comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et salbatum et noctem que lucessit in diẽ dñi¬
tumtum ip̃o die dñico et complesti mistłũ uer¬
borim dñi. Nouissinia .n. nocte cum adhuc te¬
nebre eeñt et dies inciꝑit orir: int̾ lucem et te¬
merꝰ a saluatore p̾dc̃s integer inueniri. .xxu.
Tres euugeliste sexta hora crucifixum dicunt
saluatorem. Marcus uero euuͣgelista. tercia bo¬
ra dicit crucifixun. Sed quidam trenui ĩdusfã
sua tercia hora sententiam dicunt datam. ac
ier hoc tertia hora crucifixum data enim quis¬
sibi sententia iam mortuns hẽtur. Sed con¬
stat post quintam horam in sextam pylatũ
sedisse pro tribuuali et sic sententiam dedis¬
se. Sicut iohannes ostendit. oooooooocoo¬
bscuris uera inuolu̾e non est bonum.
Nam tres euuangelistas rĩm dixisse:
ipsa concordia obtestatur. Marcum
autem sensum nescio quem occultum uoluis¬
se ꝑdereres ip̃a declarat nec .ii. falli posset qui
auctorum exempla secutus ea q̃ scripsit mag¬

Expanded text:
et sabbatum et noctem quae lucescit in diem domiet sabbatum et noctem quae lucescit in diem dominicum cum ipso die dominico, et complevisti mysterium verborum Domini. Novissima enim nocte cum adhuc tenebrae essent, et dies inciperet oriri, inter lucem et temerus a Salvatore praedictus integer inveniri. LXV.Tres evangelistae sexta hora crucifixum dicunt Salvatorem, Marcus vero evangelista tertia hora dicit crucifixum. Sed quidam strenui industria sua tertia hora sententiam datam dicunt, ac per hoc tertia hora crucifixum. Data enim quis sententia jam mortuus habetur. Sed constat post quintam horam in sextam Pilatum sedisse pro tribunali, et sic sententiam dedisse, sicut Joannes ostendit. Obscuris vera involvere non est bonum. Nam tres Evangelistas verum dixisse ipsa concordia obtestatur. Marcum autem sensum nescio quem occultum voluisse prodere, res ipsa declarat. Nec enim fauctorum exempla secutus ea quae scripsit mag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ꝓducto gladio abscid̾at petrus apłs: reddid̾
ut se ostend̾et ñõ infmitate humiliatum. Sed
ꝓuidentia quadam uoluntati illorum cessisse
ad tempus ut per hoc regnum inferni destrue¬
ret. Inpuidꝰ .n. dyabolꝰ. sensib se iudeoꝵ ĩmer¬
sit ut eos ao necen saluatoris incenderes qua¬
si sͥ ꝓoeẽt. si hic qui uuam iu̾tatis ostenderet:
colseretur de uita nesciens futurũ adu̾sum
secum .n. peccati causa de captinitate homis
tͥumpharet. Inuentus ip̃e reus per id quod
xpm̃ inuocentem occidit ut eum qui potm̃
nesciebat mĩ peccatores teneret et ita fcm̃ est.
ut etiam cllos quos uire in inferis tenebat: a¬
mittes. Igitur horum p̾scius saluator. noctem q̃
romphensus ẽ simul compurauit. Omĩs enun
detent᷑ qui sc iudicis manus nõ credit euadere: an¬
tec feriatur iam se mortuum dicit. adde huic
coiem quo passus est. et seqñtem noctem adde

Expanded text:
quam producto gladio absciderat Petrus apostolus, reddidit; quam producto gladio absciderat Petrus apostolus, reddidit; ut se ostenderet non infirmitate humiliatum, sed providentia quadam voluntati illorum cessisse ad tempus, ut per hoc regnum inferni destrueret. Improvidus enim diabolus sensibus se Judaeorum immersit, ut eos ad necem Salvatoris incenderet, quasi sibi prodesset, si hic qui viam veritatis ostenderet, tolleretur de vita: nesciens futurum adversum se. Cum enim peccati causa de captivitate hominis triumpharet, inventus ipse reus per id quod Christum innocentem occidit, ut eum qui peccatum nesciebat, inter peccatores teneret; ita factum est, ut etiam illos quos jure in inferis tenebat, amitteret. Igitur horum praescius Salvator, noctem qua comprehensus est, simul computavit. Omnis enim detentus, qui se judicis manus non credit evadere, antequam feriatur, jam se mortuum dicit. Adde huic diem quo passus est, sequentem noctem. Adde
Abbreviated transcription (Latin):
eritis et in ciuitate samaritanoꝵ ne introie¬
ritis. Sed ite pocuis ad oues que perierant do¬
mus ifrł hoc est ut nõ prius p̾dicaretur samari¬
tanis et gentib: qũa uideis quorum fuerat
fidem xpi tunc et samaritane se obtulit sal¬
uator et post crucemꝰ et centurioni. cornelio
a cananea autem requisitus: suscepit eam.
qr non erat ad huc tempꝰ ut offe̾tur illi salus.
xxcuii Quomodo probatur quod dixit saluator
quia post tres dies et post tres noctes a mortus
resurgeret cum utiq cena pura passus illuces¬
sente die domiuico cum adhuc tenebre essent
resurrexit. Unde numerus dierum et uoctum
non conuenisse uidetur.
Resius saluator õnñ que in sefuturae¬
rant h ꝓtestatus est. Certus ad hoc se¬
auideis comp̾hendi ut occideretur se
quoq impietati illorum non repugnaturum
cum possit utiq eos illudere. Quipe cum pp̃ẽa
iam detentus aurem serui pͥncipis sac̃ dotum

Expanded text:
eritis et in ciuitatem Samaritanorum ne introieeritis et in ciuitatem Samaritanorum ne introieritis, . sed ite potius ad oues, quae perierunt domus Israhel; hoc est, ut non prius praedicaretur Samaritanis et gentibus quam Iudaeis, quorum fuerat fidem Christi, tunc et Samaritanae se obtulit saluator et post crucem cea Chananaea autem requisitus suscepit eam; quia non erat adhuc tempus, ut offerretur illis salus. XVIII. --Quomodo probatur quod dixit Salvator, quia post tres dies et post tres noctes a mortuis resurgeret; cum utique coena pura passus, illucescente die dominico, cum adhuc tenebrae essent, resurrexit? Unde numerus dierum et noctium non convenisse videtur. Praescius Salvator omnium quae in se futura erant, haec protestatus est, etc. XIX. a Judaeis comprehendi ut occideretur, se quoque impietati illorum non repugnaturum, cum posset utique eos illudere: quippe cum propterea jam detentus, aurem servi principis sacerdotum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis patium ꝓficiebat Si mulier que
iudeorum. dm̃ confessa non fuãt acciperet bñfici¬
um ꝓmissum genti confitenti dm̃. Id̾o int̾ iuici¬
um negatum est illi. at ubi autẽ ceruice flexa:
saluatoris u̾b fidem non negauit. S confessa
est uideos credentes ẽẽ filios. gentes aut̃ oanes
uł seruos per quod umxit se fidei dm̃te quia
serui dum̃ iudicant et dñs nõ est sine seruis uni¬
tas fc̃a est sb̾iectiet sbicientis. hinc est uñ ni̾it
consequi ꝙ p̾cata est. Centurio autẽ qui bene¬
ficium a saluatore ĩ cunctant̃ actepit olim se
dei reb infec̾at. Demq indicunt maiores uide¬
orum ad dm̃. Dignus est ut p̃stes illi. Diulig̾
.n. gentem nr̃am et synagogam ip̃e edificaũ
nobis. lepsum uo auenigenam dix̃. dñs non fi¬
de sednatione. Erat .ii. samaritanꝰ quos cõ¬
stat ex origine ẽẽ babilonioꝵ et hͥ tñ non sine
confessione consetutus est bñficium qr dcm̃
erat discipulis a dño in uiam gentium ne abi¬

Expanded text:
missionis patrum proficiebat, si mulier, quae Iudaeorum deum confessa: non fuerat,- acciperet beneficium promissum genti confitenti deum. ideo inter initium negatum est illi. adubl-autem ceruice flexa saluatoris uerbis fidem non negauit, sed confessa est Iudaeos credentes esse filios, gentes autem canes uel seruos, per quod iunxit se fidei dominicae, quia serui dominum indicant et dominus non est sine seruis, unitas facta est subiecti et subicientis. hinc est unde meruit consequi quod precata est. centurio autem, qui beneficium a saluatore incunctanter accepit, olim se dei rebus infecerat. denique dicunt maiores Iudaeorum ad dominum: dignus est ut praestes illi; diligit enim gentem nostram et synagogam ipse aedificauit nobis. leprosum uero alienigenam dixit dominus, non fide, sed natione. erat enim Samaritanus, quos constat ex origine esse Babyloniorum. et hic tamen non sine confessione consecutus est beneficium, quia dictum erat discipulis a domino: in uiam gentium ne abi
Abbreviated transcription (Latin):
ħ intellcũs est. quia non utiq oculis usus est.
Sod mente intellcũs et hoc fuit uidisse intelle¬
xissem eo quod apparuit: ĩ inẽẽ dm̃. Cum aũ
dicit saluator qui me uidit uidit et patrem
Non utiq ad oculorum iusum hoc retulit. Sed
ad mentis et ut nicẜ int̾ patrem et filium di¬
u̾sum ẽẽ putaretur. Neuter ergo eorum iusus
ẽ uixta sb̾am. Circum apparentia autem solꝰ
filius uisus est mente nõ carualib ocuł. qr in
iusibił est sicut p̃r .xxxiii. Quid est ut salua¬
ndor mulieri auenigene .i. cananee ĩt̾ inicia nii¬
fcm̃ saluato turioni auenigene & le

Expanded text:
hic intellectus est, quia non utique oculis uisus est, hic intellectus est, quia non utique oculis uisus est, sed mente intellectus, et hoc fuit uidisse intellexisse, in eo quod apparuit ibi inesse deum. cum autem dicit saluator: qui me uidet, uidet et patrem, non utique ad oculorum uisum hoc retulit, sed ad mentis, et ut nihil inter patrem et filium diuersum esse putaretur. neuter ergo eorum uisus est iuxta substantiam; circumapparentia autem solus filius uisus est mente, non carnalibus oculis, quia inuisibilis est sicut pater. XXXIII. QVID EST UT SALUATOR, MULIERI AUENIGENAE, ID EST CHANANAEAE, INTER INITCUM ET CENTURIONI ALIENIGENAE ET L
Abbreviated transcription (Latin):
missiones patrum. xixii. Euuangelium testa¬
tur quia nemo uidit deum. Contra. Iacob.
et moyses et ysa. ad sunt dm̃ se iuidisse seꝰ dit̾
quis parrem nemo uidit quid aͤuem: si filius
isus est: uisus et pater est. quippecum pater
et filius uteres: umus sit deus et in sb̾stantia
et in ỹmagnne. quia duorum una ymago ẽ
cum filius dicat uideri patrem cum ip̃e in¬
decur quia nets alter deus. Si ergo alter ñ
e ipse idem quia unus est uisiss est deus.
uantum ad euuͣgelistã pertinet de
patre d̾o hoc dixit quia nemo iudit
dm̃ insi filius unigenitus qui est ĩ
sinu patris ip̃e enarrauit. Credamus t̾a filio:
ip̃e enarrauit .n. quia nemo insi ip̃e uidit de¬
um. hoc autem iõ dixit ut doceret se semper a¬
ꝑuisse prĩarchis et ꝓpħis. Non ergo hoc ad
unum dm̃ pertinet. Sed ad personam prĩs
de quo non potest dici alter: quam deus p̃r
filius autem sic sensum dicit ut inuisibilis
sit cum in eo ip̃o cum uderi putatur. uisus .n.

Expanded text:
I = LVIII. XXXII. EUANGELIUM TESTATUR QVIA NEMO UIDIT DEUM\': CONTRA IACOB ET MOVSES ET ESAIAS ASSERUNT DEUM SE UIDISSE. SED DICIT QVIS: «PATREM NEMO UIDIT. QVID AD REM? SI FILIUS UISUS EST. Uet Filius uterque sit unus Deus, et in substantia, et in imagine, quia duorum una imago est, CUM FILIUS DICAT UIDERI PATREM, CUM IPSE UIDETUR, QVIA NEQVE ALTER DEUS.? SI £ RGO ALTER.NON EST, IPSE . IDEM, QVIA UNUS EST, UISUS EST DEUS. Quantum ad euangelistam pertinet, de patre deo hoc dixit, quia nemo uidit d.e.uw, nisi. filius unigenitus, qui est in sinu patris, ipse enarrauit. credamus filio; ipse enarrauit enim quia nemo, nisi ipse, uidit deum. hoc autem ideo dixit, ut doceret se semper. apparuisse patriarchis et prophetis. non ergo hoc ad unum deum pertinet, sed ad personam patris, de quo non potest aliter dici quam deus pater. filius autem sic se uisum dicit, ut inuisibilis sit tamen, in eo ipso, cum uideri putatur. uisus enim
Abbreviated transcription (Latin):
obscurissimam ⁊ ĩplicatissimam ẽẽ ñ nescio. nec
audeo ꝑfiteri om̃s sius eus uł ĩ hoc oꝑe uł ĩ alio
me adhuc explicasse. uł ĩa posse si urgear explica¬
re.¶ Mlud aũ unde me itid̾ in alia seda ꝯsulẽdũ
existimasti seorsum eciã ego euodare curarẽ sun̾
aliuid qua tibi usu ẽ uideres᷑. Cii u̾o eadcͦ sit et m̾̃a¬
sim̃a nõ huic opus ẽ diutius disputare. ¶ Cathecu¬
minis gͦ in huiꝰ uite ultimo constitutis. Si morbo seu
caũ aliquo. si opp̃ssi sint. ut qmͣuis ad huc uiuant
prosit eis quod eoꝵ in fide rͥana iam nota uolũtas
ẽ. ut eo mõ baptitentur quõ baptitantur ĩ fantes
quoꝵ uoluntas nuilla adhuc patuir. ¶ Nontñ pp̃ea¬
dampnare debemus eos qui cũ timidius agũt ꝙ
uob̾ udetut agi oport̾e ue de pecuma ꝯ ẜuo credi¬
cta imꝑbius qmͣ cautuis uidicare uoluisse iudicem᷑

Expanded text:
obscurissimam et implicatissimam esse non nescio. Nec audeo profiteri omnes sinus ejus, vel in hoc opere, vel in alio me adhuc explicasse, vel jam posse, si urgear, explicare. Illud autem unde me itidem in alia scheda consulendum existimasti, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud quam tibi visum eia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant,prosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum uoluntas damnare debemus eos qui timidius agunt, quam nobis videtur agi oportere, ne de pecunia conservo credita improbius quam cautius judicare voluisse jud
Abbreviated transcription (Latin):
alicꝰ. aligũ ho expedit. Nam illis qͦ le n̾o cõti¬
nent utiep expedit uulnere. et quod licet expedit.
q̃ aũ noluerunt ꝯtinentiã nõ licet. nec expedit.i
porrro disced̾e ab infideli ꝯuige licet sed ño ex¬
pedit man̾e aũ cũ illo si coħ̾itare consentit. et
licet et expedit. quasi nõ liceret expedire ñ pꝰs.
¶Põt ergo anquid licere. et nõ expedire. expe¬
dire aũ ꝙ nõ licet ñ põt. Ac per hoc ñ om̃ia lici¬
ta expediunt. omĩa aũ illictta ñ expediũt. sic̃.n.
licet ñ expedit. nec tñ om̃e ꝙ ñ expedit ⁊̃ ño licet.
furo quippe licita q̃ nõ expediunt sicut apło teste
atq id quod licitũ ẽ. nec tñ expedit quid int̾ sit ali¬
qua unnũsali regła diffinire difficile ẽ. Citius .n.¬
quisq dix̾it om̃e qd̾ fi̾ ñ expedit pccm̃ ẽ. om̃e aũ
pocm̃ illicitũ ẽ. Om̃e gͦ qd̾ ñ expedit illicitũ ẽ et
u̾ erũt illa q̃ liccta cẽ. s ño expedite apss dicit. si

Expanded text:
ando illud expedit. Nam illis quae se non continent, utique expedit nubere; et quod licet, expedit: quae autem voverint continentiam, nec licet, nec expedit. Porro discedere ab infideli conjuge licet, sed non expedit: manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit; quia si non liceret, expedire non posset. Potest ergo aliquid licere et non expedire: expedire autem quod non licet non potest. Ac per hoc non omnia licita expediunt; omnia autem illicita non expediunt. Sicut enim licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non eatque quod licitum est, nec tamen expedit, quid intersit, aliqua universali regula diffinire difficile est. » --Et inquisque dixerit: Omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum illicitum est: omne ergo quod non expedit, illicitum est. Et ubi erunt illa quae licita esse, sed non expedire, Apostolus dixit, si
Abbreviated transcription (Latin):
quod tam fidenter ip̃e ait. an uultis exꝑimentũ eius¬
to diligentnis ĩmod̾abor. sttende ut rem ipãm
in conspettu considandam plamore ẜmone po¬
nanuus. Ecce ꝯniges duo uinus infidelitatis ita
fu̾nit qñ ꝯuuicti sunt. milla de hiis q̃o ẽ q̃ ꝑma¬

Expanded text:
quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum to diligentius immorabor? 26. Attende, ut rem ipsam tanquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. Ecce conjuges duo, unius infidelitatis; ita fu
Abbreviated transcription (Latin):
et aisti. hoc est gͦ dñi p̾ceptũ tam in ueni qmͣ in
nouo testam̃to ut nõ uisi unius religionis et fid̾i
ꝯiugia sͥ maneant copulata. Si hoo gͦ ẽ dm̃ pre¬
ceptum tam ĩ uet̾i testaiito qm ĩ nouo et hoc
uibet dũs. hoc docet apłs ut nõ nisi umꝰ religi¬
onis es fidei maneant copłata ꝯuigia q̃ cõtra
hoc dñi iuissum contra doctriã sua cont᷑ p cept᷑
nõ solum monet. sed eciam iubet ut si unus aut
una e comugib credidisses alteram uł alteram
nõ credentem secum tñ ħttare consentientem
ñ dimitt̾et. Hũs ub̾ tuis aliud hoc alid erit ĩllb̃
satis euident̾ ostendis. Illud .n. de hiis ꝯuigii sa¬
gitur q̃ sibi pͥmitus copsantur. ne nubat fenii
at uͥ agitur. ñ de ꝯũgendis. ꝯ de ꝯuĩctis. ambo
quippe uniꝰ eiusd̾q infidelitatis fu̾t qũ ꝯrũsti¬
sunt. Sed ewangeliũ cũ uenisses alter sine alt̾a
uł altera sine alt̾o credidit. Si ergo aliud ẽ hoc
quod sine scrupulo illuis dubitationis apparec.

Expanded text:
i praeceptum tam in ueteri quam in nouo testamento, ut nonnisi unius religionis et fidei coniugia sibi maneant copulata\'. si hoc ergo est domini praeceptum tam in ueteri testamento quam in nouo et hoc iubet dominus, hoc docet apostolus, ut nonnisi unius religionis et fidei maneant copulata coniugia, quare contra hoc domini iussum, contra doctrinam suam, contra praeceptum non solum monet, sed etiam iubet, ut si unus aut una e coniugibus credidisset, alterum non credentem, secum tamen habitare consentientem non dimitteret\'. his uerbis tuis aliud hoc, aliud esse illud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat feminaat, ubi agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? ambo quippe unius eiusdemque infidelitatis fueruntsunt; sed euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nõ solum si incredibile ẽ se ĩ fine uite huiꝰ
baptirari cathecuminũ uelle. u̾m ⁊̃ a uoluntas
euis int̾ta ẽ multo sacuis ẽ nolenti dare qmͣ uolẽ¬
cti negare. uͥ uelit an nolit. sic ñ app ut tñ credi¬
bilius sit enm si posset uelle se pocus fuisse dcũr̃
ca sacram̃ta ꝑcipere sine quib iam credidit ñ se
oport̾e de corpore exire. ¶ Si aũ dñs ubi ai. ¶Ao¬
lite dare scm̃ camib. hoc quod isti cauẽdũ putãt
uellet intelligi ñ ip̃e suo traditori dedisser qd̾ ĩ
suam ille ꝑnitiem sine culpa dautis cũ dignis
ĩ dignus accep̃. Uñ cũ hoc dic̾et dñs credd̾ ẽ sig̾ca¬
re uoluisse qd̃ luc̃e ĩ telligencie sp̃itał ĩmuuldicia
corda ñõ portant et si portanda doctor iugesserit
Q̾ nõ recte accipuĩt. qr ñ capiũt uł rephensionis
lao dicit se dedisse ñ escam. nec dũ .n. pot̾atis ĩqͥt

Expanded text:
 in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
licet. Unde ad nich̾ hoꝵ p̾cepto dm̃ quisq com¬
eñ pellitur. sed eciã utr̃q oxpedit. aliud minus a¬
liud amplius. uñ ad aliud qd̾ ampluis exped̾
consilio apłi. quicũq põt caꝑe ꝓuocatut. Hic
aũ ubi de diuttendo uł uo diuittendo infi¬
deli ꝯuigio quare utrumq quidem pariter
liatum est ꝑ nisticiam que coram onõ est. et
infirmitates hominũ. ¶ Et ideoid quod ño ex¬
locum. quia neq id quod moner apłs. phibet

Expanded text:
licet — unde ad nihil horum praecepto domini quisque colicet — unde ad nihil horum praecepto domini quisque conpellitur — sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius, unde ad id, quod amplius expedit, consilio apostoli quicumque potest capere prouocatur. hoc autem ubi de dimittendo uel non dimittendo infideli coniugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per iustitiam, quae coram domino est, et infirmitates hominum, et ideo id quod non exlocum, quia neque id, quod monet apostolus, prohibet
Abbreviated transcription (Latin):
do uxorẽ meã sine nlla c̾a form cationis. s ꝯti¬
nens ꝑmanebo. ĩo ne dicemꝰ eũ ĩpie fecisse ꝙ
fecit. quis hoc dic̾e audebit qui uolũtatẽ dñi
ħ dicentis intelligit. qm̃ nec ꝯtinentie causa
dimitti ꝯuigem uoluit qui solam eã formca¬
tio. Hũs aũ qui sunt ĩ ꝯuigio p̾cipio. ñ ego sed
dñs. Uxorem a uiro ñ disced̾e. si discessit ma¬
n̾e ĩnuptam et eum uelud intͥngemꝰ et tanqͣm
p̾sentem quodam m̃o consulam᷑. Cut dixisti apłe
ꝙꝑ si discessi̾t man̾e ĩnuptam l nõ disced̾e anñ
licet. Si nõ licet. cur p̃cipis discedenti ut maneat
m̃nupta. si aũ licet ꝑfecto ẽ aliqua cauca qualice¬
at. Hec aũ in quisit᷑a ñ ĩuenitur nisi qũa colã cal¬
cte ĩupta si discesseri ꝑmaneat. ¶ Quis ẽ qͥ di¬
cato. si distessit mulier a uito nͦo fornicite difteders¬

Expanded text:
 uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornica qui sunt in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam, et eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saltur innupta, si discesserit, permanere? quis est, cat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, i
Abbreviated transcription (Latin):
Tñ si desꝑati iacuerint nec ꝓ se respond̾e potuerint
baptitandos puto. ut eoiam hoc percatum cũ cet̾is
lauacro regñationis abluatur. ¶ Quis .n. nouit
utouꝰ fortassis adult̾ine carmiłꝰ illecebra ułep adba¬
pm̃ statuerant detini. ¶ Si aũ ab illa desꝑat̾one
recreati potu̾tit iuuere an facient qd̃ satuerint.
an edocti obtẽꝑabunti an de ꝯtẽptorib fiet qd fi
eciã de baptiratis talib debet Q aũ baptiratis ea¬
dem reconciliationis ẽ causa. si forte penitentem
finiende uite ꝑiculum p̾occupau̾it. nec ip̃os .n. ex
hac uita sine arra sue ꝑacis exire uelle debet mr̃

Expanded text:
n, si desperati iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis abluatur. quis enim nouit, utrum fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiuere, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte paenitentem finiendae uitae periculum praeoccupauerit. nec ipsos enim ex hac uita sine arra suae pacis exire uelle debet m
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ xp̃o non ẽẽ ẜuanda. ¶ Quis .n. xpĩanus aude¬
at dice̾. ne homines offendam aut ut hom̾ie
dimiserit xpĩanus itatemptetur ut aliquate¬
mina que mĩdum crediois cupiens in eius
fallacit̾. sed si ei nupserit hoc om̃io facturã. Hinc ita¬
q iam ꝯnubiũ recusanti pot̾it surg̾e ille temptator
forncatbnis et aliam dux̾it mechatur. Tuaũt qͥ
dimisisti p̾t̾ cam̃ forncat̾onis uxorem si aliã du¬
xeris nõ mechab̾is. hinic talia sugg̾enti erudito cor¬
de respondean Mechari quid̃ gramꝰ illum qui p̾t̾¬
cam formcatõnis uxore dimissa oͥ aliam copula¬
u. nõ ĩo ñ mechari qr mechantẽ relinquit sicut
tur. Dux̾it nõ ĩo ñ mechatur qui eam ducit. qmͣ
sig̾catum est. expoĩtũ ẽẽ apud alios qui totũ gn̾a¬
łr exp̃sserũt sicut legitur ap̃ marc̃. Quicũq uxo¬

Expanded text:
 est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptator: fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum ore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut tur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dsignificatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumqu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt s ũ omĩia expediũt. omĩa mͥ licitast. s ego sb̾
uulnus redigar potestatem. Eida uent. et uent̾
escis. deusaũ et hunc et has euacuabit. It alibi
atq ut ostend̾et unde loq̃retur. Om̃e inqͥt qd̃
ĩ macello uenit manducante nicħ. nich int̾ro

Expanded text:
diunt; omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ aũ millo dñi ꝯstringẽte p̾cepto ut potesta¬
monens et consulens ut uł meliora capiant. uł
ea q̃ ũo expediũt caueantur. Ibi audiat᷑ dicens.
facit. et qui dat nuptũ bñfacit. Ibi beatior sit in¬
ulier sic ꝑmauẽdo q̃ mortuo uiro suo ĩ potestate
tet. nec in lenib pocĩs constituat uing̾e cũ infi¬
delib unculum matrimonii. at id cẽ dicat ꝓ¬

Expanded text:
 nullo domini constringente praecepto in potesta nullo domini constringente praecepto in potestamonens et consulens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens:uptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate tet, nec in levibus peccatis constituat, jungere cum infidelibus vinculum matrimonii, atque id esse dicat p
Abbreviated transcription (Latin):
alligatus uxori continentiam d̾o uouerit nullo
mõ debet ista ꝯpensatione peceare ut ĩo credat
axorem sͥ ẽẽ ducendam. qr ꝑmisit q̃ nuptiaseiꝰ
appetit futuram sor ẽẽ xpĩanam. ¶ Quod enĩ
cuiq anteqm̃ uonisset licebat cũ id se mĩ qmͣ¬
cĩ fcũrum nou̾it ñõ licebit. Si tũ id uou̾it quod
uouendũ fuit. sicuti est ꝓpe tua uͥginitas uł ꝯ¬
tinẽtia pꝰ exꝑta cõnubia. solutis a iuĩcło ꝯuigali
uł ex consenso uouentib et carnalia debitas
iuicem relaxantib fidelib castisq ꝯuigib¬
¶ Quod ait̾i sine ait̾a. uł alteram sine alt̾o
uou̾e fao no cͦ. ¶ hec gͦ et li qua alia luo ci res¬
tissime uouentur cũ hoĩes uouerint milla condi¬
tione rũpenda sunt q̃ sine ulla ꝯditione uouer̃t
qr et hoc dñn p̾cepisse ĩ tellig̾edũ ẽ uͥ legitur.
lunti qd̃ ĩ eis añqmͣ uouissent utiq licebat ⁊
hñtes inquit dãpnationẽ qũi pͥmam fidem
itritam fecerũt. Nicħ ergo expedio quod licitũ ẽ¬

Expanded text:
alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: lunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum e
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem filio tuo a filiab alienigenaꝵ ne tradu¬
cat eum post deos suos et ꝑeat anima eius. ¶ab¬
qmͣdu uir eius uiuit. quod si mortuus fuerit
nir eius lib̾ata est cui uult nubat tm̃ ĩ dũo. Qd̾ĩ¬

Expanded text:
uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traduuxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos, et pereat anima ejus . Ad uir eius uiuit: quod si dormierit uir eius, liberata est: cui uult, nubat, tantum i
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dimit̾ent. Quod utiq ĩo monendũ nõ iu¬
bendimi fuit qr ño tanto pond̾e ꝓhibendi suto ho¬
mines facere licita qmͣnis ño expediant. qnͣto
pondere ꝓhibentur illiccta. Si autem alicubi apͥ
eciam iłla que mubenda sunt mon̾e dignatꝰ ẽ.
hoo fecio parcendo infirmitati. ũ p̾uidicando
iussioni. Uunde si dixiout nõ confũdam uos
ħ scribo. s ut filios meos carissimos moneo. qͥd ħt¬
ita q ista similia qui eciã illa q̃ iubet dñs. nõ ẽ
indignum. neq contrariũ si eadem mouet apꝰ.
Mouemus .n. quos caros h̾emus ut faciant dm̃
p̃cepta uel uissa. Cũ uero art. ego dico ño dñs.
satił ostendit dimi uͦo ꝓbibere quod ip̃e ꝓhibe
bat. Rohibuisset aũ dñs si eẽt illicitum. Ergos
etat per iusticiam. sed ⁊̃ licitũ ñ erat faciendũ
pp̃ lib̾am beniuolentiam. Tu aũ cui placet na
nõ licere quod nõ uerat dñs. cum expon̾e noluis
ne ꝯuigia s̾met du̾se regionis copularentur ⁊

Expanded text:
n dimitterent. Quod utique ideo monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamvis non expediant, quanto pondere prohibentur illicita. Si autem alicubi Apostolus etiam illa quae jubenda sunt, monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praejudicando jussioni. Unde si dixit, Non ut confundam vos haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo ; itaque ista similia, quia etiam illa quae jubet Dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet Apostolus. Monemus enim quos charos habemus, ut faciant Domini praecepta, vel jussa. Cum vero ait, Ego dico, non Dominus; satis ostendit Dominum non prohibere quod ibat. Prohibuisset autem Dominus, si esset illicitum. Ergo serat per justitiam, sed licitum non erat faciendum propter liberam benevolentiam. Tu autem cui placet ita non licet quod vetat Dominus, cum exponere voluissne conjugia sibimet diversae religionis copularentur: »
Abbreviated transcription (Latin):
alia de infideli conuige dimitendo. uł ñ di¬
mictendo aliquid simile est ĩ u̾b apłi. ad dis
simile. Simile quid̾ illud qd̾ ibi dicit. p̾ceptũ
dm̃ nõ hẽs. consiliũ aũ do. et hic dicit. ego di¬
co nõ dñs. Quale est .n. p̃ceptum dnĩ nõ hẽo
tale est nõ dicit dñs. et quale est consilium
do tale est et ego dico. illud aũ dissimile ẽ
tit bñfacit. et qui ñ dimittit melius fa¬
cit. Sie dici oportet ñ dimittar qr et si liz
nõ expedit. Si ergo possumus dicere me¬
luis ẽẽ infidelem conuigem nõ dimitt̾e qmͣu
liceat et dimitt̾e. ꝙ̃ admodũ recte dm̃s meliꝰ
cẽ quod et licet et expedit. qm̃ id quod licet.
nec expedit. Hiis decausis fcm̃ est ut exponens
dm̃ ẜmonem qũẽ ꝓlixũ in monte hũit ubi uen¬

Expanded text:
a de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale est non dicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, tit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uen
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nũd̾ .i. ranta gr̾a saluatoris illuxͥat et per¬
missis tp̃alib uet̾is cestam̃ti ad huc inbhiabat a¬
lins populi multitudo et pp̃ea cũ bona terrena
qĩ pro magno expectabant a dño. uid̾ent ⁊̃ hiis
him̃dare qui multos fłos deos colebant blan¬
diciis uxoꝵ pͥus eos reuerebantur offend̾e. de¬
inde inducebantur et cołe. Uñ uissa̾t dñs per
scm̃ moysen. ne quis uxorem alienigenã duc̾en
Mito gͥ quas dux̾ant dño phibente. iubente do¬
mino dimiserunt. ¶Cũ uero cepisset ewͣgeli

Expanded text:
Nondum enim tanta gratia Salvatoris illuxerat, et proNondum enim tanta gratia Salvatoris illuxerat, et promissis temporalibus Veteris Testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset g
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere nfidelem ꝯuigem ñ lic̾et. hoc fł dñs
ꝓhiberet. ueq id apłs ꝓhibens diceret ego dico ñ
dñs. Nam si pp̃ fornicationem carnis ꝑmittutur
homo a ꝯiuge m̾tis fornicatio detestanda est idc̃
abste. s qr ita licitum ẽ ut ũ expediat. ne pp̃ coñ¬
ingũ separationes offensi homĩes ip̃am doctrinã
salutis qua illictta ꝓbibentur exhorreant. ac si pe¬
iores atts ꝑnuri in ead̾ infidelitate remaneant ĩ¬
t̾redit apłs et monẽdo fĩ uetat quod ita licitũ ẽ
ut nõ expediati Sic .n. recede̾ ab infidelib uxori¬
b uł maritis. fideles uiri uł femine nõ phiben¬
tur a dño ut n iubeautur NIam si dimittere
tales ꝯinges debentur nullus locus eẽt consilio
israbelite uxores alienigenas quicũq tũc hr̃e po¬
t̾unt. per quas fiebat ut et ip̃i ad alienos seduce¬
rẽtur d̾os ut ñ ille ꝑm̾itos uero acquirẽtur d̾o

Expanded text:
dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet neque id apostolus prohibens diceret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separabs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio Israelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt , per quas fiebat ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos vero acquirerentur Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
expedit. nõ sit utiq faciendũ. Quod si absurdũ
uidetur ut aliquid uidetur fiat qd̾ ño expedit
et dicatur ũ pectasse cũ fec̾t. intelligendũ ẽ hoc
ex consuetudine ẜmonis ab surdũ. Quod ita la
peccare aũ ꝓprie ñ ẽ nͥ enis qui utitur rõnał uo
tͣnffe̾ndo uł ab utẽdomutuam᷑. Ut gͥ si possimꝰ
euitamur nt̾ id quod licet et nõ expedit. et id
qdͥ nõ licer. atq ĩd uec expedit alio certo fine
distinguere. ea mͥ uidentur lic̾e et nõ expedire
q̃ ꝑ iustĩam quid̾ q̃ coram d̾o ẽ ꝑnuittũtur sed
p̃p offentionẽ hom̃ ne ob hoc ĩpediantur a salute¬
intanda ff. Ea u̾o ñ lic̾e̾ et ĩo nec expedire q̃ sit
ip̃a insticia nerantur ut facienda ũo sint. eciam¬
si ab eis quib in noticiam fu̾int ꝑlata laudent᷑.
Quod si ita est ĩd ño iisi illicua phibentur a dño uͥ
ea q̃ dc̃a sunt. et nõ expediunt nd legis iñcło s li¬
b̃a dilectonis bñficientia caueantu Quo c̾ca si

Expanded text:
expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita latpeccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id, quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, vitanda sunt; ea vero non licere, et ideo nec expedire, quae sic ipsa justitia vetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. Quod si ita est, ideo non nisi illicita prohibentur a Domino; ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si
Abbreviated transcription (Latin):
illo. nõ dimittat illam. et si qua mulier ht̃ urrũ
infidelem. et hic consentit ħitare cũ illa. ñ dimit¬
tat uirũ. et sic audiatur ut qmͣius illicitũ sit fie¬
ri qr hoc ñ dicit dñs ñ tñ fiat qr ñ expedro. Nõ .n.
omĩa expedire q̃ licita sũt aꝑtissime dicit apłs¬
ins genus sue carnis. siue sp̃c. uͥ et infidelitas in¬
telligitut. et dimisso uiro ño l alt̾i nubere. et di¬
ceptione facta dicit. si uxor dimiserit uirum suũ

Expanded text:
illo, non dimittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedireis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et diceptione facta dicit: si uxor dimise
Abbreviated transcription (Latin):
x̾unt alt̾as. s quicũq dimisent. ¶ Omnẽ prorsꝰ
qͥ dimisi̾t uxorẽ suã et aliam dux̾it mechari illũ
sine ulla exceptione dixerunt. Et si hoo ille xͥanꝰ
respond̾it tẽptatori intelligens licuisse quid̃ sͥ
dimitt̾e adult̾am. Sed aliam duc̾e nõ lic̾e quod
si dicat ille temptator. o ꝯmittere om̃e pcom̃
ut acquiras aĩam xp̃o in morte infidelitatis
nͥ se nõ posse si hoc fec̾it euadere uidiciũ. cid̃ cõ¬
memorauit apłs uͥ ait. et sicut dñt nos quidam
dr̃e faciamus mala ut uemant bona. quorũ iu¬

Expanded text:
uicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmitꝰ ac maxime. ne ꝯmutantur illicita. u̾aũ
auquid italicitũ est ut aliud fac̾e nõ fit illicitum
imꝑio. nõ fac̾e̾ licet. et iõ nec expedit dñs itaq pͥ¬
cipit mulierem a uiro nõ discedere qd̾ si discessĩt
ca utiq cã qua disdedere licitũ ẽ man̾e ĩnuptam

Expanded text:
primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere non sit inlicitum,imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere lici
Abbreviated transcription (Latin):
pͦceptũ testamꝰetiuens conorii quo ꝓhibetur f̾des
cum infideli copulare conugium. Iam sunt ꝯui¬
infideles. ad huc tales sunt quales fu̾nt anteqm̃
iũg̾entur qualesq ꝯuincti sunt. uenit ewange¬
lii p̃dicator. credidit eoꝵ imus aut una. s ita ur fi¬
des cum infideli ħitare consentiat. Iubet fideli do̾
ne infidelem dimittat. an nõ iubet. Si dixetis uib
hicin. nullo ño est ista causa. de iam iunctis loqui¬
mur nõ de uingendis. Si gͦ cu cam ñ inuenisti cur
ñ ueret dñs quod uetat apłs. cernis .n. iami ut exi¬
stimo ñ ẽẽ ipãm qmͣ ẽẽ putaueras. inde ne forte u¬
la sit q̃ mͥ uisa ẽ ⁊ tunc ꝓfenda et nũs defendenda
ut .s. illud intelligam᷑ dẽe dñm. quod ht̃ corã illo
nullo m̃o tͣnsgrediẽda inst̾ĩa. idẽ qd̾ ita uiben a
uetat ut aliud fat̾e om̃io nõ liceat. Qd̃ aũ uolẽ¬
tis potestati ita ꝑmittit ut nec cogatur nec ꝑuit¬
pociꝰ suadeanto qd iud̾int expedire. Teneat᷑ gͦ ħͥ

Expanded text:
ceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniinfideles; adhuc tales sunt, quales fuerunt, antequam iungerentur, qualesque coniuncti sunt. uenit euangelii praedicator, credidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. iubet fideli dominus, ne infidelem dimittat an non iubet? si dixeris \'iubhic enim nullo modo est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu causam non inuenisti, cur non uetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne forte illa sit, quae miut scilicet illud intelligamus dicere Dominum, quod habet coram illo nullo modo transgredienda justitia, id est, quod ita jubet aut vetat, ut aliud facere omnino non liceat: quod autem volentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetpotius suadeant quod uiderint expedire. Teneatur hic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑabilia sũt oꝑa trinitatis. dicit tñ. de iurg̾ib aũ¬
p̾ceptum ñõ hẽo. consiliũ aũ do. ¶ Non utꝰ cõsi¬
liũ in eo spũ de quo ait. Puto aũ et ego spm̃ dei

Expanded text:
parabilia sint opera trinitatis. dicit tamen: de uirginibus auparabilia sint opera trinitatis. dicit tamen: de uirginibus aunon habeo, consilium autem do, non ut hoc consilium in eo spiritu, de quo ait: puto autem, et ego spi
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. ¶Quod mͥ uisũ est eũ mouendo dixisse
qr .n. comuux fideł relinq̃ re ꝯuigem licite potu¬
possit esse occasio multoꝵ lucrandoꝵ ut fideles
ꝯiuges ĩ relinquẽdis infidelib ꝑmissa licentia
nõ utantur. Tibi aũ iuidetur. ¶ fideles quoq
dimitti a fidelib ñ lic̾e. qr hoc uetat apłs. cũ e¬
go dicam lic̾e. qr hoc ñ utat dñs. ñõ tñ expedi¬
inquit mulier. si mĩrũ saluũ facies aut unde
¶I Si ad lu crandos conuiges et filios in xp̃o ĩ
exẽ plis que iam p̾uenetant iudetur hortatur.
cur gͦ ñ expediat ĩ infideles ꝯuiges dimitti a fide
cienda ñ iubente lege s libera caritate. Ex ea st̃
nee ur̃s officiis graciora qͥ cũ lic̾et nob̾ eciã no
mi p̾edere ta̾ ca disecionis impͣdim̃. Uñ prior ip̃e
dñs cum se tributum nõ debere mõstrasset soluit m̃
ne scandalitaret eos quib ad et̾nam salutẽ gerẽs
hominẽ consulebat. Iam u̾o apłs ꝙ̃admod̾ ista¬

Expanded text:
quitur. Quod mihi visum est eum monendo dixisse. Quia enim conjux fidelis relinquere conjugem licite potutorum occasio lucrandorum, ut fideles conjuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. Tibi autem videtur, infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc vetat Apostolus, quum ego dicam licere, quia hoc non vetat Dominus; non tamen expediinquit mulier, si virum salvum facies? aut unde  sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelcienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apost
Abbreviated transcription (Latin):
cationem. aut ꝙ mag̾ in greco legitur. p̾t̃ cãm
fornicat̾onis et aliã duxerit mechatur. ũo de¬
bemus coutinuio putare illum ñ mechan qͥ ppot̾
cam̃ fornicationis dimiserit. et aliam duxent¬

Expanded text:
icationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam icationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimiserit et aliam duxe
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝙ fecit dñs in monte. uõ nulli codices et g̾ci
et latim ñ hñt. Credo ppẽa qr et ibi explicat᷑ꝰ hic stꝰ
putari potuit qd̃ suꝑuis dcm̃ est facit eam me¬
chan. ¶Quõ .n. dimissa sit mecha nͥ fiat quicã
dimisent ineohus. u̾ba uero q̃ ip̃e posiusti. unde
tͥ iisum est ñ mechari eũ. qui pp̃ cam̃ forncat̾ois
uxorem dimist̾t et aliam dux̾it obscure quidem
põita sunt. Uñ nõ miror in eis intelligẽdis labo¬
rare lectorẽ. s nõ sunt in eo ẜmone dm̃ qͥ tunc
a me tractabatur qñ illa ꝯscͥpsi q̃ cũ leg̾es te
mouerũt. ¶Aubi qͥppe id̾ matheꝰ ea dĩ dixis¬
se narrauit. ñ eũ illũ ꝓlixũ fac̾et ĩ mõte ẜmo¬
nem. s cũ int̾rogat᷑ eẽt a pħiseis utrũ lic̾et ex
quatũci cã dimitt̾e uxorem. Sed quod minus
intelligitur apud matħm. ap̃ alios ewange¬
listas intelligi põt. ¶ Qua p̃p̃cũ leg̾imꝰ in euoͦ.¬
ẜm matħm. Quicũ dimisi̾t uxorẽ nͥ ob form¬

Expanded text:
nus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus intellegitur apud Matthaeum, apud alios euangelistas intellegi potest. quapropter cum legerimus in euaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob forn
Abbreviated transcription (Latin):
gelistas qmuis diu̾sis uerb̾ et de una re logñ¬
ctes ab uno contensy eadem est nĩa dissentire¬
dicamꝰ restat ut mathm intelligamꝰ. a pie totuͦ
sig̃care noluisse. eandem tũ sñiam tenuisse nõ ut
dimittentes uxoren alt̾am ducens quidã meche¬
tur. id̾ qui p̾ter formcatom dimisi̾t. quidã u̾o ñ
mechetur. idẽ qui pp̃ formcat̾om diiniserit. sed
om̃is qui dinuttit uxorem suam et ducit altͥam
mechari mime dubitetur. Nam et illud qd̾ s
lucam sequitur. qui dimisã a uiro ducto mecha
aliena ẽ. Si .ni. iam sue nõ aliene miscetur u¬
xori licet ñ mechatur. mechatur aũ. aliena ẽ
ergo cui mutetur. ¶Porro si aliena ẽ. hoc ẽ eiꝰ
a quo dimissa est eciam si pp̃ fornicationis causã
dimissa ẽ. ñd̾ dimittẽtis uxor ẽẽ cessauit iam huiꝰ
ẽ cui alt̾i nupsit. Et si huiꝰ ẽ ñ mechꝰ iudicandus
ẽ. s maritꝰ. S qr nõ eũ maritũ dicit scͥptura s me¬
sa ducit uxorẽ. qr cũ alieno marito ꝯcumbit ad¬

Expanded text:
sis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententia dissentiredicamus, restat, ut Matthaeum intellegamus a parte totum significare uoluisse, eandem tamen tenuisse sent moechetur, id est qui praeter fornicationem dimiserit, quidam uero non moechetur, id est qui propter fornicationem dimiserit, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime dubitetur. Nam et illud, quod etiam secundum Lucam sequitur: qui dimissam a uiro ducit, moechataliena est? si enim iam suae, non alienae miscetur uxori, utique non moechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittt si hujus est, non moechus judicandus est, sed maritus. Sed quia non eum maritum dicit Scriptura, sed moesa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ram duxenit ut iͥ sit ille ĩ qͥ fornicantem dimi¬
serit ñ ne ẜ marchũ respõdebitut nob̾. quid qͥni¬
tis utr̃ ille sit mechus et ille ũ situr. Quicũq
dimiserit uxorem suã et alt̾am dux̾it adult̾¬
quid ambigis utr̃ ille qui pp̃ oam̃ formoat̾ois
uxorem dimiserit et aliã duxerit nõ mechet᷑
om̃is qui dimittit uxorem suã et ducit aliam

Expanded text:
ille qui fornicantem dimiserit, nonne secundum Marcum respondebitur nobis: quid quaeritis, utrum ille sit moechus et ille non sit? quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adultequid ambigitis, utrum ille, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, non moechetur? om