comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ quã pecꝰ: ex eo qd p̃cepti capax. & hoc
meliꝰ : cũ p̃ceptũ iã cępit. Rursꝰ hoc meliꝰ
cũ p̃cepto paruit. E his omĩb meliꝰ cũ
Nȩt̾no lumine sapientiȩ beatꝰ est. Peccatũ
aũ malũ est in negligentia. ł ad accipien¬
dũ p̃ceptũ ł obseruandũ. ł ad custodiendã
contemplationẽ sapientię. Ex qͦ intelligi

Expanded text:
lius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
ab herode q̃reret᷑ occisi st̃: in honore marti¬
res. s loqͣcissimi uentilatores. etiã de pocoꝵ do
li ut tanta paciant᷑ incõmoda. ł sꝑant boni
qr tantis exercentͥ incõmodis: S hȩc dicunt
ł sentiunt. q iniqͥssime de reb existimant.

Expanded text:
ab Herode quaereretur, occisi sunt , in honorem martyres, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum dli, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant,
Abbreviated transcription (Latin):
deẽ paruulo eoꝵ fioẽ. a qͥb consecrandꝰ
offert᷑. ⁊ hoc eccłȩ cõmendat saluberrima
auctoritas. Ut ex eo qͥsq sentiat qͥd sibi ꝓ-¬
sit fio es sua: qͣñdo in alioꝵ qͦ beneficio. qͥ
ꝓpͥam ñdũ habent potestatẽ cõmoda sit. Ed
enĩ filio uiduȩ. ꝓfuit fides sua quã utiq
mortuuis ñ habebat. cui tam̃ ꝓfuit matͥs
ut resurgeret: Quanto gͦ pociꝰ fides aliena
pot̃ consułe paruulo. cui sua ꝑfidia ñ pot̃
imputari. De cruciatib aũ corporis qͥb af¬
flgunt᷑ paruuli. qͦr̃ ꝑ ȩcatẽ nulla peccata
st̃. si animȩ qͥb animant᷑ ñ pͥusꝗͣ ipsi ho-¬
mines ẽẽ cȩꝑunt. maior querela ⁊ qͣsi mise¬
ricors deponi solet cũ dr̃. Sdͥ mali fecert᷑ ut
ista paterent᷑: Quasi possit eẽ inno ecerie.
meritũ
antequã qͥsq nocẽ aliqͥo possit. Cũ aũboni ali¬

Expanded text:
prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur parsunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni ali
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatib corporis. qͥb eos sepe uidemꝰ affligi.
dicunt enĩ. Eͥd opꝰ erat ut nasc̾e̾tur. qͥ anteꝗͣ
iret ullũ uite meritũ excessit e uita:. Aut
qt infuturo iudicio deputabit᷑. cui neq int̾
iustos locꝰ est qnĩ nichil recte fecit. neq in¬
t̾ malos. qm̃ nichil peccauit: Ib respon-¬
det᷑. Ao uniuersitatis cõplexũ. ⁊ tociꝰ creatͥe¬
ł ꝑ locos ł ꝑ tpr̃a ordinatissimã connexio¬
nẽ ñ posse suꝑfluũ creari qͣlẽcũq honunẽ.
uͥ foliũ arboris nullũ suꝑfluo creatur. s
sane suꝑfluo q̃ri de mĩtis eiꝰ qͥ nichil me-¬
ruerit. Non enĩ metuendũ est ne uita eẽ
pot̾it media quedã int̾ recte factũ atq pec¬
catũ. ⁊ sentencia iudicis media eẽ ñ possit
rp̃i qͥd paruulis ꝓsit. cũ eo accepto plerũq
moriuntͥ. pͥusꝗͣ ex eo qͥcquã coguosc̾e po-¬
tuert̃. Qua in re satis pie recteq credit᷑ ꝓ

Expanded text:
cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque inter malos, quoniam nihil peccavit? Quibus respondetur: ad universitatis complexum, et totius creatlocos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui nihil meruerit. Non enim metuendum est ne vita esse potuerit media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia judicis media esse non possiChristi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie recteque creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi agendũ sit. ñ continuo ualet impłe:
eiꝰ sublimior. ad sentiendũ qd̃ recte faciat
bonũ. s q̃dã tardior atq carnał ñ conse-¬
q̃nt̾ in sentenciã ducit᷑. ut ex ipsa difficul¬
ta ãmoneat᷑ eundẽ implorare adiutorẽ ꝑ-¬
fectionis suȩ quẽ inchoationis sentit aucto¬
rẽ. ut ex hoc ei fiat carior dũ ñ suis uirib
s cuiꝰ bonitate habet ut sit. eiꝰ miscdia sub¬
leuatur ut beata sit. Quanto aũ carior il
recte sterile dicimꝰ. qͣnuis aliqͦt estates si¬
ne fructib traiciat: donec oportuno tpr
ex ꝓmat feracitatẽ suã. cur ñ auctor aĩȩ
debita pietate laudet᷑. si ei tale eͥbuit ex or¬
diũ ut studendo ac ꝓficiendo ad frugẽ sa¬
pientie iusticiȩ q ꝑueniat. tantũq illi
p̃sticit dignitatis. ut in eiꝰ etiã potestate
pon̾et: si uellet aobeatitudinẽ cend̾e: Huic¬
aũ disputationi obici ab imꝑitis solet. q̃dã
calũpnia de mortib paruuloꝵ. ⁊ de qͥb dã

Expanded text:
sibi agendum sit, non continuo valet implere, ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior ill nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beatitudinem autem disputationi objici ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
De cuiꝰ crinitatis unitate. & eqͣlitate. ⁊ sin¬
oisserendi. Nam cõmemorare q̃dã de dnõ dõ
auctore ⁊ firmatore ⁊ ordinatore rer̃ omĩũ
quȩ ad salubrimã fidẽ ꝑtineant. e qͥb latens
atq a terrenis ͫ cȩlestia sese attolle incipi¬
ens utilit̾ adminicłet᷑ intentio: ⁊ factu facil¬
limũ. ⁊ a płisq iã factitatũ est. ꝑtractare aũ
totã istã atq ita u̾sare q̃stionẽ. ut ꝑspicuȩ

Expanded text:
De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et sindisserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem istam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicu
Abbreviated transcription (Latin):
suasione. quã miseriã isti suscipiunt. ad
eũ uincendũ optuna: fide. Non enĩ parus
głȩ milicia est diabolũ iunc̾e: eod ẽ suscepa
supplicio. qͦ se ille hominẽ uictũ ꝑduxisse
głatur. Esqͥs aũ hoc istiꝰ uitȩ captꝰ amore ne¬
glex̾it: nullo pacto iuste flacigiũ desera¬
oius suȩ regis imꝑio deputabit. s erit po¬
cł sub omĩum domino. in eiꝰ partib ordi¬
natꝰ. cuiꝰ turpe stipenduĩ ut castra sua de¬
seret adamauit. Si aũ alibi animȩ consti¬
tutȩ ñ mittunt᷑ adnõ dõ. s sua sponte ad
inhabitanda corpora ueniunt: facile et
iã hoc uide qͥcqͥd ignorantiȩ difficultatis q se¬
cutũ fuerit. ear̃ ꝓpͥam uoluntatẽ. nullo mͦ¬

Expanded text:
suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum p
Abbreviated transcription (Latin):
ad animi expendendã miseriã. in istis aũ ia¬
nua ministerii. ad reparandã corporis incor¬
ruptionẽ. Nam hoc qͦ mͦ ñ dicunt᷑ ista pec¬
cata. nͥ q caro de ꝓpagine ueniens peccato¬
ris: uenientib ad se animis hanc ignoran¬
tiã ⁊ difficultatẽ fac̃. quȩ neq his neq cre-¬
atori tang̃ culpanda tribuat᷑. dedit enĩ ille
⁊ facultatẽ bene oꝑandi in laboriosis offici¬
is: ⁊uiã fidei in obliuionis cecitate. Indiciũ
ills ł maxime qd anime omĩ ⁊ quȩrendũ
eẽ concedit qd imitilit̾ nescit. ⁊ ꝑseuerant
ui officiosis laborib enitendũ. ad eiuncen¬
dũ recte faciendi difficultatẽ. ⁊ opẽ a crea¬
tore implorandã. ut conantẽ adiuuet. qͥ ł
extrinsecꝰ lege. ł intimi corois allocutione
conandis eẽ p̃cepit. ⁊ p̃parat ciuitatis be¬
atissime głam triumphantib de illo qͥ pͥmu
hominẽ ad istã miseriã ꝑdux̃. uictũ pessim

Expanded text:
ad animi expendendam miseriam; in istis autem jaad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, ibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Quanꝗͣ enĩ inignorantia ⁊ difficultate
nata sit: ñ tam ad ꝑmaũdũ in eo qd̃ nata
est aliqͣ necessitate cõprimit᷑. Heq omĩno
poteut nͥ ds̃ omĩpotens ee eciã talui creator
in dĩ aliqͦ secreto iã existentds animȩ mittun¬
tur ao inspiranda ⁊ regenda corpora singło¬
r̃ qͥrũcũq nascentiũ : ad hoc utiq mitunt᷑
officiĩ ut corpꝰ qd oi pyna peccati hoc est
motalitate pͥmi hominis nascet᷑ bene an¬
ministrando. id est castigando ꝑ uircutes.
⁊ ordinatissune atq legttime seruituti subici¬
endo. etiã ipsi cõparent ordinẽ. ac tẽpore
oportuno cęlestis incorruptionis locũ. Quȩ
cũ introeunt in halic uitã. sub euntq ge¬
standa membra mortalia: subeant etiã ne¬
ceẽ est ⁊ obliuionẽ uite pͥoris ⁊ p̃sentis labo¬
rẽ. uno e ignorantia ⁊ difficultas conseqͥtur
qd̃ in pͥmo homine sippliciũ mortalitatis fuic

Expanded text:
cepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate cepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in eo quod nata est, aliqua necessitate comprimitur: neque omnino potuit nisi Deus omnipotens esse etiam talium creator in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ante peccatũ s ante omt̃m uitã suã
qł alia post uitã culpabilẽ facta ẽ: ñ par̃
bonũ ht̃. unde conditori suo grãs agat. qr
ipse ortꝰ eiꝰ ⁊ inchoatio: qͦuis ꝑfecto corpre
est melior. Non eni mediocͥa bona st̃ ñ solũ
qd̾ anima est. qua natura iã corpꝰ omẽ p̃ce¬
dit: s etiã qd facultatẽ hc̃ ut adiuuante
creatore seipsã excolat. ⁊ pio studio possit
om̃s ad qͥrere ⁊ caꝑe uirtutes. ꝑ qͣs ⁊ a diffi¬
cultate cruciante ÷ ab ignorantia cȩcante
libetur. Qo suta est: ñ erit nascentib ani¬
mis ignarantia: difficultas supplicus pecca¬
ti. s ꝑficiendi ammonitio.⁊ ꝑfectionis exor¬
dũ. Non ens ante omẽ meritũ bont operis¬
oꝑis par̾ est accepisse naturale iudicus. qͦ
sapienttiã pp̃onat exrori. ⁊ qͥetẽ difficũltati:
ut ad hec ñ nascendo s studendo ꝑueniãt.
Qs si ag̾e noluerit: peccati rea uire tenebit᷑.
tanꝗͣ quȩ ns bene usa sit ea facultate quͥã ac¬

Expanded text:
solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam ac
Abbreviated transcription (Latin):
ligis: s qd uolentẽ sanare contẽnis. Ista tu
a ꝓpͥa peccata sc̃. Hulli hominũ ablatũ est
scire. utilit̾ qri qd̃ inutiłr ignoratur.⁊
humilr̃ confitendã tẽ imbecillitatẽ. ut q̃¬
renti ⁊ confitenti ille subueniat. qͥ nec
errat dũ subuenit. nec laborat. Nam illo
qd ignorans qͥsq ñ recte fac̃. ⁊ qd recte
uolens face ñ pot̾: idõ dicunt᷑ peccata qi
de peccato illo lib̃ȩ uoluntatis originẽ du¬
cunt. Ills enĩ p̃cedens: meruit ista seq̃ntia
Nam sicut linguã dicimꝰ. ñ solũ membr̃ qd
mouemꝰ in ore dũ loqͥmur. s etiã illo qd
huiꝰ mebri motũ conseqͥt᷑. id est formã te¬
norẽ q uerboꝵ scd̃m quẽ modũ dr̃ alia
lingua g̃ca alia latina: sic ñ solũ peccatũ
uoluntate ⁊ ab sciente cõmittit᷑: s etiã
ills̃ qd̃ iã de huiꝰ supplicio consequat᷑ neceẽ
est. Sic etiã ipsam naturã alit̾ dicimꝰ cũ

Expanded text:
ligis, sed quod volentem sanare contemnis: ista tua ligis, sed quod volentem sanare contemnis: ista tua propria peccata sunt. Nulli enim homini ablatum est scire utiliter quaeri quod inutiliter ignoratur, et humiliter confitendam esse imbecillitatem, ut quaerenti et confitenti ille subveniat, qui nec errat dum subvenit, nec laborat. 54. Nam illud quod ignorans quisque non recte facit, et quod recte volens facere non potest, ideo dicuntur peccata, quia de peccato illo liberae voluntatis originem ducunt: illud enim praecedens meruit ista sequentia. Nam sicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum loquimur, sed etiam illud quod hujus membri motum consequitur, id est formam tenoremque verborum, secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina: sic non solum peccatum voluntate et ab sciente committitur; sed etiam illud quod jam de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
hic occurrit illa q̃stio quã int̾ se murmu¬
rantes homines rod̾e consuert̃: qͥ qd libet
alid̾ in peccando quã se accusare parati
fecimꝰ. ut cũ ignoranciȩ cecitate ⁊ difficul¬
tatis cruciatib nascerem᷑. ⁊ pͥmo erraremꝰ
nescientes qͥd nob̃ eẽp faciendũ. deinde uͥ
nob̾ inciꝑent aꝑiri p̃cepta iusticiȩ uelle¬
mꝰ ea facẽ. ⁊ recinente carnał concupiscẽ¬
tiȩ nescio qua necessitate ñ ualeremꝰ: Eͥb
breuit᷑ respondet᷑ ut qͥescant. ⁊ aduersꝰ om̃
mnurmurare oesistant. Recte enĩ fortasse
q̃rerent᷑: si erroris ⁊ libidinis nullꝰ hominũ
uictor existeret. Cũ uͦ uͥq sit p̃sens. qͥ mul¬
tis modis ꝑ creaturã sibi seruientẽ auersũ
uocet. ooceat creoentẽ. consoletur sꝑantẽ
diligentẽ adhortet̾. conantẽ adiuuet. ex¬
audiat dep̃cantẽ: ñ tibi deputat᷑ ad culpã
qd̃ inuitꝰ ignoras. s qd negligis q̃rere qd ig¬
noras. Heq illo qd̃ uulnerata mẽbra ñ col¬

Expanded text:
Hic occurrit illa quaestio, quam inter se murmurantes homines rodere consueverunt, qui quodlibet aliud in peccando quam se accusare parati fecimus, ut cum ignorantiae caecitate, et difficultatis cruciatibus nasceremur, et primo erraremus nescientes quid nobis esset faciendum; deinde ubi nobis inciperent aperiri praecepta justitiae, vellemus ea facere, et renitente carnalis concupiscentiae nescio qua necessitate non valeremus? Quibus breviter respondetur ut quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adjuvet, exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod invitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud quod vulnerata membra non col
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ est pͥma causa peccandi. nec est cui
recte imputet᷑ peccatũ nͥ peccanti. Non gͦ
est cui recte imputet᷑ nͥ uolenti. d nescio
cur alid te querere libeat. Deinde q̃cũq
illa causa est uoluntatis. aut iusta ꝓfecto
est aut iniusta. Si iusta: qͥsqͥs ei obtemꝑaue¬
rit: ñ peccabit. Si inuista: ñ ei obtemꝑet:⁊
Reminisce̾ suꝑioꝵ quȩ a nob̃ tã multa de
peccato ⁊ uoluntate lib̃a dicta st̃. S si labo¬
riosũ est omiã mandare memoriȩ: hoc bre¬
uissimũ tene. Quȩcũq ista causa est uolun-¬
tatis si ñ ei pot̾ resisti: sine peccato ei cedit᷑.
Si aũ pot̾: ñ ei cedatur. ⁊ ñ peccabit᷑. An forte
fallit incautũ: Ergo caueat ne fallatur.
An tanta fallacia est ut cau̾i omĩno ñ possit:
Si ita est: nulla peccata sc̃. Qͥs enĩ peccat in
eo qd̃ nullo mͦ cau̾i pot̾: Peccat᷑ aũ. Caui¬

Expanded text:
eccandi. Nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quisquis ei obtemperaverit non peccabit: si injusta, non ei obtemperet, et Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur au
Abbreviated transcription (Latin):
hinc intentioni nr̃e suggereret᷑: ab appecitu
inferioꝵ sempiterna nos diaboli dãpnatio
cruciatꝰ q reuocarent. Tanta est aũ pulchri-¬
tudo iusticie. tanta iocunditas lucis ȩt̾nȩ.
hoc est in cõmutabił ueritatis atq sapientiȩ:
ut etiã si ñ liceret ampliꝰ in ea mane̾ quã uniꝰ
diei mora. ꝓpt̾ hoc solũ innumerabiles an¬
ni huiꝰ uitȩ pleni deliciĩs ⁊ circũfluentia
temporaliũ bonoꝵ. recte meritoq contẽpiien¬
tur. Non enĩ falso aut paruo affectu dictũ ẽ:
quĩ melior est dies unꝰ in atriis tius suꝑ milia.
Quanꝗ̃ ⁊ alio sensu possit intelligi. Ut milta dier̃
in temporis mutabilitate intelligant᷑. ciniꝰ aũ
diei nomine incõmutabilitas ȩcernitatis uocet᷑.
Nescio me aliqͥd p̃termisisse qd̃ ex nrã responsio ẽ
iã finẽ facere ⁊ ab hac disputatione reqͥescere

Expanded text:
huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruciatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere
Abbreviated transcription (Latin):
aũ cũ obliuiscit᷑ sui p̃ caritate incõmutabił
dĩ. ł se ipsũ penitꝰ in eiꝰ cõꝑatione contempnit.
Si aũ tanꝗͣ obuiꝰ placet sibi ad ꝑuerse imitã¬
dũ diñ. ut potestate sua uti uelit: canto
fit minor quanto se cupit eẽ maiorẽ. & hoc
est iniciũ omĩs peccati suꝑbia. ⁊ initiuĩ suꝑbiȩ
hominis apostatare a dõ. Suꝑbiȩ aũ diaboli
accessit maliuolentissima inuidia. ut hanc
suꝑbiã homini ꝑsuad̾et. ꝑ quã sentiebat se
nẽ semendatoria pociꝰ quã interfectoria. Ut
cui se diabolꝰ ad imitationẽ suꝑbie prebue-¬
rat : ei se dñs ad imitationẽ humilitatis p̃be¬
ret. ꝑ quẽ nob̃ ȩt̾na uita ꝓnuttit᷑. Ut prero-¬
gato nob̃ xp̃i sanguine post labores miseri¬
asq in effabiles. tanta caritate lib̾atori nro
inhereamꝰ. ⁊ tanta eꝰ in eũ claritate rapia-¬
mur: ut nulla nos iusa ex inferiorib a con-¬
spectu suꝑiore detorqueant. Quauꝗͣ ⁊ si aliqͥd

Expanded text:
i prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
di nominanda est. Quaꝑꝑ omiã temporalia
que in hoc rer̃ ordine ita locata st̃. ut nͥ
deficiant: ñ posst̃ p̃teritis futura succede
ut tota tempoꝵ in suo gene̾ pulchritudo
ꝑagatur. absurdissime dicimꝰ deb̃e oefic̾e.
Quantũ enĩ acceꝑunt tantũ agt̃. ⁊ tantũ
reddt̃ ei cui debent. Qd si in qͣntũ cũq st̃
qͥs dolet ea oefice̾: sermonẽ suũ oportet at¬
tendat. cũ certe ipsũ qͦ de ista conquerit᷑.
si iustũ ⁊ a prudentia ꝓfectũ eẽ arbitrat᷑.
Cuꝰ sermonis qd̃ ad soniĩ eiꝰ attinet. si qͥs u¬
nã particłam diligat. nec eã uelit cȩt̾is de¬
b omiã ꝑagant᷑: nemo defectũ ret uituꝑat
qr nemo pot̾ dice̾ debuit ꝑmane̾. c̃ acceptas
metas transire ñ posset. In creaturis aũ ratio¬
nalib qͥb siue peccantib siuc ns peccantib
uniu̾sał pulchritudo modis congruentissimiᷤ
terminat᷑. aut nulla peccata st̃ qd absurol-¬

Expanded text:
di nominanda est. Quapropter omnia temporalia, di nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque di nominanda est. Quapropter omnia temporalia,  dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris debus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdis
Abbreviated transcription (Latin):
beant qd̃ naturȩ st̃. ⁊ in tantũ uiciosȩ st̃.
in qͣntũ ab eiꝰ quã factȩ st̃ arte discedt̃. ⁊
in tantũ recte uituꝑent᷑ in qͣntũ ear̃ uitu¬
ꝑator artẽ qua facte st̃ uidet. ut hoc in
eis uituꝑet qd̃ ibi ñ uidet: & si ars ipsa ꝑ
quã facta st̃. hoc est sũma ⁊ incõmutabił
sapientia dĩ. uere sume q est sicuti est: re¬
spice qͦ tendat qͥcqͥd ab illa discedit. Qui ta¬
uoluntariꝰ. Attende enĩ quȩso utr̃ recte ui¬
tuꝑes qd̃ ita est sicuti eẽ debuit. Non opi¬
nor. s utiq qd̃ ñ ita est ut debuit. Nemo
aũ debet: qd̃ ñ accepit. & qͥs qͥs debet. ciu
debet nͥ a qͦ accepit ut debeat: Nam ⁊ quȩ
reodunt᷑ tralegando: ei reodunt᷑ qͥ tralega¬
uerit. Et qd creditoꝵ iustis successorib red¬
dit᷑: ipsis utiq reddit᷑ qͥb isti iure succedt̃.
alit̾ ñ reoditio: s cessio ł amissio. ł si qͥo hꝰ mo

Expanded text:
beant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, beant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tavoluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admiss
Abbreviated transcription (Latin):
hanc eandẽ rẽ cuiꝰ uiciũ uituꝑatur nat᷑a
eẽ laudabile: ita ut omĩno hanc ipsã uitu¬
ꝑationẽ uicioꝵ. naturar̃ laudẽ ẽẽ fateamͥ:
ear̃ scilicet quar̃ uicia uituꝑant᷑. Ea enĩ
uiciũ nature aduersatur. tantũ addit̾ mali¬
cie uicioꝵ. qͣntũ naturar̃ integͥtati minu¬
n itur. Cũ gͦ uituꝑas uiciũ: id ꝓfecto laudas.
cuiꝰ integͥtatẽ desid as. Cuiꝰ aũ nͥ nature inte¬
qͥtatẽ: Natura enĩ ꝑfecta. ñ solu nulla uitu¬
ꝑatione. s etiã laude in suo gene̾ digna est.
Qe gͦ ꝑfectioni naturȩ deesse ꝑspex̾is. id uocas
uiciũ. satis cͥ eã plac̾e̾ contestans: quã uitu¬
ꝑatione imꝑfectionis eiꝰ uelles eẽ ꝑfectã. Si¬
gͥ uituꝑatio uicioꝵ ipsar̃ etiã quar st̃ uicia
naturar̃ decꝰ dignitatẽq cõmendat. qͣnto
magis ds̃ conditor omĩum naturar̃ etiã in
ear̃ uiciis laudandꝰ est. cũ ⁊ hoc ab illo ha¬

Expanded text:
hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profectodesideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus velles esse perfectam. ia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo ha
Abbreviated transcription (Latin):
ruptio. Nam ⁊illd in reb facile animadu̾ti
pot̃ : qd płmnq in nullos usꝰ explendȩ indigẽ¬
tiȩ suȩ natura potentior inferiorẽ corrũ-
mutabiliũ rer̃ sibi cedentiũ. scd̃m leges con-¬
gruentissimas ꝓ ualentia cuiꝰq partis uni-¬
uersitatis datas. Neq enĩ si cuiꝰquã ocłos ꝓ na-¬
ture sue modło ferendȩ lucis inualidos sol
fulgore corrũpat: aut ad explendã sui lumi¬
nis indigentiã eos cõmutare putandꝰ est:
aut io face ullo uicio suo. aut saltẽ ipsi ocłi
uituꝑandi st̃. qr ⁊ dnõ suo cessert̃ ut contͣ
lucẽ aꝑirent᷑. ⁊ ipsi luci ut corruꝑent᷑. Omĩ
ũ gͥ corruptionũ sola quȩ uiciosa est corru
ptiones qͥdẽ dicendȩ st̃. aut certe qi uiciosȩ
ñ st̃: digne uituꝑatione eẽ ñ posst̃. Nam :
ipsa uituꝑatio qd soli uicio parata io est apta
⁊ debita sit: inde traxisse uocabłm credit᷑:
eiꝰ ipsiꝰ rei cuiꝰ est uicui. Unde manifestũ est

Expanded text:
ruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpimutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corrupptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum credituejus ipsius rei cujus est vitium. Unde manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
uultis faciatis: S hȩc omĩa hominũ st̃: ex il¬
la mortis dãpnatione uenientiũ. Ham si ñ
est pena hominis s natura: nulla ista pec¬
n cata st̃. Si enĩ ñ recedit᷑ ab eo mͦ qͦ naturałr
factꝰ est: ita ut meliꝰ eẽ ñ possit: ea quȩ de-¬
bet facit. cũ hȩc fac. Si aũ bonꝰ homo eẽt si

Expanded text:
 haec omnia hominum sunt, ex illa mortis damnatione venientium: nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est, ita ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. Si autem bonus homo esset, si
Abbreviated transcription (Latin):
luntas: maloꝵ omĩum causa est. Que si scd̃ni
naturã eẽt: conseruaret utiq natura nec
ei ꝑniciosa eẽt. ⁊ idõñ cẽt imꝓba. unde colli¬
git᷑ radicẽ omĩũ maloꝵ n ẽẽ scd̃m naturã.
qd̃ suffic̃ adu̾sꝰ om̃s qͥ uolt̃ accusare naturas.
Tu aũ si hus radicis causã reqͥros: qͦmͦ erit ista ra¬
dix omĩum maloꝵ : Illa eni erit quȩ causa
huiꝰ ẽ. Quã cũ muen̾is ut dixi: eciã ipsiꝰ cau¬
sam quesiturꝰ es. ⁊ q̃rendi nulles habeb mo

Expanded text:
sa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde colligitur radicem omnium malorum non esse secundum naturam; quod sufficit adversus omnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? Illa enim erit quae causa hujus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaes
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sat est qͣntũ sibi exigit nature in suo ge
magis unde nom̃ duxisse resonat: argento
enĩ nũmi aut mixto ar gento sreqñtiꝰ apd̃ ue¬
teres fiebant: s in omĩb rebꝰ quȩ in modate
cupiunt᷑ intelligenda est uͥc̃q omĩno plꝰ uult

Expanded text:
autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo geautem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo geunde magis nomen duxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiun
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣno o peccet. aliqͣndo ad recte facien¬
dũ conuertat᷑. Quȩ causa in hastres partes
eã distribuit: S nolo mͥ respondeat᷑: uo.¬
luntas. Ego enĩ causã quero ipsiꝰ uolunta¬
tis. Non eni sine causa nunꝗͣ uult illa pec¬
care: nunꝗͣ ista ñ uult. q̃da u̾ero aliqͣndo uult
aliqͣndo ñ uult. cũ eiꝰdẽ gen̾is om̃s sint. Hoc
solũ enĩ mͥ uid̾e uideor: ñ sine causa ẽẽ istã
tͥꝑtitã uoluntatẽ rationał creature. s quȩ
sa peccati. tu aũ causa ipsiꝰ uoluntatis inqͥ¬
ris: si hanc inuenire potuero. nñe causã etiã
eiꝰ causȩ quȩ inuenta fuerit q̃siturꝰ es: &
qͥs erit q̃rendi modꝰ. qͥs finis ꝑcunctandi ac
disserendi. c̃ te ultͣ radicẽ q̃rere nichil opor¬
teat: Caue enĩ putes qͥcꝗͣ potuisse dici uertꝰ
quã id qd̃ dictũ est radicẽ omium maloꝵ eẽ
auariciã. hoc est plꝰ uelle quã sat est. Tantũ n¬

Expanded text:
aliquando peccet, aliquando ad recte facienaliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis creaturae; sed quae sa peccati, tu autem causam ipsius voluntatis inquiris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
di peccator: laudemꝰ si ñ pot̃. Si eni iuste
defendit᷑ ñ est peccator. lauda gͦ creatorẽ.
Si aũ defendi ñ pot̃: in tantũ peccator est:
in qͣntũ se a creatore au̾tit. lauda gͦ c̾a¬
torẽ. Omĩno gͥ ñ inuenio nec inueniri pos¬
cata nr̃a creatori nrõ dõ. qͣndo ⁊ in ipsis eũ
laudabilẽ inuenio. ñ solũ qd ea punit : s
itiã qd̃ tc̃ fuint cũ ab eiꝰ u̾itate recedit᷑.
Accipio ista libentissime ac ꝓbo: ⁊ omĩ¬
no uer̃ eẽ consentio nullo mͦ fieri posse. ut
creatori nro recte peccata nra tribuant᷑.
ñ peccet. quã ñ peccaturã p̃sciuit ds̃.⁊
qͣre ista peccet quȩ ab ipso peccatura p̃ui¬
sa est. Non enĩ iã puto ipsa dĩ p̃scientia ł
istã peccare ł illã ñ peccare cogi. S tañ si
nulla causa eẽt ñ ita disꝑtiret᷑ creatura
rationał ut alia nunꝗͣ peccet alia in pec¬
cando ꝑseueret: alia qͣsi media int̾ utr̃q

Expanded text:
di peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste di peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorem. Omnino igitur non invenio, nec inveniri posum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. E. Accipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio, nullo modo fieri posse ut Creatori nostro recte peccata nostra tribuantur. non peccet, quam non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura praevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praescientia vel istam peccare, vel illam non peccare cogi. Sed tamen si nulla causa esset, non ita dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque
Abbreviated transcription (Latin):
incõmutabił ueritas: qͣntomag̃ ille qͥ ⁊ uel¬
le p̃cepit. ⁊ posse p̃buit. ⁊ ñ impune nolle
ꝑmisit: Si enĩ hoc debet qͥsq qd accepit. ⁊¬
sic homo factꝰ est ut necessario peccet: hoc
debet ut peccet. Cũ gͦ peccat: qd debet fac̃.
Qd si scelꝰ est dic̃e: neminẽ natura sua cogit
ut peccet. S nec aliena. Non enĩ qͥsq dũ id
qd̃ ñ uult patitur: peccat. Nã si iuste patitͣ
ñ in eo peccat. qd patit᷑ inuiis tꝰ. s in co
peccauit qd̵̃ ita fec̃ uolens. ut qd̃ nollet iu¬
re pat̾et᷑. Si aũ inniste patit᷑ qͦmͦ peccat:¬
Non enĩ iniuste aliqͥo pati. s iniuste aliqͥd
fac̾e peccatũ ẽ. Ed si neq sua neq aliena
natura peccare qͥs cogit᷑: restat ut ꝓpͥa
uoluntate peccet᷑. Id si tribuere uolueris
conditori: peccantẽ purgab̾. qͥ nichil p̃t̾
sui conditoris instituta cõmisit. Qͥsi recte
oefendit᷑: ñ peccauit. Non est gͦ qd̾ tribuas
conditori. Iaudemꝰ gͦ conditorẽ si pot̾ defen¬

Expanded text:
incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si aualiquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defen
Abbreviated transcription (Latin):
malã creauit qi ñdũ tanta est qͣnta ut
ꝓficiendo eẽ posset accepit: cuiꝰ exordio ꝑ-¬
qͣs tam̃ in suo gene̾ lauoabiles eẽ iudicat:
qͥsqͥs de rebꝰ sanissime iudicat. Ad gͦ igno¬
rat qͥd sibi agendũ sit: ex eo est qd ñdũ
accepit. S hoc qͦ accipiet. si hoc qd̃ acce¬
pit bene usa fuerit. Accepit aũ ut diligñ¬

Expanded text:
malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pi
Abbreviated transcription (Latin):
sticuta : atq ita crimini duc̾etur cũ peccat᷑
in linguȩ sonis. quẽad modũ cũ peccat᷑ in
actib uitȩ : nulliꝰ utiq argueret᷑ infancia
qd̃ ab ea eẽt exorsꝰ ad conseqñdã eloq̃ntiã.
s plane m̾ito dãpnaret᷑ si sue uoluntatis
ꝑuersitate ł ao eã recidisset. ł in ea reman-¬
sisset. Sic etiã nc̃ si ignorantia ueri ⁊ difficul¬
tas recti naturał est homini. unde incipi-¬
at in sapientiȩ qͥetisq beatitudinẽ surg̾e:
nullꝰ hanc ex inicio naturali recte arguit.
s si. ꝓficẽ noluerit. aut aꝓ fectu retrorsũ¬
retrorsũ relabi uoluerit. iure meritoq pę¬
nas luet. Creator uͦ eiꝰ ubiq laudatur. ł qd
eã ab ipsis exordiis ad sumi boni capacita
ꝑficiat. ł qd peccantẽ id est ab iniciis suis
sese ad ꝑfectionẽ attolłe recusantẽ. aut
iã ex ꝓfectu aliqͦ relabentẽ iustissima dãp¬
natione ꝓ meritis ordinat. Non enĩ ꝑꝑea

Expanded text:
stituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur stituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretnsequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam abperficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea
Abbreviated transcription (Latin):
in ea ꝑficiat᷑ uita beata ꝓmoui. Quẽ ꝓfectũ
in studiis optimis atq pietate. qͦr̃ facultas ei
ñ negata est si ꝓpͥa uoluntate neglexerit.
iuste in grauiorẽ quȩ iã penał est ignoran¬
tiã difficultatẽ q p̃cipitat᷑ decentissimo atq
conuenientissimo rer̃ modamine in inferiori¬
b ordinatã. Non enĩ qd̃ naturałr nescit ⁊
naturałr̃ ñ pot̃ hoc animȩ deputat᷑ in rea-¬
tũ: s qd̃ scire ñ studuit ⁊ qd̃ dignã facilitati
cõparande ao recte uiuendũ oꝑam ñ dedit.
loqͥ enĩ ñ nosse atq ñ posse infanti naturale
est. quȩ ⁊ ignorantia difficultasq sermoniᷤ
ñ mͦ inculpabił sub grãmaticoꝵ legib. s eci¬
am humanis affectib blanda atq grata est.
Non enĩ ullo uicio illã facultatẽ cõparare ne¬
glexit. aut ullo uicio quã cõpararat ami¬
sit. Itaq si nob̃ in eloq̃ntia eẽt beatitudo cõ¬

Expanded text:
in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo con
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓpͥa uoluntate se insinuent. si ł alicuiꝰ ex¬
pediendȩ necessariȩ qͥstionis ratio flagicat
ista considerare atq discutẽ. ł a reb magis
necessariis ociũ ad hec q̃renda ⁊ disserenda
concedit᷑. Uer̃ ad id pociꝰ ista dix̾im: ne qͥs in
re tali ł temere succenseat ei qͥ suȩ opinioni
humaniore fortasse dubitatione ñ cedit. aut
etiã si qͥd hinc certi qͥsꝗͣ ⁊ liqͥdi cõprehend̃it:
idõ putet aliũ spem ꝑdidisse futuroꝵ. ꝙ p̾
at siue omĩno omittendũ. siue nẽ differnos
alias considandũ sit: p̾sens tam̃ q̃stio ñ im¬
pedit᷑ qͦ minꝰ appareat integerrima ⁊ iustissi¬
ma ⁊ inconcussa. atq in cõmutabili maiesta¬
te ⁊ substancia creatoris. supplicia peccatoꝵ
ulla ultĩor peccatoꝵ causa q̃renda. Ignoran-¬
tia uͦ ⁊ difficultas si naturał est: inde incip̃
anima ꝓficẽ. ⁊ ad cognitionẽ ⁊ reqͥem donec

Expanded text:
vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus exvel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quiat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ meȩ nocebit si oblita ẽ qͥo forte ꝑtulit
si mͦ diligent̾ atcendat ⁊ teneat. qͦ se dem¬
ceps parare moneat᷑. & sic̃ uerbi grã romã
nauiganti. nichil noceret si ex cidisset ani¬
mo a qͦ littore nauĩ solu̾it. dũ tam̃ ab eo loco
lͥi esset ñ ignoraret qͦ prorã dirigeret. nichil
aii ꝓdesset meminisse littoris unde it̾ exors
sit si de romano portu falsũ aliqͥd existimans
in saxa incidisset: ita neq si ñ tenuero initi
ria siue coniectura inchoatȩ uitȩ. si de ipso
dõ qͥ munꝰ ⁊ laboꝵ animȩ sinis est alit̾ quã
dignũ est opinatꝰ. in scopulos erroris irrue¬
rẽ. Nec iste sermo ad io ualuerit. ut qͥsꝗͣ nos
ꝓhibe arbitretur. ut qͣrant qͥ potuert̃ scdn
scͥpturas diuinitꝰ inspiratas. utr̃ anima de
anima ꝓpaget᷑. an suo cuiq animanti sin-¬
głȩ in ipso fiant. aci ao regendũ animandũ¬
q corpꝰ. diuino nutu alicunde mittantur.

Expanded text:
animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initiuria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui potuerint secundum Scripturas divinitus inspiratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur,
Abbreviated transcription (Latin):
estꝰ agglomerat. Nescio qͦ ͥppe intimo natͣa¬
lissensu. ea quȩ nob̃ accidert̃ qm̃ transacta
st̃. sic habent̾ ao monimentũ felicitatis ⁊ mi
seriȩ. qͣsi nunꝗͣ accidissent. Ed gͦ mͥ obest. si
eẽ qͣnoo cȩꝑĩ nescio. cũ eẽ me noui̾m. nec fu¬
tur̃ eẽ desꝑem: Non enĩ in p̃tĩta me attendo
ut tanꝗͣ errorẽ ꝑniciosissimũ uerear si alit̾
de his sensero quã fuerit: s in id qd̃ futurꝰ
sũ cursũ oirigo. duce miscd̃ia conditoris mei.
de hoc gͥ qd̃ futurꝰ sũ. ⁊ oe illo apuo quẽ futu¬
rꝰ sũ. si alit̾ quã ueritas se habet credid̃o aut
sensero: uehem̃t᷑ cauendꝰ est error. ne mͥ aut
necessaria ñ p̃ parẽ. aut ad eũ ipsũ finẽ ꝓposi¬
ti mei. dũ alid ꝓ alio mͥ uidet᷑. ꝑuenire ñ po̾¬
sim. Quã obre sic̃ ad cõꝑandã uestẽ nichil mͥ
obessec si p̃titȩ hiemis oblitꝰ eẽm. obesset aũ

Expanded text:
aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturaaestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentseriae, quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissimum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesse