comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minos orbis t̃rarum. dilatans t̾mi¬
nos ppłi sui. usq ad nouissima ĩ pos¬
sibilium. Hec gͥ quatuor sunt ffectu¬
que huiꝰ regis regno finẽ ꝯstitu naf¬
unt. malicia. Ignorantia. uoluptas:
impossibilitas. Int̾ hos itaq t̃minos
se dilatat beatꝰ ille ppłs de quo scrip¬
tũ inuenimꝰ .: beatꝰ ppłs qui scit iubi¬
lationẽ. Beatꝰ ꝓpłs. cuiꝰ dns d̾s eius.¬
dabit. łns bñdicet ppło suo impace.
Quałe tam̃ ppłm putamꝰ possidere re¬
gemi istũ. qui sedet rex inȩt̃num.
regin eiꝰ ñ erit finis: Recole nẽ uocẽ
iliam et ĩ telliges quałe ppłm possi¬
de decex di uirtutẽ. & di sapientiã.
Ego sapientia habito inconsilio: et eru¬
ditis int̾sum cogitationib. Consilia
gͦ cogitõnesq eruditas rex iste in ha¬
bitat. possidet. regit.: atq moderatur.
Talis siquide ppłs asapientia regitur.
a sapientia instruitur. a sapientia
tuetur. Ad huiꝰ regis ppłm ꝑtiuer

Expanded text:
terminos orbis terrarum dilatans fiterminos orbis terrarum dilatans fines populi sui usque ad novissima impossibilium. Haec igitur quatuor sunt quae hujus regis regno finem constituunt: Malitia, ignorantia, voluptas, impossibilitas. Inter hos itaque terminos se dilatat beatus ille populus, de quo scriptum invenimus: Beatus populus qui scit jubilationem , beatus populus cujus Ddabit. Dominus benedicet populo suo in pace . Qualem tamen populum putatis possidere Regem istum, qui sedet rex in aeternum, et regni ejus non erit finis? Recole nunc vocem illam, et intelliges qualem populum possidere decet Dei virtutem et Dei sapientiam: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus . Consilia ergo, cogitationesque eruditas Rex iste inhabitat, possidet, regit atque moderatur. Talis siquidem populus a Sapientia regitur, a Sapientia instruitur, a Sapientia tuetur. Ad hujus regis populum pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ fortit̃: et disponat om̃a suauit᷑.
et dñetur amari usq admare. & a flu¬
mine usq adtͣmi nos orbis terraꝵ. In tͣ
enĩ hos t̃munos siũ sapientia regnum
colnbere uoluit: nec illud ultͦ hos fine ᷤᷤ
extendẽ uoluit. Hinc eiciens mare ori¬
entale: a maritudinẽ aꝑte ialicie. il¬
linc excludens mare occidentale. abys
lat̾e̾ a fluume incipiens sapientie
regnum: ꝑ tingit usq ad tmminos orb̾
t̾raꝵ. A fluuio gͦ incipiens. totum
tam̃ fluuiũ ext̾ius reluiquens. De¬
testat᷑ si qͥd̾e sapientia ouinẽ fluxũ
uoluptatis. extendens se ꝑ infinita
pene multiplicis obedientie spacia.
ꝑtingit usq ad t̃mminos impossibili¬
tatis. Certe uides qͣm recte it hos fi¬
nes regni sui t̃minos constituat. uł
cur illud ult̾ius dilatare indignũ
tiam uixum cõcupiscentie intͣ regni
sui metas includat: sed ista usq qͣq
secludens de cetõ ꝑtingens usq ad

Expanded text:
ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter, ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter, et dominetur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. Intra enim hos terminos suum Sapientia regnum cohibere voluit, nec illud ultra hos fines extendere decrevit. Hinc ejiciens mare orientale, amaritudinem apertae malitiae, illinc excludens mare occidentale, abysslatere, a flumine incipiens Sapientiae regnum pertingit usque ad terminos orbis terrarum. A fluvio ergo incipiens, totum tamen fluvium exterius relinquens. Detestatur siquidem Sapientia omnem fluxum voluptatis, extendens se per infinita pene multiplicis obedientiae spatia pertingit usque ad terminos impossibilitatis. Certe vides quam recte inter hos fines regni sui terminos constituat, vel cur illud ulterius dilatare indignum tiam luxum concupiscentiae intra regni sui metas includat, sed ista usquequaque secludens, de caetero pertingit usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
eece quam securus erat paulꝰ post tale di¬
luuiũ. qđ qui ꝑfidem ĩ eius corde habi¬
tabat xp̃c sedet rex i neternum. uides ẽte
qm rec̾te post qͣm dictũ est dũs diluium
ĩhabitare facit. statim illud adiunctũ ẽ.
et sedebit dns rex inetͣinun. Ad hoc nã¬
q ni fallor effiuidit᷑ suꝑ terram hoc dilu¬
uium: quo mundet rex iste regnũ suun
da sunt credimꝰ. qͣndo accipit᷑ in bono.
Est eiũ q̃n accip̃r unialo. s ẽ ibi longe ali¬
a lectio. Si est enĩ ignis bonꝰ. & ignis ma¬
lus. si est desertũ bomun. & desertũ ma¬
inii lum. sic̃ suꝑiꝰ ostendimꝰ: si ẽ aqua¬
ui bona. et aqua mala. cur ñ eque
diluuiũ bonũ et diliunum malũ ẽẽ
credamnus: Credendũ sane & absq ulla
hesitatione bonũ illud esse diliuuum:.
quod dñs in habitare facit. ut sedeat rex
deinceps ut pote ꝑata sede sua. extunc
incipit inquam sede inthrono suo. ⁊ reg¬
nare inppło suo ꝓficiens & crescens de
die indiem donec attirgat afine usq

Expanded text:
Ecce quam securus erat Paulus post tale diluvium, quod qui per fidem in ejus corde habitabat Christus, sederet rex in aeternum. Vides certe quam recte postquam dictum est: Dominus diluvium inhabitare facit, statim illud adjunctum est: Et sedebit Dominus rex in aeternum. Ad hoc namque, ni fallor, effundit super terram hoc diluvium, quo mundet Rex iste regnum suum,da credimus, quando accipitur in bono. Est enim quando accipitur in malo, sed est ibi longe alia lectio: Si est enim ignis bonus et ignis malus, si est desertum bonum et desertum malum, sicut superius ostendimus, si est aqua bona et aqua mala, cur non aeque diluvium bonum et diluvium malum esse credamus? Credendum sane, et absque ulla haesitatione bonum illud esse diluvium quod Dominus inhabitare facit, ut sedeat rex deinceps, utpote parata sede sua, extunc incipit, inquam, sedere in throno suo, et regnare in populo suo proficiens et crescens de die in diem, donec attingat a fine usque
Abbreviated transcription (Latin):
helas. laxaris. deficis: ñ dicam ad fi¬
nem. s nec adinedium ꝑtingis. Ice¬
dit gͦ caritas inimo assistit que nũqͣm
adei dextris recedit: inuestitu de au¬
rato cͥcũ ainicta uarietare. Decet sa¬
ne ut pote reginã multiplic̃e uestem
habere: et uariam. Tu nescio qͥs. semꝑ
uis ẽẽ in ꝯtemplatione. nescis ut au¬
dio. uestiri uarietate. Alius querit
assidue ẽe moratioue: nec aduertit
qd caritas ornari uult uarietate. Qͥs¬
qͥs uno quolib qͣmlibet p̃cioso delec¬
tatur ioꝑe.: caritatis oruatum ño

Expanded text:
helas, lassaris, deficis, non dicam ad fihelas, lassaris, deficis, non dicam ad finem, sed nec ad medium pertingis. Procedit ergo charitas, imo coassistit quae nunquam a Dei dextris recedit. In vestitu deaurato circumamicta varietate. Decet sane utpote reginam multiplicem vestem habere, et variam. Tu nescio quis semper vis esse in contemplatione, nescis, ut audio, vestiri varietate. Alius quaerit assidue esse in oratione, nec advertit quod charitas ornari vult varietate. Quisquis uno quolibet, quamlibet pretioso delectatur opere, charitatis ornatum no
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ ẽẽ attestarnt᷑. habe ĩquiunt ca¬
ritatẽ: et fac qͥcqͥd uis. Recte itaq
Naui caritate plenꝰ. sic̃ nullũ malum
ex uoto ꝯmitto: sic nullũ bonum qͦd
faciendu suppetit. facile p̃t̃mitto.
hoc ẽ utiq quod augustinꝰ dic̃: ũ qͦd
tua negligñtia fingit.. Pbatio enumn
caritatis: exhibitio ẽ oꝑis. Namoꝑa
bona: eiꝰ sunt uestim̃ta. nuestitu in¬
quit de aurato. In uestitu oꝑa iusticie
ĩauro intellige claritate sapientie.
estũnta gͦ aurea: oꝑa sunt discreta.
Fortassis tu agis omĩa fortit᷑. nuume
t̃n suauit̃: qr iniume sapient̃. Uesti¬
mienta quide habes. aurea tam̃ non
habes.: qͥa sapientia attingit afine
usq ad fortĩt finem: et disponit omia
suauĩt. Afine ĩ choationis: usq ad fi¬
nẽ ꝯsummationus. T̃u fortĩt ĩchoas:
tepide ꝯsuminas. Cur hoc nͥ quia nõ
disponis oĩa suauit: nec scis oꝑarisa¬
pienter: Incipis. curris. festinas. au¬

Expanded text:
nihil esse attestantur. Habe, inquiunt, chanihil esse attestantur. Habe, inquiunt, charitatem, et fac quidquid vis, recte utique. Nam charitate plenus sicut nullum malum ex voto committo, sic nullum bonum quod ad faciendum suppetit, facile praetermitto. Et hoc est utique quod Augustinus dicit, non quod tua negligentia fingit. Probatio enim charitatis est exhibitio operis. Nam opera bona ejus sunt vestimenta: In vestitu, inquit, deaurato. In vestitu opera justitiae, in auro intellige claritatem sapientiae. Vestimenta ergo aurea, opera sunt discreta. Fortassis tu agis omnia fortiter, minime tamen suaviter, quia minime sapienter. Vestimenta quidem habes, aurea tamen non habes; quia sapientia attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. A fine inchoationis, usque ad finem consummationis. Tu fortiter inchoas, tepide consummas, cur hoc, nisi quia non disponis omnia suaviter, nec scis operari sapienter? Incipis, curris, festinas, an
Abbreviated transcription (Latin):
enscũq gͦ sua caro ante uotũ ĩ pecca¬
tũ deicit᷑. totiens utiq eũ supplanta¬
uit. S quẽ post factum uotum suꝑat.
suꝑ alũ absq dubio supplantationẽ
magnificat. Priꝰ itaq supplantauit:
rato. Diĩs uͥtutũ ut ait
caritas ẽe credit᷑: qr uirtutis nom̃
amitrit que caritati ñ famulatur.
A sinistris dĩ sũt bona temꝑalia. adex¬
tris aut̾ẽ bona et̃na. Adextris ergo
stare caritas dr: qr bonis et̃ius nou
temꝑalibꝰ in nitit᷑. In solis nãq illis
caritas regnat: quos anior eteruoꝵ
ĩflaminat. Nam qͥ temꝑalia nunis
sectant᷑: se inuic̃ẽ sepe etiã usq ad
morte ꝑsequunt᷑. Sic econtͣrio qui
se ind̾no diligũt. cũ tempꝰ exigit. a¬
numas ꝓĩuicem ponunt. Astitit
gͦ regina caritas a dextris: sed ĩuesti¬
tu deaurato. Manifestũ est gͦ eã sum¬
ii regis oculis uelle placere: q̃ tam
p̃ciosas uestes querit hab̾e̾. Error ut ar¬
bitror quoꝵdam lnc rep̃hendit᷑. qͥ oꝑa

Expanded text:
peccatum dejecit, toties utique eum supplantavit. Sed quem post factum votum superat, super illum absque dubio supplantationem magnificat. Prius itaque supplantavit, rato. Dominus virtutum, ut ait charitas esse dicitur, quia virtutis nomen amittit quae charitati non famulatur. A sinistris Dei sunt bona temporalia, a dextris autem bona aeterna. A dextris ergo stare charitas dicitur, quia bonis aeternis, non temporalibus innititur. In solis namque illis charitas regnat, quos amor aeternorum inflammat. Nam qui temporalia nimis sectantur, se invicem saepe etiam usque ad mortem persequuntur. Sic e contrario qui se in Deo diligunt, cum tempus exigit animas pro invicem ponunt. Astitit ergo regina charitas a dextris, sed in vestitu deaurato. Manifestum est ergo eam summi regis oculis velle placere, quae tam pretiosas vestes quaerit habere. Error, ut arbitror, quorumdam hic reprehenditur, qui opera
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalia impediunt bonũ. ĩpellunt ad ma¬
lũ: sic̃ sepe e contͣ imnunda ad iuuant
adbona. roborant ꝯtra mala. Pietatis
affectus erga parentes ordinatos esse
qͥs neget: Qm multis tñ nocuit qͥ. ab
amore ilei retͣcit quod suos ten̾e dilige¬
bant: quos neç ꝓp̃t̃ dĩn desere uolebant.

Expanded text:
animalia impediunt bonum, impellunt ad maanimalia impediunt bonum, impellunt ad malum, sicut saepe econtra immunda adjuvant ad bona, roborant contra mala. Pietatis affectus erga parentes ordinatos esse quis neget? quam multis tamen nocuit et ab amore Dei retraxit, quod suos tenere diligebant quos nec propter Deum deserere volebant.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e. ne suoꝵ bonoꝵ udeat᷑ aliqͣ ininora¬
tionis dampna sustine̾. Pece aiumal
inunidum. & hominẽ iniustũ. Quasi
animial mundũ est illa anumi iudici¬
um p̃uenens pietatis affectio. s ueld̾̃
homo ĩ iustus est illa subseq̃ntis obdu¬
rationis impia delibatio. Fece alius ad
aspectum mulieris tͣpituduns motũ
pͥus iise sentit quã rõnis decretum
consulere possit. s post qͣm rationem
consuluerit exurgens malum uirilit
repellit. Ecce auimal inmiudũ. sed
honunẽ iustũ. Quid enĩ tͣpitudinis
motũ nͥ animal inmundũ dicimus.
qr qͥd subseq̃ntis delib̾ationis iustũ
decretum: nͥ homnĩe rectũ iudicare
debemus: Iimunda itaq desideria
exappetitu surg̃ntia. & r̃õnis iudici¬
um p̃uenientia. animalia sũt bruta
& immunda. Munda autẽ anima¬
lia s̃t desidĩa illa. que nl feditatis
suggunt. Iud aũt ẽ ad modu mirabi¬
le. ualdeq notabile. quod sepe mmunda

Expanded text:
dere, ne suorum bonorum videatur aliqua minoradere, ne suorum bonorum videatur aliqua minorationis damna sustinere. ustum. Quasi animal mundum est illa animi judicium praeveniens pietatis affectio, sed velut homo injustus est illa subsequentis obdurationis impia deliberatio. Ecce alius ad aspectum mulieris turpitudinis motum prius se sentit quam rationis decretum consulere possit. Sed postquam rationem consuluerit, exsurgens malum viriliter repellit. Ecce animal immundum, sed hominem justum. Quid enim turpitudinis motum, nisi animal immundum dicimus, et quid subsequentis deliberationis justum decretum, nisi hominem rectum judicare debemus? Immunda itaque desideria ex appetitu surgentia, et rationis judicium praevenientia animalia sunt bruta et immunda. Munda autem animalia sunt desideria illa quae nil foeditatis suggerunt. Illud autem est admodum mirabile valdeque notabile, quod saepe munda
Abbreviated transcription (Latin):
s & in munda qͣntũ uidelio exi¬
git causa necessitatis: uł cautela
ꝯseruande humilitatis. Desideria
illa q̃ surgunt exrationis delib̾ati¬
oue ꝑtiuere uident᷑ ad homines
ut pote adaĩalia robilia. sic̃ illa
que sine discretionis iudicio emer¬
gunt ad animalia irrationabilia.
mala. quia sunt homies iusti. ⁊ st
homines iniusti. & aĩalia alia mũ
da alia inmunda. Uultis aꝑtius
nosse diffẽntiam anunaliũ mun¬
et in iustoꝵ: Forte exemplo illud
meliꝰ quã diffuntionibꝰ ostendimꝰ.
Ecce qͥs tͣnsiens uidet quenpiã fa¬
me uł frigore afflictũ. uel alia
qͣlibet ĩ edia oppressum. Subito
et absq om̃i animi delib̾atione. affectu
pietatis incdullitꝰ tangit᷑. ꝙ. ei quem af¬
flictum uidet. subita anum mseratiõs
compatit᷑. In terpellat eum cogitatio su¬
a ut illiꝰ mopiam sua habundantia tẽ¬
ꝑet: s forte auaricie suȩ numa tenaci¬
tate pietatis auditum obdurat. Sta¬
tuit itaq apud se nil ei de suo impen¬

Expanded text:
nda quantum videlicet exigit cura necessitatis vel cautela conservandae humilitatis. Desideria illa quae surgunt ex rationis deliberatione, pertinere videntur ad homines, utpote ad animalia rationabilia, sicut illa quae sine discretionis judicio emergunt ad animalia irrationabilia. mala; quia sunt homines justi, et sunt homines injusti, et animalia alia munda, et alia immunda. Vultis apertius nosse differentiam animalium munet injustorum? Forte exemplo illud melius quam definitione ostendimus. Ecce quis transiens videt quempiam fame vel frigore afflictum, vel alia qualibet inedia oppressum, subito et absque omni animi deliberatione affectu pietatis medullitus tangitur, et ei quem afflictum videt subita animi miseratione compatitur. Interpellat eum cogitatio sua, ut illius inopiam sua abundantia temperet, sed forte avaritiae suae nimia tenacitate pietatis aurem obturat. Statuit itaque apud se nil illi de suo impen
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatiomibꝰ supͣ humane ĩ telligentie mo¬
dum ĩ eiꝰ corde excreuit. aliqͦd inmũdũ
animal suꝑfuit. S ne magnitudo ĩqͥt
reuelationũ extollat me. datꝰ est mͥ stumu¬
lus carnis mee. Diluuium tune iun¬
dasse non potest negari. qͣndo audiebat
archana uerba q̃ ñ licebat homimi loqui:
.& tam̃i post tale diliuiium. stunulũ carnis
sentiebat. quẽ int̃ animalia ĩ munda de¬
putandu uenio ẽ qui ambigat. Uerũ tñ
qi gigantes diluuio penitus ꝑierant.
q̃cũq sapientie regnum ꝯfuudere potant.
nil iam obstabat quo iumꝰ sibi erigeret
trlionũ: et sederet rex meternũ. Quid
em̃ aliud illa eius uerba sonare uidentur.
ubi aꝑte contestat᷑ dicens. certꝰ suni enim

Expanded text:
revelationibus supra humanae intelligentiae morevelationibus supra humanae intelligentiae modum in ejus corde excre ne magnitudo, inquit, revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae , diluvium tunc innudasse non potest negari, quando audiebat arcana verba, quae non licebat homini loqui; et tamen post tale diluvium stimulum carnis sentiebat, quem inter animalia immunda deputandum nemo est qui ambigat. Verumtamen quia gigantes diluvio penitus perierant, et quaecunque Sapientiae regnum confundere poterant, nil jam obstabat quominus sibi erigeret thronum et sederet rex in aeternum. Quid enim aliud illa ejus verba sonare videntur, ubi aperte contestatur, dicens: Certus sum enim
Abbreviated transcription (Latin):
nemnĩe intra conscientie arcam reci¬
pere. Aliud ẽ ũdum posse ꝑofecte mor¬
tificare om̃s apfẽstꝰ carnis. & longe
aliud exdelibatione uise reciꝑe con¬
sensus pͣuitatis. Quid iam de gigau¬
tibꝰ dicimꝰ: Nunqͥd uł unũ diluuio p̃¬
finito posse suꝑ c̃e credumis: Absit ħ
credẽ. Neq enun facile erit post tale
diluuium mentem cͥminalia aliqua
ꝯnuittẽ posse: etiã si non sufficiat oĩa
uenialia ꝑfecte posse delere. Non uos
inqͥt apłs app̃hendat tẽptatio nͥ hu¬
mana. Ecce quomͦ satagebat apłs gr
ꝑ gigantes habentes formã monstru¬
osam. forman ĩmod atam. qͥt inqͥͫ
rectiꝰ accipimꝰ qͣm temptationẽ plꝰ qͣm
bumanam: Quã ꝑfecte putas huiꝰce¬
modi gigantes de suo corde deleuerat.
qͥ eos etiam de alienis cordibꝰ ardenti
studio exstirpare satagebat᷑. S iude q̃¬
mus modo postqͣm hunc de quo loqͥ ui¬
mur paulũ dñs dilunium ĩ habitare
fecit. an forte diluiuo illi quod exdiuimiᷤ

Expanded text:
neminem intra conscientiae arcam recipere. Aliud est nondum posse perfecte mortificare omnes appetitus carnis, et longe aliud ex deliberatione in se recipere consensus pravitatis. Quid jam de gigantibus dicimus? Nunquid vel unum diluvio praefinito posse superesse credimus? Absit hoc credere. Neque enim facile erit post tale diluvium mentem criminalia aliqua committere posse, etiam si non sufficiat omnia venialia perfecte posse delere: Non vos, inquit Apostolus, apprehendat tentatio, nisi humana . Ecce quomodo satagebat Apostoluper gigantes habentes formam monstruosam, formam immoderatam, quid, inquam, rectius accipimus quam tentationem plusquam humanam? Quam perfecte, putas, hujuscemodi gigantes de suo corde deleverat, qui eos etiam de alienis cordibus ardenti studio exstirpare satagebat! Sed videamus modo postquam hunc de quo loquimur Paulum Dominus diluvium inhabitare fecit, an forte diluvio illi quod ex divinis
Abbreviated transcription (Latin):
endi diluuii. ut illa salutaris sapĩe
aqua partineffundat ex occulta
diuine aspirationis uena. partimi e¬
manet exreuelatione anglica. Bon¬
tes abyssi rupti erant. cũ ꝓpħa di¬
cebat. ⁊ apparuerũt fontes aqua¬
rum. & reuelata s̃t fd̃ndam̃ta orbiꝰ
terrarũ. Catharactȩ celi aꝑte erãt.

Expanded text:
endi diluvii, ut illa salutaris sapientiae endi diluvii, ut illa salutaris sapientiae aqua partim se effundat ex occulta divinae aspirationis vena, partim emanet ex revelatione angelica. Fontes abyssi rupti erant, cum Propheta dicebat: Et apparuerunt fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis terrarum . Catara
Abbreviated transcription (Latin):
ille dñs exercituum. dñs iurtutũ.
regnum suũ possidere quietũ. Ded qr
sapientia uincit maliciã. cũ se ceperit
latiꝰ effundẽ. ĩmo totam occupare t̃¬
rani: cito & absq mora absorbet qͥc¬
quid pͥus male iuuebat suꝑ eam. Ad
pͥmam si quide ussionẽ dñi ruptis
fontibꝰ abyssi. aꝑtisq catharactis ce¬
li. fit subita & tam uehemens in un¬
datio diluuii: ut absq om̃i clilatio¬
ne om̃s sapientie subuertant᷑ ĩinnei.
Rupti sũt inqͥt om̃s fontes abyssi ma¬
ꝓgne et catharacte celi aꝑte s̃t̃. Si
aut̃e ius scire que sit abyssus hec ma¬
gna: recole qͥd de ea dicat. ꝓpħa. Iu¬
dicia tua inquit. abyssus multa. E
ut eque scias qͣlis. ẽẽ possit pliuia
illa uoluntaria. quã segregauit d̃s
he̾ditati sue. recole qđ alibi legis
quit usq ad nubes. Uides certe huiꝰ¬
modi nubes que ui̾tatem portant:
cuiꝰ nodi aquam pluere ualeant. Rũ¬
punt᷑ itaq fontes abyssi aꝑiunt᷑q
catharacte celi cũ tempꝰ in stat faci¬

Expanded text:
exercituum, Dominus virtutum regnum suum possidere quietum. Sed quia sapientia vincit malitiam, cum se coeperit latius effundere, imo totam occupare terram, cito et absque mora absorbet quidquid prius male vivebat super eam. Ad primam siquidem jussionem Domini, ruptis fontibus abyssi apertisque cataractis coeli, fit subita et tam vehemens inundatio diluvii, ut absque omni dilatione omnes sapientiae subvertantur inimici: Rupti sunt, inquit, omnes fontes abyssi magnae, et cataractae coeli apertae sunt . Si autem vis scire quae sit abyssus haec magna, recole quid de ea dicat Propheta: Judicia tua, inquit, abyssus multa . Et ut aeque scias qualis esse possit pluvia illa voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae, recole quod alibi legis quit, usque ad nubes . Vides certe hujusmodi nubes quae veritatem portant, cujusmodi aquam pluere valeant. Rumpuntur itaque fontes abyssi, aperiunturque cataractae coeli cum tempus instet faci
Abbreviated transcription (Latin):
miratione sapientiȩ. ꝓclamabat.
Daltitudo diuitiarũ sapientie ꝙ
scientiȩ di  nom̾ itaq puitas car¬
nalia desidĩa languescunt. ĩmo
cũ qͣnta putas festinatione defici¬
unt. cũ inmensa illa diuinoꝵ iu¬
dicioꝵ abyssus. se ad ianifestati¬
oñe effundit. & illud diuine sapi¬
entie pelagus totã humami cordis
t̾ram occũpat. eiꝰq habitatores.
cogitationũ affectionũq multipli¬
citatẽ penitꝰ absorber᷑. Sola itaq
illa huic diluuio suꝑsunt que ĩ
arce simi inclusa uiuunt. q̃ ꝯ̾ei¬
entie bone mensurã ñ excedũt.: que
⁊modestie t̃minos non deserunt.

Expanded text:
clamabat: O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei! . Quomodo itaque, putas, carnalia desideria languescunt, imo cum quanta, putas, festinatione deficiunt, cum universa illa divinorum judiciorum abyssus se ad manifestationem effundit, et illud divinae Sapientiae pelagus, totam humani cordis terram occupat, ejusque habitatores cogitationum affectionumque multiplicitatem penitus absorbet? Sola itaque illa huic diluvio supersunt quae in arcae sinu inclusa vivunt, quae conscientiae bonae mensuram non excedunt, quae modest
Abbreviated transcription (Latin):
sequat᷑ huiꝰ modi diluuii inunda¬
tionẽ. uł potiꝰ qͥd sequi soleat huiꝰ¬
modi diluuii in habitationẽ. Et
sedebit inquit dñs rex ineternũ.
Docente sacra scͥptura didicimꝰ: qͥa
anima iusti sedes est sapientie:
Qͥd itaq est qđ rex ille reguni & dñs
duãntium. qui ẽ di uirtꝰ & dei sapĩa.
ũ nisi post diluuiũ in hac sua sede
dr sed̾e: Tur ñetiã ante diluuium
sedebat rex inet̃num: An forte qr
gigantes erant suꝑ terrã añ dilu¬
uiũ. ñ sinebat᷑ regnũ suũ sapienti¬
a possid̾e qͥetum. & idcͥco ñ ei ua¬
cabat tempꝰ uł locus ad sedendũ
t᷑ app̃hendẽ arma & scutũ. et exur¬
ge̾ in adiutoriũ suoꝵ. et ut pote
dũs fortis et potens. dus potens in
p̃lio expugnare expugnantes exer¬
citũ suũ. clamantibꝰ cotidie sibi qͥ
sui erant. exurge dñe adiiuanos.
& libera nos ꝓpter nom tuũ:. Pcul
dubio qͣmdiu uiuunt gigantes

Expanded text:
sequatur hujusmodi diluvii inundasequatur hujusmodi diluvii inundationem, vel potius quid sequi soleat hujus diluvii inhabitationem. Et sedebit, inquit, Dominus rex in aeternum. Docente Scriptura sacra, didicimus quia anima justi sedes est Sapientiae. Quid itaque est quod Rex ille regum, et Dominus dominantium, qui est Dei virtus et Dei sapientia, nonnisi post diluvium in hac sua sede dicitur sedere? Cur non etiam ante diluvium sedebat Rex in aeternum? An forte quia gigantes erant super terram ante diluvium non sinebatur regnum suum Sapientia possidere quietum, et idcirco non ei vacabat tempus, vel locus ad sedendum, tur apprehendere arma et scutum, et exsurgere in adjutorium suorum, et utpote Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio expugnare impugnantes exercitum suum, clamantibus quotidie sibi qui sui erant: Exsurge, Domine, adjuva nos, et libera nos propter nomen tuum . Procul dubio quandiu vivunt gigante
Abbreviated transcription (Latin):
tare facit. Ad huiꝰmodi ni fal¬
lor diluuit inhabitationẽ dño
instigante & instruente fabricat᷑
illa archa conscientiȩ bone: si tñ
uiuit & uigeat in nob̾ uir ille no¬
e qui solus ad tm̃ negotium ꝑdi
luuium dũ taxat aditoriũ pot̃
sufficere. Noe requies in t̃ p̃tat᷑.
et constat satis qr sine qͥeris amo¬
re arce fabrica nullomͦ ꝑficitur.
negotioso ocio in uestigande ue¬
ritatis. & illud qͦd inpsalmo legi¬
tur studiose impleamꝰ. Uacate:
uidete q̃m ego sũ ds. Si tam̃ dis¬
ponimꝰ arce huiꝰ in nob̾ fabricam
erige̾: qͦ digni uł idonei simꝰ quos¬
dñs dignet᷑ p̃fiuiti diliuui ĩ ha¬
bitatores efficere. ominus enĩ
solus ut suꝑius iam diximꝰ: dilu¬
uium inhabitare facit: Duo in fal¬
lor in hoc uno uerbo monem᷑. ne desꝑe¬
mus tam mirabile opus posse im¬
pleri: et ne p̃sumamꝰ tã singłare
negotium aliqͣ humana iudustͥa
posse ꝯsũmari. S uideaniꝰ mͦ quid

Expanded text:
tare facit. Ad hujusmodi, ni faltare facit. Ad hujusmodi, ni fallor, diluvii inhabitationem, Domino instigante et instruente, fabricatur illa arca conscientiae bonae, si tamen vivat et vigeat in nobis vir ille Noe, qui solus ad tantum negotium per divinum duntaxat adjutorium potest sufficere. Noe requies interpretatur, et constat satis quia sine quietis amore arcae fabrica nullo modo perficitur. egotio, vel negotioso otio investigandae veritatis, et illud quod in psalmo legitur studiose impleamus: Vacate, et videte, quoniam ego sum Deus . Si tamen disponimus arcae hujus in nobis fabricam erigere quo dignifiniti diluvii inhabitatores efficere. Dominus enim solus, ut superius jam diximus, diluvium inhabitare facit. Duo, ni fallor, in hoc uno verbo monemur, ne desperemus tam mirabile opus posse impleri, et ne praesumamus tam singulare negotium aliqua humana industria posse consummari. Sed videamus modo quid
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ ualles impleat. campos
oꝑiat. sed ꝙ om̃s colles et montes
longe tͣnͣscendat. ita ut omniũ car¬
nalium cogitationũ incursus. õs
t̾renos affectꝰ penitꝰ absorbeat. ĩ¬
mo etiam quiequid hominibus
est altũ cacumina ipsa uirtutum.
et quod his om̃ibꝰ maiꝰ. ipse sibi a¬
nimꝰ contemplantis in obliuionẽ
ueniat. Concẽplantis siqͥdem a¬
nimꝰ cum supͣ se attollit᷑. cũ in ce¬
lestibꝰ totus suspendit᷑. se ipsum
nimirum & que sub ipso sũt obli¬
uiscit᷑. et intanta sapientie dilu¬
uio nil nisi celũ aspicit᷑. & ipsa
sapientie a qua ꝑ lustrat᷑: a quat̃
altum subleuatur. S ad hoc opꝰ
quis putas erit idoneus. et qͥs huiꝰ¬
modi diluuii inhabitatione ĩue¬
met᷑ digms: Nemo hoc sꝑet de
uirtutẽ sua: nemo hoc p̃sumat de
ĩ dustria ꝓpͥa. Non ẽ hoc negotium
meriti humani. s munĩs diuimi.
ñs solus est: qͥ hoc dare potest. Si¬
quide solus dñs diluurũ in habi¬

Expanded text:
non solum valles impleat, campos non solum valles impleat, campos operiat, sed et omnes montes et colles longe transcendat. Ita ut omnium carnalium cogitationum incursus, omnes terrenos affectus penitus absorbeat, imo etiam quidquid hominibus est altum, cacumina ipsa virtutum, et quod his omnibus majus, ipse sibi contemplantis animus in oblivionem veniat. Contemplantis siquidem animus qui supra se attollitur, cum coelestibus totus suspenditur, seipsum nimirum et quae sub ipso sunt obliviscitur, et in tanto sapientiae diluvio nil nisi coelum aspicitur, et ipsa sapientiae aqua qua perlustratur, a qua et in altum sublevatur. Sed ad hoc opus quis, putas, erit idoneus, et quis hujusmodi diluvii inhabitatione invenietur dignus? Nemo hoc speret de virtute sua, nemo hoc praesumat de industria propria. Non est hoc negotium meriti humani, sed muneris divini. Dominus solus est qui hoc dare potest. Siquidem solus Dominus diluvium inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq ũ eqͣlit̃ infundit: s se ꝑ eius
ãplitudinẽ multipharie multisq
modis diuidit. Alias enĩ efficit pu¬
teum uł cisternã. alias torrentem
uel fontẽ salientẽ in iutã eternam.
Hic inriuũ deducit᷑. illic in fluui¬
um colligit᷑. Codo excrescit ĩla¬
cum uł stagnũ. mͦ exubat ĩ abys¬
sum uł diluiꝰium. His decem infal¬
lor diffentis insacra scͥptura si
bene intendinꝰ diffentes diuinę
sapientie donationes distuictas
ẽẽ facile ꝓbare potimus ꝰ ongũ
ess nimis desingłis hic diligent
discutere. ummo supͣ uires nrãs
de tanta materia dignũ aliqͥd di¬
cere. Dicamꝰ gͦ aliquid de eo. quod
interim occurrit. qđ huic forte
loco suffice̾ possit: ꝓ eo qͦd dictũ ẽ
dñs diluuim ĩ habitare facit.
ec itaq salutaris sapientie a¬
qua si scͥpture sacre credimꝰ. ĩmo
quia ei om̃i ambiguitate post po¬
sita crede̾ debemꝰ: hec inquã sapĩe
aqua intanta q̃nq erumꝑit copia
ĩ tanta se dilatat habundantia ut

Expanded text:
ubique non aequaliter infundit, sed se per ejus amplitudinem multifarie, multisque modis dividit. Alia enim efficit puteum vel cisternam; alia torrentem, ut fontem salientem in vitam aeternam: hic in rivum deducitur, illic in fluvium colligitur. Modo excrescit in lacum vel stagnum, modo exuberat in abyssum vel diluvium. His decem, ni fallor, differentiis in Scriptura sancta, si bene intendimus, differentes divinae Sapientiae donationes distinctas esse facile probare poterimus. Longum esset nimis de singulis hic diligenter discutere, imo supra vires nostras de tanta materia dignum aliquid dicere. Dicamus ergo aliquid de eo quod interim occurrit, quod huic forte loco sufficere possit, pro eo quod dictum est: Dominus diluvium inhabitare facit. Haec itaque salutaris sapientiae aqua, si Scripturae sacrae credimus, imo quia ei omni ambiguitate postposita credere debemus; haec, inquam, sapientiae aqua in tanta quandoque erumpit copia, in tanta se dilatat abundantia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñi p̃ꝑantis ceruos. & reuelabit c̃o¬
dessa. Sic̃ in concussione deserti gͣ¬
cia compunctionis: sic inp̃ꝑatio¬
ne cerui. gr̃a ãminiftͣtionis. Non
enĩ sufficit deflere peccata nr̃a: nͥ
postiodu accingamꝰ nos etiã ado¬
ꝑa bona. Ad hoc utiq ꝯcutit deser¬
tum cordis nr̃i ut simꝰ deuoti ado¬
rationẽ. Ad hoc clat᷑ nob̾ ceruina
uelocitas: ut ꝓmpti simꝰ ad oꝑatio¬
nem. Ceriuis nanq animal uelox
I& pauidũ: s serpentibus inimicum.
Sn agilitate itaq pedum: recte ĩtel¬
ligit᷑ expedita et ꝓmpta ueloçitas
actionis. Uultis audire ceruũ alacͥ¬

Expanded text:
Domini praeparantis cervos, et revelabit conDomini praeparantis cervos, et revelabit condensa. Sicut in concussione deserti gratia compunctionis, sic in praeparatione cervi gratia administrationis. Non enim sufficit deflere mala nostra, nisi postmodum accingamus nos etiam ad opera bona. Ad hoc itaque concutitur desertum corporis nostri, ut simus devoti ad orationem. Ad hoc datur nobis cervina velocitas, ut prompti simus ad operationem. Cervus namque animal velox et pavidum, sed serpentibus inimicum. In agilitate itaque pedum recte intelligitur expedita, et prompta velocitas actionis. Vultis audire cervum alacr
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs ꝓlongatꝰ est. Et iliud. Renuit ꝯ¬
solari aĩa mea. Qualis qͣntaq pu¬
tas amaritudinis magnitudo aĩ¬
am tͣnsfixerat. que ꝓdoloris leua¬
mine nullã etiam consolationem re¬
ciꝑe uolebat: Multũ quide uer¬
at hominẽ cũ relinquit᷑ amor mun¬
di. muito ampliꝰ tam̃ cruciat. cum
calcat᷑ amor sui. Uerũtam̃ suꝑ oĩa
tͣusfigit & penetrat cor hominis
& excoquit desidii estibꝰ amor dei.
Unde ẽ uox illa flebilis. Sitiuit a¬
nima mea ad m fontẽ uiuũ q̃nue
nã & apparebo an faciem di. Fuert
dr̃ mͥ cotidie uͥ ẽ ds tius. Et illud ĩ
canticis. ulcite me floribꝰ. stipa¬
te me malis: amore langueo. Et il
Sic itaq sic post fletũ & gemitum
timoris: ꝑuenit᷑ qñq ad desideria
et susspiria amoris. Quia gͦ cor ho¬
minis pͥus ꝯcutit᷑ timore. postea c̃õ¬
pungit᷑ amore. recte ꝑdauid dicit᷑.
ox dñi concutientis desertũ. et
ꝯmouebit dñs desertũ cades. ox

Expanded text:
meus prolongatus est ; et illud: Renuit cmeus prolongatus est ; et illud: Renuit consolari anima mea . Qualis quantaque, putas, amaritudinis magnitudo animum transfixerat, quae pro doloris levamine nullam etiam consolationem recipere volebat? Multum quidem vexat hominem cum relinquitur amor mundi, multo amplius cruciat cum calcatur amor sui; verumtamen supra omnia transfigit, et penetrat cor hominis, et excoquit desiderii aestibus amor Dei. Unde est vox illa flebilis: Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum; quando veniam et apparebo ante faciem Domini. Fuerunt  quotidie: Ubi est Deus tuus ; et illud in Canticis: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo ; et ilSic itaque, sic post fletum et gemitum timoris pervenitur quandoque ad desiderium et suspiria amoris. Quia ergo cor hominis prius concutitur timore, postea compungitur amore, recte per David dicitur: Vox Domini confringentis desertum, et confringet Dominus desertum Cades. Vox
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝯpunctio tunoris est utiq temꝑe
nem reforniam. Semel aut̃e sũ pta
et̃uoꝵ fiducia. multo auxiꝰ. multo
ubius ingemiscimꝰ & flemꝰ ex impa¬
tienti desidio bonoꝵ: qͣm priꝰ feci¬
mus sub formidine maloꝵ. Quando
cupimꝰ disolui & ẽẽ cum xp̃o. certi¬
Isumꝰ de reposita nob̾ corona iusticie.
Amoris eteñ lacͥme & acrius affici¬
unt: & uberius currunt. Hinc ẽ qđ
do marituda marissima. Magna
nanq amaritudo est. qͣndo quis re¬
nuntians scło ad religionẽ ꝯuertit᷑.
maior autẽ qͣn ab negans semet ip¬
sum innuneris ĩ innci temptõnibꝰ
fatigatur: maxina aut̃e quando
pace illa que exuꝑat omnẽ sensũ
ex parte degustata ad illã tam̃ ple¬
ne non admttit᷑. Amara itaq uicõ¬
uersione. amarior intemptatione. a¬
marissima ĩint̃nȩ et eterne expec
tione. quia spes que differt̃ affligit
aĩam. Hinc ẽ qđ alibi ipse clauid ꝓ¬
clamat dicens. Heu me qr incolatuᷤ

Expanded text:
quod compunctio timoris est utique tempoquod compunctio timoris est utique temponem reformamur. Semel autem sumpta aeternorum fiducia, multo anxius, multo uberius ingemiscimus, et flemus ex impatienti desiderio bonorum quam prius fecimus sub formidine malorum, quando cupimus dissolvi et esse cum Christo, certi de reposita nobis corona justitiae. Amoris etenim lacrymae et acrius afficiunt, et uberius currunt. Hinc est qudo mea amarissima . Magna namque amaritudo est, quando quis renuntians saeculo ad religionem convertitur. Major autem quando abnegans semetipsum innumeris inimici tentationibus fatigatur. Maxima autem quando pace illa quae exsuperat omnem sensum ex parte degustata, ad illam tamen plene non admittitur. Amara itaque in conversione, amarior in tentatione, amarissima internae et aeternae tione, bi ipse David proclamat dicens: Heu mihi quia incolatus
Abbreviated transcription (Latin):
inferus. Unde alibi ꝑ eunde psalmiᷤᷤ¬
tam dicit᷑. Qui diuisit mare rubrum ĩ
diuisiones. Maris qͥdem aquȩ. amare
sunt ualde. Qͥd rubrũ mare gͦꝰ. nͥ ama¬
ritudo penitentie: Mare gͦ rubrũ ei
adhuc qͣsi indiuisũ manet. qui ñ nisi
ex sola dampnationis for midine ge¬
iere uouit: s mare diuidit᷑ q̃n com¬
punctio geminat᷑. A maritudĩem e¬
iũ cordis tunc genunat. q̃n qͥs com¬
punctionis fletũ alt̾nat: ut modo
defleat malũ quod ꝑtunescit. modo
suspiret. ꝓbono quod ꝯcupiscit. De¬
ror ex considatione & trepidatione
maloꝵ: mare asinistris. meror ex cõ¬
templatione & expectatione bonoꝵ.
mare est adextris. Et erant eis inqͥt
aque qͣsi ꝓmuro adextris et asinis¬
tris. quia mnuno excludimꝰ concupis¬
centiã: in altero uitamꝰ negligentiã.
qͥa qui expectat p̾mmium: extendit se
ad meritum: & qͥ metuit penã sollici¬
te declinat culpam. Sciendum tam̃

Expanded text:
inferius. Unde alibi per eumdem Psalmisinferius. Unde alibi per eumdem Psalmistam dicitur: Qui divisit mare Rubrum in divisiones . Maris quidem aquae amarae sunt valde. Quid ergo Rubrum mare nisi amaritudo poenitentiae? Mare ergo Rubrum ei adhuc quasi indivisum manet, qui nonnisi ex sola damnationis formidine gemere novit, sed mare dividitur quando compunctio geminatur. Amaritudinem enim cordis tunc geminat, quando quis compunctionis fletum alternat, ut modo defleat malum quod pertimescit modo suspiret pro bono quod concupiscit. Moeror ea consideratione et trepidatione malorum, mare a sinistris; moeror ex contemplatione et exspectatione bonorum, mare est a dextris: et erant eis, inquit, aquae quasi pro muro a dextris et a sinistris. Sed in uno excludimus concupiscentiam, in altero vitamus negligentiam; quia, qui exspectat praemium, extendit se ad meritum, et qui metuit poenam, sollicite declinat culpam. Sciendum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m: et ꝯpungit᷑ ex desidĩo amplioriᷤ
sc̃itatis. Illud gͦ ex pauescit malum
quod fecit: istud ĩgemiscit ꝓ bono qđ
ñdum accepit. Iulud tremit ad recor¬
dationẽ diuine maiestatis: istud liqͦs¬
Icit ad contẽplationẽ suꝑne pictatis.
Sulud gͦ trepidat exmulta formidine.
istud uͦ suspirat p̃nimia dilectione.
Illud ne rapiat᷑ ad tormenta: istudqr
nec dũi subleuat᷑ ad gaudia. Incipi¬
entiũ gͦ ẽ ꝯcuti timore. ꝑfectoꝵ aũt
est compungi amore. E ide̾eo unum
statĩ datur ad inchoationẽ: alud. ꝓ¬
mittit᷑ ad ꝑfectioneni. Recte de eis¬
dr̃. concutientis & cõmouebit. ox
ĩqͥt dñi concutientis desertũ. et con¬
mouebit dñs desertũ cades. Qͥa con¬
punctio timoris qͥbusda imp̃o initio
datur: s ꝯpunctio amoris quousq
ꝑfecta caritas foras mittat timorẽ
differtur. Hoc genumĩ conpinictiõis
genus est: irriguum suꝑiꝰ et irriguũ

Expanded text:
ipsum et compungitur ex desiderio amplioris ipsum et compungitur ex desiderio amplioris sanctitatis. Illud ergo expavescit malum quod fecit; istud ingemiscit pro bono quod nondum accepit. Illud tremit ad recordationem divinae majestatis; istud liquefit ad contemplationem supernae pietatis. Illud ergo trepidat multa formidine; istud suspirat prae nimia dilectione. Illud ne rapiatur ad tormenta, istud quia necdum sublevatur ad gaudia. Incipientum ergo est concuti timore, perfectorum autem est compungi amore, et idcirco unum statim datur ad inchoationem, aliud promittitur ad perfectionem. Recte e commovebit: Vox, inquit, Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades, quia compunctio timoris quibusdam in ipso initio datur. Sed compunctio amoris, quousque perfecta charitas foras mittat timorem, differtur. Hoc geminum compunctionis genus est irriguum superius, et irriguum
Abbreviated transcription (Latin):
in isto ab est concupiscentia. ꝑmauet
sc̃imonia. Istud scͥpt᷑a sc̃a exꝓpͥo nomi¬
ne designat: ut pote quod nouit com¬
m̃dat et approbat. De malo loquens
ñ nominat. s tm̃ dicit desertũ: ut ĩ¬
telligas aliud qͥllib quod non est
scm̃. & cades nomine ꝓrsus ĩdignũ.
Utrũq tam̃ ut diximꝰ concutit᷑. utrũq
ꝯmouet᷑. ut utrũq inmutet᷑. Ad hoc
ñãq concutit᷑ desertum malũ ut cõ¬
mutetur in bonũ. ad hoc ꝯmonetur
desertũ  ut ꝓmoueat᷑ inoptimũ. Et cõ¬
mutari demalo ĩ bonum ꝯmutatio bo¬
na: & inimutari de bono ĩ optinum ĩ¬
mutatio sc̃a. Recte ergo desertũ qͦd
Sam cades ut dictũ est. ĩnuitata uł sc̃a
ĩterp̃tatur. Desertũ gͦ qđ ad huc ma¬
lũ est & ob hoc cades dici ñ pot̾ c̃ocu¬
titur. nec nurũ et ꝯpungitur. consi¬
d̾atione et horrore ꝓprie iniqͥtatis. De¬
sertum uͦ cades eo quod bonũ iansit
sed admelio:a in ardescit. concutit᷑

Expanded text:
in isto abest concupiscentia, permanet in isto abest concupiscentia, permanet sanctimonia. Istud Scriptura sancta ex proprio nomino designat, utpote quod novit commendat et approbat. De malo loquens non nominat, sed tantum dicit desertum, ut intelligas aliud quidlibet quod non est sanctum, et Cades nomine prorsus indignum. Utrumque tamen, ut duximus, concutitur; utrumque commovetur, ut utrumque immutetur. Ad hoc namque concutitur desertum malum, ut commutetur in bonum; ad hoc commovetur desertum bonum ut promoveatur in optimum. Et commutari de malo in bonum, commutatio bona; et immutari de bono in optimum, immutatio sancta. Recte ergo desertum quodcitur. Nam Cades, ut dictum est, immutata vel sancta interpretatur. Desertum ergo quod adhuc malum est, et ob hoc Cades dici non potest, concutitur. Nec mirum, et compungitur consideratione et horrore propriae iniquitatis. Desertum vero Cades, quod bonum jam sit, sed ad meliora inardescit, concutitur et
Abbreviated transcription (Latin):
& malũ desertum uͥ nulla ẽ cult᷑a
hominum: ubi nuillũͤ sc̃itatis uel
religionis studium. Itẽ desertũ eͣ
sed bonum. ubi nullꝰ strepitꝰ tumł¬
tuationis. s insilentio audit᷑ uox
turturis: & gemitꝰ non cessat exde¬
sid̃io diuini amoris. Desertum gͥ
malũ ẽ. uͥ desunt desidĩa celestia.
desideria spũalia: Desertũ bonũ:
ubi ꝓ cul desidĩa scłaria. desideria
carnalia. Desertum deniq ydumee
desertum est malum. desertũ aut̃ẽ
cades compungit᷑ amore. Yduemea
int̃p̃tatur t̾rena. cades: ininuitata
uł sc̃a. ydumea itaq qr nil nouit nͥ
t̃renum. nͥ tͣnsitoriũ. facit desertum
malum. Cades aut̃e quia nil amat
nͥ iustum. nil desid̾at nisi sc̃m: facit
desertũ bonum. Inydumea desolatio
sc̃itatis: incades desolatio terrene
cupiditatis. Recte desertũ malum
ydumea hoc ẽ t̃rena. recte desertum
bonũ dr cades id est sc̃a. qr m illo
de ẽ scĩtas. regnat t̃rena cupiditaᷤᷤ:

Expanded text:
et malum desertum, ubi nulla est cultura et malum desertum, ubi nulla est cultura hominum, ubi nullum est sanctitatis vel religionis studium. Item desertum est sed bonum, ubi nullus strepitus tumultuationis, sed in silentio auditur vox turturis, et gemitus non cessat ex desiderio divini amoris. Desertum igitur malum est, ubi desunt desideria coelestia, desideria spiritualia; desertum bonum, ubi procul desideria saecularia, desideria carnalia. Desertum denique Idumeae, desertum est malum; desertum autem Cades compungitur amore. Idumaea interpretatur terrena, Cades immutata, vel sancta. Idumaea itaque quia nil novit nisi terrenum, nisi transitorium, facit desertum malum. Cades autem quia nil amat nisi justum, nil desiderat nisi sanctum, facit desertum bonum. In Idumaea desolatio sanctitatis, in Cades desolatio terrenae cupiditatis; recte desertum malum Idumaea, hoc est terrena; recte desertum bonum dicitur Cades, id est sancta; quia in illo deest sanctitas, regnat terrena cupiditas;
Abbreviated transcription (Latin):
nam post uictoriam. p̃mium pt᷑
meritũ: triumphum ptꝰ tropheum.
icit gͦ uox dñi ꝯcutientis desertũ¬
et ꝯmouebit dñs desertũ cades
nũ uidet᷑ exhibe. alud sub expecta¬
tione ꝓuutte̾. Hoc quod dr. concu¬
tientis desertũ exhibentis ẽ: qͦd ad¬
ditur cõmouebit desertũ cades. hoc
utiq. ꝓmittentis. Primũ gͦ statini
datur. illud scđm exꝑectat᷑. Tale
fuit illud suꝑius. Uox dñi ꝯfriu¬
gentis cedros. et confringet dñs ce¬
dros libani. S & hoc qͦ notandum.
quod sic̃ ibi pͥus frangunt᷑ cedri.
postea aut̃e cedri libani: sic ⁊ hic
priꝰ contutit᷑ desertũ. postea desertũ
cades. Ecce quomͦ ubiq pͥus ponit᷑
quod ꝑtinet adinchoationẽ. & a¬
onem. S nunc uideamꝰ qͦ dedeser¬
to dicenda oceurrant. Est nãq de¬
sertũ aliud bonũ. aliud malum.
Desertũ malũ est. uͥ desunt g̾mina
uirtutũ. Desertũ bonum: ubi lon¬
ge st̃ tumultꝰ uicioꝵ: Desertũ est

Expanded text:
nam post victoriam, praemium post nam post victoriam, praemium post meritum, triumphum post trophaeum. Dicit ergo vox Domiertum Cades. Unum videtur exhibere, aliud sub exspectatione promittere. Hoc quod dicitur concutientis desertum, exhibentis est, quod additur commovebit desertum Cades, hoc est utique promittentis. Primum ergo statim datur, illud secundum exspectatur. Tale fuit illud superius, vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani. Sed et hoc quoque notandum quod sicut ibi prius franguntur cedri, postea autem cedri Libani, sic et hic prius concutitur desertum, postea desertum Cades. Ecce quomodo ubique prius ponitur quod pertinet ad inchoationem, et aonem. Sed nunc videamus quae de deserto dicenda occurrant. Est namque desertum aliud bonum, aliud malum. Desertum malum est, ubi desunt germina virtutum. Desertum bonum ubi longe sunt tumultus vitiorum. Desertum est
Abbreviated transcription (Latin):
tales erant qui semꝑ pugnare. as¬
sidue triumphare suffucent: in a¬
liis autẽ ad custodiã humilitatis
qͣn singłare aliqđ bonũ p̃cet̾is aliis
om̃ibus acceꝑant. Quia igit᷑ inpe
in conu̾sis ꝯsensum uoluptatis. ĩ
ꝓficientib contagiũ fede delectati¬
onis. inꝑfectis quibꝰda motum ti¬
tillationis: recte hic đr. Uox dñi
int̃cidentis flanimã ignis Sciend
tñ est quia sic̃ nullus ui liac uita ħ
igne ꝑfecte caret. sic nullus ẽ. qͥ
eiꝰ fłamam semꝑ sentiat. Quis enĩ
fomitẽ peceati hic plene destruere
potuit. uł qͥs unqͣm estũ libidinis
sine cessatione sustinuit: Multũ ẽ
itaq hũc ignẽ sopire. & eiꝰ fłamã
ertinguere. Non est utiq ĩ potes¬
tate hominis: ualet hoc sola uox
dñi int̾cidentis fłamam ignis.
ox d onuni ꝯcutientis desertũ¬
ꝙ ꝯmoubit dñs desertum cades.
Huc usq roborauit contͣ genera
enumerat dona gr̃arum qͣsi coro¬

Expanded text:
tales erant qui semper pugnare astales erant qui semper pugnare assidue, et triumphare sufficerent. In aliis autem ad custodiam humilitatis, quando singulare aliquod bonum prae coeteris aliis omnibus accin conversis consensum voluptatis, in proficientibus contagium foedae delectationis, in perfectis quibusdam motum titillationis, recte hic dicitur: Vox Domini intercidit flammam ignis. Sciendum tamen est quia sicut nullus in hac vita hoc igne perfecte caret, sic nullus est qui ejus flammam semper sentiat. Quis enim fomitem peccati hic plene destruere potuit, vel quis unquam aestum libidinis sine cessatione sustinuit? Multum est itaque hunc ignem sopire, et ejus flammam exstinguere. Non est utique in potestate hominis, valet hoc sola vox Domini intercidentis flammam ignis. Vox Domini concutientis desertu Dominus desertum Cades. Hucusque roboravit contra genera enumerat dona gratiarum, quasi coro
Abbreviated transcription (Latin):
mam ꝓrumpit: qͣndo estibꝰ carna¬
lis incendii nos urit. Primo ergo
titillat carnem. scdo delectatiõe
coniqͥnat ment̾e. tancde ꝑ consen¬
sum pͣuitatis subdit sibi rationem.
Nis itaq gradibꝰ sulphurea illa
flam ma libidinis crescit: s eisdem
quidẽ gͣdibꝰ conu̾so tam̃ ordine ad
ꝓuocem iubentis domini de crescit.
Primo namq uox illa dni interci¬
o dentis fłamã ignus. inincipienti¬
oibus &s nouit ꝯuersis int̾cidit qͥc¬
quid inelinare posset ꝯsensumra¬
tionis: in ꝓficientib autem sepe
aufert illicitã delectationẽ mentis.
mraris autẽ & ualde ꝑfectis. re¬
mouet etiam titillationẽ carni.
Nuiti tam̃ qͣmuis ad summam ꝑfec¬
tionẽ ꝓfecu̾̃it. stimulũ carnis suę
extinguere non potuerunt. Sed
diuina hoc disẜensatione ineis
actum est: quẽ quidẽ qͥd unicuiq
utiliꝰ accidat late̾ non pot̃. Et uia
liis quide fiebat ad demonstratio¬
nẽ singłaris eoꝵ fortitudinis. qͥa

Expanded text:
mam prorumpit quando aestibus carnamam prorumpit quando aestibus carnalis incendii nos urit. Primo ergo titillat carnem, secundo delectatione turpi coinquinat mentem. Tandem per consensum pravitatis subdit sibi rationem. His itaque gradibus sulphurea illa flamma libidinis crescit, sed eisdem quidem gradibus converso tamen ordine ad vocem jubentis Domini decrescit. Primo namque vox illa Domini intercidentis flammam ignis in incipientibus, et noviter conversis intercidit qquid inclinare posset consensum rationis. In proficientibus autem saepe aufert illicitam delectationem mentis. In raris autem et valde perfectis removet etiam titillationem carnis. Multi tamen quamvis ad summam perfectionem profecerint, stimulum carnis suae exstinguere non potuerunt, sed divina hoc dispensatione in eis actum est quam quidem quid unicuique utilius accidat latere non potest: et in aliis quidem fiebat ad demonstrationem singularis eorum fortitudinis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
quod illic fłama tota excussa narra¬
tut: hic ꝑ dauid int̾cidenda ꝓut¬
titur. S qr incipientes et ĩ ꝑfectos
psalmꝰ iste instruit: istis maxime
quibꝰ loquit᷑ eiꝰ ꝓmissio ꝯuenire de¬
buit. Possumꝰ tam̃ hanc litterã sic
expone̾: ut possit incipientibꝰ ⁊ ꝓ
ficientibus q ꝑfectis parit̃ cõgru¬
ere. Nani utrobiq quidẽ fłama in¬
t̃ciditur: q̃n uł ab ipsa pars eiꝰ aliqͣ
diuidit᷑. ut tota asuo fomite seꝑat᷑.
Et scimꝰ quide quia flanma que a
suo fomite seꝑata est: nec ad horã
salt̃e ꝑdurare potest. Uideamꝰ itaq
priꝰ quomodo hec fłama augnien¬
tet᷑. et tͣc facile erit agnosce̾ quomͦ
ꝑ partes absciditur. N otandũ tam̃
quod ñ ignem aextinguere: sed eius
flamniã. ꝓmittit int̾cidere. Ignem
enĩ istum qmͣdiu uiuimꝰ. hoc ẽ pec¬
cati fomitẽ intͣ nos met ip̃os habe¬
mꝰ: sed ñ eque eiꝰ semꝑ fłamam susti¬
nemus. Tunc enĩ hie ignus inflam¬

Expanded text:
quod illic flamma tota excussa variaquod illic flamma tota excussa variatur; hic per David intercidenda promittitur. Sed quia incipientes, et imperfectos psalmus iste instruit, istis maxime quibus loquitur ejus promissio convenire debuit. Possumus tamen hanc litteram sic exponere, ut possit incipientibus, et proficientibus, et perfectis pariter congruere. Nam utrobique quidem flamma interciditur, quando vel ab ipsa pars ejus aliqua dividitur, vel tota a suo fomite separatur. Et scimus quidem quia flamma quae a suo fomite separata est, nec ad horam saltem perdurare potest. Videamus itaque prius quomodo haec flamma augmentetur, et tunc facile erit agnoscere quomodo per partes abscinditur. Notandum tamen quod non ignem exstinguere, sed ejus flammam promittit intercidere, ignem enim istum, quandiu vivimus, hoc est peccati fomitem intra nosmetipsos habemus, sed non aeque ejus semper flammam sustinemus. Tunc enim hic ignis in flam