comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ uidebat. nec erat ei uerenoñ: ue uera p̾dicaus
dese minis uideret᷑. aut isoleus aut loquax. Et etini
ut ait honierus. ex eiꝰ lingua melle quleior fluebat
oratio. Quam adsuauitatẽ nullis egebat cotꝑis ui¬
rib et cam̃ dux ille greciȩ nusꝗ opcat᷑ ut. uaeis fimleᷤ
habeat decem. s sex uestoris. Qͦdsi sibi acciderit
ũ dubitat quin breui sit troia ꝑitura. S redeo
adine. Quartũ ago auuuni & occogesunũ. uellẽ eqͥ¬
dem ideni possem głari. qd cirus. s taũis queq
dicere. Nonine qͥdem hiis uuirib. quib aut mi¬
les bello punico. aut questor eodem bello. aut
consul. in hispania fuerim: aut qͣdriennio pꝰeũ tribu¬
nus militaris de pugna .ii. apud hermopylas .i. a¬
cilio glabrione cons s cñ ut uos uidetis ñ plane me
eneruauit ñ afflixit senectꝰ. ñ curia uires mea desi¬
derat. ñ rostrã ñ amici. ñ clientes. ñ hospites. Nec enĩ

Expanded text:
hominum videbat, nec erat ei verendum ne vera praedicans hominum videbat, nec erat ei verendum ne vera praedicans de se nimis videretur aut insolens aut loquax. etenim, ut ait Homerus, ex eius lingua melle dulcior fluebat oratio; quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. et tamen dux ille Graeciae nusquam optat ut Aiacis similis habeat decem, sed ut Nestoris, quod si sibi acciderit, non dubitat quin brevi sit Troia peritura. sed redeo ad me. quartum ago annum et octogesimum: vellem equidem idem posse gloriari quod Cyrus, sed tamen hoc queo dicere, non me quidem eis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul in Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militaris depugnavi apud Thermopylas M'. Glabrione consule; sed tamen, ut vos videtis, non plane me enervavit, non afflixit senectus: non curia viris meas desiderat, non rostra, non amici, non clientes, non hospites. nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
certis tuis. Nlichil sextus emiliꝰ tale nichil mul¬
cis annis ante citus corun eanius. nichil mͦ .p.
crassus a qͥb uira ciuib p̾sebebant᷑. quoꝵ us¬
q adextremũ sp̃m ẽ ꝓuecta prũdentia. ẽ¬
decorus senis sermo quiectis et remissus faẽ
ꝑse ipsa sibi audientiam diserti senis compta et mi
iuuentutis. anuales qͣdem uires in senectate relinqͥ¬
uius ut adolescentes doceat instituat adonine officn
munus instruat. quo qͥdem oꝑe qͥd pot̾ esse p̃clariꝰ.:¬
Libidinosa & un temꝑans adolescentia effecũ corpꝰ
tradi senectuti. Cyrus quideni aput seu ofontẽ eo
sermone quẽ moriens habuit quẽ iomodũ senex eẽt
negat se uinꝗ̃ sensisse senec̾tatẽ suam inbecillioiẽ
mͥ deme ipso dic̾e quamꝗͣ est id qͥdem senile. etatiq
nr̃e concedit᷑. Uidetis ne ut apud honierũ sepissime
nestor de uirtutib suis p̃dicet: Iam enĩ terciani etarẽ

Expanded text:
certis tuis. nihil Sex. Aelius tale, nihil mulcertis tuis. nihil Sex. Aelius tale, nihil multis annis ante Ti. Coruncanius, nihil modo P. Crassus, a quibus iura civibus praescribebantur, quorum usque ad extremum spiritum est provecta prudentia. decorus seni sermo quietus et remissus, facitque persaepe ipsa sibi audientiam diserti senis composita et mitiuventutis? An ne illas quidem viris senectuti relinquimus, ut adulescentis doceat, instituat, ad omne offici munus instruat? quo quidem opere quid potest esse praeclarilibidinosa enim et intemperans adulescentia effetum corpus tradit senectuti. Cyrus quidem apud Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensisse senectutem suam imbecilliorem m nostrae conceditur. videtisne, ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet? Tertiam enim aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
senectꝰ eoꝵ qui auuentute colunt᷑ et diligiuit᷑. sie
adolescentes senũ p̃ceptis gaudent. qͥb ad nirtutũ
studia ducunt᷑. Nec mminus intelligo me uobis. qu̾ã
mͥ uos ẽẽ iocundos. S uidecis ut senectus ñ mͦ lan¬
guida atq in ers ñsit. uerum etiam sit oꝑasa &
semꝑ agens aliqͥd et moliens cale scilicet quale ciuꝰq
studium insuꝑiore uita fuit. Eͥd qui etiam ad¬
discunt aliquid ut et solonem ũsib głantẽ uide¬
mus. qͥse cotidie aliqͥd ad discentẽ dicit senem fi¬
eri ut ego feci qͥ lict̾as grecas senex didici. qͣs qui¬
demsic auide arripui quasi diut᷑nam situn ex¬
plere cupiens ut ea ipsa mͥ nota ẽẽnt qͥb me nẽ
tior. quam milonis crotoniate :: Qui cum iam
senex eẽt athletas que se exercentes incurricu¬
lo uidere aspexisse lacertos uos dr̃. in lacͥmansq
dixisse. At hi quidem morcui iam sunt. Non
uͦ tam isti quam tu ipse nugator. Neq eniꝰ
exte umqua ẽẽ nobilitatꝰ s ex laterib et la¬

Expanded text:
senectus eorum qui a iuventute coluntur et diliguntur, sic adulescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur; nec minus intellego me vobis quam mihi vos esse iucundos. sed videtis, ut senectus non modo languida atque iners non sit, verum etiam sit operosa et semper agens aliquid et moliens, tale scilicet, quale cuiusque studium in superiore vita fuit. quid, qui etiam addiscunt aliquid, ut et Solonem versibus gloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri. et ego feci, qui litteras Graecas senex didici, quas quidem sic avide arripui quasi diuturnam sitim explere cupiens, ut ea ipsa mihi nota essent, quibus me nunc tior quam Milonis Crotoniatae? qui cum iam senex esset athletasque se exercentis in curriculo videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse, at hi quidem mortui iam sunt. non vero tam isti, quam tu ipse, nugator, neque enim ex te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et la
Abbreviated transcription (Latin):
inlecebris: nͥ uoluptatis. Cumq hominisiue nat᷑ꝗ.
siue quis as. nichil mente p̃stabilius dediss. hiuie
diuino muneri ac dono. nichil tã eẽ iuimieuꝰ. qũa
uoluptatẽ. Nec enĩ libidine dñante tẽꝑantiȩ locłi
se consistereł. Nlemini censebat fore dubiũ. quintã
diu dũ ita gaud̾et. nichil agitare mente. nichil ip¬
qone. nichil cogitatione consequi posset. qͦ eirca

Expanded text:
illecebris nisi voluptatis; cumque homini sive natura illecebris nisi voluptatis; cumque homini sive natura sive quis deus nihil mente praestabilius dedisset, huic divino muneri ac dono nihil tam esse inimicum quam voluptatem. nec enim lubidine dominante temperantiae locum set maxima; nemini censebat fore dubium quin tam diu dum ita gauderet nichil agitare mente, nichil ratione, nichil cogitatione consequi posset. Quocirca
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ecas seneseit. nec subito frangit᷑: s diut᷑m¬
tate excinguit᷑. Seqͥt᷑ tereia uiruꝑatio senec tu¬
tis. qͦd eam carere dicunt uoluptatib. Op̾clar ũ
munꝰ etatis. Si qͥdem id aufert a nob̾ qͦo ͤ in adoles¬
centia uitiosissimũ. Accipite enĩ obtuni ad ole¬
scentes uecere orationẽ archite carentint. magni
inpͥmis et pclari m̃rt. que mͥ tradita ẽ c essẽ
Adolescens carenti. cũ quiito maximo. Nullã
ꝑapicaliorem pestẽ qña uoluptatẽ corꝑ is homi¬
nib dicebat anatura datam. Cuiꝰ uoluptatis a uide libi¬
dines temere ef frenate. ad potiendũ uieitarent᷑. hĩe
pat̾e ꝓditiones. hine rerum puibliearum eũsiones. hine
cũ bostib clandestina eolloquia nasei: nullũ deniꝗ
scelus. nullũ malũ facinus eẽ: ad quod suscipiendum
ñ libido uoluptatis impelleret. Scupra uͦ et ad ul¬
tera et om̃e cale flagitium. nullis exercitari alis

Expanded text:
sensu aetas senescit nec subito frangitur, sed diutursensu aetas senescit nec subito frangitur, sed diuturnitate exstinguitur. sequitur tertia vituperatio senectutis, quod eam carere dicunt voluptatibus. O praeclarum munus aetatis, si quidem id aufert a nobis, quod est in adulescentia vitiosissimum! accipite enim, optimi adulescentes, veterem orationem Archytae Tarentini, magni in primis et praeclari viri, quae mihi tradita est cum essem adulescens Tarenti cum Q. Maximo. nullam capitaliorem pestem quam voluptatem corporis hominibus dicebat a natura datam, cuius voluptatis avidae libidines temere et effrenate ad potiendum incitarentur. hinc patriae proditiones, hinc rerum publicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci; nullum denique scelus, nullum malum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido voluptatis impelleret; stupra vero et adulteria et omne tale flagitium nullis excitari aliis
Abbreviated transcription (Latin):
fic seuẽ in qͦ ẽ aliqͥd adolescentis approbo. qͦd qͥ seqͥr
corpe senex eẽ pot̾it: animo nuĩquã erit. Sepcrnꝰ
mͥ liber originũ ẽ inmanib om̃ia antiqͥtatis monum̃¬
ta colligo. causarũ in listriũ quascũq aefendi. iumne
quam maxime conficio orationes. ius augurum.
pontificũ. euule. tracbo. mulcũ etiam grecis lit̾is
utor. ẜ lucagoreorq more exercende memorie
gr̃a. qͥd qͦ die dixer im. audierimi. egerĩ xõme moro
uesꝑi. hȩ sunt exercitationes iu genii. hec eur¬
ricula mentis. In hiisdesudans. atq el ab orans:
corporis uires non magnoꝑe desidero. Ad sũ ami¬
cis. uenio insenatũ frequens. uͥtroq affero res
multũ &. dui cogitatas. casq cueor animi nꝰ corꝑiᷤᷤ
uirib. Quas si ex seneͣqͥreni. tñ me lectuliis m̃is
oblectaret. ea ipsa cogitantẽ. quȩ iam agere
ñ uitelligit᷑ qnͣ obrepat. senectꝰ. Ita sensim sine

Expanded text:
sic senem in quo est aliquid adulescentis probo, quod qui sequitur, sic senem in quo est aliquid adulescentis probo, quod qui sequitur, corpore senex esse poterit, animo numquam erit. septimus mihi liber Originum est in manibus; omnia antiquitatis monumenta colligo; causarum illustrium, quascunque defendi, nunc cum maxime conficio orationes; ius augurium pontificium civile tracto; multum etiam Graecis litteris utor; Pythagoriorumque more, exercendae memoriae gratia, quid quoque die dixerim audierim egerim commemoro vesperi. hae sunt exercitationes ingeni, haec curricula mentis; in his desudans atque elaborans corporis viris non magno opere desidero. adsum amicis, venio in senatum frequens ultroque affero res multum et diu cogitatas easque tueor animi, non corporis viribus. quas si exsequi nequirem, tamen me lectulus meus oblectaret ea ipsa cogitantem, quae iam agere non intellegitur quando obrepat senectus: ita sensim sine
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑi solum subueniendũ est: ẜ mñti atq anuno mul¬
comagis. Nam hȩc qͦ nͥ tamqũa lumini oleum in¬
stilles: excingunt᷑ senectute. & corꝑa qͥdem exerci¬
tationum de fatigatione in grauescunt: animi
aut̃ se exercendo leuant᷑. Nam quos ait cecilius
comicus stultossenes hossignificat. credulos ob¬
um quam senum nec cam̃ omiũ ad olescentiũ
s ñ ꝓbor. sic ista senilis stulticia qͥ deliratio ap¬
pellari solet: senuꝰ leuiũ ẽ ñ omiuꝰ. Quatuoi ro¬
bustos tantũ. qͥnq filias. cantã domũ. tantas eli¬
entelas apius regebat: & cecus et senex intentũ
eium animũ tanꝗͣ arcum habebat. uec langues¬
cens succu̾bebat senectuti. Tenebat ñ mͦ auclori¬
tatẽ. s etiam imꝑium insuos. metuebant serui.
uerebant᷑ lib̾i:. carum om̃s habebant. uigebat
nesta ẽ. si se ipsa defendit. si ius suũ recinet. si ne¬
in suos. Ut enim ad olescentẽ in qͦ ẽ senile aliquid:

Expanded text:
corpori solum subveniendum est, sed menti atque animo multo magis. nam haec quoque, nisi tamquam lumini oleum instilles, exstinguuntur senectute. et corpora quidem exercitationum defetigatione ingravescunt, animi autem exercitando levantur. nam quos ait Caecilius comicos stultos senes, hos significat credulos obum quam senum, nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic ista senilis stultitia, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium. quattuor robustos filios, quinque filias, tantam domum, tantas clientelas Appius regebat et caecus et senex; intentum enim animum tamquam arcum habebat nec languescens succumbebat senectuti. tenebat non modo auctoritatem, sed etiam imperium in suos: metuebant servi, verebantur liberi, carum omnes habebant; vigebat nesta est, si se ipsa defendit, si ius suum retinet, si neominatur in suos. ut enim adulescentem in quo est senile aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Nec uͦ dubitat agͥcola quamuis sit senex querenti
cui erat respondere dus inmortalib. qͥ me ñ acei¬
ꝑe mͦ hȩc amaiorib uoluerunt: si eciam poste¬
ris ꝓdere. & meliꝰ cecilius desene alceri seło ꝓspi¬
ciente. quani illud ennii id edepol senectus si
nichil qͥcquam aliuo uicii apportes cecum cum
aduenis. unum iosat ẽ. qͦd diuuiuendo multa
quȩ ñ uult uidet. & multa forcasse que uult.
atq inea quȩ ñ uult. sepe etiam ad olescent. a

Expanded text:
 nec vero dubitat agricola, quamvis sit senex, quaerenti cui serat respondere: dis immortalibus, qui me non accipere modo haec a maioribus voluerunt, sed etiam posteris prodere. et melius Caecilius de sene alteri saeculo prospiciente, quam illud idem: edepol, senectus, si nil quicquam aliud viti adportes tecum, cum advenis, unum id sat est, quod diu vivendo multa quae non volt videt. Et multa fortasse quae volt, atque in ea, quae non volt, saepe etiam adulescentia
Abbreviated transcription (Latin):
inscbit᷑ quarto et ñagesimo anno scpsisse se dicit.
uixitq quinquennium postea. Ciiꝰ magast̃ leonti¬
nus gorgias. eentum et septeni conpleuit annoᷤ.
Neq umquã in suo studio: atq oꝑe cessauit. Qui.
cum ex eo quereret᷑ cur camdiu uellet ẽẽ inuita.
nichil abeo inqͥt qd̾ accusem senectutẽ. Precla¬
rum responsum: et docto homine dignũ. Sua
eiũ uitia insipientes: et suam culpam insenectutẽ
conferunt. Quod ñ faciebatis cuiꝰ mͦ mentioneni
fecis ennius. Sicuti fortis equiis spatio qui sepe
supremo uicit̾ olympia. nc̃ senio confectus qͥes¬
ginta natus. tot enĩ iuixit eunius. ita ferebat
Iuo quȩ maxima putant᷑ onera pauꝑtitẽ. &
senectutẽ: ut eis pene delectari uideret᷑ t
enĩ cõ conplector animo quat tuor repꝑio causã
eur senectus misera uideat᷑. Unam. qͦd auodet
areb gerendis. Alt̾am. qͦd corpꝰ faciat infir mui¬
quarcam quod haud ꝓcul absit. amorte.
Carum si placet causarum quantaꝗͣqꝙ sit.

Expanded text:
inscribitur, quarto nonagesimo anno scripsisse dicit vixitque quinquennium postea; cuius magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos, neque umquam in suo studio atque opere cessavit. qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil habeo, inquit, quod accusem senectutem. praeclarum responsum et docto homine dignum! sua enim vitia insipientes et suam culpam in senectutem conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis equus, spatio qui saepe supremo vicit Olympia, nunc senio confectus quiesginta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat duo quae maxima putantur onera, paupertatem et senectutem, ut eis paene delectari videretur. etenim, cum complector animo, quattuor reperio causas cur senectus misera videatur: unam, quod avocet a rebus gerendis; alteram, quod corpus faciat infirmquartam, quod haud procul absit a morte. earum, si placet, causarum quanta quamque
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Quorsus hoc: ut intellig̾etis si uoluptatẽ asꝑ¬
nari ratione & sapientia non possemus. magnã
habendam eẽ senectuti gr̃am. qͦ efficẽt ut io ñ
liberet. qͦd nͣ oporteret. Impedit enĩ consiliũ uolup¬
tas. rationi mimica ẽ. mentis. ut ita dicã. p̃strin¬
git oculos: nec habet ullũ cum uͥtute cõmerctũ.

Expanded text:
rio. quorsus hoc? ut intellegeretis, si voluptatem aspernari ratione et sapientia non possemus, magnam esse habendam senectuti gratiam, quae efficeret ut id non liberet quod non oporteret. impedit enim consilium voluptas, rationi inimica est, mentis ut ita dicam praestringit oculos, nec habet ullum cum virtute commercium.
Abbreviated transcription (Latin):
hostem. et exqͥsita supplicia ꝓficisei. S ius iurandũ con¬
seruandũ putabat. Itaꝙ tum ẽ uigilando necabat᷑ erat
inmeliore causa. ꝗͣ si domi senex captuius. ꝑ uirꝰ consula¬
ris remanssiss At stulce qͥ ñ mͦ ñ censuerit captiuos re¬
mittendos uerum etiam dissuaserit. Qͦ mͦ stulte etia
quã cli utile ẽẽ ꝑ uercunt hõĩnes ea qͦ st̃ fimdam̃ta na¬
cure cũ uglitatẽ abhonestate se iungunt. dm̃s enĩ er¬
petimus utilitatẽ adeamꝙ rapim̃. nec facẽ utilit ullonͦ
possimꝰ. Na qͥs ẽ qui ntilia fugiat. aut qͥs potus qͥ eañ suoꝵ¬
osissimie ꝑseq̃t. Se qͥa nusquam posumus ñ inlaude. decue
honestate. utilia repperire. ꝓpt̃ea illa pͥma ec sũma ha¬
benius utilicatis nom̃ ñ cam splendidũ quã necessaruim

Expanded text:
hostem et ad exquisita supplicia proficisci, sed ius iurandum conhostem et ad exquisita supplicia proficisci, sed ius iurandum conservandum putabat. Itaque turn, cum vigilando necabatur, erat in meliore causa, quam si domi senex captivus, periurus consularis remansisset. At stulte, qui non modo non censuerit captivos remittendos, verum etiam dissuaserit. Quo modo stulte? etiaquam civi utile esse? Pervertunt homines ea, quae sunt fundamenta naturae, cum utilitatem ab honestate seiungunt. Omnes enim expetimus utilitatem ad eamque rapimur nec facere aliter ullo modo possumus. Nam quis est, qui utilia fugiat? aut quis potius, qui ea non studiosissime persequatur? Sed quia nusquam possumus nisi in laude, decore, honestate utilia reperire, propterea illa prima et summa habemus, utilitatis nomen non tam splendi
Abbreviated transcription (Latin):
talis. manere in pata ẽẽ domui sue. cũ uxore ẽ libis.
Quam calamicatẽ accepiss inbello cõmuẽ fortune bel¬
lice iudicantẽ. teneris consularis dignitatis gͣdũ. Es
hec negat eẽ utilia. quẽ censes. Magnitudo animi. et
forticudo negat. Nam locupleciores qͦris aucbores. Ha¬
rum enĩ ẽ uircutũ ꝓpͥum. nichil ex cunescere. oña
humana despicẽ. nichil qđ hoĩ accidere possit. in¬
tolerandum putare. Itaq qͥo fec̃. insenatũ uenit. mã¬
cdata exposuit. sententiã nedic̾ẽt excusauit. Qu̾a ãni
iure uirando hostium ceneret᷑. nꝰ eẽ. se senatorẽ. Atq
illud etiã. Ostulcũ hoĩnẽ dixerit qͥspiam et repugnan¬
tẽ uclitatissuȩ. reddi captiuos. negauit ẽẽ. utile. Illoᷤᷤ
enĩ adolescentes eẽ et bonos duces. se iam confectũ
senectute. Cuiꝰ cũ ualuiss auchoritas. captiui recenti st̃.
ipse carcharginẽ rediit. neq eũ caritas patͥe reqnuit.
nec suoꝵ. Neq uͦ tum ignorabat se. ad crudelissimum

Expanded text:
talis: manere in patria, esse domui suae cum uxore, cum liberis, quam calamitatem accepisset in bello, communem fortunae bellicae iudicantem tenere consularis dignitatis gradum. Quis haec negat esse utilia? quem censes? Magnitudo animi et fortitudo negat. Num locupletiores quaeris auctores? Harum enim est virtutum proprium nihil extimescere, omnia humana despicere, nihil, quod homini accidere possit, intolerandum putare. Itaque quid fecit? In senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret recusavit, quam diu iure iurando hostium teneretur, non esse se senatorem. Atque illud etiam O stultum hominem, dixerit quispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos negavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam confectum senectute. Cuius cum valuisset auctoritas, captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, neque eum caritas patriae retinuit nec suorum. Neque vero tur ignorabat se ad crudelissimum
Abbreviated transcription (Latin):
Est etiam quiete et pulere atq elegant̃ acte etatis
placida ac benis senectus. qualem accepimus plaro¬
nas̃: qui uno & octogesimo anno sebens. ẽ mortuus.
Qualem socratis. qui eum librum quipanathamacus

Expanded text:
est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida ac lenis senectus, qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens est mortuus, qualem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus
Abbreviated transcription (Latin):
recepit. cũ qͥdem me audiente. salinatori qͥ amisso op¬
pido fugerat. in aree głanti atq ita dicenti. Mea oꝑt
fabi carentum recepisti. certe inqͥt ridens. nam nisi
cu amisisses: numqũa recepissem. Nec uͦ in ar mis
p̃stantior quam intoga. Augurq eũ eẽt. dicere ausus¬
rerent᷑: que contͣ remp. ferrent᷑: contra auspicia
magnus. s uitus domiꝙ p̃stantior. Qͥ sermo. quȩ
p̃cepta : Quanta noticia antiqͥtatis. scientia iuris.
angurii:: Multe etiam ut in homine romano lit¬
tere. om̃a memoria tenebt. Non domestiea solum.
s etiam excerna bella. Cuiꝰ sermone ita cupide fru¬
ebar cime. qͣsi iam diuina rem id qͦd euenit. illo
extincto foretmde discerem neminẽ. Cursus gͥ
hec tam multa de maximo: Quia ꝓfecto iudecis
nefas eẽ dictu. miseram fuisse talem senectutem.
Nec camen om̃s posst̃ ẽẽ seipiones. aut maximi. ut
urbium expugnationes. ut pedestres naualesq
pugnas ut bella ase gesta. ut cͥumphos recordemꝰ

Expanded text:
recepit! cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti, mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti; certe, inquit ridens, nam nisi tu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis praestantior quam in toga; qui rerentur; quae contra rem publicam ferrentur, contra auspicia magnus, sed intus domique praestantior. qui sermo, quae praecepta! quanta notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! multae etiam, ut in homine Romano, litterae: omnia memoria tenebat non domestica solum, sed etiam externa bella. cuius sermone ita tum cupide fruebar, quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore unde discerem neminem. quorsum igitur haec tam multa de Maximo? Quia profecto videtis nefas esse dictu miseram fuisse talem senectutem. nec tamen omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestris navalisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur.
Abbreviated transcription (Latin):
iam huiꝰ loei finis. Perspicuum ẽ enĩ ea qͣtinudo ani¬
mo humili demisso fractoq fiant qͣle fuiss reguli
eẽ. utilia qͥa sint flagiciosa. feda. & cpia Restat qͣrca
pars. qͦ decore mod̾atione. modestia. continentia. cem¬
ꝑantia. continet᷑. Pot̃ gͥ qͥcquam utile eẽ. qͦo sit huie
calium uͥtutũ choro contrarium. At qͥ ab aristippo
cirenaici atq annicere̾i philosophi nominati. Om̃e
bonũ inuolupcate posuer̃. uͥtutẽq censuer̃t. obeã rem

Expanded text:
iam huius loci finis. Perspicuum est enim ea, quae timido aniiam huius loci finis. Perspicuum est enim ea, quae timido animo, humili, demisso fractoque fiant, quale fuisset Reguli esse utilia, quia sint flagitiosa, foeda, turpia. Restat quarta pars, quae decore, moderatione, modestia, continentia, temperantia continetur. Potest igitur quicquam utile esse, quod sit huic talium virtutum choro contrarium? Atqui ab Aristippo Cyrenaici atque Annicerii philosophi nominati omne bonum in voluptate posuerunt virtutemque censuerunt ob eam em
Abbreviated transcription (Latin):
rediss. qͣsi aliqͥd eẽt oblitꝰ. rome remansisse. Reditu
eni in castra lib̾atum se eẽ. iure iurando int̃p̃cabatur.
Non recte. fraus enĩ distringit ñ dissoluit ꝑ uirium.
fuit gͥ stulca calliditas. ꝑuse imitata prud entiam.
Itaq decreuit senatꝰ ut ille ueterator et callidus. uine¬
tus ad haunibalem duce̾t᷑. S illud inaxuũ oclo hoĩ¬
uũ nulia cenebat hannibal. ñ qͦsinate cepiss. aut qͥ
ꝑrculo morcis diffugissent. s qͥ relicti in castris fuissent
a paulo et abarsone coñs. eos senatꝰ ñ eensuit redinien¬
dos. cũ io parua pecunia fieri poss. ut eẽt insitun
militib nr̃is aut uincere aut emori. Qͦqͥdem re
honestatis cõꝑatione. ea qͣ indent᷑ ut lia uinẽcur.
facilius aut̃ qͥ grece sepsit hisloriam. Plureiꝰ ait fuis¬
se qͥin castra reũtissent. cadem fraude ut iure iureuos
lib̾arent᷑ eosq acensorib om̃is ignominus nocatos. Sit

Expanded text:
redisset, quasi aliquid esset oblitus, Romae remansisse; reditu redisset, quasi aliquid esset oblitus, Romae remansisse; reditu enim in castra liberatum se esse iure iurando interpretabatur, non recte; fraus enim astringit, non dissolvit periurium. Fuit igitur stulta calliditas perverse imitata prudentiam. Itaque decrevit senatus, ut ille veterator et callidus vinctus ad Hannibalem duceretur. Sed illud maximum: octo hominum milia tenebat Hannibal, non quos in acie cepisset, aut qui periculo mortis diffugissent, sed qui relicti in castris fuissent a Paulo et a Varrone consulibus. Eos senatus non censuit redimendos, cum id parva pecunia fieri posset, ut esset insitum militibus nostris aut vincere aut emori. Qua quidem re honestatis comparatione ea, quae videntur utilia, vincuntur. C. Acilius autem, qui Graece scripsit historiam, plures ait fuisse, qui in castra revertissent eadem fraude, ut iure iurando liberarentur, eosque a censoribus omnibus ignominiis notatos. Sit
Abbreviated transcription (Latin):
ponii domũ uenisse dr̃. Cii ẽ eẽt nunciatum qͥ illũ iratũ
allacurt̃ adse aliqͥd contͣ patr̃e arbit᷑ret᷑. surrer elec¬
culo remotisq arbitris. adse ad olescentẽ ussit uenire.
Atille ut ingressus ẽ. confestĩ gladiũ destrinx̃ iurauit¬
ꝙ se illum statim int̾fectur. nͥ iusiuraoũ sibi dediss
se patr̃e missũ eẽ facturũ. Iurauit hoc t̃rore eoactus
põponiꝰ. Rem ad ppłm deculit. docuit cͣ sibi causa de¬
sistere necesse eẽt. Manlium missũ fec̾. Tantũ tẽꝑib illiᷤ
iusuiranoñ ualebat. Atq hie. t .i. manliꝰ hisẽ. qͥ ad ani¬
enem galli qu̾ẽ ab eo ꝓuoeatꝰ occid̾at. torque detrac ła
eognom̃ inuenit. Cuiꝰ c̃eio consulatu latini ao ueserim
fusi et fugati.¶ Magnus uir inpͥmis. et qͥꝑ indulgens
inpatr̃ẽ. idem acerbe seuerꝰ infiliũ. S ut lauo and̾
regulus mneonser uando iure uirando. sic decem illi. qͦs
i tius impetrauissent. si ñ redirent uituꝑandi. De qͥb

Expanded text:
 cum esset nuntiatum, qui illum iratum allaturum ad se aliquid contra patrem arbitraretur, surrexit e lectulo remotisque arbitris ad se adulescentem iussit venire. At ille, ut ingressus est, confestim gladium destrinxit iuravitque se illum statim interfecturum, nisi ius iurandum sibi dedisset se patrem missum esse facturum. Iuravit hoc terrore coactus Pomponius; rem ad populum detulit, docuit, cur sibi causa desistere necesse esset, Manlium missum fecit. Tantum temporibus illis ius iurandum valebat. Atque hic T. Manlius is est, qui ad Anienem Galli, quem ab eo provocatus occiderat, torque detracto cognomen invenit, cuius tertio consulatu Latini ad Veserim fusi et fugati, magnus vir in primis et, qui perindulgens in patrem, idem acerbe severus in filium. Sed, ut laudandus Regulus in conservando iure iurando, sic decem illi, quos post tivis impetravissent, si non redierunt, vituperandi. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
scientia bene acte uite multorq benefactor re¬
cordatio. iocum dissima ẽ. Ego quintũ maximũ
eum qui tarentũ recepit. senem. ad olescens ita¬
dilexi ut eqͣlem. Erat enĩ in illo turo comitate
condita uircꝰ gͣuitas: nec senectꝰ mores mutaue¬
rat . Hic et bella gerebat ut adolescens eũ plane
granois eẽt: et hannibalem iuuenilit᷑ exultan¬
tem pacientia sua molliebat. De quo pelare fa¬
miliaris nr̃: ennius. Unus qͥ nob̾ cunctando
restituit rem. Non enĩ rumores ponebat ante

Expanded text:
scientia bene actae vitae multorumque bene factorum rescientia bene actae vitae multorumque bene factorum recordatio iucundissima est. ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit, senem adulescens itadilexi, ut aequalem. erat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec senectus mores mutaveragrandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando restituit rem; noenum rumores ponebat ante
Abbreviated transcription (Latin):
xerit quispiam̃ tͥ ꝓpt̃ opes et copias & aignita¬
tẽ cuam tolerabilidiem senectutẽ uideri. Id au¬
tem ñ posse multis contingere. Est istue qͥdem
leli aliqͥd s nequaquã in isto sunt om̃ia. ut
temistocles fertur seriphio ciudam in iurgio res¬
pondisse. cum ille dixiss ñ eum sua s patrię gła
splendorem assecutũ. nec hercule in quit. si ego se¬
riphius eẽm: nec cu si acheniensis.clarꝰ unqu̾a
fuisses. qr iod eodem mͦ de senectute dici potest.
Nlec enim in sũma in opia leuis ẽẽ senectus pot̃
nec sapienti qͥdem:. nec insipienti etiam insũma
copia ñ grauis. Apcissima omĩno sunt scipio ⁊ leli
arma senectutis. arces exercitatianesq uͥtutum.
Quȩ in om̃i etate culte: cum diu multũq uixeris.
mirificos efferunt fructus. Nsolum qͥa numꝗͣ
deserunt ne excremo qͥdem temꝑe etatis quã¬
quam id qͥdem maximũ est: uerum eciam qͥa con¬

Expanded text:
xerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitaxerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitatem tuam tolerabiliorem senectutem videri, id autem non posse multis contingere. CATO. Est istuc quidem, Laeli, aliquid, sed nequaquam in isto sunt omnia; ut Themistocles fertur Seriphio cuidam in iurgio respondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, nec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuisses. quod eodem modo de senectute dici potest; nec enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti quidem, nec insipienti etiam in summa copia non gravis. aptissima omnino sunt, Scipio et Laeli, arma senectutis artes exercitationesque virtutum, quae in omni aetate cultae, cum diu multumque vixeris, mirificos ecferunt fructus, non solum quia numquam deserunt, ne extremo quidem tempore aetatis, quamquam id quidem maximum est, verum etiam quia con
Abbreviated transcription (Latin):
Ledlisimnus sane nisi molestumẽ cato. tamꝗ̃ ongami
aliquam uiam eonferis. quam nob̾ ꝙͦ ingredien¬
dumsit. istue qͦ ꝑuenisti. uidere q̃le sit. Faciam
ut potero leli. Sepe enĩ int̾fui querelis equaliũ
meor. pares aut̃ uetere ꝓũbio eũ parih facillime
congregant᷑. que .e. salmator que spuruis albi¬
nus homines consulares nr̃i fere equales deplo¬
rare solebant. Tum qͦo uoluptateͥb carerent. sino
quib uitã nullam putarent. Tum qͦo sꝑnerent᷑
cutis accideret. eadem mͥ usu enenirent. reliqͥsꝙ
om̃ib maiorib natu. quoꝵ ego multor cognoui
senectutẽ sine querela. quise & libidinũ uinculiꝰ
laxatos eẽ ñ moleste ferrent. nec a suis despice¬
rentur. s om̃iũ istiusmodi querelar ũ in morib
ẽ culꝑa ñ inecare. Moderati enĩ & nec difficiles
nec inhumani senes colerabilem senecꝰtutẽ a¬
gunt. Imporcunitas. aut̃ et inhumanitas om̃i
etati molesta ẽ. Est ut dicis cato. S fortasse. di¬

Expanded text:
mus sane, nisi molestum est, Cato, tamquam aliquam viam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorum, pares autem vetere proverbio cum paribus facillime congregantur, quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentutis accideret, eadem mihi usu venirent reliquisque omnibus maioribus natu, quorum ego multorum cognovi senectutem sine querella, qui se et libidinum vinculis laxatos esse non moleste ferrent nec a suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum in moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec inhumani senes tolerabilem senectutem agunt, importunitas autem et inhumanitas omni aetati molesta est. LAELIUS. Est, ut dicis, Cato; sed fortasse di
Abbreviated transcription (Latin):
ramdo maiores artius eẽ uoluer̃. io indicant Pẽꝗd̾ in ou¬
odecim cabulis. uidicant sac̾te indicant fed̾a. qbyetrani
qͥb etiã cũ hoste de uincit᷑ fides. iñdicant notiones ani¬
madũsionesq censor. Qui nulla dere diligentꝰ. ꝗ̃ de
iure iurando iudicabant i. manlio .a. E cũ dictator fu¬
iss . M. põpomꝰ. t.R. s .i. diem dix̃. qͦo his paueos sibi die
ad dic taturã gerendã addidiss. Crmminabat᷑ etami

Expanded text:
rando maiores artius esse voluerunt. Id indicant leges in durando maiores artius esse voluerunt. Id indicant leges in duodecim tabulis, indicant sacratae, indicant foedera, quibus etiam cum hoste devincitur fides, indicant notiones animadversionesque censorum, qui nulla de re diligentius quam de iure iurando iudicabant. L. Manlio A. f., cum dictator fuisset, M. Pomponius tr. pl. diem dixit, quod is paucos sibi dies ad dictaturam gerendam addidisset; c
Abbreviated transcription (Latin):
eo ẽ id rep̾henditis. Non enĩ suo udicio stecit. s suscepit
causã ut eẽt iudiciũ senatꝰ. Cui nͥ ipse auctor fuiss cap¬
ciui ꝓfecto penis redditi eẽnt. ita in columis in pat᷑a re¬
gnlus restitiss. Qͦd qͣpat̾e ñutile ꝑutauit. ideico sibi
Honestũ et sentire illa & patieredidit. Nam qͦs aiunt
qͦd ualde utile sit. idfieri honestũ. ĩmo uͦ eẽ ñ fieri. ẽ
enĩ nichil utile. qͦd ioem ñ honestũ. Nec qͥa utile honestĩ
s qͥa honestũ utile. Quare ex multis mirabilib exemplis
haud facile qͥs dixerit hoc exemplo aut laudabilius
aut p̃stantius. S ex coca hac laude reguli unũ illuo est
ad miratione dignũ qͦd captinos rẽiendos censuit.¬
Nam qͦd redit. nobis nunc mirabile udet᷑. Iuis qͥoena
temꝑib alit̃ facere ñ potuit. Itaq ista laus nẽ hominis.
s cepor. sullĩ enĩ uinculũ ao astringendã. fidẽsulre aii¬

Expanded text:
eo est, id reprehenditis. Non enim suo iudicio stetit, sed suscepit eo est, id reprehenditis. Non enim suo iudicio stetit, sed suscepit causam, ut esset iudicium senatus; cui nisi ipse auctor fuisset, captivi profecto Poenis redditi essent; ita incolumis in patria Regulus restitisset. Quod quia patriae non utile putavit, idcirco sibi honestum et sentire illa et pati credidit. Nam quod aiunt, quod valde utile sit, id fieri honestum, immo vero esse, non fieri. Est enim nihil utile, quod idem non honestum, nec, quia utile, honestum, sed, quia honestum, utile. Quare ex multis mirabilibus exemplis haud facile quis dixerit hoc exemplo aut laudabilius aut praestantius. Sed ex tota hac laude Reguli unum illud est admiratione dignum, quod captivos retinendos censuitNam quod rediit, nobis nunc mirabile videtur, illis quidem temporibus aliter facere non potuit; itaque ista laus non est hominis, sed temporum. Nullum enim vinculum ad astringendam fidem iure iu
Abbreviated transcription (Latin):
su enĩ ppłi senatꝰq fecerant. Codemq tẽꝑe tberius mi¬
nutius. & emilius qͥ eñ t̾buni.ẜ.i. erant qͦd eor auetoritate
paxerat facta. dediti sunt. ut pax saninitiũ repudiare¬
tur. atq huiꝰ deditionis. ipse postumius qͥde debatur
suasor et auctor fuit. Qͦo idem multis annis pꝰ .e. man¬
cinus q̃ ut̃ inimantiuis. qͥb cũ sine senatꝰ auetoritate
fedus fecerat dederret᷑ rogationẽ suasit. eamq .l. fu¬
deditus. honestius ẽ hic qũã pompeius. Quo eñ in eade̾
cansa eẽt dep̃cante accepta lex nonẽ. hie ea qͦ uideba¬
t᷑ utilitas. plus ualuit qua honestas. Ap̃d suꝑiores uti¬
litatis species falsa. ab honestatis aucbaritate suꝑata ẽ.
At ñ debuit ratum ẽẽ qͦd erat actum ꝑuim. Quasi uͦ for¬
ci uiro uis possit adhiberi Curgͥ ad senatũ ꝑficiscela¬
tur cũ p̃sercĩ de captiuis dissuatꝰ eẽt. qͦd maximũ in

Expanded text:
su enim populi senatusque fecerant. Eodemque tempore Ti. Nursu enim populi senatusque fecerant. Eodemque tempore Ti. Nurnicius, Q. Maelius, qui tum tribuni pl. erant, quod eorum auctoritate pax erat facta, dediti sunt, ut pax Samnitium repudiaretur; atque huius deditionis ipse Postumius, qui dedebatur, suasor et auctor fuit. Quod idem multis annis post C. Mancinus, qui, ut Numantinis, quibuscum sine senatus auctoritate foedus fecerat, dederetur, rogationem suasit ear, quam L. Fudeditus. Honestius hic quam Q. Pompeius, quo, cum in eadem causa esset, deprecante accepta lex non est. Hic ea, quae videbatur utilitas, plus valuit quam honestas, apud superiores utilitatis species falsa ab honestatis auctoritate superata est. At non debuit ratum esse, quod erat actum per vim.—Quasi vero forti viro vis possit adhiberi. Cur igitur ad senatum proficiscebatur, cum praesertim de captivis dissuasurus esset? Quod maximum in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ feceris. ã pirata ñẽ exꝑduelliũ numero definitꝰ.
s cõmunis hostis omĩũ. cũ hoc nec fides debet. nee uis
iurandũ ẽẽ cõmime. Neni falsũ iurare. ꝑ iurare ẽ. S
qͦd exanimi tui sententia uurari. sic̃ ũbis concipit᷑ more
nr̃o. idñ facẽ ꝑ iuriũ est. Seit enĩ eirr i pioes. Iuraui lin¬
gua mentẽ iniuratã gero. Regulꝰ uͦ ñ debuit condido¬
nes pactionesq bellicas & hostil es ꝑt̾bare ꝑ iurio. Cũ iusto
enĩ et legitimo hoste res gerabatur. ad ũsus quẽ et cocũ
ius feciale. et multa st̃ uira cõmunia. Qo ni itaeẽt
nũꝗͣ claros uiros senatꝰ inictos hostib dediss:. At uͦti.
uecuriꝰ & spuriꝰ postumiꝰ Cũ iter̃ consules eeñt. qͥa eũ ma¬
le puignatũ apud caudiũ eẽt. legionib nr̃is sub iugum
missis. Pacẽ c̃samnitib fecerant. dediti sunt hiis. In ius¬

Expanded text:
non feceris; nam pirata non est ex perduellium nurnero definitus, non feceris; nam pirata non est ex perduellium nurnero definitus, sed communis hostis omnium; cum hoc nec fides debet nec ius iurandum esse commune. Non enim falsum iurare periurare est, sed, quod EX ANIMI TUI SENTENTIA iuraris, sicut verbis concipitur more nostro, id non facere periurium est. Scite enim Euripides: Iurávi lingua, méntem iniuratám gero. Regulus vero non debuit condiciones pactionesque bellicas et hostiles perturbare periurio. Cum iusto enim et legitimo hoste res gerebatur, adversus quem et totum ius fetiale et multa sunt iura communia. Quod ni ita esset, numquam claros viros senatus vinctos hostibus dedidisset. At vero T. Veturius et Sp. Postumius cum iterum consules essent, quia, cum male pugnatum apud Caudium esset, legionibus nostris sub iugum missis pacem cum Samnitibus fecerant, dediti sunt iis; inius
Abbreviated transcription (Latin):
unt minima de malis id ẽ ut tͣpit̾ potꝰ ꝗͣ ealamicose.
An ẽ ullũ maiis malũ t̃picudure. qͦsi in deformitate
corꝑis habeat aliqͥd offensionis. quanta illa depͥuatio
et fedicas tͣpificati animi debeatꝰ. Itaꝙ ueruosiꝰ qͥ ista
disserunt. solũ audent malũ dic̃e id qͦo t̾pe sit. Qui
aut̃ remissius. hii tam̃ ñ dubitant sũmũ malum
dicere. Nam illud qͥdem neq dedi neq do infioeli
cuiquam idẽco recte apoeta qͥa eũtractare s ratrens
ꝑsone seruendũ fuit. S. si hoe fibi sient mullaui
&e fioem quȩ infideli data sit. uidert ne qrat. latelra
ꝑuirio. Est aut̃ iusegiam bellieũ fidesq uiras iuran¬
di sepe c̃ hoste seruanda. Qͦ enĩ ita iuratũ est ut ienl
concipet fieri oporcere. ioseruandũ ẽ. qͦo alit̃ id si ñ fe¬
cerit. nullũ ẽ ꝑ uiriũ. ut si p̃donib pactũ ꝓcapite
p̾ciũ ñ aculeris. nolla fras est. nesi uiratꝰ qͥdemsio

Expanded text:
unt: minima de malis, id est ut turpiter potius quam calamitose, unt: minima de malis, id est ut turpiter potius quam calamitose, an est ullum maius malum turpitudine? quae si in deformitate corporis habet aliquid offensionis, quanta illa depravatio et foeditas turpificati animi debet videri! Itaque nervosius qui ista disserunt, solum audent malum dicere id, quod turpe sit, qui autem remissius, ii tamen non dubitant summum malum dicere. Nam illud quidem: Néque dedi neque do ínfideli cuíquam idcirco recte a poeta, quia, cum tractaretur Atreus, personae serviendum fuit. Sed si hoc sibi sument, nullam esse fidem, quae infidelietiam bellicum fidesque iuris iurandi saepe cum hoste servanda. Quod enim ita iuratum est, ut mens conciperet fieri oportere, id servandum est; quod aliter, id si non fecerit, nullum est periurium. Ut, si praedonibus pactum pro capite pretium non attuleris, nulla fraus sit, ne si iuratus quidem id
Abbreviated transcription (Latin):
S in iure uirando ñqͥ metꝰ s quȩuis sit debet intelli¬
gi. Est enim iusiui andum affirmatio religiosa. Qͦoͦ
aut̃ affirmate qͣsi deo teste ꝓmiseris. id tenendũ est.
Iam enĩ ñ adiram deoꝵ ͦ nulla ẽ. s ad iusticiam et ad
fidem ꝑtinet. Nan p̃clare ennius. ofides alma apta
piunis. et ius uiran dũ iouis. Qͥ ius gͥ iurandu uiolat
his fidem uiolat. ꝗͣ in capitolio uicinã iouis optimi
maximi. ut in catonis oratione ẽ maiores nr̃i ẽẽ uo¬
luer̃. At enĩ ne iratꝰ qͥdẽ iupit̃. plus regulo qͥdem no¬
cuiss ꝗͣsibi nocuit. ipse regulus. Certe si nehil malũ
eẽt. nͥ dolere. id aut̃ ñ mͦ ñ sũmũ malũ. s ne malũ
quidem ẽẽ. maxima auctaritate philosophi affimãt.
Quor qͥdem testem ñ mediocrẽ. s haud seio angͣuissi¬
muni regulũ. nolite qͦso uituꝑare. Quem enĩ locu
causa. cruciatum subierit uoluntariũ INam qͦo ai¬

Expanded text:
Sed in iure iurando non qui metus, sed quae vis sit, debet intelleSed in iure iurando non qui metus, sed quae vis sit, debet intellegi; est enim ius iurandum affirmatio religiosa; quod autem affirmate quasi deo teste promiseris, id tenendum est. Iam enim non ad iram deorum, quae nulla est, sed ad iustitiam et ad fidem pertinet. Nam praeclare Ennius: Ó Fides alma ápta pinnis ét ius iurandúm Iovis! Qui ius igitur iurandum violat, is Fidem violat, quam in Capitolio vicinam Iovis optimi maximi, ut in Catonis oratione est, maiores nostri esse voluerunt. At enim ne iratus quidem Iuppiter plus Regulo nocuisset, quam sibi nocuit ipse Regulus. Certe, si nihil malum esset nisi dolere. Id autem non modo non summum malum, sed ne malum quidem esse maxima auctoritate philosophi affirmant. Quorum quidem testem non mediocrem, sed haud scio an gravissimum Regulum nolite, quaeso, vituperare. Quem enim locupcausa cruciatum subierit voluntarium? Nam quod ai
Abbreviated transcription (Latin):
exibere alti. s eor eciã qͥ dm̃ semꝑ agere aliqͥd et moli¬
ri uolunt. Numꝗͣ ne irasei dm̃. nec noce. Qͥoaut̃ iratus
iuppit̃ plus noce potuis. qũa nocuit sibi tpse regulus.
Nulla gͥ uis fuit religionis ꝗͤ cantã utilitatẽ ꝑ uercerit.
Anne tͣpit̃ fac̾et. Primũ miniina de malis. Nongͥ can¬
cũ mali curpicudo istahabebit. quantũ ille erueiatus.
Deinde illud etiam apõ aeium. fregistine fidem neq de¬
di neq do infideli cui qu̾a. qu̾ã ꝗͣ ab impio rege dicit ᷑. lu¬
culente cam̃ dir. Ad dunt eciam quẽ admodũ nosdicamꝰ
uideri qͤdam utilia ꝗͤ ñsint.sic sedic̾e̾ uideri qͦdam ho¬
nesta ꝗͦ ñ sunt. ut hoc ipsum uidet᷑ honestũ conseruan¬
debuit. Ad dunt etiã qͥcqͥd ualde utle sit. id fieri hones¬
cũ. etiam si ante ñ uideret᷑. Hec fere contͣ regulum..
noceret. qͥ neq irasci solet nec nocere. Hex qͥdem ratio ũ
magis cont᷑ regili. quã contͣ omne ius uirandũ ualet.

Expanded text:
i, sed eorum etiam, qui deum semper agere aliquid et moliri volunt, numquam nec irasci deum nec nocere. Quid autem iratus Iuppiter plus nocere potuisset, quam nocuit sibi ipse Regulus Nulla igitur vis fuit religionis, quae tantam utilitatem perverteret. An ne turpiter faceret? Primum minima de malis. Num igitur tantum mali turpitude ista habebat, quantum ille cruciatus? Deinde illud etiam apud Accium: Fregistín fidem? Néque dedi neque do ínfideli cuíquam quamquam ab impio rege dicitur, luculente tamen dicitur. Addunt etiam, quem ad modum nos dicamus videri quaedam utilia, quae non sint, sic se dicere videri quaedam honesta, quae non sint. ut hoc ipsum videtur honestum, conservandebuit. Addunt etiam, quicquid valde utile sit, id fieri honestum, etiamsi antea non videretur. Haec fere contra Regulum. noceret, qui neque irasci solet nec nocere. Haec quidem ratio non magis contra Reguli quam contra omne ius iurandum valet.
Abbreviated transcription (Latin):
factum. nͥ me emedio cͣsu clara uoce patͥa reuocass. ali¬
quando me qͦ audires. Sic qm̃ his uoluminib adte ꝓfec¬
ta uox ẽ mea. tͥbues his tẽꝑis quantũ pot̾is. Pot̾is autẽ
quantũ uoles. Cum uͦ intellexero te. hoc seientiȩ gen̾e
gaudere. tum & p̃sens cecum ꝓpediem ut spero. &
dum aberis absens loquar. Uale gͥ mi cicero. łibiq
ꝑsuade eẽ. ce qͥden mͥ n arissimũ. s multo fore cari¬
orem. si talib monumentis p̃ceptisq letabere.

Expanded text:
factum, nisi me e medio cursu clara voce patfactum, nisi me e medio cursu clara voce patibus ad te profecta vox est mea, tribues iis temporis quantum poteris, poteris autem, quantum voles. Cum vero intellexero te hoc scientiae genere gaudere, tum et praesens tecum propediem, ut spero, et, dum aberis, absens loquar. Vale igitur, mi Cicero, tibique persuade esse te quidem mihi carissimum, sed multo fore cariorem, si talibus monitis praeceptisque laetabere.
Abbreviated transcription (Latin):
quã cũ homine pecudem copulauissent. Non recipit
istã coniunctionẽ honestas. asꝑnat᷑. repellit. Nec uͦ finiᷤᷤ
bonoꝵ et maloꝵ qͥ simplex eẽ debet. ex dissimilib reb
misceri et cemꝑari pot̃. S de hoc magna enĩres ẽ. alio
loco plurib. slẽ ad ꝓpositũ. Quem ad modũ gͥ si qͣn ea¬
quȩ uidet᷑ utilitas honestati reꝑugnat. diuidicanda
res sit. satis ẽ suꝑͣ disꝑutatũ. Sin aut̃ speciem utilita¬
tis etiam uoluptas hab̾e dicet᷑. nulla pot̾ eẽ ei eũho¬
nestate coniunctio. Nam ut cͥbuamus aliqͥd uoluptati
condimenti fortasse ñ nichil utilitatis cerce nichil ha¬
bebit. habes apatre munus. marce fili. mea qͥdem sen¬
tentia magnũ ẜ ꝑinde erit ut acceꝑis. qũa qu̾a hi tͥ tres
libri int̾ craptippi cõm̃tarioᷤᷤ cãquam hospites erunt
recipiendi. S ut si ipse uenissem achenas. qͦd qͥoeni eẽt

Expanded text:
quam cum homine pecudem copulavissent. Non recipit quam cum homine pecudem copulavissent. Non recipit istam coniunctionem honestas, aspernatur, repellit. Nec vero finis bonorum et malorum, qui simplex esse debet, ex dissimillimis rebus misceri et temperari potest. Sed de hoc magna enim res est alio loco pluribus; nunc ad propositum. Quem ad modum igitur, stati repugnat, diiudicanda res sit, satis est supra disputatum. Sin autem speciem utilitatis etiam voluptas habere dicetur, nulla potest esse ei cum honestate coniunctio. Nam, ut tribuamus aliquid voluptati, condimenti fortasse non nihil, utilitatis certe nihil habebit. Habes a patre munus, Marce fili, mea quidem sententia magnum, sed perinde erit, ut acceperis. Quamquam hi tibi tres libri inter Cratippi commentarios tamquam hospites erunt recipiendi; sed, ut, si ipse venissem Athenas quod quidem esset
Abbreviated transcription (Latin):
ut auint. Nã qͥ pot̃ temꝑantiã laudare. his qͥponat
sumũ bonũ in uoluptate. Est enĩ tẽꝑantia. libidi num
inimica. libidinesᷤ aut̃ consectatrices uoluptatis. Atq¬
ũsant᷑. Prudentiã intͦdueunt seienti ã suppeditatẽ uo¬
luptates. depellentẽ dolores. Forcitudinẽ qͦ aliqͦ mͦ ex¬
pediunt cuitͣdunt rationẽ negligende morcis. ꝑpe¬
cendi doloris. Etiam tẽꝑantiam inducunt. Ñ facilli
nntudinẽ doloris decͣctationẽ fieri. Iusticia uaccillat
uel iacet potiꝰ. Om̃sq hȩe uͥtutes qͦ in cõmunitate cer¬
nunt᷑. et insocietate gen̾is humani. Neq enĩbonitaᷤ
Conferamꝰ gͣ in pauca. slã ut utilitatẽ lillã ẽẽ docui¬
mus. qͦ honestati eẽt contͣria. Sic omnẽ uoluptatẽ
dicimus honestati eẽ contrariã. qͦ magis rep̃henden¬
dos calliphonem & dino machũ iudieo. qͥse diremp¬
turos contͦuersiã putauer᷑. sie honestate uoluptatẽ tam¬

Expanded text:
ut aiunt; nam qui potest temperantiam laudare is, qui ponat ut aiunt; nam qui potest temperantiam laudare is, qui ponat summum bonum in voluptate? est enim temperantia libidinum inimica, libidines autem consectatrices voluptatis. Atqversantur; prudentiam introducunt scientiam suppeditantem voluptates. depellentem dolores; fortitudinem quoque aliquo modo expediunt, cum tradunt rationem neglegendae mortis, perpetiendi doloris; etiam temperantiam inducunt non facillimnitudinem doloris detractione finiri. Iustitia vacillat vel iacet potius omnesque eae virtutes, quae in communitate cernuntur et in societate generis humani. Neque enim bonitas Conferamus igitur in pauca. Nam ut utilitatem nullam esse docuimus, quae honestati esset contraria, sic omnem voluptatem dicimus honestati esse contrariam. Quo magis reprehendendos Calliphontem et Dinomachum iudico, qui se dirempturos controversiam putaverunt, si cum honestate voluptatem tam
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ẽ decertandũ ẽ. Nam si ñ mͦ utilitas. s inta
om̃is beata. corꝑis firma consticucione eiꝰq consticutio¬
nis spe explorata. ut ametrodoro scͥptum ẽ continet᷑.
cerce hec utilitas et qͥdem sũma sic enĩ censent. cum
honestate pugnabit. Nã uͥ pͥmũ prudentiȩ Iocus da¬
bitur. an ut conqͥrat undiq suauitates. ꝗͣ miser uir¬
cutis famulatꝰ seruientis uoluptati. Qͦd aut̃ munꝰ
pruoentie an leg̾e in telligent̃ uoluptates. Fac nichil
istt ẽẽ iocumdius. qͥd eogitari pot̃ t᷑pius. Iani qͥ do¬
lorem sumũ malũ ꝯieat. apuo eum qu̾e habet locũ
forcitudo qͦ ẽ doloꝵ laborq contemptio. Quãuis enĩ
multis locis dicat epicurꝰ sicut id dicit. satis fortiter
de dolore. tamen ñ id spectandum ẽ qͥd dicat. s quio
consentaneũ sit ei dic̾e qͥ bona uoluptate t̃minau̾it
mala dolore. ut si illũ audiam de continentia et cẽ¬
ꝑantia. Dicit ille qͥdem multa mulcis locis. S aqͣheret

Expanded text:
sententia est, decertandum est. Nam si non modo utilitas, sed vita omnis beata corporis firma constitutione eiusque constitutionis spe explorata, ut a Metrodoro scriptum est, continetur, certe haec utilitas, et quidem summa sic enim censent, cum honestate pugnabit. Nam ubi primum prudentiae locus dabitur? an ut conquirat undique suavitates? Quam miser virtutis famulatus servientis voluptati! Quod autem munus prudentiae? an legere intellegenter voluptates? Fac nihil isto esse iucundius, quid cogitari potest turpius? Iam, qui dolorem summum malum dicat, apud eum quem habet locum fortitudo, quae est dolorum laborumque contemptio? Quamvis enim multis locis dicat Epicurus, sicuti dicit, satis fortiter de dolore, tamen non id spectandum est, quid dicat, sed quid consentaneum sit ei dicere, qui bona voluptate terminaverit, mala dolore. Et, si illum audiam, de continentia et temperantia dicit ille quidem multa multis locis, sed aqua haeret,