comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (French):
alati sb̃ sĩgłis mẽsibꝰ sĩgłi ordĩati. de hiĩs.ii.
sc̃ cardĩales qͥ sigłi duos hĩc ĩde hñt sb̾ fraga¬
neos. a medio oriẽtis flat sbsolanus duoe
iistͥs eurũ. a meridie flat aust sũ nochus
hñs a dexet̾s euronochũ qͥ ⁊ elyroaust̾ a si¬
nstͥs libonothũ qͥ ⁊ austro affricꝰ. a medio oc¬
eidẽtis flat zephirꝰ qͥ ⁊ fauonns hñs a deo¬
ts affricũ qͥ ⁊ libis a sinistͥs coꝵ qͥ ⁊ argestes
a medio sepcẽptͥonis flat parchias qͥ ⁊ septẽ¬

Expanded text:
sub singulis mensibus singuli ordinati. De his quatuor sunt cardinales, qui singuli duos hinc inde habent suffraganeos. A medio orientis flat subsolanus duos nistris eurum. A meridie flat auster sive notus, habens a dextris euronotum, qui et euroauster, a sinistris libonotum, qui et austro africus. A medio occidentis flat zephyrus, qui et favonius habens a dextris africum qui et libs, a sinistris corum, qui et argestes. A medio septentrionis flat aparctias, qui et septen
Abbreviated transcription (Latin):
postrẽo uinũ bomĩ portigit dũ m̃tẽ qͣm
sui dłcedĩe amoris replere dispoĩt q̃dã pͥ
tͥbulaconũ ꝯpũctõe amaricari sunt ut
pꝰ gͦcũ amaritudĩs auidiꝰ bibat᷑ suauis¬
simũ poculũ caritatis. Et ħ ẽ pͥmũ sig¬

Expanded text:
postremo vinum bonum porrigit, dum mentem, quam sui dulcedine amoris replere disponit, quadam prius tribulationis compunctione amaricari sinit, ut post gustum amaritudinis, bibatur suavissimum poculum charitatis. Et hoc est primum sig
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ locatũ ata ut lum̃ eiꝰ fũdo tcie ma̾si¬
onis eẽt ꝯtigirũ. Int̾itꝰ at̃ eiꝰ sursũ ĩ lat̾e
eiꝰ dẽ masionis eccisus ita ut ab hostio
due qͥd̾ mãsiones deorsũ e̾e̾nt. tres u̾o sur¬
ordĩatã. scd̾am ad cibaria eoꝵ. In t̾cia fu¬
isse ĩdomita am̾lia ĩ qͣrca uucia aĩalia . In
qͥnta q̃ sup̃mia erat hoĩes ⁊ uolatilia ⁊ ĩn

Expanded text:
ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero surordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mitia animalia, in quinta quae suprema erat homines et vol
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmiũ sr̃ne remim̃acõis ascẽdt̃ elc̃ĩ d̾i. a
calore oriẽtis a frigore oriẽtis. a calore oc¬
eidẽtis a frigore occidẽtis. calor oriẽtis est
feruor sp̃uał. frigꝰ oric̃tis ẽ timor srͣbie
calor occidẽtis ꝯcupĩa carnis. frigꝰ occidẽ¬
tis cecitas ignorãcie. In calore onẽtis c̃a¬
ad frigꝰ oriẽtis qͣi ad aqͥlonẽ ad ꝯsorcium

Expanded text:
is ascendunt, electi Dei, a calore orientis, a frigore orientis, a calore occidentis, a frigore occidentis. Calor orientis est fervor spiritualis, frigus orientis est timor superbiae. Calor occidentis concupiscentia carnis, frigus occidentis, caecitas ignorantiae. In calore orientis creaad frigus orientis quasi ad Aquilonem ad consortiu
Abbreviated transcription (Latin):
no seraphin ꝑĩgũt᷑ qͥ extẽsis aliis sursũ et
dcorsũ uelãt caput maiestatis ⁊ pedes faci¬
e tñ ĩcecla manẽte.Sub alis at̃ feraphĩ de¬
sr̃ ĩ eo spac̾o qd̾ ẽ ĩt scapulas maiestatis ⁊
ad ꝯtẽpladã faciẽ maiestatis ꝯu̾si. Ip̃anã.¬

Expanded text:
uo seraphim pinguntur, qui extensis alis sursum et deorsum velant caput majestatis et pedes, facie tamen intecta manente. Sub alis autem seraphim desuper in eo spatio, quod est inter scapulas majestatis et ad contemplandam faciem majestatis
Abbreviated transcription (Latin):
undo utat᷑. In ẜa scala pĩgit᷑ prudẽcia ĩ siłi¬
tudinẽ ꝑegm abulãtis. qͣi qͥ mũdũ fugiat
In t̾cia scala pĩgit᷑ fortitudo deorsũ nube a¬
micta.qͣi q̃ mũdũ calcauit ⁊ ĩ sb̾lime sit ele¬
nata sursũ crectis maibꝰ. ħ at sic̃ dicuus¬

Expanded text:
la pingitur prudentia, in similitudinem peregrini ambulantis quasi qui mundum fugiat. In tertia scala pingitur fortitudo deorsum nube amicta, quasi quae mundum calcaverit, et in sublime sit elevata sursum erectis manibus. Hoc autem, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽtis excpͥmũt. In ħ ⁊̃t differẽcia attẽdẽda est
pos disponũt᷑ uirtutes. In calore occidentis
iuatͣ pedẽ pͥme scale młer q̃dã nuda pube¬
lo alciꝰ ĩ ead̾ scala nudꝰ qͥdã uͥgis cedit᷑ ad ex¬
pͥmẽdã pacĩam. In scd̾a scala qͥdã elĩam lar¬
git᷑ ad sigͥficãdã mĩam. In t̾cia scala qͥdã ĩ si¬
milicudĩe orãtis pͦtꝰ tũdẽs desc̾bit᷑ ad ꝯpũc¬
tõnẽ denotãdã. Om̃s ãt uͥtutes sursũ respic̾e
debẽt ut ꝓ hũana laude nͥ fiat a frigore oc¬
cidẽtis iuxcͣ pedẽ pͥme scale qͥdã de cañua ob¬
uoluta facie ꝓdiens corruit ⁊ ĩ lapide̾ offẽ¬
dẽs uas qd̃ ꝑcat ꝯfrĩgit ⁊ ad eccpͥmẽdã igno¬

Expanded text:
munt. In hoc etiam differentia attendenda est, pos disponuntur virtutes. In calore occidentis juxta pedem primae scalae mulier quaedam nuda pubelo altius in eadem scala nudus quidam virgis caeditur, ad exprimendam patientiam. In secunda scala quidam eleemscala quidam in similitudine orantis pectus tundens describitur, ad compunctionem denotandum. Omnes autem virtutes sursum respicere debent, ut pro humana laude nihil fiat. A frigore occidentis juxta pedem primae scalae quidam de caverna obvoluta facie prodiens corruit, et in lapidem offendens, vas quod portat confringit, ad exprimendam igno
Abbreviated transcription (Latin):
Nam doct̾na sine uita arrogantem reddit
uita sine doct̾ma in uilem facir. Sacdonis p̃dicatõ
oꝑib ꝯfirmanda ẽ. ita ut ꝙ docer u̾b̾ instruat ex¬
emplis. uã ẽ .n. illa doctna qmͣ uiuẽde sequit᷑ fox¬
ma. Nam li  turpiꝰ est ꝙͣ si bonũ ꝙ quisq smone¬
bone actõis ⁊ bone p̃dicatõis dt̃ here studiũ nam al¬
sit bñ doce̾. sicur .i. nũmidi metllũ ⁊ fignꝰ ⁊
ꝑ figurã. simiꝰ ͦ. patrũ. ꝑ pondꝰ hũilitas designat᷑ ꝙͥ
g ͤ ab his trib disc̾pauĩt nõ metallũ s terra erit

Expanded text:
Nam doctrina sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo instruat exemplo. Vera enim est illa doctrina quam vivendi sequitur forma. Nam nihil turpius est, quam si bonum quod sbonae actionis et bonae praedicationis habere debet studium; nam alsit bene docere. Sicut in numismate metallum, figura et per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui ergo ab his tribus discrepaverit, non met
Abbreviated transcription (Latin):
patre ꝓcedit qnem potius eor hic debeamiis acci¬
ꝑx dictum ẽẽ. Dilectionem d̾m m̾ito aueritur¬
.pat̾ em̃ solus ita deus ẽ ut nõ sit ex deo. at ꝑ hoo
dilectio que ita deus ẽ ut ex d̾o sit. aut fulms ẽ. fut
sp̃t sc̃i. S in ꝯseantib cum d̾i dilectionẽ ꝯ memoruss
nõ qua nos eumsiaua ip̃e dilexit nul ÷ milit filiũ
suum littatorẽ ꝓpc̃tis nr̃is et hinc ex ortatꝰ eẽt
uc et nos inuicẽ diligamul ita d̾s in nobis ma
ueat quia utiq duectionem d̾m dix̾at statim no¬
lens de hac re aꝑcuis aliquid eloqui in hoc in q̾d
cognoscuu quia in ip̃o manemus ⁊ tp̃e in nob̾
qura de spn suo dedit nob̾. Sc̃s itaq nobis sp̃c de auo¬

Expanded text:
Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo; et ideo dilectio, quae ita Deus est ut ex Deo sit, non ipse Patsanctus. sed in consequentibus, cum dei dilectionem commemorasset, non qua nos eum, sed qua nos ipse dilexit et misit filium suum liberatorem pro peccatis nostris, et hinc exhortatus esset, ut et nos inuicem diligamus atque ita in nobis deus maneat, quia utique dilectionem deum dixerat: statim nolens de hac re apertius aliquid loqui: in hoc, inquit, cognoscimus, quia in ipso manemus et ipse innobis, quiade spiritu suo dedit nobis. sanctus itaque sp
Abbreviated transcription (Latin):
detueluo in nicta racione conduderes ño
natnte ẽẽ fuiũ set uolitutis. Actille ni¬
gllantissime iuculim ꝗ̃ siu̾e ab eo utr̃ dẽ
pater uolens an nols̃ fit̾ oeuis: ut si respondẽt¬
nolens sequeretur illa misena. quã de d̾o credere m¬
magna in sama ẽ. Si aũt dicet uolens respond̾etꝰ
eñ gͦ et ip̃e noluntate sna oeus ẽ nõ natura. quid
gͦ restat nisi ut ob misce mutesc̾e̾t ⁊ sua in t̾co¬
gacõne obligatum in solubili uinculo se ui¬
d̾et. S uoluntas d̾i. Si et ꝓpͥe dicenda est aliqͥͣ
tas qmͣ noluntas uid̾o me despu sc̃o ĩ istoli¬
bro scom sꝑ scriptuts n oͣt disputasse qd fi¬
delibus susficit iam scientib dm̃ ẽẽ sp̃m sanc¬
tum nec alt̾uis sb̾e nec inmorẽ auã est pater
qnͣtum ualuinius ad momnimus eos qui rõm
itatem dm̃ in memoria nr̃a intlłigencia
uoluntate. que tria insua mente naturali¬
t̃ diui nitꝰ ĩstituta quis qͥs uinacit̾ ꝑ spicit ⁊
amͣ magnum fit ⁊ q̃uam unde pot sempit̾¬

Expanded text:
uderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si respondernolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua tas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod fidelibus sufficit iam scientibus deum esse spiritum sanctum, nec alterius substantiae nec minorem, quam est pater quantum valuimus, admonuimus eos qui rationitatem Deum in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest
Abbreviated transcription (Latin):
illius sũme t̾mtatic imnaginẽ ad qmͣ sumimã
timitatẽ remmiscendã uidẽdam diligen¬
dam ut eam recoldetur eam ꝯtẽpletur eã
delectetur cotum d referre quod uuut.
n̾m ne uanc imagiem ab ead̾ tunta¬
tem fcãm et sno iitio int̾ius indet̾iris¬

Expanded text:
illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur eam contempletur, ea delectetur, totum debet re ferre quod vivit. Verum ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in
Abbreviated transcription (Latin):
nr uistĩa. sa piã et si auid eius iͦ. ⁊ hoc erat ce¬
seiuidisse dubitare nõ pot̾at. Scio in quid
eo auod nescis necredentis fallantur. raꝑtũ
in auid eundem hominẽ usm in t̾cium celũ
at illud celum. aut corpus erat aut sp̃c. si corꝰ.
enit et corꝑes oculis iuisum est. cur illud celũ
ẽẽ scitur etm corꝑe iuuisum ẽẽ nescitur. si aũ
sp̃c ẽc̃t erat aut corꝑis imaginẽ p̾buit et

Expanded text:
r iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caese uidisse dubitare non poterat. scio, inquit,eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si corpus erat et corporeis oculis uisum est, cur illud caelum esse scitur et in corpore uisum esse nescitur? si autem spiritus erat, aut corporis imagin
Abbreviated transcription (Latin):
te seu asꝑitate remũcient. s alia quadam
uisiõe alia luce alia retum euudencia et
ea longe cec̾is p̾stanciore ata c̃ciore Rur¬
sus igͥ ad eandem ip̃a apłi u̾ba red̾amui et
ea diligencius p̾scintemus. ħ sine dubitacõ¬
ne pͥmitus constituo multo mag̃ ata in cõ

Expanded text:
te seu asperitate renuntient, sed alia quadam te seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus igitur ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus co
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit̃ fidelis ut eum sic fludirem. acsi
illud quod se uidisse narrabat ip̃e iudissem
nut petͦ ille discus sũmusuis ecelo. ut ioħm
quicomͣ in apoc̃. se uidisse cõscrrpsit ut ere¬
chieli tampus ille cum ossibus mortuorum
spectu eius seraph. ⁊ ami. unde carbo assũptꝰ
ppħe iabia mũdat mamfestum ẽ eum ig¬
rasse petiusse in corꝑe an exͣ corpus ip̃e ea
uid̾it. s si extca corpus uisa sunt et corꝑa
nõ funt. Ad huc queri põt uttũ ymagĩes
corꝑum fu̾int an ea sub̾a que nullã coiͣ
similitudinẽ gerit sic̃ uirtuces prudencia¬
iustitia castitas. caritus. pietas et quecumq
alie sunt auas intelligñdo atq cogitando
enu̾amus. disc̾minus diffimꝰ nõ utiq irtu¬
entes uinam̃ta eqͣꝵ uł colores uł qũo sole so¬
nent aut quid redoleant aut quid more sapi¬
ant. aut quid qctantibus de calore sen fugo¬
re mollitudine seu detancia diu̾cia leuita¬

Expanded text:
simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud quod se vidisse narrabat, ipse vidissemruit Petro ille discus submissus e coelo , ut Joanni quidquid in Apocalypsi se vidisse conscripsit , ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum spectu ejus Seraphim, et ara unde carbo assumptus Prophetae labia mundavit ; manifestum est eum igsse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deiustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenita
Abbreviated transcription (Latin):
no dubito. ut in sompns nidẽs in sompins me
imiens ten̾em atꝙ sñtirẽ. ħ cñ fallebar aliqñ
quod amico m̃õ ꝙ̃ siłr in sompnis idebari
id ip̃m ꝑ suad̾e conabar . nõ eẽ illa corꝑa q̃
uidebamus. s ẽẽ imagines sompmancium
ium etip̃e utiq int̾illa. sic michi appareret
quod pant̾ loqueremur. S ⁊̃ tunc aliud ali ip̃¬
quid iud̾e dormiente̾m ⁊ utrum ista ego iu¬
d̾em om̃ino nõ scire. u̾m cum eidem ip̃i
ꝑ suad̾e molebar quod ip̃e nõ eẽt ĩta nõ¬
pot̾at amuis mirbilit̾ ingilaus amã a
dorimentis nisi duci imaginib corꝑi ac
si corꝑa ista eẽnt. In extasi aũt unũ audi¬
re potui ⁊ enm rusticanũ iux ualentẽ
ꝙ senciebat expͥm̾e. qui et ugilare se
sciret ⁊ ind̾e quiddam nõ oculis corꝑis nã
ut eus u̾bisutar qnͣt recołe possum amina
m̃a in quid uidebat eum nõ oculi meł nõ
tñ sciebat utr̃ corꝰ eẽt an imago coi ͭ. Nõ
em̃ erat talis ut ip̃e discerneret. u̾mptũ

Expanded text:
n dubito, ut in somnis videns, in somnis me miens, tenerem atque sentirem. Hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter in somnis videbam, idipsum persuadere conabar, non esse illa corpora, quae videbamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi appareret quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid videre dormientem, et utrum ista ego viderem omnino non scire; verum cum eidem ipsi persuadere moliebar quod ipse non esset, poterat, quamvis mirabiliter vigilans, anima dormientis, nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora ipsa essent. 4. In ecstasi autem unum audire potui, et eum rusticanum vix valentem quod sentiebat exprimere, qui et vigilare se sciret, et videre quiddam non oculis corporis. Nam ut ejus verbis utar, quantum recolere possum: Anima mea, inquit, videbat eum, non oculi mei. Non tamen sciebat utrum corpus esset, an imago corporis. Non enim erat talis, ut ista discerneret, verum tam
Abbreviated transcription (Latin):
nr piens in sp̃e qua est etałr absñs su
aliqua iaginesui siłi. nõ utim.si aħtũ
inte c̾m põt ab alio mag̃ abalio mipͣ¬
c̾intur. ħ sunt tͥa gn̾a iusioꝵ de quibus
et insuꝑioribus libris aliquid dixinnis
sicut res postulare iudꝑbatur. nõ cñ eaꝵ
nuatis qm̃ suscepta qõ flagitat. ut de

Expanded text:
praesens in specie qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili, sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio miitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen eanuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. ⁊ om̃ia aue in eis conspicua sunt oc
quippe celum et e̾tam. ⁊ ea que in eisui¬
de possuus. ⁊̃ intenebͥs cõstituti cogita¬
mus ubi mob̾ uidentis ocłis corꝑeis ałm ã¬
tñ corꝑales imagnies intuenuir seu nãs¬
nemus seu fictos sicut cogitacõ forma¬
ue potu̾it. alt em̃ cogitannis cartagi¬
nem am̃ nouimus. alit̃ alexand̾am
qmͣ nõ nouimus. t̾cium uo illud qd
dultc̃o inclłcta conspicit᷑ eas res contnu

Expanded text:
terra et omnia, quae in eis conspicua sunt ocuquippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu uerasnemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet,
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe exient. ut mortuũ corpus iac̾et don
xacta uia de mõsttͣone mẽbiis mortuis aĩa
ridd̾etur ⁊ nõ qĩ doximẽs eiuguaret. Aut
extasi alienatus demio rediret insensus
si nortuus õmo reuiuscet. ꝓũi quod ui¬
dit raptus us int̾ciũ celum auod ĩ siͤ sc¬
re conformat ꝓpe uidit nõ imiagmałr
Set quia ip̃aa coͣrꝑe alienato utr̾ õmo¬

Expanded text:
um corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alien
Abbreviated transcription (Latin):
monstrata est t̾ciũ gelum fuisse dubitemus
nõ etat illud t̾cium celum. s illa ostñsio
sic ordinata est. ut uid̾etur sͥ ascend̾e pͥmũ
celum suꝑ quod uidet alfm auo rursusas¬
cendens it̾m alt̾m uid̾et suꝑuis. quocum
nem dubitauit neq dubitare nos uolu
se scire apꝰ dicit. solus ille nõ c̾aat umi eẽ
qui nõ credit apło. scit gͦ hominẽ raatum
ẽẽ usq int̾tium celuiti. ꝓmn iᵈ quo ratus

Expanded text:
ns erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum neque dubitauit neque dubitare nos uoluise scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum
Abbreviated transcription (Latin):
malis ecͥcitus qui dyxit. Et dici usq ad
tͣmum seciui. ego dixi dñe misetere mei
se dut̾ me et manducam. Qĩ cuisam sug¬
sio ꝑͣcepto dei debuit añ poni. ec docis do̾ do̾
serpenti quia secisti tu ⁊ maledictus tu ab¬
ab om̃ibus peccorib ⁊ ab om̃ib uestiis que
sunt siꝑ e̾cam. suꝑer peccus tuum et uũttẽ

Expanded text:
t dicet usque ad terminum saeculi: Ego dixi, Domine, miserere mei; seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑga q̃nͣ nos ut scianuus ut cumq conami᷑
i gͦ sciebat sp̃italia ꝑ corpꝰ corpalia extra¬
corpus indi omnino nõ posse. cur nõ pp̃ea ip̃a q̃
disse certul nchominꝰ erat. Si aũt corꝑalia eẽ
nou̾at nõnisi ꝑcorpus uid̾i potuisse. cur nõ ⁊̃
nou̾at. Uñ gͦ dubitat utrum incorꝑe an exͣ
corpus ea ind̾it uisi forte ita⁊̃ dubitat uty̾
illa corꝑa ansimilitudines corꝑm fu̾int. pͥꝰ
itaq ind̾amus quid sit inu̾boꝵ istor cõncex¬
ione uñ rrõ dubitet atꝙ ita cum remanẜit
und̾ dubitet foxtassis exhiis de quibus
nõ dubitat quomodo ⁊̃ illud dubitet appa¬
rebit. Scio in quid hominẽ in xp̃o añ ãnos¬

Expanded text:
a nos ut sciamus utcumque, conamur. Si ergo sciebat, spiritualia per corpus, corporalia extrcorpus videri omnino non posse; cur non per ea ipsa quae disse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos
Abbreviated transcription (Latin):
Sic em̃ ait. uͥ auid̾ nõ debet uelire cap̃. cũ
sit imago et głia dei. muliet aũt głia uiti
est. nõ quo mens femine eãd̾ ꝑ̃maginiẽ caꝑe
nõ poiłit. cum in illa gr̃a nos dicat nec mas¬
culum eẽ. nec feminã. s quod forcassis iua ħ
nõdum ꝑceꝑat quod sit magnicõne d̾i ⁊ rro
regñte. ac disponiante paulatĩ fũat ꝓceptu

Expanded text:
sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro r
Abbreviated transcription (Latin):
apłi u̾b̾. si exalus forte scuꝑtutaꝵ locis
uł rõne ꝑspicua inueniat ad ꝙ doceat
siũ int̾cio celo eẽ paradisum siũ nõ eẽ
cũ ⁊ ip̃m t̾cium celum quid sit nõ uqͥ¬
do appareat utt̾ in tebus corꝑalib an
forte inspiritalib intelligendum sit
posset quid̃ dici nõ insi in locum aliꝙ̃
corꝑalem hominẽ mꝑi potuisse cum
corꝑ̾e ⁊ s quia ⁊ ħ ita posuit u̾ nescire
se dix̾it. uttũ in corꝑe an exͣ corpus
raptus sit. quis aud̾̃at dic̾e sescire. qd̾
ad spintalia. Nẽc ip̃a dubitacio euis uelud
gines nõ discemuntur om̃mo a corꝑib
insi cum homo redditus sensibus cõrẜ¬
it recognoscit se mulis fuisse Smaga¬
uus auas nõ ꝑsensum corꝑis hauriebas¬
.quis em̃ cum asopno eingilau̾it non

Expanded text:
i uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut gines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis
Abbreviated transcription (Latin):
celum inꝑtum ẽẽ et inparadilum. Uͥcũꝙ
sit ꝑradisus. nõ ut ħ fu̾it inꝑci int̾tiũ
celum quod in paradisum. s pꝰ ĩt̾ciũ
celum ⁊ post mñ in paradisum. et ħ sic.
ambiguum est ut ñ michi uid̾atur pos

Expanded text:
elum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfrui. ħ si forte lignũ illud nõ ad ꝓpͥetatẽ
ut u̾m lignũ ⁊ na poma euis. s ad figurã
uoluit. acciꝑe hant exitum aliꝙ̃ recte fi¬
del u̾itatiq ꝓ babilem uisum est. ⁊ qui¬
busdam duos illoc pͥmos homines nuꝑtias
suas fuisse furatos. ⁊ añ inixtos ẽẽ cõcubi¬
tum am eos aui c̾ãuãt copulassent qmͣ rẽ
nomine ligmi fuisse significatã. uñ ꝓhĩti
erant donec oꝑcuno temꝑe ñg̾entur. Qĩ
uero mea etatefta ẽẽ credendi sunt: ut
exꝑectanda eẽtinaturitas pub̾tatis aut
nõ illud time legitimũ eẽt eum pͥmum
si̾ potuisset. cum aũt nõ potuisset nẽ utiz
fieret insi forte sponsa erit apatͤ tͣdenda
et expectanda erat notoꝵ sollempintas
et cõuiuii celebͥcas ⁊ dotis estimacõ ⁊ cõscͥptõ

Expanded text:
perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio
Abbreviated transcription (Latin):
ns uisibilibꝰ homines disciplina ecc̃as¬
tica remou̾i et eiecit adam. ⁊ collocauit¬
uita etiam spiritant̾ significabatur ħita re
pccor utiq in misia et ordinauit merubĩ
et flammeã tũpheam que u̾citur custodi¬
re uiam ligni uite ħ ꝑ celestes utiq potã¬
ces etiam inparidiso isibili fc̃m ẽẽ cre¬
dendum est ut ꝑ angłitum mĩst̾ium eẽt
iic ignea quẽdam custodia nõ tũ frustͣ
fcm̃i ẽẽ insi quia significat aliauid d̾spirita¬
li paradiso nõ est utiꝙ dubitand̾. nõ tñ
ignoro quibusdam ẽẽ iisum festinacõe
p̾u̾cisse illos homines apecitum sc̃e bo¬
is et mali. et ĩ mato temꝑe ꝑciꝑe uoluis¬
se quod eis dilatum oꝑtumꝰ seruabatur
idꝙ egisse temptatorẽ ut p̾cerpendo qud̃
nõ dimi talibus congruebat offend̾e deum
et ab eus rei utilitate alienarentur ex¬
cusi ata dampnati. ad aͣmͣ si suo cemꝑe sic̃
deus uolebat acced̾ent possent ea salubͥt̾

Expanded text:
ris uisibilibus homines disciplina ecclesiasris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauituita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃e ueniemus adcum ⁊ mansionẽ ap̃ eũ
facienuis replicatũ est gͥ in cap̃. suꝑbi quo
exitu concupiuerunt quod aẜpente sug¬
gestum. enitis sicut dii. ecce inquid adam
fc̃us est tamamͣ inuis ex ub. u̾ba em̃ st̃
ħ dei non tam huic exultantis qmͣ cet̾os
ue ita suꝑbiant det̾rencis p̃p̃ quos ista
conscripta sunt fc̃s est in quid tamam᷑
imuit ex ub̾ incognoscendo bonũ et ma¬
lum. quid aliud intelligend̾ isi exemplũ
tiuoris incuciendi eẽ p̾positũ quod nõ so¬
lum ño fu̾it fc̃s qͣlis fiꝰ uoluit. set neoilld̾
quod fc̃s fuc̾t consuauit. et nunc in ꝙͥ
deuẜ ne aliqũ extendat manũ etsumat
tam exaua suptus est suꝑiora u̾ba dei st̃¬
diso felici quodam corꝑis stictu statu. se¬
pari utiq debint aligno uite sĩ quod ex
ip̃o illi subsust̾et. felix ille ip̃e status exre
sacram̃tum iusibile iniusibił sapĩe alie¬
nandus mutia fu̾at uł iam moriturus

Expanded text:
patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: factus est tanquam unus ex nobis. Verba enim Dei sunt non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt: Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, in cognoscendo bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumatram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sdiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corposacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus
Abbreviated transcription (Latin):
et edes fenũ agri. In sudore facies tue e¬
der panem tuum donec conu̾tarie mt̃¬
nim exqͣ sumptus es quia t̾ca es et ĩ
c̾tam ibis. hos ẽẽ eẽnt int̾ra labores
hũani geñis auis ignorat: et quia
nõ eẽrit si felicitas que in ꝑadiso su̾at
ħ ł apͥe n̾ba hͣ pͥmitus accipe nepigeat
seruanda tñ est et expectanda signaficacio ꝓpħx¬
te qm maxime̾ ħ intuetur d̾i loqũtis intencõ
tħ nõ scriptoris narrantis uł affirmantis s
ip̃iꝰ pͥmi hominis u̾ba intlłnda sunt ut di
uocau̾it uitam. et fec̃ doꝰ deus et muueri eiꝰ¬
nec me sepuis piget dic̾e anarratore retum
ipͥe gestarum exigãd̾ est utea narret fca
ẽẽ que fc̃a sunt et ea dcã ẽẽ aue dc̃a sunt.
Sicut aũt infc̃is queritur ꝙͥ fc̃m sit. Et ꝙͥ¬
significet. Siũ em̃ sigurate siũ ꝓpͥe dc̃m sit
quod dcm̃ ẽẽ narratur. dc̃m tñ ẽẽ nõ debet
putari figuratum. et dixit deus. ecceadã
erat faciamus hominẽ sicut ⁊̃ doꝰ d̾ se et

Expanded text:
et edes fenum agri. In sudore faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani generis quis ignorat? Et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat ba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diuocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae enec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et derat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ mou si iam sp̃italie erat adam qnnus
m̃te nõ corꝑe quo cdere potuit quod ꝑserpẽ¬
tem dcm̃ est id̾o dm̃i ꝓhibuisse. ne frũctu illiꝰ
ligni uesc̾entur quia sciebat eos si fecissent
futuros ut dõs p̃p dmoscentium bom et
mali tanqmͣ ħ tm̃ bonũ creature sue creaçor
potilisse An quia ħ cred̾e ip̃e nõ posset pp̃ea

Expanded text:
iritualis erat Adam, quamvis mente, non corpore, quomodo credere potuerit quod per serpentem dictum est, ideo Deum prohibuisse ne fructu ligni illius vescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dignoscentiam boni et mali, tanquam hoc tantum bonum creaturae suae Creator pot
Abbreviated transcription (Latin):
batañ ꝑcc̃m uec iam illam nuditatem au¬
debant ostend̾e talibus oculis que displi
cebat et suis. Dñs ergo uolens iam pecca¬
tores more iusticie int̾rogatꝰ punire ani¬
pliuis amͣ erat illa pena dequa iam coge¬
bãtur erubesc̾e. Quis nũciatuit in quid
tibi quia nudꝰ es insi aligno ꝙ p̾ceẜam
tibi tm̃ ne exeo manducares ab eõ edis
qui sic fu̾at cõminatꝰ fecit ad u̾ti con¬
cupĩaut̾ mẽbra ubi dc̃i sunt aꝑti oculi
etsetutum est quod puderet. et dicitadã
ui ħĩ s̃iformnitatem cõfusio es noht̃ cori¬

Expanded text:
bat ante peccatum; nec iam illam nuditatem aubat ante peccatum; nec iam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displcebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, aqui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: ui
Abbreviated transcription (Latin):
nuditatem suam roꝵ eoꝵ intencionem
in suꝑna substollens insi pꝰt᷑ pcc̃m pudẽ¬
dũ inmbris mocum penali mebioꝵ lege
sensisent. Sic gͦ affecti sunt uc solent asfi¬
ci homines sub oculis hominũ. Et talis. af
qui codis inspector est. S aud nr̃ si suꝑ¬
beuolentes ẽẽ sic̃ dii euanuerunt in cogi.¬
tacõuibus suis et o błcuratũ est in sipiens
tor eoꝵ. Se ꝯmippe dixerunt inbabundancia¬
am sua taulo au̾tente faciẽ stulti fc̃ĩ st̃
.Quid em̃ iam ip̃os pudebat gͥ se ip̃os uñ
sunt ⁊ succĩtoria fecetant multo uehem̃¬
cius ab illo ⁊ sic succĩti iuderi ũebantur
qui cumꝙͣ familiari temꝑam̃to ad eos
uidendos ꝑcreaturm uelud uisibilẽ
uelud hũãnos oculos afferebat. Si eñi ppea
sic apprebat ut homines tanqͣm cum ho¬
mine loquerentur ĩadm̃ abrabam ad
q̃rcum m̃bre illa ip̃a ꝓꝑe amicicia xudo¬
rẽ onerabat post pt̾mr pr q̃ fiduciam da¬

Expanded text:
suam eorum intentionem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfequi cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapitente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim propterea sic adparebat, ut homines tamquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambrae, illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam da
Abbreviated transcription (Latin):
absconderunt se adam et mulier ens
a facie dm̃ in medio ligno quod est in
ꝑadiso. cum deus au̾cit intͥns ccus faciẽ
suam. ⁊ fit homo conturbatus. nõ mi¬
remur ħ fĩ que siłia sunt aem̃cie per
nimiũ pudorem ac timorẽ. Iuo quoq
oculto in stinctu nõ qui escente ut ea nes¬
cientes fac̾ent que aliquid significarẽt
añ scicuris postis tẽ auos uta conscrip¬
ta sunt. et uocauit doꝰ deus adam et dixit
illi ubi es : increpantis uox est nõ ignorã¬
tis. ⁊ ħ sanͥ ad aliqm ꝑtinet significacõ¬
nem. quod sic̃ p̾ceptum iiro datum est
ꝑ quẽ ꝑueniret ad femniã. Ita ubi pͥor
ad feminã ꝑcc̃m aũ adiabolo ꝑfeminã¬
sunt. S de hiis id agñte potentissima sa¬
piencia d̾i. nõ aũt nõ significata resera¬
mus. S gesta defendimus. Rit gͦ adã
ie est sołe dñi ꝑ creaturũ tali actom cõ¬
giuam in for huana pͥmis illis hõĩbus
appatere quos tñ nũqmͣ ꝑmisit adu̾t̾e¬

Expanded text:
absconderunt se Adam et mulier eius absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior ad feminam, peccatum autem a diabolo pesunt, sed de his id agente potentissima sapientia Dei. Non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. 46. Respondile est, solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus appa
Abbreviated transcription (Latin):
ra cales iam conuen̾at uisitari qui dif¬
fecerunt aluce u̾itatis. fortassis em̃ aliis
cum illis aña loquebatur. sicut ⁊̃ ange¬
lis loquitur ip̃a in conmutabili ũitace
ulustras m̃tes eoꝵ ubi estintellectus noc¬
se simul quecuma etiam ꝑ temꝑa non
sunt simul ãcum q ⁊ forte in ꝙͣ sic cum
eis loqueuatur. et si nõ tanta participaci¬
oue d̾ine sapiencie qnͣtam capiunt ange¬
srip̃o gen̾e nisitacõnis ⁊ locutionis. fortas¬
sis ⁊̃ illo qͥ fit percreaturam siũ ĩ extusi
sp̃c corꝑalibus imaginib siuc ip̃is sensi¬
bus corꝑis aliqͣ sp̃e p̾sentata. uł ad indẽ¬
dum. uł ad audiendum sicut in angłis
sius sol uidi deus uł sonare ꝑnubem
nũc tñ quod audienint uocẽm dei ain¬
bulatis in paradiso ad uesꝑant. Nõ insĩ
ꝑcreaturam insibilit̾ fc̃m est. ne sb̾a
illa innisibilis. ⁊ ubiꝙ cota q̃ ꝑacus ⁊
locali. ⁊ tꝑali motu apeuisse c̃datur ⁊

Expanded text:
ra tales iam conuenerat uisitari, qui dera tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis icum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angesed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibilis et ubique tota, quae patris et locali et temporali motu adparuisse credatur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
pectorimi᷑ pecc̃orib concũb̾endi appecitus. uͥ
succedant nascencia morientibus. S tñ ⁊̃
in ip̃a iam pena in se sue generositatis ũd̾
aĩa rõnalis bestialem motum in m̃bͥs sue
caris etub łe eiq incussit pudorem uou
solum ama ħ ibi senciebat ubi nũamͣ
anc̃a tale aliquid senserat: uĩn ⁊̃ quod il¬
retur. qñ in sua nuditate intħ indet̾es pa¬
ciebatur ibi conpletum est dñe in uolũ¬
tate tua p̾stitisti decori mõ uͥtutẽ. au̾cis¬
tiant̃ faciem tuam et fc̃s sunł contur
batus. Demq illa conturbacõnẽ ad ẜoli
głianda deseruerant ꝑudenda cexerunt nec
arbitor eos cogitasse aliquid millis folus
quod talibus congrueret Contegi iam m̃bͣ
pturienan. s oculta instinctu ad ħ contur¬
lacõne conpulsi sunt. ut ⁊̃ calis pene sue
significacio anescientibus sieret que pͤta¬
corem sc̃a conũcẽnt. ⁊ doc̾et scripta lecto¬
.rem. et audierunt uocem dñi ambulã¬
tismparadiso ad uesꝑam. ea quippe uo¬

Expanded text:
t in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid senserat, uerum etiam quod ilretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. ibi conpletum est: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum cbatur; denique illa conturbatione ad foliaglorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus cprurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe ho
Abbreviated transcription (Latin):
rebat quid ẽẽt eiq respondebatur uł cini¬
tas est. uł ppͥ sunt. uł aliꝙ aliud cũ uid̾et
maginẽ corꝑali simlem celum applła¬
re uomisset. sic erat imago corpis enis etiam
inqua illus inpcus ascend̾at. sic gͫ et su¬
um corpus applłatet qmius iagnẽ
celi nz curraret disc̾n̾e auid sciret et qͥe
nesciret .i. ꝙ sciret raptum hominẽ us
aec̾tiu celun nesciret aũt utt̃ ĩ corpe
an exͣ corpus si simpłr natraret uisionem carum
rr̃ nomnib applłans illa que uidit qualit̾ er̃at
similia. uani et nos dicimus cum sompina nr̃a
nanamus. uł aliꝙͣ in eis reuelaconem uidi mõ¬
cem. uidi fluuium. uidit cres hommnes et si quid
euis mͦi ea nomina cubuentes ulis imaginib
que hñt res ip̃e auar̾ simiłes. erãt apłt aũt¬
et id̾o scitur qũo potuit imagiiałr corpus
illuis hominis apparere. Nam si celum corꝑe¬
um uidebatur quare latebat utium corꝑeĩs

Expanded text:
rebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quacaeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae habent res ipsae, quarum simi— et ideo scitur — quomodo potuit imaginaliter corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
umptũ auia nõ dum peꝑeat femina nec
dolor et gemitus puientis nisi ex onpe
mortis est aue illa p̾cepti crausg̾sione c̃¬
cepta est ałibus auid̾ etiam tunc m̃bris
.s si homo nõ pectasset. nõ utio moritu¬
ne ⁊ alio quodam statu feliciore iuuctu¬
us dones post uitam bñ gestam intãleꝰ
nuitari mererentur sicut iam sux̃ ptib
locis insinuauimus reffertur ħ pena
et ad xdetacem utt̾e insi auia id auod

Expanded text:
Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis, nisi ex corpore mortis est quae illa praecepti transgressione concepta est; animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique morituris, et alio quodam statu feliciore victuris, donec post vitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut jam supra pluribus locis insinuavimus. Refertur haec poena et ad proprietatem litterae. Nisi quia id quo
Abbreviated transcription (Latin):
dei cunt q̃ ub̾o lectoris intellectui relinꝙ̃ uct᷑
uoluminis huiꝰ ñi p̃lotuti sumus. ꝓm̃ secpẽ
etat oꝑatus qui iom expectaco inpietatis ac
supbie sue igni destinatus fu̾at sempit̾no. nc̃
ꝗ auod corpenti dicitur et ad eum que ꝑser¬
pentem oꝑatus est utiq refertut ꝑculdubio
siguratum est. Nam in hiis ũbis temptator
ilie describitur quaus gn̾i huãno fututus
eẽt quod genus huanũ ꝓpagan cunc cep̃.
qnͣ h in di ãbosum est camqm in setpencem
litis accipienda sut. et mullis duobud
ad uisus manicheos editis libͥs degenesi qnͣt
potuimus disenumus. et si quid dilige̾¬
cuis et congnuencius auas potn̾imus. ꝙͥ¬
deus ad hecit. ut efficiamus nũc tñ nt̾a
intencio mauud qmͣ suscepimus ullo
exigñte au̾tenda est. Et mulien dixit.
tuum. In tͥsticiis panes filios. et ad iur᷑
tuum conu̾sio cua. et ip̃e tui dñ abitur
ħ auo in mulierem di u̾ba figunate ac
ꝑꝑhice multo cõmoduis incelliguntur

Expanded text:
dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur,uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde erat operatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempiterno. Nunc ergo quod serpenti dicitur, et ad eum qui per serpentem operatus est utique refertur, procul dubio figuratum est: nam in his verbis tentator ille describitur, qualis generi humano futurus esset; quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tanquam in serpentem accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri dixit: tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelliguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
lum nõ ^ corꝑeis oculis iudit in c̾tum sibi ẽ
dic̾et utt̃ in corꝑe an eͥxͣ corpus id ind̾it R estat
gͦ fortasse ut qm m̃tiui nõ posset apꝰ. qui tã¬
ta cura egit ut disc̾nes quid sciret. et aiuid
nesciret ħ ip̃m eum intlłigamꝰ ignorasse

Expanded text:
oreis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse,
Abbreviated transcription (Latin):
ut et ueratit᷑ et utilit̾ scriberentur. quia
si mñdacit᷑ nõ utiq utiłr utadq̾tauus qͦ
morbo suꝑbie iaborant homie bodie no¬
si incatorem conantes refetre. si quid e¬
gerãt mali cum sibi uelint tribii. Si ꝙ
egetũ bom. mulier in quid qrd dedisti me¬
dedit aligno et esci. Qĩ ad u̾data sit ut

Expanded text:
ntur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mededit
Abbreviated transcription (Latin):
uit. S alio modo quodã etiã ip̃e deceptus÷
s dolo illo serpentino quo mulier seducta
est mulo mͦ illum arbitor potiusse seduci.
tat eos si tetigessẽt uelud dc̃s fut̾es tamꝙ
eis dĩntatẽ inuid̾et qui eos fec̾at. s ⁊̃¬
sautatorẽ lat̾e nõ pot̾at sollicitauit aliꝙ
cali m̃te p̃dcs eri ullo modo crede potuisse
ꝙ eos dens ab esca illuis ligni iniudendo
netuiss. s qui pła ꝑsuasum est illud pc̃cn
ficut sꝑ snad̾i talibus posset. conscuiptum
est aut sicut legi abom̃ib oꝑteret et si a pau
mnscrbitur. Geñ donec homo pͥmus de
paradiso dimissus est undecĩ ubs. sũi
asserendo atq diffendendo que c̃ta sunt nb
siul asserendo atqi nquirendo. arbitrãdo
obscuris unicuiq quod sũciat quã nos
docendos inquibus dubitaminus ostendẽ¬
tes tem̾itatem᷑ affirmandoͥ amouentes
alectore ubi msi nõ ualumus p̃be scĩe
firmitatẽ Iste aũt duo decimus liħ ea iã

Expanded text:
uit. ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; uit. ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulieest, nullo modo illum arbitror potuisse seduci bat eos, si tetigissent, velut deos futuros, tanquam eis divinitatem invideret, qui eos homines fescrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua itali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a pauciinscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃a est .i. ił ꝑ illam ĩ ur x̾uancaretur. nam
et ip̃m dicit p̾uaricatorẽ ubi ait. ut simils¬
tuomem pͥuaricacomis ade qui est forma
futuri seductum tñ negat. Nam et in t̾ro¬
gacus nõ ait muliet ꝙͣ dedisti urecũ
nam credendum est. quod insimulatꝰ᷑⁊ cul¬
tu credidit eẽ aliquio utilitatis.s muliet᷑
amori ad ħ malum trahenci refist̾e nõ s¬
ualint faciens quod sciebat nõ ẽẽ faciend̾
ne suas quib deꝑibat atq deftierat mor¬
tiferas delicias consitari ita et adꝯm
post̾a qmͣ deligno ꝓ h̾ito seducta mulier mã¬
ducauit. ei ꝙ dedit᷑ ut simul edent noluit emi
contͥftare qmͣ credebat posse sñ suo solacõ ẽ¬
tabesc̾e̾. si ab enis alienaretur aĩo et omurao
ula int̾ire discordia. nõ quid̾ carius uictꝰ ꝯ¬
cupicea᷑ qmͣ nũdũ senẜat ĩ resistente lege
m̃bid legi mentis sue. s anucali qͣdam bñ¬
uoncia qͣ płmq fit ut offendatur deus ne
homo examico fiat iramicus quod eũ sac̾e¬

Expanded text:
caretur. Nam et ipsum dicit praevaricatorem, ubi ait: In similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat: nam et interrogatus non ait: Mulier quam dedisti mihi, nam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? Sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non valuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas quibus deperierat atque deflebat mortiferas delicias contristaret. Ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducavit, eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solatio contabescere, si ab ejus alienaretur animo, et omnino illis interest discordia, Non quidem carnis victcupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua plerumque fit ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicos: quod eum non face