comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ decepta uł uicta tẽptationibus
mundi. nͥ credae dnm sic inpotesta¬
te hab̾e cor nr̃m. ut bonũ qđ non
tenemꝰ nͥ ꝓpria uoluntate. ñ tñ
teneamꝰ. nisi ipse in nob̾ oꝑetur
& uell .e. Nam si hȩc abipso quidẽ
poscit eccła. s aseipsa sibi dari pu¬
tat non ueras s ꝑfunctorias ora¬
tiones hab&e. qđ absit a nob̾. Quis
enĩ ueracit̃ gemat desidans acciꝑe
qđ orat a dño. si hoc aseipso se su¬¬
mere existimoe ñ ab illo: Presertĩ¬
tib inenarrabilib. Qui enĩ scru.¬
tatur corda: scit quid sp̃s sapiat.
quia scd̾m dm̃ int̾̃pellat proscĩs.
Quid ÷ ipse sp̃s int̾pellat. nͥ inter¬
pellare facit gemitib inenarra.¬
bilib. s ueracib. qm̃ ueritas est
sp̃s: Ipse c̃ enĩ de quo alio loco
dic̃. misit ds̃ sp̃m filii sui in corda
nr̃a. clamantẽ abba pat̃. Et hic
quid.ẽ. clamantẽ. nͥ clamare faci.¬
entẽ : Tropo illo quo dicimꝰletũ

Expanded text:
non decepta vel victa tentationibus non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso se sumere existimet, non ab illo? 64. Praesertitibus inenarrabilibus. Qui enim scrutatur corda, scit quid sapiat Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro sanctis . Quid est, ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum
Abbreviated transcription (Latin):
lis quisꝗͣ amicũ ꝓxinũ. coniugeꝰ
habuit infidelẽ. & ñ ei petiuit adño
m̃tẽ abeo dicentẽ in xp̃ianã fidẽ:
Quis aut̃ sibi unꝗͣ ñ orauit ut in
dño ꝑmaiate. aut quis sacerdotẽ
suꝑ fideles dum inuocantẽ. si qͣndo
dixit da illis dñe inte ꝑseuerare
usq infinẽ. ñ solut uoce ausas ẽ. s
saltẽ cogitatione rep̃hende. ac ñ
potius suꝑ eiꝰ talẽ benedictionem
& corde credente ⁊ ore confitente
respondit am̃. cũ aliud in ipsa ora¬
tione dñica ñ orent fideles dicentes.
maxime illud ne nos inferas i
temptationẽ. nͥ ut in sc̃a obedien.¬
tia ꝑseuerent: Sic̃ gͦ in his oratio.¬
nib. ita & in hac fidẽ nata ẽ. et
crescit. & creuit ȩccła. qua fide cre¬
ditur grãm di ñ scđm merita
accipientiũ dari. qͣndoqͥdẽ ñ oraret
ȩcclaut daretur infidelib fides.
ad se conu̾terae uoluntates. nec ora.¬
ret eccła ut ꝑseueraroe infide xp̃i

Expanded text:
lis quisquam amicum, proximum, conjugem lis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in Christiana fide? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? aut quis sacerdotem super infideles Dominum invocantem, si quando dixit: Da illis, Domine, in te sperare usque in finem, non solum voce ausus est, sed saltem cogitatione reprehendere; ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente et ore confitente respondit, Amen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus fides, ad se convertere voluntates: nec oraret Ecclesia ut perseveraret in fide Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
faciet nos ꝑseuerare inse usq in
eiꝰ uitȩ finẽ: cui cotidie dicimus
ne nos inferas in tẽptationẽ. hȩc
atq huiꝰ modi cũ dicunt᷑ siue pau¬
cis xp̃ianis.siue multitudini ȩccłe.
cur metuimꝰ scõꝵ p̃destinationẽ
merita nr̃a datur sic̃ eã scã script᷑a
ne dẽ de se homo desperte. qͣndo spes
eius ponenda demonstratur in do
iaut̾ desparde si eã inse ipso suꝑbi¬
simiꝰ ce infelicissimnus ponerae. ipbi¬
possunt ł nondũ possunt scrptuiro
nec eurũ expositiones intelligere. sx
audirent uł non audirent in hac
orationes suas quas semꝑ habuit &
babebit ȩecła ab exordiis surs. done
finatur hoc scłm. De hacenimor
quã nc̃ aduersus nouos hereticos
ñ cõmemorare tantũ. s plane tuer
& defensare cõpellimur numqua
tacuit in p̃cib sius. ⁊ si aliqͣndo in
sermonib exercendã nullo urgen¬
te aduersario ñ putauit. Quando
inimicis eiꝰ ut credent: quando fide¬

Expanded text:
faciat nos sperare in se usque in faciat nos sperare in se usque in hujus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem . Haec atque hujusmodi cum dicuntur, sive paucis christianis sive multitudini Ecclesiae, cur metuimus sanctorum praedestinationem merita nostra datur, sicut eam sancta Scriptura ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in se ipso superbissimus et infelicissimus poneret? CAPpossunt, vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando inimicis ejus ut crederent? quando fide
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis apposito. Illũ etiã
modũ quo utendũ eẽ in p̃desti¬
nationis p̃dicatione nos diximꝰ
loquendi apud popłm: not
existimo debere sufficere: nisi
hoc uel huiꝰmodi aliquid addat
ut dicat. Uos itaq etiam ipsã
oboediendi ꝑseuerantiã a patre
luminũ aquo descendit omne
datũ optinũ & om̃e donum
ꝑfectũ sꝑare debetis ⁊ cotidia¬
nis orationib poscere. Atq
hoo faciendo confidere ñ uos
eẽ a p̃destinatione popłi eiꝰ
alienos. Quia etiã hoc ut fa¬
ciatis ipse largit᷑. Absit autẽ
a uob̾ ideo desperare de uob:
iubemini ñ in uob. Malediatꝰ
enĩ om̃is qui spem hab& ie⁊
homine. Etbonũ ẽ confidere
indũo. quã confide in bomine.
Quia beati om̃s qui confidunt
in eo. Hanc spem tenentes.
seruite dño intimore. Qm¬
de uita ȩt̾na quã filiis ꝓmissi¬
onis ꝑmisit. ñ m̃dax ds̃ ante cẽ.¬
pora ęt̾na nemo potest ẽẽ securus.
nisi cum consũmata fuerit ist a
uita quȩ tẽptatio. ẽ. suꝑ trã. sea

Expanded text:
um etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobisjubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine ; quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentes, servite Domino in timore, de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi cum consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentib meritis facit credentes in
eũ. quib dimittat omẽ peccatũ. Qui
fecit illũ talẽ ut nũꝗͣ habuerit habi.¬
turusq sit uoluntatẽ malã. ipse facit
in m̃bris eiꝰ ex mala uoluntate bonã.
Et illũ ergo ⁊ nos p̃̾destinauit. quia
⁊ in illo ut ẽẽt caput nr̃m. ⁊ in nob̾
ut eiꝰ corpꝰ essemus. ñ p̃cessura me¬
rita nr̃a s oꝑa sua futura p̾sciuit.
Qui legunt hȩc. si intelligunt.
agant dõ grãs. Qui aut̃ ñ intelligt̃:
orent ut illoꝵ ille sit doctor inte.¬
rior. ecuiꝰ facie ẽ scientia ⁊ intellectꝰ.
Qui uero errare me existimant.
etiã atq etiã diligent̃ quȩ st̃ dicta
considerent. ne fortassis ipsi errent.
Ego aut̃ cũꝑ eos qui meos labores
legunt. ñ solũ doctior uerum &e
em̃datior fio. ꝓpiciũ mͥ dñm ag-¬
nosco. ⁊ hoc ꝑͥ eccłȩ doctores ma¬
xime expecto.si ⁊ in ipsoꝵ manus
uenit. dignant᷑q nosse qdscribo. Am̃.¬

Expanded text:
praecedentibus meritis facit credentes in praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus . Qui vero errare me existimant, etiam atque etiam diligenter quae sunt dicta considerent, ne fortassis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse quod scribo.
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. qđ ad humanã certũ ẽ ꝑtinere
naturã. siue animã. siue in ipsa ani.¬
ma m̃tẽ rationalẽ. siue carnẽ si de
femina sumptã. s factã de u̾bo iN
carnẽ conu̾so atq mutato. quȩ om̃ĩa
tria falsa ⁊ uana hereticoꝵ apollina.
poris. eundẽq hominẽ uerũ natũ
de homine matre certa plenitudine
tẽporis. neq eiꝰ humanitatẽ qua
maior. c̃ pat̾. minuere aliquid eiꝰ
diuinitati quaȩqualis ÷ patri. Hoc aut̃
hominẽ uerissime dixit. pat̾ maior me
est. Qui ergo hunc fecit ex semine
daud. hominẽ iustũ quinũꝗͣ ẽẽt in¬
iustꝰ sine ullo merito p̃cedentis uolun.¬
tatis eiꝰ. ipse ex inuistis facit iustos. sine
ullo merito p̾cedentis uoluntatis ipsoꝵ.
ut ille caput. hu m̃bra sunt eiꝰ. Qui gͦ
fecit illũ hominẽ sine ullis eiꝰ prece̾¬
dentib meritis. nullũ qđ dimitte¬
retur uł origine traherẽ. uł uolunta.
te ꝑpetrare peccatũ. ipse nullis eorũ

Expanded text:
habeat, quod ad humanam naturam pertinere habeat, quod ad humanam naturam pertinere certum est, sive animam, sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato, quae omnia tria falsa et vana haereticorum Apollinariporis, eumdemque hominem verum, natum de homine matre, certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autemhominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scđm merita accimientiũ tãꝗͣ debitã
reddi. s tãꝗͣ uerã grãm nullis meritis
p̃cedentib gͣtis dari. Nullũ ẽ aut̃ llus.¬
trius p̃destinationis exẽplũ. quã ipse
iħs. unde ⁊ in pͥmolibro ia disputaui.
un huiꝰ fine cõm̃dare delegi. Nullũ
ẽ in quã illustriꝰ p̃destinationis exẽplũ.
quã ipse mediator. Quisquis fidelis
uult eã bene intelligere: attendat
ipsũ. atq in illo inueniat ⁊ seipsum.
Fidelis inquã qui in eo uerã naturã
credit ⁊ confitetur humanã. id est
nr̃am. ꝗͣuis singłarit̃ suscipiente dõ
u̾bo inunicũ dĩ filiũ sublimatã. ita
ut qui suscepit ⁊ qđ fuscepit una ẽẽc
intrinitate ꝑsona. Neq enĩ homine
assumpto quat̾nitas facta ẽ. s trim¬
tas mansit. assumptione illa in effa.¬
bilit̃ faciente ꝑsonȩunꝰ in do ⁊ ho.¬
mine ueritatẽ. qm̃ ñ dm̃ tantum
nec hominẽ tantũ sic̃ heretici fotini¬
ani. nec ita hominẽ ut aliquid minꝰ

Expanded text:
non secundum merita accipientium tanquam debitam reddi, sed tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. XXII. Nullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipseJesus: unde et in primo libro jam disputavi , et in hujus fine commendare delegi: nullum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita homine, ut aliquid minus
Abbreviated transcription (Latin):
tra dr̃ ne tradas me dñe a desi¬
derio meo peccatori. Postremo
ne multa cõmemorẽ: cũ uobis
plura fortassis occurrant. non
frustra dr̃ ne nos inferas in
tẽptationẽ. Nam quisquis in
demptationẽ non infertur:
ꝓfecto nec intẽptationẽ suȩ malȩ
uoluntatis infert᷑. Et qui in tẽpta¬
tionẽ suȩ malȩ uoluntatis ñ in¬
fertur: in nullã prorsus infert᷑.
Ynus quisq enĩ tẽptat᷑ ut scriptũ
ẽ. a concupiscentia sua abstractꝰ
⁊ illectꝰ. ds̃ aut̃ neminẽ tẽptat.

Expanded text:
tra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desitra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, ofecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem nem
Abbreviated transcription (Latin):
dicamꝰ amitti. Dicat mͥ quisqͥs
aud&. utrũ ds̃ dare ñ possit qđ
ase posei imꝑauit. Hoccerde qui
sapit : ñ dico desipit. sed insanit.
Imꝑauit aut̃ d̾s̃ ut eiscĩ eiꝰ dicant
orantes. ne nos inferas in tẽp¬
tationẽ. Quis quis igit᷑ exaudit᷑
hoc poscens: ñ infertur in con
tumaciȩ tẽptationẽ. qua possit
uł dignus sit ꝑseuerantiã scĩta¬
tis amittere. A enĩ uoluntate
sua quisq deserit dm̃. ut meri
to deseratur adeo. Quis hoc ne.¬
gauerit: Sed id̾o petimꝰ ne in¬
feramur intẽptationẽ: ut hoc
ñ fiat. Et si exaudim᷑: utiq ñ
fit. quia ds̃ ñ ꝑmittit ut fiat.
Nichil enĩ fit nisi qđ aut ipse
facit. aut fieri ipse ꝑmittit. Po.¬
dens ergo ẽ. ⁊ amalo in bonium
flectere uoluntates. ⁊ in lapsũ
ꝓnas conu̾tere ac dirigere in
sibi placitũ gressũ: cui ñ frustra
dicitur. ds̃ tu conu̾tens iuiuifi¬
cabis nos. ñ frustra dr̃ ne des
ad mouendũ pedẽ tͣuũ. ñ frus¬

Expanded text:
dicamus amitti. Dicat mihi quisquis dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non itumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. At enim voluntate sua quisque deserit Dto deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frus
Abbreviated transcription (Latin):
homo usq infinẽ: aliqua in eo
mala uoluntas oriat᷑ ne ꝑseuer&
usq infinẽ. Hoc gͦ di donũ suꝑ¬
plicit̾ emereri potest: sed cũ da¬
tũ fuerit. amitti contuma oiter
ñ potest. Cum enĩ ꝑseuerauerit
quisq usq infinẽ. neq hoc do¬
nũ potest amittere. nec alia quę
poterat ante finẽ. Quomͦ enim
potest amitti. ꝑ qđ fit ut ñ amit.¬
tatur etiã quod posset amitti :
Sed ne forte dicatur usq in finẽ
ꝑseuerantiã ñ amitti quidẽ. cũ
data fuerit id. ẽ. cũ ꝑseueratum
fuerit usq infinẽ. sed tc̃ amitti
quodã modo qͣndo agit per
contumaciã ut ad eam ꝑ uenire
ñ possit: siout dicimꝰ hominem
qui ñ ꝑseuerauerit usq infinẽ
amisisse uitã ęt̾nam uł regnũ
di: ñ qđ iã acceꝑat ⁊ habeb̾at.
sed qđ acciꝑet ⁊ hab̾et si ꝑseueras¬
set: uerboꝵ controuersias aufe.¬
ramꝰ. ⁊ nonnulla etiã quȩ ñ ha¬
bent᷑ sed habenda sꝑantur. posse

Expanded text:
homo usque in finem, aliqua in eo homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest: sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nolunt ut scribitis isti fr̃s
ita hanc ꝑseuerantiã p̾dicari.
ut ñ uł supplicit̾ emereri. uel
amitti contumacit᷑ possit. Ubi
quid dicant. parũ diligent̃ at.¬
tendunt. De illa enim̃ ꝑseueran¬
tia loquim᷑: qua ꝑseuerat᷑ usq
infiuẽ. Que si data ẽ. ꝑseuera¬
tũ ẽ usq infinẽ. Si aut̃ ñ est
ꝑseueratũ usq infinẽ: ñ ẽ data.
qđ iã ⁊ suꝑius satis egimus.
Non itaq dicant homines ꝑseue.¬
rantiã ciuiquã datã usq infinẽ.
nͥ cũ ipse uenerit finis. ⁊ ꝑseue.¬
rasse cui data ẽ reꝑtꝰ fuerit usq
infinẽ. Dicimꝰ quippe castũ quẽ
nouimꝰ castũ. siue sit siue ñ sit
in eadẽ castitate mansurꝰ. Et siqͥd
aliud diuni muneris habeat
qđ teneri ⁊ amitti potest: dicinꝰ
eũ hab̾e. quãdiu cũq hab&e. et
si amiserit: dicimus habuisse.
haboł quisquã nͥ qui ꝑseuerat usq
infinẽ. multi eã possunt hab̃e.
nullus amittere. Neq enĩ metu¬
endũ ẽ ne forte cũ ꝑseuerauerit

Expanded text:
Sed nolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque in finem, non est data; quod jam et superius satis egimus . Non itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: habet quisquam, nisi qui perseverat usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ: nos
ipsos decipimꝰ. & ueritas in nob̾
non ẽ: ⁊ cet̾a quȩ hic inserere
longũ ẽ. Iani uero cũ dicunt scĩ
ne nos inferas in tẽptationẽ sed
lib̾a nos amalo. quid aliud quã
ut insc̃itate ꝑseuerent p̾cant᷑
Nã ꝓfecto concessosibi isto dĩ do¬
no. qđ eẽ dĩ donũ cũ ab illo pos¬
citur satis aꝑteq monstratur.
isto ergo concesso sibi dono dĩ
ne inferantur intẽptationem:
nemo scõꝵ ñ tenet usq infinẽ
ꝑ seuerantiã scĩtatis. Neq enim
quisquã in ꝓposito xp̃iano ꝑ

Expanded text:
rimus quia peccatum non habemus, nos rimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est » : et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in
Abbreviated transcription (Latin):
lingua cypriani tanꝗͣ delo inuic¬
tissimo ueritatis longe poste a
futuri confodiebant᷑ heretici.
Etiã hoc enĩ pelagiani audent
dicere hominẽ iũstũ in hac uita
nullũ hab̾e omĩno peccatum.
⁊ intalib hominib ẽẽ iã p̃senti
tẽpore. ȩccłam ñ habentẽ ma-¬
culã aut rugã. aut aliqͥd eius¬
modi: quȩ una ⁊ sola sponsa sit
uniuersam t̾rã qđ ab eo didicit
dicit. dimitte nob debita nr̃a.
Sed attendite quomͦ istoᷤ głosissimꝰ
cyprianꝰ int̾imat. Cũ enĩ locum
ipsũ dñicȩ orationis exponer&.¬
aitnt̃ cetera. Quã necessarie aut̃
quã ꝓuident̃ ⁊ salubrit̃ ãmonem᷑
qđ peccatores sumꝰ. qͥ ꝓpeccatis
gentia de do petit᷑. conscientiȩ
suȩ animꝰ recordet᷑. Ne qͥs sibi qͣsi
innocens placeat. ⁊ se extollendo
plus pereat. instruit᷑ ⁊ docet᷑ pec¬
care se cotidie: dii cotidie ꝓpecca.¬
tis iubet᷑ orare. Sic deniq ⁊ ioħes

Expanded text:
lingua Cypriani, tanquam telo inviclingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponerasti . Quam necessarie autem, quam providenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis gentia de Deo petitur, conscientiae suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joan
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ hodie. ubi beatꝰ cyprianus
ostendit. quomodo ⁊ hic intelli-¬
gatur ꝑseuerantia postulari.
Lit qͥppe int̾ cet̾a. Hunc autẽ
delicto dũ absenti & ñ commu-¬
nicantes acȩlesti pane ꝓhibem᷑.
axp̃i corpore separemur. Hȩc
uerba scĩ hominis dĩ ꝑseuerantiã
ꝓrsus a dño scõs indicãt posce¬
re: quando hac intentione dic̃t.
panẽ nr̃m cotidianũ da nob hodie.
ne axp̃i corpore separent᷑. sed in
ea scĩtate ꝑmaneant. qua nullũ
quo inde separari mereant᷑ crim̃
dicimꝰ. dimitte nob̃ debita nr̃a sic̃
⁊ nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
in qua sola petitione ñ inuenit᷑
posci ꝑseuerantia. Preterita enĩ
sunt peccata. quȩ nob ut dimit¬
tant᷑ oramꝰ. ꝑseuerantia uͦ quȩ̨
inȩt̃nũ saluos fac̃: tẽpori quidẽ
huiꝰ uitȩ ñ tam̃ ꝑacto. sed ei qđ
usq ad eiꝰ finẽ restat. ẽ. necessaria.
Oꝑe p̃ciũ ẽ tam̃ paulisꝑ intueri
quomodo ⁊ in hac petitione iã tẽ

Expanded text:
ianum da nobis hodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimdicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatione discreti: nec ipsa
eis adhibentur uł dicta diuina
uł facta. ꝑ quȩ possent credere
si audirent utiq talia uł uident.
Ineadem ꝑditionis massa relicti
sunt etiã iudei qui ñ potuert
crede factis in conspectu suo ta
magnis clarisq uirtutibꝰ. Cur
enĩ ñ poterant crede: ñ tacuit
euangłiũ dicens. cũ aut̃ tanta

Expanded text:
praedestinatione discreti, nec ipsa praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta
Abbreviated transcription (Latin):
dicere audebit dm̃ ñ prescisse qͥb
ẽẽt daturꝰ ut credent: Aut quos
daturꝰ ẽẽt filio suo ut exeis ñ ꝑde.¬
ret quẽquã : Quȩ utiq si p̾scunt:
ꝓfecto beneficia sua quib nos
dignat᷑ lib̾are p̾sciuit. hȩc. ẽ.p̃.¬
destinatio scõꝵ nichil aliud. Pre
scientia scilico & p̃paratio bene.¬
ficioꝵ di quib certissime lib̾ant᷑
quicũq liberantur ceteri autẽ.
ubi nisi in massa ꝑditionis iusto
diuino iudicio relinquunt᷑ : Ubi.
tyrii relicti st̃ ⁊ sidonii qui etiã
credere potuert̃ si mira illa xp̃i
signa uidissent. Sed qm̃ ut crede.¬
rent ñ eis erat datũ.: etiã unde
credent ẽ negatũ. Ex quo appa¬
ret hab̾e quosdã in ipso inge¬
nio diuinum naturalit̃ munꝰ
intelligentiȩ quo moueantur
ad fidẽ : si congrua siuis iñ tib
uł audiant u̾ba uł signa conspi.¬
ciant. Et tam si di altiore iudicio
a ꝑditionis massa ñ sunt gratię

Expanded text:
dicere audebit Deum non praesciisse quibus dicere audebit Deum non praesciisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec praedestinatio sanctorum nihil aliud escientia scilicet et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Ceteri autem, ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur, ubi Tyrii relicti sunt et Sydonii, qui etiam credere potuerant, si mira illa Christi signa vidissent? Sed quoniam, ut crederent, non eis erat datum, etiam unde crederent, est negatum. Ex quo apparet, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant, et tamen si Dei altiore judicio a perditionis massa
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃destinationẽ totiens cõmenda.¬
uit. ⁊ uerbũ di p̃dicare ñ destitit:
Nũquid quia dixit ds̃ ẽ qͥ oꝑatur
uoluntate. idõ non ipse ⁊ ut ueli¬
mus quȩ dõ placeant. ⁊ ut oꝑe¬
mur hortatꝰ. ẽ : Aut quia dixit
qͥ in uob̾ bonũ opꝰ coepit ꝑficio
usq indiem xp̃i iħu. idõ ut inci-¬
perent homines ⁊ ꝑseuerarent
usq infinẽ ipse ñ suasit: Nẽpe ipse
dñs hominib p̃cepit ut crederent:
atq ait. Credite in dm̃: ⁊ in me cre¬
dite. Nec tam̃ iđo eius falsa sententia
est. nec uana definitio: ubi ait. Ne¬
mo uenit adme. id ẽ nemo credit
in me nisi fuerit ei datũ apatre
meo. Nec rursus quia uera ẽ hȩc
definicio: ideo uana ẽ illa p̃ceptio.
Cur ergo p̾dicationi. p̃ceptioni
exhortationi correptioni que
om̃ia frequentat scriptura diuina
existimamꝰ inutilẽ definitionem
p̃destinationis quã cõm̃dat eadẽ
scriptura diuina: Anquisquam¬

Expanded text:
et praedestinationem toties commendaet praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc itaq ut dicer&e. ñ solum in
litteris sacris legebat. sed sic̃ de illo
uiro sine dubitatione credendũ ẽ.
etiã in corde suo sentiebat ãbrosius.
Quod gͦ in sacram̃tis fideliũ dicit᷑
ut sursũ cor habeamꝰ ad dñm: mu¬
nus ẽ. dñi. de quo munere: ipsi dño
do nr̃o grãs agere a sacerdote post
hanc uocẽ quib hoc dr̃ admonent᷑
⁊ dignũ ⁊ iustũ ẽẽ respondent. Cũ¬
enĩ non sit in nr̃a potestate cor nr̃i
sed diuino subleuet᷑ auxilio ut as.¬
cendat & quȩ sursũ sunt sapiat
ubi xp̃s. ẽ in dext̾ã dĩ sedens. ñ quę
suꝑ t̾ram: cui de hac tanta re agen¬
de sunt grẽ nisi hoc facienti dño
dõ nr̃o. qui nos ꝑtale beneficium
libando de ꝓfundo huiꝰ mundi
elegit ⁊ p̃destinauit ante constitu.
tionis definitionẽ utilitati p̃dica¬
tionis aduersam. quasi uͦ aduersa.¬
ta sit apł o p̃dicanti. Nonne ille
doctor gentiũ infide ⁊ ueritate.

Expanded text:
Hoc utique ut diceret, non solum in Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse respondent enim non sit in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus mundi, elegit, et praedestinavit ante contionis definitionem utilitati praedicationis adversam . Quasi vero adversata sit Apostolo praedicanti. Nonne ille doctor Gentium in fide et veritate
Abbreviated transcription (Latin):
entes. ⁊ cũ timore ⁊ tremore
nr̃am ipsoꝵ salutẽ operemur.
Ds est enĩ qui oꝑat᷑ in nob̾ & uel¬
le ⁊ oꝑari ꝓbona uoluntate.
Nos ergo uolumꝰ: sedds̃ in nob̾
oꝑatur & uelle. Nos ergo oꝑa¬
mur. sed ds̃ in nob̾ oꝑatur &
oꝑari ꝓbona uoluntate. Hoc
nob̾ expedit ⁊ credere ⁊ dicere.
Hoc ẽ piũ hoc uerũ. ut sit hu¬
milis ⁊ subinissa confessio: oe
detur totũ do. Cogitantes credi¬
mus. cogitantes loquim᷑. cogi¬
tantes agimus quicquid agu̾nꝰ.
Qd aut̃ attin&e ad pietatis uiã
⁊ uerũ dĩ cultũ. non sumꝰ ido¬
nei cogitare aliquid tamꝗͣ ex
nob̃met ipsis. sed sufficientia nr̃a
ex dõ. ẽ. Non enĩ. ẽ. in ꝑotestate
nr̃a cor nr̃m . ⁊ nr̃e cogitationes.
Unde idem qͥ hoc agit᷑: itẽ dic̃
ambrosius. Quis autẽ tãbeatꝰ
qͥ incorde suo semꝑ ascendat :
Sed hoc sine auxilio diuino cui
fieri potest: nullo ꝓfecto modo.
dicit beatꝰ uir cuiꝰ ẽ auxiliũ eiꝰ
abs te dñe ascensus in corde eiꝰ.

Expanded text:
ore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitartipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » .
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ait ut scribitis neminẽ pos¬
se correptionis stimulis excitari.
si dicat᷑ inconuentu eccłȩ audi.¬
entib multis. Ita se habet de
p̃destinatione definita senten.¬
tia uoluntatis dĩ. ut alii ex uob̃
de infidelitate accepta oboedi.

Expanded text:
Sed aiunt, ut scribitis, Neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obedi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃udo si apd̃ eos facta ẽẽnt siuis
miracłis credituros. quib ñ
uult subuenire ñ subuenit. de
quib in sua p̾destinatione o¬
culte quidẽ sed iuste aliud uidi¬
cauit. Non enĩ ẽ inquitas apđ̃
dm̃. sed inscrutabilia sunt iu¬
dicia eiꝰ. ⁊ inuestigabiles uiȩ eiꝰ.¬

Expanded text:
nt, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire non subvenit. De quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste id judicavit: « Non enim est iniquitas apud Deum, sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae e
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã reluctet᷑ ⁊ dicat. Si ex
quo fidelis quisq factus ẽ. uixit
uerbi grã decẽ annos ⁊ eoꝵ medio
tẽporeꝰ a fide lapsus ẽ: Nonne qͥnq
annos ꝑseuerauit: Non contendo
de uerbis si & illa ꝑseuerantia pu¬
tatur ẽẽ dicenda tanꝗͣ tẽporis sui.
Hanc certe de qua nc̃ agiꝰ ꝑseue.¬
rantiã. qua in xp̃o ꝑseuerat᷑ usq
infinẽ. nullo modo habuisse di¬
cendus. ẽ: qui ñ ꝑseuerauit usq
infinẽ. Potiusq hanc habuit:
uniꝰ anni fidelis ⁊ qͣntũ infra co¬
gitare potest. si donec moreret᷑
fidelit iuxit. quã multoꝵ annaoꝵ.
si exiguũ tẽporis ante mortem
rantia de qua dictũ ẽ qui ꝑseuera¬
uerit usq infinẽ hic saluus erit:
donũ sit dĩ. Qđ̾ si non sit: quor᷑.

Expanded text:
quisquam reluctetur et dicat, Si ex quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem rantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
MM DE PORSEUERANTIA
diligentiꝰ disputandũ ẽ. Nã &̾
in priore libro cũ ageremꝰ de
initio fidei: etiã de hac aliqua
diximꝰ. Asserimꝰ ergo donũ di
eẽ ꝑseuerantiã. qua usq in
finẽ ꝑseuerat᷑ in xp̃o. Finẽ aut̃
dico quo uita ista finitur: in
qua tantumodo periculũ est
ne cadatur. Itaq utrũ quisq hoc
munꝰ accepit quãdiu hanc uitam
ducit: incertũ ẽ. Si enĩ prius ꝗͣ
moriatur cadat: ñ ꝑseuerasse
utiq dicit᷑. ⁊ uerissime dicitur.
uerauerit accepisse uł habuisse
dicendꝰ ẽ: Nã si haheat aliquis
continentiã: ⁊ ab ea decidat atq
incontinens fiat. si iustitiã similit̾.
si sapientiã. si ipsam fidẽ. recte dr̃
habusse ⁊ ñ hab̾e. Continens enĩ
fuit. uł iustꝰ fuit. uł patiens. uł fide¬
lis fuit: quãdu fuit. Cũ uero esse
destitit: ñ ẽ qđ fuit. Qui uͦ ñ ꝑseue.¬
rauerit : quomodo ꝑseuerans fuit.
cũ ꝑseuerando quisq ostendat ꝑse
uerantẽ. qđ iste ñ fecit: Sed ne

Expanded text:
m de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveratur in Christo. Finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. veravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
isrł dixisse ꝓpħam. Totadie exten¬
di manꝰ meas ad popłm ñ credentẽ
⁊ contͣdicentẽ. & tãquã responde¬
retur. ubi sunt gͦ factȩ ꝓmissiones
đi adisrł continuo subiunxit.
Dico ergo. Nũquid reppulit deus
plebẽ suã : Absit. Nam & ego isra¬
helita sũ exsemine abrahã tribu
beniamin. Tamꝗͣ dicerae. Nã ⁊ ego
exipsa plebe sũ. Deinde addidit
unde nc̃ agimꝰ. Non reppulit ds̃
plebẽ suã quã p̃sciuit. Atq ut
ostendet dĩ grã fuisse relictas
reliquias: nͣ meritis operũ eoꝵ
secutꝰ adiunxit. An nescitis in helia
qͥd dic̃ scriptura : quẽ ad modum
intelligat dm̃ aduersus isrł. Et ce¬
tera. Sed quid dicit illi responsũ
diuinũ : Reliquimh septẽ milia
uiroꝵ. qui ñ curuauert̃ genu ante
baal. Non enĩ ait relicta ft̃ mͥ aut̃
reliquert̃ se mͥ: sed reliquimichi.
Sic ergo inquit ⁊ in hoc tempore
reliquiȩ ꝑ electionẽ grẽ facte st̃.

Expanded text:
Israel dixisse prophetam, Tota die extenIsrael dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit: nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribu Benjamin: tanquam diceret, Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? et caetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal. Non enim ait, Relicta sunt mihi; aut, Reliquerunt se mihi: sed, reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
suã ñ in seipso sed indõ didicerit po¬
nere. cũ ꝓpħa clamoe maledictꝰ om̃is
qui spẽ habet in homine. Hȩc itaq
dona di quȩ dant᷑ electis scđm dei
ꝓpositũ uocatis. in quib donis est
& inciꝑe cređe. ⁊ in fide usq ad uitȩ
huiꝰ t̾minũ ꝑseuerare: sicut tanta
rationũ atq auctoritatũ contestati¬
one ꝓbauimꝰ. Hȩc inquã dĩ dona fi
nulla ẽ p̃destinatio quã defendimꝰ.
ñ p̃sciunt᷑ ado. Presciuntur autem
hec ẽ igitur p̾destinatio quã defen-¬
dimus. Unde aliqͣndo eadẽ p̃destina.¬
tio significat᷑ etiã nomine p̃scientiȩ̨
sicut ait apłs. Non reppulit ds̃ ple-¬
bẽ suã quã p̾sciuit. Hic qđ ait p̾sci¬
uit: ñ recte intelligit᷑ nͥ p̃destina¬
uit. qđ circũ stantia ipsius lectionis
ostendit. Loquebat᷑ enĩ de reliquiis
iudeoꝵ. quȩ saluę factę st̃ pereun¬
tib ceteris. Nã suꝑius dixerat ad

Expanded text:
suam non in se ipso, sed in Deo didicerit posuam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defenon praesciuntur a Deo. Praesciuntur autem. Haec est igitur praedestinatio, quam defendimus. Unde aliquando eadem praedestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aut̃ quẽquã ut ea capesser&
& retinoe hortari. Cũ uero ⁊ ad
hȩc exhortant᷑ ut possunt atq
ex hortando se esse homines con¬
fitent᷑ : satis utiq ostendunt nec
ea p̾dicatione impediri exhorta.¬
tiones siue ad fidẽ siue ad ꝑseue¬
rantiã usq infinẽ: quia ⁊ ista dĩ
dona ẽẽ nec ase ipso cuiquã sed
ab illo tribui p̾dicamꝰ. At enim
iutio suo quisq deserit fidem:
cũ illo agitur ut deserat fidẽ.
quis negat. Sed ñ ido dicenda
est in fide ꝑ seuerantia non eẽ
donũ dĩ. Hanc enĩ cotidie pos¬
cit qui dicit. ne nos inferas in
tẽptationẽ. Et si exaudit᷑: hanc
acolpit. ac ꝑ hoc cotidie ut per¬
seuer& petens. ꝓfecto ꝑseueran-¬
diȩ suȩ spem ñ a se ipso sed in
dõ ponit. Ego aut̃ nolo exag.¬
gerare meis uerbis: sed il lis
uideant quale sit qđ sibi per
afferri. Hoc ẽ. enĩ dicere tunc de sua
salute hominẽ desperare: qͣndo spem

Expanded text:
non autem quemquam, ut ea capesseret non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis videant quale sit quod sibi persafferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem
Abbreviated transcription (Latin):
ei. mox addidit postul& aut̃
infide nichil hesitans. ñ tam̃
qͣm fides datur prius quã postu¬
letur ab illo cui datur. ideo ãi¬
cenda ẽ. ñ ẽẽ donũ dĩ sed esse
ab illo ẽ & fides. Propt̃ qđ ab
illo eã ñ solũ augeri habentib.
uerũ etiã ñ habentib poscimꝰ
dari. Neq isti ꝓpt̾ quos hȩc dici¬
mus qui p̾dicatione p̃destinati¬
onis ⁊ grẽ: exhortationẽ cla¬
mitant impediri. ad sola illa
exhortant᷑ dona quȩ non a đo
dari.sed a nob̾ eẽ contendunt:
sicut sunt initiũ fidei ⁊ in ea
usq infinẽ ꝑseuerantia. Quod
utiq facere deberent: ut tantũ¬
modo infideles hortarentur
ut credent: ⁊ fideles ut cređde per¬
manerent. Ea uero quȩ nobiscũ
di dona eẽ negant ut nob̾cum
pelagianũ demoliant᷑ errorẽ:
sicut. ẽ. pudicitia. continentia.
patientia. ⁊ cet̾a quib recte ui¬
uitur & exfide impetrant᷑ a
dño: oranda monstrare. ⁊ orare
solũ uł sibi uł aliis debuerunt.

Expanded text:
ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
de monum̃to soluit᷑. Idẽ. etiã rena¬
ta anima nͥ resolutione corꝑis lib̾a
ab om̃i peccato ⁊ ignorantia eẽ non
potest: ꝗͣduu ꝑspeculũ in enigniate¬
uidet dñm. Illiuis aut̃ linteamina
& sudariũ qui peccatũ ñ fecit & ni¬
chil ignorauit: in monum̃to inuen¬
ta sunt. Ipse eni solus in carne non
tantũ monum̃to ñ ẽ. opp̃ssus. ut ali¬
quod peccatũ in eo inueniret᷑.: sed
nec linteis implicatꝰ. ut eũ aliquia
lateret. aut abitinere retardaret.

Expanded text:
de monumento non solvitur, id est etiam renade monumento non solvitur, id est etiam renata anima, nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quandiu per speculum et innum: illius autem linteamina et sudarium, qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt . Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ta dies ẽ: & putet. Yltimũ qͣtuor
elem̃toꝵ: t̃ra. ẽ. Significat ꝙͦ puto¬
rem t̾renoꝵ peccatoꝵ: id.ẽ. cupidi¬
tatũ carnaliũ. Terra es inquit enĩ
adȩ dñs cũ peccaret: & in t̾rã ibis.
Et sublato lapide exiit de monu¬
m̃to. inuolutis manib ⁊ pedib &
facies eiꝰ tecta erat sudario. Quod
aut̃ exiit de monum̃to animã
significat recedentẽ acarnalibus
uitiis. Qđ uero institis obuolutꝰ.
hoc ẽ. qđ etiã a carnalib receden¬
tes ⁊ m̃te seruientes legi di: ad huc
tam̃ incorpore constituti. alien
a molestiis carnis eẽ ñ possumꝰ. di¬
cente apło. m̃te seruio legi di. car¬
ne autẽ legi peccati. Qđ aut̃ facies
postea aut̃ facie ad faciem. Et dix
iħc. Soluite eũ & sinite ire. Hoc
ẽ qđ post hanc uitã auferfintur
omia uelam̃ta: ut facie ad faciem
uideamꝰ. Quantũ aut̃ int̾sit int̾
hominẽ quẽ dĩ sapientia gestabat
ꝑ quẽ lib̾ati sumꝰ & ceteros homines.
hinc intelligit᷑: qđ lararꝰ nisi exiens

Expanded text:
quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum et sinite ire. Hoc est, quod post hanc vitam auferuntur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. N eq hic ea uindicta ꝓhibet᷑ quȩ ad
quo qͥsq paratꝰ ẽ. ab eo quẽ correptũ eẽ
uult plura ꝑferre. S huic iundictę
referendȩ si ÷ idoneus: nͥ qͥodiũ quo
solent flagrare qͥ se uindicare desid̾ant:
dilectionis magnitudine suꝑauerit.
Nenĩ metuendũ ẽ. ne odisse paruulum
filiũ parentes uideant᷑. cũ ab eis uapulat
peccans: ne peccet ulteriꝰ. Et certe per-¬
fectio dilectionis ipsius dĩ patris imita-¬
tione nob ꝓponit᷑ : cũ in consequentib
dr̃. Diligite inimicos ur̃os. ⁊ reliqua.

Expanded text:
. 37. Ea vindicta non prohibetur quae ad quo quisque paratus est ab eo quem correptum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequentibus dicitur, Diligite inimicos