comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illatas ꝓpulsarent omnes in bello uersantur atq coꝵ ut quisq
est genert copiisq amplissimus ita plurimos circum se ambactos
clientesq habent: hanc unar gratia potentiãq nouer̃. Natio est
omniu galloꝵ admoduz dedita religionib atq ob eam causa
qui sunt affecti grauiorib morbis quiq in p̃lus piculisq uersan¬
tur aut ꝓuictimis homines ĩmolant aut se imolaturos uouent.
aut ministris ad ea sacrificia druidib utuntur q ꝓuita hominic
nisi uita hominis reddatur non posse deoꝵ ĩmortaliu numẽ pla¬
cari arbitrant̃ publiceq ciusdem generis habent instituta sacrifi¬
cia. Alii imani magnitudme simulacra habent quoꝵ ꝯterta ui¬
minib membra uiuis hominib ꝯplent. Quib succensis circu¬
uenti flãma exanimantur homines. Supplicia coꝵ qui in furto
aut latrocinio aut in aliqua noxa sunt ꝯprehensi gratiora diis ĩ¬

Expanded text:
illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis im
Abbreviated transcription (Latin):
in reliquis fere reb publicis priuatisq rationib grecis luteris u¬
tantur. Id michi duab de causis instituisse urdentur. ꝙ neq inuul¬
gum disciplinam efferi uelint neq cos qui discunt litteris ꝯ sisos
minus memorie studere quod fere plerisq accidit ut p̃sidio literaꝵ
diligentiã in ꝑdiscendo ac memoria remutant. In pͥmis hoc uolunt
psuadere non interire animas sed ab aliis post morte transire ad a¬
uos atq hoc maxime ad uirtutem excitari putant metu mortis ne¬
glecto. Multa preterca de siderib atq eoꝵ motu de mundi ac ter¬
raꝵ magnitudine de reꝵ natura de deorum ĩmortaluiz ui ac potes¬
tate disputant ⁊ iuuentuti tradunt. Alteꝵ genus est equitu. hi cũ
est usus atq aliquod bellum incidit. quod fere ante cesaris aduẽ¬
tum quot annis accidere solebat uti aut ipsi uurias inferrent aut

Expanded text:
in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris uin reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut
Abbreviated transcription (Latin):
plures pares suffragio druidum nonnunꝙͣ etiam armis de principa¬
tu ꝯtendunt. Hi certo anni tempore in finib carnutu que regio to¬
tius gallie media habetur ꝯ sidunt in loco sacrato. Huc omnes un¬
diq ꝙꝯtrouersias habent ꝯueniunt coꝵq decretis iudiciisq parẽt.
Disciplina in britannia repta atq inde ingallia translata esse exti¬
matur. Et nunc qui diligentius cam rem egnoscere uolunt plerũq
illo discendi causa ꝓsiciscuntur. Oruides abello abesse ꝯsueuer̃ neq
tributa unacum reliquis pendunt militie uacationem omniũq reꝵ
habent ĩmunitatez. Tantis excitati premiis ⁊ sua sponte multi in di¬
sciplina ꝯueniunt.⁊ a parentib ꝓpinquisq mittuntur. Magnum
ibinumeꝵ uersuu cdisce dicuntur. Itaq annos nõnulli .xx. in di¬
sciplina ꝑmanent neq fas esse existimant ca litteris mandare cu

Expanded text:
plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principaplures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uata ꝓcurant religiones interpretantur. Adhos magnus adolescen¬
tiuz numerus disciplinc causa xurrit magnoq hi sunt apud cos ho¬
nore. Nam fere de omnib ꝯtrouersiis publicis priuatisq ꝯstituunt
⁊ si quod est admissum facinus sicedes facta si de hereditate definib̾
ꝯtrouersia est. hudem discernunt premia penasq ꝯstituunt. Si quis
aut priuatus aut publicus coꝵ decreto non steterit sacrificiis inter¬
dicunt. hec pena apud cos est grauissima. Quib ita est interdictum
hi numcro impioꝵ ac sceleratoꝵ habentur. his omnes decedunt a¬
ditum sermonemq defugiunt ne ꝗd ex ꝯtagione in ꝯmodi accipiãt
neq his petentib ius redditur neq honos ullus ꝯmunicat᷑. His aũt
omnib druidib preest unus qui sũma inter eos habet autoritate:.
hoc mortuo siquis ex reliquis excellit dignitate succedit aut si sunt

Expanded text:
vata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescenvata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aggregauerant meliore ꝯditione atq cquiore impio seuti uide¬
bant. Reliquis rebus eorum gratia dignitateq amplificata
sequani principatu dimiserant ⁊ in coꝵ locum rhemi successe¬
rant. Quos q adequare apud cesarem gratia intelligebant᷑ hi ꝑ
pter ueteres minucicias nullo modo cum hedius ꝯumgi poterãt¬
⁊ se rhemis in clientela dederant. hos illi diligenter tuebantur ita
⁊ noua ⁊ repente collectam autoritatem tenchant. Eo tum stani
res erat ut longe principes haberentur hedui secundu locum dig̾¬
tatis rhemi obtinerent. In omni gallia coꝵ hominu qui aliquo
sunt numero atq honore genera sunt duo nam plebs penc seruor
habetur loco que nichil habet ꝑse nulo adhibetur ꝯsilio.pleriq
cum aut ere alieno aut magnitudine tributoꝵ aut inuiria potẽ¬
alterum est eꝗtum. Illi reb diuinis intersunt sacrificia publica ac pri¬

Expanded text:
adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videadgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potenalterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac pri
Abbreviated transcription (Latin):
duas. Cum cesar in galliam uenit alterius factionis pͥncipes e¬
rant hedui alterius scquani. hii cum ꝑseminus ualerent ꝙ sũma
antoritas antiꝗtus erat in hedius magneq eoꝵ erant clientele gͥ¬
manos atq ariouistũ sibi adiunxerant cosq magnis iacturis por¬
licitatiomibq pluxerant. preliis uero ꝯphurib factis secundis
atq omni nobilitate heduoꝵ interfecra tantum potentia antece̾¬
serant ut magna partem clientui ab hedius ad se transducerẽt
obsidesq ab his principu filios accipent ⁊ publice uirare cogerẽt
nichil se contra sequanos ꝯsilii inituros.⁊ partem finitimi agrip
uim occupata possiderent. Gallie totius pͥncipatu obtinerent. t¬
Qua necessitate adductus diuitiacus auxilii petendi causa romã
xd senatum ꝑfectus imꝑfecta re redierat. Aduentu cesaris. ꝯmu
tutis ⁊ nouis ꝑ cesarem ꝯparatis ꝙhii qui se ad cor amicicia

Expanded text:
duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes eduas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facttutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
uirus incursionibq ꝓhibere. Adeius initiz silue sueuos aduentũ
romanoꝵ expectare ꝯstituisse. Quoniaz ad hunc locum puentu
est non alienu esse uidetur de gallie germanicq morib ⁊ quomo¬
do differant he nationes inter se proponere. In gallia non soluz in
omnib ciuitatib atq omnib pagis partibꝰq sed pene etia in sin¬
gulis domib factiones sunt. Eaꝵq factionu pͥncipes sunt ꝗsu:¬
mã aucoritate eoꝵ iudicio habere existimant᷑ quoꝵ ad arbitriu
uidiciumq suma omniuz reꝵ ⁊silioꝵq redeat. Itaq cius rei causa
antiqtus institutũ uidetur nequis ex plebe ꝯtra potentiorẽ auxilii
egeret. suos enim quisq opprimi ⁊ circũueniri non pacitur neq a¬
liter si faciat ullam inter suos habet autoritatẽ. Hec ratio est ĩ sũ¬
ma totius gallie. namq omnes ciutates in partes diuise sunt

Expanded text:
iuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum iuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in unu locum copias cogere. atq his nationib que sub eoꝵ sũt
impio denuntiare ut auxilia cꝗtatus peditatusq mittant. His
cognitis reb rem frumentaria ꝓuidet castris ydoneu locu de¬
ligit. Ubus impat pecora ut deducant suaq omnia ex agris in
oppida ꝯferant spans barbaros atq impitos homines inopia
cibarioꝵ adductos ad iniqua pugnandi litionẽ posse deduci
mandat ut crebros exploratores in sueuos mittant queq apud
eos gerantur anoscant. Illi impata faciunt ⁊ paucis dieb inter¬
missis refer: sueuos omnes postꝙͣ certiores nuntii de exercitu ro¬
manoꝵ uenerint cum omnib suis socioꝵq copus quas cocgissẽt
penitus ad extremos fines sese recepisse siluam esse ibi infinita ma¬
gnitudine que appellatur bacenis ac longe introrsus ꝑtinere ⁊ pro
natiuo muro obiecta cheruscos a sueins sucuosq a cheruscis in¬

Expanded text:
in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis in
Abbreviated transcription (Latin):
ne ad cos ambiorir receptum haberet. His ꝯstitutis reb paulu
supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem
instituit. Nota atq instituta ratione magno militu studio pau¬
cis dieb opus esficitur. fumo in treuens ao pontes prsitio reli¬
cto nequis ab his subito motus oriretur reliquas copias eꝗtatũ¬
qr traducit. Ubii qui ante obsides dederant atq in deditione ue¬
nerant purgandi sui causa ad eum legatos mittunt qui doceant.
neq auxilia ex sua ciuitate intreueros missa neq ab se fidem lesã
petunt atq orant ut sibi parcat ne ꝯmuni odio germanoꝵ inno¬
centes ꝓ nocentib penas pendant. si amplius obsidum uellet da¬
re pollicentur. Cognita cesar causa repperit a sueuis auxilia missa
esse. ubi horu satisfactionez accepit aditus uiasq insueuos pqui¬
rit. Interim paucis post dieb fit ab ubiis certior sueuos omnes

Expanded text:
ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
adire iubet ⁊ paucis turmis presidio ad impedimenta demissis re
uquos equites ad latera disponit: celeriter nostri ciamore sublato
pila in hostes ĩmutunt. Iui ubi preter spem quos fugere credebat
infestis signis ad se ire uider impetu modo ferre non potuer. ac
p̾mo. xursu in fugam ziecti ꝓrimas siluas petier̃ quos labienus
cꝗtatu ꝯsectatus magno numero interfecto ꝯplurib captis pau¬
cis post dieb ciuitatem recepit. Nam germani qui aurilio uenie¬
bant pcepta treueroꝵ fuga sese domu recepunt. Cum hiis ꝓpin¬
qui induciomari qui defectionis autores fuerant comitau cos ex
ciuitate excesserant. Cingẽtorigi quem ab initio mansisse in offi¬
cio demõstrauim principatus atq impiu est traditu. Cesar post¬
ꝙ ex menapiis in treueros uenit duab de causis rhenu transire¬
stituit. Quaꝵ una erat ꝙ auxilia ꝯtra se treueris miserant altera

Expanded text:
dirigi iubet, et paucis turmis prdirigi iubet, et paucis turmis prliquos equites ad latera disponit. Romani celeriter clamore sublato, pila in Trebiros mittunt. Illi ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire videre, impetum modo ferre non potuerunt, ac primo concursu in fugam conjecti, proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio venerant, percepta Trebirorum fuga, sese domum contulerunt. Cum hiis Induciomari propinqui, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar vero postquam ex Menapiis in Trebiros venit, duabconstituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera,
Abbreviated transcription (Latin):
te lucem in tanta ꝓpinꝗtate castroꝵ ad hostes deferunt᷑. Nix aginẽ
nouisstmũ extra munitiones ꝓcesserat. Cum galli cohortati inter
se. ne spatam predam ex manib dimuteret iongum esse ꝓterritis
romanis germanoꝵ aurilia expectare neq suam pati dignitatẽ ut
tantis copiis tam exiguam manii presertim fugiente atq impc¬
ditam adoriri non audrant flumen transire ⁊ iniquo loco ꝯmittere
prelium non dubitant: que fore labien suspicatus ut omnes cit᷑
flumen eliceret. eadem usus simulatione itineris placite progredie¬
batur. Tum p̃missis paulu impedimentis atq in queda tumulo
collocatis habetis inꝗt milites quam peristis facultate hostem i¬
pedito atq iniquo loco tenetis prestate eande nobis ducib uir¬
tutẽ qua sepenumero impatori prestitistis. atq uium adesse atq
hec coram cernere extimate simul signa ad hostem ꝯuertit aciemq

Expanded text:
te lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen te lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque
Abbreviated transcription (Latin):
cum xxx. cohortib magnoq cꝗtatu ꝯtra hostem ꝓficiscitur ⁊ mil-
passuu intermisso spacio castra ꝯmunit. Erat inter labienu atq
hostem difficili transitu flumen ripisq preruptis. hoc neq ipse trã¬
sire habebat in animo neq hostes transituros extimabat. augebat᷑
auxilioꝵ quotidie spes. loqtur in ꝯsilio palam quonia germani a¬
ꝓpinquare dicantur sese suas exercitusq fortunas in dubiu nõ
deuocatur ⁊ postero die prima luce castra motuz. Celeriter hec ad
hostes deferuntur ut ex magno gallorum equitu numero nõmil¬
los gallos gallicis rebus fauere natura cogebat. Labienus noctu
tribunis militum pͥmisq ordinib ꝯuocatis quid sui sit ꝯsilii pro¬
ponit Et quo facilius hostib timoris det suspitionẽ maiore stre
bus suge similem ꝓfectionez esficit. Hec quoq ꝑ exploratores. an¬

Expanded text:
quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore strepbus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores
Abbreviated transcription (Latin):
dificia uicosq incendit magno pecoris atq hominũ numero
potitur. Quib reb coacti menapii legatos ad eum pacis petẽ¬
te causa mittunt. Ille obsidib acceptis hostium se habiturũ nu¬
mero ꝯfirmat si aut ambiorigem aut eius legatos finib suis re¬
cepissent. his ꝯfirmatis reb comiũ atrebatem cum eꝗtatu custo¬
dis ioco in menapiis relinꝗt ipse in treueros ꝓficiscitur. Dũ hec
a cesare geruntur treueri magnis coactis peditatus eꝗtatusq
copus iabienu cum una legione que in eoꝵ finib hyemauerat
adoriri parabãt. Iamq ab eo non longius bidui uia aberant cur
duces uenisse legionesq missu cesaris gnoscunt positis castris
ab eis milib passuum.xx. auxilia germanoꝵ expectare ꝯstituñt.
Labienus hostium gnto ꝯsilio spans temeritate eoꝵ fore aliquã
dimicandi facultatẽ presidio.u. cohortiu impedimentis relictic¬

Expanded text:
dificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero dificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis relict
Abbreviated transcription (Latin):
tis quod fore sicut accidit uidebat ut unũ omnes peterent inducio¬
maru neu quemꝙͣ prius uulnerent ꝙͣ illum interfectum uiderẽt
ꝙ mora reuquoꝵ spacium nactum illum effugere nolebat magna
ꝓponit his qui occiderint premia sumittit cohortes equitib subsi¬
dio. Compbat hominis ꝯsilium fortuna ⁊ cum unu omnes pete¬
rent in ipso fluminis uado deprehensus induciomarus interficitur
caputq eius refertur in castra redeuntes equites quos possunt con¬
sectantur atq occidunt. Hac re ꝯgnita omnes eburonũ ⁊ neruioꝵ
que ꝯuenerant copie discedunt. pauloq habuit post id factum ce¬
sar quietiorem galliam.
ita mami loci p̃sidio freti insiluas paludesq ꝯfugiunt suaq eodẽ
ꝯferunt. Cesar partitis copiis cum gaio fabio legato ⁊. o craᷤᷤ¬
so questore celeriter effectis pontib adiit tripartito exercitu e¬

Expanded text:
tis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiotis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam. cta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, ae
Abbreviated transcription (Latin):
di aut territandi causa. Eꝗtes plerumq omnes tela intrauallũ
ꝯnuciebant. Labienus suos intra munitionez ꝯtinebat timorisq
opinionez qbuscunq poterat rebus augebat. Cum maiore in dieᷤᷤ
ꝯtemptione induciomarus ad castra accederet nocte una intromiᷤᷤ¬
sis eꝗtib omniu finitimaꝵ ciuitatum quos accersendos curaue¬
rat tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra ꝯtinuit ut
nulla ratione ea res enuntiari aut ad treueros pferri posset. Inte¬
rim ex ꝯsuctudine quotidiana induciomarus ad castra accedit
atq ibi magnam partem diei ꝯsumit eꝗtes tela ꝯnuiciunt ⁊ ma¬
gna cum ꝯtumelia uerboꝵ nostros ad pugnam cuocant. nullo a
nostris dato responso ubiuisum subuespum dispsi ac dissipati di¬
scedunt. Subito labienus duab portis omne cqtatum emituit
p̃cipit atq etiam interdicit pterritis hostib atq in fugam ꝯiec¬

Expanded text:
di aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum di aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit; praecipit atque interdicit, proterritis hostibus atque in fugam coniec
Abbreviated transcription (Latin):
generu suu quem supra demonstrauimꝰ cesaris secutu fidem ab
eo non discessisse hostem udicat bonaq eius publicat. his reb
confectis in ꝯcilio ꝓnuntiat arcessitum se asenonib ⁊ carnutibus
aluisq ꝯplunb gallic ciuitatib huc iturum ꝑfines rhemoꝵ eoꝵ¬
qr agros populatur ac prius ꝙͣ id faciat castra labieni oppugnatu¬
rum queq fieriuelit precipit. Labienus cum. Noci natura ⁊ manu
munitissimis castris sese teneret de suo ac legionis ꝑiculo nichil
timebat sed ne quam occasione rei benegerende dimitteret cogita¬
bat. Itaq acingetorige atq eius ꝓpinquis oratione induciomari
cognita quam in xilio habuerat nuncios mittit ad finitimas cun¬
tates cqtesq undiq euocat. his certum diem ꝯuenendi dicit. In¬
terim prope quotidie cum omini eqtatu induciomarus sub castris
eius uagabatur. alias ut situm castroꝵ nosceret alias colloquẽ¬

Expanded text:
generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquen
Abbreviated transcription (Latin):
rũ psuaderi potuit ut rhenu transirent cum sebis exptos dicerẽt
ariouisti bello ⁊ tentheroꝵ transitu nonesse fortunã amplius ten¬
taturos. Hac spe lapsus induciomarus nichilominꝰ copias cogere
exercere a finitimis equos parare erules dãnatorq tota galua ma¬
gnis p̃miis ad se allicere cepit. Ac tantam sibi iam his reb auto
gratiam atq amicicia publice priuatimq peterent. Ubi intellexit
uitro ad se ueniri altera ex parte senones carnutesq ꝯscientia faci¬
noris instigatos altera neruios aguatucos bellum romanis parare
neq sibi uoluntarioꝵ copias defore si ex finib sus ꝓgredi cepisset
armatum .xilium indicit hoc more galloꝵ est initiuz belloꝵ quole
ge ꝯmuni omnes puberes ⁊ armati uenire ꝯsucuer.Qui ex his no¬
uissimus ꝯuenit in ꝯspectu multitudinis omnib cruciatib affectꝰ
necatur. In co consilio cingentorigem alterius principem factioniᷤᷤ

Expanded text:
rum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, rum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Ggratiam amicitiamque publice privatimque peterent. Ubi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnotesque conscientiam facinoris instigare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est inicium belli, quod communi lege omnes puberes armati convenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus afflictus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius pr
Abbreviated transcription (Latin):
uenire uississet dicto audientes non fuer̃: tantumq apud homiẽs
barbaros ualuit esse aliquos reptos principes inferendi belli tantã¬
q omnib uoluntatũ ꝯmutatione attulit ut preter heduos ⁊ rhe¬
mos quos p̃cipuo semphonore cesar habuit alteros puetere ac ꝑpe
tua erga p᷑.r. fite alteros p recentib gauici belli officiis nulla fere
cuutas fuent non suspecta nobis. Idq adeo haud scio mirandu ne
sit cum ꝯplurimis aliis de causis tum maxime ꝙ hi qui uirtute bel¬
u omĩb gentib p̃ferebantur: tantum eius opinionis se depdidis¬
sent ut quia.p̃.r. imꝑia fenent grauissime dolebant. Treueriuõ¬
atq induciomarus totius hyemis nullum tempus int̾miser̃t
quin transrhenũ legatos mitterent ciuitates solicitarent pecuniaᷤᷤ
pouicerentur magna ex parte exercitus nostri interfecta multo
minore supesse dicerent partem. Neq tamen ulli ciuitati g̾mano¬

Expanded text:
venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germano
Abbreviated transcription (Latin):
galloꝵ nuntiu accipet. In his alucio roscio questore quer legioĩ
tertiedeçime prefecerat. certior factus est magnas gauor copias
carum ciuitatum que armorice appellantur oppugnandi sui cau¬
sa ꝯuenisse neq longus milib passuu octo ab hybernis ꝯstitisse¬
sius sed nuntio allato de uictoria cesaris discessisse. adeo uti fu¬
ge simileͥs discessu uideretur. at cesar principib cuiusq ciuitatis
ad se euocatis alios territando cum se scire que fierent alios cohor
senones que est cuutas in primis firma ⁊ magne inter gallos au¬
toritatis cauarinu quem cesar apud eos regem ꝯstituerat cuius fra¬
ter moritasgus aduentu in galliam cesaris cuiusq maiores regnũ
obtinuerant interficere publico ꝯsilio conati cum ille presensisset t¬
atq ꝓfugisset usq ad fines insecuti regno domoq expuler̃. ⁊ missis
ad cesarem satisfaciendi causa legatis cum his omnez adsenatum

Expanded text:
Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se scire quae fierent denuntiaretSenones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum
Abbreviated transcription (Latin):
mediam noctem ad portas castroꝵ clamor oriretur quo clamore
significatio uictorie gratulauoq a mhemis labieno fieret. Hac fa¬
ma ad treueros plata induciomarus qui postero die castra labie¬
ni oppugnare decreuerat noctu profugit copiasq omnes in treue¬
ros reducit. Cesar fabium cum sua legione remittit in hyberna. Ip̃e
cum trib legionib circum samarobriu trinis hybernis hyemare
ꝯstituit. Et ꝙ tanti motus gallie extiterant ꝑ totam hyeme ipse
ad exercitu manere decreuit. Nam illo inꝯmodo de sabini morte
plato omnes fere gallie ciuitates de bello ꝯsultabant nuntios le¬
gationesq in omnes partes dimittebat ⁊ quro reliqui ꝯsilii capẽt
atq unde initium belli fieret explorabant nocturnaq locis in de¬
sertis ꝯcilia habebant. Neq ullum fere totius hyemis tempus si¬
ne solicitudine cesaris intercessit quin aliquem de ꝯsilus ac motu

Expanded text:
mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu
Abbreviated transcription (Latin):
ducta noscit non decimũ quemq esse reliquu militem sine uul¬
nere ex his omnib uidicat reb quanto cum piculo ⁊ quanta cũ
uirtute res sint administrate. Ciceronẽ ꝓ eius merito legionemq
collaudat centuriones singillatim tribunosq militum appellat qͦ
egregiam fuisse uirtutem testimonio ciceronis gnouerat. De ca¬
su sabini ⁊ cocte certͥus ex captiuis gnoscit. postero die ꝯtione ha¬
bita rem gestam proponit militesq ꝯsolatur ⁊ ꝯfirmat ꝙ detrimẽ¬
tum culpa ⁊ temeritate legati sit acceptum hoc eqore animo ferẽ¬
dum docet ꝙ beneficio deoꝵ ĩmortaliu ⁊ uirtute eoꝵ expiato in¬¬
modo neq hostib diutina letitia neq ipsis longior dolor relinqͣt̾.
Interim ad labienum ꝑ rhemos incredibili celeritate de uictoria
cesaris fama ꝑfertur ut cum ab hybernis ciceronis milia passui
abesset circit̾.lx. eoq post horam nona diei cesar puenisset ante

Expanded text:
ducta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulducta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante
Abbreviated transcription (Latin):
nuciunt p̾conib̾q circiimissis pronuntiari iubent seu quis gallus ⁊¬
seu quis romanus uelit ante horam tertiam ad se transire sine piculo
licere. post id tempus non fore potestatem ac sic nostros ꝯtempserũt
ut obstructis in speciem portis singulis ordinib cespitum ꝙ eas nõ
posse introrumꝑe uidebantur alii uallum ui ꝯscendere alii fossas com¬
plert incipent. Tum cesar omnib portis cruptione facta eqtatuq e¬
misso celeriter hostes in fugam dat sic uti omnino pugnandi causa
resisteret nemo magnũq ex eis numeꝵ occidit atq omnes armis
exuit longuis ꝓsequi ueritus ꝙ silue paludesq intercedebant. ne¬
q etiam paruulo detrimento illum locum relinqui uidebat omĩbꝰ
siuis incolumib copus: eodem die ad cicerone ꝑuenit institutaᷤ
turres testudines munitionesq hostium admiratur. Legione pro¬

Expanded text:
coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione pro
Abbreviated transcription (Latin):
uulis equestrib prelus ad aquam factis utriq sese suo loco ꝯtinẽt.
Galli ꝙ ampliores copias que nondum ꝯuenerant expectabant. Ce¬
sar si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset
ut citra uallem pro castris prelio ꝯtenderet sud efficere non posset
ut exploratis itinerib minore cum piculo uallem ruumq transiret.
prima luce hostium eꝗtatus ad castra accedit preliumq cum nostri
cꝗtib ꝯmittit. Cesar ꝯsulto eꝗtes cedere seq in castra recipe iubet.
simul omnib ex partib castra altiore uallo muniri portasq obstrui
atq in his administrandis reb ꝙͣ maxine. xursari ⁊ cum simulati¬
one agitimoris iubet. quib omnib reb hostes inuitati copias tra¬
ducunt aciemq iniquo loco ꝯstituunt nostris uero etiam de uallo
deductis propius accedunt ⁊ tela intra munitionẽ ex omnib partibꝰ

Expanded text:
vulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: vulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus
Abbreviated transcription (Latin):
q ad eum multitudinẽ ꝯuertisse. Quib litteris circiter media no¬
cte cesar allatis suos facit certiores eosq ad dimicandur animo.
firmat. postera die luce prima mouet castra ⁊ circiter milia passuu
quatuor progressus transuallem ⁊ ruiu multitudinez hostium cõ¬
spicatur. Erat magni piculi res tantulis copus in iniquo loco di¬
micare. Tum quoniam obsidione liberatum ciceronem sciebat cqͦ
animo remittendu de celeritate extimabat ꝯsedit ⁊ ꝙͣ equissimo po
test loco castra ꝯmunit. atq hec ⁊ si erant exigua pse iux hominu
milium septem presertim nullis cum impedimentis tamen angustii
uiarum ꝙͣ marime potest contrahit eo ꝯsilio ut in summã ꝯtemptio¬
nem hostib ueniat. interim speculatorib in omnes partes dimissis
explorat quo. ꝯmodissime itinere ualles transire possit. Eo die par¬

Expanded text:
que ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media noque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die par
Abbreviated transcription (Latin):
tragulam cum epła adamentu deligata intra munitionẽ castroꝵ
abiciat. In luteris scribit se cum legionib ꝑfectum celenter affõe
hortatur ut pristina uirtutem retineat. Gallus piculum ueritus
ut crat preceptum tragulam murit. hxc casu ad turrim adhesit.t
Neq a nostris biduo animaduersa tertio dic a quodã milite ꝯspicit̃
depressa ad ciceronem defertur. Ille plectam in ꝯuentu militur recitat
maximeq omnes letitia afficit. Tum fumi incendioꝵ procul uidebã¬
tur. que res omnem dubitationẽ aduentus legionuz expulit. Galli
re cognita ꝑ exploratores obsidionem relinquunt ad cesarem om̃i¬
b copus ꝯtendunt. hec erant armatoꝵ circiter milia hx. Cicero data
facultate gallum ab eodem uerticone quem supra demonstrauimꝰ
repperit qui luteras ad cesarem deferat. hunc admonet iter caute ⁊¬
diligenterq faciat. pseribit in utteris hostes abse discessisse omnẽ¬

Expanded text:
tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnem
Abbreviated transcription (Latin):
treueroꝵ copie uenissent uentus ne ex hyb̃nis fuge similem ꝓfecti¬
onem fecisset ut hostium impetum sustinere non posset presertun
quos recenti uictoria efferri sciret litteras cesari dimittit quanto
cum piculo legionem ex hybernis educturus esset: rem gestam in
eburonib pscribit. Docet omnes peditatus eqtatusq copias tre¬
ueroꝵ tria milia passuuz longe asuis castris ꝯsedisse. Cesar ꝯsilio
cius ꝓbato ⁊ si opinione trium legionu deiectus adouas redie¬
rat tamen unu ꝯmunis salutis auxiliu inceleritate ponebat. ue¬
nit magnis itinerib inneruioꝵ fines ibi ex captiuis. gnoscit que
apud ciceronem gerantur quantoq in piculo res sit.Tum cuidam
er eqtib gallis magnis premiis ꝑsuatet uti adcicerone epłam
deferat. hanc grecis ꝯscriptam literis mittit ne intercepta epłã
nostra ab hostib ꝯsilia agnoscantur. si adire non possit monet ut

Expanded text:
Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectiTreverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut