comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognomẽ hagesilao fuit. ps octidentis obtĩgẽt. eo ꝙ plaga orĩetis¬
ex qua lux mõtalib datur. supior octidentis aũt ĩ ferior ẽẽ uideatur
Sic ueritatem m̃datio uelanerũt ut uẽitas ipsa ꝑsuasioni publicȩ
nihil derogaret. De neptuni sorte mãifestum est cuiꝰ regnũ fuisse
orȩ maritimȩ potãtem senat̾ decreu̾at ut prȩdones ꝑsequẽtur
ac mare om̃e pacaret sic neptimo mãitima oĩa cũ ĩsulis obue
auctor Euhemerꝰ qui fuit ex ciuitate messana res gestas iouis
et cȩteroꝵ qui dii putant᷑ collegit. histoĩamq cõtexuit ex titu¬
lis et ĩscriptionib sacris. quȩ ĩ antiꝗssimis templis hẽbant᷑ maxieq
ĩ phano Iouis triphyli. ubi aurea colũna põĩtam eẽ ab ip̃o ioue
titulus idicabat. In qua colũna sua gesta ꝑscripsit ut monu¬
m̃tum poste̾is ess rerum suaꝵ. hanc historiã er ĩterp̃tatꝰ ẽ

Expanded text:
cognomen Agesilao fuit, pars occidentis optingeret, eo quod plaga oriecognomen Agesilao fuit, pars occidentis optingeret, eo quod plaga orieex qua lux mortalibus datur, superior, occidentis autem inferior esse uideatur. sic ueritatem mendacio uelarunt, ut ueritas ipsa persuasioni publicae nihil derogaret. de Neptuni sorte manifestum est: cuius regnum tale orae maritimae potestatem senatus decreuerat, ut praedones persequeretur ac mare omne pacaret. sic Neptuno maritima omnia cum insulis obuenauctor Euhemerus, qui fuit ex ciuitate Messene, res gestas Iouis et ceterorum qui dii putantur collegit historiamque contexuit ex titulis et inscriptionibus sacris quae in antiquissimis templis habebantur maximeque in fano Iouis Triphylii, ubi auream columnam positam esse ab ipso Ioue titulus indicabat, in qua columna sua gesta perscripsit, ut monumentum posteris esset rerum suarum. hanc historiam et interpretatus est
Abbreviated transcription (Latin):
his tñ credũt. ĩmo uõ nõ eẽ m̃titos re ip̃a ꝓbant. Ita .n. deoꝵ
simulat cõfingũt ut ex ip̃a du̾sitate sexꝰ appareat uera esse
quȩ dicũt poetȩ. Nam qđ aliud argum̃tu ht̃ imago catamiti
et effigies aꝗlȩ cũ añ pedes iouis ponũtur ĩ templisꝰ et cũ ip̃o
pariter adorãt᷑ nͥ ut nefãdi scele̾is ac stupͣi memõia maneat in
xternũ: nõ ig̾a poetis totũ fic̾tum ẽ aliquid fortasse traductu
et obliqͣ figuratõe obscuratũ. quo ueritas iuoluta tegẽtur. sic̃ ilłđ &
sortitione regnoꝵ. Auit .n. ioni cȩlũ obtigisse. tleptimo mare. Infeña
plutomi. Cur nõ terra potiꝰ ĩ sortem t̾ciam uẽĩt nͥ ꝙ regnũ erbis
ĩ terra gesta res est. Ergo illud ueͣ ĩ uero est ꝙ regnũ orbis ita
partiti sortitiq st̾. ut orientis imꝑiu ioui cederet. plutoni tui

Expanded text:
his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum simulacra confingunt, ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera esse quae dicunt poetae. nam quod aliud argumentum habet imago Catamiti et effigies aquilae, cum ante pedes Iouis ponuntur in templis et cum ipso pariter adorantur, nisi ut nefandi sceleris ac stupri memoria maneat in aeternum? nihil igitur a poetis in totum fictum est, aliquid fortasse traductum et obliqua figuratione obscuratum, quo ueritas inuoluta tegeretur, sicut illut de sortitione regnorum. aiunt enim Ioui caelum optigisse, Neptuno mare, inferna Plutoni. cur non terra potius in sortemin terra gesta res est. Ergo illud in vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitique sunt, ut Orientis imperium Jovi cederet; Plutoni, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tice licẽtiȩ modꝰ quousq progredi fingendo liceat. cũ offimñ poetȩ
ĩ eo sit ut ea que uere gesta st̾ ĩ alias sp̃es obliꝗs figuratõib
tum detore aliquo cou̾sa ttadutant. Totum aut qđ referas
fingere id est ineptum ẽẽ et mndacem potiꝰ ꝙͣ poetam. Sed fin¬
xerit ista q̃ fabulosa credunt᷑. Non et illa qͥ de diis femis deoꝵ¬
q̃ cõnubiis dicta st̃. Cur ig̾ sic figũant᷑ sic colunt᷑ nͥ forte non
tantũ poete s pictores etiã fictoresq imaginũ mẽtiunt᷑: Si .n.
hic uipiter ꝗ a nõb h đt̃ deus nõ is est ꝗex saturno et ope nat
est nõ oꝑtuit nͥ soliꝰ simulacrũ ĩ templis om̃ib collotãi. ꝗd sibi
mulieꝵ effigies uolũt: ꝗd sexꝰ ĩfirmꝰ : ĩ quẽ si cetidit hic iupitꝰ
eũ uõ ip̃i lapides hoĩem fatebunt᷑ mẽtitos ẽẽ poetas auĩt et

Expanded text:
ticae licentiae modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poetae ticae licentiae modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poetae in eo sit, ut ea quae uere gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conuersa traducat. totum autem fingere, id est ineptum esse, et mendacem potius quam poetam. Sed finxerint ista, quae fabulosa creduntur; num etiam illa, quae de diis foeminis, deorumque connubiis dicta sunt? Cur igitur sic figurantur, sic coluntur? nisi forte non tantum poetae, sed pictores etiam fictoresque imaginum mentiuntur. Si enim bis dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus est, non oportuit nisi solius simulacrum in templis omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? quid sexus infirmus? in quem si cecidit hic Iuppiter, eum uero ipsi lapides hominem fatebuntur. mentitos esse poetas aiunt et
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ legionẽ rapuit cuiꝰ ĩsigne aꝗla ẽ aut nauis ĩ quã ẽ ĩpõitus
tutelam hũit i aꝗla figuratũ sic̃ taurũ cũ rapuit et transuexit. Euro¬
pam. Eodem m̃o tõu̾tisse ̃ bouẽ tradit᷑ io Inachi filiam quȩ ue irã
Quo ig̃ argim̃to ꝓbari p̃t nec Europã ĩ tauro sedisse: nec io bouẽ
fcam ꝙ certus dies hẽtur ĩfastis: quo ysidis nauigiũ telebratur.
Que res docet nõ tranasse illam s nauigasse. Ig̾ qui sapere
sibi uidentur qr ĩtelligũt uiuus t̾renũq torpus ĩ celo eẽ nõ posse
totam ganymedeã fabulã ꝓ falso repudiant/ nec sentiũt ĩ t̾ra
id ẽẽ factum qr res ac libido ip̃a trena ẽ. Non gͦ res ip̃as gestas
finx̾unt poetę.Qđ si facẽnt eent uanissimi s rebus gestis adideñt
quẽdam colorem nõ .n. obtrectantes illa decebãt. sed ornãe cupi¬
entes hi oc hõies decipiunt᷑ maxĩe  q dum hȩc omĩa facta ẽẽ
a poetis arbitratit᷑ tolunt qđ ignoran. Nescuit .n. quid sit poe¬

Expanded text:
la est aut nauis in qua est inpositus tutelam habuit in aquila figuratam, sicut taurum, cum rapuit et transvexit Europam. eodem modo conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam, quae ut iram quo igitur argumento probari potest nee Europam in tauro sedisse nec Io bouem factam? quod certus dies habetur in fastis quo Isidis nauigium celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed nauigasse. igitur qui sapere sibi uidentur, quia intellegunt uiuum terrenumque corpus in caelo esse non posse, totam Ganymedeam fabulam pro falso repudiant nec sentiunt in terra id esse factum, quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res ipsas gestas finxerunt poetae, quod si facerent, essent uanissimi, sed rebus gestis addiderunt quendam colorem. non enim obtrectantes illa dicebant, sed ornare cupientes. hinc homines decipiuntur, maxime quod dum haec omnia ficta esse a poetis arbitrantur, colunt quod ignorant. nesciunt enim qui sit poe
Abbreviated transcription (Latin):
cõcelebrabãt. deos ẽẽ dix̾unt. Itaq illa potiꝰ ficta st̃̾ quȩ tanꝙͣ de diss
nõ illa quȩ tanꝙͣ̃ de hõib st̃ locuti. qđd clarũ fiet ex ͦ qđ ĩferemus
Danaen uiolaturꝰ aureos nũmos largit᷑. ĩ sinũ eiꝰ ĩfudit. hȩc stupͣi
m̃ces fuit. At poete qui qͣĩ de deo loq̃bant ne auctoͬitatẽ creditȩ
maiestatis iẜ ĩfringerẽt finx̾unt ip̃m ĩ aureo imbre delapsum

Expanded text:
ficta sunt quae tamquam de diis, non illa quae tamquam de hominibus sunt locuti: quod clarum fiet exemplo quod inferemus. Danaen uiolaturus aureos nummos largiter in sinum eius infudit, haec stupri merces fuit. at poetae, qui quasi de deo loquebantur, ne auctoritatem creditae maiestatis infringerent, finxerunt ipsum in a
Abbreviated transcription (Latin):
E racta est nͥ fallor magna et difficilis suscepti oꝑis portio.
et maiestate tȩlesti suggerente nõb dicendi facultatẽ: iue¬
tum pħ̃is ꝓpoĩta luctatio est. quoꝵ sum̃a doctrina et eloq̃ntia
q̃i moles aliqua mͥ opponit᷑. Nam et illic multitudiẽ ac ꝓpe cõsensu
oĩ gentiũ p̾mebam̃. ita hic auctõitate p̃stantiũ om̃i laudis gñẽ
uiroꝵ. Quis aũt nesciat plus ẽẽ mom̃ti ĩ pauciorib doctis ꝙͣ
ĩ pliñb iꝑitis: Sed nõ est desꝑandũ istos quoq desententia deo
et uẽitate posse ducib depelli. nec tã ꝑtinaces fore arbitror:
ut clarissim̃ solem sanis ac patentib oculis uidẽ se negent
mõ illud ueru sit qđ ip̃i solent ꝓfiteri studio ĩ uestigandȩ
uẽitatis se teneri. Effitiam ꝓfecto ut quȩsitam uẽitate diu
et aliqñ ĩuenta eẽ credant et humanis ingeniis ĩ ueniri nõ
potiusse fateantur.

Expanded text:
eracta est nisi fallor magna et difficilis suscepti operis portio et maiestate caelesti suggerente nobis dicendi facultatem mue cum philosophis proposita luctatio est, quorum summa doctrina et eloquentia quasi moles aliqua mihi opponitur. nam ut illic multitudine ac prope consensu omnium gentium premebamur, ita hic auctoritate praestantium omni genere laudis uirorum. quis autem nesciat plus esse momenti in paucioribus doctis quam in pluribus inperitis? sed non est desperandum istos quoque de seac veritate ducibus, posse depelli: nec tam pertinaces fore arbitror, ut clarissimum solem sanis ac patentibus oculis videre se negent. Modo illud verum sit, quod ipsi solent profiteri, studio investigandae veritatis se teneri, efficiam profecto, ut quaesitam veritatem diu, et aliquando inventam esse credant, et humanis ingeniis inveniri non potuisse fateantur.
Abbreviated transcription (Latin):
miu ceta nox tetris atq horrentib tenebris ĩ grauescẽt no-¬
teretq uiuentib. Itaq et cęlu simul mira uariẽtate distinxit
et tenebras ip̃as multis minutisq lum̃ĩb temꝑauit. Qͣnto ig̃
naso prudentiꝰ ꝙͣ illi qui sapientiȩ stude̾ se putat. ꝗ sentit
adeo lumĩa illa ut hoprorem tenebraꝵ depellenͣt ĩstituta.
Is tum librum quo phenomena breuiter comphendit his tͥb
uersibus terminauit.
Tot nũo taliq deus simulatra figura
Imposuit cęlo ꝑq atras sparsa tenobras
lara prunese uissit dare lũia notti. Qđ si fie̾i̾ nõ p̃t ut stellȩ̨
dii sint. gͦ ne sol ꝗã ac luna dii ẽẽ post̾ qñ luminibus astroꝵ
nõ rõne differũt s magnitudine. Ꝙ si hi dii nõ st̃. egͦ nͨ celu

Expanded text:
mium caeca nox tetris atque horrentibus tenebris ingravesceret, nomium caeca nox tetris atque horrentibus tenebris ingravesceret, noceretque uiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque luminbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent instituta! is eum librum quo Phaenomena. breuiter conprehendit his tribus uersibus terminauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum non ratione differunt, sed magnitudine. quodsi hi dii non sunt, ergo ne
Abbreviated transcription (Latin):
si astroꝵ figuras ĩ illo ere pictas effictasq uidiss suo illa con¬
silio moueri dicẽt. ac nõ pociꝰ artificis ĩgenio: mest egͦ sia¬
ribus rõ ad ꝑagendos meatus suos apta: s dei est illa ratio
qui et fecit et regit oĩa nõ ip̃oꝵ sideꝵ que mouẽt᷑. Ham
si stare solem uoluiss et ꝑpetuus utiq dies eẽt. Item si motꝰ
astra non hr̃ent ꝗs dubitat sempiternam nottem futirrã fuisse.
S ut dici ac noctis iuces eent moue̾i ea uoluit: et tã uariȩ
moue̾i ut nõ mõ lucis atq tenebraꝵ mutuȩ uicissitudĩes
fient. quib laboris et que getis alt̾na sꝑatia tõstarent sed
etiã frigoris et taloris ut du̾soꝵ tempoꝵ ius ac potestas uł
gn̾andis uł maturandis frugibus cõueniret. Quam solertiã
nõ diuina rõe ꝓcederent. Cur tiũt illa excogitauẽit dus
quis nõ ĩtelligit scilicet ne solis lumne lumĩe decedente ni¬

Expanded text:
si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque uidisset, suo illa consi astrorum figuras in illo aere pictas effictasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem futuram fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, moueri ea uoluit et tam uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis ac potestas uel generandis uel maturandis frugibus conuenon divina ratione procederent. Cur autem illa excogitaverit Deus, quis non intelligit? Scilicet ne solis lumine decedente, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantibus ueritas et ꝙ̃ facilis scientib. Si motꝰ ĩꝗt astͦ
fortuiti nõ st̃ nͥ aliud restat nͥ ut uoluntarii sint ĩmo uo̾ ut
nõ ẽẽ fortiutos manifestum est. ita nec uoluntarios. Qũo ig̃
cõficiendis itine̾ib cõstantiam suã ẜuant: Ni miꝵ deus uni¬
uersi artifex sic illa disposuit sic machinatꝰ est ut ꝑ spatia cęli
diuina et admirabili xone detũrent ad efficiendas succedẽtiũ
sibi tempoꝵ uarietates. An archimedes siculus cõcauo ere
similitudinem mũdi ac figuram potuit machinari . ĩ quo ita
solem limamq coposuit. ut ĩȩquales motus et cȩlestib similes
cou̾sationeb singulis qͣi diebus effice̾nt et nõ mõ access solis
exhibẽt. Deus gꝰ illa nõ potuit machiiaũ et effice̾ quȩ po¬
tuit solertia hõis imitatione simulare. utru ne ig̃ stoytus

Expanded text:
ignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquit \'astrorum fortuiti non sunt, nihil aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec uoluntarios. \'quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam seruant?\' nimirum deus uniuersi artifex sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia caeli diuina et admirabili ratione decurrerent ad efficiendas succedentium sibi temporum uarieta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare? utrumne igitur Stoicus
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ. Ꝙd qđ argum̃tum illud quo tolligunt uniusa cȩlestia
deos eẽ ĩ contrariu ualet. Ham si deos id tirco ẽẽ opinant
qr tertos et rationabiles cursus hñt errant. Ex hoc .n. apparet
deos nõ ẽẽ qđ̃ exorbitare illis a p̾stitutis itinẽib nõ licet. Ce¬
teꝵ si dii ẽent huc atq illuc passi sine ulla necessitate ferrẽt
siẽ aĩantes ĩterra quoꝵ qr libere st uoluntates huc: atq illue
uagantur ut libiit. et quo quaq mens duxẽĩt eo fertur.
Non ẽ ig̃ astroꝵ motꝰ uoluntariꝰ s necessariꝰ qr p̾̃stitutis legib
officiisq deẜuiunt. S cum disputaret de tursib siderum.¬
quos ex ip̃a reꝵ ac temporũ cõgruentia ĩtelligebat nõ ẽẽ fortuitos
existimauit uolũtarios eẽ tanꝙͣ non possent tã disposite ta õdinate
moue̾̃i. nisi sensus illis in eẽt officii sui sciens. Oꝙͣ difficilis est

Expanded text:
debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt uniuersa caelestia debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt uniuersa caelestia deos esse, in contrarium ualet? nam si deos idcirco esse opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. ceterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur sicut anima-ntes in terra, quarum quia liberae sunt uoluntates, huc atque illuc uagantur ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. non pst igitur astrorum motus noluntarms, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deseruiunt. sed cum disputaret de cursibus siderum,quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intellegebat non esse fortuitos, existimauit uoluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est
Abbreviated transcription (Latin):
stoite disciplinȩ ĩ eadem sint opinione ut oĩa cȩlestia quȩ mouẽt᷑
ĩ deoꝵ nũo hñda ẽẽ tenseant᷑. Si ꝗđ lucilius stoytus apd̃ Cice¬
ronem sic loquitur. hanc ig̃ ĩ stellis cõstantiam. hanc tantã ĩ
tã uariis cursib ĩ om̃i eternitate cõuenientiã tempoꝵ nõ possũ
ĩ tellige sine mente xõe consilio. Que cũ ĩsiderib ẽẽ uideamꝰ
nõ possumꝰ ea ip̃a nõ ĩ deoꝵ nuo ponẽ. Itẽ paulo suꝑiꝰ restat
inꝗt/ ut notus astroꝵ sit uolũtarius ꝗ̃ qui uideat nõ ĩdocte
deliros ꝓbamꝰ ꝗ ignorantiam ĩꝑitoꝵ uanitate uicistis . Illi .n. so¬
lem et luñã uos &̃ sidera deos putatis. Tradite ig̃ nobis stellaꝵ
misteria etͣ aras ac templa singulis erigamꝰ ut sciamꝰ qͦ quãq
nlło discrimĩe tã ĩnũabiles ta minutos deos aceruati colere

Expanded text:
Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia coelestia, quae moventur, Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia coelestia, quae moventur, in deorum numero habenda esse censeant; siquidem Lucilius Stoicus apud Ciceronem sic loquitur: « Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam in tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum, non possum intelligere sine meus ea ipsa non in deorum numero reponere. item paulo superius: restat inquit ut motus astrorum sit uoluntarius: quae qui uideat, non indocte deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras ac templa singulis erigamus, ut sciamus quo quamque nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos aceruatim colere
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligentie uis et sũa hec est ut suspiciat et honorificet
cõem parentem gnis hũani et rerum mirabiliu fabricatorẽ.
Uñ ꝗdam hebetis obtusiq cordis elem̃ta que et facta st̃ et
carent sensu tanꝙͣ deos adorant. Qui cũ dei oꝑã mirarent
.i. cęlu cũ uariis lum̃ĩb terram tum campis et mõtib maia
cum flumĩb et stagnis/ et fontib eaꝵ reꝵ admiratõe obstuẜefacti
et ipũis artificis obliti quem uidẽ non pot̾ant opera eiꝰ uenerai
et colere ceꝑunt nec unꝙ intellige̾ quiuerũt q̃to maior ꝙͣto
mirabilior sit. qui illa fecit ex nichilo. Que cu iudeãt diuinis
legib obseqͥntia tõmodis atq usib hom̃is ꝑpetua necessitate fa¬
mulari tñ illa deos existimãt ẽe ĩgrati adu̾sus bñfitia diuina
qui deo et pr̃i ĩdulgentissimo sua sibi oꝑa p̾tulerũt. S ꝗd
miꝵ si aut barbari aut imꝑiti hõĩes errant cũ etiã pħi &

Expanded text:
intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. Unde quidam hebetis obtusique cordis, elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. Qui cum Dei opera mirarentur, id est coelum cum variis luminibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione obstupefacti, et ipsius artificis obliti, quem videre non poterant, ejus opera venerari et colere coeperunt; nec umquam intelligere quiverunt, quanto major quantoque mirabilior sit, qui illa fecit ex nihilo. Quae cum videant divinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse; ingrati adversus beneficia divina, qui Deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. Sed quid mirum, si aut barbari, aut imperiti homines errant? cum etiam philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
eo ip̃o fuit . ꝙ añ suam mõtem trudelissimũ exitũ sui accusa¬
toris audiuit diis udelicet ꝓuidentib ut sacrilegus ac p̃do
ille religionũ suaꝵ non ante moreretur ꝙͣ solatium de
Uanto ig̃ rectus est õmissis ĩsensibilibus et uanis oculos ẽo tẽde̾:
ubi sedes ubi habitatio est dei ueri qui terram stabili firmi¬
tate suspendit qui cęlum distinxit astris fulgentib qui solez
rebus hũanis clarissimũ ac singulare lum̃ ĩ argum̃tum sue
unice maiestatis accendit terris aũt materia tircũfudit
Flumina sempiterno lapsu fluere pręcepit
I ussit et extendi campos sb̾ sidere ualles
Fronde tegi siluas lapidosos surgẽ montes. Quȩ utiq omia nõ
Iupiter fecit qui añ annos mille septingentos natus est. fed
pͥncipiu qñ non põt cõphendi/ ne queri debet qđ. Satis ẽ hõi
ad plenam ꝑfectamq prudentiam si deum ẽẽ ĩtelligat. Cuiꝰ

Expanded text:
eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusaeo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrilegus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de r rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere montes. quae utique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed principium, quoniam non potest comprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui . C. uerri nec ꝓ se ip̃is irati eẽ potuer̃t. At .n. uerres ob hec
facmora dãnatus est. Non gͦ dii uindicauerũt s Citeronis
i dustria. qua uł defensores eiꝰ opp̃ssit uł gratiȩ restititꝗd qđ
apđ̃ ip̃m uerrẽ nõ fiue ulla dãnatio sed uacatio ut quead¬
modu dionysio deoꝵ spolia gestanti dii imõtales bonam đ¬
derant nauigationẽ. sic et uerri bonam ꝗetem tribiusse uideãt
ĩ qua sacrilegiis suis tranꝗlle frui poss. Nam frem̃tibus pꝰ ea
bellis ciuilib sub obtentu dãnationis ab om̃i ꝑiculo ac metu
remotꝰ. alioꝵ graues casus ac miẜabiles exitus audiebat et ꝗ
cetidisse solus uniu̾sis stantib udebat᷑. is uõ unic sis taden¬
tibus stetit solus donec illũ opib saclegio ꝑtis et uita saciatu
ac senectute cõfectum ꝓscritio tunuirał auferret: eadem .s.
quȩ Tulliũ uiolate deoꝵ maiestatis ultorem᷑. Ꝙn ẽt̃ia felix ĩ

Expanded text:
qui Gaio Verri nec pro se ipsis irati esse potuerunt. at enim Verres ob haec qui Gaio Verri nec pro se ipsis irati esse potuerunt. at enim Verres ob haec facinora damnatus est. non ergo du uindicauerunt, sed Ciceronis industria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. quid quod aput ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed uacatio, ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii inmortales bonam dederant nauigationem, sic etiam Verri bonam quietem tri}uisse uideantur, m qua. sacrilegiis suis tranquille frui posset? nam frpmentibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab omni periculo ac metu remotus aliorum graues casus ac miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur, is uero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret, eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in
Abbreviated transcription (Latin):
ostentis cum reptum eẽt n carminib sibilinis antiꝗssimã cerere
debere placari. legati st̃ hetnam missi. Hȩc ig̾ Ceres uł religio¬
sissima quam udere marib ne adorandi ꝗd grã licehat: uł anti¬
ꝗssima quam senatus ppłsq Romanꝰ sacficiis donisq placauerat
ex archanis ac uetustis penetralib a C. uerre ĩmissis latronib
ẜuuis ipune sublatam. Idem uõ cum affirmaret se a siculisut
tam̃ ꝓuintie susciꝑet oratum his usus est dsib uerbis se se ĩa
ne deos qđ i sius urbib ad quos confugent habe̾. qđ eoꝵ simu¬
latͣ sanctissima .C. uerres ex delubris reliogissimis sb̾stuliss
qͣi uõ si uerres ex urbib delubrisq sbstulerat: de cęlo quoq
fugerũt qñ triennio st̃ exꝑti deos illos nichil ualere. Essent .n.
stultissimi si ad eos ob defẽrendas ĩuirias hoiu cõfugissent

Expanded text:
ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque fugerunt, quoniam triennio sunt experti deos illos nihil ualere: essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas iniurias hominum confugissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ut solebat. uicletis ne inꝗtꝰ comitib suis naufragiũ timẽ
tib ꝙͣ ꝓspera sacrilegie nauigatio ab ip̃is diis ĩ mortalibus
tribuatur. Sed hicꝰ fortasse aͦ platone didicerat deos nͥ esse.
Quid .G. uerres quẽ Tullius accusator eiꝰ eidẽ dionysio et
phalaridi et trr̃anis om̃ib comꝑat nõ ne om̃ siciliã cõpilauit
sublatis deoꝵ simulacris ornam̃tisq fanoꝵ. ociosu ẽ ꝓ sequi
singula. unũ libet cõmemorare ĩ quo accusator om̃ib eloq̃n¬
tiȩ uiribus om̃i deniq conatu uocis et corꝑis deplorauit de
Cerere uł catinensi uł hetnensi quaꝵ alterius tanta fuit religio
ut aqͥ ire templi eiꝰ secreta penetralia uiris nefas eẽt alterius
antiꝗtas tanta ut om̃s historie loqͥrent᷑ ipãm deam fruges
ihetine solo pͥmum repperisse filiamq eiꝰ uirginẽ ex eodẽ loco
raptam. deniq gractanis temꝑib turbata re pu et seditiõib et

Expanded text:
ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis naufragium timentut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis naufragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et
Abbreviated transcription (Latin):
nquãt ulciscendi sui locum si eos posse aliꝗd arbitrantur.
Quĩ etiã putant illoꝵ minime accidisse ut predones rerum
sacraꝵ comp̃hensi tenẽntur. et seuunt nõ ta ira ẽ metu
ne si deoꝵ ĩiuriam nõ uindicau̾int ip̃os expectant poene
ĩ credibili .s. uanitate. qui nocituros sibi deos putent ob ali¬
ena scelera. qui ip̃is a quib molati spoliatiq st̃ ꝑ se ip̃os
nichil notẽ potuerũt. At .n. sepe ip̃i qͦ ĩ sacrilegos iũdica¬
u̾unt. põt id uł caũ accidẽsse ꝙ aliqñ non simꝑ s tñ paulo
post quo id accidẽit oñdam. Nunc iteꝵ quęxo tur illa tot as
tanta sacrilegia ĩ dionysio nõ undicau̾int ꝗ nõ furtu sed
palam li dibrio deos hũĩt. Cur hũc tam potentẽ saclegiũ
a templis a cerimoniis ab imaginib sius nõ arcuerũt: cur ã
sacris reb ablatis ꝓsꝑe nauigauit: qđ ioco ip̃e testatus est

Expanded text:
nquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitrantur? nquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitrantur? Quin etiam putant illorum numine accidisse, ut praedones rerum sacrarum deprehensi tenerentur; et saeviunt non tam ira, quam metu, ne si deorum injuriam non vindicaverint, ipsos expetant poenae; incredibili scilicet vanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis, a quibus violati spoliatique sunt, per seipsos nihil nocere potuerunt. At enim saepe ipsi quoque in sacrilegos vindicaverunt: potest id post quomodo id acciderit ostendam. nunc interim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
neum uõ utriq tempori aptum. Idem auream barbã de¬
trahens ȩsculapio ĩ congruens et i quũ eẽ cit cum apollo
pater eiꝰ ĩberbis adhuc ẽẽt ac leuis prigrem filiũ ꝙͣ pr̃em barhatũ
uideĩ. Item pateras eximias et ꝑua quȩdam sigilla quę simulacͦꝵ
ꝓtentis maibo tenebant᷑. detrahebat. et accipe se illa. nõ auferre
dicebat ꝑ qua .n. stultum ẽẽ et ingratum nolle acciꝑe ab his ultͥ
põrigentib. a quib bona sibi hõies p̾carentur. hȩc ille fecit ĩ¬
pune qr rex et uictor fuit. Quĩ et̃ secuta ẽ cu solita felicitas.
Uixit .n. usq ad senectutẽ regnũq ꝑ manꝰ filio tradidit. In eo
ig̃ qr hoĩes sacrilegia iũdicare nõ poterant. oportuit deos ip̃os
furent᷑ib licet. S cum puniũt dephensos iꝰ saclegio ip̃i de
deoꝵ suoꝵ potestate diffidũt. Cur .n. nõ ip̃is potissimãreli¬

Expanded text:
neum vero utrique tempori aptum. Idem auream barbam deneum vero utrique tempori aptum. Idem auream barbam detrahens Aesculapio, incongruens et iniquum esse ait, cum Apollo imberbis esset adhuc, ac laevis, priorem filium quam patrem barbatum videri. Item pateras, et exuvias, et parva quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat: et accipere se illa, non auferre dicebat; perquam enim stultum esse et ingratum, nolle accipere ab his ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. Haec ille fecit impune, quia rex et victor fuit. Quin etiam secuta est eum solita felicitas: vixit enim usque ad senectutem, regnumque per manus filio tradidit. In eo igitur, quia homines sacrilegia vindicare non poterant, oportuit deos ipsos furentibus licet. Sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi de deorum suorum potestate diffidunt. Cur enim illis potissimum non reli
Abbreviated transcription (Latin):
eufranõis et phidie manu ex auro atq ebore ꝑfectas nichil aliud
eẽ ꝙͣ grandes pupas nõ a uirginibus quaꝵ lusibus uenia dari põt
 a barbatis hoĩb cõsetratas. Mlerito ig̾ senu stultitiã Seneta
deridet. Non niꝗt bis pueri sumꝰ ut uulgo dicit᷑ s semꝑ uerũ
hoc interest. ꝙ maiora nos ludimꝰ. Ergo his ludicris et õnatis et
grandim pupis et unguenta et tura et odores iferũt. his
obimas et pigues hostias ĩmolant. ꝗb est ꝗd os s tarens
offõ dentiu his peplos et ĩdum̃ta p̃ciosa quib usus uelamĩs
nullus ẽ. his aurum et argentũ cõsetrant que tã nõ hñt ꝗ
accipiũt ꝙͣ qui illa donarunt. Nec ĩmerito Dionysius siciliȩ
tirannꝰ post iuctoram gretia potitꝰ deos tales cõtempsit spolia¬
uit illusit. siqđ sacrilegia sua iocularib etiã dictis ꝓseg̃bat.
Nam cum Ioui olympio aureu amiculũ detraxiss laneum

Expanded text:
Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud esse quam grandes pupas, non a virginibus, quarum lusibus venia dari potest, sed a barbatis hominibus consecratas. Merito igitur etiam senum stultitiam Seneca deridet. Non, inquit, bis pueri sumus ut vulgo dicitur; sed semper. Verum hoc interest, quod majora nos ludimus. Ergo his ludicris, et ornatis, et grandibus pupis et unguenta, et thura, et odores inferunt: his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium: his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus velaminis nullus est: his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt, quam qui illa donarunt. Nec immerito Dionysius, Siciliae tyrannus, post victoriam Graecia potitus, deos tales contempsit, spoliavit, illusit: siquidem sacrilegia sua jocularibus etiam dictis prosequebatur. Nam cum Jovi Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum
Abbreviated transcription (Latin):
his rebus ullam possint cap̃e uoluptatem. Quis usus ẽ p̾ciosoꝵ
munerum nͥ sentientib an ille qui mõtus: Pari .n. rõe defun-¬
ctoꝵ corpora odorib ac p̾ciosis uestib ĩlita et cõuoluta humi
cõdunt: qua deos honorant qui neq tum fierent sentiebant
neq cũ colunt᷑ sciũt nec .n. sensum cõsetratĩe sũpẏunt. Non pla¬
cebat ꝑsio ꝙ aurea uasa templis ĩferant᷑ suꝑuacuu putanti ẽẽ
inter religiones qđ nõ sanctitatis s auaritie sit ĩstrum̃tum.
lla .n. satius est deo quem recte colas ĩferre ꝓ munẽ
Compositu ius fasq animoͥ sanctosq recessus
Aentis et ĩ coctum generoso yectus honesto. Egregie sapienterꝗ
sensit. ueꝵ illud ridicule subdidit hoc ẽẽ auꝵt ĩtemplis ꝙ sint
ueneri donate a uirgine pupȩ quas ille obminutiem fortasse
cõtempẜit.: nõ uidebat᷑ .n. simulacͣ ip̃a et effigies deoꝵ policleti et

Expanded text:
his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis usus est pretiosorum his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis usus est pretiosorum munerum nihil sentientibus? an ille qui mortuis? Pari enim ratione defunctorum corpora, odoribus ac pretiosis vestibus illita et convoluta, humi condunt, qua deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec enim sensum consecratione sumpserunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa templis inferantur, supervacuum putanti esse inter religiones, quod non sanctitatis, sed avaritiae sit instrumentum. Illa enim satius est Deo, quem recte colas, inferre pro munere. Compositum jus, fasque animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, quod sint, Veneri donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, simulacra ipsa et effigies deorum, Polycleti, et
Abbreviated transcription (Latin):
a mõtalib facta. frangi.n. cremãi ꝑire post̾. Nam et tectis
uetustate labentib sȩpe cominui solent et cosumpta ĩcendio
dilabunt᷑ in cinerem et plerunq n sua illis magnitudo subuenerit
aut custodia dilligens sepserit ĩ predam furib tedũt. Quȩ ig̾ ĩsa¬
nia ẽ ea timẽ pro quib aut ruine aut ignes aut furta timeant᷑:
Quȩ uanitas ab his aliquam sꝑare tutelam quȩ tueri semetipa
nõ post̾. Quȩ ꝑu̾sitas ad eoꝵ presidia decũrere quȩ ip̃a cũ uiolãt᷑
multa st̃ nisi acolentib uĩdicent᷑. xͥ gͦ ueritas ẽ ubi nulla ius ad¬
hiberi pot̃ religioni. ubi nichil qđ uolari possit apparet ubi sa¬
crilegiu fieri nõ põt. Quicꝗd aũt oculis manibusq sbiectum
est: id uõ qr fragile est ab oĩ rõe ĩ mõtalitatis alienu ẽ . frustͣ
ig̾ hõies auro ebore gẽmis deos excolũt et exornãt qͣi uõ ex

Expanded text:
a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae vanitas, aliquam ab his sperare tutelam, quae tueri semetipsa non possunt? Quae perversitas, ad eorum praesidia decurrere, quae ipsa, cum violantur, inulta sunt, nisi a colentibus vindicentur? Ubi ergo veritas est? ubi nulla vis adhiberi potest Religioni; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrilegium fieri non potest. Quidquid autem oculis manibusque subjectum est, id vero, quia fragile est, ab omni ratione immortalitatis est alienum. Frustra igitur homines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exornant; quasi vero ex
Abbreviated transcription (Latin):
Uid ig̃ maiestatis post̾ hr̃e simulacͣ que fuerũt ĩ homũculi
potestate. uł ut aliud fieñt uel ut oĩo nõ fie̾nt. Idcirto apđ
Horatiu priapus ita loquitur
Olim truncus eram ficulnus ĩutile lignum
Cum faber intertus scãnũ face̾t ne priapum
M aluit eẽ deum deus
nde ego furum auiumq maxima formido
Quis non sit tanto hoc custode secuturus: fures .n. tam stulti st̃
ut pͥapi tentiginem timeãt: cum anes ip̃e quas terxore falcis
aut ĩguinis abigi existimant simulatris fabre factis idest
hoñi plane similib ĩsidiant nidificent ingnent: S flacc
ut satyrici carminis scriptor derisit hoĩi uanitatẽ. ueꝵ
hi qui faciũt seriam rem se face̾ opinant᷑. Deniq poeta
maximꝰ hõ ĩ ceteris prudens ĩ hoc solo nõ poetice s aniliter
desipit cũ in illis emendatissimis libris ẽt fieri hoc uibet.
t custos furum atq auiu cũ falte saligna
N elespontiati seruet tutela priapi. Adorant gͦ mõtalia aut

Expanded text:
uid igitur majestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate, vel ut aliud fierent, vel ut omnino non fierent? Idcirco apud Horatium Priapus ita loquitur: Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum; Cum faber incertus, scamnum faceretne Priapum, Maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque Maxima formido. Quis non sit tanto hoc custode securus? Fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant; cum aves ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabrefactis, id est, hominum plane similibus, insidant, nidificent, inquinent. Sed Flaccus, ut satyrici carminis scriptor, derisit hominum vanitatem. Verum ii qui faciunt, seriam se facere rem opinantur. Denique poeta maximus, homo in caeteris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
luõẽ eiꝰ nos sanati sumꝰ. Om̃s nos sic̃ oues errauimꝰ & deus
tradidit illu ꝓ pectatis nr̃is. Et Sibylla eodẽ mõ locuta est.
Propter hanc hũitͥatem deu suu nõ agnoscentes ĩ ierũt tonsiliũ
detestandũ ut pͥuarent eum uita q
alias cãs ꝓferebant. Q legem dei ꝑ moysem traditã solũet ..ꝙ¬
sabbtitis nõ uataet oꝑans ÷̃ salutẽ hoĩu ꝙ cĩcũtisionẽ uacue facer&
a christo suctesẜat a sac̾dotib ĩcitabat̾ut ĩpiu iudicara eu ꝙ

Expanded text:
liuore eius nos sanati sumus. omnes sicut oues errauimus, et deus tradidit illum pro peccatis nostris. et Sibylla eodem modo: οἰκτρὸς ἄτopter hanc humilitatem deum suum non adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qualias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam soluesabbatis non uacaret operans in salutem hominum, quod circumcisionem uacuefaceret, ad Christum secesserat, a sacerdotibus incitabatur ut inpium iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ne t̾renis ẜuiant simulat̃is ac se luto ĩꝗnent᷑. luto .n. se obli¬
niunt ꝗ deos .i. lutu t̾ramq uen̾ant᷑. Sic uniu̾sa p̃cepta iu¬
daicȩ legis ad exibendam iustitiam spectant qm̃ ꝑ ambagẽ¬

Expanded text:
ne terrenis seruiant simulacris ac se luto inquinent. luto enim se obline terrenis seruiant simulacris ac se luto inquinent. luto enim se oblinunt qui deos id est lutum terramque uenerantur. sic uniuersa praecepta Iudaicae legis ad exhibendam iustitiam spectant, quoniam pe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eos abstm̃ẽ ussit deus id potissimũ uoluit ĩtelligi ut sea pec¬
catis atq ĩmũdiciis abstinẽt. Est .n. lutulentũ hoc aial & ĩm̃dũ
nec unꝙͣ cęlum aspiciet. s ĩ t̾ram toto & corꝑe & ore ꝓiectu
uentri semꝑ & pabulo suit nec ullũ aliũ cũ uiuit pstarȩ
usum põt sic̃ cȩtere aĩantes quȩ uł sedendi uehitulũ phẽt
ũł ĩcultib agroꝵ iuuãt uł plaustra collo trabant uł honẽa
tergo gestant uł ĩdum̃tu ex iullis suis exibent uł copia la¬
ctis exubant uł custodiendis domib ĩuigilant. Infdirit gͦ
ne portina carne uterent᷑ .i. ne uitã porcoꝵ ĩmitarent ꝗ ad
solam mõtem nutunt᷑ ne uentri ac uoluptatib deẜuẽtos
ad facienda iustitia ĩutiles eent ac mõtę affice̾nt᷑. Itẽ nẽ
se fedis libidinib ĩ m̾ge̾nt sic̃ sus. quȩ se ĩgurgitat ceno ał

Expanded text:
cum eos abstinere Deus jussit, id potissimum voluit intelligi, ut se a peccum eos abstinere Deus jussit, id potissimum voluit intelligi, ut se a peccatis atque immunditiis abstinerent. Est enim lutulentum hoc animal, et immundum; nec umquam caelum aspicit, sed in terram toto et corpore et ore proiectum uentri semper et pabulo seruit, nec ullum alium cum uiuit praestare usum potest sicut ceterae animantes, quae uel sedendi uehiculum praebent uel in cultibus agrorum iuuant uel plaustra collo trahunt uel onera tergo gestant uel indumentum exuuiis suis exhibent uel copia lactis exuberant uel custodiendis domibus inuigilant. mterdixit ergo ne porcina carne uterentur, id est ne uitam porcorum imitarentur, qui ad solam mortem nutriuntur, ne uentri ac uoluptatibus seruientes ad faciendam iustitiam inutiles essent ac morte adficerentur; item ne se foedis libidinibus inmergerent sicut sus, qui se ingurgitat caeno, uel
Abbreviated transcription (Latin):
christo ad quẽ tuc̃ deus loqͥbatur. Christi .n. figura gerebũt
ille iesus ꝗ cũ pͥmũ auses uoaẽt. uoyses futura p̾sẽtiens uissit
ens iesu uocãi. Ut qm̃ dux militiȩ delectus eẽt adas⁊ ama¬
lech ꝗ oppugnabat filios isrł & adũsariũ debellaẽt ꝑ nõis
figuram & ꝓpłm ĩ trã ꝓmissiõis ĩducẽt᷑ & iltĩco & moysi suc¬
cẽssit ut oñderet nouam legem ꝑ christũ iesu datã ueti legi
successuram q̃ data ꝑ moysem fuit. Nam illa cãnis cĩcũtisio
cara utiq rõe qr si deus id uella sic a pͥnciꝰ formass hoĩes
uit preputiũ nõ hr̃et. Sed hiuꝰ se circũcisiois figura erat sig̃
ac saluti mẽ ꝓ ȩterna sua pietate cõsulere poenitẽtia nob¬
satis deo fec̾imꝰ ueniã cõsequam̃: que cõtumatib & admissa sua
celantib adnegat᷑ ab eo ꝗ nõ faciẽ sic̃ homo. s ĩtima & archana
pectois sut ĩtuet. Fodem spectat & taruis suillȩ itdictio Aqua

Expanded text:
Christo, ad quem tum deus loquebatur. Christi enim figuram gerebat ille Iesus. qui cum primum Auses uocaretur, Moyses futura praesentiens iussit eum Iesum uocari, ut quoniam dux militiae delectus esset aduersus Amalech, qui obpugnabat filios Israhel, et aduersarium debellaret per nominis figuram et populum in tcessit, ut ostenderetur nouam legem per Christum Iesum datam ueteri legi successuram, quae data per Moysen fuit. nam illa carnis circumcisio caret utique ratione, quia si deus id uellet, sic a principio formasset hominem, ut praeputium non haberet: sed huius secundae circumcisionis figura erat signiac saluti nostrae pro aeterna sua pietate cosatis Deo fecerimus, veniam consequamur; quae contumacibus et admissa sua celantibus denegatur ab eo qui non faciem, sicut homo, sed intima et arcana pectoris intuetur. Eodem spectat etiam carnis suillae interdictio; a qua
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sepe a christo iudȩi exꝓbante illis pectata & ĩiustitias & a pplo
pene deẜti cõcitati st̃ ad eum netãdũ Cuiꝰ rei audatiã dedit illis
humilitas eiꝰ Ham cu legent cũ ꝙͣta iũtute & claritate filiꝰ dei
uẽtinꝰ eẽt e cęlo Iesu aũt cͥne̾nt huilem getu fordidũ ĩ formẽ nõ
credebãt filiũ dei ẽẽ. igͦrantes duos eiꝰ aduentꝰ a ꝓpħis ẽẽ p̃dictos
Prim̃ ut hũilitate car̾nis obscurũ ẜm ĩ fortitudine maiestatis
maifestũ. De pͥmo dauid ĩ psalmo .lxxiͦ. sic ait Descendet sic̃
plunia ĩuellus & oriet᷑ ĩ dieb eius iustitia. & abũdantia pacis
donec extollat lima. Sic̃ .n. pluuia si descendat ĩ uellus aĩadũti
nõ põt. qr strepitũ nõ facit. Ita christu ĩ t̾ram siñ ulla suspitõe
uẽtuꝵ ẽe dixit ut iustitiã doceat & pacẽ. Isaias qͦ ita tradidit
dñẽ ꝗs credit auditui nr̃o & brachiu dei cui reuelatũ est ãnũ

Expanded text:
 saepe Iudaei exprobrante illis peccata et iniustitiam et a populo paene deserti concitati sunt ad eum necandum: cuius rei audaciam dedit illis humilitas eius. nam cum legerent cum quanta uirtute et claritate filius dei uenturus esset e caelo, Iesum autem cernerent humilem sordidum informem, non credebant filium dei esse ignorantes duos eius aduentus a prophetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiestatis manifestum. de primo Dauid in psalmo LXXI sic ait: descendet sicut pluuia in uellus, et orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. sicut enim pluuia si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit, ita Christum in terram sine cuiusquam suspicione uenturum esse dixit, ut iustitiam doceat et pacem. Esaias quoque ita tradidit: domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuela
Abbreviated transcription (Latin):
que illi loq̃bant itelligi n fuissent uniu̾sa copleta.
Enio nũc ad ipam passionem. quȩ uelut oppbru ned ohis¬
ctai solet qt̃ a hoiẽm & ab hõib ĩ signi supplicio affectum ae¬
eecruciatũ colamꝰ ut doceam eam ipo passionẽ a deo cũ as
& duina rõe susceptã & ĩ ea sola & iũtutẽ & ueitatẽ o sapĩas¬

Expanded text:
ta. Venio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, quod et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et cruciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam et in ea sola et uirtutem et ueritatem et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
qua uĩtute ac iustitia qm̃ christꝰ ĩstructꝰ ueit ĩ t̾ram ỹmo u̾o qũi
ipẽ iũtꝰ & ip̃e iustitia ẽ descendit ut eam docẽt hõiemq formaet
quo magisteio ac dei legatione ꝑfunctꝰ ob eam ipã uirtute qũa
simul & docuit & fecit᷑ ab oĩb gentib & m̾uit & potuit deus
credi. Ergo cũ magnus ppłs ad eum uł ob iustitiã quã docebae
uł ob miracula ꝗ̃ faciebat sub iñ cõflueͬt & p̾cepta eiꝰ audiret
& adeo ipm missu deiq filiũ credẽt. Tu pͥmores uidȩoꝵ ac
sacdotes ira stimulati qđ ab eo tanꝙͣ peccatões icrepabantur.
uidebãt. & ꝗđ caput scele̾is illoꝵ fuit. stultitia & errõe cȩcaitia
ĩmemões ꝓceptoꝵ cȩlestiũ ac ꝓpħaꝵ coierũt adu̾su eu ĩꝑiũq¬

Expanded text:
te ac iustitia quoniam Christus instructus uenit in terram, immo uero quoniam ipse uirtus et ipse iustitia est, descendit, ut eam doceret hominemque formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit et fecit, ab omnibus gentibus et meruicredi. Ergo cum magnus populus ad eum, vel ob justitiam quam docebat, vel ob miracula quae faciebat, subinde conflueret, et praecepta ejus audiret, et a Deo missum Deique Filium crederet: tum primores Judaeorum et sacerdotes ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, videbant, et quod caput sceleris illorum fuit stultitia et errore caecati, et immemores praeceptorum coelestium ac prophetarum, coierunt adversu
Abbreviated transcription (Latin):
ed & ip̃e. Moyses ꝑ quem sibi datam legem du ꝑtinatiter tuentur
exciderunt adeo & deũ nõ agnouerunt p̃dixat fore ut ꝓpħa mariꝰ
mittẽt a deo qui sit supͣ legem qui uolũtatẽ dei ad hõĩes pfeia
Indeutoronomio ita scͥptum reliquit. Et dixit dñs ad mer ꝓpbss
Excitabo eis de fratrib eoꝵ sic̃ te & dabo ũbu meñ ĩ os euis
& loquet᷑ ad eos ea q̃ p̃cepo ei. & quisqs nõ audieĩt ea ꝗ̃ loq̃t᷑¬
ꝓp̃ħa ille ĩ noĩe meo: ego iudicabo ĩ eum. Denũtiauit scilicet as
& illam uet̾em ꝑ mõtalẽ datã soluturꝰ ut denuo ꝑ eu qui eẽt
çternꝰ legem sancixet ȩternam. stem de tĩcũcisione soluenda saus
ĩter uos nouitatẽ & ne seminauitis ĩ spinis: orcũodite uos dño đõ¬
urõ & cĩcucidite p̃putiũ cordis ur̃t ne exeat ia mea sic̃ ignis &e
nõ sit ꝗ extinguat. Itẽ uoyses ip̃e i nouissimis dieb cĩcũadet deus
cor tuu ad dñm deu amãdu. Itẽ iesus naue successor et̃ & dit̃

Expanded text:
ed et ipse Moyses, per quem sibi datam legem dum pertinaciter tuentur, exciderunt a deo et deum non adgnouerunt, praedixerat fore ut propheta maximus mitteretur a deo, qui sit supra legem, qui uoluntatem dei ad homines perferat. in Deuteronomio ita scriptum reliquit: et dixit dominus ad me: prophetam excitabo eis de fratribus eorum sicut te et dabo uerbum meum in os eius, et loquetur ad eos ea quae praecepero ei. et quisque non audiea ille in nomine meo, ego uindicabo in eum. denuntiauit scilicet deu illam ueterem per mortalem datam soluturus, ut denuo per eum qui esset aeternus, legem sanciret aeternam. item de circumcisione soluenda Esaias inter uos nouitatem et ne seminaueritis in spinis. circumcidite uos deo uestro et circumcidite praeputium cordis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit qui extinguat item Moyses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor tuum ad dominum deum tuum amandum. item Iesus Naue successor eius: et di