comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłica traditiofestis paschalib uise-¬
ruit: ut nihil om̃unodis do tẽpore
pasche legalis p̃ocenpandũ. nil minu¬
endũ. eẽ. decerner&e. Quin potiꝰ sta¬
tuit ut expectaret᷑ urxta p̃ceptũ legis
Et cũ hȩc dies insabbatũ forte in cid&.
toller& unus qͥsq agnũ ꝑ familias &
id est p̃parent om̃s eccłe ꝑ orbẽ quȩ unã
catholicã faciunt. pane̾& uinũ in mi¬
steriũ carnis & sanguinis agni in ma¬
culati qͥ abstulit percata mundi: &
p̃cedente congrua lectionũ. oratio¬
nũ. ogrimoniarũpaschaliũ solemni¬
tate offerant hȩc dño. in spem futu.¬
re suȩ redẽptionis. Ipsa .ẽ. enĩ eadẽ
nox in qua de egrpto ꝑsanguinẽ agni
israhelitica plebs erepta ẽ: ipsa in qua
ꝑresurrectionẽ xp̃i liberatus ẽ. amorte
cente die diũca. primã paschalis festi
diẽ celebrarent. Ipsa. ẽ. enĩ dies in qua
resurrectionis suȩ głam dñs multifa¬
rio pie reuelationis gaudio discipłis
patefecit ipsa prima diesat ymorũ.

Expanded text:
ica traditio festis paschalibus inseruit, ut nil omnimodis de tempore Paschae legalis praeoccupandum, nihil minuendum esse decerneret. Quin potius statuit ut exspectaretur juxta praeceptum legis Et cum haec dies in Sabbatum forte inciderit, tolleret unusquisque agnum per familias et pararent omnes Ecclesiae per orbem, quae unam catholicam faciunt, panem et vinum in mysterium carnis et sanguinis agni immaculati, qui abstulit peccata mundi, et, praecedente congrua lectionum, orationum et caeremoniarum paschalium solemnitate, offerrent haec Domino in spem futurae suae redemptionis. Ipsa est enim eadem nox in qua de Aegypto per sanguinem agni Israelitica plebs erepta est, ipsa est in qua per resurrectionem Christi liberatus est a morte cente die dominica, primam paschalis festi diem celebrarent. Ipsa est enim dies in qua resurrectionis suae gloriam Dominus multifario piae revelationis gaudio discipulis patefecit. Ipsa prima dies azymorum,
Abbreviated transcription (Latin):
modi uere intellexere de statu huiꝰ
cȩlestis in hoc mundo ꝑegrinantibus
optandũ est. & totis animiuirib suꝑ¬
plicandũ. ut quo plus in inundo qͥq
ualent. eo ampliꝰ eius qͥ suꝑ om̃ia est
iudicis mandatis auscultare conten¬
dant. atq adhȩe obseruanda secũ.
eos qͦq qui sibi cõmissi sunt exẽplis
simul & auctoritate in stituantur.
Tres sunt gͦ regulȩ sacris inditȩ litte¬
ris. qͥb paschȩ celebrandi tẽpus nob̾
p̃finitũ. nulla ꝓrsus humanalic&
auctoritate mutari. E quib duem
lege morsi diuinitus statute tercia
in euangłio ꝑ effectũ dnc̃s̨ passionis
& resurrectionis adiuncta .ẽ. Preee

Expanded text:
mundi, vere intelligere de statu hujusmundi, vere intelligere de statu hujuscoelestis in hoc mundo peregrinantibus optandum est, et totis animi viribus supplicandum, ut quo plus in mundo quique valent, eo amplius ejus qui super omnia est judicis mandatis auscultare contendant, atque ad haec observanda secum eos quoque qui sibi commissi sunt et exemplis simul et auctoritate instituant. Tres sunt ergo regulae sacris inditae litteris, quibus paschae celebrandi tempus nobis praefinitum nulla prorsus humana licet auctoritate mutari: e quibus duae in lege Moysi divinitus statutae, tertia in Evangelio per effectum dominicae passionis et resurrection
Abbreviated transcription (Latin):
architectos fibimitti pecut: qͥuixta
morẽ romanorũ eccłam de lapide
ingente ipsius facerent. Promittens
hanc in honorẽ beati apłorũ princi¬
pis dedicandã. se qͦq ipsũ cũ suns
om̃ib morẽ sc̃ẽ romanx eccłe & apłice
semꝑ imitaturũ in quantũ dũ taxat
tam longe aromanor ũ loquela &
natione segregati. hunc ediscere
potuissent. Cuiꝰ religiosis uotis ac p̃¬
cib fauens reuerentissimꝰ abbas
ceolfrid. misit architectos quos
salutẽ. Catholicã scĩpasche obser¬
uantiã. qđ a nobis rex dõ deuote
religioso studio quesisti. promptis¬
simẽ ac libentisnme tuo desiderio
uixta qđ ab apłica sede didicimus
pate facere satagimꝰ. Scimus namq
cęlitus sc̃ę eccłe donatũ. quotiens
ipsi regnũ dñi discende. docendȩ
custodiendȩ ueritati oꝑam inpen¬
dunt. Nam &uere om̃ino dixit qͥdam
scłariũ seriptorũ. quia felicissime
losophi. Qđ si de phylosophia huius

Expanded text:
architectos sibi mitti petiit, qui juxta architectos sibi mitti petiit, qui juxta morem Romanorum ecclesiam de lapide ingente ipsius facerent, promittens hanc in honorem beati apostolorum principis dedicandam, se quoque ipsum cum suis omnibus morem sanctae Romanaesemper imitaturum, in quantum dumtaxat tam longe a Romanorum loquela et natione segregati hunc ediscere potuissent. Cujus religiosis votis ac precibus favens reverentissimus abba Ceolfrid, misit architectos quos salutem. « Catholicam sancti Paschae observantiam, quam a nobis, rex Deo devote, religioso studio quaesisti, promptissime ac libentissime tuo desiderio, juxta quod ab apostolica sede didicimus, patefacere satagimus. Scimus namque caelitus sanctae Ecclesiae donatum, quotiens ipsi rerum Domini, discendae, docendae, custodiendae veritati operam impendunt. Nam et vere omnino dixit quidam saecularium scriptorum, quia felicissimo losophi. Quod si de philosophia hujus
Abbreviated transcription (Latin):
nalis britannaȩ plagas uihabitant:
ammnonitus eccł asticarũ frequenti
meaitatione scripturarũ. abrenun¬
tiauit errori quo eatenus in obserua¬
tione paschȩ cum sua gente teneba
dũ ꝑduxit. Quod ut facilius & maio¬
re auctoritate ꝑficer&. quȩ sunt au¬
xiliũ de gente anglorũ. quos iam¬
dudũ ad exemplũ sc̃ȩ romane ẽt̃
aplicȩ eccłȩ. suam religionẽ insti¬
tuisse cognouit. Si quidẽ misit lega¬
tarios ad uirũ uenerabilẽ ceolfridũ
abbatẽ monasteru beatorũ apłorũ
petri & pauli qđ est ad ostiũ uiuri
amnis. & uixta amnẽ tinã in loco
qui uocat᷑ in gyruũ cuupse post
benedictũ de quo supra dixiniꝰ głosis.¬
sune p̃fuit. postulans ut ex horta¬
torias sibilitteras mit ter&. quibus
potentius confutare possoł eos. qui
pascha ñ s̃uotẽpore obseruare p̃su¬
merent. Simul & de tonsurȩ modo
uł ratione. qua clericos insigniri de¬
cer& excepto qđ etiã ipse in his non
parua exparte ess& inbutus. Sed &¬

Expanded text:
anniae plagas inhabitant admonitus ecclesiasticarum frequenti meditatione Scripturarum, abrenuntiavit errori quo eatenus in observatione paschae cum sua gente tenebatdum perduxit. Quod ut facilius et majori auctoritate perficeret, quaesivit auxilium de gente Anglorum, quos jamdudum ad exemplum sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae suam religionem instituisse cognovit. Siquidem misit legatarios ad virum venerabilem Ceolfridum abbatem monasterii beatorum apostolorum Petri et Pauli, quod est ad ostium Wyri amnis, et juxta amnem Tinam, in loco qui vocatur Ingrivum, cui ipse post Benedictum de quo supra diximus gloriosissime praefuit, postulans ut exhortatorias sibi litteras mitteret, quibus potentius confutare posset eos qui pascha non suo tempore observare praesumerent, simul et de tonsurae modo vel ratione qua clericos insigniri deceret. Excepto quod etiam ipse in his non parva ex parte esset imbutus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
sed in tantũ modo rationẽ huiꝰ tẽporis
obseruandi cognosco. ut parũ mihi
om̃imodis uidear dchis antea intellexis¬
se. Unde palã ꝓfiteor. uobisq qͥ assi¬
detis p̃sentib ꝓtestor.. qͥa hoc obser¬
uare tẽpus pasche cũ uniuersa mea
gente ꝑpetuouolo. hane acctꝑeton
surã debere. quã plenã esserationis
audiuimꝰ. om̃s quiiumeo regno sunt¬
clericos decerno. Nec mora quȩ dixerat
regia auctoritate ꝑfecit. Statim nãq
ius supublico mittebant᷑ ad trausseri¬
bendũ. discendũ. obseruandũ. ꝑ uni¬
Iuersas pictorũ ꝓuincias cir łipasche
decennouennalis. oblitteratis per¬
F om̃ia erroneis octoginta & qͣttuor¬
S annorũ circłis. Attondebant᷑ om̃s in¬
I coronã muustri altaris & monacbi &
quasi nouo discipulatui se beatissimi

Expanded text:
sed intantum modo rationem hujus temporis sed intantum modo rationem hujus temporis observandam cognosco, ut parum mihi omnino videar de his antea intellexisse. Unde palam profiteor, vobisque qui assidetis praesidentibus protestor, quia hoc observare tempus paschae cum universa mea gente perpetuo volo, et hanc accipere debere tonsuram, quam plenam esse rationis audivimus, omnes quiclericos decerno. » Nec mora, quae dixerat, regia auctoritate perfecit. Statim namque jussu publico mittebantur ad transcribendum, discendum, observandum, per universas Pictorum provincias circuli Paschae decennovenales, oblitteratis per omnia erroneis octoginta et quatuor annorum circulis. Adtondebantur omnes in coronam Ministri altaris, ac Monachi: et quasi no
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiã statuti melioris reducere ua¬
lebat tonsurã quoq. si tantũ sibi au¬
ctoritatis sub ess&. emendare inemi¬
niss&. Sed & tuã prudentiã rexam¬
moneo. ut eaque unitatẽ catholice
& aplice eccłȩ concinnant: una cũ
gente cui te rex regũ & dñs dominoꝵ
p̃rȩfecit. in om̃ib seruare conten¬
das. Sic enĩfit. ut post acceptã tẽpora¬
cũ cȩteris electis. libens pandat intro¬
itũ. Grã te regiset̾ni longiori tẽpore
regnantẽ. ad nr̃am om̃iũ pacẽ custo¬
diat in colomen. dilectissime in xp̃ofili.
inultisq uiris doctiorib ess& le¬
cta. ac diligent̃ ab his qui intelligere
poterant in linguã eiꝰ ꝓpriã uiterp̃.¬
tata multũ de eiꝰ exhortatione gaui¬
sus. eẽ ꝑ hibet᷑. ita ut exurgens de me¬
dio obtimatũ suorũ consessii. genua
flester& in t̾ram. dõ gr̃as agens qđ
tale munuscłm de t̾ra anglorũ mere¬
ret᷑ acciꝑe. Et quidẽ & antea noui inqͥt
qͥa hec erat uera pasche celebratio.

Expanded text:
ad viam statuti melioris reducere valebat. Tonsuram quoque, si tantum sibi auctoritatis subesset, emendare meminisset. Sed et nunc tuam prudentiam, rex, admoneo, ut ea quae unitati catholicae et apostolicae Ecclesiae concinunt, una cum gente, cui te Rex regum et Dominus dominorum praefecit, in omnibus servare contendas. Sic enim fit ut post acceptam temporaibi tuisque cum caeteris electis libens pandat introitum. Gratia te regis aeterni longiori tempore regnantem ad nostram omnium pacem custodiat incolumem, dilectissime in Christo fili. multisque viris doctioribus esset lecta, ac diligenter ab his qui intelligere poterant in linguam ejus propriam interpretata, multum de ejus exhortatione gavisus esse perhibetur, ita ut surgens de medio optimatum suorum consessu genua flecteret in terram, Deo gratias agens, quod tale munusculum de terra Anglorum mereretur accipere. Et quidem et antea novi, inquit, quia haec erat vera paschae celebratio,
Abbreviated transcription (Latin):
guinitate sic loquit᷑. euiꝰ seri¬
s. septẽ gradib dirunit᷑ hocmͦꝰ.
Filius.
Repos.
& Neptis.
Pronepos.
& proneptis.
Ab nepos
Abneptis
Adnepos.
& a dneptis.
t rinepos
o Triueptis.
Trine potis filiuru
ee consanguinitas. dũ se paulatim
ꝓpaguun ordinib dirunens.
usq ad ultunũ gradũ iese subtraxe¬
rio. & ꝓpinquitas esse desierro
rursus lex matr mouu uitied rupe¬
tit. & quod auimꝰ reuocat sugientẽ.
I.deo autẽ usq ad sextũ generis gra¬
dum consanguinitas constituta est.
at siccit iex ęcatib mundi genera¬
to & hominis status sinit᷑. ita ꝓpinꝗ¬
dĩ ancillã appellant duxerit in
coniugiũ. anathema sit.¬

Expanded text:
guinitate sic loquitur: « Cujus series septem gradibus dirimitur hoc modo: filius nepos et neptis, pronepos et proneptis, abnepos et abneptis, adnepos et adneptis, trinepos et trineptis, trinepotis filius ec consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodam modo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status finitur, ita pDei ancillam appellant, in conjugio duxerit, anathema sit
Abbreviated transcription (Latin):
ad pugnã in habiles. ad sugã trem̃tibꝰ
p̾cordiis mepti: qͥ dieb ac noct̾ib stu¬
pido sedili marcescebant. Int̾ea ñ ces¬
sant unc inata tela hostiũ qͥb miser¬
allidebatur. Hoc scił ꝓsiciebat in ma¬
ture mortis supplicium qͥ tali fun̾e
rapiebantur: quo srm̃ suoꝵ p̾igno

Expanded text:
ad pugnam, inhabilis ad fugam, trementibus praecordiis inepta, quae diebus ac noctibus stupido sedili marcebat. Interea non cessant uncinata nodorum tela quibus miserallidebantur. Hoc scilicet eis immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur; fratrum quo pig
Abbreviated transcription (Latin):
mius. cũ seruitio ab soluendus at¬
tonsus. eẽ. legit᷑. pat& ꝓfecto. quia
tẽpore seruitutis in tonsis in carcere
crinib manere solebat. Ecee ut̃q
uir dĩ. diuersũ ab altero uultꝰ habi¬
tũ foris p̃monstrabat. quorũ tam̃
intus conscientia. in parili uirtutũ
sibi graconcordabat. Uerũ & si ꝓfi¬¬
terinobis liberũ est. qͥa tonsurȩ
discrim̃ non noceat qͥb pura in dm̃
fides. & caritas inꝓximũ sincera. ẽ.
maxime cũ nũquã patrib catholi¬
cis. sicut de paschȩ uł fidei diuersi¬
tate conflictus. ita etiã de tonsure
differentia legatur aliqua fuisse
controuersia. Int̾ om̃s tam̃ quas
uł in ecda uł in uniuerso hominũ gene.¬
re repꝑimꝰ tonsuras. nullã magis
sequendã nobis amplectendãq̃
iure dixerim ea quã in capite suo
gestabat ille. cui se confitenti dñs
ait. Tues p&̾rus. & suꝑ hanepdrã
gdificabo eccłammeã & porte in¬
feri non pͣualebunt aduersus eã. &

Expanded text:
mius, cum esset servitio absolvendus, atmius, cum esset servitio absolvendus, attonsus esse legitur; patet profecto quia tempore servitutis intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia in parili virtutum sibi gratia concordabat. Verum si profiteri nobis liberum est, quia tonsurae discrimen non noceat quibus pura in Deum fides et charitas in proximum sincera est, maxime cum nunquam patribus catholicis sicut de paschae vel fidei diversitate conflictus, ita etiam de tonsurae differentia legatur aliqua fuisse controversia. inter omnes tamen quas in Ecclesia vel in universo hominum genere reperimus tonsuras, nullam magis sequendam nobis amplectendamque jure dixerim ea quam in capite suo gestabat ille cui se confitenti Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ uobis mittere suꝑ sed unꝰ. qͥa de
ratione tantũ tẽporis paschalis in¬
strui quȩrentes. ipsos uobis circłos
paschȩ catholicos abundare ꝓbastis.
Uerũ his de pascha succincte ut peti¬
stis strictunq cõmeinoratis. tonsu¬
rã qͦq de qua parit̃ uobis litceris
fieriuoliustis. hortor ut eccłasticã¬
& xp̃iane fidei congruã habecurã
studeatis. Et qͥdẽ scimꝰ qͥaneq apłi
om̃s uno eodẽq mͦ sunt attonsi. neq
nunc ȩccła catholica sicut una fide.
spe. & caritate in dm̃ consentit. ita
etiã unaatq indissimili totũ ꝑ orbẽ
tonsurȩ sibi forma congruit. Deniq
ut supiora idest patriarcharũ tẽpora
respiciamꝰ. iob exemplar pacientiȩ¬
dũ ingruente tribulationũ articło
caput totondit. ꝓbauit utiq quia
tẽpore felicitatis capillos nutrire
consueuerat. At ioseph. & ipse casti¬
tatis. humilitatis. pietatis. cȩterarũ¬
q uirtutũ executor ac doctor exi¬

Expanded text:
tium vobis mittere supersedimus, quia de tium vobis mittere supersedimus, quia de ratione tantum temporis paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos paschae catholicos abundare probastis. Verum his de pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque de qua pariter vobis litteras fieri voluistis hortor ut ecclesiaianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo attonsi, neque nunc Ecclesia catholica, sicut una fide, spe et charitate in Deum consentit, ita et jam una atque indissimili totum per orbem tonsurae sibi forma congruit. Denique ut superiora, id est, patriarcharum tempora respiciamus, Job, exemplar patientiae, ingruente tribulationum articulo, caput totondit; probavit utique quia tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph et ipse castitatis, humilitatis, pietatis, caeterarumque virtutum, exsecutor ac doctor exi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłas mandari consueuerat. iã de.¬
inde congesta in ordinẽ: seriẽ lune
driȩ p̃sul. in centũ annorũ tempus
theodosio imꝑatori cõposuit. Itẽ succes¬
sor eiꝰ cirillus. seriẽ non aguita & qͥnq
annorũ in qͥnq decennouenn alibus
circłis comp̃hendit. Postquẽ dyonisiꝰ
exiguos totidẽ alios ex ordine pari scͥe.¬
mate sub nexuit. qͥ ad nr̃ausq tẽpora
ꝑtingebant. Quib termino apꝓpin¬
quantib. tanta hodie calculatorum
ex uberat copia: ut iã in nr̃is ꝑbritan¬
niã eccłus plures suit.: qͥ mandatis
memorię ueteris illis ȩgrptiorũ argu¬
mentis. facillime possint in qđ̃ libq
spatia tẽporũ paschalis ꝓtende circłos.
etiã si ad qͥngentos usq & triginta
duos uoluerint annos. Quib exple¬
tis. om̃ia quȩ ad solis & lunȩ. mensis.
& septimanȩ consequentiã spectaÑ.
eodẽ quo prius ordine recurrent.
ldeo aut̃ circłos eosdẽ tẽporũ instan¬

Expanded text:
Ecclesias mandari consueverat, jam deEcclesias mandari consueverat, jam deinde congesta in ordinem serie lunae qdriae praesul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus Cyrillus seriem nonaginta et quinque annorum in quinque decennorenalibus circulis comprehendit. Post quem Dionysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexuit, qui ad nostra usque tempora pertingebant. Quibus termino appropinquantibus tanta hodie calculatorum exuberat copia, ut etiam in nostris per Britanniam Ecclesiis plures sint qui, mandatis memoriae veteribus illis Aegyptiorum argumentis, facillime possint in quotlibet spatia temporum paschales protendere circulos, etiamsi ad quingentos usque et triginta duos voluerint annos. Quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis t septimanae, consequentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instan
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cuncta et lege obseruanda acce¬
punus. expectamus adhuc monente
euangłio in ipsa ebdomada t̃tia. tempꝰ
diei dnicȩ. & sic demũ uotiua paschȩ
nr̃i festa celebramꝰ. ut indicemꝰ nos ñ
cũ antiquis excussũ egyptiȩ seruitutis
iugũ uenerari. sed redẽptionẽ totius
mundi. quȩ in antiqui dĩpopłi lib̾atione
p̃figurata: inxp̃i aut̃ resurrectione cõ¬
pleta est. deuota fide ac dilectione co-¬
lere. utiq resurrectionis etiã nr̃x. quã
ma gaude signemꝰ. hic aut̃ quẽ uobis
sequendũ monstramꝰ cõpotus paschȩ.
decennouennali circło continet᷑. Qui
dudũ qͥdẽ hoc . ẽ. ipsis apłorũ tẽporib iã
seruariinȩccła coepit. maxime romȩ.¬
& egrpti. ut supͣ iã diximꝰ. sed ꝑ indu¬
striã eusebii qͥ ab eato martyre pamphr̃¬
lo cognom̃ hab&. distinctius in ordinem
cõpositus. ẽ. ut qđ eatenus ꝑ alexan¬
driȩ pontificẽ singulis aunis ꝑ omnes

Expanded text:
quae cuncta ex lege observanda accequae cuncta ex lege observanda accepimus, exspectamus adhuc, monente Evangelio, in ipsa hebdomada tertia tempus diei Dominicae, et sic demum votiva paschae nostri festa celebramus. Ut indicemus nos non cum antiquis excussum Aegyptiae servitutis jugum venerari, sed redemptionem totius mundi, quae in antiqui Dei populi liberatione praefigurata, in Christi autem resurrectione completa est, devota fide ac dilectione colere, ut de resurrectionis etiam nostrae, quam ma gaudere signemus. Hic autem, quem vobis sequendum monstramus, computus paschae decennovennali circulo continetur, qui dudum quidem, hoc est ipsis apostolorum temporibus, jam servari in Ecclesia coepit, maxime Romae et Aegypti, ut supra jam diximus. Sed per industriam Eusebii, qui a beato martyre Pamphilo cognomen habet, distinctius in ordinem compositus est, ut quod eatenus per Alexandriae pontificem singulis annis per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc mundo ad patrẽ cũ illo face.¬
re curamꝰ. Post ȩquinoctiũ ueris pleni¬
lunio mensis p̃cipit᷑ obseruare pas.¬
cha. ut uidelic& primo sol longiorẽ
nocte faciat diẽ. deinde luna plenũ
suȩ lucis orbẽ mundo p̃sent&. quia
primo qͥdẽ sol iustitie incuiꝰ penius. ẽ.
bras suꝑauit. acsic ascendit incelos.
gr̃ȩ luce repleuit. Quẽ uidelic& ordi¬
nẽ nr̃e salutis ꝓph&a contẽplatꝰ aiebat.
Fleuatus . ẽ. sol. & luna stentin ordine
suo. Qui gͦ plenitudinẽ lunȩ pascha¬
lis ante ȩquinoctiũ ꝓuentre posfe con¬
tenderit. talis in misteriorũ cele.¬
bratione m aximorũ ascãrum quidẽ
scripturarũ doctrina discordat. con¬
moriendo acresurgendo nũquam
uicissa. ꝑfectam se habere posse iusti¬
ciã dogmatizare p̃sumunt. ltaq
post ȩquinoctialẽ solis ex ortũ. post
pleniluniũ primimensis hunc ex
ordine subsequens. id est post com¬
plecã diẽ eiusdẽ mensis qͣrtãdecimã.

Expanded text:
de hoc mundo, ad Patrem cum illo facede hoc mundo, ad Patrem cum illo facere curamus. Post aequinoctium veris plenilunium mensis praecipimur observare paschalis, ut videlicet primo sol longiorem nocte faciat diem, deinde luna plenum suae lucis orbem mundo praesentet, quia primo quidem sol justitiae, in cujus pennis est bras superavit, ac sic ascendens in coelos, internae gratiae luce replevit. Quem videlicet ordinem nostrae salutis propheta contemplatus aiebat: Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo . Qui ergo plenitudinem lunae paschalis ante aequinoctium provenire posse contenderit, talis in mysteriorum celebratione maximorum a sanctarum quidem Scripturarum doctrina discordat; conmoriendo ac resurgendo nunquam vicisset, perfectam se habere posse justitiam dogmatizare praesumunt. Itaque per aequinoctialem solis exortum post plenilunium primi mensis hunc ex ordine subsequens, id est, post completam diem ejusdem mensis quartam decimam,
Abbreviated transcription (Latin):
equinoctii p̃cesserit. ñ hanc primo m̃se
anni incipientis. sed ultino potius prx-¬
teritilunã. eẽ. asscribendã. &ideo fe.¬
stis paschalib inhabilẽ. memorataratio
ꝓbat. Qđ simistica qͦq uos in hisrationẽ
audire delectat: primo mense anni. qͥ
etiã mensis nouorũ dictus.ẽ. paschafa¬
cere iubem. quia renouato ad amorẽ
celestiũ ĩp̃umentis nr̃ę. saeram̃ta dñice
resurrectionis & ereptionis nr̃e celebra¬
redebemꝰ: tertia eius dẽ mensis septima¬
na facert p̃cipimꝰ. quia antelegẽ &
sub lege ꝓmissus. tertio tempore
scłi cũ gr̃ãuenit ipse qui pascha nr̃m
im molaret᷑ xp̃s. Qui tertia post im¬
molatione sue passionis die resur¬
gens amortuis: hanc dñicã uocari.
& in ea nos annuatim paschalia ciꝰ¬
dẽ resurrectionis uoluit festa cele¬
brare. qͥa nos quoq ita solũ ueracit̃
eiꝰ solemnia celebramꝰ. si ꝑ fidẽ. spẽ.
& caritatẽ. pascha id est transitum

Expanded text:
aequinoctii praecesserit, non hanc primo mense aequinoctii praecesserit, non hanc primo mense anni incipientis, sed ultimo potius praeteriti, lunam esse ascribendam, et ideo festis paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delectat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, pascha facere jubemur, quia, renovato ad amorem coelestium spiritu mentis nostrae, sacramenta dominicae resurrectionis et ereptionis nostrae celebrare debemus. Tertia ejusdem mensis septimana facere praecipimur, quia ante legem et sub lege promissus, tertio tempore saeculi cum gratia venit ipse qui pascha nostrum immolaretur Christus, quia tertia post immolationem suae passionis die resurrectionis a mortuis, hanc Dominicam vocari, et in ea nos annuatim paschalia ejusdem resurrectionis voluit festa celebrare. Quia nos quoque ita solum veraciter ejus solemnia celebramus, si per fidem et charitatem pascha, id est, transitum
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq paschȩ celebrando habilis ñ est.
Quȩ uero post ȩquinoctiũ. uł in ipso eqͥno¬
ctio suũ pleniluniũ hab&. in hac absq
ulla dubietate. qͥa primimensis. ẽ. &. an¬
tiquos pascha celebrare solitos. & nos ubi
dñica dies aduenerit celebrare deb̾e. nos¬
cendũ est. Iđ ita fieri oportere. illanimi.¬
rũ ratio cogit qua in genesi seriptũ est.
qđ fecit ds̃ duo magna luminaria. Lumi¬
nare mauis ut p̃ess& diei: & luminare
minus ut p̃essa nocti. Ułsicut alia dicit
ȩditio. luminare maius in inchoationẽ
dici. & luminare minus ininchaationẽ
noctis. Sicut ergo sol amedio ꝓcedens
orientis equinoctiũ uernale suo p̃fixit
orientis. ita in om̃ib annis. idem primus
lunȩ mensis codẽ necesse. ẽ. ordine serua¬
ri. ut ñ ante ȩquinoctiũ. sed uel ipso
squinoctu dic sicut in principio facta.ẽ.
uł eo transcenso pleniluniũ habere de¬
beat. At si uno saltẽ die pleniluniũ tẽpꝰ

Expanded text:
ideoque paschae celebrando habilis non est. ideoque paschae celebrando habilis non est. Quae vero post aequinoctium, vel in ipso aequinoctio suum plenilunium habet, in hac absque ulla dubietate, quia primi mensis est, et antiquos pascha celebrare solitos, et nos, ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est quod Deus fecit duo magna luminaria; luminare majus ut praeesset diei, et luminare minus ueditio, luminare majus in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis. Sicut ergo prius Sol a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo praefixit Orientis: ita omnibus annis idem primus Lunae mensis eodem necesse est ordine servari, ut non ante aequinoctium, sed vel ipso aequinoctii die sicut in principio factum est vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno saltem die plenilunium tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tia seruitute redẽptus.ẽ. & in qua
dñs suo mundũ sanguine apeccatoꝵ
tenebris lib̾auit. in qua etiã sepultꝰ
spem nobis post mortẽ beate quietis
tribuit uix uesꝑam tangant.Idẽq
poenã erroris suun sem& ipsos reci
terminos pasche aꝑta trans gressione
uiolant: ut pote qui ab illa dici uesꝑa
paschameipiunt. in qua hoclex con¬
sũmari & ꝑfici debere decreuit. illãq
inpascha diẽ assignant primã. cuiꝰ
in lege mentio nulla usquã repꝑit᷑
id est qͣrtę primã septimane. Qui
utriq ñsolũ in definitione & cõpoto
lunaris etatis. sed & in m̃sis prum
ñnũquã inuentione fallunt᷑. Que
disputatio maior est. quã epła hac
tũ hoc dicã. qđ ꝑ equinoctiũ uerna¬
le sẽꝑ inerrabilit̾ possit inueniri.
qui mensis iuxta cõpotũ lune. primꝰ
anni. qͥ. ee. debeat ultimꝰ. Eqͥno¬
tiũ autẽ iuxta sententiã om̃ium orienta¬
liũ. & maxime ȩgyptiorũ qui p̃cȩteris do¬
ipsi horologica inspectione ꝓbamꝰ. Quȩ¬

Expanded text:
tiaca servitute redemptus est, et in qua Dominus suo mundum sanguine a peccatorum tenebris liberavit, in qua etiam sepultus spem nobis post mortem beatae quietis tribuit, vix vesperam tangant. Idemque poenam erroris sui in semetipsos recipterminos paschae aperta transgressione violant, ut pote qui ab illius diei vespera pascha incipiunt, in qua hoc lex consummari et perfici debere decrevit. Illam in pascha diem assignent primam, cujus in lege mentio nulla usquam reperitur, id est, quartae primam septimanae. Qui utrique non solum in definitione et computo lunanonnunquam inventione falluntur. Quae disputatio major est, quam epistola tum hoc dicam, quod per aequinoctium vernale semper inerrabiliter possit inveniri, qui mensis juxta computum lunae, primus anni, qui esse debeat ultimus. Aequinoctium autem juxta sententiam omnium Orientalium, et maxime Aegyptiorum, qui prae caeteris doit, et etiam ipsi horologica inspectione probavimus. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Wititonie in eccłia sci ãphibali
duffugiendẽ aute altare tuicidauit.
Alrũ uͦ londonias in qͦꝵdã srm ceno¬
bio absiaitũ: atq taudẽ iuita altare
inuentũ ciudeli morte affecit. Ex in

Expanded text:
tonie in ecclesiam sancti Amphibali fugientem ante altare trucidauit, alterum Lundoniis in quorundam fratrum cenobio absconditum, tandemque iuxta altare inuentum, crudeli morte affecit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
canniã scotiãq constrir̃at sugauit.
cõmilitonib suis ut supp̾ma uoce in
hec ũba clamarent. flectamꝰ genua
oũis ⁊ dm̃ omĩpotentẽ unũ ac uerum
in ꝯmune dep̾cem᷑ ut nos ab exercitu su¬
ꝓ salute gentis nr̃e bella suscepimꝰ. fecrr̃
gͦ om̃s ut misserat. ⁊ sie uicipiente. dilu¬
culo in hostes ꝓqͣssi iuxta meritũ fidei¬

Expanded text:
t. conmilitonibus suis, ut sumpma uoce in hec uerba clamarent: “Flectamus genua omnes et Deum omnipotentem uiuum ac uerum in conmune deprecemur, ut nos ab exercitu supro salute gentis nostrȩ belnt omnes ut jusserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt tiuntii ad igernam qͥ ⁊ necẽ
ducis ⁊ obsidionis euentũ indicarẽt.
resid̾e inspexissent: eiubescentes admi¬
rabantur ipm quẽ in obsidione int̾fee¬
orum. Indͤ uob̃ tim̃d̾ ẽ ne suꝑueniat
rex ⁊ nos in oppido isto intͥficiat. Ibo
petuit exercitũ suuͣ. ⁊ exuta sp̃e siou¬
lois. in uter pendragonitͣnsiuit. ł re

Expanded text:
uenerunt nuncii ad Igernam, necem ducis et obsidionis euentum indicantes. rlois inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfecteritum. Vnde nobis timendum est, ne superueniat rex nosque in opido isto intercipiat. Ibopetiuit exercitum et exuta specie Gorlois in Vterpendragon redii
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑. At ille adludens ad nom̃
ait alleluia. Laudẽ dĩ creatoris.
illis in partib oport& cantari.
Accedensq ad pontificẽ romane
& aplicȩ sedis nondũ enuĩ erat᷑
ipse pontifex factus. rogauit
ut genti anglorũ inbritanniã
aliquos uerbi ministros ꝑ quos
ad xp̃m conuerteret᷑ mit ter&.
se ipsũ paratũ esse in hoe opꝰ dño
cooꝑante ꝑficiendũ: si tam̃ apłi.¬
copape hocut fier& placer&. Qđ
dũ ꝑficere ñ poss&. qͥa & siponti¬
fex concede illi qđ petierat uoluit.
ñ tam̃ ciues romani ut tã longe
re. moxut ipse pontificatꝰ offi¬
tio functus. ẽ. ꝑfecit opus diu
desideratũ. alios quidẽ p̃dicato¬
res mittens. sed ipse p̃dicatio¬
nẽ ut fructificar& suis exhor¬
tationib ac p̾cib adiuuans. Hȩc
iuxta opinionẽ quã ab antiquis

Expanded text:
diceretur. At ille adludens ad nomen ait: « Alleluia, laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. » Accedensque ad pontificem Romanae et apostolicae sedis, nondum enim erat ipse pontifex factus, rogavit ut genti Anglorum in Brittaniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converteretur, mitteret; seipsum paratum esse in hoc opus, Domino cooperante, perficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe re, mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desideratum, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uicinarũ ur̃e p̃dicationis
ministerio credimꝰ subsequendã.
quatinꝰ sicut scriptũ est. consũ¬
mati oꝑis uobis merces aretribu¬
tore om̃ium bonorũ dño tribuat᷑.
& uere ꝑ om̃em t̾ram exisse sonũ
eorũ & infines orbis t̃re uerba
corũ uniuersalis gentiũ confes¬
sio. suscepto xp̃iane sacram̃to
sacro scĩs celebrandtĩ misteruis
utendilicentiã imꝑauimꝰ. Con¬
eelentes etiã tͥ ordinationes
ep̃orum exigente oportunitate
dñi p̃ueniente miscdia celebrare.
ita ut xp̃i euangłm plurimorũ
annuntiationẽ in om̃ib que¬
dilatet᷑. Studeat gͦ tua frat̃nitas
hoc qđ sedis aplice humanitate
ꝑcepit. intemerata m̃tis since¬
ritate seruare. intendens euiꝰrei
similitudine tam p̃cipuũ indu¬
mentũ humeris tuis bauilandũ
susceꝑis. talẽq te dño implora¬
ta elem̃tia exhibendũ stude.ut
indulti muneris p̃mia ñ cũ rea¬
titudine. sed cũ cõmodis anima¬

Expanded text:
quoque vicinarum, vestrae praedicationis quoque vicinarum, vestrae praedicationis ministerio credimus subsequendam: quatenus, sicut scriptum est, consummati operis vobis merces a retributore omnium bonorum Domino tribuatur. Et vere per omnem terram exisse sonum eorum, et in fines orbis terrae verba ipsorum, universalis gentium confessio suscepto Christianae sacramento sacrosanctis celebrandis mysteriis utendi licentiam imperavimus, concedentes etiam tibi ordinationes episcoporum, exigente opportunitate, domini praeveniente misericordia, celebrare, ita ut Christi Evangelium plurimorum annuntiatione in omnibudilatetur. Studeat ergo tua fraternitas, hoc quod sedis apostolicae humanitate percepit, intemerata mentis sinceritate servare. Intendens cujus rei similitudine tam praecipuum indumentum humeris tuis bajulandum susceperis. Talemque te Domini implorata clementia exhibendum stude, ut indulti muneris praemia non cum reatitudine, sed cum commodis anima
Abbreviated transcription (Latin):
corda gentiliũ ad suscipiendum
p̃dicationis ur̃ȩ singulare iniste¬
riũ. Magno eñ prg̨mio. fatiga¬
tionũ ur̃arũ delectabilẽ cursum.
bonitatis suȩ suffragus illustra¬
uit. dũ creditorũ uobis talento¬
rũ fidelissime nego ciationis offi¬
cus uberem fructũ impendens.
ei qđ signare possitis multiplica
ministerio iugit̃ ꝑsistentes. lau
uatio ꝓpinata. dicente dño: qͥ
ꝑ seuerauerit usq infinẽ hie sal¬
uus erit. Saluatigͦ estis spe paci¬
entiȩ & tolerantie uircute: ut
in fideliũ cor da naturali ac suꝑ¬
stitioso morbo purgata. sui con¬
sequerent᷑ miscđiam saluatoris.
Susceptis namq apicib filuurĩ
adulualdi regis. reppimꝰ qͣnta
saeri eloquii eruditione eius
animũ aduerȩ conuersionis
& indubitate fidei credulitatẽ.
frat̃nitas ur̃a ꝑduxerit. Qua
exre: de longanimitate elem̃¬
tie cȩlestis certam assumentes
fiduciã . ñ solũ suppositarũ ei
gentiũ plenissima salutẽ. imino

Expanded text:
dum praedicationis vestrae singulare mysterium. Magno enim praemio fat giorum vestrorum delectabilem cursum, bonitatis suae suffragiis illustravit, dum creditorum vobis talentorum fidelissimae negotiationis officiis uberem fructum impendens, ei, quod signare possetis multiplicatministerio jugiter persistentes, laudvatio propinata; dicente Domino: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Salvati ergo estis spe patientiae, et tolerantiae virtute, ut infidelium corda naturali ac superstitioso morbo purgata, sui consequerentur misericordiam Salvatoris. Susceptis namque apicibus filii nostri Adulvaldi regis, reperimus quanta sacri eloquii eruditione, ejus animum ad verae conversionis et indubitatae fidei credulitatem fraternitas vestra perduxerit. Qua ex re de longanimitate clementiae caelestis certam adsumentes fiduciam, non solum suppositarum ei gentium plenissimam salutem, immo
Abbreviated transcription (Latin):
flã marũ imn petus maxime in cũ¬
bebat. martrrũ beatorũ qtͣtuor
coronatorũ eccła. lbi ꝑlatus obse¬
quentiũ manib ep̃s: coepit oran¬
do ꝑicłm infirmus abigere. qđ fir¬
ma fortiũmanꝰ multũ laborando
nequiuerat. Nec morauentꝰ qui
sparserat. contrameridiẽ re¬
flexus: primũ uim sui furoris
alꝑsione locorũ quȩ contraerant
abstraxit. ac mox funditꝰ quiescen¬
do flãmis parit̃ sopitis. atq extin¬
ctis conpescuit. Et quiauir dĩigne
rũ a sua suarũq lȩsione crebris
orationib uł ex hortationib re¬
pellere consueuerat: merito
uentis flãmisq mundialib p̃ua¬
lere. & ne sibi suisq nocerent
obtinere poterat. & hiegͦ post¬
quã anius qͥnq rexit eecłam.
eodbaldo regnante migrauit
ad cęlos. sepultusq est cũpa¬
trib suis in sepe dicto monaste¬
rio& in ecełi beatissimi apłorã
principns. anno ab incarnatione

Expanded text:
flammarum impetus maxime incumflammarum impetus maxime incumbebat, martyrium beatorum quatuor Coronatorum. Ibi perlatus obsequentum manibus episcopus, coepit orando periculum infirmus abigere, quod firma fortium manus multum laborando nequiverat. Nec mora, ventus qui sparserat, contra meridiem reflexus, primo vim sua furoris a laesione locorum quae contra erant, abstraxit, ac mox funditus quiescendo, flammis pariter sopitis atque extinctis compescuit. Et quia vir Dei ignrum a sua suorumque laesione crebris orationibus vel exhortationibus repellere consueverat, merito ventis flammisque mundialibus praevalere, et ne sibi suisque nocerent, obtinere poterat. Et hic ergo postquam annis quinque rexit Ecclesiam, Aeodbaldo regnante migravit ad caelos, sepultusque est cum patribus suis in saepedicto monasterio et ecclesia beatissimi apostolorum principis, anno ab
Abbreviated transcription (Latin):
erat lundonis ep̃s. sedẽ doruuer¬
nensis eccłȩ tertius ab augustino
suscepit. lustus aut̃. ad huc suꝑstes
hrofensẽ regebat ȩccłam. Quicũ
magna eccłam anglorũ eura ac labo¬
re gubernarent: susceper̃ scripta
ex hortatoria apontifice romanȩ &
apłice sedis. bonefacio. qui post deus¬
dedit eccłȩ p̃fuit anno incarnatio
corporis qͥdẽ infirmitate idest poda¬
gra grauatꝰ. sed mentis gressib sanis
atq ad celestia semꝑ amanda. peten¬
da & quȩrenda ꝑ uolans. Erat carnis
origine nobilis: sed culmine m̃tis
nobilior. Deniq ut unũ uirtutis eiꝰ
unde cȩtera intelligi possunit testi¬
moniũ referam: tempore qͦdã ciuitas
nullo aquarũ in iectu poss& ali¬
quis obsistere. iamq ciuitatis
ess& pars uastata ñminima.
atq ad ep̃m furens se flãma
dilatar&. confidens ep̃s in dui¬
nũ. ubihumanũ deerat auxili¬
ũ iussit se obuiã sȩuientib &
hue illucq uolantib igniũ glo¬
bis efferri. Erat aut̃ eoloci ubi

Expanded text:
erat Lundoniae episcopus, sedem Doruvernensis Ecclesiae tertius ab Augustino suscepit: Justus autem adhuc superstes Hrofensem regebat Ecclesiam, qui cum magna Ecclesiam Anglorum cura ac labore gubernarent, susceperunt scripta exhortatoria a pontifice Romanae et apostolicae sedis Bonifacio, qui post Deusdedit Ecclesiae praefuit, anno incarnatiocorporis quidem infirmitate, id est podagra, gravatus, sed mentis gressibus sanisatque ad caelestia semper amanda, petenda et quaerenda pervolans. Erat carnis origine nobilis, sed culmine mentis nobilior. Denique ut unum virtutis ejus, unde caetera intelligi possint, testmonium referam; tempore quodam civitasnullo aquarum injectu posset aliquis obsistere, jamque civitatis esset pars vastata non minima, atque ad episcopium furens se flamma dilataret, confidens episcopus in divinum, ubi humanum deerat, auxilium, jussit se obviam saevientibus, et huc illucque volantibus ignium globis efferri. Erat autem eo loci ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Primã qͦq & ultimã in ezechielis ꝓph&e
partẽ que uidebant᷑ obscuriores:
ꝑ omelias uiginti & duas qͣntũ lucis
untus habeant de monstrauit. excep¬
tolibello responsionũ. quẽ ad int̾ro¬
gationẽ scĩ augustini primi angloꝵ
gentis ep̃m scripsit. &ut supͣ docuimꝰ
totũ ipsũ libellũ his inserentes histori¬
is libello qͦq sinodico quẽ ep̃is italiȩ¬

Expanded text:
e partem, quae videbantur obscuriores, per homilias viginti et duas, quantum lucis intus habeant demonstravit. Excepto libello Responsionum, quem ad interrogationes sancti Augustini primi Anglorum gentis episcopi scripsit, ut et supra docuimus, totum ipsum libellum his inserentes historiis; libello quoque synodico. quem cum e
Abbreviated transcription (Latin):
epłȩ auobis directę. immo indul
Iec enĩ om̃ps ds aut sui nominis sa¬
deseruit. dũ ipse p̃dicatoribus
euangłu fidelit̃ reꝓmisit. ẜ ece
ego uobiscũ sũ om̃ib dieb usq
ad consũmationẽ scłi. Qđ speria.¬

Expanded text:
e a vobis directae tenor, imo indultNec enim omnipotens Deus aut sui nominis sadeseruit, dum ipse praedicatoribus Evangelii fideliter repromisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consu
Abbreviated transcription (Latin):
successit inepiscopatũ iustus qͥ erat
tate apontifiee bone facio. quẽ
successorẽ fuisse deusdedit supꝰ
meminimꝰ. cuiꝰ auctoritatis ista
ẽ. forma. Hilectissimo fr̃i tusto.
bone facius. Quã deuote quãq

Expanded text:
successit in pontificatum Justus, qui erat tate a pontifice Bonifacio, quem successorem fuisse Deusdedit supra meminimus; cujus auctoritatis ista est forma: « Dilectissimo fratri Justo, Bonifacius. Quam devote, quamque
Abbreviated transcription (Latin):
iaceat. Sit uͦ int̃ luudonie Cebu¬
racȩ ciuitatis ep̃os inposterũ hono.¬
ris ista distinctio: ut ip̃se prior
habeat᷑. qui prius fuerit ordinat᷑.
Cõmuni aut᷑ consilio & concor di
actione. quȩq sunt ꝓxep̃i zelo
agenda disponant unanimitr
recte sentiant. & ea que senserĩ
ñ sibim& discrepando ꝑficiant.
ordinati. sed etiã om̃is britannie
sac̃dotes habeat dõ dño nr̃oitutꝰ¬
xp̃o auctore subiectos. quatip̃
ex lingua &uta tuȩ sẽĩtatis.
recte c̃redendi & bene uuendi¬
formã ꝑcipiant atq officiuen
suũ fide ac morib suis exequem¬
tes: ad cęlestia cũ dñs uoluerit
regna ꝑtingant. Ds te in colam̃

Expanded text:
i. Sit vero inter Londoniae et Eboracae civitatis episcopos in posterum honoris ista distinctio, ut ipse prior habeatur, qui prius fuerit ordinatus. Communi autem consilio et concordi actione quaeque sunt pro Christi zelo agenda, disponant unanimiter, recte sentiant, et ea, quae senserunt, non sibimet discrepando perficiant. ordinati, sed etiam omnes Britanniae sacerdotes habeat, Domino Deo nostro auctore, subjectos, quatenus ex lingua et vita tuae sanctitatis et recte credendi formam percipiant, atque officium suum fide ac moribus exsequentes, ad coelestia, cum Dominus voluerit, regna pertingant. Deus te incolumen
Abbreviated transcription (Latin):
Bracmatil ad primũ hostiũ aduen
tũ cũ suis tergauertens: eos qͦs
defend̾e debuerat inermes acnu.¬
dos ferientib gladiis reliqͥt. Sic
completũ est p̃resagiũ scĩponti¬
ficis augustini: quamiis ipso iã
multo ante tẽpore ad cȩlestiare¬
gna sublato: ut etiã temporalis
interitꝰ ultionẽ sentirent ꝑfidi.
qđ oblatasibi ꝑpetuȩ salutis consilia
spreuerant. Anno dñicȩ uicarna¬
arũ archiep̃s ordinauit duos ep̃os.
mellitũ uidelic& et iustũ. Mellicũ
qͥdẽ ad p̃dicandũ ꝓuincix orientaliũ
tigui. quorũ metropolis lundonia
ciuitas.ẽ. suꝑ ripã prȩfati fluminis
posita. & ipsa multorũ emporium
beret exsorore ricula regnabat.
quãuis sub potestate posi̾tus eiꝰdẽ
anglorũ gentib imꝑabat. Ubi uͦ
& hec ꝓuintia uerbũ ueritatis p̃di¬
cante mellito accepit. fecit rex
edilbrect inciuitate lundonia
eccłam scĩ pauli apłi. in qualocũ se¬
dis episcopalis & ipse & successores

Expanded text:
BrocBroctum cum suis terga vertens, eos, quos defendere debuerat, inermes ac nudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad coelestia regna sublato, ut etiam temporalis interitus ultionem sentirent perfidi, quod oblata sibi perpetuae salutis consilia sprearum archiepiscopus, ordinavit duos episcopos, Mellitum videlicet et justum: Mellitum quidem ad praedicandum provinciae Orientalium tigui, quorum metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsa multorum emporium bercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sub potestate positus ejusdem Anglorum gentibus imperabat. Ubi vero et haec provincia verbum veritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli apostoli, in qua locum sedis episcopalis et ipse et successores
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant. seor sũ intutiori loco
consistere: sciscitabat᷑ qͥ essent
hii qͥdue acturi illo conuenis.¬
sent. Erant aut̃ plurimi eorũ
de monasterio bancor: in quo
tantus fertur fuisse numerus
monachorũ. ut cũ inseptẽ por¬
ciones essent cũ p̃positis sibire.¬
ctorib monasteriũ diuisũnul¬
laharũ portio minus quã trecen¬
tosihomines haber&. qͥ om̃s de
laborib manuũ suarũ uiuere
solebant. Horũ gͦ plurimi adine¬
ano cũ aliis orandi causa conue¬
nerant. habentes defensorẽ no¬
mine bracmatillũ. qui eos inten.
uersũ nos ad dñm suũ clamant.
ꝓfecto & ipsi quãuis armañ feraq
contranos pugnant. qͥ aduersis
nos inp̃cationib ꝑsecunt᷑. Itaq
in hos primũ arma uerci iub&.
& sic cęteras ne fande militiȩ coplas
ñ sine magno exercitus sui dãpno
deleuit. Extinctos in eapugna
ferunt de his qͥ ad orandũ uenerad̃
uiros circit̃ mille ducentos. &
solũ quinꝗͣguita fuga. eẽ. lapsos.

Expanded text:
venerant, seorsum in tutiori loco venerant, seorsum in tutiori loco consistere, sciscitabatur qui essent hi, quidve acturi illuc convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bangor  al. Brancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut, cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet: qui omnes de labore manuum suarum vivere solebant. Horum ergo plurimi ad menio cum aliis orandi causa convenerunt, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intentoversum nos ad dominum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos imprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic caeteras nefandae militiae copias non sine magno exedelevit. Exstinctos in ea pugna ferunt, de his qui ad orandum venerant, viros circiter mille ducentos, et solum quinquaginta fuga esse lapsos.
Abbreviated transcription (Latin):
tis ut genti anglorũ una nobiscũ
uerbũ dñi p̃dicetis: cȩtera que
agitis quãuis morib nr̃is con¬
traria. equanimit̃ cuncta tole¬
rabimus. At illi. nihil horũ se fa¬
cturos. neq illũ ꝓ archie p̃oha.¬
bituros. eẽ. respondebant: con¬
ferentes adinuicẽ. qͥa si mͦ nobis
assurgere noluit: quanto magis
deisse qͥa si pacẽ cũ fr̃ib acciꝑe
nollent: bellũ abhostib forent
accepturi. Et si nationi angloꝵ
noluissent uiã uite p̃dicare. ꝑ
horũ manus ultionẽ essent mor¬
tis passuri. Qđ ita ꝑ om̃ia ut p̃di¬
xerat. diuino agente iuditio pa¬
tratũ ests. Si quidẽ post hec ipse
de qͦ diximꝰ rex anglorũ fortissumꝰ
edil frid collecto grandi exerci¬
tu. ad ciuitatẽ legionũ quȩ agen¬
te anglorũ legacestir. abrittoni¬
b aut̃ rectius arlegion appel¬
lat᷑. maximã gentis ꝑfide stra¬
der& sac̃ dotes eorũ qͥ ad exoran¬
dũ dñm ꝓ milite bellũ agente con¬

Expanded text:
tis; ut genti Anglorum una nobiscum tis; ut genti Anglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis: caetera quae agitis, quamvis moribus nostris contraria, aequanimiter cuncta tolerabimus. At illi nil horum se facturos, neque illum pro archiepiscopo habituros esse respondebant: conferentes ad invicem, Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis dixisse, quia si pacem cum fratribus accipere nollent, bellum ab hostibus forent accepturi; et si nationi Anglorum noluissent viam vitae praedicare, per horum manus ultionem essent mortis passuri. Quod ita per omnia, ut praedixerat, divino agente judicio patratum est. Siquidem post haec ipse de quo diximus, rex Anglorum fortissimus Aedilfrid, collecto grandi exercitu, ad civitatem Legionum, quae a gente Anglorum Legacaestir, a Brittonibus autem rectius Carlegion appellatur, maximam gentis perfidae straderet sacerdotes eorum, qui ad exorandum Deum pro milite bello agente con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & humilis corde. credibile . ẽ. qͥa
tandũ se offerat. Sin aut̃ inmitis ac
suꝑb est. constat qͥa non ẽ. dedõ.
rur sus aiebant. &unde uł hoc di¬
noscere ualeinus.: Procurate in qͥt
ut ipseprior cũ suis ad locũ sinodi
adueniat. & si uobis apꝓpinqͣntib
assurrexerit: scientes quia famu¬
lus xp̃i. c̃.: obtemꝑant̃ illũ audite.
Sin aut̃ uos spreuerit. nec corã uob
assurgere uoluerit: cũ sitis nume¬
roplures & ipse sꝑnat᷑ auobis.
Fecer̃ ut dixerat. Factũq est ut
uenientib illis seder& augustinꝰ
in sella. Qđ illiuidentes. mexin
irã conuersisunt.: eũq notantes
suꝑbie. cunctis quȩ dicebat contra¬
dicere laborabant. Dicebat aut̃
eis. qͥa in multis qͥdẽ nr̃e consu¬
etudini. immo uniuers alis ec¬
clesiȩ contraria geritis. Et tam̃
si intrib his mͥ obtemꝑ are uul¬
tis ut pascha suo tẽpore celebre.¬
tis: ut ministeriũ baptizandĩ

Expanded text:
est et humilis corde, credibile est quia est et humilis corde, credibile est quia tandum offerat: sin autem inmitis ac superbus est, constat quia non est de Deo, rursus aiebant; « Et unde vel hoc dinoscere valemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat, et si vobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite: sin autem vos spreverit, nec coram vobis adsurgere voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis. » Fecerunt ut dixerat. Factumque est ut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, mox in iram conversi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis quae dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi,