comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spes et̃nȩ uite fuerat reuelanda ad nouum ꝑtinẽs
testamentum: ñ sicut illi expectabant. & quia fieri
ñ uidebant. tanquam suꝑatoinsultabant. per¬
tinentes ad testamentũ uetus. et ad hominem in
quo om̃s moriuntur. ñ ad filium hominis in quo
om̃s uuficabuntur. Mortem quippe intulit ho¬
mo sibi filioq hominis. uitam uͦ attulit homini.
moriens et resurgens filius hominis.Obꝓbrium
hominum et abiectio plebis usq ad mortem. Hoc
enim uoluit in conspectu inimicorum pati. quo e¬
um tanquam derelictum putarent: ut gr̃a com¬
mendaretur testamenti noui qua disceremus aliã
querere felicitatem. que nunc ẽ. in fide. postea uͦ
erit in specie: Quandiu enim sumꝰ in corpore ait
ñ ꝑ speciem. Et ideo nunc in spe: tunc in re: Deni¬
q resurrectionem suam quam ñ sicut nr̃am in
longum differri oportebat. ut in exemplo carnis
eius disceremus. quid in nr̃a sꝑare deberemꝰ: no¬

Expanded text:
spes aeternae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens spes aeternae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamentum, non sicut illi expectabant. et quia fieri non uidebant, tamquam superato insultabant pertinentes ad testamentum uetus et hominem. in quo omnes moriuntur, non ad filium hominis, in quo omnes uiuificabuntur. mortem quippe intulit homo sibi filioque hominis; uitam uero adtulit homini moriens et resurgens filius hominis, opprobrium hominum et abiectio plebis usque ad mortem. hoc enim uoluit in conspectu inimicorum pati. quo eum tamquam derelictum putarent, ut gratia commendaretur testamenti noui, qua disceremus aliam quaerere felicitatem, quae nunc est in fide, postea uero erit in specie. quam diu enim sumus in corpore. aitnim ambulamus, non per speciem et ideo nunc in spe, tunc in re. Denique resurrectionem suam, quam non sicut nostram in longum differri oportebat, ut in exemplo carnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, no
Abbreviated transcription (Latin):
sti eos. ad te clamauerunt et salui facti sunt. in te sꝑa¬
uerunt et ñ sunt confusi. subiungit. ego autemꝰ. Non
enim sic dixit et ego: s ego autem. Quid gͦiste qͥ se ita
distinguit. ego autem inquit sum uermis et ñ ho¬
mo: tanquam illis quos exaudisti et eruisti eam cõ¬
mendares felicitatẽ que ad uetus ꝑtinet testam̃tum
homini ueteri tribuenda eẽt qui cepit ab adam: E go
autem sum u̾mis. hoc ẽ: filius hominis. ñ homo sicut
ille homo qui ñ fuit filius hominis. Ac ꝑhoc ego et qͦd
sequit᷑. obꝓbrium hominũ & abiectio plebis. om̃s qͥ
conspiciebant me subsannabant me: et loquuti st̃
labiis. et mouerunt caput. sꝑauit in d̃no. eripi
Ateum. saluum faciat eum qͣm uult eum. hoc¬
est in labus ñ in corde dixerunt: insultando quod
ñ fieret. ñ credendo qͦd futurum ẽẽt. factum ẽ aut̃
hoc. s sicut fieri oportebat infilio hominis in quo

Expanded text:
sti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperasti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperauerunt et non sunt confusi, subiungit: Ego autem? non enim ait sic: Et ego, sed: Ego autem. quid ergo iste, qui se ita distinguit? ego autem, inquit, sum uermis et non homo, tamquam illis, quos exaudisti et eruisti, eam commendares felicitatem, quae ad uetus pertinens testamentum homini ueteri tribuenda esset, qui coepit ab Adam, ego autem sum uermis, hoc est filius hominis, non homo sicut ille homo, qui non fuit filius hominis. Ac per hoc \'ego\' et quod sequitur: Opprobrium hominum et abiectio plebis; omnes, qui conspiciebant me, subsannabant me et locuti sunt labiis, mouerunt caput: Sperauit in deum, eruat eum, saluum faciat eum, quoniam uult eum. hoc in labiis, non in corde dixerunt insultando, quod non fieret. non credendo, quod futurum esset. factum est autem et hoc, sed sicut fieri oportebat in filio hominis, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
est hominib et iumentis. eo nomine illos appella¬
re uoluit. quo demonstrarentur ad illum primũ
hominẽ ꝑtinere: quo uetustas cepit et mors: quisic
fuit homo. ut ñ eẽt filius hominis. Istis autem poste¬
riorib qui sperant aliam felicitatem. et fontis uitȩ
ineffabilem uoluptatem. & sempitni luminis lum̃.
hoc nom̃ imposuit quo se familiariꝰ appellari uoluit
dns eorum. in quo talis gr̃a reuelata ẽ: eosq filios homi¬
num potiꝰ quam homines appellauit. Non autem
existimes quasi loquutionis regłam figi ꝑpetua lege
seruandam. ut ubicunq legeris homines aut filios
hominum. scdm hanc distinctionem semꝑ intelligas.
s ut se habuerit circumstantia lectionis. unde sensuᷤ
si patet hauritur. si latet eruit᷑. sicut in hoc loco psal¬
mi huiꝰ quem ñ moueat distinctionis intentio: cũ
ille qui dixerat in te sꝑauerunt patres nr̃i. et erui¬

Expanded text:
est hominibus et iumentis, eo nomine illos appellaest hominibus et iumentis, eo nomine illos appellare uoluit, quo demonstrarentur ad illum primum hominem pertinere, quo , uetustas coepit et mors, qui sic fuit homo, ut non esset filius hominis; istis autem posterioribus, qui sperant aliam felicitatem et fontis uitae ineffabilem uoluptatem et sempiterni luminis lumen, hoc nomen inposuit, quo se familiarius appellari uoluit dominus eorum, in quo talis gratia reuelata est, eosque filios hominum potius quam homines appellauit. Non autem existimes quasi locutionis regulam figi perpetua lege seruandam, ut, ubicumque legeris homines aut \'filios hominum\', secundum hanc distinctionem semper intellegas, sed ut se habuerit circumstantia lectionis, unde sensus, si patet, hauritur, si latet, eruitur; sicut in hoc loco psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: In te sperauerunt patres nostri et erui
Abbreviated transcription (Latin):
homines: a xp̃o filu hominũ. Non enim sine causa
familiarissime dñs in euangłio se filium hominisdi¬
cit magis quam hominem: nec sine causa in alio psal¬
mo homines inquit et iumenta saluos facies domi¬
ne sicut multiplicata ẽ. miscd̾ia tua ds̃. Abste quippe
etiam ista salus hominib iumentisq ẽ: cominunis.
S: habent aliam homines noui. ꝓpͥam quandã. & a
iumentoꝵ consortio separatam: quȩ ad nouum ꝑti¬
net testamentum. Habent om̃ino: nam de illa ibi¬
dem sequitur et dicit. filii autem hominum sub
tegmine alarum tuarum sꝑabunt. Inebriabun¬
tur ab ubertate domꝰ tuȩ. et torrente uoluptatis tu¬
e potabis eos: qm̃ apud te ẽ: fons uitȩ: et in lumine
tuo uidebimus lumen. Certe et hic cum suꝑus dix¬
isset homines. posterius dixit. filii autem hominũ:
tanquã distinguens ab hominib filios hominum.
In illa quippe felicitate eius salutis. quȩ communis

Expanded text:
homines, a Christo filii hominum. non enim sine causa homines, a Christo filii hominum. non enim sine causa familiarissime dominus in euangelio se filium hominis dicit magis quam hominem nec sine causa in alio psalmo: Homines, inquit, et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus. abs te quippe etiam ista salus hominibus iumentisque communis. sed habent aliam homines noui propriam quandam et a iumentorum consortio separatam, quae ad nouum pertinet testamentum, habent omnino; nam de illa ibidem sequitur et dicit: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt; inebriabuntur ab ubertate domus tuae et torrente uoluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te fons uitae, in lumine tuo uidebimus lumen. certe et hic, cum superius dixisset \'homines\', posterius dixit <filii autem hominum\' tamquam distinguens ab hominibus filios hominum. in illa quippe felicitate eius salutis, quae communis
Abbreviated transcription (Latin):
rere admonuit. illo quidem saluo neq reꝓbato: ut
ñ solum serutemur quod ait. ego autem sum uer¬
mis. s etiam illud qͦd addidit & ñ homo. scd̾m ulld̾
qͦd de libro iob commemoraui.Tanquam diceret.
Ego autem sum filius hominis: & ñ homo. Non qͦd
homo ñ sit. xp̃c. de quo apłs dicit. unꝰ & mediator d̃i
nis homo ẽ: s ad quandam respicit sensus iste distã¬
tiam. quis homo sic fuerit. ut ñ eẽt filius hominis.
id est adam. Forte gͦ sic dictum ẽ: ego autem sum u̾mis
& ñ homo. id est ego autem sum filius hominis & ñ
homo. Tanquam dicet᷑. Ego aut̃ sum xp̃c in quo om̃s
ita uultis uos a dño de morte liberari. sicut liberati
sunt patres nr̃i: quando commendabat ds̃ etiam t̃¬
rene felicitatis preter se ñ ẽẽ alium largitorem: Illa fe¬
licitas ad ueterem hominem ꝑtinet: que uetustas ab
A ueteri ueteres fuistis: a nouo noui estote: Ab adam

Expanded text:
rere admonuit illo quidem saluo neque reprobato, ut rere admonuit illo quidem saluo neque reprobato, ut non solum scrutemur, quod ait: Ego autem sum uermis, sed etiam illud, quod addidit: et non homo, secundum illud, quod de libro Iob commemoraui, tamquam diceret: Ego autem sum filius hominis et non homo, non quod homo non sit Christus, de quo apostolus dicit: Unus et mediator dnis, homo est; sed ad quemdam respicit sensus iste, qui sic homo fuerit, ut non esset filius hominis, id est Adam. Forte ergo sic est dictum, Ego autem sum vermis, et non homo, id est, ego autem sum filius hominis, et non homo: tanquam diceretur, Ego autem sum Christus, in quo omnes ita vos vultis a Domino de morte liberari, sicut liberati sunt patres vestri, quando commendabat Deus etiam terrenae felicitatis praeter se non esse alium largitorem? Illa felicitas ad ueterem hominem pertinet, quae uetustas ab a ueteri ueteres fuistis, a nouo noui estote; ab Adam
Abbreviated transcription (Latin):
in te sꝑauerunt et ñ sunt confusi: uide quid ad¬
iunxit. Ego autem sum uermis et ñ homo. Quod u¬
detur quidem ad commendandã humilitatem
simplicit dictum: ut se in oculis ꝑsequentium ab¬
iectissimum quiddam et contemptissimũ demon¬
straret. S: ñ ẽ. contempnenda altitudo secreti. ꝓfun¬
ditasq mysterii: p̃sertim in eis uerbis quȩ tanto sal¬
uatori in ꝓpħiȩ p̃dicatione coaptantur. Dictus ẽ. hĩc
ne concubitu nascitur. sicut natus est ille de uirgi¬
ne: s: in libro suo iobcum de creaturis celestibus lo¬
q̃retur. quod in di conspectu. etiam ipse uix mun¬
de sint. quantomagis inquit homo putredo et filiꝰ
hominis uermis. Putredinem ꝓ mortalitate posu¬
it. quȩ iam uelut conceptam gerit moriendi neces¬
sitatem. in quam peccando contrusus est homo:
et filium hominis uermem natum de putredine
quasi putrem. hoc ẽ. de mortalitate mortalem. Ac
ꝑ hoc in his uerbis psalmi alium sensum nos que¬

Expanded text:
in te sperauerunt et non sunt confusi, uide, quid adin te sperauerunt et non sunt confusi, uide, quid adiunxerit: Ego autem sum uermis et non homo. quod uidetur quidem ad commendandam humilitatem simpliciter dictum. ut se in oculis persequentium abiectissimum quiddam et contemptissimum demonstraret; sed non est contemnenda altitudo secreti profunditasque mysterii praesertim in eis uerbis. quae tanto saluatori in prophetiae praedicatione coaptantur. dictus est hinc ne concubitu nascitur, sicut natus est ille de uirgine. sed in libro suo Iob cum de creaturis caelestibus loqueretur, quod in dei conspectu etiam ipsa uix munda sint: Quanto magis, inquit, homo putredo et filius hominis uermis. putredinem pro mortalitate posuit, quae iam uelut conceptam gerit moriendi necessitatem, in quam peccando contrusus est homo, et filium hominis uermem natum de putredine quasi putrem, hoc est de mortalitate mortalem. ac per hoc in his uerbis psalmi alium sensum nos quae
Abbreviated transcription (Latin):
rat reddidisti. alium int̾ leones esurientes illesum
integrumq seruasti: aliorum int̾ flammas deam¬
bulantium grata uoce laudatus es.Tale aliquia
in xp̃o expectabant fieri iudei: unde ꝓbarent si
uere filius dĩ eẽt. Ex eorum ꝑsona & in libro sapi¬
entie dicit᷑. Morte turpissima condemnemus eum.
Erit enim respectus in sermonib ipsius. Si enim
uerus est filius di. suscipiet eum: et liberabit eum
de manibus contrariorum. hȩc inquit cogitauer̃t:
et errauerunt. Excecauit enim eos malicia eorũ.
Attendentes quippe temꝑus ueteris testamenti.
t illam patrum etiam temporalem felicitatem. in
qua illis exhibenda demonstrauit d̾s etiam talia
aona sua ẽe. ñ uiderunt iam eẽ tempus quo reue¬
laretur in xp̃o bona et̃na ꝓprie dm prestare iustis.
quisbona temporalia prestat et impus. Deniq cũ
arisset inte spauerunt patres nri. spauerunt ce¬
liberasti eos. ad te clamauerunt et salui facti sunt.

Expanded text:
rat, reddidisti; alium inter leones esurientes inlaesum rat, reddidisti; alium inter leones esurientes inlaesum integrumque seruasti; aliorum inter flammas deambulantium grata uoce laudatus es. tale aliquid in Christo expectabant fieri Iudaei, unde probarent, si uere filius dei esset. ex eorum persona et in libro sapientiae dicitur: Morte turpissima condemnemus eum; erit enim respectus in sermonibus ipsius. si enim uerus filius dei est. suscipiet eum et liberabit eum de manibus contrariorum. haec, inquit, cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim eos malitia eorum. adtendentes quippe tempus ueteris testamenti et illam patrum etiam temporalem felicitatem, in qua illis exhibenda demonstrauit deus etiam talia dona sua esse, non uiderunt iam esse tempus, quo reuelaretur in Christo bona aeterna proprie deum praestare iustis, qui bona temporalia praestat et impiis. Denique cum dixisset: In te sperauerunt patres nostri, sperauerunt eeruisti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
mundiciam nouitatis. Non exaudiendo istam cu¬
piditatem relinquis: quia caritatem in qua habi¬
tes queris. Caritas autem di diffunditur incordib¬
nr̃is: ꝑ sp̃m scm qui datus ẽ. nob̃. Ideo in scõ habita ᷤ
laus isrł. laus uidentiũ te : quia ñ in se laudantur
s in te. Quid enim habent quod ñ acceꝑunt: Ut qͥ
głatur. in dño gletur. Hec ẽ: gr̃a noui testamenti. Nã¬
a te peti. sperariq debere: etiam ipsam t̾renã tem¬
poralemq felicitatem. in te sperauerunt patres
nr̃i. sꝑauerunt et liberasti eos: ad te clamauerunt
et salui facti sunt. in te sperauerunt et ñ sunt con¬
fusi. Illos quippe patres int̃ inimicos suos uiuen¬
tes. et diuitiis implesti. &e abhostib eruisti: głosasq
uictorias reportare fecisti: & de diuersis eos morti¬
bus liberasti. Pro alio subiecisti ne feriretur arietẽ:
alium de putredine sanum.& ei dupla quȩ amise¬

Expanded text:
munditiam nouitatis; non exaudiendo istam cumunditiam nouitatis; non exaudiendo istam cupiditatem relinquis, quia caritatem, in qua habites, quaeris; caritas autem dei diffunditur in cordibritum sanctum, qui datus est nobis. ideo in sancto habitas, laus Israhel, laus uidentium te, quia non in se laudantur sed in te; quid enim habent, quod non acceperunt, ut, qui gloriatur, in domino glorietur? Haec est gratia testamenti noua te peti sperarique debere etiam ipsam terrenam temporalemque felicitatem, In te speraverunt patres ri, sperauerunt et eruisti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperauerunt et non sunt confusi. illos quippe patres inter inimicos suos uiuentes et diuitiis implesti et ab hostibus eruisti gloriosasque uictorias\' reportare fecisti et de diuersis eos mortibus liberasti. pro alio subiecisti, ne feriretur, arietem; alium de putredine sanum et ei dupla, quae amise
Abbreviated transcription (Latin):
nur ad
temporalia bona retinenda uł adipiscenda. quan¬
do ꝓhis dep̃camur dm: in eo quod nos ñ exaudit de¬
relinquit nos:s ad potiora que uult ut intelliga¬
mus. et p̃feramus. et concupiscamꝰ. ñ nos derelinqͥt.
Vnde sequitur psalmus et dicit. Clamaui ad te per
diem nec exaudies. Et nocte: etiamhic subauditur.
nec exaudies. S: uide quid adiungit. Et ñ ad insi¬
pientiam m. Hoc gͦdicit. Non me quidem exaudies
clamantem ꝑdiem. id est in reb ꝓsperis ut eas ñ
amittam. et nocte. idest in rebus aduersis. ut ꝓsꝑa¬
quȩ sunt amissa redeant. uerum hoc ñ michi ad
insipientiam facies: s potius ut sapiam quid iam
noui testamenti gr̃a a te expectare: quid desiderare:
quid poscere debeam. Clamabo quippe ego ut mͥ
bona temporalia ñ auferantur: tu autem in sc̃o ha¬
bitas laus isrł. Nolo ut derelinquas concupiscenti¬
am meam. qua carnalem felicitatem requiro: ue¬
rum hec ẽ. in sordibus uetustatis: tu autem queris

Expanded text:
ur ad temporalia bona retinenda uel adipiscenda, quando pro his deprecamur deum, in eo, quod nos non exaudit, derelinquit nos; sed ad potiora, quae uult, ut intellegamus et praeferamus et concupiscamus, non nos derelinquit. unde sequitur psalmus et dicit: Clamaui ad te per diem nec exaudies et nocte — etiam hic subauditur nec exaudies\' —: sed uide\\ quid adiungit: et non ad insipientiam mihi. hoc ergo dicit: Non me quidem exaudies clamantem per diem, id est in rebus prosperis. ut eas non amittam, et nocte, id est in rebus aduersis. ut prospera, quae amissa sunt, redeant, uerum hoc non mihi ad insipientiam facies, sed potius ut sapiam, quid iam per noui testamenti gratiam a te eipectare, quid desiderare. quid poscere debeam. clamo quippe ego, ut mihi bona temporalia non auferantur, tu autem in sancto habitas, laus Israhel. nolo, ut derelinquas concupiscentiam meam, qua carnalem felicitatem requiro; uerum haec est in sordibus uetustatis, tu autem quaeris
Abbreviated transcription (Latin):
ge tamen alit̃ loquit᷑. quã cum illa externa deꝑissẽt
bona. in quib filios ñ amiserat. s. p̃miserat. Clamat
gͦ martyris anima transfigurata in xp̃m. cum ĩa
in carne tribulari cȩperit: et dicit do aquo dere¬
licta est in terrena felicitate: s:. quȩ cum illo ẽ. in spe
uite et̃ne. Ne discedas ame: qm̃ tribulatio ꝑxima ẽ
Non ẽ: in agro meo. ñ in auro. ñ in pecore. ñ in tectis
atq parietib. ñ in meorum orbitatib: s in carne
mea ẽ. cui copulor. cui conector. cuius sensum ñ ha¬
bere ñ possum. Unde me de ꝑximo urget: ut a pa¬
tientie uirtute deficiam. Ne discedas a me q̃m ñ ẽ
qui adiuuet. neq amicus. neq ꝓpinquus. neq hu¬
mana laus. neq p̃terite recordatio uoluptatis. neq
aliquid eorum quo t̾rene felicitatis ruina fulcitur.
neq ipsa que in animo meo ẽ: humana uirtus.
quia si tu deseris quȩ hominis uirtus: Q uid est

Expanded text:
ge tamen aliter loquitur, quam cum illa externa deperissent ge tamen aliter loquitur, quam cum illa externa deperissent bona, in quibus filios non amiserat, sed praemiserat. Clamat ergo martyris anima transfignrata in Christum, cum iam in carne tribulari coeperit, et dicit deo, a quo derelicta est in terrena felicitate, sed quae cum illo est in spe uitae aeternae: Ne discedas a me, quoniam tribulatio proxima est; non est in agro meo, non in auro, non in pecore, non in tectis atque parietibus, non in meorum orbitatibus, sed in carne mea est, cui copulor, cui conector, cuius sensum non habere non possum; unde me de proximo urget, ut a patientiae uirtute deficiam. ne discedas a me, quoniam non est, qui adiuuet neque amicus neque propinquus neque humana laus neque praeteritae recordatio uoluptatis neque aliquid eorum, quo terrenae felicitatis ruina fulcitur, neque ipsa, quae in animo meo est humana uirtus. quia, si tu deseris, quae hominis uirtus? quid est
Abbreviated transcription (Latin):
corporis dñs ẽ: Quid facit qualibet ratione. ut ñ do¬
leat cum corpus uulneratur aut uritur: cui tanto
implicat᷑ consortio. ut pati possit. dolere ñ possit᷑. Idõ
et diabłs hunc nocendi ordinem tenens. illiꝰ magni
uiri quem postulauerat temptandum. prius exter¬
na bona accepit in potestatem: quibus ablatis et per¬
ditis cum illum inconcussum uideret. dixerat eñi
dñs dedit. dñs abstulit. sicut deo placuit ita factum
ẽ. sit nomen am benedictum.etiam carnem crucian¬
dam uulnere postulauit:tali cum eo confligens
certamine ut bona ꝓxima inuaderet. hoc ẽ corꝑo¬
ris bona. Quibus ille ꝑditis. si forte succumberet.
atiq ad impietatem cor inclinaret. etiam bona a¬
nimi deꝑirent: quib ꝑdendis iam in corpore se¬
uiens uicinus temptator instabat. Deniq ille uir
intanta temptatione. ubi erat animi bonis ꝑxima
tribulatio. quamuis multa ꝓphice loquatur: lon¬

Expanded text:
corporis dominus est. quid facit qualibet ratione, ut non docorporis dominus est. quid facit qualibet ratione, ut non doleat, cum corpus uulneratur aut uritur, cui tanto implicatur consortio, pati possit, dolere non possit? Ideo et diabolus hunc nocendi ordinem tenens illius magni uiri, quem postulauerat temptandum, prius externa bona accepit in potestatem. quibus ablatis et perditis cum illum inconcussum uideret - dixerat eni8 dedit, dominus abstulit; sicut domino placuit, ita factum est; sit nomen domini benedictum —, etiam carnem cruciandam uulnere postulauit tali cum eo confligens certamine, ut bona proxima inuaderet, hoc est corporis bona. quibus ille perditis si forte succumberet atque ad impietatem cor inclinaret, etiam bona animi deperirent, quibus perdendis iam in corpore saeuiens uicinus temptator instabat. denique ille uir in tanta temptatione, ubi erat animi bonis proxima tribulatio, quamuis multa prophetice loquatur, lon
Abbreviated transcription (Latin):
phetata sunt: Hinc enim dicturus ẽ: etiam quȩ
in euangłio aꝑtissime scripta sunt. Diuiserunt
sibi uestimenta mea: et suꝑ uestem meam miser̃t
sortem. Quod factum ẽ. cu ĩa penderet in ligno. Qd
ẽ. gͦ tribulatio ꝑxima est. in qua media loquebatur:
S: nimirum illud uult intelligi: quia cum caro in
doloribus est. et in penis. ꝓfecto anima tunc habet
magnum agonem pacientie: in quo ne deficiat la¬
borandum et orandum ẽ. Nichil est autem anime
carne sua ꝑpinquius. Ideo mundi huius quilibet
magnus ꝑfectusq contemptor: cum alibi patitur
nichil patitur. Potest enim adhibere uigilem rati¬
onem. cum amittit bona que extrinsecus sunt. et
ab animo sapientis que ex cupiditate ñ habentur
sine dubio longe sunt: et ñ curare quod patitur.
quia nec patitur. Cum uͦ amittit p̃cipua corporis
bona idest corporis uitam ac salutem: iam tribula¬
tio ꝑxima ẽ: animi bonis. quib ipse intus tanquã

Expanded text:
phetata sunt. hic enim dicturus est etiam, quae phetata sunt. hic enim dicturus est etiam, quae in euangelio apertissime scripta sunt: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quod factum est, cum iam penderet in ligno. quid est ergo tribulatio proxima est\', in qua media loquebatur? sed nimirum illud uult intellegi, quia, cum caro in doloribus est et in poenis, profecto anima tunc habet magnum agonem patientiae, in quo ne deficiat, laborandum et orandum est. nihil est autem animae sua carne propinquius. ideo mundi huius quilibet magnus perfectusque contemptor cum alibi patitur, nihil patitur. potest enim adhibere uigilem rationem, cum amittit bona, quae extrinsecus sunt et ab animo sapientis, qui ex cupiditate non haeret, sine dubio longe sunt, et non curare, quod patitur, quia nec patitur. cum uero amittit praecipua corporis bona, id est corporis uitam ac salutem, iam tribulatio proxima est animi bonis, quibus ipse intus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
se temere p̃cipitare sententiam: cum ratio de ad¬
uentu uł exortu animȩ in tanto nature ꝓfundo
sic lateat. ut satius sit eam semꝑ querere quandiu
in hac uita sumus. quam aliquando inuenisse p̃¬
sumereꝰ E x illa uͦ in se ipsum transfiguratione nr̃a
quemadmodum possent hec accipi: dictum ẽ. Si
quid autem conuemientius dici potuit uł potuerit.
nullius p̃iudicamꝰ ingenio: doctrine nullius inui¬
demꝰ. Iam illud quod sequitur. ne discedas a me. qm̃
tribulatio ꝑxima ẽ: uide ut illuminet quemadino¬
dum dictum sit. quare me dereliquisti. Quomͦ enĩ
dereliquit cui dicitur ne discedas ame: nͥ qͥa dereli-¬
quit uite ueteris temporalem felicitatem: rogatur
autem ne discedat et deserat sꝑem uitȩ et̾ne. Sed
quid ẽ.q̃m tribulatio ꝑxima ẽ. quasi ei passio ad¬
huc immineret. cum in ipsa media passione ista
dicere intelligatur.quȩ de illo in hoc psalmo pro¬

Expanded text:
se temere praecipitare sententiam, cum ratio de adse temere praecipitare sententiam, cum ratio de aduentu uel exortu animae in tanto naturae profundo sic lateat, ut satius sit eam semper quaerere, quam diu in hac uita sumus, quam aliquando inuenisse praesumere? ex illa uero in se ipsum transfiguratione nostra quem ad modum possent haec accipi, dictum est. si quid autem conuenientius dici potuit uel potuerit, nullius praeiudicamus ingenio, doctrinae nullius inuidemus. Iam illud, quod sequitur: Ne discedas a me, quoniam tribulatio proxima est, uide, ut inluminet, quem ad modum dictum sit: Quare me dereliquisti? quo modo enim dereliquit, cui dicitur: Ne discedas, nisi quia dereliquit uitae ueteris temporalem felicitatem? rogatur autem, ne discedat et deserat spem uitae aeternae. sed quid est \'quoniam tribulatio proxima est\'? quasi ei passio adhuc immineret, cum in ipsa media passione ista dicere intellegatur, quae de illo in hoc psalmo pro
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitas. ut ñ ante spes ei eẽt cum in forma dĩ ẽẽt.
in qua nichil in melius mutandum eẽt.s. ab uberibꝰ
matris. id est ab ipsa susceptione carnis. quȩ concipi¬
ebatur inspe.cuius spei res futura erat. cum ad ĩmor¬
talitatem de morte transiret: S: quod dictum ẽ. in
te iactatus sum ex utero. quomͦ coaptari capiti possit
ignoro: quasi in utero cum eẽt ñ in do fuit. in qͦ uiui¬
mus. mouemur et sumus. aut illius infantis anima
rationalis ex quo caro ꝓcessit ex utero dm sꝑare ceꝑit.
nisi forte credendum est iam nato animam ratio¬
nalem accessisse: que intra uiscera matͥs adhuc ei
defuisset: & q̃m eadem anima quȩ carni iam natȩ
addita ẽ: dõ inherebat. ideo scđm eandem carnem
dictum ẽẽ existimandum ẽ: in te iactatus sum ex
utero tanquam diceret. Eam sortitus sum anim̃a
ex utero: que tibi cohereret.S quis audeat in hãc

Expanded text:
mortalitas, ut non ante spes ei esset, cum in forma dei esset, mortalitas, ut non ante spes ei esset, cum in forma dei esset, in qua nihil in melius mutandum esset, sed ab uberibus matris, id est ab ipsa susceptione carnis, quae concipiebatur in spe, cuius spei res futura erat, cum ad inmortalitatem de morte transiret? Sed quod dictum est: In te iactatus sum ex utero, quo modo coaptari capiti possit, ignoro, quasi, in utero cum esset, non in deo fuit, in quo uiuimus, mouemur et sumus, aut illius infantis anima rationalis, ex quo caro processit ex utero, deum sperare coeperit. nisi forte credendum est iam nato animam rationalem accessisse, quae intra uiscera matris adhuc ei defuisset, et, quoniam eadem anima, quae carni iam natae addita est, deo inhaerebat, ideo secundum eandem carnem dictum esse existimandum est: In te iactatus sum ex utero, tamquam diceret: Eam sortitus sum animam ex utero, quae tibi cohaereret. sed quis audeat in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ:tu extraxisti me de uentre. Si ad ipsum iħm de
uirgine ꝓcreatum refertur. quasi alios ñ ds extrahat.
in cuius ꝓuidentia ẽ omnis ordo nascendi: An inde
significare uoluit uirginis partum seruata uirgi¬
nitatis integritate mirabili. cum ait. qui extraxisti
me de uentre: ut quod illic mirabilit̃ factum est.
cum d̾s fecisse dicitur. nemini incredibile uideat᷑:
Quid gͦ ẽ. et illud: sꝑes mea ab uberib matris mee:
Quom et hoc ad ipsum caput eccłiȩ referri potest. qͣsi
spes eiusquȩ in deo ẽ:a matris uberibus eiceꝑit: ñ
et ante in ipso utero. Neq enim alia spes intelligen¬
da ẽ: nisi quia futurum erat. ut d̾s eum exaltaret
a mortius. Totum quippe hoc scđm id quod homo
factus est dicitur. An forte quia ubera feminarum
ab ipso conceptu in ubertatem ꝓmoueri ꝑhibentur.
sic intelligi uoluit ab uberib. tanquam diceret.
ex quo carnem sumpsi. cui carni fuerat sꝑanda im¬

Expanded text:
est: Tu extraxisti me de uentre, si ad ipsum legum de est: Tu extraxisti me de uentre, si ad ipsum legum de uirgine procreatum refertur? quasi alios non deus extrahat, in cuius prouidentia est omnis ordo nascendi; an inde significare uoluit uirginis partum seruata uirginitatis integritate mirabili, cum ait: Tu extraxisti me de uentre, ut quod illic mirabiliter factum est, cum deus fecisse dicitur, nemini incredibile uideatur? quid ergo est et illud: Spes mea ab uberibus matris meae? quo modo et hoc ad ipsum caput ecclesiae referri potest, quasi spes eius, quae in deo est, a matris uberibus ei coeperit, non et ante in ipso utero? neque enim spes alia intellegenda est, nisi qua futurum erat, ut deus eum exaltaret a mortuis; totum quippe hoc secundum id, quod homo factus est, dicitur. an forte, quia ubera feminarum ab ipso conceptu in ubertatem promoueri perhibentur, sic intellegi uoluit ab uberibus\', tamquam diceret: Ex quo carnem sumpsi, cui carni fuerat speranda in
Abbreviated transcription (Latin):
bi committens. Ideoq de uentre matris mee. id est
de bonis carnis quam sumpsi in uentre matris me¬
e d̾s m̃s es tu: ut de his tu sis bonum meum: ea ui¬
delicet ratione dictum ẽ. ac si diceret. uerbi gr̃a. de
t̃ra celum habito. hoc est hinc illo emigraui. Et ista
nr̃a in illum transfiguratio ẽ: qui ꝑ gr̃am testam̃ti
noui mutamꝰ uitam. transeuntes de uetere ad nouã
Nam ille hanc sacramento sue passionis resurrectio¬
nisq significans. carnem mutauit de mortalitate
ad immortalitatem: uitam uͦ ñ mutauit de uetu¬
state in nouitatem: qui nunquam fuit in impieta¬
te. unde transiret ad pietatem. Quanquã ñ defuert̃
qui hoc quod dictum ẽ. de uentre matris mee deus
m̃s estu. ideo ad ipsum caput nr̃m ꝑtinere sentirẽt.
qͣm̃ pat̃ in tantum est d̃s eius. in quantum homo ẽ
in forma serui: ñ in quantum illi equalis ẽ. in for¬
ret. Ex quo homo factussum: ds m̃s es tu. S: quid

Expanded text:
bi committens. ideoque de uentre matris meae, id est bi committens. ideoque de uentre matris meae, id est de bonis carnis, quam sumpsi in uentre matris meae, deus meus es tu, ut de his tu sis bonum meum, ea locutione dictum est, ac si diceretur uerbi gratia: De terra caelum habito, hoc est hinc illo emigraui; et ista nostra in illum transfiguratio est, qui per gratiam testamenti noui mutamus uitam transeuntes de uetere ad nouam. nam ille hanc rem sacramento suae passionis resurrectionisque significans carnem mutauit de mortalitate ad inmortalitatem, uitam uero non mutauit de uetustate in nouitatem, qui numquam fuit in impietate, unde transiret ad pietatem. Quamquam non defuerunt, qui hoc, quod dictum est: De uentre matris meae deus meus es tu, ideo ad ipsum caput nostrum pertinere sentirent, quoniam pater in tantum est deus eius, in quantum homo est in forma serui, non in quantum illi aequalis est in forret: Ex eo, quod homo factus sum. deus meus es tu. sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
eam quisꝗͣ tolleret ab illo.s: eam ipse poneret et resu¬
meret. sicut in euangłio dicit: S ꝓculdubio nos in il¬
lis uocibus eramꝰ. nr̃is & caput ꝓsuo corpore loquebat᷑.
ñ disiuncta significatione uocis: ubi conexio ñ distin¬
guitur unitatis. Deniq in psalmo sequitur: & orans
aduerte quid dicat. Qm̃ tu inquit extraxisti me de
uentre: ds m̃s ab uberib matris mee. In te iactatus
sum ex utero: de uentre matͥs mee ds m̃s es tu. Tan¬
quã diceret. De alia re: & ab alia re in aliam rem me
transtulisti. ut tusis michi bonum ꝑ t̾renis bonis
mortalitatis huius quam in matris uentre sortitus
sum. quia ubera suxi. Hec enim uetustas ẽ. de qua
tu me extraxistr: et in illa carnalis natiuitatis bona st̃
a quibus tu spes mea es. Inde enim ad te conuersus
sum ex utero. id est ex his que in utero inchoaui in
te iactatussum: ad te scilicet transiens. totum me ti¬

Expanded text:
eam quisquam tolleret ab illo, sed eam ipse poneret et resueam quisquam tolleret ab illo, sed eam ipse poneret et resumeret, sicut in euangelio dicit? sed procul dubio nos in illis uocibus nostris eramus et caput pro suo corpore loquebatur non disiuncta significatione uocis, ubi conexio non disiungitur unitatis. Denique in psalmo sequitur et orans aduerte quid dicat: Quoniam tu, inquit, extraxisti me de uentre, spes mea ab uberibus matris meae. in te iactatus sum ex utero; de uentre matris meae deus meus es tu, tamquam diceret: De alia re et ab alia re in aliam rem me traiecisti, ut tu sis mihi bonum pro terrenis bonis mortalitatis huius, quam in matris uentre sortitus sum, quia ubera suxi. haec enim uetustas est, de qua tu me extraxisti, et illa carnalis natiuitatis bona sunt, a quibus tu spes mea es; inde enim ad te conuersus sum. et ex utero, id est ex his, quae in utero inchoaui, in te iactatus sum ad te scilicet transiens, totum me ti
Abbreviated transcription (Latin):
entiam nobis: s: ut sapiamus ñ ꝓpt̾ istam uitã in qͣ
nos d̾s aliquando usq ad mortem ꝑsequentium ma¬
nib derelinquit. s ꝓpt̃ illam sempit̃nam nos debe:¬
re ẽẽ: xp̃ianos: quia hoc in illo p̃cessisse intuemur.
excuiꝰ nomine sic uocamur. Ecce ita factum ẽ: tam̃
tam multi ñ ob aliud uolunt ẽe xp̃iam. nisi ut huiꝰ
uite felicitate ꝑfruant᷑. Ideoq illa deficiente defi.¬
ciunt. Qui d si ñ ĩ ip̃onr̃o capite tam insigne consti¬
tueretur exemplum. quo disceremꝰ ꝑ celestib t̾rena
contempnere: ñ respicientes que uidentur. s que ñ
uidentur: Que enim uidentur temporalia sunt:
que autẽ ñ uident᷑ et̃na. Quos in se illis uocib trans¬
figurare dignatus est.Nam quantum ad ipsum atai¬
net quomͦ uellet liberari ab illa hora: qui ꝓpterea ue¬
nerat in illam horam: Aut quomͦ sic loquebat᷑. quasi
ei qͦd nollet accideret. cum potestatem habuerit po¬
nendi animam suam. et iterum sumendi eam. nec

Expanded text:
pter istam uitam, in qua nos deus aliquando usque ad mortem persequentium manibus derelinquit, sed propter illam sempiternam nos debere esse Christianos, quia hoc in illo praecessisse intuemur, ex cuius nomine sic uocamur. Ecce ita factum est. tamen tam multi non ob aliud uolunt esse Christiani, nisi ut huius uitae felicitate perfruantur, ideoque illa deficiente deficiunt. quid, si non in ipso nostro capite tam insigne constitueretur exemplum, quo disceremus pro caelestibus terrena contemnere non respicientes, quae uidentur, sed quae non uidentur? quae enim uidentur, temporalia sunt, quae autem non uidentur, aeterna. quos in se illis uocibus transfigurare dignatus est? nam quan- tum ad ipsum adtinet, quo modo uellet liberari ab illa hora, qui propterea uenerat in illam horam? aut quo modo sic loquebatur, quasi ei, quod nollet, accideret, cum potestatem habuerit ponendi animam suam et iterum sumendi eam nec
Abbreviated transcription (Latin):
constitutos in mundo. Deinde adiungit. In sua
ꝓpͥa uenit: et sui eum ñ receꝑunt. Siue quia et
ipsi infideles in quantũ homines sunt. eiꝰ sunt ꝑ
quem creati sunt: siue suos ꝓpͥe uideos intelli¬
gi uoluit. ex quib naturam carnis assumpsit.
Nec tam̃ om̃s eum ñ receꝑunt. Sequitur enim &
dicit. Quotquot autem receꝑunt eum. dedit eis
potestatem filios di fieri. credentib in nomine eiꝰ
Qui non ex sanguinib. neq ex uoluntate carnis.
neq ex uoluntate uiri: s ex dõ nati sunt. Hec est
gr̃a noui testam̃ti. quod in uetere latuit. nec tam̃
figuris obumbrantib ꝓpħari p̃nunciariq cessa¬
uit: ut intelligat anima d̾m suum. & gr̃a eius
renascatur illi. Hec quippe natiuitas spiritalis ẽ.
ideo r̃

Expanded text:
constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua propria uenit et sui eum non receperunt, siue quia et ipsi infideles, in quantum homines sunt, eius sunt, per quem creati sunt, siue suos proprie Iudaeos intellegi uoluit, ex quibus naturam carnis adsumpsit. nec tamen omnes eum non receperunt; sequitur enim et dicit: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem bus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri sed ex deo nati sunt. haec est gratia noni testamenti, quod in uetere latuit nec tamen figuris obumbrantibus prophetari praenuntiarique cessauit, ut intellegat anima deum suum et gratia eius renascatur illi. haec quippe natiuitas spiritalis est, ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
lucerne quippe accendi indigent: extingui posst̃.
Ideo quod dicitur de iohanne ñ erat ille lum̃. ad
illud respicitur lumen qͦd ñ participatione illu¬
minatur: s: eius participatione illuminantur.
quȩ ab illo illuminant᷑. Deniq sequitur. Erat lu¬
men uerum. Et tanquã quereremꝰ quomͦ discer¬
neretur lum̃ uerum a lumine illuminato. id ẽ
xp̃c a iohanne: erat inquit lum̃ uerũ qͦd illum¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ.
Si om̃em homine: gͦ & iohannem. Atq ut mags
ostendat huius diuinitatem longe p̃stantiore di¬
stantia: in hoc mundo inquit erat: & mũdus
ꝑ eum factus ẽ: & mundus eum ñ cognouit. N
mundus qui ꝑ eum factus ẽ. eum cognouit. ne¬
q enim habet ium cognoscendi eum nisi rationa¬
li creatura. quamuis etiam mundus iste uisibilis
ꝑ eum factus sit. hoc ẽ. cęlum & t̾ra. s mundumñ
cognoscentem increpando. significauit infideles

Expanded text:
lucernae quippe accendi indigent et extingui possunt. lucernae quippe accendi indigent et extingui possunt. ideo, quod dicitur de Iohanne: Non erat ille lumen, ad illud respicitur lumen, quod non participatione inluminatur, sed eius participatione, inluminantur, quae ab illo inluminantur. Denique sequitur: Erat lumen uerum, et tamquam quaereremus, quo modo discerneretur lumen uerum a lumine inluminato, id est Christus a Iohanne: Erat, inquit, lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum non cognouit, neque enim habet uim cognoscendi eum nisi rationalis creatura, quamuis etiam mundus iste uisibilis per eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem increpando significauit infideles
Abbreviated transcription (Latin):
ille lum̃: s ut testimoniũ ꝑhiberet de lumine.
Tantus enĩ homo debuit testimoniũ ꝑhibere de
illo. qui ñ tantum homo uerum etiã d̾s erat: ut in
natis mulierum nemo exurgeret maior iohanne
baptista. Sic enum ille maior cui iohanne testimo¬
nium ꝑhibebat intelligeretur hoc ẽẽ: quo ñ tan¬
men quale testimoniũ ꝑhibet ipse d̃ns dicens. Iile
erat lucerna ardens et lucens. Quod et discipłis sun
dix̃. Uos estis lum̃ mundi. Atq ut ostenderet qua¬
le lum̃: sequutus adiunxit. Nemo accendit lu¬
cernam et ponit eam sub modio. s. suꝑ candelabru.
ut luceat omnib qui in domo sunt. Sic luceat lum̃
ur̃m coram hominib. Iste similitudines date st̃:
ut quantũ possumꝰ intelligamꝰ. uł si hoc nondum
possumꝰ. sine ulla dubitatione credamꝰ. animã ra¬
tionalem ñ ẽẽ naturam di. illa quippe incõmuta¬
bilis ẽ: s. tam̃ eam posse participando illuminari

Expanded text:
ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohanne Baptista; sic enim ille, cui maior Iohannes testimonium perhibebat, intellegeretur hoc esse men, quale testimonium perhibet ipse dominus dicens: Ille erat lucerna ardens et lucens, quod et disci-, pulis suis dixit: Vos estis lumen mundi; atque ut ostenderet quale lumen, secutus adiunxit: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt; sic luceat lumen uestrum coram hominibus. istae similitudines datae sunt, ut, quantum possumus, intellegamus uel, si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam dei — illa quippe incommutabilis est —, sed tamen eam posse participando inluminari;
Abbreviated transcription (Latin):
incommutabilit̾ manens. ubiq p̃sens. nullo clau¬
sus loco. nec particularit ꝑ cuncta diffusus. tanqͣm
minorem partem habeat in minore loco. & in ma¬
iore maiorem.s ubiq totus. atq ita ñ absens etiã
mentib impiorum. quãuis cũ ñ uideant. sicut nec
ista lux uidetur ocłis p̃sentata cecorum. Lucet gͦ et
in tenebris talibus. quales apłs significat ubi dic̃
fuistis enim aliquando tenebre nunc aut̃ lux in do¬
mino. S eam tales tenebre ñ comp̃henderunt. Su¬
scepit itaq hominem quem uidere homines po¬
terant: ut scĩ ꝑfidem postea uiderent: quod tunc
uid̾e ñ poterant. S ne homo xp̃c eo ipso quo uisi¬
bilit̾ apparebat ñ crederetur & ds: tantumq illi
tribueretur. quantũ homini excellentissime gre
atq sapientiȩ: ideo fuit homo missus a do. cui no¬
men erat iohannes. hic uenit ut testimoniũ ꝑhi¬
beret de lumine: ut om̃s crederent ꝑ eum. Nerat

Expanded text:
incommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clauincommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo et in tenebris talibus, quales apostolus significat, ubi dicit: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino; sed eam tales tenebrae non comprehenderunt. Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum homini excellentissimae gratiae atque sapientiae. ideo fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. hic uenit, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ pie sperabant. uerũ etiam temporaliũ quȩ ꝓpħice
gubernabant. Cum aut̃ẽ uenit plenitudo temporis
ut gr̃a que occultabatur in ueteri testam̃to.iam re¬
uelaretur in nouo: misit d̾s filium suũ factũ ex mu¬
liere. Quo nomine ꝓpͥetate hebraice linguȩ om̃is fe¬
mina nuncupatur: siue uiro intacta. siue iam mix¬
ta. Quẽ autẽ filium miserit. fieriq ex muliere uolu¬
erit. quantus ille d̾s sit qui hanc humilitatem pro
salute fideliũ susciꝑe dignatus fuerit. ut agnoscas:
nunc attende euangłiũ. In principio erat uerbũ:
et u̾bũ erat apud dm: & ds erat u̾bũ. Hoc erat in
pͥncipio apudd̾m. Om̃ia ꝑipsum facta sunt: et si¬
ne ipso factum ẽ: nichil. Quod factum ẽ. in ipso
uita erat. Et uita erat lux hominũ. Et lux in tene¬
bris lucet. et tenebre eam ñ comp̃henderunt. Hic
gͦ d̾s. u̾bũ di. ꝑ quod facta sunt om̃ia. filius di est.

Expanded text:
quae pie sperabant, uerum etiam temporalium, quae prophetice quae pie sperabant, uerum etiam temporalium, quae prophetice gubernabant. Cum autem uenit plenitudo temporis, ut gratia, quae occultabatur in uetere testamento, iam reuelaretur in nouo, misit deus filium suum factum ex muliere, quo nomine proprietate Hebraicae linguae omnis femina nuncupatur sine uiro intacta siue iam mixta. quem autem filium miserit fierique ex muliere uoluerit, quantus ille deus sit. qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit, ut agnoscas, nunc adtende euangelium: In principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud. in ipso uita erat et uita erat lux hominum et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt. hic ergo deus, uerbum dei, per quod facta sunt omnia, filius dei est
Abbreviated transcription (Latin):
sperari oportere: prioribꝰ scłi temꝑorib dispensan¬
dum iudicauit testamentum uetus. qͦd ꝑtineret ad
hominem ueterem: a quo ista uita necesse ẽ. incipiat.
S: ille felicitates patrum di beneficio concesse p̃dican¬
tur: quãuis ad istam uitam tͣnsitoriã ꝑtinentes. Illa
quippe t̾rena munera in manifesto ꝓmittebantur.
& tribuebantur: in occulto autẽ illis om̃ib reb no¬
uum testamentũ figurate p̃nunciabatur. et capie¬
bat᷑ intelligentia paucoꝵ qͦs eadem gr̃a ꝓpħico mu¬
nere dignos fecerat. Dispensabant gͦ ilii sci ꝓ congru¬
entia temporis testamentum uetus: ꝑtinebant uͦ ad
testamentũ nouum. Nam et quando temporalem
felicitatem agebant. et̾nam ueram et p̃ferendam
ut illam consequerentur in p̃mio. Et si quando pa¬
tiebant᷑ aduersa: ad hoc patiebantur. ut euidentis¬
simo diuino adiutorio liberati. glorificarent d̾m
bonoꝵ omniũ largitorem. ñ solum sempit̾norum

Expanded text:
sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensansperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe terrena munera in manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus nonum testamentum figurate praenuntiabatur et capiebatur intellegentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. dispensabant ergo illi sancti pro congruentia temporis testamentum uetus, pertinebant uero ad testamentum nouum. nam et quando temporalem felicitatem agebant, aeternam ueram et praeferendam ut illam consequerentur in praemio. et si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissimo diuino adiutorio liberati glorificarent deum bonorum omnium largitorem non solum sempiternorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ seruet. & distinguendo. eligendo. pendendo.
subdat minora maiorib. corporalia spiritalibꝰ. infe¬
riora suꝑiorib. temporalia sempit̾nis. ne suꝑiorum
neglectu. & appetitu inferiorum. qm̃ hinc fit ipsa de¬
terior. & se et corpꝰ suũ mittat in ꝑeius: s potius
ordinata caritate: se et corpꝰ suum conu̾tat in meliꝰ.
Cum enĩ sint om̃s substantie naturalit̃ bonȩ: ordo
in eis laudatus honoratur: ꝑuersitas culpata dam¬
nata. Nec efficit anima ꝑu̾se utens creaturis. ut or¬
dinationemeffugiat creatoris: q̃m si illa male uti¬
tur bonis. ille bene utitur etiam malis: ac ꝑ hoc il¬
la ꝑu̾se bonis utendo fit mala. ille ordinate etiam
malis utendo. ꝑmanet bonus. Qui enim iniuste
se ordinat in peccatis: iuste ordinatur in penis. No¬
lens itaq ds̃ ostendere etiam t̾renam temporalẽq
felicitatem suũ donum ẽẽ nec aliunde nisi ab illo

Expanded text:
ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu et appetitu inferiorum, quoniam hinc fit ipsa deterior, et se et corpus suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
poterit aduta diuinitus uoluntate eligere alterã
uitam. cuiꝰ in mente gaudiũ ẽ. cuiꝰ int̾na atq eter¬
na felicitas ẽ: In est quippe homini rationalis uis.¬
s. int̾est eiusdem rationis usũ. quo nam potiꝰ uo¬
luntate conu̾tat. utrũ ad bona exterioris et inferi¬
oris. an ad bona interioris suꝑiorisq nature. id ẽ.
utrum ut fruatur corpore & tempore: an ut fruat᷑
diuinitate atq et̃nitate. In quadam quippe medi¬
etate posita ẽ. infra se habens corporalem creaturã.
supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igi¬
tur anima rationalis etiam temporali et corporali
felicitate bene uti. si ñ se dederit creature:creatore
neglecto: s eam potius felicitatem fecerit seruire.
creatori. qui et ipsam sue bonitatis abundantissi¬
ma sua largitate donauit.Sicut eni bona sunt om¬
na que creauit ds ab ipsa rationali creatura usq ad
infimũ corpꝰ. ita bene agit in his anima rationalis. si

Expanded text:
poterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram poterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna atque aeterna felicitas. inest quippe homini anima rationalis, sed interest, eiusdem rationis usum quonam potius uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris et inferioris an ad bona interioris superiorisque naturae, id est, utrum ut fruatur corpore et tempore, an ut fruatur diuinitate atque aeternitate. in quadam quippe medietate posita est infra se habens corporalem creaturam supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dedent creaturae creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus, ab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, si