comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
correptionis et baculus consolati¬
onis semꝑnecessaria uidebant᷑:
concessum est ei misccłiter. ut subi¬
tanei casus ꝑieulum p̾sciendo iu¬
giter decdinaret. et salutifeti mor¬
bistimulo non careret. De lr Rex¬
bernarilus albas clarenallis
litiauit aliqnͣdo sotito niore ad
solatiandos nouicios fr̃es. qui eo
dempore erant in pbatione cente¬
narium nuimerum extendentes.
Quoscum in exortatione et con¬
solatione multa illo suo ardenti.
eloquio ad amorem celestium ne¬
hementius accendisset. ad ulti¬
mumintulit dicens eis. Beati eu¬
dis frẽs si ꝑseuerate nolueritis in
disciplina ordinis quem tenetis.
quoniam hec est ꝓfecto ua regia.
iuateta. iua secura. que redotra¬
nite ducit ad gaudia sempiterna
Dico enim uobis in u̾itate niclisse
ne pluries non modo in sompnis
ut asolet. aut ꝑnisionem. s oran¬
do equgilando ꝑ manifestam re¬
uelaionem. monachorum. comierꝰ¬
sori. ac nouiciorum. animas ab

Expanded text:
correctionis, et baculus consolaticorrectionis, et baculus consolationis semper necessaria videbantur, concessum est ei misericorditer, ut subitanei casus periculum praesciendo jugiter declinaret, et salutiferi morbi stimulo non careret. CAPUT XXIBernardus abbas Clarevallensis intravit aliquando solito more ad solatiandos novitios fratres, qui eo tempore erant in probatione, centenarium numerum excedentes. Quos cum in exhortatione et consolatione multa illo suo ardenti eloquio ad amorem coelestium vehementius accendisset, ad ultimum intulit, dicens eis: « Beati eritis, fratres, si perseverare volueritis in disciplina Ordinis quem tenetis, quoniam haec est profecto via regia, via sancta, via secura, quae recto tramite ducit ad gaudia sempiterna. Dico enim vobis in veritate vidisse me pluries, non modo in somnis, ut assolet, aut per visionem, sed orando et vigilando, per manifestam revelationem, monachorum, conversorum ac novitiorum animas ab
Abbreviated transcription (Latin):
in agro. Qui qm̃ infirmus erat. et
pedes ire non poterat. ꝑrexit in a sel¬
lo. Porro monachus quidam cum
eo tunc ambulans. atq a sinũ mi¬
nans. cum ab olim pateretur cadu¬
tum morbum. subito coram eo in
ipõ itinere corriut. et ceꝑto ab eadẽ
epilensia grauiter torqueri. Quo
uiso: uir sc̃s condoluit ei. Unde et
depreratus est ꝑ eo dñm: ut passio
illa non apprehenderet ampliꝰ inꝑ¬
uisum Igitur ex eo tempore usq
ad diem mortis. ꝑ uiginti et eo am¬
pluis annos quib postea suꝑuixit.
datum est ei qd̃ antea non harelat.
qd̾ q ceteris epilenticis uix aliqͣnͣdo¬
contingit. quociens ex eodem mor¬
bo cadere debebat. ꝑ aliqnͣtum tem
pentini casus elisionem iugiter p̃¬
cauere. Et quidem pat̾ sc̃s qui hoc
el munus a dominoimpetrauit.
credimus quia ꝑfectam illi sanita¬
tem obtinere potusset. si saluti a
iume eius expedire cognosceret.
ad portandum et duri admodum
cordis erat. cui saluando. et iurga

Expanded text:
in agro. Sed quoniam infirmus erat, et in agro. Sed quoniam infirmus erat, et pedes ire non poterat, perrexit asello. Porro monachus quidam cum eo tunc ambulans, atque asinum minans, cum ab olim pateretur caducum morbum, subito coram eo in ipso itinere corruit, et coepit ab eadem epilepsia graviter torqueri: quo viso Vir sanctus condoluit ei; unde et deprecatus est Dominum pro eo, ut passio illa non apprehenderet amplius improvisum. Igitur ex eodem tempore usque in diem mortis suae, per viginti et eo amplius annos, quibus postea supervixit, datum est ei quod antea non habebat, quodque caeteris epilepticis vix contingit. Quoties enim ex eodem morbo cadere debebat, passionem ipsam pentini casus elisionem jugiter praecavere. Et quidem Pater sanctus, qui hoc ei munus a Domino impetravit credimus quia tem obtinere potuisset, si saluti animae ejus expedire cognosceret. ad portandum, et duri admodum cordis erat, cui salvando et virga
Abbreviated transcription (Latin):
cepto dominiei sacramenti maticoͥ
letantib angelio angelice purita¬
tis animam radidit. Qd cuiꝰ exeqͥ¬
as uenerandas iuri religiosi et pplĩ
inimmerabiles cat̾uatim undiq
confluentes corpus eius honeufice
sepelierunt. et suꝑ ip̃m nouam ec¬
clesiam construerunt. Postea ue¬
ro trans satum estinde corpus euiᷤ
apd̾ quoddam nobile castrum qd̃
nominatur luceleburgum et in
eccłia beate marie honorifice tu¬
meilatum. Porro ad ip̃m tunu¬
lum enis miracula frequent̃ usq
hodie fiunt: et sanitates ac bene¬
ficia multa ip̃o int̾uemente fide¬
liter postulantes accipuuro. hec
et similia uobis neophitis dn
acharidus sepuũ reserebat exem¬
pła ͭ quib rudimenta tiro eii
nr̃i magniside roborabat. atq in
amore iurrutum non mediocri¬
ter accendebat. ad postremũ aũt
et ip̃e deficiens in senectute bona
migũit ad dominũ: et sepult᷑ est
in sepulces srarum suorum¬
uisitandum fratres suos metentes

Expanded text:
cepto dominici Sacramenti viatico, cepto dominici Sacramenti viatico, laetantibus angelis, angelicae puritatis animam reddidit. Ad cujus exsequias venerandas viri religiosi, et populi innumerabiles catervatim undique confluentes, corpus ejus honorifice sepelierunt, et super ipsum novam ecclesiam construxerunt. Postea vero translatum est inde corpus ejus apud quoddam nobile castrum, quod nominatur Luceleburgum, et in ecclesia beatae Mariae honorifice tumulatum. Porro ad ipsum tumulum ejus miracula frequenter usque hodie fiunt, et sanitates ac beneficia multa ipso interveniente fideliter postulantes accipiunt. Haec et similia nobis neophytis domnus Acardus saepius referebat exempla, quibus rudimenta tirocinii nostri magnifice roborabat, atque in amore virtutum non mediocriter ascendebat. Ad postremum autem etiam ipse deficiens, in senectute bona migravit ad Dominum, et sepultus est in sepulcro fratrum suorumvisitandum fratres suos metentes
Abbreviated transcription (Latin):
resalutauit. seseq orationib eiꝰ
deuotissime commendauit. Mox¬
q benedicens acualefaciens nob̃.
tanqͣm ceruus emissus a domino.
liberis saltib ad opaca saltum re¬
cucuriit. et ueluti aiuis de manu
tenentis elapsa. laxaus maera pen¬
nis. ad auia nemorum cantanto
reuolauit. Nos gͥ ista uidentes et
sp̃m loquendi ulterius nĩ habente ᷤ
in comꝑatione talis aetante per¬
nr̃as fauille et eineri. et qui ante¬
a putabamus nos aliquid ẽẽ cum
nichil essemus. tant innũsas iusti¬
cias nostras quasi pannum man¬
struate existimauimus sicq per¬
cucientes pectora niñ. humilictti
atq compñcdininus ad ꝓpͥa reme¬
auimus. Reseruntur etalne
diligentius inuestigata non sunt si¬
lencio claudimus. illa tm̃modo pr̃¬
ferentes que fide oculam ꝑcepimus.
Hic ttaq ter beatꝰ cum reuelante do¬
mino diem dormitioius sue iãtãq
imminere conspicerẽt ad unam de
ꝓpinquiorib uillis accessit. ibiq per¬

Expanded text:
resalutavit, seseque orationibus ejus resalutavit, seseque orationibus ejus devotissime commendavit. Moxque benedicens ac valefaciens nobis, tanquam cervus emissus a Deo liberis saltibus ad opaca saltuum recucurrit, et veluti avis de manu tenentis elapsa, laxatis in aera pennis ad avia nemorum cantando revolavit. Nos igitur videntes, et spiritum loquendi ulterius non habentes, in comparatione talis ac tantae perturres favillae et cineri; et qui antea putabamus nos aliquid esse, cum nihil essemus, tunc universas justitias nostras quasi pannum menstruatae existimavimus: sicque percutientes pectora nostra, humiliati atque compuncti nimis ad propria remeavimus. Referuntur et aliadiligentius investigata non sunt, silentio claudimus; illa tantummodo proferentes quae fide oculata percepimus. Hic itaque ter beatus cum revelante Deo diem dormitionis suae jam jamque imminere conspiceret, ad unam de propinquioribus villis accessit, ibique per
Abbreviated transcription (Latin):
eum occiderem aut retinerem. set
quia est animalinnocens atq leniᷤ¬
simum. ut contrectatione et uisu
illius aliqͣmdu delectarer: et dica¬
tum penitencie tempus hac inepta
lencia interim consum̃e ñ uereren.
Duiciꝰ aũt suggestori reluctans desi¬
derium uanum donante dño suꝑa-¬
ui. tranquilloq corpore manens: pa¬
uidam bestiolam seture quiesdẽ feti.
clonet tandem ultronea uoluntate
recessit. En islud est unum de maio¬
rib temptamentis que a multis
retro dieb tolerasse me memini.
Qd̃ uidelicet quamuis iocoso. et ne¬
luc exhilarandi uos grã firtasse ui¬
dear uobis a lacrius qͣm oportuit
retulisse: erubesco tamen et dole¬
o cogitationes meas interdum a
uanitatib istis. uelut a muscis
uolitantib inquiemri. eciam si¬
ne consensu uanitãdi. Cum hec et
similia nobis edlificandi acsolati¬
andi causa uir ille mirabilis en ar¬
rasseo. tunc beatum patrem bernar¬
dum legatione nra humillue

Expanded text:
eum occiderem aut retinerem, sed eum occiderem aut retinerem, sed quia est animal innocens atque lenissimum, ut contrectatione et visu illius aliquandiu delectarer, et dicatum poenitentiae tempus hac inepta laetitia interim consumere non vererer. Diutius autem suggestori reluctans, desiderium vanum donante Deo superavi; tranquilloque corpore manens, pavidam bestiolam secure quiescere feci, donec tandem utronea voluntate recessit. En id est unum de majoribus tentamentis, quae a multis retro diebus tolerasse me memini. Quod videlicet quamvis jocose, et velut exhilarandi vos gratia fortasse videar vobis alacrius quam oportuit retulisse, erubesco tamen et doleo cogitationes meas interdum a vanitatibus istis velut a muscis volitantibus inquietari, etiam sine consensu vanitandi. » 7. Cum haec et similia nobis aedificandi et solatiandi causa vir ille mirabilis enarraret, tunc beatum patrem Bernardum legatione nostra humillime
Abbreviated transcription (Latin):
bulam sicut cinerem spargit. ip̃e
mͥ ꝓ laneo amistu qui deerat. niue¬
um oꝑtorium dederat: magnũ qui¬
demet amplũ: atq ad unius cubi¬
ti mensuram fere condemplum.
Quo circumqꝰq lacuis expanso ita
oꝑiebar. ut de corporie meo nichil pe¬
nitus appareret. Tantũmͦ cura faci-¬
em meam uirgula fumantis anhe¬
litus ab ore procedens. suꝑiectam ni¬
uem paulatim undiq reliquabat.
et modicam fecerat aꝑturam. Int̾e¬
a lepusculus quidam ante faciem
niuis et frigoris fugitans. atq ad
pausandum latebras queritans:
casuuenit ad ip̃m foramen. Qui
suauitate caloris illectus. ilico sub¬
stitit: et suꝑ capud meum ibidem
accubauit. Cunc ip̃a nouitas rei
subridere me compulit. et subripien¬
te michi leuitate. deiectus est animꝰ
meus a statu solite grauitatis: et
ꝓlapsus in gaudium uanitatis. Nor
solum añt s et desiderium incidit
eundem lepusculum ut facile pote¬
ram manu in iecta corriꝑe. non ut

Expanded text:
bulam sicut cinerem spargit, ipse bulam sicut cinerem spargit, ipse mihi pro laneo amictu, qui deerat, niveum opertorium dederat; magnum quidem et amplum, atque ad unius cubiti mensuram fere condensum. Quo circumquaque 1227 latius expanso ita operiebar, ut de corpore meo nihil penitus appareret. Tantummodo circa faciem meam virga fumantis anhelitus ab ore procedens, superjectam nivem paulatim undique reliquabat, et modicam fecerat aperturam. Interea lepusculus quidam ante faciem frigoris et nivis fugitans, atque ad pausandum latebras quaeritans, casu venit ad ipsum foramen. Qui suavitate caloris illectus illico substitit, et super caput meum ibidem accubavit. Tunc ipsa novitas rei subridere me compulit, et subripiente mihi levitate dejectus est animus meus a statu solitae gravitatis, et prolapsus in gaudium vanitatis. Non solum autem, sed et desiderium incidit eumdem lepusculum, ut facile poteram, manu injecta corripere; non ut
Abbreviated transcription (Latin):
est. Iam du est inquit amantissimi
frẽs ex quo ꝑ grãm dei a passionibus
uiciorum sencio menon mediocrit̃
exoneratum. S qm̃ temptauo est
uita hominis suꝑ t̾ram: quis glori-¬
bitur castum se hr̃e cor:Si en un
diximus quia poc̾m non habemus.
nos ip̃os secducimus et ueritas in no¬
bis non est. In medio siquidem laque¬
orum ambulantes. et hostilib gla¬
diis circumquaꝙ patentes. nͥ scuto
diuine ꝓtectionis assidue munia¬
mur. nunqͣm nob̾ cauere pot̾imus
ab his qui sagntant in obscuro eci¬
am rectos corde. Conficdimus tam̃
u domino quia fidelis est. et non
pacietur nos temptari supra id qd̃
possumus. Et nunc nobis exemple
gr̃a aliquid refero. in que potestis e¬
uert̾e tuiꝰmodi temptationib aliqͦ¬
ciẽs inquietor. Quadam itaq die
cum brumalis asꝑitas solito inten¬
sione pruina rigesceret. et nx copi¬
osa de nubib flueret: ego torpentib
membris nudus in terra iacebam.
ueruntamen rerum sator omp̃c.
qui dat niuem si cut lanam et ne-¬

Expanded text:
est. « Jam diu est, amantissimi fratres, ex quo per gratiam Dei a passionibus vitiorum sentio me non mediocriter exoneratum; sed quoniam tentatio est vita hominis super terram, quis glorietur castum se habere cor? Si enim dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. In medio siquidem laqueorum ambulantes, et hostilibus gladiis circumquaque patentes, nisi scuto divinae protectionis assidue muniamur, nunquam cavere poterimus ad his qui sagittant in obscuro etiam rectos corde. Confidimus tamen in Domino, quia fidelis est, et non patietur nos tentari supra id quod possumus. Et nunc vobis aliquid exempli gratia refero, in quo poteritis advertere, cujusmodi tentationibus aliquoties inquietor. Quadam itaque die cum brumalis asperitas solito intensiore pruina rigesceret, et nix copiosa de nubibus flueret, tunc torpentibus membris in terra jacebam. Verumtamen rerum Sator omnipotens, qui dat nivem sicut lanam, et ne
Abbreviated transcription (Latin):
unuĩsis qui aderant et uiderant tã
reuixisse. Intr̃ogatus deniq ab eotẽ
scõ dei. quomodo ucturus quid ac̾tu¬
rus eẽt in reliquum. domine ait mo¬
do quo uisseris uiuam. faciamq qͥs¬
quid p̃cipies. quidqͥd uoles. Ab astã
us inquit eram. et sentenciam damp¬
nationis acceꝑam. ac nisi abbas sc̃s
eram ad inferna ducendus. Ad ex¬
ortationem quoq quorumdã astã¬
tium. crucis accepit signaculum. &
cũ cet̾is ierosoluam est pst̃s. Henri¬
cusiste in eodem itinere deo et beato
bernardo se readidit: et inclaraual¬
le postmodum monachꝰ eius fuit:
Hoc ip̃emiraculum cum fidelib o¬
culis ẽẽt intuitus. crederet q sc̃torib
uite scĩ patͥs ẽẽ notissimũ: dep̾hen¬
so tandem fuisse silentio missum in

Expanded text:
universis qui aderant, et viderant tam revixisse. Interrogatus denique ab eodem Sancto Dei, quomodo victurus, quid acturus esset in reliquum: « Domine, ait, modo quo jusseris vivam, faciamque quidquid praecipies, quidquid voles. » Ab astaus, inquit, eram, et sententiam damnationis acceperam, ac nisi Abbas sanctus eram ad inferna ducendus. » Ad exhortationem quorumdam astantium crucis accepit signaculum, et cum caeteris Jerosolymam est profectus. Henricus iste in eodem itinere Deo et beato Bernardo se reddidit, et in Clara-Valle postmodum monachus ejus fuit. Hoc ipse miraculum cum fidelibus oculis esset intuitus, crederetque scriptoribus vitae sancti Patris esse notissimum; deprehenso tandem fuisse silentio missum, in
Abbreviated transcription (Latin):
affectuosius frẽs stucdiosius exorta¬
ri. In oblatione hostie saluitaris. qͣ
usq ad defectum ultimum uixali¬
quando int̾misit: artus sibi iux cohe¬
rentes uigore sp̃c sustentabat. semet¬
ip̃m pariter offerens hostiam accep¬
tabilem deo in odorem suauitatis.
Quo tempore ad auuculum su¬
um ardream militem templi. qui

Expanded text:
affectuosius, fratres studiosius exhortaaffectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione Hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
to suo bernardo abb̃i clareuallensi
diu desideratum p̃ciose mortis sõp¬
num dare clisponeret. et ficlelẽ ser¬
uum in requiem introducere suã:
canit magis ac magis promptus ĩ
Cognoscens enim uir sc̃s ꝓpe ẽẽ iam
brauium. solito currebat alacriꝰ: et
terrestris sue habitationis cdissolu¬
cionem senciens imminere. uotiᷤᷤ ube.¬
riorib aspirabat ad habitationem
ex deo. domum non manufactã ẽt̃¬
nam in celis. In cuius ptirissimo pͦ¬
tore sacri desiderii sese flamina non
capiens. crebris ertimpebat inclitiis.
et ignitum eloquium uehementer
feruoris int̾im uehemenciam cle¬
clarabat᷑. sicut in scĩs animalibus.
ꝑ ꝓphãm int̾ cet̾a describuntur: et¬
scintille quasi aspectus eris cancen¬
tis. Corpus lectulo clecubans. uariis
exc̃ebatur incõmodis animus tam̃
nichilominus liber et potens. que d̾i
erant ex̃cebat inuictus: non cessãs
in mediis quoq colorib mecditari
sacrum aliquid aut clictare. orare

Expanded text:
to suo Bernardo Clarae-Vallensi abbati diu desideratum pretiosae mortis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; coepit magis ac magis promptus in Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat, sicut in sanctis animalibus per prophetam inter caetera describuntur scintillae quasi aspectus aeris candentis . Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis: animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid aut dictare, orare
Abbreviated transcription (Latin):
et sequana confluñt. presẽte
piissimo principe comite theobaudo
aliis quoq astantib. non paucis po¬
tentib uiris: offerenti diuina sacri¬
ficia iuro clei paraliticam seminam
obtulerunt. Qluam expletis sollẽp¬
mis tangens et erigens ip̃a hora. sa¬
nam remisit ad ppria. ita ut suis il¬
la pedib abeite. grabatum in qͦ
fuerat apportata. in eadem basilica
diocesis castrum iouimacum
transeunti eidem famulo xp̃i ĩ stra¬
ta publica cecam feminam offere¬
bant. Substitit et breuiter orans. ei¬
dem femine manus imposuit: et do¬
minus aꝑuit oculos eius. Ut autẽ
uidere iusa est exultatio magna se¬
cuta est omnium qui aderant: et
clamantes alt̃ ad alterum anna ui¬
det. anna uidet. hoc enum esdem fe¬
mine nomen erat. copiosius unctiq
confluebant. Lxxxii.¬
Nterea uir sc̃s accelerans declina¬
bat turbas et egrediebatur: tum iu¬
uenis quidam altõ oculo cecus ab
ut̃o matris sue secictus et consecu¬
tus esteum. Qui quidem et ip̃e cõ¬

Expanded text:
et Sequana confluunt, praesente piissimo principe comite Theobaldo, aliisque astantibus non paucis potentibus viris, offerenti divina sacrificia Viro Dei paralyticam feminam obtulerunt: quam expletis solemnibus tangens et erigens, ipsa hora sanam remisit ad propria, ita ut suis illa pedibus abeunte, grabatum in quo fuerat apportata, in eadem basilica dioecesis castrum Joviniacum transeunti eidem famulo Christi, in strata publica caecam feminam offerebant: substitit, et breviter orans eidem feminae manus imposuit, et Dominus aperuit oculos ejus. Ut autem videre visa est, et exsultatio magna secuta est omnium qui aderant, et clamantes alter ad alterum, « Anna videt, Anna videt » hoc enim eidem feminae nomen erat, copiosius undique confluebant. 43. Interea Vir sanctus accelerans declinabat turbas, et egrediebatur, cum juvenis quidam, altero oculo caecus ab utero matris suae, secutus est, et consecutus est eum. Qui quidem et ipse con
Abbreviated transcription (Latin):
Det transisset sanatos ẽẽ dixit. et re¬
gressus aliquis ex his qui audierãt
sicut dictum erat inuenit. xc¬
gressus aliqnͣdo basileam urbẽ
furdum quendam signauerãt
et transicint. Cumq paululum ꝓ¬
cessisset. uocans alexandrum colom¬
ensem: reuerte ait quere utrum au¬
diat homo. Rediit ille: et illum rep¬
perit audientem.xx¬
mulit̾ ip̃o die cum signasset a¬
ium cecum alt̃o oculo et abi¬
ret: cdeus inquit aꝑuit oculum eiꝰ.
hoc eciam predictus alexander cũ
ad inquirendum reflexissetiter. i¬
ta ẽẽ cognoiit. Iste est aleyander qͥ
in eiscdem cdieb ad uiri dei satͣ mo¬
nita ostensiones q uͥtutum. cum
aliis ferme triguita seculo ualefẽt.
et secutus est eum. Aquo eciam p᷑
moditum tempus abbas est ordi¬
natus in monastio tolosane clioce¬
sis. qd̃ grandissilla uocatur. xc

Expanded text:
et transisset, sanatos esse dixit, et regressus aliquis ex his qui audierant, sicut dictum erat, invenit. Egressus aliquando Basileam urbem, surdum quemdam signaverat, et transierat. Cumque paululum processisset, vocans Alexandrum Coloniensem: « Revertere, ait, quaere utrum audiat homo. » Rediit ille, et illum reperit audientem. Similiter ipso die cum signasset alium caecum altero oculo et abiret: « Deus, inquit, aperuit oculum ejus. » Hoc etiam praedictus Alexander, cum ad inquirendum reflexisset iter, ita esse cognovit. Iste est Alexander, qui in eisdem diebus ad Viri Dei sacra monita, ostensionemque virtutum, cum aliis ferme triginta saeculo valefecit, et secutus est eum: a quo etiam post modicum tempus abbas est ordinatus in monasterio Tolosanae dioecesis, quod Grandis-Silva vocatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lensie loquendi ademerat faculta¬
tem. Nec mora seruo xp̃i imponen¬
te ei manum solutum est uinculũ
oris eius: et loquebatur recte. xxu.¬
N eusclem urbis cliocesi
loco. cui nomen domnamanta cũ
cum illi filium obtulit pat̃. Expuẽs
autem in aigitos suos et palpebras
euis limens: eadem hora uiclentem
illum reddidit patri suo. lxx ui

Expanded text:
lepsiae loquendi ademerat facultalepsiae loquendi ademerat facultatem. Nec mora, Servo Christi imponente ei manum, solutum est vinculum oris ejus, et loquebatur recte. In ejusdem urbis dioecesi loco, cui nomen Domnamant, cum cum illi filium obtulit pater. Exspuens autem in digitos suos, et palpebras ejus liniens, eadem hora videntem illum reddidit patri suo. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo ꝑat̾ sc̾s ad monast̾ium
trium foncium oblatus ẽ ei clĩcus
quidam ex his qui regulares nomi¬
nantur. homo grancleuus et cecuꝰ.
illum uidentem ad eccłi̾am suam:
N trecensium urbe .lxxiii.¬
multa ꝑ hunt clĩ famulum inira¬
cula daruerunt. Ex quibus duo
que p̾sentib epĩs. godefrido lungo¬
nensi et heurico trecensi fr̃a sũt me¬
moramus. Puellam curuam in p̃¬
licti trecensis ep̃i domo ꝓpuiqui et
noti eum multis ei p̃cib offerebãt.
Tantus uero concursus erat. uͭ cũ
eam signatam dei famulus ac si
molle lutum inter sacras manus
mirabilit formans erexisset : erec¬
tam inceclere p̃cepisset: locus non
potuit inueniri. Demum suꝑ mẽ¬
sam magnam. que ꝓpeposita erat
statuerunt illam. et erecta libere
gradiebatur: magnifice dominũ
collaulantib uniũsis. Hanc qͦq
adhuc suꝑstitem ab his qui eam no¬
uere nuꝑ audiuimus. lxxiiii.
Neadem urbe filiam mitam pat̾
scõ obtulit mater: cui morbus epi¬

Expanded text:
aliquando Pater sanctus ad monasterium Trium-Fontium, oblatus est ei clericus quidam ex his qui Regulares nominantur, homo grandaevus et caecus. illum remisit ad ecclesiam suam. In Trecensium urbe multa per hunc Dei famulum miracula claruerunt: e quibus duo quae praesentibus episcopis Godefrido Lingonensi, et Henrico Trecensi facta sunt, memoramus. Puellam curvam, in praedicti Trecensis episcopi domo, propinqui et noti cum multis ei precibus offerebant. Tantus vero concursus erat, ut cum eam signatam Dei Famulus, ac si molle lutum intra sacras manus mirabiliter formans erexisset, et erectam incedere praecepisset, locus non potuerit inveniri. Demum super mensam magnam quae prope posita erat, statuerunt illam, et erecta libere gradiebatur, magnifice Dominum collaudantibus universis. Hanc quoque adhuc superstitem ab his qui eam novere, nuper audivimus. In eadem urbe filiam mutam Patri sancto obtulit mater, cui morbus epi
Abbreviated transcription (Latin):
umiis. iugiliis et orõnib: et qd̾ minꝰ
assumpte ꝓfessionis habebat. elemo
do. In quo de diem diem ꝓficiens. ad
extrema deuenit ꝑficienda in fut᷑o:
in eo in quo ꝓficiens de hoc scło migͣ¬
uit. Obdormiuit añt psallẽtib cłici
qui conueñant. et ip̃a parit̾ psallens:
ut in extremis quoq cum iam uox eiꝰ
audiri non posset. ad huc moueri labra
uiderentur⁊ et lingua palpitans do¬
minum confiteri. Demum int letanie
supplicationes. cum diceret᷑. ꝑ passio¬
nem et crucem tuam lib̾a eam dñe:
eleuans manum signauit se et emi¬
sit sp̃m: itaut manum non posset
deponere quam leuauat.

Expanded text:
juniis, vigiliis, et orationibus; et quod minus juniis, vigiliis, et orationibus; et quod minus assumptae professionis habebat, eleemodo. In quo de die in diem proficiens, ad extrema devenit, perficienda in futuro in eo, in quo proficiens de hoc saeculo migravit. Obdormivit autem psallentibus clericis qui convenerant, et ipsa pariter psallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam libera eam, Domine, » elevans manum signavit se, et emisit spiritum, ita ut manum non posset deponere quam levaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
um aũt aliqͣnͣto tempore euotuto.
ꝓficiens etate et grã apuddm̃ et
homines. puer bernarlus de pueritia
transiret in adolescentiam: mater eiꝰ
lib̾is fidelit̾ edutatis. et uias scli ingͤ¬
dientib. quasi ꝑactis omnib que sua
erant᷑ feliciter migrauit ad clnm̃. De
qua nequaqͣm p̃tereunlum est. qd̾ cũ
multo tempore uixisset. cum iuiro suo
honeste et iuste sclm̃ iusticias et hones¬
tates scli huius. et legem fidemq con¬
iugii ⁊ ꝑ aliquot ante obitum suum
annos in eo ad qd̾ nutrire filios iude¬
bat᷑ ꝓut potuit et licuit mulieri. sub
potestate uiri constitute. nec habenti
ꝓprii corporis potestatem: omnes ip̃a
p̃uenit. Et enim in domo sua et in ꝓ¬
fessione conuigali et in medio seculi.
heremiticam uitam seumonasticã ñ
paruo tempore uisa estemulari: ĩuic¬
tus parcitate ÷ inulitateuestituᷤ: de¬
licias et pompas seculi a se abdicãdo.
ab actib et curis secularib in qnͣtũ
poterat se subtrahendo ⁊ insistendo ie¬

Expanded text:
um autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines puer Bernardus de pueritia transiret in adolescentiam; mater ejus liberis fideliter educatis et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. De qua nequaquam praetereundum est, quod cum multo tempore vixisset cum viro suo honeste et juste secundum justitias et honestates saeculi hujus, et legem fidemque conjugii; per aliquot ante obitum suum annos, in eo ad quod nutrire filios videbatur, prout potuit et licuit mulieri sub potestate viri constitutae, nec habenti proprii corporis potestatem, omnes ipsa praevenit. Etenim in domo sua, et in professione conjugali, et in medio saeculi eremiticam seu monasticam vitam non parvo tempore visa est aemulari, in victus parcitate, in vilitate vestitus, delicias et pompas saeculi a se abdicando, ab actibus et curis saecularibus, in quantum poterat, se subtrahendo, insistendo je
Abbreviated transcription (Latin):
egnum quoq germanie cum
introisset aliqͣndo uir beatus tã
excellenter enituit in gr̃a sanitatũ:
ut nec u̾bis exprimi nec credi uale¬
at si dicatur. slam et testati sunt qͥ
affuere in t̾ritorio constanciensi cir¬
ca uicum quem douiguem nominãt.
ex his que diligentuis inuestigarũt
et uiderunt oculis suis: una die il¬
luminatos ad eius impositionem
manus cecos undecim sanatos etiã
mancos decem. claudos erectos decem
et octo. Ceterum ne fecisse nos inopeᷤᷤ
copia uideatur: ex mnumera mul¬
titudine saltem pauca memorie tõ¬
mendaius que in locis celebriorib
um uenisset constantiam homo
dei et untiq se uirtutum eiuᷤ
fama cliffunderet. abbas augensis.
qd̾ intra lacum lemannum ãnti¬
quũ extat et nobile monasterium¬
cecum hominem quem suis elemo¬
sinis sustentabat misit ad eum: et
consestim uidentem illum recepit.

Expanded text:
egnum quoque Germaniae cum introisset aliquando Vir beatus, tam excellenter enituit in gratia sanitatum, ut nec verbis exprimi, nec credi valeat si dicatur. Nam et testati sunt qui adfuere in territorio Constantiensi, circa vicum quem Doniguem nominant, ex iis qui diligentius vestigarunt et viderunt oculis suis, una die illuminatos ad ejus impositionem manus caecos undecim; sanatos etiam mancos decem, et claudos erectos decem et octo. Caeterum ne fecisse nos inopes copia videatur, ex innumera multitudine saltem pauca memoriae commendamus, quae in locis celebrioribus um venisset Constantiam Homo Dei, et undique se virtutum ejus fama diffunderet, abbas Augiensis quod intra lacum Lemanum antiquum exstat et nobile monasterium hominem, quem suis eleemosynis sustentabat, caecum misit ad eum, et confestim videntem illum recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
uauerunt. ad eiusdem uiri sc̃ĩ ora¬
tionem et manus impositiõnem ĩ
ciuitate p̾dicta infia triduum qd̃
ibi fecit. duodecim claudos erectos.
mancos duos sanatos. quinq ce¬
cos illuminatos. loquelam redditã¬

Expanded text:
arunt, ad ejusdem Viri sancti orationem et manus impositionem, in civitate praedicta, intra triduum quod ibi fecit, duodecim claudos erectos, mancos duos sanatos, quinque caecos illuminatos, loquelam reddita
Abbreviated transcription (Latin):
sacra mecditatione ꝑsistens. In quo
nimirum studio spũali obtinuerat
grãm singularem: ut non tedium
nillo non clifficultatem aliqnͣdo
sustineret ÷ libere secum habitans.
et deambulans in latitucdine cosoĩ
sui. et ibidem exibens xp̃o. ut monere
alios solebat cenaculum grande stra¬
tum. Omnis ei ad mecitandum
hora breuis. locus omins congruu
erat. Frequenter tamen licet sic af¬
fectus diuio urgente metu iimo
regente sp̃u. studium hoc lucris u¬
beriorib postponebat. doctus quere

Expanded text:
sacra meditatione persistens. In quo sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibidem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet sic affectus, divino urgente metu, imo regente spiritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaere
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exiguis sorbitiunculis erat. Nho¬
dicus ille quidem. s non moclicam
eiꝰ partem crudam reic̃e stomachus.
ne qua illi foret in cibo uoluptas. qͣm
sum̃e ꝑitulum. sumptum tenere
doloi. reicere miseria. Sic numirũ
fideli sertio iuxta cdesiderium cordis
sui ddispensatio suꝑna ꝑuid̾at. ut nͦ
fructus ei deesset abstinencie singũ¬
laris. et odiosam semꝑ admiratio¬
nem clecliciaret sub umbra necessi¬
tatis. De uino quidem nobis sepiꝰ
dicebat ip̃e.: decere monachum qnͣ¬
do sumere oporteret sic gustare il¬
lud. ne exinanisse calicem uidetur.
Qd̃ sit ip̃e seruabat. quociens sibi
patiebatur appom uinum: ut ñ mͦ
post unum potum. s post totũ quale¬
cumq pranlium suum. uasculũ ĩ
quo ei ꝓpinabatur. iux aliqͣndo ude¬
retur minus plenum a mensula
reportari. Minus quidem stare pote¬
rat: s erat secdens pene iugiter et rã
legens. aut scribens. aut insistẽs doc¬
trine et fratrum eclificationi: autĩ

Expanded text:
cum exiguis sorbitiunculis erat. Mocum exiguis sorbitiunculis erat. Modicus ille quidem: sed non modicam ejus partem crudam rejiciebat stomachus, ne qua illi foret in cibo voluptas, quem sumere periculum, sumptum tenere dolor, rejicere miseria. Sic nimirum fideli servo, juxta desiderium cordis sui, dispensatio superna providerat, ut nec fructus ei deesset abstinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De vino quidem saepius nobis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo ei propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula reportari. Minus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarilegens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in
Abbreviated transcription (Latin):
bus p̃ferens obseruancie singulatis.
Ob hoc demq et cilicium qd̾ plurib
amus occutre gestaũat poñe maluit
qͣm ut ferre sciretur: minus illũ nel¬
le latere contestans. qui cum cet̃is eiꝰ.¬
dem ꝓfessionis sibi cõmunia ñ sectat᷑.
In ipis tamen communib erat illi
singularis puritas: et deuocio non
cõmunis. Nichil negligens. et mini
ma cum stucdio et intencione tracta¬
bat:ex ꝓpria siquidem exꝑiencia dif¬
finire solitus sapientem cui queq
res sapunt: ꝓut sunt. Al primis fere
annis sic euasit illecehias gule: ut
ip̃am quoq saporum discrecionem
ex magna parte ꝑdiderit. Quociẽs
pia sibi ministrancium fraude deceꝑ¬
tus: liquores ꝓ aliis alios sumpsit:ͦ
Nam et oleum sibi ꝑ ertorem aliqͣn-¬
do ꝓpuatum bibit: et penitus igno¬
rauit. Nec prius io cognitum: quã
suꝑueniens quidem labia eiꝰ mira¬
retur muncta. Cibus eiꝰ bucella pa¬
nis in aqua callida penitus emolliti:

Expanded text:
bus praeferens observantiae singularis. bus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris ejusdem professionis sibi communia non sectatur. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. Nihil negligens, et minima quaeque cum studio et intentione tractabat. Ex propria siquidem experientia definire solitus sapientem, cui quaeque res sapiunt prout sunt. 2. A primis fere annis sic evasit illecebras gulae, ut ipsam quoque saporum discretionem ex magna parte perdiderit. Quoties pia sibi ministrantium fraude deceptus, liquores pro aliis alios sumpsit? Nam et oleum sibi per errorem aliquando propinatum bibit, et penitus ignoravit. Nec prius id cognitum, quam superveniens quidam labia ejus miraretur inuncta. Cibus ejus buccella panis, in aqua calida penitus emolliti,
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis: assidua meditacio et stu¬
dium sacre compunctionis attrax̃at.
Cesaries ex flauo colorabatur et can¬
dido: barba subrusa circa finem uite
eius resꝑsa canis. Statura mediocri¬
tatis honeste: longitudim tam̃ uicini¬
or apparebat. Alias autem thesauru
iste in uase fictili erat: contrito penituꝰ
et undiq conquassato. Laborabat si
quidem caro eius multiplicib incom
or quidem in meatu altissimni gutt᷑is
nil penitus siccum. uix solidum ali¬
quid admiitentis. molestior erat cle¬
fectus stomachi iuiscerumq corrup¬
tio. Hee continue p̃ter alias sepius
mulo d̾i studium fug̾e admirationẽ:
et tanqͣm unũ ag̃e cet̾orum. At ꝑse¬
quebatur gła fugitantem : sicut ẽ re¬
gione captantes sese alios fugẽ con¬
sueuit. ꝓũbium illud in ore ei freq̃n¬
ter semꝑ incorde: qui hoc facit qd̃ ne¬
mo. mirantur omnes. Quo nimitũ
intintu uitam regulam q cõmunem
amplius emulabatur: iulin stus acti¬

Expanded text:
naturalis, assidua meditatio et stunaturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laquidem caro ejus multiplicibus infiror quidem in meatu arctissimi gutturis nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis; molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae, praeter alias saepius jus studium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e regione captantes sese alios fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis acti
Abbreviated transcription (Latin):
fidens orationi. qͣm industrie ꝓpͥe ut
labori. Magnanimis in fide: longa¬
nunis in spe: ꝑfrisus in caritate: sũ¬
mus in humilitate: p̃cipuus pieta¬
te. In consiliis ꝓuicdus: in negociis
efficax: nunqͣm tamen minus quã ĩ
ocio ociosus. Iocundus ad obprobͥa:
ad obsequia uerecundus Suauis
morib. meritis sc̃s: miraculis glori¬
corpus aptauerat. Apparebat in car¬
ne eius gr̾ã quedam. sp̃alis tamen
pocius qͣm carnalis÷ in nultu cla¬
ritas p̾sulgebat. non terrena utiq
s celestis: in oculis angelica queclã
puritas: et columbina simplicitas
racdiabat. Canta erat int̾ioris homi¬
nis pulcritudo. ut euilentib quibus¬
dam indicus foras erumꝑet: et de
cumulo int̾ne puritatis et gre copi¬
ose. ꝑfusus homo quoq ext̾ioruiele¬
recur. Corpus omne tenuissimum
et sine carnib erat: ip̃a eciam subti¬
lissima cutis. ingenis modice rutẽs.
In illo minirum quicqͥd caloris i̾erat

Expanded text:
fidens orationi, quam industriae propriae vel fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profusus in charitate, suus in humilitate, praecipuus in pietate. In consiliis providus, in negotiis efficax, nunquam tamen minus, quam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloricorpus aptaverat. Apparebat in carne ejus gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam carnalis. In vultu claritas praefulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis 1117 angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque subtilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat
Abbreviated transcription (Latin):
orib uidebantur inserta. firmiore¬
nim uidecur et haberi solet acceptior.
oratio. que suis inititur et illustra¬
tur exemplis: uelut fabrica queclam
sconeis fulta columpnis. Non nulla
quoq transposita sunt. ut similibuꝰ
illis iungerentur: et que erant eiꝰdẽ
geñis sibi apcius cohererent. Herum
hec in aduob quidẽ libellis pͥorib: nã
in t̾cio pene ꝑ omnia ordini ip̃i tem¬
poris. series narrationis obsequitur.
miraculis ut orbis comꝑit imni¬
ũsus. fidelem fainulum deus
bernarilum clareuallensem
glorificauit abbatem: sicut ẽ
in sua mirabilis maiestate. Ce¬
terum sicut malachiam sc̃m
idem ip̃e cõmendat: primum¬
maximumq miraculum qd̃ exhibu¬
it. ip̃e fuit. Serenuis uultu. modestus
habitu: circumspectus in uerbis. in
oꝑe timoratus. in sacra mecditatione
assiduus: in oratione cleuotus. et sit
alios ip̃e monebat crebra siquidem
exꝑiencia ꝑsuasus de omni remagi

Expanded text:
oribus videbantur, inserta. Firmior eoribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae erant ejusdem generis, sibi aptius cohaererent. Verum haec in duobus quidem libellis prioribus: nam in tertio pene per omnia ordini ipsi ipsius temporis series narrationis obsequitur: miraculis, ut Orbis comperit universus, fidelem famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloin sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primummaximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis
Abbreviated transcription (Latin):
turiens. qͣm que ex riuo tollitur lon¬
gius iam ꝓgresso: uel ex flumine etrã
copioso. Inde est qd̃ intactis eortim li¬
bris qui de eiꝰdem beatissimi patris
nr̃i inicũs. seueciam mediis conscͥp
ea potissimum sermo noster uersa¬
tur. quib pene omnib asfui p̃sens:
int̾ctum eciam licet pauca int̃serens
que fidelissima fratrum qui aderãt
relatione cognoui. Heruntamen o-¬
pus istud libellis tͥb. partitum lec¬
tor iueniet. Quorum pͥmꝰ qusdẽ
ea maxue que ad habitum. mores
atq cdoctrinam huius beati patris
uidentur ꝑtinere ꝓsequitur. Sccls
autem uirtutes multas ꝑeũ factas
eloquitur. Tertius in eiꝰdem fine be¬
ato completur. Illud etiam admonẽ¬
dum in rerum narratione gestarñ
coherenciam similitudins magis
qͣm temporis obseruari. Siquidem
nec signa ip̃a. nec oꝑa quedam eo or¬
dine scripta quo fc̃a sunt: s int̾ctũ
aliqua. ꝓut occurrere locis oportuni¬

Expanded text:
turiens, quam quae ex rivo tollitur lonturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris nostri initiis, seu etiam mediis conscripea potissimum noster sermo versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interserens, quae fidelissima 1116 fratrum, qui aderant, relatione cognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportuni
Abbreviated transcription (Latin):
it fidem p̃sentis eciam nũc opitulati¬
onis. non absorbuit spem future ali¬
qͣudo iusiois. non deniq ĩ p̃teritoꝵ
memoria ałtius raclicatum. filialis
absumpsit cleuotionis affectum. Ce¬
terum michi quidem ut optime no¬
iii. p̃sertim tanto ydonea oꝑi. nͨ scien¬
cia nec eloquencia suppetit: s tua sa¬
ne magnalia et tuas cligne eloqͥ lau¬
des. non origenis ingenium. nec cice¬
ronis lingua sufficeret. Nec desꝑandũ
tamen qd̵ tuorum magis operum scͣ¬
tus carꝑe priulens lectoi. qͣm uerboꝵ
nostrorum folia inligna debebit: ut
illorum magis suauitate gustata. ꝙͣ
istorum ariditate culpata. nou tã ne¬
quit̃ ista mordeat qͣm illos delectabi¬
lit edat. Nam et securius et sinceruiꝰ
uisa solent. qͣm aulita uarrari: et ĩ
t̃cium uas transfusa facilius coaces¬
cunt. U et dulcius ea bibitur aqua.
que exiguo licet alueo fontis haurit᷑:
quem confestim repleuerit uena sca¬

Expanded text:
it fidem praesentis etiam nunc opitulatiit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altius radicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua sufficeret, nec desperandum tamen, quod tuorum magis operum fructus carpere prudens lector, quam verborum nostrorum folia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena sca
Abbreviated transcription (Latin):
larissimi patͥs
nostri bernar¬
di clareuallẽ¬
sis abbatis me¬
moriam. uiri
insignes. ad
laudem xp̃i et
multorum e¬
dificationem lict̃is commendarunt.
Inuenta sane mat̾ia uberi ꝓ ut cuiq
licuit. et certior ei gestorum ĩnotuit
uerstas: non eam totam. s parces a¬
ligis aigtistre. Nusetur autem nõ¬
nullis qd̃ mu  mini eum silere
nus filius. benigiatis alumpnus.:
Quem ab eius uberib postannos cir¬
citer .xiii. qd̃ sine singultu nec memi¬
nisse debeo. nec ꝓferre queo: sola tan¬
dem que sola p̾otuit mors auulsit. In
quo tͥ utinam sic complaceat. et nũt
pat̾ sc̃e. sicut aliquando iudebatur: ⁊
aliquidui complacere. Et quis alter
t̾ tam debitor. quis tam obnoxius.
quis tam tuus: Momordit fateor. et
ure momordit mors imꝑba: s non
totum parit̃ deglitiuit. Amputauit
non extirpauit: sine misclĩa porcio¬
nem que se contingebat accepit. Culit
aspectun. tulit eloquium corporale.
etiam tulit obsequium: s non rapu¬

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere nis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit eloquium, corporale etiam tulit obsequium: sed non rapu
Abbreviated transcription (Latin):
uasa aurea in quib p̃ciosissime gẽ¬
me habebantur incluse. que in sollẽp¬
nitate corone sue rex anglorũ hen¬
ricus auinculus eiꝰ ad ostentationẽ
diuiciarum suarũ et głie sue ĩ niẽ¬
sa coram se habere consueũat. sub
omni celeritate ꝓferri iussit in me¬
dium: et a corde suo delectationem
huiꝰmodi auellens gemias a reti¬
naculis siuis abstrahi iussit et autũ
confringi: p̃cepit q ut uenderentur:
et de p̃cio eorum ailecta domino su¬
ꝑ aurum et topazion tab̾nacula fũ¬
darentur. Nec cdesistebat amalech ab
infestacione isrł: s moyses eleuatis
in celum manib potitus est uictori¬
a et retrahentib se hostibus abbas
sauctus sequester sollititus. clamã¬
tib ad deum et domi plorantibus
fratrib irrupit macies. et intem¬
pore irãcundie factus est recontilra¬
cio. et allegationib diumis inter¬
currentib detumuere ꝓcelleꝰ. et re¬
uersa ẽ iiter regem et principẽ. trã¬

Expanded text:
vasa aurea in quibus pretiosissimae gemvasa aurea in quibus pretiosissimae gemmae habebantur inclusae, quae in solemnitate coronae suae rex Anglorum Henricus avunculus ejus ad ostentationem divitiarum suarum et gloriae suae in mensa coram se habere consueverat sub 1116 omni celeritate proferre jussit in medium; et a corde suo delectationem hujusmodi avellens, gemmas a retinaculis suis jussit abstrahi, et aurum confringi praecepit, ut venderetur, et de pretio eorum dilecta Domino super aurum et topazion tabernacula fundarentur. Nec desistebat Amalech ab infestatione Israel: sed Moyses elevatis in coelum manibus potitus est victoria, et retrahentibus se hostibus Abbas sanctus sequester sollicitus, clamantibus ad Deum et domi plorantibus fratribus, irrupit in acies, et in tempore iracundiae factus est reconciliatio, et allegationibus divinis intercurrentibus detumuere procellae, et reversa est inter Regem et Principem tran
Abbreviated transcription (Latin):
qui sui eẽnt nesciret: et tam de ꝑfi¬
dia refugarum. qmͣ de duplicitate
prorsus cliffid̾et. Int̾ has angustias
conũsus ad dominum de celo que¬
siuit auxilium᷑ et accito iuro clei
cuius consilio maxime utebatur. nͨ
desꝑans de clemencia dei. hoc ex enĩ
responso accepit. ut intellig̾ẽt qͥa fla¬
gellat deus filium quen recipit. et
hiiꝰmodi correptiones. uel purgant
ut ꝓbant amunam: et glosiorem fu¬
isse iob cum secleret in sterquilimo.
quam fuisset cum cirtũstante exer¬
citu secdisset illesus in solio. Ostẽdit
et ab sum bono pacis defluxisse in
uitia:. cum dausd pat̃ eius ab̃salon fi¬
lio ꝑsequente et uniũso israhele ad¬
u̾̃sus animato ꝑmansisset in gr̃a.
Intimauit etiam quomodo ip̃m sa¬
thanas colafizauit apłm an qua tͥbu-¬
segniores nos faciunt ꝓsꝑa. et circũ¬
spectieres adũsa. Auliens hec ueña¬
bilis comes magnifice animatus:
csuo inmensi poncderis et muri oꝑis

Expanded text:
qui sui essent, nesciret; et tam de perfiqui sui essent, nesciret; et tam de perfidia refugarum, quam de duplicitate suorum prorsus diffideret. Inter has autem augustias conversus ad Dominum, et de coelo quaesivit auxilium: et accito Viro Dei, cujus consilio maxime utebatur, nec desperans de misericordia Dei, hoc ex ejus responsione accepit, « ut intelligeret quia flagellat Deus omnem filium quem recipit; et hujusmodi correptiones vel purgant, vel probant animam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sederet in sterquilinio, quam fuisset, cum circumstante exercitu sedisset illaesus in solio . Ostenditin otio, et abusum bono pacis defluxisse in vitia: cum David pater ejus, Absalon filio persequente, et universo Israel adversus eum armato, permansisset in gratia. Intimavit etiam quomodo ipsum satanas colaphizarit Apostolum, in qua tribusegniores nos faciunt prospera, et circumspectiores adversa. » 55. Audiens haec venerabilis Comes, magnifice animatus, duo immensi ponderis et miri operis