comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scribit᷑ . Que nec exglobo si rotunditasd sio ysur : nec ex rotundi¬
tate si globus desit efficitur. cũ alterũ formã. alterũ soliditatẽ cor¬
poris desideret: Spheras autẽ hic dicimꝰ ipsarũ stellarũ corponi
quae om̃a hac specieformata sunt : Dñr preterea spherȩ & a planes
illa quaemaxima est & subiecte septem perquas duolumina
& uage quinquȩ discurruNs : Crciuero & orbes duarum sinT rerũ duo
nomina għis nominibus quidem aliter ẽ u. sus : nam & orbem procir¬
culo posuit . ut orbem lacteum : Et orbem prosphent. ut nouemtibior¬
bibus uel potius globis: Sed & circ uocant᷑ qui sperã ił maximã an¬
gunł ut eos sequens tractatus inuem& : Quorũ unus ÷ lacteus de quo
ut interflammas circuselucens : Sed hic horũ nihil ne que cirtine¬
que orbis nomine uoluit intellegi. sed est orbis inhoc loco stellȩ unala
ambitum in eundem locum regressus: Circircus .ẽ autẽ hic linea

Expanded text:
scribitur, quae nec ex globo, si rotunditas desideretur, nec ex rotunditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum stellarum corpora, quae omnia hac specie formata sunt. Dicuntur praeterea sphaerae et ἀπλανής illa, quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut «orbem lacteum», et orbem pro sphaera, ut «nouem tibi orbibus uel potius globis». Sed et circi uocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos sequens tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc loco stellae una inambitum in eundem locum regressus. Circus est autem hic linea
Abbreviated transcription (Latin):
uenise : Dediis autẽ ut dixiceteris & deanima non frustra se
nec ut oblectanT ad fabulosa conuertunt : Sed quia sciunt in imio
esse natuna eapertã nudamq÷ expositionẽ suiq̃ sicut uulgaribus hominũ
sensib: intellectũ suiuario rerũ tegmine operimentoq subtraxit : ita
pdentibus arcana sua uoluit ꝑfabu lostractari: Sici ipsa mysteria
figurarũ cuniculis operiunt᷑ ne ł haec adeptis nuda rerũ taliumnatu¬
ra seprebeat sed summatibus tantũ uiris sapientiađ interproe ueriarta¬
ni con sciis contentisint reliqui aduenerationẽ figuris defendentibus
auilitate secretum : Numenio deniq: int̃philosophos occultorũ curiosi¬
ori offensam numinũ qđ eleusinia sacta interpretando deuulgauerit
somnia ꝓdider : nisosibi ipsa seleusinias deas habito meritritio ante

Expanded text:
peruenire. De dis autem, ut dixi, ceteris et de anima non frustra se peruenire. De dis autem, ut dixi, ceteris et de anima non frustra se nec ut oblectent ad fabulosa cunuertunt, sed quia sciunt inimicam esse naturae apertam nudamque expositionem sui, quae, sicut uulgaribus hominum sensibus intellectum sui uario rerum tegmine operimentoque subtraxit, ita a prudentibus arcana sua uoluit per fabulosa tractari. Sic ipsa mysteria figurarum cuniculis operiuntur ne uel haec adeptis nudam rerum talium natura se praebeat, sed, summatibus tantum uiris sapientia interprete ueri arcani consciis, contenti sint reliqui ad uenerationem figuris defendentibus a uilitate secretum. Numenio denique inter philosophos occultorum curiosiori offensam numinum, quod Eleusinia sacra interpretando uulgauerit, somnia prodiderunt, uiso sibi ipsas Eleusinias deas habitu meretricio ante
Abbreviated transcription (Latin):
n dn cupat᷑ tractatus seaud& ad tollere uel admentẽ quã greci, NOΡ
appellant . originales rerũ species quȩ id&ae dictȩ sunt continentẽ ex sũ¬
monatã & ꝓfectã deo cũ debis inquã locunt᷑ sumio deo &mente nihil fa¬
bulo sum penitus at tingunt : Sed si quid dehis ad signare conant᷑ quȩ
non sermonẽ tantũ modo sed cogitationẽ quo quehumanã superant :
adsimilitudines & exempla confugiunt: Sic plato cũd&agatħo loquio&
animatus dicere quid sit non ausus. ẽ hoc solũ decosciens queͦdsari qualesit
ab hemine non possit: Solum uero ei simillimum deuisilibus solem
repiperit & ꝑ eius similitudinẽ uiã sermonisuo ad tollendis ad uoti con¬
prehendenda patefecit: Ideo & nullum eius simulsacrũ cũdiis aliis
constituerent᷑ finxit antiquitas qui a summus ds̃ mitaq: ex eomens
sic̃ uel ultia animã ita supnainaturã sunt quonihil fasȩ̃ def ab ulisꝑ

Expanded text:
nuncupatur, tractatus se audet attollere, uel ad mentem, quem graeci 'noim' nuncupatur, tractatus se audet attollere, uel ad mentem, quem graeci 'noim' appellant, originales rerum species, quae 'idee' dictae sunt, continentem, ex summo natam et profectam deo, cum de his, inquam, loquuntur, summo deo et mente, nihil fabulosum penitus attingunt; sed, si quid de his adsignare conantur quae non sermonem tantummodo, sed cogitationem quoque humanam superant, ad similitudines et exempla confugiunt. Sic Plato, cum de τἀγαθῷ loqui esset animatus, dicere quid sit non ausus est, hoc solum de eo sciens, quod sciri quale sit ab homine non possit, solum uero ei simillimum de uisibilibus solem repperit, et per eius similitudinem uiam sermoni suo adtollendi se ad non comprehendenda patefecit. Ideo et nullum eius simulacrum, cum dis aliis constituerentur, finxit antiquitas, quia summus deus nataque ex eo mens, sicut ultra animam, ita supra naturam sunt, quo nihil fas est de fabulis
Abbreviated transcription (Latin):
contextio narrationis ꝑturpia et indigna numitiris acnrosimilia con¬
ponit᷑ utdiadulteri saturnius pudenda cȩlipatris abscidens & ipserur¬
sus a filioregni potito inuincla cometus qđ genustotũ phylosophi nes¬
ciremalunt : A ut sacrarũ rerũ notio subpio figmentorũ uelamine
honestis & tectarebus & uestita nominibus enuntiat᷑ : It hoc ẽ solum fig¬
mentigenus qđ cͣltio de diuinis rebus philosophantis admitcit : Cũ igit᷑
nullam disputationi pariat in iuriã ł er index uel somnians africanꝰ
sed rerũ sacntrũ enuntiatio integrasui dignitate his sittecta nominib:
axcusator tandem edoctus a fabulis fabulosa secernere conquiescat : Sc¬
endum ẽ tamen non in omnẽ disputationẽ phylosophos ad mittere
fabulosa uellicita sed his utisolent cũ uel deanima uel deȩriis a & he¬
rtis uepotestatibus uel deceteris diis locunt᷑ : C&erũ uĩ ad summũ &i prin¬
cipem omniũ dm̃ qui apud grecos: TAΓEON QVIIBΩTONAITION¬

Expanded text:
contextio narrationis per turpia et indigna numinibus ac monstro similia componitur, ut di adulteri, Saturnus pudenda Caeli patris abscidens et ipse rursus a filio regni potito in uincla coniectus — quod genus totum philosophi nescire malunt; aut sacrarum rerum notio sub pio figmentorum uelamine honestis et tecta rebus et uestita nominibus enuntiatur. Et hoc est solum figmenti genus quod cautio de diuinis rebus philosophantis admittit. Cum igitur nullam disputationi pariat iniuriam uel Er index uel somnians Africanus, sed rerum sacrarum enuntiatio integra sui dignitate his sit tecta nominibus, accusator tandem edoctus a fabulis fabulosa secernere conquiescat. Sciendum est tamen non in omnem disputationem philosophos admittere fabulosa uel licita, sed his uti solent cum uel de anima uel de aeriis aetheriisue potestatibus uel de ceteris dis loquuntur. Ceterum cum ad summum et principem omnium deum, qui apud Graecos τἀγαθόν, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gde in ea luce desolis aspectu t tiasicca
quasi plus abosto se mota quarta frigida deficiente ã lumine: Itia uero
cn uersio que ÷ diei secundum ortum &occasum ita disponitur : Quod humi¬
da sit usq ad primã dequattuor partibus partẽ dicicalida usque ad secun¬
dam sicca usque ad tertiã quarta iã frigida : Oceanus quoque in cremto
suo hunc numerũ ten& : Nam primonascentis lunȩ diefit copiosior solito
Ninuit᷑ spaulis ꝑsecundo minorẽq eũ uid& tertius quã secundus : &itas
decsescendo addiem septimũ ꝑuenit : Rursus octauus dies mapa sepi÷¬
mopar & nonus fit similis sexto decimus quinto &undecimꝰsto quartora
cioq duo decimus & tertius decimꝰ similis fit securdo quartus decimꝰ p̃rimo
tertia uero ebdomas eandem facit quȩ prima : quarta ẽapidem quȩ
secunda Hic deniq est numerus qui hominẽ concipi formari edi uiuese
ali ac ꝑom̃s a&atũ gr̃adus tra di senectȩ atq om̃pino consta se faoxit: Nã

Expanded text:
e in eadem luce de solis aspectu; tertia sicca, quasi plus ab ortu remota; quarta frigida, deficiente iam lumine. Tertia uero conuersio, quae est diei secundum ortum et occasum, ita disponitur quod humida sit usque ad primam de quattuor partibus partem diei, calida usque ad secundam, sicca usque ad tertiam, quarta iam frigida. Oceanus quoque in incremento suo hunc numerum tenet. Nam primo nascentis lunae die fit copiosior solito, minuitur paulisper secundo, minoremque eum uidet tertius quam secundus, et ita decrescendo ad diem septimum peruenit. Rursus octauus dies manet septimo par et nonus fit similis sexto, decimus quinto, et undecimus fit quarto par tertioque duodecimus, et tertius decimus similis fit secundo, quartus decimus primo. Tertia uero hebdomas eadem facit quae prima; quarta, eadem quae secunda. Hic denique est numerus qui hominem concipi, formari, edi, uiuere, ali ac per omnes aetatum gradus tradi senectae atque omnino constare facit. Na
Abbreviated transcription (Latin):
dietotomo sdcu adnosluminis uniuersitate priuat᷑ : Amphycirtus ÷
autẽ cũ supnt diam& rũdi Acm sante quã orbis conclusione cingit᷑ uel
deoibe iã minuens intermedietatẽ ac plepaitudinẽ insu ꝑmediã lumin is
curuati eminentiã : Solquoque ipse decouitã omnia mutuat᷑ sepamo
signo lices suas uariat Neol sticio hiemale adaestiuũ solstidũ septimo
puent signo : Et atropico uerno us ad autũ nale tropicĩ etinoisgni ꝑ agatio it¬
ueatione ꝑducit᷑ : T res quoq: conuersionis lucis as adhere ꝑhunonu¬
inerũ austat: ÷ autẽ prima maxima secunida media minimae tetta
& matima ÷ ani secundum solem media iensis secupidumlupã imniniha
lieise tundum ostĩ & occa sum : Est uero unaque que conuersio quhdt iptnb
a orequat tuor modis quibuna quȩ que conuertit᷑ : h st̃ uaut quat dior
po diacerum prima humidu. deiode calida inde icca & adultenu
fiegila dtrnar una copuersio id÷ anniha inida ẽ ueto otẽpri salida

Expanded text:
et cum ad nos luminis uniuersitate priuatur. Ἀμφίκυρτος est autem cum supra diametrum dichotomi antequam orbis conclusione cingatur uel de orbe iam minuens inter medietatem ac plenitudinem insuper mediam luminis curuat eminentiam. Sol quoque ipse, de quo uitam omnia mutuantur, septimo signo uices suas uariat. Nam a solstitio hiemali ad aestiuum solstitium septimo peruenit signo, et a tropico uerno usque ad auctumnale tropicum septimi signi peragratione perducitur. Tres quoque conuersiones lucis aetheriae per hunc numerum constant. Est autem prima maxima, secunda media, minima est tertia; et maxima est anni secundum solem, media mensis secundum lunam, minima diei secundum ortum et occasum. Est uero unaquaeque conuersio quadripertitet ex quattuor modis quibus unaquaeque conuertitur. Hi sunt autem quattuor modi: fit enim prima humida, deinde calida, inde sicca et ad ultimum frigida. Et maxima conuersio, id est anni, humida est uerno tempore, calida
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝓfertur: his aliqua ex parte tractatis ꝓgrediam᷑ ad reliqua: Sed
quosis africane alacrior adtutandam rẽpublicã sic hab&o : omnib:

Expanded text:
tate profertur. His aliqua ex parte tractatis progrediamur ad reliqua: «Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicam, sic habeto: omnib
Abbreviated transcription (Latin):
in defessa ad missi sceleris ad monitione lamans sẽꝑq curas si re quiescere
forte tẽptauerint excitatis tã quã fibris renascentibus inherendam necul¬
la sibimisenttione parcens lege hacquasse iudice nemonocens ab soluit᷑
netc desesuã potest uita resententiã : Illos at un epulis anteom positis ex¬
cruciari fame : nec in edia tabescere. quos magis ad qirendi desideriũ

Expanded text:
indefessa admissi sceleris admonitione laniantis, semperque curas, si requiescere indefessa admissi sceleris admonitione laniantis, semperque curas, si requiescere forte temptauerint, excitantis tamquam fibris renascentibus inhaerendo, nec ulla sibi miseratione parcentis lege hac qua ... se iudice nemo nocens absoluitur, nec de se suam potest uitare sententiam. Illos aiunt, epulis ante ora positis, excruciari fame et inedia tabescere quos magis magisque adquirendi desideriu
Abbreviated transcription (Latin):
sepul chrũ hoc ditis corcaua hoc inferos uocauer̃ : Et om̃a quȩ illic eẽ
credidit fabulosa ꝑsuasio in nobis m&ipsis & in ipsis humaniscor¬
poribus ad signare conatisunt : Obliuionis fluuium aliud non cẽ asse¬
rentes quã errorẽ animȩ obliuiscentes maiestatẽ uitȩprioris qt antequã
in corpus trude s& potita ẽ : Solamq eẽ in corpose uitã putantes pariint̃¬
pr&atiore fleg& hontẽ ardores irarũ &cupiditatũ putar̃ : Ache ronte
quic quid fecisse dixis seueusq ad tristitiã bumanȩ uari&atis more nos
penit& : Coertũ quic quid homines inluctũ lacrimasq: compellit:
Strgem quic quid int̃ sehumarios animos ingurgitẽ mergit odiorũ: Ipsã
quo que peniarũ distriptionẽ deipso usu conuersationis humanȩ sũ ptã csedider̃:
Vulturẽ ieidre ditale toridentẽ . puihi lalitid intelligi uolentes quã torm̃ta¬
mibi conscientiȩ obnexia : flagita tio uiscent interiontrimans & ipsauita

Expanded text:
sepulcrum, hoc Ditis concaua, hoc inferos uocauerunt, et omnia quae illic esse credidit fabulosa persuasio, in nobismet ipsis et in ipsis humanis corporibus adsignare conati sunt, obliuionis fluuium aliud non esse adserentes quam errorem animae obliuiscentis maiestatem uitae prioris qua, antequam in corpus truderetur, potita est, solamque esse in corpore uitam putantis. Pari interpretatione Phlegethontem ardores irarum et cupiditatum putarunt, Acherontem quidquid fecisse dixisseue usque ad tristitiam humanae uarietatis more nos paenitet, Cocytum quidquid homines in luctum lacrimasque compellit, Stygem quidquid inter se humanos animos in gurgitem mergit odiorum. Ipsam quoque poenarum descriptionem de ipso usu conuersationis humanae sumptam crediderunt, uulturem iecur immortale tondentem nihil aliud intellegi uolentes quam tormenta conscientiae, obnoxia flagitio uiscera interiora rimantis, et ipsa uitalia
Abbreviated transcription (Latin):
re est& hicon id ẽ scien dinatura desole prthicon autẽ id ẽ crescend
sitio haec nobis constit uita qua fruimur: Conuersatiota m̃ nrã & ꝓpuentus
actuũ tã ad ipsa duolumina quã ad qmrq: uagas stollasresert᷑: Sed harũ
stellarũ alia sinteruentus numerorũ quorum supra secimꝰ mentionẽ tũ

Expanded text:
re, ethicon, id est sentiendi natura, de sole, phisicon autem, id est crescendi ficio hec nobis constat uita, qua fruimur. Conuersatio tamen nostra et prouentus actuum tam ad ipsa duo lumina quam ad quinque uagas stellas refertur, set harum stellarum alias interuentus numerorum, quorum supra fecimus mentionem, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ex politicis efficiuã beati : Iureergotullius dererũ publicarũ reco¬
ribus dixitubibeati aeuo sẽpiternofruađ : Quiut ostender& alios
ociosis alios nego ciosis uirtutibus fiemibatos non dix̃ absolat
eẽ illi principi dõ acceptius quãciuitates : Sed adiecit qđ quidem in
terris fiat . ut eos qui ab ipsis celestibus incipiunt discerneset a rectorib:
ciuitatũ quibus pͥter fios actus iterpanit᷑ ad celum: Illa autẽ difipi¬
tione quid pressius potest eẽ quid cautius de nomi neciuitatũ quã
concilia in quit co&usq hominũ iuresotiati quaeciuitates appel¬
lan : Nã & seruilis condam &gladiatoriam anus concilia hominũ
& co&us fuer̃ sed noniure sotiati: Illa autẽ sola iusta ẽ multitudo :
cuius uni uersitas in legum consentit obsequiũ. Quoduero aitha

Expanded text:
et politicis efficiuntur beati. Iure ergo Tullius de rerum publicarum rectoribus dixit: «ubi beati aeuo sempiterno fruantur»; qui, ut ostenderet alios otiosis, alios negotiosis uirtutibus fieri beatos, non dixit absolute nihil esse illi principi deo acceptius quam ciuitates, sed adiecit: «quod quidem in terris fiat», ut eos qui ab ipsis caelestibus incipiunt discerneret a rectoribus ciuitatum, quibus per terrenos actus iter paratur ad caelum. Illa autem definitione quid pressius potest esse, quid cautius de nomine ciuitatum? «Quam concilia, inquit, coetusque hominum iure sociati, quae ciuitates appellantur». Nam et seruilis quondam et gladiatoria manus «concilia hominum et coetus» fuerunt, sed non «iure sociati». Illa autem sola iusta est multitudo, cuius uniuersitas in legum consentit obsequium. Quod uero ait
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ : In martis animositatis ardorẽ : qđ thimiconndncupat᷑ : In solis ses¬
tiendi opinandiq: natuntẽ quod aesteticon & fantasticon apͥpellant :
Desiderii uero motũ qđ epithymeti conuocat᷑ inueneris : Pronuntian¬
di & int̃ p̃tandiquȩsentiat qđ ermene uticondicit᷑ in orbemercurii :

Expanded text:
dicitur; in Martis animositatis ardorem, quod thymicon nuncupatur ; in Solis sentiendi opinandique naturam, quod aestheticon et phantasticon appellant; desiderii vero motum , quod epithymeticon vocatur, in Veneris; pronuntiandi et interpretandi, quae sentiat, quod hermeneuticon dicitur, in orbe Mercurii
Abbreviated transcription (Latin):
fit i conuero id est naturã plantandi & augendi corpont in ingressu
globi lunaris exerc& : Et est haec sicuta dicinsultima ita in nr̃is terre¬
nisq: omnibus prima: Corpus enĩ hoc sicut fex diui narũ ẽ uta ani

Expanded text:
 uero, id est naturam plantandi et augendi corpora, in ingressu globi lunaris exercet. Et est haec, sicut a diuinis ultima, ita in nostris terrenisque omnibus prima. Corpus enim hoc, sicut faex rerum diuinarum est, ita ani
Abbreviated transcription (Latin):
lbmniã p se quemur quȩnisi supplod&c manebit ciceroni cũ platont
omimunis Ait aphilo sopho sabulam nonoportuise configitoñ
nulluti siginent ginus ueri ꝓfes soribus conuenr& cur eniminquit
sirii celestium notionẽ si habitũ nos animarũ docere uoluisti non
sumplica & ab selita hoc in sinuatione curatũ ẽ setd quiesstihi oora
ca susq ex cogitata nouitas & conposita aduo catis ena fignost
ipsam q̃ rendi ueriianuã mendatio polluer̃ : Haec qm̃ dumdepla¬
tonico ereiactant᷑ axrã qui&em a fricani nostrisomniantis accu¬
sant : Vtrã qͦ. suba posito argumento lecta ꝑsona ẽ. quȩ ac com

Expanded text:
lumniam persequemur quae, nisi supplodetur, manebit Ciceroni cum Platone lumniam persequemur quae, nisi supplodetur, manebit Ciceroni cum Platone communis. Ait a philosopho fabulam non oportuisse confingi, quoniam nullum figmenti genus ueri professoribus conueniret. «Cur enim, inquit, si rerum caelestium notionem, si habitum nos animarum docere uoluisti, non simplici et absoluta hoc insinuatione curatum est, sed quaesita persona casusque excogitata nouitas et composita aduocati scaena figmenti ipsam quaerendi ueri ianuam mendacio polluerunt?» Haec quoniam, dum de Platonico Ere iactantur, etiam quietem Africani nostri somniantis accusant — utraque enim sub apposito argumento electa persona est quae accom
Abbreviated transcription (Latin):
nodimdlum nobi ẽaquo enere hominĩ tullius mnemnont bal on fa:
pla conis faibulaen uel nesibudem cueniat nonusrumo ne enlinsisuer¬
bis uult in peritũ uulgus intelligi sedgenus hominũ uertignarũ suio
peritia eosteuatione: Quippe quos cad gisse alia & ad repre hendendu
constat ẽ animatos. Di cemꝰi igtc̃ & quesintantũ phy sophum hefitiet qum¬
dam censure exercuis se leuitatt̃ quis uctorũ aiã scriptã tliquerit
accu sationẽ & postremo quid proea dumtaxat parte quȩhincoperi
necis aria ẽ espondesiconueniat obiectis: quibus qđ factũ facile stest
teruatisiam quic quidul comtrt ciceronisopiniont̃ &ã in seioioni
somniũ scuiaculatus ẽ um quã morsus liboris seuforttiaculabit̃ disso¬
uature seria Colotẽsuerõ inter epicuti auditores loquaatttnet¬
bilior &iẽ in librum reculit quȩ debocamarius cauillatis e Seo
seer q ueimiuria notaure si quidem adsomniũ de quohic pcedit
sermo i on antinent : Hocsoco nobis obmit cenda quotillamca¬

Expanded text:
re hominum Tullius memoret uel irrisam Platonis fabulam uel ne sibi idem eueniat non uereri. Nec enim his uerbis uult imperitum uulgus intellegi, sed genus hominum ueri ignarum sub peritiae ostentatione, quippe quos et legisse talia et ad reprehendendum constaret animatos. Dicemus igitur et quos in tantum philosophum referat quandam censurae exercuisse leuitatem, quisue eorum etiam scriptam reliquerit accusationem, et postremo quid pro ea dumtaxat parte quae huic operi necessaria est responderi conueniat obiectis. Quibus, quod factu facile est, eneruatis, iam quicquid uel contra Ciceronis opinionem etiam in Scipionis somnium seu iaculatus est umquam morsus liuoris seu forte iaculabitur, dissonaturae seria. Colotes uero, inter Epicuri auditores loquacitate notabilior, etiam in librum rettulit quae de hoc amarius cauillatus est. Sed cetera quae iniuria notauit — si quidem ad somnium de quo hic procedit sermo non attinent — hoc loco nobis omittenda sunt: illam ca
Abbreviated transcription (Latin):
a uero hebetat acrepellit obtucũ eburputat᷑ : Cuuis corpus sic
anacura densatũ ẽ uc ad quã uis ex tremitatẽ tenuitatis era sum
nullo uisu nidulterior tendente penetret᷑. Tractatis generib:
a modis quibs soniu scipionis refortꝰ nunc ipsã eidem somnum̃tẽ ipsũq
ꝓpositũ qđ greci CRΟΠΟΝ uocanđ ante quã uerba inspiciant᷑ tẽ¬
tus a perire &eo ꝑtinere ꝓpositũ presenti soperis ad sercemꝰ si¬
cut &ia in principio huiustermonis adstruximat animas

Expanded text:
a uero hebetat ac repellit obtutum, ebur putatur, cuius corpus ita a uero hebetat ac repellit obtutum, ebur putatur, cuius corpus ita natura densetum est ut ad quamuis extremitatem tenuitatis erasum nullo uisu ad ulteriora tendente penetretur. Tractatis generibus et modis ad quos somnium Scipionis refertur, nunc ipsam eiusdem somnii mentem ipsumque propositum, quem Graeci σκoπόν uocant, antequam uerba inspiciantur, temptemus aperire et eo pertinere propositum praesentis operis adseramus, sicut etiam in principio huius sermonis adstruximus, ut animas
Abbreviated transcription (Latin):
falsitatis in somniorũ uirgilicm testeicitantes uersus fecimꝰ mentionen
erudito degeminarũ somni descretione portarũ siquis forte querere
uelit curporta exebore falsis &e cornu ueris sit deportatađ stru&
auctore porphyrio qui in comentariis suis hȩc in eundem locumdicit
homero sub eadem diuisione discriptũ : Lat& inquit omne uerũ hoc
tamen anima cũ ab offitiis corporis somnoei paululũ liberata ẽ in¬
terdum aspicit. ñ nũ quã tendit aciem nec tam̃ ꝑuenit: axcũ a spicit tam̃
non libero & directo lumineuid& sed int̃iecto uelamine qđ nexus na¬
ture caligantis obducit: Et hoc innatuni eẽ idem uirgilius aderit
dicens: aspicenãq omnẽq nunc obducta tuenti mortales heb&atiuis¬
sustibi & humida circum caligat Nubemeripiam̃: hoc uelamencum in
qui&e aduer&musq auem animȩ introspicientis admittit de cornu
csedit᷑: Cuius ista natunt ẽ ut tenuatum uisui puiuinsit: Cumaut̃

Expanded text:
falsitatis insomniorum Vergilium testem citantes, uersus fecimus mentionem eruti de geminarum somnii descriptione portarum, si quis forte quaerere uelit cur porta ex ebore falsis et e cornu ueris sit deputata, instruetur auctore Porphyrio, qui in commentariis suis haec in eundem locum dicit ab Homero sub eadem diuisione descriptum: «Latet, inquit, omne uerum. Hoc tamen anima cum ab officiis corporis sοmnο eius paululum libera est, interdum aspicit, nonnumquam tendit aciem nec tamen peruenit, et, cum aspicit, tamen non libero et directo lumine uidet, sed interiecto uelamine, quod nexus naturae caligantis obducit.» Et hoc in natura esse idem Vergilius asserit, dicens: aspice —namque omnem quae nunc obducta tuenti mortales hebetat uisus tibi et umida circum caligat nubem eripiam. ... Hoc uelamen cum in quiete ad uerum usque aciem animae introspicientis admittit, de cornu creditur, cuius ista natura est ut tenuatum uisui peruium sit; cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ si fatiunt astra. pronuntiat nihilui uel potestate gorã hominib:
euenire: Sed ea quae dec r&i necessitas in singulos sancit ta ꝑhorũ sectẽ
transitũ stationẽ recessũ ue monstrari: Vt aues stu p̃t̃ uolando seustando
futunt pennis ueluocis significant nescentes : sic quoq tam̃ iure uocabit᷑
hic salutaris ille t̃ribilis. cũ ꝑhunc prospent ꝑ illum significen in cõmo¬
da : In his autẽ tot nominibus quae desole dicunt non frustra nec ad lau¬
dis põpam lasciuit oratio sed resuere uocabulis exprimunt: Dux & prin¬
ceps ait & moderator lumiinũ reliquorũ mens mundi & tẽperatio: Plato
intima ea cũdeo cto spheris loques& sic ait : Vt autẽ ꝑipso socto arcuitus
celeritatis & tarditatis certamm̃ siul ssit & noscat᷑ deus in ambitũ suprat̃rã setus

Expanded text:
bitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus bitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit, ita per horum septem transitum, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruolando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribilis, cum per hunc prospera, per illum significentur incommoda. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secu
Abbreviated transcription (Latin):
laminibus benei ungit acsotiat : alias nullus adplicat numeri nexus
Aclumina ergo ueneria &ioui alis stella ꝑ hos numeros lumipiutrique¬
solelañ Sed iu alis soli ꝑom̃s: lunȩ uero ꝑplures & ueneria : lunȩ ꝑ om̃s
soli: p̃plures numeros ad gregat᷑: Hinclic& utraq benefica edat᷑
iouis tam̃ stella cũ soleaccõmodatior ẽ : & ueneria cũ luna: At ꝙ ide
uitȩ nrẽ magis commodanđ qua siluminibus uitȩ nrẽ a uotoribus nume
rorũ mtione concordes : Satur nautẽ martisq: stellȩ it a nonbabeN
cũ luminib: cõpetentiã ut tam̃ aliqua uel extrema numerorum lipea
saturnus adsolem mars aspicit adlunã : Idecuninus cõddiutȩ huma¬
e expstimañ quasicũ uitȩ auctoribus artanuimerorũ ntione coniuno¬
ti surtam̃ & ipsi non nũ quã opes uel daritatẽ homnibi presta secre¬
dat᷑ ad alterũ deb& ꝑtinere tractatũ gahic sufficit aperuis se sationẽ . Cur
alia t̃ribilis. alia salutaris ex pͥstima : & plotinus quidem in libro qui inscri¬

Expanded text:
luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneria et Iouialis stella per hos numeros lumisociantur, set Iouialis soli per omnes, lune uero per plures, et Veneria lune per omnes, soli per plures numeros aggregatur. Hinc licet utraque benefica credatur, Iouis tamen stella cum sole accomodatior est <et> Veneris cum luna. Atque ideo uite nostre magis commodant, qrorum ratione concordes. Saturni autem Martisque stellae ita non habent cum luminibus competentiam, ut tamen aliqua uel extrema numerorum linea Saturnus ad solem, Mars adspiciat ad lunam. Ideo minus commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum ratione non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscri
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ partes int̃necione suꝑstites. seminarũ in staurando generihum a¬
no fiunt : Atq ita contingit ut rũdimundo rudes homines & cultus in scu.
cuius memoriã int̾cepit interitutus terris oberre & asperitatẽ paulatĩ
uageferitatis exuti conciliabula & co&us fiatura instituente paciant᷑ : Fitq
primũ int̃eos malinescia & ad huc astuciȩ in ex ꝑta simplicitas quȩ nom̃a
primis seculis prestat : Inde quo magis adcultum rerũ atq artiũ usus ꝓmo¬
u& tanto facilius in animos serpit dȩmulatio : Quȩ primum beneincipiens
in inuidiam latent̃ euadit : & ex haciã nascit᷑ quicquid gerius hominũ postse¬
quentib: scłis experit᷑ : Haec ẽ ergo quȩ rebus humanis ꝑ eundiatq: iterũ

Expanded text:
terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humaterrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius memoriam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem paulatim uagae feritatis exuti, conciliabula et coetus, natura instituente, patiantur, sitque primum inter eos mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam nascitur quicquid genus hominum post sequentibus saeculis experitur. Haec est ergo quae rebus humanis pereundi atque iteru
Abbreviated transcription (Latin):
ex huber& : Euenit enĩ ut ignis usq ad maximũ enutritus augm̃tum :
haustum uincat humorẽ : Ac sicȩris mutata tẽ peries. licentiã prest&
incendio & t̃ra poenitus flagantia in missi ignisurat᷑ : Sed moximpe¬
tucaloris absũpto paulatim uires reuertuNt humori cũ magnapars
ignis incendiis erogat auime lã derenascente humore consumat: ac
rursus longo tẽporũ tractuita crescens humor altius uincit utt̃ris
infundat᷑ eluuio : Rursusq calor post hocuires resumit & ita fit ut
manente mundo int̃ ex superantis caloris humorisq uices t̃rarũ cultus
cum omniũ genere sepe int̃cidat & reducꝗ tẽperiȩ : rursus lo:& :
nũqiã tam̃ seu eluuio seuȩxustio om̃s t̃ras aut omne hominũ genius
uel omnino operit uel penitus exurit :
annorũ milia in solis egyptiorũ monumentis librisq relegunT : Certeigit᷑

Expanded text:
exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, haustum uincat humorem ac sic aeris mutata temperies licentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aannorum milia in solis Aegyptiorum monumentis librisque releguntur. Certae igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sicitradider̃ humore nutriri : Ad serente sideo subr̃ oxa cȩli ꝑusta quã
uia solis id ÷ todiacus occupaui doceanũ sicut supra descripsimꝰ a natura
locatũ : ut om̃is latitudo quã solcũ quinq uagis & luna ultro utroq dis¬
currunt: Habeat subiecti humoris alimoniã : Et hoc. eẽ uoluNt quod
merus diuinarũ omniũ inuentionũ fons & origonẽ subpoeticinube figm̃ti
uerũ sapientib: intellegidedit. iouẽ cũ diis c&eris idẽ cũ stellis ꝓfectũ in oceanũ.
& hyopibus eũ adepulas inuitantib: : Perquã imaginẽ fabulosam homerum
significas seuo luit. hauriri dehumorenu trim̃ta siderib: Qui ob hoc & hiopas
reges epularũ cȩlestium dix̃ : qm̃ circa occeani oñt nonnisi & hyopeshabi¬
taNT. Quosuicinia solisusq ad speciem nigri coloris exurit : Cumergo
calor nutriat᷑ humore haec uicissitudo contingit ut modo calor huior

Expanded text:
sici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam sici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse uolunt quod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fons et origo, sub poetici nube figmenti uerum sapientibus intellegi dedit, Iouem cum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epulas inuitantibus. Per quam imaginem fabulosam Homerum significasse uolunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Aethiopas reges epularum caelestium dixit, quoniam circa Oceani oram non nisi Aethiopes habitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contingit ut modo calor, modo humor
Abbreviated transcription (Latin):
tio immo anteintiũ fuit mundus ut philosophiuolunt. Cur ꝑ innu¬
menabilum seriem scłoꝵ ñ fuenit cultus quo nunuutim᷑ inuentus
non lit terarũ usus quosolo memoriȩ fulcit᷑ & nitas: Curdeniq:
multarũ rerũ experientia ad aliquas gentes recenti& a teꝑuenit
ut eccegalli uitẽ uelcultum oleeromaiã adolescente didicer ale
uero gentes adhuc multa eẽ nesciu ał quae nobis inuenta placuerues
Haecomã uident᷑ &nitatis terũ recugnaredumopinare nosfaciun
certomundi principio paulatim sintula quȩq coepisse : Sed mui¬
lumq: idem fuis sesẽꝑ phylosopniã auctor ẽ conditore quidem dõ
iud tẽ pomxnisicursus solis efficiat : Res uero humanȩ ex partemaxin
sepe occidunt manente mundo & rursusoriuađ ł eluuione uicisĩ ł exustione
redeunte : Cuius uicisitudinis causa ł nec essitastalis ẽ : ignẽ & hereũ phy¬

Expanded text:
tio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innutio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem fuisse semper philosophia auctor est, conditore quidem deo, t, cum nihil aliud tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium phy
Abbreviated transcription (Latin):
iundianitate sollicitat : Narsquis faciȩ muridum semꝑ
fuis econsentiat. cũ &ipsahistoriꝓrũ fides iultarũ rerũ cultum em̃¬
dationẽq uel ipsam inuentionẽ recentẽ eẽ fiteat᷑ : cũq rudes pri¬
mũ homines & incuria siluestri non multũ aferarũ asperitate dis¬
similesmeminerit ł fabul& antiquitas tradatq: necp hunc eis quo
nunc utim uictũ fuisse sed glande prius & baci saltos serosperasi
usulcis alimoniã : Cumq ita ex ordium rerũ &ipsius humanȩnatio¬
nisopinent ut aurea primũ sła fuisseciedamꝰ. Et indenatura ꝑ me¬
talla uiliont degenerans. ferro scła postrema foeda uerit : Ac neco
uideam᷑ defabulis mutuari : Quis non hinc aestim& munidumqui¬
doq cepiss& hec loñgã P&roei & atẽ : Cum ab hincultra duo retro
annorũ milia deexcellenti rerũ gestarũ memoria ne greca quidem
exst& historia : Namsu pranim̃ũ a quo semiramis secundum quos¬
damcredit᷑ ꝓcreata nihil p̃darũ in libros relatum ẽ: Sienĩ abiin¬

Expanded text:
cile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
inillam quoq austntlis generis tẽperatã maredeocea nosimiłt influ¬
neo: Red de scribi hoc nr̃a attestatione non debuit : cuius situs nob
in cognitus ꝑ seuerat
uod autẽ n ram̃ habitabilem dix angustã uerticib: lateri
torona uorticib: quã laterib: angustiorẽ . quia summios
cius incertũ extremi pͤinguli breuita ite contrahit᷑ : Dedis¬
tio aũt laterũ cũ langitudine tropici ab utraq parte dis¬
tendit Deniq ueteres omnẽ habitabilem nramextentȩ¬

Expanded text:
in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influin illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed describi hoc nostra attestatione non debuit, cuius situs nobis incognitus perseuerat. Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticibus, lateribus nto zona uerticibus quam lateribus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extent
Abbreviated transcription (Latin):
fleesionis in mitaN omnẽ terrã quad rifidam diuiduas & singula sut sũ¬
one diximꝰ habitationes insulas fatiunt : Namint̃ nos & austrał homi¬
nes means ille ꝑcalidam totãq cingens & rursus utriusq regionis ex¬
trema sinib: suis ambigens binas in superiore atq inferiore t̃sesuꝑ ficie
insula facit : Vndȩtullius h̃ intellegi uolens non dix̃ om̃is t̃raparua
quȩdam ẽ in sula sed omĩs t̃nt q̃ colit᷑ a uob̵ parua quaedam ẽ in sulaꝵ
uia & singuls: de quattuor habitationib: paruȩ quȩdã efficiun insule :
aceano: Bisea sut diximꝰ ambiente omã : Haec anteoculos sigase potest
descriptio substituta : Ex qua & nri maris originẽ q̃ totius una ÷ & rubri
atq: in diciortũ uidebis : Caspiũq mase undeoriat᷑ inuenies : Lic& non
gnorẽ eẽ non nullos q̃uiei deoceano ingressum negeNT : Nec dubium ÷

Expanded text:
flexionis imitantur, omnem terram quadrifidam diuidunt et singulas, ut suflexionis imitantur, omnem terram quadrifidam diuidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insulas faciunt. Nam inter nos et australes homines means ille per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis extrema sinibus suis ambiens, binas in superiore atque inferiore terrae superficie insulas facit. Vnde Tullius, hoc intellegi uolens, non dixit «omnis terra parua quaedam est insula», sed «omnis terra quae colitur a uobis parua quaedam est insula», quia et singulae de quattuor habitationibus paruae quaedam efficiuntur insulae, Oceano bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est
Abbreviated transcription (Latin):
imbitum fec̃ : C&erũ prior eius corona ꝑtonã t̃rȩcalidam meat : Supes¬
riora t̃rarũ & inferiona cingens flec̃sũ circi ae qui noctialis imitata :
Aboriente uero duossinds refundit. unũ ad extremitatẽ septenitrion
ad australis alterũ : Rursusq ab occidente duo parit̃ enascunt sinuls
qui usq ad ambas quas su pradiximꝰ extremitates rufusi occurrunt:
ab oriente de missis : et dumui summa &inpetu in maiio remiscerꝰ
inuicẽ que seferiunt : ex ipsa aquarũ collisione nascit᷑ illa famosa
oceani accessio parit̃ & recessio : Et ubicũq: in nr̃o maricontingit
uel in angustis fi&i suł ii plonis fortelitorib: Ex ipsd oceapi fin
quos oceanũ nuncuocamꝰ eueniunT qr nr̃m mare exill: sinfluit : Ce¬
terũ uerior ut itadicã ei alue usten& zonã pustam & tam ipse qui i¬
e qui noctialem quã sinus ex eonati quiori ⁊ untiẽ circulum a nobitusuȩ

Expanded text:
ambitum fecit. Ceterum prior eius corona per zonam terrae calidam meat, supeambitum fecit. Ceterum prior eius corona per zonam terrae calidam meat, superiora terrarum et inferiora cingens, flexum circi aequinoctialis imitata. Ab oriente uero duos sinus refundit, unum ad extremitatem septentrionis, ad australis alterum, rursusque ab occidente duo pariter enascuntur sinus, qui, usque ad ambas quas supra diximus extremitates refusi, occurrunt ab oriente demissis. Et dum ui summa et impetu immaniore miscentur in uicemque se feriunt, ex ipsa aquarum collisione nascitur illa famosa Oceani accessio pariter et recessio, et ubicumque in nostro mari contingit idem, uel in angustis fretis uel in planis forte litoribus, ex ipsis Oceani sinibus quos Oceanum nunc uocamus, eueniunt, quia nostrum mare ex illis influit. Ceterum uerior, ut ita dicam, eius alueus tenet zonam perustam, et tam ipse, qui aequinoctialem, quam sinus ex eo nati, qui horizontem circulum ambitu suae
Abbreviated transcription (Latin):
circũ ꝑquȩ duas inmorẽ fluminis arctos : Neq enĩ anguis sidaereus
non ꝑeas : Ergo potest constase nobis intellectus si ꝑ ambas ꝓint̃ ambas
moreipsius po&ȩdictũ existimemꝰ : Nobis aliud ad defensionẽ ultrr hae
quȩ diximꝰ non occurrit : Verũ qm̃ inmedio posuimꝰ. quos fines nũquã uia
solis excedat : Manifestũ ẽ autẽ omnibus quid maro dixerit. quẽ constas
erroris ignarũ : Fritingenu singulorum inuenire quid possit ampli
ꝓabsoluenda hac questione conferri : his quoq ut arbitror non otiosa
inspectione tractatis. nunc doceano qđ promisimꝰ ad struamꝰ. Non uno
sed gemino eius ambitu terrȩ corpus omnecircũ flui : Cuius uerus & prim
meatus ẽ : qui ab indocto hominũ genere nescit᷑ : Isenĩ quẽ solum oceanĩ
plures opinatł desinibus ab illo originali refusis secundum ex necessitati

Expanded text:
Circum perque duas in morem fluminis Arctos. Neque enim Anguis sidereus Circum perque duas in morem fluminis Arctos. Neque enim Anguis sidereus r eas uoluitur, non per eas. Ergo potest constare nobis intellectus si «per ambas» pro «inter ambas», more ipsius poetae, dictum existimemus. Nobis aliud ad defensionem ultra haec quae diximus non occurrit. Verum quoniam in medio posuimus quos fines numquam uia solis excedat, manifestum est autem omnibus quid Maro dixerit, quem constat erroris ignarum, erit ingenii singulorum inuenire quid possit amplius pro absoluenda hac quaestione conferri. His quoque, ut arbitror, non otiosa inspectione tractatis, nunc de Oceano quod promisimus adstruamus: non uno, sed gemino eius ambitu terrae corpus omne circumflui. Cuius uerus et primus meatus est qui ab indocto hominum genere•nescitur. Is enim, quem solum Oceanum plures opinantur, de sinibus ab illo originali refusis secundum ex necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
tribusmilib: octingentis stadiis a siene introrsũ recedit : Et ab
illausq ad t̃rã cina momiferacẽ s̃ : stadia octingenta : Et ꝑhaec
om̃a spatia & ꝑustalic & ntritam̃ uita fruuNT habitantes: Vltrir
uero iã in accessũ ẽ : ꝓpt̃ niniũ solis ardorẽ : Cũ ergotantũ spa¬
cii ex ꝑustauitã ministrat &sine dubio circauiciniã alteriustẽ¬
peratȩ idẽ : antechorũ tantũ demspatu habese ꝓ ustȩ fines parẽ
mansu&udinẽ non neg&. Pariȩnĩ inutnaq parte sun oma : Ideo
credendum ẽ ꝑ poeticã tubamq̃: oma sẽ ꝑ in maus extollit dixis¬
les tẽ peratis qđ sepatiunt᷑ habitari : Anforte poetica licentia par¬
ticulam ꝓsimili poene particula posuit & ꝓsub ambasdicese maluit ꝑam
bas : Nã reuent ductus todiacisubambas tẽpestta s ultro atroq ꝑuenit:
Non tam̃ ꝑ ambas : Scimꝰ autẽ & homerũ ipsum & in omnib: imitatorẽeim
bas ꝓint̃ ambas uoluit intelligi: Zodiacus enĩ int̃ambas tẽperatas uol¬

Expanded text:
tis stadiis in perustam a Syene introrsum recedit, et ab illa usque ad terram cinnamomi feracem sunt stadia octingenta; et per haec omnia spatia perustae, licet rari, tamen uita fruuntur habitantes, ultra uero iam inaccessum est propter nimium solis ardorem. Cum ergo tantum spatii ex perusta uitam ministret, et sine dubio circa uiciniam alterius temperatae, id est antoecorum, in tantundem spatii habere perustae fines parem mansuetudinem non negetur paria enim in utraque parte sunt omnia, ideo credendum est per poeticam tubam, quae omnia semper in maius extollit, dixisles temperatis, quod se patiuntur habitari? An forte poetica licentia particulam pro simili paene particula posuit et pro «sub ambas» dicere maluit «per ambas»? Nam re uera ductus zodiaci «sub ambas» temperatas ultro citroque peruenit, non tamen «per ambas»; scimus autem et Homerum ipsum et in omnibus imitatorem eius r, «per ambas» pro «inter ambas» uoluit intellegi? Zodiacus enim inter ambas temperatas uol
Abbreviated transcription (Latin):
ussime ꝑseuer& : Post quã superius dehabitationis nr̃e angustus disse¬
rendo totius t̃rȩ quȩ ad cȩlum puncti locũ obtin& minimã quandam docuit
a nr̃i generis hominib: particdlam possidest : nullius uero gloriã ł in illã
totã partẽ potuis sedifindi : Si quidem gangentrans nare ł transcendere
caucasum romani nominis fama nonualuit spẽ quã deppaganda late
gloriã anteo culos ponendo s nr̃i orbis angustias amputauit : Vult &
diurnitatis auferre ut plene animo nepotis contentũ gloriȩ cõpos
dissuasor insinu& eait : Nec in hacipsa parte inquã sapientis &
fortisuiri nomen serpere potest xernitatẽ nominis posse dura¬
re : Cũ modo exustione modo eleuitione terrarĩ diurnitatirerũ¬

Expanded text:
tissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis dissetissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disserendo totius terrae, quae ad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particulam possideri, nullius uero gloriam uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati reru
Abbreviated transcription (Latin):
lanticũ marelic& magna uocet᷑: decelotam̃ despicientibus nompo
nũ uideri : cũ ad celum t̃n signũ sit. qđ diuidinom possit in partos: Edeoautẽ
÷̃ sꝑbreuitas tã diligent̃ ad serit᷑ : ut parui pendendum ambitũ famȩ cir
sortis intellegat quȩ intã paruo magna eẽ non poterit : Quod doc trine
prepositu ñonminus in sequentib: apparebit: Quin&iã sicupi& ꝓles fu¬
turorũ hominũ deinceps laude suniuscuiusq nr̃m acceptas a patrib: pr¬
etris ꝓdere : Tam̃ ꝓpt̃ leuitones exustionesq t̃ntrũ . quas accĩdee tẽpor
certo necesse ẽ : omni modo non & nã sedne diuturnã quidemgloriã ad¬
sequi possumꝰ : Virtutis fructũ sapiens in consientia ponit : minus ꝑfec¬
tus ingloria : Vndescipio perfectionẽ cupiens in funderẽ nepoti ãuctor:
ut contentus conscientiȩntie p̃miogloriã non sequirat : Inqua ad petendo
om̃ duos̃ t̃õmnaxime que p̃obtari pos siter ut & quã latissime uag& & quã diu¬

Expanded text:
gnum uocetur, de caelo tamen despicientibus non potest magnum uideri, cum ad caelum terra signum sit, quod diuidi non possit in partes. Ideo autem terrae breuitas tam diligenter adseritur ut parui pendendum ambitum famae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non poterit. Quod doctrinae propositum non minus in sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes uniuscuiusque nostrum acceptas a patribus posteris prodere, tamen propter eluuiones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diu