comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ lingue ꝓmitare iam possũt sstã potius recen¬
tiũ natoꝵ ꝓ fundissimam ignorantiã usdramus
exqua ad istam ñ ꝑmansuram balbutientẽ fa¬
tuitatẽ. tanqsn ad scs̃am lecutionẽ q tendentes
ꝓfittendo uenerunt. illas inqm consideremus te¬
nebras m̃tis utiq rõnalis Inquib ⁊ d̾m ꝓrsus
ignorant cuĩ satram̃tis ⁊̃ cũ baptuant᷑ obsistũt
In has quero unde ⁊ qnͣdo subm̃si sint .tane ũo
eas hic contraxerũt. ⁊ in hac uita sua iam ꝓpria
ꝑuimtam negligentiã obliti sũt d̾m. prudentes
u̾o ⁊ religiosi inxerunt. uł iut̾is matrũ. Dicãt
ista qui ausi fu̾intiaudiant qui uoluerint cre¬
dant qui potuerint ego aũ puto qd̾ om̃s quor
delicta iuuentutis mce. ⁊ ignorantie mee ne nremi¬
ueris. Et si enĩ dampirabeliora pcc̃a sunt que ab
scientib ꝯmittuntur. tam̃ si ignorantie peccata
niala ẽẽnt hoc nõ legeremus qd̾ cõmemoraui.
delicta iuuentutis ice ⁊ ignorantie mee ne me¬

Expanded text:
 promptare iam possunt. illam potius recentium natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic conimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne me
Abbreviated transcription (Latin):
rogara respondere dignabr quomodo possũt i̾ta fẽ¬
possithec dicturus ẽ. quo possit freri generatto sp̃¬
talis uenientes hoĩes exgeneratõe carnali. Nota¬
ta itaq parlulũ eius impericia qui se cet̾atema¬
gist̾io ꝓferebat. ⁊ oĩum taliũ incredulitate repre¬
hensa qd̾ testimoniũ ñ acciꝑent u̾itatis. addidt
interrogatus ẽ. quõ possint ista fieri. Nemo inqͥt᷑
ascendit inicelũ nisi qui de celo descendit filiꝰ hõis.
qui ẽ incelo. Si inquit fiet generatio sp̃italis ut
suit celestes hoĩes ext̾renis qd̾ ad ipisciũ potue¬
runt nis menbra mea efficiantur. ut ip̃e ascendr
qui descendit. qr nemo ascendit nisi qͥ descendit
nisi ergo in imitatem xp̃i om̃s mutandi leuan¬
di q̃ concurrant ut xp̃o qui descendit ip̃e ascendat
Qtmnt duo iucarne una. de qua re ip̃e dixit icit
iam nõ dito s una caro ascendere õmo nõ potert
ornemo ascendit incelũ nisiqui deceso defcendit
filius hõis qui ẽ incelo. Qmuis enĩ int̾ra fcus¬

Expanded text:
a respondere dignabitur: \'quomodo possunt ista fieri?\', hoc dicturus est, quomodo possint fieri regeneratio spiritalis uenientes homines ex generatione carnali. notata itaque paululum eius inperitia, qui se ceteris de magisterio praeferebat, et omnium talium incredulitate reprehensa, quod testimonium non acciperent ueritatis, addidit interrogatus est, quascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. Sic, inquit, fiet generatio spiritualis, ut sint coelestes homines ex terrenis; quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit; quia nemo ascendit, nisi qui descendit. Nisi ergo in unitatem Chridique concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, erunt duo in carne una; de qua re ipsa dixit: igitur iam non duo, sed una caro — ascendere omnino non poterunt, quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo.
Abbreviated transcription (Latin):
mrtatis exemplĩ solus sine poc̃o natis ẽ. qiem
sire urili complexu ñ contupiscentis ccũ set
obedientia m̃tis uuirgo cõcepit s olant̃o nislners
medicinam parere potuit. que nõ expectatiuuluere
gernenpie ꝓ lis emisit Iam nũt scrutem dix¬
tius qͣntum aduiuat dñs. ⁊iam ip̃m euiñgess
capłi ubi ait. Nisi quis renatus fu̾it ex aquat smĩ
nõ intrabit iu regnũ dei. qua isti sitta mouerenta
om̃ino nec ꝓuillos net baptitatos ẽẽ conscenserẽt
S qr nõ art̃. Iuquiunt insi quis renatus fu̾itex¬

Expanded text:
militatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum ubi ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum dei. qua isti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ꝯiugii ꝑ qd̃ ordinata soctetatenascit᷑ homo. s
nemo renascitur in xp̃i corpore nisi prĩ nascatur
inpcc̃i corpore. Si aũ bono utimale malũ ẽ. sit
male bene uti bonũ est. Suo gͥ hec bonũ ⁊ ma¬
lum. ⁊ alia duo usus bonus ⁊ rifis malus sibi¬
met adiucta qͣtuor differentias fatumt. bene
utitur bono ꝯtinentiam dedicans deo. male uti¬
tur bono ꝯtinentiam dedicans ydolo. male utit᷑
male cõcup̃te relaxans adislcio. beneutit᷑ malo
concit̃piam restringens ꝯnubio. Sicut gͦ meluis ẽ
bene utt bouo qmͣ bene uti malo cũ sit utrũq bo¬

Expanded text:
bonum conjugii, per quod ordinata societate nascitur homo. Sed bonum conjugii, per quod ordinata societate nascitur homo. Sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. Sicut autem bono uti male, malum est; sic malo bene uti, bonum est. Duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adjuncta quatuor differentias faciunt. Bene utitur bono, continentiam dedicans Deo: male utitur bono, continentiam dedicans idolo. Male utitur malo, concupiscentiam relaxans adulterio: bene utitur malo, concupiscentiam restringens connubio. Sicut ergo melius est bene uti bono, quam bene uti malo, cum sit utrumque bo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphanas nouitates ugelaret debet oẽm hoĩem se¬
parari a deo. nisi qui ꝑ mediatorem xp̃m recancil¬
atur deo. nec separari quemqͣm. insi pcc̃is int̾clu¬
dentib posse. nõ ergo reconcilari uisi petratores
remissione ꝑ unam gr̃am niscd̃issimi saluatoris
ꝑ unam uittimã uerissimi sacerdotis. ac si om̃s fi¬
lios mulieris que serpenti credidit ut libidine
corrumpetur nõ liberari a corpore mortis huius
nisi ꝑ filiũ uirginis que angelo credidit sine
libidine fateret᷑. Bonũ gͦ riugii ñ ẽ feror ꝯcu¬
piscentie. s quidam licitus ⁊ honestus illo feruo¬
re utendi modus ꝓpagande ꝓli nõ explende libidi¬
huĩ in obedient̾ mouetur. totũꝙ aĩam inse deiectũ
conatur aitrahere.⁊ neq cũ mens uoluent exurgit
neꝙ cũ mens uolũit conquiescit. hoo ẽ malũpetcati
inquo nascitur om̃is homo. Cũ aũi ab sllicitis cor¬
ruptionib refrenatur. ⁊ ad sola gen̾is humani
supplem̃ta ordinate ꝓpaganda p̃muttitur. hoc est

Expanded text:
profanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacerdotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propagandae proli, non explendae libidiur, totumque animum in se dejectum conatur attrahere, et neque cum mens voluerit exsurgit, neque cum mens voluerit conquiescit, hoc est malum peccati, in quo nascitur omnis homo. Cum autem ab illicitis corruptionibus refrenatur, et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
sisi quis renatus fu̾it exaqua ⁊ sp̃u ñ pot̾ introi¬
re in regnũ dei. Curenĩ nascatur denito nisirero¬
uandus. Unde renouandits auetustate qua ie¬
tastade inqua uetus homo ur̃ simul cutifixis ẽ
cũ sulo ut euacuetut corpus p̃ti. ant unde yma¬
go dei nõ intrat inregnũ dei nsiimpedusito ꝓhi¬
bente peccati. Uerumptũ ut ꝓposuimus totam
ipp̃m critũstantiam eiuñgelice lectionis ad rem
dequa agitur ꝑtinentẽ intente qntũ possim̃ dtui¬
gent̾ ꝙ uideau̾ud. Erat aũ homo inquit ex phiscis
nichodemus noĩe pͥnceps uideoꝵ. hic uenit᷑ ad
eũ nocte ⁊ dixit. Rabi scimus qr adeo uenistima

Expanded text:
nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei nisi impedimento prohibente peccati ? uerum tamen, ut proposuimus, totam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat autem homo, inquit, ex pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps ludaeorum. hic uenit ad eum nocte et dixit ei: rabbi, scimus, quia a deo uenist
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ excorpore ⁊ aĩa que utraq dei creatura ẽ. porre
si expeccato qd̃ in illa erate nisi originale antiqũ
una ẽ quippe caro pc̃ci inqua om̃s ad dampnatio¬
nemi nasciltur. Et una ẽ caro istinslitudr̃e carrus
ꝑcc̃i ꝑ qm om̃s a dampnatõe liberanturꝰ nec ita
dcm̃ est om̃s uelut quicũq nascunt᷑ in carne pec¬
cati. Idem ip̃i om̃s mundari intelligant᷑ ꝑ carnẽ
nascuntur nisi incarne pcc̃i. ⁊ om̃s ꝑtinentes ad
camus u̾bi gr̃a. Una est obstetrix in ista ciuitate
que om̃s excipit. Et inius ẽ hic lict̾aꝵ magister
qui om̃s docet ueq ibi possũt intellrom̃s nsi qͥr
nascunt᷑. neq hic om̃s nisi qͥ discunt. nõ tñ om̃s
qui nascuntut litt̾as discant. s cuiꝰ claret qd̾ ⁊
illic recte dcm̃ ẽ. om̃s excipit p̃ter eusꝰ manus ne¬
mo nascitur. Et hic recte dcm̃ ẽ. om̃s docet p̃ter cuĩ
magistium nemo discet. Consideratis aũ om̃ib
diuinus testimoniis q̃ ꝯmemoraui siue sigislatĩ

Expanded text:
enim ex corpore et anima, quae utraque Dei creatura est. Porro si ex peccato, quod in illa aetate, nisi originale, et antiquum? Una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur: et una est caro in similitudine carnis per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnnascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad camus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim
Abbreviated transcription (Latin):
dax deus scĩs ⁊ fidelib suis cuiꝰ uite ꝑticipes om̃s
nõ uiuificabunt᷑ nisi in xp̃o sicut in ãdam om̃s
moriuntur. quemadinodũ enĩ om̃s oĩno ꝑtinẽ¬
tes ad generationẽ uoluntatis carnis. ñ morum¬
tur nisi in adam inquo om̃s peccauerunt sic exhis
om̃s oĩno ꝑtinentes ad regeneratõem uolunta.¬
tis sp̃c ñ inuificantur nsi in xp̃o ini quo om̃s iusti¬
ficantur. qr sicut ꝑ unũ om̃s ad condempnatõem
sic ꝑ imũ om̃s ad iustificationem. nec ẽ ielluis illi
medius locus ut possit eẽ nisi cũ diabolo qui nõ ẽ
cũ xp̃o. hic ⁊ ip̃e dñs uolens auferre decordib ma¬
le credentiũ istam nestio qm meidietatem. qm co¬
nantur quidam ꝓuislis nõ baptiratis trebuere
ut qi merito innocentie sint inuita eterna. setqr
nõ sũt baptizati ñ sint cũ xp̃o in regno es. difmi¬
tuuã ꝓtulit ad hec ora obstruenda sententiam

Expanded text:
dax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes dax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ñ apuit os suũ. In humaitate sublatũ est
iudiciũ eius. generationẽ eł quis enarrabit:
qm̃ tollet᷑ de terra uita eius. ab miquitatib po¬
puli mnei ductus admortẽ. Dabo gͦ malos ꝓpter
sepulturam es ⁊ diuites p̃p̃ mortẽ eius. oblt qd̾
iniqͥtatem nõ fecerit nec dolum ore suo. uisit
dñs sanareillũ deplaga. si decentis uos ob delic¬
ta ur̃a aiãm ur̃am iudebitis sem̃ longissime
uite. ł uist dñs auferre dolorib anima eus.
ostend̾e illilucem ⁊ figurare ꝑ sensũ iustificare iu¬
spolia. pp̃ qd̃ traditus ẽ inmortẽ aĩam eius ⁊ int̾
iiquos estimatus ẽ. le ip̃e pcc̃a multoꝵ sustinuit

Expanded text:
suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. dabo ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iuspolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata mul
Abbreviated transcription (Latin):
nitiacet. Homo inquit in plaga ⁊ qui sciat fer¬
re infirmitates pp̃ qd̃ ⁊ auertit se factes esinsu¬
nata ẽ. nec magnis estimata ẽ. Hic infirmitates
nr̃as portat. ⁊ ꝓnobis indolorib ẽ ⁊ nos estimra¬

Expanded text:
inculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferinculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existima
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ita eoꝵ set uoluntates meas. nã illoꝵ qitid nisi
qd̾ sequitirr. Multiplicate sũt infirmitates eoꝵ su¬
pra qd̃ infirini erant ad hoc. ⁊ lex subintrauit ut
habundaret delictũ. s quid adiungit. post ea acce¬
lerauerũt. multiplicatis infirmitatib hoc habũ¬
dante delicto alacrius medicũ q̃sierunt ut ubi hũ
bo inquit ⁊uenticula eoꝵ desanguinib. qm̃ mul¬
tis sacrificioꝵ sanguinib. cũ primũ intab̾nacilũ
it intem plũ congregarentur conuincebant᷑ potĩ
neb congregabo ꝯuenticula eoꝵ. unus enĩ sanguis
ꝓmultis datus ẽ quo ueracit̾ mundarent᷑ demq
sequit᷑ nec memorero noĩa ssioꝵ plabia mea. tan
nis. filii scłi. filii ire. filii diaboli. In mundi poc̃o¬
res. impii. posteau̾o filii dei. homini nouo nom̃
ingrati homines gr̃e dei pussili cũ magnis ami
sibi exposito spado. ⁊ illecandatis regine meũ cre¬
diditi uide quotiens hoc ip̃m cõmendet ⁊ tanqm
suybis nescio quib. ut contentiosis identidem

Expanded text:
ita eorum\',sed uoluntates meas. namillorum quid nisi quod sequitur? multiplicatae sunt infirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abbo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potiunibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero nomina illorum per labia mea, tamqnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomeningrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a msibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem
Abbreviated transcription (Latin):
eñ sumus figm̃tum creati. inxp̃o iħu in oꝑib
bonis. que pparauit deus ut millis ambulemĩ
Et pardo post. Qui eratis in qͥt in illo temꝑe sñ xp̃o.
alienati a socierateisrł. ⁊ peregrim testamentoꝵ
et ꝓmissionis spem nõ hñtes. ⁊ sine deo mħ mũdo
suumc aũ inxp̃o iħu qui altqñ erat longe. fcĩ estis

Expanded text:
enim sumus figmentum, creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et paulo post: qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes et sine deo in hoc mundo, nunc autem in
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionis. Renouanum aũ sp̃u mentis ir̃re. ⁊ indui¬
te nouũ hoĩem eũ qui scd̃m tm creatus ẽ. iniusti¬
tia ⁊ scĩtate u̾itatis. Et alibi. uelite ⁊tristare sp̃m
sc̃mi dei in quo signati estis in diem redemptionis.
ad coloscenses etiã italoquit᷑. Grãs agentes patri
pͥdoneos facienti nos inpartẽ sortis scõꝵ inlumt̃e
qui erpuit nos de potestate tenebraꝵ.⁊ transtulit
in regnũ filii caritatis sue. inqito hĩs redemptio¬
nem in remissione pcc̃oꝵ. Et alio loco. Et estis inqͥt
ille replȩti : qui ẽ capit om̃is principatus ⁊ po¬
testatis. in quo ⁊̃ curumcisi estis cirtũcisione nõ

Expanded text:
u mentis uestrae et induite noum hominem, eum qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis.et alibi: nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis in diem redemptionis. Ad Colosenses etiam ita loquitur: gratias agentes patri idoneos facienti nos in partem sortis sanctorum in lumine, qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, in quo habemus redemptionem in remissione peccatorum. et alio loco: et estisinquitin illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis, in quo etiam circumcisi estis circumc
Abbreviated transcription (Latin):
pans iudeos qd̾ occidissent eũ italoqus. uos autẽ
scm̃ ⁊ iustũ inhonorastis ⁊ negastis. ⁊ postulastis
hoĩem hemicidam uiu̾e: ⁊donarinobis. Nam incep¬
torem uite occidistis. Et alio loco. Hic ẽ lapis repba¬
tus auobis edificantib hic factus ẽ incaput an¬
guli. Non ẽ enĩ aliud nom̃ subcelo datũ hõib in
quo oportet saluos freri nos. Et alsbi. deus pr̃m suc
no. hunc deus principẽ ⁊ saluatorem exiltauitqua

Expanded text:
pans ludaeis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. et alibi: deus patrum nno. hunc deus principem et saluatorem exaltauit gloria
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝓ nobis. nõ ut sepius offerat semet ip̃m sit̃ sac̃dotũ
pͥnteps scõꝵ intrat inscã. manno semel cũ sangui¬
ne alieno. Ceterum ꝯportebat eũ sepius pati amun¬
di constitutione. nũc aũ mextremitate setitloꝵ ad¬
remissionẽ petoꝵ ꝑ sacrificium suũ manifestatus
ẽst sicut constitutũ ẽ hõeb semel tm̃ mori. Et post
hoc iudiciũ. sic ⁊ xp̃c semel oblatus ẽ ut msltoꝵ
pcc̃a portaret. scdo sine pcc̃is apparebit eis qui eũ
sustinent ad salutem Aporalipsis etiã. ioħis has
laudes xp̃o ꝑcantitũ nouũ testatur offerr. Signus
es aꝑire librũ accipe ⁊ aperire signatula eiꝰ. qm̃ oc¬
cisus es. ⁊ redemistruos deo insanguine tuo. de dĩ

Expanded text:
dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sa
Abbreviated transcription (Latin):
ret eũ qui potestatem hẽbat mortis .i. dtabolum
et liberaret eos qui timore mortis ꝑ totam uitã
rei erant seruitutis. Et paulo post unde debuit in
quit scd̃m om̃ia frĩb similis ẽẽ ut misericors sie¬
ret ⁊ ficelis ⁊ princeps sacerdotũ eoꝵ que sũt add̾m
ꝓpitrandum ꝓ delictis ppłm. Et alibi. teneamꝰ inqͥt
confessionem. nõ enĩ hñis sacerdotẽ qui ñ possit
ꝯpati infirmitatib nr̃is. ⁊ enĩ exꝑtus ẽ oĩa scd̃m
słitudinẽ sine pc̃co. st alio loco. intrans gressibi¬
lem inquit ht̃ sacerdotiũ unde ⁊ saluos ꝑfic̾e pot̃
eos qui adueniunt ꝑ ip̃m ad d̾m semꝑ uiitens ad
int̃peslandum ꝓ ip̃is. talem enĩ decebat nos habere
principem sacerotũ iustũ sine malitia incontami¬
natũ seꝑatum a pcc̃orib altiorem a celis factum.¬
nõ hĩttem cotidimam necc̃itatem sicat pͥntipes sa¬
cerdotũ primũ ꝓ suis pec̃is saccificium ꝯͥfferce dehĩc
ꝓ ppło. Hunc enĩ semel fecit offerens se. Et alto laro.

Expanded text:
vit eum qui potestatem habebat mortis, id est, diabolum, et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam rei erant serquit, secundum omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret et fidelis princeps sacerdotum eorum, quae sunt ad deum propitiandum pro delictis populi. et alibi: teneamus, inquit, confessionem; non enim habemus sacerdotem, qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ manducau̾it carnẽ eius. ⁊ qͥ incredissus ẽ
filio. net habet uitam. s ira dei manet suꝑ eñ.
ab hoc ped̾o. ab hac egritudine. abhac ira dei cuiꝰ
um trahunt tñ originale pcc̾m ñ liberat msi
agnus dei qui tollit peccata mundi. Non nisi
natus ẽ nobis hodie saluator. nõ insi redẽptor
cuĩ sangnine deletur debitũ ntr̃m. Nam qͥs au¬
deat dacere ñ ẽẽ xp̃m infantiũ saluatorẽ. nec
redemptorem. ude aũ saluos facit si msta in

Expanded text:
ius et qui incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. ab hoc peccato, ab hac aegritudine, ab hac ira dei, cuiuum, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi natus est uobis hodie saluator, non nisi redemptor, cuius sanguine deletur debitum nostrum. nam quis audeat dicere non esse Christum infantium saluatorem nec redemptorem? unde autem saluos
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem nasci nisi incorpore mortis hus: ut possint
dei ꝓ ih̃m xp̃m qua liberetur de corpore mortis hui
Item pailo post. Qd̾ enĩ in possibile erat legis in
quo infirmabatur ꝑcarnem. deus filiũ suũ misit
inssłitudinẽ camis pcci ⁊ de pcc̃o dampnauit
pcc̃m incarne. Dicant qui audent oportuissena
corrinthios inscda. Cantas enĩ xp̃i ⁊pellitnos.
iudicantes hoc qm̃ unus ꝓ om̃ib mortuus est
Ergo om̃s mortui sũt. ⁊ ꝓ om̃ib mortuus ut qͥ
inuunt.Iam ñ sibi uiuant s ei qui ꝓip̃is mor¬
tuus ẽ t resurrexit. Ita ꝙ nos amodo neminẽ
nouimus scd̾m carniẽ. Et si noueramus scdm
carnem xp̃m: s nunc iam ñ nouimus. Si quã gͥ

Expanded text:
hominem nasci nisi in corpore mortis huius, ut possint Iesum Christum, qua liberetur de corpore mortis huius. item paulo post: quod enim inpossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, deus filium suum misit in similitudine carnis peccati et de peccato damnauit peccatum in carne. dicant qui audent oportuisse naCorinthios in secunda: caritas enim Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt et pro omnibus mortuus est, ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem et, si noueramus secundum carnem Christum, sed nunc iam non nouimus. si qua igit
Abbreviated transcription (Latin):
no carnis nr̃e niuificauit cũ illo. donans uobusoĩa
delicta delens quod adu̾sus nos erat cyrographũ
decretis qd̃ erat contͣtium nobis. tollens asld̾ deme¬
dio ⁊ assigens illud cruci. exuens se carne princi¬
patus ⁊ potestates exemplauit. fiduciałr tcium¬
phans ios insemet ip̃o. Et ad timotħm. Huma¬
nus inquit sermo ⁊ om̃i acceptione dignus. quia

Expanded text:
cum illo, donans nobis omnia delicta, delens quod aduersus nos erat chirographum decretis, quod erat contrarium nobis, tollens illud de medio et adfigens illud cruci, exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. Et ad Timotheum: humanus, inquit, sermo et omni acceptione dignus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. qui traditus ẽ pp̃ delicta nr̃a ⁊ resurrexit pp̃
iustificatõem nr̃am. ⁊ paulo post. si enĩ ip̃c maͥt
mortuus ẽ. Et alsbi. Scimus inqͥt qr lex sp̃ctalis
ẽꝰ ego aũ carnalis sũ uenimdatus sub pc̃co. qd̃
enĩ oꝑorignoro. nõ enĩ esd̃ uols hocago. set eid
odi islud fatio. Si aũ qd̾ nolo hoc fatio: consen¬
tio legi qm̃ bona. Nunc aũ tamñ ego opor stid̃.
set id quod inme hitat peccatũ. Scio enĩ qr ñ
hĩtat mine hoc est incarne mea bonũ. itelle. it
adiacet mͥ. ꝑficere aũ bonũ nẽ inuenio. Non¬

Expanded text:
tuis, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustifieationem nostram. et paulo post: si enim Christus, mortuus est. et alibi: scimus, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro; non enim quod uolo, hoc ago, sed quod odi, illudfaeio. si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona. nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mi
Abbreviated transcription (Latin):
des aũ xp̃i. Aquib tñ cũ qritur utrũ nõ baptuati
et ñ esfecti qui coheredes xp̃i regni ꝙ celoꝵ partitpes
habeant saltem bñficiũ salutis eterne in resurro¬
ne mortuoꝵ laborant uehem̃ter nec exitũ inueniũt
Quis enĩ tp̃ianoꝵ ferat cũ dacit᷑ ad et̾nam salutẽ
posse quemqm ꝑuenire si nõ renascatur in xp̃o.
et qd ꝓ bap̃m fieri uoluit. ⁊ iam tempore quo tale
sacramtũ constituend̾ fuit regenerandis inspem
salutis eterne. unde dicit apłs. Non exoꝑib iustine¬

Expanded text:
i. a quibus tamen cum quaeritur, utrum non baptizati et non effecti coheredes Christi regnique caelorum participes habeant saltem beneficium salutis aeternae in resurrectione mortuorum, laborant uehementer nec exitum inueniunt. quis enim Christianorum ferat, cum dicitur ad aeternam salutem posse quemquam peruenirer baptismum fieri uoluit eo iam tempore, quo tale sacramentum constituendum fuit regenerandis in spem salutis «aeternae? unde dicit apostolus: non ex operibus i
Abbreviated transcription (Latin):
q̃tur eos qd̃ dt̃m ẽ. ñ uidebũt uitã. s iradeima¬
net suꝑ eos. Unde hoc qndo eos clarimi ẽ peccata
ppria nõ hr̃e. si nec origniali teneantur obnoxii.
bene aũ nõ ait. ira dei ueniet suꝑ eũ. s manet
suꝑ eũ. Ab hac quiꝑpe ira qua om̃s sub pcc̃o sunt
ueniat. occulta ẽẽ causa pot̾. intusta nõ potest.
Numiquid enĩ niqͥtas ap̃ d̾m : absit S prius sc̃ꝵ

Expanded text:
quetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei maquetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei manet super eos.ctundehocquandoeos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? Bene autem non ait: ira dei \'ueniet super eum\'. sed manet super eum. ab hac quippe ira, qua omnes sub peccato sunt, ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
nem filii hois. nec ip̃i hebunt uitam. Hic ẽ etrã
alud. pat̾ diligit filium. ⁊ om̃ia dedit ĩmamies
Qui credit infiliũ ht̃ uitam et̾nam. Qui autẽ
necredilus ẽ filiꝯ nõ habebit uitam. s iraderma¬
net suꝑ eũ. In quo gͥ hoꝵ genere ponenus ĩtan¬
tes. in ẽoꝵ qui credunt inflliũ. an in eoꝵ qͥ sunt
intredili filio. In neutro ait aliqͥs. qr cũ adhuc
credere ñ possunt. nec incredieli putandi ft̃isõ hoc
indicat eccłiastica regila: que baptrtatos nfan¬
tes fideltum nũo adiungit. Porroistt qui bapti¬
⁊ antur pp̃ utirtutem celebrationemꝙ tanti sacra¬
m̃ti qmius suo ore corde ateꝵ ore ñ agant. qd̃
ad credendũ ⁊ fitendumq nõ ꝑtineat. tñ sumi
mero credentiũ ⁊ putantur. ꝓfẽcto sui quib satra¬
m̃tum defi̾it in eis hñdi sunt qͥ ñ credut fiio.
atꝙy ideo si huiꝰ manes gr̃e de corpore exieriit: se¬

Expanded text:
nem filii hominis, nec ipsi habebunt uitam. Hinc est etiam nem filii hominis, nec ipsi habebunt uitam. Hinc est etiam illud: pater diligit filiumtam aeternam; qui autem incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. in quo igitur horum genere ponemus infantes? in eorum qui credunt in filium, an in eorum qui sunt ineredulifilio?\'inneutro\', ait aliquis, \'quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt\'. non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adiungit. porro si isti, qui baptizantur, propter uirtutem celebrationemque tanti sacramenti, quamuis suo corde atque ore non agant quod ad credendum confitendumque pertineat, tamen in numero credentium conputantur, profecto illi, quibus sacramentum de corpore exierint, se
Abbreviated transcription (Latin):
et ido qr ꝓpͥe sue uite poc̃is nullis adhuc tenẽt᷑ obnoxii or¬
ꝯuialis eis egritudo sanat᷑ ĩ eiꝰ gr̃a qͥ saluos fatit ꝑ lauatũ
de uiap̃imo. qui ñ renatus fu̾it set ait. si ñ mandica¬
ueritis uelut eos allains qui audire ⁊ intelligere
rot̾ant q̾ utiq nõ ualent piriulli. s qui hoe dicio
nõ atendit quia nisi om̃s ista sententiateneat ut
sine corpe ⁊ sanguine filis hõis intam hr̃e ñ possint
frustra etiam etas maiorid currat potestenĩ sinõ
uolutatem set idberloq̃ntis attendas eis solis ui¬
ro caro mea ẽ ꝓ seculi uita. Scdm hoc enĩ ⁊̃ adnos
ꝑtinere illud sacram̃tum intelligimus: qr tunc
nõ dum fuimus qͣndo ista dicebat. ⁊ qui nõ possu¬
ami carnẽ dedit. Sius aũ ambigat secisli nõtehñ¬
nes significasse qui nascendo ihoc scłm uentunt
que data ẽ ꝓsetisli uita. Et si nõ manducau̾int car¬

Expanded text:
ae propriae peccatis nullis adhuc tenentur obnoxii, orae propriae peccatis nullis adhuc tenentur obnoxii, originalis in eis aegritudo sanatur in eius gratia, qui saluos facit per lauacrum de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaueritis, uelut eos alloquens qui audire et intellegere poterant, quod utique non ualent paruuli? sed qui hoc dicit, non adtendit, quia nisi omnes ista sententia teneat, ut sine corpore et sanguine filii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uiro, caro mea est pro saeculi uita? secundum hoc enim etiam ad nos pertinere illud sacramentum intellegimus, qui tunc nondum fuimus, quando ista dicebat, quia non possuam carnem dedit. quis autem ambigat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculum uequae data est pro saeculi uita; et si non manducauerint car
Abbreviated transcription (Latin):
credit in testimoniũ qd testificatus ẽ de filio siro.
et hoc est testimoniũ qr uitam et̾nam dedit nob̃
deus. ⁊ hec uitamfilio eius ẽ. Qui ht filiũ: ht̃
uitam. qui nõ ht̃ filiũ nõ ht̃ uitam. Non folum
gͥ regnũ celoꝵ s nec uitã ꝓuisli habebunt: si filiũ
nõ hebunt. quẽ isi ꝓ bap̃m eius hr̃e nõ possunt
Item altoloco. In hxc inquit manifestus ẽ fus dei. ut
soluat oꝑa diaboli. nõ ergo ꝑtinebunt ꝑuisliad gr̃am
manifestationis filii dei. si nõ in eis soluat opera
diaboli. Iam nũtattende ad hanc rem paisti apłi
testimonia. tanto utiq plura: qnͣto plures epłas
scripsit ⁊ qͣnto diligentius curauit ⁊m̃dare gr̃am
dei adu̾sus eos qui oꝑib głiabantur atq igno¬
rantes dei iustictam. ⁊ suam iustictã uolentes cõ¬
stituere. iusticie dei nõ erant subiecti. In epła ad ro

Expanded text:
. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et haec uita in filio eius est. qui habet filium, habet uitam; qui non habet filium, non uitam habet. non solum igitur regnum caelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis fidiaboli. 43. Jam nunc attende in hanc rem Pauli apostoli testimonia, tanto utique plura, quanto plures Epistolas scripsit, et quanto diligentius curavit commendare gratiam Dei adversus eos qui operibus gloriabantur, atque ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non erant subjec
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Spes aũ que uidetur ñ ẽ spes. Qd̾ enĩ uidet
qͣisqͥs sperat : si aũ qd̾ nõ uidemus sꝑamus ꝓ pati¬
entiam expectamus. Sine ista ergo regeneratione
caluos met̾nũ posse ꝑuislos fieri. Quis audeat af¬
fitinare tanqͣm nõ ꝓ eis mortuus ẽ xp̃c. Et enĩ xp̃c¬
ꝓ upiis mortuus e. isti aũ qui ut manifestum est
nichil in sia ꝓpria uita impie cõmiserunt. si nec
orgralit᷑ ulło impietatis uinculo detinentur qũo
timore portantur᷑ ñ eis ineccłia dicit᷑auferte hinc
łaccentes istos. nõ ẽ opus sanis meditus s male ha¬
bentib. ⁊ on uenit xp̃c uocare iustos set pc̃ores. Nuĩ¬
qm̃ dcm̃ ẽ. numqͣm dicat᷑. numqmͣa om̃ino dicetur.
ĩetełia xp̃i tale comĩtum. ac nequis existimet ideo
ꝑuullos ad bap̃m afferri oportere qr sicut pec̃ores ñ¬
sunt ita nec iusti sũt. Qũo ergo quidã m̾itũ huius
etatis a dũo laudatũ eẽ ⁊memorat. qñ ait. Sinite

Expanded text:
videtur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Sine ista ergo regeneratione salvos in aeternum posse parvulos fieri, quis audeat affirmare, tanquam non pro eis mortuus sit Christus? Etenim Cpiis mortuus est. isti autem, qui, ut manifestum est, nihil in sua propria uita impie commiserunt. si nec originaliter ullo impietatis uinculo detinentur, quomodo timore portantur et non eis in ecclesia dicitur: \'auferte hinc innocentes istos; non est opus sanis medicus, sed male habentibus; non uenit Christus uocare iustos, sed peccatores\'? numquam dictum est, numquam dicitur, numquam omnino dicetur in ecclesia Christi tale commentum. Ac ne quis existimet ideo paruulos ad bapsunt, ita nec justi sunt: quomodo ergo quidam meritum hujus aetatis a Domino laudatum esse commemorant, ubi ait, Sinite
Abbreviated transcription (Latin):
tatur qd̃ atredendo utiq nom̃ est. Quamuts hec
nõ ip̃i s alii ꝓ eis int̃ sacram̃ta responderunt. ni¬
mis longũ fiet si ad singula testimonia siłr dis
putemus. Uñ cõmodiurs eẽ arbitror acerbatim
cogere que occurrere potuerunt ist que suffic̾e
uidebitur. quib appareat dñm xp̃m iħ̃m nõ¬
aliam ob cãm incarrte uenisse. at forma serui ac¬
cepta. fc̃am obedientem usq admortẽ crucis. nͥ
ut hac dispensatione miscdissime gr̃e om̃s qͥ¬
b tanqm merbris incorpore constitutis ca¬
putẽ ad capescendum regnum celoꝵ uiuifica¬
ret. saluos fac̾et. liberaret redimeret. sslumi¬
naret. qui prius fuissent in pcc̃oꝵ morte lan¬
guorib seruitute. captiuitate tenebris consti¬
titi sub potestate diaboli principais pcc̃oꝵ. ac
si fieret mediator dei ⁊ hõimi. ꝑ quem postini¬
nuticias impietatis nr̃e ills̃ gr̃e pacefinitas
reconesliaremur deo inet̾nam uitam abet̾na

Expanded text:
tatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc tatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. Nimis longum putemus. Unde commodius esse arbitror, acervatim cogere, quae occurrere potuerint, vel quae sufficere videbuntur, quibus appareat Dominum Jesum Chraliam ob causam in carne uenisse ac forma serui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tamquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae illius gratiae pace finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
moint̾tor cũ ueratit᷑ fit sapiens. ñ nisi ab illo illu¬
minatur qd̾ estlumẽ uer̃. Ant si rationẽ ip̃am
qua humana aĩa rõnalis appellat᷑. queratto adhͣ
uelut quieta ⁊ qi sopita. tam̃ insita quodam modd
inseminata inꝑiuilis latet ellĩuatõem uoluit ap¬
pellare tanqn int̾ioris ocisli creationẽ ñ resistend̾ ẽ
tũt eam fieri cũ aĩacreat᷑. Et ñ absurde hoc ĩtelli¬
gi cũ hõ uenit inhc̃ mund̾. Nerumptũ. ⁊̃ ip̃e qͣmuis
iam creatus ocilus necce ẽ in tenebris maneat si nõ
credat ineũ qui dixit. ego lixx m stim ueni ut om̃is
qui credit inne nõ maneat intertebris. qd̃ ꝑ satra¬
isitum inparuũlis fieri nõ dicbitat mat̾ eccłia
qni correctos mat̾num eis p̃statut sacrismist̾ñs
ibuantur. qr ñ dũ possunt corde ꝓprio credere ad
iusticiam. nec ore ꝓprio confiteri ad salutẽ. Neciõ
tam̃ eos quisqͣm fĩdelium fideles appellare cunt¬

Expanded text:
mo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inlumo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inluminatur, quod est lumen uerum; aut, si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc uelut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in paruulis latet, inluminationem uoluit appellare tamquam interioris oculi creationem, non resistendum est tunc eam fieri, cum anima creatur, et non absurde hoc intellegi, cum homo uenit in mundum. uerum tamen etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit: ego lux in saeculum ueni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. quod per sacramentum in paruulis fieri non dubitat mater ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis inbuantur, quia nondum possunt corde proprio credere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. nec ideo tamen eos quisquam fidelium fideles appellare cunc
Abbreviated transcription (Latin):
sit positũ ut possit intelligi ⁊̃ lum̃ ip̃m ueniens
ĩhunc mundũ. Tam̃ si hoĩem uemientẽ nihũt mũ¬
dum nec̃ce ẽ accipi aut simpłr dictũ arbitim sic̃
multa inscripturis reꝑiuntur. quib ⁊̃ deiractis.
nicħ sm̃ie minuat᷑. aut si pp̃ aliqmͣ distinctõem
additũ ẽẽ credendũ est. fortasse hoc dc̃m ẽ ⁊ͥ ad disc̃¬
nendam sp̃italem slluminattonẽ abista corpali
que sute ꝑ celi luminaria site quibq igntbo
sllũiat ocillos carnis ut hõiem int̾iorem dixerit
uenientẽ in hũc munidũ. qr exterior corporeusest
sicut hic mundus tanqͣm diceret illũiat eẽns hõi¬
sũ aiãm bonam. ⁊ ueni incorpus incoinquinatũ
Aut gͦ sic dc̃m̃ est. Si distinctõnis alicinꝰ gr̃a dc̃m ẽ
Illũiat oẽm hoĩem uemientẽ inshũc mund̃. tanꝙͣ¬
dc̃m eẽt. Illumnat oẽm int̾iorem hõĩnem. qr ho¬

Expanded text:
sit positum, ut possit etiam intelligi lumen ipsum veniens sit positum, ut possit etiam intelligi lumen ipsum veniens in hunc mundum: tamen si hominem venientem in hunc mundum, necesse est accipi, aut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in Scripturis reperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur; aut si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est, ad discernendam spiritualem illuminationem ab ista corporali, quae sive per coeli luminaria, sive quibusque ignibus illuminat oculos carnis; ut hominem interiorem dixerit venientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus; tanquam diceret, Illuminat omnem homisum animam bonam et ueni in corpus incoinquinatum. aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicuius gratia dictum est, inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, tam esset: \'inluminat omnem interiorem hominem\', quia ho
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ erat lum̃ uerũ qd̾ illuminat oens hõiem uentẽ¬
tem nihũc murdum. Id̾̃o dcm̃ est qd̾ nllus hõim
illũatur. nisi illo lumine u̾itatis qd̾ deits ẽ. ne
quisqrm putaret ab eo se illuminari. aquo audit
ut discat. nõ dico si quemqͣm magnũ hõiem. nec
si angelũ ei contingat hr̃e dectorem. Adhibetur
enĩ sermo u̾itatis extrinsecus uoci miniftio cor¬
porali. uerũptũ neq qui plantat ẽ aliqͥd. neq
qui rigat. s qui increm̃tum dat deus Audit qͥꝑ¬
pehõ dicentẽ it hõiem uł angelũ s ut sentiat
et cognoscat uerũ qd̾ dicitur ilio lumine intus
mens eius asꝑgitur. qd̾ eternũ manet qd̾ ⁊̃ inti¬
nebris lucet. s sicut sol iste a cecis qͣmuis eos su¬
is radiis quodam mͦ uestiat ñ uidet᷑. sic a stũlti¬
cie tenebris nõ comp̃henditur. Eur añ cũ dixisf¬
muidũ. Unde hec oppimo nata ẽ qd̾ mexortucor¬
porali ab utero matͣus recentissimo elluminet
mentes nascentiũ ꝓuuloꝵ. Esnuis ingreco ira

Expanded text:
umen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hune nc m u nd u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixismundum; unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo illuminet mentes nascentium parvulorum: quamvis in graeco ita
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m suũ ꝓpositũ ⁊ grãm que data ẽ nobis ĩ xp̃o
iħu ante scła eterna. manifestata aũ nũc ꝑ ad
illuminantis aũ uitam in corruptõem ꝑ eunͣgłm
Adtitum ⁊̃. Expectantes inquit illam beatã spẽ
et manifestationẽ glie magni dei ⁊ saluatoris
nos redimeret ab om̃i iniquitate.: ⁊ mundaret
nos sibi ppłm hñdantem emulatorẽ bonoꝵ ope¬
rum. Et alio loco. Cũ aũ benignitas thumani¬
tas ⁊ humanitas illuxit saluatoris d̾a nr̃i. Nõ

Expanded text:
secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc perinluminantis autem uitam et incorruptionem per euangelium. Ad Titum etiam: expectantes, inquit, illam beatam spem et manifestationem gloriae magni dei et saluatoris nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret nos sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum . Et alio loco: Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris Dei nostri, non
Abbreviated transcription (Latin):
us hõs dicitur. aut si ꝓpͥe dauid desedicit. nõ uti¬
q de forncatione s de legtitimo cõmano natusfu¬
it. Non itaq dubitemus ⁊̃ ꝓ infanteb baptrian¬
dis sanguinem fusũ qui priusqͣm fundaretur
sic insacram̃to datus ẽ ⁊ cõmendatus. ut dic̾etur
hic ẽ sangius m̃s qui ꝓ multis effundet᷑ i remis¬
sionẽ poc̃oꝵ. Negant enĩ eos leberari. qui sib pc̃c̃o
ẽẽ nolunt fateri. Nam unde liberantur si rustia
seruitute petcatr tenentur obstricti. Ego inquit
lux in scłm ueni ut om̃is qui crediderit inme nõ
maneat intenebris. Hoc dicto quid ostendit nisi
intenebris ẽẽ oẽm qui nõ credit meũ. ⁊ credendo
effic̾e ne maneat intenebris. Has tenebras quid
nisi pcc̃a indelligimus. s qd̃ libet aliud ĩtelligã¬
tur hee tenebre ꝓfecto qui ñ credit nxp̃o mane¬

Expanded text:
us hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commendatus, ut diceretur: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur hae tenebrae, profecto quinoncreditin
Abbreviated transcription (Latin):
m̃se dñice. ñ solũ ad regnũ dei. set nec ad salutem
et uitam et̾uam posse quemqm hoĩm ꝑuenire. Hx
Nant quid aluid tenent qui bap̃m nõie saluas
appellant nisi qd̃ dem̃ est. saluos nos fecit ꝑla
ait. Sic ⁊ uos siłi forma. bap̃ma saluos fecit.
Quid aliud etiam qui satram̃tũ mense dñite ui¬
tam uocant. nisi qd̾ dcm ẽ. Ego sũ panis uius
qui de celo descendi. ⁊ panis qiẽ ego dedero caromea
minis. ⁊ sanguinẽ biberitis ñ habebitis utã in
uobis. St ergo ut tot ⁊ tanta diuina teftimoia
concinuttnec salus nec uita eterna sine bap̃mo.
et corpore ⁊ sanguine dñi cuiqm speranda est
frustra sine hiis ꝓmittit᷑ ꝑuislis. Porro si asa¬
lute at uita eterna hoĩem̃ nisi pc̃ca ñ seꝑant ꝓ¬

Expanded text:
mensae non solum ad regnum De, sed nec ad salutem et vitam aeternam posse quemquam omnino pervenire? Hoc Nam quid aliud tenent, qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est : Salvos nos fecit per ait: Sic et nos simili forma baptisma salvos fecit. Quid aliud, qui sacramentum Dominicae mensae vitam vocant, nisi quod dictum est: Ego sum panis vivens qui de coelo descendi ; et: Panis, quem ego dedero, caro mea minis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur paruulis. porro si a salute ac uita aeterna hominem nisi peccata non
Abbreviated transcription (Latin):
credant. sic incelligentes qd̃ scriptũ est erat lumẽ
uerũ qd̃ illũiat oem hominẽ uemientẽ nshũt
mundũ. Qd̾ siita ẽ misttũ mirandũ est qũo allu¬
minati ab inuico filio qd̃ erat inpͥncipio idu
d̾s apd̾ d̾m ñ admitantur ad regnũ cei. nec sint
heredes dei. coheretes aũ xp̃i. Hocenĩ eis nisi ꝑbap¬
tismũ ñ p̃stari etiã qui hoc sentiũt confitentur
Deinde iam illuminati si ad conseq̃ndũ regnũ dei
ñ dum sũt ydonei. saltem ip̃m bpm quo ad hoe
ydonei fiunt leti susciꝑe debuerint. Qui tam̃ eos ui¬
demus cũ magnis sietib reluctari. eamꝙ ignoran¬
tram milla etate ꝯtempnimus. ut sacramta que
illis ꝓdesse nouimiꝰ: in eis ⁊̃ reluctanteb ⁊pleanł
Cur eñ ⁊ apłs dicit Nolite pueri ẽẽ merteb si
iam lumine ello uero qd̃ u̾bum dei ẽ eoꝵ m̃tes

Expanded text:
en uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint heredes dei, coheredes autem Christi. hoc enim eis nisi per baptismum non praestari etiam qui hoc sentiunt confitentur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacramenta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumine ill