comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cundiã Uel certesic Siirascimi¬
ni uobis irascimini quia cõmoti
estis & non peccabitis Quienĩ sibi
irascitur quiacito motus ẽ. desinet
misci alteri Quiautem uult irã
suã iustã probare. plus inflãmatꝰ
&cito inculpa cadit. Melior est
autẽ seđm salonione̾ qui iracun¬
diã continet quã qui urbe capit
Quia ira &ia fortes decipit. cauere
igitur debemus ne inpertur batio¬
nes pus incidamus: quã animos
nr̃os. ratio conponat Exanimat
enĩ mentẽ plerumq aut ira. aut
dolor. aut formido mortis. & in¬
ꝓuso ꝑcelligietu. Ideo p̃uenire
pul erũ ẽ cogitatione que uoluen¬
do mentẽ exerceat. ne repentinis
excitetur cõmotionibus. sed iugo
quoda̾ rationis & habenis adstric¬
ta miteseat. ¶ Sunt autẽ gemini
cogitationũ Non confusi sed dis creti &dis¬
pares. Cogitationes uerĩ exquirere
& quasiemolere muneris habent. Appe¬
excitat. Itaq ipso genere Naturȩ suȩ
&cogitationes tranquillitatẽ sedationis

Expanded text:
cundiam. Vel certe sic: Si irascimicundiam. Vel certe sic: Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incidamus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo praevenire pulchrum est cogitatione, quae volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugo quodam rationis et habenis astricta mitescat. CAPUT XXII. non confusi, sed discreti et dispares. Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere muneris habent: appeexcitat. Itaque ipso genere naturae suae et cogitationes tranquillitatem sedationis
Abbreviated transcription (Latin):
Et quanto plus ẽ. non ręmaledicere.
quã non uindicare. Et bellatores
aduersus nabal adultionẽ paratos.
abilgail dep̃catione reuocauerat
unde aduertimus tempestuus quoq
Iintercessionib ponsolũ cederenos
sedetiam delectari oportere. Eousq
autẽ delectatus ẽ. ut bene diceret
inter uenientẽ. quo astudio uindic¬
te reuocatus foret. Ia dixerat de ini¬
mieissuis. qmͣ declinauer̾ in me ini¬
quitatẽ & inira molesti erant mihi
audiamus turbatus in ira quid drie¬
rit. Quisdabit mihi perinas sicut
colubȩ & uolabo & requiescamo
magister quinaturalem affectum
inflectendũ magis ratione doctrinę
quã extirpandũm nlouerit. mora¬
lia docet. hoc ẽ. irascimini ubicul¬
pa ẽ eiuirasci debeatis. Non potest
eni fieri ut non rerũ indignitate mo¬
ueamur. alioquin non uirtus sed
lentitudo & remissio iudicatur
rascimini ergo ita. ut aculpa absti¬
neatis Uelsic. Si irascimini: no¬
lite peccare. seduincite ratione ira¬

Expanded text:
Et quanto plus est non remaledicere, Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem delectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret. 95. Jam dixerat de inimicis suis: Quoniam declinaverunt in me iniquitatem, et in ira molesti erant mihi . Audiamus turbatus in ira quid dixerit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinae, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic: Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione ira
Abbreviated transcription (Latin):
Nesciunt sesubdole artifitioseꝙ tracta¬
re. Nolite hos contẽpnere pueros deqͥb
dñs ait Nisi conuersi fueritis. & effitia¬
mini sicut pueriste Nonintroibitis in
regnũ cęlorũ. Itaq ipse dñs hoc ẽ dei
uirtus. sicut puer cum malediceretꝰ.
uonremale dicebat. Cũ ꝑcuteretur.
uonreꝑcussit Ita ergo te conpara. ut
quasi puer iniuriã nonteneas. malitiã
Non exerceas Onia ate in nocenter
proficiscantur. Non consideres quid ab
aliis intereuertatur. Locũ tuum
serua: simplicitatẽ & puritatẽ tui
pectoris custodi Noli respondere
irato adira cundiã eius. sicut inpruden¬
ti adinprudentiã eius. Cito culpa
culpã excutit. Sila pidesteras. non ne
ignis erumpit. Fe runt gentiles ut in
maius omna uerbis extollere solent
Archi tetarentini dictũ philosophi
quod aduillicum suũ dixerit. Ote in¬
felicẽ. quẽ ad flictarem: pisi iratus
essem. Sediã dauid &armatã dex¬
teram in indignatione conpresferat

Expanded text:
Nesciunt se subdole artificioseque tractaNesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit: cum percuteretur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas, malitiam non exerceas: omnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab aliis in te revertatur. Locum tuum serva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudentiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit? 94. Ferunt gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solent Architae Tarentini dictum philosophi, quod ad villicum suum dixerit: O te infelicem, quem afflictarem, nisi iratus essem! Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat .
Abbreviated transcription (Latin):
contumaua respondentis mouerit.
& ꝑ uersitas inpulerit ad indignationẽ.
sinon potueris mitigare mente̾ repri¬
me linguãtuã Sic enĩ scriptum est
Cohibe singuãtua amabo: & labiatua
Neloquantur dolum Deinde inquire
pacẽ & sequere eam Pace̾ illã iacobsci.
uide quanta. Primũ sedato animum
Si non p̃ualueris: frenos linguę in ponȩ
tuę Deinde reconciliationis studium
non pretermiͤtas. ¶Hec oratores scłi.
denr̃is usurpata. in suis posuere libris.
sedille sensus huius habet grãm quipͥor
drat. Uitemus ergo aut tẽ peremus ira¬
cundiã pesit eius aut in laudibus
exceptio: aut inuitis exaggeratio.
Non medioere ẽ mitigare iracundiam.
Non inferius. quã omnino non cõmoueri.
hoenr̃m: naturȩ illud. Deniq cõmo¬
tiones inpueris innoxięsunt: que plus
habent gratiȩ quã amaritudinis. Et si
cito pueri interse mouentur. facile sedant᷑.
& maiore suauitate insere currunt.

Expanded text:
contumacia respondentis moverit, contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam . Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu primum sedato animum: si non praevalueris, frenos linguae impone tuae: deinde reconciliationis studium non praetermittas. Haec oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere libris: sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit. 93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiae sunt, quae plus habent gratiae, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
innatura uertat Deinde qm ita
plerũq motus infixus ẽ paturae
acmoribus ut euelli atq euitari
nonqueat: Sip̃uideri potuerit.
ratione reprimatur. Aut si prius.
occupatus fuerit animus ab indig¬
natione quã consilio prospici ac ꝓ¬
uideri potuerit ne occuparetur.
meditare quomodo. motũ aninu
tui uincas. iracundiã temperes
Resiste irę sipotes. cede sinon potes. quia
indignanti piecessit. & rebeccę idẽ
patientiȩ instructus consilio. ab esse
maluit & peregrinari. quã excitare
fr̃is indignationẽ. o&tunc redire.
cum fratrẽ mitigatum putaret
&ideo tantam apud dm̃ inuenit grãm
Quib deinde obsequiis. quantis munerib
frimipsũ reconciliauit sibi. ut illȩ p̃rep¬
te benedictionis non meminisset.
iracundia. &ascenderit inte. nonre¬
linquas locũ tuũ. Locustuus: patientia ẽ
Locus tuus. sapientiaest. Locustuus ratio
Locus tuus. sedatio in dignatioͥẽ At sipe

Expanded text:
in naturam vertatur. Deinde quoniam ita in naturam vertatur. Deinde quoniam ita plerumque motus infixus est naturae ac moribus, ut evelli atque evitari non queat: si praevideri potuerit, ratione reprimatur. Aut si prius occupatus fuerit animus ab indignatione, quam consilio prospici ac provideri potuerit, ne occuparetur: meditare quomodo motum animi tui vincas, iracundiam temperes. Resiste irae, si potes: cede, si non potes; quia indignanti pie cessit , et Rebeccae, id est, patientiae instructus consilio, abesse maluit et peregrinari, quam excitare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obsequiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptae benedictionis non meminisset, meminisset diracundia, et ascenderit in te, non relinquas locum tuum. Locus tuus patientia est, 26 locus tuus sapientia est, locus tuus ratio est, locus tuus sedatio indignationis est. Aut si te
Abbreviated transcription (Latin):
trectandi locũ  Quid opus ẽ ut illo
quoq uisitationes crebrȩ accipiant
auctoritatẽ Quid sialiqua illarũ
forte labatur: Cut alieni lapsus
subeas inuidia. Quam multos &iã
fortes in lecebra decepit: Quanti
nondeder terrorilocũ. & dederunt
suspitioni Curnon illa tẽpora
quib abeccła uacas lectioni inpen
allo quaris.  Ap̃m̃ audias Illum
alloquimur eũoramus. Illũ audimꝰ
oũdiuina legimus oracula. Quid
Nobiscum alienis domibus. Una ẽ
domus que omnescapit. Illi potius
adnos conueniant: quinos requir
Itud nobisscum fabulis Amnisteriũ
altaribus xp̃i. non obsequiũ homi
patientes. modũ tenere in om̃nib.
ut nullũ uitiũ esse in moribus. uel
tacitus uultus. uel sermo annunti&.
non potest colibeatur. Mala eni
lex peccati indignatio ẽ. quȩ ita ani¬
mum ꝑtur bat᷑. ut rationi nonre¬
linquat locum. ¶Primũ ẽ igitur
sifieri potest. ut morũ trañquilli¬
tas. usu quodã affectionis ꝓpositũ.

Expanded text:
trectandi locum? Quid opus est ut illae trectandi locum? Quid opus est ut illae quoque visitationes crebrae accipiant auctoritatem? Quid si aliqua illarum forte labatur? cur alieni lapsus subeas invidiam? Quam multos etiam fortes illecebra decepit! Quanti non dederunt errori locum, et dederunt suspicioni! 88. Cur non illa tempora, quibus ab Ecclesia vacas, lectioni impendalloquaris, Christum audias? Illum alloquimur cum oramus, illum audimus cum divina legimus oracula. Quid nobis cum alienis domibus? Una est domus, quae omnes capit. Illi potius ad nos veniant, qui nos requirunt. Quid nobis cum fabulis? Ministerium altaribus Christi, non obsequium hominpatientes, modum tenere in omnibus; ut nullum vitium esse in moribus vel tacitus vultus, vel sermo annuntiet. non potest, cohibeatur; mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat locum. Primum est igitur, si fieri potest, ut morum tranquillitas usu quodam, affectione, proposito,
Abbreviated transcription (Latin):
soluamus omnẽ armoniam. quasi
concentum quendã bonorũ operũ
Usus enĩ cito inflectit naturã. Unde
quod prudenter agitis. conuenire
eccle siafticis & maxime ministrorũ
officiis arbitror. declinare extraneoꝵ
conuiuia. uelut ipsi hospitales sitis
peregrinantibus. uelut ea cautione
nullussit obprobrio. locus. Conui¬
uia quippe extraneorum occupatio¬
nes habent. Tunc &iã epulandi
producunt cupiditatẽ: subrepunt
&iã fale frequenter de scło acuo¬
luptatibus Claudere aures non
potes. prohibere. putatur suꝑbe
Subrepunt &iã p̃ter uoluntatem
pocula Melius .ẽ. tuȩ domuisem e
excuses. quã aliene frequenter
Et ut ipse sobrius surgas. tamen ex
aliena in solentia condempnari
Nondebet p̃sentiatua Niduarum
ac uirginũ domos. pisi uisi tandi gr̃a
iuniores adire non opus ẽ. Et hoc
cũ senioribus hoc est uel cũ ep̃o. uel
sigrauior ẽ causa cũ presbiteris
Quĩdnecesse ẽ ut demus scłaribus ob¬

Expanded text:
solvamus omnem harmoniam, quasi solvamus omnem harmoniam, quasi concentum quemdam bonorum operum; usus enim cito inflectit naturam. 86. Unde quam prudenter factis convenire ecclesiasticis, et maxime ministrorum officiis arbitror, declinare extraneorum convivia: vel ut ipsi hospitales sitis peregrinantibus, vel ut ea cautione nullus sit opprobrio locus. Convivia quippe extraneorum occupationes habent, tum etiam epulandi produnt cupiditatem. Subrepunt etiam fabulae frequenter de saeculo ac voluptatibus: claudere aures non potes, prohibere, putatur superbiae. Subrepunt etiam praeter voluntatem pocula. Melius est tuae domui semel excuses, quam alienae frequenter: et ut ipse sobrius surgas, tamen ex aliena insolentia condemnari non debet praesentia tua. 87. Viduarum ac virginum domos, nisi visitandi gratia, 25 juniores adire non est opus: et hoc cum senioribus, hoc est, vel cum episcopo, vel si gravior est causa, cum presbyteris. Quid necesse est ut demus saecularibus ob
Abbreviated transcription (Latin):
adiutũ uestimentis: sed cõmunibus
ut honestati uel necessitati nihil desit.
nihil accedat nitori. Uox ip̃sa non
remissa. non fracta. nihil femineũ
sonans. qualem multi grauitatis spe¬
tiesimulare consuerunt: sed formã
quandã e regula acsucũ uirilem
reseruans. Hfoc ẽ enĩ puleritudinẽ
uiuendi tenere. conuenientiã cuiq
sexui & ꝑsonȩ reddere hic ordo ges¬
torũ optimus hic ornatus ad omne
actionem cõmodus. Sed ut molli¬
culũ & infractũ. aut uocis sonũ. aut
gestum corporis ponprobo: ita neq
agrestẽ acrusticam naturam imi¬
temur. Eius effigies. formula disci¬
pline. forma honestatis ẽ. Habet
sancsuos scopulos uere cundia. Non
quos ipsa inuehit: sed quos sepe
in currit Suntemperantiũ inci¬
damus consortia: qui sub spetie io¬
cunditatis uenenũ infundunt bonis.
hisi assiduisint & maxime inconui¬
uio. ludo ac ioco: eneruant graui¬
tatẽ illã uirilẽ Caueamus itaq
nedum relaxare animũ uolumus.

Expanded text:
adjutus vestimentis sed communibus; adjutus vestimentis sed communibus; ut honestati vel necessitati nihil desit, nihil accedat nitori. 24 84. Vox ipsa non remissa, non fracta, nihil femineum sonans, qualem multi gravitatis speie simulare consuerunt, sed formam quamdam et regulam ac succum virilem reservans. Hoc est enim pulchritudinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere. Hic ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem accommodus. Sed ut molliculum et infractum aut vocis sonum, aut gestum corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticum. Naturam imitemur: ejus effigies, formula disciplinae, forma honestatis est. CAPUTsane suos scopulos verecundia, non quos ipsa invehit, sed quos saepe incurrit; si intemperantium incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis venenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilem. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus. & locis apta. tamen ad¬
olescentes iuuentlesq Anos maxime
decet Inomni autẽ seruandũ etate put
ut deceat quod agas. & conueniat & qua¬
dret sibi ordo uitetue Undegullius
&iã ordinem putat in illo decoreser¬
uari oportere: idq positũ dicit infor¬
mositate. ordine. ornatu. ad actionẽ
apto. quȩ difficile ait loquendo ex¬
plicari posse. & ideo satis ẽẽ. intellegr
Formositatẽ autẽ curposuerit non
satis intelligo. quãuis ille & iam uires
corporis laudet. Nos certe pulcritu¬
dine corporis. lo cũ uirtutis Nonpo¬
nimus. Grãm tamen nonexcludimꝰ
quia uere cundia & uultus ipsos sol&
pudore obfundere. gratioresq red¬
dere. Ut enĩ artifex in materia
cõmodiore melius operari solet siue¬
recundia in ipso quoq corporis de core
plus ęminet talta tamen ut & iam ipsũ
ponsit affecstũ decus corporis. sedna¬
turale. simplex neglectũ magisquã
expetitũ. Non pretiosis &albentibus

Expanded text:
temporibus et locis apta, tamen adtemporibus et locis apta, tamen adolescentes, juvenilesque annos maxime decet. 82. In omni autem servandum aetate, ut deceat quod agas et conveniat, et quadret sibi ordo vitae tuae. Unde Tullius etiam ordinem putat in illo decore servari oportere: idque positum dicit in formositate, ordine, ornatu ad actionem apto: quae difficile ait loquendo explicari posse, et ideo satis esse intelligi. 83. Formositatem autem cur posuerit, non satis intelligo; quamvis ille etiam vires corporis laudet. Nos certe in pulchritudine corporis locum virtutis non ponimus, gratiam tamen non excludimus; quia verecundia et vultus ipsos solet pudore obfundere, gratioresque reddere. Ut enim artifex in materia commodiore melius operari solet, sic verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet; ita tamen ut etiam ipse non sit affectatus decor corporis: sed naturalis, simplex, neglectus magis quam expetitus, non pretiosis et albentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo mos uetus & in urbe roma
&inplerisq ciuitatibus surt : ut
reuerentiȩ auctoritas minue¬
retur Lic& pleriq se &in laua¬
cro quantũ possunt tegant. ne
uel illie ubi nudũ totum ẽ corpꝰ.
huius modi intecta portiosit
Sacerdotes quoq ueteri more sic̃
in exodo legimus: bracas accipi¬
ebant. Sicũt ad moysen dictum. ẽ
adño Et facies illis bracas lineas
ut tegatur turpitudo pudoris.
alubis usq ad femora erunt. Et ha¬
bebit eas aaron & filueius cũ intra¬
bunt tabernaculũ testimonu.
& cũ accedent sacrificare adarã
scĩ. & non inducent super se pecca¬
tum nemoriantur. Quod non nul¬
li nostrorũ seruare adhuc ferunt᷑
Pleriq spiritali int̾pretatione ad
cautionẽ uerecundie. & custodiã
castitatis dictũ arbitrantur
delectauit me diitius partib demo¬
rari uerecundie. quia aduos loque¬
bar quiaut bona eius ex uobis re¬
cognoscitis. aut dãpna ignoratis
Quẽ cũ sit omnibus etatibus. ꝑsonis.

Expanded text:
Ex quo mos vetus et in urbe Roma, Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et in plerisque civitatibus fuit, ut reverentiae auctoritas minueretur: licet plerique se et in lavacro quantum possunt tegant; ne vel illic ubi nudum totum est corpus, hujusmodi intecta sit portio. 80. Sacerdotes quoque veteri more, sicut in Exodo legimus, brachas accipiebant, sicut ad 23 Mosen dictum est a Domino: Et facies illis brachas lineas, ut tegatur turpitudo pudoris. A lumbis usque ad femora erunt, et habebit eas Aaron et filii ejus, cum intrabunt in tabernaculum Testimonii: et cum accedent sacrificare ad aram Sanctuarii, et non inducent super se peccatum, ne moriantur . Quod nonnulli nostrorum servare adhuc feruntur: plerique spiritali interpretatione ad cautionem verecundiae et custodiam castitatis, dictum arbitranturDelectavit me diutius in partibus demorari verecundiae; quia ad vos loquebar, qui aut bona ejus ex vobis recognoscitis, aut damna ignoratis. Quae cum sit omnibus aetatibus, personis,
Abbreviated transcription (Latin):
cibotum: Ergonature opifex
sic nr̃e studuit uerecundie. sic deco
illud & honestũ. in nr̃o custodiuit
corpore. ut ductus quosdã atq
exitus cuniculorum Pr̃orũ posotꝰ¬
gũ religar&. atq ab aspectu nr̃o
auertẽret. nepurgatio uentis
uisum oculorum offenderet:
De quo pulchre apłs ait. Que uiden¬
tur inquit menbra corporis nr̃i h¬
his abundantiorẽ honorẽ cireũ¬
damus Ot que in hones ta sunt
pra honestatem abundantiorẽ
babent. Et eoĩ imitationẽ natu¬
r&. industria auxit grãm. Quod
alio loco &iam altius interp̾tati
sumus. ut non solum abscondamꝰ
aboculis. uerũ &iam quȩ abscon¬
denda accepimus: corum indi¬
tia ususq menbrorũ sius apella¬
tionibus nuncupare indecorũ
putemus Deniq sicasu aperi¬
antur hepartes confunditur
uere cundia Sistudio: impu¬
dentia estimatur Vnde afi¬
lius noe chã offensam retulit: quia
pudatum uidens patrem risit.
Qui autem operuerunt patrem
acceperunt benedictionis grãm

Expanded text:
um. Ergo naturae opifex sic nostrae studuit verecundiae, sic decorum illud et honestum in nostro custodivit corpore, ut ductus quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum post tergum relegaret, atque ab aspectu nostro averteret, ne purgatio ventris visum oculorum offenderet. De quo pulchre Apostolus ait: Quae videntur, inquit, membra corporis ihis abundantiorem honorem circumdamus: et quae inhonesta sunt nostra, honestatem abundantiorem habent . Etenim imitatione naturae industria auxit gratiam. Quod alio loco etiam altius interpretati sumus , ut non solum abscondamus ab oculis, verum etiam quae abscondenda accepimus, eorum indicia ususque membrorum suis appellationibus nuncupare indecorum putemus. 79. Denique si casu aperiantur hae partes, confunditur verecundia: si studio, impudentia aestimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nudatum videns patrem risit: qui autem operuerunt patrem, acceperunt benedictionis gratiam .
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad cõmunitatẽ refertur. Societatis enĩ
ratio diuiditur ĩ partes duas. iusticiã & be¬
neficientiam. quam eandem liberalitatẽ
⁊ benignitatem uocant. Iusticia michi
excelsior uidetur. liberalitas gratior.
Illa censuram tenet. ista bonitatem. Sed
primũ ipsum qd̾ putant philosophi iu¬
sticiȩ munus. apud nos excluditur. Ticunt
enim illi eam primam esse usticie formã
ut nemini quis noceat nisi lacessitus inir¬
ria. qd̾ euangłii autoritate uacuat᷑. uult enĩ scͥpt᷑a
ut sit ĩ nobis sp̃s filii hõis. qͥuenit conferre gr̃am
ñ inferre ĩiuriã. Deinde formã iusticie putauert̃
ut qͥs cõmunia. id÷ publica ꝓ publicis habeat. pͥua¬
ta ꝓ suis. Nec hoc qͥdẽ scd̾m nat᷑am. Nlat᷑o ũ om̃ia
stoicis. q̃ in t̾ris gignunt᷑ om̃ia ad usꝰ hõiũ cre¬
ari. hõies autẽ hõiũ causa esse gen̾atos. ut ipsi ĩ¬
ter se alii aliis ꝓdesse possint. Unde hoc nͥ de scͥp¬

Expanded text:
et ad communitatem refertur. Societatis enim et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas partes, justitiam et beneficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spinon inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia Stoicis, quae in tomnia: homines autem hominum causa fuisse generatos, ut ipsi inter se alii aliis prodesse possint. In hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
primo generis sui ac forme consortib. tũ etiã
ceteris. ut boues uidenius armentis. e¬
quos gregib. & maxime pares parib
delectari. Ceruos quoq ceruis. & plerũq
hominib adiungi.
am de ꝓcreandi studio. et sobole. uel eti¬
am generandi amore quid loquar : in
& has et reliquas cognatas sͥ esse uirtutes. Siqͥ¬
dem & fortitudo que uel in bello tuetur a bar¬
baris patriam. uel domi defendit infirmoᷤ.
uel a latronib sotios. plena iusticie sit. & sci¬
re quo consilio defendat. atq adiuuet. cap¬
tare etiã temporũ ⁊ locoꝵ oportunitates.
prudentiȩ ac modestiȩ sit. & tenꝑantia ip¬
sa sine prudentia modũ scire non possit. opͥor¬
tunitatẽ noscere. ⁊ secundũ m̃surã reddere sit
iusticiȩ. & in om̃ibus istis magnanimitaᷤᷤ
necessaria sit. & quedam fortitudo mentis.
plerumq & corporis. ut quis quod uelit¬
usticia gͥ ad societatem generis humani

Expanded text:
primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium amore, quid loquar, in q has, et reliquas cognatas sibi esse virtutes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut quis quod velitustitia igitur ad societatem generis humani,
Abbreviated transcription (Latin):
habundant ⁊usticie inprudenti: Salomon
ait. Neq iterũ prudentia sine iusticia est.
Pietas enim in deum. initium intelledtꝰ.
quo aduertimꝰ illud ab huius seculi transla¬
tum magis quã inuentũ sapientib. quia
cie autẽ pietas est. pͥma in deum. secunda ĩ
patriã. tercia in parentes. Item in om̃s. que
& ipsa secundũ naturȩ est magisterium. diqͥ¬
dẽ ab ineunte etate. ubi primũ sensus infun¬
di ceꝑit. uitã amamꝰ. tamquã dei munus.
patriam parentesq diligimus. deinde equa¬
les quibus sociari cupimꝰ. Hinc caritas iusti¬
ciȩ nascitur. que alios sibi prefert. non q̃rẽs
que sua sunt. in quib est principatus iusti
cie. om̃ib quoq animantib ĩnascitur. pri¬
mo salutem tueri. cauere que noceãt. expe¬
tere que prosint. ut pastum. ut latibula.
quib se a ꝑiculo. imbrib. sole defendant. qd
est prudentie. Succedit quoq ut om̃iũ
genera animantiũ. congregabilia nat᷑a sit.

Expanded text:
abundant justitiae imprudenti? Salomon abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis quam inventum sapientibus; quia  Justitiae autem pietas est prima in Deum, secunda in patriam, tertia in parentes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae sua sunt, in quibus est principatus justitiae. 128. Omnibus quoque animantibus innascitur, primum salutem tueri, cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint:
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ trahit. & inquirendi infundit cupiditatẽ
in quo excellere uniuersis pulchrum uidet᷑.
S paucoꝵ est assequi. qui uolendo cogitatio¬
nes. consilia examinando. non mediocrem ĩ¬
pendunt laborem. ut ad illud beatȩ hone¬
steq uiuendũ peruenire possint. atq ope¬
ribus appropinquare. Non enim qui dix¬
erit inquit michi domine domine. intra¬
bit in regnum celoꝵ. s qui fecerit ea que
dico. Nam studia scientie sine fac̾tis. haut
scio. an etiã in uoluant magis.
rimus igitur officii fons prudentia ÷
Quid enim tã plenum offitii. quam de¬
ferre auctor studiũ atq reuerentiam ᷤ
Qui tamen fons. & in uirtutes deriuatur
ceteras. Neq enĩ potest iusticia sine pru¬
dentia esse. cũ examinare quid iustũ quid¬
ue iniustũ sit. non mediocris prudentie
sit. sũmus in utroq error. Qui enim iu¬
stũ iudicat iniustum. iniuistũ autẽ iu¬
stum. execrabilis apud deum ÷. Ut quid

Expanded text:
tiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. tiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. In quo excellere universis pulchrum videtur, sed pancorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Non enim qui dixerit, inquit, mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit ea quae dico . Nam studia scientiae sine factis, haud scio an etiam involvant magis.Primus igitur Officii fons prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid
Abbreviated transcription (Latin):
tiant. Quanto gͥ excelsior uirtꝰ est sapientia.
tantomagis enitendũ arbitror. ut asseqͥ
eam possimꝰ. Itaq ne quid contra naturã
ne quid turpe. atq indecorum sentiamus.
duo hec. idest ⁊ tempus & diligentiam. ad
considerationẽ rerum examinandi gratia
conferre debemꝰ. Nichil est enĩ quo magis
homo ceteris animantib prestet. quam
qd̃ rationis est particeps. Causas rerum
requirit. generis su aucꝰtorẽ in uestigan¬
dũ putat. in cuius potestate uite necisq
nostre potestas sit. qui mundum hunc
suo mtu regat. cui sciamus rationẽ esse
reddendam nostroꝵ acꝰtuũ. Nichil est enĩ
qd̾ magis ꝓficiat ad uitam honestã. quam
ut credamus eũ iudicẽ futurũ. quẽ & occul¬
ta non fallant. & indecora offendant. &
honesta delectent.
m̃ibus igitur hominibus mest se¬
cundũ naturam humanã. uerum in¬
uestigare. que nos ad studiũ cognitionis & scien¬

Expanded text:
tiant. 124. Quanto igitur excelsior virtus est sapientia, tiant. 124. Quanto igitur excelsior virtus est sapientia, tanto magis enitendum arbitror, ut assequi eam possimus. Itaque ne quid contra naturam, ne quid turpe atque indecorum sentiamus, duo haec, id est, et tempus et diligentiam ad considerationem rerum examinandi gratia referre debemus. Nihil est enim quo magis homo caeteris animantibus praestet, quam quod rationis est particeps, causas rerum requirit, generis sui auctorem investigandum putat, in cujus potestate vitae necisque nostrae potestas sit, qui mundum hunc suo nutu regat, cui sciamus rationem esse reddendam nostrorum actuum. Nihil est enim quod magis proficiat ad vitam honestam, quam ut credamus eum jadicem futurum, quem et occulta non fallant, et indecora offendant, et honesta delectent. 125. Omnibus igitur hominibus inest secundum naturam humanam verum investigare, quae 34 nos ad studium cognitionis et scien
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq tractant ĩ ueri ĩuestigatione tenendũ il¬
lud decorũ. ut sũmo studio requiramꝰ quid ue¬
rũ sit. ñ falsa ꝓ ueris ducere. ñ obscuris ue¬
ra ĩuoluere. ñ suꝑfluis uel ĩplexis atq am¬
bigus occupare animũ. Quid tã indecorũ
quã uen̾ari ligna. qd̾ ipsi faciunt: Quid
metir. celũ quoq ⁊ mare numeris ĩdude.
linquere causas salutis. errores querere:
n ñ ille eruditꝰ ĩ om̃i sapientia egiptioꝵ
moyses ꝓbauit ista: S illã sapientiam
detrimentũ ⁊ stulticiã iudicauit.⁊ auersus
ab ea intimo dm̃ quesiuit affacꝰtu. Ideoq ui¬
dit. int̾rogauit. audiuit loquentẽ. Quis ma
ꝓcognitis habebat. hisq temere assentiebat᷑.
Que duo ĩ hoc maxime natutali atq honesto
loco uitanda dica̾nt. qui sͥ nec contra natu¬
ram esse. nec turpe uidicant saxa ad orare. &
a simulacris auxiliũ petere. que nichil sen¬

Expanded text:
Itaque tractant in veri investigatione tenendum ilItaque tractant in veri investigatione tenendum illud decorum, ut summo studio requiramus quid verum sit, non falsa pro veris ducere, non obscuris vera involvere, non superfluis vel implexis atque ambiguis occupare animum. Quid tam indecorum, quam venerari ligna, quod ipsi faciunt? Quid metiri, coelum quoque et mare numeris includere: relinquere causas salutis, errores quaerere. 123. At non ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum Moyses probavit ista: sed illam sapientiam detrimentum et stultitiam judicavit, et aversus ab ea, intimo Deum quaesivit affectu; ideoque vidit, interrogavit, audivit loquentem. Quis magita pro cognitis habebat, hisque temere assentiebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honesto loco vitanda discant, qui sibi nec contra naturam esse, nec turpe judicant saxa adorare, et a simulacris auxilium petere, quae nihil sen
Abbreviated transcription (Latin):
lium reseruaret. Quid sapientius sco
iacob quidm̃ uidit fatie ad fatiem.
& benedictionẽ meruit Quid iusti¬
usquieaq̃ ad quisierat oblatis mune¬
ribus cum fratre diuisit. Quid
fortius. qui cumdeo luctatus est
Quid modestius. qui modestiã ita & locis
& ce̾poribus deferebat. ut filiȩ in iu¬
riam mallet pͣtexere coniugio quã
uindicare. eoquod int̾ alienos positus
amori potiꝰ ꝯsulendũ. quã odia colligñda cen¬
sebat. INoe quã sapiens. qui tantã fabricaũ
archã. Quã iustus. qui ad sem̃ om̃iũ reser¬
uatꝰ. solꝰ ex om̃ib et p̃terite gen̾ationis su¬
ꝑstes est factus. ⁊ aucꝰtor future. mundo po¬
tiꝰ ⁊ uniuersis magis quã sͥ natꝰͦ Quã for¬
tis ut diluuiũ uicerit Quã tẽꝑans. ut diluui¬
ũ toleraũit quando introit: Qua modera¬
tione degeret. quando coruũ. quando colũbam
dimitteret. quando reciꝑet reuertentẽ. qͣn¬
do exeundi oportunitatẽ captare agnosceret:¬

Expanded text:
lium reservaret. 120. Quid sapientius sancto lium reservaret. 120. Quid sapientius sancto Jacob, qui Deum vidit facie ad faciem, et meruit benedictionem ? Quid justius, qui ea quae acquisierat, oblatis muneribus cum fratre divisit? Quid fortius, qui cum Deo luctatus est? Quid modestius eo qui modestiam ita et locis et temporibus deferebat, ut filiae injuriam mallet praetexere conjugio, quam vindicare; eo quod inter alienos positus amori potius consulendum, quam odia colligenda censebat? 121. Noe quam sapiens, qui tantam fabricavit arcam ! Quam justus, qui ad semen omnium reservatus, solus ex omnibus et praeteritae generationis superstes est factus, et auctor futurae, mundo potius et universis magis quam sibi natus! Quam fortis, ut diluvium vinceret! Quam temperans, ut diluvium toleraret! quando introiret, qua moderatione degeret, quando corvum, quando columbam dimitteret, quando 33 reciperet revertentes, quando exeundi opportunitate
Abbreviated transcription (Latin):
iustus cõmodat. Sapientio iusto.
totus mundus diuitiarum ẽ. Iustus
cõmunia prosuis habet: sua ꝓcõmu¬
nibus. Iustus se ipsũ prior quã alios
accusat. Ille enim iustus. quineo
sibi parcit. & occulta sua latere non
patitur Uide quã iustus abraham
ad sacrifitium quã ius unicũ nonputa
uit Aduerte hic omries uirtutes qua¬
tuor mnuno facto. Fuit sapientie deo
credere. Nefiliigram ante ferret auc¬
toris pͥcepto: fuit iustitie acceptum
reddere. Fuit fortitudinis. appeti¬
tũ ratione cohibere. Ducebat hosti¬
am pat̾. interrogabat filius. temptabat᷑
affectus patrius sed non uincebatur.
Repetebat filius appellationẽ pat̾nã
conpungebat paterna uiscera. sed
non minuebat deuotionem. Et acce¬
dit quarta uirtus tẽperantia. Tene¬
bat iustus &pietatis modum. & execu¬
tionis ordinem Deniq dũsacrifitio
uecessaria uehit. dum igne̾ adolet. dũ
filium ligat. dumgladium educit.
hoc immolandi ordine meruit. ut fi¬

Expanded text:
justus commodat . Sapienti et justo justus commodat . Sapienti et justo totus mundus divitiarum est. Justus communia pro suis habet, sua pro communibus. Justus se ipsum, priusquam alios, accusat. Ille enim justus, qui nec sibi parcit, et occulta sua latere non patitur. Vide quam justus Abraham.ad sacrificium, quamvis unicum, non putavit. 119. Adverte hic omnes virtutes quatuor in uno facto. Fuit sapientiae, Deo credere, nec filii gratiam anteferre auctoris praecepto: fuit justitiae, acceptum reddere: fuit fortitudinis, appetitum ratione cohibere. Ducebat hostiam pater, interrogabat filius, tentabatur affectus patrius, sed non vincebatur. Repetebat filius appellationem paternam, compungebat paterna viscera, sed non minuebat devotionem. Accedit et quarta virtus, temperantia. Tenebat justus et pietatis modum, et exsecutionis ordinem. Denique dum sacrificio necessaria vehit, dum ignem adolet, dum filium ligat, dum gladium educit, hoc immolandi ordine meruit, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
deo: & reputatũ ẽ illiadiustitiam. Ne¬
mo enim prudens: quidm̃ nescit.
Deniq insipiens dixit : quia non ẽ ds̃
Nam sapiens pondiceret. Quomodo
enĩ sapiens. quinon requirit auctorẽ
Quidicit diabolo ut manicheus. auctor
meus estu. Quo modo sapiens ut ar¬
rianus quimauult inꝑfectum aucto¬
rem habere atq degenerem. quam
uerum atq ꝑfectum. Quomodo
sapiens martionatq eunomius. qui
mauult am̃ malum quã bonũ haberes
habes Sapient̾es nondeclinant deori
dñi: sedtractant in confessionibus suis
Simul quoq dicente seriptura. Reputa¬
tum ẽ. ei adiustitiam. alterius uirtutis
ei gram detulit. ¶Primo igitur nr̃i
difini erunt prudentiam. inueri cons¬
sistere cognitione. Quisenĩ illorum
ante abraham. dauid. salomonem
Deinde iustitiam spectare ad sotietatẽ
generis humani Denique dauid ait
Dĩs ꝑsit dedit pauperibus. iustitia eius
manet in scłm scłi. Iustus miseret᷑.

Expanded text:
Deo, et reputatum est illi ad justitiam . NeDeo, et reputatum est illi ad justitiam . Nemo enim prudens, qui Deum nescit. Denique insipiens dixit quia non est Deus ; nam sapiens non diceret. Quomodo enim sapiens qui non requirit auctorem  Jerem II, 27: qui dicit diabolo, ut Manichaeus: Auctor meus es tu? Quomodo sapiens Arianus, qui mavult imperfectum auctorem habere atque degenerem, quam verum atque perfectum? Quomodo sapiens Marcion atque Eunomius, qui malunt Deum malum quam bonum habere? habes: Sapientes non declinant de ore Domini, sed tractant 32 in confessionibus suis . Simul quoque dicente Scriptura: Reputatum est ei ad justitiam; alterius virtutis ei gratiam detulit. 118. Primi igitur nostri definierunt prudentiam in veri consistere cognitione. Quis enim illorum ante Abraham, David, Salomonem? Deinde justitiam spectare ad societatem generis humani. Denique David ait: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. Justus miseretur,
Abbreviated transcription (Latin):
Secundo iuftitiã. quę suũ cuiq tribuit.
alienũ nonułndicat. utilitatẽ ꝓpriam
pegleͥgit. ut cõmunẽ squitatẽ custodiat.¬
ertio fortitudinẽ. quȩ & in rebus bellicis
excelsi animi magnitudine. & domi emino
corporisq p̾stat uiribus Quarto tẽpe¬
rantiã. quę modũ ordinẽq seruat om¬
niũ. que uel agenda uel dicenda arb
tram᷑us. ¶ Nec forsitan aliquis dicat pͥmo
loco poni oportuisse: qm̃ abhis quartuor
uirtutibus pascuntur offitiorũ genera
dhoc artis .ẽ. ut ptrimo offitiũ definiatur
Postra certe ingenera diuidatur. Nos autẽ
artẽ fugimus. exempla maiorũ ꝓponi¬
mus. quȩ neq obscuritatem adferunt
ad intelligendum: Neq ad tractandum
uersutias Sit igitur nobis uita maiorũ
discipline specusum. non calliditatis cõ¬
mentariũ. Imitandi reuerentia. non
disputandi astutia Fuit igitur in sc̃o
abraham pͬimo loro prudentia. de quo
dicit scriptura Credidit abraham

Expanded text:
secundo justitiam, quae suum cuique tribuit, secundo justitiam, quae suum cuique tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negligit, ut communem aequitatem custodiat: tertio fortitudinem, quae et in rebus bellicis excelsi animi magnitudine, et domi eminet, corporisque praestat viribus: quarto temperantiam, quae modum, ordinemque servat omnium, quae vel agenda, vel dicenda arbr. 116. Haec forsitan aliquis dicat primo loco poni oportuisse, quoniam ab his quatuor virtutibus nascuntur officiorum genera. Sed hoc artis est, ut primo officium definiatur, postea certa in genera dividatur. Nos autem artem fugimus, exempla majorum proponimus: quae neque obscuritatem afferunt ad intelligendum, neque ad tractandum versutias. Sit igitur nobis vita majorum disciplinae speculum, non calliditatis commentarium: imitandi reverentia, non disputandi astutia. 117. Fuit igitur in sancto Abraham primo loco prudentia, de quo dicit Scriptura: Credidit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
Qui utiq habebat cupiditatẽ libertatis.
& suscepit ne cessitatem. Quã subditus
inseruitute. quã inuirtute constans.
quã benignus in carcere. sapiens inint᷑ p̃¬
tatione. in potestate moderatus. inuber¬
tate prouidus: in fame iustus. Ordinẽ
laudis robus adiungens. aoporturatatem
tẽporibus. ȩquitatem populis. offitiisu
moderatione dispensans. Iob quoq
iuxta secundis atq aduersis rebus in rep̾¬
hensibilis. patiens gratus dõ atq acceptꝰ.
uexabatur doloribus sed seconsolabatur
sis. iniherusale̾ pacificus. in uictoria
mansuetus. inpeccato dolenis: in seneetute
prouidus. rerũ modos. uices temporum.
ꝑsingularũ sonos seruauit e tatum
Ut miͤhi uidetur. nonminus uiuendi
genere quã canendi suauitate pͣdulcis.
in mortalem deo sui fudisse meriti can¬
palium offitium defuit. Quarum
primo loco constituunt prudentiam
quȩ inueri inuestigatione uersatur
& scienuę plenioris infundit cupiditate.

Expanded text:
qui utique habebat cupiditatem libertatis, qui utique habebat cupiditatem libertatis, et suscepit servitii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus, in fame justus, ordinem laudis rebus adjungens, et opportunitatem temporibus, aequitatem populis officii sui moderatione dispensans ? 113. Job quoque juxta secundis, atque adversis rebus irreprehensibilis, patiens, gratus Deo atque acceptus, vexabatur doloribus, sed se consolabatursis, in Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in senectute providus, rerum modos, vices temporum per singularum sonos servavit aetatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, quam canendi suavitate praedulcis immortalem Deo sui fudisse meriti canrtutum officium defuit? Quarum primo loco constituerunt prudentiam, quae in veri investigatione versatur, et scientiae plenioris infundit cupiditatem:
Abbreviated transcription (Latin):
animus ȩqualis gerendis. quinec
magna prouilibas. pec minora ꝓ
magnis duceret Moderatio: pro
negotiis Ordo rerum. oportunitas
temporum. mensura uerborũ. fide
primus. iustitia precipuus. in pre¬
degere. Sedmat᷑ uoluit peregrinari.
ut daret fraterne iracundic᷑ locum.
qicit appetitum. consilii salubritas.
exul domo. profugus aparentibus. ubiq
tamen conuenientẽ mensura nego¬
tiis tenuit. & temporibus oport̾u¬
nitatẽ reseruauit Acceptus domi
parentibus ut alter maturitate
procuratus obsequii benedictionem
daret: alter amore pio propender&.
ł raterno quoq iuditio pͣlatus. cũ cibũ
suũ fratricedendũ putasset. delecta¬
batur utiq alimento scđm naturã.
sed scđm pietatẽ cessit petito Pastor
gregis fidus. socerogener sedulus. in la¬
bore inpiger. inconuiuio parcus. insatis¬
factione p̾uius. in remuneratione largus
Deniq sic fratnã mitigauit iracundiam
ut cuius uerebatur inimicitias. ad ipisce

Expanded text:
animus aequalis gerendis, qui nec animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum, mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in praedegere: sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiae locum . Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus opportunitatem reservavit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderet . Fraterno quoque judicio praelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset: delectabatur utique alimento secundum naturam, sed secundum pietatem cessit petito. Pastor domino gregis fidus, socero gener sedulus, impiger in labore, in convivio parcus, in satisfactione praevius, in remuneratione largus . Denique sic fraternam mitigavit iracundiam; ut cujus verebatur inimicitias, adipiscer
Abbreviated transcription (Latin):
non posse duci periculo. Et tamen
subire omnia quã excusare consul¬
tius diuidicauit Deinde cũdes¬
cender& megyptum. monuit ut
dicer& sesororẽ ẽẽ nonuxorem ip¬
sius Aauerte quanti appetitus.
timebat uxoris pudoreͥ. timebat ꝓ¬
prie salutis. suspectas habebat egip¬
tiorum libidines. & tamen preualu.¬
it apud eum ratio exsequende deuo¬
tionis Considerauit enĩ quod dĩ fauo¬
re ubiq tutus esse poss&. Offenso
aute dño. &lam domi ponposs& in¬
lesus manere. Uicit igitur appeti¬
tũ ratio. &oboedientem sibi presti¬
tit. Captone pote nonperterritus
Neq tot regum turbatus populis
bellum repetit. Uictoria potitus.
predȩ partẽ cinus ipse fuit auctor
recusauit Promisso quoq sibifili
cũ consideraret emortui corporis sui
uires. deposita sterilitatẽ amiugis
& supremã senectutem. & iam con¬
tra usũ nature. deo credidit.
duerte conuenire omnia. Appe¬
atus nondefuit sedre pressus est.

Expanded text:
non posse duci periculo? Et tamen non posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Aegyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius. 108. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriae saluti, suspectas habebat Aegyptiorum libidines; et tamen praevaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino, etiam domi non posset illaesus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et obedientem sibi praestitit. 109. Capto nepote, non perterritus neque tot regum turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, praedae partem cujus ipse fuit auctor, recusavit . Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturae Deo credidit . 110. Adverte convenire omnia. Appetitus non defuit, sed repressus est:
Abbreviated transcription (Latin):
ut appetitus rationi pareat. scđm & ter¬
tium idem . ẽ. hocest inutroq mode¬
ratio. Uacat enĩ apudnos spetiei libe¬
ralisq pulcritudo. habetur &dignita¬
tis contẽplatio. Sequitur deordine
rerũ : & deoportunitate teporum
Acꝑ hoc triasunt quȩ uideamus. utrũ
in aliquo sc̃orum consũmata possimus
docere Primũ ipse pater ab raham
quiad magisterium future suc cessio¬
nis informatus & instructus est. ius¬
sus exire deterra & de cognatione sua.
& dedomo patrissui. Nonne multipli¬
aate necessitudinis ꝑstrictus affectu
tamen appetitũ rationi oboedientẽ
prebuit. Quem eni terrę suę cogna¬
tionis. domus quoq proprię gratia
non delectareta Et hunc ergo mul¬
cebat suorũ suauitas. sed imperii ce¬
lestis & remunerationis &erne con¬
sideratio mouebat amplius. Nonne
considerabat. inxorẽ inbecillen ad
labores. tenerã adiniurias. decoram
adincentiua in solentium. sine sũmo

Expanded text:
ut appetitus rationi pareat: secundum et terut appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, et de opportunitate temporum. Ac per hoc tria sunt, quae videamus utrum in aliquo sanctorum consummata possimus docere. 107. Primum ipse pater Abraham, qui ad magisterium futurae successionis informatus et instructus est, jussus, exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui ; nonne multiplicatae necessitudinis praestrictus affectu, tamen appetitum rationi obedientem praebuit? Quem enim terrae suae, cognationis, domus quoque propriae gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas, sed imperii coelestis 30 et remunerationis aeternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo