comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit intrare. uł etiã administeriũ cõmunionis sacrȩ acce¬
Responsio gregorii. hoc non ambigo fr̃nitatẽ tuã esse re¬
quisitã. Cui iã & responsũ reddidisse me arbitror. Sed hoc
qđ ipse dicere & sentire potuisti : credo qͥa me᷑ a pđte uolue¬
ris responsione firmari. Mulier & enĩ pregnans curnon
debeat baptizari. cũ non sit ante omĩpĩs dĩ oculos culpa
aliqua fecunditas carnis : nã cũ pͥmi parentes nrĩ in pa¬
radiso deliqͥssent : in mortalitatẽ quã acceꝑant recto dĩ
iudicio ꝑdider̃. Quic itaq isdẽ omp̃s ds̃ humanũ genꝰ
ꝓculpa sua funditus extinguere noluit: & in mortalitatẽ
homini ꝓpeccato suo ab stulit. & tam̃ ꝓbenignitate suȩ
pietatis fecunditatẽ ei sobolis reseruauit. Qđergo naturȩ
umanȩ ex omĩ potentis dĩ dono seruatũ ẽ. quã ratione
terit a sacribaptismatis grã ꝓhiberi : In illo qͥppe ministe¬

Expanded text:
possit intrare? vel etiam ad mysterium communionis sacrae accepossit intrare? vel etiam ad mysterium communionis sacrae acceRespondit Gregorius. Hoc non ambigo fraternitatem tuam esse requisitam, cui jam et responsum reddidisse me arbitror. Sed hoc quod ipse dicere et sentire potuisti, credo quia mea apud te volueris responsione firmari. Mulier etenim praegnans cur non debeat baptizari, cum non sit ante omnipotentis Dei oculos culpa aliqua fecunditas carnis? Nam cum primi parentes nostri in paradiso deliquissent, inmortalitatem quam acceperant recto Dei judicio perdiderunt. Quia itaque isdem omnipotens Deus humanum genus pro culpa sua funditus exstinguere noluit, et immortalitatem homini pro peccato suo abstulit; et tamen pro benignitate suae pietatis, fecunditatem ei sobolis reservavit. Quod ergo naturae humanae ex omnipotentis Dei dono servatum est, qua ratione poterit a sacri baptismatis gratia prohibere? In illo quippe myste
Abbreviated transcription (Latin):
ianu: spicas
conterere & manducare. ł alcẽ enĩ iudicii mittere non potes in ea
segete : quȩ alteri uidetur eẽ cõmissa. sed ꝑ affectũ boni oꝑis
frum̃ta dominica: uitiorũ suorũ paleis expolia. & in ecđiȩ
rpore monendo & ꝑsuadendo. quasi mandendo conuero
Quic qͥd uero ex auctoritate agendũ ẽ: cũ p̃dicto arelatense
epõ agatur. ne p̃termicti possit hoc qđ antiqua patrũ institu¬
ut indocti doceant᷑. infirmi ꝑsuasione roborentur. ꝑuersi
auctoritate corrigantur.
Aut postquã genuerit. post quãtũ tẽpus possit ecłicim in¬
trare. aut etiã ne morte p̃occupetur qđ genuerit : post qđ
dies hoc liceat sacri baptisincitis sacram̃ta ꝑcipere. aut post
quantũ tẽporis huic uir suus possit incarnis copulatione
coniungi. aut si menstrua consu&udine tenetur. aneccłam
intrare ei liceat. aut sacrȩ cõmunionis sacram̃ta ꝑciꝑe. Aut
uir suȩ coniugi ꝑmixtus priꝰquã lauetur aqua. si ecđiam

Expanded text:
anu spicas conterere et manducare . Falcem enim judicii mittere non potes in ea segete quae alteri videtur esse commissa; sed per affectum boni operis, frumenta dominica vitiorum suorum paleis exspolia, et in Ecclesiae corpore monendo et persuadendo quasi mandendo converte. Quidquid vero ex auctoritate agendum est, cum praedicto Arelatense episcopo agatur, ne praetermitti possit hoc, quod antiqua Patrum instituut indocti doceantur, infirmi persuasione roborentur, perversi auctoritate corrigantur. aut postquam genuerit, post quantum tempus possit ecclesiam intrare? aut etiam ne morte praeoccupetur quod genuerit, post quot dies hoc liceat sacri baptismatis sacramenta percipere? aut post quantum temporis huic vir suus possit in carnis copulatione conjungi? aut si menstrua consuetudine tenetur, an ecclesiam intrare ei liceat, aut sacrae communionis sacramenta percipere? aut vir suae conjugi permistus, priusquam lavetur aqua, si ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib palliũ arelatensis ep̃s accepit. quẽ nos priuare
etoritate p̃cepti minime debemꝰ. Si igitur contingucit .u.
fr̃nitas tua ad gallicirũ ꝓuntiã transeat. cũ eodẽ arelatense
epõ deb& agere. qualit siqua sunt in epĩs uitia corrigant᷑.
Quisi forte indisciplinis uigore tepidus existat : tuȩ fr̃ni¬
tatis zelo accendendus ẽ. Cui etiã epłas fecimus . ut cũ tuȩ
pescat. Ipse autẽ ex auctoritate ꝓpriã epõs galliarũ udi¬
care non poteris. sed suadendo. blandiendo bona qͦq: o
pera eoꝵ imitatione monstrando : prauorũ mentes ad
scĩtatis studica reforma quia scriptũ ẽ . inlege. Per alienã
messẽ transiens falcẽ mittere non deb&: sed manu: spicas

Expanded text:
episcopus accepit, quem nos privare auctoritate percepta minime debemus. Si igitur contingat ut fraternitas tua ad Galliarum provincias transeat, cum eodem Arelatensi episcopo debet agere, qualiter si qua sunt in episcopis vitia corrigantur. Qui si forte in disciplinae vigore tepidus existat, tuae fraternitatis zelo accendendus est. Cui etiam epistolas fecimus, ut cum tuae pescatis. Ipse autem auctoritate propria episcopos Galliarum judicare non poteris; sed suadendo, blandiendo, bona quoque tua opera eorum imitationi monstrando, pravorum mentes ad sanctitatis studia reformando, quia scriptum est in lege: Per alienam messem transiens falcem mittere non debet; sed manu spicas
Abbreviated transcription (Latin):
simaco gessit consulatũ. Adhunc pauꝑculȩ brittonum
lamitates explicant. Repellunt barbari ad mare re¬
pellit mare ad barbaros . Int̃ haec oriunt᷑ duo genera
funerũ. aut iugulam᷑ aut mergim᷑. Neq: haec tantũ a gen¬
tes: quicquã auxilii impetrare ab illo qͥuer̃: ut pote qui
grauissimis eo tempore bellis cũ blȩdla & actila regibus
hunorũ erat occupatꝰ. & quam uis anno ante hunc ꝓxi¬
moblȩdla actilȩ fr̃is sui sit interemptꝰ insidiis: act
tamen ipse ad eo intolerabilis rei publicȩ remansit hostis.
ut totã pęne europã. excisis inuasisq ciuitatib atq castelł con¬
roderet: quin et isdem temporib fames constantinopo¬
lim inuasit. Nec mora pestis secuta . ẽ. sed & plurimi eiꝰden
urbis muri : quinquaginta septem cũ turrib corruer̃.
Multis qͦq ciuitatib conlapsis: fames & aerũ pestifer¬

Expanded text:
Symmacho gessit consulatum. Ad hanc pauperculae Brittonum Symmacho gessit consulatum. Ad hanc pauperculae Brittonum lamitates explicant: « Repellunt Barbari ad mare, repellit mare ad Barbaros; inter haec oriuntur duo genera funerum, aut jugulamur, aut mergimur. » Neque haec tamen agentes quicquam ab illo auxilii impetrare quiverunt, utpote qui gravissimis eo tempore bellis cum Blaedla  Al., Bledda, Bleda et Attila regibus Hunnorum erat occupatus. Et quamvis anno ante hunc proximo Bledla Attilae fratris sui sit interemptus insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis conroderet. Quin et iisdem temporibus fames Constantinopolim invasit: nec mora pestis secuta est; sed et plurimi ejusdem urbis muri cum quinquaginta septem turribus corruerunt; multis q
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi & solito confidentiores facti om̃em a quilo narem extre¬
mãq: insulȩ partẽ ꝓ indigenis ad murũ usq capessunt:
Statuit᷑ usq adhaec in edito arcis acies segnis ubi trem̃ti
uncinata hostiũ tela ignaui ꝓpugnatores miserrimȩ de
muris tracti solo allidebant᷑: Quid plura : relictis cuitatib
puseri cues discerpunt᷑ ab hostib: Vnde a mansionib: ac pos¬
sessiunculis suis eiecti : imminens famis periculũ latrocinio ac
ra pacitate mutua tẽperabant. augentes externas domesti¬
cis motib clades: donec om̃is regio totiꝰ cibi sustentaculo
excepto uenandi solatio uacuaret᷑¬
nno dominicȩ incarnationis quad ringentesimo uice¬
simo tercio theodosius unior post honoriũ qua hra¬
gesimus quintꝰ. ab augusto regnũ suscipiens: uiginti & sex
annos tenuit. Cuiꝰ anno imperii octauo : palladius ad
scottos in xp̃m credentes. a pontifice romanȩ eccłiae

Expanded text:
ipsi, et solito confidentiores facti omnem Aquilonalem  Al., Aquilonarem extreipsi, et solito confidentiores facti omnem Aquilonalem  Al., Aquilonarem extremamque insulae partem pro indigenis ad murum usque capessunt. Statuitur ad haec in edito arcies segnis, ubi trementuncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid plura? relictis civitatibusmiseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus clades, donec omnis regio totius cibi sustentaculo, excepto venandi solatio, vacuaretAnno Dominicae Incarnationis quadringentesimo vigesimo tertio, Theodosius Junior post Honorium qugesimus quintus ab Augusto regnum suscipiens viginti et sex annos tenuit; cujus anno imperii octavo Palladius ad Scottos in Christum credentes a pontifice Romanae Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
expeditionib: posse fatigari : ipsos potius monent arma corri¬
pere & certandi cũ bostib: studiũ subire. qui ñ aliã ob causa
quã si ipsi inertiã soluerent : eis possent eẽ fortiores. Quin
etiam qđ & hoc sotus quos derelinquere cogebant᷑ aliqͥd com¬
modi ad laturũ putabant: murũ a mari ad mare recto tram¬
te int̾urbes quȩ ibidem ob metũ hostiũ factȩ fuerant. ubi &
seuerus quondam uallũ fecerat firmo de lapide collocarunt.
octo pedes latũ & duo decĩ altũ. recta ab oriente in occa sum
linea : ut usq hodie intuentib: clarus est. Qui mox condito
exemplaria armorũ. Sed in littore oceani ad meridiem q̃
naues eorũ habebant᷑ : qͥa & inde barbarorũ in ruptio tmebat᷑
turres ꝑ int̃ ualla ad ꝓspectũ maris collocant & uale dicunt
sotiis tanquã ultra ñ reuersuri. Quib: ad sua remeantib
cognita scotti pictiq reditꝰ de negatione : redeunt confestĩ

Expanded text:
expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corriexpeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob causam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter urbes quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt: octo pedes latum et duodecim altum, recta ab Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est: quo mox condito exemplaria armorum. Sed et in litore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim
Abbreviated transcription (Latin):
simi : usq hodie certissima uestigia cernere li.¬
cet. Incipit autẽ duorũ ferme miliũ a monaste¬
rio aehbercurnig. ad occidentẽ in loco qͥ sermone
pictorũ peanfaheł. lingua autẽ anglorũ penneltun
appellat᷑. & tendens contra occidentẽ t̃minat᷑.
uxta urbẽ alcluith. Uerũ priores inimici. ut ro¬
manũ militẽ abisse cõperer̃: mox aduecti na-¬
uibus irrũ punt t̃minos. ceduntq om̃ia quasĩ ma-¬
turã segetem. obuia quȩq metunt. calcant. tan¬
uoce auxiliũ implorantes: ne pęnitus misera pa¬
ia deleret᷑ne nomen romane ꝓuinciȩ qđ apu
eos tandiu claruerat: exterarũ gentiũ improbita¬
te obrutũ uilescen&. Rursũ mutit᷑ legio. quȩ ino-¬
pinata tẽpore autumni adueniens. magnas ho¬
stiũ strages dedit: eosq qui euadere poterant᷑
om̃s trans maria fugauit : qui prius anniuersarias p̃das trans
uere brittonib: non se ultra ob eoꝵ defensionẽ tam laboriosis

Expanded text:
simi usque hodie certissima vestigia cernere lisimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a monasterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem terminatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque metunt, calcant, tranI, flebili voce auxilium implorantes, ne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius anniversarias praedas transmvere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis
Abbreviated transcription (Latin):
estatio¬
nẽ gentiũ. britcones legatos romã mittentes cũ
iectionẽq continuã : dũ modo hostis imminens
longius arceret᷑: ꝓmutebant. Quibus mox legio
destinat᷑ armata. Quae ubi insulã aduecta. &
congressa ẽ. cũ hostibus: magnã eoꝵ multitudi¬
nẽ fternens. cęteros sociorũ finibus expulit.
eosq interĩ a dirissima depressione liberatos:
tata .ẽ. instruere int̃ duo maria trans insul
murũ. qui arcendis hostibus posset. eẽ. presidio.
Sicq: domũ cũ triumphomagno reuersã. ẽ. At
insulani murũ quẽ iussi fuerant non tã lapidi.¬
bus quã cespitibus construentes. ut pote nullũ
tanti operis artificẽ habentes: ad nichilutile
statuunt. Fecer̾ autẽ eũ int̾ duo freta uelsinus.
de quibus diximus maris ꝑ milia passuũ pluri¬
ma. ut ubi aquarũ munitĩo deerat: ibi p̃sidio ualli
fines suos ab hostiũ irruptione defenderent. Cuius
operis ibidem facti. id . ẽ. ualli latissimi & altis¬

Expanded text:
estationem gentium, Brittones legatos Romam cum epistolis jectionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altis
Abbreviated transcription (Latin):
ferro parit̃ & flaminis absumebant᷑ nec erat qui crudeliter
intemptos sepulturȩ trader&. Itaq non nulli demiserandis reliqui
et ꝓcidentes manus hostibus dabant: ꝓaccipiendis alim̃torũ
subsidiis a ternũ subituri seruitiũ si tam̃ non concinuo trucida¬
rent᷑ alii transmnarinas regiones dolentes petebant. alii ꝑstantes
inpatna trepidi pauperẽ uitã in montib: siluis uł rupibus ar¬
dius. suspecta sẽꝑ mente agebant.

Expanded text:
ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiiecti procedentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Arma uertere incipiunt . Et primũ quidẽ annonas sibi eos
affluentius ministrare cogunt. Quȩrentesq occcisionẽ di¬
uortii. ꝓtestantur nisi ꝓfusior sibi alim̃torũ copia daretur.
se cuncta insulȩ loca rupto fȩdere uastaturos. Neq aliqͣnto se¬
gnius minas effectib ꝓsequunt᷑. Si quidẽ ut breuiter dicam :
Accensus manib: paganorũ ignis iustas de scelerib popłidĩ
ultiones expetiit non illiꝰ impar quiquondã achaldȩi
census: hierusolimorũ moenia immo aedificia cuncta consũp¬
sit. Sic enĩ & hic agente impio uictore immo disponente iusto
iudice: ꝓximas quasq ciuitates a grosq depopulans: ab ori¬
entali mari usq ad occidentale nullo ꝓhibente suũ continuauit
incendiũ totũq ꝓpe in sulȩ pereuntis suꝑficiem obtexit Ruebant
aedificia publica simul & priuata. passim sccerdotes inter alta¬
ria trucidabant᷑. Presules cũ popłis sine ullo respectu honoris

Expanded text:
arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta insulae loca rupto foedere vastaturos. Neque aliquando  Al., aliquando segnius minas effectibus prosequuntur: siquidem, ut breviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a Chaldaeis succensus Hierosolymorum moenia, immo  Al., imo et aedificia cuncta consumpsit. Sic enim et hic agente impio victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris
Abbreviated transcription (Latin):
posita contͣ ipsã insulã uectã. Desaxonib idẽ. ea regione
quȩ nũc antiquorũ saxonũ cognominatur : uenere .¬
entales saxones meridiani saxones. occidui saxones.
Porro deanglis. hoc ẽ de illa patria quȩ angulus dicit᷑.
& ab eo tẽpore usq hodie manere desertus int̾ ꝓuintias
lutarũ & saxonũ ꝑhibetur : orientales angli. medi terranei
Angli merci tota nordanhrmbrorũ ꝓgenies idẽ illarũ
gentiũ quȩ ad boreã umbri fluminis inhabitant . Cȩteriq
anglorũ popłi sunt orti. duces fuisse ꝑhibent᷑ eorũ primi
in bello abrittonib hactenus in orientalib cantiȩ partibus
monum̃tũ hab& suo nomine insĩgne. Erant autẽ filii uictgilsi
ergo confluentib certatim in insulã gentiũ memoratarũ ca¬
teruis grandescere popłs cȩpit aduenarũ. ita ut ipsis qͦq qui
eos aduocauerant indigenis eeñt terrori. Tum subito ad tẽpus
foedere cũ pictis. qͦs longus iã bellando pepulerant : in socio

Expanded text:
sulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum primi in bello a Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Victgilsi,ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pepulerant, in socios
Abbreviated transcription (Latin):
babet i medio sui urbem giudi occidentalis sũpra
se hoc .ẽ. ad dexterã sui habet urbem acluith. qua
lingua eoꝵ significat petrã cluith Est enĩ iuxta
fluuiũ nominis illius. Ob harum ergo infestatio

Expanded text:
habet in medio sui urbem Giudi  Al., Guidi, Occidentalis supra habet in medio sui urbem Giudi  Al., Guidi, Occidentalis supra se, hoc est, ad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestatio
Abbreviated transcription (Latin):
quadringentos seꝑtuaginta ex quo gaius uilius
cȩsar eandẽ insulã adut Habitabant autẽ intra
uallũ quȩ seuerũ trans insulã fecisse cõmemoraui¬
riores britanniȩ partes uł eas etiã quȩ ultra brit¬
tanniã sunt insulas. iure dominandi possidebant
x in bratannia in parte britonũ om̃i
armato milite militaribus copus uniuersis
tota floridae iuuentutis a lacritate spoliata.
quȩ tr̃rannoꝵ temeritate abducta. nusquã ultra
domũ redut : predȩ tantũ patuit. ut pote om̃is bel¬
lici usus prorsus ignara. deniq subito duabus
gentibus transmarinis uehement᷑ seuis scottorũ
a circio pictorũ ab aquilone multos stupet gemitq
ꝑannos : Transmarinas autẽ dicimus hasgentes:
non quȩ extra brittanniã essent positȩ sed quȩ a
parte brittonũ erant remotȩ duobus sinibus maris
ab occidentali brittannia terras longe lateq irruĩ¬
put. quãuis ad se inuicẽ ꝑtingere ñ possint Orentalis

Expanded text:
quadringentos septuaginta ex quo Gaius Julius quadringentos septuaginta ex quo Gaius Julius Caesar eandem insulam adiit. Habitabant autem intra vallum quod Severum trans insulam fecisse commemoraviriores Brittaniae partes, vel eas etiam quae ultra Brittaniam sunt insulas jure dominandi possidebantia omni in parte Brittonum, omni armato milite, militaribus copiis universis, tota floridae juventutis alacritate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittonum erant remotae, duobus sinibus maris ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis
Abbreviated transcription (Latin):
theo dosii minoris. loco ab augusto quad ragesimo
quarto ante bienniũ romanȩ irruptionis. quȩ ꝑ
alaricũ regẽ gothorũ facta. ẽ : cũ gentes alanorũ.
sueuorũ. uuandalorũ. multȩq cũ his aliae protri.¬
tis francis transito reno totas ꝑ gallias sȩuirent:
apud brittanias gratianus municeps trrannus cre.¬
atur & occiditur: Huius loco constantinus ex infi.¬
ma militia ꝓpter solã sp̃em nominis sine merito
uirtutis: eligitur. Qui continuo ut in uasit impe¬
rium : in gallias transiit ibi sepe a barbaris incer¬
tis fȩderibus illusus. detrim̃tũ magis rei publicae
fuit. Unde mox iubente honorio constantius comes
in galliã cũ exercitu ꝓfectus: apud arelatẽ ciuita¬
tẽ eũ clausit. cepit. occidit. constantẽq filiũ eius
quẽ ex monacho cȩsarem fecerat. gerontius comes
suus apud uiennã int̾fecit ł racta ẽ. autẽ roma
a gothis anno millesimo centesimo sexagesimo

Expanded text:
Theodosii minore, loco ab Augusto quadragesimo Theodosii minore, loco ab Augusto quadragesimo quarto, ante biennium Romanae inruptionis quae per Alaricum regem Gothorum facta est, cum gentes Alanorum, Suevorum, Vandalorum, multaeque cum his aliae protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saevirent, apud Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia, propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur: qui continuo ut invasit imperium in Gallias transiit; ibi saepe a barbaris incertis foederibus inlusus detrimento magis reipublicae fuit: unde mox jubente Honorio Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, apud Arelatem civitatem eum clausit, cepit, occidit: Constantemque filium ejus quem ex monacho Caesarem fecerat, Gerontius comes suus apud Viennam interfecit. Fracta est autem Roma a Gothis anno millesimo sexagesimo
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo quarto: archadius filius theodosii
britto contra auxiliũ grãe suꝑnȩ uenena suȩ ꝑ¬
diȩ longelateq disꝑsit. utens cõoꝑatore uilian̾o de
campania : quẽ dudũ amissi episcopatus in tẽpe¬
rans cupido exagitabat. Quibus sc̃s augustinius
sicut & cȩteri patres orthodoxi. multis sententia¬
ĩ catholicoꝵ milibus responder̃: nec eoꝵ tam
dementiã corrigere ualebant. sed qđ grauius est
correpta eoꝵ uesania magis augescere contradi¬
cendo. quã fauendo ueritati uoluit emundari qđ
pulchre uersibus eroicis prosper rethor insinuat :¬
ĩ ait: Contra augustinũ narratur serpere quic
scriptor : quẽ dudũ liuor adurit edax . quis caput
obscuris contectũ ut cũq cauernis. tollere humo
miserũ propulit anguiculũ: aut hunc fruge sua
a equorei pauere brittanni. Aut hic cãpano gra-¬
mine corda tumet.
nno ab in carnatione dñi quad ringentesimose¬
ptimo. tenente imperiũ honorio augusto filio

Expanded text:
imo Arcadius filius Theodosii Britto contra auxilium gratiae supernae venena suae perfidiae longe lateque dispersit, utens cooperatore Juliano de Campania, quem dudum amissi episcopatus intemperans cupido exagitabat: quibus sanctus Augustinus sicut et caeteri Patres orthodoxi multis sententiarum catholicarum millibus responderunt, nec eorum tamen dementiam corrigere valebant: sed quod gravius est correpta eorum vesania magis augescere contradicendo quam favendo veritati voluit emundari: quod pulchre versibus heroicis Prosper rhetor insinuat, cum ait: Contra Augustinum narratur serpere quidam Scriptor, quem dudum livor adurit edax. Quis caput obscuris contectum utcunque cavernis Tollere humo miserum propulit anguiculum? Aut hunc fruge sua aequorei pavere Britani, Aut hic Campano gramine corda tumet.Anno ab Incarnatione Domini quadringentesimo septimo, tenente imperium Honorio Augusto filio
Abbreviated transcription (Latin):
ant donan¬
tib brictannis locũ habitationis inter eos ea conditione : ut hi i
ꝓpatriȩ pace & salute contra aduersarios militarent. illi
nilitantib debita stipendia conferrent: Aduenerani
detribus germaniȩ populis fortiorib: idẽ saxonib: an

Expanded text:
nt, donantibus Brittanis, locum habitationis inter eos, ea conditione ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerant autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est, Saxonib
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo octauo martianis cũ ualentiniano qua dra¬
gesimꝰ sextus ab augusto regnũ adeptus septẽ annis tenuit
lunc anglorũ siue saxonũ gens inuitata a rege p̃fato brit¬
tanniã trib: longis nauib: aduehitur & in orientali parte
insulȩ iubente eodẽ rege locũ manendi quasi ꝓpatria pu¬
gnatura re autẽ uera hanc expugnatura suscepit Inito
autẽ certamine cũ hostibus qui ab aquilone a daciem ue¬
nerant uictoriã sup̃sere saxones. Qd ubi domi nunti¬
atũ ẽ. simul & insulȩ fercilitas ac segnitia brittonũ: mit¬
titur confescim illo classis plixior armatorũ ferens
manũ forciorẽ quȩ p̃missȩ adiuncta cohorti: inuincibi¬
lẽ fecit exercitũ. Susceperunt gͦ qui aduenerant donan

Expanded text:
nono, Marcianus cum Valentiniano quadragesimus sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brittonum: mittitur confestim illo classis prolixior armatorum ferens manum fortiorem, quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui advenerunt, donan
Abbreviated transcription (Latin):
Nichi lominus exiciabile ꝑfidiȩ suȩ uirus ut di¬
ximus. ñ solũ orbis totius. sed & insular̃ ecclesis
aspersit
nno ab incarnatione dñi trecentesimo sep¬
tua gesimo septimo. gratianus quad ragesimus
ab augusto: post mortẽ ualentis sex annos impe.¬
riũ tenuit: quãuis iã dudũ antea cũ patruo ualqx¬
te. & cũ ualentiniano fratre regnare. Qui cũ affli¬
ctũ & pęne̾ lapsũ rei publicae statũ uiden& : teo¬
dosiũ hispanũ uirũ restituendȩ rei publicȩ neces¬
sitate apud syrmiũ purpura induit. orientisq &
traciae simul prefecit imperio. Qua tẽpestate :¬
maximus uir quidã strenuus & probus. atq: augũ¬
sto dignus. nisi contra sacram̃ti fidem ꝑ tyrannĩdẽ
emersisset : in brictannia in uitus prope modũ ab
italia transire meditantẽ : dolis circũ uentũ int᷑¬
fecit : fratrẽq ualentinũ augustũ. italia expulit
Ualentinianus in orientẽ refugiens. a theodosio

Expanded text:
nihilominus exitiabile perfidiae suae virus, ut dinihilominus exitiabile perfidiae suae virus, ut diximus, non solum orbis totius, sed et insularum Ecclesiis aspersitAnno ab Incarnatione Domini trecentesimo septuagesimo septimo Gratianus quadragesimus ab Augusto, post mortem Valentis sex annis imperium tenuit; quamvis jamdudum antea cum Patruo Valente, et cum Valentiniano fratre regnaret: qui cum adflictum et pene conlapsum reipublicae statum videret, Theodosium Hispanum virum, restituendae reipublicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio. Qua tempestate Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus propemodum ab Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio
Abbreviated transcription (Latin):
progressi in publicũ fideles xp̃i. qui sẽ tẽpore
discriminis siluis ac desertis abditis ue spelun¬
structas. basilicas scõꝵ martyrũ fundant. constru¬
unt. ꝑficiunt. ac ueluti uictricia signa passim
propalant. dies festos celebrant. sacra mundo
corde atq ore conficiunt. Mansitq hȩc in eccle
s xp̃i quȩ erant in brittannia pax : usq ad ten¬
pora arriani uesaniae. Quȩ corrupto orbe toto.
hanc etiã insulã extra orbem tã longe remotã: ue.¬
neno sui infecit erroris. It hac quasi uia pestilex¬
tiae trans oceanũ patefacta: nec mora om̃is se
ti & nil certi firmiter obtinenti infudit. His tẽpo¬
ribus constantius qui uiuente diocletiano galliã
tinũ filiũ ex concubina helena creatũ: imperator̃e
illiarũ reliquit. Scribit autẽ eutropius. qđ constan¬
tinus inbrittannia creatus imperator. patris in
regnũ sũccesserit. Cuius tẽporib arriana heresis
exorta & innicena sinodo detecta atq: damnata :

Expanded text:
progressi in publicum fideles Christi qui se tempore discriminis silvis ac desertis abditisve spelunstructas, basilicas sanctorum martyrum fundant, construunt, perficiunt, ac veluti vitricia signa passim propalant, dies festos celebrant, sacra mundo corde atque ore conficiunt: mansitque haec in Ecclesiis Christi quae erant in Brittania pax usque ad tempora Arrianae vesaniae, quae corrupto orbe toto, hanc etiam insulam extra orbem tam longe remotam veneno sui infecit erroris: et hac quasi via pestilentiae trans Oceanum patefacta, non mora omnis se ti et nihil certi firmiter obtinenti infudit. His temporibus Constantinus qui vivente Diocletiano Galliam tinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem Galliarum reliquit. Scribit autem Eutropius, quod Constantinus in Brittania creatus imperator, patri in regnum successerit: cujus temporibus Arriana haeresis exorta et in Nicaena synodo detecta atque damnata,
Abbreviated transcription (Latin):
ris grhuus modi facinorib sua colla abiecto leui iugo xp̃i
subdentes Interea subito corruptȩ mentis homines acerba
pestis corripuit : que inbreui tantã eiꝰ multitudinẽ stra¬
iuit: ut ne sepeliendis quidẽ mortuis uiui sufficerent sed
ne morte qͥdẽ suoꝵ nec timore mortis hii qui suꝑ erant a mo¬
te animȩ quet peccando sternebantur : reuocari pote¬
rant Vnde non multo post acrior gentẽ peccatricẽ ul¬
dio diri sceleris secuta ẽ. Initũ ẽ nanq consiliũ quid agen¬
dũ ubi querendũ e&̃ prȩsidiũ ad euitandas uel repellendas
tam feras tãq creberrimcis gentium aquilonaliũ in rupti¬
ones Placuitq: om̃ib cũ suo rege uurtigerno ut saxo¬
nũ gentẽ detransiarinis parctibus in auxiliũ uocarent
bos malũ sicut euidentius rerũ exitus ꝓbauitXUI¬

Expanded text:
risque hujusmodi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, risque hujusmodi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, subdentes. Interea subito corruptae mentis homines acerba pestis corripuit, quae in brevi tantam ejus multitudinem stravit ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent: sed ne morte quidem suorum nec timore mortis, hi qui supererant a morte animae qua peccando sternebantur, revocari poterant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio diri sceleris secuta est. Initum namque est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque creberrimas gentium Aquilonalium  Al., Aquilonariarum inruptiones: placuitque omnibus cum suo rege Vurtigerno ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent:bos malum, sicut evidentius rerum exitus probavit
Abbreviated transcription (Latin):
multos eoꝵ cogit uictas infestis predonib dare manus.
nũ cessabat auxiliũ : de ipsis montib speluncis. ac sal¬
tib continuȩ rebellabant. &tũ primũ inimicis. qui ꝑ
multos annos predas in t̾ra agebant: strages dare cȩ
insulȩ : tunc primũ & de inceps qui euer̃. predas tamer
non nũquã ex inde & contritiones de brittonũ gente
agere n cessarunt. Cessante autem uastatione hostili:
tantis frugũ copiis insula. quantis nulla retro aetas
meminit. affluere cepit: Cũ quibus & luxuria crescere et
hanc continiuo omĩum lues scelerũ comitari accelerauit :
Crudelitas p̃cipue. & odium ueritatis. amorq mendatit
lta ut si quis eorũ mitior. & ueritati aliquaterius ꝓpior
uideretur : in hunc quasi brictaniȩ subuersorẽ omĩu odia
telaq: sine respectu contorquerent᷑ & non solũ hec sȩcu¬
lares uiri. sed etiã ipse grex dnĩ eiusq: pascores egerunt
ebrietati animositati litigio contentioni inuidiȩ cete¬

Expanded text:
multos eorum coegit victas infestis praedonibus dare manus, umanum cessabat auxilium, de ipsis montibus, speluncis ac saltibus continue rebellabant: et tum primum inimicis qui per multos annos praedas in terra agebant, strages dare coepinsulae tunc primum et deinceps quieverunt, praedas tamen nonnunquam exinde et contritiones de Brittonum gente agere non cessarunt. Cessante autem vastatione hostili, tantis frugum copiis insula quantas  Al., quantis nulla retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et luxuria crescere, et hanc continuo omnium lues scelerum comitari adceleravit, crudelitas praecipue, et odium veritatis amorque mendacii, ita ut si quis eorum mitior, et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Brittaniae subversorem, omnium odia telaque sine respectu contorquerentur. Et non solum haec saeculares viri, sed etiam ipse grex Domini ejusque pastores egerunt; ebrietati, animositati, litigio, contentioni, invidiae, caete
Abbreviated transcription (Latin):
gassent: contigit tẽpore qodã eundẽ ceddet redire domũ
ac puenire að ecđiam lindisfarnensẽ: ꝓpter colloquiũ
faniani epĩ. Qui ubi ꝓsperatũ ei opus euangłii conperit: fecit
eũ epm̃ ingentẽ orientaliũ saxonũ. uocatis ad se inministeriũ
ordinationis aliis duob ep̃is. Qui accepto gradu episcopatꝰ.
rediit ad ꝓuintiã. & maiori auctoritate coeptũ opus explens.
minis terio baptitandi adiuuarent. maxime inciuitate quȩ
lingua saxonũ uthanc cestrr appellatur. Sed& illa quȩ tila¬
bur cognominatur. quorũ prior locus ẽ. in ripapente am¬
nis scđs in ripa tamensis . Inquib: collecto examine famulo¬
rũ xpĩ. disciplinã uitȩ regularis inquantũ rudes adhuc
capere poterant. custo dire docuit. Cũꝗ: tẽpore non pauce

Expanded text:
gassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, gassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, ac pervenire ad ecclesiam Lindisfaronensem, propter conloquium nani episcopi; qui ubi prosperatum ei opus Evangelii comperit, fecit eum Episcopum in gentem  Al., gente Orientalium Saxonum, vocatis ad se in ministerium ordinationis aliis duobus episcopis: qui accepto gradu episcopatus, rediit ad provinciam, et majore auctoritate coeptum opus explens, ministerio baptizandi adjuvarent, maxime in civitate quae lingua Saxonum Ythancaestir appellatur. Sed et in illa quae Tilaburg cognominatur: quorum prior locus est in ripa Pentae amnis, secundus in ripa Tamensis: in quibus, collecto examine famulorum Christi, disciplinam vitae regularis, in quantum rudes adhuc capere poterant, custodire docuit. Cumque tempore non pauc
Abbreviated transcription (Latin):
bertõ amicali & quasi fr̃no consilio sȩpe inculcar& : tandẽ
iuuante amicorũ consensu credidit: & facto cũ suis consilio
cũ exortatione fauentib: cunctis & annuentib fidei. bapti¬
tatus ẽ. cũ eis a finano epõ. inuilla regia cuiꝰ supra meminimꝰ
que cognominatur ad murũ. Est enĩ iuxta murũ quo
olim romani britanniã insulã p̃cinxere duodecim
milib passuũ amari orientali secreta Igitur rex sigbtus
a et̾ni regi iã cuus effectus. tẽporalis sui regni sedem peciit
postulans abosuio rege ut aliqͦs sibi doctores daret quigen¬
tẽ suã ad fidẽ xpĩ conuerterent: ac fonte salutari ablue¬
rent. Aalle mittens ad prouintiã mediterraneorũ an¬
glorl̃. elcinauit ad se uirũ dĩ cedd& dato illi socio altero
quodã prb̃o misit p̃dicare uerbũ gentiorientaliũ saxonũ
U̾bi cũ omĩca ꝑ ambulassent & multã dnõ ecłam cononi¬

Expanded text:
bercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem bercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem juvante amicorum consensu credidit, et facto cum suis consilio, cum exhortatione, faventibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in villa regia cujus supra meminimus , quae cognominatur Ad murum. Est enim juxta murum, quo olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, duodecim millibus passuum a mari Orientali secreta. Igitur rex Sigberct aeterni regni jam civis effectus, temporalis sui regni sedem repetiit  Al., petiit, postulans ab Osuiu rege ut aliquos sibi doctores daret, qui gentem suam ad fidem Christi converterent ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad provinciam Mediterraneorum Anglorum, clamavit ad se virum Dei Cedd, et dato illi socio altero quodam presbytero, misit praedicare verbum genti Orientalium Saxonum. Ubi cum omnia perambulantes multam Domino Ecclesiam congre
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore etiã orientales saxones fidẽ quã olim expulso
mellito antistite abiecerant. in stantia regis osui receper̃.
Erat enĩ rex eiusdẽ gentis sigbertꝰ qui post sigbtũ cognom̃to
paruum regnante amicus eiusdẽ osui regis . Quicũ frequent̃
adeũ in puintia nordan hr mnbrorũ ueniret solebat eũ hor¬
tari adintelligendũ deos eẽ non posse qui hominũ ininib:
factiessent : dĩ creandi mciteriã lignũ uł lapidẽ eẽ non possẽ
quorũ recisurȩ uł igni absumerentur. uł inuasa quȩ lib& hu¬
mani usus formarentur. uł certe despectui habita foras pice¬
rentur. & pedib conculcata int̾rã uerterent᷑: dm̃ potius incel¬
ligendũ incuestate in conp̃hensibilem. humcanis oculis inu¬
sibilẽ. omĩpotentem. aeternũ quicelũ & t̃rã & humanũ
genus creass&. regeret & iudicaturꝰ e& orbẽ in equitate. cu
sedes aeterna non in uili & caduco metallo : sed incelis eẽ
sent ꝑcepturi. Haec & huiꝰmodi multa cũ rex osuius regisig¬

Expanded text:
 etiam Orientales Saxones fidem quam olim, expulso Mellito antistite, abjecerant , instantia regis Osuiu receperunt. Erat enim rex ejusdem gentis Sigberct, qui post Sigberctum cognomento Parvum regnavit, amicus ejusdem Osuiu regis, qui cum frequenter ad eum in provinciam Nordanhymbrorum veniret, solebat eum hortari ad intelligendum deos esse non posse qui hominum manibus facti essent; dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni absumerentur, vel in vasa quaelibet humani usus formarentur, vel certe despectui habita foras projicerentur, et pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intelligendum majestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et judicaturus esset orbem in aequitate; cujus sedes aeterna non in vili et caduco metallo, sed in caelis esset sent percepturi. Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu regi Sig
Abbreviated transcription (Latin):
tingit. ut euangeliz ante antistice qui anglorũ linguã ꝑfecte
non nouerat : ipse rex suis ducib ac ministris interpres uerbi
exister&cȩlestis. qͥa nimirũ tã longo exilii sui tẽp̃ore. linguã
p̃diti ministrare construebant᷑. Ergo eccłȩ ꝑ loca confluc¬
bant ad audiendũ uerbũ pontificis gcuidentes. donabant᷑
munere regio possessiones & territoria ad instruendũ mona¬
steria in buebantur p̃ceptorib scoctis paruuli anglorũ.
unacũ maiorib studiis & obseruatione disciplinȩ regularis
Nam monachi erant maxime qͥ ad p̃dicandũ uenerant. Mo¬
nachus ipse ep̃s aidan. ut pote de insula quȩ uocatur hu¬

Expanded text:
tigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte tigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum tam longo exilii sui tempore linguam praediti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae per loca, confluebant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de insula quae vocatur H
Abbreviated transcription (Latin):
re solebat. Hoc et enĩ ordine septẽtrioncilis scottorũ ꝓuintia
& om̃is natio piccorũ illo ad huc tẽpore pascha dominicũae¬
lebrabat. aestimansse in hac obseruatione scĩ ac laude digni
facillime cognoscit. Porro gentesscottorũ quȩ in australibus
hiberniȩ in sule morabantur partib: iã dudũ ad monicionẽ
apłicȩ sedis antisticis pascha canonico ritu obseruare didicer
Uleniente igitur ad se epõ. rex locũ sedis episcopalis in insula lin¬
disfarnensi ubi ipse petebat tribuit. Qui uidelic&e locus acce¬
dente ac recedente reumate . bis qͦtidie instar insulȩ maris cir¬
cũ luitur undis bis renudato littore contiguus t̃re rededitur.¬
atq eius ad monicionib humiliter aclibenter in omĩb au¬
scultans. ecd̃iam xpĩ in regno suo multũ diligenter aedificare
ac dilatare curauit. Ubi pulcherrimo sepe expectaculo con¬

Expanded text:
re solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provincia, re solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provincia, et omnis natio Pictorum illo adhuc tempore Pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac observatione sancti ac laude digni facillime cognoscit. Porro gentes Scottorum, quae in Australibus Hiberniae insulae partibus morabantur, jamdudum ad admonitionem apostolicae sedis antistitis, Pascha canonico ritu observare didicerunt . Venienti  Al., veniente igitur ad se episcopo, rex locum sedis episcopalis in insula Lindisfarnensi, ubi ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore contiguus terrae reddituratque ejus admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecclesiam Christi in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo con
Abbreviated transcription (Latin):
xepone cieo misit hoc insinũ suũ. Et dũ iret cubitũ. oblitus hoc
alicubi deponere. ꝑmisit suo insinu ꝑmanere. At medio noctis
depore cũ euigilaret : sensit nescio quid frigidi suo lateri adace
nũq cepperit ac si nihilumquã tanti laboris ħabucssa ⁊ ma
dem ergo osualđ mox ubi regnũ suscepit . desicłans toctẽ cui pͥ¬
esse coepit gentẽ fidei xpĩcinȩ gratia imbui cuius experimta
picixima in expugnandis barbaris iã ceperat misitadma¬
ibres natuscoctorũ Incerqͦs exulans ipse bciptismatis facram¬
ta cũ his qui secũ erant militib consecutus erat. petens ut sibi
mitteretur antistes cuiꝰ doctrina acministerio gens quã regeba
uirũ. Habentẽq zelũ dĩ quã uis nom plene scđm scientiami
Hãq diem paschȩ dominicũ more suȩ gentis cuiꝰ sepius mentia¬
nẽ fecimus a quarta decima luna usq aduicesimã obserua¬

Expanded text:
reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, numque reperit, ac si nihil unquam tanti languoris habuisset  Adem ergo Osuald, mox ubi regnum suscepit, desiderans totam cui praeesse coepit gentem fidei Christianae gratia imbui, cujus experimenta permaxima in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur antistes, cujus doctrina ac ministerio gens quam regebat is non plene secundum scientiam. Namque diem Paschae dominicum more suae gentis, cujus saepius mentionem fecimus, a quarta decima luna usque ad vicesimam observa
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sacrȩ crucis uexillũ nouus militiȩ doctor dictante fidei deuo¬
tione contra hostẽ immanissimũ pugnciturꝰ statuer&: nũ abre̾ ẽ.
qui nunc usq suꝑ ẽ. ante paucos annosdũ incautius forte noctu
inglacie inceder&. repente corruit. brachiũ contriit. ac gra¬
uissima fractura ipsius coepit molestia fatigari. ita ut ne ad os
quidẽ ad ducere ipsũ brachium ullatenus dolore arcente ualerte.
Quicũ die quadã mane audir& unũ de fr̃ib: ad locũ eiusdẽ scẽ on
cis ascende disposuisse. rogauit ut aliquã sibi partẽ de illo li¬
gno uenerabili rediens afferr&e. crede se dicens quia ꝑ hoc
Sonante dnõ salutẽ posso consequi. ł ecit ille ut rogatus est
&reuersus aduesꝑam sedentib iam admensã fr̃ib: obtulit ei
aliquid deueteri musco quo suꝑficies ligni erat obsita. Qui cũ
sedens admensã non haber&e admanũ ubi oblatũ sibi munus

Expanded text:
hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devohoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est qui nunc usque superest, ante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus
Abbreviated transcription (Latin):
patratȩ. ad indiciũ uidelic& ac memoriã regis. Nam & usq hodie
multi de ipso ligno sacro scẽ crucis astulas exciđe solent. Quas
cũ in aquis miserint eisq languentes homines ac pecudes pota¬
it siue asꝑserint. mox sanitati restituent᷑. Uocatur locus
Qđ certo utiq p̃sagio futurorũ antiqͥtus nom̃ accepit: signifi¬
cans nimirũ qđ ibidẽ cȩleste erigendũ tropheum. cȩlestis incho¬
anda uictoria. cȩlestia usq hodie forent miracula cȩlebran
cinxere britanniã ut supra docuimꝰ. Inquo uidelic& loco con¬
su&udinẽ multo iã tẽpore fecerant fr̃s agustaldensis ecłȩ quȩ
non longe abest. aduenientes omĩ anno pridie quã postea idem
rex osuald occisus ẽ. uigilias ꝓsalute animȩ eiꝰ facere. plurimaq
Nec in merito quic nullũ comperimꝰ fidei xpĩanȩ signũ nulla
eccłci. nullũ altare in tota berniciorũ gente erectũ ẽ. Priusquã

Expanded text:
patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus quod certo utique praesagio futurorum antiquitus nomen accepit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebrandcinxere Brittaniam, ut supra docuimus. In quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaqueNec immerito, quia nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam