comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceno circũmissis senatoribus hẽbat. Aduentu caesaris
cognito decuriones auximi ad actiũ uarrũ frequẽtes
conueniunt. docent sui iudicii rem non esse: neq se
neq reliquos mimicipes pati posse.c. caesarẽ Imperatorẽ
bñ de re .p. meritũ tantis rebus gestis oppido moenibusq
prohiberi. prom̃ hẽat rõnem posteritatis & periculi sui.
quoꝵ orõe ꝑmotus actius uarrus praesidiũ quod intͦ¬
duxerat ex oppido educit ac profugit. hũc ex pͥmo or¬
die pauci caesaris consecuti milites consistere coege¬
rũt. cõmisso proelio desericur ab suis uarrus. Non nul¬
la pars militum domũ discedit: reliꝗ ad caestirẽ ꝑueni¬
unt: atq una cum his deprehensus L. pupius primipi¬
li centurio adductur. qui hunc eundem ordinẽ in ex¬
ercitu. On. pompeii ante dux̾at. At caesar milites acti¬
anos collaudat: pupiũ dimitit. auximatib agit grãs.

Expanded text:
ceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris ceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione permotus Varus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac profugit. hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. commisso proelio deseritur a suis Varus; nonnulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus agit gratias
Abbreviated transcription (Latin):
obstrictus uideretur: tp̃us uõ colloꝗo non dare. neq. ac¬
cessurum polliceri magnã pocis defferatiõem afferebat.
Itaq ab arimino. M. Antoniũ cũ cohortibus quinq arreti¬
um mittit. Ipse armini cum duab legionib subsistit
ibiq delectum hr̃e insticuit. pisciurũ fanũ. Anconã
singulis cohortibus occupat. Interea certior factus tiginũ
umq. esse tiginoꝵ optimam erga se uoluntatẽ. curionẽ
cum tribus cohortibus quas pisauri et arimini hẽbat mittit.
cuius aduentu cognito diffisus municipii uoluntate ther¬
mus cohortes ex urbe educit et profugit. milites ĩ itinere
ab eo discedunt. ac domũ reuertuntur. Curio omniũ sum¬
ma uoluntate tiginũ recipit. quib rebus cognitis confisus
municipioꝵ uolimtatibus caesar cohortes legionis .Xiii.
ex praesidis deducit: auximũq proficiscitur. quod oppidũ
Actius cohortibus introductis tenebat. delectũq toropi¬

Expanded text:
obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque acobstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Tiumque esse Iguinorum optimam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Pi
Abbreviated transcription (Latin):
yopnis accedat: aut se patiatur accedere: fore uti ꝑ
colloquia om̃s controuersiae componantur. Acceptis mã¬
datis roscius cum.L. caesare capuã peruenit: Ibiq. cõ¬
sules pompeiũq inuenit. postulata caesaris renunciat
ui deliberata respondent scriptaq ad cum mandata ꝑ
cosremitũt. quoꝵ haec erae sũma. Caesar in galliã
reuerteretur. arimino excederet. exercitus dimutẽt.
quae si fecisset pompeiũ in hispomias ituꝵ. Interea quo¬
ad fides esset data caesarem facturũ quȩ polliceretur.
non intermissuros consules pompeiũq delectus. Erat
miqua conditio postulare ue cȩsar arimino excederet:
atq in prouinciam reuerterctur. ip̃m & prouintias et le¬
giones alientis tenere. exercitũ caescris uelle dimitti
delectus hr̃e. polliceri se m prouinciã iturũ : neq añquẽ
diem iturus sit definire. Ut si peracto consulatu caesaris
pompeius profectus non esset nulla tñ mendacii religioe

Expanded text:
propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata re respondent scriptaque ad eum mandata per eosdem remittunt, quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si peracto consulatu Caesaris non profectus esset, nulla tamen mendaci religione
Abbreviated transcription (Latin):
ea quae uellet ad cum perferentur: pecit ab utroq quo¬
niam pompeii mandata ad se detulerint: ne grauen¬
tur sua quoq postulata ad eum deferre: si paruo labore
magnas controuersias tollere: atq. omnem Italiã me¬
tuliberare possint. reip. sibi semꝑ fuisse primã digni¬
tri imperio iera urbem retraheretur. cuius absentis
rõem hr̃i proximis comiciss populus iussiss&: tñ hãc iactu¬
ad senatũ miserat: ut omnes ab excicib discederent.
ne id quid impetrauisse. Tota It alia delectus hr̃i reti¬
neri legiones duas: quae ab se simulatiõe parthici belli
sint abductę. ciuitatem esse marmis. quonã haec
oĩa tandem ait nisi ad suam ꝑnicẽ ꝑtinere : sed tam̃
ficiscatur pompeius in suas prouintias. ip̃i exercitus di¬
mittantur. discedant omnes in italia ab armis. me¬
tus a ciuitate tollatur. Libera comicia atq oĩsres.p.
condiuõib fiant et iure iurando sanciantur. aut ipse

Expanded text:
ea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitri imperio in urbem retraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen hanc iactuad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere? sed tamen sa. proficiscatur Pompeius in suas provincias, ipsi exercitus dimittant, discedant in Italia omnes ab armis, metus e civitate tollatur, libera comitia atque omnis res condicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
proficiscitur: Ibiq. trib. pl. qui ad eũ confugerãt cõue¬
nit reliquas legiones ex hibernis euocat & subsequi
iubet. Fo.l. caesar adulescens uenit. cuius p̃r cae¬
saris erat legatus. Is reliquo sermone confecto cuiꝰ
rei causa uenerat: hr̃e se d pompeio ad eũ priuati officu
mandata de monstrat. Uelle pompeiũ se caesari purgatii.
Semper se reip. comoda priuatis necessicudinib hũiage
potiora. Caesarem quoq pro sua dignitate debere et stu¬
dium et iracundiam suam .rp. dimitere. neq adeo.
grauiter irasci inimicis: ne cum illis nocere se speret
rei.p. noceat. pauca eiusdem gnĩs addit cum excusatio¬
ne pompeii coniuncta. eadem fere acq. eisdem reb prę¬
tor roscius agit cum caesare: sibiq. pompeiũ cõmemonis¬
se demonstrat. quae res et si nihil ad leuandas iniurias
ꝑtinere uidebantur: eñ idoneos nactus hoĩes. perquos

Expanded text:
proficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, conveproficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet. eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari purgatum, semper se rei publicae commoda privatis necessitudinibus habuisse potiora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracundiam suam rei publicae dimittere neque adeo graviter irasci inimicis, ut cum illis nocere se speret, rei publicae noceat. pauca eiusdem generis addit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
tribuicia potestate : tñ intercessionẽ liberã reliquisse
pompeium ne dum amissam restitusse iudeatur: do¬
na ẽi quae antea huerat ademisse. quotiescunq. sit
decretũ darent oꝑam magistratus. ne quid res.p. de¬
nitia i secessione populi templis locisq ediciorib occu¬
patis. Atq. haec superioris aetatis exempla expiata sa.¬
turnini atq gracchor casibus docet. quaꝵ reꝵ illo tẽ¬
coeptũ nulla secessione facta. hortatur cuius impatoris
ductu nouem annis rem.p. felicissime gesserint: plu¬
rimaq proelia secunda fecerint: omnẽ galliã germa¬
niamq. pacauerint. ut eius existimationẽ dignitatẽq.
ab mimicis defendant. conclamãt legionis xiiiͦ qui
aderat milites. hãc enim initio tumultus euocaue¬
rat. reliquȩ nondum conuenerãt se se patosesse im¬
peratoris sui tribunorqͥ. plebis iniurias defendere.
cognita militum uoluntate ariminũ cũ ea legione

Expanded text:
tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; Pompeium, qui amissa restituisse videatur bona, etiam, quae ante habuerint, ademisse. quotienscumque sit decretum, darent operam magistratus, nequid res publica denicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo temcoeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperatoris ductu viiii annis rem publicam felicissime gesserint plurimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere. Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione
Abbreviated transcription (Latin):
tur. In reliquas prouincias praetores muttuntur. neq
expectant qđ superiorib annis acciderat. ut de eoꝵ
imꝑio ad populum referatur. paludatiq uotis nuncu¬
patis exeunt consules qđ añ id tp̃s actiderat nunꝗ̃
ex urbe proficiscuntur: Lictoresq hñt in urbe ex ca¬
pitolia priuatim contra oĩa uetustatis exempla. tota
italia delectus h̃tur. arma imperantur. petuniȩ
a municipiis exiguntur. et d fanis tolluntur. oĩa
diuina humanaq iura permiscentur. quib reb cogni¬
tus caesar apud milites concionatur. omniũ tp̃ꝵ iniu¬
rias inimicoꝵ in se cõmemorat: & quib & inductum
et de prauatũ pompeiũ queritur. inuidia atq obtrec¬
tacione laudis suȩ. cuius ipe honori et dignitati sem¬
re p. exemplum queritur ut tribunitia intercessio
armis notaretur atq opprimeretur: quȩ suꝑioribus
annis armis est restituta. Syllã nudata õib rebus

Expanded text:
tur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque tur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nuncupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati sema introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis votaretur atque opprimeretur, quae superioribus annis armis esset restituta. Sullam nudata omnibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
grauissime a cerbissimeq decernitur. progiĩt statim
ex urbe trib pl seseq ad caesarẽ conferut. Is eo tpẽ
erat Rauenę expectabatq. suis leuissimis postulatis
responsa: si qua hoium aequitate res ad otiũ deduci
posset proximis dieb hẽtur ex̃ urbem senatus. pom¬
peius cadem illa quae ꝑ scipionẽ ostenderat agit. Se¬
natus uirtutẽ constantiãq eius collaudat. copias
suas exponit. legiones hr̃e sese paracas .x. prȩterea
cognitũ cõꝑtũq. sibi alieno eese aĩomn caesarẽ mili¬
tes: neq his posse persuaderi uei eũ defendãt aut
sequantur. de reliquis rebus ad senatũ refertur. tota
Italia delectus hẽatur. faustus sylla propere in mau¬
ritaniam mutitur: pecunia uti ex ȩrario pompeio
detur refertur. et de Rege iuba ut sociussit atq.
amicus. Marcellus uõ passuꝵ se mpñtia negat. de
consulares: reliquae praetoriae. Scipioni obuenit
Syria.L. domicio gallia. philippus & M. cotta priua¬
to consilio praetereuntur: neq eoꝵ sortes deiiciun¬

Expanded text:
gravissime acerbissimeque decernitur. profugiunt statim ex urbe tribuni plebis seseque ad Caesarem conferunt. is eo tempore erat Ravennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, siqua hominum aequitate res ad otium deduci posset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae per Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiamque collaudat, copias suas exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur. de reliquis rebus ad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulla pro praetore in Mauretaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur. refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus. Marcellus non passurum in praesentia negat; de consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciun
Abbreviated transcription (Latin):
maximã partẽ illo affinitatis ep̃re conuxerat. caesar
simul. instimia duaꝵ legionũ permotus quas ab itinere
asiae syriaeq ad suam potentiã dominatũq. conuerte¬
rat: rem ad arma deduci studebat. his de causis agũ¬
tur oĩa raptim atq turbate. nec docendi caesaris pro¬
pinquis eius spaciũ datur: nec tribunis. pl. sui periculi
de precuindi neq & extremi iuris intercessionẽ retinẽ¬
di &l. Sylla relinquerat facultas tribuitur: sed de sua
salute septimo die cogitare coguntur: & illi turbulen¬
tur ad illud extremũ atq. ultimũ S.c. quo nisi pene ĩ
ip̃o urbis incendio atq. in desperatiõe omniũ salutis la¬
toꝵ audatia nunq̃ añ discessum est: dent opã consules

Expanded text:
maximam partem illo adfinitatis tempore iniunxerat Caesari; maximam partem illo adfinitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur, nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi turbulentur ad illud extremum atque ultimum senatus consultum, quo nisi paene in ipso urbis incendio atque in desperatione omnium salutis latorum audacia numquam ante descensum est: dent operam consule
Abbreviated transcription (Latin):
censor sese iturũ ad caesarẽ. Itẽ L. Roscius practor ꝗ
de his rebus cum doceãt: sex dies ad cam rem conficien¬
dam spacii postulant. dicuntur &e d non nullis sm̃s ut
proponunt omnibus his resistitur omnibusq oro consulis
scipionis & catonis opponitur. catonẽ ueteres mimici¬
tiae caesaris incitant: et dolor repulsae. Lentulus ȩris
alieni magnitudine et spe excitus ac prouinciaꝵ & re¬
gum appellandoꝵ Largitiõib mouetur. seq alterũ Seyl
lam inter suos gloriatur: ad quẽ suma imperii redeat.
scipionẽ cadem spes prouinciȩ atq excitiũ impellit : quos
se pro necessitudine ꝑtiturũ cum pompeio arbitratur.
simul iudicioꝵ metus adulatio atq ostentatio sui & po
peius ab mimicis cacsaris incitatus ꝙ neminẽ sccũ digni¬
tate exaequari uolebat: totũ se ab eius amicitia auerte¬
rat: & cum cõib mimicis in grãm redierat. quor ipse

Expanded text:
censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his rebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant. dicuntur etiam ab nonnullis senteproponant. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur. Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio sui et adpeius ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
facturũ uideri. Intercedit M. Antonius &. & cassuis tũc¬
tri .pl. refertur confestim de mtercessioẽ tribunorum.
dicuntur cñiȩ graues: ut quisq a cerbissime cnidelissimeq
dixit: ita q̃ maxime ab inimicis caesaris collaudatur.
Misso ad uesperũ senatu omnes ꝗ sunt eiꝰ ordinis a pom¬
peio euocantur. Laudatur pompeius. atq in posterum
confirmat. segniores castigat atq. incitat. Multi un¬
diq ex ueteribus pompeii exercitibus spe pręmioꝵ atq
ordinũ euotantur. Multi ex duab legionib quae sunt
tradicȩ a caesare arcessuntur. completur urbs ad ius co¬
mitioꝵ. Tribunos plebis .c. currius euocat. om̃s amici
consulũ. necessarii pompeii atq ꝗ eoꝵ uetes inimicitias cũ
caesare gerebant in senatu coguntur. quoꝵ uocib & cõ¬
cursu cerrentur infirmiores: dubii confirmantur. plerisq
libere uõ decernendi potestas eripitur. pollicetur L piso

Expanded text:
facturum videri. intercedit M. Antonius Q. Cassius tribfacturum videri. intercedit M. Antonius Q. Cassius tribuni plebis. refertur confestim de intercessione tribunorum. dicuntur sententiae graves; ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris collaudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis, a Pompeio evocantur. laudat promptos atque in posterum confirmat, segniores castigat atque incitat. multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt traditae a Caesare arcessuntur. completur urbs et ipsum comitium tribunis, centurionibus, evocatis. omnes amici consulum, necessarii Pompei atque ii, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur. quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur, plerisque vero libere decernendi potestas eripitur. pollicetur L. Piso
Abbreviated transcription (Latin):
gressus in eam orõem non oporcere añ de re .p. ad senctũ
referri q̃ delectus tota Italia hĩti exercitusq conscripti es¬
sent. quo praesidio tute & libere senatus quae uellet de¬
cernere auderet. Ut. M. Calidius qui censebat ut pompeiꝰ
in suas prouincias proficisceretur. ne qua esset armorum
causa: timere caesarem abreptis ab eo duobus legionibus
ne ad eius piculũ reseruare: et retinere eas ad Urbem põ¬
peius uideretur. Ut M. ruffus qui snĩam calidii paucis
uõ mutatis rebus sequebatur. in omnes conuicio. I.lentu¬
li consulis correpti exagicabantur. Lentulus sñam cali¬
dii pronunciaturũ se oĩo negauit. Marcellus ꝑterritus cõ¬
uiciss a sua sm̃a discessit. Sic uocibus consulis. terrore ꝓ¬
sentis exercitus. minis amicor: pompeii pleriq. compulsi inui¬
ti et coacti scipionis snĩam secuntur: ut añ certã diem
Caesar exercitũ dimutat. Si non faciat cũ aduersus rẽ p.

Expanded text:
gressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum gressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum referri, quam dilectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus quae vellet decernere auderet; ut M. Calidius, qui censebat, ut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa; timere Caesarem ereptis ab eo duabus legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad urbem Pompeius videretur; ut M. Rufus, qui sententiam Calidi paucis fere mutatis verbis sequebatur. hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidi pronuntiaturum se omnino negavit, Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. sic vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam diem Caesar exercitum dimittat; si non faciat, eum adversus rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
redditis ab his aegre impetratũ est sũma
tribunoꝵ plebis contentiõe ut in senatu re¬
citarentur. Ut uõ ex lr̃is ad senatũ referretur impe¬
trari non potuit. Referũt consules de re .p. in ciui¬
tate.L. lentulus conful senatui reiq. pu.se nõ defu-¬
turũ pollicetur: si audacter ac fortiter sñias dicere
uelint: si in caesarẽ respiciãt: atq. eius grãm sequãtur
ut suꝑiorib fecerint tpr̃ib se sibi consiliũ capturũ: neq
Senatus auctoritati optempenitur. hr̃e se quoq ad
caesaris grãm atq amicitiã receptũ. In eandem s m̃a
Loquitur scipio: pompeio esse in aĩo reip. non deesse
si senatus sequatur: si cunctetur aut agat lenius
nequicꝗͣ eius auxiliũ si postea uelit sencitu implora¬
tuꝵ. hacc scipionis or̃o ꝙ senatus in urbe hẽbeitur põ¬
peiusq aderat ex ip̃ius ore pompeii muti uidebatur. Dixe¬
rat aliquis leniorem sm̃am. ut primo M. Marcelius in¬

Expanded text:
redditis aegre ab his impetratum est summa redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, in
Abbreviated transcription (Latin):
mam quã ad caesarem miserat: confectã ex delectu
prouinciȩ. caesari eam tanq̃ ex sui nũo dedit. Caesar
quae praesidia tueretur ex quibus praesidiis xU. de
ducebatur. Ipse exercitum distribuit in hberna: Tre¬
boniũ cum legionibus quatuor in belgio collocat. Fa¬
bium cum totidem in heduos deducit. Sic .N. existima¬
bat tutissimam fore galliam. si belge quoꝵ maxima
Uirtus. & si hedui quoꝵ auctoritas sũma ess&. exciti¬
b continerentur: Ipse in Italiam profectus est. quo cũ
uenisset: cognoscit per M. cõs. Marcellum legiones du¬
as ab se remissas: quae ex .s.c. deberent ad parchicũ
bellum duci gn. pompeio traditas: atq in Italia re¬
tentas esse hoc facto ꝗ̃ ꝗ̃ nulli erat dubiũ ꝗn arma
contra caesarem pararentur: tñ eo caesar omnia
patienda esse statuit. ꝙ sibi spes aliqua relinqueret᷑
iure potius disceptandi ꝗ̃ belli gerendi:
ITTERIS a fabio .C. cacsaris consulibus

Expanded text:
mam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu mam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi. itteris a Fabio C. Caesaris consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ pollicitus est. sed &i perse dissensionẽ facere coepit.
quod ne fieret om̃s amici pompeii iuusserũt: atq ita rẽ
moderando discesserũt. Magnũ hoc testimoniũ erat¬
Senctus uniuersi conueniensq erat superiori facto
Nam Marcellus proximo anno quom impugnar& cae¬
saris dignitatẽ contra legem pompeii & crassi recculerat
ante tp̃s ad senatũ de caesaris prouinciss: sententissq
dictis dissensionẽ faciente Marcello : qui sibi omnẽ digii¬
tatẽ ex caesaris inuidia quaerebat. senatus freques
in cilia omnia transit: quib non fragebantur animi
inimicoꝵ caesaris sed amonebantur. quo maiores
pararent necessitudines quib cogi posset senatus id
probare qđ ip̃i constituissent. fit dem̃ senatus cons
ut adbellum parthicũ legio una a. gn. pompero. alt̾a
a .c. caesare miteretur: neq obscure hȩ duȩ legiones
caesari detrahuntur. Nam.Sn. pompeius legionẽ pri¬

Expanded text:
tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem pri
Abbreviated transcription (Latin):
euocatis co profectus est: Ibiq. excitũ iustrauit .T. la¬
bienũ gallide praefecit togatae : quo maiore cõmenda¬
tione conciliaretur ad consulatus petitionẽ. Ipse ta¬
tum itineꝵ faciebat. quãtum satis esse ad mutationẽ
locoꝵ pꝑ salubritatẽ existimabat. Ibi q̃ qͣ crebro audiebat
labienum ab mimicis suis sollicitari: tertiorq fiebat id
agi paucoꝵ consiliss. ut interpoĩta senatus auctoritate¬
aliqua parte exercitus spoliaretur: tñ neq de labieno
credidit quicꝗ̃. neq contra senatus auetoritatem
ut aliquid faceret adduci potuit. Iudicabat .N. libens
sñiis patrũ conse causam suam facile optineri. Nã
dendam suscepisset: saepe erat senatiu pollicitus si
quem timor armor: coesaris lederet : & q̃m pompeii
dominatio atq. arma non minimũ terrorẽ foro infer¬
rent: discederet uterq ab armis exercitusq dimitte¬
ret. fore eo facto liberam & sui iuris ciuitatẽ: neq hoc

Expanded text:
evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Laevocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritatealiqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam que defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eruptũ sec. galbȩ consulatũ. cũ is muleo plus gratia
suffragiisq ualuisset ꝙ sibi coniunctus et familiarita¬
te et consuetudine Legatioĩs esset: exceptus est cae¬
saris aduentus ab omnibus municipiis et coloniis incre¬
dibili honore atq amore. Tum N primũ ueniebat ab
illo uniuersae galliae bello: nihil relinq̃batur quod ad
ornatũ portaꝵ itineꝵ locorũq. omniũ qua caesaritu¬
rus erat. excogitari poterat. cum liberis omniũ multi¬
tudo obuiam procedebat. hostiae om̃ib locis ĩ molaban¬
tur. tridiniis stratis fora templaq. occupabantur. ut
uel expectatissimi triumphi laetitia percipi posset : Tan¬
ta erat magnificentia apud opulentiores: cupiditas apđ
humiliores. Cum om̃s regiones galliae cogatae caescir
percurrisset suma celeritate ad exercitũ. hemõ totenã
redit : Legionibusq ex oĩb hbernis ad fines treuerorũ

Expanded text:
ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinẽ in Italiam qͥ maximis itineribus est pro-¬
fectus: ut municipia et colonias appellaret : quib M.
Antonii quaestoriis sui cõmendauerat sacerdocii petitio¬
nem : contendebat .N. gr̃a cũ libenter pro hoĩe sibi con¬
uinctissimo quẽ pauloante praemiserat/ ad peticiões
tum acriter contra factionẽ et potentiã paucoꝵ qui
I anconii repulsa caesaris decedentis grãm cõuellere
cupiebant. hunc &si augurẽ prius factruĩ ꝗ̃ italiã actin¬
geret in itinere audierat: eñ non minus sibi iustã
uisim municipia et colonias adeundi existimauit:
ut his gras ageret ꝙ frequentiã atq officiũ suũ Anco¬
nio praestitissent: simulq se & honorẽ sequẽtis anni
comendaret petitiõe. ꝑꝑeaꝙ insolenter aduersarii sui
goriarentur. L. lentulum et .c. Marcellũ consules cre¬
atos qui omnẽ honorẽ & dignitatẽ caesaris spoliarẽt:

Expanded text:
consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est proconsuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent,
Abbreviated transcription (Latin):
nasci timore ueniam petenti dedit. obsides accipit. Scio
caesarem singulor annor singulos cõmentcũos confecs¬
se: qđ ego non existimaui mihi ecse faciendum. proptere
a ꝙ insequens annus . L. lentulo & .C. Manelio consulib
nullas ht magnopere galliae resgestas: Ne quis tamẽ igno¬
raret quibus in locis caesar exercitusq eo tempore fuissẽt̃
pauca esse scribenda coniungendas huc cõmentaiosta¬
tui. Caesar cum in belgio hyemar&. unũ illud proposi¬
tũ hebat: continere in amicitia ciuitates: nulli spem
aut cãm dare armoꝵ: Nihil N. minus uolebat q̃ sub dis¬
scessu suo necessitatem sibi aliquã imponi belligerendi. ne
cum exercitũ deducturus esset bellum aliquod relin¬
queretur: q oĩs galli libenter sine pñti periculo suscipet.
prȩmiis afficiendo: nulla onera inungendo defessam
tot aduersis proeliis galliam condiciõe ꝑtendo meliorem
facilẽ in pace continuit. ipse hibernis peractis contra

Expanded text:
nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperetpraemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra
Abbreviated transcription (Latin):
conuersoq equo se a cę̧teris incautius praemittit ĩ prae¬
fectum: faciũt hoc iddem om̃s equites eius. paucosque
ños conuertunt: atq in secuntur. comius incensum
cal caribus equum coniungit equo quadrati. lanceaq
infesta magnis uiribus femur traicit mediũ uoluseni.
praefecto uulnerato non dubitant nri resistere. et cõ¬
uersis equis hostem pellere. quod ubi accidit complures
hostium magno nostroꝵ impetu perculsi uulnerantur. ai pi
in fuga proteruntur. ꝑtim incercipiuntur. quod ubi malĩ du
uulneratus praefectus ut uitae periculum aditurus uide¬
retur. refertur in castra. comius aut siue expiato suodo¬
lore siue magna parte amissa suor. legatos ad Anconiu
mutit. seq & ibi futuꝵ ubi praescripserit: et ea facturũ
quae impenarit. obsidibus firmat. Unum ullud orat ut ti¬
mori suo concedatur: ne in conspectũ ueniat cuiusq̃ roma¬
ni. Cuius postulationẽ Antonius cum iudicaret ab iusto

Expanded text:
conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praeconversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux vulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto
Abbreviated transcription (Latin):
motus paratus sius ciuibus esse consuesset: ne consilia
belli querentibus auctor armoꝵ duxq de esset parente
romanis ciuitate cũ suis equitib latrociniis se suosque
alebat: Infestisq iti neribus cõmeatus complures ꝗ com¬
portabantur in inberna romanoꝵ intercipiebat. Erat
Aitributus Antonio praefectus equitũ .c. uolusenus qua¬
dratus qui cum eo hibernaret: hũc Antonius ad perse¬
quendum equitatũ hostiũ mittit. Uolusenus ad eã uir¬
tutem quae singularis erat in eo magnũ odium comis
adiungebat. quo libentius id faceret: quod imperabat᷑
Itaq dispositis insidiis saepius equites eius aggressus secũ¬¬
da proelia faciebat. Nouissime cum uehementius con¬
tenderetur: ac uolusenus ip̃ius intercipiendi comii cu¬
piditate ꝑtinacius eum cum paucis insccutus es s&. Ille
aut̃ fuga uehementi uolusenũ produxisset longuis tũ
a ulnera perfidem interpositã paterentur impunita:

Expanded text:
motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inia vulnera per fidem imposita paterentur impunita,
Abbreviated transcription (Latin):
heduos deduxit: quor. in omni gallia sũmam aucto¬
ritatẽ es se sciebat. duas in turones ad fines carnutũ
posuit: quae omnem illam regionẽ coniunctam ocea¬
no continerent. duas reliquas in lemonicũ finibus nõ
longe ab aruernis ne qua pars galliae uacua ab excitu
escet. paucos diesipse in prouincia moratus quom e¬
leriter omnes conuentus percucurrisset. publicas contro¬
uersias cognouisset. bene mericis prȩmia tribiusset co¬
moscendi N maximã facultatẽ habebat: quali quisque
fuisset aĩo totius galliae defectione: quam sustinuerat
fidelitate atq auxiliis prouinciȩ illius confectis rebus ad
legiones in belgiũ se recepit: inbernatq Ne metocennȩ
ibi cognoscit comiũ accrebatẽ proelio cum equitatu suo
contendisse. Nam quom Antonius in hiberna uenisset:
ciuitasq̃ attrebatũ in officio escet: comius ꝗ post il¬
lam uolnerationẽ quã supra de monstraui. semꝑ ad oẽs

Expanded text:
Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoAeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
qui nullis aduersus romomos auxilia denegabant prinã¬
pes eoꝵ uiuos redigit in suã potestatẽ : atq in hissurũ
solusq. ex heduis ad id tempus permanserat in armis. Fa
re cognita caesar quom in oĩb ꝑtibus galliae resbene ge¬
ri uideret. iudicaretq superiorib aestiuis galliã deiuie¬
tam subactamq. es se in aquitaniã quã nunꝗ̃ adisset
sed per .p. crassum quadam ex ꝑte deuicisset: cum duab
Legionibus in eã partẽ galliae est profectus ut ibi extre¬
mum tempus consumeret aestiuor quã rem sicuei cȩte¬
ra celeriter feliciterq confecit. Nãq om̃s aquitamȩ
uitates legatos ad caesarem miserunt: obsidesq ei dede¬
runt. quib rebus gestis ipse equitũ praesidio narbonam
profectus est exercitũ perlegatos inhberna deduxit.
quatuor legiones in belgio collocauit cũ M. Anconio
et .c. Trebonio & p. uatinio legatis. duas legiones in

Expanded text:
qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, princiqui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in
Abbreviated transcription (Latin):
asperius fecisse: neq exitũ consilior suor animaduertẽt
si tali rõe diuersis in locis plures consilia inissẽt. exemplo
supplicii deterrendos reliquos existimauit. Itaq omnib qui
arma tulerat manus praecidit: uitamq. concessit: quo
testatior esset poena improbor. Drappes quẽ captum
a caninio esse docui: siue indignatiõe & dolore uincu¬
loꝵ. siue timore grauioris supplicii paucis dieb cibo se
abstinuit. atq ita interiit. Eodem ep̃re laisterius quẽ
profugisse ex proelio scripsi. cum in potestatẽ uenisset
epasncti aruerni crebro enim mutãdis locis multorũ
fidei se cõmutebat: ꝙ nusq̃ diutius sine periculo comor¬
turus uidebatur cum sibi conscius es s&ꝗ̃ inimicũ debe¬
ret caesarem hr̃e : hũc epasnoitus aruernus amicisimꝰ
Labienus interim in treueris equestre proeliũ facit secũ¬
dum : compluribusq treueris interfectis et germais

Expanded text:
asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem habere, hunc Epasnactus Arvernus, amicissimLabienus interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis,
Abbreviated transcription (Latin):
quom complures suos uulnerari uideret : ex omnibus oppi¬
di partibus cohortes montem ascendere. et simulatione moe¬
nium occupandor clamorem undi iubet tollere. qͦ facto
perterriti oppidani. cum quid ageretur in locis reliquis ne¬
scirent. suspensi reuocant ab impugnandis operib armatos
murisq disfonũt. Ita nr̃i fine proelii facto celeriter opena
flama comprehensa partim restingũt: et partim interscin¬
dunt. quom ꝑtinaciter resisterent oppidani magna & ꝑce
amissa siti suoꝵ in snĩa pmaneban. ad postremũ cunicu¬
lis uenae fontis intercisae sunt: atq. auersae. quo facto
repente perennis exaruit fons: tantãq. actulit oppidanis
salutis defferationẽ: ut id non hominũ consiliis sed deoꝵ
uoluntate factum putarent. Itaq se necessitate coacti
tradiderũt. Caesar cum suam lenitatẽ cognitam oĩbus
sciret: neq uereretur ne quid crudelitate. nȩ uideret᷑

Expanded text:
cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppicum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur
Abbreviated transcription (Latin):
ad fontis aditũ: nec sine periculo poesent aquari oppida¬
ni: non tm̃ petora atq. iumenta. sed & magna hostium
multitudo siti consumebatur. quo malo ꝑterriti oppida¬
ni cupas seuo pice scindulis complent: easardentes in o¬
pera prouoluunt: eodemq. tpr̃e acerrime proeliantur:
ut ab incendio restinguendo dimicatiõis periculo deter¬
reant romanos: magna repente ex his operib flama exti¬
ut. quaccũq enim per locũ prȩcipitẽ missa eesẽt: ea uine¬
iset aogere suppressa comprehendebãt id ipsum ꝗd moraba¬
tur. Milites contra nr̃i ꝗ̃ꝙ̃ periculoso gnẽ proelii locõq iniqͦ
premebantur: tñ omnia fortissimo sustinebant aio. Res
enim gerebantur et excelso loco & in conspectu exercitus
m̃i: magnusq utrinq clamor oriebatur. Ita ut quisque
poterat maxime insignis quo notior testatiorq uirtus es¬
set eius telis hostium flamaeq se offerebant. Caesar

Expanded text:
ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidaad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam periculoso genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar