comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũtiare q̃ ip̃i fcũri st̃ accipiunt .n. potestatem¬
sepe eo morbos imitt̃e et ipm̃ aerẽ uiciado mor¬
bidum reddere et ꝑu̾sis acc amatorib t̾renoꝵ
ꝯmodoꝵ malefcm̃ suadere. De quoꝵ moribus
t̾ti sunt ꝙ sum eis talia suadentib ꝯsensuri. Su¬
adent aũiuris et ĩuisibilib modis ꝑ illã sb̾taita¬
te corpoꝵ suoꝵ corꝑa hoĩm nõ sensientiũ pene¬
trando se. seq cogitatonib eoꝵ ꝑ quedã ymagi

Expanded text:
aenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatemaenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatem et morbos inmittere et ipsum aerem uitiando morbidum reddere et peruersis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus consensuri. suadent autem miris et inuisibilibus modis per illam subtilitatem corporum suorum corpora hominum non sentientium penetr
Abbreviated transcription (Latin):
tib possint ut ea qui hec nesciũt nec aliqũ ui¬
derunt eciam narrata iux credant qmͣ insta
fuñabili cet̾iq teatrici. artifices. młta opifi-¬
ces maxime q mechanici miranda q fecerunt
cia. et sine uana resistendi aĩositate ꝯsid̾at si¬
mul cogitet si desb̾iaceant crassiori mͣlis sui
quisq corporis uł tetre et aque lapidũ atq
lignoꝵ metalloꝵ q uarioꝵ qr tanta quidam
hoĩes possunt ut eos illis qui hec nõ possunt
pluriq stupendo in sui ꝯparatione diuinos uo¬
cent cũ quidã illoꝵ artib potentiores quidã
illoꝵ morib pociores qnͣto maicra ed mitabi¬
tate ac facilitate demones possint cũ tñ sint
prauitate uoluntatis maximeq suꝑbie fa¬
da muttanda atp ũsanda longum ẽ nũc dem̃o¬
strare et puto qd̾ uł medioctiter ꝯ sid̾anti faci¬
le occurrat q̃ cũita sint. Prmĩsciendũ ẽ ꝙ cũ de
diuinatoe demonũ qo est illos ea plerũq p̾¬

Expanded text:
tibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uitibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? nucia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabitate ac facilitate, daemones possint, cum tamen sint pravitate voluntatis maximeque superbiae fada, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat. Quae cum ita sint, primum sciendum est, quoniam de diuinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque pr
Abbreviated transcription (Latin):
rati: ĩ quibdam eciã fecõdari steleritas meruit
adhibenda ẽ exhortatio s cõsolatio. Quib autẽ
dem̃ est. ¶m põt cape capiat exhortandi st̃ netꝰ¬
reantur er t̾rendi ne extollantur ñ solũgͦ p̾dic̃a¬
daẽ iurg̾itas ut ametur um eciã mouẽda ne in¬
cꝰtodiũt eciã in ip̃acarne ꝙ tota cͥtodit ĩ fide q̃
mictatur inremuiti su. ña ecc̃a quoq eo mr et

Expanded text:
litas meruit. adhibenda est exhortatio, sed consolatio. Quibus autem dictum est, Qui potest capere capiat ; exhortandi sunt ne terreantur, et terrendi ne extollantur. Non solum ergo praedicanda est virginitas, ut ametur; verum etiam monenda, ne incustodiunt etiam in ipsa carne, quod tota custodit in fide? quae imitatur matrem viri sui
Abbreviated transcription (Latin):
tur .ii. isti uł eciam iisns suꝑiorib colligati
astrahũtur et alienautur a locis suis ut de
reb quib dñabantur quib q colebantur
fiat uolsitas dei. qui hoc tanto ante ꝑ om̃ts
c̾e cũ s ĩa p̾nosceret iminere cũ hoc p̾dicto
qui cũ per tam longum cp̃c in templis suis ħ
possent postea qm appeopinquare ceperunt uo¬
as ꝓpħa dicit. p̾ualebit dñs adu̾sus eos et extꝰ¬
minabit om̃s deos gentiũ terre et adorabunt
eum imꝰquisq de loco suo om̃s insule gentium
aut nõ credebant ista sͥ uentura qͥ intemplis
gentiũ colebantur. et ħ ĩo ꝑ suos uates ac fa¬
naticos freqñtare noluer. sicuti.n. poeta unio¬
nẽ inducit ñ om̃io credentẽ ꝙ de turn morte
iupitꝰ dixerat. Iuo aũ ab istis poetis acrea p̾

Expanded text:
tur enim isti, vel etiam jussis superioribus colligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, ut de rebus quibus domina bantur quibusque colebantur, fiat voluntas Dei, qui hoc tanto ante per omnecere, cum sibi jam praenosceret imminere? cum haec praedictio qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec possent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoas propheta dicit: praeualebit dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium, aut non credebant ista sibi euentura, qui in templis gentium colebantur, et haec ideo per suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt — sicut eorum poeta Iunonem inducit non omni modo credentem, quae de Turni morte Iuppiter dixerat: Iuno autem ab
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepto ueraretur pp̃ea p̾ceptũ dñi de uͥg̾ibus
nullũ est. sed qm̃ te uitatis siue remissis pccĩs
adeunda ẽ iuta ẽ tut et̾na ĩ qua ẽ quedã egregi
agła ñ om̃ib ĩ et̾nũ iuctutis sed quib damibi
tribuenda cuiseqsñde parũ ẽ lib̾atũ ẽẽ a pocĩs
nisi aliquid ip̃i lib̾atori uoueatur qd̃ nõ sit cri¬
m̃is nõ nouine. s nouisse ac reddidisse sit iau¬
itaꝙ hoc bonũ c̃ẽ pp̃ p̾sentẽ ncc̃itatẽ. Noui .ni.
quid p̾sentis tpr̃is cui ꝯuigia ẜuiunt ncc̃itas
cogat ut ea q̃ deist̾ miuꝰ cogitentur qmͣ sufficit
nita ac salute manentiũ. stella .n. a stella diffõ¬

Expanded text:
cepto uetaretur, propterea praeceptum domini de uirginibus nullum est. sed quoniam deuitatis remissisue peccatis adeunda est uita aeterna, in qua est quaedam egregia gloria non omnibus in aeternum uicturis, sed quibusdam ibi tribuenda, cui consequendae parum est liberatum esse a peccatis, nisi aliquid ipsi liberatori uoueatur, quod non sit criminis non uouisse, sed uouisse ac reddidisse sit lauimo bonum esse propter praesentem necessitatem. Novi enim quid praesentis temporis, cui conjugia serviunt, necessitas cogat, ut ea quae Dei sunt minus cogitentur, quam sufficit vis in aeterna vita ac salute manentium. Stella enim ab stella diff
Abbreviated transcription (Latin):
te sathana in pcc̃a dãpnabilia lab̾entut qd̾ ã
se dicit eis part̾e quos ait tribłom carns ha¬
bituros ncħ mͥ int̾uis samꝰ occurrit qmͣ eũ no¬
luisse apetire et explicate u̾b eand̾ ip̃am car¬
nis tribulatõnẽ qmͣ p̃nũtiauit eis qͥ eligunt
filiis es nitriendis ĩ timorib et metoribus
orbitatis qñ .n. quisq cum se cõnubii ĩcuł
alligau̾̃it nõ istis trahatur atq agitetut affr̃i¬
b quos neq nos exaggetare debemꝰ ne ipĩs ñ
ꝑcamꝰ quib ꝑcandũ existimauit apłs. ¶ Tm̃ ꝑ

Expanded text:
te satana in peccata damnabilia laberentur. Quod autem se dicit eis parcere, quos ait tribulationem carnis habituros, nihil mihi interim sanius occurrit, quam eum noluisse aperire et explicare verbis eamdem ipsam carnis tribulationem, quam praenuntiavit eis qui eligunt filiis atque nutriendis, in timoribus et maeroribus orbitatis. quotus enim quisque, cum se conubii uinculis adligauerit, non istis trahatur atque agitetur affectibus? quos neque nos exaggerare debemus, ne ipsis non parcamus, quibus parcendum extimauit ap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuem̾re. per hac efficatias quas aerei corꝑis
nͨ sorata est nõ solũ multa futura p̾dicũt de¬
quib ẜuiant et quib diuinos honores defãnt
arbitnͣtur. instigante maxĩo uicio curiositatis
pp̃ amorem felicitatis fłe ao t̾rene excellencie
tpr̃ał. qui tũ se ab istis cupiditatib mũdant nͨ
eis se feriendos capiendos ꝙ ꝑmittũt sed inqͥ

Expanded text:
prouenire. per has efficacias, quas aerii corporis natura sortita est, non solum multa futura praedicunt daequibus seruiant et quibus diuinos honores deferant, arbitrantur instigante maxime uitio curiositatis propter amorem felicitatis falsae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem se ab his cupiditatibus mundant nec eis se ferend
Abbreviated transcription (Latin):
isił ꝙ unũ uerũ dm̃ ĩ telligimꝰ nõ in una ip̃agẽ¬
te q̃ appellata est isił sed in om̃ib gentib colere.¬
tur et om̃s deos fłos gentiũ a templis eoꝵ et a
cordib cultoꝵ suoꝵ amou̾etur eant uũc isti et
ad huc ꝯtra ⁊ pĩanam religionẽ ꝯtrauerũ dei
ciltũ uanitãtes pristinas defensitare andeant
ꝯstre cã strepitu ꝑeanti Nam et hoc de ilł pͥdcĩa
ẽ in psalmo. dicente ꝓpħa. Sedisti suꝑ thronũ
qui uidicas eqͥ. ĩ crepasti.gen. et periit inr o. e¬

Expanded text:
 unum verum Deum intelligimus, non in una ipsa gente quae appellata est Israel, sed in omnibus gentibus coleretur, et omnes falsos Deos gentium et a templis eorum, et a cordibus cultorum suorum amoliretur. Eant nunc isti, et adhuc contra Christianam religionem, contra verum Dei cultum vanitates pristinas defensitare audeant, ut cum strepitu pereant. Nam et hoc de illis praedictum est in psalmis, dicente Propheta: Sedisti super thronum qui judicas aequitatem, increpasti gentes
Abbreviated transcription (Latin):
eos hec antea uł minime credisse uł suis culto¬
dere diuinatom ubi iam ꝑdũtur dui si mu¬
tores eciã suoꝵ quibdã libris ħ p̾cognita c̃õ¬
tineri. qmqmͣ ex reb ĩpletis ꝯ fecta putanda
citantur tũ nec ista ip̃a q̃ ab eis uix raro et
monũ exoͦetũ est id ꝓd̾e cultorib suis ꝙ didi¬
cerat ex eloqͥis ꝓpħetaꝵ uł ex oracuł angłoꝵ

Expanded text:
eos haec antea vel minime credidisse, vel suis cultotare divinitatem, ubi jam produntur diu simutores etiam suorum quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam ex rebus inpletis conficta putanda citantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro et monum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicera
Abbreviated transcription (Latin):
fio qͣ colitur d̾s siea q̃ d̾o placent ab hõib eu̾tũ¬
tur. si aũ hoc ut male fiat ꝑmittit orp̃c nõ id¬
putanda st̃ illa bona ꝙ illa fĩ ꝑmittit õĩpotens.
dcm̃ ꝯtra ẽ. ꝯcedendũ ẽe .s. ñc ista recte nõ fieri
uñ cũc placuer̃. ñc aũ uñ displicueñ dũ tñ cer¬
tũ sit nec tũc fi̾ potiusse nͥ placuissent oĩpotenti.¬

Expanded text:
fit qua colitur Deus, si ea quae Deo placent ab hominibus evertuntur. Si autem hoc ut male fiat permittit omniputanda sunt illa bona, quod ea fieri permisit omnipotens. Dictum contra est concedendum esse nunc ista recte non fieri,unc placuerint, nunc autem unde displiceant, ++ dum tamen certum sit nec tunc fi
Abbreviated transcription (Latin):
mala q̃ nͣ religionẽ qua d̾s colitur fiũt et displi¬
c̾e d̾o usto et rõe iudicii eiꝰ ab oĩpotente ꝑmittia
Sed aliud ĩa ẽẽ tractandũ uñ sint diuinat̾ones
uł demonũ uł quib illi sint quos deos pagani
nocam uidendũ .n. ẽ ne forte nõ quid̾ pp̃ ħ bõa¬
na sũt ito ñõ nisi dei potentie tribuenda ẽẽ uide¬
antur. ¶Ad hoc me postea resp̃õ sur̃ ẽẽ ꝑ misi qͦ¬
nã tũc hora ꝓdeũdi ad ꝓpłm ĩa nos urgebat nec
distuli cũ spãciũ datũ est scribendi et illa retexere

Expanded text:
mala, quae contra religionem, qua deus colitur, fiunt, et dis-. plicere deo iusto et ratione iudicii eius ab omnipotente permitti; sed aliud iam esse tractandum, unde sint diuinationes uel daemonum uel quilibet illi sint, quos deos pagani uocant; uidendum enim esse, ne forte non quidem prona sunt, ut non nisi Dei potentiae tribuenda esse videantur. Ad hoc me postea responsurum esse promisi, quoniam tunc hora prodeundi ad populum jam nos urgebat: nec distuli, cum spatium datum est scribendi, et illa retexere,
Abbreviated transcription (Latin):
ño sinisset. illa u̾o ad ip̃m teligionis cultũ ꝑti¬
neant nullo m̃o ab eo credendũ ẽe ꝯtẽpmi. ac ꝑ
hoc fĩ nõ potuise nsi ei placuissent et iõ ma¬
la ea putari ñ oport̾e. Ad hoc quoq respondi ñc
gͦ ei displicent cũ tẽpla et esiiulacta eu̾tũtur
et illa gentiũ sacrificia si fr̃a fui̾t us sint puni
dicipõt nõ ea ꝓhibere eũti puniri potuisse nͥd̾o
displic̾emt. ac᷑ ꝑ hoc si cũc ĩo recte fiebant qr uisto
d̾o plac̾e huic ostũdebantur qd̾ ab illo fĩ sinebã¬
tur. iõ cñc iniq fiint qr d̾o displic̾e huic ostendũ

Expanded text:
n siuisset; illa uero, quae ad ipsum religionis cultum pertineant, nullo modo ab eo credendum esse contemni. ac per hoc fieri non potuisse, nisi ei placuissent. et ideo mala ea putari non oportere — ad hoc quoque respondi: nunc ergo ei displicent, cum templa et simulacra euertuntur et illa gentium sacrificia, si facta fuerint. punidici potest non ea prohiberi, euerti, puniri potuisse, nisi deo displicerent; ac per hoc si tunc ideo recte fiebant, quia iusto deo placere hinc ostendebantur, quod ab illo fieri sinebantur, ideo nunc inique fiunt, quia deo dis
Abbreviated transcription (Latin):
gotmm̃. sed et proeis qui credituri sũt ꝑ u̾bũ eo¬
rũ mine ut om̃s unũ sint. Neq hic dixit ut
nob̾cũ imũ sint deinde seqͥtur. sicut tu pr̃ m
me eo ego inte. et ip̃e in nob̾ unũ suit. Et hic
sint in uob̾ ut qui nͨ umũ sit qr hõies sunt

Expanded text:
et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint. Neque hic dixit, Ut nobiscum unum sint. Deinde sequitur: Sicut tu, Pater, in me et ego in te, et ipsi in nobis unum sint. Et hic sint in nobis; ut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃io nõ dixit. sic .n. abs te dcm̃ ẽ. tanqmͣ pr̃ et
filius et apłi unũ sint. xp̃c aũ nõ ait ut ip̃i et
nos unũ simus. sed ait ut sint unũ sicut es
nos unũ simus. Nam ut uerba ip̃a euugłica
ponam. p̃r sc̃e in quit serua eos ĩ noĩe tuo qͦs¬

Expanded text:
omnino non dixit: sic enim abs te dictum est, tanquam Pater et Filius et Apostoli unum sint. Christus autem non ait, Ut ipsi et nos unum simus; sed ait, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. Nam, ut verba ipsa evangelica ponam: Pater sancte, inquit, serva eos in no
Abbreviated transcription (Latin):
quatii ex hoc appellatisum qd̾ aqmͣ
offerunt in poculo sacrameti ũ illd̾
quod om̃is ecc̃a. .Lxu.
olutiani a quodã coluto qui dico¬
bar dm̃ ño creasse mala contra
illud quod scͥtũ est. Ego deus cre
loriniani a flormo qui econtrario
dicebat dm̃ creasse maia ꝯͣhio qd̾¬
scriptum est. fecit deus om̃ia et es¬
se dicentes tñ ambo diuiis eloquiis resiste¬
bant. Creat .n. deus maia penas iustissimaᷤ
irrogando qd̃ colutus nd indebati nõ aut̃
eresim qnͣdam sine auctore et sine ⁊¬
noiẽ fllaster ꝯmemorat q̃ dicit hũc

Expanded text:
QUARII ex hoc appellati sunt, quod aquam offerunt in poculo Sacramenti, non illud quod omnis Ecclesia. LXV. COLUTHIANI a quodam Colutho, qui dicebat Deum non facere mala; contra illud quod scriptum est, Ego Deus creans mala . LXVI. FLORINIANI a Florino, qui e contrario dicebat Deum creasse malascriptum est, Fecit Deus omnia, et ese dicentes, tamen ambo divinis eloquiis resistebant. Creat enim Deus mala, poenas justissimas irrogando; quod Coluthus non videbat: non autem Haeresim quamdam sine auctore et sine nomine Philaster commemorat, quae dicit hunc
Abbreviated transcription (Latin):
insiis honorib sine ulla in quoqũa repetitione
baptisiatis recepet᷑. nec eos ut corrigerent ꝑ pu¬
blicas potestates ag̾e destiter᷑ nec eoꝵ tͥminibus
ꝑ sui concilii sententiã uehem̃t᷑ exaggeratis cõ

Expanded text:
in suis honoribus sine ulla in quoquam repetitione in suis honoribus sine ulla in quoquam repetitione Baptismatis receperunt, nec eos ut corrigerent per publicas potestates agere destiterunt, nec eorum criminibus per sui Concilii sententiam vehementer exaggeratis co
Abbreviated transcription (Latin):
placusset ad hauc heresim ĩ affrica et illi
ꝑtinent qui appellantur cirtũcelliones gñs
hõim agreste ex samofissime audacie ñ colũ
in auenos ĩmania facinora ppetrando sed ne
sͥ ead̾ in sana feritate ꝑcendo. Nam ꝑ mortes
uarias maximeq p̾cipitioꝵ et a quaꝵ et igni¬
um se ip̃os necare ꝯsueuerũt. et in istũ furo¬
rem alios quos potuerũt sexus utniq seduc̾e̾
auqñ ut occidanturab aliis mortẽ insi fec̾int
ꝯminantes. umptũ plerisq donatistaꝵ displi¬
cent cales nec eoꝵ ꝯmunione ꝯtaminari se pu¬
tant qui se ꝓpĩano orbi t̾raꝵ dem̃tes obiciunt.
ignotoꝵ c̾mina affroꝵ. Mutta et intͦ ip̃o ᷤ fc̃a
sũt scismata et ab eis se diu̾sis littib aliiatq
alii seꝑarunt quoꝵ seꝑationẽ cetera grandis
multitudo sensit. Sed ap̃ carthaginẽ maximi¬
anus ꝯtra primianũ ab eius dẽ erroris centũ
ꝯpulit eos nosse cciã extia ecc̃am baptizauerũt¬

Expanded text:
placuisset. Ad hanc haeresim in Africa et illi placuisset. Ad hanc haeresim in Africa et illi pertinent, qui appellantur Circumcelliones, genus hominum agreste et famosissimae audaciae, non solum in alios immania facinora perpetrando, sed nec sibi eadem insana feritate parcendo. Nam per mortes varias maximeque praecipitiorum et aquarum et ignium se ipsos necare consuerunt; et in istum furorem alios quos potuerint sexus utriusque seducere, aliquando ut occidantur ab aliis, mortem, nisi fecerint, comminantes. Verumtamen plerisque Donatistarum displicent tales, nec eorum communione contaminari se putant, qui christiano orbi terrarum dementer objiciunt ignotorum crimen Afrorum. Multa et inter ipsos facta sunt schismata, et ab iis se diversis coetibus alii atque alii separarunt; quorum separationem caetera grandis multitudo non sensit. Sed apud Carthaginem Maximianus contra Primianum ab ejusdem erroris centum compulit eos nosse etiam extra Ecclesiam dar
Abbreviated transcription (Latin):
stisima fecerunt obicientes ei crimina ini¬
pbata et maxime a traditorib diuinarum
scripturaꝵ fuit ordinatus. sed post causã dic
ti parte remansent in aliis terraꝵ partib qͣr
ꝯtagione ꝯmunionis extincta. audemt eciam
rebaptiz are catholicos ubi se ampluis hereti¬
quos õe firmariu cũ ecc̃e catholice uniu̾se
qui de numidia ueniens et ꝯtra cecslianũ
xpĩanam diuidens plebẽ. adiũctis sͥ eua dẽ
fc̾onis ep̃is moioemũ apud carthaginẽ ordi¬
nauit epm̃. Cui maiorino donatus anͦꝰ ĩ ead̾
diuisione suctessit qui eloqñtia sua sic cõ¬
frrmauit hanc heresim ut multi existiment
ip̃ ipm̃ pocius eos donatistas uocari. Eestant
scripta eius ubi apparet eciam nõ catholicam
di trinitate hũisse sm̃am. sed qmͣuis eisd̾
sb̾e asserat minorẽ tñ pr̃e filiũ et minorem
renta nõ fuit nec facile meis quisqmͣ qui
hoo illum sensisse nouerit ĩuenitur. Isti he¬
tici murbe roma montenses nocantur qui¬

Expanded text:
isma fecerunt: objicientes ei crimina bata, et maxime quod a traditoribus divinarum Scripturarum fuerit ordinatus. Sed post causam cum ti parte remanserit, in aliis terrarum partibus quasi contagione communionis exstincta. Audent etiam rebaptizare Catholicos: ubi se amplius haereticos esse firmarunt, cum Ecclesiae catholicae universae qui de Numidia veniens, et contra Caecilianum christianam dividens plebem, adjunctis sibi ejusdem factionis episcopis, Majorinum apud Carthaginem ordinavit episcopum. Cui Majorino Donatus alius in eadem divisione successit, qui eloquentia sua sic confirmavit hanc haeresim, ut multi existiment propter ipsum potius eos Donatistas vocari. Exstant scripta ejus, ubi apparet eum etiam non catholicam de Trinitate habuisse sententiam, sed quamvis ejusdem substantiae, minorem tamen Patre Filium, et minorem tenta non fuit; nec facile in eis quisquam, qui hoc illum sensisse noverit, invenitur. Isti haeretici in urbe Roma Montenses vocantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
maligni .i. inuitatores dyabolice falsitatis. Heo
om̃ia temere credunt et iõ maincheo. ceterisq
hereticis nõ utiq credunt. Nec rõnem ex oꝑio:
re impiũ putant. io sectam uram̃ falsissimam
fidem autẽ catholicam uerissimam iudicant
Nec bonum a contrauo seꝑare formidant. sed
inalum non c̃ẽ naturam qr contia naturam ẽ
intellignnt. nõ gentem nescio qmͣ tenẽbrarũ
aduersum diuina regna suo principio nastẽ.¬
tem et rebellantẽ que uere ampliorẽ formi¬
dincui intulit deo nr̃o qmͣ infantib mamae
Quippe quẽ dicitis ne sua menbra illius ĩ¬
petu capta et uastata conspiciat ułnonꝯ̃se
posuisse. Poinde nullas ex hoc capło pacuĩt᷑
angͦtias. quod quasi legis et ꝓpħaꝵ p̾cepta nõ¬

Expanded text:
maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo ceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem ex hominre inpium putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimam iudicant. nec bonum a contrario separare formidant, sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum diuina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi legis et propheta
Abbreviated transcription (Latin):
pe iam indetis cum qnͣta impietate deliretis. de
gis ea periso populo congruentꝰ impoita qmͦ
deo desid̾anti oblata: Sed tñ eciam in hiis fige
nr̃e fuerunt: qr nr̃a mũdatio et deiꝓpiciatioi
nob̾ sine sangume nulla est. Sed illaꝵ fig᷑aꝵ
sumus. Nam in figuris eloquioꝵ diuinoꝵ et
taurus dictus est pp̃ uirtutem crucis cuiꝰ cormbꝰ
impios uentilauit. et aries pp̃ ĩnocentie pͥnci¬
patum. et hẏrcus pp̃ silitudinẽ carnis pcci. ut
de pccõ dampnaret pocm̃ Et si quod alius sa¬
Attende cui contradicas. Cum apło ex apło di
maiicheus impiam docuit ꝑulsitatẽ ut ex e¬
accipias. Sic nos apłs docuit piam ꝓuisionẽ.
ut quisquis nob̾ annũciauit p̾ter id quod acci¬
pimus. auathema sit. Unde xpĩam catholici
et nos inter zizamam numerant. qr dñs expo¬
suit quid sunt zizania. non aliqua fła ueris scͥp¬
turis ĩmissa. Sicut tu int̾p̾taris. sed hoĩes filios¬

Expanded text:
pe jam videtis cum quanta impietate deliretis. CAPpe jam videtis cum quanta impietate deliretis. CAPgis ea perverso populo congruenter imposita, quam Deo desideranti oblata? Sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt; quia nostra mundatio, et Dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est. Sed illarum figursumus. Nam in figuris eloquiorum divinorum, et taurus dictus est propter virtutem crucis, cujus cornibus impios ventilavit; et aries, propter innocentiae principatum; et hircus, propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum : et si quod aliud saAttende cui contradicas: cum Apostolo, ex ApoManichaeus impiam docuit perversitatem, ut ex Eaccipias: sic nos Apostolus docuit piam provisionem, ut quisquis nobis annuntiaverit praeter id quod accepimus, anathema sit . Unde Christiani catholici et vos inter zizania numerant, quia Dominus exposuit quid sint zizania, non aliqua falsa veris scripturis immissa, sicut tu int
Abbreviated transcription (Latin):
cum eĩs lucidiora duolumina. cet̾a uero syd̾a
tis filium crediderunt: primũ m̃sem marti dicã¬
tes marcium cum uocauerunt. Et inde apͥlem
terctũ mensem maium. quod maiam mercu¬
tiimatrem deam colant. Inde quartum iiiiũ.
auinone. Inde cereros usꝙ ad decenbrem: a nu¬
meris nominarunti. Sed ex eis qͥntił atq sexti¬
lis nõib hoĩm quib diuinos honores decreue¬
rant appellati sunt uilius et augustus. Nam
septimus soptembris. et ceteri ut dixi usq ad
decebremi numeroꝵ ex ordine nõib enu̾ciã¬
tur. Dorro ianuarus a iano appellatus ess.
ut uos dicamint in mensc maicio maiten cołe:
Immo .ni. meuse benia nr̃m cum magna festiutta¬
te celebratis. Si aũ nobis in mense marcio licere
arbittamimi. aliud confid̾are nõ mit̾m. cur exdi¬
e septimo quod̾ salb̃m a requie noĩatum ẽ. et di
uinis scͥptuis saturnim importare conamini
qr eum diem saturni: gentes appellauerunt: Nẽ¬

Expanded text:
cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera tis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilemtertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, t uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die svinis Scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni Gentes appellaverunt? Nem
Abbreviated transcription (Latin):
pideis. sed in tabulis cordis carnalib. Quid .n.
aliud dixi qiu cor carneum: Quia gͦ et hoc pre¬
dem̃ eran magis si ista de nr̃a celebratione non
auferrentur nõ ĩplerentur lex et ꝓpħe. qr ñõ fi¬
cred quod p̃dixerant. Numi u̾o et hoc fit: inde poꝰ
intelligitur ad ĩpleri. unde nob̾ uidentur ñ
adĩpleri. Nes nos tertet insuitatio tua: qd̾ sab
batoꝵ ocium cathenas sat᷑macas appellas. Ua¬
na est .n. et mepta. Nec tͥ hoc dic̾e uenisse ĩ nĩe¬
tem: nsi q uos indie qũe dicunt solis solem co¬
litis. Sicut aũ nos eund̾ diem dñi cũ dicimus.
in eo quod nõ istum solem. sed resurrectõnem
dm̃ ueneramur: sic ocium salboꝵ sine saturmi
uieneratione a pr̃ib obẜuatum est. cum siciꝰ
nariis mimer᷑ in orbemredit. deoꝵ suoꝵ nomi¬
na gentes ĩpͦ serunt. De quib ait apłs qd̾ co¬
luerunt et ẜuerunt creature pociꝰ quã creatori.
Quos in hac ꝑte etiam uos iittamini. nisi qd̾

Expanded text:
pideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim pideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur. non inplerentur lex et prophetae, quia non fieret, quod praedixerant; cum uero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic ilnarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut uane supstitioni succumbere. aut capi¬
dulum ꝑfiteri fłm. aut te xp̃i negare discipłm.
ea ꝯuicimꝰ repet̾e no pigebis. Ca xp̃ĩa ni
ex loge ex ꝓpħis non faciunt: quib sig̾ca¬
ta sunt ista que faciunt. Ina quippe erant
quoc p̃o e hoc ablata suno: lex eo ꝓpbete
nuplerent᷑ Ii quupe et hoc scͥptum est. daturũ
dñi testanitum nouim non quale dediinquit
prib eoꝵ. Populus. naille qui suo corde lapideo
murta p cepta mag̃ sͥ congrua qmͣ bona accepe¬
rati quib tũ figurarentur es ꝓpharentur fut᷑a.
seo anon intenigentib celebrabanti. Cum aũ
uenerunt et patesta sunt q̃ illis si g̾rabantur.
non iam illa ibentur facienda. sed legiutur
intelligenda. nde ibi de uar eciã re futura
dicitur. Auseram cis cor lapidenm et dabo eis
cor carneum. Idest non cor sine senfo. sed cor tũ
sensi. nte t̾raxit apłs cũ art. Non tabuł laꝑ¬

Expanded text:
aut vanae superstitioni succumbere, aut capiaut vanae superstitioni succumbere, aut capitulum profiteri falsum, aut te Christi negare discipulumea convicimus, repetere non pigebit. Ea Christiani ex Lege et Prophetis non faciunt, quibus significata sunt ista quae faciunt. Illae quippe erant quoque ipso quod haec ablata sunt, Lex et Prophetae implerentur. Ibi quippe et hoc scriptum est, daturum Deum Testamentum novum, Non quale dedi, inquit, patribus eorum . Populus enim ille pro suo corde lapideo, multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis la
Abbreviated transcription (Latin):
et manichea fides reddidit tutum. q̃ pͥncipio
mͥ nõn cumstis q̃ ex saluatoris noie scripta le¬
guntur. et passim cred̾e ꝑsuasit. sed ꝓbare si sĩt
eadem ueta. si sana. si incorrupta. Eue .n. młta
ziania. que incontagiũ boni seĩs sc̾pturis pe¬
no omĩb noctiuagꝰ quidam seminator insꝑ¬
serit. Idctoq ine ne hic quid̾ territerit sermo
qm̃uis reucrendi nõis pre se ferat inscͥpt̃om.
Qma probare mͥ adhric ex ꝓpõito licet utrũ¬
ne et hic inter diam satoris et boni sit. an noc¬
turm illuis es pessimi. Tn uero qui temere e¬
oĩa credis. qui nature bñficium rõnem ex oĩ¬
d dampnas. cui inter uerum fłmq iudicare re¬
ligio ess. cinq bonũ a contrario seꝑare nõ mi¬
nus formdim est: qm̃ infantib manie. Quid
stũr eris cum te in capłi huiꝰ ang̾tias uc̃citas
coger dico añ cum te indeꝰ seu quis alit̾ ẜmo¬
n̾s istiꝰ non inscius int̾pellabit quid ita legis

Expanded text:
em Manichaea fides reddidit tutum, quae principio em Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus mris, cum te in capituli hujus angustiam necessitas coget? Dico autem, cum te Judaeus, seu quis alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita Legis
Abbreviated transcription (Latin):
tris sternere. aut pp̃ qd̃ ydola sumus exosi id
nũc excere crudelius ss̾̃ ꝓpħis ac legor Placet
deniep feralum ciboꝵ q̃uedam existimaro ma¬
da. quedam in ĩmũdis et comaminatis hr̃e. ex
quib inqͥnatiorem porcinam lex asserunt et
ppħe : Negabis ꝑfecto ħoꝵ qmequid faciendũ
nob̾ uolentib ꝑseuerare ẽẽ quod simiꝰ. qñ quid̾̃¬
xpm̃ dicentem audiao: duplicitꝰ filium gehen¬
ue fieri eum qui fuerit cirtuncisus. Sawbatũuͦ
uandũ. De cibis item ipm̃ asseuerantẽ audias
nallo coꝵ inquinan hominõ que in os ingredi¬
autur. ses ea pot̾ que de cre ꝓcedũt polluere. De
mĩam uelle nõ sacnficiũ. Hec gͥ si ira suinte uͥ illo̾
ent non eun uenisse soluere legem et ꝓph̾as.
sed ad implere: Quod si dixit ut alud sig̃cans
ut per hoc aut alit̾ dcm̃ est. aut om̃io nec dcm̃.
Et tñ me quid̾ iam adu̾sus capłi husꝰ noc̃itud̾ic̃¬

Expanded text:
tris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id tris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex asserunt et Prophetae? Negabis profecto horum quidquam faciendum nobis volentibus perseverare esse quod sumus: quoniam quidm dicentem audias, dupliciter filium gehennae fieri eum qui fuerit circumcisus . Sabbatum vvandum. De cibis item ipsum asseverantem audias, nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de  misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudin
Abbreviated transcription (Latin):
at tñ id oꝑib indicas. In de .n. est qd̾ legis ac ꝓ¬
phaꝵ p̾ccͥpta et ip̃e ꝯtẽpnis. Inde ꝙ nouum
testam̃tũ iħm condidisse utrq fatemur. Q
quid aliud qm destructionẽ fatemur uetens
mus stulte in p̃t̾itum opinionis. et ad penitu¬
dinẽ recurranus. obsequamurq legi de in¬
tegro ac ꝓpħis. atq eoꝵ curremus quanacum¬
q sunt obseruare mandata: Q cum fec̾is:
tunc demq uere credid̾imus dixisse iħm qr nõ
uenit soluere legem. sed adimplere. Nunc a̾
fłm est. qr nec tu id credis de quo me solũ incu
nũc tand̾: placet ne ire sb̾ legem. si eam xͦ nõ
tam soluit. sed ad ĩpleuit. Placet cͥcuncidi .i.
pudendis insignirt pudenda. et dm̃ credere sa¬
cram̃tis talib delectari : Placet suscipere sab¬
batoꝵ ocia. et saturnacis manꝰ insertare ca¬
thenis: Placet ad ingliuuem uideoꝵ demo¬
nis neq .n. dei. nũc tauros. nũc auetes. mins
eciam hyrcos. ut non et homines dicam cul¬

Expanded text:
attamen id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem fatemur ueterismus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediem solvere, sed adimplere. Nunc autem falsum est, quia nec tu id credis, de quo me solum incusnunc tandem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcidi, id est, pudendis insignire pudenda, et Deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturniacis manus insertare catenis? Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis neque enim Dei nunc tauros, nunc arietes, nunc etiam hircos, ut non et homines dicam, cul
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝙ̃admodũ tu: pene ieram in consilium
nõ uenit soluere sed adimplere. Adimplenio
aũ nũceͣ in nase mani dr. sed in semo. solꝰ mͥ
uidebatur ispł ia posse xpĩanos fieri. qui re¬
fertus maxima ex ꝑte lege ac ꝓpħis ad xpm̃¬

Expanded text:
rem, quemadmodum tu, pene ieram in consilium rem, quemadmodum tu, pene ieram in consilium non venit solvere, sed adimplere, adimpletio autem nunquam in vase inani dicitur, sed in semo, solus mihi videbatur Israelita posse Christianus fieri, qui refertus maxima ex parte Lege ac Prop
Abbreviated transcription (Latin):
tanb oẽ mͥ nõ pusillum ut dixi cettamẽ. do¬
nec capituli huiꝰ a me molestiam demolirer.
Ibi uero nequaꝙ᷑ congredi metuam: nullis
confiso uirib et impudentia pocius lacessen¬
ti. ut facilus temptar me putem abste. ꝙꝑ
cegi ut credam dixisse xp̃m ꝙ nec te uideam
et ꝓpheto non solm uideantur: sod adimpleri.
mc tanqmͣ desidem obuirgas ac pͥuaricatorẽ
ex huiꝰ obiectione capłi. An et tu iam decrim.¬
catoꝵ inginum obsceno illo signatulo głaris
tanqm indeus aut nazarens : An suꝑ cibum
de obseruatione erigis salb̾oꝵ. An de portine
abstiuentia tibi conscius gaudeĩ: An deniq
de uictimaꝵ sangͥne et holocaustoꝵ in doribus
uidooꝵ te opsaturasse dm̃ exultas: Quiod si ho¬
rũ fecisti ncħ quid ita xpm̃ nõ uenisse legẽ sol̃¬
uere. sed adimplere contendis. QQuare indefici¬
entes ego p̾ceptori meo refero gr̃as qui me¬
sisr labentem retinuit ut eem̃ hodie xpĩanus

Expanded text:
talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, dotalibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum fecisti nihil, quid ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego psimiliter labentem retinuit, ut essem hodie Christianus.
Abbreviated transcription (Latin):
hec gͥ sunt de manisestoemoystos p̾cepta ᷤ ĩd cͥco¬
ꝙ destructa. Illa uererũ iustoꝵ et ob hoc ad ĩple¬
ta.¶Q si et tͥ ita intelligere placet nõ ꝗb re enit
et illud dixisse iħm. qr non uenit soluere leem
sed adimplere. Si in hec tͥ ña displicet eꝓposttq̃:
aliam quere. tantũ ne iħm mentitũ dictre co-¬
garis. aut te nece sit indeum fieri. ne eciã minc:
legem soluere ꝑseueres. qmͣ ip̃e non solum. Et
tñ hoc si mͥ nazareoꝵ obiceret quisꝙͣ quos alii
simmachiauos appellant qd̾ .n. iħc dixerit ñ se
uenisse soluere legem. aliqnͣtisꝑ ħesisem incert᷑
quid ei respondem. Nec ĩmito. Uemebat emiu
corpore atq aĩo simul lege obsitus ac ꝓpħis. Nã
hi quos aĩo et circuncisionẽ portant et obẜua¬
re salbm. et porcina ac reliquis abstinent. Hiꝰ
decepti. etiam ip̃i ut intelligi datut hoo ip̃o ca¬
pitulo quo et tri. q pp̃t non ad soluendam legẽ
uemisse se dixerit. sed adimplendã. Quare cũ

Expanded text:
 sunt de manifesto Moyseos praecepta, idcircoque destructa: illa veterum justorum, et ob hoc adimpleta. Quod si et tibi ita intelligere placet, non ab re erit et illud dixisse Jesum, quia non venit solvere Legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod enim Iesus dixerit non se uenisse soluere legem, aliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusdecepti etiam ipsi, ut intellegi datur, hoc ipso capitulo, duo et tu, quia Christus non ad soluendam legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum
Abbreviated transcription (Latin):
ta carnalia parũ deuitatis inimꝑe. si eadem
xp̃c minime destruxit: Quare non ĩmi̾ito dixe¬
rim. q si uctis ut rõuob contẽptus i stius
constet oportet aut uos negare xp̃i ẽẽ discipu¬
los. aut tandẽ fater ipm̃ omĩa hec destruxis¬
se priorem. Quod cũ fu̾itis confessi. tuc et

Expanded text:
m sacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eadem m sacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eadem Christus minime destruxit? quare non inmerito dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis contemptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discipulos aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. quod cum fueritis confessi. tunc et
Abbreviated transcription (Latin):
no eẽ xpĩanos: Quid legi et ꝓpħis om̃ib cac᷑¬
scm̃ illum salb̾ctoꝵ diem. ii quo et mũdi ipm̃n
opifitem dñi requieuisse testantur. uos oĩ oꝑe
ꝓphanatis. nec penam morus qm aduersũ ni¬
olatores eius statuit. nec maiedc̃ ꝑtimostẽtes
infamiam: Quid et a tͥcuncisionis dedecoroso
itło signatulo et legi ac ꝓpħis om̃ib honorato
et maxime abrahe post opmatam suam fidem
sius defenditis nr̃os. psertim cũ et ꝑiturum
omnem de plebe sua ꝑhibeat udeoꝵ deus qui¬
cumꝙs nõ hac fu̾it ignominia p̃signat᷑. Cur
et sacrifitoꝵ legntima q̃ nec moyser ac ꝓpħe sõ
lege neo su̾ lege sa in sccł̃is hũto abraham nos
spuitis: Car uero es ciboꝵ in difentia animas
polłuitis uras. si hoc ut creditis om̃ia xp̃o ñõ uo
ut soluere: sed adĩplere: Cur et azmioꝵ unu̾i¬
salẽ us et mastatõnis aguine sacrum qd̾ in
etnũ seruanrlex et ꝓphete p̾cipiun uos ĩpiatiᷤ.

Expanded text:
non esse christianos? quid legi et prophetis omnibus sacrnon esse christianos? quid legi et prophetis omnibus sacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros. praesertim cum et periturum omnem de plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, quicumque non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis habuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec, ut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adinplere ? cur et azymorum anniuersale ius et mactationis agninae sacrum, quod in aeternum seruare lex et prophetae praecipiunt, uos inpiatis?
Abbreviated transcription (Latin):
citna eũi ad impsetis deo cc̃ sed exhaustio. ait e¬
go dx gentib reneno morssum me accessicse
pditom. sactificia. neomenias. baptismara. fizi¬
mophegias. cibeꝵ discretiones. potuũ nestim̃e¬
aris. et asia que ꝑcuitere longumi ẽ. Arbitrat᷑
I sum hoc ẽẽ nec auud quicqm. qd̾ se xp̃c non
uenict soluere dixerit. sed adimplero. Nec in¬
m̾ito. Quid .n. lex sine mandatis: Quid ꝓpħe
sino p̾fatib: An hec inuenio eciã amarũ illic
inditum maledictũ. adu̾sus eos qui nõ ꝑman¬
serinꝰ in om̃ib que scͥpta sunt in libro legis
huiꝰ iro faciant ea. Et illinc ergo maledictum
soluere. sed adimplere: ude si quid impedire
iam poterat qͥn fcũs eem uideus. Sed huic ꝑi¬
oło me maichei ueneranda fides criput. to
tñ quid fiducit gerens hec obicias quero. aũ
quare contra me id cẽ putes solum quod tͥ ñ
minus uidetur c̃ẽ contrariũ. Si xp̃i nõ est legẽ
uos eadem soluitis: n sensim fatemini uos

Expanded text:
circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accessisse peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum, uestimentorum et alia, quae percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse nec aliud quicquam. quod se Christus non uenisse soluere dixerit, sed adinplere. nec inmerito; quid enim lex sine mandatis? quid prophetae sine praefatibus? ad haec inuenio etiam amarum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut faciant ea. et illinc ergo maledictum soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. si Christi non est legem uos eadem soluitis? an sensim fatemini uos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphete. Sed hoc quidem nec te ipm̃ putare cre¬
do quod iħo hoc uerbum protinerit ut nos be¬
breoꝵ legi addideret ac ꝓphetis. Ac ꝑ hoc si hec
ñ fuit causa dicendi. ula alia debet cẽ qũa
dixi. Iudeos .n. uerb̾ semꝑ atq u̾bis oꝑibus
xp̃i uehement̾ insidiatos ẽẽ nemo quis nesci¬
at. Ex quib cũ hiidem colligent legem ac ꝓ¬
phetas suos ab eodẽ solui indignarent᷑ ucc̃e
est. Ac per hoc repruñdi furoris eoꝵ gr̃a nõ ab
re fuerit dixisse ut nõ putarent qr uenisset le¬
gem soluere sed adimplere. Nec hoc ipm̃ m̃¬
titus est noc fefellit. In differenter .n. et abso¬
lute noĩauit legem. Sunt aũ legũ gn̾a tria.
unum quidem hebreoꝵ quod pccĩ et mortis
paulus appellati Aliud uero gentiũ qd̾ nat᷑ale
uocat Gentes .ii. inquit naturalit̾ q̃ legis st̾
faciunt. eo eiusmodi lege ñõ hũtes ipi qͥ sũt

Expanded text:
prophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare creprophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare credo, quod enim Iesus hoc uerbum protulerit, ut nos Hebraeorum legi addiceret aut prophetis. ac per hoc, si haec non fuit causa dicendi, illa alia debet esse, quam dixi. Iudaeos enim uerbis semper atque operibus Christi uehementer insidiatos esse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habe
Abbreviated transcription (Latin):
dei et pximi. in quib duob p̾ceptis tota lex p̃e:¬
det er ꝑphete. et quecumq ibi uel reb gestis. ł
sacramentoꝵ celebrationib. uel locutionum
impleri cognoscunt. Unde nec uane suꝑsti¬
tioni succiibimꝰ. nec illud euu᷑gelii capłm
fłm ẽe dicimus. nec xp̃i discipulos nos nega¬
mus. Quia ea rõne u̾itatis qm pro meis uiribꝰ
tociens exposui non aliam legem. nec alios ꝓ¬
phetas qmͣ eos quos catholica tener auctoritaᷤ
Mon uenit soluere: sed adimplere. cooco
legem et ppħas: sed ad implere. Etco
iam consentio dictum. Querend̾ tñ
est cur hoc dixerit iħc. utrum ne cõpalpandiin¬
dcoꝵ furoris causa. qr hiidem sacro sc̃a sua ab
eodem conculcari uidentes indignarent᷑ eũ ꝙ
ac si impiũ ac male sanũ. ne audiendũ qͥdẽ
existimarent ne dum seqñdũ. an ut nos qui
ei credebamꝰ ex gentib instrueret atq infoͣr¬
res pacient̾ ac morigere mandatoꝵ subire
uigum qd̾ ceruitib nrĩs iudeoꝵ lex ĩponeret ac

Expanded text:
ta lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum inpleri cognoscunt. unde nec uanae superstitioni suc cumbimus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere. LIBER egem et prophetas, sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac
Abbreviated transcription (Latin):
et salbata et sacrificia. et obẜuationes ebrai
cas in que eas aliquid adimpletionis gr̃a peo¬
ꝑtulisset: dubium non erat qͥn de iudeoꝵ lege
adimplere. Ubi uero hoꝵ quid̾ nncħ memorat
sola uero recens et antiquiora p̃cepta .i. ñi occi¬
des. non mechaberis. uõ peierabis. Hec aũt
erant antiquitus innationib ut est ĩ ꝓmp¬
tu ꝓbare. et olim ꝓmulgata per enoch. et seth et
ceteros eoꝵ similes ustos. quib eadem illusts
tradid̾ant angeli. et teꝑ̃ande in hom̾ib gr̃a fe¬
rtatis cui nõ iudeatur hoc eũ de uitatis dixisse
lege et euis ꝓphetis. Demq eciam adimple¬
tio ꝓbatur enis circa hec eatem que p̃misit.
Quid. ii. dicir: Audistis. Distum ẽ antiquis.

Expanded text:
et sabbata ac sacret sabbata ac sacrcas, inque eas aliquid adimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege it, sed adimplere. Ubi vero horum quidem nihil memorat, sola vero recenset antiquiora praecepta, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis; Haec autem erant antiquitus in nationibus, ut est in promptu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et caeteros eorum similos justos, quibus eadem illustres tradiderint Angeli temperandae in hominibus gratia feritatis: cui non videatur hoc eum de veritatis dixisse lege et ejus prophetis? Denique etiam adimpletio probatur ejus circa haec eadem quae promisit. Quid enim dicit? Aud