comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mana uota sortiretur uictoriam.: ubi mul¬
titudo occisoꝵ cadaueꝵ colles ex se uisa sit¬
montium erexisse. Ecte t̾ribiliter formidan¬
da ꝓdigia et delectabiliter amplectanda mi¬
racula. Pax illi fuit ꝓ solatio regi signũ
israhelitici tempore. huius causa uirtutis. Nã
ibi columpna ignis p̾cesserat hic figura lã¬
padis ammonebat. Uellem nosse ꝙ fuerit tã¬
ti ardoris secretum mist̾ium. tam manifes¬
tum ꝓlatum. S qͣntum ip̃o inspirante ui¬
deor agnoscere non tacebo. Nam contra he¬
reticas acies sicut olim in corpore non cessa¬
uit sp̃u dimicare. ita credebat sͥ contra a la¬
ricum arrianum. itex bellandi redlire con¬
stantiam. Quanta fuit illi semꝑ ꝓ cultu
catholice religionis auiditas. cum in requie
posito acdhuc sollicitudinis non desit ubeu¬
tas: Nam qui tunc in synodo ad confundẽ¬
dum hostem u̾ba fidelia ꝓtulit. hic in cam.¬
ꝑo arma tractauit uictorie.
Sulier in uico tonaciaco dum aquam

Expanded text:
mana vota sortiretur a Domino victoriam. Ubi mulmana vota sortiretur a Domino victoriam. Ubi multitudo occisorum cadaverum colles ex se visa est erexisse. Ecce terribiliter formidanda prodigia et delectabiliter amplectenda miracula. Parum illi fuit pro solatio regis signumIsrahelitici temporis huius causa virtutis. Nam ibi columna ignis praecesserat, hic figura lampadis admonebat. | Vellem nosse, cur fuerit tanti ardoris secretum mysterium et tam manifestum prolatum. Sed quantum ipso inspirante videor agnoscere non tacebo. 23 Contra haereticas acies sicut olim in corpore non cessavit spiritu dimicare: credebat sibi contra Halaricum Arrianum iterum redire Constantium. Quanta est illi semper pro cultu catholicae religionis aviditas, cum in requie posito adhuc sollicitudinis non desit ubertas? Nam qui tunc in synodo ad confundendum hostem verba fidelia protulit, hic in campo arma tractavit victoria. Mulier in vico Tonatiago dum aquam
Abbreviated transcription (Latin):
hylarius ea nocte purgauit. Qui num¬
qͣm uiderat ornamenta cdiei. cepit illi no¬
uus sol mire claritatis nasci. Apud illum¬
nasa tunc fabricata sunt omnia. quau¬
do coꝵ meruit uidere facturam. Et ut ita
dicam. quodammodo posss illi mundus ẽ
natus. cum factꝰ est agnitus. Cecus ad frẽm¬
eiuis martinum beatum festinabat acced̾e
iste eum in suo templo dignatꝰ est illumi¬
nare. Quanta micat gr̃a donatoris. qui sit¬
p̾uenit desideria supplicantis.
uid etiam dignum referam de tam
regali misterio. quod ab ip̃o est in
ira hereticam gentem pugnat᷑us armatas
acies commouissi: media nocte meruexit
de basilica beati hylarii lumen suꝑ se ueni¬
ens aspicerez ammonitꝰ insuꝑ. ut festinant᷑
s non sine uenerabił loci or̃one. aduersus
hostes conflictaturus descenderet. Quod ille cdi¬
ligenter obseruans et orationi occurrens. tan¬
ta ꝓspetitate altero ꝓ se pugnaturo ꝓcessit ad
bellum. ut intͣ horam ddiei t̾ciam. ultra hu¬

Expanded text:
Hilarius ea nocte purgavit. Qui nunHilarius ea nocte purgavit. Qui nunquam viderat ornamenta diei, coepit illi novus sol mirae claritatis nasci. Tunc illi fabricata sunt omnia, quando eorum videre meruit facturam; et, ut ita dicam, quodam modo post se illi mundus est natus, cum factus est agnitus. Caecus ad beati Martini ecclesiam festinabat accedere, iste eum in suo templo dignatus est illuminare. Quanta micat gratia donatoris, qui praevenit desideria supplicantis! 7. Quid etiam dignum referam de tam regali mysterio, quod ab ipso est in dum contra haereticam gentem pugnaturus, armatas acies commovisset, media nocte meruit de basilica beati Hilarii lumen super se veniens aspicere, admonitus insuper, ut festinanter, sed non sine venerabilis loci oratione, adversus hostes, conflictaturus descenderet. Quod ille diligenter observans, et orationi occurrens, tanta prosperitate, altero pro se pugnaturo, processit ad bellum, ut intra horam diei tertiam ultra hu
Abbreviated transcription (Latin):
uedam puella in hanc uitam uc¬
uiens. dexteram mortuam trax̾at
siatura formantez et debilem manum ĩ
speciem glomi collegerant. ueruoꝵ fila
contractaz Auxa suo stamine digitoꝵ te¬
la marrebat. Lunc occurrens ad beatissi.¬
mi hylarii sepult̾am: int̾ressione euis
uiuacib est officiis ordinata. Paulañ
mobił iugor. articulos stupentes. ⁊ ungues
inrepsitz Post longa cempora manꝰ illi tr̃
nata ẽ cum sensit munera confessorie ..
Extinta uenit matͥs ab utero. uiua redi¬
it de sancti sepulchro. Ecte qͣm largua re¬
muneratoris ẽ pietas. ut que natura nõ
genuit. hic membra suppleret,
ci post uota successit. Nam cum ad
bran martini limina ꝓ recipiendo lumi¬
ne uitentus ꝓperaret. in scĩ hylarii prete¬
riens templum ingressus est. Quod cum
uigilias officio solito celebrarent cl̾ici. mane
facto aꝑtis ocłis. ip̃e diem cepit aliis nun¬
ciare. qui hoc semper egebat audire. Apud
quem semꝑ una nox erat. teuebras illi sc̃s

Expanded text:
edam puella in hanc vitam veniens, dexteram mortuam traxerat natura formante, et debilem manum in speciem glomi collegerant nervorum fila contracta: fluxa suo stamine digitorum tela marcebat. Tunc occurrens ad beatissimi Hilarii sepulturam, intercessione ejus vivacibus est officiis ordinata: paulatim mobiles vigor articulos stupentes et ungues irrepsit. Post longa tempora manus illi tunc nata est, cum sensit munera confessoris. Exstincta manus venit ab utero, viva rediit de sancti sepulcro. Ecce quam larga remuneratoris est pietas, ut quae natura non genuit, hic membra suppleret. ci post vota successit. Nam cum ad beati Martini limina pro recipiendo lumine intentus properaret, in sancti Hilarii praeteriens templum ingressus est. Quo dum vigilias officio solito celebrarent clerici, mane facto, apertis oculis, ipse diem coepit aliis nuntiare, qui hoc semper egebat audire. Apud quem una semper nox erat, tenebras illi sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia uela usꝙ ad minimam pallam
sic̃ prius fuerant restituta. Cunc concito
cursu qͣntum pridie t̾ruculentior. tanto
nunc letior nunciauit eligio att ille
accedens omniaq sicut dudum fuerãt
suis in locis composita cernens. martyrẽ
quidem laudauit s xp̃i clui nomen sic̃¬

Expanded text:
omnia vel usque ad minimam pallam, omnia vel usque ad minimam pallam, sicut prius fuerant, restituta. Tunc concito cursu, quantum pridie truculentior, tanto nunc laetior nuntiavit Eligio, atque ille accedens omniaquae, sicut dudum fuerant, suis in locis conposita cernens, martyram quidem laudavit, sed Christi domini
Abbreviated transcription (Latin):
fronte fenestras atq ingrediente die fec̃
discedere noctem. Sicꝙ homo dupplo mu¬
nere recepto a dorans xp̃m discessit laudãs
eligium. Alio tursus temꝑe dum ap̃
ꝑisius commoraret q̃dam die mane confu¬
git ad eum tremebundꝰ custos basilice sc̃ẽ
columbe uirginis. Puolutusꝙ pedib eiꝰ.
nunciauit eadem se quiescente nocte uas¬
tatam onini ornatu fuisse basilicam. Qr
eliguis audiens tͥstis est admodum esfec¬
tus. Cito tamen ad solita spei p̾sicdia recur¬
rens. clementer refouit custodem. Deuide
ad sc̃e columbe oratorium ꝑgens. or̃one
p̾missa hec loquebat᷑ uerba. Audi inqͥt
sansta columba que dico. Nouit meus
redemptor. nͥ cito ornamenta tabernaculi
huius furata redux̾is. equidem spinis al¬
latis faciam hanc ianuam ita obserari.
ut numqͣm tͥ in hoc loco ueneratio p̾beat᷑
ab hodie. Dixit hec ⁊ discessit. Et cite soq̃n¬
ti die custos maturius surgens iuenit

Expanded text:
fronte fenestras, atque ingrediente die fecit fronte fenestras, atque ingrediente die fecit discedere noctem: sicque homo duplo munere recepto, adorans Christum discessit laudans – 30. Alio rursus tempore dum apud Parisius commoraret, quadam die mane confugiit ad eum tremebundus custos basilicae sanctae Columbae virginis, provolutusque pedibus eius, nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam omni ornatu fuisse basilicam. Quod Eligius audiens, tristis admodum effectus, cito tamen ad solita spei praesidia recurrens, clementer refovit custodem, deinde ad eundem oratorium pergens, oratione praemissa, haec loquebatur verba: 'Audi', inquit, 'sancta Columba, quae dico. Novit meus redemptor, nisi cito ornamenta tabernaculi huius furata reduxeris, equidem spinis adlatis faciam hanc ianuam ita obserari, ut numquam tibi in hoc loco veneratio praebeatur ab hodie'. Dixit haec et discessit. Et ecce! sequenti die custos maturius surgens, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
uadam ut̾m die cum ꝑulus cõmo¬
uaret᷑ ac nccessario quedam loco
abire pararet. explorantes egen ꝑ quod it
transiret. parauerunt se cuncti iuxta mor¬
tem in ponte. Quo cum eliguis aduentas¬
set singulisq ut solebat sigillatĩ mani¬
bus elemosinam includeret. deuenit int̾
cet̾os ad quendam cocum. quetulis ualde
uocib clamitantẽ: cui tum elemosinam
manui imn pon̾e uellet. subtrahens ille ma¬
num clamabat uirtute qͣ poterat. Dñe
inquiens eligi habe in me pietatem.
Oculis crncem impͥme quod magis deside¬
ro prebe. Cunc ille ualde composite clissimo¬
lans ac sũbridens. tu inquit amice non te
nosti signare: Nou̾at enu uir sanctus
iactantiam uirtute fug̾e: in quo poterat
gr̃a concessa lat̾e. S cum his eadem i¬
ingeminans importune clamitaret. tu in¬
quiens dñe tu signa. Ille fidem homuus
ceruens signum crucis imp̾ssit. Et .o. mira
xp̃i potentiꝙ. Stntim sigaum. sangͥnis
unda secuta. du clausas ilico rescrauit sũb

Expanded text:
uadam iterum die cum Parisiis commoraretur, ac necessario quemdam locum adire pararet, explorantes egeni per quod iter transiret, paraverunt se cuncti juxta morem in ponte: quo cum Eligius adventasset, singulisque ut solebat sigillatim manibus eleemosynam includeret, devenit inter caeteros ad quemdam caecum querulis valde vocibus clamitantem; cui cum eleemosynam manu imponere vellet, subtrahens ille manum clamabat virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, oculis crucem imprime, quod magis desidero praebe. Tunc ille valde composite dissimulans ac subridens: Tu, inquit, amice, non te nosti signare? Noverat enim vir sanctus jactantiam virtute fugere, in quo non poterat gratia concessa latere: sed cum is eadem ingeminans importune clamitaret: Tu, inquiens, Domine, tu signa. Ille fidem hominis cernens, signum crucis impressit, et, o mira Christi potentia! statim signum sanguinis unda secuta, diu clausas illico reseravit sub
Abbreviated transcription (Latin):
quod semel tempore uesꝑtino sacer¬
dotalis cecus dum diuinis canticis ꝑso-¬
naret repente ictu fulmineo celestis
flamina lacerne fomentum ꝑcuciens
cunctis in tuentib lumen prebuit mi¬
rabiliter et num quã deinceps tulgo¬
rem amiserit qd̃ diuino misterio usq
hodie instincto fouet᷑ pabulo hiis gestis
clarissimi uiri et si indignis quib expli¬
cata sunt dictis nunc tempore congruo
t̾minũ dare disponimus. Ori manus im-¬
ponimus introrsus ad conscienciam
redire festinamus. Et qui de que imita¬
ri non possumus pastronũ nobis fieri
postulamus ut suis meritis aduuem᷑
cuiꝰ natalicia celebramꝰ eo opitulante
qui cum patre ⁊ sp̃u sc̃o uiuit et
regnat deus ꝑ omnia scl̃a scłorum.

Expanded text:
quod semel tempore vespertino sacerquod semel tempore vespertino sacerdotalis coetus, dum divinis canticis personaret, repente ictu fulmineo coelestis flamma lucernae fomentum percutiens, cunctis intuentibus lumen praebuit mirabiliter, et nunquam deinceps fulgorem amiserit, quam divino ministerio usque hodie instinctum fovet pabulum. 44. His gestis clarissimi viri, etsi indignis quibus explicata sunt dictis, nunc tempore congruo terminum dare disponimus, ori manum imponimus, introrsus ad conscientiam redire festinamus. Et quidem quem imitari non possumus, patronum nobis fieri postulemus; ut suis meritis adjuvemur cujus natalitia celebramus, eo opitulante, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uino. La scilicet nauis est in qua qui ad¬
herent huius scl̃i transeunt mare et
ad patriam longe positam uidelicet
regni celestis ꝑueniunt liberi. Ibi nẽpe
ab ĩminentib malorum procellis uisi¬
bilium et inuisibiliũ confugii efficit᷑
portus ibi a scłi fluctib seu turbinum
tempestatib euadendi tribuitur gracia.
Illic cotidie infundunt sal sapiencie
infirmis et ignaris ibi ꝑ intercessionẽ
beati patroni nostri ab eterno et inui-¬
sibili medico medela tribuitur in¬
firmancium per eam prorsus nau¬
fragi atꝙ exules pristinam reducũt᷑
ad patriam. Pretermissis igitur cete¬
ris inquibz post paululum ut supra
pollicitus sum operam dabo nunc de il
la que ante sepulcrum suspendit᷑ lã¬
ꝑade breuiter dicam. fertur a ministris
oleo semel fuisse impleta et exundan¬
te sancto liquore multitudinis de super
iugi effundere labe. Ex quo multi ꝑunc¬
Et hoc non sine admiratione fatendũ

Expanded text:
vino. Ea scilicet Navis est, in qua qui advino. Ea scilicet Navis est, in qua qui adhaerent, hujus saeculi transeunt mare, et ad patriam longe positam, videlicet regni coelestis, perveniunt liberi. Ibi nempe ab imminentibus malorum procellis visibilium et invisibilium, confugii efficitur portus; ibi a saeculi fluctibus seu turbinum tempestatibus evadendi tribuitur gratia. Illic quotidie infundunt sal scientiae infirmis et ignaris; ibi per intercessionem beati Patris nostri ab aeterno et invisibili medico, gratis medela tribuitur infirmantium: per eam prorsus naufragi atque exsules pristinam redeunt ad patriam. 43. Praetermissis igitur caeteris, in quibus post paululum, ut supra pollicitus sum, operam dabo; nunc de illa lucerna quae ante sepulcrum Beati suspenditur, breviter dicam. Fertur a ministris oleo semel fuisse impleta et exundante sancto liquore multitudinem desuper jugi effundere labe  Forte, lapsu, ex quo multi peruncmitatibus. Et hoc non sine admiratione fatendum,
Abbreviated transcription (Latin):
quem corpore linquerat non affectu.
lutẽ reddendo se prodiit esse p̾sentem
ut quasi celitus lumen ostensum aut
radius quidam solis erumpens totum
orbem claritate suꝑni luminis illustra-¬
ret. Ex quo ꝑ omnes ciuitates ac uicos
inmense multitudines uelud men̾si¬
um tempore ad areas tritici ita ad ec-¬
clesias populi congregabant᷑. Et non so¬
lum de diu̾sis miraculis sanitatum
uicinas ciuitates uerum etiam uniu̾¬
sa regna terrarum tanquam uolatu
pennigero fama clarissima refulsiss.
Et nisi basilica ip̃a magna ex parte
ampliata fuiss capacitate sua in-¬
firmancium multitudinem re¬
cipere nequiuiss. Et si deum me¬
ruero ducem adhuc de hiis que
nunc triumphator egregius ege¬
rit breui sermone ostend̾e cupio.
igne eciam
plane ab antiquis p̾cessorib ubi
hec geruntur nauis ob portum nauigii
uocitatur. Qui quasi presagio futuro¬
rum quondam hoc olim indicat no-¬
men quo nunc affectu manifefrat di¬

Expanded text:
quem corpore reliquerat non affectu. quem corpore reliquerat non affectu. alutem reddendo se prodidit esse praesentem, ut quasi coelitus lumen ostensum, aut radius quidam solis erumpens, totum orbem claritate superni luminis illustraret: ex quo per omnes civitates et vicos, immensae multitudines velut messium tempore ad areas triticum, ita ad ecclesias populi congregabantur. Et non solum de diversis miraculis sanitatum vicinas civitates, verumetiam universa regna terrarum, tanquam volatu pennifero fama clarissima refulsisset. Et nisi basilica ipsa magna ex parte ampliata fuisset, capacitate sua infirmantium multitudinem recipere nequivisset. Et si Deum meruero ducem, adhuc de iis quae nunc triumphator egregius egerit, brevi sermone ostendere cupio. Digne etiam plane ab antiquis praecessoribus, ubi haec geruntur, NAVIS ob portum navigii vocitatur, qui quasi praesagio futurorum quodam hoc olim indicat nomen, quod nunc affectu manifestat di
Abbreviated transcription (Latin):
dentib quiuerit liberare. In morte de¬
niq tua o pastor bone omnes nos inter¬
isse quis ambigat.
N terea uentum est ad basilicam. ubi
nunc dei sacerdos. glorioso triumpho.
resurrectionis tempus expectans. miro
decore iacet humatus. quam quidem
dudum ip̃e summo construxerat nisu.
Corpus illatũ sepulcro plebs uiuer-¬
sa. pastoris absentiam sustinere non
ualens. ultra humanum modum anu¬
gitum pauimento prostrati reddebãt.
ita dumtaxat. ut eciam ministris
eccłie uix ꝑmitteretur libertas officii ꝑsol¬
uendi lugebant qͥdẽ qͣi absentẽ quẽ
ñ amiserant sed p̃miserant: nescienteᷤᷤ
plane qd̃ legationem pro ip̃is celum pe¬
netrans diuinis obtutib fungi ꝓperat:
ut ubi interpellaret pro plebe qd̾ hic
poscenti redderet ac fideli. ibi funderet
uota quod hic responderet uotis. Nec mo¬
ra. a semet patitur esse absentem. quẽ
interris positus labore fouerat indesi¬
nenti. Sed ilico sp̃u ꝓperat uisitare

Expanded text:
dentibus quiverit liberare? In morte dedentibus quiverit liberare? In morte denique tua, o pastor bone, omnes nos interiisse quis ambigat? 41. Interea ventum est ad basilicam, ubi nunc Dei sacerdos glorioso triumpho resurrectionis tempus exspectans, miro decore jacet humatus, quam quidem dudum ipse summo construxerat nisu. Corpus illatum sepulcro, plebs universa pastoris absentiam sustinere non valens, ultra humanum modum mugitum pavimento prostrati reddebant. Ita duntaxat, ut etiam nec ministris ecclesiae permitteretur libertas officii persolvendi. Lugebant quidem quasi absentem, quem non amiserant, sed praemiserant; nescientes plane quod legationem pro ipsis coelum penetrans divinis obtutibus fungi properat, ut ibi interpelleret pro plebe, quod hic poscenti redderet ac fideli; ibi funderet vota, quod hic responderet votis. 42. Nec mora a semet patitur esse absentem quem in terris positus labore foverat indesinenti, sed illico spiritu properat visitare
Abbreviated transcription (Latin):
tere ur̃bis innumerabiliũ populorum
repente undiq caterua confluxit. Con¬
stipantur menia. atria. omnesq platee:
intantum deniq. ut nisi auxilium
affuiss beati antistiris. pars maxima
ppłi contrita sub pedib. in ab rupto spi¬
ritu. constipatione tantorum necarẽt᷑.
Erat omnium planctus inmensus.
meror intolerabił. Tantoꝙ gemitu lu¬
gentes erũpebant in uoce. ut lapidea e¬
ciam pectora. ĩmensos profunderent
fletus. Nescio an fuisset inibi quis tam
crudelis et demens. qui se a la crimis po¬
crepuit fragor. ut locus ille quasi a mag¬
no tonitruo concuti putaret᷑. Et cũ eẽt
omnium inifinitus anime meror. cle¬
ricoꝵ prorsus interrupti singultus.
accidiosa lamẽtatio spiritalib himi ᷤᷤ
canere uix sinebat. Ca tantum modo
inter singultum uerba. dolencium ge-¬
mitus extorquebat. Heu grex desolate
quid agis: En amisso pastore disꝑgeris.
Et quis uinquam de ab ip̃orum rapidis

Expanded text:
tere urbis innumerabilium populorum tere urbis innumerabilium populorum repente undique caterva confluxit: constipantur moenia, atria, omnesque plateae, intantum denique ut nisi auxilium adfuisset beati antistitis, pars maxima populi contrita sub pedibus, vi obrupto spiritu, constipatione tantorum necarentur. Erat omnium planctus immensus, moeror intolerabilis, tantoque gemitu lgentes erumpebant in voce, ut lapidea etiam pectora immensos profunderent fletus. Nescio an fuisset inibi quis tam crudelis et demens, qui se a lacrymis recrepuit fragor, ut locus ille quasi a magno tonitruo concuti putaretur. Et cum esset omnium infinitus animae moeror, clericorum prorsus interrupti singultus, acediosa lamentatio spirituales hymnos canere vix sinebat: ea tantummodo inter singultuum verba dolentium gemitus extorquebat: Heu, grex desolate, quid agis? en amisso pastore dispergeris, et quis unquam te a luporum rabidis
Abbreviated transcription (Latin):
nulli etiam post triduũ non tam desi¬
deratum quam necessarium corpori in¬
dulgerent cibum audelicet dum in pro-¬
fundiore intelligencia sacrorum uolu¬
minum pleriq conuersantes. tanquã
copiosis dapib inhiantes expleri neqͥue¬
rint et contuendo acrius inflammarẽt᷑:
et iugi certamine ita aduersus carnẽ
agonizarent. ut in nullo uoluptati eiꝰ
ac libidini concedentes. animã uͦ a len¬
dam sapiencie pastib et sciencie cibis
in magis semꝑ agentes. Exultans pater
de tali studio filiorum tandem feriore
reposito ꝓperat ab eterno exigere patͤ.
Et subito adest dominus consolari acre
tum. fulgeret miraculis beate cõsum¬
macionis gloriosum tempus aduenit.
S cum fracta iam euo menbra defice.¬
rent. afflictum emortuir ꝙ corpus onꝰ
abstinencie roborabat: et qd̃ natura
neglexerat meritum confirmabat.
Itaq plenus dierum. etatis sue tempo-¬
re cõsũmato. meritorum splendore
chorus cans. terrena terris menbra ꝯ¬

Expanded text:
nulli etiam post triduum non tam desideratum quam necessarium corpori indulgerent cibum; videlicet dum in profundiore intelligentia sacrorum voluminum plerique conversantes, tanquam copiosis dapibus inhiantes, expleri nequiverint, et contuendo acrius inflammarentur, et jugi certamine ita adversus carnem agonizarent, ut in nullo voluptati ejus ac libidini concedentes; animam vero alendam sapientiae pastibus, et scientiae cibis in majus semper agentes. Exsultans Pater de tali studio filiorum, tandem fenus repositum properat ab aeterno exigere Patre. Et subito adest Dominus consolari ac mutum fulgeret miraculis, beatae consummationis gloriosum tempus advenit. Sed cum fracta jam aevo membra deficerent, afflictum emortuumque corpus onus abstinentiae roborabat: et quod natura neglexerat, meritum confirmabat. Itaque plenus dierum, aetatisque suae tempore consummato, meritorum splendore coruscans, terrena terris membra com
Abbreviated transcription (Latin):
diuius extendit᷑: atꝙ in antetioris funda¬
menti statum tota fabrica renouat᷑. Quid
plura: tam du iacuit sacerds in puluere. do¬
nec pariter surgerent senex de or̃one infans
de morte. Ecte uita laudabił que de alterius¬
morte corporis necẽ precib effugauit spolia¬
uit cartarum sp̃e habens in xp̃o. Mors ibi iu¬
i ñ tenuit: uͥ hylaruis uim or̃onis inges.¬
sit. s tanta res non pͭ nt̃is uerb̾ plus oma

Expanded text:
divivus extenditur, in anterioris fundadivivus extenditur, in anterioris fundamenti statum tota fabrica renovatur. Quid plura? Tandiu jacuit sacerdos in pulvere, donec pariter surgerent, senex de oratione, infans de morte. Ecce vita laudabilis, quae de alterius corpore necem precibus effugavit, spoliavit Tartarum, spem habens in Christo. Mors ibi jura non tenuit, ubi Hilarius vim orationis ingessit. Sed tanta res non potest nostris verbis plus o
Abbreviated transcription (Latin):
um de ecilio regressus inttoiuit pista¬
hũ. summo fauore plaudebant õs
pariter eo quod eccl̃ia recepiss pontificem.
grex pastorem. Ac si om̃s cum ip̃o tunc redliᷤ¬
sent ad patͥam: ita sine illo se exules fuisse
eniq post aliquos dies. infans qui¬
dam sine baptismi regeneratione
defunctus c̃ duplici morte dampnatus. Pre¬
sentem uͦ lucem amiseratz et pena futuri se¬
culi ñ carebat. Tunc mat̾ extincti que iam
mat̾ non euit dum filium non hr̃et. ꝓ uo¬
luntat ad pedes sc̃ĩ hylarii: pͥcedentib lacri¬
meum. aut mͥ aut baptismo. Qui ppłi patea
agnosce. ut ego mat̾ uocer. queso obtine¬
as. Sic illa plus lacrinis perente qͣm uerbis:
commotus ẽ pietate uir dei ⁊ spectante ppło ad
consueta arma recurrens. in t̾cam ꝓᷤt̾nitur.
Mox paulatim defuncti pallor in ruborem
agnoscunt: uox ad ducto aere de pectoris domi¬
cilio conflata ꝓfert̃ gressus suis uestigiis re¬

Expanded text:
um, de exsilio regressus, introivit Pictaum, de exsilio regressus, introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem; et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exsules fuisse Deinde post aliquot dies infans quidam sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus, praesentem amiserat lucem, et poena futuri saeculi non carebat. Tunc mater exstincti, quae jam mater non erat, dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii, praecedentibus lacryum, aut mihi, aut baptismo; qui populi pater agnosceris, ut ego mater vocer, quaeso, obtineas. Sic illa plus lacrymis petente quam verbis, commotus est pietate vir Dei, et, spectante populo, ad consueta arma recurrens, in terram prosternitur. Mox paulatim defuncti pallor in ruborem agnoscunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis re
Abbreviated transcription (Latin):
dñi precedente crucis auxilio descendit in insu¬
lam. Coꝙ uiso serpentes in fugam conu̾isi sũt:
ñ tolerantes eius aspectum. Tunc bagxulum si
uirtutis potentia de signauit. Nec ampliꝰ lib̾¬
tas illis ẽ octupare ꝙ uetuit: ⁊ tamqͣm si ħ
ñ sit t̾ra s pelagus. dum suꝑ illam partem
uerent᷑ attingere. facilius erat islis mare transi¬
re qͣm uocem. Qincommutabilem t̾minum.
de sermone plantatum. Apparet qͣntum est me¬
lior adam scls antiquo. Ille serpenti pariuit:
iste seruos ht̃ qui possunt serpentib imperare.
Ille ꝑ bestiam de sede paradysi ꝓiectus ẽ: iste de
suis cubilib serpentes exclusit. Deposuit an¬
guis antiquum mendacium qui didic̃ im¬
plere mandatum. O hylari dulcedo medica¬
mentum et meritum: ante quẽ sine mora ue¬
nena sugata sunt. Addidit t̾ram homini¬
nib: qr in locum belue incola tͣnsmigͣuit.
S reu̾tamur ad ordinem. inmimrnm.

Expanded text:
Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insuDomini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam: eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus adspectum. Tunc baculum figevirtutis potentia designavit: nec amplius libertas est illis occupare, quod vetuitn sit terra, sed pelagus; quia dum semper illam partem verentur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem. O immutabilem terminum, de sermone plantatum! Apparet quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit; iste servos habet, qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradisi projectus est, iste de suis cubilibus serpentes exclusit. Deposuit anguis antiqui mendacium, qui didicit implere mandatum. O Hilarii dulcedo, medicamentum, et meracum, ante quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco belluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
uatum cestificor. ꝓ correctione cunctoꝵ. Nam
pene totum mundum graui etrore confusũ.
palmam tam̃ ip̃e martirii ñ amisit. Itaq
equo meritoꝵ lumine non absconsus. qui ab¬
cognito eius aduentu: romam festinanter
accurrit. Quem cum iam p̾terisse cognost̾et.
usꝙ gallias consecutus ẽ. Neꝙ enim martinꝰ
qͥ ad huc cathetuminus xp̃m clamide sua tec¬
tum uid̾e meruit. illi deuotus occurreret. nisi
ꝑ omnia mist̾iis plenum in co sp̃m p̾uidiss.
Nec mirum si ille qui c̃m prius uidit in par.¬
pere. postea illum habitare cognosceret in doc
liaꝵ insulam ꝓpinquaret. relatione uicinoꝵ
agnouit. ibidem ingentia scrpenctum uolu¬
mina sinc numero ꝑuagari. Et ob hoc quã¬
uis illis ħ insula uideret᷑ uicina. ꝓpt̾ in accessi¬
bilem tamen locum longuis ilł uidebatur ẽt̃
qͣm affrica. Quo audito uir dei sentiens sibi
de testiali pugna uenire uictoriam. in nomine

Expanded text:
vatum testificor pro correctione cunctorum. Nam vatum testificor pro correctione cunctorum. Nam pene totum mundum gravi errore confusum, palmam tamen martyrii non ami| sit. Itaque aequae meritorum lumine non absconsus . qui abcognito adventu ejus, Romam festinanter occurrit. Quem cum jam praeterisse cognesceret, usque ad Gallias consecutus est. Neque enim Martinus , qui adhuc catechumenus Christum chlamyde sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset. Nec mirum, si ille, qui Deum prius vidit in paupere, postea illum habitare cognosceret in doctriam insulam propinquaret, relatione agnovit vicinorum, ibidem ingentia serpentium volumina sine numero pervagari: et ob hoc quamvis illis haec insula videretur vicina, propter inaccessibilem tamen locum longius illis videbatur esse, quam Africa. Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cius conscientie reatu ꝑtetriti. q̃m si daret᷑ faclꝰ¬
tas certandi mox mox se recognoscebant hy¬
larii contentione ꝓsterni. sollicitant imꝑato.¬
ris animum. tam maligna parte captiuum.
ut ip̃m beatissimum redire ad gallias ꝑ urgẽ¬
ret dicentes. illo p̾sente heretica non posse ma¬
chinamenta ꝓfitere. Quo obtentu: ad galli¬
as compulsus reuertitiuz putans amplius
se pati exilium: ꝙ illit ꝑturbationẽ eccłie re¬
linquebat. t̾mino disceptatõnis obsecutõ. O
beatissimum pontificẽ: qui in summo discri¬
mine: inimico ⁊̃ sibi iudice. adiit tribunal
imperii sinc tuore tormenti. Uere totis uis¬
cerib diligebat xp̃i regnum: qui ñ formida¬
bat in principatu constancium. Nam quod
se ꝓ cdño sic ingerebat aꝑto ꝑitulo: obtabat
martirium si non defuiss ꝑcussor. Et tamen
animus sumpsit gł̾am: et si tempꝰ non in¬
tulit penam. S hunc ip̃m diuino nutu ser¬

Expanded text:
cius conscientiae reatu perterriti, quoniam, si daretur faculcius conscientiae reatu perterriti, quoniam, si daretur facultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni: sollicitant imperatoris animum, tam maligna parte captivum, ut ipsum Dei virum ad Gallias redire perurgeret, dicentes, illo praesente haeretica non posse machinamenta proficere. Quo obtentu, ad Gallias compulsus revertitur, putans amplius se pati exilium, quod illic perturbationem Ecclesiae relinquebat, termino disceptationis non consecuto. O beatum pontificem, qui in summo discrimine, inimico etiam sibi judice, adiit tribunal Imperii, sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in principatu Constantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit poenam. Sed hunc ipsum divino nutu ser
Abbreviated transcription (Latin):
sendum. Hic post examinationem agni¬
tis hostib ⁊ opp̾ssis. decretis in scripto
hylarius qͣmius ei non fuiss iniunctũ: me¬
tuens ne ad huc contͣreligionis dogiata res¬
piraret dampnata ꝑfilia. Si disserere lon.¬
gum ẽ qualiter in ariminensi synodo. cõ¬
posita mentione aliud ex alio referens frau̾
heretica. serpentino lapsu subrepserit: et qͦ¬
modo postea legatis seleucensib. ꝑ impamriꝰ
iniquitatem ip̃a est illata calumpnia. Qd̃
tamen athleta xp̃i beat᷑ hylarius agno sẽs.
grauiter dolet apud ari nam diaboli p̾ua¬
luisse mendatium: in tantum ut orientales
ꝑtes similit̾ composito pͣuitatis fuco inficeret.
in conspestu eiꝰ collectis adu̾sarii sͥ eet ei contͣ
hereticos disceptandi de religione licentia, ne
u̾itatem falsitas obumbraret ne equitati
iniquitas p̾ualeret: ne imꝑator deo resisteret
ne sidci ꝑ fidia rebellaret. Unde ualens et ursa¬

Expanded text:
sendum. Hinc post examinationem agnisendum. Hinc post examinationem agnitis hostibus et oppressis, decretis in scripto Hilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. Sed disserere longum est, qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentino lapsu subrepserit, et quomodo postea legatis Seleucensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnoscens, graviter dolet apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et Orientales partes similiter composito pravilatis fuco inficeret. in ejus conspectu collectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret. Unde Valens et Ursa
Abbreviated transcription (Latin):
ratoris edicto: uissum ẽ ut omnes orienta
los ep̃i. apud seuleuciam isaurie oppidum
conuenirent disceptaturi quid sentirent
de fidei u̾itate. Cunc int̾ reliquos quarto iã
castellum dum adiss. die dñico ingrestꝰ
ẽ templum. Maxq florentia puella geu¬
tilis in rumpens multitudinem ppłi. uoce
magna seruum dei illuc aduenisse testa¬
ta ẽ ol ad pedes eius accurrens: non cessauit
petͥe. nisi signum crucis ab ip̃o sibi fieri fide¬
litet impetrass. Quam florentius pat̾ sequ¬
tus et cuncta familia in nomine dñi me¬
ruerunt parit̾ baptirari. Que florentia re¬
lidis parentib uestigiis eius inherens. usq
pictauim ꝑducta ẽ. Patrem u̾o se habere ñ
a quo generata est: s ꝑ quem regenerata
no fauore a culictis exceptus ẽ: eo qd̾ diui¬
na misccłia talem uirum prudentissimũ
⁊ singłari eruditione comꝑtum. inspecta¬
culum mundi ꝓduxerat. uͥ erat de fide cẽ¬

Expanded text:
ratoris edicto, ut omnes ratoris edicto, ut omnes lis episcopi. Apud| seleuciam . ysauriae oppidum conuenirent discepta| turi quid sentirent . de fidei . ueritatem. Tunc inter| reliquos quarto iam cest templum; moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est, et ad pedes ejus accurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. Quam Florentius pater secutus est, et cuncta familia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia, relictis parentibus, vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regeneratano favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum, et singulari eruditione compertum, in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide cen
Abbreviated transcription (Latin):
nere conseruata indicans ei ꝙ talem spon¬
sum anxius pat illi ꝓuidiss. cuius nobili.¬
tas celos exteseret. pulchritudo. rosaꝵ et lilia
illuminarent uestis Aorem nuuis obpͥme.¬
ret ornamenta in estimabili fulgore uetna¬
rent diuitie unit se regna concluderent. eiꝰq
sap̃ia in comp̾hensibilis emanaret dulcedo.
faui mella post ponerent: pudicitia incon¬
taminata ꝑ sisteret odor s auitate flagͣret.
thesauri sine defectione constarẽt patrẽ sibt¬
Addit gͦ monita ut filia nulli se prius a
matre diuisa coniung̾et. quam ut expesta
ret patrem sͥ pollicitum ⁊ sponsum paricer
cum ꝓmissionc uenturum. Quod abia dul¬
citer extipiens. ⁊ qͣsi sponsum futurum in o¬
cpla patris ampletens ammoritioncm
sequuta est: nulli in coniugium se resoluẽs.
M qͣliter ad illum sponsum ꝑuen̾it. locus
inconsequenti seruatur.
Sterea cum toto orle. arriane heresis
ꝑuersitas pullularet. dato gen̾aliter impe¬

Expanded text:
nere conservata: indicans ei, quod talem sponnere conservata: indicans ei, quod talem sponsum anxius pater illi providisset, cujus nobilitas caelos ascenderit . pulchri| tudo . rosarum et lilii luminarent . uestes candorem niuis op| premerit . ornamenta inerent, divitiae intra se regna concluderent, ejus sapientia incomprehensibilis emanaret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate fragraret, thesauri sine defectione constarent. Addit ergo monitis ut filia nulli se prius a matre divisa conjungeret, quam ut patris exspectaret pollicitum, et sponsum pariter cum promissione venturum. Quod Abra dulciter excipiens, et quasi sponsum futurum in epistola patris amplectens, admonitionem secuta est, nulli in conjugio se resolvens. Sed qualiter ad illum sponsum pervenerit, locus in sequenti servatur. 7. Interea cum toto orbe Arianae haeresis perversitas pullularet, dato generaliter impe
Abbreviated transcription (Latin):
confligere. ac si mutus et claudus. nec u̾ba
poterat ꝓferre. nec responsionib currere: sed
qͣi natans in pelagus. ante fluctum eiꝰ eloq̃n¬
tie mergebat᷑. Itaq in frigiam asie regionẽ
missus exilio. ad uirtutis augmentum gͣ-¬
tias egitz qi quantum ꝓ nomine xͥ longiꝰ
discedebat de solo ꝓprio. tantum merebat᷑
sieri uicimior celo. Qui dum ad locum ꝑue¬
nisset obtabilem nob̾ tacendum non est.¬
ꝙ illi diuinitus concessum ẽ. Nam eodẽ
tp̃i sancto sͥ sp̃u reuelante cognouit. qd̾
bratissimam abram filiam suam qͣm cum
matre pictauis reliquerat quidam iuue¬
nis nobilissimus p̾diues. pulcherrimus:
conugii uinculo sͥ quereret ad nectandã.
S ip̃e interuentu orationis assidue. celes¬
tem illi sponsum si ne contaminatione ꝓ¬
uiderat. Mox oportunitate reꝑta. manu
ꝓpria subscriptam filie direxit epłam suf¬
ficienti sale conditam: ⁊ uelut aromaticis un¬
guentis infusam. q̃ tenetur pictauis ꝓ mo¬

Expanded text:
confligere, ac si mutus et claudus, nec verba poterat proferre, nec responsionibus currere; sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asiae regione missus exilio ad virtutis augmentum gratias egit, quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio tantum merebatur fieri vicinior caelo. Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non est quod illi concessum est. 18 Nam et eo tempore sancto sibi spiritu revelante cognovit, eo quod beatissimatre Pictavis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret adnectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae, coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. Mox opportunitate reperta manu propria subscriptam filiae direxit epistolam sufficienti sale conditam, et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro mu
Abbreviated transcription (Latin):
uolutum. compositumq honestissime corpꝰ.
summa cum diligentia citra altare tͣnsposuit
Tambam deniq ex auro argentoꝙ ⁊ gemmnis
miro opere desuꝑ fabricauit. Eccł̃iam quoꝙ que
exigua conuentib ppłi uidebat᷑. eximio opificio
ampliatam decorauit Ip̃e demum ex teliquiis
que a scõ corpore sequestrauerat. młta loca con¬
diuit multimodamꝙ inedelat̃ diu̾sis egcito
stantia inuenit in t̾citorio medenanten.¬
se uico sacilinio scm̃ martirem piatonem. Cui
similit̾ clauos ꝓlixos ex corpore ablatos ppłis in
argumentum monstrauit. Corpus deniq si¬
cut marcyrem detuit. elegant̾ composuit actp
mausolenni urbane de suꝑ fabricauit. Sues¬
sionis quoꝙ ciuitate sanstos martyres ⁊ ger¬
manos crispinum et ctispiniantim ex quadam
cripta platos mirifice composuit: coꝵꝙ memo¬
riam insigni ornamento decorauit. Nec non ⁊
bellqͣaciis inuincipio beatum martyrem lucra¬

Expanded text:
volutum compositumque honestissime corpus volutum compositumque honestissime corpus summa cum diligentia citra altare transposuit; tumbam denique ex auro argentoque et gemmis miro opere desuper fabricavit. Ecclesiam quoque, quae exigua conventibus populi videbatur, eximio opificio ampliatam decoravit. Ipse demum ex reliquiis, quas a sancto corpore sequestraverat, multa loca condivit, multimodamque medelam diversis aegritu stantia invenit in territorio Medenantense, vico Sacilinio, sanctum martyrem Piatonem, cui similiter clavos prolixos ex corpore ablatos populis in argumentum monstravit. Corpus denique, sicut martyrem decuit, eleganter composuit; atque mausoleum urbane desuper fabricavit. Suessionis quoque civitate, sanctos martyres et germanos Crispinum et Crispinianum ex quadam crypta prolatos mirifice composuit, eorumque memoriam insigni ornamento decoravit. Necnon et Belvacus municipio, beatum martyrem Lucia
Abbreviated transcription (Latin):
tutib ocł̃oꝵ retimsis. partem maximam regi¬
onis illuis in cdiei clacitatem mutaret. unde os
quos endem hora uigilare contigͥat quiꝙ tei
cãm ignorabant. maguum quoodam aitũ
celtus signim estimnabant sint autem ium¬
acta media nox. ⁊ nox quidem obscura ualde et
caliginosa s ꝓcedente fulgore qͣs lux diei ad tẽ¬
pus resplenduit: es in tempore clatitas recessit.
Cunc ergo saccum inuentum corpꝰ eliguis cũ
gaudio laccimabili exosculatur: ac deꝓfunda
tellure eleuato. reliquias sͥ undetumq concu¬
piuit segregart. Dentes etiam planguentiũ
medela ex maxilla scã abstulis atq in ralice
dentis gutra sanguiis exiuit. Elauos quoꝙ
mire magnitudinis quo ᷤ tempore passionis eiꝰ
ꝑsecutores corpori infixerant. ex cecebro cet̾isq
artũb abstractos. sͥ ꝓ reliquiis sequestrauit.
Capillos etiam pulchertimos a reliquiis separa¬
tos delegauit. Deinde olositico pͥciosissimo õb¬

Expanded text:
tutibus oculorum retusis, partem maximam regitutibus oculorum retusis, partem maximam regionis illius in diei claritatem mutaret; unde omnes quos eadem hora vigilare contigerat, quique rei causam ignorabant, magnum quoddam datum coelitus signum aestimabant. Erat enim transacta media nox, et nox quidem obscura valde et caliginosa, sed procedente fulgore quasi lux diei ad tempus resplenduit, et in tempore claritas recessit. Tunc ergo sacrum inventum corpus Eligius cum gaudio lacrymabili exosculatur, ac de profunda tellure elevato, reliquias sibi undecunque concupivit, segregavit, dentes etiam pro languentium medela e maxilla sancta abstulit, atque in radice dentis gutta sanguinis exivit. Clavos quoque mirae magnitudinis, quos tempore passionis ejus persecutores corpori infixerant, ex cerebro caeterisque artubus abstractos, sibi pro reliquiis sequestravit. Capillos etiam pulcherrimos reliquiis separatos delegavit. Deinde holoserico pretiosissimo ob
Abbreviated transcription (Latin):
ibi conu̾so. litenter iussis obtemꝑant. Defos.¬
saꝙ iam in altum ultra pedes decem seu am¬
plius tea. ab spe n̾niinueniendi corporis desti¬
tuunt᷑ Et cum tria iãr nox media flixxish̃.
arrepto eliguis sarculo reustoꝙ amsibalo. ce¬
pit totis uitib cum cereis ⁊ lampadib t̾ram
stĩs effodere manib. Cumꝙ paululum in¬
ima fosse declinans in latus cauerne cauarr
humum cepiss. inix reppecit tumbum sane
uetettimum tegentem corpꝰ sacintum. Eunc
gaudio magno repletus. cum saitulo quã¬
qͣm manu gestabat auidissime latꝰ feaset
sepulcri confestim forato tumulo. tanta osoris
flagranc:  cum ĩmenso lumine ex co mana¬
uit ut etiam ip̃c sanctus elignis fulgore lumi
nis. odoreq inenatrabili ꝑculsus uie subsiste¬
re potuissi. Namr ⁊ globus splendoris qui ex tu¬
mulo ad itum fecientis ꝓcessit tantam um
sue daritatis sparsit: ut cunctoꝵ astancium õb¬

Expanded text:
ibi converso libenter iussis obtemperant, defossibi converso libenter iussis obtemperant, defossaquae iam in altum ultra pedes decem seu amplius terram, ab spe iterum inveniendi corporis destituuntur, et cum tertia iam nox media fluxisset, arrepto Eligius sarculo reiectoque amfibalo coepit totis viribus cum cereis et cum lampadibus terram sanctis effodere manibus. Cumque paulolum ima fossae declinans, in latus cabernae scabare humum coepisset, mox repperit cumbum sanae veterrimum, tegentem corpus sacratum. Tunc gaudio magno repletus, cum sarculo quem manu gestabat avidissime latus ferisset sepulchri, confestim forato tumulo, tanta odoris flagrantia cum inmenso lumine ex eo manavit, ut etiam ipse sanctus Eliginis odoreque inenarrabili perculsus vix subsistere potuisset. Nam et globus splendoris, qui ex tumulo ad ictum ferientis processit, tantam vim suae claritatis sparsit, ut cunctorum astantium ob
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͣm alimonie accepturum. ꝙͣ mere¬
retur desideratum uotum ꝑcipere. Tanta
namq erat et fides tantaꝙ constantia
ut plerumq sic facienda p̾ueniret tam¬
qͣm iam fc̃a crederet. Et non numꝙͣ ita
cum deo quemaõmodum cum t̾reno suo
loqueretur dño: ac ꝓpositum quod ipse
statueret. id dm compłe indubitanter
crseres. Uñ etiam cum a multis dcliorta¬
irtur. ducebat. Tu inquit dñe ih̾u qui om̃ĩa
nosti priusqͣm fiant. tu scis quod nisi mani¬
festatum ostendełis mͥ corpus huiꝰ testis tui. qͥ
pp̃ nomen scm̃ tuum passus est. qͣmqͣm sim
indignus numqͣm camen plebis huiꝰ episco¬
patum geram sexul pocius ab hac ꝓuincia
ꝓcul secedam. uͥ ut dignum ẽ ut̾ bestias mo¬
currerent: nullam inueniendi spẽ caperent.
lenit̾ ille omnes compescns. unum eis locum
quo nulla et̃ suspitia pot̾at in post̾iore eccl̃ie ꝑte
effodiendum designat. Cunc omnium labore

Expanded text:
quicquam alimoniae accepturum, quam merequicquam alimoniae accepturum, quam mereretur desideratum percipere votum. Tanta namque erat ei fides tantaque constantia, ut plerumque sic facienda praeveniret, tamquam iam facta crederet, et nonnumquam ita cum Deo quemadmodum cum terreno suo loqueretur domino ac propositum, quod ipse statueret, id Deo complere indubitanter crederet. Unde etiam cum a multis deortaretur, dicebat: 'Tu', inquid, 'domine Iesu, qui omnia nosti, priusquam fiant, tu scis, quod nisi manifestatum ostenderis mihi corpus huius testis tui, qui propter nomen sanctum tuum passus est, quamquam sim indignus, numquam tamen plebis huius episcopatum geram, sed exul potius ab hac provintia procul secedam, ubi ut dignum est inter bestias mocurrerent nullamque inveniendi spem caperent, leniter ille omnes conpescens, unum eis locum, quo nulla esse suspicio poterat, in posteriora ecclesiae parte effodiendum designat. Tunc omnium labore
Abbreviated transcription (Latin):
dicio mentẽ eius stimularet. cepit tandẽ
sagaci inquisitione ꝑ basilice paiumen¬
tum huc illucq temptare sicubi sacratũ
tumulum poss dep̾hendere. S cum nul¬
latenus indicium tumuli reꝑiret. cepit
a fratcib destitui ꝓsequentib cum tremo¬
re intitum illiuis qui dudum hi iuesti.¬
gationem suꝑba mente concipiens lugy¬
bri morte uitam finiss. slecnon ⁊ antiqͥ¬
tatem corporis. louginquitate iam tẽpis
consumpti atq ad nichilum in pulue¬
rem relacti obicientes. conabant᷑ eum a
cepto mentis ꝓposito ꝓͥuocare. Cumꝙ ei
istius modi impedimenta a fc̃ĩb obieetẽ¬
tur: alcius ille ingemiscens auebat. Noli¬
te frẽs queso nolite impedire seuononẽ
meam. Nam ego credb in creatorem me¬
um. qd̾ non me dignabit᷑ tanto thesau¬
ro. tantumq desiderato fraudare. Cunc
ergo attentius ꝑsistens leuauit tͥluanp̃
tem cum lacͥmis exorans. uouit ñ se priꝰ

Expanded text:
conditio mentem eius stimularet, coepit tandem conditio mentem eius stimularet, coepit tandem sagaci inquisitione per basilicae pavimentum huc illucque temptare, sicubi sacratum tumulum posset depraehendere. Sed cum nullatenus indicium tumuli reperiret, coepit a fratribus distitui, prosequentibus cum tremore interitum illius, qui dudum huiusmodi investigationem superba mente concipiens, lugubri morte vitam finisset; necnon et antiquitatem corporis longinquitate iam temporis consumpti atque ad nihilum in pulverem redacti obicientes, conabantur eum a coepto mentis proposito revocare. Cumque ei istiusmodi inpedimenta a fratribus obicerentur, altius ille ingemescens aiebat: 'Nolite, fratres, quaeso, nolite inpediri devotioni meae; nam ego credo in creatorem meum, quod non me dignabitur tanto thesauro tantumque mihi desiderato fraudare'. Tunc ergo adtentius persistens levavit triduanum tem cum lacrimis exorans, vovit non se prius
Abbreviated transcription (Latin):
tionis deceptus. cepit u̾bis extollere. a se
corpꝰ martiris quintini ⁊ inquiri posse
⁊⁊i inueniri. S ut et eius ꝓt̾iuam ĩlico et
eligii m̾ita demum dñs declararet mox
ut t̾ram sarculo scabare cepit manubriũ
fossorii manib eius inhesit. Sicꝙ miser.
opꝰ presumptum relinquens. seq̃nti quo¬
q die in manib suis u̾mes ebullientes.
miserabilit̾ expirauit. Ex quo fcõ tantus
timor a doleuit in ppło. ut nullus deincep̾
qͣmuis ꝓbabilis uite p̾ter eliguim hiꝰ nego¬
cium auderet appetere. Eliguis ergo cura
pastorali suscepta. statim in exortlio sue
ordinatõnis cepit assiduare erga locum
illum. Et enum haut ꝓcul ab ur̃be uermẽ¬
undense in eo . s. loco ubi quondã mar¬
tyr ex fliuiii tpa eleuatus ab ensebia. in
monte fuerat tumulatꝰ Eligius itaq c̃i¬
uino nutu instigatus uoluebat in aĩo.
s et lib̾e ꝓclamabat ppło. non illic habere
corpꝰ quo eum loco uenerabat᷑ ppłs s cẽ

Expanded text:
tionis deceptus, coepit verbis extollere, a se tionis deceptus, coepit verbis extollere, a se corpus martyris Quintini et inquiri posse et inveniri; sed ut et eius proterviam ilico et Eligii merita demum Dominus declararet, mox ut terram sarculo scabare coepit, manubrium fossorii manibus eius inhaesit, sicque miser opus praesumptum relinquens, sequenti quoque die, in manibus suis vermes ebullientes, miserabiliter expiravit. Ex quo facto tantus timor adolevit in populo, ut nullus deinceps quamvis probabilis vitae praeter Eligium huiusmodi negotium auderet appetere. Eligius ergo, cura pastorali suscepta, statim in exordio suae ordinationis coepit assiduare erga locum illum; est enim haut procul ab urbe Vermendense, in eo scilicet loco, ubi quondam martyr ex fluvio elevatus ab Eusebia in monte fuerat tumulatus, Eligius itaque divino notu instigatus volvebat in animo, sed et libere proclamabat populo non illic habere corpus, quo eum loco venerabatur populus, s