comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s ex mea sic ꝯmendaui. tanqͣm l etiam dominꝰ
significare uolu̾it qi ñ ait regnum meũ nõ ẽ
de mundo. s regnũ meũ nou est de hec mundo.
cum possit et aliqua locutõne dc̃m inueniri ⁊
si alius a xp̃õ dño significatus ÷ mundus: ille
congruentius possit intlłigi. in quo erit celum
nouum et terra noua qñ complebitur quod
oramus dicentes. adueniat regnum tuum.
Nec platoquidem in hoc errauit qr esse mũdũ
intelligibilem dixit. si non uocabulum ꝙ ec¬
desiastice consuetudini in re illa inusitatũ
est s ip̃am rem uelimus atcende. Mundum
quippe ille incłłigibilem nũcupauit ip̃am rõ¬
nem sempiternam atq ĩꝯmutabilem q̃ fecit
deus mundum qm qui esse negat sequitur ut
dicat irrõnabilit̾ deum fecisse qd̃ fecit aũ cũ
fac̾et uł anceqͣm face̾t nescisse quid fac̾et si
apud eum ratio faciendinon erat. Si uͦ erat
sicut erat ip̃am uidetur plato uocasse intelli¬

Expanded text:
sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, quia non ait: regnum meum non est de mundo, sed: regnum meum non est de hoc mundo, cum possit et aliqua locutione dictum inueniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intellegibilem dixit, si non uocabulum, quod ecclesiasticae consuetudini in re illa inusitatum est, sed ipsam rem uelimus adtendere. mundum quippe ille intellegibilem nuncupauit ipsam rationem sempiternam atque incommutabilem, qua fecit deus mundum. quam qui esse negat, sequitdicat inrationabiliter deum fecisse quod fecit, aut, cum faceret uel antequam faceret, nescisse, quid faceret, si apud eum ratio faciendi non erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intelle
Abbreviated transcription (Latin):
es idem tempus int̾ illos quidem qui de
achademicis scripti sunt duos ⁊̃ libros
de ordine scripsi: in quibz questio magna uer¬
satur ucrum omia bona et mala diuine ꝓui¬
dencie ordo contineat. S cum rem uiderem ad
intlłigendum difficilem. satis egre ad corum
perceptõnem cũ quib agebam disputando
posse ꝑduai de ordine studendi loqui malui c̃
a corporalib ad incorporalia pot̃ ꝓfici. Uerũ
et in hiis libris displicet mͥ sepe inder positum
fortune uocabulum. ⁊ qd̾̃ non ad debam corꝑi
qñ sensus corporis nominaui. & qd̃ multum
cribui lib̾alib discipliuis quas młti scĩ młtum
nesciunt. quidam etiam qui sciunt eas scĩ nõ
sunt et qd̃ musas qͣi aliquas deas qͣmuis iocã¬
do cõmemoraui. ⁊ qd̾ ad miratõnem uiciũ nũ¬
cupaui. ⁊ qd̃ philosophos non uera pietate
p̃ditos dixi uirtutis luce fulsisse: ⁊ qd̾ duos
mundos unũ sensibilem alterum intelligibi¬
lem non ex platonis uel ex platonicorũ ꝑsõa

Expanded text:
er idem tempus, inter illos quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio magna uersatur, utrum omnia bona et mala di??nae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici. Uerum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam: corporis, quando sensus corporis nominaui; et quod multum tribui liberalibus disciplinis, quas multi sancti multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt; et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui; et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uirtutis luce fulsisse; et quod duos mundos unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum persona,
Abbreviated transcription (Latin):
petrus fleuit: qñ in eum xp̃c respexit. Unde ⁊ psal¬
mus. Respexit inquit ⁊ cõmota est ⁊ concremuit
terra. Gressus dei sunt in corde hominis iuterioris.
quando bona desideria surgunt ut calcent᷑ mala.
Quando ergo ista in corde hominis fiunt: sci¬
endum est tunc esse deun per grãm cordi hu¬
mano presentem. Unde se tunc magis homo
acuere ad compunctõnem debet qñ sentit ⁊ deũ
interius oꝑantem. Quo mens hominis iusti ex
uera compunctione rapiatur. ⁊ qualit̾ infirma¬
ta reu̾tatur degustate lucis magnitudine. Illũ
nosse posse qui iam aliquid exinde gustauit. Sũt
qui non ex uera cordis compunctione sui accu¬
satores fiunt s tm̃ adhuc ẽẽ se pecratores assig¬
nant ut ex ficta hũilitate confessionis. locũ in¬
ueniant sanctitatis

Expanded text:
Petrus flevit, quando in eum Christus respexit . Unde et psalPetrus flevit, quando in eum Christus respexit . Unde et psalmus: Respexit, inquit, et commota est, et contremuit terra . 6. Gressus Dei sunt in cor hominis interior vis, qua bona desideria surgunt, ut calcentur mala. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendum est tunc esse Deum per gratiam cordi humano praesentem; unde se tunc magis homo acuere ad compunctionem debet, quando sentit et Deum interius operantem. 7. Quomodo mens hominis justi ex vera compunctione rapiatur, et qualiter infirmata revertatur degustatae lucis magnitudine, illum nosse posse qui jam aliquid exinde gustavit. 8. Sunt qui non ex vera cordis compunctione sui accusatores fiunt, sed tantum ad hoc esse se peccatores assignant, ut ex ficta humilitate confessionis locum inveniant sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Ompunctio cordis est hũilitas mentis cum la¬
crimis exoriens de recordatione perrati. ⁊ timo¬
re uidicii Illa est cõuersis perfecta  compunctõnis af¬
fectio. que om̃es a se carnalium desideriorum af¬
fectus repellit. ⁊ intentionem suam toto mentis
studio in dei contemplatõne defigit geminani eẽ
compunctõnem qua propter deum anima cuiꝰq
elc̃i afficitur. Idest uel dum operum suorũ mala con¬
siderat. uel dum desideriũ eterne uite suspirat. qua¬
tuor esse qualitates affectionũ quib mens iusti te¬
dio salubri compungit᷑. hoc est memoria pret̾itoꝵ
facinoꝵ recordatio futurarũ pene̾rũ. consideratio
peregrinatõnis sue in huiꝰuice longinquitatede¬
sidenium suꝑne patrie quatenus ad eam qmͣtotiͦ
ualeat ꝑuenire. Quisq pecratorum memoria cõ¬
pringitur ad lamenta tunc dei se uisitari sciat pre¬
sentia qũ ex se id ꝙ se emisisse recolit interius eru¬
bescit. suoq iudicio penitendo ian punit. Nam t̃c̃

Expanded text:
ompunctio cordis est humilitas mentis cum lacrymis, exoriens de recordatione peccati et timore judicii. 2 Illa est conversis perfectior compunctionis affectio, quae omnes a se carnalium desideriorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplatione defigit. 3. Geminam esse compunctionem, qua propter Deum anima cujusque electi afficitur, id est, vel dum operum suorum mala considerat, vel dum desiderio aeternae vitae suspirat. 4. Quatuor esse qualitates affectionum, quibus mens justi taedio salubri compungitur: hoc est, memoria praeteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae 208 in huius vitae longiquitate, desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. 5. Quisque peccatorum memoria compungitur ad lamenta, tunc Dei se sciat visitari praesentia, quando id, quod se admisisse recolit interius erubescit, suoque judicio poenitendo jam punit. Nam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
poss ut alerentur ab hominib ⁊̃ de fructi
deo sine ulla iuiquitate seriurent m̾erent᷑
omes bestias ⁊ aues om̃imodo habere seriuẽ¬
tes. Item mouere pot̃ quõ dix̾im de popło
isrł adbuc corli curtũcisione ⁊ sacrificiie..

Expanded text:
posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fruposset, ut alerentur ab hominibus etiam de frudeo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
corda eorum qui deo credunt et ab amore
uisibilium rerum et temꝑalium se ad eiͦ
precepta implenda conuertunt. qd̃ omẽs
homines possunt si uelint: non putent no¬
ui h̾etici pelagiani sm̃ eos esse dc̃m. Uerũ est
enim omĩo om̃es homines b possesi uelĩt.
S p̃paratur uoluntas a dño ⁊ tm̃ augetur
mun̾e caritatis ut possint. Qd̃ hic ido dõm
non est qm̃ presenti necessarium non erat
questioni. Quod uero ibi legitur bñdictio
sam esse credendam. si non potest alio modo
dictum iuderi nͥ ut putentur illi homines
non habituri fuisse filios homines nisi pec¬
cassent oĩo non approbo Illud ⁊̃ non est cõse¬
quens ut ideo intelligatur in allegoria tñmͦ
esse accipiend̃ qd̾ herbe uirides et ligna fructi¬
fera om̃i gen̾i bestiarum et omib auibus
⁊ om̃ib serpentib in libro genescos dantur
ad cibum qr sunt. ⁊ qudrupedia ⁊ uolatilia
que solis carnib uiuẽ uideantur. fieri enĩ

Expanded text:
corda eorum, qui deo credunt et ab amore corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictisam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim
Abbreviated transcription (Latin):
libros de genesi contͣ manicheos. Qmuis
enim in suꝑiorib libris quicqͥd disputaui
unde ostendem deũ sũme bonum ⁊ ĩmutabi¬
lem creatorem esse omĩũ mutabiliũ nat᷑ar̃.
nec ullam esse naturam malam siue fubam
in qͣnͣtum natura est atq suba. ad uersu
manicheos nr̃a uigilaret iutentio: Isti tñ
duo libri apertissime adũsus eos editi sunt
in defensione uet̾ĩs legis quam uehementi
studio uesani erroris obpugnant. In pͥmo
ab eo ꝙ scriptum ÷ In pͥncipio fecit deus celũ
et terram donec septem ꝑagantur dies. ubi
agitur d̾s requieuisse in die septimo. In scd̃o
autem ab eo qd scriptum ÷. ħ lib̾ creature ce¬
li ⁊ terre donec adam ⁊ mulier eius dimissi
sunt de paradiso. ⁊ custodia poĩta est ligno
uite. Deinde in fine librierrori manicheoꝵ
fidem catholice u̾i̾tatis opposui quid illi di¬
cant ⁊ nos quid dicamus breuiter aꝑteq
complectens. Qd̃ uõ dixi. illud autẽ lum̃
ñ irrõnaliũ auium oculos pascit s pura

Expanded text:
libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura
Abbreviated transcription (Latin):
ti. amicoꝵ tristicia. parentũ infamia. uere¬
cundia ꝓpinquorũ. Quid hoc partiłariter
sine sc̃a. sine uerbo. sine uirtute nascamũ
flebiles. debiles. imbecilles. parũ a brutis dis¬
ũ orta sunt gradiuntur. Nos autem nõ solũ
erecti pedib non incedimus. uerũ eciam cͦuati
manib non reptamus

Expanded text:
tur, amicorum tristitia, parentum infamia, verecundia propinquorum. Quid hoc particulariter sine scientia, sine verbo, sine virtute nascamur? Flebiles, debiles, imbecilles, parum a brutis disut orta sunt, gradiuntur: nos autem non solum erecti pedibus non incedimus, verum etiam curvati manibus non reptamus
Abbreviated transcription (Latin):
lier que menstrua patitur reputatur in¬
munda. et si quis ad menstruatam acces
menstruorum iubetur ut mulier si mascu¬
lum pareret. xl dieb. si uero feminam:
qmͣ oriantur pͥus mortem sentientes. ꝙͣ uitã
scientes. Qͥdam .ni. tam deformes ⁊ ꝓdigiosi
nascuntur. ut non homines s abominabi

Expanded text:
lier quae menstruum patitur, reputatur immunda ; et si quis ad menstruatam accessmenstruorum praecipitur, ut mulier si masculum pareret quadraginta, si vero feminam, quam oriantur. Prius mortem sentientes, quam vitam scientes. Quidam enim tam deformes et prodigiosi nascuntur, ut non homines, sed abominationes
Abbreviated transcription (Latin):
faciem suam uersus aquilonem opponit ũ
ostendat predicatõnem xp̃i contra eũ sp̃ałr
dirigi qui ait Ponam sedem meam ad aquilo¬
nem. ⁊ ero similis altissimo. Nam ⁊ sĩn ꝓpħam
ab aquilone panditur om̃e malum super
Undo diaconus munit se signacło crucis. ne
dẏabolus qui bonis insidiatur oꝑib tollet ei
deuotõnem de corde. uel sermonem de ore. :¬

Expanded text:
ante suam versus aquilonem opponit, ut ostendat praedicationem Christi contra eum specialiter dirigi, qui ait: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo Isa. XIV. Namab aquilone pandetur omne malum super  accedat. Unde diaconus munit se signaculo crucis, ne diabolus, qui bonis insidiatur operibus, tollat ei devotionem de corde, vel sermonem de ore.
Abbreviated transcription (Latin):
odore fetor. ⁊ ꝓzona funiculus. ⁊ ꝓ crispãti
crine caluicium. ⁊ ꝓ fascia pectorali ciliciũ
Ccce iusta tedditur pena pro culpa. ut in eo
puniantur in quo pecrauerant. Adhuc sr̃
de egipto texta est tͥ in uelum. Iacinctus et
purpura de insulis elisa. fca sunt oꝑimentũ
tuũ. dentes eburneos ⁊ hebenos eam nuta¬
uerunt in p̃cio cuo. gẽmam ⁊ purpuram ⁊ scu¬
culatam ⁊ bõssum ⁊ sericũ. ⁊ coccũ ꝓposuer̃
ĩm̾catu tuo. dedan inscitores tui ĩ capitibus
ad sedendũ. et repleca est ⁊ glorificata uimuꝰ
s nunc contrita es in mari. ⁊ in deꝓfundis
aquarũ opes tue. Ad nichilũ deducta es. ⁊ nõ
eris usq in sempiternũ.¬

Expanded text:
et pro zona funiculus, et pro crispanti crine calvitium, et pro fascia pectorali cilicium». 2 Ecce iusta redditur pena pro culpa, ut in eo puniantur in quo peccaverunt. Adhuc audivaria de Egipto texta est tibi in velum, iacintus et purpura de insulis Elisa facta sunt operimentum tuum. Dentes eburneos et hebeninos commutaverunt in pretio tuo. Gemmam et purpuram et scutulata et bissum et sericum et codum proposuerunt in mercato tuo. Dedan institores tui in tapetibus ad sedendum, et repleta es et glorificata nimis. Sed nunc contrita es in mari et in profundis aquarum, opes tue ad nichilum redacte sunt, et non eris usque in perpetu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt filie syon ⁊ ambulauerũt extento colle
⁊ nuitib oculoꝵ ibant. de caluabit dominis
uerticem filiarũ sp̃on. ⁊ crinem earum nuda¬
bit. In illa die auferet dñs ornatum calcia¬
mentorum lunulas ⁊ torques ⁊ monilia. ⁊
armillas ⁊ mitras. ⁊ discriminalia. ⁊̃ ꝑicelidaᷤ
⁊ iurenulas. ⁊ olfactoria. ⁊ maures: ⁊ anu

Expanded text:
sunt filie Sion et ambulaverunt extento collo et nutibus oculorum ibant, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion et crinem earum nudabit. In die illa auferet Dominus ornatum calciamentorum et lunulas et torques et monilia et armillas et mitras et discriminalia et periscelidas et murenul
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem int̾poĩto uersu bis alła canca¬
tur: designat qd̃ in t̾iecta leticia. sancti
geminam glorificatõnis stolam accipient mẽ¬
tis ⁊ carnis. siue cordis ⁊ corporis. Nam scd̾m stolã
mentis exultabunt sci in głia. letabuntur in cu.¬
suis. Sin stolam carnis fulgebunt iusti. ⁊ tan
debent souare. quales sunt dominus regnauit

Expanded text:
uod autem interposito versu bis Alleluia cantatur, designat quia interjecta laetitia, sancti geminam glorificationis stolam accipient, mentis et carnis, sive cordis et corporis. Nam secundum stolam mentis exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cuum stolam carnis fulgebunt justi, et tandebent sonare, quales sunt: Dominus regnavit,
Abbreviated transcription (Latin):
fine. rectus ĩ medio. retortus in sũmo. desigͣt
qd̾ pontifex debet pung̾e pigros. reg̾e debiles.
colligẽuagos. quod imo carmine quidam¬
uersificator expressit. Collige sustenta. stimła
baga morbida lenta. Nomanus autẽ pontifex
pastorali uirga non utitur: pro eo qd̾ beatꝰ
petrus apostolus baculũ suũ misit enchario
genti tenthonice destinauit. cui sucressit ĩ
epãtu maternus. qui per baculũ petri de mor¬
te fuerat resuscitatus. quem baculũ usq
hodie cũ magna uen̾atione creuerensis ser

Expanded text:
fine, rectus in medio, retortus in summo, designat quod pontifex debet per eum pungere pigros, regere debiles, colligere vagos. Quod uno carmine versificator quidam expressit: Collige, sustenta, 2 stimula, vaga, morbida, lenta. Romanus autem pontifex pastorali virga non utitur, pro eo quod beatus Petrus apostolus baculum suum misit Euchario genti Teutonicae destinavit. Cui successit in episcopatu Maternus, qui per baculum sancti Petri de morte fuerat suscitatus. Quem baculum usque hodie cum magna veneratione Treverensis serv
Abbreviated transcription (Latin):
finem illorum sine honore. Ecce quõ com¬
putati sunt int̾ filios dei ⁊ inter sanctos
sors illorũ est. Suppliciũ erit malorum ĩ¬
tueri głam beatorũ. licet forte post diẽ
iudicii bĩ qui uisuri sunt reprobos in torm̃¬
tis. sm̃n illud Letabitur iustus cum uid̾it
uindcãm impiorum. Reꝑbi u̾o non sunt
uisuri beatos in głia sm̃ illud. Tollatur
impius ne uideat głiam der. Talia dicent
in inferno peccatores. qm̃ spes impii tamꝙͣ
lanugo ẽ que a uento tollitur. ⁊ cãqͣm
spuma gracił que aꝓcella dispargiturr.
et tanqmͣ fumus a uento diffusus. ⁊ tam

Expanded text:
sine honore. Ecce quomodo computati sunt inter filios Dei et inter sanctos sors illorum est’». 2 Supplicium erit malorum intueri gloriam beatorum, licet forte post finem iudicii. Beati quoque visuri sunt reprobos in tormentis, secundum illud: «Letabitur iustus cum viderit vindictam impiorum». Reprobi vero non sunt visuri beatos in gloria, secundum illud: «Tollatur impius, ne videat gloriam Dei». Talia dicent in inferno peccatores, quoniam «spes impii tamquam lanugo est que a vento tollitur, et tamquam spuma gracilis que a procella dispergitur, et tamquam fumus
Abbreviated transcription (Latin):
potestas nulla est nisi a deo detur de quo dõm
est. dedit eis potestatem filios dei fieri. Com
enĩ boc sit ĩ pot̾ate qd̃ cũ uolumus facimus.
nicħ̃ tam in potestate qͣmͣ ip̃a uoluntas est.
s p̃paratur uoluntas a domino. eo modo ergo
dat potestatem. Sic intelligendũ est ⁊ quod
dixi postea in nr̃a potestate ẽẽ ut uł uiseri
bonitate dei uel excidi eus seueritate me¬
reamur: qr in potestate nr̃a non est nͥ qd̃¬
et potens pparatur a domino facile fit opꝰ
pietatis. eciam qd difficile atq impossibile
fuit. Hic liber sic incipit. de eo qd̃ scriptũ ÷
in principio deus fecit celum et terram.

Expanded text:
potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque impossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo quod scriptum est, « In principio fecit Deus coelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dr filius gehenne uel filius adoptinus.
que utiq non sm̃n naturam uec sm̃n doctͥnã.
nec sm̃ imitatõnem dñr. quoꝵ tͥũ modorũ
tamqͣm sola sint exempla reddidimus. Sm
naturam sicut iudei filii abrahe sin doctruã
sicut filios suos quos ewangłium docuit apꝰ
sumus cuiꝰ imitam᷑ fidem. Quod autem dixi
cũ induerit incorruptõnem ⁊ ĩmortalitatẽ
iam non caro ⁊ sanguis erit: sin corruptõnẽ
carnalem dcm̃ est carnem non futuram nõ
rectõnen caro appellata. Alio loco nͥ qͥsq
inqͣm uoluntatem mutau̾it bonũ oꝑariũ
potest. qd̾ in nr̃a potestate esse poĩtum alio lo¬
co docet dñs uͥ ait. aut facite arborẽ bonam
et fructũ eius bonũ. aut facite arborẽ malã
et fructũ eius malũ: quod non est contͣ gra¬
ciam dei quã predicamus. In potestate ẽ qͥppe
hominis mutare ĩ melius uoluntatem: s ea

Expanded text:
sicut dicitur filius gehennae , vel filius adoptivus : sicut dicitur filius gehennae , vel filius adoptivus : quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apossumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, nonrectionem caro appellata est. Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutaucrit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, uli ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
ca
ego autẽ dico uobis hoc: si nichil ipẽ ampliꝰ
precepit qmͣ preceptum est in illis uet̾ibus
lbris : Deinde regnũ celorum illi populo
fuisse ꝓmissum non legimus in hiis que ꝓ¬
missa sunt lege data per moysen in monte
syna ꝙ ꝓpͥe uetus dicitur testamentũ: quod
prefiguratum dicit apłs ꝑ ancillam sarre
et ⁊ filiũ eius: s et ibi figuratũ est ⁊ nouũ
ꝑ ip̃am sarram ⁊ filiũ eius. ꝓinde si figure
discutiãtur omĩa ibi ꝓpbetata repperiuntꝰ
que sunt presentata: uel expectantur p̃sen¬
tandaper. xp̃m. Uerumptũ propt̾ quedam
diceretur pene nulla quani nulla hic esse q̃
non sint ⁊ illic: qͣmuis illic sint duo illa pre¬
cepta de dilectõne dei et ꝓximi quo rectissi¬
me omĩa et legitua ⁊ ꝓphetica ⁊ ewangłica
et apostolica referuntur. Item quod dixi tͥ¬
bus modis in scripturis scis filioꝵ nomenac¬
cipitur minus considate dc̃m. & alios enum
quosdam modos sine dubio preterinisimus

Expanded text:
c; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel expectantur ptanda per Christum. Verumtamen propter quaedam diceretur, Pene nulla, quam nulla hic esse quae non sint et illic; quamvis illic sint illa duo praecepta de dilectione Dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et evangelica et apostolica referuntur. 3. Item quod dixi, Tribus modis in Scripturis sanctis filiorum nomen accipitur , minus considerate dictum est. Et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus;
Abbreviated transcription (Latin):
queram disputationes adimancii qͥ fuerat
sus legem et ꝓphetas. uelut contraria eis et¬
eangłica et apłica scripta demonstrare co¬
natus. Huic ergo respondi uerba eius ponens
eisq reddens responsionem meam. quod opu
uno uolumine condusi. et ĩ eo quibrdã questi¬
onum popularib eccłiastics sermonib solui
adhuc eciam quibdam non respondi. alique
remanserunt que reb aliis magis urgenti¬
bus pretermisse sunt. cumulo quoq obliuio¬
nis adiuncto. In hoc ergo dyei certis enĩ qui
busdam umbris ⁊ figuris rerũ ante diũ ad¬
uentum sm̃ mirabilem atq ordinatissimã
distributõnem tempoꝵ populus ille tenebat᷑.
qui testm̃̃ uetus accepit. Tamcu ĩ eo tanta pre¬
dicatio et prenũtiatio noui testĩ est: ũ nlła
inewangelica acq apli̾ca doctrina repperiã¬
tur. qͣmuis ardua et diuina p̾cepta ⁊ ꝓmissa

Expanded text:
quaedam disputationes Adimanti, qui fuerat sus Legem et Prophetas, velut contraria eis evangelica et apostolica Scripta demonstrare conatus. Huic ergo respondi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solvi: adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt, cumulo quoque oblivionis adjuncto. 2. In hoc ergo dixi: Certis enim qbusdam umbris et figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecept
Abbreviated transcription (Latin):
culus hominis: incentio oꝑis eius est. Si gͦ
intentio bona est: et opus incentionis
ip̃ius bonũ est alioqͥn male intentõnis ⁊̃ si bonũ
sua intentõne aut probatur bonũ: aut reꝓbatur
indignũ. Bona ẽ ergo intentio que pp̃ deũ est..
Mala uero: que pro terreno lucro aut uana gła
est. Qui opus bonũ bona intentõne non facit.
per hoc magis cecatur oꝑe per ꝙ illuminare po¬
tuerit Unusquisq opus bonũ ꝙ agit: intentõne
bona agat. qm̃ pro mala intencõne plerumq
opus bonũ quod agimus ꝑdimꝰ. et minꝰ a cłpa
4.
uacamus. Sepe que apud hominũ iudicid bo¬
na patent apud examen diligentissimi et
cautissimi iudicis reproba detegunt᷑. Ideoq
om̃is sc̃s ueretur ne forte bonũ ꝙ agit paliqͦ
Animi intentõne in oculis dei reprobum sit

Expanded text:
culus hominis intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum sua intentione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo intentio, quae propter Deum est; mala vero, quae pro terreno lucro aut vana gloria est. 227 2. Qui opus bonum bona intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonum, quod agimus, perdimus, et minus a culpa 4. Saepe quae apud hominum judicium bona apparent, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi intentione in oculis Dei reprobum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et̾m diaconus nõ manus s pedes sũmi
pontificis oscłatur. ut ⁊ sũmo pontifici
sũmam exhibeat reu̾enciam. ⁊ eũ illius osten¬
dat ẽẽ uicarium cuius pedes osculabat᷑ mułr
eius aliquid accpit. uel cũ ad manus eius aͥd
tribuit. ut ostendatur qd̃ ex utroq debemus
ei gr̃as exhibere. qui sicut semꝑ dat ꝓpͥa sic n¬
nũqͣm recipit aliena. Ipẽ uo̾ prec̃ oblacõnem
panis nullam aliam obłonem manib tangit.
nisi que ꝓ defunctis offertur. quã ideo manib
accipit. ut eoꝵ suggillet errorib qͥ dogmatizãt
elemosinas non ualere defunctis. Panem uero
contingit pp̃ reu̾enciam sacrificii qd̾e ex pane
pit pp̃ illud qd̾ in actib apłoꝵ legicur qm̃ a¬

Expanded text:
el diaconus non manus, sed pedes Romani pontificis osculatur, ut summo pontifici summam exhibeat reverentiam, et eum illius ostendat vicarium esse, cujus pedes osculabatur muliejus aliquid accipit, vel cum ad manus ejus aliquid tribuit, ut ostendatur quod ex utroque debemus ei gratias exhibere. Quia sicut semper dat propria, sic nunquam recipit aliena. Ipse vero praeter oblationem panis, nullam aliam oblationem manibus tangit, nisi quae pro defunctis offertur. Quam ideo manibus accipit, ut eorum sugillet errorem, qui dogmatizant, eleemosynas non valere defunctis. Panem vero tangit propter reverentiam sacrificii, quod ex pane pit, propter illud quod in Actibus apostolorum h
Abbreviated transcription (Latin):
cõnis illo demonstrare. quo hiis qui efficit ꝑid
quod efficitur nõiatur. bene os pro uerbo pontꝰ
sicut linguani pro uerbis. sicut manũ ꝓlitt̃is
citur. ad perfc̃m uero omĩpotens repperit᷑ dũ in
futurũ facie ad faciem quibusq electis presen¬
tabitur ut ip̃am speciem contemplent᷑. Quiꝰ nũc
uestigia comp̃hend̾e conaut᷑. Hoc est quem ui¬

Expanded text:
tionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id tionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro littecitur; ad perfectum vero Omnipotens reperietur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, hoc est, quem vi
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ꝑfiguram xp̃c habet. qr nichil ẽ horum ad
se. nͥ ꝑassumptam creaturarũ speciem. fallunt᷑
quidam stultorum dum legunt ad ymaginẽ
dei fc̃m ẽẽ hoĩem: arbitrantes deum esse corꝑeũ.
dum non caro quod z corpus s anima quod est
sp̃c dei ymaginem habeat. Non ergo ẽẽ corꝑis
suam fecit. qr mentem non carnem ad simlicu¬
dineni suam creau. Cogita igit᷑ quale corpus
habeat ueritas et dum ñ inueneris hoc est d̾s
facies dei in scripturis sacris non caro s diuina
cognitio intlłigitur. Cadem rõne qua ꝑ faciem
conspectam quisq cognoscitur. Hoc enim in
orõne dicitur deo. Ostende nobis facien tuam
ac si dicatur. Da nobis cognicõnem tuam. Os
dei unigenitus eius est. Nãm sicut pro uerbis q̃
ꝑlinguam fiunt sepe dicimus illa et illa ling̾
ita ⁊ pro dei uerbo os ponitur: quia mos est ut
ors uerba formentur. Et si uolueris gen̾e loqu¬

Expanded text:
ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad uisse nisi per assumptam creaturarum speciem. Falluntur quidam stultorum, dum legunt, ad imaginem Dei factum esse hominem , arbitrantes Deum esse corporeum, dum non caro, 125 quod est corpus, sed anima, quod est spiritus, Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporid imaginem suam fecit, quia mentem, non carnem, ad similitudinem suam creavit. Cogita igitur quale corpus habeat veritas, et dum non inveneris, hoc est Deus. 8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, ea quidem ratione, qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. 9. Os Dei Unigenitus ejus est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locu
Abbreviated transcription (Latin):
reuera uixta ꝓpriam sb̾am inuisibilem ẽe et in¬
corporeum constat. Plerũq de corporib ad d̾m
sumũtur qͣlitatum species. que tñ in deo non sũt.
qi in propria natura incorporeus ẽ. ⁊ incirtũscͥp¬
tus. S pro efficienciis causarum rerum in ipso
quod auertitur ambulat. ꝓ eo quod expectat
stat. Sic et in cet̾is hoꝵ similib ab humanis men¬
tib trahitursimilitudo ad deum. sicut est obli¬
niscens ⁊ memorans. Hinc est qd̾ ⁊ ꝓpheta dic̃.
Iurauit dñs exercituũ ꝑ animam suam. Non qd̾
deus aĩam babeat. s hoc nr̃o narrat affectu Et ali
simili figura ⁊ uermis ⁊ scarabens intlłigituꝵ
Nec mirum si uilib significatõib figuretur.
quiusq ad nr̃arũ passionum seu carnis contu¬
melias descendisse cognoscitur. Nam ⁊ xp̃cagnuᷤ
pro natura scribitur. Nam et. ꝓpħa plaustripor¬
tantis fenũ species ducitur ad deum. Et ħ omĩa

Expanded text:
re vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et inre vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sumuntur qualitatum species, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis motibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens, et memorans. 124 Hinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum . Et haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uel dolere. Horum .ni. motuũ apud deũ
ꝑturbatio nulla est. Apud quem tranquilli¬
tas sũma est. Non ita ÷ precipitanda mẽtis
sñĩa. ut credamus posse deo furorisuł muta¬
tionis acced̾e ꝑturbatõnem. s ip̃am eqͥtatẽ
iusticie qua reos punit uacundiam sacͣ lectõ
nominauit qm̃ quod udicantis equũ est fu¬
ror ẽ et indignatio patientis. Ita intellig̾e opͦ
ẽ ⁊ alias passiones quas affertione humana
ducit scriptura ad deuiu. ut et iuxta se incon¬
nutabilis sit credendus. & tñ pro causarum
effectib ut facilius intelligatur nr̃e loqutõnis.
⁊ mutabilitatis gen̾e̾ appelletur. Tam clement᷑
deus humane consulit infirmitati. ut qr eum
sicut ẽ non possumus agnosc̾e Nr̃e loquutõm᷑
more se ip̃m nobis insinuet. unde ⁊ membrorũ
nr̃oꝵ qualitatem hr̃e scribitur. ⁊ passionũ in¬
digna dicide se uoluit. quatenus ad sua ꝑ nr̃a
nos crah̾et. et dum condescendit nobis conre¬
surg̾emus ei. Multis modis deus ad significãd

Expanded text:
el dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio niam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici de se voluit, 123 quatenus ad sua, per nostra nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandu
Abbreviated transcription (Latin):
cresconius cum ĩueniss epłam meam qͣ
primas partes q̃ in manus nr̃as cunc uenerant
epłe petiliani redargui. putauit mͥesse respon¬
dendum. ⁊ hoc ip̃m scripsit ad me. Cui oꝑi eius
libris quatuor respondi. ita sane ut trib ꝑag̾em
ꝙ uniũsa responsio flagitabat. S cũ uiderem de
sola maximiauensiũ causa ꝙ suos schunaticoᷤ
dampnauerunt. & eorũ aliquos rursus in siuis
honorib receꝑunt. baptismũq ab eis extͣ suam
ꝯmunionem datum non repetierunt respõderi
posse ad cuncta que scripsit: etiam quartum li¬
brum addidi. in quo id ip̃m quantum potu di¬
ligent̾ acq euidenter ostendi. Hos autẽ qͣtuor
libros qñ scripsi iam contra donatistas leges de
derat honorius imꝑator. Hoc opus sic incipit.
quando ad te cresconi mea scripta ꝑuenire pos

Expanded text:
Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, epistulae Petiliani redargui, putauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire poss
Abbreviated transcription (Latin):
nucritur. nec flatiisiiccendit᷑. s adeo creatꝰ
est in extingiubilis ab origine mundi. Scͥ
ptum est .n. deuorabit eum ignis qui nõ
succenditur Credicur autem esse sb̾ t̾ris
sũi illud ꝓpħicum Infernus subter contur¬
batus÷ in occursum aduentus tui. Sed ⁊̃
omilocus reprobis erit penał qr semꝑ secũ
deferunt cruciatum. ⁊ ubiq ꝯtra se torm̃tũ
incurrent. Producam inquit ignẽ de me¬
dio tui qui comedet te Ignis autem ge¬
henne semper ardebit ⁊ nũqm lucebit. sꝑ
uret ⁊ nũqͣm ꝯsumet. semꝑ afficiet ⁊ nũꝙͣ
deficiet. Est .n. apud inferos sũma tenebra¬
rum obscuritas. inmensa penarum acer¬
bitas infinita miseriarũ eternitas. ligatis
menta ut in eo puniantur in quo pecrauer
hec et torquetur. Unde qui lingua pecra

Expanded text:
nutritur nec flatu succenditur, sed a Deo creatus est inextinguibilis ab origine mundi. Sicut scriptum est: «Devorabit eum ignis qui non succenditur». Creditur autem esse sub terris, secundum illud propheticum: «Infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui». Sed et omnis locus reprobis est penalis, qui semper secum deferunt cruciatum et ubique contra se tormentum incurrunt. «Producam, inquit, ignem de medio tui, qui comedet te». 2 Ignis autem gehenne semper ardebit, et nunquam lucebit: semper uret, et nunquam consumet: semper afficiet, et nunquam deficiet. Est enim apud inferos summa tenebrarum obscuritas, immensa penarum acerbitas, infinita miseriarum eternitas. «Ligatis, menta, ut in eo puniantur in quo peccaverunt. hec et torquetur». Unde qui lingua peccav
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ cũ apud kartaginem monasteria esse ce¬
pissent. alii se suis manib transigebant ob¬
temꝑantes apło. alii uõ ita ex oblacõib reli¬
giosoꝵ uiuere uolebant. ut nich̃ oꝑantes uñ
necessaria uel haberent uel supplerent. se potiꝰ
implere p̃ceptum ewangłicum existimarẽt.
atq iactarent ubi dominus ait respicite uo¬
latilia celi ⁊ lilia agri. Unde etiã int̾ laicos
inferioris ꝓpoĩti. s tam̃ studiose feruentes
exist̾e̾ ceꝑant tumultuosa certamina qͥb
eccłia turbaretur: aliis hoc aliis aliud defendẽ¬
tib. Huc accedebat qd̃ erunti erant quidam
eorum qui oꝑand̾ non ÷ dicebant. unde con¬
tentõnes hinc rep̃hendentium. inde quasi p᷑¬
gantiũ pro partiũ studiis augebantur. Prop¬
ter hoc uenerabił senex aurelius eccłie ip̃ius
ciuitatis ep̃c. ut hinc aliquid scrib̾em iussit:
⁊ fecit. hic liber sic incip̃. Iussioni tue sancte
fr̃ aureli

Expanded text:
d cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, sancte frater Aureli
Abbreviated transcription (Latin):
num qmͣ pͥmus ultimus reputatur. Cumn
oporteat. Scriptũ est .n. Memor esto qr non
cardat mors. cempus preteriit ⁊ mors aꝓpiu¬
quat. mille anni ante oculos tuos sic̃ hest̾na
uiuimus. ⁊ tunc tamdem desinimus mori cũ
desinimus uiu̾e. Melius est ergo mori uiteꝙͣ
uiuẽ morti. Qia nich est uita mortalis
nͥ mors uiuens. Unde sałon. Laudaui magis
mortuos qm uiuientes. et utroq feliciorem iu¬
dicaui qr nec dũ natus est inta uelocit᷑ fug̃.
et retineri non ualet. Mors autem instant
ocrurrit et impediri non potest. Hec est illd̾
mutabile qd̃ qͣnͣto plus crescit tanto mag̃
decrescit. qr qnͣto plus uita procedit: tanto

Expanded text:
us dies ultimus reputatur. Cum toporteat. Scriptum est enim: «Memor esto, quia mors non tardat». Tempus preterit, et mors appropinquat. Mille anni ante oculos morientis sicut divivimus, et tunc tantum desinimus mori cum desinimus vivere. Melius est igitur mori vite quam vivere morti, quia nichil est vita mortalis nisi mors vivens. 2 Unde Salomon: «Laudavi magis mortuos quam viventes et utroque feliciorem iudicavi qui necdum natus est». Vita velociter fugit et retineri non potest: mors autem instanter occurrit, et impediri non valet. Hoc est illud mirabile, quod quanto plus crescit, tanto magis decrescit; quia quanto plus vita procedit, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
porrig̾et manũ suam adam ad arborem uite.
⁊ sumeret sibi in de ⁊ ed̾et ⁊ uiu̾et in eternũ. dimi¬
sit eum dominus deus de ꝑadiso suauitatis. ut
oꝑaretur t̾ram de qua sumptus fuerat. Et eiec¬
tus foras deparadiso. moratus est contͣ para¬
disum uoluptatis. Et cherubin ⁊ illam flameã
frameam que uersatur posuit deus ad custodi.¬
si non reprehendentes ⁊ accusantes s q̃rentes
et reuerentes manichei mallent discut̾e. non
essent utiq manicher s daretur petentibus.¬

Expanded text:
porrigeret manum suam Adam ad arborem vitae porrigeret manum suam Adam ad arborem vitae et sumeret sibi inde, et ederet et viveret in aeternum, dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat. Et ejectus foras de paradiso, moratus est contra paradisum voluptatis. Et Cherubim et illam flammeam frameam quae versatur, posuit Deus ad custodisi non reprehendentes et accusantes, sed quaerentes et reverentes Manichaei mallent discutere, non essent utique Manichaei; sed daretur petentibus
Abbreviated transcription (Latin):
senien tuũ ⁊ int̾ semen illius. Ip̃a tuũ obseruabit
caput. et tu eius calcaneum. Et mulieri dixit.
Multiplicans multiplicabo dolores tuos. ⁊ suspi¬
ria tua. et in dolorib paries filios. Et ad uirum
tuũ conu̾̃sio tua. et ille tui dominabitur. Et post
dixit deusad adam. Quia audisti uocem mulie¬
ris tue. ⁊ manducasti de ligno de quo preceperam
tibi ex illo solo ne ederes. maledc̃a terraerit tibi¬
in om̃ib oꝑib tuis. ⁊ in tristicia ⁊ gemitu tuo¬
manducabis ex ea onũb dieb uite tue. ẜpi¬
nas ⁊ tribulos germinabit tibi. et edes pabulũ
agritui. In sudore uultus tui edes panem tuum.
donec reuertaris in terram de qua sumptus es:
qr terra es et in terram ibis. Et tunc adam posu
uiuoꝵ. ꝙ tunc fecit dominus deus ade ⁊ młieri
eius tunicas pelliceas. et induit illos. Et dix̃ deus.
Ecce adam factus est tamqͣm unus ex nobis ad
scĩam cognoscendi bonũ ⁊ malum. Et tunc ne

Expanded text:
semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledin omnibus operibus tuis, in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae tuae. spinas et tribulos eiciet tibi et edes pabulum agri. in sudore uultus tui edes panem tuum, donec reuertaris in terram de qua sumptus es: quoniam terra es et in tevivorum. Et tunc fecit Dominus Deus Adae et mulieri ejus tunicas pelliceas, et induit illos. Et dixit: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis, ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Et tunc ne
Abbreviated transcription (Latin):
ocłieoꝵ ⁊ tunc scierunt. qr nudi erant. Et accepe¬
runt folia fici ⁊ fecerunt sibi succintoria. Et cum
audissent uocem domini deambulantis ĩꝑadiso
ad uesꝑam absconderunt se adam ⁊ mulier eus
ab ante faciem dñi dei ad ilłam arborem que erat
ĩ medio paradyso. Et uocauit dominus deus adã.
&̃ dixit illi. Adam ubi es: Et dixit ille. Uocem tuã
audiui domine in ꝑadiso ⁊ timui. ⁊̃ abscondi me
qr nudus sum. Et dixit dñs deus. Quis nuntiauit
tͥ qr nudus es. uͥ quia ab illa arbore de qua dix̾am
tibi ex illa sola non manducares. ex illa mandu¬
casti: Et dixit adam. Mulier quam dedisti micbi
dedit ut edem. ⁊ manducaui. Et dixit deus mulieri.
Quid hoc fecisti: Et dyxit nuilier. Serpens sedux̃
me. ⁊ manducaui. Et dixit dominus deus serpenti.
Quia hoc fecisti. maledictus tu ab om̃i pecore. et
ouũ gen̾e bestiarum. Pectore et uentre repes. et
terram manducabis om̃ib dieb uite tue. Et
inimiciciam ponam inter te ⁊ nuilierem. ⁊ int̾

Expanded text:
et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunt sibi folia fici, et fecerunt sibi succinctoria. Et cum audissent vocem Domini deambulantis in paradiso ad vesperam, absconderunt se Adam et mulier ejus ab ante faciem Domini Dei, ad illam arborem quae erat in medio paradiso. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi: Adam, ubi es? Et dixit ille: Vocem tuam audivi, Domine, in paradiso, et timui, et abscondi me, quia nudus sum. Et dixit Dominus Deus: Quis nuntiavit tibi, quia nudus es, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non manducare, ex illa manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mihi, dedit ut ederem, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore, et omni genere bestiarum. Pectore et ventre repes, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae. Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
patrem ⁊ matrem. et adiungetur iyeori sue. ꝙ e
mulier eius. ⁊ non confundebantur. Serpens au
ad mulierem. Quare dixit deus ne edatis ab.
ligno quod est in ꝑadiso: Et dixit mulier ads¬
pentem. Ex om̃i ligno qd̾ ÷ in paradiso edemu
a fructu autem ligni qd̾ ÷ in medio ꝑadiso dixi
deus ne edaunis. s neq tanganius ne morian
Et dixit serpens mulieri. Non morte moriemi. S¬
bat. n. deus qr qua die manducau̾itis ex illo aꝑ¬

Expanded text:
patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, enudi essent et non confunderentur. Serpens autad mulierem: Quare dixit Deus ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier ad serpentem: Ex omni ligno quod est in paradiso edemus; a fructu autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus ne edamus, sed neque tangamus, ne moriamur. Et dixit serpens mulieri: Non morte moriemini; sciebat enim Deus quia qua die manducaveritis ex illo, a
Abbreviated transcription (Latin):
ni sacerdotis est uniu̾salis eccł̃ia. de qͣ dic̃
induistis. Hoc est illud aaron uestimentũ cuiꝰ
ĩ horam descendit unguentũ. s a capite descẽdi
in barbam. ⁊ a barba fliyeit ĩ horam. qr de pleni
et integra extensione manuũ in ant̾iorem et
post̾iorem partem quodam modo diuidit᷑. De¬
signat et antiquã eccłiam que passionem xp̃i

Expanded text:
ni sacerdotis est universalis Ecclesia; de qua dicit induistis . Hoc est illud Aaron vestimentum, cujus in oram descendit unguentum: sed a capite descendit in barbam, et a barba descendit in oram Psal. CXXXIet integra, extensione manuum in anteriorem et posteriorem partem quodam modo dividitur, designat et antiquam Ecclesiam, quae passionem Chri