comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et prece pit uñs uens ade dicens. Nõ
dixit mecepit eis. Ueide secnuitur
ab omm ligno quod ẽ in ꝑadiso esce.
edes. Non dixit edecis De inde ad uin¬
git. De ligno auten ognoscendi bonura
⁊ i malum non man dntabitis De io.
Iam hic tantim̃ adam bos pluraliter
inat dicens Quadie autem ederitit
ab eo morte moriemini. an sciens quod
eis fẽurus erat uulierem ita p̾cepit ordi¬
natissime ut ꝑiurum pre ceptum de urn
ad feminam ꝓueniret ernam discipli¬
nam ecclesie in ecclesia seruat apostolus
uicens. siquid autem dicens dicere uolũt
tomi inros suos interrogent. Item queri
potest ciiomodo mĩt deus ⁊ iocutus ad homi¬
nem quem facit lam certe sens i ac mente
pre ditum ut audire ⁊ intemg̾e locruentẽ
ualeret Nec .n. aliter preceptum posset.
actipere quo poss o trans gressor eius
eẽt insi hoc acteptum intlligeret. Quõ
gͦ ułi io tutus est deus. Utrum intus in
tetnig̾et uommitatem ac p̾ceptum uei si¬
ne uł corporalib sonis uel corpora¬

Expanded text:
inus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes; non dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter minat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in tellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corpora
Abbreviated transcription (Latin):
runt Se Nocus itaciue magmis neq
p̾tem dus proꝗoridur ut intu amur
auanitum possumus qnͣtum ip̃e ad iu¬
uare ⁊ donare dignatur opus diui¬
ne ꝑ indencie bipertitum. Quod su¬
puis cum agri cultura. io ciueremur¬
tran sicori transitoia quadam occa¬
sione ꝑ ftriuxnius. ut sn de iam in¬
apet legentis aniimiẽ. amius hot assu¬
nesse̾e ꝯtueri . quod adumat pnimũ ne

Expanded text:
ue magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne
Abbreviated transcription (Latin):
io q ip̃m quib cumcine modis uł sons
signifitantem denm intelligere poterãt
pͥus ꝑsuaderetur eos ex illo fc̃o nonẽe me¬
niturds .i. illud ciuod hẽbant et ase ha¬
b̾e gaudebant non amissinds irdo toco
suo iociuendum est. Ad u̾tant itaci
Si guos mouet enomo do potuernre iu¬
telligere exꝑta nominantem uł miuan
tem deum tuideant nos om̃tium in expto¬
rum nomina non nisi exꝯt tariis que
iam nouimuis si priuacionum sunt.
aut ex similib si sp̃eꝑ s unt sine ulloets
Dubitatõnis agnoscere Nisi forte als¬
qnem mouet ciuem admoduii oqul
pocuerit uei ioquentem in terlig̾e qui
non didiir tant uel cresçendo inter
lo quentes uel anquo magisterio. ¶u¬
re cluos ita fecerat ut hoc possent ⁊̃ al
pre ceptura und tm̃ oederit Deus. an
etiam femine. Si nom dum narratũ
est quem admodum fc̃a sit femma
au forte ian erat facta . Q hoc quem

Expanded text:
uel sonis significantem deum intellegere poterant; prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerunt intellegere tem Deum; et videant nos omnium inexpertorum nomina, nonnisi ex contrariis quae jam novimus, si privationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. Nisi forte aliquem movet quemadmodum loqui potuerint, vel loquentem intelligere, qui non didicerant vel crescendo inter loquentes, vel aliquo magisterio; qucere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab praeceptum viro tantum dederit Deus, an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta sit femina. An forte jam erat facta? sed hoc quem
Abbreviated transcription (Latin):
nant uoces S i gͦ ad am talis ens
ut poss caꝑei mlam locucõnem. dei
cim̃ mentib angelicis ꝑsuam pres¬
prebet subfantiam non dubitan¬
dum ẽ quod enis mentem. ꝑtems
mou̾it nurd ⁊ in effabili modo non
motus ip̃e per tenpus eiqueuti¬
le at salubre preceptum u̾itatis in¬
pressent. ut que tnͣs gressiori pena¬
pena deberetur ea iꝑa en esfa bint̾
uentate mon strauerit situt audranie
ueliutentur.ea omauona etecerxta m̃¬
quo que in anmas senctas setos re tñs¬
tert ex anquo. temꝓore cum rpnit malus
modum. Si autem ad eum modum:
adam uigus erat ut ei ad nut nopus
osset att̃nis cte atorit. canctoris ⁊ sapien¬
congnostitur uiteret Des uonro¬

Expanded text:
nant uoces. Si ergo Adam talis erat, nant uoces. Si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est, quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utile ac salubre praeceptum ueritatis inpresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabili ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta , quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus . si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapiencognos
Abbreviated transcription (Latin):
dominus Deus ade uitens ab omnl
ligno quod est in ꝑadiso esca eses. De
ng no autem ꝯ congnoscendi bouũ
⁊ malum non mandutabrtis perllo.
Quadie autem ederitis ab eo mo¬
enuo modo isto locutus sit pous. Mo¬
dus cruidem ip̃e anobis ꝓpr̾e ꝓprie
ꝯ prenendi non ꝑote st Cer tissi¬
me tñ tenere Debemus deum adit
ꝑ suain sub ftanciam lociui. aut ꝑ fibi
suoditam ereatutani. S ꝑ s ub statitiã
suam loqui non loqui nisi ad creandat
om̃s naturas ad sp̃uale n̾o at e intel¬
lectuales. son folum creandas. S ⁊̃
illumi nandas Cuan iam possunt caꝑe
locutõnem euis quaus est in uerbo
eius. ⁊ Quod in printipio erat apd̾
deum ⁊ deus erat uenbũ ꝑciuod ftã
funt omnia. Iuis aut̃ cini eam cape
non poss mit tum loquit ur deus nõ mfi
ꝑ creatutam ioquitur aut tantum¬
modo spirituale fiue in sompnis sue
in excasi. similitudine rex torporami
aut ⁊̃ ꝑ ip̃am corporalem dum senss¬
b corporis uł alicͣ spẽs apparet uł mnb¬

Expanded text:
dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, moquomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie conprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas, ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis est in uerbo eius, quod in principio erat apud deum et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem, qui eam capere non possunt, cum loquitur deus, nonnisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species adparet uel inso
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in enis sb̾a cinod iam non est uł enͣt
eid̾ non dium est ficut in naturis que poĩt
tem poris mutabitit atem pati. Hic gͦ
in ꝯmutabili etate et̾ntate uiuenf eteant
ommas⁊ sumul ex cruib curterent temed¬
ra ut inplerentur iota temporalib cħ
⁊totalib rerum motib secula nolu̾entͤ
Inqnib rebus ciue dam cpñania quedara
cor porana ꝯdidit formans mat̾iam nec als¬
us. nec nullus S omnio ip̃e tn foriem:
at formabilem in sticuit ut formacõnem
suam non tempore. S origme pͥ ce d̾et¬
preue mret. Opͣnte autem creatnrã cor

Expanded text:
fuit in eius substantia, quod iam non est, uel erit, quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic ergo incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ex quibus currerent tempora et inplerentur loca poralibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec ullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam cor
Abbreviated transcription (Latin):
con fu sam necine seꝑatam deuni cum
solus habet in mortalitem ⁊ lucem
habitat in accessibilem quem nemo
hominũ iidit nec in dere pot̃ neclo¬
tempoꝵ uel funto uel infiuto uolume
ueus est quod bremus. sit in ꝑte emam in
sunt aut fuit in eis sub ttantia eiuod
iam non est . relerit cid̃ nõ dum est
situt mn naturis que poit temporis muta

Expanded text:
confusam, neque separatam, Deum qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest, nec lotemporum vel finito vel infinito volumine Deus est, quod brevius sit in parte quam in e in locis sunt: aut fuit in ejus substantia quod jam non est, vel erit quod nondum est, sicut in naturis quae possunt temporis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ⁊ inalum non manducabitis de illo qu
die autem ederitis ab eo. morte morien
Si ancuid mali eẽt lignũ illud unde ꝓhibnt.
hominem deus enis ip̃ius mais nat᷑uta ie¬
natus inderetur ad mortem. Quia uero
ligna om̃ia in padiso bona piantanetat cis
fecit omĩa bona nalde nec ulla ibi nͣ malie
erat qr mis crmͣ est mali ullanͣ d quod dili¬
gentius si dñs uotuerit disseteremus cã
de mo serpente disce ceperimꝰ ab mo uigno
quod malum non erat ꝓhibitus est ut ut
obrdientia. Cum eo iõ rens in rauitatis
caitust est homꝰ Qana eam rem tetigit q¬
qtͣ phibicõnem qmͣ si non ꝓhibitus tetigis¬
set non utits peccas nam qͦm dicit uerbi
uene nosa est mortem es ꝑruiciat nten
cetigit Secruitur quidem᷑ mors contemꝑ
non uetaretur Item cum quisqque ꝓhi¬
bet eam tem tangi que non quidem tã¬
Scnins quam in alienam re cumam
mi ssisset mamim ꝓhibitus ab eo cums

Expanded text:
s de illo. qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa oboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtonon uetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tansi quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus
Abbreviated transcription (Latin):
apinente cur nisserit S tamem ut
ciusam uisionit hunis non diuitius requi¬
ãm o ħ ip̃a magna est utinitas homini
quod deo serint iubendo Deus utile fa¬
cit quicqnid inb̾e uoluit Dectuo me¬
tuendum non est ne mub̾e quod in uti¬
le est possit Nse fier potest ut uolm¬
tas ꝓpͥa non grandi rume pondere suꝑ
homniem cadat. Sream uoluntati
suꝑioris extoliendo p̾ponat. hoc ex¬
ꝑtut est homo ꝯtempnẽs p̾cept um dei
⁊ hoc exꝑimento Didicit criud in ter¬
eẽt in terbonũ ⁊ malum Ronũ .s. obe

Expanded text:
ente, cur iusserit. sed tamen ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
buiemis Et alibi tum dixiss Õ run timore et
tremore uestram ip̃oꝵ salutem oꝑamins
ne sibi putarent triouendum tanctnͣ ipi se
fac̾ent bonos ⁊ iustos ꝯtinuo sub iecit Deus
.n. est qu̾o oꝑatur in nobis. Sumpsit¬
Gͦ dñs deus hominem quem fecit ⁊ posint eĩ
in ꝑadiso oꝑarieum hoc est oꝑari ineo cubo

Expanded text:
bulemus. et alibi cum dixisset: cum timore et bulemus. et alibi cum dixisset: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini, ne sibi putarent tribuendum, tamquam ipsi se facerent iustos et bonos, continuo subiecit: deus enim est, qui operatur in ergo Dominus Deus hominem quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, hoc est, operari in eo
Abbreviated transcription (Latin):
est lucidus. S fit q si factus eẽt non fieret
S ⁊̃ ab sente lumine lutidus manetet sit ip¬
mo deos p̃sente illuminatur ab sente autem
ꝯtinuo tenebratur acluo non iocorũ interuał¬
lis. S uoluntatis auersione disceditur qle
itaq opetur hominem bonũ atq custodiat
qm in comniutabint̾ boms est semꝑ ab ilb
fieri. semꝑ que ꝑfici debenius in ħentes es ti¬
ea ꝯũsione ciue ad illum est ꝓmanentes ue
quo dicitur. Michi autem ad berere deo bom̃
est Et cui dicitur. Fortitudinem meamo ad te
custodiam. Ipsuis .n simins figmentum non
tm̃ adnoc ut hoĩes simnis sec ad hoc ⁊̃ ut
boniis sumiis ⁊am ⁊ apostolus cum fidelit
ab in pietate ꝯuersis gr̃am eina salui fci sum
ꝯmendaret gr̃a . i inguid salui fc̃i estis ⁊fitẽ
et hoc non exuobis S dei domun est Non
ex oꝑio ne forte quis ex tollatur ipsius n
bus bonis. que p̾parauit deus ut millis am¬

Expanded text:
est lucidus, sed fit, quia, si factus esset, non autem fieret, est lucidus, sed fit, quia, si factus esset, non autem fieret, etiam absente lumine lucidus maneret, sic homo deo sibi praesente inluminatur, absente autem continuo tenebratur, a quo non locorum interuallis, sed uoluntatis auersione disceditur. Ille itaque operetur hominem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est. semper ab illo fieri semperque perfici debemus inhaeea conversione quae ad illum est permanentes, de quo dicitur, Mihi autem adhaerere Deo bonum est; et cui dicitur, Fortitudinem meam ad te custodiam . Ipsius enim sumus figmentum, non tantum ad hoc ut homines simus, sed ad hoc etiam ut boni simus. Nam et Apostolus cum fidelibus ab impietate conversis, gratiam qua salvi facti sumus, commendaret : Gratia enim, inquit, salvi facti estis per fidem; et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quisbus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis am
Abbreviated transcription (Latin):
pus : sapiens: beatus q semꝑ fieri non fieti
⁊ reced̾e. sicut ator poris medico sanari ⁊ abi re
Q ua medicus corporis oꝑatius fuit extture¬
tus sermens nature intrinsecus oꝑanti sub
deo em opatur om̃em salutem gemino ilo
oꝵe ꝓuidentie dequo supͣ iocuti simnis. Non
g ͦ ita se debet homo ad dominum ꝯu̾tere
ut cum ab eo stũs fuerit nuistus. et stedat:
s ita ut ab nuo semꝑ fiat Eo enꝑpe ip̃o qũ
ab illo nondiscedit᷑. eint ip̃a. presetitia sur¬
dic᷑at᷑ ⁊ illuminatur ⁊ be atificatur oꝑane
⁊ custodiente peo dum obedienti sub iecto ꝙ
homo terram ut culta ato fecunda sit eis
cum fuerit opetatus abcedit relui quens eatu
uel arratam uel satam uł rigatam uessi
qud aliud manente oꝑe ciuod factum est
Cum opator abcesserit ita deus oꝑatur
hommem iustum. id est iusti fi cando em
ut si ab cessetit maneat in ab sente quod fetr
Si potius sicut aer p̾sente lumine non factu

Expanded text:
pius, sapiens, beatusque semper fieri: non fieri pius, sapiens, beatusque semper fieri: non fieri et recedere, sicut a corporis medico sanari et abire: quia medicus corporis operarius fuit extrinsecus, serviens naturae intrinsecus operanti sub Deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere providentiae, de quo supra locuti sumus . Non ergo ita se debet homo ad Dominum convertere, ut cum ab eo factus fuerit justus abscedat, sed ita ut ab illo semper fiat. Eo quippe ipso cum ab illo non discedit, ejus ipse praesentia justificatur, et illuminatur, et beatificatur, operante et custodiente Deo, dum obedienti subjectoque dhomo terram, ut culta atque fecunda sit, qui cum fuerit operatus abscedit, relinquens eam uel aratam uel satam uel rigatam uel si quid aliud, manente opere, quod factum est, cum operator abscesserit, ita deus operatur hominem iustum, id est iustificando eum, ut, si abscesserit, maneat in abscedente quod fecit: sed potius, sicut aer praesente lumine non factus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sumꝑpsit dominus dens hominem quem fe¬
cit ⁊ posuit eum inparadiso oꝑarienm ut
iustus ẽẽt ⁊ custo dire ut tutus ẽẽt ip̃a uti¬
q dominatõne sua que non est illi s nob̾
utił iue criuxe nostra seritute nõ in di¬
get nos u̾o dominacone iluis indigens
in digemus ut oꝑaretur ⁊ tustodiat nos
Et ideo neq. u̾us solus dñs est. qui anon mi
ad suam s ad tirãm utintatem salutem q ser¬
munꝰ Nam si nod̃ in digeret eo ip̃o non uenus
dñs esset Cum ꝑꝓ nos enis ad innaretur ncc̃itas
sub qua ⁊ ir̃e seruiret. Metito ille in phalmo.
meoꝵ non eges Rec ita senciendum est
quod dixinns nos illi ad utilitatem nostpã
salutem que seruire tancm̃ aliud aliud alicͥy
illam uocem diligninis. Michi autem adhere¬
re deo bonũ est. Neq .n. tate aliquid est ho
mo. ut fcũs deserente qui fecit. Possit aliquid
ag̾e bene tancim̃ ex se ip̃o. S cota enis actõ
bona est ꝯuerti ad eum aquo fc̃ns est ⁊ ab eo insꝰ

Expanded text:
et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, ut iustus esset, et custodire, ut tutus esset, ipsa utique dominatione sua, quae non est illi, sed nobis utilis. ille quippe nostra seruitute non indiget, nos uero dominatione illius indigemus, ut operetur et custodiat nos. et ideo uerus solus est dominus. quia non illi ad suam, sed ad nostram utilitatem salutemque seruimus; nam si nobis indigeret, eo ipso non uerus dominus esset, cum per nos eius adiuuaretur necessitas, sub qua et ipse seruiret. merito ille in psalmo, meorum non eges. nec ita sentiendum est, quod diximus, nos illi ad utilitatem nostram salutemque seruire, tamquam aliud aliquid is secundum illam uocem diligimus: mihi autem adhaerere deo bonum est. Neque enim tale aliquid mo, ut factus, deserente eo qui fecit, possit aliquid agere bene tanquam ex seipso; sed tota ejus actio bona, est converti ad eum a quo factus est, et ab eo justus,
Abbreviated transcription (Latin):
Non ne qr sentimus cnud sit uiu̾e ⁊ eus te
prina cõnem uocamus mortem mde redi¬
tum ad io eluod sentimus tefur rectõm as¬
penamus ⁊ siquo alio nomine sucͣicumq uig¬
na id ip̃m appetiatur menti utiq signũ
in sinuatur in uoce loquendo quo somã¬
te agnoscat. quod etiam sine signo cogi¬
taret. Mm Mirum est .n. quem admodum
teꝵ qnas ht̃ amissiooiem eciam tñ exꝑtã
naturam deuitet Quis .i. pocora doce¬
it uenitatõnem mortis nisi sensus inte
cere baiilo suo si eni fuerit ex altato ute
minitatꝰ quod ex quodam temꝑe incipiat

Expanded text:
e, eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitaecere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit,
Abbreviated transcription (Latin):
lm tatis enis tiõ ꝑ tocũ mo ne tur
ut corpus ꝑ tocum moueat eñto
totum ꝑ ꝑtes i monet net aliquas
loct mouet insi ꝑ illas crnas toco ñ
monet oꝑ si in telligere difficile ẽ
ut pum q cre dat ut᷑ ⁊ quod natim
spũalis non ꝑlotum mota mo nes¬
tot corpus per locum ⁊ quod deis¬
mo ue at creaturani spiritualem
ꝓtempus. Quod si de auima emisq¬
ne dubio non solum crederet hum ⁊̃
in tellig̾et sieam pdss fitirci est facor¬
poream cogitare tui .n. no n faci ie
occurtat quod ꝑiotum non mo neatur
corpus est at ꝑhoc. ꝯsequens est ut
anima ꝑtocum mo uen non pute tur
Sicor pus non ẽẽ credatur S ut
unit credere non muns urgendus est

Expanded text:
luntatis ejus, non per locum movetur ut corpus per locum moveat, quando totum per partes movet, nec aliquas loco movet, nisi per illas quas loco non movet? Quod si intelligere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis, non per locum mota, moveat corpus per locum, moueat creaturam spiritalem per tempus. quod si de anima quisqne dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, si eam posset sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occurrat, quod per locum non moneatur corpus est; ac per hoc consequens est ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse creditur - sed, ut sque credere, non nimis urguendus es
Abbreviated transcription (Latin):
Demq apitante incħ alind apetitum ẽ
isi non cẽ sub dominacõne Des gũ
iliso ad missrm est inciuo ne ad untt̾et
sola deberet. issio Dominantis actendi
aam dei uoluntas amaretur. Quid
amud qmͣ dep dei uoluutas hũane
uoluntati p̃poneretur Dñs quidem cut

Expanded text:
peccante nihil aliud appetitum est nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est in quo ne admitteretur sola deberet jussio dominantis attendi, am Dei voluntas amaretur? quid aliud quam Dei voluntas humanae voluntati praeponeretur? Nec
Abbreviated transcription (Latin):
deo ÷ subdituati dñis s nlum ẽẽ sup̃ omuẽ
creatutam siue corporalem siue sp̃nalem
fecisse sufflando. Utrum aut̃ exeꝰ qd̃ oĩo
qd̃ erat .i. ex nicħo an ꝑx aliqͣ re que iam
si .ni. deutn ad huc aliquid extu chito cͤ¬
are credimsꝰ post ea qmͣ ete auit oĩa
sił ⁊ ob hoc aꝯsũmatis om̃b oꝑib tequi¬
euisse crediꝰ que nchoauit face ut epuc¬
ciiud de inde facet ex his fac̾et. Nor udeo
d̾e andicend̾ ẽ eum millis quidem oꝑib pͥ
moꝵ sex dieꝵ feciffe ł illim drẽ occuitũ
ac di boc pocius credi oꝑtet sp̃u alẽ acts
te erant nõ ad huc eẽnt fut᷑e Ꝙx si ita
nõ dum erat in ꝯditis reb aĩe hũane ulla

Expanded text:
deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalefecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceret, non uideo, cere. an dicendum est eum in illis quidemm sex dierum fecisse diem illum occultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae human
Abbreviated transcription (Latin):
deus opari hominem qui ianrhomo etat ut
puis sapiens que sit emdem q custo dite.
quod homo sua potestate inse ciuam aluss.¬
sup̃ se ⁊electatus dominatõnem q guis ꝯtẽ¬
nens cutus ẽẽ non posfit ꝓ inde nullo mͦ uatare
arbitior. S nos anqnid ⁊ magnum aliquid
ad mou̾e quod ab ip̃o dnimi libri nuiꝰ exordio

Expanded text:
deus operari hominem, qui iam homo erat, ut pius sapiensque sit, eumque custodire, quod homo sua potestate in se quam ilsupra se delectatus dominationemque eius contemnens tutus esse non possit. Proinde nullo modo uacare arbitror, sed nos aliquid et magnum aliquid admonere, quod ab ipso diuini libri huius exordio
Abbreviated transcription (Latin):
positus ÷ cunppe nomo inpodiso ut oparetur
emidem ꝑadisum situt suꝙͣ disputatũ ẽ. ꝑ agn¬
ciaturam nolaboriosam s delitiosam ⁊ mentẽ
pͥcendis magna atq utitia ꝯmonentetem custo¬
oruo ꝯser uatb Non inte ꝑiciatur recteͫ᷑ .ii. quisq
dicitur non custo disse remsuam cmis ic egit
ut amitcet eam etiam fialt̾i salua sit cimm eam
inuenit. uł actiꝑe mͥuit Et alus in hus itis.
sen sisi cinem puto non in m̾ito ꝓponendum
ut ip̃m hõmem oꝑaretur dens ⁊ custo diret.
Sicut .n. oꝑatur homo t̾ram ut eam fatiat
Ce t̾ram. Q ut cuttam ates fructuosam sic
deus hominem imato magis cnũe ip̃e creanit
nt liomio Sit eũ ipse oꝑatur ut iustus sit.
sihomo ab illo ꝓsupbiam non abscedat. boc ÷
ar apotastare ateo quod in ictum supbe scͥptuta

Expanded text:
situs est quippe homo in paradiso, ut operaretur eundem paradisum, sicut supra disputatum est, per agriculturam non laboriosam, sed deliciosam et mentem prudentis magna atque utilia commonentem, custoest quo conseruato non inde proiciatur. recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit, ut amitteret eam, etiamsi alteri salua sit, qui eam uel inuenit uel accipere meruit. Est alius in his uerbis sensus, quem puto non inmerito praeponendum, ut ipsum hominem operaretur deus et custodiret. sicut enim operatur homo terram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic deus hominem multo magis, quem ipse creauit, ut homo sit, eum ipse operatur, ut iustus sit, si homo ab illo per superbiam non abscedat; hoc est enim apostatare a deo, quod initium superbiae scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tis sicut post ꝯmemoratur noia iu posuit.⁊ p̃e
⁊̃ sexto die lege u̾bi dei ꝯ cumgm̃ib ꝯmuines
bos accrpit. Aut si etat iam quod ti met Itbestis
quo nam poss pacto unus ille homo illũ mu¬
tus sons irrigabat C̃ ustodite quidem ille deb̾et
siposs padisumtali ⁊ tanta uiat̾ia ꝯmumire ut
eo serpens nõ possit intrare. S nutũ srpͥus qmͣ¬

Expanded text:
tis, sicut post commemoratur, nomina imposuit: ipse etiam sexto die lege verbi Dei cum omnibus communes cibos accepit. Aut si erat jam quod timeretur in bestiis, quonam pacto posset unus homo illum mutus fons irrigabat. Custodire quidem ille deberet, si posset paradisum tali et tanta maceria communire, ut eo serpens non posset intrare: sed mirum si priusq
Abbreviated transcription (Latin):
mud oꝑis quod accidit extruisecus ꝓill m
ad cepit quem uouisꝰ creanit ⁊ quem tegit
attos ordinat in iusibilit̾ deus hinc iam
arborem rex oculus cogitatõnis attollit᷑.
atq in ip̃o quo gemina oꝑacõ ꝓ uideucie

Expanded text:
d accedit extrinsecus, per illum accedit, quem nihilominus creauit et quem regit atque ordinat inuisibiliter deus? Hinc iam arborem rerum oculus cogitationis adtollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ẜ illam p̾mam celestia suꝑius ordiner¬
suꝑnis : Infernus q terestria. Tumina. sida¬
ꝙ fulg̾e : uiei noctis q intes e agitan
aquis terram fundatam interlni acq
aliud in reb interiore naturali q inꝯtu
geritur in hc̃ aut̃ alta signa clari. Doc̾i
⁊disc̾e. agros con. fosletates ad nimst ͫ
arces ex̾ceri ⁊ queq ania sine in suꝑua so¬

Expanded text:
s ordinari inferiusque terrestria, luminaria sideraque fulgere, diei noctisque uices agitari, aquis terram fundatam interlui atquealiud in rebus interiore naturalique motu geritur; in hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri et quaeque a
Abbreviated transcription (Latin):
cia corporis cogeres Ꝙ .n. magnus inrabi¬
lnus es spitacutum ÷ aut ubi manis cum reꝵ¬
nͣ hñana rõ qiuodam mͦ lociui pot̃ qimͣ com
põitis seminib. plantatis surculus tnͣsiatis
arbuscuł insuit malleoł ei tamqm interro¬
gatur necs uit taditis ⁊ germinis quid
possit quid ne non possit uude possis unde
nomi possit quid in ea naleat cuu̾ioꝵ iu ill¬
sibis interrior q potencia quid extrinsecus
ad hibita diligencia iq ip̃a ꝯsid̾acone ꝓsꝑi

Expanded text:
tia corporis cogeret. Quod enim maius mirabiliusque spectaculum est aut ubi magis cum re humana ratio quodammodo loqui potest, quam cum positis seminibus, plantatis surculis, translatis arbusculis, insitis malleolis tamquam interrogatur quaeque uis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inuisibilis interiorque potentia, quid extrinsecus adhibita diligentia, inque ipsa consi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem ꝓdra mutari poss corporał autem.
ꝑtem pora ⁊ iota. Ex empti .n. gratia
ꝑ tem pus mouetur antius. uel temi¬
nicendo quod oblitus erat uer discen¬
do quod nesciebat. nel uotendo eid̾ no¬
atta in celum . uel aceto in terram. uel
ab oriente in occi dentem. uł siguo alio
siłi modo. Om̃e autem eruod monet᷑
ptotum non potest uͥ ⁊ ꝓtempus¬

Expanded text:
ri posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo, quod oblitus erat, uel discendo, quod nesciebat, uel uolendo, quod noerra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et p
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃i ligno quod est in ꝑadiso esta edes. Delig¬
no aut̃ ꝯgnoscendi bonũ ⁊ malum nõ mandu¬
tabitis de illo Qͣdie aut̃ ed̾itis ab eo morte mori¬
recapitulauit ut narraret quoni sit ꝑadisit
ꝯstitutus. Nunt gͦ ⁊ illud tecapititulando ꝯue¬
morauit ctũo ibi deus posu̾it hõmem quem
custodiret nimgnid force agri cultutam dñs no¬
mit ꝯdari p̾mũ hõĩem anõ est cre dibite.
cid̾ eum aũ pcc̃m dampnan̾it adiaborem ita
iuptate amui agricoiart quosdam ut eu
magrra pena sit mde ad aind uocori
&s longe am plius qnͣdo in cħ atidebat adũ

Expanded text:
s; de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. qua die autem ederitis ab eo, morte morirecapitulauit, ut narraret, quomodo sit paradisus constitutus. nunc ergo et illud recapitulando commemorauit, quomodo ibi deus posuerit hominem, quem quid custodiret? numquid forte agriculturam dominus uoluit operari primum hominem? an non est credibile, quod eum ante peccatum damnauerit ad laborem? ita luptate animi agricolari quosdam, ut eis magna poena sit inde in aliud auocari. que longe ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
mit dr̃ inlus phisair autem ille dicebatur.
qnem nũt gangem appellant. Duo u̾o cet̾a ti¬
gris ⁊ enfratres antiqna ⁊ nomiua tenu̾unt
nos ad mou̾i oportet cetera quoet p̾mitus ad
ꝓpͥetatem lict̾e actipe non in eis fignratã locu¬
coͣm putare o res ipãs que ita narrantur ⁊
ẽẽ taliquid ⁊̃ figurare nonqi nõ poss parabo¬
la locutõis asfumete anquid dere ctmͣ nõ ꝓp̾e qͦ¬

Expanded text:
itur Nilus; Phison autem ille dicebatur, quem nunc Gangen appellant; duo uero cetera, Tigris et Euphrates, antiqua etiam nomina tenuerunt — nos admoneri oportet cetera quoque primitus ad proprietatem litterae accipere, non in eis figuratam locutionem putare, sed res ipsas, quae ita narrantur, et esse et aliquid etiam figurare, non quia non posset parabola locutionis adsumere aliquid de re, quam non p
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mitus fecit hõinẽ in his que simiul omia
creauit. De in ceps u̾o iam hõies exhõmb
corꝑss ex corꝑe. aĩa ex aĩa Durũ est hoc ange¬
ni aut augeloꝵ filiam dr̃ eẽ aĩam. S mul¬
to duri us celi corporei Qnͣto magis gͦ
maris ⁊ t̾re. Multo minꝰ gͥ in aliqͣ corpo¬

Expanded text:
itus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corpo
Abbreviated transcription (Latin):
bonĩ tibi ẽ carbumcius ⁊ lapis p̾ssimus ⁊ nomẽ
t̾tam echiopa flumẽ autem tertium tigris. hoc
quod fluit cͣc assyrios. flumẽ aut̃ qrtum eufͥͥ¬
tres Debiis aut̃ fluminib qd̃ amplius satagã
ꝯfirmare qd̃ u̾a sint flimina. ꝯec figntate
dcã. que non sunt᷑. qi tm̃ modo aliquid noĩa.
ip̃a signi ficentͦ Cum ⁊ regionib. ꝑcͥis flunt uo¬
tissimia srnt ⁊ om̃ia tete gentib diffamata qui
ĩmo exhnis qño ꝯstat ea paorsus eẽ pam uuo¬
b eoꝵ nõia uetustas mutauit sicut tib̃iis fluus¬

Expanded text:
us et lapis prasinus. et nomen rram Aethiopiam. flumen autem tertium Tigris, hoc est quod fluit contra Assyrios. flumen autem quartum Euphrates. de his fluminibus quid amplius satagam confirmare, quod uera sint flumina nec figurate dicta, quae non sint, quasi tantummodo aliquid nomina ipsa significent, cum et regionibus, per quas fluunt, notissima sint et omnibus fere gentibus diffamata? quin immo ex his, quoniam constat ea prorsus esse — nam duobus eorum nomina uetustas mutauit, sicut Tiberis
Abbreviated transcription (Latin):
bignam sentenciam ad utiũq tractausꝰ. St
n. nõ est necesse ut actipiamꝰ ꝑadisum custo¬
dite s in ꝑadiso. Quid . in inꝑadifo custodi¬
te. Nam quid oꝑari in padiso iam ut iusũ
est disseruimꝰ. An ut quod oꝑatet᷑ int̾ra ꝑ
agͥ custuram inse ip̃o custodiret ꝓ distipiã¬
.p. sicut ager otemꝑaret corentiseita ⁊ ip̃e p̾cipiẽ¬
ti. Dño su ut sumpto p̾cepto obedientie t̾tuc¬
tum non spinas mobediencie tedd̾et. Ueniq qm̃
similitudinem a seciti padisi inse ip̃o custodi te
subditus uoluit si milem sibi agrum dampnatus at¬
cepit spinas inquid ⁊ tribules pariet tibi Ox si

Expanded text:
biguam sententiam ad utrumque tractemus. si biguam sententiam ad utrumque tractemus. si enim non est necesse, ut accipiamus "paradisum custodire", sed "in paradiso", quid ergo in paradiso custodire? nam quid operari in paradiso, iam, ut uisum est, disseruimus. an ut quod operaretur in terra per agriculturam, in se ipso custodiret per disciput, sicut ei ager obtemperaret colenti se, ita et ipse praecipienti domino suo, ut sumto praecepto oboedientiae fructum, non spinas inoboedientiae redderet? denique, quoniam similitudinem a se culti paradisi in se ipso custodire subditus noluit, similem sibi agrum damnatus accepit. spinas, inquit, et tribulos pariet tibi. Quodsi
Abbreviated transcription (Latin):
padisim. Cõnt cnuos. Nullus certe uicinus
metuebatur in uasor millus lutis. ꝑ tur ba¬
tor. millus fur hialus agressor. Qũo gͦ intel¬
lecturi sumis coralem padismir. potuisse ab
hõie corporalit̾ custodiri. S neci scͥp tura
Niyit: ut oꝑaretur ⁊ custodiret padisum. Uixit
autem ut oꝑaretur ⁊ custodiret. Qmͣcnũ Si de
greco diligentius ad uerbum ex primatur.
ita scͥptum ẽ Et at cepit pñs deus hominem
quem fecit et posuit eum inpadiso opari
eum ⁊ custodire. S utrũ ip̃m hõmem po
ñ pos int oꝑarieum ⁊ custo dire S intrum
pm̃ hd̃inem posuit oparobot .i. sensiet qui
int̾pͥtatus est ut oꝑaretur an eundem ꝑadisũ
oꝑari ł u ut homo padisum oparetur . am¬
bigue sonat ⁊ indetur magis exigͥe iocuto ut
nõ ditatur oꝑaretur padifum s in ꝑadiso
yumptũ ne forte sicd̾em sit ut oꝑaretur.
qui oparet᷑ terram eademͫ clm pe lotucõ est
oꝑari t᷑ terram. queoꝑari padisum am¬

Expanded text:
paradisum? contra quos? nullus certe uicinus paradisum? contra quos? nullus certe uicinus metuebatur inuasor, nullus limitis perturbator, nullus fur, nullus adgressor. quomodo ergo intellecturi sumus corporalem paradisum potuisse ab homine corporaliter custodiri? sed neque scriptura dixit: ut operaretur et custodiret paradisum, dixit autem: ut operaretur et custodiret. quamquam si de graeco diligentius ad uerbum exprimatur, ita scriptum est: et accepit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum et custodiren paradiso operari eum et custodire. sed utrum ipsum hominem posuit operari — hoc enim sensit, qui interpretatus est: ut operaretur — an eundem paradisum operari, id est ut homo paradisum operaretur, ambigue sonat et uidetur magis exigere locutio, ut non dicatur: operaretur paradisum, sed in paradiso. Uerum tamen, ne forte sic dictum sit: ut operaretur qui operaretur terram — eadem quippe locutio est: operari terram, quae: operari paradisum — am
Abbreviated transcription (Latin):
ios. in es ip̃o hoie eandem geninan ꝓuidentie
senciat. sicut aut̃ in arbore io agit agricusa
serrm secus ut illud ꝓsiciat eid̃ geritur intrm¬
setus. sic in homine᷑ s̃ corpus ei eruod intrise¬
cus agit nͣ seruit extriusetus medicia.
Itemes scd̾m aminam ur natura beatisicetur
intrinsecns doctrina iminstretur extrinsecꝰ
Quedam ad arborem colendi necgligendi uecti¬
gentia: hoc ad corput medendi in curia. boo
ad ammam discendi segnitia. Et que ad arbꝯ¬
tem humor in utilis. hoc ad corpꝰ uictꝰ exiti¬
abit. hoc ad aminam ꝑsnasio miquitatis de̾ꝰ
ita ctue suꝑ omĩa cnui ꝯdidit om̃ia ⁊ regit omria
om̃s ñs. bonus erat. om̃s uolmitates ustus or¬
dinat. Quid gͦ ad horret año. sicredamꝰ hõi¬
nem ita in padiso ꝯstitutũ ut oꝑaretur agti cua¬
tutam nõ labore seruili s honesta amini uo¬
linitate Quid. ni boc hoꝑe in nocencius.¬
uatantib ⁊ cruid plemus magna ꝯsid̾acõne.
ꝯuidentib ut custodiret aut̃ quid. An ip̃m

Expanded text:
los; inque ipso homine eandem geminam prouidentiae onsentiat. sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus, sic in homine secundum corpus ei quod intrinsecus agit natura seruit extrinsecus medicina. itemque secundum animam, ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. quod autem ad arborem colendi neglegentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia; et - quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus uictus exitiabilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. deus itaque super omnia, qui condidit omnia et regit omnia, omnes naturas bonus creat, omnes uoluntates iustus ordinat. quid ergo abhorret a uero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam non labore seruili, sed honesta animi uoluptate? quid tibus et quid plenius magna consideratione prudentibus? Ut custodiret autem quid? an ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o diceretur petra manans est fii en¬
til eam. Becte qiuppe appenatur. Ꝙade
um siginfitandum p̾cessit. Ir̃e est oms qui
illa non erat ouis. plane ouis etat ⁊ non
octidebatur. Et mandutabatur ⁊ cũ eo
sicut ine intulus saginatus. enmi mnitino
tino reu̾enti in epulas cesuis est ibi enmate
ip̃am narracõ figiraꝵ est. nõ reꝵ signti¬
tõ sig ifitatõ gestaꝵ. Non .n. ħenande¬

Expanded text:
ans est sitientibus eam? Recte quippe appellatur quod ad eum significandum praecessit. Ipse est ovis quae illa non erat ovis; plane ovis erat, et occidebatur, et manducabatur : et tamesicut ille vitulus saginatus, qui minori filio revertenti in epulas caesus est . Ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatio gestarum. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
nificatetur ꝯdita z. Et sara. ⁊ agar.
ciͣu̾s duo testa sñ ta significarent erãt
sionẽ fiuento. spũali nos irriget erat
tũ ⁊ petra que aqm̃ sitienti poto iigno ꝑ¬
cussa manauit De qͣ dic̾et᷑. Pecta autem
erat xp̃t aludi cim etant illa om̃ia sg¬
ni ficau̾unt:. S tñ ⁊̃ ip̃a corporant̾ filunt

Expanded text:
nificaretur, condita est; et Sarra et Agar nificaretur, condita est; et Sarra et Agar quamuis duo testamenta significarent, erantsionem fluento spiritali nos inriget, erat tamen et petra, quae aquam sitienti populo ligno percussa manauit, de qua diceretur: petra autem erat Christus. aliud quam erant illa omnia significauerunt, sed tamen etiam ipsa corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in u̾bo e enis. ẽ cre audi potencia. Uiti
ã hõib quod sine tem ꝑalib soiis deus
deus dixit. Non nͥ ꝑtemꝑales sonos pot¬
it futum .ni. etat ut homo iam delino tͦte¬
formatus ⁊ flatu eus aĩa tus ⁊ eruic euid
ex illo hũam geg̾is extitiss ut̾etir eis ad
escam que suꝑterram exorituta erant
ex illa uirtute gen̾andi qmͣt̾ta iamactoꝵ¬
cit cuiꝰ futuri cãles rõnes increatua ꝯdẽs
tanqmͣ extitissent. loque batur interna.
atq intima n̾itate qmͣ nec oculus uidit
nec auris audiit s sp̃c eius scribenti
reuelauit illud plane quod sequit᷑ rlig¬
nũ uite in medio ꝑadisi ⁊ lignũ scientie
dignos cendi. bonũ ⁊ malum diligentius
ꝯsid̾ andũ est ne cogat in allegoriam.
nõ ut ista ligna fu̾int s aluid aliquis.
nomine lignisignificent. Dictum est au
de sapientia. lignũ uite est om̃ib amplet¬
tantibus eam u̾um tñ. tum sit hiercłm e
eterna intelis ⁊̃ interra cuntas q̃ illa sg¬

Expanded text:
eius est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine temporalibus sonis deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. futurum enim erat, ut homo iam de limo formatus et flatu eius animatus et quidquid ex illo humani generis extitisset uteretur eis ad escam, quae super terram exortura erant ex illa uirtute generandi, quam terra iam acceperat. cuius futuri causales rationes in creatura condens, tamquam iam extitisset, loquebatur interna atque intima ueritate, quam nec oculus uidit nec auris audiuit, sed spiritus eius scribenti utique reuelauit. Illud plane, quod sequitur: et lignum uitae in medio paradiso et lignum scientiae dinoscendi bonum et malum, diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliquid nomine ligni significent. dictum est enim de sapientia: lignum uitae est omnibus amplectentibus eam. uerum tamen cum sit Hierusalem aeterna in caelis, etiam in terra ciuitas, qua illa sig
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam minam tͥ qr sentire cepit in corꝑe
qd̃ est aĩe aĩate uinentis q caruis cer¬
tissimũ iudicium. Nam inꝯuent᷑ ⁊ arbus¬
ta nõ tñ mͥ extrinisegus in pellente uelut
cum uentis agitant᷑. s iho moxir quo
intrinsecus agitur quicquid ad increm̃t̃
spẽm ciie arboris ꝑtinet quo dr̃ sutus ĩ
sensui copulat᷑ ad corꝑis ad ministͣcõm si¬
cit in om̃ium aĩaliũ gen̾e qmͣ uocat scͥpt᷑a
ãam nnam nam ⁊ nobis nͥ in ẽẽt ⁊̃ ille mo¬
t  nas trescͥent nr̃a cerpora nec ungues capil¬
ios q ꝓduc̾ent  sihoc solũ eẽt in nobis
tem conata est. aces in facie sunt ip̃a ue¬
uid engana senciendi. Excepto tangendi
sensu qm ꝑtotum cor pͥns diffimdit᷑ qui
tñ ⁊̃ ip̃e ab eadem ant̾iore ꝑte d̾ebri osten¬
ditur hr̃e mam suam que retorsus ꝑu̾ti¬
tem act t̾uitem ad medulam spme deq̃
ioq̃bam᷑ paullo añ de ducit᷑. mid̾e ht̃ utiq
sensum iatangendo ⁊ facies sicut tetũ corpͦ

Expanded text:
 sentire coepit in corpore: quod est animatae uiuentisque carnis certissimum indicium. nam mouentur et arbusta non tantum ui extrinsecus inpellente, uelut cum uentis agitantur, sed illo motu, quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur sucus in sensui copulatur ad corporis administrationem, sicut in omni animalium genere, quam uocat scriptura animam uiuam. nam et nobis nisi inesset etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora nec ungues capillosque producerent. sed si hoc solum esset in nobis tem conlocata est atque in facie sunt ipsa uelut organa sentiendi — excepto tangendi sensu, qui per totum corpus diffunditur; qui tamen etiam ipse ab eadem anteriore parte cerebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo ante, deducitur, unde habet utique sensum in tangendo et facies, sicut totum corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ futuraꝵ. sane si millo modo possent salua
fide u̾itatis eaci corporant̾ hiis nõiata sũt
⁊̃ tor porabt᷑ accipi Quid aliud remah̾et nͥ
ut ea potius figurate dc̃a in tellig̾emꝰ.
qm̃ scͥpturam scam in qnie culparensꝰ. porro &
si nõ solum in pediant u̾um ⁊̃ solidnus asu̾nnt
tellecta nemo erit ut opinor tam infideli¬
ter ꝑtinax quicum ea s regulam fidei expo¬
sentencia siforte ł iłli insa filant nͥfigate¬

Expanded text:
 futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerumtellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposententia, si forte illi uisa fuerant, n
Abbreviated transcription (Latin):
tutt uoiens eoꝵ ꝯfatate delitamenta uł eri¬
g̾e in tencõmꝰ ad querendam in lit̾it qͣs o
possent agigi. uag̃ que nõ posse acci pi¬
iudebant᷑ aut uix posse atos difficile nete¬
tar darer quid figutate signi ficarent ea
enie ad lictetam in uenire nõ potui qnͣta
ualui brenitate at ꝑ spicuitate explicaui
ne uł młta lectõne uł dis putacõns obscurita¬
te deteriti in mamis ea sum̾e nrõcurarent

Expanded text:
rum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quapossent accipi magisque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent.
Abbreviated transcription (Latin):
deo que sc̾pta sunt in telligantur d figͦa¬
te at es in egingmatib ꝓpõita itacred amuils
hñces auctoritatem appłitam. actuib tam
multa delibris uet̾is testamenti. sol uoline ͤ¬
ongnata modum quem intendimꝰ teneamsꝰ
que ad ꝓ phetiam. ꝓcinent explicemꝰ non p̾¬
iuditanͣtes me nori diligenciori que trat¬
tatui. siue ꝓuos siue ꝑ anos. quib dñs re¬
ueiare dignatur. ħ tunt dixi. Nunt ã
qr uolunt᷑ dñs ut ea diligentius. intuenis at¬
cutõmi e hec scͥpta posse monstrari sicut ea
que sunis nolumꝰ oftend̾e. Sic ĩ que se¬
ad orientem ⁊ posint hõiem idem ibi quen
fi̾xat. Sit .n. scͥptum est. qr sic fcm̃ est
Deinde recapitulat. ut hoc ip̃m quod brent̃
possint oftendat quem ad̾ fc̃m sit hoc ÷ qũe¬
admod̾ fc̃m sit ꝑ adisum deus plantauerit.
Et illic hõmem qũe fuix̾at ꝯstitu̾it. Sie .ii.
Seqnit᷑. Et eiecit adhuc deus pet̾ta om̃e lig¬
nũ pulcrũ tas pectum ⁊ bonũ ad escam. Non

Expanded text:
antur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, quae ad prophetiam pertinent, explicemus, non praejudicantes meliori diligentiorique tractatui, sive per nos, sive per alios, quibus Dominus revelare dignatur . Haec tunc dixi. Nunc autem quia voluit Dominus ut ea diligentius intuens atcutionem haec scripta esse monstrari, sicut ea quae superius valuimus ostendere, sic etiam quae sead orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. sic enim scriptum est, quia sic factum est. deinde recapitulat, ut hoc ipsum, quod breuiter posuit, ostendat quemadmodum factum sit, hoc est quemadmodum paradisum deus plantauerit et illic hominem, quem finxerat, constituerit. sic enim sequitur: et eiecit adhuc deus de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. non
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃m est Quisolus ht̃ in mortalitatem
cet̾a que in hoc hbro disceptando lociꝰ
sum ad hoc uaie aut legenti ut aut nod̾¬
it qũe ad̾. sine affirmandi ter̾tate ã¬
tẽda sint ciue nõ aꝑte sc̾pt᷑a loqr. aut si
ei querendi modꝰ iste nõ placet. qñe ad̾¬

Expanded text:
m est, Qui solus habet immortalitatem . Caetera quae in hoc libro disceptando locutus sum, ad hoc valeant legenti, ut aut noverit quemadmodum sine affirmandi temeritate quaerenda sint quae non aperte Scriptura loquitur; aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
lam cud tam fine exempio ⁊ sine ꝑi fcõ in
rey mũ danaꝵ ꝯstitutõne qmͣ mũdus:
Non iõ cre dend̃ nõ est deum fecisse m̃dũ
qr iam nõ fecit᷑ inundos. Non aut fecisse so¬
lem qr ian nõ fecit soies Et hoc quidem ñ
deꝑadiso s de ip̃o hoĩe ꝑ motis debuit tes¬
pond̾i nit u̾o cum ip̃o sit credant adeo fc̃m
ficut aluis nuillus fc̃us est cur ꝑadisum
uomnit ita fc̃m cred̾e quemad mõd̾ m̃it isi¬
dent fanas fieri. Ad ios qmite iotruor cini¬
ngi uolunt. Nam quioĩo ad u̾santur hiił ti¬
intatem uł hebetem cred̾e ista de tractant mi¬
iam tñ in ueniant rõnẽ. uñ falsa ẽẽ ꝯuntant
Yum isti uri quiadem hñt hiis dimns libris.
et uolunt ꝑadisum ad ꝓp̾etatem litt̾e inteli¬
gi locũ s. amenissimĩ fructuosis nemerib
obatatum emidem que magnũ ⁊ magno sou¬
te fedum cum iudeant nulla hũana oꝑa tot
at tanta intecta filuesde octutio oꝑe ex dei
mitor cinem ad̾ credunt ip̃m hõmem ita fcm̃

Expanded text:
quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident ellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his lieruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita