comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetios ubi eos cesar ꝯstituiss atq esse uoluiss. Sin bello psequi ꝑ¬
heluetioꝵ. Q imꝓuiso unũ pagũ adortus esset cum hi qui flumẽ
trãsissent sus auxilii ferrt non possent ne ob eam rem aut sue mag̃¬
pe uirtuti tribueret aut ipsos despiceret scita a patrib maioribꝰq suiᷤ
Quare ne ꝯmitteret ut is locus ubi ꝯstitissẽt ex calamitate ppłi .r. ⁊
ĩternitione exercitus nomẽ capet aut memoriã ꝓderet. His cesar
ita respondit. Eo sibi minꝰ dubitationis dari ꝙ eas res quas lega¬
fuisse difficile cauere s co deceptu ꝙ neq ꝯmissu a se ĩtelligeret qͣ¬
re timeret neq sine causa timendu putaret. Qd si ueteris ꝯtumelie
obliuisci uellet: nũ etia recentiu ĩ uiriaꝵ ꝙ eo inuito iter ꝑ ꝓuinci
a ꝑ ium tentassẽt ꝙ heduos ꝙ ambarros ꝙ allobroges uexassẽt me¬

Expanded text:
vetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi pvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi pHelvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legafuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter assent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, me
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat ⁊ eius exercitũ subiugũ miserat. Ita siue casu siue ꝯsilio
deoꝵ ĩmortaliũ que pars ciuitatis heluetie ĩsignem calamitatẽ
ppło.r. intulerat ea princeps penas ꝑsoluit. Qua in re cesar nõ so¬
lũ publicas sed etiam priuatas ĩuirias ultus ẽ. ꝙ eius soceri. lu.
pisonis auũ lu. pisonẽ legatu tigurini eodem p̃lio quo cassiũ in¬
terfecerãt. hoc p̃lio facto reliquas copias heluetioꝵ ut oscqui poss
pontẽ in arare faciendũ curat atq ita exercitũ traducit. Heluetii
repẽtino eius aduc̃tu ꝯmoti: cum id qd̾ ipsi dieb uginti egerrime
ꝯfecerãt ut flumẽ trãsirent id uno dic fecisse cesarẽ intelligerẽt le¬
gatos ad eum mittũt. Cuĩ legationis diuico princeps fuit ꝗbello
cassiano dux heluetioꝵ fuerat. Is ita cum cesarc egit si pacem ppłs
.r. cum heluetiis faceret in cam partem ituros atq ibifuturos hel¬

Expanded text:
fecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio fecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Hel
Abbreviated transcription (Latin):
fortunis socioꝵ ꝯsũptis in sanctones heluetii ꝑuenirẽt. flumẽ
c̃ arar qd ꝑfines heduoꝵ.⁊ scquanoꝵ in rodanũ influit ĩ credibi¬
li lenitate ita ut oculis in utrã partẽ fluat iudicari nõ possit. Iot
heluetii ratib ac lintrib iunctis transibãt. ubi ꝑ exploratores
cesar certior factus ẽ tres iam partes copiaꝵ heluetios id flumẽ
traduxisse: quartãq fere partẽ citra flume ararim relictã esse de
tertia uigilia cum legionib trib ex castris ꝓfectus adeam par¬
tẽ puenit que non du fluuiũ transierat. Eos ĩpeditos ⁊ ĩopinã¬
tes aggressus magnã partẽ eoꝵ xidit. Reliqui sese fuge mãdarũt
atq ĩ proximas siluas abdider. Is pagus appellabat᷑ tigurinꝰ. nã
omĩs ciuitas heluetia in quatuor pagos diuisa ẽ. Hic pagus unus
cum domo exisset patrũ nostroꝵ memoria: luciũ cassiũ ꝯsulẽ inter¬

Expanded text:
fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem inter
Abbreviated transcription (Latin):
citũ ducit. hi sunt extra ꝓuinciã trans rodanũ primi. heluctii
iam pangustias ⁊ fines sequanoꝵ suas copias traduxerãt ⁊ in
heduoꝵ fines puenerãt eoꝵq agros populabant᷑. hedui cũ se
suaq ab his defendere non possent legatos ad cesarẽ mittunt.
rogatũ auxiliũ ita se omĩ tempore de ppło.r. meritos esse ut pene i
ꝯspectu exercitus nostri agri uastari liberi eoꝵ in seruitutẽ abdu¬
ci oppida expugnari non debuerint. Eodem tẽpore hedui ambar¬
riq necessarii ⁊ ꝯsãguinei heduoꝵ cesarẽ certiore faciunt sese de¬
populatis agris nonfacile ab oppidis uim hostiu ꝓhibere. Itez
allobroges ꝗ trans roclanii uicos possessionesq habebant fuga se
ad cesarc recipuit ⁊ demonstrãt sibi p̾ter agri solum nichil esse re¬
liqui. Quibreb adductus cesar nõ expectãdu sibi statuit dũ oĩb̾

Expanded text:
citum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii citum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
heduoꝵ iter insanctonũ fines facere ꝗ non longe a tolosaciũ fi¬
nib absunt: que ciuitas ẽ in ꝓuincia. Idsi fieret ĩtelligebat ma¬
gno cum piculo ꝓuincie futuꝵ ut homines bellicosos ppłi.r. ini¬
micos locis patentib maximeq frumẽtariis finitimos haberẽt
Ob eas causas ei munitioni quã fecerat citũ labienũ legatu
p̃fecit. Ipse in italiã maximis itinerio ꝯtendit duasq ibile¬
giones ꝯscribit ⁊ tres que circũ aꝗlegiam hyemabãt ex hiber¬
nis educit: ⁊ qua ꝓximũ iter ĩ ulteriore galliã ꝑ alpes erat cu
his ꝗnq legionib ire ꝯtendit. Ibi ceutrones.⁊ garoceli: ⁊ catu¬
riges locis supiorib occupatis ab itinere exercitũ ꝓhibere co¬
nant᷑. Cõplurib his p̃liis pulsis ab ocelo quod ẽ citerioris ꝓ¬
puenit. Inde ĩ allobrogui fines: ab allobrogib ĩ sebusianos exer¬

Expanded text:
Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium fiHaeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidpervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exer
Abbreviated transcription (Latin):
munitione ⁊ militũ ursu ⁊ telis repuisi hxc conatu destiterunt
Neunq̃batur una ꝑsequanos uia qua sequanis iuitis ꝓpteran¬
gustias ire non poterãt. his cum sua sponte ꝑsuadere non posset
legatos ad diinorigẽ he duii mittunt ut co depcatore a sequa¬
io hoc impetrarẽt. Duinorre gratia ⁊ largitione aputo sequance
plurumii poterat. ⁊ heluetiis erat amicus ꝙ ex ea ciuitate orgẽtorigi
fiuã in mat̾moniũ duxerat ⁊ cupiditate regni adductus nouis reb
studebat. ⁊ ꝙͣ plurimas ciuitates suo beneficio obstrictas habere uo¬
iebat. Itaq rem suscipit: ⁊ a sequanis impetrat ut ꝑfines suos hel¬
uctios ire patiant̃: obsidesq uti inter sese dent ꝑficit: sequani ne
itinere heluetios ꝓhibeant. heluetii ut sine maleficio ⁊ iuria trã¬
seãt. Cesari renũtiat̃: heluetuis esse in aĩo ꝑ agrum sequanoꝵ ⁊

Expanded text:
munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et
Abbreviated transcription (Latin):
em se ad deliberandii sumptuꝵ. si quid uellent ad idus aplis reuer¬
tẽntur. Interea ea legione quã secum habebat militibq qui ex pro¬
uincia ꝯuenerant a lacu lemãno qui ĩ flumẽ rodanũ influit ad mõ
tẽ uira ꝗ fines sequanoꝵ ab heluetiis diuidit imiua passuũ decem
⁊ nouẽ murũ in altitudinẽ pedu sedecim fossamq ꝑducit. Eo o¬
pe ꝑfecto p̾sidia disponit. Castella ꝯmunit: quo facilius si se inui¬
to trãsire conarent᷑ ꝓhibere possit. Ubi ca dies quã ꝯstituerat cũ
legatis uenit ⁊ legati ad eum reuerterãt negat se more ⁊ exem¬
plo ppłi.r. posse iter ulli ꝑ ꝓunciar dare. ⁊ si uim facere conent̃
phibituꝵ ostendit. Heluctii ca spe deiecti nauib uinctis ratibꝰq
plurib factis alii uadis rocdani qua minima altitudo fuminis
trat nonnũꝙͣ interdiu sepius noctu si prũpe possent conati opis

Expanded text:
em se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis
Abbreviated transcription (Latin):
ab urbe pficisci ⁊ ꝙͣmarimis potest itinerib in galliã ulteriorẽ cõ¬
tendit ⁊ ad genuã puenit. ꝓuincie toti ꝙͣ maximu potest militũ
numeꝵ imꝑat. Erat oĩo in gallia ulteriore legio una pontem quie¬
rat ad genua iubet rescindi. Abi de eius aduc̃tu helueti certiores fa¬
cti sunt legatos ad eum mittunt nobilissimes ciuitatis. Quius legati¬
onis nãmenis ⁊ uerudocius principii locii obtinebãt. Qui dicerẽt sibi
esse in aĩo sine ullo maleficio iter ꝑ ꝓuinciã facere ꝓpterea qd nui¬
lũ aluro iter haberẽt rogarẽtq ut eus uolutate ro sibi facere liceat
Cesar ꝙ memoria tenebat. L. cassium ꝯsulẽ occisũ exercitũq eius ab
heluetiis pulsu ⁊ subiugũ missu ꝯxedendũ non putabat. Neq hoĩ¬
nes iniquo aĩo data facultate ꝑ ꝓuinciã itineris faciundi tẽpera¬
turos ab ĩuiria ⁊ maleficio cristimabat. Tamẽ ut spatiũ intercedere
posset dum milites quos impauerat ꝯuenirẽt legatis respondet di¬

Expanded text:
imis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit di
Abbreviated transcription (Latin):
iiliarẽ ⁊ hospitẽ creptũ e manib hostiũ sibi restitutũ uidebat.
ueqi cius calamitate de tanta uoluptate ⁊ gratulatione quicq̃
tor tua diminucrat. Is se p̾sente dese ter sortib ꝯsultũ dicebat
utrũm statim necaretur an in aliud tempus reseruaret̾ sortiu
beneficio se esse incolumẽ. Item m. metius reptus ⁊ ad eum redu¬
tus ẽ. hoc p̃uo transrhenũ nũtiato. sucui ꝗ ad ripas rheni uene¬
rãt tonũ reuerti cepunt. Quos ubii ꝗ proximi thenũ incolũt p

Expanded text:
miliarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat miliarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum r
Abbreviated transcription (Latin):
tatui perat q expeditior erat ꝙͣ hi qui intra aciem uersabantur
tertiã aciem laborãtib nostris subsidio misit. Ita p̃lium restitu¬
tũ est atq omnes hostes terga uerter. nec prius fugere destiter
ꝙͣ ad flumen rhenũ milia passuũ ex eo loco circit̾ .u. ꝑuener. Ibi p¬
pauci aut iurib ꝯfisi transnare ꝯtender̃ aut lintrib ĩuentis sibi
salutẽ reperer̃. In his fuit ariouistus ꝗ nauiculã deligatã ad ripã
nactus ca ꝑfugit. reliquos omnes eꝗtatu ꝯsecuti nostri interfe¬
cer̃. Duc fuer aniouisti uxores. una sueua natione quã adomo
secũ edurerat: altera norica regis boccionis soror quã in galla
durerat a fratre missã utreq in ea fuga pier. Due filie harũ altera
occisa altera capta est. Saius ualerius ꝓcillus cuma custodib in
suga trinis catenis uinctus traheret᷑ in ipsum cesare hostiu eqta¬
uoluptatẽ attulit. Q hominẽ honestissimũ ꝓuicie gallic suũ ra¬

Expanded text:
tatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitae Galliae, suum fa
Abbreviated transcription (Latin):
atq his qui ad ucentos homines facultatẽ habebãt uulgo regna
nouas sempsit ⁊ ineunte estate in intenorẽ gailiam ꝗ deducerer
qutũ pedin legatũ misit. Ipse cum primũ pabuli copia esse incipet
id erercitũ uenit. Dat negoriũ senonib reliqsq gallis ꝗ finiti¬
mi belgis erat ut ea que apud cos gerant̃ cognoscant seq de his
reb certiorẽ faciant. hi ꝯstant̾ omnes nunti auerũt manus co¬
gecercitusq in unũ locũ ꝯduci. Tum uero dubitandii non cri¬

Expanded text:
atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locu
Abbreviated transcription (Latin):
rhenũ incolũt a sius finib ĩ heluetioꝵ fines transirẽt ⁊ finitimi gal¬
ue ꝓuincie allobrogibq essent. Roios petẽtib hedus ꝙ egregia uͥ¬
tute erant gniti: ut in finib suis allocaret xessit. Quib illi agros
deder eosq postea in partẽ uiris ubertatisq itionẽ atq ipsi erant
recepunt. In castris heluetioꝵ tabule repte sũt grecis litteris ꝯfecte
⁊ ad cesarẽ ꝑlate. Quib in tabulis nominatim ratio ꝯfecta erat qyi
numerus domo exisset coꝵ qui arma ferre possent. Et item seꝑatim
pueri senes mulieresq quar omniũ reꝵ sũma erat. Capitũ heluetioꝵ
milia.cclxiii. tulingoꝵ milia.xxxui. latobrigoꝵ xxxiii. rauratoꝵ xxiii
boioꝵ.xxiii. Ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo.
Sũma oiu fuer ad milia. ccclxuiii. Eoꝵ qui domũ redier censu ha¬

Expanded text:
Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi GalRhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu ha
Abbreviated transcription (Latin):
cte intermissa circiter hominũ milia sex eius pagi qui uerbigenꝰ ap¬
pellatur siue timore ꝑterriti ne armis traditis supplicio afficerent̃ si¬
ue spe salutis inducti ꝙ in tanta multitudine dediticioꝵ suã fuga
aut occultari aut omnino ignorari posse existimabãt prima nocte e ca¬
stris heluetioꝵ egressi ad rhenũ finesq germanoꝵ ꝯtenderũt. Quod
ubi cesar resciuit quoꝵ ꝑfi̾nes ierant his uti xrerent ⁊ reducerẽt
dib armis ꝑfugis traditis in deditionẽ accepit. heluetios. tulingos
latobriges insines suos unrde erãt ꝓfecti reuerti uissit. Et ꝙ omibi
frugib amissis domi nihil erat quofamẽ tolerarẽt alobrogib impe¬
rauit ut his frumẽti copiã facerẽt. ip̃os oppida uicosq quos incẽcerã
restituere iussit. Idea maxima ratione fecit ꝙ noluit euz iocũ unde hel¬
uetii discesserãt uacare ne ꝓpterbonitatẽ agroꝵ germani qui trans

Expanded text:
cte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus apcte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducdibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans
Abbreviated transcription (Latin):
tis castrisq nostri potiti sũt. Ibi orgẽtorigis filie atq unus e filiis
captus ẽ. Ex eo p̾lio circiter hominũ milia.cxxx. suꝑfuerũt caq
tota nocte ꝯtinenter ierunt nulla parte noctis itinere int̾misso
ꝓpter sepultura occisoꝵ nostri triduũ remorati cos sequi non potuis¬
sent. esar ad ungonas luteras nũtiosq misit ne hos frumẽto ne¬
uc alia re uiuarẽt. Qui si uiuissẽt se codem loco quo heluetios habituꝵ
ipse triduo intermisso cum omĩb copuis eos sequi cepit. Heluetii oĩu
reꝵ cupiditate adducti legatos de deditione ad eũ miserũt. Qui cũ
eum in itinere ꝯuenissẽt seq ad pedes piecissent suppuciterq locuti flẽ¬
tes pacem petissent. atq eos in coloco quo tum essent suu aduentũ ex¬
pectare uississent paruerũt. Eo postꝙͣ cesar ꝑuenit obsides arma ser¬

Expanded text:
tis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis tis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, ser
Abbreviated transcription (Latin):
uissimis p̾sidio erant ex itinere nostros latere apto aggressi circu¬
uenere. Et id ꝯspicati heluctii ꝗ ĩ montẽ sese receꝑãt rursus ĩstare
⁊ p̃liũ reintegrare ceper. Romam ꝯuersa signa tripartito ĩtulerũt.
pͥma ⁊ secirda acies ut uictis ac sumotis resisteret. Tertia ut ueniẽ¬
tes sustineret. Ita ancipiti p̃lio du atq acriter pugnatũ ẽ. Siutiꝰ
cũ sustinere nostroꝵ ĩpetum nõ possẽt alteri se ut cepãt ĩ montẽ re¬
cepũt alteri ad ĩpedim̃ta ⁊ carros suos se ꝯtuler. Nam hoc toto p̃lio
cu ab hora septima ad uespũ pugnatũ sit auersũ hoster uidere ne¬
ꝙ ꝓ uallo carros obiecerãt ⁊ e loco supiore ĩ nostros ueniẽtes tela
ꝯnuciebãt ⁊ nõnuui inter carros rotasq mataras ac tragulas sub¬
uciebat nostrosq xulnerabãt. Qui cum esset pugnatũ impedimẽ¬

Expanded text:
vissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circuvissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre neerea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimen
Abbreviated transcription (Latin):
sima acie nostro reiecto eꝗtatu phalange facta sub primã nostrã aci¬
em successerũt. Cesar pͥmui suo deinde omnũ e ꝯspectu remotis eqs
ut cquato omiu piculo spem fuge tolleret cohortatus suos p̃liu
ꝯmisit. Milites se loco supiore pilis missis facile hostiũ phalangẽ
ꝑfreger. Ea disiecta gladiis districtis ieos impetũ fecer̃. Sallis ma¬
gno ad pugnã erat ĩpedimẽto ꝙ plurib coꝵ scutis uno ictu pilo¬
rũ transfiris ⁊ colligatis cum ferrur se inflexisset neq euellere ne¬
q sinistra ĩpedita satis ꝯmode pugnare poterãt multi ut diu iacta¬
to brachio p̾optarẽt scutũ manu emittere ⁊ nudo corpore pugnare.
Tandẽ uulnerib defessi ⁊ pedem referre.⁊ ꝙ mons suberat circiter
mille passuũ eose recipe ceper. Capto monte ⁊ succedẽtib nris boi ⁊
tulingi qui hoĩuz milib circiter.xu. agmen hostiu claurdebat ⁊ no¬

Expanded text:
sima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram acisima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et no
Abbreviated transcription (Latin):
ueru seu ꝙ timore ꝑterritos romanos discedere a se existimarẽt
co magis ꝙ pridic supiorib locis occupatis p̾liũ non ꝯmisissẽt:
siue eo ꝙ re frumẽtaria intercludi posse ꝯfrcerẽt. ꝯmutato ꝯsilio
atq itinere. ꝯuerso nostros a nouissimo agmine: ĩsequi ac laces¬
sere. ceperũt. Postꝙͣ id aiaduertit copias suas cesar ĩ ꝓximũ col¬
lẽ subducit: eꝗtatũq ꝗsustineret hostiũ impetũ misit. Ipse inte¬
rim ĩ colle medio triplicẽ aciem ĩstruxit legionũ quatuor uetera¬
noꝵ. Itaq supra se ĩ sũmo iugo duas legiones quas ĩ gallia cite¬
riore ꝓxime ꝯscripserat ⁊ omia auxilia collocari uibet ac totũ mõ¬
tẽ homĩb ꝯpleri. Et interea sarcinas ĩ unũ locũ ꝯferri ⁊ cu ab
his ꝗ in supiore acie. ꝯstiterant muniri ussit. heluetii cũ omĩb
suis carris secuti impedimẽta in unu locũ ꝯtulerãt. Ip̃i cũ fortis¬

Expanded text:
vetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, vetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita ut t; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ a cesare. ne p̾lũ ꝯmitteret nisi ipsius copie ꝓpe hostiũ castͣ
use essent ut undiq uno tempore ĩ hostes ĩpetus fieret: mõte oc¬
cupato nostros expectabat p̾uoq abstinebat. Multo deniq die ꝑ
exploratores cesar ꝯgnouit ⁊ montẽ a suis teneri ⁊ heluetios castͣ
mouisse ⁊ cosidũ timore ꝑterritu qd nõ uidiss ꝓuisosibi renũ¬
tiasse. Eo die quo ꝯsederat ex iteruallo hostes seꝗtur ⁊ milia pas¬
suu tria ab eor castris castra posuit. Postridie eius dici qd oĩo
biduũ superat cum exercitui frumentũ metiri oporteret: ⁊ ꝙ a
bibratte. oppido heduor longe maximo ⁊ copiosissimo non ampli
nulib passiii.xuiii. aberat rei frumẽtarie ꝓspiciendii existima
uit.⁊ iter ab heluetiis auertit ac bibracte ire ꝯtendit. Ea res ꝑ
fugitiuos. L emilii decurionis eꝗtũ galloꝵ hostib nũtiat᷑. hel¬

Expanded text:
praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Hel
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝓpretore cũ duab legionib ⁊ his ducib ꝗiter gnouerant su¬
mũ iugũ montis ascendere ubet: ꝗd sui ꝯsilii sit ostendit. Ipse de
quarta uigilia codem itinere quo hostes ierant ad eos ꝯtendit e¬
ꝗtatũq omnc̃ ante. se mittit. Cõsidius ꝗ rei militaris ꝑitissimus
habebat᷑ ⁊ in exercitu.L. sille ⁊ postea etiã. M. crassi fuerat cũ ex¬
ploratorib p̾mittitur. Prima luce cum sũmus mons a.T. labie¬
no teneret̃ ipse ab hostiu castris non longius mille ⁊ qugẽtis passi¬
b abesset neq ut postea ex captinis ꝯpit aut ipsius aduẽtus aut
labieni. ꝯnitus esset: cõsidius equo admisso ad eum decurrit
dicit montẽ quẽ a labieno occupari uoluerit ab hostib teneri:
ids̃e ex gallicis armis atq insignib ꝯgnouisse. Cesar suas copi¬
as in ꝓximũ collem subducit aciem ĩstrint. Labienus ut erat ei

Expanded text:
tum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant sutum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei
Abbreviated transcription (Latin):
locũ anucicie apud eum teneret. neminẽ. extimatuꝵ nõ sua uoluta¬
te factũ. Qua ex re futuꝵ ut totius gallie animi a se uerterentur.
Hec cum plurib uerbis flens a cesare peteret cesar cius dextra p̃¬
hendit ꝯsolatus rogat finẽ orandi faciat. Tantã eius apud se gra¬
b xlonet. Sunorigẽ ad se uocare fratrẽ uibet: que in eo rephẽdat
ostendit. que ipse ĩtelligat que ciuitas querat᷑ ꝓponit monet ut
ĩ reliquĩ tempus omnes suspitiones uitet. Preterita se diuitiaco
fratri xlonare. dicit. Oũnorigi custodes ponit ut que agat ꝗb̃cũ¬
q ioquat᷑ scire possit. Eodem dic ab exploratorib certior factus ẽ¬
hostes sub monte ꝯsedisse milia passuu ab ipsius castris. octo qua¬
lis esset natura montis ⁊ qualis ĩ circiutu ascensus ꝗ gnoscerent
misit renũtiatũ ẽ facilem esse. De tertia uigilia titũ labienũ lega¬

Expanded text:
locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntalocum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se granet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, lega
Abbreviated transcription (Latin):
icriũ a oraccillu principẽ gallie ꝓuincie familiarẽ suu cui suma¬
omniũ reꝵ sidẽ habebat cum co colloꝗt̃. Simul ꝯmonefacit que ipo
p̃iente in xilio galloꝵ de dunorige sint dicta ⁊ ostendit que seꝑa¬
tim qsq de eo apud se dixerit. Petit atq hortat᷑ ut sine eius offẽ¬
sione anuni uel ipse de co causa cognita statuat uel ciuitatẽ statuc̃
uibeat. Diuitiacus cũ multis lacrimis cesarẽ ꝯplexus obsecrare
cepit ne ꝗd grauius ĩ fratrẽ statueret. scire se illa esse uera nec quẽ¬
ꝙͣ ex eo plusꝙͣ se doloris cape. ꝓpterea ꝙ cum ipse gratia plurimũ
domi atq ĩ reliqua gallia ille minimũ ꝓpter adolescentiã posset. ꝑ
se creuiss ꝗb opib ac neruis nõ solũ ad minuendã gratiã s pene
ad ꝑnitic̃ suã uteret᷑. Sese tamẽ ⁊ amore fraterno ⁊ existimatione
uulgi ꝯmoueri. Ꝙ siꝗd ei a cesare grauius accidisset cum ipse eũ

Expanded text:
ncipem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summomnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum
Abbreviated transcription (Latin):
sua neq pͥ.r. gratiam repudiatuꝵ. Quod si furore atq amentia
ĩpulsus bellum intulisset ꝗd tandẽ uererent᷑ aut cur de sua uirtu¬
te aut de ipsius diligentia desperarẽt: ꝓpter factũ eius hostis peri¬
culũ patrũ nostroꝵ memoria cum cimbris ⁊ teutonis a .S. mario t¬
pulsis non minore iaudem erercitus ꝙͣ ipse impator meritus ẽe

Expanded text:
ani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia ani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
totis castris testamẽta obsignabant᷑. horr uocib ac timore paulati
etiã hi qui magnũ in castris usum habebãt: milites cc̃turionesq
quiq eꝗtatui perant ꝑturbabant᷑. Qui se ex his min timidos exi¬
cesari renũtiabãt cum castra moueri aut signa ferri uississ nõ fore
dicto audientes milites neq ꝓpter timorẽ signa laturos:Hec cu
aĩaduertiss cesar ꝯuocato xilio oĩumq ordinũ ad ro xiliũ adhi¬
bitis cẽturionib. uehement̾ eos ĩcusauit. pͥmu q aut quã in partẽ
ant quo ꝯsilio ducerent̃ sibi q̃rendu aut cogitãdu putarẽt. ario¬
uistũ se ꝯsule cupidissime. pͥ .r. amiciciã appetisse. Cur igitur hunc
tam temere quisꝙͣ ab officio discessurũ iudicaret sibi ꝗdem ꝑsuade¬
ri ꝯnitis sius postuiatis atq cꝗtate ⁊ ꝯlitione ꝑspecta cum neq¬

Expanded text:
totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos exiCaesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neq
Abbreviated transcription (Latin):
ingẽti magnitudine corpoꝵ germanos incredibili uirtute atq ex¬
ercitatione ĩ armis esse p̃dicabãt. ⁊ sepenumero sese cum his con¬
gressos ne unltũ quidẽ atq aciem oculoꝵ dicebãt ferre potuisse.
tantus subito timor omnẽ exercitũ occupanit ut nõ mediocriter
omiu mẽtes ammosq pturbaret. Hic primũ ortus c̃ timor atri¬
bunis militũ ac p̃fectis reliꝗsq qui ex urbe amicicie causa cesa¬
rẽ secuti nõ magnui in remilitari usum habebat. Quoꝵ alius alia
causa illata quã sibi ad ꝓficiscendii necessariã esse diceret petebat ut
enis uolũtate discedere liceret. Nonnulli pudore adducti ut timo¬
ris suspicionẽ uitarẽt remanebãt. hineq uultũ fingere. neq int̾¬
dũ lacrimas tenere poterãt. abditi ĩ tabernaculis aut suũ fatũ que¬
rebant̃ aut cum familiarib suis ꝯmune ꝑiculu miserabant᷑. Uulgo

Expanded text:
ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ ꝯtendere triduiq uiã asius finib ꝓcessisse. Id ne accideret ma¬
gnoꝑe sibi p̾cauendũ cesar existimabat. Namq omniũ reꝵ que ad
bellii usui erant sũma erat in co oppido difficulras. Idq natura lo¬
ei sic mumebat᷑ ut magnã ad ducendu bellũ daret facultatẽ. ꝓpte¬
rea ꝙ flumẽ alduasdubis ut circino circũductũ pene totũ oppidũ
cingit. Reliquũ spaciũ qd̾ ẽ non ampli pedũ ui. cc̃toꝵ qua flum̃
ĩtermitit mons ꝯtinet magnã altitudinẽ ita ut radices eius mõ¬
tis ex utraq parte. ripe fluminis ꝯringãt. hunc murus circũdatꝰ
arcẽ efficit. ⁊ cum oppido ꝯiungit. huc cesar magnis nocturnis
diurmsq itinerib ꝯtendit occupatoq oppido ibi p̃sidiũ collocat
Dum paucos dies ad uesontionẽ rei frumẽtarie ꝯmcatusq causa
moratur ex ꝑcontatione nostroꝵ uocib galloꝵ ac mercatoꝵ qui

Expanded text:
anorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, maanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuirias nõ neglecturũ neminẽ secũ sine sua pnitie ꝯtendisse cu
uellet. grederet᷑. Intellectuꝵ qd ĩuicti germani exercitatissimi ĩ
armis q intra annos quatuor decim tectũ nõ subissẽt uirtute pos
dius ⁊ a treueris ueniebãt. Hedui questũ ꝙ arudes tergali ꝗ nup
in galliã transportati essẽt fines eorũ popularent̃. sese ne obsidib
ꝗdem datis pacẽ ariouisti redimere potuisse. Treueri uõ pagos cẽtũ
sueuoꝵ ad ripas rheni ꝯsedisse qui rhenũ trãsire conarent̾. his p̃¬
esse nasua ⁊ cymberiũ fratres. Quib reb cesar uehxement̾ ꝯmotus
maturandii sibi existimauit ne si noua manus sueuoꝵ cum ueteib
copiis ariouisti sese ꝯiunxisset min facile resisti posset. Itaq re fru¬
mẽtaria ꝙͣ celerrime potuit ꝯparata magnis itincrib ad arioui¬
stũ ꝯtendit. Cum tridui uiã ꝓcessiss nũtiatũ ẽ ei ariouistũ cũ suis
copiis omib ad occupandui uesontione qd̾ est oppidũ maximũ seq̃¬

Expanded text:
non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequ
Abbreviated transcription (Latin):
ariouistũ recepissẽt qiloꝵq oppida omĩa in potestare eius essent oẽs
cruciatus essent ꝑferendi. His reb cognitis cesar galloꝵ animos
uerbis ꝯfirmauit pollicitusq ẽ eam rem cure sibi futurã magnã

Expanded text:
Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam
Abbreviated transcription (Latin):
hec s̃ enũtiata arioiisto sint nõ dubitare quin de omĩb obsidib ꝗ
apud eũ sunt grauissimũ suppliciũ sumat. Cesarẽ uel autoritate sua
atq exercitus uel recenti uictoria uel nomine ppłi .r. deterrere pos¬
se ne maior multituto germanoꝵ rhenũ traducat. Saluãq om̃e
ab arioiusti ĩuina posse tefendere. Hac oratione adiuitiaco habita
cerent s tristem capite demisso terrã intuer. Eius rei que causa
esser miratus ex ipsis quesiuit. Nichil sequani respondere s in ea¬
dem tristitia taciti ꝑmanere. Cum ab his sepius q̃reret neq ullã
oĩno uocem expͥmere possent idem diuitiacus heduus respondit
nec ĩ occulto ꝗdem queri neq auxiliũ implorare auderẽt: absentis¬
q ariouisti crudelitatẽ uelut si coram adesset horrerent. ꝓpterea ꝙ et¬
si reliꝗs tantũ fuge facultas daretur sequanis uͦ ꝗ intra fines suos

Expanded text:
Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita cerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit:  quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos
Abbreviated transcription (Latin):
locus ac sedes paretur. futurũ esse paucis ãnis uti om̃es ex gallie fim¬
b pellerent̃ atq om̃s germaui rhenũ transirẽt. Neq enĩ ꝯferendũ
esse gallicũ cum germanoꝵ agro neq hanc ꝯsuetudinẽ uictus cu
ula ꝯparãda. ariouistũ autẽ ut semel galloꝵ copias p̾lio uicerit.
qd̾ p̾lũ factũ sit ad magetobrię supbe ⁊ crudelit̾ imꝑare obsides nobi¬
lissimi cuiusq liberos poscere.⁊ in cos omĩa erempla crutiatus edere
siqua res non ad nutũ aut ad uolũtatẽ eius facta sit. Hominẽ esse bã¬
baꝵ iracundũ temerariũ. non posse eius imꝑia diutius sustineri.
Nisi quid incesare ppłoq.r. sit auxilii omĩb gallis idem esse facien¬
dii qd̾ heluetii fecerint ut domo emigrẽt aliud domiciliũ alias sedes
remotas a germanis petant fortunãq quecũq accidat expiantur

Expanded text:
locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finlocus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur.