comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdait tulliꝰ. Nulle s occultiores insi¬
die qmͣ he que latent in simulatiõe
officii: aut in aliqͦ necessittdinis noie.
Dam eũ qͥ palam ẽ. adu̾sariꝰ facile ca¬
uendo uitare possis. hoc uͦ occultũ
intestinũ ac domesticũ malũ ñ solũ
cere atq ex plorare potueris. ꝑpt̾
mminis domestici eiꝰ c̃ magno dolore
cordis andit᷑. qͥa et si qͥsq tã fortis
sit ut equo aĩo ꝑferat. uł cã iugilãs
ut ꝓuido consilio caueat q̃ aduersꝰ
eum molit᷑ amicicia simulata: eoꝵ
tñ hominũ ꝑfidoꝵ malo qͦ eos esse pe¬
ssimos exꝑit᷑.si ipse bonꝰ. ẽ grauit᷑ ex¬
cruciet᷑ necesse. ẽ: siue sẽꝑ mali fu¬
erint. et se bonos fuixerint. siue in
istã maliciã exbonitate nutati sĩt.
Si gͦ domꝰ ꝯmune ꝑfugiũ in his
malis humani generis duta ñ. est.
qͥd cuutas que qͣnto maior ẽ. tanto
forum eiꝰ litib et cutilib et cͥmina¬
sib pleniꝰ & iam si quiescant ñ solũ

Expanded text:
quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insiquod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simulatione officii aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum cere adque explorare potueris.\' Prominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum
Abbreviated transcription (Latin):
ant apud comicos suos hominẽ c̃ sen¬
su atq consensu om̃iũ hoĩum dice.
Duxi uxorem. Quã ibi miseriã iudi:
Nati filii. aua cura. Qd itidem illa que
in amore uicia ꝯmemorat idem teren¬
tiꝰ inuiriȩ. suspitiones. mimicicie bel¬
lũ. par rursũ ñne res humanas uͥq
impleuert: Nonne et in amicor ho¬
nestis amorib plerũq contingunt:
Nonne his usq qͣq plene s̃ res huma¬
ne. uͥ inuirias. suspitiones inimicici¬
as. bellũ. mala certa sentimꝰ. pacẽ uͦ.
inctum bonũ. qm̃ corda eoꝵ cũ qͥb¬
eam tenere uolumꝰ ignoramꝰ: et si
hodie nosse possemꝰ qualia cras fu¬
tura eent utiq nesciremꝰ: Qͥ porro
qͣm qͥ una continent᷑ domo: Et tñ
qͥs inde securꝰ ẽi cũ tanta sepe ma¬
la ex eoꝵ occultis insidiis extiterĩt.
tanto amariora qͣnto par dulcior
fuit: que uera putata. ẽ. cũ astutis¬
sime fing̾et᷑: ꝑpt̾ qͦd om̃iũ pecto¬
ra sic attingit: ut cogat ingemitũ

Expanded text:
ant apud comicos suos hominem cum senant apud comicos suos hominem cum sensu atque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem, quam ibi miseriam vidi! Nati filii, Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore vitia commemorat idem Terentius, injuriae, suspiciones, inimicitiae, bellum, pax rursum : nonne res humanas ubique impleverunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi injurias, suspiciones, inimicitias, bellum, mala certa sentimus; pacem vero incertum bonum, quoniam corda eomm, cum qeam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum,
Abbreviated transcription (Latin):
spe beati facti sumꝰ. et sic̃ salutẽ ita be¬
atitudinẽ ũ iã tenemꝰ p̃sentem s ex pec¬
tamiꝰ fut᷑am: et hoc ꝑ patientiã qͥa in
malis sumꝰ que patient̾ tolerare debe¬
mꝰ. donec ad illa ueniamꝰ bona. uͥ omĩa
erunt quib meffabilit᷑ delectem᷑: ni¬
chil erit autẽ qͦd iã tolerare debeamꝰ.
Talis salus que in futo᷑ erit scło. ipsa oẽ
erit finalis beatitudo. quã beatitudi¬
nem isti philosophi qm̃ ñ uidentes no¬
lunt c̾dere. hic sͥ conant᷑ falsissimam
fabricare: qͣnto suꝑbiore tanto m̃da¬
tiore uirtute. Qs autẽ socialẽ uitam
uolunt esse sapientis: nos multo am¬
pliꝰ approbamꝰ. Nan unde ista dĩ ci¬
uitas de qua huiꝰ oꝑis ecce iã unde ui¬
cesimũ librũ uersamꝰ in manib uł
inchoaret᷑ exortu. uł ꝓgrederet᷑ excur
su uł app̃hendet debitos fines: si ñ eẽt
socialis uita scõꝵs: S in huiꝰ mortali¬
tatis erũpna. qͦt et qͣntis habundet
ualeat: qͥs estimare sufficiat. Audi¬

Expanded text:
sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia erunt, quibus ineffabiliter delectemur, nihil erit autem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore uirtute. CAPUT V. De sociali uiuolunt esse sapientis, nos multo amplius adprobamus. Nam unde ista Dei ciuitas, de qua huius operis ecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excusu, vel apprehenderet debitos fines, si non esset socialis vita sanctorum? Sed in hujus mortalitatis aerumna quot et quantis abundet valeat? quis aestimare sufficiat? Audi
Abbreviated transcription (Latin):
se atq sensisse. Generalit qͥppe ciuitas
impioꝵ. cui ñ imꝑat ds̃ obedienti sͥ
ut sacͥficium ñ offerat. nͥ tantũ mͦ sͥ¬
et ꝑhoc in illa et animꝰ corꝑi ratioq
uiciis recte ac fidelit̾ imꝑet: caret
imꝑare. si deo animꝰ et ratio ipsa ñ
seruit. sic̃ sͥ. eẽ. seruiendũ ipse ds̃ p̃¬
cepit: nullo mͦ corꝑi uiciisq recte mi¬
ꝑat.Nam qualis corꝑis atq uicioꝵ po¬
test esse mens dña ueri d̃ĩ nescia. nec
eiꝰ imꝑio subiugataͥ. s uiciosissimis
demonib corrũpentib ꝓstituta: ꝓ¬
inde uirtutes qͣs hab̃e sͥ uidet᷑ ꝑ quas

Expanded text:
se adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas se adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantumer hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere s
Abbreviated transcription (Latin):
rior qͣnto. ẽ. indeteriorib ꝯcors.
Scđm istam clisfinitionẽ nrãm ro¬
manꝰ ppłc popłc. ẽ: et res eiꝰ sine du¬
bitatione res publica. Qͥd autẽ pͥmis
tẽꝑib sus. qͥd ue sequentib p̾płs ille
dilexerit. et quib morib ad cruen¬
tissimas sediciones. atq inde ad soci¬
alia et ciulia bella ꝑueniens. ipsã
ꝯcordiã que salus. ẽ. qͥdã m̃ popli
rupit atq corruꝑit: testat᷑ historia de
qua in p̃cedentib libris multa posu¬
imꝰ nec ideo tanĩ uł ipsum ñ esse po¬
płmi uł eiꝰ rem dixerim ñ eẽ. rẽ pu¬
blicam. qmͣ dii manet qualisẽq ra¬
tionalis multitudins cetꝰ rerũ qͣs
diligit concordi ꝯmunione sociatꝰ
Qdͦ autẽ de isto ppło et de ista re pu¬
blica dixi. hoc de atheniensiũ uł qͦs
illa pͥore babilonia assyrioꝵ: qͣnͣdo
i reb publicis suis imꝑia uł par¬
ua uł magna tenuer̃t: et de aliaqͣ¬
cũq aliarũ gentiũ intelligar dixis¬

Expanded text:
deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus ille dilexerit et quibus moribus ad cruentissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella perueniens ipsam concordiam, quae salus est quodam modo populi, ruperit adque corruperit, testatur historia; de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo tamen uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim non esse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quoilla priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixis
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib hominib ad eamdẽ ciuita¬
tẽ ꝑtinentib atq obedientibꝰ deo. a¬
nimꝰ cẽ corꝑi. atq ratio uiciis ordine
legitimo fidelit̾̃ imꝑet: ut quẽad¬
modũ iustus unꝰ ita cetꝰ pͦpłeq iustoꝵ
uiuat ex fide que oꝑatur ꝑ dilecti¬
onẽ. qua homo dilig̃ dm̃ sic̃ diligẽ¬
dus.ẽ. ds̃: et ꝓximũ sic̃ semet ipsũ.
Ubi gͦ non ẽ ista iusticia. ꝓfecto ñ¬

Expanded text:
ibus hominibus ad eamdem civitatem pertinentibus atque obedientibus Deo, animus etiam corpori, atque ratio vitiis, ordine legitimo fideliter imperet; ut quemadmodum justus unus, ita coetus populusque justorum vivat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum, sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semetipsum: ubi ergo non est ista justitia, profecto n
Abbreviated transcription (Latin):
sidicat᷑ popłc ẽ. cetꝰ multitudinis
rationalis rerũ quas diligit concor¬
di ꝯmunione sociatꝰ: ꝓfecto ut uide¬
at᷑ qualis qͥsq pͦpłc sit illa s̃ intuenda
que diligit. Quec̃q tam̃ diligat. sit
tus. ẽ. multitudinis ñ pecoꝵ s rai

Expanded text:
si dicatur: Topulus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multit
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa numina ꝑhorrescant. Cũ gͦ ds̃
iste dixerit sacrificans diis eradicabit᷑.
nuror qͦd ipse porphiriꝰ non ꝑhorrue¬
rit: et sacrificans diis eradicari ñ for¬
midau̾it. Dicit enim bona philosophꝰ
iste de xp̃o. quasi oblitꝰ illiꝰ de quo pau¬
lo aute loquti sumꝰ contumelie suei aut
quasi in sompnis dii eiꝰ maledixerint
.xp̃o. et euigilantes eũ bonũ eẽ. cogno¬
uertͣ: digneq laudauert᷑. Deniq tãqͣm
mirabile aliqͥd atq inc̾dibile ꝓlaturus.

Expanded text:
et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturu
Abbreviated transcription (Latin):
linis dixerit. atq iste credidit: aut
fontasse uatẽ qͦd nõ dixit. dixisse iste
ipse ꝯfinxerit. Qmͣ s ꝯstet uł ipsa ora¬
cła int̾ se faciat ꝯuenire postea iube¬
biꝰ: hic tam̃ iudeos tamqm dĩ susce¬
ptores recte dic̃ uidicasse de. xp̃o qͦd
eũ morte pessima excruciandũ esse
censuent. Ds̃ itaq uideoꝵ cui ꝑhibet
testimoniũ. andiendꝰ fuit dicens: sacͥ¬
ficans diis eradicabit᷑ nͥ deo tantũ.
S ad manifestiora ueniamꝰ: et audia¬
mꝰ qm magnũ dm̃ dicat esse iudeoꝵ.
Item ad ea que introgauit apolliem.
subiecit apolluus u̾sꝰ. in quib et isti
s̃: ut qͣntũ satis ẽ. inde decerpam.
Indiñ uero inqͥt generatorẽ. et mn
regem ante. omĩa. quẽ tremnit celum et
t̾ra atq mare. et infernoꝵ abdita. et
ipsa numina ꝑhorrescunt. quoꝵ rex. ẽ.
et pater. quẽ ualde scĩ honorant hebrei.
Alio oracdo di sii apollins porphiriꝰ tã
magnũ dm̃ dixit esse hebreoꝵs: ut eũ

Expanded text:
linis dixerit adque iste crediderit aut linis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
fitet᷑. Nam in libris qͦs eglogion phi¬
losophias appellat. in quib exsequit᷑
atq conscͥbit rerũ ad philosophiam
ꝑtinentiũ. uelut diuma responsa. ut
ipsa eiꝰ uerba quẽadmodũ ex greca
lingua in latinam int̾pretata s̃ ponã.
int̾roganti inqͥt quẽ dĩ sͥ esse placã¬
dũ qui reuocare possit uxorẽ suam
a xp̃ianissimo. hec ait uersib apollo.
Deinde uerba uelut apollims ista s̃.
Forte mag̃ potis in aqua imp̃ssis lit¬
teris scbere: aut inflans leues pennas
de pꝰ hos uersꝰ apollinis qui ñ stante
metro latine int̾pretati s̃. subuinxit
atq ait: in hisq irremediabilem sen¬
tentiã edꝵ manifestauit dicens. Qͦ¬
eccẽ. Ubi decorans xp̃m. iudeos p̃po¬
suit. xp̃ianis. confitens qͦd uidei susci¬
punt dm̃. Sic enĩ exposuit u̾sus a¬
pollinis uͥ aiudicib recte sentientib
Sixp̃m dic̃ occisum: tãqͣm illis iuste
iudicantib merito sit ille punitꝰ. Ui¬
derit qͥd de. xp̃o uates mendax apol¬

Expanded text:
isto. Nam in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas nde post hos uersus Apollinis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quEcce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apol
Abbreviated transcription (Latin):
cui tã magnũ tantꝰ c̃ iste philosophꝰ ꝑ¬
hibet testimoniũ. dedit legẽ hebreo
ppło suo hebreo sermone ꝯsc̃ptam ñ obs¬
curam et incognitã: s om̃ib iã genti¬
b diffamatã. In qua lege scͥptum. ẽ.
sacͥficans iis eradicabit᷑: nͥ dño tãtũ.
Qͥd opus. ẽ. in hac eiꝰ lege. eiꝰq ꝓpħis de
hac re multa ꝑqͥrere: ĩmo ñ ꝑqͥrere.
ñ enĩ abstrusa uł rara s̃. s aꝑta et cre¬
bra collig̾ere. et in hac disputatione
mea ponere: quib luce clariꝰ apparet
mulli om̃ino nͥ tantũ sͥ đm uerũ et sũ¬
mũ uoluisse sacͥficari. Escce hoc inũ
breuit᷑. ĩmo grandit᷑. nmacit᷑. s u̾acit̃
dictũ ab illo deo quẽ tã excellent̃ eoꝵ
doctissimi p̃dicant audiat᷑. timeat᷑ im¬
pleat᷑ ne mobedientes eradicatio ꝯseqͣ¬
t᷑. Sacrificans inqͥt eradicabit᷑ nͥ dño
tantũ: ñ quo rei egeat alicuiꝰ. s qͥa no¬
bis expedit ut res eiꝰ simꝰ. Huic enim

Expanded text:
 etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ saluos quomͦ iã beatos: illa finali
beatitudine dic̾e audebimꝰ. Iam uͭ illa
uirtꝰ cuiꝰ nom̃. ẽ. fortitudo. in qͣntac̃q sa¬
pientia euicdentissima testis. ẽ. humanoꝵ
malor que ꝯpellit᷑ patientia tolerare.
Que mala stoici philosophi miror qua
fronte mala ñ eẽ. contendã. quib faten¬
t᷑ si tanta fuerint ut ea sapiens uł ñ pos¬
sit uł ñ debeat sustine: cogi enĩ mortẽ
sͥmet inferre. atq ex hac uita emigrare.
Tantꝰ autẽ suꝑbie stupor. ẽ in his homi¬
nib hic se hab̃e finem boni. et a se ipsis
fieri beatos putantib. ut sapiens eoꝵs ħ
ẽ. qualẽ mirabili uanitate descͥbuut. &̃¬
si ercecet᷑. obsurdescat. obmutescat. m̃¬
bris debilitet᷑. dolorib cruciet᷑. et siqͥd
aluid taliũ malors dici aut cogitari po¬
test incidat in eũ qͦ sͥ mortẽ cogat᷑ infer¬
re: hãc in his malis uitã ꝯstitutã eũ ñ
pudeat beatũ uocare. Ouitã beatã: que

Expanded text:
nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uigilantia sua. bona discerint amalis. ⁊¬
ut in illis appetendis. istisq uitandis.
nullus error obrepat: Ac ꝑhoc et ipsa
nos in malis uł mala in nob̃. eẽ. testat᷑.
Ipsa enĩ docet malũ eẽ. ad peccandum
ꝯsentire: bonũq esse ad peccandũ ñ c̃¬
sentire libidini. Illud tũ malũ ctu nos
sĩ ꝯsentire. docet prudentia. fac̃ tẽꝑan¬
tia: ne prudentia nec tẽꝑantia tollit hu¬
ic uitȩ. Qͥd iusticia cuiꝰ munꝰ ẽ. sua cinq
tbuere. unde sit in ipso homine qͥdam
iustꝰ ordo nate. ut anima subdat᷑ deo. et
animȩ caro: ac ꝑ hoc deo et aĩa. et caro:
Honne demonstrat in eo se adhuc oꝑe la¬
borare: potiꝰ qͣm in huiꝰ oꝑis iã fine re¬
qͥescere: Tanto minꝰ qͥppe ania subdit᷑
deo. qͣnto minꝰ dm in ipsis sius cogitati¬
onib ꝯcipit: et tanto muꝰ anine subdi¬
Qͣm dit gͦ nob̃ inest hec infirmitas. hec
pestis. hic langor. qͦmͦ nos iã saluos. et si

Expanded text:
uigilantia sua bona discernit a malis, uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus aniQuamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ plane nr̃is et ꝓpriis: maxime illa
que g̾ce sophorosine. latine tẽꝑantia no¬
nina t᷑ qua carnales frenant᷑ libidines :
ne in queq flagicia mentẽ ꝯsentientem
trahant: Ueq enĩ nullũ ẽ. uiciũ cũ sic̃
sp̃c concupiscit aduers carnẽ. hec enĩ
inquit inuicẽ ad u̾sant᷑: ut ñ eã que uul¬
tis faciatis. Qͥd autẽ face̾̃ uolumꝰ ẽ ꝑfici
uolumꝰ fine sũm boni: nͥ ut caro adu̾s
sp̃m ñ concupiscat: nec sit in nob̃ hoc
uiciũ contra qͦd sp̃s concupiscat: Ils ĩ
hac uuita qͣmins uelimꝰ qm̃ facere ñ uale¬
cũbente. cedamꝰ: et ad ꝑpetrandũ pecca¬
tũ nr̃a consensione ꝑtraham᷑ Absit gͦ
ut quã diu in hoc bello intestino simiꝰ:
iã nos beatitudinẽ ad quã iuncendo uo¬
lumiꝰ ꝑuenire ad eptos eẽ c̾damꝰ. & qͥs ẽ.
usq ab eo sapiens: ut contra libidines
nullũ habeat om̃ino conflictũ: Qͥd illa
iurtꝰ que prudentia dicit᷑: Nonne tota

Expanded text:
sed plane nostris et propriis, maxime illa, sed plane nostris et propriis, maxime illa, quae Graece ococpoaovirj, Latine temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut spiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi bonnobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualeritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota
Abbreviated transcription (Latin):
aut forte nec possumꝰ. Qͥd dican de his
qͥ demonũ patiunt᷑ incursus: Ubi
habent absconditã uł obrutã intelli¬
gentiã suã. qñ scdđ̾m suã uoluntatẽ:
et anima eoꝵ et corꝑe malignꝰ utitur
sp̃s: A quis ꝯfidit hoc malũ in hac ii¬
ta euenire ñ posse sapienti: Demde
ꝑceptio u̾itatis in hac carne qualis
aut qͥnta.ẽ. qñ sic̃ legimꝰ in ueraci
libro sapientiȩ. corpꝰ corruptibile ad¬
grauat animã. et depͥmit terrena in¬
habitatio sensũ inulta cogitantẽ:
Impetꝰ porro uł appetitꝰ actionis. si hoc
mͦ recte latine appellat᷑ ea quã greci
uocant ormen. qͥa et ipsam pͥmis ua-¬
ture deputant bonis: nonne ipse. ẽ.
qͦ gerunt᷑ cẽ insanor illi miserabiles
motꝰ et facta que horremꝰ. qñ ꝑuercit᷑
sensꝰ ratioq sopit᷑: Porro ipsa uircꝰ
bonoꝵ culm̃ undicet humanoꝵ: qͥd
hic agit. nͥ ꝑpetua bella c̃ uiciis. nec
exteriorib s interiorib uec alienis

Expanded text:
aut forte nec possumus. Quid dicam de his, aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa uirtusbonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis,
Abbreviated transcription (Latin):
nem sapientis irruere: Statꝰ qͦ cor¬
ꝑis atq motꝰ cũ uigentes et congru¬
entes s̃: int̾ nature pͥma num̾ant᷑.
S qͥd si aliqua mala ualitudo m̃bra
tremore concutiat: Qͥd si usq ad po¬
uendas in t̾ra manꝰ dorsi spina cur¬
uet᷑ et hominẽ qͦdã mͦ quadrupedẽ
faciat: Nonne om̃e statuendi corꝑis
et mouendi speciem decꝰq ꝑuercet.
Qͥd ipsiꝰᷤ animi pͥmigenia q̃ appellãt᷑
bona. uͥ duo pͥma ponunt ꝓpt̃ ꝯp̃¬
hensionẽ. ꝑceptionẽq u̾itatis sensũ
manet sensꝰ si ut alia taceã fiat hõ
surdus et cecꝰ Ratio uͦ et intelligen¬
tia qͦ recedet. uͥ sopiet᷑. si aliqͦ morbo ef¬
ficiat᷑ insanꝰ Frenetici multa absurda
c̃ dicunt uł faciunt plerũq a bono fu
opposito et morib aliena. ĩmo suo bo¬
no ꝓposito morib q contraria: sine illa
cogitemꝰ siue uideam. si digne ꝯside¬
remꝰ: lacrimas tenere iur possumꝰ:

Expanded text:
rnem sapientis inruere? Status quoque corrnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum manet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumque a bono suo proposito et moribus aliena, immo suo bono proposito moribusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus
Abbreviated transcription (Latin):
tes sũmũ bonũ. atq ut io explicatiꝰ eloqͣr
sine in uoluptate. siue in uͥtute. siue in
utraq siue inqͥete. siue in uirtute. siue
in utraq siuie in uoluptate simł et qͥete.
hinc beati eẽ. et ase ipsis beatificari mi¬
ra uanitate uoluert: irrisit hos ue¬
cogitationes sapientiũ qm̃ uane s̃t.
Qͥs enĩ sufficit qͣnto ius eloquentiȩ flu¬
mine uitȩ huiꝰ miserias explicare.
qͣm lam̃tatꝰ. ẽ cicero in consolatione
de morte filiȩ sic̃ potuit: S qͣntũ ẽ.
bere in har uita possint: ut ñ sub ĩ¬
certis casib fluctuent: Qͥs enĩ do¬
lor contrariꝰ uoluptati. que inqͥetu¬
do contraria qͥeti: in corpꝰ cade sapien¬
tis ñ potest: Membroꝵ certe ampu¬
tatio uł debilitas hominis expugnat
incolumitatẽ. deformitas pulchri¬
tudinẽ. inbecillitas sanitatẽ. iures
lassitudo: mobilitatẽ torpor aut tar¬
ditas. S qͥd hoꝵ. ẽ. qͦd nequeat inca¬

Expanded text:
tes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, tes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et qhic beati esse, et a seipsis beati fieri mra vanitate voluerunt, irrisit hos vecogitationes sapientium, quoniam uanae sunt. Quis enim sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est bere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uoluptati, quae inquietudo contraria quieti in corpus cadere sapientis non potest? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in ca
Abbreviated transcription (Latin):
ec sensisse atq docusse achademi¬
cos uet̾es uarro asserit. auctore
antiocho magistro ciceronis et suo:
quẽ sane cicero in plurib fuisse stoicũ
qͣm ueterẽ achademicũ nult uideriS
qͥd ad nos qͥ potiꝰ de reb ipsis uidicare
debemꝰ quã ꝓ magno de hominib qͥd
quid cuutas dĩ de his singłis int̾roga¬
ta respondeat. ac pͥmũ de finib bonoꝵ
malors q qͥd sentiat: respondebit et̾nã
uitam. ee. sũmũ bonũ et̾nã uͦ mortẽ
sũmũ malũ. Ppt̾ illam ꝓuide adipis¬
cendam. istamq uitandã recte nob̃ esse
uiuendũ. ꝓpt̾ qͦd scriptũ. ẽ. instꝰ ex fide
unde oportet ut credendo queramꝰ ne¬
q ipsũ recte uu̾e nob̃ ex nob̃. ẽ. nͥ c̾den¬
tes adiuuet et conantes. qͥ et ipsam. fidẽ
dedit. qua nos ab illo aduuiandos. eẽ.
c̾damꝰ. Illi autẽ qͥ in ista uita fines bo¬
noꝵ et malors. eẽ. putauer̃t. sine in cor¬
pore siue in animo. siune in utroq ponẽ¬

Expanded text:
ec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro maquid ciuitas Dei de his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscendamuiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponen
Abbreviated transcription (Latin):
re fit: ꝓfecto iuste fit.Q dͦ autẽ fit in¬
uste: nec iuste fieri potest. Non enĩ
uira dicenda s̃. uł putanda iniqua
hominũ ꝯstituta. cũ illud &ẽ iꝰ eẽ. dicãt¬
qͦd de iusticie fonte manauit: falsũq
eẽ. qͦd a quib dã ñ recte sentientib
dici solet. id. eẽ. us qͦd ei qui plus pot̃
utile. ẽ. Quo circa uͥ non. ẽ uera iusti¬
cia iuris ꝯsensu sociatꝰ cetus homi¬
nũ ñ potest. eẽ: et ideo nec popło: uix¬
ta illam scipionis uł ciceronis diffi¬
nitionẽ. & si non popłc nec res ppłi:
s qualcũq multitudunis que pͦpłi no

Expanded text:
re fit, profecto iuste fit; quod autem fit inre fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam iquod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi no
Abbreviated transcription (Latin):
suã in his que prudent̾ disc̾nit. reg̃
fortiter: cohibet tẽꝑanter: uisteq dis¬
tribuit. ñ ad illum dirigit finẽ. uͥerit
ds̃ omĩa in om̃ib et̾nitate certa et
potero breuit᷑ ac dilucide expediam:
qͦd in scdo huiꝰ oꝑis libro me demõs¬
traaturũ. eẽ. ꝓmisi. Scd̾m diffinitio¬
nes quib apud ciceronẽ utit᷑ scipio
in libris de re publica. ñqͣm rẽ pu¬
blicam fuisse romanã. breuit᷑ enim
rẽ publicã definit. eẽ. rẽ pͦpłi. Que
diffinitio si uera. ẽ. ñꝗͣm fuit roma¬
na res publica: qͥa ñꝙm fuit res po¬
płi. Qm̃ diffinitionẽ. uoluit eẽ. rei
publicẽ. Popłm enĩ eẽ disfinunt cetũ
multitudinis: Iuris consensu et utili¬
tatis ꝯmunioe sociatũ. Qͥd aut̃ dicat
Iuris ꝯsensũ disputando explicat.
ꝑ hoc ostendens geri sine uuisticia non
posse rem publicã: Ubi gͦ iusticia ue¬
ra ñ ẽ: nec iꝰ potest. esse. Qͦd enĩ iu¬

Expanded text:
suam in his quae prudenter discernit, gerit suam in his quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter, justeque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus , aeternitate certa et potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ẽ. ueritati: si autẽ imponit᷑ suscipi¬
enda ẽ. ꝓpt̾ caritatis necessitatẽ. S nec
sic om̃im ueritatis delectatio deserenda
.ẽ: ne subtrahat᷑ illa suauitas. et opp̾¬
mat ista necessitas. Quã obrem sũmũ¬
bonũ cuutatis dĩ cũ fit par ȩcña atq
ꝑfecta. ñ ꝑ quã mortales transeant
uascendo atq moriendo. s in qua im¬
mortales maneant nichil aduersi om¬
nino patiendo: qͥs. ẽ. qui illam uitam
uł. beatissimã neget. uł i eiꝰ ꝯꝑatioẽ
istam que hic agitur qͣntislibet anum
et corꝑis ext̾narũq rerũ bonis ple¬
na sit non unserrunã iudicet: Qͣm
tam̃ quicq sic habet ut eiꝰ usum refe¬
rat ad illiꝰ finem quã diligi ardentis¬
sime ac fidelissime sꝑat: ñ absurde
dici &ẽ nc̃ beatus potest. spe illa potiꝰ
qm re ista. R es usta uͦ sine spe illa.
beatitudo falsa et magna miseria.ẽ.
Non enĩ ueris anmi bonis utit᷑. qm̃
ñ. ẽ uera sapientia que intentionẽ

Expanded text:
ati: si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem: sed nec sic omni modo veritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suavitas, et opprimat ista necessitas. CAPUT bonum ciuitatis Dei cum sit pax aeterna adque perfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris annon est vera sapientia, quae intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
trib uͦ illis uite generib ocioso. actuo¬
so. et ex utroq cõposito. qͣmius salua
fide quisq possit in quolibet eoꝵ uitã
ducẽ. et ad sempitu̾a p̃mia ꝑuenire.
int̾est tam̃ qͥd amore teneat ueritatis
qͥd officio caritatis impendat. Nec sic
.cẽ. qͥs q debet ocios. ut in eodem ocio
utilitatẽ ñ cogitet ꝓx uni: nec sic actu¬
osus ut contemplationẽ ñ requirat
dĩ. In ocio. non inhers uocatio delec¬
tare debet. s aut inqͥsitio aut inuen¬
tio ueritatis: ut inea qͥsq ꝓficiat. et
qͦd inuenerit ne alt̾i inuideat. In ac¬
tione uͦ ñ amandꝰ. ẽ. honor in hac ui¬
ta siue potentia. qm̃ omĩa uana sub
sole: s opus ipsum qͦd ꝑ eunidẽ hono¬
rem uł potentiã fit. si recte atq utilit̾
fit: id. ẽ. ut ualeat ad eam salutẽ sub¬

Expanded text:
tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuotribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem sub
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam: creditq sensib in rei cuiꝰq
eudentia quib ꝑ corpꝰ animã utitur:
qm̃ miserabiliꝰ fallit᷑ qui ñ ꝗͣm putat eis
.ee. c̾dendum. Cxedit eẽ scͥpturis scis
et ueterib et noius quas canonicas
appellamꝰ unde fides ipsa concepta.ẽ.
ex qua iustꝰ uiuit. ꝑ quã sine dubitatiõe
ambulamꝰ qm diu ꝑegrinamͣ a dño: qͣ
salua atq certa de quib dã reb qͣs ne¬
q sensn neq ratione ꝑcepimꝰ. neq nob̃
ꝑ scͥpturam canonicã claruert̃. neq ꝑ
testes quib non c̾dere absurdum. ẽ in
nr̃am noticiã ꝑuenerunt: sine iusta
more uiuendi qͥ ñ. ẽ. contra diuina p̃¬
cepta istam fidem qua ꝑueniat᷑ ad dm
qͥs qͥs sectet᷑. Vnde ipsos qͦ philosophos
dinẽ uictꝰ que nichil impedit religio¬
nẽ: s falsa doginata mutare ꝯpellit.
Unde illã quã uarro adhibuit ex cini¬
cis differentiam. si nichil turpit᷑ atq
intẽꝑanter agant: om̃ino ũ curat. Ex

Expanded text:
editque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta more uiuendi, si non est contra diuina pcepta, istam fidem, qua pervenitur ad Deum, quisque sectetur: unde ipsos quoque philosophos, dinem victus, quae nihil impedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
nis anima. ẽ. ita beata uita hominis. ẽ
ipse quãdam pacẽ suã ñ imꝑbandã.
quã quidẽ non habebit in fĩne: qͥa ñ
ea bene utit᷑ ante finẽ. Hãc antẽ ut in¬
terim habeant in hac uita cẽ nr̃i int̾¬

Expanded text:
nis anima est, ita beata vita hominis Deus ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ esse: qͦd dicturi sumꝰ. Xp̃m enĩ dii
pessimũ ꝓ ñciauer̃t. et ĩmortalẽ factũ.
et c̃bona p̃dicatione eiꝰ meminerint:
xp̃ianos uero pollutos et contamina¬
tos et errore implicatos ẽẽ. dict̃. et
multis talib aduersꝰ eos blasphemiis
utuit᷑. Demde subicit uelut oracła de¬
oꝵ blasphemantiũ xͥanos. et pꝰ hec: de
xp̃o autẽ inqͥt int̾rogantib si. ẽ. d̃s ait
ecate. Qm̃ quidẽ ĩmortalis anima post¬
corpꝰ ut incedit nosti. a sapientia autẽ
abscisa semꝑ errat: uiri pietate p̃stan¬
tissimi . ẽ. illa animã. Hanc colunt alie¬
na a se ueritate. Demde pꝰ uerba huiꝰ
quasi oracłi sui ipse contexens: piissi

Expanded text:
m enim di piissimum pronuntiauerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunt; Christianos uero pollutos, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et post haec: \'De Christo autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecatcorpus ut incedit, nosti, a sapientia autem abscissa semper errat, viri pietate praestantissimi est illa anima, hanc colunt aliena a se veritate. Deinde post verba hujus quasi oraculi sua ipse contexens, Piissi
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ hoc posse ut nullas miserias patiant᷑
hoĩes in quib s̃. Neq enĩ m̃daces sũt
uere uirtutes ut hoc ꝓfiteant᷑: s ut ui¬
ta humana que tot et tantis huiꝰ scłi
malis. eẽ. cogitur misera. spe futi scłi
sit beata sic̃ et salua. Qͦm enĩ sit beata ẽ.
que ñdũ salua. ẽ: Unde et apłc pauł¬
ñ de hominib imprudentib impati¬
entib intẽꝑantib et iniqͥs. s de his qui
scđm ueram pietatẽ iuiuerent. et ideo¬
uere uircutes qͣs ħrent ueras ħrent ait.
spe enĩ salui facti sumꝰ. Spes autẽ q̃ ui¬
det᷑: non. ẽ. spes. Qd enĩ udet qͥs quid
sꝑat: Si autẽ qͦd ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. ꝑ pati

Expanded text:
tur hoc posse, ut nullas miserias patiantur tur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolun de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et iniquis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiuerent et ideo uirtutes, quas haberent, ueras haberent, ait: Spe enim salui facti sumus. Spes autem quae uidetur, non est spes. Quod enim uidet quis, quid et sperat? Si autem q
Abbreviated transcription (Latin):
patient᷑: s que accidit aliunde: sc¬
d̃m istos autẽ si eã sͥ ipse inferre cõ¬
pellit᷑. ꝓfecło fatendũ. ẽ. eis ñ solũ
mala. s intolerabilia ẽ mala es̃ que ħ
eum ꝑpetrare ꝯpellunt. Uita gͥ que istoꝵ
tã magnors tãq grauiũ maloꝵ aut p̃¬
mit᷑ onerib aut subiacet casib nullo mͦ
beata diceret᷑. si homines qui hoc dict̃
sic̃ uicti malis inguescentib c̃ sͥ inge¬
runt mortẽ cedunt infelicitati. ita
icli certis rationib c̃ querunt beatã
utã dignarent᷑ cedere u̾itati: et ñ s̾ pu¬
tarent in ista mortalitate fine sũmi bo¬
ni esse gaudendũ: ubi. uirtutes ipse qͥb
hic certe nichil meliꝰ atq utiliꝰ in hoĩe
repperit᷑. qnͣto maiora s̃ adiutoria cõ¬
tra iũ ꝑicłoꝵ. labors. doloꝵs: tanto fi¬
deliora testimonia niseriarũ. Si enum
uere uirtutes s̃. que nisi in eis quib ue¬
ra inest pietas. eẽ. ñ possunt: ñ se ꝓfiten¬

Expanded text:
patienter, sed quae accidit aliunde. Secpatienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse inferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profiten
Abbreviated transcription (Latin):
&ẽ sapientẽ sͥ met auferre qͦd homo
ẽ: cũ dicant et uerum dicant hãc
esse nate᷑ pͥmam quodã mͦ et maxi¬
mã uocem. ut honio conciliet᷑ gͥ. et
ꝓptẽa mortẽ naturalit̾ sugiat. ita sͥ a
nuicꝰ ut esse se animal. et in hac ꝯuĩc¬
tione corꝑis atq anime uiu̾e uelit
uehem̃t᷑ atq appetat. Magna uis. ẽ.
in eis malis quib iste nature uinci¬
t᷑ sensꝰ. qͦ mors om̃imͦ om̃ib uirib
conatib q uitat᷑: et ita uincit᷑ ut q̃
uitabat᷑ optet᷑. appetat᷑: et si ñ potue¬
rit aliunde ꝯting̾e. ab homine ipso
sͥmet inferat᷑. Magna uis. ẽ in eis
malis que fortitudinẽ faciunt ho¬
micidam: si tñ adhuc dicenda. ẽ. for¬
titudo: que ita his malis uincit᷑. ut ho¬
minẽ quẽ sic̃ uirtꝰ regendũ tuendũ¬
q suscepit. ñ mͦ ñ possit ꝑ patientiã
custodire: s ipsa insuꝑ cogat᷑ occidẽ.
Debet quidẽ cẽ mortẽ sapiens ferre

Expanded text:
etiam sapientem sibimet auferre quod homo etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre
Abbreviated transcription (Latin):
rus. ẽ error. qͦd in his malis et sitã gͣ¬
uia sint ut morte fugienda sint ab ip¬
so sͥmet illata. qͥ hec patit᷑: intã bea¬
tã tñ esse contendunt. Mala s̃ inqͥt
torm̃ta atq cruciatꝰ corꝑis: et tanto
s peiora qͣnto potuer̃t. eẽ. maiora.
Qͥb ut careas: ex hac uita fugiendũ
.ẽ. Qua uita obsecro. Hac inqͥt que
tantis ad grauat᷑ malis. Certe gͦ bea
cis. qͥa licet tͥ ab his malis morte dis¬
cetłe: Qͥd si gͦ in eis aliquo diuino ui¬
dicio ten̾eris nec ꝑmitereris mori:
nec uinqͣm sine illis. eẽ. sinereris:
Nempe tc̃ saltẽ miseram talẽ dice̾s ui¬
tã. Non gͥ ꝓptẽa nuisera ñ. ẽ. qͥa cito
relinquit᷑. q̃ndoqͥdẽ si sempit̾na fit
ẽ abs te ipso misera uidicat᷑. Non ita
debet uideri: aut qͦd. ẽ. absurdiꝰ qͥa
breuis. ẽ. miseria. ideo &̃ beatitudo ap¬
pellari. Magna uis. ẽ. in eis malis
que cogunt hominem. scd̃m ipsos

Expanded text:
mirus est error, quod in his malis, etsi tam gramirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo cis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatur; non itadebet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
la. que uincũt fortitudinis bonũ. eãdẽq
fortitudinẽ ñ solũ s̃ cedere uerũ ã de¬
lib̾are ꝯpellunt. ut eamd̃ utã et di¬
cat beatam. etͤ suadeat esse fugiendã:
Qͥs usq adeo cecꝰ ẽ. ut ñ uideat qͦd sibe¬
ata eet fugienda ñ eẽt: S aꝑta infir¬
mitatis uoce sugiendã fatent᷑. Qͥd gͥ
cause. ẽ. cur ñ cẽ miserã fracta suꝑbie
ceruice fateant᷑. Ytrũ obsecro cato
ille patientia: an potiꝰ impatientia
se ꝑemit: Hon enĩ hoc feciss. nͥ uic¬
toriam cesaris impatient̃ tulisset.
Ubi. ẽ. fortitudo: Nempe cessit. nẽpe
succubuit. nẽpe usq adeo suꝑata. ẽ:
ut uitam beatã derelinqueret. desere¬
ret. fug̾et. An ñ erat iã beata: Misera
gͦ erat. Quomͦ gͥ mala ñ erant. que ui¬
tam miseram fugiendãq faciebant:
Qua ꝓpt̾ cẽ ipsi qui mala ista. eẽ. con¬
fessi s̃ sic̃ ꝑypatetici. sic̃ uete̾s acha¬
demici. quoꝵ sectam uarro defendit.
tolerabiliꝰ quidẽ loqunt᷑: s eoꝵ qͦ m

Expanded text:
uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum elirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fugiendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Locus uero suꝑior sine quo regi pͦpłc
non potest. et si ita teneat᷑ atq ad mui¬
stret᷑ ut decet: tam̃ indecent̃ appetit᷑.
Q mobrem ociuĩ sc̃m querit caritas ue¬
ritatis: negociũ uistũ suscipit necessi

Expanded text:
locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit ne