comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annunciat: eiusq uoci angłoꝵ chori
concinunt: & congaudentes clamant.
Bia in excelsis deo: et interra pax hominib
bone uoluntatis. Prius quippe quam redẽp
cum angłis habuimus: a quorum claritate
& mundicia ꝑ prime culpe meritũ. ꝑ coti¬
diana delicta longe distabamus. Quia enĩ
peccando extranei eramus adeo: extraneos
nos a fuo consortio deputabant angłi ciues
dĩ Ded quia nos cognouimus regem nr̃m
recognouerunt nos angłi ciues suos. Quia
enim rex celi terram nr̃ę carnis asfũpsit:
infirmitatẽ nrãm illa iam angłica celsi.¬
tudo non despicit. Ad pacem ur̃ãm angłi
redeunt: intentionẽ prioris discordie post¬
ponunt Et quos prius infimos abiectosq
despexerant: iam socios uenerantur. Hinc ẽ
enim quod loth et iosue angłos adorant.
nec tamen adorare pro hibentur. Iohes uero
in apocalipsi adorare angłm uoluit. sed
tamen isdem hunc angłs ne se debeat ado¬
rare. compescit dicens. Uide ne feceris. con

Expanded text:
nuntiat, ejusque voci angelorum chori nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptcum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne feceris, con
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem dico: sed scđm naturam. Nam
de potestate eius: scriptum est. In propria
uenit. Innatura & enim sua ante tempo¬
ra natus est: in nr̃a uenit ex tempore.
Qui ergo eternus ꝑ manens temporalis
apparuit: alienũ . ẽ. ubi descendit. Et quia
ꝑ propħam dicitur om̃is caro foenũ. factꝰ
homo. fenũ nr̃m uertit infrumentum:
qua de sem& ipso ait: nisi granum frum̃ti
cadens in terrã mortuũ fuerit. ipsum solũ.
man& Unde & natus in presepio reclinatur.
ut fideles omrnes. uidelieae scã animalia
carnis sue frumento reficer&: ne ab interne
intelligentiȩ pabulo ieiuna remanerent.
Quid. ẽ hoc quod uigilantib pastoribus
angłs appar&: eosq dĩ claritas circum¬
fulg&. nisi quod illi preceteris uidere sub¬
lunia merentur. qui fidelib gregib pre¬
esse sollicite sciunt. Dumq ip̃si pie suꝑ
gregem uigilant: diuina suꝑ eos grã las¬
gius choruscat. Regem uero natũ angłs

Expanded text:
potestatem dico, sed secundum naturam. Nam potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes, videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent.quit, hoc, quod vigilantibus pastoribus angelus apparuit, eosque Dei claritas circumfulsit? nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus
Abbreviated transcription (Latin):
QUii iargiente dño missarũ sollemp.¬
nra ter hodie celebraturi sumus:
loqui diu de euuangelica lectione
non possumus. Sed nos aliquid uel bre¬
uiter dicere: redemptoris nr̃i natiuitas.
ipsa compellit. Quid .ẽ. quod nascituro
dño mundus de scribitur: nisi hoc quod
aꝑte monstratur. quia ille apparebat
in carne qui electos suos ascriber& in eter-¬
nitate: Cui contra de reprobis. ꝑ propħam
dicitur. Deleantur de libro uiuentium.
& cũ iustis non scribantur. Qui bene
etiam: in bethleem nascitur. Bethleem
quippe : domus panis interpretatur. Ipse
namq est qui ait. Ego sum panis uiuus.
qui de cęlo descendi. Locus ergo in quo
dñs nascitur. domus panũ ante uocatus
est: quia futurum profecto erat. ut ille
ibi ꝑ materiã carnis apparer& qui electoꝵ
mentes interna sacietate reficer&. qui
non inparentũ domo sed in uia nascitur
ut profecto ostender& quia ꝑ humanita.
tem quam assũpserat: quasi in alieno
nascebatur. Alienũ uidelic&. non scđm

Expanded text:
Quia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur. Alienum videlicet non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
iob attestante qui ait. Columpne celi contre¬
miscunt: & pauent ad nutũ eius. Quid
ergo faciunt tabule quando tremunt co-¬
lũpnȩ: Quid uirgulta deserti paciuntur.
cũ cedrus paradisi concutitur: Et si ustus¬

Expanded text:
ob attestante, qui ait: Columnae coeli contremiscunt et pavent ad nutum ejus. Quid ergo faciunt tabulae, quando tremunt columnae? Quid virgula deserti patitur, cum cedrus paradisi concutitur? Et tu
Abbreviated transcription (Latin):
usq ignis quoq uidicu ꝑueniet. Si autẽ
celũ & terra transibunt mouere potest¬
animũ quomodo dicat eeclesiastes. Gene¬
inȩternũ stat Sed aꝑta ratione celum
& terra ꝑ eñ quam nunc habent imagi¬
nẽ transibunt: & tamen ꝑ essentiam sine

Expanded text:
 ignis quoque judicii perveniet. Si autem coelum et terra transibunt, moveri potest quomodo dicat Ecclesiastes: Genein aeternum stat . Sed aperta ratione coelum  per eam quam nunc habent imaginem transeunt, sed tamen per essentiam sine
Abbreviated transcription (Latin):
& filiam non liberabunt sed ipsi soli uisti¬
cia sua liberabunt animas suas. Inquib¬
noc qui archã in undis rexit nisi prepositorũ
ordo signatur. Qui dum ad formam uite
populis presunt. scãm ecclesiam in temptati¬
onũ fluctib regunt. Quid ꝑ danielem cuiꝰ
mira abstinentia scribitur nͥ continentiũ

Expanded text:
et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . In quibNoe, qui arcam in undis rexit, nisi praepositorum ordo signatur; qui dum ad formam vitae populis praesunt, sanctam Ecclesiam in tentationum fluctibus regunt? Quid per Danielem, cujus mira abstinentia scribitur, nisi continentium
Abbreviated transcription (Latin):
pono: pro ouib meis. Ac si aꝑte dicat In hoc
pat& quia & cognosco patrem et cognoscor
apatre: quia animã meam pono pro ouib
meis. Idest ea caritate qua pro ouib morior.
quantum patrem diligam. ostendo. Et alias¬

Expanded text:
pono pro ovibus meis. Ac si aperte dicat: In hoc constat, quia et cognosco patrem, et cognoscor a patre, quia animam meam pono pro ovibus meis. Id est, ea charitate qua pro ovibus morior, quantum patrem diligam ostendo. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs dicat. Est fides sꝑandarum substã¬
tia rerũ argumentum non apparentum:
ꝓfecto liqu& quia fides illarum rerum argu¬
non posfunt. Que eium apparent. iam fidẽ
non habent. sed agnitionem. Dum ergo uidit
thomas dũ palpauit cur ei dicitur quia uidis¬
ti me credidisti. Sed sciendum. quia aliud
uidit: & aliud credidit Amortali quippe
non potest. Hominem igitur uidit. & dm̃ cre¬

Expanded text:
lus dicat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , profecto liquet quia fides illarum rerum argunon possunt. Quae etenim apparent, jam fidem non habent, sed agnitionem. Dum ergo vidit Thomas, dum palpavit, cur ei dicitur, quia vidisti me, credidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali quippe n potuit. Hominem igitur vidit, et De
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat relaxatum. Redire dimissa pecca-¬
ta ubi fraterna caritas non .ẽ. aꝑtissime
dñs in euuangelio doc& de illo seruo quẽ
cũ inueniss& debitorẽ decẽ milium talen.¬
torum: deprecanti omnia dimisit. Ille autẽ
conserui sui qui ei debebat centũ denari.¬
os cũ misertus non fuiss&: iussit eum dñs

Expanded text:
erat. Nam redire dimissa peccata, ubi fraterna caritas non est, apertissime dominus in euangelio docet de illo seruo, quem cum inuenisset debitorem decem milium talentorum dconservum suum qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, jussit eum d
Abbreviated transcription (Latin):
occurrere Sed in hoc facto salua fide humili¬
tatis que nobis in redemptore nr̃o semꝑ immi-
alta sunt hominib hoc. ẽ. dilectorib huuis
scłi. electis despicienda sunt et quȩ despecta
hominib uidentur. scĩs despicienda non fũt.
ad filiũ reguli ire noluit. ad seruum uero cen¬
turionis ire paratus fuit. Credidit homo ser-¬
moni quem dixit ei iħc: & ibat. Ex hoc iam
appar& quantũ ꝓfecerit iste: ex increpatione¬
dñi saluatoris. Quia enim dñs dixerat ei
nisi signa & prodigia uideritis ñ creditis:
statĩ ut audiuit adño. uade filius tuus uiuit:
continuo credens ibat. Iam autem eo descendente
serui occurrerunt ei & nunciauerunt dicentes
quia filius eius uiuer&. Fon est uacuum amag.¬
no misterio: quod filiũ reguli. euuangelista
dimissum. Non solum enim miracula xp̃i que
corporaliter gessit miranda nobis existunt:
sed etiam in ipsis oꝑib suis secreta misteria sunt¬

Expanded text:
occurrere. Sed in hoc facto, sola humilioccurrere. Sed in hoc facto, sola humilitate, quae nobis in Redemptore nostro imitanda alta sunt hominibus, hoc est dilectoribus hujus saeculi, electis despicienda sunt, et quae despecta hominibus videntur, sanctis despicienda non sunt, ad filium reguli noluit ire: ad servum vero centurionis paratus fuit ire. Credidit homo sermoni quem dixit ei Jesus, et ibat. Ex hoc jam apparet quantum profecerit iste ex increpatione Salvatoris. Quia enim Dominus dixerat ei: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis, statim ut audivit a Domino, Vade, filius tuus vivit, continuo credens ibat. Jam autem eo descendente, servi ei occurrerunt, et nuntiaverunt, dicentes: quia filius ejus viveret. no mysterio, quod filium reguli evangelista dimissum. Non solum enim miracula Christi quae corporaliter gessit miracula nobis existunt, sed etiam in ipsis operibus suis secreta sunt mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
corpore fuiss&: Qui si ꝑfecte credidiss&:
proculdubio scir& non. ẽẽ. locũ ubi non esset
ds̃. Arguit itaq hominem infide tepentẽ:
& temptare cupientem insanitarem filii fui.
quis ess& aut quantum posset. Dicit adeũ
regulus. Dñe. descende priusquam moriat᷑
filius meus. Urgebat eum infirmitas filii.
& idõ in precib ꝑseuerans postulat illi salutẽ:
Dicit ei iħc. Uade filius tuis. Sicut alio euuan¬
gelista narrante didicimus. centurio ad dñm
uenit dicens. Dñe puer meus iacet paraliticꝰ
in domo: & male torquetur. Cui respondit
dñs. Ego ueniam & eurabo eum. Centurio
est: qui centum militib p̃ est. Cum ergo
maioris dignitatis sit regulus quã centurio:
uigilanter intuendum est cur ad filiũ reguli
rogatꝰ corporaliter ire recusat. ad seruum
uero centurionis etiam non rogatus. se ꝑge¬
re pollicetur. Filio reguli non dignatur ad.¬
esse. seruo centurionis non dedignatur

Expanded text:
corpore fuisset. Qui si perfecte credidisset, corpore fuisset. Qui si perfecte credidisset, procul dubio sciret non esse locum ubi non esset Deus. Arguit itaque hominem in fide torpentem, et tentare cupientem in sanitate filii sui quis esset, aut quantum posset. Dicit ad eum regulus: Domine, descende priusquam moriatur filius meus. Urgebat eum infirmitas filii, et ideo in precibus perseverans postulat illi salutem. Dicit ei Jesus: Vade, filius tuus vivit. Sicut alio Evangelio narrante didicimus, centurio ad Dominum venit, dicens: Domine, puer meus jacet paralyticus in domo, et male torquetur . Cui respondit Dominus: Ego veniam et curabo eum . Centurio est qui centum militibus praeest. Cum ergo majoris dignitatis sit regulus quam centurio, vigilanter intuendum est cur ad filium reguli rogatus corporaliter ire recusat, ad servum vero centurionis etiam non rogatus se pergere pollicetur. Filio reguli non dignatur adesse, servo centurionis non dedignatur
Abbreviated transcription (Latin):
ude uidelic& & beniamin: uidea uocabat᷑
A qua parte ueniens dñs. acceffit ad eum iste
regulus: rogans ut descender&. & sanar&e
filium eius. Quare: Incipiebat enim mori
idest urgebat eum uicina mors. Diatt ergo
& prodigia uideritis: non creditis. Signa
Constat profecto iudeos quasi exnatura insita.
hanc consuetudinem habuisse: ut quib cumq
reb lic& diuinis fidem nen nisi ꝑ signa cõ-¬
modarent. Unde & apłs paulus dicit. Iudei
signa petunt. Sed querendum udetur cur
dñs huic regulo dicat. nisi signa & pro digia
uideritis. non creditis: cum ille ante credi¬
diderit. quam signum uiderit:. Quomodo
non creder& qui salutẽ filio poposeit: sed si
ad tendamus quid petit aꝑte cognoscimus.
quia non plene fidei fuit. Poposcit namq
dñm ut descender&. & sanar& filium eius.
Et sic presentiam corporalem expeti it. quafi
salutem infilio oꝑari non poss&: nisi presens

Expanded text:
Judae scilicet et Benjamin, Judaea vocabatur. Judae scilicet et Benjamin, Judaea vocabatur. A qua parte veniente Domino, accessit ad eum iste regulus, rogans ut descenderet et sanaret filium ejus. Quare? Incipiebat enim mori, id est, urgebat eum vicina mors. Dicit ergo prodigia videritis, non creditis. Signa Constat profecto Judaeos quasi ex natura insitam hanc consuetudinem habuisse, ut quibuscunque rebus, licet divinis, fidem non nisi per signa commodarent. Unde et apostolus Paulus dicebat: Judaei signa petunt . Sed quaerendum videtur cur Dominus huic regulo dicat, Nisi signa et prodigia videritis, non creditis, cum ille ante crediderit quam signum videret. Quomodo non crederet qui salutem filio poposcit? Sed si attendamus quid petiit, aperte cognoscimus quia non plenae fidei fuit. Poposcit namque Dominum ut descenderet et sanaret filium ejus, et sic praesentiam corporalem expetiit, quasi salutem in filio operari non posset, nisi praesens
Abbreviated transcription (Latin):
auditum auriũ arguet: sedhec suo in loco
melius uidebuntur: que nos breuiter pre¬
libasse non pigeat. Nunc ad exponend ã¬
ꝑ ordinẽ scĩ euuangelii lectionem. accedamꝰ.
Frat quidam regulus. cuius filius infirma¬
batur capharnaum. Regulus ꝑ diminutio¬
nẽ nominis quod est rex dicitur: paruus
uidelica rex: nec magna potestate sublimis.
Q uod nomen bene isti congruit: qui filio
salutem poposcit. Quia uidelic& non ple¬
nam: sed diminitam fidem habuisse pro¬
batur. Capharnaum autem ciuitas est
galileȩ prouinciȩ. an qua dñs multa miracu¬
la ostendit inqua etiã infirmus iacebat.
filius reguli. Hic ergo audiens dñm ibm
aduenire a uidea ingalileam ubi nuꝑ aquã
inuinũ conuerterat. abiit ad eum rogatu¬
rus pro sanitate fili i morientis. Quã uis
enim om̃is terra duodecim tribuum. in qua
precipue tamen ac fugulariter illa pars reg¬
ni uideorum. inqua due trib consistebant.

Expanded text:
auditum aurium arguet . Sed haec suo in loco auditum aurium arguet . Sed haec suo in loco melius videbuntur, quae nos breviter praelibasse non piguit, nunc ad exponendam sancti evangelii lectionem accedamus. Erat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum. Regulus per diminutionem nominis, quod est rex, dicitur, parvus videlicet rex, nec magna potestate sublimis. Quod nomen bene isti congruit, qui filio salutem poposcit, quia videlicet non plenam sed diminutam fidem habuisse probatur. Capharnaum autem civitas est Galilaeae provinciae, in qua Dominus multa miracula ostendit, in qua etiam infirmus jacebat istius reguli filius. Hic ergo audiens Dominum advenire a Judaea in Galilaeam, ubi nuper aquam in vinum converterat, abiit ad eum, rogaturus pro sanitate filii morientis. Quamvis enim omnis terra duodecim tribuum, in qua praecipue tamen ac singulariter illa pars regni Judaeorum in qua duae tribus consistebant,
Abbreviated transcription (Latin):
N illo tp̃r. E rat quidam regulus.
cuius filius infirmabat᷑ capharnaum &rł
iuina iudicia quam sint inscrutabilia
quãq in comprehensibilia. quantumq
ab humanis uidici is longe distantia: cum
quens sermo huius lectionis indicat. ro¬
gatus dñs & redemptor ut ad reguli filiũ
ꝑ ger& inuisendum ire noluit. cum taeñ
alibi ad centurionis seruũ &iam illo reni.¬
tente. & indignũ se reclamante uenturũ
se ꝓmittere dignatus sit. Quis autem igno.¬
rat. regulum maiors esse potestatis quam
centurionem. Sed apud omnipotentem
cuius iudicia aliquando occulta sunt. semꝑ
autem uera: dũ plus fides centurionis ualuit.
quã pur pura reguli. Sic quondam dauit
puer. maiorib & quantum ad hominũ ui-¬
dicia ꝑtin&: prudentiorib fr̃ib reprobatis.
mista considerans. aiebat. Iudicia tua abissus
multa. Et iterũ. Iudicia dñi uera. iustificata
inscin& ipsa. Et isaias de xp̃o p̃cinit. Non
scđm uisionẽ occulorũ uidicabit neq scdm

Expanded text:
n illo tempore erat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum, etc. Divina judicia quam sint incomprehensibilia quamque inscrutabilia, quantumque ab humanis judiciis longe distantia, cum quens sermo hujus lectionis indicat, rogatus Dominus et Redemptor ut ad reguli filium pergeret invisendum, ire noluit, cum tamen alibi ad centurionis servum, etiam illo renitente et indignum se reclamante, venturum se promittere dignatus sit. Quis autem ignorat regulum majoris esse potestatis quam centurionem? Sed apud omnipotentem Deum cujus judicia aliquando occulta sunt, semper autem vera plus fides centurionis valuit quam purpura reguli. Sic quondam David puer majoribus et, quantum ad hominum judicia pertinet, prudentioribus fratribus reprobatis, mista considerans aiebat. Judicia tua, Domine, abyssus multa . Et iterum: Judicia Domini vera justificata in semetipsa . Et Isaias de Christo praecinit: Non secundum visionem oculorum judicabit, neque secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sacratus est donis scĩ sp̃s. Quoniam omnia
dona sp̃ualia que adeo cunctis fidelib largi¬
untur: eodem septenario numero comprehen.¬
duntur. Septem enim sunt uirtutes. spiritua.¬
lium donorũ. quib uita & status hominum.
in presenti uita decentissi me ornat᷑. Sapien¬
tia uidelic& & intellectus. consiliũ & fortitudo.
scientia & pietas. actimor dñi. Que dona quia¬
tur. merito etiam ipse sp̃s sc̃s qui nichil est¬
aliudꝰ uerus ds̃. eisdem nominib noncupat᷑
Sicut enim filius apatre procedens. uocatur
leo ꝓpter fortitudinem: ouis propter inno¬
centiam. ostiũ quia ꝑ ipsum introimus ad
patrem: lux quod illuminet omẽm homi¬
nem. Nocat᷑ ueritas atq resurrectio. & multis
ali is nominib scđm quasdam proprietates:
filio. his septem nominib propriȩ appellat᷑.
Sapientia scilic& & intellectus. consilium.
fortitudo. scientia pietas atq timor. Unde

Expanded text:
tus est donis Spiritus sancti, quoniam omnia dona spiritualia quae a Deo cunctis fidelibus largiuntur, eodem septenario numero comprehenduntur Septem enim sunt virtutes spiritualium donorum, quibus et status hominum in praesenti vita decentissime ornatur, sapientia videlicet, intellectus, consilium et fortitudo, scientia, pietas, ac timor Domitur, merito etiam ipse Spiritus sanctus, qui nihil aliud est quam verus Deus, eisdem nominibus nuncupatur. Sicut enim Filius a Patre procedens vocatur leo propter fortitudinem, ovis propter innocentiam, ostium quia per ipsum introimus ad Patrem, lux quia illuminat omnem hominem, vocatur et veritas atque resurrectio, multisque aliis nominibus secundum quasdam proprietates: Filio, his septem nominibus proprie appellatur, sapientia scilicet, intellectus, consilium, fortitudo, scientia, pietas ac timor. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc seruus certe dño procidit atq ut uen-¬
nis effugiat. submissus obsecrando deposcit.
cũ is qui propter peccata inmuientẽ fibi
mortẽ ut pote dampnandus metuit hu-¬
ueram penitentiã ac purã animi intenti¬
onem conuertit addm̃ ꝓmittens se inre-¬
mortis euaserit. Qui enim agit bona oꝑa:¬

Expanded text:
Tunc servus domino procidit et ut vennem effugiat, submissus obsecrando deposcit; cum is qui propter peccata sua imminentem sibi mortem, utpote damnandus metuit, huveram poenitentiam ac puram animi intentionem convertit ad Deum, promittens se in remortis evaserit. Qui enim universa qua
Abbreviated transcription (Latin):
& tocus inundus. stabit ad uersum nos uitestic¬
moniũ peccatorum nr̃orũ. Et si om̃ia taceant
oculos nr̃os accusantes nos ante dm̃: dicente
apło. Cogitationib inuicem accusantibus
aut eciã defendentib indie cum uidicabit

Expanded text:
t totus mundus stabit adversum nos in testimonium peccatorum nostrorum, etsi omnia taceant,oculos nostros ante Deum, dicente Apostolo: Cogitationibus invicem accusantibus aut etiam def
Abbreviated transcription (Latin):
quia illa hora erat inqua dixit ei iħc filius
tuus uiuit: & credidit ipse & domus eius
tota. In hoc eodem euuangelio paulo suꝑius
legimus. quod predicante dño insamaria
ad uocem mulieris dicentis. uenite uidete
feci: plurimi samaritanorum absq ullius
signi uisione solo sermone in illum credide¬
runt. Ad istud autem tam magnũ miracu¬
lum in iudea patratum solus regulus cum
domo fua credidit Et hoc ẽ quod dñs fupͣ
dixerat nisi dixerat. signa & prodigia uide¬
ritis: non creditis. In quo eciam facto prefi-¬
tura. Iudei nempe ipsũ filiũ di signa facientẽ
uiderunt apłos illi predicantes & magistros
habuerunt. & tamen pauci exeis fidei uigo
colla submiserunt: ceteris in infidelitate

Expanded text:
quia illa hora erat in qua dixit ei Jesus: Filius tuus vivit, et credidit ipse, et domus ejus tota. In hoc eodem evangelista paulo superius legimus quod praedicante Domino in Samaria, ad vocem mulieris dicentis: Venite et videte feci , plurimi Samaritanorum absque ullius signi visione solo sermone in illum crediderunt. Ad istud autem tam magnum miraculum in Judaea patratum solus regulus cum domo sua credidit. Et hoc est quod Dominus supra dixerat: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. In quo etiam facto praefi fidem ventura. Judaei nempe ipsum Filium Dei signa facientem viderunt, apostolos illius praedicatores et magistros habuerunt, et tamen pauci ex eis fidei jugo colla submiserunt, caeteris in infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
ta. quatuor orbis climata: totidem anni tempora¬
quatuor. Quatuor etiam quib eccłia subsistit.
habentur euuangelia. Possumus quoq terna.¬
pium
numeriũ ad interiorẽ nr̃m referre hominem
hoc ẽ ad animã que triplicis est nature. Est
enim irascibilis. concupiscibilis. & rationabilis
In una quaq etiã rationabili anima tria infũt.
Memoria ingeniũ. & intellectus. Septima hora¬
filius reguli sanatus est: qu̾i tunc ꝑfectam
sanitatem totus homo consequitur. Cum crea¬
tura creatorẽ suũ agnouerit eiq se digna hu-¬
militate ac seruitute subdidit. Hic enim est
ordo rectisfimus. ut anima deo: corpus uero
spui mancipetur. Isdem quoq donis septi for

Expanded text:
t dictum est climata, totidemque anni tempora, quatuor etiam quibus Ecclesia subsistit habentur Evangelia. Possumus quoque ternarium numerum ad interiorem nostrum referre hominem, hoc est ad animam, quae triplicis est naturae. Est enim irascibilis, concupiscibilis, et rationabilis. In unaquaque etiam rationali anima tria insunt, memoria, ingenium, et intellectus. Sfilius reguli sanatus est, quia tunc perfectam sanitatem totus homo consequitur, cum creatura Creatorem suum agnoverit, eique se digna humilitate ac servitute subdiderit. Hic enim est ordo rectissimus, ut anima Deo, corpus vero spiritui mancipetur. Idem quoque septenar
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Ae si animę iacenti inpeccatis dicat
Surge scilic& de uici is carnis. ad uirtutes sp̃u¬
ales & porta lectũ tuũ hoc.ẽ carnem corporis
tui. que te portauit adpeccatũ & culpam
reporta adueniã. Uel porta lectum tuum.
idest frẽm tuũ aquo & tu portatus est Et
uade ad domũ tuam hoc ẽ que ꝑ diuersa
uiciorũ flagicia oberrasti. reuertere ad custo¬
diam tui. Domĩ quippe redire. ẽ unum¬
quemq errantẽ. ad custodiã sui reuerti: &
sem& ipsum inmandatis sui creatoris constrĩ.¬
gere: ut totus homo interior uidelic& &
exterio: dõ possit placere. Domus etiam nr̃a
intelligit᷑ paradisus: aquo quia ꝑ in continen-¬
tiã cecidimus. necesse est ut ꝑ continentiam
redeamus Sed dũ talis anima que peccatis
languerat. recurrit ad ueniã. fit plerumq
ut multi hoc uidentes. in dei laude exardes-¬
cant Unde & hic subdit᷑. Quia uidentes
turbe timuerunt & glorificauerunt dm̃
qui dedit potestatem talem hominih homi

Expanded text:
in peccatis jacenti: Surge de vitiis, scilicet carnis ad virtutes spirituales; et porta lectum tuum, hoc est, carnem corporis tui, quae te portavit ad peccatum et culpam, reporta ad veniam. Vel, porta lectum tuum, id est fratrem tuum, a quo et tu portatus es: et vade in domum tuam, id est, qui per diversa vitiorum flagitia aberrasti, revertere ad custodiam tui. Domum quippe redire est unumquemque errantem ad custodiam sui reverti, et semetipsum in mandatis sui Creatoris constringere, ut totus homo, interior videlicet et exterior, Deo possit placere. Domus etiam nostra intelligitur paradisus, a quo quia per incontinentiam cecidimus, necesse est ut per continentiam redeamus. Sed dum talis anima quae peccatis languerat, recurrit ad veniam, fit plerumque ut hoc multi videntes, in Dei laude exardescant. Unde et hic subditur: Quia videntes turbae, timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit potestatem tale
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑpetuis ob infidelitatem condempnatis:
nobis si quod fide credimus. oꝑib exornemus.
ȩterna beatitudo repromittitur. dicente¬
de nobis saluatore Beati qui non uiderunt.
& crediderunt. ꝑfecta namq uideorum con-¬
uersio circa finem sełi implenda est. quando
ad predicationem heliȩ & enoho conuertent᷑
corda patrum infilios. & corda filiorum. ad
patres eorum: & ad implebitur quod ait apłs.
Cum plenitudo gentium intrauerit: tunc
om̃is israel saluus fiet. &isaias. Si fuerit
numerus filiorũ isrł quasi arena maris reli¬¬
quiȩ salue fient. Qiterũ Inueritate reliquiȩ¬

Expanded text:
tis perpetuis ad infidelitatem condemnatis, nobis, si quod fide credimus, operibus exornemus, aeterna beatitudo repromittitur, dicente nobis Salvatore: Beati qui non viderunt, et crediderunt . Perfecta namque Judaeorum conversio circa finem saeculi implenda est, quando ad praedicationem Eliae et Enoch convertentur corda patrum in filios, et corda filiorum ad patres eorum, et adimplebitur quod ait Apostolus: Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit . Et Isaias: Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient . Et iterum: In veritate conve
Abbreviated transcription (Latin):
gerat quia hit prandiũ illic cena nominat᷑¬
Sed hic qui adnuptias in dignis uestib intrauit
repulsus est. illic nullus qui intrasse dicitur.
repulsus esse memorat᷑. Qua in re colligitur.
quod hic ꝑnuptias presens eccłia. & illic ꝑ cę¬
nam eternũ & ultimũ conuiuium designat᷑.
intrant & ad illud gaudiũ quisquis semel
intrauerit ulterius non exibit. Iam uero. or.¬

Expanded text:
tur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non exibit. At si
Abbreviated transcription (Latin):
corporaliter. facit & hoc cotidiȩ spiritualiter¬
ltico ut surger& & portar& lectũ suum
in quo portatus fuerat: ita cotidie nobis in.
iacentib iub& duunitus ut surgamus &
postqtiam apeccatis surrexerinũs unperat
ut infirmitates quoq aliorũ. siue corpoꝵ.
siue morum portare curemus. quẽ ad modũ
& nos tempore nr̃ȩ infirmitatis a fr̃ĩb portati su.¬
significari diximus. imꝑat etiã surgentib
ut lectulũ nr̃m portemus. hoc est ut̃ carnem
nrãm que nos portauit aduicia. nos reportare
studeamus ad uirtutẽ continentiȩ ut caro quę
nos leta trax̃ ad culpam. afflicta rectucat ad
ueniã. lmꝑat autem boc nobis dñs cotidiȩ.¬
ꝑ sem& ipsũ addm̃ hoc. ẽ ꝑ annuntiationẽ

Expanded text:
itualiterlytico ut surgeret et portaret lectum suum, a quo portatus fuerat, ita quotidie nobis in vjacentibus jubet divinitus ut surgamus. Et postquam a peccatis surreximus, imperat ut infirmitates quoque aliorum, sive corporum, sive morum portare curemus, quemadmodum et nos tempore nostrae infirmitatis a fratribus portati susignificari diximus, imperat etiam surgentibus ut lectulum nostrum portemus, hoc est, ut carnem nostram, quae nos portavit ad vitia, nos reportare studeamus ad virtutem continentiae, ut quae nos laeta traxit ad culpam, afflicta reducat ad veniam. Imperat autem hoc nobis Dominus quotidie per semetipsum, hoc est, per annun
Abbreviated transcription (Latin):
dño iħu xp̃o. qui solo sermone sanitatẽ ani-¬
me sunul & corporis. homini membris disso¬
restituere ualuit. Simili modo & in anima
hominis languentis spiritualiter fit. Nam
dũ is qui diucius inpeccatis iacuerat. adue¬
niã recurrere conspicitur: multi fidelium
glorificant dm̃. qui dat potestatem talem
hominib ut post longã uiciorum calami¬
tatẽ. resurgere ualeant ad salutẽ animarũ.
Nam quecumq sanitas. siue incorpore seu in
anima alicui accedit: ab ipso tribuitur
Unde & ipse iħc. idest saluator uocatur qm̃
ipse saluum facit popłm suũ appeccatis corũ:

Expanded text:
Christo, qui solus sermone sanitatem animae simul et corporis homini membris dissorestituere valuit. Simili modo et in anima hominis languentis spiritualiter fit. Nam dum is qui diutius jacuerat ad veniam recurrere conspicitur, multi infidelium glorificant Deum, qui dat potestatem talem hominibus, ut post longam vitiorum calamitatem resurgere valeant ad salutem animarum. Nam quandocunque sanitas, sive in corpore sive in anima accidit, ab ipso tribuitur. Unde et ipse Jesus, qui et Salvator vocatur, quoniam ipse salvum facit populum suum a peccatis eorum .
Abbreviated transcription (Latin):
ma ꝓpri is indig& portitorib hoc ẽ bon is
doctorib qui sua doctrina spem salutis ei fub.
impendant. Qui bene ut marcus ostendit
doctrinȩ fiue ꝓpter quatuor principales
uirtutes. quib sanitas uniuscuiusq animȩ̨
constat: prudentiã scilic& fortitudinẽ tem¬
ꝑantiã. atq usticiã: que ab ali is nominant᷑.
sobrietas. sapientia. fortitudo. atq iusticia: qͥb
utilius nichil.ẽ inuita hominis. Quecũq
eni anima doctrina quatuor euuangelioꝵ
fuerit imbuta & his quatuor tirtutib sufful¬
ta cito merebit᷑ adñꝯ integrã sanitatẽ reciꝑe.
adeo ut surgat lectũ suũ tollat & ad domũ
redeat. Unde & subditur. Surge tolle lectũ
tuũ & uade indomũ tuam. ꝑ lectũ. designat᷑
corpꝰ unius cuuisq hominis. Sic enim ant¬
ma in corpore: quem admodũ corpꝰ in stratu
& angustiȩ. tamquam ad repausandũ securi
recurrimus. Et surrex̃ & abi it indomum

Expanded text:
propriis indiget portatoribus, hoc est bonis doctoribus, qui sua doctrina spem salutis ei submicoram Domino impendant. Qui bene, ut Marcus ostendit doctrinae, sive propter quatuor principales virtutes, quibus sanitas uniuscujusque constat animae, prudentiam scilicet, fortitudinem, temperantiam atque justitiam, quae ab aliis nominantur sobrietas, sapientia, fortitudo atque justitia, quibus utilius nihil est in vita humana. Quaecunque enim anima doctrina quatuor Evangeliorum fuerit imbuta, et his quatuor virtutibus suffulta, merebitur a Domino integram sanitatem recipere adeo ut surgat, lectum suum tollat, et ad domum redeat. Unde et subditur: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam. Per lectum designatur corpus cujuslibet hominis. Sic enim anima in corpore quemadmodum in stratu et angustiae tanquam ad repausandum securi recurrimus. Et surrexit, et abiit in domum
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ rubore nouissimũ locũ tenere in¬
cipit: cũ de aliis quam de se meliora
cognoscens. quic quid prius in sua acti.¬
one magnũ putabat. ex comparatione
alieni meriti. infimũ humillimumq¬

Expanded text:
Et cum robore novissimum locum tenere incipit, cum de aliis quam de se meliora cognoscens, quidquid prius in sua actione magnum putabat, ex comparatione alieni meriti infirmum humillimumq
Abbreviated transcription (Latin):
precedentium patrum. Uisitat eciam
plebem suam dñs eũ unicuiq electorum.
ꝑ administrationẽ scĩ sp̃s uel terrorem
eterni supplicii uel dulcedinem patrię¬
celestis intrinsecus demonstrat. & quem¬
admodũ amorte anime resurgere ualeat.
occulta inspiratione edoc&. Agamus igit᷑¬

Expanded text:
entium patrum. Visitat etiam Dominus plebem suam, cum unicuique electorum per administrationem sancti Spiritus, vel terrorem aeterni supplicii, vel dulcedinem coelestis patriae intrinsecus demonstrat, et quemadmodum a morte animae resurgere valeat, occulta inspiratione edocet. Sive alit
Abbreviated transcription (Latin):
dum enĩ si hostis ꝑfenestras intra urbem
iacula intorqueat intus clausos sauciat.
& occidat: ita malignus sp̃s cũ ꝑ aliquem
de sensib corporis telũ temptationis in men¬
tem adegerit mox animaasuo statu deicit.
ac pestifera internicione ꝑimit Proinde
imploranda. ut eunctas ciuitatis nr̃ȩ portas
custodiat: quas ne seuiens inimicus obsi¬
deat ipse eas contra machinas illius miseri¬
corditer claudat: & inportis nr̃is laudem
suam ugiter adninciari ꝑ mittat. Non aĩt
tͣnscunt᷑ ⁊ intuendum: quod hic idem defunctꝰ
filius unicus matris sue fuisse ꝑhibetur. Lic&
eium ecclesia que est mater cunctorum
credentium. ex multis sit collecta ꝑsonis. rec¬

Expanded text:
dum enim si hostis per fenestras intra urbem jacula intorqueat, intus clausos sauciat et occidit, ita malignus spiritus cum per aliquem de quinque sensibus telum tentationis in mentem adegerit, mox animam a suo statu dejicit, ac pestifera interemptione perimit. Qui imploranda, ut cunctas nostrae civitatis portas custodiat, quas ne saeviens inimicus obsideat, ipse eas contra machinas illius misericorditer claudat, et in portis nostris laudem suam jugiter annuntiari permittat. Non autem transeunter est intuendum, quod juvenis hic defunctus filius unicus matris viduae fuisse perhibetur. Licet enim Ecclesia, quae est mater cunctorum credentium, ex multis sit collecta personis, rec
Abbreviated transcription (Latin):
cellis cõmouetur. ꝑ er nagtharet uero cuuitatẽ.
in qua dñs conceptus & nutritus fuit: & nit̾¬
pretatur flos. siue custodita. non inmerito
desiguatur sc̃a ȩcłia. hoc est multitudo elec¬
torum: quȩ ne flortm fidei uel fructũ boni

Expanded text:
cellis commovetur. Per Nazareth vero civitatem, cellis commovetur. Per Nazareth vero civitatem, in qua Dominus conceptus et nutritus fuit, quae interpretatur flos sive custodita, non immerito designatur sancta Ecclesia, hoc est multitudo electorum, quae, ne florem f
Abbreviated transcription (Latin):
a boni opis fructum ammittat. gr̃a dci mundatur
a sordibus uicioꝵ: & custoditur ab incursu insidi¬
antium demonum. Quod ergo dñs postquã in
mari dormiuit: regionem gerasenoꝵ adist̃. atq in¬
de reuertens in patriam suam remeauit: significat
quia resuigens a somno moetis ad populũ gentiũ
ab incursione demonum curandum ꝑ apłos tran¬
siuit. Sed cum intrauerit plenitudo gentium.
mox ad cuies suos uideos ꝑ illius temporis pre¬
dicatores reuertetur. Ibi curauit paraliticum.
popłm scilicet iudeoꝵ a peccatis tam origina¬
libus quã actualibus emundando: om̃s qui
preordinati sunt ad uitam ȩt̾nam. Ascendens¬
ascendit: uel ipsum corpus dm̃cum quod in ea
pependit. uel specialiter anima uniuscuiusꝙ
fidelis. siue generaliter uniuera sc̃a eccłia
Per mare quod dñs transfretautt designatur
presens eccła. quod frequentisius tribulatio¬
num angustus quasi quibusdam uentoꝵ pro¬

Expanded text:
 boni operis fructum amittat, gratia Dei mundatur  boni operis fructum amittat, gratia Dei mundatur a sordibus vitiorum et custoditur ab incursu insidiantium daemonum. Quod ergo Dominus postquam in mari dormivit, regionem Gerazenorum adiit atque inde revertens in patriam suam remeavit, significat quia resurgens a somno mortis ad populum gentium, ab incursu daemonum curandum per apostolos, transivit. Sed cum intraverit plenitudo gentium, mox ad cives suos Judaeos per illius temporis praedicatores revertetur. Ibi curavit paralyticum, populum scilicet Judaeorum a peccatis, tam originalibus quam actualibus, emundando omnes qui praeordinati sunt ad vitam aeternam. Iteascendit: vel ipsum corpus Dominicum quod in ea pependit: vel specialiter anima uniuscujusque fidelis, sive generaliter universa sancta Ecclesia. Per mare autem quod Dominus transfretavit designatur praesens saeculum, quod frequentissimis tribulationum angustiis quasi quibusdam pro
Abbreviated transcription (Latin):
tunuerunt dm̃. & glorificauerunt eũ. qui
dedit potestatem talem hominib Talem sei¬
le& ut homo uter homines positus: posset
sanitatem cuicũq uell& tribuere. Confuta¬
tis igitur illis qui dñm blasphemiȩ argue-¬
bant merito stupentes curbe in laudem crea-¬
toris prosiliunt: ad cuius imꝑiũ nulla inter¬
terueniente mora. festina salus tocum homi.
nem possedit Excuratione autem autem
istius paralitici. dat᷑ nobis incelligi. plerasq
incõmoditates hominib propter peccata
ferentiȩ causarũ traduntur: pro quib huma¬
nis corporib temporales molestiȩ diuinitus
inferunt᷑. Aut enim ad augenda merita ꝑ
patientiã electi infirmitate corporis grauant᷑
ut beato iob & tobiȩ contigit.: aut ad custodiã
uirtutum. ne suꝑbia temptante deiciantur.
sicut apło paulo cdatus est stimulus carnis
ne magnicudine reuelationum excolleretur.
aut ad intelligenda & corrigenda peccata sicut
maria soror aaron propter temerititis uerba

Expanded text:
uerunt Deum, et glorificaverunt eum qui dedit potestatem talem hominibus, scilicet ut homo inter homines positus, posset sanitatem cuicunque vellet, tribuere. Confutatis igitur illis qui Dominum blasphemiae arguebant, merito stupentes turbae, in laudem Creatoris prosiliunt. Ad cujus imperium nulla interveniente mora, festina salus totum hominem repente possedit. Ex curatione autem istius paralytici, datur nobis intelligi plerasque incommoditates hominibus propter peccata ferentiae causarum traduntur, pro quibus corporibus humanis temporales molestiae divinitus inferuntur. Aut enim ad augenda merita per patientiam electi in infirmitate corporis gravantur, ut beato Job et Tobiae contigit; aut ad custodiam virtutum, ne superbia tentante dejiciantur, sicut apostolo Paulo datus est stimulus carnis, ne magnitudine revelationum extolleretur ; aut ad intelligenda et corrigenda peccata, sicut Maria soror Aaron propter temeritatis verba
Abbreviated transcription (Latin):
Pat& quia & si deus. qui quantũ distat oc
casus aboriente longe fecit a nobis iniqui¬
tates nr̃as. et filius hominis potestatẽ hab&
& ds̃ & filius hominis. Ds qui ꝑ diuinitatẽ
peccata dimittit: filius hominis qui ꝑ
humanitatẽ pro peccatorib mori potuit.
Qđ dicit tunc ait paralitico: uerba sunt
euuangelistȩ. Tolle ait lectũ tuũ: hoc ẽ
porta portantem te. Ut quod fuit testimo¬
niũ
infirmitatis. sit probatio sanitatis. Et surrexit.
& habi it indomũ suã. Inter dictũ diũ & fac¬
tum nulla distantia ẽ. Ipse enim dioxit &
facta funt: ipse mandauit & creata funt.
Et omnia quecũq uoluit. fecit. Inter dicerȩ
autem nr̃m & facere: pluruna distantia. ẽ
Quia facile quidem loqui possumus: sed cũ
tibi peccata anͣ dicere surge & ambula: Ac si ta sunt¬
dicat. Sieut facile ẽ michi dicere paralitico
furge & continuo surg&: sic facile . ẽ. dicere
dimittunt᷑ tibi peccata & continuo dimittent᷑.¬

Expanded text:
Patet quia et si Deus, qui quantum occasus distat ab oriente, longe fecit a nobis iniquitates nDeus et Filius hominis: Deus, qui per divinitatem peccata dimittit; Filius hominis, qui per humanitatem pro peccatoribus mori potuit. Quod autem dicit, tunc ait paralytico, verba sunt evangelistae. Tolle, ait, lectum tuum, hoc est porta portantem te, ut quod fuit testimonium infirmitatis, sit probatio sanitatis. Et surrexit, et abiit in domum suam. Inter dictum Domini et factum, nulla distantia est. Ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt . Et omnia quaecunque voluit, fecit. Inter dicere autem nostrum et facere, plurima distantia est, quia facile quidem loqui possumus, sed cum tibi peccata, an dicere, surge et ambula? Ac si dicat: Sicut facile est mihi, dicere paralytico: surge, et continuo surgit, sic facile est dicere, dimittuntur tibi peccata, et continuo dimitt
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Uel certe ideo capharnaum ciuitas dñi
dicitur. quia in ea uel infinib eius assiduȩ
p̃dicauerit: & ibi maxime miracula oꝑatꝰ
sit. sicut ipse dñs alibi ꝑsemetipsum illi in¬
ꝓperans loquitur. Ne tibi capharnaum que
usq ad celũ exaltata es clarificatione scilic&
miraculorũ meorum: usq ad infernum de-¬
traheris. quia si in tiro & sidone facta fuissent
que inte facta funt: olim penitentiam egis.

Expanded text:
rat. Vel certe ideo Capharnaum civitas Domini rat. Vel certe ideo Capharnaum civitas Domini dicitur, quia in ea vel in finibus ejus assidue praedicaverit, et maxima miracula operatus sit, sicut ipse Dominus alibi per semetipsum illi improperans, dicit: Vae tibi Capharnaum, quae usque ad coelum exaltata es , clarificatione scilicet miraculorum meorum, usque ad infernum detraheris. Quia si in Tyro et Sidone facta fuissent qu
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ & curauit. Que questio difficias sol¬
ueretur: si matheus in hoc loco. & iam naza¬
reth nonunasset. Sed quia & nazareth et
insuam ciuitatem uenisse dicitur in quocũq
dem & illud regnũ iuideorum numerosis ci¬
uitatib quondam amplisimũ una domus
israel ectum etiam una ciuitas dicatur. Ec
hoc quid necesse est longius pro trahere:
Gloriosa dicta sunt de te ciuitas dei. Cum
ergo dñs hoc sigium sicut marcus dicit in
capharnaũ fecit. non est dubium quod insua
ciuitate hoc fecerit. presertim quia & ipsa ca¬
pharnaũ ingalilea que erat patria dñi ita
excellebat. ut tamquam metropolis haberet᷑
Alio quoq modo hec questio ad octoribus
soluitur. quod dicit biatus matheus euuan.¬
gelista transfrecasse dñm & uenisse inciuita¬
tẽ suã preter miserit quid ibi fecerit dñs.
& transierit ad sequens miraculum quod
factũ est deparalitico incapharnaũ. Marcꝰ
autẽ totũ exordine quomodo gestũ fit nar¬

Expanded text:
quem et curavit. Quae quaestio difficilius solquem et curavit. Quae quaestio difficilius solveretur, si Matthaeus in hoc loco etiam Nazareth nominasset. Sed quia Nazareth et in civitatem suam venisse dicitur, in quocunque dem et illud regnum Judaeorum numerosis civitatibus quondam amplissimum, una domus Israel dicitur, nedum etiam una civitas dicatur. Et hoc quid necesse est longius protrahere? IGloriosa dicta sunt de te civitas Dei . Cum ergo Dominus hoc signum, sicut Marcus dicit, in Capharnaum fecit, non est dubium quod in sua civitate hoc fecerit, praesertim quia et ipsa Capharnaum in Galilaea, quae erat provincia Domini, ita excellebat, ut tanquam metropolis haberetur. Alio quoque modo haec quaestio a doctoribus solvitur, ut quod dicit Matthaeus evangelista, transfretasse Dominum, et venisse in civitatem suam, praetermiserit quid ibi fecerit Dominus, et transierit ad sequens miraculum, quod factum est de paralytico in Capharnaum. Marcus enim totum ex ordine quomodo gestum sit nar
Abbreviated transcription (Latin):
angustiauit in carne: cepit habere humanã¬
patriam: cepit esse ciuis uidaicȩ ciuitatis.
ut eos de quib humanitatẽ sũpserat. ad cre
& affectuosa humanitate attraher&: Loquens
ergo sc̃s euuangelista matheus de dño iħu
dicit quia ascendens in nauim tranffretauit.
hoc ẽ trans fretũ habiit. Fretũ dicit᷑ angustũ
mare aferuore seilic& & ebullicione qm̃ ibi
mare amplius feru& ubi angustius habetur.
Fretũ autem hoc loco mare galileȩ debemus
intelligere: quod dñs frequenter trans naui¬
gabat ut multitudinẽ in colarũ circũ qͣq
habitantiũ fua p̃dicatione assidue ad salutẽ
inuitar&. Ciuitas autem dñi scd̾m carnem
nazareth fuisse dicitur: conceptione pariter
& nutrimento eius decorata. Questio sane
inter marcũ & matheũ oboritur: quia marcꝰ
dicit hoc ipsũ miraculum paraͥtici in caphar¬
naũ factum. Matheus uero ita narrat quasi
ueniente dño inciuitatem suam quã naza¬
rech diximus: obtulerunt ei paralticum

Expanded text:
angustavit in carne, coepit habere patriam, coepit esse civis Judaicae civitatis, ut eos de quibus humanitatem assumpserat, ad credet affectuosa humanitate attraheret. Loquens ergo sanctus evangelista Matthaeus de Domino Jesu, dicit: Qui ascendens in navim transfretavit, hoc est, trans fretum abiit. Fretum dicitur angustum mare, a fervore scilicet et ebullitione, quoniam mare ibi amplius fervet, ubi angustius habetur. Fretum autem hoc loco mare Galilaeae debemus intelligere, quod Dominus frequenter transnavigabat, ut multitudinem incolarum circumquaque habitantium sua assidua praedicatione ad salutem invitaret. Civitas autem Domini secundum carnem Nazareth fuisse dicitur, conceptione pariter et nutrimento ejus decorata. Quaestio sane inter Marcum et Matthaeum oboritur, quia Marcus dicit hoc ipsum miraculum paralytici in Capharnaum factum , Matthaeus vero ita narrat, quasi veniente Domino in civitatem suam, quam Nazareth diximus, obtulerunt ei paralyticum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si dicat. Quicũq uult frẽm suũ p̃uenire
regnaudo: prius illum necesse est. preueniat
obsequendo. Quod & in ipso xp̃o. ueraciter
impletũ nouimus. Qui cũ maior sit omnib.
fidelib timen suis on solũ exceriora minis-¬
trauit. sed cciã ani. nam suã pro illis ui mortẽ
tradidit. Hoc enĩ qd̵ dicit qui maior est
latis specialiter precipit᷑ ut quib in sp̃uali
regimine pͥncipantur: eorum indigentiã
pariter releuare. atq supplementũ fami¬
lurius piuꝑtatis studiose sub ministrare
pro curent. Qui autẽ se exaltauerit hami¬
liabitur: & qui se humilia erit ex altabit᷑
Uidemus multos honorib & diuiti is huius¬

Expanded text:
Ac si dicat: Quicunque vult fratrem praevenire Ac si dicat: Quicunque vult fratrem praevenire regnando, prius illum necesse est ut praeveniat obsequendo. Quod et in ipso Christo veraciter impletum esse novimus, qui cum major sit omnibus fidelibus, tamen suis non solum exteriora ministravit, sed etiam animam suam pro illis in mortem tradidit. Hoc est quod dicit: Qui major est latis specialiter praecipitur, ut quibus spirituali regimine principantur, eorum indigentiam taliter relevare, atque supplementum familiaris paupertatis, studiosa subministratione procurent. Qui autem se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur. Videmus multos honoribus et di