comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sortasse qmͣ debui: tu modo. ad me autem lo¬
quebatur. debitum fenus exsolue: ut te de
martino tuo ut es solitus plura referentem.
iam pridem in hoc desideriis meis estuantib
audiamus. Quid inquam.s Tibi de marti¬
no meo liber ille non sufficit: quem ipse tu no¬
sti me de illius uita atq uirtittib edidisse
gnosco id quidem postumianus .xuI¬
inquiqd: neq umqm a dextera mea liber
ille discedet. Nam si agnoscis: aꝑit librum qͥ
sub ueste latebat: en ipsum. Hic michi inquit
terre ac mari comes: hic inꝑegrinatione mea
sotius & consolator fuit. Sed referam tibi pla¬
ne quo liber iste penetrauerit. & qmͣ nullus
fere in orbe terrarum locus sit ubi non materia
tam felicis hystorie ꝑuulgata teneatur. Primus
tum romane urbi uir studiosissimus tui pauli¬
nus inuexit: deinde cum tota certatim urbe ra¬
peretur. exultantes librarios uidi: qd nichil ab
his studiosius haberetur. Siquidem nichil illo
promptius: nichil carius uenderetur. Hic na¬

Expanded text:
ortasse quam debui, tu modo — ad me autem loquebatur — debitum faenus exsolue, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, iam pridem in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque uirtutibus edidisse? Agnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. nam si agnoscis, ecce — et aperit librum, qui ueste latebat - en ipsum. hic mihi, inquit, terra ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic na
Abbreviated transcription (Latin):
ille captatum. cum ei archidiaconus dare tum¬
cam distulisset irrupit: dissimulatum se a cle¬
rico querens: algere deplorans. Nec mora. sc̃e
pauꝑe non uidente. intra amphibalum sibitu¬
nicam latenter eduxit: pauꝑem contectum.

Expanded text:
ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum
Abbreviated transcription (Latin):
confoueret: quam scõ dissimulabat gaudio qd̃
dolebat. Si quidem fides flere ꝓhiberet: gemi
tum extorqueret affectus. Etenim tam erat sca
de illius gla exultatio: qmͣ pia de morte confu
flere oartinum. dum unusquisq & sibi prestat
ut doleat: & illi debet ut gaudeat. Hec igitur
beati uiri corpus usq ad locum sepulchri: hym¬
nis canora celestis turba ꝓsequitur. Comparet᷑
si placet secularis illa pompa: non dicam fune¬
ris sed triumphi. Quid simile martini exequiis
conferetur.s Ducant illi pre currib suis uinctoᷤ
post terga captiuos: martim corpus hiqͥ mundũ
ductu illius uicerant ꝓsequuntur. Illos confu¬
sis plausib ppłorum honoret insama: Martino
diuinis plauditur psalmis: martinus hẏmnis
celestib honoratur. Iui post triumphos suos in
tartara seua trudentur: martinus

Expanded text:
ore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio qere gaudentibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
piscari: negat ꝑ totum diem sibi ullam cessisse
capturam: sed neq alios piscatores qui uendere
solebant. quicqm̃ agere quiuisse. Tade inqͥt
mitte linum tuum: captura proueniet. Contigua
flumini. ut sulpicius iste descripsit habebamus
habitacula. Processimus cuncti. ut pote feriatis
dieb uidere piscantem: omnium speb intentis
non in cassum futura temptamina: quib piscis
martino auctore martim usib quereretur. Ad
primum iactum in rete ꝑmodico immanem esocẽ
diaconus extraxit: & ad monasterium lecus ac¬
currens. minirum ut dixit poeta nescio quis.
utimur uersu scolastico quia inter scolasticos
tabulamur: captiuumq suem mirantib m¬
tulit argis. Uere. xp̃i iste discipulus gestarum
a saluatore uirtutum quas in exemplum scĩs
siuis edidit emulatus: xp̃mq in se monstrabat
oꝑantem: qui scm suum usq quaq glorificais:
diuersarum munera gr̃arum in unum hominẽ
ex prefecto: uidisse se martim manum

Expanded text:
piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem efecto, uidisse se Martini manum
Abbreviated transcription (Latin):
modo columpnam ruere de celo: que impacta
idolo: totam illam inexpugnabitem molem sol¬
uit in puluerem: parum scilicet. si muisibiliter
celi uirtutib uteretur: nisi ipse uirtutes uisibilit̾
seruire orartino humanis etiam ocłis cernerentur.
dem autem refrigerius michi testis est.
mulierem ꝓfluuio sanguinis laborantem. cum
orartim uestem exemplo milieris illius euungli¬
ce contigisset: sub momento temporis fuisse sa
erpens flumen secabat: natam.¬
& ripe in qua constiteramus annatabat
In nomine inquit dñi: iubeo de redire. Morͤ ma¬
la bestia ad uerbum sci retorsit: & in uiteriorẽ
ripam nobis expectantib transmeauit. Quod
cum omnes non sine miraculo cerneremus: al¬
tius ingemiscens ait. Serpentes me aucdiunt:
& homines non audiunt.
iscem pasche dieb edere consuetus: paulo
ante horam refectionis interrogat. an haberet᷑
in promptu. Tunc cato diaconus ad quem mo¬
nasterii administratio ꝑtinebat. doctus ipse

Expanded text:
modo columnam ruere de caelo, quae inpacta modo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter eli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
saxis moles turrita surrexerat. que inthronũ
sublime procedens: suꝑstitionem loci oꝑis dig¬
nitate seruabat. Huius destructionem marcello
ibidem consistenti prb̃ro uir beatus sepe manda¬
uerat. Post aliquantum tempus regressus: incre¬
pabat prb̃rm cur adhuc ydoli structura consiste¬
itt. Ille causatus uix militari manu &e ui publi¬
ce multitudinis. tantam molem posse subuerti:
ne dum id facile putaret ꝑ imbecilles clericos.
aut infirmos monachos quiuisse curari. Tum
oartinus recurrens ad nota presidia: noctem
tosam in oratione ꝑuigilat. Mane orta tempes¬
tas. edem ydoli usq ad fundamentum prouoluit.
Uerum hec marcello teste dicta sunt. X¬
liam eius non dissimilem insimili opere
uirtutem refrigerio astipulante phibeo.
olumpna immense molis cui idolum suꝑstabat
parabat euertere: sed nulla erat facultas qua id
daretur effectui. Tum ad orationem suo more
conuertitur. Uisam ceitum est parilem quodã¬

Expanded text:
saxis moles turrita surrexerat, quae in conum saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens sunitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodam
Abbreviated transcription (Latin):
dem se aty tranquillum beato uiro presente
prestabat. Memini quodam die ad eum uenisse
orartinuim. Qui ubi secretarium enis ingressus
est: uidet post tergum ipsius demonem mire
magnitudinis assidentem. Quem eminus ut
uerbo quia ita necesse est parum latino loqua¬
mur exsusflans: auitianus se ixsusslari existimais.
quid me inquit sc̃e sic aspicis.  Tum martinus.
Ion te inquit: sed eum qui ceruici tuie teter m¬
cubuit. Ita recessit diabolus: & reliquit familia¬
te subsellium. Satisq constat ab illo die autti-¬
anum mitiorem fuisse: seu quod intellexerit se¬
egisse semꝑ assidentis sibi diaboli fecisse uolun¬
tatem: seu quod immundus sp̃c ab illius con¬
sessu ꝑ martinum fugatus: priuatus est portes¬
tate grassandi: cum erubesceret minister aucto¬
re: nec ministrum auctor urgeret. Uin
nco autem bat acens idest castello ueteri qͦd¬
nunc frequens habitatur afrib. idolum nouera¬
tis grandi oꝑe constructum: in quo politissimis

Expanded text:
tem se atque tranquillum beato viro praesente tem se atque tranquillum beato viro praesente praestabat, memini quodam die ad eum venisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorem, nec ministrum auctor urgeret. In vico autem Ambatiensi, id est, castello nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noveratis grandi opere constructum. Politissimis
Abbreviated transcription (Latin):
anno quo ille defunctus est rursum incubuit
rediuiua tempestas. A deo sensit & munctus
umn fidelis excessum: ut cuius uita uire gaude¬
bat: eiustlem mortem lugeret. C ecerum si ad hec
probanda que diximus testes etiam infirior
auditor exigeret: non unum ego hominem. secd
multa milia ꝓducam: & totam in testimoniũ
iuitutis ex parte senonum aduocabo regionem.
Et tamen tu refrigeri prb̃r credo meministi nuꝑ
nobis suꝑ hoc cum romulo auspicii illius filio
honorato &e religioso uiro fuisse sermonem: qui
hec nobis tamqmͣ incomꝑta referebat. Et cum
futuris ꝓuentib ꝑ assidua dampna trepidaret.
ut ipse uidisti. magno secum merore lugebat:
gaxtinum non in hec tempora reseruatum.
ed ut ad auitianum recurram qui uin
cumꝰ omnib locis cunctisq urbib ederet
crudelitatis sue infanda mommenta: turonis
tantum innocens erat. Et illa bestia que huma¬
no sanguine & infelicium mortib alebatur. mi¬

Expanded text:
anno, quo ille defecit, rursum incubuit anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortib
Abbreviated transcription (Latin):
ueretundiam nudata pars corporum: & inpaitẽ
alia iuideres sine interrogatione ueratos: & sua
crimina confitentes. Nomina ctiam nullo m¬
terrogante prodebant: ułe se iouem. iste se mercu¬
tium fatebatur. Postremo. cunctos diaboli mii¬
stros cum ipso cerneres auctore in cruciari: ut ũ
ĩ oartino illud fateatur impletum qͦd scriptum
est: quomam scĩ de angelis iudicabunt. uii¬
agum quendam insenonico annnis singulis
grando uastabat. Compulsi extremis malis
incole. a martino auxilium poposcerunt: missa
ꝑ ausp̾cium prefectorium uirum. satis fida rela¬
tione: cuius agros specialiter graui orqmͣ cetero¬
rum assueuerat procella populari. Sed facta ibi
oratione martinus. ita uniuersam penitus libe-¬
rauit ab ingruenti peste regionem: ut ꝑ ungnti
annos quib postea mansit in corꝑe: grandinem
millis locis nemo ꝑtulerit. Quod ne fortuitu esse
& non potius martino prestitum putaretur: eo

Expanded text:
uerecundiam nudata pars corporum: at in parte uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo
Abbreviated transcription (Latin):
lib disparatum. Sed quoties uenturus ad eocle¬
siam pedem extra cellule sue limen extulerat:
iuderes ꝑ totam ecclĩam energuminos rugientes :¬
& quasi adueniente iudice agmina dampnanda
trepidare: ut aduentum ep̃i. clericis qui uentu¬
rum esse nescirent: gemitus demoniorum indi¬
caret. Uidi quendam appropiante martino in
acra raptum manib extensis in sublime suspen¬
di: ut nequaqm̃ solum pedib attingeret. Siquan¬
do autem exorcizandorum demonum martinus
oꝑam recepisset: neminem manib attrectabat:
neminem sermonib increpabat: sicut plerumq
ꝑ dericos rotatur turba utiborum: sed admotis
merguminis. ceteros iubebat abscedere: ac forib
obseratis. in medio eccłie cilitio cucumtectus:
cinere asꝑsus: solo stratus orabat. Tum uero
cerneres miseros diuerso exitu ꝑugeri. Hos
sublatis in sublime pedib quasi de nube pender
nec tamen uestes deflutre suꝑ faciem. ne facertt

Expanded text:
libus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclelibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret
Abbreviated transcription (Latin):
de oartino posse mentiri. Eacessat aquoqm̃
qui subdeo iuuit. ista suspicio. Neq enim
martinus hoc mliget: ut mencłacuis asseratur.
Sed tamentotius sermonis fidem apud te xp̃e
deponimus: nec nos alia dixisse. nec alia dictu¬
ros. qmͣ que aut ipsi uidimus. aut que mani¬
sestis auctorib. uel plerumq ipso referente cog¬
nouimus. Qeterum &e si dialogi speciem quod
ad leuandum fastidium lectio uariaretur
assumpsimus. nos pie prestruere ꝓfidemur
hẏstorie uerietatem: quia hec me extrinsecus
inserere. nonnullorum incredulitas non sine
meo dolore compulerit. Sed redeat a nr̃m
sermo consensum: in quo cumme tam studio¬
se audiri uideam: fateor necesse est aprum fe¬
cisse constanter qui reppulit infideles: eos tan¬
tum uidicans audire debere qui crederent.
totus insamo: quia non credunt martim
uitutib axp̃iam: quas demones fatebantur.
Monasterium beati uiri duob a ciuitate erat mi¬

Expanded text:
de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat mi
Abbreviated transcription (Latin):
custodias relaxari: & mox ipse proficiscitur. Ita
sugato auitiano: letata est cunitas. & liberata.
Hec cum multis auitiano referente comꝑtasint:
tum nuꝑ Refrigerius prb̃r quem coram iudetis
ab agerido fideli uiro ex tribunis sub iuoca¬
tione diume maiestatis audiuit. qui sibi hoc
ab ipso auitiano relatum esse uirabat. Qeterũ
nolo miremini me hodie facere quod heri
non feci: ut ad singulas quasq urtutes no¬
mina testium ꝑsonasq subnectam: ad quas
siquis fuerit incredulus quia adhuc in corpe
sunt recurrat. Exigit id infidelitas pluri¬
morum: qui in aliquib que hesterno memo¬
rata sunt. nutare dicuntur. Accipiant ergo
testes adhuc inc̃olumes. atq uiuentes: quib
quia de fide nr̃a dubitant magis credant.
S ed si adeo infideles sunt: ꝓfiteor quia nec illis
sunt credituri. M iror autem quendam qui
uel tenuem sensum religionis habeat. tantũ
piaculi uelle committere: ut putet quemqͣm

Expanded text:
custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
natura seruorum ux prima limina egressi.
irridentes dominum suum quod sompno
fuisset illusus: negant quemqm esse ꝓtorib:
ex suomet ingenio comectantes. neminem
nocte posse uigilare: nedum illi crederent
in illius noctis horrore iacere ante aliena lum¬
na sacerdotem. Idq auitiano facile ꝑsuasũ:¬
rursum soluitur in soporem. Sed mox ui
maiore concussus exclamat orartinum stare
proforib: sibi ideo nullam quietem animi
corporisq ꝑmitti. Tardantib seruis. ipse ad
limina exteriora progreditur:ibi martinũ
ut senserat deprehendit. Perculsus miser tan
te manifestatione uirtutis: quid michi inqͥt¬
hoc domine fecisti . Nichil loqui te necesse
est. Scio quod desideras: uideo quod reqͥtis.
Discede quantocius: ne me obiniuriam tuam
celestis ira consumat. Satis soluerim hucusq
penarum. Q rede.quia non leniter apud me
actum est: ut ipse procederem. Post discessũ
autem sc̃i. aduocat offitiales suos: iubet om̃s

Expanded text:
natura servorum, vix prima limina egressi, natura servorum, vix prima limina egressi, irridentes dominum suum, quod somno fuisset illusus, negant quemquam esse pro foribus, ex suomet ingenio conjectantes neminem nocte posse vigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore jacere ante aliena limina sacerdotem: idqrursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manifestatione, quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes
Abbreviated transcription (Latin):
etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
uitiani quondam comitis
noueratis barbaram nimis & ultra
omnes cruentam feritatem. Hic rabido sp̃u
ingressus turonum ciuitatem. sequentib cum
miserabili facie ordinib catenatis: diuersa¬
ꝑdendis parari iubet genera penarum: dis¬
ponens postero die attonita ciuitate ad opꝰ
tam triste procedere.Quod ubi martino
comptum est: solus pauloante mediam noctẽ
ad pretorium bestie illius tendit. Sed cum
profunde noctis silentio quiescentib cunctis
nullus forib obseratis pateret ingressus: ante
limina cruenta prosternitur. Interea auitia¬
nus graui sompno sepultus: angło ingruente
pcellitur. Seruus inquit dei ad tua limina
iacet: & tu quiescis. Qua ille uoce ꝑcepta: lec¬
to suo turbatus excutitur. Conuocatisq seruis
trepidus exclamat martinum ẽẽ ꝓforib: ireũ
protinus. claustra reserarent: ne dei seruus
pateretur iniuriam. Sed illi ut est omniũ

Expanded text:
etiam alii in nomine eius multa fecerunt. etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibperdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed cum, profundae noctis silentio, quiescentibus cunctis, nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. Interea Avitianus gravi somno sepultus angelo ingruente percellitur: Servus, inquit, Dei ad tua limina jacet, et tu quiescis? qua ille voce percepta, lecto suo turbatus excutitur; convocatisque servis trepidus exclamat, Martinum esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei servus pateretur injuriam; sed illi, ut est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
runt. in uitro illo spatium non fuisse. Mirũ
&e ulud quod huic me autem intuebatur.
memini contigisse. Uas uitieum cum oleo
quod oartinus benedixerat. in fenestra pau¬
lulum editiore deposuit. Puer familiaris
incantior linteum suppositum. ampullulam
ibi esse ignarus attraxit: uas suꝑ constratũ
marmore paiumentum decidit. Qunctis me¬
tuerterritis ne benedictio deperisset: ampul¬
lula pinde incolumis est reꝑta: ac sisuper
plumas mollissimas decidiset Que res non
potius ad casum. qmͣ ad martm referenda¬
est uirtutem: cuius benedictio ꝑire ñ potuts.
uid illud quod factum est ini¬
a quodam:cuius nomen quia presens
est &e ꝓdisse uetuit subprimetur: cuiquidẽ
tempori: hic etiam saturninus mterfuit.
Canis nobis importumor oblatrabat: In nomi¬
ne inquit martimi iubeo te obmutescere. Qa
nihesit latratus ingutture: lingua ut absci¬
sam putares obmutuit. Ita parum est mar¬
tinum fecisse uirtutes. C redite michi: quia

Expanded text:
runt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum runt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
illud est. quod nuꝑ argio prb̃ro referente cogno¬
ui: sed non pretermittendum uidetur. .iii.¬
uitiam comitis uxorem misisse martino
oleum quod ad diuersas morborum cau¬
sas necessarium sicut est consuetudo benediceret.
Ampullam iutream istiustnodi fuisse. ut rotun¬
da in uentrem cresceret. ore producto. sed oris
extantes concauum. non repletum: quia id mo¬
ris sit uascula complere: ut pars umbonib ob¬
struendis libera relinquatur: Testabatur prb̃r
udisse se oleum sub martini benedictione cre¬
uisse quod ad exundantem copia m suꝑne
deflueret. eandemq dum ad matrenfamilias
uasculum referretur seruasse uircutem. Nsam
inter manus pueri portantis ita semꝑ exundas¬
se oleum: ut omne illius uestimentum copia
supsusi liquoris oꝑiret. Matronam ita usq
ad summum labrum plenum uastulum rece¬
pisse: ut prbr hodieq fateatur obdenddi pes¬
suli quo claudi diligentius seruanda consue¬

Expanded text:
illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoillud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consue
Abbreviated transcription (Latin):
ctiorib nichil impossibile fatebatur: At illi pias
preces una cum patre supplici uoce uingentes:
orare martinum ut sperata prestaret. Nec cun-¬
ctatus ultra utrumq preclarum. & ostendo
humilitatem nec differendo pietatem: iubet
circumstantis populi multitudinem submo¬
ueri: ep̃is tantum & puelle patre assistentibus
in orationem suo illo more prosteritur. Dem
pusillum olei cum exorcisini prefatione benedi¬
ait: atq ita in os puelle sanctificatum liquo¬
tem cum & linguam illius digrtis teneret. infu¬
dit. Nec fefellit scm iurtutis euentus. Patris
nomen interrogat: mox illa respondit Procla¬
mat pater cum gaudio. pariter & lacrimis
martim genua complexus: & hanc primam se fi¬
lie audisse uocem cunctis stupentib fatebatur.
Ac ne cuiqm id incredibile forte iuideatur: ꝑhibe¬
at uobis presens euagrius testimonium uerita¬
tis: nam res ipso presente tum gesta est. Parum

Expanded text:
ctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias ctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistenin orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum
Abbreviated transcription (Latin):
dos esse censebat: egre tamen optiniui. ut euche¬
rium ex uicaruis & celsum adinitterent consula¬
rem: ceteri sunt repulsi. Tum sallum mecdia
in sede componimus. Qui cum diu nobili illa¬
sua ueretundia silentium tenuisset: tandem
itaexorsus est. Conuenistis inquit ad me audi
endum sc̃i & diserti: sed religiosas potius qmͣ
doctas aures ut arbitror attulistis: auditur
me fidei testem: non oratoris copia locuturũ.
Que autem hesterno dicta sunt non reuoluam:
illa. qui non audierunt ex scriptis recognoscetł.
I. A cprimum gestit animus quod refrigenꝰ
in aurem suggerit explicari.
es in carnotena gesta est ciuitate. Pater fuim¬
lias. duodennem ab utero mutam
puessam martino cepit offere.. poscens
ut linguam ligatam meritis suis sc̃s ab¬
solueret. Ile cedens ep̃is. qui tũ forte lat
illius ambiebant. ualentimano atq uictritio
imparem se esse tante moli. sed illis quasi san¬

Expanded text:
dos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Euchedos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scriptis recognoscent. i. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. es in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi san
Abbreviated transcription (Latin):
tam abs te accepturus est ueritatem. Hec me
loquente.iam Gallo ad loquendum parato:
irruit turba monachorum. Euagrius prb̃r:
aper. Sebastianus. agricola: & post paululum
ingreditur prb̃r nr̃r etherius. cum calliopione
diacono: & amatore subdiaconõ. Postremus
aurelius prb̃r dulcissimus m̃s longiore uia
uemens: anhelus cucurrit. Quid uos inqmͣ
tamsubito & tam insperati tam ex diuersis re¬
gionib tam mane concurritisa Nos inqui¬
unt hesterno cognouimus. Gallum istum per
totum diem martim narrasse uirtutes: & reli¬
qua in hodiernum diem quia nox oppresserat
distulisse: ꝓpterea maturauimus frequens au¬
ditorium facere: tantam materiam locuturo.
Interea nuntiatur multos secularium stare ꝓ
forib: nec ingredi audentes: sed ut admitte¬
rentur orantes. Tumaper. Nequaqmͣ inqͥt
istos nobis ad misceri conuenit: quia ad audien¬
dum curiositate potius qmͣ religione ueneruñ.
Confusus ego illorum uice quos non admitten¬

Expanded text:
tam abs te accepturus est ueritatem. haec me tam abs te accepturus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabbatius, Agricola: et post paululum ingreditur presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admitten
Abbreviated transcription (Latin):
ucescit o salle: surgendum est. Nã
Sut uides & postumianus instat:
& hic prb̃r qui hesterno auditorium admisit ex¬
petat: ut que de martino nr̃o in hodiernum diẽ
explicanda distuleras: debitor sponsionis euoluã.
Non ignarus quidem iste omnium quecumq me¬
moranda sunt: sed dulcis & grata cognitio est.
etiam nota relegenti: siquidem natura ita com¬
paratum sit. ut meliore quis conscientia se nosse
congaudeat: que multorum testimoniis non
esse inceita cognoscat. Nam&e hic a prima
adolescentia martinum secutus: nouit quidem
omnia: sed libenter cognita recognoscit. Fate¬
bor enim oalle tibi martini michi sepius auddi¬
tas esse urtutes: quippeide eo etiam litteris mul¬
ta mandauerim: sed ꝑgestorum admirationẽ
semꝑ michi noua sunt.que de illo licet audita
sepius reuoluuntur. Proinde additum nobis
refrigerium auditorem eo impensius gratulam̃:
quo promptius iste postumianus qui hec ori¬
enti inferre festinat: quasi sub testib consigna¬

Expanded text:
ucescit hoc, Galle: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consigna
Abbreviated transcription (Latin):
natus sui tempore: renuntiaturum se seculo
pollicebatur. Qua orartinus expectatione sus¬
pensus: ꝑ biennium fere postea qmͣ est baptis¬
ma consecutus. solo scilicet nomine militauit.
Nterea irruentib intra gallias barbaris:
iulianus cesar coacto inunum exercitu. apud
uangionum ciuitatem. donatiuum cepit ero¬
gare militib. Et ut est consuetudinis singu¬
li citabantur: donec ad martinum uentũ est.
Tum uero oportunum tempus existimans
quo peteret missionem: neq enim integrũ
sibi fore arbitrabatur. si donatiuum non mi¬
litaturus acciꝑet: hactenus inquit ad cesarẽ
militaui tibi: patere ut nunc militem deo.
Donatiuum tuum pugnaturus accipiat: xp̃i
ego miles sum. pugnare michi non licet sum
uero aduersus hanc uocem tyrannus infre¬
muit: dicens eum metu pugne que postera die
erat futura. non religionis gr̃a detrectare militiã.

Expanded text:
natus sui tempore renuntiaturum se saeculo natus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam.
Abbreviated transcription (Latin):
simile fecissent: cum utiq plus habentes. uesti¬
re pauperem sine sua nuditate potussent.
Nocte igitur insecuta cum se sopori dedisset:
uidit. xp̃m clamidis sue qua pauperem
texerat parte uestitum. Intueri diligentissi¬
me dñm: uestemq quam dederat iubetur
agnoscere. Mox ad angelorum multitudi
uoce dicentem. Martinus adhuc catecummnꝰ:
hac me ueste contexit. Uere memor dñs dicto¬
rum suorum quib ante predixerat. qmdiu
fecistis hec uni ex minimis meis istis micbi
fecistis: se in pauꝑem professus est fuisse uesti¬
tum: &e ad confirmandum tam boni operis
testimonium. in eodem se habitu quem pauꝑ
acceꝑat. est dignatus ostendere. Quo uiso uir
beatissimus. non in głam est elatus humanã:
sed bonitatem dei in suo oꝑe recognoscens. cũ
esset annorum duodeuiginti. ad baptisma
conuolauit. Nec statim militie renuntiauit:
tribum sui precib euinctus. cui contubermũ
familiare prestabat. Etenm transacto tribu¬

Expanded text:
simile fecissent, cum utique plus habentes uestisimile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstane dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribu
Abbreviated transcription (Latin):
tib: opem ferre miseris: alere egentes: uestire
cotidianum uictum reseruabat. Iam tum eu¬
gelii non surdus auditor: de crastino non co
uodam itaq tempore cum nichil
preter arma & simplicem militie uestẽ
haberet: media hyeme que solito asꝑior inhor¬
ruerat adeo ut plerosq uis algoris extingueret:
obuiam habuit in porta ambianensium ciui¬
tatis pauperem nudum. Qui cum pretere¬
untes ut sui misererentur oraret: omnesq
miserum preterirent: intellexte uir deo ple¬
nus sibi illum. aliis miscdiam non prestan¬
tib reseruari. Quid tamen ageret. nichil
preter clamiciem qua indutus erat habebat:
Iam enim reliqua mopiis simue consumpserat
Irrepto itaq ferro quo accinctus erat. mediã
diuidit: partemq eiuis pauꝑi tribuit: reli¬
qua rursus induitur. Interea de circumstan¬
tib ridere nonnulli: quia deformis esse oe¬
truncatu habitu uideretur. Multi quidem qui¬
bus erat mens sanior altus gemere. quod mebil

Expanded text:
tibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire tibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tre qui felicib eius actib inuidebat. cum es¬
set annorum quindecim raptus &e catenatus.
sacramentis militarib implicatus est: uno
tantum seruo comite contentus: cui tamen
uersa uice dominus seruiebat: adeo. ut ple¬
rumq ei calciamenta ipse detraheret: & ipse
detergeret: cibum una caꝑent. hic sepius mi¬
nistraret. Triennium fere ante baptisma in
armis fuit: integer tamen ab his uitus. qui¬
bus illud hominum genus implicari solet.
Multa illi circa commilitones benignitas: mi¬
ra caritas Patientia uero atq humilitas:
ultra humanum modum. Nam frugalita¬
tem in eo laudari non est necesse: qua ita usuᷤ
est. ut etiam illo tempore non miles sed mo¬
nachus putaretur. Quib reb ita sibi omneᷤᷤ
commilitones suos deuinxerat: ut eum mi¬
ro affectu uenerarentur. Necdum tamen
regeratus in xp̃o: agebat quendã bonis oꝑib bap¬
tismatis candidatum: Adsistere scilicet laboran¬

Expanded text:
tre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum estre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laboran
Abbreviated transcription (Latin):
gitur martinus sabarie pannoniarum
oppido oriundus fuit: sed intra italiam
ticini altus est Parentibus scd̃m seculi
dignitatem non infimis: gentilib tamen.
Pater eius miles primum: post tribunus
militum fuit. Ipse armatam militiam in
adolescentia secutus: inter scolares alas pri¬
us sub rege constantio. dein sub iuliano cesa¬
re militauit. Non tamen sponte: quia a
primis fere annis diuinã potius seruitu¬
tẽ sacra illustris pueri inspirauit infantia.
Nam cum esset decem annorum inuitis
parentib ad eccł̃iam confugit: seq catecu¬
minum fieri postulauit. Mox mirum in modũ
totus in dei oꝑe conuersus: cum esset annorũ
duodecim heremum concupiuit. Fecissetq uo¬
tis satis: si etatis infirmitas non obstitisset.
Animo tamen aut circa monasteria. aut cura
eccłiam semper intentus: meditabatur adhuc
in erate puerili quod postea deuotus impleuit.
Sed cum edidum esset a regib ut ueteranorum
filii ad militiam scriberentur : prodente pa¬

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini alius est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. Pater ejus miles primum, post tribunus militum fuit. Ipse armatam militiam in adolescentia secutus, inter scholares alas sub rege Constantio, deinde sub Juliano Caesare militavit: non tamen sponte: quia a primis fere annis divinam potius servitutem sacra illustris pueri spiravit infantia. Nam cum esset annorum decem, invitis parentibus ad ecclesiam confugit, seque catechumenum fieri postulavit. Mox mirum in modum totus in Dei opere conversus, cum esset annorum duodecim, eremum concupivit: fecissetque votis satis, si aetatis infirmitas non obstanimus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente pa
Abbreviated transcription (Latin):
dies habita synodus. itathium ꝓnuntiauerat
culpa nonteneri. Quibus cum martinus
parum moueretur: rex ira accenditur: ac se
de conspectu eius abripuit: et mox ꝑcussores
his pro quib martinus rogauerat dirigim¬
tur. Quod ubi martino compertum iam
noctis tempore est: palatium irrupit: spon¬
det si parceretur. se communicaturum: dum¬
modo tribum iam in excidium eccłarum
ad hispanias missi. retraherentur. Nec moa¬
intercessit: maximus indulget omnia. Post¬
tridie. felicis ep̃i ordinatio parabatur: sanctis¬
sum sane uiri et plane digni: qui melior tẽ¬
pore sacerdos fieret. Huius diei commumonẽ
martinus init: satius estimans ad horam
cedere. qmͣ his cͥonsulere quorum ceruicibus
gladius imminebat. T erumptamen summa
ui ep̃is nitentibus ut commumonem illam

Expanded text:
dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. Nec mora: Maximus indulget omnia. Postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane viri, et plane digni qui meliore tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius imminebat; verumtamen summa vi episcopis nitentibus, ut communionem illam