comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quadã obligatione ꝓueniat ed̾ qͣnto prudentiꝰ
oportet cauere xp̃ianũ: qͣnͣto efficatius ꝓdesse ui¬
debiturꝰ o ubi latet qua causa quid ualeat. quo
anino quisꝙ utatur. Interest dũ taxat in sanaudis
ut temꝑandis corporib. siue ĩmedicina. siue ĩ agri¬
culturã. Syderum aũ cognoscendoꝵ ub̃narratio. s de¬
monstratio ẽ. quoꝵ ꝓ pauca scriptura cõmemorat
Sicut aũpłimis notus ẽ lune cirrsus. qui etiã ad
passionem dñi anniu̾sare celebrandũ sollẽpiit̾
adhibetur. sic pautissimis ceteroꝵ quoq siderũ uł
ortus. uł occasus. uł alia q̃lebet nrom̾ta sine ullo
sũt errore notissima. que ꝑse ip̃a cognitio qͣm qͣm
suꝑsticionẽ nõ alliget. ñ multũ tam̃ ac ꝓpe nich
adnuiat trattationẽ diuinaꝵ scripturaꝵ ⁊ ĩfruc¬
tuosa intentione plus impedit. Et qr familiaris
ẽ puitiosissimo errori fatua fata cantantiũ cõmo¬
dius honestius ꝙ contempnit. Habet aũ p̃ter demõ¬

Expanded text:
atione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errorsuperstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demon
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Ip̃a tam̃ u̾itas cõnextonũ ñ instituta s ad ani¬
madu̾sa ẽ ab homineb ⁊ notata. ut eam possint
discere uł docere. Nam ẽ inrerũ ratione ꝓpetua ⁊
diuinitus instituta. situt enĩ qui narrat ordinẽ
tempoꝵ. nõ eũ ip̃e cõponit. ⁊ locoꝵ situs aut natu¬
qui oftendit nõ res ostendit ab hominib inftitutaᷤ.
Et ille qui demonstrat sydera eoꝵꝙ motus nõ ase
uł ab homine aliquo rem institutam demonstrat
Sit etiam qui dicit tũ falsum ẽ qd̃ consequitur
necc̃e ẽ ut falsum sit qd̃ p̃cedit uerissime dicit. ne¬
q ip̃e facit ut ita sit. s tm̃ ita eẽ demonstratiEx

Expanded text:
 Ipsa tamen veritas connexionum non instituta, sed animadversa est ab hominibus et notata, ut eam possint vel discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit; et locorum situs, aut natuqui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas; et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit, Cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
dolebit. ⁊ aliud ẽ dicere istam herbã si collo suspẽ¬
deris uent̾ nõ dolebit. Ibi enĩ comꝑbatur cõtemꝑa¬
tio salũbris. hic sig̃catio suꝑsticiosa dampnatur.
Quamqͣm ubi p̾cantationes ⁊ inuocationes ⁊ carat¬
teres nõ sũt. płerumq difbiũ ẽ utrũ res q̃ aligat᷑¬

Expanded text:
dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspendolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, p
Abbreviated transcription (Latin):
mentissimũ ẽ credere. Narratione aũ hystorica cũ
mordine tempoꝵ habenda sũt quoꝵ ẽ condator. ⁊
ãministrator d̾s. Aliud ẽ enĩ fcã narrare: aliud¬
docere facienda. Hystoria fc̃a uatrat fidelit̾ atc
ritilit̾. libri aũ uispicũ. ⁊ queq̃ similes littere fa¬
cienda ist obseruanda intendunt docere monitoris
audatia ñ indicis fide. Est etiam narratio demonst᷑
ignaris. In quo genere sũt que delocoꝵ situ. na¬
turis q animaliũ lignoꝵ herbaꝵ lapidũ altoꝵ¬
ue corpoꝵ scripta sũt. De quo genere supuis egrmꝰ
eamq cognntõem ualere ad eniginata scripturaꝵ
soluenda docuimꝰ. nõ ut ꝓ quibdam signis adhi¬
beantur tanqͣm ad remedia uł machinam̃ta suꝑ¬
sticionis aliciũ. Nam ⁊ illud genus iam distin¬
ctũ abhoc litito ⁊ libero seꝑaiuimꝰ. Aliud ẽ enĩ
dicere tritam istam herbam. si beberis uent̾ nõ

Expanded text:
mentissimum est credere. 44. Narratione autem historica cumentissimum est credere. 44. Narratione autem historica cuin ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim fdocere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis dcantur ignaris in quo genere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda, docuimus, non ut pro quibusdam signis adhibeantur tanquam ad remedia, vel machinamenta supstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non
Abbreviated transcription (Latin):
quo induũ põ nos nõ dedignatus ẽ imicis dei fuls
ꝑqnem fc̃a sunt om̃na. De utilitate. aũ hystorie ut
õmittam grecos. qͣntam nr̃ ambrosius q̃stionem
soluit calumpniantib platonis lectorib ⁊ dilec¬
sententias quas mirari ⁊ p̃dicare coguntꝰ de plato¬
rus libris didicisse qm̃ longe ante humanũ ad¬
uentũ dñi platonem fuisse negari nõ pot̃. Nõne
memoratus ep̃c considerata hystoria gentium
cũ repperisset platonẽ ieremie temꝑib ꝓfectum
fuisse megyptũ ubi ꝓpħa ille tunt erat ꝓbabiliꝰ¬
eẽ oftendit. qd̾ plato potuis nr̃is litteris ꝑ teremiã
fuisset mibutus ut iłla possit docere ut scrbere q̃
uire laudantur. Ante lit̾as enĩ gentis hebreoꝵ
inqua uniꝰ dei cultus emicuit. exqua dñs uenit
posteris platonem theologiam didicisse isti asserũt.
ita consideratis temꝑib fit multa credibiliꝰ istos
potł delitt̃is nr̃is habuisse q̃cumq bona ⁊uera
dixerunt: quã deplatonis dñm iħ̃m xp̃m qd̃ de¬

Expanded text:
uo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilec Christi sententias, quas mirari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tund Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum cposteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam de
Abbreviated transcription (Latin):
rit. dum uestigia xp̃i sequit ᷑ qͣ p̃edes eius p̃ciosissi¬
no odore ꝑfimidit. Ita qd̃ in aliis ꝑsonis plerumq
flagitiũ ẽstr indulina ut̃ ꝓpħica ꝑsona magne
cuiusdam rei signum ẽ. Alia est q̃iuppe ĩ ꝑditis mo¬
Nec si flagitiose incõuiuiis temulentoꝵ ⁊ lasciuo¬
rũ nudantur corpora. pp̃ea inbalneis nuidũ ẽẽ fla¬

Expanded text:
rit, dum uestigia Christi sequitur, quasi pedes eius pretiosissimo odore perfundit. ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in diuina uel prophetica persona magnae cuiusdam rei signum est alia est quippe in perditis monec si flagitiose in conuiuiis temulentorum et lasciuorum nudantur corpora, propterea in balneo nudum esse fla
Abbreviated transcription (Latin):
uinaꝵ scripturaꝵ stitdiasus. cũ adeas pscrutã¬
das accedere cepit illud apłi cũ cogitare ñ cesset
scientia influit. caritas edificat. Ita enĩ sentiat
qmius de egypto dutes exeat. tam̃ insipascha
egerit saluare se nõ posse. Pascha aũ nr̃m ĩmo
cet qͣm illud qd̃ ip̃e clanrat tanqͣm ad eos cͦs¬
boratis ⁊ onerati estis ⁊ ego uos refitiam. Tolli¬

Expanded text:
vinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas scrutanvinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat . Ita enim sentit quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha autem nostrum cet, quam illud quod ipse clamat, tanquam ad eos qbora
Abbreviated transcription (Latin):
exierit de egypto. cyprianus. ⁊ doctor suaiissi¬
mus. ⁊ martyr beatissimus. qnͣto lactantius.
qͣnto uictormus. optatus hylarius. ut de uiuis
taceam qͣnto innumerablles greti qd̾ prior ip̃efi¬
delissimus dei famislus moyses fecerat de quo
scriptum ẽ. qd̃ erusditus fuerit om̃i sap̃ia egypti¬
oꝵ Quib om̃ib uiris suꝑstitiosa gentis̃ con¬
suetudo. ⁊ maxime illis temꝑib cũ xp̃i recuti¬
ens iugum xp̃ianos pseq̃batur. diiciplinas qͣs
utiles hebat numꝙꝵ cõmodaret. si eas inusu co¬
lendi unius dei quo uanus ydoloꝵ cultus ex¬
cinderetur comu̾si uiri suspirarent᷑. S dedert̃
aurũ ⁊ argentũ ⁊ uestẽ suam exeunti de eghp
to ppło del nescientes quemadmod̾ que dabant
in xp̃i obsequto redderentur. Illud enĩ mexodo
fc̃m sine dubio figuratũ ẽ. ut hoc p̃signaret. qd̾¬
p̃sine iuditio alt̾ius aut paris aut melioris in¬
telligentie dixerim. S hoc modo instructus di¬

Expanded text:
exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissiexierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam to populo Dei, nescientes quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. Illud enim in Exodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quia sine praejudicio alterius aut paris aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus di
Abbreviated transcription (Latin):
uacanei laboris hñt. que imus quisꝙ nr̃m duce
xp̃o de societate gentilium exiens debet abhomuia¬
ri atq deuitare. set etiam liberales disciplmias
usui ueritatis aptiores. ⁊ q̃dam moꝵ p̃cepta u¬
tilissima continent. de quo ip̃o uno deo cõlendo ñ¬
uislla uera ĩuenut᷑aput eos qd̃ eoꝵtanquã
aurum ⁊ argentũ qd̃ nõ ip̃i instituerũt. s de qui¬
bdam qs metallis diime ꝓuidentie que ubiꝙ
infusa ẽ. eruerunt. ⁊ quo ꝑu̾se attꝑ ĩuiriose ad
obseqruia demonũ abittunt᷑ cũ ab eoꝵ misera
societate sese aĩo seperat. debet abeis auferre xp̃i¬
anus ad tisum iustũ p̃dicandi eunͣgelii uestẽ
accomodata humane societati. qua nishat uita
carere nõ possumus acciꝑe atꝙ h̃re licuerit
inusũ conũtenda xp̃ianum. Nam qd aliuid fe¬
cerunt mistti boni fideles nr̃i. Nõne aspicunꝰ
quanto auro ⁊ argento ⁊ ueste suffarcinatus

Expanded text:
uacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce uacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestemsed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus
Abbreviated transcription (Latin):
putandi fieri possit ignoro. Et uidetur mtchi ñ
posse. quia ꝑtotum textũ scripturaꝵ collitgata ẽ
neruoꝵ uice ⁊ ideo magis ad ambugna soluenda
et explicanda: de quib post loq̃mur legentes. ad¬
iuuat qm ad ĩcognita signa cognoscenda dequib
nũc agimus. Phulosophi aũ qui uorantur si q̃
forte uera.⁊ fidernr̃e accomodata dixerũt mãxie
platonici nõ solum formidanda nõ sũt. s ab eis
dicanda. Sicut enĩ egyp̾tii nõ tantũ ydola habe¬
bant. ⁊ onera grauia que ppłs isĩt detestaretur
et fugeret: sed etiam uasa atꝙ ornam̃ta de auro
et argento ⁊ uestem: que isle ppłs extens de egy¬
pto sr̃bi potius tanqͣm ad meliorem usũ clamtu¬
lo itendicauit. ñ auctoritate ꝓpͥa. s p̃ceptis dei ip̃is
egyptiis nescient̾ accomodantib ea quib ñ bene
utebantur. Sic doctrine om̃s gentiliũ. nõ solũ simu¬
lata. ⁊ suꝑsticiosa figm̃ta. graues ꝙ sarrinas sup¬

Expanded text:
putandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non putandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus  II. Philosophi autem qui uocantur si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed etiam ostrum uindicanda. sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas super
Abbreviated transcription (Latin):
minib hebreis. ⁊ syris ⁊ egyptus uł siqua alia
lingna mscripturis scĩs ĩueniripot̾ que mn eis
sine int̾p̃tatione sũt posita: fecerunt ut ea sepa¬
tim int̾pretarentur. Et quod eusebius fecit de
tempoꝵ hẏstoria p̃p diuinoꝵ libroꝵ questiones.
q̃ usum eius flagitant Qd̾ ergo huĩ fecerunt de
hus reb ut nõ sit necesse xp̃iano ĩ multis p̃p pau¬
ca laborare. si uideo posse fieri si quem eoꝵ qui
possunt benigrã sane oꝑam fraterne utilitati
delectet imrperd̾e. ut quostumiq terraꝵlocos que¬
ue animalia uł herbas atq arbores siue laꝑites
uł metalla incognita speties ꝙ quaslibet scriptãqͣs
cõmemorat: ea generatum inligens sola exposita
litt̾is mandet. Potest etiã de numus freri ut eoꝵ tã¬
tum numeroꝵ exposita ratio conscrebatur quos
xp̃ianis elaborata ⁊constripta nõ arbitrabamur
ĩuenimus. S siue pp̃ tubas negligentiũ sui pp̃

Expanded text:
minibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia minibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos que christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive pr
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ instituentiũ. ⁊ ignotas pp̃suspittones
errantiũ. maxime si hñt etiã cũ demonib initã
societatem ꝑ quaꝵdam sig̃rationũ. qͣi quedã pacta
atq cõm̃tã. repiidient penitus ⁊ decestentur. alie¬
nent ⁊̃ studium a suꝑflius ⁊ luxuriosis hominũ
institutis. Illa u̾o instituta hominũ que ad sccieta¬
tẽ cõuiuentium ualent ꝓ ip̃a uite huiꝰ necessitate
ñ negligant. Incet̾is aũ dectrmis que ap̃gentes
inueniunt᷑. pret̾ hystoriã uerũ ut p̃tenti tempis
ist p̾sentis ad sensus corporis ꝑtinentiũ. Quib ⁊̃
utalul autium corporaliũ exp̃mita ⁊ coniecture
annumerantur. ⁊ p̃ter rõnem disputationis ⁊ nnn̾n
nichil eutile ẽẽ arbitror. Inquib om̃ib tenendũ
ẽ. nequid ninis ⁊ maxime inhits que ad corpis
fensus ꝑtinentia uolimntur temꝑib ⁊ continen¬
tur locis. Situt aũ quibdam de uerbis om̃ib ⁊ no¬

Expanded text:
uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter hvel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et conjecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri, nihil utile esse arbitror. In quibus omnibus tenendum est, Ne quid nimis; et maxime in iis quae ad corporis sensus pertinentia, volvuntur temporibus, et continentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et no
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcõmutabiles regislas hñt. Neq ullo mͦ ab hõib
institutas. s ingeniosoꝵ sagatitate comꝑtas. Que
tam̃ omnia quisqͥs ita dñexerit ut iactare se inter
impitos uelit.⁊ nõ potius querere ude sint uera
quẽ tm̃ modo uera ẽẽ ꝑsenserit. ⁊ unde quedã nõ so¬
lum uera. s etiam in cõmutabilia. q̃ in cõmutabilia
ẽẽ comp̃henderit ac si aspẽ corpoꝵ usq ad huma¬
nam m̃tem ꝓueniens. cum ⁊ ip̃am inutabilem ĩ¬
uenerit. qd̾ nũc docta nũc in docta sit constituta.
tam̃ int̾ cõmutabilem semꝑ se u̾itatem. ⁊ muta¬
bilia infra se. cetera ad imius derlaudẽ ⁊ dilectionẽ
cuncta conũtere. a quo cuncta ẽẽ agnoscit doctus
uideri. pot̃ ẽẽ aũ sapiens nullo modo. Qm obrem
uidetur mͥ studiosis ⁊ ingeniosis adolescentib ⁊
timentib d̾ubeatam ꝙ uitã q̃rentib salubrit̃
dsantis oas sobrie diligent᷑ ꝙ diuidicent. Et si qͣs
ĩuenerint ab hõsb inftitutas uarias pp̃ diuersam

Expanded text:
abiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter deant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam
Abbreviated transcription (Latin):
tere nõ difbium ẽ. ⁊ maxime qui aput eccłias decti¬
ores ⁊ diligentiores repuntur. Intranslatis uo signis¬
si qua forte rgnota cogunt herere lectorem. partm
linguax noticia. partim rersi inuestiganda sunt.
Aliquid enĩ ad similitudinẽ ualet ⁊ ꝓcildubio se¬
cretum qd̾dam ĩsinuat syloa piscina. ubi fatiem
lauarenissus ẽ cnuĩ ocislos dñs luto desputo fcõĩ
iunxerat. Qd̾ tam̃ nom̃ lingne incognite nisi eusĩ¬
gelista int̾p̃tatus ẽẽt. tam magniꝰ incellectus lateret

Expanded text:
tere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctitere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntur. CAPUTsi qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto junxerat; quod tamen nomen linguae incognitae nisi evangelista interpretatus esset, tamen magnus in
Abbreviated transcription (Latin):
tetant decet. Quam obrem ettam si aliqͥd abit̃ inhebre¬
is exemplarib inuenitur qm isti positem̃t cedẽ¬
dum ẽẽ arbittor diuine dispensationi q̃ ꝑ eostr̃a
ẽ: ut libri quos gens uidea cet̾is ppsis it religione
ut iuidia ꝓdere nolebat: credituris ꝑ dñm gentib
muustra regis ꝑtolomei potestate tanto ante ꝓdent᷑.
Itacꝙ fieri potest ut sic isli int̾pretati sũt que adired
congritere gentib ille qui eos agebat. ⁊ qui miũ os
om̃ib faceret sp̃c scñs iudicauit. S tñ ut supus
dixi hoꝵ quoꝙ int̾pretũ qui ichis tenacius shesetũt
collatio nõ ẽ mutilis. ad explanandam sepe sñiam. La¬
tini gͦ ut dicere teꝑam codices uet̾es testam̃ti. si nec̃e
fuerit grecoꝵ auctoritate emendandi sũt: ⁊ eoꝵ potis¬
simũ qui cũ septuagita eẽnt: ore uno int̾pretati
eẽ ꝑhibentur. Libros aũ ueteris testam̃ti si quid
i latinis uarietatib titisbabat gretis cedere opor¬

Expanded text:
aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eomnibus fecerat, Spiritus sanctus judicavit. Sed tamen, ut superius dixi, horum quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere opor
Abbreviated transcription (Latin):
expositum ip̃m denarium. Et ille nuimerus edificati¬
onis templi qui cõmemorat᷑ men᷑ngłio. qͣdragnita
scilicet: ⁊ sex anoꝵ nescio qͥd musicũ sonat. et relatus
ad fabricã dñici corꝑis p̃p̃ quã templi m̃tio frã est
cogit ñ nillos hereticos confiteri filium dei ñ falso
s uero ⁊ humano corporemdutũ. Et nũm quippe
et mmusicam płis ꝙ locis infcĩs scriptiris honorabi¬

Expanded text:
perius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificatiperius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum , nescio quid musicum sonat; et relatus ad fabricam Dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei non falso, sed vero et humano corpore indutum: et numerum quippe et musicam plerisque locis in sanctis Scripturis honorabi
Abbreviated transcription (Latin):
stupentib claruit. Deinde itaq̃ritur qũo qͥnquage¬
narius de quadragenarto inimero existat qui nõ
medtecrit᷑ in nr̃a religione sacratus ẽ pp̃ penthecosten.
et qũo ter ductus p̃p̃tria tempora ante legem sublege
sisb gr̃a. Ut̃ ꝓpt̃ nom̃ prĩs ⁊ falii ⁊ sp̃c sc̃i ad iuncta emi¬
nentius ip̃a trinitate ad purgatissime eccł̃ie mist̾ium
reseratur: ꝑueniatꝙ adcentũ. qͥnqͣgnita ⁊ tres pisdes.
pauca etiam claudit atq obtegit: ñ nulla rerũ mu¬
sicaꝵ ignorantia. Nam ⁊ depsalterii ⁊ cythare differẽ¬
tia quedam nõ inconcinne aliquas rerũ fig᷑as aꝑuit
et decem cordaꝵ psalt̾ium nõ importune int̾ doctos
queritur utrũ habeat aliquã musite legem que ad
tantũ neritoꝵ numerũ cogat. At u̾o si nrõ ht̃ eo ip̃o ma¬
gis sacrat̾e accipiendus sit ip̃e numerus. it ꝓp̃ deca¬
loguns legis. De quo item mimĩo si queratur: nõ iisi

Expanded text:
stupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquagestupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquagenarius de quadragenario numero exsistat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter pentecosten; quomodo ter ductus propter tria tempora ante legem, sub lege, sub gratia, uel propter nomen patris et filii et spiritus sancti adiuncta eminentius ipsa trreferatur? perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia quidem non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem chordarum psalterium, non importune inter doctos quaeritur, utrum habeat aliquam mutantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum Legis, de quo item numero si quaeratur, nonnisi
Abbreviated transcription (Latin):
hytinalibq mensib. A tempoꝵ aũ delectatione
mus nuuerẽ abstinendũ ⁊ teuinandũ ẽ. qͣmuis tem¬
poꝵcursib ip̃a nobis insimuet᷑ doctrina contẽpnen¬
doꝵ tempoꝵ ⁊ appetendoꝵ et̾noꝵ. porro aũ denarius
numerus creatoris ate creature sig̃cat scĩam. ⁊ am
trinitas creatoris ẽ. Septenarius aũ nũs creaturã
indicat pp̃ uitam ⁊ corpus. Nam in illa tria sũt: im¬
de entam toto corde tota amma totam̃te diligendꝰ
queb constãt elementa. In hoc ergo denario diuntẽ¬
poralit̾ nobis insinuatur .i. quat̾ dicitur caste ⁊ cõti¬
uent̃ a tempoꝵ delectatione uiuere. hoc ẽ qͣdraginta
dieb ieiinare. Hoc lex cuiꝰ ꝑsona ẽ in moyse hocꝓ
ph̃ia cuĩ ꝓsonam gerit helyas. hoc ip̃e dñs monet
qui tanqͣm testimoniũ hñs exlege ⁊ ꝓpħis medius
int̾ illos ĩmontẽ trib discipulis uidentib atq

Expanded text:
hiemalibusque mensibus. A temporum autem delectatione, hiemalibusque mensibus. A temporum autem delectatione, mus, abstinendum et jejunandum est: quamvis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae significat scientiam: nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat, propter vitam et corpus. Nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus o denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et prophetis medius inter illos in monte tribus discipulis uidentibus atque
Abbreviated transcription (Latin):
uem contactũ ñ facile alieno humore corrumpi.
et arborem ip̃am frondere ꝑhemut᷑. Multi aũ ꝓpt̾
ignorantiam ysopi dũ nescumt qͣm uim habeat
ut ad pirrgandũ pulmonẽ uł ut dicit᷑ ad saxa ra¬
dicib penetranda. cũ sit herba brenis atꝙ humilis
oĩno ĩuenire nõ possũt. quare sit dcm̃. asꝑgesme¬
dñe ysopo ⁊ mundabor. Numeroꝵ etiam imꝑatia¬
multa facit nõ intesligi translate ac mistice posi¬
ta inscripturis. ingenũ quippe ut ita dixenm ĩ
gemũ potest nõ insi mouere. Quid sibi uelit qd̾ ⁊
moyses ⁊ helyas ⁊ dñs ip̃e quadraginta dieb ie¬
umanitunt. cuiꝰ actionis siguratus quidã nodus¬
nisrhuĩ numeri cognitione ⁊ consideratõe non
soluitur. Habet enĩ denariũ quat̃ tanqͣm cegni¬
tionem sĩum rerũ intextam temib.euat̾uario¬
diurna matutinis. meridianis nesꝑtinis nocturius¬
ꝙ horaꝵ spatiis. annua. ũnis. estius. autũpnalib

Expanded text:
nem contactum non facile alieno humore corrumpi nem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum omnino invenire non possunt quare sit dictum: Asperges me hyssopo et mundabor . Numerorum etiam immulta facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium genuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis nisi hujus numeri cognitione et consideratione non solvitur: habet enim denarium quater tanquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. Quaternariodiurna, matutinis et meridianis, vespertinis nocturnisque horarum spatiis; annua, vernis, aestivis, autumnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾i tunica uires nouas acciꝑe d̾r qͣntũ concinit
ad mutandã ip̃am serpentis astutiam. exuendũꝙ
iteterẽ hoĩem sicut apłs dicit ut induam̃ nouo ⁊
exuendum pangustias dicente dño intrate ꝑangus¬
tam portam Ut ergo notitia nature serpentis illus¬
trat multas similitudines quas dehoo amimante
scuptura dare consueuit. sic ignorantiam ñ nulloꝵ
animaliũ que ñ miniss ꝑsimilitudines cõmemorat
impedit płimũ intellectorem. sic lapidũ. sic herbaꝵ
ist queq̃ tenent᷑ radicib. Nam ⁊ carbunculi notitia
quo lucet intenebris multa sllumnat ⁊̃ obscura
libroꝵ ubicũq ꝓpt̃ similitudurẽ ponitur. Et igno¬
rantia berilli at adamantis claudit plerũq intelli¬
gentie forss. Nec aligmi obrausã facile ẽ intellig̾e
pacem ꝓpetuam sig̾cati olee ramulo. quẽ rediens ad
archam columba ꝑtulit. nisi qr nouimus oleile¬

Expanded text:
veteri tunica, vestes novas accipere dicitur, quantum concinit veteri tunica, vestes novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque veterem hominem sicut Apostolus dicit, ut induamur novo , et exeundum per angustias dicente Domino, Intrate per angustam portam . Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines, quas de hoc animante Scriptura dare consuevit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaeque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicunque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. nec aliam ob causam facile est intellegere pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia nouimus et olei le
Abbreviated transcription (Latin):
nõ puam ułm atꝙ ad iutoriũ ad soluenda eigna¬
tascripturaꝵ. si quia ea possit int̾pretari eid̾ nõ mil¬
li eiusdem lingue ꝑiti uiri. nõ sane ꝑuũ bñfitium
posteris contiflerunt. qui seꝑata de scripturis eadem
omĩra uerba int̾pretati sũt. et quid sit adam. qd eua.
quid abraham. quid moyses. siue etiam locoꝵ no¬
gua nobis sũt incegnita nõia. quib aꝑtis ⁊ inter¬
p̾tatis multe inscripturis figurate locuttones na¬
nifestantur. Rerũ aũ ignorantia fatit obscuras fi¬
guratas locutiones cũ ignoramus nł animantiũ
ut lapidum. uł herbaꝵ naturas. aliaꝵ ue rerũ¬
q̃ plerumq insccipturis similitudinis alicuiꝰ gr̃a
ponint᷑. ⁊iam ⁊ deserpente qd̾ notũ ẽ totũ corp̃
eũ ꝓ capite obicere ferientib qͣntum sslustrat
sensũ sllũ quod iubet dñs astutos nos ẽẽ sicut
serpentes ut scillicet ꝓcapite nr̃o qd̾ ẽ xp̃c cap̃ potiꝰ
illd̃ qd̃ ꝑcauerne angustias coartatus deposita

Expanded text:
m atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari. Quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nogua nobis sunt incognita nomina; quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve reru in scripturis similitudinis alicuius gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut serpentes, ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, illud quod per cavernae angustias coarctatus, deposita
Abbreviated transcription (Latin):
s ad quasdam sig̃cationes. auteccultas. aut etiam
manifestasͥ. qͣui mitiore noie phisica uocant. ut
qͣi nõ suꝑstione implicare. s natura ꝓdesse uideã¬
tur sicut sũt maures insũmo auriti singulaꝵ
aut de structionũ ossib ansille indigitis aut
cũ tibi dr singuluenti ut dextera manu simstrũ
pollitem teneas. Hiis adiunguntur milia ua¬
nissimaꝵ obseruationũ. si menbrũ aliqͥd salie¬
rit. si uinctũ ambulantib amicis. laꝑis. aut
canis aut puer medius int̾uenerit aut illud ꝙ
lapidem calcant. tanqm̃ dixeptorẽ amucicie minus
molestũ ẽ. qmͣ cũ ĩnocentẽ puerũ colapho ꝑcuti¬
unt si parit̾ ambulantib int̾curit. S bellũ ẽ qd
aliqñ pueri uindicant᷑ acanib. ⁊amplerũq
tam suꝑsticiosi sũt quidaᷤ. ut etiã canẽ qui medi

Expanded text:
sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstiti
Abbreviated transcription (Latin):
plicemus. duosũt genera dectrinaꝵ que ingentib
etiam morib exertentur. Unũ eaxrerũ qͣs instituẽ¬
runt hoĩes. alterum eaꝵ qͣs animadũterũt. iam ꝑ¬
actas aut diuinitus institutas. llud qd̃̾ ẽ sed̾ in¬
stitutiones hominũ. partim suꝑsticiosum ẽ partim
ad fatienda ⁊ colenda pͥdola ꝑtinens. Ut ad colend̾
sicut d̾m creaturã partem ueullã creature. ist ad cõ¬
siltationes. ⁊ pacta q̃dam sig̃cattonũ cũ demonib
platita atq federata. qualia sũt molimina magi¬
caꝵ arciũ que quidẽ cõmemorare potrus qm̃i docere
assolent poete. ex quo gen̾e sũt. S qiͣ licentiore ua¬
nitate aruspitũ ⁊ augurũ lebri ad hecgenꝰ ꝑtinẽt.
om̃s enam ligature atꝙ remedia. q̃ medicoꝵ quaꝑ
disciplinaicondempnat. siue ĩ p̃cantionib siue ĩ
quib dam iuciis quos caracteres uocant. siuemqͥ
bdam reb suspendendis atꝙ alligandis ut ettã
saltandis quodã modo nõ adtemꝑatõem corpoꝵ

Expanded text:
uo sunt genera doctrinarum quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum, earum rerum quas instituerunt homines; alterum, earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
nscapturts. diditerunt neꝙ nlatine lingue auctori
merositas collatis coditib inspecta atq discussa
tm̃ absit falsitas. Nam codicib em̃dandis pͥmit᷑
debet iniugllare sollercia eoꝵ qui scripturas diuui¬
nas nosse desiderant: ut em̃datis ñ emendati cedãt
exuno dũ taxat int̾p̃tationis genere uenientes

Expanded text:
in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoriin Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctorimerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientes
Abbreviated transcription (Latin):
aũ signis p̾t loqitemurꝰ nũc de meognitis agimus
quoꝵ due forme sũt qͣntum adu̾ba ꝑtinet. ⁊ã¬
ꝙ aut ignotum u̾bum facit herere lectorẽ. aut
ignota locutio. Que si ex aliens lingnis neniũt
aut q̃renda sũt ab eaꝵ linguaꝵ hominib aut
aut płium int̾pretũ consulenda collatio ẽ. St aũ
ip̃ius lingue nr̃e aliqua u̾ba lccutionesq igno¬
ramus legendi consuetudine audiendiq ĩotes¬
cunt. Nuilla sane sũt magis mandanda memo¬
rie qͣm illa ilboꝵ locutionũꝙ genera q̃ ionora¬
mus. ut cũ ist ꝑitior ꝯccurrerit de quto qͣri possĩt.
ist talis lectio que uł p̃cedentib ił conseqͣntib
uł utrisq oftendat qͣm uimi hẽat qͥd uesigni
ficet qd̃ igmoramꝰ. faeile adinuante memoria possi¬
nus aduertere ⁊ dicere qm qm tanta ẽ uis consue¬
tudius etiam ad discend̃ ut qui ĩscripturis sc̃is quo¬
dam m mutriti educati ꝙ sũt magis alias locutiões
nurentur eas ꝙ minus latinas putent qm̃ illas quas

Expanded text:
autem signis post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominibus, aut aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim d ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas
Abbreviated transcription (Latin):
uano remedio cito int̃dum ille ꝑcussorẽ sium
ad uerũ meditũ mutit. Hunc sũt etiã illa: lunẽ
calcare cũ ante domũ suam transit. redire ad
lectũ. si quis dum se calciat sternitauerit. re¬
dire ad domũ. si ꝓcedens offenderit. cũ uestis
a soritib roditur. plus tremere suspitionem
futuri mali qm p̃sens dampnũ dolere. Unde
alld̃ elegant̾ dc̃m ẽ catonis. Qui cũ eẽt consultꝰ
a quodani qui sibi a soritib erosas caligas dicet.
respondit. nõ ẽtilld̾ monstrũ. s uere manstrum
hñdum fuisse si sorioes a caligis roderent᷑. Neq
disũt. qui genethuyci p̃p nataliũ dierũ conside¬
rationes: nũc aũ uulgo mathemaci uocantur.
Nam ⁊ ip̃i qͣmius uerã stellaꝵ positionem cũ¬

Expanded text:
um percussorem suum ad verum medicum mittit. Hinc sunt etiam illa, limen calcare cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis dum se calceat sternutaverit; redire domum, si procedens offenderit; cum vestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali, quam praesens damnum dolere. Unde illud eleganter dictum est Catonis, qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret; respondit non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. CAPUdi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
fecant Inquare memoria ualet płimũ que side¬
biguis signis obteguntur. Sunt aũ signaut ꝓri¬
abtrarslata. ꝓpͥa dicuntur cũ his teb sigcandis
adhspentur ꝓpt̾ quas sunt instituta. sicutꝰ dicin
bouem cũ intelligimus pecus. qd̾ om̃s nobiscũ
latene lingue homines hoc nõte uocantie tamsla¬
ta sũt cã ⁊ uõ ies quas ꝓpͥis ubis sigͣcamus. ad
aiquad aliud sig̃cadum usurpantur sic dicis
borem ⁊ ꝑhas duas sillalas intelligius pecris
sd isto nõmine appellar solet s nrsu ꝑs ledis¬

Expanded text:
ferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si deferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si debiguis signis obteguntur. Sunt autem signa translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per il
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qd̃ inde conantur. uł actiones nras uł at¬
tionũ euenta p̃dicere minis etrant. ⁊ itendũt
imꝑitis hominib mirabilem seruitutẽ. Nam
quisq liberad h̃i mathematicũ cũ ingressus
fuerit dat petunam. ut seruus exeat sude. aut
marthis. aut ueneris. uł potius oĩum syderũ
quib illi qui pͥmi errauerũt ebroremq postĩs

Expanded text:
conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui pri
Abbreviated transcription (Latin):
tionis nisi aliene consuetudinis conseruatto loq̃n¬
tium iteterũ auctoritate firmata. s tam̃ eomagis
inde offendunt᷑ homines quo infirimiores sũt. Et
eo sũt infirmiores quo dectiores uideri uolunt:
Shon rerum scĩa qua edificam̃. s signoꝵ qua ñ in¬
tlari omnino difficile ẽ. cũ ⁊ ip̃a rerum sc̃ia sepecer¬
incemerigat insi dñico repmatur itigo. iidit
obest intellectori qd̾ itascriptũ ẽ. que ẽ terram
qua isti insidunt suꝑ eam. Si bona ẽ auneqm
Et que sũt ciuitates inquib ip̃i hĩtant in ip̃is.
Quam loutionẽ magis aliene lingue eẽ aibitror
qm̃ sensum aliquem altiorem Illud ⁊̃ qd iam
auferre ñ possumus deore cantantiũ ppłoꝵ suꝑ
detrahit. Auditor tñ pitior mallet hec corrigiut
ñ florcat s florebit diceret᷑. Nec quicqmͣ impedit
correptionem nisi confuctudo cantantiũ. Ista erpo
fatile etiam contẽpni possũt. si quis ea cauereno¬

Expanded text:
tionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum,detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere no
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solum u̾ba singula. s etiã locutiones sepe tnsfe¬
runt᷑. que oĩno mlatine lingue usũ si quis cõsue¬
tudinem ueterũ quilatine locuti sũt tenere uolue¬
uit transire nõ possunt. q̃ aliqñ intellectui nicħ adi¬
munt. s offendunt tam eos qui plus delectantur
reb cũ etiam in eaꝵ signis sua q̃dam seruatur ĩ¬
tegritas. Nam soloetisiis qui d̾r nicħ ẽ aliud ꝙͣ
qui pͥores nõbis nõ sine auctoritate aliqua locuti
sunt utrum enĩ int̾ homines an int̾ hominib
dicatur. ad rerũ nõ ꝑtinet cognitorẽ. Item barbaris¬
mus quid aliud ẽ. nisi ũbum ñ eis luteris ł sono
enuntiatũ quo ãb eis qui ante nos latine locuti st̃
enuntiari solet: Utrum aũ ignoscere ꝓducta an
correcta tercia sillaba dicat᷑. nõ misltũ curat qui
peccatis suis ut deus ignoscat quolibet mͦ illud u̾¬
bum sonare potuerit. Quid ẽ ergo integritas locu¬

Expanded text:
 etiam locutiones saepe transfe etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locu
Abbreviated transcription (Latin):
et uitulamina int̾pretati sũt. Qui error tã multos
codices p̃occnpauit. ut ux inueniat᷑ alit̾ scriptum.
st tamẽ sententia manifestissima ẽ qr clarescit conse¬
qͣntib nͥobes. ⁊Iamq adisiterine plantationes nõ
dabunt radices altas cõuemientiꝰ dicit᷑ qͣm uitula¬
munia que pedib nnt̾ram gradiunt᷑. Hanc transla¬
tionem meo lao etiam cetera contexta custodiunt.
S qm̃ ⁊ que sit ip̃a sententia qͣm plures int̾p̃tes
ꝓsua quisꝙ fatisttate atꝙ iudicio conant eloqui
nõ apparet᷑. nstin ea lingua inspitiat᷑ qͣmͣ int̾pre¬
tantur. ⁊ plerumq a sensu auctoris deuius aberrat
interpres sinõ sit doctissimus. aut stlaꝵ linguaꝵ
exquib inlatmã scriptura ꝓuenit petenda cognitio
ẽ. aut habende int̾pretationes eoꝵ qui seuerbis
minimis obstrinxetũt. Nõ qr sufficiunt. s ut exeis
libeitas uł error dirigatur alioꝵ. qui nõ magis ĩba
qmͣ sententias interp̃tando sequi maluerũt. Nam

Expanded text:
ultos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiunttionem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. et quae sit ipsa sententia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sent
Abbreviated transcription (Latin):
etquib libet aliis que ꝑcutiendo scnora sũt. S siue
nde utile ad intelligendas scãs scripturas raꝑe poti¬
mus. nec ad illoꝵ theatricas nugas conũti. sĩ aliqo
de cytharis ⁊ de organs qd̾ ad spualia capienda uale¬
at disputemus. Nleꝙ enĩ ⁊ lit̾as discere ñ debumꝰ
quia eaꝵ d̾m dicunt ẽẽ mͥturiũ. aut quia iustitie
mirtutiꝙ templa dedicarunt. ⁊ que corde gestanda sũt¬
ir lapidib adorare maluerunt. pp̃ea nob̾ iusticia
uirtus ꝙ fugenda ẽ Imo u̾o quisqͥs bonus ⁊anus ẽ¬

Expanded text:
et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutiin lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est: imo vero quisquis bonus verus