paganoꝵ qd
cutruunt templa ⁊ mstitiuit sacendo¬
tran⁊ faciunt sacrifitia. s ꝙ hec ydolis ⁊
demonib exhideant. ⁊ ydola quid onu¬
sensu carere quis duoitet. Umptũ cũ
hus locantur sedib honorabil sbiatũca
te a dep̾cantib atꝙ immnolantib atten¬
dintur ip̃a sssitudine aĩatoꝵ m̃broꝵ
atꝙ sensuil ꝙͣuis insensata ⁊ exaĩata
afficiunt infirmos animos ut nuere
ac spitare indeantur accedente p̾sertim
ueriatõne mstitudinis qua tantus eis
cultus impenditur. Quib moebidis ⁊
pestilentõsis affectio ut medẽtur sc̃p¬
tura diutna rem quid̾ nodam. s tñ salu¬
bri remedio admouitõnis inculcat di¬
cens. Ocłos hñt ⁊ nõ uident. aures huĩt
⁊ũ  audient. ⁊ cet̾a talia. Hec enim

Expanded text:
cum autem daemonibus secundum eorum impiam supcum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemonisensu carere, quis dubitet? Verumtamen cum his locantur sedibus, honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus attendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum, quamvis insensata et exanima, afficiunt infirmos animos, ut vivere ac spirare videantur; accedente praesertim veneratione multitudinis, qua tantus eis cultus impenditur. 19. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus medetur Scriptura divina, quae rem quidem notam, sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat, dicens, Oculos habent et non vident, aures habent et non audiunt , et caetera talia. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
inde cũ. xp̃o nõ obitiant ꝙ eius doctrmam
nõ omnes secuntur. bentiuint enẽ ⁊ ip̃
neqͣqͣm. hoc tecte obici posse ute sapiei
siliũ longe secretius latet. sine pͥmditõ
etiam aliaꝵ forte causaꝵ que a prudẽtib
uestigari queunt hoc solũ eis brenita¬
tis gr̃a in huius qõnis disputatõnen
cainus tunc uoluisse hoĩb appar̾e xp̃m
⁊ apud eos p̾dicare doctrinam suam qnꝰ
sciebat ⁊ ubi sciebat ẽẽ qui in enĩ filant
credititri: Hiis enĩ tpr̃ib ⁊ hiis locis

Expanded text:
inde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientnsilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis,
Abbreviated transcription (Latin):
tur uł p̾dicatur. ⁊deo alias ⁊ alias res
uł alias ⁊ alias salutes oportet intłsigi
Quid aut̃ qñ fiat quod ad uuitam eamd̾¬
q fideliũ ⁊ pioꝵ libatõm ꝑtincat ꝯsiliũ
deo tribuamus. nob̃ obediam teneamus
nunc ⁊ pͥtis occultius postea manifestiꝰ
⁊ pͥus a pautõrib. post a płib. una tñ
ead̾ ꝙ uera religio significatur ⁊ obe¬
uatur. Nec nos eis obicimus ꝙ alit̾ nu¬
ma põpilius deos coletidos romanis
instituit. atꝙ ab eis uł ytał antea coi¬
bantur. nec ꝙ pythagoreis tp̃rib illa i¬
płta celebrata est. que antea uł ot̃o nõ
erat. uł in paucissimus ead̾ nõ sentien¬
tib nõ tñ eod̾ ritu iuuentib fortasse

Expanded text:
tur uel praedicatur, ideo alias et alias res uel alias et alias salutes oportet intellegi. quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus.nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentienti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nr̃a religione respondeant. ita nich
colitur sc̃m̃ est sicut nicħ int̾est ꝑ diusa
linguaꝵ auditoꝵ ꝙ ꝯgruentia qͣm di¬
u̾sis sonis dicatur. si quod dr̃ nerũ est
dum hoc sane int̾sit quod lingue sonos
quib int̃ se sua sensa ꝯmuncent etiã
hot̃es pacto quodam societatis in struie
possint: Quib aut̃ sacris diuuitatis
ꝯgru̾ent uoluntatem dei secuti sũt
qui recte sapilunt. Que oĩo nũqͣm defu¬
itad salutem iustitie pietatiq mor¬
taliũ ⁊ si qua in aliis atꝙ aliis ppłis
uia ead̾ q religione sociatis utarte ce¬
lebrantur. qͣtinus fiat plurim̃ refert
quo ⁊ humana exhortetur uł tollere¬
tur infirmitas. ⁊ diuina no oppugne¬
tur auctoritas. Qmobrem cũ xp̃m dica¬
mus u̾bum dei ꝑ quod fcã sunt om̃ta

Expanded text:
pro nostra religione respondeant ita nihil pro nostra religione respondeant ita nihil colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
celarit tps. Hruic ppositont respondes.
ut pͥmo ip̃i dicant utrũ ꝓfilint hoĩb
deoꝵ suoꝵ sacra que ꝯstat cet̾is tp̃rib ĩ¬
stituta. Que si negant aliquid ꝓfuisse
ad ataꝵ salutem nob̾cũ ea destriuit. ⁊
ẽẽ mania ꝯfitentut. Ros quid̃ etiam ꝑni¬
tiosa monstramts. S parũ nõ est ne ip̃t
int̾ii pͥus mania fateantur. Siuo ea
defendunt.⁊ sapient̾ atq utilit assec̃t
institita. quero quid actũ sco de husqui
anqͣm hec instituta eẽnt: morte obierũt.
Bac enĩ utiq salute atq utilitate fran¬
dati sunt. Si aut̃ potu̾unt alio modo
purgari cur nõ idem modus ꝑseuatͣ
n postos: Quid opus erat inititue no¬
uitias ꝯsecratõnes que antiquitus ñ
fũtnt. Hic si dicunt deos quid̾ ip̃os sẽꝑ
fusse. ⁊ ad lib̾andos cultores suos parto
ubiq ualuisse. s ꝓnarietate reꝵ tpaliũ
ac t̾renaꝵ que scirent certis tpr̃ib locis¬
sunt. aut si possut in eo ip̃o sibi etiam

Expanded text:
tempus? 9. Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. Quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisespondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quid ꝓsit. hoc cũ ets agimits. hoc in qo¬
nem nocamus. hoc disputando ꝯuellimꝰ
desinant igitur obice nob quod onni
secte ⁊ omni nomini religiones obici
p̃t. Cum enĩ nõ fortuitu labi. s diuina
ꝓtudentia tp̃ra ordinari fateantur. qͥd
cuiꝙ tpr̃i aptũ ⁊ oportunũ sit humanũ
ꝯsilium p̃tgreditur ⁊ illinc disꝑtita.
unde ip̃a ꝓuidentia reb ꝯsulit. si ent̃¬
dix̾int pp̾ea nõ semꝑ nec ubiꝙ fuisse
gorao homo fuit. neq hoc in potestatehũ
qui eum potu̾unt audire etiam credere
sectariq uolutsse. ac ꝑ hoc magis si tãte
potestatis fuisset pychagoras. tit il uell
⁊ qñ uellet sua dogmata p̾dicaret. et si
hret etiam cũ ea potestate sitma reꝵ pse

Expanded text:
agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa dixerint propterea non semper nec ubique fuisse goras homo fuit neque hoc in potestate habere qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam re
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. seq olim ꝓmissir̃ animis sibicre
ilbom dii culti sunt. In alba eque ueli
ritus q ualu̾e temploꝵ nõ pautio¬
tib scłis ip̃a roma longo scłoꝵ tractu sũ
cp̃rana lege fuit. Qtud inquit actũ de
cam minimis annis que oĩo in culpa
illa sunt : Orquid̃ is cui credi posset ñd
aduentũ suũ hõib cõmodaret. Orbis
noq cum ip̃a roma in ritib temploꝵ
faluit. Quare inquit saluator qui dcẽ
it sese tot scłis subumxit: Q ne dicãt
inquit lege uidaica uet̾i hõim curatũ
genus longo post tp̃re lex iudeoꝵ appa¬
euit ac niguit angusta syrie regione
los. s post cesatem gayum aut certe
ip̃o impante. Quid igitur actũ de roma

Expanded text:
ritatem in seque solo ponit animis sibi creritatem in seque solo ponit animis sibi creAlbam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, los sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperant
Abbreviated transcription (Latin):
porib humanis dum dilabuntur as¬
suit resurrectõni future tota ⁊ inte¬
gentiam nõ futuram cũ ⁊ angłoꝵ
legamus ełmodi escas eod̾ ꝙ modo
simmpsisse nõ ficto fantasmate s ma¬
ni festissima u̾itate. nec tm̃ ncc̃ĩtate.
s potestate. Alit̾ enĩ absorbet aquam
t̾ra sitiens. alit̾ solis radius candens
Illa indigentia. iste potentia. future
ergo resurrectõnis corpus imꝑfecte fe¬
licitatis erit si cibos sum̾e nõ potũit
imꝑfecte felicitatis si cibis egu̾it. pos¬
sem tñ hec de ꝯmutatõnib corporaliũ
qͣlitatũ. ⁊ de p̾potenti ualentia in infe¬
riora corpora corpoꝵ suꝑioꝵ latius dis¬
pitare ai brertẽ iñ responde ⁊positum
ib ⁊ talib ingeniis hec scribitur que ad

Expanded text:
poribus humanis dum dilabuntur asporibus humanis dum dilabuntur assumit, resurrectioni futurae tota et integentiam non futuram, cum et angelos legamus ejusmodi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeni
Abbreviated transcription (Latin):
gentem ꝑ quam sui aduientus mantfesta¬
tõm ꝯgrius sacram̃tis p̾figuraret ⁊ ip̃ts
tp̃rib isrłitici regni ⁊ deiide cũ se carner
de uirgine accepta mortalib mortalit
demonstͣuit. ⁊ deinceps usꝙ nunc cũ im¬
hinc usq in finem scłi quo scõs ab ĩpiis
direpturus est. ⁊ scia cuiq retributurus
idem ip̃e est filius dei patri coet̾nus ⁊ in¬
cõmutabilis sapĩa ꝑ quam creata ẽ imi¬
asa natura. ⁊ cuius ꝑticipatõne omnis
rõnalis antia fit beata. Itaq ob exororo
Sicut enĩ nos in eum credimus. ⁊ apuo
prem manentem: ⁊ qui in carne iam
uen̾it sic in eum credebant antiqui. ⁊
apud pt̃em manentem ⁊ in carne uẽ¬

Expanded text:
gentem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum imhinc usque in finem saeculi, quo sanctos ab impiis dirempturus est et sua cuique retributurus, idem ipse est filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uen
Abbreviated transcription (Latin):
Sener sme religione
A dolescens smne obedientia.
Dominus sine uirtute
Thristams cõtenciosus
Pauper superbus
Rex iinquus
E piscopus ncgligeris
Plebs sine disciplina
Populus sine lege.

Expanded text:
senex sine religione, adolescens sine obediencia, dominus sine uirtute, christianus contenciosus, pauper superbus, rex iniquus, episcopus negligens, plebs sine disciplina, populus sine lege
Abbreviated transcription (Latin):
tria. cum tonico a marore tria. cũ cortam¬
bo que in sũmam redacta cum illis tͥb q̃
creat integer fuint decem ⁊ octo. ita erũt

Expanded text:
tria cum ionico a minore, tria cum choriambo: quae in summam ducta cum illis tribus quae creat integer, fiunt decem et octo. Ita erunt