comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Circũlimatur mõ poculũ celestis
melle sapiencie. ut possint ab inpinden¬
cibr amara remedia sine offensione potaũ
dũ illiciens pͥma dulcedo acerbitatem
sapõis asperłi sõ p̾textu snauitatis occultat
Nam ħ in pͥmis causa ẽ cur apud sapiẽ¬
tes et doctos et pncipes huiꝰ seculi sc̃p¬
plici sermone ut ad ppłm sũt locuti Cõ¬
tempĩtur itaq ab hiis qui nch̾ au¬
põt nͥ ꝙ aures blandioe sono mulcet
Illa nõ que sordida uideant ac uilia.
inepta. uulgaĩa existimant᷑ adeo nicħ
nei̾ putant. nͥ qd̾ auditu suaue ẽ nicħ
credibłe nͥ qd̾ põt incut̾e noluptatem
nemo rem uentate ponderat s ornatu
non c̾dũt ergo diuinris qr fuco carent
S ne illis quide qui ea int̾p̾tantur qr
sũt et ip̃i ã õmo rudes aut c̾te parum
docti nam ut plane sint eloquetes per¬
raro cõtingit. cuiꝰ rei causa in aperto est
Eloquecia enĩ seculo seruit ppło se iac¬

Expanded text:
ntur. circumlinatur modo poculum caelesti ntur. circumlinatur modo poculum caelesti melle sapientiae, ut possint ab inprudentibus amara remedia sine offensione potari, dum inliciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi sub praetexto suauitatis occultat. nam haec in primis causa est cur aput sapientes et doctos et principes huius saeculi scripi ac simplici sermone ut ad populum sunt locuti. contemnuntur itaque ab iis qui nihil aupotest nisi quod aures blandiore sono mulcet, illa uero quae sordida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat, sed ornatu. non credunt ergo diuinis, quia fuco carent, sed ne illis quidem qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi aut omnino rudes aut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. eloquentia enim saeculo seruit, populo se iac
Abbreviated transcription (Latin):
mõs tam̃ cõfirmabimꝰ quoꝵ nõ ẽ stabłis
ac solidis radicib fundata et fida sm̃a
aliquid attigenĩt Nam et in hoc phi et
oratores et poete ꝑicõsi sũt ꝙ ĩcantos
aĩmos facile nretire possũt suauitate ser¬
monis et carmiũ dulci modulacõne
currenciũ Obeamq causam uolui sa¬
piam cum religione cõuige nequio stn¬
diosis manis illa doctͥna possit office
religioĩ atq iusticie. s eciam prosi ꝙͣ
płimũ. Si is qui eas didicei̾t sit ĩ untu¬
tib instructor in nẽitate sciencor pre¬
terea eciam si milli alii. nobis c̾te ꝑto¬
dent delectabit se conscĩa. gandebitq
mens ĩueĩtatis se bice conu̾sai̾ qd̾ est
aĩme pabulum incredibli quada iocũ¬
ditate perfusum. Uerũ nõ e desperandũ
fortasse non camnius suidis nec enimi
tam in malo statu res est. ut desint sane
mentes. quib et ue̾itas placeat. et mõ¬
stratum sibi rectum it̾. uideant et seqnͣ¬

Expanded text:
nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi et oratores et poetae perniciosi sunt, quod incautos animos facile inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officerreligioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si is qui eas didicerit, sit in uirtutibus instructior, in ueritate sapientior. praeterea etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit se conscientia, gaudebitque mens in ueritatis se luce uersari, quod est animae pabulum incredibili quadam iucunditate perfusum. uerum non est desperandum, fortasse non canimus surdis. nec enim tam in malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et ueritas placeat et monstratum sibi rectum iter et uideant et sequa
Abbreviated transcription (Latin):
lata pellitur e medio sapiencia uigei̾t
maior iniquitas sit probatam ĩnocen¬
ciam dampnasse qmͣ manditam S
ut dixi uerentur ne si audierint dap̃¬
uare non possint. ⁊ ides cultores dei
sũmi ã iustos hoĩes torquent int̾fici¬
unt ext̾mmant nec causas odiorũ
redde̾ ipĩ possũt qui tam uehemẽt̾ ode¬
rũt qr ip̃i errant irascunt᷑ hiis qui
ueram uiam secũtur et cũ comge se
possint errores suos insuꝑ crudelbus
factis coat̾uant Innocẽcũ cruoe ma¬
culantꝰ. et dicatas deo mẽtes. euiscer¬
tis corporib extorquẽt Cum talib
nũc cõgredi et disputare cõce̾dimꝰ hoᷤᷤ
ad uẽitatem ab mepta ꝑsuasione tra¬
duc̾e qui sangͥnen facilius hauseñt
qmͣ u̾ba iustoꝵ. Quid igit̾ oꝑam ne
demus ñme na si luctai̾ hos amorte
ad quã cõcitacissime tendũt non potu¬
erimꝰ si ab illo itin̾e deuio adiutã lucẽ¬
q renoca̾e qm̃ ip̃i saluti sue repugnant

Expanded text:
lata pellitur e medio sapientia, ui gerilata pellitur e medio sapientia, ui gerimaior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, innocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? minime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant,
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis rector asseritur siqͥs attigerit
ex istis mepte religiosis ut sunt inimia su¬
ꝑsticõe inpacientes insectetur eciã maledic¬
tis Et iux lecto fortasse pn̾cipio. affligit
proiciat execretur seq mexpiabłi scele̾
contamĩari atq stringi putet. si hecant
legat pacient̾. aut audiat ab hoc tamẽ
si fiei̾ põt humanitatis iure postulamus
ut non pͥus dap̾net qmͣ umu̾sa cognouit
nam si et saclegis et proditoib et uene¬
ficis potestas defentendi sin datur. nec
iciderit in hec. si legit uł perlegat. si
andiat. siñam differat in extremũ si no¬
ui hõim portinatiam ñqmͣ impetrabimꝰ
timent enĩ ne a nobis reuicti manus
dare aliqnͣ. clamante ipã uẽitate cogant᷑
Obstreput igitur et int̾cidũt ne audiãt
et oculos suos oppͥmũt ne luiẽ udeĩt
qd̾ offennus. Es plane ipi diffidencia
su perdite rõnis ostendut cum n cog¬
noscere neq congredi audeant qr sciñt
se faicite suꝑari/ Idc̾co disceptacõne sub¬

Expanded text:
immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projiciat, execretur; seque inexpiabili scelere contaminari atque astringi putet, si haec aut legat patienter, aut audiat. Ab hoc tamen, si fieri potest, humanitatis jure postulamus, ut non prius damnet, quam universa cognoverit. Nam si sacrilegis, et proditoribus, et veneficis potestas defendendi sui datur, nec inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. Sed novi hominum pertinaciam: nunquam impetrabimus. Timent enim ne a nobis revicti, manus dare aliquando, clamante ipsa veritate cogantur. Obstrepunt igitur, et intercedunt ne audiant; et oculos suos opprimunt, ne lumen videant, quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sub
Abbreviated transcription (Latin):
se gesserit. utiq młto alciorẽ dign̾ita¬
tis gradũ deo iidice ꝯsequet᷑. nã pro¬
fecto in bac uita seculari ꝙͣ breuia et
caduca sũt omĩa et p̾feruc̃ se altis ho¬
nunes. et de dignitate ꝯtendũc. qͦ nich̾
fedius nich̾ arrogantius. nich a sapĩe
ratione sb̾mocius. reb enĩ celestibus
ꝯtraria sũt uniũsa t̾rena. Sicut enĩ
sapĩa hominiũ stultĩa ẽ apud deũ. stł¬
ticia ẽ uc docui. sũma sapĩa ẽ. sic deo
bũilis et abiectus ẽ qͥ fui̾t ꝯspicuus ⁊

Expanded text:
utique multo altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur. nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines et de dignitate contendunt, quo nihil foedius, nihil adrogantius, nihil a sapientiae ratione submotius: rebus enim caelestibus contraria sunt ista uniuersa terrena. sicut enim sapientia hominum summa stultitia est aput deum, stultitia, ut docui, summa sapientia est, sic deo humilis
Abbreviated transcription (Latin):
acqĩntile iaciic nec cuiꝙͣ boĩnũ per¬
suade̾ potuerũt. ut eorũ p̃scp̾to in¬
uerẽt. qr fundamẽtũ a celo discipli¬
na illa nõ hũit. nrm̃ opus certuns
sit necesse ẽ qͦs deus docuit. Illi em̃
depingebant u̾bis ec ymagniabãt᷑
uus nõ posse ita iim sic̾ illi sua dis¬
pucatcẽ p̾scriben̾t adeo. ut ulłi adhue
eetitu̾it qͥ id genꝰ uice seq̃renit᷑. Nos
a̾c nõ u̾bis mõ sed etia exẽplis erro
petitis uera esłe q̃ a nob̾ dieũtur ostẽ¬
dimꝰ Sensit igit: carneades q̃ sic na
iusticie ñ qd parũ alte ꝓsperit stulta¬

Expanded text:
it; nec cuiquam hominum persuadere potuerunt, ut eorum praescripto viveret, quia fundamentum a coelo disciplina illa non habuit. Nostrum opus certius sit necesse est, quos Deus docuit. Illi enim depingebant verbis, et imaginabantur bus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae sequerentur. nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stult
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsenserat sec iusticiã.
ostendi quomõ iusticia stulticie sili¬
cudinẽ gerat ut appeat nõ sine causa
decipi eos qui purant nr̃e religionis
honnẽs stultes ẽẽ. quitalia face̾ inde¬
anc̾ qualia ille ꝓposinc. nũc maiꝰ a
me crigi sencio ut ostendam quare
iusticia deus iusticie specie ꝯuolutã
er ocuł hoinũ uoluĩt auferre. si p̃ꝰ
furio respondero. qr paꝵ plene respõ¬
dit lelius. &̾ ꝓfecto licet sapiẽs fuĩt
ut uocabat᷑ prõquari tñ uere iustĩ
ulło mõ poterat. qͥ caput ipm̃ fontẽ
iusticie nõ cenebat. nob̾ aũc facilior

Expanded text:
ncesserat, sed iniustam. ostendi quomodo iustitia similitudinem stultitiae gerat, ut adpareat non sine causa decipi eos qui putant nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere uideantur qualia ille proposuit. nunc maius a me exigi sentio, ut ostendam quare iustitiam deus stultitiae specie conuolutam ei oculis hominum uoluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius. qui profecto licet sapiens fuerit, ut uocabatur, patrocinari tamen uerae iustitiae nullo modo poterat, quia caput ipsum fontemque iustitiae non tenebat. nobis au
Abbreviated transcription (Latin):
placonẽ iusticie prõnos. pͥma illadi¬
spucutõẽ collegit. ea omĩa que ꝓ ius¬
ticia dicebant᷑᷑. uc posset ille sicut fe¬
cit euertere. Erat enĩ facisliniũ iusti
auimi. tantũ etia s̃cĩe. ad implẽdam
defensionẽ sũme uirtutis huũssẽt. cu¬
ius origo ĩ religione rõ ĩ equitate est
S hii qui pͥma illã ꝑtem nescierũt
ne sedim̃i quide tenero pocerũt. uole
auce pͥus circũ scp̃te acbrenter q̃d
sic ostendere. ut ĩtelligat᷑ ph̾os igͦras¬
se iusticiã nec id quod nĩme noue¬
rãt potuisse defendõ. Iuiticia ꝙͣuis
omnes siuił uirtutis ãplectat᷑. tnĩ
due ꝑtes sunt om̃i pͥnçipales q̃ abea
diuelli seꝑariq nõ possũt pietas et
eqͥtas. Nã fides tẽꝑancia ꝓbitas ĩno¬
cencia ĩtegritas et cecera huuuoi uł¬

Expanded text:
Platonem iustitiae patronos, prima illa diPlatonem iustitiae patronos, prima illa disputatione collegit ea omnia quae pro iustitia dicebantur, ut posset illam, sicut fecit, euertere. erat enim facillimum iustitianimi, tantum etiam scientiae ad inplendam defensionem summae uirtutis habuissent, cuius origo in religione, ratio in aequitate est! sed ii qui primam illam partem nescierunt, ne secundam quidem tenere potuerunt. uolo autem prius circumscnpte ac breuiter quid sit ostendere, ut intellegatur philosophos ignorasse iustitiam nec id quod minime nouerant potuisse defendere. iustitia quamuis omnes simul uirtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales quae ab ea diuelli separarique non possunt, pietas et aequitas. nam fides temperantia probitas innocentia integritas et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
chadenne secte phus. cuiꝰ in disserẽ¬
qͥ nescit ip̃m ex p̾dicatione ex̃ceronis
intelliget. auc lucilii. ꝯpud quẽ dis¬
serens neptumꝰ de re difficillima oñ¬
dit nõ posse id erplicari. nec si caruca¬
dem ip̃m ortus renuctat. Is cũ legatꝰ
ab achemẽsib romã iuqꝰ essec dis
pucauit de iusticia copiose audiẽce
Salba et catone censorio maxĩs tuẽ
oratorib. sed idem dispucoem̃ suã pos¬
tridie ꝯt̾ria disputatione sb̃u̾tic ⁊ iusti¬
ciam quã pridie laudauerat susculit
bilis deb esse sençençia. sed quasi ora¬
torio ex̾cicu gn̾e ĩ utrãq ptẽ disseu̾di
Qrd̃ ille facere solebat. ut alios quid¬
libet asseures posset refutare. et in dis¬
pucatoem̃ qua uisticia eu̾tit᷑ apud ey¬
ceronẽ .l. furius recordatur erodo qũ
de republica disserebat. uc defensionẽ
laudatoem̃q eius induc̾et. sine qua ꝑ¬
pucabat regi nõ posse rẽ publicã. Car¬
ncades auce ut aristotilẽ refelle̾t ac

Expanded text:
phus, cujus in disserenqui nescit, ipsum ex praedicatione Ciceronis intelliget, aut Lucilii, apud quem disserens Neptunus de re difficillima, ostendit non posse id explicari, nec si Carneaden si ipsum Orcus remittat, cum legatus ab Atheniensibus Romam missus esset, dispu- 10 tauit de iustitia copiose audiente Galba et Catone Censorio maximis tunc oratoribus. sed idem disputationem suam postridie contraria disputatione subuertit et iustitiam quam pridie laudauerat sustulit, bilis debet esse sententia, sed quasi oratorio exercitii genere in utramque partem disserendi. quod ille facere solebat, ut alios quidlibet adserentes posset refutare. eam disputationem, qua iustitia euertitur, aput Ciceronem Lucius Furius recordatur, credo quoniam de re publica disserebat, ut defensionem laudationemque eius induceret, sine qua putabat regi non posse rem publicam. Carneades autem ut Aristotelen refelleret ac
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃o reuelatũ ẽ. Dicet aliquis nõne
sũt apud uos alii paupes. ali diuito
aln serui alii diũ. Nõne aliq̃d inter
singulos nit̾est nich̃ nec alia cã est
cur nob̾ inucẽ fratrũ nomẽ ĩꝑciamꝰ¬

Expanded text:
pulo reuelatum est. meet aliquis: \'nonne sunt aput uos alii pauperes, alii diuites, alii serui, alii domini? nonne aliquid inter singulos interest?\' nihil, nec alia causa est cur nobis inuicem fratrum nomen inpertiam
Abbreviated transcription (Latin):
et idc̾co efferasse serpentes ac lupos
seuissẽ t̾ditur dũ belli rabies et q̃¬
mor successit habendi n ĩmeĩto s¬
lata enĩ dei religione. boni q ac ma¬
tis huane cũ int̾ se manꝰ inferre cepẽ¬
rũt et insidiauĩ et głia sibi ex huma
uere maiestatis erupit non tantũ

Expanded text:
et idcirco efferasse serpentes ac lupos et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac matis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humanuerae maiestatis erupit. non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
sus mlacũq delatus ẽ arma iouis fu¬
giens. et regnis exul ademptis cum
iam ppłs uł noui regis metu uł sua spõ¬
te deprauatus deum cołe desistet re¬
gẽq pro deo hre cepiss cum ipẽ ppe¬
modũ parricida exemplo cetens esset
io uiolandam piecatem deẜut ppͥe
t̾re iustissima lurgo S non ut ait
cicero. et ioius in regno celiq in ꝑte
resedit Quõ enĩ poterat in eius r̃eg¬
num resid̾e̾ aut cõmoraĩ qui ptẽm reg¬
no expulit bello persecutus et exulẽ
toto orbe iactauit Ille malũ uirus ser¬
pẽtib addidit atris p̾clariq luros ins¬
sit idẽ odiũ et ĩuidiam et dolũ hom̃i¬
b inseruit ut essent tanꝙͣͣ serpente
uenenati tam rapaces ꝙͣ lupi qd̾ qui¬
dem n̾e facuĩt hn qui uistos ac fidele᷑
dei persecũtur dantq uidicib senien¬
di adu̾sus ĩnoxios potestatẽ fortasse
aliquid eiusmodi iupit̾ fecit ad ex¬
pugnandam collendamq iusticiam

Expanded text:
sus in Latiumque delatus est arma Iouis fusus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
inicie alterius cogitaret. cum nemo quid¬
qmͣ cõcupisce̾t. malebant tenm cõten
dem aut ꝑtire limite campũ fas erat
ĩmediũ quebant. Quippe cũ d̾s cõem
oĩum t̾ram dedisset ut cõmunẽ deg̾ent
uitam. non ut rabica. et furens anaiͬ¬
cia sibi omĩa iũdicaret nec ulli de esset
ꝙ om̃ĩb nasc̾etur Qd̾ poete dcm̃ sic
accipi opportet non ut estimemꝰ nch
oĩno tunc fuisse pͥuatim s more poeti¬
les fuisse honnẽs ut natas sibi frugeᷤ
nec include̾ut. nec soli abscondicis ĩ¬
cubarent. s pauperes ad coĩoem ꝓpͥii la¬
bonis adimitterent. Fumĩa iam lactiᷤ
iam flium̾a nectaris ibant. nec mirũ
cum ꝓmptuana iustoꝵ benigne pate¬
rentꝰ omib nec auai̾cia int̾cipiens
bñficia diiua. famen sitimqr uulgo face¬
ret s omẽs equalit̾ habũdarent . cũ ha¬
bentes non habentib large copioseq
donarent ss postꝙͣ siturnꝰ a filio pul¬

Expanded text:
nicie alterius cogitaret, cum nemo quidnicie alterius cogitaret, cum nemo quidquam concupisceret? Malebant tenui contenuidem, aut partiri limite campum Fas erat: in medium quaerebant. Quippe cum Deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent vitam, non ut rabida et furens avaritia sibi omnia vendicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. Quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse ples fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pul
Abbreviated transcription (Latin):
ab eẽ hanc a reb humanis eamq finxe¬
runt offensam uiciis hoĩum cessisse in
terram in celũq migrasse atq ut doce¬
ant quid sit inste nine̾ Solent em̃ p̃¬
cepta ꝑ ambages daic. a saturm tem̾¬
porib que illi uocant aurea repetunt
erempla iusticie narrantq in quo
statu fint huãna uita. dum illa int̾ra
moraretur Ed̾ quidem nõ pio poeti¬
ta fixõne s pro nõ hatendũ ẽ. Satur¬
no enĩ regnante nõdũ deoꝵ cultibu s
institutis nec ad huc illa gente ad di¬
iunititis opiõne consecratã deus utiq
colebatur et iõ non erant u dissencio¬
nes. neq ĩmucicie neq bella nõdum
uesanos rabies muduuerat enses ut
germanicus cesar in arato loquit̾ car¬
mĩe nec cõsang̾neis fuãt discordia na¬
ta ymo nec aliegenis quidem s n iuli
oĩno gladii qui mdarent fun̾t Qiis
em̃ presente et uigente iusticia aut de cri¬
tela si cum nemo insidiaretur a̾ de per¬

Expanded text:
abesse hanc a rebus humanis, eamque finxeabesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim praecepta per ambages dare a Saturni temporibus, quae illi vocant aurea, repetunt exempla justitiae, narrantque in quo statu fuerit humana vita, dum illa in terra moraretur. Quod quidem non pro poetica fictione, sed pro vero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis, nec adhuc ulla gente ad divinitatis opinionem consecrata, Deus utique colebatur. Et ideo non erant neque dissensiones, neque inimicitiae, neque bella. Nondum vesanos rabies nudaverat enses, ut Germanicus Caesar in Arataeo loquitur carmine: Nec consanguineis fuerat discordia nota. Immo ne alienigenis quidem: sed neque ulli omnino gladii, qui nudarentur, fuerunt. Quis enim praesente ac vigente justitia, aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de per
Abbreviated transcription (Latin):
toto lune ebiecto calligaret nam sic̃
infans solidi ac fortis cibi cape ium
non põt ob stomachi tenentudinẽ s li¬
quõe lactis ac mollitudine alitur do¬
nec firmatis nirib nesti forcõrib pos¬
sit ita huic opportebat qm nõdum potãt
cape diuina p̾us humana testimomia
quib fides constat. accessi deo inspirante
ut ego facerem ac simł ut ni mi ceteis
ad uitandũ pararem ac si hortatu mõ
docti hoimĩes ac diserti. huc se cõferre
ceperũt. et ingenia sua uimq dicendi
in hoc ueĩtatĩs campo iactae maluent
Euanitura biem religionem falsam et
occasuram eẽ om̃eui phiam neõ dubi¬
tauit ñ fui̾t omib persuasum cũ hãc
solam ieligionẽ tũ eciam solam uera
ẽẽ sapĩam s euagatus sum longius
quam uolebam.
unç redoenda est de iusticia ꝓpoĩta
disputatõ que ant ipã ẽ sũma uͥtꝰ
aut fons ẽ ip̃a u̾tutis ꝙͣ nõ mõ phi que¬
tib habebant hni plane incellexetunt

Expanded text:
toto lumine obiecto caligaret. nam sicut toto lumine obiecto caligaret. nam sicut infans solidi ac fortis cibi capere uim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec firmatis uiribus uesci fortioribus possit, ita et huic oportebat, quia nondum poterat capere diuina, prius humana testimonia quibus fides constat, accessi deo inspirante, ut ego facerem et simul ut uiam ceteris ad imitandum pararem. ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint et ingenia sua uimque dicendi in hoc ueritatis campo iactare maluerint, euanituras breui religiones falsas et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitauerit, si fuerit omnibus persuasum cum hanc solam religionem, tum etiam solam ueram esse sapientiam. sed euagatus sum longius quam uolebam. Nunc reddenda est de iustitia proposita disputatio. quae aut ipsa est summa uirtus aut fons est ipse uirtutis: quam non modo philotibus habebantur. Hi plane intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
runi et młtis in locis et non mo greciꝰ
s eciam latimis lr̃is moĩmentũ ĩ insticie
sue strurerũt Quib singłis qm respon¬
de̾ non poteram sic agendam michi hãc
causam putaui ut et priores cum sius
ꝯ̃ib scptis peru̾terem. et futuris om̃e
facultatem stbendi a respondendi am¬
putarem prebeant mõ aures efficiam
derid̾e aliqñ desistat. qmͣꝙͣ tertulianus
candem causam pleue poranit in eo libͦ
qmͣ cup̾mꝰ non ẽ exsecutus in ea oioe
qua demetrianũ sicut ipẽ ait oblatiã¬
tem atq obstrepentem ucititi redar¬
gu̾e conatur qua matia nõ ẽ usus
ut debunt non enĩ scꝑture testimons
quã ille utiq uanam fictam cõmen¬
ticiam prtabat s aiguniẽtis et rõe
t̃nat refeslendus Nam cumi agẽt con¬
tra hoĩem ue̾i̾tatis ignarmm. dilatis
paulisper diumis leccõmib formare
hunc a pncipio tanꝙͣ rudem debet eiq
panlatim lucis pncipia monstrae ne

Expanded text:
rimi et multis in locis et non modo Graecis, rimi et multis in locis et non modo Graecis, sed etiam Latinis litteris monumentum iniustitiae suae struxerint. quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putaui, ut et priores cum suis omnibus scriptis peruerterem et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. praebeant modo aures : efficiaderidere aliquando desistat. quamquam Tertullianus eandem causam plene perorauerit in eo libro quam Cyprianus non est exsecutus in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem ueritati redarguere conatur. qua materia non est usus ut debuit: non enim scripturae testimoniis, quam ille utique uanam fictam commenticiam putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. nam cum ageret contra hominem ueritatis ignarum, dilatis paulisper diuinis lectionibus formare hunc a principio tamquam rudem debuit eique paulatim lucis principia monstrare, ne
Abbreviated transcription (Latin):
didisti prosecutus emĩ dei landes quẽ
regem. quem maximũ. quẽ opificem
rerum que fontem bonerum quẽ ꝑa¬
rentẽ diuinum quem factorem alcõ¬
icm. uẽciũ confessus es. Ademisti
iom tuo regnum eumq sũma pocesta¬
te depulsum ĩ mĩstroꝵ numeꝵ redegis¬
ti Epylogus itaq te tuus arguit stulti¬
cie uamtatis erroris affirmas enĩ
deos eẽ et issos tamen so̾icis et man¬
cipas deo cuiꝰ religiõe cona̾is eñt̾e
II ergo de quib dixi cum presence
me et dolente sacrilegis suas lr̃as
explicassent et illoꝵ superba impietate
stimulatus et nẽitatis ip̃ius consciẽcia
et ut ego arbitror deo slscepi hoc mimiꝰ
ut om̃ib ingenii mei nirib accusato¬
res iusticie refutrem Nõ ut contͣ hos
scriberem. qui pancis u̾bis oꝑtinei potãnt
s ut om̃s qui ubiq id opens efficiunt
aut effecerunt uno simł impetu pro¬
fligirem non dubito emĩ qnͣ et alii plu¬

Expanded text:
didisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem didisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque viventium confessus es, ademisti Ioui tuo regnum eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. epilogus itaque te tuus arguit stultitiae uanitatis erroris. adfirmas enim deos esse et illos tamen subicis et mancipas ei deo cuius religionem conaris euertere. Hi ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente sacrilegas suas litteras explicassent, et illorum superba inpietate stimulatus et ueritatis ipsius conscientia et, ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei uiribus accusatores iustitiae refutarem, non ut contra hos scriberem qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem operis efficiunt aut effecerunt, uno semel inpetu profligarem. non dubito enim quin et alii plu
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ pphete om̃es uno spũ predicarẽt
Itaq deũ t̾dimꝰ nõ magis ex factis
operib imirandis. qmͣ ex illa cruce
qmͣ uos sicut canes lambitis qm̃ simul
et illa piedc̃a est non igitur suo testiõ¬
ino cui enĩdese dicenti põt credi s
ac passus est młti aute cecinenĩt fĩdẽ
diumitatis accepit. qd̾ neq apposlomo
ant põt.iliqũ conting̾e. Cum igit᷑ talu
ignorantie se deliramẽta fudĩss cimi
ue̾i̾tatem penitus excide cõmsus eẽt
ausus ẽ libros m̃ios net᷑anos ac dei hos¬
tus . o mentẽ cumunerus ut amint
tenebris tet̾orem. discipłus hic fortas¬
se anaxagore fuit qui mues atramen¬
tum f̾uerunt at qnͥ cadem cecitas est
et uero falsitatis et mendacio neitatis
nomen inpone uidel homo sb̾dolus uo¬
lut lupum sb̾ ons pelle celare ut falla¬
ci titulo possit iretire leccorem uenim
esto iusticia hoc non malicia feceris q̃
tandem nobis attulisti ueritatem insi
ꝙ assertor deoꝵ eos ipos ad ultimũ ꝓ¬

Expanded text:
prophetae omnes uno spiritu praedicassent. Itaque Deum credimus, non magis ex factis operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimonio cui enim de se dicenti potest credi?ac passus est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum veritatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos nefarios, ac Dei hostus! o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atriorem! Discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem caecitas est, et vero falsitatis, et mendacio veritatis nomen imponere. Videlicet homo subdolus voluit lupum sub ovis pelle celare, ut fallaci titulo posset irretire lectorem. Verum esto, inscitia hoc, non malitia feceris. Quam tandem nobis attulisti veritatem? nisi quod assertor deorum, eos ipsos ad ultimum pro
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is et racio. Pietus aũc nich̾ aliud
ẽ ꝙͣ dei nocio Sicut t̾siueguto uerissiẽ
diffiuiuit ut alio loco dixiuiꝰ . Siergo
pietas ẽ cognosce̾ deũ. ciiꝯ cog̾tionis
hec sũma ẽ. ut colas. ignorat utiq uis¬
ticiã q̃ religionẽ dei nõ tenet. Quouio
eĩ põt eam ipaiũ nosse. q̃ uude otiatꝰ
ignorat. placo quidẽ niulca de uno
deo locutꝰ est aquo ait constitutũ cẽ
niudũ. sed nich̾ de religione. Sop̃ma¬
uerat eĩ de ũ. nõ coguouerat. Q̾ siiustĩ
defensionẽ nel ipẽ uł quilib alius mui

Expanded text:
omnis ac ratio. pietas autem nihil aliut est quam dei notio, sicut Trismegistus uerissime definiuit, ut alio loco diximus. si ergo pietas est cognoscere deum, cuius cognitionis haec summa est ut colas, ignorat utique iustitiam qui religionem dei non tenet. quomodo enim potest eam ipsam nosse qui unde oriatur ignorat ? Plato quidem multa de uno deo locutus est, a quo ait constitutum esse mundum, sed nihil de religione: somniauerat enim deum, non cognouerat. quodsi iustitiae defe
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Nẽo ꝑfrĩssiniꝯ uisi qui omẽs gͥ¬
dus uirtutis ĩpleui̾t. Qͣre neq rõam
neq greci iusticiã tene̾ potuerũt. quia
dispares nulcis gradib hoiẽs hũert̃
a paupib ad diuites. ab huĩlib ad
potentes. a pͥuatis deuiq usq ad r̾¬
gum sb̃luuissimas pocestutes. ubi eĩ
nõ sunt uniu̾si pares. eq̾tas nõ est
Excludic ieqͣlicas ip̃ã iusticiã cuius
ius omĩs ĩ eo ẽ uc pares faciat eos
qui ad huio. uice ꝯditione pari sor¬
te uenerũc
uob igit᷑ ilł iusticie foncib ĩu¬
tatis omñs u̾tus ⁊ oĩs u̾cas tol¬
litur ⁊ ip̃a iusticia renugrat ĩ celum

Expanded text:
ssimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur et ipsa iustitia re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ thura trib digitis ꝯp̾hensa ĩ focu
uice alt̾ius aĩam magis curae̾ ꝙͣ suã
Nesciũt eĩ quͣtũ sit uet᷑as adorare aliᵈ
lucẽ donauic. Q̾ siseruor neq̾ssimꝰ
hẽtur qui dñn suũ fuga deserit. isq¬
uerbĩb et umicł et argastulo ec c̾te
et oĩ malo dignissimꝰ iudicat᷑ et filiꝰ
cod̾ mõ ꝑdicꝰ atq ĩpius existunacur
qͥ prem suũ dẽliquit. ne ilsi obseqͣt᷑
ob eãq cam dignꝰ pucat᷑ qui sit er¬
eberes. et cuiꝰ nomẽ ĩ ppetuũ de faĩ¬
lia deleat᷑ qnͣco mag̾ q̃ deũ deserit u
quẽ duo rocubła diũ et prĩs eq̃ ueue¬
randa ꝯuẽuĩc. Nã ille q̾ ẜuũ p̾cio cõ
pat. quid ĩ eũ bñficu ꝯfert p̾t̾ alimẽ¬
ta q̃ illi ucilitacis sua grã co nũstre̾t
et qui filiũ generat nõ h̃t ĩ potestate
uc ꝯcipiacur ut nascat᷑ ut uuat. uñ
appet nõ eẽ illũ prẽm. sec tñmõ guaͣn

Expanded text:
 thura tribus digitis comprehensa in focum vitae, alterius animam magis curare quam suam. Nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliudluce donavit. Quod si servorum nequissimus habetur, qui dominum suum fuga deserit, isquerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tan
Abbreviated transcription (Latin):
nare apparet sine malo ac uicio nullã
eẽ u̾tutem. Quam deus ut absoluta
perfectamq reddet retinnt  q
erat ei contͣriũ cum quo depugnae
rossi agitata enĩ manis quatientib
stablitatem capit. et qnͣto frequẽter
iipellitur tanto fir unt ioborqrͣ ftec
lm̃utiꝵ causa efficit ut ꝙͣuis sit mfo¬
ñibe iissa iusticia. tamen anteñ se¬
culu̾ non ẽẽ dicatur q mali nõ sus¬
tulit ut retineret dinsitatem qͣuãm
satͣmentũ diume religions ꝯtim sol
ui ergo putant instum eẽ nemñ¬
nem añ ocłos habent iusticiam
sit facilimũ bonos eẽ si uelint Quid
nobis ĩanem iusticiam deꝑingitis et
optatis cad̾e de celo tanꝙͣ in aliqͦ simła¬
cro figuratam Ecce ĩ cõspt̃u mõ est
suscipite si potestis camq in domicilio
urĩ pectons collocate nec difficile ꝓ
alienũ a tempo̾ib existimetis Esto¬
te equi et bom et sequet uos sua spõ¬
te iusticia quã q̾ritis. Deponite om¬

Expanded text:
nare, apparet sine malo ac uitio nullam nare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iustitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur, quia malum non sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae religionis continet sola. Qui ergo putant iustum esse neminem, ante oculos habent iustitiam, sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite om
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta diu̾sitas Ed et alio loco d̾claraui
et ubicũq oppertũe incidit explicabit᷑
nũc designae id breuissime satis est
u̾tutem ant cerm nõ posse nͥ habeat
ceatur adu̾sis maloꝵ hanc enĩ deus
bonoꝵ ac maloꝵ uoluit eẽ distanciã
ut qualitatẽ bom ex malo sciant Itẽ
mali ex bono. nec alterius racõ intel¬
ligi iblato alto põt Deus ergo nõ exctu
aliquis qui adeo uelt au̾te Nam et iõ
potencõres eẽ ĩnistos ꝑmisit. ut cog̾e
ad malil possent Ireo plures ut n̾ͥcus
cilianus egͥgie ac brenit̾ ostendit inca¬
pite obuoluto nam q̃ inqt uͥtus esset
ĩuocẽtie n laude rantas dedis Ger
qr natura sic cõpatini est ut odiua
cupiditas ira in io. qd incubuerunt
agant cecos supͣ hoĩem indetur culpa
nacare alioqu̾ si naͣ pares omib affec¬
tus dediss pietas nich̾ erat hoc qmͣ
uerũ sit doc ncc̾itas ipĩ rõms Si eĩ
n̾tus ẽ malis ac uciis fortit᷑ repug¬

Expanded text:
tenta diuersitas: quod et alio loco declaraui tenta diuersitas: quod et alio loco declaraui et ubicumque opportune inciderit explicabitur. nunc designare id breuissime satis est, uirtutem aut cerni non posse, nisi habeat ceatur aduersis. hanc enim deus bonorum ac malorum uoluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono: nec alterius ratio intellegi sublato altero potest. deus ergo non exclusaliquis qui a deo uellet auertere? nam ideo potentiores esse iniustos permisit, ut cogere ad malum possent, ideo plures, ut uirtus ntilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam quae inquit uirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? uerum quia natura sic conparatum est, ut odium cupiditas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. hoc quam uerum sit, docet necessitas ipsa rationis. si enim uirtus est malis ac uitiis fortiter repug
Abbreviated transcription (Latin):
trisq cõminã bñficia cum hiis qui
nõ habent ꝑciant nussi noceant
ulłm p̃mant̃ nõ fores clandant hos¬
piti. non autem p̾canti s sit largus
beneficus liberalis quas regias eẽ
landes tulliꝰ existimaut hoc ẽ ꝑfec¬
to iusticia et hoc aureñ seculũ q̃uod
ione pͥmũ regnante coirnptũ moe
et ip̃o et omĩ eius progeme cõsecra¬
ta deoꝵq młtoꝵ suscepto cultu fuat
omẽ ablatum
ed̾ dens ut parens nidulgentissimꝰ
sit qui uetus illud seculum fugatam¬
q iusticiam reducet ne humamĩ geᷤ
maxinus et ꝑpetius agitaretur erro¬
rib ⁊ediit ergo spẽs illius aurei tem¬
poris. et reddita quide̾ cerre s panciᷤ
assignata insticia est que nicħ alindẽ
qmͣ dei unici religiosa et pia cultura
S moneat aliquem fortasse. Cur si
hec sit iusticia non omĩ huãno gm̾
sit clara nec mea młtitudo iinuersa
consenẜit. Magne hoc disputacõmis
ẽ cur adeo cũ u̾sticia t̾re daret sitre¬

Expanded text:
trisque communis beneficia cum iis qui trisque communis beneficia cum iis qui non habent partiatur, nulli noceat, nullum premat, non forem claudat hospiti, non aurem precanti, sed sit largus beneficus liberalis: quas regias esse laudes Tullius existimauit. haec est profecto iustitia et hoc aureum saeculum, quod Ioue primum regnante corruptum, mox et ipso et omni eius progenie consecrata deorumque multorum suscepto cultu fuerat omne sublatum. Sed deus ut parens indulgentissimus sit, qui uetus illut saeculum fugatamque iustitiam reduceret, ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. rediit ergo species illius aurei temporis et reddita quidem terrae, sed paucis adsignata iustitia est, quae nihil aliut est quam dei unici pia et religiosa cultura. sed moueat aliquem fortasse, cur si haec sit iustitia, non omni humano generi sit data nec in eam multitudo uniuersa consenserit. magnae hoc disputationis est, cur a deo, cum iustitiam terrae daret, sit re
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa regis. inuitari genus obsequii iudi¬
cabatur abieceñt om̃s pietatẽ ne
exprobrare regi scelus iuterent᷑ s pie
uiuerent Sic assidua mntacõne cor¬
rupti diuinũ fas reliquerũt et pau¬
latim male uiuendi consuetudo mos
factus ẽ nec iam quidqmͣ ex añceden¬
tis seculi pio atq optimo statu man¬
sit s explosa iusticia et uẽitatẽ secum
trahens reliquit hoĩb errorem ig¬
norançia cetitatem. Impridentes
igitli poete qui eam cõfugisse cecine¬
ruit ad iouis regnũ. Si enĩ eeno
qd̾ uocaut anreũ iusticia in t̾ra fuit
aione itaq pulsa est qui aureñ sent¬
lum cõmutauit Secrili aũt cõnu¬
tatõ et expinsio iusticie nich̾ aliud ut
dixi quã desertõ diuine religionis pu¬
tanda est/ Que sola efficit ut hõ hoĩ¬
nem carum habeat eũq sibi frat̾m¬
tatis iũculo sciat eẽ constrictum Siꝗ¬
dem pat̾ idẽ om̃ib deus est ut dei pa¬

Expanded text:
tia regis imitari, genus obsequii juditia regis imitari, genus obsequii judicatur, abjecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus viderentur, si pie viverent. Sic assidua imitatione corrupti, divinum fas reliquerunt; et paulatim male vivendi consuetudo mos factus est. Nec jam quidquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit: sed explosa justitia, et veritatem secum trahens, reliquit hominibus errorem, ignorantiam, caecitatem. Imprudentes igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Jovis regnum. Si enim saeculo, quod vocant aureum, justitia in terra fuit, a Jove utique pulsa est, qui aureum saeculum commutavit. Saeculi autem commutatio, et expulsio justitiae, nihil aliud, ut dixi, quam desertio divinae religionis putanda est; quae sola efficit ut homo hominem carum habeat, eumque sibi fraternitatis vinculo sciat esse constrictum: siquidem pater idem omnibus Deus est, ut Dei, pa
Abbreviated transcription (Latin):
et tumida mequalitate gandebant
Alcõresq cetenis homĩb satelsitum
comitatu. ferro et insigni ueste fanie¬
culsis ac panẽcib imparent In Rac
condicõne hũanam utam rex ille cõ¬
stituit qui debessato et fugato paren¬
te nõ regnũ s impiã tyrãnidem ui
et homñb armatis occupanit et an¬
reũ illud iustũq secubũ sustulit Coe¬
gitq hoĩes malos et impios fiei uel
ex hoc ir̃o qd eos auertit a deo ad se
acorandum qd̾ terror insolentissime
potestatis expresserat Qs eĩ nõ me¬
tueret eũ quẽ arma cingebãt qnẽ
ferri et gladioꝵ fulgor insuetꝰ c̾cñ¬
dabat aut cui ꝑceret alieno qui nec
patri quidem suo peꝑcerat Quẽ nõ
metuerat. qui tyrannũ robustam et
ex cellentẽ iurib gentẽ bello nicerat
occisione deleuerat. Quid inirum
si omnus młtitudo insolito metu pres¬
sa ĩ unius adulacõne cõcesserat hũc
uenerabant. huic honorem maxi¬
mũ deferebant et qm̃ mores ac ui¬

Expanded text:
et tumida inaequalitate gaudebant; altioresque se caeteris hominibus, satellitum comitatu, et ferro, et insigni veste facieculsis ac paventibus imperarent. In hac conditione humanam vitam rex ille constituit, qui, debellato ac fugato parente, non regnum, sed impiam tyrannidem vi et hominibus armatis occupavit; et aureum illud justumque saeculum sustulit, coegitque homines malos et impios fieri, vel ex hoc ipso, quod ipsos avertit a Deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. Quis enim non metueret eum, quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno, qui ne patri quidem suo pepercerat? Quem vero metueret, qui Titanum robustum et excellentem viribus gentem bello vicerat, occidione deleverat? Quid mirum, si omnis multitudo, insolito metu pressa, in unius adulationem concesserat? Hunc verebantur, huic honorem maximum deferebant. Et quoniam mores ac vi
Abbreviated transcription (Latin):
facere nobiscũ. hec ẽ eĩ lex nr̃a. hoc op
hec religio. si nob̾ sapiẽtes uidenur¬
ridete silibec. uob̾ eĩ stulticia nr̃ã ꝓdest
quid laceratis quid affligitis. Non
ĩ uidemꝰ sapĩe ĩire. hauc stulticiam
malumꝰ hãc ãplectim᷑. hoc nos̾ cre¬
dimꝰ eepedire ut nos diliganiꝰ. et ĩ
uos ipõs qͥ odistis omĩa ꝯferamriꝰ.Est
apud cyceronẽ nõ abhorrens a uero
locus ĩ ea disputacione q̃ het᷑ a surio
ꝯtͣ iusticiã. Q̾ro inquit si duo firic
quoꝵ alter optimꝰ uir equissimꝰ su¬
ma iusticia singulan fide. alt̾ ĩsigni
scełe et audacia. et si ĩ eo st errore ci¬
uitas ut bonũ illũ uirũ sceleratũ fa¬
auorosũ nefariũ pucet. Contra aũt

Expanded text:
 lex nostra, hoc opus, haec religio. Si vobis sapientes videmur,ridete, si libet; nobis enim stultitia nostra prodest. Quid laceratis? quid affligitis? non invidemus sapientiae vestrae. Hanc stultitiam malumus: hanc amplectimur. Hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum facinerosum nefarium putet, contra aut
Abbreviated transcription (Latin):
enarrare ĩpossibile ẽ.Mus enmĩ uolu¬
iuiũ mimerꝯ capit tam infuta.
ta uaria genera crudelitatis. Accep¬
ta eĩ potestate ꝓ suis morib quisq
serit. Al pro niuria trrindicace pl
ausi sunc ꝙͣ iibebat᷑. Alii suo ꝓp̾o.ad¬
uersus iustos odio quidã n᷑ali mẽ¬
tis feritate. Nõnulli ut placerẽt ⁊
her ossicio uiam sibi ad alciora iu¬
nirent. Alii qui ad occidendũ p̃cipi¬
tes ertiterunt sicut imus ĩfrigia.
q̃ uinũsũ ppłm cũ ip̃o picer ꝯuenticu¬
lo ꝯcremaint. sedinc qnͣto semortã¬
to clemencior ĩuenit᷑. illud rero pes¬
simũ genus ẽ.cuii cleniẽcie spẽs fulsa
blanditur. Illegͣuior ille semor est
carifex q̃ neminẽ statuit occide̾. ita¬
q dici nõ põt hiuõi iudices qnͣcu ec
ꝙͣ gͣuia tormẽtoꝵ gn̾a excogitauerĩt
ut ad effectũ ꝓposici sui puenirẽc. lxx
aũt nõ tantu ideo faciũt utgłi ari
possint. nullũ se moceutiũ peiuisse

Expanded text:
enarrare inpossibile est. quis enim uoluenarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse
Abbreviated transcription (Latin):
mianes tan sas uĩa. ⁊as uꝙͣ restias
aluit. ꝙͣ feraru oĩu i abies usq ad
uentos facietatẽ surit. fameq sedata
ꝓtinus ꝯquiescit illa ẽ uera testia
ciuꝰ nua issione sundit᷑ ater obiq
cruor. crudelis ubiq lucta. ubi q pa¬
uor et plurima mortis ymago. nẽo
meruo describe̾ q̃ uno loco recubans
uit. et nõ iaritũ artus hoĩnũ dissi¬
pat sed et osia ipa cõmiunt et ĩ ci¬
ueres sundit. ne quis ertet sepłtine
locus. Qi ue id affeetent qui deũ con¬
fiteut᷑ ut ad eorũ sepulcra nematin
as nõ ut ipi ad deũ uemant. et nã
illa teritas que rabies q̃ insama est
luce uuus terram mortins denega¬
sse. Dico igitur inch̾ esse niferius ly¬
munb hiis quos ñstros furoris a¬
licni. quos satellices. inipie iussioĩs
nccicas. aut inuenic auc trcit. Nõ eĩ
ronor ille aut ꝓuectio dignitatis fu¬
it sed homñs dimpnatio ad carm¬
ficniam din ero ad penã sẽpit̾nã. Qĩ
auce ꝑ totũ orbemsinguli gesserĩt

Expanded text:
immanes, tam sanguinarias unquam bestias aluit? Quoniam ferarum omnium rabies usque ad ventris satietatem furit, fameque sedata, protinus conquiescit. Illa est vera bestia, cujus una jussione. Funditur ater ubique cruor . . . Crudelis ubique Luctus, ubique pavor, et plurima mortis imago. Nemo merito describere, quae uno loco recubans, vit; et non tantum artus hominum dissipat; sed et ossa ipsa comminuit, et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus; quasi vero id affectent, qui Deum confitentur, ut ad eorum sepulcra veniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, terram mortuis denegasse? dico igitur nihil esse miserius iis hominibus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint,
Abbreviated transcription (Latin):
ria collegit ut doceret quib ponis af¬
fici oportre eos qͥ se cultores dei õfitẽnt᷑
uid hiis facias qͥ uis uocãt
curinsicinas uecer tyrãnor adu̾sꝰ
m̃ocentes rabide seuienciũ. et cũ sint
ĩuisticie crudelitatisq doctores iustos
se tñ ac prudẽtes uid̾ei uolunc. ceci
et hebetes et rerũ ac u̾itatis ignai̾. a¬
deo ne uob̾ o ꝑdice mẽtes ĩiuisa iusti
ẽ. ut cam fũnus sceli̾b adequetis. ad̾o¬
ne apud uos perit mocencia. ut ne mo¬
rte quide̾ simplici dignã indicetis. sed
supͣ omnĩa facinora hẽat᷑ nullũ facmiꝰ
admitere. pectꝰ q purũ ab oĩ sceleris
ꝯtagione p̃stare. Et qm̃ cõmimicꝰ cũ¬

Expanded text:
ria collegit, ut doceret quibus poenis adria collegit, ut doceret quibus poenis adfici oporteret eos qui se cultores dei confiterentur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare