comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ec ergo queritur si eeñtie ille rõna¬
les que spñs erant. ⁊ natura simpli¬
des ⁊ uita ĩmortales unius subtilitatis
el piicatis fine ingoris einsdem uel
Quolibet alio nomine significandum sit
quelibet eeñtia bona sine alia melior. ant
centior forma iuire appellatur create sñt.
Sioenim corporii natura se demonst᷑.
sunt quedam corpora solida magis ⁊ fir¬
ma. ⁊̃ alia puriora apparent. ⁊ ext̾sa ma¬
gis ⁊ munda et cdara ⁊̃ quasi meliorem
alia fragilia ⁊ corruptioni proxima. ⁊
infirma ⁊ feculenta ⁊ mlia ⁊ ponderosa
⁊ ingrna. Et est pulcra tũ inimiu̾sita¬
¶ compege ⁊ ordine iste diuersitas in
qua mimus bonũ. malum non est. ⁊
Afferens bonũ manns bomim ẽ. Ad
hunc ergo modum. rõnale est illas qͦ
spiritales naturas que unmuersaliter be¬
ne condite sunt. conuemientes sue puri¬
tati et exellentie in indignas. ⁊ in ceñ¬
na ⁊ in formas differentias ⁊ gradus
in ip̃o mox exordio conditionis sue acce¬

Expanded text:
c ergo quaeritur utrum essentiae illae rationales quae spiritus erant; et natura simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem alia fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas quoque spirituales naturas quae universaliter bene conditae sunt, convenientes putati et excellentiae et in essentia et in forma differentiae gradus in ip
Abbreviated transcription (Latin):
incipere moueri non erat. neq eh
neq concupiscere qm̃ simplex erar
principiũ pͥrimũ ⁊ tñ liberũ arbit
iam tunc erat. quĩ uoluntas erat ni

Expanded text:
incipere moveri non erat; neque eligere, neque concupiscere, quoniam simplex erat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat
Abbreviated transcription (Latin):
iñ spontaneus motus ut̾ uolu̾
appetitus liberum arbitriũ libo
nidem in eo quod est uoluntanus
urium nõ in eo quod appetitus.
ipaĩ potestas ⁊ habilitas uoluntatis
bertas est qua mouetur ad utrume
liberum arbitriũ dicitur uoluntads
Uoluntane antem mouer ⁊ fem hi
taneo appetitu. hoc est potestate eligi
⁊ libertate iudicare. inͥ quo constat
benm arbituum. Et propter hoe fa
liberi arbitrii. ut uoluncauo appeni
mouerentur secundum elcom uolm

Expanded text:
iam spontaneus motus vel voluntarius appetitus liberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario appetitu moverentur; sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
habim᷑ ut post iarsum pos¬
ser assurge Ille ul melius
status inq psñtia quidem
mortis ipc̃a aberat potestas
caxsas Nam ꝙ moae coepꝰ assup¬
sit ut mortem agne humano
fugaret inco statũ ponend̾ ÷¬

Expanded text:
habentia, ut post lapsum posset adsurgere. Ille uero medius status in quo praesentia quidem mortis uel peccati aberat, potestas causas; nam quod mortale corpus adsumpsit ut mortem a genere humano fugaret, in eo statu ponend
Abbreviated transcription (Latin):
uotis dacuit operare ut fi¬
at uolintas eius sict in
regnum ⁊ nos libe̾t amalo ħ¬
n. omnia bona illa beatissi¬
ma humani gnis sideliter c̾¬
dentumi In mutatõ dep̃catur
dãn meliori sententie au¬
fre ꝯdendam Si n. nichil.
nostͥs sentenciis amarede¬
beamꝰ Qd̃ ex illo cuncta spͥbo¬
na qui solus ⁊ bonꝰ ilud
pocius bonum esse creden¬
dammi÷ Qd̾illa in mutatilis
bonitas atq omnium bo¬
noꝵ causa presr ib̾it:.

Expanded text:
uotis docuit optare, ut fiat uoluntas eius sicut inregnum et nos liberet a malo. Haec enim omnia illa beatissima humani generis fideliter credentium inmutatio deprecatur. erim meliori sententiae anteferre contendam. Si enim nihil nostris sententiis amare debeamus. Quod si ex illo cuncta sunt bona qui solus est bonus, illud potius bonum esse credendum est quod illa incommutabilis bonitas atque omnium bonorum causa perscribit.
Abbreviated transcription (French):
nib ecclesiasticis. Q uarta de indumentis
sacus. Qunita di dedicatione eccẽ. Sexta de
baptisma. E eptima de confirmatione. Oc¬
taua de corporis ⁊ sanguinis cristi. satramen¬
to. Nona de minoribus sacramentis. ⁊ sa¬
cus. eiuma desimonia. ndecima de coniui¬
gio. Drodecimia de notis. ¶ertiadetima

Expanded text:
nibus. Quarta de indumentis sacris. Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Terti
Abbreviated transcription (Latin):
qĩ dimencõm ũ ht̃ capit. s diffinitõe
sola t̾minatur cutum scriptionem quid̃
nõ recepit loci. ⁊ tñ loco. quodãm cõclu¬
ditur. qm̃ cum hic alitui presens sit. to¬
tus alibi non inuenitur. Itaq corpus
antem icieatus qm̃ ormni lao priseus
est. nec tũ ullo in loco conclucdiant ar¬
tur. Non ignoro tñ quostam ab omin
spũ loc̾ innuersaliter remouere uoluis
añscrpcom corporalem locum constare
probauerunt. S horũ ut supraciii
confideratio nimis a cõmun estanatõ¬
ne ⁊ possibilitate recessit. Mllagis antẽ

Expanded text:
initione sola terminatur circumscriptionem quidem non recipit loci; et tamen loco quodammodo concluditur, quoniam cum hic alicubi praesens sit totus, alibi non invenitur. Itaque corpus autem increatus, quoniam omni loco praesens est, nec tamen ullo in loco concludi aut cirtur. Non ignoro tamen quosdam ab omni spiritu locum universaliter removere voluisscumscriptionem corporalem locum constare probaverunt. Sed horum, ut supra diximus, consideratio nimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis aute
Abbreviated transcription (Latin):
cubi est et ubiq non est. est ubi ẽ. ⁊ est
uibi non est. ⁊ iam localis sit deus. et t̾¬
mino et fine concluditur quod omnino
impossibile est. fãtendum est itaq et
sine aubitatione confitendum. qm̃ dimi¬
na natura que pro ĩm̃sitate su nusquã
de eẽ pot̃. in omni loco ueratiter et eenti¬
aliter ẽ nec tũ loco comprehenditur ullo.
qm̃ omĩno in cucum scriptibił ẽ. Est gͦ
ni est totum que continet totum. ⁊ pentt᷑
totum noc sine ea eẽ pot aliquid ex omni¬
bus que facta sunt ab ea. que nec pro sui
simplicitate diidi. nec pro sui puutate
maculari. nec pro sui ĩmensitate ullo mͦ
comp̃hendi põt.
comꝑhendi põt. Quomͦ spinitus creati loca¬
ane les sunt ⁊ quomodo corpora.
de spiritu creato hoc cõmodins dicto.¬
intelligentiam hoc accomodatͥus eẽ
fatemur. ut non solum in loco eẽ. s et loca
biq inuenitur. Omuc enĩ quod diffini-¬
tumẽ scłm aliquid locale est. qm̃ in eo

Expanded text:
cubi est, et ubique non est, est ubi est, et est cubi est, et ubique non est, est ubi est, et est ubi non est; et jam localis fit Deus; et termino et fine concluditur quod omnino impossibile est. Fatendum est itaque et sine dubitatione confitendum quod divina natura quae pro immensitate sui nusquam deesse potest in omni loco veraciter et essentialiter est; nec tamen loco comprehenditur ullo, quoniam omnino incircumscriptibilis est. Est ergo ubi est totum quae continet totum et penetrat totum; nec sine ea esse potest aliquid ex omnibus quae facta sunt ab ea, quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui immensitate ullo modo comprehendi potest. CAP. XVIII. Quomodo spiritus creati locales sint; et quomodo corpora. Sane de spiritu creato hoc commodius dictintelligentiam hoc accommodatius esse fatemur, ut non solum in loco esse, sed localebique invenitur. Omne enim quod definitum est, secundum aliquid locale est; quoniam in eo
Abbreviated transcription (Latin):
et tastum homo sine hoesore sustinere
non põt. quomodo animam scam̃ et iꝰ¬
tam non inquinet. que nitũ in ea sine
pollucõne miuit. ut ex ea etiam a pollu¬
tione eminidetur. Postremo responde¬
ant quid pocins concedendum de deo es-¬
timant. uł quia nusquam sit deus.
uł quia ubiq sit. Quod si absurdum
om̃tno ẽ confiteri. qm̃ deus imisquam
est. cogantur necesse ẽ ipĩ suo insio. id
quod ad dictum etiam comodius et p¬
nlerius suscipitur confiteri. quĩ alicu¬
bi est. Qui enim uocibus seruire ele¬
gerunt porius quam neretar. ⁊ id solũ
respuendum putant. quod aures uulga¬
ritatis abhorrent. iustum ẽ ut in hoc ꝙͣ
a sententia sua non declinent. Dicant
ergo si hoc anubus efferie p̾sumunt. qm̃
dens nusquam est. et non statim ex eo
conseqm arbitrentur. qm̃ quod nusquã
est ipm omnino nichil est. Si ergo cõne¬
menter dici non pot quia deus insquã
est. quem ec̃ et neriis omnibus que sũt
eẽ nccẽ est credi. dicant ubi ẽ. Sieĩ ali¬

Expanded text:
tactum homo sine horrore sustinere non potest quomodo animam sanctam et justam non inquinet, quae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existimant, quod nusquam sit Deus, an quod ubique sit. Quod si absurdum est omnino confiteri quod Deus nusquam est, cogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Deus nusquam est; et non statim ex eo consequi arbitrentur, quoniam quod nusquam est ipsum omnino nihil est. Si ergo convenienter dici non potest quod Deus nusquam est, quem esse et verius omnibus quae sunt esse necesse est credi, dicant ubi est. Si enim ali
Abbreviated transcription (Latin):
ta seqr. aliquando autem corroborata coher¬
cet ⁊ moderatur. Si autem motus sensuali¬
tatis dñatur motui m̃tis. dnatur ⁊ motu

Expanded text:
ta sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motu
Abbreviated transcription (Latin):
teria ominia quid eit: Nichil ꝓdest si ca¬
ritatem non habeam. pax ait dei que ex¬
cuperat omnem sensum custocdiat corda
nr̃a et intelligentias ur̃as. Iam quod̾¬
modo uidemus quare aque ille que su¬
pra celũ sunt non debuerunt colligi et
inunũ coartari. qm̃ caritas amplificã¬
da semper est et dilatanda ⁊ quanto la¬
tius panditur. tanto celsins sublimat᷑.
Que sub celo sunt autem aque congre¬
gande sunt et constringende in loc
suim ut iñ per certos tramites ex exitus
ordinatos quatumq deducantur. qm̃
asstũs anime inferior nsi certa lege cõ¬
stringatur. non potest apparere anda.
nec g̾mina proclucere sicnt apłs casti¬
gat corpus sum. ⁊ in seruitutem re-

Expanded text:
teria omnia, quid est? nihil prodest si chateria omnia, quid est? nihil prodest si charitatem non habeam . Pax, ait, Dei quae exsuperat omnem sensum custodiat corda vestra et intelligentias vestras . Jam quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae autem sub coelo sunt aquae, congregandae sunt et constringendae in locum unum, ut inde per certos tramites et exitus ordinatos, quacunque deducantur. Quoniam affectus animae inferior nisi certa lege constringatur, non potest apparere arida, nec germina producere, sicut Apostolus: Castigat corpus suum et in servi utem re
Abbreviated transcription (Latin):
que super celum sunt in locum
uum quemadmnod̾ de illis que erant
sub celo. Magna sunt in hiis omnibus
sacramenta. nec explicabilia p̾senti a¬
brematõni quod aque que sub celo sunt
congregantur in miũ locum ꝙ apparet
arida ⁊ germina producit. simłq ipã a¬
eris spacia contracta tandem caligine se¬
renantur. ⁊ aquarum tractus ad irri¬
gandam atq infidendam terram per
corpus illius quacumq spargunitur.
⁊̃ nichil sine causa fcm̃ ẽ. hoc mirum ui¬
detur quod aque que sub celo sunt congͤ¬
gantur in lecum miñ ⁊ ille que sunt sup᷑
c̃elum. non congregantur. neq enĩ lo¬
cus iius rubuitur. s relinquũtur dis¬
suse. atq exparise. quasi qui coartari uo¬
liut uł collegi. Q ud putas hoc tibi nult.¬
nũs. per spiritum sciũ quidatus est no¬
bis. ⁊ iste sunt super celestes aque. quia
ad huc exellentiorem in quit apłs. in
am nobis demonstrabo. Si huignis ho¬
minum loquar angelorum. si habue¬
ro omne pphetiã. si nopero nisteria mis¬

Expanded text:
quod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacunque sparguntur; et nihil sine causa factum est. Hoc mirum videtur, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in locum unum, et illae quae sunt supra coelum non congregantur neque eis locus unus tribuitur, sed relinquuntur diffusae atque expansae, quasi aquae coarctari nolint s per Spiritum sanctum qui datus est nobis? Et istae sunt super coelestes aquae; quia adhuc excellentiorem, inquit Apostolus, viam vobis demonstro . Si lingua hominum loquar et angelorum; si habuero omnem prophetiam; si novero mys
Abbreviated transcription (Latin):
culpa p̃cedentis culpe pena finit qmia nisi spuitꝰ
in appetitu suo mensuram deseruiss. caro subiec¬
ta spuitui aduersus ip̃m spuitum in suo appe¬
titu terminũ m̃sure non transiret. Qnare in¬

Expanded text:
culpa praecedentis culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum mensurae non transiret. CAP. X
Abbreviated transcription (Latin):
reptione. quina in prohibatione.
T sequitur ad huc
preceptum eius ⁊ prohibitio enis
⁊ dicitur utrumq uoluntas. quia cum
quid fieu precipit monstrat se nelle ut-
fiat. ⁊̃ cum quid fieri prohibet monst̾
se uellent non fiat. Et idarco dicunt
hec similiter uoluntatis euis. quia sig¬
na quedam sũt noluntarił enis. sicut
operatio eius et permssio eius s dis

Expanded text:
eptione; quinta in prohibitione. Et sequitur adhuc praeceptum ejus et prohibitio ejus, et dicitur utrumque voluntas ejus. Quia cum quid fieri praecipit monstrat se velle ut fiat; et cum quid fieri prohibet monstrat se velle ut non fiat. Et idcirco dicuntur haec similiter voluntas ejus; quia signa quaedam sunt voluntatis ejus, sicut operat
Abbreviated transcription (Latin):
Euge o xp̃e dei uerbũ ⁊ sapĩa ⁊ uͥtus ⁊ deus
omĩpotens. ¶uid tͥ ꝓ hiis om̃ib aporii. ino¬
pes nos retͥbuemꝰ. tua .n. uniu̾sa ⁊ petis a nob̾.
nich̾ aliud ꝙͣ saluari. ipẽ ⁊ hoc tribuens. et
accipiencib gr̃ãm sciens. pp̃ in effabrlen boni¬
catem tͥ gr̃a qui eẽ dedisti. ⁊ bene eẽ gͣtificasti.

Expanded text:
Euge, o Christe, Dei verbum et sapientia et virtus et Deus omnipotens, quid tibi pro his omnibus inopes nos retribuemus? Tua enim universa, et petis a nobis nichil quam salvari, ipse et hoc tribuens et accipientibus gratiam sciens propter ineffabilem bonitatem. Tibi gratia, qui esse dedisti et bene esse gratificast
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̃s hellesmoch qui est exodus. Tc uaietra.
qui est leuicicus. Orartus uaiedater quiest
nũi. ¶cointus adabars: quiest deutronomius
Scd̾s ordo ẽ ꝓpħarũ hic continet octo uolum̃a
Prim̃ iosue bennũ .i. filiũ nu. qͣ ⁊ iosuo ⁊ iħc¬
ẽ liber iudicum. Terciũ samnel qui est pͥmus¬
⁊ quartus regũ. Qruintũ ysaiam. Seetũ ierẽ¬
mĩam. Septimũ ezechiel. Octanũ tharoasra
cius masloth. quod grece parabole. latinepro¬
uerbia sonat uideł salomonis. Quartus ce¬
lech qui est ecclastes. Quintus sirasirin. ⁊
cantica canticoꝵ. Sextiis damiel. Seꝑtimus
dabrciamin. qui paralipomenon. Cctamis
esoras Nonus hescer Om̃s gfiũt numiero
sapiencia dalomonis. liber iesu filii siraa
⁊ liber iudich. ⁊ thobias. ⁊ libti machalroꝵ
qui leguntur quitem. s nõ scribunt᷑ in ca¬
none. Hiis uiginti duob libris uefis testĩ
octo libri nomi testĩ iunguntur. In pͥmoot̃¬

Expanded text:
secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, qui est Leviticus; quartus Vajedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est prophetarum, hic continet octo volumina. Primum Josue bennun, id est filium Nun, qui et Josue od est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regu quartus Regum. Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Thereasra tius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. NonSapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris Veteris Testamenti, octo libri Novi Testamenti junguntur. In primo or
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa dei sapĩa nͥ prius corlit̾ cognita fuisset
nũqͣm lippientis m̃tis acies ad illam sp̃alit̾
cõtemplandam illũari potuiss. sioli igatur
ĩ uerbo dei despic̾e hũanitatem. qr ꝑ hũanĩ¬
tatem illiũaris ad diuinitatẽ. ¶uasilutum
tͥuidetur totũ hocqd̃ u̾bũ deiforis ht̃ ⁊ ideo
forte pedib conculcas qr lutũ est ⁊ cõtemp¬
nis quod corꝑaliter ⁊ uisibiłr gestũ litera
narrat. S audi. Luto isto qd̾ pedibus tuis
conculcatur. ceci ocłs ad idend̃ illũiatur.
Lege ergo scripturani. ⁊ disce pmũ diligẽt᷑
q̃ corporałr uarrat. Gi .ni. formam horum ẜ
seriem nartõnis ꝓposite studiose animo im¬
presseris. qł ex fauo quodam postinod medi¬
tando spũalis intelligencie dulcediem sug¬
testm̃ trib ordinib distinguitur. Uetus tes¬
tamentũ continet legem. ꝓpħas. agiogr ipho
Nonũ aut̃: ewuangłiũ. apostolos. patres. pri¬
In ħ ordine primus est bresich. qui ẽ genesis.

Expanded text:
ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humilitatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum tibi videtur totum hoc quod verbum Dei foris habet, et ideo forte pedibus conculcas, quia lutum est, et contemnis quod corporaliter et visibiliter gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae studiose animo impresseris, quasi ex favo quodam postmodum meditando spiritualis intelligentiae dulcedinem fuTestamentum tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, agiographos. Novum autem Evangelium, apostolos, Patres. PriIn hoc ordine primus est , bresith, qui est Genesis;
Abbreviated transcription (Latin):
exire de cognationesua. ⁊ pronusit t̾ram
palestĩnam nec tũ ip̃e legitur inde aliquid
possedisse. post hec filiisisrł eductis de egipto
eauidem terram palestine repromisit ⁊ne du.¬
bitarent fecit testamentũ in certitudinem pro¬
misse hereditatis .s legem que ꝑ moxsendata ÷.
S qr deus non poterat mori. ⁊ cestm̃ morte t̾es¬
tatorisconfumandũ erat: interfectus⁊ peo
agnus misticus. cuiꝰ sanguine respersus ÷ liber.
fecit testam̃tũ ewangłiũ uicel. In cuiꝰ confir¬
matione non agnus ille antiqus occiditur.
s ip̃e qr homo erat ⁊ mori potuit mortem sub¬
nit. Et sicut deus ad uetus testm̃ daud̾ uocaue¬

Expanded text:
exire de cognatione sua, et promisit terram exire de cognatione sua, et promisit terram Palaestinam; nec tamen ipse legitur inde aliquid possedisse. Posthac filiis Israel eductis de Aegypto, eamdem terram Palaestinam repromisit, et ne dubitarent, fecit Testamentum in certitudinem promissae haereditatis scilicet legem quae per Moysen data est. Sed quia Deus non poterat mori, et testamentum morte testatoris confirmandum erat, interfectus est pro eo agnus mysticus, cujus sanguine respersus est liberfecit testamentum, Evangelium videlicet. In cujus confirmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum dandum vocave
Abbreviated transcription (Latin):
iblioteca a greco nomen accep̃. eo qd̃ ibi
libri cecondantur. Nam biblio librorum.
teca repositio interp̃tatur. Codex młtorũ libͦꝵ
ẽ lib̾ unius uolumũs. ⁊ dc̃s codex ꝑ tnͣslatõm
a caudicib arboꝵ siũi uiciũ qiͣ caudex qd̾ ex se
młtitudĩem libroꝵ ꝙͣ ramoꝵ concineat᷑. uo¬
lumen dr̃ a uoluendo. Laber ⁊ interior cortex
arboris. ĩ quo antiqui aute usũ mẽbrane
solebant scrib̾e. Unde scriptores librarios uo¬
sabant. inde dictus ÷ lib̾ uolumen. Tractatus
est unius rei multiplex expõ. Testamentum
d̾r sacra scriptura hũana consuetudĩe dãte
occasionem. Antiquitus .n. quicarebant libe¬
ris adoptabant sibifilios ⁊ cũ constituebant
illos heredes uocabant cestes. ⁊ scribebant ꝙỹro¬
graphũ. nõ erat tñ ita ratũ qͥn poss mucariu̾
mortuo testatore. Siłr deus unũ solũ filiũ
hũs ex natura. młtos uoluit adoptare ex gr̃a
Et pruitus unũ elegitabraham. cui p̾cepit

Expanded text:
ibliotheca a graeco nomen accepit, eo quod ibi libri recondantur. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a caudicibus arborum sive vitium, quasi caudex quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui, ante usum membranae, solebant scribere, unde scriptores librarios vocabant, inde dictus est liber volumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana consuetudine dante occasionem: antiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et cum constituebant illos haeredes, vocabant testes et scribebant chirographum, non erat tamen ita ratum quin posset mutari, nisi mortuo testatore. Similiter Deus unum solum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia. Et primitus unum elegit Abraham; cui praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alii sacram scripturam de hebrea lĩngua
ĩ grecũ cͣnsferre sermonem. Scd̾am gͥ ⁊ ter¬
ciam ⁊ quartam translationem fecerunt
dotion hebionite heretici fuerunt. Opti¬
nuit tñ usus ut post. hxx̾. interpretes ecc̃e
que quodam tempore ĩ iherico reperta est.
S quis auctor eius fu̾it usq hodie ignora.¬
tur. Sextam ⁊ septimam origenes fecit.
cuius codices eusebius ⁊ panphilus ułga¬
uerunt Octauo loco ieronimus accessit nõ
iam de hebreo ĩgretũ sic̃ priores. Scs de
hebreo ĩlacinũ tranffens sermonem. Cuius
translatõ qi hebraice uitati concordare mas̾
probata÷: idcuto ecclesia xp̃i ꝑ uniũsam
latinitatem pre cet̃is om̃ib translacõib
quas uiciosa interprecatio siue prima de he¬
breo ĩ grecum. siu scca de greco ĩ latinũ fc̃a
corruꝑat hanc solam legendam ⁊ ĩ auͣcte ha¬
qui non nũqͣm solita magis qm uera appe¬
tit factũz ut diuersas diuersis sequentib

Expanded text:
 alii sacram Scripturam de hebraica lingua  alii sacram Scripturam de hebraica lingua in graecum transferre sermonem. Secundam igitur et tertiam et quartam translationem fecerunt dotion Hebionitae haeretici fuerunt. Obtinuit tamen usus, ut post Septuaginta interpretes Ecclesquae quodam tempore in Jericho reperta est. Sed quis auctor ejus fuerit, usque hodie ignoratur. Sextam et septimam Origenes fecit, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octavo loco Hieronymus accessit, non jam de hebraeo in graecum sicut priores, sed de hebraeo in latinum transferens sermonem. Cujus translatio, quia hebraicae veritati concordare magis probata est, idcirco Ecclesia Christi per universam latinitatem prae caeteris omnibus translationibus, quas vitiosa interpretatio, sive prima de hebraeo in graecum, sive secunda de graeco in latinum facta, corruperat, hanc solam legendam et in auctoritate haqui nonnunquam solita magis quam vera appetit, factum est, ut diversas diversis sequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uetus testamentũ in .xxii. libros consticuit.
ut tot libriessent in lege: quot habebantur
⁊littere.
cripturam uet̾is teftĩ pͥus in hebraica
lingua editam constat Posthec tempors¬
ptholomei qui philadelphus cognõiatus⁊.¬
⁊ scb̃s post alexandriam magnũ regnũ egipci
optinuit. per. lxxͣ. ĩterpretes qͦs ab eleazaro
pontifice acceꝑat bibliotecam uet̾is testĩ in
grecam linguam ex hebrea interprecarifec̃.
ꝙ ut aiũt quidam ne poss decipi ab eis falsi¬
sate tͣnsłonis diuisit eos ut singłi in singłis
cũ ess: qd̃ in alt̾ius siłr non ĩueniretur. pp̃ qd̃
una est eoꝵ ĩterp̃tatõ. S Ionimꝰ dic̃ huic rei
non ẽẽ adhibendam fidem. Post ascensioꝵ em
uero domini predicantib apłis ewangłium:
ħ eadem tͣnͣslatio ingentib reperta. ⁊ẜ hãc¬
ab eccłiis xp̃i prim̃ sacrescripture legi ceper̃.
Postea utro qr eidem translationi quedam
de ẽẽ ꝓbata sunt. que in hebraica ueritate

Expanded text:
ue Testamentum in XXII libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habentur et litterae.cripturam Veteris Testamenti prius in hebraica lingua editam constat. Postea Ptolomaeus qui Philadelphus cognominatuss post Alexandrum Magnum regem Aegypti obtinuit, per septuaginta interpretes, quos ab Eleazaro pontifice acceperat, bibliothecam Veteris Testamenti in graecam linguam ex hebraea interpretari fecit. Et, ut aiunt quidam, ne posset decipi ab eis falsitate translationis, divisit eos, ut singuli in singulis tum esset, quod in alterius similiter non inveniretur. Propter quod una est eorum interpretatio. Sed Hieronymus dicit, huic rei non esse adhibendam fidem. Post ascensionem vero Domini, praedicantibus apostolis Evangelium, haec eadem translatio in gentibus reperta ab Ecclesiis Christi primum sacrae Scripturae legi coeperunt. Postea vero, quia eidem translationi quaedam deesse probata sunt, quae in hebraica veritate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietatem qua distinguatur a ceteris: ꝯmũe
nom̃ qͣi ꝓpͥũ optinet non exp̃rogatiua aliqͣ
s potius qiͣ ex quadam ĩdignitate repec̾tu a¬
lioꝵ. sicut in .xx. ordinib angłoꝵ minimus
simpͣ optinet ꝯmune nomen. & respondet᷑.¬

Expanded text:
proprietatem qua distinguatur a caeteris, commune nomen quasi proprium obtinet, non ex praerogativa, sed potius quasi ex quadam indignitate respectu aliorum; sicut in novem ordinibus angelorum minimus simpliciter obtinet commune nomen, et
Abbreviated transcription (Latin):
euentus ⁊ oꝑa ⁊ alio quolib modo rerum
misticarũ significatõ pp̃aratur. ꝑ sona ig
patrem figurat. Numerus quo signifi¬
sat. ut u̾bĩ gr̃a. Senarius ꝑfectionem. U¬
beatus ait augustinus. non qr deus sex die¬
bus cuncta oꝑa sua condidit ꝑfectus est¬
senarius. s potius qr ꝑfectus ÷: illũ nĩm
deus ad oꝑand̾ preelegit. S qr numerus
młtifariam significationem habere dinos¬
citur. de eo aliquanto latius tractandũ ÷.¬

Expanded text:
eventus et opera et alio quolibet modo rerum eventus et opera et alio quolibet modo rerum mysticarum significatio praeparatur. Persona igitur patrem figurat. Numerus quoque significat, ut, verbi gratia; senarius perfectionem. Unde ait B. Augustinus: Non quia Deus sex diebus cuncta opera sua condidit perfectus senarius, sed potius quia perfectus est, illum numerum Deus ad operandum praeelegit; sed quia numerus multifariam significationem habere dignoscitur, de eo aliquanto latius tractandum
Abbreviated transcription (Latin):
autenĩ hoc loco intelłr in materia quacũq
sunt. Omĩs autem res que ad signͣdũ ꝓponitͥ
in scriptura sacra: aut smn exceriorem form
large ħ accipimus supradicta .ui. ꝯtinen
igitur res aũ sm̾ interiorem naturam. aut
sm̃ exteriorem formam significat ẜub ex¬
terioriforma figure rerum ⁊ colores concinẽ¬
tur. que uisu ꝑcipimus. Ad interiorem na¬
turam ꝑtinent alie rerum ꝓprietates quas
ceteris sensib comprehendimus. ut est dulce¬
do in sapore quã percipimus gustu. fraglan¬
tia in odore. quam ꝑcipimus olfactu. melo
sine asꝑitas in corpore. ⁊ cetera huiusmodi
que ꝑcpimus tactu. Prima illa circũstan¬
tia .ĩ. res quein hoc loco stricte accipitur dͫ
significat uerbi gr̃a. Ix interiori natura
.s. frigiditate extinctionem feruoris libidi¬
nũ. ⁊ exteriori forma uidel candore mun¬
diciam oꝑũ designat. ꝑsona est rõnalis sp̃e¬
ĩdiuidua eẽncia. ꝑsone sunt que in sacra
scriptura ꝯmemorantur in quib scd̃m

Expanded text:
autem in hoc loco intelligimus in materia quacunquesunt. Omnis autem res quae ad significandum proponitur in Scriptura sacra, aut secundum exteriorem large hic accipimus supradicta sex continenttia. Omnis igitur res aut secundum interiorem naturam, aut secundum exteriorem formam significat. Sub exteriori forma figurae rerum et colores continentur; quae visu percipimus. Ad interiorem naturam pertinent aliae rerum proprietates, quas caeteris sensibus comprehendimus, ut est dulcedo in sapore, quam percipimus gustu; fragrantia in odore, quam percipimus olfactu; melossive asperitas in corpore et caetera hujusmodi, quae percipimus tactu. Prima illa circumstantia, id est res, quae in hoc loco stricte accipitur, dupliciter significat; verbi gratia. Nix interiori natura, scilicet frigiditate, exstinctionem fervoris libidinum; et exteriori forma, videlicet candore, munditiam operum designat. Persona est rationalis sentia. Personae sunt, quae in sacra Scriptura commemorantur, in quibus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
toris. In canone camen confirmatus estauc¬
toritate fideł sinagoge. Item eccłiasticum.
liber sapĩe sałonis. ⁊ duo libri machabeoꝵ
tobia iudich. ⁊ liber iħu filii sirach apocͥsi
sunt. leguntur tñ ⁊ ad uetus testm̃ ꝑtinent
s non sunt cõfirmatũ canone. Quid̾ sit¬
tionem accesserit prim̃ quał lectionis
sit fructus eius agnoscat Nichil sine ẽmm
causa appeti deb. nec desiderium trahit qd̃
utilitatem non promitut. Geminus est di¬
uine lectionis fructus. qr mentem uł scĩa
erudit uł morib ornat. docet qd scire dełc¬
tet. & quod imitari expediat. Quorũ alte¬
rum .i. scĩa magis ad historiam. ⁊ allegoriã
respicit. Omĩs diuina scriptura refertur ad
hunc ⁊nem. Septem liberales artes huic scĩe
loqui ⁊competenter pronũtiare uoces doc.
Dialectica ad distinguendas in eissigõnes.¬

Expanded text:
toris; in canone tamen confirmatus est auctoritate fidelis synagogae. Item Ecclesiasticus, liber Sapientiae Salomonis et duo libri Machabaeorum, Tobias, Judith, et liber Jesu filii Sirach apocryphi sunt; leguntur tamen et ad Vetus Testamentum pertinent, sed non sunt confirmati in canone. CAP. XIionem accesserit, primum qualis sit fructus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; nec desiderium trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est divinae lectionis fructus: quia mentem vel scientia erudit, vel moribus ornat. Docet quod scire delectat, et quod imitari expediat. Quorum alterum, id est scientia magis ad historiam et allegoriam,respicit. Omnis divina Scriptura refertur ad hunc finem. Septem liberales artes huic scientloqui et competenter pronuntiare voces docet. Dialectica ad distinguendas in eis sign
Abbreviated transcription (Latin):
iligens scrucator sacri eloquii rerũ sigͥfi¬
n cationes nequaqmͣ neglig̾e d. qr sicut
pet uoces primarũ terum noticia ad quirit᷑.¬
ita ꝑsigõnem rerũ earũdem ĩtelligẽcia illarͣ
que spũali noticione ꝑcipunitur terũ mani¬
sestatio ꝓfictur. Philosophus in aliis scrip¬
turis solam uocuni nouit significatõnem.
s in sacra pagina excellentior ualde est rerũ
significatio qͣm uocũ. qr hanc usus instituit
illan natura distauit. hec hominũ nox ẽ
dei ad hoĩes. Significatio uocum est ex płaci
qͣm uocum. nam pauce uoces plusqͣm duas
aũ res significationes hñs tes autẽ quelibet
tam multiplex potest ẽẽ in signisigitõne
aliarũ rerum. quot ĩ se ꝓprietates insibiles
añ inuisibiles bt ꝯmunes aliisreb. Hee aũt
res prime ꝑ uoces significate ⁊ res scd̾as sig¬
nificantes .ui. circimistanciis discrete consi-¬

Expanded text:
iligens scrutator sacri eloquii rerum significationes nequaquam negligere debet, quia sicut per voces primarum rerum notitia acquiritrum earumdem intelligentia, quae spirituali notificatione percipiuntur, et manifestatio perficitur. Philosophus in aliis scripturis solam vocum novit significationem; sed in sacra pagina excellentior valde est rerum significatio quam vocum: quia hanc usus instituit, illam natura dictavit. Haec hominum vox est, illa Dei ad homines. Significatio vocum est ex placitquam vocum. Nam paucae voces plusquam duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet tam multiplex potest esse in significatione aliarum rerum, quot in se proprietates visibiles aut invisibiles habet communes aliis rebus. Hae autem res primae per voces significatae, et res secundas significantes, sex circumstantiis discret
Abbreviated transcription (Latin):
bilib ⁊ semꝑ nouis loquitur. Propħa tplicit̃
dĩ. Officio. gͥr̃a. inissione Officio: sicut qũ eli¬
gebatur aliquis qui iminente bello de du
ꝑ ĩternam inspirationem dabat notici am
rerũ quam nec natura nͨ disciplina habere
potũ. s sola gr̃a sicut dauid. ⁊ damel. et
iob. Missions: sic̃ ille quẽ mittebat dñs ad
predicand̃ ea que ei ĩspirauerat. ut ionas

Expanded text:
bilibus et semper novis loquitur. Propheta tripliciter dicitur, officio, gratia, missione. Officio, sicut quando eligebatur aliquis qui imminente bello de dubcui Dominus per internam inspirationem dabat notitiam rerum, quam nec natura nec disciplina habere poterat sed sola gratia, sicut David et Daniel et Job. Missione, sicut ille quem mittebat Dominus ad praedican
Abbreviated transcription (Latin):
liũ in erethiele. Primꝰ matheus ewangłiũ suis
scripsishebraice. Sid̃s marius grece scripsit.
Tertius lucas int̾ om̃s ewangłistas greci s̾¬
monis eruditissimꝰ. ewuangłiũ suũ scripsirt.
theophilo archiepõ. ad quem ⁊̃ actus apłorum
scͥpsit. ¶Wartus ⁊ ultimꝰ Ioħs ewangelium

Expanded text:
lium in Ezechiele . Primus Matthaeus Evangelium suum scripsit hebraice. Secundus Marcus, graece scripsit. Tertius Lucas, inter omnes Evangelistas graeci sermonis eruditissimus, Evangelium suum scripsit, Theophilo archiepiscopo, ad quem etiam Actus apostolorum scripsit. Quartus et ultimus Joannes Evangelium suum
Abbreviated transcription (Latin):
nũis ordine positõis. danarius proximus
Millenarius forma dispõnis. Ine loco uicini¬
or. iste ꝑfectione siłior. S̾m numeri compu¬
tationem: ut denarius ꝑfectionem sigͥficat
qr ĩ eo porrectio computatõis flnem facit. S̾m
młtiplicationem nũ signͣt: ut duodenariꝰ
imiuersitatis signũ. qr ex t̾nario ⁊ qͣterna¬
rio ĩuicem multiplicatis ꝑficitur. qm qͣter¬
narius corporalium. t̾narius spũaliũ forͣ est.
S̾m ꝑtiũaggregatõm nũ significans: ut se
narius binarius unitas. agͣgregata simł tot̃
complẽt. ⁊ nec ultra exuberant nec infia sb̃¬
sistunt. qd̃ ꝑfectioni ꝯuenit. ĩ quanec pluͣ
tes caritatem dei ⁊ proximi. Ternarius ꝓpt̃
tres: tͥnitatem. Quaternarius pp̃ quat᷑uor
tempora temꝑalia. qm̃ ainius ⁊ mundus
qͣtuor partib distinguntur. Oinarius .u.
exaggemtione hiis que p̃missa sunt senderi

Expanded text:
membris ordine positionis, denarius proximus est; membris ordine positionis, denarius proximus est; millenarius forma dispositionis. Ille loco vicinior, iste perfectione similior. Secundum numeri computationem ut denarius perfectionem significat, quia in eo porrectio computationis finem facit. Secundum multiplicationem numeri significant, ut duodenarius universitatis signum est, quia ex ternario et quaternario invicem multiplicatis perficitur; quoniam quaternarius corporalium, ternarius spiritualium forma est. Secundum partium aggregationem numeri significant, ut sennarius, binarius, unitas, aggregatae simul totum complent; et nec ultra exuberant, nec infra subsistunt, quod perfectioni convenit, in qua nec plus tes charitatem Dei et proximi. Ternarius propter tres, trinitatem. Quaternarius, propter quatuor tempora, temporalia, quoniam annus et mundus quatuor partibus distinguuntur. Quinarius, quinque exaggeratione iis, quae praemissa sunt, responderi,
Abbreviated transcription (Latin):
niem. sm̃ exaggerationem. Scd̃m ordĩem
significat. quo a primo bonꝰ deuiatum ÷.
ut idem binarius qui sectionem ⁊ iouo di
uidi potest: corruptibilia ⁊ transitoria sig¬
nificat. Ternarius uo qr unicatemedia ĩ¬
terueniente sectionem non recipit. ut ĩduo
equa diuidatur: ĩ dissolubilia ⁊ incorrupti¬
bilia designat. Scd̃m mod̾ porrectionis n¬
numeri significant ut septenarius ultra se¬
uarium. requiem post oꝑatõm. Octonariꝰ
ultra septenariũ. eternitatem post mucabi¬
litatem. Nouenarius ante denariũ. defectĩ
ĩtra ꝑfectionem. Undenarius ultra denariũ
excra mensuram tͣnͣsgressionem. S̾m form
dispõnis ut denarius qui in longũ tenditur
rectitudĩem fidei sigͣt. Centenarius quia in
latũ expanditur. amplitudĩem caritatis.
adillenarius qui inaitũ leuatur: altitudi¬
nem spei designat. Rectitudĩem ad se. latitui¬
dinem ad ptoximũ. Altitudĩem ad deum.
Primeigitur ⁊ principali unitati ex hiistͥb

Expanded text:
ndum exaggerationem. Secundum ordinem significat quo a primo bono deviatum estut idem binarius qui sectionem recipit, et in duo dividi potest, corruptibilia et transitoria significat. Ternarius vero, quia unitate media interveniente sectionem non recipit, ut in duo aequa dividatur, indissolubilia et incorruptibilia designat. Secundum modum porrectionis numeri significant, ut septenarius ultra senarium requiem post operationem. Octonarius ultra septenarium, aeternitatem post mutabilitatem. Novenarius ante denarium, defectum intra perfectionem. Undenarius ultra denarium, extra mensuram transgressionem. Secundum formam dispositionis, ut denarius, qui in longum tenditur, rectitudinem fidei significat. Centenarius, quia in latum expanditur, amplitudinem charitatis. Millenarius qui in altum levatur, altitudinem spei designat. Rectitudinem ad se, latitudinem ad proximum, altitudinem ad Deum. Primae igitur et principali unitati ex his tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ilł qͥ ep̃i st̃: ita nec tũc ꝓpħe dicebantur nͥ qui
officio aũ missione ꝓpħe eẽnt unde dauid.
iob. daniel. licz contͤeant ꝓphecias in libris
suis. ĩt agiographos tũ posici sunt. ⁊ econtra
iosue. liber iudicum. ⁊ liber samuelis. ⁊ regum.
qui solam historiam texere uidentur incer¬

Expanded text:
iscopi sunt, ita nec prophetae dicebantur, nisi qui officio aut missione prophetae essent. Unde David, Job, Daniel, licet contineant prophetias in libris suis: inter agiographos tamen positi sunt; et e contrario Josue, liber Judicum et libri Samuelis, et Regum, qui solam historiam texuerunt ve
Abbreviated transcription (Latin):
ficat deus. Iustificationes dei nouit qui in¬
telligit iustũ eẽ. ut qui mala cũ delectatõne
perpetrauit. bonum sine dolore ⁊labore fac̾e
non possit nec murmnurat in pena qui huilia

Expanded text:
ficat Deus. Justificationes Dei novit qui intelligit justum esse, ut qui mala cum delectatione perpetravit, bonum sine dolore et labore facere non possit; nec murmurat in poena qui humilia
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis. ⁊ repleuit eum sp̃c timoris dnĩ.
Ecce columpne septem in domo sapĩe. Ex¬
cidit colũpnas seprem. Unde excidit: De
monte excidit. De quo monte: De mõte
umbroso ⁊ condenso. De quo monte: De¬
s non abscidit: accepit s non abstulit.
Colũpnas de moute excisas in edificium
domꝰ posuit ⁊ tam̃ ꝑmontem non minuit.
& quid mirũ si sapiencia ad fabricandam
domũ suam columpnas erexit demonte ex¬
cisas ⁊a monte non separatas que ad habi¬
tandam domũ uenit. ꝙ tamen unde uenerat
ibi ꝑmansit: Sapĩa ergo edificauit sibi dom̃
eum reconciliare omĩa in ip̃m pacificans
ꝑ sanguinem crucis eius siue que in terris
siue que in celis sunt uidece quid facimuss
Apłs testatur plenitudinem ibi esse. & nos
dicimus qr tota sapĩa non est in domo sua.
oͦ dimidia intus habitat. ⁊ dimidia foris.
Subi queritur si domi non inuenitur: In
quo habitat omĩs plenitudo diuinitatis

Expanded text:
pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . Ecce columnae septem in domo sapientiae. Excidit columnas septem. Unde excidit? De monte excidit; de quo monte? De monte umbroso et condenso. De quo monte? Dised non abscidit. Accepit, sed non abstulit. Columnas de monte excisas in aedificium domus posuit, et tamen montem non minuit. Et quid mirum, si sapientia ad fabricandam domum suam columnas erexit de monte excisas et a monte non separatas, quae ad habitandam domum venit; et tamen unde venerat ibi permansit? Sapientia ergo aedificavit sibi domum. ari omnia, in ipsum pacificans per sanguinem crucis ejus; sive quae in terris, sive quae in coelis sunt . Videte quid facimus? Apostolus testatur plenitudinem ibi esse; et nos dicimus quod tota sapientia non est in domo sua. Ergo dimidia intus habitat, et dimidia foris. Et ubi quaeretur, si domi non invenitur? In quo habitat omnis plenitudo divinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
xpi . eͦ ⁊ plenitudo saꝑiencie dei. Quid enim
ẽ diuinitas xp̃i nisi sapĩa dei ͨ Ergo plenitu¬
do sapĩe dei hĩtat in humanitate xp̃r ubi:ͣ
In carne aut in anima: Aut simul incarne
animam: In carne gͦ sapĩa hĩtaret et non
hĩtaret in anima : Absit. Sedes sa pĩe anima
Domus sapĩe anima xp̃ĩ. Ampluis dic̾e
debui. Si amplius dic̾e potui. Quia enim
sapĩa in ea habitat ideo domus dixi. S qͥa
corporaliter habitat ideo amplius dicere
debui. Quid est corporałr habitat: Inũ
fc̃a est cum illa in qua habitat. ⁊ ꝑ illam
unũ etiam cum illo in quo illa habitat.
Quõ unũ: Non uersibilitate nature. sed
unitate ꝑsone. Una ꝑsona. non una essẽ¬
cla. Ergo incorporata est diuinitas hĩtacło
suo. cui plenicudĩem infudit ueritꝗtem
sociauit. Sapĩa edificauit sibi domũ exci¬
dit colũpnas septem. Quales: Requiesctt
sp̃c consilii ⁊ fortitudinis. Sp̃c sciencie et

Expanded text:
Christi, ergo et plenitudo sapientiae Dei. Quid enim Christi, ergo et plenitudo sapientiae Dei. Quid enim est divinitas Christi nisi sapientia Dei? Ergo plenitudo sapientiae Dei habitat in humanitate Christi. Ubi? in carne an in anima, an simul in carne in carne ergo sapientia habitaret, et non habitaret in anima. Absit! Sedes sapientiae aniDomus sapientiae anima Christi? Amplius dicere debui, si amplius dicere potui; quia enim sapientia in ea habitat, ideo domum dixi, sed quia corporaliter habitat, ideo amplius dicere debui. Quid est corporaliter habitat? Unum facta est cum illa in qua habitat, et per illam unum etiam cum illo in quo illa habitat. Quomodo unum? Non versibilitate naturae, sed unitate personae; una persona, non una essentia. Ergo incorporata est divinitas habitaculo suo, cui plenitudinem infundit, veritatem sociavit. Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quales? Requiescet s consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et
Abbreviated transcription (Latin):
Eigo unã sapĩa est q̃ua om̃s sapiũt nec tũ
uno modo sapiunt. qr participando sapiũt.
Quod si om̃s hac sapiencia sapiunc quicũz
sapiunt młto magis hac sapiencia sapuit
illa anima que ip̃i sapiencie uinca fuic. Que
non sorte participationis ex illa iuguit. S
pͥuilegio unitatis plenicudinem possedit.
Quid .n. de sapiencia minus habere poterat
ci ipsa plenitudo sapĩe incorporata erat. In
quo ait hĩtat omĩs plenicudo diuinitatis.
corporaliter. De quo hoc dixit: Nõne de xp̃o:
Quõ ergo in xp̃o hĩtat omĩs plenitudo di¬
uinitatis: Tres eẽncie sunt in xp̃o. caro. aĩa
diuinitas. Quid gͦhabitat in quo: Aut di¬
umitasin diuinitate. aut diuinitas in aĩa.¬
aut diuinitas in carne. S quid est diuinitas
habicat in diuinitate: Numquid hoc aũ coti¬
gruũ erat dic̾e aut necessarium audire: Ergo
in humanitate xpi hĩtat plenicudo diui-¬
nicatis xp̃i. Quod si plenitudo diuinitatis

Expanded text:
Ergo una sapientia est qua omnes sapiunt, nec tamen Ergo una sapientia est qua omnes sapiunt, nec tamen uno modo sapiunt, quia participando sapiunt. Quod si omnes hac sapientia sapiunt quicunque sapiunt, multo magis hac sapientia sapit illa anima, quae ipsi sapientiae unita fuit. Quae non sorte participationis ex illa viguit, sed privilegio unitatis plenitudinem possedit. Quid enim de sapientia minus habere poterat, cui ipsa plenitudo sapientiae incorporata erat? In quo, ait, inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . De quo hoc dixit, nonne de Christo? Quomodo ergo in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis? Tres essentiae sunt in Christo. Caro, anima, divinitas. Quid ergo habitat in quo? an divinitas in divinitate, an carne? Sed quid est, divinitas habitat in divinitate? Nunquid hoc aut congruum erat dicere, aut necessarium audire? Ergo in humanitate Christi habitat plenitudo divinitatis Christi. Quod si plenitudo divinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipitur. Ipsum .n. quicquid est totum est.
⁊ u̾q cotum est. nec minus aũ maius ĩ eo
nus ⁊ magis de illo ꝑcipiunt om̃s qui scdm
conditionem suam auc donũ gr̃e largitoris
minus ac magis huius eiusdem ꝯmimicõis
ac ꝑticipationis capaces sunt. Participatio
Cum igitur animas sapientes dicimus. et
sapĩa sapientes dicimus. istam sapĩam co¬
gitemus. & ip̃am solam ẽẽ credamus qua
sapiũt quecumq rõuales mentes uim ĩtłłi¬
gendi acq discernendi ꝑceperunt. hec est
inquit uita eterna ut cognoscant te solũ
deum. ⁊ quem misisti iħ̃m xp̃m. Cognitõ ĩq
dei uita eterna est. ꝙ quid est cognitõ dei
Nũquid accidens: Ergo amor dei accidẽs ÷
⁊ bĩtudo accidens℥. ⁊in accidentib est beati¬
tudo nr̃a. Quare non magis deus sit bĩtudo
nr̃a: Ipse sapĩa qua cognoscimus ip̃e amor
quo diligimus. ipse gaudiũ quo exultanu.

Expanded text:
percipitur. Ipsum enim quidquid est, totum est, percipitur. Ipsum enim quidquid est, totum est, et ubique totum est; nec minus aut majus in eo nus et magis de illo percipiunt omnes, qui secundum conditionem suam aut donum gratiae largitoris minus ac magis hujus ejusdem communicationis ac participationis capaces sunt. Participatio Cum igitur animas sapientes dicimus, et sapientia sapientes dicimus, istam sapientiam cogitemus, et ipsam solam esse credamus qua sapiunt, quaecunque rationales mentes vim intelligendi atque discernendi perceperunt. Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum; et quem misisti Jesum Christum . Cognitio itaque Dei vita aeterna est, et quid est cognitio Dei? nunquid accidens? Ergo amor Dei accidens est, et beatitudo accidens est, et in accidentibus est beatitudo nostra. Quare non magis Deus sit beatitudo nostra? Ipse est sapientia qua cognoscimus, ipse amor quo diligimus, ipse gaudium quo exsultamus.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fantasias has nescio quales ⁊ sompiua uana
que nobis uere acridentia qr nobiscum creata
non fuerũt. Agnoscamus ueram sapĩam qua
sapimus quicumq sapimus quicquid sapimꝰ
etiam si eam non sapimus. Ad lucem luceri¬
tem in tenebris attendamus ne tenebresimꝰ.
derunt. ĩmopotius non dep̃henderunt. Quõ
enĩ incomp̃hensibilem comprehende potuert.
&̾ tenebre eam non comprehenderunt. Lux
gͦ quid fecit  Lux lucem comprehendit: Et
que est ista lux: Utiq sic lixx lucem compre¬
hendit. Lucem comp̃henderunt qui a luce
lux fc̃i sunt. Lucem comp̃henderunt qui a
luce illuminati sunt. Ludem comprehende¬
runt qui eam lucentem suꝑ se in se susceper̃.
Comprehenderũt fiłitudine. non comp̃hen¬
derunt equalitate. Hoc est ergo unum et
sanctorũ qd̃ illĩat omẽm hoĩem uenien¬
tem in hunc mundum. Quod sine diminu¬
tione sui ab om̃ib participatur. ꝙ cũ idem
sit in om̃ib non samen ab om̃ib eodem i

Expanded text:
et phantasias, has nescio quales et somnia vana, et phantasias, has nescio quales et somnia vana, quae nobis vere accidentia sunt, quia nobiscum creata non fuerunt. Agnoscamus veram sapientiam, qua sapimus, quicunque sapimus, quidquid sapimus, etiam si eam non sapimus. Ad lucem lucentem in tenebris attendamus, ne tenebrae simderunt; imo potius non deprehenderunt. Quomodo enim incomprehensibilem comprehendere potuissent? Et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux ergo quid fecit? Lux lucem comprehendit. Et quae est ista lux? Utique si lux lucem comprehendit, lucem comprehenderunt, qui a luce lux facti sunt. Lucem comprehenderunt, qui a luce illuminati sunt. Lucem comprehenderunt, qui eam lucem super se in se susceperunt. Comprehenderunt similitudine, non comprehenderunt aequalitate. Hoc est ergo unum et sanctorum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Quod sine diminutione sui ab omnibus participatur; et cum idem sit in omnibus, non tamen ab omnibus eodem modo