comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postiodũ aliquãdiu tołata scđm dispensi¬
tionem. Simul gͦ fuerunt utͣq tempore
illo siue ante passionem siue pꝰ. ab eo qũ
inchoata sunt noua donec pͦmodũ uet̃a
sunt int̾dicta. E inisto medio tempore
qđ fuit baptismus cum circiuncisione ab
inchoatione sua usq ad passionem xp̃c hoe
fuit circumcisio cum baptismo p᷑passionẽ :
ꝓhib̾i. Sicut enim añ passionem ipsa circuici¬
sio instatu suo ad remedium suscipiebatur.
⁊ tñ etiam cc̃ baptisius sine ꝑicdõ salutis nõ
contempnebat᷑ ab hiis quib p̾dicabatur.
ita pꝰ passionem baptismus quasi instatu
suo ꝑcipiebatur adsalutem. ⁊ tñ etiam tunc
circumcisio sine ꝑicło salutis non c̃tempue¬
batur ab hiis quib finis eius nõ dum mani¬
festabatur. Postquam aũ dictum⁊ si curua¬

Expanded text:
postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensapostmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore iinchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione, ab inchoatione sua usque ad passionem Christi; hoc fuit circumcisio cum baptismo post passionemprohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur; et tamen etiam tunc baptismus sine periculo salutis non contemnebatur, ab iis quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus quasi in statu suo percipiebatur ad salutem; et tamen etiam tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum manifestabatur. Postquam autem dictum est. Si cir
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suscipiebatur adiustificationem sinebap¬
tisino. Houissime autẽ nc̃ pꝰ circũcisionẽ
solus baptismus statum ht̃. ⁊ celebratur.
ad salutem sine circumcisione. fuit aũ
tismus ut confirmaretur. Oportuit enui
ut ⁊ illa que finienda erant nequaquam̃
subito uł p̃cipitant̃ s paulatim ⁊ quasicũ
quadam reuerencia dimitterentur. ut ost¬
derentur boua fuisse tempore suo. ⁊ simile
que incipienda erant non subito in auctorita¬
tem assumerentur s cum mora ⁊ grauitade
inchoarentur ne uelud aliena ⁊ pret̃ rem
aliunde in ducta subito putarent᷑. Illa gͥ
dimissa sunt non ꝓiecta ⁊ ista instituta sũt
non usurpata. ut diuini consilũ auctorites
ubiq seruaretur. ⁊ humana causatio ne
diuina oꝑa rep̾hendere auderet ad mone¬
ret᷑. Quamuis gͦ in passione xͥ ꝑ quam con¬
dium: tñ ⁊ pͥus aliquanto tempore ⁊ nona
inchoata sunt ad consuetudinem: ⁊ ueta

Expanded text:
et suscipiebatur ad justificationem sine bapet suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autem tismus ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitanter, sed paulatim et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo. Et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velut aliena et praeter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta; et ista instituta sunt, non usurpata, ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, admoneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam condium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur etiam quando institutum sit sa¬
cramentum baptismi ex quo deinceps licitũ
non fuit illud negligere: qñ illud susciꝑe de¬
bitum fuit. Et sunt quidem suꝑ hoc diuerse
plurium estimationes. Alii dicunt ex eo insti
ad se uenienti modum noue regen̾ationis insi¬
nuans ait. Hisi quis renatus fuerit ex aqua
⁊ sp̃u non pot̃ uid̾e regnum di. Alii dicunt
institutionem baptismi. ex eo cepisse quo
surus discipłos ad p̾dicandum misit dicens.
instutionem baptisini exeo cepisse putant.
quo ioħs in aqua baptiz are cepit p̾dicans
baptizaturum in sp̃u. Alii in passione xp̃i
testamenti sacramenta finem accepisse:
⁊ noui exordium putant. Commodus aũ
uidetur ut dicatnus baptisium pͥus ꝑ ioħ̃em¬
solum ne a consuerudine abhorreret. in usũ
ꝓductum. nouissime aũ qñ inuniuersum
mundum p̃dicatores baptizare missi sunt
gn̾alit̃ institutum. Uidentur aũ hic tria
quedam temꝑa distinguenda. Primũ enĩ
ante baptismum circumcisio sola statũ hũit

Expanded text:
eritur quando institutum sit sacramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium aestimationes. Alii dicunt ex eo institad se venienti modum novae regenerationis insinuans ait: « Nisi quis renatus fuerit ex aquast intrare in regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quosurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, Testamenti sacramenta finem accepisse, et Novi exordium putant. Commodius autem videtur ut dicamus baptismum prius pesolum ne a consuetudine abhorreret in usum productum: novissime autem quando universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem hic tria tempora distinguenda. Primo enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
suo. ⁊ frustra morrui sunt ꝓxp̃o. quia hu¬
morem aque quam iitra corpus habuerũt
non effunderunt. Quis hoc dicat: Ergo
in sanguine baptizatur qui ꝓ xp̃o moritur.
qui ⁊ si sanguinem non fundat ex uuluere
dat uitam que p̃ciosior̾ ⁊ sanguine. Ham
sanguinẽ fundere posset ⁊̃ si uitam ñ dar
⁊ minus eẽt sanguinẽ funde quam urtã
dare. Bñ gͦ sanguinem fundit qui uitã
ponit ꝓ xp̃o ⁊ habet baptisma suum in ur¬
tute sacramenti sine qua sicut sacraine¬
tũ ipsum accłpisse non ꝓdest. ita cum illa
habecur sacramentũ hr̃e non posse ñ noce
Uerum gͦ ÷ quamius ibi dictum non ⁊ quias
ꝓ xp̃o moritur inxͦ baptizatur. Ita inqͥuit
Qui eium dixit. Nisi qͥs renatꝰ.f. ͣs. ñ łi.ĩ e

Expanded text:
suo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia husuo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia humorem aquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior guinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, qui vitam ponit pro Christo, et habet baptisma suum in virtute sacramenti, sive qua sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non eso moritur, in Christo baptizatur. Ita, inquiunQui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit e
Abbreviated transcription (Latin):
sit de illis qui ꝓ xp̃o sanguine esfuso sine sa¬
cramento aquam ab hac uita transierunt
dicere ñ audent eiusmoĩ saluos non eẽ. Et:
cum ostend̾e non possit hoc in eo qđ supra
memoratum ⁊ scriptum eẽ. dicere tñ non
audent qri ibi scriptum nõ ÷ iõ uegandum eẽ.
Qui enun dixit nͥ quis renatꝰ.ẜ.ẽ.is. non¬
uerum ÷ quamus hic scriptum ñ ÷. Hamsi
saluus ÷ qui ꝓpt̃ dm̃ aquam suscipit. quare ñ
multomagis saluus ẽ qui ꝓpt̃ dm̃ sanguiuẽ
fundit : Plus ÷ enim sanguinem dare quam
aquam acciꝑe. Illud enim quod quidam diẽt
ꝓpt̾ea saluos eẽ qui sauguinem fundunt quia
cum sanguine etiam aquam fundũt ⁊ iͣpsa
aqua quam fundt̃ baptisma ꝑcipiunt. quam
sit fruiolum patet. Si enim ꝓpt̃ humorem
aque qui cum sane cruoris de uulneribus
manat baptizati dicunt᷑ qui int̾ficiuntur.
gͦ qui suffocant᷑ uł submergunt᷑ uł alio qu¬
libet gn̾e mortis uͥ sanguis non funditur
occiduntur baptiz ati non sunt insanguas

Expanded text:
anguine effuso sive sacramento aquae ab hac vita transierunt, dicere non audent ejusmodi salvos non esse. Et cum ostendere non possit hoc in eo quod supra memoratum est scriptum esse, dicere tamen non audent, quia ibi scriptum non est, ideo negandum esse. Qui enim dixit: Nisi quis renatus erum est quanquam hic scriptum non est. Nam si salvus est qui propter Deum aquam suscepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃cbaptizat ⁊ peccata dimittit. Ine bapti¬
zans uenturum ⁊ baptizaturũ in spũ p̾dicaũ.
hic baptizans ad remissionem peccatoꝵ sp̃m
infundit. Illic homines baptigͣantur in no¬
mine uenturi. hic homines baptizant᷑ in no
ad effectum idẽ ñ fuit. quia illic sacramen¬
tum solum fuit. s remissio peccatoꝵ non fuit.
hic autem ⁊ sacramenti forma ꝓponit᷑ ⁊ uir¬
tus sacram̃ti parit̾ in remissiõ ẽ peccatoꝵ c̃do

Expanded text:
baptizabat, et peccata dimittit. Ille baptizans venturum, et baptizaturum se Spiritu praedicavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi; hic homines baptizantur in noad effectum, idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit, sed remissio peccatorum non fuit; hic autem et sacramenti forma praeponitur, et virtus sacramenti. Pariter in remissionem peccatorum co
Abbreviated transcription (Latin):
seruit saeramentum iustificationis in lauacro
aque que suauem ht̃ purificationem ꝓpositum.
& sic quidem rõnem reddendam estim amus ꝓ eo
qđ sacramentum circuicisionis mutatum est.
⁊ sacramentũ baptismi iustitutum.

Expanded text:
servit, sacramentum justificationis in lavacro servit, sacramentum justificationis in lavacro aquae, quae suavem habet purificationem propositum est; et sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacramentum baptismi institutum.
Abbreviated transcription (Latin):
modum ineo quod erat quod imꝑfectionis
⁊defectus fuit sͥ cribueret. quod uͦ adbo¬
uitatem spectabat o imputaret. hoc
sͥ uoluerunt nouem partes retente quia
nouenarius signum imꝑfectionis ÷ a dena¬
signum fuit emundationis in decun atiõe.
data ÷ circumcisio ut uirtutem iustifica¬
tionis euidentius demonstraret. quando
dictum ÷ homini ut portionem carnis sue
non quidem suꝑfluam. s illus quod suꝑ¬
fluum erat in homine signum auferret.
ut ꝑ hoc agnosceret quia culpam quã nat᷑a
ꝑ illam partem corꝑis theret: gr̃a ꝑ sacra¬
mentum circumcisionis imͤmundaret. S
quia circumcisio eas cm̃ que foris sunt
uenit post circumcisionem lauacrũ aque
totum purgans. ut ꝑfecta iusticia signa¬
ret᷑. Rursum qr prioris popłi qui sub
tunore seruiebat mundatio laboriosa fu¬
it. ꝓpt̾ea sacramentum rircum cisionis
i carne que dolorem ht̃ illi datum ÷.
nouo aũ popło qui uoluntate ⁊ dilectione

Expanded text:
modum in eo quod erat, quod imperfectionis modum in eo quod erat, quod imperfectionis et defectus fuit, sibi tribueret, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novem partes retentae, quia novenarius signum imperfectionis est, a denasignum fuit emundationis in decimatione, data est circumcisio ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini, ut portionem carnis suae, non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine, signum auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio eas tantum quae foris sunt venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui volu
Abbreviated transcription (Latin):
cisione remissio cantum peccatoꝵ ꝑcipitur.
patrie celestis panditur. cruce xͥ condonat᷑.
ꝓpt̃ eiusmodi rõnem: aliam mutate circũ¬
cisionis causam cõmodiorem fortasse ⁊ ma¬
nifestam magis ꝓponendam putamꝰ. In p̾¬
cedentil ͭ quodã leco cũ de sacramentis tͣcta¬
remus dixumus sacramenta om̃ia signa
quedam eẽ eus que ꝑ illa datur gr̃e spũalis.
Oportere autem ut scđm ꝓcessum temporum
spiritaliũ gr̃arum signa magis semꝑ ac magis
euidentia ac declarantia formarentur. ut cũ
effectu salutis cresceret cognitio u̾itatis. Itaq
sublege naturali pͥmum clata sunt sacram̃ta.
decunationes. sacrificia. ⁊ oblationes. Ut ui
decimatione quide peccatoꝵ remissio. insa¬
crificiis uͦ carnis mortificatio. in oblatione
autem boni oꝑis exibitio signaret᷑. S erat
obscura significatio hec insacramento deci¬
mationis uͥhomo dehiis que possi debat.
partem obtulit. partem retinuit. ut ad hũc

Expanded text:
cisione remissio tantum peccatorum percipitcisione remissio tantum peccatorum percipitpatriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse ejus quae per illa datur gratiae spiritualis. Oportere autem ut secundum processum temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de iis quae possidebat partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ducere potest. Ham illi antiqui patres qui
sacramenti circumcisionis iustificationem ꝑ¬
ceꝑant a ꝑditione quidem seruabantur. s
adgłam regni nonducebantur. donec ueniret
ille qui sanguine fuso riinfeam igneam extin¬
guens aditum paradisi rursum patefaceret.
⁊ credentib inse om̃ib regni celestis ianuam
p̃cedens ipse pͥmus aꝑiret. In hoc gͦ baptismꝰ
amplus confert qr renatos hinc exeunces
statun ad regnum mittit. quod tñ exuircu¬
te sanguinis fusi ipsam aquam scĩficantis
condonatur. Sigͥ quis dicere uelit iecirco cir¬
cuicisionem baptismo mutatam ut in bap¬
cismo ꝑficeretur quod circiucisio implere
non potuit. fortassis uidebitur canuenient̾
illi respondi posse. quia hoc quod amplus.
circiucisionem facere potuisse si illi passio xͥ
in m oꝑationem scĩficationis adiuncta fuis¬
set. Nam inbaptismo quantuiu scł spectat
adiurtutem baptisim similit̾ ut incircum¬

Expanded text:
erducere potest. Nam illi antiqui Perducere potest. Nam illi antiqui Psacramenti circumcisionis justificationem perceperant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circum
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec quidem de eo qͥd sit sacramentum
baptismatis ⁊ de uerbo scĩficante in p̾senti
cramentum. ⁊ quare circumcisio que loco
illius olim posita fuisse putatatuf succedente
baptismo ablata sit uł mucata. Ham si
olim ꝑ circumcisionem similit̃ ut nunc ꝑ bap¬
cismum peccã ⁊ dimittebantur. quid neceẽ
fuit ut ipsa circumcisio succedente bapcis¬
mi sacramento mutaretur: Cur autem
accepta minus ꝓfuisse credatur que negle¬
et a non minus nocuisse affirmatur:
ita olim ꝑ legem dicebat᷑ mascłs cuiꝰ caro
p̃putii cireuicisa nonfu̾it ꝑibit anima illa
de populo suo. Hisi forte in hoc quod illęuͣon
⁊ baptiratus a regno di excludendus dr̃. ille uͦ
qui ñ ÷ cirtumcisus ꝑiturus memorat᷑. quisue¬
lit intellig̾e ꝓpt̾ea baptisinum amplius aliquid
conferre quam cirruincisionem quia circũci¬
sio suscepta aꝑditione tantum potuit libe¬
rare baptismus uͦ renatos etiam ad głam ꝑ¬

Expanded text:
Et haec quidem de eo quid sit sacramentum Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti cramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur.  per legem dicebatur: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo , » nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus, a regno Dei excludendus dicitur, ille vero qui non est circumcisus, periturus memoratur. Quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre, quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero renatos etiam ad gloriam p
Abbreviated transcription (Latin):
pato plenum sit baptismatis sacramentam
⁊ quemadmodum sine fide tͥnitatis mͣtͣrib si¬
mul nominatis imꝑfectum. Sicut enim uͥq
fides urcegra querit᷑. sic eadem fidi uitegri¬
tate manente sine detͥmento salutis sermo
uariatur. Uerumtam̃ eccłiastica c̃suetu¬
do hanc potissunum in baptizando for¬
mam tenere eleg̃. qͣm̃ abipso scĩficatiõis
auctore expͥma institutione seruandam¬
.÷ accepit. Siquis forte querat utrũ in
articło necessitatis sufficere possit ad ple¬
num baptismatis sacramentũ. si fuerit
quis in fide trinitatis sine ꝓlatione u̾boꝵ
baptizatus. uł qr is qui baptizauit loqui ñ
potuit. siue qr obfestinationem uł stuporẽ
imminentis ꝑicłi. siue alia quecumq causa
p̾uentus dum baptizaret locutionis memo
nonfuit. Siquis gͦ forte hoc querat: ego
de hũs que occulta sunt iudicare nolo.
p̃cipue qr nom̃ tͥnitatis hoc ñ audiui. Ubi
⁊ siuera fides fuit confessio tñ fidi ñ fuit.

Expanded text:
pato plenum sit baptismatis sacramentum, pato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Hc̃ considemus utrum quẽ admodũ in xp̃i noĩe
plenum eẽ leginus baptismatis sacramentũ
ita ⁊̃ sc̃o tantum sp̃u nuncupato nichil desit
ad misterii plenitudinem.⁊ rõnem sequam᷑¬
qr ꝰ unum dixerit tͥnit atem sigc᷑auit. Si
xp̃m dicas ⁊ dm̃ patrem aquo u̾nctus⁊ filius
ã nazareth quem unxit d̾s sp̃u scõ. E si
patrem dicas. ⁊ filium eius ⁊ sp̃m oris eius pa¬
rit̾ indicasti. tñ id ⁊̃ corde cõp̾hendas. Q si
ut rõni copuletur auctoritas in spũ qͦ recte
baptizari nosposse scriptura indicat dicen¬
te dño. Uos aut̃ẽ bapti zabimini in sp̃uscõ.
sp̃m baptizati sumus. Unum opus qr unũ
misterium. unum baptisma qr mors una ꝓ
mundo. Unitas gͦ oꝑationis unitas p̾dica¬
tionis que nõ potest seꝑ ari. Hucusq uer¬
ba beati ambrosi qualit̃ de recta bapti¬
zandi forma sentiendum sit manifestã
explanãt. Uides gͦ qualit̃ in fidȩ tͥnita¬
tis solo patre uł filio uł sp̃u scõ nuncu¬

Expanded text:
c consideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Et rationem sequamqui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo unctus est Filius, a NaPatrem dicas, Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehendas. Et si ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini in Spiritu saSpiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sanc
Abbreviated transcription (Latin):
Solent quidam siue curiose siue babtĩmi:¬
studiose inquirere utrum ne aliquis post indic¬
tum ⁊ publice ꝓpositum baptismatis sacramencũ
saluari possit. nͥ actualit̃ ipsum sacrameatum
baptismi ꝑcipiat. Uidentur enim rõnes mani¬
festei eẽ ⁊ habent auctoritates multas. si tñ hr̃e
dicendi sunt qui non intelligunt. Brunũ quia
lia quib quasi astriu uidet᷑. nullo mͦ saluari
posse eum qui hoc sacramentum non habuerit.
quicquid p̾t̾ hoc sacramentum habuerit. Si
fidem ꝑfectam habuerit. si spem. si caritatẽ
habuerit. ⁊̃ si cor contͥcum ⁊ humiliatum ha¬
buerit. qđ d̾s uon despicit. ueram penitenti¬
am de pret̃itis. firmum ꝓpositum de futuris.
quicquid habuerit saluus ẽẽ non potest si hoc
non habuerit. Et hoc totum ita ipsis uidet᷑¬

Expanded text:
Solent quidam sive curiose, sive studiose inquirere, utrum aliquis post indictum et publice propositum baptismatis sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia lia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatum habuerit quod Deus non despicit; veram poenitentiam de praeteritis, firmum propositum de futuris, quidquid habuerit salvus esse non poterit si hoc non habuerit. Et hoc totum ita ipsis videt
Abbreviated transcription (Latin):
ͥ.r.di. amico reuelatum ÷ consilium. qñ uero
quidem gn̾alis institutio facta ÷ que exeo unũ¬
quemque debitorem hũit quo adipsum p̾dicanti¬
b apłis nuntiis u̾bi p̾ceptũ institutionis ꝑuenit.
Qui aũ iuitim longe positi aut ꝓpe in occulto con¬
sticuti ñdũ cognita insticutione diuina forte
ab hac uita subducti sunt hoc de ipsis mͥ senti¬
endum uidetur. quod ⁊ deillis qui ante ipsa
institutionem siue in p̾putio siue in lege fuer̃t.
quia quod illis fecerunt tempora hoc istis oꝑ¬
ata ÷ absentia. Si quis autem ꝑtunax eẽ uelir
⁊ adliuc eiusmõi aliquos in ignotis regionibus
⁊ remotis trarum sedib degere contendat.
qui forte mandatum diuinum de ꝑcipiendo
baptismatis sacramendo non acceꝑint. ego uł
neminem talem ẽẽ uł si forte aliquis ÷ si euis
culpa non obstitisset audire ⁊ scire potuisse
ac debuisse sine cunctatione affirmo. Maxi¬
tatores condempnant᷑. uł auditi ñ sunt ꝓ cul¬

Expanded text:
 amico revelatum est consilium. Quando vero quidem generalis institutio facta est quae ex eo unumquemque debitorem habuit, quod ad ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videtur; quod et de illis qui ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem talem esse, vel si forte aliquis est, si ejus culpa non obstitisset, audire et scire potuisse ac debuisse sine cunctatione affirmo, maxitores condemnatur, vel auditi non sunt pro cul
Abbreviated transcription (Latin):
t̾at circumcisio ad salutem ꝑcipi: sic̃ prius pͦꝗͣ
dactum fuerat. mascłs cuius caro p̾putii circunci¬
sã non fuerit ꝑibit anima illa depopło suo non
potuit circimcisio ab hiis dumraxat quib iniunc¬
ta fuerat sine ꝑicło salutis concempni. Rursum
quemadmodum in pͥncipio baptisinus a ioħe
scđ̾m solum sacramentum dabatur. ut hii qui
baptirandi usum non nouerant erudirent᷑: sic
innouissimo a quib dam fidelib circũcisio dispen¬
satorie scđm solum sacramentum suscipiebatur:
ne hii qui circiuncidi consueuerant scandalizarent᷑.¬
Si gͦ queritur qñ homines obligari ceꝑunt
debito ꝑcipiendi baptismi. hoc ueritati⁊ rõni
consentaneum ẽẽ ꝓbatur. exeo unum quemq
obligari cepisse debito baptismatis suscipiendi
baptizandi. Qui enim nec prius contemptor
consilii nec pꝰ p̾uaricator p̾cepti extitit culpan¬
dus culpandus non fuit. nisi forte quis aut
pͥus aut postea rea ignorans fuisse dicatur. ad

Expanded text:
terat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi consueverant scandalizarentSi ergo quaeritur quando homines obligari coeperunt debito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi,tizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nitate scripsit sic ait. Illi qui negauerunt
se scire sp̃m scm̃ quamu̾is baptizatos se di¬
cerent in ioħis baptismo. baptiz ati sunt
postea. qr ioħs in remissionem peccatoꝵ in
aduenientis iłu non insuo baptizauit nomine.
⁊ ĩo sp̃m nesciebant. qr nec baptismum ii xp̃i
nomine sic ioħes baptirare solebat acceꝑant.

Expanded text:
nitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt nitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctum, quamvis baptizatos se dicerent in Joannis baptismo, baptizati sunt postea: quia Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine: et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare solebat acc
Abbreviated transcription (Latin):
ille p̃cepit cu confiteris. Ille uissit ut noĩe
formã institutiõis diuine. facis quod iussit
ꝓfit̃is quod instituit. S dicis. Ed gͦ: Si quis
forte ꝑ ignorantiam sine c̃scientia erroris
hoꝵ u̾boꝵ formã ñ tenens. tñ cũ plena fide
hõem baptiz aret dicens. baptizo in nomine
pab̾s oĩpotẽtis. siue in nomine fili di. siue in
quod quidem quantum ad exp̃ssionem uocis
a sup̃dicta dicendi forma diu̾sum ẽẽt s quant̃
ad ꝓfessionem u̾itatis non eẽt contrariũ. utrũ
ne uerum baptismatis sacramentum in illo con¬
stare deberet. Pot̾ant fortasse adhanc q̃sti¬
onem tuam soluendam plurume hinic inde
rõnes conduci. ⁊ ostendi qr uͥ eadem fides c̃stat.
diu̾sitas sermonis abipsa dum taxat sinceri¬
tate ⁊ unitate fidi non discrepans nicħ offici¬
at. S in hac parte iusummͥ ÷ auctoritate pociꝰ
quam mea rõne int̾rogationt tue responden¬
dum. Beatus ambrosius in libro quemde tri¬

Expanded text:
ille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomformam institutionis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive in quod quidem quantum ad expressionem vocis a supradicta dicendi forma diversum esset; sed quantum ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Tri
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ noticia ⁊ fides intelligenda ÷ tͥnitatis suf¬
ficiat ad formam sacramenti complendam
⁊ scificationem ꝑficiendam sine uerborum
platione cum sola fide baptirandum immer-¬
gere. Quienim dixit ut infide tͥnitatis hõĩes
baptirarentur: non quid dicatur docuit s
quid credatur ostendit. Quappt̃ ne forte ui
scificatione sacraienti fidi ꝓfessio suꝑuacua
Nam fidesintus ÷ ⁊ latet occulta donec nomina¬
ri incipiat ⁊ uenire in manifestationem. Cunc
quippe nomen eẽ incipit. qñ nominari incipit.
⁊notificari ut cognoscatur. Ssic quidẽ in no¬
tizate. Si tingis ⁊ taces : tingis ⁊ ñ doces. Ha¬
bes baptizate s docete non habes. Crede gͦ ⁊
confitere. loquere ⁊ m̾ge inconfessione lauen¬
tur que mundanda sunt. S forte queris
ipsam ꝓfessionis fidi formam inꝑficiendo
baptisinatis sacram̃to qualem intelligi opor¬
teat. Ad quod b̾uit̃ respondendum puto il¬
gentes mittet tͣdidit dicens. Ite docet̾ .o.¬

Expanded text:
nomen notitia et fides intelligenda est Trinitatis, sufficiet ad formam sacramenti complendam et sanctificationem perficiendam sine verborum prolatione cum sola fide baptizandum immergere. Qui enim dixit ut in fide Trinitatis homines baptizarentur: non quid dicatur docuit, sed quid credatur ostendit. Quapropter ne forte in sanctificatione sacramenti fidei professio supervacua Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur. Et sic quidem in notizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi oporteat. Ad quod breviter respondendum puto, ilgentes mitteret tradidit, dicens: Ite, docete o
Abbreviated transcription (Latin):
dicat: G nomen di in quo nos scĩficari ⁊ salua¬
ri oportet extͣ uocem querere oportet ne forre
si illud insola uoce ponimus: scandalum u̾ita
ille magnum nomen ht̃ in popło. Forte quia
multas silłas ht̃ nom̃ eius iõ magnum ÷ nom̃
euis. G nomen di paruũ ÷ quia duas silłas tm̃
cõplectitur. ⁊ duabus sillabis formatur¬
nomen dĩ. Uides mͦ uͥ sit magnitudo nomi¬
nis dĩ. li enim magnitudo nominis ÷. ibi⁊ ipsũ
nomen considare oportet. Si gͦ magnitudinẽ
nominis magnitudinem fame ⁊ noticie mag¬
nitudinem conuenient̾ intelligimus. nomen

Expanded text:
dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvadicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritaille magnum nomen habet in populo. Forte quia multas syllabas habet nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo nomen Dei parvum est, quia duas syllabas tantum complectitur, et duabus syllabis formatunomen Dei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis Dei. Ubi enim magnitudo nominis est, ibi et ipsum nomen considerare oportet; si ergo magnitudinem nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intel
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uoluisti: Dixisti te baptizare in
dixisa ñ dixisti. Quomͦ gͦ scĩficata est
aqua in nomine quod dictum ñ ÷: Quod.
si putas de in hoc dixisse nomen . p.⁊ f.⁊s. s.
sunt ⁊ trium nomina sunt. non unum nomen.
nec unus nomen q tres unus ñ sunt quam uis
unum sint tres. Ipse non dixit in nominib
saluos fieri oportet. Uelim gͦ ut mͥ ostendas
cipias ⁊ doceri expostules quod sit nom̃ .p: f. s.s.
sequimur. ego diligentiam fiłi tue nequaquã
condempnendam existimo. Quomͦ enim inipso
nomine baptirare possimus si nom̃ ipsum igno¬
ramus: Clamamus cotidie sc̃ĩficetur nomen tu¬
um.⁊ quomͦ in nob̾ scĩficatur si anob̾ ignoratur:
& si uocem sc̃ificari petunꝰ dicat qui pot̃. quomͦ
in uoce saluari rogamus: Ds̃ inquit in nomine
tuo saluum me fac. Sigͥ inuoce salus ⁊ gͦ ca¬
centes uł potius loqui non ualentes saluari
non possunt. qr loqui non possunt. Quis hec

Expanded text:
dicere voluisti? Dixisti te baptizare in dicere voluisti? Dixisti te baptizare in dixisti, non dixisti; quomodo ergo sanctificata est aqua in nomine quod dictum non est? Quod si putas te in hoc dixisse nomen Patris, et Filis: tria nomina sunt et trium nomina sunt, non unum nomen, nec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero non dixit in nominibus, salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostendas cipias et doceri expostules, quod sit nomen Patris, et sequimur, ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vocem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tur que ꝑ uerbum d̃i creata subsistunt.
Ipse dixit ⁊ facta sunt. E uerbum creature
potuit ⁊ ꝑ u̾bum scĩficare non potest: Quib
ꝑ uerbum subsistentiam dedit putas quia
ꝑ ipsum uerbum gr̾am apponere non possit:
Ne gͦ mireris si ꝑuerbum dĩ scĩficatur quod
adremedium salutis institutum ÷ sacramen¬
cum. s forte dicit cogitatio tua Quod ẽ
istud uerbum di: Quod ⁊ hoc nomen pa
oportet.⁊ sonum ad aures humanas ꝓlatũ:
Si uocem aliquam intelligi oportet nomen
trinitatis. ipsam quam aut qualem indel¬
ligi oportet: Si dm̃s quia hec uox d̃s
in nomine isto indelligenda ÷ consequens
÷ ut ubi sonus iste suꝑ aquam scĩficandã
platus non fuerit. sacramentum baptismi
ẽẽ non possit. Quid gͦ: Mersisti homi¬
nem ⁊ dixisti baptiro de in nomine .p. ⁊ f.¬
s.s. E dicis mͥ xp̃ianus ÷ hic homo. bap
innomine tͥnitatis. In quo nomine :
Tum dixisti quia nomen trinitatis est ds.
hoc nomen ego hic non audiui cũ dixisti

Expanded text:
istunt: Ipse dixit et facta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbum Dei? Quod est hoc nomen Patoportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Ps mihi: Christianus est hic homo. Baptin nomine Trinitatis. In quo nomine? Tu mihi dixisti quod nomen Trinitatis est Deus. Hoc nomen ego hic non audivi cum dixisti.
Abbreviated transcription (Latin):
utrum corpus xp̃i illud fuisse credendũ
sit qđ ipse traditori suo ꝑ intuict am bucel¬
lam porrexit. Cum intinxiss inquit iħe
panem dedit uide simonis scariothis. S
ut dicit beatꝰ ans̃. nõ sic putãt quidã¬

Expanded text:
trum corpus Christi illud fuisse credendum sit quod ipse traditori suo per intinctam buccellam porrexit. Cum intinxisset, inquit, Jesus panem, dedit Judae Simonis Iscariotis . Sed, ut dicit beatus Augustinus, non sicut pu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩam olim in diluuio p̃cessit ubiinfigura sal¬
uandoꝵ octo anime ꝑ lignũ saluate sunt.
Similit̃ ⁊ in mari rubro. ubĩ baptisinum.
⁊rubor sanguinẽ p̾ferebat. Suilit̾ in
aqua asꝑsionis cui cinis rufe uitule misce¬
batur que carnem xͥ figurabat. q̃ femineo
sexu designatur ꝑꝑ infirmitatem. rufa
1De confirmatione. ⁊bratur¬

Expanded text:
jam olim in diluvio praecessit, ubi in figura saljam olim in diluvio praecessit, ubi in figura salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa DE CONFIRMATIONE. CA
Abbreviated transcription (Latin):
quadã ⁊ uiolenta atq irrõnabili ꝑtinati a
sine oĩ intentione aut uoluntate oꝑ antiũ
ad effectũ ꝓcedant. Ego filium meum ͭ ad
balueas tułam. Ueni ad aquam. nõ ut bapti¬
zarem: s ut baluearem. Non ut sacramen¬
tum darem s ut sordes abluerẽ uł carnẽ
fouerem. Posui paruulũ meũ in aquã. ⁊
sic̃ dixissẽ inmanducando in bibendo. sic̃
in arando ⁊ seminando siue aliud qđ c̃q
nescio. Qđ succirco baptizatũ putas qr
re. uͥ intentio agendi nulla est. celebrat᷑.
quod in solo elemento aque sacramentum
baptisimi consecrari institutum ÷. qr sola hec
plenam ht̃ ⁊ ꝑfectam mundationem. Alii
liqͦres om̃s aqua purificantur ⁊ si quid alio
quolibet liquore tactum fuerit aqua abluit᷑
ut emundetur. ꝓpt̃ea insola aqua sacram̃¬
tum emundationis constat. sic̃ scriptum ÷
Nisi qͥs renatꝰ fuerit ex aqua.⁊ s. ñ.pͭ.i.r. di.
Saptismi forma de forma baptismi xu

Expanded text:
quadam et violenta atque irrationabili pertinacia quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sesicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque nescio. Quod si idcirco baptizatum putas, qure ubi intentio agendi nulla est. CAP. XIV. Qendum est etiam quod in solo elemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu s
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ag̾e qͥ formã illius inoꝑe habeat
⁊ tũ hoc nolle ag̾e neq intende ut hoc aga¬
tur. s aliud aliquid qđcũq. Ubi gͦ inten¬
tio baptizandi÷ etiã sireuerentia debita
in agendo ñ ⁊ Sacramentum quidẽ ÷ qr oĩno
agitur ⁊ hoc intendit᷑. nec tñ sine culpa agen¬
tis qr quod agitur ⁊ intenditur. non digne
agitur. Ridicłm autẽ om̃ino ÷ ũ ubi uitentio
agendi nulla constat opus eẽ dicatur. ꝑꝑ sp̃em
quandam assimilatam oꝑi non ꝑꝑ hoc assũp¬
tam s forte ꝓuenientem ex alio quoc̃q. Eiꝰ mõi
÷ quod quidam imꝑiti estimant u̾ba illa q̃
ad conficiendam eucharistiam instituta st̃
aquacũq ꝑsona siue in quoc̃q loco ⁊ qualit̃q
intentione suꝑ panẽ ⁊ unum ꝓlata effectũ
consecrationis ⁊ scĩficationis hab̾e quasi sa¬
cramenta di sic institirta sint ut nullam
oꝑandi rõnem admittant. s tumultuosa

Expanded text:
aliquid agere quod formam illius in opere habeat; aliquid agere quod formam illius in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendo non est, sacramentum quidem est, quia omnino agitur, et hoc intenditur; nec tamen sine culpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse dicatur, propter speciem quamdam assimilatam operi, non propter hoc assumptam, sed forte provenientem ex alio quocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ bonus malum dare non potuit. ꝑpt̃
hoc eos qui abhiereticis in nomine tͥnitatis
bap̾tizati sunt cum adunitatem eecłie redeũt
ñ rebaptizare. s uł unttione crismatis uł im¬
positione manus reconciliare catholice antiqͣ
onem uͦ sacri crismatis adingressum catho¬
lice eccłie oriens reformauit. Nam qͥ solũ
sacramentum foris acceꝑunt. intus ꝑimpo¬
sitionem manus sp̃m accipiunt. Placuit
cñ eos qui se baptizatos eos nescuint ⁊ sui
baptismatis testes non hñt sine cunctatioe
baptizare qr itatum dici ñ debet qd factũ
eẽ nescitur. Querit᷑ ⁊ de his qui mimice
id ÷ iocose baptiz antur utrum plenum ⁊
uerum sacramentum baptismi ꝑcipiant.
S sciendum qr aliud÷ aliquid iocose uł luso¬
rie dare siue acciꝑe.⁊ cñ uelle dare aut ac¬
ciꝑe ⁊ hoc omnino intende ut detur ⁊ accipi¬
atur qđ iocose uł dat᷑ uł accipit᷑. aliud aũ

Expanded text:
semper bonus, malum dare non potuit. Propter semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesonem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nescitur. Quaeritur etiam de iis qui mimice, id est jocose baptizantur, utrum verum et plenum sacramentum baptismi percipiant. Sed sciendum quod aliud est aliquid jocose vel lusorie dare, sive accipere; et tamen velle dare aut accipere, et hoc omnino intendere, ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem
Abbreviated transcription (Latin):
monachi cõpatres aut cõmatres facere
ꝓhubentur. Patrini fideiussores sunt ꝓhis
quo s inbaptismo suscepunt ut eos cũ adͥ
legitunam etatem ꝑueneruit aminoneͬnt
fidem rectam ⁊ conu̾sationem bonam custo¬
dire. Ante omnia simbolum ⁊ orõnem dñicam
nipsi teneant ⁊ eis insinuent ꝓ quoꝵ fide
stitutum ÷ ut qui semel baptismi sacramentũ
ꝑcepisse cognoscit᷑: nulla rõne illud tt̃ato acci¬
piat. siue ineccłia siue extra eccłiamhoc ÷¬
suie acatholico siue abheretico. siue deniq
a fideli siue ab infideli cuiuscumq ẽditionis
etatis aut sexus ꝑsona illud acceꝑit. tm̃ modo
scđ̾m rectam catholici baptisinatis formant᷑
acceꝑit. ratum constare debebit. nec ulla
rõne pot̾it it̃ari. Quod enim bonũ accepit.
quare bonum nõ iudicetur ⁊̃ si a bono non
accepit : Non enim illuis erat a quo acce¬
pit uł pocus ꝑ quem accepit qui bonus nõ
fuit. s illius incuius nomine accepit qui

Expanded text:
monachi compatres aut commatres facere monachi compatres aut commatres facere liaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro quorum fide stitutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive extra Eccst a Catholico, sive ab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, aut sexus persona illud acceperit, modo tantum secundum rectam Catholici baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem accepit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit qui
Abbreviated transcription (Latin):
implere doceatur illud eu angłi cum quo dr̃
Sic luceat lux ur̃a coram hominib ut uide¬
lem seruauerit. uit̃ uirgines sapientes cum
sponso celesti adnuptias introibit.
paruulos adbaptismum offerunt ⁊ ꝓ ipsis
spondendo quasi fide uissores ad diñ fiunt.
Hii ꝓpt̃ea patrini uocant᷑ quia regn̾an dos
ad uitam nouam offerunt. ⁊ quodãmͦ auctores
fiunt ipsis reglationis noue. De quib pla¬
cuit patrib ut ꝑ singłos baptizandos pa¬
tͥni singłi ad mitterent᷑. id ÷ unus cm̃ siue uir
siue mulier. ꝓpt̃ea fortassis ne sp̃ualis cognatio
cui reuerentiam exhibere oportebat passum
diffusa inmatͥmonii copula ob ẽẽ potuiss.
S quedam eccłie hanc consuetudinem ñ
seruant. plures ad susceptionẽ paruulorum
adiittentes. Hoc similit̾ sanccitum est
ut alium inbaptismo uł incrismate hoc ẽ
coufirmatione ĩ filiolum non suscipiat qͥ
ipse baptizatus non ÷ uł confirmatꝰ S uec

Expanded text:
implere doceatur illud evangelicum quo dicitur: implere doceatur illud evangelicum quo dicitur: Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videlem servaverit, inter virgines sapientes cum sponso coelesti ad nuptia introibit. cantur qui parvulos ad baptismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
tis abluitur. ⁊ nouum hominem undutus tri¬
duane morti xp̃i consepelit᷑. Sĩc ait apłs:
quicumq in xp̃o baptizati sumus in mortẽ
ipsius baptizati sumus. Consepulti enĩ sumꝰc̃ illo
ꝑbaptismum inmortem ut quomͦ xp̃c resur¬
rexit a mortius ita ⁊ nos in nouitate uite
ambulemus. Triua etiam inmersio tͥna:
cogitationis locutionis ⁊ oꝑationis emun¬
datio. Completis autem baptismi sacram̃¬
tis post quam baptizatus a fonte ascendit
sacro crismate inuertice ungitur. ut
spm̃ xp̃i participando merito deiceps xp̃i¬
anus appellatur choeres regni ⁊ głe sacra
unctione effectus. Exinde traditur xp̃iano
uestis candida ut qui prune natuutatis de¬
corem uetustatis pannis obfuscau̾at habitu
gñationis głe p̃ferat indumentũ. Tegitur
etiam post sacram unctionem eius caput sa¬
cro uelamine ut iutelligat se diademate reg¬
ni ⁊ sacerdotali dignitate potiri. Adultinũ
datur cereus accensus in manu eius. quatinus

Expanded text:
tis abluitur, et novum hominem indutus tritis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut ait Apostolus: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizabaptismum in mortem, ut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungitur, ut spiritum Christi participando merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus