comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q petori suo uirtutum om̃ium domicilio tur¬
piturdo horrent ostendens non tam reos qmͣ
uideri. Immo sicut ip̃e loquitur non siut eũ
tu soqui grgis ⁊ dampnatos demonstrauit ⁊
reos. nͦ ͦ solum de p̾t̾itis reos ꝓp̃ qiue damp¬
natos. S inde etiam reos ubi dampratos Na
reos oftendit uͥ ait. et coluerunt ⁊ seruierunt tre¬
ature pocuis qmͣ creatori qui est beneditus ĩ se¬
cula ameN. DDeinde dampnatos ꝓpt istum re
atum sequitur enrm. apter hoo tuadidit illos deꝰ
in passiones ignominie. Audis ꝓpt̾ hoc ⁊ q̃¬
ris manit̾ quomodo intelligendus sit tͣdere
deus multum laborans ut ostendas eum tra¬
que consecuta st̃.  Cuirauit enim apłus di¬
cere qnͣta pena sit ł a deo tradi passionibus
ignominie siue dei. serendo. siũ alioquocumiq
uł explicabili uel mexpłicabili modo quo fa¬
cit hoc summe bonus ⁊ effabisit̾ iustus. Nam
fenime eorum intuid ĩmutau̾nt naturalem

Expanded text:
que pectori suo virtutum omnium domicilio turque pectori suo virtutum omnium domicilio turpitudo horreret, ostendens, non tam reos quam videri. Imo, sicut ipse loquitur, non sicut eum tu loqui fingis, et damnatos demonstravit et reos, nec solum de praeteritis reos propter quae damnatos, sed inde etiam reos unde damnatos. Nam reos ostendit, ubi ait, Et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Amen. Deinde damnatopter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Audis, propter hoc: et quaeris inaniter, quomodo intelligendus sit tradere Deus, multum laborans, ut ostendas eum traquae consecuta sint. Curavit enim Apostolus dicere quanta poena sit a ignominiae, sive deserendo, sive alio quocunque vel explicabili vel inexplicabili modo, quo facit haec summe bonus et ineffabiliter justus. Nam feminae eorum inquit immutaverunt naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
uõ ipsn .i. aͣdo gratis amatur ue. eualis amor
nobis eẽ non potest. nisi ex ipõ A licerim gnͣdo sibi
homo mustum placet ⁊ desua ꝑte confidit. sitta¬
ditur in desidia suꝑbie sue tanto amplius auge¬
tar ħ malum. qnͣto magis ei cupiditates cet̾e ces¬
sarint eazs uelud sandabilis bñc unem oblac¬
tancto compresserit.
tod ergo inaliis opuscusis meis segise te
dicis atq id frustra refutare conatus es
ee non nulla pct̃a que pene sint enam ptt̃oriu:
deposito umncendi studio diligent̾ artende ⁊ mue
tractata suit. ¶uid emuregisti nueso de quid
gisti quia de quib dam sorpat dicens. nridi dĩ
illos deus in repbum sensua ut faciantq̃ nõ
conueniunt. Noc emin uoluisti uiderisꝑ¬
bolum dictum. quod fit cum ad ꝑmouerdds.
Amimos fidem rerum qui sermocinatur exced̃¬
An bi ergo id apłus dixit fecͥt. non gͣuens oscẽ¬
dere. Cum inueheretur inquis in impiorũ criꝰ¬
mina: penarum ea nomitub aggͣuauit ̃tũ¬

Expanded text:
 est, quando gratis amatur ipse. Qualis amor nobis esse non potest nisi ex ipso; alioquin, quando sibi homo multum placet, et de sua virtute confidit, si traditur in desideria superbiae suae, tanto amplius augetur hoc malum quanto magis ei cupiditates caeterae cesserint, easque, velut laudabilis, hanc unam oblectando, compresserit. Quod ergo in aliis opusculis meis legisse te dicis, atque id frustra refutare conatus es, esse nonnulla peccata, quae poenae sint etiam peccatorum, deposito vincendi studio diligenter attende, et itractata sunt. Quid enim egisti, quaeso te, quid putatione legisti: quia de quibusdam scripsit dicens: Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt? Hoc enim voluisti videri hyperbolicum dictum: quod fit cum, ad permovendos animos, fidem rerum qui sermocinatur excedit; ubi ergo id Apostolus fecerit, non graveris ostendere. Cum inveheretur, inquis, in impiorum crimina; poenarum ea nominibus aggravavit, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dentem suꝑ thronum suum ⁊ om̃ĩs ex̾titus celi
stabat cta eum a dextris euis ⁊ a sinistris eiꝰ. Ca
dixit dñs. ¶Luis seducet achab regem isrł ⁊ as¬
cendet ⁊ cadet in ramoth galaad: Et dixit istel
sis tistesic. Et exiit spiritus ⁊ stetit iconspeiti
doyimi ⁊ dixit. Ego seducam eum. ⁊ dixit dome¬
nus ad eum. In quo: et dixit. exibo ⁊ eio spc̃ mẽ¬
dix in ore om̃ium ꝓpħarum enus. Et dixit. Sedu¬
ces ⁊ preualebis. exi ⁊ fac sic. Quid ad ista dic¬
turus es: ¶emppe ad rex ip̃e fcauit fallis cre¬
dendo pcc̃is ꝓph̃is. Ac hec iꝑã erat ⁊ pena pct̃i iii
indignationis sue ꝑangłos malos. S nuꝙ̃¬

Expanded text:
dentem super thronum suum, et omnis exercitus coeli stabat circa eum a dextris ejus et a sinistris ejus. Et dixit Dominus: Quis seducet Achab regem Israel, et ascendet, et cadet in Ramoth Galaad? Et dixit iste sic, et iste sic. Et exiit spiritus, et stetit in conspectu Domini, et dixit: Ego seducam eum. Et dixit Dominus ad cum: In quo? Et dixit: Exibo et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. Et dixit: Seduces, et praevalebis; exi et fac sic . Quid ad ista dicturus es? nempe rex ipse peccavit, falsis credendo prophetis. At haec ipsa erat et poena peccati, Deo indignationis suae per angelos malos . Sed nu
Abbreviated transcription (Latin):
sut ego dominus seduxi ꝓpħam illum. ⁊ exten¬
uim manum meam suꝑ eum ⁊ ext̾mminabo eui
d medio ppłi mei isrł: Datientia est an potẽ¬
ca. Quodlib eligas uł utiumq fatearis. Uides
tm illum intesligendum ẽẽ deserui ut ꝓ eis me¬
ittis seductus erraret: Age ut ius: tam̃ eomodo

Expanded text:
us seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel ? patientia est, an potentia? Quodlibet eligas, vel utrumque fatearis; vides am illum, intelligendum esse, Deserui, ut pro ejus meritis seductus erraret? Age ut vis, tamen eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
nscrutabilia sunt eius ⁊ inuestigabiles uie eiui.
Quis enim cognouit sensum dñi. aut quis cõ¬
siliaruis eius fuit aut quis por dedit illi ut re¬
tubuatureiꝰ Nullum eligit dignum sz els¬
gendo eicit dignum. nullum tam̃ punĩt eois¬

Expanded text:
tigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit illi, ut rebuatur ei ? Nullum eligit dignum, sed eligendo efficit dignum; nullum tamen punit i
Abbreviated transcription (Latin):
tet dictum est. aꝑte dictum ẽ: cuiꝰ alia ilba ĩ tu¬
an sententiam frustra detorq̃re conatͦ es.
uid est autem qd̃ dicis cum desid̾iis suis tͣ¬
diti dicuntur pelicti ꝑ diuinam pacienti¬
A intelligendi sunt. non ꝑ potentiam in prẽa
iolens deus ostend̾e iram ⁊ demonstrarẽ poͣm su¬
an actulit in multa patientia uasa ire que ꝑfes¬

Expanded text:
te dictum est, ab eo dictum est cujus alia verba in tuam sententiam frustra detorquere conatus es. Quid est autem quod dicis, Cum desideriis suis traditi dicuntur, relicti per divinam patientiam intelligendi sunt, non per potentiam in peccata volens Deus ostendere tram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ceti tordis eitore ꝯmittitur: ita concupĩa carius
adusus qm bonus concupiscit spũs. ⁊ pct̃m est
quia mest illi mobedientia contͣ fominatum
mentis. ⁊ pena pcc̃i est quia reddita est m̾itis
mobedientis. ⁊ causa pct̾ est defectione consen¬
tientis uł contagione nascentis. Omide omnia
que ꝓ hac tua ceta ⁊ consid̾ata opinione dixisti.
quia carias contupiscentiam eo ip̃õ qd̃ eam penã
diximus ẽẽ pct̃i. non solum non uituꝑandam
um etiam laudandam putasti: qmͣlib ꝓlixa
disputatione in ea fu̾s ĩmoratus. euaniusse c̃¬
tissimum est. ⁊Iam quod aisti si libido
pena pcc̃i est abiciendam eẽ ꝓudiciciam ne re¬
bellis in istum d̾m castitas islatam ab eo dicat᷑.
meruare sententiam ⁊ cet̾a huĩmoĩ que hnͣc
uanitatem conseqñtiam atq huic religata cõ

Expanded text:
cordis errore committitur: ita concupiscentia carnis adversus quam bonus concupiscit spiritus, et peccatum est, quia inest illi inobedientia contra dominatum mentis; et poena peccati est. Quia reddita est meritis inobedientis, et causa peccati est defectione consentientis vel contagione nascentis: proinde omnia quae pro hac tua caeca et inconsiderata opinione dixisti, qua carnis concupiscentiam, eo ipso quod eam poenam diximus esse peccati, non solum non vituperandam, verum etiam laudandam putasti, quamlibet prolixa disputatione in eo fueris immoratus, evanuisse certissimum est. Nam quod aisti: Si libido poena peccati est, abjiciendam esse pudicitiam, ne rebellis in Deum castitas illatam ab eo dicatur enervare sententiam, et caetera hujusmodi quae hanc vanita
Abbreviated transcription (Latin):
dicia sua non solum in corꝑib hominum. S
in cor ip̃is corꝑib oꝑari: qui non facit uolunta¬
tes malas. s utitur eis ut uolu̾it cum aliquid
iniq uelle non possit. Exaudit ꝓpitius. non ex¬
audit iratus: ⁊ rursus non exaudit ꝓpitius exau¬
dit iratus ꝑcit ꝓpicius non ꝑcit iratus ⁊ bursus
Quis homo ydoneus quem corruptibile aggͣ¬
uat corpus. etiam si hẽat iam sancti sp̃c pignꝰ.

Expanded text:
dicia sua, non solum in corporibus hominum, sed dicia sua, non solum in corporibus hominum, sed et in ipsis cordibus operari. Qui non facit voluntates malas; sed utitur eis ut voluerit, cum aliquid inique velle non possit. Exaudit propitius, non exaudit iratus: et rursus, non exaudit propitius, exaudit iratus. Parcit propitius, non parcit iratus: et rursus, quis homo idoneus, quem corruptibile aggravat corpus, etiamsi habeat jam sancti Spi
Abbreviated transcription (Latin):
sipiat ut cum audierit qd̾ in psalmo canitur. ne
tradas me domine desid̾io meo pccorr ħ ditat
orasse hõnine deus fit paciens erga illum. Si de¬
us nõ tradit ut mala fiant. nisi pacientem lo¬
nitatem p̾bendo cum fiunt: ¶uid est aũt
tid̾ cotidie dicimus. ne nos inferas in tempta¬
tionem. nisi ut nõ tradamur concupiscenci¬
S nr̃is : Dnusquisq erum temptatur a con¬
cupiscencia sua abstractus ⁊ illectus. An forte
ħ adeo petimus. ut non sit erga nos paciens
bonitas eius: Non ergo eius inuocamus
miscd̃̾iam. s pocius iracundiam ꝓuocamus
Eius ista sapiat sanus smmo uł quis furi
osus ħ̃ dicat: Crididit ergo deus in passio¬
nes ignominie ut fiant que non ꝯueniunt:
S ipẽ conuenient̾ tradit ⁊ fuint eadem ⁊¬
pcc̃orum m̾ita futurorum. sicut tradit achab.
in pseudo ꝓpħ̃arum mendatium sicut tradi¬
dit roboam in falsum consilium. Facit ħ nu
ris. S ineffabilibus modis. qui nou̾it iusta iu¬

Expanded text:
sipiat, ut cum audierit quod in psalmo canitur, Ne sipiat, ut cum audierit quod in psalmo canitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : hoc dicat orasse hominem, ne Deus sit patiens erga illum; si « Deus non tradit ut mala fiant, nisi patientem bonitatem praebendo cum fiunt? » Quid est autem quod quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem ; nisi ut non tradamur concupiscentiis nostris? Unusquisque enim tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . An forte hoc a Deo petimus, ut non sit erga nos patiens bonitas ejus? Non ergo ejus invocamus misericordiam, sed potius iracundiam provocamus. Quis ista sapiat sanus? imo quis vel osus haec dicat? Tradit ergo Deus in passiones ignominiae, ut fiant quae non conveniunt; sed ipse convenienter tradit: et fiunt eadem ciorum merita futurorum: sicut tradidit Achab in pseudoprophetarum mendacium; sicut tradidit Roboam in falsum consilium . Facit haec miris et ineffabilibus modis, qui novit justa ju
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatem nascuntur istorum. ⁊on emm quẽ¬
qmͣ eoꝵ deus tem̾e ac fortuitu creat. Aut quid de
seculi p̾sentis exornat. Istorum neminem addu¬
cit ad puĩam salubrem ⁊ spũalem qͣ homo in
xpõ retonsiliatur deo siũ sllis ampliorem sapiẽ¬
tiam siũ non imꝑem p̾beat. QLmͣuis ergo om̃s
ex eadem massa ꝑditionis ⁊ dampnationis ẜm
duriciam cordis sui ⁊ cor impenitens qnͣtum ad
ipõs ꝑtinet. thesauriz Ent sibi iram in die ire qͦ
potestatem adducendi ⁊ trahendi. ip̃o domino
dicente. Nemo uenit ad me nisi pat̾ qui mis
me trax̾it eum.
unquid aũt achab regem sacrilegum ⁊
impium adduxit ad pnĩam. aut saltem
ꝑ mendatem spm̃ iam seducto atq decepto pati¬
entiam ⁊ longanimitatem p̾buit: ⁊ Ionne in
eo statim ꝓpt̾ erat seductus morte rapiente cõ¬
pletum est: Quis enim dicat non pcc̃asse spi¬
rituicredendo mendacii. quis dicat hoc pec̃m nõ

Expanded text:
utilitatem nascuntur istorum. Non enim quemutilitatem nascuntur istorum. Non enim quemquam eorum Deus temere ac fortuite creat, aut quid de m saeculi praesentis exornat. Istorum neminem adducit ad poenitentiam salubrem et spiritalem qua homo in Christo reconciliatur Deo, sive illis ampliorem patientiam, sive non imparem praebeat. Quamvis ergo omnes ex eadem massa perditionis et damnationis, secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens quantum ad ipsos pertinet thesaurizent sibi iram in diem irae; potedicente, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . Numquid autem Achab regem sacrilegum et impium adduxit ad poenitentiam; aut saltem per mendacem spiritum jam seducto atque decepto, patientiam et longanimitatem praebuit? Nonne in eo statim, propter quod erat seductus, morte rapiente completum est ? Quis eum dicat non peccasse, spiritui credendo mendaci? quis dicat hoc peccatum p
Abbreviated transcription (Latin):
sint S electi ꝑ electionem gr̃e. Unde dicit idẽ
dctor ⁊ de urł reliquie ꝑ electionem gr̃e salue fẽ
sunt. ⁊ ne forte añ constitutionem mundi ex oꝑi¬
hus cognitis. ⁊ putarentur eẽ electi: Sequtus ẽ
⁊ adiunxit. Si autem grã: iam non ex oꝑibus
Alioquin grã iam non est gr̃a. Ex isto nimĩo e¬
lectorum ⁊ p̃destinatorum etiam quipessunã du¬
xerint uitam. ꝑ dei benignitatem adducuntur.
te in ip̃a scelerum ꝑpetͣtione subtracti ut osten¬
datur ⁊ ip̃is ⁊ aliis coħ̾edib eorum de qͣ in ꝓfũ¬
do malo possit dei gr̃a lib̾are. Ex hiis nemo ꝑit
quatumꝙ etite moriatur. Asit enim ut p̾desti¬
natus ad uitam sine sacͣm̃to mediatoris finire
ꝑmittatur hanc uitam. ꝓpt̾ hos domunius ait.
H est autem uo luntas eius qui misit me patͥs
ut omne qd̾ dedit michi non ꝑdam ex eo. Ceti
aut̃ mortales qui ix num̾o non sunt ⁊ ex eadẽ
quidem massa ex qͣ ⁊ isti. S uasa ire fc̃i sunt: ad

Expanded text:
 electi, per electionem gratiae. Unde dicit idem doctor et de Israel: Reliquiae per electionem gratiae factae sunt. Et ne forte ante constitutionem mundi ex operibus praecognitis putarentur electi, secutus est, et adjunxit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Ex isto numero electorum et praedestinatorum etiam qui pessimam duxerunt vitam, per Dei benignitatem adducuntur atae in ipsa scelerum perpetratione subtracti; ut ostendatur et ipsis et aliis cohaeredibus eorum, de quam profundo malo possit Dei gratia liberare. Ex his nemo perit, quacumque aetate moriatur. Absit enim, ut praedestinatus ad vitam sine Sacramento Mediatoris finire permittatur hanc vitam. Propter hos Dominus ait, Haec est autem voluntas ejus qui misit me Patris, ut omneautem mortales qui ex isto numero non sunt, ex eadem quidem massa ex qua et isti, sed vasa irae facti sunt , ad
Abbreviated transcription (Latin):
pło dei pectus tund̾e ⁊ u̾acit̾ dice̾. dimiite nobiᷤ
debita nr̃a. nec insulteris hinc nob̾. Inde quippe
estis ħrtici quia ħ displicent nob̃. Nos i uera
dei miscd̾ia. nos ma nr̃a fassa iurtute confiditis noᷤᷤ
ingr̃am dei scd̾na ulita nr̃a dari dicitis. qd̵ tamẽ
ni si dampnasset pesagius a tathosicis epĩs damꝑ¬
naretur: nos uero eam gratis dari ⁊ pẜ ea gr̃am
fitemur dicente apło. Grã dei sum id sum. dõ
nos irridetis. ⁊ pre uobis alta ceruite contemp¬
nitis. Facti emm sumus obprobrium. hiis qui
huñdant ⁊ despectio suꝑbis. Consilium quipꝑpẽ
mopis confadistis qm̃ dominus spes eiꝰ ẽ. In hac
tam̃ re unde nunc agimus cur dicas non iudeo me¬

Expanded text:
populo Dei pectus tundere, et veraciter dicere, Dimitte nobis populo Dei pectus tundere, et veraciter dicere, Dimitte nobis debita nostra . Nec insultetis hinc nobis: inde quippe estis haeretici, quia haec displicent vobis. Nos in Dei sericordia, vos in vestra falsa virtute confiditis. Vos gratiam Dei secundum merita nostra dari dicitis; quod tamen nisi damnasset Pelagius, a catholicis episcopis damnaretur: nos vero eam gratis dari, et propterea  merita confitemur, dicente Apostolo, Gratia Dei sum quod sum . Ideo nos irridetis, et prae vobis alta cervice contemnitis. Facti enim sumus opprobrium iis qui abundant, et despectio superbis . Consilium quippe inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est . 49. In hac tamen re, unde nunc agimus, non video
Abbreviated transcription (Latin):
tatis eẽ. ⁊ epicureum non eẽ. S noli laborare. ego
teista tura liberaẜo. non es epicureus ille totum ho¬
minis bonum in corꝑis posuit uofuptate. tu autẽ
magnam ꝑtem humani bomi pon̾e in u̾tute cona
homo dei. Ecce pretas est sapĩa. Et hec unde hom̃i
ceus qui ex islo asiqmͣ ꝑtem in uoluptatis laude
sumpsistu qnͣto minus ego qui de uosuptate ess¬
iusꝰ hec sentio qd̃ sentit ambrosuis. inimicam
ietus priusqmͣ nascitur subeat contagia delis¬
torum: Quod aũt̃ ad mores ꝑtinet nrõs: quẽ¬
admodum uiuamus in prompta est eis cum quibꝰ
niuimuẜ. ⁊Sunc de catholico agitur deginate
ac fide ꝑfidia desertoris non fit in te. Nam tu
lme non t̾ret uesut singua censoris. Fateor me
doc̾e̾ homines qͥd̃ in apłicis litt̾is didici quia si
dixͥimus qd̾ ꝑc̃m non hẽmus nos ip̃os decipimꝰ
Ru̾itas in nobis non est. fateor me in ppło ⁊ cum

Expanded text:
tatis esse, et Epicureum non esse. Sed noli laborare, ego tatis esse, et Epicureum non esse. Sed noli laborare, ego te ista cura liberabo. Non es Epicureus, quia ille totum hominis bonum in corporis posuit voluptate, tu autem magnam partem humani boni ponere in virtute conarhomini Deus, Ecce pietas est sapientia . Et haec unde homini, reus, qui ex illo aliquam partem in voluptatis laude sumpsisti: quanto minus ego, qui de voluptate carnis hoc sentio, quod sentit Ambrosius ; inimicame voluptate concretus, priusquam nascitur subeat contagia delictorum. Quod autem ad mores pertinet nostros, quemadmodum vivamus, in promptu est eis cum quibus vivimus. Nunc de catholico agitur dogmate ac fide: perfidia non sit desertoris in te. Nam tua me non terret, velut lingua censoris. Fateor me docere homines, quod in Apostolicis Litteris didici, quia si dixerimus quod peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Fateor me in populo et cum
Abbreviated transcription (Latin):
tebat bestiam que se ipͣm comedisset. S obserua
ne bestialis iste motus contra quem iud̾is in tua
tarue conflig̾e̾ sicut te ꝑu̾tit Paudatus sic te ꝯsuãt
post ea relaxatus. Non enim ut calumpniaris eͦ
dixi nuptias ⁊ magnum bonum et magnum ma¬
lum. tanqmͣ eo modo ipã se cõmedat. ista senten
d dixi in uno homine naturam bonam uitiũ ma¬
lum qd̾ eẽ tu ipe c̾te madult̾is confit̾is. nec pp̃ eoꝵ
uitium inppbans naturam: uet pp̃ eorum nat᷑am
appbans uitium. Bonum dixi nuptias ex quibus
is natus: masum aut̃ non de nuptiis: q de uicia
tes frenantur icid̾e. Quid si ego laudarem s¬
orꝑis uoluptatem: Hoc enim tu satis eloqñt̾
nas: qd̾ mer dite arq inpolite faciebat epicurꝰ.
Quasi pp̃ea si s eius ad u̾sarus quia diserte dice.
non nou̾at ille que dicis. Rursus ut sentio labo¬
raturus es quoni te ostendas. ⁊ laudatorem uolup¬

Expanded text:
tebat bestiam, quae se ipsam comesset. » Sed observa, tebat bestiam, quae se ipsam comesset. » Sed observa, ne bestialis iste motus, contra quem videris in tua carne confligere, sicut te pervertit laudatus, sic te consumat postea relaxatus. Non enim, ut calumniaris, ego dixi « nuptias et magnum bonum et magnum malum, » tanquam eo modo ipsa se comedat ista sententia; sed dixi in uno homine naturam bonam, vitium malum: quod esse tu ipse certe in adulteris confiteris, nec propter eorum vitium improbans naturam, nec propter eorum naturam approbans vitium. Bonum dixi nuptias, ex quibus es natus; malum autem non de nuptiis, sed de vitiata tes frenantur, incidere. » Quid, si ego laudarem corporis voluptatem? Hoc enim tu satis eloquenter facis, quod inerudite atque impolite faciebat Epicurus: quasi propterea sis ejus adversarius, quia diserte dicere non noverat ille, quae dicis. Rursus, ut sentio, laboraturus es, quomodo te ostendas et laudatorem volup
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. ⁊ sanat grã regñonis. Ac ꝑ hoc recte a me
dutum est. Ita nuptiaꝵ bonimi malo origiiali qs
inde trahitur non ꝑotest accusari: sicut adusf̾orũ
⁊ fornicationũ masum bono naturasi qd̾ inde rasa¬
tur non pot̾ extusari. Sonum emm naturase doc
qd meum ip̃e collaudas. malum aũt origmale di¬
xi: cuius motib meum repugnas. ⁊ tuiꝰ contͣme
Paudibus pugnas. Non est masum qd̾ natus es.
M cum quo natus es: ⁊ tont᷑ qd̾ sp̃ĩralit̾ dimicas
quia renatus es. Quod natus es ꝑtinet ad dei con¬
ditionem ⁊ parentum fecunditatem: conł qd̾ aĩt
M ab eodem reatu non erutus nisi quia renatus.
ut possis redemptus regnare tum xp̃o si tam̃ ista
hesis non te faciat ꝑire cum deabolo. S quod poe
cupimus. confitearis malum contͣ qd̾ bellum se¬
riorut eo non ita sepito qi ala natiura fit. A in
te ꝯñi ex patre sanato: in ppetua pace li teris. Nõ

Expanded text:
tionis, et sanat gratia regenerationis. Ac per hoc recte a me tionis, et sanat gratia regenerationis. Ac per hoc recte a me dictum est, « Ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari » . Bonum enim naturale dixi, quod mecum ipse collaudas; malum autem originale dixi, cujus motibus mecum repugnas, et cujus contra me laudibus pugnas. Non est malum quod natus es, sed cum quo natus es, et contra quod spiritualiter dimicas quia renatus es. Quod natus es, pertinet ad Dei conditionem, et parentum fecunditatem: contra quod aused ab eodem reatu non erutus, nisi quia renatus, ut possis redemptus regnare cum Christo: si tamen ista haeresis non te faciat perire cum diabolo, sed, quod potius cupimus, confitearis malum, contra quod bellum geris, ut eo non ita separato quasi alia natura sit, sed in te omni ex parte sanato, in perpetua pace laeteris. 47.
Abbreviated transcription (Latin):
utitur: etiam in male utentib bonum ẽ ip̃ĩ. Q
igitur est illa que non est a patre: Au etiam qf
modolib intesligas ł audare dispoms: Porro si ma¬
lum est ipã⁊ ubi erit qnͣdo erit. qnͣdo quidem ista
etiam si male quis utatur bonum erit nͨ ipã ut di¬
cis. S ille erit malus qui bono utiturmase : Ac
cum ea quisq male utitur quia bono mase utitur.¬
⁊ Net dic̾e̾ pot̾is quͣdo mod̾ata est a patre est quͣdo ĩ¬
mod̾ata est a patre non est: quia ⁊ tunc ut ditis fon̾
est quo male ititur malus. S ab hiis augtiis liba¬
beris: Si tredid̾is non lingue tue. S pugne tue.
Contmnentia est enim a patre quia non expugne
a patre. Non enim cont᷑ eam pugnares nͥ repugra¬
ret. nͦ non repugnaret tͥ agenti qd̃ donatur ⁊ ama¬
tur a patrei Si eẽt a patre
xista ⁊ cum ista nascitur homo. bontum dei
opus: non sine malo qd̾ trahit origo ge̾a¬

Expanded text:
utitur; « etiam in male utentibus bonum est ipsa. Quae utitur; « etiam in male utentibus bonum est ipsa. Quae igitur est illa, quae non est a Patre? An etiam ipsam, quomodo libet intelligas, laudare disponis? Porro si malum est ipsa, ubi erit? quando erit? Quandoquidem ista, etiamsi male quisque utatur, bonum erit: nec ipsa, ut dicis, sed ille erit malus, qui bono utitur male. Ac tre esse contendis, etiam cum ea quisque male utitur; quia bono male utitur. Nec dicere poteris, Quando moderata est, a Patre est; quando immoderata est, non est a Patre: quia et tunc, ut dicis, bonum est, quo bono male utitur malus. Sed ab his angustiis liberaberis, si credideris, non linguae tuae, sed pugnae tuae. Continentia est enim a Patre, qua non expugnara Patre. Non enim contra eam pugnares, nisi repugnaret: nec vero repugnaret tibi agenti quod donatur et amatur a Patre, si esset a Patre. 46. Ex ista et cum ista nascitur homo, bonum Dei opus, non sine malo, quod trahit origo genera
Abbreviated transcription (Latin):
saudat: iudicet qui pugnat. Si erim mallĩ est
cur saudat: Si bonum ẽ: cur expugnat: Qan
libidmem non c̾tabis ne isto qd metum babes ẽ¬
tamine suꝑ eris. dicens t̾ͥ ip̃i mełius non pugno
ꝯiai ostendo pugnando malum ẽẽ ad̾ laudoꝰ No¬
li ob̾setio te. Quid enim sum ego. quem pro
magno desid̾as uinc̾e : uincat te pocius u̾itas:
ut tu u̾bidmem uintas. Nam si adu̾sus eam
protrahis. Quod cum sit horrendum malum:
nec ad hoc qd̾ desid̾as tibi ꝑderit. Etiam sic enim
id masum laudas de cuiꝰ de bellatione głiaris. Si
auit̃ aec cͥtamine dimitantis uincatur lingua
laudantis: pugnare iam desinis. captiuũ con¬
cupiẽ. desertorem continentie. uincam iam ũ o
łib enim saudes ꝯcupĩam carns: qmͣdui pus¬
uas adũsus eam c̾uis qmͣ u̾m de rsta nͦ rasi de i¬
ła dixit apłs iohannes. qd̾ non est a patre. Nam
si ut dicis qui modum eius non tenet bono male

Expanded text:
laudat, judicet qui pugnat. Si enim malum est, laudat, judicet qui pugnat. Si enim malum est, cur laudat? si bonum est, cur expugnat? Si alibidinem non certabis, ne in isto quod mecum habes certamine supereris, dicens tibi ipsi, Melius non pugno, quam ostendo pugnando malum esse quod laudo? Noli, obsecro te. Quid enim sum ego, quem pro magno desideras vincere? vincat te potius veritas, ut tu libidinem vincas. Nam si adversus eam pertraheris. Quod cum sit horrendum malum, nec ad hoc quod desideras tibi proderit; etiam sic enim id malum laudas, de cujus debellatione gloriaris. Si autem ne certamine dimicantis vincatur lingua laudantis, pugnare jam desinis; captivum concentiae, desertorem continentiae vincam, non jam suo, iam carnis, quamdiu pugnas adversus eam; cernis quam verum de illa, nec nisi de illa dixerit Apostolus Joannes, quod non est a Patre . Nam si, ut dicis, « qui modum ejus non tenet, bono male
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ naturam. s tam̃ qd tabularum matͥmoĩa¬
lium simitem tnͣseat: ueniale aprd apłm repi¬
tur. quia neqͣqm limes ꝯiugalis carnis exce¬
ditur. S tamen ut etiam ip̃ẽ non excedatur.
contͣ malum contupĩe dimitatur. Qd̃ usꝙ
adeo malum est ut ei ne noceat: pudicicie c̃¬
tamine resistatur.
t tu insi fallor misto es ctamine consti¬
tutus. ⁊ quia te fidelit̾ prignare exi¬
stimas. uinci times. a quo queso te uiati¬
mes. a bono an a malo: An forte fic a me uĩci
times. ut adhuc malum negaes ⁊ tanqmͣ bonũ
laudes a quo uinci times: Int̾ duos adu̾sari¬
os constitutꝰ: in magnas coartaris angustias
uentiam: S puguando adilsus eam confit̾is ma¬
lum Paudando eam deferis u̾itatis bonum. S ego
teunco ⁊ expugnatorem ⁊ saudatorem mali con¬
stitutuꝰ. te ante iudicem non alium. s teipm uẽ
euuim uinc̾e concupĩam expugnatione euis me
ulo Pande eis. S ego respondeo. Ut uincatur qͥ

Expanded text:
contra naturam, sed tamen quod tabularum matrimoniacontra naturam, sed tamen quod tabularum matrimonialium limitem transeat, veniale apud Apostolum reperitur ; quia nequaquam limes conjugalis carnis exceditur: sed tamen ut etiam ipse non excedatur, contra malum concupiscentiae dimicatur. Quod usque a deo malum est, ut ei, ne noceat, pudicitiae certamine resistatur. 44. Et tu, nisi fallor, in isto es certamine constitutus: et quia te fideliter pugnare existimas, vinci times. A quo, quaeso te, vinci times? a bono an malo? An forte sic a me vinci times, ut adhuc malum neges, et tanquam bonum laudes a quo vinci times? Inter duos adversarios constitutus in magnas coarctaris angustias, nentiam: sed pugnando adversus eam confiteris malum, laudando eam deseris veritatis bonum. Sed ego te vinco, et expugnatorem et laudatorem mali, constituens te ante judicem, non alium, sed te ipsum. Vis enim vincere concupiscentiam expugnatione ejus, me vero laude ejus: sed ego respondeo, Ut vincatur qui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aũt sanctarum uirginũ sicut appellas gło¬
sa ctamma nisi quia non uincuntur a malo. s
uintuant in bono malum: Que non głosa ego
S głosior dic̾e̾ malui: habet enim palmam de¬
de huius mali subiectione. qmͣuis minorem: pu¬
dicitia etiam ꝯugalis. Bellig̾at enim etiam
ipã contra carnalem concupĩam ne limites tho¬
ri nuptias excedat. Bellig̾at ne diffinitum ex
consensu ꝯuigum orandi tempus irrumpat. Et
si tantas uires habet ista puditia ꝯuigał. tmã q
moniales: in ip̃o quo thoro coniugasi conflictu
fortiore bellig̾at ne ultͣ qmͣ gen̾andis filis sat̃
est: etiam ip̃m̃ ꝯuigis corpus agrectet. Talis pu¬
d̾iticia nec menstruatis nͨ grauidis utitur femi¬
nis nec euis etatis qua ctum est eas iam conciꝑe
non ualere. nec eam prorsus ꝯcunbendi uincĩt
affectus: S tunc relaxatur cum sꝑatur gñatio¬
nis effectus S quid u̾o sit in coniuge nõ quid̃

Expanded text:
sunt autem sanctarum virginum, sicut appellas, « glosunt autem sanctarum virginum, sicut appellas, « gloriosa certamina; » nisi quia non vincuntur a malo, sed vincunt in bono malum? Quae non gloriosa ego, sed gloriosiora dicere malui. Habet enim palmam de hujus mali subjectione, quamvis minorem, pudicitia etiam conjugalis. Belligerat enim etiam ipsa contra carnalem concupiscentiam, ne limites thori nuptialis excedat: belligerat, ne definitum ex consensu conjugum orandi tempus irrumpat. Et si tantas vires habet ista pudicitia conjugalis, taimoniales, in ipso quoque thoro conjugali conflictu fortiore belligerat, ne ultra quam generandis filiis sat est, etiam ipsum conjugis corpus attrectet. Talis pudicitia nec menstruatis, nec gravidis utitur feminis, nec ejus aetatis qua certum est eas jam concipere non valere: nec eam prorsus concumbendi vincit affectus, sed tunc relaxatur, cum speratur generationis effectus. Si quid vero fit in conjuge, non quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ctamina. quero que remedia contempsit. Bn¬
deb̾is nuptias. Quero istaremedia contͣ quem
morbum sint neccessana remedium quippe a
medendo .i. a medicando nomen accepit. Siił
itaq udemus ambo reredium nuptiaꝵ. Cur
Paudas i libidinis morbum. quo ꝑuerati cer¬
nis ad mortem. Si non ei resistat aut continẽ¬
te retinacłm. aut ꝯuigale remedium: Iam ħ
⁊ suꝑuis egi tecum u̾ disertissime pudificiam
ꝯiugalem int̾ lasciuientes ⁊ contmentes. ita
posuisti que uerecimdis manib ⁊ confouet estu¬
antes. ⁊ landat tali remedio uon egentes. Eadẽ
itaq repeto. It̾m audi qd̾ illic breuiter delucidet
respondi. Qnͣdo ego istam concupĩam morbum
eẽ dico quare tu negas. qui tam̃ ei nctͣm remedi¬
um confit̾is: Si agnoscis remedium. agnosce
morbum. Si negas morbum: nega remẽdium.
Rogo cedealiqnͣdo etiam ꝑ os tuum tͥ soquenti
u̾itati. ⁊Nemo prouidet remedium sanitati. Ꝙ¬

Expanded text:
certamina. » Quaero quae remedia contempserit. Responcertamina. » Quaero quae remedia contempserit. Respondebis, Nuptias. Quaero, Ista remedia contra quem morbum sunt necessaria? Remedium quippe a medendo, id est a medicando, nomen accepit. Simul itaque videmus ambo remedium nuptiarum: cur tu laudas libidinis morbum, quo perveniri cernis ad mortem, si non ei resistat aut continentiae retinaculum, aut conjugale remedium? Jam hoc et superius egi tecum, ubi disertissime pudicitiam conjugalem inter lascivientes et continentes ita posuisti, « quae verecundis manibus et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. » Eadem itaque repeto: iterum audi quod illic tibi breviter dilucideque respondi. « Quando egesse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? Si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. Rogo, cede aliquando, etiam per os tuum tibi loquenti veritati, nemo providet remedium sanitati.
Abbreviated transcription (Latin):
nalis qui modum tenet: mało bene ntitur. Qui
modum non tenet: malo male utitur. Qui &̃
etiam ipm̃ modum sancte urg intans amore
contemp s iti malo melius non utitur. Confidẽ¬
cia quippe diuine oꝑitulatõ ms ⁊ mun̾is ꝯtempest
inflnia remedia ut głosiora posset ect̾ere c̃tamma.
In has contuoulsia de bene uterdo isto upum an bo¬
no an ieslo tot⁊ int̾ nos cuusa ilsatur. In qua ues¬
leen quide egregios iundices non repudiares. qͦstͥ
meis suꝑiorib sibris sana dectrma eiuditos sine
ullo studio ꝑdium de hac causa smĩas ꝓtulisse mõ¬
straui. Si eñ site nou correxis ipõrum quo accue¬
sationem uł ut muitus dixim rep̾hensionem sine
Dubio tparabis: te pocuis uti iuidice promea sen¬
tentia contͣ tuam. non alitubi alib E in eodẽ
libro tuo nͨ euis alio. S ipõ soco. Sixisti enim
scam uirginitatem confidentia sue salutis ⁊ ro¬
horis contempsisse remedia ut głosa posset ex̾cere

Expanded text:
nalis qui modum tenet, malo bene utitur; qui modum non tenet, malo male utitur: qui autem etiam ipsum modum, sanctae virginitatis amore contempserit, malo melius non utitur; confidentia quippe divinae opitulationis et muneris contempsit infima remedia, ut gloriosiora posset exercere certamina. In hac controversia de bene utendo isto, utrum bono an malo, tota inter nos causa versatur. In qua vellem quidem egregios judices non repudiares, quos tibi meis superioribus libris sana doctrina eruditos, sine ullo studio partium de hac causa sententias protulisse monstravi. Sed quoniam, si te non correxeris, ipsorum quoque accusationem, vel, ut mitius dixerim, reprehensionem sine dubio praeparabis; te potius utar judice, pro mea sententia contra tuam: non alicubi alibi, sed in eodem libro tuo; nec ejus alio, sed ipso loco. Dixisti enim, « sanctam virginitatem confidentia suae salutis et roboris contempsisse remedia, ut gloriosa posset exercere
Abbreviated transcription (Latin):
fat filios quisq susciꝑe: ⁊ hoc ꝑ deum est institu¬
tum. Si autem ꝑturbationem libidinis tui nͨ
exectande nec aufe̾nde sufficit uoluntatis arbitͥ¬
uini nature uulmis ẽ de p̾uaricatione qmͣ dỹabo¬
lus ꝑsuasit inflictum. secte itaq ame dictum ẽ.
fieret sme isto morbo seminatio filioꝵ incorpe¬

Expanded text:
tat filios quisque suscipere; et hoc per Deum institutat filios quisque suscipere; et hoc per Deum institutum: si autem perturbatione libidinis, cui nec excitandae nec auferendae sufficit voluntatis arbitrium; naturae vulnus est de praevaricatione, quam diabolus persuasit, inflictum. Recte itaque a me dictum est, « Fieret sine isto morbo seminatio filiorum in corp
Abbreviated transcription (Latin):
tis menbrs. Arguis me qd̾ eos ꝑuulos qui mũ¬
dum impleuerunt. pro quib est mortiuis ẽ. dy¬
aboli opus ⁊ de morbo natos ⁊ ab exordio reos dif.¬
finiam. Pariili opus dẏaboli sub̾alit̾ non sant:s
oꝑe dẏaboli orignialit̾ rei sunt. Et id̾o xp̃e qd̾i ip̃
sos ꝑtinet sanguis qui in remissione fusus ẽ pec¬
catorum a quo illos sanguine facitis auienos cum
eos negatis trah̾e origniale pct̃m. s Nec succense
as qͥd̾ ꝯcupĩam dixi morbum cui ⁊ tu confessus es.
ꝓuisum fuisse remedium. Exordium u̾o ꝑuuloꝵ
ex quo nasc̾entur madam fuit. quo ꝑ ꝑcc̃m uitiat
atq dampnato alt̾m eis xpẽ ex quo uasc̾entur insi¬
de homines nasc̾entur ꝑ dẏabolum aũt unde pen¬
tes cõmou̾entur astribitur sine dubio sanstitas
nascentibus ⁊ culpa gerantib. Quid dius penteᷤᷤ
cõmou̾entur: Si pietatem uoluntatis qua oꝑ¬

Expanded text:
ris membris. 58. Arguis me, quod « eos parvulos qui mris membris. 58. Arguis me, quod « eos parvulos qui mdum impleverunt, pro quibus Christus mortuus est, diaboli opus, et de morbo natos, et ab exordio reos definiam. » Parvuli opus diaboli substantialiter non sunt: sed opere diaboli originaliter rei sunt. Et ideo Christus, quodquia et ad ipsos pertinet sanguis, qui in remissionem fusus est peccatorum ; a quo illos sanguine facitis alienos, cum eum negatis trahere originale peccatum. Nec succenseas quod concupiscentiam dixi morbum, cui et tu confessus es provisum fuisse remedium. Exordium vero parvulorum, ex quo nascerentur, in Adam fuit; quo per peccatum vitiato atque damnato, alterum eis Christus, ex quo renascerentur, instide homines nascerentur, per diabolum autem unde parentes commoverentur; adscribitur sine dubio sanctitas nascentibus, et culpa generantibus. » Quid dicis, « parentes commoverentur? » Si pietate voluntatis, qua op
Abbreviated transcription (Latin):
sine ꝯcupĩa. sine motu corꝑum. Siue nccͣitate
sexuum. eẽ potuissent: Detrahe miptiis con¬
cupĩam qua caro concupiscit adu̾sus spm̃. Pe¬
trahe malum contͣ qd̃ pugnas. głosa ex̾cens cõ¬
tinentie uͥtute cͥtamina: ⁊ non opus ẽ ut cetera
detrahas. Si nuptias queris quales ante pec¬
catum pͥmorum ꝑentum eẽ potireẜunt. Snne
motu cnum corꝑm. ⁊ sine ncͣcitate sexuum. quis
un qmͣ ullas nuptias cogitauit: Sed bellum
qͥd̾ inse casti sentiunt. siue contmentes. siuie ⁊̃¬
ꝯuigati ħ dñs in padyso ante poc̃m nullo mͦ
eẽ potuisi e. Ip̃ẽ ergo etiam nunc sunt nuꝑtie
S in generandis filiis tunc nullo malo utent᷑
bona non ꝑdiderunt i castitatis fide. in ꝯuĩctio¬
nis fed̾e. n ꝓpagiis g̾mine. Adheret ergo ⁊̃
tuuc uir uxorrut gignerent filios. non tamen
hrẽnt in carne motum libidinis turbide. Sed
tnͣquille tm̃modo uoluntatis qua miꝑamus cete¬

Expanded text:
sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum esse potuissent? » Detrahe nuptiis concupiscentiam qua caro concupiscit adversus spiritum, detrahe malum contra quod pugnas gloriosa exercens continentiae virtute certamina; et non opus est ut caetera detrahas, si nuptias quaeris quales ante peccatum primorum hominum esse potuerunt. Sine motu enim corporum et sine necessitate sexuum quis unquam ullas nuptias cogitavit? Sed bellum quod in se casti sentiunt, sive continentes, sive icimus in paradiso, ante peccatum nullo modo esse potuisse. Ipsae ergo etiam nunc sunt nuptiae, sed in generandis filiis tunc nullo malo uterentbona non perdiderunt, in castitatis fide, in conjunctionis foedere, in propaganis germine. Adhaereret ergo tunc etiam vir uxori ut gignerent filios; non tamen haberent in carne motum libidinis turbidae, sed tranquillae tantummodo voluntatis, qua imperamus caete
Abbreviated transcription (Latin):
homines sint opus dei pcc̃ai aut̃ opus dyabo¬
li. ¶Qd̃ dicit apłs in om̃s homines ptnͣsisse
Clamas si natura ꝑ deum est: non potest i
ea eẽ originale malum. Quasi alius religi¬
osius sibi clamare uideatur. Si natura ꝑ drn
est non pot̾ ea nasci ullum malum. aut nõ
pot in ea eẽ ullum malum. Et tam̃ fassum
est. quia nͦ oriri malum pot̾ nisi ex natura:
n ubi sit hẽt si non fu̾it in natura: Confite
gͥ opus dei eẽ qui nascitur etiam trhens ori¬
est: quia bonum opus dei est etiam cur ma¬
lo. non solum in ꝑuulis u̾m etiam i quibus¬
lib etatibus: hoc est. substancia. forma. uita
sensus. ratio. cetera q omnia bona etiam in
quocumq homine malo. Quis aũt oꝑatur
beneficientie sue. exceptis alimentis ꝑspicuis
quib extruisetus sustinemur. Qui ergo opa¬
tur ut uiuat homo ꝙͣuis ꝯu̾satione uitiosa. ipẽ
siuptiarum institutionem ante pcc̃m ade. que

Expanded text:
homines sint opus Dei, peccatum autem opus diabohomines sint opus Dei, peccatum autem opus diaboli, quod dicit Apostolus in omnes pertransisse. Clamas, « Si natura per Deum est, non potest in ea esse originale malum: » quasi non alius religiosius sibi clamare videatur, Si natura per Deum est, non potest ex ea nasci ullum malum, aut non potest in ea esse ullum malum. Et tamen falsum est: quia nec oriri malum potest, nisi ex natura; nec ubi sit habet, si non fuerit in natura. Confiteor igitur opus Dei esse qui nascitur, etiam trahens oriest: quia bonum est opus Dei etiam cum malo, non solum in parvulis, verum etiam in quibuslibet aetatibus, hoc est, substantia, forma, vita, sensus, ratio, caeteraque omnia bona, etiam in quocumque homine malo. Quis autem operatur beneficentiae suae, exceptis alimentis perspicuis quibus extrinsecus sustinemur. Qui ergo operatur ut vivat homo, quamvis conversatione vitiosa; ipse nuptiarum institutionem ante peccatum Adae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
set etiam uoluntas mala: si nulla p̃cessisset na¬
tura uł angelica uł humana. ⁊ Iũquidaꝑt᷑ b¬
deum fam̃ dicturus eo ꝑetorum aia uolũtas
euis causa est mutabilium naturaꝵꝰ. Di cut
ergo creanti deo non mputatur qd rõnales ua¬
tire a bono deficiunt. O qudd boruam srete
sic pentibi gignentibis ⁊ mało concupĩe be¬
ne utentibus non iputandu est qd cum
eo mało filii nascuntur: s qd bonum sunt.
Non autem i deo ficut putas a dy̾abolo duci¬
tur orgo nascentium in qnͣtum homines sũt.
quia dicitur a dẏab̾olo ẽẽ origo pc̃ti. sine quo
nublus a dyabsto nascitur hoĩmim. Neq eĩ
tibi ostendat apłlis. paulus. non rimami
S aꝑtissimam ianuam dicens. ꝑ untiu¬
ynum hominem ꝑcc̃na intrauit in piũdum
⁊̃ ꝑ ppcm̃ mors ⁊ ita in omnes hommes ꝑ¬
tͣnsiit. S Bec tacens uba dicis tua quia ꝑ
opus dei opus dẏaboli tnͣsire non sinitur cũ

Expanded text:
set etiam voluntas mala, si nulla praecessisset naset etiam voluntas mala, si nulla praecessisset natura, vel angelica vel humana. Numquid Deum causam dicturus es peccatorum, quia voluntas ejus causa est mutabilium naturarum? Sicut ergo creanti Deo non imputatur quod rationales naturae a bono deficiunt, sed quod bonum sunt: sic parentibus gignentibus et malo concupiscentiae bene utentibus non imputandum est quod cum eo malo filii nascuntur, sed quod bonum sunt. Non autem ideo, sicut putas, « a diabolo ducitur origo nascentium, » in quantum homines sunt, « quia dicitur a diabolo esse origo peccati, sine quo nullus nascitur hominum. » Neque enim tibi ostendat apostolus Paulus, non rimam, sed apertissimam januam, dicens, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines ransiit. Sed haec tacens verba, dicis tua, « Quia per opus Dei opus diaboli transire non sinitur: » cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mala qñtum ertau̾is: picto mesatis demonstraᷤ¬
se in pͥmo huiꝰ oꝑis ledro. Et curi eosdem nodos
ad dommatum excendum in homines: dabol̾
ꝑuenuet. Potes ⁊ ht ip̃t deo dic̾e non dico quañ
creat homines trahentes orgmale ꝓccm. q iotu
negas : qͣ uia tu nutiĩs ⁊ uestit ĩnum̃abiles ĩpios
etiam quos nouit miꝑã mmipietate mansuros
Quo pofecto si non fetisset: seruos homines
dyalolus non heret. S forsitan dicas Seus ĩ eis
pascendis non attendit nsi lonum cuiꝰ ire aut¬
tor est quos hommes sunt. Sic ergo ⁊ pentes iu¬
pentes in filus gignendis non astenduit nisi
uonum quo homines sunt: maxune uescentes
quales ficturi sunt. Nemipe qd̾ etiam tu confi¬
tisi pecm nullum eẽt si malla pcessit uoluntas
mala quia ⁊ origmale pot̃m ad nos duĩs uos
negatis: nullum eẽt utiꝙ. nisi natura ex pͥmi
hominis mala uoluntate uitiata. S nulla es¬

Expanded text:
et mala, quantum erraveris, puto me satis demonstraset mala, quantum erraveris, puto me satis demonstrasse in primo hujus operis libro : et cum eosdem nodos ad dominatum exercendum in homines diabolus perveniret. » Potes hoc et ipsi Deo dicere, non dico quia creat homines trahentes originale peccatum, quia id tu negas; sed quia nutrit et vestit innumerabiles impios, etiam quos novit in ipsa impietate mansuros: quod profecto si non fecisset, servos homines diabolus non haberet. Sed forsitan dicas, Deus in eis pascendis non attendit nisi bonum, cujus ipse auctor est, quod homines sunt. Sic ergo et parentes in filiis gignendis non attendunt nisi bonum, quod homines sunt, maxime nescientes quales futuri sunt. Nempe, quod etiam tu confiteris, peccatum nullum esset, si nulla praecessisset voluntas mala: quia et originale peccatum quod nos dicimus, vos negatis nullum esset utique, nisi natura ex primi hominis mala voluntate vitiata. Sed nulla es
Abbreviated transcription (Latin):
concupiẽ malum nuptie fec̾unt: S quo b̾eue u¬
fentur patum iuenerunt.
ꝑticipitione etiam alia trahunt reatum
tis ħ enim mało bene ituntur fideles ꝯuigaro. ⁊
ex hec qui gen̾antur reatum trahunt. do es  ppire¬
gen̾andi sunt. Io aũt malum non euadit slpplide¬
um. hec est enim suppłicium ut cum gen̾atis si rege¬
n̾ati non fuerit puniatur: in regen̾atis aũt clm
& om̃i ꝑte sanati fuerint consumatur. si tinahit᷑
li est conuentio nuptiarum. Quid si alius dirat
ei trahitur de natura uoluntas masa. causa ma¬
lest constitutio naturaum: Nonne fassissim̃
et : Sic ergo ⁊ qd̾ ipẽ dixisti. qmͣuis origmali e
lo conuigati bene utuntur. Si sola ꝯuiges ꝓpiga¬
tonis gũ misteantur: Et si ptẽm non fͥcessisset
qd̾ mom̃s homines ptransiit: nec fuissi ꝓfere
to manira quo bene nt̾entur ⁊ tamen ut pbere¬
arent falios musdentur. De arborib autem Bona.

Expanded text:
concupiscentiae malum nuptiae fecerunt; sed quo bene uconcupiscentiae malum nuptiae fecerunt; sed quo bene uterentur, paratum invenerunt. participatione etiam alia trahunt reatum.tis. Hoc enim malo bene utuntur fideles conjugati, et ex hoc qui generantur reatum trahunt, ideoque et ipsi regenerandi sunt. Id autem malum non evadit supplicium: hoc est enim ejus supplicium, ut cum generatis, si regenerati non fuerint, puniatur; in regeneratis autem, cum ex omni parte sanati fuerint, consumatur. « Si trahituli est conventio nuptiarum. » Quid si alius dicat, Si trahitur de natura voluntas mala, causa mali est constitutio naturarum? nonne falsissimum est? Sic ergo et quod ipse dixisti; quamvis originale lo conjugati bene utuntur, si sola conjuges propagationis gratia misceantur; et si peccatum non praecessisset quod in omnes homines pertransiit, nec entur, et tamen ut procrearent filios miscerentur. 55. De arboribus autem bona
Abbreviated transcription (Latin):
Alis enim erant odor uite. mn uitam aliis odor mor¬
tis n mortem. Cum odor ille non eẽt usus mali s
ioni. Iõ quippe uonus odor erant xpi. quia bene u¬
nde teshitur accusari potest. excusari non ꝓotest
quia trahitur nide originase malum cura tͣhitur
malum illud ideo in de trahitur. quia bone sunt
nptie. S quia m bonis eaꝵ est etiam usus ma¬
instinita ẽ. Quod quidem bonum sine isto malo fi¬
eret: si nemo pecrasset. Nunc ergo sme isto ma¬
lo eẽ non potest. S non ideo malum esti sicut e
ontrio nullum malum sine aliquo bono esse
potest. nec ideo bonum est. opus enim der bonũ
es in natura. sine quo tam̃ ẽẽ non potest uolũtes
mala. Ae ꝑ hoc situt ad ult̾ium non pot e sine
hono nature. nec ideo bonum est: ita cõnubium
non potest eẽ sine malo concupiẽ. nͨ idd malum
cãm mali eẽ exꝑtem honi: iuchi hinc refertur ad
huptias que non sunt causa mali. Ndeq enim

Expanded text:
Aliis enim erant odor vitae in vitam, aliis odor morAliis enim erant odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem ; cum odor ille non esset usus mali, sed boni. Ideo quippe bonus odor erant Christi, quia bene uinde trahitur, accusari potest, excusari non potest: » quia trahitur inde originale malum, cum trahaturiliorum. Nec malum illud inde ideo trahitur, quia bonae sunt nuptiae; sed quia in bonis earum est etiam usus mainstituta est. Quod quidem bonum sine isto malo fieret, si nemo peccasset. Nunc ergo sine isto malo esse non potest, sed non ideo malum est. Sicut e contrario, nullum malum sine aliquo bono esse potest, nec ideo bonum est. Opus enim Dei bonum est in natura, sine quo tamen esse non potest voluntas mala. Ac per hoc sicut adulterium non potest esse sine bono naturae, nec ideo bonum est: ita connubium non potest esse sine malo concupiscentiae, nec ideusam mali esse expertem boni; » nihil hinc refertur ad nuptias, quae non sunt causa mali. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur homd de iurtute seminurt non de hons¬
tus aist nuptiarum est qnͣtum ad ipãs prorsus arti¬
net nuptias: non hominum gen̾atio qui possunt
etiam de adult̾is nasci. q ordinata susceꝑtio fillioꝵ
Cur gͦ sentencie mec ꝑs falsissima est qͣ dixi. nup¬
tiaꝵ bonum malo originali qd̾ nede trahitur non
potest actusari tum eo malo contͣ quod pugnas ⁊ ⁊
bene us fueriuit ꝯuigati ut nasc̾eris. ⁊ hoc inde abs
te tractum reum te ten̾et insi reuasc̾eris Itaq nes
arcusandi sunt ꝯuiges qui bene utunt᷑ malo. ⁊ re¬
genandi scnt filis ut sis̾ent᷑ a malo. Si eñ mip¬
tiaꝵ bonum non eẽt nisi bonus usus uoni: tunc mi¬
randum eẽt quomꝰ uide trah̾etur malũ. Cum uͥo
sit tuiꝑtiaꝵ honum. Bonus uaus mali quid mitũ
si de ip̃o malo quo bene utitur bonitas nuꝑtiarũ
rahitur malum qd̾ est origniale pcẽm Ilud
nirabile est qd̾ cum eẽnt apłi bonus odor ep̃i su¬
mus. trahebatur inde bonum. trahebatur ⁊ malũ.

Expanded text:
r homo de virtute seminum, non de honesctus autem nuptiarum est, quantum ad ipsas prorsus attinet nuptias, non hominum generatio, qui possunt etiam de adulteris nasci; sed ordinata susceptio filiorum. Cur ergo « sententiae meae pars falsissima est, qua dixi, Nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari; » cum eo malo, contra quod pugnas, et bene usi fuerint conjugati ut nascereris, et hoc inde abs te tractum reum te teneret nisi renascereris? Itaque nec accusandi sunt conjuges qui bene utuntur malo, et regenerandi sunt filii ut liberentur a malo. Si enim nuptiarum bonum non esset nisi bonus usus boni, tunc mirandum esset, quomodo inde traheretur malum: cum vero sit bonum nuptiarum bonus usus mali, quid mirum si de ipso malo, quo bene utitur bonitas nuptiarum, trahitur malum quod est originale peccatum? Illud mirabile est, quod cum essent Apostoli bonus odor Christi, trahebatur inde bonum, trahebatur et malum.