comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scdm ipsor rationẽ. Aut enĩ nichil om̃ino ei rationa¬
bili acq inmortali aia participauit illud qd̾ adhuc in
uentre corruptũ ÷: & repulsa illa ratio ⁊ q̃ affirmat
eã in seminis traduce simul cũ corporib seminatã.
aut si parcicipit necessitas inminet conficeri mor¬
tale esse aĩam: qd fides utiq nrã ñ recipit. Uerũtam̃
qͥd ÷ qd̾ ex his oĩb ostendi uolumꝰ : Illud ꝓfecto qd̾ sic̾ eos
qͥ unã quãlibet debis qͣs supͣ exposuimꝰ opinionẽ uerã
putant ñ rectaratione hereticos qͥs appellat. ꝓeo qd̾
neq ex diuinis seripturis certi aliqͥd dehis uł mani¬
feste dictũ ẽe uideat᷑. neq inp̃dicatione eccł astica con¬

Expanded text:
ationem. Aut enim nihil omnino ex rationabili atque immortali anima participavit illud quod adhuc in ventre corruptum est: et repulsa est illa ratio, quae affirmat eam in seminis traducere simul cum corporibus seminatam: aut si participat, necessitas imminet confiteri mortalem esse olumus illud est quod sicut eos qui unam quamlibet de his quas supra exposuimus opinionem veram putant non recta ratione haereticos quis vocat pro eo quod neque ex divinis Scripturis certi aliquid de his vel manifesti dictum esse videatur neque in Predicatione Ecclesiastica pu
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat. ñꝗͣ uł decuit uł causa aliqua existere
potuit. ut ñ hoc qd̾ bonũ & uolebat & poterat sẽꝑ¬
habuerit. Ex qͦ ostendit᷑ semꝑ fuisse uaporem
istũ uirtutis dĩ. millũ habentẽ iniciũ isi dm̃.
Neq enĩ decebat aliud ẽẽ iniciũ: nͥ ipsũ unde ÷ &e

Expanded text:
uam vel decuerit, vel causa aliqua existere potuerit, ut non hoc quod bonum volebat semper habuerit. Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virtutis Dei, nullum habentem initium nisi ipsum Deum. Neque decebat aliud esse initium nisi ipsum unde e
Abbreviated transcription (Latin):
traduce animas uenire confirmant. & simul¬
cũ corporali eassemine seminari. si qͥdẽ ut qͥdã
ipsoꝵ affirmare solent ñ aliud dicunt esse
animã quã insufflationẽ sp̃s dĩ. illã scilicet
quã minicio facture mundi ds̃ insufflasse dr̃
madã deipsa dĩ ẽe eã substantiã ꝓfitentes ⁊
regulã ⁊ rationẽ pietatis asserere qd substantie ÷ dĩ
absurdũ ÷ incurrere ñ uident. qr necesse ⁊ eã simul
cũ corpore emori. ⁊ ẽẽ mortalẽ: sisimul eũ corpore

Expanded text:
traduce animas venire confirmant, et simul corporali eas semine seminari: siquidem, ut quidam ipsorum affirmare solent, non aliud dicunt esse animam quam insufflationem Spiritus Dei: illam scilicet quam initio facturae mundi, Deus insufflasse dicitur in Adam, de ipsa Dei esse eam substantia profitentes: regulam et rationem pietatis asserere, quod substantia Dei est absurdum est, incurrere non vident: quia necesse est eam simul cum corpore
Abbreviated transcription (Latin):
potũq collegimꝰ necessariã habemꝰ intͣdũ austerioris
qͥlitas depoposcer it. ⁊igore ferri. sectionis asꝑitate
indigemꝰ ⁊ qd̾ si ⁊ hȩc suꝑ gressus fuerit morbi modꝰ
adultimũ conceptũ uitiũ ignis erurit: quanto migiꝰ
rũ diu̾sitate collegerant uti hꝰcemodi penalib
curis: insuꝑ ⁊̃ ignis inferre suppliciũ. his qͥs anita

Expanded text:
potumque collegimus, necessariam habemus interdum austerioris si id vitii qualitas depoposcerit, rigore ferri et sectionis asperitate indigemus; quod si etiam hæc supergressus fuerit morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam ignis exurit: quanto magis rum diversitate collegerant, uti hujuscemodi pœnalibus curis, insuper etiam ignis inferre supplicium his qui sanita
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sic̃ in corpore esce habundantia. & qualitas e qͥntitas
cibi contraria febres generat. & febres diu̾si uł modi
uł tẽporis. scd̾m eã m̃surã ꝗͥ intẽꝑies collecta materiã
suggerit aefomitẽ febriũ. quȩ materiȩ qualitas ex
diuersa intẽꝑie congregata. causa uł acerbioris morb
uł ꝑlixioris existit: ita aiã cũ multitudinẽ maloꝵ oꝑũ
& habundantiã inse congregauerit peceatoꝵ. conpe¬
tenti tẽpore oisilla malor congregatio concitat᷑ ad sup¬
pliciũ atq inflĩnat᷑ apenas: cũ mens ipsa uł conscientia
ꝑdiuinã uirtutẽ oĩ in memoriã recipiens. quoꝵ in se
signa quedã icformas cũ peccaret exp̃sserat & singłoꝵ¬
conmiserat. historiã quandĩ scelerũ suoꝵ ante ocrilos
suos uidebit erpositã. Tun ipsa cor scientii ⁊ prus
stimulis agitat᷑ atq conpungit᷑: ⁊ sui ipsa efficitur

Expanded text:
quod sicut in corpore escæ abundantia et qualitas et quantitas cibi contraria febres generant, et febres diversi modi vel temporis secundum eam mensuram qua intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitem febrium; quæ materiæ qualitas ex diversa intemperie congregata, causa vel acerbioris morbi vel prolixioris existit: ita anima cum multitudinem malorum operum et abundantiam in se congregaverit peccatorum, competenti tempore omnis illa malorum congregatio effervescit ad supplicium, atque inflammatur ad pœnas; cum mens ipsa vel conscientia per divinam virtutem omnia in memoriam recipiens, quorum in semetipsa signa quædam et formas, cum peccaret, expresserat, et singcommiserat, historiam quamdam scelerum suorum ante oculos suos videbit expositam; tunc et ipsa conscientia propriis stimul
Abbreviated transcription (Latin):
hendere. s cũ inuenerit aliqͥntulũ exhis que querunt᷑.
iterũ uidet alia q̃ querenda st̃. Qdsi ⁊ ad ipsa ꝑuenerit
multo iterũ plura ex illis q̃ ꝑuideri debeant ꝓuidebit
ꝓpt̃ qd̾ & sapientissimꝰ salomon. naturã rerũ ꝑsapien¬
tiã contuens: ait. Diri. sapiens efficiar. & ipsa sapi¬
entia longe facta ÷ ame: longe plusꝗͣ erat. &. alti¬
tudinẽ ꝓfundã qͥs inueniet S & ysaias sciens rerĩ
inicia a natura mortali inueniri ñposse s ne ab his
qͥdẽ naturis. quȩ quãuis diuiniores sint. ⁊ humane.
factȩ tam̃ & ipsȩ st̃ ł create. sciens gͦ qd̾ a nulla harũ
neq iniciũ. neq finis inueniri potest: ait. Priona
q̃ fuer̃t dicite. & sciemꝰ qr dii estis. ł nouissima quesint

Expanded text:
ut invenerit quædam ex his quæ quæruntur, iterum videt alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requiri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores sint quam humana est, factæ tamen et ipsæ sunt vel creatæ: sciens ergo quod a nulla harum neque initium neque finis inveniri potest, ait: «Priora quæ fuerint dicite, et scimus quia dii estis: vel novissima quæ» sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dixerĩ. si qͥs rationẽ humanȩ aĩe inqͥrat: cũ
de ea neq qd̾ er seminis traduce duicat᷑ neq qd̃
honorabilior ⁊ antiqͥor corpoꝵ conpage sit.
tradidit eccłastica regula. Ppt̃ qd̾ multi nec
conp̃hendere potuert qualit᷑ sentiri oporceses
Naiẽ ratione: s ⁊ qͥ aliqͥd sentire uł cdisserere
uisist̃ ⁊ ñnullis in suspicione habent᷑. uelut
noui liqͥd introducentes. Pamphilu¬

Expanded text:
e requirat, cum de ea neque quod ex seminis traduce ducatur, neque quod honorabilior et antiquior corporum compage sit, tradiderit ecclesiastica regula: propter quod multi nec comprehendere potuerunt aliter sentiri oportere de animae ratione. Sed et qui aliter sentire vel disserere visi sunt; a nonnullis in suspicione habentur velut novi aliquid introducentes. Fatetu
Abbreviated transcription (Latin):
possit reciꝑe malũ. Iecireo confirmamus
omẽm naturã recepisse malũ. id÷ malã effec¬
tã. s sic̃ ÷ dicere. qr oĩs hoĩs natura recipit
ut possit nauigare ñ tam̃ ex eo ⁊̃ õis homo
nauigabit. & iterũ omĩ homini possibile ÷
discere artem gramatieã. ł medicinã. ñ tam̃
iccirco ostendit᷑ õis hõ ł medicus ẽẽ ł grama¬
ticus: ita si dicimꝰ nullã ẽẽ naturã q̃ ñ possit
reciꝑe malũ. ñ tam̃ continuo etiã recepisse
malũ designat᷑. & rursũ nulla natura ÷¬

Expanded text:
irmamus omnem naturam recepisse malum, id est malam effectam: sicut est dicere quod omnis hominis natura recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit; et iterum omni homini possibile est discere artem grammaticam vel medicinam, non tamen idcirco ostenditur omnis homo vel medicus esse, vel grammaticus: ita si dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, non tamen continuo etiam recepisse malum designat
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ patrẽ. uładpunctũ mom̃ti alieuiꝰ pot̾ qͥs sentire
uł credere: qͥtam̃ piũ aliqͥd dedõ incelligere nouerit
ul sentire: Aut enĩ ñ potuisse dm̃ dicet generare sa¬
rit ẽẽ. aut potuisse qͥdẽ & qd̾ ne dici qͥdẽ de dõ fas ÷ no¬
liusse genetare: Qd̾utrũq ⁊ absurdũ ẽẽ.⁊ imprũ
tiã. ꝓpt̃ qͦd nos sẽꝑ dm̃ patrẽ nouimꝰ unigenit filii
sui ex ipso ͥdẽ nati. ⁊ qd ÷ ab ipso trahentis. sine ullo
tam̃ inicio. ñ solũ eo qđ aliqͥb tẽpoꝵ spieiis distin¬
gui pot̃. s ne illo qͥdẽ qd̾ sola apud semet ipsa mens
intueri solet.⁊ nudo ut itadirerĩ in tellectu ⁊ no
conspicari. Extra om̃e gͦ qͦd ułdiciuł intelligi pot̾
iniciũ: generatã ẽẽ. credendũ ÷ sapientiã ꝑ ap̃dilꝰ.¬

Expanded text:
ad punctum momenti alicujus quis potest sentire vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sarit ut esset; aut potuisse quidem, et, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, tiam. Propter quod nos semper Deum patrem novimus unigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio, non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui potest, sed ne illo quidem quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium generatam esse credendum est Sapientiam. I
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes bonas: qͥ ei ministrent ad salutẽ hoiui
consũmandã. S quando isti ereati sint. ł qͥles
aut qͦmͦ sint: ñ satis in manifesto distinguit᷑
Desole aut̃ & luna aut stellis. utrũ animantia
sint. aut er aĩa: manifeste ñtradit᷑. Oporce:
qͥ uelut elem̃tis ac fundam̃tis hꝰ modi uti. sd̾m
mandatũ qd̾ dic̃. illuminate uob̃ lum̃ scientie:
ratione ꝑficere ut manifestis necessiruis
in uero rimet᷑. & unũ ut diximꝰ corpꝰ efficiat
exẽplis. ⁊ affirmationib. uł his qͥs inscĩs serip¬
turis inuenerit ⁊ ł qͥs ex consequentie ipsius
indagine. ac recti tenore reppererit. Pãphilꝰ¬

Expanded text:
qui ei ministrant ad salutem hominum consummandam: sed quando isti creati sint, vel quales, aut quomodo sint, non satis in manifesto designatur. De sole autem et luna et stellis utrum animantia sint, an sine anima, manifeste non traditur. Oportet igitur velut elementis ac fundamentis hujusmodi uti secundum mandatum quod dicit: «Illuminate vobis lumen scientiæ, ratione perficere ut manifestis et necessariis in vero rimetur, et unum, ut diximus, corpus efficiat exemplis et affirmationibus, vel his quas in sanctis Scripturis invenerit, vel quas ex consequentiæ ipsius indagine ac recti tenore repererit. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
inse adiunctionis admutens. uti ne maiꝰ aliqͥd
⁊ inferiꝰ in se hab̾e credat᷑. s ut sit ex oiparte
monas. ⁊ ut ita dicã enas. & mens ae fons ex
neq sensibili magnitudine. ł corporali habitu.
aut colore. neq alio ullo prsus indiget hoꝵ
illa simplex.⁊ tota mens ut moueat᷑ uł oꝑet᷑
aliqͥd nichildilationis aut cunctationis habe
potest. ne ꝑ hmodi adiunctionẽ eireũ serib
nł inhiberi aliqͥtenꝰ uideat᷑ diume naturȩ simpli¬
eitas. uti ne qd̃ ⁊ pͥnc ipiũ õiũ. conpositũ uideatar.

Expanded text:
in se adjunctionis admittens: uti ne majus aliquid et inferius in se habere credatur, sed ut sit ex omni parte μονὰς, et ut ita dicam ἑνὰς, et mens, ac fons ex neque sensibili magnitudine, vel corporali habitu, aut colore; neque alio ullo prorsus indiget horuilla simplex et tota mens ut moveatur vel operetur aliquid, nihil dilationis aut cunctationis habere potest, ne per hujusmodi adjunctionem circumscribi vel inhiberi aliquatenus videatur divinæ naturæ simplicitas, uti ne quod est principium omnium, cómpositum inveniatur
Abbreviated transcription (Latin):
tagͦ ⁊ abeo filii subsistentia genorat᷑ ꝯđr
Obseruandũ nãq ÷ neqͥs incurrat in illas ae¬
surdas fabulas eoꝵ qͥ ꝓlationes quasdã sibi
ipsi depingunt. ut diuinã naturã in pirces
uocent. ut dm̃ patr̃e quantũ inse ÷ orndant
cũ hocde incorporea natura ł leurt̃ suspica¬
ri. ñ solũ extremȩ impietatis sit. uerũetiã
ultime insipientie. nec omĩno ł adintelli
gentiam consequens. ut incorporee nt io
substantialis diuisio possit intelligi. Q igic
eͦ sic̃ uoluntas ꝓcedit e mente. ⁊ neq par ẽ
aliquã mentis secat. neq ab ea separat᷑ aut
diuidit᷑. tali quadã specie putandꝰ ÷ pat̾ fibũ
genuisse. imaginẽ scilicet suã. ut sic̃ ipse:¬

Expanded text:
go et Filii subsistentia generatur ab Observandum namque est, ne quis incurrat in illas absurdas fabulas eorum qui prolationes quasdam sibi ipsis depingunt, ut divinam naturam in partes vocent, et Deum Patrem, quantum in se est, dividant: cum hoc de incorporea natura vel leviter suspicari non solum extremae impietatis sit, verum etiam ultimae insipientiae, negentiam consequens ut incorporeæ naturæ substantialis divisio possit intelligi. Magis ergo sicut voluntas procedit e mente, et neque partem aliquam mentis secat, neque ab ea separatur aut dividitur, tali quadam specie putandus est Pater Filium genuisse imaginem scilicet suam, ut sic
Abbreviated transcription (Latin):
clare erposuit. Apud plurimos tam̃ ista habet᷑ opi¬
nio. qd̾ angłs fuerit iste diabolus & apostata effectꝰ.
qͣ plurimos angłoꝵ secũ decliiare ꝑsuaserit: qͥ⁊ nẽ
usq angłi ipsiꝰ nuncupant᷑. Est p̃terea ⁊ illud
inȩccłastica p̃dicatione qd̾ mundꝰ iste factꝰ sit. ⁊ a
certo tẽpore ceperit: & sit ꝓipla sui corruptio¬
ne soluendus. Quid tam̃ ante hc̃ mrundũ suer
aut qͥd post mundũ erit: iã ñ ꝓmanifesto
multis innotuit. Ri enĩ euident ineccł astici¬

Expanded text:
clare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opiclare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opinio, quod Angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quamplurimos Angelorum secum declinare persuaserit, qui et nunc usque angeli ipsius nuncupantur. VII. Est præterea et illud in ecclesiastica prædicatione, quod mundus iste factus sit, et a certo tempore cœperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus. Quid tamen ante hunc mundum fuerit, aut quid post mundum erit, jam non pro manifesto multis innotuit. Non enim evidens de hi
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilẽ. liberi arbitrii. ⁊ uoluntatis. ẽẽ. qͦq ei
certam̃ adu̾sus diabolũ ⁊ angłos eiꝰ contrariasq
uirtutes. ex eo qd illi peccatis eã onerare contendant
nos uͦ si recte consulteq uiuamꝰ. ab hꝰ cemodi nos ex u¬
ere conem᷑. Unde ⁊ consequens ÷ intelligerẽ ñ
trii sumꝰ inpugnare nosfortasse. posst̃ alique
uirtutes adpecc̃atũ ⁊ alie iuuare ad salutẽ: ñ tam̃
necessitate cogim᷑ ł recte agere ł male. Qđ fieri
arbitrant᷑ qͥstellarũ cursũ ⁊ motꝰ. causã dicunt
ex seminis traduce ducat᷑. ita ut ratio ipsiꝰ ł substan¬
tia inserta ipsis corporalib seminib habeat᷑. an uͦ
aliud habeat iniciũ. ⁊ hoc ipsũ iniciũ sigenitũ ÷
aut ñgenitũ: łcerce siextͥnsecus corpori indit᷑ necne:
ñ satis manifesta p̃dicatione distinguit᷑. De diabolo¬
⁊angłis eiꝰ contrariisq uirtutib eccłastiea p̃dicatio
docuit. qd̾ sint qͥdẽ hȩc. que aut̃ sint. ł qͦmͦ sint ñ satis

Expanded text:
 liberi arbitrii et voluntatis: esse quoque ei certamen adversus diabolum et angelos ejus contrariasque virtutes, ex eo quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi labe nos exuere conemur. Unde et consequens est intelligere, non ntrii sumus, impugnare nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et aliae juvare ad salutem: non tamen necessitate cogimur, vel recte agere vel male; quod fieri arbitrantur hi qui stellarum cursum et motus, causam dicunt te. De anima vero utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur: an vero aliud habeat initium: et hoc ipsum initium si est genitum, aut non genitum: vel certe si extrinsecus corpori inditur, necne, non satis manifesta praedicatione distinguitur. CAet angelis ejus contrariisque virtutibus ecclesiastica prædicatio docuit, quoniam sunt quidem hæc; quæ autem sint, aut quomodo sint, non satis
Abbreviated transcription (Latin):
suns habert petist. unde & decidere eã possibile :
S & sapientiã qͥs accidentẽ nichilominꝰ babet ꝗͣuis
i nr̃a sit positũ potestate studio nr̃o ⁊ uite
merita si samentie oꝑã demꝰ. effici sapientes.
a si semꝑ id studii geramꝰ. semꝑ sapientiȩ par¬
ticipamus. ⁊ id nob̾ uł plus uł minꝰ accedat. uł

Expanded text:
cidere eam possibile est. Sed et sapientiam quis accidentem nihilominus habet, quamvis in nostra positum sit potestate, studio nostro et vitæ merito, si sapientiæ operam damus, effici sapientes, et si semper id studii geramus, semper sapientiæ participemus, et id nobis vel plus vel minus accidat, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ueterib. aliꝰ uͦ in his qͥ in aduentũ xͥ credider̃t. ⁊ inspi¬
rati st̃ fuerit. manifestissime ineccłis p̃dicat᷑. Post
hec iã qd̾ aĩa substantiã uitãq habens ꝓpͥã. eũ er hoc
mundo discesserit. ꝓsuis mer itis dispensabit᷑. siue
uite et̾nȩ ac beatitudinis hereditate potitura. si hoc
ei sua gesta p̃sticerint: siue igni et̃no ac supplicus
mancipanda. si in hoceã scelerũ culpa detorserit:
s qr erit tẽpꝰ resurrectionis mortuoꝵ. cũ corpꝰ hoc
qd̾ in corruptione seminat᷑ surget in incorruptione.

Expanded text:
veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. V. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur, sive vitæ æternæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint; sive igni æterno ac suppliciis mancipanda, si in hoc eam scelerum culpa detorserit: sed et quia erit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc «in corruptione seminatur, surget in incorr
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i p̃dicantes. de qͥb.dã qͥdẽ quec̃q necessaria credider̃t
om̃ib credentib ⁊̃ his qͥ pigriores erga inqͥsitionẽ diui¬
ne scientie uidebant᷑ manifestissime tradider̃t. rati¬
onẽ scilicet .I assertionis eoꝵ relinquentes abhis in
ꝓfecto ut studiosiores qͥq ex posteris suis amatores sa
pientiȩ exercitiũ hab̾e possent. in qͦ ingenii sui fructũ
ostendere ualerent: ii uidelicet qͥdignosse capaces

Expanded text:
i prædicantes, de quibusdam quidem quæ cumque necessaria crediderunt, omnibus etiam his qui pigriores erga inquisitionem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab his inprofecto ut studiosiores quique ex posteris suis qui amatores essent sapientiæ, exercitium habere possent in quo ingenii sui fructum ostenderent, hi videlicet qui dignos se et capaces
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ contẽplari debuerant. qͥntã ridendi mate¬
riam gentilib quantãq heretieis p̾beant. cũ eo ᷤᷤ
qͦs assertores xp̃iani doginatis & defensores puta¬
bant. confutari nc̃ uideant. ⁊ refelli a ꝓpͥis ⁊ de̾
uelut ciuili bello gaudeant inpugnatũ: quẽ ipsi
hostilit̃ inpugnare ñ poterant. Qm̃gͦ ꝗͣplurimi¬

Expanded text:
lud contemplari debuerant quantam ridendi materiam gentilibus quantamque haereticis praebeant, cum eos quos assertores Christiani dogmatis et defensores putant confutari nunc videant et refelli a propriis et velut civili bello gaudeant impugnatum quem ipsi hostiliter impugnare non poterant. Fuerunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
de dõpotuerimꝰ. multis longe modis eũ meliorẽ
ẽẽ ab̾eo qd̾ sensimꝰ necesse ⁊ credi. Sic̃ enĩ si uide¬
amꝰ aliquẽ uir posse scintillã luminis. aut bre¬
uissime lucerne lum̃ aspicere &e eñ eiiꝰ acies ocło
plus luminis caꝑe ꝗͣ sup̃diximꝰ ñ ualet. si uelimꝰ
de claritate acsplendore solis edocere. ñ ne oporte¬
bit nos ei dicere. qr hoc lumine ꝗd̾ uides. ineffabi¬
lit̃ & inestimabilit̃ melior ii c p̃stantior solis¬
ẽ. splendor: ita mens nr̃a eũ intͣ carnis ⁊ sanguins
claustra concludit᷑. & ꝑ talis materiȩ participa¬
tione habet᷑ atq obtunsior reddit᷑. ilic̃o ad cõn¬
parationẽ nature corporee longe p̃cellens ha¬
obtinet locũ. Qͥd aut̃ inoĩb intellectualib io:
incorporeis. tam p̃stans õib tam ineffabiliter
atq inestimabilit̾ p̃cellens quã ds̃: Cuiꝰ utiq
natura acie humane m̃tis intendi atq intueri:
quãuissit purissima mens aclimpidissima ñ pot̃¬

Expanded text:
Deo potuerimus, multis longe modis eum meliorem esse ab eo quod sensimus necesse est credi. Sicut enim si videamus aliquem vix posse scintillam luminis, aut brevissimæ lucernæ lumen aspicere; et eum cujus acies oculorum plus luminis capere quam supra diximus non valet, si velimus de claritate ac splendore solis edocere: nonne oportebit nos ei dicere, quia omni hoc lumine quod vides, ineffabiliter et inæstimabiliter melior ac præstantior est solis splendor? Ita mens nostra cum intra carnis et sanguinis claustra concluditur, et pro talis materiæ participatione hebetior atque obtusior redditur, licet ad comparationem naturæ corporeæ longe præcellens haobtinet locum. Quid autem in omnibus intellectualibus, id est, incorporeis, tam præstans omnibus, tam ineffabiliter atque inæstimabiliter præcellens, quam Deus? cujus utique natura acie humanæ mentis intendi atque intueri, quamvis ea sit purissima mens ac limpidissima, non pot
Abbreviated transcription (Latin):
oculis uideri posst̃: putet ab eo decorosdici & speci¬
osos. S illi st̃ decori & speciosi pedes: qͥ ambulant
ꝑuiã uite. Sed̾m illũ enĩ qͥdix̃. egosũuia intelli¬
ge decoros & speciosos euangłizantiũ pedes. qͥ ꝑ
talẽ uiã merent᷑ incedere. Istist̾ gͦ pedes qͥb &
paulus cursũ eucurrisse sedicit. s & sic eurrer
ut conp̃hendat: id ÷ uigor anime qͦ tendit᷑ &
ꝓperat᷑ ad celũ. Gratifice aut̃ pedes istos ẽe fu¬
mabis. quos iħe discipłis suis lauat: & linteo qͦ
p̃cinctꝰ ÷ t̃git. E quãuis corporali specie fuerit
impletũ: tam̃ petro hoc solũ qd̾ fieri uidebat non¬
incelligenti. & quasi honoris causa ne sibi seruo
pedes lauaret dñs excusanti: audi quã ꝓfundi
misterii ꝓdit᷑ sermo. Si de inqͥt ñ lauero: non

Expanded text:
oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et specioculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speciosos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Petro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ mittunt᷑. nullo aut̃ p̃dicante ñ. udient. ñcredentes
aut̃ ñ inuocabt̃. ñ inuocantes ñ saluabunt᷑ : colligit᷑ ex
his ut causa qua ñ st̃ saluati ad initiũ redeat auctoris.
qͥ ñ miserit p̃dicantes. S magis ad illũ nosqͥ rectior ÷
intelligentie tramitẽ deflectamꝰ. & qd̾ dix̃ qͦmͦ autẽ
p̃dicabt̃ nͥ mittant᷑ sic accipiamꝰ. qͥsi dicat apłs. nos p̃eones
& p̃dicatores xp̃i ñ possumꝰ p̃dicare. nec annunciandi nob̃
uirtꝰ ulla subsisteret nͥ adesset nob ille qͥmisit. Qd si p̃di¬
cantib nob audire ñ uultis ur̃a iã culpa ÷: & si audien¬
tes ñcreditis. & ñ credentes ñ inuocatis & ñ inuocantes
salui ẽe. neqͥtis. Quiagͦ missist̃ adp̃dicationẽ: iecir code
his qͥab ipso missi st̃ scriptũ ÷. Quã speciosi pedes: euan¬
ales dicat: puto qd̾ quãuis amicus sit qͥs liccerȩ.
negare ñ possit. Neq enĩ in id ridiculi deducet
apłicũ sensũ ut euangłistarũ pedes qͥ corporalib

Expanded text:
o autem praedicante non audiant, non credentes enim non invocabunt, non invocantes non salvabuntur, colligitur ex his, ut causa qua non sunt salvati, ad vitium redeat auctoris qui non miserit praedicantes. Sed magis ad illum nos, qui rectior est, in intelligentiae tramitem deflectamus, et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? sic accipiamus, quasi dicat Apostolus: Nos praecones et praedicatores Christi non possumus praedicare, nec annuntiandi nobis virtus ulla subsisteret, nisi adesset nobis ipse qui misit. Quod si praedicantibus audire non vultis, vestra jam culpa est; et si audientes non creditis, et non credentes non invocatis, et non invocantes salvi esse nequitis, quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso missi sunt, scriptum est: Quam speciosi pedes evanales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uõcatio dĩ. Post hȩc uͦ ⁊̃ latentes & ꝓfundio¬
res incredulitatis eoꝵ aꝑit causas. & dicit.
Q uia sicut uos g̃s quondã ñ credebatis deo.
nec tam̃ iociros penitꝰ reliqͥt uos ds̃. s iliqͥnd
ad ultimũ misediam consecuti estis ÷ ocras¬

Expanded text:
tis Deo. Post haec etiam latentes et profundiores incredulitatis eorum aperit causas, et dicit: Quia sicut vos Gentes quondam non credebatis Deo, nec tamen idcirco penitus reliquit vos Deus. Sed aliquando ad ultimum misericordiam consecuti estis pr
Abbreviated transcription (Latin):
dio qđ isrł qͥdẽ qͥ inimicus ÷ dõ ille dicatir
hibentes apłos gentib loqͥ: & ꝑsequentes
que saluandȩ dicuntur. inqͥb electio creden¬
tium secuta ÷ ex isrł. carissimi st̃ ꝓpt̃ pa¬
tres: quoꝵ scilicet fidẽ sequentes. credunt
in eũ qͥ susertauit xp̃m iħm a mortuis. E scbm¬

Expanded text:
ctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur ctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur prohibentes apostolos gentibus loqui, et persequentes quae salvandae dicuntur, in quibus electio credentium subsecuta est ex Israel. Charissimi propter patres. Quorum scilicet fidem sequentes, credunt in eum qui suscitavit Christum Jesum a mortuis. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ debemꝰ qd̾ p̃sentẽ locũ apłi quasi misteriũ haberi
uobint: quo scilicet huiꝰ modi sensus fideles qͥq & ꝑfecti
in semet ipsos uelut misteriũ dei silentio tegant. nec
passim. inꝑfectis ⁊ minꝰ capacib ꝓferant. Misteriũ
regis ait scriptura: celare bonũ ÷. Seđm euangłiũ
Eadẽ ꝑsequens adhuc de isrł⁊ de gentib apłs ⁊ ramis ole¬
astrĩ qͥ insultabant ramis oliuȩ defractis: imputans
etiã hec addit qͥa isrł scd̾m euangłm qͥd̃
inimicus factꝰ ÷ dõ: qr ñ credit xp̃o. Qum¬
tũ autẽ spectat adhonorificentiã patr ũ
electus ÷: & carissimꝰ habet᷑ apud am̃. Se¬
mel audẽ donata electione semini patrũ.
& dilectione concessa. seruat sine dubio de
dona & uocationẽ suã erga sem̃ eoꝵ quors
meritis id aliqͣndo largitꝰ ÷: nec penicudi
existere hi erga qͦs ꝓmissa patrib benefi¬
cia conferuntur. Uerũ ut sepe cõmonui
mꝰ ⁊̃ in p̃senti loco illa obseruanda ⁊ distin¬

Expanded text:
semper debemus, quod praesentem locum Apostolus quasi mysterium haberi voluit, quo scilicet hujusmodi sensus fideles quique et perfecti intra semetipsos velut mysterium Dei silentio tegant, nec passim interfectis et minus capacibus proferant; mysterium enim regis, ut ait Scriptura, celare bonum est . Secundum Eadem persequens adhuc de Israel et gentibus Apostolus et ramis oleastri qui insultabant ramis olivae defractis imputans etiam haec addit. Quia Israel secundum Evangelium quidem inimicus factus est Deo, quia non credidit uantum spectat ad honorificentiam patrum, electus est, et charissimus habetur apud Deum. Semel autem donata electione semini patrum, et dilectione concessa, servat sine dubio Deus dona et vocationem suam erga semen eorum quorum meritis id aliquo modo largitus est: nec poenitudo deantur existere hi erga quos promissa patribus beneficeperunt. Verum, ut saepe commonuimus, etiam in praesenti loco illa est observanda distin
Abbreviated transcription (Latin):
alicui bonioꝑis pͥuilegia. ⁊̃ si d̾e uirtutib oꝑam
& habeat salutẽ ⁊̃ si beatitudins głam habere
ñ poterit. S uide ne magis illud intelligi de
& corde credit parit̃ conficeat᷑ se subiectũ esse
auariciã sibi ultra. neq in iꝰticiã. neq inpudi¬
s & credens in corde suo qd̾ds̃ illũ suscitauit a
⁊̃ qr suscitauit eũ ad iꝰtificationẽ sui cordis. Alio¬
qͥn qͥd ꝓderit scire me &e credere qd̾ iħm ds̃ suscita¬
uit a mortuis: si in me ipso eũ ñ habeã suscitatũ :
Ego si ñ in nouitate uite ambulo & uetusta¬
tis peccandi consuetudinẽ fugio: nondũ mͥ xp̃c
resurrexit a mortuis. Ad hunc autẽ sensũ etiã
conueniunt ea q̃ secunt᷑: qd̾ ait. Dic̃ enĩ script᷑a¬

Expanded text:
alicui boni operis privilegia, etiamsi virtutibus operam  habeat salutem, etiamsi beatitudinis gloriam habere non poterit. Sed vide ne magis illud intelligi debet corde credit, pariter confiteatur se avaritiam sibi ultra, neque injustiam, neque impudietur, sed et credens in corde suo quod Deus eum suscitavit a est quia suscitavit eum, ad justificationem sui credit: alioqui quid proderit scire me et credere quod Jesum Deus suscitavit a mortuis, si in me ipso eum non habeam suscitatum? Ego si in novitate vitae non ambulo, et vetustate peccandi consuetudinem non fugio, nondum mihi Christus resurrexit a mortuis. Ad hunc autem sensum ea conveniunt quae sequuntur. Dicit enim Script
Abbreviated transcription (Latin):
uratio unicuiq loqͥt᷑ in corde : & de pietate doceat. de
iꝰticia suadeat. de castitate de pudicitia. ⁊ de oĩb simul uir¬
tutib ꝓtestet᷑. sic̃ ipse dic̃. Ques mee uocẽ meã audient.
Dicdeniq & in corde pauli loquebat᷑. ita ut ille diceret.
sermonẽ xp̃m ostendit audiri: in qͥb scd̾m ea q̃ supͣdiri¬

Expanded text:
ratio unicuique loquitur in corde, et de pietate doceat, de justitia suadeat. De castitate, de pudicitia, et de omnibus simul virtutibus protestetur, sicut et ipse dicit: Oves meae vocem meam audiunt.Sic denique, et in corde Pauli loquebatur, ita ut ille diceret: sermonem Christum ostendit audiri, in quibus, secundum ea quae supr
Abbreviated transcription (Latin):
& his addit. qr isrł sectans legẽ tꝰticie in legẽ iticiȩ ñ¬
ꝑuenit: ꝓpt̃ea nc̃ consolari rursus popłm illũ uolens
& ꝑ hoc inuitare ad fidẽ: dic̃. Fr̃s uoluntas qͥdẽ cor¬
dis mei ⁊ obserratio: apud dm̃ fit ꝓ illis in salutem
Et eausã cur uoluntas sua ⁊ obsecratio ꝓ illis apud

Expanded text:
et his addidit, quia Israel sectans legem justitiae, in legem non pervenit; propterea nunc consolari rursus populum illum volens, et per hoc invitare ad fidem, dicit: « Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecratio apud Dominum fit pro illis in salutem. » Et causam, c
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ẽẽ. ꝓrimũ nr̃m qͥ uenit. & iacentes nos uulne¬
ratos a latronib ⁊ nudatos a demonib. ⁊um̃to cor¬
poris sui suꝑposuit. ⁊ ad stabulũ eecłe detulit: &
stabulario ꝑeura nr̃ã ⁊ diligentia. uł ipsi paulo.
testam̃ti. ad nr̃ẽ eurȩ concessit expensas. Hc̃ gͦ ꝓri¬

Expanded text:
illum esse proximum nostrum, qui venit et jacentes nos vulneratos a latronibus, et nudatos a daemonibus, jumento corporis sui superposuit, et ad stabulum Ecclesiae detulit, et stabularioTestamenti ad nostrae curae concessit expensas. Hunc proxi
Abbreviated transcription (Latin):
cisione. int̾dũ uͦ ad eos qui exgentib credider̃t. facere
contigerit de studio reddende rationis plura que habe¬
bant᷑ i noccultis patefecerit lucere: licet in singłis dis¬
pensationẽ u̾bi cauta moderatione seruauerit: & ex
aliqͥ parte indicans. ex multa rursũ parte contere¬
rit: iccirco dic̃. Audatiꝰ aut̃ seripsi uob̾ ex parte tanqͣ
cõmemorans uos ꝑ grãm q̃data ÷ mͥ. Audi apłm dicen¬
tẽ: erparte scripsi. Unde neq nob̃ aliqͥs succenseat.
si misterioꝵ diuinoꝵ rationẽ explanare ad liqͥdũ ñ
ualemꝰ. cñ audiat eũ qͥ nob̾ hec ipsa tradidit ex parce
tradidisse: neq qͥsꝗͣ subscientie titulo ita inflatꝰ in¬
cedat. tanꝗͣ unuisa cognouerit: cũ ipse paulus a quo
scientiȩ nobis sermo transfusus ÷ ex parte sedicat scri¬
bere. ⁊ exparte cognoscere. Ego tam̃ arbitror. qd
quãuis ⁊̃ ipse paulus er parte se scire fateat᷑. plura
tam̃ ⁊ multo plura scierit ꝗͣ scripserit: tanꝗͣ qͥ ipse¬

Expanded text:
ex gentibus crediderunt faceret contigerit, et studio reddendae rationis plura quae habebantur in occultis patefecerit, licet in singulis dispensationem verbi cauta moderatione servaverit, et ex aliqua parte indicans, ex multa rursum parte contexerit, idcirco dicit: Audacius autem scripsi vobis ex parte, tanquam commemorans vos per grarte scripsi? Unde neque nobis aliquis succenseat, si mysteriorum divinorum rationem explanare aliquantum non valemus, cum audiat eum qui nobis haec ipsa tradidit ex parte tradidisse: nec quisquam sub scientiae titulo ita inflatus incedat, tanquam universa cognoverit, cum ipse Paulus, a quo scientiae nobis sermo transfusus est, ex parte dicat scribere, et ex parte cognoscere. Ego tamen arbitror quod, quamvis etiam ipse Paulus ex parte se scire fateatur, plura tamen et multo plura scierit,
Abbreviated transcription (Latin):
doctͥna ñ plꝰ saꝑe ꝗͣ oportet saꝑe. ⁊ qͥexhortat᷑ in exhor¬
tatione. ñ płꝰ saꝑe ꝗͣ oportet saꝑe. Multi enĩ accepto mi¬
nisterio uł accepta doctͥna płꝰ sapuer̃t ꝗͣ oportuit saꝑe.
⁊elati in arrogantiã uł in delicias resoluti p̃cipites corru¬
est doctͥne ⁊ u̾bi. qͦ affsicte anime scripturarũ diuinarũ
prudent᷑ aptatis. ⁊ in unũ collectis sermonib releuant᷑.
ccidit enĩ sepe anime tribulationũ nimietate desꝑatio
nec facile reparari aut refici qͥbcũq u̾bis pot̾. quauis
polita illa sint ⁊ plausibilia. Si uͦ sermo habens uircutẽ
grẽ dĩ fuerit adhibitꝰ. t̾c cor eiꝰ penetrat. ⁊ consolationẽ

Expanded text:
 plus sapere quam oportet sapere; et qui exhortatur, in exhortatione non plus sapere quam oportet sapere. Multi enim accepto ministerio, vel accepta doctrina plus sapuerunt quam oportuit sapere, et elati in arrogantiam vel in delicias resoluti, praecipites corrues doctrinae et verbi, quo afflictae animae Scripturarum divinarum prudenter aptatis et in unum collectis sermonibus relevantur. Accidit enim saepe animae tribulationum nimietate desperatio, nec facile reparari aut refici quibuscunque verbis potest, quamvis polita illa sint et plausibilia: si vero sermo habens virtutem gratiae Dei fuerit adbibitus, tunc cor ejus penetrat, et consolationem
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ utiq achaia: uicina ⁊ choherens ÷ macedo¬
niȩ. In quib locis degens. cũ singła queq ꝑa¬
dĩ replesset uniũsa: dic̃ ulteriꝰ se locũ ñ hab̾e
in his regionib: hoc ÷ locũ nullũ sibi suꝑẽẽ¬
xp̃i p̃dicationis uacuũ. Tempꝰ iã ẽẽ. designat.
qͦ desideriũ suũ uidendi eos qui rome st̃. debeat
adimplere. qd̾ conceptũ er multis annis gere¬
bat. Dilatũ aut̃ fuerat ⁊ dissimulatũ: donee
omẽm locũ in qͦ x p̃c ñ fuerat p̃dicatꝰ. agnitione
ꝓficiscar. sꝑo qđ ptͣgrediens uideã uos. ñ ita ac¬
cipiendũ ÷ quasitã paruo amore paulus erga
romanos teneret᷑. ut eos intransitu tantũ modo.¬

Expanded text:
Quae utique Achaia vicina et cohaerens est Macedoniae. In quibus locis degens, cum singula quaeque peraitione Dei replesset omnia, dicit se ulterius locum non habere in his regionibus, id est nullum sibi superepraedicationis vacuum, tempus jam adesse designat, quo desiderium suum videndi eos qui Romae sunt, debeat adimplere: quod conceptum ex multis annis gerebat, dilatum autem fuerat, et dissimulatum, donec omnem locum, in quo Christus non fuerat praedicatus, agnitione proficiscar, spero praetergrediens videam vos, non ita accipiendum est, quasi tam parvo amore Paulus erga Romanos teneretur, ut eos in transitu tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
homines uͦ dm̃ benedicere ꝓ eo qd̾ ÷ laudare & grãsre
s faciamꝰ qd̾ ipse desemet ipso scribit. ubi diẽ. Male¬
dicim᷑. ⁊ benedicimꝰ. Gaudere eũ gaudentib: flere
distinctio. Ni enĩ qͥb: cunq gaudiis. rp̃ianoꝵ gau¬
dia socianda st᷑: nec qͥb cũq fletib lacrimȩ nr̃e
iungende st̃. Neq enĩ si uid eã aliquẽ gaudere suꝑ
questu pecunie. aut possessionũ latitudine. aut
sełaris honoris eminentia. congratular⁊ debeo talibꝰ:
qͥsciã qd̵ huiꝰmodi gaudia luctꝰ sequant᷑ & lacrime.
ntantũ ⁊ enĩ ñ ÷ gaudendũ de talib ut dñs discipłis
suis neande qͥdẽ gaudere concesserit. qd̾ demonia¬

Expanded text:
homines vero Deum benedicere, pro eo quod est laudare et gratias rehomines vero Deum benedicere, pro eo quod est laudare et gratias resed faciamus quod ipse de semetipso scribit , ubi dicit: maledicimur et benedicimus Gaudere cum gaudentibus, flere distinctio. Non enim quibuscunque gaudiis Christianorum gaudia socianda sunt, nec quibuscunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Neque enim si videam gaudere aliquem super quaestu pecuniae, aut possessionum latitudine, aut saecularis honoris eminentia, congratulari debeo talibus, qui sciam quod hujusmodi gaudia luctus sequantur et lacrymae: in tantum etenim non est gaudendum de talibus, ut Dominus discipulis suis ne inde quide
Abbreviated transcription (Latin):
conp̃hendit. Dicens enĩ sectandã ẽẽ hospitalitatẽ
ñ illud solũ ostendit ut uenientẽ ad nos hospitẽ susci¬
piamꝰ s ⁊ reqͥramꝰ ⁊ solliciti simꝰ. ⁊ sectem᷑ ac ꝑqͥramꝰ
ubiq hospites nec ubi forte inplateis sedeant. nec
extra tectũ iaceant. Necordare loch: & inuenies
qd̵ ñ illũ hospites. s ille quesierit hospites.W. hoc
erat hospitalitatẽ sectari. Benedicite: & nolite ma
ꝓpositũ. osqͦq ipsũ discipłoꝵ⁊ linguãqr conponit̾.
Quult credentes xp̃odeore suo ꝑferre maledictũ.
s: bene loqͥ. benedicere. bene p̃eari : ut ex hoc ⁊ boni
dñi serui. ⁊ boni magistri credant᷑ ẽẽ discipłi. Sei¬
endũ tam̃ ⁊ qd̾ sermo hic benedictionis inseripturis
diu̾se positꝰ inuenit᷑. Nã ⁊ ds̃ benedicere ł homines
łretera q̃ creauerat inuenit᷑: & homines ł cetere
creature dm̃ benedicere iubent᷑. S dĩ qͥdẽ benedic¬
tio aliud muneris sẽꝑ his qͥ ab eo benedicunt᷑ inꝑtit:

Expanded text:
ctantes. Dicens enim sectandam esse hospitalitatem, non illud solum ostendit, ut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed requiramus, et solliciti simus, et sectemur, ac perquiramus ubique hospites. Necubi forte in plateis sedeant, ne extra tectum jaceant. Recordare Lot, et invenies quod non illum hospites, sed ipse quaesierit hospites , et hoc erat hospitalitatem sectari. Benedicite persequentibupropositum, os quoque ipsum discipulorum, linguamque componit. Non vult credentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene loqui, bene dicere, bene precari, ut ex hoc et boni domini servi, et boni magistri credantur esse discipuli. Sciendum tamen est quod sermo hic benedictionis in Scripturis diverse positus invenitur. Nam et Deus benedicere vel homines, vel caetera quae creaverat invenitur, et homines vel caeterae creaturae Deum benedicere jubentur: sed Dei quidem benedictio aliquid muneris semper his qui ab eo benedicuntur impertit,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis singła queq ꝓpͥos habent actus. ⁊ officiis fuis
unũ qͦdq deseruit: nec tam̃ possibile ÷ ut ñ consensu mutuo
singłi habemꝰ actꝰ. Uerbi grã. Aliꝰ om̃e studiũ gͦ sapientiã
dĩ ⁊ doctͥnã u̾bi adhibet : & in meditatione legisdrume
die ac nocte ꝑsistit: & est magni hꝰ corporis oculus. Alius¬
ut supͣdiximꝰ gͣ ministeriũ fr̃m ⁊ indigentiũ curã: ⁊. ẽ.
scĩ huiꝰ corporis manꝰ. Aliꝰ studiosus auditor ÷ u̾bi dei:
⁊ auris ⁊ corporis. Aliꝰ ad uisendos decũbentes ⁊ reqͥrendoᷤᷤ
tribulantes. ⁊ positos in necessitatib er udiend.
ẽ inpiger: qͥpes sinedubio eccłastiq corpori

Expanded text:
corporis singula quaeque proprios habent actus, et officiis suis corporis singula quaeque proprios habent actus, et officiis suis unumquodque deservit, nec tamen possibile est ut non consensu mutuo studium erga sapientiam Dei et doctrinam verbi adhibet, et in meditatione legis divinae die ac nocte persistit, et est magni hujus corporis oculus; alius erga ministerium fratrum et indigentium curam et est sancti corporis ejus manus; alius studiosus auditor est verbi, et auris est corporis: alius ad videndos decumbentes et requirendos tribulantes, et positos in necessitanbus eruendos est impiger, qui pes sine dubio ecclesiastici
Abbreviated transcription (Latin):
nouit sola tẽꝑantta. Post hec ait. Unicuiq sic̃ ds̃ diuisit
m̃surã fidei. Hoc ÷ ut sciat unꝰ qͥsq ⁊ intelligat q̃ in eo
sit mensura grẽ dĩ: ꝗͣ conseqͥ meruit ꝑfidẽ. Int̃dũ enĩ
accipit qͥs a dõ. ut sapiat in oꝑe caritatis. aut ut sapiat
inofficio uisitandi: aut gͣ miscdias pauꝑũ. aut gͥ debiliũ
curã: aut gͣ uiduarũ ⁊ pupilloꝵ defensionẽ. aut gͥ hospi¬
talitatis sollicitudinẽ. Hec gͦ singła diuisit unicuiq ds̃:
scd̃m m̃surã fidei. S si is qͥ accipit grãm. ut de uno aliqͦ
tie ratione. in qͥ grãm ñ accepit: & ñ diseere tam uelit
ꝗͣ docere q̃ nescit: iste cũ minꝰ sapiat plus uult saꝑe ꝗͣ opor¬
ret. Non enĩ sapit ad tẽꝑantiã: ut eustodiat unicuiq
sic̃ ds̃ diuisit mensurã fidei. Uerũ ut euictentiꝰ adhucde
his apłs assignaret: introduc̃ exẽplũ. ⁊ dic̃. Sic̃ enĩ in uno
rdinatissime ꝑ hec cõponens om̃e corpꝰ eccłȩ. ut sic̃ m̃bra

Expanded text:
autem ait, unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei, hoc est, ut sciat unusquisque et intelligat, quae in eo sit mensura gratiae Dei, quam consequi meruit per fidem. Interdum enim quis accipit a Deo ut sapiat in opere charitatis, aut ut sapiat in officio visitandi, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hospitalitatis sollicitudinem; haec ergo singula divisit unicuique Deus secundum mensuram fidei. Sed si is qui accepit gratiam ut de uno aliquotiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit, quam docere quae nescit, iste cum minus sapiat, plus vult sapere quam oportet. Non enim sapit ad temperantiam, ut custodiat unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei. » Verum ut evidentius adhuc de his Apostolus assignaret, introducit exemplum, et dicit: Sicut enim in uno Per haec componens omne corpus Ecclesiae, ut sicut membra
Abbreviated transcription (Latin):
ens resoluat᷑ & bene agendi neglegentiã capiat. si qͥdẽ
ad iustificationẽ fides sola sufficiat. Adquẽ dicimꝰ. qͥa post̃
iustificationẽ sumuste qͥsagat. sinedubio iustificatio¬
nis grãm spreuit. Neq enĩ obho: qͥsaccipit ueniã pec¬
catoꝵ: ut rursũ sibi putet peccandi licentiãdatã In¬
dulgentia nãq ñ futuroꝵ. s p̃teritoꝵs criminũdat᷑¬

Expanded text:
ens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiat. Ad quem dicemus, quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praeteritorum criminum dat
Abbreviated transcription (Latin):
hiqͥer fide iustificint᷑ ꝑquẽ iustificent᷑. & rursũ
hi qꝑ fidẽ iustificant᷑ ex qͦ iustificent᷑ li et fortas¬
sis multa in hoccur iositas uideat᷑. tam̃ conueni¬
enter dicere posumꝰ ꝗd qͥexfide iustificant᷑ ⁊ nicio
ex fidesũpto ꝑ adimpletionẽ honoꝵ oꝑũ consum¬
mant᷑ &ȩ qͥ ꝑfidẽ iustificant᷑. abonis oꝑib exorsi
ꝑfidẽ sũmã ꝑfectionis accipiunt:. ita utrũq.
sibiadherens alterũ ex altero consũmat᷑. E pꝓpt¬

Expanded text:
 fide justificantur, per quem justificentur; et rursum, hi qui per fidem justificantur, ex quo justificentur: licet fortassis multa in hoc curiositas videatur, tamen convenienter dicere possumus, quod qui ex fide justificantur, initio ex fide sumpto per adimpletionem bonorum operum consummantur, et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi per fidem summam perfectionis accipiunt. Ita utrumque sibi adhaerens alterum ex altero consummatur. Et propt
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt. cognitio peccati. Uideamus. qͦm ꝑ legẽ sit ag¬
itio peccati. Iũ ꝑ legẽ discimꝰ qͥd agendũsit qͥd ea¬
uendũ: simul&e qͥdpeccatũ sit & qͥd ñ sit agnoscimꝰ
Ngͦ ut heretici dm̃legis accusant. mala radix ÷ lex.
& mala arbor. ꝑ ꝗͣ peccati ueñ agnitio. qr ñ dix̃¬
nũ ⁊ ñqͥdnã uidebit᷑ tͥ causa languoris ẽe medici¬
na. qͥa ꝑ ipsã qͣlitas languoris agnoscit᷑: S sic̃
constat bonã ẽẽ medicinã. q̃ egritudinis intelli¬
gentiã p̃stat. qͦ possit uitare qͥduelit. Ita & lex¬

Expanded text:
it, agnitio peccati. Dum per legem Domini qui agendum sit, quid cavendum simul, et quid peccatum sit, et quid non sit, agnoscimus, non ergo, ut haeretici Deum legis accusant, mala radix est lex, et mala arbor, per quam peccati venit agnitio: quia non dixio, nunquidnam videretur tibi causa languoris esse medicina, quia per ipsam qualitas languoris agnoscitur? Sed sicut constat bonam esse medicinam, quae aegritudinis intelligentiam praestat, qua possit vitar
Abbreviated transcription (Latin):
sanguineeiꝰ. Certũ ÷ iõib penelocis. apłi
sensũ exlegis & ꝓpħarũ manare thesauris. In¬
qͥramꝰgꝰ ubi appellationẽ ꝓpiciator ii inuener it:
& unde hoc nom̃ ad sũpserit. Memini ine rodo
loquentẽ dm̃ ad moy sen &e p̃cipientẽ q̃ oporteret
facere eũ: pͥmoqͥdẽ mandare archã & uectes eiꝰ
atqramulos ꝑarche latera fieri. Post hec facies
inqͥt ꝓpiciatoriũ ex auro puro. duos cubitos &
semis longitudinẽ eiꝰ. & unũ cubitũ & semis la¬
titudinẽ eiꝰ: & facies duochet ubin aurea.tor¬
nata. & suꝑpones ea ꝑsingła latera ptitiatorii:¬

Expanded text:
ne. Certum est in omnibus pene locis, Apostoli sensum ex legis et prophetarum manare thesauris. Inquiramus ergo ubi appellationem propitiatorii invenerit, et unde hoc nomen assumpserit. Memini in Exodo loquentem Dominum ad Moysen, et praecipientem quae oporteret eum facere, primo quidem mandare arcam, et vectes ejus, atque annulos per arcae latera fieri. Post haec Facies, inquit, propitiatorium ex auro puro, duobus cubitis et semis longitudinem ejus, et unum cubitum et semis latitudinem ejus, et facies duo cherubin aurea intertornata, et superpones ea per singula latera propitiatorii
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ integrã. plenã atq ꝑfectã: quȩ nichil
diuersũ. nichil discrepans aut extraneũ i
temitate ꝓfitet᷑. Nam martio qͥ aliũ dicit
dm̃ legis aliũ patrẽ xp̃i. ꝑfidẽ suã ñ stabilit neq confir¬
mat s destruit legẽ. Hoc & hebion facit. hoc & om̃s qͥ in
ab omĩ macula peccati: hic legẽ cĩ recte uiuendo confir¬
mat. Qu p̃ceps peccatis & uicuis agit᷑ & sine ullo peniten¬
di retinaculo assiduitate scelerũ maculat᷑. hic ⁊̃ si xp̃o

Expanded text:
m integram, plenam, perfectam, quae nihil diversum, nihil discrepans aut extraneum in Trinitate profitetur. Nam Marcion qui alium dicit m legis, alium Patrem Christi per fidem suam non statuit, neque confirmat, sed destruit legem. Hoc et Ebion facit; hoc et omnes, qui in ab omni macula peccati, hic legem Dei recte vivendo confirmat; qui vero praeceps peccatorum vitiis agitur, et sine ullo poenitendi retinaculo assiduitate scelerum maculatur, hic etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
de crucis xp̃i: quȩ excludit omem illã głacionẽ. q̃ Iescen¬
sibupse respondet. Exclusa ÷. E rursũ tanꝗͣ ipso se
int̾roget: ait. ꝑ quã legẽ: Oꝑũ: E respondet sibi ipsi.
senti loco duarũ legũ fac̃ iterũ mentionẽ. & dic̃ legẽ
oꝑũ & legẽ fidti: consid̾a ⁊̃ iose qͥ legis. utrũ ad lege mo¬
ysi & legẽ naturalẽ sermo hic debeat inclinari. anad
legẽ litterȩ & legẽ sp̃e. qͥalex littere occidit & mortem
oꝑat᷑. lei aut̃ sp̃s uicȩ lib̾at a lege peccati & mortis.
Unde & conuenient̃ in consequentib ponit. An iudeoꝵ

Expanded text:
de crucis Christi, quae excludit omnem illam gloriationem, quae descenipse respondet: Exclusa est. Et rursum quasi ipse interroget, ait: Per quam legem? Operum? et respondet sibi ipsi: iam praesenti loco duarum legum facit iterum mentionem, et dicit legem operum et legem fidei, considera etiam ipse qui legis, utrum ad legem Moysi et legem naturalem sermo hic debeat inclinari, an ad legem litterae, et legem spiritus: quia lex litterae occidit, mortem operatur, lex autem spiritus vitae liberat a lege peccati et mortis. Unde et convenienter in