comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edis animadũtit ac fer¬
reis ip̃as fores afixit cla¬
uis.media ferme nocte
in ip̃is noct᷑nalib himnis
a p̾fato eberulfo. ep̃c gre¬
gorius ⁊ cł̾ici tantis laces¬
siti sunt ꝯuiciis ut lau¬
des deo debitas relinq̃re
cogerent᷑. S ⁊ clĩcũ quẽ¬
dam iam temulentꝰ qd̵
uinũ sͥ non largiretur
suꝑ scamnũ extensum
pene usq ad mortẽ fla¬
gellis cicidit. młtoꝵ q
cedem in atrio b̾i antis¬
titis exercuit. ñ ueritꝰ
illi ĩgerere ꝯtumeliam
cuiꝰ cotidie flagitabat
clem̃tiam. Porro una no¬
ctium uidit id̾ ep̃s som¬
nium qd̃ eid̃ uiro retu¬
lit in hũc se habens mo¬
dum.uidebamait me
sacro sci martini astan¬
tem altari ac dñici ce¬
lebrare mist̾ia sacͥficii
Guntrannũq regẽ ipsã
ingressũ or̃onis domũ.
suis imꝑantẽ ut te a pal¬
la altaris cui inherebas
euulsum foris pellerẽt.
Cui cum int̾missis ego
missaꝵ sollẽpniis me
obuium p̾berem. ⁊ ne
detinerem. Tu int̾ ea ara

Expanded text:
aedis animadvertit, ac feraedis animadvertit, ac ferreis ipsas fores affixit clavis, media ferme nocte, in ipsis nocturnalibus hymnis, a praefato Eberulfo episcopus Gregorius et clerici tantis lacessiti sunt conviciis ut laudes Deo debitas relinquere cogerentur. Sed et clericum quemdam jam temulentus, quod vinum sibi non largiretur, super scamnum extensum pene usque ad mortem flagellis cecidit, multorumque caedem in atrio beati antistitis exercuit, non veritus illi ingerere contumeliam cujus quotidie flagitabat clementiam. Porro una noctium vidit idem episcopus somnium, quod eidem viro retulit, in hunc se habens modum: « Videbam, ait, me sacrosancti Martini astantem altari ac Dominici celebrare mysteria sacrificii, Guntrannumque regem, ipsam ingressum orationis domum, suis imperantem ut te a palla altaris, cui inhaerebas, evulsum foras pellerent. Cui cum, intermissis ego missarum solemniis, me obvium praeberem, et, ne detinerem, tu interea ara
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ꝓtenta hasta ut eũ
ꝓcuteret ab eo ictugla¬
dii ꝑemptus est. Alter ca¬
su socii ꝑt̾ritus aufugi¬
ens que male ꝑnaserãt
reddidit. Post hec facul¬
tas oĩs eberulfi que mł¬
ta erat ualde diu̾sis are¬
ge ꝯcessa. domus qͦ que
infra muros possidebat
turonicos. adeo direpti¬
om tradita est. ut nichil
nisi nudi suꝑeẽnt pa¬
rietes. ꝓ hiis itaq cãis
calũpnias scõ antistiti
inferebat gregorio. qͣsi
cuncta eiꝰ gererent᷑ ꝯ silio.
minabat᷑ q qd̃ si unquã
regis rediret in gr̃am. si¬
nulem ei retͥbueret ui¬
cissitudinẽ. U̾m antistes
plus clem̃tia ꝓ eiꝰ miseri¬
is ꝙͣ indignatõe ꝓ illa¬
tis ab eo ꝯmouebat᷑ ĩiu¬
riis Cumq foret eidem
misero domiciliũ in scĩ
martini salutatorio. ⁊
a pb̃ro cui seruandi ora¬
torii cura delegata erat.
relique clauderent᷑ iame
ꝑ hostiũ illiꝰ salutatorii
ingressi ecc̃am pu̾i uł pu¬
elle uniu̾sa rimabant᷑
ornam̃ta sacri templi.
Quod postꝙͣ custos beate

Expanded text:
otenta hasta, ut eum percuteret, ab eo ictu gladii peremptus est. Alter, casu socii perterritus, aufugiens quae male pervaserant reddidit. Post haec facultas omnis Eberulfi, quae multa erat valde, diversis a rege concessa. Domus quoque, quam intra muros possidebat Turonicos, adeo direptioni tradita est ut nil nisi nudi superessent parietes. Pro his itaque causis calumnias sancto antistiti inferebat Gregorio, quasi cuncta ejus gererentur consilio; minabaturque quod si unquam regis rediret in gratiam, similem ei retribueret vicissitudinem. Verum antistes plus clementia pro ejus miseriis quam indignatione pro illatis ab eo commovebatur injuriis. Cumque foret eidem misero domicilium in sancti Martini salutatorio, et a presbytero cui servandi oratorii cura delegata erat reliquae clauderentur januae, per ostium illius salutatorii ingressi ecclesiam pueri vel puellae universa rimabantur ornamenta sacri templi. Quod postquam custos sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
guens. dirigit alios. qui
qd̃ illi neglex̾ant imple¬
rent. Quos similia pas¬
sos qͣi nati fautores des

Expanded text:
guens, dirigit alios qui quod illi neglexerant implerent. Quos similia passos, quasi nati fautores des
Abbreviated transcription (Latin):
cog̾e nitebat᷑. S dũ eum
nec t̾rore ꝯcuti. nec ꝓmis¬
sis flecti posse ꝯspexisset.
młtis affectũ ĩuiriis ad
patͥam redire ꝑmisit ĩui¬
tus. Ille u̾o natatu flum̃
histrũ ingressꝰ. retro re¬
spiciens ad theod̾icũ tałr
infit. Tua inqͥd exutus
dñatõe meeq redditus
um reu̾tar dñm. pollicẽs
me tͥ fidelẽ fore famulũ
his dcĩs ripã ꝙͣ reliq̃rat
repetiit ⁊ dicioni se the¬
oderici ꝯmisit. his ꝓsꝑis
successib dũ initalia sepe

Expanded text:
cogere nitebatur. Sed dum eum cogere nitebatur. Sed dum eum nec terrore concuti nec promissis flecti posse conspexisset, multis affectum iniuriis ad patriam redire permisit invitus. Ille vero natatu flumen Histrum ingressus, retro respiciens, ad Theodoricum taliter infit: 'Tua', inquit, 'exutus dominatione meaeque redditus um revertar dominum, pollicens, me tibi fidelem fore famulum'. His dictis, ripam quam reliquerat repetiit et ditioni se Theodorici commisit. His prosperis successibus dum in Italia saepe
Abbreviated transcription (Latin):
romam reu̾sus ẽẽ uarios
eũ ꝯtigit belloꝵ hr̃e suc¬
cessus. Nã ⁊ auares sepe
bello deuicit. uictꝰ q ab
eis ẽ. Quodã ã die supͣdcos
hostes p̾lio suꝑatos. fugi¬
entes q totis cedens uiis.
haud ꝓcul ab amne cui hist̃
nom̃ ẽ: castͣ ꝯstituit. et
paucis suoꝵ assũptis spe¬
culatũ hostes ꝓcessit. Cũ
ecce quidã auarxerses nõĩe
itidẽ tentoria theod̾ici ex¬
ploraturꝰ singłaris adue¬
nebat. Quẽ theod̾icꝰ solũ
aduẽtare ꝯspicatꝰ. tres e su¬
is dirigit qui eũ captũ. ociꝰ
sͥ p̾sentarẽt. Qd̃ auarxer¬
ses fugã fingẽs. sigillatĩ
int̾emit. alios qͦ t̾res pari
modo neci tͣdidit. Tunc
theod̾icꝰ sociis reformidã¬
tib eũ agredit᷑. Cũ quo
du multũ q decertans
tandẽ xerses brachio uul¬
ñatus a theod̾ico capit᷑.
atq ĩ castͥs gothoꝵ uinctꝰ
statut᷑. Cuiꝰ uͥtutẽ supͣ¬
dictꝰ pͥnceps amiratꝰ pͥ¬
mũ blandiciis. dehinc
minis ad cohabitand̾ sͥ

Expanded text:
Romam reversus esset, varios eum contigit bellorum habere successus. Nam et Avares saepe bello devicit, victusque ab eis est. Quodam autem die, supradictos hostes praelio superatos fugientesque totis caedens viis, haud procul ab amne, cui Hister nomen est, castra constituit; et paucis suorum assumptis, speculatum hostes processit, cum, ecce quidam Avar, Xerxes nomine, itidem tentoria Theodorici exploraturus singularis adveniebat. Quem Thedoricus solum adventare conspicatus, tres e suis dirigit qui eum captum ocius sibi praesentarent. Quos Avar Xerxes, fugam fingens, singulatim interemit. Alios quoque tres pari modo neci tradidit. Tunc Theodoricus, sociis reformidantibus, eum aggreditur; cum quo diu multumque decertans, tandem Xerxes brachio vulneratus a Theodorico capitur, atque in castris Gothorum vinctus statuitur. Cuius virtutem supradictus princeps admiratus, primum blandiciis, dehinc minis ad cohabitandum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ reliquis filios horta¬
bat᷑ ad se redeund̾. Sed
⁊ papã romane sedis cõ¬
uemeliat ut si more pre¬
cessoꝵ aderat suoꝵ cur
taritas necteret moras
non sͥ occurrendo. Cum
lio rumoꝵ usꝙ quaq dif¬
fusus sereret de cet̾is qd̃¬
u̾m est erat de papa uero
romano qd̃ id̾o adeẽt ut

Expanded text:
cum reliquis, filios hortabatur ad se redeundum, sed et papam Romane sedis conveniebat, ut si more praecessorum aderat suorum, cur tantas necteret moras non sibi occurrendo? Cum vero rumor usquequaque diffusus sereret de ceteris, quod verum erat, de papa vero Romano, quod ideo adesset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mulos locis ꝯsecͣtis ꝯspi¬
carilic. Neq sepe accidit
ut neglecta quispiã re¬
ligiõe aut capta apud

Expanded text:
mulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud
Abbreviated transcription (Latin):
mul qr ⁊ brunechildis
electo uno ad sp̃ẽm reg¬
nandi ñ põtatem sũme
regi. s sollicitudinẽ sͥ
reseruare uelle intelli¬
gebat᷑. Et pͥmates fran¬
cie tanto tp̃r feminee
dominatui dedignabãt᷑
subici. Uñ adnitentib
arnulfo atq pippino
austrasie pͥmorib clo¬
tharius captomacum
usq accessit. Brunechil¬
dis uuarmatia residẽs
eiꝰ audito aduẽtuad eum

Expanded text:
mul quia et Brunechildis mul quia et Brunechildis electo uno ad speciem regnandi, non potestatem, summae rei sollicitudinem sibi reservare velle intelligebatur: et primates Franciae tanto tempore femineo dominatui dedignabantur subjici. Unde, adnitentibus Arnulfo atque Pippino Austrasiae primoribus, Clotarius Captonnacum usque accessit. Brunechildis in Warmatia residens, ejus audito adventu, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ manꝰ ministroꝵ pecũia
corruptoꝵ uenenĩ porrex̃
poculũ. Quo hausto ut
penitens scelerũ queges¬
serat uite sortitꝰ est ter¬
minũ ꝙͣ cͥminib feda¬
u̾at. Eradũt u̾o memo¬
rati scͥptores eũ apud
p̾fatã urbẽ mettensem
dum cõtra clotharium
expeditõem ag̾e medi¬
taret᷑ dissinterie morbo
regni sui anno.
sorte obeuntib
tot francoꝵ re¬
ta ferme. ⁊ unũ reg¬
natũ est annos. solus
legittime successionis
heres clothariꝰ chilpico
patre genitꝰ. e regia stir¬
pe uidebat᷑ relictꝰ. in qͦ
regnandi ius potissimũ
tͣnͣsfundi oport̾et. Brime¬
childis tñ moliebat᷑ si
poss sigeb̾tum theod̾ici
filiũ regno p̾poñe austra¬
sioꝵ. Quatuor nãq the
odericꝰ ex pelicib susce¬
ꝑat filios quoꝵ ista st̃
nõia. Sigeb̾tus. Chorbꝰ.
childeb̾tus atq meroueꝰ.
s qr erant mat̾no la¬
tere minꝰ nobiles. a reg¬
ni qͦ gub̾nacula estima¬
bant᷑ fore impares. Si¬

Expanded text:
per manus ministrorum pecunia per manus ministrorum pecunia corruptorum veneni porrexit poculum. Quo hausto, ut poenitens scelerum quae gesserat, vitae sortitus est terminum, quam criminibus foedaverat. Tradunt vero memorati scriptores , eum apud praefatam urbem Metensem, dum contra Clotarium expeditionem agere meditaretur, dysenteriae morbo regni sui anno. sorte obeuntibus, tot Francorum reta ferme et unum regnatum est annos, solus legitimae successionis haeres Clotarius Chilperico patre genitus e regia stirpe videbatur relictus, in quem regnandi jus potissimum ransfundi oporteret. Brunechildis tamen moliebatur, si posset, Sigebertum Theodorici filium regno praeponere Austrasiorum. Quatsusceperat filios, quorum ista sunt nomina: Sigebertus, Corbus, Childebertus atque Meroveus. Sed quia erant materno latere minus nobiles, ad regni quoque gubernacula aestimabantur fore impares. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ctum qd̃ cum theode¬
rico eo quo supͣ retuli¬
mus mͦ pepig̾at duca¬
tum dentelem suo res¬
tinuit dominio. Unde
theod̾icus cernẽs austͣ¬
sioꝵ sͥ parere regnum
indignatõe nimia per¬
motꝰ clothario ꝑ lega¬
tos mãdat ut se de me¬
morato ducatu remone¬
at. Qd̃ ni efficiat se ad
uindicandã. illatã ꝯtu¬
melie ĩuriam quib
poss ñ defuturũ modis.
Nlt̾ea dũ mettis morare
deb̾ti ꝙͣ a colonia capti¬
uauerat estuare cepit.
Quã dũ sͥ copulare uellz
ab auia ne hoc fac̾et ꝓhi¬
bebat᷑. eui ille. Et qͥd ait
incurrã offensionis si il¬
lam uxorẽ dux̾o: Ad hec
brunechildis. ⁊on ĩqͥt
bilis cunctis q ĩusa bo¬
nis. mͥ dixeras eũ frem
non ẽẽ meũ. ut quid ĩpo¬
siusti mͥ tam graue onꝰ
fratͥridii. et euaginato¬
ense uoluit eam ꝑcut̾e
Que a costantib erepta
ac manib domo elapsa
mortis quid̃ euasit dis¬
crimẽ. S nepotidolos pa¬
rauit tem̾itate feminea.
Nam egredienti e balneo

Expanded text:
ctum quod cum Theodorico eo quo supra memoravimus modo pepigerat, ducatus Denteleni suo restituitur domino. Unde Theodoricus, cernens Austrasiorum sibi parere regnum, indignatione nimia permotus, Clotario per legatos mandat: « Ut se de memorato ducatu removeat. Quod nisi efficiat, se ad vindicandam illatae contumeliae injuriam quibus posset non defuturum modis. nterea, dum Metis moraretdeberti, quam Coloniae captivaverat, deperire coepit. Quam dum sibi copulare vellet, ab avia, ne hoc faceret, prohibebatur. Cui ille: « Et quid, ait, incurram offensionis, si illam uxorem duxero? » Ad haec Brunechildis: « Non, inquit, bilis, cunctisque invisa bonis, mihi dixeras, eum fratrem non esse meum? Ut quid imposuisti mihi tam grave onus fratvoluit eam percutere. Quae a circumstantibus erepta ac in manibus domo elata, mortis quidem evasit discrimen, sed nepoti dolos paravit temeritate feminea. Nam egredienti e balneo,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m cuiꝰ iã meminimꝰ
exilio reuocatũ. in eoꝵ
p̾sentia cũ hac acusatõe
exhibuit dicens. Quã¬
uis o uen̾andi põtifices
regia potestas reũ ma¬
iestatis legib ꝯdẽpna¬
re possit. Ego hũc Hui
falsum sͥ pastoris nom̃
me facte auctorẽ. Sacͥs
N

Expanded text:
minimus exsilio revocatum, in eorum praesentia cum hac accusatione exhibuit, dicens: « Quamvis, venerandi pontifices, regia potestas reum majestatis legibus condemnare possit, ego tamen hunc, qui falsum sibi pastoris nomen me factae auctorem, sacris n
Abbreviated transcription (Latin):
adeat de nuptiis uolũta¬
tẽ regis edicat. ⁊ quid aĩ
illa suꝑ hac re habeat ag¬
noscat. Ille p̾cepto porẽs
burgũdie ꝑtes agredit᷑
palatio aꝓpinqͣnͣs socios
siluis se abdere uissit.
Ip̃e habitu m̃dici cͥꝯamic¬
ctus ad aulã ꝓperat. ⁊ ut
fut᷑e sͥ dñe colloqͥ possit
explorat. Tũc forte illa
ad ecc̃am ꝓcesserat dño
uota suaꝵ solutura p̾cũ.
Erat quippe dies dñica
Aurelianꝰ uit̃ cetos pau¬
peres ꝓforib stans egres¬
sũ eiꝰ oꝑiebat᷑. Expletis
missaꝵ sollẽpniis egre¬
dit᷑ puella egenis ut ei
mos erat ełam largit᷑a.
accedit aurelianꝰ ut mẽ¬
dicus stipẽ postulaturus.

Expanded text:
adeat, de nuptiis voluntaadeat, de nuptiis voluntatem regis ediscat, et quid animi illa super hac re habeat agnoscat. Ille, praecepto parens, Burgundiae partes ingreditur. Palatio appropinquans socios silvis se abdere jussit. Ipse habitu mendici circumamictus ad aulam properat, et ut futurae sibi dominae colloqui possit explorat. Tunc forte illa ad ecclesiam processerat, Domino vota suarum solutura precum. Erat quippe dies Dominica. Aurelianus, inter caeteros pauperes prae foribus stans, egressum ejus opperiebatur. Expletis missarum solemniis, egreditur puella, egenis ut ei mos erat eleemosynam largitura. Accedit Aurelianus, ut mendicus stipem postulaturus.
Abbreviated transcription (Latin):
Uo gͦ ordĩe ad matris
ecc̃e sinũ ac cathelice
ꝑuen̾it fid̾i unitatẽ pau¬
cis edicã. Duxit uxorem
miserat id̾ pͥnceps lega¬
tos ad gundebaldũ regẽ
burgundioñ. serende pa¬
cis gr̃a. Quidũ palatio
ĩmorant᷑. chrotildẽ puel¬
lam ꝯtẽplati ĩquirunt
q̃ sit. Dictũ eis est nep¬
tem regis ẽẽ ex fr̃e ꝓge¬
nitã. que ĩquiunt parẽ¬
tib orbata ñc stipe alit᷑
regia. Reg̾ssi itaq le¬
gati ñtiant ꝓfecta ẽẽ
ꝓ qͥb ierant. Int̾ cetera
dicũt uidisse se puellã.
adeo forma uenustã ut
cuilib potentissimo regi
inqͥunt regia mane̾ntẽ
a stirpe. patre eiꝰ hac uita
carente.patruus ab ĩeun¬
te nutrit etate. hoc audi¬
to rex chlodoueꝰ amore
caplt᷑ puelle. sꝑans se in
hac occ̃one regnũ bur¬
gũdie arriꝑe posse. Diri¬
git euestigio quẽdã sͥ
familiarissimũ nõie au¬
relianũ qui mun̾a puel¬
le a se missa ꝑferẽs. spẽm
eiꝰ diligentiꝰ ꝯtẽplaret᷑
huic imꝑat ut puellã

Expanded text:
uo ergo ordine ad matris Ecclesiae sinum ac catholicae pervenerit fidei unitatem paucis edicam. Duxit uxorem Miserat idem princeps legatos ad Gundebaldum regem Burgundionum, ferendae pacis gratia. Qui dum palatio immorantur, Clotildem puellam contemplati inquirunt quae sit. Dictum eis est neptem regis esse, ex fratre progenitam. Quae, inquiunt, parentibus orbata stipe nunc alitur regia. Regressi itaque legati nuntiant perfecta esse pro quibus ierant. « Inter caetera dicunt se vidisse puellam adeo forma venustam ut cuilibet potentissimo regi inquiunt, regia manantem a stirpe, patre ejus hac vita carente, patruus ab ineunte nutrit aetate. » Hoc audito, rex Clodoveus amore capitur puellae, sperans se ex hac occasione regnum Burgundiae arripere posse. Dirigit e vestigio quemdam sibi familiarissimum, nomine Aurelianum, qui munera puellae a se missa perferens speciem ejus diligentius contemplaretur. Huic imperat ut puellam
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. Eo itaq mortuo
rex uũquẽq ad ꝓpͥa
redire p̾cepit. Grandis
pp̃ hoc fc̃m frãcos t̾ror
ĩuasit. ⁊ ne quis eiꝰ uo¬
lũtati ĩ posterũ ꝯͣiret
coh̾cuit. Ierat uultui

Expanded text:
fecisti. » Eo itaque mortuo, rex unumquemque ad propria redire praecepit. Grandis propter hoc factum Francos terror invasit, et ne quis ejus voluntati in posterum contrairet coercuit. Inerat vu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i uuale. dimissis q̃cũq
in eũ cõmiserat delictis.
multa alacͥtate ⁊ benig¬
nitate cordis. Mandauit¬
q ꝑ eũ ⁊ cet̾os filio mis¬
sos ut quãtotiꝰ ueniret.
Qd̾ si face̾t cõsultissime
sͥ futurũ sciret. Qui re¬
dierũt ⁊ filio rem retu¬
lerunt. Sed ne mandatũ
ĩꝑatoris ad effectũ ꝑdu¬
ceret᷑ morb febrisq int̾¬
cessit. ⁊ uualã quid̃ reb
humanis abduxit. lotha¬
riũ u̾o lecto deiciens. ma¬
ximo tẽpore languere
fecit. Imꝑator u̾o cle¬
m̃tissimꝰ natura ut fili¬
um adu̾sa ualitudine
correptũ audiuit. ꝑ mis¬
sos fidelissimos scilic hu¬
gonẽ frẽm suũ. s ⁊ adal¬
gariũ comitẽ eũ uisita

Expanded text:
ipsi Walae dimissis quaecunque in eos commiserat delictis, multa alacritate et benignitate cordis; mandavitque per eum et caeteros filio missos, ut quantocius veniret. Quod si faceret, consultissime sibi futurum sciret. Qui redierunt, et filio rem retulerunt. Sed ne mandatum imperatoris ad effectum perduceretur, morbus febrisque intercessit, et Walam quidem rebus humanis abduxit, Lotharium vero lectulo dejiciens, maximo tempore languere fecit. Imperator vero clementissimus natura, ut filium adversa valetudine correptum audivit, per missos fidelissimos, scilicet Hugonem fratrem suum, et Adalgarium comitem, eum visita
Abbreviated transcription (Latin):
o tp̃r clodoueus chilꝑi¬
ci filius burdegalẽsem
que ad regnũ sigeberti
ꝑtinebat urbem ĩuasit.
suꝑ ꝙͣ sigulfus dux ꝑtiũ
Sigeb̾ti irruens eũ exinde
expulit. ⁊ uelut ceruũ pie
se ag̾et. ad ꝓpͥa festine re¬
gredientẽ buccinis ĩsonã¬
do usq ad refugia parisia
ce urbis insectatꝰ est. Quo
ꝯꝑto chilꝑicus theodeb̾tũ
alt̾um ex filiis qui sige¬
b̾to pͥdem iurau̾at nulla¬
tenus se ei nociturũ in
neustriam ad occupandas
urbes que fr̃i subiecte erãt
mittit. Chxodeb̾tus non¬
nullis urbib subactis. ⁊ͥ¬
buta turonẽsib. pictauis.
caturcensib. lemouicinus.
iure uictorie adscribit. Per¬
uagatusq aquitanicam
seu ancillaꝵ dei direptõib
uastans monachos siue
cłicos torm̃tis. scimonia¬
les u̾o turpib de honesta¬
mentis affecit. Deniq ad
monast̾ium sc̃i martini
qd̃ lata dicit᷑. dũ quidam
hostilis agmuus tend̾ent

Expanded text:
o tempore Clodoveus, Chilpeci filius, Burdegalensem quae ad regnum Sigeberti pertinebat urbem invasit. Super quem Sigulfus dux partium Sigeberti irruens, eum exinde expulit, ac veluti cervum prae se ageret, ad propria festine regredientem, buccinis insonando, usque ad refugia Parisiacae civitatis insectatus est. Quo comperto, Chilpericus Theodebertum alterum ex filiis, qui Sigeberto pridem juraverat nullatenus se ei nociturum, in Neustriam ad occupandas urbes quae fratri subjectae erant mittit. Theodebertus, nonnullis urbibus subactis, tributa Turonensibus, Pictavis, Caturcensibus, Lemovicinis jure victoriae ascribit, pervagatusque Aquitanicam seu ancillarum Dei direptionibus vastans, monachos sive clericos tormentis, sanctimoniales vero turpibus dehonestamentis affecit. Denique ad monasterium Sancti Martini, quod Lata dicitur, dum quidam hostilis agminis tenderent
Abbreviated transcription (Latin):
insignit᷑. ascenso equo in
atͥo qd̾ int̾ basilicã scĩ
martini. ⁊ cuutatẽ sitũ
erat. largissima ppło cõ¬
tulit mun̾a. Ab illa die
ꝯsul simł ⁊ augustus
m̾uit nũcupari. Cũ ã¬
eqũ ꝙ̃ int̾ cet̾a donaria
scõ miẜat martino re¬
dim̾̃e centũ datis solidis
decreuiss. nec ille ullo
bonꝰ in auxilio. s carus
noscit᷑ fore ĩ negõ. Rex
itaq recepto equo pace¬
q ꝑ cͥcuitũ facta parisiꝰ
regreditur.

Expanded text:
insignitus, ascenso equo in atrio quod inter basilicam sancti Martini et civitatem situm erat, largissima populo contulit munera. Ab illa die Consul simul et Augustus meruit nuncupari. Cum aquem inter caetera donaria sancto miserat Martino, redimere centum datis solidis decrevisset, nec ille ullo bonus in auxilio, sed carus noscitur fore in pretio. » Rex itaque recepto equo paceque per circuitum facta Parisius regreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sardinã qͦ aggressi
cõmissoq cũ sardis p̾¬
lio pulsi ac uicti ⁊ ml¬
tis suoꝵ amissis recesse¬
runt. At michael impe¬
rator bulgaros bello ap¬
petens. haud ꝓsperis
successib utit᷑. ac ꝓuide

Expanded text:
Sardiniam quoque adgressi, commissoque cum Sardis proelio, pulsi ac victi, et multis suorum amissis, recesserunt. At Michael imperator Bulgaros bello adpetens, haud prosperis successibus utitur, ac proinde
Abbreviated transcription (Latin):
oport̾e. Aĩadu̾tentes ceteri
ꝓceres eũ solũ ẽẽ qui ꝯsili¬
is eoꝵ refragaret᷑. alt̾utrũ
ẜmocinabant᷑ oportunius
fore unũ trad̾e morti ꝙͣ
totũ ex̾citũ periclitari.
Oportune rex ex̾citatõis
gr̃a tentorio egressus ru¬
more ferente cõperit. qsdã
ꝓtadiũ uelle perimere.
⁊ ꝓripere se se uolens ut
eos ab ĩiuriis memorati
bitus ac iu detentꝰ mit¬
tit q̃ndam uncelemim
nõie qui pͥncipib facti

Expanded text:
oportere. » Animadvertentes caeteri proceres eum solum esse, qui consiliis eorum refragaretur, alterutrum sermocinabantur opportunius fore unum tradere morti quam totum exercitum periclitari. Opportune rex exercitationis gratia tentorio egressus, rumore ferente, comperit quosdam Protadium velle perimere, et proripere sese volens, ut eos ab injuriis memorati bitus, ac vi detentus, mittit quemdam Uncelenum nomine, qui principibus facti
Abbreviated transcription (Latin):
ritate tales indic̾et au¬
sus. Tunc uncelenꝰ ad
eos ueniens qui iã tab̾¬
naculũ regis cͥcundede¬
rant quo ꝓtadius una
cum petro medicine ar¬
tis perito ad tabulas lu¬
dens sedebat tałr infit.

Expanded text:
tales interdiceret ausus. Tunc Uncelenus ad eos veniens qui jam tabernaculum regis circumdederant, quo Protadius una cum Petro medicinae artis perito ad tabulas ludens sedebat, taliter infit
Abbreviated transcription (Latin):
nuo uir scũs ut eama
tanta moneret desist̾e
ꝑtinatia. ad palatium
ꝑrexit. Eo forte die the¬
odericus cũ auia sua ĩ
spinsia residebat uilla
nũciat᷑q ei hoĩem dei
ꝓ forib stare. nec ĩ hiis¬
dem edib hospitare uel¬
le. Tunc rex irã dñi sͥ
ĩminere ueritus. meliꝰ
dixit ẽẽ uirũ dei oportu¬
nis subsidiis honorare
fensa ad iracundiã ꝓ¬
uocare. Iussit gͦ regio
cultu queq erant uic¬
tui necessaria parari.
⁊ dñi famulo ꝑ minis¬
tros ꝓpͥos deferri. Quod
dũ illi maturato ĩples¬
sent. beatꝰ colũbanꝰ se¬
uero ut erat uultu res¬
piciens in eos inquirit
quid sͥ ista uelint. Dictũ

Expanded text:
nuo vir sanctus, ut eam a nuo vir sanctus, ut eam a tanta moneret desistere pertinacia, ad palatium perrexit. Eo forte die Theodoricus cum avia sua in Spinsia residebat villa, nuntiaturque ei hominem Dei pro foribus stare, nec in iisdem aedibus hospitare velle. Tunc rex iram Domini sibi imminere veritus, melius dixit esse virum Dei opportunis subsidiis honorare fensa ad iracundiam provocare. Jussit ergo regio cultu quaecunque erant victui necessaria parari et Domini famulo per ministros proprios deferri. Quod dum illi maturato implessent, beatus Columbanus severo, ut erat, vultu respiciens in eos, inquirit quid sibi ista velint. Dictu
Abbreviated transcription (Latin):
tis adu̾sus sc̃m colũba¬
num ꝯmoueri cepit acͥ¬
uꝰ. S scũs uir illiꝰ ma¬
licie obuiã ire parãs ad
eam bruchariaco uilla
ꝯmorantẽ ꝓperat. Cuire¬
gina cum nepotib siuis
theoderici filiis occurrẽs
orabat ut regiam ꝓlem
bñdic̾ẽt. At ille ait neqͣ¬
quam illos regalia scep¬
tra susceptos. eoꝙ de lu¬
panarib em̃serint. Re¬
gina iundignata pu̾os p̾¬
cepit abire. ⁊ ip̃a pꝰ pau¬
lulum est secuta. Uiro
aũt dm̃i ad ꝓpͥa regredi
festinante. ⁊ regie aule
lim̃ pede tangente subi¬
to fragore tociꝰ mota ẽ
domꝰ fabrica. S ne fandis¬
sime mulieris mens ñ
est ꝯmota. ĩmo maiori
iracũdie igne succensa:
Uerebat᷑ enĩ qd̃ omni ex¬
thoris dignitate pellere¬
tur a regno. Si rex post¬
habitis meretͥciis de limi¬
nentis alicuiꝰ regalis fe
monast̾io tam scõ uiro
ꝙͣ fr̃ib cum eo manen¬
tib p̾cipiens suis optima¬
tib uicina cenobio colen¬
tib loca. ne quẽpiã exire
hospicio susciꝑent. De¬

Expanded text:
ntis, adversus sanctum Columbanum commoveri coepit acrius. Sed sanctus vir, illius malitiae obviam ire parans, ad eam Bruchariacho villa commorantem properat. Cui regina, cum nepotibus suis Theodorici filiis occurrens, orabat « ut regiam prolem benediceret. » At ille ait « nequaquam illos regalia sceptra suscepturos, eo quod de lupanaribus emerserint. » Regina indignata pueros praecepit abire, et ipsa post paululum est secuta. Viro autem Domini ad propria regredi festinante et regiae aulae limen pede tangente, subito fragore totius mota est domus fabrica. Sed nefandissimae mulieris mens non est commota, imo majori iracundiae igne succensa. Verebatur enim quod omni extorris dignitate pelleretur a regno, si rex posthabitis meretriciis delinimentis, alicujus regalis femmonasterio tam sancto viro quam fratribus cum eo manentibus, praecipiens suis optimatibus, vicina coenobio loca colentibus, ne quempiam exire hospitio susciperent. De
Abbreviated transcription (Latin):
late. Cum q theod̾ico ꝑ¬
latũ fuiss huiꝰ modi cõ¬
siliũ illos ꝯtra se strue¬
re uelle despectui hũit
ut futile. Legatus u̾o
bertrici cuncta ꝓ quib
uen̾at se autumans ĩpe¬
trasse ad hispaniã naua¬
li rediit euectõne.
nno .xiiiͦiͦ. regni the¬
ꝯdeb̾ti ac theod̾icib̾s
colũbanꝰ ab hib̾nia occe¬
ani insula ꝓgressus. pri
de migrans. ⁊ soliçitariã
ag̾e uitã cupiens ad reg¬
nũ theoderici tnͣ siit atq
in locũ cui luxoniũ no¬
men est a p̾fato rege ha¬
bitare est iussus. ad ꝙ̃
uisitand̃ dum freqñt᷑
rex adueniret. ac a uiro
dei cur relicto legittime
ꝯiugis matͥmonio adul¬
terinis deẜuiret ꝯmix¬
tionib: argueret᷑. Illeq
ad obaudiend̃ eiꝰ saluta¬
rib monitis aurẽ cordis
inflecteret. auia brune

Expanded text:
t. Cumque Theodorico perlatum fuisset hujusmodi consilium illos contra se struere velle, despectui habuit, ut futile. Legatus vero Bettrici cuncta pro quibus venerat se autumans impetrasse, ad Hispaniam navali rediit evectione.nno XIV regni Theodeberti ac Theodorici beatus Columbanus ab Hibernia Oceani insula progressus, primde migrans, et solitariam agere vitam cupiens, ad regnum Theodorici transiit, atque in loco cui Luxovium nomen est, a praefato rege habitare est jussus. Ad quem visitandum dum frequenter rex adveniret, ac a viro Dei cur, relicto legitimae conjugis matrimonio, adulterinis deserviret commistionibus, argueretur, illeque ad obaudiendum ejus salutaribus monitis aurem cordis inflecte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si pat̾ uelit᷑ iusiurand̾
p̾berent. qd̃ dieb uite
sue eam regni ñ pͥuaret.
honore. Qd̃ bertricꝰ gau¬
dens annuit. puellãq
legatis tradidit. Quam
theod̾icus letus accipiẽs
pͥmũ unice dilexit. que
tñ malefaciis brunechil¬
dis uirũ non cognouit
Deinde faciente ead̾ auia
sua theodicus hermen¬
tergam id quippe nomẽ
uͥgini. thesauris expoli¬
atam abire p̾cepit ad
hispaniam. hac de re in¬
dignatꝰ bertricus ad clo¬
tharium regẽ theod̾ici
ex patruo genitũ mi¬
sit legatos qui eũ ad
belli societatẽ expositis
rent. Ubi ille uotis eoꝵ¬
iusus est satisfecisse. cũ
missis ip̃ius ad theodeber¬
tum recta ꝑficiscit᷑ uia
hunc qͦ auxilio sͥ affutu¬
rum agnoscentes. ad
agonẽ longobardoꝵ re¬
gem cũ supͣmemoratoꝵ¬

Expanded text:
 si pater vellet, jusjurandum praeberent « quod diebus vitae suae eam regio non privaret honore. » Cui Bettricus gaudens annuit, puellamque legatis tradidit. Quam Theodoricus laetus accipiens primum unice dilexit; quae tamen maleficiis Brunechildis virum non cognovit. Deinde, faciente eadem avia sua, Theodoricus Hermembergam id quippe nomen virgini thesauris exspoliatam abire praecepit ad Hispaniam. Hac de re indignatus Bettricus, ad Clotarium regem, Theodorici ex patruo genitum, misit legatos, qui eum ad belli societatem, expositis rent. Ubi ille votis eorvisus est satisfecisse, cum missis ipsius ad Theodebertum recta proficiscuntur via. Hunc quoque auxilio sibi adfuturum cognoscentes, recta ad Agonem Longobardorum regem, cum sup
Abbreviated transcription (Latin):
qui se aut audisse aut ad¬
isse initiũ hꝰ silue dicat.
cũ dieꝵ iter sexaginta ꝓ¬
cesserit.aut quo ex loco
oriat᷑ acceꝑit. Multaq ge¬
nera feraꝵ mea nasci cõ¬
stat que reliquis ĩ locis
iuisa non sunt. ex quib

Expanded text:
qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quib
Abbreviated transcription (Latin):
neq tnͣsfugas reddere ei
uult suos. Iccirco si iun¬
ctis uirib ur̃is unammes
elꝰ expugnatõem adorsi
fueritis: ultio debita pro
illatis ĩiuiriis ab eo facile
exigi pot̾it. ad hec ita re¬
spondit rex. Frĩs inquit
mei culpa tam est ĩ aper¬
tout difficile occultari
queat. Nam si dulcissimꝰ
nepos meus aĩo malefa¬
cta recenseat reliqͥs p̾ter¬
missis repperiet patrẽ suũ
fraude guntrãni int̾isse.
Quaꝓpt̾. ⁊ ego me spondeo
adiutorẽ illi in ultionem

Expanded text:
neque transfugas reddere ei vult suos. Idcirco si, junctis viribus vestris, unanimes ejus expugnationem adorsi fueritis, ultio debita pro illatis injuriis ab eo facile exigi poterit. » Ad haec ita respondit rex: « Fratris, inquit, mei culpa tam est in aperto ut difficile occultari queat. Nam si dulcissimus nepos meus animo malefacta recenseat sua, reliquis praetermissis, reperiet patrem suum fraude Guntranni interisse. Quapropter et ego me spondeo adjutorem illi in ultionem
Abbreviated transcription (Latin):
sic orabat ad dñm. Iudex
et̾ne ac ultor ĩnocentiũ
deus cui omne patet se¬
cretum qui nulliꝰ ample¬
cteris dolum. nec letaris
fraudib malignantium.
esto iundex meaꝵ mise¬
riarum. retorquens in
eos qui me tradid̾unt.
inimicis deceptõis ip̃oꝵ
laqueũ. Post ħ u̾ba cõ

Expanded text:
sic orabat ad Dominum: « Judex sic orabat ad Dominum: « Judex aeterne ac ultor innocentium, Deus, cui omne patet secretum, qui nullius amplecteris dolum, nec laetaris fraudibus malignantium, esto velox vindex mearum miseriarum, retorquens in eos qui me tradiderunt inimicis deceptionis ipsorum laqueum. » Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
simł cum ꝯsilio ac opib
in ur̃is ꝯstituerim ma¬
nib scrutator cordiũ illd̾
adu̾tat deus. his dcĩs as¬
sensum p̾buit. ut cum
eis ad hostes descenderet.
mũmolo u̾o mouente ne
superbo utens ad eos iret
habitu qͥn potius refor¬
mato ei ꝙ ab ip̃o acceꝑat
balteo auro fabre facto
ꝓpͥo accingeret᷑ qui fulgo¬
re memiorati carebat me¬
talli. In hoc inquit tua
iam patet fraudulentia
dum ea que ex tuo usq
ad istud possedi tempus
repetis. Illo qͦ negante
ulla se ccͣ eum usurum
fraudẽ. uentum ẽ ad por¬
tam uͥ eos fortissimi oppe¬
riebant᷑ adu̾sarioꝵ du¬
ces. boso uidelic cũ bollo¬
ne biturigum comite
non minima satellitum
uallati caterua. Quibus
gundoaldũ excipientib
mũmolꝰ in urbem regres¬
sus portas firmissime ob¬
serauit. Cernens gundo¬
aldꝰ se a suis derelictum
⁊ ab hostib citũdatum.
introitũq urbis sͥ p̾clu¬
sum manꝰ eleuans ad ce¬
lum cum cordis gemitu

Expanded text:
simul cum consilio ac opibus, simul cum consilio ac opibus, in vestris constituerim manibus, scrutator cordium illud advertat Deus. » His dictis, assensum praebuit ut cum eis ad hostes descenderet. Mummolo vero monente, ne superbo utens ad eos iret habitu; quin potius reformato ei, quem ab ipso acceperat, balteo auro fabrefacto, proprio accingeretur, qui fulgori memorati carebat metalli. In hoc, inquit, tua jam patet fraudulentia, dum ea quae ex tuo usque ad istud possedi tempus repetis. Illo quoque negante ulla se contra eum usurum fraude, ventum est ad portam, ubi eos fortissimi opperiebantur adversariorum duces, Boso videlicet cum Bollone Biturigum comite, non minima satellitum vallati caterva. Quibus Gundoaldum excipientibus, Mummolus in urbem regressus, portas firmissime obseravit. Cernens Gundoaldus se a suis derelictum, et ab hostibus circumdatum, introitumque urbis sibi praeclusum, manus elevans ad coelum, cum cordis gemitu
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs uitare. autumariq
qd̃ genealogie ignarꝰ tue
cũ sciolis diffugias dispu¬
tare. nec fr̃i t̾ue cupido ius¬
sionis agnoscend̾ te p̾sen¬
tare. Si gͦ nũc tͥ me aus¬
cultare placu̾it. atq ad
regis guntrãni p̾sentiã
una cum his mecũq ꝓpe¬
rare. ⁊te hac suspitione
ex solues. ⁊ tibi paciq cõ¬
sules. Nam fefellit animꝰ
gundoaldũ se a mũmolo
iri deceptũ. eiq hoc reddi¬
dit responsũ. Ego inqui¬
ens licz ĩuitus has iam
deseruerim ꝑtes uob̾q ĩ¬
pulsorib europam adierĩ.
bona tñ uolũtate atq in¬
tegra fide semꝑ ur̃as foui
ꝑtes. nec meas utilitates
uis eiꝰ qui me hic pellexit
uenire ꝑfidia in ꝓpatulo
claru̾it. dũ ⁊ me fugax re¬
liquit. ⁊ thesauroꝵ ꝑtem
furto abstulit. nicħominꝰ
ego uos qͣi mee auctores
salutis ꝓpetuo colui.ac in
fiatrũ loco dilexi. Nũc gͥ
si secus quoddã ñ oportet
ĩmo qd̃ nõ decet adu̾sum
me egeritis. p̾sertim cũ
ego corpꝰ aĩamq meam

Expanded text:
ris vitare, autumareque quod genealogiae ignarus tuae cum sciolis diffugias disputare; nec fratri tuae cupido visionis agnoscendum te praesentare. Si ergo nunc tibi me auscultare placuerit atque ad regis Guntranni praesentiam una cum his mecumque properare, et te hac suspicione exsolves, et tibi pacique consules. » Non fefellit animus Gundoaldum se a Mummolo iri deceptum: eique hoc reddidit responsum: « Ego, inquiens, licet invitus has jam deseruerim partes vobisque impulsoribus Europam adierim, bona tamen voluntate atque integra fide semper vestras fovi partes, nec meas utilitates vis ejus, qui me huc pellexit venire, perfidia in propatulo claruerit, dum et me fugax reliquit et thesaurorum partem furto abstulit, nihilominus ego vos, quasi meae auctores salutis, perpetuo colui ac in fratrum loco dilexi. Nunc igitur, si secus quod oportet, imo quod decet, adversum me egeritis, praesertim cum ego corpus animamque meam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuigi refert ut uuanda¬
los expugnarz sͥ imꝑatũ
ẽẽ. Illa muliebri abiecta
ĩbecillitate. hac unũ ad¬
hortatõe ad fidẽ orsa est
ĩuitare. Nullus inqͥt ꝓ
testante sacra scͥptura
anus młtaꝵ sͥ subiuga¬
u̾at feritatẽ gentium
spõdente itaq illo fidẽ
Nullatenꝰ ĩmutet᷑ decor
uultꝰ tui sollicitatꝰ dif¬
ficultate p̾lii. ⁊ pallor qͥ
tuã obtinuit faciẽ. disce¬
dat a te. Nunqͥd ñ sunt
quos ꝓpͥis alimꝰ stipendiis
⁊ decẽ ⁊ octo nilia militũ

Expanded text:
ugi refert ut Vandalos expugnaret sibi imperatum esse. Illa, muliebri abjecta imbecillitate, hac virum exhortatione ad fidem orsa est invitare: « Nullus, inquit, protestante sacra Scriptura, anus multarum sibi subjugaverat feritatem gentium. Spondente itaque illo fidem Nullatenus immutetur decor vultus tui, sollicitatus difficultate praelii, et pallor qui tuam obtinuit faciem discedat a te. Nunquid non sunt quos propriis alimus stipendiis, et decem et octo millia militu
Abbreviated transcription (Latin):
lio decernauer̃t. uicti¬
q ac fugati sunt. amis¬
ruis suoꝵ int̾fectis
adeo illo anno in om̃ib
locis adu̾sa fortuna fu¬
gati sunt. ut ip̃i sͥ hoc
accidisse testati st̃. eo ꝙ
anno suꝑiore ccͣ omnẽ
iusticiã de patalaria
insula .ix. monachos
asportatot in hispania
uendid̾unt. Quoꝵ ali¬
ris iterũ ad sua locare¬
l̾isi st̃. Niceta pat̾ͥcius
qui cũ classe ꝯstanti¬
nopolitana sedebat in
uenetia. pace fc̃a cum
pupino rege. ⁊ indutꝰ
usq ad mensẽ augusti
ꝯstitutis stacione solu¬
ta ꝯstantinopolim re¬
gressus ẽ. hoc anno ĩpe¬
rator pascha aqͥs cele¬
brauit. necnon ⁊ nata¬
lem domini.

Expanded text:
lio decertaverunt victique ac fugati sunt, amisrimis suorum interfectis. Adeo illo anno in omnibus locis adversa fortuna fatigati sunt, ut ipsi sibi hoc accidisse testati sint, eo quod anno superiore contra omnem iustitiam de Patalaria insula sexaginta monachos asportatos in Hispania vendiderunt; quorum aliris iterum in sua loca reversi sunt. Niceta patricius, qui cum classe Constantinopolitana sedebat in Venetia, pace facta cum Pippino rege et indutiis usque ad mensem Augustum constitutis statione soluta Constantinopolim regressus est. Hoc anno imperator pascha Aquis celebravit nec non et natalem Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ex ꝓprio nõie uoca¬
uit rodoilũ. Porro be¬
atus audoenus ne im¬
par in bonis oꝑib uid̾e¬
tur suis eẽ fratrib. ip̃e
t fabricauit monast̾i¬
um intra brigensem
saltũ. quod ierłm ab
eo quidẽ est nõiatum

Expanded text:
d ex proprio nomine vocavit Radolium. Porro beatus Audoenus, ne impar in bonis operibus videretur suis esse fratribus, ipse etiam fabricavit monasterium intra Brigensem saltum, quod Hierusalem ab eo quidem est nominatum
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib hõib sub dolo ⁊
fraude cũ mauranto qͦdã
⁊ sociis eiꝰ auennonem
urbẽ munitissimã ac
mutuosã. ip̃i sarraceni
collecto hostili agmine
germanũ suũ urũ in¬
dustriũ childebrandũ
ducẽ cũ reliquis ducib
⁊ comitib in illis ꝑtib
cum apparatu hostili di¬
rigit. Quiq ꝓpere ad
eandẽ urbem ꝑuenien¬
tes tentoria instruunt
undiq ip̃m oppidum. ⁊
suburbana p̾occupanti
munitissimã ciuitatẽ
obsident. aciem ĩstruũt
donec insecutꝰ uir belli

Expanded text:
dolo et fraude, Mauronto quidem cum sociis suis, Avennionems urbem munitissimam ac montuosam ipsi Sarracini, collecto hostile agmine,germanum suum, virum industrium Childebrando ducem cum reliquis ducibus et comitibus illis partibus cum apparatu hostile diriget. Quique praepropere ad eandem urbem pervenientes, tentoria instruunt, undique ipsud oppidum et suburbana praeoccupant, munitissimam civitatem obsedunt, aciem instruunt, donec insecutus vir belli
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ. Dũ gochi pꝰ mor¬
tem clodouei młta de his
que ip̃e eis abstułat ꝑ¬
uasissent theod̾icus the¬
odeb̾tum filiũ suũ ad ea
recuꝑanda direxit. Qui

Expanded text:
uxorem: Dum Gothi, post mortem Clodovei, multa de his quae ipse eis abstulerat pervasissent, Theodoricus Theodebertum filium suum ad ea recuperanda direxit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
accessit. Cui cũ ibi om̃s
orientaliũ ꝑtiũ saxones
ut uisserat occurrissẽt
maxima eoꝵ młtitudo
in loco qui orehun appel¬
latur. solita simulatõe
baptizata ẽ. ꝓfectus in¬
de ad albiam. castris q
in eoloco u ora ⁊ albia
ꝯfluunt. ad habenda sta¬
tura collocatis. tam ad
ret saxoñ qui citeriorẽ
fluminis ripam ĩcolũt
cõponendas oꝑam ĩpen¬
dit. Quib tũc ꝓ tẽpore
ordinatis atq dispositis
in franciã reu̾sus ẽ. Ini¬
toq ꝯsilio. orandi ac uo¬
ta soluendi cã romam
statuit ꝓficisci. Sũptis¬
q secũ uxore ac liberis
sine mora in italiã ꝓfe¬
ctus ẽ. celebrauitq nata¬
lem dñi ticim. atq ibi
residuũ hiemis manẽdo

Expanded text:
accessit. Cui cum ibi omnes orientalium partium Saxones, ut iusserat, occurrissent, maxima eorum multitudo in loco, qui Orheim appellatur, solita simulatione baptizata est. Profectus inde ad Albiam castrisque in eo loco, ubi Ora et Albia confluunt, ad habenda stativa conlocatis tam ad res Saxonum, qui citeriorem, fluminis ripam incolunt, conponendas operam inpendit; quibus tunc pro tempore ordinatis atque dispositis in Franciam reversus est. Inito que consilio orandi ac Vota solvendi causa Romam statuit proficisci sumptisque secum uxore ac liberis sine mora in Italiam profectus est celebravitque natalem Domini Ticeni atque ibi residuum hiemis manendo
Abbreviated transcription (Latin):
ibid̾ ẽ humatũ. Deniq con¬
gregatis suꝑiorib fnͣcis au¬
strasiis collecto etiã suoꝵ
dirigit. S int̾currentib
legatis pax ꝯuenit. Inde
cõi ꝯsensu expeditionẽ in
Ginttrãnũ suũ frẽm bur¬
gundie regẽ agũt. Sigeb¬
tus aruernis cuub man¬
dat arelas ex insꝑato ĩna¬
dant. Quo p̾cognito Gun¬
tramiꝰ ꝑ int̾nũtios arela¬
tenses de aduentu hostiũ
cautos facit. Illiᷤᷤ poccupa¬
tis insidiarũ locis duce cel¬
so. eos qui se int̾ fectũ no¬
uerat. int̾ ficiũt. Guntrãnꝰ
obiuã parat ire fr̃ib. Cũ¬
q castra in loco qui uiriac¬
cus dr᷑ fixiss. residẽte si¬
geb̾to apud archiacũ chil¬
ꝑico identidẽ eo loci quo.xiiͫ.
pontes sequane suꝑ ĩposi¬
ti fuisse refu̾nt᷑. mediato¬
rib optimis quibq pru

Expanded text:
ibidem est humatum. Deinde, congregatis superioribus Francis Austrasiis, collecto etiam sociodirigit. Sed intercurrentibus legatis, pax convenit. Inde e communi consensu expeditionem in Guntrannum suum fratrem Burgundiae regem agunt. Sigebertus Arvernis civibus mandat Arelas ex insperato invadant. Quo praecognito, Guntrannus per internuntios Arelatenses de adventu hostium certos facit. Illi, praeoccupatis insidiarum locis duce Celso, eos qui se interfectum venerant interficiunt. Guntrannus obviam parat ire fratribus. Cumque castra in loco qui Viriacus dicitur fixisset, residente Sigeberto apud Archiacum, Chilperico identidem eo loci quo duodecim pontes Sequanae superimpositi fuisse referuntur, mediantibus optimis quibusque pru
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o suũ fatebatur do
minũ uideriq ĩustũ
uo licet ĩuito ac coacto
perunat᷑. Uerũ clothariꝰ
callide hec eũ ꝑsequi sciẽs
nec ea que dicebant᷑ cu¬
rans. tandẽ ꝑnicitate
equi quo uehebat᷑ eum
assecutus uit̾emit. Sub¬
uł francos qui tristes eo
qd̾ eum cõsequi non po¬
terãt eiꝰ salutitimen¬
tes post eũ iter ꝓ posse
accelerabãt regreditur
Indeq releuatis mesti¬
cia eoꝵ animis. una cũ
eis saxoniam ug̾ssus
ita depopulatꝰ est eam
ut ulłm in ea hoĩem
uiuentẽ relinq̃ret qui
longitudinẽ spate quã
tum forte gerebat ex¬
cessiss. ⁊ clotarꝰ quidẽ
hoc taliter egit.

Expanded text:
suum fatebatur fore dominum, viderique injustum vo, licet invito ac coacto, perimatur. » Verum Clotarius, callide haec eum prosequi sciens, nec ea quae dicebantur curans, tandem pernicitate equi, quo vehebatur, eum assecutus interemit. Sub et caeteros Francos qui tristes, eo quod eum consequi nequirent, ejus saluti timentes, post eum iter pro posse accelerabant regreditur. Indeque relevatis moestitia eorum animis, una cum eis Saxoniam ingressus, ita depopulatus est eam ut nullum in ea hominem viventem relinqueret, qui longitudinem spathae quam tunc forte gerebat, excessisset. Et Clotarius quidem hoc taliter egit.
Abbreviated transcription (Latin):
aderas bestia. Tunc rex
hiꝰmodi cõmotus conuui¬
cio ⁊ ultra ꝙͣ dici pos¬
sit exardescens ira. ca¬
piti reposita casside cal¬
carib equm u̾sus ĩpu¬
lit. ut trãsmeato flu¬
mine se de inimicis siuis
ulcisceret᷑. Franci iniu
ria ducis ꝑmoti atq
eius exemplo animati
flumen natantes tnͣsi¬
bant sequẽtes regem
qui fugienti bertoaldo
infestus insistebat.
Grauabat᷑ sane ad ĩse¬
quendũ ⁊ pond̾e ar¬
taret fluuiũ aqua si¬
nũ eiꝰ nec non ocreas
repleuerat. Dertoaldꝰ
tam̃ recedendo clama¬
bat ad regẽ non equo
⁊ bono illũ ẽẽ intentũ
qd̃ se ꝑ sequeret᷑. s sola
hec ag̾et laudis cupi¬
dine ductus. qui tanti
estimaret᷑ ut sequestͣ¬
tus a sius hostem t̾ga
dare sͥ ꝯpelleret. Ueren¬
dum u̾o ẽẽ ne hec res

Expanded text:
aderas bestia? » Tunc rex aderas bestia? » Tunc rex hujusmodi commotus convicio, et ultra quam dici possit exardescens ira, capiti reposita casside, calcaribus equum versus eum impulit, ut transmeato flumine se de inimicis suis ulcisceretur. Franci itidem, injuria ducis permoti atque ejus exemplo animati, flumen natantes transibant, sequentes regem; qui fugienti Bertoaldo infestus insistebat. Gravabatur sane ad insequendum et pondere artaret fluvium, aqua sinum ejus necnon ocreas repleverat. Bertoaldus tamen recedendo clamabat ad regem: « Non aequo et bono illum esse intentum, quod se persequeretur; sed sola hoc ageret laudis cupidine ductus, qui tanti aestimaretur ut sequestratus a suis, hostem terga dare sibi compelleret. Verendum vero ne haec res
Abbreviated transcription (Latin):
toriis quieu̾nt. mane ã
fc̃o dum frãci plausus
ac uoces leticie ꝓ aduen¬
tu regis clotharii ed̾ent
bertoaldꝰ saxome dux
suꝑ ripam fluminis p̾¬
lium p̾stolans audito
tumultu int̾rogat ut
quid tantus in francoꝵ
castͥs oriret᷑ tumultuis.
Dictũ est ei clothariũ
aduenisse regẽ. atq ob
id diem festum agere
frãcos. At ille ad hec. fal¬
sa ait spe decepti preti¬
more de sideria sonmiãt
sua. Nam regẽ quem
secũ gratulant᷑ mane¬
re certa ferente fama
nos ꝯpertũ habemus
tharius citeriori arma¬
tus suꝑstans litori. dũ
talia superbe ꝓfantem
au diret nil dicens quo
maior taciturintate sua
hostib ĩcteret᷑ timor
celerrime galea nuda¬
int capud. Erat qͥppe
eiꝰ cesaries pulera cam¬
cie uariata in cuiꝰ aspe¬
ctu ab adu̾sariis maxĩe
dinoscebat᷑. Deniq statĩ
a b̾toaldo agnitus. in cõ¬
grua ꝑcepit responsa
in hũc modũ a pͥfato cõ¬
trarie ꝑtis duce ꝓlata.
Tu ne dixit hic muta

Expanded text:
toriis, quieverunt. Mane autem toriis, quieverunt. Mane autem facto, dum Franci plausus ac voces laetitiae pro adventu regis Clotarii ederent, Bertoaldus Saxoniae dux super ripam fluminis praelium praestolans, audito tumultu, interrogat ut quid tantus in Francorum castris oriretur tumultus. Dictum est ei Clotarium advenisse regem, atque ob id diem festum agere Francos. At ille ad haec: « Falsa, ait, spe decepti prae timore desideria somniant sua. Nam regem, quem secum gratulantur manere, certa ferente fama, nos compertum habemus tarius citeriori armatus superstans littori, dum talia superbe profantem, audiret, nil dicens, quo major taciturnitate sua hostibus incuteretur timor, celerrime galea nudavit caput. Erat quippe ejus caesaries pulchra canitie variata, in cujus aspectu ab adversariis maxime dignoscebatur. Denique statim a Bertoaldo agnitus, incongrua percepit responsa, in hunc modum a praefato contrariae partis duce prolata. « Tune, dixit, hic muta
Abbreviated transcription (Latin):
indulget ueniã filioq
redit in patrẽ. Sicq ab.¬
eundi accepta licentia
edi beate succedit. ac
p̾cib deuotis glorio¬
sos martires ad sui
susfragiũ inuitat.
Dagoberto tñ ut pꝰea
claruit nullus locus
iocundior fuit.
ustrasiis frãcis rex
institutꝰ a patre ad¬
u̾sus saxones qui rebel¬
lare tẽptauerãt arma
mouit. ẽransgressus¬
q rhenũ cum b̾toaldo
saxonũ duce pugna
cõmissa ense ꝑcussus
capud decisos cũ ꝑte
galee crines patri per
armigerũ mittit et
ut s añꝙͣ cunctꝰ corru¬
at ex̾citus in auxiliũ
ꝓperet mandat.forte
fortuna affuit clocha¬
rius uenatõis gr̃a lan¬
golariam siluam peti¬
erat. Ubi accepto ꝑicło¬
so filii nũcio gran exa¬
gitatus dolore. raptis qͦs
in ꝓmptu habebat iu¬
uenib ad alios ⁊̃ ut se
sequerent᷑ directis le¬
gatis breui tp̃r longũ
iter emensus. nam ⁊
noctib uam carpebat
ad filiũ usq ꝑuenit.
⁊ ea quid̃ nocte fixis suꝑ
uuiseram fluuiũ ten¬

Expanded text:
indulget veniam, filioque redit in pacem. Sicque, abeundi accepta licentia, aedi beatae succedit, ac precibus devotis gloriosos martyres ad sui suffragium invitat. Dagoberto tamen ut postea claruit nullus locus jucundior fuit.Austrasiis vero Francis rex institutus a patre, adversus Saxones, qui rebellare tentaverant, arma movit, transgressusque Rhenum, cum Bertoaldo Saxonum duce pugna commissa, ense percussus in caput, decisos cum parte galeae crines patri per armigerum mittit, et ut sibi, antequam cunctus corruat exercitus, in auxilium properet, mandat. Forte fortuna adfuit. Clotarius enim venationis gratia Longolariam silvam petierat. Ubi accepto periculorum filii nuntio, gravi exagitatus dolore, raptis quos in promptu habebat juvenibus, ad alios etiam ut se sequerentur directis legatis, brevi tempore longum iter emensus nam et noctibus viam carpebat ad filium usque pervenit. Et ea quidem nocte, fixis super Wiseram fluvium ten
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ ꝑtem mediã excep¬
tis ꝯuigib ac lib̾is loco
franci despectui hñtes
p̾liũ adorud̃ putar̃.
Coacti saxones manũ cõ¬
serere.tanta in francos
strage bachati sunt. ut
uix pauci clothario regi
suꝑẽẽnt. ad fuge pocius
societatẽ ꝙͣ ad p̾liandi
subsidium.

Expanded text:
rtem mediam, exceptis conjugibus ac liberis, loco Franci despectui habentes, praelium adoriundum putarunt. Coacti Saxones manum conserere, tanta in Francos strage bacchati sunt ut vix pauci Clotario regi superessent ad fugae potius societatem quam ad praeliandi subsidium.
Abbreviated transcription (Latin):
to repperit fano residentẽ
⁊ uixta eũ dñicã crucem.
Quẽ dum int̾rogaret utrũ
xp̃i fidẽ susciꝑe ⁊ salutare

Expanded text:
to reperit fano residentem, et juxta eum Dominicam crucem. Quem dum interrogaret: Utrum Christi fidem suscipere, et salutare