comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seticie gemitũ cũ utroq habẽ¬
tes irruguo ut in die resurrec¬
cionis multiplicatis hus qͥb cuib
festiuiꝰ gaudeat ecclesia. In
sabbato paschali pro dominica
resurrectione unũ canimus
alleluya : et. quia hic non est
gaudium insi in labore seqͥt
tractus ¶In octaua autẽhoc
est in sabbato in albis duplex
canitur alleluya: quia in die
iudicii plenũ erit gaudum
et pro dñica et nr̃a resurrecc̃o¬
ne et quia duꝑplici stola iusti
fulgebunt. Qiuindecim autẽ
diebus ante pascha legitur
Ieremias quia passionem dñi
aperte presignau̾it ⁊ bocta¬
bis pasche .xx. diebus apocalip¬
sis legitur et cantatur ꝓpter
misteria passionis et resurrec¬
tionis que iohãm reuelata sũt
et apostoli predicauerunt. De¬
inde usqr ad ascensionem dm̃
episto ᷤᷤ canonice segũtur ⁊ acto
aplõꝵ et cantatur/ de psalmis:
quia et dauid ꝓphetauit de pas¬
sione et resurrectione ⁊ ascen¬
sione et apli predicauerunt
que a dño didicerunt bsq as

Expanded text:
laetitiae, gemitum cum utroque habentes irriguo, ut in die resurrectionis multiplicatis civibus festivius gaudeat Ecclesia. In Sabbato paschali pro Dominica resurrectione unum canimus Alleluia, et quia hic non est gaudium nisi in labore, sequitur Tractus. In octava autem, hoc est in Sabbato in Albis duplex canitur Alleluia quia in die judicii plenum erit gaudium, et pro Dominica et nostra resurrectione, et quia duplici stola justi fulgebunt. Quindecim autem diebus ante Pascha legitur Jeremias, quia passionem Domini aperte praesignavit. Ab octavis Paschae, viginti diebus Apocalypsis legitur et cantatur propter mysteria passionis et resurrectionis, quae Joanni revelata sunt, et apostoli praedicaverunt. Deinde usque ad Ascensionem Domini, Epistolae canonicae leguntur et Actus apostolorum, et cantatur de psalmis quia et David prophetavit de passione et resurrectione et ascensione, et apostoli praedicaverunt quae a Domino didicerant usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
.lxxͨͤ. nicipit ecclesia ser¬
uicium tocius anni et segit᷑
pentatenc̃. Septuagesma eĩ
tempus captiuitatis nr̃e desig¬
nat/ de qua ad ierlin mistice
redire debemꝰ. ut per hebrros
olum de babilone exeuntes fi¬
guratũ est. ut gͦ memores
sint captiuitatis sue qui sursũ
tendunt. legitur pͥmũ de adam
qui ĩprincipio mũdi factus ẽ
et de eiectione eus de ꝑadiso
Demnde de disiuuo et quomodo
abraham exnt de terra sua
et de huiusmodi laboribus ld
exemplũ paciencie. Et sicut
olim hebrei captiui duct i ĩba¬
bilonem in tristicia fuerunt
fe. re usqz ad finem .lxx. ãnor

Expanded text:
Ecclesia servitium totius anni, et legitur Pentateuchus. Septuagesima enim tempus captivitatis nostrae designat de qua ad Jerusalem mystice redire debemus, ut per Hebraeos olim de Babylone exeuntes figuratum est. Ut ergo memores sint captivitatis suae qui sursum tendunt, legitur primum de Adam, qui in principio mundi factus est, et de ejectione ejus de paradiso, deinde de diluvio, et quomodo Abraham exiit de terra sua, et de hujusmodi laboribus, ad exemplum patientiae. Et sicut olim Hebraei captivi ducti in Babylonem in tristitia fuerunt fere usque ad finem septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
oblitus dũ gule appetitum
incipio quid faciant fratres
in refectorio. et cadit a mie¬
moria faba. caulis nulumi
panis durus et aque potus
Sicut fabula sit est uita
mea: timeo eciam ne ego¬
met sic fabulando fabula
efficiar si sme bonis oꝑibz
inueniar. Dicito ergo michi
quid debeam fac̾e et quo mͦ
possim gulam ꝯtinere: ne tã
parui bucelli fiuis efficiar.

Expanded text:
oblitus, dum gulae appetitum oblitus, dum gulae appetitum incipio quid faciant fratres in refectorio; et cadit a memoria faba, caulis, panis durus, et aquae potus. Sicut fabula, sic est vita mea. Timeo etiam ne egomet sic fabulando fabula efficiar, si sine bonis operibus inveniar. Dicito ergo mihi quid debeo facere, et quomodo possim gulam continere, ne tam parvi bidelli servus efficiar.
Abbreviated transcription (Latin):
enim. nõ debes esse molestus
ilsi qui te caritatiue suscepit.
s admitũ illius te per om̃ia
debes hrẽ et moniti sillius
libenter obedire. et impensa be¬
neficia cũ gr̃aꝵ actione ꝓti¬
pere qm̃ nichil respuendum
est quos cũ caritate offert᷑
Caritatis est. ut quod ille tͥ
apponit cũ ip̃o pariter de eodẽ
sumas: ne standalizetur si
uiderit te aliud ꝙͣ se cõmedeᷤ
nunica et participa cũ hospi¬
te: sicut scriptũ est. Cõmeden¬
tes et bibentes que apud il¬
los sunt. Ego uero hus ꝑsua¬
sionibus uictus cõmunico ⁊
participo cum hospite proho¬
spite. Et qm̃i de alieno mim¬
stratur et nõ de ꝓprio. ĩcipio
mͥ esse. indulgencior et ma¬
nu largior. Prosequor cãm.
proqua ueni ad mensam.
Nã comedo et bibo ꝓfuse
sicut mos est: et multipli¬
cantur fertula et pocula do¬
nec et uenter grauetur. et
cerebrũ turbetur:. nec argui¬
tur suꝑfluitas quã excusat
hospitalitas. Sic sic mei

Expanded text:
enim: Non debes esse molestus enim: Non debes esse molestus ei qui te charitative suscepit, sed ad nutum illius te per omnia debes habere, et monitis illius libenter obedire, et impensa beneficia cum gratiarum actione percipere, quoniam nihil respuendum est quod cum charitate offertur. Charitatis est ut quod ille tibi apponit, cum ipso parites de eodem sumas, ne scandalizetur si viderit te aliud quam se comedere. munica et participa cum hospite, sicut scriptum est: Comedentes et bibentes quae apud illos sunt . Ego vero his persuasionibus victus, communico et participo cum hospite pro hospite. Et quoniam de alieno ministratur, et non de proprio, incipio mihi esse indulgentior, et manu largior. Prosequor causam pro qua veni ad mensam. 360 Nam comedo et bibo profuse, sicut mos est: et multiplicantur fercula et pocula, donec et venter gravetur, et cerebrum turbetur: nec arguitur superfluitas, quam excusat hospitalitas. Sic, sic mei
Abbreviated transcription (Latin):
sunt subito crgitaciones pra¬
ue. assurge t affectiones per¬
uerse multũ sollicite s parũ
discrete. quomodo carnẽ mea
delicatissime foueant. que ꝙͣ¬
cũqz suanissime nutriatur:
semper caro est. Offerunt mͥ
infirmitoriũ s qm̃ tupe est
Nec mora equi parantur. ca-¬
siderio meo uilescere recuso
religio relinquitur silenciũ
rumpitur hinc inde uolant
uerba uana et inutilia. forsi¬
tan et detractoria. Sic con¬
fabulando sepe consumitur
dies integra. Uenio ad hospi¬
cium. assideo ad mensam. ap¬
pointur panis albus. uinũ
bonũ. piscis et caseus oua r
cetera. Interea recurrit aĩmꝰ
meus ad fratres qui sunt ĩ
quentu. et graue est mͥ ut dis¬
similiter abeis reficiam. et
epuler splendide. illis aride
reficientibus et remordet me
ꝯstĩa mea si pro faba piscẽ
gastellũ ad refectionẽ sumã.
si umũ bibam et fratres aꝙͣ
Gula uero expectacionis ĩ¬
paciens: inuitat ⁊ ĩstigat
ut comedam et bibam. Dicit

Expanded text:
sunt subito cogitationes prasunt subito cogitationes pravae, assurgunt affectiones perversae, multum sollicitae, sed parum discretae, quomodo carnem meam delicatissime foveam; quae quantumcumque suavissime nutriatur, semper caro est. Offerunt mihi infirmitorium; sed quoniam turpe est Nec mora, equi parantur, cadesiderio vilescere, recuso religio relinquitur, et silentium rumpitur: hinc indi volant verba vana et inutilia, forsitan et detractoria. Sic confabulando saepe consumitur dies integra. Venio ad hospitium, assideo ad mensam, apponitur panis albus et vinum bonum, piscis et caseus, ova, etc. Interea recurrit animus meus ad fratres qui sunt in conventu, et grave est mihi ut dissimiliter ab eis reficiar; et epuler splendide, illis aride reficientibus: et remordet me conscientia mea, si pro faba piscem,gastellum ad refectionem sumam; si vinum bibam, et fratres aquam. 67. Gula vero exspectationis impatiens, invitat et instigat ut comedam et bibam. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
u carnis sue desiderie¬
non resistit et motue
cordis sui custodire negligit
ita tandem praua consuetudi¬
ne illigatur. ut post modum
etiam uolens eisdem resistere
huiusmodi ꝯsiliarios ĩprofos¬
et iniquos in unũ ꝯuenirese¬
tis non eis consencias. s ilico
excute te nunc ad or̃onem. mͦ
ad oꝑacionẽ. Sepe autem ad
meditacionẽ. nec prius cesses
donec illi euanestant. Intue¬
re quomodo xp̃us stetit ĩ cru¬
ce. considera quomodo morieris
uelbbi bel quando: statue te
ante terrificũ tribunas t̾mẽ¬
diuidicis. destende usq adin¬
fernũ inferiorẽ. etibi cerne qͦ¬
modo pro pcc̃is suis aĩe puni¬
untur. Tasis ⁊ enĩ cogitacio
ꝓbatissimũ remediũ est ꝯtra
turꝑes cogitationes. monachꝰ¬
uoniã uerba delictorũ¬
meoꝵ audire nõ dedig¬
naris sz pacienter ascultas
fateri oportet quod ad huc fa¬
tendũ est. Cum supradictis
ꝯsiliariis iniquis. et iniqua
ꝯsulentibus atquiesto ⁊ eoꝵ
consilia libenter recipio : as¬

Expanded text:
 carnis suae desideris resistere et motus sensuum suorum custodire negligit, ita tandem prava consuetudine alligetur, ut postmodum etiam volens eisdem resistere hujusmodi consiliarios improboset iniquos in unum convenire sentis; non eis consentias, sed illico excute te, nunc ad orationem, modo ad operationem, saepe autem ad meditationem: nec prius cesses, donec illi evanescant.. Intuere quomodo Christus stetit in cruce; considera quomodo morieris, vel ubi, vel quando: statue te ante terrificum tribunal tremendi Judicis; descende usque ad infernum inferiorem, et ibi cerne quomodo pro peccatis suis animae puniuntur. Talis etenim cogitatio probatissimum remedium est contra turpes cogitationes. Cuoniam verba delictorumeorum audire non dedignaris, sed patienter auscultas, fateri oportet quod adhuc fatendum est. Cum supradictis consiliariis iniquis et iniqua consulentibus acquiesco, et eorum consilia libenter recipio; ad
Abbreviated transcription (Latin):
nas cupiditates nõ tantũ re¬
primere sz penitus obliuisti.
Iusticie est om̃em anmi togi¬
tacionẽ ad solũ deum erigere.
eũq tanꝙͣ nichil aliud sit sola
mentis acie intueri. Habet aĩa
sacramentales uirtutes quibz
hẽt eciam birtutes quibus pro¬
ficit et quibus deo ꝯiũgitur.
ut est humilitas. puritas. ca¬
ritas. humilitas eam deo subi¬
cit. puritas iungit. caritas
unit. hẽt quoqz aĩa uires. qͥb
corpori ꝯmiscetur. Quarũ p᷑
est naturalis. sc̃dã uitasis. tͤ¬
cia aĩalis. Et sicut deus t̾nus
totũ corpus diffunditur. non
locali distensione s uitali intẽ¬
sione. Naturalis uirtus oꝑa¬
humores quos per uenas ad oĩa
corporis membra trãsmittit
ut inde augeantur et nutrian¬
tur. Uis ista quadrifaua est.
Diuiditur namq ĩ appetitiuã
sunt corpori appetit. Retentiua
sumpta detinet. Donec ex illis
utilis digestio fiat. Expulsiua.
notiturã et suꝑflua expellit.
Distributiua bonos bonorũ ci¬

Expanded text:
nas cupiditates non solum renas cupiditates non solum reprimere, sed penitus oblivisci. Justitiae est omnem animi cogitationem ad solum Deum dirigere, eumque tanquam nihil aliud sit sola mentis acie intueri. Habet autem anima sacramentales virtutes quibus Habet etiam virtutes, quibus proficit, et quibus Deo conjungitur, ut est humilitas, puritas, charitas. Humilitas eam Deo subjicit, puritas jungit, charitas unit. Habet quoque anima vires quibus corpori commiscetur: quarum prima est naturalis; secunda, vitalis; tertia, animalis. Et sicut Deus trinustotum corpus diffunditur, non locali distensione, sed vitali intensione. Naturalis namque virtus operas quosque humores, quos per venas ad omnia corporis membra transmittit, ut inde augeantur et nutriantur. Vis ista quadrifaria est. Dividitur namque in appetitivam, essaria corpori appetit. Retentiva sumpta retinet, donec ex illis digestio utilis fiat. Expulsiva nociva et superflua expellit. Distributiva bonos bonorum ci
Abbreviated transcription (Latin):
gida sũmo tantũ digito tota
discerint. Tota est uisus. tota
est memoria cũ tota uult tota
est uoluntas. cũ tota cogitat
tota est cogitacio. cũ tota disi¬
git tota est dilectio. Potest nã¬
qz exparte cogitare. exparte
lor namqz de pcc̃is. timor De
suppliciis. Desideriũ de ꝓmissis
ꝯtra uicia. Prudencia namqz
scit quid debeat fac̾e. Temꝑã¬
ciam habet ꝯtra prospera. for¬
titudinẽ ꝯtra aduersa iusticiã
quascit quid cuiq debeat red¬
dere. Prudencia est scire quis
possis fortitudo facere isd̾ pos¬
sis. Temꝑancia: nõ presumere
ꝙ nõ possis. iusticia: uelle plus
ꝙͣ possis. Prudencia est ĩ eligẽ¬
dis. temꝑancia ĩ utendis: for¬
titudo ĩ tollerandis. iusticia ĩ
distribuendis. Prudencie est ml
penitendũ appetere. et nich il
preter iustum uelle facere. Tẽ¬
perancie est: nichil nisi turpia
timere. et quid quid agimus uel
cogitanius ad rõnis normam
diaigere. Fortitudinis est: terre¬

Expanded text:
gida summo tantum digito tota gida summo tantum digito tota discernit. Tota est visus, tota est memoria; cum tota vult, tota est voluntas; cum tota cogitat, tota est cogitatio; cum tota diligit, tota est dilectio. Potest namque ex parte cogitare, et ex parte lor namque de peccatis, timor de suppliciis, desiderium de promissis,contra vitia. A prudentia namque scit quid debeat facere: temperantiam habet contra prospera, fortitudinem contra adversa, justitiam qua scit quid cuique debeat reddere. Prudentia est scire quid possit; fortitudo, facere quod possit; temperantia, non praesumere quod non possit; justitia, non velle plus quam possit. Prudentia est in eligendis; temperantia, in utendis; fortitudo, in tolerandis; justitia, in distribuendis. Prudentiae est nihil poenitendum appetere, et nihil praeter justum velle facere. Temperantiae est nihil nisi turpia timere, et quidquid agimus vel cogitamus ad rationis normam dirigere. Fortitudinis est terre
Abbreviated transcription (Latin):
nor ĩ minoribus nec ĩ maio¬
rib maior: s alicubi ĩtensiꝰ
alicubi remissius et ĩ omĩbus
tota et ĩ singulis tota est. Si¬
cut enĩ deus ubiqz est totus
ĩ toto mundo et ĩ omi c̾atura
sua: sic aĩa ubiq est tota ĩto¬
to corpore suo tanꝙͣ insuo qͦdã
mundo. intensius tamen ĩ cor¬
de et cerebro. quẽ ad modũ deꝰ
precipue dr̃ esse in celo .xx.¬
Inuisibislis ⁊ ĩcorpea est
aĩa Si enĩ uisibilis esset cor¬
porea esset. Et si corꝑea esset
partibilis esset et partes hr̃ẽt.
neq tota simul ĩ uno loco ẽẽ
posset. Nullũ enĩ corpus aut
simul totũ tangi pt̃ aut sinul
ĩ quibusq suis motibus uel
actibus tota simul ad est: tota
uidet et tota uisor menuinit.
tota audit et tota sonoꝵ re¬
miniscitur. tota odorat ⁊ tota
odores recolit. tota ꝑ linguã
et palatũ sapores sentit ⁊ dis¬
ceruit. tota tangit et dua ues
mollia tota simul approbat
uel improbat calida bero uel fri¬

Expanded text:
nor in minoribus, nec in majonor in minoribus, nec in majoribus major. Sed alicubi intensius, alicubi remissius, et in omnibus tota et in singulis tota est. Sicut enim Deus ubique est totus in toto mundo, et in omni creatura sua: sic anima ubique tota in toto corpore suo, tanquam in quodam mundo suo, intensius tamen in corde et in cerebro, quemadmodum Deus praecipue dicitur esse in coelo.Invisibilis et incorporea est anima: si enim visibilis esset, corporea esset. Et si corporea esset, partibilis esset, et partes haberet, neque tota simul in uno loco esse posset. Nullum enim corpus aut simul tangi totum potest, aut simul in quibuscumque suis motibus vel actibus tota simul adest. Tota videt, et tota visorum meminit: tota audit, et tota sonorum reminiscitur: tota odorat, et tota odores recolit: tota per linguam et palatum sapores sentit et discernit: tota tangit dura vel mollia: tota simul approbat et reprobat. Calida vero vel fri
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃es uirtutes corpore licet
nõ carne subsistant. Ex eo
intellectuales naturas cor¬
poreas esse dicimꝰ quia loco
circũscribũtur sicut et anima
humana que carne claudit᷑
.que idcuto et esse inloco ⁊ lo¬
calis dici potest. In loco: quia
hic alicubi presens est: Localis/
quia quod a licubi presens est
totũ alibi nõ est. Non habet
tamen corꝑalem dimensionẽ
nec corporalem circũscriptionẽ:
qm̃ corꝑalis quantitatis exꝑs
est. S quia per pñciam et o¬
peracionẽ in soco concluditur.
localis et ip̃a dicitur. uerũpta¬
men nõ sicut corpus: cui scdm
locũ principiũ mediũ et finis
assignatur. Respectu ĩcorporee
lis ubiqz est corpus est amma:
qm̃i tale aliquid nõ est ipsa.
Non tamen per loci spacium
ita sistitur uel mouetur. ut ma-¬
iore sui parte maiorẽ locum
occupet et bremore breuiorẽ.
minorqz sit in parte ꝙͣ ĩ tota
Per om̃es si quidẽ corporis ꝑti¬
culas tota simul ad est n mi-¬

Expanded text:
et omnes virtutes corporeae sunt, licet et omnes virtutes corporeae sunt, licet non carne subsistant. Ex eo enim intellectuales naturas corporeas esse dicimus, quia loco circumscribuntur, sicut et anima humana quae carne clauditur, quae idcirco et esse in loco et localis dici potest: in loco, quia hic aut alicubi praesens est; localis, quia quod alicubi praesens est totum, alibi non est. Non habet tamen corporalem dimensionem, nec corporalem circumscriptionem; quoniam corporalis quantitatis expers est. Sed quia per praesentiam et operationem in loco concluditur, localis et ipsa dicitur; verumtamen non sicut corpus, cui secundum locum principium, medium et finis assignatur. Respectu vero naturalis ubique est, corporea est anima; quia tale aliquid non est ipsa: nec tamen per loci spatium ita sistitur vel movetur, ut majori sui parte majorem locum occupet, et breviore breviorem, minorque sit in parte quam in toto. Per omnes siquidem particulas corporis tota simul adest, nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
et disciplinis instruitur exi¬
miis. ut diuina sapiat et hu¬
mana tractet. atq sic cet̾a
aĩasia decenter ex cessat. Ut po¬
enĩ ꝓprie est aĩa: substancia
scil racionalis. id est spiritus
racionalis. Immortalis est a¬
mina: ne a creatoris sui simi¬
situdine discrepare uideatur.
Non emi poterat esse ymago
et similitudo dei:si mortis ter¬
mino clauderetur. Scdm quẽ
talis est. Ecdm̃ qm̃dam uero
mutabilitatẽ qua pt̃ uel me¬
lior uel det̾ior fieri. mortalis ẽ.
et sicut mortalis est cum beate
uiuere perdit licet misere uiu̾e
amittere nõ possitꝰ sic respec¬
tu incorporei dei corꝑea est. Ni¬
chil enĩ muisibile et ĩcorꝑeũ
natura credendũ est preter
solum deũ idest patrẽ ⁊ filiũ
et spiritũ sanctũ. qui ex eo ĩ¬
corporeus ⁊ ĩuisibilis dicitur
quia ĩ finitus et ĩcircũscriptꝰ¬
est. simplex et sibi om̃ib mo¬
noscitur. Omĩs uero raciona¬
lis creatura corꝑea est. angeli

Expanded text:
et disciplinis instruitur exiet disciplinis instruitur eximiis, ut divina sapiat, et humana tractet; atque sic caetera animalia decenter excellat, utpoenim proprie est anima, substantia scilicet rationalis, id est, spiritus rationalis. Immortalis est anima, ne a Creatoris sui similitudine discrepare videatur. Non enim poterat esse imago et similitudo Dei, si mortis termino clauderetur. Secundum qtalis est. Secundum veromutabilitatem, qua potest melior vel deterior fieri, mortalis est. Et sicut mortalis est cum beate vivere perdit, licet misere vivere amittere non possit, sic respectu incorporei Dei corporea est. Nihil enim invisibile et incorporeum natura credendum est praeter solum Deum, id est, Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Qui ex eo incorporeus et invisibilis dicitur, quia infinitus et incircumscriptus, simplex et sibi omnibus monoscitur. Omnis vero rationalis creatura corporea est, Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
mina presencia sua cor¬
pus uiuificat et sic
colligaest. ut nec cum uelit se
in de segregare possit: nec re¬
tinere cũ iussionẽ creatoris au
dierit. In uita si quidem anme
ꝯsistit uita corporis: et de morte
corporis de scendit mors amme.
Sicut enĩ aĩa uita sua facit car¬
nem uiuentẽ et de fonte natu¬
re sue irrigat aĩando: sic caro
per corruptelã materie sue a¬
nimã si cupiditatib illicitis
issigaueritꝰ occidit. Et cũ astͤa
nature uideatur alterius. tran¬
sit una queq in uictricis natu¬
ram. idest ut aut carnẽ spiria¬
lem aĩa uirtutibus suis prestet an
aĩam carnalem caro uictrix
eius efficiat. Aĩa tamen de mor¬
te nichil hr̃e potest. insi ꝑ uicia
ei ꝓpinatũ fuerit. Nec caro ali¬
quid de uita retinere potest. nͥ
ab aĩa fuerit irrigata. Nec¬
altera in alterius naturã tran¬
sire potest: insi aut uiciis ĩfec¬
ta aut uirtutibus detersa fu̾it.
Racione est insignita anma
qua artibus docetur egregiis

Expanded text:
nima praesentia sua corpus vivificat, et sic colligata est ei, ut nec cum velit, se inde segregare possit, nec retinere, cum sui Creatoris jussionem audierit. In vita siquidem animae consistit vita corporis, et de morte corporis descendit mors animae. Sicut enim anima vita sua facit carnem viventem, et de fonte naturae suae irrigat animando; sic caro per corruptelam materiae suae animam, si cupiditatibus illicitis illigaverit, occidit. Et cum altera natura visit unaquaeque in victricis naturam; id est, ut aut carnem spiritualem anima virtutibus suis praestet, aut animam carnalem caro victrix ejus efficiat. Anima tamen nihil de morte habere potest, nisi per vitia ei propinatum fuerit: nec caro aliquid de vita retinere potest, nisi ab anima fuerit irrigata: nec in alterius naturam altera transire potest, nisi aut illa vitiis infecta, aut haec virtutibus deserta fuerit. Ratione insignita est anima, qua artibus docetur egregiis
Abbreviated transcription (Latin):
Gola autem illa scriptura
eos qui spũ dei locuti sunt᷑
admimstrata hoĩem diuinũ
facit. adsimilitudmẽ deulla
reformans instruendo ad
cognicionẽ et exhortando
ad dilectio nẽ ip̃ĩus. In qua
quicqiud docetur ueritas.
quicquid p̾cipitur bonitas
quitquid ꝓmittitur bonitas fa¬
est. Mamdeus ueritas est
sme fallacia. bonitas sme ma¬
licia felicitas sine miseria
Si uis igitur diuinã septu¬
ram ab alus que hoc nomẽ
nõ merẽtur recta considera¬
cione distinguere materiã
ip̃am tura quã et in qua uer¬
satur eius tractacio diligen¬
ter considera. qm̃ noticia rer

Expanded text:
Sola autem illa Scriptura Sola autem illa Scriptura eos qui Spiritu Dei locuti sunt, administrata, hominem divinum facit, ad similitudinem Dei illum reformans, instruendo ad cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. In qua quidquid docetur, veritas; quidquid praecipitur, bonitas; quidquid promittitur felicitas est. Nam Deus veritas est sine fallacia, bonitas sine malitia, felicitas sine miseria. Si vis igitur divinam Scripturam ab aliis, quae hoc nomen non merentur, recta consideratione distinguere, materiam ipsam circa quam et in qua versatur ejus tractatio, diligenter co
Abbreviated transcription (Latin):
ectorem diumaꝵ sc̃o¬
re debe oz utsciat quescrip¬
ture diuinitatis nomine
singulariter digne sunt ho¬
norari. Nam quidã ꝑ spm̃
huius mũdi locuti multa sꝙ̃p¬
serunt. Leginius carmina
poetarum ĩ quib cũ delecta¬
cione nõ nulla eciã utisitas
est sicut ait quidã aut ꝓdesse
sica ueritatẽ quandã docent
s ad illam ueritatẽ nõ ꝑtin¬
gunt. Inqua salus aĩe est si¬
ne qua frustra est quicquis
est. Ethicam quoq scripsert̃
gentiliũ philosophi in qua
quasi membra quedã butu¬
tũ de corpore bonitatis trũ¬
cata pinxerunt. s mẽbra
uirtutũ uiua esse nõ possũt
sine corpore caritatis dei. Oes
uirtutes unũ corpus facĩt
ciiuis corporis caput caritas
est Nec possũt uiuere men¬
bra corporis nisi sensificen¬
tur a capite. Ecripture ig̾s
ille in quibus beritas sine
contagione erroris nõ ꝑci¬
pitur neq ad uerã dei cog¬
nicionẽ siue dilectionẽ. aĩa
reꝑatur. nequaꝙͣ diuinita¬
tis noĩe censeri digne sũt

Expanded text:
ectorem divinarum Scrioportet, ut sciat quae Scripturae divinitatis nomine singulariter dignae sunt honorari. Nam quidam per Spiritum hujus mundi locuti multa scripserunt. Legimus carmina poetarum, in quibus cum delectatione nonnulla etiam utilitas est; sicut ait quidam: Aut prodesse sica, veritatem quamdam docent, sed ad illam veritatem non pertingunt in qua salus animae est, sine qua frustra est quidquid est. Ethicam quoque scripserunt gentilium philosophi, in qua quasi membra quaedam virtutum de corpore bonitatis truncata pinxerunt; sed membra virtutum viva esse non possunt sine corpore charitatis Dei. Omnes virtutes unum corpus faciunt; cujus corporis caput charitas est. Nec possunt vivere membra corporis nisi sensificentur a capite. Scripturae igitur illae, in quibus veritas sine contagione erroris non percipitur, neque ad veram Dei cognitionem sive dilectionem anima reparatur: nequaquam divinitatis nomine censeri dignae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
care que componit. ĩmemo¬
ria sua sterquilimũ ex oĩbus
pcc̃is que fecit et nõ adhorã
sed perseueranter suꝑ hoc ĩsi¬
lendo et meditando flere non
cessat. Et hec facta ad litterã
que repñtant huiusmodi spũ¬
alia sacramẽta dicũtur

Expanded text:
care, quae componit in memocare, quae componit in memoria sua sterquilinium ex omnibus peccatis quae fecit, et non ad horam, sed perseveranter super hoc sedendo et meditando flere non cessat. Et haec facta ad litteram, quae repraesentant hujusmodi spiritualia, sacramenta dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
simplicẽ allegoriã et ana¬
gogen. Et est simplex alle¬
goria. cũ per uisibile factũ
alius inuisibile factũ signi¬
ficatur. Anagoge idest suisũ
ductio cũ ꝑ uisibile ĩuisibile
factũ declaratur. huius tri¬
plicis intelligencie unũ po¬
natur exempsũ. Erat uii.
int̾ra hus noĩe iob qui pͥus
diues ad tantã deuenit mi¬
seriã ꝙ sedens insterquili¬
nio eciam samem corporis
sui testa radebat. Sensus
hystorie patet. uenianius
as assegoriã ut ꝑ res a uoci¬
bus sig̃nificatas alias res
significari considerenus ⁊
ꝑfectũ aliud factũ. Iob ita¬
qz qui interpretatur. dolẽs
xp̃m significat qui prius
in diuicus glorie patris eidẽ
corqualis condescendit nostre
miserie et sedit humiliatus
insterquilimo huius mundi
omnibus nr̃is defectibus p̾ter
pcc̃m cõmunicans. Qͥd eciã
ꝑ hoc factũ faciendũ id est dig¬
nũ fierisignificetur ĩ quira¬
mus. Iob quẽlibet iustũ uel
aĩam penitentẽ pt̃ signifi¬

Expanded text:
simplicem allegoriam et anasimplicem allegoriam et anagogen. Et est simplex allegoria, cum per visibile factum aliud invisibile factum significatur. Anagoge, id est sursum ductio, cum per visibile invisibile factum declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per res a vocibus significatas, alias res significari consideremus et per factum aliud factum. Job itaque, qui interpretatur dolens, Christum significat, qui prius in divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatum, communicans. Quid etiam per hoc factum, faciendum, id est dignum fieri significetur, inquiramus. Job quemlibet justum vel animam poenitentem potest signifi
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. hẽt enĩ saccũ eloquiũ
ꝓprietatẽ quandã ab ãlis
scripturis differentẽ quos
ĩ eo priniũ per uerba que re¬
citantur de rebus quibufdã
agitur que rursũ res uice
uerboꝵ ad significacionem
aliaꝵ rerũ ꝓponũtur. hysto¬
ria dicitur abhystorim greco
quod est uidere. Propterea
quia apud ueteres nulli lice¬
bat scribere res gestas nisi
a se uisas ne falsitas admi¬
scetur ueritati pcc̃o scriptoris
Plus aut minus aut alter
dicentis. Scdm̃ hoc ꝓprie ⁊ di¬
stricte dicitur historia s solz
sargius accipi ut dicatur hy¬
storia sensus qui pͥmo loco
ex significacione uerboꝵ het᷑
ad res. Scdã exposicio est al¬
legorica. Est autem allego¬
ri. a cũ per id quod ex littera
significatũ ꝓponitur aliud
aliquid suie in p̾terito siue
in presenti siue in futuro fac¬
tũ significatur. Dicrtur alle¬
goria quasi aliem loquiũ
quia aliuo dr̃ et aliud signi¬
ficatur que subduuiditur ĩ

Expanded text:
agitur. Habet enim sacrum eloquium agitur. Habet enim sacrum eloquium proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem, quod in eo primum per verba quae recitantur, de rebus quibusdam agitur, quae rursum res vice verborum ad significationem aliarum rerum proponuntur. Historia dico et narro. Propterea quod apud veteres nulli licebat scribere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritati peccato scriptoris, plus, aut minus, aut aliter dicentis. Secundum hoc proprie et districte dicitur historia; sed solet largius accipi, ut dicatur historia sensus qui primo loco ex significatione verborum habetur ad res. Secunda expositio est allegorica. Est autem allegoria, cum per id quod ex littera significatum proponitur, aliud aliquid sive in praeterito sive in praesenti sive in futuro factum significatur. Dicitur allegoria quasi alieniloquium, quia aliud dicitur et aliud significatur, quae subdividitur in
Abbreviated transcription (Latin):
tractant et illo quomodo trac¬
tant. hoc est ĩ matia ⁊ modo
ab aliis eas scapturis distin¬
guere possis. Aliaꝵ enĩ scrip¬
turaꝵ om̃iũ mat̾ia est ĩ oꝑi¬
bus condicionis diuinaꝵ sc̃p¬
turaꝵ materia in oꝑibus
restauracionis constat. Hec
discrecio in eo de quo tractãt
Item alie scripture si quam
ueritatõ docent nõ smne con¬
tagione erroris est.si quam
bonitatem ꝯmendare uidẽt
uel malicie mixta est ut nõ
sit pura aut sine cognicõne
et dilectione der est ut non
sit ꝑfecta. Propterea sicut
id quod in eis diuinũ dici pu¬
tatur legentis annũ per
adiunctã falsitatem ad ter¬
rena precipitat. ita quoq
quod inscriptura sacra t̾re¬
nũ esse uidetur per uerã crea¬
toris agnicionẽ que ĩhus
omibus ꝯmẽdatur ad diui¬
na et celestia cogitanda et
amanda exaltat. de tͥplici
crum eloquiũ. Prima expo¬
sicio est hystorica ĩqua con¬
sideratur prima uerboꝵ sigͥ¬
ficacio ad res ip̃as dequib

Expanded text:
tractant, et illo modo quo tractractant, et illo modo quo tractant, hoc est in materia et modo ab aliis eas Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturarum omnium materia est in operibus conditionis, divinarum Scripturarum materia in operibus restaurationis constat. Haec discretio in eo de quo tractant. Item aliae scripturae si quam veritatem docent, non sine contagione erroris est, si quam bonitatem commendare videntur, vel malitiae mixta est, ut non sit pura, vel sine cognitione et dilectione Dei est, ut non sit perfecta. Propterea sicut id quod in eis divinum dici putatur, legentis animum per adjunctam falsitatem ad terrena praecipitat, ita quoque quod in Scriptura sacra terrenum esse videtur, per veram Creatoris agnitionem, quae in his omnibus commendatur, ad divina et coelestia cogitanda et amanda exaltat. CAP. III.--crum eloquium. Prima expositio est historica, in qua consideratur prima verborum significatio ad res ipsas de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt opern traitã
dei quibus ꝯsũmant
omnia que facta sunt. Pͥnũ
est opus ꝯdicionis quo facta
sunt que nõ erant. sed est opꝰ
restauracionis quo reꝑata
sunt que ꝑierant. Opus
ꝯdi tionis est creacio mundi
cũ ommnibus elementis suis
Opus restauracõis est ĩ car¬
nacio uerbi cũ om̃ibus sacͣmẽ¬
tis sins. siue que ante incar¬
nacionẽ precesserunt ab mi¬
cio seculi. suie que post subsecũ¬
tui usq adfmnem mũdi. Pri¬
ma igitur opera adẜuitutẽ
facta sunt ut homini ꝑ ius¬
ticiaistanti subessent Se¬
cunda uero ad salutem ut ho¬
minẽ per cuspam iacentem
erigerent id cito maiora hec
ꝓp̾terea illa quasi modicum
quid et exignũ untutis diuine
iudiciũ breui tempore idest sex
tantũ diebus perfecta sunt.
Ista uero quasi excellencia ad
comꝑacionẽ priorũ et ma¬
iorem uirtutis effectũ hẽncia
nõ insi sex etatibus ꝯsũma¬
ri possunt. In huis itaq ma¬
teriã diuinarũ scripturarũ
considera ut et in illo de quo

Expanded text:
uo sunt opera ei, quibus consummantur omnia quae facta sunt. Primum est opus conditionis, quo facta sunt quae non erant: secundum est opus restaurationis, quo reparata sunt quae perierant. Opus conditionis est creatio mundi cum omnibus clementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive quae ante incarnationem praecesserunt ab initio saeculi, sive quae post subsequentur usque ad finem mundi. Prima igitur opera ad servitutem facta sunt, ut homini, per justitiam stanti, subessent. Secunda vero ad salutem, ut hominem, per culpam jacentem, erigerent: idcirco majora haec. Propterea illa quasi modicum quid et exiguum virtutis divinae indicium, brevi tempore, id est sex tantum diebus, perfecta sunt. Haec vero, quasi excellentia ad comparationem priorum, et majorem virtutis effectum habentia, non nisi sex aetatibus consummari possunt. In his itaque materiam divinarum Scripturarum considera, ut et in illo de quo
Abbreviated transcription (Latin):
lent. Postremo si dixeris
id cirto magis approbandc̃i
esse trauslacionẽ septuagi¬
ta ꝙͣ hebraicam ueritatem
ꝙ ueriora fint exemplaria
greca ꝙͣ hebrea et latina
ꝙͣ greca nichil ꝓficis cum
eꝯtrario ueriorafint greca
ꝙͣ satina. et hebrea ꝙͣ greca¬

Expanded text:
lent. Postremo si dixeris, lent. Postremo si dixeris, idcirco magis approbandam esse translationem Septuaginta, quam Hebraicam veritatem, quod veriora sint exemplaria Graeca quam Hebraea, et Latina quam Graeca, nihil proficis; cum e contrario veriora sint Graeca quam Latina, et Hebraea quam Graeca
Abbreviated transcription (Latin):
mus eũdem spm̃ sanctũ aliter
ꝑ ip̃os et asiter ꝑ aplõs socu¬
quod issi om̃ino tacuerunt
Ex quibus omĩbus constat
septuagnita interpretes hu¬
mano nõ diuino spũ locu¬
tos ac per hoc si ut pote ho¬
mines errauerunt ĩ ꝯueni¬
ens nullũ esse. Igitur oe nui¬
se qui tantoopere septuagĩ¬
ta interpretes deffendis. quid
siuore torqueris cum audis
illos reprehendi Sicubi tibi
intranslacõne uideor errai¬
re int̾roga hebreos utrũ scil
nr̃a an illoꝵ transsacio ue¬
rior sit illi tibi dicent. qr
quod issi hẽnt de xp̃o tui co¬
dices scdm̃ septuagnnita in¬
terpretes scripti nõ habẽt
Quos si dic̾e uolueris id̃ cͥto
hebreos testimonia ab apo¬
stolis falso ufurꝑata habeͬ.
inueniantur qr ea postea
prolata habuerunt librisq
siuie ascripserunt. hoc iam
aluid est deffensionis genꝰ
in quo tamen ueri similitudo
nulla est cũ illi nõ solũ fal¬
sa refellere s uera eciam si
possent libenter negare bel¬

Expanded text:
mus, eumdem Spiritum sanctum aliter mus, eumdem Spiritum sanctum aliter per ipsos, et aliter per Apostolos locuquod illi omnino tacuerunt. Ex quibus omnibus constat, Septuaginta interpretes humano, non divino spiritu locutos, ac per hoc, si, utpote homines, erraverunt, inconveniens nullum esse. Igitur, o aemule qui tantopere Septuaginta interpretes defendis, quid livore torqueris, cum audis illos reprehendi? Sicubi tibi in translatione videor errare, interroga Hebraeos, utrum scilicet nostra, an illorum translatio verior sit. Illi tibi dicent: quia quod illi habent de Christo, tui codices secundum Septuaginta interpretes scripti non habent. Quod si dicere volueris, idcirco Hebraeos testimonia ab apostolis falso usurpata habere, inveniantur, quia ea postea prolata habuerunt librisque suis ascripserunt, hoc jam aliud est defensionis genus, in quo tamen verisimilitudo nulla est, cum illi non solum falsa refellere, sed vera etiam, si possent, libenter negare vel
Abbreviated transcription (Latin):
dicetur. Hoc est quod dicit. N¬
si forte putandus est tulliꝰ
afflatus rethorico spũ trans¬
tulisse oeconomicũ xenofon¬
tis ⁊ platonis pythagore
inscribitur oeconomicus xe¬
nofontis sedũs pythagoras
platonis quẽ admodũ legimi
tũ sibrum quẽ plato ipse
mine discipuli sui thimei
Prri modo fortassis ⁊ hũc
librũ plato composuit quẽ
dein scripta sunt de ip̃o dicũ¬
tur. Sic ⁊ alius xenofontis
siber cui nomen ceconomici
id est dispensatoris prefigit᷑
ceconomicus xenofontis ap¬
peslatur. Tercius liber cuius
titulus est demoscenis ꝓthe¬
si fonte eiusdem demostenis
est pro cã thesifontis factꝰ
quẽ ad modũ siber tulii ĩ quo
causa regis de iotari agitur
tullius pro deitaro ĩtitusat᷑
Sic igitur si septuagnita ĩ¬
terpretes uates dicimus quia
interpretes fuerunt tulliũ
quoqz qui interpres fuit ua-¬
tem esse dicemꝰ. Aut eciam
asiud incõueniens quod si
eos spũ sancto locutos asseri¬

Expanded text:
dicetur; hoc est quod dicit. Ndicetur; hoc est quod dicit. Nisi forte putandus est Tullius afflatus rhetorico spiritu transtulisse Oeconomicum Xenophontis et Platonis Pythagoraminscribitur Oeconomicus Xenophontis, secundus Pythagoras Platonis: quemadmodum legimus tum librum quem Plato ipse mine discipuli sui Timaei. Pari modo fortassis et hunc librum Plato composuit, quem bidem scripta sunt, de ipso dicuntur. Sic et Xenophontis liber; cui nomen Oeconomici, id est, dispensatoris praefigitur, Oeconomicus Xenophontis appellatur. Tertius liber, cujus titulus est Demosthenis pro Ctesiphonte, ejusdem Demosthenis est, pro causa Ctesiphontis factus: quemadmodum liber Tullii, in quo causa regis Dejotari agitur, Tullius pro Dejotaro vocatur. Sic igitur si Septuaginta interpretes vates dicimus, quia interpretes fuerunt, Tullium quoque, qui interpres fuit, vatem esse dicemus. Aut etiam aliud inconveniens: quod si eos Spiritu sancto locutos asseri
Abbreviated transcription (Latin):
ualebat. Precipue ne hoc ma¬
gis platonicũ quã diui¬
nũ esse uideretur quia pla¬
to quedã uestigia tͥnitatis
dma aĩa dogiatiz auerat
S si forte hec excusacio pro
septuaginta interpretum
errore recipitur tamen hoc
nullomodo approbandum
est ꝙ quidam eos singulos
ꝑsingulas cellas diuisos
om̃ino eadem scripsisse mẽ¬
ciũtur quia si hoc uerũ fius¬
ꝑtholomei facta fideliter ex¬
posuit/ Et iosephus qui mul¬
to post tẽpore gesta illi ꝯstp¬
sit nõ tacuissent. Ei em̃ in
hunc modũ diuisi sine colla¬
cione mutua eadem om̃ino
⁊ indifferencra dixissent. ua¬
tes pocius et ꝓphete ꝙͣ inter¬
pretes dicendi essent quos
uatem aliud interpretem. nisi
forte aliquis insipiens astru¬
ere uelit idem esse uatem et
interpretem. quod si ꝯcessũ
fuerit hoc ridiculũ inde conse¬
quitur quod tullius qͥ quosã
rethoricos libros de greco in
latinũ transtulit. rethorico
afflatu spũ eos transtulisse

Expanded text:
valebat, praecipue, ne hoc mavalebat, praecipue, ne hoc magis Platonicum quam divinum esse videretur: Plato quaedam vestigia Trinitatisana anima dogmatizaverat. Sed si forte haec excusatio pro septuaginta interpretum errore recipitur, tamen hoc nullo modo approbandum est, quod quidam eos singulos per singulas cellas divisos, omnino eadem scripsisse mentiuntur; quia si hoc verum fuem Ptolemaei facta fideliter defendit; et Josephus, qui multo post tempore gesta illius scripsit, non tacuissent. Si enim in hunc modum divisi sine collatione mutua eadem omnino et indifferentia dixissent, vates potius et prophetae quam interpretes dicendi essent: quodvatem, aliud interpretem: nisi forte aliquis insipiens astruere velit idem esse vatem, et interpretem; quod si concessum fuerit, hoc ridiculum inde consequitur, quod Tullius, qui quosdam oratorum libros de graeco in latinum transtulit, rhetorico afflatus spiritu eos transtulisse
Abbreviated transcription (Latin):
que omnia ꝓpriũ sintagina
id est composicionẽ requirũt
ne forte quis dicat hoc in
hebraica ueritate scdm̃ sensũ
et nõ ad uerbũ contineri.
rdeo dicit ꝓpriũ sintagina
desiderant. ut suoꝵ uerboꝵ
forma et composicione ex¬
pͥmantur. Quia rgitur in
septuagina nõ inueniũtur.
ad hebraicã ueritatẽ curra¬
mus ubi mueniũtur. Quod
id est deffectũ hunc esse ĩsep¬
tuagnita translatiõe mul¬
ti ignorantes apocriforũ
scilz libroꝵ del iramentasec
preferunt libris autẽticis
.i. hebraicis ĩquib et auc¬
toritas et uitas pͥma est
Si autẽqueritur qua de
causa sic errauerint septu¬
agnita causas inqͥt erroris
nõ est meũ exponere. tamẽ
iudei in excusacionẽ corum
dicũt hoc eos ex industria
tacuerunt aut asiter inter¬
pretati sunt. maxime ubi
scriptura sacratũ aliquid
de patre et filio et spũ sco
testatur. ꝓpter ꝑtholoneũ
qui uniusd ei cultor uni¬
tatẽ deitatis nou̾at. s tri¬
nitatis misteriũ caꝑe non

Expanded text:
quae omnia proprium syntagma, id est, compositionem requirunt. Ne forte quis dicat, hoc in Hebraica veritate secundum sensum, et non ad verbum contineri; ideo dicit, proprium syntagma desiderant, ut suorum verborum forma et compositione exprimantur Quia igitur in Septuaginta non inveniuntur, ad Hebraicam veritatem curramus, ubi inveniuntur. Quod, id est defectum nunc esse in Septuaginta translatione, multi ignorantes, apocryphorum scilicet librorum deliramenta sectpraeferunt libris authenticis, id est, hebraicis, in quibus et auctoritas et veritas prima est. Si autem quaeritur qua de causa sic erraverint Septuaginta: causas, inquit, erroris non est meum exponere; tamen Judaei in excusationem eorum dicunt hoc eos ex industria tacuerunt, aut aliter interpretati sunt: maxime ubi Scriptura sacra aliquid de Patre et Filio et Spiritu sancto testatur; propter Ptolemaeum, qui unius Dei cultor unitatem deitatis noverat, sed Trinitatis mysterium capere non
Abbreviated transcription (Latin):
apꝑet. uisi porcione. Iudicio
meo exiguũ est et contẽp¬
tibile quicquid fac̾e̾ possum
ĩ domo dñi. Edicioni antiq̃
idest translaciomi seꝑtuagĩ¬
ta que antiquior cetis trãs¬
lacionẽ theodocionis adici¬
ens illi ex translacione theo¬
docionis quia minus ante
habuerat. Demnde appositis
duabus notis idest asteris¬
co et obelo ome opus idest
totam seriem eiusdem anti¬
que edicionis distinxit. As¬
tericũ namq quod interpre¬
tatur. stella hus locis appo¬
suit ubi abiectione facta q̃
muius ante fuerant supplẽ¬
do dilucidauerat. Obelum
uero quod ueru dicitur quia
ea quibus apponitur quasi
confodienda et permienda
significat adiunxit hns
que eadem edicio antiqua
suꝑflua continebat. Quod
uero supͣdicte edictiomi sep¬
tuagnnita multa desuit q̃
in hebraica ueritate repe¬
riũtur. exhus ostendit᷑ que
euuangelistaꝵ et aploꝵ
auctoritas promulgauit.
in quib multa de uet̾i testa¬
mento leginius que ĩ nũis

Expanded text:
apparet vili portione. Judicio apparet vili portione. Judicio meo exiguum est et contemptibile quidquid facere possum in domo Domini. Editioni antiquae, id est translationi Septuaginta, quae antiquior caeteris: translationem Theodotionis: adjiciens illi ex translatione Theodotionis, quia minus ante habuerat. Deinde appositis duabus notis, id est, asterisco et obelo, omne opus, id est, totam seriem ejusdem antiquae editionis distinxit. Asteriscum namque quod interpretatur stellula, iis locis apposuit ubi adjectione facta, quae minus ante fuerunt, supplendo dilucidaverat. Obelum vero, quod verum dicitur, quia ea quibus apponitur quasi confodienda et perimenda significat, adjunxit iis, quae eadem editio antiqua superflua continebat. Quod vero supradictae editioni Septuaginta multa desint quae in Hebraica veritate reperiuntur, ex iis ostenditur quae Evangelistarum et Apostolorum auctoritas promulgavit; in quibus multa de Veteri Testamento legimus, quae in nostris
Abbreviated transcription (Latin):
Esiderius ꝓpri¬
um nomẽ est
hinc desideri
mei subaudit
amici deside¬
Eratas accepi epsãs. Quicũ
damele sortitus est nomen
qm̃ ip̃e damel uir desiderior
uocatus est ab angelo. sicut
iste nunc desiderius appellai
Quod uocabulũ presagio qͦ¬
dam futuror impositũ dr̃
ut ĩ eo ꝙ desiderius bocatus
est dest derabilem futurũ . uel
desiderabilia postulaturum
significaretur. Pentatenta
grecũ nomen est quod in la¬
tinã singuã trassatũ qͥnꝙ¬
bosumiũ interpretatur. pẽ
tha enĩ grece latinet sonat
penthatencus opus qͥnqz uo¬
lummũ siue libroꝵ. Signifi¬
cat autem quinq libros legis
editos a moyse. Suggillacio¬
nem de tractionẽ sie oppres¬
sionem quidam interpretã¬
tur quasi subgulacionẽ a sub
⁊ gula sicut suffocacio quasi
subfaucacio a sub ⁊ fauce
dicitur. Ita ingeniũ quasi
unũ probantes quo suꝑue¬
mente nouo uetus accessit.
cũ eisdem similitudo nõ sit
quia ex sensu presencium
sapientis antiquoꝵ dulcior

Expanded text:
esiderius proprium nomen est: hinc Desiderii mei, subauditur amici; desideratas accepi epistolas. Quid cum Daniele sortitus est nomen, quoniam ipse Daniel vir desideriorum vocatus est ab angelo; sicut iste nunc Desiderius appellatur. Quod vocabulum praesagio quodam futurorum impositum dicitur, ut in eo quod Desiderius vocatus est, desiderabilem futurum, vel desiderabilia postulaturum significaretur. Pentateuchon graecum nomen est, quod in latinam linguam translatum qvoluminum interpretatur. πέντε pente enim graece, latine sonat Pentateuchon opus quinque voluminum sive librorum. Significat autem quinque libros legis editos a Moyse. Suggillationem, detractionem sive oppressionem quidam interpretantur, quasi subgulationem a sub et gula: sicut suffocatio quasi subfaucatio a sub et fauce dicitur. Ita ingenium quasi vinum probantes, quo superveniente novo vetus acescit; cum eisdem similitudo non sit: quia ex sensu praesentium sapientis antiquorum dulcior
Abbreviated transcription (Latin):
pro unitate porsone nõ pro
diuersitate nature. Q uos
igitur ibidem singulis ẽ ꝓpͥũ
cõmune fit amboꝵ. propriũ
pro natura. cõmune ꝓ ꝑsona
Et inde fit aĩa origniali culpe
ob noxia: quã caro contrahit
et amme refundit cum qua
uinita est in persona. licet di¬
uersa sit in natura. Ea ꝓpter
neccesse est parilũ dum ui¬
uit xp̃i sacramento renouari.
ne obsit eius amine societas
carnis pc̃ai qua grauatur ⁊̃
corpore exuta. iisi dum ĩ cor¬
pore uiuit salutari remedio

Expanded text:
pro unitate personae, non pro pro unitate personae, non pro diversitate naturae. Quod igitur ibidem singulis est proprium, commune fit amborum; proprium pro natura, commune pro persona. Exinde fit anima originali culpae obnoxia, quam caro contrahit, et animae refundit, cum qua unita est in persona, licet divisa sit in natura. Ea propter necesse est parvulum, dum vivit, Christi Sacramento renovari, ne obsit ejus animae societas carnis peccati, qua gravatur etiam corpore exuta, nisi dum in corpore vivit, salut
Abbreviated transcription (Latin):
ego operor Operatur usq mͦ
pater. et filius. oꝑacõne si qͥdẽ
noua. sz institucõne nõ noua
Pro illa agens. cũ ista qͥestẽs.
Res uero corporee post pͥmã
suitreationẽ noue muille treã¬
tur. s sinurl in exordio con¬
dite temporali formatione
ꝓpagantur. Aĩe autem non
simul essencialiter facte sunt
sed pro natura consimili qua
ad imaginiem et similitudi¬
nem derfiuint et simul facte
reputantur et nõ simul edi-¬
te iud icantur. Non simul
edite pro essencia siul fc̃e
pro compari forma ad mmia¬
ginem et similitudinem dei
prerogata. Caro de carne
generando traducitur: sed
Certũ tenemus quia caro cõ¬
tracta de carne ꝑ legem con¬
cupistencie ꝙͣ cito uiuifica¬
tur orignialis culpe uiculo
pͦmitur: eiusq affectionib
aĩa que carnẽ uiuificat agra¬
utiq ꝯtractũ. aĩe qz refusimi
Carm namq ita unitur aĩa
ut cũ carne sit una persona.
Fit enĩ auctore deo aĩa ⁊ caro

Expanded text:
ego operor . Operatur usque modo ego operor . Operatur usque modo Pater et Filius; operatione siquidem nova, sed institutione non nova; pro illa agens, cum ista quiescens. Res vero corporeae post primam sui creationem novae nullae creatur, sed simul in exordio conditae temporali formatione propagantur. Animae autem non simul essentialiter factae sunt, sed pro natura consimili, qua ad imaginem et similitudinem Dei fiunt, et simul factae reputantur, et non simul editae judicantur: non simul editae pro essentia, sed simul factae pro compari forma ad imaginem et similitudinem Dei praerogata. Caro de carne generando traducitur, sed Certum tenemus quia caro contracta de carne per legem concupiscentiae, quam cito vivificatur, originalis culpae vinculo premitur, ejusque affectionibus anima, quae carnem vivificat, aggrautique contractum, animaeque refusum. Carni namque ita unitur anima, ut cum carne sit una persona. Fit enim auctore Deo anima et car