comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stantẽ in pͣlio. & de uita ꝑiclitantem
studiosus magister doceas. Noli ex ob.¬
liquo & unde non putaris uulnꝰ infer¬
re directo ꝑcute gladio. Turpe tͥ ẽ ho.¬
stem dolis ferire. ñ uirib. Quasi ñ & ħ
ars summa pugnantiũ sit. alibi mi.¬
nitari. & alibi ꝑcutere. Legite uos obsecͦ¬
obsecro demostenẽ: legite tulliũ ac ne
forsitan rethores uob̃ displiceant. quoꝵ
artis ẽ ueri similia magis quã uera disce.¬
re. legite platonẽ. theofrastũ. xenofontẽ
aristotiłe & reliquos qui de socratis fon¬
te manantes diũsis cucurcrere flumini.¬
b. Quid in illis aꝑtum. quid simplex ẽ:
Quȩ uerba ñ sensuũ: Qui sensus ñ uicto¬
riȩ : Origenes. metodiꝰ. eusebiꝰ. apollina.¬
ris multis u̾suũ milib scribt̃ aduer¬
susicelsũ & porphiriũ. Considate qui¬
b argum̃tis & quã lubricis ꝓblemata
diaboli sp̃u contexta subu̾tant. & quia
int̾dum cogunt᷑ loqui ñ qd sentiunt.

Expanded text:
stantem in proelio et de uita periclitantem stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiribus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne forsitan rhetores uobis displiceant, quorum artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucurrere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, quia interdum coguntur loqui, non quod sentiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
statim iactantiȩ reus sum. qđ cȩteriᷤ
dormientib solus certau̾im. s ħ di¬
co cautiꝰ eos posse pugnare qui me ui¬
derint uulneratũ. Nolo tale certam̃
in qͦ te tantũ ꝓtegas & torpente dexte¬
ra. sinistra clipeum circũ feras. Aut fe¬
riendum tͥ ẽ aut cadendum. Non poᷤ¬
sum te estimare uictorẽ. nͥ adu̾sariũ¬
idero trucidatũ. Legimꝰ oeruditis.¬
simi uiri in scolis parit᷑. & aristotelica il
la de orgie fontib manantia simuldi¬
dicimꝰ. plura uidelicet ẽẽ gen̾a dicendi
bere. aliud dogmaticos. Inprioriuagã
eẽ disputationẽ. & aduersario respon¬
dentẽ. nc̃ hȩc nc̃ illa ꝓponere argum̃ta.¬
ri ut libet. aliud loqui aliud agere.
panẽ ut dr̃ ostende. lapidẽ tenere. In
sequenti autẽ aꝑta frons. & ut ita di¬
cam ingenuitas necessaria ẽ. Aliud ẽ
querere. aliud ẽ diffinire. In alt̾o pug¬
nandũ. in altero docendũ ẽ. Tu me

Expanded text:
statim iactantiae reus sum, quod ceteris statim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius eos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum protegas, et torpente dextera sinistra clipeum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibus manantia simul didicimus, plura uidelicet esse genera dicendi bere, aliud δογματικῶς: in priori uagam esse disputationem et aduersario respondentem nunc haec nunc illud proponere, argumentari, ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, ostendere, lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me
Abbreviated transcription (Latin):
cet. & cũ aduersariũ uicerit suo nouis.¬
sime mucrone feriatur: Si rusticani
homines & uł rethoricȩ uł dialecticȩ
artis ignari detraherent mͥ. tͥbuerẽ ue¬
niam imꝑiciȩ nec accusationẽ rep̾hen¬
derem. ubi ñ uoluntatẽ inculpã cerne.¬
rem s ignorantiã. Hunc uͦ cum diser.¬
ti homines & lib̾alib studiis eruditi
magis uelint liide quã intelligere. bre¬
uiter a me responsũ habeant corrigere
debere eos peccata ñ rep̃hendẽ. Patet
campꝰ. stat decontra acies. adu̾sarii
dogina manifestum ẽ. & ut uirgibiañ
aliquid inferam. illũ aspice contͣ qui
uocat. Respondeant adu̾sario. Aliter
teneant modũ indisputando aliter
uirgam indocendo & me inlibris suiꝰ
quid uł p̃termiserim uł addidim do.¬
ceant. Rep̃bensores ñ audio. seqͦr ma¬
gistros. Delicata doctͥna ẽ pugnanti
ictus dictare de muro. & cum ipse un¬
gentis delibutꝰ sis. cruentũ militem
accusare formidinis. Nec hec dicens

Expanded text:
cet et, cum aduersarium uicerit, suo nouiscet et, cum aduersarium uicerit, suo nouissime mucrone feriatur? si rusticani homines et uel rhetoricae uel dialecticae artis ignari detraherent mihi, tribuerem ueniam inperitiae nec accusationem reprehenderem, ubi non uoluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam; nunc uero, cum diserti homines et liberalibus studiis eruditi magis uolunt laedere quam intellegere, breuiter a me responsum habeant: corrigere eos debere peccata, non reprehendere. patet campus, stat e contra acies, aduersarii dogma manifestum est et — ut Uergilianum aliquid inferam — illum vocat » : Respondeant adversario. Aliter teneant modum in disputando, aliter virgam in docendo; et me in libris suis, quid vel praetermiserim, vel addiderim, doceant. Reprehensores non audio, sequor magistros. Delicata doctrina est, pugnanti ictus dictare de muro, et cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. Nec h
Abbreviated transcription (Latin):
rabile. & necessariũ in om̃e opus bonũ
laude nuptiarũ. libent᷑ audimꝰ. Lauda¬
ri nuptias libent̃ audimꝰ. & nuptiaᷤ c̃.¬
dempnamꝰ: Eecłia matͥmonia ñ dam.¬
nat s subicit. Uelitis. nolitis. mariti:
subicit uirginitati & iuduitati eccłia
nuptias. S nuptias in suo oꝑe ꝑma¬
nentes subicit ñ dampnat. nec abicit
s dispensat. In potestate ur̃a ẽ si uelitiꝰ
scđm pudiciciȩ gradũ scandẽ. Quidin¬
dignamini si intercio stantes nolitis ad
suꝑiora ꝓperare: Igitur cum totiens &
tam crebro lectore ãmonuerum & per
singła pene tractatuũ milia cautꝰ uia¬
tor incesserĩ me ita reciꝑe nuptias. ut
eis continentes. uiduas. uirginesq p̃¬
ferrẽ. debuerat prudens & benignus
lector etiã ea quȩ uidentur dura esti¬
mare de cet̾is. & ñ in uno atq eode li¬
bro criminari me diuersas sententias ꝓ¬
tulisse. Quis enĩ tam hebes & sic inscri¬
bendo rudis ut idem laudet & damp-¬
net. edificata destruat. destructa edifi.¬

Expanded text:
ecessarium, in omne opus bonum xerint nuptiarum, libenter audimus. laudari nuptias libenter audimus, et nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. ecclesia nuptias, sed nuptias in suo opere permanentes subicit, non damnat, nec abicit, sed dispensat. in potestate uestra est, si uelitis, secundum pudicitiae gradum scandere. quid indignamini, si in tertio stantes nolitis ad superiora properare? Igitur, cum totiens et tam crebro lectorem admonuerim et per singula paene tractatuum milia cautus uiator incesserim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, uiduas uirginesque praeferam, debuerat prudens et benignus lector etiam ea, quae uidebantur dura, aestimare de ceteris et non in uno atque eodem libro criminari me diuersas sententias protulisse. quis enim tam hebes et sic in scribendo rudis, ut idem damnet et laudet, aedificata destruat, destructa aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
pari m̃te congruere. Minꝰ ẽ tenere sa.¬
cerdotiũ quã mereri. Libros sedecim
ꝓpbarum. quos in latinũ de hebreo ser.¬
mone uti si legeris. & delectari te ħ opere
compero. ꝓuocabis nos etiam cȩtera clau¬
sa armario ñ tenere. Transtuli nuꝑ iob
in linguã nr̃am. cuius exemplar asc̃a
marcella consobrina tua poteris mu.¬
tuari. Lege eundem grecũ & latinũ
& ueterem editionẽ nr̃e translatiomi.
phetas duodecĩ scõ patri domnioni.
samubelẽ quoq & malachi. idẽ qua¬
tuor regum libros. Que si legere uolu¬
eris. ꝓbabis quante difficultatis sit di¬
uinã scripturã & maxime ꝓpħas intel.¬
ligere & int̾pretũ uicio. quȩ apud su¬
os purissimo cursu orationis labunt᷑
apud nos scatere uiciis. Porro eloquẽti
uulis ne requiras. Eccłiastica int̾pre¬
tatio etiam si habet eloquii uenusta¬
tem. dissimulare eam debet & fugere.
ꝙͣ ñ ociosis philosophoꝵ scolis. paucis¬

Expanded text:
pari mente congruere. minus est tenere sapari mente congruere. minus est tenere sacerdotium quam mereri. libros sedecim prophetarum, quos in Latinum de Hebraeo sererti, si legeris et delectari te hoc opere conperero, prouocabis nos etiam cetera clausa armario non tenere. transtuli nuper Iob in linguam nostram; cuius exemplar a sancta Marcella, consobrina tua, poteris mutuari. lege eundem Graecum et Latinum et ueterem editionem nostrae translationi phetas duodecim sancto patri Domnioni, Samuhelem quoque et Malachim, id est quattuor Regum libros.. quae si legere uolueris, probabis, quantae difficultatis sit diuinam scripturam et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo cursu orationis labuntur, apud nos scatere uitiis. porro eloquentiauulis ne requiras. ecclesiastica interpretatio, etiam si habet eloquii uenustatem, dissimulare eam debet et fugere, ut non otiosis philosophorum scholis paucis
Abbreviated transcription (Latin):
ad scribendum ꝓuocẽ cuiꝰ in sacris litte.¬
ris studium p̃fero. s ut alios qui nos la¬
cerant hoc facere compellas. Norunt
litteras. uidentur sibi scioli. possus menͣ
rep̾hende. s docere. Si aliquid scripserns
p̃tatio neglegitur. Lege queso te. & di¬
ligent̃ apłi uerba consid̾a. & tc̃ uide¬
bis me ꝓpt̾ calĩniã declinandã mul¬
to plusquã ille uoluit in maritos fu¬
isse clementẽ. Origenes. dionisuis. pie¬
didimꝰ latissime hanc epłam interp̃.¬
tatis. Quoꝵ pierius c̃ sensum apłi
uentilaret. atq dissereret & ꝓposuis.¬
set illud exponere. uolo aute om̃s eẽ
peccatum meũ ẽ quȩ duricia: Uniu̾sa
quȩ scripsi huic sententiȩ comparata
lenissimas̃. Reuolue omniũ quos su¬
pra memoraui cõmentarios. & eccł̃iar̃
bibliothecis fruere. & magis concito
gradu adoptata ceptaq ꝑuenies. Au.¬
dio totius urbis inte studia concitata.
audio pontificis & ppłi uoluntatem

Expanded text:
ad scribendum prouocem, cuius in sacris littead scribendum prouocem, cuius in sacris litteris studium prae me fero, sed ut alios, qui nos lacerant, hoc facere conpellas. norunt litteras, uidentur sibi scioli: possunt me non reprehendere, sed docere. si aliquid scripserintpretatio neglegetur. lege, quaeso te, et diligenter apostoli uerba considera, et tunc uidebis me propter calumniam declinandam multo plus, quam ille uoluit, in maritos fuisse clementem. Origenes, Dionysius, Pielinaris latissime hanc epistulam interpretati sunt; quorum Pierius, cum sensum apostoli uentilaret atque dissereret et proposuissetillud exponere: uolo autem omnes esse peccatum meum, quae duritia? uniuersa, quae scripsi, huic sententiae couparata lenissima sunt. reuolue omnium, quos supra memoraui, commentarios et ecclesiarum bibliothecis fruere, et magis concito gradu ad optata coeptaque peruenies. Audio totius in te urbis studia concitata, audio pontificis et populi uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
huc usq tacuisse. & uerecundius loqui
cȩpisse cognoscar. De opusculis meis con¬
tra iouinianũ. qđ & prudent᷑ & aman¬
ter feceris exemplaria subtrahendo op.¬
tune noui. s nicħ ꝓfuit ista diligentia
c̃aliquanti ex urbe uenientes m eade
lectitarent. quȩ sero me excepisse refere¬
bant. In hac quoq prouincia. ĩa libri
fuerant diuulgati. & ut ipse legisti ne.¬
scit uox missa reu̾ti. Non sum tantȩ fe.¬
licitatis quantȩ pleriq huius temꝑis
tractatores. ut nugas meas quando uo¬
luerim em̃dare possim. Statim ut ali¬
quid scripsero. aut amatores mei. aut
iniiidi. diu̾so quide studio s paricer¬
tamine in uulgꝰ nr̃a disseminant. & uł
in laude uł inuituꝑatione nimiis̃. ñ
meritũ stili s suum stomachũ sequen¬
tes. Itaq qđ solum facere potui apologe.¬
caͣ. misi. Quẽ cum leg̾is. aut ipse pro
nob̾ ceteris satis facies. aut situ quoq
disserere compelleris. Nec ħ dico quo te

Expanded text:
hucusque tacuisse et uerecundius loqui hucusque tacuisse et uerecundius loqui coepisse cognoscar. De opusculis meis contra Iouinianum quod et prudenter et amanter feceris exemplaria subtrahendo, optime noui. sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti ex urbe uenientes mihi eadem lectitarint, quae se Romae excepisse referebant. in hac quoque prouincia iam libri fuerant diuulgati et, ut ipse legisti, nescit uox missa reuerti. non sum tantae felicitatis, quantae plerique huius temporis tractatores, ut nugas meas, quando uoluerim, emendare possim. statim ut aliquid scripsero, aut amatores mei aut inuidi diuerso quidem studio, sed pari certamine in uulgus nostra disseminant et uel in laude uel in uituperatiorie nimii sunt non meritum stili, sed suum stomachum sequentes. itaque, quod solum facere potui, ajEoXopacav/jaa, quem cum legeris, aut ipse pro nobis ceteris satisfacies aut, si tu quoqdisserere conpelleris. Nec hoc dico, quo te
Abbreviated transcription (Latin):
um inȩt̾num pudici. Quid nob̃ ipsis
illudimꝰ & irascimur si sub̃antib semꝑ
adcoitum p̃mia pudiciciȩ denegent᷑:
Uolumꝰ opipare. comedere. uxoꝵ adhe.
bebit fames p̃miuĩ & ingluries. sordes
&e mundicie. saccus & sericũ: Latarus
recepit mala inuita sua. & diues ille purpr.¬
ratus crassus & nitidus. fruitus ẽ carnis
bonis. dum aduiueret. s diu̾sa post mor.¬
tem tenent loca. Miseriȩ deliciis. & deli.¬
ciȩ miseriis cõmutanttr. In nr̃o arbitͥo
ẽ. uł lazarũ sequi uł diuitẽ. Item ȩpła
uristiniani interdũ pudoris est
etiam aꝑucd amicos tacere. &
humilitatẽ suã magis silentio
consolari quã retractando ueteres ami.¬
cicias. ambitionis crim̃ incurrere. Qn¬
diu tacusti tacui. nec expostulare un-¬
qua suꝑ hac re uolui. ne ñ amicũ que¬
rere. s potiorẽ uiderer expetere. Hunc
autẽ ꝓuocatus officio litterarũ. pͥmas
rescrib̾e quã scribere. ut & uerecunde

Expanded text:
um in aeternum pudici: quid nobis ipsis um in aeternum pudici: quid nobis ipsis inludimus et irascimur, si subantibus semper ad coitum praemia pudicitiae denegentur? uolumus opipare comedere, uxorum haerbebit fames et ingluuies, sordes et munditiae, saccus et sericum? Lazarus recepit mala sua in uita sua et diues ille purpuratus, crassus et nitidus, fruitus est bonis carnis, dum aduiueret, sed diuersa post mortem tenent loca — miseriae deliciis et deliciae miseriis commutantur —: in nostro arbitrio est uel Lazarum sequi uel diuitem. L. AChristiani interdum pudoris est etiam apud amicos tacere et humilitatem suam magis silentio consolari quam retractando ueteres amicitias ambitionis crimen incurrere. quamdiu tacuisti, tacui nec expostulare umquam super hac re uolui, ne non amicum quaerere, sed potentiorem uiderer expetere. nunc autem prouocatus officio litterarum primas rescribere quam scribere, ut et uerecunde
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s sermo antiꝗͣ sententia ẽ. Nemo
potest duob dñis seruire carni & spi.¬
ritiu. Caro concupiscit adũsus sp̃m. sp̃c¬
autẽ adũsus carne̾. ħ inuicẽ sibi adu̾¬
santur. ut ñ que uolumꝰ faciamꝰ. Quan¬
do aliquid tͥ asꝑum uidetur innr̃o o¬
pusculo non admea u̾ba respicias. s
ad scripturã unde mea tracta s̃ uerba.¬
tua mat᷑ & uirgo. Iħc enĩ clausis ingres¬
sus ẽ hostiis. Ꝙ in sepulchio eius qđ no¬
uũ & inpetra durissima fuerat excisũ.
nec antea quis nec postea positus ẽ. Or.¬
tus conclusus. fons signatꝰ. de quo fonte
quȩ suffocabant sementẽ patrisfamili¬
dum & ostensa carnẽq monstrauerit.
ne u̾itas corꝑis phantasma putaretur
&e ego respondebo quomͦ scã maria sit a
mat᷑ & uirgo. Uirgo post partũ. mat̾ an¬
uiginitatis dedicauere principia. Apłi
uł uirgines uł pꝰt nuptias continentes
tur. aut uidui. aut certe pꝰt sacerdoti¬

Expanded text:
meus sermo, antiqua sententia est: nemo meus sermo, antiqua sententia est: nemo potest duobus dominis seruire, carni et spiritui. caro concupiscit aduersus sps carnem; haec invicem sibi adversantur, ut non quae volumus illa faciamus . Quando aliquid tibi asperum videtur in nostro opusculo, non ad mea verba respicias, sed ad Scripturam, unde mea tracta sunt verba.petua, mater et uirgo. Iesus enim clausis ingressus est ostiis; in sepulchro eius, quod nouum et in petra durissima fuerat excisum, nec ante quis nec postea positus est; hortus conclusus, fons signatus, de quo fonte inarum, quae suffocabant sementem patris familidum et ossa carnemque moristrauerit, ne ueritas corporis fantasma putaretur, et ego respondebo, quomodo sancta Maria sit et mater et uirgo: uirgo post partum, mater anuirginitatis dedicauere principia; apostoli uel uirgines uel post nuptias continentes;tur aut uidui aut certe post sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
ri subiecimꝰ & uet̾is testamenti typõ
euangłice u̾itati ꝓfecisse monstrauimꝰ.
Cȩt̾a quȩ in libro nr̃o rep̃hensas. uelle¬
uora puto. uł adeunde sensũ ꝑtinen.¬
tia. Unde adea respond̾e nolui. ne &e
libelli excederẽ magnitudinẽ &e tuoui¬
derer ingenio diffidere. quẽ patronũ
causȩ meȩ ante habui quã rogarẽ. Igi¬
tur hoc extrema uoce ꝓtestor. me nec
damnasse nuptias nec damnare. res¬
pondisse adu̾sario ñ meoꝵ insidias
formidasse. Uirginitatẽ autẽ incelũ
fero. ñ quia habeo. s quia magis miror
qđ non habeo. Ingenua & uerecunda
confessio ẽ. quo ipse careas id in aliis p̃¬
dicare. Hunquid quia graui corꝑe ter.¬
re hereo auiũ ñ miror uolatꝰ. nec colũ.¬
bam p̃dico qđ radit it̃ liquidũ celereᷤᷤ
neq cõmouet alas: Nullus se decipiat
nemo blando adulatore sep̃cipitet. ꝑ¬
ma ẽ uirginitas anatiuitate. scdã
uirgintas. a scd̾a natiuitate. Non ẽ

Expanded text:
ri subjecimus, et veteris Testamenti typos, ri subjecimus, et veteris Testamenti typos, Evangelicae veritati profecisse monstravimus. cetera, quae in libro nostro reprehensa sunt, uel leuiora puto uel ad eundem sensum pertinentia; unde ad ea respondere nolui, ne et libelli excedere magnitudinem et tuo uiderer ingenio diffidere, quem patronum causae meae ante habui, quam rogarem. igitur hoc extrema uoce protestor, me nec damnasse nuptias nec damnare; respondisse aduersario, non meorum insidias formidasse. uirginitatem autem in caelum fero, non quia habeo, sed quia miror, quod non habeo. ingenua et uerecunda confessio est, quo ipse careas, id in aliis praedicare. numquid, quia graui corpore terrae haereo, auium non miror uolatus nec columbam praedico, quod radit iter liquidum celeris neque commouet alas? nullus se decipiat, nemo blando adulatore praecipitet. prima est uirginitas a natiuitate, secunda uirginitas a secunda natiuitate. non est
Abbreviated transcription (Latin):
ce ħ scriptum ẽẽ nemo dubitat. quare
scriptum sit edisserant. Si aut̃ ñ edisse.¬
rt̃ qđ a me expositum ẽ. uelint noliit
suscipient. Aut ꝓfer meliores epulas
& me conuiua utere. aut qualic̃q nr̃a
cȩnula contentus esto Scilicet nc̃ michi
enumerandũ ẽ qui eccłiasticoꝵ de impa¬
ri numero disputarint. Clemens ypoli¬
tus. origenes. dionisius. eusebiꝰ. didimꝰ.
lactantius. hylariꝰ. Quoꝵ cyprianꝰ de
septenario idẽ. impari numero disse¬
rens. quȩ &e quanta dixerit ad fortu
natũ lib̾ illiꝰ testimonio ẽ. An forsitan
pitagorã. & architã. tarentinũ. & pub¬
lium scipionẽ. in sexto tespolitas de ĩ.¬
pari numero ꝓferam disputantes: & si
hos audire noluerint obtrectatores mei.
gramaticoꝵ scolas eis faciam conclama.
re numero ds impare gaudet. Grande
piacłm. Euersȩ s̃ eccłie. orbis audire
ñ pot̃. si mundiorẽ uirginitatẽ diximꝰ
ẽẽ quã nuptias. si parẽ numerũ impa¬

Expanded text:
hoc scriptum esse nemo dubitat, quare hoc scriptum esse nemo dubitat, quare scriptum sit, edisserant. si autem non disserunt, quod a me expositum est, uelint nolint, suscipient. aut profer meliores epulas et me conuiua utere, aut qualicumque nostra cenula contentus esto. scilicet nunc enumerandum mihi est, qui ecclesiasticorum de inpari numero disputauerint: Clemens, Hippolytus, Origenes, Dionysius, Eusebius, Didymus, Lactantius, Hilarius; quorum Cyprianus de septenario, id est inpari, numero disserens quae natum, liber illius testimonio est. An forsitan Pythagoram, et Architam Tarentinum, et Publium Scipionem in sexto de Republica, de impari numero proferam disputantes? Et si hos audire noluerint obtrectatores mei, Grammaticorum scholas eis faciam conclamare: « Numero Deus impare gaudet » . 20. Grande piaculum, eversae sunt Ecclesiae, orbis audire non potest, si mundiorem virginitatem diximus esse quam nuptias: si parem numerum impa
Abbreviated transcription (Latin):
satimq subiecerĩ nob̃ intelligentiam
dereliqui. ñ ẽẽ bonum duplicẽ numerũ
qui ab unione duuidat & p̃figuret fede¬
ra nuptiarũ. Unde & marcha noe ani
malia om̃a quȩcunq bina ingrediunt᷑¬
ĩmundas̾. imꝑar numerꝰ ẽ mundus. In
ħ nescio quid rep̃hendat᷑ interim de sccła
die. utrũ quia scriptũ ẽ. & scriptũ non
eẽ diximꝰ. anquia etiã scriptum nos ali¬
ter intelleximꝰ. quã scripture simplici¬
tas patitur: scͥptum non eẽ in scdo die
udit ds quia bonũ ẽ ñ meũ accipiant
testimoniũ. s cunctoꝵ hebreoꝵ & alioꝵ
int̃pretum. aquile uidelicet &e symachi
& theodotionis. Si autẽ scͥptum ñ est ẽ
ĩcȩt̾is dieb scriptũ sit. aut reddant aliã
ꝓbabiliorẽ causã quare scͥptum ñ sit.
aut si non repererint. ingrati suscipi¬
ant qd anob̃ dictum ẽ. Porro si m arca
noe om̃a aĩalia quȩ bina ingrediunt᷑
ĩmunda s̃. impar numerꝰ mundus ẽ.

Expanded text:
statimque subiecerim: nobis intellegentiam statimque subiecerim: nobis intellegentiam dereliquit non esse bonum duplicem numerum, qui ab unione diuidat et praefiguret foedera nuptiarum. unde et in arca Noe omnia animalia, quaecumque bina ingrediuntimmunda sunt. Impar numerus est mundus. » In hoc nescio quid reprehendatur interim de secunda die: utrum quia scriptum est, et scriptum non esse diximus: an quia etiam si scriptum est, nos aliter intelleximus, quam Scripturae simplicitas patitur. Scriptum non esse in secundo die, « Vidit Deus quia bonum est: » non meum accipiant testimonium, sed cunctorum Hebraeorum, et aliorum Interpretum, Aquilae videlicet, et Symmachi, et Theodotionis. Si autem scriptum non est, cum in caeteris diebus scriptum sit, aut reddant aliam probabiliorem causam, quare non scriptum sit: aut si non repererint, ingratis 232 suscipiant quod a nobis dictum est. Porro si in arca Noe omnia animalia, quae bina ingrediuntur, inmunda sunt, inpar numerus est mundus et
Abbreviated transcription (Latin):
ximꝰ. meliꝰ ẽ licet alterũ & t̾cium unũ
uirũ nosse qͣm plurimos. id ẽ tollerabi¬
lius ẽ uni homini ꝓstitutã eẽ qͣm plu¬
rimis. ñ nestatim cur ħ dixerimꝰ subieci¬
mꝰ: Si quidẽ & illa in euangłio samaritana
sextũ maritũ hab̃e se dicens arguitur
adño qđ non sit uireius. Igo etiam nc̃
liba uoce ꝓclamo. ñ dãnari in eccłia
digamiã ĩmo nec tͥgamiã. & ita licere
quinto & sexto & ultra quomͦ. & sccło
marito nub̃e. S quomͦ ñ damnantur
nuptiȩ he. ita nec p̃dicantur. Solacia
miserie sͤ. ñ laudes continentiȩ. Unde
& in alio loco dixi. Ubi unꝰ maritꝰ exce.¬
ditur. nicħ refert scds an tercius sit. qr
desinit ẽẽ monogamꝰ. Om̃a licent s ñ
om̃a expediunt. Non dãno digamos
ĩmo nec trigamos. & si dici potest octo¬
gamos. Habeat quȩlibet octauũ mari.
dum taxat iuxta hebraicam u̾itatem.
in t̾cio & reliquis. uidit ds̃ quia bonũ ẽ

Expanded text:
ximus: melius est, licet alterum et tertium, unum ximus: melius est, licet alterum et tertium, unum uirum nosse quam plurimos, id est: tolerabilius est uni homini prostitutam esse quam multis, nonne statim, cur hoc dixerim, subiecimus: siquidem et illa in euangelio Samaritana sextum maritum habere se dicens arguitur a domino, quod non sit uir eius? ego etiam nunc libera uoce proclamo non damnari in ecclesia digamiam, immo nec trigamiam, et ita licere quinto et sexto et ultra, quomodo et secundo marito, nubere; sed quomodo non damnantur hae nuptiae, ita nec praedicantur. solacio miseriae sunt, non laudi continentiae. unde et in alio loco dixi: ubi unus maritditur, nihil refert secundus, an tertius sit, quia desinit esse monogamus. Omnia licent, sed non omnia expediunt . Non damno digamos, immo nec trigamos et, si dici potest, octogamos: habeat quaelibet octauum maritudumtaxat iuxta Hebraicam ueritatem et tertio et reliquis: uidit deus, quia bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
iudiũ debeatȩ marie uirginitate ꝑpe¬
tua scͥpsimꝰ. in qͦ necesse fuit nob ad uirgi.¬
nitatis beatitudinẽ p̃dicanda multa de
molestiis dicere nuptiarũ. Nam uire¬
gregus &e eruditus in scͥpturis & uirgo
eccłiȩ uirginis doctor. aliquid in illo ser.
mone rep̃hendit: In libro quoq adeu¬
stochium multo duriora de nuptiis dixi¬
mꝰ. & nemo suꝑ hac relususẽ. Amator q̃p.¬
pe castitatis. p̃coniũ pudiciciȩ intenta au.¬
re captabat. Lege tertullianũ. lege cypͥanũ.
lege ambrosiũ. & cum illis me uł accusa
uł lib̾a. Inuente s̃ plautinȩ familiȩ & sci.¬
ole tantũ addetrahendũ. qui in eo se do¬
ctos ostentare uelint. siomniũ dicta la¬
cerent. & in una atq eade causa. & me
& aduersariũ. idẽ utrũq rep̃bendañ.
ut c̃eduob alterũ necesse sit uincere:
ambos uictos ẽẽ contendant. Porro u¬
bi dedigamis & trigamis disserentes di¬

Expanded text:
vidium « de Beatae Mariae virginitate perpevidium « de Beatae Mariae virginitate perpetua » scripsimus, in quo necesse fuit nobis ad virginitatis beatitudinem praedicandam, multa de molestiis dicere nuptiarum. Num vir egregius, et eruditus in Scripturis, et virgo Ecclesiae virginis doctor, aliqumone reprehendit? in libro quoque ad Eustochium multo duriora de nuptiis diximus et nemo super hac re laesus est; amator quippe castitatis praeconium pudicitiae intenta aure captabat. lege Tertullianum, lege Cyprianum, lege Ambrosium, et cum illis me uel accusa uel libera. inuenti sunt Plautinaefamiliae et scioli tantum ad detrahendum. qui in eo se doctos ostentare uelint, si omnium dicta lacerent et in una atque eadem causa et me et aduersarium, id est utrumque, reprehendant, ut, cum e duobus alterum necesse sit uincere, ambos uictos esse contendant. porro, ubi de digamis et trigamis disserentes di
Abbreviated transcription (Latin):
s quod sentiat ille quẽ interp̾tatur ex.¬
ponere. Alioquin si contraria dixerit ñ
tam interpres erit quã adu̾sariꝰ eius quẽ
nititur explanare. Certe ubicunq scrip.¬
turas ñ interp̃tor & libe de meo sensu
loquor. Arguat me quilibet durũ quid
dixisse contra nuptias. Quod siñ reppe.¬
rerit quicqͥd uł austerũ eẽ uidetur uł
durũ id non scriptoris auctoritati. s mi.¬
pretis officio deputet. Illud uͦ ferre quiᷤᷤ
possit quod mine rep̾hendit᷑. quare ex.¬
ponens capitulũ apłi in quo de coniu¬
gib scripsit tͥbulationem carnis habe.¬
bunt huius modi dixerĩ. nos ignari re.¬
rum putabamꝰ nuptias saltẽ carnis ha¬
bere leticiã. Si autẽ nubentib & incar¬
ne tͥbulatio:ẽ. in qua sola uidebantur
habere delicias. quid erit reliquũ ꝓpter
carne tͥbulatio sit: Quȩ hic condemna¬
tio matͥmonii ẽ si infantũ uagitus. fili
mus. & cȩt̾a huius modi tribulationẽ

Expanded text:
sed quid sentiat ille quem interpsed quid sentiat ille quem interpponere; alioquin, si contraria dixerit, non tam interpres erit quam aduersarius eius, quem nititur explanare. certe, ubicumque scripturas non interpretor et libere de meo sensu loquor, arguat me quilibet durum quid dixisse contra nuptias. quod si non reppererit, quidquid uel austerum uidetur esse uel durum, id non scriptoris auctoritati, sed interpretis officio deputet. Illud uero ferre quis possit, quod in me reprehenditur, quare exponens capitulum apostoli, in quo de coniugibus scripsit: tribulationem carnis habebunt huiusmodi, dixerim: nos ignari rerum putabamus nuptias saltim carnis habere laetitiam. si autem nubentibus et in carne tribulatio est, in qua sola uidebantuhabere delicias, quid erit relicum proptercarne tribulatio sit? » Quae haec condemnatio matrimonii est, si infantium vagitus, filiomus, et caetera hujusmodi tribulationem
Abbreviated transcription (Latin):
res uocat si sic ꝑmanserint. Si autẽ se
continere ñ possunt. & ardorẽ libidinis
qr peius ẽ uri. ñ nr̃ãm sententiã ꝓferen.¬
tes. s interp̃tantes apłi. meliꝰ ẽ nube¬
quã uri. idẽ meliꝰ maritũ ducere. ꝗͣ
fornicari. Siuri uł fornicari bonũ ẽẽ
docueris tc̃ bono melius p̃fertur. Si au¬
tẽ uri malũ ẽ qd malo p̾fertur. ñ est
germanȩ & purȩ integritatis. nec eiꝰ bea.¬
titudinis quȩ angłis comꝑatur. Si di¬
xero meliꝰ ẽ uirginẽ eẽ qua nuptaᷤ bono
meliꝰ p̃tuli. Si autẽ alterũ gradũ fecero.
meliꝰ ẽ nub̃e qͣm forncari: ibi ñ bono me¬
lius. s malo bonũ p̃tuli. Multa diu̾si¬
tas ẽ. int̾ id melius qud nuptiis. &̃
int̾ id qd̃ forncationi ante ponitur.
Obsecro te quid in hac dissertione pec¬
caui: ꝓpositum mͥerat ñ ad meã uo-¬
luntate scripturas trabere. s id dlicere
qd scripturas uelle intelligebam. Com¬
mentatoris officiũ ẽ. non qđ ipse uelit

Expanded text:
es uocat, si sic permanserint. si autem se continere non possunt et ardorem libidinis quia peius est uri, non nostram sententiam proferentes, sed interpretantes apquam uri, id est, melius est maritum ducere, quam fornicari. Si uri vel fornicari bonum esse docueris, tunc bono melius praeferetur. Si autem nubere melius est, quod malo praefertur, non est germanae, et purae integritatis, nec ejus beatitudinis, quae Angelis comparatur. Si dixero, melius est virginem esse, quam nuptam: bono melius praetuli. Si autem alterum gradum fecero, melius est nubere, quam fornicari, ibi non bono melius, sed malo bonum praetuli. Multa diversitas est inter id melius, quod nuptiis, et inter id quod fornicationi anteponitur. Obsecro te, quid 230 in hac dissertione peccavi? Propositum mihi erat, non ad meam voluntatem Scripturas trahere, sed id dicere, quod Scripturas velle intelligebam. Commentatoris officium est, non quid ipse velit:
Abbreviated transcription (Latin):
sam cur dix̾̃it. si se ñ continent nubañ.
Meliꝰ est enĩ nub̃e quã uri. Ideo meliꝰ
ẽ nub̾e. quia peiꝰ est uri. Tolle ardorẽ
libidinis. & ñ dicit quia meliꝰ est nubere.
Meluis ẽ semꝑ adcomꝑationẽ det̾ioris
respicit. ñ ad simplicitatẽ in cõꝑabilis
ꝑse boni. Uelut sidiceret. Melius est
unũ ocłm habere. quã nullũ. & post
paululũ c̃ apostropham ficissem ad a¬
postolum. intuli. Si ꝑse bonȩ nuptiȩ St̃.
nolieas incendio comꝑare. s dic simplicit᷑
bonũ ẽ nube Suspectamichi ẽ bonitas eiꝰ
rei qͣm magnitudo alteriꝰ mali. malũ
s simplex ꝑse bonũ uolo. Uult aut̃ apłs¬

Expanded text:
sam cur dixerit, Si se non continent, nubant: sam cur dixerit, Si se non continent, nubant: Melius est enim nubere, quam uri. Ideo melius est nubere, quia pejus est uri. Tolle ardorem libidinis, et non dicet, quia melius est nubere. Melius semper ad comparationem deterioris respicit: non ad simplicitatem incomparabilis per se boni. Velut si diceret: Melius est unum oculum habere, quam nullum. Et post paululum cum apostropham fecissem ad Apostolum; intuli: Si per se bonae nuptiae sunt, noli eas incendio comparare: sed die simpliciter, bonum est nubere. Suspecta est mihi bonitas ejus rei, quam magnitudo alterius mali, malum sed simplex per se bonum volo. Vult A
Abbreviated transcription (Latin):
recunde ostendere. An qdđ sequitur
qđ temptationi p̃fert sathanȩ qđ ha¬
bet causã incontinentiã: Non ne ali¬
o uerboꝵ ordine id ipsũ ẽ ne temptet
uos sathanas ꝑꝑ incontinentiã urãm:
An quia dixi & musitamꝰ adhuc nup¬
tias ñ uocare indulgentiã. s p̃ceptũ:
Quod sidurũ ẽ imputet᷑ apło qui ait.
dine nec sensũ nec uerba mutaui.
Transeamꝰ ad reliqua. Cpłari enĩ breui¬
tate festinat oratio. Dico inquit apłs
in nuptis & uiduis. bonũ est eis si sic
ꝑmanserint ut ego. Si autẽ se ñ conti¬
nent nubant. Meliꝰ est enĩ nubere ꝗͣ
uri. Quod capitulũ nos sic int̾preta¬
ti sumꝰ. Postquã nuptis concesserat u¬
sum conuigii. & ostendat ipse quid
uellet. quid ueconcederet. transit ad
innuptas & uiduas & sui ꝓponit ex¬
exemplũ & felices uocat. si sic ꝑman¬
serint. Si autẽ se non continent nu
nẽ autẽ. & ne temptet uos sathanas
ꝑꝑ incontinentiã ur̃am. Redditq cau.¬

Expanded text:
recunde ostendere. an quia sequitur: recunde ostendere. an quia sequitur: quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam? nonne alio uerborum ordine id ipsumest:ne temptet uos satanaspropterincontinentiam uestram? an quia dixi: et mussitamus adhuc nuptias non uocare indulgentiam, sed praeceptum? quod si durum est, inputetur apostolo, qui ait: dine nec sensum nec uerba mutaui. Transeamus ad reliqua - epistolari enim breuitate festinat oratio-: dico, inquit apostolus, innuptis et uiduis: bonum est eis, si sic permanserint ut ego. si autem non se continent, nubant: melius est enim nubere quam uri. quod capitulum nos sic interpretati sumus: postquam nuptis concesserat usum coniugii et ostenderat se, quid uellet quidue concederet, transit ad innuptas et uiduas et sui proponit exemplum et felices uocat, lsi \'sic permanserint; si autem non se continent, nnem autem: et, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Redditque cau
Abbreviated transcription (Latin):
Nob̾ cura ẽ. ñ quid unusquisq possit
aut uelint. s qͥd scͥpture p̃cipiant dic̃e
Illud quoq incõmentariolis meis eiuᷤ¬
dem apłi carpitur in quib dixi. Uerũ
ne quis putet ex eo qđ sequitur. ut ua¬
cetis orationi. & iterum ad id ipsum re.¬
ꝑꝑ maiorẽ ruinam concedere statim in¬
fert. Ne temptet uos sathanas ꝓpter
incontinentiã ur̃am. Pulchra nimi
qd erubescit suo uocare noĩe. qđ tem¬
ptationi p̃fert sathanȩ. qđ causã ha¬
bet incontinentiã. Laborauimꝰ qua¬
si obscurũ disserere cũ exposuerit se ip¬
ta indulgentiã. ñ scd̾m ĩꝑium. & mu¬
sitarnmus adhuc nuptias ñ uocare ĩ¬
dulgentiã s preceptũ. quasi ñ eod̾e mͦ
ce scda & t̾cia matmonia concedant᷑ &¬
reliqua. Quid hic locutus sum qͦd a
postolus ñ dix̃it: Nimirũ illud qde
rubescit suo uocare noĩe. Ego arbitror
quando dic̃ ad iͦpsum. & rẽ ipsam ta¬
cet. ñ eum nominare pała coitũ s ue¬

Expanded text:
Nobis curae est, NON QUID UNUSQUISQUE POSSIT, Nobis curae est, NON QUID UNUSQUISQUE POSSIT, aut velit; sed quid Scripturae praecipiant, dicere. 16. Illud quoque in commentariolis meis ejusdem Apostoli carpitur, in quibus, dixi , « Verum ne quis putet ex eo quod sequitur: ut vacetis orationi, et iterum ad idipsum revon propter majorem ruinam concedere, statim infert, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Pulchra nimirQuod erubescit suo vocare nomine: quod tentationi praefert Satanae, quod causam habet incontinentiam; laboramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipta indulgentiam, non secundum imperium. Et mussitadulgentiam, sed praeceptum, quasi non eodem modo et secunda et tertia matrimonia concedantureliqua. quid hic locutus sum, quod non apostolus dixerit? nimirum illud: quod er.ubescit suo uocare nomine? ego arbitror, quando dicit \'ad id ipsum\' et rem ipsam tacet, non eum nominare palam coitum, sed ue
Abbreviated transcription (Latin):
stineri. Scio romȩ hanceẽ consuetudinẽ
ut fideles semꝑ corpꝰ xp̃i accipiant. Qã
nec rep̃hendo nec ꝓbo. Unusquisq enĩ
in suo sensu abundat. S ipsoꝵ conscien.¬
tiam conuenio. qui eodẽ die pꝰcoitum cõ¬
municant. & iuxta ꝑsium noctẽ flumĩe
purgant. quare ad martẏres ire ñ aude¬
nt. quare ñ ingrediunt᷑ eccłias. An alius
inpublico. alius in domo xp̃c ẽ. Quod
in eccłia ñ licet nec domilicet. Nichil
deo clausum ẽ. & tenebre quoq lucent
apud eũ. ꝓbet se unusquisq & sic ad
corpus xp̃i accedat. Non qđ dilatȩ com.¬
munionis unꝰ dies. aut biduũ sc̃iorem
efficiat. xp̃ianũ. ut qđ hodie ñ merui
cras uel ꝑendie merear. s qđ dum doleo
ñ communicasse me corꝑi xp̃i abstineã
me paulisꝑ abrixoris amplexu. ut a¬
mon coniugis amorẽ xp̃i pferam. Du¬
rum ẽ &e non ferendum. Quis hoc scła¬
rium sustinere potest: Qui potest susti¬
nere sustineat. qui ñ potest ipse uidit.

Expanded text:
nere Scio Romae hanc esse consuetudinem, ut fideles semper Christi corpus accipiant, quod nec reprehendo, nec probo: Unusquisque enim in suo sensu abundat Sed ipsorum conscientiam convenio, qui eodem die post coitum communicant, et juxta Persium, noctem flumine purgant ; quare ad Martyres ire non audent? quare non ingrediuntur Ecclesias? An alius in publico, alius in domo Christus est? Quod in Ecclesia non licet, nec domi licet. Nihil Deo clausum est, et tenebrae quoque lucent apud Deum. Probet se unusquisque, et sic ad Corpus Christi accedat; non quod dilatae communionis unus dies aut biduum sanctiorem efficiat Christianum, ut, quod hodie non merui, cras uel perendie merear, sed quo, dum doleo non comme paulisper ab uxoris amplexu, ut amori conjugis, amorem Christi praeferam. Durum est, et non ferendum est. Quis hoc saecularium sustinere potest? Qui potest sustinere, sustineat: qui non potest, ipse viderit.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xp̃i. Si ꝑcoitum quod minꝰ est
impeditur. multo magis quõ mauis ẽ
Diximus in eode uolumine panes ꝓpo¬
sitionis ex lege ñ potuisse comedere dͥa¬
uid & socios eius. nͥ se triduo mundos
a mulierib respondissent ñ utiq ame¬
retͥcib qd dãnabat᷑ in lege. s abuxori¬
b quib licito uingebantur. ppłm qͦq

Expanded text:
corpus Christi. Si per coitum quod minus est impeditur, multo magis quod majus est. Diximus in eodem volumine, panes propositionis ex lege non potuisse comedere David et socios ejus, nisi se triduo mundos a mulieribus respondissent; non utique a meretricibus, quod damnabatur in lege, sed ab uxoribus, quibus licito jungebant
Abbreviated transcription (Latin):
ens de manib eius palliũ abiecit. Sed
quia qui semel duxit uxorẽ nisi ex con.¬
sensu se ñ ualet abstinere. necdare repu.¬
dium ñ peccanti. reddat coniugi de.
bitum. quia sponte se alligauit ut rel¬
dere cogeretur. Qui dñi dicit eẽ p̃cep.¬
tum. ne dimittantur uxores & absoꝑ
consensu qd ds conumxit homo ñ sepa.¬
ret. hic potest dici nuptias condẽna¬
re: Rursum inconsequentib. S unuᷤ¬
quisq ait ꝓprium habet donũ exdo.
alius quide sic. alius aut̃ sic. Quam
sententiã nos exponentes. ħ intulimꝰ.
uid inquit uelim ꝑspicuũ ẽ. S qͣm
in eccłia diu̾sa sunt dona concedo &e nu.¬
ptias ne uidear damnare naturã. Si.¬
mulq consida qđ aliud donĩ uirgi¬
nitatis sit. aliud nuptiarũ. Si enim
eadem eẽt merces nuptarũ & uirginũ
nunꝗͣ dixisset pꝰ preceptum continen¬
tiȩ.S unusquisq ꝓpriũ habet donũ
exdeo. alius quide sic. alius autẽ sic.

Expanded text:
ens de manibus ejus pallium abjecit. Sed ens de manibus ejus pallium abjecit. Sed quia qui semel duxit uxorem, nisi ex consensu se non valet abstinere, 215 nec dare repudium bitum\', quia sponte se alligauit, ut reddere cogeretur. qui domini dicit esse praeceptum, ne dimittantur uxores, et absque consensu, quod deus coniunxit, homo non separat, hic potest dici nuptias condemnare? rursum in consequentibus: sed unusquisque, ait, proprium habet donum ex deo, alius quidem sic, alius autem sic. quam sententiam nos exponenteshaecintulimus: quid, inquit, uelim, perspicuum est. sed quoniam in ecclesia diuersa sunt dona, concedo et nuptias, ne uidear damnare naturam. simulque considera, quod aliud donum uirginitatis sit, aliud nuptiarum. si enim eadem esset merces nuptarum et uirginum, numquam dixisset post praeceptum continentiae: \'sed unusquisque proprium habet donum ex deo, aliu
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita fit uixta illoꝵ sententiã. ut
de bona t̾ra &e patͥs familias semine
excludantur mariti. Uerũ inpͥncipio
cautus. in reliquis forsitan inꝓuidus
fuerim. Nonne pꝰ particionẽ opusculi
cũ ad questiones uenirẽ statĩ intuli.
uos queso utusq sexus uirgines & cõ¬
tinentes. mariti quoq & digami ut
conatus meos orationib adiuuetis.
cunctoꝵ incõmune iouinanꝰ hic hostiꝰ
c̃: Quorũ gͦ orationib indigeo. & qͦs
adutores mei oꝑis p̃cor. eos possũ ma.¬
nichei errore damnarer Curramꝰ ad re.¬
liqua. Neq enĩ epłȩ patitur breuitas
diutius in singłis ĩmorari. Int̾pretan¬
tes illud apłi testimoniũ. uxor ꝓprii
corꝑis ñ habet potestatẽ s uir. simi.¬
liter ce uir corꝑis sui ñ habet potesta
hic questio dehis ẽ qui in matͥmonio st̃.
an eis liceat uxores dimittere. Qđ & dñs
Quasi intactu eus ꝑicłm sit. quasi qui
eã tetig̾it ñ euadat. Unde & ioseph qi

Expanded text:
atque ita fit iuxta illorum sententiam, ut atque ita fit iuxta illorum sententiam, ut de bona terra et de patris familiae semine excludantur mariti. uerum in principio cautus, in reliquis forsitan inprouidus fuerim: nonne post partitionem opusculi, cum ad quaestiones uenirem, statim intuli: uos quaeso, utriusque sexus uirgines et continentes, mariti quoque et digami, ut conatus meos orationibus adiuuetis. cunctorum in commune Iouinianus hostis est? quorum orationibus indigeo et quos adiutores mei operis precor, eos possum Manichei errore damnare? Curramus ad reliqua — neque enim epistulae patitur breuitas diutius in singulis inmorari —: interpretantes illud apostoli testimonium: uxor proprii corporis non habet potestatem, sed uir; similiter et uir corporis sui nhaec quaestio de his est qui in matrimonio sunt, an eis liceat uxores dimittere, quod et Doquasi in tactu ejus periculum sit, quasi qui eam tetigerit non evadat. Unde et Joseph, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tum & ꝯiugẽ pingit. Sexaginta uero
ad uiduas. eo qđ in angustia & tͥbula.¬
tione sint posite. Unde & suꝑiori di¬
gito depͥmuntur. quantoq maior ẽ
difficultas exꝑtȩ quondã uoluptatis
illecebris abstinere. tanto maiꝰ & pre.¬
miũ. Porro numerꝰ centesimꝰ queso di.
ligenter lector attende. de sinistra trans¬
fertur ad dexterã. & iisdem quidẽ digi¬
tis. s ñ eadem manu quibꝰ in leua nup.¬
tȩ significant᷑ & uiduȩ circulũ faciens.
expͥmit uirginitatis coronã. Oro te qui
ħ loquit᷑ damnat nuptias: Aurũ uir¬
ginitatẽ. argentũ diximꝰ matmoniũ.
Centesimũ & sexagesimũ & tͥcesimum
fructum de una terra exposummꝰ & de u
rit. ut ñ ex meis dictis s ex suo me sen¬
su iudicet: & certe multo dem̾tiores
erga conuigia fuimꝰ omib pene latimꝰ
&e grecis tractatoribꝰ qui centesimum
numerũ ad martyres refer̃. seragesi.¬
mũ ad uirgines. tricesimũ ad indua.

Expanded text:
tum pingit. et coniugem. sexaginta uero tum pingit. et coniugem. sexaginta uero ad uiduas, eo quod in angustia et tribulatione sint positae, unde et superiori digito deprimuntur, quantoque maior est difficultas expertae quondam uoluptatis inlecebris abstinere, tanto maius et praemium. eso, lector. adtende — de sinistra transfertur ad dextram, et isdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeua nuptae significantur et uiduae, circulum faciens exprimit uirginitatis coronam. Oro te, qui haec loquitur, damnat nuptias? aurum uirginitatem, argentum diximus matrimonium. centesimum et sexagesimum et tricesimum fructum de una terra et de una exposuirit, ut non ex meis dictis, sed ex suo me sensu iudicet? et certe multo clementiores erga coniugia fuimus omnibus paene Latinis et Graecis tractatoribus, qui centesimum numerum ad.martyras referunt, sexagesimum ad uirgines, tricesimum ad uiduas.
Abbreviated transcription (Latin):
lum uasa ẽẽ aurea & argentea. s & lig¬
nea &e fictilia. & suꝑ fundamentum
xp̃i quod paulus architectus posuit.
alius suꝑedificat aurũ argentũ. lapi¬
des p̾ciosos. alius ẽcontrario fenum.
ligna. stipłam. Non ignoramꝰ hono¬
rabiles nuptias. & cubile ĩmaculatũ.
legimꝰ primã di sententiã. crescite et¬
multiplicamini & implete terrã. S
ita nuptias recipimꝰ ut uirginitatem
quȩ denuptiis nascitur p̃feramꝰ. Num¬
quid argentũ non erit argentũ. si au¬
rũ argento p̃ciosius ẽ: Aut arboris &
segetis contumelia ẽ. si radici & foliis
culmo & aristis poma p̾ferantur et
fructus: Ut poma ex arbore. frum̃tũ
ex stipula. ita uirginitas exmiptiis.
Centesimꝰ & sexagesimꝰ & tͥcesimꝰ fructꝰ.
quãquã de unã terra & de una sem̃te
nascatur tam̃ multũ differt in num̾o.
Triginta referunt᷑ ad nuptias quia &
ipsa digitoꝵ coniunctio & quasi molli
osculo se complexans & federans. mari¬

Expanded text:
lum uasa esse aurea et argentea, sed et liglum uasa esse aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et super fundamentum Christi, quod Paulus architectus posuit, alius aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos, alius e contrario faenum, ligna, stipulam. non ignoramus honorabiles nuptiasetcubileinmaculatum. legimusprimamdei sententiam: \'crescite etmultiplicamini etreplete terram\', sed ita nuptias recipimus, ut uirginitatem, quae de nuptiis nascitur, praeferamus. numquid argentum non erit argentum, si aurum argento pretiosius est? aut arboris et segetis contumelia est, si radici et foliis, culmo et aristis poma praeferantur et fructus? ut poma ex arbore, frumentum ex stipula, ita uirginitas e nuptiis. centesimus et sexagesimus et tricesimus fructus, quamquam de una terra et de una semente nascatur, tamen multum differt in numero. triginta referuntur ad nuptias; nam et ipsa digitorum coniunctio et quasi molli osculo se conplexans et foederans mari
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ maritas qđ uirgines. Aut uingan¬
tur itaq uxorib suis quib renuncia.¬
uerant. aut si se abstinuerint etiam ta-¬
centes confitebunt᷑ melius eẽ qđ nup¬
tiarũ oꝑi p̃tulert̃. An rudis inscript᷑is
& nc primũ sacra uolumina legens.li.¬
neam et ut ita dicam tenue dicendi fi.¬
lum int̾ uirginitatẽ & nuptias serua¬
re ñ potui: uidelicet nesciebam dictũ.
noli ẽẽ iustus multũ. & dũ unũ latus
ꝓtego. in altero uulneratꝰ sum. atq ut
manifestius loquar. dũ contra iouini.¬
anũ p̾sso gradu pugno amanicheo
mea terga confossa sͤ. Nonne queso sta¬
tim in principio oꝑis mei ista p̾fatus sũ:
Neq uͦ nos marcionis & manichei dog.¬
ma sectantes nuptiis detrahimꝰ nec ta¬
ciani principis encraticarũ errore de¬
cepti omnẽ coitũ spurcũ putamꝰ. qui ñ
solum nuptias s & cibos quoq quos
ds̃ creauit adutendũ dampnant & re.
ꝓbant. Scimꝰ in domo magna non so¬

Expanded text:
 maritos esse, quod uirgines? aut iungan maritos esse, quod uirgines? aut iungantur itaque uxoribus suis, quibus renuntiauerant, aut, si se abstinuerint, etiam tacentes fatebuntur melius esse, quod nuptiarum operi praetulerunt. an rudis in scripturis et nunc primum sacra uolumina legens lineam et, ut ita dicam, tenue dicendi filum inter uirginitatem et nuptias seruare non potui? uidelicet nesciebam dictum: noli esse iustus multum et, dum unum latus protego, in altero uulneratus sum atque, ut manifestius loquar, dum contra Iouinianum presso gradu pugno, a Manicheo mea terga confossa sunt. nonne, quaeso, statim in principio operis mei ista praefatus sum? neque uero Marcionis et Manichei dogma sectantes nuptiis detrahimus. nec Tatiani, principis Encratitarum, errore decepti omnem coitum spurcum putamus, qui non solum nuptias, sed cibos quoque, quos deus creauit ad utendum, damnatomo magna non so
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑatio delinqui. Ego si bene ꝓble¬
matis memini. int̃ iõuianãnũ & nos
ista contentio ẽ. qđ ille exequet uirgi
nitati nptias nos subiciamꝰ. Ile uel
parũ uel nicħ. nos multũ int̾ ẽẽ dicamꝰ
Deniq iccͥco te pꝰ dñm faciente dampna¬
tus ẽ qd ausus sit ꝑpetuȩ castitati ma¬
trimoniũ comparare. Aut sud ipsũ
uirgo putat᷑ & nupta cur piaculũ uo¬
cis huius roma audire non potiit.
Uirgo auiro. ñ uirgo apartii. Mediũ eẽ
nichħ potest. Aut mea sententia seqͤn¬
da ẽ. aut iouiniam. Si rep̃hendor qđ
nuptias uirginitati subicio laudetur
ipse qui comꝑat. Si autẽ dampnatus
ẽ qui equales putabat damnatio eius
mei oꝑis testimoniũ sit. Si scłi homineᷤ
indignant᷑ in minori gradu ẽẽ quam
uirgines. miror clericos & monacbos. &
continentes id ñ laudare qđ faciunt.
Castrant se abuxorib suis ut unitent᷑
uirginũ castitatẽ. & id ipsum uolunt¬

Expanded text:
comparatio derelinqui. Ergo si bene problecomparatio derelinqui. Ergo si bene problematis memini, inter Jovinianum et nos ista contentio est, quod ille exnitati nuptias, nos subiciamus; ille uel parum uel nihil, nos multum interesse dicamus. denique idcirco te post dominum faciente damnatus est, quod ausus sit perpetuae castitati matrimonium conparare. aut, si id ipsum uirgo putatur et nupta, cur piaculum uocis huius Roma audire non potuit? uirgo a uiro, non uirgo a partu. medium esse nihil potest: aut mea sententia sequenda est aut Iouiniani. si reprehendor, quod nuptias uirginitati subicio, laudetur ille, qui conparat; si autem damnatus est, qui aequales putabat, damnatio eius mei operis testimonium sit. si saeculi homines indignantur in minori gradu se esse quam uirgines, miror clericos et monachos et continentes id non laudare, quod faciunt. castrant se ab uxoribus suis, ut imitentur uirginum castitatem, et id ipsum uolunt