comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
endo filio quamlibet asꝑe: numquã ꝓfecto
amor paternus amittitur. Fit tamen qd no-
lit & doleat: quiã etiam inuitus uidetur do¬
lere sanandus. Ac ꝑhoc si terrena ista res pu¬
blica precepta xp̃iana custodiat: & ipsa bel¬
la sine beniuolentia non gerantur. ut ad pie¬
tatis iusticiȩq pacatam societatem. uictis fa¬
cilius consulatur. Nam cui licentia iniqui¬
tatis eripitur utiliter iuncitur: quoniam
nichil ẽ infelicius felicitate peccantiũ. qua
penalis nutritur impunitas: et mala uolun¬
tas uelut hostis interior roboratur. Sed ꝑuer¬
sa et aduersa corda mortalium. felices res hu¬
manas putant. cum tectoꝵ splendor accendit᷑.¬
& labes non attenditur animoꝵ. cum theatroꝵ
moles extruuntur. & effodiuntur fundam̃ta
iuirtutum. cũgłosa ẽ effusionis insania. et o¬
pera misericordiȩ deridentur: cum ex his q̃
diuitib habundant luxuriantur histrioẽs.
& necessaria uix habent pauperes: cum deus

Expanded text:
endo filio quamlibet aspere numquam profecto endo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus,
Abbreviated transcription (Latin):
inuiriam facis principi sacerdotum: irrident᷑
eos ammonere uoluit quid dixerit: ut qui
saꝑent intelligerent iam destruendum esse
aduentu. xp̃i parietem dealbatum: hoc est
hẏpocrisin sacerdotis uideoꝵ. Ait quippe.
Nesciui fr̃s quia princeps ẽ scriptum ẽ enĩ
principi popłi tui non maledices: cum pro¬
culdubio qui in eodem pꝰpło creuerat. atq
ibi in lege fuerat eruditus. illum principẽ
sacerdotum nescire non posset: nec eos quibꝰ
ita notus erat. ullomodo falleret quod nes¬
ciret. Sunt ergo ista precepta pacientie. sẽ¬
ꝑ in cordis preꝑatione retinenda: ipsaque
beniuolentia ne reddatur malum ꝓ malo.
semꝑ in uoluntate complenda ẽ. Agenda sc̃
autem multa etiam cum inuitis. benigna
quadam asꝑitate flectentis: quoꝵ potius
utilitati consulendum ẽ. quam uoluntati:
quodin principe ciuitatis luculentissime
illoꝵ luterȩ laudauerunt. Nam in corripi¬

Expanded text:
Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, ut, qui saperent, intellegerent iam destruendum fuisse aduentu Christi parietem dealbatum, hoc est hypocrisin sacerdotii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo falleret, quod nesciret. Sunt ergo ista praecepta patientiae semper in cordis praeparatione retinenda ipsaque beniuolentia, ne reddatur malum pro malo, semper in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripi
Abbreviated transcription (Latin):
in marifesto autem id fiat quod cis uidetun
ꝓdesse posse quib bene uelle debemus. hinc
liquido ostenditur. quod ipse dñs xp̃c exem¬
plum singłare patientiȩ cum ꝑcuceretur in
faciȩ respondit. Si male dixi: exꝓbra de ma¬
lo. Si autem bene: quid me cedis: Nequa quã
igitur preceptum suum si uerba intuea mur
impleuit. N eq enim prebuit ꝑcutienti alte¬
ram partem. s potius prohibuit. ue qui fece¬
rat augeret inuiriam: & tamen paratus ue¬
nerat non solum infaciam ꝑcuti. uerũ ȩtiã
ꝓhis quoq a quib hec paciebatur crucifirͦ
occidi: ꝓ quib ait in cruce pendens. Pater
ignosce illis: quia nesciunt quid faciunt.
Nec paulus apłs preceptum dñi & magis¬
tri sui uidetur implesse. ubi etiam ipse per¬
cussus infacie. dixit principi sacerdocũ. Per¬
cuciet de dñs paries dealbate. Sedes iudica¬
re me scd̾m legem: & contra legem iubes me
ꝑcuti: Et cum a circum stantibus diceretur

Expanded text:
in manifesto autem id fiat, quod eis uidetur in manifesto autem id fiat, quod eis uidetur prodesse posse, quibus bene uelle debemus, hinc liquido ostenditur, quod ipse dominus Christus, exemplum singulare patientiae, cum percuteretur in faciem, respondit: Si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? nequaquam igitur praeceptum suum, si uerba intuemur, impleuit; neque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus apostolus praeceptum domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
rum intͬentio. Uindicta enim ultima iuste pos-¬
citur: quando iam nullus restat correctio¬
nis locus. extremo scilicet summoq iudicio.
Nunc uero cauendum est ne uindicandi cu¬
piditate amittatur. ut nichil aliud dicã ip¬
sa pacientia quȩ pluris habenda ẽ. quam oẽ
quod potest ętiam inuito inimicus auferre.
Namq alius euangłista in cadem sententia
nullam fecit dextere mentionem. s cantum
ma xillam & alteram nominauit: ut aliquan¬
to distinctius intelligeretur in alio. ipse au¬
tem simpliciter eandem patientiam comenda¬
rec. ꝑ aratus itaq debet ẽẽ homo iustus. & piꝰ.
patienter eoꝵ maliciam sustinere. quos fieri
bonos querit: ut numerus potius crescat
bonoꝵ: non ut pari malitia. se quoq num̃o
addat maloꝵ. Deniq ista precepta magis ad
preparationem cordis quȩ intus est ꝑcinere.
quam ad opus quod in aꝑto fit. ut teneatur
in secreto animi patiencia cum beniuolentia

Expanded text:
rum intentio; uindicta enim ultima iusta posrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud, ipsa patientia, quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam et alteram nominauit, ut aliquanto distinctius intellegeretur in alio, ipse autem simpliciter eandem patientiam commendaret. paratus itaque debet esse homo iustus et pius patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis, quae intus est, pertinere quam ad opus, quod in aperto fit, ut teneatur in secreto animi patientia cum beniuolentia,
Abbreviated transcription (Latin):
uir ei ꝑfuturum eẽ ꝓpter quem fit: ad oꝑan¬
dum in eo correctionem. atq concordiã. Hoc
ute animo faciendum ẽ. etiam si alius exitꝰ
consequatur. nec corrigi uelit acq pacari ꝓp¬
ter quem corrigendum atq pacandum. uelut
curandum ac sanandum: adibita ẽ ista medi¬
cina. Alioquin si uerba adtenderimus. eoꝵq
yprietati seriuendum pucauerimus. non est
prebenda dextra maxilla si fuerit sinistra per¬
cussa: quoniam siquis inquit te ꝑcusserit in
maxillam dexterã prebe illi & sinistram: ma¬
gis autẽ sinistra ꝑcutitur: quod ad dexteram
ferientis facilior ictus ẽ: sed sic incelligi solet
ac si dictum eet. Si quis in te meliora fuerit
ꝑsequutus: & inferiora ei prebe. ne uindic¬
de potius quam pacienciȩ studens. concẽp¬
nus eterna ꝓ tẽporalib: cum pocius tempo¬
ralia ꝓ ȩternis contempnenda sint: tamquã
sinistra ꝑ dextris. Hȩc semꝑ fuit scõrs marcy¬

Expanded text:
tur ei profuturum esse, propter quem fit ad operantur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque pacandum uelut curandum et sanandum adhibita est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque proprietati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, quoniam: Si quis te, inquit, percusserit in maxillam dexteram, praebe illi et sinistram. magis autem sinistra percutitur, quod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum marty
Abbreviated transcription (Latin):
one alienus. ita surdus ẽ ut ignoret: ad hoc
enum & illa ꝑtinent quȩ malunt exagitare
quam discere. alteram ꝑcucienti prebendã
ẽ maxillam: uolenti auferre tunicã dãdũ
itiam pallium: cum angariante duplicã¬
dam uiam.hoc quippe fit ut uincatur bono
malus. immo in homine malo uincatur bo¬
nomalum: et homo liberetur amalo. non ex¬
trore & alieno. sed intimo ac suo: quo gra¬
uus ac ꝑniciosius quam cuius ius hostis ex¬
irinsecus immanitate uastatur. Qui ergo
iurcit bono malum. pacienter admittit tẽ¬
poralia commoda. ut doceat quam ꝓfide at¬
ꝙ: iusticia contẽpnenda sint quȩ ille nimis
amando fit malus: ac sic iniuiriosus abeo ip¬
scui fecit inuiriam discat. qualia suit ꝓpt̃
quȩ fecit iniuriam. atq in concordiam qua
nichil ẽ utilius ciuitati pęnitens adquirat᷑.
uictus non seuientis uiribus. sed beniuolen
upacientis. Tunc enim recte fit. cum uide¬

Expanded text:
one alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc one alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte fit, cum uide
Abbreviated transcription (Latin):
preclaris uiris constitueret. consecraret. fir¬
maret: augeretq rempublicam. Quid enĩe
res publica: nisires popłi: Res ergo cõmunis.
res utiq ciuitatis. Quid est autem ciuitas
nisi hominum multitudo. in quoddam iun¬
culum redacta concordie: apud enum eos le¬
gitur ita breuis multitudo. diuersa atq ul¬
ga concordia ciuitas facta erat. quȩ porro
precepta concordiȩ in suis templis umqua
illi legenda consuerunt: quand oquidẽ mi¬
seri querere cogebantur quonammodo sine
offensione euiuisquam eoꝵ discordes int̃ se
deo sios colere possent. Quod si mmitari dis¬
conundos uellent. rupto concordiȩ uncłõ
cuisas laberetur: quod postea paulati de¬
caoratis corruptisq morib. agit cepit ꝑ-
hella ciuilia. Quanta uero precepta concor¬
die non humanis disputationib ex quisita.
so diuina auctoritate conscripta. in xp̃i
eccłus lectitentur: quis uel ab illa religi¬

Expanded text:
praeclaris uiris constitueret. consecraret, firpraeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religi
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat. Si autem adulator: talem ẽẽ debere
ostendebat principem ciuitatis. qualem illũ
fallaciter predicabat. Quid ͤ autem non red¬
dere malum ꝑmalo. nisi ab orrere ab ulciscen¬
di libidine. quod ẽ accepta iniuria ignoscere
malle quam ꝑsequi: & nichil nisi iniuirias ob¬
liuisci: hȩc cũ in eoꝵ leguntur auctoribus
exclamatur & plauditur. describi atq predi¬
cari mores uidentur: ⁊ quibus dignum eẽt ex¬
urgere ciuitatem. quȩ tot gentibus imꝑaret:
quod accepta iniiria ignoscere. quam ꝑseqͥ
malebant. Cum legitur precipiente auctor¬
tate diuina non reddendum inalum ꝓmalo.
cum hȩc tam salubris ad monitio. congregaa¬
onibus popłoꝵ tamquam publicis utriusq
sexus.atq omnium ȩtatum & dignitatum seo¬
lis de superiore loco ꝑsonat: accusatur reli¬
gio. tamquam inimica rei publicȩ. Quȩ si ut
dignum est audiretur. longe melius romu¬
lo. numa. bruto. ceterisq illis romane gt̃is

Expanded text:
nouerat, si autem adulator, talem esse debere nouerat, si autem adulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulciscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil nisi iniurias obliuisci? Haec cum in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Romanae gentis
Abbreviated transcription (Latin):
& cum eo qui nos angariare uoluerit. ire de¬
bere spatio itineris duplicato. Que omnia
rei publice moribus asserunt eẽ contraria.
Nam quis inquiunt tolli sibi abhoste aliqͥd
patiatur. ⁊ uel romane ꝓiunciȩ depredatori¬
bus non mala uelit belli iure reponere: hȩc
atq huius modi uerba obtrectantium. siue ñ
obcrectando sed querendo talia loquendium.
operosius fortasse refellerem: nisi heȩ discep¬
taciones haberentur. cum uiris liberaliter
institutis. Unde quid opus est ut dutus la¬
boremus: ac non ipsos potius ꝑcontemur. qͦ
modo poterant gubernare atq augere rem
publicam. quam ex parua & in opi magnam¬
& opulentamq fecerunt: qui accepta inui¬
ria. ignoscere quam ꝑsequi malebant: quo
modo cesari utiq amministratori rei publi¬
cȩ mores eius extollens. cicero dicebat qđ
nichil obliuisci soleret nisi iniuirias: dicebat
enim hȩc. tam magnus laudator: aut tam mag¬
nus adulator. S ed si laudator: talem cesarem

Expanded text:
uoluerit, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius laboremus ac non ipsos potius percontemur, quo modo poterant gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua et inopi magnam opulentamque fecerunt, qui \'accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant\'? quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt. Quid ergo: an illud potest deus:
& hoc non potest:Si non posse dixerint. eur de¬
rogant omnipotentiȩ dei : siposse & nolle res¬
pondint cur solis ocłis fauent. inuident
autem ceteris sensibus corporis xp̃i: at qͦusq
uolunt desipiunt: Q uanto nos melius. qͥ non
eoꝵ insipiencie terminos figimus. s ut desi¬
piant ꝓrsꝰ nolumus. Multa ꝑferri possunt. ad
istam dementiam refucaudãm. Secd aliquando
irruerint auribus tius. hȩc eis inceru lege:
& quid respondeant non te pigeat rescribe ut
potes. Ad hoc enĩ fide corda nr̃a mundantur.
quia s fidei merces iusio dei ꝓmittitur. Q uȩ
siꝑ corporis ocłos erit. frustra ad eam ꝑcipien¬
dam scõꝵ animus exercetur unmo uero tam
ꝑuerse senciens animus non exercetur in se.
s totus in carne est. Ubi enun tenatius ha¬
bitabit & firius: nisi unde se deum uisurũ
ẽẽ presumit: quod certe quantum malum
sit. intelligentiȩ potius dimitto tuȩ: quã lon¬

Expanded text:
inquiunt. quid ergo? an illud potest deus inquiunt. quid ergo? an illud potest deus et hoc non potest? si non posse dixerint, cur derogant omnipotentiae dei? si posse et nolle responderint, cur solis oculis fauent, inuident autem ceteris sensibus corporis Christi? an, quousque uolunt, desipiunt? quanto nos melius, qui non eorum insipientiae terminos figimus, sed, ut desipiant prorsus, nolumus! Multa proferri possunt ad istam dementiam refutandam. sed si aliquando inruerint auribus tuis, haec eis interim lege et, quid respondeant, non te pigeat rescribere, ut potes. ad hoc enim fide corda nostra mundantur, quia nobis fidei merces uisio dei promittitur. quae si per corporis oculos erit, frustra ad eam percipiendam sanctorum animus exercetur, immo uero tam peruerse sentiens animus non exercetur in se, sed totus in carne est. ubi enim tenacius habitabit et fixius, nisi unde se deum uisurum esse praesumit? quod certe quantum malum sit, intellegentiae potius dimitto tuae, quam lon
Abbreviated transcription (Latin):
serimus: argumentationem suam ex nr̃a res¬
ponsione concludant. Quanco iam tolerabi¬
lius desipiunt. qui carnem asserunt conu̾¬
sumari in substantiam dei. & hoc futurã ẽẽ
quod deus ẽ: ut sic eam saltem deo uidendo
faciant idoneam. non tanta diuersitate dis¬
similem quam uanitatem credo istos ab ige
a fide sua fortasse & aurib: & tamen si inter¬
rogatione de hoc similiter urgeantur. pos¬
sit ne hoc deus an non possit efficere: utrũ
eius potestati detrahent si non posse respon¬
derint. an hoc futurum futurum fatebunt᷑
si posse concesserint: quomͦ ergo exierit de
hoc alieno laqueo: sic ex eant de suo.Deinde
cur solis ocłis corporis xp̃i hoc donũ at¬
cributum eẽ contendunt: non ȩtiam cet̾is
sensib: Sonus ergo erit deus. ut possit eius
etiam aurib ꝑcipiͭ & alitus erit ut possit sen¬
cri eius olfatu: & liquor aliqus erit̾ ut pos¬
sit & bibi÷ & moles erit. ut possit & tangi: nõ

Expanded text:
serimus, argumentationem suam ex nostra resserimus, argumentationem suam ex nostra responsione concludant. quanto iam tolerabilius desipiunt, qui carnem adserunt conuersum iri in substantiam dei et hoc futuram esse, quod deus est, ut sic eam saltem deo uidendo faciant idoneam non tanta diuersitate dissimilem. quam uanitatem credo istos abigere a fide sua, fortasse et ab auribus. et tamen si interrogatione de hoc similiter tft-geantur, possitne hoc deus, an non possit efficere, utrum eius potestati detrahent, si non posse responderint, an hoc futurum fatebuntur, si posse concesserint? quo modo ergo exierint de hoc alieno laqueo, sic exeant de suo. deinde cur solis oculis corporis Christi hoc donum adtributum esse contendunt, non etiam ceteris sensibus? sonus ergo erit deus, ut possit eius etiam auribus percipi? et halitus erit, ut sentiri possit eius olfactu? et liquor aliquis erit, ut possit et bibi? et moles erit, ut possit et tangi? non>,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ specłm in enignate. cunic autem facie ad facie.
intellige nos inde tunc uisuros facie ad faciẽ.
unde nunc uidemus ꝑspecłm in enigmate.
hoc autem utrumq interioris hominis munꝰ
ẽ. siue cum in ista ꝑegrinatione adhuc ꝑfidẽ
ambulatur. in qua utitur specło & enigmate:
siue in illa patria cum ꝑ speciem contemplabi¬
tur: ꝓ qua uisione positum ẽ facie ad faciem.
Audiat caro: carnalib cogitacionib ebria. Sp̃s
ẽ deus: & ideo qui ad orant deum. in sp̃u & ue¬
ritate oportet adorare. Si adorare: quanto
magis uidẽ : quis enim audeat affirmare dĩ
substantiã corpraliter uideri: cum eã no¬
luerit corporaliter adorari: s argute sibi ui¬
dentur dicere. & quasi interrogando premẽ:
potuit xp̃c prestare carni suȩ ut oclis corpo¬
reis uideret patrem. an non potuit: ut si uõ
potuisse respondinus: omnipotentie dei nos
derogasse ꝓclament. Si autem potuisse cõces¬

Expanded text:
per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc per fidem ambulatur, in qua utitur speculo et aenigmate, siue in illa patria, cum per speciem contemplabitur, pro qua uisione positum est facie ad faciem\'. Audiat caro carnalibus cogitationibus ebria: Spiritus est deus et ideo, qui adorant deum, in spiritu et ueritate oportet adorare. si adorare, quanto magis uidere! quis enim audeat adfirmare dei substantiam corporaliter uideri, cum eam noluerit corporaliter adorari? sed argute sibi uidentur dicere et quasi interrogando premere: Potuit Christus praestare carni suae, ut oculis corporeis uideret patrem, an non potuit?\' ut, si non potuisse responderimus, omnipotentiae dei nos derogasse proclament; si autem potuisse conces
Abbreviated transcription (Latin):
adme potuit ꝑuenire. nos deum uidere nuc
mente.tunc corpore: ita ut ętiam impios cum
parimodo asseuerent ẽẽ uisuros. Uide quãtũ
in peius ꝑfecerint: dum sine limite timoris
uel pudoris hac atq hac uagabunda fertur im¬
punita lo quacitas. Antea dicebant carni suȩ
tantum hoc prestitisse xp̃m. ut corporeis ocłis
uid̾et deum: deinde addidunt ȩciam oñs
sanctos receptis in resurrectione corꝑibus
eodem mͦ deũ ẽẽ uisuros. nunc iam istã pos¬
sibilitatem etiam impiis donauerunt. donẽt
sane quantum uolunt: & quib uolunt. Nam
quis audeat contradicere hominib de suo do¬
nantibus: qui enim loquitur mendatium. de
suo loquitur.Tu autem cum his qui sanam
doctrinam tenent. nichil istors audeas usur¬
pare de tuo: sed cum legis beati mundo corde
quoruam ipsi deum uidebunt. intellige impi¬
os non uisuros. Neq enim beadi & mundi cor¬
des. sunt impii. Itẽ cum legis uidemus nunc

Expanded text:
ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur inpunita loquacitas. antea dicebant carni suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde addiderunt etiam omnes sanctos receptis in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donauerunt. donent sane, quantum uolunt et quibus uolunt; nam quis audeat contra dicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. tu autem cum his, qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo; sed cum legis: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, intellege impios non uisuros; neque enim beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo ẽ. qui renouatur in agnitiõe dei.
scđm imaginem eius qui ereauit eũ: & tan¬
do efficimur similiores illi. quantomagis in
eius agnicione & haritate ꝓficimus. quia &¬
si exterior homo nr̃ corrumpit᷑.s interior re¬
nouacur de die in diem: ita sane ut in hac
uita quantuscumq ꝓuectus sit. longe absit
ab illa ꝑfectione similitudinis quȩ idonea
erit ad uidendum deum: sicut dicit apłs fa¬
ciȩ ad faciem. In quib certe uerb si corpora¬
lem faciem uoluerimus acciꝑe. consequens
erit ut etiam deus talem habeat faciem. ⁊ sit
aliquod interuallũ inter nrãm & ipsius: cũ
eum udebimus facie ad faciem. Et si int̾ual¬
lum: utiq finis. & membroꝵ habitus termina¬
tus. & cetera absurda: dictuq & cogitatu un¬
pia: quib animał homo non ꝑcipiens quȩ sũt
sp̃s dei: fallacissimis uanitatib illuditur. di¬
cunt enim quidam eors qui talia gaͬriunt sic̃

Expanded text:
similitudo est; qui renovatur in agnitione Dei, similitudo est; qui renovatur in agnitione Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum, et tanto efficimur similiores illi, quanto magis in ejus cognitione et charitate proficimus, quia etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dicit apostolus, facie ad faciem. in quibus certe uerbis si corporalem faciem uoluerimus accipere, consequens erit, ut etiam deus talem habeat faciem et sit aliquod interuallum inter nostram et ipsius, cum eum uidebimus facie ad faciem, et si interuallum, utique finis et membrorum habitus terminatus et cetera absurda dictuque et cogitatu impia, quibus animalis homo non percipiens, quae sunt spiritus dei, fallacissimis uanitatibus luditur. Dicunt enim quidam eorum, qui talia garriunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
niupet: & maiore maiorem. Non ita ẽ ds̃ iui¬
ibił & incorruptibił. qui solus habet ĩmorta¬
litatem. & lucem habitat in accessibilem: quẽ
nemo hominum uidit nec uide pocest ꝑ hoc
enum uiđi ab homine non potest: ꝑ quodui¬
det homo corpore corporea. Nam & si menti¬
b pioꝵ eẽt in accessibilis: non diceretur acce¬
dite ad eum & illuminamini. & si mentib pi
or eẽt inuisibił: non diceretur uidebimus
cum sicuti ẽ. Nam ꝑspice totam ipsam ĩ epla
ioħis sententiam. Dilectissimi inquit filii
dei sumus: & nondum aparuit quid erunꝰ.
Scunus quia cum apparuerit similes ei erinꝰ:
quoniam uidebimus eum sicuti ẽ. In tantũ gͦ
udebimus. uiquantum similes erunus: quia
et nunc in tantum non uidemus. in quãtum
dissimiles sumus. Inde igitur uidebimus. u
similes eruus. Quis autem dementissimus
dixerit corpore nos uel eẽ uel futuros eẽ si¬
miles deo: In interiore igitur homine: ista

Expanded text:
occupet et maiore maiorem. non ita est deus inuioccupet et maiore maiorem. non ita est deus inuisibilis et incorruptibilis, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. per hoc enim uideri ab homine non potest, per quod uidet homo corpore corpora. nam si et mentibus piorum esset inaccessibilis, non diceretur: Accedite ad eum et inluminorum esset invisibilis, non diceretur, « videbimus eum sicuti est. Nam perspice totam ipsam in Epistola Joannis sententiam: « Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus quia cum apparuerit, similes illi erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » In tantum ergo videbimus, in quantum similes erimus, quia et nunc in tantum non videmus in quantum dissimiles sumus. Inde igitur videbimus, unde similes erimus. Quis autem dementissimus dixerit corpore nos vel esse vel futuros esse similes Deo? In interiore itaque homine ista
Abbreviated transcription (Latin):
notior tamen erat sibi quam cibi. Et unde
hoc cum tu eius corporalem faciem uideres.
quam ipse utiq non uidebat: nisi quia noti¬
ca nr̃i cercior intus est. ubi nemo scit q̃ sunt
hominis nisi sp̃c hominis qui in ipso ẽ: s ed
cum uenerit dñs & illuminauerit abscondi¬
a tenebrarum. & manifestauerit cogitatiões
cordis: tunc nichil latebit ꝑximum in ꝓxi¬
mo nec erit quod siuis quisq aꝑiat. abscon¬
ut alienis: ubi nullus erit alicnus. Lux uͦ
psa qua illuminabuntur. hȩc omnia quȩ
modo in cordib reconduntur. quał aut qͣn¬
tisit quis lingua ꝓferat: quis saltem infir¬
na mente contingat: ꝓfecto lux illa ipse dsr
Erit ergo tunc mens idonea. quȩ illam lucẽ
udeat: quod nunc nondum ẽ. hoc autem o¬
ulus corꝑis neq nunc potest. neq tunc po¬
trit. Omne quippe quod ocłis corꝑis cons¬
nci potest. in loco aliquo necesse ẽ: nec ubi¬
Usit totum: s minore sui parte minorẽ locũ

Expanded text:
notior tamen erat sibi quam tibi. et unde notior tamen erat sibi quam tibi. et unde hoc. cum tu eius corporalem faciem uideres, quam ipse utique non uidebat, nisi quia notitia nostri certior intus est. ubi nemo scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis. qui in ipso est? sed cum uenerit dominus et inluminauerit abscondita tenebrarum et manifestauerit cogitationes cordis, tunc nihil latebit proximum in proximo nec erit, quod suis quisque aperiat, abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. lux uero ipsa, qua inluminabuntur haec omnia, quae modo in cordibus reconduntur, qualis aut quanta sit, quis lingua proferat, quis saltem infirma mente contingat? profecto lux ilia ipse deuserit ergo tunc mens idonea, quae illam lucem uideat, quod nunc nondum est. Hoc autem oculus corporis neque nunc potest neque tunc poterit. omne quippe, quod oculis corporis conspici potest. in loco aliquo sit necesse est nec ubique sit totum, sed minore sui parte minorem locum
Abbreviated transcription (Latin):
tantissime. atq in xp̃i ħaritate
honorande filiȩ italicȩ: augus¬
tinus ep̃e in dño saludem. Nlon
solum litteris tius uerum etiã
ipso referente qui ꝑtulit comꝑi mulcum te
flagitare litteras in eas: credentem quod ei
cis consolationem habe plurimam possis su
itaq uidĩs quid ex inde capias: ego tamen
eas negare uel differre non debui. Console¬
sanctum: cuius nunc aliquid ꝓpignore as¬
cepunus. ut ipsam plenitudinem desidare
nouerimus.Non enim te desolatam puca¬
re debes.cum in de interiore homine habe¬
as presentem xp̃m ꝑfidem in corde tuo. al
sic te constristari oportet. quemad modum
ge is quȩ spem non habent: eum uerissima
prsione sꝑemus nos in hac uita unde migͣ¬
s quosdam nrõs migrantes non amisimꝰ.
osmisimus: ad eam uitam nos ẽẽ uenturos
uli nob̃ erunt quanto notiores tanto utiq
hariores. & sine timore ullius discessionis
i mabiles. hic autem & si tuus coniux cuius
ibscessu uidua diceris. tibi notissimus erat:

Expanded text:
TANTISSIMAE ATQVE IN CHRISTI CARITATE HONORANDAE FILIAE ITALICAE AUGUSTINUS EPISCOPUS IN DOMINO SALUTEM. Non solum litteris tuis uerum etiam ipso referente, qui pertulit, comperi multum te flagitare litteras meas credentem, quod ex eis consolationem habere plurimam possis. tu itaque uideris, quid exinde capias, ego tamen eas negare uel differre non debui. consolespiritum sanctum, cuius nunc aliquid pro pignore accepimus, ut ipsam plenitudinem desiderare nouerimus. non enim te desolatam putare debes, cum in interiore homine habeas praesentem Christum per fidem in corde tuo, aut sic te contristari oportet quem ad modum gentes, quae spem non habent, cum ueracissima promissione speremus nos in hac uita, unde migraturi quosdam nostros migrantes non amisimus, sed praemisimus, ad eam uitam esse uenturos, ubi nobis erunt quanto notiores tanto utique cariores et sine timore ullius discessionis amabiles. Hic autem etsi tuus coniux, cuius abscessu uidua diceris, tibi notissimus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum instituto colligam atq demõstrẽ: tuẽ
uidebunt homines quam non sun acceptor
ꝑsone meȩ. Uos autem qui mne multum di¬
igitis. si talẽ asseritis aduersꝰ eos quoꝵ inalicia
ul imꝑitia uł intelligentia reprehendor. ut
ne uusquam scriptoꝵ ineoꝵ errasse dicatis.
frustra laborastis: non bonam causam susce¬
pistis. Facile in ea me ipso iudice suꝑ amini:
qm̃ non mͥ placet. cum akarissimis meis tał
cẽ existimor quał non sum. Profecto enum
ũ me.s ꝓme alium sub meo nomine diligũt.
sinon quod sum s quod non sum diligunt.
lam in quantum me nouerunt uel de me.
uerum credunt: ego ab eis diligor. In quan¬
tum autem michi tribuunt quod in me nec ag¬

Expanded text:
ipsum instituto colligam atque demonstrem, tunc ipsum instituto colligam atque demonstrem, tunc uidebunt homines, quam non sim acceptor personae meae. Vos autem, qui me multum diligitis, si talem adseritis aduersus eos, quorum malitia uel inperitia uel intellegentia ; reprehendor, ut me nusquam scriptorum meorum errasse dicatis, frustra laboratis, non bonam causam suscepistis, facile in ea me ipso iudice superamini, quoniam non mihi placet,! cum a carissimis meis talis esse existimor, qualis non sum. profecto enim non me sed pro me alium sub meo nomine diligunt, si non quod sum, sed quod non sum, diligunt. nam\' in quantum me nouerunt uel de me uerum credunt, ego ab eis diligor; in quantum autem mihi tribuunt, quod in me nec ag
Abbreviated transcription (Latin):
ris cuius sensum imꝓbare fas non ẽ: etiã cul
eo non intellecto hoc inde sentitur quod imꝓ¬
bandum ẽ. Ego pinde fateor me ex eor me ex¬
numero eẽ conari qui ꝓficiendo seribunt: E
scribendo ꝓficiunt. Unde si aliquid uel uicauꝰ
uel in doctius a me positum ẽ. quod non soluis
ab aliis qui ude io possunt merito rep̃hend ã
uerimȩtiam ame ipso quia et ego saltĩ post¬
eisidere debeo si ꝓficio. nec mirandun est
na dolendum. s potius agnoscendum acꝙ
uulandum: non quia erratum ẽ. s quia ĩp¬
situm ẽ. Nam nimis ꝑuerse se ipsum amac:
qui & alios uult errare ut error suus lateat.
ꝯuanto erũ melius & utilius ipse ubi errauit
alii non errent: quoꝵ ad monitu errore care¬
at: quod si noluerit: saltem comites erroris
non habeat. Si enim michi deus quod uolo
prestiterit. ut omnium libroꝵ meoꝵ quec̃q
nichi rectissime displicent. oꝑe aliqͦ ad hoc

Expanded text:
ris, cuius sensum inprobare fas non est, etiam cum ris, cuius sensum inprobare fas non est, etiam cum eo non intellecto hoc inde sentitur, quod inprobandum est. ego proinde fateor me ex eorum numero esse conari, qui proficiendo scribunt et scribendo proficiunt. unde si aliquid uel incautius uel indoctius a me positum est, quod non solum ab aliis, qui uidere id possunt, merito reprehendatur uerum etiam a me ipso, quia et ego saltem postea uidere debeo, si proficio, nec mirandum est nec dolendum sed potius ignoscendum atque gratulandum, non quia erratum est, sed quia inprobatum. nam nimis peruerse se ipsum amat, qui et alios uult errare, ut error suus lateat. quanto enim melius et utilius, ubi ipse errauit, alii non errent, quorum admonitu errore careat! quod si noluerit, saltem comites erroris non habeat. si enim mihi deus, quod uolo, praestiterit, ut omnium librorum meorum quaecumque mihi rectissime displicent, opere aliquo ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & merito insig¬
ni.multumq harissimo filio
marcellino: augustinus in dnõ
salutem. Epłam tuam quam
sactum fratrem & coep̃m meum bonifacium
accepi. quesiui cum rescriberem nec inueni.
recolui tamen te quęsisse: in ea quomodo inue¬
nerint magi pharaonis conuersa in sangui¬
nem tota aqua egipti: unde simile aliquidfa¬
cerent. Quȩ duob modis questio solui solet
siue quod marina aqua offerri potuerit.l
ue quod ẽ credibilius quia in ea regione in
qua erant filis isrł. iste plage non fiebant. ha
enim quib dam scripturȩ illius locis aꝑcis¬
sime expressum admonetur. ȩtiam ubi non
dictum est quid intelligi debeat. Illȩ autẽ
luterȩ cue quas pb̃r urbanus actulit. iabc̃
questionem michi ꝓpositam ex libris non di¬
uinis s meis: quos scripsi de libero arbitrio.
Intalib autem questionibus non multum
laboro: quia & si defendi sententia mea aliq̃
ratione non potest. mea est non eius aueto¬

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO INSIGNI MULTUMQVE CARISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Epistulam tuam, quam per sanctum fratrem et coepiscopum meum Bonifatium accepi, quaesiui, cum rescriberem, nec inueni. recolui tamen te in ea quaesisse, quo modo inuenerint magi Pharaonis conuersa in sanguinem tota aqua Aegypti, unde simile aliquid facerent. quae duobus modis quaestio solui solet, siue cum marina aqua offerri potuerit, siue, quod est credibilius, quia in ea regione, in qua erant filii Israhel, istae plagae non fiebant. hoc enim quibusdam scripturae illius locis apertissime expressum admonet, etiam ubi non dictum est, quid intellegi debeat. Illae autem litterae tuae, quas presbyter Urbanus adtulit, habent quaestionem mihi propositam ex libris non diuinis sed meis, quos scripsi de libero arbitrio. in talibus autem quaestionibus non multum laboro, quia, etsi defendi sententia mea liquida ratione non potest, mea est, non eius aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidem aliud ẽ prenuntiari. aliud annũ¬
ciari: aliud cum uenturus eẽt. aliud cum
uenisset. N unc deinde uideamus: quale
sit quod in epła tua sequitur. Ad iecisti enĩ
eos dicere. quod.xp̃i predicatio acq doctri¬
na. rei publice moribus nulla ex parte cõ¬
ueniat: cuius hoc constet ẽẽ preceptũ ut
nulli malum ꝑmalo reddere debeamus. ut
ꝑcutienti aliam prebere maxillam. & palli

Expanded text:
si quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnunsi quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnuntiari aliud \'cum uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in epistula tua sequitur. adiecisti enim eos dicere, quod Christi praedicatio atque doctrina rei publicae moribus nulla ex parte conueniat, cuius hoc constet esse praeceptum, ut nulli malum pro malo reddere debeamus et percutienti aliam praebere maxillam et palli
Abbreviated transcription (Latin):
ia cob testamentum nouum: non scđm testam̃¬
tum qd disposui patrib eoꝵ. cum eduxi eos
de terra egypti. & alia de hac multa sũt re
testimonia. quib hoc dm̃ facturum eẽ p̃dic¬
tum est: quȩ comiemorare nunc longumẽ.
hic iam si satis constitit quod recte alio tẽpo¬
re constitutũ est. itidem recte alio tempore
posse mutari. mutantis oꝑe non dispositioe
mutata. quam dispositionem intelligibilis
ratio continet: ubi sine tẽꝑr simul sunt. quȩ
in temporib simul fieri non possunt. quia
tempora non simul currunt: quis piam for¬
tassis expectet causas a nobis ipsius muta¬
tionis acciꝑe: quod ipse nosti quam ꝓlixine¬
gotis sit. Uerumptamen breuiter dici potest.
quod homini acuto fortasse suffecerit aliis
sacramentis prenunciari xp̃m cum uenturꝰ
eẽt. aliis cum uenisset annunciari oportuis¬
se: sicut modo nos idipsum loquentes. diuer¬
sitas rerum compulit ȩtiam uerba mutare.

Expanded text:
Iacob testamentum nouum non sicut testameIacob testamentum nouum non sicut testamentum, quod disposui patribus eorum, cum eduxi eos de terra Aegypti. et alia multa sunt de hac re testimonia, quibus hoc deum facturum esse praedictum est, quae commemorare nunc longum est. Hic iam si satis constitit, quod recte alio tempore constitutum est, itidem recte alio tempore posse mutari mutantis opere non dispositione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tempore simul sunt, quae in temporibus simul fieri non possunt, quia tempora non simul currunt, quispiam fortassis expectet causas a nobis ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti quam prolixi negotii sit. uerum tamen breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis suffecerit, aliis sacramentis praenuntiari Christum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisset, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes diuersitas rerum compulit etiam uerba mutare,
Abbreviated transcription (Latin):
xum & statutum fuisse in ipsa sapientia dei ciu
de maioribus ȩtiam rerum mutationib. eadẽ
scriptura dicit. mutab ea et mutabunt᷑. cu autẽ
idem ipse es: insinuandum ẽ eis mutationẽ is¬
tam sacramentoꝵ testamenti ueteris & noui ȩciã
predictam fuisse ꝓpħicis uocib. Ita enim uide¬
bunt si poterunt id qd̾ in tempore nouum est.
non eẽ nouum apud eum qui condidit tem¬
pora. & sine tp̃r habet omnia: quȩ suis quib¬
q temporib ꝓ eoꝵ uarietate distribuit. Nlam
et in illo psalmo unde commemoraui aliquid
quo demonstrarẽ non egere dm̃ sacrificuis
ex ꝑsona xp̃i. Non congregabo conuenticu¬
la eor de sanguinibus. hoc est pecorũ uic¬
timis: quib prius congregabantur conuen¬
ticła iudeors. Et alibi dicit. Non accipiet
de domo cua uitulos: neq de gregib cuis
hyrcos. Et alius ꝓpħa. Ecce dies inquit
uenient dicit dnĩs. et firmabo suꝑ domum

Expanded text:
xum et statutum fuisse in ipsa sapientia Dei, cui xum et statutum fuisse in ipsa sapientia Dei, cui de majoribus etiam rerum mutationibus eadem Scriptura dicit; Mutabis ea, et mutabuntur: tu autem idem ipse es ; insinuandum est eis, mutationem istam sacramentorum Testamenti veteris et novi etiam praedictam fuisse propheticis vocibus. Ita enim videbunt, si poterunt, id quod in tnon esse nouum apud eum, qui condidit tempora et sine tempore habet omnia, quae suis quibusque temporibus pro eorum uarietate distribuit. nam et in illo psalmo, unde commemoraui aliquid, quo demonstrarem non egere deum sacrificiis ex persona Christi: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, hoc est pecorum uictimis, quibus prius congregabantur conuenticula Iudaeorum; et alibi dicit: Non accipiam de domo tua uitulos neque de gregibus tuis hircos; et alius propheta: Ecce dies, inquit, uenient, dicit dominus, et confirmabo super domum
Abbreviated transcription (Latin):
rerum diuinitus imꝑtitarum. uel imbuendo
uirtutib animo. uel ȩternȩ saluti adipiscen¬
de quȩdam signa sunt: quoꝵ cȩlebratione atq
functione. non deo sed nobis utilia. pietatis ex¬
ercentur officia. Nimis autem longum ẽ cõ¬
uenienter disputare de uarietate signor:
quȩ cum adres diuinas ꝑtinent. sacram̃ta ap¬
pellantur. Sicut autem non ideo mutabił ds.
quia mane aliud. aliud uesꝑe. aliud hoc mense.
aliud alio. non hoc isto anno quod illo: ita nõ
id eo mutabił deus quia uniuersi scłi priore uo
lumine aliud. aliud posteriore iussit sibi offer¬
ri: quo conuenient significationes ad doctri¬
uam religionis saluberrimam ꝑtinentes. per
mutabilia tempora sine ulla sui mutatiõe dis¬
poneret.Nam ut nouerit quos hȩc inouent.
iam hoc fuisse in ratione diuina nec cũ ista
noua constituerentur. subito priora displicu¬
isse uelut mutabili uoluntati: sed iam hoc fi¬

Expanded text:
rerum diuinitus impertitarum uel inbuendo rerum diuinitus impertitarum uel inbuendo uirtutibus animo uel aeternae saluti adipiscendae quaedam signa sunt, quorum celebratione atque functione non deo sed nobis utilia pietatis exercentur officia. Nimis autem longum est conuenienter disputare de uarietate signorum, quae cum ad res diuinas pertinent, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud aliud uespere, illud hoc mense illud alio, non hoc isto anno quod illo, ita non ideo mutabilis deus, quia uniuersi saeculi priore uolumine aliud, aliud posteriore sibi jussit offerri, quo convenienter significationes ad doctrinam religionis saluberrimam pertinentes, per mutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret. Nam ut noverint, quos haec movent, jam hoc fuisse in ratione divina, nec cum ista nova constituerentur, subito priora displicuisse velut mutabili voluntate, sed hoc jam fi
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeatur. quid quando imꝑciat addat. aufe¬
rat. detrahat. augeat. minuat  iminutabilis
mutabilium. sicut creator ita moderator: do¬
nec uniuersi scłi pulchritudo. cuius particłȩ
sunt quȩ suis quibusq temporibus apta sunt:
uelut mnagnum carmen cuiusdam ineffabił
modulatoris excurrat: atq inde transeant
in eternam contemplationem spetiei: qui deum
rite colunt. ętiam cum tempus ẽ fidei. Fallunt᷑
autem: qui existimant hec deum iube causa
suȩ utilitatis uel uoluptatis. & merito mouẽ¬
tur cur deus ista mutauerit. quasi delectatiõe
mutabili: aliud sibi iubens offerri illo priꝰ tem¬
pore. aliud isto. Non autem ita ẽ. Nichil deus
iubet quod sibi ꝓsit: sed illi cui iubet. Ideo uerꝰ
est dñs qui seruo non indiget: & quo seruus in¬
diget. In ea quippe scriptura quod uetus dicit᷑
testamentum. & eo tempore dictum ẽ. quo ad¬
huc offerebantur illa sacrificia. quȩ hoc tẽꝑr

Expanded text:
adhibeatur, quid quando impertiat, addat, aufeadhibeatur, quid quando impertiat, addat, auferat, detrahat, augeat minuatue inmutabilis mutabilium sicut creator ita moderator, donec uniuersi saeculi pulchritudo, cuius parti. culae sunt, quae suis quibusque temporibus apta sunt, uelut magnum carmen cuiusdam ineffabilis modulatoris excurrat atque inde transeant in aeternam contemplationem speciei, qui deum rite colunt, etiam cum tempus est fidei. Falluntur autem, qui existimant haec deum iubere causa suae utilitatis uel uoluptatis et merito mouentur, cur deus ista mutauerit quasi delectatione mutabili aliud sibi iubens offerri illo prius tempore aliud isto. non autem ita est. nihil deus iubet, quod sibi prosit sed illi, cui iubet. ideo uerus est dominus, qui seruo non indiget et quo seruus indiget, in ea quippe scriptura, quod uetus dicitur testamentum et eo tempore dictum est, quo adhuc illa offerebantur sacrificia, quae hoc tempore
Abbreviated transcription (Latin):
imlis res sit. sed quod is qui facit: ita ab una
umq ꝑsona diuersis temporib tunc opor¬
t aliquid fieri tunc non oportet: non qđ
iu dissimilis sit qui facit: sed quando facit.
hec questio quam late patet: ꝓfecto uidet.
ꝯuisquis pulchri aptiq distantiam. sparsam
quodam modo in uiuersitate rerum ualet.
neq negligit intueri. Pulchrum enim ꝑ se
psum consideratur atq laudatur: cui turpe
ic deforme contrariũ est. Aptum uero. eiui ex
aduerso est in eptum. quasi religatum pendet
aliunde: nec ex semet ipso sed ex eo cui conec¬
titur iudicatur. Nimirum etiam decens at¬
ꝙ indecens: uel hoc idem ẽ. uel ꝑ inde habet᷑.
ge nunc ea quȩ diximus: refer ad illud un
xagitur. Aptum fuit primis temporibus
sacrificium quod preceꝑat deus: nunc uero
non ita est. Aliud enim precepit quod huic
tempori aptum eẽt. qui multomagis quam
homo nouit. quid cuiq tempori accomodate

Expanded text:
similis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una similis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una eademque persona diuersis temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non oportet, non quod sui dissimilis sit, qui facit, sed quando facit. Haec quaestio quam late pateat, profecta uidet, quisquis pulchri aptique distantiam sparsam quodam modo in uniuersitate rerum ualet neque neglegit intueri. pulchrum enim per se ipsum consideratur atque laudatur, cui turpe ac deforme contrarium est. aptum uero, cui ex aduerso est ineptum, quasi religatum pendet aliunde nec ex semet ipso sed ex eo, cui conectitur, iudicatur; nimirum . etiam decens atque indecens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea, quae diximus, refer ad illud, unde agitur. aptum fuit primis temporibus sacrificium, quod praeceperat deus, nunc uero non ita est. aliud enim praecepit, quod huic tempori aptum esset, qui multo magis quam homo nouit, quid cuique tempori accommodate