comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ximo uiculo qui mun¬
diuilla dr̃. obtulerunt.
Subsistens aũ modice.
⁊ breuiter orans. teti¬
git hominẽ ⁊ incoliuũ
suis pedib abire p̾cep̃.
Quo abeunte: ppłs mł¬
tus qui in occursum ui¬
ri scĩ confluxerat non
sine lacrimis dñm col¬
tem redeunti aliqnͣdo
de uia: ꝓ forib mona¬
sterii oblatꝰ est puer
nuitus ⁊ surdus. Expu¬
ens gͥ tetigit linguã
eiꝰ: ⁊ digitos immisit ĩ
aures. Protinꝰ aũ auri¬
um eius obstacula fca
de medio: ⁊ solutũ est
uinculũ oris eius. lxiii.
trib circit̾ miliari¬
b a monast̾i̾o distans.
uir beatus. mancam
puellã tetigit ⁊ cura¬
uit : qm nũc usq suꝑ¬
stitem. ⁊ incoluinem eẽ
nuꝑ accepimus. lxuii.
strũ qd̵ nominant bur-¬
lenmoritẽ. duo milites
de beati uiri uirtutib
conferebant: s minus
credulus alter. si hunc
inquit sanauerit pue¬
rum. excunc firmius
credam. Dicebat autẽ
surdum quendã ⁊ mu¬
tum: qui apud eos nu¬
tritus. nec locutꝰ fuiss

Expanded text:
ximo viculo, qui Munximo viculo, qui Mundivilla dicitur, obtulerunt. Subsistens autem modice, et breviter orans, tetigit hominem, et incolumem suis precibus abire praecepit. Quo abeunte, populus multus qui in occursum Viri Dei confluxerat, non sine lacrymis Dominum coltem redeunti aliquando de via, prae foribus monasterii oblatus est puer surdus et mutus. Exspuens igitur tetigit linguam ejus, et digitos immisit in aures. Protinus autem aurium ejus obstacula facta de medio, et solutum est vinculum oris ejus. 38. tribus circiter milliariis a monasterio distans. Vir beatus, mancam puellam tetigit et curavit, quam nunc usque superstitem et incolumem esse nuper accepimus. 1145 strum quod nominant Burdemontem, duo milites de beati Patris virtutibus conferebant: sed minus credulus alter, « Si hunc, » inquit, « sanaverit puerum, ex tunc firmius credam. » Dicebat autem surdum quemdam et mutum, qui apud eos nutritus, nec locutus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incolumis. annuntiat
om̃ib qm exꝑiri meruit
ip̃e uͥtutem. Nam et ep̃s
factus. exema illa diui¬
sit : partẽ mediã suis se¬
cum in scrmiis honorifi¬
centissime ferens: mediã
in monast̾io sub eadem
ueneratione deponens:
nec locum scilicet unde
uocatꝰ. nec sedem cui pre¬
latus est. uolens tanta
benedictione fraudari.
rabiliter egit ĩ regio
ne ꝓpͥa redeundũ. Nam
usseium dicit᷑ uilla
suꝑ sequanã fluuium¬
sita: paucis a claraualle
msliarib distans. Ex
hac uirum ydropicũ
ad dei ħominẽ addicert̃.
Cui manꝰ imponens et
orans. ꝓpͥo qͦ cingulo tu¬
mentẽ enormit̾ uterum
eius accuycit. p̾cipiens uͭ
incolumitate recepta p̾¬
stitum sͥ cingulũ repor¬
taret. Nec tardauit sa¬
nitas: s paulatim tumor̃
abscessit. Deniq circa.
uicesimũ diem gracilis
incolumis q reuersus:
cingulum simul ⁊ grãs
multas suo reculit cu-¬
xeunti alio temꝑe
monasterii claustͣ.
Senen paralyticũ ex pro-¬

Expanded text:
et incolumis annuntiat et incolumis annuntiat omnibus quam experiri meruerit ipse virtutem. Nam et episcopus factus xenia illa divisit, partem mediam suis secum in scriniis honorificentissime ferens, mediam in monasterio sub eadem veneratione deponens; nec locum scilicet unde vocatus, nec sedem cui praelatus est, volens tanta benedictione fraudari. rane propria, redeundum. Nam usseium dicitur villa super Sequanam fluvium, paucis a Clara-Valle milliaribus distans. Ex hac virum hydropicum ad Dei Hominem adduxerunt. Cui manus imponens, et orans, proprio quoque cingulo tumentem enormiter uterum ejus accinxit, praecipiens ut incolumitate recepta, prestitutum sibi cingulum reportaret. Nec tardavit sanitas, sed paulatim tumor abscessit. Denique circa vicesimum diem gracilis incolumisque reversus, cingulum simul et gratias multas suo retulit cuxeunti alio tempore monasterii claustra, senem paralyticum ex pro
Abbreviated transcription (Latin):
pietate deuotꝰ: in ceno¬
bio quodã qd̃ eo tempore
ip̃e regebat. tam uehe¬
mercti dolore capitis la¬
borabat: ut nec regulã
obseruare ieiunii. nec
sine pesliceis posset pil¬
leis stare. Audiens aũ
celeberrimã uirtutum
famã. que per dei homi¬
nem efficiebant᷑: per
quendã frẽm legatio¬
nem mittit sue suppli¬
cationis. ⁊ opem flagi¬
tat pie intercessionis. Cui
uir cc̃s laneum quo ip̃e
utebatur pilleũ misit.
⁊ ꝓmisit egro capiti de
clmũ uͥtute remediũ.
Suscepit ille missã sibi
benedictionẽ maxima cũ
reuerentia ⁊ deuotione.
Confitens enim qmͣ sol¬
licite potuit delicta sua
⁊ stola sese induens sa¬
cerdotali : ita demũ ue¬
lut xp̃i fimbriã tan¬
gens. serui xp̃i pilleũ
sumpsit ⁊ imposuit ca-¬
piti suo. Nec tardauit
fidei fructꝰ.⁊ benedictio¬
ius effectus: s miratꝰ
⁊ ip̃e est celerẽ ꝓtinus
sentiens medicinã: ⁊ ex¬
tunc usq hodie ad huiꝰ¬
modi languore sanus

Expanded text:
pietate devotus, in coenopietate devotus, in coenobio quodam, quod eo tempore ipse regebat, tam vehementi dolore capitis laborabat, ut nec Regulam observare jejunii, nec sine pelliceis posset pileis stare. Audiens autem celeberrimam virtutum famam quae per Dei Hominem efficiebantur, per quemdam fratrem legationem mittit suae supplicationis, et opem flagtat suae intercessionis. Cui Vir sanctus laneum, quo ipse utebatur, pileum misit, et promisit aegro capiti de Domini virtute remedium. Suscepit ille missam sibi benedictionem maxima cum reverentia et devotione. Confitens enim quam sollicite potuit delicta sua, et stola sese induens sacerdotali, ita demum velut Christi fimbriam tangens, Servi Christi pileum sumpsit, et imposuit capiti suo. Nec tardavit fidei fructus, et benedictionis effectus; sed miratus et ipse est, celerem protinus sentiens medicinam, et extunc usque hodie ab hujusmodi languore sanus
Abbreviated transcription (Latin):
mero albertus quidã
faber. in loco cui nomẽ
est suꝑadũ. grauissima
ualitudine occupatus:
per multũ iam tẽpus
iacebat paralyticus
in grabato. Onterim
per abbatẽ suum ĩcom¬
modũ suũ nuntiat pa¬
tri sc̃o: et ut sui mise¬
reatur exorat. Eadem
autẽ die qua uir bea¬
tus in claraualle pro
eodem paralytico ad peti¬
tionẽ su illiꝰ abbatio
orauit: currente uelo-¬
citer u̾bo uͥtutis ⁊ uir¬
tute orationis. ille in
hispaniis repente con-¬
ualuit: tanꝙͣ uas
plenum aqua suo sen¬
tiens capiti suꝑfundi.
Regressus siquidẽ ab¬
bas. cum p̾dictũ frẽm
in columen repperisset:
diligenter sciotitatus
ab eo modũ ⁊ tempus
sue liberationis: certis¬
sime comꝑit in galliis¬
orante dei famulo. il¬
lum in his paniis esse
curatum.
t qͥa semel ad hys¬
panias uertimus
stilum illud qͦ qd̃
contigit de uiro reue¬
rentissimo petro astu¬
riensi ep̃o ꝓsequam᷑. Is qͥ¬
dem petrus. nobili gene¬
re. monachus ꝓfessione.

Expanded text:
mero Albertus quidam mero Albertus quidam faber in loco, cui nomen est Superadum, gravissima valetudine occupatus, per multum jam tempus jacebat paralyticus in grabato. Interim per abbatem suum incommodum suum nuntiat Patri sancto, et ut sui misereatur exorat. Eadem autem die qua Vir beatus in Clara-Valle pro eodem paralytico ad petitionem sui illius abbatis oravit, currente velociter verbo virtutis, et virtute orationis, ille in Hispaniis repente convaluit, tanquam vas plenum aqua suo sentiens capiti superfundi. Regressus quidem abbas cum praedictum fratrem incolumem reperisset, diligenter sciscitatus ab eo modum et tempus suae liberationis, certissime comperit orante in Galliis Dei Famulo, illum in Hispaniis esse curatum. Et quia semel ad Hispanias vertimus stylum, illud quoque quod contigit de Viro Dei reverendissimo Petro Asturiensi episcopo, prosequamur. Is quidem Petrus 1144 nobilis genere, monachus professione,
Abbreviated transcription (Latin):
deo: omnes homines. ui¬
deo capillatos. Pͥlaudens
qͦ manib ⁊ tripudians
deus inquit ex hoc iam
non offendã ad lapidem
pedes meos.
Nurbe etiam camera¬
co celebranti missaꝵ
sollempnia uiro dei:
surdum ⁊ mutũ a nati¬
uitate puerũ offerebãt.
Quem audientẽ ꝓtinꝰ
⁊ loquentẽ qui propiꝰ
aderant. suꝑ gradum
ligneũ statuere: ut
de loco eminentiori. no¬
uo sermone ppłm salu¬
taret. Nec mirũ. quod
tuira plebis deuotio:
mira protinꝰ uociferatõ
sit secuta. Et hec qͥdẽ
suꝑ his que in regno
germanie in manu
serui sui miserabilitꝰ
oꝑatꝰ est deus: e pluri-¬
b pauca sufficiant.
Nam et in hispaniis
ubi presens ip̃e ñ fuit:
scĩtatis eiꝰ indicia cla¬
ruerunt. lu¬
um enim fidelis
seruus ⁊ prudens:
p̾ciosum cbñice crucis fl¬
tum undiq colligeret
atq iterum ꝓpagaret
Lubiq. contigit ut de
filiis suis ĩ hyspanias
mitteret: in illis ꝙͦ si¬
cut et in cet̾is gentib
fructum aliꝙ̃ habere
desiderans. De quoꝵ nu¬

Expanded text:
deo omnes homines, video capillatos. » Plaudens quoque manibus et tripudians: « Deus, inquit, ex hoc jam non offendam ad lapides pedes meos. n urbe etiam Cameraco celebranti Missarum solemnia Viro Dei surdum et mutum a nativitate puerum offerebant. Quem audientem protinus et loquentem, qui propius aderant, super gradum ligneum statuere, ut de eo loco eminentiori novo sermone populum salutaret. Nec mirum quod mira plebis devotio, mira protinus vociferatio sit secuta. Et haec quidem super iis quae in regno Germaniae in manu Servi sui mirabiliter operatus est Deus, e pluribus pauca sufficiant. 35. Nam et in Hispaniis, ubi praesens ipse non fuit, sanctitatis ejus indicia claruerunt. Cum enim fidelis servus et prudens, et pretiosum dominicae crucis fructum undique colligeret, atque iterum propagaret ubique; contigit ut de filiis suis in Hispanias mitteret, in illis quoque sicut in caeteris gentibus fructum aliquem habere desiderans. De quorum nu
Abbreviated transcription (Latin):
portata. in eadem basilica
qͦ dẏocesis castrũ
iouiniacũ tͣnͣseunti. eidẽ
famulo xp̃i: in strata
publica cecam feminam
offerebant. Subsistit et
breuiter orans. eidem fe-¬
mine manus imposuit:
⁊ dñs aperuit ocłos eiꝰ.
Ut aũ uid̾e uisa est: ex
ultatio magna secuta ẽ
om̃ium qͥ aderant: ⁊ cla¬
mantes alter ad alterũ.
anna uidet. anna uid.
nomen erat: copiosius
undiq confluebant.
acceleraus declinabat
turbas. ⁊ egrediebatur.
cum iuuenis quidã alt̾o
ocło cecꝰ ab utero matͥs
sue. secutꝰ et consecutꝰ ẽ
eum. Qui qͥdem ⁊ ipse

Expanded text:
portata, in eadem basilica portata, in eadem basilica que dioecesis castrum Joviniacum transeunti eidem famulo Christi, in strata publica caecam feminam offerebant: substitit, et breviter orans eidem feminae manus imposuit, et Dominus aperuit oculos ejus. Ut autem videre visa est, et exsultatio magna secuta est omnium qui aderant, et clamantes alter ad alterum, « Anna videt, Anna videt » nomen erat, copiosius undique confluebant. 43. accelerans declinabat turbas, et egrediebatur, cum juvenis quidam, altero oculo caecus ab utero matris suae, secutus est, et consecutus est eu
Abbreviated transcription (Latin):
quebat᷑: uehement̾ stu¬
pentib. ⁊ in dei laudem
acclamantib uniu̾sis:¬
lio temꝑe ꝓximum
castiom brenam tͣnͣ-¬
siens. obuiam habuit po-¬
pulum multũ: sicut uͥq
semꝑ ⁊ undiq in ip̃iꝰ oc¬
cursum. confluebat in¬
numera multitudo.N
cernentib cunctis femi¬
nam elaudã ex oppido¬
eodem tetigit. ⁊ erexit:
qmͣ ⁊ ibidẽ postea uidi
Npago senonico. apud
castrum qd̃ triangulum
uocant. int̾ missaꝵ sacͣ
sollempnia. femina cuiꝰ
ibidem ꝑ ãno᷑ .x. cecitas
omnib innotuerat. sub
manu uiri dei mirantib
omnib. uisum recepit. III¬
pud monasteriolum
confluunt. p̾sente piissimo
pͥncipe comite theobaldo.
aliis ꝙ astantib nõ pau-¬
ciõ potentib uiris: offe¬
renti cliuina sacrificia
uiro dei paraliticã femi¬
nam obtulerũt Quam ex¬
pletis sollẽniis tangens
⁊ erigens. ip̃a hora sanã
remisit ad ꝓpria: ita uͭ
suis illa pedib abeũte.
grabatũĩ qͦ fuerat as¬

Expanded text:
quebatur, vehementer stuquebatur, vehementer stupentibus et in Dei laudem acclamantibus universislio tempore proximum castrum Brenam transiens, obvium habuit populum multum, sicut ubique semper et undique in ipsius occursum confluebat innumera 1147 multitudo. Ubi cernentibus cunctis, feminam claudam ex eodem oppido tetigit et erexit, quam et ibidem postea vidimferentem. In pago Senonico apud castrum quod Triangulum vocant, inter Missarum sacra solemnia, femina cujus ibidem per annos decem caecitas omnibus innotuerat, sub manu Viri Dei, mirantibus omnibus, visum recepit. Apud Monasteriolum confluunt, praesente piissimo principe comite Theobaldo, aliisque astantibus non paucis potentibus viris, offerenti divina sacrificia Viro Dei paralyticam feminam obtulerunt: quam expletis solemnibus tangens et erigens, ipsa hora sanam remisit ad propria, ita ut suis illa pedibus abeunte, grabatum in quo fuerat ap
Abbreviated transcription (Latin):
nuper audiuimꝰ. lxxui.
Neadem urbe filiã mu¬
tam patri sc̃o obtulit
mater. cui morib epy¬
lempsie loquendi ademe¬
rat facuttatẽ. Nec mo¬
ra seruo xp̃i imponente
Lei manũ. solutũ ẽ uin¬
⁊ tur recte.
Neidem urbis clyocesi
Poco. cui nomen domna¬
mant. cum uir sc̃s mis¬
saꝵ sollempnia celebͣss:
cecũ illi filiũ obtulit
pater. Expuens autẽ in
digitos suos. ⁊̃ palpebͣs
eius liniens: eadẽ hora
uidentẽ illum reddidit
ec longe ab eodem
uico apud oppidũ
argillerias. post missa¬
rum similiter celebra¬
dionẽ. feminã claudam.
que ibidem multo tẽꝑe
mendica uiuebat cum
basilicã egrederetur
signans ⁊ sanans: po¬
pulũ multũ qͥ undicꝑ¬
miratione ⁊ exultatõe
repleuit.Lxix.
exitu quoq opidi qd̃
rosnaiũ uocant. para¬
fyticum hominẽ sic exte¬
uuatũ corpore. ut solam
circũ ferre ud̾etur palli¬
de mortis ymaginẽ: impo¬
situm plaustro offerũt
suis pedib incolumis se¬

Expanded text:
nuper audivimus. In nuper audivimus. In eadem urbe filiam mutam Patri sancto obtulit mater, cui morbus epilepsiae loquendi ademerat facultatem. Nec mora, Servo Christi imponente ei manum, solutum est vinbatur recte. In ejusdem urbis dioecesi loco, cui nomen Domnamant, cum Vir sanctus Missarum solemnia celebrasset, caecum illi filium obtulit pater. Exspuens autem in digitos suos, et palpebras ejus liniens, eadem hora videntem illum reddidit Nec longe ab eodem vico, apud oppidum Argillerias, post Missarum similiter celebrationem feminam claudam, quae ibidem multo tempore mendica vivebat, cum basilicam egrederetur, signans et sanans, populum multum qui undimiratione et exsultatione replevit. In exitu quoque oppidi quod Rosnaium vocant, paralyticum hominem sic extenuatum corpore, ut solam circumferre videretur pallidae mortis imaginem, impositum plaustro transeuntsuis pedibus incolumis se
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uenisset aliqͣnͣdo
pater or̃s ad monastĩ¬
um triũ fontiũ. oblatꝰ
est ei cl̾icus quidã ex his
qui regłares nominant᷑.
homo grandeuus ⁊ cecus.
Imposuit ei manũ. ⁊ bre¬
uemi ex more fecit oratio¬
nẽ: ⁊ eadẽ hora uidentẽ.
illum remisit ad eccliam
suam .
trecensium urbe. mul¬
ta ꝑ hunc dei famulum
muiracula claruerunt.
Equib duo que p̾sentib
ep̃is. Godefrido lingonẽsi.
t henrico trecensi. fc̃a st̃:
memoramꝰ. Pͥuellã cͦuan:
Lin p̾dicti trecensis ep̃i do¬
mo. ꝓpinqui ⁊ noti cum
multis ei p̾cib offerebãt.
Tantꝰ uero concursus
erat : ut cum eã signa¬
tenr deĩ famulus ac si¬
si molle lucũ intra sacͣs
manus mirabilit̾ for¬
mans ererisset. ⁊ erectã
inced̾e̾ p̾cepisset : locus ñ
potuerit inueniri. Demũ
suꝑ mensã magnã que
ꝓpe posita erat : statuert̃
illã. ⁊ erecta libere gra-¬
diebat᷑ : magnifice dnm̃
collaudantib uni̾sis.
Hanc qͦ adhuc suꝑftitẽ
ab his qui eam nouere

Expanded text:
um venisset aliquando Pater sanctus ad monasterium Trium-Fontium, oblatus est ei clericus quidam ex his qui Regulares nominantur, homo grandaevus et caecus. Imposuit ei manum, et brevem ex more fecit orationem, et eadem hora videntem illum remisit ad ecclesiam suam. Trecensium urbe multa per hunc Dei famulum miracula claruerunt: e quibus duo quae praesentibus episcopis Godefrido Lingonensi, et Henrico Trecensi facta sunt, memoramus. Puellam curvam, in praedicti Trecensis episcopi domo, propinqui et noti cum multis ei precibus offerebant. Tantus vero concursus erat, ut cum eam signatam Dei Famulus, ac si molle lutum intra sacras manus mirabiliter formans erexisset, et erectam incedere praecepisset, locus non potuerit inveniri. Demum super mensam magnam quae prope posita erat, statuerunt illam, et erecta libere gradiebatur, magnifice Dominum collaudantibus universis. Hanc quoque adhuc superstitem ab his qui eam novere,
Abbreviated transcription (Latin):
peimis ab urbe picta¬
uir honestus. homo
do ⁊ cardinali ad ui¬
tore suo. qͥa petrum
abdicabat damnat᷑.
Erant ⁊ alie familia
casiorie libentissime eũ
ꝑsequit᷑ ⁊ abiurat. Ui¬
sum est autẽ tam bi¬
rardo ꝙͣ comiti. uͭ ad
cõfirmationẽ partis sue.
sine mora pictaui crea¬
hominem ambitiosum.
nobilem quidẽ genere.
s de generẽ fide: quem
ut genus suum tũ eo
in causa ponerent. qͥb¬
dam ex cl̾icis consenti¬
entib elegerunt : et
ꝓphanas ei imponen¬
tes manus. execrabłe¬
ei caput nõ tã unxe¬
runt ꝙͣ contamina¬
u̾nt. Siuule ei mon¬
strũ in lemouicensi

Expanded text:
In primis ab urbe PictaIn primis ab urbe Pictavir honestus, homo do cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiarcasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi creahominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicen
Abbreviated transcription (Latin):
erariis. impacient̾ fe¬
rens qd̃ manꝰ eiꝰ ñ im-¬
plerentur muneribus:
h̾o seipentine astucie. fe¬
stinato ad petrũ leo¬
nis misit. ut ei lega¬
tionem coricederet: et
ip̃e ei fidelitate iura-¬
ta obediret. insuper
⁊ pͥncipẽ terre. et qͦs¬
cumq posset ad eius
imperiũ incliuaret.
Gauisus homo ꝑditõ¬
nis. qͥa locũ in quo di¬
lataret maliciã suam
se inuenisse putauit
cito annuit ⁊ libent̾.:
et in astipulationem
erroris. Giloriẽ tuscu-¬
lanum cardinalem
ep̃m. qui solus de ro-¬
manis cũ petro portu¬
ensi ep̃o ei adherat ce-¬
leriter delegauit. Por
mutilatũ dolebat. re-¬
sumpsit cornua: ⁊ de¬
inceps cepit securior
et audatior apparere.
Nam ⁊ qd̃ ante nou
fecerat. publice pro¬
cedebat mitratꝰ: ut
ip̃a sacri officii in sig¬
nia. ampliorẽ ei reue¬
rentiam in ppłos uen¬
dicarent: Aggreditꝰ
gͥ comitẽ multis pe¬
cuniis: inuadit ani¬
uenenatis: ⁊ homi¬
uiter ⁊ corrumpit

Expanded text:
aerariis; impatienter feaerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ei adhaeserat, celeriter delegavit. 33. mutilatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit anivenenatis, et homicile et corrumpit.
Abbreviated transcription (Latin):
erigołmensi. ep̃o. et ĩ stil¬
lante in cor eiꝰ issensio-¬
nis semina fc̃o erat scisma¬
tis defensor et auctor. Qͥ¬
cumq susceptioni petri
leonis nõ subscribebant.
persecutionib expositi.
alii dampnis. alii pro scͥp¬
tionib multabant᷑. alii
a sedib ꝓpͥis pulsi. exula¬
re compellebant᷑. Sibila-¬
bat in aurib comitis illiꝰ
tor ille: qui cliu in par¬
tib ill̾ sedis apłice fue¬
rat legatꝰ. et nũc a ma¬
gistratu tanto deiectꝰ.
ñ poterat se pati sue
solius eccłie ep̃m: qui se
uiderat totiꝰ aqͥtamie pͥn¬
cipem et magistrũ. Eru¬
bescebat enim ad pͥmam
burdegalensis et anxien¬
sis ꝓuintia. sb̾iecte fue¬
rant. et qͥcqͥd a collib
hiberoꝵ usq ad ligerim
complectitur. et claudit
occeanus: paruerat eius
imperio. Consuetꝰ gͥ p̾
erant sibi in ydolũ et
ĩ apostasie ounulachrũ.
Uidens itaq perisse sibi
ex actionum auctorita¬
tem. et solam domum
que nuꝑ misttis stipata
clamorib iam carebat

Expanded text:
ismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in auribus Comitis illiustor ille, qui diu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat legatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primamBurdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et quidquid a collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur et claudit Oceanus, paruerat ejus imperio. Consuetus igituuae sibi erant in idolum et in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat
Abbreviated transcription (Latin):
aoꝙ hoc ut me sentio.
non diu. Uitam qͥppe
mortalem. mortẽ magis
ꝙͣ uitam reputans: ñ
a morte. sed ad mortem
reuocatum se serttiebat.
cum ab exitu reuocaret᷑
licet p̾sentiens haut
quidẽ sepius erga eum
ꝓuidentia diuina dis¬
posuit. in cuiꝰ manu¬
erat placita ei anima
illiꝰ: ut quotiens eum
grandis aliqͣ uecessitas
euocaret. uincente oĩa
aĩo. uires corporis non
deessent: mirantiliz qui
uidebant eum. ⁊ robu¬
stos homines intoleran¬
tia suꝑare. Expletis nã
negotiis. uelut in se
rediens. multiplicib in¬
firmitatib laborabat. uͭͥ
uix uiueret feriatꝰ. qui
occupatꝰ deficere nescie¬
bat. Cui in opere nouis¬
simo. tam manifeste tãq
magnifice diuina affu¬
it uirtꝰ: ut ex laborib.
uires capere uideretur.
Accidit aũ. cum in p̾dc̃
moselle fluuii littore. re¬
sidentib hinc inde ꝑtib
mediator fidelis rogaret
que ad pacem erant: ut
tur. obstinata animo¬
tanꝙͣ agitati furiis
discesserunt: uirum

Expanded text:
atque hoc, ut me sentio, atque hoc, ut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam vitam reputans, non a morte, sed ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud quidem saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu placita erat anima illius, ut 1152 quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, et robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in opere novissimo tam manifeste, tamque magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut tur, obstinata animotanquam agitati furiis discesserunt, Virum
Abbreviated transcription (Latin):
tione concepta nobilis
ciuitas. totis adultio¬
nem uirib parabat᷑.
cum e regione adu̾sa¬
rios qͦ ⁊ fortiores pre¬
da copiosa. ⁊ audatiores
fecisset euentꝰ. Immi¬
nẽbat totiꝰ ꝓuintie cer¬
ta uastatio: cũ uenera¬
hilis eoꝵ metropolita¬
nus illinus archiep̃s tͤ¬
uerenois. dolens anxie
de p̾t̾itis. s adhuc gra¬
uiora formidans: unic̃
in tanta necessitate re¬
fugium petiit: ⁊ expetiit
uirum dei.Ueniens ergo
ut se tantis dignaret᷑
opponere malis: quib¬
alter nemo posse modũ
ponere uideretur. Dñs
aũ sicut semꝑ fidelis ser¬
ui sui direxerat uias:
⁊ in precipuis qͥbq cau¬
sis. aptissimo usus fu̾at
instrumento: ex paucis
ante dieb . egritudinẽ
corꝑis eĩ aliqͣtenꝰ rele¬
uarat. Quib diebus.
cum ad litt̾as uenera¬
bilis hugonis ostiensis
ep̃i rescriberet: ait. Ue¬
rum est qd̃ auditis.
Infirmatꝰ sum usq ad
mortẽ: s interim ut sen¬
tio reuocat᷑ ad mortem.

Expanded text:
tione concepta, nobilis tione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum venerabilis eorum metropolitanus Illinus archiepiserensis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc graviora formidans, unicum in tanta necessitate refugium petiit et expetiit Virum Dei. Veniens ergo ut se tantis dignaretur opponere malis, quibalter nemo posse modum ponere videretur. Dominus autem, sicut semper fidelis servi sui direxerat vias, et in praecipuis quibusque causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quibus diebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatus sum usque ad mortem, sed interim, ut sentio, revocatus ad mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾misit: artꝰ s uix cohe¬
rentes. uigore sp̃c susten¬
tabat : semetip̃m parit̾
offerens hostiã accepta¬
bilem deo. in odorẽ sua¬
uitatis. Quo tempore
ad auunculũ suũ andre¬
am uulitẽ templi. qui et
bebatur. epłam scribens:
inter cecera ait. Ego e¬
nim delibor: nec puto
me longum facere suꝑ
terram.
um adhuc pater
pt̃s in suo clare¬
uallensi cenobio. licet
lectulo decubans. cursũ
uite uiriliter consũma¬
ret: grauis admodum
plaga metensi populo
suꝑuenit. Egressi enĩ
in multitudine gͣui
adu̾sus uicinos princi¬
pes. a quib preter mo¬
rem lacessitam se ẽẽ
tanta ciuitas indigna-¬
batur: traditi sunt mł¬
ti in manus paucissimo¬
rum. Conclusi deniq ĩ¬
ter frigidi montis. sic
enim eum appellant.
⁊̃ moselle annis angͦci¬
as. ac mutuo sese im¬
petu collidentes: una
hora sicut dicebat᷑. plꝰ
ꝙͣ duo milia corruer̃t.
quidã gladii trucidati
plures anne sb̾mersi.
Uelementi gͥ indigna¬

Expanded text:
intermisit, artus sibi vix cohaeintermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi, qui et bebatur, epistolam scribens inter caetera ait: « Ego enim delibor, nec puto me longum facere super terram um adhuc Pater sanctus in suo Clarae-Vallensi coenobio, licet lectulo decubans, cursum vitae viriliter consummaret, gravis admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indigna
Abbreviated transcription (Latin):
res clñs di¬
lecto suo ber¬
uardo clare¬
uallensi abbati. diu de¬
sideratum p̾ciose mortis
sompnũ dare dispouet/ e
fidelem seruum in reqͥẽ
introducere suam: cep᷑
firma deficere. Cognoscẽs
brauiũ. solito currebat
alacrius: et terrestrio
sue habitationis disso¬
lutionẽ sentiens immni¬
nere: uotis uberioribus
aspirabat ad habitati¬
onem ex deo. doinum ñ
manu factam et̾nam
in celis. In cuiꝰ puris¬
simo pectore sacri sese
desiderii flãma non ca¬
piens. crebris erumpebat
indiciis: ⁊ ignitũ eloqͥ¬
um uehementer . fer¬
uoris int̾ni uehemen¬
tiam declarabat: sicut
buntur. ⁊ scuitille qͣsi
aspectus eris candentis.
Corpus lectulo decubãs.
modis: animus tamen
nichilominꝰ liber ⁊ po¬
tens. que dei erant ex¬
cercebat inuictꝰ: non
cessans in mediis quoq
dolorib. meditari sacrũ
aliquid aut dictare: o¬
rare affectuosiꝰ: frẽs
studiosius exhortari. In
oblatione hostie saluta¬
rio. ꝙͣ usq ad defectum
ultimum uix aliqͣndo

Expanded text:
res Dominus dilecto suo Bernardo Clarae-Vallensi abbati diu desideratum pretiosae mortis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; coepifirma deficere. Cognoscens bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat, sicut buntur scintillae quasi aspectus aeris candentis . Corpus lectulo decubans modis: animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione Hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a renib deorsum om̃i
ꝓrsus membroꝵ desti¬
tutus officio. dum sti¬
pem postulat sanitatẽ
recepit.
ic fuit uiri scĩ
nouissimꝰ in remo¬
rum partes ingressus:
siquidem factum est
hoc ante sacrã eiꝰ deposi¬
tionem corꝑis anno uno.
De qua felicium eius
actuum felicissima cõ¬
summnatione: erit nobis
iam. sed sub alia narrati¬
one dicendum. Nimis e¬
nim fallit᷑. si quis arbi¬
tratur huiꝰ sanctissimi
uiri facta mirifica p̾se
cuncta narrari:et tam
necesse multa sileri. qͣmͣ
impossibile omnia com¬

Expanded text:
et a renibus deorsum omni et a renibus deorsum omni prorsus membrorum destitutus officio, dum stipem postulat, sanitatem recepit. Hic fuit Viri sancti novissimus in Remorum partes ingressus: siquidem factum est hoc ante sacram ejus depositionem corporis anno uno. De qua felicium ejus actuum felicissima consummatione erit nobis jam, sed sub alia narratione dicendum. Nimis enim fallitur, si quis arbitratur hujus sanctissimi viri facta mirifica posse cuncta narrari: et tam necesse est multa sileri, quam impossibile omnia com
Abbreviated transcription (Latin):
ceret᷑. ⁊ t̃ intt̾dicere so-¬
ciis. ne cuz ex occurren¬
tib manifestarent eũ.
aut de eo aliquid loque¬
rentur: s querentib qͥs
transiret. dicerent mo¬
nachos ẽẽ: aut aliqmͣ
de ꝑsonis simul euntib
nominarent. Igit᷑ ag¬
nito dei famulo. ruĩt
undiq: ⁊ leuantes ho-¬
minem. ferunt ⁊ offe¬
runt ei. Qui imponẽs
utrumq manum capi¬
ti eiꝰ. ⁊ in celum suspici¬
ens. ac breuiter orano.
deponi illum iubet et
ambulare. Excusante
illo. ⁊ dicente nõ possũ:¬
ego tibi ait in nomine
domini ⁊ eiꝰ uͥtute pre¬
cipio uade: ⁊ sanꝰ esto
iam ab hac hora. Quid
plura:. Utatim deposi¬
tus. statim sanatus ẽ.
statim libere gradieba
tum simul ⁊ uotũ a¬
bundantia sue pietatis
excessit. Unde ⁊̃ usq ho¬
die locus abincolis de¬
monstrat᷑. uͥ signũ tã
euidens diuine uͥtutis
effulsit: uͥ senex clau¬
dus ex multis annis
tota inferiori corporis
sui parte premortuus.

Expanded text:
ceretur, et interdicere soceretur, et interdicere sociis ne cui ex occurrentibus manifestarent eum, aut de eo aliquid loquerentur; sed quaerentibus quis transiret, dicerent monachos esse, aut aliquem de personis simul euntibus nominarent. Igitur agnito Dei Famulo ruunt undique, et levantes hominem ferunt, et offerunt ei. Qui imponens utramque manum capiti ejus, et in coelum suspiciens ac breviter orans, deponi illum jubet, et ambulare. Excusante eo et dicente, « Non possum:--Ego tibi, ait, in nomine Domini et ejus virtute praecipio, vade, et sanus esto jam ab hac hora. » Quid plura? Statim depositus, statim sanatus est, statim libere gradiebattum simul et votum abundantia suae pietatis excessit. Unde etiam usque hodie locus ab incolis demonstratur, ubi signum tam evidens divinae virtutis effulsit, ubi senex claudus ex multis annis, tota inferiori corporis sui parte praemortuus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nter pͥmas ꝓpagines. qͣs
hec abundantissima ui¬
tis emisit: in Remoꝵ par¬
rochia monast̾ium ig-¬
miacense plartatũ. feli¬
citer radicauit. Qd aliqñ
illum: solita ueneratõe
deducens. Seniex autẽ
cl audꝰ ad mendicandũ
positus erat in uia: cui
unꝰ e fr̃ib elemosinã de¬
dit. Secutus albas sc̃s.
set conuertit se. ⁊ pau¬
lisꝑ intendens in eum
quid patiat᷑ in tͣrogat cͥ¬
ꝯstantes: ⁊ sibi illũ p̾ci-¬
pit exhiberi. Suspicati ho¬
mines quod esset ei am¬
pliꝰ aliquid ip̃e daturus.
dñe inquiunt. claudus
est. nec moui potest.
nos ad eum ferimꝰ qd̃
uoluis dare. Quo repẽ¬
tente u̾bum ⁊ dicente.
tollite eum ⁊ afferte
ad me: primo quidem
pre admiratione mu¬
tuo sese intuebantur.
ignorantes quid esset
facturus. Denum ag¬
noscentes eum clama¬
bant adimuicẽ. abbas
est clareuallis ⁊ pro¬
tinus illum sanabut
Nicuirum solitꝰ erat
quotiens pot̾at oꝑam
dare. ne in uicis agnos¬

Expanded text:
Inter primas propagines, quas Inter primas propagines, quas haec abundantissima vitis emisit, in Remorum paroecia monasterium Igniacense plantatum feliciter radicavit. Quod aliquando illum, solita veneratione deducens. Senex autem claudus ad mendicandum positus erat in via, cui unus e fratribus eleemosynam dedit. Secutus Abbas sanctus, set, convertit se; et paulisper intendens in eum, quid patiatur interrogat circumstantes, et sibi illum praecipit exhiberi. Suspicati homines quod esset ei amplius aliquid ipse daturus:-- « Domine, inquiunt, claudus est, nec moveri potest; nos ad eum feremus quod volueris dare. » Quo respondente verbum et dicente, « Tollite eum, et afferte ad me; » primo quidem prae admiratione mutuo sese intuebantur, ignorantes quid esset facturus. Demum agnoscentes eum, clamabant ad invicem: « Abbas est Clarae-Vallis, et protinus illum sanabit. » 51. Nimirum solitus erat, quoties poterat, operam dare ne in vicis agnos
Abbreviated transcription (Latin):
rebant beato uiro hoĩ¬
uem surdum: obsecrã¬
tes ut ei manũ impo¬
nere dignaret᷑. At ille
fidei zelo succensus. si¬
cut interdum ob cau¬
sas necessarias. terror
quidam ⁊ auctoritas
supra homiriẽ in eius
facie rutilabat: con¬
uersus ad militem. tu
nos inquit audire con¬
tempnis: qͦs ꝯtinuo
coram te audiet surdꝰ.
Et imponens manꝰ ho¬
mini signauit eum: ⁊l
in aures eiꝰ digitos mi¬
sit. Quo protin᷑ audien¬
te. pauens heuricꝰ ⁊ tre¬
mens. ruit ad pedes homi¬
nis dei: humiliter satis¬
faciens. et liber annuẽs
quicqͥd fuerat postulat᷑.
ransiens aliqnͣdo iiii¬
seruus xp̃i brenã
oppidum. mendicantẽ
in platea uidit. feminã
cecam. Qmͣ aliqͣnͣtisꝑ
intuitꝰ. cũ ex more a
transeũtib elemosinã
flagitaret: tu inquit
petis argentũ. et deus
tibi uisum donabit.
Accedens gͦ tetigit eã:
⁊ ocl̾os eiꝰ aꝑuit. Que
beneficiũ sentiens insꝑa¬
magnitudinẽ qm lucẽ
insolitam mirabatur.

Expanded text:
rebant beato Viro homirebant beato Viro hominem surdum, obsecrantes ut ei manum imponere dignaretur. At ille fidei zelo succensus, sicut interdum ob causas necessarias terror quidam et auctoritas supra hominem in ejus facie rutilabat, conversus ad militem: « Tu nos, inquit, audire contemnis, quos continuo coram te audiet surdus. » Et imponens manus homini, signavit eum, et in aures ejus digitos misit. Quo protinus audiente, pavens Henricus et tremens ruit ad pedes Hominis Dei, humiliter satisfaciens, et libere annuens quidquid fuerat postulatus 50. Transiens aliquando servus Christi Brenam oppidum, mendicantem in platea vidit feminam caecam. Quam aliquantisper intuitus, cum ex more a transeuntibus eleemosynam flagitaret: « Tu, inquit, petis argentum, et Deus tibi visum donabit. » Accedens ergo tetigit eam, et oculos ejus aperuit. Quae beneficium sentiens insperamagnitudinem, quam lucem insolitam mirabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nterritorio etiã seno¬
nensi. oppido qd̃ sancti¬
florentini nomine uocãt.
oblata est uiro dei mu-¬
lier surda. Cui manꝰ uri
adhuc stupida ⁊ tumul¬
tuosa. ut est gen᷑ illud.
et ut ip̃a aute solebat.
nichil se audire clama¬
ret. Manie facto. cum
nec illa rediret. nͨ al¬
ter aliquid indicaret de
ea sciens sc̃s liuinã illi
miscd̃iam affuisse. acc̾¬
siri feminã iubet. In¬
nenta gͥ. auditum re-¬
cepisse. uenit glificãs
deum: ⁊ dei famulo gͣ¬
grediẽbat᷑ idem pa-¬
ter metensiũ ciui¬
tate᷑ et ex more deuo-¬
tus eum populus de¬
ducẽbat: cũ ep̃o eorũ
stephano ⁊ fratre eiꝰ
Rainaldo barensi co¬
itite: aliisꝙ ꝑsonis
tam ex cl̾icali qmͣ ex
militari ordine mul¬
tis. Interim causa ex¬
titit. ut rogaret no¬
bilem uirum henri
suggerebant. nt ude¬
licet metensi tiuitati
⁊ ppło pacẽ daret: cui
grauiter inimicabat᷑.
Ille uꝰ renuere penit̾
⁊ abiurare: nec ullio
precib flecti. Inter hec
suꝑuenientes alii offe¬

Expanded text:
territorio etiam Senonensi, in oppido quod Sancti-Florentini nomine vocant, oblata est Viro Dei mulier surda: cui manus impadhuc stupida et tumultuosa ut est genus istud, et, ut ipsa ante solebat, nihil se audire clamaret. Mane autem facto, cum nec illa rediret, nec alter aliquid indicaret de ea; sciens Sanctus divinam illi misericordiam adfuisse, accersiri feminam jubet. Inventa igitur auditum recepisse, venit glorificans Deum, et Dei Famulo grgrediebatur idem pater Metensium civitatem, et ex more devotus eum populus deducebat, cum episcopo eorum Stephano, et fratre ejus Rainaldo Barrensi comite, aliisque personis tam ex clericali, quam ex militari ordine multis. Interim causa exstitit ut rogaret nobilem virum Henricsuggerebant, ut videlicet Metensi civitati et populo pacem daret, cui graviter inimicabatur. Ille vero renuere penitus et abjurare, nec ullis precibus flecti. Inter haec supervenientes alii offe
Abbreviated transcription (Latin):
pidus. cum obedirent ei
pͥnceps mundi. et ad nu¬
tum eiꝰ in om̃i natione
starent ep̃i: cũ ip̃a ro¬
mana eccłia. singulari
pͥuilegio eius ueneraret᷑
consilia. et qͣi generali
legatione concessa. sub¬
ieciss ei gentes et regna.
confirmarent᷑ mirachis.
nunqͣm⁊ excessit. nũ¬
ꝙͣ supra se in mirabilib
ambulauit: S semper
de se humiliter sentiens.
uenerabiliũ operũ nõ
se auctorẽ credidit sed
ministrum: et cũ esset
om̃ium iuditõ summus.
suo sibi iudicio constitũ¬
it infimus. Soli deo qͥe¬
quid fecit ascripsit. ĩ mo
se nicħil boni aut uelle

Expanded text:
pidus, cum obedirent ei principes mundi, et ad nutum ejus in omni natione starent episcopi; cum ipsa Romana Ecclesia singulari privilegio ejus veneraretur consilia, et quasi generali legatione concessa subjecisset ei gentes et regna; confirmarentur miraculis; nunquam excessit, nunquam supra se in mirabilibus ambulavit: sed de se semper humiliter sentiens venerabilium operum non se auctorem credidit, sed ministrum; et cum esset omnium judicio summus, suo sibi judicio constitit infimus. Soli Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil boni aut velle
Abbreviated transcription (Latin):
stinanter oꝑariis. ip̃i fr̃es
ꝑ oinnia incumbebant
oꝑib. alii cedebant ligna.
alii lapides conqͣdrabant.
dauit eccãm alii diffusis
limitib ꝑciebãt᷑ fluuiũ ⁊ ex¬
tollebãt saltus aquaꝵ ad
molas: S et fullones et
pistores. et coriarii et fa¬
bri. aliiꝙ arcifices. congͣ¬
as aptabant suis oꝑĩb
machinas. ut scaturiret
et peodiret ubicũq opor¬
tunũ ẽẽt in om̃i domo.
sb̾c̾raneis canalib dedue¬
tus ruiꝰ ułtro ebulliens.
et demũ congruis mini¬
steriis per oins officinas
expletis. purgata domo.
ad cardiualem alueũ reu̾¬
terentur que cliffusa fue¬
rant : et flumini ꝓpͥam
redderẽt qnͣtitatẽ. In o¬
piuata celeritate cõsũp¬
mati sunt muri: totum
monast̾ii ambitũ spacio¬
sissime complectentes.
Surrexit domꝰ: ⁊ quasi
animã uiuentẽ atq mo¬
tabilẽ hẽret. nuꝑ nata
eccłia. in breui profecit
et creuit. xuiii.
Aborabat ea temi¬
pestate sb̾ scismati¬

Expanded text:
stinanter operariis, ipsi fratres stinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant ligna,  alii lapides conquadrabant, bant, alii diffusis limitibus partiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus rivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata domo ad cardinalem alveum reverterentur quae diffusae fuerant aquae, et flumini propriam redderent quantitatem. Inopinata celeritate consummati sunt muri, totum monasterii ambitum spatiosissime complectentes. Surrexit domus, et quasi animam viventem atque motabilem haberet nuper nata ecclesia, in brevi profecit et crevit. CAPUT aborabat ea tempestate sub schismati
Abbreviated transcription (Latin):
deus̃. stare posset senten¬
tia: et cessandum ab o-¬
Ni nc uͦ cũ cotidregregẽ e¬
suũ dñs multiplicet. au
repellendi sunt qͦs mittit
aut ꝓuidenda mansio
in qua suscipiant᷑. Nec
dubiũ est. qui parat
mansores. quin p̾pararz
mansiones. Absit autem
ut pro cliffidentia sũp¬
tuum: confusionis huiꝰ
incuram᷑ discrimina.
Audiens hec alb̃s fide
⁊ caritate eoꝵ delectatꝰ
est. et aliqñ tandẽ cõ¬
slliis acquieuit: pluri¬
mis tñ prius suꝑ hoc ad
dñi p̾cib fusis: nõ nullu
quoq reuelatõib p̾osti¬
sis. Gauisi sunt fratres:
ubi effusum est u̾bum
impublicũ. Qudiuit
hoc sc̃e memorie nobili¬
simus princeps theobal¬
dus. et multa ĩ sũptus
dedit: et. ampłiora spopõ¬
dit subsidia Audierunt
ep̃i regiorũ et uiri ĩcliti
et uegotiatores t̾re: ⁊ hy-¬
lari animo sine exactore.
ultro ad opꝰ dei copiosa con¬
tulere suffragia. Abundã¬
tib sumptĩb conductis fe¬

Expanded text:
Deus, stare posset sentenDeus, stare posset sententia, et cessandum ab opNunc vero cum quotidie gregem suum Deus multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tandem consiliis acquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deum precibus fusis, nonnullis quoque revelationibus praeostensis. Gavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt episcopi regionum, et viri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis fe
Abbreviated transcription (Latin):
cere monachis: Addunt
⁊t̃ se considerasse inferiꝰ
aptam planiciẽ et opor¬
tuuitatẽ fluminis qd̃
infra illabit᷑: ibiq locũ
ẽẽ spatiosum ad omnes
monasterii necessita¬
tes. ad pͣta. ad colonias.
ad uirgulta et uineas.
et si silue iuideat᷑ drẽe
clausura: facile hoc pa¬
rietib lapideiõ. quoꝵ
ingens ibi copia est.
posse suppleri. In pͥmis
uir dei non acqͥeuit cõ¬
multis expensis et sudo¬
mis sũptib ꝑsingłas offici¬
nas traducti. Si hec om̃ia
confregerimꝰ poterunt ho¬
mines scli male de nobis
serctire: qd̃ aut leues su¬
mus et inutabiles. aut
cliuitie. nos faciunt insa¬
nire. Cumq c̾tissimũ uob̾
sit. penes nos nõ ẽẽ pͦcuni-¬
as. u̾bo eiuingłico uobis
dico: qͥa edificaturo tur¬
rim futuri oꝑis necesse
est supputare expensas.
Alioquin cũ ceꝑit et de¬
fecerit. dicetur ei. Hic ho-
dent. Si consũmatis his
que ad monast̾iũ ꝑtinẽt.
hĩtatores cessass mit t̾e

Expanded text:
cere monachis. Addunt cere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum ad omnes monasterii necessitates, ad prata, ad colonias, ad virgulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit conmultis expensis et sudomis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus et mutabiles; aut divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penes nos non esse pecunias; verbo evangelico vobis dico, quia aedificaturo turrim, futuri operis necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, dicetur: Hic homodent: « Si consummatis iis quae ad monasterium pertinent, habitatores cessasset mittere
Abbreviated transcription (Latin):
potĩ in eo gaudebat. qd̃
nomina frm suoꝵ scͥpta
uidebat. in celo. quoꝵ
unanimitas ĩ macłatã
se ab hoc scło custodiret.
Aderant ei in ꝯsiliis .x¬
suis uenerabiles frẽs¬
nẽm. Aderat Gõdefridus
pͥor eiuodem Toci. ꝓpinquus
eiꝰ in carne et spũ. uir sa¬
piens et constans: qui ⁊̃
religionis et prudentie
inerito. Postea in eccłia
tatis formam retinens.
et dignitatis in qua ⁊
honorem non minuens.
usꝙ hodie ingrediens
⁊ egrediens laudabilit̾
ꝑseuerat. Hic gͦ at eꝑ
alii plures uiri ꝓuidi.
et de cõmuni utilitate
solliciti. uirũ dei cuius
conu̾satio in celis erat.
aliqñ descend̾e compelle¬
bant: ⁊ indicabant ei.
que domꝰ necessitas exi-¬
gebat. Insinuant it aq
ei locũ angtũ ⁊ in com¬
modũ in quo consederãt.
nec capacem tante mul¬
titudinis : et cũ cotidie
cat̾uatim aduentanciũ
numerꝰ augeret᷑. non
posse cos intra construc¬
tao recipi officiuas: et
uix oratoriũ solis suffi¬

Expanded text:
potius in Domino gaudebat, quod potius in Domino gaudebat, quod nomina fratrum suorum scripta videbat in coelo, quorum unanimitas immaculatam se ab hoc saeculo custodiret. 29. Aderant ei in consiliis venerabiles fraderat Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam religionis et prudentiae merito postea in Ecclesia t sanctitatis formam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabiliter perseverat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse eos intra constructas recipi officinas, et vix oratorium solis suffi
Abbreviated transcription (Latin):
sue. meris affricuit mẽ¬
tib: nec tn aliqua ꝑte
domuis. dei supra petram
fundata mota est. Ita
opus suum seruus dei.
nierat. et solidarat: ut
nec rima aliqua ĩtantis
constructionĩb dehisce-¬
re uideretur. Nulle in
aduentu eiꝰ lites seruate
sunt: non odia enutrita
ĩ presentia iudicis erupe¬
runt. Nichil iuniores
adu̾sus pͥores. de austeri¬
tate uł duritia: nicħ
pores adu̾sus iuniores.
de clissolutione aliqͣ uel
remissione causati sunt.
Integer uniu̾soꝵ statꝰ.
concors societas. uera
untt̃as. om̃s uniꝰ moris
in domo deiꝰ in pace⁊
scĩmonia inuenti sunt.
ascendentes scalã iacõb.
⁊ festinantes ad intuitũ
dei: cuiꝰ delectabił aspͨtꝰ
in suꝑiorib eminebat.
Ab̃s itaq ñ iinmemor
eiꝰ qui ait. uidebam sa¬
thariã sicut fulgur ca¬
dentem de celo. eo humi¬
lior erat et sbiectior d̾o:
quo intelligebat deside¬
riis suis deum ad ẽẽ ꝓpi¬
cium. Nec de hoc in seglo¬
riabatur. qd̾ subicieban¬
tur ei demonia: quin

Expanded text:
sinceris affricuit mentibus; nec in aliqua parte domus Dei supra petram fundata mota est. Ita opus suum Servus Dei anierat et solidarat, ut nec rima aliqua in tantis constructionibus hiscere videretur. Nullae in adventum ejus lites servatae sunt, non odia nutrita in praesentia judicis eruperunt. Nihil juniores adversus priores de austeritate vel duritia, nihil priores adversus juniores de dissolutione aliqua vel remissione causati sunt. Integer universorum status, concors societas, vera unitas; omnes unius moris in domo Dei, in pace et sanctimonia inventi sunt, ascendentes scalam Jacob, et festinantes ad intuitum Dei, cujus delectabilis aspectus in superioribus eminebat. Abbas itaque non immemor ejus qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin
Abbreviated transcription (Latin):
et dixit. Ecce hunc tolle
tecum: nichil deinceps
de corruptione sollicitus
Tulit: ⁊ ad suos rediens.
usq hodie głatur fidei
sue defectum euidentissi¬
ma rei u̾itate conuinci.
Nec eñi passus est patͥs
sci non uisitare sepulcrũ:
non ambigit. Confessus
est etiã nobis de pane
quẽ reculit: qd̾ nũc usq
cũ iam terciꝰ annus
transierit. illesũ eum.
beati uiri fides ⁊ bene¬
dictio custodiuit
arrauerunt .xxui.¬

Expanded text:
et dixit: « Ecce hunc tolle et dixit: « Ecce hunc tolle tecum, nihil deinceps de corruptione sollicitus. » Tulit, et ad suos rediens usque hodie gloriatur fidei suae defectum evidentissima rei veritate convinci. Nec enim passus est Patris sancti non visitare sepulcrum, non ambigit. Confessus est etiam nobis de pane quem retulit, quod nunc usque, cum jam tertius annus transierit, illaesum eum Beati viri fides et benedictio custodivit. 26. Narraverunt eti