comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morbũ nimiũ ꝑiculosũ et exitiabilem. ualet cõmemo¬
ratio peccatoꝵ. etiã in quȩ iusti sc̃iq ꝓlapsi sunt.S.
acute uidetur interrogare quomͦ istos scõs de hac
uita abisse credendũ sit cu peccato ansine peccato. ut si
responsũ fuerit cum peccato. putetur eos sequuta dã¬
natio qͦd nefas est credere. Si autem sine peccato dic¬
tum fuerit eos exisse de hac uita ꝓbet hominem salte ꝓ¬
ꝑinqͣnte morte fuisse sine peccato in hac uita. Ubi parũ
attendit cum sit acutissimꝰ ñ frustra etiam iustos in
orationem docendo explicuisset. ueracissime subdidis¬
se.Si enum dimiseritis hominib peccata eoꝵ: dimit¬
tet uobis et ꝑat̾ ũr peccata ur̃a. ꝑ hoc enim cotidiar.
spiritale quodãmͦ incensũ qd̾ ante dm in altari cor¬
dis. qͦd sursum habere admonemur infertur. etiam¬
si ñ hic uiuatur sine peccato. licet mori sine peccato.
dum subinde uenia deletur. qͦd subinde ignorantia.

Expanded text:
morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemomorbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in orationem docendo explicuisset, ueracissime subdidisse: si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis pater uester peccata uestra. per hoc enim cotidianum spiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic uiuatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde uenia deletur. quod subinde ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
nale saluatoris auxiliũ. tantũ in hoc ponit ut igno¬
scat cõmissa p̾terita. ñ ut adiuuet ad futura uitanda.
hic ꝑniciosissime fallitur. Hic et si nesciens ꝓhibet nos
uigilare et orare ne intremꝰ in temptationem.cu hoc
ne nobis accidat: in nr̃a tantũ potestate ẽẽ contendit.
Quoꝵdã sane exempla qͦs peccasse legimꝰ. ñ ideo scͥpta
dicit qͥ sanũ sapit. ut ad desꝑationẽ ñ ꝑeccandi uale¬
ant. et securitatẽ peccandi nob̃ quodãmͦ p̃bere uide¬
t᷑.S. ut disceremus uł penitendi humilitate: uł etiã
in talib lapsib ñ desꝑandã salutẽ. Quida enĩ in pecca¬
ta ꝓlapsi. desꝑatione plus ꝑeunt. nec solũ penitendi
negligunt medicinã. s: ad explenda inhonesta et
nefaria desideria serui libidinum. & sceleratarũ cu¬
piditatũ fiunt. quasi ꝑdant si ñ fecerint qͦd instigat
libido. cũ eos ĩa maneat certa damnatio. Adusus hũc

Expanded text:
nale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignonale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sane \'exempha, quos peccasse legimus\', non\'ideo scripta\' dicit, qui sanum sapit, \'ut ad desperationem nou peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere uideantur\'. sed ut disceremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus 11011 desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc
Abbreviated transcription (Latin):
no uerum ẽẽ. si dixerimus quia pecatum ñ habemꝰ.¬
ne humilitas constituta in parte falsitatis: ꝑdat
p̃mium ueritatis. Porro autem qͦd di causam sibia¬
gere uidetur defendendo naturam. ñ attendit qͦd
eandem naturam sanã ẽẽ dicendo. medici repellit
miscdiam. Ipse autem est creator eius: qui saluator
eius. Nongͦ debemꝰ sic laudare creatorem. ut coga¬
murdicere: immo uͦ conuincamur dicere suꝑfluum
saluatorem. Naturã itaq hominis dignis laudib
honoremꝰ. easq laudes ad creatoris głam referamus.
S. quia nos creauit ita simus grati. ut ñ simus qͥa sa¬
nat ingrati. Nicia sane nr̃a que sanat. ñ diuino oꝑi
s humane uoluntati: iusteq illius uindicte tribu¬
mꝰ.S ut in nr̃a potestate fuisse ne acciderent confite¬
mur: ita ut sanent᷑ in illiꝰ magis ẽẽ miscdia. quam in
nr̃a potestate fateam. Hanc iste miscđiam et medici¬

Expanded text:
no uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemuno uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemune humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis esse misericordia quam in nostra potestate fateamur. hanc iste misericordiam et medici
Abbreviated transcription (Latin):
tionabile quid̃e uidet᷑ ẽẽ qͦd asseris. s suꝑbum ẽ dici
hominem absq peccato ẽẽ posse. ita respondet. ut om¬
nino si uerum ẽ. nullomͦ suꝑbum ẽẽ dicendum sit. Ait
enim acutissime atq uerissime: In qua magis parte
humilitas collocanda ẽ: sine dubio falsitatis.si in ea
quȩ ueritatis ꝓbatur ẽẽ suꝑbia ẽ. Ac ꝑ hoc placet illi.
et recte placet. ut in parte ueritatis.non in parte fal¬
sitatis magis humilitas collocetur. Ex quo ẽ. consequẽs
ut ille qui dixit. si dixerimus quia peccatum ñ habemꝰ
nos ipsos decipimus. et ueritas in nobis ñ est uerum
dixisse minime dubitetur. ne causa humilitatis hoc di
xisse uideatur. ꝓpterea enim addit. et ueritas in nob̾
ñ est. cum forte sufficeret dicere nos ipsos decipimus.
nisi attenderet quosdam putare posse ideo dictũ nos
ipsos seducimus. quia etiam de uerobono qui se lau¬

Expanded text:
tionabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici tionabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, si in ea quae ueritatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se lau
Abbreviated transcription (Latin):
ysaac et iacob: de quo dictum est. faciet eos recumbe¬
re: et transibit. et ministrabit illis. Non enim cũ ista
cominemoramꝰ. arbitrium uoluntatis tollimꝰ: si di gra¬
tiam p̃dicamꝰ. Cui enim ꝓsunt ista nisi uolenti .s. hu¬
milit̃ uolenti. ñ se de uoluntatis uiribus tanqu̾a ad
ꝑfectionem iusticiȩ: sola sufficiat extollenti: Absit aut̃
ut ei dicamus qͦd a quibdam contra se dici ait. com¬
parari hominẽ do. si absq peccato ẽẽ asseratur. Quasi
uͦ angls qui absq peccato ẽ. comparetur do. Ego qui¬
dem hoc sentio. quia etiam cum fuerit in nobis tanta
iusticia. ut ei addi omnino nichil possit. ñ equabit᷑
creatura creatori. Si autem aliqui putant tantum
uertam᷑. et hoc efficiamur ꝓrsus qͦd ille ẽ. uiderint
quemadmodum astruant sententiam suã mͥ hocfa¬
teor ñ ẽẽ ꝑsuasum. Iamsane in hoc multum faueo li¬
bri huius auctori. quod aduersus eos qui dicunt ra¬

Expanded text:
Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbeIsaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur deo. ego quidem hoe sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum uertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus eos qui dicunt: \'ra
Abbreviated transcription (Latin):
breui ira eius. suꝑ uos. Nonait nequando irascatur
dñs. et ñ uobis ostendat uiam iustam. aut ñ uos intro¬
ducat in uiam iustam. s iam illic ambulantes sic t̾re¬
re potuit ut diceret. ne ꝑeatis de uia iusta. Unde nisi
quia suꝑbia qͦd tociens dixi. et sepe dicendũ ẽ. etiam
in ipsis recte factis cauenda est. idest in ipsa uia iusta.
ne homo dum quod d̃i est deputat suum. amittat
qͦd di est. et redeat ad suum: Ideo qͦ psalmus ipse con¬
cluditur faciamus. Beati om̃s qui confidunt in eũ.
Utiq ut ipse faciat: ipse ostendat uiam cui dicitur.
ut ambulare possimus: cii dicitur. Et salutare tuũ
dñe da nobis. Ipse in eadem uia deducat: cui dicitur.
Deduc me dñe in uia tua: et ambulabo in ueritate
tua. Ipse ad illa quo uia ducit ꝓmissa ꝑducat cii dr.
Et enĩ illuc manus tua deducet me: et ꝑducet me dex¬
tera tua. Ipse ibi pascat recumbentes cum abraham.

Expanded text:
breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur dominus\' et non \'uobis ostendat uiam iustam\' aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
um uitam nr̃am confessione: ñ defensione laudemꝰ.
uelemꝰ eam confitendo: quia ñ eum latet. etiam si oꝑi¬
re conemur.Bonum ẽ.autem confiteri año. Ita enim
qͦd ei placet dabit nobis. si qͦd ei displicet in nob̾. dis¬
pliceat et nobis.Auertet sicut scriptum ẽ. semitas nr̃as
a uia sua: et nr̃am faciet eẽ quȩ sua ẽ. Qm̃ ab ipso p̃¬
betur credentib in eũ et sperantib in eum. ut ipse fa¬
ciat. Ipse ẽ. enim uia iusta. quam ignorantes qui relũ
stituere. iusticie di ñ sunt subiecti. Finis enim legis
xp̃c ad iusticiam om̃i credenti. Qui dixit egosum uia.
ait apłs. cum timore et tremore ur̃am ipsorum salut̾e
oꝑamini. ds ẽ: enim qui oꝑatur in nobis et uelle et o¬
ꝑari. ꝓbona uoluntate: eis ꝑpter hoc ipsum dicit eti¬
am psalmus. Seruite dño intimore: et exultate ei¬
cum tremore. App̾hendite disciplinam. nequando
irascatur dñs. et peatis de uia iusta. cum ȩxarserit in

Expanded text:
um uiam nostram confessione, non defensione laudemus. um uiam nostram confessione, non defensione laudemus. uelemus eam confitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim quod ci placet dabit nobis. si quod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut scriptum est. semitas nostras a uia sua et nostram faciet esse quae sua est, quoniam ab ipso praebetur credentibus in eum et sperantibus in eum ut ipse faciat. ipsa est enim uia iusta. quam ignorantes qui zelumdstituere iustitiae dei non sunt subieeti. finis enim legis \'Christus ad iustitiam omni crait apostolus: cum timore et tremore uestram ipsorum salute operamini; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate, eis propter hoc ipsum dicit etiam psalmus: seruite domino in timore et exultate cum tremore. adprehendite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uicta triumphare delectat. cum extrema eiꝰ um¬
bra illo meridie quantum arbitror absorbebit᷑. qui me¬
ridies scriptura dicente ꝓmittitur. et educet sicut lu¬
men iusticiam tuã. et uidicium tuum sicut meridi¬
em: si fiat quod scriptum ẽ. supra. Reuela ad d̾ñm ui¬
am tuam: et spera in eum et ipse faciet. Non sicut
quidã ꝑutant. qͦd ipsi faciant. Nullos enim uidet᷑
attendisse. cum dixit et ipse faciet. nisi eos qui dicũt
nos facimꝰ. id est nos ipsi nos ipsos iustificamꝰ. Ubi qͥ
eiꝰ p̾uenit nos. Preuenit autem ut sanemur: qͥa et sub¬
sequitur ut etiam sanati uegetemur. Preuenit ut uo¬
cemur: subsequitur ut glorificem᷑. Preuenit ut pie
unuamꝰ: subsequit᷑. ut cum illo semꝑ uiuamꝰ. quia sine
illo nichil facere possumꝰ. Utrunq enim scriptum est.
et d̾s m̃s miscd̾ia eius p̃ueniet me. et miscd̃ia tua sub
sequetur me. ꝑ om̃s dies uite mee. Reuelemus gͦ ade¬

Expanded text:
quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umquasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen iustitiam tuam e t indicium tuum sicut meridie, si fiat quod supra scriptum est: reueIa ad dominum uiam tuam et spera in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quuia misericordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum est et: deus meus, misericordia eius praeueniet me, et: miser ordia tua subse q quetur me per omnes dies uitae meae. reuelemus ergo ad e
Abbreviated transcription (Latin):
s uicium quo committitur: nondum om̃i ex parte
sanatue. Qd quidem ut molesceret de ñ recte usa sa¬
nitate descendit. Ex quo uicio iam male ualens. uel
infirmitate. uł cecitate: plura committit. ꝓ qͦ suppli¬
candum ẽ. ur sanetur. et deinceps in ꝑpetua sanitate
uiuatur. ñ suꝑbiendum quasi homo eadem potesta¬
te sanetur. qua potestate uiciatus ẽ. Et hec quidem
ita dixerim. ut altius di iudicium me fatear ignora¬
re:Cur etiam ipsam suꝑbiam quȩ in recte factis ani¬
mo insidiatur humano ñcito ds̃ sanet. ꝓ qua sanan¬
da illi pie animȩ cum lacrimis et gemitib magnis
supplicant. ut ad eam suꝑandam et quodãm calcan¬
dam et obterendam. dexteram conantib porrigat.
ubi enim letatus homo fuerit in aliquo bono oꝑe se
iam suꝑasse suꝑbiam. ex ipsa leticia caput erigit. et
dicit. Ecce ego uiuo.Quid triumphas: Et ideo uiuo:
quia triumphas. Ante tempus enim fortasse de illa

Expanded text:
sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. Et quedam suꝑbia cum magnum sit ipsa pec¬
catum. ita sine alus ꝑ se ipsam ẽ: ut etiam plerunq
ut dixi. ñ in peccatis s in ipsis recte factis. pede celeri¬
ore suꝑueniat. et orrepat. S ideo uerissime dictum
est. qͦd iste aliter intellexit. initium om̃is peccati suꝑbi¬
a. qͣm diabolum ex quo extitit origo peccati ipsa deie¬
cir. et subsequente inuidentia hominem stantem. un¬
de ipse cecidit. inde subuertit. Nam utiq iactantiȩ
ianuam qua intraret serpensille quesiuit: quando
ait. Eritis sicut dii. Ideo dictum est. initium omnis
peccati suꝑbia. Et initium suꝑbiȩ hominis apostata¬
re a dõ. Quid autem sibi uult qd dicit. deinde quomͦ dõ
ꝓ illius peccati reatu subditus ẽẽ poterit. qͦd suum ñ ẽe
cognouerit: Suum enim ñ est inquit: si necessarium
ẽAut sisuum est uoluntarium ẽ: et si uoluntariũ
est. uitari potest. Nos respondemus. Suum ẽ. om̃ino.

Expanded text:
tibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa pectibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideo dictum est: initium omnis peccati superbia, et: initium s u p superbiae hominis apostatare a deo. Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
concedet extingui. Quonam inquit suꝑbiam ipsam.
a peccato separabimus: Quisenim hoc urget cum ma¬
nifestum sit ipsam ẽẽ peccatum: Tam peccare inquit
suꝑbire ẽ: quam suꝑbire peccare.Nam quere quid sit
quodcunq peccatum. et uide si inuenies aliquod si¬
ne suꝑbie appellatione peccatum. Hanc autem senten¬
tiam sic exequitur. et sic ꝓbare conatur. Omne inquit
peccatum. nisi fallor di contemptus ẽ: et om̃is di con¬
temptus a suꝑbia ẽ. Quid enim tam suꝑbum. quam
đm contemnere: Omne gͦ peccatum et suꝑbia ẽ: etiã
scͥptura dicente: Initium om̃is peccati suꝑbia ẽ. Que¬
rat diligent̃. et inueniet in lege multum discretum
ẽẽ a cȩteris peccatis. peccatum suꝑbiȩ. Multa enim
peccata ꝑsuꝑbiam committuntur. s neq om̃ia su¬
ꝑbe fiunt. quȩ ꝑꝑam fiunt. Certe a nescientib. cer¬
te ab infirmis. certe plerunq a flentibus et gemen¬

Expanded text:
coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus ptus superbia est. quid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescien
Abbreviated transcription (Latin):
apli quale
est. nonne ita mirabile. ut nisi quia ipse dicit. cui ue¬
ra dicenti contradicere nefas est.ñ sit credibile: Quis
enim nesciat fidelium a sathana uenisse primam pec¬
cati suasionem. et qͦd ille primus auctor sit omnium
peccatoꝵ: Et tamen quidam traduntur sachanȩ: ut
discant ñ blasphemare. Quomͦ gͥ opussathane exclu¬
ditur. oꝑe sathanȩ: Hec atq huius modi intueatur.
ne uideantur ei nimis acuta quȩ acutule sonant.
et discussa inueniuntur obtusa. Quid qͦd etiam simi¬
litudines adhibet. quib magis admoneat. quid ei
debeat responderi: Quid amplius dicam inquit. n
quia credi potest. quod ignes ignibus extinguntur.
si credi potest. quod peccatis peccata curenture Qd
si ignes quisquam extinguere ñ potest ignibus. s tam̃
possunt ut docui. curari dolores dolorib: Possunt eti¬
am si querat et discat. uenenis uenena depelli. Nam
si et adirtit aliquando calores febrium quibusdam ca¬
lorib medicinalib frangi. etiam ignes ignibus fortasse

Expanded text:
li quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquam id obesset. qui ñ tam quid homineslurt.
quam qͥd possint ẽẽ defendimꝰ. Hic recte aliquanao¬
facit consentire: qm̃ ñ iustificabitur in conspectu
ai om̃is uiuens. Non tam̃ ibi ẽẽ questionem. su n uo¬
sa ñ peccandi possibilitate contendit. in qua nec nos
aduersus eum certare opus est. Nam neq ilus nas¬
iis curo. utrum fuerint hic aliqui. uł sint uł ẽẽ pos¬
sint. qui ꝑfectam cui nichil addendum esset habueris
uł habeant. uł habituri sint. caritatem di. Ipsa est
eri posse confiteor. et defendo. quando. uł ubi. ulio
fiat. nimiũ certare ñ debeo. neq de ipsa possibilitate
contendo. cum sanata et adiuta hominis uoluntatt
possibilitas ipsa simul cum effectu in scĩs ꝓueniat
dum caritas ci quantum plenissime natura nr̃a
na atq purgata caꝑe potest. diffunditur in cordis
sa agitur. quam se iste agendo dicit defensare naui¬
ram. cum et creator & saluator agnoscitur. quamei

Expanded text:
nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est eri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata capere potest, diffunditur in cordibusa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum
Abbreviated transcription (Latin):
sic dictum est. sicut ꝑ uniꝰ delictum in om̃s homines
in condemnationẽ: ut nullus pretermitteret᷑. Sic et
in eo quod dictum ẽ. ꝑ unius iusticiam in om̃s homi¬
nes in iustificationem uite: nullus p̾̃termissus est.N
quia om̃s in eum credunt. et baptismo eius abluuntur
s quia nemo iustificatur nisi m eum credat. et baptis¬
mo eius abluatur. Itaq om̃s dictum ẽ. ne aliquo m alio
pret̃ ipsum quisquam saluus fieri posse credatur. Sic
uno litterarum magistro in ciuitate constituto. rects¬
sime dicimꝰ. om̃s iste hic litteras docet. ñ quia om̃se
ues litteras discant.s: quia nemo discit. nisi queni¬
le docuerit: sic nemo iustificatur. nisi quem xp̃c u
stificauerit. S. esto inquit consentiam: quia om̃is pee¬
catores fuisse testetur. Dicit enim quid fuerint: ñ qd̾
aluid ẽẽ ñ potuerint. Quam obrem et si om̃s homines
inquit peccatores possent ꝓbari. definitioni tam umn

Expanded text:
sicut dictum est : sicut per unius delictum in omnes hom ines sicut dictum est : sicut per unius delictum in omnes hom ines in condemnationem. ius iustitiam in omnes homines in iustificationem uitae, nullus praetermissus est, 11011 quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
nis legis. ita etiam naturȩ humanȩ uiciose saluator
xp̃c est ad iusticiam om̃i credenti. Quod autem sibi op¬
posuit ab eis dici contra quos loquitur. om̃s enim pec¬
cauerunt. manifestum ẽ: quod de his dicebat apłs qͥ
tunc erant. hoc est et de iudeis et de gentib .S: plane
illud qͥd cominemoraui. ꝑ unum hominem peccatũ¬
intrauit in mundum. et ꝑpeccatum mors. et ita in
om̃s homines ꝑtransut. in quo om̃s peccauerunt:
et antiquos et recentiores. et nos et posteriores nr̃os.
sententia ista complectitur. Ponit etiam illud testi¬
moniũ. unde ꝓbet. cum dicuntur om̃is. ñ semꝑ om̃s
omnino. nullo p̃termisso intelligi oportere.Sicut ꝑ
uniꝰ inquit delictum in om̃s homines incondem:¬
ñ om̃s s eos tantum qui illi obedire uoluerunt. et bap¬
tismi eius ablutione purgati sunt. scificatos ẽẽ ñ dubi¬
um sit. Non plane isto testimonio ꝓbat qͦd uult. Nan

Expanded text:
nis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator nis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatuintrauit in mundum e t per peccatum mors et ita inomnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt; et antiquos et recentiores, et nos et posteros nostros sententia ista complectitur. Ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo praetermisso intelligi oportere. « Sicut per unius, » inquit, « delictum in omnes homines in condemnon omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius ablutione purgati sunt, sanctifieatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam
Abbreviated transcription (Latin):
confiteatur ẽẽ miserabiles tenebras in animo huma¬
no. qui scit quemadmodũ debeat leonem domare.
et neseit quemadmodũ uiuere. An et hoc ut sciat. suf¬
ficit ei liberum arbitrium. lexq naturalis: Hec ẽ. sa¬
pientia uibi: qua euacuatur crux xp̃i.S. qui dixit ꝑ¬
dam sapientiam sapientium quia ista crux ñ potest
euacuari. ꝓfecto ista sapientia ꝑ stulticiam p̃dicatio¬
nis qua credentes saluantur. euertitur. Si enim pos¬
sibilitas naturalis ꝑ liberum arbitrium et adcogno¬
scendum quomͦ uiui debeat. et ad bene uiuendum
sufficit sibi. gͦ xp̃c gratis mortuus est. gͦ euacuatum ẽ.
scandalum crucis. Cur ñ etiam ego hec exclamem. im¬
mo exclamabo. et istis increpitabo dolore xp̃iano.eua¬
cuati estis axp̃o. qui in natura iustificamini. a gra ex¬
cidistis: Ignorantes enim di iusticiã et ur̃am constitu¬
ere uolentes: iusticie di ñ estis subiecti. Sicut enim fi¬

Expanded text:
confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humaconfiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim fi
Abbreviated transcription (Latin):
qd exꝑti sumꝰ. etiam si forte ñ legimus. hic fortasse res¬
pondet. Ego cum hoc dicerem: de scͥpturis scis ageba.
Outinam ñ dico aliud quam in illis litteris legit. ue¬
rum etiam contra id quod legit. nichil uellet astruere.
fidelit᷑ et obedient᷑ audiret quod scriptum est. Pumĩ
hominem peccatum intrauit in mundum. et ꝑ pecca¬
tum mors: et ita in om̃s homines ꝑtransut. in quo om̃s
peccauerunt. Et ñ infirmaret tanti medici gr̃am. du
fateri ñ uult naturam humaña ẽẽ uiciatam. Outinã
men sub celo. in quo oportet saluos fieri nos. & ñ pos¬
sibilitatem nature humanȩ ita defenderet. ut ho¬
mo ꝑ liberum arbitrium etiam sine isto nomine
saluus ẽẽ posse credatur. S putat fortasse ideo ne¬
cessarium ẽẽ xp̃i nomen ut ꝑ eius euangłium disca¬
mus quemadmodum uiuere debeamꝰ. ñ etiam ut eiꝰ
adiuuemur gr̃a. quo bene uiuamꝰ. Uł hinc saltem

Expanded text:
quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse resquod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam men sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim
Abbreviated transcription (Latin):
nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis.
etiam iusti appellari meruerunt. et hoc adiutorio
gre dĩ. erum quia sepe in leuissimis. et aliquando
incautis obrepit peccatum. et iusti fuerunt. et sine
peccato ñ fuerunt. Postremo si i abel iusto caritas
di. qua una uere iustus est quicũq iustus ẽ. adhuc
erat quo posset et deberet augeri. quicquid minus
erat. ex uicio erat. Et cui ñ minꝰ sit. donec ad illam eiꝰ
fortitudinem ueniatur. ubi tota hominis absorbeat᷑
infirmitas: Magna plane sententia conclusit hunc
locum cum ait. Credamꝰ gͥ qͦd legimꝰ. et qͦd ñ legimꝰ ne¬
fas credamꝰ astruere: qͦd de cunctis etiam dixisse suffici¬
at. Contra ego dico. nec om̃e qd̾ legiius credere nos ae¬
bere: ꝓpt̃ illua qͦd ait apłs. omnia legite quȩ bona st̃
tenete:. nec astruere aliquid etiam qͦd ñ legimꝰ nefas
ẽẽ: Possumus enim aliquid bona fide testis astruere

Expanded text:
nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmoderatiꝰ aliqͣndo risit. ułanimi remissione iocat᷑ ẽ. uł ui
ret cogitauit aliquid unde eiꝰ in aliud auocaretur in¬
tentio. Et quociens illi ista. ac similia multa surrep¬
serint. An forte peccata ñ sunt. de quib generaliter
cauendis atq cohibendis admonemur p̾cepto apłi¬
co ubi dicit. ñ gͦ regnet peccatum in ur̃o mortali cor¬
pore. ad obaudiendum desideriis eius: his quippe
ne obediamꝰ ad ea quȩ ñ licent. uł minus decent. coti¬
diana et ꝑpetua conflictatione certandum ẽ. Nam
utiq ex hoc uicio mittitur uł dimittitur oculus qͦ
ñ oportet. Qd̃ uicium si conualuerit et p̾ualuerit
etiam adulterium ꝑpetratur in corpore. quod in cor¬
de tanto fit citius quanto est cogitatio celerior: et
nullum impedimentũ morarum. Hoc peccatum
id est hunc uiciose affectionis appetitum. qui mag¬
na ex parte frenarunt. ut ñ obedirent desideriis etꝰ.

Expanded text:
inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uinmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ leuium peccatorũ. uł ñ potuisse. uł si etiã po¬
tuit. ñ debuisse conscribi. Ea quippe scripta sunt. qͥb
et modus adhibendus fuit. et paucis exemplis ad mul¬
ta necessaria lector instruendus. Nam cum ipsos
tunc homines licet adhuc paucos quot uł qui fuerĩt
id est adam et eua quot filios et filias ꝓcreau̾int. et
que illis nomina imposuerint. scriptura commemo¬
rare noluerit. unde ñnulli parum considerantes qͣm
multa scriptura tacite p̃tereat. ipsum cam cum ma¬
tre concubuisse putauerunt. unde ꝓlem quȩ comme¬
morata est ꝓcrearet. putantes illis filus adam sorores
ñ fuisse. quia eas scriptura tunc tacuit. postea recapi¬
tulando inferens qͦd p̃termiserat. adamfilios et filias
ꝓcreasse. nec tempus quo nati sunt nec numerum nec
uocabula ostendens. ita nec commemorandum fuit.
si abel quamuis merito iustus appellatussit. paulo

Expanded text:
titudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo
Abbreviated transcription (Latin):
quinulla commiserat meminisse ñ potuit.: A d¬
huc adiungit u̾ba quib ista sententia uberiuꝰ et
planiꝰ astruatur. Certe inquit primo tempore in¬
adam et eua. ex quibuscam et abel nati sunt. qͣ¬
tuor tantum homines fuisse referunt᷑. Peccauit eua:
scriptura hoc ꝓdidit. Adam quoq deliquit: eadem
scͥptura ñ tacuit. S et cam peccasse: ipsa ȩquȩ scͥptu¬
ra testata ẽ. Quoꝵ ñ mͦ peccata uerum etiam pec¬
catorum indicat qualitatem. Quod si et abel peccasset:¬
et hoc sine dubio scriptura dixisset. S ñ dixit. Ergo
nec ille peccauit. Quin etiam iustum ostendit. Cre¬
damus igitur qͦd legimꝰ: & qͦd ñ legimus nefas creda¬
mꝰ astruere. Hec dicens parum attendit. qͦd paulo
ante ipse dixerat. iam exorta multitudine generis
humani turbe numerositate potuisse scͥpturam dissi¬
mulare omniũ peccata contexere. Hoc enim sisatis at¬
tendisset uideret etiam in uno homine turbã et mul¬

Expanded text:
qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adqui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et mul
Abbreviated transcription (Latin):
casse sensisset. Dicat gͦ ñ ꝑtinuisse ad iusticiam tantã
illoꝵ fidem. qͦs magna multitudine p̃cedentes et con¬
sequentes cum laudib d̾̃m asellum etiã int̾fremen¬
tes quare hoc facerent inimicos clamabant. osanna
fili dauid. benedictus qui uenit in nomine d̃ni. Nu¬
deat gͦ iste dicere si potest. neminẽ fuisse in tanta illa
multitudine. qui ullũ haberet omnino peccatum.
Qa si absurdissimũ est dicere. cur nulla peccata eorũ
scptura commemorauit. quȩ tantu bonũ fidei eoꝵ
commemorare curauit: S hoc etiam ipse forsitan ui¬
dit et ideo subiecit atq ait. S. esto aliis temporibus
turbe numerositate omniũ dissimulauerit pecca¬
ta contexere. In ipso statim mundi primordio. ubiñ
nisi quatuor homines erant quid inquit dicimus.
cur i oiniũ uoluerit delicta memorare: utrumne
ingentis multitudinis causa. quȩ nondũ erat. anqͥa
allor tantum qui commiserant meminit.illius u

Expanded text:
casse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam casse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero
Abbreviated transcription (Latin):
pore excellentia sc̃itatis. si hoc int̾rogari potuissent.
una uoce clamassent. Si dixerimꝰ quia peccatum ñ
habemꝰ nos ipsos decipimꝰ et ueritas in nobis ñ ẽ. An
humiliꝰ responderent fortasse quam uerius: S huic
iam placet. et recte placet. laudem humilitatis. in
parte ñ ponere falsitatis. Ita hoc si uerum dicerent:
haberent peccatum. Quod humilit quia faterentur:
uitas in eis eẽt. Si autem hoc mentirentur. nichilomi¬
nus haberent peccatum: quia u̾itas in eis ñ eẽt. Dicent
forsitan inquit. Nunquid omniũ potuit scͥptura cõ¬
memorare peccata: Et uerum ei dicent: quicunq
dicent. Nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo
respondisse.quamuis uideam tacere noluisse. Quid
eñ dixerit. queso atrendite. Hoc inquit recte dici
potest de his.quorum neq bonoꝵ. neq malorum
scriptura sit memor. De illis uͦ quoꝵ iusticiȩ memi¬
nit. et peccatoꝵ sine dubio meminisset.si qua eos pec¬

Expanded text:
pore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, pore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos pec
Abbreviated transcription (Latin):
samuhel.
nathan. helyam.helyseum. micheam.daniel. ana¬
niã. arariam. misahel. iherechiel. mardocheũ. sime¬
on. ioseph cui desponsata erat uirgo maria. iohannẽ.
Adiungit etiam feminas. deboram. annã samuhel
matr̃e: udith. hester. alteram annam filiã fanuhel.
helisabeth. ipsam etiam d̾ni ac saluatoris nr̃i matr̃e.
quam dicit sine peccato confiteri necesse ẽẽ pietati. Ex¬
cepta itaq sc̃a uirgine maria de qua ꝓpt̾ honore dñi
nullam ꝓrsus cum de peccatis agitur haberi uolo
questionem. unde enim scimus quid ei plus gr̃e col¬
latum fuerit ad uincendum om̃i ex parte peccatum.
quȩ conciꝑe ac parere meruit.quẽ constat nullum
habuisse peccatum: Hac gͦ uirgine excepta. si om̃s il¬
los scõs et scãs cum hic uiuerent congregare possimꝰ
& int̾rogare utrum eeñt sine peccato. quid fuisse res¬
ponsuros putamꝰ. utrum hoc quod iste dicit. an quod
iohes apłs: Rogo uos quantalibet fuerint in hoc cor¬

Expanded text:
Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiungit etiam feminas: \'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeth\'. ipsam etiam domini ac saluatoris nostri matrem, \'quam\' dicit \'sine peccato confiteri necesse esse pietati\'. excepta itaque sancta uirgine Maria qua propter honorem domini nullam prorsus, cum de pereatis agitur, haberi uolo quaestionem — unde enim scimus quid ci plus gratiae conlatum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit, an quod Iohannes apostolus, rogo nos. quantalibet fuerint in hoc cor
Abbreviated transcription (Latin):
eos compensatio cogitanda ẽ: quib insuꝑ et dam¬
natio p̃parata ẽ: Nam et de baptismo paruulorũ
in eodem libro ñ quidem sufficient̃. s quantum
illi oꝑi satis ẽẽ uidebatur utcunq respondi: qͦd
etiam nescientib et fidem suam nondum haben¬
tib ꝓdest. Non tamen de damnatione eorum par¬
uulorum qui sine illo ex hac uita emigrant tunc
aliquid dicendũ putaui: quia ñ qͦd nunc agit᷑ age¬
batur. S ut omittamꝰ et contemnamꝰ ea quȩ breui
tempore patiunt᷑ nec transacta reuocantur. nunqͥd
similit̃ contemnere possumus qͦd ꝑ unũ hominẽ
mors. et ꝑ unum hominẽ resurrectio mortuorum :
Sicut enim in adam om̃s moriuntur: sic et in xp̃o
om̃s uiuificabuntur. ꝑ hanc enim apłicam diuinã
claramq sententiam. satis euidenter elucet. nemi¬
nem ire in mortem nisi ꝑ adam: neminẽ ire in ui¬
tam et̃nam nisi ꝑ xp̃m. Hoc ẽ. quippe om̃s et omnes.

Expanded text:
eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et dameos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter, sed quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore . patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mortuorum ? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. per hanc enim apostolicam diuinam claramque sententiam satis euidenter elucet neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem in uitam aeternam nisi per Christum. hoc est quippe omnes et \'omnes\',
Abbreviated transcription (Latin):
his que commemoraui de illo libro u̾bis meis at¬
tentius intuens ualidam firmamq ñ uideo. Nam
uelut firmamentum eius illud ẽ: quod ibi dixi. Os
autẽ nouit quid paruulis de quorum cruciatibus
duricia maiorum contunditur. aut exercetur fides.
aut miscdia ꝓbatur. quis gͦ nouit quid ipsis par uu¬
lis in secreto iudiciorum suorum. bone compensati¬
onis reseruet ds̃: S hoc ñ immerito dici uideo. de
his qui uł ꝑ xp̃i nomine ac uera religione tale aliqͥd
etiam nescientes patiuntur. uł sacram̃to xp̃i iam
imbuti sunt quia sine societate unius mediatoris
lberari a damnatione ñ possunt. ut possit eis etiã
ꝓ illis malis que hic in diu̾sis afflictionib ꝑtuler̃t.
compensatio illa p̾stari. Nunc autem cum ista que¬
stio ñ possit absolui. nisi etiam de his paruulis res¬
pondeatur.qui post grauissimos cruciatus sine
sacramento xp̃ianȩ societatis expirant. quȩ circa

Expanded text:
his, quae commemoraui de illo libro, uerbis meis athis, quae commemoraui de illo libro, uerbis meis attentius intuens ualidam firmamque non uideo. Nam uelut firmamentum eius illud est, quod ibi dixi: quis autem nouit, quid paruduritia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus?\' sed hoc non inmerito dici uideo de his, qui uel pro Christi nomine ac uera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis afflictionibus pertulerunt, compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis respondeatur, qui post grauissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis expirant, quae circa