comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domus ut edificata est nebula imple¬
tur: quia homo conditus ac deinde pec¬
cando ab illa interne contemplationis
specula corruens: in has miserias p̾sen¬
tis uitȩ tenebras labitur. ubi digne do
ministrare non ualet: quia caligine ig¬
norantiȩ obuolutus. quid agendum
uel uitandum sibi sit ex magna parte
iam non uidet. A bsconditus gͦ est thes¬
aurus ante in agro cordis nr̃i. quod
tunc inuenitur quando sapientia ori¬
tur. S apientia autem oritur. quãdo
ueritas manifestatur. Heritas mani¬
festatur autem: quando ignorantia
expellitur. Ignorantia autem expelli¬
tur: quando mens illuminatur. Mẽs
pientia oritur. Oriente sapientia: the¬
saurus inuenitur. Hec compunctio.
et quasi palus acutus terram cordis
nr̃i fodit. et quasi ignis rubiginem exu¬
rit: et quasi splendor tenebras pellit.
dibus nr̃is. eicientes omnem terrentta¬
tem a nobis: ut possimus inuenire thes¬
auros absconditos: et occultam uenam

Expanded text:
domus, ut aedificata est, nebula impledomus, ut aedificata est, nebula impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maxima parte jam non videt. Absconditus ergo est thesaurus iste in agro cordis nostri, qui tunc invenitur, quando sapientia oritur. Sapientia autem oritur, quando veritas manifestatur. Veritas autem manifestatur, quando ignorantia pellitur, ignorantia autem pellitur, quando mens illuminatur. Pulsa pientia oritur, oriente sapientia thesaurus invenitur. Haec compunctio, et quasi palus acutus terram cordis nostri fodit, et quasi ignis rubiginem exurit, et quasi splendor tenebras pellit. dibus nostris, ejicientes omnem terrenitatem a nobis, ut possimus, invenire thesauros absconditos, et occultam venam
Abbreviated transcription (Latin):
bere. S ed post quam ille pͥmus parens
uetitum assecutus est. et interdictum
tangens delectationem suam in terra
sparsit. peccati pulius suꝑiectus cordi
humano. preciosum istum thesaurum
ab oculis nr̃is abscondit:. et caligo igno¬
rantiȩ oppansa. lumen sapientiȩ inter¬
cepit. & hoc est illud quod in templo
salomonis figuratum est: ubi legitur
quod post quam ꝑfecit salomon omne
opus ad edificationem domini. et con¬
summata sunt uniuersa quȩ ad instrue¬
tionem domus ꝑtinebant: continuo
nebula impleuit domum. ita ut sacer¬
dotes ministrare non possent. Sa lomos
quippe interpretatur pacificus: et sig¬
nificat illum qui est pax nr̃a. qui re¬
conciliauit nos deo in sanguine suo.
templum edificat: quia ꝑ sapientiam
dei cor hominis factum est. ut in eo qͣsi
in templo deus habitaret. Hȩc est sa¬
pientia quȩ edificat sibi domum: qͥa
ludens in orbe terrarum. delicias suaᷤ
dicit ẽẽ cum filiis hominum. S ed hȩc

Expanded text:
bere. Sed postquam primus ille parens, bere. Sed postquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem suam in terram sparsit, peccati pulvis superjectus cordi humano pretiosum thesaurum istum ab oculis nostris abscondit, et caligo ignorantiae obtensa lumen sapientiae intercepit. Et hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi legitur quod postquam perfecit Salomon omne opus ad aedificationem domus Domini, et consummata sunt universa, quae ad instructionem domus pertinebant, continuo nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, qui reconciliavit nos Deo in sanguine suo. templum aedificat, quia per sapientiam Dei cor hominis factum est, ut in eo quasi in templo Deus habitaret. Haec est sapientia, quae aedificavit sibi domum, quia descendens in orbem terrarum delicias suas dicit esse cum filiis hominum . Sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
tunc dicimus: quando natura qua¬
dam occulta ui integrum rumpit.: ut
germen prodeat quod intus latuit
non secus bona uoluntas celare se nõ
ualens: quadam ut ita dicam uolen¬
tia exhibitionem boni oꝑis foras exit.
exto loco
de sapientia dictum est: ꝑ com¬
punctionem oritur. Hic michi occur¬
rit euangelica illa parabola: in qua
regnum celorum thesauro abscondito
in agro comparatur. Regnum qͥppe
eȩlorum est: uita eterna. Uita autem
eterna: xꝑc est. Eͦ pistus autem. sapi¬
entia. Sapientia uero thesaurus est.
Et hic thesaurus absconditus est in
agro. cordis humani: ubi factus est
homo ad imaginem et similitidinem
creatoris sui. Qi uoniam ita conditum
est cor hominis. ut in eo tanquam in
tia reluceret: et quȩ in se uideri non
potuit. in sua imagine uisibilis ap¬
pareret. A agna prosus dignitas ho¬
minis est. portare imagniem dei. ⁊ illiꝰ
in se ugiter uultum aspicere. atq eũ
semꝑ ꝑ contemplationem presentem ha¬

Expanded text:
tunc dicimus, quando natura quatunc dicimus, quando natura quadam occulta vi integrum rumpit ut germen prodeat, quod intus latuit, et non secus bona voluntas celare se non valens quadam, ut ita dicam, violentia ad exhibitionem boni operis foras exit. exto loco de sapientia dictum est, quod per compunctionem oritur. Hic mihi occurrit evangelica illa parabola, in qua regnum coelorum thesauro abscondito in agro comparatur . Regnum quippe coelorum est vita aeterna. Vita autem aeterna Christus est. Christus autem sapientia est, sapientia vero thesaurus est. Et hic thesaurus est absconditus in agro cordis humani, ubi factus est homo ad imaginem et similitudinem Creatoris sui. Quoniam ita conditum est cor hominis, ut in eo tanquam in tia reluceret, et quae in se videri non potuit, in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper per contemplationem praesentem ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia ex ipsa nr̃a dubitatione in qͣndã
ꝑnitiosam securitatem cadimus: ut
iam id solum iustum ẽẽ credamus. qd̾
a nr̃a cupiditate non discordare cerni¬
mus. ita ut sepe mens nr̃a decep̃ta. ħ
potius uenturum ẽẽ existimet. quod
sibi euenire destoerat. Ut gͥ nec timor
remissus. nec affectus tepidus sit: ne¬
cesse est ut firmam et in concussam
fidem habeamus: ꝑ quam firmiter
radicati. ea quȩ in tribus preceden¬
tibus accepimus bona firmemus.
uotionem germinat. Deuotio est
feruor bone uoluntatis: quam mens
cohibere non ualens. certis manifestat
indiciis. Hȩc diuiditur in tria. In ze¬
lum. et compassionem. et beniuolen¬
tiam. Telus est. dum ꝓ amore iusticiȩ
defensorem se ultro offert animus. ca¬
lumpniam ueritatis pati non sustinẽs.
Compassio est: quando miseriis ali¬
orum condolemus. ħ eniuolentia est:
quando prompta uoluntate beneficia
rogati annuimus. & pulcbra est si¬
militudo. Qerminare enim grana

Expanded text:
quia ex ipsa nostra dubitatione in quamdam quia ex ipsa nostra dubitatione in quamdam perniciosam securitatem cadimus, ut jam id solum esse justum credamus, quod a nostra cupiditate non discordare cernimus, ita ut saepe mens nostra decepta hoc potius venturum esse existimet, quod magis sibi evenire desiderat. Ut igitur nec timor remissus, nec affectus tepidus sit, necesse est ut firmam et inconcussam fidem habeamus, per quam firmiter radicati ea, quae in tribus praecedentibus accepimus bona confirmemudevotionem germinant. Devotio est fervor bonae voluntatis, quem mens cohibere non valens certis manifestat indiciis. Haec dividitur in tria, in zelum et compassionem, et benevolentiam. Zelus est, dum pro amore justitiae defensorem ultro se offert animus calumniam veritatis pati non sustinens. Compassio est, quando miseriis aliorum condolemus. Benevolentia est, quando prompta voluntate beneficia rogati annuimus. Et pulchra est similitudo: Germinare enim grana
Abbreviated transcription (Latin):
lectatione ꝑmaneamus. De hac quoq
de. mittet radices deorsum. et faciet
fructum sursum. In reliquiis enim
domus uidȩ fideles significantur.
qui radicem deorsum mitunt: quia
omnem cogitationem cordis sui ad in¬
terna gaudia defigunt. fructum aũ
sursum faciunt: quia in suꝑna patͥa
quam in hac uita ꝑ amorem semper
requirunt: uitȩ dona postulando. in
retribictionem ꝑcipiunt. Q uod gͦ in¬
fideles negant. et de quo infirmi du
bitant. hoc fideles credunt et expectar.
& quod infideles diligunt. infirmi
autem in fide zelant. ħ fideles fugiu̾it.
fides gͥ est ꝑ quam radicat sapientia.
qͥa ꝑ eã firmatur animus. et constabi¬
litur affectus. Iui autem in fide hesi¬
tat. hic neq in timore dei neq in amo¬
re dei ꝑfectus ẽẽ potest. A liter enin ti¬
memus quod suspicamur: aliter tune¬
mus quod credimus. Quod credimus
ꝑfecte timemus: quod suspicamur ħ
plerumq iccirco timere negligimus.

Expanded text:
lectione permanemus. De hac quoquelectione permanemus. De hac quoquerit de domo Judae mittet radices deorsum, et faciet fructum sursum . In reliquiis enim domus Judae fideles significantur, qui radicem deorsum mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum autem sursum faciunt, quia in superna patria, quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae dona postmodum in retributione percipiunt. Quod ergo infideles negant, et de quo infirmi in fide dubitant, fideles et credunt et exspectant. Et quod infideles diligunt, infirmi autem in fide zelant, hoc fideles fugiunt. Fides igitur est, per quam radicat sapientia, quia per fidem firmatur animus, et constabilitur affectus. Qui autem in fide haesitat, hic neque in timore Dei, neque in amore Dei perfectus esse potest. Aliter enim timemus quod suspicamur, aliter timemus quod credimus. Quod credimus, perfecte timemus; quod autem suspicamur, hoc plerumque idcirco timere negligimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Interrogant enim isti et dubitant. et
quibus dam cogitationum suarum estib
cireum feruntur. nescientes ad quam
partem potius sententiam suȩ mentis
melment. Credere non possunt: et nega¬
re non presumunt. A ssercio dubia est:
et frdes suspecta. Iui autem fideles sũt
hii radices habent. sed non sicut incre¬
duli radices figunt in hoc mundo. s
sunt ꝑ fidem et dilectionem radicati
et fundati in deo. Isti sunt uinea dñi
sorech: uinea fidelis. iusta. quam ipse
bonus agricola plantauit. immo trars¬
plantauit. quia de egỹpto transtulit.
et eiecit gentes ⁊ plantauit eam. De
his alibi dominus ꝑ ꝓpħam loquitur.
Plantabo eos suꝑ humum suam: et ñ
euellam eos amplius. Humus namq
et patria nr̃a. deus est. in quo plan¬
tamur quando ei ꝑ deuotionem m̃tis
adheremus: dicentes cum psalmista.
Michi autem adherere deo bonum est.
ponere in domino deo spem meam. de
qua uidelicet humo amplius non e¬
uellimur: si usq in finem in eius de¬

Expanded text:
Interrogant enim isti, et dubitant, et quibusdam cogitationum suarum aestibus circumferuntur nescientes ad quam partem potius sententiam suae mentis inclinent. Credere non possunt et negare non praesumunt. Assertio dubia est, et fides suspecta. Qui autem fideles sunt, ii radices habent, sed non sicut increduli radices figunt in hoc mundo, sed sunt per fidem et dilectionem radicati et fundati in Deo. Isti sunt vinea Domini Sorec, vinea fidelis, vinea justa, quam ipse bonus agricola plantavit, imo transplantavit, quia de Aegypto transtulit, et ejecit gentes, et plantavit eam . De his alibi Dominus per prophetam dicit: Plantabo eos super humum suam, et non evellam eos amplius . Humus namque, et patria nostra Deus est, in quo plantamur, quando ei per devotionem mentis adhaeremus dicentes cum Psalmista: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . De qua videlicet humo amplius non evellimur, si usque in finem in ejus di
Abbreviated transcription (Latin):
do que ꝓmissa erant. aꝑuit quȩ latebant.
Dego in euangłio qd̃ angłs gabriel. ad
mariã uirginẽ mittit᷑: pariturã prenun¬
ciat. Recordor ꝓpħiȩ quȩ dicit: ecce uirgo
concipiet. Dego qr cũ eẽt ioseph inbech¬
leem cum maria uxore sua p̃gnante. uenit
tempꝰ eius pariendi. & peꝑit filium suũ
pͥmogenitum: quẽ angłs p̾dixerat regna¬
curum inthrono dauid patͥs sui. Recor¬
dor ꝓpƀiȩ. Bethlcem effrata paruulus es
inmilib uida: ex ce mͥ egrediet᷑ qui sit dña¬
cor in ifrł. Lego rursũ. Inpͥncipio erat u̾¬

Expanded text:
it quae latebant. Lego in Evangelio, quod angelus Gabriel ad Mariam Virginem mittitur, parituram praenuntiat . Recordor prophetiae quae dicit: Ecce virgo concipiet. Lego quod cum esset Joseph in Bethlehem, cum Maria uxore sua praegnante, venit tempus ejus pariendi, et peperit filium suum primogenitum, quem angelus praedixerat regnaturum in throno David patris sui . Recordor prophetiae Bethlehem Ephrata: Parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
Augurium uł auspitium aliqñ ad oculũ
ꝑtinet᷑. & dicitur auspicium quasi auspici¬
um. qr in motu ce uolatu auium adcendit᷑.:
aliqñ ad aures ꝑtinet. & cẽ dicit᷑ auguri¬
um quasi garritus auium: quia aure ꝑci-¬
pitur. Horoscopica quȩ etiã constellatio
dr̾.ẽ. qͣndo instellis fata hominum quer̾u¬
tur: sic̃ genethliaci faciunt. qui natiuica¬
tes obseruant: qui olim specialit̾ magi
nuncupabant᷑. de quib in eugłio legimꝰ.
Sortilegi sunt. qui sortib auunatio ẽs
quert̃. Malefici ft̃. qui ꝑ incantatioẽs
demonicas siue ligaturas. uł alia quecũq
exccrabilia remediorũ gen̾a. cooꝑatioẽ
demonũ atq instinctu nefanda ꝑfici¬
unt. Prestigia st̃. qñ ꝑ phantasticas illu¬
siones circa rerum immutationem. sensib
romantia. Sub mathematica tres: id ÷
aruspiscina. auspiciũ. horoscopica. Post¬
ea tres aliȩ .i. sortilegiũ. maleficiũ. prestigi¬

Expanded text:
Augurium vel auspicium aliquando ad oculum Augurium vel auspicium aliquando ad oculum pertinet, et dicitur auspicium quasi avispicium; quia in motu et volatu avium attenditur, aliquando ad aures pertinet, et tunc dicitur augurium quasi garritus avium, quia aure percipitur. Horoscopia, quae etiam constellatio dicitur, est quando in stellis facta hominum quaeruntur, sicut genethliaci faciunt, qui nativitates observant, qui olim specialiter magi nuncupabantur, de quibus in Evangelio legimus. Sortilegi sunt, qui sortibus divinationes quaerunt. Malefici sunt, qui per incantationes daemoniacas, sive ligaturas, vel alia quaecunque exsecrabilia remediorum genera, cooperatione daemonum atque instructu nefanda perficiunt. Praestigia sunt, quando per phantasticas illusiones circa rerum immutationem sensibus romantia. Sub mathematica, tres, id est aruspiscina, auspicium, horoscopia. Postea tres aliae, id est sortilegium, maleficium, praestigi
Abbreviated transcription (Latin):
uinatio. & mathematicã uanã: Sorti¬
legia. Mlaleficia. prestigia. Mantice aut̃
qͥnq continet species sub se. Primam
inicromantiam. quod int̾pretat᷑ diui¬
natio inmortius. Nicros enĩ grece. mortu
quẽ demones sitiunt & in eo delectant᷑
effuso. Sed̃a ẽ geomantia .i. aiuinatio ĩ
t̾ra. Tercia ydromantia .i. diuinatio ii
aqua. Quarta ẽ aerimantia .i. diuinatio
in aere. Quinca ẽ diuinatio in igne. quȩ
dicit᷑ pẏromantia. Uarro enĩ .iiͦi. dixit
eẽ. in quib diuinatio constaret: t̾ram.
tia ad infernũ uidet᷑ ꝑtinere. scda ad
t̾ram. t̾cia ad aquã: quarta ad aerẽ. qͥnta
ad ignẽ. Mathemathica diuidit᷑ intres
species in aruspicinã. in auguriũ ⁊ in
horoscopicam. Aruspices st̃ dicti quasi
horuspices .i. horar̃i inspectores. qui ob¬
seruant tẽpora in reb agendis. uł arus¬
pices qͣsi aras inspicientes: quun extis
& fibris sacrisiciorũ fut᷑a consid̾ant.

Expanded text:
vinationem; et mathematicam vanam, sortivinationem; et mathematicam vanam, sortilegia, maleficia, praestigia. Mantice autem quinque continet species sub se. Primam necromantiam, quod interpretatur divinatio in mortuis; νεκρὸς enim Graece mortuuquem daemones sitiunt, et in eo delectantur effuso. Secunda est gaeomantia, id est divinatio in terra. Tertia hydromantia, id est divinatio in aqua. Quarta est aerimantia, id est divinatio in aere. Quinta est divinatio in igne, quae dicitur pyromantia. Varro enim quatuor dixit esse, in quibus divinatio constaret, terram,tia, ad infernum videtur pertinere, secunda ad terram, tertia ad aquam, quarta ad aerem, quinta ad ignem. Mathematica dividitur in tres species: in aruspicinam, in augurium, in horoscopicam. Aruspices sunt dicti quasi horuspices, id est horarum inspectores, qui observant tempora in rebus agendis; vel haruspices quasi haras inspicientes: qui in extis et fibris sacrificiorum futura considerant.
Abbreviated transcription (Latin):
nica sequitur: quȩ ꝑ se omĩmodo inefficax
ẽ nisi ratione p̃cedentiũ fulciat᷑. De magi-
credit᷑ ⁊ oroastres rex baccrianorum:
quẽ ñnulli assert̃ ipsũ ẽe̾ cham filium
noe. s noĩe mutato. h unc postea ninꝰ
rex assiriorum bello uictum int̾fecit.
eiusq codices artib maleficiorũ plenoᷤ
igne cremari fecit. Scribit autẽ aris¬
totiles de hoc ipso. quod usq adͤxixii.
ab ipso dictatos. libri eiusdem usq
ad posteritates memoriam tͣduxert̃.
hanc art̾ẽ postea democritus ampli
cine insignis habebat᷑. M agica in phi¬
losophiam non recipit᷑. s est extͥnsecus:
falsa ꝓfessione omis miquitatis et ma¬
licie magistra. de uero mentiens &e uera¬
citer ledens. animos seducit a religione
diuina. culturam demonum suadet.
morum corruptionẽ ingerit: & ad omine
scelus ac nefas mentes sequaciũ impellit.
ħ gen̾alit̾ accepta: u. cõplectit᷑ genera
maleficiorum. Manticen. qͦd sonat di¬

Expanded text:
nica sequitur, quae per se omni modo inefficax nica sequitur, quae per se omni modo inefficax est, nisi ratione praecedentium fulciatur. CAP. XV. De creditur Zoroastros, rex Bactrianorum, quem nonnulli asserunt ipsum esse Cham, filium Noe, sed nomine mutato. Hunc postea Ninus, rex Assyriorum, bello victum interfecit, ejusque codices artibus maleficiorum plenos igne cremari fecit. Scribit autem Aristoteles de hoc ipso, quod usque ad bis etab ipso dictatos, libri ejus usque ad posteritatis memoriam traduxerunt. Hanc artem postea Democritus ampliarte medicinae insignis habebatur. Magica in philosophia non recipitur; sed est extrinsecus falsa professione, omnis iniquitatis et malitiae magistra, de vero mentiens, et veraciter laedens animos, seducit a religione divina, culturam daemonum suadet, morum corruptionem ingerit, et ad omne scelus ac nefas mentes sequacium impellit. Haec generaliter accepta, quinque complectitur genera maleficiorum. Manticen, quod sonat di
Abbreviated transcription (Latin):
beat. Solitaria ꝑtinet ad singulos. pri¬
uata ad patres familias. publica ad recto¬
ris ciuitatum. Methanica tractat de oꝑi¬
bus humanis: & ħ diuidit᷑ in .uii. Prima
ẽ lanificium. scda armatura. t̾cia naui.¬
gatio. quarta agricultura. quinca uena¬
tio. sexta medicina. septima cheatrica.
Logica auudit᷑ ingrammaticam. & in
rationẽ disserendi. Ratio disserendi di¬
udit᷑ in ꝓbabilem . & necessariã. & so¬
phisticã. Probabilis diuidit᷑ in dialecci¬
cam ce rethoricã. Necessaria ꝑtinet ad
philosophos. sophistica ad sophistas. In¬
his .iiii. partib philosopbiȩ talis ordo
indoctrina seruari debet̾: ut pͥma ponat᷑
logica. scła ethica. t̾cia theorica:. quarta me¬
chanica. Primũ etũ comparanda ẽ eloquen-¬
tia. Deinde ut ait socrates. in ethica ꝑ studi¬
um urtutis oculus cordis mundandus ẽ:
ut deinde incheorica. ad inuestigationem
u̾itatis ꝑspicax e̾e possit. Nouissime mecha¬

Expanded text:
beat. Solitaria pertinet ad singulos, pribeat. Solitaria pertinet ad singulos, privata ad patresfamilias, publica ad rectores civitatum. Mechanica tractat de operibus humanis, et haec dividitur in septem. Prima est lanificium, secunda armatura, tertia navigatio, quarta agricultura, quinta venatio, sexta medicina, septima theatrica. Logica dividitur in grammaticam et in orationem disserendi. Ratio disserendi dividitur in phisticam. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam. Necessaria pertinet ad philosophos, sophistica ad sophistas. his quatuor partibus philosophiae talis ordo in doctrina servari debet, ut prima ponatur logica, secunda ethica, tertia theorica, quarta mechanica. Primum enim comparanda est eloquentia, deinde, ut ait Socrates in Ethica, per studium virtutis oculus cordis mundandus est, ut deinde in theorica ad investigationem veritatis perspicax esse possit. Novissime mecha
Abbreviated transcription (Latin):
matica. de inuisibilib usibiliũ formis.
Et ħ machematica diuidit᷑ in .iiiͦiͬ. scien¬
tias. Prima ẽ arichinetica q̃ tractat de
num̾o .i. de quantitate discreta ꝑ se. Scd̃a
ẽ musica quȩ tractat de ꝓportione .i. de
quantitate discreta ad aliqͥd. Tertia ẽ
geometria. que cractat de spacio .i. qͣnti¬
tate continua immobili. Quarta ẽ astro¬
nomia quȩ tractat de motu .i. de qͣncitate
continua mobili. E lementũ arithinetioe
ẽ unitas. E lementum musicȩ ẽ unisonũ
Elementum grometriȩ. ẽ punctũ. E le¬
mentum astrononuȩ ẽ instans. Praccica
diuiditur insolitariã. priuatã publicã.
Solitaria docet quomͦ unusquisq ꝓpͥã
uitã honestis morib instituat᷑. ⁊ iurtu¬
tib exornet. Priuata docet quomͦ regen¬
disint famili aref ce qui ꝑ carnis affectũ
sunt affines. Publica docet: qualit̃ ppłs
totus & gens a sius rectorib gub̾nari de¬

Expanded text:
matica de invisibilibus visibilium formis. matica de invisibilibus visibilium formis. Et haec mathematica dividitur in quatuor scientias. Prima est arithmetica, quae tractat de numero, id est de quantitate discreta per se. Secunda est musica, quae tractat de proportione, id est de quantitate discreta ad aliquid. Tertia est geometria, quae tractat de spatio, id est quantitate continua immobili. Quarta est astronomia, quae tractat de motu, id est de quantitate continua mobili. Elementum arithmeticae est unitas. Elementum musicae est unisonum. Elementum geometriae est punctum. Elementum astronomiae est instans. Practica dividitur in solitariam, privatam, publicam. Solitaria docet, quomodo unusquisque propriam vitam honestis moribus instituat, virtutibus exornet. Privata docet, quomodo regendi sint familiares, et qui per carnis affectum sunt affines. Publica docet, qualiter populus totus, et gens a suis rectoribus gubernari de
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. iurtus. necessitas. Sapĩa ẽ:
comp̃hensio reru ꝓ ut st̃. Nirtus ẽ habitꝰ
animi inmodũ nat᷑ȩ rationi consentane¬
us. Necessitas ẽ sine qua uiu̾e ñ possumꝰ.
s feliciꝰ uu̾emus. ħ tria remedia sunt
contͣ mala tͥa: quib subiecta ẽ uita hu¬
mana. Sapĩa. contra ignorantiã. Uirtꝰ.
contͣ uiciũ. Necessicas. cont᷑ infirmitatẽ
Propt̾ ista tͥa mala extirpanda. quesita
media inuenienda inuenta ẽ omĩs ars
& omĩs cusciplina. Propt̾̃ sapĩam. inuen¬
ta ẽ theorica. Propt̾ uirtutẽ. inuenca ẽ
practica. Propt̾ necessitatẽ. inuenca ẽ me¬
chanica. Istatres. usu pͥmȩ fuerunt. S
postea ꝓpt̾ el oquentiã inuenta ẽ logica.
Que cum sit inuentione ultima. pͥma
tamen eẽ debet in doctrina. Quatuor
gͥ sunt pͥncipales scĩe a quib om̃s alię
descendunt. cheorica. practica. methani¬
ca logica. Theorica duudit᷑ intheolo¬
giam phisicã. mathematicã. Theo logia¬

Expanded text:
sapientia, virtus, necessitas. Sapientia est comprehensio rerum, prout sunt. Virtus est habitus animi in modum naturae rationi consentaneus. Necessitas est, sine qua vivere non possimus, sed felicius viveremus. Haec tria remedia sunt contra mala tria, quibus subjecta est vita humana. Sapientia contra ignorantiam, virtus contra vitium, necessitas contra infirmitatem; propter ista tria mala exstirpanda quaesita media invenienda, inventa est omnis ars, et omnis disciplina. Propter sapientiam inventa est theorica, propter virtutem inventa est practica, propter necessitatem inventa est mechanica. Istae tres usu primae fuerunt, sed postea propter eloquentiam inventa est logica. Quae cum sit inventione ultima, prima tamen esse debet in doctrina. Quatuor igitur sunt principales scientiae, a quibus omnes aliae de scendunt: theorica, practica, meca, logica. Theorica dividitur in theologiam, phisicam et mathematicam,
Abbreviated transcription (Latin):
untur. Quedã ht̃ litt̾am ⁊ sensum tantũ.
Quedã ht̃ litt̾am ⁊ sententiã tantũ. Que¬
dam oĩa ħ tria simulcontinet. Om̃is auẽ
narratio ad minꝰ duo hab̾e debet. Illa nar¬
ratio litt̾am ⁊ sensum tantũ ht̃. uͥ ꝑ ipsã
ꝓlationẽ sic aꝑte aliqͥd significat᷑. ut nicħ
aluid relinquat᷑ sub intelligendũ. Illa uͦ
litt̾am ⁊ sententiã tantũ habet: uͥ ex sola
ꝓnunciatione nicħ conciꝑe pot̾ auditor.
nisi ad dat᷑ expositio. Illa sensũ ⁊ senten¬
tiam ht̃. uͥ aꝑte aliqͥd significat᷑.⁊ aliqͥd
nificandum id qͦd dr̃. nicħ pret̾ ea q̃
posita sunt uł addere uł minuere opor¬
tet. Ut omĩs sapientia a dno dõ ẽ. Aliqñ
imminuta. qn̾ sub audiendũ aliqͥd relin¬
sitionem idẽ repetit᷑. uł aliud ñ necessari¬
um ad iungit᷑ ut paulus in fine epłe ad
romanos dic̃. Ei aut̃ & postea multis
int̾positis infert. cui ẽ honor ⁊ gła. Ali¬
ud hic suꝑfluum eẽ uidet᷑: suꝑfluum

Expanded text:
untur. Quaedam habet litteram et sensum tantum. Quaedam habet litteram et sententiam tantum. Quaedam omnia haec tria simul continet. Omnis autem narratio ad minimum duo habere debet. Illa narratio litteram et sensum tantum habet, ubi per ipsam prolationem sic aperte aliquid significatur, ut nihil aliud relinquatlitteram et sententiam tantum habet, ubi ex sola pronuntiatione nihil concipere potest auditor, nisi addatur expositio. Illa sensum et sententiam habet, ubi aperte aliquid significatur, et aliquid nificandum id quod dicitur, nihil praeter ea quae posita sunt, vel addere, vel minuere oportet. Ut, Omnis sapientia a Domino Deo est . Aliquando imminuta, quando subaudiendum aliquid relinsitionem idem repetitur, vel aliud non necessarium adjungitur, ut Paulus in fine Epistolae ad Romanos dicit: Ei autem; et postea multis interpositis infert: cui est honor et gloria . Aliquid hic superfluum esse videtur, superfluum
Abbreviated transcription (Latin):
eã labefactau̾it cortuam ⁊ ñ ꝓ sententia diuinar̾u
script᷑ar̾u. s pro nr̃a ita dimicantes. ut eã ueli¬
mus scripturarum esse quȩ nostra est.
cum potius eam ꝗ̃ scripturar̾u ẽ nr̃ãm
odus legendi indiuidendo constat.
Diuisio sit & partitione & inue¬
stigatione. Parciendo diuidimus. qũ¬
do ea quȩ confusa sunt distingiumꝰ.
Inuestigando diuidimus. qñ ea quȩ
& compendiosius potuimus. explicata st̃.
De reliqua uero parte. doctrinȩ .i. medita¬
tione aliqͥd inpresenti dicere omito: qr
res canta speciali traccatu indiget. & dig¬
num magis ẽ omĩno silere in huiꝰ modi.
quã aliqͥd imꝑfecte dice̾. Res enĩ ualde sub¬
tilis ẽ & simul iocunda: quȩ ⁊ incipientes
erudit. et exercet consuminatos. in exꝑta
ad huc stilo. idoq ampliꝰ prosequenda.
ogemus gͦ nc̃ sapientiam ut radiare
dignetur incordib nr̃is .&. illuminare
nob̾ insemicis sius. ut incroducat nos ad

Expanded text:
eam labefactaverit, corruamus; non pro sententia divinarum eam labefactaverit, corruamus; non pro sententia divinarum Scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam velimus Scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam quae Scripturarum est, Modus legendi in dividendo constat. Divisio fit et partitione et investigatione. Partiendo dividimus, quando ea quae confusa sunt, distinguimus. Investigando dividimus, quando ea quae et compendiosius potuimus, explicata sunt. De reliqua vero parte doctrinae, id est meditatione aliquid in praesenti dicere omitto, quia res tanta speciali tractatu indiget; et dignum magis est omnino silere in hujusmodi, quam aliquid imperfecte dicere. Res enim valde subtilis est, et simul jucunda, quae et incipientes erudit, et exercet consummatos, inexperta adhuc stylo, ideoque amplius prosequenda. Rogemus ergo nunc sapientiam, ut radiare dignetur in cordibus nostris, et illuminare nobis in semitis suis, ut introducat nos ad
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis .&. sanitate catholicȩ fidi muniunt᷑.
id potissimũ eligamus qd̃ certum appa-¬
ruerit eũ sensisse quẽ legimꝰ. Si autem
hoc latet. id certe quod circumstantia scͥp¬
turȩ non impedit. &̃e cum sana fide concor¬
dat. Si aut̃ oe scripturȩ circunstantia ꝑ¬
tractari ac discuti ñ potest.: saltem id solũ
qd̃ fides sana p̃scribit. Aliud ẽ enĩ quid
potissimũ scriptor senserit ñ dinosetre:
alind a regula pietatis errare. Siutr̃uq
uitetur: ꝑfecte se ħt fructus legentis. Si
uͦ utrumq uitariñ potest: & si uolun¬
tas scriptoris incerta sit sane fidi con¬
gruam non inutile ẽ eruisse sententiã.
Item in reb obscuris atq a nr̃is oculis
remotissimis. si qua inde scriptã etiã diui¬
na legius. que possint salua fide aliis
atq aliis parerẽ innullam earum nos sencentiis.¬
precipiti affirmatione ita ꝓiciamus.
ut si forte diligentius discussa ueritas

Expanded text:
verbis, et sanitate Catholicae fidei muniuntur, verbis, et sanitate Catholicae fidei muniuntur, id potissimum eligamus, quod certum apparuerit, eum sensisse quem legimus. Si autem hoc latet, id certe quod circumstantia scripturae non impedit, et cum sana fide concordat. Si autem et Scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum quod fides sana praescribit. Aliud est enim quod potissimum scriptor senserit, non dignoscere, aliud a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam. Item in rebus obscuris, atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam divina legimus, quae possint salva fide aliis atque aliis parere sententiis; in nullam earum nos praecipiti affirmatione ita projiciamus, ut si forte diligentius discussa veritas
Abbreviated transcription (Latin):
Et ne foete unus uir .uii. mulieres fimł¬
ducere formidaret. cum unde eas pasc̾e̾t
&e uestiret ñ hab̾et: dicunt ei panem
nos. ut dicaris uir nr̃ ce sis. ne repudia¬
te dicam᷑ & steriles. & sine semine moria¬
mur: quod eo tpr̃ magnũ obꝓbriũ fuit.
Et hoc ẽ quod dict̃. aufer o.n. Multa¬
huiꝰ modi inuenis inscripturis. & man¬
me inuet̾i testamento scđm idioma illiꝰ
linguȩ dicta: quȩ cũ ibi aꝑta sint. nichil
nunꝗ̃. falsa ẽẽ potest. s cũ insen¬
su ut dictum ẽ multa inueniant᷑ con¬
traria. sententia nullam admittit re¬
pugnantiam: semꝑ congrua ẽ. sẽꝑ uera.
aliqͣndo uniꝰ enuntiationis una est sen¬
tentia. aliqñ uniꝰ annunciationis plu¬
res sententiȩ: aliqñ pliũ enunciationũ
una est sententia: aliqñ płium enuncia¬
cionum plures sententiȩ. Cum gͥ diuinos
libros legimus. incanta mulcicudine ue¬
rorum intellectuũ qui de paucis eruunt᷑

Expanded text:
Et ne forte unus vir septem mulieres Et ne forte unus vir septem mulieres ducere simul formidaret, cum unde eas pasceret et vestiret, non haberet, dicunt ei: Panemnos; ut dicaris vir noster, et sis: ne repudiatae dicamur et steriles, et sine semine moriamur, quod eo tempore magnum opprobrium fuit. Et hoc est quod dicunt: Aufer ohujusmodi invenies in Scripturis, et maxime in Veteri Testamento, secundum idioma illius linguae dicta, quae cum ibi apertae sint, nihil nunquam falsa esse potest; sed cum sensu, ut dictum est, multa inveniantur contraria; sententia nullam admittit repugnantiam, semper congrua est, semper vera. Aliquando unius enuntiationis una est sententia, aliquando unius enuntiationis plures sunt sententiae, aliquando plurium enuntiationum una est sententia, aliquando plurium enuntiationum plures sententiae. Cum igitur divinos libros legimus, in tanta multitudine veterum intellectuum, qui de paucis eruuntur
Abbreviated transcription (Latin):
S fortasse quid ħ totũ simul significa¬
re uelit: intellige̾ ñ potes. Qͥd dice̾ uolu¬
erit ꝓpħa. bonum ꝓmiserit. an malum
minacus fuerit: ignoras. Uñ euenit.
ut spiricalit̾ tantũ intelligendum
credas. qͦd qualit̾ ad litt̾am dictũ sit ñ
id ÷ xp̃m. in quo omnẽ plenitudinẽ
grẽ placuit in habitare. quia ipse solꝰ
sine mensura sp̃m accepit. Qui solus earũ
obꝓbrium aufert. ut inueniant in quo
requiescant: nullo alio uiuence ut sp̃c scĩ
dona poscebant. Ecre spiricalit̃ interp̃ta¬
tus estõe quid sit dicere ad litt̾am. ñ inteal¬
ligis. P otuit tamen ꝓpħa ꝑ hȩc uerba etiã
adlitt̾am aliquid significare. Qui enim
supra de int̾nitione ppłi preuaricatoris
locutus fuerat᷑. subiungit nc̃ tantam
in eodem ppło cladem futuram. &e usq ad¬
co uidrum genus delendũ. ut iix.uii.
mulieres uirum unum inueniant: cũ
modo una unum hab̾e soleat. Et cum
mulieres nc̃ a uiris rogari solcant: tunc
conuerso more mulieres uiros togabt̾

Expanded text:
rtasse quid hoc totum simul significare velit, intelligere non potest. Quid dicere voluerit propheta, bonum promiserit, an malum minatus fuerit, ignoras. Unde evenit, ut spiritualiter tantum intelligendum credas, quod qualiter ad litteram dictum sit, non id est Christum, in quo omnem plenitudinem gratiae placuit inhabitare, quia ipse solus sine mensura Spiritum sanctum accepit. Qui solus earum opprobrium aufert, ut inveniant in quo requiescant; nullo alio vivente, ut Spiritus sancti dona poscebant. Ecce spiritualiter interpretatus es, et quid sit dicere ad litteram non intelligis. Potuit tamen propheta per haec verba etiam ad litteram aliquid significare. Quia enim supra de intentione populi praevaricatoris locutus fuerat, subjungit nunc tantum in eodem populo cladem futuram; et usque adeo virorum genus delendum, ut vix septem mulieres virum unum inveniant, cum modo una unum habere soleat. Et cum mulieres nunc a viris rogari soleant, tunc converso more mulieres viros rogabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
impossibilis: aliꝰ absurdus. alius falfus. Qtl¬
ta huiꝰ modi inuenies inscͥpturis ut illud.
Comederunt iacob ⁊ illud. sub quo cur¬
uantur hi qui portant orbem. ⁊ illud.
elegit suspendiũ anima mea : ce. mulca
alia. St̃ loca quedã indiuina scriptura.
uͥ licet sit aꝑta u̾borum significatio. nul¬
lus tñ sensus ẽẽ uidet᷑: uł ꝓpt̃ inusitatũ
modũ loquendi. siue ꝓpt̾ aliꝗͣ circum¬
stantiam quȩ legentis intelligentiã im¬
pedit. Ut ẽ uerbi grã illud qd̃ dic̃ isaias.
Apprehendent .uii. mulieres uir̃u unũ
in illa die dicentes: panẽ nr̃m cõmedemꝰ
inuocet᷑ nomen tuũ suꝑ nos. aufer obp¬
brium nr̃m. Plana st̃ ce aꝑta u̾ba. Intel¬

Expanded text:
impossibilis, alius absurdus, alius falsus. Multa hujusmodi invenies in Scripturis, ut illud: Comederunt Jacob . Et illud: Sub quo curvantur hi qui portant orbem . Et illud: Elegit suspendium anima mea ; et multa alia. Sunt loca quaedam in divina Scriptura, ubi licet aperta sit verborum significatio; nullus tamen sensus esse videtur, sive propter inusitatum modum loquendi, sive propter aliquam circumstantiam, quae legentis intelligentiam impedit. Ut est, verbi gratia, illud quod dicit Isaias: Apprehendent septem mulieres virum unum in illa die dicentes: Panem nostrum comedemus, invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum . Plana sunt et aperta verba. Intel
Abbreviated transcription (Latin):
on idem ordo librorũ in histo libroꝵ¬
rica & allegorica lectione seruandus
est. Nistoria ordinẽ temporis sequit᷑. Ad
allegoriam magis ꝑtinet ordo cognitiois
quia sicut supra dictum ẽ. doctrina semꝑ ñ
ab obscuratis s aꝑtis. & abhis quȩ magis no¬
ta sunt: exordium sumere debet. Unde con¬
sequens ẽ. ut nouũ testamentũ in quo ma-¬
nifesta p̃dicat᷑ ueritas. in hac lectione ueti
s̃ponatur: uͥ eadem u̾itas figuris ad umbra.¬
ta occulte p̃nunciatur. Eadem utrobiq
ueritas. s ibi occulta. hic manifesta: ĩbi
ꝓmissa. hic exhibita. Audisticum legeret᷑
in apocalipsi quia signatus ẽ liber:⁊ ne.¬
mo inueniri pot̾at qui solu̾et signada
eius. nisi leo de tribu uida. Signata erat
lex. signatȩ erant ꝓpħiȩ: quia occulte tem¬

Expanded text:
on idem ordo librorum in historica et allegorica lectione servandus est. Historia ordinem temporis sequitur, ad allegoriam magis pertinet ordo cognitionis; quia, sicut supra dictum est, doctrina semper non ab obscuris, sed apertis, et ab iis quae magis nota sunt exordium sumere debet. Unde consequens est, ut Novum Testamentum, in quo manifesta praedicatur veritas, in hac lectione Veteri praeponatur, ubi eadem veritas figuris adumbrata occulte praenuntiatur. Eadem utrobique veritas, sed ibi occulta, hic manifesta; ibi promissa, hic exhibita. Audisti cum legeretur in Apocalypsi, quia signatus est liber; et nemo inveniri poterat, qui solveret signacula ejus, nisi leo de tribu Juda . Signata erat lex, signatae erant prophetiae; quia occulte tem
Abbreviated transcription (Latin):
ualebis. De ordinatione narrationis.
e ordine narrationis illud maxime
ħ loco consid̾andũ ÷ qͦd diuinȩ pa¬
ginȩ textus nec naturalem semꝑ. nec
continuũ loquendi ordinẽ seruat: qr
⁊ sepe postĩora pͥorib ante ponit. sic ut
cum aliqua enum̾au̾it. subito ad suꝑio¬
ra q̃si sub sequentia narrans sermo re¬
currat. Sepe etiã ea q̃ longo distãt int̾¬
uallo. quasi mox sͥ succedentia conectit.
ut uideant᷑ nullũ disiunxisse spaciũ
temporis illa q̃ ñ discernit ullũ incer¬
uallum sermonis. De ordine expositiotus.

Expanded text:
I. De ordine narrationis. De ordine narrationis illud maxime hoc loco considerandum est, quod divinae paginae textus, nec naturalem semper, nec continuum loquendi ordinem servat, quia et saepe posteriora prioribus anteponit; sicut cum aliqua enumeraverit, subito ad superiora quasi subsequentia narrationis sermo recurrat. Saepe etiam ea quae longo distant intervallo, quasi mox sibi succedentia connectat, ut videantur nullum disjunxisse temporis spatium, illa quae discernit nullum intervallum se
Abbreviated transcription (Latin):
unius ciuiusq mansionis distribiumꝰ:
uidebit congrue quaternarium pͥme
mansioni deputatum. Iuia enim cor¬
pus humanum quatuor elementis
componitur. ex quatuor humorum cõ¬
plexione conpaginatur: recte carna¬
lium uita qui uoluptatibus corporiᷤ
deseruiunt᷑ ꝑ quaternarium ex primitur.
Dehinc quinarius ꝓpter quinquȩ sensꝰ.
apte animales homines figurat. quia
quamius flagiciis carnalibus turpit
non subiaceant. quia tamenquȩ sit di¬
lectio spiritus non nouerunt᷑ ea quȩ
foris ad dilectionem sensuum ꝑtiner̃.
secuntur et diligunt. Senarius ꝓpt̃
ꝑfectionem operum spiritalibus congru-¬
it. Septenarius quia requiem signifi¬
cat. animarum est in spe requiescenciũ.
et prestolancium gloriam resurrectiõis.
Octonarius quia signum est beatitu¬
dinis illis conuenit. qui iam receptis cor¬
poribus beata immortalitate letantur.
st adhuc aliud: quod

Expanded text:
unius cujusque mansionis distribuimus, unius cujusque mansionis distribuimus, videbit congrue quaternarium primae mansioni deputatum. Quia enim corpus humanum ex quatuor elementis componitur, ex quatuor humorum complexione compaginatur, recte carnalium vita, qui voluptatibus corporis deserviunt, per quaternarium exprimitur. De hinc quinarius propter quinque sensus apte animales homines figurat, qui quamvis flagitiis carnalibus turpiter non subjaceant, quia tamen quae sit delectatio spiritus non noverunt, ea quae foris ad delectationem sensuum pertinent, sequuntur et diligunt. Senarius propter perfectionem operum spiritualibus congruit. Septenarius, quia requiem significat, animarum est in spe requiescentium et praestolantium gloriam resurrectionis. Octonarius, quia signum est beatitudinis, illis convenit, qui jam receptis corporibus beata immortalitate laetantur. Est adhuc aliud quod
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. tunc mente pariter et corpore
spirttales effecti secunoum modulum
sciemus: et ꝑcorporis incorruptibilis
leuitatem ubiq ẽe poterimus. Holabi¬
mus mente ꝑ contemplationem: uola¬
bimus corpore ꝑ incorruptionem. Disc̃¬
nemus mente et ut ita dicam. discer¬
nemus et corpore. quando ipsi sensus
nr̃i corporei uertentur in rationem. racio
in intellectũ. intellectus transibit in
deum. cui nos conuingimur ꝑunuoi
mediatorem dei et hominum dominũ
ihm xp̃m. Iuod autem forma archȩ
desuꝑ ad similitudinem curtȩ pyrami¬
dis usq ad summum cacumen non ꝑ¬
uenit: hoc significare potest. quia qͥc¬
quid infra deum est minus profecto
est. quia et ipse redemptor nr̃ secundũ
formam susceptȩ humanitatis minor
patre est. et ipse hoc patri ꝑ obedienci¬
am subicit᷑ quod ipse a patre ꝑ equali¬
tatem maiestatis non accepit. Siquis
autem uoluerit indagare misteria nu¬
merorum quos supra in altitiroine

Expanded text:
tionem , tunc mente pariter, et corpore tionem , tunc mente pariter, et corpore spiritales effecti, secundum modulum sciemus, et per corporis incorruptibilis levitatem ubique esse poterimus. Volabimus mente per contemplationem, volabimus corpore per incorruptionem. Discernemus mente, et, ut ita dicam, discernemus et corpore, quando ipsi sensus nostri corporei vertentur in rationem, ratio in intellectum, intellectus transibit in Deum, cui nos conjungemur per unum mediatorem Dei, et hominum Dominum Jesum Christum. Quod autem forma arcae desuper ad similitudinem curtae pyramidis usque ad summum cacumen non pervenit, hoc significare potest, quod quid infra Deum est, minus perfecto est, quia et ipse redemptor noster secundum formam susceptae humanitatis minor patre est, et ipse hoc Patri per obedientiam subjicit, quod ipse a Patre per aequalitatem majestatis non accepit. Si quis autem voluerit indagare mysteria numerorum, quos supra in altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
qrud aliud quam scõrum animalium
a potheca fiunt: Tercia deniq mansio.
animalia quidem tenet. sed immansu¬
eta. ꝑ quȩ designatur uita spiritalium.
qui quamdiu in hac corruptione teneg᷑.
et legi dei ꝑ rationem subiecti sunt: et
tamen in carne sua portant ꝑ quod ad¬
huc legi dei contradicunt. Animalia gͦ
sunt quia uuunt ꝑ rationem mentis.
sed inmansueta. ꝑ illicita desideria car¬
nis. In quarta mansione sunt mitia a¬
nimalia. quia sicut dicit apłs qui
mortuus est iustificatus est a peccato:
et secundum ꝓphetȩ sententiam. in illa
die ꝑibunt omnes cogitationes eorum.
qͣm ubi a uinculis carnis corruptibił¬
soluti exeunt. deinceps ab illicitis de¬
sideriis mansuescunt. Iuintam man¬
sionem homo tenet ẽt uolatilia. Pho¬
minem designatur uiuacitas ratiõis
et intelligentiȩ: in uolatili exprimit᷑
agilitas incorruptibilis naturȩ. Ingͦ
mortale hoc urduerit inmortalitatem.
et corruptibile hoc uestierit incorrup¬

Expanded text:
quid aliud quam sanctorum animalium quid aliud quam sanctorum animalium apotheca fiunt? Tertia denique mansio animalia quidem tenet sed immansueta, per quae designatur vita spiritualium, qui quandiu in hac corruptione tenentur, et legi Dei per rationem subjecti sunt, et tamen in sua carne portant per quod adhuc legi contradicunt. Animalia ergo sunt, quia vivunt per rationem mentis, sed immansueta per illicita desideria carnis. In quarta mansione sunt mitia animalia, quia sicut dicit Apostolus: Qui mortuus est, justificatus est a peccato . Et secundum Prophetae sententiam. In illa die peribunt omnes cogitationes eorum. . Quoniam ubi a vinculis carnis corruptibilis exeunt, deinceps ab illicitis desideriis mansuescunt. Quintam mansionem homo tenet, et volatilia. Per hominem designatur vivacitas rationis, et intelligentiae, in volatilli exprimitur agilitas incorruptibilis naturae. Quando ergo mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc vestierit incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
um desideriorum nr̃orum finem ad
unum referemus: quando sicuti est
deum iuidere ceperimus: ut iam nil
libeat nisi eius ficiem sine intermis¬
sione intueri. eus dulcedine sine fas¬
tidio saciari. eius amore sine defectu
perfrui. Hoc est enim ad ipsum ten¬
dere. et ad ipsum ꝑtingere semꝑ eũ
et ꝑ desioerium querere. et ꝑ cognici¬
onem inuenire. et ꝑgustum tangere.¬
In illa mansione quȩ fundo erat con¬
tigua. deputatus erat fimus anima¬
lium. qui uitam recte carnalium ex¬
primit: quoniam hi qui carnus desi¬
deriis inseruiunt. quro aliut quam
putredo fiunt: Secunda ab hinc mã¬
sio continet cibaria animalium᷑ ꝑ
quȩ conuenienter designantur hi qͥ
in ecclesia sc̃a quendam medium sta¬
tum tenent: qui neq ꝓͥsus ꝑ illicita
desideria carni succumbunt. neq per
contemptum mundi ad dignitatem
spiritalium ꝑtingere possunt. hiautẽ
te sproerogatione uerbi dei doctoribꝰ
siuis terrenȩ substanciȩ subsidia redadt.

Expanded text:
um desideriorum nostrorum finem ad um desideriorum nostrorum finem ad unum referemus, quoniam sicuti est, Deum videre coepimus, ut jam nil libeat, nisi ejus faciem sine intermissione intueri, ejus dulcedine sine fastidio satiari, ejus amore sine defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingere, semper eum et per desiderium quaerere, et per cognitionem invenire, et per gustum tangere. Illi mansioni, quae fundo erat contigua, deputatus erat fimus animalium, qui recte vitam carnalium exprimit, quoniam ii qui carnis desideriis inserviunt, quid aliud quam putredo fiunt? Secunda abhinc mansio continet cibaria animalium, per quae convenienter designantur ii, qui in sancta Ecclesia quemdam medium statum tenent, qui neque prorsus per illicita desideria carni succumbunt, neque per contemptum mundi ad dignitatem spiritualium pertingere possunt. Hi autem tes pro erogatione verbi Dei doctoribus suis terrenae substantiae subsidia reddunt,
Abbreviated transcription (Latin):
directum ascendunt. et uersus sup¬
premum cubitum non inclinantur:
hoc significat. quod quantumlibet
in hac uita proficimus. adhuc tamen
a facie conditoris nr̃i auersi sumus. qr
et per meritum ascendimus. sed per
presentiam contemplationis ad ipsũ
non inclinamur. Unde recte in canti¬
cis canticorum sponsa dilectum suũ
post parietem stare commemorat: quia
quam diu corruptionis huius tegmi¬
ne circumdamur. quasi quodam parie¬
te interposito. ab eius facie ꝓhibemur.
Quarta autem et quinta mansio in as¬
censu suo ad unum colliguntur. quia
animȩ sc̃orum. et nunc deposito carnis
onere in contem platione sui conditoris
lȩtantur. et iterum eum corpora sua im¬
mortalia et impasibilia receperint.
tunc plenius et uicinius ei ꝑ cõtem¬
plationis presentiam adherebunt.
Quod enim archa in tecto suo sursum
in unum colligitur. quid aliud signi¬
ficat nisi quod cum huius uitȩ ab te¬
nebris educti fuerimus. tunc omni¬

Expanded text:
directum ascendunt, et versus sudirectum ascendunt, et versus supremum cubitum non inclinantur, hoc significat, quod quantumlibet in hac vita proficimus, adhuc tamen a facie conditoris nostri quasi aversi sumus, quia et per meritum ascendimus, sed per praesentiam contemplationis ad ipsum non inclinamur. Unde recte in Canticis canticorum sponsa dilectum suum post parietem stare commemorat, quia quandiu hujus corruptionis tegmine circumdamur, quasi quodam pariete interposito ab ejus facie prohibemur. Quarta autem et quinta mansio in ascensu suo ad unum colliguntur, quia animae sanctorum et nunc deposito carnis onere in contemplatione sui conditoris laetantur, et cum iterum corpora sua immortalia et impassibilia receperint, tunc plenius et vicinius ei per contemplationis praesentiam adhaerebunt. Quod enim arca in tecto suo sursum in unum colligitur, quid aliud significat, nisi quod cum ab hujus vitae tenebris educti fuerimus, tunc omni
Abbreviated transcription (Latin):
innumeris trecentos significat. et ad¬
huc apud syros formam retinet crucis.
sentenciam qua intrinsecus altitudinẽ
archȩ distingiumus. in quinq man¬
siones: archa est ecclesia. et quinquȩ
mansiones sunt quinquȩ status. tres
presentis uitȩ et duo future. Primus
status est illorum hominum qui di¬
cuntur carnales: de quibus dicit apo¬
stolus. Non potui uobis loqui quasi
spiritualibus. set quasi carnalibus.
lac uobis potum dedi. non ecͤam. Scds
status est illorum hominum qui uocan¬
tur animales. de quibus dicit rursũ.
Animalis homo non ꝑcipit ea quȩ
sunt dei. Tercius status est spiritua¬
lium. de quibus ait. Spiritalis diuidi¬
cat omnia. et ipse a nemine iudicat᷑.
Quartus status est animarum exuta-¬
rum a corpore. Iuntus status est in a¬
nima et corpore resurgentium: qui sup¬
premus est. et cubito suppremo contigu¬
us est. Quod tres inferiores mansiones
secundum altitudinem parietum in

Expanded text:
in numeris trecentos significat, et adin numeris trecentos significat, et adhuc apud suos formam retinet crucis.  sententiam, qua intrinsecus altitudinem arcae distinguimus in quinque mansiones, arca est Ecclesia, et quinque mansiones sunt quinque status, tres praesentis vitae, et duo futurae. Primus status est illorum hominum, qui dicuntur carnales, de quibus dicit Apostolus: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus lac vobis potum dedi, non escam . Secundus status est illorum hominum, qui vocantur animales, de quibus dicit rursum: Animalis homo non percipit ea quae sunt Dei ; tertius status est spiritalium, de quibus ait: Spiritualis judicat omnia, et ipse a nemine judicatur Ibidem; quartus status est animarum exutarum a corpore; quintus status est in anima et corpore resurgentium, qui supremus est, et cubito supremo contignus. Quod res inferiores mansiones secundum altitudinem parietum in