comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quale sit nunc non querimus.
s agitur de illius mentis quadam.
ualencia usuq rationis quo p̾cep¬
tum dei legemq mandati ⁊ dccilis
adam caperet ⁊ facile posset custodire.
si uellet nunc autem homo sic nascit᷑
ut omnino non possit pp̃ horrendam
ignorantiam atq infirmitatem ñ
carnis s mentis cum om̃s fateam᷑
iuꝑuulo non alterius s enisdem
sub̃e cuius inprimo hoĩe fuit hocẽ
rationalem animam degere quam¬
quam ⁊̃ ip̃a tanta carnis infirmitaᷤᷤ
nescio quid quantum arbitror pena¬
le demonstrat. mouet .N. si prum illi
hoĩes ñ peccassent utrum tales eẽnt.
filios hĩturi qui nec lingua neci
manib nec pedib uterentur. Nam
pp̃ uteri capacitatem fortasse necc̃e
fuit ꝑuulos nasci. Quamius cum
exigua sit pars corporis costa nõ
tñ pp̃ hec d̾s ꝑ uulam uiro coniugẽ
fecit quam edificanit inmulierẽ.
uñ ⁊ eius filios poterat omnino po¬
tentia creatoris mox editos grandes

Expanded text:
quod quale sit nunc non quaerimus — quod quale sit nunc non quaerimus — sed agitur de illius mentis quadam ualentia usuque rationis, quo praeceptum dei legemque mandati et docilis Adam caperet et facile posset custodire, si uellet. nunc autem homo sic nascitur, ut hoc omnino non possit propter horrendam ignorantiam atque infirmitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur in paruulo non alterius, sed eiusdem substantiae, cuius in primo homine fuit, hoc est rationalem animam degere. quamquam etiam ipsa tanta carnis infirmitas nescio quid, quantum arbitror, poenale demonstrat. mouet enim, si illi primi homines non peccassent, utrum tales essent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uterentur. nam propter uteri capacitatem fortasse necesse fuerit paruulos nasci, quamuis, cum exigua sit pars corporis costa, non tamen propter hoc deus paruulam uiro coniugem fecit, quam aedificauit in mulierem. unde et eius filios poterat omnipotentia creatoris mox editos grandes
Abbreviated transcription (Latin):
magnum ignorancie infremitaniꝰ
malum s inhat uita iam nati ꝑuu¬
na aliqua impietate commnissa re¬
pente tantis tenebris inuoluti sunt.
Dicet aliquis: s ħ natura pura non ẽ
s uitiosa primordia qr talis non est. cre¬
atus adam cur xͤ longe excellentie ⁊ cer¬
te sine ullo pectato natiis exuirgine in
hac tñ infirmitate atq etate ꝓcreatus
apparuit. huic ꝓpositioni rndemus.
adam pp̃ea non talem creatum qr nul¬
luis parentis p̾cedente pecẽo ñ est creatꝰ
incarne pecc̃i. Nos ideo tales qr illius p̾¬
cedente pec̃co nati sumus incarne pec¬
cati. xp̃c ideo talis qr ut de peccato con¬
dempnaret pecc̃m natus est insiłitu¬
dinem carnis pec̃ci. son .Nl. hic igitur
deadam. qd̃ ꝑtinetad corporis quan¬
titatem qr non ꝑuulus fc̃s est s ꝑ fec¬
ta mole membrorum potest .n. dici ⁊̃
peccora sic creata nec tũ eoꝵ peccato
fc̃m ẽẽ ut ex eis pulli ꝑuuli nascerẽt᷑

Expanded text:
magnum ignorantiae atque infirmitatis magnum ignorantiae atque infirmitatis malum si in hac uita iam nati paruuna aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquis: \'si haec naturae purae non sunt, sed uitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam, cur Christus longe excellentior et certe sine ullo peccato natus ex uirgine in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit?\' huic propositioni respondemus Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato non est creatus in carne peccati, nos ideo tales, quia illius praecedente peccato nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia, ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non enim hoc agitur de Adam, quod pertinet ad corporis quantitatem, quia non paruulus factus est, sed perfecta mole membrorum — potest enim dici etiam pecora sic creata, nec tamen eorum peccato factum esse, ut ex eis pulli paruuli nascerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
cie densissimas tenebras ubi aĩa ĩ fã¬
tis recentis abutero utiq anima hoĩs.
utiq anima rationalis non solum ĩ¬
decta uerum eriam in dotilis iacet qͣre
aut qñ aut unde contrusa est. Si nat᷑a
est hoĩs sic incipere ⁊non iam uiciosa
est ista natura curnon talis creanis
est adam. Curille capax precepti ⁊ ua¬
lens uxori ⁊ omnib anunalib noĩa
iste autem nesciens ubi sit quid sit
a quo creatus. a quib genitus sit iã
reus delicti. nondum capax p̾cepti
tam ꝓfunda ignorantie caligine
inuolunis ⁊ p̾ssus ut neq tanquã
de sompno excrtari possit ut nec sal¬
tem demonstrata cognoscat s ex¬
pectaretur tp̃c quo hanc nescio quã
uelut ebrietatem non ꝑunam noc¬
tem sicut quelibet grauissima so¬
let s ꝑ aliquot menses atq annos
paulatim digerat. Qd̃ donec fiat
tam multa que inmaiorib puni¬
mus toleramiis inꝑiulis ut nume¬
rari omnino non possut. Hoctam

Expanded text:
tiae densissimas tenebras, ubi anima infantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem, sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓficiendo uenerunt. Illas incpͣ
consideremus tenebras mentis uti¬
q rationalis inquib ⁊ deum igno¬
rans ꝓrsus cuius sacramentis eciã
cum baptizamur obsistunt. Inhas
quero uñ ⁊ qñ sub mersi sunt. Ita¬
ne uero eas hic contraxerunt ⁊ ĩhac
uita sua iam ꝓpria ꝑ nimiam ne¬
gligentiam suam oblui sunt do¬
mini prudenti uero ⁊ religiosi uixe¬
runt ł inuteris matrum. Dicant
ista qui ansi fu̾int audiant quiuo¬
luerint credant qui ponierint. Ego
autem peuto qd̾ omnes quoꝵ me¬
tes non obnubilat defendende sue
snĩe ꝑ uicacia ħ sentire non possũt.
An nullum est ignorantie malum.
⁊ideo nec purgandum. Et quid ait
illa uox delicta uuentutis ⁊ igno¬
rancie. mee nememineris. Et si .il
dampnabiliora pecc̃a sunt que ab
scientib comittuntur tñ si igno¬
rancie peccata nulla ẽẽnt hocnon
legeremus qd̃ cõmemoraui deluta
iuentutis ⁊ ignorancie meene
memineris uullas igitur ignorã¬

Expanded text:
tes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, tes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
lectatione alieni mali. siam tũ hõĩ
iocunda sit aliena fatiutas nec ip̃e
tñ talis eẽ uoluisset. Et si suum par¬
uulum filium aquo garriente tali¬
a potest letus expectat ⁊ ꝓuocat ta¬
lem p̾sciret futurum ẽẽ cum treu̾it
nullo modo dubitaret miserabiliꝰ
lugendum eẽ quam mortuũ. S
dum spes sub est intrementoꝵ ⁊ i̾
genii lumen accessurum creditur
etatis accessum fit ut conuina par¬
uulorum etiam inparentes non so¬
lum nutriosa non sint u̾m ⁊̃ gra¬
ta atq iocunda sint. Qd̃ quidem pꝰ¬
studio ridendi ⁊uanitate maioꝵ
Nam plerumq illa etas iam patrẽ
mr̃emq agnoscens neutri eoꝵ au¬
det maledr̃e nisi ab eiltero eoꝵ ab
motus qualibetcum q linguein
diciis ꝓmittere iam possunt. illa̾
potius recentium natoꝵ ꝓfundis¬
simam ignoranciam uideamus
ex qua adistam ñ ꝑ mansurã bal¬
bucientem fatuitatem tanquam
adscienciam locutionemq tendẽ¬

Expanded text:
lectatione alieni mali. nam cum homini lectatione alieni mali. nam cum homini iucunda sit aliena fatuitas, nec ipse tamen talis esse noluisset; et si suum paruulum filium, a quo garriente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret futurum esse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. sed dum spes subest incrementorum et ingenii lumen accessurum creditur aetatis accessu, fit ut conuicia paruulorum etiam in parentes non solum iniuriosa non sint, uerum etiam grata atque iucunda sint. quod quidem proncitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum motus qualibuscumque linguae signis promptare iam possunt. illam potius recentium natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tenden
Abbreviated transcription (Latin):
tis abutero tur redimendo fatetur
ꝓpria sua uita ꝑ animum ꝓprium
corpus ue cominiserit. Si forte qd̃
plorat tedioq est maiorib mirum
si hoc iniquitati non infelicitan po¬
cuis deputandum est. An qd̃ ab ip̃o
fletu nulla sua rõne nulla cuius¬
quam ꝓ hibitione compescitur. at
hoc ignorancie est inqua ꝓfundis¬
sima iacet quam ⁊̃ mr̃em cum pꝰ
exiguum tp̃c ualuerit ꝑtutit iratꝰ
⁊ sepe ip̃as eius mãmas quas dum
exigit esurit. ħ non modo feruntur
u̾m ⁊̃ diliguntur inꝑuulis. Et ħ
quo affectu nisi carnali quo euiã
risus iotusq delectat auctoꝵ quo
hoĩm ip̃a . q. ab surditate conditus
Qui si eo modo sentiretur ut dicit᷑.
non iam illi tanquam fatenti. s tã¬
quam fatui riderentur. Ipsos quo
curatos quos uulgo moriones uocãt
ad cor datorum delicias adhiberi ⁊ in
mancipiorum estimatione p̾ciosio¬
res eẽ. cordatis. Tantum uaiet carna¬
lis affectus ⁊ minime fatuoꝵ inde¬

Expanded text:
tis ab utero, cui redimendo fatetur tis ab utero, cui redimendo fatetur propria sua uita per animum proprium corpusue commiserit. si forte quod plorat taedioque est maioribus, mirum si hoc iniquitati, non infelicitati potius deputandum est. an quod ab ipso fletu nulla sua ratione, nulla cuiusquam prohibitione conpcscitur? at hoc ignorantiae est, in qua profundissima iacet, qua etiam matrem, cum post exiguum tempus ualuerit, percutiet iratus et saepe ipsas eius mammas, quas, dum esurit, exigit. haec non modo feruntur, uerum etiam diliguntur in paruulis, et hoc quo affectu nisi carnali, quo etiam risus iocusque delectat, acutorum quoque hominum ipsa quasi absurditate conditus? qui si co modo sentiretur, ut dicitur, non iam illi tamquam faceti, sed tamquam fatui riderentur. ipsos quoque fatuos uidemus, quos uulgo moriones uocant, ad cordatorum delicias adhiberi et in mancipiorum aestimatione pretiosiores esse cordatis: tantum ualet carnalis affectus etiam minime fatuorum in de
Abbreviated transcription (Latin):
sue uiteꝓprium nullum ad huc
habuisse pecc̃m concedant isti illis cõ¬
cedent utiq nob̾ nullum nisi origi
ꝑuulis. An u̾o ⁊ hic queritur ⁊ hec
disputari ⁊ tp̃c ad hoc impensuri su¬
mus ut ꝓbemus atq doceamus qͦ¬
modo ꝑꝓpriam uoiuntatem sine¬
qua nullum uite ꝓprie potest ẽẽ pecca¬
tum nichil mali cõmiserint infanteᷤᷤ
qui ip̃ heo uocantur ab omnib inno¬
centes. Nonne tanta infirmitas aĩ ⁊ coe¬
poris tanta reꝵ ignorancia tam nui¬
la omnino p̾cepti capacitas nullus.
ł naturalisł conscripte legis sensus
aut motus nullus in alterutram ꝑ¬
tem rationis usus hoc multo testatio¬
re silencio quam sermo nr̃ ꝓclamat
atq indicat. ualeat aliquid ad se ip¬
sam ꝑsuadendam. ip̃a euidencia. Na̾
nusquam sicñ inuenio quid dicã
quam ubi res de qua dr᷑ manifestati¬
or est om ne quam qd̃ dicitur. u ellẽ
tũ quisquis hoc sapit. dr̃et qd̃ pecca¬
tum uiderit ł putaret infantis recẽ¬

Expanded text:
suae uitae propriae nullum adhuc suae uitae propriae nullum adhuc contraxisse peccatum concedant isti illis, concedant utrique nobis nullum nisi originparuulis. An uero et hoc quaesituri de hoc disputaturi et tempus ad hoc inpensuri sumus, ut probemus atque doceamus, quomodo per propriam uoluntatem, sinequa nullum uitae propriae potest esse peccatum, nihil mali commiserint infantes, qui propter hoc uocantur ab omnibus innocentes? nonne tanta infirmitas animi et corporis, tanta rerum ignorantia, tam nulla omnino praecepti capacitas, nullus uel naturalis uel conscriptae legis sensus aut motus, nullus in alterutram partem rationis usus hoc multo tes tatore silentio quam sermo noster proclamat atque indicat? ualeat aliquid ad se ipsam persuadendam ipsa euidentia; nam nusquam sic non inucnio quod dicam, quam ubi res, de qua dicitur, manifestior est quam omne quod dicitur. Vellem tamen quisquis hoc sapit diceret, quod peccatum uiderit uel putarit infantis recen
Abbreviated transcription (Latin):
tui refutaui. Iuter istos ergo ut dr̃e
ceꝑam qui omnino ꝑuulos ab omni
pecc̃o ⁊ originali ⁊ ꝓprio puros ⁊ libe¬
ros ẽẽ defendunt ⁊ istos qui eos iã
natos ꝓpria putant contraxissepec¬
cata a quib eos credunt ꝑ bap̃m o¬
portere purgari quantum inter sit
uides ꝓ inde isti posteriores intuen¬
do scripturas ⁊ auctoritatem tocius
ecc̃e ⁊ formam ip̃ius sacramenti be
priores inp̃a natura humana que
ab omnib ut consideretur in ꝓmp¬
tu est bene uiderunt qd̃ facile fuit.¬
etate illam insua iam uita ꝓpria uͥl
pec̃ci potuisse. contrahere s ne pec¬
catum originale fateantur nullũ
ẽẽ omnino pec̃cm. inꝑ uulis dicũt.
In his ergo que singula uera dñt
prius int̾ se ip̃i consenciant ⁊ conse¬
quenter fiet ut a nob̾ nulla ex ꝑte
dissenciant. Nam si ꝑ uulis bapti¬
⁊ atis remissionem fieri pecc̃orum
concedant illi istis ꝑ uulos ut ip̃a
natura intacitis infantib clamat

Expanded text:
tui refutaui. inter istos ergo, ut dicere tui refutaui. inter istos ergo, ut dicere coeperam, qui omnino paruulos ab omni peccato, et originali et proprio, puros et liberos esse defendunt, et istos, qui eos iam natos propria putant contraxisse peccata, a quibus eos credunt per baptismum oportere purgari, quantum intersit uides. proinde isti posteriores intuendo scripturas et auctoritatem totius ecclesiae et formam ipsius sacramenti benpriores in ipsa natura humana, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, bene uiderttnt-quod facile fuit—actatem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere, sed, ne peccatum originale fateantur, nullum esse omnino peccatum in paruulis dicunt. in his ergo, quae singula uera dicunt, prius inter se ipsi consentiant, et consequenter fiet, ut a nobis nulla ex parte dissentiant. nam si paruulis baptizatis remissionem fieri peccatorum concedant illi istis, paruulos autem, ut ipsa natura in tacitis infantibus clamat,
Abbreviated transcription (Latin):
contra ħ eum sentire existimarẽ
nec ad sacramenta cum ꝑuulo in¬
trace ꝑmitterem. Ip se autem uiħ
qua fronte ad hoĩes qua mentead
ad deum se ferret ignoro uec uolo
aliquid grauius dr̃e falsam igit᷑.
łfallacem tradi ꝑuulis. bap̃matis
formam. In qua sonaret atq agi
uideretur ⁊ tñ nulla fieret remuis¬
sio pecc̃orum. Uiderunt aliqui eorũ
nichil excecrabiluis ac detestabiliꝰ¬
dici posse atq sentiri. ꝓinde qid̾ at¬
ẽẽ concedunt sicut ciuusdã eoꝵ
libello breuissimo continetur qui
tũ ibi remissionem alicuius. pecti
aꝑtius exprim̾e noluit. Siut aut̃
michi ip̃e litt̾is intimasti fatent᷑
Non enim redemptio alio modo posset.
intelligi. Non tñ originaliter inqui¬
unt. s inuita iam ꝓpria postea quã
nati sunt pecc̃m hr̃e ceꝑunt. Quam ob¬
rem uides quantum iam distet inter
eos. contra quos inhec oꝑediu iam
multumq disserui quoꝵ ⁊̃ unius le¬
gi librum ea continentem que ut po¬

Expanded text:
contra haec eum sentire existimarem, contra haec eum sentire existimarem, nec ad sacramenta cum paruulo intrare permitterem, ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad deum sc ferret ignoro nec uolo aliquid grauius dicere. falsam igitur uel fallacem tradi paruulis baptismatis formam, in qua sonare atque agi uideretur et tamen nulla fieret remissio peccatorum, uiderunt aliqui eorum nihil execrabilius ac detestabilius posse diei atque sentiri. proinde quod adesse concedunt, sicut cuiusdam eorum libello breuissimo continetur, qui tamen ibi remissionem alicuius peccati apertius exprimere noluit. sicut autem mihi ipse litteris intimasti, fatentur torum. nec mirum; non enim redemptio alio modo posset intellegi. non tamen originaliter, inquiunt, sed in uita iam propria, posteaquam nati sunt, peccatum habere coeperunt. Quamobrem uides quantum iam distet inter eos, contra quos in hoc opere diu iam multumque disserui, quorum etiam unius legi librum ea continentem, quae ut po
Abbreviated transcription (Latin):
deo autem facit oꝑa eius qui ueñ
ad lucem qr intelligit uistificatio¬
nem suam ñ ad sua gm̾ita s addei
gr̃am ꝑtinere. Deus est enim ĩ qͥt
do ergo fit oĩ ex carnali gu̾atio
neadxp̃m ueniencium regeneratõ
sp̃ualis. Ip̃e hoc aꝑuit. ip̃e monstraũ.
cum ab eo quereretur quomodo pos¬
sent ista fieri nemini humanam
argumentationem in hac causa libe¬
ram fecit. Non alienentur ꝑuuli a
gr̃a remissionis pecc̃orum. Non alit̾
transitur adxp̃m nemo alit̾ potest
deo reconciliari ⁊ ad deum uenire nͥ
łi loquar. uellem aliquis istoꝵ qui
contraria sapuint michi baptiran¬
dum ꝑuulum afferret. Quid in il¬
lo agit exorcisinus meus si infami¬
lia diaboli non tenetur Ipse certe
mͥ fuerat R̾nsurus ꝓeodem ꝑuu¬
lo quem gestaret qr ꝓse ille Rende
ñ posset. Quomodo ergo dcũrus e¬
rat eum renuntiare diabolo cuiꝰ
in eo nͥl eẽt. Qũo conu̾ti ad deum
aquo non ẽẽt conu̾sus. Credere pp̃ea
nulla tribueretur Ego quidem si

Expanded text:
deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam non ad sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, inquitdo ergo fit omnium ex carnali generatione Christum uenientium regeneratio spiritalis. ipse hoc aperuit, ipse monstrauit, cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri, nemini humanam argumentationem in hac causa liberamfecit.non alienentur parunli a gratia remissionis peccatorum; non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest deo reconciliari et ad deum uenire nisnti loquar? uellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum paruulum afferret. quid in illo agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur? ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem paruulo, quem gestaret, quia pro se ille respondere non posset. quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cuius in eo nihil esset? quomodo conuerti ad deum, a quo non esset auersus? credere inter nulla tribueretur? ego quidem, si
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nam hĩturi sint qm̃ nullo pecc̃i
uincio obstricti sunt. ħ dicentes pͥ¬
mo mnquam explicant isti qua ius¬
ticia nullum pecc̃m habent ymago
dei separetur a regno dei. Deinde ui¬
deamus utrum dñs iħx unus ⁊ sol
magister bonus in hac ip̃a euuange¬
lica iectione non sigc̃auerit ⁊ ostẽ¬
derit ñ nisi ꝑ remissionem pecc̃oꝵ
fieri ut ad regnum dei ꝑueniant
baptitati. Quamuis recte intelligeᷤ¬
tib sufficere debuerit ci d̃ dictum ẽ.
Nisi quis natus fu̾it denuo ñ potest
uidere regnum dei. Et nisi quis na¬
tus fu̾it exaqua ⁊ sp̃u ñ potest intͦ¬
ire in regnum dei. Cur .ii. nascatur
denuo nisi renouandus. Unde re¬
nouandus nisi auetustate. Qua
uetustate nisi inqua uetus homo
ñr simul crutifixus est cum illo
ut euacuenir. corpus pectati. unit
uñ ymago dei non intrat inregñ
dei nisi impedimento phibente
tam ip̃am tircũstantiam eiui ã¬
gelice lectionis ad rem dequa agi¬

Expanded text:
aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iesus, unus et solus magister bonus, in hac ipsa euangelica lectione non significauerit et ostenderit non nisi per remissionem peccatorum fieri, ut ad regnum dei perueniant baptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei et: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei nisi impedimento prohibente tam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agi
Abbreviated transcription (Latin):
sangumem redemptoris extollũt
non erigantur insuꝑbia erroris a¬
lieni dequoꝵ ꝑuula etate nobis
dedit dñs humilitatis exemplũ.
Solus sine pac̃o natus est quem si¬
ne uirili complexu nonconcupiscẽ¬
cia carnis s obedĩa mentis uirgo cõ¬
cepit.sola nr̃o uuliu̾ medicinam pa¬
rere potuit q̃ ñ expec̃ci uuln̾e ger¬
men pie prolis emisit
am nunc scrutemur diligentꝰ
euuangelii capitulum ubi ait.¬
Nisi quis renatus fu̾it ex aqua ⁊ sp̃u
ñ intrabit in regnum dei. Qua isti
snĩa nisi mouerentur omnino ꝑ¬
uulos nec baptizandos eẽ censerent.
s qr non ait inquiunt nisi quis
renatus fu̾it exaqua ⁊ sp̃u non ha¬
bebit salutem ł uitam et̾nam tm̃¬
modo autem dixit. ñ intrabit iureg¬
num dei adhec ꝑuuli baptizandi
sunt ut sint ⁊̃ cum xp̃o in regno dei
ubi ñ erunt si baptitati ñ sunt fu¬
erint quamuis ⁊ sine bapm̃o si par¬
uuili moriantur salutem uitamqi

Expanded text:
sanguinem redemptoris extollunt, sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentiutiam ipsum euangelii capitulum ubi aitnisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum dei. qua isti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt: \'nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non habebit salutem uel uitam aeternam\', tantummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantur salutem uitamque
Abbreviated transcription (Latin):
paganda ꝓmittitur hoc est bonum
coniugii ꝑ qd̃ ordinata societatenas¬
titur homo. S nemo renascitur inxͥ
num est sic malo bene uti bonume̾.
Duo igitur ħ bonum ⁊ malum ⁊ ali¬
a duo usus bonus ⁊ usus malus si¬
bimet ad iuncta quatuor differen¬
cias faciunt. B ene utiturbono con¬
tinenciam dedicans deo. Male utitur
bono contiuenciam dedicans y dolo.
Maleutitur malo concup iscentiam
relaxans adult̾io. Bene utitur ma¬
lo concupiscenciam restringens co¬
nubio. sicut ergo meluis est bene
uti bono quambene uti malo cum
sit utrumq bonum ita qui dat uir¬
ginem siram bene facit ⁊ qui ñ dat
nuptum melius facit. De qua q̃ sti¬
one multo uƀ̃ius ⁊ multo sufficiẽ¬
cius induob libris uno debono coᷤ¬
iugali altero de sc̃a uirginitate ꝙͣ¬
tum dñs dedit ꝓmeaꝵ uirium exi¬
guitate disserui. Non itat ꝑ nup
ciarum bonum defendant concupis¬
cenciemalum qui carnem ⁊ sangͥ¬
nem p̾uaricatoris adu̾sus carnẽ⁊

Expanded text:
ropaganda permittitur, hoc est bonum ropaganda permittitur, hoc est bonum conjugii, per quod ordinata societate nascitur homo. Sed nemo renascitur in Chum est; sic malo bene uti, bonum est. Duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adjuncta quatuor differentias faciunt. Bene utitur bono, continentiam dedicans Deo: male utitur bono, continentiam dedicans idolo. Male utitur malo, concupiscentiam relaxans adulterio: bene utitur malo, concupiscentiam restringens connubio. Sicut ergo melius est bene uti bono, quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum: ita qui dat virginem suam nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. De qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno de Bono Conjugali, altero de Sancta Virginitate, quantum Dominus dedit, pro mearum virium exiguitattiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphanas nourtates ugilare debet om¬
nem hominem. seꝑari a deo nisi qui ꝑ
mediatorem xp̃m reconciliatur deo
nec seꝑari quemquam nisi pec̃cis
int̾dudentib posse. Non ergo recon¬
ciliari isi pecc̃orum remissione
ꝑ unam gr̃am miscd̃issimi salua¬
toris ꝑ unam uictimam u̾issimi
sacerdotis. Ac si omnes filios muli¬
eris que serpenti credidit ut libidi¬
ne corrumperetur non liberari a
corpore mortis hꝰ nisi ꝑ filium uir¬
ginis que angelo credidit ut sine
libidine fetaretur. Bonum ergo
coniugii non est feruor concupis¬
centie s quidam licitus ⁊ honestꝰ
illo feruore utendi modus ꝓpagã¬
de ꝓli non explende libidini acco
mouetur totumq animum inise
deiectum conatur attrahere ⁊ neq
cum mens uoluerit exsurgit neq
cũ mens uoluerit conquiescit hoc ẽ
malum peccati inquo nascitur oũs
homo. Cum autem ab illuitis corrup¬
tionib refrenatur ⁊ ad sola generis
humani supplementa ordinate ꝓ¬

Expanded text:
profanas nouitates uigilare debet, omprofanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacerdotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propagandae proli, non explendae libidini accommouetur totumque animum in se deicum mens voluerit exsurgit, neque cum mens voluerit conquiescit, hoc est malum peccati, in quo nascitur omnis homo. Cum autem ab illicitis corruptionibus refrenatur, et ad sola generis humani supplementa ordinate p
Abbreviated transcription (Latin):
cumq nascuntur incarne peccati
idem ipsi omnes mundari intelligã¬
tur ꝑ carnem similem. tarni pecti.¬
non enim omnium est fides. s õs¬
ꝑtinentes ad gn̾ationem conubii
carnalis non nascuntur nisi incrͣ¬
ne peccati ⁊ omnes ꝑtinentes ad ge¬
nerationem conubii sp̃ualis non¬
mundantur nisi ꝑ carnem siłem.
mus u̾bi gr̃a una est obsterrix in hac
tiuitate que omnes incipit ⁊unus
est ħ literarum magister qui om̃s
nisi qui nascuntur neq hic omnes
qui nisi discunt. Non tñ om̃s qui nas¬
cuntur litt̾as discunt. S cui uis cla¬
ret tid̃ ⁊ illi recte dc̃m est omnes ex¬
tipit preter euiꝰ mnanus. nemo nas¬
crnur ⁊ hic recte dc̃m est. omnes do¬
cet preter cuins magisterium ne¬
mo discit. Consideratis autem omni
b diuinis testimoniis que com¬
memoraui siue singillatim denno¬
quo disputans siueacuatim mul¬
ta congestans ł quecumq siłia ñ
cõmemoraui. nicħ inuenitur nisi

Expanded text:
cumque nascuntur in carne peccati, cumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spmundantur nisi per carnem similem mus, verbi gratia, Una est obstetrix in hac civitate, quae omnes excipit; et unus est hic litterarum magister, qui omnes nisi qui nascuntur; neque hic omnes, nisi qui discunt: non tamen omnes qui nascuntur, litteras discunt. Sed cuivis claret, quod et illic recte dictum est, Omnes excipit, praeter cujus manus nemo nascitur; et hic recte dictum est, Omnes docet, praeter cujus magisterium nemo discit. 56. Consibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim de unoquoque disputans siue aceruatim multa congestans, uel quaecumque similia non commemoraui, nihil inuenitur nisi,
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo: qui non est cum xp̃o. hinc
⁊ ip̃e dñs uolens auferre decordibus
male credentium istam nescio qͣm
medietatem quam conantur qui¬
dam ꝑuulis ñ baptitatis tribuerent
.q. merito innocentie sint inuita
et̃na s qr ñ fu̾nt baptirati non st̃
cum xp̃o in regno eius definitiuã
ꝓtulit adħ ora obstruenda snĩam
ubi ait. Qui mecum non est aduer¬
sum me est.Constuueigitur quem¬
libet ꝑuulum. Si iam cum xp̃o est
ut quidbaptiratur: siautem qd̾
habet ueritas ideo baptiratur ut sit
tum xp̃o. ꝓfecto non baptizatus ñ
manifestam debemus aut possumꝰ
Neq enum excorpore ⁊ anima quen
traq dei treatura est. P orro si expec¬
cato qd̃ iuilla etate nisi originale
⁊ antiquum: una est quippe caro
pec̃ci inqua omnes ad dampnati¬
onem nascuntur. ⁊ una est caro ĩ
similitudine carnis pecci ꝑ qua̾
omnes a dampnatione liberant᷑.
Nec ita dictum est omnes uelut qui¬

Expanded text:
diabolo, qui non est cum Christo. hinc diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptizatur, ut sit cum Christo, profecto non baptizatus nonmanifestam debemus aut possumusneque enim ex corpore et anima, quae utraque dei creatura est. porro si ex peccato, quod in illa aetate nisi originale et antiquum? una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum tta sint neminem unquam eoꝵ
qui ad xp̃m accesserunt ꝑ bap̃m sa¬
na fides ⁊ sana dectrina putauit ex¬
ceptum a gr̃a remissionis peccorũ.
neci ẽe posse alicui preter regnum eiꝰ
et̃nam salutem. ħ enim parata est
renelari intp̃re nouissimo hec est iꝰ
resurrectione mortuoꝵ ꝑtinentiũ
non ad mortem et̾nam. quam pro¬
appellatur s aduitam et̃nam qͣm
ꝓmitut ñ mendax deus scĩs ⁊ fidel¬
b siis. Cuius uite ꝑticipes omnes
non unuficabumur nisi inxͦ sicut
inadam omnes moriuntur. Quem¬
admodum enim omnes omnino ꝑ¬
tinentes ad generationem uolũta¬
tis carnis non moriuntur nisi inadã
inquo ones pectauerunt sic ex his
omnes omnino ꝑtinentes ad rege¬
nerationem uoluntatis sp̃t nõ ui¬
uificantur nisi inxp̃o inquo onmnes
iustificantur. Quia sicut ꝑ unum õs
ad condempnationem. sic ꝑ unum õs
ad iustificationem. Nec estulli ullus
medius locus. ut possit ẽẽ nisi cum

Expanded text:
cum ita sint, neminem umquam eorum, cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quaappellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum
Abbreviated transcription (Latin):
illi lucem ⁊ figurare ꝑ sensum iꝰ¬
tificare iustum bñ seruientem
płib ⁊ pecc̃a illorum ip̃e sustine¬
bit. Propterea hereditabit cũ płes
⁊ fortium parcietur spolia ip̃ cp
tradita estad mortem anima euis ⁊ in¬
ter iniquos estimatus est. Et ip̃e pecc̃a
multorum sustinuit ⁊ pp̃ iniquita¬
tes corum traditus est. Attende ⁊̃ illud
euisdem ꝓpħe quod de se complectũ
lectoris ⁊ functus officio insynagoga
me ut refrigerent qui inp̾ssura cor¬
di sunt p̾ditare captiuis remissio¬
nem ⁊ cetis uisum. Omnes ergo ag¬
noscamus nec ullus exceptus sint
omntum qui uolumus corpori eius.
herere ꝑ eum momile eius intrare
aduitam ⁊ salutem quam suis ꝓ¬
quam agnoscaius eum qui pec¬
catum ñ fecit ⁊ pecc̃a nr̃a ꝑtulitcor¬
pore suo sr̃ lignum ut apect̃is seꝑa¬
ti cum iusticia uinamus ciius ci¬
catritib sanati sumus infirmi cũ
eẽmus tanquam pecc̃ora errantes. Qͤ

Expanded text:
illi lucem et figurare per sensum, iuilli lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synagoga me, ut refrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis pquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ixc ip̃m cõmendet ⁊ tanquam suꝑ¬
bis nescio quib ł contentiosis idẽ¬
tidem contulcet. homo inquit ipla¬
ga ⁊ qui sciat ferre infirmitates.
Propter qd̾ ⁊ au̾tit se. facies eius i¬
uiriata est. nec magni estimata est.
hic infirmitates nr̃as portat ⁊ pro
tio patis nr̃e ineum liuore eius sa¬
nati sumus. Omnes ut oues erra¬
uimus ⁊ dñs tradidit illum ꝓ pecc̃is
nr̃is. Et ip̃e quam male tractatus
est ñ aꝑuit os. Ut ois adimimolã¬
dum ductus est ⁊ ut agnus aute
eum qui se tunderet fuit sine uoce
sic non aꝑuit os suum. Inhumili¬
tate sublatum est iudicium eius.
Generatio nem euis quis enarraũ.
Qm̃ tolletur det̾ra uita eius ab ĩz¬
quitatib ppłimei ductus est ad mor¬
tem. Dabo ergo malos pp̃ sepulturaᷤ
eius ⁊ diuites pp̃ mortem eius. ob ħ
qid̃ iniquitatem ñ fec̾it nec dolum
inore suo. uult dñs purgare eum
deplaga. Si dederitis uos obdelicta
ũra animam ur̃am uidebitis semẽ.

Expanded text:
hoc ipsum commendet et tamquam suphoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem inculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro tio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut odum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. dabo ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen l
Abbreviated transcription (Latin):
delito alacruis medicum. quesie¬
runt ut ubi habundauit delictum
sr̃ habundaret gr̃a. Deniq ñ con¬
gregabo inquit conuenticula eoꝵ
desanguinib. Qm̃ multis sacrifi¬
cioꝵ sanguinib cum primum ĩ
tab̾naculum ł intemplum congͦ¬
garentur conuincebantur pocius
pet̃cores quam mundabantur. Nõ
ergo iam inquit desangninibus
congregabo conuenticula eorũ:
unus enim sanguis ꝓmults datꝰ
est quo ueracit̾ mundarentur. De¬
niq sequitur. nec memor eo ero no¬
ire filii diaboli. inmundi pecc̃ores
impii. Postea u̾o filii dei. homini
nouo nomen nouum canticum
Non sint ingrati homines gr̃e dei.
pusilli cum magnis aminorem.
usq ad maiorem. To cius ecc̃e uoxẽ.
Erraui sicut oius ꝑdita. Omnium
membroꝵ xp̃i uox est. Omnes ut oueᷤᷤ
errauimus ⁊ ipsetraditus est. ꝓpec¬
cans nr̃is. Qui totus ꝓpħie locus a¬
pud ysaiam quoq ꝑ ħphilippum
sibi exposito spado ille candatis re¬
gine in eum credidit ide. quociẽs

Expanded text:
delicto, alacrius medicum quaesiedelicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congregabo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero noirae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen nouum cantanti non sint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut ouis perdita, omnium membrorum Christi uox est: omnes ut oues errauimus et ipse traditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
minus libroꝵ uet̾m utilitatem bre¬
uiter demonstrauit ⁊definiuit dicẽs.
oportuisse impłi que de illo scrip¬
ta ẽẽnt in lege ⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis:
surgere amoriuis terciadie ⁊ p̾dica¬
ri ĩomine eius pnĩam ⁊ remis¬
onem pec̃c̃orum per omnes gentes in¬
cipientib ab irłm. Et petrus dicit qd̃
paulo ante ꝯmemoraui. Huic omnes
hibere remissionem pecc̃oꝵ accipere ꝑ
manum eius omnem credentem in
eum. u̾mptñ cominodius est ⁊̃ ex ip̃o
uet̾e testamento testimonia pauca
depromere que ł ad supplementũ
ł pocius ad cumulum ualere debebñt.
ait. sc̃is qui interra sunt eius miri¬
ficauit omnes uoluntates meas in
eis. Non muta illorum s uolunta¬
tes meas. Nam illoꝵ quid nisi qd̃¬
seqͣr. multiplicate sunt sr̃ infir¬
mitates eoꝵ supra ꝙ infirmi erãt
Ad hec ⁊ lex subintrauit ut habun¬
daret delictum.S quid ad uingit.
postea accelerau̾nt. Multiplicatis
infirmitatib hoc est habundante

Expanded text:
minus Librorum veterum utilitatem breminus Librorum veterum utilitatem breviter demonstravit et definivit dicens, oportuisse impleri quae de illo scripta essent in Lege et Prophetis et Psalmis; dicari in nomine eius paenitentiam et remisonem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus dicit, quod paulo ante commemoraui, huic omnes hibere \'remissionem peccatorum accipere per manum eius omnem credentem in eum\'. Verum tamen commodius est, etiam ex ipso uctere testamento testimonia pauca depromere, quae uel ad supplementum ucl potius ad cumulum ualerc debebunt. ait: sanctis qui in terra sunt eius mirificauit omnes uoluntates meas in illis, non \'merita eorum\',sed uoluntates meas. namillorum quid nisi qirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante
Abbreviated transcription (Latin):
Et alio loco hic est lapis reꝓbatus a uo¬
bis edificantib qui fc̃s est incaput ã¬
guli. Non est .n. aliud nomen sub ce¬
lo datum. hoĩb inquo oporteat sal¬
uos fieri nos. Et alibi. Deus patrum
ic omnes ꝓphete testimoniũ ꝑhibẽt
renussionem pec̃corum accipere ꝑ
manum illuis omnem credentem
ineum. Item in eodem libro apłs:
paulus. Notum ergo sit uobis in¬
omnib quib non potuistis ile¬
ge moysi iustificari. In hoc omins
tredens iustificatur hoc tanto agge¬
re testimonioꝵ cuins adu̾sus inita¬
tem dei elatio non p̾matur: Et ml¬
ta quidem alia reꝑiri possunt s ⁊
finiendi huuis oꝑis cura non negli¬
gender habenda est. Delibris quoq
uet̾is testameni muitas constitu¬
tiones diuinoꝵ elo quioꝵ adhib̾e
inhanc sñam sr̃ uacaneum putaui.
qñ quidem illud qd̃ occultabatur¬
uelud sub uelamento t̾ren arum
ꝓmissionum hec innoui testamẽ¬
ti p̾dicatione reuelatur. Et ip̃e do¬

Expanded text:
et alio loco: hic est lapis reprobatus a uoet alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. et alibi: deus patrum ic omnes prophetae testimonium perhibent remissionem peccatorum accipere per manum illius omnem credentem in eum. item in eodem libro apostolus Paulus: notum ergo sit uobis, inomnibus, quibus non potuistis in lege Moysi justificari, in hoc omnis credens justificatur . 53. Hoc tanto aggere testimoniorum, cujus adversus veritatem Dei elatio non prematur? Et multa quidem alia reperiri possunt, sed et finiendi hujus operis cura non negligenter habenda est. De libris quoque Veteris Testamenti multas contestationes divinorum eloquiorum adhibere in hanc sententiam supervacaneum putavi, quandoquidem in illis quod occultatur sub velamento velut terrenarum promissionum, hoc in Novi Testamenti praedicatione revelatur. Et ipse Do
Abbreviated transcription (Latin):
se. Et alo loco. Non enim inmanu
re ante faciem dei ꝓnobis non ut
sepius offerat semet ip̃m sicut prĩ¬
ceps sacerdotum intrat insc̃a iuan¬
no semel cum sanguine alieno. Ce¬
terum oportebat eum sepius pati
amundi constitutione. suinc aut̃
semel in extremitate scłorum. ad
remissionem pecc̃oꝵ ꝑ sacrificium
suum manifestatus est. Et sicuit cõ¬
stitutum est hominib semel tantũ
mori. Et posthec iudicium sic ⁊ xp̃c
semel oblatus est ut multoꝵ pec¬
cata portaret. scd̾o sine pecc̃is appare¬
bit eis qui eum sustinent ad salu¬
tem. Apo calipsis ⁊iohis has laudes
xp̃o ꝑcantitum nouum testatur
offerri. Dignus es accipere librum
⁊ aꝑire signatula eius qm̃ occisus
es. ⁊ redemisti deo insanguine tuo.
de omni gente ⁊ lingua ⁊ ppł̾o et
sent eum ita loquens uos autem sc̃m⁊
uistum honerastis ⁊ negastis ⁊ postulas¬
tis hoĩem homicidam uiuere ⁊ donari
nobis nam inceptorem uite occidistis.

Expanded text:
se. et alio loco: non enim in manuse. et alio loco: non enim in manure ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni gente et lingua et populo et sent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis.
Abbreviated transcription (Latin):
habebat mortis idest.diabolum ⁊ li¬
baret eos qui timore mortis. ꝑ totã
uitam rei erant seruitutis. Et pau¬
lo post. uñ debuit inquit scdm oĩa
fr̃ib siłis ẽẽ ut misericors fieret ⁊ fi¬
delis princeps sacerdotum eoꝵ que sũt
ad deum ꝓpiciandum ꝓ derelictis ppłi.
Et albi. eeneamus inquit confessio¬
nem.Non .Ni. hĩs sacerdotem quiñ
possit compati infirmitatib nr̃is.
Et enim exꝑtus est omnia scd̃m sili¬
tudinem sinepec̃co. Et alio loco. In¬
trans gressibile inquit habet sacer¬
docium. uñ ⁊ saluos ꝑficere ꝑo test eo.
quiadueniunt ꝑ ip̃m ad deum semꝑ
uiuens ad interpellandum pro ipsis.
Talem enim decebat hr̃e nos principẽ
sacerdotum iustum sine malitia incõ¬
taminatum separatum a pecc̃orib
altiorem. a celis factum non habẽ
tem cotidianam necc̃itatem sicut
pͥncipes sacerdotum primum ꝓsuis
pec̃cis sacrificium offerre dehinc ꝓ
ppł̃i. hoc enim fecit semel offerẽs

Expanded text:
habebat mortis, id est diabolum, et lihabebat mortis, id est diabolum, et liberaret eos qui timore mortis per totam uitam rei erant seruitutis. et paulo post: unde debuit, inquit, secundum omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret et fidelis princeps sacerdotum eorum, quae sunt ad deum propitiandum pro delictis populi. et alibi: teneamus, inquit, confessionem; non enim habemus sacerdotem, qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altiorem tem cotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens
Abbreviated transcription (Latin):
heredes sumus efficiamus scd̃m spem
uite et̾ne. Adhebreos quo epła quam¬
quam non nullis incerta sit tñ qm̃ le¬
gi quosdam huic nr̃e de bap̃o ꝑuulo¬
rum sentencie contraria sencientes.
eam quib dam opinionib suis testẽ
adhibere uoluisse: magisq me mouet
auctoritas ecc̃arum orientaliũ que
inhanc ⁊̃ incanonicis hñt quanta
ꝓ nob̾ testimonia contineat adu¬
tendum est. Imp̃o euis exordio legit᷑.
inhis dieb locutus est nobis infilio
quem constituit heredem uniu̾soꝵ
ꝑ quem fecit ⁊ scl̃a. Quicum sit sple̾¬
dor gł̾e ⁊ figura sub̃e euis gerens quo
omnia u̾bo uirtinis sue purgatio¬
ne pecc̃orum a se fc̃a: sedet ad dexterã
maiestatis in extelsis. Et post pauca.
si enim qui ꝑ angelos dc̃us est sermo
fc̃s est firmus ⁊ omnis p̾ uaricatio.
⁊ inobedĩa iustam accepit mercedis
retributionem: qũo nos effugiemꝰ¬
si tantam neglexerimus salutem.
Et alio loco. Propterea ergo qr pu̾i
tem euacuaret eum. qui potẽstate

Expanded text:
heredes efficiamur secundum spem uitae aeternae. Ad Ilebreos quoque epistula, quamquam nonnullis incerta sit, tamen, quoniam legi quosdam huic nostrae de baptismo paruulorum sententiae contraria sentientes etiam ipsam quibusdam opinionibus suis testem adhibere uoluisse magisque me mouet auctoritas ecclesiarum orientalium, quae hanc etiam in canonicis habent, quanta pro nobis testimonia contineat aduertendum est. in ipso eius exordio legitur:in his diebus locutus est nobis in filio, quem constituit heredem uniuersorum, per quem fecit et saecula. qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius gerens quoque omnia uerbo uirtutis suae purgatione peccatorum a se facta sedet ad dexteram maiestatis in excelsis. et post pauca: si enim qui per angelos dictus sermo factus est firmus et omnis praeuaricatio et inoboedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes salutem? et alio loco: propterea ergo pueri cotem euacuaret eum qui potestatem