comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diis et cũ bonis corꝑalibus q̃¬
sierũt. quia morti corpus om̃e
subiectũ est. Insecuta est igit᷑
huiusmodi religioĩs ĩiusticia et
impietas sic̾ti fuerat necesse.
Desierut etem̃ uoltus suos in
celũ tollere. Sed deorsũ mẽtes
hominũ depresse. terrens ut
religiomibus. sic etiã bonis in¬
herebãt. Secutũ est distidiũ
gnis humani et fraus et nefas
om̃e: quia spretis eterns acq ĩ¬
corruptis bonis que sola debẽt
ab homĩe concupisti. gꝑralia et
brenia maluerũt. maiorq ho¬
mĩbus ad malũ fuit fides. qui
prauũ recto quia p̃sentius fuãt
p̃tulerut. Sic humanã uitã
prioĩbus seculis in clarissima lu¬
ce uersatã: caligo ac tenebre cõ¬
p̃henderut. et quod huic p̾ui¬
tati congruẽs erat. postꝙͣ sublata
sapiẽtia ẽ. tũ demũ sibi homñes
sapiẽtiũ nomẽ unidicãe ceperũt
Tum autẽ nemo sapiẽs uocabat᷑.
cũ omẽs erãt. Utinãq nomẽ il¬

Expanded text:
diis et cum bonis corporalibus qudiis et cum bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generis humani, et fraus, et nefas omne; quia spretis aeternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalia et brevia maluerunt, majorque hominibus ad malum fides fuit, qui pravum recto, quia praesentius fuerat praetulerunt. Sic humanam vitam prioribus saeculis in clarissima luce versatam caligo ac tenebrae comprehenderunt; et quod huic pravitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tum demum sibi homines sapientum nomen vendicare coeperunt. tum autem nemo sapiens uocabatur, cum omnes erant: utinamque nomen il
Abbreviated transcription (Latin):
lũ gnis humani sta¬
tũ. et mirũ pariter
et indignũ uideri
solet quod unius seculi stulticia re¬
ligiones uarias sustipiẽtis deos¬
q multos esse credẽtis. in tantã
subito ignorationẽ sui uentũ ẽ
ut ablata ex oculis ueritate. ne¬
q religio dei ueri neq humanita¬
tis ratio teneretur: Homĩbus nõ
in celo sũmũ bonũ que̾ntibus sed
in terra. Quã ob causã ꝓfecto
seculorũ ueterũ mutata felicitas
est. Ceperũt em̃ reluto parẽte
et cõstitutore oĩi deo: insensibili¬
a digitorũ suorũ figmẽta uene¬
rari. Que p̃uitas quid fecerit.
aut quid malorũ actulerit: res
ip̃ã declarat. Aluersi namq a
sũmo bono. qd̾ ideo beatũ ac
sempit̾nũ est. quia uideri. tãgi.
cõprehendi nõ potest. et a uir¬
tutibus bono congruẽtibus que
sunt eque ĩmortales. ad hos
corruptos et fragileos deos lap¬
si. et scudẽtes hiis rebus q̃bus
solu corpus ornatur. alitur. de¬
lectatur: mortẽ sibi ꝑpetuã cũ

Expanded text:
lum generis humani statum, et mirum pariter, et indignum videri solet, quod unius saeculi stultitia religiones varias suscipientis, deosque multos esse credentis, in tantam subito ignorationem sui ventum est, ut ablata ex oculis veritate, neque religio Dei veri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in coelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. Quam ob causam profecto saeculorum veterum mutata felicitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi perpetuam cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter hac humilitatẽ deũ sui
nõ agnostẽtes. mierũt consilium
detestandũ: ut priuarent eũ uita
qui ut uiuificaret aduenerat. S
ire atq ĩuidie sue quã in cordi¬
bus suis p̃ferebãt inclusã ntus.
alias causas p̃ferebãt. qd legẽ
dei ꝑ moysen datã solu̾et. id ẽ
qd sabbatis nõ uacaret oꝑans
salutẽ hom̃i. qd c̾tũcisionẽ uacue¬
face̾t. qd̾ abstmẽtiã suille carnis
auferret. in qbus rebus uidaice
religionis sacramẽta consistũt
Ob hec itaq cetẽa pars populi
cerdotibus incitabatur ut imꝑiũ
iudicaret eũ qd̾ legẽ dei solue̾t.
cũ hoc ille nõ suo uidicio sed ex
dei uolũtate et scdm̃ p̃dicta facẽt
ꝓphetarũ. Micheas enĩ nouã legẽ
daturũ denũciabat hoc modo. lex
de syon ꝓficistetur et sermo dm̃
ex iherusale. et iudiccbit inter
plurmios ppłos. et reuĩcet. et
diliget ualidas nationes. Illa emi
prior lex q̃ ꝑ moysen data est
nõ in montẽ syon sed in montẽ
chores data est. Quã sybilla fo¬

Expanded text:
pter hanc humilitatem deum suum non adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduenerat. Sed irae atque inuidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam solueret, id est quod sabbatis non uacaret operans in salutem hominum, quod circumcisionem uacuefaceret, quod abstinentiam suillae carnis auferret: in quibus rebus Iudaicae religionis sacramenta consistunt. ob haec itaque cetera pars populi,cerdotibus incitabatur ut inpium iudicaret eum, quod legem dei solueret, cum hoc ille non suo iudicio, sed ex dei uoluntate et secundum praedicta faceret prophetarum. Micheas enim nouam legem datuiri denuntiauit hoc modo: lex de Sion proficiscetur et sermo domini ab Hierusalem. et iudi cabit inter plurimos populos et reuincet et detege ualidas nationes. illa enim prior lex quae per Moyseqj data est, non in monte Sion, sed in monte Choreb data est quam Sibylla fo
Abbreviated transcription (Latin):
sturũ. scdm̃ in fortitudine maies¬
tatis mamfestũ. De p̾mo dauid
in psało septuagesio p̾mo sic
ait Destẽdet sicut pluia ĩ uel¬
lus. et orietur in diebus eius usti¬
cia et habũdãtia pacis donec a¬
excoflat᷑ luna. Sicut enĩ pluuia
si destendat in uellus amimadũti
nõ potest quia strepitũ nõ facit:
ita xpm in terrã sine cuiusqͣm suspi¬
cione uenturũ esse dixit ut iusta¬
am docẽt et pacẽ. Isaias qͦ ita
tradidit. Dñe quis credidit au¬
ditu nr̃o. et brachũ dm̃ cui reue¬
latũ est. Annũciauimꝰ corã ipso
sicut pueri et sicut radix in t̾ra
sicienti. Nõ est figura eius neq
cłaritas. Et uidimꝰ illũ et nõ ha¬
buit figurã neꝙ decorẽ. sed figu¬
ra eius sñ honore. et deficiẽs p̃ter
ceteros honnẽs. homo in plaga po¬
hic peccata nostra portat. et
ꝓ nobis dolet. et nos putauimꝰ
ipsũ esse in dolore et in plaga
et in uexatione. Ipse aut̃ ulne̾a¬

Expanded text:
scurum, secundum in fortitudine majesscurum, secundum in fortitudine majestatis manifestum. De primo David in psalmo septuagesimo primo sic ait: Descendet sicut pluvia in vellus, et orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec extollatur luna. Sicut enim si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit, ita Christum in terram sine cuiusquam suspicione uenturum esse dixit, ut iustitiam doceat et pacem. Esaias quoque ita m: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri, sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque speciem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga pohic peccata nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus esse illum in dolore et in plaga et in uexatione: ipse autem uulnera
Abbreviated transcription (Latin):
illius. Morte turpissima cõdenne¬
mus eũ. hec cogitauerũt et er¬
rauerũt: excecauit emĩ illos stul¬
ticia illorũ. et nestierũt sacͣmẽ¬
ta dei. Nonne ita destripsit nefa¬
riũ illud cõsiliũ ab impiis initũ.
contra deũ ut plane interfusse
uideatur. Atquin a salomone qui
hec cecunt usq ad id tẽpus qͦ gesta
res est. mille ac decẽ anni fuerũt
Nichil nos fingimiꝰ: nichil addimꝯ
Labebãt hec qui fecerũt. legebãt
in quos hec dicta sut̃. Sed et nũc
heredes nomĩs ac steleris illorũ
in cor suũ. que pars est et ipã
damnatioĩs admictũt. Increpiti
illis peccata et ĩiusticias. et a
populo pene deserti. concitatif
ad eũ necandũ. Cuius rei audi¬
ciã de dit illis humilitas eius. Na
cũ legent cũ quãta uirtute et cla¬
ritate filius dei uẽturus esset e
celo. ihesũ aũt cernerẽt humĩle.
quietũ. sordidũ informẽ nõ crede¬
bãt filiũ dei esse ignorãtes duos
tos. p̾mũ in humilitate carnis ob¬

Expanded text:
illius, morte turpissima condemnemus eum. Haec cogitaverunt, et erraverunt. Excaecavit enim illos stultitia ipsorum; et nescierunt sacramenta Dei. Nonne ita descripsit nefarium illud consilium ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum in cor suum, quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. Increpiti illis peccata et injustitias, et a populo pene deserti, concitati sunt ad eum necandum. Cujus rei audaciam dedit illis humilitas ejus. Nam cum legerent, cum quanta virtute et claritate Filius Dei venturus esset e coelo, Jesum autem cernerent humilem, quietum, sordidum, informem, non credebant filium Dei esse, ignorantes duos tos: primum in humilitate carnis ob
Abbreviated transcription (Latin):
Quero igit᷑ quid hic potuerit
ars magita moliri: cuiꝰ peritia¬
ad nichil̃ aliud qͣm ad circũstrie¬
dos oculos ualet. Itẽ secessum
orandi gratia sicut solebat in
montẽ. p̃cepit discipulis ut na¬
uiculã sumerẽt seq p̃ce derent
atq illi urgẽte iã uesꝑa ꝑfecti
contrario uento laborare ceper̃t.
Qũq ia mediũ fretũ tenerent
tũ pedibus mare ingressus con¬
secutus est eos tanqͣm ĩ solido
gradies nõ ut poete orionem
mẽtiũtur in pelago incedentẽ
qui demersa corꝑis parte humes
suꝑemmnet undas. Et rursus cũ
obdormisset in naui. ac uencus
usq ad extremũ ꝑiculũ seuir e
cepisset: excitatus e somno silere
uentũ ꝓtinuis iussit. et fluctus qui
ngxnm ferebãtur conquieste̾. sta¬
imq sub uerbo eus trãquillitas
insecuta est. mentiũtur fortasse
lut̾e sancte docentes tantã in eo
suisse potestatẽ. ut imperio suo co¬
geret uentos obsequi. maria se¬
ure. morbos cede. inferos obe¬
dire: Quid qd eadẽ sibille car¬

Expanded text:
quaero igitur quid hic potuerit ars magica moliri, cuius peritia nihil aliut quam ad circumscribendos oculos ualet. idem secessurus orandi gratia, sicut solebat, in montem praecepit discipulis, ut nauiculam sumerent seque praecederent. atque illi urguente iam uespera profecti contrario uento laborare coeperunt. cumque iam medium fretum tenerent, tum pedibus mare ingressus consecutus est eos tamquam in solido gradiens, non ut poetae Orionem mentiuntur in pelago incedentem, qui demersa corporis parte umero supereminet undas. et rursus cum obdormisset in naui ac uentus usque ad extremum periculum saeuire coepisset, excitatus e somno silere uentum protinus iussit et fluctus qui maximi ferebantur conquiescere: statimque sub uerbo eius tranquillitas insecuta est. mentiuntur fortasse litterae sanctae docentes tantam fuisse in eo potestatem, ut imperio suo cogeret uentos obsequi, maria seruire, morbos cedere, inferos oboedire. quid quod eadem Sibyllae car
Abbreviated transcription (Latin):
Iacuerũt igit̾ multis seculis. postea
cut etiã uoces ꝓphetarũ. Que cũ
ꝑ annos mille quĩgentos uł eo
amplius. lecte fuissent a poplo
uideorĩ: nec tamẽ intellecte st̃.
nisi postq̃m illas xpũs et uerbo
et oꝑibus interp̃tatus est. Illiõ
enĩ ꝓphete annũtiauerũt: nec
ullo modo poterãt que illi lo q̃¬
bãtur intelligi nisi fuissẽt uniũ¬
sa cõpleta./ Demo nuc ad
ipam̃ passionẽ que uelut obꝓpb¬
ũ nobis obiectari solet. quod et
honnẽ et ab hom̃ibus insigni
suꝑplicio affectũ et excruciatio
colamus: ut doceam eã passio¬
nẽ ab eo cũ magna et diuin a
ratione susteptã. et in ea sola uir¬
tutẽ et ueritatẽ et sapiẽtiã cõ¬
tineri. Neq enĩ si beacissimus¬
sũma felicitate rgnasset. qͣsꝙͣ illũ
sapiẽs aut deũ credidisset aut
honore duuno dignũ iudicasset.
Quod faciũt. uere diuinitates exꝑ¬
tes. qui caducas opes et fragile
potentiã et aliem bñficu bona

Expanded text:
iacuerunt igitur multis saeculis, postea cut etiam uoces prophetarum. quae cum per annos mille quingentos et eo amplius lectae fuissent a populo Iudaeorum, nec tamen intellectae sunt nisi postquam illas Christus et uerbo et operibus interpretatus est — illum enim prophetae adnuntiauerant — nec ullo modo poterant quae illi loquebantur intellegi, nisi fuissent uniuersa conpleta. Venio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, quod et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et cruciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam et in ea sola et uirtutem et ueritatem et sapientiam contineri. neque enim si beatissimussumma felicitate regnasset, quisquam illum sapiens aut Deum credidisset, aut honore divino dignum judicasset: quod faciunt verae divinitatis expertes, qui caducas opes, et fragilem potentiam, et alieni beneficii bona
Abbreviated transcription (Latin):
l̾iis testimomiis quidã reuicti so¬
lent eo cõfugere. ut aiant non
esse illa carmina sibille. sed a nos¬
tris ficta atq composita. Quod
ꝓfecto nõ putabit qui ciceronẽ
uarronẽq legerit. allosq uete̾s
qui erithreã sybillã ceteãsq cõ¬
memorãt. quarũ ex libris ist a
ramẽto habita sint cũ ea nemo
intelligeret. Denũciabant em
mõstruosa quedã miratula: qͦ¬
rũnec ratio nec tẽpus nec auc¬
tor designabatur. Demq erichre¬
a fore ait ut dicẽtur insana et
nẽdax. Slit em̃¬

Expanded text:
is testimoniis quidam relicti solent eo confugere, ut aiant non esse illa carmina Sibyllina, sed a nostris ficta atque conposita. quod profecto non putabit qui Ciceronem Varronemque legerit aliosque ueteres, qui Erythraeam Sibyllam ceterasque commemorant, quarum ex libris ista eramentis habita sint, cum ea nemo intellegeret, denuntiabant enim monstruosa quaedam miracula, quorum nec ratio nec tempus nec auctor designabatur. denique Erythraea fore ait ut diceretur insana et mendax. ait e
Abbreviated transcription (Latin):
Audi itaq ihesu sacerdos magne
Quis nõ igit᷑ captos mẽtibus
tũ fuisse uideos arbitret᷑ qui hec
manus deo suo intulerũt. Ait¬
quin eo temꝑe quo zacharias
imperii tibern cesaris quo ihas¬
crucifixus est. ꝓpe quĩgenti ai
numerãtur. Siquidẽ darii et ad¬
alexandri adoleuit etate q fue¬
rũt nõ post multo postꝙͣ tarqͥnus
suꝑbus exactus est. Sed illi ru¬
sus eodẽ modo falsi decepti
sũt. putãtes hec de ih̃u ẽẽ dicd
filio naue. qui successor moysi
fuit. aut de saterdote ihesu
filio iosepħ. in quos nichil cõgrit
eorũ que ꝓpheta narrauit. Nor
fuerit. alter sacerdos. aut ppessi
sũt aliquid aduersi. ut tanꝙͣ ticio
eiectus ex igni putarẽt᷑:: aut
aliquãdo in cõspectu dei et angle
steterũt: aut ꝓpheta de p̃teĩtis so¬
quebatur potius qmͣ de futuris.
Locutus est igit᷑ de ihesu filio
dei. ut ostendẽt eũ p̾mo in hu¬
mlitate et carne uenturũ. hec
est enĩ uestis sordida. ut appa̾e¬

Expanded text:
audi itaque, Iesu sacerdos magne. audi itaque, Iesu sacerdos magne. quis non igitur captos mentibus tum fuisse Iudaeos arbitretur, qui cumanus deo suo intulerunt? atquin ab eo tempore quo Zacharias imperii Tiberi Caesaris, quo Iesus fixus est, prope quingenti anni numerantur, siquidem Darii et Alexandri adoleuit aetate, qui fuerunt non multo post quam Tarquinius Superbus exactus est. sed illi rursus eodem modo falsi deceptique sunt putantes haec de Iesu esse dicta filio Naue, qui successor Moysi fuit, aut de sacerdote Iesu filio Iosedech: in quos nihil congruit eorum quae propheta narrauit. non ceps fuisset, alter sacerdos, aut perpessi sunt aliquid aduersi, ut tamquam titio eiectus ex igni putarentur, aut aliquando in conspectu dei et angelorum steterunt aut propheta de praeteritis loquebatur potius quam futuris. locutus est igitur de Iesu filio dei, ut ostenderet eum primo in humilitate et carne uenturum. haec est enim uestis sordida, ut para
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotiũ pollicebat᷑. zachaias
etiã nomĩe posito aꝑcissime do¬
cuit. Su eni dixit. Et ostẽdit
michi dominus ihus deus ihesũ
sacerdotẽ magnũ stantẽ ante
faciẽ angeli dñi. et dyabolus
stabat ad dextera ip̃ius ut adũ¬
saretur ei. Et dpeit dñs ad dy¬
abołũ. Imperet dommꝰ in te q
elegit iherusałe. Et ecce titio
eiectus ab igne. Et ihus erat
indutus uestibus sordidis: et
stabat añ faciẽ angeli. et re¬
spõdit et dixit ad circũstãtes añ
faciẽ ip̃ius. Auferte uestimẽta
cordida. et indute eũ cunta
talari. et imponite cydarũ mũdã
suꝑ caput ip̃ius. Et cooꝑuerũt
eũ uestimento: et imposuerũt
cydarũ mũdã suꝑ caput eiꝰ. Et
angelus dommni stabat et testi¬
ficabatur ad ihesũ dicẽs. Hec
dicit dominꝰ omĩpotens. Si in
uiis meis ambulaueris et p̃cep¬
ta mea seruaueris. tu iudicabis
domũ meã et dabo tibi qͥ cõuer¬
tẽtur in medio horũ tircũ stantiũ.

Expanded text:
sacerdotium pollicebatur, Zacharias sacerdotium pollicebatur, Zacharias etiam nomine posito apertissime docuit; sic enim dixit: Et ostendit mihi Dominus Deus Jesum sacerdotem magnum stantem ante faciem angeli Domini, et diabolus stabat ad dextram ipsius, ut contradiceret ei. Et dixit Dominus ad diabolum: Imperet Dominus in te, qui elegit Hierusalem; et ecce titio ejectus ab igne: et Jesus erat indutus vestimentis sordidis, et stabat ante faciem angeli, et respondit, et dixit ad circumstantes ante faciem ipsius, dicens: Auferte vestimenta sordida ab eo, et induite eum tunica talari, et imponite cidarim mundam super caput ipsius; et cooperuerunt eum vestimento, et imposuerunt cidarim mundam super caput ejus; et angelus Domini stabat, et testificabatur ad Iesum dicens: haec dicit dominus omnipotens: si in uiis meis ambulaueris et praecepta mea seruaueris, tu iudicabis domum meam, et dabo tibi qui conuersentur in medio horum circumstantium.
Abbreviated transcription (Latin):
eã. Quibus ex rebus appaẽt ꝓphe¬
tas omẽs denũciasse de xp̃o. fo¬
re aliquãdo. ut ex gen̾e dauis
corꝑaliter natus cõstitue̾t et̾nũ
templũ deo. quod appellat᷑ eccł̃ia
et uniuersas gentes ad religio¬
nẽ uerã dei cõuocaret. Hec est
domus fidelis. hoc ĩmortale tem¬
płũ: in quo si quis nõ sacrificauĩt
iortalis p̃aniũ nõ habebat. Cu¬
ius templi et magm et eterm
quomã xpũs fabricator fuit. idẽ
necesse est habeat in eo sacerdo¬
ciũ sempiternũ: nec potest insi
ꝑ eũ qui cõstituit tempłu ad adi¬
tũ templi et ad conspectũ dei
ꝑuemiri. Dauid in psuło cente¬
simo id ip̃m docet dicẽs. Ante
luciferũ geniu te. Iurauit dñs
et non penicebit: tu es sacerdos
meternũ. Itẽ in basilion libro
p̾mo. Et sustitabo michi sacdotẽ
fidełe qui oiã que st̃ ĩ corde meo
faciat . et edificabo ei domũ
fidele. et transibit in conspectu
meo omibus diebus. Quis at̾
futurus esset cui deus eternũ

Expanded text:
. Quibus ex rebus apparet, prophetas omnes denuntiasse de Christo, fore aliquando, ut ex genere David corporaliter natus constitueret aeternum templum Deo, quod appellatur Ecclesia, et universas gentes ad religionem Dei veram convocaret. Haec est domus fidelis, hoc immortale templum, in quo si quis non sacrificaverit, immortalitatis praemium non habebit. Cujus templi, et magni, et aeterni quoniam Christus fabricator fuit, idem necesse est habeat in eo sacerdotium sempiternum. Nec potest nisi per eum, qui constituit templum, et ad aditum templi, et ad conspectum Dei perveniri. David, in psalmo CIX, id ipsum docet, dicens: Ante luciferum genui te. iurauit dominus et non paenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum. item in Basilion libro primo: et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia quae sunt in corde meo faciet, et aedificabo ei domum fidelem, et transibit in conmeo omnibus diebus. Quis autem futurus esset, cui Deus aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
guas in eloquiũ sermonẽq sol¬
uebat. Itẽ surdorũ pate factis
auribus infiuabat auditũ: pol¬
lutos et asꝑsos maculis repur¬
gabat. Et hec omia nõ manibꝰ
aut aliq̃ medela sed uerbo ac
uisione faciebat. sicut eciã sibil¬
la predixit.¬

Expanded text:
nguas in eloquium sermonemque solnguas in eloquium sermonemque soluebat item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum, pollutos et aspersos maculis repurgabat. et haec omnia non manibus aut aliqua medella, sed uerbo ac iussione faciebat, sicut etiam Sibylla praedix
Abbreviated transcription (Latin):
sed ui ac potestate celesti. q̃ etiã
quidẽ ꝓphetis nũciãtibus cane¬
bãtur. Que oꝑa tã multa sunt
ut unus liber ad cõplenda om̃a
satis nõ sit. En̾abo igitur illa
breuiter at generatim smne ulla
ꝑ sonarũ ac locorũ designatioe
ad exponẽdã passionis eius cru¬
tisq rationẽ possim ꝑuenire quo
iã dudũ festmat oratio. U̾tutes
eius fuerũt quas apollo portẽti¬
ficas appellauit. qd̾ qͣtũq iter
faciebat egros ac debiles. ac
omno morborũ laborantes¬
genẽ uno uerbo. unoq momẽto
reddebat incolumes: adeo ut
mẽbris omibus capti receptis re¬
pente uiribus roborati ip̃i lec¬
tulos suos reportaent. in q̃bus
fuerãt paulo añ delati. Claudis
uero ac pedũ uicio afflictis: nõ
modo gradiendi sa etiã currẽdi
dabat facultatẽ. Tũ quorũ ceca
lumina in altissimuis teneb̾s erãt.
eorũ oculos in pristiũ restitue¬
bat aspectũ: mutorũ quoq lm¬

Expanded text:
sed ui ac potestate caelesti: quae iam sed ui ac potestate caelesti: quae iam pridem prophetis nuntiantibus canebantur. quae opera tam multa sunt, ut unus liber ad conplectenda omnia satis non sit. enumerabo igitur illa breuiter atque generatim sine ulla personarum ac locorum designatione, ut ad exponendam passionis eius crucisque rationem possim peruenire, quo iam dudum festinat oratio. uirtutes eius fuerunt quas Apollo portentificas appellauit, quod quacumque iter faciebat, aegros ac debiles et omni morborum genere laborantes uno uerbo unoque momento reddebat incolumes, adeo ut membris omnibus capti receptis repente uiribus roborati ipsi lectulos suos reportarent, in quibus fuerant paulo ante delati. claudis uero ac pedum uitio adflictis non modo gradiendi, sed etiam currendi dabat facultatem. tum quorum caeca lumina in altissimis tenebris erant, eorum oculos in pristinum restituebat aspectum. mutorum quoque li
Abbreviated transcription (Latin):
quia tã fidelis extitit qui a sibi
nichil ꝓrsus assumpsit. ut man¬
tis ꝑꝑetui dignitatẽ et regis sũmi
honorẽ et uidicis potestatẽ et
dei nomẽ accepit. Quomiã de
secũda natiuitate diximus qͥ se
homĩbus in carne demõstrauit.
uemiamꝰ ad illa oꝑa miranda
que cũ essẽt celestis indicia u̾tutis.
magũ uidei putauerũt. Cũ p̃¬
mũ cepit adolestere tinctus est
ab iohãne ꝓpheta in iordane
flumine. ut lauacheo spirit ali
peccata nõ sua q̃ utiq non habe¬
bat sed carnis quã gerebat abo¬
leret. ut quẽadmodũ uideos sus¬
cepta cirtũscisione. sic etiã gẽtes
Baptismo. id est purifici roris
ꝑ fusione saluaret. Tũc uox audi¬
ta de celo est: filius meus es tu
ego hodie genui te. Que uox a¬
pud dauid p̃dicta ĩuenitur. Et
destẽdit suꝑ eũ spiritus dei for¬
matus in speciẽ columbe cãdide.
Exinde maximas uirtutes cepit
operari. nõ prestigiis magicis
que nihil ueri ac solidi ostẽtãt

Expanded text:
quia tam fidelis extitit, quia sibi quia tam fidelis extitit, quia sibi nihil prorsus assumpsit, ut mantis perpetui dignitatem, et regis summi honorem, et judicis potestatem, et Dei nomen accepit. CAPUT XV. De secunda natiuitate diximus, qua se hominibus in carne monstrauit, ueniamus ad opera illa miranda, quae cum essent caelestis indicia uirtutis, magum Iudaei putauerunt. cum primum coepit adolescere, tinctus est ab Iohanne propheta in Iordane flumine, ut lauacro spiritali peccata non sua, quae utique non habebat, sed carnis quam gerebat aboleret, ut quemadmodum Iudaeos suscepta circumcisione, sic etiam gentes baptismo id est purifici roris perfusione saluaret. tum uox audita de caelo est: filius meus es tu, ego hodie genui te. quae uox aput Dauid praedicta inuenitur. et descendit super eum spiritus dei formatus in specie columbae candidae. exinde maximas uirtutes coepit operari, non praestrigiis magicis, quae nihil ueri ac solidi ostentant,
Abbreviated transcription (Latin):
ut iã nomẽ eius ex hominũ me¬
moria pene fuisset sublatũ. si¬
quidẽ iudei quoq quibus solis ar¬
chanũ dei creditũ fuerat relicto
deo uiuo ad colenda figmẽta
irretiti demonũ fraudibus aber¬
rassẽt. nec increpiti ꝑ ꝓphetas
reuerti ad deũ uellent filud
suũ prĩcipẽ angelorũ legauit
ad honnẽs. ut eos cõuertẽt ab
impiis et uanis cultibus ad cog̃¬
nostẽdũ et colendũ deid uerũ.
Itẽ ut eorũ mentes ab stulticia
ad sapientiã. ab miquitate ad
iusticie oꝑa traducet. Hee sunt
uie dei mn quibus eũ ambulare p̃
cepit: hec p̃cepta q̃ seruans a
mandauit ille uero exhibuit
deo sidẽ. Dotuit em̃ qd̾ unus
dus sit eũꝙ solũ coli oportere.
Nlet unqͣm se ip̃e de id dixit.
quia nõ seruasset fidẽ si missus
ut deos tolleret et unũ asserẽt
induceret aliũ p̃ter unũ hoc
erat nõ de uno facere p̃conõ.
nec eius qͥ miserat. seꝰ suũ ꝓp̾ũ
negociũ ger̾e: ac se ab ip̃o quẽ
illusteare uenerat seꝑare ꝓptẽa

Expanded text:
ut iam nomen eius ex hominum memoria fuisset paene sublatum — siquidem Iudaei quoque, quibus solis arcanum dei creditum fuerat, relicto deo uiuo ad colenda figmenta inretiti daemonum fraudibus aberrassent nec increpiti per prophetas reuerti ad deum uellent —, filium suum principem angelorum legauit ad homines, ut eos conuerteret ab inpiis et uanis cultibus ad cognoscendum et colendum deum uerum, item ut eorum mentes a stultitia ad sapientiam, ab iniquitate adtraduceret. Hae sunt viae Dei, in quibus ambulare eum praecepit. Haec praecepta quae servanda mandavit. Ille vero exhibuit Deo fidem. Docuit enim quod Deus unus sit, eumque solum coli oportere; nec umquam se ipse Deum dixit, quia non servasset fidem, si missus ut deos tolleret, et unum assereret, induceret alium, praeter unum. Hoc erat, non de uno Deo facere praeconium, nec ejus qui miserat, sed suum proprium negotium gerere, ac se ab eo quem illustraturus venerat, separare. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
que a ꝓpheta dicta sũt r̾tulerũt¬
Salomon autẽ ab ipso patre suo
imperii regnniẽ accepit. ꝓphete
autẽ de eo loquebãtur. qui tũ
nastẽtur. postqͣm dauid cũ pa¬
tribus requieusset. Pretea sa¬
lomonis imperiũ ꝑpetuũ nõ fuit.
annis enĩ quadragnita regnauit.
Dende qd̾ nũquã filius dictus sit
sed filius dauid. et domꝰ qͣm edi¬
ficauit nõ est fidem consecuca.
sicut ecclesia q̃ est uerũ tempłu
dei. quod nõ in parietibus est.
sed in corde et in fide homi qui
credũt in eũ ac uocãtur fideles.
illud uero salomoniũ templĩ
quia manufactũ est manu cecidit
Demq pater eius in psalmo cẽ¬
filu sui ꝓphetizauit hoc mõdo
Si domniꝰ nõ edificauit domũ:

Expanded text:
quae a quae a Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. Prophetae vero de eo loquebantur, qui tum nasceretur, postquam David cum patribus suis requievisset. Praeterea Solomonis imperium perpetuum non fuit; annis enim XL regnavit. Deinde quod nunquam filius Dei dictus est, sed filius David; et domus quam aedificavit non est fidem consecuta, sicut Ecclesia, quae est verum templum Dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum, qui credunt in eum, ac vocantur fideles. Illud vero Solomonium templum, quia manu factum est, manu cecidit. Denique pater ejus in psalmo Cfilii sui prophetavit hoc modo: Si Dominus non aedificaverit domum,
Abbreviated transcription (Latin):
cet suꝑ eĩ spiritus dei. spiritus
sapiẽtie et incellectus spiritꝰ cõ¬
silu et fortiudinis. ꝓpirito stĩe
et pietatis. et imple bit illũ spi¬
ritus timoris dei. Messe aut e
fuit pater dauid. ex cuiꝰ radice
ascensurũ esse florẽ p̃lotutus ẽ
silion libro scdõ ꝓpħa nathan mis¬
sus ẽ ad dauid uolentẽ deo tẽplũ
fabritare. et fuit uerbũ dñ
ad nathan dicẽs. uade et dic
seruo meo dauid. Hec dicit dñs
omĩpotẽs. Non tu edificabis m̾
domũ ad inhabitandũ. Sed cũ
impleti fuerint dies tui. et dor¬
mieris cũ patribus tius. sustitabo
semen tuũ post te. et parabo
regnũ eius. Hic edificabit michi
domũ in nomĩe meo. et erigam
thronũ eius usq in seculũ: et
ego ero ei in patrẽ et iꝑse erit
michi in filiũ et sidem cõse q̃tur
la fuit causa. qd salomõ filius
dauid tempłu deo edificauit.
et cuutatẽ quã de suo nomĩe ihe¬
rosolimã nĩcupauit: ita ad ip̃m

Expanded text:
cet super eum spiritus Dei, spiritus cet super eum spiritus Dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit eum spiritus timoris dei. Ie-ssp autem fuit pater Dauid, ex cuius radice ascensurum esse florem praelocutus est, silion libro secundo propheta Nathan missus est ad Dauid uolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum domini ad Nathan dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit dominus deus omnipotens: non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te et parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum in nomine meo et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patre et ipse erit mihi in filio. et fidem consequetur la fuit causa, quod Solomon filius Dauid templum deo aedificauit et ciuitatem, quam de suo nomine Hierosolymam nuncupauit. itaque ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
dosset: iã deorũ ac sui ꝓditor
indebatur. insi qd̾ ab eo ueritas
copresserat mendacio fallente
sedmagica. Quid mirũ si hoc a¬
pollo ueritatẽ ignorãtibus ꝑsua¬
sit: cũ uidei qͣ custoes ut uidebãt᷑
sũm dei hoc idẽ putauerit: cũ
ante otulos eorũ cotidie fierent
illa miracula. nec tamẽ tantarũ
uirtutũ cõtemplatione impelli
potuerũt ut deũ credent quẽ ui¬
debant. ꝓpterea dauid ꝙ̃ p̃ter
teteõs ꝓpħetas ũł maxime legũt.
si eos damnat. Redde illis retri¬
bitionẽ ił eorũ qm̃ nõ intellexert̃
in oꝑibus dñi. Ex huius ip̃ius
domo xpm̃ generatũ iri secũdũ
curnẽ. et ip̃e dauid et alii ꝓpħe
annũciauerũt. Apud ysaiã ita
scriptũ est. Et erit in die illa
radix yesse et qui exurget prĩ
cipari in nationes. in eũ gentes
sperabũt: et erit requies eius
in honore. Et alio loco. Exiet
uirga de radice yesse. et flos
de radice eius astendet. et iͥquies¬

Expanded text:
dixisset, iam deorum ac sui proditor dixisset, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueritas expresserat, mendacio fallente sed magica. quid mirum, si hoc Apollo ueritatem ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantur summi dei, hoc idem putauerint, cum ante oculos eorum cottidie fierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant. propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in c eos damnat: redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operibus domini. ex huius ipsius domo Christum generatuiri secundum carnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurgetcipari in nationes, in eum gentes sperabunt, et erit requies ejus in honore . Et alio loco: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requies
Abbreviated transcription (Latin):
dipit sed argute cõsultorẽ fefel¬
li sacramẽtũ ueritatis penitus
nesuentẽ. Uidetur enĩ negassr
ilid deũ. Sed cũ fatetur secũ dũ
curnẽ fuisse mortale quod nos
enã predicamꝰ. consequẽs ẽ ut
stdm spititũ deus fuerit qd̾nos
affirmamus. Quid em̃ fueat
necesse carnis face̾ mẽtionẽ tũ
sats esset dicere mortale fuis¬
r seᵈ ueritate pressus nega̾e
iõ potuit quẽ admodũ se res
haberet: sicat illud quod ait
sapientẽ fuisse. Quid ad hoc a¬
pollo respõdes: Si sapiẽs est.
igit᷑ doctrma eius sapiẽtia est.
nec ulla alia. et sapientes qui
sequũtur. nec ulli alii. Cur igit
ulgo ꝓ stultis et uanis et inep¬
ns habemur. q sectam᷑ ingr̃m
enã ipõrũ de orũ cõfessione sapi¬
entẽ: rlam qd̾ ait portẽtifica
sli oꝑa fecisse quo maxie diui¬
intais fidẽ meruit assentiri nobis
iã uidetur. cũ dicit eadẽ quibus
ros gloriamur. Sed colligit se
tamen: et ad demonicas fraudes
redit. Cũ enĩ uerũ necessitat e

Expanded text:
sultorem fefellit sacramentum ueritatis penitus nescientem: uidetur enim negasse illum deum. sed cum fatetur secundum carnem fuisse mortalem, quod etiam nos praedicamus, consequens est ut secundum spiritum deus fuerit, quod nos adfirmamus. quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse mortalem? sed ueritate pressus negare non potuit quemadmodum se res haberet, sicut illut, quod ait sapientem fuisse. quid ad hoc, o Apollo, respondes? si sapiens fuit, ergo doctrina eius sapientia est nec ulla alia, et sapientes qui secuntur nec ulli alii. cur igitur uulgo pro stultis et uanis et ineptis habemur, qui sectamur magistrum etiam ipsorum deorum confessione sapientem? nam quod ait portentifica illum opera fecisse, quo maxime diuinitatis fidem meruit, adsentiri nobis iam uidetur, cum dicit eadem quibus nos gloriamur. sed colligit se tamen et ad daemoniacas fraudes redit. cum enim uerum necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
piẽtes colendã sibi unqͣm putaue¬
rũt. Nec enĩ potest aliq̃d in e̾bus
terrems esse uenerabile celoq dig¬
nũ: sed sola est uirtus sola q¬
iustitia. que potest uerũ bonũ
et celeste et ꝑpetuũ iudicari: q̃a
datur cuiqͣm nec aufertur. Qua
uirtute ac iusticia qm̃ xpũs in
structus uenit in terrã. m̃io ueo
qͦmã ip̃ẽ uirtus et ip̃e iusticia est
destendit ut eã doceret. homie¬
q formaret. Quo magisterio ac
dei legatioẽ ꝑfũc̃tus. ob eã ipã
uirtutẽ quã simul et docuit et¬
fecit. ab omibus gentibus et me¬
ruit et potuit deus credi. Ergo
cũ magnus ppłus ad eũ uł ob
iusticiã quã docebat uł ob mira¬
cula q̃ faciebat subinde cõflueret
et p̃cepta eius audiret. et a deo
missũ. deiq filiũ crederet. tũ p̾mo¬
res uideorũ ac sacerdotes et ira
stimulati qd̾ ab eo tanꝙͣ peccat ões
increpabãtur. et ĩuidia depͣuati
qd̾ confluẽte ad eũ multitudine
contẽpmi st ac deseri uidebãt. et

Expanded text:
pientes colendam sibi umquam putauerunt. nec enim potest aliquid in rebus terrenis esse uenerabile caeloque dignum, sed sola est uirtus, sola iustitia quae potest uerum bonum et caeleste et perpetuum iudicari, quia nec datur cuiquam nec aufertur. qua uirtute ac iustitia quoniam Christus instructus uenit in terram, immo uero quoniam ipse uirtus et ipse iustitia est, descendit, ut eam doceret hominemque formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit etfecit, ab omnibus gentibus et meruit et potuit deus credi. ergo cum magnus populus ad eum uel ob iustitiam quam docebat uel ob miracula quae faciebat subinde conflueret et praecepta eius audiret et a deo missum deique filium crederet, tum primores Iudaeorum ac sacerdotes et ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et inuidia deprauati, quod confluente ad eum multitudine con
Abbreviated transcription (Latin):
exustatioĩs. Quo uerbo etiã
nomẽ ostendit: siquid ẽ ut supͣ
dociu ab unctione appellatꝰ est
xpũs. Deinde homiẽ fuisse e¬
undẽ hierennas docet dicens.
Et homo est et quis cognouit
eũ. Itẽ ysaias. Et mictet ei
deus hommẽ q saluabit eos.
Iudicãs saluabit eos. Sed et
moyses in numeĩs ita loquit᷑.
Orietur stella ex iacob et er¬
urget homo ex isrł. ꝓpterea

Expanded text:
ltationis. quo uerbo etiam nomen ostendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus. deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo est et quis cognouit eum? item Esaias: et mittet eis dominus hominem, qui saluabit eos et iudicans sanaMoyses in numeris ita loquitur : Orietur stella ex Jacob, et exurget homo ex Israel. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
et claudors cursus uelox. et sur¬
dus audiet. et cen uidebũt et
muti loquẽtur.
Ob̾ has eus uirtutes et oꝑa di¬
uina: cũ magna illũ multitudo se¬
quetur uel debiliũ uel egrorũ
uł eorũ qui curãdos suos offerre
cupiebãt:. astendit in montẽ quẽ¬
dã desertũ ut ibi adoraret. Ubi
cũ triduo moraret᷑. ac fame po¬
pulus laboraret. uocauit discipu¬
cũ gestarẽt. At illi quĩq panes
et duos pistes in pera se habe̾¬
dixerũt. Afferri ea uissit. ac m̃¬
titudinẽ ꝑ qñquagenos distribi¬
tũ discũbere. Quod cũ distipuli
faciũt. frangebat ip̃e panes m¬
nutatim. carnẽq pistiũ cõminue¬
bat. et utraq in mambꝰ eiꝰ au¬
geb̾ãtur. Et cũ appon̾e̾ illa ppło
Sistipulis imperasset. saturata st̃
pleti. Quid autẽ dici aut fieri po¬
tales ferũtur.¬

Expanded text:
et claudorum cursus velox et suret claudorum cursus velox et surdus audiet et ceci videbunt et muti loquentur». ob has eius uirtutes et opera diuina cum magna illum multitudo sequeretur uel debilium uel aegrorum uel eorum qui curandos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quendam desertum, ut ibi adoraret. ubi cum triduo moratus esset. ac fame populus laboraret, uocauit discipubos gestarent. at illi quinque panes et duos pisdixerunt. Afferri ea jussit, ac multitudinem per quinquagenos distributam discumbere. Quod cum discipuli facerent, frangebat ipse panem minutatim, carnemque piscium comminuebat, et utraque in manibus ejus augebantur. Et cum apponere illa populo discipulis imperasset, saturata suntfragminibus impleti. Quid aut dici, aut fieri potales feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
¶lec utiq mirũ qd̾ uerbo face¬
ret mirabisia: cũ ip̃ẽ esset dei
uerbũ celesti uirtute ac potesta¬
te subnpoũ. Nec satis fuit qd̾
uires mibecillis redderet. qd̾
debilibus incegritatẽ. qd egris
et languẽtibus sanitatẽ. insi etiã
mortuos sustitaret uelut sonmo
solutos: ad uitãq reuocaret. Que
uidentes tũc uidei demomia po¬
tẽtia fieri arguebãt: cũ onña
sit futura ut facta sũt archane
illorũ littẽ cõtinerẽt. legebãt
quippe tũ aliorũ ꝓphetarũ. tum
ysae uerba dicẽtis. Corfortam̃i
manus resolute. et genua debłiã
cõsolam̃ĩ. Qui estis pusilli amimi
nolite tiie̾: nolite metuere. Deus
noster uidiciũ retribuet: ip̃e ue¬
met et saluos faciet nos. Tũc a¬
periẽtur oculi cecorũ: et aures
sur dorũ audiẽt. Tũc saliet clau¬
dus sicut ceruus. et plana erit
lingua mutorũ. qͥa rupta est in
deserta aqua et rius in t̾ra siti¬
enti. Sed et sybilla eadẽ cetiit
hiis uersibus
mortuorũ uero resurrectio erit.

Expanded text:
ec utique mirum quod uerbo faceret mirabilia, cum ipse esset dei uerbum caelesti uirtute ac potestate subnixum. nec satis fuit quod uires inbecillis redderet, quod debilibus integritatem, quod aegris et languentibus sanitatem, nisi etiam mortuos suscitaret uelut e somno solutos ad uitamque reuocaret. quae uidentes tunc Iudaei daemonica potentia fieri arguebant, cum omnia sic futura ut facta sunt arcanae illorum litterae continerent. legebant quippe cum aliorum prophetarum tum Esaiae uerba dicentis: confortamini, manus resolutae, et genua debilia, consolamini. qui estis pusilli animi, nolite timere, nolite metuere. deus noster iudicium retribuet, ipse ueniet et saluos faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum audient: tunc saliet clodus sicut cernus et plana erit lingua mutorum, quia rupta est in deserto aqua et riuus in terra sitienti. sed et Sibylla eadem cecinit his uersibusMortuorum autem resurrectio erit
Abbreviated transcription (Latin):
dico ego opera mea regi. Con¬
testãs uidelicet nulli alni oꝑa dei
esse nota insi filio soli qui ẽ u̾bũ
dei. et quẽ regnare in ꝑꝑetuũ
iecesse est. Itẽ salomon ipm̃ uer¬
bũ dei esse demonstrat: cꝯ ma¬
nbus oꝑa ista mũdi fabricata
sũt. Ego inquit ex ore altissimi
ꝓdiui: ante omẽ creaturã. Ego
n celis feci ut oriretur lumen
in de ficiẽs: et nebula texi omẽm̃
terrã. Ego in altis habitaui: et
thronus meus in columna nubis.
Iohãnes tradit. In principio e¬
rat uerbũ. et uerbũ erat apud
deũ. et deus erat uerbũ. hoc
fuit in principio apud deũ. Oia
ꝑ ipsũ facta sũt: et sie ip̃o fac¬
tũ est nchil. Sed melius greci
logon dicut qͣm nos uerbũ sũ
sermonẽ. logos em et sermonẽ
siggificat et ration ẽ. quia ille
est et uox et sapiẽtia dei. Hũc
sermonẽ diuinũ ne pbilosophi
quidẽ ignorauerũt. Siquidẽ ze¬
non rerũ nature dispositorẽ at

Expanded text:
dico ego opera mea regi, condico ego opera mea regi, contestans uidelicet nulli alii opera dei esse nota nisi filio soli, qui est uerbum dei et quem regnare in perpetuum necesse est. item Solomon ipsum uerbum dei esse demonstrat, cuius manibus opera ista mundi fabricata sint. ego inquit ex ore altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis feci ut oreretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. ego in altis habitaui et thronus meus in columna nubis. Iohannes quoque ita tradit: in principio fuit uerbum et uerbum erat aput deum et deus erat uerbum. hoc fuit in principio aput deum. omnia per illum facta sunt et sine illo factum est nihil. Sed melius Graeci λόγον dicunt quam nos uerbum siue sermonem: λόγος enim et sermonem significat et rationem, quia ille est et uox et sapientia dei. hunc sermonem diuinum ne philosophi quidem ignorauerunt, siquidem Zenon rerum naturae di
Abbreviated transcription (Latin):
uũt et manẽt et sentũt: qͥa
ipẽ ĩmortalis est et sensus ac
uite dator. Nostre uoces li¬
cet aure misteãtur atq uanes¬
cant. tamẽ plerũq ꝑmanẽt
litteris conphense. quãtomagis
dei uocẽ credendũ est et manẽ
meternũ et sensu ac uirtute co¬
mitari quã de deo patre tanqͣm
riuus de fonte traduxit: Quod¬
si quis miratur ex deo deũ pla¬
tione uocis ac spiritus potusse
generari. si satras uotes ꝓpħarũ
cognouerit designet ꝓfecto mi¬
rari. Salomonẽ patrẽq eius
dauid potẽtissimos reges fuisse
et eosdẽ ꝓphetas etiã hiis for¬
tasse sit notid: qui diumas licteas
nõ actigerũt. Quorũ alter qui
posterius regnauit. troiane ur-¬
bis excidiũ centũ et qͣdragnnita
annis antecessit. Huio pater duui¬
norũ scriptor hymnorũ ĩ psało¬
trcesimo std̾o sic ait. Derbo dei
celi solidati sũt. et spiritu oris¬
eius om̃ĩs uirtus eorũ. Itẽ rur¬
eructauit cor meũ uerbũ bonũ

Expanded text:
uunt et manent et sentiunt, quia uunt et manent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uitae dator. nostrae uoces licet aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: quanto magis dei uocem credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. huius pater diuinorum scriptor hymnorum in psalmo XXXII sic ait: uerbo dei caeli solidati sunt et spiritu eius omnis uirtus eorum. item rureructauit cor meum uerbum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
dei filiũ ceteõsq angelos diffe¬
rẽtia est. Illi emi ex deo taciti
spiritus exierũt: qͥa nõ ad doc¬
trmã dei tradendã. sed ad mĩs¬
teriũ creabãtur. Ille uero cũ sit
et ipse spiritus camẽ cũ uoce et
sono ex ore dei ꝓcessit sicut uer¬
bũ ea stilicet ratiõe. quia uoce
eius ad populũ fuerat usurus:
id est qd ille magister futurus
esset doctrine dei et celestis
archani ad honnẽs ꝑferẽdi: ꝙ¬
ipm̃ primo locutus est ut per
eũ ad nos loque̾tur. et ille uo¬
cem dei ac uoluntatẽ nobis re¬
uelaret. Merito igit sermo ac
uerbũ dei dicitur. quia deus ꝓ¬
cedentẽ de ore suo uocałe spiritũ
quẽ nõ utero ses non mente
conceꝑat in excogitabili quadã
maiestatis uirtute ac potẽtia
i effigiem que ꝓprio sensu et
sapiẽtia uigeat conprehẽdit
et alios item spiritus suos in
angelos figurauit. Nostri sp̃s
dissolubiles sũt quia mortales
sumus. dei autẽ spiritus et ui¬

Expanded text:
dei filium ceterosque angelos diffedei filium ceterosque angelos differentia est. illi enim ex deo taciti spiritus exierunt, quia non ad doctrinam dei tradendam, sed ad ministerium creabantur. ille uero cum sit et ipse spiritus, tamen cum uoce ac sono ex dei ore processit sicut uerbum, ea scilicet ratione, quia uoce eius ad populum fuerat usurus, id est quod ille magister futurus esset doctrinae dei et caelestis arcani ad homines perferendi. ipsum primo locutus est, ut per eum ad nos loqueretur et ille uocem dei ac uoluntatem nobis reuelaret. merito igitur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et ui
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ cũ solus adhuc esset: cui
ꝑmistere se potuit: Aut cũ es¬
set tante potestatis ut quicqͣd
uellet efficeret. utiq ad creãdũ
societate alte̾iuis nõ indigebat.
nisi forte existimabimus deũ.
sicut orpheus pucauit et marẽ
esse et femmã: quod aliter ge¬
nerare nõ quiuerit isi babẽt
uimi sexus utriusq. quasi aũt
ipse secũ coierit aut sine coitu
nõ potuerit ꝓtreare. Sed et
hermes in eadẽ fuit opiiõẽ
a ꝓphetis pater dicit᷑. sit eniã
mater diceretur. Quomõ igit᷑
ꝓcreauit.: Prĩ nec stiri a
quoqͣm possũt nec enarrari
oꝑa diuina. Sed tamẽ sancte
lit̾e docent in quibus cautũ est
illu dei filud dei esse sermonẽ.
itẽq ceteros angelos dei spũs
esse. Nlam sermo est spiritꝰ cũ
uoce aliquid significãte ꝓlatus
Sed tamẽ quomã sp̃us et ser¬
mo diuersis ꝑtibus ꝓferũtur.
siquidẽ spiritus naribus. ore ser¬
mo ꝓcedit. Magna inter hunc

Expanded text:
autem cum solus adhuc esset, cui autem cum solus adhuc esset, cui permiscere se potuit? aut cum esset tantae potestatis, ut quidquid uellet efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte existimabimus deum, sicut Orpheus putauit, et marem esse et feminam, quod aliter generare non quiuerit, nisi haberet uim sexus utriusque, quasi aut ipse secum coierit aut sine coitu non potuerit procreare. sed et Hermes in eadem fuit opinione,a prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. quomodo igitur procreauit? primum nec sciri a quoquam possunt nec enarrari opera diuina, sed tamen sanctae litterae docent, in quibus cautum est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam sermo est spiritus cum uoce aliquid significante prolatus. sed tamen quoniam spiritus et sermo diuersis partibus proferuntur, siquidem spiritus naribus, ore sermo procedit, magna inter hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tempus aduenit. sed qd celeste
ac sempiternũ est. de quo disse¬
remus in ustimo libro. ¶ lunc
uero de prima eius natiuitate
dicamꝰ. In p̾mis em̃ testificam᷑
illũ bis esse natũ: p̾mũ in spu.
postea in carne. Unde apid hie¬
rennã ita dicit᷑. Priusqͣm for¬
marẽ in utero noui te. Et item¬
ad ipsũ. Beatus qui erat anteꝙͣ
nasteretur. Quod milli alni cõ¬
tingit preter xp̃m: qui cũ esset
a principio filius dei regn̾atus
est denuo scdm̃ carnẽ. Que
duplex natiitas eius magnũ
intulit humanis pectõibus er¬
rorẽ: circũfuditq tenebras. e¬
tiã hiis qui uere religionis sa¬
cramenta retinebãt. Sed nos
id plane dilucideq monstͣbiꝰ.
ut amatores sapiẽtie facilius
ac diligẽtius instruãtur. Qui
audit dei filiũ dici: non debet
tantũ nephas mente conciꝑe.
ut existimet ex cõnubio et ꝑ¬
on utione femĩe alicuiꝰ deũ ꝓ¬
creasse. qd̾ nõ facit insi ammal
corꝑale mortiq subiectũ. Deus

Expanded text:
tempus aduenit, sed quod caeleste tempus aduenit, sed quod caeleste ac sempiternum; de quo disseremus in ultimo libro. nunc uero de prima eius natiuitate dicamus. In primis enim testificamur illum bis esse natum, primum in spiritu, postea in carne. unde aput Hieremiam ita dicitur: priusquam te formarem in utero, noui te. item: beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit praeter Christum. qui cum esset a principio filius dei, regeneratus est denuo secundum carnem. quae duplex natiuitas eius magnum intulit humanis pectoribus errorem circumfuditque tenebras etiam iis qui uerae religionis sacramenta retinebant. sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. qui audit dei filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet ex conubio ac permixtione feminae alicuius deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale mortique subiectum. deus