comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Au̾tat hoc ds̾ a cordib pioꝵ. Si ergo rõ
recta demonstrat rõnalem creaturam
illam ẽẽ meliorem. que nlla mobedĩa
deserit dm̃ qͣm istam que ita deseruit.
scrat quisquis hoc sapit. nec uiam decẽ
celestib reb que nũqͣm deserit dm̃. nec
istam ita eẽ fcãm: ut aliqua nocĩtate de¬
ser̾e oogẽtur dm̃. Et qr uoluntate dese¬
ruit: nicħ ex hoc diminittũ sapientis¬
simis dispõnib derqui ⁊ malis uene:
⁊ ꝑu̾sis recte utitur. ⁊ de humano gn̾e
iuste m̾itoq dampnato. familiam
scãm atq nulosam nõ eius m̾cto. s gr̃a
sua fcãm: in et̾nũ regnũ se tnslatu¬
rũ ẽẽ testatur. Que cum ita sint. nec
d̾s occultare debuit lignũ quod pp̃cõ¬
secutitram hoĩs miseriam si ex illo
ꝯtra ꝓhibitõm usuypato dinosceret
a quõ bono cecidisset. uł in quod malũ
incidisset: appellauit lignũ dmoscen¬
tie boni ⁊ mali Cut enẽ otultaret de

Expanded text:
Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscentia nõ est beati hoĩs sapĩa: sed
miserie exꝑientia. unde lignũ nom̃ ac¬
cepit. a cuius cibo est homo ꝓhibitus.
ut obedĩa ꝯmendaretur que maxima
est uirtus. ⁊ ut sic dix̾im õmorigo mt̃¬
q uirtutũ in ea natura cui sicdatũ
est arbitriũ libere uoluntatis: ut cã
tũ noc̃e sit uiu̾e sub potestate melio¬
ris. qͣmqͣm nõ defu̾int quib uisũ est
ulam diuoscentiam boni ⁊ mali mag¬
nũ aliquod boni fuisse cuius capaces
nond̃ fu̾unt qui hanc usurpantes ꝯtͣ
ut peccare nollet. nõ eis displiceat sic
ẽẽ fc̃m ut nõ posset peccare si nollet.
Nũquid enĩ si melior eẽt qui nõ posset
peccare. iõ nõ bñ fc̃s est qui posset ⁊ nõ
pectare. Ant u̾ousq a deo deuipiend̾ est
ut homo uideat melius aliquid fieru
debuisse ⁊ hoc dm̃ udisse nõ putet. aut
putet iudisse ⁊ credat face̾ noluisse.
aut uoluisse quid̃. s minime potuisse.

Expanded text:
dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset peccare, ideo non bene factus est qui posset et non peccare? Aut vero usque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, et credat facere noluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse?
Abbreviated transcription (Latin):
illam unde adam ꝓhibitus est boni et
mali diuoscentiam: nõ hẽbat. Hic si q̃¬
enĩ poc̃a nõ arguebat. Omina artt̃ que
arguũtur sicut dicit apłs a liũe ma¬
nifestantur. Quõ igitur a quo argue¬
bantur ignorabantur. nõne rectissime
respondebitur ⁊ nou̾at ⁊ nõ nou̾at: Roc¬
tissime oĩo. Nou̾at ent̃ ꝑ sapĩam. nõ no¬
u̾at ꝑ exꝑientiam. Huic itaq diuine
sapĩe credere debuit adam. ut ab illai
mali scĩa que fit ꝑ exꝑtentiam: p̾cep¬
todet obediens temꝑaret. sic enĩ malũ
nescisset: nisi fecisset. fecit aut̾̃ sibi nõ
deo. sich̃ eni face potuit uolũtate mobe¬
dientie: nisi quod ip̃e pat̾etur lege iustt¬
tie. Hec est namq pena mobedienti hõu
⁊ maxime in .xiiii. libro de cititate deidis¬
putautmus. Hime aut̃ breuit respon¬
derii ad id quod aio iste hoĩs instituto¬
rem a magno bono ꝓhibuissequem fe¬
cerat. dum eum pecori siłem sine dmoi¬
centia boni ⁊ mali ẽẽ uoluisset. Hec enĩ

Expanded text:
illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quenim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti hominet maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
disputatõns qua uult ꝓsuad̾e quicqͥs
oritur ⁊ mortuir bonũ eẽ nõ posse: nisi
orientib ⁊ morientib sillabis potuiti
explicare. Quid ergo mirũ si in tam
magna uniu̾sitate nature est aliquod
infimũ bonũ in ordinib tp̃im ꝙ nõ ꝑ¬

Expanded text:
disputationis, qua vult persuadere, quidquid disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus tempo
Abbreviated transcription (Latin):
cantat. Uutabis ea ⁊ mutabũtur. tu ã
idem ip̃e es. Nec fecit igitur nec egit mu¬
tabilia bona: nisi imutabile bonũ qd̃
est ds̃. Porro bona mutabilia pp̃ea bona
sunt: qm̃ a sũmo bono bona fca sunt.
pp̃ea mirabilia: qr nõ dẽ ip̃o. s de nichilo
fcã sunt. ¶mobrem ⁊ ip̃a mortalia qͣm¬
ius ex alia ꝑte penalia sint eis quib so
cum in pulchritudine tp̃rm s maior
qͣm humanus est sensus quo talis pł¬
chritudo sentitur. fides tñ illa que deo
suo dicit. omnia in insura ⁊ nũo ⁊ pon¬
dere ꝯstituisti. ꝙͣius amore utuendi cõ¬
ditõm mortis exhorreat: creatorem tñ
Nam iste ip̃e qui rep̾hendit. nec dm̃ ẽẽ cre¬
dit. cuius t̾rena oꝑa uidet ẽẽ mortalia
eumd̃ sermonem sisi qui usq a deo illi
placuit. ut eũ lict̾is memorie q man¬
daret. nisi uocib ad sua queq u̾ba ꝑti¬
nentib ⁊ incipientib tñ ⁊ deficiẽtib
implere nõ posset. Ita pulchritudinẽ

Expanded text:
cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus socum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tameNam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua quaeque verba pertinentibus, et incipientibus tamen et deficientibus, implere non posset: ita pulchritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
res bonas ꝑ seip̃as alitu bi ed nõ post¬
aut sunt supplitia pccoꝵ que de iusti¬
tie pulchritilome ueniuut. s ip̃a qͥꝙ
uitia testimoniũ phibent bonitati
naturaꝵ. Quod ens malũ est ꝑ utiũ
ꝓrecto uonũ est ꝑ naturam. Uitium
quippe ꝯtra naturam est qr nature no¬
sets. nec nocẽt: nisi bonũ eius minu̾et
Nõ est ergo malũ: nisi pͥuatio boni. ac
ꝑ hoc nustͣm est msi in re aliqua bons
⁊ si nõ silme bona. qm sũme bona incor
endo quod bonũ est. ac ꝑ hoc bona sũ ma¬
lis eẽ possunt. sicut ip̃e db. ⁊̃ queq su¬
ꝑrora celestia. mala u̾o sine bonis eẽ fi
possunt. Si enĩ nicħ nocent: mala sĩ
sunt. si aut̃ nocent: bonũ minuint
⁊ si amplius nocent: hñt ad huc bonit
quod minuant. ⁊ si totũ ꝯsumant: ni¬
chal nature remanebit cui nodeatur
qnͣ nacura defuit cuus bonũ nocendo mi
sub̾a ꝓrsus ad nichilũ redigatur: dispu¬
tatio subtilissima est. S fides u̾issime dõ

Expanded text:
res bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorrendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; quando natura defuerit, cujus bonum nocendo minsubstantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ enĩ lucem quam uocauit diẽ.
herbas.⁊ in aquis ac t̾ris quecũq mor¬
talia ⁊ creanit d̾s sũme bonũ. ⁊ iudit
futuros impios rep̾hensores. uantlo¬
quos ⁊ m̃tis seductores pͥmitus sue. de¬
inde alioꝵ quos delectat blasphema loqͣ¬
citas. Quia ⁊ ip̃os inqͣntũ hoĩes sunt. ⁊̃

Expanded text:
solum enim lucem quam vocavit diem, herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
tunc potit eẽ pͥncipiũ: cũ iute huius
misere emus tuit. Respondeat itaq
berta illa quam nõ negat hĩturam
uł ht̃e pͥncipiũ utrũ hĩtura an non
hĩtura sit finem. Si dic̾it hĩturam
hẽturam: ubi est quod ansus est dice̾

Expanded text:
tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, habituram, ubi est quod ausus est dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
lem. puto si humana ꝯsid̾atõne ista me¬
tiamur: huic aliqnͣtulũ suffice̾ debuit
erubesce̾. ⁊ ut plimũ iniritantis indig¬
natio ꝓtende̾tur: uestem mutare ꝯpelli
Et tñ dcm̃ est ligate ille manus ⁊ pedes
⁊ picite eum in tenebras ext̾iores. Ibi
signa sunt reꝵ. Sic ergo ⁊ sacrificia ut¬
sibilia cum sint in t̾renis reb exigna.
magnaꝵ qm̃ diuinaꝵ. signa sunt reꝵ.
i quib filii sacerdotis seipĩ deo cuins
honor in sacrifitus actenditur p̾fe̾bant.
Nõ aut̃ ille ꝯuiua se p̃tulit sponso. s tñ
nõ ꝯgruit qui nuptialem tunicam nõ
uindicatũ est: ille quid distet aduertit
tesligit qui corporalib ⁊ tp̃ralib sproi¬
talia ⁊ sempit̾na p̃ponit. U̾m quid opue
est de mysticis significatõib sacrifitõꝵ
uestisq nuptialis. incõuenientem car¬
nalib sensib uelle inculcare sermonẽ
Ecce quod est manifestius ꝓferamus.

Expanded text:
lem. Puto, si humana consideratione ista melem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores; ibi signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non vindicatum est, ille quid distet advertit,telligit, qui corporalibus et temporalibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus:
Abbreviated transcription (Latin):
tuome ielatus f oe dico faios helyꝰ
no fuisse infantes ut iste loquitur uesci¬
ens quid loqͣtur. S eius etatis qua possẽt
⁊ deberent ꝓ sacrilego ausu quo se dño dõ
in sacrifitus p̾ferebant: digna cohertõe
cohiberi ꝙ neglectũ ds nõ sibi ꝯsulens s
ppło cui religio pietas ꝙ ꝓfuisset: bello
etiam uindicauit. tibi det timorem po¬
tu̾umt aug̾e̾ uicturi .i. peoꝵ mortes qui
fũant. ⁊ si senesc̾ent: post nõ longa tp̃ran
spatia morituri. Mortib quippe corpoꝵ le¬
gimus alios etiam morituros pp̃nõ sua
s aliena pcc̃a. tibi magis est in dolore cor¬
dis plaga uiuentiũ: qm in resolutõne
carius pena morientiũ. nbi anime de
corporib exeuntes suas causas hñt uł
malas uł bonas. nõ pp̃ea grauate: qr exu¬
te. Animaꝵ tĩo morte alius ꝓ alio plecti¬
tur nemo. S hoc dico qͣntũ existimet iste
fuisse pocm̃. quod in ꝯuiuio nptiali i¬
uentus est homo nõ hñs uestem nptia¬

Expanded text:
tudine inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur, sed ejus aetatis qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohibere ; quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit, ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes qui fuerant, et, si se nescirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. cur nõ olim ex mitio tamqͣm exi
illo mitio face̾ debu̾it ex quo est ip̃e qui
fecit. Cur nõ hic tinuiit. ne dicendo ex
mitio quo est ip̃e ds̃ eim debuisse face̾
celũ. dic̾e̾tur ei. ht̃ ergo ds̃ mitiũ. acꝑ¬

Expanded text:
lum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac
Abbreviated transcription (Latin):
mitio ex quo ip̃e est: Ac ꝑ hoc ex mitõ
fecit. illo ex quo fecit .t. ex quo cepit ẽẽ
quod fecit. ant ergo ds̃ ip̃oꝵ nicħ boni
unqͣm fecit. aut scd̃ istũ quodcũq
bonũ fit ex illo initio fecit. ex quo ip̃t
est. ⁊ hñti mitiũ: metuendus est fius
ant sc̃e scripture ilbis debet acquiesc̾e
⁊ intlłig̾e dm̃ ⁊ qui ex nlło cepit ẽẽ pͥn¬

Expanded text:
itio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊audet dic̾e ei qui se finxit. q̃re sic me fe¬
cisti cũ oso quõ sit fc̃s ignoret: młtũ p̾ci¬
pitis m̃tis audatia est. s uasa ire ꝑmit¬
tuntur ista garrire: nt tamqͣm de ne¬
gligentie sompno excitentur uasa
maledcĩs: adhibeant curam salubrib
dcĩs. Ecce enĩ in eoꝙ rep̾hendit iste ho¬
minis ꝯditorem. qr ꝓhibu̾it eũ sum̾e
cibum dinoscentie boni ⁊ mali. tamꝙͣ
eum pecorib parem ẽẽ uoluisset neĩ¬
cientib ista discerne. ⁊ hoc ei negasse.
cui potestatem dedisset in bestias. quo
solo homo suꝑat bestias qm noc̃m est
Morbos enĩ ⁊ dolores qnͣto felicius nesci¬
remus. Et ergo medicus nos ab aliquo
cibo ꝓhiberet. quo accepto egrotaturos
eẽ p̾sciret. ⁊ ob hoc appellaret eumd̃ cibũ
dinoscentie sanitatis ⁊ imbecillitatis.
eo ꝙ ꝑ ip̃m homo cũ egrotare cepisset:
exꝑiendo dinosc̾et quid ind̾esset int̾ con¬
tractam malam ualitudinem ⁊ ꝑditã
sanitatem. quod utiq melius ignora¬

Expanded text:
re sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa maledictis, adhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessaMorbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignora
Abbreviated transcription (Latin):
nũ Porro si in reb quas cond idit ea
que sunt ea bona ualde sunt impia
condicori. qr ille fecit. hec scã sunt: ꝓ¬
fecto qui talib nõ egint ad angendaͭ
bĩtudinem surm. młtominus inferi¬
orib atꝙ oĩo infimis eguisse credẽdus
est. que tũ fecit tamꝙͣ bonoꝵ oĩm ꝯsti
dm̃ creasse ⁊ creare indicat cum dicit
Si ergo fenũ agri quod hodte est ⁊ cras
m chobanũ miccitur dõ sic uestit. qͣn¬
tomagis nos modice fidei. Unus exgo
atq idem ds̃ est institutor celi et t̾re
stellaꝵ ⁊ berbeꝵ. quicquio insura. for¬
ma. ordine suo ꝯstat in celo ⁊ in t̾ra.i
quicquid uiuit in celo ⁊ in t̾ra. quic̃¬
quid sentit in celo ⁊ in t̾ra quicquid
intlłigit in celo ⁊ in t̾ra que nõ soltũ
illi a quo sunt condita. si nec int̾ se eẽ
oportebat eqͣlia. ⁊ cõ sunt oł̃a. Nam si
ẽẽnt eqͣlia: unũ genus bonoꝵ eẽt. nõ¬

Expanded text:
num. Porro si in rebus quas condidit, ea num. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam bonorum omnium constitDeum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus bono
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat u̾bũ. Cur enĩ nõ ⁊ hic isde di¬
cat. Iu pͥncipio igitur quo. eius ne quo
idem ubum ẽẽ cepit Et qr dõ erat u̾¬
bum. pt̃ etiam sic dic̃e gadmod in hoc
libro dixit. eius ne quo idem ds ẽẽ ce¬
pit. Dicat hoc si placet illam definiti¬
uam suam ubi audit. in pͥncipio ẽ¬
hic si audet. ulłm est pͥncipit̃. sine fine.
ubi ab ip̃is etram manicyes qui ecĩ
fortasse qr mitiũ legis ꝓpħaꝵ ꝙ reꝑi¬
unt libentissime legunt: iudicetar
insants. qr u̾o displicet ei d̃s qui fe¬
cit mundũ cut non displicet ꝑ quem
fc̃s est mundus. de xp̃o ens scriptũ est
In hoc indo erat ⁊ m̃ous ꝑ eũ fõs est.i
Intlłigat itaꝙ dm̃ fac̾e̾ uona posse. bo¬
nis aut̃ a se scĩs eg̾e nõ posse. Unde nec
faciendis eguit qui fcĩs nõ eget. s sũ¬
me bonus decit oĩa sibi quid̃ imparia.
s tñ bona. bonũ quippe etiam nõ sum¬
mĩ muno u̾o etiam infimũ: nis a st̃¬
mo bono ẽẽ nõ posset. Amus aitõ de do

Expanded text:
 hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio ehic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Punt, libentissime legunt, judicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim scriptum est: In hoc mundIntelligat utique Deum facere bona posse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯdempirant. s ⁊ martioniste ⁊ alii ñ¬
nlli quoꝵ secte nõ ita innotilunt ppłis
xp̃ianis. Iste aut̃ cuius nom̃. in eod̾ libro
nõ comꝑi detestatur dm̃ mundi fabri¬
catorem. cuius manichei ꝙͣmis librũ
geneseos nõ accipiant atq blasphemẽt.
dm̃ tñ bonũ rabricasse mundũ ⁊ si ex
ilsus eiuus liguam scriptura omins
Unde ⁊ ex eũngłio ⁊ ex apło ponit aliqͣ
testimonia: etiam scripturis ad nouũ
testam̃tũ ꝑtinentib refellendus esti
nt ostendatur in rep̾benscone ueteꝵ
erit iste iupine Qe secrilego quõ ac¬

Expanded text:
demnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex versus ejus linguam Scriptura divina, unde et ex Evangelio et ex Apostolo ponit aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinentibus refellendus est: ut ostendatur in reprehensione veterum erit iste impius ore sacrilego, quomodo ac
Abbreviated transcription (Latin):
quo pͥnes ne pͥncipio quo idem
os cẽ cepit an ex eo quo ullã eẽ nacusĩ
teduit. En respondetur. qr nec ds cẽ
cepit. nec eum incuatõnis sue deduit
punit nẽc oꝑndo laborauit. noc sã celo
sedis indig̾int. nec tcõ celo: sedem tãꝙͣ
finitis errorib pegrinus inuenit. No¬
tens et ens bilime man̾e in semppo
illi ex ip̃o bẽant tale bonũ quo beati eẽ
poisint. nõ ex ers ille talem domũ sine
Ina beatus Et nõ possit. Ant ergo sic

Expanded text:
ne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit,puit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit. Aut ergo sic
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ sit: responsũ hẽat. muno sio olim
ex mitio fumm est. Ex mitio utiq luo nõ
dei cuuis ulłm eit mitiũ. Si aut̾ hoc
initic̃ significari potuit eo quod dcm̃
est. in pͥncipro fecit d̾s. quid est quod
culũpinatur uelut int̾rogans in quo
dncipio sec̾it. cũ ip̃e rursus querat cur
no ołim ex iliteis rm sis: Pinde lna
ilba illi replicanda sunt. nam sit̃ ip̃e
pp̃ to quos scriptã est. in pͥncipio fe¬
cie dꝰ celũ ⁊ t̾ram. arguitatur ⁊ di¬
cit. In pͥncipio igitr quo. euis ne quo

Expanded text:
m ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur et dic
Abbreviated transcription (Latin):
De eserendo ut mile openten eoi
qũi intellatus ut dret spiritalib intes. a cit¬
nali aut̃ prucentia longe remotis et. sie
refeslit inquirentem ut intiegat ee ceee¬
nere debere potius hoĩem iuti ntisti dom¬

Expanded text:
deserendo, ut male operentur. Qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius hominem luti, ut ista
Abbreviated transcription (Latin):
mors depascet eos. Dcm est boc ad sili¬
tudinem ium̃toꝵ que nõ radicitus her¬
punt. ut it̾m herbe renascantur ad
pastus. sic impii qͣi morte depasti: re¬
mmuiscent ad mortem. ut et̾nalit̾ more¬
antut. sic i ꝯsumptũ tytii semꝑq ue¬
nascens nõ ꝑit ut possit semꝑ perire
iecur.ita tunc erit mors immortalis.
tunc utuant mortui qui in te st̃c mor¬
tui q̃rant mortem ⁊ nõ inuentant. qͣtu

Expanded text:
cet eos». Dictum est hoc a similitudine iumentorum, que non radicitus evelpunt, ut iterum herbe renascantur ad pastum. Sic impii quasi morte depasti reviviscent ad mortem ut eternaliter moriantur: Sic inconsumptum Titii semperque renascens non perit, ut possit sepe perire iecur. 2 Tunc erit mors immortalis, tunc vivent morti qui vite sunt mortui. Querent mortem et non invenient, qu
Abbreviated transcription (French):
gemitus. ululatus. cruciatus striaꝵ
⁊ clamor timor ⁊ tremor dolor ⁊ lalm
ardor ⁊ fetor obscuritas. ⁊ anxretas. aẽ¬
bitas ⁊ asꝑiras. calamitas ⁊ egestas
angustia ⁊ tristitia obliuto ⁊ cofusio
torsiones ⁊ puictõnes. amaritudses
⁊ t̾roros. fames ⁊ sitis. frigus. sulfur¬

Expanded text:
et ululatus et cruciatus, stridor et clamor, timor et tremor, dolor et labor, ardor et fetor, obscuritas et anxietas, acerbitas et asperitas, calamitas et egestas, angustia et tristitia, oblivio et confusio, torsiones et punctiones, amaritudines et terrores, fames et sitis, frigus
Abbreviated transcription (Latin):
tuat moriendo que debet .xxii.
dat aquam ad uoluptates carnis t̃
quod dicunt discipłi qͣre nos nõ potumꝰ
eicere eum ne illis miracłis faciendis
extollerentur in suꝑbram ammoniti
sunt potius ꝑ humilitatem fidei qͣie
synapis granum elacõm t̾renam que
noĩe montis significata est curare ut

Expanded text:
tuat moriendo quae debet. XXII. petat: aquam ad voluptates carnis. Item quod dicunt discipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius per humilitatem fidei, quasi per sinapis granum, elationem terrenam, quae montis nomine significata est, curare ut
Abbreviated transcription (Latin):
uod ⁊ pum centurtonis ⁊ filiam cha¬
nanee muilieris nõ ueniens ad domos
eoꝵ saluat: significat gentes ad quas non
uenit saluas fore ꝑ u̾bum suñ. Quod ip̃s
regantib filii sanantur: intlligenda et̃
omnes quib constat eccła: mat̃ dicitur.
singuli aut̃: idem ip̃i filii appellantur. ꝓox
qui dm̃ nõ laudant. uł nõ ꝯfitentur
fidem. Cecos: qui nõ intlłigunt etiam si
obtempent iubentib. Surdos: qui nõ ob¬
temꝑant etiam si melligunt. Claudos:
qui p̾cepta nõ implent. .xx.

Expanded text:
uod et puerum Centurionis, et filiam Chananaeae mulieris non veniens ad domos eorum, salvat; significat Gentes, ad quas non venit, salvas fore per verbum suum. Quod ipsis rogantibus filii sanantur, intelligenda estomnes, quibus constat Ecclesia, mater dicitur; singuli autem iidem ipsi filii appellantur. XIX.qui eum non laudant, vel non confitentur fidem: caecos; qui non intelligunt, etiamsi obtemperant jubentibus: surdos; qui non obtemperant etiamsi intelligunt: claudos; qui praecepta non implent. XX.
Abbreviated transcription (Latin):
celum .i. quod scco aduentu igne p̾ceden¬
te uenturus est. faciem enĩ celi indica¬
re nostis. signa aut̃ tp̃rm nõ potesti
Digna tprm dixit: de aduentu suo ul
passione. Cui sile ost roseum celum
uespe. Et item de tribulatõe añ aduentĩ
siuim futurũ: cui siłe eso mane roieum
cum tristicia celum .xxi.

Expanded text:
est, quod secundo adventu igne praecedente venturus est. Faciem ergo coeli judicare nostis; signa autem temporum non potestis? Signa temporum dixit de adventu suo vel passione, cui simile est roseum coelum vespere: et item de tribulatione ante adventum suum futura, cui simile est mane roseum cum tristitia coelum. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾ouim indeatut. sam cõmutatioqͣ¬
litatis est cum ex albo fit aliquid utgrã
uł album de nigro. que sibi manifesce
contͣrta sunt. Loci quoq cõmutatio quã
tnsgressionem diximus: suꝑior et in¬
ferioe contctetatem patitur. ac pp̃ra eã
de greco in latinũ conu̾itimus. scilut
ex hus quoq bonam fongem stnoii a
nob̾ ꝑfecti suscipias. li te nõ dissilem
nti ailiaꝵ reꝵ que lubeice atq manes
sunt cupiditates retentau̾int. sacha
namq omisimus in hoc libu quod pos¬
sed aut delectare iam doctos: atis indoc̃

Expanded text:
contrarium uideatur; nam commutatio qualitatis est cum ex albo fit aliquid nigrum uel album de nigro quae sibi manifeste contraria sunt; loci quoque commutatio, quam 'transgressionem' diximus, superiorum et inferiorum contrarietatem patitur, ac propterea de graeco in latinum conuertimus, scilicet ut ex his quoque bonam frugem studii a nobis profecti suscipias si te non, dissimilem nostri, aliarum rerum quae lubricae atque inanes sunt cupiditas retentauerit; nihil namque omisimus in hoc libro quod posset aut delectare iam doctos aut indoc
Abbreviated transcription (Latin):
simplum. neq simplum efficit duplũ
Hec loco confundere nos nõ oportet. ne
qm̃ cum de ad aliquid dictis tractare¬
mus. id ẽẽ aliquid diximus quod pen¬
deret ex alt̾o. uideamur nunc dontra
suꝑius diffincta tractare. Omĩa nãq
ualiquid dcã. dici ex alt̾o. nõ eẽ ex alt̾o:
asputauimus. nec ullus error est si qͥs
natura. s spẽ discernuntur. seq u̾oi
sibi in eo ꝙ dñr aliquid p̾stant. ut est
animal. idem genus est. s fpẽs longei
discreta. Rec u̾o aut uolatile quicqͣm
redestri tribuit ut sit aut nolatili pe¬
destre aut oso aliud alt̾i in eo quod est
llam̃ sb̾am sb̃ministrat. nlłm ꝙ alt̾i¬
pori aliud pͥus est: s sił oĩa ab ałi ⁊. ab¬
imogen̾e orta nascuntur. de motu
greci genesim uocant. aut ex sb̃o m ñ sb̃m¬

Expanded text:
simplum sit neque simplum efficit duplum. Hoc loco confundere nos non oportet ne, quoniam, cum de ad aliquid dictis tractaremus, id esse ad aliquid diximus quod penderet ex altero, uideamur nunc contra superius definita tractare; omnia namque ad aliquid dicta dici ex altero, non esse ex altero, disputauimus; nec ullus error est si quisnatura, sed specie discernuntur, neque uero sibi, in eo quod dicuntur, aliquid praestant; ut est animal, idem genus est sed species longe discreta. Nec uero aut uolatile quidquam pedestri tribuit ut sit aut uolatili pedestre aut omnino aliud alteri in eo quod est ullam substantiam subministrat, nullumque alteri aliud prius est, sed sigenere orta nascuntur. DE SPECIGraeci gevnesin uocant, aut ex sub
Abbreviated transcription (Latin):
tio uera ẽẽ nõ pot̾at mnsi pͥus natura
hoĩs appar̾et. idcirco ex hiis duob que
in sem conu̾ti diximus. homo pͥoris locũ
tenet. cuius extantia diffinitõnis sue
expͥmit ueritatem. de simul.
equitur ut ꝓpͥetatem ubi ẽẽ quod sił eẽ
quedam dicimus expͥmamus. Ratio
nim iudetur a exag̾e ut post pͥoris tracta¬
on de hiis disputetur que sił eẽ sirmã¬
tit. Sił igitur dñr trib modis. cũ quel
i existunt uno tpr̃e uł apparent: ita
oonseqͣtur. s utrisq ortus indeatur eẽ cõ¬

Expanded text:
tio vera esse non poterat nisi prius natura hominis appareret, idcirco ex his duobus, quae in semet converti diximus, homo prioris locum tenet cuius exstantia definitionis suae exprimit veritatem. DE SIMVL Sequitur ut proprietatem verbi quo simul esse quaedam dicimus exprimamus. Ratio enim videtur exigere ut post ʻpriorisʼ tractatum de his disputetur quae simul esse firmantur. Simul igitur dicuntur tribus modis cum quaelibet simul exsistunt uno tempore vel apparent ita consequatur, sed utriusque ortus videatur esse co
Abbreviated transcription (Latin):
Id q qͣntitatis est. nõ qͣlitatis. ⁊ inuui¬
eõ ꝑ a se plurimũ oifferunt. Eeo aut diste¬
pentia rera oĩm modis trib. aut materia.
ant oꝑe aut utroq. Matĩa: si sint amili
sado duo. uuus ꝙ sit aureus. alt̾ argen¬
tens.plut. si es auro dissiles sabricẽtur
troq: si anuius sit aureus. ⁊ stilus ar¬
gentens. Claret igitur has immtatõis
cũs nec mat̾ia sibi. nec ope nec utroꝙ con¬
mngi adeo aut̃ seluncte sunt. ut eaꝵ nõ¬
mulle etiam sibi contͣbie uideantur. suus

Expanded text:
idque quantitatis est, non qualitatis, et immutidque quantitatis est, non qualitatis, et immuteoque a se plurimum differunt. Fit autem differentia rerum omnium modis tribus, aut materia aut opere aut utroque: materia, si sint anuli similes duo unusque sit aureus alter argenteus; opere, si ex auro dissimiles anuli fabricentur; utroque, si anulus sit aureus et stilus argenteus. Claret igitur has immutationis species nec materia sibi nec opere nec utroque coniungi; adeo autem seiunctae sunt ut earum nonnullae etiam sibi contrariae videantur. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
Hec nos latino sermone ortũ diximus
int̾itũ. augm̃tũ ĩmnutõm. cõmutatõ¬
nem qͣlitatis timigressionem loci. see
sex sp̃es omni a se rõne discrete sunt nͥ
forte cuiqͣm parum docte intlłigenti qͣ
nascitur aliquid aut int̾it. aut crescit
ant minuitur: tunc fc̃a dicatur etiã
cõmutatio. s id falsum etiam docet. i¬
sam que crescunt aut miniuintur :
tatis esb. Neminisse aut̃ nos oportet
aliud eẽ immutatõm. aliud cõmutã¬
tõm. Ramq imnuitatio genus est. com¬
mutatio sp̃os sb̃iecta motut. quem ĩmu¬
tatoĩs spẽm diximus. Deniq ut hoꝵ sit
manifesta discretio: geometricũ pona¬
mus exemplũ. sed tetragonum manis
quod intra depictũ est currentib ꝑ me¬
dium lineis in preuia tetragona par¬
tiaris ei q postͥ mm breue tetcagonĩt
detrahas. miniusti tetragonũ mans.
aut si decracti loco addas gnomonem
qui e nuisycli in sp̃e ponitur plus tetra¬
gono maiori qͣm decraxͥas reddidisti.

Expanded text:
ec nos latino sermone ortum diximus, interitum, augmentum, imminutionem, commutationem qualitatis, transgressionem loci. Hae sex species omni a se ratione discretae sunt: nisi forte cuiquam parum docte intelligenti, qnascitur aliquid, aut interit, aut crescit, aut minuitur, tunc facta dicatur etiam commutatio. Sed id falsum ratio docet: nam quae crescunt aut minuuntur, ququalitatis. Meminisse autem nos oportet aliud esse immutationem, aliud commutationem. Namque immutatio genus est, commutatio species subjecta motui, quam immutationis speciem diximus. Denique ut horum sit manifesta discretio, geometricum ponamus exemplum. Si tetragonum majus, quod intra depictum est currentibus per medium lineis in brevia tetragona partiaris, eique post unum breve tetragonum detrahas; minuat si detracti loco addas gnomonem, qui hemicycli specie ponitur, plus tetragono maiori quam detraxeras reddidisti;
Abbreviated transcription (Latin):
tus qui grece synn qc dicitur s ⁊ ip̃e mo¬
tus tres spẽs ht̃. increm̃tũ diminutõm.
dici uolu̾unt. Quam nos quoq tͣnsgressio¬
nem maluimus dic̾e̾ secuti doctores U̾m
hunc ordinem quen nos in p̾senti qͣsi
discrepantes ab eo libro qui cathegoriaꝵ
dẽ diligenti examinatõe digessimus. ip̃e
quoꝙ aristotiles in naturaliũ libris ex¬
posuit. In cathegoriis aut̃ secutus docẽdi

Expanded text:
tus qui graece kivnhsi" dicitur. Sed et ipse motus tres species habet, incrementum, imminutionem, dici uoluerunt, quam nos quoque 'transgressionem' maluimus dicere secuti doctores. Cap. 171. Verum hunc ordinem quem nos in praesenti, quasi discrepantes ab eo libro qui Categoriarum dicitur, diligenti examinatione digessimus, ipse quoque Aristoteles in naturalium libris exposuit, in Categoriis autem, secutus docendi
Abbreviated transcription (Latin):
sine utio duo se nõ possunt. Sine duob
status nnitis maner. ⁊ duob exdantib
ẽẽ miũ nocẽ est. Uno u̾o apparente: duo
eẽ nlła noc̃itas cogit. Tercio modo ordoqͥd̃
pͥus altĩ alt̾m facit ut in disciplinus ⁊
artib lidalib inuenimus. samq im
gramatica pͥus est sułari oisce formas
agnosõe tunc u̾boꝵ sume notõm. postie¬
mus nob est orõnis usts assim̃iduo p
quem cancta eius qĩ pcurrentia m̃ee
cognoscimus. Et in rethortca ioris loue
mooũ sufficiat demonstrasse. Cxͣtus u̾o mo¬
dus est nõ młtũ ꝓbabilis. ⁊ ab ip̃o aristo¬
tile imꝓbatus exponitur. ut fortuna me¬
lures. uł cautiores pͥores uulgus assolet
dice̾. s m ea sencentia ius huius pͥoris
nntbosa est. Hii sunt qͣtuor eius quod pͥtis
ar modi. s occultior quidam qͥntus adum¬
gitur.quotiens ex duob que ad se muri¬
aem conu̾tuntur illud est potius quod
eẽ alt̾m facit. ut exempli gr̃a si est hõ.
recte dicimus eum ał rõnale mortale.

Expanded text:
sine uno duo esse non possunt, sine duobus status unius manet; et duobus exstantibus esse unum necesse est, uno vero apparente duo esse nulla necessitas cogit. Tertio modo ordo quidam prius alterum alteri facit, ut in disciplinis et artibus liberalibus invenimus: namque in grammatica prius est singularum discere formas  tunc verborum sumere notionem, postremus nobis est orationis usus assumendus propter quem cuncta eius, quasi praecurrentia, membra cognoscimus; et in rhetorica prioris locus modum sufficiat demonstrasse. Quartus vero modus non multum probabilis et ab ipso Aristotele improbatus exponitur, ut fortuna meliores vel ditiores ʻprioresʼ vulgus assolet dicere. Sed, mea sententia, vis huius prioris explosa est. Hi sunt quattuor eius quod ʻpriusʼ dicitur modi; sed occultior quidam quintus adiungitur, quoties ex duobus quae in se invicem convertuntur illud est prius quod esse alterum facit; ut, exempli gratia, si est homo, recte eum dicimus animal rationale, mortale,
Abbreviated transcription (Latin):
moysi de ppło irłico. ut temptem in qua
eos utrũ custodiant mandata mea an
bare. sicut est illud in euͣngłio. Rescions
unde sitis recedite a me om̃s qut oꝑami
iniquitatem. pelare d̾s dr̃. cũ creatur
suam quam nõ uictt ꝑire: sepe castige
corripit atq flagellat ut flagellando a

Expanded text:
Moysi de populo Israelitico, Ut tentem, inquit, eos, utrum custodiant mandata mea, anobare, sicut est illud in Evangelio, Nescio vos unde sitis; recedite a me qui operaris iniquitatem . Zelare dicitur Deus, cum creaturam suam quam non vult perire, saepe castigat, corripit, atque flagellat, et flagellando ad
Abbreviated transcription (Latin):
mpticipem smne muidia ẽẽ ꝯcessit ut hãc
gram dones indoctis eccłe qui te agnoscis
sapientib atq insipientib debitorem:
ntoac uire dicturus. tudete qr nõ mͥ soli
iaboraui s omuib exquirentib u̾tatem
Notui adhuc afferre supplices ⁊ młtipli
Int accupare legentem. Epła aug ad

Expanded text:
e sine invidia esse concessit, ut hanc gratiam dones indoctis Ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem , merito ac jure dicturus: « Videte quoniam non mihi soli laboravi, sed omnibus exquirentibus veritatem » . Potui adhuc offerre supplices et multiplhuc occupare legentem. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aut̃ sacra scriptura sparsim ꝑ diuinos
libros motus anime seu humana mbra ĩ¬
dm̃ describit .i. caput. capillos. ccłos palpe¬
ginem. uterũ. manus. dext̾am. sinistmn
pedes Item motus anime iram. furorem
oblititonem. recordatõm. penitentiam.
hec ⁊ alra hiis siłta nõ carnalit᷑ iux̃ hysto¬

Expanded text:
que autem sacra Scriptura sparsim per divinos libros in Deo motus animae seu humana membra describit, id est, caput, capillos, oculos, palpeginem, uterum, manus, dextram, sinistrampedes, item motus animae, iram, furorem, oblivionem, recordationem, poenitentiam, et alia his similia: non carnalit
Abbreviated transcription (Latin):
listo ad ipm dnmn afesione ⁊ cetrem
indrusti amituo luce sicar uestinto.Pallia
in libeo genesi scriptũ est. Lanabit uino
ex mortalitate gn̾is humant assume dig¬
natus est. De qua incarnatõne sua ip̃e per
nisestabo incarnatõm meam. Gressus di¬
aduentus filii dei in mundũ. ⁊ regressio ei
ad prẽm. De quib gressib psalmista ca¬
nit. Uisi sunt gressus tut d̾s. ingressus:
dei mei rogis qui est in scõ. De celo enĩueĩt
int ꝓ quib a pr̃e missus uen̾at: suspẽsus
est in ligno crucis. de cruce aut̃ depositus.
inferna descendit. t̾cia aut̃ die ꝑ poten¬

Expanded text:
m induisti, amictus lumine sicut vestimento . Pallium in libro Genesi scriptum est: Lavit in vino ex mortalitate humani generis assumere dignatus est. De qua incarnatione sua ipse per m manifestabo incarnationem meam. Gressus adventus Filii Dei in mundum, et regressio ejus ad Patrem: de quibus psalmus ait: Visi sunt gressus tui, Deus, gressDei mei, regis mei qui est in sancto . De coelo venit vit pro quibus a Patre missus venerat, appensus est in ligno crucis; de cruce depositus inferna descendit, tertia die p
Abbreviated transcription (Latin):
appinqͣnt pedib eius: accipient de doctima
ileus. Uestim̃tũ fili dei. alñ caro eius q̃
aidiumnitate assummpta est in duuinis li¬
bis figuralit̾ accipitur. De quo indum̃to
luis est iste qui uenir de edom cuictis ne¬
stib debostra. Rursum uestim̃ta eiuso dui¬

Expanded text:
t pedibus ejus, accipient de doctrina illius . Vestimentum Filii Dei aliquando caro ejus quae a divinitate assumpta est, in divinis libris figuraliter accipitur. De quo indumento Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bos
Abbreviated transcription (Latin):
ta ac magnifica nolumina tñsmittatur
quib a diusis ⁊ p̾cipnie a uenatõne cua cõ
monttio talis utpote doctis ⁊ imꝑitis. otõ¬
sis ⁊ occupatis. ⁊ ad cusl gradus ministiũ
narus instruitur. ut nou̾it quio teneat᷑.
quid deuitet. quid adusetur ne faciat. qͥd
nt faciat asseqͣtur. fortassis enĩ se tam qd
arbitror uerũ est. etiam adu̾sus calump¬
nrantiũ malignas m̃tes ⁊ dolosa labia
opus hoc puũ. int̾ cet̾a mirifica testimo¬
na corone tue nõ deerit ut quib pates
campus calumpniandi ꝓfustor ualidis
⁊ exomni ꝑte condusis fider limitib. co¬
audeant anhelare. Uideo qͣm oñosus exi¬
stam meliora cogitanti ⁊ disponenti ma

Expanded text:
ta et magnifica volumina transmittatur, ta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diuersis et praecipue a ueneratione tua in monitio talis, ut puto, doctis et inperitis, otiosis et occupatis et ad cuiuslibet gradus ministeriunarus- instruitur, ut nouerit, quid teneat, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni parte conclusis fidei limitibus coaudeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et disponenti ma
Abbreviated transcription (Latin):
borib ꝓm̾entur. etiam me dignũ ꝯsecru¬
rũ ẽẽ p̾simo. dñe m̾ito ⁊ uen̾abilis et m
bĩssime pat̾. Precor igitur pietatem tnã
ut ex quo xp̃iana religio heditatis nom̃ ꝓ
misse accepit.que heses fũint: sint. quos
errores intulerint: inferant. quid aduer¬
sus eccłam catholicam senserint: sentiãt.
de fide. de tͥnitate. de baptismo. de pñt̃a. de
ant. que ne nõ hẽant ⁊ post quos bapti
ret aut nõ baptiret eccła. qͣlit̾ suscipiat
uenientes. ⁊ quid singłis lege. auctortia¬
te. atq rõne respondeat dignis exponere
Nec me tante bĩtudo tua credar ineptie.
ut nõ inspitiam qͣntis ⁊ qͣm ingentib
uoluminib opus sit. ut possint ista di¬
solui uerũ hoc ego fieri nõ expecto. Idetũ
młtiplicit̃ fcm̃ eẽ nõ dubito. s breuit̾ ꝑ
stricte atꝙ sũmatim ⁊ opĩones rogo eil
atolier qͣntũ instrictont satis est suborie
ut quodam ex omub ꝯcepto cõmonitorio.
plenius. ac plantus nosse uolu̾it. ad optilen¬

Expanded text:
oribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime pater. precor igitur pietatem tuam. ut. ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam senserint, sentiant de fide, de trinitate. de baptismo,.de paenitentiaeant quaeue non habeant et post quam baptizet nec tamen rebaptizet ecclesia. qualiter suscipiat uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non expeto; id enim multipliciter factum esse non dubito; sed breuiter, perstricte atque summatim et opiniones rcatholica, quantum instructioni satis est, subdi: ut velut quodam ex omnibus concepto commonitorio, uberius, plenius ac planius nosse voluerit, ad opulen
Abbreviated transcription (Latin):
augustino ep̃o:quodiiltdeus
dyachonus. Dui trepidus fi
et ausus oĩo meos aliquotiõs
distuli s me pͥncipalit̾ ut dici assolet an¬
mauit bĩtudinis tue beniuolentia õib¬

Expanded text:
AUGUSTINO episcopo, QUODVULTDEUS diaconus. 1. Diu trepidus fui, et ausus hos meos aliquoties distuli: sed me principaliter, ut dici assolet, animavit Beatitudinis tuae benevolentia omnib
Abbreviated transcription (Latin):
nõ iugilat. s dormit. Hanc dormitõmi
aluatoe nr̃ m se significauit. cum in
iaui nt̾ fuctus maris dorminit. rei
certe dormire dei est: elcis suis in tribi¬
Wuenire. sicut est ulud in psalino.n

Expanded text:
non vigilat, sed dormit. Hanc dormitionem ipse Jesus significavit, cum in mari inter fluctus maris dormivit . Vel certe, dormire Dei, est anxiis tbvenire, sicut est illud in psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
sacrifitiũ deo pr̃i obtulit. ut ip̃e eẽt sa¬
cerdos qui ⁊ sacrifitiũ Obliuisci dr̃ds
retur quod utiq nõ facit ꝑ crudelitatẽ
que in deo nõ est: s ꝑ occultũ iustũ ꝙ i¬
ditium suũ. Indurare dr̃ d̾s: quordam
maloꝵ coeda. sicut de phone rege egyp
est credere. s exigentib eoꝵ culꝑis. cũ
duritiam cordis quod ip̃i sibi mala ꝓpe¬
trando nutͥunt nõ aufert. q̃i ip̃e illos
mdurat qr iusto iuditõ indurare sir
Sormire dei est: cũ unigenitus filis
pris in assimipra carne ꝓ nobis mori
dignatus est. cuius mors recte dralcis
teremiam ꝓph̾am. Ideo qi de sompno
iuscitatus sum ⁊ udi ⁊ sompnus ms̃¬

Expanded text:
sacrificium obtulit, ut ipse esset sacerdos qui et sacrificium. Oblivisci Deus retur, quod utique non facit per ignorantiam quae in Deo non est, sed per occultum justumque judicium suum. Indurare Deus dicitur quorumdam malorum corda, sicut de Pharaone rege Aegyptest ita credere, sed exigentibus eorum culpis, cum duritiam cordis qua ipsi omnia mala perpetrando invertunt, non aufert: quasi illos induret, quos justo judicio indurari sinit. Dormire Dei est, cum unigenitus Filius Patris in assumpta carne mori pro nobis dignatus est: cui mors recte dulcis Jeremiam prophetam, Ideo quasi de somno excitatus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ xp̃i grãm ppłs dei effis est. Hoc qͥppe
modo occuito dei iuditio uidas pditor de a¬
postolatus gradu lapsus: in inferni ba¬
ratro dem̃sus est. latro u̾o post crim̃ ra¬
pacitatis: de cruce ad padysũ tnslatus
est. Hanc quoq ĩmutatõm de bono adi¬

Expanded text:
atiam, populus Dei factus est . Hoc quippe modo occulto Dei judicio, Judas proditor de apostolatus gradu lapsus , inferni baratro demersus est. Latro vero prius crimen rapacitatis operans, de cruce ad paradisum translatus est . Hanc quoque mutationem de bono ad