comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i atq̃ iflati hiis gentib se p̃ferebant.
dicentes. Nos degen̾e abrahe sumꝰ cui pͥm̃i
ftã fuit ꝓmissio. nos ppłs peculiaris dĩ simꝰ.
nos de egypto forti manu ⁊ mirabilib signis
ds adduxitnos siccouestigio mare rubrum
cognoscẽ. Fd nos qͣ sp̃alit̾ filĩ dei uenit.ut¬
ip̃e mnerngłio ait Non sũ missus nͥ adoites
qͣ ꝑietũt domꝰ isrł Gentiles aũ contͣdicebãt
quanto plura bñficia uobis exhibita memo¬
ratis. tanto uos det̾iores eẽ oftenditis. Eisd̃
siquid̃ pedib quib mare tnsistis añ ydola

Expanded text:
is inflati, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum
Abbreviated transcription (Latin):
Initiũ om̃ts peccati suꝑbia ẽ. q̃ natõe celestis
sublinuũ mentes in habitat sub eiñe ⁊ cilicio
latitans. q̃ romanos adeo occupauerat. ut
ud̃ se alt̾cantes ⁊ se sibi ĩuicẽ p̃ferentes.
dissensiones ⁊ scisiata fac̾ent. Erãt it ro¬
mã de uideis ⁊ gentib ad xp̃m conũsi. Iudei
et pꝑlegem qm̃ soli mt̃ cet̾as gentes accepe¬
rantigentiles credentes despitiebant dñtes.
pp̃ obseruantiã legis cui seruierant meriuis¬

Expanded text:
Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus ad Christum conversi. Judaei et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebant, dicentes propter observantiam legis cui servierant meruis
Abbreviated transcription (Latin):
uident̃ monstrat᷑ exeo qd̾ dicit᷑. Cõmendo
uob̾ phebem sororem nr̃am ministrã eccłie q̃
ẽ chentris. Chencris enĩ d̾r locus corintho ui¬
cinus. ĩmo portus ip̃ius corrinthi. Exħ appa¬
ret de corrintho scripta. ⁊ ex eo ꝙ dic̃. Salutat
uos gaiuts hospes m̃s. De quo scribẽs corrinthi¬
is tõmemorat dicens. Gr̃as ago deo nreo qd̾
neminẽ ur̃m baptriaui nisi crispũ ⁊ gauim.
Hec gͦ epła ad intelligend̾ cet̾is difficilior ĩ¬
dignitatis romanoꝵ qui tuc temꝑis imiu̾sis
gentib ĩꝑabant. Int̾pretant᷑ romani sublimes.
eis misitrcunctis gentib dñabant᷑ idõ q su¬
blimores erant om̃ib ppłis. ⁊ intonabant
p̃cepta publica ⁊ pͥuata coꝵ ꝙ fama õium
hõsm resonabatmore. Anno aũ ab athenis
apłm scripsisse rontanis dicit huis ũbis. Aba
thens ciuitate grecoꝵ scriꝑsit apts romanis

Expanded text:
eo quod dixit: Commendo vobis Phoeben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum cdignitatis Romanorum, qui tunc temporis universis gentibus imperabant. Interpretantur autem Romani sublimes eis misit, cunctis gentibus dominabantur: ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata: eorumque fama omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecorum scripsit Apostolus Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
cerante romanis eugsicauer̃t. Attende dili¬
casse cũ eccłiastica hystora sic cõtineat. Clau¬
dii temꝑib clem̃tia diuine ꝓuidentie petrũ
ad urbem romã dedutit. Iste aduenters pͥmꝰ
in urbe roma: eugłi sui clauib ianiã reg¬
romanos. ii scͥptli ẽ. ut aliquid nꝑtiar uo¬
bis gĩe sp̃ualis. ait sic. Romanos pet p̃dica¬
tione fidem tenentes. ⁊firmare se uelle. paul̾
dicit ñ qd̃ miiiꝰ accepissent a petro. s ut dito¬
b apłis actestanteb atix doctorib eoꝵ cor¬
roboraret᷑ fides. Hax itaꝙ auctoritatum
conflictũ qͥ uidet᷑ ditim̃tes dñis petix pͥm̃
p̃dicasse romanis qnͣtũ ad alios apłos. s¬

Expanded text:
cerant, Romanis evangelizaverunt. » Attende dilicasse, cum ecclesiastica historia sic contineat: « Claudii temporibus clementia divinae providentiae Petrum ad urbem Romam misitin urbe Roma euangelii sui clauibus ianuam regolam, ubi scriptum est: "Ut aliquid impertiar uobis gratiae spiritalis" ait sic: Romanos praedicatione Petri fidem tenentes confirmare se uelle Paulus dicit, non quominus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itaque auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum primum praedicasse Romanis, quantum ad alios apos
Abbreviated transcription (Latin):
subleuatione. In oꝑis ꝓfuncditate. qr hoc
opus ⁊ cet̾̃is ꝓlixius. ⁊ ad intelligend̾ dif¬
ficiliꝰ est. Infidei assertione quia paulus
nilege ⁊ ꝓpħis ꝑitus: ad fidei catholice
sub columpna. In gr̃e em̃datione seu
spei sifbleuatione. qr contͣ suꝑbos ⁊ arro¬

Expanded text:
ofunditate, quia hoc opus et caeteris prolixius est, et ad intelligendum difficilius; in fidei assertione, quia Paulus in lege et prophetis peritus ad fidei catholicae sub columna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arro
Abbreviated transcription (Latin):
ut eccłiam dei ccͣ hereticas p̃muniret
pͣuitates ⁊ suborientia uitia resetaret.⁊
pͥmo: futuras q̃ones exclud̾et. Hu sũt
panni qui ad extrahend̾ ieremiã de lacu
funib cicũligati sũt. Epłaꝵ si quid̃ doc¬
trina legis ⁊ ꝓpħie atq eugłii ⁊sonis¬

Expanded text:
ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidem doctrina, legis et prophetiae atque Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Amtipia reix reqͥ¬
renda sũt priꝰ ut
eaꝵ notitia pleni¬
Tunc enĩ demuni
faciliꝰ pot̾it cause
ratio declarari: si

Expanded text:
ipia rerum requirenda sunt prius, ut earum notitia pleniTunc enim demum facilius poterit causae ratio declarari, si
Abbreviated transcription (Latin):
ame audistiin
fide ⁊ dilc̃one in
Scis hoc qd̃ au̾¬
si sũt ame om̃s
qui ĩ asya sunt
ex quib ẽ phyle¬
tus ⁊ hermogenes

Expanded text:
me audisti in fide et dilectione in scis hoc quod aversi sunt a me omnes qui in Asia sunt ex quibus est Phygelus et Hermogenes
Abbreviated transcription (Latin):
Sint ⁊ mores .i. uita. sñ
auaricia .i. largiendi tẽnã¬
titate. monet ut ñ sint te¬
naces ĩ habitis. ⁊ sint ꝯten¬
ti p̃sentib. ꝑ hoc monet

Expanded text:
Sint mores, id est vita, sine avaritia, id est largiendi tenacitate. Monet ut non sint tenaces in habitis, et sint contenti praesentibus. Per hoc monet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ audierunt ĩ
telligent. Prop¬
ter qd̃ ⁊ impedi¬
ebar plurimũ
uenire aduos
et ꝓhibitus sũ
usq ad huc. Ñc̃
uero ulterius
locũ nõ hñs ĩ

Expanded text:
n audierunt de eo, intelligent. Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Nunc vero ulterius locum non habens i
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ⁊̃ ꝓlegis p̃uaricatõe intͦ aggrauat eos. eͥ
eigo nouerunt diuma mandata: aufert᷑ ab eis
excusatio. qm solent hr̃e hõtes deignorantia.
tenebras ut in eis quisq excusatõem reqͥrati
aliud ẽ enĩ nescisse aluid scire noluisse Igno¬
rantia qͥppe eoꝵ que ñ est eoꝵ qui scire nolũt
s qui tanqͣm simpłr nesciũt neminẽ sit ex¬
cusat. ut sempit̾no igne ñ ardeat. s fortasse

Expanded text:
 legis praevaricatione, in quo aggravat eos. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur ab eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia, tenebras, ut in eis quisque excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Ignorantia quippe quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusa
Abbreviated transcription (Latin):
misit me d̾s baptitare¬
qd̾ aminorib fi̾ pot̃.
ne retatdet᷑ a p̃dicatõe¬
dequa subdit. s engłra¬
re. ꝑfecte enĩbaptrarẽ¬
us docti possũt ꝑfecte aũ
eungłirare multo difficilioris ⁊ ra¬
rioris ẽ oꝑis. Po toctor gentiũ płio excesientior
eungłirare semissũ dicit ñ baptirare. ħ tñ nec̃ti¬

Expanded text:
s baptizareminoribus fieri potest, ne retardaretur a praede qua subdit, sed evangelizare. Perfecte enim baptizareus docti possunt, perfecte autem evangelizare multo difficilioris et rarioris est operis. Ideo doctor gentium pluribus excellentior evangelizare se missum dicit, non baptizare. Hoc t
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ aũ desidãs nõ dũ uides. s desid̾ando capax effiae¬
ris. ut cũ uen̾it qd̃ uideas implearis. Situt enĩ sir
uelles impłe aliquẽ sinsi ⁊ nosti qm magñ ẽ ꝙ da¬
do fatis capatiorẽ. sic deus dafferceudo rem extendit.
desideriũ desid̾ando. extenlit aĩm. extendendo fat̃
capatem. Desiderennis gͦ qr implendi sumꝰ. ħ ẽ uita
nt̃a ut cesid̾ando ex̾ceamus. Cantũ aũ nos ex̾cer sc̃m

Expanded text:
Quod autem desideras, nondum vides; sed desiderando capax efficeris, ut cum venerit quod videas, implearis. Sicuti enim si velis implere aliquem sinum, et nosti quam magnum est do facis capaciorem: sic Deus differendo rem, extendit desiderium; desiderando, extendit animum; extendendo, facit capacem. Desideremus ergo quia implendi sumus. Haec est vita nostra ut desiderando exerceamur: tantum autem nos exercet
Abbreviated transcription (Latin):
mane nature ꝑ qm hõies angłis assimilant᷑. ma¬
głi enĩ sñ carne uinunt. uirgines uͦ incarne tri¬
umphant. Inde ẽ qd̾ intab̾natulo dm̃ supp̃mũ
apimentũ erat depellib iacinctinis ꝑ qd̾ intelligr̃
celibũ uita. lt̃ enĩ iacincbus spẽm siłem thͦno.
Ita qui ĩ carne uirgineã puritatẽ seruant. suꝑ

Expanded text:
milantur. Mageli enim sine carne vivunt, virgines vero in carne triumphant. Inde est quod in tabernaculo Domini supremum operimentum erat de pellibus hyacinthinis, per quod intelligitur caelibum vita. Habet enim hyacinthus speciem similem throno, ita qui in carn
Abbreviated transcription (Latin):
rõ duciteũ. ⁊ ĩo elatꝰ ẽ
ñ patiens se uinti qͥppe
cũ ad fauorẽ q̃rendum
a mansuetis ⁊ bõis ui¬
tat᷑. ⁊ ẽ nntħ sciẽs dehis

Expanded text:
o ducit eum. Et ideo elatus est non patiens se vinci, quippe cum ad favorem quaerendum a mansuetis et bonis vitatur. Et est nihil sciens, de his
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p̃osuit. qr ab eis õĩs
phoph̾ia mundana
exordiũ sumpsit bar¬
baros u̾o eos dicit qͥ
sũt qĩ ex leges. qui
n hebrei ñ greci nec¬
latini sũt. ⁊debitor
sũ eugłirare. sapienti¬

Expanded text:
eposuit, quia ab eis omnis philosophia mundana exordium sumpsit; barbaros vero eos dicit, qui sunt quasi exleges, qui nec Hebraei, nec Graeci, necLatini sunt. Et debitor sum evangelizare, sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
deo patre diti. si forma serui maior ẽ qͣ matores uidẽ
t᷑ angłi nͨ recte cogitas. nͨ aitendis quẽ hcat locũ in
reb hũana natuta q̃ condita ẽ ad ymagiẽ dei tͥ
tñ ĩiuria frã nõ ẽ. cũ xp̃c dicebat pat̾ mator me ẽ.¬
d̾m patrẽ ꝑferebat. q̃ tota sũ dubio forma agnos¬
cit᷑ serui quã seruit tota creatura creatori. ut gr̃a

Expanded text:
Deo Patre dici, si forma servi major est, qua majores videntur et angeli; non recte cogitas, nec attendis quem habeat locum in rebus humana natura, quae condita est ad imaginem Dei: cui tamen injuria faDeum Patrem praeferebat. Quae tota sine dubio forma agnoscitur servi, quoniam servit tota creatura Creatori. Ut gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩbat. fide ⁊̃ moyses reli¬
tio discessit inde ĩt̾ram
madian. S qd̾ p̾us fu¬
git int̾ram madian ñ
fuit metus s fides. qr
credebat se a d̾o lib̾ari
Noluit ibi mane. neẽẽt
causa iactantie. si ĩ aꝑtũ
ꝑiculũ sep̃cipitaret. ⁊ t̃ẽ¬

Expanded text:
ibat. Fide etiam Moyses relitio discessit inde in terram Madian. Sed quod prius fugit in terram Madian, non fuit metus, sed fides, quia credebat se a Deo liberari. Noluit ibi manere: ne esset causa jactantiae, si in apertum periculum se praecipitaret, e
Abbreviated transcription (Latin):
uobis dico. qͥ longe fuis
gione a deo longe ẽ qͥsz
s affcũ. Amas dm̃ :
ꝓpe es. odisti d̾m longe
es. ⁊ eand̾ pacẽ ãmc̃tia¬
is. qͥ unũ d̾m colebant.¬

Expanded text:
Vobis dico, qui longe fuistgione a Deo longe est quisque, sed affectu. Amas Deum, prope es. Odisti Deum, longe es. Et eamdem pacem annuntiais qui unum Deum colebant
Abbreviated transcription (Latin):
de labylania tnͣslati
estis ad ietłm. ¶ Duas
qͥppe ciuitates ĩ totom̃¬
do faciũt duo amores.
Ierłm fatit amor dei
Babylontã amor scł̃i¬

Expanded text:
de Babylonia translati estis ad Jerusalem. Duas quippe civitates in toto mundo faciunt duo amores, Jerusalem facit amor Dei, Babylonia amor s
Abbreviated transcription (Latin):
nerator sit inquirentib se
Quid gͦeilex: ⁊ notand̾ qd̾
ud exemplũ ponit de noe
ad em̃dationẽ fidei dicens
noc respõso accep. adeo. de hi

Expanded text:
nerator sit inquirentibus se. Quid ergo ei lex? Et notandum quod ud exemplum ponit de Noe ad commendationem fidei dicens: Noe responso accepto a Deo, de his
Abbreviated transcription (Latin):
motus ẽ. ecce dehimili fc̃s ẽ altus. acsisit
suꝑbis quib sctibebat dicẽt. Ex seruo ⁊ hũli
fecit med̾s apłm ⁊ sublimẽ. ita ⁊ uas hu¬
miles sitis ut exaltemii. Qui u̾o sehũi¬
liat exaltabit᷑ grãm u̾o cõmendãs. ñ simpłi¬

Expanded text:
motus est, ecce de humili factus est altus. Ac si illis superbis quibus scribebat diceret: Ex servo et humili fecit me Deus apostolum et sublimem, ita et vos humiles sitis ut exaltemini: Qui enim se humiliat exaltabitur Gratiam vero commendans, non simpli
Abbreviated transcription (Latin):
uicit dictus ẽ: sic ab eo pͥntipe quẽ prĩ sub¬
iugauit paulus sit appellatus. S qr nulli
talis inscripturis diuinis ꝯsuetudo dephendi¬
tur magis placet qd̾ ĩ nr̃a ⁊ suetudine fre¬
qͣnter reꝑitur.Inuenimꝰ enĩ inscripturis
alios binis. alios ternis usos ẽẽ nõib .thoc
utiꝙ in utꝙ testam̃to. ut salon qͥ eccł̃iastes
et idida uocatus ẽ ⁊ maths qui ⁊ lequ dictus ẽ
et alra plura in hc modũ. Sccłm gͦ hanc con¬
suttudinẽ uidet᷑ nob̾ ⁊ paulus duplici neca¬

Expanded text:
t dictus, sic ab eo principe quem prius subjugavit Paulus sit appellatus. Origenes Sed, quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur magis placet quod in nostra consuetudine frequenter reperitur. Invenimus enim in Scripturis, alios binis, alios ternis usos esse nominibus, et hoc utique in utroque, ut Salomon qui Ecclesiastes et Idida vocatus est; et Matthaeus qui et Levi dictus est, et alia plura in hunc modum. Secundum ergo hanc consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
orbis p̃dicator. at reliqui singłis ꝓuinciis
fc̃i sũt legati ⁊ p̃dicatores. Est aũ eugłm bona
annũtiatio. eu enĩ grece. latine bonũ. angłs
nũtius. iñ engłm bonũ nũctũ ł bona annun¬
tratio. La uͦ est dehis que ad fidem catholicam

Expanded text:
orbis praedicator, at reliqui, singulis provinciis facti sunt legati ac praedicatores. Est autem Evangelium, bona annuntiatio, εὖ enim Graece, Latine bonum, ἄγγελος nuntius, inde Evangelium, bonum nuntium, vel bona annuntiatio. Ea vero est de his quae ad fidem Catholi
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ cũ barnaba ⁊ paulo uocabulũ accepisse.
Prius enĩ uocabat᷑ saulus a saule ꝓsecutore.
qr sic̃ ille dd̾ ita hic eccam xp̃i ẽ ꝑsecutus. Grͣ
to decimo aũ aniro uixta condictum apłoꝵ
ad magist̾ium gentiũ ẽ ꝓfectus. Huicã sm̃ie
de nõie pauli consentit aug̃ sic dicens. Nõ ob
aliud ħ nom̃ qͣntum mͥ uidet᷑ paulus sibi eleg̃
iactantia aliqͣ nom̃ sibi mutauit apłs. s ex

Expanded text:
gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic Ecclesiam Dei est persecutus. Quarto autem decimo anno, juxta condictum apostolorum, ad magisterium gentium est profectus. Huic autem sententiae de nomine Pauli, consentit Augustinus sic dicens: Non ob aliud hoc nomen, quantum mihi videtur, Paulus sibi elegitjactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
segregatus ĩ eimgłm di. Ex nõie aut̃ laudẽ sor¬
tiait. suiis ip̃iꝰ nõis ⁊ ratõ impositõis aĩadũ¬
tatur. Paulus enĩ hebraice quietus grece mo¬
dicts latine sonat.i. hoc nom̃ paulus qd̾ ẽ
hebraitũ origine ⁊ inuentione ñ t̾minatõe
impositũ ẽ apło ꝓprie ĩnotã genune uͥtutis

Expanded text:
atus in Evangelium Dei. Ex nomine autem laudem sortitur; si vis ipsius nominis et ratio impositionis animadvertatur. Paulus enim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine sonat, id est hoc nomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impositum est Apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
tura ñ ei tũc primũ pauli nom̃ impositum
s uct̾is applłonis id fuisse assignat. Aiero¬
nino aut̃ in libro hebraicoꝵ nõim paulus
mirabilis siue electus int̾pretari dicit᷑ ꝗ̃
et dñs ip̃e uas electionis uocauiti ⁊ tam in¬
ta qͣm dectrina mirabilẽ fecit. Seq̃i. setuus¬

Expanded text:
tura non ei tunc primum Pauli nomen impositum, sed veteris appellationis id fuisse assignat. A Hieronymo autem in libro Hebraicorum nominum Paulus mirabilis sive electus interpretari dicitur, quem et Dominus ipse vas electionis vocavit , et tam vita quod doctrina mirabilem fecit. Servus Jes
Abbreviated transcription (Latin):
ditur paulus petens stimulũ remoitendũ. exaudi¬
uit eũ quẽ deposũat dãpnare. qñ exaudiuit eũ
ꝙ̃p uolũat sanare. Nam eger petit multa a medi¬
co q̃ meclitts nõ dat: ñ exaudit ad uoluntatẽ ut
exaudiat ad sanitatẽ. Ita ⁊ dñs ñ exaudiuitpau¬
petitis. cũ uͦ ea q̃ d̾s laudat ⁊ ꝑmutit ab illo petius
secirri petite. slla enĩ ꝓpitio deo cõcedunt᷑. qñ aũ pe¬
titis temꝑalia cũ modo petite ⁊ cũ ttutore. illi cõ¬
mittite. ut si ꝓsint det. si scit obẽẽ nõ det. Suid
enĩ obsit ł ꝓsit medicus nouit

Expanded text:
ditur Apostolus, petens stimulum removendum. Exaudivit eum quem disposuerat damnare, et non audivit eum quem volebat sanare. Nam et aeger petit multa a medico quae medicus non dat; non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. Ita et Dominus non exaudivit Paupetitis. Cum vero ea quae Deus laudat et promittit ab illo petitis, securi petite. Illa enim propitio Deo conceduntur, quando autem petitis temporalia, cum modo petite, et cum timore illi committite, ut, si prosint, det, si scit obesse non det Quid enim obsit vel prosit medicus novit
Abbreviated transcription (Latin):
sapientib scł̃i se iactarent quoꝵ eloq̃ntia ⁊ t̃re¬
na pħophia delectabant᷑. ut subnõie xͥ his ĩ¬
buerent᷑ q̃ tc̃ria sũt fidei. Inflati qͦ erant eo qd̃
ñ ured adeos apłs. fornicatorẽ quoꝙ qͥ uxorẽ
pr̃is tenebat int̾ se et̃ patielumt᷑. Sũt ⁊ alia ca¬

Expanded text:
sapientibus saeculi se jactarent, quorum eloquentia et terrena philosophia delectabantur, ut sub nomine Christi his imbuerentur quae contraria sunt fidei. Inflati quoque erant eo quod non iret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patie
Abbreviated transcription (Latin):
suũ qd̾ celebre erat oĩ
cant correctoni ⁊ qr eis
uuluerat apponit dig¬
nitatis nõia ñ hũilita¬
tis ut seruus. Post salu¬
bonĩ erant int̾ eos gr̃as¬

Expanded text:
suum quod celebre erat omniscant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitut servus, post salboni erant inter eos gra
Abbreviated transcription (Latin):
iñ gr̃a tñ mͦ ostendit pcc̃a. Nõ tulit gͦ lex semꝑ
bona ẽ. sute obsit manib gr̃a. siue ꝓsit plenis
gr̃a. multa enĩ sũt bona que tñ quibdã uicõ
ipõꝵ sũt noxia. sic̃ sol sanos quidẽ oculos mul¬
cet. dolentib auget dolorem. Siłr gͦ lex ꝓdest
aũ obest nõ suo s illoꝵ uitio. daco oꝑatũ ẽ mͥ

Expanded text:
ine gratia tantum ostendit peccatum, non intulit. Ergo lex semper bona est, sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia. Multa enim sunt bona quae tamen quibusdam vitio ipsorum sunt noxia, sicut sol sanos quidem oculos mulcet, dolentibus auget dolorem. Similiter ergo lexus obest non suo, sed illorum vitio. Dico operatum est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
.i. rõnis q̃ ẽ ymago d̾i. in qua renouaris ĩ agnitũ
dei. Inymagine g sua cognosce auctorẽ es. qui corꝑa¬
li fensu ñ attingit᷑. ne gͦ putetis corporeo sensu d̾m
attingi. s cłis m̃tis ip̃m tgnoscite. ⁊ aurib m̃tis
ip̃m audite ĩ corꝑe uͥ diu̾sa m̃bra sũt alibi au¬
dis. alibi uides. incorꝑe aũ tuo uͥ diu̾sa st̃ m̃b ͣ
ñ inuensunt᷑ ibi audis uͥ uides. ad hoc illũiat
ꝓpensiores sint. qr cũ
plene scierint qͥ fructꝰ¬
ẽ credentid ꝓpensiores
fient cura excolendã¬

Expanded text:
ionis, quae est imago Dei, in qua renovatis in agnitione Dei. In imagine ergo sua cognosce auctorem ejus qui corporali sensu non attingitur. Ne ergo putetis corporeo sensu Deum attingi, sed oculis mentis ipsum cognoscite, et auribus mentis ipsum audite. In corpore enim diversa membra sunt. Alibi audis, alibi vides; in corde autem tuo, ubi diversa membra non inveniuntur, ibi audis ubi vides. Ad hoc illuminet pensiores sint, quia, cum plene scierint qus credentium, propensiores fient circa excolenda
Abbreviated transcription (Latin):
ut stetis ⁊ hẽatis. s teneatis ad illd̾ maiꝰ qd̾
habebimꝰ. Quoddã enĩ increm̃tũ głie hebunt
sũmi doctores. ultͣ illd̾ qd̾ cõit̾ om̃s ħ̾ẽbunt
Hẽbũt enĩ õs eund̾ denariũ. s differet stel¬
la astella ĩclaritate. ⁊ erũt diu̾se mansiões
ĩ domo patris. ⁊ int̾ alios clariꝰ fulgentes a

Expanded text:
tetis et habeatis, sed tendatis ad illud majus quod habebimus. Quoddam enim incrementum gloriae habebunt summi doctores ultra illud quod communiter omnes habebunt. Habebunt enim omnes eumdem denarium, sed differet stella a stella in claritate, et erunt diversae mansiones in domo Patris: et inter alios clarius fulgentes, a
Abbreviated transcription (Latin):
tis bonis. ego dico ⁊̃ faci¬
plorans. uñ ⁊grite ꝓ rã
datis p̾mittit ᷑ gr̃aꝵ ac¬
tio. Qui enĩ ẽ orandꝰ ut
fatiat illi ẽ gr̃ãꝵ actio
reddenda cũ fec̾it. ħ ẽ in¬

Expanded text:
tis bonis: ego etiam faciplorans. Unde congrue pro jam datis praemittitur gratiarum actio. Qui enim orandus est ut faciat, illi est gratiarum actio reddenda cum fecerit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sirã unusqͥsq deserat. dei patĩam ꝑtimescit
ne quẽ se tñquillũ despicit iratũ p̃mod̾ euad̾e
numꝙͣ possit Tales ałs deterrens ait thesar
cũs nr̃is aduindictã ꝓuocari. iram dico exerrẽ¬
appellat diem ire. ⁊ reuełois diem uocat.ñ ꝓtpr

Expanded text:
suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne, quem nunc tranquillum despicit, iratum postmodum evadere nequaquam possit. Tales Apostolus deterrens ait: Thesaurizas stris ad vindictam provocari. Iram dico exercenappellat diem irae et revelationis. Diem vocat, non
Abbreviated transcription (Latin):
locum psalmi. Comiertã in ꝓfund maris. ĩ. eos
qui erant desꝑatissimi. uñ ioħes caute ñ ait dito
ut ñ quis oret. s nõ dito ut quis oret. Et qd̾ dñr
tales nõ posse penit̾e. ut hũilitatẽ penitendo sub¬
ire. intelligendũ ẽ nõ ꝑosse nisi uix ⁊ difficult̾

Expanded text:
locum Psalmi: Convertam in profundum maris, id est eos qui erant desperatissimi. Unde Joannes caute non ait, dico ut non quis oret, sed non dico ut non quis oret . Et quod dicuntur tales non posse poenitere, vel humilitatem deprecandi subire, intelligendum est, non posse nisi vix, et difficulter
Abbreviated transcription (Latin):
litiã dei bonitatẽ excedere putant. tollentes
in hoc turbulentissimo inqͥtatũ mari por¬
tũ durne indulgentie quo se recipiant flu¬
ctitantes. atq ip̃a desꝑatione addũt pcc̃a pcc̃is
qua eos patientissime sustinens płimis
donat bonis. atq ad correctõem ⁊ pñiam
undiq uocat.uecat enĩ bñficiis creature.
uocat nmꝑtiendo temp̃ uiuendi. uocat ꝑ fla¬
gellũ correctionis. uocat ꝑmĩam ꝯsołonis.¬
tendo thesaurrres tibi irã. ñ tibi sic iudeatur
d̾s miseritors ut ñ uideat᷑ iustus. nͨ ita ĩiu¬
stus ut misereri ñ ueliti Ad hoc enĩ parcit᷑ hõi
ut conu̾tatur ⁊ ñ sit qui dãpnet᷑. Solet̃ hic
cunt ido dici itremissinle qi tałr peccantes
pentt̃e nõ posstͣ hñtes corda indurata uelut
lapides. situt de diabolo d̾r. Induratũ ẽ cor et̃
tanqm̃ lapis. alii u̾o dicũt idẽ diti irremisi¬

Expanded text:
litiam Dei bonitatem excedere putant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari, portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, quae eos patientissime sustinens, plurimis donat bonis atque ad correctionem et poenitentiam undique vocat. Vocat enim beneficiis creaturae, vocat impartiendo tempus vivendi, vocat per flagellum correctionis, vocat per mistendo thesaurizes tibi iram. Non tibi videatur sic Deus misericors, ut non videatur justus; non ita justus, ut misereri non velit. Ad hoc non parcitur homini, ut convertatur, et non sit, qui damnetur. Solet hic qm ideo dicunt irremissibile, qui aliter peccantes poenitere non possunt, habentes corda indurata, velut lapides, sicut de diabolo dicitur: Induratum est cor ejus tanquam lapis . Alii vero dicunt, ideo dici irremis
Abbreviated transcription (Latin):
et demĩa dei mimus p̃sumentes ⁊ pãtia abu
dunt patĩam. ⁊ suã accumulãt sarcinã. det̾rus
peccando. Et sũt alii quib displicent quid̾ ma
nõ posse ignosci. sicut ille qui dixitmaior est
necttoni destinati sñ pñia fatiant. Illigͦ nimia
spe d̾m ñ autumãti iustũ. Isti u̾s desꝑatõe d̾ma

Expanded text:
dia Dei nimis praesumentes, et patientia abutdunt patientiam, et suam accumulant sarcinam deterius peccando. Sunt alii quibus displicent quidem manon posse ignosci, sicut Cain qui dixit: Major esnationi destinati sine poenitentia faciant. Illi ergo nimia spe Deum non justum
Abbreviated transcription (Latin):
culꝑã. Si enĩ inqͥunt culpa ẽ ⁊ puniri ñ me¬
retur mpimita remaneti ⁊ ita ñ nullũ pcc̃m
inpunitũ reliquit d̾s. cũ auctoritas dicat.
de cõmissis uite p̾sentis. nec tñ illd̾ mpunitũ¬
ẽẽ cõcedũt. qr mala illa uolũtas ñ tm̃ cislpa. ue¬

Expanded text:
ulpa est, et puniri non meretur, impunita remanet, et ita nonnullum peccatum impunitum relinquit Deus, cum auctoritas dicat nde commissis vitae praesentis, nec tamen illud impunitum concedunt, quia mala illa voluntas, non tantum culpa, ve
Abbreviated transcription (Latin):
erit incendiũ mundi
ñ incendens scõs dei.
qd enĩ fint caminꝰ regis tͥb pu̾is ħ erit ardens
mund̾ iustis ĩtͥnitate signatis. tuaũ. qͣi celi
mianet idem p̃ mutata. ⁊ om̃s. sũ celi aercisũ¬

Expanded text:
erit incendium mundi non incendens sanctos Dei. Quod enim fuit caminus ignis tribus pueris, hoc erit ardens mundus justis Trinitate signatis. Tu autem. Quasi manet idem post mutata. Et omnes, s
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ne quisꝙͣ cũ angłos bonos amicos hr̃e se
putat habeat malos demones fictos aniscos
eos qd̾ tanto noceutiores qm astittiores acfalla
ptatõe secuti st̃. In his dieb malignis. il ista
sollicitudo ñ ẽ mnutilis. ne cũ sathaitas tnͣsfi¬
figat fallendo ad aliqͣ ꝑnitiosa sedricat nã qñ
sensus corꝑis falliti mentẽ uꝰ nõ mouet a u̾a ret¬
ieligione ꝑituilũ. Uł tũ sebonũ fingens ea uel
facit ł dicit. q̃ bonis angłis congrirũt ⁊̃ si creda¬
tur bonus nõ ẽ error ꝑitislosus aut morbudus.
Cũ it̾o ꝑ hec aliena ad sua incipit duc̃e. ne qͥs pꝰ
spes sibi qͥsq aut homo alter alt̾i. s d̾s tm̃ quod
nobis expedire ꝓisus ꝑioꝵ ambtgit nemo ⁊ qr
sathanas tnssigurat se ĩ angłm lucis. Non ẽ¬

Expanded text:
 ne quisquam cum bonos angelos amicos habere se putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores quanto astutiores ac fallantatione securi sunt, in his diebus malignis, ubi ista sollicitudo non inutilis, ne, cum Satanas se transfigurat, fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam, quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera recreligione periculum. Vel, cum se bonum fingens ea vel facit, vel dicit quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur, bonus non est error, periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, ne quis pspes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus tantum: quod nobis expedire prorsus piorum ambigit nemo. Et quia Satanas transfigurat se in angelum, non e
Abbreviated transcription (Latin):
eo credebat d̾o cui obedi
fecerat. Hocenĩ dc̃m ẽ ei
iam egresso de t̾ra chalde¬
neuelit reũti. ñ enĩ ex¬
fũat amputand̾. scq̃r

Expanded text:
eo credebat Deo cui obedivfecerat. Hoc enim dictum ei jam egresso de terra Chaldne velit reverti. Non enim exfuerat amputandum. VER
Abbreviated transcription (Latin):
uottone segande testat᷑ ut hõtes inflatõe ex¬
tollanturr. s laborent add̾e ut ip̃e facit qͥ tant᷑
ẽ. Si enĩ ip̃ẽ qui tauta p̃dicus ẽ dignitate adh
decẽ sibi ad ꝑfectõem confitet᷑. qnͣto mag̃ hii
elaborandum sibi ẽẽ intellig̾e debent uriusti

Expanded text:
otione se gaudere testatur, ut homines inflatione extollantur; sed laborent addere ut ipse facit, qui tantus est. Si enim ipse qui tanta praeditus est dignitate adhuc deesse sibi ad perfectionem confitetur, quanto magis hi elaborandum esse sibi intelligere debent, ut justi
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. ⁊ spẽ ĩiusibiles magis sut timendi. qͥ pͥnceps
nũc ⁊̃ ad huc oꝑatur qͣntũ d̾s smit ĩ filios diffidẽtie
.i. in eis qui diftidunt de et̾ius ł dẽ quoꝵ salute nos
diffidimꝰ. ⁊ iõ ereptii ei st̃ gͣti ereptori xͦ qui ĩtraui
tem. potestatis sue fortiorib uincislis ⁊ sic enpuit
uasa eiꝰ q̃cumq p̾destinauit eriꝑe. arbitͥum eoꝵ li
berans ab eiꝰ potestate. ut illo ñ impediente credãt
mistũ libera uoluntate ꝓici hoc opus gr̃e qͣm attu¬

Expanded text:
 magis sunt timendi. Qui principes nunc etiam adhuc operantur, quantum Deus sinit, in filiis diffidentiae, id est in eis qui diffidunt de aeternis, vel de quorum salute nos diffidimus, et ideo erepti ei sint grati ereptori Christo. Qui intravit tem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est grat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sontis iuditis ꝓbabit ⁊ ħ igne ills opꝰ ñ exũ¬
ritut qui ñ ea daexit. quoꝵ amissione crutiet᷑.
cui nõ ẽ natũ quicqͥd tꝑrałr fluit. Exurit᷑ aut̃
illĩ ops. qui ħ tꝑralia dilexit qm̃ sñ dolore ñ pe¬
reũt qͥ cũ amore poisessa st̃. S i cuiꝰ opꝰ mansit.
ĩ igne. ut opus aloꝵ qͦs

Expanded text:
gne illius opus non exuritur, qui non ea dilexit, quorum amissione crucietur; cui non est natum quidquid temporaliter fluit. Exuritur autem illius opus, qui haec temporalia dilexit, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Si cujus opus manserit, in igne, ut opus illorum
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt. qͥ ħi edificta secũ nõ portauerũtiut ĩueni¬
ant ignẽ tñsitorie tribłonis. uenialia ⁊ tremantẽ
qͥtqͥd pot̾ homo pati in hc̃ uita. Uł ita pot̾ dici
dies dñi. ut de die p̃senti ⁊ igne p̾senti accipiat᷑
Naihic ⁊̃ dies dñi est dũ iudictũ incipitado¬
mo dei .i. a saluandis incipit. pena aũ ⁊sũmabrͣ
ĩ reꝓbis. Id̾o enĩ hic pumimit᷑ electi utibi ñ ꝓu¬
ntant᷑. in qͦ die ẽ ⁊̃ ignis tribłonis qͦ urit᷑ a

Expanded text:
i aedificia secum non portaverunt, ut inveniant ignem transitoriae tribulationis, venialia cremantem: quid potest homo pati in hac vita. Vel ita potest dici dies Domini, ut de die praesenti, et igne praesenti accipiatur. Nam etiam hic dies Domini est, dum judicium incipit a domo Dei , id est a salvandis, incipit poena quae consummabitur in reprobis. Ideo enim hic puniuntur electi, ut ibi non puniantur, in quo die est etiam ignis tribulationis quo uritur a
Abbreviated transcription (Latin):
filios. Situt enĩ d̾s qui solus ue est. ⁊ solus u̾e bonꝰ
ẽ. eẽntie ⁊ bonitatis sue nom̃ cet̾is impartit᷑. ut ip̃a
quoꝙ ẽẽ ⁊ bona dicant᷑. ita ⁊ ip̃e qui solus pat̾ ẽ
oĩm rerũ creatõe. ⁊ fideliũ regeneratõe pat̾nitas
qui ẽ pat̾ oĩm ⁊ angłi intelo. ⁊ hõies int̾ra acceꝑũt
xp̃c dei unigenitꝰ ꝑ natirrã adoptõis bñficio patrẽ¬

Expanded text:
filios. Sicut enim Deus qui solus vere est, et solus vere bonus essentiae et bonitatis suae nomen caeteris impartit, ut ipsa quoque esse et bona dicantur, ita et ipse qui solus Pater est omnium rerum creatione et fidelium regeneratione, paternitatis qui est pater omnium, et angeli in coelo, et homines in terra acceperunt stus Dei unigenitus per naturam, adoptionis beneficio patre
Abbreviated transcription (Latin):
colentibi. Io ⁊̃ qr de hoc ppło uascit᷑us erat dei
filiꝰ ⁊ iõ data fuit ei lex ꝑ qm̃ illud intelli¬
geret ⁊ dei filiũ uentiuꝵ expecbaret. Cum lex
data sit illi soli ppło data ẽ ⁊̃ õĩb gen̾ib hõi¬
nũ q̃ erant millo ppło. s nõ ꝓ om̃ib. Erant
enĩ in illo ppło tͥa gen̾a hõim .s. duri ĩcipiẽ
data ẽ duris inflagellũ. ĩ cipientib ĩpedago¬
loge t̾mutata. Lex aut̃ data ẽ ad domand̾ suꝑ¬
bum. ⁊ ad flagellandũ durũ ⁊ ad instricend̃ in

Expanded text:
colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, et Dei Filium venturum exspectaret. Cum lex data sit illi soli populo, data est etiam omnibus generibus hominum qui erant in illo populo, sed non pro omnibus. Erant enim in illodata est, duris in flagellum, insipientibus in paedagolege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum in
Abbreviated transcription (Latin):
ficatõ. Lex aũ moysi subintmuit.i. latent̃ ĩtra¬
uit p̃ culpã originalem ⁊ actualẽ ł pꝰ naturalẽ
legem. ut hũdaret delictũ .i. ut h̃ supbe fidens
de suis uirib accipet p̃cepta in qͥb defitiens ⁊ fcũs
etiã p̃uaricator liberatorẽ saluatoremq reqͥre¬
ret. atq ita eũ humilẽ fc̃m timor legis tanꝙͣ
pedagogus ad fidem gr̃am ꝙ ꝑduc̾et. Oportebat᷑gͦ
ut suꝑbis ⁊ delib̾tate sui arbitrii p̃sumentib¬
insufficientiã pccm ñ cõsũmentis intelligentes
humiliarent᷑. ⁊ ad subuenientẽ currerẽt gr̃am.
Natis eiũ in pcc̃is ⁊ uirib sius multũ assig¬
nantib daturlex a deo ad domandã suꝑbiam
qͣ dicebat᷑ ñ deeit qͥ impleat. s de est qͥ iubeat.

Expanded text:
 intravit, post culpam originalem et actualem, vel post naturalem legem. Ut abundaret delictum, id est ut homo superbe fidens de suis viribus acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus est etiam praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perduceret. Oportebat ergo ut superbis, et de libertate sui arbitrii praesumentibinsufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam superbiam, qua dicebant: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat.
Abbreviated transcription (Latin):
hõ agnouitut qui ĩ sordib erat p̾uaricando
uerũ ⁊̃ adiutorẽ. Pret̾ea data fuit lex ut me¬
diocris pedagogũ hr̃eti ⁊ ꝑfectits signũ. ⁊ durus
sentiret flagellũ. ⁊ qr hic delege magnꝰ sermro
occurrit uidendũ est quib modis lexaccipiat᷑
ta sitisũmatim dicendũ ẽ. Lex gͦ aliqũ d̾r tota¬

Expanded text:
homo agnovit, ut qui in sordibus erat praevaricando,etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut mediocris paedagogum haberet, et perfectus signum, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magnus sermo occurrit, videndum est quibus modis lex accipiatuta sit, summatim dicendum est. Lex ergo aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃t .i. grã q̃ sanaret. Hac gͦ dispensatõe lexda¬
ta ẽ ut crescente pcc̃o humaliarent᷑ suꝑbi ⁊ hu¬
miliati confit̾entur. ⁊ confessi sauarent᷑ ñ cru¬
delit̾ hoc fecit d̾s. s consflio medicine. Aliqũ. it
q̃ ritur medicus ⁊ tatũ sanat᷑ corpus. Magnũ
gͣ dei ꝯsiliũ fuit. ut ꝑ legẽ hñdaret delictum
mitatẽ infirmi ad medicũ confug̾ent. ⁊ auxi
ñ qr lex delictũ iubet. s qr eo qd̾ gr̃a ibi ũ erat

Expanded text:
tia quae sanaret. Hac ergo dispensatione lex data est ut crescente peccato humiliarentur superbi, et humiliati confiterentur, et confessi sanarentur. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim quaeritur medicus, et totum sanatur corpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictummitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxnon quia lex delictum juberet, sed quia eo quod gratia ibi non erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus ⁊ origiale pcc̃m exuoluntate ẽẽ. qr ħ ex
uoluntate pͥmi hois seminatũ ẽ ut ĩ illo eẽt ⁊
in om̃s transiret qͥd̾ aũ dixit. si exnat᷑a pcc̃m ẽ
tũc mala ẽ nat᷑a. q̃so ut si potest respondeat.
Manifm̃ ẽ exuoluntate mala tantͣ exarbore
mala fi̾ oĩa oꝑa mala. tanqͣm fructus malos. s
ip̃am malã uoluntatẽ unde dicet exortã nͥ exlo¬
no. Si enĩ exangło quid ẽ angłs nͥ bonũ op̾ dei. In¬
no qͥd erant ħ duo anteqͣm ĩ ets oriret᷑ mala uo¬
litas nͥ bonũ opus dei. ⁊bona ⁊ laudanda nat᷑ã:
malũ p̾cessit. Item dicit si natura opusdei ẽ ꝑ opꝰ
dei opus diaboli tͣnsire nõ sinit᷑. s ñ ne op̃ diabołi
qñ pͥmũ fuit ĩ angło qui diabłs fcus ẽ ortũ ẽ ĩ¬

Expanded text:
luntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset, et in omnes transiret. Quod autem dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? mo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? lum malum praecessit. Item dicit: Si natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed nonne opus diaboli, quando primum fuit in angelo, qui diabolus factus est, ortum est i
Abbreviated transcription (Latin):
unde: pot̾ mori d̾s : accepit exte unde morere¬
tur ꝓ te. Induit se ut ꝓte morereti iuiduettẽ
ut cũ illo uiuas Induit se carne mortali ĩ fr¬
ginitate nt̃is. tnduet teuita ꝓhenni ĩ eqͣlita¬
es turpis ⁊ fedus añqm eẽt inte. qd̾ aiari di¬
gnũ ẽet. amatus es priꝰ ut dignus fieres qui

Expanded text:
 vitam suam: accepit ex te, unde moreretur pro te. Induit se, ubi pro te moreretur: induet te, bi cum illo vivas. Induit se carne mortali in virginitate matris: induet te vita perenni in aequalitaes turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius ut di
Abbreviated transcription (Latin):
qui deb̾ent mori inet᷑nũ merito impietatis:
ꝓ impiis dico nõ qui olim fuissẽt ⁊ nõ tunc.
s potius mortuus ẽ ꝓ nob̾ impiis cũ eẽmus ad¬
huc infirmi inpc̃cis. ⁊ ita medito indigentes.¬
cuiꝰ apparet ĩ morte bensuolentia. a quo tales ar¬

Expanded text:
qui deberent mori in aeternum merito impietatis. Pro impiis, dico, non qui olim fuissent, et non tunc, sed potius mortuus est pro nobis impiis. Cum essemus adhuc infirmi, in peccatis, et ita medico indigentescujus apparet in morte benevolentia: a quo tales ar
Abbreviated transcription (Latin):
mittat fidelis ĩ fidelẽ
pulaus. ⁊ itañ ẽ legale matͥmoniũ. ad ult̾i estis.
et filii ur̃i qͥ de hac copula nascunt᷑ ĩmundi ẽẽnt
filiis iam natis qui ĩfidelitate iam remanent si
uicissim se dimutũt.s. dico ut fidelis ñ dimutat
ĩ fidelem. Alioqͥn .i. si uos ĩuicẽ dimiititis. filii ur̃i
qͥ maiorẽ partẽ sequnt᷑ ĩ mundi eẽnt .i. ĩ infide

Expanded text:
mittat fidelis infidelem cus et ita non est legale matrimonium, adulteri estis, et filii vestri, qui de hac copula nascuntur, immundi essent, filiis jam natis quae in fidelitate remanent, si vicissim se dimittunt. Quasi dicat: Dico ut fidelis non dimittat infidelem. Alioquin, id est si vos invicem dimittitis, filii vestri, qui majorem partem sequuntur, immundi essent, id est in infide
Abbreviated transcription (Latin):
libido excitat᷑. Crassitudo enĩ cariiũ ⁊ delitiose e¬
pule ꝓuocant corpꝰ ad libidinẽ. Is qͥ manducat.
Dupͣ pcepit ñ disceptare de cogitationib alioꝵ. ħͥ
ducat oĩa indifferent̃: nõ sꝑuat ñ manducam
.ĩ. abstinentẽ. qr uoluntatis ẽ edere. ⁊ iõ q̃stio ñ deb¬
nesciat quo aĩo fatiat. De manifestis enĩ ñ deoc¬
cultis intelicandꝰ ẽ. manifesta u̾o sũt q̃ ñ possũt
bono aĩo fieri ut stupͣ blasphemie furta ⁊ hi. de

Expanded text:
libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat. Supra praecepit non disceptare de cogitationibus aliorum. ducat omnia indifferenter non spernat non manducantem, id est abstinentem, quia voluntatis est edere, nesciat quo animo faciat. De manifestis enim, non de occultis judicandum est. Manifesta vero sunt quae non possunt animo bono fieri, ut sunt stupra, blasphem
Abbreviated transcription (Latin):
.i. assultus neqͥssimi diabłi. tela dico ignea. qr deuitio
scaudentes. Galea enĩ ẽ sal
et talib armis splendidis
ip̃m u̾o hostem feriendũ
et fugandũ assumite ⁊̃ gla¬

Expanded text:
 assultus, nequissimi, diaboli. Tela, dico, ignea, quia de vitio gaudentes. Galea enim est salet talibus armis splendidissipsum enim hostem feriendum et fugandum assumite etiam gla
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta legis intelligenti. qr obediendo deo fatit
ei signũ u̾itatis ut pie gaudeat ⁊ spũali sua
ꝓdest etiã lex rudi ppło litt̾am legis sectanti
dũ subtimore dei custodit᷑. ¶ Querit᷑ aũ qͦ¬
modo hic dicat circũcisionẽ ꝓdesse. eũ inseq̃n¬
ũsoꝵ tempoꝵ. Nam sccdm statũ uet̾is legis o

Expanded text:
amenta legis intelligenti, quia obediendo Deo facit ei signum veritatis ut pie gaudeat, et spirituali suadest etiam rudi populo litteram legis sectanti, dum sub timore Dei custoditur. Quaeritur autem quomodo hic dicat circumcisionem prodesse, cum in sequenversorum temporum. Nam secundum statum veteris legis o
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiebat ut nec m illis q̃reret᷑ felititas. nͨ mististue¬
ret᷑ infelicitas. Natus enĩ dematre q̃ qͣmuis auito
ĩ tacta ꝑ cõceꝑit. semꝑ q ĩ tacta ꝑmanserit. fabro tñ
desponiata erat. omnẽ carnis nobilitatis tumorẽ ex¬
tnxit. Natus ⁊̃ intiuitate bethleem q̃ int̾ om̃s¬
iudee citutates erat exigua. noluit quẽ tͣm de t̾re
sũt om̃ia. ne det̾renis dauitiis qͥsqm̃ extolłetur. no¬
luit rex ab hõib fieri. qr hũilitatis uiã ostendebat
miseris. Esuriuit qͥ om̃s pascit. sitiuit qut ẽ fans siti
audiuit. unctus ẽ qͥ infirinitatũ uincula soluit.
Mortuus ẽ qͥ mortuũ̃ suscitauit. amore i tatꝑ euis

Expanded text:
piebat, ut nec in illis quaereretur felicitas, nec in istis timeretur infelicitas. Natus enim de matre, quae quamvis a viro intacta conceperit, semperque intacta permanserit, fabro tamen desponsata erat, omnem carnalis nobilitatis tumorem exstinxit. Natus et in civitate Bethlehem, quae inter omnes civitates sunt omnia, ne de terrenis divitiis quisquam extolleretur; noluit rex ab hominibus fieri, quia humilitatis viam ostendit miseris. Esuriit qui omnes pascit; sitivit qui est fons sitiaudivit; vinctus est qui infirmantium vincula solvit; mortuus est qui mortuum suscitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tates ⁊ si idẽ denarius .i. uita et̾na sit om̃ib. eũ¬
dem u̾o denariũ pat̾familias dedit hõib qͥ oꝑati
sũt ĩ uinea. qͦ denario utiq aliqͥd sig̃catur. qd̾ õs
ꝯmunit̾ hebũt. sit̃ ẽ ip̃a uita et̾na. ip̃m regnũ ce¬
loꝵ. ip̃a claritas resurtõnis. ⁊ mñ ali alio magis.

Expanded text:
tates, et si idem denarius, id est vita aeterna sit omnibus. Eumdem enim denarium paterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Quo denario utique aliquid significatur quod omnes communiter habebunt, sicuti est ipsa vita aeterna, ipsum regnum coelorum, ipsa clari
Abbreviated transcription (Latin):
absit. ut ĩutilis sit casus eoꝵ. s potiꝰutilis. qr illoꝵ
dei. ecce ꝯu̾tim adgentes. ⁊ ita exeoꝵ delicto qͦ repule¬
tũt ilbũ tuit salus gentib. fuit ⁊̃ pedelito q̃ qp̃m¬
ł ip̃m ecciderũt salus gentib dũ iudei ꝓ pc̃o mor¬
tis xp̃i uastati infeliciꝰ a romanis ⁊ diuisi ꝑ mundũ
funditus ꝙ a regno suo eradicati intestimoniũ st̃

Expanded text:
Absit! Ut inutilis sit casus eorum, sed potius utilis, quia illorum Dei, ecce convertimur ad gentes . Et ita ex eorum delicto quo repulerunt Verbum fuit salus gentibus. Fuit etiam ex delicto quo Ipsum occiderunt salus gentibus, dum Judaei, pro peccato mortis Christi vastati, infelicius a Romanis, et divisi per mundum, funditusque a suo regno eradicati in testimonium sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
transit ad singłarta p̃cepta.
monens duisos sepatĩm
ut ĩuicẽ sibi seritsant ñ
solũ obediendo utmłieres
do ut uiri muliettb ꝑa¬

Expanded text:
er, nunc transit ad singularia praecepta monens diversos separatim, ut invicem sibi serviant, non solum obediendo ut mulieredo ut viri mulieribus, pa
Abbreviated transcription (Latin):
inferendo nocuit. Iniuste gͥ diabłs q̃nt ad se
tenebat hõiem. s homo iuste tenebat᷑. qr dia¬
bolus nĩqͣm meruit potestatẽ hr̃e suꝑ hoĩem
s hõ meruit ꝑculpã pati diabłi tẏramudẽ. Sigͥ
d̾s qui utriq p̃erat potentia hoĩem liberarẽ
humilitatis uti maluit unde ⁊ filiũ ꝓnob̾
inmortẽ tradidit. ꝑ qͣm iustificati sum. ⁊ re¬
ud ẽ qͣm iusta uindicta. Si gͦ uista uindc̃a diui¬

Expanded text:
inferendo, nocuit. Injuste igitur diabolus quantum ad se tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si igitur Deus, qui utique praeerat, potentia hominem liberare humilitatis uti maluit, unde et Filium pro nobis in mortem tradidit, per quam justificati sumus ealiud quam justa vindicta. Si ergo justa divina vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ indigni ea fund̾.
Inħ enĩ magnꝰ effec¬
tus dilcdis imitẽtis
pr̃is. ⁊ uenientis filii¬
nob̾ ẽ exhibitus. seqͣr¬

Expanded text:
qui indigni ea fuimus. In hoc enim magnus effeus dilectionis mittentis Patris, et venientis Filiinobis est exhibitus, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
illũ tradidit᷑ qͥułi sĩ ⁊̃ cũ illo oĩa nob̾ donauite
qͣntũ: ne desꝑarem̃. ⁊ ip̃a desꝑatõe ñ aude̾mus
erigi ĩ eũ. quales: nesuꝑbiremꝰ. ⁊ suꝑbientes de
m̃itis nris mag̃ ab eo rescliremꝰ. ⁊ ĩ nr̃a fortitu¬
et aliꝰ modꝰ possibił d̾o qͥ oĩa pot̃. s nullꝰ aliꝰ nr̃e
miserie sanande fuit ⁊uenientior. Ed enĩ m̃tes

Expanded text:
t, quantum, ne desperaremus, et ipsa desperatione non auderemus erigi in eum; quales, ne superbiremus et superbientes de meritis nostris magis ab illo resiliremus et in nostra fortituet alius modus possibilis Deo, qui omnia potest, sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Quid enim m
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ dicat apłs pct̃m intrasse ĩmumd̃. cũa
muliere mitiũ pcc̃i fu̾it.⁊ añ a serpente sũ dia
dinẽ tenuisse. dũ sutcessionẽ post̾itatis hũane¬
s exiuro nõĩari salet. ⁊ ob hec mortalis posteritaᷤ
et corporał successio uipo potiꝰ tanꝙͣ auctori ⁊ nõ
muilieri deputatur. Et qr młr de uiro ẽ. ⁊ ittͥut¬
q uia caro ẽ. ⁊ id̾o siue amuliere. siue ab adã
dicat᷑. utrũꝙ ad pͥmũ hoĩem ꝑtinet ꝓpterea

Expanded text:
ulierem, dicat Apostolus peccatum introisse in mundum, cum a muliere initium peccati fuerit, et ante a serpente, sive a diabdinem tenuisse, dum successionem posteritatis humanased ex viro nominari solet: et ob hoc, mortalis posteritas, et corporalis, successio viro potius, tanquam auctori, et non mulieri deputatur. Vel quia mulier de viro, et utriusque una caro est, et ideo sive a muliere, sive ab Adam dicatur, utru
Abbreviated transcription (Latin):
ut prĩ ag̾et qd̾ oportuit adhoo aũ opus erat
illũ ẽẽ ⁊ hoĩem ⁊ d̾m. nisi enĩ ⁊̃ homo ẽẽt ñ pos¬
set occidi. nisid̾s ẽẽt nõ credet᷑ uoluisse ꝙ potuit.
s nõ potuisse qd̾ uolu̾it. Iusticia gͦ humilita¬
tis hõiem liberauit. quẽ sola potentia eqͥssime
lib̾are potuit. Si enĩtres illi incãm uenirent

Expanded text:
ut prius ageret quod oportuit. Ad hoc autem erat opus illum esse et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi; nisi Deus esset, non crederetur voluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quae sola potentia aequissime liberare potuit. Si enim tres illi in causam venirent
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sura qͥs m̃surauit
remetict᷑ illi. Decer̃o
post spetialia p̃cepta qͥ¬
b ad monuit singłos
ordines ĩ cõi admonet
in reliquo temꝑe o frẽs
infide ⁊̃ dilcõe conforta¬
mini ccͣ bellũ dtaboli
et iitentia irtutises
qr ip̃e dat potentẽ uir
confortari. Idiuute uos. ar.
stare. firmi adu̾sus ĩsi¬
dias diaboli. qr exoccusto

Expanded text:
sura quis mensuraverit, remetietur illi. De caetero. Post specialia praecepta quibus admonuit singulos ordines in communi admonet in reliquo tempore, o fratres, in fide et dilectione, confortamini, contra bellum diaboli, et in potentia virtutis ejus, quia ipse dat potentem virtconfortari. Induite vos armatstare firmi adversus insidias diaboli, quia ex occulto