comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erunt uehement᷑ ab alienati confugere netesse erit ad insi¬
nũtionem Nam abiratis siꝑspiue paxet beniuolentia
appetitur non modo ea non inuenitur sed augetur atq
inflãmatur odium. An humili autem generecausce con¬
temptionis tollenda caus a necesse erit attentũ efficere
auditorem. Anceps genus causae sidubiã iudicationẽ
habebit. ab ipsa iudicatione exordiendũ est. Sin autẽ
partem turpitudinis. partem honestatis habebit. be¬
niuolentiã captare o portebit. ut ingenus honestum
causa trans latauideatir Cum autẽ erit ho nestum
causae genus uel p̃teriri principiũ poterit. uelsic̃omo¬
dum fuerit. aut anarratione incipiemꝰ aut alege
aut ab aliqua firmissima ratione nr̃ae dictionis Sin
uti principio placebit. beniuolentiae partib uten¬
dum est ut id qđ est augeatur. In obscuro genere
causce ꝑ principium dociles auditores efficere opor¬
tebit. Nuno qm̃ quas res exordio conficereo porteat

Expanded text:
erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insierunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
gligitur ab auditore. et non magnopereadtendendum
uidet᷑. Anceps. inquo aut iudicatio dubia ẽ aut causa etꝰ¬
ut si lenonis filius
fortit̃ faciat ⁊ p̃miupetat. honestũ eł qđ fuetit̃fecit turpe qđ filius lenonis
honestatis et tur pitudinis particeps. ut et beniuolentiã
pariat . et offensionẽ. Obscurũ inquo aut tardiau¬
ditores sunt. aut difficiliorib. ad cognoscendũ negotus
causa implicata. Quare qm̃tam diuersa sunt genera
causarũ ex ordiriquoq dispariratione in uno quos
generenecesse ẽ
git exordiũ induas partes diuidit᷑ in principiũ e insi¬
nuationẽ Di Pai& cilio Principium est oratio
ꝑspicue eꝓtinus ꝑficiens auditorem. beniuolum
aut docilẽ aut attentũ. DEIN BINVHONE Insinu¬
atio ẽ oratio quadã dissimulatione et circuitione
obscure subiens auditoris animũ. In ad mirabili
genere tausae . si ñ om̃ino infesti auditores erunt
principio beniuolentiã comparare licebit Sin¬

Expanded text:
gligitur ab auditore, et non magnopere attendendum videtur. Anceps, in quo aut judicatio dubia est, aut causa e: 'si lenonis filius fortiter faciat et praemium petat'. Honestum est quod fortiter fecit, turpe quod filius lenonishonestatis et turpitudinis parti- ceps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscu- rum, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quo- que dispari ratione in uno quoque nere necesse est. igitur exordium in duas partes dividitur, in principium et insinuationem. principium est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit
Abbreviated transcription (Latin):
posuimus tractari indignationẽ Nã ex hisreb quaȩ
ꝑsonis aut quae gͣociis sunt at tibite quae uis amplifica¬
tiones et indignationes nascipossunt Sed tamen ea quae se
paratĩ de indignatione p̃cipipossunt consideremus
Primus locussumit᷑ ab austoritate cũ conmemor amus.
quantae cuite res ea fueritdiis immortalib. aut eis quorũ¬

Expanded text:
posuimus, tractari indigna- tionem. nam ex iis rebus, quae posuimus, tractari indigna- tionem. nam ex iis rebus, quae personis aut quae negotiis sunt attributae, quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, sed tamen ea, quae se- paratim de indignatione praecipi possunt, considere- mus. primus locus sumitur ab auctoritate, cum com- memoramus, quantae curae res ea fuerit iis, quorum auctor
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodi legi. loco. urbi inonunento or atio at tribuet᷑ ꝑenu¬
merationẽ hoc modo. Quid si leges loqui possent non ne
tionũ non semper
a nr̃aꝑsona facienda
sunt sed nunca nr̃a
nunc a supposita
nunc are A nr̃a per¬
sona que ad modum
fiat oratio in ꝓ̃ptuest
In hisenumeratio¬
nib. aquae aut suppo¬
ita ut in nr̃a ꝑsona.
illa om̃ia enumerita
haec apud uosquererent᷑ : quid ñ a amplias desideratis iudices
cũ uob̵ hocet hoc planũ fastũ sit : in hoc qͦq genere om̃ib hisdẽmo¬
dis utilicebit. Cõmune autẽ p̃ceptũ hoc dat᷑ adenumeratio¬
nẽ ut ex una quaq argumentatione q̃m̃ tota iterũ dici non
potest deligat᷑ qđ erit grauissimũ e unũ qđq quã breuis¬
sime transeat᷑ ut memoria ñ or atiorenouata uideatur¬
ficit᷑ ut in aliquẽ hominẽ magnũ odiũ. aut in rẽgrauis of¬
fensio concitetur. In hoc genere illud primũ intelli uolu¬
mus. possẽ om̃ib ex locis his quos in confirmandis p̃ceptis

Expanded text:
iusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: quid? si leges loqui possent, nonnetionum genera non semper a nostra persona facienda sunt, sed nunc a nostra, nunc a supposita, nunc a re. Nostra persona quemadmodum accipiat orationem in promptu estin bis enumerationibus quae aut suppoita ut in nostra persona illa omnia enumerahaec apud vos querantur? Quidnam amplius desideratis, iudices, cum vobis hoc et hoc planum sit factum?' in hoc quoque genere omnibus iisdem modis uti licebit. Commune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex unaquaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, id eligatur, quod erit gravissimum, et unumquidque quam brevissime transeatur, ut memoria, non oratio renovata videaturficitur, ut in aliquem hominem magnum odium aut in rem gravis offensio concitetur. in hoc genere illud primum in- tellegi volumus, posse omnibus ex locis iis, quos in confirmandi praeceptione
Abbreviated transcription (Latin):
anad pares animo fortuna corpore. qđ iniquis simũ est.
an adinferiores. qđ suꝑbissimũ est. Tertius locus est ꝑ
quẽ quaerimus quid nã sit euenturũ sudẽ caȩterifaciant.
et simulostendimꝰ. huic si concessũsit. multos amulos eius dẽ
audaciȩ futuros Ex qͦ qͥd malisit euenturũ de monftrabimꝰ
Quartꝰ locus ẽ ꝑquẽ de monstramꝰ multos ala cres expesta re
qͥd statu at᷑. at exeo qđ un concessũsit sibi qͦq talidere quid
liceat intelligere possint. Quintus locus est ꝑ quẽ osten
locoꝵ ipsoꝵ ordo
moueat. qđ inquos¬
dã numeros ordi¬
nant᷑ Nulla et em̃
in ipso ordinererũ
auxesis est : qullus
gradus aut ad ma¬
ius aut adminus
Sediccirco loeis
ips̃s numerus datꝰ
est quia emelus
tenent᷑ sepe p̃cepta
nillã qretipiunt
confusionẽ siad
memoriã numeris
collocentur

Expanded text:
aut ad pares animo, fortuna, cor- pore, quod iniquissimum est; aut ad pares animo, fortuna, cor- pore, quod iniquissimum est; nferiores, quod superbissimum est. tertius locus est, per quem quae- rimus, quidnam sit eventurum, si idem ceteri faciant; et simul ostendimus, huic si concessum sit, multos aemulos eiusdem audaciae futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus. quartus locus est, per quem demonstramus multos alacres exspectare, quid statuatur, ut ex eo, quod uni concessum sit, sibi quo- que tali de re quid liceat, intellegere possint. quintus locus est, per quem ostenlocorum ipsorum ordo moueat, quod in quosdam numeros ordinantur. Nulla etenim in ipso ordine rerum auxesis est, nullus gradus aut ad maius aut ad minus, sed idcirco locis ipsis numerus datus est, quia melius et tenentur saepe praecepta nullamque recipiunt confusionem si ad memoriam numeris conlocentur
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ indignatio
ꝓpria accusatoris
est. ut iram in reum
concitet. Conquestio
autẽ uelit ꝓpria
desensoris est ut in
reũ suseiteł iniserati¬
onem: Sedcũ in dignatio uel conquestio apud ꝑsonas agentiũ ꝓprietate p̃uale att. atrunq
tamen ab utroꝗ faciendum. Nam et accusitor irã in reũ miserationẽ uͦ ꝓse suscitare de bet
etrursus defensor miseratio nẽ ꝓse. irã uͦ mnaccusa torẽ su scitare debet¬
austoritas grauissima debeat esse Quilo cus sumetur
ex sartib. ex oraculis. uatib. ostentis. ꝓdigus responsis
similib reb ltem maiorib. nr̃is. regib eiuitatib. gentib
hominib sapientissimis. senatu. populo. legũ scriptorib
Scđs locus est. ꝑquẽ illares ad quos ꝑtineat cũ amplificati¬
one ꝑ indignationem ostenditur an ad om̃es an ad maiorẽ
partẽ qđ atrocissimũ est. an ad superiores qualessunt hu
quoꝵ ex austoritate in dignatiosum it᷑ qđ iidignis sĩmũ est

Expanded text:
erum indignatio propria ueluti accusatoris est, ut iram in reum suscitet, conquestio autem uelut propria defensoris est, ut in reum suscitet miserationem. Sed cum indignatio uel conquestio apud personas agentium proprietate praeualeant, utrumque tamen ab utroque faciendum. Nam et accusator iram in reum, miserationem uero pro se suscitare debet, et rursus defensor miserationem pro se, iram uero in accusatorem suscitare debeauctoritas gravissima debeat esse: diis inmortalibus, qui locus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodigiis, responsis, similibus rebus; item maioribus nostris, regibus, civitatibus, gentibus, hominibus sapientissimis, senatui, populo, legum scripto- ribus. secundus locus est, per quem, illa res ad quos pertineat, cum amplificatione per indignationem osten- ditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrocissimum est; aut ad superiores, quales sunt ii, quorum ex auctoritate indignatio sumitur, quod in- dignissimum est;
Abbreviated transcription (Latin):
laus aliud uituperatio abiud sottenti & dictio. aliud accusatio ait
retusatio conficere debet Inuidicus qd aequũ sit quaerit᷑ inde¬
monstrationib: qđ honestũ in deliberationib: ut nos arbitam
qͥd honefũ sit. et qͥdutile Nã ceteri utilitatis modo finem

Expanded text:
laus, aliud vituperatio, aliud sententiae dictio, aliud accusatio aut recusatio conficere debet. in iudiciis, quid aequum sit, quaeritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem
Abbreviated transcription (Latin):
rebus constec considerandum est. Initiumergo eius abnatura
Vt constetius natira usu. lege om̃ium
iutẽ trium supponit partess. pars iuris¬
spicua nobis aut obscura in consuetudinem uenisse Post autem

Expanded text:
ebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura Vt constet ius natura, usu, lege; omnium autem trium supponit partis. QVAEspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse; post autem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit᷑ auditor ib. fecisse. idq eiqui in telligit quib rebus
fides fiat. facile erit cognitu. oportet aut deeo qđ ad uer¬
sarii sibi firmissimũ putarint et maxime hu qui audi¬
erunt ꝓbarint primũ te disturum polliceri. aut ab ad¬
uersariidisto exordiri. et ab eo potissimũ qđ ille nuper¬
rime dixerit. aut dubitatione uti quid primũ dicas.
aut cui potissimũ loco respondeas cum admiratione
Nam auditor cum eumquem aduers arii ꝑ turbatum
putant oratione uidet animo firmissimo contradicere
paratũ. plerunq sepotius temere assensisse quã illũ
sine causa confidere arbitratur. Sin auditor as studũ
defacigatio ab alienabit a causa. te breuius quã pa¬
ratus fueris esse dicturũ commodum est. polliceri non
imitaturum aduersarium. Sitres dabit non in¬
utile sit abaliqua re noua aut ridicula in cipere
aut ex tempore que natasit. qđ genus strepitũ accli¬
mationẽ. aut iamparatas uel apologũ uel fabulam
uel aliquam contineat irrisione : Aut si reidigni

Expanded text:
idebitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei digni
Abbreviated transcription (Latin):
tas adimet iocandi facultatẽ. aliquid triste. nouũ
horribile. statĩ non in comodum est inicere Nam
exphedris. medeis : dr emestris aliis q similib. a pologi sunt exceb hem¬
et abisatietas et fastidium aut subamara aliquare releua¬
tr aut dulcimitigatur sic animus defessus audiendo
aut ad miratione integratur. aut risu reno uatur Ac
sepa ratim quidem quae deprincipio et de insinu ati¬
one dicenda uidebantur hec feresunt unc quiddã
breuiter communiter et de utroq praecipiendum
tiarum et grauitatis plurimũ debet habere et om¬
nino omnia quae ꝑtinent ad dignitatẽ in se conti¬
nere ꝓptereaq id optime faciendam est. qđ orato¬
rem auditori maxime commendat. Splendoris
et festiuitatis et concinnitudinis minimum ꝓpterea
qđ ex his suspitio quaedam apparationis atq. arti¬
ficiosae diligentiae nascitur. quae maximae orati¬
onifidem oratori adimit auctoritatem.  DE

Expanded text:
tas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. namPhaedris, Medeis, Clytaemestris aliisque similibus. Apologi sunt ex reut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum tiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Viti
Abbreviated transcription (Latin):
controũsiarũ Cõmune
in eadẽ controũsia
utriusq partis itaq
cõmune s pecieindudit᷑
uulgareu gonemile est
Quare cõmuneert qͣd
tã a iob quã ab adũsarus
dicipotest.

Expanded text:
controuersiarum est, commune in eadem controuersia utriusque partis: itaque commune specie includitur, uulgare uero generale est. Quare commune erit quod tam a nobis quam aduersariis dici potest.
Abbreviated transcription (Latin):
haec sunt certissima exordioe. quae sum mopere uitar
oportebit volgare. c ominune. Commutabile. Longũ.
Separatũ. T ranslatum. Contrap̃cepta : Volgare est. quđ
inpluris causas potest ac cõmodari. ut cõuenire uideatur
omimune ẽ qđ nihilomirius inhanc qũa in contrariam
partẽ caus x potest comuenure : Cominutabile. qđ ab
aduersario potest leuitermutatũ exemtrarra parte
dici Longũ est qđ plurib uerbis aut sententus ultra qũa¬
causa dequa agitur. ut si hõ micida tibiaccus anuđsit ⁊ tuab ad utterii facinorib exqr diũ sams¬
est. nec u sicut aliquod mẽbrum ad nexum orationi¶ Trais¬
latum est qđ aliud conficit quam causaegenus postulat
ut siquis docilem faciat auditorem. cum beniuolentiam
causa de siderit. aut si principioutatur. cũ insinuationem
res postulet  Contra prȩteptãest quo dnihil eo efficit
quoꝵ causa deexordiis p̃ceptatraduntur hoc est qđeum¬
id est qđ iudicũ animos sibiñ cõparat int̃ dumetiam in festos facit

Expanded text:
haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quaqua de agitur, ut si homicida tibi accusandus sit et tu ab adulterii facinoribus exordium sumest nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quit, quod iudicum animos sibi non comparat, interdum etiam infestos facit
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ est umus ponemus. ut eam ciuilis scientie partẽ essedicamus Officun¬
cuiuisq ꝑsone astus autem euuis facultatis. essedicere apposite ad ꝑsũasionẽ. fiis ꝑsua

Expanded text:
o genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persua
Abbreviated transcription (Latin):
id peccatum quod sponte suareus punitussit moribus et i¬
dicio uindicari. Deinde negare audirioportere id quao

Expanded text:
id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quo
Abbreviated transcription (Latin):
possunt recte putari qđ ipsa sunt genera. Multo igit
minꝰ recte partis eius qđ hicd cit partes putabuntur
Deinde si constitutio et ipsa ex pars constitutionis eiꝰ quaeli be

Expanded text:
possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibe
Abbreviated transcription (Latin):
eliberatio igit᷑ et demonstratio. ñ pos sunt reste partes ali¬
cuus generis edusae putari Male igit᷑ eas generalis con¬
sttitionis partes eẽdixit. Quod sigeneris cause partes
non possunt resteputari. multominꝰ recte partis causae par¬
tesputabunt᷑ / Pars autẽ causae ẽ constitatio om̃is Noneñi uoes
Sed demonstratio et deliberatio generis causae partes non
Perhanc extremã condusionẽ sensim descendit ad alium syllogismum

Expanded text:
eliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim at demonstratio et deliberatio generis causae partes non per hanc extremam conclusionem sensim descendit ad alium syllogismum
Abbreviated transcription (Latin):
pere quam aduersaru ꝓferant. siquic quã excipiendũpictasẽ
Consuesse eos quilegesscribant exceptionib:uti O einde¬
oportet recitare leges cum exceptionib scriptas ẽ tmna xins
uidere ha siqua in eaipsalege dequa ageur sit exceptio
aliquo in capite. aut apud eundẽ legisscriptorem. quo

Expanded text:
pere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
inde liberationis praeceptis exponemus. Et si cumdis¬
finitione nr̃a ad uersarioꝵ: diffinitionẽ conferemus
et nr̃am uerã honestã utilem esse de monstrabimus
illoꝵ contra. Quȩremus autẽ res aut maiori. aut
minori aut pari innegotiosimiles ex quib affir¬
metur nr̃a descriptio. Lamsi res plures erunt diffi¬
niendae ut siquaeratur fursit ansacrilegus quiua¬
sa expriuatosacra subripuerit. erit utendũ plu¬
rib diffinitionib de inde similiratione causa trac¬
tanda. Locus autẽ cõmunis. in eius malitiam. qui
non modorerum uerum etiam uerboꝵ potestatẽ
sibi arro gare conetur. ut et faciat qđ uelit et id qđ
fecerit. quo uelit nomine appellet :D e inde
defensoris primus locus est item nominis breuis etaꝑta

Expanded text:
in deliberationis praecep- tis exponemus—et si cum definitione nostra adver- sariorum definitionem conferemus et nostram veram, honestam, utilem esse demonstrabimus, illorum con- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari in negotio similes, ex quibus affirmetur nostra descriptio. iam si res plures erunt definiendae: ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; deinde simili ratione causa tractanda. Locus autem communis in eius malitiam, qui non modo rerum, verum etiam verborum potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, quod velit, et id, quod fecerit, quo velit nomine appellet. Deinde defensoris primus locus est item nominis brevis et a
Abbreviated transcription (Latin):
Breuttas ẽ cumnis inetessariũ nullũ as sumit᷑ uerbũ Haec¬
in hoc genere iccirco est utilis qđ reb. ipsis et partib. cause
ñ uerb̵ neq extraneis ornamentis animus auditoris
tenend est:Absolutio est ꝑ quã omnia quae incidunt

Expanded text:
brevitas est, cum nisi necessarium nullum assu- mitur verbum. haecin hoc genere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. absolutio est, per quam omnia, quae incidunt
Abbreviated transcription (Latin):
innauirostrata. et ꝑ casum. ut in eurote magnitudine. Quare
aut ita sententia inducet᷑ ut unum quiddã uoluisse scriptor
demonstret᷑. Aut sic ut in eius modire. Etẽpore hoc uoluis se
doceatur. Ergo is qui scriptũ defendit et his locis plerunq

Expanded text:
in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc voluisse doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumq
Abbreviated transcription (Latin):
uel in praesentia quies cere. atq aliud tempus expectare
opor tebit. Modo illud attendatur digna ne causa

Expanded text:
el in praesentia quiescere atque aliud tem- pus exspectare oportebit, modo illud adtendatur, di- gnane causa
Abbreviated transcription (Latin):
dicere minꝰ in arrogantiã offenderent non tartopere inuitus
ꝑseuerarent. aliquanto leuius ex inscientia laborarent. c si
par in nobis huiꝰ artis. atq in illo picture scientia fuis set for¬
tassemagis hoc in suo genere opus nr̃m qũa ille in sua pistu¬
ranobilis enitere xmaiore eñ copia nobis. qũa illifut

Expanded text:
dicere, minus in arrogan- tiam offenderent; non tanto opere in vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fu
Abbreviated transcription (Latin):
et de eo quemreus arguat iudicarint. Deindehoe si consi¬
tutũ sit ut peccata homines peccatis et in iurias inurus ulciscanit᷑
quantũ in cõmodoꝵ consequatur Acsi idem facere ipse quinunc

Expanded text:
et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc
Abbreviated transcription (French):
interse Eamaxime conseruanda putat᷑ quae adres ma¬
xinas ꝑtinere uideat᷑ D eindeutra lexposteriuslatase
Nam postrema queq grauissima est D cuide utra lex u

Expanded text:
ed ea maxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata sit; nam postrema quaeque gravissima est; deinde, utra lex
Abbreviated transcription (Latin):
erit labore mus et graussimã quanq causam uehemen¬
tissime ne cessariam iudicemus BEASEEC HONEA ffeltio
est quaedam extempore aut exnegoti&: euentu. aut ad¬
ministratione. aut hominũ studio cõmutatiorerũ ut non
tales quales ante habite sunt. autplerunq haberi soleant
habendae uideantur esse. ut ad hostes transire turpe ui¬
detur esse. at non illo animo quo ulixestransut. et pecu

Expanded text:
erit, elaboremus et gravissimam quamque causam vehementissime necessariam iudicemus. Affectio est quaedam ex tempore aut ex nego- tiorum eventu aut administratione aut hominum studio commutatio rerum, ut non tales, quales ante ha- bitae sint aut plerumque haberi soleant, habendae videantur esse; ut ad hostes transire turpe videatur esse, at non illo animo, quo Ulixes transiit; et pe
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur ea quae adutilitatem ꝑtinebit. quare aut
demagnificentia aut de honestate quiddamde ro¬
getur Atq in hoc loco mihi caput illud uidetur

Expanded text:
ideatur ea, quae ad utilitatem pertine- bit, quare de magnificentia aut de honestate quiddam getur. atque in hoc loco mihi caput illud vide- tur
Abbreviated transcription (Latin):
niliñ cause genuse aut iudiciale solũ. aut et uidiciale et
de monsiratiuũ et deliberatiuũ. Nullũ dicere caus&e essegenus
cã causas ẽẽ multas dicat. et in eas p̃cepta det. amentia est
nũ iudiciale autẽ solũ esse qͥ potest cũ deliberatio et de¬
monsratio neq ipsae similes int᷑sesint et abiudiciali ge¬
nere plurimũ dissideant. e suuquaeq fiñe habeat. qͦ re fer¬
ri debeat : relinqt᷑ ergo ut om̃ia tria genera sint causarũ. Eod ab

Expanded text:
nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iudiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. d
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo ad tẽpꝰ id qđ instituit᷑ ac cõmodat᷑. Sẽꝑ adidẽ
spestarehocmͦ. Paterfamilias cũ nihil haberet lbe¬
rorũ uxorẽ aut̃ haberet intestam̃to ita scripsit¬
Simihi filius genit̾ unꝰ. plures ue. is michi heres ȩsto

Expanded text:
t, accommodabitur. semper ad idem spectare, hoc modo: paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsitsi mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto
Abbreviated transcription (Latin):
Anterẽ erit qđ inuinere setã familiarit᷑ applicaue¬
rit . qđ sermonis causã quȩsierit qđ simulde uerte¬
rit cȩnarit: Inrenex somnꝰ. Postrẽ qđ solus exierit:
qđ illũ tã familiare comitatũ tã ȩquo animoreliq:¬
siliũ ꝑtin& utrũ uideat᷑ diligent̃ ratiofaciendi
echabita. ⁊ ex cogitata. anita temere ut ñ ueri
simile sit quenqua tamte mere ad maleficiu accessis se

Expanded text:
ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- qusum, utrum videatur diligenter ratio faciendi esse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse
Abbreviated transcription (Latin):
stitutiones Verũ tamen oratio q̃dã ex ipsofine et ex genere cau¬
sae nascit᷑ qua ꝑtineat aduttae alicuius demonstratione auta

Expanded text:
stitutiones, verumtamen oratio quaedam ex ipso fine et ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo hos locos in¬
ducet qđ om̃ei astus
republicae. legib.
exerceant᷑ qđ hu
iudicent. qđ a nego¬
tus suis ab sut. qđ
iurent in uerba certa.
qđ nullus ex cusati¬
onẽ aut aliquã causã
reperiat quacum
teneat᷑ adiudican¬
dũ abessepossit ni¬
sisi eadẽ taus autat᷑.
quae sit in ipsis legi¬
bus constituita
minus frequenter operam rei publica det. nisiquae causa in
lege excepta sit: An se legibus obstrictos in tantis molesti¬
is ee ȩquũ censeant. aduersarios nr̃os leges ne gligere
concedant. deuide itẽ quȩrere abiudicib si cius reicai¬
sã ꝓpt᷑ quã sereuꝰ contralegẽ fecis sedicat. exceptio¬
nẽ ipse inlege ascribat. pasurine sin t P ostea hoc
quod faciat indignius et in pudentius esse. quã sias¬
scribat. Age porro. qd̃ si ipsi uellent iudices asseribe¬
re.: passurꝰ nesit populus atq hoc eẽ indignius quã
tẽ uerbo et litteris mutare non pos sint. eã reipsa

Expanded text:
Postremo hos locos inducet: quod omnes actus rei publicae legibus exerceantur, quod hi iudicent qui a negotiis suis absint, quod iurent in uerba certa, quod nullus excusationem aut aliquam causam reperiat, qua, cum teneatur ad iudicandum, abesse possit, nisi si eandem causa utatur quae sit in ipsis legibus institutaminus frequenter operam rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere ab iudicibus, si eius rei causa, propter quam se reus contra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit: non exlege inquã iu rati siti srẽ iudicare Deinde et
ipsis iudicibus iudicandi. et caȩteris ciuibus uiuendirationes
ꝑturbatum iri. si semel alegibus recessum sit Namet iudi¬
ces neq quid sequant᷑ habituros si ab eo qđ scriptũ sit recedant
neq quo pacto aluis imꝓbare possint qđ contralegem iudica¬
rint Et caeteros ciues quid agant ignoraturos si exsuo quis
consilio exearatione quae in mentem aut in libidinẽ uenerit
non ex praescripto comimuni ciuitatis unã quanquã rem
adminuisrabit Postea q̃uerere abiudicibus ipsis quart
in alenis detineaont᷑ negotius currei publice munere im pe¬
dantur cum altersepius secus suis rebus et cõmodisser iure
possunt cur incertauerba iurent curtertotempore conue¬
niant cer todisedoit Ñ lil qiuis quam a fferat cause quo

Expanded text:
fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur negotiis; cur rei publicae munere impediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tem Illic in superiore adiunctio est haec nisi simalunt fa¬
me perire Sienĩ id malunt. non est necesse. Hoc inferius

Expanded text:
tem. illic, in superiore, adiunctio est haec: nisi si malunt fame perire; si enim id malunt, non est necesse; hoc inferius
Abbreviated transcription (Latin):
Postquã inquit parcitionẽ coeperimꝰ exequi et ad id genus uene:i mus tunc nos partes euis con
explicare. In partitione tamen. partes generi iungerenon debemus
distribuent᷑ tempore eo cõmodis simne cũ ad ipsum uentum
erit explicandũ in caus aȩ dictione post partitionẽ. Atq
illud quoq ꝑtinet ad paucitatẽ. neaut plura quã satis est
demonstraturos nos dicamus hoc modo. Ostendã ad uer¬
sarios qđ arguamus et potuisse facere. et uoluisse et fecisse.
na fecisse satis est ostendere. aut cũ in causa partitio
nulla sit. et cũ simplex quiddã agat᷑ tamei ut amur
distributione. idq ꝑraro potest accidere. Ac sunt
alia quoq p̃ cepta partitionũ quaȩ ad hunc usum orato¬
riũ non tanto pere ꝑtineant quaȩ uersant᷑ inphi lo¬
sophia ex quibus hac ipsa transtulimus quae conuenire

Expanded text:
postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit explicare; in partitione tamen partes generi iungere non debemusdistribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae convenire
Abbreviated transcription (Latin):
partitione seruat᷑ si genera ipsarerũ ponunt᷑ neq ꝑmix
te cũ partib implicantur. Nãgenus est qđ plures partes
am plestitur ut animal. Pars ẽ que sub est generi ut equus
Sed scepe eadẽres aliigenus aluparsest Nam homo animalis
pars et thebani aut troianigenus Haec ideodiligentius
paucitas generũ inpartitione seruaripossit: Nam qui
ita partit᷑ Ostendã ꝓpter cupiditatẽ. et audaciã et aua¬
ritiã aduersarioꝵ omnia in cõmoda ad rẽpublicã per¬
uenisse is ñ intellexit in partitione exposito genere
partẽ se generis admiscuisse Nã genus est omniũ nimirũ
libidinũ cupiditas. Eius autẽ sine dubio pars est auaritia¬
Hocigit᷑ uitandũ est necuius genus posueris. eius secum
aliquã diuersam ac dissimilem partem ponas in eadem
partitione Qđ si qđ ingenꝰ plures incident partes id cum
in primae causae partitione erit simplicit̃ expositum

Expanded text:
partitione serva- tur, si genera ipsa rerum ponuntur neque im cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius paucitas generum in partitione servari possit. nam qui ita partitur: ostendam propter cupiditatem et au- daciam et avaritiam adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritiaigitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum
Abbreviated transcription (Latin):
extra quã siquis reipublice causa exercitũ non tradiderit.
patiemini : Nonopinor. Qđsi uosmet ipsi. qđ a ura religi¬
one et sapientiaremotissunũ est. istius honoris causa hone
eandẽ exceptionẽ in iussu populi ad legẽ asscribi iubeatis
populus hebanus id patieturnefieri : Pro feflo ñ patietur
Qđ ergo asscribi ad legẽ nefas ẽ id sequi quasi asscriptũ sit restũ
uobis uideat᷑ : Nouiurãm intelligentiã Non potest ita ui¬
deriiudices Qđ silitteris corrigineq ab illo. neq auob sono¬
toris uoluntas potest uide tene multo indigniussit. id re
e iudicio ur̃o mutari. qđ ne uerbo quidẽ cõmutari potes
Acde inductione quidẽ satis in p̃sentia dictũ uidet᷑ Nunc
deinceps ratiocinationis ũi et naturã consideremus¬
tio exipsare ꝓbabile aliquid eliciens. qđ expositũ aepse
cognitũ sua seui etratione confirmet Hoe degenere¬
⁊bn hac diffinitione multa cõmuniaesseposunt cũ inductione Nã qđ ant oratio

Expanded text:
extra quam si quis rei publicae causa exercitum non tradiderit, patiemini? non opinor. quid, si vosmet ipsi, quod a vestra religione et a sa- pientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit, rectum vobis vi- deatur? novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremusre probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet. hoc de generen hac definitione multa communia esse possunt cum inductione. Nam quod ait eoratio
Abbreviated transcription (Latin):
quid iligentius considerandũ puta uerunt cũ idẽ usudicendi
sequerort᷑: paululũ in p̃cipindi ratione dissonserunt Nam
partĩ quinq eius partes esse dixerunt. partĩ nonplusquã
untres partes posse distribui putauerunt Eł q contro uersiã
ñ incomodũ uidetꝰ cum utroꝵq ratione exponere. Namet
breuis ẽ et ñ eius modi. ut alteri ꝓrsus nihildicere pucent᷑
et locus hic nob̵ indicendo minime negligenđ uidet᷑. Qui
putant inquinq tribui partes oportere. aiunt pͥmũ con¬
uenire exponere sũmã argumentationis ad hunc modũ
elius accurant᷑ quae consilio gerunt᷑ quã quae sine consilo
administrant᷑ E anc pͥmã partẽ numerant Nã demceps
rationib uariis e quã copiosissimis uerbapꝓbaripu
tant hoc modo: Domus ea quaerati oneregit᷑ om̃ib

Expanded text:
qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: melius accurantur, quae con- silio geruntur, quam quae sine consilio administran- tur. hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis adpro- bari putant oportere, hoc modo: domus ea, quae ra- tione regitur, omnib
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã conferent Nonfacile autẽ. qđ et infinitũ est tor
dereb utranq in partẽ singulatĩ de una quaq explicor
et alias aliter haec in utranq partẽ causae solent conueni¬
re. Quare considerare haecquae exposuimꝰ opor tebit¬
ti. et suã e aduersarii narrationẽ a sepe et dibgoti
ꝑtrastabit et qđ quaeq pars suspitionis habebit eliciens
considerabit. Quare quo consilio quas pe ꝑficiendi quids

Expanded text:
gentiam conferent; non facile autem, quod et infinitum est tot de rebus utram- que in partem singillatim de una quaque explicare et alias aliter haec in utramque partem causae solent convenire. quare considerare haec, quae exposuimus, oportebittii et suam et adversarii narrationem saepe et diligenter pertractabit et, quod quaeque pars suspicionis habebit, eliciens considerabit, quare, quo consilio, qua spe perficiundi qui
Abbreviated transcription (Latin):
sic qui uolunta tenitit̃.
inscriptodebet aliqͥd
in uenire qđ int̃precet᷑
ase qđ conueniatuo¬
luntati
fecerit et cũ qui honesta aut necessaria decausa. non absenten¬
tia seđ ab lit teris legis recesserit: Atq. hise huius modira¬
tionibus et accipicausam. et in hac lege accipi. et eam causan
qũã ipse afferat oportere Accipidemonstrabit Etꝰ quem

Expanded text:
hic qui uoluntate nititur, in scripto debet aliquid inuenire quod interpretetur a se, quod conueniat uoluntatifecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quem
Abbreviated transcription (Latin):
nemspectario portere. sed qua cogitatione animꝰ et
spe ad maleficiũ ꝓfestus sit considerare. qͦanimoqͥd qͥsq
faciat ñ quo ca suutat᷑ ad remꝑtinere. In hoc loco caput
illud erit accusatori sidemonstrare poterit. alui nemini

Expanded text:
nem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini
Abbreviated transcription (Latin):
matio est. Tamen a fratre in demnatã necari non oportuit
Ex qua iudicatiosit cum horatia fratũ mortem negligeret
ertine eã a fratre indemnatã necari. E oc in genere causae
primum siquid excaeteris dabit᷑ constitutionibus sumio por¬
tebit. sicut in comparatione p̃ceptum est. Postea siqua fa¬
cultas erit ꝑ aliquam consitutionem ilũ inquem crimei
trans fereuir defendere. Deinde leuius esseillud qđ in alterũ¬

Expanded text:
matio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. matio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, tne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alteru
Abbreviated transcription (Latin):
turus sit : Et alterlous ꝑ quem magnacũ amplificatione be¬
neficu magnitudo exietilitate aut honestate ait facli neessi¬
tudine demonstratur Ettertius ꝑ quemres expressa uerbs
ante oculos eoꝵ qui audiunt ponitur ut ipsi sequoq idenfa¬
turos fusse arbtoentur si sibi illares atq ea faciendi causa
pidentempus accidisset BERELA NONE R eltas¬
criminis est cumreus id qđ arguitur confessus alterius ẽ
industũpetcato. uire fecisse demonstirat. Caet huusmnod
Horatius occisis trib curiatis et duob: amissis fratrib domũ
seuistor recepit. Is ani aduertit sororem suam defratrum
morte non laborantem. sponsi autẽ nomen appellantẽ iden¬
tidem decuriati cum gemitu et lamentatione indigne passus
uirginẽ m occidit. Accusatur Intentio est. In iuria
sororẽ occidisti. D epulsio est. Iure occidi. Questio est. iu¬
reneocciderit. Ratio est. Illat hostiũ mor telugebat. fra¬
trũ ne gligebat . me et P.R. uicisse moleste ferebat. In fir¬

Expanded text:
turus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum vicisse moleste ferebat. infir
Abbreviated transcription (Latin):
Anterelitionẽ cri¬
minis. e eiuis argu¬
menta costeris con¬
sticutionib Acarsa¬
tor etreũ onerare
debebit. et illũ de¬
fendere in quẽ reus
trans fert crimen
Nanq dici potest qđͣ
fecisti ñ hoc anino
feristi qđ alterius¬
est conftrartionis
Deinde et ille quẽ me¬
ruissedicis actnon
meruit autñ hoc
aliarũ est constiacai¬
onũ lta antequã
exp̃ceptis relati
peccatum reustnns ferat. quã qđ ipsesus ceperit Posta
trans lationis partibiuti. et ostendere aquo et ꝑ quos
et quomodo. et quo tempore Aut agi aut iudicari ac
statui deeare conuenerit: Ac simul ostendere ñoportus¬
se ante supplicium quam iudicium interponore. Tum

Expanded text:
Ante relationem criminis et eius argumenta ceteris constitutionibus accusator et reum onerare debebit et illum defendere, in quem reus transfert crimen. Namque dici potest 'quod fecisti, non hoc animo fecisti', quod est alterius constitutionis; deinde 'et ille, quem meruisse dicis, aut non meruit aut non hoc aliarum est constitutionum. Ita antequam ex praeceptis relatipeccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum
Abbreviated transcription (Latin):
detur eius descriptionis approbatio. Et quaȩ in commo¬
da consecutura sint eo concesso ostendetur. Id autem
ex honestatis et ex utilitatis partib. sumetur. dequib.

Expanded text:
ditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in qua pͣcepta nob̵ danda sunt. Om̃ib autẽ partib¬
hoc in libro explicatis. quiuis om̃i in causa sidiligonta¬
attendẽt. om̃es uidebit constitutiones et earũ pas¬
partes e contro¬
tes et controuersias siquae forte in eas incident tan¬
de om̃ib: prae scribemꝰ Primus ergo locus accus atas¬
ẽ. eius nominis cuius deuiquartt᷑ breuis e aꝑta¬
Perteptis om̃ib in om̃i causa in qualibet materia omnia quae in uenta fuerint genesa
questio nũ possunt tractari sũptis sue parus p̃ceptis. ut cũ inhemate coniefura suerit eu
diuisiombutamur ltẽq et alierus et alia rũ siquȩ in ciderunt consta¬
tiones
exopinio ne hominũ diffinitio hoc modo. Mla iestatem
minuere est. dignitate aut amplitudine. Aut potestatepo

Expanded text:
 in quam praecepta nobis danda sunt. omnibus autem partibhoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligentadtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; ne omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoest eius nominis, cuius de vi quaeritur, brevis et aPerceptis omnibus in omni causa, in qualibet materia omnia, quae inuenta fuerint, genera quaestionum possunt tractari, sumptis suae partis praeceptis: ut cum in themate coniectura fuerit, eius diuisionibus utamur, itemque et alterius uel aliarum, si quae inciderint constitutionesex opinione hominum definitio, hoc modo: Maiestatem minuere est de dignitate aut amplitudine aut potestate
Abbreviated transcription (Latin):
gare H ocsit breuiter expositũ. plurib uerbis est
et rationib confirmandũ. et ita esse ut descripseris osten¬
dendum Postea adidqđ diffinieris. factũ eius qui accu¬
sabitur adiungere opor tebit. et ex eo qđ ostenderis
esse uerbi causa maiesta tẽ minuere. docere ad uersa¬
rium maiesta tẽminuisse. et hunc totulocũ communi
loco confirmare ꝑ quẽ ipsius facti a trocitas aut in dig¬
nitas aut omnino culpa cũ indignatione augeatur

Expanded text:
iter expositum pluribus verbis est  confirmandum et ita esse, ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiungere oportebit et ex eo, quod ostenderis esse, verbi causa maiestatem minuere, docere adversarium maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt multa et eo multo maxima pars. quã praetores
edicere consuerunt. Quaedam autẽ genera uiris. iam
certa consuetudine facta sunt. Quod genus pactũ

Expanded text:
sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactu
Abbreviated transcription (Latin):
esse. ut quȩ ramus quid sit illud qđ si adipisci aut
effugere uelimus. aliqua res nobis sit necess aria
hoc est quae sit ad iuinctio. ut pinde uti quaeq res

Expanded text:
esse, ut quaeramus, quid sit illud, quod si adi- pisci aut effugere velimus, aliqua res nobis sit ne- cessaria, hoc est, quae sit adiunctio, ut proinde, uti quaeque res