comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficut nõ leingat pͥcciũ ita non ercusat nõ radẽ¬
terudebitum. Nam siquis innungat opus atiqnõd
serime suo et p̃cipiat illi ne se deicuat ⁊̃ fbneama
ceri ali nuusttat unde mitatenus exire possit ⁊
sernus ille cõtempnens manditũ et momicõnem
aonini sui. sponte e in monstratã mittat fone¬
ant ut nuilatenis possit opus ñnuctum essicerẽ.
tittasme an aliquatems impãi istam ad excuta

Expanded text:
sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. Nam si quis injungat aliquod opus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foveam, quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
temus dm̃ in nña duuteni. supra itellectum hn
manuim. hauc miãm facere non posse .A. hac debes
ab illis nmic exigere qui xpm̃ non ẽẽ credunt
necessarium ad illam salutem hominis quorum
ince loqueris: ut dicant quilit̾ homo saluari p̾sis
sine xp̃õ. quod si nõ possunt ullo mͦ desmant nas
irtidere et accedant et inugant se nobis qri nõ di¬
cum in xp̃m ut possint saluari. S ate querã sic̃
incepr ut ostendas iͥ qua ratõne ecluetur homo
posse saluari. cum etiã infideles nõ negent homii¬
nem ullo mͦ posse sien beatum. et satis ostensum
at quia si pominus xpm̃ nõ eẽ nullo mͦ pͣ ĩem¬

Expanded text:
ectum, hanc misericordiam facere non posse? ANS. Hoc debes nunc ab illis exigere qui Christum non esse credunt necessarium ad illam salutem hominis quorum vice loqueris; ut dicant qualiter homo salvari sine Christo possit. Quod si non possunt ullo modo; desinant nos irridere, et accedant, et jungant se nobis, qui non duscum in Christum ut possint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur homo hominem posse salvari; cum etiam infideles non negent hominem ullo modo posse fieri beatum, et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
misttiplicatentur et similit̃ michi obtenderẽ¬
tur: id ipm responderem. A. moħ tectuis poten
set cunsidera etiam si conting̾et ut contͣ nolũtatẽ
dei illum asp̾tum facetes quid posses ꝓ hoc pccõ
solnere .ẜ Non hẽa aliquid mauis quã quos inpͣ
diri A. Sic granit̾ pectamus qͦciensq scient᷑ aliq¬

Expanded text:
tiplicarentur, et similiter mihi ostenderentur, idipsum responderem. ANS. Nihil rectius potes: sed considera etiam, si contingeret ut contra voluntatem Dei illum aspectum faceres, quid posses pro hoc peccato solvere? BOS. Non habeo aliquid majus, quam quod supra dixi. ANS. Sic graviter peccamus, quotie
Abbreviated transcription (Latin):
nomt̾ fcm̃ statim d̾s renonare. et ear res que post reno¬
uatõnem illam  erunt. in ip̃o inicio añqmͣ apperet cur
facte eẽnt destruere insitouent: omni caret ratõne. Seqͥ¬
tur gͥ quia angłi non ita fueit in mimero ꝑstõ ut eoꝵ
confirmatõ diu nõ diffeiret᷑. ꝓp̃ea quia mundi noui reno¬
natõuem mox oꝑteret fien qd̾ nõ conuenit. Quodat̃
eand̾ confirmatdnem. us ad mundi fut utã renonatõ¬
nem diffetre ds̃ uoluerit : inco̾̃uenens indet᷑. p̃sertun
cum ulam in abquibtamato ꝑfetent et cmi intelligi¬

Expanded text:
m statim Deus renovare, et eas res, quae post renovationem illam non erunt, in ipso initio, antequam appareret cur factae essent destruere instituerit, omni caret ratione. Sequitur ergo quia angeli non ita fuerunt in numero perfecto, ut eorum confirmatio non diu differetur propterea quia mundi novi renovationem mox oporteret fieri: quod non convenit. Quod autem eamdem confirmationem usque ad mundi futuram renovationem differre Deus voluerit, inconveniens videtur, praesertim cum illam in aliquibus t
Abbreviated transcription (Latin):
homo inꝑadiso sine pccõ sactus. quasi põitut ẽ
ꝓ deo int᷑ deum et diabolum ut uinceret diaboiñ
non consenciendo suadenti pccm̃ ad excusatõnem ⁊
honorem des. et ad confissionem diabon. cum ille ⁊¬
sirmmor nit̾ta nõ peccatet eodem diabolo suadente
qui fortior peccanit in celo nullo suadente. et ã
hoc fucile posset efficete: milla ui incaat᷑ sola se¬
suaslone ⁊pͥante mnci ꝑmisit ad noliitatẽ dia¬
boli. et ctͣ noluntatẽ et honorẽ dei . ẜ. Ad quid ins
tendere . .. iudica tu ipẽ si nõ est cont᷑ honorem
dei ut homo reconclietur illi cumi calñpina hmꝰ cõ¬
tumelie deo iogate nͥ pͥus honoram̃t dm̃ uincẽ¬
mortalis consensit facile diabalo ut pectant uñ
iuste iñcurrit penã mortalitatis. ita infirinus
et mortalis qualẽ ipe se fecit ꝑ moitis difficus¬
tatem uincat diabalum ut nullo mͦ peccet
qd̃ facere nõ pot̃: quãduu ex uuln̾e pͥmi pcc̃i
cõcipit᷑ ⁊ nascitur in pcc̃o .B. It ͫ dico quia ⁊ tõ ꝓ¬

Expanded text:
Homo in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem et honorem Dei. BOS. Ad quid vis tendere? ANS. Judica, tu ipse, si non est contra honorem Dei, ut homo reconcilietur illi cum calumnia hujus contumeliae Deo irrogatae, nisi prius honoraverit Deum vincenmortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nullo modo peccet; quod facere non potest, quandiu ex vulnere primi peccati concipitur et nascitur in peccato. BOS. It
Abbreviated transcription (Latin):
nano ud canarA ⁊ ħ putas ne cũmam iusticiam
hanc iusticiam. posseuio¬
i gro uiolare : S. son audeo co¬
ataro A nullitenus  gͦ debet aut pot̃ accipe hõ
a dõ quod dt eli date ꝓposuit: si uõ reddit deo totũ
quod uli abstulit ut sicut ꝑ illum ds̃ ꝑdidit ita ꝑa¬

Expanded text:
ne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: ut sicut per illum Deus perdidit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiuctum tota humaua natura corrupta. etq fer¬
mentta ẽ pcc̃o cum q miltum ds assiuuit ad pa¬
ciendã illim ciuitatẽ celestem. ita ꝑ uincentẽ inst¬
ficent᷑ a pcc̃o tot homines qt illimi nn̾m cõpe¬
turi erantad q̃m cõꝑlendum factur ẽ homo. Seci
facere nullatenus pͭ facete pͨcator homo: quia pͤca¬
tn icatorem nustiticare neqͥt .ẜ. Et nicħ iustuis ⁊¬

Expanded text:
ictum tota humana natura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare neq
Abbreviated transcription (Latin):
BOudio . A quid abstulit homo deo. cum uinq se
ꝑimiatt a dialolo .s. dic tu nt incepisti quia ego nesdo
quid suꝑ ħ mala. que astendisti potuit addere .a. nõ¬
ne abstulit deo. quid quid de humana natuta facere
ꝓposuerit .S. slon potest negan. A Iutende indis¬
tcictam iusticiam et iudica scd̾m illam utrũ ad equa¬
litatẽ pct̃i homo sãtfaciat deo. nͥ id ipm̃ quod ꝑaitꝰ¬
tendo se tunci a dia̾ deo abstidit. diabolum nincendo

Expanded text:
uit. ANS. Quid abstulit homo Deo, cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo
Abbreviated transcription (Latin):
me saluari passe et qima legimus si ĩiustus connetsus
flient asua abimusticia et fecerit insticiam: Om̃t
ĩiusticias eius tradi oblinioni ¶ hoc nõ dicitur nisi
illis qui aut expͤtanerũt xpm̃ añquã nenret ant
credunt in eum pꝰcinam uenit. Sed xp̃m et xp̃ianã¬

Expanded text:
e salvari, et quia legimus, si injustus conversus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitias ejus tradi oblivioni . ANS. Hoc non dicitur nisi illi, qui aut exspectaverunt Christum, antequam veniret; aut credunt in eum, postquam venit. Sed Christum et Chri
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ꝑccm̃ est: Cimi .ii. dicat iudeis de pat᷑ si dip̃o
quia uõ stio eum. eto sumlis nobis mendax ⁊ uit᷑
hrec uerba dicat nd̾ scio eum quis euin dicet earo
tus neciuiuisse ꝓferre dicõnes sine alur uerbis nt
de dicent⁊ion scͥio eum : quod si faceret ut ip̃e ant
Set me ndax qnod ẽ eẽ pectatorem. quare qm̃ hoc potũ
paccre potiit .a. et hoc dicere ꝑotuit ⁊ peccate non
pouuit .S. hoc ostende. A om̃is ptas sequit᷑ noluntiee
eum .n. dico quia possum loqui uł ambulare. subandi
s necessitas. nam cum dico quia nolens pꝰsum ttabi.
aut uinci nõ ẽ hec mea pͭtas set necessitas ⁊ p̃tasal
terius. Quippe nõ est aliud possimi trahi ił uincr qm̃

Expanded text:
st? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendax : et inter haec verba dicat: non scio eum: quis eum dicat easdem tres nequivisse proferre dictiones, sive aliis verbis, ut sic diceret, non scio eum? Quod si faceret, ut ipse ait, esset mendax, quod est esse peccatorem. Quare, quoniam hoc potuit, peccare potuit. ANS. Et hoc dicere potuit; et peccare non potuit. BOS. Hoc ostende. ANS. Omnis potestas sequitur voluntatem. Cum enim dico quia possum loqui vel ambulare, subauditotestas, sed necessitas. Nam cum dico quia nolens possum trahi aut vinci, non est haec mea potestas, sed necessitas, et potestas alterius. Quippe non est aliud, p
Abbreviated transcription (Latin):
semo tuo. uꝰ homini facias quod tͥ ab illouis fleri.
et quia qui nõ uult dare quod ht̃: nõ d acciꝑe
quod nõ ht̃. De dimissione uͦ breniter dico quia nlłi¬
tenus ꝑtinet ad te umdicta fioit supͣ diximus: qm̃
nec tu tuus ees nec ille tuus aut suuis qui tͥ fecit in¬
niriam. set imuius domini seruni facti ab illo. de ncho
estis ⁊ si de conseruno tuo te umdicas: indiciñ quod
ꝓpͥum dm̃ et iudicis oĩum ẽ suꝑ illum. suꝑbe psu¬
mis. inobia nͦ quid das deo quod non debes: cui in¬
benti totum quod es ⁊ qd̃ habes et quod potes debes
b. stichil iam audeo in oĩbus hiis dicete me dare deo
quod nõ debeo ¶A. Quid gͦ salnes deo ꝓ pcc̃o duot᷑¬

Expanded text:
erso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; erso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo tuo te vindicas; judicium, quod proprium Domini et judicis omnium est, super illum superbe praesumis. In benti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo p
Abbreviated transcription (Latin):
calco indando et amuttendo que mea sut largior ĩobe¬
diencia me ipm̃ illi subitio.¶ I Cu reddis aliquid qd̾
debes deo eciam si non peccastu non debes ħ conpitate
pro debito quod debes ꝓ ꝑcc̃o. oĩa ant̃ ista debes deo q̃
dicis. tantus nãq d eẽ in hac mortalinita amor. Et
ad quod ꝑtinet or̃o desid̾ium ꝑuemendiad id ad quod
factus es et dolor quia nondumi ibi es et timor ne nõ ꝑ¬
nemas ut nullam leticiam sentite debeas insi de hiirq̃
t᷑ aut auxiluim aut sꝑem. dant ꝑnemendi. Nau nimne¬
rent habere qd̾ nõ scdm quod ẽ amas et et desid̾is et
de quo quia nõdumi hẽs et ad hud itorum bt̃turus sis an
non. intanto es ꝑicalo non doles . Ad qd̾ eciã ꝑtinet qe¬
tem et delectatõnes amunidanas que aninũ ab illa
neta quiete et delectatõne reuocant fugere nͥ quãt
adintentõnem uluc ꝑueniendi. cognoscis sufficete
seruns estu et ille cui das. Et natura te docet ut cũ

Expanded text:
in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habere quod non secundum quod est, amas et desideras; et de quo, quia nondum habes, et adhuc utrum habiturus sis an non, in tanto es periculo, non doles. Ad quod etiam pertinet quietem, et delectationes mundanas, quae animum ab illa vera quiete et delectatione revocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cognoscis sufficere.b illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut conv
Abbreviated transcription (Latin):
tem alicnus nõ rep̃hensibilit̃ ut res eius sernent᷑.
qd̾ postea isti plicet cont᷑ cuius uolinitatẽ sricꝰ
A boc fit homini qui aliqñ non intelligit quid
ea fecit restituere iẜ. faten me necer̃ ẽ qma pro
canseruanda tuta c̾atura nicħ deberem fucere cins

Expanded text:
tem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; tem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; quod postea illi placet, contra voluntatem facimus. ANS. Hoc fit homini, qui aliquando non intelligit quid ea fecit, restituere. BOS. Fateri me necesse est quia pro conservanda tota creatura nihil deberem facere contra
Abbreviated transcription (Latin):
atis. N ponamus omma illa que mͦ psinsti te pro
pcc̃o posse soluere. te non debere. et indeamus ut
catum una sola cõpuntõne deleresł nõdimi cõsid̾¬
asti quanti pondens sit peceatũ B. n uno ostende mͦ
A. Si inderes de in conspectu dei. et aliquis tibidi¬
ceret aspice illuc et deus econt᷑ nullatenus nolo nt
aspicias. quere tu ip̃e in corde tuo quid sit ĩ oĩl
nͥ fotte sim mea necessitate positus ut sit necẽt me aut
hoc aut mauis pccm̃ facere A remone hanc necessi¬
tatẽ et de solo hoc pcc̃o considera. sipossis illud sacete
ꝑte ip̃o redimendo. ẜ aꝑte indeo qma nõ possu.
A nete diucius ꝓttaham quid si necẽe eẽt ans totũ
redigi aut t̾ẽ faccre tam ꝑuã rem contͣ nolimtatẽ
dei : ẜ cum considero accõnem ipam leuissimñ quid
ẜindeo eẽ/ s cum intueor quid sit cantͣ nolimitatem
dei. granissimũ guiddam et nulli damꝑno conꝑabile
itesligo. Sec salemus aliqñ facere cont᷑ uolinta¬

Expanded text:
ANS. Ponamus omnia illa, quae modo posuisti, te pro peccato posse solvere, te non debere; et videamus utrum catum una sola compunctione delere. ANS. Nondum considerasti quanti ponderis sit peccatum. BOS. Nunc ostende mihi. ANS. Si videres te in conspectu Dei, et aliquis tibi diceret. Aspice illuc; et Deus econtra: Nullatenus volo ut aspicias; quaere tu ipse in corde tuo, quid sit, in omnibus  forte sim in ea necessitate positus, ut sit necesse me aut hoc aut majus peccatum facere. ANS. Remove hanc necessitatem: et de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ANS. Ne te diutius protraham: quid, si necesse esset aut totum redigi; aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video esse; sed cum intueor quid sit contra voluntatem Dei, gravissimum quiddam, et nulli damno comparabile intelligo: sed solemus aliquando facere contra volunta
Abbreviated transcription (Latin):
tinod debeui ante ꝓcõmidest ne rectaret nec p
quod di qua pcant in extusabiit ẽ. ira namq ĩ¬
potencia culpa ẽ. qma nõ d eam habere ĩmo d
eani nõ lubere. Nam sicut culpa ẽ nan habete ꝙ
habere debet ita culpa ẽ habore quod debet non
habere. Sicut gͥ culpa est homini nõ habere ꝑ̃¬
tatem illam qnam accepit ut poss canere pet¬
catum sic culpa ẽ illi hẽte inpotenciam. quaif
nisticiam tenere et pectatũ cauere net quod ꝓ
pcc̃o reddere debet pat̾.Sponte nãq fecit unͣ
ꝓdidit illam pcͨcitem. ⁊ deuenit ĩ hant ĩpotẽdã¬
.I̾dem .n. ẽ nõ habere pͣtatem quam d habere et ha¬
bere inpotenciam quani d non habere. qua pp̃ ĩpatẽ¬
cia reodendi deo. quod debet que facit ut reddat nẽ
extusat hominem si non reddit. qm̃ effectum p᷑ca¬
ti nõ extusat pccm̃ quod facit . B. Et gtane itimᷤᷤ
est. et ita  necce̾ ẽ. A. inustus est gͦ honio qͥ non¬

Expanded text:
st ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non habere quod debet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiaIdem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita e
Abbreviated transcription (Latin):
eum slutũ pcc̃i quãuis cõsentientẽ deiceret si .n.
ꝓhibete uellet diabolum nõ posset tempture hõĩem
nõne inquã siłr saceret si hoiem pc̃ti soide macu¬
latum sine om̃i lanatõe. id ẽ. absq om̃i ẜ atiffatõe
talem semꝑmansut saltr̃ s̃ ꝑadisum de quo eiectꝰ
flierat rednceret.Ꝙ. Similitudinẽ si dr hoc faceret
negate non andeo et iconto eum ħ facere posse non
annuo. uid̾etur enim aut quod ꝓposuerat ꝑagete sõ
patuisse aut boni ꝓpõiti eum penituisse. que indm̃
cadere nequenit A tene gͥ certissime. qr sine sad̃fac̃o¬
ne .i. sine debiti solutõne spontanea. nec deus pot̃ pͤ¬
catum ĩpunitum diinitt̃ein pͤcator ab beatitndinẽ
uł talem qualem hẽcit añquam p̾caret ꝑuenite. nõ¬

Expanded text:
eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret
Abbreviated transcription (Latin):
nem ullam uł talem qualem hẽbat añqmͣ pectaret
debeat ꝓuchero. ẜ dictu ad̾ cogitas et ego consid̾a¬
ẜo pro ut pot̾o. A ponamus duntẽ alq̃m ĩmani tene¬
re margantam p̃ciosam curͣ nulla unqmͣ pollutõ
tetigit. et qm nullus p̾ssit alius amonere de manu
eiꝰ nsi ip̃o ꝑmittente et eã disponat recõdere in the¬
sautum suñ ubi sint carisima et p̃ciosissinia que
possidet.ẜ. Cogito ħ uelut añ nos sit A qnid si ip̃e
ꝑmittat eaudem margaritã ab aliquo ⁊minido expͥti
de manu sua in cenñ. cñ ꝓhibete possit. ac pꝰ ea eã
de teno sumens pollutã ⁊ nõ lotã inaliq̃m sinim
mundum ⁊ carum locũ deinceps illam sic sema¬
timis recondat : putabis ne illum sapientẽ:: quomͦi
hoc possum ẽ nam nõne melius eẽt satis ut mar¬
gantam suã mundam teneret et sernaret qͥm po¬
tlictam .a. nõue similit̾ faceret ds̃ qui hominem
angłit sociandum sine pcc̃o .q. in manu sua tenetut
in ꝑadyso et ꝑmisit ut atcensus mindia diabalus

Expanded text:
nem ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetigit, quamque nullus alius possit amovere de manu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc possum? nam nonne esset satis melius, ut margaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcc̃m. ẜ rationib tuis oĩo contradicere nõ possum.
Set quid ẽ qd̾ dicimus dõ ditte nobis debita nr̃a
et omnis gens orat dmi qnem credit ut dimitato
sibi pettata: Si .n. solmꝰ quod debemꝰ cut oramus
ut dimittati ᷑ sumꝙͣ ds̃ inuistus est int iterũ exi¬
gat quod salutum ẽ c᷑ siaut̃ nõ solmmꝰ cur stustra
oramus ut faciat qd̃ qr nõ quenit facere nõ pot̃:
A qͥ nõ soluit stustra dicit dimitte. Qni aut̃ solũ
sam dens nusli quidqmͣ d set omnns c̾atura ulidꝰ
et ideo nõ expedit honmi nt agat cum deo q̃mad̾
par cum ꝑi Set de hoc nõ opus ẽ t̾ nunc respon¬
dere. Cum .n. cognosces cur xp̃t ẽ mortuns: forsi¬
ab beatitndinẽ ꝑnenite queat cum ꝑtc̃o aut
solan apcto nͥ soluat qd̾ rapunt pͨcando: sicaꝑte

Expanded text:
. Rationibus tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere. Cum enim cognosces cur Christus mortuus est, forsiad beatitudinem pervenire queat cum peccato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccan
Abbreviated transcription (Latin):
pidelicet ratc̃aiem illam et beatam cuntatem et hanc m̃¬
danam insensibilemꝙnaturam deis ab inicio ꝓposuent si¬
miĩ ꝑficete: uidet᷑ quia aut illa ciuitas nõ etͥat cõpleti
in mimeto angłoꝵ añ maloꝵ tumam s expͤtabat deus ut
eam de homimibus conpleret ciñ corꝑeam mundi natu¬
ram in melius imutatet. aut si ꝑfecta erat in mnime¬
to. non etat ꝑftã in cõfirmatõne et differenda erat eius
confirmatõ. ⁊ si nullus in ea pͤcasset usq ad Eand̾ mnũ¬
di qmͣ exptamus tenonatõnem ant si nõ diucius illa
cõfirmatõ differenda erat acceleranda erat mundana

Expanded text:
videlicet, rationem illam et beatam civitatem, et hanc mundanam insensibilemque naturam Deus ab initio proposuerit simul perficere: videtur quia aut illa civitas non erat completa in numero angelorum ante malorum ruinam; sed exspectabat Deus ut eam de hominibus compleret, quando corpoream mundi naturam in melius mutaret: aut si perfecta erat in numero, non perfecta erat in confirmatione; et differenda erat ejus confirmatio, etiam si nullus in ea pecasset, usque ad eam mundi, quam exspectamus, renovationem: aut si non diutius illa confirmatio diffe
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ g̃madinodum. beatitudo est sufficieucia in qua
nulla est indigencia sic nulli cõuenitꝰ in qua titi
puta ẽ iusticia. ut nulla in eosit ĩiusticia .s slõ
andeo aliter credere A qui gͦ nõ saluit deo quod
debet: non poterit ẽẽ beatus. S net ħ conseͥ ne¬
gare possum A. quod si ms dicere misencors dẽ
dimittit suplicanti quod t apͥ d iccuto qr reddere
nequit: non pot̃ dici dr i mitt̃e nͥ aut ħ qd̾
homo spoute reddere d nec potest .i. qd̾ tecõpẽsari
possit pct̃o quod fien non deberet ꝓ cõseruacõe¬
oĩs tei que deus nõ ẽ aut ħ qd̃ pumiendo ablatu¬
tus etat inuito sic̃ supͣ dixi .i. ẜeatitudinẽ. Set
si diuttit quod sponte rodere debet homo ideo
q na reddere nõ pot̃: quid ẽ aliud quã dimit¬
tit ds̃ quod habere nõ potest: set derisio ẽ ut
etat ablaturus pp̃ in potenciã reddendi. quod spõ¬
te reddere d. iclaxit ds̃ penã et facit beatum

Expanded text:
quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit pe Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, uerat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum
Abbreviated transcription (Latin):
si incissent ut tẽptati nõ pscarent: ita cõsirmarent᷑ cũ
omni ꝓgeme sua ut ultta pectare nõ possent. q̃mad̾ qr
qut ncti peccam̃nt sic infirmati sunt ut quant̃ ĩ ip̃is
ẽ siue ꝑccõ eẽ nõ passint. Quis .n. audeat dicere. pnis
uualere inusticiã ad alligandum in seruitute hominẽ ⁊
pͥma suasione sibi cõsentientẽ qmͣ uałet iusticia ad cõ¬
firmand̾ eum in lib̾tate cibi in eadem pͥma temꝑtttõ
demtota inciss si nõ p̾cassent restat gͦut nõ conple¬

Expanded text:
ati ; ita confirmarentur cum omni propagine sua, ut ultra peccare non possent: quemadmodum quia victi peccaverunt, sic infirmati sunt, ut, quantum in ipsis est, sine peccato esse non possint. Quis enim audeat dicere plus valere injustitiam ad alligandum in servitute hominem in prima suasione sibi consentientem, quam valeret justitia ad confirmandum eum in libertate, sibi in eadem prima tentationdem tota vicisset, si non peccassent. Restat ergo ut non comple
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ non uelle aut non posse hanc restauracõnem sine
soħ uicio facete.ẜ. nõne similit̾ ẽ ingentib que ad sidẽ
uocate sunt qr illam uidei tepulerunt. A. non. Nam si
iudei om̃s credidissent. gentes tam̃ uocarent᷑. qmia in
ut ad gentes cõueiterentur .ẜ. nullo mͦ indeo ꝙͥ cantͣ᷑
het dicere possim: u A. unde tͥ uidet᷑ accidete singłis
illa leticia de a lieno casu . S. unde. nͥ quia certꝰ ent nnus¬
quisq qm̃ uͥ erit nullatenꝰ eẽt nͥ alius inde cetidiss
ullus de alieno dampno gauderet. ẜ Ita indet᷑.G. ꝑn
tas ue aliq̃m illoꝵ hĩturum hanc c̾titudinẽ si mislto
phures etunt cinam qui cecid̾unt. ẜ nequaqmͣ possum
opinari. quod eam hẽat aut habere debeat. Qnom
namq pat̃it quis scite utrum pro restanrando qd̾
inninmit̾ erit aut ꝓ conplendo qnod nõdum ꝑdm̃

Expanded text:
nem sine hoc vitio facere? BOS. Nonne similiter est in gentibus, quae ad fidem vocatae sunt, quia illam Judaei repulerunt? ANS. Non; nam si omnes Judaei credidissent, Gentes tamen vocarentur: quia in ut ad Gentes illi converterentur. BOS. Nullo modo video quid contra haec dicere possim. ANS. Unde tibi videtur accidere singularis illa laetitia de alieno casu? BOS. Unde, nisi quia certus erit unusquisque, quoniam ubi erit nullatenus esset, nisi alius inde cecidissetullus de alieno damno gauderet. BOS. Ita videtur. ANS. Putasne aliquem illorum habiturum hanc certitudinem; si multo plures erunt, quam qui ceciderunt? BOS. Nequaquam possum opinari quod eam habeat, aut habere debeat. Quomodo namque quis poterit scire utrum pro restaurando quod imminutum erat, aut pro complendo
Abbreviated transcription (Latin):
sum qd sacre scͥpture abs dubio ccͣdicat quia fłm ẽ
net illud tenere nolo sicognonero. Set s in illigreb
de quib diersa sentiri possunt sine ꝑiculo sicuti ẽ
istud unde nunt aginnus. si .n. nescinuis nt ͥ plures
nomines eligendi sint quã sint angłi ꝑditi an nõ
eẽ amie ꝑiculum si inanã inbiꝰ rebus sic eꝑonimꝰ dum¬
na dcã nt din̾sis sentencus fauere indeant᷑. nͨ alicubi in¬
nenit᷑ uͥ quid indubitantꝰ᷑ tenend̾ sit det̃minent nõ
arbitroi rephendi debere. Illud aut̃ qd̾ dixisti. cõstituit t̾inos
latione legit᷑ iuxta numetũ filioꝵ isrł qmͣ ambe tͣns

Expanded text:
uod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sint quam sint angeli perditi, an non, i rebus sic exponimus divina dicta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos latione legitur, juxta n
Abbreviated transcription (Latin):
ilib. Quod quidam quia ꝓ filioꝵ ubł inuenit᷑ angło¬
ũdei. sic exponunt ut scd̾m mini bonoꝵ angłorumas¬
simendus intelligat᷑ nimenis hominũ electoꝵ. N¬
homines restanrent et pͣ fieri ut beatoꝵ iimero
coeq̃ntur ⁊ sic plures erunt homines insti qnã an¬
głi inusti. Set nemento qͦ pacto incepi respond̾e q̃o

Expanded text:
l? Quod quidam, quia pro filiorum Israel invenitur angelorum Dei, sic exponunt; ut secundum numerum bonum angelorum, assumendus intelligatur numerus electohomines restaurent; et potest fieri ut beatorum numero coaequentur; et sic plures erunt homines justi quam angeli injusti. Sed memento quo pacto incoep
Abbreviated transcription (Latin):
nendum ẽ. au angłi pͥus fc̃i sint in mimieto ꝑfcõ
au nõ: A. Quodm indet᷑ dicim. s Non possum a
te plus exigere A. Si homo fcũs ẽ post casum ma¬
loꝵ angłoꝵ alcut quidam intelligunt ĩ genesi: nõ
uideo posse me ꝑ hoc ꝓbare altetum horum deti¬
nate. pot̃ einin ut puto eẽ qd̾ angłi pͥus fuerunt
tandum iminunitũ eoꝵ mimetũ. et pot̃ ẽẽ qd̃ nõ
fuerint in mimeto ꝑfc̃o. qr differebat d̾s sic̃ adh
differt illum implere muier̃ fcutꝰ humanã natu¬
ram suo temꝑx. unde aut solñ mͦ num̾ñ nõdum
integrum ꝑficeret. aut eciamsi minueret᷑ restitu¬
eret. Si aut̃ tota c̾atuta simul ftã ẽ et dies illi
ĩ qͥb mogses istũ mundũ nõ simulẽe factũ. indet᷑
dicere. aliter sunt intelligendi quã sicut indemꝰ isto ᷤ
dies in qͥb uinimus intellig̾e neq̃o qmͦ facti sint
angłi in illo iñteg᷑ mimeto. Qmippe si ita ẽẽt: indet᷑
aut płes eeñt in illa celesti ciuitate qm̃ illa ꝑftĩmi

Expanded text:
nendum est: an quod angeli prius facti sint in numero perfecto, an non? ANS. Quod mihi videtur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint m imminutum eorum numerum: et potest esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, videturaut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
dix̾it quia tm̃ letabunt᷑ electꝰ hommnes dẽ angłoꝵ
perditõe. quant̃ gaudebunt de sua assumptõe qm̃ absq
dubis hec nõ eẽt iisi illa fuisset: quõ pot̾unt ab hac pñ¬
sa gratulicõne deffendi: aut qͦmͦ dicemus angłos qͥ cetd̾¬
uiit in hominib restantatos si illi sine ħ utio ꝑmansim
erant si nõ cetidiessent idẽm sine gratulatõne de dasuaho¬
głoꝵ. isti rͦ sine illo eẽ non potetunt Immo qualit̾ cum

Expanded text:
dixerit quia tantum laetabuntur electi homines de angelorum perditione, quantum gaudebunt de sua assumptione, quoniam absque dubio haec non esset, nisi illa fuisset, quomodo poterunt ab hac perversa gratulatione defendi? Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine il
Abbreviated transcription (Latin):
si stant innentate. et qͥ nullam nouit ꝑcõi penã.
⁊ qͥ eã semꝑ aspicit et̾nam. Nã neqͥ qmͣ putand̾ ẽ bo¬
nos angłos eẽ confirmatos casii maloꝵ s suo m̾to.
Sic̃ nama si boni cum malis pettassent simul dã¬
puati eẽnt : ita iniusti si cũ iustis stetissent. ꝑtter
casi consirmandi erant. aut nullus unamͣ cõsima¬
tetur aut neceẽ erat aliq̃m casimim qmi ad ahos con¬
firmandas ꝓuiet᷑ que utraq ab sinda suit. sllo tes qͦ nͥ
tõfirmati sunt ili qmstet̾unt q̾ ꝑter cõsirmati eẽnto
głos de humana natura restanrandos ⁊ patetex sut
tõne qr nõ ĩ minori mim̾o erunt hoĩes electi qmͣ

Expanded text:
nullam novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, paritenisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent gelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt elect
Abbreviated transcription (Latin):
orerat . q. dm̃ extissaret et diabolum consunderet
si ille casum sũ insirmttati sue imputaret cũ ipa
instmior staret. ac si et ead̾ ip̃a caderet multo na¬
gis dm̃ deffend̾et ctͣ diabolum et contͣ se ipãm en
ip̃a facta ualde infiriora mortalis. melestir. de tã¬
ta infrmitate tanto alt̾ui ascend̾et qm̃ mde dia
cetidiss quanto bom angłi quoꝵ eqnalitas. ei debet᷑

Expanded text:
or erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur,
Abbreviated transcription (Latin):
set om̃s ceiti erunt se stõs eẽ ad ꝑsiciendam in ã cini¬
tatẽ .A. gͦ si plures erunt qmͣi reꝓbi angłi nullus potͦ¬
debent̾ de alt̾uis ꝑditõne .sͦ. ita sequitur. A. amita
indeamus quia si plutes etunt homines electi qm̃ st̃
texrbi angłi. uia non seanatur incõnenientia qm̃ seqͥ
est necet̃ siplines non etunt et cum ĩpo sit ułtmni¬

Expanded text:
unt se factos esse ad perficiendam illam civitatem? ANS. Ergo si plures erunt quam reprobi angeli nullus poterdebeat de alterius perditione. BOS. Ita sequitur. ANS. Cum itaque videamus quia si plures erunt homines electi quam sint reprobi Angeli, illa non sequatur inconvenientia quam sequi necesse est, si plures non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
cõne ueata uł ẽ. uł fictuta ẽ: in quodam rõnabi¬
li et ꝑscõ miniero p̃scitã ee̾ a dõ. ita ut nͨ maiorem
nec minorem illum ẽẽ deceat nõ ẽ dubitandum hũ
m. nescit ds̃ in quo numero melius eã deceat ꝯsticui
qd̃ fłm ẽ aut si scit in eo ulam cõstituet. quẽ ad
hoc decenciorem intelliget. Qua pp̃ aut angłi illi
qui cecid̾unt facti erant ad hoc ut eeñt nitrad
opinari .s. uentas ẽ aꝑta qd̾ dicis. a Qm̃ gͦ de illo¬
pot̃ .G. restantandi ꝓci dubio sunt. a netẽe ẽ gͦ
telliges eoꝵ retõciliatõius inpossibilitatẽ. Alii ant̃
angeli ꝓ illis restitin nõ possunt iõ ut taceam qũo
hoc repugnate indeatur pͥme c̃atõnis ꝑftõine quia
nan debent nisitales eẽ possint quales ili fuissent
si nõ pectassent cum illi nulla iisa ꝓcõi umudicta

Expanded text:
beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra opinari. BOS. Veritas est aperta quod dicis. ANS. Quoniapotest. BOS. Restaurandi procul dubio sunt. ANS. Necesse est ergo s difficultatem intelliges eorum reconciliationis impossibilitatem. Alii autem angeli pro illis restitui non possunt, ideo ut taceam quomodo hoc repugnare videatur primae creationis perfectioni quia non debent; nisi tales esse possint, quales illi fuissent, si non peccassent; cum illi nulla visa vindicta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittente. et ħ ipm quod ꝑuerse uult aut agit
ĩ umin̾sitatis p̾fate ordinẽ et pulcͥtudinẽ ss̃ma
sapã com̾i̾tit. Ipã namq ꝑuersitatis spontanea sat̃¬
facio uł añ sãtfaciente pene exactio: excipto ħ quia
ds̃ de malis multis modis bona facit in eadẽ nui¬
uersitate sum̃ tenent locum. et ordinis pulc̾tu¬
ordinem ꝓturbare ntitur. non ad deiet Nleretĩ
ip̃a imimi̾sitate qmͣ ds̃ debet ordinare qͥdam exui¬
olata ordinis puscͥtudine deformitas. et ds̃ in sua
dispõne ind̾etur desficete. Que dno qm̃ sioit sunt

Expanded text:
permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchritudinem summa sapientia convertit. Ipsa namque perversitatis spontanea satisfactio, vel a non satisfaciente poenae exactio excepto hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchrituordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretur deficere. 81 Quae duo quoniam sicut sunt
Abbreviated transcription (Latin):
norare dicit᷑. et ħ maxime tõnalis natura cui datũ
ẽ intelligͥe quid debeat. que cum u̾ult ad̾ d dmñ
honorat. nõ qr illi aliquid confert: s qr sponte s eiꝰ
uolinitati ⁊ dispõm subdit et in tenim nnu̾sitate
ordinem suũ et eiusd̃ umu̾sitatis pulc̾tudinem¬
cutudinem quant᷑ in se ẽ ꝑturbat boet pͭcatẽ
aut dignitatem dei nullatenus ledat ant decolo¬
iet. Si .n. ea qne celi ambitu continenont uellent
ion ẽẽ sub celo. aut elongari a celo millatenꝰ pꝰsent
nͥ sub celo ẽẽt nec fugere celum nͥ aꝓpniquandoce¬
l. Nami et unde et quo ⁊ quaͥrent sub celo eẽt et
quanto magis a qual celi ꝑte elongarentu tanto ma¬
dis oppõite parti. ꝓpinquarent. Ita quãis hõ ulł ma¬
lus angłs diuine uolmitati et ordmatõni subiacete
nolt nõ tam̃ eã fugere ualet qr si uult fug̾e de
subuoluntate iubente : curtit sub uolũtatẽ ꝑum¬
entẽ: et si queris qua trausit̾: nõ nͥ sub uoluntate

Expanded text:
norare: et hoc maxime rationalis natura, cui datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, Deum honorat; non quia illi aliquid confert, sed quia sponte se ejus voluntati et dispositioni subdit, et in rerum universitate ordinem suum, et ejusdemchritudinem, quantum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent nisi sub coelo esse, nec fugere coelum nisi appropinquando coelo. Nam et unde, et quo, et qua irent, sub coelo essent, et quanto magis a qualibet parte coeli elongarentur, tanto magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo, vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub voluntate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nonnisi sub voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
uidex omniũ deus hominem sic possessimi. de pͤtate
tam̃ illumm ĩiiste torquebat. homo namq metueca cut
ꝑuniretur nec ab ullo coniemencꝰ: quã ab illo cui cõsen¬
serat uit pectaret. Diaba uͦ metitũ nullum erat ut pu¬
raret inmo tanto ħ faciebat iniustiuo quanto nõ ad his
amore isticie trahebatur. sec instincda malicie inpesichat᷑
Nam non hoo facielat deo iubente set inconp̃hensibili
sapĩa sua qua eoam mala bene ordinat ꝑnuietente. Et
ꝑuto illos qui diabolum aliquam oꝑinantur hẽre in possi¬
dendo hominem iusticiam. ad hoc inde adduci. qr udent
hominem diabali uexacõni iuste suiacete. et dm̃ hoc
iuste ꝑmitcere. et iccnto putant diabolum illam iuste m¬
ferre. Contingit .n. idem aliquid diuerus consid̾atõmbus
eẽ iustum et iniustum. et ob hoc a non diligent̾ intuẽ¬
tib totum iustum aut imustum iudicari. Euenit .n.
ut aliquis in nocentenñiuste ꝑcuciat unde ip̃e iuste ꝑri¬

Expanded text:
judex omnium Deus hominem sic possessum, de potestatjudex omnium Deus hominem sic possessum, de potestattamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia vident hominem diaboli vexationi subjacere juste, et Deum hoc juste permittere: et idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et ob hoc a non diligenter intuentibus totum justum aut injustum judicari. Evenit enim ut aliquis innocentem percu
Abbreviated transcription (Latin):
sustinet: Non ne dei ommipõa regnat ubies ᷑ quõ gͦ
indigebat deus. ut ad uincendum diabolum de celo des¬
cenderet : hec nobis inadeles posse obicete indentur
am contͣ diabolum agere ut libetaret hominẽ qmͣ ꝑ
fertitudinem ut cum diabolus eim in quo nulla morteᷤᷤ
etat causa. ⁊ qui deus erat occideret. iuste potestatem
quam suꝑ ꝑcc̃ores habebat amitteret. alioquin iniustã
uiolenciam fecisset illi qm̃ iuste possidebat hominem
quem nõ ip̃e uiolent̾ attaxetat set idem homo ad illũ
se ponte contulerat: non uideo quã uim hẽat. Nami
si diabolus aut homo sinis eẽt aut alterius quam d̾i
aut in alia quam indei pͤtate maneret. forsitan hoc tec¬
te diceretur. Cum aut̃ diabolus ant homo non sit nͥ
agere ds̃ cum̾ sno. de suo in suo. nͥ ut secim̃ suũ ꝑuu¬
to dm̃ si suscepisset Ut̾q namq sur erat. cum
alter alteto ꝑsuadente se ipm̃ dño suo furabatur.
quid em̃ iustius fien poss si hoc d̾s faceret: Autsi

Expanded text:
e. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objicere posse videnturiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potestatem, quam super peccatores habebat, amitteret; alioquin injustam violentiam fecisset illi, quoniam juste possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem homo se sponte ad illum contulerat, non video quam vim habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut alterius quam Dei, aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non sit nisDeus agere cum suo, de suo, in suo, nisi ut servum suum punito Domini sui suscepisset? Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si
Abbreviated transcription (Latin):
de suo quannus in uitus saluit qd̾ tapint. qr licet d̾s
hoc ad usum sui cõmodi nõ transfetat qd̾ aufert
sicut homo petumã qmͣ alii aufert ĩ suani ꝯu̾tit
utditatẽ. hoc tam̃ qd̃ aufert utit᷑ ad suũ honorem
ꝑ hoc quia aufeiti aufetendo. enim. pccõrem ⁊ que
s̃ ds̃ ita sicut ꝓbas sũ debet honorem seruate curł
ad modicũ patitur illum molariẽ. Quod. nr aliqͦ mͦ
ledi sinnitur: non integre nec ꝑstẽ custodit᷑. A. d̾i
honori nequit aligͥnantulum quantũ ad illum ꝑti¬
net addi uł inuiii. Idem namq ipẽ sibi ẽ. honor

Expanded text:
de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii aufert, in suam convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum honorem, per hoc, quia aufert. Auferendo enim, peccatorem, et quae si Deus ita, sicut probas, suum debet honorem servare, cur vel ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS. Dei honori nequit aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque ipse sibi honor
Abbreviated transcription (Latin):
sue dignitatis honorem .ẜ. Canced̾e me oꝑtet .a.
uidetur tibi quod eum integre seruet si sic aufbr¬
ri sibi ꝑmittit ut nec soluatut nec ip̃e auferẽ¬
tem pumat. ẜ nõ andeo dicere. A necessorest
gͦ ut aut ablatus honor soluat᷑: ant pena sequat᷑.
poteus ent. qd̵ nesfas ẽ cogitne .S. incħ rõnabili¬
peccantis sit illi honor aut cꝰmoͥ honor sit.St i. pena
peccantis nõ ẽ eius honor. Cum pͤcator nõ soluit qd̾
ibstulit set punitur. sic ꝑdit ds̃ honoreim simiti ut
nõ recuꝑet quod iis que dc̃ã sunt repugnate indet᷑
te soluit qd̾ debet aut ds̃ abinuito accipit. Nam añ
homo debitam subiectõem deo sine nõ pͤcaudo siue
quod pecuit soluendo uolinitate spontanea exhibet:
añt deus eum innitũ sibitorq̃ndo subicit. et sic se do¬
minũ eius ẽẽ ostendit qd̃ ip̃e homo uoluntate fater
recusit. In qͦ cõsid̾andum qr sicut homo pͤcando rap̃
quod dei ẽ. ita d̾s puniendo anfeit qd̾ hamuus es¬

Expanded text:
suae dignitatis honorem. BOS. Concedere me oportet. ANS. Videtur tibi quod eum integre servet si sic auferri sibi permittit, ut nec solvatur, nec ipse auferentem puniat? BOS. Non audeo dicere. ANS. Necesse est ergo ut aut ablatus honor solvatur, aut poena sequatur; potens erit: quod nepeccantis poena sit illi honor, aut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videturte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯparata indicat nob̾ posse quid bapnũ eiꝰ homines m̃ foris aca¬
pe s̃i salut bĩcuduns cama eam nunem uel pape uel ceneres¬
faisa nam ⁊ fluuina de fonte paradisi. sunt scͥptura testat᷑ eciã
foras largit᷑ manauerunt. Nonimatim quippe ꝯmemorant ⁊ per
quas terras fluant ⁊ qd̾ exira paradisũ ꝯstitute sint om̃ibꝰ sot̃ ẽ nͤ mñ¬
n ine sp̃ocana uelm egypto quo illa flumĩa ꝑuen̾ũt est felicitas.
uite q̃ ĩ ꝑadiso ꝯmemoratur ita fit ñ cũ paradisi aqͣ sit extra ꝑadi¬
mimꝰ. aut̃ beate uite ñ nͥ intra ecc̃am reꝑitur q̃ supͣ petͣm ⁊̃ funda¬
ta est q̃ ligandi ⁊ soluendi claues accepit ħ est una ã ten ⁊ possids
õm sponsi sui ⁊ dm̃ potestatem ꝑ qͣm ꝯiugalem potestatẽ ⁊̃ de ancal
tui. si aut̃ suꝑbiant exira remãnebunt. mag̃ gͦ quia ꝓ ecc̃e honore
atq unitate pugnamꝰ ñ tͥbuamꝰ heticis auicquid apud eos agnos¬

Expanded text:
eius homines etiam foris accipere, sed salutem beatitudinis extra eam neminem uel percipere uel tenere. nam et flumina de fonte paradisi, sicut scriptura testatur, etiam foras largiter manauerunt. nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant et quia extra paradisum constitutae sunt omnibus notum est. nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso commemoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua sit extra paradimunus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de anctur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnos