comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sepultus est autẽ in eccłia sc̃ed
genitͥcis marie aquisgrani. al¬
q suꝑ tumulũ enis deauratus.
extructus. Ceterũ eius omnil
gesta. que uulgo uarrant᷑. n sĩ
hic ꝓpter uitandũ fastidiũ. sega¬
tis pleniter explanata. Pretea
rome post leonem cuius supal
fecimꝰ mentionẽ. seclit stepħs
qͣrtus. Steph̾o qͦ succ essit pałi¬
lis. Codem qͦ tempore floruit ss
egidius confessor p̃cipuus natios
grecus quidei nutu uemons a
gallias in ꝓuintia cui septima¬
na nom̃ est. hemiticã duxit u¬
tã. Claruit etiam his tẽporib
nomontis cassini. uenit ingal¬
uam attractus amore ⁊opmni¬
one p̃fati pͥncipis Raroli p̾cellẽ¬
tissimi imꝑatoris.

Expanded text:
Sepultus est autem in ecclesia sanctae Dei genitricis Mariae Aquisgrani, arcusque supra tumulum ejus deauratus est exstructus. Ceterum ejus omnia gesta quae vulgo narrantur non sunt hic propter vitandum fastidium legentis pleniter explanata. Preterea Romae post Leonem, cujus supra fecimus mentionem, sedit Stephanus quartus; Stephano quoque successit Paschalis. Eodem quoque tempore floruit sanctus Egidius confessor precipuus, natione Grecus, qui Dei nutu veniens ad Gallias, in provintia cui Septimania nomen est heremiticam duxit vitam. Claruit etiam his temporibus rio montis Cassini venit in Galliam, attractus amore et opinione prefati principis Karoli precellentissimi imperatoris.
Abbreviated transcription (Latin):
uit post obitũ patris sui. m̃sib
duob ⁊ dieb sex. Intra quos dies
michael curopalates ad ĩꝑiũ est
assumptus.
ichael ergo anno diuinein¬
carnationis decc .uii. suꝑ
stauratiũ inuadens ĩꝑiuni ĩꝑa¬
uit annis duob. Ab hoc eregit

Expanded text:
 post obitum patris sui mensibus duobus et diebus sex. Intra quos dies Michael Curopalates ad imperium est assumptus. Michael ergo divinae incarnationis anno 804. super Stauratium invandens imperium, imperavit annis duobus. Ab hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Am itaq duce iuuenili robore
nigente transcensis annis ado
tractare. Audiens autẽ baldiu¬
nũ flandrẽsẽ quãdã habere fi¬
liã regali ex genere descendẽ¬
tem nomine mathildẽ
corpore ualde
elegantea.
animoq uberalem.
hanc suoꝵ consultu nissis
legatis ex patre pecut uxorẽ.
Ex cꝰ ꝓposito animi baldumꝰ¬
s̃ atͣpa admods̃ gauisus nõ

Expanded text:
 Jam duce juvenili robore vigente, transcensis annis adolentius tractare. Audiens autem Balduinum Flandriae comitem habere filiam regali ex genere descendentem, nomine Mathildem, corpore valde elegantem, animoque liberalem, hanc, suorum consultu missis legatis, a patre petiit uxorem. Ex ejus proposito animi Balduinus satrapa admodum gavisus, non
Abbreviated transcription (Latin):
uero nocturnos p̾cauens ex¬
cursus hostis: incoantib te¬
nebris ad gratissimã usop
lucẽ exercitũ iussit ee̾ in ar¬
mis. facto autẽ diluculo:
legionib militũ in tͥb ordi¬
nib dispositis horrendo ho¬
sti intrepidꝰ obuã ꝓcessit. sũ
quo sub hora diei tercia cõ¬

Expanded text:
vero, nocturnos praecavens excursus hostis, inchoantibus tenebris ad gratissimam usque lucem exercitum jussit esse in armis. Facto autem diluculo Sabbati, legiones militum in tribus ordinibus disposuit, et horrendo hoste intrepidus obviam processit. Cum quo, sub hora diei tertia bel
Abbreviated transcription (Latin):
sibi aduee illatã toto an xi¬
nis cupiens ulcisci. sumpto
goisfredo corite andegauẽ¬
si copiosissimo c̃ gxercitu
iterata expeditione normã¬
niã aggreditur. Qͥ comitatũ
ꝑtͣusiens oximensẽ. ⁊ penetnͣc
baiocacensẽ: tandẽ reflexo cal¬
le rodeundi uadũ diue appeti¬
it. Q uod rege tͣnseunte media
exercitꝰ pars substitit mari
eructuante. ob redundatõnõ
fluminis nõ ualens tͣnsmeare.
Cũ qͥbus dux alacrit̃ suꝑueni¬
ens sub regis oculis ilico con¬
gressus: tanta illos cede ꝓstͣuit.
ut quos gladius nõ ext̾iuxit.
hos ꝑ normanmea cõpeta di¬
sꝑgeret uiolentia dire capti¬
uitatis. uidens autẽ rex suoꝵ
interitũ. quãciciꝰ ualuit a nor¬
mannis recessit. ⁊ ultra ad eos
uenire nõ apposuit. Qͥ diutius¬

Expanded text:
sibi a duce illatam toto annisu cupiens ulcisci, sumpto Goiffredo comite Andegavensi, copiosissimo cum exercitu iterata expeditione Northmanniam aggreditur. Qui comitatum pertransiens Oximensem et penetrans Bajoacensem, tandem reflexo calle redeundi vadum Divae appetiit. Quod rege transeunte, media exercitus pars substitit, mari eructuante, ob redundationem fluminis non valens transmeare. Cum quibus dux acriter superveniens sub regis oculis illico congressus, tanta illos caede prostravit, ut quos gladius non exstinxit, hos per Northmannica compita dispergeret violentia dirae captivitatis. Videns autem rex suorum interitum, quantocius valuit a Northmannis recessit et ad eos ultra venire non apposuit. Amiciti
Abbreviated transcription (Latin):
eduuardus quoq angloꝵ
rex disponente do suecessi¬
oue plis oarens: olim miserat
duci robertũ cantuarioꝵ archi¬
p̾sulem. ex regno sibi sibi ad̾o¬
attributo illum statuens here¬
maret. Qui dũ ob hoc negotiũ
uenire contenderet. uelficato
freto ponti pontiuu appulit.
ubi in manus nuidonis abbatiᷤ¬
uille comitis incidit. Quemidẽ
comes captũ cũ suis. confestĩ
comꝑit: missis legatis iuolent̾ illũ
extorsit. Quem aliquandiu

Expanded text:
Edwardus Anglorum rex, disponente Deo, successione prolis carens, olim miserat Willelmo duci Robertum Cantuariorum archipraesulem, ex regno a Deo sibi attributo illum statuens haeremaret. Qui dum ob hoc negotium venire contenderet, velificato freto ponti Pontivum appulit; ubi in manus Widonis abbatisvillae comitis incidit. Quem idem comes captum cum suis confestim hoc comperit, missis legatis violenter illum extorsit. Quem aliquandiu
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsmeato suado fluuii legioneᷤ
ibi castra metari uissit. Inde
uͦ ꝓfectus lundoniã ẽ aggrestꝰ
uͥ p̾cursores milites uenientes:
in platea urbis plurimos ĩ ue¬
nerut̃ rebelles resistere toto
conamine decertantes. Cũ qͥb
ꝓtinꝰ congressi: ñ minimũ luctũ
intulerũt ob filioꝵ ne ciuiũ su¬
orũ funera plirrima. Uidentes

Expanded text:
nsmeatoque vado fluvii, legiones ibi castra metari jussit. Inde vero profectus, Lundoniam est aggressus; ubi praecursores milites venientes, in platea urbis plurimos invenerunt rebelles, resistere toto conamine decertantes. Cum quibus statim congressi, non minimum luctum intulerunt urbi, ob filiorum ac civium suorum plurima funera. Videntes
Abbreviated transcription (Latin):
deuictis: memor obꝓbrii x¬
a goiffredo comite sibi illati
ad urbem cenomannicã nõ¬
arma conuertit. Quis gͥ ex¬
plicare poterit quot militũ
incursib. quot legionũ expe¬
ditionibus illam afflexeritᷤ
cenomanni. iã castellis ꝑ cũ¬
tũ comitatũ subactis. dextͣs
dederunt duci. fidẽ pangẽ¬
tes illi artissimis sacramen¬
tis. In quoꝵ medio ad domã¬
dam eoꝵ insolentiã duo mu¬

Expanded text:
devictis, memor opprobrii a Goiffredo comite sibi illati, ad urbem Cenomannicaarma convertit. Quin igitur explicare poterit quot militum incursibus, quot legionum expeditionibus illam afflixerit? Cenomanni, jam castellis per cunctum comitatum subactis, dextras duci dederunt, fidem pangentes illi arctissimis sacramentis. In quorum medio ad domandam eorum insolentiam, duo mu
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ uero ex quo normani
arua neustrie ceperũt ĩ¬
los insurgere. t̾ras quas possi¬
dent. siuis maiorib uiolent̾ eos
rex heuiricꝰ uehement̾ iratus
ambagibus imino maliguissi¬
mis inuidoꝵ suggestionib ob
ducis imꝑiũ duobus hostlũ ag¬
minibus normãniã ẽ aggres¬
sus: unũ electe nobilitatis
iurorũ fortiũ ad caltiuũ sub¬
uertendũ t̾ritoriũ dirigens

Expanded text:
Enimvero, ex quo Northmanni arva Neustriae coeperunt inlos insurgere, asserentes terras quas possident suis majoribus violenter eos rex Henricus vehementer irritatus, ambagibus, imo malignissimis aemulorum suggestionibus, ob ducis imperium, duobus hostium agminibus Northmanniam est aggressus. Unum quidem electae nobilitatis virorum fortium, ad Calcinum subvertendum territorium direxit;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nobili tactus dolore militeᷤᷤ
ꝓtinꝰ elegit. quos ad cõpͥmẽ¬
celerrime dirgrit. Ipse aut̃
cũ suorũ nõ nullis cirea regẽ
se contulit. quatinꝰ penas
lueret si quẽ satellitũ a regi ᷤᷤ
latere abstrahere aliqͣtenus
ualeret. uenientes quoq nor¬
manni ad francos repperert̃
diis ⁊ mulierũ ludibruis occu¬
patos. Cum qͥb ili coͣ coͣmissũ
bellũ in continua cede occũ¬
bentiũ adusq nonrã ab utͥsq
est ꝓtͣctũ. Nouissime quippo

Expanded text:
et nobili tactus dolore milites protinus elegit, quos ad comprimencelerrime direxit. Ipse autem cum suorum nonnullis circa regem se contulit, quatenus poenas lueret, si quem satellitum a regis latere abstrahere aliquatenus valeret. Venientes vero Northmanni ad Francos, repererunt diis et mulierum ludibriis occupatos. Cum quibus illico mane commissum bellum in continua caede occumbentium ad usque nonam ab utrisque est protractum.
Abbreviated transcription (Latin):
uento flante scd̃o uelis in sul¬
lime pansis. tͣns mare peue¬
nesellũ appulit. ubistatim
firmissimo uallo castrũ cõ
ibios eito oꝑe aliud firma¬

Expanded text:
ento flante secundo, velis in sublime pansis, trans mare Penuesellum appulit, ubi statim firmissimo vallo castrum condibique cito opere aliud firma
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quẽ legatos direrit. hortans
ut ab hac insania resipisceret.
⁊ fidẽ quã iuramento spopõde
in parte circii stella apparuit
qĩ tͥbus radiis longnis ꝓtensis

Expanded text:
nus legatos direxit, hortans ut ab hac insania resipisceret et fidem quam juramento spoponderin parte Circii cometes apparuit, quae tribus radiis longius protensis,
Abbreviated transcription (Latin):
uirgilius. salustiꝰ. terentiꝰ. ora¬
am dabat. & erat ad recipien¬
das amicitias. rarꝰ. s ad retinẽ¬
dũ constantissimꝰ. fuit ętiã¬
mitis. gͣtꝰ. cuilis animi et le¬
pidi. corpore toto pulcher.s
bat tñ libidini usq ad pbrũ
uxore scribonia. amore alie¬
nȩ conuigis possessus. liuiã
qͣsi concedente marito sibi cõ¬

Expanded text:
ustius, Terentius, Horaaesar erat ad recipiendas amicitias parcus, sed ad retinendas constantissimus. Fuit mitis, gratus, civilis animi et lepidi, corpore toto pulcher, sed bat tamen libidini usque ad probrum uxore Scribonia amore alienae coniugis possessus Liviam quasi marito concedente sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
iussu tiberii in uincula ducit᷑.
& gͣuib modis excruciat᷑. non
ante dimissus qm tib̾ius diẽ
menra. ꝑ partos. mesia. ada¬
ciꝰ. pannonia. a sarmatis. gallia
affinituis gentib direpte

Expanded text:
ussu Tiberii in vincula ducitur, et gravibus modis excruciatur, non ante dimissus, quam Tiberius diem per Parthos, Moesia a Dacis, Pannonia a Sarmatis, Gallia a finitimis gentibus direptae
Abbreviated transcription (Latin):
patͣ desciscere fecit antoniũ:
&e ex consorte ĩꝑii hostẽ reddi¬
Et cũ hec dixisset: inposuit co¬
nẽ. samariã. & ioppẽn. turrĩ
tes. Ex qͥb herodes turrĩ stra¬

Expanded text:
te desciscere fecit Cleopatra atque ex consorte imperii hostem fe.’ Cum haec dixisset, inposuit dinam, Samariam et Joppen, Turrim nis. Ex quibus Herodes Turrim
Abbreviated transcription (Latin):
im. Ea tam̃ necessitate. arma¬
tũ tñ sibi me ñ sensit antoniꝰ.
cui et adium̃ta exercitꝰ. & fru¬
gionib tiis maximis. uicisti eũ¬
consiliis tuis. uicisti ĩꝑii romani
uries. Uictꝰ ẽ. qͥa maluit cũ cle¬
opatͣ uinci. qmͣ sine ea uincere.
uicit eũ mulier. infestior suis

Expanded text:
. Ea necessitate armaatum me tamen sibi non sensit Antonius, cui et adiumenta exercitus et frugionibus tuis maximis, uicisti consiliis tuis, uicisti imperii Romani uries; uicit eum, quia maluit cum Cleopatra vinci quam sine ea uincere. Vicit eum mulier infestior suis
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ĩ ꝓbissimis lib̾toꝵ cõmise¬
rat. Cũ enĩ ipse fidẽ nulli ser¬
uaret. om̃s suspectos habebat.
obnorios fecerat. Uerũ ipsi
one : parricidã deseruerũt.

Expanded text:
tia inprobissimis libertorum commiserat. Cum enim ipse nulli fidem seruaret, omnes suspectos habebat obnoxios fecerat. Sed et ipsi one parricidam deserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Pontiꝰ pilatꝰ claudio suo sa¬
ui iudeos ꝑ inuidiã se suosq
posteros crudeli dãpnatione
ꝑunisse. Nã cũ ꝑmissũ hab̾ent
patr es eoꝵ qd̾ illis d̾s mitter:
de celo scm̃ suũ qͥ eoꝵ rex me¬
rito diceret᷑. & hc̃ se ꝑmiserit
uenisset. et uidissent eiun
cecos illuminasse. lȩplos biũ¬
dasse. paraliticos curasse.
demones ab hominib fugasse.
mortuos etiã suscitasse. ĩꝑas¬
se ueritis. ambulasse siccis pe¬
dib suꝑ undas maris. ⁊ niulta
alia mirabilia fecisse. cũ oĩs
ꝑopłs udeoꝵ hẽ d̾i filiũ dice¬
rent ꝑ inuidiã contͣ eũ passi
st̃ pͥncipes sacerdotũ. mͥq eũ
tͣdidert̃. & alia ꝓ aliis men¬
cientes dixert̾ illũ magũ eẽ.
& contͣlegẽ eoꝵ agere. E go
autẽ credidi ẽẽ. & flagella¬
tũ tradidi arbitrio eoꝵ At
militib meis custodientib eũ.
die t̃cia resurrex̃. S in tan¬
tũ exarsit neqͥtia eoꝵ ut da¬
rent eis peccuniã dicentes.
Dicite qr discipłi eiꝰ nocte cor¬

Expanded text:
. Pontius Pilatus Claudio savi, Judaeos per invidiam se suosque posteros crudeli condemnatione punisse. Denique cum promissum haberent patres eorum, quod illis Deus eorum mitteret de coelo Sanctum suum qui eorum Rex merito diceretur, et hunc se promiseritesset, et vidissent eum cecos illuminasse, leprosos mundasse, paraliticos curasse, demones ab hominibus fugasse, mortuos etiam suscitasse, imperasse ventis, ambulasse siccis pedibus super undas maris et multa alia mirabilia fecisse, cum omnis populus Iudeorum hunc dei filium diceracerdotum, mihique eum tradiderunt et alia pro aliis mentientes, dixerunt illum magum esse et contra legem eorum agere. Ego autem credidi ita esse, et flagellatum tradidi arbitrio eorum. At militibus meis illum custodientibus, die tertia surrexit. Sed in tantum exarsit nequitia eorum, ut darent eis pecuniam dicentes: Dicite, quia discipuli ejus nocte cor
Abbreviated transcription (Latin):
mulatis in reconciliabił. amiciᷤᷤ
iicredulus. familiarib suꝑbus.
inmitis reis. pauidus ad omĩa
ut crebro sedes mutaret. & noc¬
tes sine sõpno duceret. Tandẽ¬

Expanded text:
mulatis inreconciliabilis, amicis incredulus, familiaribus superbus, inmitis reis, pauidus ad omnia ut crebro sedes mutaret, noctes sine somno duceret. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
datissima pͥus modestia. ĩ
penã contͣdictoris senatꝰ.
scripsit. & ad mortẽ coegit.
Uiginti sibi patricios iurõ
consilii causa delegerat. qͦꝵ

Expanded text:
datissima modestia, in poenam contradictoris senatus. scripsit, et ad mortem coegit. Viginti sibi patricios viros consilii causa selegerat; horum
Abbreviated transcription (Latin):
insulȩ partẽ in deditiõẽ. ꝑ ar
las ultͣ brittanniã in occeano
positas. romano adiecit inꝑio.¬
erat inense romã rediit. filioq
suo brittannici nom̃ imposu¬

Expanded text:
insulae partem in deditionem rlas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposu
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ etiã illi stimuli ab his
qͥ ei a filioꝵ insidiis cauendũ¬
crebro deminciabant asseren¬
tes qd̾ ultrices mat̾ni exitii
manꝰ in eũ armarent. Un de

Expanded text:
bantur illi stimuli ab aliis, qui ei a filiorum insidiis cavendum denuntiabant, asserentes quod ultrices materni exitii manus in eum armarent. Tande
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qd̾ mortuos resuscitaret. De
ꝑiendũ utrũ poss resuscitari.
Cel eb̾imꝰ in his oꝑib habeba¬
t᷑ petrꝰ. S aput gentiles nul¬
la facti huiꝰ modi deferebat᷑
fides. Polor tam̃ exegit reme¬
diũ. Prectũ ẽ ad petrũ. fuere
qͥ etiã symonẽ accersiendũ pu¬
petrꝰ sẏmoni. qͥ de sua se iacta¬
ret potentia pͥores partes sese¬
ualituras plurimũ. conditionẽ
ꝓposuit ut si ipse resuscitaret
mortuũ. petrꝰ occid̾e̾tur. Si uo
uindicaret᷑. Ad qͥ eũ petrꝰ. assẽ¬
 agitare caput qͥ mortuꝰ erat.¬
Si uiuit defunctꝰ loqͣt᷑. Si resus¬
citatꝰ ẽ÷ surgat. Ambulet. fa¬
bulet᷑. fantasma illud eẽ ñ ue¬
ritatẽ qd̃ iudeat᷑ caput mouis¬

Expanded text:
e, quod mortuos resuscitaret. Defperiendum, utrum posset resuscitari. Celeberrimus in his operibus habebatur Petrus: sed apud gentiles nulla facti hujusmodi deferebatur fides. Dolor exegit remedium: perrectum est ad Petrum. Fuere, qui etiam Simonem arcessendum puPetrus Simoni, qui de sua se iactaret potentia, priores se partes ualituras artes, condicionem proposuit ut si ipse resuscitasset mortuum, Petrus occideretur, qui uindicaretur. Adquieuit Petruagitare caput qui mortuus erat.‘Si uiuit defunctus, loquatur; si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasma illud esse, non ueritatem quod uideatur caput mouis
Abbreviated transcription (Latin):
amore. nec offensã uolebat. su¬
mulauerat mulieri grãm nu¬
merosior partꝰ. Nã qͥnq ei ge¬
pͥuatoꝵ modũ regio cultu ce
maxime mariannes cuiꝰ animũ

Expanded text:
amore nec offensam uolebat. Cumulauerat mulieri gratiam numerosior partus. Nam quinque ei geprivatorum modum regio cultu celmaxime Mariamnes, quo
Abbreviated transcription (Latin):
mediocrit̾ litt̾is eruditam
ẽẽ ñ ambigo ad delinendũ
animũ tuũ & ad acuendam
fidem pectoris tui: sꝑans qͦd
noĩs tui monim̃tũ hac ȩtiã
possit occasione ñ medio cri¬
ter insigniri. ita ut ñ uale¬
at ultra aliqͣ uetustate cor¬
rumpi: quȩ posteroꝵ memo¬
rie solet iumicari. Ecce ha¬
bes coram te ꝓpugnatores fi¬
d̾i catholicȩ. habes rectores
ciuitatis d̾i ꝑ diu̾sas eccłas
xp̃i popło presidentes. Cui
ciuitati regali p̾sidet potẽ¬
cia d̾s di filiꝰ. homo uerus et s¬
d̾s omp̃s. qͥ sua sapientia totã
ipsiꝰ cnutatis structuram re¬
gͣit. exabtat. atq defendit.
Qui te milib scõꝵ consociet

Expanded text:
mediocriter litteris cruditam mediocriter litteris cruditam esse non ambigo, ad deliniondum animum tuum et ad acuendam fidem pectoris tui, sperans quod nominis tui monimentum hac etiam possit occasione non mediocriter insigniri, ita ut non valeat ultra aliqua vetustate corrumpi, quae posterorum memoriae solet inimicari. Ecce habes coram te propugnatores fidei catholicae, habes rectores civitatis Dei per divisas Ecclesias Christi populo presidentes. Cui civitati regali presidet potentia, Deus Dei Filius homo verus; et Deus omnipotens, qui sua sapientia totam ipsius civitatis structuram regit, exaltat atque defendit. Qui te militibus sanctorum consociet
Abbreviated transcription (Latin):
fulta manebat auctori¬
tate. s historio gͣphus qͥsq
uulgi tantũ opinionẽ suo
ponebat in codice. qd̾ ex lec¬
tionib quȩ in exaltatiõe
sc̃ȩ erucis ꝑ uniuersas fe¬
re legunt᷑ eccłas animadũ¬
ti potest. Quas falsitate re¬
fertas quib cũq sapienti¬
b lucide liquet. Prefatus
autẽ anastasius suis tẽꝑib
ea q̃ ingreca continebant᷑
historia ab octaurano augͦ¬
to usq ad michaelẽ qͥ nice¬
phoro successit rationabili
ꝑsecutꝰ oratione latino tnͣ¬
stulit eloquio. in quo oꝑe
nob̾ multa que hactenus
nesciebamꝰ aꝑuit. ibiq de
pseudo ꝓpħa pauca qͥdẽ lo¬
cutꝰ. ẽ. s quib tẽporib fu¬
erit lucide designauit.li¬
ber tam̃ ille ꝑ multos lã¬
tuit annos. s nuꝑ in eis
d̾o uolente uenit in manibꝰ.
Cuiꝰ auctoritas ñ ẽ fruola uł
inepta. s autentica ꝓbabił
⁊ robusta. Promde codicem
istũ tibi merito o adela no¬
bilis comitissa dicaui. quã ñ

Expanded text:
fulta manebat auctorifulta manebat auctoritate, sed historiographus quisque vulgi tantum opinionem suo ponebat in codice; quod ex lectionibus quae in exaltatione sanctae crucis per universas fere leguntur ecclesias animadverti potest. Quas falsitate refertas quibuscumque sapientibus lucide liquet. Praefatus autem Anastasius suis temporibus ea quae in Greca continebantur historia ab Octaviano Augusto usque ad Michaelem, qui Nicephoro successit, rationabili prosecutus oratione, Latino transtulit eloquio; in quo opere nobis multa quae hactenus nesciebamus aperuit, ibique de pseudopropheta pauca quidem locutus est, sed quibus temporibus fuerit lucide designavit. Liber tamen ille per multos latuit annos, sed nuper meis Deo volente venit in manibus. Cujus auctoritas non est frivola vel inepta, sed autentica, probabilis et robusta. Proinde codicem istum tibi merito, o Adela nobilis comitissa, dicavi, quam non
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝗͣ qui effusius dicit. eull
alter materiã excessisse. alter
d̾r ñ implesse. Peccat gͥ ut̾q¬
s alter uirib alter peccat ĩ¬
becillitate. Porro nẽ ȩtiã illis
qui hunc codicẽ id̾o forsitan
suꝑbo despicient animo eo qd̾
eum ñ nouis cõm̃tis. s quorũ¬
dam illustriũ uirorũ. eoacer¬
uauerĩ scriptis respondeo.
tas sola ñ indiget. nec diciali¬
quad ab aliquo potest qͦd iam
ñ dictum sit. aut aliqͥ iacet ab¬
strusa in cordib nr̃is scientia
ꝗͣ ñ illustrauerit usus p̃cedẽ¬
tium uiroꝵ. Cotũ tam̃ aue¬
ridicis auctorib sumptũ ue¬
racit̃ affirmo. Uerũ multa
quȩ secunt᷑ ab anastasii roma¬
ni bibliothecarulibro decer¬
psi ꝗͤ temꝑe karoli magni. de
greco tͣnstulit inlatinũ. R es
enĩ geste sub aliis imꝑatorib
usq ad mauriciũ. lucidelati¬
nis continebant᷑ inlibris. A¬
maͦ uͦ dicti imꝑatoris temporib
rerũ gestarum series nulla

Expanded text:
rem quam qui effusius dicit, cum rem quam qui effusius dicit, cum alter materiam excessisse, alter dicitur non implesse. Peccat sed alter viribus alter peccat imbecillitate. Porro nunc etiam illi qui hunc codicem ideo forsitan superbo despicient animo, eo quod eum non novis commentis sed quorundam illustrium virorum coacervaverim scriptis, respondeo, tas sola non indiget, nec dici aliquid ab aliquo potest quod jam non sit dictum, aut aliqua jacet abstrusa in cordibus nostris scientia, quam non illustraverit usus precedentium virorum. Totum tamen a veridicis auctoribus sumptum veraciter affirmo. Verum multa quae secuntur ab Anastasii Romani bibliothecarii libro decerpsi, quem tempore Karoli Magni de Greco transtulit in Latinum. Res enim gestae sub aliis imperatoribus usque ad Mauricium lucide Latinis continebantur in libris; amodo vero dicti imperatoris temporibus rerum gestarum series nulla
Abbreviated transcription (Latin):
cessanter. equitatẽ ⁊ iꝰticiã
p̃cipua optimi imperato¬
ris ẽẽ insignia. Ꝙ postquã
dixit sp̃m exhalauit᷑. T̃ybe¬
riouͦ defuncto maurioius
purpura indutꝰ.⁊ drade¬
mate coronatꝰ ad circũ ꝓ¬
cessit. et acclamatis sibi lau¬
dib Nargitis scd̾m morem
mumerib primꝰ ex grecoꝵ
gente romano potitus est
cce dũ in mensũ
pelagus historia¬
rum cupio ꝑstn¬
gere et numero¬
sam libroꝵ copram in uolumi¬
ne coartare iudeor quib dã
modũ ꝓposite breuitatis ex¬
cessisse. S audrant queso qͦ
b̾uis delectat oratio. Breuita¬
tem in oratione custodiendã
ẽẽ confiteor. si causa ꝑmit¬
tat. qͥa quoꝵ dam sensus ho¬
imũ magis honerat oratio
ꝓlixa ꝗͣ doceat. Segetem etiã
nimia sternit ub̾tas. ⁊ ad ma¬
turtatem ñ ꝑuenit nimia
fecu̾nditas. ꝓreuaratio tam̃
dicendarẽt transire dicenda
oe ñ minꝰ seruat modũ ꝑ fecdi
orationis. qͥstrictius quã deb.

Expanded text:
cessanter aequitatem et justitiam cessanter aequitatem et justitiam praecipua optimi imperatoris esse insignia. Quod postquam dixit, spiritum exhalavit. Tiberio vero defuncto, Mauritius purpura indutus et diademate coronatus ad circum processit, et acclamatis sibi laudibus, et largitis secundum morem muneribus, primus ex Graecorum gente Romano potitus estcce dum immensum pelagus historiarum cupio perstringere et numerosam librorum copiam uno volumine coartare, videor quibusdam modum propositae brevitatis excessisse. Sed audiant queso quos brevis delectat oratio. Brevitatem in oratione custodiendam esse confiteor, si causa permittat, quia quorundam sensus hominum magis honerat oratio prolixa quam doceat. Segetem etiam nimia sternit ubertas, et ad maturitatem non pervenit nimia fecunditas; prevaricatio tamen dicenda est transire dicenda, et non minus servat modum perfectae orationis, qui strictius quam debet
Abbreviated transcription (Latin):
uera ess catholica agnouit s
genti sue timore ꝑ t̾ritꝰ ad hãc
egritudine ad extrema per¬
ductus leandro ep̃o quẽ priꝰ
uehem̃t̃ afflixerat richare¬
dũ regẽ filiũ quẽ in sua here¬
si relinq̃bat. cõm̃dare cura¬
uit. ut ⁊ in ip̃o talia faceret
qͣlia infr̃em illuis suis exhorta¬
tionib ꝑ egiss. Qͣ ꝯmendatio¬
ne ꝯpleta defunctꝰ ÷. pꝰ cunis
mortẽ richaredꝰ rex ñ prẽm
abarriana hereseos praiui¬
tate conuersus ẽ totamq
gotharũ gentẽ ita ad uerã
ꝑduxit fidem ut nullũ ĩ suo
regno militare ꝑmitter et
qui regno dĩ hostis exis¬
tere ꝑ hereticam ꝑfidiam
rius augustus uͥ sibi finem
uite inminere p̃uidit elegit
ad imꝑiũ quendã iurũ ge¬
nere cappadotiũ strenuũ
ac sapientissimũ qui mauri¬
tius nincupat᷑. Cui filiam
suã ꝯstantian orratã tra¬
didit regalib ornam̃tis di¬
cens. Site tͥ imꝑiũ meũ cum
hac puella ꝯcessũ. Nterẽgͦ
feliciter ⁊ habeaũmentẽ ĩ¬

Expanded text:
era esset catholica fides agnovit, sed gentis suae timore perterritus, ad hanc aegritudine ad extrema perductus, Leandro episcopo, quem prius vehementer afflixerat, Recharedum regem filium, quem in sua haeresi relinquebat, commendare curavit, ut in ipso quoque talia faceret, qualia et in fratre illius suis cohortationibus pleta defunctus est. Post cujus mortem Recharedus rex non patrem ab Arianae haereseos pravitate conversus est, totamque Visigothorum gentem ita ad veram perduxit fidem, ut nullum in suo regno militare permitteret, qui regno Dei hostis existere per haereticam perfidiam rius Augustus, ubi sibi finem vitae imminere praevidit, elegit ad imperium quemdam virum genere Cappadocem, strenuum ac sapientissimum, qui Mauritius nuncupatus est. Cui filiam suam Constantiam ornatam reddidit regalibus ornamentis, dicens: Sit tibi imperium meum cum hac puella concessum. Utere ergo feliciter eo, et habe in mente in
Abbreviated transcription (Latin):
te aũ paschalis festiuitatis die
intẽpeste noctu silentio ad eũ
ꝑfidus pat̾ arrianũ ep̃m misit
ut ex eiꝰ manu sacrilege ꝯsecra¬
tionis ꝯmunionẽ ꝑciꝑet. atq
ꝑ hoc ad patris gratiam redire
merẽtur. S uir d̾o dilectus ar¬
rrano ep̃o uenienti expbrauit.
ut debuit eiꝰq ase ꝑfidrã dignis
increpationib repulit. qͥa ⁊ si
ext̃ius iacebat ligatus apud se
tñ in magno m̃tis culmine sta¬
bat securus. Ad se itaq reũso
ep̃o. arrianꝰ pat̃ infremute. sta¬
timq apparitores suos misit qͥ¬

Expanded text:
te autem paschalis festivitatis die, intempestae noctis silentio ad eum perfidus pater Arrianum episcopum misit, ut ex eius manu sacrilegae consecrationis communionem perciperet atque per hoc ad patris gratiam redire mereretur. Sed vir Deo deditus Arriano episcopo venienti exprobravit ut debuit eiusque a se perfidiam dignis increpationibus reppulit, quia, etsi exterius iacebat ligatus, apud se tamen in magno mentis culmine stabat securus. Ad se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos apparitores misit, q
Abbreviated transcription (Latin):
.u. huius ⁊̃ temporib narses
romanoꝵ patricuis cuiꝰ supra
meminimꝰ cũ abincursu diũ¬
soꝵ hostiũ totã qͥetam reddi¬
diss italiã ꝓmagnis bñficiis
nis ita ut in urbe regia nistino
mandarent dicentes. qͥa meliꝰ
erat romanis gothis seruire
qmͣ grecis ubi narses eunuchꝰ
imꝑerat. Et dñatur ꝓ sua libi¬
dine. Quib sermonib cõmo¬
tus imꝑator longinũ p̃fectũ
suũ. narsetis loco substituit.
S ⁊ augꝰta sophia. hanc nar¬
seti mandauit contumeliam.
ut constantinopolim remea¬
ret. et cũ puellis suis. in geni¬
tio feminarũ. lanarũ pensa
diuideret. Ad que uerba ner¬
ses dr. respondisse. Talem se ei
talem orditurũ quãndũ unie¬
ret. nunquã depooneret et ne¬
ad italie fertile solũ possidẽ¬
dum ꝯfluerent. Qd̃ audiens
alboin rex lon gobar dorum.
italiã ꝯmeauit cũ multitu¬
dine magna longobar dozz
anno ab incarnatione dñi
quingentesimo sexagesimo
octauo. Deinde mediolanum

Expanded text:
. Hujus temporibus Narses Romanorum patritius, cujus supra meminimus, cum ab incursu diversorum hostium totam quietam reddidisset Italiam, pro magnis beneficiis nis, ita ut in urbem regiam Justino mandarent dicentes quod melius erat Romanis Gothis servire quam Graecis, ubi Narses eunuchus imperat et dominatur pro sua libidine. Quibus sermonibus commotus imperator, Longinum praefectum suum Narsetis loco substituit. Sed et Augusta Sophia hanc Narseti mandavit contumeliam, ut Constantinopolim remearet, cum puellis suis in gynaeceo feminarum lanarum pensa divideret. Ad quae verba Narses dicitur respondisse eam se ei telam orditurum, quam, dum viveret, nunquam detexeret, et Nead Italiae fertile solum possidendum confluerent, Quod audiens Alboinus rex Longobardorum, iam commeavit cum multitudine magna Longobardorum, anno ab Incarnatione Domini quingentesimo septuagesimo octavo. Deinde Mediolanum
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑauit annis trib ⁊ decem
mensib nouemq dieb. Iste
fuit uir catholicus ⁊ religi¬
osus. Unde multas in con¬
stantinopolitana urbe re
tissime debellauit. indeq
regrediens tantam molem
prede cũ elephantis multis
adduxto ut humane cupi¬
irditati cr̾ed̾etur posse sulfi

Expanded text:
avit annis tribus, et decem mensibus, et novem diebus. Hic fuit vir catholicus et religiosus. Unde multas in Constantinopolitana urbe rentissime debellavit, indeque regrediens tantam molem praedae cum elephantis multis adduxit, ut humanae cupiditati crederetur posse suffi
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Cui cũ uir d̾i bis terq
uiceret surge s ipse ante
eum de terra erigi ñ aude¬
famulus ꝑsemet ipsũ dig¬
natus ẽ acced̾e ad regem
ꝓstratum. Quem de terra
leuauit et de suis actib in¬
crepauit atq in paucis ser¬
monib cuncta que illi e¬
rant uentura ꝓnuntiauit
dicens. Multa mala facis.
multa fecisti.iam aliqͣn¬
do ab inquitate ꝯpescere.
Et quidem romam ingres¬
surus es. mare tnͣsiturus
nouẽ annis regnabis deci¬
mo morieris. Quib audi¬
tis rex uehement̾ expauit.¬
⁊ oratione petita recessit
atq ex illo iam tempore
minus crudelis fuit. Nam
siens sẏciliam depopłatus
fuisset et inde reuersus ro¬
cepiss tota ferme nocte su¬
os tubis clangere precepit
ut romani a gothis sese qͥbꝰ¬
cumq modis occulerẽt. Cap
rege anno iustiniani augꝰci¬
ordinauit romanoꝵ patrici¬

Expanded text:
it. Cui cum vir Dei bis terve diceret: Surge, sed ipse ante eum de terra erigi non audefamulus per semetipsum dignatus est accedere ad regem prostratum: quem de terra levavit, et de suis actibus increpavit, atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant ventura praenuntiavit, dicens: Multa mala facis, multa mala fecisti, jam aliquando ab iniquitate compescere. Equidem Romam ingressurus es, mare transiturus, novem annis regnabis, decimo morietis. Quibus auditis rex vehementer territus, oratione petita recessit, atque ex illo jam tempore minus crudelis fuit: et siens, Siciliam depopulatus fuisset, et inde reversus Rocepisset, tota ferme nocte suos tubis clangere praecepit, ut Romani a Gothis sese quibuscunque modis occulerent. Capta rege anno XXI Justiniani Augordinavit patrici
Abbreviated transcription (Latin):
ess lascunis et uanꝰ multas ha¬
buit uxores. Inter qͣs habu¬
it fredegundẽ satis speciosã
s pessimis acͣtib opulentam
que memoratũ chilpericum
sunis uoluptatib tenebat addic¬
tũ. hec cũ landerico comite
palacii solebat misceri. Qd̃ chil¬
ꝑicus tandẽ ꝑsensit. At illa uͥ
uit. usa calliditate feminea
crim̃ maiori crunine parat
obtegere. ⁊ redeunti auena¬
tu suo marito struit insidias.
Nam equo descendens chilperi¬
cus dũ aꝓpriis satellitib exci¬
pitur duob cultris transfossus
occiditur. Successit tam̃ ei fi¬

Expanded text:
esset lascivus et vanus, multas habuit uxores. Inter quas habuit Fredelgundem satis quidem speciosam, sed pessimis artibus opulentam, quae memoratum Chilpericum suis voluptatibus tenebat astrictum. Haec cum Landrico comite palatii solebat misceri. Quod Chilpericus tandem persensit. At illa ubinsit, usa calliditate feminea, crimen majori crimine parat obtegere, et redeunti a venatu suo marito struit insidias. Nam equo descendens Chilpericus, dum a propriis satellitibus excipitur, duobus cultris transfossus occiditur. Successit tamen ei fi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ adiunis mandatis aurem
cordisꝰ aũtit. iusto di iuditio
amentiã incurrit. Unde accer
curo palatẽ eũm constituit.⁊
ei totiꝰ curam imꝑii delegaũ.
Qd̃ cũ feciss decessit imperii
timo. floruit his temꝑib ĩ ur¬
be regia priscianꝰ gramaticꝰ
⁊ rome quidã sub draconꝰ ara¬
tor nomine qui apłoꝵ actus

Expanded text:
dum a divinis mandatis aurem cordis avertit, justo Dei judicio amentiam incurrit. Unde accerscuropalatem eum constituit, et ei totius curam imperii delegavit. Quod cum fecisset, decessit imperii timo. Floruit his temporibus in urbe regia Priscianus grammaticus, et Romae quidam subdiaconus Arator nomine, qui apostolorum Acta
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m infide nr̃e resurrecti¬
onis errare ĩ eiꝰ p̃sentia com¬
ꝓbauit. Docebat enĩ idem ep̃s
b̃tus. clotarii regis francorũ
filiꝰ ẽ occisus. Cuiꝰ regnũ chiloͦ¬
b̾tus filiꝰ eiꝰ cũ matre brunichil¬
de regendũ suscepit heredita
trannꝰ chibꝑici germanus
ẽ. Qui regnũ suũ reliquit ne¬
poti suo mͦ dicto childeb̾to.
duos sibi relinquens here¬
nũ austrasiañ regebat ⁊the

Expanded text:
pum in fidem nostrae resurrectionis errasse, Tiberio praesente, convicit. Docebat enim idem Euticius, sbertus Clotarii regis Francorum filius est occisus. Cujus regnum Childebertus filius ejus cum matre Brunechilde regendum suscepit. Et trannus Chilperici germanus . Qui regnum suum reliquit nepoti suo modo dicto Childeberto.duos sibi relinquens haeren
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio clarus sensu celer o¬
re suaius. Qui ab italia turo¬
nns adueniens actus beat ⁊
texuit metro. Uerũ inde assũp¬
tus pictauoꝵ ẽ ordinatꝰ ep̃e
trax ex curo palate factus im¬
ꝑator anno incarnationis di¬

Expanded text:
Ingenio clarus, sensu celer, ore suavis Qui ab Italia Turonos adveniens, actus beati texuit metro. Verum inde assumptus, Pictavorum ordinatus est Thrax, ex curopalate factus imperator, anno Incarnationis D
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Cũq hunc ꝓpinqui illius
flentes ei obtulissent uir dñi sol¬
an curationis illuis haberẽt
fidem. Cui dũ in uirtute dñi
ex auc̃toritate beati petͥ apłi
fixam salutis ipsnis spem ha¬
bere se dicerent ꝓtinꝰ ueneran¬
dus uir orationi in cubute. De
orsus sacrificiũ in conspectu
di om̃ipotentis in molauit.
Quo ꝑacto ab altari exiens¬
claudi mranum tenuit et
mitteret. illa diu muta ad
loqͦndum lingua soluta ÷:¬

Expanded text:
. Cumque hunc propinqui illius flentes obtulissent, vir Domini solan curationis illius haberent fidem. Cui dum in virtute Dei, ex auctoritate Petri, fixam salutis illius spem habere se dicerent, protinus venerandus vir orationi incubuit, et orsus, sacrificium in conspectu Dei omnipotentis immolavit. Quo peracto, ab altari exiensclaudi manum tenuit, atmitteret, illa diu muta ad loquendum lingua soluta
Abbreviated transcription (Latin):
filius hludouici piissum imperatoris cum sed̾a ꝓfectione Ro¬
mani peteret. iͦi. kł. octob̾. in ipso itinere obiit uercellis ciuita¬
te. ibiq sepultꝰ inbasilica brati eusebii martiris reqͥeuit annis
Uħ. Post hec autẽ ꝑuisionem delatum ẽ corpus eiꝰ in francia
&e honorifice sepuitum in bafilica beati dionisii martiriꝰ parisiꝰ
Suscepit autẽ regnum eiꝰ hludouicꝰ filius eiꝰ. Seq̃nti uero anno.
iohannes papa romanꝰ ad gallias ueniens cum formoso ep̃o
portuensi ferens secum p̃ciosissimas reliqͥas. pͥmo arelatun
nauigio aduectus. ꝑ lugdunũ aliasq ciuitates. usq ad tri¬
cassinam urbẽ accessit. Ibiq cum ludouico rege filio Raroli
calui locutus: ad italiam repedauit:

Expanded text:
filius Ludovici piissimi imperatoris, cum secunda profectione Rofilius Ludovici piissimi imperatoris, cum secunda profectione Romam peteret, III Kalendas Octobris, in ipso itinere obiit Vercellis civitate; ibique sepultus in basilica Beati Eusebii martyris, requievit annis VII. Post haec autem per visionem delatum est corpus ejus in Franciam, et honorifice sepultum in basilica Beati Dionysii martyris Parisius. Suscepit autem regnum Ludovicus filius ejus. Sequenti vero anno, Joannes, papa Romanus, ad Gallias veniens cum Formoso episcopo Portuensi, ferens secum pretiosissimas reliquias, primo Arelatum navigio advectus, per Lugdunum aliasque civitates usque ad Tricassinam urbem accessit. Ibique cum Hludovico rege, filio Karoli Calvi, locutus, ad Italiam repedavit
Abbreviated transcription (Latin):
rolus qui dicitur imperator magnus eligunt᷑ in regno.
dñi deccxuii. Obiit Rarolus imperator magnꝰ. &r hludouicꝰ fi¬
lius eiꝰ qui pius dicit᷑ regnum francorũ. & imperiũ romanoꝵ
suscepit. Huiꝰ igitur in tempore pagani diffusi sunt in ꝓuin¬
tia que pontiuus p: agus appellatur.
icesimo igit᷑ anno regni domni hludouici pussimi im¬
peratoris: rebellauit contra eum hlotharius filius eius
Auferens illi regnum francoꝵ. Ipso anno collecto excercttu co¬
pioro ualde. hludouicꝰ pater restituit sibi regnum quod illi
ante ascensionẽ d̾ni hora diei nona .ii. Nona man. Uentente igit᷑
anno: in die ascensionis dñi fit bellum fontanetũ in burgundia
a quatuor filiis ipsus hludouici. Rarolo scilicet. Lothario. hludo¬
uico. & pippino. ubi multus est fusus sangins human᷑. Ex quib
hodiernũ diem ex suo nomine lotharii regnum appellat᷑.
Hludonic̃ autẽ burgundiam sibi uindicauit. unctꝰq ẽ in regem.

Expanded text:
rolus qui dicitur imperator magnus et Karolomannus eliguntur in regno. rolus qui dicitur imperator magnus et Karolomannus eliguntur in regno. Domini 813. obiit Karolus imperator magnus, et Hludovicus, filius ejus, qui Pius dicitur, regnum Francorum et imperium Romanorum suscepit. Hujus igitur in tempore pagani diffusi sunt ia provincia quae Pontivus pagus appellatur. Vicesimo igitur anno regni domni Hludovici piissimi imperatoris rebellavit contra eum Hlotharius, filius ejus, auferens illi regnum Francorum. Ipso anno collecto exercitu copioso valde, Hludovicus pater restituit sante Ascensionem Domini, hora diei nona, II Nonas Maii. Vertente igitur anno, in die Ascensionis Domini fit bellum Fontanetum in Burgundia a quatuor filiis supradicti Ludovici, Carolo scilicet, Lothario, Ludovico et Pippino; ubi multus effusus est sanguis humanus. Ex quibus hodiernum diem ex suo nomine Lotharii regnum appellatur. Ludovicus autem Burgundiam sibi vindicavit, et unctus est in regem.
Abbreviated transcription (Latin):
muedireta castra strages hominĩ in numtre fact t. er nul¬
nu ub nq huinani geners sangus eftusus e. Eu tempesi¬
te grauissime ꝑtotam galliam detonabat uuandalis omnia
flammis et ferro proterentib. Peruemientesq senones cuitta¬
tẽ. ceperunt eam omni arte iaculis. et machinis infestare
Qs cernens p̃sul eiꝰdem urbis. ebbo nomine: exiens de cita¬
te cum suis fretus diuina uirtute. exterminauit illos ab un¬
bis obsidione. Fugientibq illis: ꝑsecutꝰ est eos usq egrederen¬
tur de finib suis:
Nno dñi. dccxli. Obiit karolus marcellus pͥnceps sepult¬
in basilica sc̃ĩ dionisii parifius. Hic res eccłarum ꝓpt̃ assi¬
duitatẽ belloꝵ laicis tradidit. Quo mortuo. Rarolomannꝰ et prp¬
pinꝰ filii eiꝰ principatum suscipiunt. Anno dñi docl. pippimis
electus est in regem. & childericus qui de stirpe chlodouei regis
remanserat tonsoratus hic defecit ꝓgenies chlodouei regis.
Nno dñi.dcclxuiii. Pupinus rex moritur. & filii eius ka¬

Expanded text:
innumerae factae, et multus ubique humani generis sanguis effusus est. Ea tempestate gravissime per totam Galliam detonabat, Wandalis omnia flammis et ferro proterentibus. Pervenientesque Senones civitatem, coeperunt eam omni arte jaculis et machinis infestare. Quod cernens presul ejusdem urbis Ebbo nomine, exiens de civitate cum suis, fretus divina virtute, exterminavit illos ab urbis obsidione. Fugientibusque illis, persecutus est eos usque dum egrederentur de finibus suis. Anno Domini 741. obiit Karolus Martellus princeps, sepultin basilica sancti Dyonisii Parisius. Hic res ecclesiarum propter assiduitatem bellorum laicis tradidit. Quo mortuo, Karolomannus et Pippinus, filii ejus, principatum suscipiunt. Anno Domini 750. Pippinus electus est in regem, et Childericus, qui de stirpe Chlodovei regis remanserat, tonsoratur. Hic defecit progenies Chlodovei regis. Anno Domini 768. Pippinus rex moritur, et filii Ka
Abbreviated transcription (Latin):
No ab incarnatione xp̃i. de lixxuini. Dippin auste
maior domꝰ regie pͥncipatum francoꝵ suscepit Sm¬
no dñi dec xi. Obiit. Childebertꝰ rex francor  dmo
dm̃ decxi. Obiit pippinꝰ semor & filius enis q̃dis¬
tur karolus marceltus pͥncipatum usurgauit. Anno dñati
in francia annis.u. Scd̾o anno postmorte euis pugnaut pnt
harolis marcellus pͥnceps contra Ratbo dĩr adeolomam empe¬
tatohestorico filio suprascͥyti dagoberai iumoeis. Eo ⁊empe

Expanded text:
no ab incarnatione Christi 688. Pippinus Auster major domus regiae principatum Francorum suscepit. Anno Domini 711. obiit Childebertus rex Francorum. Anno Domini 712. obiit Pippinus senior, et filius ejus qui dicitur Karolus Martellus principatum usurpavit. Anno Domini in Francia annis 5. --Secundo anno post mortem ejus pugnavit primum Karolus Martellus princeps contra Ratbodum ad Coloniam, regnante Theoderico, filio suprascripti Dagoberti junioris cf.
Abbreviated transcription (Latin):
agrauari. Conuocatoq radul¬
fo comite suo eqͥde̾ ut̾mo
fr̾e consiliu᷑ exigit de
patrie dispositione
Quinimio t᷑batus dolore
ac aliqutisꝑ factus elingu¬
uirib corporis in dearis desti
turtñ dummi in hac uita tegau¬
demus amplecti. tuũ ẽ de tocus
pate sititu disponere. Quo audito
dux. suis undiq optimatib as¬
ertis: ricardũ filiũ coram expo¬
ens eloquio. hactenꝰ cõmilitones
optimi ur̃e milicie p̾fui. nune
uocante d̾o morbo crudescente

Expanded text:
aggravari. Convocatoque Rodulaggravari. Convocatoque Rodulfo comite, suo equidem uterino fratre, consilium exigit de patriae dispositione. Qui nimio turbatus dolore, ac aliqantisper factus elinguviribus corporis videaris destitui, tamen, dum in hac vita te gaudemus amplecti, tuum est de totius patriae statu disponere. » Quo audito dux, suis undique optimatibus ascitis, Richardum filium suum coram expociens: « Hactenus, commilitones optimi, vestrae militiae praefui; nunc vocante Deo, morbo crudescente
Abbreviated transcription (Latin):
supplex ⁊ deuotꝰ. ut paci¬
ficaret illũ cũ rege¬
⁊ francoꝵ. principib. hoc
ttaq ꝓ negotio dux contͣ regẽ
hugonẽ ad placitũ ꝑgens ñ mͦ
cũ pacificauit set ⁊ cunta illi
ablata suĩs p̾oib restituit. Quo
tempore morit᷑ idem rex hugo
suecedente eiꝰ filio rob̃to rege
piissimo. huiꝰ gͥ beatitudinis
p̾rogatiuis. iste dux ꝓfusius flo¬
ruit: qr quos audiebat discor¬
des: aut ꝑ se. aut ꝑ suos legatoᷤ
reddebat concordes. soͥptura di¬
cente. Beati pedes pacẽ portã¬
tes. Erat aut̃ statura ꝓcerus.
uultu decorus. integͥ᷑ corpore
barba plixa. cano decoratus
capite. piissimꝰ monachoru᷑
altor. ꝓuidus clericoꝵ suffra¬
gator. suꝑborũ contemptor.
humiliũ amator. pauꝑu sustẽ¬
tator. orphanoꝵ tutor. uidu
arũ defensor. captiuoruꝰ redep̃¬
iis ⁊ huiꝰcemodi boni odo¬
ris flosculis in laicali habitu
redolens gẽma xp̃i : egritudi¬
ne corporis cepit uehement᷑

Expanded text:
supplex et devotus, ut pacisupplex et devotus, ut pacificaret eum cum reget Francorum principibus. Hoc itaque pro negotio dux contra regem Hugonem ad placitum pergens, non modo eum pacificavit, sed et cuncta illi ablata suis precibus restituit. Quo tempore moritur isdem rex Hugo, succedente ejus filio Roberto rege piissimo. Hujus igitur beatitudinis praerogativis iste dux profusius floruit, quia quos audiebat discordes, aut per se aut per suos legatos reddebat concordes, Scriptura dicente: Beati pedes pacem portantes. Erat autem statura procerus, vultu decorus, integer corpore, barba prolixa, cano decoratus capite, pissimus monachorum altor, providus clericorum suffragator, superborum contemptor, humilium amator, pauperum sustentator, orphanorum tutor, viduarum pius defensor et captivorum libeHis et hujusmodi boni odoris flosculis in laicali habitu redolens gemma Christi, aegritudine corporis coepit vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
Um igit᷑ dux ricardus mul¬
torũ oꝑũ bonorũ polleret in¬
erementis irt̾ płima comertia
sũ me opinionis apd̾ fiscanrũ mi¬
re magnitutinis.⁊ pulcritudinis
in honore deffice tͥnitatis templũ
construxit. mirificisq omam̃tis
misstimode adormuit. Abbatiaꝰ qͦ
quasdam instaurauit. imã si¬
quidẽ in suburbio rotomagen¬
si inhonore scĩ petri almiq an¬
doeni aliam inmonte qͥ dicitꝰ᷑ tũ¬
ba in uoneratione ange sse mi¬
Gahelis gregibq monachorsi ĩ¬
signuit᷑ tempore sub eodẽ obut
hugo rotomagensis archieꝑs
c̾ successit robtus eiꝰdemducis
filnis. porro mortuo frãcorũ rege
lotario in illiꝰ loco ab om̃ib sub¬
rogat᷑ hugonis magni ducis fi¬
lius hugo. admimculante ei du¬
ce ricardo. hic adu̾simi flandren¬
sem aruulfũ sibi nulitare remi¬
entem arma mouens: eñ uali¬
da manu hostica atrabatũ ab¬
illi
stulit. cuntaq municipia
nii dolore mestus ar¬
nulfus peciit ricardũ. ducẽ

Expanded text:
um igitur dux Richardus multorum operum bonorum polleret incrementis, inter plurima commercia summae opinionis, apud Fiscannum mirae magnitudinis et pulchritudinis in honore Deificae Trinitatis templum construxit, mirificisque ornatibus multimode adornavit. Abbatias quoque quasdam restauravit. Unam siquidem in suburbio Rothomagensi in honore sancti Petri sanctique Audoeni, aliam in Monte qui dicitur Tumba, in veneratione archangeli Michaelis, gregibusque monachorum insignivit. Tempore sub eodem diem obiit Hugo Rothomagensis archiepiscopus, cui successit Robertus ejusdem ducis filius. Porro mortuo Francorum rege Lothario, in illius loco ab omnibus subrogatur Hugonis Magni ducis filius Hugo Capet, adminiculante ei duce Richardo. Hic adversum Flandrensem Arnulphum sibi militare renuentem arma movens, cum valida manu hostica Atrabatum illi abstulit, et cuncta municipia nii dolore moestus Arnulphus petiit Richardum ducem
Abbreviated transcription (Latin):
sue iuiuentitis intͣ norman¬
nicũ ducatũ contigit qd̾dam
pestiferi oriri seminariũ oisci¬
dii. ham rustiei unammes ꝑ
diu̾sos tocnus normannice pa¬
trie comitatꝰ. pluria agen¬
tes conuenticula. iuxta suoᷤ
libitus uuere decernebãt.
Quatimis tam in siluarũ ꝯ¬
pendus. quã in aquarũ cõner¬
tiis nullo obsistente ante sta¬
tuti iuris obice legib uterẽt᷑
suis. Que ut rata manerent
ab imoquoq cetu furentis
uulgi duo eligunt᷑ legati qui
decreta ad mediterraneũ fer¬
Qd̾ ut dux agnouit: ꝓtimis
rodulfũ comitẽ c̃ militũ mul¬
titudine. illis destinauit: qͥ
tẽ. ⁊ rusticã dirim̾ieret conti¬
onẽ. Qͥ nõ morans iussa: cutoᷤᷤ
confestĩ legatos eñ nõ nullis
aliis cepit. trumcatisq manib
ac pedib inutiles suis remisit.
qui eos a talib compescerẽt.
⁊ ne det̾iora pat̾entur. suis
euentib cautos redderẽt. hiis
rustici exꝑtis: festinato con¬
tionib omissis ad sua aratra

Expanded text:
suae juventutis intra Northmansuae juventutis intra Northmannicum ducatum contigit quoddam pestiferi oriri seminarium dissidii. Nam rustici unanimes per diversos totius Northmannicae patriae comitatus plurima agentes conventicula, juxta suos libitus vivere decernebant, quatenus tam in silvarum compendiis quam in aquarum commerciis, nullo obsistente ante statuti juris obice, legibus uterentur suis. Quae ut rata manerent, ab unoquoque coetu furentis vulgi duo eliguntur legati, qui decreta ad mediterraneum robQuod ut dux agnovit, protinus Rodulphum comitem cum militum multitudine illis destinavit, qui tem et rusticam dirimeret concionem. Qui, non morans jussa, cunctos confestim legatos cum nonnullis aliis cepit, truncatisque manibus ac pedibus, inutiles suis remisit, qui eos a talibus compescerent, et ne deteriora paterentur suis eventibus cautos redderent. His rustici expertis, festinato concionibus omissis, ad sua aratra