comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti loco apłs. beatꝰ inqͥt qͥ ñ uidicat semet ipsum :¬
in eo qͦd ꝓbat. S cuiꝰ opis sit ista beatitudo. iudeamꝰ.
Multi st̃ qui ꝓbant aliqͥd boni facere: uerbi gr̃a
qͥ audientes de p̃miis castitatis. ꝓbant ⁊ statuunt
caste uiuere. sed ꝓcessu tẽporis uł subripiente
negligentia. ł suꝑante libidine. id qͦd obseruan¬
dũ ꝓbauerant maculat᷑ ⁊ corrũpit᷑: ⁊ ẽ infelix
iste. qͥ in eo qͦd obseruare decreuerat uictus.
semet ipsũ iudicat ⁊ condẽnnat. Beatꝰ uͦ ille
ẽ: qͥ in eo qͦd ꝓbat ⁊ statuit ita ꝑmanet fixus
⁊ stabilis. ut in nullo semet ipsũ iudicet : in
boꝵ. scłm eã regłam ꝗͣ suꝑiꝰ texuit habendũ
dicit: ut si qui ẽ qͥ ꝑ scientiã sꝑitalis legis. ꝓbat
om̃ia manducanda. ⁊ om̃ia ẽẽ munda. ñ rursũ
iudicet semet ipsũ. ⁊ dubitationẽ capiat. utrũ
sumere debeat necne: qͥa qͥ hoc mͦ discernit.
hoc ẽ qͥ dubitat. utrũ uere mundũ sit an ĩmun¬

Expanded text:
tolus: Beatus, inquit, qui non judicat semetipsum in eo quod probat. Sed cujus operis sit ista beatitudo videamus. Multi sunt qui probant aliquid boni facere, verbi gratia, qui audientes de praemiis castitatis probant et statuunt caste vivere, sed processu temporis, vel subripiente negligentia, vel superante libidine, id quod observandum probaverant maculatur et corrumpitur: et est infelix iste, qui in eo quod observare decreverat victus, semetipsum judicat et condemnat; beatus vero ille est qui in eo quod probat et statuit ita permanet fixus et stabilis, ut in nullo semetipsum judicet, in borum, secundum eam regulam quam superius texuit, habendum dicit, ut si quis est qui per conscientiam spiritalis legis probat omnia manducanda, et omnia esse munda, non rursum judicet semetipsum, et dubitationem capiat utrum sumere debeat, nec ne, quia qui hoc modo discernit, hoc est, qui dubitat utrum vere mundum sit an immun
Abbreviated transcription (Latin):
S adhuc manifestiꝰ fiat : qͦmͦ q̃ p̃scͥpta st̃. ꝓpt̃ nos
scripta st̃. De pͥore popło dic̃ ꝓpħa. qͥa aure au¬
dietis ⁊ ñ audietis: ⁊ uidentes uidebitis ⁊ ñ intelli¬
gͦ ex hoc. ꝓpt̃ qͦs quȩ scͥpta st̃. scripta uideant᷑.
Quȩ enĩ scribunt᷑. sine dubio ꝓpt̾ eos scͥbunt᷑ qͥ¬

Expanded text:
ut adhuc manifestius fiat quomodo quae scripta sunt propter nos scripta sunt, de priori populo dicit propheta, quia aure audietis, et non audietis, et videntes videbitis, et non intelliergo ex hoc propter quos quae scripta sunt scripta videantur; quae enim scribuntur sine dubio p
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ danũ fidĩ. aut tu detrim̃tũ caritatis incurras.
ipsũ: habe corã dõ. Fidẽ hic illã dic̃. qua cre¬
dit qͥs manducare om̃ia sic̃ supra dixit : alius
credit manducare om̃ia. ille sine dubio qͥ credit
qͦd nichil in creaturis dĩ c̾mune: nichil ĩmundũ
sit. S sufficit tͥ inqͥt hab̃e corã dõ huiꝰmodi
fidẽ: ñ tam̃ iclcirco cogendꝰ ẽ ⁊ aliꝰ ut om̃ia man¬
ducet. qͥ ñdũ habet talẽ fidẽ. ut credat om̃ia
ẽẽ manducanda. Qͦd aut dix̃ habe penes temet¬
ipsũ. iac tantiã resecat: ne magis in ostentatione
sit qͦd credimꝰ ꝗͣ in uirtute. Addidit aut̃. habe
corã dõ: ut doceret satisagendũ nob̾. ñ ut apud
homines fides nr̃a diffametur. s ut apud dm̃ pro¬
bet᷑. Multũ ẽ: corã dõ. hab̾e ꝓbabilẽ fidẽ. Apud

Expanded text:
curras. ipsum, habe coram Deo. Fidem hic illam dicit, qua credit quis manducare omnia, sicut supra dixit: Alius credit manducare omnia, ille sine dubio qui credit quod nihil in creaturis Dei commune, nihil immundum sit; sed sufficit tibi, inquit, habere coram Deo hujusmodi fidem: non tamen idcirco cogendus est et alius, ut omnia manducet, qui nondum habet tatem fidem, ut credat omnia esse manducanda. Quod autem dixit, Habes penes temetipsum, jactantiam resecat, ne magis in ostentatione sit quod credimus, quam in virtute. Addidit autem: Habe coram Deo, ut doceret satagendum nobis, non ut apud homines fides nostra diffametur, sed ut apud Deum probetur; multum est coram Deo habere probabilem fidem: apud
Abbreviated transcription (Latin):
beri docuit ⁊ indifferens. Potest enĩ ñ manduca¬
re carnẽ ⁊ ñ bib̃e uinũ etiã malus homo ⁊ a fide
alienꝰ. ut sepe etiã ñnullos idoloꝵ causa face̾ hoc
certũ ẽ. Interdũ etiã malarũ artiũ fert᷑ talis ha¬
beri obseruatio: hereticoꝵ certe ñ paucis obserua¬
re hȩc moris ẽ : ⁊ ñ continuo dicemꝰ bonũ ẽ eis qͥa
ñ manducant carnẽ neq bibt̃ uinũ. S illo pla

Expanded text:
. Potest enim non manducare carnem, et non bibere vinum etiam malus homo et a fide alienus, ut saepe etiam nonnullos idolorum causa facere hoc certum est. Interdum etiam malarum artium fertur talis haberi observatio. Haereticorum certe non paucis observare hoc moris est, et non continuo dicimus: Bonum est eis quia non manducant carnem, neque bibunt vinu
Abbreviated transcription (Latin):
ta contemnit: Deniq et ipse dñs dicebat. Re-¬
gina austri surget in iudicio cũ uiris gene¬
rationis huiꝰ. et condemnabit eos: quia uenit
a finibus terrȩ audire sapientiam salomonis
dicta sunt: uerũ considera si possit hoc in lo¬
co et ille intellectus admitti: ut dicat᷑ etiam
post aduentũ xꝑi carnalis circũcisio quȩ ex
lege obseruabatur: ꝓdesse aliquid custodien¬
tibus legem: scđ̃m hoc qđ inicio fidi nr̃ȩ ad¬
huc a credentib obseruabatur ut in actibus
apłorum docetur. uł petrus in discretione ci¬
borum. uł paulus in sacrificiis purificationiᷤ

Expanded text:
ta contemnit? Denique et ipse Dominus dicebat: Reta contemnit? Denique et ipse Dominus dicebat: Regina Austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus tfac bonum . Verum considera si possit hoc in loco et ille intellectus admitti, ut dicatur etiam post adventum Christi carnalis circumcisio, quae ex lege observabatur, prodesse aliquid custodientibus legem, secundum hoc quod initio fidei nostrae adhuc a credentibus observabatur, ut in Actibus apostolorum docetur, vel Petrus in discretione ciborum, vel Paulus in sacrificiis purgationis
Abbreviated transcription (Latin):
uaricator es legis : Suꝑius diximus. quod¬
duos iudeos et duas circũcisiones discutiat
circu̾cisione comiemoret. Uidetur gͦ in p̃¬
senti loco p̃putium dicere gentes quȩ in
prȩputio carnis ad fidem xꝑi uenert̃: quas le-¬
gem sꝑitalem seruantes cõponit et cõꝑat iudȩ¬
is. qui ꝑ litterã et circũcisionem carnis p̃uari¬
catores sunt legis: quos et uidicandos ab his di¬
cit. in quib non carnis circũcisio. sed legis ob¬
seruantia est. Possumus aut̃ exx cõꝑatione eti-¬
am nr̃os in eccła cõmonere: uerbi causa si di¬
camus in p̃putio adhuc ẽẽ catscuminos aut
etiam gentiles: et circu̾cisos ẽẽ fideles ꝑ grͣam
baptismi. Si gͦ cathecuminꝰ qui nondũ per
gr̃am lauachri circũcisus ẽ legem xꝑi seruet.
iustititias eius et mandata custodiat: nonne
ex cõꝑatione uidicat eũ qui fidelis est aicitur
et p̃cepta non seruat ac legem xꝑi et manda¬

Expanded text:
aeuaricator legis esaeuaricator legis esduos Judaeos et duas circumcisiones discutiit piritali commemorat. Videtur ergo in praesenti loco praeputium dicere gentes quae in praeputium carnis ad fidem Christi venerunt, quas legem spiritalem servantes componit et comparat Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores sunt legis, quos et judicandos ab his dicit, in quibus non carnis circumcisio, sed legis observatio est. Possumus autem ex hac comparatione etiam nostros in Ecclesia commonere, verbi causa: si dicamus in praeputio adhuc esse catechumenos aut etiam gentiles, et circumcisos esse fideles per gratiam baptismi. Si ergo catechumenus, qui nondum per gratiam lavacri circumcisus est, legem Christi servet, justitias et mandata custodiat, nonne ex comparatione judicat eum qui fidelis dicitur et praecepta non servat ac legem Christi et manda
Abbreviated transcription (Latin):
cator sis legis. sicut supra exposuimus non agnͣ¬
do quȩ bona sunt. circũcisio tua pͣputiũ facta
est: dũ et hoc tͥ qđ abstinere a malo uisus es.
oꝑa fidei et iustitiȩ non agenti. ad infidelita¬
tem reputatur. Neq enim possibile est alicui
carnalem circũcisionem rursum in p̃putiũ
uerti: cũ utiq abscisa p̃putii caro ultra redi¬
re non possit. Dignius gͦ et euidentius intel¬
ligitur: quod continentia mali oꝑis quȩ per
circũcisionem significatur. si oꝑa fidei ñ habe¬
at: ad immunditiã reputetur. Sed et in ȩccła
qui ꝑ gr̃am baptismi circũciditur. si post hȩc
p̃uaricator legis sit xꝑi. circũcisio baptismi ad
infidelitatis ei p̃putium reputabitur: quia et
fides sine oꝑibus mortua dicitur: et mali uil¬
lici pars cũ infidelib ponit᷑. Si aut̃ p̃pu¬
cabit id quod ex natura est pͣputiũ legem
ꝑficiens. te qui ꝑ litterã et cireũcisionem p̃¬

Expanded text:
cator sis legis, sicut supra exposuimus, non agencator sis legis, sicut supra exposuimus, non agendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti ad infidelitatem reputatur; neque enim possibile est alicui carnalem circumcisionem rursum in praeputium verti, cum utique abscissa praeputii carne ultra redire non possit. Dignius ergo et evidentius intelligitur, quod continentia mali operis, quae per circumcisionem significatur, si opera fidei non habeat, ad immunditiam reputetur. Sed in Ecclesia, qui per gratiam baptismi circumciditur, si post haec praevaricator sit legis Christi, circumcisio baptismi ad infidelitatis ei praeputium reputabitur, quia et fides sine operibus mortua dicitur, et mali villici pars cum infidelibus ponitur; si autem pcabit id, quod ex natura est praeputium, legem consummans, te, qui per litteram et circumcisionem pr
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. Neq enim ꝑfectus quis eẽ potest si ni¬
chil egerit mali: sed si aliquid gerit bonĩ. Un¬
de et ipsa circũcisio quȩ fiebat in carne: non
absq huiꝰ intelligentiȩ quã nunc exponimus
significabatur imagine. Deniq octaua tlie
paruulis dabat᷑: quia nichil utiq adhuc oꝑis
agerent. Qͦd si quis nobis ꝓferat illud. quod
in pͥncipio libri iob de laude eiꝰ positũ ẽ. ubi
dicit. et erat iob homo uerax sine querela. ui¬
stus dĩ cultor. abstinens seab om̃i re mala. cur
p̃cedente boni oꝑis laude in ultimo mali conti¬
nentia numeretur: illud arbitror indicari.
quod sepe fieri solet. quia plurimi hominum
agunt quidẽ quȩ bona sunt. misceant tamen
aliquid et oꝑis mali: pauci uͦ sicut et iob qui
ita et ueraces et irreprehensibiles. ita iusti
sint et cultores dĩ: ut hȩc omña agentes absti¬
neant se ab om̃i re mala. Si gͦ inquit p̃uari¬

Expanded text:
bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nibonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Unde et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique adhuc operis agerent. Quod si quis nobis proferat illud quod in principio libri Job de laude ejus positum est, ubi dicit: Et erat Job homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror judicari quod saepe fieri solet, quia plurimi hominum agunt quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci vero sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re mala. Si ergo, inquit, praevari
Abbreviated transcription (Latin):
nem in carne non recipis. sed legensꝑo. scđm
qua circũcid eris corde. Littera enim occidit
sꝑc aut̃ uiuificat: quia et lex d̃i non refert᷑
atramento scripta sed digito d̃i qui ẽ sꝑc euiᷤ:
sionem ꝓdee̾ dicit. quȩ utiq non alia intelli¬
git᷑ eẽ quã animȩ purgatio et abiectio uiciors:
quomͦ addidit adhuc ita demũ ꝓdesse huiꝰ¬
modi circũcisionẽ si legem custodias: cũ hec
ipsa circũcisio non nisi ex legis obseruantia
fieri uideat᷑: Sed intuere ne forte abscidere
uicia et cessare a malis circũcisionem signifi¬
cat: agere aut̃ quȩ bona sunt. et efficere quȩ
ꝑfecta sunt. custodire sit legem: Neq enim
in eo ꝑfectio est si cessetur a malis. sed in eo si
agantur bona: sicut in psalmo euidentius
ꝑdocemur cũ dicit: declina a malo: et non
hic stetit. sed addidit. et fac bonũ. Similit̾
et abiectionem maloꝵ: s̃ custodias legem

Expanded text:
nem in carne non recipis, sed legem spiritus,nem in carne non recipis, sed legem spiritus, secundum quam circumcideris corde; littera enim occidit, spiritus autem vivificat , quia et lex Dei non refertur atramento scripta, sed digito Dei, qui est spiritussionem prodesse dicit. Quae utique non alia intelligitur esse, quam animae purgatio et abjectio vitiorum. Quomodo addit adhuc ita demum prodesse hujusmodi circumcisionem, si legem custodias, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri videatur. Sed intuere ne forte abscindere vitia, et cessare a malis circumcisionem significet: agere autem quae bona sunt, et efficere quae perfecta sunt, custodire sit legem; neque enim in eo perfectio est, si cessetur a malis, sed in eo si agantur bona, sicut in Psalmo evidentius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit, sed addidit, et fac bonum . Similiteet abjectionem malorum, si custodias legem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃putium facta est. Si gͥ p̃putiũ iustitias
legis custodiat: nonne p̃putiũ illius in cir¬
cũcisione reputabitur: et iudicabit id qͦd
ex natura est p̃putium legem ꝑficiens. te
qui ꝑ litteram et circũcisionẽ p̃uaricator¬
es legis: Non enĩ qui in manifesto iudȩus
est neq quȩ manifeste in carne ẽ circũcio:
diat᷑. diligentius requirendũ uidet᷑: ut cũ
hȩc intellexerimꝰ possimus et circũoidi: qͥppe
quia circũcisio ꝓdest si legem custodias. Ipse
apłs in consequentib docet: quia ñ illa quȩ
in manifesto in carne est circu̾cisio. sed circũ¬
cisio cordis ꝑ sꝑm sc̃m̃ non ꝑ litterã facta.
laudem habet non ab hominib sed ex deo
Et alibi dicit᷑. Yidete concisionem. Nos enĩ
sumꝰ circũcisio. qui sꝑu deo seruimus: et non
in carne confidimus. Hȩc ut opinor est cir¬
cũcisio quã ꝓdesse dicit apłs. si legem custodi¬
as: non legem litterȩ. cuius utiq circũcisio¬

Expanded text:
facta est si igitur praeputium iustitias legis custodiat nonne praeputium illius in circumcisionem reputabitur et iudicabit quod ex natura est praeputium legem consummans te qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es non enim qui in manifesto Iudaeus est neque quae indiatur, diligenter requirendum videtur, ut cum haec intellexerimus, possimus et circumcidi. Quippe quia circumcisio prodest, si legem custodias, ipse Apostolus in consequentibus docet, quia non illa quae in manifesto est in carne circumcisio, sed circumcisio cordis per spiritum, non per litteram facta, laudem non ab hominibus habet, sed ex Deo; et alibi dicit: Videte circumcisionem: nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et non in carne confidimus. Haec, ut opinor, est circumcisio quam prodesse dicit Apostolus, si legem custodias: non legem litterae, cujus utique circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ e̾et: barbarꝰ haberet᷑. S multo uerio¬
re sententia utit᷑ paulꝰ. iudȩos pͥmo diceis
& postmodũ g̃cos. postremos barbaros.
Cũ enĩ g̃ci qͥa ipsi legibꝰ utebant᷑. om̃s re¬
liqͦs tãꝗͣ sine legibꝰ uiuentes barbaros ap¬
pellauerint: merito uidȩi õs ipsis g̃cis
ab apłis p̃ferunt᷑. qͥa & ante ipsos legibꝰ
uiuere cȩꝑunt: & leges eoꝵs a dõ et ñ ab
hominibꝰ ꝓmulgatȩ st̃. Iustitia enĩ dĩ
in eugłio reuelat᷑. ꝑ id qͦd ad salutẽ nul

Expanded text:
esset, Barbarus haberetur; sed multo veriore distinctione utitur Paulus, Judaeos primo dicens et postmodum Graecos, postremo Barbaros: cum enim Graeci, quia ipsi legibus utebantur, omnes reliquos tanquam sine legibus viventes Barbaros appellarunt, merito Judaei etiam ipsi Graecis ab Apostolo praeferuntur, quia et ante ipsos legibus vivere coeperunt, et leges eorum a Deo et non ab hominibus promulgatae sunt. Justitia enim Dei in eo r
Abbreviated transcription (Latin):
mũ õĩũ disc̾e debemꝰ. opꝰ e̾e̾ apłicũ desida¬
re fr̃s: s ñ aliã ob causã nͥ uł conferamꝰ eiꝰᷤ
aliqͥd doni sp̃italis si possumꝰ: uł si ñ pos¬
sumꝰ ipsi. ut capiamꝰ ab his. Sine hoc enĩ.
ñ est ꝓbabile desideriũ circũ eundi fr̃es.
Qͦ d autẽ dic̃. ut aliqͦd tradã uob̃ donũ sp̃i¬
tale. uidet᷑ indicare ẽe aliqͥd qͦd donũ qͥdẽ

Expanded text:
debemus opus esse apostolicum desiderare fratres, sed non aliam ob causam, nisi ut conferamus eis aliquid doni spiritalis, si possumus, vel si non possumus, ipsi ut accipiamus ab his; sine hoc enim non est probabile desiderium circumeundi fratres. Quod autem ait, ut aliquod tradam vobis donum spiritale, videtur indicare
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sẽpit̾na ẽ & diuinitas ꝗ̃ nichilominꝰ
sẽpit̾na ẽ ex coniecturis agnoscit᷑ cre¬
aturȩ. Uirtꝰ est qua regit omĩa: diui¬
nitas est qͣ replet uniuersa. Ex hoc gͦ in¬
rt̃. aut grãs eger̃t: s ꝑ cogitationũ sua-¬
rũ uanitatẽ dũ formas & imagines reqͥ-
rt̃: & qͥ iactare se in luce sapientiȩ uide-¬
bant᷑. in ꝓfundas stultitiȩ tenebras deuo¬
luti st̃ Qid enĩ tã tetrũ. tã obscurũ. tãq¬

Expanded text:
quae sempiterna est, et divinitas, quae nihilominus sempiterna est, ex conjecturis agnoscitur creaturae; virtus est qua regit omnia divinitas, qua replet universa. Ex hoc ergo inrunt, aut gratias egerunt, sed per cogitationum suarum vanitatem, dum formas et imagines requirunt; et qui jactare se in luce sapientiae videbantur, in profundas stultitiae tenebras devoluti sunt; quid enim tam tetrum, tam obscuru
Abbreviated transcription (Latin):
homines qͥbꝰ in est naturalis ratio. maxime
tam̃ spectare ad sapientes huimundi &¬
eos qͥ philosophi nominant᷑. qͥbꝰ p̃cipue cre¬
aturas mundi & om̃ia quȩ in eo facta st̃
disu̾tere disciplina est. & ꝑ hȩc quȩ uid̃n-¬
tur ea quȩ ñ uident᷑ racione colligere.

Expanded text:
homines quibus inest naturalis ratio, maxime tamen haec spectant ad sapientes hujus mundi, eeos qui philosophi nominantur, quibus praecipue creaturas mundi et omnia quae in eo facta sunt discutere disciplina est, et per haec quae videntur ea quae non videntur ratione colligere.
Abbreviated transcription (Latin):
Ignocũ autẽ dĩ intelligendũ ẽ. ratio sub¬
to qͦd ñ solũ nos homines. s & omnẽ la
uenire nõtitiã: dĩ est nosse. Tale enĩ aliqͥd
mͥ sꝑandũ uidet᷑ ex his. quȩ a saluatore
dicunt᷑: qͥa filiũ nemo nouit nͥ pat̃. neq¬

Expanded text:
Ignotum autem Dei intelligendum est ratio subto quod non solum nos homines, sed et omnem latervenire notitiam, Dei est nosse: tale enim aliquid mihi sperandum videtur ex his quae a Salvatore dicuntur, quia Filium nemo novit nisi Pater: neq
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscere. ab eiꝰ cultu declinantes ad
imagines hominũ adorandas et anima¬
liũ deuertert. Ut enĩ breuit̾ & in unũ
om̃i collecta diffinitione dicamꝰ: alium
adorare quẽ p̃ter patrẽ & filiũ & sp̃m¬

Expanded text:
agnoscere ab ejus cultu declinantes ad imagines hominum adorandas et animalium, deverterunt. Ut enim breviter et omni in unum collecta definitione dicamus, adorare
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ ira dĩ nc̃ reuelari dr̃ ñ in parte a¬
qua: s in om̃ẽ impietatẽ et iniqͥtatẽ
Nec tam̃ in om̃s homines. s in illos so¬
los qͥ ueritatẽ in iniqͥtatẽ detinent.
Detinent qͥdẽ: sed in iniustitiã eã de¬
tinent. Qͥbꝰ etiã dic̃ manifestũ ẽẽ id
qͦd notũ est dĩ: ostendens e̾e aliqͥd dĩ qͦd

Expanded text:
 revelari dicitur non in parte aliqua, sed in omnem impietatem et iniquitatem, nec tantum in omnes homines, sed in illos solos qui veritatem Dei in iniquitate detinent. Detinent quidem, sed in injustitia detinent; quibus etiam dicit manifestum esse id quod notum est Dei, ost
Abbreviated transcription (Latin):
aptat᷑ uro sed ñ istud donũ sp̃itale. Posst̃
et alia multa dona dĩ dici: ut diuitiȩ.¬
& fortitudo corꝑiꝰ. ut formȩ decor. ut reg¬
nũ t̾restre: a dõ enĩ etiã hec donant᷑ sic̃
et danihel dic̃. qͥa ipse reges fac̃ & cõmutat:
circũferant᷑ om̃i uento doctͥnȩ. Qͦ dcum

Expanded text:
ro, sed non istud donum spiritale. Possunt et alia multa dona Dei dici, ut divitiae et fortitudo corporis, ut formae decor, ut regnum terrestre; a Deo enim etiam haec donantur, sicut et Daniel dicit , quia ipse facit reges et commutat: circumferantur omni vento doctrinae. Id
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ & insipientibꝰ debitor ẽ. Qͥd enĩ ab ipsis
acceꝑat: unde eis debitor fieret.Arbitroꝵ
diuersis qͥdẽ gentibꝰ inde eũ effectũ ẽẽ debi¬
torẽ: qͦd õiũ gentiũ linguis eloqͥ accepit ꝑ
om̃ibꝰ illis efficit᷑. quoꝵ accep̃ a dõ lingue
notitiã. Sapientibꝰ autẽ efficit᷑ debitor ꝑ hoc.

Expanded text:
tibus et insipientibus debitor est; quid enim ab ipsis acceperat, unde eis debitor fieret? Arbitror diversis quidem gentibus inde eum effectum esse debitorem, quod omnium gentium linguis eloqui accepit pomnibus illis efficitur, quorum accepit a Deo linguae notitiam; sapientibus autem efficitur debitor per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩteris gentibꝰ. grecis ac barbaris. sa¬
bitꝰ sũ usq adhuc. Defectio uͦ elocutio¬
nis: hoc mͦ adimplebit᷑. In eo ubi dic̃ & ĩ
cȩt̾is gentibꝰ g̾cis & barbaris sapientibꝰ
et insipientibꝰ uidet᷑ deesse qͥbꝰ. ut ea q̃¬

Expanded text:
caeteris gentibus, Graecis et barbaris, sabitus sum usque adhuc. Defectio vero elocutionis hoc modo adimplebitur, in eo ubi dicit: Et in caeteris gentibus, Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus, videtur deesse, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
si qͦmͦ tandẽ aliqͥndo ꝓsꝑũ it̃ habeã in
uoluntate dĩ ueniendi ad uos Quod
mandati sui memor cõplet oꝑe. qͦd sermo¬
ne p̾cepit. Qͥ autẽ dic̃ obsecrare se. si qͦm
ficiscens. expectat donec obsecratiombꝰ
impetret ñ solũ ꝓsꝑũ sibi it̃ fieri s & in
uoluntate dĩ ꝓspũ fieri. Unde & multo
magis nob qͥbꝰ ñ est uł oꝑis tanta uł me¬
riti conscientia cũ aliqͥd ag̾e disponimꝰ a
dõ itineris ꝓsꝑitas postulanda est. Puto ta¬
m̃ qͦd etiã hoc uoluit intelligi apł̃s. qͥa ñ
ad balac ut malediceret popłm ifrł. s ñ fu¬
it illa ex uoluntate diuina ꝓsꝑitas. &
multi in rebꝰ scłi ꝓsperis utunt᷑ succes¬
sibꝰ: & exultant in ꝓsꝑitatibꝰ suiꝰ. Sed ñ
est talis ꝓsꝑitas ex uoluntate dĩ: nͥ cũ ta

Expanded text:
si quo modo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. Quod dicit, mandati sui memor, complet opere quod sermone praecepit; quod autem dicit obsecrare se, si quom proficiscens, exspectat donec obsecrationibus impetret non solum prosperum sibi iter fieri, sed in voluntate Dei prosperum fieri; unde et multo magis nobis, quibus non est vel operis tanta, vel meriti conscientia, cum aliquid agere disponimus, a Deo itineris prosperitas postulanda est. Puto tamen quod etiam hoc voluit intelligi Apostolus, quia non ad Balac, ut malediceret populum Israel, sed non fuit illa ex voluntate Dei prosperitas; et multi in rebus saeculi prosperis utuntur successibus, et exsultant in prosperitatibus suis, sed non est talis prosperitas ex volu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ irã dĩ reuelari his qͥueritatẽ in ini¬
qͥtatẽ detinent. Qͤ reuelant᷑. de obscu¬
ris et reconditis ad notitiã ꝓferunt᷑ Qua
gͦ et hic ñ ignorantibꝰ ueritatẽ sed tenen¬
tibꝰ eã. licet male tenentibꝰ. ira dĩ de cȩlo
dñ reuelari: uidet᷑ qͦd rationẽ & scientiã
irã dĩ manifestatã dicat e̾e. his qͥbꝰ ueri

Expanded text:
 iram Dei his qui veritatem in iniquitate detinent. Quae revelantur de obscuris et reconditis, ad notitiam proferuntur; quia ergo et his non ignorantibus veritatem, sed tenentibus eam, licet male tenentibus, ira Dei de coelo dicitur revelari, videtur quod rationem et scientiam ut iram Dei manifestatam dicat esse
Abbreviated transcription (Latin):
uł in ꝓuerbiis. S & contricio ⁊ infelicitas in
uiis eoꝵ ⁊ uiã pacis ñ cognouert̃. ñ qͥdẽ ad in¬
tegrũ recordor ubi scͥptũ sit: suspicor tam̃ in
uno ꝓpħarũ inueniri posse. In psalmis autẽ
scͥptũ est. ñ ẽ timor dĩ ante oculos eoꝵ. Hȩc
aũ om̃ia testimonia uidet᷑ congregare uolu

Expanded text:
erbiis. Sed contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non agnoverunt, non quidem ad integrum recordor, ubi scriptum sit, suspicor tamen in uno prophetarum inveniri posse. In Psalmis autem scriptum est: Non est timor Dei ante oculos eorum. » Haec autem testimonia videtur congregasse ut
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescis in lege ⁊ reliqͦ. Abꝰ addidit. qͥgͦ doces
aliũ te ipsũ non doces: qͥ p̃dicas ñ furandũ fu¬
os ⁊ grecos om̃s sub peccato ẽẽ. Post hȩc uͦ ut ei
moris ẽ de scͥpturis sc̃is uult affirmare quȩ
dixerat. simul ⁊ doctoribꝰ eccłȩ p̃bet exẽplũ.
ut ea q̃ locunt᷑ ad popłm ñ ꝓpriis p̃sũpta sen¬
tentiis. s diuinis munita testimoniis ꝓferant
Si enĩ ipse tantꝰ ac talis apłs auctoritatẽ dic¬
toꝵ suoꝵ sufficere posse ñ credidit. nͥ doceat
in lege ⁊ ꝓpħis scͥpta ẽẽ q̃ dic̃: qͣntomagis
nos hoc obseruare debemꝰ ut ñ nr̃as cũ doce¬
mus. s scĩ sp̃s sententias ꝓferamꝰ: Illud etiã¬

Expanded text:
 ergo doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, fuos et Graecos omnes sub peccato esse. Post haec vero, ut ei moris est de Scripturis sanctis vult affirmare, quae dixerat simul et doctoribus Ecclesiae praebet exemplum, ut ea quae loquuntur ad populum non propriis ptentiis, sed divinis munita testimoniis proferant. Si enim ipse talis ac tantus Apostolus autoritate dictorum suorum sufficere posse non credit, nisi doceat in Lege et prophetis scripta esse, quae dicit: quanto magis nos minimi observare debemus, ut non nostras, cum docemus, sed s
Abbreviated transcription (Latin):
ex causis ds̃ uidet᷑: subieta ẽ seruitute corporis cor¬
ruptioni. & uanitati eiꝰ deuinc ta est. Considera enĩ
necessitates corꝑis. appetentiã cibi. digestionũ putorẽ.
posteritatis reparandȩ uerecundiã. ut serit᷑ soboles.
ut edit᷑. ut nutrit᷑: ⁊ uide qͣnta in his uanitas habeat᷑.
qͣnta corruptio. cui creatura animȩ nobilis ⁊ rationa¬
bilis. licet ñ uolens subiecta ẽ. Subiecta tam̃ in spe:
tẽpus uidelicet sꝑans qͦ lib̃et᷑. cũ filioꝵ dĩ tẽpꝰ lib̾tatis¬
aduenerit. Hoc ẽ gͦ qͦd ⁊ in aliis aꝑtiꝰ iã de se ipse
dicebat apłs: qͥa dũ sumꝰ in habitaculo hoc ingemiscimꝰ.¬

Expanded text:
et talis anima ejus subjecta est servitute corruptionis corporis, et vanitati ejus devincta est. Considera enim necessitates corporis, appetentiam cibi, digestionum putorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur, et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis, licet non volens subjecta est. Subjecta tamen in spe, tempus videlicet sadvenerit. Hoc est ergo quod et in aliis apertius jam de se ipse dicebat Apostolus, quia dum sumus in habitaculo hoc ingemiscim
Abbreviated transcription (Latin):
orichael princeps ur̃. Per hȩc gͦ singła dep̃hendit᷑
rationabilis creatura uanitati ẽẽ subiecta ñ uolens:
s ꝓp̃t eũ qͥ subiecit in spe. Spes nãq ẽ: ab his rebus
corporeis ⁊ corruptibilib qͣndoq cessandũ. Hanc enĩ
habet expectationẽ creatura ista rationabilis: ut

Expanded text:
go singula deprehenditur, rationabilis creatura vanitati esse subjecta, non volens, sed propter eum, qui subjecit in spe, spes namque est ab his rebus corporis et corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim habet exspectationem creatura ista rationabilis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cui creatura dr̃ ẽẽ subiecta. ⁊ q̃ est ista corruptio.
de cuiꝰ seruitute lib̾andã se sꝑat. Michi uidet᷑ quod
Nã ille interior homo qui sodm dm̃ creatus ẽ. ⁊ ad
imaginẽ dĩ factꝰ incorruptibilis ẽ ⁊ inuisibilis. ⁊ scd̾m
ꝓpriã sui rationẽ etiã incorporeus dici potest: ex te

Expanded text:
cui creatura dicitur esse subjecta, et quae est ista corruptio, de cujus servitute liberandam se sperat? mihi videtur, quod nam ille interior homo, qui secundum Deum creatus est, et ad imaginem Dei factus incorruptibilis est, et invisibilis, et secundum propriam sui
Abbreviated transcription (Latin):
nis cui credat ostendat: potest ⁊ ad ipsũ dici
qͥa fidẽ dĩ habet. sed ñ scdm scientiã. Potest¬
& de alio dici. qͥa castitatẽ habet. s ñ socđm
scientiã. Ꝙ aliꝰ curã pauꝑũ habet sed ñ scđm
scientiã: quippe si ab hominib laudari uult.
Et aliꝰ abstinens potest dici. s ñ scđm scientiã.:
⁊ zelũ habentes bonoꝵ decidamꝰ a bonis. Uis
aut̃ scire qͥa potest qͥs si scientiã ñ habeat
euanescere in fide:Audi ipsũ paulũ qͥbusdã
dicentẽ. Nisi tenetis : sine causa credidistis.
Accidit gͦ sine causa credidisse his qͥ scientiȩ
oꝑã ñ dant : ut in eo qͦd credidert̃. etiã intel¬
lec tũ ueritatis accipiant. Ueniq ⁊ apłs hanc
ẽẽ differentiã fidei simplicit̃ tradit. ⁊ fidei
dicebant ad saluatorẽ. auge nob̾ fidẽ: hoc est
ut habentes eã fidẽ ꝗ̃ non ẽ scdm scientiã. non¬
habeamꝰ ⁊ eã quȩ ẽ scdđ̾m scientiã intimã. Iudeis

Expanded text:
nis cui credit ostendat, potest et ad ipsum dici, nis cui credit ostendat, potest et ad ipsum dici, quia fidem Dei habet, sed non secundum scientiam. Potest et de alio dici, quia castitatem Dei habet, sed non secundum scientiam; et alius curam pauperum habet, sed non secundum scientiam, quippe si ab hominibus laudari vult; et alius abstinens potest dici, sed non secundum scientiam, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apostoli hanc esse differentiam fidei simpliciter traditae, et fidei dicebant ad Salvatorem, Auge nobis fidem, hoc est, ut habentes eam fidem, quae non est secundum scientiam, habeamus et eam quae est secundum scientiam. Itaque Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriã conabant᷑. id ẽ quȩ hominib iusticia uide¬
bat᷑. ĩplere : cũ utiq ipsos magis dĩ iusticiȩ quȩ
ẽ xꝑc. conuenerit obȩdire. Sed uide nc̃ ne forte
ñ illis solis dici sermo iste uideat᷑: qͥa zelũ dĩ ha¬
bent. sed ñ scdm scientiã. Si enĩ habeat qͥs affec¬
tũ erga dm̃. ignoret aut̃ qͥa caritas patiens de¬
bet esse. benigna. ñ inuidens. ñ ꝑperã agens. non
inflata. ñ ambitiosa. ñ querens quȩ sua st̃. hȩc
⁊ his similia si in caritate ñ habeat. sed solo affec¬
tu diligat dm̃: cõpetent̃ ⁊ ad ipsũ dr̃. qͥa carita¬
tẽ dĩ habet. s ñ scdm scientiã. Similit̃ aut̃ dici
mortua ẽ : ⁊ quia fides dĩ non in solis uerbis ẽ.
quȩ int̾dũ. quȩ it̃dũ ab alio cõposita uł scͥpta
discunt᷑. s in affectu m̃tis. tali quodã qualẽ
habu¬
it illa q̃ dix̃ intra se. Si tetigero
fimb¬
riã uestim̃ti eiꝰ: salua ero. Siqͥs
gͦ ñ ita
habeat fidẽ. ut ex actib suis bo¬

Expanded text:
propriam conabantur, id est, quae hominibus justitia videbatur, implere, cum utique ipsos magis Dei justitiae, quae est Christus, convenerit obedire. Sed vide nunc ne forte non illis solis dici sermo iste videatur, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Similiter etum erga Deum, ignoret autem quia charitas patiens esse debet, esse benigna, non invidens, non perperam agens, non inflata, non ambitiosa, non quaerens quae sua sunt , haec et his similia si in charitate non habeat, sed in solo affectu diligat Deum, competenter et ad ipsum dicetur, quia charitatem Dei habet, sed non secundum scientiam; similiter autem dici mortua est 0, » et quia fides Dei non in solis verbis est, quae interdum ab alio composita vel scripta discuntur, sed in affectu mentis tali quodammodo, qualem habuit illa quae dixit intra se: Si tetigero fimbriam vestimenti ejus, salva ero . Si quis ergo non ita habeat fidem, ut ex actibus suis bo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ uerbũ dĩ possibilitate qͥdẽ iuxta nos. hoc
ẽ iuxta omnẽ hominẽ ẽẽ crecdendꝰ ẽ : tãqu̾a
meo credidero qđ ds̃ illũ suscitauit a mortu¬
is. Uis aut̃ scire qͥa ad est ubiq.⁊ medius ẽ
etiã eoꝵ qͥ ignorant eũ ⁊ ñ confitent᷑. Audi
qͦmͦ ioħes baptista de eo ⁊ ipse testat᷑. Medius
inqͥt ur̃m stat que uos nescitis: qͥ post me ue¬
nit. Est gͦ medius etiã int̾ eos qͥ eũ nesciunt :
s possibilitate eis mediꝰ ẽ ñ efficatia. Posst̃ enĩ
eũ caꝑe: s nondũ capiunt. Efficatia uͦ uł effi¬
cientia int̾ illos ẽ mediꝰ: qͥb dicebat. Ubicũq
tur inore suo dñm iħm : ⁊ credebant in corde
suo qͦd ds̃ illũ suscitauit a mortuis. Alioqͥn
nesciunt: nisi huiꝰmodi differentia teneat᷑.
qͦd inter ignorantes ⁊ nondũ credentes possibi¬
litate mediꝰ dr̃: int̾ credentes uͦ efficatia. id ẽ
rei ipsius ⁊ oꝑis effectu. Uerũ ⁊ illud obserua

Expanded text:
 est Verbum Dei, possibilitate quidem juxta nos, hoc est, juxta omnem hominem, esse credendus est, tanquam meo credidero quod Deus illum suscitavit a mortuis. Vis autem scire, quia adest ubique, et medius est etiam eorum, qui ignorant eum, et non confitentur? audi quomodo Joannes Baptista de eo haec ipsa testatur: Medius, inquit, vestrum stat, quem vos nescitis, qui post me venit . Est ergo medius etiam inter eos qui eum nesciunt, sed possibilitate eis medius est, non efficacia: possunt enim eum capere, sed nondum capiunt. Efficacia vero vel efficientia inter illos medius est quibus dicebat: Ubicunquetur in ore suo Dominum Jesum, et credebant in corde suo, quod Deus illum suscitavit a mortuis, alioquineos qui eum nesciunt, nisi hujusmodi differentia teneatur, quod inter ignorantes, et nondum credentes possibilitate medius dicitur, inter credentes vero efficacia, id est, rei ipsius et operis effectu. Hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa etiã si desint alicui boni oꝑis pͥuilegia. etiã¬
si uirtutib oꝑam ñ dederit: hoc ipso tam̃ qͦd
credidit ñ pereat. s saluet᷑ ⁊ habeat salutem:
etiã si beatitudinis głam hab̃e ñ poterit. Sed
uide ne magis illud intelligi debeat. qͦd qui
uere ⁊ ñ falso confitet᷑ ore dñm iħm ⁊ corde
credit : parit̃ confiteat᷑ se dominatui subiec tũ
neq auaritiã sibi ultra. neq iniusticiã. neq
ĩpudicitiã. neq mendaciũ dñari. Semel enĩ
ꝓfitetur: sed credens in corde suo qͦd ds̃ eũ susci¬
tauit a mortuis. certꝰ ẽ qͥa suscitatũ eũ ad u¬
stificationẽ sui credit. Alioqͥn qͥd ꝓderit scire
me ⁊ credere qͦd iħm ds̃ suscitauit a mortuis.
si in me ipso eũ non habeã suscitatũ: Ego si non
in nouitate uitȩ ãbulo. ⁊ uetustã peccandi con¬
suetudinẽ fugio: nondũ mͥ xꝑc resurrex̃ a mortu¬

Expanded text:
quia etiamsi desint alicui boni operis privilegia, etiamsi virtutibus operam non dederit, hoc ipso tamen quod credidit, non pereat, sed salvetur et habeat salutem, etiamsi beatitudinis gloriam habere non poterit. Sed vide ne magis illud intelligi debeat, quod qui vero, et non falso confitetur ore Dominum Jesum, et corde credit, pariter confiteatur se dominatui subjectum eneque avaritiam sibi ultra, neque injustiam, neque impudicitiam, neque mendacium dominari; semel enim profitetur, sed et credens in corde suo quod Deus eum suscitavit a mortuis, certum est, quia suscitatum eum ad justificationem sui credit: alioquin quid proderit scire me et credere quod Jesum Deus suscitavit a mortuis, si in meipso eum non habeam suscitatum? Ergo si non in novitate vitae ambulo, et vetustam peccandi consuetudinem non fugio, nondum mihi Christus resurrexit a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq loqͥt᷑ in corde: ⁊ de pietate doceat. de
iusticia suadeat. de castitate. de pudicitia. &
de om̃ib simul uirtutib ꝓtestetur: sic̃ & ipse
dic̃. Oues meȩ uocẽ meã audiunt. Sic deniq
⁊ in corde pauli loquebat᷑: ita ut ille diceret.
In hoc magis ꝑ p̃dicatũ sermonẽ xꝑm osten¬
dit auchri: in quib scđm ea q̃ supra diximꝰ¬

Expanded text:
cuique loquatur in corde, et de pietate doceat, de justitia suadeat, de castitate, de pudicitia, et de omnibus simul virtutibus protestetur, sicut et ipse dicit: Oves meae vocem meam audiunt . Sic denique, et in corde Pauli loquebatur, ita ut ille diceret: In hoc magis per praedicantium sermonem Christum ostendit audiri, in quibus, secundum ea quae supra dixim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nr̃o. uidebit᷑ fortassis hab̾e aliqͥd differentiȩ:
qͦd illos qͥdẽ ȩccłiã dĩ nominat & scĩficatos. et
tale aliqͥd ostendat. qͣle ⁊ p̃sens uidet᷑ hab̃e ca¬
pitulũ: in qͦ docet ñ posse inuocari nom̃ dñi.
nisi priꝰ credat᷑ in xꝑo: cũ aut̃ crediderit quis¬

Expanded text:
rtassis habere aliquid differentiae, quod illos quidem Ecclesiam Dei nominat, et sanctificatos, et tale aliquid ostendat, quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credat
Abbreviated transcription (Latin):
lo agere. sacrilegi extitert̃ in filiũ dĩ: qr non
scđm scientiã zelati st̃. sic̃ finees filiꝰ eleazari.
qͥ scdm scientiã zelatꝰ int̾emit madianiten pa¬
riter ⁊ isrłitã fornicantẽ cũ ea: ⁊ sic̃ helyas qui
dix̃ zelans zelatꝰ sũ dño om̃ipotenti dõ isrł. qr
dereliquert̃ te filii isrł. ꝓpħas tuos occidert̃.
⁊ altaria tua subuertert̃. ⁊ sic̃ mathathias. de
quo in pͥmo libro machabeoꝵ scͥptũ ẽ. qͥa zelatus
ẽ in lege dĩ. ⁊ intremuert̃ renes eiꝰ. ⁊ ascendit¬

Expanded text:
ium Dei, quia non secundum scientiam zelati sunt sicut Phinees filius Eleazari, qui secundum scientiam zelatus interemit. Madianitem pariter et Israelitam fornicantem cum ea ; et sicut Elias qui dixit: Zelans zelatus sum omnipotenti Deo Israel, quia dereliquerunt te filii Israel. Prophetas tuos occiderunt, et altaria tua subverterunt ; et sicut Mathathias, de quo in libro I Machabaeorum scriptum est: Quia zelatus est in lege D
Abbreviated transcription (Latin):
fit ad salutẽ. Nebent etiã hoc scire. qͦd aliud
ẽ possibilitatẽ ẽẽ in aliqͦ: aliud efficatiã uł
cant. Uerbi causa paruulꝰ nuꝑ natus. possibi¬
litate rationabilis homo ẽ. Potest enĩ ẽe rati-¬
onabilis si adoleuerit: ⁊ possibilitate etiã faber
⁊ gub̃nator ⁊ gr̾amaticꝰ dr̃. possibile ẽ enĩ ut
hoꝵ aliqͥd sit : efficatia uͦ uł efficientia hoc

Expanded text:
nium Creatoris. Debemus etiam hoc scire quod aliud est possibilitatem esse in aliquo, aliud efficaciam vel vocant, verbi causa, parvulus nuper natus possibilitate rationabilis homo est, potest enim esse rationabilis si adoleverit, et possibilitate etiam faber et gubernator et grammaticus dicitur: possibile est enim, ut horum aliquid s
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑe eos etiã nom̃ patͥs edocet inuocare. Iđo ergo
quomͦ inqͥt inuocabt̃ in que ñ credidert̃.Et
in hoc artissima eos conclusione constringit. Salꝰ
inqͥt ñ est nͥ inuocanti: nemo uͦ inuocat qui
non credit. Ergo quia ñ creditis non inuocatis:
& qͥa ñ inuocatis ñ saluamini. Sed quomͦ inqͥt
credent ei qũe ñ audiert̃. Quomͦ ñ audiert̃

Expanded text:
s eos etiam nomen Patris edocet invocare. Ideo ergo, quomodo, inquit, invocabunt, in quem non crediderunt? et in hoc arctissima eos conclusione constringit. Salus, inquit, non est nisi invocanti. Nemo vero invocat qui non credit. Ergo quia non creditis, non invocatis; et quia non invocatis, non salvamini. Sed quomodo credent ei, quem non audierunt? Quod non a
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Qa ergo in his q̃ nuꝑ exposita st̃. multis testi¬
moniis aduersũ isrł usus ẽ ꝓpħarũ. ita ut ꝓfer¬
ret de isaia. nͥ dñs sabaoth reliqͥsset nob̃ semen.
sic̃ sodoma facti essemꝰ. ⁊ sic̃ gomorra similes fuisse¬
mus. ⁊ iter̃. si fuerit numerus filioꝵ isrł tãꝗͥ ha-
rena maris. reliquiȩ saluȩ fient: ⁊ his addit.
quia isrł sec tans legẽ iusticiȩ. in legẽ ñ ꝑuenit:
Propt̾ea nc̃ solari rursus popłm illũ uolens. ⁊ ꝑ
hoc inuitare ad fide. dic̃. fr̃s. uoluntas qͥde cor-¬
dis mei ⁊ obsecratio apud dm̃ fit
pro il¬
lis in salutẽ. & causã cur uolun tas sua¬
⁊ obsecratio ꝓ illis ap̃ dm̃ habeat᷑. ostendit.

Expanded text:
nt. Quia ergo in his quae nuper exposita sunt, multis testimoniis adversum Israel usus est prophetarum, ita ut proferret de Isaia: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemuarena maris, reliquiae salvae fient; et his addidit, quia Israel sectans legem justitiae, in legem non pervenit; propterea nunc consolari rursus populum illum volens, et per hoc invitare ad fidem, dicit: « Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecratio apud Dominum fit pro illis in salutem. » Et causam, cur voluntas sut obsecratio pro illis apud Deum habe
Abbreviated transcription (Latin):
teronomio uidet᷑ assũptũ: ubi hoc mͦ scͥptũ est.
Mandatũ hoc qͦd ego mando tͥ hodie. non ẽ
suꝑ exaltatũ a te: neq longe a te. Non est
in cęlũ. ut dicas qͥs ascendet nob̃ in cęlo. &
accipiet illud nobis. ut audientes faciamus
illud. neq trans mare ut dicatis. qͥs transi
faciamꝰ illud:Iuxta te ẽ uerbũ ualde in ore
tuo. ⁊ in corde tuo. ⁊ in manib tuis: ut faci¬
as illud. Cũ gͦ hȩc ex deuteronomio assũpta
sint. ⁊ apłs scribat. qr iusticia q̃ ex fide ẽ ip¬

Expanded text:
teronomio videtur assumptum, ubi hoc modo scriptum est: Mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te; non est in coelo, ut dicas, Quis ascendit nobis in coelum, et accipiet illud nobis, ut audientes faciamus illud? neque trans mare est, ut dicas, quis transibfaciamus illud? juxta te est verbum valde in ore tuo, et in corde suo, et in manibus tuis, ut facias illud . Cum ergo haec de Deuteronomio assumpta sint, et Apostolus scribat quia justitia, quae ex fide est, ip
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia eiꝰ abyssũ: ido iusticia q̃ ex fide ẽ dic̃.
ne dixeris in corde tuo. qͥs ascendit in cęlũ.
Et quasi simile sit hoc dicenti xꝑm de cęlo
cere. Et rursũ siqui m̃te ⁊ cogitatione des¬
cendat in abyssũ. putans ibi tantũ contineri
xꝑm. qͣsi simile sit xꝑm reuocare a mortuis.
ita inqͥt debes sentire de xp̃o: tãꝗͣ de uerbo¬

Expanded text:
ntia abyssum, ideo justitia quae ex fide est, dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum? et quasi simile sit hoc dicenti, Christum de coelo cere, » et rursum, si quis mente et cogitatione descendat in abyssum, putans ibi tantum contineri Christum, quasi simile sit Christum revocare a mortuis, ita, inquit, debes sentire de Christo, tanquam de verbo
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc ipse sit iusticia. qͦͥsi de alio. ita de se hȩc dic̃e
uideat᷑. In multis enĩ locis inuenies saluatorẽ qͣsi
de alio ita de se loqui: ut in eũgłio dic̃. E sta¬
tuet oues a dextris hedos aũt a sinistris: ⁊ dicet
his qui a dextris st̃. ⁊ iterũ qui a sinistris ft̃.

Expanded text:
Christus ipse sit justitia, quasi de alio ita de se haec dicere videatur. In multis enim locis invenies Salvatorem quasi de alio, ita de se loqui, ut in Evangelio dicit : Et statuet oves a dextris, haedos autem a sinistris, et dicet his qui a dextris sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illã ꝗͣ suꝑius dixit ignorari ab isrł dĩ iusticiam.
ipsa sit iusticia hȩc quȩ ex fide ẽ: illa uͦ de qua
dic̃. suã iusticiã querentes statuere. ipsa sit de
qͣ ⁊ hic moysi uerbis insinuat. qͥa iusticiã quȩ
ex lege ẽ. qͥ fecerit homo uiuet in ea. S uide

Expanded text:
illa quam superius dixit ignorari ab Israel. Dei justitiam, ipsa sit justitia haec quae ex fide est; illa vero, de qua dicit, « suam justitiam quaerentes statuere, » ipsa sit, de qua et hic Moysi verbis insinuat, quia justitiam, quae ex lege est, qui fecerit homo, vivet in ea. Sed vid
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt tot ⁊ tantis in uoluti sint peccatoꝵ suoꝵ
inalis : tam̃ qͥa ieffabilis zelus ⁊ emulatio dei.
ut uł in finẽ aliqͥndo ꝑueniant ad salutem.
habent enĩ zelũ dĩ : sed ñ scd̾m scientiã. Et
ꝓbat qͦmͦ ñ sccłm scientiã zelũ dĩ habeant : qͥa
ignorantes inqͥt dĩ iusticiã. suȩ iusticiȩ obtẽꝑent.

Expanded text:
inquit, tot et tantis sint involuti peccatorum suorum malis, tamen, quia ineffabilis zelus et aemulatio Dei eut vel in fine aliquando perveniant ad salutem: habent enim zelum Dei, sed non secundum scientiam. Et probat quomodo non secundum scientiam zelum: Dei habeant: Quia ig
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ non est peccatũ ꝑ martyrii
głam: scđm ueritatẽ uideat᷑ ds̃ seruare
udiciũ. Ueritas qͥppe uidicii hoc pos¬
tͥulat: ut malꝰ mala. & bonꝰ recipiat bona
Q quãuis dona & largitio dĩ neqͣquam
curiositatẽ discutientis admitt̾t. tam̃ &̃¬
in hoc quanta sit ueritas iudicii eiꝰ osten¬
damꝰ. Cõmunis ꝓfessio ẽ. bonũ ñ debere
puniri. nec malũ conseqͥ bona.Si qͥs gͦ sit
uerbi gr̃a qͥ egerit aliꝗͣdo mala. certũ
ẽ qͥa malꝰ erat tc̃ cũ agebat mala. Is uͦ si
p̃teritoꝵ pęnitens m̃tẽ suã corrigat ad
bona. et bene agat. bene loqͣtur. bene
cogitet. bene uelit. qͥ hec agit. ñ tͥ uidet᷑
bonꝰ & merito reciꝑe bona Similit̾ &¬
si ex bono qͥs qͥf conuertit᷑ ad malum:
ñ iã bonꝰ qͦd fuit & ñ est. s malꝰ iudica¬
bit᷑ qͦd est. Actus enĩ suie boni suie ma¬
li pret̾eunt. s scdm sui qualitatẽ agen¬
tis m̃tẽ. imaginant᷑ & formant. eaq uł

Expanded text:
andum non est peccatum per martyrii gloriam, secundum veritatem videatur Deus servare judicium. Veritas quippe judicii hoc postulat, ut malus mala; et bonus recipiat bona, et quamvis dona et largitio Dei nequaquam curiositatem discutientis admittant, tamen etiam in hoc, quanta sit judicii ejus veritas, ostendamus. Communis professio est bonum non debere puniri, nec malum consequi bona. Si quis ergo sit, verbi gratia, qui egerit aliquando mala, certum est quia malus erat tunc, cum agebat mala; is vero si praeteritorum poenitens mentem suam corrigat ad bona, et bene agat, bene loquatur, bene cogitet, bene velit, qui haec agit non tibi videtur bonus et merito recipere bona? Similiter et si ex bono quis convertatur ad malum, non jam bonus quod fuit, et non est, sed malus judicabitur, quod est; actus enim sive boni, sive mali praetereunt, sed secundum sui qualitatem agentis mentem imaginantur et formant, eamque vel
Abbreviated transcription (Latin):
cor ĩpenitens te faurizas tͥ irã in die ire
& reuelationis iusti iuditii dĩ qͥ reddet
unicuiq scđm oꝑa sua Cor durũ in scͥp-¬
turis dici uidet᷑: cũ mens humana uelut
cera frigore iniqͥtatis obstricta signa-¬
cłm imaginis duine ñ recipit. Noc ĩdem
alibi cor crassũ appellat᷑ sic̃ cũ dic̃. Incras¬
satũ cor popłi huiꝰ Contͣriũ uͦ ẽ duro mol¬
le. qͦd in script᷑is cor carneũ nominat᷑. &

Expanded text:
enitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae et revetationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Cor durum in Scripturis dici videtur, cum mens humana velut cera a frigore iniquitatis obstricta signaculum imaginis divinae non recipit. Hoc idem alibi cor crassum appellatur, sicut cum dicit, Incrassatum est cor populi hujus ; contrarium vero est duro molle, quod in Scripturis cor carneum nominat
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie os pluuias minustrantẽ. siqͥ consi¬
deret quanti cotidie in dm̃ blasphemant.
& in cȩlũ extendt̃ linguas suas. Iã qͥd de
fraudibꝰ. de ui de scelere. de sacrilegiis &s
piaculis dicã. Qͥb tam̃ oĩbꝰ in hoc loco
illi uident᷑ in scelere p̃ferri : qͥ alios udi-¬
cantes ipsi cõmitt̾t quȩ in cęt̾is pumug:
Si qͥs gͦ hanc bonitatẽ dĩ. & sustentationẽ¬
eiꝰ & patientiã contenint: ignorat qͦd ꝑ
hec ad penitentiã ꝓuocat᷑. Sustentatio uͦ
a patientia hoc uidet᷑ distare ac differre.
qͦd qͥ infirmitate magis ꝗͣ ꝓposito delinqt̃
sustentari dicant᷑. qͥ uͦ ꝑtinaci m̃te uelut ex¬
ultant in delictis suis. ferri patient̾ dicendi

Expanded text:
antem si qui considerant, quanti quotidie in Dominum blasphemant, et in coelum extendunt linguas suas? Jam quid de fraudibus, de divitiis, de scelere, de sacrilegiis, et piaculis dicam? quibus tamen omnibus in hoc loco illi videntur in scelere praeferri, qui alios judicantes ipsi committunt, quae in caeteris puniunt: si quis ergo hanc bonitatem Dei, et sustentationeet patientiam contemnit, ignorat quod per haec ad poenitentiam provocatur; sustentatio vero a patientia hoc videtur differre, quod qui infirmitate magis quam proposito delinquunt, sustentari dicuntur, qui vero pertinaci mente velut insultant in delictis suis, ferri patienter dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃is. & diaconis. Nis gͦ dic̃ ne existimess
se effugere iudiciũ dĩ. si ea cõmittant
ipsi de qͥbꝰ alios uidicant & conde inañ.
Ex id̾o oportet unũquẽq de sua priꝰ
conscientia iudicare. & tc̃ eiꝰ eiꝰ quem
iudicat gesta discutere. Q si fieret. oĩs
penitꝰ ad eundi honoris eccłastici abscide-¬
tur ambitio: si se uidicandũ potiꝰ quã
ret. Nemo gͦ existimet possit effug̾e

Expanded text:
presbyteris et diaconibus, his ergo dicit, ne existiment se effugere judicium Dei, si ea committant ipsi, de quibus alios judicant et condemnant: et ideo oportet unumquemque de sua prius conscientia judicare, et tunc ejus, quem judicat, gesta discutere. Quod si fieret, omnis penitus adeundi honoris ecclesiastici abscinderetur ambitio, si se judicandos potius, quam rent. Nemo ergo existimet quod e
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis dĩ ille agnoscere potest. qͥ consi¬
derat quanta in terris mala cotidie ho¬
mines gert̃. & qͦmͦ pene om̃s declinantes
& simul inutiles facti st̃. latã & spaciosã
ꝑditioniꝰ ambulant uiã angusto uiȩ neglecto.

Expanded text:
bonitatis Dei ille agnoscere potest, qui considerat quanta in terris mala quotidie homines gerunt, et quomodo pene omnes declinantes, et simul inutiles facti latam et spatiosam perditionis ambulan