comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ annos .xii. dicebatur habitare Qui licet omĩum homi¬
nũ uitaret occursus : tamen agnitos non resugit. seq carissi¬
mis ꝑcriduum non negauit: Quarto die aliquantulum
progressus cum prosequeretur ab euntes: leaenam mirȩ
magnitudinis ad se uenire conspiciunt Bestia licet tribus
repertis non incerta quẽ peter&: anachoretae pedibus ad uol¬
uitur: & cum fletu quodam ac lamentatione procumbens.
indicabat gementis pariter et rogantis affectum Mouit
om̃s: & praẽcipue illum qui se intellexerat expecitum: Prȩce

Expanded text:
per annos duodecim dicebatur habitare. qui licet omnium homiper annos duodecim dicebatur habitare. qui licet omnium hominum uitaret occursum, tamen agnitos non refugit seque carissimis per triduum non negauit. quarto die aliquantulum progressus cum prosequeretur abeuntes, leaenam mirae magnitudinis ad se uenire conspiciunt. bestia licet tribus repertis, non incerta quem peteret, anachoretae pedibus aduoluitur et cum fletu quodam ac lamentatione procumbens indicabat gementis pariter et rogantis affectum. mouet omnes et praecipue illum, qui se intellexerat expetitum: praece
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e miracula et enĩ quae in tuo nomine oꝑantur
seruitut. tua sunt: et in hoc ingemiscimus. qđ maiestatẽ
ferae sentiunt. homines non uerenturTUIuI¬
ECUI AUTEM HOC IN CREDTBIIE
forte uideatur : maiora memorabo: Fides xp̃i
adest: me nichil singerȩ ÷ neq incertis auctorib uulga¬
ta marinbe. sed quaẽ mͥ per sideles uiros conꝑta sunt
explicabo. Habitant pleriq in heremo ͫ ͤ ullis tabnacu¬
bisiquos anachoretas uocant: Vuunt herbarũ radici¬
brenullo umquã certo loco consistunt. ne ab hominib
quendã igitur hoc ritu atq hac lege uiuentẽ duo exnitria
monachi lic& longa & diuersa regione:tamen quia olim ipis
inmonasteru conuersatione carus & fãmiliari fuisset: auditis
eiꝰ urtutib tetenderunt: Quẽ diu multũq quȩsitũ tandẽ
mensẽ septimo reppererunt in extremo illo deserto quod. ẽ.
memphis contiguũ demorantem: Quas ille solitudines. iam

Expanded text:
Christe, miracula. etenim quae in tuo nomine operantur Christe, miracula. etenim quae in tuo nomine operantur serui tui, tua sunt, et in hoc ingemescimus, quod maiestatem tuam ferae sentiunt, homines non uerentur. Ne cui autem hoc incredibile forte uideatur, maiora memorabo. fides Christi adest me nihil fingere, neque incertis auctoribus uulgata narrabo, sed quae mihi per fideles uiros conperta sunt, explicabo. habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas uocant. uiuunt herbarum radicibus: nullo umquam certo loco consistunt, ne ab hominibusquendam igitur hoc ritu adque hac lege uiuentem duo ex Nitria monachi, licet longe diuersa regione, tamen quia olim ipsis in monasterii conuersatione carus et familiaris fuisset, auditis eius uirtutibus, tetenderunt: quem diu multumque quaesitum tandem mense septimo reppererunt in extremo illo deserto, quod est Memphis contiguum, demorantem: quas ille solitudines iam
Abbreviated transcription (Latin):
non uenisset : nimirũ audacis facti constia. ad eũ uenire
dissimulans cui fecisset inuriã : aegre patiebatur here¬
mita. se alumne solatio destitutum: Postremo illius ora¬
tione reuocata : septimũ post diem affuit ut solebat
ante caenanti: Sed ut facile cerneres uerecundiã peni¬
tentis. non ausa propius accedere: deiectis in terrã pro¬
sundo pudore luminib. quod palam licebat intelligi.¬
quandã ueniam p̃cabatur: Quam illius consusionem
heremitã miseratus . iubet eum ꝓpius accedere: ac manu
blanda caput triste permulc&: dem. pane duplicato
ream suam refe̾cit: Ita indulgentiam consecuta: officu
consuetudinem: deposito merore reparauit: Intuemini
quaeso xp̃i etam in hac parte uirtutem: cui sapit o¬
conscio pudore consunditur: uocatt adest. caput prȩ
bet: et habet sensum indultae sibi ueniae. sic̃ pudorem
gessit errati: Tua haec uirtus xp̃e: tua sunt haec

Expanded text:
non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriam —, aegre patiebatur eremita se alumnae solacio destitutum. postremo illius oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibquamdam veniam precabatur. Quam illius confusionem miseratus eremita, jubet eam propius accedere, ac manu blanda caput triste permulcet; deinde pane duplicato ream suam refecit: ita indulgentiam consecuta, officii consuetudinem deposito moerore reparavit. Intuemini, quaeso. Christi etiam in hac parte virtutem, cui sapit oconscio pudore confunditur, vocata adest, caput prbet et habet sensum indultae sibi ueniae, sicut pudorem gessit errati: tua haec uirtus, Christe, tua sunt haec,
Abbreviated transcription (Latin):
solita erit a ssitre cenanti : nec facile unquã bestia falle
taret . donec ille panem qui caenulȩ suꝑsuisset o¬
ferret Illam manum eius lambere solitam. atq ita
quasi impleto offitio. et prȩstita consolatione discedere:
Sed forte accidit. ut sc̃s ille dum frẽm qui ad eum
uenerat deducit abeuntem. dutius ab. eõ: et ñnisi
sub nocte remetret Interim bestia ad consuȩtudinariũ
uludꝰ caenȩ tempus occurrit: Uaeuã cellulã cum sa¬
milicoem patronum abẽẽ. sentoet ingressa. curiosuis
ex plorans ubi nam. eã. habitator casu contigna eñ panib
qumq palmitia portella pendebat exhis unũ psuni¬
et deuorat : dem perpetrato scelere discedit. Regressus
heremita. uidit sporculã dissolutam. non constant̃e pa¬
num numero: Damnum rei familiaris intelligit: ac pro¬
pelimen. panis ab sumpti fracgmenta cognoseit̾. sed non
erat incerca suspitio quae sũrtum persona fecisseti
Ergo consequentib diebus sedm consuetudinẽ bestia

Expanded text:
solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia fallertaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offerret: illam manum eius lambere solitam, adque ita quasi inpleto officio et praestita consalutatione discedere. sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem, qui ad eum uenerat, deducit abeuntem, diutius abesset et nonnisi sub nocte remearet. interim bestia ad consuetudinarium illud cenae tempus occurrit. uacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia
Abbreviated transcription (Latin):
fuit . Quis autem hoc alius praeter martinum
sacerdotum non ad suam in uiriam reculisset.
Quos aduersum scãm uirginem motus. quantas¬
q iras mente concepisset: Hereticam iudicasset.
et a nathematitandam. eẽ. decreuis set : Quã uero
illi beatȩ animae illas uirgines praetulis set: quae
crebris occursibus ubiq sepraebent obuias scerdoti :
quae conuiuia sumptuosa disponunt. quae una
accumburit. Sed quo meducit
paululum iste liberior sermone primendus est : ne
inaliquorum forsitan in currat offensam. Et enim
infidelibus obiurgationis uerba non proderunt : fidelibus
em satis faciẽt exemplum: Uerum ego ita uin
huius uirginis praedicabo : ut tamen nihil illis. quae ad mar¬
tinum uidendũ ex longinquis regionib sepe uenerunt.
arbitrer derogandũ : Siquidẽ Hoc beatum iurum fre¬
quent̃ affȩctũ etiã angeli frequentarint: IXIIII

Expanded text:
fuit. quis fuit. quis sacerdos non ad suam injuriam retulisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente coet anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc beatum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint.
Abbreviated transcription (Latin):
non ad contumeliam suam duxit : sed magnificans
illius cum exultatione uirtutem. inusitatam in hisdum¬
taxat regionibus gaudebat exemplam Ergo cum
haued longe abilla uillula nos manert nox̃ inmi¬
nens cogisset : xenium beto iuro eadem illa uirgo
trans misit ⁊ Fecit ꝙ marcnui quod ante anonfecerat :
nullius enim ille umquam xenium. nullius munus
accepit : nihilatexhis quae uirgo uenerabilis miserat
refutauit : dicens benedictionem illius a sacerdote
mimeres puendam : quae. ẽẽt. multis sacerdotibus
preferenda Audiat queso urgines iftud exem¬
plum: ut fores suas si eas mali obsĩdere uoluerint
etiam bonis claudant : et ne adiẽ inprobis sit liber
accessus: non uereantur exdudere etiam sacerdo¬
tes : Totus hoc mundus exaudiat: uideri se martino
uirgo non passe. ẽ.: Non utiq illa quem cumq ase
reppulit sacerdotem sed in eius uiri conspectum
puella non uenit : quem uidere salus uidentium

Expanded text:
non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. non uideri ⁊¬
memihis sele
credo: quo affectu nobis. cum & tucoram adesses
iullam uirguem praedicaree : quae itasẽ paenitus
ab omnium uirorum oculis remouisset. ut ne
ipsum quidem adse martinum cum eam ille
officii causa usitare uellet: admiserit.: Nam cum
preter agellum illius praeteriret. in quo se iam ante
conplurẽs annos pudica cohibebat: audita fide illius
atq urtute deuerat: ut tam in lustris meriti puellã
religioso officio ep̃s honoraret: Nos consequentes gauisu¬
ram illam uirginem putabamus: siquidem hoc t᷑effi¬
monium uircutis suae. ẽẽt habituram ad quam
tanti nominis sacerdos. deposito proposito rigore
uenis sec: Uerum illa foraissimi uincla propositi
ne martini quidem contemplatione laxauit
lta iur beatus accepta per aliam feminam excusa¬
tione laudabili : ab illius foribus quae udendam se¬
salu tandam q nondederat laetus abscessit .⁊ Ouirgi¬
nem gloriosam : quae ne amartino quidem passa
ẽ. se uderi : Omartinum beatum qui illam repulsa

Expanded text:
 non uideri. Imeminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam
Abbreviated transcription (Latin):
contrase un animiter conspirantes suaeq
conuersationi longe dissimiles co actos
diu sustinere uoluis set. fortasse sui uigo¬
ris usum: & inmodum tranquillitatis
excedenet. atque a contemplationis lu¬
mine mentis suae oculum declinass&:¬
Dum q cotidiȩ illorum in correctione fa¬
tigatus minus curaret sua: & se forsitan
relinqueret. & illos non inueniret : Nã
quoties per cogitationb motum nimie
extra nos ducitur : & nos sumus & nobis¬
cum non sumus : quia nosmet ipsos mini¬
me uidentes per alia uagamur :: Anil¬
lum secum fuisse dicimus. qui in longin¬
quam segionem abut: portionem quȩ
acceperat. co sumpsit uni inea cuuu
adhaesit: porcos pauit : quos & mandu¬
care siliquas uideret. & esuriret Qui
tamen cum pose modum coepit cogita¬
ie bona quae per didit. Seriptum de
illo est Inse reuersus dixit. Quanti
mercennarii in domo patris mei abun¬
dant panibus: Si igitur secum fuit.
unde ad se iedut Hunc ergo uenerbe¬
ilem iurum secum habitas se dixeri

Expanded text:
contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinassDumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse dicimus, qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, et uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas viderit, et esuriret, qui tamen cum postmodum coepit cogitare bona quae perdidit, scriptum de illo est: In se reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo venerabilem virum secum habitasse dixerim,
Abbreviated transcription (Latin):
lasciuius uictitatẽ. Itidẽq uirginẽ ad olesti cuidam
michi caro indecentiꝰ adherent̾em: cũ quidaẽ frequẽt¬
ipsã audissẽ. alios &ĩã qui talia agerent increpantẽ.
tanta michi om̃iũ feminarũ. cunctoꝵq mona choꝵ¬
concitaui. ut adũsum me utreq legiones uirat
bella susceperint: Snde queso taceatis: ne &iã hoc qđ
uos loquimini admeam ieferatur inuidiam .
Lota uobis istorum mentio relinquatur: ad martorum
potius reuertamur .: Iu galle ut aggressus es coeptum
pus explica .⁊ Ium illt̾ iam quidem uobis inqu
tanta narraui : ut satis facere studus uestris meus ser-¬
mo debuerit .⁊ Sed quia uoluntati uestre non obsecun-¬
dare mihi non licet: quantum adhuc dies super¬
.e. loquar .⁊ Nam certe dum stamen illud quod in
ctos nostros paratur aspicio: subuenit inn
riam etiam destramine. in quo martinus iacuerat
factam. eẽ. urtutem : Resita gesta est .⁊¬

Expanded text:
lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachoconcitavi, ut adversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: Cl
Abbreviated transcription (Latin):
ministranti: quae uerbum potius audiebat᷑ .
Sed in martino ista regi nautrumq conpleuit. &
ministrauit ut marcha: & audiuit & maria .⁊
Quod siquis hoc uti uoluerit exemplo: per om̃a teneat
exemplum : Talis causa sit talisq persona. tale obse¬
quun: tale conuiuium: & iomni uita semel tantũ:
non egrediantur exemplum. tua constringit oratio
sed profiteor tibi. quia haec surdis aurib audientur:
Namsi martini se queremur uias numquam causas
sculo diceremus: & uniuersa  scaeua eopinionis
obprbrus caueremus : Ulerum sicut tusoles diceib cum
edacitatis argueris galli sumus: ita nos u nos inhac
parte numquam uel martini exemplo. uel tuis dispu-¬
tationibus corrigendi fatemur . Merumtamen. haeo
nobis iam dudum agentibus quid tutam obstinate
sulpicitates: ego ne inqust: non solũ modo taceo. s &
olim de istis tacere disposui: Nam quia quãdã
uidua. uagã. nitidulã. sumptuosam. oburgauer pn.

Expanded text:
ministranti, quae uerbum potius audiebat. ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsexemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatemur. Verumtamen haec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim,
Abbreviated transcription (Latin):
oculos captum inpalatio. imperatoris praecibus ambiri:
reginȩ fide geogi temporis necessitate constringi: ut
dausos carcere liberaret. exilus dadatos restitueret
Haec quanti putas constare ep̃o debiuisse: ut prols
gminibus non aliquantulum derigore proposti itlaxa
Uerumtamen quia occasione huius exempli male
usuros. eẽ. aliquos arbitraris illi uero felices eruant.
si adisciplina exempli istius uiri nomiecedant.
Uideant enim quia martino semel tanitum in uita.
iam ipss sce sẽptua genario: nonuidua libera.
non uirgo las cuuens. sed sub uiro uiuens: ipso uiro
pariter supplicante regina feruiuit & ministrauit .⁊¬
Hac t edente non cum epulante discubuit. nec
ausa.ẽ. participare coniuuium. seddefi
dbsequium: Disce igitur disciplinam.
Seruiat tibi matrõna non imperet: seruiat non
recumbat: sicut marcha illa ministrauit dño. nec
tamen. ẽ. adscita coniuuio: immo praelata. ẽ.

Expanded text:
oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina seruiuit et ministrauit edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est
Abbreviated transcription (Latin):
finita cenula. fragmenta panis assumpti micasq
collegit : satis fideliter illas reliquias imperali¬
bus epulis ante ponens: Beata mulier tante
pietatis affectu: illi conparanda merito. quae
uenit afinibus taerrae audire salomonem:
si quidem simplioem sequamur historiam ⁊ Sedsi fides reg¬
narum .e. conferenda : quod mihi liceat separata musteru
maiestate dixisse. illa expetut audub sapientem :
ista non tantum audisse contenta. sed & meruit
eriust sapienti: Ad haec postumianis : Iam dudum
in quid galle audiens teloquentem : uehementer
admiror reginȩ sidem : Sed illud ubi . ẽ. quod nulla
umquam femina ferebatur propius adstitis se marino:
Ecce ista regina. non solum adstitit : sed eiam ministrauit:
Et uereor ne isto aliquantulum secueantur exemplo:
qui libenter feminis inseruintur .: Tum gallus.
Quidtu inquit non uides quod solent docere grãmatici.
locum. tempus. per sonam. ⁊ propone enim tibi ante

Expanded text:
finita cenula fragmenta panis absumpti micasque finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam. sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate dixisse: illa expetiit audire sapientem, ista non tantum audisse contenta meruit seruire sapienti. Ad haec Postumianus, iam dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante
Abbreviated transcription (Latin):
de aeternitate sanstorum ⁊ Cum interim diebus
acnectibus de ore martini regina pendebat. & euan¬
gelico illo non inferior exemplo pedes sci flecu ritabat
crine tergebat: Martinus quem nulla umquã
femina contigisset : istius assidui tame inmo potius
seruitutem non poterat euaderb.: Non illa opes
regni. non inperui dignitatem. nondia dema. non
purpuram cogitabat: diuelli amartini pedibus
solo strata non poterat.: Postremo auiro suo ꝓoposcit.
de inmartinum uterq conpellunt : ut ei remotis
ominibus miniftris preberet sola conuiuium :
Nec pociut uir beatus obstinatius eluctari Conpo¬
nitur castus segine manibus apparatus: sellulam
ipsa consternit᷑: mensam ad moue̾t : aquam manib
sub ministrat : cibum quem ipsa coxertet apponit.:
psa illo sedente eminus secundum famulantium
disciplinan. solo fixa consistit immobilis: per om̃ia
menistrantis modestiam &hunulitatem exhibens
seruientis. Miscuit ipsa bibituro : & ipsa porrext:

Expanded text:
de aeternitate sanctorum, cum interim diebus de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
& martino inuitus ad surgit.: Multũq conplexus
sediuinam emendatior fatebatur Nec expecta¬
tis martini precibus. prus om̃ia p̃stitit quã ibgantꝰ.
Conloquio illum atq cõnuuuo frequenter ad sciut .
Postremo abe unti multa munera obtulit: quae
iuir beatus ut semper p̾aupertatis suae custos euncta
reiecit:: Et quia palatium semel ingresss sumus:
licet diuersis inpalatio temporibus gẽsta connectam :
Nequa quam enim praeter mittendum uidecur:
circa martoni admirationem regi naesidelis exẽnplum :¬
axiorts apper ATOReM pyglicao
ubernabat. uir omni uitae merito predicandus
siei uel diademanon legetime tu multu ante milite
ipositum repudiare. uel armis cuulibus abstinere
licuisse u Sed magnum imperium nec sine periculo
enui: nec sine armis potuit teneri
Hte martonin epius euocatum receptumq intra pa¬
litium: uenenbiliter honorabat . Totus illicum eo
sermo depresentibus. defuturis: defidelium gloria

Expanded text:
et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus  uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
uxor accessorat arriana : quae totum illum asco
uiro ne et debitam reuerentiam prȩstaret auterat :
Ita qua martinus ubi semel atq iterun superbip
proicipem adot temptauit : recurrit adiota p̃sidia:
clicio obuoluitur : cinene conspergitu: cibo potuq¬
ab stinet. orationibus diebus nocab:q perpetuat :
Septimo uero die adstitit ei angelus: iubet eum
ad palatium ie securum. regias fores quam libet plauu
sar sponte reserandas imperatoris sp̃m suꝑbũ molliendũ :
Igitur istius modi praesentis angeli confirmatus
alloquio: & fretus auxilio: Palatium petit: patent
limina: nullus obsistit : Postremo usque adiegẽ
nemine prohibente peruenit .:
Qui cum uenientem eminus uideret. infrendens
cur susset admissus nequaquam ad surgere .ẽ.
dignatus adstanti : donec regiam sellam igis oꝑi¬
ret. ipsumq ilgem ea parte corporis qua sedebat. Ad¬
flaret incendium : Ita solio suo superbus excutitur.

Expanded text:
uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cineabstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium isas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur
Abbreviated transcription (Latin):
sicut martinus hic uester. inmon ͣ o s ͤ mortib
perauit . Meritoq hunc iste suplitius apłis com¬
parat & prophetis: quem per ommia illis. eẽ. con¬
similem fidei uirtus acuirtutum opera testanturi
Sedperge quaeso. quam quam nichil magnificentius
audire possimus: perge tamen galle. quod eciam
nunc de martino sup̃er est sermonis euoluere:
Nam etiam minima illius et cotidiana animus
festinat agnoscere : quia minima illius aliorum
maximis maiora. ẽẽ. nulli dubium est ⁊ Ita fatiã
gallus in qͥt. Uerum id quod dicturus sum ipse
non uidi. prius enim gestares. ẽ. quam me illi uiro
iungerem sed factum caelebre .ẽ. fidelium fratrũ
qui inter fuerant sermone uulgatum.U
odem fere tempore auo praonũ
episcopus datus est fuit ei necessitas adie comitatũ:
alentoanus tum maior itribñ potiedatur ⁊ Iscum
martinum ea pecer cognouisset quae praestare no¬
lebat iussit eum palãti foribus arcererbum.
debrenim ad animum illius inmitem acsu deubuco

Expanded text:
sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicnon vidi: prius enim gesta res est quam me illi viro jungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum qui interfuerant sermone vulgatum. Eo fere tempore quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum
Abbreviated transcription (Latin):
tait pro pħa. Septies indie laudem diritin. Stnsoꝑ¬
tenarius sacratus numerus a nobis sic implebitur si
matutino. primȩ. terciȩ. seitȩ. nonȩ. uespere. sons¬
plecor aq tempora. nre seruitutis offiacia ꝑ seluamꝰ

Expanded text:
Ut ait propheta: Septies in die laudem dixi tibi . Qui septenarius sacratus numerus a nobis sic implebitur, si matutino, primae, tertiae, sextae, nonae, vesperae, completoriique tempore, nostrae servitutis officia persolvam
Abbreviated transcription (Latin):
Aa quã cum sollicitus astiaisset. & quis eẽt hic fletus inqui¬
reret. sidicat᷑ unũ efamilia seruulũ. Laqueo sib iutã
extorsisse: Euo cognito: cellulã in qua corpus iacebat
ingreditur : Exclusisq omib: turbis : suꝑstratus corpori.
aliquantisꝑ orauit: Mox uiuiscente uultu. marcescentibus
oculis. in ora illius defunctus erigitur : lentoq conamine enis
assurgere. app̃hensa beati uiri dext̃a. in pedes c̃stitit ater
ut tũ eo usq aduestibulũ domꝰ. turba omi inspectante pro¬
cessit.

Expanded text:
ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquiad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit.
Abbreviated transcription (Latin):
astiterant statĩ irriuint: Mirũ spectaculũ: qđ uidebant
uiuere quẽ mortuũ reliqͥssent: Ita redditus uitȩ. statĩ
baptisma c̃sequutꝰ . plures postea uixit annos: pͥmusq
apud nos martini uirtutũ. uł. mat̾ia uł testimoniũ suit:
tam̃ referre erat solitus se corpore exutũ. ad ti¬
bunal udicis ductũ. deputatũq obscuris locis. & uulga¬
rib turbis: tristem excȩpisse sententiã: Tẽ ꝑ duos
angłos iudici fuisse suggestũ. hunc. ẽẽ. ꝓ quo martuiꝰ
oraret: Ita ꝑ eosdẽ angłos iussũ fuissȩ reduci. & mar¬
tino redditũ uitȩq pristinȩ restitutũ: Ab hoc pͥmo
tẽpore beati uiri nom̃ enituit: ut qͥ sc̃s iã omĩb ha¬
bebatur : potens etiam & uere apostolicus habere¬
tur:
ec multo post dũ agrũ lupicini cuiꝰdã honorati scđ̾m scłm
uiri p̾tiret: Clamore & luctu turbȩ plangentis excipit᷑

Expanded text:
adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq ab eo gratissue suisset suscȩꝓtus: haud longe
sibi ab oppido monasteriũ collocauit Quo tẽpore se
ei quidã catecuminꝰ iunxit : cupiens scĩssimi uiri insticur
disciplinis: Paucis quippe int̾ positis dieb. languore cor¬
in uenit: Ita subita mors fuerat : ut absq baptismate
humanis reb excederet Corpus in medio positũ. tristi
merentiũ fr̃m freq̃ntabat᷑ ossitio: cũ martinꝰ flens & eiu¬
egredi cellulã in qua corpus iacebat cęt̾os iubet. Ac
forib obseratis. suꝑ exanimata defuncti frĩs m̃bra ꝓ¬
sternitur: Et cũ aliqͣndui orationi incubuisset sensissetq
ti ora defixus. orationis suȩ. ac miscđiȩ dñi. intrepidꝰ
ex pectabat euentũ: Uixq duarũ fere horarũ spatiũ
int̾cesserat: uidet desunctũ paulatĩ m̃bris omĩb cõmo¬
ueri : et laxatis in usũ uidendi palpitare luminibus:
Tũ uͦ magna ad dñm uoce conuersus: grãs agens. cellu
lamõre cõpleuit.: Quo audito : qui ꝓforibi

Expanded text:
cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore corcorpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiuegredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sisseti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus
Abbreviated transcription (Latin):
uis oõpisset ex seqͥarũ. eẽ. illã frẽqntiã non sacrorooele¬
uataꝰ rursũ manu dat eis ab eundi &tollendi corporis
potestate . Ita eus & cũ uoluit stare cõpulit : & eũ libuit
abire ꝑ misit.

Expanded text:
um comperisset, exsequiarum esse illam frequentiam non sacrorum, elevata rursum manu, dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. Ita eos et cum voluit, stare compulit; et cum libuit, abire permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
AUTE DEUMSERERE
Dloci quem semper amasti. dilige multiplica
protege semper ama : Completo qm̃ pastore
tempore nr̃m ad loca migrasti lucida sc̃a bona
Nos quoq uallatu alarum sc̃e tuarum protege
conserua. dilige. semper ama. Suppliciter
petimus. dones tribuasq benignus: ut nos met
sc̃ĩ: acsimul ille uiuet.
itemLLICNVEBER LOCULECTIEUS

Expanded text:
Sancte Deus, miserere loci quem semper amasti, Dilige, multiplica, protege, semper ama Completo quoniam pastorem tempore nostrum Ad loca migrasti lucida, sancta, bona; Nos quoque vallatu alarum sancte tuarum Prot ge, conserva, dilige, semper ama. Suppliciter petimus, dones tribuasque benignus, Ut nosmet sancti ac simul ille juvent. Item illic super locum lecti ejus
Abbreviated transcription (Latin):
intradula ostendunt: Sed quia ab infirmis potest mentib
dubitari utrum ne ad exaudiendam ibi presentes si
ubi constat. quia in suis corporibus nonsint : ibi eos necesse
est maiora signa ostendere. ubi de eorũ p̃sentia potest mens
infirma dubitare Quorũ uero mens in dõ fixa est tanto ma¬
gis. habet fidei meritum. quanto illic eos nouit. & non iacere
cor pore. & tamen nonde esse ab exaudicione Unde ipsa
quoq ueritas ut fidem discipulis augeret dixit: Sinon habi¬
ero paraclitus nonueniet aduos Cum enim constat. quia pa¬
raclitus sp̃s expatre semper ꝓcedat & filio. curse filius re¬
cessurum dicit ut ille ueniat. quia filio num quam receditꝰ
Sed quia discipuli in carne dñm cernentes corporeis hunc
semꝑ oculis uidere siciebant. recte eis dicitur. nisi ego habie¬
ro paraclitus nonueniȩt: Acsi aꝑte diceretur: Si corpus
non subtrao qui sit amor sp̃s non ostendo: Et nisi me desiertas

Expanded text:
miracula ostendunt. Sed quia ab infirmia potest mentibus miracula ostendunt. Sed quia ab infirmia potest mentibus dubitari, utrumne ad exaudiendum ibi praesentes sint, ubi constat quia in suis corporibus non sint; ibi necesse est eos majora signa ostendere, ubi de eorum praesentia potest mens infirma dubitare. Quorum vero mens in Deo fixa est, tanto magis habet fidei meritum, quanto illic eos novit et non jacere corpore, et tamen non deesse ab exauditione. Unde ipsa quoque Veritas, ut fidem discipulis augeret, dixit: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos . Cum enim constet quia Paracletus Spiritus a Patre semper procedat et Filio, cur se Filius recessurum dicit, ut ille veniat, qui a Filio nunquam recedit? Sed quia discipuli in carne Dominum cernentes, corporeis hunc oculis semper videre sitiebant, recte eis dicitur: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet; ac si aperte diceretur: Si corpus non subtraho, quis sit amor Spiritus non ostendo; et nisi me desieritis
Abbreviated transcription (Latin):
cus habitauit. nunc usq sipetentium fides exigat miraculis cho¬
lier mente capta. dum sensum funditus ꝑdidisset ꝓmor
modo quiescebat. ubi bano quiescere lassitudo coegisłet.
Olladam uero die : dum uaga nimium erraret. adbeati uiri
benedicti patris specum deuenit. ibiq nesciens ingressa man¬
sit: Iacto autem mane.ita sanato sensu egressa est. acsi eum
numquam in sania capitis ulla tenuisset  Que omni uitae
suae tempore. in eadem quam acceperat salute ꝑ mansit
PE T RUS. Quid nam esse dicimus. qđ plerumq in ipsis
quoq patrocinus martirum sicesse sentimus. ut nontanta
ꝑsua corpora quanta beneficia ꝑ reliquias oftendant: atq
illic maiora faciant signa. ubi minime ꝑsemet ipsos iacent:
OR Ubi in suis corporibus scĩ marires iacent. du¬
bium petre non est. quod multa ualeant signa monftrare.
sicut & faciunt . & pura mente quaerentibus in numera

Expanded text:
cus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis cocus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis comulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, pemodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vitae suae tempore in eadem quam acceperat salute permansit. Petr. Quidnam esse dicimus, quod plerumque in ipsis quoque patrociniis martyrum sic esse sentimus, ut non tanta per corpora sua, quanta beneficia per reliquias ostendant, atque illic majora signa faciunt, ubi minime per semetipsos jacent? Gregor. Ubi in suis corporibus sancti martyres jacent, dubium, Petre, non est quod multa valeant signa demonstrare, sicut et faciunt, et pura mente quaerentibus innumera
Abbreviated transcription (Latin):
discipulorũ manus in becillia menbra sustentans. erectis
incaelum manibus stecit. & ultimum sp̃m inter uerba
oracionis efflauit. Qua scilicet die duobus deeo fratrib
uni incella commoranti. alteri autem longius posito.
reuelatio unus atq indissimilis uisionis apparuit:
U iderunt namq quia strata pallus atq innumeris co¬
rusca lampadibus uia recto orientis tramite. ab eius
cella in caelum usq tendebatur. cui uenerando habitu
uir desuꝑ clarus ad sistens. cuius ẽẽt uia quam cer¬
nerent. inquisiuit: Illi autem se nescire professi sunt:
Quibus ipse ait haec est uia qua dilectus dño caelum
benedictus ascendit: Iunc itaque scĩ uri obitum sicut
presentes discipuli uiderunt. ita absentes exsigno quod
eis predictum fuerat agnouerunt: Sepultus uero est
inoratorio beati baptistas
iobannis. quod destructa ara
apollinis ipse construcsit :
Qui & ineo specu in quo prius subla¬

Expanded text:
discipulorum manus imbecillia membra sustentans, erectis discipulorum manus imbecillia membra sustentans, erectis in coelum manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Baptistae, quod destructa ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu in quo prius Subla
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo non mediocriter fulsit: Nam scripsit monachorũ
egulam discretione p̃cipua sermone luculento Cu
siquis uelit subtilius mores uitamq cognoscere .: potest
ineadem infatucione regulae omnes magisterii illuis
actus inuenire Quia ses uir. nullo modo potuit aliter
docere quam uixit. Eodem uero anno quode hac ui¬
erat exiturus. quibus dam discipulis secum conuersantib
quibusdam longe manentibus sc̃is simi sui obitus denuncia¬
uit diem Praesentibus indicens ut audita ꝑsilẽrium
tegerent absentibus indicans quod uel quale ei signum
fieret. quando euis anima de corpore exiret. Ante̾ sextũ
uero sui exitus diem. aperiri sibi sepulturam iubet Qui
mox correptus febrib acri coepit ardore ⁊ fatigari : Cunq.
ꝑ singulas dies languor in grauesceret: sexto die portart̾
sẽ in oratorium adiscipulis fecit Ibiq exitum suum domini¬
ci corporis & sanguinis ꝑcepcione muniuit. atque inter

Expanded text:
verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum regulam, discretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione regulae omnes magisterii illius actus invenire: quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere quam vixit. CAPUT erat exiturus, quibusdam discipulis secum conversantibus, quibusdam longe manentibus, sanctissimi sui obitus denuntiavit diem: praesentibus indicens ut audita per silentium tegerent; absentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coepit ardore fatigari. Cumque per dies singulos languor ingravesceret, sexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
poterat Quid itaq mirum simundum ante se colleo¬
tum uidit. qui subleuatus inmentis luminextra
mundum fuit. ⁊ Quod autem collectus mundus ante
euis oculos dicitur. non caelum & terra contracta est.
sed uidentis animus dilatatus qui indõ raptus uide¬
res in edificultate potuit omne qđ infra dm̃ est : In illa
ergo luceq exterioribus oculis fulsit. lux interioran m̃tis
fuit. que uidentis animum quia ad superiora rapuit.
ei quan angusta essent omia inferiora monstrauit:
Px TRUS Gideor nubi utiliter non intellexisse quae
dixeras quando extarditate mea tantum creuit
exposicio tua : Sed quia haec liquide meis sensibus
insudisti. quaeso ut adnarrationis ordinem redeas: Qre&¬
libec petre adhuc deuenerabili.
patre multa narrare :
Sed quaedam eius studiose p̃tereo. quia ad aliorũ gesta uo¬
lencda festino: Hoc autem nolo telateat quod uir dĩ in¬
tertot mincula quibus in mundo claruit. doctrinȩ quoq

Expanded text:
poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collecpoterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate mea tantum crevit expositio tua. Sed quia haec liquido meis sensibus infudisti, quaeso ut ad narrationis ordinem redeas. Libet, Petre, adhuc de hoc venerabili Patre multa narrare: sed quaedam ejus studiose praetereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino. Hoc autem nolo te lateat, quod vir Dei inter tot miracula, quibus in mundo claruit, doctrinae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc quod dictum est quia ante oculos ipsius quasĩ subuno
solis radio collectus omnis mundus adductus est: sicut
umquam exꝑtus sum ita nec conicere scio Qm̃ quo ordin
fieri potest. ut mundum omnis ab homine uno uideatur:
fixum tene petre quod loquor quia ani¬
mae uidenti creatorem. angusta est omnis creatura:
Qualibet enĩ parum deluce creatoris aspexerit. breue ei fit
omne quod creatum est: quia ipsa luce uisionis in
mentis laxatur sinus Iantumq expanditur indõ: ut
superior exista m undo Fit uero ipsa uidentis anima:
eriã suꝑ semet ip sam Cunq indi lumine rapitur suꝑ
se. in in terioribus ampliatur &dum se sub se conspi¬
cit. exaltata conprehendit quam breuesit. quod conpre¬
hendere humiliata monpote rat: Uir ergo qui intueri
globum igneum angelos quoq ad caelumꝰ redeuntes uidi¬
bat. haec procul dubio cernere non nsi indĩ lumine

Expanded text:
Sed hoc quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno Sed hoc quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus adductus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno videatur. Gregor. Fixum tene, Petre, quod loquor: quia animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis anima etiam super semetipsam. Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum se sub se conspicit exaltata, comprehendit quam breve sit quod comprehendere humiliata non poterat. Vir ergo Dei, qui intuens globum igneum, angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere nonnisi in Dei lumine