comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redditũ: narratiois eiꝰ libellũ in crasti¬
nũ ppło recitandũ ꝓmisi. Qoͦ cũ ex do¬
minico pasche die tercio fieret. in gra¬
dib exedre. in qua de suꝑiore loqͥbar
loco. feci stare ambos fratres: cũ eoꝵ¬
legeret᷑ legeret᷑ libellus. Intuebat᷑
pͥpłc unu̾sus sexꝰ utriq unũ stantem.
sine deformi motu. altam mbris om̃ib
contrenĩtẽ: et qui ipsũ ñ uid̃ant. qͥd in
eo diuine miscdie factũ. eẽt. in eiꝰ sorore
cernebant. Uidebant enĩ qͥd in illo gra¬
tulandũ: qͥd ꝓ illa esset orandũ. Int̃ hec
recitato eoꝵ libello de conspectu pͤpłi e¬
os abire p̃cepi. et de tota ipsa causa ali¬
qͣnto diligentiꝰ ceꝑam disputare: cũ ecce
me disputante uoces alie de memori¬
a mr̃is noue gratulationis audiunt᷑.
conuersi s̃ eo qui me audiebant cepert̃¬
q concurrere. Illa enĩ ubi de gradib
attigit: collapsa sumlit̾ uelut in sõpnũ

Expanded text:
redditum narrationis eius libellum in crastiredditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eoos abire praecepi; et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante voces aliae de memoria martyris novae gratulationis audiuntur. Conversi sunt eo qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim ubi de gradibusattigit collapsa similiter velut in somnum
Abbreviated transcription (Latin):
me currit᷑. uͥ sedebam iã ꝓcessurꝰ Irru¬
it alt̾ qͥsq post altum: om̃is posterior
qͣsi nouũ qͦd aliꝰ prior dixerat nũciãtes.
Meq gaudente. et apud me deo gr̃as agẽ¬
te. ingredit᷑ cẽ ipse cũ plurib inclinat᷑
ad genua mea: erigit᷑ ad oscłm meũ. ꝓ¬
cedimꝰ ad pͦpłm. plena erat ȩccl̃ia. ꝑsona¬
bat uocib gaudioꝵ: deo gr̃as. deo lau¬
des. nemine tacente huic atq inde cla¬
mantiũ. Salutaui ppłm: et rursus ea¬
dem feruẽtiore uoce clamabant. Facto
tandẽ silentio: scͥpturaꝵ diuinaꝵ sũt
lecta sollẽpniã. Ubi autẽ uentũ. ẽ. ad
mei sermonis locũ diri pauca ꝓ temꝑe.
et ꝓ illiꝰ iocunditate leticiȩ. Magis enĩ
eos in oꝑe diuino quãdã ei eloquentiã
ñ audire s consid̃are ꝑmisi Nob̃cũ hõ
prandit: et diligent nob̃ om̃ẽm sue fra¬
t̾nitatis ac mat̾ne calamitatis indicaũ
historiam. Seqͣnti itaq die pꝰ sermonẽ

Expanded text:
me curritur ubi sedebam, jam processurus. Irrume curritur ubi sedebam, jam processurus. Irruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius iucunditate laetitiae. Magis enim eos in opere diuino quandam Dei eloquentiam non audire, sed considerare permisi. Nobiscum homo prandit et diligenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
disfamate iã cogniti. Uener̃t autẽ
ante pascha ferme dies .xͦiͥ. eccliã co¬
tidie et in ea memoriam glosissimiste¬
phani frequentabant. orantes ut cẽ sͥ pla-¬
caret᷑ ds̃: et salutẽ pristinã reddet. Et il¬
lic et quacq ibant: conuertebãt in se ci¬
uitatis aspectũ. Non nulli qͥ eos alibi ui¬
derant causãq tremoris eoꝵ nouerant:
aliis ut qͥsq poterant indicabant. Uenit
et pascha. atq ipso die dñico mane c̃ iã
frequens pͦpłc p̃sens ess et loci scĩ cancel¬
los uͥ martirũ memoria erat. idem iu¬
uenis orans teneret: repente ꝓstratꝰ. ẽ.
et dormienti simillimꝰ iacuit: ñ tam̃ tre¬
mens sic̃ ẽ ꝑ sompnũ solebat. Stupen¬
tib qͥ aderant. atq aliis pauentib aliis
dolentib. c̃ eũ quidam uellent erige̾. ñ¬
nulli ꝓhibuert: et potiꝰ exitũ expectan¬
dũ. eẽ. dixerunt. Et ecce surrexit et ñ
tremebat : qm̃ sanatꝰ erat. et stabat inco¬

Expanded text:
diffamante jam cogniti. Venerunt autem diffamante jam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, ecclesiam quotidie et in ea memoriam gloriosissimi Stephani frequentabant, orantes ut jam sibi placaretur Deus, et salutem pristinam redderet. Et illic et quocunque ibant, convertebant in se civitatis aspectum. Et nonnulli qui eos alibi viderant, causamque tremoris eorum noverant, aliis, ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, atque ipso die Dominico mane, cum jam frequens populus praesens esset, loci sancti cancellos ubi martyrium erat, idem juvenis orans teneret, repente prostratus est, et dormienti simillimus jacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnium solebat, stupentibus qui aderant atque aliis paventibus, aliis dolentibus. Cum eum quidam vellent erigere, nonnulli prohibuerunt, et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat inco
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ aliqͦt dies qͦd audiert̃ m̃te retineãt:
et uix qͥsq repꝑiat᷑ illoꝵ qͥ ei quẽ nõ
Usfuisse cognou̾it indicet qͦd audiuit.
nũ. ẽ. apud nos factũ ñ maiꝰ qͣm
illa que dixi: s tã clarũ atq il¬
lustre miracłm: ut nullũ arbitrer
ẽẽ. ypponensiũ. qͥ hoc ñ uiderit uł di¬
dicerit.: nullũ qui obliuisci ulla ratio¬
ne potuerit. Decem quidã fr̃s. qͦr.uͭii.
sunt mares. tres femine. de cesarea ca¬
padocie suoꝵ ciuiũ ñ ignobiles. male¬
dicto matris recenti patris eoꝵ obitu¬
destitute. que inuiriã sͥ ab eis factã
acerbissime tulit. tali pena s̃ diuinitꝰ
coerciti. ut horribilit caterent᷑ om̃s
tremore m̃broꝵ: in qua fedissima spe¬
cie ocłos suoꝵ cuuũ ñ ferentes. qͣqua¬
uersum cuiq ire iisũ. ẽ toto pene ua¬
gabant᷑ orbe romano. Ex his cẽ ad
nos uenert̃ duo. frat̃ et soror. paulus
et palladia: młtis aliis locis miseria

Expanded text:
post aliquot dies quod audierunt mente retineant post aliquot dies quod audierunt mente retineant et uix quisque reperiatur illorum, qui ei, quem non adfuisse cognouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eodestitutae, quae injuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt divinitus coerciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum: in qua foedissima specie oculos suorum civium non ferentes, quaquaversum cuique ire visum est, toto pene vagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos venerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria
Abbreviated transcription (Latin):
uͥgualia matris enuxũ. et ad discipłos
hostiis clansis ingressũ fuisse ñ c̾dũt:
s hoc certe querant et si uerũ inuene¬
ruit: illa c̾dant. Carissima femina ẽ
nobilit̃ nata. nobilit̾ nupta: cartagi¬
ni habitat. ampla ciuitas. ampla ꝑso¬
na: rem querentes latere ñ sunt. Mar¬
tir certe ipse qͦ impetͣnte illa sanata
.ẽ. in filiũ ꝑmanentis uͥginis c̾didit.
in eũ qͥ hostiis clausis ad discipłos ingi¬
ista dicunt᷑ a nob̾ in eũ qͥ ascendit in
celũ cũ carne in qua resurrexerat c̃¬
didit: et ideo ꝑ eũ tanta fiunt. qͥa
ente ꝑ qͦs uult et quẽ ad modũ uult. qͥ
et illa que legimꝰ fecit: s ista nec simi¬
lit innotescunt. neq ut ũ excidant a¬
nimo quasi glarea memorie crebra
lectione tenduit᷑. Nam et uͥ diligenti¬
a.ẽ. que nc̃ apud nos. eẽ. cepit. ut libel¬
lieoꝵ qͥ beneficia ꝑcipiunt recitent᷑
in popło. semel hoc audiunt qͥ ads̃ plu¬
resq ñ adsunt. ut nec illi qui adfuert̃

Expanded text:
uirginalia enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo inpetrante illa sanata est, in filium permanentis uirginis credidit: in eum, qui ostiis clausis ad discipulos ingrista dicuntur a nobis, in eum qui ascendit in coelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quiaente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra lectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae nunc aput nos esse coepit, ut libelli eorum, qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt pluresque non adsunt, ut nec illi, qui adfuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in cruce pendentis latꝰ lancea ꝑfora¬
tũ. ẽ. atq inde sangitis et aqua ꝓflux̃
que sacram̃ta. eẽ. nouimꝰ. qͥb edificat᷑
eccłia. Nã hoc &ẽ u̾bo scͥptura usa est. uͥ
ñ legit᷑ formaũ aut suix̃ s edificauit
eam in mulierem: unde et apłc edifi¬

Expanded text:
in cruce pendentis latus lancea perforain cruce pendentis latus lancea perforatum est, atque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatEcclesia. Nam hoc etiam verbo Scriptura usa est, ubi non legitur, Formavit, aut Finxit; sed, Aedificavit eam in mulierem : unde et Apostolus aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui maximi fuert̃ minꝰ hab̾ent aliqͥd
in statura qͦd eis contra sententiã. xꝑ̃i
ꝑiret. qͥ dixit nec capillũ capitis esse ꝑi¬
turum: c̾atori utiq qui c̾auit cuncta de
nichilo. qͦmͦ de esse posset: unde adderae
qͦd addendũ esse mirꝰ artifex nosset: S:¬
mortius. ẽ. resurrex̃. nec fas. ẽ. dicẽ c̃ re¬
surrectionis om̃iũ tempꝰ uenerit accessu¬
ram corꝑi eiꝰ eam magnitudinẽ quã no
habuit: qñ in ea discipłis inqua illis erat
notꝰ apparuit. ut longissimis fieri habe.¬
at ȩqual̃. Si autẽ dixerimꝰ ad dñici cor¬
digenda. ꝑibit de multoꝵ corꝑib pluri¬
mũ: cũ ipse nec capillũ ꝑiturum esse ꝓ¬
miserit. E estat gͦ ut suã qͥsq recipiat m̃¬

Expanded text:
illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statura, quod eis contra sententiam Christi periret, qui dixit nec capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artifex nosset? CAmortuus est, resurrexit nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando in ea discipulis, in qua illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. si autem dixerimus ad domini cordigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo ut suam recipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ẽ eũ huc sursũ usus t̾ra pͥma aqi¬
scd̃a t̾ciꝰ aer. quartũ celum: ut suꝑ
om̃ia sit anime nataͣ. Nam et aristo
tiles qͥntũ corpꝰ eam dixit esse: et pla¬
to millũ. Siqͥntum eẽt: certe suꝑiꝰ et̃c
cetis. Cum uͦ nullũ. ẽ: multomag̃ su¬
ꝑat omĩa. In t̾reno gͦ qͥd fac̃ corꝑe.
in hac mole qͥd agit subtilior om̃ib.
in hoc ponde qͥd agit leuior om̃ib ĩ
hac tarclitate quid agit celerior om̃b
Itane ꝑ huiꝰ tã excellentis nat᷑e m̾̃itũ
ñ pot̾it effici. ut corpꝰ eiꝰ leuet᷑ in ce¬
lum. et cũ ualeat nc̃ natura corꝑũ
t̾renoꝵ depͥmere animas deorsũ. ali¬
qͣndo et anime leuare sursũ trena
corꝑa non ualebunt: Iam si ad eoꝵ
miracła ueniamꝰ. que facta adiissu
is opponunt mr̃ib nr̃is: nõne cẽ ip¬
sa ꝓ nob̃ facere et nob̃ repꝑient᷑ om̃i¬
no sufficere: Nam int magna mi¬
racła deoꝵs suoꝵ ꝓfecto magnũ illo

Expanded text:
Sic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqSic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sitteles quartum corpus eam dixit esse, et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quis opponunt Martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere, et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum, profecto magnum illud
Abbreviated transcription (Latin):
liud intelligamꝰ dictum. eẽ. id. ẽ. ut illi
capiti in pͦpłis. xͥanis. accedente oñnũ ꝑ¬
fectione m̃broꝵ. etatis eiꝰ mensura ꝯple¬
at᷑ aut si hoc de resurrectione corꝑum
dictum. ẽ: sic accipiamꝰ dictũ. ut nec i¬
fra nec ultra uiuenilem formã resurgãt
usq ad quã xp̃m hic ꝑuenisse cognoui¬
mꝰ. Circa . xxx. quippe annos disfimer̃t
eẽ. &̃ seculi huiꝰ doctissimi homines uiuẽ¬
tutẽ que cũ fuerit spacio ꝓprio t̾minata:
inde iam hominẽ in detrim̃ta uergere
grauioris ac senilis etatis. et ideo ñ esse
dictũ in m̃surã corꝑis xp̃i uł in mensurã
stature: s in mensurã etatis plenitudi¬
formes fieri imagnus filii dĩ. potest &¬
scđdm int̾iorem hominẽ intelligi. unde
nob̃ alio loco dic̃: nolite conformari hu¬
ic scło. s reformamini in nouitate m̃tis

Expanded text:
liud intellegamus dictum esse, id est ut illi capiti in populis christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura compleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuusque ad quam Christum hic pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt etiam hujus saeculi doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio suo terminata, inde jam hominem ad detrimenta vergere gravioris ac senilis aetatis: et ideo non esse dictum in mensuram corporis, vel in mensuram staturae, sed in mensuram aetatis plenitudiformes fieri imaginis Filii Dei, potest secundum interiorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit: « Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ex magno atq diut᷑no in qͦ medicoꝵ ad¬
uitoria cuncta defecerant langore sana
ta. ẽ. hortati sumꝰ uolente supradicto lo¬
ci ep̃o. ut libellũ daret qui recitaret᷑ ĩ
ppło. et obedientissime paruit. in qͦ posu
it &̃ qͦd hic reticẽ ñ possum: qmis ad ea
ꝗͣ hoc opꝰ urgent festinare compellar.
A quodam indes chieto s fuise psu¬
asum ut amilũ capillatio iuncło uise¬
reret: qͦ sub om̃i ueste ad nuda corꝑis
cing̾et᷑. Qͥ anulus hab̾et subgẽma la¬
pidem in renib inuentũ bouis. Hoc al¬
ligata quasi remedio: ad scĩ mr̃is li¬
mina ueniebat. S ꝓfecta acartagi¬
ne cũ in confinio fluminis bagrade
in sua possessione mansiss surgens ut
iter ꝑag̾et. ante pedes suos illũ iacen¬
tem anulũ iudit: et capillaciã ⁊ onam
qͣ fuerat alligatꝰ mrata tẽptauit. Qua
c̃ om̃ino sius nodis firmissimis sic̃ erat
cõꝑiss astrictam: crepuisse atq exilii¬

Expanded text:
ex magno atque diuturno, in quo medicorum adex magno atque diuturno, in quo medicorum adjutoria cuncta defecerant, languore sanata est. Quam hortati sumus volente supradicto loci episcopo ut libellum daret qui recitaretur in populo; et obedientissime paruit. In quo posuit etiam quod hic reticere non possum, quamvis ad ea quae hoc opus urgent festinare compellar. A quodam Judaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut annulum capillatio vinculo insereret, quo sub omni veste ad nuda corporis cingeretur: qui annulus haberet sub gemma lapidem in renibus inventum bovis. Hoc alligata quasi remedio ad sancti martyres limina veniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret, ante pedes suos illum jacentem annulum vidit, et capillatiam zonam qua fuerat alligatus, mirata tentavit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, comperisset astrictam, crepuisse atque exsilu
Abbreviated transcription (Latin):
sissimũ stepħm facta s̃ in colonia calam̃¬
si et in nr̃a plurimi ꝯficiendi s̃ libri:
nec tam̃ omĩa colligi potert: s tantũ
de quib libelli dati s̃ qui recitarent᷑ in
ppłis: id nãq fieri uolumꝰ cũ uideremꝰ añ¬
tiqͥs similia diuinaꝵ signa uirtutũ cẽ
nr̃is temꝑib freqͦntari: et ea ñ debere
młtoꝵ noticie deꝑirẽ. Nondũ. ẽ. aut̾ biẽ
niũ ex qͦ apud ypponẽ regiũ cep̃ esse is¬
ta memoria: et multis qͦd nob̃ certissimũ
.ẽ. ñ datis libellis de his que mirabilit̾ fac¬
ta s̃ illi ipsi qͥ datis̃. ad septuaginta fer-
crebriꝰᷤ dant᷑: incõꝑabili multitudine su¬
ꝑant.zali cẽ que colonia utice ui¬
cina. ẽ. młta p̃clara ꝑ euidẽ irẽm fac¬
ta cognouiniꝰ: cuiꝰ ibi memoria longe. pͥ
qm apud nos ab ep̃o euodio ꝯstituta. ẽ.
S libelloꝵ dandoꝵ uͥ consuetudo ũ. ẽ.
uł potiꝰ non fuit: nam fortasse nc̃ esse iã
cepit. Cum enĩ nuꝑ illic essemꝰ: petro¬

Expanded text:
sissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est nium ex quo apud Hipponem-Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis, de his quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta fermecrebrius dantur, incomparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae vicina est, multa praeclara per eumdem martyrem facta cognovimus, cujus ibi memoria longe prius quam apud nos ab episcopo Evodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est, vel potius non fuit; nam fortasse nunc esse jam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petro
Abbreviated transcription (Latin):
ursus ibidem apud nos: hirenei cu¬
uisdã collectarii filiꝰ. egritudine ex¬
tinctus. ẽ. Cũq corpꝰ iaceret exanime: at¬
q aliis gem̃itib et lam̃tantib exseqͥe pa¬
rarent᷑: anicoꝵs eiꝰ quidã int̾ alioꝵ con¬
solantiũ u̾ba suggessit. ut eiꝰdem mr̃is
suꝑ memoriã mr̃is que in suburbano eiꝰ
.ẽ. egritudine exauimatũ posuit infan¬
tulũ filiũ: et post orationẽ quã multis
c̃ lacrimis ibi fudit. uiuentẽ leuauit.
Qͥd faciam: Urget huiꝰ oꝑis implendi ꝓ¬
missio: nt ñ hic possim om̃ia ꝯmemorare
que scio. Et ꝓcul dubio pleriq nr̃oꝵs
c̃ hec legent dolebunt me p̃t̾inisisse tã
młta que utiq mecũ scuint. Qͦs iã ñc ut
ignoscant rogo: et cogitent q̃ ꝓ liqi labo¬
ris sit facẽ. qͦd me hic facẽ suscepti oꝑis
necessitas cogit. Si enĩ miracła sanitatũ¬

Expanded text:
ursus ibidem apud nos Irenaei, cujusdam collectarii filius, aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martysuper memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatu
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ut alia taceam. Dominabit᷑ ama
impleri. A flumine qͥppe dñandi sũpsit
exordium: uͥ baptiratꝰ a ioħe eodem
monstrante cepit agnoscia discipłis
qͥ eũ ñ solũ magistrũ. uerũ cẽ dnm̃ ap¬
pellauer̃t. Nec ob alud uiuente adhuc
patre suo dauid regnare. cepit salomõ.
qͦd nulli regũ illoꝵ ꝯtigit. nͥ ut hyuc qͦ
satis eluceat ñ eẽ. ipsum quẽ ꝓphecia
ista p̃signat: que ad eiꝰ patrem loqͥt᷑ di¬
cens. Et erit cũ repleti fuerint
dies tui et dormies cũ patrib tuis: et¬
suscitabo sem̃ tuũ post te qui erit de
uentre tuo. et p̃parabo regnũ illiꝰ
pħatus. et ñ potiꝰ ꝓpter id qͦd p̃cedit c̃
repleti fuerint dies tui et dormies cũ
patrib tius suscitabo semĩ tuũ pͦte: aliꝰ

Expanded text:
gitur, ut alia taceam: Dominabitur a mgitur, ut alia taceam: Dominabitur a msto uidemus inpleri. A flumine quippe dominandi sumsit exordium, ubi baptizatus a Iohanne eodem,. monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum magistrum, uerum etiam Dominum appellauerunt. Nec ob aliud uiuente apatre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illiusrophetatus, et non potius propter id quod procedit: cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tu
Abbreviated transcription (Latin):
declarato. adhuc mirabili cecitate
aliũ sꝑare. se dicant. Facta. ẽ. quidẽ
ñ nulla imago rei futȩ᷑ ce in salo¬
mone: in eo qͦd templũ edificauit.
et pacem habuit scđm noñ suum.
Salomon qͥppe pacificꝰ. ẽ latine: et
in exordio regni sui mirabilit̾ lau¬
dabilis fuit. S eadem sua ꝑsona ꝑ
umbrã futi p̃nunciabat tẽ ipse xp̃m¬
dñm. ñ exhibebat. Uude quedã
de illo ita scͥpta s̃ quasi de ipso is
deliniat futoꝵs. Nam p̃t̃ libros di¬
une historie ũ regnasse narrat᷑:
psalmꝰ ẽ septuagesimꝰ pͥmꝰ titulo nõĩs
eiꝰ inseriptꝰ. ẽ. In quo tam multa dic̃t᷑
que om̃ino ei ꝯuenire ñ possint: dño
autẽ x p̃o altissima ꝑspicuitate ꝯueni¬
unt: ut euident̃ appareat qͦd in illo
figura qualiscũq adumbrata sit. in is¬
to autem ipsa u̾itas p̃sentata. Notũ. ẽ.
enĩ quib t̾minis regnũ conclusũ fue¬
rat salomoius. & tam̃ in eo psalmo le¬

Expanded text:
declarato adhuc mirabili caecitate declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit; sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat etiam ipse num exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso istdeliniat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo le
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionẽ qͥs putat in salo¬
monẽ fuisse ꝯpletam: multũ eͥrat.
Attendit enĩ qͦd dictum. ẽ hic edifi¬
cabit mͥ domũ qm̃ salomon tẽplũ
illud nobilissimũ strurit: et ñ aitẽ¬
dit fidelis erit domꝰ eiꝰ et regnũ eiꝰ us¬
q in ȩt̾nũ coram me. Attendat gͦ et
aspiciat salomonis domũ plenam
mulierib alienigenis colentib deos
falsos. et ipsum ab eis regem aliqñ
sapientẽ in eandẽ idolatriã seduc¬
tũ. atq deiecꝰtũ: et ñ audeat existi¬
mare d̾m uł hoc ꝓmisisse m̃dacit᷑.
uł talem salonionẽ domũq eiꝰ fut᷑a
ñ potuisse p̃scire. Don hinc autẽ
deb̾emꝰ ambigere: nec si ũ ui xp̃o
scđm carnẽ iam uidemꝰ ista ꝯple¬
ri: ne uane atq inanit᷑ hic aliũ ali¬
quẽ requiramꝰ sic̃ carnales uidei.
Nam et ipsi usq ad eo filiũ quẽ loco
isto regi dauid ꝓmissũ legunt. inte¬
lligunt ñ fuisse salomonẽ: ut eo qͥ
ꝓmissus. ẽ tanta iam manifestatioe

Expanded text:
omissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est: hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile exstruxit: et non attendit, Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me. Attendat ergo et aspiciat Solomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos, et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eamdem idololatriam seductum atque dejectum: et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemus ambigere, nec si non in Chrisecundum carnem, iam uideremus ista conpleri, ne uane adque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione,
Abbreviated transcription (Latin):
dubio post mortem regis dauid cui sic
ẽ. ꝓmissus eum uenire. oportebat: qui
edificaret domũ deo ñ de lignis et la-¬
pidib. s ex hominib qualem illũ edi¬
ficare gaudemꝰ. Huic enĩ domui dic̃
dĩ scm̃. ẽ: qͦd estis uos. Propt̾ qͦd et in¬
psalmo octogesimo.uiii. cuiꝰ ẽ. titulus
intellectus ip̃si ethan isrłite ꝯmemorã¬
t ᷑ ꝓmissiones dĩ facte regi dauid: et
istis que in libro regnoꝵ s̃ ꝑosita qͦdã
ibi similia dicunt᷑ sic̃. ẽ uraui dđ
seruo meo: usq in ȩtnũ p̃parabo sem̃
tuũ. Aiterum. Tũc locutꝰ. es in aspectu
siliis tuis: et dixisti posu adiutorium
suꝑ potentẽ: et exaltaui electũ de pͦpło
meo. Inueni dauid seruũ meũ: oleo scõ
meo unxi eũ. Manꝰ enĩ mea auxiliab̃
ei: et brachiũ . mͥ. confortabit eũ Non

Expanded text:
dubio post mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit Dei sanctum est, quod estis uos. o octogensimo octauo, cuius est titulus: Intellectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortabit
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾ hebreos et nr̃os codices de ipso an¬
noꝵ numero ñ nulla uidet᷑ esse distan¬
tia: qͦd ignoro qua ratione sit factũ ñ
tam̃ tanta ẽ ut illos homines tã longe¬
uos fuisse dissentiant. Nam ipse homo
pͥmꝰ abam ante qm gigneret filiũ qͥ ẽ
appellatꝰ. sech. ducentos. xxͣx annos ui¬
xisse repꝑit᷑ in codicib nr̃is: in hebreis
eũ genint septingentos uirisse legit᷑ in
nr̃is: octingentos uͦ in illis. Atq ita in
utrisq imiu̾sitatis sũma ꝯcordat. Ac de¬
inde ꝑ conseq̃ntes generationes ante qͣ
gignat᷑ qui gigni ꝯmemorat᷑: minus
uixisse apud hebreos pat̃ eiꝰ inuenitur
centũ annos: s postea qͣm ẽ genitꝰ idẽ
ipse: centũ minꝰ qm in hebreis inueni¬
unt᷑ in nr̃is: atq ita et hinc et iude nu¬
meri uniu̾sitas consonat. N sexta
autẽ gen̾atione: nusꝙͣm utriq̃ codices
disc̃pant. Is septina uͦ uͥ ille qui natꝰ
.ẽ. enoch ñ mortuꝰ. s qͦd deo placuerit

Expanded text:
si inter hebraeos et nostros codices de ipso numero annorum nonnulla videtur esse distantia, quod ignoro qua ratione sit factum: non tamen tanta est, ut illos homines tam longaevos fuisse dissentiant. Nam ipse homo primus Adam, antequam gigneret filium qui appellatus est Seth, ducentos triginta annos vixisse reperitur in eum genuit, septingentos vixisse legitur in nostris, octingentos vero in illis . Atque ita in utrisque universatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur qui gigni commemoratur, minus vixisse apud hebraeos pater ejus invenitur centum annos: sed posteaquam est genitus idem ipse, centum minus quam in hebraeis inveniuntur in nostris. Atque ita hinc et inde numeri universitas consonat. In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima vero, ubi ille qui natus est Enoch, non mortuus, sed quod Deo placuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis magisq p̃terit scłi
excursus: minora corꝑa naturam
ferre testat᷑. Qͦo etiam homerũ ꝯ¬
memorat sepe carmine fuisse ꝯq̃stũ.
ñ hec uelut poetica figm̃ta deridens.
s in historicam fidem tã qͣm miracłoꝵ
naturaliũ scͥptor assumens.
erum ut dixi antiquoꝵ mas¬
nitudines corꝑm inuenta ple¬
to posteriorib scłis ꝓdunt: annoꝵ
autẽ num̾ositas cuiq hominis que
temꝑib illis fuit: nullis nc̃ talib do¬
cum̃tis uenire in exꝑim̃tũ potest.
Nec tam̃ ideo fides sacre huic histo¬
rie deroganda. ẽ: cuiꝰ tanto impubẽ¬
tiꝰ narrata ñ credimꝰ. qͣnto impleri
cẽ idem pliuiꝰ eẽ adhuc gentem: uͥ du¬
centis annis uiuit᷑. Si gͦ humanarũ ui¬
tarũ diut᷑nitates qͣs exꝑti ñ sumꝰ hodie
habe credunt᷑ incognita nob̃ loca: cͦ

Expanded text:
to magis magisque praeterit saeculi excursus, minora corpora naturam ferre testatur; quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec uelut poetica figmenta deridens, sed in liistoricam fidem tamquam miraculorum naturalium scriptor adsumens. Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines corporum inuenta pleto posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri etiam idem Plinius esse adhuc gentem, ubi ducentos annos uiuitur. Si ergo humanarum uitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere cred
Abbreviated transcription (Latin):
&certe idem psalmꝰ ñ ht̃ in titulo ip¬
siꝰ dd: s ipsi dauid sic̃ plurim. Mi¬
chi autẽ c̾dibiliꝰ uident᷑ existimare
unt. eũq alios p̃notasse cẽ nominib
alioꝵ aliquit qͦd ad rem ꝑtineat fig᷑¬
antib: cetõs aut̾ nulliꝰ hominis nom̃
in titulis hab̃e uoluisse. sic̃ ei uarieta¬
tis huiꝰ dispositionẽ qͣmuis latebrosã
ñ tam̃ manẽ dñs inspirauit. Nec mo¬
uere debet ad hoc ñ c̾dendũ qͦd non¬
regis temꝑa fuert̃: quib bã psalmis
in eo libro legunt᷑ inscͥpta: et que ibi
dicunt᷑ uelut ab eis dici uident᷑. Ne¬
rex exorturus. et regnatus pꝰ annosam¬

Expanded text:
certe idem psalmus non habet in titulo: Ipsius Dauid, sed: Ipsi Dauid, sicut plurimi. Mihi autem credibilius uidentur existimare, notasse etiam nominibus aliorum aliquid, quod ad rem pertineat, figurantibus, ceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere uoluisse, sicut ei uarietatis huius dispositionem. quamuis latebrosaru, non tamen inanem Dominus inspirauit. Nec mouere debet ad hoc non credendum, quod nonregis tempora fuerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntur inscripta et quae ibi dicuntur uelut ab eis dici uidentur. Neias exorturus et regnaturus post annos am
Abbreviated transcription (Latin):
rocurrente gͥ ꝑ temꝑa ciuita¬
te di pͥmo in umbra futuri:
in terrena scilicet ierłm regnauit
dauit. Erat autẽ dd̾ uir in canticis
eruditꝰ qui armoniã musicã ũ uul¬
gari uoluptate. s fideli uoluntate
dilexerit: eaq deo suo qͥ uerus. c̃ ds
muistica rei magne figuratione ser¬
uerit. Diuersoꝵ enĩ eiꝰ sonors ratio¬
nabilis moderat᷑ qꝙ concentꝰ concordi
uarietate cõpactꝰ: bene ordinate ci¬
uitatis insimiat untatẽ. Deniq om̃is
fere ꝓphetia eiꝰ in psalmis. ẽ qͦs centũ
qͥnqͣguita lib̃ continet quẽ psalmoꝵ
uocamꝰ. In quib ñ nulli uolunt eos
solos factos. eẽ. a dauid: qͥ eiꝰ nomine
iuscͥpti s̃. Sunt item qͥ putant ñ ab
eo factos nͥ qͥ p̃notant᷑ ipsiꝰ dauid:
qͥ uͦ hñt in titulis ipsi dauid ab aliis
factos. ꝑsone ipsius fuisse coaptatos.
Que opinio uoce euangłica saluatoris
ipsiꝰ refutat᷑ uͥ ait. qͦd ipse dd in sp̃u¬

Expanded text:
rocurrente igitur per tempora ciuitate Dei, primo in umbra futuri, in terrena scilicet Hierusalem, regnauit Dauid. Erat autem Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere prophetia eius in psalmis est, quos centum quinquaginta . liber continet, quem psalmorum uocamus. In quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius nomine inscripti sunt. Sunt item qui putant non ab eo factos, nisi qui praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur, ubi ait, quod ipse Dauid in sp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħauit. Esgo autẽ ut hoc ñ ita faciam
sic̃ udet᷑ ipsa expectatio postulare:
qͣmius iã in uno fecim: copia qͣm ino¬
pia mag̃ impedior. Omĩa enĩ ponere
uitande ꝓlixitatis causa ꝓhibeor. Ue¬
reor autẽ ne cũ aliqua elegero: mul¬
tis qui ea nouer̃t uidear magis neces¬
saria p̾terisse. Deinde qͥa testimoniũ
qͦd ꝓfert᷑ de contextione totiꝰ psalmi
debet hab̾e suffragiũ. aut certe nicħ
sit qͦd ei refraget᷑. si ñ omĩa suffra¬
gant᷑. ne more centonũ. ad rem qͣm
uolumꝰ tanqͣm uersicłos decerꝑe ui¬
deam᷑ uelut de gͣndi carmine qͦd ñ
dere illa. s de alia longeq diu̾sa rep¬
ꝑiat᷑. eẽ. ꝯscͥptum. Hoc autẽ ut in qͦ¬
cumq psalmo oͣstendi: exponendꝰ. est
totꝰ. Qͦd qͣnti oꝑis sit: et alioꝵ et nr̃a
uolumina in quib hoc fecimꝰ satis in¬
dicant. Legat gͦ illa qͥ uoluerit et po¬
tuerit: inueniet qͦt et qͣnta rex dđ. i

Expanded text:
it. Ego autem ut hoc non ita faciam, sicut uidetur ipsa exspectatio postulare quamuis iam in uno fecerim, copia quam inopia magis inpedior; omnia enim ponere uitandae prolixitatis causa prohibeor. Vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis, qui ea nouerunt, uidear magis necessaria praeterisse; deinde quia testimonium, quod profertur, de contextione totius psalmi debet habere suffragium aut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem, quam uolumus, tamquam uersiculos decerpere uideamur, uelut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diuersa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus; quod quanti operis sit et aliorum et nostra uolumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Legat ergo illa, qui uoluerit et potuerit; inueniet quot et quanta rex Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
sint atq manifeste. ꝓpħice locutiones:
necesse. ẽ ut eis oẽ tropice nusceant᷑.
q̃ maxime ꝓpt̾ tardiores inger̃t docto¬
rib laboriosum disputandi ex ponẽdiq
negotiũ. Quedam tñ . xp̃m et ȩccl̃iam
ipsa pͥma facie mox ut dicunt᷑ osten¬
dunt: et si ex ocio restant exponẽda
que in eis muiꝰ intelligunt᷑. quale il¬
lud. ẽ. in eodem psalmoꝵ libro.

Expanded text:
sint adque manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Christum et ecclesiam ipsa prima facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro
Abbreviated transcription (Latin):
cepit et pepit filiũ. et nominaũ nom̃
illiꝰ sech. Unde intelligit᷑ ita solere illã
scͥpturam loqͥ: quãuis ñ semꝑ c̃ in ea le¬
git᷑ factos hominũ fusse conceptꝰ ñ tñ
solũ cũ pͥmũ sͥ sexus ut̃q misc̾e̾tur.
ec illud necessariũ ẽ argum̃tũ

Expanded text:
cepit et peperit filium, et nominauit nomen cepit et peperit filium, et nominauit nomen illius Seth. Unde intellegitur ita solere illam scripturam loqui, quamuis non semper cum in ea legitur factos hominum fuisse conceptus, non tamen solum cum primum sibi sexus uterque miscetur. Nec illud necessario est argum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ambarũ seꝑatim generationes cõ¬
memorant᷑: uniꝰ fr̃icide caiii: altiꝰ aut̾
qͥ nocat᷑ sech. Natꝰ quippe fuerat et ip¬
se de adam: ꝓ illo quẽ frater occidit.
Uonc̃tio autẽ qͥa bonis in deteriꝰ
declinantib tales uniu̾si fac¬
ti fuerant. ut diluiuo delerent : excep¬
to uno iusto cuiꝰ nom̃ erat noe: et eiꝰ
conuige. et trib filiis totidemq miri¬
b Qui homines octo ex illa om̃iũ uas¬
tatione mortaliũ: ꝑ archam euade me¬
peꝑit enoch. et erat edificans. cuntatẽ
in nomine filii sui enoch ñ. ẽ. quidem
consequens ut istũ pͥmũ filiũ genuisse
credat᷑. Neq enĩ hoc ex eo putandũ. ẽ.
qͥa dictus ẽ. cognouisse uxorẽ suã. qͣ¬
si tõ se illi pͥmitꝰ concũbendo miscuis¬
s Nam et de ipso patre om̃iuĩ adam.
ñ tẽ solum hoc dictũ. ẽ. qñ conceptꝰ. ẽ.
caii quẽ pmogenitũ uidet᷑ habusse.
uerũ. &̃ posteriꝰ eadem scͥptura cognoũ
inqͥt adam euam uxorem suã. et con¬

Expanded text:
ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere mepeperit Enoch; et erat aedificans civitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognovisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum uidetur habuisse: uerum etiam posterius eadem scriptura: Cognouit, inquit, Adam Euam uxorem suam, et con
Abbreviated transcription (Latin):
ri: nͥ ut omĩa ibi certo illo numero
eent que uiu̾e in aqͥs nat᷑a ꝓhibente
ñ possent: ñ fuit ista cura illiꝰ hoĩs
ut illors hominũ s diuina. Non .i.
ea noe capta intromittebat: s ueni¬
entia et intrantia ꝑmittebat. Ad hoc
enĩ ualet qͦd dictum. ẽ: intrabunt ad
te. Non scilicet hominis actu: s dei
nutũ. Ita sane ut ñ illic fuisse credẽ¬
da sint: que sexu carent. Prescͥptũ¬
ẽ enĩ atq diffinitũ: mascłs et femi¬
na erunt.

Expanded text:
ri, nisi ut omnia ibi certo illo numero ri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ scrupulosissime qͦri
solet de minutissimis bestioł
ñ solum quales s̃ mures et stelliones:
uerũ. &ẽ quales locuste. scarabei. mus¬
ce deniq et piilices. utrũ ñ amplioris
num̾i in archa illa fuerint. qͣm qͥ ẽ.
definitꝰ c̃ hoc imꝑaret ds̃: pruis am¬
monendi s̃ qͦs hec mouent. sic acci¬
piendum. eẽ qͦd dictũ ẽ que repunt
suꝑ t̾ram: ut necesse ñ fuerit ꝯser¬
uari. in archa que possunt in aquis
uue̾. ñ solum mersa sic̃ pisces: uerũ
c̃ẽ suꝑ natantia sic̃ multe alites. De¬
inde c̃ dicit᷑ mascłs et femina erunt:
ꝓfecto intelligit᷑ ad reparandũ genꝰ
dici. Ac ꝑ hoc nec illa necesse fuerat
ibi esse que possunt sine concubitu
de quibq reb uł rerũ corruptiõib
nasci: uł si fuerunt sic̃ in domib eẽ.
consuert. sine ullo num̾o definito
ẽẽ potuisse. Aut si misteriũ sacratis¬
simũ qͦd agebat᷑ et tante rei figura
õe iu̾tate facti alit̾ non posset imple¬

Expanded text:
uod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inple
Abbreviated transcription (Latin):
causa ess uicium eiꝰ carere lumine: ita¬
natura que fruebat᷑ deo obtimã se esse¬
institutã: docet &ẽ ipso uicio quo ideo mi¬
sera. ẽ: qͥa ñ fruit᷑ deo qui casũ angłoꝵ
uoluntariũ iustissima. pena sempitñe
infelicitatis obstrinx̃. atq in eo sũmo
no ꝑmanentib cetis ut de sua sine fine
ꝑmansione certi essent tamqͣm ipsi p̃¬
niũ ꝑmansionis dedit: qͥ fecit hoiem¬
c̃ rectum. ipsũ cũ eodem libero arbi¬
trio tr̾enũ quidẽ animal s celo dig¬
nũ si suo cohereret auctori: miseria
sinilit̾ si eum desereret secut᷑a qͣlis
nate huunodi conueniret. quẽ similit᷑
cũ p̃uaricatione legis cłi ꝑ dei deserti¬
onem peccat᷑m esse p̃sciret. Nec illi ad¬
emit lib̾o arbitrii potestatẽ. simub p̃¬
uidens qͥd boni de malo eiꝰ esset ipse
facturus. qui de mortali ꝓgenie mito
iusteq dãpnata tantũ pͦpłm grã sua
collegit. ut inde suppleat et instauret

Expanded text:
causa esset uitium eicausa esset uitium einatura quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso vitio, quo ideo misera est, quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o uidemꝰ impleri. qͦd ꝓmisit abrahe
dicens. in semine tuo benedicent᷑ om̃s
gentes. ita qͦd eidem semini eiꝰ ꝓmisit ĩ
rant in monum̃tis: et qͦd ait erit celũ no¬
uũ. et tr̾a noua. et ñ erunt menores pͥo¬
rũ: nec ascendet. in cor ipsoꝵ: s leticiã
et exultationẽ inuenient in ea. ecce ego
auit dicens eidem ꝓphete. in temꝑe illo
saluabit᷑ ppłc tuus. om̃is qui inuentꝰ fue¬
rit scͥptꝰ in libro: et multi dormientiũ
in t̾re pulue. suie ut quidam int̾preta¬
ti s̃ aggere exurgent. hi in nitã etn̾am
et hi in obybrium et inconfusionẽ et̾¬
nã: et alio loco ꝑ eunidẽ ꝓpħam. accipi¬
ent regnũ sci altissimi et obtinebunt
in libro uicesimo posin. siue que ñ po¬
sui. et tam̃ in eisdem littis scͥpta s̃ ueni¬
ent et hec: sic̃ ista uener̃t que inc̾duli
ñ putabant eẽ. uenta. Idem qͥppe d̃s̃
quẽ ꝑhorrescunt numina paganoꝵ.
cẽ teste porphirio nobilissimo philoso

Expanded text:
sto uidemus impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisit rant in monumentis, et quod ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego praenuntiauit dicens eidem prophetae: in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et obtinebunt in libro uicesimo posui, sine quae non posui et tamen in eisdem litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli non putabant esse uentura. idem quippe deus quem perhorrescunt nomina paganorum etiam teste Porphyrio, nobilissimo philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ui eis hanc orandi uoluntatẽ scõ spĩi
suo fecerit: ac ꝑ hoc qñ scd̾m eũ uolunt
et orant scĩ ut qͥsq sit saluus. possumꝰ il¬
lo mͦ locutionis dice̾. uult ds̃ et ñ facit.
ut ipsũ dicamꝰ uelle qͥ ut uelint isti facit.
tia sẽpit̾na. ẽ ꝓfecto incelo et in t̾ra. oĩa
quec̃q uoluit ñ solũ p̃terita uł p̃sentia.

Expanded text:
ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. tia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia qu
Abbreviated transcription (Latin):
la cẽ quã in hoĩe qͥ ab illo ustificat᷑ facit:
sic et lex eiꝰ uocat᷑ que potiꝰ ẽ. hominũ. s
ab illo data: nam utiq hoĩes erant qͥb
ait iħc in lege ur̃a scͥptũ. ẽ cũ alio locõ
legamꝰ. lex d̃ĩ eiꝰ in corde ipsiꝰ Scd̃m
tes facit: sic̃ dicit᷑ cognouisse. qͦd ut cog¬
nosceret᷑ fac̃ a quib ignorabat᷑. Neq enĩ
dicente apłe. nc̃ autẽ cognoscentes łm.
ĩmo cogniti adeo fas. ẽ ut c̾damꝰ. qͦo eos
tc̃ cognou̾it ds p̃cognitos ante ꝯstitutio¬
nẽ muncdi: s tc̃ cognouisse dictꝰ. ẽ. qͦd tẽ
ut cognosceret᷑ effecit. De his locutionĩ
modis: iã et in suꝑiorib libris memini
clisputatũ. Scd̾m hãc gͦ uoluntatẽ qua
dm̃ uelle dm̃s. qͦd alios facit uelle aqͥb
fut᷑a nescuntt᷑. multa uult nec facit.
Multa enĩ uolunt fieri scĩ eiꝰ ab illo ns¬
pirata scã uoluntate nec fiunt. sic̃ orant
ꝓ quib dã pie scẽq et qͦd orant ñ fac̃ cũ

Expanded text:
am quam in homine, qui ab illo iustificatur, facit. sic et lex eius uocatur, quae potius est hominum, sed ab ipso data; nam utique homines erant quibus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius. secundum tes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. neque enim dicente apostolo: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo, fas est, ut credamus, quod eos tunc cognouerit deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃autẽ iam soberat ad occasũ flama
facta ẽ: et ecce fornax fumibunda. et
lampades iguis. que ꝑtransiert̃ ꝑ me¬
dia diuisa illa: significat iã in fine scl̃i
ꝑ ignem iuclicandos esse carnales. Sic̃
enĩ afflictio ciuitatis d̃i qͣlis antea ñꝗͣ
fuit que sub autix p̃o futa sꝑat᷑: signi¬
ficat᷑ tenebroso timore abrahe circa
solis occasum. sd. ẽ. ꝓpinqͣnte iã fine scł̃i:
sic ad solis occasũ. id. ẽ ad ipsitm iã finẽ
significat᷑ isto igne dies iudicii: diri¬
mens carnales ꝑ ignem saluandos et¬
in igne dãpnandos. Demde testam̃tũ
factũ ad abraham tram chanaan ꝓpͥe¬

Expanded text:
d occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda et lampades ignis, quae pertransierunt per media diuisa illa, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan p
Abbreviated transcription (Latin):
nosse debemꝰ: postea ꝗͣm dictum.ẽ cre¬
didise abrahã deo. et deputatũ illi
esse ad iusticiam: ñ eũ in fide defecisse
missa erat herecditas. Non enim ait
unde sciam quasi adhiic ñ crederet:
s ait. Scđm qͥd sciam. Ut ei rei qͣm
credicdat aliqua similitudo adhib̾et᷑
qua eiꝰ modꝰ agnosceret᷑: sic̃ ñ ẽ. uir¬
ginis marie disficlentia qͦt ait. quomͦ

Expanded text:
se debemus: posteaquam dictum est, credidisse Abraham Deo, et deputatum esse illi ad justitiam, non eum in fide defecisse,uippe illius promissa erat haereditas. Non enim ait, Unde sciam, quasi adhuc non crederet: sed ait, Secundum quid sciam, ut ei rei quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua ejus modus agnosceretur. Sicut non est virginis Mariae