comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sese uertit in latere ⁊ uacantem sepulchri
Et quia utrosq ille locus caperet. sicut
uiuus ꝓmiserat. mortuus impleuit. Sed
quia hoc qđ p̃dixi. apud prenestinã urbẽ
in beati petri apłi monasterio gestũ ẽ. uis¬
ne aliquid etiam in hac urbe de eiꝰ eccłȩ
custodib. ubi sacratissimũ corpus illius ẽ
positum audire PCTRUS: Uolozatq
idut fiat. magnopere deprecor. De the-¬
dhuc suꝑsunt aliqui qui theodorũ
eius eccłȩ custodẽ nouerunt. cuiꝰ narrati.¬
one innotuit resquȩ ei contigit. ualde me¬
morabilis qđ quadam nocte. dum citius ad
melioranda uixta ianuã lumina surrexisset.
ex more ligneis gradib sub lampade positis
stabat. ⁊ lampadis refouebat lum̃ : cum re.¬
pente beatus apłs petrus in stola candida.
deorsum in pauum̃to constitit eiq dixit.
Coliberte. quare tam citius surrexisti :
Quo dicto. ab ocłis aspicientis euanuit.
sed tantus in eo pauor irruit. ut tota in

Expanded text:
sese vertit in latere, et vacantem sepulcri sese vertit in latere, et vacantem sepulcri et quia utrosque ille locus caperet, sicut vivus promiserat, mortuus implevit. Sed quia hoc quod praedixi apud Praenestinam urbem in beati Petri apostoli monasterio gestum est, visne aliquid etiam in hac urbe de ejus ecclesiae custodibus, ubi sacratissimum corpus illius est positum, audire? PETR. Volo, atque id ut fiat magnopore deprecor. Adhuc supersunt aliqui qui Theodorum ejus ecclesiae custodem noverunt, cujus narratione innotuit res quae ei contigit, valde memorabilis: quod quadam nocte dum citius ad melioranda juxta januam luminaria surrexisset, ex more in ligneis gradibus sub lampade positis stabat, et lampadis refovebat lumen. Tunc repente beatus Petrus apostolus in stola candida deorsum in pavimento constitit, eique dixit: Conliberte, quare tam citius surrexisti? Quo dicto, ab oculis aspicientis evanuit. Sed tantus in eum pavor irruit, ut tota in
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq ille diceret scis quia ego modo te
sequuturꝰ sum. utrosq capere ñ potest.
abhas ꝓtinus respondit dicens. Ita fac ut
dixi. quia sepulchrũ tuũ ambos nos capit.
Defunctus itaq ẽ: atq in sepulchro eodẽ
qđ sibi prbt parauerat positus. Mox qͦq.
Quo languore crescente. citius prb̃t uitã
finiuit. Cũq ad sepulchrũ qđ sibi ipse
parauerat. corpꝰ illius fuisset a fratrib de-¬
portatũ. aꝑto eodem sepulchro. uiderunt
om̃s qui aderant locũ non eẽ. ubi poni
potuisset. quia corpꝰ patris monasterii qđ
illic ante positũ fuerat. ome illud sepulchrũ
tenebat. Cumq fr̃s qui prb̃i corpus detu-¬
lerant. factam sibi sepeliendi difficultatem
uiderent. unus eoꝵ exclamauit. dicens.
Opater. ubi est qđ dixisti. qͥa sepulchrũ
istud ambos uos caperet: A cuius uocem.
subito cunctis uidentib. abbatis corpꝰ qđ
illic ante humatũ fuerat. & supinũ iacebat.

Expanded text:
Cumque ille diceret: Scis quia ego modo te Cumque ille diceret: Scis quia ego modo te secuturus sum, utrosque capere non potest, abbas protinus respondit, dicens: Ita fac ut dixi, quia sepulcrum tuum ambos nos capit. Defunctus itaque est, atque in sepulcro eodem quod sibi presbyter paraverat positus. Mox quoquequo languore crescente citius presbyter vitam finivit. Cumque ad sepulcrum quod sibi ipsi paraverat corpus illius fuisset a fratribus deportatum, aperto eodem sepulcro viderunt omnes qui aderant locum non esse ubi poni potuisset, quia corpus patris monasterii, quod illic ante positum fuerat, omne illud sepulcrum tenebat. Cumque fratres qui presbyteri corpus detulerant, factam sibi sepeliendi difficultatem viderent, unus eorum exclamavit, dicens: O Pater, ubi est quod dixisti, quia sepulcrum istud ambos nos caperet? Ad cujus vocem subito, cunctis videntibus abbatis corpus, quod illic ante positum fuerat, et supinum jacebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Renestinȩ urbi mons p̃minet. in qͦ
beati petriapłi monasteriũ situm ẽ.
iuroꝵ dĩ quorũ relatione. ad huc in mo¬
nasterio positus. audisse me contigit mag¬
nũ hoc qđ narro miracłm: quod eiusdem
monasterii monachi se nosse testabantur.
In eo nãq monasterio fuit pater uitȩ uene-¬
rabilis, qui quendã monachũ nutriens.
usq ad reuerendos ꝓuexit mores. Cumq
eũ in timore dñi uideret excreuisse. in eo¬
dem sibi monasterio tunc prħm fecit ordi¬
nari. Cui post ordinationem suã. quia ñ
longe abẽẽt eius exitus. reuelatione indi-¬
catum ẽ. Ap̃dicto aut̃ patre monaste¬
rii petiit. quatinꝰ ei concederet. ut sibi
sepulchrũ pararet. Cuu ille respondit.
Ante te quidẽ ego moriturus sũ: sed tam
uade. & sicut uis. p̃para sepulchrũ tuũ.
Recessit igitur. & p̾parauit. Cum non
post multos dies senex pat̾ febre p̃uentꝰ.
ad extrema ꝑuenit. atq assistenti prb̃o
iussit dicens: In tuo sepulchro me pone.

Expanded text:
minet, in quo beati Petri Apostoli monasterium situm est virorum Dei: quorum relatione adhuc in monasterio positus audisse me contigit magnum hoc quod narro miraculum, quod ejusdem monasterii monachi nosse se testabantur. In eo namque monasterio fuit Pater vitae venerabilis, qui quemdam monachum nutriens, usque ad reverendos provexit mores. Cumque eum in timore Domini videret excrevisse, in eodem sibi monasterio tunc presbyterum fecit ordinari. Cui post ordinationem suam, quia non longe abesset ejus exitus, revelatione indicatum est. A praedicto autem Patre monasterii petiit quatenus ei concederet, ut sibi sepulcrum pararet. Cui ille respondit: Ante te quidem ego moriturus sum, sed tamen vade, et, sicut vis, praepara sepulcrum tuum. Recessit igitur, et praeparavit. Cum non post multos dies senex pater febre praeventus ad extrema pervenit, atque assistenti presbytero jussit, dicens: In tuo sepulcro pone me.
Abbreviated transcription (Latin):
miramur. si uerba edere sine lingua p̃o.¬
tuit uerbũ. quod linguam fecit᷑:
Pe⁊ RUS. Placet quod dicis: GreGor:
Si itaq eõ tempore ꝓfugi. ad constan¬
tinopolitanã urbẽ ueneru̾nt. Eo quoq
tempore quo ꝓ explendis responsis eccłȩ.
ad principẽ ipse transmissus sũ. seniorẽ
quendã ep̃m repperi. qui se adhuc eorũ
ora. sine lingius loquentia uidisse testabat᷑
ita ut aꝑtis orib clamarent: Ecce uidete
quia linguas non habemus. & loquunur.
Nidebatur enĩ arespicientib ut ferebat.
quia absciss radicitus lingius. quasi qđ dã
baratrũ patebat inguttũre. & tam̃ ore
uacuo.plena ad integrũ uerba formaban.¬
tur. Quorũ illic unus in luxurĩa lapsus.
mox priuatus ẽ dono miracłi recto iudeli¬
cet om̃tpotentis dei iudicio. ut qui carnis
continentiã seruare neglexerat. sine lin-¬
gua carnea ñ haberet uerba uirtutis.
Sed hȩc nos ꝓarriane hereseos dãpnatio.¬

Expanded text:
ua poua potuit Verbum quod fecit linguam? PETR. Placet quod dicis. GREGOR. Hi itaque, eo tempore profugi, ad Constantantinopolitanam urbem venerunt. Eo quoque tempore quo pro explendis responsis Ecclesiae ad principem ipse transmissus sum, seniorem quemdam episcopum reperi qui se adhuc eorum ora sine linguis loquentia vidisse testabatur, ita ut apertis oribus clamarent: Ecce videte, quia linguas non habemus et loquimur. Videbatur enim a respicientibus, ut ferebat, quia abscissis radicitus linguis, quasi quoddam barathrum patebat in gutture, et tamen ore vacuo plena ad integrum verba formabantur. Quorum illic unus in luxuriam lapsus, mox privatus est dono miraculi; recto videlicet omnipotentis Dei judicio, ut qui carnis continentiam servare neglexerat, sine lingua carnea non haberet verba virtutis. Sed haec nos pro Arianae haereseos damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib. dum contra catholicorũ uitam.
exorta a uuandalis arriana ꝑsecutio. in
africa uehement᷑ insaniret. quidã in de¬
fensione ueritatis ep̃i fortit̃ ꝑsistentes. ad
mediũ sunt deducti. Quos uuandalorũ
rex. uerbis ac munerib flectere ad ꝑfidiã
ñ ualens. torm̃tis frangere posse se cre¬
didit. Nã cũ eis in ipsa defensione ueritatis
silentiũ indiceret. nec tñ ipsi contra ꝑfidiã
tacerent. ne tacendo forsitan consensisse
uiderentur. raptus infurore. eoꝵ linguas
radicitus abscidi fecit. Res mira. & multis
nota seniorib. quia ita ꝓ defensione ue-¬
ritatis. etiã sine lingua loquebant᷑. sicut
prius loqui ꝑ linguam consueuerant.
Petrꝰ Mirandũ ualde. & uehement̃
stupendum. GRe Goriꝰ Scriptũ
petre ẽ. de unigenito sũmi patris In pͥn.¬
cipio erat uerbũ. & uerbũ erat apđ dm̃
& ds erat uerbũ. De cuiꝰ etiã uirtute sub¬
iungitur. Om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. Quid gͥ

Expanded text:
ibus dum contra catholicorum vitam exhorta a Wandalis Arriana persecutio in Africa vehementer insaniret, quidam in defensione veritatis episcopi fortiter persistentes, ad medium sunt deducti. Quos Wandalorum rex verbis ac muneribus flectere ad perfidiam non valens, tormentis frangere posse se credidit. Nam cum eis in ipsa defensione veritatis silentium indiceret, nec tamen ipsi contra perfidiam tacerent, ne tacendo forsitan consensisse viderentur, raptus in furore, eorum linguas abscidi radicitus fecit. Res mira et multis nota senioribus, quia ita post pro defensione veritatis etiam sprius loqui per linguam consueverant. 349 PETR. Mirandum valde et vehementer stupendum. GREGOR. Scriptum, Petre, est de Unigenito summi Patris: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . De cujus etiam virtute subjungitu
Abbreviated transcription (Latin):
regiȩ diuinitus concussȩ. abiectis longius
seris aꝑtȩ sunt : atq cũ magno sonitu om̃ia
eccłe claustra patuerunt effuso dẽ super
lumine om̃s quȩ extinctȩ fuerant lampa
facturus aduenerat. subita cecitate ꝓcus
est: atq aliens iã manib ad suũ habita¬
culum reductus. Quod dũ langobardi
ineadem regione positi om̃s agnoscerent.
nequaquã ulterius p̾sumpserũnt loca¬
catholica temerare. Miro enĩ modo res
gesta est: ut quia eiusdẽ arriani causa.
lampades inȩccłia beati pauli fuerant
extinctȩ. uno eodemq tempore. & ipse
lumen ꝑderet. & in eccłam lum̃ rediret.

Expanded text:
portae divinitus concussae, abjectis longius portae divinitus concussae, abjectis longius seris, apertae sunt, atque cum magno sonitu omnia ecclesiae claustra patuerunt; effuso desuper lumine, omnes quae exstinctae fuerant lampadfacturus advenerat, subita caecitate percussus est, atque alienis jam manibus ad suum habitaculum reductus. Quod dum Langobardi in eadem regione positi omnes agnoscerent, nequaquam ulterius praesumpserunt catholica loca temerare. Miro enim modo res gesta est, ut quia ejusdem Ariani causa lampades in ecclesia beati Pauli fuerant exstinctae, uno eodemque tempore et ipse lumen perderet, et in ecclesiam lumen rediret.
Abbreviated transcription (Latin):
oc petre facere plerũq R iUS
conati sunt : sed eor sȩuitie. miracła
suꝑna restiterunt. Unde unum narro.
quod ꝑbonefaciũ monasterii mei mona¬
chun. qui usq ante quadrienniũ cum
langolurdis fuit. adhuc ante triduũ agnoui.
Cum ad spolitanã urbẽ langobardorũ ep̃s.
scilicet arrianus uenisset. & locũ illic ubi sol.¬
lemnia sua ageret ñ haberet. cȩpit ab eius
ciuitatis ep̃o eccłam petere. quã suo errori
dedicaret. Qđd̃ dum ualde ep̃s negaret.
idem qui uenerat arrianus. beati pauli apłi
illiceocłam cominus sitam. se die altero uio¬
lenter intraturũ ẽẽ ꝓfessus ẽ. Qđ eiusdẽ
eccłe custos audiens. festinus cucurrit:
eccłam clausit. seris muniuit. Facto aut̃
uesꝑe. lampades om̃s extinxit: seq in in-¬
teriorib abscondit. In ipso aut̃e subsequentiᷤ
lucis crepusculo. arrianus ep̃s collecta mul.¬
titudine aduẽnit. clausas ecdȩ ianuas ef¬
fringere paratꝰ sed repente cuncte simul

Expanded text:
oc, Petre, facere plerumque conati sunt, sed eorum saevitiae miracula superna restiterunt. Unde quod per Bonefatium monasterii mei monachum, qui usque ante quadriennium cum Langobardis fuit, adhuc ante triduum agnovi. Cum ad Spolitinam urbem Langobardorum episcopus, scilicet Arrianus, venisset et loco illic ubi sollempnia sua ageret non haberet, coepit ab eius civitatis episcopo ecclesiam petere, quam suo errori dedicaret. Quod dum valde episcopus negaret, isdem qui venerat Arrianus, beati Pauli apostoli illic ecclesiam cominus sitam se die altero violenter intraturum esse, professus est. Quod eiusdem ecclesiae custus audiens, festinus cucurrit, ecclesiam clausit, seris munivit. Facto autem vespere, lampades omnes extinxit seque in interioribus abscondit. In ipso autem subsequentis lucis crepusculo Arrianus episcopus collecta multitudine advenit, clausas ecclesiae ianuas effringere paratus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ meũ bibetis. sedere autẽ ad dexterã
meã uł ad sinistrã. non ẽ meũ dare uobis.
Quid autẽ calicis nom̃. nisipassionis pocu.¬
lum signat: Et cũ nimirũ constet. quia
iacobus inpassione occubuit. ioħs uero
in pace ȩccłȩ quieuit. incunctant᷑ colligit᷑.
ẽẽ & sine aꝑta passione martiriũ: quando
& ille calicem dĩi bibere dictus ẽ. qui ex
ꝑsecutione mortius ñ est. De his aut̃. talibꝰ
tantisq uiris quoꝵ suꝑius memoriã feci.
cur dicamꝰ quia si ꝑsecutionis tempus
existeret. martires eẽ potuissent. qui oc-¬
culti hostis insidias tolerantes. suosq in hoc
mundo aduersarios diligentes. cunctis
carnalib desiderus resistentes. ꝑ hoo qđ
se om̃ipotenti do in corde mactauerunt.
etiã pacis temipore martires fuerunt. dum
nr̃is modo temporib uiles quoq & scłaris
uite ꝑsonas. de quib nil cęlestis głȩ pre-¬
sumi posse uidebatur. ob orta occasione.

Expanded text:
dem meum bibetis; sedere autem ad dexteram meam vel sinistram, non est meum dare vobis . Quid autem calicis nomen, nisi passionis poculum signat? Et cum nimirum constet quia Jacobus in passione occubuit, Joannes vero in pace Ecclesiae quievit, incunctanter colligitur, esse et sine aperta passione martyrium, quando et ille calicem Domini bibere dictus est, qui ex persecutione mortuus non est. De his autem talibus tantisque viris, quorum superius memoriam feci, cur dicamus quia si persecutionis tempus exstitisset, martyres esse potuissent, qui occulti hostis insidias tolerantes, suosque in hoc mundo adversarios diligentes, cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres fuerunt, dum nostris modo temporibus viles quoque et saecularis vitae personas, de quibus nil coelestis gloriae praesumi poss
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte hunc aspere. ut delinquentes so.¬
lebat increparet. fecit oblationes suas
munera saltem nesciendo suscipet. Sed
cum corã eo fuissent oblationes omniũ
deportatȩ. uir dĩ tacitꝰ sedit singillatĩ
om̃s considerare studuit. Et om̃s alias
eligens atq seorsũ ponens. oblationes quas
Oblationẽ suã omĩpotenti dño tulisti et
nichi tuas oblationes transmittis: Ego¬
tuã oblationẽ non accipio quia suã abs.¬
tulisti deo. Qua ex re actum ẽ. ut p̾sentes
quoq magnus timor inuaderet cum uir
dei.tam scĩenter de absentib iudicaret.
recrꝰ Multos horũ suspicor marti¬
rium subire potuisse. si eos tempꝰ ꝑsecuti¬
onis inuenisset. GRE G̃oRUs
uo sunt petre martirii genera unũ
in occulto. alterum quoq inpublico.
Nam & si ꝑsecutio desit exterius. martirii
meritũ in occuldo ẽ. cum uirtꝰ ad passionẽ
prompta flagrat inanimo. Quia enĩ esse

Expanded text:
ne forte hunc aspere, ut delinquentes sone forte hunc aspere, ut delinquentes solebat, increparet, fecit oblationes suas, munera saltem nesciendo susciperet. Sed cum coram eo fuissent oblationes omnium deportatae, vir Dei tacitus sedit, sigillatim omnes considerare studuit, et omnes alias eligens atque seorsum ponens, oblationes quas Oblationem suam omnipotenti Domino abstulisti, et mihi tuas oblationes transmittis? Ego oblationem tuam non accipio, quia suam abstulisti Deo. Qua ex re factum est ut praesentes quosque magnus timor invaderet, cum vir Domini tam scienter de absentibus judicaret. PETR. Multos horum suspicor martyrium subire potuisse, si eos tempus persecutionis invenisset. GREGOR. Duo sunt, Petre, martyrii genera, unum in occulto, alterum in publico. Nam etsi persecutio desit exterius, martyrii meritum in occulto est, cum virtus ad passionem prompta flagrat in animo. Quia enim esse
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ gladios formidare uix poterant. ex ełꝰ
manu. ictus ferulȩ ꝑtimescebant. Huius
studium fuit. nichil in hoc mundo habere
nichil quȩrere. Om̃s qui adse caritatis
causa ueniebant. ad ȩternȩ uitȩ desideria.
accendere. Si quando autem quoꝵ libet
culpas agnofceret. nũ quã ab increpatione
parceret sed amoris ignȩ succensus. stude¬
bat ineis uehement᷑ ꝑͦ linguã sȩuire. Con¬
suetudinẽ uero uicini uel longe positi.
eusdẽ loci ac̃colȩ fecerant. ut dieb sin¬
gulis. ꝑ ebdomadam unusquisq ei oblati¬
ones suas transmitteret ut ẽẽt quod ipse
ad se uementib offerre potuisset. Quodã
uero tempore. possessor quidã carderius
nomine. ĩmundo desiderio deuictꝰ. quan¬
dam sc̃i monialẽ feminã rapuit sibi illi¬
cito matrimonio conunxit. Qđ mox ut
uir dñi cognouit. ei ꝑ quos potuit. quȩ
fuerat dignus audire mandauit. Cumq
ille sceleris sui conscius timeret. atq ad

Expanded text:
quae gladios formidare vix poterant, ex ejus quae gladios formidare vix poterant, ex ejus manu ictus ferulae pertimescebant. Hujus studium fuit nihil in hoc mundo habere, nihil quaerere; omnes qui ad se charitatis causa veniebant, ad aeternae vitae desideria accendere. Si quando autem quorumlibet culpas agnosceret, nunquam ab increpatione parcere, sed, amoris igne succensus, studebat in eis vehementer per linguam saevire. Consuetudinem vero vicini vel longe positi ejusdem loci accolae fecerant ut diebus singulis per hebdomadam unusquisque ei oblationes suas transmitteret, ut esset quod ipse ad se venientibus offerre potuisset. Quodam vero tempore possessor quidam, Carterius nomine, immundo desiderio devictus, quamdam sanctimonialem feminam rapuit, sibique illicito matrimonio conjunxit. Quod mox ut vir Domini cognovit, ei per quos potuit quae fuerat dignus audire mandavit. Cumque ille 337 sceleris sui conscius timeret, atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sin sammiȩ ꝓuinciȩ quidã uenerandus
uir nienas nomine. soltcariã uitam du.¬
oebat: qui nr̃oꝵ multis cognitꝰ. ante hoc
fere est decenniũ defunctus. De cinꝰ oꝑis
narratione. unũ auctorem non infero.
quia pene tot michi in eiꝰ uita testes ft̃.
quot samnũ ꝓuinciã nouerunt. Hic
itaq nichil adusũ suũ aliud. nisi pauca
ap: um uascula possidebat. Huic cum
langobardus quidã. in eisdẽ apib rapi.¬
nam uoluisset ingerere. prius ab eodẽ
uiro uerbo correptꝰ ẽ: & mox ꝑ malignũ
sp̃m ante eiꝰ uestigia uexatus. Qua exre
factum ẽ. ut sicũt apud om̃s incolas. ita
etiã apud eandem harbaram gentem
eius celebre nonien haberetur: nullusq¬
ultra p̾sumeret enis cellulã. nisi humilis in¬
trare. Sȩpe uero ex uicina silua uenientes
ursi. apeseius comedere conabant᷑. Quos ille
dep̾hensos. ferula quã portare manu con¬
sueuerat. cȩdebat. Ante cuiꝰ uerbera. inima.¬
nissimȩ bestię rugiebant & fugiebant et

Expanded text:
in Samniae provinciae quidam venerandus vir Menas nomine solitariam vitam ducebat, qui nostrorum multis cognitus ante hoc fere est decennium defunctus. De cuius operis narratione unum auctorem non infero, quia paene tot mihi in eius vita testes sunt, quot Samnii provinciam noverunt. Hic itaque nihil ad usum suum aliud nisi pauca apium vascula possidebat. Huic cum Langobardus" quidam in eisdem apibus rapinam voluisset ingerere, prius ab eodem viro verbo correptus est et mox per malignum spiritum ante eius vestigia vexatus. Qua ex re factum est, ut, sicut apud omnes incolas, ita etiam apud eandem barbaram gentem eius celebre noultra praesumeret ejus cellulam nisi humilis intrare. Saepe vero ex vicina silva venientes ursi, apes ejus comedere conabantur: quos ille deprehensos, ferula, quam portare manu consueverat, caedebat. Ante cujus verbera immanissimae bestiae rugiebant, et fugiebant; et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in pace eccłȩ despicabiles uidentur.
ita non nũquã indebilitatis formidine
corruunt. qui in pace prius ecłȩ. fortit᷑
stare credebantur. Sed eos de quib p̃di.¬
xiinꝰ.fieri martires potuisse. fidelit̾ fate.¬
nur: quia hoc iam ex eoꝵ fine collegimꝰ.
Cadere enĩ nec in aꝑta ꝑsecutione pote.¬
rant. hii de quib constat. quia & usq ad
finẽ uitȩ. in occulta animȩ uirtute ꝑsti¬
terunt. Pet Rus : Ut asseris. ita est.
Sed suꝑ indignos nos. diuinȩ miscđiȩ dis.
pensationẽ miror quia langobardorũ
seuitiã ita moderatur. ut ẽoꝵ sacerdotes

Expanded text:
esse in pace Ecclesiae despicabiles videntur; esse in pace Ecclesiae despicabiles videntur; ita nonnunquam in debilitatis formidinem corruunt, qui in pace prius Ecclesiae fortiter stare credebantur. Sed eos de quibus praediximus, fieri martyres potuisse fidenter fatemur, quia hoc jam ex eorum fine colligimus. Cadere enim nec in aperta persecutione poterant hi de quibus constat quia et usque ad finem vitae in occulta animi virtute perstiterunt. PETR. Ut asseris ita est, sed super indignos nos divinae misericordiae dispensationem miror, qui Langobardorum saevitiam ita moderat
Abbreviated transcription (Latin):
magis eligens moriendo ad uitã ĩ morta.¬
lem tendere. quã adorando. uitã mortalẽ
tenere. obtemperare iussis sacrilegis nolu.¬
it & ceruicẽ quã semꝑ creatori flexerant.
creaturȩ inclinare contẽpserunt. Unde
factũ ẽ. ut hostes qui eos cęperant. graui
iracundia accensi. cunctos gladiis int̾fice¬
rent. quos in errore suo participes non
haberent. Quid ergo mirũ. si erũpente
ꝑsecutionis temporẽ. illi martires ẽẽ po¬
tuissent. qui in ipsa quoq pace excłȩ. sem&¬
ipsos semꝑ affligendo. angustã martiris
tenuerunt uiã. quando irruente ꝑsecu¬
tionis articulo. hii etiã meruerunt mar¬
tirii palmas accipere. qui in pace eccłȩ.
latas huiꝰ scłi uias sequi uidebant᷑. Nec
tam̃ hoc qđ de eisdẽ electis uiris dicimꝰ.
de cunctis iã quasi in regulam tenemus.
Nam cũ ꝑsecutionis aꝑt̾e tẽpus irruit.
sicut pleriq subire martiriũ possunt. qͥ

Expanded text:
magis eligens moriendo ad vitam immortamagis eligens moriendo ad vitam immortalem tendere quam adorando vitam mortalem tenere, obtemperare jussis sacrilegis noluerunt, et cervicem quam semper Creatori flexerant creaturae inclinare contempserunt. Unde factum est ut hostes qui eos ceperant, gravi iracundia accensi, cunctos gladiis interficerent, quos in errore suo participes non haberent. Quid ergo mirum si, erumpente persecutionis tempore, illi martyres esse potuissent, qui in ipsa quoque pace Ecclesiae semetipsos semper affligendo angustam martyrii tenuerant viam, quando, irruente persecutionis articulo, hi etiam meruerunt martyrii palmas accipere, qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi videbantur? Nec tamen hoc, quod de eisdem electis dicimus viris, de cunctis jam quasi in regulam tenemus. Nam cum persecutionis apertae tempus irruit, sicut plerique martyrium subire possunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
am ante hosfere aunos GREGoꝑ:¬
quindecim. sicut hii testant᷑ qͥ int̾esse
potuerunt. quadraginta rustici a lango.¬
bardis capti. carnes immo laticias comedẽ
cõpellebantur. Qui cũ ualde resisterent.
& contingere cibũ sacrilegũ nollent. cepe¬
re langobardi qui eos tenuerant. nisi co.
mederent immolata. eis mortẽ minari.
Atilli ȩt̾nam potius quã p̾sente uitã ac
transitoriã diligentes. fidelit̃ ꝑstiterunt
atq insua constantia simul om̃s occisi st̃
Quid itaq isti. nisi ueritatis martires fu.¬
erunt: Qui ne uetitum comedendo.
conditorẽ suum offenderent. elegerunt
odem quoq tempore. dum fere
quadringentos captiuos alios.¬
langobardi tenuissent. more suo immo.¬
lauerunt caput caprȩ diabolo. hoc ei cur.¬
rentes ꝑ circuitũ. & carmine nefando dedi-¬
cantes. Cũq illud ipsi prius summissis
ceruicib ad orarent. eos quoq quos cępe¬
rant. hoc adorare pariter compellebant.
Sed ex eisdẽ captiuis maxima multitudo.

Expanded text:
am ante hos fere annos quindecim, sicut hü testantur qui interesse potuerunt, quadraginta rustici a Langobcompellebantur. Qui cum valde resisterent, et contingere cibum sacrilegum nollent, coepere Langobardi qui 340 eos tenuerant, nisi immolata comederent, mortem eis minari. At illi aeternam potius vitam quam praesentem ac transitoriam diligentes, fideliter perstiterunt, atque in sua constantia simul omnes occisi sunt. Quid itaque isti nisi veritatis martyres fuerunt, qui, ne vetitum comedendo Conditorem suum offenderent, elegerunt odem quoque tempore dum fere quadringentos captivos aliosLangobardi tenuissent, more suo inmolaverunt caput caprae diabolo, hoc ei currentes per circuitum et carmine nefando dedicantes. Cumque illud ipsi prius summissis cervicibus adorarent, eos quoque quos ceperant hoc adorare pariter compellebant. Sed ex eisdem captivis maxima multi
Abbreviated transcription (Latin):
pheta ut coram populo loquebar exceptȩ sunt:
multis curis irruentib in abolitione reliqueram.
Sed post annos octo petentib fr̃ib. notariorum
scedulas reqiuirere studui: easq fauente dñotͣns¬
currens: in quantũ ab angustiis tribulationũ
licuit emendaui. Tua itaq dilectio. has sibi ad
legendum mitti poposcerat. Sed ualde incor.¬
gruum credidi. ut aquã despicabilẽ hauriret:
quẽ constat de beatoꝵ patrum Ambros ii atq
Ausustim torrentib. profunda ac ꝑspicua
fluenta assidue bibere. Sed rursũ dũ cogito
quod sepe inter cotidianas delicias etiam uili¬
ores cibi suauit̾ sapiunt: trans misi minima.
legenti potiora. ut dũ cibus grossior uelut ꝓ
fastidio sumitur: ad subtiliores epulas auidiꝰ¬
sredeatur:

Expanded text:
a ut coram populo loquebar, exceptae sunt, is irruentibus in abolitione reliqueram. Sed post annos octo, petentibus fratribus, notariorum schedas requirere studui, easque, favente Domino transcurrens, inquantum 1174 ab angustiis tribulationum licuit emendavi. Tua itaque dilectio has sibi ad legendum mitti poposcerat, sed valde incongruum credidi ut aquam despicabilem hauriret quem constat de beatorum Patrum Ambrosii atque Augustini torrentibus profunda ac perspicua fluenta assidue bibere. Sed rursum dum cogito quod saepe inter quotidianas delicias etiam viliores cibi suaviter sapiunt, transmisi minima legenti potiora, ut dum cibus grossior velut pro fastidio sumitur, ad subtiliores epulas avidius redeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. ut operet᷑ opꝰ suũ. ꝑegrinũ ẽ opꝰ eiꝰ ab
eo. Opꝰ & enĩ dĩ ẽ. animas quas creauit colli
gere. ad ȩt̃nȩ lucis gaudia reuocare. Flagel.¬
lari aut̃ atq sputis in liniri. crucifigi. mori.
atq sepeliri. ñ hoc in sua substantia opꝰ dĩẽ.
s opꝰ hominis peccatoris. qui hȩc oĩa meru¬
it ꝑ peccatũ: S peccata nr̃a ipse ꝑtulit in
corpore suo suꝑ lignũ. Et qui innatura sua
ante semꝑ incõp̃hensibł. in natura nr̃a cõ¬
p̃hendi dignatus ẽ ac flagellari. Nisi ea q̃
ad suȩ fortitudinis potentiã subleuaret.
Ynde gͦ faciat opꝰ suũ : alienũ opꝰ eiꝰ. ⁊ ut
oꝑetur opꝰ suũ peregrinũ ẽ opꝰ eius ab eo.
Quia incarnatus ds ut nos ad suã iustitiã
colliger&. dignatꝰ ẽ ꝓ nob̾ tãꝗͣ peccator hõ
uapulare. Et alienũ opꝰ fec̃: ut faceret ꝓpriũ.
quia ꝑ hoc qđ infirmans mala nr̃a sustinuit:

Expanded text:
ejus; ut operetur opus suum, peregrinum est opus ejus ab ejus; ut operetur opus suum, peregrinum est opus ejus ab eo . Opus etenim Dei egere, ad aeternae lucis gaudia revocare. Flagellari autem atque sputis illiniri, crucifigi, mori ac sepeliri, non hoc in sua substantia opus Dei est, sed opus hominis peccatoris, qui haec omnia meruit per peccatum, « sed peccata nostra ipcorpore suo super lignum: et qui in natura sua manet semper incomprehensibilis, in natura nostra cumprehendi dignatus est ac flagellari, quia nisi ea, am sublevaret. Ut ergo faciat opus suum, alienum opus ejus; et ut operetur opus suum, peregrinum est opus ejus ab eo, quia incarnatus Deus, ut nos ad suam justitiam colligeret, dignatus est pro nobis tanquam peccator homo vapulare. Et alienum opus fecit ut faceret proprium, quia per hoc quod infirmans mala nostra sustinuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi resurrectio. ibi ascensio illiꝰ continetur.
S qͥs nr̃m hȩc audita cred̾et. nͥ facta cog¬
nouisset. Signatũ ergolibrũ sic̃ in ioħis
apocalipsi legitur. quẽ aꝑire ⁊ legere nemo
poterat leo de tribi iuda aꝑuit. qr om̃ia eiꝰ
nob̾ misteria in sua passione ac resurrectio.¬
ne patefecit. Et ꝑ hoc qđ infirmitatis nr̃t ma.
la ꝑtulit: suȩ nob̾ potentiȩ ⁊ claritatis bona
monstrauit. Caro enĩ factꝰ ẽ: ut nos spiritales
faceret. Benigne inclinatꝰ ẽ: ut leuaret.
Exiit ut introducer&. Uisibił apparuit : ut
inusibilia monstraret. F lagella ꝑtulit: ut sa¬
naret. Oppbria ⁊ irrisiones susfinuit : ut ab
opꝓbrio ȩtno lib̾aret. Mortuus ÷ ut uiufica¬
ret. Agamꝰ gͦ grãs uiuificanti ⁊ mortuo. ⁊
id̾o ãpłius uiuificanti qr mortuo. Inde be-¬
ne salutẽ niãm.⁊ passionẽ illiꝰ isaias contẽ¬
platꝰ ait. Ut faciat opꝰ suũ: alienũ est opꝰ

Expanded text:
ibi resurrectio, ibi 1351 ascensio illius continetur. ibi resurrectio, ibi 1351 ascensio illius continetur. Sed quis nostrum haec audita crederet, nisi facta cognovisset? Signatum ergo librum, sicut in Joannis Apocalypsi legitur , quem aperire et legere nemo poterat, leo de tribu Juda aperuit, quia omnia ejus nobis mysteria in sua passione ac resurrectione patefecit. Et per hoc quod infirmitatis nostrae mala pertulit, suae nobis potentiae et claritatis bona monstravit. 20. Caro enim factus est, ut nos spiritales faceret; benigne inclinatus est, ut levaret; exiit, ut introduceret; visibilis apparuit, ut invisibilia monstraret; flagella pertulit, ut sanaret; opprobria et irrisiones sustinuit, ut ab opprobrio aeterno liberaret; mortuus est, ut vivificaret. Agamus ergo gratias vivificanti et mortuo, et ideo amplius vivificanti, quia mortuo. Unde bene salutem nostram, et passionem illius Isaias contemplatus ait: Ut faciat opus suum, alienum opus
Abbreviated transcription (Latin):
utraq hoc loco marginẽ ac thalamos memo¬
rat. neq hoc ab hac sententia abhorret: quia
cũ maiestas redẽptoris nr̃i nob̾ fuerit ostensa.
finit᷑ fidescũ iã cȩꝑit uid̾e homo qđ credidit.
Et adfinẽ suũ ꝑueniunt thalami: qr corda
fideliũ in cõꝑabilit̾ longe ꝗͣ modo st̃. in amo¬
re illiꝰ ꝑficiuntur. Cubitus gͦ finis utrũq ẽ.
qr unius dñi ⁊ saluatoris uisio inelectis suis
fidẽ finit. ⁊ caritatẽ ꝑficit. Considare libet
qui nos sumꝰ. qͥ ista tractamꝰ. Certe exgentib
uenimꝰ. certe parentes nr̃i lignoꝵ ac lapidũ
cultores fuert. Unde gͦ hoc nob̾ ut ea quȩ
nẽ usq hebrei nesciunt. erechielis ꝓphetȩ
tã ꝓfunda musteria rimen᷑ : Agamꝰ ergo
gr̃as uni qͥ cuncta quȩ de eo insacro eloquio
Scripta sunt. oꝑe impleuit. Yt quȩ intel.¬
ligi audita ñ poterant: iuisa pandentur.
Ibiꝰ quippe incarnatio. ibi passio. ibi mors

Expanded text:
utraque hoc loco marginem ac thalamos memoutraque hoc loco marginem ac thalamos memorat, neque hoc ab hac sententia abhorret, quia cum majestas Redemptoris nostri nobis fuerit ostensa, finitur fides, cum jam coeperit videre homo quod credidit. Et ad finem suum perveniunt thalami, quia corda fidelium incomparabiliter longe quam modo sunt, in amore illius perficiuntur. Cubitus ergo unus finis utrinque est, quia unius Domini et Salvatoris visio in electis suis fidem finit, et charitatem perficit. 19. Considerare libet qui nos sumus qui ista tractamus. Certe ex gentibus venimus, certe parentes nostri lignorum ac lapidum cultores fuerunt. Unde ergo hoc nobis, ut ea quae nunc usque Hebraei nesciunt Ezechielis prophetae tam profunda mysteria rimemur? Agamus ergo gratias uni, qui cuncta quae de eo in sacro eloquio scripta sunt opere implevit, ut quae intelligi audita non poterant, visa panderentur. Ibi quippe incarnatio, ibi passio, ibi mors,
Abbreviated transcription (Latin):
aliena ñ quęrere. illatas in uirias ȩquanimiter
portare. reb ꝓpriis ẽẽ contentos. humilit ui¬
uere. S qr isti ia pauci sunt: angustat᷑ arca.
Alios aut̃ conspicimꝰ etiã possessa relinquere.
nullũ t̾renis reb studiũ dare. inimicos dili¬
gere. carnẽ acunctis uoluptatib domare.
motꝰ om̃s subrationis iudicio p̾mere. ꝑcęles¬
te desideriũ contẽplationis pennas subleuare.
S qr tales quiq ualde rari st̃: in arca uixta
cubitũ ducunt᷑. ubi homines. ⁊ uolatilia con-¬
tinent᷑. Querat᷑ tñ si quis in eis ẽẽ ualeat
sine peccato. ⁊ nullus inuenit᷑. Quis itaq
homo sine peccato. ẽ. nͥ ille qͥ in peccato natꝰ¬
nẽ. In uno gͦ cubito consũmat᷑ arca. qr
unꝰ ẽ auctor & redẽptor sc̃ȩ eccłȩ sine pec.
res nouerunt. Dicatur itaq de limine ⁊
state sua apparuerit: om̃ia utriusq testam̃¬
ti quȩ p̃dicta ⁊ ꝓmissa st̃ cõpleuit. Sin uero

Expanded text:
aliena non quaerere, illatam injuriam aequanimiter aliena non quaerere, illatam injuriam aequanimiter portare, rebus propriis esse contentos, humiliter vivere; sed quia isti jam pauci sunt, angustatur arca. Alios autem conspicimus etiam possessa relinquere, nullum terrenis rebus studium dare, inimicos diligere, carnem a cunctis voluptatibus domare, motus omnes sub ratione judicio premere, per coeleste desiderium contemplationis penna sublevari. Sed quia tales quique valde rari sunt, jam arca juxta cubitum ducitur, ubi homines et volatilia continentur. Quaeratur tamen si quis in eis esse valeat sine peccato, et nullus invenitur. Quis itaque homo est sine peccato, nisi ille qui in peccatis co In uno ergo cubito consummatur arca, quia unus est auctor et Redemptor sanctae Ecclesiae sine peccares noverunt. Dicatur itaque de limine estus Jesus in majestate sua apparuerit, omnia utriusque testamenti quae praedicta et promissa sunt complebit. 18. Sin vero
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Homo uͦ atq uolatilia. nimirũ in
suꝑiorib. Iuxta suꝑiorẽ ⁊ enĩ partẽ fenestra
fuit in latere. de qua coruũ ł colũbã dimisit
bomo: ut si iã diliuii tͣnsissce aqͣ. cognoscer&.
Et qr arca eadẽ inuno fuit cubito ꝯsũmata:
homo ⁊ uolatilia iuxta cubitũ fuert̃. Recte
itaq ꝑ arcam uniuersa eccła designatur.
quȩ adhuc in multissuis carnalib lata est.
in paucis spiritalib angusta. Et qr ad unũ¬
hominẽ quiest sine peccato colligit᷑: quasi
in uno cabito consũmat᷑. Uidemꝰ & enim
multos intra eiꝰdẽ sc̃ẽ ȩccłȩ sinũ in suꝑbia
erigi. in carnis uoluptate dissolui. ad qͥrendis
t̾renis reb in hiare. imꝑante auaritia mare
tͣnsire. deseruire iracundiȩ. uirgiis uacare.
ꝓximos quos p̃ualent ledere. S qr eos ad huc
scã eccła tolerat ut conu̾tat. qͣsi in arcȩ latitu.¬
dine deorsũ bestiȩ morant᷑. Uidemꝰ alios iam

Expanded text:
erunt, homines atque volatilia nimirum in erunt, homines atque volatilia nimirum in superioribus. Juxta superiorem etenim partem fenestra fuit in latere, de qua corvum et columbam dimisit homo, ut si jam diluvii transissent aquae, cognosceret. Et quia arca eadem homo et volatilia juxta cubitum fuerunt. Recte per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibus lata est, in paucis spiritualibhominem, qui est sine peccato colligitur, quasi in uno cubito consummatur. Videmus etenim multos intra ejusdem Ecclesiae sanctae sinum in superbiam erigi, in carnis voluptate dissolvi, in adquirendis terrenis rebus inhiare, imperante avaritia maria transire, deservire iracundiae, jurgiis vacare, proximos quos praevalent laedere. Sed quia eos adhuc sancta Ecclesia tolerat ut convertantur, quasi in arcae latitudine deorsum bestiae morantur. Videmus alios jam
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ ꝑuenire ualeamꝰ. Qui fructꝰ nobis
erit uberrimꝰ: usio unius cubiti. Ergo unꝰ
est finis utrũq. qr unꝰ ÷ ille qͥ dix̃. Singłarit̃
sum ego donec transeã. Qui solus cũ patre ⁊
scõ spũ p̃sid &e inglo. sicut passer unicus iN
ȩdificio. Quẽ ad modũ impleuit legẽ ꝑ miste¬
riũ incarnationis ⁊ ꝑfectȩ humanitatis suȩ:
ita testam̃ti noui ꝓmissa impleturꝰ ẽ ꝑ osten.¬
sam głam claritatis suȩ. Hunc unũ nob̃ cu¬
bitũ m̃sura quoq arcȩ locuta ẽ. Arca
enĩ quȩ trecentis cubitis fieri in longitudine
iussa ẽ. sexaginta uͦ latitudine. triginta au
inferius ampla ẽ. suꝑuis angusta: Que a
trecentis ⁊ sexaginta ac trigin̾ta cubitis ad
bet. paulisꝑ angustata ⁊ in altũ ꝓficiens ad
unũ tendit. Ip̃sa enĩ ratio exigit ut credamꝰ.
qđ in illa arcȩ latitudine õs bestiȩ. cuncta
quadrupedia atq reptilia. in inferiorib fu¬

Expanded text:
animae pervenire valeamus. Qui fructus nobis animae pervenire valeamus. Qui fructus nobis erit uberrimus, visio unius. Cubitus ergo unus est finis utrinque, quia unus est ille qui dixit: Singulariter sum ego done praesidet in coelo, sicut passer unicus in aedificio . Quemadmodum implevit legem per mysterium incarnationis et perfectae humanitatis suae, ita testamenti novi promissa impleturus est per ostensam gloriam claritatis suae. 16. Hunc unum nobis cubitum mensura quoque arcae locuta est. Arca enim, quae trecentis cubitis fieri in longitudine jussa est, sexaginta vero in latitudine, triginta autem uratur, quae inferius ampla est, superius angusta? Quae a trecentis, et sexaginta, ac triginta cubitis ad 1350 paulisper angustata, et in altum proficiens, ad unum tendit. Ipsa enim ratio exigit ut credamus quod in illa arcae latitudine omnes bestiae, cuncta quadrupedia atque reptilia in inferioribus fu
Abbreviated transcription (Latin):
lesti sponso ẽ amica ꝑ amorẽ: colũba per
sp̃m. formosa ꝑ morũ pulchritudinẽ. Quȩ
cũ iã de corruptione carnis ducit᷑: ei ꝓcul
dubio hiemps tͣnsit. qr p̾sentis uitȩ torpor
abscedit. Imber qͦq abit. & recedit. qr cũ ad
contẽplandũ in sua substantia omipotentẽ
dñi educit᷑. iã uerboꝵ guttȩ necessariȩ ñ ert̃
ut pluiia debeat p̃dicationis infundi. Nã
qđ minꝰ audire potuit : apliꝰ uidebit. Tc̃ ap¬
parent flores int̾ra: qr cũ de ęt̾na beatitudi¬
nis uita quȩdã suauitatis pͥmordia p̾gusta¬
re anima coeꝑit: qͣsi iam in florib odorata
exit. Qđ post ꝗͣ egressa fuerit: infructu ube¬
rius habebit. Unde ⁊ illic subdit᷑. Tempus
putationis aduenit. In putatione qͥppe. sar¬
m̃ta sto rilia recidunt᷑: ut ea quȩ p̃ualent.
uberius fructũ ferant. Nr̃e itaq putationt
tẽpꝰ tc̃ aduenit: qͣndo infructuosã ac noxiã
corruptionẽ carnis deserimꝰ. ut ad fructum

Expanded text:
 columba per spiritum, formosa per morum pulchritudinem. Quae cum jam de corruptione carnis educitur, ei procul dubio hiems transit, quia praesentis vitae torpor abscedit. Imber quoque abiit et recessit, quia cum ad contemplandum in sua substantia omnipotentem Deum educitur, jam verborum guttae necessariae non erunt, ut pluvia debeat praedicationis infundi. Nam quod minus audire potuit, amplius videbit. Tunc apparent flores in terra, quia cum de aeternae beatitudinis vita quaedam suavitatis primordia praegustare anima coeperit, quasi jam in floribus odoratur exiens, quod postquam egressa fuerit, in fructu uberius habebit. Unde et illic subditur: Tempus putationis advenit . In putatione quippe sarmenta sterilia reciduntur, ut ea quae praevalent uberius fructum ferant. Nostrae itaque putationis tempus tunc advenit quando infructuosam ac noxiam corruptionem carnis deserimus, ut ad fructum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo unꝰ utroꝵq ẽ. quia & quẽ lex p̃dixit
incarnae apparuit. & ipse quẽ nc̃ testam̃¬
tũ nouũ loquit᷑: ingła maiestatis appare.¬
bit. Et tunc utroꝵq finis erit. &iuisus in
duunitatis suȩ potentia. omĩa quȩ st̃ pre¬
dicta cõpleuerit. Scriptũ nãq ẽ. Fuuc
legis xp̃s adiustitiã credenti. Finis uideli.¬
cet ñ qui consumit. s qͥ ꝑficit. Tunc & enĩ
legẽ ꝑfecit. cũ sicut lex p̃dixerat incarnatꝰ
apꝰparuit. S adhuc de eiꝰ iudicio multa
nouũ testam̃tũ loquit᷑. adhuc multa de
regno illiꝰ narrat: quȩ necdũ uidemꝰ im¬
ple̾ta. Ecce cotidie euangłiũ legit᷑. uentu
ra p̃dicant᷑. Tunc gͦ erit ⁊ nouiꝰ testam̃ti
finis. cũ & quȩ de sẽ ꝓmisit cõpleuerit.
Finiet᷑ uero testam̃tũ nouũ. qr ꝑficietur.
Nam cũ ipse de quo loquit᷑ uisus fuerit.
eiꝰdem testam̃ti u̾ba cessabt̃. Unde ⁊ sc̃ẽ¬

Expanded text:
rorumque est, quia et quem lex praedixit in carne apparuit, et ipse quem nunc Testamentum Novum loquitur, in gloria majestatis apparebit. Et tunc utrorumque finis erit, cum visus in divinitatis suae potentia, omnia quae sunt praedicta compleverit. Scriptuistus ad justitiam omni credenti : » finis videlicet non qui consumit, sed qui perficit. Tunc etenim legem perfecit, cum sicut lex praedixerat incarnatus apparuit. Sed adhuc de ejus judicio multa Novum Testamentum loquitur. Adhuc multa de regno illius narrat, quae necdum videmus impleta. Ecce quotidie Evangelium legitur, ventura vita praedicatur. Tunc igitur erit et Novi Testamenti finis, cum ea quae de se promisit impleverit; finietur vero Testamentum Novum, quia perficietur. Nam cum ipse de quo loquitur visus fuerit, ejusdem Testamenti verba cessabunt. Que
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecerit.: tantũ ds̃ hõib ex eiꝰ uirtutib in¬
notescit. Dehis quoq g̃dib beatꝰ iob lo¬
quit᷑ dicens. ꝑsingłos gradis meos. ꝓnun¬
tiabo illũ. Om̃ipotentẽ qͥppe dñm ꝑsin
gulos gͣdus suos ꝓnuntiat. qͥ ꝑ increm̃ta
uirtutũ quȩ cȩpit: ei semꝑ laudẽ suȩ pie¬
tatis reddit. Si quidã gradꝰ incordis ascen¬
sionis ñ ẽẽnt. psalmista ñ diceret. Ambu¬
labt̃ de uirtute in uirtutẽ. Nec mirũ si
de uirtute inuirtutẽ gradꝰ sunt: Quando
una quȩq uirtꝰ qͣsi quibdã gradib agit᷑.

Expanded text:
profecerit, tantum Deus hominibus ex ejus virtutibus inprofecerit, tantum Deus hominibus ex ejus virtutibus innotescit. De his quoque gradibus beatus Job loquitur, dicens: Per singulos gradus meos pronuntiabo illum . Omnipotens Deus ingulos gradus suos pronunciat, qui per incrementa virtutum, quae cepit, ei semper laudem suae pietatis reddit. Si quidam gradus in cordis ascensione non essent, Psalmista non diceret: Ambulabant de virtute in virtutem. Nec mirum, si de virtute in virtutem gradus sunt, quando unaquaeque vir
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ fecit luminis. Potest etiã portȩ noĩe
unꝰ qs q p̾dicator intelligi. quia qͥsqͥs nob̾
ianuã regni cȩlestis ore suo aꝑit: porta ẽ.
Unde & duodecĩ portȩ ł in ioħis apocalipsi.
ł inextrema huiꝰ ꝓpħȩ uisione describunt᷑.
Potest etiã portȩ nomine scripturȩ sacrȩ
scientia ñ inconuenient̾ intelligi. Quȩ dum
nob̾ intellectũ aꝑit: cȩlestis regni ianuã
pandit. Possumꝰ portȩ noĩe ⁊ fidẽ acciꝑe.
quã pͥmã contingimꝰ ut ad uirtutũ ȩdificia
portȩ. nͥ merita uirtutũ: Siue enĩ in cog¬
nitionẽ mediatoris di ⁊ hominũ hominis
iħuxp̃i. seu in scientia diuini eloquii. seu
in ipsa fide quã de illo accipimꝰ: quib dam
gͣdib ad altiora increm̃ta ꝑuenimꝰ. Nemo
enĩ repente fit sũmꝰ: s in bona conu̾satione
aminimis quisq inchoat. ut ad magna ꝑ.¬
ueniat. De his gͣdib ꝑ psalmistã dr̃. Ds
ratur. Quantũ enĩ scã eccła ascendendo

Expanded text:
is fecit. Potest etiam portae nomine unusquisque praedicator intelligi quia quisquis nobis januam regni coelestis ore suo aperit, porta est. Unde et duodecim portae, vel in Joannis Apocalypsi , vel in extrema hujus prophetae visione describuntur. Potest etiam portae nomine Scripturae sacrae scientia non inconvenienter intelligi, quae dum nobis intellectum aperit, coelestis regni januam pandit. Possumus portae nomine et fidem accipere, quam primam contingimus, ut ad virtutum aedificia portae, nisi merita virtutum? Sive enim in cognitione Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi, seu in scientia divini eloquii, seu in ipsa fide quam de illo accepimus, quibusdam gradibus ad altiora incrementa pervenimus. Nemo enim repente fit summus, sed in bona conversatione a minimis quisque inchoat, ut ad magna perveniat. De his gradibus per Psalmistam dicitur: ratur. Quantum enim sancta Ecclesia ascendendo
Abbreviated transcription (Latin):
Hii itaq quã uera de dõ dixerint: testant᷑
miracła. qr talia ꝑ illũ ñ facerent: nͥ de illo
uera narrarent. Et quã pii. quã humiles.
quã benigni extiterint: eoꝵ testant᷑ oꝑatio.¬
nes. Si igit᷑ de fide tẽptam᷑ quã ex illoꝵ p̃di.¬
catione concepimꝰ : loquentiũ miracula con¬
spiciamꝰ. & iufide quã ab eis accepimꝰ confir:¬
ꝓpugnacula : quia ⁊ muniri ꝑ illa possumꝰ.
ttñ hȩc inmanu nr̃i arbitrii non tenemus.
Nã talia facere ñ ualemꝰ. Clipeus uͦ in manu
e. & defendit. qr uirtꝰ patientiȩ. uirtꝰ miscdiȩ.
p̃cedente nos grã : & in potestate ẽ arbitrii.
⁊ a ꝑiculo ꝓtegit adu̾sitatis. Turris itaq
nrã cũ ꝓp̾ugn̾acłis suis ȩdificata ẽ. in qua
nille clipei dependent: Quia scriptura
sacra sub miracłis patrũ a iaculo adu̾sitatis¬

Expanded text:
Hi itaque quam vera de Deo dixerint testantur miracula quia talia per illum non facerent, nisi de illo vera narrarent. Et quam pii, quam humiles, quam benigni exstiterint, eorum testantur ones. Si igitur de fide tentamur, quam ex illorum praedicatione concepimus, loquentium miracula conspicimus, et in fide quam ab eis accepimus confirpropugnacula? quia et muniri per illa possumus, et tamen haec in manu nostri arbitrii non tenemus; nam talia facere non valemus. Clypeus vero in manu est, et defendit, quia virtus patientiae, virtus misericedente nos gratia, et in potestate est arbitrii, et a periculo protegit adversitatis. Turris itaque nostra cum propugnaculis suis aedificata est, in qua mille clypei dependent, quia in Scriptura sacra
Abbreviated transcription (Latin):
erudit. Actiua uidelicet. ⁊ contẽplatua.
Et ꝑ sex cubitos quid aliud ꝗͣ actiua uita ex¬
primit᷑ : qr sexto die ꝑfecit ds oĩa oꝑa sua.
Palmꝰ uͦ qui suꝑ sexcubitos ẽẽ dr̃. iã de sep.¬
timo ẽ. s tñ cubitꝰ ñ ẽ. Actiua ergo uita
signat᷑ ꝑ sexcubitos. contẽplatiua ꝑpalinum.
Qui a. illã oꝑe ꝑficimꝰ. de ista uͦ etiã cum cor¬
tendimꝰ. uix parũ aliqͥd attingere ualemꝰ.

Expanded text:
erudit: activa videlicet et contemplativa. Et per sex cubitos quid aliud quam activa exprimitur? quia sexto die perfecit Deus omnia opera sua . Palmus vero, qui super sex cubitos esse dicitur, jam de septimo est, sed tamen cubitus non est. Activa ergo vita signatur per sex cubitos, contemplativa per palmum, quia illam opere perficimus, de ista vero etiam cum contendimus, vix parum aliquid at
Abbreviated transcription (Latin):
starent: paxilli erei figi ꝑ circuitũ exterius
iussi st̃. in quib religatũ tab̾nacłm teneret᷑.
Colũnȩ itaq argenteȩ int̾ius. paxilli uͦ erei
incircuitu figunt᷑: atq inipsis funes ligati
st̃ ut tab̾nađm fixũ manert. quia uidelicet
ut scĩapłi in luce sermonis sui solidi starent.
⁊ totũ tab̾nacłm id ẽ scã eccła infidi integri.¬
lũ in statu fid̾i ligarent. Extra gͦ paxilli st̃:
uentura p̃dicant. hȩc pꝰquã ostensa sunt.
credibilia omĩb fecert̃. Yt gͦ intꝰ colũnę
ĩmobiles stent: foris paxilli funes continent.
steriũ cred̾ent: illoꝵ p̃dicatͥo obtinuit. qͥ
Habemꝰ firmiorẽ ꝓpħicũ sermonẽ. cui be-¬
ne facitis intendentes. qͣsi lucenti lucerne
incaliginoso loco. In qͥb u̾bis indicat ꝗͣuis
ad altiora surrex̃ exculmine: ubi religata
ꝑsistat infide. Que tñ lucerna ꝓpħici ser¬
monis. iã quidẽ intelligentib lucet. sed
ad huc ñ intelligentib cooꝑta allegoriaꝵ

Expanded text:
 circuitum exterius jussi sunt , in quibus religatum tabernaculum teneretur. Columnae itaque argenteae interius, paxilli vero aerei in circuitu figuntur, atque in ipsis funes ligati sunt, ut tabernaculum fixum maneret; quia videlicet ut sancti apostoli in luce sermonis sui solidi starent, ut totum tabernaculum, id est sancta Ecclesia, in fidei integrilum in statu fidei ligarent. Extra ergo paxilli sunventura praedicant, haec postquam ostensa sunt, credibilia omnibus fecerunt. Ut ergo intus columnae immobiles stent, foris paxilli funes continent, sterium crederent, illorum praedicatio obtinuit, qui «Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis intendentes, quasi lucernae relucenti in caliginoso loco .» In quibus verbis indicat quamvis ad alta surrexit ex culmine, ubi religata persistat in fide. Quae tamen lucerna prophetici sermonis jam quidem intelligentibus lucet, sed adhuc non intelligentibus coo