comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cubatone lateꝵ. iac̾e sine disiectõe mebroꝵ
Et ut tandẽ de hac parte fine loq̃ndi facia¬
mus. gestus hõis ĩ oi actu debet ẽẽ gratiosꝰ. sñ
mollicie quietus. sñ dissolut̾ce graus. sine
tarditate alac̾. sñ ĩquietudĩe maturꝰ. sine ꝓ¬
t̾uia ⁊ sine turbulencia seuerus. mollẽ gestũ
tẽperat turbidꝰ. ⁊ turbid̃ molł. dissolutũ ꝓ¬
car. procacẽ dissolutus. citatus tardũ. ⁊ tar¬
dus citatum. qr int̾ uicia contraria mediꝰ
limes uirtus est. hec de gestu ad presentẽ
dectͥnã dc̃a sufficiant. Si qͥu̾o tã duri cor¬
dis fucrint. ut hiis ãmonitioĩb ĩformari
nequeant. illos qͥd̃ atriorib stimuł urg̾i
oportet. ut qd̃ sponte fac̾e nolũt. faciant uł
inuiti. Scio enĩ ꝙͣ difficile sit cor malicia
ĩduratũ. ad formã discipline ⁊ sp̃em hones¬
tatis ĩcuruare. s nocesse ÷ ut dũ materia c̃
facile. ad formã ñ flectitur. ei ⁊ acrioris flã¬

Expanded text:
cubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. cubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾q mẽbꝵ ĩ eo ad qd̃ creatũ ÷ officiose cõti¬
neat. nez alterius mebri mĩsteriũ sua admix¬
tione cõfundat. idz ut ecłi uideant aures au¬
diant. nares olfaciãt. & loquat᷑ manus
operentur. pedes ambulẽt. quatinꝰ neq trans¬
mutent᷑ officia mẽbroꝵ. nez inordĩate ꝑmi¬
sceant᷑. Scd̾a ÷ custodia discipline ĩ gestu. uͭ
unũqd̃q mebꝵ id qd̃ facit eo modo atq mẽ¬
sura faciat qd̃ faciend̃÷. idz nec plus nͭͨ mi¬
nus. nec aliter ꝙͣ oportet faciat. Quatinus ĩ
actu suo sic ⁊ dirigatur ⁊ moueat᷑. ut ĩ nlła
unqͣ parte temperancie limitẽ aut formã
honestatis excedat. hoc ÷ ut ĩ paucis exẽplifi
cemꝰ. ridere sine aꝑtõe denciũ. uid̾e sñ deficioe
ocłoꝵ. loqͥ sñ extensione manuũ ⁊ ĩtentatẽe
digitoꝵ sine ꝯtortione labioꝵ. sine iactat̾oe
capitis. sine eleuat̾oe sr̃cilioꝵ. Inced̾e sñ mo¬
extensione uł agitat̾oe tibiaꝵ. sñ alt̾na ac¬

Expanded text:
t officia se contineat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine mosione vel agitatione tibiarum, sine alterna ac
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ ꝑ ĩquietudine ꝯstanciã gͣuitatis de¬
serat. ac sic tandẽ us ad ĩpaciam furoris
de fenestra domꝰ mee ꝑcancelles prospexi: et
uideo paruulos. cõsidero uecordẽ iuenẽ. qͥ
transit ꝑ plateas iux̃ angłm. ⁊ ꝑr uiã domꝰ
aliene grad̾r ĩ obscuro aduesperascẽte die in
noctis tenebris ⁊ caligine ⁊ ecce mulier eccꝰ¬
rit illi ornatu meretricis preparata. ad capi¬

Expanded text:
per inquietudinem, constantiam gravitatis deserat, ac sic tandem usque ad impatientiam furoris De fenestra domus meae per cancellos prospexi, et video parvulos, considero vecordem juvenem, qui transit per plateas juxta angulum, et prope viam domus itur: « In obscuro, advesperascente die, in noctis tenebris et caligine ecce mulier occurrit illi in ornatu meretricio, praeparata ad capi
Abbreviated transcription (Latin):
festinz ad laq̃ũ. ⁊ nescit qr de periculo aĩe il¬
liꝰ agit᷑. uie ĩferi domus eius penetrantes ĩ¬
inferiora mortis. Nemo gͥ deinteps putz
parũ derelĩqre eos. qͥ q̃ disciplinã ad fͦpes motꝰ
⁊ ĩordĩatas gesticulat̾ces m̃bra sua inllectũt
qr nũs scͥptura tã seu̾e istes ext̾iores corporiᷤ
motus ĩ nob̾ reprchend̾et. nͥ ext̾ioris hoĩs i
honesta figuratõ ⁊ mocio indecẽs. ab ĩferiori
mentis corruptõne manaret. Propt̾ea ml¬
tum ualet disciplina ad cohcendes prauos
motus aĩ. qͣtinus mala desideria .d̾ ꝑ c̾tediã
discipline stringunt᷑ ne foris effluãt tandẽ¬

Expanded text:
ad laqueum, et nescit quia de periculo animae illius agitur; viae inferi domus ejus, penetrantes interiora mortis . Nemo ergo deinceps putet parum relinquere eos qui contra disciplinam ad turpes motus, et inordina as gesticulationes membra sua inflectunt, quia nunquam Scriptura tam severe istos exteriores corporis motus in nobis reprhonesta figuratio et motio indecens, ab interiori mentis corruptione manaret. Propterea multum valet disciplina ad coercendos pravos motus animi, quatenus mala desideria dum per custodiam disciplinae stringuntur ne foras effluant, tande
Abbreviated transcription (Latin):
pig̾. leo ÷ ĩuia ĩ medio plateaꝵ eccidendꝰ sũ ꝯt̾
sit ostiũ ĩ cardĩe suo sic pigͥ u̾tit᷑ ĩ lecto. Et i libͦ
ecc̃astico. de pigro ⁊ tardo. ⁊ dissoluto d̾r. In lapi
illius. De stercore boũ lapidabr pig̾. ⁊ oĩs qͥ teti¬
g̾to eũ extuciet manꝰ suas. multa st̃ alia si e¬
numerare uelim. q̃ ad ĩcrepatõe ł ad irrisionẽ

Expanded text:
piger: Leo est in via, in medio platearum occidendus sum . Item: Sicut ostiam in cardine suo, sic piger vertitur in lecto . Et in libro Ecclesiastico de pigro, tardo et dissoluto dicitur: In lapidspernationem illius. De stercore boum lapidabitur piger, et omnis qui tetigerit eum, excutiet manus suas . Multa sunt alia si enumerare velim, quae ad increpationem, vel ad irrisionem
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ unũ qd̃ ꝙ mẽbꝵ ad suũ officiũ rest̾n¬
gat. quatinus d̃ alteꝵ memibꝵ operat᷑ alteꝵ. aut
oĩo quietũ maneat. aut si forte eius opera illi
necessaria ẽẽ cognoscẽtur suo motu ad coope¬
rand̾ illi decenter ⁊ ordinate moueat᷑. ita ut
agatur. s ut sciat unũ qd̃ ĩ quo alteri suc¬
currere. et ĩ quo d̃ aliud mouetur se debeat
quietum custodire. Est enĩ qͣi quedã res pu¬
blica corpus humanũ ĩ quo singuł m̃ebris
sua officia distributa st̃. Dũ gͦ unũ membꝵ
alteriꝰ m̾ebri officiũ in ordinate sͥ uendicat.
qͥd aliud ꝙͣ concordiã uniu̾sitatis ꝑturbat:
dũq aliud suo motu. alt̾ius motũ ĩpedit.
certe illi ꝙͣ natura moderatur dispositoi ꝯͣ dic̃.¬

Expanded text:
que membrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse cognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni c
Abbreviated transcription (Latin):
annuĩt ocuł. terit pede digito loquit̾ pͣuo corde
Smachinat᷑ malũ. ⁊ õi tẽꝑe iurgia seĩat. hius
ex tĩplo ueĩet ꝑoicio sua nec habebit ult̾ me¬
satis demonstrat qͥ ꝑ ĩqͥetudĩs uciũ ĩ sem ipo
pãcõ ꝑdire ⁊̃ priusꝙͣ. foris obsistente ĩueniao.
⁊ quo i̾tipitandꝰ sit pat. si occasione furoris ĩ¬
uen̾it. qũo nullo turbante ext̾ius. sua ĩtus le¬
uitas ⁊ ĩpaciencia ad furorẽ p̾cipitẽ rapit. oñ
bñ pꝰtꝙͣ ĩcõstancie ⁊ leuitatis signa enume¬
rauerat dicẽs. annuit ocłis. digito loquif᷑.
terit pede. nouissĩe ĩdiciũ furoris expressit.
dicẽs. õi tp̃e iurgia semĩat. qr sic dem̃ ẽ pͥm̃¬

Expanded text:
de, digito loquitur, pravo corde machinatur malum et omni tempore jurgia seminat . Huic extemplo veniet perditio sua, nec habebit ultra mesatis demonstrat, qui per inquietudinis vitium in semetipso pacem perdit etiam priusquam foris obsistentem inveniat. Et quo praecipitandus sit patet, si occasionem furoris invenerit, quem nullo turbante exterius sua intus levitas et impatientia ad furorem praecipitem rapit. Unde bene postquam inconstantiae et levitatis signa enumeravit, dicens: Annuit oculis, digito loquitur, terit pede, novissime indicium furoris expressit, dicens: Omni tempore jurgia seminat. Quia, sicut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dissipat. ac pꝰ mod̃ extrinsecus ĩ m̃ebris or¬
dinẽ actõis ꝑturbat. s c̃ iam sepius memo¬
ta homĩe priusꝙͣ m̃tis adu̾sio atq defluxio
precessisse d̾r. ac pꝰ mod̃ cõfusio. atq ꝑtur¬
batio actõis sb̾secuta memorat ᷑. In eo enĩ
it pede. annuit ocłis. digito loquitur. de¬
mostratur confusio actionis. hĩc ⁊÷ illõ¬

Expanded text:
dissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordinem actionis perturbat, sicut jam saepius memota homine prius quidem mentis aversio atque defluxio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio atque perturbatio actionis subsecuta memoratur. In eo enim erverso, terit pede, annuit oculus, digito loquitur , demonstratur confusio actionis. Hinc eti
Abbreviated transcription (Latin):
gorẽ. Alii nauigant brachiis ĩcedentes
dupplici quodã mõstro uno. ⁊ eodẽ tẽpore
pedib deorsum ĩ t̾ra ambulant. ⁊ lacͥtis sur¬
sumin aero uolant. Qd̃ ⁊ queso monstrũ
hoc ꝙ simł ĩ se fingit. ⁊ hõis ĩcessũ. ⁊ nauis
remigium. ⁊ auis uolatum: Libet ĩ hoc poe¬
tice illius sb̾sannationis elogio ꝓclamare.
humano capiti ceruicẽ pictor eqͥnã. Iũg̾e
si uelit ⁊ uarias induc̾e pennas. Undiq col¬
latis membris ut turpitet atrum. desinat
ĩ piscẽ. mulier formosa sr̃ne. Certe tale mͥ
uidetur hoc portentuose figuratõis scema.
forme. S ne forte sagitã pocius ꝙͣ. doctͥna̾
ed̾e uideamur. c̃ płima adħ enumeranda
sr̃ sint. modestie hic qͦ obliuisci nõ debe¬
mus. etiã si fortassis neglygentib ⁊ ĩdis¬
ciplinatis qͣntũ ĩ hiis ip̃i erubesc̾e debeãt.
melius silendo oñdimꝰ. Scire tam̃ debent
unũ ẽe uiciũ qd̃ priꝰ ĩtrinsetꝰ statũ m̃tis

Expanded text:
incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc, poeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere plumas Undique collatis membris, ut turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. . Certe tale mihi videtur hoc portentosae figurationis schemaformae. . Sed ne forte satiram potius quam doctrinam edere videamur cum plurima adhuc enumeranda supersint modestiae hic quoque oblivisci non debemus. Etiam sic fortassis negligentibus et indisciplinatis quantum ipsi in his erubescere debeant, melius silendo ostendemus. Scire tamen debent unum esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis
Abbreviated transcription (Latin):
błabãt ⁊ ĩ pedib suis cõposito gradu ĩcede¬
bãt. decaluabit dñs u̾ticẽ filiaꝵ syon. ã¬
bulabant extẽto collo ⁊ nutib ccłoꝵ. hic
notatur arrogancia. Ibant ⁊ plaudebãt. ãbła¬
bant. ⁊ ĩ pedib suis cõposito gradu ĩcedebãt.
ħ notatur lasciuia. Sequit. decaluabit dñs
hec uicia luxꝰ p̾ciosaꝵ uestiũ sequi solet. pe¬
na quoz eius sb̃infertur c dr. In die illa aufe¬
ret doꝰ ornatũ calciam̃toꝵ.⁊ limulas ⁊ torq̃s
⁊ monilia ⁊ armillas ⁊ mitras ⁊ discͥmĩalia

Expanded text:
bulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion . Ambulabant extento collo et nutibus oculorum, hic notatur arrogantia. Ibant et plaudebant, ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, hic notatur lascihaec vitia luxus pretiosarum vestium sequi solet, poena quoque ejus subinfertur cum dicitur: In die illa auferet Dominus ornatum calceamentorum et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discriminalia
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑. paralitici motũ qͥdẽ h̃t. s officia m̃broꝵ
ĩ suis actionib seruare nõ ualet. siciste ĩ pa¬
ciencia quidẽ ⁊ fluct̾uatione mentis. ad q̃lib
precepꝰ impellit̾. s ĩ õĩb q̃ agit nullo rõnis
uitiosis gestib. quidã adinuicõ similes qͦdã¬
tur ĩter se ñ multũ discrepant. ita ip̃i quo
molłꝰ ⁊ procax dissolutus. ⁊ tardus. citatͤ ⁊
turbidꝰ. qr ⁊ uicia ip̃a ĩter se similia st̃. sic̃ est¬
gestus. qr de int̾iorib aĩe prodeunt corrupt̾oi¬
b ĩ multis scͥpturaꝵ locis gͣuit̾ argui ⁊ re¬
prehendi inueniunt᷑. q̃ ⁊ si ꝑ singula enu¬
merare ñ possumꝰ. ne tam̾e ꝓ nichilo rẽ tãtã
exaggerare uideam᷑ q̃dã ex hiis exempli cã re¬
uoluemus. Demolli ⁊ ꝓcari gestu lasciuã ⁊

Expanded text:
us paralytici modum quidem habet, sed officia membrorum in suis actionibus servare non valet, sic iste impatientia quidem et fluctuatione mentis ad quaelibet praeceps impellitur, sed in omnibus quae agit nullo rationiod in his vitiosis gestibus quidam inter se similes quodamtur, inter se non multum discrepant, ita ipsi quoque mollis et procax, dissolutus et tardus, citatus et turbidus, quia et vitia ipsa inter se similia sunt, sicut egestus, quia de interioribus animae prodeunt corruptionibus, in multis Scripturarum locis graviter argui et reprehendi, inveniuntur; quae, etsi per singula enumerare non possumus, ne tamen pro nihilo rem in tantum exaggerare videamur, quaedam ex his exempli causa revolvem
Abbreviated transcription (Latin):
surgis. Paululũ dormies. modicũ dormitab̾.
pusillũ manus conseres ut quiescas. ⁊ ue¬
niet qͣiͣ cursor egestas. ⁊ mendicitas tua qͣi
nec p̾ceptorẽ nec principẽ. parat estate cibũ
sͥ. ⁊ ꝯgregat qd̃ comedat ĩ heme hyeme.
Itẽ de pigro. Sic̃ acetũ dentib ⁊ fumus ocłis
sic pig̾ his qͥ miser̃t illũ. ⁊ de dissoluto. Manͦ

Expanded text:
surgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasnec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat quod comedat in hieme . Item de pigro: Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, sic piger iis qui miserunt illum . Et de dissoluto: Manus
Abbreviated transcription (Latin):
arrogancie increpat᷑. Unde ⁊ bñ sb̾iũgit᷑.
ñ÷ soliũ filie cald̾oꝵ. qr sepe ho apd̾ alios
tantomagis despectus hẽtꝰ. qͣntomagis a¬
pud sem ip̃m ꝑ tumore arrogantie ex¬
collitur. ut ĩpleatur illa sentencia u̾itatis qͣ
d̾r. Om̃is qui se exaltat humilibr. De quo ad¬

Expanded text:
arrogantiae increpatur. Unde et bene subjungitur, non est solium filiae Chaldaeorum; quia saepe homo apud alios tanto magis despectus habetur, quanto magis apud seipsum per tumorem arrogantiae extollitur, ut impleatur illa sententia Veritatis qua dicitur: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ad omn̾e agendi ⁊ hñdi modũ. hͥ .ui.
modis roprehensibił inuenitur. scilz. si ÷ aut
motł. aut dissolutus. aut tardus. aut citatꝰ.
aut procax. aut turbidꝰ. Mollis significat la¬
sciuiã. dissolutus negligentiã. tardus pigͥciã.
citatus ĩcostanciã. procax sr̃biã. T̃urbidꝰ ira¬
cundiã. Nã ꝙ ĩordĩati motus corporis disso
iã demostratũ: uͥ salomonis testimonio ui¬
rũ apostatã ext̾iorib indiciis aũsionẽ aĩ sui ꝓ

Expanded text:
ad omnem agendi et habendi modum; hic sex modis reprehensibilis invenitur, scilicet, si est aut mollis, aut dissolutus, aut tardus, aut citatus, aut procax, aut turbidus. Mollis significat lasciviam, dissolutus negligentiam, tardus pigritiam, citatus inconstantiam, procax superbiam, turbidus iracundiam. Nam quod inordinati motus corporis, corrujam demonstratum est; ubi Salomonis testimonio virum apostatam exterioribus indiciis aversionem
Abbreviated transcription (Latin):
.i. om̃iũ bautũ splendorem ⁊ to¬
tius bonitatis decore ornat᷑.
ux quod maiꝰ hõi potestesse
dedetꝰ. aut infelicior miseria qͣ
ad informem ⁊irrouabilem

Expanded text:
st, omnium virtutum splendore, et totius bonitatis decore ornatus? Vel quod majus homini potest esse dedecus, aut infelicior miseria, quad informem et irrationabilem
Abbreviated transcription (Latin):
iorem fui qditoris gerit siłitu ͤ
ma sui conditorii siłitudine
degenᷤ oberret. tũt fit de eo
quod scͥpcũ est. homo cũ in
honore ess. ñ .in.9. ẽ iu ⁊c̃.

Expanded text:
jorem sui conditoris gerit similitudma sui conditoris similitudine degener oberrat, tunc fiet de eo quod scriptum est: Et homo cum in honore esset, non i
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝯrinuo eis caro mouecͦ ⁊ contͣ
ꝓpõitũ suũ uł contͭͣ licitos mores
tum est ꝑ gonitales uias eanit¬
tanrHũt motũ casti rigilantes
cohibent ⁊ refrenant dormlen¬

Expanded text:
inuo eis caro moveatur, et contra propositum suum vel contra licitos mores tum est, per genitales vias emittatur. Hunc motum casti vigilantes cohibent et refrenant: dormien
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯtẽplarecur dinam sapĩam
plareitur oꝑa sap̃ie intllcu intꝰ
illusoͣuit sensu foris decorauit
ut iu utroq rfectionẽ inueni¬
ret. Intus as fellicitatẽ foris ad
iomũditatẽ s qr bona ex̃clora
diu stare non post iussus esthͦ
ab ext̾iorib ad int̾iora redite
⁊ ab infi̾orib ad fuꝑiora ascend̾e
eante siquidem dignitatis est

Expanded text:
plaretur Dei sapientiam plaretur opera sapientiae, intellectu intus illustravit, sensu foris decoravit, ut in utroque refectionem inveniret, intus ad felicitatem, foris ad jucunditatem. Sed quia bona exteriora diu stare non possunt, jussus est homo ab exterioribus ad interiora redire, et ab interioribus ad superiora ascendere. Tantae s
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a diffimdio  emieat q in ra¬
diis ocłoꝵ ad insibłia intuenda
dem̃ mixtura quadam p̾mo ã
facie locati st̃ idõ saͥptũ essear¬
batror qm̃ in facien dñs inspi¬

Expanded text:
ipsos diffunditur, emicatque in radiis oculorum ad visibilia intuenda; deinde mixtura quadam primo cufacie praelocati sunt, ideo scriptum arbitror quod Deus in faciem ins
Abbreviated transcription (Latin):
nisꝰ tota auditꝰ tõta merinit
tota est memoria cũ tota ułt
tota uolũtas cũ tota cogitat
tota est cogitat̾o cũ tota diligͣ
ad nͥtutel dolor nai de p᷑¬
catis timor de suppłiciis. deli¬
d̾iũ de ꝓmnissis gaudĩ de pre¬
miis q̃ dam ex̾atia st̾ uͥtutũ¬

Expanded text:
nit: et cum tota meminit, tota est memoria; cum tota vult, tota est voluntas; cum tota cogitat, tota est cogitatio; cum tota diligit, ad virtutes. Dolor namque de peccatis, timor de suppliciis, desiderium de promissis, gaudium de praemiis quaedam exercitia sunt virtutu
Abbreviated transcription (Latin):
tossis. Fortiudo fac̾e quod pꝰsis.
possis Iusticia nolle plus qmͣ
possis⁊ pͣcentia est in eligendiĩ
tẽꝑancia in ucendis fortitudo
in tollerandis Insticia in dist᷑¬
mam dirigere. fortitudis est
t̾renas aipid itates nõ solũ re¬
pͥm̃e ł penitꝰ obliuisci Iusticie
est dm̃ ãi cogitatõm ad solĩt

Expanded text:
tudo, facere quod possit; possit; justitia, non velle plus quam possit. Prudentia est in eligendis; temperantia, in utendis; fortitudo, in tolerandis; justitia, in distrmam dirigere. Fortitudinis est terrenas cupiditates non solum reprimere, sed penitus oblivisci. Justitiae est omnem animi cogita
Abbreviated transcription (Latin):
mł reminiscendo que obluti fu̾a̾t
uł discendo que ip̃a ignorabat
ut uolendo quod nolẽbat ꝑ
spaciũ non distendi᷑ deu̾s aũ
corꝑe non eget ut sit in corꝑe
ma ut aliquid nͨ aliquo gn̾e
sẜiecti in quo ꝯsistat uł aui assistat.

Expanded text:
 reminiscendo quod oblita fuerat, vel discendo quod ignorabat, vel volendo quod nolebat: per spatia non distenditur. Deus autem corpore non eget ut sit; nec locoma, ut aliquid sit; nec aliquo genere subjecti in quo subsistat, vel cui assistat.
Abbreviated transcription (Latin):
s uitab est in corde q̃ adtẽ
toti corꝑi ebuit. fere nanq
puro ⁊angͥnẽ purificatũ ꝑ to¬
tum corpꝰ impellit ꝑ uenaspul¬
satiles que arterie uocant᷑
distemꝑantiã cors phĩci cog¬
nostũt

Expanded text:
s vitalis est in corde, quae ad toti corpori tribuit. Aere namque puro sanguinem purificatum per totum corpus impellit per venas pulsatiles, quae arteriae vocantur. distemperantiam cordis physici cognoscunt
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginat̾ois siue in sensibus
fiectit Conuenientissima aũ me¬
dia st̃ carnis ⁊ aie sensualitas
carnis que maxime ignis ẽ
de aĩabus aut. Igneus est illis
uigor ⁊ celestis origo mira so¬
⁊ limi ⁊ c̾te. sio .i. scͥptũ est fec̃
deus hõĩom de limot̾re ⁊ inspi.

Expanded text:
maginatis, sive in sensibus flectit. Convenientissima autem media sunt carnis et animae, sensualitas carnis, quae maxime ignis estde animabus ait: Igneus est ollis Vigor et coelestis origo. Mira soet limi terrae. Sic enim scriptum est, Fecit Deus hominem de limo ter
Abbreviated transcription (Latin):
caritas nõ est. miser ego qͣnt̃
deb̾em diligere d̾m meũ qui
me fecit cũ nõ eram. ⁊ de m
esse dedit michi nu̾e. sentire.
disd̾nẽ. perierã ⁊ ad mortali ͭ ͤ¬
onuiet me ⁊ tm̃ dilexit me
ut sangnis sui p̾ciũ append̾e̾t
qr nei tali quidem pacto ⁊ re¬

Expanded text:
citatio. Miser ego, quantum deberem diligere Deum meum, qui me fecit cum non eram, redemitesse: dedit mihi vivere, sentire, discernere. Perieram, et ad mortalem dimeret me; et tantum dilexit me, ut sanguinis sui pretium appenderet pro me, talique pacto et re
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe sic̃ n. aĩa uita suã fac̃ carnẽ
uin̾e ⁊ de fonte nature sue irri¬
gat aĩando. sic caro ꝑ corruptelã
man̾e sue lliãm si cupidicatib
illiciris alligau̾t occioiti ⁊ oi

Expanded text:
ae. Sicut enim anima vita sua facit carnem viventem, et de fonte naturae suae irrigat animando; sic caro per corruptelam materiae suae animam, si cupiditatibus illicitis illigaverit, occidit. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
tutis ꝑtes sunt que in fedis mo¬
tib dnãntur. hec aũ st̃ modestia
xeqdia abstiuentia. honestas.
Mod̾ancia ꝑcitas. Sobetas pu¬
dicitia. modestia est que facit¬

Expanded text:
tutis partes sunt quaecunque infidis motibus dominantur. Haec sunt octo: Modestia, verecundia, abstinentia, honestas, moderantia, parcitas, sobrietas, pudicitia. Modestia est,
Abbreviated transcription (Latin):
fidũtia est c̃ta
spes aĩ ꝓducendi ad finẽ rem
inchoatam Seoĩtas est inꝯmo¬
ditates mminentes ⁊ rei inchoate
affines non formidare mag̾ficͣtu

Expanded text:
Fiducia est certa spes animi perducendi, ad finem rem inchoatam. Securitas est incommoditates imminentes et rei inchoatae affines non formidare. Magnificentia
Abbreviated transcription (Latin):
x tuab sp̃flanciis ꝯstat
homo aĩa tm̃ ⁊ carme ⁊ aĩa
tm rone. carne cũ se̾sib suis
quos tñ sensꝰ non monet caro
absq aĩe societate. Aĩa u̾o rõ¬
nale suũ tenet absq carme ⁊¬

Expanded text:
x duabus substantiis constat homo, anima et carne; anima cum ratione, carne cum sensibus suis: quos tamen sensus non movet caro absque animae societate; anima vero rationale suum tenet sine carne
Abbreviated transcription (Latin):
defrũ sb̃e non talis est ssimꝰ s de¬
ficit ⁊ ꝓficit nouit ignorat. me
siliis huc atos illut uagatur
ꝯͥsid̾ando spoctat om̃iã uidet abscen
tͣnsmaria uisu ambit. ꝑcurrit
aspectu abdita scrutatur ⁊
aus orbis fines ⁊ mũdi secreca

Expanded text:
e. Non talis est animus: sed deficit et proficit, novit et ignorat, memsiliis, huc atque illuc vagatur: considerat, spectat omnia. Videt absentia; transmarina visu ambit, et percurrit aspectu, abdita scrutatur: et tius orbis fines et mundi secreta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticens regendo corpori aꝯ¬
mod̾ata. annꝰ sapĩa illustͣtur
cognoscit ⁊ qmͣ sit indecoꝵ ut
ex ͭ  se q̃rat quod in se ip̃opossit
extra semetipm adductꝰ oblit̾ ÷
quid fuit: ⁊ quia nicħ aliud se
fuisse meminit nicħ p̃cer quod
iudet᷑ esse credit solo sẜu ccͣcor

Expanded text:
 regendo corpori accommodata. Animus sapientia illustratus, cognoscit, et quam sit indecorum ut extra se quaerat quod in se ipso possitextra semetipsum abductus, oblitus est quid fuit. Et quia nihil aliud se fuisse meminit, nihil praeter quod videtur esse credit. Solo sensu cir
Abbreviated transcription (Latin):
slstin̾e non posfum aĩa ⁊¬
me habeam incognitum spũ
nescire quid io sis quo dstia
tam ꝓfunde cogitamꝰ quo naba
tam sõtui indagatione inuesti
nobiscũ. ad est tctat. loqͥtur ⁊
nitus nascitur datũ est ⁊̃ illi
taus ingentiũ̃ rr̃ sec̃ta sccrs ⁊
sdipm cognosee non potest pau
na ꝑuidencia ut inueniendi fa¬
cultas desit religiosis aĩs ⁊ dm̃¬

Expanded text:
sustinere non possum ut me habeam incognitum. Magna nescire quid illud sit, quo coelestia tam profunde cogitamus, quo naturalia tam subtili indagatione investignobiscum adest, tractat, loquitur, et intus versatur. Datum est illi tam ingentium rerum secreta scire, et se ipsum cognoscere non potest: paucna providentia, ut inveniendi facultas desit religiosis animi
Abbreviated transcription (Latin):
comedat. uͥ nos quidẽ qͣntum fieri potest
modũ ⁊ mensurã omnes tenere suademꝰ. le¬
gem tam̃ nullam dare presumimꝰ. qr sic̃ iã
supͣdiximus. alius sic ⁊ alius sic. Hec uobis
frẽs de sciencia ⁊ disciplina interim nos diximꝰ.
ẜonitatẽ uero orate ut uob̾ det deus. amexs.

Expanded text:
comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram omnes tenere suademus, legem tamen nullam dare praesumsimus, quia, sicut jam supra diximus, alius sic et alius sic. Haec vobis, fratres, de scientia et disciplina interim nos diximus: Bonitatem vero orate ut vobis det Deus. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ eisceratis ĩt̾iorib ea q̃ remãserant ĩ
pristinũ locum reponant. Alii bibentes di¬
gitos mediotenus poculis ĩmergunt. Alii.
unctas manus ad uestigia sua det̾gentes
rursus ad cibaria tractanda redeunt. alii nu¬
dis articuł coclearis uice olera sua piscãt᷑
ita ut ĩ eodẽ iure ⁊ manus ablutõe ⁊ uenter
refectione querere uideant᷑. Alii semicorro¬
sas crustas ⁊ p̾morsas colliridas cibariis it̾¬
ando ĩfigunt. ⁊ reliqͥas denciũ suoꝵ offas
facturi ĩ pocuł demergunt. hec sic̃ supradi¬
ximus dicentib erubescenda fuerãt. si a
facientib p̾sũpta nõ fuissent. ⁊ Iũc autẽ
sustineat ĩaudiendo uerecundiã. qͥ noluit ĩfaci¬
endo hr̃e disciplm̃a. uerumptam̃ ħ de ĩmũdici¬
a ĩdisciplinate manducanciũ ad exẽplũ dc̃a
sufficiant. T̃ emperanciã manducandi ĩtel¬
ligimus ĩ eo. si ħo tractĩ. ⁊ ñ c̃ nimia festĩat᷑õe

Expanded text:
iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione
Abbreviated transcription (Latin):
cessarius est rigor discipline qͥ istas gule
petulant asĩfra certũ limitẽ cohibeat. qͣti¬
nus se neq ad ĩmoderatas delicias. nez
ad nouitates nez ad sr̃sticiosas p̾paratõe
debeat. cuius mensura hec mͥ ẽe uidet᷑. ut
ne ꝯͣ honestatem nez supͣ necessitatẽ. Nõ
omnis uenter idem sapit. alius sic aliꝰ ñ
sic. cui minus sufficit. iste priusqͣ. ad tur¬
pitudin̾e edacitatis ꝑueniat ĩstfluitatẽ
offendit. Cui multũ opꝰ est: ĩ eo sepe hone
pus÷ magis ad honestatẽ attendat. Q
nez ille nͥ tẽperancie metas trãsierit ad
tupitudiñe ꝑueniet. neq iste nͥ prius
pauca exempla proferre sufficiat. ut d̾ ĩ qͥb dã
suis partibz cernitur. facile ꝑ simili tudinẽ uͥq
caueatur. Quidã ĩtercomedendũ dũ scutellas
exonerare uolunt. quadrata ferculoꝵ frusta
adipem siue saginã sr̃ rotatã distillancia
mensalib inuoluunt. aut sr̃ miciunt. don

Expanded text:
cessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae cessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non omnis venter idem capit, alius sic contentus, alius vero sic. Cui minus sufficit, iste priusquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honespus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste nisi prius pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec
Abbreviated transcription (Latin):
les de ĩmissis gurgitib profunda scrutatõe
pisciculos trahendo. siue ĩtepestiua dearẽ¬
tib rubecis arbuta colligendo uniꝰ appetioꝰ
petulanciã ꝯpescere q̃at. Et sic sane mͥ ñ
satis pat̾e pot̾ ꝙ. uicium istes exagitet. nͥ forte
qr ꝑ qͣndam animi ĩsolenciã multos ĩ suo ob¬
sequio occupari gaudent. siue qr ꝑ tumorẽ
elationis. ceteris omnib qͣntum cibo dissi¬
nles st̃. tantum m̾ito dissimiles uideri uo¬
lunt. alii sr̃sticiosum nimis ĩ p̾parandis ci¬
bis studium adhibent. infinita decoctõnũ
⁊ frixuraꝵ ⁊ ꝯdimentoꝵ genera excogitãteᷤᷤ
mͦ mollia modo dura. modo frigida modo ca¬
lida. modo cocta modo assa. modopiꝑe modo
alsio. modo cumino. modo sale condita se¬
cundũ cõsuetudin̾e p̾gnanciũ mulieꝵ de¬
siderantes. Hii profecto nõ solũ arguendi.
s ⁊̃ deridendi sunt qͥ qͣi caupones ad om
tendunt. Igitur ꝯͣ hec uicia sananda ne¬

Expanded text:
los de imis gurgitibus profunda scrutatione los de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exagitet, nisi forte quia per quamdam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, modo elixa, modo assa, modo pipere, modo allio, modo cumino, modo sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi caupones ad omntendunt. Igitur contra haec vitia sananda ne
Abbreviated transcription (Latin):
modestia ⁊ quiete contineat. Sequit᷑̃ ⁊̃ tͥplex¬
ĩ eo quõ sumat. Obseruancia ĩ eo qd̃ sumat
id ut nez nimis preciosa ⁊ delicata expectat.
nec nimis rara ⁊ insolita requirat. nec nimiᷤ
luxꝰ arguitur. ĩ scdo curiositas. ĩ t̾cio srsticio
notatur. Sunt nãq quidã quoꝵ fauces satis
rididosa infirmitate egrotant. q̃ uͥ pinguia
⁊ delicata deglutire nõ possunt. ⁊ si qñ eis par¬
ci aut frugales cibi oblati fuerint. statĩ aut
ĩ digestionẽ stomagi. aut pectoris siccitatẽ
aut obripilationẽ capitis. aut si qͣ st̃ talia
ad excusandas excusacõnes pretendũt. Alii
delicias ⁊ luxũ ciboꝵ magna constancia as¬
ꝑnant᷑. s ab eis iterum ñ minori aut tole¬
rabiliori petulancia cõmuniũ ciboꝵ usus
omnino despicitur. noua quedã ⁊ ĩsolita ci¬
currat. ut uix tandẽ uł ignotas de desertis
procul montibz radices euellando. ł paucu¬

Expanded text:
modestia et quiete contineat. CAP. XIX. De triplmodestia et quiete contineat. CAP. XIX. De triplin eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec nimis luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita cicurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel paucu
Abbreviated transcription (Latin):
nant. Caput excuciunt. brachia exerunt.
manus ĩ altũ expandunt. ⁊ ñ sñ magna
turpitudĩe qͣi totũ epłm sint absorturi in¬
gñtes quosdã conatus ⁊ gestus satis ĩdecoroᷤᷤ
oñdunt. hanelant ⁊ suspirant p̾ ãgustia.
ita ut cristimes eos aliũ rugienti uentri pa¬
tenciorẽ additũ querere. qͣi angustia fau¬
ciũ ñ possit esurienti stomacho satis suffi
cunt. ⁊ uelut rex sr̃ obsessam ciuitatẽ assultũ
fcũtus. dubitant uͭ primũ expugnatõne ag¬
grediant᷑. d simul ĩ oĩ parte irrũptonẽ fac̾e ꝯ¬
cupiscunt. plus iusto fortassis ista dñtes. uie¬
cundie obliti sumus. s nescit alñ ĩpudẽtia
crubescere. uͥ fuerit manifeste confusa. Hiis
gͥ tͥb modis debet quis int̾ epłas ꝯseruare.
disciplinã ĩ seinz ip̃o. uidelz ut linguã suã a
loquacitate restringat. ⁊ cculos suos a circũ¬
spectione cohibeat. ⁊ ut cetera mẽbra oĩa cũ

Expanded text:
nant. Caput excutiunt, brachia exerunt, nant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficcunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum
Abbreviated transcription (Latin):
debet ho scruare disciplina ĩ habitu suo. ⁊ di¬
sciplmã ĩ cibo suo. disciplina ĩ ħĩtu tͥb mõiᷤ
ĩ disciplina tacendi. ĩ disciplina uidendi. in
disciplina conticͥendi sese. Taciturnitas ĩter
epłas necessaria ÷. idcirco q̃m lĩgua q̃ õĩ t̾pe
erat. pͦ ĩ inferno positus uehemenciꝰ ĩ lĩgua
ardebat. Custodia ccłorum inter epłas ꝓp̾ea
necessariaz. qr ñ decet ibi precipue. ut uages
ħo hẽat oculos nez curiose. ⁊ ut ãplius aliꝙͥ.
dicã impudent̾ ea q̃ apd̃ alios agunt᷑ cirrũ¬
lustrando prospiciat. s ut pociꝰ pudice demiᷤ
sunt attendat. Custodia namqͦ ꝯtinendi sese
Nicħ cum strepitu aut tumultu fiat. s oĩa
membra cum modestia ⁊ tranqͥllitate i disci¬
plina contineant᷑. Nõ sic̃ quidã faciunt. qͥ
c̃ ad edend̾ assederint ĩquieta quadã agitatõe
⁊ ꝯfusione m̃broꝵ ĩtẽperanciã aĩ sui desig¬

Expanded text:
debet homo servare disciplinam in habitu suo, et didebet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore erat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demisssunt attendat. Custodia quoque continendi sese Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui desig
Abbreviated transcription (Latin):
Excelsa stulto sapĩa ĩ porta nõ aperiet os
suum. Et iteꝵ dicit. Cũ obsecratõib loq̃¬
tur pauꝑ. ⁊ diues effab̾r rigide Qͣntũ aũt
sermo clamosus a disciplinatis o cauẽdꝰ
sit ip̃e autor discipline oñ dit de qͦ ꝑ y
sayam scriptũ ÷. Nõ clamabit nez acci¬
piet ꝑsonã. nz audietur foris uox eius.
uerlium autẽ aspeꝵ ⁊ rixosũ oĩo a sermõi¬
b disciplinatis secludendũ c̃ẽ ꝑ eundẽ ꝓ¬
batur cum d̾r. labia stulti ĩmiscẽt se rixis
⁊ os eius iurgia prouocat. de u̾bo ⁊̃ mẽdoso
qͣntum sit cauendus. idẽ ip̃e insinuat di¬
cens. T̃estis falsus ñ erio ĩpunitꝰ. ⁊ qui
mandacͥ loquit᷑ ñ effugiet. S ⁊ u̾bũ dłce
qͣntũ ualeat ĩ sermõe liber ecc̃asticꝰ patẽt
demonstrar. uͥ dicit. U̾b̾um dulce amicos multi¬
plicat. ⁊ mimicos initigat. ⁊ lingua eucaris¬
Nmensa z dupplex custodia discipline. ibi .n.

Expanded text:
Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit nepiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucmensa est duplex custodia disciplinae. Ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ab auditore aũt noxiũ aut ociosũ si fu¬
erit intellectũ reputatur. S ⁊ c̃ u̾itate nec̃ce
ut sermo loq̃ntis dulcedin̾e hẽat. qr sepe eciã
u̾itas auditori amara efficitur. sraut sine
ratione aut sine dilect̃oe. hoc z̾ uł ĩportune
uł impie contra eũ proferatur. singła hec
scͥpture sacre testimoniis ꝯprobemꝰ. Quod
ħ̃itus ĩdisciplinatus sermonẽ ꝯtẽptibilẽ
faciat. salomõ oñdit dicẽs. Nõ decẽt stul¬
tum u̾ba composita. ⁊ it ⁊õ est spetiosa in
ore stulti parabola ⁊ it̾m. Fons uite erudi¬
tio possidentis. ⁊ doctrina stultoꝵ fatuitas.
Et it̾m. dectrina sua noscitur uir. Qͥ autẽ
uanus ⁊ exortus ÷ patebit ꝯceptui. Iteꝵ
Quõ pultras frustra h̃t elaudus tybicis. sic¬
ĩdecẽo est ĩ re stultoꝵ parabola. Qd̃ ũo tẽp
elationis sermone hoĩs ĩgͣtum auditori¬
b reddat. Salomoniteꝵ testatur dicẽs.

Expanded text:
ominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibiasindecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ licenciã concessam ĩ multileqͥũ cadat. Recte
gͦ tempꝰ loq̃ndi discernit᷑. si ħo nec ũ ꝙͣ qñ loqͥ
delet sileat. nec semꝑ qñ licet loquat᷑. Eestat
tas .i. modus loquendi ĩ trib cõstat. hoc ÷ qͦ
gestu quo sono. qͣ sigͥtatõne qͥd dicat᷑. disci¬
plina iubet. ut loq̃ntis sit gestus modestus ⁊
humil̾. sonus demissus ⁊ suauis. sigͥracio
u̾a ⁊ dulcis. modestiã debet hr̃e gestus loq̃ntiᷤ
ut nec ĩ ordĩate nec ĩpudice. nec turbulent̾
b. aut aliqͣ indecenti ꝯformato̾e. siue trans¬
mutatõe uultus placorẽ sui sermonis ĩmi¬
nuat. humilis humił debet ẽẽ gestꝰ loq̃n¬
tis. ut apd̃ auditoros gr̃am sermo eius in¬
ueniat. Sonus loq̃ntis debet ẽẽ demissus.
ne strepitu ⁊ ĩoderata clamositate audi¬
tores suos aut iniuiste t̾reat aut ĩiuste of¬
fendat. Suauis debet c̃ẽ. ne prolacionis asꝑitate
tanto fiat animis audientiũ onerosior qͣnto
ad aures durior uenit ⁊ uerecundior. Sigta

Expanded text:
 licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat est motus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter bus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Signif
Abbreviated transcription (Latin):
cui dicatur. qñ dicat᷑. uͥ dicat᷑ qu̾o dicat᷑. Qd
ã dicend̾ sit. hac primũ generali distĩctõne
discernit᷑. ut uidel nũꝙͣ ĩ sermoĩb discipli¬
natis ociosa adhibeant᷑. Ociosa autẽ st̃ oĩa
q̃ st̾ aut nosciua aut in honesta. aut ĩutili¬
a. Inutilia & st̃ q̃ nec loq̃ntib nec audiẽ¬
tib prost̾. In honesta st̃ q̃ uł illius qͥ loqͥt᷑
uł illiꝰ cui loquit᷑. uł illius de quo loquit᷑
dignitati ñ cõueniunt. Nociua st̃ q̃ suis
suasiõib aĩcs auditoꝵ siue ad error̃e siue
ad prauitatẽ ĩducunt. hec aͥ tͥa. id noci¬
ua. in honesta. inutilia. duob modis dis

Expanded text:
i dicatur, quando dicatur, quomodo dicatur. Quid autem dicendum sit, hoc primum generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta
Abbreviated transcription (Latin):
bũ tempꝰ suũ qñ proferri debeat. ⁊ tp̃c q̃n ta¬
u̾bũ tp̃e loq̃ndi proferat᷑. Propt̾ea ñ ait sa¬
lomon tempꝰ loq̃ndi ⁊ tp̃c deai tacendi. s tẽpꝰ
tacendi ⁊ tempꝰ loq̃ndi. qr priꝰ sic̃ dcm ÷ ĩ silẽ¬
tio forma loq̾ndi sumatur. q̃ pꝰt modũ tpe
loq̃ndi ĩ uoce teneat᷑. Alñ tacere debemꝰ ꝓpͥea
qd alt̾ prior loqui cepit. ne forte si sermone
mus. animos auditoꝵ paratos adhuc ñ

Expanded text:
bum tempus suum quando proferri debeat, tempus quando taverbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomon: Tempus loquendi et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquendi , quia prius, sicut dictum esforma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonemmus, animos auditorum paratos adhuc non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliquid dr̃e uolumus. prius uͥ illd̾ dici cõ¬
ueniat ꝯsideremꝰ. Nã quedã st̾ loca ĩ quib ꝑ¬
petuum silenciũ seruand̃ ÷. Quedã u̾o ĩ qͥb
humanos sermones. id ꝯfabłat̾ces ad altutꝑ
ed̾e ñ licet. exceptis hiis u̾b̃ quib hõ c̃do ⁊ ad
d̾o famulat᷑. Uñ b̾s augustinꝰ ĩ oratorio nicħ
agendũ ẽẽ dicit preter id ad qd̃ factũ ÷. St
itẽ alia loca ĩqͥb ꝓ disciplina ⁊ instructõne¬
gencia ⁊ expositõe scͥpturaꝵ collatc̃es c̃ disci¬
plina tam̃ ⁊ reuerẽtia. ħ ÷ sine cõtẽtione et cla¬
mittant. Loca ĩ quib uana ⁊ srflua dici debe¬
ant inuenire n̾o possum. Neq gͥ ĩ diuinis
et sacratis locis cõfabla t̾oes inducere. neq ĩ
ilł locis nͥ de disciplina agendũ ẽ questic̃es
aut cõtentõnes u̾boꝵ uentilare. nez ĩilł uͥ de
ĩtelligencia diuinaꝵ scͥpturaꝵ tractandũ ÷

Expanded text:
cum aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici concum aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructgentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ sr̃bie sb̃ pretextu constancie ñ ñꝙͣ se ꝯ¬
regat. si ceꝑimꝰ sr̃bis laudare ꝯstanciã. dũ eos
ad uirtutẽ hortari credimus. ampliꝰ ĩ suo
uicio ꝯfirmamus. Ex hortemur gͦ ad ꝯst ã¬
ciã timidos. ad timorẽ sc̾bos. ã frugalitatẽ
prodigos. ad liberalitatẽ auares. ad huma¬
nitatẽ parcos. ad parcitatẽ gulosos. ad ꝯsi¬
liũ temerarios. ad feruorẽ ⁊ eli tepidos. ad sile¬
cium u̾bosos. ad u̾bum exhortatõis nimis
tacitos. ad alacritatẽ segnes. ad mansue¬
tudine impacientes. ad iusticiã negligentes. ad
indulgenciã crudeles. ad u̾ecurdia proca ces.
ad quiefe precipites. ad prudentiã ĩcautos. ad
sollicitudin̾e obliuioses. ⁊ ad modestiã ĩuecũ¬
dos. ⁊ omnino quicquid dr̃e uolumꝰ cui dicẽ¬
dũ sit. ex ip̃a prius nr̃i sermonis qͣlitate. col¬
ligamus. Sequit᷑ ⁊̃ tercia discretio loq̃ndi. u

Expanded text:
vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se cvitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sitm. Sequitur tertia discretio loquendi, ut