comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tores malos attinet cccidunt. Qũo inqͥs
occidunt. maleuiuendo malum exem¬
plum p̾bendo. An frustra dc̃m est. cͦsuo
dei eminenti inmembris sumini pasto¬
exemplum. ⁊ forma esto fidelib Atten¬
suum male uiuentem si declinet ocdos
a regulis dñi ⁊ intendat in hoĩem inci¬
pit dr̃e in corde suo. si p̾positus m̃s sic
uiuit ego qui sum qui ñ fatiam qd̃ fa¬
cit ille. Occidit ouem fortem. Iam de ce
t̾is quid facit qñ illud qd̃ ñ ip̃e forti¬
ficau̾at s fortem ac robustum inuene¬
rat male uiuendo int̾ficit: Dico carita¬
ti ur̃e rt̾m dico. Et si uiuunt oues: ⁊ si for¬
tes sunt oues inubo dñi ⁊ tenent illud
dum audierunta dño suo. que dñt faci¬
te queã faciunt facere nolite tñ que ĩcõs
pectu ppłi male uiuit quantum in illo ẽ.
cũ a quo atrenditur ocridit. son s gͦbla¬
diatur qr ille ñ est mortiuis. Et illeuiuit.¬
⁊ iste homicida est. Qũo cum lascinus hõ

Expanded text:
 pastores malos attinet, occidunt. Quomodo, inquis,  pastores malos attinet, occidunt. Quomodo, inquis, occidunt? Male vivendo, malum exemplum praebendo. An frustra dictum est servo Dei, eminenti in membris summi pastoexemplum ; et, Forma esto fidelibus . Attensuum male viventem: si declinet oculos a regulis Domini, et in tendat in hominem, incipit dicere in corde suo, Si praepositus meus sic vivit, ego quis sum qui non faciam quod ille facit? Occidit ovem fortem. Si forteteris quid faciet, qui illud quod non ipse fortificaverat, sed forte aut robustum invenerat, male vivendo interfecit? Dico Charitati vestrae, iterum dico: etsi vivunt oves, etsi fortes sunt oves in verbo Domini, et tenent illud quod audierunt a Domino suo, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolium in illo est, eum a quo attenditur, occidit. Non sibi ergo blandiatur, quia ille non est mortuus: et ille vivit, et iste homicida est. Quomodo cum lascivus homo
Abbreviated transcription (Latin):
plicis mensis seip̃os ut putant iocunda¬
tium reuera ꝑdencium. ite. celebrate seci.
cescant. in domo dei ur̃i qñ uolueritis cõ¬
uiuamini implemini cibo ⁊ uino cum
ur̃is ad ixo .n. docta est ista creatura ut ea
ꝑfruamini. Non .R. paganis ⁊ impiis
dedit deus. ⁊ uob̾ ñ dedit. ħ si diximus uo¬
b̾ congregabimus forte turbas ampli¬
ores. Et si sunt quidam qui nos senciãt
ħ dicentes ñ recte saꝑe. paucos offendi¬
mus s multitudinẽ. conciliamus. Qd̃
si fetimus ñ u̾ba dei ñ u̾ba xp̃i dicentes
s ñra. erimus pastores pascentes nosmet¬
ip̃os ñ oues. Cum autẽ dixisset quedili¬
gant isti pastores dixit ⁊que negligãt
uicia .ni. oiiũ lacte iacent sane attcͣs¬
lide incibo u̾itats utentes paschins bñ
demun̾e dei s mali illi pastores ñ par¬
cunt talib Parum est qd̾ illas languẽ¬
tes ⁊ infirmas ⁊ errantes ⁊ ꝑditas nõ
curant ⁊̃ istas fortes ⁊pingues necant

Expanded text:
blicis mensis seipsos ut putant jucundablicis mensis seipsos ut putant jucundantium, re vera perdentium, ite, celebrate securi: cescant. In domo Dei vestri, quando volueritis, convivamini: implemini cibo et vino cum vestris. Ad hoc enim data est ista creatura, ut ea pe fruamini. Non enim paganis et impiis eam dedit Deus, et vobis non dedit. Haec si dixerimus, forte congregabimus turbas ampliores. Et si sunt quidam, qui sentiant nos haec dicentes non recte sapere, paucos offendimus, sed multitudinem conciliamus. Quod si fecerimus non verba Dei, non verba Christi dicentes, sed nostra; erimus pastores pascentes nosmetipsos, non oves. Cum autem dixisset quae diligant isti pastores, dicit et quae negligant. Vitia enim ovium late patent. Sanae atlidae in cibo veritatis, utentes pascuis bene de munere Dei. Sed mali illi pastores non parcunt talibus. Parum est quod illas languentes et infirmas et errantes et perditas non curant; etiam istas fortes et pingues necant,
Abbreviated transcription (Latin):
te constrtuo de ip̃a plebe. Si patitur u¬
num membrũ cõpaciuntur oĩa mem¬
bra ꝓ inde ip̃e apłs cum eos cõmemora¬
ret quales fu̾int erga illum ne qͣi obli¬
tus coꝵ honorificentie uideretur: testi¬
monium ꝑhibet qd̃ sicut angłm dei
susceꝑint eum. qd̃ si fieri possit ocłos
suos uellent ieruere ⁊ illi dare. Et tñ
accedit ad ouem languidam ad ouẽ
putridam secare uulmis. ñ ꝑcereputͤ¬
de lacte ouium. sicut paulo ante cos¬
memorauimus.⁊ indirtus est lanis o¬
uium. s tm̃ oues ñ neglexit. Non .N. su¬
a q̃rebat s que iħu xp̃i. Ab sit ergout
dicamus uob̾. uiuite ut uultis. securi
estote deus neminẽ ꝑdit. tm̃ modo fi¬
dem xp̃ianam tenete. Non ꝑdet ille qͦs
redemit. ñ ꝑdet ꝓ quib sanguinem
fudit. Et si spettacislis nolu̾ins oblecta¬
re aĩos ur̃os ire quid mali est. Et festa
ista que celebrantur ꝑ uninsam ci¬
uitatem iuleticia conuiuantium ⁊ pu¬

Expanded text:
te constituo de ipsa plebe: Si patitur ute constituo de ipsa plebe: Si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra . Proinde ipse Apostolus, cum eos commemoraret quales fuerint erga illum, ne quasi oblitus eorum honorificentiae videretur, testimonium perhibet, quod sicut angelum Dei susceperint eum; et quod, si fieri posset, oculos suos vellent eruereaccedit ad ovem languidam, ad ovem putridam, secare vulnus, non parcere putrede lacte ovium, sicut paulo ante commemoravimus; et indutus est lanis ovium: sed tamen oves non neglexit. Non enim sua quaerebat, sed quae Jesu Christi. Absit ergo ut dicamus vobis: Vivite ut vultis; securi estote, Deus neminem perdet. Tantummodo fidem Christianam tenete: non perdet ille quod redemit; non perdet pro quibus sanguinem fudit. Et si spectaculis volueritis oblectare animos vestros, ite; quid mali est? et festa ista, quae celebrantur per universam civitatem in laetitia convivantium, et pu
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur in honorẽ qr nuditatẽ conte¬
git. Est .N. unusquisq homo infirmꝰ
Et quide est quisquis uob̾ p̃ est. nͥ cid̃
uos estis: Carnem portat mortalis est. mã¬
ducat dormit. surgit natus est. moritur
est. si ergo cogites quid sit scd̃m se ip̃m:
luti contegis qd̾ infirmum est. Uidete cꝰ¬
modi indumentum acceꝑat a bona dei
plebe idem paulus cum dr̃et. sicut ange¬
lum dei excepistis me. Testimoniũ. enĩ
ruissetis ⁊ dedissetis michi s cum tantꝰ
illi honor exhibitus ẽct. sunquid pp̃ ip̃m
honorem sibi exhibitum ne forte negare¬
tur ⁊ minus ille cum argueret laudare¬
tur ⁊ minus peꝑcit errantib. Namsi
hec ferisset ẽẽt interillos qui se ip̃os pas¬
cunt ñ oues. Diceret ergo apd̃ se ip̃m:
Quid ad me ꝑtinet: Quis qd̃ uelitagat.
uictus m̃s saluus est. honor m̃s saluus
est ⁊ lac ⁊ lana satis est .mͥ. eat quisq qͣ
pot̃. Ego integra tibi sunt oĩa. si eã quis¬
q qua pot̃. Nolo te p̾positum facere unũ

Expanded text:
ligitur in honore, quia nuditatem contegit. Est enim unusquisque homo infirmus. Et quid est, quisquis vobis praeest nisi quod vos estis? Carnem portat, mortalis est, manducat, dormit, surgit, natus est, moriturus est. Si ergo cogites quid sit, secundum seipsum lut contegis quod infirmum est. Videte cujusmodi indumentum acceperat a bona Dei plebe idem Paulus, cum diceret: Sicut angelum Dei excepistis me. Testimonium enim ruissetis, et dedissetis mihi . Sed cum tantus illi honor exhibitus esset, nunquid propter ipsum honorem sibi exhibitum, ne forte negaretur, et minus ille cum argueret laudaretur, pepercit errantibus? Nam si hoc fecisset, esset inter illos qui se ipos pascunt, non oves: diceret apud se ipsum, Quid ad me pertinet? Quisque quod velit agat: victus meus salvus est, honor meus salvus est; et lac et lana, satis est mihi: eat quisque qua potest. Ergo integra tibi sunt omnia, si eat quisque qua potest? Nolo te praepositum facere, unum
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑer. Ille ergo donauit ⁊ debitum s
aluid ñ exegit in debitum. Ille plus fec̃
fortassis .n. ip̃m sig̃cabat qui egrum
cum adduceret ad stabulum dixit. Si
quid amplius erogau̾is: inredeundo
reddam tibi. De iis ergo qui ñ indigẽt
lacte gregis: quid pła dicamus: Mise¬
⁊ qd̃ possunt faciunt. laudentur hin
dampnentur illi. Nam ⁊ ip̃e apłi datũ
ñ querebat fructuosas tñ suas oues
ẽẽ cupiebat ñ steriles sine lactis ub̾ta¬
te. Itaq cum ẽec quodam tp̃re ĩ mag¬
na indigencia uinctus inconfessio¬
ne u̾itatis missum est ⁊ illi afr̃ib unde
nec̃citan ⁊ indigencia eius ministrare¬
tur. sndit ã illis gr̃as agens ⁊ dix̾it.

Expanded text:
acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non exigit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Miseenim; et quod possunt, faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat; fructuosas tamen oves esse cupiebat, non steriles sine lactis ubertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamus ergo quid alloquatur pas¬
tores seip̃os pascentes ñ oues sermo di¬
u̾inus. neminem palpant. Ecce lac ꝯ¬
sumitis ⁊ lanis uos tegitis ⁊ qd crassũ
est. interficitis ⁊ oues meas ñ pascitis.
Qd̃ infirmatum est ñ confortastis ⁊
qd̃ egrotat ñ corroborastis ⁊ qd̃ tribu
inpastores pascentesnse ip̃os nõ oues:
quid diligant quid negligant. Quid
ergo diligunt᷑lac consumitis. Pp qd̃
de fructu eius ñ sumit. Quis pascit gre¬
gem ⁊ de lacte gregis ñ ꝑcipit. Inueni¬
mus ergo ẽẽ. lac gregis quicquid a
plebe distriburtur ppositis ad eoꝵ sus¬
tendam uitani tp̃ralem. Inde .ii. loqubu¬
suis transigi ⁊ nec ip̃m lac querere abo¬
iub: tñ lactis ꝑcipiendi abhostib potes¬
tatem hr̃e se dixit ⁊ sic dñm disposuisse.
ut qui euuangeliũ annunciant de eu¬
uangelio uiuant. Et dicit alios coapłos
suos usos fuisse hac potestate ñ usurpa¬
ta s data. plus ille fecit ut ne qd̃ debebat᷑

Expanded text:
cipient. Videamus ergo quid alloquatur pascipient. Videamus ergo quid alloquatur pastores seipsos pascentes, non oves, sermo divinus neminem palpans: Ecce lac consuntitis, et lanis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis. Quod infirmum est, non confortastis, et quod aegrotat, non corroborastis: et quod contribulad pastores pascentes seipsos, non oves, quid diligant, quid negligant. Quid ergo diligunt? Lac consumitis. Propterde fructu ejus non sumit? quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit ? Invenimus ergo lac esse gregis, quidquid a plebe distribuitur praepositis, ad eorum sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebaipsum lac quaerere ab ovibus ; tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potestate; non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur
Abbreviated transcription (Latin):
mus pp̃ uos est. In eo qd̃ xp̃iani sumꝰ:
attendatur utilitas nr̃a. In eo qd̃ p̾po¬
faciliore fortasse itinere ⁊ tanto forte
expeditius ambulantes. quanto mino¬
rem sarcinam portant nios ã excepto
qd̃ xp̃iani sumus uñ rationem red¬
redtemus deo deuita nr̃a: sumus ⁊̃ pp̾ostta
underationcin reddemus deo de dispensa¬
tionc nr̃a. Ad hoc istam difficultatem pro¬
pono: ut compacientes nob̾.oretis ꝓno
bis ueniet .n. dies quo cuncta adducant᷑
iniudicium. Et ille dies si scło longeẽ:
nis. uis non tinie diem occultum: Sum
uen̾it inueniat teparatum. Cum ergo
pposi adhec sint ut iis qui subietti sũt
consulant nec in eo qd̃ p̾sunt oĩo urili¬
tatem suam attendant s eoꝵ quib mi¬
nistrant: quisquis p̾positus ita est ut in
eo qd̃ ppositus est. gaudeat ⁊ honorẽ suũ
querat ⁊cõmoda sua sola respiciat:se
pascit ñ oues. Ad hos sermo dirigitur.

Expanded text:
mus, propter vos est. In eo quod Christiani sumus, mus, propter vos est. In eo quod Christiani sumus, attenditur utilitas nostra: in eo quod praepofaciliore fortasse itinere, et tanto forte expeditius ambulantes, quanto minorem sarcinam portant. Nos autem, excepto quod christiani sumus, unde rationem reddemus Deo de vita nostra, sumus etiam praepositi, unde rationem reddemus Deo de dispensatione nostra. Ad hoc istam difficultatem propono, ut compatientes nobis, oretis pro nobis. Veniet enim dies, quo cuncta adducantur in judicium . Et ille dies, si saeculo longe est, nis. Vis non timere diem occultum? Dum venerit, inveniat te paratum. Cum ergo praepositi ad hoc sint, ut his qui subjecti sunt, consulant: nec ideo quod praesunt, omnino utilitatem suam attendant, sed eorum quibus ministrant: quisquis ita praepositus est, ut in eo quod praepositus est, gaudeat, et honorem suum quaerat, et commoda sua sola respiciat, se pascit, non oves. Ad hoc sermo dirigitur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs ꝓpħ̾a adpastores isrł. ⁊ dic ad pasto¬
res isrł.Hanc lettionem modo cum le¬
gerctur audiuimus. hinc cum uestra
sanctitate aliquid loqui decreuimus.
adiuuabit ip̃e ut u̾a dicamus: si non
nr̃a dicamus. Nam si nr̃a diximus: pa¬
stores erimus pascentes nos non oues.
si autem illius sunt que dñis: ꝑ quẽli¬
bet ip̃e uos pascit. ħ dicit dñs deus adpa¬
stores iscł qui pascunt se soios. Nunqͥd¬
ñ oues pascunt pastores: .i. ñ se pascũt
pastores s oues. hec prima cã est. qua¬
re arguantur isti pastores qr se ipsos
pascunt ñ oues. Qui sunt qui se ip̃os
pascunt: De quib apłs dicit. Om̃s Nl.
sua querũt. non que iħu xp̃i. Nos .n. qͦs
in loco isto de quo ꝑicuiosa ratio red¬
ditur: dñs scd̃m dignationem suã nõ
scd̾m m̾itum nr̃m constituit: hm̃s
duo quedam. Unum qd̃ xp̃iani sumꝰ:
alt̾m qd̃ p̾positi sumus. Illud qd̾̃ xp̃ia¬
ni sumus: pp̃ nos est. Quod p̾positi su¬

Expanded text:
super pastores Israel, et dic ad pastores Israel . Hanc lectionem modo, cum legeretur, audivimus: hinc cum vestra sanctitate aliquid loqui decrevimus. Adjuvabit ipse ut vera dicamus, si non nostra dicamus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus pascentes nos, non oves. Si autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascit. Haec dicit Dominus Deus: Vae pastoribus Israel, qui pascunt se solos. Nunquid oves pascunt pastores? id est non se pascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est, quare arguantur isti pastores: quia seipsos pascunt, non oves. Qui sunt, qui seipsos pascunt? De quibus Apostolus dicit: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Nos enim quos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum dignationem suam, non secundum meritum nostrum, constituit, habemus duo quaedam. Unum, quod Christiani sumus: alterum, quod praepositi sumus. Illud, quod Christiani sumus, propter nos est: quod praepositi su
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib adu̾sitatib sauciaturant
fortassis extinguitur. Non ergo eum e¬
quirende. Confortatur infirmus cum
rit retro cortuum. Niam ad confortan¬
dum cor tuum uenit ille pati uenit
ille mori. uenit sputis illudi uenit spi¬
nis coro nari uenit obꝓbria sufferre.
uenit postremo ligno configi. Om̃ĩa
les ã sunt qui timentes hos ledere. q̃n¬
i sloquuntur ñ solum ñ pparant ad
ĩminentes tẽptationes s ⁊ ꝓmiitunt¬

Expanded text:
ervenientibus adversitatibus sauciatur, aut fortassis exstinguitur. Non ergo eum aequirendae. Confortatur infirmus cum rit retro cor tuum. Nam ad confortandum cor tuum venit ille pati, venit ille mori, venit sputis illiniri, venit spinis coronari, venit opprobria audire, venit postremo ligno configi. Omnia les autem sunt, qui timentes hos laedere quibus loquuntur, non solum non praeparant ad imminentes tentationes, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
turis sc̃is u̾ba pastoris audire. uidea
mus engo qr sicꝓposueram uteum
auferat a pastorib malis det eas pa¬
storib bonis. uideo cũ auferentẽ oues
apastorib malis. Ego .R. dicit. Ecce e
go sr̃ pastores ⁊ inquiram oues meaᷤᷤ
demanib eoꝵ. ⁊ au̾tam ab eis ut
ñ pascant oues meas ⁊ ñ pascant ad¬
huc pastores semet ip̃os. Cum .ii. dico pas¬
cant oues meas: illi se pascunt ñ oues
meas. Auertam ut ñ pascant oues meas.
Qũo au̾tit ut ñ pascant oues ip̃ius. erne

Expanded text:
turis sanctis verba pastoris audire. CAturis sanctis verba pastoris audire. CAmus ergo, quia sic proposueram, utrum auferat oves a pastoribus malis, et det eas pastoribus bonis. Video eum auferentem oves a pastoribus malis. Hoc enim dicit: Ecce ego ipse super pastores, et inquiram oves meas de manibus eorum, et avertam ab eis, ut non pascant oves meas; et non pascent adhuc pastores semetipsos. Cum enim dico, Pascant oves meas; illi se pascunt, non oves meas. Avertam, ut non pascant oves meas. Quomodo avertit, ut non pascant oves ipsius? Quae
Abbreviated transcription (Latin):
rit deus mortem illarum. Dicit. N alio
in loco eundem ꝑ ꝓpħam. fili hois specu¬
latorem te dedi domi isrł audies exo¬
re meo sermonem ⁊ p̾monstrabis eis
ex me. in eo cum dixero pec̃cori morte
morieris ⁊ ñ fueris locinus ut caueat
impius auia sira ille facinorosus in
facinore suo morietur sangninemã
eus demanu tua exquiram. Tu ã si
p̾minciau̾is facinoroso uiam eius ut
au̾taturab ea ⁊ ñ erit au̾sus auia sua
iste exfacinore suo morietur. ⁊ ti ani¬
main tuam lib̾abis. Quid est fr̃es. uide
ille ⁊ recte moritur in impietate sua
⁊ pec̃co suo morrur. Negligentia .n.
euis occidit eum. Nam pastorem in¬
ueniret uiuentem qui ait uiuo ego
dicit dñs s tũ fu̾it negligens ñ admo¬
nente illo qui ad hocest p̾posins ⁊ spe¬
tulator ut admoneat ⁊ ille iuste mo¬
rietur ⁊ iste iuste dñab̾r. si ã dix̾is in¬
rasti. Propter hoc ad nos quidẽ ꝑtinz
ñ tac̾e ad uos ã ⁊̃ si taceamus descrip¬

Expanded text:
et mortem earum. Dicit enim alio in loco per eumdem prophetam: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel: audies ex ore meo sermonem, et praemonstrabis eis ex me. In eo cum dixero peccatori, Morte morieris, et non fueris locutus, ut caveat impius a via sua; ille facinorosus in suo facinore morietur, sanguinem autem ejus de manu tua exquiram. Tu autem si praenuntiaveris facinoroso viam eavertatur ab ea, et non fuerit aversus a via sua; iste in facinore suo morietur, et tu animam tuam liberabis. Quid est, fratres? Videtur ille, et recte moritur: in impietate sua et peccato suo moritur; negligentia enim ejus occidit eum. Nam pastorem inveniret viventem, qui ait, Vivo ego, dicit Dominus: sed cum fuerit negligens, non admonente illo qui ad hoc est praepositus et speculator, ut admoneat, et ille juste moritur, et iste juste damnatur. Si autem dixeris, inrasti . Propter hoc, ad nos quidem pertinet non tacere; ad vos autem, etiamsi taceamus, de Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
seq̃re si ouis es. s illi codices crͣediderũt
⁊ illi thus ydolis posuerũt. Ille ⁊ illecͥr
ad me de illo ⁊ deillo. si fecunt ñ sũt
pastores. Tu uocem pastoris edurto qr
nec de illis uocem pastoris annuncias
quitur. Deillo credo aliis ñ credo s ac¬
ta ꝓferes acta ꝓfero. Credimus tuis
crede ⁊ tu meis. Non credo tius noli
credere meis. Auferantur carte huma¬
ne sonant uoces diuine. Cde mͥunã
scripture uocem ꝓparte donati au¬
di innumerabaes ꝓ orbe tͥrarũ. Qs
eas nuni̾at. Quis eas t̾minat. Tñ ut pau¬
ca cõmemoremus legem atrende pͥmũ
dei testamentũ. In semine tuo bñdicẽ¬
tur õs gs̃. Et in psõ. P ostula amet. da.
ti .g.h.i. ⁊ post.t. t̾. Cõmemorabuntur

Expanded text:
erituram. Sed illi codices tradiderunt, et illi thus idolis posuerunt, ille et ille. Quid ad me de illo et illo? Si fecerunt, non sunt pastores: tu vocem pastoris edicito; quia nec de illis vocem pastoris annuntias.quitur, de illo credo; aliis non credo. Sed Acta profers: Acta profero. Credam tuis: crede et tu meis. Non credo tuis: noli credere meis. Auferantur chartae humanae, sonent voces divinae. Ede mihi unam Scripturae vocem pro parte Donati: audi innumerabiles, pro orbe terrarum. Quis eas enumerat? Quis eas terminat? Tamen ut pauca commemoremus, Legem attende, primum Dei Testamentum: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Et in Psalmo, Postula a me, et dabo ti
Abbreviated transcription (Latin):
ut luceat omnibz qui in domo sunt. sic
luceat lumen u̾rm coram hõib ut ui¬
deant oꝑa ur̃a bona ⁊ glorificent pr̃em
ur̃m qui incelis est. si ergo tibi lucer¬
na accenderetur in domo:nonne adice¬
res oleum ne extingueretur: Porro lu
cerna si accepto oleo ñ luceret: nõ erat
plane digna que incandelabro poneret᷑.
s q̃ continuo frangeretur. Unde ergo ni
bere. Non tanqͣm uenaie sit euuangeli¬
um ut illud sit p̾cium eius qd̾ sumũt
qui annunciant uñ uiuant. Si .n. sic
uendunt.magnam remuili uendunt.
Accipiant sustentationem nec̃titatis
a ppło: mercecem dispensationis a dño.
non .ii. est ydoneus ppłs reddere mercedẽ
illis: qui sibim caritate euuangelii
seruiunt. Non expectant illi mercedem:
nisi unde ⁊ isti saliuem. Quid autẽ istis
increpatur: unde arguimtur: Unde ar
Quia cum lac sument ⁊ lanis sit tege¬
rent: oues negligebant. sua ergo tm̃
quid sit lac consumere: queramus

Expanded text:
ut luceat omnibus qui in domo sunt. Sic ut luceat omnibus qui in domo sunt. Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivest praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istis increpatur, unde arguuntur? quia cum lac sumerent, et lanis se tegerent, oves negligebant. Sua ergo tantd quoniam diximus, quid sit lac consumere quaeramus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe scio ⁊ hũndare: noui ⁊ penuriam pa¬
ti. Omnia possum: ineo qui me con¬
fortat. uerumpt̃n uos bñfecistis usi¬
b meis mutere s ut ostenderet in eo
qd̃ illi bñfcc̾unt. quid ip̃e quereret. ne
int̾ illos eẽt qui seip̃os pascunt ñ oues:
non tam suegaudet subuentum ẽẽ
necc̃itati quam illoꝵ gratulantur
fecunditati. quid ergo ibi querebat:
Non quero inquitdatum s requiro
fructum. Nonut ego inquit explear
s neuos in anes remaneatis. Qui ergo
paulus. ittmanib suis se transigant
accipiant de lacte ouium. sustentent su¬
am nect̃itatem. s ñ negligant ouium in¬
firmitatem. Non letibi querant tanqͣm
cõmodum suum s ex necc̃itate penurie
sue uideantur annunciare euuangeliũ.
s hõĩb illuminandis parent lucem u̾bi
u̾itatis. sunt .ii. tanquam lucerne sic̃
dc̃m est. sint lumbi ur̃i accincti. ⁊ lucer¬
ne ardentes. Et nemo accendit lucernam
⁊ pouit eam submodio. s suꝑ candelabꝵ.

Expanded text:
e. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: sustentent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Et, Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio: sed super candelabrum,
Abbreviated transcription (Latin):
qr omnis uera ⁊ salubris
gl̾a nr̃a ip̃e est: ñ nunc pri¬
tas ur̃a. Estis .ni. in eius gre
pastoru noia audire uolunt pastoꝵ of
ficium impłe nolunt: quid ad eos ꝑ ꝓ
phetam dr̃ sicut lectum audiuimus re¬
censeamus. Audite uos cum intentio¬
ne:audiamus nos cum tremore. Et fa¬

Expanded text:
quia omnis vera et salubris gloria nostra ipse est, non nunc privestra. Estis enim in ejus gregpastorum nomine gaudere volunt, pastoris autem officium implere nolunt; quid ad eos per Prophetam dicat, sicut lectum audivimus, recenseamus. Audite vos cum intentione, audiamus nos cum tremore. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
isi qd̾ ille unus unum peccatũ
misit ĩ numdum iste uero unꝰ
cuncta simul ab stulit q̃ addita in¬
uenit uñ dicit apłs Non situt ꝑ unũ
peccantem ita est ⁊ donum. Nam iundi¬
ciũ quidẽ exuno incondẽpnationem.
gr̃a autem ex muslus delictis inurstifi¬
cationem. Quia utiq illud unum tꝑ
originałr trahitur ⁊̃ si solum sit ob¬
noxios dampnationi facit. Gra uero
misit.

Expanded text:
isi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus cuncta simul abstulit quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: Non sicut per unum peccantem, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero misit.
Abbreviated transcription (Latin):
dep̾camus ut ignoscat. plena hũa¬
na uita est decumentis talib. Uñ aũt
minus nouimus quid ei placeat nͥ
qr ⁊ ip̃e minus notus est nob̾ uidemꝰ
.i. nunc ꝑ speculum mneniginate t̃e
ã facie ad faciem. Quis uo existi ma¬
reaudeat tum eo uentum fu̾it qd̃ a
tionẽ fore contemplatorib quãta
fidelib nunc est autullo mͦ hanc illi
tanquam deꝓximo ꝯparandam. Por¬
ro si quanto maior noticia tanto e¬
rit maior dilectio ꝓfecto nunc quã¬
tum deẽ dilectioni tm̃ ꝑ ficiende no¬
titie deẽe tredendum ẽ. sciri .N. aliqͥd
sc̃i ꝑuenire potuerunt qua certe
maiorẽ inhac uita eẽ ñ posse dñs
ip̃e testatus ẽ ut aĩas suas ꝓfide ł ꝓ¬

Expanded text:
deprecamur, ut ignoscat. plena humadeprecamur, ut ignoscat. plena humana uita est documentis talibus. unde autem minus nouimus quid ei placeat, nisi quia et ipse minus notus est nobis? uidemus enim nunc per speculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem. quis uero existimare audeat, cum eo uentum fuerit, quod aittionem fore contemplatoribus eius, quanta fidelibus nunc est, aut ullo modo hanc illi tamquam de proximo eonparandam? porro si quanto maior notitia tanto erit maior dilectio, profecto nunc quantum deest dilectioni tantum perficiendae iustitiae deesse credendum est. sciri enim aliquid sancti peruenire potuerunt, qua certe maiorem in hac uita esse non posse dominus ipse testatus est, ut animam suam pro fide
Abbreviated transcription (Latin):
te rei. Essent ã tanta si ⁊ nͥl eoꝵ que
ꝑtinent ad iusticram nos lateret ⁊¬
ea sic delectarent aĩm ut quicquid
aluid uoluptans doloris ue imped̾
delectano illa suꝑaret. Qd̃ ut ñ sit.
ñ adimpossibilitatem s adiudiciũ
dei ꝑtinet. Quis .i. nesciat ñ ẽẽ inhoĩs
potestate quid sciat nec ẽẽ consequẽs
ut qid̃ apoetendum cognitum fu̾it
appetatur nisi tm̃ deletret quantũ di¬
ligendum est ħ ã sanitatis ẽ aĩe. s for¬
tis totam legem ꝓpħasq penderenec ea
tatuit s u̾bis aꝑtissimis ꝓmpsit. Dili¬
ges inquit dñm deum tuum ex toto
cordetuo ⁊ extota aĩa tua ⁊ extota mẽ¬
te tua ⁊ diliges ꝓximum tuum tan¬
quam te ip̃m. Quid uerius his imple
multis offendamus õs dũ putamus
deo quen diligimꝰ place̾ ł ñ displicẽ
qd̾ facimus ⁊ postea ꝑscripturam ciꝰ
sine certa ⁊ ꝑspicua rõne cõmoniti
cũ didicerimꝰ t ei ñ placeat penitẽdo

Expanded text:
ntae rei. esset autem tanta, si et nihil eorum quae ntae rei. esset autem tanta, si et nihil eorum quae pertinent ad iustitiam nos lateret et ea sic delectarent animum, ut quicquid aliud uoluptatis dolorisue inpedit, delectatio illa superaret: quod ut non sit, non ad impossibilitatem, sed ad judicium Dei pertinet. Quis enim nesciat, non esse in hominis potestate quid sciat, nec esse consequens ut quod adpetendum cognitum fuerit adpetatur, nisi tantum delectet quantum diligendum est? hoc autem sanitatis est animae. Sed fortis totam legem prophetasque pendere nec ea tacuit, sed uerbis apertissimis prompsit. diliges, inquit, dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. quid uerius his inpletmultis offendamus omnes, dum putamus deo quem diligimus placere uel non displicere quod facimus et postea per scripturam eius siue certa et perspicua ratione commoniti, cum didicerimus quod ei non placeat, paenitendo
Abbreviated transcription (Latin):
desit exemplum. s qr dici pot̾ illa o¬
pera ẽẽ diuina iuste ã uiu̾e ad nr̃a ope¬
ra ꝑtinere suscepi ostendere ⁊̃ ħ opꝰ
ẽẽ diuinum ⁊ hoc egi libro isto loqͣciꝰ
fortassequam satis ẽ. s contra ini¬
micos gr̃e dei ⁊̃ parum michi dixis¬
se uideor nͥlq me tam multum dr̃e
delectat quam uͥ michi ⁊ scriptura eiꝰ
hñtes uñ a pr̃e luminum. uñ datũ
optimum ⁊ õe donum ꝑ feccum ẽ
Nam si pp̃ea non est opus dei quia
ꝑ nos agitur ł qr illo donante nos
agimus nec illud est opus dei uti
mons tranfferatur in mare qr ꝑ fi¬
dem hoĩm fieri posse dñs dixit ⁊ hoc
ip̃orum oꝑi atcribuit dicens siha¬
buertus in uob̾ fidem tanquam gͣ¬
num synapis dicetis huit monti
tolle ⁊ mutere in mare ⁊ fiat ⁊ nͥi
impossibile erit uob̾. Certe nob̾ dix̃
homo nisi illo donante ⁊oꝑante.
Ecce quẽadmodũ sine exemplo ẽ
tas adhiberetur quanta suffic̃ ta¬

Expanded text:
desit exemplum. 63. Sed quia dici potest, illa odesit exemplum. 63. Sed quia dici potest, illa opera esse divina, juste autem vivere ad nostra opera pertinere; suscepi ostendere etiam hoc opus esse divinum, et hoc egi libro isto loquacius fortasse quam sat est: sed contra inimicos gratiae Dei etiam parum mihi dixisse videor; nihilque me tam multum dicere delectat, quam ubi mihi et Scriptura ejus habentes, unde a Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum est . Nam si propterea non est opus Dei, quia per nos agitur, vel quia illo donante nos agimus, nec illud est opus Dei, ut mons transferatur in mare; quia per fidem hominum fieri posse Dominus dixit, et hoc ipsorum operi attribuit, dicens, Si habueritis in vobis fidem tanquam granum sinapis, dicetis monti huic, Tollere et mittere in mare, et fiet, et nihil impossibile erit vobis . Certe homo nisi illo donante et operante. ecce quemadmodum sine exemplo esttas adhiberetur, quanta sufficit ta
Abbreviated transcription (Latin):
tur atq ita dei grã ñ solũ ostẽdat
quid fatiendum sit s ut adiuuet¬
⁊ ut fieri possit qd̃ ostenderit. Tibi
ã ab surdum iusum est sine exẽplo
libri qõ. at ꝑ hec adnos ꝑtinebat
ostendere fieri posse aliquid ꝙͣ uis
desit exemplum. hinc ex euuãgłio
⁊ exlege quedam posuimꝰ insermo¬
nis hꝰ exordio sicut de cameli tͣnsitu
ꝑforamen acꝰ ⁊ de .xii. milib legionũ
angłoꝵ qui potuerunt si ueslet i
pugnare ꝓxp̃o ⁊ de illis gentibus
quãs deus dicit potuisse se afacie
ppłi sui semel ext̾minare que oĩa
guntur inlibro sapĩe quã mul¬
ta posset noua tormenta deus excer¬
cere in impios adnutum sibi ser¬
iuente treatura q̃ tm̃ ñ exeruit.
Potest ⁊ de monte illo quem fides
sibile iudes quam desipiat quamq
adu̾sus fidem scripture euis loqua¬
tur. Multa alia hiꝰ possunt occurre¬
re ł legenti ł cogitanti q̃ possibilia
deo negare ñ possumꝰ quamuis eor

Expanded text:
tur atque ita dei gratia non solum ostendat tur atque ita dei gratia non solum ostendat quid faciendum sit, spossit fieri quod ostenderit\'. tibi autem absurdum uisum est sine exemplo libri quaestio ac per hoc ad nos pertinebat ostendere fieri posse aliquid quamuis desit exemplum. hinc ex euangelio et ex lege quaedam posuimus in sermonis huius exordio, sicut de cameli transitu per foramen acus et de duodecim milibus legionum angelorum, qui potuerunt, si uellet, pugnare pquas Deus dicit potuisse se a facie populi sui semel exterminare : quae omnia guntur in libro Sapientiae, quam multa posset nova tormenta Deus exercere in impios ad nutum sibi serviente creatura , quae tamen non exercuit. Potest et de monte illo quem fides sibile, vides quam desipiat, quamque adversus fidem Scripturae ejus loquatur. Multa alia hujusmodi possunt occurrere vel legenti vel cogitanti, quae possibilia Deo negare non possumus, quamvis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
unam snĩam s tam uehementer tã
intentam iugilemq conflictationẽ
malunt suam defensare snĩam. qua
eum audire obsecrantẽ ꝑ miseratio¬
nem dei ⁊ dicentẽ ꝑ grãm dei que data
est illi ñ plus sapere quam oportet sa¬
pere s saꝑe ad temꝑantiam unicuiq
sicut deus ꝑtitus est mensuram fidei.
Tu autem quid mͥ ꝓposueris ⁊ quid taᷤ
longo disputationis hꝰ oꝑe effeceri¬
mus adu̾te. mouit te certe quemad¬
modum dcm fu̾it fi posse ut sit hõ¬
sine pecco si uoluntas eius nõ desit
opeadiuuante diuina quamuis
nemo tam ꝑfecte iusticia inhal ui¬
ta fu̾it ł sitł futurus sit. Sic .Ni. hoc
ip̃m millis fu̾it prius ad te conscͥp¬
tis libris ꝓposui. Si amequeratur
inquam utrum hõ sine pecc̃o pos¬
sit eẽ in hac uita confiteor posse ꝑ
dei gr̃am ⁊ lib̾m eius arbitrium
ip̃m qͦ lib̃m arbitrium ad dei gͣcia
ħ est ad dei dona ꝑtin̾e ñ ambigens
nectm̃ ut sit u̾m ut bonum. sit .i.
ad facienda mandata dñi conuta¬

Expanded text:
unam sententiam, sed tam uehementem, tam intentam uigilemque conflictationem malunt suam defensitare sententiam quam eum audire obsecrantem per miserationem dei et dicentem per gratiam dei quae data est illi: non plus sapere praeter quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut deus partitus est mensuram fidei. Tu autem quid mihi proposueris et quid tam longo disputationis huius opere effecerimus aduerte. mouit te certe. quemadmodum dictum fuerit fisine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita fuerit uel sit uel futurus sit. sic enim hoc ipsum in illis prius ad te conscriptis libris proposui: \'si a me quaeratur\', inquam, \'utrum homo sine peccato possit esse in hac uita. confitebor posse per dei gratiam et liberum eius arbitrium, ipsum quoque liberum arbitrium ad dei gratiam, hoc est ad dei dona, pertinere non ambigens. nec tantum ut sit, uerum ut bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuerta
Abbreviated transcription (Latin):
atuleum mortis ut occ̃one accepta
pec̾cm ꝑ mandatum oꝑetur cẽm
concupiscentiam aquo petenda ẽ
continencia nͥ ab illo qui nouit
bona data dare filiis suis. An forte
nescit insipiens qd̾ nemꝰ ẽẽ pos¬
sit continens nͥ deus det. hoc ergo
ut sciat ip̃a indiget sapĩa. Curi¬
taq ñ audit pr̃is sui sp̃m dicentẽ¬

Expanded text:
aculeum mortis. ut occasione accepta aculeum mortis. ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia nisi ab illo, qui nouit bona data dare filiis suis? an forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi deus det ? hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. cur itaque non audit patris sui spiritum dicente
Abbreviated transcription (Latin):
metur. filii uo clamantabba pr̃ qͣre
duar nocum una est extircũtisione
altera exp̾pucio uidei pͥmum ⁊ gre¬
ci qm̃ unus est deus qui iustificator¬
cumcisionem exfide ⁊ ppuciũ ꝑ fi¬
dem. Cum autem clamant aliquid
⁊ sitiunt Et hoc quid est nͥ c de illis
dt̃m̃ est heau qui esuriunt ⁊ siciũt
iusticiam qm̃ ip̃i saturabuntur i
huc ergo transeant qui sub lege st̃
ut ex seruis filii fiant. Nec sic tñ ut
serui ẽẽ desistant s ut tanquã filii
dño ⁊ pr̃i lib̾aliter seriuant qr ⁊ hoc
acceꝑunt. Dedit .Ni. potestatem ille
unitus filios dei fĩ credentib ĩno¬
mine eius eosq admonuit petere
q̃rere pulsare ut accipiant ⁊ ĩue¬
niant ⁊ aꝑiatur eis addens incre¬
pationem ⁊ dicens. si uos cũ sitis
mali iꝯqui nostis bona data dare fi¬
liis ur̃is quanto magis pr̃ ũr qui
est incelis dabit bona petentib se. Cũ
ergo uirtus pec̃ci lex inflãmau̾it

Expanded text:
metur. filii uero clamant: abba pater. quarum metur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium per fidem. cum autem clamant, aliquid  sitiunt? et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est: beati qui esuriunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur? huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex semis filii fiant, nec sic tamen, ut serui esse desistant, sed ut tamquam filii domino et patri liberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si u o s, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis nostis, quanto magis pater uester, qui est in caelis, dabit bona petentibus s e! cum ergo uirtus peccati lex inflammauerit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tredendum ⁊ cum tale aliquid dr
hoc ad se magis iuidicat ꝑtiu̾e netre¬
dat Postremo ip̃a caritas que oĩa
credit ñ oĩ sp̃ui credit. Ac ꝑ hec oĩa
quidem credit s deo. qr ñ dictum ẽ
õĩb tredit. Nulli itaq dubium est
eam fidem ab apło cõmendari qͣ
treditur deo. S adhuc aliquid dis¬
ternendum est qm̃ ⁊ illi qui sub
lege sunt ⁊ timore penemsticiam
suam facere conantur ⁊ iõ ñ faci¬
unt dei iusticiam qr caritas eam
fatit ꝙͬ ñ libet nͥ ꝙ licet ñ timor qͥ
cogitur inopere hr̃e qd̃ licet c̃ aliud
habeat inuoluntate qua mallec
credanit deo. Nam si oĩo non cred̾ent
nec penam legis utiq formidarẽt
s ñ hant fitem cõmẽdat apłe qui
tt̾m intimore s accepistis sp̃m ad op¬
tionis filioꝵ in quo damamus abda
pr. Timor ergo ille seruilis est. Etideo
nullo quamuis dño credatur ñ tñ
iusticia diligitur s dampnatio ti¬

Expanded text:
esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremo ipsa caritas, quae omnia credit, non omni spiritui credit ac per hoc omnia quidem credit, sed deo, quia non dictum est: \'omnibus credit\'. nulli itaque dubium est eam fidem ab apostolo commendari, qua creditur deo. Sed adhuc est aliquid discernendum, quoniam et illi qui sub lege sunt et timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, quam non libet nisi quod licet, non timor, qui cogitur in opere habere quod licet. cum aliud habeat in uoluntate qua mallet, credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis utique formidarent. sed non hanc fidem commendat apostolus, qui iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo c 1 amamus: abba pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio ti
Abbreviated transcription (Latin):
senserit nolens quantum mau sit
qd̃ ꝑpetrauit uolens ħ est qd̾ de quib¬
dam apl̃s dicit. Tradidit illos deus in
concupiscencias cordis illoꝵ ut faciãt
que ñ conueniunt. huic ⁊ dñs pilato.
sion hr̃es inquit inme potestatem nͥ
data tibi eẽt desr̃. s cum potestas dat᷑
ñ necc̃itas utiq imponitur. Uñ cum dd̾
saulis cccidendi potestatem accepisset
maluit ꝑcere ꝙͣ ferire. uñ intelligimꝰ
malos accipere potestatẽ ad dampna¬
tionẽ male uoluntatis sue bonos ã
ad ꝓbationem bone uoluntatis sue
Cum ergo fides inpotestate sit qm̃ c̃
uult quisq credit ⁊ cum credit uo¬
lens credit deinde querendum est ĩmo
recolendum quam fidem tanta cõ
qd̃ libet credere bonum est. Namuͣ
caritatis ꝙ dcm̃ est oĩa credit sic ac¬
cipiendum est ut caritati cͦpiam de¬
rogemus. siñ qd̃ audierit statim
crediderit. Quid qd̃ eadem taritas
ad monet ñ facile de fr̃e male aliqͥd

Expanded text:
senserit nolens, quantum mali sit senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant quae non conueniunt. hinc et dominus Pilato: non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset de super. sed cum potestas datur, non necessitas utique inponitur. unde cum Dauid Saulis occidendi potestatem accepisset, maluit parcere quam ferire. unde intellegimus malos accipere potestatem ad damnationem malae uoluntatis suae, bonos autem ad probationem bonae uoluntatis suae. Cum ergo fides in potestate sit, quoniam cum uult quisque credit et. cum credit, uolens credit, deinde quaerendum est, immo recolendum, quam fidem tanta confn enim quodlibet credere bonum est; nam uncaritatis quod dictum est: omnia credit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuspiam derogemus, si non quod audierit statim crediderit. quid quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Et credenti in eum qui iustificat ĩ¬
pium deputatur fides eius adius¬
ticiam. uidenẽ utrum quisq credat
si noluerit aut non credat si uolue¬
rit. Qd̃ si absurdum est. Quid est enĩ
sensio ã utiq uolentis est ꝓfecto fi¬
des inpotestate est s sicut apłs dicit
ñ est potestas nͥ adeo. Quid igitur cau¬
se ẽ. turñ ⁊ deista nob̾ dicatur. quid
.ii. hs̃ ꝙ ñ accepisti. Nam ⁊ ut creda¬
mus deus dedit. Nuisquã ã legimus
inscripturis scĩs ñ est uoluntas nͥ
a deo. Etrecte ñ scriptum est. qr uẽre
tor est d̾s si ñ estuoluntas n adeo ab
illo qm̃ mala uoluntas iam sola
pec̃cm ẽ. ⁊̃ si desit effectus .i. si ñ habe¬
at potestatem. Porro cum uolũtas
mala potestatem accipit implere
qd̃ intenditur exindicio dei uenit
apd̾ quẽ non est iniquitas. Punit
.i. ⁊̃ isto modo. siec ideo iniuste qr
occulte. Cet̾m iniquus puniri seig¬
norat nisi cum manifesto supplicio

Expanded text:
et, Credenti in eum qui justificat imet, Credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Vide nunc utrum quisque credat, si noluerit; aut non credat, si voluerit. Quod si absurdum est quid est enim sensio autem utique volentis est; profecto fides in potestate est. Sed, sicut Apostolus dicit, Non est potestas nisi a Deo . Quid igitur causae est cur non et de ista nobis dicatur, Quid enim habes quod non accepisti ? Nam et ut credamus, Deus dedit. Nusquam autem legimus in Scripturis sanctis, Non est voluntas nisi a Deo. Et recte non scriptum est, quia verum tor est deus, si non est uoluntas nisi ab illo, quoniam mala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem. porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio dei uenit, apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
cedens uellet facere ⁊ non posset ei uo¬
luntem affuisse licet extortam s po¬
testatem defuisse dr̃emus. Cum uero
ideo ñ faciebat qr nolebat erat utiq
potestas s uoluntas deeratquam¬
diu cogenti reluctando ñ fecit hinc
non facis ut ħ malo careas. Et qui
oĩo facere ñ possunt qd̾ ideo cogũt᷑
ut faciant qr posse credutur so¬
lent excusando respondere ⁊ dẽe. face¬
rem si eẽt inpotestate. Quid igitur
ultra querimus q ñquidẽ hanc dĩs
qd̃ extutiendum posuimus utrum fi¬
des inpotestate sit. Dehac .it. ñc loqui
mur quam adhibemus cum aliquid
credimus ñ quamdamꝰ cum aliquid
qd̃ dixullud ñ fecit qd̃ dixit. scd̾m
hanc fidem qua credimus fideles sumꝰ
postolus fidelis deus qui ñ uos ꝑmittat
tẽptari sr̃ id qd̾ potestis. Deilla utiq
fide q̃rimus utrum inpotestate sit q̃
credimus deo ł credimus indeũ. huic
.i. scriptum est. Credidit abraham
deo ⁊ deputatum est illi adinsticiam

Expanded text:
cedens uellet facere nec posset. ei uocedens uellet facere nec posset. ei uoluntatem affuisse licet extortam, sed potestatem defuisse diceremus. eunt uero ideo non faciebat, quia nolebat, erat utique potestas, sed uoluntas deerat, quamdiu cogenti reluctando non fecit. hinc non facis, ut hoc malo careas?\' et qui omnino facere non possunt, quod ideo coguntur ut faciant. quia posse creduntur, solent excusando respondere et dicere: \'facerem, si esset in potestate\'. quid igitur ultra quaerimus, quando quidem hanc dicimus quod excutiendum posuimus, utrum fides in potmur, quam adhibemus cum aliquid credimus, non quam damus cum aliquid quod dixi: illud, Non fecit quod dixit. Secundum hanc fidem qua credimus, fideles sumupostolus: Fidelis Deus, qui non vos permittat tentari super id quod potestis . De illa itaque fide quaerimus, utrum in potestate sit, qua credimus Deo, vel credimus in Deum. Hinc enim scriptum est, Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam;
Abbreviated transcription (Latin):
possumus aliqũ cr nolumus satis eli¬
cet. ip̃is ⁊̃ uocabulis resonat qd̾ ab eo ꝙ
est uelleuoluntas ad eo ã ce est possepo¬
testas nomen accepit. Qua pp̃ sic̃ qui
uult ht̃ uoliuitatem ita potestatem qͥ
pot̃. s ut potestate aliquid fiat uolũ¬
tasaderit. Neq .n. dici solet quispiã
uoluntate fecisse si quid fecit inuitus
Quaiqiuam si subtilius au̾tamus
⁊̃ qd̾ quisq inuitus facere cogitur si
fatit uoluntate facit. S qr maliet ali¬
ud non inuitus hoc est nolens facere
dr̃. malo qiuippe aliquo facere compel¬
litur qd̃ uolens euitare ła se remon̾e
facit qd̃ cogitur. Nam si tanta uolũ¬
tas sit ut malit hoc ñ facere quam a¬
lud ñ pati cogenti ꝓ cui dubio resistit
nec facit. ac ꝑ hoc si facit ñ quidẽ ple¬
na ⁊ lib̾a uoluntate s tm̃ ñ facit nisi
uosuntate. Quam uoluntatem qr ef¬
fectus ñ seqr᷑ ñ possumus dr̃e potesta¬
tem defuisse fatienti. si .N. cogenti

Expanded text:
possumus aliquando quod nolumus —, satis elupossumus aliquando quod nolumus —, satis elucet et ipsis etiam uocabulis resonat, quod ab eo quod est uelle uoluntas, ab eo autem quod est posse potestas nomen accepit. quapropter sicut qui uult habet uoluntatem, ita potestatem qui potest. sed ut potestate aliquid fiat, uoluntas aderit. neque enim dici solet quispiam potestate fecisse, si quid fecit inuitus. quamquam, si subtilius aduertamus, etiam quod quisque inuitus facere cogitur, si facit, uoluntate facit; sed quia mallet aliud. ideo inuitus, hoc est nolens facere dicitur. malo quippe aliquo facere conpellitur, quod nolens euitare uel a se remouere facit quod cogitur. nam si tanta uoluntas sit, ut malit hoc non facere quam illud non pati, cogenti procul dubio resistit nec facit. ac per hoc, si facit, non quidem plena et libera uoluntate, sed tamen non facit nisi uoluntate; quam uoluntatem quia effectus consequitur, non possumus dicere potestatem defuisse facienti. si enim cogenti
Abbreviated transcription (Latin):
as. s ñ ut lextua dñe. ut quid ergo
lib̾i hoĩes miseri aut de libero arbitͥo
audent suꝑbire añquam lib̾entur
aut desuis urib siciam lib̾ati st̃ nec
atrendunt imp̃o noĩe lib̾i arbitrii inq
tas. si ergo serui sunt pecc̃i quid seiactãt.
deliu̾o arbitrio. Aquo .N. quis deuictꝰ
ẽ huic ⁊ seruus addictus est. si autem
la̾ati sunt quid se iactant uelut de
dñm qui eis dicit sinemen̾l potestis fa¬
cere ⁊ si uos filins lib̾auerit. tunc uere
libi eritis. Queret aliquis utrum fides
ip̃a inqua salutis ł ad salutẽ conniexi¬
onis hꝰ quã cõmemoraui. iudetur ẽẽ
exordiũ in nr̃a constituta sit potesta¬
te. Qd̃ facilius uidebimꝰ si prius qͥd sit
potestas aliquanto diligentus ꝑspere¬
rimus. Cum .n. duo q̃dam sunt uelle
⁊ posse uñ nec qui ualt continuo pot̾
nec qui pot̾ continuo nult. Quia sic̃
uolumus aliqñ qd̾ ñ possumus sic eẽ

Expanded text:
non sicut lex tua, domine. ut quid ergo non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique tas. si ergo serui sunt peccati, quid so iactant do libero arbitrio ? a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus o s t. si autem liberati sunt, quid sc iactant uelut do dominum, qui eis dicit: sine me nihil potestis \\facere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis ? Quaeret aliquis, utrum fides ipsa, in qua salutis uel ad salutem conexionis huius, quam commemoraui, esse uidetur exordium, in nostra constituta sit potestate. quod facilius uidebimus, si prius quid sit potestas aliquanto diligentius perspexerimus. cum enim duo quaedam sint uelle et posse — unde nec qui uult continuo potest nec qui potest continuo uult, quia sicut uolumus aliquando quod non possumus, sic etiam