comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& habitate in illo: qui& caro fastus est & habrttiuit in nobis. Ne queenim iam
desperandum est. pasticipatione uerbi ficripossehomines filios dĩ quando filius
dĩ ptisticipatione carnis factus est filius hominis Nositaque mutabiles in me¬
lius commutandi pasticipes efficimur uerbi Verbum cutem in commutabi¬
le nihilindeterius commutatum. pasticeps carnis effectum est. rationali
anima mediante. Nequeenim homox p̃s ut cꝑpolls naristae her&ici putauer̃
aut non habuit animam aut non habuit rationalem sed moresuo scriptura ut
xp̃i humilitatem magis ostenderet nec arnis nom̃ quasi indignum aliquid refu¬
gisse uideretur: carnem prohomine posuit. Neque enim quia scriptum est uidebit
omnis caro salutaredĩ animde ibi non sunt intellegendde . Nihil proinde aliud
distumest uerbum caro fastum est quam sidicer&ur. filius dĩ. filius hominis faic¬
tus est: quicum in forma dĩesset sicut dicit apostolus non rapinã arbitratus ẽ

Expanded text:
 habitate in illo, qui caro factus est et habitauit in nobis. neque enim iam desperandum est participatione uerbi fieri posse homines filios dei, quando filius dei participatione carnis factus est filius hominis. Nos itaque mutabiles in melius commutandi participes efficimur uerbi; uerbum autem incommutabile nihil in deterius commutatum particeps carnis effectum est rationali anima mediante. neque enim homo Christus, ut Apollinaristae haeretici putauerunt, aut non habuit animam aut non habuit rationalem; sed more suo scriptura. ut Christi humilitatem magis ostenderet. ne carnis nomen quasi indignum aliquid refugisse uideretur, carnem pro homine posuit. neque enim, quia scriptum est: Videbit omnis caro salutare dei, animae ibi non sunt intellegendae. nihil proinde aliud dictum est: Verbum caro factum est, quam si diceretur: Filius dei filius hominis factus est. qui cum in forma dei esset, sicut dicit apostolus, non rapinam arbitratus est
Abbreviated transcription (Latin):
quid ex bciusto egro uctione corporiti cõmodatius quã cib. & potio
lidecim̃ ttm̃c̃ ul es cẽtes refrencri atq coiberĩ ne saturari tialen¬
tiũ cõmittere sesecuudecint cibisq ipsis cigerout adillũ morbũ quo
eos repudicibut reuertat᷑. De c̃ua lescentibus. loquor. quidipsos

Expanded text:
quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
Namfilii non duplum sed tot idem redditi &iam illos quos anmiserat resurrec¬
turos significarunt. sicipsi quoque illis prioribus iuncti tirestituti one dupli non
inuenirentur alieni. Vtergo nontalem remunerationem speremus quando mala
temportilia pateremur nonait sustinentiam & finemiob audistis. sedait sustinentiõ
iobcuidistis & finem dñi uidistis. Tamquam diceret. malatem poralia sicut iob
sustinete sed prohac sustinentia nontemporalia bona spertite quae illi custa redier̃
sed aet̃na potius quaeindño precesser̃ . Iobergo deillis patrib: erat qui & clamauer̃
& saluistictisunt. Cumenim dicit egoutem. sactis insinuat quasaluteillos saluos
esseftistos uelit intellegi inqua ipseutiq derelistus est. Non quo illi asalutae xt̃na
fuerint cilieni. sed inoccultotunc erat quod inxp̃o fuereit reuelandum Inueteri

Expanded text:
nam filii non in duplum sed totidem redditi etiam illos. quos amiserat, resurrecnam filii non in duplum sed totidem redditi etiam illos. quos amiserat, resurrecturos significarunt; sic ipsi quoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli non inuenirentur alieni. ut ergo non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: Sustinentiam et finem Iob audistis, sed ait: Sustinentiam Iob audistis et finem domini uidistis, tamquam diceret: Mala temporalia sicut Iob sustinete, sed pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt et salui facti sunt. cum enim dicit: Ego autem, satis insinuat, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat, quod in Christo fuerat reuelandum. in ueter
Abbreviated transcription (Latin):
mala usqueadmostem ꝑtulerait qua sideillo supertito &lextinsto gloriantes in ec
opinione derelinquit ut quisquis eorum ꝗsalutae xt̾na saluus fieriuellet. hocde
illius mostui resurrestione creder& quod hi qui uiderunt signis contestantibus p̃dica¬
uer & proea p̃dicatione similicꝑpeti non dubitauer̃. qua propter&iam ia cobus
unus ex cpostolis eius inepistola sua cum exhortar&ur fideles qui post passionem &lresur¬
restionem xp̃i ad huc in istauita tenebantur. dispensationem testamenti ueteris
nouiq distinguens sustinentiam inquit iob audistis & finem uidistis. Neideo pati¬
enter sustinerent temporaliamald ut sibi hocrestitueretur quod recepisse iob
legimus Nam & abillo uulnercatqueputredine saluus est fastus. & eicunsta quȩ
ammi serat dupliccita sunt restitute. ubi &iam commendata est resurrestionis fides

Expanded text:
mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut, quisquis eorum salute aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet, quod hi, qui uiderunt, signis contestantibus praedicauerunt et pro ea praedicatione similia pet-peti non dubitauerunt. Quapropter etiam Iacobus, unus ex apostolis eius, in epistula 1 sua, cum exhortaretur fideles, qui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testamenti ueteris nouique distinguens: Sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent temporalia mala, ut sibi hoc restitueretur, quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus est factus et ei cuncta, quae amiserat, duplicata sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides.
Abbreviated transcription (Latin):
cornis eius disceremus quid in nr̃a sperare deberemus noluit cilienis demonstrare sed suis
alienis dico non natus a seduitio quod semꝑ contranaturam est. Mostuus est ergo in
conspestu hominum : resurrexit autem in conspeltu filiorum hominum Qua mors
ad hominemꝑtinebat: resurrestio ad filium hominis. Sicut enim inadam om̃smori¬
untur sic& in xp̃o omnes uiuificabuntur. Vtigitur eemplo suce carnis & hostaretur
sidelessuos temportilem proaeterna felicitate contempnere usq admostem ꝑtulit
ꝑsequentes atqueseuientes & qua siuisto &oppresso suꝑbcẽ in ludentes quod autem
ccrnem suam resuscittuit & discipulorum aspestibus atque contastibus reddidit
eis que uidentibus ascendit incdelum ipsos dedificciuit & quid expestare quid p̃di¬
care deberent cuidentissima ueritate monstrcuiit. Illos autem a quibus tanta

Expanded text:
carnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, noluit alienis demonstrare sed suis; carnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, noluit alienis demonstrare sed suis; alienis dico non natura sed uitio, quod semper contra naturam est. mortuus est ergo in conspectu hominum, resurrexit autem in conspectu filiorum hominum, quia mors ad hominem pertinebat, resurrectio ad filium hominis; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. ut igitur exemplo suae felicitate contemnere, usque ad mortem pertulit persequentes atque saeuientes et quasi uicto et oppresso superbe inludentes. quod autem carnem suam resuscitauit et discipulorum aspectibus atque contactibus reddidit eisque uidentibus ascendit in caelum, ipsos aedificauit et quid exspectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem, a quibus tanta
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ fuerat reuclanda adnouum ꝑtinens testamentum nonsicut ille expestabant. & quia
fieri non uidebant: tamquam superato in sultabant ꝑtinentes ad testamentum uetus & homine
in quo om̃s moriuntur non ad filium hominis in quo omnes uiuificabuntur. Mostem qui ppe
intulit homosibi filioq: hominis uitam uero attulit homini moriens & resurgens filius
hominis Ob probrium hominum & abiestio plebis. usqued mostem: Hocenim uoluit
in conspestu in imicorum pati: quoeum tamquam derelistum putarent. ut gratia commen¬
daretur testamenti noui quadisceremus aliam quae rerefelicitatem. quaenunc est in fide
postea uero ent inspecie: Quam diuenim sumus in corpore aitapostolus peregrinamur
adño ꝑfidemenim ambulamus non ꝑspeciem. & ideonuncinspe : tunc inre. Deniq
resus restionem suam quam non sicut nrãm in longum differri opostebat. ut in exemplo

Expanded text:
uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamentum, non sicut illi expectabant. et quia uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamentum, non sicut illi expectabant. et quia fieri non uidebant, tamquam superato insultabant pertinentes ad testamentum uetus et hominem. in quo omnes moriuntur, non ad filium hominis, in quo omnes uiuificabuntur. mortem quippe intulit homo sibi filioque hominis; uitam uero adtulit homini moriens et resurgens filius hominis, opprobrium hominum et abiectio plebis usque ad mortem. hoc enim uoluit in conspectu inimicorum pati. quo eum tamquam derelictum putarent, ut gratia commendaretur testamenti noui, qua disceremus aliam quaerere felicitatem, quae nunc est in fide, postea uero erit in specie. quam diu enim sumus in corpore. ait apostolus, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem et ideo nunc in spe, tunc in re. Denique resurrectionem suam, quam non sicut nostram in longum differri oportebat, ut in exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
psalmihuius quem non moueat distinstionis intentio. cumillequidixerct
intespercuer̃ patres nr̃i &eruistieos: ad tecla mauer̃ & salui fastis̃ intesperauer
& non sunt confusi: subiungit: egocutem. Nonenim cut siqͤitego. sed egocũt
Quidergo iste quisȩ qui seiti distinguit. ego autem inquit sumuermis & non homo
tamquam illis quos& caudisti & eruisti eam commendares felicitatem quae cductus ꝑtinens
testamentum. homini ueteri tribuenda esset qui coepit ab adam. Ego autem sum uermis
Hocest filius hominis non homo sicutille homo qui non fuit filius hominis Hacꝑ hoc ego & qđ
& locuti sunt labus mouerur̃ caput. spercuuit indm̃ eruat eum. saluum faciciteũ qm̃ uult
tum Hoc in labus non in cordedixerunt. Insultando quod nonfier&. noncredendo quod fu¬
turumesset fastumest autem & hoc: sed sicut fieri oportebat infilio hominis in quospes aet̃nȩ

Expanded text:
psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: In te sperauerunt patres nostri et eruisti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperauerunt et non sunt confusi, subiungit: Ego autem? non enim ait sic: Et ego, sed: Ego autem. quid ergo iste, qui se ita distinguit? ego autem, inquit, sum uermis et non homo, tamquam illis, quos exaudisti et eruisti, eam commendares felicitatem, quae ad uetus pertinens testamentum homini ueteri tribuenda esset, qui coepit ab Adam, ego autem sum uermis, hoc est filius hominis, non homo sicut ille homo, qui non fuit filius hominis. Ac per hoc \'ego\et locuti sunt labiis, mouerunt caput: Sperauit in deum, eruat eum, saluum faciat eum, quoniam uult eum. hoc in labiis, non in corde dixerunt insultando, quod non fieret. non credendo, quod futurum esset. factum est autem et hoc, sed sicut fieri oportebat in filio hominis, in quo spes aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam distinquens ab hominibus filios hominum. In illaquippefelicto¬
tecius salutis quae communise hominibus & iumentis. eo nomin eipsos appcellare
uoluit quode monstrarentur ad illum primum hominem ꝑtinere quouetustas
coepit &mors. qui sic fuithamo ut nonesset filius hominis. Isti scũt posterio¬
ribus qui sperant aliam felicitatem & fontis uitae in effabilem uoluptatem
& sempiterni luminis lumen hoc nomen in posuit quose familiarius appella¬
riuoluit dñs eorum in quotalis gratia reuelataest eosque filios hominum potius
quam homines appellauit. Non autem ex istimes quasi locutionis regulam
figi ꝑp&ualege seruandam : utubicumq legeris homines cuitfilios hominũ
secundum banc distinctionẽ semꝑ intellegas sed ut se habuerit circum stantia
lestionis Vnde sensus sipat& hauritur: Silat&: eruitur. Sicutin hoc loco

Expanded text:
tamquam distinguens ab hominibus filios hominum. in illa quippe felicitatamquam distinguens ab hominibus filios hominum. in illa quippe felicitate eius salutis, quae communis est hominibus et iumentis, eo nomine illos appellare uoluit, quo demonstrarentur ad illum primum hominem pertinere, quo , uetustas coepit et mors, qui sic fuit homo, ut non esset filius hominis; istis autem posterioribus, qui sperant aliam felicitatem et fontis uitae ineffabilem uoluptatem et sempiterni luminis lumen, hoc nomen inposuit, quo se familiarius appellari uoluit dominus eorum, in quo talis gratia reuelata est, eosque filios hominum potius quam homines appellauit. Non autem existimes quasi locutionis regulam figi perpetua lege seruandam, ut, ubicumque legeris homines aut \'filios hominum\', secundum hanc distinctionem semper intellegas, sed ut se habuerit circumstantia lectionis, unde sensus, si patet, hauritur, si latet, eruitur; sicut in hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
tessenȩ felicitatis preterse noneẽ alium largitorem. Illa felicitts adueterem
hominem ꝑtinet qua euetustas ab adam coepit
nes. axp̃o filii hominum. Nonenim sineccusa familiarissime dñs in euuangelio
sefilium hominis dicit magis quam hominem. Necsinecciusa in alio psalmo
homines inquit & lumenta saluos facies dñe. sic ut multiplicata est misericor¬
dicituads̃ Abstequippe &iam istasalus hominib: iumentisq comiunis :
Sed habent alia homines noui propriam quandam & cuumento rum consostio
separatam quae ad nouum ꝑtin& sacramentum. habent omnino Nam deilla
ibidem sequitur &dicit: filucuitem hominum sub tegmine alarumtuarũ
sperabunt. In hebriabuntur abubestate domustude & torrenteuo luptetis
tude potabis eos: qm̃ apud te est fonsuitae : in luminetuo uidebimus lumen
Ceste&hic cum superius dixissec homines posterius dixit filutũt hominum.

Expanded text:
terrenae felicitatis praeter se non esse alium largitorem? illa felicitas ad ueterem terrenae felicitatis praeter se non esse alium largitorem? illa felicitas ad ueterem tinet, quae uetustas ab Adam coepit.ines, a Christo filii hominum. non enim sine causa familiarissime dominus in euangelio se filium hominis dicit magis quam hominem nec sine causa in alio psalmo: Homines, inquit, et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus. abs te quippe etiam ista salus hominibus iumentisque communis. sed habent aliam homines noui propriam quandam et a iumentorum consortio separatam, quae ad nouum pertinet testamentum, habent omnino; nam de illa ibidem sequitur et dicit: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt; inebriabuntur ab ubertate domus tuae et torrente uoluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te fons uitae, in lumine tuo uidebimus lumen. certe et hic, cum superius dixisset \'homines\', posterius dixit <filii autem hominum\'
Abbreviated transcription (Latin):
gerit moriendi necessitatem inquam peccando contrusus esthomo. & filium hominis
uermem. natum deputredine quasiputrem hocest demostalitate mostalem. Ac ꝑ hoc :¬
in his uerbis psalmi. alium sensum non querere ammonuit. Illoquidem saluo :¬
nequere probato . Vt non solum scrutemur quod cut Ego cũt sum uermis sed &iã
illud quod ad didit & non homo secundum illud quod delibro iob commemortiui.
tam quam diceret. Egocutem sum filius homenis & nonhomo: Non quod homo
Omnis enim filius hominis homo est. sed adquendam respicit sensus iste quihomo
sicfuerit ut nonesset filius hominis idestadam. foste ergo sicdistum est. egoaũt
sum uermis & non homo : tumquam diceretur ego autem sumxp̃s inquo om̃s uiui¬
ficcintur non adam in quo om̃s moriuntur. Acꝑ hoc disunste homines ꝑgraticm
testcimenti noui iam uitam concupiscere sempiternam. quid ꝓmagno ittiuos uultis
adño demostelibertri sicut liberati sunt patres nr̃i quando commendabat ds̃ &iam

Expanded text:
gerit moriendi necessitatem, in quam peccando contrusus est homo, et filium hominis uermem natum de putredine quasi putrem, hoc est de mortalitate mortalem. ac per hoc in his uerbis psalmi alium sensum nos quaerere admonuit illo quidem saluo neque reprobato, ut non solum scrutemur, quod ait: Ego autem sum uermis, sed etiam illud, quod addidit: et non homo, secundum illud, quod de libro Iob commemoraui, tamquam diceret: Ego autem sum filius hominis et non homo, non quod homo o Christus Iesus — omnis enim filius hominis homo est —, sed ad quendam respicit sensus iste, qui homo sic fuerit, ut non esset filius hominis, id est Adam. forte ergo sic dictum est: Ego autem sum uermis et non homo, ificantur, non Adam, in quo omnes moriuntur. Ac per hoc discite, homines, per gratiam testamenti noui iam uitam concupiscere sempiternam. quid pro magno ita uos uultis a domino de morte liberari, sicut liberati sunt patres nostri, quando commendabat deus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad tescilic& transiens totum me tibi committens: Ideoq: deuentre matris mece. idẽ
debonis cornis quam sumsi inuentrematris mece. ds̃ m̃s estu. utdehis tusis bonum meũ :
ealocutione distumest. acsidiceretur uerbi gratia deterra celum habito. hoc est hinc
illo emigraui. Ctista nrã in illum transfiguraitio est quiꝑ gratiã testa menti noui uitcim̃
uittim transeuntes deuetere ad nouam. Nam ille hancrem sacrtmento sue passionis
resurrestionisq significans. carnem muttiit demostalitate ad in mosta litatem uitã
uero non mutauit deuetustate innouitatem quinumquam fuit inimpiaetate. unde
transir& ad piecatem: quam quam non defuerunt qui hoc quod dictumest deuentre
matris mece dsm̃s estu. ideo ad ipsum caput nrm̃ ꝑtinere sentirent : qm̃ pater in tantum est
acsidiceret ex eoquod homo fastus sum ds̃m̃s estu. Sed quid est tuex traxistime deuenforna di¬

Expanded text:
ad te scilicet transiens, totum me tibi committens. ideoque de uentre matris meae, id est ad te scilicet transiens, totum me tibi committens. ideoque de uentre matris meae, id est de bonis carnis, quam sumpsi in uentre matris meae, deus meus es tu, ut de his tu sis bonum meum, ea locutione dictum est, ac si diceretur uerbi gratia: De terra caelum habito, hoc est hinc illo emigraui; et ista nvitam, transeuntes de vetere ad novam. Nam ille hanc rem sacramento suae passionis resurrectionisque significans, carnem mutavit de mortalitate ad immortalitatem: vitam vero non mutavit de vetustate in novitatem, qui nunquam fuit in impietate, unde transiret ad pietatem. 31. Quanquam non defuematris meae deus meus es tu, ideo ad ipsum caput nostrum pertinere sentirent, quoniam pater in tantum est ac si diceret: Ex eo, quod homo factus sum. deus meus es tu. sed quid est: Tu extraxisti me de uen
Abbreviated transcription (Latin):
tatem habuerit ponendi anim am suam & iterum sumendieam neceam quisq: toller& ab illo
sed eam ipseponeret & resumer& sicut in euu angeliodicit. sed ꝓeul dubio nos in illis uocib
nris eramus & caput ꝓsuo corpore lo quebatur. Non disiunsta significatione uocis
ubi connexio non disiungitur unitatis. Deniq: in salmo seqt̃ & orans aduestequid
diccit Qm̃tuinquit ex traxistime deuentre . ds̃ m̃s abuberibus matris meae. inte iacto¬
tussum & utero deuentre matrismece ds̃ m̃s estu. Tam quam dicer& dealia re& ab alia
re in aliam rem metrtuecisti. ut tusis mihibonum ꝓterrenis bonis mostalitatis huus
quam in matris uentre sostitus sum quia abera suxi. Hecenimuetustas est dequa
tume ex traxisti. & illa carnalis natiuitatis bona sunt a quibus tuspes meaes. Indeenĩ
ad te conuersus sum& ex utero id est ex hisquae in utero inchoaui: Inte ialtatus sum

Expanded text:
tatem habuerit ponendi animam suam et iterum sumendi eam nec eam quisquam tolleret ab illo, sed eam ipse poneret et resumeret, sicut in euangelio dicit? sed procul dubio nos in illis uocibus nostris eramus et caput pro suo corpore loquebatur non disiuncta significatione uocis, ubi conexio non disiungitur unitatis. Denique in psalmo sequitur et orans aduerte quid Quoniam tu, inquit, extraxisti me de uentre, spes mea ab uberibus matris meae. in te iactatus sum ex utero; de uentre matris meae deus meus es tu, tamquam diceret: De alia re et ab alia re in aliam rem me traiecisti, ut tu sis mihi bonum pro terrenis bonis mortalitatis huius, quam in matris uentre sortitus sum, quia ubera suxi. haec enim uetustas est, de qua tu me extraxisti, et illa carnalis natiuitatis bona sunt, a quibus tu spes mea es; inde enim ad te conuersus sum. et ex utero, id est ex his, quae in utero inchoaui, in te iactatus sum
Abbreviated transcription (Latin):
sit inornam̃to huiusmulieris iac& intenebris : Lapisp̃tio sus quoli¬
.R inuenitur atdsa nulla talis cõparatio ẽ: sed s̃ lapides p̃tiosi milla  łã p̃tioss
lapides isti utuiuidicuntur. Suntergol apides p̃tiosi oi nantes eã sed÷ ipsa ñtio sior

Expanded text:
sit in ornamento mulieris hujus, jacet in tenebris. Lapis pretiosus quolisit in ornamento mulieris hujus, jacet in tenebris. Lapis pretiosus quolir invenitur Ecclesia? Nulla talis comparatio est: sed sunt lapides pretiosi in illa. Tam pretiosi sunt lapides isti, ut vivi dicantur . Sunt ergo lapides pretiosi ornantes eam: sed est ipsa pretiosior
Abbreviated transcription (Latin):
doca abundantes. & scientia & eloquio & omni instrustione legis
Otiosi pleneisti lapides sunt. sed exeorum numero quidum ab errauer
ab ornamento mulieris huius: Quantumeni ꝑtin& ad doctrinam¬
& eloquum unde fulg& lapis p̃tio ses erat crprianus sed mansit in
huius ornam̃to: Lapisp̃tiosu serat donaitus sed resiliuit a compa¬
gt ornam̃ti ⁊ Illequim ansit in ea seam cori uoluit: illequi in de
Sexcususẽ: Pt̃ illã nomensibi quaesiuit : Il le ꝑmanens cum illa & ad
illam collegit: illere siliens non collegere sed spargere concupiuit :
Mali filii quid sequimini lapidem pretiosum deornam̃to huiusmulieris
excus sum respondentes mibi: quideni  tusic intellegens quomodo ille
auc sic loqueris. quomodo ille auttam dostus es quam ille e sit lice
intellens intellectus bonus omnib: facientibus eum sit lic& libera
abillo adistam ⁊ Pretiosior ẽ. lcpidibus p̃tiosis : Lapis p̃ciosis si non

Expanded text:
docti, abundantes scientia et eloquio et omni instructione Legis. docti, abundantes scientia et eloquio et omni instructione Legis. Pretiosi plane lapides isti sunt: sed ex eorum numero quidam aberraverunt ab ornamento mulieris hujus. Quantum enim pertinet ad doctrinameloquium unde fulget, lapis pretiosus erat Cyprianus: sed mansit in hujus ornamento. Lapis pretiosus erat Donatus: sed resiluit a compage ornamenti. Ille qui mansit, in ea se amari voluit: ille qui inde excussus est, praeter illam nomen sibi quaesivit. Ille permanens cum illa, ad illam collegit: ille resiliens, non colligere, sed spargere concupivit. Mali filii, quid sequimini lapidem pretiosum, de ornamento hujus mulieris excussum? Respondetis mihi, Quid enim? Tu sic intelligens quomodo ille? aut sic loqueris quomodo ille? aut tam doctus es quam ille? Sit licet intelligens: Intellectus bonus, omnibus facientibus eum . Sit licet doctab illo ad istam, Pretiosior est lapidibus pretiosis. Lapis pretiosus si non
Abbreviated transcription (Latin):
tem qui sinueni&: Noliteputare deecclesia dici quaelat& sed deilla¬
ecclesia quȩ abuno inuentaẽ ut neminem later&. Ergodescribat᷑
luid& commen de&ur amanda ab omnib: nobis utmnat̃ Namunius ux
Muliertm fostem quis inueni&ur: mulierem istã tam fostem quis non
uid& c sediam inuentt̃ : iameminentem : iam conspicuam. iamgloriosam. iam
ornatam ia lucidã iam ut cito explicem tototerrarũ orbe Diffusam precosi
ore uuter lapidibus prȩciosis quȩ eius modiẽ : quidmagnum quia p̃ tiosi ore
mulier h acclabi dib: prȩcio sissimis : modo humanas auaritias cogic&is
nadorõ ortactatem accipi antur. lapides p̃tiosi quid magnumẽ qđ qui¬
bus lib& lapidibus p̃tiosior N Volo aliquid comm̃dare caritauurȩ quan¬
tum capio quantum capitis: quantumtimeo quantum timepe deb & is de
hus lapidib pretiosis : sunt in ecła lapides p̃tiosi. & semꝑ fuerunt

Expanded text:
tem quis inveniet? nolite putare de Ecclesia dici quae latet, sed de iltem quis inveniet? nolite putare de Ecclesia dici quae latet, sed de illa quae ab uno inventa est, ut neminem lateret. Ergo describatuur, commendetur, amanda ab omnibus nobis ut mater: nam unius uxor est. Mulierem fortem quis inveniet? Mulierem istam tam fortem quis non videt? Sed jam inventam, jam eminentem, jam conspicuam, jam gloriosam, jam ornest lapidibus pretiosis, quae ejusmodi est. Quid magnum, quia pretiosior est mulier haec lapidibus pretiosis? Si modo humanas avaritias cogitetis, si ad proprietatem accipiantur lapides pretiosi, quid magnum est, quod quibuslibet lapidibus pretiosior invtum capio, quantum capitis, quantum timeo, quantum timere debetis de his lapidibus pretiosis. Sunt in Ecclesia lapides pretiosi, et semper fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deipso uiro eius leone detribuuida de quo ꝓphetti ante p̃dixit. ascendisti
recumbens utiq: incruce : Ascendisti crux ẽ Recumbens mor sẽ
Quidẽ eni ascendistinisi qđ scriptum ẽ : & crucifixerunt eum : unde
& ipse ait sicut exaliauit morses serpentem inheremo sic oport&
ex altari filium hominis. Vt omnis quicredit in eum non pereat sed habeat
uitam a&nã. Quidẽ recumbens & inclinato capite tradidit spm̃
leo non fugist sicut uulpes Quidẽ dormisti sicut leo de potestate
non denecessitate: Cũ aut̃ distũ ess& dormisti sicut leo secutus ait
Quisuscitabuit eum : qui suscitauit o neq: enim nemo sed quis hominum
Quia non nis ds̃ qui eum excitauit amostuis & donciuit ei nom̃ qđ ẽ
suponine nomen suscitauit &ipsese : Vndeait: Doluite templum
hõc & triduo suscitauit illud. & modoquando audistis mulierem for¬

Expanded text:
de ipso viro ejus, leone de tribu Juda, de quo propheta ante praedixit, Ascendisti de ipso viro ejus, leone de tribu Juda, de quo propheta ante praedixit, Ascendisti recumbens: utique in cruce. Ascendisti, crux est; recumbens, mors est. Quid est enim. Ascendisti, nisi quod scriptum est, Et crucifixerunt eum? Unde et ipse ait, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in vitam aeternam Quid est, recumbens? Et inclinato capite tradidit spiritum . leo: non fugisti sicut vulpes. Quid est, Dormisti sicut leo? De potestate, non de necessitate. Cum autem dictum esset, Dormisti sicut leo; secutus ait, Quis suscitabit eum ? Quis suscitabit? neque enim nemo: sed quis hominum? Quia nonnisi Deus, qui eum exaltavit a mortuis, et donavit ei nomen quod est super omne nomen . Suscitavit et ipse se: unde ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Et modo quando auditis, Mulierem for
Abbreviated transcription (Latin):
fortisos s& illa membrtieius in passione defecissent : Malierem fotem
quis in ueni& difficile ẽ inuenipeetm: Immodi fficileẽ nescire eam
Nonneiosaẽ ciuita s inmonte quȩ abscondinon potest quare ergo diecũ
ẽ quis inueni& cumdici debuerat quis non inueni& c seduciurecen dio
monte positam uides Vt auitemin monte poner& ur inuentaẽ quȩ perierat
Quandolus trataest : quis ea ñuid& ÷ quan do latebat quiseaminuenir& iorac
enĩ cuitus ẽ & uncilla ouis quam ꝑdittem quȩ siuit pastoreinen ttumn¬
gudens inbumeris repostauit : Ipsepcstor õmons Ouis autem inbumo¬
riseius ciuitas in monte faciler̃iut uidea setim conlocatã in monte : quan¬
do eam in uenires cumlater& inuepribus in spinis utique delistorum
suorum: Ibieni quaesis se magnũ ẽ . ibi inuenisse mirabile ẽ : Haeo
eius difficili sinuentio commendatur cumdicitur. Mulierem fortem
qui sinueni& e qui senĩ quicunus non qui nec unus.: Quom odo dictumẽ

Expanded text:
s in passione defecissent. Mulierem fortem quis inveniet? Difficile est invenire eam, imo difficile est nescire eam. Nonne ipsa est civitas in monte, quae abscondi non potest ? Quare ergo dictum est, Quis inveniet? cum dici debuerit, Quis non inveniet? Sed tu civitatem in monte positam vides: ut autem in monte poneretur, inventa est quae perierat. Quando illustrata est, quis eam non videt? quando latebat, quis eam inveniret? Ipsa enim civitas est, et una illa ogaudens in humeris reportavit . Iste pastor, mons est: ovis autem in humeris ejus, civitas in monte. Facile est ut videas eam collocatam in monte: quando eam invenires, cum lateret in vepribus, in spinis utique delictorum suorum? Ibi enim quaesisse magnum est: ibi invenisse mirabile est. Haec ejus difficilis inventio commendatur, cum dicitur, Mulierem fortem quis inveniet? Quis enim, quia unus; non quia nec unus. Quomodo dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
nã &linũ : fecit utile manib: suis: Vide te illã cui dicit᷑, Indexterã & insi¬
nis trũ extende Sem̃ enĩtuũ ereditabit gentes : Nẽ qđ partts porrige
iongius fu niculos tuos Videte illã, hic ftcctȩ ẽ ttĩ quã nauisq̃ negoti

Expanded text:
nam et linum, fecit utile manibus suis. Videte illam, cui dicitur: In dexteram et in sinam et linum, fecit utile manibus suis. Videte illam, cui dicitur: In dexteram et in sinistram extende; semen enim tuum haereditabit gentes: non est quod parcas, porrige longius funiculos tuos . Videte illam: Facta est quasi navis, qua negoti
Abbreviated transcription (Latin):
Opertarti cutẽ carne & ñ operirispũ quaius bonũ uidect᷑
utilenẽ : Opertiri cutẽ spui & ño peraricarne epigrorũ ẽ Anuenis hominẽ
porrigentẽ manũ elemosimã pciuperi nec tam̃de dõ ibi cogitartẽ sed omi¬
nib: placerecupientẽ : lane uestis ui deri potest interiorẽ lincet̃ ñ ab&
In ueni saliũ dicentẽ tibi suffucit mihi conscientia dm̃ colegere łm̃ adoruit :
quidmihiopusẽ aut i necclesiã ire tiut ui sibit̃ miscer exp̃icinis litiecĩ¬
uuilt aberestnetolaneci : Non nouitneq cõm̃d̃it tedicoperamulieris:
Dicenda s̃ quidẽ & docenda spitaliã sinecarnalib sed illiqͥ accipiunt:
deben & tenere sp̃ittlia Rñ carnalit̃ operari carnalia : Inuenit ȩcmu¬
ler l anã elinũ & fecituti lẽmanib: suis: : Lanã istã & linũ hoc inscriparris
sqs̃ ẽ, Multiin ueniunt: sed nolunt sticere tili quid uti lemanib suis hn¬
uenit & fecit, Cũ auditis. inuenitis: Cũ beneuiđis. factas: hueniens la¬

Expanded text:
Operari autem carne, et non operari spiritu, quamvis bonum videatur, utile non est. Operari autem spiritu, et non operari carne, pigrorum est. Invenis hominem porrigentem manu eleemosynam pauperi, nec tamen de Deo ibi cogitantem, sed hominibus placere cupientem: lanea vestis videri potest, interiorem lineam non habet. Inveniquid mihi opus est ad ecclesiam ire, aut visibiliter Christianis miscerivult habere sine tunica lanea. Non novit, neque commendat talia opera mulier ista. Dicenda sunt quidem et docenda spiritualia sine carnalibus: sed illi qui accipiunt, debent et tenere spiritualia, et non carnaliter operari carnalia. Invenit haec mulier lanam et linum, et fecit utile manibus suis. Lana ista et linum hoc, in Scripturis sanctis est. Multi inveniunt, sed nolunt facere aliquid utile manibus suis. Invenit, et fecit. Cum auditis, invenitis: cum bene vivitis, facitis. Inveniens la
Abbreviated transcription (Latin):
pestabit nobis quidiemi stum commendauit in scis sus : ut infirmi¬
Hoc ideo commendaui ut me
silento iduuape dignemini Animus enĩ promtus ẽ aduos sed caro in firma
datureñ  in scripturaturtur querere nidum sibi ubi ponat pullossuos : & hoc
d gestamn inmanib: scripturarum. scilic & quam uid &is : comm̃dat nobis
inquipendam & laudandam muli erem quandam. dequapaudo antecũ lege
plaquente accepisis : Vid&e &iã ut melegente ⁊nos catis Omnis nunc
auditor quantumex affectu ũro satis appar& dicit in cordesuo ec clesiade¬
b& eẽ:  Confirmno istã cogitationem : Nam quȩ potuit eẽ alteram mar¬
trtum mat̃c itaẽ qđ intellexistis Hoc ẽ dequamuliere uolumus aliquid
dicere. Cdesiaẽ  Non eñĩ licer& nos loqui dequacumq: alia muliere
Luanquã & in recitatione passionis maserrum audiuimus. femina s : dequib
decent loquamur ⁊ sednec etis p̃termit timus: quando ecrum in atrem laudamus
quis inueni& Congriut diei pa strrum fortituidomulieris. pi sien im

Expanded text:
s, ut infirmiHoc ideo commendavi, ut me silentio vestro adjuvare dignemini: animus enim promptus est ad vos, sed caro infirma. ndatur enim et in Scriptura turtur, quaerere nidum sibi, ubi ponat pullos suos . Et hoc quod gestamus in manibus, Scriptura scilicet quam videtis, commendat nobis inquirendam et laudandam mulierem quamdam, de qua paulo ante, cum legeretur, proloquente accepistis: videte etiam ut me legente agnoscatis. Omnis nunc auditor, quantum ex affectu vestro satis apparet, dicit in corde suo, Ecclesia debet esse. Confirma istam cogitationem. Nam quae potuit esse altera martyrum mater? Ista est: quod intellexistis, hoc est; de qua muliere volumus aliquid quid dicere, Ecclesia est. Non enim deceret nos loqui de quacumque alia muliere. Quanquam et in recitatione passionis martyrum audivimus feminas, de quibus decenter loquamur: sed nec eas praetermittimus, quando earum matrem laudamus.quis inveniet? Congruit diei martyrum fortitudo mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
ego in uerbistuis sicuc quiinuenit spolia multa. Quẽ admodũspoliis indig&
quȩ undiq raipit undiq traihit unq: ad quirit : operat᷑ enĩ ui roscobona ȩt̃
na & ñ mala i n omni tẽpore : Hinc ẽ quod spolicit istt mulier gentes ope¬
rando uirosuobona& ñ mulai: In omni tem pore operat᷑ bonũ & ñ malũ.
Nec sibi sed uero : Vt quiui uit ñ iã sibiuiuat sedoi qui mortuus ẽ ꝓomnib
& resur rexit: Vi roergo opercit᷑bonũ cont̃do operat᷑bonũ: Illiseruit il¬
lideuoitic̃: Illũ diligit : illiplacere sẽꝑstud&: Nonse or nat Ner ꝓ pt̃ ocu¬
bus: Operatur enim uiro suo. Qui ciutẽ sibioperat᷑ om̃s suaꝙ r̃ ñ q hũx p̃i

Expanded text:
ego in verbis tuis, sicut qui invenit spolia multa . Quemadmodum spoliis indiget, ego in verbis tuis, sicut qui invenit spolia multa . Quemadmodum spoliis indiget, quae undique rapit, undique trahit, undique acquirit? 5. Operatur enim viro suo bona, et non mala in omni tempore. Hinc est quod exspoliat mulier ista gentes, operando viro suo bona, et non mala. In omni tempore operatur bonum, et non malum: nec sibi, sed viro; ut qui vivit, jam non sibi vivat, sed ei qui mortuus est pro omnibus, et resurrexit . Viro ergo operatur bonum, coram Deo operatur bonum: illi servit, illi devota est; illum diligit, illi placere semper studet. Non se ornat, nec propter ocubus: Operatur enim viro suo. Qui autem sibi operantur, omnes sua quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
estimatorem uerorum lapidum matrone huius. Audiat inquam quenda
astificum ornamenti inspectorẽ Quidialtat linguas : iamnon p̃tio sus
sed uilis lapis Silinguis hominum loquar in quit & angelorum
caritatem autem non babetm fastus sum sicut eramentum sõnans
aut crmbalum tinniens. Vbi ẽ lapisille : iam non fulg& sedtinnit
Ergo discite lapides estimare negotidtores regni caelorum : Nullu suob
lupis placeat: Prae ter huius mulieris ornam̃tum Haec quȩ p̃tior
eccłam usq: ad terminosterrȩ pom̃s gentes . amariusq: ad mare
haec sinonusq: finem ꝑseuerauerit non suꝑeam coruiri eius prescius¬
confidit Fallinon potest qui confidit. Nondictum ẽ confidit suꝑ eam
cor filiorum Poterant enĩ filueius paruuli : falli illiuscor Nullũ
m̃dacium decipit Verum ẽ ergo quod confidit: Quȩcalis ẽ spolis
non indigebit: Vndi que spolicit᷑ mũdũ ubique diffusa rapit undiq¬
tro petidedi abolo: hoc enim ei ꝓmi sit uir ei. cuidicit inaliopsal mo. Exulto

Expanded text:
stimatorem verorum lapidum matronae hujus; audiat, inquam, quemdam artificem ornamenti inspectorem. Quid jactat linguam suam, jam non pretiosus, sed vilis lapis? Si linguis hominum loquar, inquit, et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . Cymbalum est lapis ille: jam non fulget, sed tinnit. Ergo discite lapides aestimare, negotiatores regni coelorum: nullus vobis lapis placeat, praeter hujus mulieris ornamentum. Haec quae pretiosior Ecclesiam usque ad terminos terrae, per omnes gentes, a mari usque ad mare. Haec si non usque ad finem perseveraverit, non super eam cor viri ejus confidit, falli non potest qui confidit. Non dictum est, Confidit super eam cor filiorum: poterant enim filii ejus parvuli falli; illius cor nullum mendacium decipit. Verum est ergo, quod confidit. Quae talis est, spoliis non indigebit. tropaea diabolo. Hoc enim ei promisit vir ejus, cui dicit in alio psalmo: Exsulto
Abbreviated transcription (Latin):
diens usque ad mostem. uideergo quiddicat qm̃ non spreuit nequedespexit precem pau¬
ciem auestit ab eo nisi quia & derelinquens non derelinquit quando in bonis tempora
libus non exdudit : non ad insipientiam nobis. sedut sapiamus quid auferat & quidof¬
ferat nobis Noninquit spreuit nequedispexit precem pauperis. ne queauestit faciem
suamame & cumclamarem ad eumex audiuit me: sticitergo quod paulo anterogatus ẽ.
ubieidep̃cansdixit nediscedasame sienim exaudiuit. profesto fecit. nonutiq disces¬
sit nonergo dereliquit hoc modo qui alio loce dereliquit ut saperemus. quomodo
magis non ab eo derelinqui uelle debemus apud te lausmea. quidergo nocent quitã

Expanded text:
diens usque ad mortem. uide ergo, quid dicat: Quoniam non spreuit neque despexit precem paudiens usque ad mortem. uide ergo, quid dicat: Quoniam non spreuit neque despexit precem pauciem avertit ab eo? nisi quia et derelilibus non exaudit non ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus, quid auferat et quid offerat nobis? non, inquit, spreuit neque despexit precem pauperis neque auertit faciem suam a me et, cum clamarem ad e u m, exaudiuit me. fecit ergo, quod paulo ante rogatus \'est, ubi ei deprecans dixit: Ne discedas a me. si enim exaudiuit, profecto fecit, non itaque discessit. non ergo dereliquit hoc modo, qui alio modo dereliquit, ut saperemus, quo modo magis non ab eo derelinqui uelle debemus. Apud te laus mea. quid ergo nocent, qui ta
Abbreviated transcription (Latin):
qucmquic quid ibiẽ accipi ad litteram. idẽ aduerbum Nihilsa lubri¬
us quã spũ rouelari: Ine lit tera occidit. sp̃s autem uiui ficat. Inde e

Expanded text:
quam quicquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum; nihil autem salubriquam quicquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum; nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat; inde e
Abbreviated transcription (Latin):
ribus & quibus gratia xp̃i cum liherat: Non legem illã dam nat s&
aliquã donos obtem percare suȩ carutiti. Non feruiretimore legisinui¬
tat. Ipsa ẽ gratici : Idẽ beneficium Quod ñ intellegunt sibi uenis¬
se diuinitus ÷ ad huc esse cupiunt Subuinculis legis.: Quos merito pau¬
lus obiurgat tam quam infideles: quica seruitute cuicertempore iustis¬
simadĩ dispositione subiecti erant iãper dnm nostrum iħ m selibera¬
tos esse non credunt Hic ẽ illud eius dema postoli : Lex enim peda go¬
gus noster ertitinxp̃o. : Seleigitur peda gogum dedit hominibus quem
timerent : quimagistrum postea quem diligerent : In quibus tamen
legis prȩceptis citque mandatis quibus nunc xp̃icinos uti fcis ñẽ quode ł
sabbatum ẽ uelcir cũcisio uel sacrificia & siquid huius modĩẽ : taen¬
iamisteria continentur. Vt omnis pius intellegat nibiles sepernidosi us

Expanded text:
ribus: a quibus gratia Christi cum liberat, non legem illam damnat, sed ribus: a quibus gratia Christi cum liberat, non legem illam damnat, sed aliquando nos obtemperare suae caritati, non seruire timore legis inuitat. ipsa est gratia, id est beneficium, quod non intellegunt sibi uenisse diuinitus, qui adhuc esse cupiunt sub uinculis legis. quos merito Paulus obiurgat tamquam infideles, quia a seruitute, cui certo tempore iustissima dei dispositione subiecti erant, iam per dominum nostrum Iesum se liberatos esse non credunt. hinc est illud eiusdem apostoli: lex enim paedagogus noster erat in Christo. ille igitur paedagogum dedit hominibus. quem timerent, qui magistrum postea, quem diligerent. in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huiusmodi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius
Abbreviated transcription (Latin):
Somiptũ ẽ enim quod habra ham duos filios abuit. Unum de¬
ancilla & ulum delibera. Sedis quidẽ quide ancilla. secum du
carnem natusẽ : Quicuitem delibera. per ꝓmissionem. quȩ suN
perallegoriã dicta. Nã hȩc sunt Duotes tamenta: Vnum qui¬
de demontesina in seruitutem generans quod ẽ agrar. sinai enĩ¬
monsẽ inarabia quȩ confinisẽ eiquȩ nunc ẽ herus alem¬
& seruit cumfiliis suis: Quȩ cuitem sur sum ẽ hierus alem liber aẽ
lidum frus trare lemgen conantur: easscriptu ras apꝓbare nos co¬
gunt: Attendunt enim quod dictumẽ inseruitute es seeos qui suble
concedimus: Necillam legem necessariam esse dicimus nisi eis quibus
ẽ adhui utilis seruitus. Ideo queutiliter essela t̃ quo dhomines quire¬
uocari c̃peccatis ratione non poterant. Tali lege co ercendierant. Pe¬
narum scili & i starum quȩui deri ab stultis pos sunt minis atque terro¬

Expanded text:
scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit.unumdescriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit.unumdeancilla et unum delibera;sed is quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per promissionem: quae sunt in allegoria. haec enim sunt duo testamenta, unum quidem in seruitute generans, quod est Agar. Sina mons est in Arabia, quae coniuncta est ei quae nunc est Ierusalem; seruit enim cum filiis suis. quae autem sursum est Ierusalem libera est, li, dum frustrare Legem conantur, eas Scripturas approbare nos cogunt. Attendunt enim quod dictum est, in servitute esse eos qui sub Lege concedimus, nec illam legem necessariam esse dicimus, nisi eis quibus est adhuc utilis servitus: ideoque utiliter esse latam, quod homines qui revocari a peccatis ratione non poterant, tali lege coercendi erant, poenarum scilicet istarum quae videri abstultis possunt, minis atque terro
Abbreviated transcription (Latin):
rum apud nos usititi nomina quȩ si fabricas seminter pretundo essem
profecto ineptior. Si autem circũ loquerer minus essemindisserendo ex pe¬
ditus Id tamtum or ocredas quo quo modo errem : Nihilaime inflato ac
tumidofieri : Secundum historiam ergo traditur. Cum do cetur qui d¬
quid scriptum. aut quidgestum sit. Quidñ gertũ. sed tantũ modoscriptũ qua¬
sigestũ sit÷ secundũ a& bymologiã. Cũ ostendit quid qua decciusci uel stctum
uel dictũ sit : secũ dũ analogiã. Cũ demons tratur ñ sibi aduersari duo
testtimenta u&us & nouum: secundũ cillegori am. Cũ doc&ur non cid
litterc̃ es seiccipienda quȩ dam quȩ scripta sunt. Sed figu rintel¬
legenda  his comnibus modis : Dñs noster iħsx p̃s & apostoli usi sun Nam
deistoria illud sumptũ ẽ. Cũ obiectũ esset quod diesaibati discipulioius
spicas euultissent: Non legistis inquit quod fecit dauid cum exsuri r&

Expanded text:
rum apud nos usitata nomina: quae si fabricassem interpretando, essem rum apud nos usitata nomina: quae si fabricassem interpretando, essem profecto ineptior; si autem circumloquerer, minus essem in disserendo expeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inflato ac tumido fieri. secundum historiam ergo traditur, cum docetur, quid scriptum aut quid gestum sit; quid non gestum, sed tantummodo scriptum quasi gestum sit. secundum aetiologiam, cum ostenditur, quid qua de causa uel factum uel dictum sit. secundum analogiam, cum demonstratur non sibi aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, cum docetur non ad litteram esse accipienda quaedam, quae scripta sunt, sed figurate intellegenda. , His omnibus modis dominus noster Iesus Christus et apostoli usi sunt. nam de historia illud sumptum est, cum obiectum esset, quod die sabbati discipuli eius spicas euulsissent. non legistis, inquit, quod fecit Dauid, cum esuriret,
Abbreviated transcription (Latin):
plaigis uet̃ nos crũ opinionum sciuciatũ oculum animȩ egeren
in ualidũ quees se cognosco: Sȩ pecũ lacrimis: et quẽ ammodũ
post longam cȩcitatem aactenebras luminibus uixapertis.¬
& adhuẽ pcilpitando aque aduersando quamtam̃ desiderant recus antibus p̃sestim
sicis solemistum quispitam conotur ostendere. Itamihi nuc eueni t non
ne ganti esse in efstibile quiddam & singulare animȩ abonum quod men¬
teui decitur : Et me dcontem plandum non dumes seidoneum. Cum fle¬
tu et gemitu confitendi. Non me ergo deser& sinihilfingo. Sio fficio ducor siuerita¬
temamo sia micitiam diligo simultum m&uo nestillaris : Omnisigitur scrip¬
tura quȩ testtimentum uetus uocatur. Diligenter eamnos secu pientibus qua¬
dria stiria traditur: Secũdũ historiã secũ dũ & ymologic̃ Secum dũ
analogiã. Secũd&m cillegoric̃ : Nemeineptũ putes grȩcis nominibus utemtẽ :

Expanded text:
plagis ueternosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens plagis ueternosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens inualidum me esse cognosco saepe cum lacrimis. et quemadmodum post longam caecitatem ac tenebras luminibus uix apertisem palpitando atque auersando, quam tamen desiderant, recusantibus, praesertim si eis solem istum quispiam conetur ostendere: ita mihi nunc euenit, non neganti esse ineffabile quiddam et singulare animae bonum, quod mente uideatur, et me ad contemplandum nondum esse idoneum cum fletu et gemitu confitenti. non me ergo deseret, si nihil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis igitur scriptura, quae testamentum uetus uocatur, diligenter eam nosse cupientibus quadrifariam traditur: secundum historiam, secundum aetiologiam, secundum analogiam, secundum allegoriam. ne me ineptum putes graecis nominibus utentem.
Abbreviated transcription (Latin):
posun Defendictutẽ popularit̃ propt̃ misteria q̃ his continent᷑ Non amul¬
tis cmmodumpossunt : Qui uero paiuci hoc ftaceren ouerun. Noncima nt ꝓpa¬
tula & stimigerula Quȩdã in disputitione certaminci: & ob hoc mini¬
me noti sunt. Nisihis qui eos insitintissime re quir̃ :Dehacigitur. manich¬
orum temeritiite quauetus testa mentum et catholicã fidẽ repRe benduN
Accipe obsecro quę memoueant : Opto cattẽ ciesperotehoc animo accepturũ
quoa medicunt᷑ : Seit autẽ dscuinota sunt archana conscientiȩ mex. Nibil
me in hoc sermonemalitiose agere : sed ut existimo accipiendũ esseueri
ꝓbandicausa cui unirei uiuere iãdius tatuimus. &incredibili solli¬
Sed prȩsumo quod & in lac speqͥis pero uosuiã sapientiȩ mecum ob¬
tenturos. Nonme deser& illecui secratus sum. Quẽ dies noc tes¬
quein tuer conor & ꝓpt̃ peccata mec ꝓp̃t q consuecudinẽ

Expanded text:
possunt; defendi autem populariter propter mysteria, quae his continentur, non a mulpossunt; defendi autem populariter propter mysteria, quae his continentur, non a multis admodum possunt. qui uero pauci hoc facere nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime requirunt. de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nihil me in hoc sermone malitiose agere, sed ut existimo accipiendum esse ueri probandi causa: cui uni rei uiuere iam diu statuimus et incredibili sollised praesumo, quod et in hac spe, qua spero uos uiam sapientiae mecum obtenturos, non me deseret ille. cui sacratus sum: quem dies noctesque intueri conor et propter peccata mea propterque consuetudinem