comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis. lac dicit se dedisse ñ
escam. Nec dũ enĩ poteratis inqͥt.
sednec adhuc quidem potestis:
si deniq ipse dñs electis apłis dix̃.
adhuc multa habeo uob̃ dicere.
sed ñ pocestis illa portare modo:
quantominꝰ possunt ferre quȩcũq
de incorporea luce dicunt᷑ ĩmun
nr̃ ad hoc potius claudat᷑ unde
sumpsit exordiũ. ego non solũ
alios cathecuminos. uerũ etiam
ipsos qui uiuentiũ conuigiis
copulati retinent ad ulterĩna con¬
sortia cũ saluo corpore in his ꝑ¬
manentes ñ admittendos adbap.¬
dos puto : ut etiã hoc peccatũ
fortassis adulterinȩ carnis ille¬
cebra usq ad baptismũ statue.¬
rant detineri. si abilla desꝑati.¬
one recreati potuerint uiuere:
aut facient qđ statuerant. aut
edocti obtẽperabunt. aut de
contẽptorib fiet. qđ fieri etiã
de baptizatis talib deb&. Quȩ
autẽ baptismatis. eadẽ recon.¬
ciliationis. ẽ. causa: si forte pe¬
nitentẽ finiendȩ uitȩ ꝑiculũ
p̃occupauerit. Nec ipsũ enim

Expanded text:
disse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, quaecumque de incorporea luce dicuntur, inmunoster ad hoc potius claudatur, unde sumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium conicopulati retinent adulterina consortia, cum salvos corpore in his permanentes non admittamus ad bapdos puto, ut etiam hoc peccatum um fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiuere, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte paenitentem finiendae uitae periculum praeoccupauerit. nec ipsos enim
Abbreviated transcription (Latin):
abiecta.ẽ. sic ergo isti ambo sum
mȩ chi. Unde cum dicimꝰ. quici
mulierẽ p̃ter causa fornication
a uiro dimissã duxerit mechatis
de uno quidẽ ipsoꝵ dicimꝰ. nec a
iło mȩchari negamꝰ eũ qui eadi¬
xerit quã ꝓp̃t causam fornicatio¬
ns maritus dimiserit. Ita cum
ambosint mȩchi. & ille scilicet
qui dimiserit uxorẽ sua pretes
causam forncationis & aliam di¬
xerit. & ille qui ꝓpt̾ causa forni¬
cationis uxore dunissa se alteri
copulauerit. ꝓfecto quando rde
uno eoꝵ legimus. ñ ita intelligero
debemus. quasi ex hoc alt̾ meduit
negatꝰ sit. quod alter expressas sa
Scã si hoc euanglista matheis¬
quia expressa una specie alteram
tacuit. fecit ad intelligendũ diffi¬
cile. Nunquid non alii generalit̃
idipsũ ita cõplexi sunt. ut de
utroq possit intelligi : Nã scđm
marcũ scriptũ ẽ. Quicũq di¬
miserit uxorẽ suã & alterã du¬
xerit: adulteriũ cõmittit suꝑ eã.

Expanded text:
abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis maritus dimiserit — ita, cum ambo sint moechi, et ille scilicet, qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, et ille, qui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeusquia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum ita complexi sunt, ut de utroque possit intellegi? nam secundum Marcum sic scriptum est: quicumque dimiserit uxorem suam et alteram x
Abbreviated transcription (Latin):
facere & non facieñti: peccatũ
terit dimittenti uxorẽ sine
causa fornicationis & aliam
ducenti: mechatus. ẽ. Quẽ.¬
ad modũ igitur si dixerimꝰ
quicũq mulierẽ amarito
preter causam fornicationis
dimissam duxerit mechatur.
proculdubio uerũ dicimꝰ. nec tam̃
ido illũ qui ꝓpt̾ causam fornicati.¬
onis dimissam duxerit ab hoc
crimine absoluimꝰ. sed utrosq me.¬
chos ẽẽ. minime dubitamꝰ ita
eum qui p̾ter causam fornicatio.¬
nis uxorẽ dimiserit. & aliã du.¬
xerit. mechũ ꝓnuntiamꝰ. nec ido
tam̃ eũ qui ꝓpt̾ causã fornicati.¬
ons dimiserit & alia duxerit:
ab huiꝰ peccati labe defendimus.
Amibos enĩ licet alterũ altero
grauius. męchos tam̃ ẽẽ cognos¬
cimus. Neq enim quisquã ita
ẽ absurdus ut mechũ neget ẽ
qui duxerit eã quã maritus ꝓpĩ
causam fornicationis abiecit᷑:
cũ mechũ dicat eũ qui duxerat
eã quȩ pret̾ causã fornicationis

Expanded text:
facere et non facienti peccatum facere et non facienti peccatum i, Dimittenti uxorem sine causa fornicationis, et aliam ducenti, moechatio est illi. Quemadmodum igitur si dixerimus, Quicumque mulierem a marito praeter causam fornicationis dimissam duxerit, moechatur, procul dubio verum dicimus; nec tamen ideo illum qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absolvimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, moechum pronuntiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abiecit, cum moechum dicat eum, qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ñ mechatur. At si par for¬
ma ẽ. in utroq. uterq mechat᷑
si se alteri iunxerit: etiã cũi se
a fornicante disiunxerit. Pareri
uero ẽẽ formã in hac causa ui-¬
potestatẽ corꝑis sui seduir. ad¬
iecit atq ait. Similit̃ & uir ñ
habet potestatẽ corporis sui:
sed mulier. Cur ergoinquis.
int̾posuit dñs causam forni.¬
catiomis. & non potius genera¬
lit ait. quicũq dimiserit᷑ uxo¬
rem suã & alia duxerit mecha¬
tur. si &e ille mechus. ẽ. qui di¬
missa foruicante muliere alte.¬
rã ducit: Credo quia illud qđ
mauis. ẽ. hoc d̃s̃ cõm̃dare uo¬
luit. Maius eni ad ulteriũ eẽ
quis negat uxorẽ ñ fornican¬
te dimissa alterã ducere. quã
si fornicantẽ quisq dimiserit.¬
& tunc alteram duxerit: Non
quia & illud adulteriũ non .ẽ.:
sed quia minꝰ. ẽ. ubi fornicante
dimissa altera ducit᷑. Nam si¬
mili locutione usus etiã iacobꝰ
apłsait. Scienti igit᷑ bonum

Expanded text:
rit, non moechatur. at si par forrit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uipotestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum
Abbreviated transcription (Latin):
consentientib uiris existimabt̃
sibi licere discedere. Qđ ꝓcul.
dubio quia ꝑmittere ñ Deb emꝰ:
restat ut quod dictũ ẽ si dis¬
cesserit manere innuptã de
illa dictum docere debeamꝰ.
cui licere discedere utiq afor¬
nicante didicimꝰ. ne si aliter
docuerimꝰ obtentu continentiȩ
contra misericordissimũ dñĩ
p̾ceptũ dimissas a continentib
uiris in continentes mulieres
in adulteria cõpellamus. Illud
ergo quod dñs non quidẽ in
sermone ipso qui exponebat᷑
anobis. sed tamen alibi ait.
quicũq dimiserit uxorẽ suã
nisi excausa fornicationis. et
aliã duxerit: mechatur. si hoc
modo intelligendũ. ẽ. ut qui¬
cũq causa fornicationis di¬
miserit. & aliam duxerit non
mechetur : non uidetur in
hac causa par forma eẽ mariti
& uxoris. qͣndo quidẽ mulier
etiã si causa fornicationis disces.¬
serit auiro. & alii nupserit. me.¬
chatur. Uir aut̃ si eadem causa
uxorem dimiserit. ⁊ aliã duxe.¬

Expanded text:
consentientibus uiris existimabunt consentientibus uiris existimabunt sibi licere discedere. quod procul dubio quia permittere non debemus, restat, ut quod dictum est: si discesserit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus. cui licere discedere utique a fornicante didicimus, ne, si aliter docuerimus, obtentu continentiae contra misericordissimum domini praeceptum dimissos a continentibuiris incontinentes mulieres in adulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, si hoc modo intellegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxe
Abbreviated transcription (Latin):
discede. De qua enĩ dicit᷑. si a uiro
discesserit ñ nubat: ea conditione
discedere ꝑmittitur ut ñ nubat.
Siergo elegerit ñ nubere: non ẽ.
cur non prohibeatur discedere.
sicut illa de qua dicitur. si se non
ontinet nubat. Hac itaq conditi¬
one ñ continere ꝑmittitur: ut t̾n
nubat. Si ergo elegerit nubere :
cogi non potest continere. Sicut
ergo ista continens cõpellit᷑ nubere.
ut possit quod ñ continet non ẽẽ
dampnabile: sic auiro illa discedeas.
innupta cõpellitur ꝑmanere. ut
possic qđ discedit non eẽ culpabile.
Culpabilit aut̃ auiro ñ fornican¬
de discedit: etiã si innupta per¬
manserit. Illa ergo manere in¬
mipta p̾cipitur sĩ discesserit. quȩ
ifornicante discedit. Quȩ cũ ita
t habeant. si eo modo intellexerimꝰ
apłm. ut mulierib dicamus ita
nolite discedere auiris urĩs etiã
pudicis. ut si discede uolueritis
innuptȩ maneatis: onĩs quib
placuerit continentia etiã non

Expanded text:
discedere. de qua enim dicitur: si a uiro discedere. de qua enim dicitur: si a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non est, cur prohibeatur discedere, sicut illa, de qua dicitur: si se non continet, nubat, hac utique condicione non continere permittitur, ut tamen nubat. si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. sicut ergo ista incontinens conpellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile, sic a uiro illa discedens innupta conpellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. culpabiliter autem a uiro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. illa ergo manere innupta praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus apostolum, ut mulieribus dicamus: ita nolite discedere a uiris uestris etiam pudicis, ut, si discedere uolueritis, innuptae maneatis, omnes, quibus placuerit continentia, etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
qualis fuerit quẽ dimisit: quonia
ualde in hunc morbũ funt ꝓclius
uiri. Cum igitur nos dicunus eti
illi mulieri quę uirũ fornicanten
dimiserit: alteri nubere ñ licere.
tu aut̃ dicis licere quidẽ. sed non
expedire: utriq procul dubio dl¬
cimꝰ eã quȩ fornicantẽ uirum di¬
mittit nubere ñ debere. Uerum
hoc int̃ est. qđ nos qͣndo conuige
ambo xp̃iani sunt. mulier sia uiro
fornicante. discesserit dicimꝰ. non
licere alteri nubere : auiro aut̃ non
fornicante ñ licere discede. Tu uero
dicis similit̃. qđ si auiro ñ fornican.¬
te discesserit: ñ ei licere alteri nu-¬
bere ꝓpt̃̾ p̃ceptũ. Si aut̃ afornican.¬
te discesserit: non ei expedire nu.¬
bere ꝓpt̾ opꝓbriũ. mulierẽ itaq
non nupturã discedere a uiro siue
fornicante siue ñ fornicante per¬
mittis. Porro beatus apłs. immo
tit a uiro non fornicante discede.
restat ut eã ꝓhibeat si discesserit
nubere. quã ꝑmittit a fornicante

Expanded text:
qualis fuerit quem dimisit, quoniam qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiani sunt, mulieri, si a uiro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitti.\' Porro beatus apostolus, tit a uiro non fornicante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante
Abbreviated transcription (Latin):
mulier supͣdicta causa uirũ dimi.¬
serit ⁊ alterũ duxerit: ñ uir tantũ
sed & mulier opprobriũ habebit.
Cuiꝰ sententiȩ tuȩ rationẽ reddens:
dicent enĩ inquis eã ideo discessisse.
ut aliũ uirũ sibi coniunger&e. & si
talis forte fuerit qualis aquodis.¬
cessit. Facile enĩ uiris.ẽ. in hoc mor.¬
bi uitiũ irruere. Si aut̃ & ipsũ di.¬
miserit & alii nupserit: magie.
magisq dicent eam numerositatẽ
uittoꝵ appetisse. Hac reddita ratio.¬
ne: concludis & dicis. His ergo ꝑ¬
tractatis uł etiã discussis : oport&
meliorẽ uirũ tolerare. aut innup.¬
tam manere. Bonũ plane dedisti
consiliũ mulierib ut cũ sciant sib
ẽẽ ꝑmissũ si adulteros uiros dimi.¬
serint. aliis coniugari: non tame
faciant ꝓpt̾ opꝓbrium. sed potul
tolerent etiã ad ulteros uiros. ne
uideantur hac occasione multis
uelle misceri: eo qđ difficile sit ut
ñ talẽ inueniat mulier cui nubat.

Expanded text:
mulier supra dicta causa uirum dimimulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat,
Abbreviated transcription (Latin):
notissima est. hoc ẽ. fornicatio¬
nis. Hanc enĩ solã ds̃ magister
excepit: cũ de dimittenda lo¬
queret᷑ uxore. Deditq intelligi
talem formã etiã auiro eẽ. ser.¬
uandã : qm̃ non solũ mulier
ñ habet potestatẽ corporis sui
sed uir. sed similit̃ & uir non
habet potestatẽ corporis sui sed
mulier. Cũ ergo tuũ maritum
arguere de fornicatione ñ possis.
quomodo te putas qđ ab eo dis.¬
cedis ñ nubendo excusare. a qͦ
tibi non licet omino discedere:
Cum hȩc a nob̾ mulier audie.¬
rit : puco quod nolis eam sic
respondere ut dicat. ꝓpt̾ ea
se manere quia sine ulla uiri
foruicatione discessit. Nam si
ille fornicatus eẽt: non solũ
sibi discedere. uerũ etiã nubere
licusset: & nequaquã hoc illi
licer&. cũ ipse sis uerecundatꝰ
istã mulierib dare licentiam.
Dixisti ełsĩ. Si uir uxorẽ adulteram
dimiserit. & alt̾am duxerit: mulior
tantũ opꝓbriũ habebit. Si autem

Expanded text:
notissima est, hoc est fornicationotissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
tui sed ille: sicut nec ille habet
potestatẽ corporis sui sed tu.
quȩ ad hoc ꝑtineant dixerimus.
placet ne tibi ut nobis mulier
ex ista tua ratione respondeat.
ego apłm audio dicentẽ. p̃cipio
mulierẽ auiro ñ discedere. qđ¬
si discesserit manere innuptã.
aut utro suo reconciliari : Ecce¬
inquis discessi: nolo reconciliari
iuro. sed innupta ꝑmaneo. Non
enĩ ait si discesserit manere iN.¬
nuptã. donec uiro suo reconci.¬
lietur . sed manere innuptã.
aut iuro suo reconciliari. Hoc¬
in quit faciat: aut illud. Unum e
duob eligendũ ꝑmisit: ñ autẽ
in hoꝵ alterũ cõpulit. Manere
innupta eligo: ac sic p̾ceptum
impleo. Corripe. argue. increpa.
utere qua uolueris seueritate si
nupsero. Quid hiuc contͣdicam.
nisi apłm ñ bene intelligis:
Neq enĩ ille p̾cepisset si auiro
discesserit manere innuptam
mulierẽ: nisi eã cui discedere
licuisset. illa una uidelicet cau¬
sa quȩ ibi ꝓpt̾ea tacita est: qͥa

Expanded text:
tui, sed ille; sicut nec ille habet tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu.quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hocinquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
innupta si discesserit permanere :
Quis. ẽ. qui dicat si discesserit mu-¬
lier auiro ñfornicante. innupta
pmaneat. cũ ei nisi auiro forni¬
cante discedere om̃ino ñ liceat :
densus itaq tuus iste. quantum
aduersetur uinculo coningali.
ubi dñs nec continentiã uoluit
suscipi. nisi pari concordia atq
consensu: puto quod iã intelligaᷤ.
Sed rem ipsam paulo aꝑtius pr̃o¬
loquamur: & quasi constituamꝰ
ante ocłos. Ecce placuit conti.¬
nentia mulieri. uiro ñ placet.
Discessit abeo mulier. & cȩpit
uiuere continent. Ipsa scilicet
casta mansura. sed factura qđ
dñs non uult adulterũ uirum.
qui cũ se ñ continuerit : alt̾am
queret. Quid sumus dicturi
mulieri. nisi quod dicit ȩcclesiȩ
sana doctrina: Redde debitũ
uiro. ne dũ tu queris unde ãplius
honoreris : ille unde dãpnetur
inueniat. Hoc enĩ & illi diceremꝰ
si de nolente.continere uoluissoe.
Non enĩ habes potestatẽ corꝑis

Expanded text:
innupta, si discesserit, permanere? innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
inconiugio: p̃cipio ñ ego sed dñs.
uxorẽ a i̾iro non discedere. Quod¬
si discesserit manere innuptã: & eũ
uelut int̾rogeniꝰ. & tanꝗͣ p̾sentem
quodã modo consulamus. Cur di-¬
xisti apłe. qđ si discesserit manere
innuptã: Licet ne discedere an
non licet : Si omĩno ñ licet. cur
p̃cipis discedenti ut maneat in-¬
nupta: Si aut̃ licet. ꝓfecto est
aliqua causa qualiceat. Hȩc autẽ
inquisita ñ inuenit᷑. nisi quã sal-¬
uator excepit. id ẽ. causa fornica¬
tionis. Ac ꝑ hoc ñ p̾cipit apłs mu-
lierẽ si discesserit manere unuptã:
nsi quȩ illa causa discedit a uiro.
qua sola ei discedere licitũ . ẽ. Auiro.
Ybieñĩ dicitur p̃cipio ñ discedere.
qđ si discesserit manere innuptã:
absit ut contra hoc p̾ceptũ faciat.
quȩ sic discedit ut innupta ꝑma-¬
neat. Nisi gͦ illa intelligatur cui
licet discedere. non autẽ licet nͥ
uiro fornicante: quomodo iubet᷑¬

Expanded text:
in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam, et eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi qdere licitum est a uiro. ubi enim dicitur: praecipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubet
Abbreviated transcription (Latin):
de uiro intelligitur. De inde dicti
ẽ. quicũq dimiserit uxorem sui
excepta causa fornicationis: fic
eã mechari. quomodo dictũ ind¬
lecturi sumꝰ. nisi prohibitũ eẽ
nuni dimittere uxorẽ si nullã
sa fornicationis extiterit. Et
dictũ ẽ. quare. ne scilioet facua
eã mȩchari. Ytiq ido: quia edua¬
si non ipsa dimiserit. sed dimissa
fuerit: erit mechata si nupseris
Propt̃ hoc ꝙͦ tam magnũ malu
ñ licet homini dimictere uxoni
nisi causa fornicationis. ⁊ unc
eni non ipse dimittendo faet
ultera: sed dimitat adulteras
Quid si ergo dicat dimicto ql¬
dem uxorem meã sine ulla cis
fornicationis. sed continens p¬
manebo. ido ne dicemus eis
impune fecisse quod fecit: Quis
hoc dicere audebit. qui uoluntatẽ
dm̃ hȩc dicentis intelligit. Qm̃ nec
continentiȩ causa dimit̾ti coniugẽ
uoluit. qui solãcausam fornicationis
excepit: Redeamus igitur ad ipsa
apłi uerba dicentis. Hĩs aut̃ qui sun

Expanded text:
de uiro intellegitur. deinde cum dictum de uiro intellegitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari, quomodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba dicentis: his autem, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
serit sine coniugio maneat. aut
ad pristinũ conugiũ reuertat᷑.
Nulla gͦ existentẽ causa forni.¬
cationis. cuilibet conuigi lice.¬
bit unũ de trib eligere: aut
ñ discedere a coniuge: aut si
discesserit sic manere. aut si ñ
sic manserit. ñ alterũ querere.
sed priori se reddere. Et ubi ẽ.
qđ idẽ apłs nec ad tempꝰ ut uacet᷑
orationi nisi exconsensu uoluit
coniuges carnali fraudare inuci
ebitõ: Quomodo saluũ exit qđ
ait. ꝓpt̃̾ fornicationes autẽ unus¬
quisq uxorẽ suã habeat. & uia¬
quȩq suũ uirũ babeat. uxori ur
debitũ reddat. similit̃ aut̃ & uxor
uiro. uxor non habet potestatem
corporis sui sed uir. similit̃ autẽ¬
& uir ñ habet potestatẽ corporis
sui sed mulier: hoc quomodo uerĩ
erit. nisi quia nolente coniuge. no
licet coniugi continere: Nã si licet
mulieri sic dimittere uirũ. ut m¬
neat innupta: ñ uir habet sed ips
sui corporis potestatẽ. Quod etiã

Expanded text:
serit, sine coniugio maneat aut serit, sine coniugio maneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddere. Et ubi est, quod idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali fraudare inuicem debito? quomodo saluum erit quod ait: propter fornicationes autem unusquisque uxorem suam habeat, et unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Namutiq p̃cipitur ut si a uiro
discesserit: in nupta ꝑmaneat.
Non discedendi aufert᷑ licentia
sead nuibendi. Qdsiita est. daf
ergolicentia feminis que conti.¬
nentes ẽẽ uoluerint. pullũ ma¬
ritoꝵ expectare consensũ: ut qđ
dictũ ẽ mulierẽ a uiro ñ discedẽ.
eis p̃ceptũ ẽẽ iudeat᷑ quȩ possut̾
eligere non continentia sed tale
diu̾ortiũ quoliceat eis in alioꝵ
nuptias conuenire. Proinde quȩ
sine ulla fornicationis causa re.¬
linquere: & innuptas scđm apo¬
stolũ ꝑ manere. Et uiri similit̾¬
qm̃ forma par.ẽ. inutrisq si con¬
tinentes ẽẽ uoluerint etiã uxo.¬
rib ñ consentientib. deserent
eas. & sine ullis nuptiis ꝑma.¬
nebunt. Tunc enĩ eis ut putas
alia coniugia licer& inquirere:
si fornicationis causa diuortiũ
nasceretur. cũ uero ista causa
non ẽ: suꝑ est scđm id qđ exis¬
timas. ut aut conunx non dis¬
cedat a coniuge : aut si disces.¬

Expanded text:
nam utique cui praecipitur, ut, si a uiro nam utique cui praecipitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi aufertur licentia, sed nubendi. quod si ita est, datur ergo licentia feminis, quae continentes esse uoluerint, nullum maritorum exspectare consensum, ut, quod dictum est: mulierem a uiro non discedere, eis praeceptum esse uideatur, quae possunt eligere non continentiam, sed tale diuortium quo liceret eis in aliorum nuptias conuenire. proinde quae sine ulla fornicationis causa relinquere et innuptas secundum apostolum permanere. et uiri similitpar forma est in utrisque — si conti- Dentes esse uoluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasceretur. cum uero ista causa non est, superest secundum id, quod existimas, ut aut coniux non discedat a coniuge aut, si disces
Abbreviated transcription (Latin):
Rima oxestio
.ẽ. fr̃ dilectissime
pollena harum
quas ad me scri-¬
tanquã consulendo tracta.¬
sti. qđ ait apłs. His autem
qui sunt in coniugio p̃cipio
non ego sed dñs. Iulierẽ
auiroꝰ non discelere. Qđ si
discesserit: manere innuptã.
aut uiro suo reconciliari. &
Iuir uxorẽ non dimittat:
utrũ ita sit accipiendũ ut
eam ꝓhibuisse nubere intel¬
ligatur. quȩ sine causa fornica.¬
tionis discessit auiro. id enim
sentis. an sicut ego sensi in eis
libris quos ante pͦlurimos annos
de sermone euangłico scripsi
quẽ scđm matheum habuit sal-¬
uator in monte. illas innuptas
manere p̃ceperit: quȩ auiris
sius eacausa recesserint. que sola
ꝑmissa.ẽ. id est fornicationis.
Uidetur enĩ tibi tunie a uiro
discedentẽ feminã nubere non
debere: si nulla uiri fornicati¬
one cõpulsa discesserit. Nec
attendis. si nullã tur eius cau¬
sam fornicationis habuerit. ñ
eã discedentẽ manere innuptã:
sed om̃ino discedere ñ debere.

Expanded text:
rima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, earum quas ad me scritanquam consulendo tractasti, quod ait Apostolus, His autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedediscesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; et uir uxorem ne dimittat, utrum ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intellegatur, quae sine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos ante plurimos annos de sermone euangelico scripsi, quem secundum Matthaeum habuit saluator in monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a uiris suis ea causa recesserint, quae sola permissa est, id est fornicationis. uidetur enim tibi tunc a uiro discedentem feminam nubere non debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec adtendis, si nullam uir eius causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere.
Abbreviated transcription (Latin):
posse si urgeat explicari. Illud aut̃
unde idemꝰ in alia sceda consulen.¬
dũ existimasti. seorsũ etiã ego
enodare curarẽ: si michi aliud
quã tibi iusũ ẽ. uideret᷑. Tũ uero
eadem sit etiã nr̃a sententia: non
hinc opus ẽ. diutius disputare.
Caticuminis gͦ inhuiꝰ uitȩ ulti.¬
mo constitutis. seu morbo seu
casu aliquo si cõpbensi sinit. ut

Expanded text:
 si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
lucã sic. Om̃is qui dimittit uxo¬
rẽ suã & ducit alterã mechatur.
& qui dimissam a uiro ducit
mechatur. Quid ergo nos sumꝰ
ut dicamꝰ est qui mechat᷑ uxore
sua dimissa alterã ducens. & est
qui hoc faciens ñ mȩchatur. cũ
euangłium dicat omẽm mecha¬
ri qui hoc facit: Proinde si qui¬
cũq hoc fecerit. id ẽ. onsis qui
hoc fecerit. uxore sua dimissa
lterã ducat mȩchatur. sine
dibitatione ibi sunt ambo. oe
qui pret̾ causã fornicationis

Expanded text:
mnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro ducit. moechatur. qui ergo nos sumus, ut dicamus: est, qui moechatur uxore sua dimissa alteram ducens, et est, qui hoc faciens non moechatur, cum euangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? proinde\' si quicumque hoc fecerit, id est omnis, qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur, sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeter causam fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
ratio cõꝑit nichil int̾ corpꝰ & animã
ẽẽ: qđ sit corpore meliꝰ anima deteriꝰ.
qd aut̃ ẽ. om̃i anima meliꝰ. id dm̃
dicimꝰ : cui quisquis eũ intelligit
iunctꝰ.ẽ. Qd̃ enĩ intelligit᷑ uerũ ẽ:
nec om̃e qdđ creditur uẽrsi. ẽ. Quic¬
quid aut̃ uerũ ẽ. atq a sensib &
a mente seiunctũ ẽ: credi tantũ
non tam̃ sentiri. aut intelligipo.¬
test. Deo igit᷑ iunctũ ẽ: qđ intelli¬
git dm. In telligit aut̃ rationalis
anima dm̃. Nam intelligit quod
sẽꝑ eiꝰ modi ẽ: neq ullã patitur
mutationẽ ut corpꝰ ꝑ tempus &
locos. & anima ipsa rationalis
ens mutationẽ patitur. Qđ aut̃
semꝑ eodẽ modo est: meliꝰ ꝓfecto
ẽ quãid qđ ñ ita ẽ. Nec quicqu̾a
est melius rationali anima: nͥ ds̃.
Cũ igit᷑ intelligit aliquid qđ semꝑ
eodẽ modo ẽ. ut sese habet: ipsum
sine dubio intelligit. Hȩc aut̃ est
ipsa ueritas. Cui qͦuia intelligen.

Expanded text:
ratio comperit nihil inter corpus et animam ratio comperit nihil inter corpus et animam esse, quod sit corpore melius, anima deterius. Quod autem est omni anima melius, id Deum dicimus; cui, quisquis eum intelligit, junctus est. Quod enim intelligitur verum est, nec omne quod creditur verum est. Quidquid autem verum est, atque a sensibus et a mente sejunctum est, credi tantum, non tamen sentiri aut intelligi potest. Deo igitur junctum est quod intelligit Deum. Intelligit autem rationalis anima Deum. Nam intelligit quod semper ejusmodi est, neque ullam patitur mutationem. At et corpus per tempus et locos, et anima ipsa rationalis,mutationem patitur. Quod autem semper eodem modo est, melius profecto est quam id quod non ita est. Nec quidquam est melius rationali anima, nisi Deus. Cum igitur intelligit aliquid quod semper eodem modo sese habet, ipsum sine dubio intelligit. Haec autem est ipsa veritas; cui quia intelligendo
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ qđ iuuificat: quã id qđ uiui¬
ficat᷑. Corpꝰ aut̃ ab anima uiuifi.¬
cari. si a corpore animã: nemo
ãbigit. Quod aut̃ corpꝰ non ẽ. &
tam̃ aliquid.ẽ: aut anima.ẽ. aut
ea melius aliquid. Deterius enĩ
om̃i corpore nichil est. Quia &
si materiã quis dixerit unde ip.¬
sum corpꝰ fit: recte qm̃caret om̃i
specie nichil dicit᷑. Rursus int̾ corp̾
& animã. qđ meliꝰ sit corpore deteriꝰ
anima ñ inuenit᷑. Si quid eñi eẽt
mediũ aut uiuificaret᷑ ab anima.
aut uuificaret animã: aut neu¬
trũ. aut iuuificaret corpꝰ: aut ui.¬
uificaret᷑ a corpore. aut neutrũ.
aut quicquid uiuificat᷑ ab anima
corpꝰ. ẽ. Si quid aut̃ uiuificat ani¬
mã: melius ẽ quã anima. Rursũ
qđ iuuificat corpꝰ: anima. ẽ. Quod
iuuificat᷑ a corpore: nichil. ẽ. N eu¬
trũ uero id est nullius uite indi.¬
gens. nullãq uita tribuens. aut
lius. Sedutrũ quid tale sit in rerũ
natura: alia questio. ẽ. Nunc int̾im

Expanded text:
ivificat, quam id quod vivificatur: corpus autem ab anima vivificari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut lius. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim
Abbreviated transcription (Latin):
& inutẽro mariȩ fuerit. & in cȩ¬
lis. Quomodo uerbũ hominis
qđ & si multi audiunt: totum
audiunt singuli. xl uiii
UARE filius d̃i in homine.

Expanded text:
 in utero matris fuerit et in coelis. Quomodo verbum hominis, quod etsi multi audiunt, totum audiunt singuli. XLIII. Quare Filius Dei in homine
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ firmatũ ẽẽ asserit. cuius
similitudo uetꝰ testam̃tũ erat:
in quo mors testatoris ꝑ uictimã
p̃figurabatur Si ergo queratur
quomodo simꝰ scđm uerba eiꝰdẽ
redes di cum etiã hereditas dei¬
morte decessoris firma teneatur.
nec ullo alio modo hereditas pos¬
sit intelligi: responãet᷑ ipso quidẽ
mortuo factos nos eẽ heredes. qm̃
filii etiã eiꝰ dictisum us: Non ieiu.¬
nant inquit filii sponsi. quã diu
cũ illis ẽ sponsus. Heredes ergo
dicimur : quia reliquit nob̾ pacis
eccłasticȩ possessionem ꝑfidem dis¬
pensationis temporalis quã in hac
uita possidemꝰ: quod testatus est
dicens. Pacẽ meãdo uobis. pacem
relin quo uob̃. Coheredes autem
eiꝰ efficiemur: cum infine scłi ab.
sorbebitur mors inuictoria. Nline
enĩ similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ¬

Expanded text:
mentum firmatum esse asserit, cujus similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimas praefigurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus secundum verba ejusdem redes Dei , cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus et jam dicti sumus: « non jejunant, » inquit, « filii sponsi, quandiu cum illis est sponsus . » Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae possessionem, per fidem dispensationis, quam in hac vita possidemus, quod testatus est dicens, Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus efficiemur, cum in fine saeculi mors absorbebitur in victoriam . Tunc enim similes ei erimus, quando videbim
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ possumus: nisi &e ipse heressit.
Si hoc pietas ñ admitat ut pri.¬
mo ex parte uideret homo domi.¬
nicus. deinde extoto quãquã in
sapientia ꝓficere dictus sit cor¬
pore suo intelligatur heres idẽ.
ex nobis constet. Sed rursum
gentes hereditatẽ tuã. nisi forte
huiꝰ mundi: quo prius tamꝗͣ do¬
minante tenebam᷑. Post aut̃ cũ
dicimꝰ mundus mͥ crucificus ẽ.
& ego mundo: possidet nos xp̃s.
mortuo illo quinos possidebat
cũ ei renuntiamꝰ. morim᷑q illi.
& ipse nob̃.

Expanded text:
esse possumus, nisi et ipse haeres sit. esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas hoc non admittit, ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto quanquam in sapientia proficere dictus sit; in corpore suo intelligatur haeres, id est ex nobis constet. 3. Sed rursum gentes haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus, Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ; possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morimur illi, et ipse nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
limas nr̃as cogitationes se miscđia
diuina porrexit. ut quomodocũq
cernere niterem᷑ qđ non euidenter
atq ꝑspicue cernebamꝰ: idipsum
moritur qđ in enigiate cerneba.¬
mus. cũ facie ad faciem cernere coe¬
perimus. Conuenient̃ ergo dicit᷑
moriturũ ẽẽ. quod auferetur. Cum
aut̃ uenerit quod ꝑfectũ ẽ: aufe.¬
retur qđ exparte est. Ita nobis
quodãmodo moritur pat̾ in enig¬
mate. & idem ipse fit hereditas
cũ facie ad faciem uidetur. ñ quia
ipse moritur: sed imꝑfecta meũ
nr̃a uisio. ꝑfecta uisione perimit᷑.
Et tam̃ nisi illa prior nos nutrir&
adillã plenissimã &e euidentissimã
ñ efficeremur idonei. Qd si etiã
in principio dm̃ apud dm̃ se d
scđ̾m puerũ qui ꝓficiebat ętate
& sapientia. pius intellectus ad¬
mittit. ꝓpria illa susceptione ser¬
uata quȩ cõmunis ei cum ceteris
hominib nonẽ. Cuiꝰ tãꝗͣ morte
possideat hereditatẽ manifestũ
est. Non enĩ nos coheredes esse

Expanded text:
limas nostras cogitationes se misericordia divina porrexit, ut quomodocunque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus. Id ipsum moritur, quod aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter enim dicitur moriturum esse, quod aufertur: « Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est . » Ita nobis quodammodo moritur pater in aenigmate, ut idem ipse sit haereditas, cum facie ad faciem possidebitur . Non quia ipse moritur: sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimetur. Et tamen nisi illa prior nos nutriat, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam in principio Deum apud Deum , sed secundum puerum, qui proficiebat aetate ac sapientia , pius intellectus admittit, propria illa susceptione servata, quae communis ei cum caeteris hominibus non est, cujus tanquam morte possideat haereditatem, manifestum est. Non enim nos cohaeredes ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mine hactenꝰ dictũ sit. Rem uidea¬
mus quȩ maxime considanda atq
noscenda ẽ. in potestate constitutis
uocabulis. ut qđ uolet quisq ap¬
pellet rẽ quã cognouerit. Ideas gͥ
latine possumꝰ uł formas uł species
dicere. ut uerbũ euerbo tͣns ferre
uideam. Si aut̃ rationes eas uocemꝰ
ab intpretandi quidem ꝓprietate
discedimꝰ. Rationes enĩ grece. AAOs N¬
axosoi appellant᷑: ñ ideȩ. Sed tam̃
quisqͥs hoc uocabulo uti uoluerit: a
re ipsa ñ abhorrebit. Sunt nãq ideȩ
rũ stabiles atq in cõmutabiles quȩ

Expanded text:
mine hactenus dictum sit: rem videamine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam cognoverit. 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi quidem proprietate discedimus; rationes enim graece λόγοι appellantur, non ideae: sed tamen quisquis hoc vocabulo uti voluerit, a re ipsa non aberrabit. Sunt namque ideae rum stabiles atque inc
Abbreviated transcription (Latin):
CIDeIs. Ideas plato pͥmus appel¬
lasse ꝑhibet᷑. Non tam̃ si hoc nom̃
anteꝗͣ ipse institueret ñ erat: ido uł
res ipse ñ erant. quas ideas uocauit. uł
anullo erant intellectȩ. Sed alio for¬
tassis atq alio nominẽ ab aliis atq
aliis nuncupatȩ st̃. Licet enĩ cuiq
rei incognitȩ quȩ nullũ habeat usi¬
tatũ nomen. quodlibet nom̃ impone.¬
re. nã non ẽ. uerisimile sapientes aut
nullos fuisse ante platonẽ: aut istas
quas plato ut dictũ ẽ ideas uocat quȩ¬
cũq ressint ñ intellexisse. Si quidẽ
tanta in eis uis constituitur: ut nͥ
his intellect is sapiens ẽẽ nemo possit.
Credibile. ẽ. etiã fiuisse preter gretiã
in aliis gentib sapientes. qđ etiam
plato ipse ñ solũ ꝑegrinando sapi¬
entiȩ ꝑficiendȩ causa satis testatur.
sed etiã in libris suis cõmemorat.
Hos ergo si qui fuer̃t ñ existiman¬
dũẽ. ideas ignorasse. ꝗͣuis alio fortas
se nomine uocitauerint. Sed de no-¬

Expanded text:
to primus appellasse perhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitae, quae nullum habeat usitatum nomen, quodlibet nomen imponere. Nam non est verisimile, sapientes aut nullos fuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his intellectis sapiens esse nemo possit. Credibile est etiam praeter Graeciam fuisse in aliis gentibus sapientes: quod etiam Plato ipse non solum peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de no
Abbreviated transcription (Latin):
plato: ñ solũ sunt ideȩ. sed ipsȩ
modi. atq incõmutabiles ma-¬
nent. Quaꝵ participatione fit:
ut sit quicquid. ẽ. quoquomodo. ẽ.
Sed amma rationalis int̾ eas res
quȩ sunt adeo conditȩ om̃ia su-¬
perat. & do ꝓxima ẽ. quando
pura.ẽ. eiq in quantũ caritade
coheserit. in tantũ ab eo lumine
illo intelligibili ꝑfusa quodam
modo & illustrata cernit non
ꝑcorporeos ocłos sed ꝑ ipsius sui
principale qđ excellet id.ẽ. per
intelligentiã suã istas rationes
quarũ uisione fit beatissima.
Quas rationes ut dictũ ẽ. siue
ideas siue formas. siue species
siue rationes licet uocare. ⁊ mul¬
tis concedit᷑ appellare quod lib&.
sed paucissimis uidẽ qđ uerũ ẽ.

Expanded text:
Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae modi atque incommutabiles manent; quarum participatione fit ut sit quidquid est, quoquomodo est. Sed anima rationalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, omnia superat; et Deo proxima est, quando pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur appellare quod libet, sed paucissimis videre quod verum e
Abbreviated transcription (Latin):
atq uniuersalẽ rerũ incolumitatẽ
ordinẽq ipsũ quo ea quȩ mutant᷑
suos tẽporales cursus certo modara.¬
mine celebrant sũmi dei legibus
contineri & gubernari: Qu̾o con-¬
stituto atq concesso quis audeat
dicere dm̃ irrationabilit̾ om̃ia
condidisse. quodsi dici recte &
uł credi ñ potest: restat ut om̃a
ratione sint condita. nec eadẽ
ratione homo quia equus. Hoc
enĩ absurdũ ẽ. ex istimare. Sin¬
gula igit᷑ ꝓpriis sunt creata rati.¬
õnib. Has aut̃ rationes ubi ẽẽ¬
arbitrandũ ẽ. nisi in ipsa m̃te
creatoris. ñ enĩ extra se quicquã
positũ intuebat᷑: ut scđm id con-¬
stitueret qđ constituebat. Nam
hoc opinari. sacrilegiũ ẽ. Qđ
si hȩ rerũ om̃iũ creandarũ crea¬
tarũ ue rationes diumna mente
continent᷑. Neq diuma mente
quicꝗͣ nisi ȩt̃nũ atq incõmuta¬
bile potest eẽ. atq has rationes¬
rerũ principales appellat ideas

Expanded text:
atque universalem rerum incolumitatem, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrant, summi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarumve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque has rerum rationes principales appellat ideas
Abbreviated transcription (Latin):
diuina intelligentia continent᷑. Et
cũ ipsȩ neq oriant᷑ neq int̾eant:
scđm eas tam̃ formari dr̃ om̃e qđ ori¬
ri & interire potest. & om̃e qđ orit᷑¬
⁊ interit. Anima uͦ negat᷑ eas intue¬
ri posse nisi rationalis : ea sui parte
qua excellit. id.ẽ. ipsa m̃te atq rati¬
one quasi quadã facie uł oculo suo
interiore atq intelligibili. Et ea
quidẽ ipsa rationalis anima ñ om̃is
& quȩlibet. sed quȩ scã & pura fue¬
rit hȩc asseritur illi uisioni eẽ idonea.
Id ẽ. quȩ illũ ipsũ ocłm quo uident᷑
ista sanũ & sincerũ & serenũ: & si¬
milem his reb quas uidere intendit
habuerit. Quis aut̃ religiosus ⁊ uera
religione imbutꝰ quãuis nondum¬
hȩc possit intueri. negare tam̃ aude¬
at immo ñ etiã ꝓfiteatur omnia
quȩ st̃ id .ẽ. quȩcũq in suo genere
ꝓpria quadã natura continentur
ut sint. auctore do. ẽẽ ꝓcreata. eoq
auctore om̃ia quȩ uiuunt uiuere.

Expanded text:
ia continentur. Et cum ipsae neque oriantur, neque intereant; secundum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et pura fuerit, haec asseritur illi visioni esse idonea: id est, quae illum ipsum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, quamvis nondum possit haec intueri, negare tamen audeat, imo non etiam profiteatur, omnia quae sunt, id est, quaecumque in suo genere propria quadam natura continentur, ut sint, Deo auctore ee vivunt vivere,