comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie primum pecẽm fuisse negatur.
nec poterit inueniri. Unde talis uolun¬
tas ei aduenerit ut uellet bonum dese¬
rere. qr a semet ip̃o uelle aliquid potuit.
nec a deo quicqͣm preter commodum ⁊
iustum uelle potestatem accepit .d. Ta¬
men cum deseruit uoluisse credendus
est quod fecit .M. Recte hoc diceres si
desinere aliquid eẽt facere. Quia autẽ
ille non uelle cepit. quod prius noluit.
s tantummͦ quod prius uoluit uelle
desiit. non necesse est. ut hoc aut uolẽs
aut nolens fecisse dicatur. Uoluit tñ
aliquid quod uolendo: qr cum isto uel¬
le non potuit desiit istud uelle quod
noluit. Nec ideo illud uoluit. qr istud
uelle desiit. S pocius ideo istud uelle
desiit qr illud uoluit .d. Quare ergo
magis dicitur peccasse in eo quod is¬
tud uelle desiit qͣm in eo quod illud
uelle incepit.M. Quia si hoc uelle nõ
desineret. siue illud siue aliud uolendo
nunqͣm patare potuisset .d. Quid est

Expanded text:
justitiae primum peccatum fuisse negatur; justitiae primum peccatum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo illud voluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
neraretur homo siue ad penam si illũ
desereret. siue ad głam si illum retin̾et.
Et idcuro illi effectum suum .i. iusticiã
in seꝑabiliter ad iuxit. isti uero effectũ
suum .i. commodum sepabilem ꝓposuit.
quatinus homo uel illo solo amisso hu¬
ius et illius effectum ꝑderet. uel illo solo
recento. huius et illius effectum retin̾et.
S homo hoc solum quod potuit fecit.
⁊ qr appetitum uisti sponte dereliquit.
id circo iuste. et iusticiam et cõmodum
ꝑdidit solum appecitum commodi ad
augmentũ infelicitatis retinendo. quia
sicut augmentum gle fuisset in iusticia
ꝑseueranti non posse ab amore habito
boni respicere. ita modo cumulus mise¬
rie est ab appetitu boni non posse. se
qͣmuis illud adipisci nequeat hr̃e cohi¬
bere.d. utrum nolens aut nolens dese¬
ruit homo appetitum iusticie.M. E.i
nolens deseruit uiolentia potuis appel¬
landa est quam culpa. Si aut̃ uoluntas
in eo p̾cessisse dicitur: iam ipsa desertio

Expanded text:
neraretur homo, sive ad poenam si illum neraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem proposuit, quatenus homo vel illo solo amisso hujus et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens deseruit homo appetitum justitiae? M. Si nolens deseruit, violentia potius appellanda est quam culpa; si autem voluntas praecessisse in eo dicitur, jam ipsa desertio
Abbreviated transcription (Latin):
debuisset .d. Quare non horruit mu¬
lier serpentem loquentem sibi. Quia
nouiter creatum officium loquendi
a deo accepisse credebat. d. Quomodo
moderatus appetitus edendi. uana gła o
amor ꝓprie laudis. auaricia immodera¬
tus appetitus hñdi. ꝑ gulam temptauit
cum. dixit comedite. ꝑ uanam głam cũ
dixit. eritis sic̃ dii. ꝑ auariciã cũ dix̾ sciẽtes bo¬
nĩrimalũ. T.uellẽ ut ip̃am radicẽ pecc̃i exp̃li-¬
cares. ⁊ sic̃ demonstrasti michi quo ordine
par̃atum sit. ita etiam quid sit ostend̾es.
.MIn primo homine deus duo posu̾at.
uidelicet appetitum iusti. et appetitum
commodi unum .i. appetitum iusti scd̾m
uoluntatem. alteꝵ .i. appetitum cõmo¬
di scd̃m necessitatem̃. Illum aut̃ ideo uo¬
luntarium ẽẽ constituit. ut in eo homo
ꝓmereretur: siue bene eum retinendo cũ
posset deserere. siue male deserendo cum
posset retinere. Hunc aut̃ necessarium
ꝓpterea ẽẽ uoluit. quatinus in eo remu¬

Expanded text:
debuisset. D. Quare non horruit mudebuisset. D. Quare non horruit mulier serpentem loquentem sibi? M. Quia eum noviter creatum officium loquendi a Deo accepisse credebat. D. Quomodo moderatus appetitus edendi; vana gloria, amor propriae laudis; avaritia immoderatus appetitus habendi. Per gulam tentavit, cum dixit: Comedite. Per vanam gloriam, cum dixit: Eritis sicut dii. Per avaritiam, cum dixit: scientes bonum et malum. D. Vellem ut ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostenderes. M. In primo homine Deus duo posuerat, videlicet appetitum justi et appetitum commodi; unum, id est appetitum justi, secundum voluntatem; alterum, id est appetitum commodi, secundum necessitatem. Illum autem ideo voluntarium esse constituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remu
Abbreviated transcription (Latin):
sum pecci inclinetur .d. Que est ince¬
rior temptacio:m. Motus praue delec¬
tacionis ꝑ quem animus ad peccand̾
impellitur. hec aut̃ difficilius uinci¬
tur. qr interius obpugnans de nostro
contͣ nos roboratur. Propterea diabolꝰ
ueniam non meruit. qr nulla temp¬
tacione peccauit. homo uero qr sola ex¬
teriori temptacione pulsatus cecidit.
tanto grauius plectendus erat. quan¬
to leuiori impulsu fuerat ꝓstratue..
Et tamen qr aliquam in cadendo ut
ita dicam uiolentiam sensit. idcirco a¬
hunc tandem dei gr̃a adueniam erexit.
Nos uero quantum grauiorem in pec¬
cando temptationis uiolentiam pati¬
mur tanto leuiori piaculo ad gr̃am
amissam renouamur . d. Quo ordine
temptatus est homo:M. Diabolus qr
uidit mulierem ut pote infirmiorem.
et minus ratione ugentem facilius
fraude circunueniri posse. primum eã
aggressus ẽ interrogatione uolens ani¬
mum eius elicere. ut ex responsione eiꝰ
colligeret. qualiter eam de cetero alloqui

Expanded text:
sum peccati inclinetur. D. Quae est intesum peccati inclinetur. D. Quae est interior tentatio? M. Motus primae delectationis per quem animus ad peccandum impellitur. Haec autem difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia nulla tentatione peccavit; homo vero qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus crat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam in cadendo, ut ita dicam, violentiam sensit, idcirco hunc tandem Dei gratia ad veniam erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam renovamur. D. Quo ordine tentatus est homo? M. Diabolus, quia vidit mulierem utpote infirmiorem et minus ratione vigentem, facilius fraude circumveniri posse, primum eam aggressus est interrogatione, volens animum ejus elicere ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam contulit. dum ꝑ experientiã
mali etiam bonum quam striste fue¬
rat tenendum agnouit. Itaq nomen
hoc non ex natura quam hũit. s ex
occasione quam prestitit ligno inditũ
esse credendum est.d. Quomodo p̾ua¬
ricatus est homo: M. uidens diabolus
quod homo ꝑ obedientiam illuc ascen¬
deret. unde ip̃e ꝑ superbiam ceciderat
inuidit ei. et qr ꝑ uiolentiam ei noce¬
re non poterat ad fraudem se conuer¬
tit. Ne aut̃ fraus illius si nimis occul¬
taretur caueri omnino non posset. nõ
ꝑmissus est ꝑ aliud animal tempta¬
re nisi ꝑ serpentem. ut naturał astu¬
cia serpentis malictam ꝓderet tempta¬
toris ut ꝑ indumentum quod foriss
erat homo cognosceret quantum euis
qui intus tegebatur uersutiam ca¬
nere debuisset .d. Quomodo temptatꝰ
est homo.M. Exteriori temptatione
tantum .d. Que est exterior tempta¬
cio: M. ꝑ suasio alicuius facta uł sig¬
no uł uerbo. ut ille cui sit ad consen¬

Expanded text:
scientiam contulit, dum per experientiam scientiam contulit, dum per experientiam mali etiam bonum quam stricte fuerat tenendum agnovit. Itaque nomen hoc non ex natura quam habuit, sed ex occasione quam praestitit, ligno inditum esse credendum est. D. Quomodo praevaricatus est homo? M. Videns diabolus quod homo per obedientiam illuc ascenderet unde ipse per superbiam ceciderat, invidit ei, et quia per violentiam ei nocere non poterat, ad fraudem se convertit. Ne autem fraus illius si nimis occultaretur caveri omnino non posset, non permissus est per aliud animal tentare nisi per serpentem, ut naturalis astutia serpentis malitiam proderet tentatoris; ut per indumentum quod foris erat homo cognosceret quantum ejus qui intus regebatur versutiam cavere debuisset. D. Quomodo tentatus est homo? M. Exteriori tentatione tantum. D. Quae est exterior tentatio? M. Suasio alicujus facta vel signo vel verbo ut ille cui fit ad consen
Abbreviated transcription (Latin):
exterior indigentia interiorem ei in¬
digentiam demonstraret d. Ante pec¬
catum fuit mortalis an unmortalis
homo: M. Utrumq potestate neutrũ
necessitate. utrumq postea futurus.
necessitate. neutrum potestate. alteꝵ
prius ꝑ culpam alteꝵ deinde ꝑ gr̃am.
.d. ubi est paradisus.m. Cur queris qd̃
uides: Ad orientem ingressus tuus. hoc
est lignum uite quod conspicis .d. Qua¬
re uocatum est lignũ uite: Quia tał
in eo uirtus est ut eius fructus possit
uitam hominis a morte defectu ⁊ omi
in firmitatis molestia defendere .d. Qd̃
est lignum scientie boni et mali:M.
In quo preuaricatus est adam. d. Qua¬
re sic uocatum est:m. Adam anteqͣm
peccaret bonum et malum et sciuit bo¬
num quidem ⁊ ꝑ scientiam et ꝑ expe¬
rientiam. malum uero ꝑ solam scien¬
tiam. Postquam uero lignum ueti¬
tum tetigit. malum iam etiam ꝑ exꝑi¬
entiam cognoscere cepit. non tamẽ
natura ligni s in obedientia hominis

Expanded text:
exterior indigentia interiorem ei inexterior indigentia interiorem ei indigentiam demonstraret. D. Ante peccatum fuit mortalis an immortalis homo? M. Utrumque potestate, neutrum necessitate; utrumque postea futurus necessitate, neutrum potestate; alterum prius per culpam, alterum deinde per gratiam. D. Ubi est paradisus? M. Cur quaeris quod vides? Ad orientem ingressus tuus, hoc est lignum vitae quod conspicis. D. Quare vocatum est lignum vitae? M. Quia talis in eo virtus est ut ejus fructus possit vitam hominis a mortis et omnis infirmitatis molestia defendere. D. Quod est lignum scientiae boni et mali? M. In quo praevaricatus est Adam. D. Quare sic vocatum est? M. Adam antequam peccaret bonum et malum scivit: bonum quidem et per scientiam et per experientiam, malum vero per solam scientiam. Postquam vero lignum vetitum tetigit, malum tum etiam per experientiam cognoscere coepit; non tamen natura ligni, sed inobedientia hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est obedienti non eẽt. aut si mu¬
taret mandatum ip̃e sibi contrarius
fieret. Oportuit ergo ut de concessione
sumeretur. sic tamen ut ꝑ ip̃m precep¬
tum concessio non mutaretur .i. ut ñ
p̾ceptum naturam corrumperet. S in¬
obedientia preuaricatort non natura no¬
cerer. Cum aut̃ de concessione natura¬
li p̾ceptum discipline formandum fuis¬
set. congruum fuit magis ut scd̃m ꝓ¬
hibitionem hoc fieret. ne diabolus pos¬
set obedientiam calumpniari⁊ in uno
tm̃ non in plurib ne in obedientia
ualeret ab homine excusari. Si igitur
homo in hac obedientia ꝑstitisset post
tempus diffinitum a deo. ad illud sum¬
mum bonum quod in celis ei p̾para¬
tum fuerat sine mortis dolore transfer¬
ri debuerat. qui omni prole sua ĩ con¬
sortio beatoꝵ angłoꝵ eternaliter uictu¬
rus .d. Quare deus indigentiam in
homine ẽẽ uoluit: m. ut inde occasi¬
onem exercitacionis sumeret. et ipsa

Expanded text:
dictum est, obedienti non esset; aut si mudictum est, obedienti non esset; aut si mutaret mandatum, ipse sibi contrarius fieret. Oportuit ergo ut de concessione sumeretur, sic tamen ut per ipsum praeceptum concessio non mutaretur, id est ut non praeceptum naturam corrumperet, sed inobedientia praevaricatori non natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset, congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret, ne diabolus posset obedientiam calumniari; et in uno tantum non in pluribus, ne inobedientia valeret ab homine excusari. Si igitur homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud summum bonum quod in coelis ei praeparatum fuerat, sine mortis dolore transferri debuerat cum omni prole sua in consortio beatorum angelorum aeternaliter victurus. D. Quare Deus indigentiam in homine esse voluit? M. Ut inde occasionem exercitationis sumeret; et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
neccĩa. Prohibitio naturalis fuit dis¬
cretio. ꝑ quam ei inspiratum est que el¬
sent nature sue necessaria. Prohibitio
nuatum est que ẽent noxia. Concessio
discretio eoꝵ que erant media .i. quib
uti et non uti sine incommodo potuis¬
set. Si igitur homo ꝑ naturale precep¬
tum imbutus uegligentiam cauisset.
diuina ꝓuidentia nulla eum uiolen¬
tia opprimi ꝑmiteret. Poterat namꝙ
homo ꝑ preceptum nature conseruare
bonum quod hũit. s ꝑ illud non po¬
tuit bonum quod nec dum habuit
adipisci. Neq enim meritum ẽẽ pote¬
rat homini. si uel uitaret noxia. uel
salubria appeteret. siue ad utrumlibet
mediis uteretur q̃m in his omnib non
tam p̾cipientis affectum quam cõmo¬
dum obedientis attenderet. Itaq ut hõ
aliquid ꝓmereri posset necessarium fu¬
it ut preceptum discipline adderetur.
S hoc neꝙ de preceptione neq de ꝓhi¬
bitione sumi poterat. ne si uel eadem de¬
us prectperet aut ꝓhiberet meritum ut

Expanded text:
nem; praeceptio naturalis fuit discretio per quam ei inspiratum est quae essent naturae suae necessaria; prohibitio nuatum est quae essent noxia; concessio discretio fuit eorum quae erant media, id est quibus uti et non uti sine incommodo potuisset. Si igitur homo per naturale praeceptum imbutus negligentiam cavisset, divina providentia nulla eum violentia opprimi permitteret. Poterat namque homo per praeceptum naturae conservare bonum quod habuit; sed per illud non potuit bonum quod necdum habuit adipisci. Neque enim meritum esse poterat homini si vel vitaret noxia vel salubria appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo aliquid promereri posset, necessarium fuit ut praeceptum disciplinae adderetur, sed hoc neque de praeceptione neque de prohibitione sumi poterat, ne si vel eadem Deus praeciperet aut prohiberet, meritum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm zelo uirtutis excitati in prelio conue¬
nissent tam magna plaga ꝓstrati sũt.
non nulli qui potestate qua ceteris p̾mi¬
nent libere subiectoꝵ culpas arguere uo¬
lunt. et tamen easdem in se culpas imꝓ¬
ba p̾sumptione fouere non desistunt. S
hos tales aliene culpe uindices. ip̃i idem
qui puniendi sunt ꝑimunt. q cum ab¬
ab eis suꝑbe arguuntur. illa manifes¬
te expbrantes uicia ip̃os suos accusatores
reos ostendunt. S filii isrł uictoriam
quam multitudine ñ possunt fletibus
tandem obtinent. q sepe prelati subiecto¬
rum imꝑperiis humiliati discunt pecrã¬
tium animos suꝑba et tumida inuentio¬
ne non irritare. S blanda potius et hu¬
mili ammonitione corrigere. Facile enĩ¬
enim illius increpationi a peccantib re¬
uerentia tribuitur. qui et sua humilit̾
plangere. et aliena pecc̃a miscd̾iter repre¬
hendere non dubitatur. neꝙ tunc audet
perrator se contra uerba arguentis erige¬

Expanded text:
quam zelo virtutis excitati, in praelio convequam zelo virtutis excitati, in praelio convenissent, tam magna plaga prostrati sunt, nonnulli qui potestate qua caeteris praeeminent libere subjectorum culpas arguere volunt; et tamen easdem in se culpas improba praesumptione fovere non desistunt. Sed hos tales alienae culpae vindices ipsi iidem qui puniendi sunt perimunt, quia cum ab eis superbe arguuntur, illa manifeste exprobrantes vitia, ipsos sui accusatores reos ostendunt. Sed filii Israel victoriam, quam multitudine non possunt, fletibus tandem obtinent, quia saepe praelati subjectorum improperiis humiliati, discunt peccantium animos superba et tumida invectione non irritare, sed blanda potius et humili admonitione corrigere. Facile enim illius increpationi a peccantibus reverentia tribuitur qui et sua humiliter plangere et aliena peccata misericorditer reprehendere non dubitatur; neque tunc audet peccator se contra verba arguentis erige
Abbreviated transcription (Latin):
um est habilitas rationalis uolunta¬
tis qua pot̃ uel adiuuante gr̃a ad bo¬
num quod non h̃t aut minus habet
ꝓficere. uel sinente gr̃a a bono quod uł
habet uel hr̃e debet ꝑ semeip̃m defice¬
rẽ. Item libeꝵ arbitrium est in rationa¬
li uoluntate sponta neus appetitus bo¬
ni. qui nec coacto dari. nec inuito au¬
ferri pocest.
emo potest eiusdem culpe socius eẽ
et uindex. Indignũ est enim ut il¬
le de pecco arguere presumat alium. qͥ
nec dum a pecco castigare uoluit semet¬
ip̃m. Scriptum quippe ẽ. Stetit finees
et placauit. Stans et enim ꝓstratos intͤ¬
pitudine fornicationis transfigit. ⁊ deũ
placat. qr sicut dictum est ille solus lau¬
dabiliter in alio peccatum ulciscitur. qͥ
in semet ip̃o ꝑ amorem iusticie erectus.
ad consensum pecc̃i non inclinatur. hĩc
est econtrario quod filii isrł cum scelus
gabaonitaꝵ uindicaturi contra filios ben¬
iamin magis confidentia multitudinis

Expanded text:
um est habilitas rationalis voluntaum est habilitas rationalis voluntatis, qua potest, vel adjuvante gratia, ad bonum quod non habet, aut minus habet proficere; vel sinente gratia justitia a bono quod vel habet vel habere debet, per semetipsam deficere. Item liberum arbitrium est in rationali voluntate spontaneus appetitus boni, qui nec coacto dari, nec invito auferri potest.emo potest ejusdem culpae socius esse et vindex. Indignum est enim ut ille de peccato arguere praesumat alium, qui necdum a peccato castigare voluit semetipsum. Scriptum quippe est: Stetit Phinees et placavit . Stans etenim prostratos in turpitudine fornicationis transfigit, et Deum placat, quia, sicut dictum est, ille solus laudabiliter in alio peccatum ulciscitur qui, in semetipso, per amorem justitiae erectus, ad consensum peccati non inclinatur. Hinc est econtrario quod filii Israel, cum scelus Gabaonitarum vindicaturi contra filios Benjamin, magis confidentia multitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
tatem referendum est. ht enum anima
et exteriorem et int̾iorem mirum. Mu¬
rus exterior est corpus. quo anina clay.¬
ditur. et quodam mͦ incarcerata tenet᷑.
Murus interior est ira naturalis uir¬
tus anime. qua uiciis irasascitur. ⁊ con¬
tra temptamenta munitur.q ad hoc
data est hec uirtus anime. ut ꝑ eam cõ¬
tra uicia se muniat. et cuncta tempta¬
menta qiͣ iacula quedam in imici ꝓpel¬
lat. In teriori muro munita anima oĩa
que carnis sunt si possibile ẽẽt respue¬
re cupit. exteriori aut̃ muro pressa non¬
nunqͣm etiam ad sordes carnalium ille¬
cebraꝵ descendit. S cunc inter murũ
et murum ẽ quando carnem nec in ne¬
cessitate respuit. nec in uoluptate dili¬
git. Non ergo culpa est inter murumri¬
murum ⁊ murum ad colligendas aquas
lacum facere. qr culpa non est temꝑali¬
bus bonis in necessitatib naturam cõ¬
fouere. s culpa est necessitatis loco cupi
ne sibi succedentium. Libex arbitri¬

Expanded text:
tatem referendum est. Habet enim anima tatem referendum est. Habet enim anima et exteriorem et interiorem murum. Murus exterior est corpus, quo anima clauditur, et quodammodo incarcerata tenetur. Murus interior est ira naturalis virtus animae, qua vitiis irascitur, et contra tentamenta munitur, quia ad hoc data est haec virtus animae, ut per eam contra vitia se muniat, et cuncta tentamenta, quasi jacula quaedam, inimici propellat. Interiori muro munita, anima omnia quae carnis sunt, si possibile esset, respuere cupit; exteriori autem muro pressa, nonnunquam etiam ad sordes carnalium illecebrarum descendit. Sed tunc inter murum et murum est, quando carnem nec in necessitate respuit, nec in voluptate diligit. Non ergo culpa est inter muru murum ad colligendas aquas lacum facere, quia culpa non est temporalibus bonis in necessitatibus naturam confovere; sed culpa est necessitatis loco cupidne sibi succedentium. Liberum arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
bibere. s uicium est congregare. qr licet
nob̾ bonis transitoriis uti ad necessitatẽ
s non diligere ad suꝑfluitatẽ. Aquas
enim piscine inferioris congregat qui
temporalia bona non ad usum neces¬
sitatis. s ad expletionem cupiditatis
acumulat. De inceps domus ait ierłm
numerastis. Si ierłm animas dicimꝰ.
domos ierłm non incongrue corꝑa ap¬
pellamus. Domus ergo ierłm nume¬
rare est. considerata multitudine homi¬
num timere de defectu reꝵ computare
sumptus corꝑis. ⁊ non confidere in mag¬
munificentia largitoris. Uñ et post¬
modum subuixit aquas piscine uet̾is
collogistis. ⁊ non respexistis ad eum qͥ
fecit eam. quasi diceret. temꝑalia bona
que transeunt. et ueterascunt auare col¬
ligitis. et datorem eoꝵ et̾num respicere
non uultis. S animas ad ꝑpetuam ui¬
tam creatas temꝑaliter deficere timetis.
Quod aut̃ eif ait. fecistis lacum inter
murum et murum ad eadem cupidi¬

Expanded text:
bibere, sed vitium est congregare, quia licet bibere, sed vitium est congregare, quia licet nobis bonis transitoriis uti ad necessitatem, sed non diligere ad superfluitatem; aquas enim piscinae inferioris congregat qui temporalia bona non ad usum necessitatis, sed ad expletionem cupiditatis accumulat. Deinceps domus, ait, Jerusalem numerastis. Si Jerusalem animas dicimus, domus Jerusalem non incongrue corpora appellamus. Domus ergo Jerusalem numerare est, considerata multitudine hominum, timere de defectu rerum, computare sumptus corporis, et non confidere in munificentia largitoris. Unde et postmodum subjunxit: Aquas piscinae veteris collegistis, et non respexistis ad eum qui fecit eam . Quasi diceret: Temporalia bona quae transeunt et veterascunt, avare colligitis, et Datorem eorum aeternum respicere non vultis; sed animas ad perpetuam vitam creatas temporaliter deficere timetis. Quod autem ait, fecistis lacum inter murum et murum , ad eamdem cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
Mundus enĩ fons est aque oblectam̃ta
mundi. aque ductus sensus nr̃i. pisci¬
na sensualitas nr̃a. Isti quinq dustꝰ
aque quinq porticus sunt in quibus
in ultitudo languentiũ iacet. qr dum
ꝑ quinq sensus corꝑis corruptionem
pecti contrahimus. quasi in quinq
porticib languidi iacemus. S angłs
dñi scd̃m tempus in piscinam descen¬
dit et mouetur aqua. qr dum diuina
aspiratio pecc̃orem intus tangit. ilico
terrore iudicii conturbatur carnalie.
conscientia. Et quicunq post motionẽ
aque in piscinam descenderit. sanus
fit a quacq teneatur infirmitate. qr
diuina gr̃a preuentus pect̃or siuere
se ad penitentiam humiliat. ⁊ scĩam
puram conueniens ante acta mala
districte puniendo diuidicat. dequa¬
libet delicto ueniam consequi meretur.
S iam ip̃a uerba que de hac piscina
supra posuimus inspiciamus. Congre¬
gastis inquit aquas piscine inferioris.
Non est uicium aquas inferioris piscine

Expanded text:
Mundus enim fons est, aquae oblectamenta Mundus enim fons est, aquae oblectamenta mundi, aquaeductus sensus nostri, piscina sensualitas nostra. Isti quinque ductus aquae quinque porticus sunt, in quibus multitudo languentium jacet, quia, dum per quinque sensus corporis corruptionem peccati contrahimus, quasi in quinque porticibus languidi jacemus. Sed angelus Domini secundum tempus in piscinam descendit et movetur aqua , quia dum divina aspiratio peccatorem intus tangit, illico terrore judicii conturbatur carnalis conscientia. Et quicunque post motionem aquae in piscinam descenderit, sanus fit a quacunque teneatur infirmitate, quia divina gratia praeventus peccator, si vere se ad poenitentiam humiliat, et conscientiam puram conveniens anteacta mala districte puniendo dijudicat, de quolibet delicto veniam consequi meretur. Sed jam ipsa verba quae de hac piscina supra posuimus inspiciamus. Congregastis, inquit, aquas piscinae inferioris . Non est vitium aquas inferioris piscinae
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus. quando p̾cepta discimus. pan¬
nos coloramus. qñ precepta implendo
uirtutib animas nr̃as decoramus. Pa-¬
cientia est in rosa. castitas in lilio. cari¬
tas in croco. humilitas in uiola. puri¬
tas in saphiro. Bene autem ꝑ agrum
fullonis transit aque ductus piscine
suꝑioris. Piscina enĩ suꝑior sicut iam
dictum est eminentior uis est mentis
nr̃e .i. ratio. Aque ductus piscine suꝑi¬
oris radius est contemplationis. ꝑ stu¬
dium autem diuine lectionis aperitur
uia cordi nr̃o usq ad contemplandũ
lumen diuinitatis ut illinc quasi de
fonte uite aque sp̃ualium donoꝵ des¬
cendant ꝑ radium contemplationie.
ad irrigandum et implendum sinũ
mentis nr̃e. Piscina inferior est infe¬
rior uis anime. hoc est sensualitas. hec
ht̃ quinq aque ductus quinq sensus
corꝑis. ꝑ quos oblectamenta huiꝰ mun¬
di influunt. quasi aque quedam ad re-¬
plendum appetitum nr̃e carnalitatis.

Expanded text:
ligimus, quando praecepta discimus; panligimus, quando praecepta discimus; pannos coloramus, quando praecepta implendo virtutibus animas nostras decoramus. Patientia est in rosa, castitas in lilio, charitas in croco, humilitas in viola, puritas in saphiro. Bene autem per agrum fullonis transit aquaeductus piscinae superioris; piscina enim superior, sicut jam dictum est, eminentior vis est mentis nostrae id est ratio. Aquaeductus piscinae superioris radius est contemplationis. Per studium autem divinae lectionis aperitur via cordi nostro usque ad contemplandum lumen divinitatis, ut illinc, quasi de fonte, aquae vinae spiritualium donorum descendant per radium contemplationis ad irrigandum et implendum sinum mentis nostrae. Piscina inferior est inferior vis animae, hoc est sensualitas. Haec habet quinque aquaeductus, quinque sensus corporis, per quos oblectamenta hujus mundi influunt, quasi aquae quaedam ad replendum appetitum nostrae carnalitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
lo est xp̃c qui pannos suos calcat. quia
electos suos ꝑ tribulationem emundat.
ut eos suꝑ niuem dealbatos sibi uestim̃¬
tum faciat. Cumb fullonis est ista con¬
uallis lacrimaꝵ presens scił mundus in
quo ad conculcandum ꝓiecti sumus. S
dum calcamur unimur et mundamur.
qr p̾ssura tribulationis et caritatem ac¬
cendit. et culpam abluit. Iste est fullo
qui illa angelica uestimenta fecerat. de
quib dictum est qr candida erant sicut
nix. qualia non pot̃ fullo facere suꝑ ter¬
ram. S hoc fullo celestis p̾ualet. quod¬
fullo terrenus facere non potest. Igitur
fullo iste agrum h̃t. ibi flores inueni¬
untur optimi ad colerandos pannos.
Ager est sacra scriptura ubi pascunt᷑
animalia dei in qua inueniuntur di¬
uersaꝵ precepta uirtutum quasi flores
quidam ad decorandas animas. et cardi
quoq corruptionum ad depeccenda suꝑ¬
flua. In hoc agro currimus quando di¬
uinam scripturam legimus. flores col¬

Expanded text:
lo est Christus, qui pannos suos calcat, quia lo est Christus, qui pannos suos calcat, quia electos suos per tribulationem emundat, ut eos super nivem dealbatos sibi vestimentum faciat. Civibus fullonis est ista convallis lacrymarum, praesens scilicet mundus in quem ad conculcandum projecti sumus; sed dum calcamur, unimur et mundamur, quia pressura tribulationis et charitate accendit et culpam abluit. Iste est fullo qui illa evangelica vestimenta fecerat, de quibus dictum est quod candida erant sicut nix, qualia non potest fullo facere super terram . Sed hoc fullo coelestis praevalet quodfullo terrenus facere non potest. Igitur fullo iste agrum habet, ubi flores inveniuntur optimi ad colorandos pannos. Ager est sacra Scriptura, ubi pascuntur animalia Dei, in qua inveniuntur diversarum praecepta virtutum, quasi flores quidam ad decorandas animas, et cardui quoque corruptionum ad depectenda superflua. In hoc agro currimus, quando divinam Scripturam legimus; flores col
Abbreviated transcription (Latin):
tis nasci uideatur. que certe non leui aut
transitoria consideratione discucienda sc̃.¬
anima ierłm dicitur. qr ipsa inte¬
riori oculo mundi cordis ueram pacem
.i. deum contemplatur. In hac ierłm due
piscine sunt una superior et una infe¬
rior que utreq in ysaia commemoran¬
tur. uade inquit dñs ad ysaiam in oc¬
cursum achar. tu et qui relictus ẽ filius
tiuis iasub. ad aque ductum piscine su¬
ꝑioris in agro fullonis. De inferiori pisci¬
na postea sic ait. Congregastis inquit
aquas piscine inferioris. et domos ierłm
numerastis. et fecistis lacum int̾ murũ
et murum. et aquas piscine ueteris col¬
legistis. et non respexistis ad eum qui fec̃
eam. Si ergo ierłm est anima due na¬
ture anime sunt due piscine. Suꝑior
piscina est ratio. ꝑ quam compͥhendit
celestia. Inferior piscina est sensualitas.
ꝑ quam affectat t̾rena. Suꝑior piscina
aque ductum ht̃ in agro fullonis. ful¬

Expanded text:
tis nasci videatur quae certe non levi aut tis nasci videatur quae certe non levi aut transitoria consideratione discutienda sanima Jerusalem dicitur, quia ipsa interiori oculo mundi cordis veram pacem, id est Deum contemplatur. In hac Jerusalem duae piscinae sunt, una superior, et una inferior: quae utraeque in Isaia commemorantur. Vade, inquit Dominus ad Isaiam, in occursum Achaz, tu et qui relictus est filius tuus Iasub, ad aquaeductum piscinae superioris in agro fullonis . De inferior piscina postea sic ait: Congregastis, inquit, aquas piscinae inferioris, et domos Jerusalem numerastis, et fecistis locum inter murum et murum, et aquas piscinae veteris collegistis, et non respexistis ad eum qui fecit eam . Si ergo Jerusalem est anima, duae naturae animae sunt duae piscinae: Superior piscina est ratio, per quam comprehendit coelestia. Inferior piscina est sensualitas, per quam affectat terrena. Superior piscina aquaeductum habet in agro fullonis. Ful
Abbreviated transcription (Latin):
et custodiet hec. et intelliget miscłias
domini: Nunquid enim ideo suꝑfluo
fc̃m est quod factum ẽ. qr deus ab irato
in propicium mutatus non est qui suis
nunqͣm ꝓpitius non ẽ: Absit. S ne¬
cesse est sic fieri qr aliter reatus nostri sce.¬
leris non potest expiari. S necesse est¬
deus hoc etiam quod dare desiderat a se
precipit postulari. S necesse est sic fieri.
qr et si in deo scd̾m ꝓpositum erga nos
ira non fuerat. in nob̾ tamen scd̾m rea¬
tum ira manẽbat. que cum debita sa¬
tisfactione soluitur ut ita dicam ñ deus
homini. s homo deo reconciliatur. De
peccatis aut̃ utrum redeant. uel non ex
quo semel dimissa fuerint. ego int̾im
ñ asserendum iudico s uerendum
Quid tamen si sit uel non sit qua ius¬
ticia fiat uel non fiat alterius tracta¬
tus oꝑam expectat. eo precipue quod
quedam diuinaꝵ scripturaꝵ testimo¬
nia de hac re ambigue edita leguntur.
ita etiam ut non nicħ ex eis absurdita¬

Expanded text:
et custodiet haec et intelliget misericordias et custodiet haec et intelliget misericordias Domini? Nunquid enim ideo superfluo factum est quod factum est; quia Deus ab irato in propitium non mutatus est, qui suis nunquam propitius non est, absit! Sed necesse est sic fieri, quia aliter reatus nostri sceleris non potest expiari. Necesse estDeus hoc etiam quod dare desiderat, a se praecepit postulari. Necesse est ergo sic fieri; quia, etsi in Deo secundum propositum erga nos ira non fuerat, in nobis tamen secundum reatum ira manebat, quae dum debita satisfactione solvitur, ut ita dicam, non Deus homini, sed homo reconciliatur. De peccatis autem utrum redeant an non, ex quo semel dimissa fuerint, ego interim non afferendum judico, sed verendum. Quod tamen si sit vel non sit; qua justitia fiat vel non fiat alterius tractatus operam exspectat, eo praecipue quod quaedam divinarum Scripturarum testimonia de hac re ambigue edita leguntur ita etiam ut ex eis non nihil absurdita
Abbreviated transcription (Latin):
afflictus humiliari diceret. S illo in
contumatia sua ꝑsistente. quadam se¬
creta dispensatione consilii a patre mat̾
mititur. ut non quasi a patre missa s
quasi mat̾na ꝑ se pietate ducta ueniẽs
muliebri lenitate obstin atum de mul¬
ceat. contumacem ad humilitate flectat.
uehementer patrem iratum nunciet. s
tam̃ interuenturam spondeat. ueniã
promittat. consilium salutis suggerat.
intercessores querere suadeat. non nisi
magnis p̾cib patrem placari posse di
cat. Causam tamen rei se suscepturam
asserat.⁊ ad bonum finem rem omnẽ
se ꝑducturam ꝓmittat. uidete queso
si ñ ita causa nr̃a agitur. Peccantem
filium deus pater quasi iratus expulit.
fortassis nunquam iratus fuit. S qr
humana infirmitas ꝑ se de lapsu sur¬
gere non ualet. ad cor pecc̃oris mater gͣ¬
tia mittitur. Sacerdos intertessor que¬
ritur ut deus qui iratus ñ fuerat com¬
placetur: Quid dicam: Quis sapiene.

Expanded text:
afflictus humiliari disceret. Sed illo in afflictus humiliari disceret. Sed illo in contumacia sua persistente quadam secreta dispensatione consilii, a patre mater mittitur, ut non quasi a patre missa, sed quasi materna per se pietate ducta veniens muliebri levitate obstinatum demulceat, contumacem ad humilitatem flectat, vehementer patrem iratum nuntiet, se tamen interventuram spondeat, veniam promittat, consilium salutis suggerat, intercessores quaerere suadeat, non nisi magnis precibus patrem placari pcat; causam tamen rei se suscepturam asserat, et ad bonum finem rem omnem se perducturam promittat. Videte, quaeso, si non ita causa nostra agitur. Peccantem Filium Deus Pater quasi expulit iratus, suae fortassis nunquam iratus fuit. Sed quia infirmitas humana per se de lapsu surgere non valet, ad cor peccatoris mater gratia mittitur, sacerdos intercessor quaeritur, ut Deus qui iratus non fuerat, complacetur. Quid dicam? Quis sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
luit humiliter astare creatori ut in ħ
etiam facto quodammͦ ad deum clamet.
et dicat. uide dñe et considera. et at¬
tende quid facio. Scio quidem dũe ⁊ fa¬
teor qr tͥ subici nolle dampnabilis fuit
elatio. s iam pp̃ te coram homine ꝓst̾¬
ni non sit queso despicabilis deuotio.
Magnum est quod abstuli. nec parũ
est quod reddo. O quam suauis et io¬
cunda dei nr̃i miseratio. totum bonũ
nr̃m ipse in nobis oꝑatur. et uelut p̃r
alludens in filiis sic totum facit. ut qiͣ
nich facere uideatur. Ecte peccor conpun¬
ctus gemit suspirat. lacrimat᷑ confi¬
tetur reatum suum. postulat ueniam
flagitat mĩam. et hoc totum quasi
ex homine ẽẽ creditur. Sed quis queso
hoc facit nisi ille qui intus presidet ⁊
cor hominis ad hoc faciendum mouet.
Obsecro ut non sit onerosum si breue qͦil¬
dam huius rei exemplum ꝓposuero. Pa¬
ter quidam contumacem filium qua¬
si cum magno furore expulit ut ita

Expanded text:
militer noluit astare Creatori, ut in hoc militer noluit astare Creatori, ut in hoc etiam facto quodammodo ad Deum clamet et dicat: Vide, Domine, et considera et attende quid facio. Scio quidem, Domine, et fateor quod tibi subjici nolle damnabilis fuit elatio; sed jam propter te coram homine prosterni non sit quaeso despicabilis devotio. Magnum est quod abstuli, nec parum est quod reddo. O quam suavis et jucunda Dei nostri miseratio! Totum bonum nostrum ipse in nobis operatur, et velut pater alludens in filiis sic totum facit ut quasi nihil facere videatur. Ecce peccator compunctus gemit, suspirat, lacrymatur, confitetur reatum suum, postulat veniam, flagitat misericordiam; et hoc totum quasi ex homine esse creditur. Sed quis, quaeso, hoc facit nisi ille qui intus praesidet, et cor hominis ad hoc faciendum movet? Obsecro ut non sit onerosum si breve quoddam hujus rei exemplum proposuero. Pater quidam contumacem filium quasi cum magno furore expulit, ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
ri. nequaquam sequit᷑ effectus curati¬
onis. Quia ergo ꝑ suꝑbiam omne pec¬
catum geritur: necesse est ut ꝑ humili¬
tatem omnis pacientia condiatur. qͣ¬
tinus inobedientiam obedientiam frã¬
gat. et elationis tumorem humilitatis
deuotio pͥmat. Conueniens ergo ual¬
De est. ut nos qui peccando deo contumas¬
ces fuimus penitendo hominib eciam
seruis dei simplices simus. ⁊ homo qui
ad dei grãm conuersandam mediatore
non eguit iam eam recuꝑare non nisi
ꝑ hominem mediatorem possit. Nam ⁊
hoc salub̾rimum est parc̃ori ut discat ꝙͣ
longe peccando a deo recesserit. cum tam
difficiliter penitendo ad deum redit. qr
et cautior de riliquo efficitur: tum nõ
sine graui labore penitenti aditus in¬
dulgentie aperitur. Gemat ergo pect̃or
et suspiret. et anxius ꝓ pecc̃o suo time¬
at et ex pauescat. sollicitus discurrat.
auxiliatores et intercessores querat. ꝓ¬
sternat se humiliter homini qui no¬

Expanded text:
ri; nequaquam sequitur effectus curatiri; nequaquam sequitur effectus curationis. Quia ergo per superbiam omne peccatum geritur, necesse est, ut per humilitatem omnis poenitentia condiatur, quatenus inobedientiam obedientia frangat, et elationis tumorem humilitatis devotio premat. Conveniens ergo valde est ut nos qui peccando Deo contumaces fuimus poenitendo hominibus etiam servis Dei supplices simus, et homo qui ad Dei gratiam conservandam mediatorem non eguit, jam eam recuperare non nisi per hominem mediatorem possit. Nam et hoc saluberrimum est peccatori ut discat quam longe peccando a Deo recesserit, cum tam difficulter poenitendo ad Deum redit; quia et cautior de reliquo efficitur, cum non sine gravi labore poenitendi, aditus indulgentiae aperitur. Gemat ergo peccator et suspiret, et anxius pro peccato suo timeat et expavescat, sollicitus discurrat, auxiliatores et intercessores quaerat, prosternat se humiliter homini, qui hu
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis a nob̾ ligari meruerit. apud
me solutus ẽẽ non posset. et quisquis
a nobis solui meruerit. iam apd̾ me
ligatus non sit. Audiant hominee⁊¬
et intelligant peccatores. quos presidiũ
eis a deo conceditur. quod rursum iudi¬
cium p̾paratur. fortassis d̾m nec dum
interpellare p̾sumunt. hñt homines
sacerdotes uice dei fungentes. cum qͥb
interim causam suam sine ꝑiculo age¬
re possunt. Ament int̾cessores. et tune¬
ant iudices. S fortassis iteꝵ querat as
quod opus sit deo ad soluenda pecrata
hominum. homines cooꝑatores quere¬
re quasi ꝑ se quod ualuerit non uale¬
at adimplere. S certissime scire debe¬
mus quod in abolendis patis nequaꝙͣ
deo humana cooꝑatio suffragetiur. Ideo
tamen hominem cooꝑatorem fieri. qr
salus petc̃oris eo modo competentius.
ꝑficitur. Quid enim pect̾a nisi pla¬
ge quedam sunt. et quid est peniten¬
tia nisi medicina: Et scimus quod
in sanandis uulnerib carnis nisi cõ¬
gruum adhibeatur remedium dolo¬

Expanded text:
quisquis a vobis ligari meruerit, apud me solutus esse non possit, et quisquis a vobis solvi meruerit jam apud me ligatus non sit. Audiant homines, intelligant peccatores quod praesidium eis a Deo conceditur, quod rursum judicium praeparatur. Fortassis Deum necdum interpellare praesumunt, habent homines sacerdotes vice Dei fungentes, cum quibus interim causam suam sine periculo agere possunt. Ament intercessores et timeant judices. Sed fortassis iterum quaerit aliquis quid opus sit, Deo ad solvenda peccata hominum, homines cooperatores quaerere quasi per se quod voluerit non valeat adimplere. Sed certissime scire debemus quod in abolendis peccatis nequaquam Deo humana cooperatio suffragatur. Ideo tamen hominem cooperatorem fieri; quia salus peccatoris eo modo competentius perficitur. Quid enim peccata nisi plagae quaedam sunt; et quid est poenitentia nisi medicina? Et scimus quod in sanandis vulneribus carnis nisi congruum adhibeatur remedium dolo
Abbreviated transcription (Latin):
equuntur agnũ
quocq̃ ierit. Agnus ꝑ humilita¬
tem et uirguutatem uenit ad no.
Phumilitatem et uͥginitatem preces¬
sit nos. De humili enim et uirgine na¬
tus est uirgo ip̃e et humilis. humili¬
tas uirginis. et uirginitas humilis
uia est qua uenit. Nos ergo uenire ñ
possumus qua uenit. sequi tñ possu¬
mus quo iuit.qr si habere non possumus
parentes uirgines. uirgines ꝑmanere
non ꝓhibemur. Qui uirgo est et hũi¬
lis non est. siue qui humilis ẽ ⁊ uirgo
non ẽ. sequitur agnum. s non quoc̃ꝙ
ierit. Solus ille agnum sequitur quo¬
cunq ierit qui cum humilitate uͥgi¬
nitatem. ⁊ cum uirginitate humilita¬
tem custodit. Sane ex duob imꝑfetis
melius est agnum sola humilitate qͣm
sola uirginitate sequi.q humilitas
sine uirginitate saluare hominẽ pot̃.
uirginitas sine humilitate ñ potest.

Expanded text:
equuntur Agnum quocunque ierit . Agnus per humilitatem et virginitatem venit ad nos; per humilitatem et virginitatem praecessit nos. De humili enim et Virgine natus est virgo ipse et humilis. Humilitas Virginis et virginitas humilis via est qua venit. Nos ergo venire non possumus qua venit; sequi tamen possumus quo ivit, quia si habere non possumus parentes virgines, virgines permanere non prohibemur. Qui virgo est et humilis non est, sive qui humilis est et virgo non est, sequitur Agnum, sed non quocunque ierit. Solus ille Agnum sequitur quocunque ierit, qui cum humilitate virginitatem, et cum virginitate humilitatem custodit. Sane ex duobus imperfectis melius est Agnum sola humilitate quam sola virginitate sequi, quia humilitas sine virginitate salvare hominem potest, virginitas sine humilitate non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
pellebat. Illi ergo quoꝵ uicioꝵ affecti¬
bus magis corrupta est facilius cadt.
laboriosuis resurgunt. et tamen si se
a pecco custodierint plus merentur. si
patau̾int citius ueniam consecuntur.
Qui aut̃ fortioris nature sunt tardius
cadunt. citiuꝰ resurgunt. et idcirco si

Expanded text:
pellebat. Illi ergo quorum vitiorum affectipellebat. Illi ergo quorum vitiorum affectibus magis corrupta est natura, facilius cadunt, laboriosius resurgunt; et tamen, si se a peccato custodierint, plus merentur; si peccaverint, citius veniam consequuntur. Qui autem fortioris sunt naturae tardius cadunt, citiusque resurgunt; et idcirco, si
Abbreviated transcription (Latin):
est uirtus in mente. Et quod est sa¬
num in corꝑe. hoc est
iusticia in mente. Quod uero est egro¬
tatiuum in corpore. hoc est uicum in
mente. Et quod est egrotum in corꝑe.
hoc est pec̃cm in mente. Non ergo om̃is
qui uirtutem aliqͣm habet. s qui iusti¬
ciam facit uistus est. neq om̃is qui u¬
cium aliquod ht̃. s qui peccatum fac̃
peccor est. Nam iusti etiam qͣmuis nolen¬
tes aliquando punctiones uicioꝵ senci¬
unt ex infirmitate carnis quam corru¬
ptibilem portant. s qr se eis ꝑ consen¬
sum non incliuant. motus ip̃e qui ex
uicio corruptionis oritur ꝓ pecc̃o senti¬
entib nec consentientib non imputa¬
tur. Est ergo illic uitium. et tam̃ per¬
catum non est. Sunt iterum multi qͦꝵ
natura ñ adeo passionib uicioꝵ affec¬
ta est. qui tamen sepe ꝑ negligentiam
in pect̾a incidunt. quos quidem tanto
maior peccantes reatus obligat. quanto
minor ad peccandum eos necessitas im¬

Expanded text:
est virtus in mente. Et quod est saest virtus in mente. Et quod est sanum in corpore, hoc est justitia in mente. Quod vero aegrotativum in corpore, hoc est vitium in mente. Et quod est aegrotum in corpore, hoc est peccatum in mente. Non ergo omnis qui virtutem aliquam habet, sed qui justitiam facit justus est, neque omnis, qui vitium aliquod habet, sed qui peccatum facit, peccator est. Nam justi etiam, quamvis nolentes, aliquando punctiones vitiorum sentiunt ex infirmitate carnis quam corruptibilem portant; sed quia se eis per consensum non inclinant, motus ipse, qui ex vitio corruptionis oritur, pro peccato sentientibus nec consentientibus non imputatur. Est ergo illic vitium, et tamen peccatum non est. Sunt iterum multi quorum natura non adeo passionibus vitiorum affecta est, qui tamen saepe per negligentiam in peccata incidant. Quos quidem tanto major peccantes reatus obligat quanto minor ad peccandum eos necessitas im
Abbreviated transcription (Latin):
to ꝑiculosuis. qͣnto occultus latentis
corruptele uulnus gerunt. Ex
his .iiii. gradib hominum. optimi
sunt sanatiui et sani. pessumi egrotati¬
ui et egroti. Medii sanatiui et egroti.
et egrotatiui et sani. Meliores sunt tñ
sanatuii et egroti. qͣm egrotatiui et sa¬
ni. qr et in illis natura integra sani¬
tatem uiolenter turbatam facile recip̃.
et in istis natura corrupta sanitatem
tenuiter et dubie concessam facile amit¬
tit. In illis sanitas non extincta. s uio¬
lenter exasꝑata ẽ. in istis egritudo ñ
ablata s leniter sopita est. et idcuro si¬
cut hoc facile quamlibet leui occasione
ad antiquam corruptionẽ reuertitur.
ita et illa facili remedio ad pͥstinam
integritatem reꝑatur. Hec idcirco dis¬
tixi q̃m ex statu corpoꝵ ꝑpendi po¬
test qualitas mentium. Sunt et enĩ
similiter in animo differentie .iiii. id
est uirtus. iusticia. uicium peccatum.
Quod aut̃ sanatiuum ẽ in corꝑe. hoc

Expanded text:
to periculosius, quanto occultius latentis to periculosius, quanto occultius latentis corruptelae vulnus gerunt. Ex his quatuor gradibus hominum optimi sunt sanativi et sani. Pessimi aegrotativi et aegroti. Medii sanativi et aegroti, et aegrotativi et sani. Meliores sunt tamen sanativi et aegroti quam aegrotativi et sani, quia et in illis natura integra sanitatem violenter turbatam facile recipit, et in istis natura corrupta sanitatem tenuiter et dubie concessam facile amittit. In illis sanitas non exstincta, sed violenter exasperata est; in istis aegritudo non ablata, sed leviter sopita est. Et idcirco sicut hoc facile quamlibet levi occasione ad antiquam corruptionem revertitur, ita et illa facili remedio ad pristinam integritatem reparatur. Haec idcirco distinxi, quoniam ex statu corporum perpendi potest qualitas mentium. Sunt etenim similiter in animo differentiae quatuor, id est virtus, justitia, vitium, peccatum. Quod autem sanativum est in corpore, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatuum. Egrotum. Ex his .iiii. species
constituunt᷑. Sanatiui et sani. Egrota¬
tiui. et egroti. Sa natiui et egroti. Egrota¬
tiui et sani. Sanatiui sunt quoꝵ nat᷑a
nullo intrinsecus latenti uicio corrup¬
ta est. Sani sunt quos nulla manifes¬
ti doloris molestia uexat. Egrotatiui st̃
qui intrinsecus latentẽ habent corrup¬
tionem. Egoti sunt quos manifestus
dolor excruciat. Sanatiui et sani sũt
quoꝵ natura intrinserus a corruptiõe
est solida. et extrinsecus a doloris uexati¬
one quieta. Egrotatiui et egõti sunt.
qui et intrinsecus latentes uicii corru¬
ptionem. et foris molestiam doloris sus¬
tinent. siue ip̃e dolor ab interiori corru¬
ptione sit ortus. siue ab ext̾ioris alicuiꝰ
molestie occasione illatus. Sanatiui et
egroti sunt quoꝵ natura interius cor¬
ruptionem non h̃t. s exterius alicuiꝰ
lesionis dolorem sustiniet. Egrotatiui et
sani sunt qui quidem manifestum do¬
lorem ñ sentiunt. interuis tamen tan¬

Expanded text:
tativum, aegrotum. Ex his quatuor species tativum, aegrotum. Ex his quatuor species constituuntur. Sanativi et sani, aegrotativi et aegroti, sanativi et aegroti, aegrotativi et sani. Sanativi sunt quorum natura nullo intrinsecus latenti vitio corrupta est. Sani sunt quos nulla manifesti doloris molestia vexat. Aegrotativi sunt qui intrinsecus latentem habent corruptionem. Aegroti sunt quos manifestus dolor excruciat. Sanativi et sani sunt quorum natura intrinsecus a corruptione est solida, et extrinsecus a doloris vexatione quieta. Aegrotativi et aegroti sunt qui et intrinsecus latentis vitii corruptionem et foris molestiam doloris sustinent, sive ipse dolor ab interiori corruptione sit ortus, sive ab exterioris alicujus molestiae occasione illatus. Sanativi et aegroti sunt quorum natura interius corruptionem non habet, sed exterius alicujus laesionis dolorem sustinet. Aegrotativi et sani sunt qui quidem manifestum dolorem non sentiunt, interius tamen tan