comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitati subecta sunt. quia ⁊ quod inilusest ua¬
num ẽ ⁊ uanttas parter quod exilis ẽ. Et hec
sunt aia clequib inpresenti agitur. inquib
suo sole nichil precer uanitatem ⁊ affuctionẽ
sp̃c uelcum fuint uelcum facta sunt abeisqui
tpsauanitas quasi ꝑ quosdam gradus adin¬
erementum consurit ⁊ corruptio uelut amodi.¬
co excrescens paulatim aucta semꝑ in peuisꝓ
cedit. Nam ineis prima origo uanitatis inue¬
nitur curiositas. deinde cupicditas. postremouo.¬
luptas. interquas prima quidem ad concupis¬
centiam ocusoꝵ ꝑtinet. sccła ad ambitionẽ scłi.
tertia ad concupiscentiam carnis. ꝑ quas uideli¬
cet uanitates humauus animus ã summa uerita¬
te destuens intantum precipitat᷑. ut carnalibus
tandem dessoerus pressus. totusq uoluptatũ
uecebris ddeuinctus sue originis non solum ꝑ se
remimsci nonualeat. sed nec admonitus quuidẽ
uelle porst aut non ẽs quod malẽẽ. aut es se
quodmale nonẽ. Nam quodẽ maleẽ i quod

Expanded text:
vanitati subjecta sunt; quia, et quod in illis est vanum est, et vanitas pariter quod ex illis est. Et haec sunt illa de quibus in praesenti agitur. In quibus sub sole nihil praeter vanitatem et afflictionem spiritus, vel cum fiunt, vel cum facta sunt: ab eis, qui ipsa vanitas quasi per quosdam gradus ad incrementum consurgit, et corruptio velut a modico excrescens, paulatim aucta semper in pejus procedit. Nam in eis prima origo vanitatis invenitur, curiositas, deinde cupiditas, postremo voluptas. Inter quas prima quidem ad concupiscentiam oculorum pertinet; secunda ad ambitionem saeculi; tertia ad concupiscentiam carnis. Per quas videlicet vanitates humanus animus a summa veritate defluens in tantum praecipitatur, ut carnalibus tandem desideriis pressus totusque voluptatum illecebris devinctus suae originis non solum per se reminisci non valeat, sed nec admonitus quidem velle possit aut non esse quod male est, aut esse quod male non est. Nam quod est, male est, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
non ad peuca alioꝵ plurima. sed pauca potius uoca¬
tes adea qu ie non potiusti omnia. Sed quia teme¬
ttcas curiodititis iam repres za erat ꝑcefetum & af.¬
sictionem suam ininuestigatione omnium. seatu¬
mor ełations ereuerat incontemplatione plurmoꝵ.
raes ad huso tuminsti ⁊ cuixisti. fere magnus esfoctꝰ
sum ei precetsi sapientia om̃s qui fuerunt ante me

Expanded text:
non ad pauca aliorum plurima; sed pauca potius vocanon ad pauca aliorum plurima; sed pauca potius vocares ad ea, quae non potuisti, omnia. Sed quia temeritas curiositatis jam repressa erat per defectum et afflictionem sui in investigatione omnium; sed tumor elationis creverat in contemplatione plurimorum; ideo adhuc tumuisti et dixisti: Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes qui fue
Abbreviated transcription (Latin):
lam corestus eras quia non dixisti mens mea conte¬
Nataẽ omnia sapient sicut supius ꝓposueras que¬
seto⁊ inuesigate sapient̃ leomnib que fiuit suo
sole. sed moceratuis aliqiud intidisti dicens. mens
mea contemplataẽ mita sapient᷑. t oftenderes te
eruditum occupatione pessima ⁊ uidisse uanitat̃e
meres. sectam noncium plens cortetum ut de plu¬
rionis non suꝑbires. Querendo gͥ omnia inuenisti
plurina non om̃ia ⁊ deficiendo ad omnia intellex¬
Ninondesere hominem de oinib presumere. aed
inuesiendo plutimna non confid̾asti non debere
homine etam de plurinis suꝑbite. Eirgo scđ̃mali¬
quis eorretias fiusti ⁊ sec̃m aliqͥuid incoredtus cũi
aixiti mens mea contemplata ẽ multa sapienter
ndidici. quialiceo muita fuer int ad pauca : rosa
tam̃ pauca fieriuut ad omnia. Hoc uͦ acthumiuta¬
tem magis spestabat. ute qui iam dlefectum tuum
expus fueras etga omnia anuenta tua plurima

Expanded text:
jam correctus eras, quia non dixisti, mens mea contejam correctus eras, quia non dixisti, mens mea contemplata est omnia sapienter, sicut superius proposueras quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole; sed moderatius aliquid intulisti, dicens: Mens mea contemplata est multa sapienter, ut ostenderes te eruditum occupatione pessima, et vidisse vanitatemeres, sed tamen nondum plene correctum ut de plurimis non superbires. Quaerendo igitur omnia invenisti plurima, non omnia, et deficiendo ad omnia intellexisti non debere hominem de omnibus praesumere; sed inveniendo plurima non considerasti non debere hominem etiam de plurimis superbire. Ergo secundum aliquid correctus fuisti, et secundum aliquid incorrectus, cum dixisti: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici; quia licet multa fuerint ad pauca, et ipsa tamen pauca fuerunt ad omnia. Hoc vero ad humilitatem magis spectabat, ut qui jam defectum tuum expertus fueras erga omnia; inventa tua plurima
Abbreviated transcription (Latin):
precedit. quia hoc solum nonnumq̃ illiadexatta¬
tionem habundat. quod inter omnes nullum
dens quia precessi sapientia omnes quifuert̃
ante me in hiersm. ⁊ si paricos cernerem fuisse
ante me inhierłm sapientes uehement tamen
qsatus sum uuis me siꝑiorem insapientia con¬
Sid̾ans. qm̃licet neo plurimi nec magni iuii
fueruit arte me quib factus sum cõꝑatione
p̃cipuus. uieitamen miatos pt me uenus
posse sapientes inhierłm. quibus fierem exemplo
Rapientis primus. Quod eͥ mo sapientia precii ĩ
compaiations precedentium. ad hoc quoc spestabat
quodi głabat eremplo precipuo in auctoritat̾e consti¬
cui suturoꝵ ut precedentib quidem summus
suosequentib ui primus sapientie auctor inue¬
niter. Et ideo locutus sum incorde meo dicens.
Eece magnus effestus sum :⁊ precess i sapientia om̃s
quisuerunt ante me ushierłm. Et mens mea contẽ¬
platã ẽ mutta sapienter ⁊ caidici. Eitgo aliciantusã

Expanded text:
praecedit; quia hoc solum nonnunquam illi ad exaltapraecedit; quia hoc solum nonnunquam illi ad exaltationem abundat, quod inter omnes qui fuedens quod praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem; et si paucos cernerem fuisse ante me in Hierusalem sapientes, vehementer tamen gloriatus sum illis me superiorem in sapientia considerans; quoniam licet nec plurimi, nec magni illi fuerunt ante me, quibus factus sum comparatione praecipuus: vidi tamen multos post me venire posse sapientes in Hierusalem quibus fierem exemplo sapientiae primus. Quod ergo me sapientia praetuli in comparatione praecedentium: ad hoc quoque spectabat quod gloriabar exemplo praecipuo in auctoritatem constitui futurorum, ut praecedentibus quidem summus, subsequentibus vero primus sapientiae auctor invenirer. Et ideo locutus sum in corde meo, dicens: Ecce magnus effectus sum et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me plata est multa sapienter et didici. Ergo aliquantulum
Abbreviated transcription (Latin):
ram eu ido magnus miehi uidebar i dioxu incorde
mes. Ecce magnus efectus sum. In corde dyai. De
cotde enim tumui udeo in corde dixi quia mcor¬
de uei uinde tumui. utibi ẽẽt elatio. ubierit
causa elationis. Locutus sum incorde meo. Etce
magius effectus sum. Quã magnus: ꝑreceszi
ato sapientia ommnes qui fuerunt ante me ihie¬
risaen. Paisatim ꝑgitut incoruptioñe.⁊ meis
praua excioscente tumors indeterius semꝑ p̾ci¬
pitatur. Prinum deso plus quam debuto sen¬
sit. deinde usq aclalioꝵ contemptum uenit.
Erceoni sapientia omnes quu fueitint antemẽ
inherim. Eropterea qgͥ tuministi iinsatus etãs.
quia precessisti sapientia omnes quifuerunt
ante co inhierłm. Eo quantum hoc fuio utt ideo
cetaicem erigeros. quia preces s isti sapientia õs
qui fuerunt ante ce inhierłim. Nemireris in¬
quit. seps siuipbia singusartate magis gaudes
qua comꝑatione. seq enim semꝑ attenciere cu¬
iu eiatio quales illi sint quos incõparatione

Expanded text:
ram, et ideo magnus mihi videbar, et dixi in corde meo: Ecce magnus effectus sum. In corde dixi: De corde enim tumui, et ideo in corde dixi; quia in corde vidi unde tumui, ut ibi esset elatio, ubi erat causa elationis. Locutus sum in corde meo: Ecce magnus effectus sum. Quam magnus! Praecessi, ait, sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Paulatim pergitur in corruptionem, et mens prava excrescente tumore in deterius semper praecipitatur. Primum de se plusquam debuit, sensit; deinde usque ad aliorum contemptum venit. Praecessi sapientia omnes qui fuerant ante me in Hierusalem. Propterea ergo tumuisti et inflatus eras; quia praecessisti sapientia omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem. Et quantum hoc fuit ut ideo cervicem erigeres; quia praecessisti sapientia omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem? Ne mireris, inquit. Saepe superbia singularitate magis gaudet quam comparatione. Neque enim semper attendere curat elatio quales illi sint, quos in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
re potest. nec cil precerierit reuocare. Sicq undiq
fatigata ⁊ dusipata ꝓcella uanitatis suȩ concutitur.
ꝑidipsum quo male delectata abũt. salubriter
tandem affucta redire compellatur. Et sepe gaius
quedam fit lucta inanimo. ut dum se infimis delec¬
tari parit ⁊ affugi considerat. magno defsicderio a

Expanded text:
cum praeterierit revocare. Sicque undique fatigata et dissipata procella vanitatis suae concutitur, ut per idipsum quo male delectata abiit, salubriter tandem afflicta redire compellatur. Et saepe gravis quaedam sit lucta in animo, ut dum se in infimis delectari pariter, et affligi cons
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nens humana. quomodo adtanta sufficeret:
Cagna gͥ suꝑdia mortalem hominẽ detam mul¬
tis prezumere. & rursum magna curiositas tam
musta appetere. ꝓbsui inquit. Pidete quomodo
ecationem sonant omĩa. Nonar cogitari. sed
ꝓposui ut saltem uenialis fuisset ⁊ humanatemp¬
tatio. si subito actransitorie sicut nonnumqͦ solet
tumicla cognatio animum tangeret: ⁊ tam̃ ꝑconsen¬
sum recepta uel approbatã fuisser. Nunc uero ñ
soluim elata. uerum etĩa cȩca mens adtantũ erroꝵis
ꝓfunctum corruit. ut nonsolum id quod mordi¬
natumerar facere cogitaret. sed etiam id quod impos¬
sibile fuerat implere se pos se presumeret. Propo¬
sui manimo meo. Ingens conatus. Et ciuo: Que.¬
rete ⁊ inuestigare. Querere ignota: ⁊inuestigareꝓ

Expanded text:
ficeret? Magna igitur superbia mortalem hominem de tam multis praesumere, et rursum magna curiositas tam multa appetere. Proposui, inquit. Videte quomodo elationem sonant omnia. Non ait, cogitavi; sed proposui, ut saltem venialis fuisset, et humana tentatio si subito ac transitorie, sicut nonnunquam solet, tumida cogitatio animam tangeret: et tamen per consensum recepta, vel approbata non fuisset. Nunc vero non solum elata, verum etiam caeca mens, ad tantum erroris profundum corruit, ut non solum id quod inordinatum erat facere cogitaret, sed etiam id quod impossibile fuerat implere se posse praesumeret. Proposui in animo meo. Ingens conatus. Et quae? Quaer
Abbreviated transcription (Latin):
metat. Hicẽ enim fructus uanitatis. ut mens misera
tandem carnalib desideriis obruta ⁊ inuoluptate
carnalium desiderioꝵ sopita intantum obdormiat.
ut iam ñc sapientiam nonsolum ueritate sed nec sp̃e
quidem requirat. tantoq auidius totam se ad carniͦ
uoluptatem male duicẽ exꝑiendam effundat. quan¬
tomagis uit̾ius fatigata. ⁊ abinquisitionis sue inten¬
tione repulsa. deinuenienda ueritate desperat. Et

Expanded text:
is, ut mens misera tandem carnalibus desideriis obruta, et voluptate carnalium desideriorum sopita, intantum obdormiat ut jam nunc sapientiam non solum veritate, sed nec specie quidem requirat. Tantoque avidius totam se ad carnis voluptatem male dulcem experiendam effundat quanto magis interius fatigata, et ab inquisitionis suae intentione repulsa, de invenienda veritate despe
Abbreviated transcription (Latin):
soie omiũ rationem inuestigare. dic eͦ inilla sapien¬
tia ꝑquam rationẽ omniũ inuestigaro ꝓponis: tuam
sattem possibilitatẽ ad huc agnoscere potiuisti: ego in¬
quit nisi sperassem meipsamrem posse ad effectum
ꝑducere. qd omnino inpos sibile crederem ⁊ si facere
cogitatem. nequaquã tamenme facturum ꝓponetem.

Expanded text:
. Dic ergo in illa sapientia, per quam rationem omnium investigare proponis, tuam saltem possibilitatem adhuc agnoscere potuisti: ego, inquit, nisi sperassem me ipsam rem posse ad effectum perducere, quod omnino impossibile crederem, et si facere cogitarem, nequaquam tamen me factur
Abbreviated transcription (Latin):
perimenta cucurriose. nichilꝙ se pret uanttatẽ
⁊i sp̃c affictionem cuitmꝙ suꝑsiuam inueniose
teftatur in cuneis que fiunt subsoie. Quie autem
sint ula que fiunt sub sole supraiam cuctum ẽ. sed
ut compẽntius sermo adea quȩ sunt cucenda tran¬
sat breuit nunc ⁊ summatim reperimus quȩ dic¬
casure Per solem namꝙ tempus significati os¬
tendimus. ꝓpterea quia ꝑsolem p̾cipue omnis
temnpor mutabiitas at qͥ uicissitudo distinguit.
imidem intesligaur pid qd̾ dictiimẽ subsole ac
zicidtum fuis es subtempore. Rinsum ut euiden¬
tius pateres qu̧ eent sula quie si ab tempore facta
austor uanttatis arguereo. difinximus alia es ze
qius facta suno cumtpr: aliaque facta sunt int̾pr.
eoꝵ tem quȩ facta sunt intempoit. alia facta sues

Expanded text:
perimenta cucurrisse, nihilque se praeter vanitatem perimenta cucurrisse, nihilque se praeter vanitatem et spiritus afflictionem curamque superfluam invenisse testatur in cunctis quae fiunt sub sole. Quae autem sint illa quae fiunt sub sole, supra jam dictum est. Sed ut competentius sermo ad ea quae sunt dicenda transeat, breviter nunc et summatim repetemus quae dicta sunt. Per solem namque tempus significari ostendimus, propterea quia per solem praecipue omnis temporum mutabilitas atque vicissitudo distinguitur, ut idem intelligatur per id quod dictum est, sub sole, ac si dictum fuisset sub tempore. Rursum, ut evidentius pateret quae essent illa quae sub tempore facta auctor vanitatis argueret, distinximus alia esse quae facta sunt cum tempore, alia quae facta sunt in tempore. Eorum item quae facta sunt in tempore, alia fac
Abbreviated transcription (Latin):
hominu que subsole fiunt uana ẽõri nicħ amplius
habers Notmĩs de uniuerso labore suo quo laport
hoabsole. eir autẽ suc assertioni fidem faciar seipsũ
mexemlum ꝓponit omnium quȩ cicturus eso.
ae gerens secuneta quȩ lociuntur expimento adi¬
ciste ac ꝓbusee ueta. & socteo talem̃ ꝓpont suam
ꝑconam ut non inerecbae uideatur harũ rerũ
omnnum eũ exꝑimentum habere potiuose. Ptoꝵ¬
terea potentiam ⁊ eignitatem suam demonstrat rex
itri iniherłm. Sapientiam quoꝙ ostendit :⁊ pre¬
cessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in
het̾m. diuitias etiam enumerat. domos. uineas.
hortos. pomeria. piscinas. seruos. ancalas. ay¬
menta. greges. aurum. argentum. Potiemone
qud defuiose putetur luium quoq ⁊ uoluptatẽ
aduigit. Cantores cantatrices ⁊ cielicias fili oꝵ
hominũ :⁊ omnia inqueo quȩ deziderauerunt
deuli mei non negaui eis. nec ꝓhibui cormeum
quin omni uoluntate sua frueretur uihis quȩ
paraueram. Et in his omnib ꝑomnia recum ex¬

Expanded text:
vana esse, et nihil amplius habere hominem de universo labore suo quo laborat sub sole. Ut autem suae assertioni fidem faciat, seipsum in exemplum proponit omnium quae dicturus est, asserens se cuncta quae loquitur experimento didicisse ac probasse vera. Et idcirco talem proponit suam personam, ut non incredibile videatur harum rerum omnium eum experimentum habere potuisse. Propterea potentiam et dignitatem suam demonstrat rex Israel in Hierusalem. Sapientiam quoque ostendit. Et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Divitias enumerat, domos, vineas, hortos, pomaria, piscinas, servos, ancillas, armenta, greges, aurum, argentum. Postremo ne quid defuisse putetur, luxum quoque et voluptatem adjungit. Cantores, cantatrices et delicias filiorum hominum: et omnia, inquit, quae desideraverunt oculi mei non negavi eis, nec prohibui cor meum quin omni voluntate sua frueretur in iis quae paraveram. Et in iis omnibus per omnia rerum ex
Abbreviated transcription (Latin):
pt quã nobis demonetrauit qualia sint ea q̃uȩ no.¬
bucum facta st. t randit uo doceat nos quid sentire
dedeamus aut expestare debuis quȩ a nobis fiuno.
quia drid quoq uantati subiectum ẽ quod ds̃ fecit.
auotari non potete omnino uanum ẽs ⁊ miatoma

Expanded text:
postquam nobis demonstravit qualia sint ea quae nobpostquam nobis demonstravit qualia sint ea quae nobiscum facta sunt, transit ut doceat nos quid sentire debeamus, aut exspectare de iis quae a nobis fiunt. Quia si id quoque vanitati subjectum est quod Deus fecit, dubitari non potest omnino vanum esse, et
Abbreviated transcription (Latin):
Eece ecciastes ñr huc usq dererum mutabilium
uanitate dispitans breui sermone tam mista com¬
plexus ẽ. ut mallis eius uerdis hoc nobis mirabils
appareat. quo pacto totum ⁊ decoto totũ ita dic¬
tumdit. ut ad breuitatẽ quidem nichil minus ad
euidentiam uero nichil amplius dicendum uide.¬
atur. Seahoc sapientia fecit quȩ intoto totaẽ. &
in singłis tota. nec insingulis tota contrabitur. nec
intoto tota auatatur seotanta insingłis quanta
intoto. nntototalis quaus tota insingulis. quia
nec unitas minor sc ẽẽ potest. nec immensitas
maior. Ips a e dapientia in hoc breui sermonis cor¬
por tocam unu̾sitatis effigiem expter sit. ut par
pinpatuo magnum uileamtis. quia inseipso to¬
tum nonpossimus. Et uicimus illic totũ mundũ.
⁊agnoiumus uere uniu̾s oꝵ nichil ẽs quod maneat.
seo fuiere ac ꝑtrangire omma cuiȩ sub sole ⁊̃t. ue¬
ramq contare sententiã quia omĩa uantas. Hc̃ gͦ

Expanded text:
Ecce Ecclesiastes noster hucusque de rerum mutabilium Ecce Ecclesiastes noster hucusque de rerum mutabilium vanitate disputans brevi sermone tam multa complexus est, ut in illis ejus verbis hoc nobis mirabile appareat, quo pacto totum et de toto totum, ita dictum sit, ut ad brevitatem quidem nihil minus; ad evidentiam vero nihil amplius dicendum videatur. Sed hoc sapientia fecit quae in toto tota est, et in singulis tota. Nec in singulis tota contrahitur, nec in toto tota dilatatur; sed tanta in singulis quanta in toto, et in toto talis qualis tota in singulis, quia nec unitas minor se esse potest, nec immensitas major. Ipsa ergo sapientia in hoc brevi sermonis corpore totam universitatis effigiem expressit, ut parvi in parvo magnum videamus, quia in seipso totum non possumus. Et vidimus illic totum mundum, et agnovimus vere universorum nihil esse quod maneat, sed fluere ac pertransire omnia quae sub sole sunt, veramque constare sententiam, quod omnia vanitas. Nunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
u ffanino meo querero nnuestigae sapienter de
dinuib: que funt subsols. Sermones sapientium &
nenigiiata eoꝵ scrutari ⁊ eam quȩ intrinsecus abscon¬
cuta ẽ sapientiȩ dulcedinem adgustum elicers. spe.¬
tiemq eius inlucem ꝓferre quis potens ẽ s Scriba
doctus mitgno celoꝵ qui ꝓfeit dethes auro suo noua
netera. si nobis aluemat ece ile ẽ cui delit d̃s sapi¬
entiam ⁊ intelligentiam ad aperire eam ⁊ manifes.¬
tare. ut sciant homines cĩm mipsa ẽ uita. Sednos
qͥd sumus tenebts aolucem ut cõprenendere cogitem
quod abscondit d̃s ab oculis hominũ amicis sis
reuelare secretum sapientiȩ sue: Quid facimus nos:
Ergo ñ meditabimur inmandatis eius. neq inues¬
tigabimus semitas uuus ⁊ ⁊ requnes cero poterit cor
nr̃m donec muemao ulam: Tãm ipsis sermonibus
ꝑdequamur uiam.⁊ si forte inuentio diferatur. pã¬
cato interim nos inquisitio illiussuꝑ omnia su
uentam nonpossumus tam̃ quesitam doceamus.

Expanded text:
 animo meo quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole. Sermones sapientium et aenigmata eorum scrutari, et eam quae intrinsecus abscondita est sapientiae dulcedinem ad gustum elicere, speciemque ejus in lucem proferre quis potens est? Scriba doctus in regno coelorum qui profert de thesauro suo nova et vetera , si nobis adveniat, ecce ille qui dedit Deus sapientiam et intelligentiam adaperire eam et manifestare, ut sciant homines, quoniam in ipsa est vita. Sed nos quid sumus? tenebrae ad lucem ut comprehendere cogitemus quod abscondit Deus ab oculis hominum, amicis suis revelare secretum sapientiae suae. Quid facimus nos? Ergo non meditabimur in mandatis ejus, neque investigabimus semitas illius, et requiescere poterit cor nostrum donec inveniat illam. Tantum ipsis sermonibus persequamur illam: et si forte inventio differatur, pascat interim nos inquisitio illius super omnia; si inventam non possumus, tamen quaesitam doceamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ sapienter intellexisti. quia uniuersa uanttas
naffuctio sp̃c. Uelim tam̃ scire. unde ista tibi peni¬
tudo tam subita: Magnum quidd̃a expectauimus.
ulud ꝓpositum grande om nes nos attentos q̃ ex¬
pectantes iam fecerat. Quis eñ detanta ꝓmissione
exiguũ aliquid exire posse putaret Querere in.
quio ⁊ inuestigare sapient de cunctis quȩ funt sub¬

Expanded text:
i et sapienter intellexisti quod universa vanitas et afflictio spiritus. Velim tamen scire unde ista tibi poenitudo tam subita. Magnum quoddam exspectavimus, et illud propositum grande omnes non attentos et exspectantes jam fecerat. Quis enim de tanta promissione exiguum aliquid exire posse putaret? Quaerere, et investigare sapient
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis quȩ fiunt subsole : tole art sapient. Non
em̃ occupatio pessimna ẽet sapienter querere et in¬
uestigare de cunctis quȩ fiunt subsole. Sed quis
hoc potegt: Supra hominis sensumẽ causas
inuescigare omnium.:⁊ comp̃hendere rationẽ
uniuers oꝵ quȩ fumb sub sole. Ergo ꝓponi pot̃
fieri non potest querere ⁊ inuestigare sapient̃
decunctis quȩ fiunt subsole. Muita enim
latent ⁊ absconcunt᷑ plurima ⁊ cuncta reseruan¬
tur inposterum. nec debet inuestigari qd sciri
non licet. Ergo quod non potest sapienter fieri
non potest sapienter ꝓponi. etiam si ꝓponit᷑
Sapient̃ fieri. Ego gͥ insipient̃. ꝓposui quodsa¬
pient̃ facere non potui. querere ⁊ inuestigare de
cunctis que fiunt fub sole. utrobiq insipiens
⁊ cdum ꝓposui quod non potui. i dum feci quod
non ddebui tercia adiuncta insipientia qd utrũq
ignoraui. Quesiui tam̃ ⁊inuestigaui qd quere¬
re ⁊ inuestigare ꝓposui. quesiui ⁊ non inuent

Expanded text:
. Non enim occupatio pessima, esset sapienter, quaerere et investigare de cunctis quae fiunt sub sole. Sed quis hoc potest? Supra hominis sensum est causas investigare omnium et comprehendere rationem universorum quae fiunt sub sole. Ergo proponi potest, fieri non potest quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Multa enim latent et absconduntur plurima et cuncta reservantur in posterum, nec debet investigari quod fieri non licet. Ergo quod non potest sapienter fieri, non potest sapienter proponi, etiamsi proponitur sapienter fieri. Ego igitur insipienter proposui quod sapienter facere non potui, quaerere et investigare de cunctis quae fiunt sub sole. Utrobique insipiens, et dum proposui quod non potui, et dum feci quod non debui, tertia adjuncta insipientia: quod utrumque ignoravi. Quaesivi tamen et investigavi quod quaerere et investigare proposui, quaesivi, et non
Abbreviated transcription (Latin):
Similis et̃t bestius. nec ostendere uoluit homini
d̾s unde ẽet ignobilitas euis ut eum impsius con¬
ditione tocum exgoneret Sed uestiuit eum pulc̃¬
tudine immetalitatis & posuit seorsum extra ge¬
nus suum insortem alteram. Cum uͦ peccass et h̃o
dõ priuauit eum gła sua & remisit ad originem
suam. ut ꝑid quoibat agnosceret unde uenerat.
ꝓpt̾ea unus ẽ int̾tus hominis &ium̃toꝵ & equa¬

Expanded text:
similis esset bestiis; neque ostendere voluit homini Deus unde esset ignobilitas ejus, ut eum in ipsius conditione totum exponeret. Sed vestivit eum pulchritudine immortalitatis, et posuit seorsum extra genus suum in sortem alteram. Cum vero peccasset homo Deo, privavit eum gloria sua, et remisit ad originem suam, ut per id, quo ibat, agnosceret unde venerat. Propterea unus est interitus hominis et ju
Abbreviated transcription (Latin):
asflictio magna. Muitum quippe asstigitur. qͥ
neq amare uel approbare potest quod sustinet.
nec quod odit immutare. Pocuto multũ asfligit᷑
qui disputat ⁊ rroatur contra d̾m blasphemans
iudicia etus n oꝑaenus detestans. cum ea quȩ ope.¬

Expanded text:
afflictio magna. Multum quippe affligitur qui afflictio magna. Multum quippe affligitur qui neque amare vel approhare potest, quod sustinet; nec quod odit, immutare. Idcirco multum affligitur qui disputat, et rixatur contra Deum, blasphemans judicia ejus et o
Abbreviated transcription (Latin):
ret in adu̾sis constitutus. idento dono dĩ concedun¬
tur ꝓspera multa ⁊ placita plurima. ut licite uta¬
tur homo bonis iusto labore ad quisitis. & gaude¬
at ⁊ lecetur & mitiget conscientiam suam aduer¬
sus dm. ut bene sentiat deillo ⁊ non disputet necy
conterdat aduersus illum quasi adu̾setur d̃s qͥ
bona largitus ẽ. Hoc enim sibi uult quod subiun¬
axit dicens. Et cognoui quodñ ẽẽt melius nisi
lecari ⁊ bene facere nuita zua. Qui enim sibi¬
bene facit mirita sua de hiis quȩ dono dĩ concess a
sunt hominibus adfruendum ut letetut ut lecet᷑¬
& gaudeat in dõsuo. melius facit qũã qui dispu¬
tat ⁊ contendit aduersus dm̃. Omnis enĩ homo
qui comedit ⁊ bibit ⁊ uidet bonum de labore suo.
hoc donum dĩ ẽ. Toenohoc quia donum dĩ est.¬
& licite concessum ad̃o. melius ẽ qũã disputare
n contendere & murmurare quod donum dĩ ñ ẽ
nec concessum hominib adõ. quia malum ẽ &

Expanded text:
ret in adversis constitutus, dono Dei concedunret in adversis constitutus, dono Dei conceduntur prospera multa, et placita plurima, ut licite utatur homo bonis justo labore acquisitis, et gaudeat, et laetetur, et mitiget conscientiam suam adversus Deum. Et bene sentiat de illo, et non disputet neque contendat adversus illum, quasi adversetur Deus qui bona largitus est. Hoc enim sibi vult quod subjungitur, dicens: Et cognovi, quod non esset melius nisi laetari, et facere bona in vita sua. Qui enim sibin vita sua de his quae dono Dei concessa sunt hominibus ad fruendum ut laetetur et gaudeat in Deo suo, melius facit quam qui disputat et contendit adversus Deum. Omnis enim homo qui comedit, et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Idcirco hoc quia donum Dei est, et licite concessum a Deo, melius est quam disputare, et contendere, et murmurare: quod donum Dei non est, nec concessum hominibus a Deo; quia malum est et
Abbreviated transcription (Latin):
remunerat. uel punit mala. Et inhiis tantũ ua¬
lent aliquatenus discerni uidicia dĩ. ut aliquod
indicium habeat homo occulte u̾itatis quatmꝰ
iua etĩa quȩ penetrare non pocest ueneretur.
Cum uͦ cause precedentes occuite sunt. uel quȩ
subsequuntur latent. oriuntur disputationes
plurime & contratictiones. & asfligunt sementes
hominum praue rixando ⁊ murmurando cont᷑
dm̃. cum penetrare non possint uidicia ipsius
neq inuenire omne opus quod oꝑatus ẽ d̃s abini¬
tiousq adfinem. Non enĩ penetrare possunt in
tanta caligine quofine fiat aliquidrisi quedam
in principio cause extare uidentur. sed occulta s̃t
omnia ꝓp̃t finem. Lacuro non inuenit homo õe
opus dĩ abinitio usq adfinem. qm & si quedam
iudere uidetur ñ penetrat totum. ⁊ fit dubium to.¬
tum ꝓpt̾ea quia ñ manifestatur totum. Propt̾ea
ne rixetur homo in dubiis contr̃a dm̃ ⁊ murmu¬

Expanded text:
remunerat, vel punit mala. Et in his tantum varemunerat, vel punit mala. Et in his tantum valent aliquatenus discerni judicia Dei, ut aliquid judicium habeat homo occultae veritatis, quatenus illa etiam quae penetrare non potest, veneretur. Cum vero causae praecedentes occultae sunt, vel quae subsequuntur latent, oriuntur disputationes plurimae et contradictiones, et affligunt se mentes hominum pravae rixando, et murmurando contra Deum, cum penetrare non possint judicia ipsius, neque invenire opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Non enim penetrare possunt in tanta caligine, quo fine fiat aliquid, etsi quaedam in principio causae exstare videntur, sed occulta sunt omnia propter finem. Idcirco non invenit homo omne opus Dei ab initio usque ad finem; quoniam et si quaedam videre videtur non penetrat totum, et fit dubium totum, quia non manifestatur totum; propterea ne rixetur homo in dubiis contra Deum, et murmu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ humilit subdi nolunt. & eius dispositionem
quȩ bona ẽ inrebus omnib cum quid contia.
uoluntatem eor̃ prauam agitur contumaciter re¬
prebendunt non solum eos ectius pena aduet¬
ditatis or tribulationis molestia atterit. sed multo
magis intus furor ⁊ impatientia murmuratiõis
affugit. Quã afflictionem d̃s illis declisse ddicit᷑.
nonmentem illoꝵ prauitate corrumpendo sed iu¬
dicia sua iuste ut ꝓbentur ipsi quia malisunt
ab eoꝵ cognitione subtrahendo ut cum uidere
non ualent qua iusticia fiat quoꝰcirca eos agit᷑.
amplius ꝑimpatientiȩ sue uitium acogniti¬
one ueritatis excecentur. Icirco dectit illis afflic¬
tionem quando disputationem dedit celando
uidicia sua. ut non inueniat homo omne opus
quodoꝑatur ds̃ abinitio usq adfinem. Nam
precetunt aliquando quedam cause manifes te
in hoc mundo iudicia dĩ. cum d̃s facta hominũ
inpresenti uita subsequenti retributione uel bona

Expanded text:
Dei humiliter subdi nolunt, et ejus dispositionem, Dei humiliter subdi nolunt, et ejus dispositionem, quae bona est in rebus omnibus, cum quid contra voluntatem eorum pravam agitur, contumaciter reprehendunt, non solum eos exterius poena adversitatis, et tribulationis molestia atterit, sed multo magis intus furor, et impatientia murmurationis affligit. Quam afflictionem Deus illis dedisse dicitur, non mentem illorum pravitate corrumpendo, sed judicia sua juste, ut probentur ipsi, quod mali sunt, ab eorum cognitione subtrahendo; ut, cum videre non valent qua justitia fiat quod circa eos agitur, amplius per impatientiae suae vitium a cognitione veritatis excaecentur. Idcirco dedit illis afflictionem, quando disputationem dedit celando judicia sua, ut non inveniat homo omne opus, quod operatur Deus ab initio usque ad finem. Nam praecedunt aliquando quaedam causae manifestae in hoc mundo judicia Dei, cum Deus facta hominum in praesenti vita subsequente retributione vel bona
Abbreviated transcription (Latin):
dererum omnium ꝓuentu contrario gratus ab¬
orta ẽ disputatio. & fubiciencdȩ nunc sunt rões
quare corda hominum aduersus ipsum moueant᷑.¬
& inmurmurationẽ consurgant breuit suꝑiora re.¬
petimus. ut eoꝵ quȩ dicenda sunt exipsis senten¬
tiam quasi aprincipio deducamus. Superius
demonstrauerat ecclastes nichil in hoc mundo
ꝑpetuo meodem posse consistere. sed temporũ
uices contrariis euentib si ne cessatione raptari.
que uidelicet rerum mutabilitas licet acreatare
rerum omnium recte orcdinetur. tam̃ cor huma.¬
num ꝑimpatientiam in murmiuationem &
blas phemiam aduersus ipsum concutitur.
Et ideo subiunxit pꝰt enumerata rers̃ tempora.
& ait. Uidi asflictionem qũa dedit d̾s filis ho¬
minum ut distendantur inea. Cuncta fecit bo¬
na intempore suo. & mundum tradidit cdispu.¬
tationi eoꝵ. Hec est gͦ afflictio hominum dispa.¬
tatio eoꝵ adu̾sus dm̃. quia ineo quod iniudiciis

Expanded text:
de rerum omnium proventu contrario gravis abde rerum omnium proventu contrario gravis aborta est disputatio, et subjiciendae nunc sunt rationes, quare corda hominum adversus ipsum moveantur, et in murmurationem consurgant, breviter superiora repetemus ut eorum quae dicenda sunt, ex ipsis sententiam quasi a principio dicamus. Superius demonstraverat Ecclesiastes nihil in hoc mundo perpetuo in eodem posse consistere; sed temporum vices contrariis euntibus sine cessatione raptari: quae videlicet rerum mutabilitas licet a Creatore rerum omnium recte ordinetur, tamen cor humanum per impatientiam in murmurationem et blasphemiam adversus ipsum concutitur. Et ideo subjunxit post enumerata rerum tempora, et ait: Vidi afflictionem quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum. Haec est ergo afflictio hominum, disputatio eorum adversus Deum; quia in eo quod judiciis
Abbreviated transcription (Latin):
premium occustum ẽ m premum mantfestũ.
Et sepe ds malos tolerat. ⁊ differt penam morũ
manifestam. & habet tam̃ omnis malitia penã
occultam ⁊ iudicat d̃s nuidetur differre iudiciũ
uel facta hominum omnino non attendere ab
hũs qui non uident nisi ea que foris sunt. Simi¬
liter aliquando ꝓbat d̃s uistos adu̾sitatib ⁊ tri¬
bulationib exercet. & uidetur iusticia ñ habere
premium apud ipsum. & tam̃ numquam caret
recributione sua occuita. & manifesta aliquando
differtur ut interrogarentur de ꝑseuerantia sua
conscientiȩ hominum. Et quia ea quȩ in manifes.¬
tosunt dissimiliter currunt fluctuant corda ho¬
minum. & muantur ubi sit iudicium ueritatis.
cum in hoc mundo innocentia premitur & ma.¬
litia ꝓsꝑatur. Propt̃ hoc subiunx̃ & ait. Oidi
tiȩ iniquitatem. & dixi incorde meo iustum &
imꝑium uidicabit dñs. & tempus omnis rei tẽ
erit. Quia uͦ mentib humanis de iudiciis dĩ &

Expanded text:
praemium occultum est, et praemium manifestum. praemium occultum est, et praemium manifestum. Et saepe Deus malos tolerat, et differt poenam illorum manifestam: et habet tamen omnis malitia poenam occultam. Et judicat Deus, et videtur differre judicium vel facta hominum omnino non attendere ab iis qui non vident nisi ea quae foris sunt. Similiter aliquando probat Deus justos, adversitatibus et tribulationibus exercet, et videtur justitia non habere praemium apud ipsum: et tamen nunquam caret retributione sua occulta: et manifesta aliquando differtur, ut interrogarentur de perseverantia sua conscientiae hominum. Et quia ea quae in manifesto sunt dissimiliter currunt, fluctuant eorda hominum, et mirantur ubi sit judicium veritatis; cum in hoc mundo innocentia premitur, et malitia prosperatur; propter hoc subjunxit, et ait: tiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Dominus, et tempus omnis rei tunc erit. Quia vero mentibus humanis de judiciis Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
accusetur abhomine in omnib que acciderint.
Rata enĩ sunt iudicia eus. & delegibus illius
in ẽtnum stantib non pocest immutari mag¬
num uel paruum aliquid. Nam sicut in cunc¬
tis retum generibus quȩ uidentur inminui
uel deperire inhiis quȩ transeunt insuꝑuenien¬
tibus ⁊ succedentib restaurantur. ut dispositio
uniu̾sitatis oidinem suum ratum inmobisẽq
conseruet. & ꝑmaneat semꝑ prime dispositiõis
statutum inuiolabile. ut neq uitra trans gredia¬
tur uel inifia remaneat oꝑum dĩ certa mod̾atio.
Sic ⁊ iudicia eius scd̃m certam ꝓuidentiam cur¬
runt uthiis neq addi neq minuri aliqͥd possit.
Et si quando ipse aliter facere iudetur & aliter
uidicare dispensatio occulta ẽ qua ñ mutatur
consilium. sedopus uariatur ⁊ udiciũ exercetur.
Nam ⁊ hoc ipsum iudicium ẽ quod iudicium
differtur aliquando ut tempore suo restauretur.
ut non pereat aliquid exomnib quȩ facta suił

Expanded text:
accusetur ab homine in omnibus quae acciderint. accusetur ab homine in omnibus quae acciderint. Rata enim sunt judicia ejus: et de legibus illius, in aeternum stantibus, non potest immutari magnum vel parvum aliquid. Nam sicut in cunctis rerum generibus quae videntur imminui vel deperire, in iis quae transeunt, in supervenientibus et succedentibus restaurantur, ut dispositio universitatis ordinem suum ratum immobilemque conservet; et permaneat semper primae dispositionis statutum inviolabile, ut neque ultra transgrediatur vel infra remaneat operum Dei certa moderatio: sic et judicia ejus secundum certam providentiam currunt, ut his neque addi neque minui aliquid possit. Et si quando ipse aliter facere videtur, et aliter judicare, dispensatio occulta est qua non mutatur consilium, sed opus variatur et judicium exercetur. Nam et hoc ipsum judicium est: quod judicium differtur aliquando ut tempore suo restauretur, ut non pereat aliquid ex omnibus quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uersa egrediuntur : molesta occurrunt mala
sua merita confitens iusticiam illius cõmen¬
det ⁊ ueritatem. Quod si quando molestis in¬
gruentib patientiam suam labefactari conspex¬
erit. contra murmurationis ⁊ impatientiȩ uiti¬
um dona munificentiȩ creatoris sui opponat.
ut animus qui pondere temptationis premit᷑
ne aliquatenus inblasphemiam erumpat. recor¬
datione beneficioꝵ di mitigetur. Tunc enim in¬
cipiet benefacere ⁊ letari inuita sua & uidere
bona delabore suo. non solum quando bonis
huius mundi industria sua adquisitis eum
gr̃arum actione ꝑfruitur. sedtunc etĩã quando
maduersis constitutus. ꝓpatientiȩ sue labore
spe future consolationis letatur. Comedet enim
& lecabitur in donis di. quando in ꝓsperis ex¬
ultabit de munere. & maduersis hylatescet cie
retributione. Sic se omni tempore componet
adpacem cum dõ. ut uideat ⁊ intelligat quia
cuncta bona facit intempore suo. ut non iuste

Expanded text:
adversa egrediuntur, et molesta occurrunt, mala adversa egrediuntur, et molesta occurrunt, mala sua merita confitens, justitiam illius commendet et veritatem. Quod si quando molestiis ingruentibus, patientiam suam labefactari conspexit, contra murmurationis et impatientiae vitium dona munificentiae Creatoris sui opponat: ut animus qui pondere tentationis premitur, ne aliquatenus in blasphemiam erumpat, recordatione beneficiorum Dei mitigetur. Tunc enim incipiet benefacere, et laetari in vita sua, et videre bona de labore suo: non solum quando bonis hujus mundi industria sua acquisitis cum gratiarum actione perfruitur; sed tunc etiam quando in adversis constitutus, pro patientiae suae labore spe futurae consolationis laetatur. Comedet enim et laetabitur in donis Dei, quando in prosperis exsultabit de munere, et in adversis hilarescet de retributione. Sic se omni tempore componet ad pacem cum Deo, ut videat et intelligat quod cuncta bona facit in tempore suo, ut non juste
Abbreviated transcription (Latin):
examinat hoc uerum ẽ quod maneant in eter¬
num m legem ꝓuidentie suȩ ⁊ statutum cogita¬
tionis ipie non mutat. Et sicut opibus eius
inrerum generib neq addere possumus crean¬
do ut sit quod nonerat. neq auferre ꝑimendo
⁊ destruendo omnino ut nichil sit quod aliquid
erat.: Sic neq udicia eius immutare posdumus
uel addendo ut fiat quod ipse nondisposuit.
uel auferendo ut nonfiat quod ipse fieri ordi¬
nauit. Ut enĩ solus ipse timeatur. ⁊ adeum õi
tempore in miscd̃ia respeccus sit conscientie bu¬
mane. idcuro soli sibi pocestatem seruauit ope¬
rum ⁊ iudicioꝵ suoꝵ. ut nemo immutare pos.¬
Sit quod ipse legibus etetnis fixum constituit
ut adimpleret. Propter hoc non disputet homo
inuniuerdis que illi adueniunt. sed suscipiat
iudicia dĩ cum reuerentia ⁊ timore. & cum qui¬
dem ꝓsꝑa tribuit ds̃ nplacita condonat. casta
exultatione lececur in beneficiis eius. cum uͦad.

Expanded text:
examinat, hoc verum est, quod maneant in aeterexaminat, hoc verum est, quod maneant in aeternum, et legem providentiae suae, et statutum cogitationis ipse non mutat. Et sicut operibus ejus rerum generibus neque addere possumus creando, ut sit quod non erat, neque auferre perimendo, et destruendo, ut omnino nihil sit quod aliquid erat: sic neque judicia ejus immutare possumus, vel addendo ut fiat quod ipse non disposuit, vel auferendo ut non fiat quod ipse fieri ordinavit. Ut enim solus ipse timeatur, et ad eum omni tempore in misericordia respectus sit conscientiae humanae, idcirco soli sibi potestatem servavit operum, et judiciorum suorum, ut nemo immutare possit quod ipse legibus aeternis fixum constituit, ut adimpleret. Propter hoc non disputet homo in universis quae illi adveniunt, sed suscipiat judicia Dei cum reverentia et timore: et cum quidem prospera tribuit Deus, et placita condonat, casta exsultatione laetetur in beneficiis ejus; cum vero
Abbreviated transcription (Latin):
tare possumus amplius timeamus. Pocuro ꝓse¬
quitur ⁊ dicit. Didici quod om̃ia oꝑa quȩ fecit
ds̃ ꝑseuerent inẽt̃num. Non possumus eis quic¬
quam addere nec auferre que fecit ds ut time.¬
atur. Nonsolum deoꝑibus dĩ quib eẽntias
rerum creauit. creatis ꝑsingula genera & sp̃es
rerum formam modumq imposuit. hoc uerũ ẽ
quod oꝑa cłi ꝑsuerent inẽc̃num ꝓeo quod eius
dispositio meis non mutatur. ⁊ seruant singła
utsint quod ea ẽe instituit. & sitianseunt ñ ex
ipsohocẽ quia quod sunt exipid sunt. quod aut̃
ẽe desinunt exsemetipsis habent. Sicut & hoc
quod antequã eẽnt nichil fuerunt ex semetipsis
habuerunt. non solum itaq uerum ẽ hoc de
oꝑibus dĩ quib creaturam mundi disponit.
quod sine immutatione ⁊ confusione otlinis
maneant met̾num. sed etĩa de dispofitione &
p̃destinatione uidicioꝵ enis quib facta hominũ

Expanded text:
tare possumus, amplius timeamus. Idcirco prosetare possumus, amplius timeamus. Idcirco prosequitur et dicit: Didici quod omnia opera quae fecit Deus, perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere nec auferre quae fecit Deus, ut timeatur. Non solum de operibus Dei quibus essentias rerum creavit: creatisque per singula genera, et species rerum formam modumque imposuit, hoc verum est, quod opera Dei perseverent in aeternum: pro eo quod ejus dispositio in eis non mutatur, et servant singula, ut sint quod ea esse instituit: et si transeunt, non ex ipso hoc est, quod id quod sunt ex ipso sunt; quod autem esse desinunt, ex semetipsis habent: sicut et hoc quod antequam essent, nihil fuerunt, ex semetipsis habuerunt. Non solum itaque verum est hoc de operibus Dei quibus creaturam mundi disponit, quod sine immutatione et confusione ordinis maneant in aeternum; sed etiam de dispositione et praedestinatione judiciorum ejus quibus facta hominum
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ acciꝑet Propt̾ea acdiunxit & ait. Cognoui
quod non ẽẽt melius. nisi lȩtari. ⁊ facere bene
inuita sua. Omnis enĩ homo qui comedit &
bibit ⁊ uidet bonum de labore suo. hoc donũ
d̃i ẽ. Nam omnis bomo qui contendit & dis¬
putat de oꝑibus dĩ. & causatur iudicia d̃ĩ ⁊eius
dispositiones in mundo accusat. hoc donum
dĩ nonẽ. neq exdo ẽ illud seo contra dm̃ ⁊ melius
facit qui licite in hoc mundo donis dĩ iustolabo.¬
re ad quisitis utitur. quã qui adu̾sus dm̃ ꝓhiis
que in hoc mundo contra suam uoluntatẽ uel
estimationẽ eueniunt rixatur. Neq eñĩ potest
homo rirando ⁊ murmurando contra dm̃ eius
dispositionem immutare. ꝙ ideo melius ẽ eius
iuclicia cum timore suscipere. quã ineiustntu¬
ria ꝓnr̃a lesione murmurare. Nam ox ĩo d̃s
uicticia sua abscondit anobis. ut dum ea nec
nĩo intelletu peneciare. nec ꝓñt arbitrio inmu¬

Expanded text:
suae acciperet. Propterea adjunxit et ait: Cognovi suae acciperet. Propterea adjunxit et ait: Cognovi quod non esset melius, nisi laetari et facere bene in vita sua. Omnis enim homo qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Nam omnis homo qui contendit, et disputat de operibus Dei, et causatur judicia Dei, et ejus dispositiones in mundo accusat; hoc donum Dei non est, neque ex Deo est illud, sed contra Deum, et melius facit qui licite in hoc mundo donis Dei justo labore acquisitis utitur, quam qui adversus Deum pro iis quae in hoc mundo contra suam voluntatem vel existimationem eveniunt, rixatur. Neque enim potest homo rixando et murmurando contra Deum ejus dispositionem immutare: et ideo melius est ejus judicia cum timore suscipere, quam in ejus injuria pro nostra laesione murmurare. Nam et ideo Deus judicia sua abscondit a nobis, ut, dum ea nec nostro intellectu penetrare, nec pro nostro arbitrio immu
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat homo opus quod oꝑatus ẽ ds̃ abinitio
usq adfinem. Propt̾ea disputare potest deoꝑi.¬
bus dĩ que oꝑatur dr̃ abinitio usq adfinem.
scdmuenne non potest opus quod oꝑatus ẽ ds̃
abinitio usq adfinem. Si autẽ non potest hõ
muenire opus quod oꝑatur ds abinitio suo usq
ddfinem suum. ut uel hoc saltem intelligat᷑ q̃uod
ipse uidit. quomodo tunc inueniet oꝑa que ope.¬
ratus ẽ ds̃ abinitio mundi usq adfinem scłi.
que ipse uidere non potuit: Cesset gͦ homo
disputare deuicticũs dĩ quib mundũ uniuer¬
sum gubernat. & disponit abinitio usq ad fi¬
nem. quia homo neq rector neq iudex mundi
adeo positus fuit sed possessor. neq ut sua uirtu.¬
te aut potestate mundi elem̃ta regeret aut pro.¬
uentus tempoꝵ suo arbitrio dispensaret. sedut
fructus mundi ⁊ tempoꝵ uices sed̾m creatoris
dispensationẽ musum alende infirmitatis

Expanded text:
inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Propterea disputare potest de operibus Dei, quae operatur Deus ab initio usque ad finem; sed invenire non potest opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Si autem non potest homo invenire opus quod operatur Deus ab initio suo usque ad finem suum, ut vel hoc saltem intelligat quod ipse vidit, quomodo tunc inveniet opera quae operatus est Deus ab initio mundi, usque ad finem saeculi quae ipse videre non potuit? Cesset ergo homo disputare de judiciis Dei, quibus mundum universum gubernat et disponit ab initio usque ad finem; quia homo neque rector neque judex mundi a Deo positus fuit, sed possessor; neque ut sua virtute aut potestate mundi elementa regeret aut proventus temporum arbitrio dispensaret, sed ut fructus mundi, et temporum vices secundum Creatoris dispensationem in usum alendae infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
desiõioꝵ suoꝵ. & cum sibi datur qd̃ diligit pu¬
tat secum bene agi cum potius hoc fiat inma¬
lum suum ⁊ cum obsistitur desid̾iis suis mur¬
murat ⁊ mouet querelam. & causatur quasi
male actum sit quod iuste ordinatur: ⁊ ñ uitel¬
ligit oꝑa quȩ oꝑatur d̃s abinitio usq adfinẽ.
Ex quo deterra educitur donec interrã reuocet᷑.
opa quȩ opatus ẽ ds ñ inteligt abintio uoq
adfinem. Muita enim oꝑatur ds̃ cuta homi¬
nem abinitio eius usq ad sinem illius. & non
inuenit homo quo fine fiant omnia hec donec
ipse finem accipiat. Tunc autem intelliget ⁊ t̃c̃
inueniet quȩ oꝑatus ẽ d̃s ineo abinitio suo usq
adfinem suum. uel in mis cd̾ia uel inuidicio ut
eum ad talem finem ꝑduceret. qũẽ oꝑibus suis
abinitio usq aofinem ꝓbauit ut ueniret incon¬
summationem. Interim autẽ doneo finis adueni.¬
at abinitio usq adfinem latent omnia ut non

Expanded text:
desideriorum suorum, et cum sibi datur quod diligit, pudesideriorum suorum, et cum sibi datur quod diligit, putat secum bene agi. cum potius hoc fiat in malum ejus, et cum obsistitur desideriis suis, murmurat et movet querelam; et causatur, quasi male actum si quod juste ordinatur; et non intelligit opera quae operatur Deus ab initio usque ad finem. Ex quo de terra educitur, donec in terram revocetur: opera quae operatus est Deus non intelligit ab initio usque ad finem. Multa enim operatur Deus circa hominem ab initio ejusque ad finem illius, et non invenit homo quo fine fiant omnia haec, donec ipse finem accipiat. Tunc autem intelliget, et tunc inveniet quae operatus est Deus in eo ab initio suo usque ad finem suum, vel in misericordia vel in judicio, ut eum ad talem finem perduceret, quem operibus suis ab initio usque ad finem probavit ut veniret in consummationem. Interim autem donec finis adveniat ab initio usque ad finem latent omnia, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
tilentiosa quare fecit d̃s : Melius enim fecisset.
sicuncta bona fecisset. mala quippe plurima s̃.
ymala omnia bona ñ sunt. Et fecit quid̃e cunc¬
ta bona ipse intempore suo. sed solus homo ma¬
lus non intelligens bonitatem neq retinens ui¬
dicium ueritatis. mala uoluntate ãbonitate dis¬
coidat ⁊ cum fit quod male ipse non uiat dicit
male fieri cum bene fiat & ipse male uelit. Id¬
cuto male uoluntates ⁊ concupiscentiȩ nequam
excecant corda hominum. ut non intelligant tid̾
rectum ẽ. quia ñ amant nec uolunt quod bo¬
num ẽ. Et rep̾hendunt dm̃ quod noxia fecit.
& nemotam̃ ieprehendit cũ ledit᷑. inimicus
eius. cum sint ipsi unu̾isi inimici dl ⁊ adu̾sarũ
ueritatis. Propt̃ hoc non inteligit hõ opus qd̃
oꝑatus ẽ ds̃ abinnitio usq adfinem. Carnalis
enĩ homo. non sapit ea quȩ d̃i sunt. Sequitur
eñi concupiscentiam suam ⁊ laudat delectationẽ

Expanded text:
tilentiosa quare fecit Deus? Melius enim fecisset, tilentiosa quare fecit Deus? Melius enim fecisset, si cuncta bona fecisset. Mala quippe plurima sunt, et mala omnia bona non sunt. Et fecit quidem cuncta bona ipse in tempore suo; sed solus homo malus, non intelligens bonitatem neque retinens judicium veritatis, mala voluntate a bonitate discordat: et cum fit quod male ipse non vult, dicit male fieri; cum bene fiat, et ipse male velit. Idcirco malae voluntates et concupiscentiae nequam excaecant corda hominum, ut non intelligant quod rectum est, quia non amant nec volunt quod bonum est. Et reprehendunt Deum quod noxia fecit; et nemo tamen reprehendit cum laeditur inimicus suus, cum sint ipsi universi inimici Dei, et adversarii veritatis. Propter hoc non intelligit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Carnalis enim homo non sapit ea quae Dei sunt . Sequitur enim concupiscentiam suam, et laudat delectationem