comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
archam dei ẽẽ. catholitam ec¬
clesiam. et intra eam usq in fiũe
hoc est bonis malos sacrõꝵ coĩone
malis bonos deg̾endos. s ꝓ bonis
malos in qnͣtũ exigit fidei et cari¬
tatis rõ tõłandos. Idẽ si uł in ecc̃a
mortifera mutatõne nõ ducũt.
N et posse aliꝙͣ intra ecc̃ã catholicã
eccãm tołari. si hoc ꝯ eis bñniuẽdo
et bũ mouendo agatur: ut et ui¬
dentes et audientes que bõa sũt:
dono grẽ: de suis iniquitatĩb ꝯfũ¬
dantur. et ad bonan uitam ꝑ dei
lis intra eccãm dum taxat tatho¬
licam ꝯstitutis: nõ deb̾e̾ nisi oꝑun
dissimłitudine seꝑari. ut cum qͥbus
diuiua ꝯͥcant sacramenta: non hẽ¬

Expanded text:
aream Dei esse catholicam Ecclesiam, et intra eam usque in finem hoc est bonis malos sacramentorum communione malis bonos deserendos, sed pro bonis malos, in quantum exigit fidei et caritatis ratio tolerandos, id est, si vel in Ecclesia mortifera imitatione non ducunt. Nec posse aliquem intra Ecclesiam catholicam Ecclesiam tolerari, si hoc cum eis bene vivendo, et bene manendo agatur; ut et videntes et audientes quae bona sunt, dono gratiae, de suis iniquitatibus confundantur, et ad bonam vitam per Delis intra Ecclesiam duntaxat catholicam constitutis nunc debere operum dissimilitudine separari; ut cum quibus di
Abbreviated transcription (Latin):
lieris ꝯtipitur: cũ originali pcto naͣ¬
sci. inpietati subditũ. mortis sbiec¬
tum. et ob hoc natura ire filiũ uas¬
ci. de qͣ dicit apłs. Eramꝰ .ni. et nos.
natura filii ire sicut et cet̾i. a qͣira
ulłs lib̾atur: nisi ꝑ fidem lb̾atori¬
pris.
dei et hoĩm hoĩs ihũ xͥ qui sũ ptc̃o¬

Expanded text:
lieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae filium nasci. De qua dicit Apostolus: Eramus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . A qua ira nullus liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et homi
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ adiudicandos uiuos moꝵ¬
tuos q uenturũ. ut hoĩes quos h
dono grẽ sue gratis iustificat per
fidem. eisdem iustificatis in fide ⁊
sionem suam: equales scĩs angłis
faciat. et ad eum statũ ꝑducat: ĩ
boni sint. et ab ipã ꝑfectõne deiu¬
ceps nuitan nõ possint. uͥ diu̾sa e

Expanded text:
ristum ad judicandos vivos mortuosque venturum, ut homines quos hic dono gratiae suae gratis justificat per fidem, et eisdem justificatis in fide etsionem suam aequales sanctis angelis factat, et ad eum statum perducat, iboni sint, et ab ipsa perfectione deinceps mutari non possint: ubi diversa e
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ uumꝙͣ carebũt pena. qͣm eis p̃pa¬
rauit dĩna iusticia. Cum ip̃o eciã
dyabolo impios et iniquos hoĩes
de quib de quib scͥ̾ptura dicit. Imu¬
tantur eciã illũ qui sũt ex ꝑte eiꝰ.¬

Expanded text:
ubi nunquam carebunt poena quam eis praeparavit divina justitia; cum ipso autem diabolo impios et iniquos homines, de quibus Scriptura dicit: Imitantur 528 autem eum qui sunt ex parte i
Abbreviated transcription (Latin):
quo uehemẽtõre orone ꝑuessitis.
qua qͥsq mouetur ⁊ ad nos tnͣsit.
nõ ecc̃ẽ ur̃e dampnat disciplinã:
s ea se ignorare demõstrat. ¶Qͣ
obrem. si quid huam corde gͥiis:
sicure nob̾ uosm ip̃i estis. q̃nte
potius diligent̾ et pie. qu̾o ia
dicantur. q̃rite miseri. nam talẽ
fidem qͣ deo inc̃uẽiens ad credit᷑.
nos nehem̃cꝰ et ub̃us accusannis.
Nam et in illis que tcã sunt cñ sit
intelligũtur ut łra sonat: et sĩ¬
plicitatẽ corrigiiꝰ. et ꝑtinatiam
deridemꝰ. Et alia młta q̃ uos in¬
tellige̾ nõ potestis: uetat eos cre¬
d̾e catholica discipliua: qui ñ an¬
nis. ĩ studio atq intellcũ excedẽ¬
tes. qmͣdã m̃tis ꝓu̾iciã. nicauos¬

Expanded text:
quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pu
Abbreviated transcription (Latin):
ltum xͥani cegebantur. Quot
.n. tũc pecunosi hoĩes sq̃uot pr̃es¬
familias rusticiarii ./quot negoci¬
atores squot militares. q̃uot pͥm¬
ates urbiũ suaꝵ. q̃uot denisena¬
tores ut̾us sexus. ħ oiã nana et
tẽꝑasia relinqũtes squib imque

Expanded text:
ltum Christiani cogebantur. Quot ltum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquentes, quibus utique
Abbreviated transcription (Latin):
intẽdo recuꝑant. Qui aũ uolũ¬
tate mala ĩ p̾stuus uiciñ ꝑseu̾¬
ant. aut ⁊̃ addũt grauiora pͥo¬
rib. ĩ agro quid̾ dm̃ simnitur ẽẽ.
⁊ cũ bonis senñb cresc̾e. ss uẽiet
di sũt. fueniet q̃ qui areã pur¬
get ⁊ afrimũtis paleam sepet se
singłis ꝑtibus: pro suo cuiusq
cecam̾i studio ꝑciũ quid tãti erro¬
ris longa defensione implicanũ
fiuges ni agro. frimĩtũ in area q̃¬
rite. Apparebũt facile. se se q offe¬
rũt ista. querentib O. iud nimis
in purgam̃ta ocłm intenditis qͥd
ab opini horti ub̾tate. imꝑitos
hoĩes sepiũ asꝑitate t̾retis. Est
c̾tus aditꝰ qmͣuis panciorib. notꝰ . qͦ
possit intrari. ꝙ uos aut eẽ ñ c̾di¬
tis : aut inueĩre nõ nultis Sunt
in eccã catholica ĩnun̾abiles fide¬
les. qui hoc mũdo nõ ntũtur. Sũt
qui utũtur: tãꝙͣ ñ utentes ut ab
probatũ est: quib ad ydoloꝵ cu¬

Expanded text:
nitendo recuperant. Qui autem volunnitendo recuperant. Qui autem voluntate mala in pristinis vitiis pedunt graviora prioribus, in agro quidem Domini sinuntur esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet ndi sunt, veniet etiam qui aream purget, et a frumentis paleam separet, et singulis partibus pro suo cujusque caecammi studio partium? Quid tanti erroris longa defensione implicamini? Fruges in agro, frumenta in area quaerite: apparebunt facile, seseque offerent ipsa quaerentibus. Quid nimis in purgamenta oculos intenditis? quid ab opimi horti ubertate imperitos homines sepium asperitate terretis? Est certus aditus, quamvis paucioribus notus, qua possit intrari, quem vos aut esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc mundo non utantur, sunt qui utantur tanquam non utentes , ut ab probatum est, quibus ad idolorum cu
Abbreviated transcription (Latin):
tos eẽ sepu̾lcroꝵ et picturaꝵ ado¬
ratores. noni młtos eẽ. qui cum¬
luxuriosissime sr̃ mortuos bibant
et epulas cadan̾ib exhibeant: sr̃
sepultos. se ipõs sepeliant. et uo¬
ratitates ebrietates q suas. depu¬
tent religiomi. Noui młtos eẽ qͥ
renũciau̾int u̾bis. huic scło: et se
lint. opp̾ssos q letentur. Nec mi
decipiatis in cautos.⁊ et acatholica
salute añtatis scum ĩ urã panci¬
tate: magnas paciamiui angusti¬
as. dũ auob̾ exigitur uł unus ex
hiis quos ełcos nocatis: qui p̾cep
urana sit. ꝙͣ soxia. qmͣ sacrilega.
et ꝙ̃ admodũ a magna ꝑte ur̃m
atq adõ. pene ab om̃ĩb uobis ñ
obyuentur: alio uolumĩe ostẽd̾e̾
institui. Nũt uos illud admoueo.
ut aliqnͣ eccẽ catholice: male dice̾
desinatis. uituꝑando mores hoĩnũ:
lios cornge̾ studet. S quic̃ illoꝵ
bona nolũtate. dei q auxilio cor¬
rigũtur: ꝙ amiẜant peccãto. pe¬

Expanded text:
ltos esse sepulcrorum et picturarum adoltos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religioni. Novi multos esse qui renuntiaverunt verbis huic saeculo, et se lint, oppressique laetentur. Nec mirdecipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex iis quos electos vocatis, qui praeceptvana sint, quam noxia, quam sacrilega, et quemadmodum a magna parte vestrum, atque adeo pene ab omnibus vobis non observentur, alio volumine ostendere institui. 76. Nunc vos illud admoneo, ut aliquando Ecclesiae catholicae maledicere desinatis, vituperando mores hominum qlios corrigere studet. Sed quicumque illorum bona voluntate Deique auxilio corriguntur, quod amiserant peccando, poe
Abbreviated transcription (Latin):
tem. uł pp̃ lib̾tatem siraui. Caritas
p̾cipue custoditur sCaritati uir¬
tus scaritati ẜmo. scaritati hĩtus
scaritati uultus aptatur Coitur
nnĩ unã. conspiratur q. caritatẽ
¶Hanc niolare. tãꝙͣ deñ: nefas du¬
citur. shuic si quid resistit. ex pu¬
gnatur atq eicitur¶. Hanc si qͥs
offendit: unũ diẽ durare. ñ sit ͬ
nichei si potestis ob sistite Istos
ii tuemmi sistos sũ m̃datõ si au¬
detis. et cũ ꝯtumelia noĩate. Istoꝵ
ieiumis: nrã ieuinia scastitati. cas¬
titatẽ. suestitũ uestitui sepłas epłis.
modestiam modestie. scaritatẽ demq
caritati. et ꝙ res maxiẽ postulat:
bitis quid int̾ ostentatõem et si¬
nc̃itatem int̾ man rectam. et
sirenas. et portũ religionis. int̾ sit.
Nolite mͥ collige̾ ꝓfessores nomĩs
scientes. aut exhibentes. Nolite
ꝯsectari turbas inꝑitoꝵ. que uł
nñ ipã religione uã sr̃ sticiosi sirat.
uł ita libidinib dediti: ut obliti
sint quid ꝓmiẜuit dõ Nomi mł¬

Expanded text:
tem. Charitas praecipue custoditur; charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid offendit, unum diem durare non sinitur. nichaei, si potestis, obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: istorum jejuniis vestra jejunia, castitati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modestiae, charitatem denique charitati, et, quod res maxime postulat, bitis quid inter ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et sirenas et portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominisscientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quid promiserint Deo. Novi mu
Abbreviated transcription (Latin):
frm̃ retinẽde inuigilat omĩs mͣdus¬
t̾a. Memim̾int esta uent̾ ⁊ uenter
escis. Deus aut̃ ⁊ bunt ⁊ has des¬
Bonũ est frẽs. nõ mãdutare carues
ne bibe̾ uinũ. ne in quo fr̾ tuus
offenditur.¶Hic .n. ostendit: qmͣ
sint ad finẽ caritatis ħ omña dixi¬
genda. alius .ii. credit mãdutare om¬
nia Qui aũ infiruus est. olus
in quit mãducet. ¶Qui mãdutat: ñ
manducantẽ nõ sꝑnat set qui nõ
mãducat: mãdutãtẽ rrõ iudicet.

Expanded text:
endae invigilat omnis industria. Meminerunt: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et illas desBonum est, fratres, non manducare carnes, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur. Hic enim ostendit quam sint ad finem charitatis haec omnia dirigenda. Alius enim credit manducare omnia; qui autem infirmus est, olus, inquit, manducet. Qui manducat, non manducantem non spernat: et qui non manducat, manducantem non judicet;
Abbreviated transcription (Latin):
isti h̾e̾tici inteꝰ ige̾ si uałent. n¬
usqͣm ꝓfecto diñ nisi apd̾ te atq
in tuo gͥmio ñ̃me supbi ⁊ bñ
patati uen̾arentur.¶Merito ape
te d̾ina p̾cepta late diffuse qr.
ẜuantur. smn̾ito apd̾ te bñ m̃tel¬
ligitur.qmͣ sit grauius cognita
qmͣ in cognita lege. pectare sacu¬
leus .n. mortis peccatum. nirtus.
aut ꝑct̃i lex quam graue feriat
et int̾imat ꝯtempti p̾ceptis ꝯsciã
̃. M̾ito apd̾ te iisũ est .qmͣ sit sb̾
lege oꝑatõ uana: cũ libido aĩmũ
uastat. set cohibetur pene metu.
nõ amore uir tutis obrautur. cne¬
rito tibi tã młti hospitales. młti¬
cti. młti casti. młti scĩ. młti us a¬
deo dei amore flagnͣtes: ut eos in
credibili ꝯteruptii. ⁊̃ solitudo dełc¬

Expanded text:
telligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti ptia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, cti, multi casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in credibili contemptu etiam solitudo delec
Abbreviated transcription (Latin):
lem om̃s hoĩes eẽ sĩc̃ me ipm Huic
aũ sũmo ꝯingalis castitas ꝓemia
est: Iue hõ fornicatõne uastetur.
Nũquid pp̃ea istos dixit adhuc fi
se nuutẽ ipõs qui ꝯiuc̃ti sũt: sial¬
ter eoꝵ fu̾it infidelis. et eam q̃ inte
nascitur ꝓlem. scĩficari dic̾. sscificai¬
tus ẽ .n. ĩquit nir infidelis iura¬
uliere fideli. set scĩficata ẽ muliei
ĩ fideł. ꝑ uirũ fidelem. Alioquim.
filii nr̃i in mũdi eent. Nũc aũt. sc̃
sũt. O. uid ostrepitis ꝑtinacia tã¬
te m̾itati. quid lucẽ sc̃pturaꝵ na¬
nis imib̾s obimbilare conauiui.
Nolite iam dice̾ cathecunis licẽ uci
ꝯingib fidelib aũt nõ lic̾e Cathecu¬
lice̾. NNam ⁊ multi sũt qui utũtur
tãꝙͣ nõ utentes . ⁊ illo sacro scõ laua¬
cro inchoatur renonatõ noui hoĩs
ut ꝓficiendo ꝑficiatur. in aliis cici᷑¬
ñ aliis tarduis. Amłtis tũ ꝓceditui:
mñ nouã uitam: si quisꝙͣ nõ inimi¬
ce. s diligent̃: intendat sĩpẽ quipe

Expanded text:
sicut meipsum. Huic autem summo conjugalis castitas proxima est, ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc fidse invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nascitur prolem sanctificari dixit: Sanctificatus est enim, inquit, vir infidelis in muliere fiddelem: alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Quid obstrepitis pertinacia tantae veritati? quid lucem Scripturarum vanis umbris obnubilare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechulicere. Nam et multi sunt qui utuntur tanquam non utentes. Et illo sacrosancto lavacro inchoatur innovatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in aliis citius, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non inimice, sed diligenter intendat. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in sectã ñram̃ introducitis. cũ nob̾
fanuliarius inugi ceꝑint. mł ta
inuenturos que in nob̾ ẽẽ cum ali¬
os accusaretis. nemo suspicabat᷑.
que tãta ĩ pudentia est. ꝑfectõem
incatholicis in becilliorib querere
ut inde imꝑitos au̾tas. et ea nlło
mo apud t̾e hiis quoᷤ au̾teris ex¬
hibe̾ P ne quid in uos tem̾e̾ iã
uidõam᷑ effũte̾: iste sit huniꝰ uolu¬
mĩs modus. ut ad demõstrãda
morabiles aliqñ nẽiamꝰ.¬

Expanded text:
in sectam vestram introducitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere, ut inde imperitos avertas, et eam nullo modo apud te iis quos averteris exhibere? Sed ne quid in vos temere jam videamur effundere, iste sit hujus voluminis modus, ut ad demonstranda morabiles aliquando veniam
Abbreviated transcription (Latin):
forundiẽ accipinut s. m ulti uĩnũ
comquiuatiꝰ arbitrãtur. Naui
⁊ quibdam languidiorib. et ꝓrsꝰ
om̃ib qui sũ illo nequennt salu¬
tem corpꝑis optin̾e: humanissiẽ
ac modestissime p̾ben faciũt. et
stulte nõ nullos recusantes. fr̃ne
admonẽt : ne nana sr̃stitione: de¬
biliores cicius. qnͣ scĩores fiant.
Legũt cis apłm discipło p̃cipien¬
ten: nt aliqnͣtũ niui sumant. põ¬

Expanded text:
accipiunt. Multi vinum coinquinari arbitrantur: nam et quibusdam languidioribus, et prorsus omnibus qui sine illo nequeunt salutem corporis obtinere, humanissime ac modestissime praeberi faciunt. Et stulte nonnullos recusantes, fraterne admonent, ne vana superstitione debiliores citius quam sanctiores fiant. Legunt eis Apostolum discipulo praecipientem, ut aliquantum vini sumat p
Abbreviated transcription (Latin):
quo ista posse m̾uerũt. Nemo qͥc¬
hou̾osus est oꝑantur maĩb ea
quib ⁊ corpus pasci. et adõ mens
impediri nõ possit. Opus añ sĩ.
tradũt eis quos decanos uotant.
eo ꝙ sint deuis p̾poĩti. ut uenl¬
nẽ illoꝵ cura sui corꝑis tangat.
ne in cibo. ne inuestim̃to. nez
si ꝙͥ aliud opus ẽ. uł cotidiane
noc̃itati. uł mutate ut assol. ua¬

Expanded text:
sta posse meruerunt? Nemo quionerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assol
Abbreviated transcription (Latin):
udetur. ꝙ difficilius est eam ĩ mł¬
tiplici hõim gn̾e. et in ista uita
turbulenciore. ẜuare. Non .ii. san
magis qmͣ sanandis hoĩb p̾sũt.
⁊ ꝑpecienda sut̃ uicia młtitudiuis.
Tut turentur. et pͥus tolanda que
sedanda est pestilencia. Difficilim¬
Tͭum est hic tend̾ optimũ uite mo¬
O ippe: ut breui ex plice. hii agũt
ubi uiu̾e discitur: illi ubi uiuit᷑

Expanded text:
videtur, quo difficilius est eam in muvidetur, quo difficilius est eam in multiplici hominum genere, et in ista vita turbulentiore servare! Non enim sanatis magis quam sanandis hominibus praesunt. Perpetienda sunt vitia multitudinis ut curentur, et prius toleranda quam sedanda est pestilentia. Difficillimum est hic tenere optimum vitae moQuippe, ut breviter explicem, hi agunt ub
Abbreviated transcription (Latin):
us est. Ne ip̃oꝵ qmͣuis grauissĩoꝵ
et ꝓbatissioꝵ senũ: usi usq ad nesti¬
bulũ. nccͣia p̾bendi quib ĩdigent.
grã. ¶anificio nani corpus ex̾cent
atq sustẽtãt. uestes ip̃as frĩb tra¬
dũt. ab hiis innicẽ ꝙ uictui opus
est. p̾sum̃tes . Hos mores. hanc in¬
tam. hũc ordinẽ. hoc institutũ. si
laudare uelu: nez digne ualeo. et
u̾eor ne iudicare uidear. ꝑ se ipm̃n
tm̃ mo expoĩtũ: place̾ nõ posse. si
suꝑ narratoris simplicitatẽ cotur¬
nũ ⁊̃ landatoris addend̾. putau̾o.⁊
¶Hec mainchei. rep̾hendite si potes¬
tis. Nolite cecis hoĩb et discern̾e
lice mores optimi: ut eoꝵ tm̃ uitas
quos ꝯmemoraui arbitrer eẽ lau¬
dandas. Quã .i. młtos epõs optim¬
os uiros. scĩssimos q. cognoui. quã
młtos p̾b̾ros. qmͣ młtos dyaconos.
et luins cemoĩ mĩstros diuinoꝵ sa
cr̃oꝵ. Quoꝵ uirtus. ẽ mͥ mirabili¬
or. et maiore p̾dicatõne dignior

Expanded text:
is gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi quibus indigent gratia. Lanificio namque corpus exercent atque sustentant, vestesque ipsas fratribus tradunt, ab iis invicem quod victui opus est resumentes. Hos mores, hanc vitam, hunc ordinem, hoc institutum si laudare velim, neque digne valeo, et vereor ne judicare videar per seipsum tantummodo expositum placere non posse, si super narratoris simplicitatem cothurnum etiam laudatoris addendum putavero. Haec, Manichaei, reprehendite, si potestis. Nolite caecis hominibus et discernere licae mores optimi, ut eorum tantum vita, quos commemoravi, arbitrer esse laudandos. Quam enim multos episcopos optimos viros, sanctissimosque cognovi, quam multos presbyteros, quam multos diaconos, et cujuscemodi ministros rum, quorum virtus eo mihi mirabilior et majore praedicatione dignior
Abbreviated transcription (Latin):
diume ꝓindencie ope deẜtũ. ut
illis scͥpturis. ñ a te prõlatas.
alias quib redarguantur. s tua
q tͥ ẽ alius codxx. eadẽ ꝯtinẽs. si
tũ incorruptus et m̾or. ubi so¬
la desint ea q̃ hic ĩmissa ẽẽ c̾i¬
que ad romauos scͥpta est. corrp̃¬
quis. ne ip̃e corrupisse credat.¶Hoc
.n. soletis dic̾e ⁊ ĩ̾u dicitis Nucħ
ꝓrfus aliud suspitabñtur uel
mediorrit̾ cordati hoĩes. si hoc
fec̾is. uide gͦ tur ipẽ quid de au¬
ctoritate tua iudicanis. et intł¬
lige utrũ tuis u̾bis ꝯtra illas sqͥ¬
turas credẽ debeant. ssi coditi ob
hoc solũ ꝙ abs te ꝓfertur. mag¬
ne tem̾itatis ẽ crede SS ꝙͥ hĩc

Expanded text:
providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criquae ad Romanos scripta est, corrupquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. C
Abbreviated transcription (Latin):
min satagut ut hec sibi habũdet᷑.
s om̃i modo agut : ut nõ apd̾ se re¬
oũatas t̃ naues in ea loca mirtat᷑:
.q̃ ĩopes ĩcolũt Nõ opꝰ ẽ. plura. dere
culis segregate at remote auiris:
quã longissimeꝰ decet. pia tĩ illis
caritate iũgũtur. et imnitatõne n̾t¬

Expanded text:
mque satagunt, ut haec sibi abundent, sed omni modo agunt ut non apud se reoneratas etiam naves in ea loca mittant, quae inopes incolunt. Non opus est plura de reculis segregatae ac remotae a viris quam longissime decet, pia tantum illis charitate junguntur et imitatione
Abbreviated transcription (Latin):
inẽdibłi studio. sũmo silencio affcõ¬
l̾it dissentis orõ. uł gemitu. uł fle¬
tu. uł modesto. et ouñ clamore na¬
cuo gaudio. significantes C orpus
deinde reficitur. qnͣtũ saluti et sa¬
lubritati satis est scoħ̾cence unoqͦ
ꝯcupistẽtiam. ne ꝓ fũdat. uł inea

Expanded text:
summo silentio; affectilerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea
Abbreviated transcription (Latin):
testĩ uet̾is. et in hiis sũ mã cũ em̃¬
aut ego suffictam. aut ip̃i pacio¬
difficili ad dissoluẽdũ delitesce si¬
nani. nõ faciam./ Aderit de ꝓxĩo
d̾s ip̃e. cuus illa p̾cepta sũt. nec
me in tantis angustus ĩ opem ac
este aĩmis maĩchei: si qui forte u¬
la fr̾stitiono ita tenenũ ut euadẽ
aliqũ possitis. adeste ĩ quã. ⁊ sñ ꝑ¬
tiuatia sũ studio resistẽdi. Nam
alit̾ nob̾ ꝑnitiosissimũ ẽ iudita¬
re. Certe .n. uenuni dubiũ est. net
au̾si uos ita estis au̾o . nõ intiniga¬
tis ũ dilige̾ dĩ ⁊ ꝓximũ bonũ est.
ꝙ negare nemo pot̃. quicquid in
hiis duob̾ p̾ceptis pendi utupi¬
ri iure nõ posse. Quis gͦ in hus
cere. ĩ pudentustina ꝑtinatia me¬
nnͣgłio u̾ba eus ista ꝯscͥpta sunt.
fłm eẽ sc̾ptũ. O. iud ħ sacrilegio
magis ĩpiũ reꝑm pot̾. Quidit¬
¶ta
noce inpudentius. quid andacius.
quid scełacuus Simulatroꝵ culto¬

Expanded text:
in his summam cum Evaaut ego sufficiam, aut ipsi patiealsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac estote animis, Manichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis cere impudentissima pertinaciangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum culto
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem ita ꝯplecteris. ut uarior
tant. om̃is apud te medicina p̃po¬
lleat/ Tu pu̾ilit̾ pueros. fortiter
iuenes. quete senes. ꝓ ut cuusd
ces ⁊ doces ¶ Tu feĩas uiris suis ñ
ad expłedam libidiuẽ. s ad ꝓpagĩ¬
dam ꝓlem . s ad rei familiquis so¬
cietatẽ. casta ⁊ fideli obediã subitis.
En uiros ꝯĩigib ñ ad illudendũ
imbecilliorẽ sexũ. siuci amoris le¬
gib p̾ficis sẽir ꝑentib filios lib̾a
qͣdam suitute subiũgis. ꝑentes
filiis pia dnãtõe p̃ponis Tufrĩ¬
bus frẽs religionis uincło. firmi¬
ore atq artõre quã sanguĩs: nec¬
tis. Tu omrie gn̾is ꝓpuiquitatẽ
et affinitatis necessitatẽ. ẜuatis
nature uolũtatis q nexibus. uuii¬
tua caritate ꝯst̾ngis ¶u diũs ẜ¬
coh̾cend̾ ꝓpensiores fatis. Tuciues

Expanded text:
charitatem ita complecteris, ut variorutant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque rces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis scoercendum propensiores facis. Tu cives
Abbreviated transcription (Latin):
animos euasisse: ab hũs eciam qͥ¬
bus id displicet iudicatur.¶S si
hoc excedit nrãm tolłanciam.
Q uis nõ illos miretur et p̾dic.
qui ꝯtẽptis atq deẜtis mũdi huiꝰ
atq castissimã. ꝯg̾gati simł. etatẽ

Expanded text:
animos evasisse, ab iis etiam quianimos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus tam castissimam
Abbreviated transcription (Latin):
lat̾e: nicħ de hiis dicam quos pa¬
ulo añ ꝯmemoraui. qui secretis¬
sime penitus ab om̃i loĩ ꝯspec¬
tu. pane solo ꝙ eis ꝑdigesta ĩt̾¬
ualla tpr̃m affertur. et aqua ꝯ¬
tenti. deẜtissimas t̾ras ĩcolũt.
ꝑfruerites colloquio dei cui pu¬
ris m̃tib inheẜunt. et euis pul¬
critudĩs ꝯ tempłone bĩssimi. que
n. ñ nlłis res huãnas plusꝙͣ o
porteret. desuisse. nõ intl̾ntib
qnͣtũ nob̾ eoꝵ aĩmus ĩ orõnibus
prosit. et uita ad exemplũ: quoꝵ
corꝑa uide̾ ñ sinimur. S hunc dis¬
putare lũgũ et sruacaueũ puto.
Nam hoc tã excellens fastigium
scĩtatis. cui nõ sua sponte mirã¬
dũ ⁊ houorãdũ uidetur: or̃one ura
uideri qui pot̾. ¶eiĩ isti ad monẽ¬
di sut qui sese mauit̾ iactat᷑. ĩ tũi
ꝓcessisse tẽꝑanciam et ꝯtinẽtia
stissimoꝵ catholice fiderscĩss xͥano¬
rũ: ut rest̾ngenda nõ millis. ⁊
qͣiͣ ad humanos fines reuocãda
uideatur. us a dõ supͣ hoĩes illoꝵ

Expanded text:
 Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui puris mentibus inhaeserunt, et ejus pulchritudinis contemplatione beatissimi, quae enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum
Abbreviated transcription (Latin):
gis. Doces reges ꝓspicere ppłis.
niones ppłos se subd̾e regib sqͥbi
honor debeatur quib astcũs. quibꝰ
tio. qͣb admõitõ quib cohortatõ
quib disciplina. quib obiuirgatõ.
q̃uib suppliciũ sedulo doces : oñdẽs
quẽ admodũ ⁊ nõ om̃ib oiã. et oĩ¬
bus caritas. et nullidebeatur ĩ¬
iuria. Iam uo cũ hoc huana diłctõ
neum. ubi eius magestas ex tãta
ꝑte qnͣto hoĩ dum t̾re huius iñ¬
hĩtator est sufficit. aꝑꝑire se cepit.
stantus caritatis ardor ĩnascitur.
et tm̃ dĩni ꝯmoris ꝯsurgit ĩcẽdiũ
ut exutis oĩb uiciis ⁊ hõie ꝑu
gato atq scĩficato. satis apꝑeat.
quã diuine dcm̃ sit: ego sñ ignis
cõsumiẽs set ignẽ ueni mitte i
mũdũ. q̃ due uoces. unius der in
aie ꝯcordi actestatõe declarant
sut fiat aliqñ illud. ꝙ itẽ in uo¬
nam scͥpturã deueti̾ assup̃
est. sabsorta est: mors inie¬

Expanded text:
gis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus tio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio neum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, utsatis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in
Abbreviated transcription (Latin):
te. lib̾tate uiuẽtib. ne ip̃i quid̃ cui¬
qmͣ on̾osi sũt. s orientis more. et
pauli apłi auctoritate. manib suis
cose tnͣsigt᷑. Ienuua eciam ꝓrsus. ĩ¬
credibłia. multos ex̾cere didici. nõ
cotidie semel sub nocte reficiendo
corpus. ꝙ ẽ usq qua usitatissimũ.
s ꝯtinuũ triduũ uł ampliꝰ sepissie
sũ cibo ac potu ducõ. Ne hoc in ui

Expanded text:
te et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cib
Abbreviated transcription (Latin):
ordine. diuino q ꝯtentu longis¬
simũ est dr̃e. Et multi religio¬
si docti q dixerut smultos sibros
res ista flagitat ut pro m̾ito ꝙͣ¬
tũ ab hoĩe pot̾ explicari et p̾̃dita¬
ri queat/. Qui g ͦ diligit ꝓximũ
agit qnͣtũ pot̾. ut salmis corꝑe. sa¬
nius q aĩo sit. S cura corꝑis. ad sa¬
nitatẽ añni refe̾nda est. agit gͦ
huis gradib ꝙ ad aĩmũ ꝑtinet. ut
pͥmo timeat. de iude diligat dm̃. hi
nur agnitõ i̾itatis. Atz in hiis
duob ꝯuenit m̾cũ mainicheis. id ẽ
ut dm̃i ⁊ ꝓximũ diligamꝰ. S ħ uen̾¬
testõ negant ꝯtineri. In quo qnͣtũ
errent satis oͣppinor appar ex hiis
quas suꝑius protulimꝰ de utro sũ¬

Expanded text:
ordine divinoque concentu, longisordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hiimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroqu
Abbreviated transcription (Latin):
quib młtiodi uarii q morbi
rõne sauantur. Que iͤdicina
nͥ dĩuitus ppłis mitẽtur: nulla s¬
pes salutis eẽt. tã inmod̾ata pro¬
gressione pectantib. Qmͣquã ⁊
illa corporis. si alcius reꝵ originẽ re¬
petas. ñ inueĩtꝰ iide ad hoiẽs ma¬
uare potu erit.: nisi a dõ. cui reꝵ.
oĩm status salus q tͥbuenda est.
Het tũ disciplina de qua nũc ags¬
unꝰ que añui medicina ẽ. qnͣtũ
sc̃pturis ipis diuiuis colligi lic.
ĩ duo.dis tribuitur. Coħtionẽ. et
instructõnẽ. Coh̃tõ timore. snst¬
nuctõ u̾o amore ꝑficitur Ieius di¬
co. cui ꝑdiscipliuam subuẽĩtur.
Nam qui subueĩt: nicħ̾ hoꝵi du¬
oꝵ ht̃.nisi amare. In hiis duobus
d̾s ip̃e cuius bonitate at clem̃cia
fit oĩo ut aliquid simꝰ : duob testĩs¬
uet̾i ⁊ nouo. discipline nob̃̾ regu¬
troq sit: p̾ualet tñ in uet̾i timor.
amor in nouo. O. nia ibi ẜuitus.
Hic lib̾tas ab apłis p̾dicatur. De
quoꝵ testõꝵ admirabłi quodã

Expanded text:
ariique morbi ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instruccionem. Cohercio timore, instruccio vero amore proficitur – eius dico, cui per disciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nichil horum duorum habet nisi amare. / In hiis duobus deus ipse, in cuius bonitate atque clemencia fit omnino, ut aliquid simus, duobus testet Novo, disciplinae nobis regutroque sit, praevalet tamen in Vetere timor, amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam
Abbreviated transcription (Latin):
turã porrigit mortuoꝵ : Ẽ si id fa¬
crat mente tranquilla. nullis ac¬
turbatõne ꝯmouentur: cũ gel¬
ascũt pocun rigore in huãnita¬
tis. ꝙͣ rõnis trãquillitate sereuã¬
tur Itaq młto prudentius. ⁊̃ d̾s
catur: restat intlłig̾e his qui se
se religione studio q p̾stit̾int.
Ne cũ u̾bis doctoꝵ inepte utim᷑.
iubet. ista nos ab hoĩe pellere ĩ¬
cõmoda: sic ĩuocẽcia ꝓhibet infer¬
ꝑ quã ipsi aio sanitas instauratꝰ:
que si ab sit nicħ ad depellendas ⁊¬
misias salus illa corporis ualet.
difficilima oĩo res est. atq ut in
corpore dicẽbamꝰ aliud eẽ morbos
et uulu̾a curare. ꝙ pauci hoies
bñfac̾e̾ possut .Aliud aut̃ fam̃ siti¬
hoĩem. hõi uulgo passimq ꝯced̾.
sic iuaio sũt quedã. in quib excel¬
lencia illa et rara magist̾ia. ñ ad¬
mod̾ desid̾antur. sut cũ ortamur
et mouenius: ut ħ ipã ĩdigẽtibus
exhibeautur. que corpi exhibẽda

Expanded text:
turam porrigit mortuorum? Etiamsi id faturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis acerturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam catur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur,ricordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferper quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitihominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda
Abbreviated transcription (Latin):
facit. qui proximũ diligit ad cor¬
pus ꝙ ꝑtinet. medicinia uorãta
est : Ad aiãm aũt̃. discipliua. S me¬
dicinã nõ uoco : quicquid oio corꝑ¬
is uł tuetur. uł instaurat salutẽ.
Ad hanc itaq ꝑtinẽt : nõ ea tm̃ q̃
ars eoꝵ exibet qui apͥe medici no¬
et tectũ.de fensio deniq oĩs atq
mnunitõ. qua nrm corpus adu̾sus
Nami et fames. et sitis. et frigus.
et estus: et quicquid ex tͥnsecus gͣ¬
agitur. man̾e nõ sinũt. Quare
oiã illa quib huiuscemoĩ malis. in¬
cõmodis ue reũstitur. qui officio¬
cantur. ⁊̃ si sapientes us a deo fu̾it᷑.
ut iam uullo añni dolore turbent᷑.
Nam quis ignoret ex eo applłatã
centis alieno malo. set quis nõ ꝯ¬
cedat. ab oĩ miẜia lib̃um eẽ dek̾e
sapientẽ. cũ sb̾uem̾it in opi: cũ e¬
surienti cibũ p̾stat potũ q scͥien¬
ti: cũ uestit midũ. cũ pegrinũ
tecto recipit. cũ opp̾ssum lib̾at. cũ
deniq hũanitatẽ suã us ad sepul¬

Expanded text:
facit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici noet tectum, defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus nam et fames, et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus gragitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepul
Abbreviated transcription (Latin):
castitus ñ laudanda tr̃. s cĩ capes¬
senda iisa est. mores et ꝯtinẽtiã
ris est. audeatis. Nec ea dicã que
nos s ignoratis. s que nob̾ occul¬
ta tis. Puis .n. nestit sũme

Expanded text:
castitas, non laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores et continentiaris est, audeatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis occultatis. Quis enim nescit summae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣdam que ad eum ualcat maculã¬
dũ. s⁊ pp̃ ea his ⁊t̃ qui ad hec ꝯtemp¬
uẽda sunt ydonei. c̾to scimt nõ
se Pollui si quid ciboꝵ sũ turi eu¬
piditate altitudiue mẽ tis assump¬
Enit caritatẽ tũ eẽ intuendam.:
bide quid sequatur. ¶am si pp̃ es¬
cam fr̃ tuus ꝯtristatur: iam non
p̾ceptũ his qui possut̃ ista ꝯtemp¬
ne̾ sid est firmiorib ⁊ securiorĩbus.
sitõ tñ eẽ temꝑandũ. ne offendant᷑
illi quib ad hut pro sua in becilli¬
tate. huꝰcemoĩ opus est temꝑau¬
cia.¶Hec illi de quib agẽbam no¬

Expanded text:
e ad eum valeat maculandum; et propterea iis etiam qui ad haec contemnenda sunt idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non praeceptum iis qui possunt ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam no
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ne cũ doꝰ dicat. nõ potestis duo¬
uat eos qui creature pocius quã
tum est: dñm deũ ad horabis. et ill
soli ẜuies: ¶S quid opus est. hĩc
regulam dabit huit amatori de
mo bono. sũme sapiencie. sũme
pati. libe̾tissime ẜuiat. cet̾a q oĩa
ptĩ subiecta sibi regat. ꝑtim su¬
bicienda. psumiat. O.ue normaui¬
uendi. ut docuimꝰ ut̾ͥusq testĩ auc¬
toritate roboratur. Nec de prudẽ¬
cra diucius disse̾ndũ ẽ. ad ꝙͣ din¬
oscẽciam ꝑtinet appetendoꝵ et
uitandoꝵ. q̃ si desit: uicħ eoꝵ de qͥ¬
bus iã tcm̃ est effici pot̃. Iiu
aut̃ sũt excubie at diligentissiã
uigilancia. ne subrepẽte paulatĩ
mala sua uisione fallauiir. Uñ
sepe dũs. Uigilate clamat. et aui¬
dicũ fametum totã massam corr¬
umpit: Quid aũt ꝓferi mãi¬
festius de uetĩ testõ ꝯtra istã dor¬

Expanded text:
nus dicat, Non potestis duouat eos qui creaturae potius quam tum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc pregulam dabit huic amatori de summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disserendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate , clamat; et, Amdicum fermentum totam massam corrumpit? Quid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dor
Abbreviated transcription (Latin):
suł illd̾ alt̾m. diliges ꝓximũ tuũ
cãꝙͣ te ip̃m. Aut si hoc negare ñ
audent. p̃muitur .n. luce u̾itatis.
illud negare audeant salubria eẽ
ista p̾cepta: his mores optimos ꝯ¬
tin̾i. Inegẽt si possũt ⁊ dicant nõ
oportere dñi diligi. nõ oportẽ pro¬
ximũ diligi n diligentib dm̃ oĩa¬

Expanded text:
illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; n
Abbreviated transcription (Latin):
bris ꝯstititis cred̾e netant. et his
de scͥptur ⁊ dubitã dũ ẽ. dequa
magis qrãque diffamari ñ m̾uit.¬
aut᷑ que n̾e potint ss noĩe alio
tota ĩtiriSi istã obdis. m̾ito.
et auctoritatis exasg̾are rõeiii
cogis in finẽ. ego ne de illa quã
ꝯstãt᷑ lactisine diuulgatã uices.
tẽstatõne uuntam dubitabo ⁊n¬
ser. et ꝙ est miẜius te anciore du¬
bitato. cum si exemplaria piofer¬
res alt̾a ten̾e nõ deb̾en insi ca
que płium ꝯsensione ꝯmẽdarẽ¬

Expanded text:
stitutis credere vetant, et iis de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendaren
Abbreviated transcription (Latin):
ligat. Nõ .ii. eumi diligis tãꝙͣ te¬
ip̃m̃̃: si nõ ad id bonũ ad ꝙ ipẽ tẽ¬
dis. eũ adduce̾ satagis ¶Illud .n.
dentib ũ fit augustũ. Ex ħ p̾cep¬
to nascũtur officia societatis hu¬
mane. in quib nõ errare. difficile
lo dolo malo ad u̾sus hoiẽm utamͣ
Q uid .n. om̃i hoĩe ꝓpinquius : Acci¬
pe ⁊̃ quid paulus dicat. Dłttõ in¬
quit ꝓximi: malum nõ oꝑatur.
Breuissime utor testiõus. s uisi
falior ydoneis : et quib suscepte
rei satiffiat. Nam quis iguorat.
quã multa ⁊ quãti ponderis u̾ba
in illis libris. de caritate ꝓximi us¬
q quaq diffusa sint. S tñ duob
modis peccetur in hoiẽ. sumo si le¬
datur. alio si cũ pot̾ nõ ad iuuet᷑.
ea que ipã sint. quib mali hoĩes
ẽẽ dicantur. quoꝵ nentrũ qͥ dili¬
git. facit ⁊satis opiõr ꝙ uolumsꝰ
uenire uõ possumuis iisi mala oꝑa face
destif̾iuiꝰ. ista sũt qͣiͣ cuuabula. ca¬
ritas dei quib diligimꝰ ꝓximũ. ut

Expanded text:
ligat Deum. Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ad quod ipse tendis, adducere satagis. Illud est dentibus non fit angustum. Ex hoc praecepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare difficile lo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis ignorat quam multa, et quanti ponderis, verba in illis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Sed cum duobus modis peccetur in homine, uno si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus ervenire non possumus, nisi mala operari destiterimus, ista sunt quasi cunabula charitatis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur. Q ne .n. uidentur tẽ¬
palia sũt: q̃ a̾ ñ uidẽtur et̾na. E
quo intelligi pot̾. quã xpiani nõ
sũt: qui solem et limã. nõ mõ dili¬
gendos. s ⁊̃ colendos putant. Q
n. uidemus. si solem ⁊ limã ñ in¬
demꝰ. Netiti ã sumꝰ ꝯñti: ad ea
que indentur. Nõ sũt gͥ ⁊̃ ista di¬
ligenda ei qui amorẽ illũ ĩ corrp̃¬
tũ d̾o cogitat exhir̾e. S erit m
alius locus. quo de istis diligẽtiꝰ
requiretur. Nõ .ni. uc̃ de fide. s
de nita drẽ institui: ꝑ quã i̾em
scire ꝙ crediusꝰ. Amandris g̾ solus

Expanded text:
Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Ex quo intelligi potest, quam christiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et lunam non videmus? Vetiti autem sumus converti ad ea quae videntur. Non sunt igitur etiam ista diligenda ei qui amorem illum incorruptum Deo cogitat exhibere. Sed erit mihi alius locus quo de istis diligentius requiretur. Non enim nunc de fide, sed de vita dicere institui, per quam meremur scire quod credimus. A
Abbreviated transcription (Latin):
Iino uͦ solis se nouit dilige. q
diũ diligit. S qͥd̾ ile se sat̾ dilig¬
it. qui sedulo agit: ut sĩmis etͣ
nõ ꝓfiuatur bono. Q si nicħ est
quis cunctari pot̃ qͥn se se amet
qui amator ẽ dei Q uid int̾ ipos
hoĩes. nullum ne ẽẽ amoris uin¬
ctior gradus ad amorẽ dĩ fi̾ posse
credatur. qũa hoĩs erga homem

Expanded text:
e novit diligere, qui Deum diligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est quis cunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vincertior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem
Abbreviated transcription (Latin):
at ild̾ pͥmũ lib̾s docẽbo Im hoc
aut̃ alt̾o. Egm̾santes hoĩes et
ꝑ abruta fugientes. aut in patẽ
reuocabo si uolu̾int respic̾e aliqͣnͣ¬
tũ ⁊ ꝯsidare quid dcm̃ sit: aut eos
intlłigencia cefoꝵ qui sũ cupidi¬
tate sudicat᷑. in sectabor O uid .ii.
pot̾ amiticius qmͣ iste sibi ꝯsona¬
tia. psetutõ. fames. uuditas. pi¬
cłm. hoĩem in hac uita ꝯstitutũ.
graut̾ afficiũt. Hec ita omĩa ũ¬
ba: illo uno ꝯcluduntur testĩo ue
t̾is legis: quo dcm̃ est. pp̃ teasfici¬
mur. pladuus restãbar. qui ñad
erupnosam uitam affert: s ꝙͣ ua
uen̾it adimit. Huic gͦ Bndet. esti¬
mati simꝰ ut ones occisionis Ca¬
ritas u̾o ip̃a nõ potint significare

Expanded text:
At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonas, nuditas, periculum, hominem in hac vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari
Abbreviated transcription (Latin):
utes .iiiiͦ. ren̾ti. et ex hiis singłis
exu̾e. ac duc̾e̾ uiuẽdi mod̾ itaq
pͥus tẽꝑar iam uideamus: q̃ nob̾
amoris illiꝰ quo in nectim᷑ dõ ĩte¬
gritatẽ quãdã ⁊ incorruptõnem
pollicetur Mumis .n. elus est ĩco¬
ħ̾cendis sedandis cupiditatibus
quĩb ĩ hiamꝰ inca q̃ nos adu̾tũt
a legib dei. et afructib bonitatii

Expanded text:
ex his singulis eruere ac ducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ temꝑancie. Iut nulłꝰ frãgatur
ĩ eo modis. ꝙ ẽ fortitudinis fulłi alii
suiat: ꝙ ẽ iũsticie. igilet in disc̾¬
nẽdis reb. ue fallacia paulatim
tolus ue sũbrepat. ꝙ ẽ prudentie.
ut u̾itatis sinc̾itate ꝑfruatur.
hĩc at inde suadetur Qund adhuc
scͥpturis quas ignoratis calupinã¬
mini: snescitis qnͣta inꝑicia laces¬
satis libros quos ⁊ soli repͥhendũt

Expanded text:
est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat, quod est prudentiae. ut ueritatis sinceritate perfruatur. hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt