comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est supra per crucem posita: innuit sermo¬
nem scripturarum per crucem ꝯsiumma¬
tum esse ⁊ confirmatum. Unde ait dnĩs
in passione. Consumiatum est ⁊ titislus
eius super enm. indebiliter scriptus est.
tunditatem significat quam ꝑfecte et in¬
iuolate fides oatholica predicanda est ⁊ de¬
nenda. Quam nisi quisq integram inui¬
dit ad alta. representat. Campane quase
sonoritate populus ad ecclesiam ꝯuocat.
predicatores misticant qui quia ad multa
sunt nccii multis designantur uocabulis
Plecturum quod ex utraq parte somun e¬
licit. lingna predicatoꝵ est. que utru
test amentum resonare facit. lignũ unde
pendet campana crucem significat. ligat᷑a
carit atem per quam caritatem predicator
couci astrictus glorratiu. Iuxta illud. Michi
autem absit gloriariꝰ .n. in .c.d. n.i.x. Cor
cedimus propter deum siue ꝯdescendimus
propter uos. Anulus in fime: per seu̾antia
uel corona premii. fenestre ecclese uitree.

Expanded text:
est supra per crucem posita innuit sermoest supra per crucem posita innuit sermonem Scriptutarum per crucem consummatum esse et confirmatum. Unde ait Dominus in passione: Consummatum est . Et titulus ejus super eum indelebiliter scriptus est. tunditatem significat, quoniam perfecte et inviolate fides catholica praedicanda est et tenenda. Quam nisi quisque integram invidit ad alta, repraesentat. Campanae quarum sonoritate populus ad ecclesiam convocatur, praedicatores mysticant, qui quia ad multa sunt necessarii, multis designantur vocabulis. Plectrum quod ex utraque parte sonum elicit, lingua praedicatoris est, quae utrumque Testamentum resonare facit. Lignum, unde pendet campana, crucem significat; ligatura, charitatem, per quam charitatem praedicator cruci astrictus gloriatur, juxta illud: Mihi autem absit gloriari nisi in crcedimus propter Deum, sine condescendimus propter nos . Annuli in fune, perseverantia vel corona praemii. Fenestrae ecclesiae vitreae
Abbreviated transcription (Latin):
eius diuidit cantu. dormuentes exatat. diẽ
appropinquantem precitut. sed prius se ip̃m
uerbere alarum ad cantandum exectat. No¬
dormientes sunt filii huius seculi in peccatis
iacentes. Gallus chorus prelatoꝵ qͥ distĩtte
predicant. dormientes excitant. ut abitiant
opera tenebrarum. clamantes. be dormien¬
tib. ¶turge qui dormis. Lucem uenturam
prenuntiant. dum diem iuditii ⁊ futurã
gloriam predicant. Prudenter autem aute¬
quam aliis predicent urtutib se a sump¬
no pecoati extitantes corpus suuni castigãt.
Unde apostolus. Castigo corpus meuini ⁊ ĩ.
uentum quando increpando ⁊ arguendo
rebelles fortiter dimicant uel resistunt.
ne lupo ueniente quandoq fugisse argirã¬
tur. Uirga ferrea in qua int qua gallus se¬
det. rectum representat sermoniem predi¬
cantis ut non ioquatur ex sp̃u hominis. s
dei secundum scripturas iuxta ĩllud. Si qͥs
loquitur quasi sermones dei. Quod uirga

Expanded text:
ejus dividit cantu, dormientes excitat, diem ejus dividit cantu, dormientes excitat, diem appropinquantem praecinit; sed prius seipsum verbere alarum ad cantandum excitat. Notiosum. Dormientes sunt filii hujus saeculi in peccatis jacentes; gallus, chorus praelatorum qui districte praedicant, dormientes excitant, ut abjiciant opera tenebrarum, clamantes: Vae dormientibus! Exsurge, qui dormis. Lucem venturam praenuntiant: dum diem judicii et futuram gloriam praedicant. Prudenter autem antequam aliis praedicent, virtutibus se a somno peccati excitantes, corpus suum castigant. Unde Apostolus: Castigo corpus meum et in seventum, quando increpando et arguendo contra rebelles fortiter dimicant vel resistunt, ne lupo veniente quandoque fugisse arguantur. Virga ferrea in qua gallus sedet rectum repraesentat sermonem praedicantis, ut non loquatur ex spiritu hominis, sed Dei secundum Scripturas, juxta illud: Si quis loquitur quasi sermones Dei . Quod virga
Abbreviated transcription (Latin):
cclesia igitur in qua populus ꝯuenit
ad laudandum deum significat eccle¬
ĩiam sanctam oatholicam. que construitur
in celis uinis ex lapidib. hec est domus dñi
firiuter edificata. Angłaris fundamentũ la¬
pidis ip̃o missls est. Super hoo autem ñ p̃t̾
diata firmi qui per manus summi aptifi¬
cis disponuntur permansuri. Quoꝵ qͥdam
feruntur ⁊ non ferunt. ut simpliciores
in egłia. Alii feruntur ⁊ ferunt. ut me¬
dii. An tantum ferunt ⁊ non feruntur.
nisi a solo xp̃o. qui est singulare fundatr̃¬
tum. In hoc enim edifitio quanto quis
differentuus excellit. ⁊ anto hunulior pł
edificii subleuat. Onnes una caritas Mre
cementi ꝯiungit. duni unu lapides pa¬
cis compage ligantur. Turres autem pe¬
dicatores sunt. ⁊ prelati ecclesie. qͥ sunt
nummienta ⁊ defensio eius. Uñ sponsus
ad sponsam in canticis amoris sic loqͥtur
Collum tuum sicut turris dauid edifi¬
c̾at a au ꝓpugnaculis. Gallis qui supra¬
positus est. item predicatores representat.

Expanded text:
cclesia igitur, in quam populus convenit ad laudandum Deum, significat Ecclesiam sanctam Catholicam, quae construitur in coelis vivis ex lapidibus. Haec est domus Domini firmiter aedificata. Angularis fundamentum lapis Christus missus est. Super hoc autem, non praeter di atque firmi. Qui per manus summi artificis disponuntur permansuri. Quorum quidam feruntur et non ferunt, ut simpliciores in Ecclesia. Alii feruntur et ferunt, ut medii. Alii tantum ferunt et non feruntur, nisi a solo Christo, qui est singulare fundamentum. In hoc enim aedificio quanto quis differentius excellit, tanto humilior plus aedificii sublevat. Omnes una charitas more caementi conjungit, dum vivi lapides pacis compage ligantur. Turres autem praedicatores sunt et praelati Ecclesiae, qui sunt munimenta et defensio ejus. Unde sponsus ad sponsam in Canticis canticorum sic loquitur: Collum tuum sicut turris David, aedificata cum propugnaculis . Gallus qui superpositus est praedicatores repraesentat.
Abbreviated transcription (Latin):
est nec sentit neq ueretur male agere assu¬
mat uel trahat ad consortium peccandi sicien¬
tem .i. aliam animami in feruore tempt atoĩs
positam per concupiscentiam sicientem. s
potum prauum oꝑeris nequaquam adhuc su¬
mere presumentem. Ne igitur hoc ꝯtĩgati
peccare facienti. cauendum ne sit int̾ uos
radix germinans fel .i. talis homo a qͦ ma¬
liçia procedat ad alios ⁊ plures corrumpat
Abscõdita a domino deo nr̃o que manife
faciamus uniuersa legis unius. Ad superbi¬
ora referendum qm̃ dixerat quia dereli¬
querunt pactum domini quos pepigerit
cum patrib eoꝵ ut seruarent precepta eiꝰ
et secreta que reuelauerat eis que abscon

Expanded text:
est, nec sentit, neque veretur male agere, assuest, nec sentit, neque veretur male agere, assumat, vel trahat ad consortium peccandi sitientem, id est aliam animam in fervore tentationis positam per concupiscentiam sitientem, sed potum pravi operis nequaquam adhuc sumere praesumentem. Ne igitur hoc contingatpeccare facienti. Cavendum ne sit inter vos radix germinans fel; id est talis homo a quo malitia procedit ad alios, et plures corrumpat. Abscondita a Domino Deo nostro: quae manfaciamus universa legis hujus. Ad superiora referendum; quoniam dixerat: Quia dereliquerunt pactum Domini, quod pepigerat cum patribus eorum, ut servarent praecepta ejus, et secreta, quae revelaverat eis, quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
galaad quod nomen postea impositum est a ga
arnon. Non seres uineam tuam alt̾o semi¬
ne preter uitem. quia si hoo feceris illicitum
est et sanctisiasbuntur. non cedent usui tuo
quod tamen ex sola prohibitione fit non ua¬
tura. Funiculos infimbriis facies per .iiiͬ. an¬
gulos pallii tus. Quadrangulis paslis ute¬
luntur in quib philacteria facere sulentur Gon¬
ges in gentes lapides et calce leuigabis eos ut
possis in eis scribere omnia uerba legis huius.
In eoigitur quod ingentes lapides erigi iubet
structura ingens ostenditur in quo questio sol¬
uitur quomodo iuidelicet potuit iosue ĩ altaꝰ¬
ri quod erexit deutonomium legis describere.
presertim construttura magna fuerit ⁊ non
ounia que in hoc libro continentur s p̾cepta
tantum oportuerit describi. Benedicat sibi ĩ
corde suo dicens pax erit michi ⁊ ambulatio in
prauitate cordis mei. ⁊ assumat ebria sicientẽ
id est anima que iam usu pecrandi ineb̾ata

Expanded text:
Galaad, quod nomen postea impositum est a GalGalaad, quod nomen postea impositum est a GalArnon. Non seres vineam tuam altero semine. Praeter vitem, quia si hoc feceris, illicitum est; et sanctificabuntur: non cedent usui tuo quod tamen ex sola prohibitione fit, non natura. Funiculos in fimbriis facies per quatuor angulos pallii tui. Quadrangulis palliis utebantur, in quibus phylacteria facere jubentur. Eriges ingentes lapides: et calce laevigabis eos, ut possis in eis scribere omnia verba legis hujus. In eo igitur, quod ingentes lapides erigi jubet, structura ingens ostenditur in quo quaestio solvitur. Quomodo videlicet potuit Josue in altari, quod erexit, Deuteronomium legis describere; praesertim cum structura magna fuerit, et non omnia, quae in hoc libro continentur, sed praecepta tantum oportuerit describi. Benedicat sibi in corde suo, dicens: Pax erit mihi, et ambulatio in gravitate cordis mei; et assumat ebria sitientem, id est anima, quae jam usu peccandi inebriata
Abbreviated transcription (Latin):
quia forti presidio tenebantur termim ãmo¬
nitarum. ur̃bs esebon fuit regis seon amorrei
qui pugnauit et c̃. Iccuto quia seon uastauit
mo abbitas. dicitur in pro uerbio de hac re fr̃o.
uenite in esebon et edificetur. ⁊ construatur
ipsa esebon que est ciuitas regis seon. Ciui¬
tas enim regis uittoriosi edificanda est ⁊ sũbli¬
manda. quia. de ipsa esebon ignis egressits est
⁊ flamiua similiter egressus est de ipsa que ẽ
excelsoꝵ arnon qui in excelsis locis et turrib illiꝰ
uel ui locis uͥ p̃dola colebantur lubitalunt. Unde
merito dicitur. ue tibi moab Quare: Quia ꝑ¬
Dedit iuste deserens. uel cathinos defendere nõ
ualens filios eius populi in fugam. ⁊ filias
in capcuutatem regi amorreoꝵ seoti. iugũ .i.
potestas ip̃orum moabbitarum deꝑiit ab ese¬
bon usq dibon. ⁊ ipsi ioabbite fugientes las
dat reliquias ciuitatis .s. seyr. Machir quoq de¬
di galaad per auticipationem terram uocat

Expanded text:
quia forti praesidio tenebantur termini Amoquia forti praesidio tenebantur termini Amonitarum. Urbs Hesebon fuit regis Seon Amorrhaei, qui pugnavit, etc. Idcirco, qui Seon vastavit Moabitas, dicitur in proverbio de hac re facto: Venite in Hesebon, et aedificetur, et construatur, ipsa Esebon, quae est civitas regis Seon. Civitas enim regis victoriosi aedificanda est et sublimanda; quia de ipsa Hesebon, Ignis egressus est, et flamma similiter egressa est de ipsa, quae eexcelsorum Arnon; quia in excelsis locis et turribus illius, vel in locis ubi idola colebantur, habitabant, unde merito dicitur: Vae tibi Moab! Quare? Quia per Cathmos. Dedit juste deserens, vel Chamos defendere non valens filios ejus populi in fugam, et filias in captivitatem regi Amorrhaeorum Seon. Jugum, id est potestas ipsorum. Moabitarum deperiit ab Hesebon usque Dibon; et ipsi Moabitae fugientes lassdat reliquias civitatis, sdi Galaad. Per anticipationem terram vocat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Figura est loquendi cum yꝑbole uł scopłi
torrentium incdiuati sunt .i. superbi ⁊ ĩpetuo si
humiliati sunt refistere non ualentes ex eoloco
ubi scilicet castrametati sunt in deserto appuit
puteus urtute diuina. fattus super quo pͥus¬
quam appareret. locutus est dominus ad mop̃¬
.i. facta promissione exultans in sꝑe cecunt isrł
carmen istud. Ascendat puteus inundans largi
pes et parauerunt duces multitudins. Qũo
parauerunt. In datore legis ⁊ in baculrs suis
homines enim terram fodere potuerunt. Sed
aquam nisi dante. deo hr̃e non potuerunt. Ta¬
li fossore ⁊ tali datore aqua data est populo ĩ
solitudine. De qua solitudine exeuntes uene¬
runt mathana. de matharra naalihel. de na¬
a lihel. in bamoch. de bamoch in uallem q̃ ual¬
lis est in regione moab in uertice phasga .i.
in illa regione usbiest uertex phasga ⁊ respict
contra desertum. Tunc nusit ubł nuntios ad

Expanded text:
rit? Figura est loquendi cum hyperbole. Vel scopuli rit? Figura est loquendi cum hyperbole. Vel scopuli torrentium inclinati sunt, id est superbi et impetuosi humiliati sunt, resistere non valentes. Ex eo loco ubi, scilicet castra metati sunt in deserto, apparuit puteus virtute divina factus, super quo priusquam appareret, locutus est Dominus ad Mo facta promissione, exsultans in spe cecinit Israel carmen istud. Ascendat puteus inundans largitipes, et paraverunt duces multitudinis. Quomodo paraverunt? In datore legis, et in baculis suis. Homines enim terram fodere potuerunt, sed aquam, nisi dante Deo habere non potuerunt. Tali fossore et tali datore aqua data est populo in solitudine. De qua solitudine exeuntes venerunt Matthana: De Matthana in Nahaliel; de Nahaliel in Bamoth; de Bamoth, in vallem, quae vallis est in regione Moab in vertice Phasga; id est in illa regione, ubi est vertex Phasga, et respicit contra desertum. Tunc misit Israel nuntios ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quã amalichites ⁊ chananeus habitant in
uallib per quos tutus transitus non est. ideo
mone castra et reuertimini. Sceptoum. id est
sume tecum. Sceptrum pro cognatione ponit᷑
qm̃ honor et exaltatio hominuis uel sceptrum ꝓ
officio et ministerio diuino cui seruire regna
re. Sume sceptrum fratris tui qui leuita est
.i eos qui funguntur officio illius ut mĩstrẽt
tibi Unde dicitur in libro belloꝵ domimi. Lib̃¬
belloꝵ domini hec eadem scriptura. intelbigen¬
da est. in qua bella domini commemor autur
que fecit. pao populo suo in qua etiam. hoc dr̃t
quod isrł pugnaturus contra regem seon ĩ tor¬
rentib aynon dixit sicut fect uobis dominus
in mari rubro submergens egyꝑtios sic faci¬
et in torrentib arnon prosternens amorreos.
Diatur etiam in hos libro quod scopuli torren¬
cium inclinati sunt uinbiaculum prebuti ut
requiescerent filii ispł in arnon. Scopuli tor¬
rentium inclinati sunt. Muta elementa ob¬
sequio accurrunt. ⁊̃ homo mortalis auid pote¬

Expanded text:
am Amalecites et Chananaeus habitant in vallibus, per quos tutus transitus non est, ideo cras movete castra, et revertimini. De sceptro, id est sume tecum. Sceptrum pro cognatione ponitur; quoniam honor et exaltatio hominis est. Vel sceptrum pro officio et ministerio divino, cui servire regnare est. Sume sceptrum fratris tui, qui levita est, id est, eos qui funguntur officio illius ut ministrent tibi. Unde dicitur in libro bellorum Domini: haec eadem scriptura intelligenda est. In qua bella Domini commemorantur, quae fecit pro populo suo. In qua etiam dicitur hoc quod Israel pugnaturus contra regem Seon in torrentibus Arnon dixit. Sicut fecit nobis, Dominus in mari Rubro submergens Egyptios: sic faciet in torrentibus Arnon prosternens Amorrhaeos Dicitur etiam in hoc libro, quod scopuli torrentium inclinati sunt; umbraculum praebituri, ut requiescerent, filiis Israel in Arnon. Scopuli torrentium inclinati sunt, muta elementa obsequio accurrunt, et homo mortalis, quid pote
Abbreviated transcription (Latin):
datur organis omnesq sancti. diem magne fe¬
stiuitatis quam feat dominus continue celebnͣ¬
tes in epithalamis laudare non cessant. sponsum
sibi gratuta elegit olementia. de qua ut ab et̾¬
no preuiderat ait. Ibo michi ad montem myrre
⁊ ad colles lybani. ⁊ loquar sponse mee. pro qua
eius a patre. regressus eius ad patrem. excursus us
ad inferos. recursus ad sedem dei. ut oñis electos
a principio usq ad finem unum regnum in ui

Expanded text:
datur organis. Omnesque sancti diem magnae festivitatis quam fecit Dominus continue celebrantes, in epithalamiis laudare non cessant Sponsum isibi gratuita elegit clementia. De qua, ut ab aeterno praeviderat, ait: Ibo ad montem myrrhae et ad colles Libani, et loquar sponsae meae . Pro qs est egressus ejus a patre, regressus ejus ad Patrem: excursus usque ad inferos, recursus ad sedem Dei, ut omnes electos a principio usque ad finem mundi unum regnum in vi
Abbreviated transcription (Latin):
descendentem de celo. Etolesia enini hio mulitat.
in patoia regnat. Pars peregrinatur. ⁊ pars iã¬
gloniatur. Que peregrinatur ascendens per
iherłm̃ dicta pacis uisio. Quam gloriosum regñ.
prophete cum patriarchis purpurea marty¬
rum agmina flores uirginei uernans chorus
confesseꝵ. ⁊ uniuersislis circundata uarietate
sanctoꝵ societas. casta generatio cum clari¬
tate. hanc tam ammirandam. celi curiã mi¬
rifice adornat gemina illa singularis ⁊ in¬
comparibilis que mater ⁊ uirgo nͨ primã
simclem iusa est. nechabere sequentem. de iu¬
sione autem ipsius regis quanta sit oĩum
aminiratio. ⁊ uoces in laudes eius consone sol
illis notum est qui inter eos meruerunt. et
mystertum trinitatis. ⁊ gloriam xp̃i uidere. cui
astant augeloꝵ chori. in quem angeli desi¬
derant semper conspicere. Ad hunc regem
immortislitem uidendum facie ad fuciem
preparat se presens ecclesia ⁊ dum hio agit
festa temporalia patoie sue festiua ⁊ eter¬

Expanded text:
elo . Ecclesia enim hic militat, in patria regnat: pars peregrinatur, et pars gloriatur. Quae peregrinatur, ascendens de Jerusalem, dicta pacis visio. Quam gloriosum regnum;prophetae cum patriarchis, purpurata martyrum agmina, flores virginei, vernens chorus confessorum, et universalis circumdata varietate sanctorum societas, casta generatio cum claritate. Hanc tanquam admirandam coeli curiam mirifice adornat gemma illa singularis et incomparabilis, quae mater et Virgo. Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. De visione autem ipsius regis quanta sit omnium admiratio, et voces in laudes ejus consonae, solis illis notum est qui inter eos interesse meruerunt, et mysterium Trinitatis, et gloriam Christi videre, cui astant angelorum chori, in quem angeli desiderant semper conspicere. Ad hunc regem immortalem videndum facie ad faciem praeparat se praesens Ecclesia; et dum hic agit festa temporalia, patriae suae festiva et aeter
Abbreviated transcription (Latin):
idit quoq aneum ⁊ assũpta merorum.¬
ꝑabola ait. Rõbustum quidem est hĩta¬
cũtum tiim. s si ĩ petta posueris indum tu¬
uit ⁊ fueris electus de stirpe caeui qmͣdiu
pot̾is permanere: Canei in hoc loco ñ filius
adam qui frẽm suum abel interfecis significa¬
post .c. ae. seqñte ĩ ultima silła .ii. p̾cedente ⁊
seqũte .i. uł ut alii cam filiꝰ noe Iu hebo ã ꝓ eo
pot̾itis ꝑman̾e s solũ sonare udet᷑. Ac si dr̃et.
Ciueꝰ destruet᷑. Ut sic dicat᷑ S si in petͣ po¬
sueris uidum tuum atiens destruetur .i. tu.x
qmͣuis ita securus  ⁊ munitus eẽ uidearis. de¬
strueris tumen. assur enim capiet te.

Expanded text:
idit quoque Cineum, et assumpta parabola ait: Robustum quidem est habitaculum tuum, sed si in petra posueris nidum tuum, et fueris electus de stirpe Caeni Cin, quandiu poteris permanere? Caeni in hoc loco non filius Adam, qui fratrem suum Abel interfecit, significapost c, ae sequente; in ultima syllaba enim praecedente, et sequente i. Vel, ut alii, Cham, filius Noe. In Hebraeo t: Cineus destruetur, ut sic dicatur: Sed si in petra posueris nidum tuum, Cineus destruetur, id est tu, quamvis ita securus et munitus esse videaris, destrueris tamen. Assur enim capiet te.
Abbreviated transcription (Latin):
misticam dulcedinem uob̃ expõrẽ
nr̃a roganit dilectio. Cum autem
lĩbentint quia f̃acilius ⁊ audatius logicas quam
theologicas iuure consuetudinis. reuoluo sentẽtias.
dubitare cepi. an contradicere uel potius scrib̾e
sideratum itat libellum interno fluentẽ neo¬
tare. uelut fauum mellis ur̃e propinam ĩtel¬
ligentie. quen quia in eo speculari licet quid
mystice representent singula in ecclesia. spe¬

Expanded text:
mysticam dulcedinem vobis exponerem, vestra rogavit dilectio. Cum autem libentius, quia facilius et audentius, logicas quam theologicas, jure consuetudinis, revolvam sententias: dubitare coepi, an contradicere, an potius scribere nemo aperit . Desideratum itaque libellum interno fluentem nectare, velut favum mellis, vestrae propinavi intelligentiae, quem quia in eo speculari licet quid mystice repraesentent singula in Ecclesia, Spe
Abbreviated transcription (Latin):
contattirei immunde. tetigerit dico non locis
aute manib .i. antequani lauet manus: per cõ¬
tattum iuiudicie. siquidem illud uas fictile
fuerit ⁊ c̃. Quod autem interponit lauabit ue¬
stimenta sua quomodo mundandus sit ostr̃dit
et deinde redit ad id quod proposunt. uas fictile
⁊̃ c̃. Homo quilibet de domo isbael. Si oraderit
bouem aut ouem aut caprami in castris uł extͣ
castra ⁊ non obtulerit a ostium tabernaculi
oblationem domino. sanguinis reus erit. Hos
intelligendum est de ĩllo tantum tempore qͦ
morabantur iu deserto et tabernaculum domini
suxta habuerunt. nam in terra promissionis
his qui longe erant a loco sacrificandi concede¬
batur ad esum pectora mettare. uesciq carnib
et si non imolarent. De semine tuo .i. de fi¬

Expanded text:
contactu rei immundae; tetigerit dico, non lotis ante manibus, id est antequam laverit manus. Per contractum immunditiae si quidem vas illud fictile fuerit, etc. Quod autem interponit: Lavabit vestimenta sua; quomodo mundandus sit, ostendit: et deinde redit ad id quod proposuit: vas fictile. Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem, aut ovem, aut capram, in castris vel extra castra; et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit. Hoc intelligendum est de illo tantum tempore, quo morabantur in deserto, et tabernaculum Domini juxta se habebant. Nam in terra promissionis iis, qui longe erant a loco sacrificandi, concedebatur ad esum pecora mactare vescique carnibus, etsi non immolarent. Quae domi, vel f
Abbreviated transcription (Latin):
euentus et opera et alio quolibet modo
rerum mysticarum significatio prepara¬
tur. Persona igitur in sacro eloquio signi¬
ficati ut iacob qui hereditatem prĩs acce¬
ꝑit ip̃m uel populum gentilemi desigtiat.
Ysaac qui filium benedixt. deum patrem
figurat.TIumerus quoq significat:
Ut uerbi gracia. Senarius perfectionem̃. unde
beatus ait augustinus. Non quia deus sex
dieb aunicta opera sua condidit perfectus sera¬
rius. sed pocius quia perfectus este illum nu¬
merum deus ad operandum preelegit. S qr
nrmerus multifartam significationem hrẽ
dignoscitur. de eo aliquanto latius tractan¬

Expanded text:
eventus et opera et alio quolibet modo eventus et opera et alio quolibet modo rerum mysticarum significatio praeparatur. Persona igitur in sacro eloquio significat, ut Jacob, qui haereditatem patris accepit, Christum vel populum gentilem designat; Isaac, qui filium benedixit, Deum patrem figurat. Numerus quoque significat, ut, verbi gratia; senarius perfectionem. Unde ait B. Augustinus: Non quia Deus sex diebus cuncta opera sua condidit perfectus senarius, sed potius quia perfectus est, illum numerum Deus ad operandum praeelegit; sed quia numerus multifariam significationem habere dignoscitur, de eo aliquanto latius tractan
Abbreviated transcription (Latin):
elementis. uel ex elementis sunt. Omnis aũt
res que ad significandum proponitur ĩ scͥp¬
rura sacra. aut secundum exteriorem formũ
aut secundum interiorem naturam signifi¬
oat. Rem autem large hio acapint supra¬
dicta .ui. continentem. sub qua et res conti
tia proposumus. Onũis igitur res aut sod̾
interiorem naturam. aut secundum ext̾i¬
orem formam siguifioat. Sub ext̾iori forma
figure rerum. ⁊ colores continentur. que
iusui percipimus. Ad int̾ioremu natuum
pertinent alie rerum proprietates quas ce¬
teris sensib comprehendimus. ut est duł¬
cedo in sapore quam perripimus gustu. fra¬
glantia in odore quam perapimus olfatu.
melos in sono. quen percipimus auditu.
Leuitas siue asperitas in corpore et cet̾a
huiui que perapimus tattu. pͥma illa
ciraunstantia .i. rec que in hoo loco stͥcte
accipitur dupliciter significat. U̾bi gr̃a.
dua essentia. persone sunt que in sucͣ soͥp¬
tura ꝯmemorantur. in quib secundum

Expanded text:
elementis vel ex elementis sunt. Omnis autem elementis vel ex elementis sunt. Omnis autem res quae ad significandum proponitur in Scriptura sacra, aut secundum exteriorem formam, aut secundum interiorem naturam significat. Rem autem large hic accipimus supradicta sex continentem, sub qua et res contintia. Omnis igitur res aut secundum interiorem naturam, aut secundum exteriorem formam significat. Sub exteriori forma figurae rerum et colores continentur; quae visu percipimus. Ad interiorem naturam pertinent aliae rerum proprietates, quas caeteris sensibus comprehendimus, ut est dulcedo in sapore, quam percipimus gustu; fragrantia in odore, quam percipimus olfactu; melos in sono, quod et quem percipimus auditu; lenitas sive asperitas in corpore et caetera hujusmodi, quae percipimus tactu. Prima illa circumstantia, id est res, quae in hoc loco stricte accipitur, dupliciter significat; verbi gratidua essentia. Personae sunt, quae in sacra Scriptura commemorantur, in quibus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
natura dictauit. heo hominiun uox est. illa
dei ad honunes. Significatio uocum est ex p̾la¬
cito hominum: significatio rerum naturalis
est. et ex operatione creatoris uoleutis quasdã
res per alias significari. Est eaam ualde mul¬
tiplicior significatio rerum quam uocum. nã
pauce uoces plusquam duas aut res signfi¬
cationes hñt. res autem quelibet dam multi¬
plex potest esse in significatione aliarum rex
quot in se proprietates iusibiles aut inuisi¬
biles hc̃ cõmunes aliis reb. Hee autem res
prine per uoces significate. et res secundas
significantes .ui. carũstantiis discrete conside¬
rantur. que sunt hee uidelicet. Res persona.
numerus. locus. tempus. gestum. In his enim¬
sex significatioreꝵ pͥmaiꝵ ad secundas consi¬
deratur. Res autem in hoo loco intelligimus
in materia quecumq. uel subã inanuata ce¬
lestium siue terrestrium constituas. ut sunt
lapides. ligna. herbe. et cetera huius que iu¬

Expanded text:
natura dictavit. Haec hominum vox est, illa natura dictavit. Haec hominum vox est, illa Dei ad homines. Significatio vocum est ex placito hominum: significatio rerum naturalis est, et ex operatione Creatoris volentis quasdam res per alias significari. Est etiam longe multiplicior significatio rerum quam vocum. Nam paucae voces plusquam duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet tam multiplex potest esse in significatione aliarum rerum, quot in se proprietates visibiles aut invisibiles habet communes aliis rebus. Hae autem res primae per voces significatae, et res secundas significantes, sex circumstantiis discretae considerantur: quae sunt hae, videlicet res, persona, numerus, locus, tempus, gestum. In his enim significatio rerum primarum ad secundas consideratur. Res autem in hoc loco intelligimus in materia quacunque, vel substantia inanimata coelestium sive terrestrium, constitutas: ut sunt lapides, ligna, herbae, et caetera hujusmodi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
diat. Quoꝵ alterum .i. scientia magis ad hysto¬
riam. et allegoriam. alt̾m .i. instructio mo ꝵ
ad tropologiam magis respicit. Oumis diui¬
na scriptura refertur ad hunc finem. Septẽ
liberales artes huic scientie sub seruiunt. ¶Tri¬
uium ad significationem uocum. Quadrum¬
um ad rerum significationem respicit. Gra¬
matica recte loqui et competenter pronuntia¬
re uoces docet. Dualectica ad distinguendas in
tat. Phisica int̾iores rerum naturas. Ma¬
chematica exteriores figuras et numeros
iligens scrutator sacri eloquii rerum
significationes nequaquam uegligere
debet quia sicut per uoces primarum rerum
noticia ad quiritur. ita per significationem rex
eariurndem intelligentia illarum que spũali
notitione percipiuntur rerum manifestatio ꝑ¬
ficctur. Philosophus in aliis scripturis solam
uoum nouit significationem. sed in sacra pa¬
gina excellentior ualde est rerum significatio
quam uocum. quia hanc usus iusticuit. illã

Expanded text:
diat. Quorum alterum, id est scientia magis ad histodiat. Quorum alterum, id est scientia magis ad historiam et allegoriam, alterum, id est instructio morum, ad tropologiam magis respicit. Omnis divina Scriptura refertur ad hunc finem. Septem liberales artes huic scientiae subserviunt. Trivium ad significationem vocum. Quadrivium ad rerum significationem respicit. Grammatica recte loqui et competenter pronuntiare voces docet. Dialectica ad distinguendas in tat. Physica interiores rerum naturas, mathematica exteriores figuras et numeros iligens scrutator sacri eloquii rerum significationes nequaquam negligere debet, quia sicut per voces primarum rerum notitia acquiritur, ita per significationem rerum earumdem intelligentia, quae spirituali notificatione percipiuntur, et manifestatio perficitur. Philosophus in aliis scripturis solam vocum novit significationem; sed in sacra pagina excellentior valde est rerum significatio quam vocum: quia hanc usus instituit, illam
Abbreviated transcription (Latin):
dinib angłoꝵ mininus simplr optaet com
cum eciam principatus et potestates angeli
uel quia auttor incertus. uel quia cõmuni as¬
sensu fidelis synagoge. nel ecclĩe non est receptꝰ
et confirmatus. et si eciam nͥlin eo reprehensi
bile reꝑratur. unde et iob apocoiphum est. du
biĩ auttoris. In canone tumen confarmatus
est auctoritate fidelis synagoge. Item eccłia¬
sticum. Liber saprentie salomonis.: ⁊ duo libri
machabeoꝵ. tobia indich. et liber ihu filissirach
apocriphi sunt. leguntur tamen ⁊ aduentus
testamentum pertinent. s ñ sunt ꝯfirmati
uisquis ad diuinam lectionem accessi̾t
eprimum qualis sit fructus eius agnos¬
dat. Nichil enim sine causa appeti debet. nec
desiderium trahit quod utilidatem non ꝓmit̃¬
tit. Gennus est diuine lectionis fructus qͥa
mentem. uel scientia erudit. uel morib oruat.
docet quod sare delectet. et quod imitari expe¬

Expanded text:
dinibus angelorum minimus simpliciter obtinet commdinibus angelorum minimus simpliciter obtinet commcum etiam principatus et potestates angeli vel quia auctor ejus incertus, vel quia communi assensu fidelis synagogae vel ecclesiae non est receptus et confirmatus, etsi etiam nihil in eo pravi, ED. reperiatur. Unde et liber Job apocryphus est, quia dubii auctoris; in canone tamen confirmatus est auctoritate fidelis synagogae. Item Ecclesiasticus, liber Sapientiae Salomonis et duo libri Machabaeorum, Tobias, Judith, et liber Jesu filii Sirach apocryphi sunt; leguntur tamen et ad Vetus Testamentum pertinent, sed non sunt confirmati vinae lectionis. Quisquis ad divinam lectionem accesserit, primum qualis sit fructus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; nec desiderium trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est divinae lectionis fructus: quia mentem vel scientia erudit, vel moribus ornat. Docet quod scire delectat, et quod imitari expe
Abbreviated transcription (Latin):
quam nec natura nec disciplina hr̃e poterat
sed sola gracia sicut dauid et daniel et iob
Missione: sicut ille quem mittebat domunꝰ
ad predicandum ea que ei inspirauerat ut
ionas. Sed tamen sicut in istis dieb nondi¬
cuntur ep̃i nisi qui officii dignitatem. et po¬
testatem hñt. licet meritum habeant ⁊ iur¬
tutem huius nomins abundantius illis qͥ
ep̃i sunt: it a nec tunc prophete dicebantur
nisi qui officio aut missione prophete esserit.
unde dd̾. Iob. daniel. licet contineant ꝓphe¬
cias iti libris suis inter agiographos tam̃
Queritur eciam cur nouem tantũ dioant᷑¬
agiogta phi .i. sancti scriptores. cum hos nomen
conueniat omiub sacre scripture auttorib ad
quod respondendum quia quod nullam hõ specca.¬
lem proprietatem qua distinguatur a ceteris ꝯ¬
mune nomen quasi proprium obtinet non ex
pierogatiua aliqua. sed potius quasi ex qͣdam
indignitate respectu alioꝵ sicut in nouem or¬

Expanded text:
quam nec natura nec disciplina habere poterat quam nec natura nec disciplina habere poterat sed sola gratia, sicut David et Daniel et Job. Missione, sicut ille quem mittebat Dominus ad praedicandum ea quae ei inspiraverat, ut Jonas. Sed tamen sicut in istis diebus non dicuntur episcopi, nisi qui officii dignitatem et potestatem habent, licet meritum habeant et virtutem hujus nominis abundantius illis qui episcopi sunt, ita nec prophetae dicebantur, nisi qui officio aut missione prophetae essent. Unde David, Job, Daniel, licet contineant prophetias in libris suis: inter agiographos tamen Quaeritur etiam, cur novem tantum dicanagiographi, id est sancti scriptores, cum hoc nomen conveniat omnibus sacrae Scripturae auctoribus? Ad quod respondendum, quia quod nullam habet specialem proprietatem qua distinguatur a caeteris, commune nomen quasi proprium obtinet, non ex praerogativa, sed potius quasi ex quadam indignitate respectu aliorum; sicut in novem or
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis. scilicet legem que per moysen. data est.
Aed quia deus non poterat mori. et testamẽ¬
tum morte testatoris confirmandum erat ĩ.¬
terfectus est pro eo agnus mysticus. cuius sã¬
guine respersus est liber. et totus populuo
in confirmatione promisse hereditatis. Eodẽ
ditatem non unum hominem sed om̃s gentꝰ.
fecit testamentum euarigłium iudelicet. In
cuius confirmatione non agnus ille antiqu̾
ariditur. sed ip̃e quia homio erat et mori po¬
tuit mortem subiit. Et sicut deus aduentus
testamentum dandum uocauerat testes ita
apłos iuidelicet. ⁊ mart̾yres. Uetus dicit᷑ testa¬
mentum primumt uel quia prius datum
et semper noiis loquitur. Propheta tripli¬
citer dicitur. Officio. gracia. missione. Offi¬
cio sicut quando eligebatur aliquis qͥ snu¬
nente bello de dubiis consuleret dominum
siue per assumptum ephod. siue alio qͦlibec
modo. Gracia: sicut ille aui dominus per in¬
t̾nam inspirationem dabat noticiam re

Expanded text:
ditatis scilicet legem quae per Moysen data est. ditatis scilicet legem quae per Moysen data est. Sed quia Deus non poterat mori, et testamentum morte testatoris confirmandum erat, interfectus est pro eo agnus mysticus, cujus sanguine respersus est liber et totus populus, in confirmationem promissae haereditatis. Eodem m haereditatem, non unum tantum hominem, sed omnes gentes, fecit testamentum, Evangelium videlicet. In cujus confirmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum dandum vocaverat testes, Aarapostolos, videlicet et martyres. Vetus dicitur Testamentum primum, vel quia prius datum, et semper novis loquitur. Propheta tripliciter dicitur, officio, gratia, missione. Officio, sicut quando eligebatur aliquis qui imminente bello de dubiis consuleret Dominum, sive per assumptum ephot; sive alio quolibet modo. Gratia, sicut ille cui Dominus per internam inspirationem dabat notitiam rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
Uolumen dicitur a uoluendo. Laber est int̾ior
cortex arboris in quo antiqui ante usum iẽ¬
brane solebant scribere. Unde scriptores libai¬
icos uodabant inide dictus est liber nolniũ.
grattatus est unus rri multiplet expositio.
Test amentum dicitur sacra scriptura humans
consuetudine dante occasionem. Antiquitus
enim qui carebant liberis adoꝑtisbant s̃bi
flio s. et cum constituebant illos heredes
uocabiant testes et scribebant cyrgraphunt.
non erat camen ita ratum quiit posser muta¬
ri nͥ mortuo testatore. Similiter deus unum so¬
lum filium hsis ex natura multos uoluit ad¬
optare ex gracia. Et primitus unum elegit
abraham. cui precepit enre de cognatione sua.
et promisit terram palestinam neo tamen
ipse legitur inde aliquid possedisse. post hec fi¬
liis isbael eductis de egyꝑto candem terram
palestine repromisit. et ne dubitarent feat
testamentum incercitudiuem promisse here¬

Expanded text:
Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui, ante usum membranae, solebant scribere, unde scriptores librarios vocabant, inde dictus est liber volumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana consuetudine dante occasionem: antiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et cum constituebant illos haeredes, vocabant testes et scribebant chirographum, non erat tamen ita ratum quin posset mutari, nisi mortuo testatore. Similiter Deus unum solum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia. Et primitus unum elegit Abraham; cui praecepit exire de cognatione sua, et promisit terram Palaestinam; nec tamen ipse legitur inde aliquid possedisse. Posthac filiis Israel eductis de Aegypto, eamdem terram Palaestinam repromisit, et ne dubitarent, fecit Testamentum in certitudinem promissae haere
Abbreviated transcription (Latin):
pocalipsm scripsit iohẽs apłs inpathinos
ii sunt scriptores sacroꝵ libroꝵ qui per
sp̃m sanctum loquentes ad eruditionẽ
diram precepta uiuendi regulamq consap¬
serunt. Preter hec alia uolumina apoctipha
nominantur. Apocripha autem dicta .i. secda
aculta. neo patet sanctis patrib a qͥb edita
sunt. In quib et si aliqua ueritas. tamen ꝓpt̾
multa ẜlsa. nulla est in eis canonida autto¬
uitas. Quod recte non iudioantur esseͤurum
quil ascribuntur. nam multa sub nomũb
prophetarum et recentiora sub noĩb apłoꝵ
apocriphoꝵ. a diuina auttoritate ex amina¬
tione remota st. de ĩtptõe bibliotece ⁊ uariis eꝰ nõlb
iblioteca a greco nomen accepit. eo qdᷤ¬
sbi libri recondantur Niam biblo li¬
broꝵ teca reposicio interpretatur:. Codex mill¬
toꝵ libroꝵ est liber unnis uoluminis ⁊ dẽs
codex per translationem a caudicib arboꝵ
siue iucium quasi cander quod ex se multi¬
tudinem libroꝵ quasi ramoꝵ continea⁊e

Expanded text:
alypsim scripsit Joannes apostolus in Pathmo Hi sunt scriptores sacrorum librorum, qui per Spiritum sanctum loquentes, ad eruditionem nostram praecepta vivendi regulamque conscripserunt. Praeter haec, alia volumina apocrypha nominantur; apocrypha autem dicta, id est abocculta, nec patet sanctis Patribus a quibus edita sint. In quibus etsi aliqua veritas, tamen, propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas: quod recte non judicatur esse eorum quibus ascribuntur: nam multa sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apoapocryphorum a divina auctoritate per examinationem remota sunt. CAP. XII.-- De bibliothecae ibliotheca a graeco nomen accepit, eo qbi libri recondantur. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a caudicibus arborum sive vitium, quasi caudex quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat.
Abbreviated transcription (Latin):
supsum ductio cum per uisibile inuisibile
factum declaratur. huius toiplicis intelli¬
gentie unum ponatur exemplum. Erat iur
in terra hus nomine iob qui prius diues
ad tantam deuenit miseriam. quod sedens
in sterquilinio eciam saniem corporis sui
desta radebat. Sensus hystorie patet. ne¬
mamus ad allegoriam ut per res a uocib
significatas alias res significari conside̾mꝰ
tatur dolens xp̃m significat qui priusin
diuiciis głie patris eidem coequalis condes¬
cendit nr̃e miserie. et sedit humiliatus in
sterauilinio huius mundi omnib nr̃is
defectib preter pcc̃m ꝯmunicans. Quid oriã
pet hoo fcm faciendum id est dignum fi
significetur. inquiramus. Iob quel iustũ
uel animam penitentem potest sigrafica¬
re que componit. in menioria sua st̾qui¬
luium ex omnib pecoatis que fecit et ñ
ad horam. sed perseueranter super hoo in¬
silendo et meditando flere non cessat. Et

Expanded text:
sursum ductio, cum per visibile invisibile sursum ductio, cum per visibile invisibile factum declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per res a vocibus significatas, alias res significari consideremutatur dolens, Christum significat, qui prius in divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatum, communicans. Quid etiam per hoc factum, faciendum, id est dignum fieri significetur, inquiramus. Job quemlibet justum vel animam poenitentem potest significare, quae componit in memoria sua sterquilinium ex omnibus peccatis quae fecit, et non ad horam, sed perseveranter super hoc sedendo et meditando flere non cessat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
enim sacrum eloquium proprietatem quan¬
dam ab aliis scripturis differentem quod ĩ
eo primun per uerba que recitantur de reb
quibdam agitur que rursum res uice u̾boꝵ
ad significationem aliarum reꝵ proponunt
bere res gestas nisi a se uisas ne falsitas adi¬
misceretur ueritati peccato scriptoris. Slus
aut minus aut aliter dicentis. Secundum ħ
proprie et districte dicctur hystoria sed solet
largius accipi ut dicatut hystoria sensus q
primoloco ex significatione nerboꝵ habet᷑
ad res. Secunda expositio est allegooa. Est
autem allegoria cum. per id quod ex Ant̾a
significatum proponitur aliud alicuud su
in preterito. siue in piesenti siue in futuro
fcm̃ significatur. Dicitur allegoria quasi
aliem loquium. quia aliud dicitur. ⁊̃ aliud
significatur. Que subdiuiditur in simꝑli¬
cem allegoriam. et anagogen. Et est sun¬
plex allegoria. cum per uisibile factum aliꝰ
inusibile fc̃m significatur. Anagoge id est

Expanded text:
enim sacrum eloquium proprietatem quamenim sacrum eloquium proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem, quod in eo primum per verba quae recitantur, de rebus quibusdam agitur, quae rursum res vice verborum ad significationem aliarum rerum proponunbere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritati peccato scriptoris, plus, aut minus, aut aliter dicentis. Secundum hoc proprie et districte dicitur historia; sed solet largius accipi, ut dicatur historia sensus qui primo loco ex significatione verborum habetur ad res. Secunda expositio est allegorica. Est autem allegoria, cum per id quod ex littera significatum proponitur, aliud aliquid sive in praeterito sive in praesenti sive in futuro factum significatur. Dicitur allegoria quasi alieniloquium, quia aliud dicitur et aliud significatur, quae subdividitur in simplicem allegoriam et anagogen. Et est simplex allegoria, cum per visibile factum aliud invisibile factum significatur. Anagoge, id est
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis distinguere possis. Aliarum enĩ
scripturarum omnium materia est in ope¬
tib conditionis diuinarum scripturarum
materia in operib restarationis constati
Heo igitur est prima discretio in eo de qͦ tra¬
tant. Item alie scripture si quam u̾itatẽ
docent non sine contagione erroris est si
quani bonitatem ꝯmendare uidentur uł
malicie mixta est ut non sit pura. aut si¬
ne cognitione et dilectione der est ut ñ fu
perfecta. Propterea sicut id quod in eis diui¬
num dici putatur legentis animum per ad¬
iuunctam fulsitutem ad terrena precipitad
ita quoq quod inscriptura sacra tertenũ
esse uidetur per ueram creatoris agnitio¬
nem que in his omnib ꝯmendatur ad di¬
uuua et celestia cogitanda et amanda ex
ecundum triplicem intelligentiam ex¬
ponitur sacrum eloquium. Prima exposi¬
tio est hystooa in qua consideratur prima uer¬
boꝵ significatio ad res ip̃as de quib agitur ht̃

Expanded text:
Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturarum omnium materia est in operibus conditionis, divinarum Scripturarum materia in operibus restaurationis constat. Haec igitur est prima discretio in eo de quo tractant. Item aliae scripturae si quam veritatem docent, non sine contagione erroris est, si quam bonitatem commendare videntur, vel malitiae mixta est, ut non sit pura, vel sine cognitione et dilectione Dei est, ut non sit perfecta. Propterea sicut id quod in eis divinum dici putatur, legentis animum per adjunctam falsitatem ad terrena praecipitat, ita quoque quod in Scriptura sacra terrenum esse videtur, per veram Creatoris agnitionem, quae in his omnibus commendatur, ad divina et coelestia cogitanda et amanda exaacrae Scripturae. Secundum triplicem intelligentiam exponitur sacrum eloquium. Prima expositio est historica, in qua consideratur prima verborum significatio ad res ipsas de quibus agitur. Habet
Abbreviated transcription (Latin):
onnia que facta sunt. Primum est opus cõ¬
ditionis quo factu sunt que non erant. Sd̾
est opus restaurationis quo reꝑata sunt q̃
perierant. Opus conditionis est creatio mun¬
di cum omnib elementis sius opus restau¬
rationis est incarnatio uerbi cum omnb sa¬
cramentis suis. siue que ante incarnatoẽm
precesserunt ab initio seculi. siue que post
subsequntur usq ad finem mundi. Prima
igitur opera ad seruitutem facta sunt ut
ħonuni per iusticiam stanti subessent. Scd̃a
uero ad salutem ut hominem per culpam ia¬
centem erigerent. Id arco nunuora hec ꝓꝓt̾ea¬
illa quasi modicum quid et exiguum diui
dieb perfecta siuit. Ista uero quasi excellen¬
tia ad comꝑationem prioꝵ et maiorem iur¬
tutis effectum hñtia non nsi sex etatibus
consũmari possunt. In his itaꝙ materiam
diuinarum scripturarum considera ut et ĩ
illo de quo trattant et illo quomodo tͣctãt.
Hoc est in materia et modo ab aliis eas

Expanded text:
omnia quae facta sunt. Primum est opus conomnia quae facta sunt. Primum est opus conditionis, quo facta sunt quae non erant: secundum est opus restaurationis, quo reparata sunt quae perierant. Opus conditionis est creatio mundi cum omnibus clementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive quae ante incarnationem praecesserunt ab initio saeculi, sive quae post subsequentur usque ad finem mundi. Prima igitur opera ad servitutem facta sunt, ut homini, per justitiam stanti, subessent. Secunda vero ad salutem, ut hominem, per culpam jacentem, erigerent: idcirco majora haec. Prilla quasi modicum quid et exiguum virtudiebus, perfecta sunt. Haec vero, quasi excellentia ad comparationem priorum, et majorem virtutis effectum habentia, non nisi sex aetatibus consummari possunt. In his itaque materiam divinarum Scripturarum considera, ut et in illo de quo tractant, et illo modo quo tractant, hoc est in materia et modo ab aliis eas
Abbreviated transcription (Latin):
anima reꝑatur: nequaquam dunuit atis
nomine censeri digne sunt. Sola aũt illa
scriptura uire diuina appellatur que per
spm̃ dei aspirata. et per eos qui spiritu dĩ
louti sunt ad ministrata hominem diuiñ
facut ad similitudinem dei illum reformãs
instouendo ad cognitionem et exortando
ad dilectionem ip̃ius. In qua quicqͥd docet᷑
ueritas. quituid proapitur bonitas quicqiud
pronuttitur felicitas esti⁊Iam deus ueritas
est sine fallacia. bonitas sine malicia. felicitas
sine miseria. Si uis igitur diumnam sccipt᷑am
ab aliĩs que hoo nomen non merentur recta
consideratione distinguere. matertam ipsam
cura quam et in qua uersatur eius tractatio
diligenter considera. qm̃ noticia rerum ad aꝑ¬
tionem uerboꝵ facit. facilus quippe intelligis
quod dicitur si bene notum fuerit unde dica
tuiz Diuina scriptura ab aliis distingitut ĩ¬
uo materia et modo tractandi.
sunt opera dei quib consumantur

Expanded text:
anima reparatur: nequaquam divinitatis anima reparatur: nequaquam divinitatis nomine censeri dignae sunt. Sola autem illa Scriptura jure divina appellatur, quae per Spiritum Dei aspirata est, et per eos qui Spiritu Dei locuti sunt, administrata, hominem divinum facit, ad similitudinem Dei illum reformans, instruendo ad cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. In qua quidquid docetur, veritas; quidquid praecipitur, bonitas; quidquid promittitur felicitas est. Nam Deus veritas est sine fallacia, bonitas sine malitia, felicitas sine miseria. Si vis igitur divinam Scripturam ab aliis, quae hoc nomen non merentur, recta consideratione distinguere, materiam ipsam circa quam et in qua versatur ejus tractatio, diligenter considera, quoniam notitia rerum ad apertionem verborum facit. Facilius quippe intelliges quod dicitur; si bene notum fuerit, unde dicauod divina Scriptura ab aliis distinguitur in materia et modo tractandi. Duo sunt opera Dei, quibus consummantur