comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideruisibi sia dei pocentia sapien¬
dr ueniguitas. Abhis taibuis pcedũt
ominia inhis tribus consistunt omiui
et phec tria reguntur omiia Potẽ¬
tentia creat. Sapientia gribernat. be¬
nignitas conseruat. Que tamẽ tria
sicut in deo mestabilit unum sunt
ita moꝑatione omnino seꝑari non
possunt p̾ otentia. ꝑ benitatem sa¬
pient᷑ creat. Sapientiaꝑ potentiam
benigne gubernat. benignitas ꝑla
pientiam potent conseruat. Poten¬
tiam manifestat creaturarum in¬
mensitas. Sapientiam decor. Benig¬
nitatemutilitas. Inmensitas creatu
rarum in multitudine et magnitu¬
dine. Multitudo in similib in diuer¬
uis inꝑmixtis. Magnituds ẽ imnole
Et spatio. Moles est. in massa et põ¬
dene. Spacium ẽin longo et lato pro¬
ftumndoetalto. Decor creaturarumiẽ
infitu et mocu. inspetie et qualitate.
Situs est in compositione et orclie
iats est in loco et tempore et ꝓͥetate¬
ohior̃ est quadriptit᷑. Localis nat̃alis
animalis. rationalis. Localis ẽ ante

Expanded text:
t invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus procedunt omnia, in his tribus consistunt omnia, et per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem utilitas. Immensitas creatrarum in multitudine et magnitudine; multitudo in similibus, in diversis, in permixtis. Magnitudo est in mole et spatio: moles est in massa et pondere: spatium est in longo et lato, profundo et alto. Decor creaturarum est in situ et motu, in specie et qualiSitus est in compositione et ordine. Ordo est in loco, et tempore, et proprietate. Motus est quadripertitus, localis, naturalis, animalis, rationalis. Localis est anto
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo. sel ista ꝓpter illum.
& ꝑista illum. & supͣista illum
cdiligas:. Paueo anima. ne quod
absit. nõ sponsa. sed meretrix ddi¬
caris simunera dantis. plusqmͣ
amantis affectum diligis: Ma¬
iorem caritati eius in iuriam
fatis. si oe dona illus accipis. &
tamẽ iucissitu dinẽ dilectionis ñ
rependis: Aut cdona illius si po¬
des respue. uel si clona illiuis res¬
puere nõ potes incissitudnem
cdilectionis repende: Dilige illũ.
dilige de ꝓpter illum dilige do¬
na illius ꝓpt̾ illum. dilige illũ
int fruaris illo diligete quocd¬
diligeris abillo: Dilige in clonis
illiis. quod clata sunt abillo: Il¬
lum tibi. & te illi dilige dona
illius ab illo tibi ꝓꝑter te hec pu¬
ra & casta dilectio ẽ. nicħ hñs son¬
diclum. nicħil amarum. nich̾ trã¬
sitorium: decora castitate iocũ¬
da clulcedine: stabilis eternitate.
AU erba tua inflaminaurũt
me concepi ardorem. & estio in¬
tus: Quamius enim nõdũ iuderĩ
hunc quẽ tam amabilem ẽe as

Expanded text:
cum illo, sed ista propter illum, et per ista illum, et supra ista illum diligas. Cave, o anima, ne quod absit! non sponsa, sed meretrix dicaris, si munera dantis plus quam amantis affectum diligis. Majorem charitati ejus injuriam facis, si et dona illius accipis, et tamen vicissitudinem dilectionis non rependis. Aut dona illius si potes respue, vel si dona illius respuere non potes, vicissitudinem dilectionis repende. Dilige illum, dilige te propter illum, dilige dona illius propter illum. Dilige illum ut fruaris illo, dilige te quoddiligeris ab illo. Dilige in donis illius, quod data sunt ab illo. Illum tibi, et te illi dilige, dona illius ab illo tibi, propter te. Haec pura et casta dilectio est, nihil habens sordidum, nihil amarum, nihil transitorium, decora castitate, jucunda dulcedine, stabili aeternitate. ANIMA. Verba tua inflammaverunt me, concepi ardorem, et aestuo intus. Quamvis enim nondum viderim hunc, quem tam amabilem esse as
Abbreviated transcription (Latin):
eptum ẽ deforma puleris cõu¬
gero. sic omuno in decens ẽ ca que
no hut insi infimam qͣndam oc ma¬
grmmat iam pulcritudinem pulcher¬
ꝯuorem solitarium noli tam̃hr̃e
ꝓstitutum. Queris unicum. quere
qr unice electum. Scis qua amor ig¬
uis ẽ. & ignis quidem fomẽtum que¬
rit ut arleat. sed caue ne id inici¬
s. quoci fumumi pociꝰ aut fetoreo
mmmistrat. Cauis amoris ẽut talem
eõ net ẽẽ sit. quale illud ẽ quocl
amas. ee cui paffectum cõiũgeris
in ipsuis simalitudinẽ ipsa quocłã¬
modo cdilectionis societate trans¬
formaris. Tnam gͥ anima pulcri¬
tuclinem attendẽ. &. in telliges

Expanded text:
eptum est deformia pulchris conjueptum est deformia pulchris conjungere, sic omnino indecens est ea, quae non habent nisi infimam quamdam et imaginariam pulchritudinem, pulchriamorem solitarium, noli tamen habere prostitutum. Quaeris unicum, quaere et unice electum. Scis quod amor ignis est, et ignis quidem fomentum quaerit ut ardeat. Sed cave ne id injicias, quod fumum potius aut fetorem ministrat. Ea vis amoris est, ut talem esse necesse sit, quale illud est quod amas, et qui per affectum conjungeris, in ipsius similitudinem ipsa quodammodo dilectionis societate transformaris. Tuam igitur anima pulchritudinem attende, et intelliges
Abbreviated transcription (Latin):
cordis mei cognoscam & cliligam
quasi & illum̃ non rectissime in¬
sepientem qusꝙ ciceret qui ad pas¬
sendum amorem suum similitua¬
neni uultus sui iugiter inspeculo
consicderaret sgo gͦ quia facrem me¬
am or spẽm uultus mei qualis si
soretemplari nequeo facilius inea
que foris animiranda uident᷑ affec¬
teri ailectionis mec exteno. ꝓre¬
sertrmquia amor nunqͣm solita¬
itus ẽe patidur & inhoc ppso iam.
parilitatis consortem uim qilec¬
solitariis eñ quo cͥ deus. nec iecicro
is dilectionis extinguit᷑ siarebus
abiectis & ulibus. ap̃petitus eius
cohibeat᷑. Ille magis sͥ in iuriam
facit. qui uel in honesta. uł certe ea
que amore suo cligna non sunt.i
societatem dilectionis admittit.
Primum gͥ nec ẽẽ ẽ ut quisq se¬
met ipsum cõsideret. & cum cog¬
nouit clignitatem suam. ne in¬
iuriam fatiat amori suo. abiecti¬
ora se nõ amet: Nam &r ea que ꝑsi
cõsiclerata pulcra s̃ pulcriorib
comparata uuileseñt. o sient in¬

Expanded text:
cordis mei cognoscam et diligam, quasi et illum non rectissime insipientem quisque diceret, qui ad pascendum amorem suum similitudinem vultus sui jugiter in speculo consideraret. Ego igitur quia faciem meam et speciem vultus mei qualis sit, contemplari nequeo, facilius in ea, quae foris admiranda videntur, affectum dilectionis meae extendo. Praesertim quia amor nunquam solitarius esse patitur, et in hoc ipso jam parilitatis consortem vim dilecsolitarius, cum quo est Deus, nec idcirco vis dilectionis exstinguitur, si a rebus abjectis et vilibus appetitus ejus cohibeatur. Ille magis sibi injuriam facit, qui vel inhonesta vel certe ea, quae amore suo digna non sunt, in societatem dilectionis admittit. Primum igitur necesse est, ut quisque semetipsum consideret, et cum cognoverit dignitatem suam ne injuriam faciat amori suo abjectiora se non amet. Nam et ea, quae per se considerata, pulchra sunt, pulchrioribus comparata vilescunt. Et sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
cis. cur saltem quid dece estimare
debeas. ex indicio alieno nõ per¬
pendis: Sponsum habes. S nescis
Pulcherrimũ omĩum sed faciem
eius nõ udisti. Ille te iuidit. qr
nisi te uidisset. non de cdiligeret.
Noluit adhuc se ipsum tibi p̃¬
sentare S munera misit arraco
delit. pignus amoris. signum
dilectionĩs. Si cognoscere illum
posses.si sp̃em illius iuideres. ñ
amplius de tua pulcritudine¬
ambigeres. Scires enim quod
tam pulcher. tam formosus. tam
elegns. tam uincus intuo as¬
pectu captus nõ esset. sicum sĩ¬
głaris clecor. & ultra tet̃os adrni¬
ranclus nõ traheret: Q uid gͥ a
ges: Nũne uidere illum non po¬
tes. qr absens ẽ. & ideo nõ times
neque erubescis illi in iuriam
facere. quocl singłarem cius

Expanded text:
cis, cur saltem quid de te existimare debeas, ex judicio alieno non perpendis? Sponsum habes, sed nescis. Pulcherrimus est omnium, sed faciem ejus non vidisti. Ille te vidit, quia nisi te vidisset, non te diligeret. Noluit adhuc seipsum tibi praesentare, sed munera misit, arrham dedit, pignus amoris, signum dilectionis. Si cognoscere illum posses, si speciem illius videres, non amplius de tua pulchritudineambigeres. Scires enim quod tam pulcher, tam formosus, tam elegans, tam unicus in tuo aspectu captus non esset, si eum singularis decor et ultra caeteros admirandus non traheret. Quid igitur ages? Nunc videre illum non potes, quia absens est. Et ideo non times, neque erubescis illi injuriam facere, quod singularem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
turbare clebet. qͣd musu rerũ
temporaliuco cacdemi bonis d̃
omib tecum sinulit̾ cõmuni¬
care uides: Lam sic̾ bestie nõ ꝓp¬
ter Se sed ꝓpter hominẽ create
sunt. ita mali homines nõ ꝓpt̃
se sel ꝓpter bonos uimut. Q sĩc
uitu eoꝵ utilitati bonors deser¬
ruit. sic omne quo uita illors
alit᷑ dubiũ nõ s̃ quin additio¬
nẽ bonor referendũ sit. Iccir¬
co autẽ mali int̃ bonos uiuere
pmittu̾̃t. ut societas illor bonors
untam exercent Quos or felicita¬
te sua ammo et pociora his cs̃
que malicommunicare nõ pos¬
sunt bona querere. & iniquita¬
te sua cogunt arciuis uirtutẽ
amare.põstremo ũ dum illos
diumna gr̃a clestitutos uiclent
ꝑquelibet abrupta uicioꝵ ru

Expanded text:
turbare debet, quod in usu rerum turbare debet, quod in usu rerum temporalium eadem bonis et omnibus tecum similiter communicare vides. Nam sicut bestiae non propter se, sed propter hominem creatae sunt, ita mali homines non propter se, sed propter bonos vivunt. Et sicut vita eorum utilitati bonorum deservit, sic omne, quo vita illorum alitur, dubium non est quin additionem bonorum referendum sit. Idcirco autem mali inter bonos vivere permittuntur, ut societas illorum, bonorum vitam exerceat, quos et felicitate sua admonent potiora his, et quae mali communicare non possunt, bona quaerere, et iniquitate sua cogunt arctius virtutem amare. Postremo, ut dum illos divina gratia destitutos vident per quaelibet abrupta vitioru
Abbreviated transcription (Latin):
alunt᷑ in usum meũ sũt clepu¬
tata. priuilegiũ tam̃ singła¬
ris amoris exĩn ñ astruit᷑ qr hec
nõ soli michi secd cunccis simi¬
liter hominib multis uͦ ampli
subiecta ẽẽ noscũt᷑ Inhis gͦ
omibus que cõmmunit̃ usni
hominũ concessa sũt. & si quiclã
o inste amplius aliquid sibiuẽ¬
disent. errant qui sue ditioni qec¬
qquam singlanter ascribũt. Et
Sedt spec̾ialis quidam amor
crcatoris adhomines. in quo
quiclem ipsi homines aliis crea¬
dors nõ autẽ adinincẽ ampliꝰ
ꝯboriari uñt.Nam quod in asser¬
tonem singłaris amoris dicis
edum michi int̃ ceta onatã ec̃
sodietatem hominũ cũ tam ica
sit. inchil ego in ꝯre sigłai e riꝑ¬
ire possam̃. Inqua societate ñ
solum mt lectie amissa gła sin¬
esartatis. sccd o: uilitas p̾artiei¬
darionis. Quot enĩ in creciuil.
quot eclesti. quot impuri su
qui iuhae seuetate simlit̃ glo¬
riari possunt:H. Non de cõ¬

Expanded text:
aluntur, in usum meum sunt depualuntur, in usum meum sunt deputata. Privilegium tamen singularis amoris exinde non astruitur, quia haec non soli mihi, sed cunctis similiter hominibus, multis vero amplius subjecta esse omnibus, quae communiter usui hominum concessa sunt, et si quidem non juste amplius aliquid sibi vindicent, errant qui suae ditioni quidquam singulariter ascribunt. Est igitur specialis quidam amor Creatoris ad homines, in quo quidem ipsi homines aliis creaturis, non autem ad invicem, amplius gloriari habent. Nam quod in assertionem singularis amoris dicis, etiam mihi inter caetera donatam esse societatem hominum, cum tam mea sint, nihil ego in hoc singulare reperire possum. In qua societate non solum me laedit amissa gloria singularitatis, sed et vilitas participationis. Quot enim increduli, quot scelesti, quot impuri sunt, qui in hac societate similiter gloriari possunt? HOMO. Non te con
Abbreviated transcription (Latin):
comedit : Numquid solus po¬
culum suum bibit : Numquid
solus uestimentis suis incluit᷑.
Rum quid solus calefit igne
suo: Numquid solu̾ habitat
in domo suas Totum tam̃ ñ in¬
merito eius clicit᷑ quiequid hñt
hii. qui ei uł ꝑcdilectionem. uł ꝑ
subiectionem famulãt᷑ siue g̃
illa que tibi seruiunt. siue illa
que tibi sermentib necessaria
sunt. omĩa tibi sunt clata omĩa
tibi obsequium impendunt
quam eradicasti. Ego namq hoc
querebar quod uince diligens
miuce clilecta nõ sum: qr pignuꝰ
auroris meialiis eque iuideo eẽ
cocessum: Tu̾e uͦ rõnes hoc ꝑsua¬
ssrt ut illa quoq singłarit᷑ m
conata crederem. que misua
set uientium michi communit᷑
dasa uiderem. Inquo cõuenien¬
ter satis. sed nõ sufficient̃. dehoc
quod me mouebat. locutũ esse
confiteor hinc enĩ doceor omĩa
quib uita irronaliũ fouet᷑ mee
potius ditioni ẽẽ assignãda
ꝓpterȩa qͦd illa quoq qͤ his

Expanded text:
comedit? nunquid solus pocomedit? nunquid solus potum suum bibit? nunquid solus vestimentis suis induitur? nunquid solus calefit igne suo? nunquid solus habitat in domo sua? Totum tamen non immerito ejus dicitur, quidquid habent ii, qui ei vel per dilectionem, vel per subjectionem famulantur. Sive igitur illa, quae tibi serviunt, sive illa, quae tibi servientibus necessaria sunt, omnia tibi data sunt, omnia tibi obsequium impendunt.idisti potius quam eradicasti. Ego namque hoc querebar, quod unice diligens, unice dilecta non sum, quia pignus amoris mei aliis aeque video esse concessum. Tuae vero rationes hoc persuaserunt, ut illa quoque singulariter mihi donata crederem, quae in usum servientium mihi communiter data viderem. In quo te convenienter satis, sed non sufficienter de hoc, quod me movebat, locutum esse confiteor; hinc enim doceor omnia, quibus vita irrationalium fovetur, meae potius ditioni esse assignanda, propterea quod illa quoque, quae iis
Abbreviated transcription (Latin):
oms suspicione uacilles: ad in¬
tegrum restituam Tria que dã
sunt in quibus id qͦd te mouet
in uenias: biscerne que clona
asponso tuo accepisti: alia enĩ
cominunt alia specialit᷑. alia si¬
ta sunt que omĩb ꝓpt̃ te tecuoy
seruiũt: specialit data sunt. que
multis nec tamẽ omib ꝓpt̃ te
tecum sũt cõcessa. sĩgłarit̾ data
sunt que tibi soli sunͣt clalal sis
gͥ: Numquid ideo minus te di¬
uigit. qr quedam cona sua teeũ
sĩmul omĩb cõcessit: Numquid
feliciorem de fecisset. si tibi soli
ũdũ dedisset: sece nõ sũt cre¬
iti homines suꝑ t̾ram. nõ sũt bes¬
tie. sola clinitias mũdi possides
ubigͥ illa grata & utilis societas
hum̾ane coũsationis: Ubi solatia.
ubi oblectam̃ta quib ñc frueri
Uide gͥ qr ex in hoc multum tibi
contulit. qͦd hec adso. aỹi tr¬
um tecum creauit: Simũdus
istis & hec omĩa tibi sermiunt
quomi eciam omĩa acl obsequiũ
tuum facta ñ sũt : Num quicl
pat̾ familias. solus pane suno

Expanded text:
one suspicione vacilles, ad integrum restituam. Tria quaedam sunt, in quibus id quod te movet, invenias. Discerne quae dona a sponso tuo accepisti; alia enim communiter, alia specialiter, alia sita sunt, quae omnibus propter te tecum serviunt. Specialiter data sunt, quae multis nec tamen omnibus propter te tecum sunt concessa. Singulariter data sunt, quae tibi soli sunt data. Quid igitur, nunquid ideo minus te diligit, quia quaedam dona sua tecum simul omnibus concessit? Nunquid feliciorem te fecisset, si tibi soli mundum dedisset? Ecce non sunt creati homines super terram, non sunt bestiae, sola divitias mundi possides, ubi igitur illa grata et utilis societas humanae conversationis? ubi solatia, ubi oblectamenta, quibus nunc frueris? vide igitur quia et in hoc multum tibi contulit, quod haec ad solamen tuum tecum creavit. Si mundus iste, et haec omnia tibi serviunt, quomodo etiam omnia ad obsequium tuum facta non sunt? Nunquid paterfamilias solus panem suum
Abbreviated transcription (Latin):
ueni. Multis enim iam exꝑimentis
clidici fallacem ẽẽ & fugacem amo¬
rem hunus scłi. quem sẽꝑ uł cum
perit id quod michi elegeram ꝑ¬
clere.uł eum aliud quod magis
placeat suꝑuenerit. cogor connu¬
tarez: sic adhuc desideriis in certa
fluctuo: dum nec sine amore ẽe pos¬
sum. nec uerum amorem ĩuenio:
H. Gaudeo quol saltem ĩ am̃o¬
re temporalium non figeris. secl
coleo quocl in amore eternoꝵ
nodum requiescis. Infelicion eẽs.
side exilo patriã. f aceres. munc uero
quia ĩ exilio erras. ad maco reuo¬
candas. De exilio patriam faceres.
simista uita transitoria eternum
amore habere uelles: Nũc uͦ ĩ exilio
erras. qr dum traheris ꝑcõcupiscen¬
tiam temporalium. amorem ñ ĩ¬
uenis et̃norum: Secl magnum sa¬
lutis principium tibi ẽẽ pot̃ quod
amorem tuum mutare dicdicisti
in melius. qr sic ab omni tempora¬
ium amore auelli pot̾is. simaior
dibi pulcritudo ostensa fuerit. qm
gratius amplectaris. Nl. nomͦ
pot̃ demonstra ri quod uideri ñ

Expanded text:
eni. Multis enim jam experimentis didici fallacem esse, et fugacem amorem hujus saeculi, quem semper, vel cum perit id quod mihi elegeram perdere, vel cum aliud, quod magis placeat, supervenerit, cogor commutare; sic adhuc desideriis incerta fluctuo, dum nec sine amore esse possum, nec verum amorem invenio. HOMO. Gaudeo quod saltem in amorem temporalium non figeris, sed doleo quod in amore aeternorum nondum requiescis. Infelicior esses, si de exsilio patriam faceres; nunc vero, quia in exsilio erras, ad viam revocanda es. De exsilio patriam faceres, si in ista vita transitoria aeternum amorem habere velles. Nunc vero in exsilio erras, quia dum traheris per concupiscentiam temporalium, amorem non invenis aeternorum. Sed magnum salutis principium tibi esse potest, quod amorem tuum didicisti mutare in melius, quia sic ab omni temporalium amore avelli poteris, si major tibi pulchritudo ostensa fuerit, quam gratius amplectaris. ANIMA. Quomodo potest demonstrari, quod videri non
Abbreviated transcription (Latin):
ambigeres. Scires emm quod
tam pulcher. tam formosns.taco
elegans. tam unicus. in tuo as¬
pectu captus nõ esset. sicum sĩ¬
głaris clecor. & ultra cet̾os acdini¬
ranclus nõ traheret: Q uid gͥ a
ges: Nũne uidere illum non po¬
tes. qr absens ẽ. & icleo nõ times
neque erubescis illi iniuuriam
facere. quocl singłarem cius
amorẽ contempnis. teq̃ue alie¬
ne libiclini turpiter & impu¬
dice prostitiuis: Noli sic face¬
re. Si adhuc scire nõ potes qua¬
lis ille sit quite diligit. consicle¬
ra saltem arram quam decdit.
fortassis in ipso mum̃e eius qͦd
penes te ẽ potis agnosc̾e. quo af¬
fectu illum diligere. quo stuctio
Q cdiligentia te illi clebeas con¬
seruare. Insignis est arra enis
nobile csonum euis: q nec mag¬
num decuit ut parua cdaret.
nec ꝓparuo. sapiens magna
cleclisset. Magnum gͦ ẽ quod
tibi dedit: sed maius ẽ quod in
te diligit. Magnum gͦ ẽ quocd
cledit. Quid cledit tibi anima

Expanded text:
ambigeres. Scires enim quod tam pulcher, tam formosus, tam elegans, tam unicus in tuo aspectu captus non esset, si eum singularis decor et ultra caeteros admirandus non traheret. Quid igitur ages? Nunc videre illum non potes, quia absens est. Et ideo non times, neque erubescis illi injuriam facere, quod singularem ejus amorem contemnis, neque alienae libidini turpiter et impudice prostituis. Noli sic facere. Si adhuc scire non potes qualis ille sit, qui te diligit, considera saltem arrham, quam dedit; fortassis in ipso munere ejus, quod penes te est, poteris agnoscere quo affectu illum diligere, quo studio et diligentia te illi debeas conservare. In signis est arrha ejus, nobile donum ejus, quia nec magnum decuit ut parva daret, nec pro parvo sapiens magna dedisset. Magnum ergo est quod tibi dedit, sed majus est quod in te diligit. Magnum ergo est quod dedit. Quid dedit tibi anima
Abbreviated transcription (Latin):
bus. diuina ꝓuidentia causã
suas distribuit. ut innullope¬
nitus rerum ordo ꝑturbetur.
Lcce celum sursũ ẽ et terra de¬
orsum. in celo stellas et lumi¬
naria collocauit. ut iubiecta
omnia illustrarent. In aere nẽ¬
tis ⁊ ouibib uiam fecit.ut agi¬
betro nib suis disꝑse pliua
deortum funderent. Ingre¬
muo telliuis moles aquarum
uospiiussit. ut ꝓgurgites su¬
os. huic illincq quo n̾utꝰ fer¬
rec ibentis discurrerent̾uo¬
leicres maere suspendit.pis¬
ces aequis inmersit terrabes¬
tas. et serpentibꝰ et alioꝵ rep¬
tilium uermiumq gm̾ib i
pleuit.Quasdã regiones or¬
dauit ub̃tate frugum qͣsõa
opulentia uiucarum. aliasfer¬
tilitate olerum. alias fecundi¬
tate pecorum. alias pocentibus

Expanded text:
rebus, divina providentia causas rebus, divina providentia causas suas distribuit, ut in nullo penitus ordo rerum perturbetur. Ecce coelum sursum est, et terra deorsum. In coelo stellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus viam fecit, ut cogitationibus suis dispersae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aquarum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis discurrerent. Volucres in aere suspendit, pisces aquis immersit, terram bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit ubertate frugum, quasdam opulentia vinearum, alias fertilitate olerum, alias fecunditate pecorum, alias potentibus
Abbreviated transcription (Latin):
foris ꝑ alueos suos in du̾isa de¬
ducti. intꝰ fatiscentem ne dis¬
soluat᷑ conglutinãt. ⁊ foris ne
fatiscat arentẽ rigant. Ecce qͦͣm
inhumani corporis Fabrica
nincturas ossi um uncula ner¬
uoꝵ ligant et medullis intus
ꝑfistulas tibiarum diffusis.
guinẽ ꝑ om̃e corpꝰ deducunt.
ac dem̃ teneritudinẽ carnium
ciatos degmen inuoluit. ut ⁊
tig or osium intrinsecꝰ corpsus¬
deneat enpellis munim̃ foris
detendendo custodiat. Quis
d aracrã lapidũ. quis solidita¬
te meralloꝵ quis nodositate
Ruboꝵ. quis tenacitatẽ giti¬
num. quis cet̾a ĩnum̃ abilia
nrurare qiueat. Le qͦclaret
qma fint frrmarer uincula eũ
singla queq: condita tanto ni¬
uinatam ⁊ c̃ẽ suũ defendant.
Sans uo omĩa aͥ concordia soci
sequitur sequitur ut dedispo¬
sitione rerum qual sit consid¬
emus Neq enim minima fiet
admiratio. Siquis diligenter
attendat quod sic singulis lo¬
cis. singul fẽporib singułre

Expanded text:
foris per alveos suos in diversa deforis per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus per fistulas tibiarum diffusis, guinem per omne corpus deducunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium intrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatem metallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum vincula, cum singula quaeque condita tanto nisu naturam et esse suum defendant, simul vero omnia a concordia socie sequitur ut de dispositione rerum qualis sit consideremus. Neque enim minima fiet admiratio, si quis diligenter attendat, quod sic singulis locis, singulis temporibus, singulis
Abbreviated transcription (Latin):
centibꝰ cunctis ut subsistere possĩt
uitale nutrimentũ subministra¬
rent. Quid de humani corporis
cõpagine loquar. uomniummẽ¬
brorum iunture tantam adinui¬
cem seruant concordiã. ut nullũ
omnino possit inueniri menbrũ
cuus officium alt̃i ñ uideatur
prestare admnimcłin: Sic omnis
nat᷑a se diligit. et miro quodam
plurium dissimiliũ et ĩ unum
redactorum concordia unã in
omnibꝰ armoniã facit. Apta ẽ
ergoet comieniens rerum om¬
nium compositio. S quom ẽ fir¬
ma. Quis nonuideat. Quis ñ
miretur. Ecce celi qui ambitu
luo. cou cludunt omnia quom
lolidi sunt. et quasi exere fusi¬
les desup circum᷑q obpansi.
Terra uõ inmedio suo pond̃e
librata sẽp immobilis ꝑseuerat
nit setera iumedio fluctuantia
hine soliditas celoꝵ. illiue tre
stabilitas inunum eoartent
es s oustrigant. ue citralegit¬
timos t̃minos diffusa cõcordiã¬
uniuersitatis dirumpant. Lece
quom ꝑ uiscera telluris. intrin¬
sec̃ tracones aqͣrum sparsi et

Expanded text:
centibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omnino possit inveniri membrum, cujus officium alteri non videatur praestare adminiculum? Sic omnis natura se diligit, et miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia, hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiauniversitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ digna fueras. eũ alquid extra te
amore tuo dignũ existimabas:
LOculus cuncta uiclet se ipsum
non melet. & eo lumine quo reliqua
cernimus. ipsam in qua posituos
ẽ lumen faciem nr̃am nõ iuidemꝰ:
Alienis in diciis discunt homines
facies suas. & sp̃em uultus sui au¬
diendo sepnis quã iudendo cog¬
noscunt. Nisi forte quod clam al¬
afferas

Expanded text:
ne digna fueras, cum aliquid extra te amore tuo dignum existimabas! ANIMA. Oculus cuncta videt, seipsum non videt, et eo lumine, quo reliqua cernimus, ipsam, in qua positum est lumen, faciem nostram non videmus. Alienis indiciis discunt homines facies suas, et speciem vultus sui audiendo saepius quam videndo cognoscunt, nisi forte quoddam alafferas
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus tuis: Expectas fortassis
d nescis quid dicturus sim. Cog¬
tas aquo quid magni acceꝑis.
nec in uenis te aliquicl tale hr̃e
aut accepisse. uñ głari possis:
Dicam igit᷑ tibi. ut scias qui tibi
cledit sponsus tuus: Lespice um¬
uersum mundum istum. Ꝙcon¬
siclera si aliquid in eo sit. quod
tibi nõ seruiat: Omnis nat᷑a acl
hũc finem cursum sium diri¬
git. ut obsequiis tiuis famuletur.
dutilitati deseriuat: tiuisq oblec¬
tamentis parit̾ & necessitatib.
sccł̃m affluentiam in deficientẽ
uersis explere nõ cessant: hoccir¬
cuitus tempoꝵs. annuis in noua¬
tionibus & reduuius partub
antiqua in nouans. clilapsa re¬
formans consumpta restaurãs
pastu perpetuo submimstrat᷑.
ls gͣ putas hoc instituit...
quis istud nat̾e p̾cepit. ut sic
uno consensu tibi sermiat: Bene¬
ficium accipis. & auctorem eniꝰ

Expanded text:
sponsus tuus? Exspectas fortassis, et nescis quid dicturus sim. Cogitas a quo quid magni acceperis, nec invenis te aliquid tale habere aut accepisse, unde gloriari possis. Dicam igitur tibi, ut scias quid dedit sponsus tuus. Respice universum mundum istum, et considera si aliquid in eo sit, quod tibi non serviat. Omnis natura ad hunc finem cursum suum dirigit, ut obsequiis tuis famuletur, et utilitati deserviat, tuisque oblectamentis pariter et necessitatibus secundum affluentiam indeficientem s sunt, universis, explere non cessant; in hoc circuitus temporum annuis innovationibus, et redivivis partubus antiqua innovans, dilapsa reformans, consumpta restaurans, pastu perpetuo subministrat. Quis ergo putas hoc instituit? quis istud naturae praecepit ut sic uno consensu tibi serviat? beneficium accipis, et auctorem e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ agnoscis: Donum in mani¬
festo ẽ. largitor occultus: Et tam̃
ipsa te rõ clubitare nõ sit. ħ
tuum nõ ẽẽ debitum. S benefi¬
cium alienum: Quicũq gͦ ille ẽ.
multum tibi contulit. qui hoc
totum & tm̃ tibi cledit. Multũ

Expanded text:
non agnoscis. Donum in manifesto est, largitor occultus. Et tamen ipsa te ratio dubitare non sinit hoc tuum non esse debitum, sed beneficium alienum. Quicunque ergo ille est, multum tibi contulit, qui hoc totum et tantum tibi dedit multu
Abbreviated transcription (Latin):
felici fuiss sẽꝑ tenuisse eiꝰ simili¬
tudinẽ siã minꝰ glosũ ñ erit ad eiꝰ
redire imitatiõem Ipm̃ꝯ audite. O
hõ ꝙ causaris ignorantiam tuam.
⁊ tu adhuᷤ ĩpudent̃ te defendendo
eͣtͣ om̃ clamas. Nosti qi malꝰ es ⁊
qr a bono opifice malꝰ fc̃s ñes et
cessas ⁊ nõ clamas ad eũ qͥ te fecit
ut ueniat ⁊ reficiat: qͥ creaut ut¬
fag reoinat. Noli dubitare de potẽ¬
tia ciꝰ. uide oꝑa illiꝰ qͣnta sũt uoli
dubitare de sapientia. uide oꝑa eius
quã pultͣ st̃ noli dubitare debeni¬
uolentia. uide oꝑa eiꝰ quomͦ ad uti¬
litatẽ tͥ seruiunt. Monstrat gͦ tĩ
suo oꝑe. qͣntũ possit ĩ cua redẽpti¬
one. Monstrat ite tͥ qͣm formidã¬
dũ sit expectare pꝰsis udicẽ si no¬
lueris hr̃e redẽptorẽ. Nemo resis

Expanded text:
Felicius fuisset semper tenuisse ejus similiFelicius fuisset semper tenuisse ejus similitudinem, sed jam minus gloriosum non erit, ad ejus redire imitationem. Ipsum audite. O homo, quid causaris ignorantiam tuam? et tu adhuc impudenter te defendendo contra Deum clamas. Nosti quod malus es, et quod a bono opifice malus factus non es, et cessas, et non clamas ad eum, qui te fecit ut veniat et reficiat, qui creavitt redimat. Noli dubitare de potentia ejus, vide opera illius quanta sint. Noli dubitare de sapientia, vide opera ejus quam pulchra sint. Noli dubitare de benevolentia, vide opera ejus quomodo ad utilitatesuo opere, quantum possit in tua Redemptione. Monstrat tibi idem, quam formidandum possis exspectare judicem, si nolueris habere Redemptorem. Nemo ei
Abbreviated transcription (Latin):
ef̃naliter disposui quicquid tem¬
poralit feci. Et tanto ampliꝰ unũ
qd̾q opꝰ meũ diligo qͣnto ꝑfectiꝰ
illũ pͥme dispositiõĩ cõcordareui¬
deo. Nolite putare qͦd ip̃e tm̃ sit
mediator ĩ reconciliatiõe homiñ.
qr ꝑ ipm̃ etiã cõm̃dabił ⁊ placita
fit aspectui meo cõditio oĩũ crea¬
turat᷑. In ip̃o examino cũcta oꝑa
intueor simile illiq̃m amo. Sol
ille me offendit qͥ ab eiꝰ similit¬
dine recedit. Sigͥͦ uultis mieł¬
plat̾e ei similes estote. ip̃m audite.
⁊ si forte ab eiuis similitudine male
agendo discessistis. ip̃m imitaudo
redite. In ip̃o dat᷑ p̃ceptũ. ĩ ip̃o dat᷑
consiliũ. p̃ceptũ ut ꝑsistatis. consi¬
liũ ut redeatis. Utinã tenuissetis p̃¬
ceptũ. S qr tͣns gressi estis p̃cept̃¬
ĩ altẽ audite cõsiliũ Ip̃m audite.
dite. Ipẽ ꝯditor ipẽ ẽ ⁊ redẽptor.
Ip̃e ẽ forma. ip̃e ẽ medicina. ip̃e¬
ẽ exẽplũ ip̃e ẽ remediũ. Ipõs audite.

Expanded text:
ernaliter disposui, quidquid temporaliter feci. Et tanto amplius unum quoque opus meum diligo, quanto perfectius illud primae dispositioni concordare video. Nolite putare quod ipse tantum sit mediator in reconciliatione hominum, quia per ipsum etiam commendabilis et placita fit aspectui meo conditio omnium creaturarum. In ipso examino cuncta operintueor simile illi quem amo. Solus ille me offendit, qui ab ejus similitudine recedit. Si ergo vultis miplacere, ei similes estote, ipsum audite. Et si forte ab ejus similitudine male agendo discessistis, ipsum imitando ad ipsum redite. In ipso datur praeceptum, in ipso datur consilium. Praeceptum ut persistatis, consilium ut redeatis. Utinam tenuissetis praeceptum, sed quia transgressi estis praeceptum, saltem audite consilium, ipsum audite! dite. Ipse conditor, ipse est et redemptor; Ipse est forma, ipse medicina, ipse exemplum, ipse et remedium. Ipsum audite.
Abbreviated transcription (Latin):
du ad imaginẽ dei rõnał creat᷑a
tẽa ẽ. dem̃ treatura corpea. ut cre¬
afa rõnal ĩ ea foris agnosc̾et ꝙ
a treatore intͦaccepiss.In sapĩa
deiẽ u̾itas. ĩ rõnali creat᷑a imnago
i̾itatis. ĩ corꝑca creat᷑a umbͣ ima

Expanded text:
du ad imaginem Dei rationalis creatura facta est; deinde creatura corporea, ut creatura rationalis in ea foris agnosceret quid a Creatore intus accepisset. In sapientia Dei est veritas, in rationali creatura imago veritatis, in co
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ loquimur concordet. hic est
Nondixit seꝑatim ego mͥ com¬
placui. neq dix̃ sepatĩ ille nu¬
chi cõplacuit. neq uõ simul dix̃
ego incomplacui.⁊ ille m̃ com¬
placuit. s dix̃. egomͥ cõplacuũ

Expanded text:
d loquimur concordet. Hic est,Non dixit separatim, ego mihi complacui; neque dixit separatim, ille mihi placuit; neque vero simul dixit, ego mihi complacui, et ille mihi complacuit, sed dixit: Ego mihi complacui in
Abbreviated transcription (Latin):
disserere debenuis. Obhoc ꝓuidẽ¬
tia creatoris tam diuersas qualita¬
tes rebus indidit. ut om̃is sensus
hominis sua oblectamenta inue
taet as. uisum pascit pulchn¬
deao solorum. Suauitas cantileue
dsruilcet auditun fraglautia
Odoris olfactum. dulcedo saporis
gustũ. eptitudo corporis tactum
Sut quis omues delitias sensi iuui
onumerare quest Que tam multi¬
plices sunc isingulis. ut siquis
des. Quot enim oblectamenta o¬
cual orum in diu̾sitate coloꝵ mons¬
t diumꝰ tot oblect amenta auriũ
in uanetate sonorũ inueuimꝰ Int̃¬
que prima sunt dulcia sermo¬
num commercia quib homine
adinuic̃e suas uoluntates cõmu¬
nicant. p̃t̾ita narrãt. p̃sentia in¬
dicãt. futura nuntiãt. occultare¬
uelant: adeo ut si his careat uita
humana. bestiis comparabilis
iudcat᷑. Quid aũt concent᷑ auiũ
quid humane uocis melos iocũ¬
dum. quid dulces modos sonoꝵ
omnium cõmemorẽ. qr tammul¬
ta sunt armonie genera ut ea n
cogitatꝰ ꝑcurrere. nec sermo faci¬

Expanded text:
disserere debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta invens. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt in singulis, ut si quis. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Intquae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo faci
Abbreviated transcription (Latin):
asseris. non dicam cum bestia¬
lib sed & cum ipsis bestiis com¬
mune accepi: Quicl michi lux
solis amplius confert. qm nep¬
tilibus o uermibus terre: Doyĩa
similiter uiuunt. omĩa spirant
idem pastus. iclem potus omĩ¬
um: Quid hoc tam magnum:
quid hoc tam singulare : Uide
certe quale ẽ. Non itaq satis
congrnit singłarit̃ cdiligendũ
ꝓbas. si non & ipsum quoq ułĩ
aliquo singlariter dilexisse de¬
mostras. Magna quidem fateor
hec & singlari amore dignafo¬
ret si siglarit᷑ clata fuissent. H.
on michi displicere pot̃ hec cli¬
ligentia tua qr in hoc patet qͦd
ꝑfecte amare desideras. qm̃ car
sam ꝑfecti amoris tam diligent̃
inuestigas. gratant̃ gͥhoc tecũ
anterendũ suscipio. ut or tam
sptimi amoremi. abhac ꝓqua
causaris iniuiria defencdam. &r si¬
mul te ne qua ab illius dilecti

Expanded text:
asseris, non dicam cum bestialibus, sed et cum ipsis bestiis commune accepi? Quid mihi lux solis amplius confert, quam reptilibus et vermibus terrae? Omnia similiter vivunt, omnia spirant, idem pastus, idem potus omnium, quid hoc tam magnum? quid hoc tam singulare? vides certe quale est. Non itaque satis congrue singulariter diligendum probas, si non et ipsum quoque vel in aliquo singulariter dilexisse demonstras. Magna quidem fateor haec et singulari amore digna forent, si singulariter data fuissent. HOMO. Non mihi displicere potest haec diligentia tua, quia in hoc patet, quod perfecte amare desideras, quoniam causam perfecti amoris tam diligenter investigas. Gratanter igitur hoc tecum disserendum suscipio, ut et tam optimi amorem ab hac, pro qua causaris, injuria defendam, et simul te, ne qua ab illius dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
betur humana cupiditas eoꝵ q̃ra
ta sunt nouitate excitata ad mirari
discat humana tarditas postremo
ut ħbona simul ⁊ mala qͣi eminus
posita quodamm alloquant᷑ ho¬
minem ut attendat quanto studio
Botere debet. S ꝑ his temporalib

Expanded text:
betur humana cupiditas, eorum quae betur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio petere debet, si pro his temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
crio ⁊ tinea. et termes ⁊ scinifes.⁊ alia
similia q̃ int̃ cẽta quidem animalia
uiuunt. S cet̾is omnubꝰ corꝑis exigui¬
tate dispares sunt. Uide ergo quid
magis mireris dentesapri uł tinee.
alas grifis. uel cinifis. caput equi ul
locustȩ. crura elefantis uł culicis ros¬
trum sus uł succrionis. aq̃lã uel
formicam. leonẽ uł pulicẽ. tigridẽ
uł testudiñe. Ibi miraris magnitu¬
dine. hic miraris paruitatẽ. corpus
paraum magua sapientia conditũ.
neaterosapientia cuinulla suborepit
patir sue congrua plemssime di¬
nis eorum omnium que natura
formaiit inmagnis.
sdaminreb̾ conditis qͣ icc̾cocumiui¬
ent magis mirasunt quia ad homi¬
niminotiei am raro prieniunt. ut¬
obhoc quod insuo gnͣe paucacreata
sunt. uł quia in remotis sedibꝰ ⁊ in
abditis nat᷑e sinib abstrusa. H ãu
iccco creatoris ꝓuidentia seorsũ col¬
locare uoluit. ut illox consortio q̃
noxia sunt ñ ledatur humana soci¬
etasseorum q̃ p̃ciosa sunt specie pro¬

Expanded text:
mes et sciniphes, et similia, quae inter caetera quidem animalia vivunt, sed caeteris omnibus corporis exiguitate dispares sunt. Vide ergo quid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit naturae suae congrua plenissime dinimis eorum omnium quae natura formavit in magnis. quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie pro
Abbreviated transcription (Latin):
uenient coaptate itaut ip̃adispo¬
aeto spis quo d̾amͦ inuiere uideat
be ciolem sibi adhibitamdilige nct¬
am conditoris Pursus alia iccicomi¬
raui quia moustruosa quodam sũt
leli dicula. quorum quise plas¬
matid quantum abhumara radione
aliena est. tantoleuius humanum a

Expanded text:
convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum a
Abbreviated transcription (Latin):
clieo exꝑiri &e comꝓbare possis. bic
ergo obsecro michi. quicd clehis om¬
nibus unicum tibi feceris quod sin¬
glariten amplecti. quo semꝑ ꝑfrm
uelis: sertus enĩ sum. quod aut hors
que iiclent᷑ aliquicl amas aut suã
post posinsti uinuersa hec. aliud
habes quod preomĩb his diligas:
ASicut amare nõ possum quocd
mĩquam iudi sic dehis om̃ĩbus
que uident᷑. nicħ aclhuc amane⁊
poti. & tam̃ dehis om̃ib qͦd
suꝑ omĩa amandum sit. nonclum ĩ

Expanded text:
co experiri et comprobare possis. Dic ergo obsecro mihi, quid de his omnibus unicum tibi feceris, quod singulariter amplecti, quo semper perfrui velis? Certus enim sum, quod aut horum quae videntur aliquid amas, aut si jam postposuisti universa haec, aliud habes quae prae omnibus his diligas. ANIMA. Sicut amare non possum quod nunquam vidi, sic de his omnibus quae videntur, nihil adhuc amare non potui, et tamen de his omnibus quid super omnia amandum sit nondum i
Abbreviated transcription (Latin):
meditantur. Reprobi dum temporalib inhiant cog¬
nitionem eternorum ꝑdunt. electi autem dum tẽ¬
oralia dei benefitia recolunt. ad agnitionem eter-¬
rꝵ ꝓficiũt. Neꝓbi ꝑuisibilia ab ĩuisibilibꝰ cadt̃. electi
illa pisibilia d̾ qͥb ascendc̃. aliailla st ꝑ que ascendt̃. De.
operibus conditionis ꝑ oꝑa restaurationis ad cõ¬
ditionis et restauratonis austorem ascendunt
Ascensusaũ isti ñ extrinsecus. sed intrinsecus cogitã¬
dist̃ ꝑgradus in corde de uirtute in iuitutẽ disposi

Expanded text:
meditantur. Reprobi dum temporalibus inhiant, cogmeditantur. Reprobi dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalia Dei beneficia recolunt, ad agnitionem aeternorum proficiunt. Reprobi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi illa vioperibus conditionis per opera restaurationis, ad conditionis et restaurationis auctorem ascendunt. Ascensus autem isti non extrinsecus, sed intrinsecus cogitandi sunt, per gradus in corde de virtute in virtutem disposi
Abbreviated transcription (Latin):
Llectinamq opera restaurationis prefert oꝑib
prime conditionis. quia illa ad senuitutem. ista
ad salutem facta. ad salutẽ fr̃a gc̃ Sed econtra re-¬
ꝓbi plus amant oꝑa conditionis qͣm oꝑa restaura¬
t̃onis qr p̃sentẽ queit̃ delectatõnẽ. ñ futurã felici¬
tatẽ. Philosophi gentiliũ suꝑsticiosa quadam
curiositate naturas rerum. id ẽ opera conditõniꝰ
inuestigando incogitatõnib suis euanuerũt.
Phuosophi xͥ anoꝵ opera restauratõnis iugit̃
meditando omnẽ acogitatõnibus suis uanita¬
tẽ repelit̃. Qiecti restauratonẽ suã ꝯssdantẽ ignediuini
amoris mardescunt. reprobi autem pulcritudinem
rerum conditarum ꝑuerse amantes abamore dei
refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogita¬
tiones suas inmergunt creatoris sui obliuiscuntur.
electi autem creatoris sui obliuisci non possunt. De
cuius misericordia semꝑ circa suam reparationem

Expanded text:
Electi namque opera restaurationis praeferunt operibus Electi namque opera restaurationis praeferunt operibus primae conditionis, quia illa ad servitutem, ista ad salutem facta sunt. Sed e contrario reprobi plus amant opera conditionis, quam opera restaurationis quia praesentem quaerunt delectationem, non futuram felicitatem. Philosophi gentillum superstitiosa quadam curiositate naturas rerum, id est opera conditionis investigando, in cogitationibus suis evanuerunt. Philosophi Christianorum opera restaurationis jugiter meditando, omnem a cogitationibus suis vanitatem repellunt. Electi restaurationem sui considerantes, igne divini amoris inardescunt. Reprobi autem pulchritudinem rerum conditarum perverse amantes ab amore Dei refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogitationes suas immergunt Creatoris sui obliviscuntur. Electi autem Creatoris sui oblivisci non possunt, de cujus misericordia semper circa sui reparationem
Abbreviated transcription (Latin):
tem appiopinquare incipiat. Dumergo d̃s cum pa-¬
ucis et raro loquendo mentesnr̃as inunum colli-¬
git obscure autem et in abscondito loquendo sur-¬
sum ad setrahit. quid aliud qͣmut ita dicam in-¬
ius ibilis cuiusdã arche incordib nr̃is formam fin¬
git. Quamuis ergo omia opera sua ꝓpterhominẽ
fecerit. alia tantem uoluit eẽ opera illa que samꝰ
exhiberent obsequium. acq alia que infirmis cõ¬
ferrent remedium. Poterat enim mundus sano ser¬
uire. sed non poterat egrotum reparare.proinde pꝰ
illam primã rerum conditionem que factȩ fuerãt
ut stantib subeẽnt. neces se erat alia facere que
iacentes erigerent. Que tanto primis digniora gt
quanto magis necessaria: et quanto dignitat p̃¬
cedunt. tanto ꝓlixiori tempore currunt. Iua mĩ
sex diebus facta sunt. Ista sex etatib fiuint. Sel die
bus racta est rerum conditio: &e sex etatib peaficit᷑
aliter electi. atq aliter reprobi pensant.

Expanded text:
tem appropinquare incipiat. Dum ergo Deus. cum patem appropinquare incipiat. Dum ergo Deus. cum paucis et raro loquendo mentes nostra in unum colligit, obscure autem et in abscondito loquendo sursum ad se trahit, quid aliud quam, ut ita dicam, invisibilis cujusdam arcae in cordibus nostris formam fingit? Quamvis ergo omnia opera sua propter hominem fecerit, alia tamen voluit esse opera illa, quae sanis exhiberent obsequium, atque alia quae infirmis conferrent remedium. Poterat enim mundus sano servire, sed non poterat aegrotum reparare. Proinde post illam primam rerum conditionem, quae facta fuerunt, ut stantibus subessent, necesse erat alia facere, quae jacentes erigerent. Quae tanto primis digniora sunt, quanto magis necessaria, et quanto dignitate praecedunt, tanto prolixiori tempore currunt. Illa enim sex diebus facta sunt, ista sex aetatibus fiunt. Sex enim diebus facta est rerum conditio, et sex aetatibus perficitur aliter electi atque aliter reprobi pensant.
Abbreviated transcription (Latin):
inpatientem rerum uarietate delectarent. Prop¬
terea elegit unam gentem et unum locum ubisacͣ¬
nta ñ aduniꝰ gentiͦtm s ad salutẽ tociꝰ mũdiꝑtinẽ¬
tia inttiaret ut unitaꝰ ubiq cõmendaret᷑. c& hũanuᷤ
animꝰ int᷑ et foriꝰ ad unitatẽ reuocaret᷑. ut si c̃ ab uno
saluatore ẽ satꝰ oĩum ita oe ab unoloco ⁊ ab uno ppło
manaret salutis initium. Qui enĩ propt̾ nos oĩa
fecit. sic utiq fecit. sicut magis nobis expedire
cognouit. hec autem partim pen homines.
partim ꝑ angelos. parcim ꝑ semec ipsum. opera.¬
tus est. Plurima ꝑ homines ꝑ angelos multa. ꝑ
semet ip̃sum pauca ꝓpterea ut dum meditatione
eorum humanus ammus. de factis hominũ ad
facta angeloꝵ. & de factis angelorum ad facta
dei ascendendo ꝓficit paulatim sese in unum col-¬
ligere assuescat. et quanto magis multiplicita-¬
tem euadit. tanto amplius ad ueram simplicita.¬

Expanded text:
impatientem rerum varietate delectarent. Propimpatientem rerum varietate delectarent. Propterea elegit unam gentem, et unum locum, ubi sacramenta non ad unius gentis tantum, sed ad salutem totius mundi pertinentia initiaret, ut unitas ubique commendaretur, et humanus animus intus et foris ad unitatem revocaretur, ut sicut ab uno Salvatore est salus omnium, ita etiam ab uno loco, et ab uno populo manaret salutis initium. Qui enim propter nos omnia fecit, sic utique fecit, sicut magis nobis expedire cognovit. Haec autem partim per homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus. Plurima per homines, per angelos multa, per semetipsum pauca. Propterea ut dum in meditatione eorum humanus animus de factis hominum ad facta angelorum, et de factis angelorum ad facta Dei ascendendo proficit, paulatim sese in unum colligere assuescat, et quando magis multiplicitatem evadit, tanto amplius ad veram simplicita
Abbreviated transcription (Latin):
danr̃a colligere. & ad interna gaudia contemplanda
reuocare. foris loquitur: ut nos intus redire ãmo-¬
neat. Sed quia mens uisibilib assueta nescit tam
cito ad inuisibilia consurgere: iocirco uoluit ip̃e
q̃ dam etiam uisibiliter exhibere. miracula. inqui¬
bus nf̃m affectum enutriret. et suam nobis carita¬
tem cõmendaret. hec autem sunt specialiter illa q̃
ad reparationem hominis pertinent: nam ea que
ad conditionem hominis facta sunt. magis nobis
potentiam opificis indicant. ea uero que ad redẽp¬
tionem hominis facta sunt. p̃cipue ad caritatem
spectant. hec igitur oꝑatus ẽ deus ut qualem
erga nos haberet dilectionem ostenderet. &e nos
ab amore huiusmundi ad amorem suum reuoca¬
ret. hec igitur operaita moderari uoluit ne infi¬
nita eẽnt. ne animũ nr̃m qui colligendus erat
moccupatione sua distraherẽt. & tam̃ multa es.¬
sent. ut eundem animũ ꝑfecte adhuc stabilitatiᷤ

Expanded text:
da nostra colligere, et ad interna gaudia contemplanda da nostra colligere, et ad interna gaudia contemplanda revocare, foris loquitur, ut nos intus redire admoneat. Sed quia mens visibilibus assueta nescit tam cito ad invisibilia consurgere, idcirco voluit ipse quaedam etiam visibiliter exhibere miracula, in quibus nostrum affectum enutriret, et suam nobis charitatem commendaret. Haec autem sunt specialiter illa, quae ad reparationem hominis pertinent; nam ea, quae ad conditionem hominis facta sunt, magis nobis potentiam opificis indicant; ea vero, quae ad redemptionem hominis facta sunt, praecipue ad charitatem spectant. Haec igitur operatus est Deus, ut qualem erga nos haberet dilectionem ostenderet, et nos ab amore hujus mundi ad amorem sui revocaret. Haec igitur opera ita moderari voluit ne infinita essent, ne animum nostrum, qui colligendus erat, in occupatione sua distraherent; tamen multa essent, ut eumdem animum perfectae adhuc stabilitatis