comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fit anima iusta nisi particione melioris quiiustificatim¬
piũ. Quidenĩ hab& quod non accepit: Non deb& sibrtri¬
buendo quod dĩ est itagloriari tamquam non acceperit : Obhoc
ei dictũẽ nolialtũ sapere sedtime: & timoriste p̃cipitur &ian
his. qui ex fideuiuentes heredessunt noui testamenti
atq in libtatem uocati: altũ enĩ sapere dictũ est suꝑbire
quod alio loco e contrario satisostendit ubiait. non alta sapi¬
entes. sed humilib consentientes : Exhoc quodait humilib
consentientes: utiq apperuit nihilaliud sedixisse alta sapi¬
entes. quam suꝑbientes : Timorer gononest in caritate qr
ꝑ fecta caritas forasmittit timorem .÷. Sed illũ seruilem.
illũ quocũ se quisque aboperemalo abstin&. poena terr&us
noniustitia delectatur ⁊ hunc foras caritas mittit: quam
non delectat iniquitas. &iam si ꝑponatur impunitas.
non illũ quotimet anima ne amittt ipsam gratiam

Expanded text:
fit anima iusta nisi participatione melioris, qui iustificat impium — quid enim habet, quod non accepit? - , non debet sibi tribuendo, quod dei est, ita gloriari, tamquam non acceperit. ob hoc ei dictum est: Noli altum sapere, sed time. et timor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio loco e contrario satis ostendit, ubi ait: Non alta sapientes sed humilibus consentientes. ex hoc, quod ait \'humilibus consentientes\', utique aperuit nihil aliud se dixisse \'alta sapientes\' quam superbientes. Timor ergo non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem sed illum seruilem, illum, quo, cum se quisque ab opere malo abstinet, poena terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iacul.a cocomecno Rass eom Quy
dxs iħ̃s pecit cuonhic ess et ixcatne.
ccdiuncxt dicens: quurinquiens istamodo nonfiunt: ad quȩ
respondi. quia non mouerent nisi mira essent: Siautem
solitaessent. miranonessent.: Hocautem dixi quia nontanta
Necomnia modo: fonquia nulla fiunt &iam modo:
inpine autẽ lipri
Sed quoniam sermoiste noster

Expanded text:
miracula commemorassem, quae miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster
Abbreviated transcription (Latin):
sed illud ibi dictum estubi deprimo homine quȩrebatur utrum
sapiens fuerit factus anstultus. anneutrum: quoniam nullo
modostultum dicere poteramus quis in euitio factus est cum
sit stultitia magnũ uitium: & sapientem quomodo dicerem
qui potuit seduci: Nonsatis apparebat: ideoq ad coñpendi¬
um dicereuolui quasi ueronatura humana p̃ter stultitiam
& sapientiam: nullam mediam recipiat affectionem : intue¬
bar quippe &iam paruulos quos lic& confiteamur trahereori¬
ginale peccatum: tamen necs apientes nec stultos possumus ꝓ¬
priedicere Nondũ utentes libero arbitrio seubene seu
male: Nuncautẽ autsapientes aut stultos eẽ homines dixi
eosuolens intellegi quiiam rationeutuntur: quadis cernunt᷑
apecoribus ut homines sint: sicut dicimus. beatos eẽ omnes
homines uelle: Num quid enim in hac sententia. tamue¬
ra atquemanifesta: m &uimus nein tellegant᷑ & paruuli.
qui hoc adhuc uelle non possunt:Mao loco cuen

Expanded text:
. Sed illud ibi dictu. Sed illud ibi dictusapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum
Abbreviated transcription (Latin):
utrum aliquid mentis certaratione teneat̾ quod sciredicin.
anfamȩ uellitteris credendum posteris utiliter commend&ir.
et paulo post. quod scimus igitur debemus rationi. quod
credimus auctoritati: non sic accipiendum ẽ. ut in sermone
u sitatiõreuereamur nosdicerescire:. quod idoneis
testibus credimus: Propriequi ppeocũ loquimur id io¬
lum sciridicimus quod mentis firma ratione conprehen¬
dimus ÷ cumueroloquimur uerbis consu&udini aptiorib¬
sicudo quit᷑ &iam diuina scriptura: pondubitemus diceie
scirenos. & quod percepimus nr̃i corpaxis sensibus. & quod
fidedignis credidimus testibus. dum tam̃ inter haec &
illud quid dist& intellegamus. Nem quoddi xi
Neminidubium ẽ omnes homines autstultos esse autsa¬
pientes.
Potestuideri eẽ contrariũ illiquod legitur
in libro testio delibero arbitrio: quasi ueronatura humana preẽ
stubtitiam. & sapientiam Nullam mediam recipiat affectionẽ

Expanded text:
utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consusicut loquitur etiam divina Scriptura, non dubitemus dicere scire nos, et quod percipimus nostri corporis sensibus, et quod fide dignis credimus testibus; dum tamen inter haec et illud quid distet intelligamus. 4. Item quod dixi, Nemini dubium est, omnes homines aut stultos esse aut sapientes , potest videri esse contrarium illi quod legitur in libro tertio de Libero Arbitrio, Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quinam sunt illibeatissimi quiiam sunt in ea pos¬
sessione quoducit hec uia: Magna quȩstio ests & angdi
quidem scĩ quodibi sint. nulla questio est. Sed descis ho¬
minibus iam defunctis. utrũ ipsi saltem dicendisint iam
in illa possessione consis tere: meritoquęritur: Iamens
corpore quidãm corruptibili quo anima ad grauatur
exuti sunt: Sed adhuc expectant &iamipsi redem ptionem cor¬
porissui. & caro eorũ requiescit in spe. Nondũ infutura in cor¬
ruptione darescit: sedutrum ad contem plandam cordis oculis
ueritatẽ sicut dictum est faciead faciem: Nihil exhoemi¬
nus habeant: non hic locus ẽ disputando requirere:
TeM QUOD DI XI Hamscire magna & honesta¬
uel &iam diuina. beatissimum est: ad eandem beatitudinem re¬
ferre debemus: In hacenim uitaquantum cumque idsciatir.
Non dũ ẽbeatissimũ: quõ in comparabiliter. longeest am¬
plius quod indenescitur:  Et quod dixi multũ intereẽ

Expanded text:
sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessquidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. Sed de sanctis hominibus jam defunctis, utrum ipsi saltem din illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna etuel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse,
Abbreviated transcription (Latin):
one iamesse diximus: Sic accipiantur beatissimi. ut non
in hacuita. sed in ea quã speramus & adquã ꝑfidei uiamten¬
dimus sint: Non hab&iste sensus errorem: Ipsienim iudi¬
candisunt Quod quȩrendũ ẽ inuenisse. qui iamibi sunt
quonos quȩrendo & credendo. ideuiam fidei tendendo
cupimus ꝑuenire: Siautẽ in hacuita putantur eẽisti
uel fuisse: iduerũ eẽ non mihi uid&ur: Nonquia in
hacuita nihilueri omnino inueniri potest. quod mente
cernatur non fide credat̾. Sed quia tantum est quicquid
est. ut non faciat beatissimos: nequeenim quod ait apostolus
te: non cernitur mente: cernitur plane: Sed beatissi¬
mos nondũ facit, illudenim beatissimos facit quodait.
Tunc autem facie ad faciem. et tunc cognos cam. sicut &
cognitus sum: Qui hoc inuener̃: ipsidicendi sunt in bea¬
titudinis possessione consistere. ad quam ducit uia fidei
quam tenemus. & quo credendo cupimus ꝑuenire:

Expanded text:
one iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non one iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus:te non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire.
Abbreviated transcription (Latin):
Inquibus tamen legis p̃ceptis
atquemandatis. quibus nunc xpĩanos uti fasnonẽ. quale uel
sabbatum est uel circumcisio. uel sacrificia. & siquid huius modi
est: tanta misteria continentur. ut omnis pius intelligat.
nihil esse ꝑniciosius quam quicquid ibiẽ accipi adlitteram
idẽ ad uerbum. nihil autem salubrius quam spũ reuelari:
indeẽ littera occidit sp̃s autẽ uiuificat, sed aliter exposin
uerba ista a postoli pauli : & quantũ mihi uidetur uel poti¬
us ipsis rebus appar&. multo conuenientius in eolibro quim
scribitur spũ &littera: quãuis non sit & sensus iste respu¬
endus.
I ocM DIXI.
uesunt enĩ ꝑsonae inreligio
daud abilci unacorũ qui am inuenerunt. quos &iam be¬
atissimos iudicari necesseẽ: aliieorum quistudiosissime
etrectissime inquirunt: Primiergo sunt iaminipsa pos¬
sessione alteri inuia. quatam̃ rectissime peruenitur
In his uerbis meis sulliquiiam inuenerunt quo sin ipsa possessi¬

Expanded text:
in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam sessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessi
Abbreviated transcription (Latin):
cui nature subdõ. Noceri iniuste potest: qui a &cumpecan¬
do iniuste aliqui nocent uoluntas iniustaeis in putatur:
Potestasaut̃ qua nocere ꝑmittuntur: Non estnisiadõ:
Qui & ipsis nescientib nouit quidilli pati debeant: quib
eos nocere ꝑmittit Hec omõe tam ꝑspicua tamcerta si
uellent aduertere quialiãnaturam inducunt quã non fe¬
citds̃ nontantis blasphemiis implerent᷑. ut & insum mo
malo tantabona ponerent. & indõtanta mala sufficite ñ
ut supra dixi ad eorũ correctionem. siuel intadtendere
quod eos &iam inuitos cogitueritas confiteri: Omnia
prorsus bona noneẽ nisi adõ: Nonergo ab alia sunt mag¬
nabona & abaliã paruabona sed & magna & parua
bona nonnisia sum mobono quoddsest: Commemo¬
remus ergobona quanta potuerimus. quȩ dignum est
ut dõ auctori tribuamus: & his sublatis. uideamus
Omnissalus
et magna & parua.

Expanded text:
cui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccancui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, omnis salus et magna et parua
Abbreviated transcription (Latin):
Non humani quaeutiq & cũ conuersis remittitur. magna
estbonitas apuddm̃: & cum debita reditur nulla est iniqui¬
tas apuddm̃: qui amelius ordinatur natura utiustedoleat
insupplitio quamut inpune gaudeat inpeccato: Quae
tam̃ &iam sichabens nonnullũ modum & speciem et
ordinem inquacumq ex tremitate : adhuc aliquod bonũ
est: quae siomnino detrahantur & poenitus consum¬
mantur : Ideonullũ bonũerit qr nullanatura remanebit.
Omnes igitur Naturae corruptibiles. Ne comni nonature
essent nisi adõessent. Neccorruptibiles essent sideillo
essent. quia hoc quod ipseest essen : Ideoergo quocun¬
q modo quacumquespecie quocumq ordine sunt quia
ds est a quo factesunt: Id eo aut̃ non in commutabile sunt:
qui anihilest unde factesunt: Sacrilegaenim audatia co¬
equant᷑ nihil& ds̃ siqualeest illud quod dedõ natum
est taleuelimus esse illud quod ab eo denihilo factumest.

Expanded text:
non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sedqui a culpae cõnp&it. ideo iustiti a est : C&erauero
que sunt factadenihilo : quȩ utiq inferiora sunt quam
sp̃srationalis. Necbeata possuntesse. Nec misera: Sed
quia ꝓmodo & speciesuu &iam ipsabonasunt. necesse
quam uisminora &minimabona nisia summobono dõ
potuerunt: si cordinata sunt: utcedent infirmiora fir¬
miorib & inuallidiora fortiorib & inpotentiora po¬
tentiorib : Atqrita caelestib terrena concordent tam¬
quam p̃cellentib subdita: fitaut̃ decedentib & succe¬
dentibus rebustemporalis quaed aminsuogenere puldri¬
tudo ut necipsa quaemoriunt᷑ uel qđ erant᷑ essedesinunt.
turpent aut cirbent modum &speciem & ordinem uni¬
uersaecreaturae. Sicut sermo bene cõpositus. utiq
pulcherest : quam uisineo syllabae atqom̃s soni tamquã
uascendo & moriendo transcurrant. qualisaut̃ & quan¬
ta poena cuiqua culpoae debeatur diumiiudisu est

Expanded text:
sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera uero, sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera uero, quae sunt facta de nihilo, quae utique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse nec misera. sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt nec esse quamuis minora et minima bona nisi a summo bono deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus et inualidiora fortioribus et inpotentiora potentioribus, atque ita caelestibus terrena concordent tamquam praecellentibus subdita. fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo. ut nec ipsa, quae moriuntur uel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est,
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilib auferat nulla natura remanebit.
Acꝑhocomnis natura quȩ corrum pinon potest summũ
bonũ est. sicut ds̃ est. Omnis aut̃ natura quȩ corrum¬
pipotest: &iamipsa aliquod bonũ est: Non enimposs&
einocere corruptio. nisi a dim̃do & minuendo quod bonũ
est. Creaturis autem p̃stantis simis hocẽrationabilib
spiritib hoc p̃stitit ds̃: ut sinolint corrumpi non possin
Idẽ si oboedientiã conseruauerint subd nõ dõsuo. acsic
incorruptibili pulchritudimei: adhȩserint: si autem
oboedientiam conseruare noluerint : quõ uolentes corrũ¬
punt᷑ inpeccatis. polentes corrumpant᷑ in poenis: Tale
quippe bonumestds̃: ut neminieum deserenti benesit
& in reb adõ factis tam magnum bonum est naturaratio¬
nalis. A ut nullum sit bonum quobeata sit nisids̃
peccantesigitur . insupliciis ordinantur: quae ordina¬
tio qui a eorũ naturae Non cõnp&it. Ideo poena est

Expanded text:
corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit. ideo poena est;
Abbreviated transcription (Latin):
cie naturali excellentius ordinata est. &iam corrupta
meliorsit Ad huc quamest in corrupta alteraquem ino¬
re modo & specienaturali. inferius ordinata est: sicut
in hominum aestimatione secundum qualitatem
quȩas pectib adiac&. Melius estutique &iam corrup¬
tum aurum quam in corruptum argentumi et
melius est&iam corruptũ argentum quam plũbum
incorruptũ: Sic & innaturis potentiorib atq spĩ¬
talibus: Meliorest&iam corruptis ꝑmalamuo¬
luntatem sp̃s rationalis. quã in rationalis incorruptus:
Et melior est quilib& sp̃s &iamcorruptus : quam corpus qđ¬
lib& incorruptum: melior estenĩ natura. quȩ cum praes¬
toest corpori p̃b& eiuitam: quã illa cuiuita. p̃b&ur:
quantum lib& autem corruptus sit sp̃s uitae quifactus
est : uitam p̃bere corporipotest: Ac ꝑ hoc melior illo est
quamuis incorrupto. corruptus. Corruptio aut̃: siomnẽ
modum: omnem speciem: omnemordinem. rebus que¬

Expanded text:
cie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta cie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus adiacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum argentum quam plumbum incorruptum: sic et in naturis potentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationalis incorruptus; et melior est quilibet spiritus etiam corruptus quam corpus quodlibet incorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus
Abbreviated transcription (Latin):
bonasunt in rebus adõ factis. si ueinspũ siue in corpore:
Dsitaq supraominem creature modum est. supraompe
osdinem supra omnem speciem: Necspatiis locorũ suprae:
sed ineffabili. & singulari potentia: A quo omnis modis
omnis species omnisordo: hȩctria ubi magnasunt mag¬
nabonasunt: Ubi parua sunt paruabona sunt: ubinul¬
la sunt nullũ bonũ est: Crursus hȩctria : ubi magna sun÷.
magnȩnaturae sunt. ubi parua sunt paruenaturȩ sun
ubmulla sunt nullanatura est: Omni sergonatura
bonaẽ : ꝓindecum queritur unde sit malum prius
querendũ est. quod sit malum: quod nihil aliud est:
quam corruptio uel modi uels peciei. uelordinis naturalis:
Malaitaq naturadicit᷑: quȩ corrupta est. Namincor¬
rupta. utiq bona est.: Sed &iam corrupta. inquantum
naturaest. bonaest: in quantum corrupta est mala est:
Fieri autem potest: ut quȩdam natura quae modo &spe¬

Expanded text:
bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua bona sunt; ubi nulla sunt. nullum bonum est. et rursus haec tria ubi magna sunt, magnae naturae sunt; ubi parua sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et spe
Abbreviated transcription (Latin):
bonumesse: mouentur sp̃s miquitate & corporis mortali¬
tate : & obhocaliam naturam malignisps & mortalis corpo¬
ris. quamds̃ nĩ fecerit conant᷑ inducere : Si carbitramur
ad eorũ intellectum quod dicimus posseꝑ duci. fatentur
enimomnebonũ Non eẽ põsse nisi a summo & uerodõ
quod &uerũ est. & adeos corrigendos siuelintaduestere suf¬
ficit Nosenim catholici xpiani dm̃ colimus: a quoomã
bona sunt seumagna seu parua a quo estomnis modus. si¬
uemagnus siue paruus. Aquo om inis species siuemagna
siue parua. A quo omnisordo siue magnus siue pariius:
Omnia enĩ quanto magis moderata. speciosa ordinatas.
derata minus speciosa minus ordinata sunt: minus bona
sunt: Hecita quetria modus species &ordo. ut demn¬
numerabilib taceam quȩ a distatria ꝑtinere monstrant᷑
Hec ergo tria modus species ordo tamquam generalie

Expanded text:
bonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalibonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, nto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo tria : modus, species, ordo, tamquam generalia
Abbreviated transcription (Latin):
nihilo fec̃ nonȩ quauit: Qui a ergo bona omnic
non possunt eẽ nisi ađ õ.  Omni saut̃natura in
non possunt eẽ nisi ađ õ.
Omnis aut̃ natura in
quantumnaturaẽ. bonũ est Omnis natura
non potestesse nisia summo & uerodo: qui aomã&iã
non summa bona. sed ꝓpinqua sum mobono.
Ctrursus omũ &iam nouissimabona que longes
a summobono non pos sunt esse. nisi abipso sũ¬
mobono: Omnisergosp̃s &iam mutabilis. &om¬
ne corpus adõ: & hȩcẽ omnis factanatura omnis
quippe Natura: aut sp̃s aut corpus est. Sp̃s in commutabilis
ds̃est. Sp̃smutabilis. factanatura est. sed corpore melior:
Corpus autem sp̃snonest: nisicum uentus qui a nobis inuisibilis
est. & tamen uis eius non parua sentitur. Alio quo dammodo
sp̃sdicitur ⁊ ꝓpter eosautem quicum intellegere Nonpossunt
omnemnaturam. id est omnem spm̃. & omne corpus. naturalit̃

Expanded text:
nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia,nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia,non possunt esse nisi a deo; omnis autem natura, innon possunt esse nisi a deo; omnis autem natura, in quantum natura est, bonum est: omnis natura non potest esse nisi a summo et uero deo, quia omnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono et rursus omnia etiam nouissima bona, quae longe sunt a summo bono, non possunt esse nisi ab ipso summo bono. omnis ergo spiritus, etiam mutabilis, et omne corpus a deo: haec est omnis facta natura. omnis quippe natura aut spiritus aut corpus est. spiritus incommutabilis deus est, spiritus mutabilis facta natura est, sed corpore melior; corpus autem spiritus non est, nisi cum uentus, quia nobis inuisibilis est, et tamen uis eius non parua sentitur, alio quodam modo spiritus dicitur. Propter eos autem, qui, cum intellegere non possunt omnem naturam. id est omnem spiritum et omne corpus naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
IBERDENATURA BONI AOUERSU¬
& manicheos ÷ ubi ostendit᷑naturam in com¬
mutabilem dm̃esse: ac summum bonum: atq ab illoeẽ
c&eraes naturas siuespiritales siue corporales: Atq
omnes in quantum naturaesunt. bonas eẽ: & quidł
undesit malũ: & quanta mala manichei ponaNt inna¬
tura boni et quantabona innaturamali: quas natu¬
is. fin xerror ipsorum, hidiber sicincipit. LIBSC̃IAŨGDEN¬
Summuen BoNun. Quo Supenius NONTURABONI
est. ds̃est. acperhoc ycommutABile
BONUM EST Id eouere a&ernum & uerein¬
mortale: c&era omniabona non nisi abillosunt
sed nonde illo: De illoenĩ quod est. hocquo dipseẽ
Ab illo aut̃ que facta sunt non sunt quodipse:
Acꝑ hoc sisolus ipse in commutabilis: om̃a quȩ fec̃
quia ex nihilo fec̃ mutabilia sunt: Tamenim
omni potensest ut possit &iam denihilo idẽ exeo
quodomninonon est. bon a facere: & magna & par¬
ua et celestia ettrena & sp̃italia & corporalice
quiauero & iustus ẽ ei quod desegenuit. eaquȩde

Expanded text:
iber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incipit: SuSummum bonum. quo superius non est, deus est; ac per hoc incommutabile bonum est; ideo uere aeternum et uere inmortale. cetera omnia bona nonnisi ab illo sunt, sed non de illo. de illo enim quod est, hoc quod ipse est; ab illo autem quae facta sunt, non sunt quod ipse. ac per hoc si solus ipse incommutabilis, omnia quae fecit, quia ex nihilo. fecit, mutabilia sunt. tam enim omnipotens est, ut possit M etiam de nihilo, id est ex eo, quod omnino non est, bona facere, et magna et parua, et caelestia et terrena, et spiritalia et corporalia. quia uero et iustus est, ei, quod de se genuit, ea, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis aut̃ intentio gratiȩ testamentino¬
ui qua sursum corhabemus. Qui a omnedatũ optimum
&omnedonum perfectum desursum est: id ait nesi¬
mus ingrati atq in ipsa gratiarum actione nihil aliudan¬
tur. Nisiut quigloriat᷑ indnõglori&ur: Habeslibrum
& siplixũ tam̃ quantum existimo Non suꝑ fluum sed aro
&iam ecclesi asticas. legerelitteras. Et non multa inueni¬
es quȩre quiras exme sedlegendo & ruminando. si&ia
pure dm̃ largitorem bonorum ommum dep̃ceris: Omõe
quȩ cogitatione dignasunt autcerte plurima ipsoma¬
gis inspirante quam hominũ aliquo commonente per¬
disces . Quan quam co ipso quo forinsecus beneam mo¬
nentẽ iuditio non errante approbamus: quidaliud
quamin ternum lumen magistrũ nos habere testamur:

Expanded text:
omnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua sursum cor habemus, quia omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingrati, atque in ipsa gratiarum actione nihil aliud agitur, nisi ut, qui gloriatur, in domino glorietur. Habes librum etsi prolixum tamen, quantum existimo, non superfluum. sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante adprobamus, quid aliud quam internum lumen magistrum nos habere testamur?
Abbreviated transcription (Latin):
quid si non impso nostrocapite taminsigne constituer&ur ex¬
emplum quo disceremus ꝓcaelestibus terrena contem¬
nere. Non respicientes quȩ uident᷑ sed quȩ non uident᷑
Quȩenim uident᷑. temporalia sunt : quȩautem non uident᷑: a&na
quos in se illis uocib transigurare dignatus est : Nam quantum
in illamhoram aut quomodo sicdo¬
quebatur quasi ei quod noll& accider& : cum poteftatẽ
habuerit ponendi animam suam & iterum sum̃dieam.
Neceam quis quam toller& abillo sed eam ipseponer&
& resumer& sicut in euangł dicit sed ꝓcul dubio nosin illis
uocib nriseramus & capuđꝓsuo corpore loquebat᷑ Nondis¬
iuncta significatione uocis ubi connexio. non disiungitur
nitatis: Denique in ꝑsalmo sequitur &oransadueste
quiddicat: QUO TUIN QUIB EXTRAXIS¬
TiMe DEUEN TRE. SPES MeC ABUBE¬
RIBLISMATRIS MEAE INTEIACTA¬
TUS SUM EXUTERO. DEUENTRE MA¬
TRIS ENEAE OSMSUS ESTU

Expanded text:
quid, si non in ipso nostro capite tam insigne constitueretur exquid, si non in ipso nostro capite tam insigne constitueretur exemplum, quo disceremus pro caelestibus terrena contemnere non respicientes, quae uidentur, sed quae non uidentur? quae enim uidentur, temporalia sunt, quae autem non uidentur, aeterna. quos in se illis uocibus transfigurare dignatus est? nam quan- tumin illam horam? aut quo modo sic loquebatur, quasi ei, quod nollet, accideret, cum potestatem habuerit ponendi animam suam et iterum sumendi eam nec eam quisquam tolleret ab illo, sed eam ipse poneret et resumeret, sicut in euangelio dicit? sed procul dubio nos in illis uocibus nostris eramus et caput pro suo corpore loquebatur non disiuncta significatione uocis, ubi conexio non disiungitur nitatis. Denique in psalmo sequitur et orans aduerte quid dicat: Quoniam tu, inquit, extraxisti me de uentre, spes mea ab uberibus matris meae. in te iactatus sum ex utero; de uentre matris meae deus meus es tu,
Abbreviated transcription (Latin):
berar& demanibusiudeorum: Eumq in potestate seuientium
usq ad mortis exitum derelinquer&: ut quidhoc: ꝓpterquid
ammihi hoc estaer porimeo ecdesiemȩe minimis meis : Nam &
in euangło: quandouni ex minimis meis fecistis in quiđ mihife¬
cistis: Sicitaq dictum est. & non adinsipientiam mihi : Quomo¬
dodictũ est: mihi fecistis: & sicdictũ est quaredereliquiftime
quomodo dictum est. qui uos recipit merecipit & quiuos sper¬
nit mespernit: Nonergo ad insipientiã nobis : sed ut sapia mus
Non ꝓpter istam uitam in quanos ds̃ aliquando usque idmor¬
tem ꝑ sequentium manibus derelinquiđ. sed ꝓpter illam sem¬
piternam nos debere eẽ xpĩ anos: qui a hocinillo p̃cessisse in¬
tuemur Excuius nomine sicuocam᷑ : Ecceita factum est.
tamen tammulti. non obaliud uolunt essexp̃iani. nisi ut huus
uite felicitate ꝑfruant᷑. Ideoq illa deficiente defitiant:

Expanded text:
beraret de manibus Iudaeorum eumque in potestate saeuientium beraret de manibus Iudaeorum eumque in potestate saeuientium usque ad mortis exitum derelinqueret. ut quid hoc? propter quid am mihi, hoc est corpori meo, ecclesiae meae, minimis meis? nam et in euangelio: Quando uni ex minimis meis fecistis, inquit, mihi fecistis. sic itaque dictum est \'et non ad insipientiam mihi\', quo modo dictum est <mihi fecistis\', et sic dictum est \'quare dereliquisti me\\ quo modo dictum est: Qui uos recipit. me recipit, et, qui nos spernit, me spernit. non ergo ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus non propter istam uitam, in qua nos deus aliquando usque ad mortem persequentium manibus derelinquit, sed propter illam sempiternam nos debere esse Christianos, quia hoc in illo praecessisse intuemur, ex cuius nomine sic uocamur. Ecce ita factum est. tamen tam multi non ob aliud uolunt esse Christiani, nisi ut huius uitae felicitate perfruantur, ideoque illa deficiente deficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
noll& p̃stare quoduellent : Illamuocem cordis emitterent
illumq adhiberent pi&cctis affectum. quem passione im¬
pendente oreꝓprio dñs ex pressit. eos inse iden tidem trans¬
figurans. uerum non quod ego uole sed quod tuuis pates
In quo enĩ primitus nisumipso capitenrõ debuit apparere
ꝓpterquamuitam xpĩaniscmus : ꝓpterea non a it ds̃ meus
dereliquistime Sed causam commonuit requirendam cum
addidit. ut quid dereliquistime: id est quarȩꝓpter quid quã
obcausam ⁊ ꝓfectoenim erat aliquacausa eaque non parua.
ut noeliberar & de diluuio. loth decelesti incendio. isaac dem¬
minenti gladio ioseph decalumnia
carceris. mor sen ab egyptiis raab deexcidio ciuitatis. sus annã
atestibus falsis. Danihelem alconibus tresuiros abignibus. ali¬
osq patres quiexdamauerunt & salui factisunt: & xpm̃ nonli¬

Expanded text:
nollet praestare, quod uellent. illam uocem cordis emitterent nollet praestare, quod uellent. illam uocem cordis emitterent illumque adhiberent pietatis affectum, quem passione inpendente ore proprio dominus expressit eos in se identidem transfigurans: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. In quo enim primitus nisi in ipso capite nostro debuit apparere, propter quam uitam Christiani sumus? propterea non ait: Deus meus, dereliquisti me, sed causam commonuit requirendam, cum addidit: ut quid dereliquisti me? id est quare. propter quid, quam ob causam? profecto enim erat aliqua causa eaque non parua, ut Noe liberaret de diluuio. Loth de caelesti incendio. Isaac de imminenti gladio, Ioseph de calumnia mulieris et custodia carceris, Moysen ab Aegyptiis, Raab de excidio ciuitatis, Susannam a testibus falsis, Danihelem a leonibus. tres uiros ab ignibus aliosque patres, qui exclamauerunt et salui facti sunt, et Christum non li
Abbreviated transcription (Latin):
Et in nouo tes tam̃to nec defuit nec deestbonorum fidelium
multitudo: qui &iam istatemporali felicitate p̃polleant. &in
ea largitoris dĩbonitatem misericordiam que experiantur:
Tenentes tamen quoddis pensator nouites tam̃tidiuitibus
huius scłi apostolus p̃cipit non suꝑbesapere. Nequesperer
ribus bonis facile tribuant: communicent : thes aurizent
sibi fundamentũ bonum in futurum. ut ad p̃hendant᷑ ueran
uitam qualis in xp̃i non tantum spũuerum &iam carnema¬
nifestataest cum resurrexit amostuis: non qualemiudei inl¬
lopemer̃ quando eum demanib: eorũ ds̃ noneruit. Eumꝙ
dereliquisse uisus est exlamantem. dsds̃m̃s ut quiđ mede¬
reli quisti: ut eo modo insetrans figurar & martyressuos. qu
& simori nollent. quod &iam p&rodixit. alterte cing& &
fer& quotunonuis. Significans qua moste głorificaturus erat
dm̃ & obhocadõ suo derelicti uiderentur ad tempus. cumes

Expanded text:
et in nouo testamento nec defuit nec deest bonorum fidelium et in nouo testamento nec defuit nec deest bonorum fidelium multitudo, qui etiam ista temporali felicitate praepolleant et in ea largitoris dei bonitatem misericordiamque experiantur tenentes tamen, quod dispensator noui testamenti diuitibus huius saeculi apostolus praecipit, non superibus bonis, facile tribuant, communicent, thensaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adpraehendant ueram uitam, qualis in Christi non tantum spiritu uerum etiam carne manifestata est. cum resurrexit a mortuis, non qualem Iudaei in illo peremerunt. quando eum de manibus eorum deus non eruit eumque dereliquisse uisus est exclamantem: Deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? ut eo modo in se transfiguraret martyres suos, qui, etsi mori nollent, quod etiam Petro dixit: \'Alter te cinget et feret, quo tu non uis\\ significans. qua morte glorificaturus erat deum, et ob hoc a deo suo derelicti uiderentur ad tempus, cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhac suftinentia. non temporalia bonasperate quȩ illi aucta
sedier̃ : Sed a &erna potius quȩ in dñop̃cesser : iobergo de
illis patribuserat: qui ex clamauerunt & salui facti sunt:
Cumenimdicit ego autem satisinsinuat quasalute illos sal¬
uos eẽfactos uelit intellegi: in quaipseutiq derelictus est: non
quo illi a salutȩ &erna fuerintalieni Sed inocculto tuncerat.
quod in xp̃o fuerat reuelandum: in u& erequippetestamento
transierit: quocrucifixo uelamen &iam templi scissum est:
Vt significar&ur quod a postolus deuelamine u& eristestam̃¬
tidixit : quoniamin xp̃o euacuatur: Nam & in illis patrib:
quam uis rarissima : tam̃ fuerunt &usq ad mortem Exem¬
plapatientie: a sanguineabel usque ad sanguinem zachariȩ.
quorum sanguinem dicitdñs iħs &abei exgendum. qui in pa¬
trumsuorum a quibus illioccisi sunt iniqui tate ꝑsisterent:

Expanded text:
pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt et salui facti sunt. cum enim dicit: Ego autem, satis insinuat, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat, quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento transierit. quo crucifixo uelamen etiam templi scissum est, ut significaretur, quod apostolus de uelamine ueteris testamenti dixit: Quoniam in Christo euacuatur. Nam et in illis patribus quamuis rarissima tamen fuerunt et usque ad mortem exempla patientiae a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, quorum sanguinem dicit dominus Iesus et ab eis exigendum, qui in patrum suorum, a quibus illi occisi sunt, iniquitate persisterent,
Abbreviated transcription (Latin):
lis eius in epistolasua. cum exortar&ur fideles. qui post
pacssionem & resurrectionem xp̃i adhucinistauita teneban¬
tur dispensationem testamenti u&eris nouiq distingues
Sustinentiam inquidiob audistis. & finem dnĩ uidistis
Neideo patienter sustinerent temporia mala: ut sibi hoe
resti tuer&ur quod recipisse ioblegimus. Nam & ablo
uulnere atq putredine saluus est factus. et ei cunetaquȩ
amiserat duplicata sunt restituta. Ubi &icm com¬
menda ta est resurrectionis fides: Nam filii non duphs
sed totidem redditi &iam illos quos amiserat resur¬
recturos significarunt: Sicipsi quoque illis prioribis
iuncti a restitutione dupli Noninuenirent̃ alieni Vtergo
nontalem remunerationem speraremus quando malatent¬
poralia paterem᷑: Nona it sustinentiam & finemio audis¬
tis Sedait sustinentiamiob audistis. & finem dñi uidistis:
tam quam dicer& malatem poralia sicut iob sustin&e: sed

Expanded text:
lis eius, in epistula 1 sua, cum exhortaretur fideles, qui post lis eius, in epistula 1 sua, cum exhortaretur fideles, qui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testamenti ueteris nouique distinguens: Sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent temporalia mala, ut sibi hoc restitueretur, quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus est factus et ei cuncta, quae amiserat, duplicata sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides. nam filii non in duplum sed totidem redditi etiam illos. quos amiserat, resurrecturos significarunt; sic ipsi quoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli non inuenirentur alieni. non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: Sustinentiam et finem Iob audistis, sed ait: Sustinentiam Iob audistis et finem domini uidistis, tamquam diceret: Mala temporalia sicut Iob sustinete, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hominum : resurrexit aut̃ in conspectu filiorum hominum:
Quiamors ad hominuͤm ꝑtinebat. resurrectio adfilium
hominis: Sicut eniminadam om̃s moriunt᷑ sic& in xp̃o
om̃s uiuificabunt᷑: Vtintur exemplo suȩcarnis exorta¬
r&ur fidelessuos temporalem ꝓa&erna felicitate contem¬
nere: usq ad mortem ꝑtulit ꝑsequentes. atques euientes &
qua siuicto & oppresso suꝑbeinludentes: quod aut̃ carnemsu¬
amresuscitauit & discipulorum aspectibus atque contaco¬
bus reddidit eisq uidentib ascendit incelum: ipsosedisi¬
cauit. & quid expectare quid p̃dicare deberent Euiden¬
tissima ueritate monstrauit: Illos autem a quibus tant ee
mala usquead mostem ꝑtulerat. quas ideillo superato
& extineto gloriantes: in eaopinione dereliquiđ ut quis¬
quis eorum salute a &erna saluus fieriuell&. Hocdeillius
mortui resurrectionecreder&. quod hi quiuider̃ signis

Expanded text:
hominum, resurrexit autem in conspectu filiorum hominum, hominum, resurrexit autem in conspectu filiorum hominum, quia mors ad hominem pertinebat, resurrectio ad filium hominis; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. ut igitur exemplo suae carnis exhortaretur fideles suos temporalem pro aeterna felicitate contemnere, usque ad mortem pertulit persequentes atque saeuientes et quasi uicto et oppresso superbe inludentes. quod autem carnem suam resuscitauit et discipulorum aspectibus atque contactibus reddidit eisque uidentibus ascendit in caelum, ipsos aedificauit et, quid expectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem, a quibus tanta mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut, quisquis eorum salute aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet, quod hi, qui uiderunt, signis
Abbreviated transcription (Latin):
u&us & hominẽ in quo oms moriuntur non ad filium homi¬
nis. in quo om̃s uiuificabunt᷑: Mostem quippe intulithomo
sibi filioque hominis: uitam uero attulithomini moriens
& resurgens filius hominis. Obꝑbriũ hominum & ab¬
iectio plebis:  Us quead mortem : hoc enim uoluit incos¬
pectu in imicorum pati quo eũ tamquam derelictum puta¬
rent: Vt gratia commendar&ur testamenti noui. qua
disceremus aliamquerere felicitatem quȩ nunc est infide.
postea uero erit inspecie: quam diuenim sumus in corpore
ait apostolus peregrinam᷑ adnõ: ꝑfidem enimam bula¬
mus non perspeciem.:: Etideo nunc inspe: tuncire: De¬
nique resurrectionem suam quam non sicut nõm in lon¬
gum differse opostebat ut in exemplo carniseius disce¬
remus quid in nrã sperare deberemus : Noluit alienis de¬
monstrare sed suis: alienis dico. Nonnatura seduitio quod
semꝑ controc naturamest: Mastuus estergo inconspectu

Expanded text:
uetus et hominem. in quo omnes moriuntur, non ad filium homiuetus et hominem. in quo omnes moriuntur, non ad filium hominis, in quo omnes uiuificabuntur. mortem quippe intulit homo sibi filioque hominis; uitam uero adtulit homini moriens et resurgens filius hominis, opprobrium hominum et abiectio plebis usque ad mortem. hoc enim uoluit in conspectu inimicorum pati. quo eum tamquam derelictum putarent, ut gratia commendaretur testamenti noui, qua disceremus aliam quaerere felicitatem, quae nunc est in fide, postea uero erit in specie. quam diu enim sumus in corpore. ait apostolus, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem et ideo nunc in spe, tunc in re. Denique resurrectionem suam, quam non sicut nostram in longum differri oportebat, ut in exemplo carnis eius disceremus, quid in nostra sperare deberemus, noluit alienis demonstrare sed suis; alienis dico non natura sed uitio, quod semper contra naturam est. mortuus est ergo in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
non homo: Tamquam illis quos exaudisti &eruistieam comm̃¬
dares felicitatem que adu&us pertinens testamentũ: honi¬
niu&eri tribuenda ess& qui coepit abadam: egautemsu
uermis. hocest filius hominis non homo. Sicutille homo qu
non fuit filius hominis, ac ꝑhoc ego & quod sequitur
OB PROPRIUM HOMINŨ ETABIECTIO
PLE BIS
ms qui conspiciebant mesubsanabant me. & locutisunt
labiis mouer̃ capuđ. Sperauit in dm̃ eruateum saluim
faci&eum quõ uulteum hocinlabiis non in cordedran¬
faci& eum quõ uulteum:
Hocin labiis non in cordedixen
Insultando quod non sier&
non credendo quod fatur ã essa
factum estautem & hoc sed sicut fieri opostebat infiliohominis in
quo spesa &ernȩuitẽ fuerat reuelanda ad nouum ꝑtinens testa¬
mentum: non sicut illi expectabant. & quia fieri non uidebant.
tamquam superato insultabant: Pertinentes adtestamentum

Expanded text:
non homo, tamquam illis, quos exaudisti et eruisti, eam commennon homo, tamquam illis, quos exaudisti et eruisti, eam commendares felicitatem, quae ad uetus pertinens testamentum homini ueteri tribuenda esset, qui coepit ab Adam, ego autem sum uermis, hoc est filius hominis, non homo sicut ille homo, qui non fuit filius hominis. Ac per hoc \'ego\' et quod sequitur: Opprobrium hominum et abiectio plebis; omnes, qui conspiciebant me, subsannabant me et locuti sunt labiis, mouerunt caput: Sperauit in deum, eruat eum, saluum oniam uult eum. hoc in labiis, non in cordefaciat eum, quoniam uult eum. hoc in labiis, non in corde dixerunt insultando, quod non fieret. non credendo, quod futurum esset. factum est autem et hoc, sed sicut fieri oportebat in filio hominis, in quo spes aeternae uitae fuerat reuelanda ad nouum pertinens testamentum, non sicut illi expectabant. et quia fieri non uidebant, tamquam superato insultabant pertinentes ad testamentum