comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aco sublimior. et illo solo dominante liberrimꝰ
Quamobrem nosse debet seẽe creaturam De¬
bet em̃ creatorem suum credere sicutiẽ. inuio¬
labili eo inꝯmutabili semꝑ manere natura
u̾itatis atq sapientie: inse aũ cad̾e posse stul¬
ticiam acq fallatiam. uł pp̃ errores quib exi¬
ui desid̾at confit̾i. Sed ruisus cauere debet:
ne ab ip̃ius dei caritate qua sanctificatur uͭ
beatissimus maneat alt̾uis creature .i. huiͦ
sensibił mũdi amore separatur. Non gͥ seꝑat
nos aua creatura. si quidem et nos ipĩ creat᷑a᷑

Expanded text:
atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit ip̃a quã intelligitur mente p̾stancior
quippe creator euis atq auctorest: uerẽdũ
erar ne aminus humanꝰ eo quod intet inuisibili¬
a et intelligibilia numeratur: eiusdem se natu¬
re arbitraretur ẽẽ cuiis ẽ ip̃e qui creauit et sic
ab eo suꝑbia decideret: cui caritate iuingendꝰ. Fit
eñ deo similis quantũ datũ ẽ: dum illustrau¬
dum illi ato illuminãdũ se subicit. Et si eim¬
axime ꝓpinquat sb̾iectione ista qua simił fit:
longe ab eo fiat necesse ẽ audacia qua uult õẽ
similior. Ip̃a est qualegib dei obtemperare de¬
crectat. dum sue potestatis eẽ cupit ut deus ẽ.
Quanto gͦ magis longe discedit a deo ñ loco
sed affectione atq cupiditate ad inferiora ꝙͣ
est ip̃e: tanto stulticie miserieq completur.
dilectione gͥ tẽdit in deum: qua se illi nõ cõ¬
ponere. sed supponere affectat. Quod quanto
fecent instantiꝰ ac studiosius: tanto erit beatior

Expanded text:
tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior
Abbreviated transcription (Latin):
ut quasi deappellat errorema quo prorsus n¬
emo nisi separatus erraret. Si uero altitudi¬
ne et ꝑfundo supera et infera huiꝰ mundi sig¬
inficantur quis mͥ celum polliceatur: ut a
celi fabricatore se uingat: Aut quis terre¬
at inferius ut deum deseranti quẽ si nũcͣpͣ
deseruissem inferua nescirem. Postremo qͥs
me lotus ab eius cautate diuellet. qͥ ñubiq
separat alia creatura. Oaltissimoꝵ misterioꝵ
urum. Non fuit content᷑ dicere creatura: sed
aliainquit creatura: admoneus eciam idip̃z
quo diligimus dñi et quo inherem d̾o idẽ ani¬
mũ atq mentem creaturam ẽẽ. Alia gͦ crea¬
creatura est omne sensibile. id ẽ quod per ocu¬
los. uł aures. uł olfactum. uł gustũ. uł dacti
quasi quãdam noticiam sui p̃bet atq id de¬
t̾ius sit ncc̃e est. quam quod intelligentia so¬
la capitur. Ergo cum eciam deus dignis aĩs
notus ñ insi per intelligentiam possit ẽẽ. cũ

Expanded text:
ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsusut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique separat alia creatura. O altissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creacreatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mors ip̃a sit ñ diligere deum. Quod nicħ ẽ. aliud
qua ei quicquam in diligendo atq seqñdo s̾po¬
uere. Nemo inde separat pollicendo uitam.
Nemo eiũ ab ip̃o fonte separat aquã pollicen.
do. Non separat angelus. Non em̃ ẽ angelus
cum inheremꝰ deo nr̃a mente potentior. Nõ
separat uirtus. Nam si uircꝰ hic illa nomina¬
cta est. q̃ aliqmͣ potestatem in hoc inundo ħti
ctoto mundo ẽ omĩo sb̾lunior mens inherõs
leuiores eas sentimus: quo ei uñ nos seꝑare
moliuntur artius inheremꝰ. Non separat ꝑ¬
missio futuroꝵ. Nam et quicquid boni futu¬
rum ẽ. cerruis ꝓmitrit deus. Et ncħ ẽ ip̃õ d̾o̾
meluis: qui iam ꝓfecto bene sͥ herentibus
p̃sens est Non separat altitudo. neq ꝓfũdũ.
Et enĩ si ħ u̾ba sciencie forte altitudinem. uel
ꝓfundũ significant nõ ero curiosus ne se uin¬
gat a deo. nec cuiꝰdam doctrina me ab eo seꝑat

Expanded text:
mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerensleviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat,
Abbreviated transcription (Latin):
rim̃ gͦ quodad beatam uitam ducit primũ¬
q mandati ẽ: diliges diñ deunituũ ex to¬
tocorde tuoit amnia et mente. Diligentib
enĩ dñi. om̃a ꝓcedunt ĩ bonũ. Qmͣobrem
paulo post dem paulus. Certus sum emin
inquit quo neq mors. neq uita neq an¬
dm̃ omĩa ꝓedunt in bonum. et suminũ bo¬
num qd̃ eclmn optims̃ dicitur ñ modo di¬
ligendũ ed̃iemo ambigit. sed ita diligendũ
tit nicb̃ anplius diligere debeamꝰ. idq signi¬
ficatu et eꝓinitur quod dcm̃ ẽ ex totocor¬
te et ex toi amma et ex toramente. quis
queso dubai̾t his om̃ĩb constitutis et fir¬
missime cipitis. nicħ nob̾ aliud optimum
eius cautate nos separat. quid ẽẽ ñ solum meliꝰ
sedeciam certius hoc bono potest: Singulabre¬
uitͥ actandam᷑. ¶Nemo nos inde separat: mi¬
nando mortem. Id ipm̃ enĩ quo diligimꝰ deum.
mori nõ potest nsi dum ñ diligit deum: cum

Expanded text:
ximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Pauinquit, quod neque mors, neque vita, neque anDeum omnia procedunt in bonum; et summum bonum, quod etiam optimum dicitur, non modo diligendum esse nemo ambigit, sed ita diligendum ut nihil amplius diligere debeamus; idque significatur et exprimitur quod dictum est, Ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his omnibus constitutis, et firmissime creditis, nihil nobis aliud esse optimum,ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ tp̃e s uirtute atq prudentia disc̾nẽdaᷤ
ẽẽ iam dcm̃ est. pud uos aũ nemo quidem
reꝑitur qui dei sb̾am humani corporis figu¬
ratione describat. Sed rursus nemo: qui ab
humani erroris labe se uingat. Itaq illi qͦs
hereticis ñ fun̾it dep̾dati. pro suo quisq cap¬
tuuiribq nutriũtur. ꝑducunturq alus sio
auus autem sic: primũ in uirum ꝑ fectum do¬
inde ad matiuitatẽ caniciemq sapĩe perue¬
niunt ut eis quantũ uolunt iiuere ac bea¬
tissime uiuere liceat. Secutio gͥ dei. beatita¬
tis appetitus ẽ: assecutio aũ ip̃a beatitas. Sed¬
cum sequinur diligendo. consequim᷑ u̾o nõ
cum hoc omo efficimur quod ẽ ip̃e. sed ei ꝓxi¬
mi cumq mrifico et intelligibili modo con¬
tingentes. eusq uentate et scĩtate penitus
illustrati atq ꝯp̾hñsi. Illo namq ip̃m lumẽ
est: nob̾ auten ab eodem illuminari licet. ma¬

Expanded text:
tes, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas tes, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quoshaereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. CAPUT XI.tis appetitus; consecutio, ipsa beatitas. Sedum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
uetat eos cred̾e catholica disciplina qͥ ñ ãnis
sed studio atq intellestu excedentes quandam
m̃tis puenitiam in canos sapĩe ꝓmouẽt᷑. Nã
et credere dm̃ loco aliquo qmͣuis infinito pet
qͣnitatis q̃ cume spacia continer. qmͣ sto suil¬
tum docetur et de loco m locum uł ipm̃uł alioͣm
eius partem moueri atq transire. arbitran ne¬
tas habetur. Iam uero aliquid eius sb̾stancie
atꝙp nature ꝯmutationẽ uł ꝯu̾sionẽ quolib
modo pati posse si quis opmetur mire demẽ¬
cio impietatisq dampnabit᷑ Ita fiti ut apud
nos inueniantur puer quidam qui huma¬
na forma deum cogitent atq ita se hr̃e suspi¬
centur qua opinione nicħ ẽ abiectiꝰ: sed iue¬
mantur item multi senes qͥ eius maiestatẽ
ñ solum suꝑ humanũ corpꝰ. sed eciam suꝑ ip̃ã
mentẽ manere ĩuiolabilem atq ĩꝯmutabi¬
lem cadem ip̃a mente conspiciant. Quas eta¬

Expanded text:
vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atqpiciant. Quas aeta
Abbreviated transcription (Latin):
ũ inuidũ. nõ indignũ. ñ crudelem. ñ q̃ rentẽ
de hommũ uł pocõꝵ sanguine uoluptatem
nõ cui flagitia et scelera placeant ñ possessio¬
nem suam terre quadam particula t̾minãtẽ
In has enĩ atq huͦmodi migas grauit̾ copio:¬
seq inuehi soletis. Quare nos inuectio ur̃a
ñ tangit sed amles quasdam uł eciam puen¬
les opiniones. eo meptiore quo uehem̃tõre
or̃one peruellitis: qr quisqͥs mouetur et ad
sed eainse ignorare de monstrat Qũaobrem
si quid humam corde geritrs. si cure uob̾met¬
ip̃i estis q̃rite pocius diligent̾. et pie quom̃o
illa dicantur: q̃rite miseri. Nam talõ fidem
qua de deo inconuemene aliquid creditur. nos
uehem̃tꝰ et ubenꝰ accusamꝰ. Namet ĩ illis que
dc̃a sund cum sic intelligũtur ut litt̾a sonati
et simplicitatem corigimꝰ et ꝑtinatiam deride.¬
mus. Et alia multa q̃ uos intellig̾e ñ potestis

Expanded text:
non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisqsed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
namq ꝑ onĩs ꝑtes illoꝵ uoluminũ p̾dicat᷑. uos
aũ fatemin uniu̾sum mũdũ istũ qui nomine
celi et terre significaretur hr̃e auctorem et fa¬
bricatorem deũ: et deum bonum. Qexcepti¬
one quippe nob̾cum loqñdũ ẽ: qũ deus uoĩat᷑
Ouos eñ deos: unũ bonũ. alt̾m malumẽe ꝑhi
betis. Quod si dicitis colere uos et colendũ arbi¬
uet̾is testam̃ti conmendat auctoritas: impudẽ¬
ter facitis qui alienũ auimũ atq sm̃am qũã
bene atq ittilit̾ acceperimꝰ male int̾p̾tari cona¬
mini frustra omĩo. Neq enĩ uestre stulte atq
impie disputationes ullo modo eum piorum
doctissimoꝵ q hominũ sermonib ꝑ quos ĩ ecc̃a
catholica scͥpture ille uolentib dignisq apen¬
untur. comparau queũt. Longe prorsus alit̾
longe qũa putatis: lex et ꝓpħe intelliginitur
a nob̾. Desinite eirare: ñ colimꝰ penitentẽ deũ.

Expanded text:
namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deet colendum arbiVeteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, tae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑtum. sed a me ẽẽ ꝓlatum. Nunquidñat᷑
temonstrandũ ẽ heretice. isiant scͥptum ĩue¬
t̾i lege non eẽ. aut apło ñ conuenire: quorũ si
moħ dicere audes. uigeris emĩ cum et codex legͦ
quo planum sit scͥptum eẽ. et homines intelli¬
gunt ad id quod apłs dixit nicħ posse apti con¬
uenire. cur gͦ ualere aliquid putas. qd scͥptu¬
ras corruptas ẽẽ insimulare audes. Postre¬
mo quid responsurus es ei qui tͥ dicat. ego sie
intelligo. ego sic accipio. sic credo. nec ob aliud
lego illos libros. nͥ quodibi om̃ia xp̃iane fide¬
i conienire uides. Illud pociꝰdie si audeo iet¬
dicuntur quod a ꝑsecutorib ut oues occisionis
estimati sunt. Quod sinõ potes dicere: quid ealũp¬
naris in quo libro credam. qd̾ me oportere cred̾e
eẽ diligendũ. sed ñ illum deũ quẽ colunt hi qͥe
testam̃ti uet̾is auctoritatẽ recipiũt. Non gͦ illu
colendũ ẽẽ dicitis: qui fecit celũ et terrã. Iste

Expanded text:
atum. Numquidnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes etdicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me oportere credereesse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatet terram. Iste
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩa auctoritate. scĩtate. libertate uiuenti¬
b ne ipĩ quidem cuiquã ouerosi sunt: sedo¬
uentis more et pauli apłi a uctoritate. ma¬
nib sius de transiguit. Ieuinia etiã ꝓrsus
incredibilia multos ex̾t̾e didici nõ cotidie se¬
inel sub noctem reficiendo corpꝰ quod ẽi usq¬
quaq usitatissimũ. sed continuũ. triduũ. lͥ
amplius sepissime sine coibo aut potu du¬
ceꝰ. Neq hoo in uiris tm̃. sed eciam ĩ femĩs.
quib itemmultis iudius. et uirg̾ib simul

Expanded text:
iana charitate, sanctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus item multis viduis et virg
Abbreviated transcription (Latin):
tias fabellaꝵ et uanissimas ymagiatões¬
corporũ totosq uos magna a lactaate. sincero
amore futmissa fide. sanctissimo ecc̃e catholice
gremio concederetis otam pro mea medio.¬
critate discutere singula. et eruere ac demou¬
strare que accepi. in quoꝵ excellentia. et alti¬
tudine plerumq uerba deficiunt. sed quã
latratis non est faciendũ. Non enĩ frustra
dictum est: uolite dare sanctum camib. Ne
succenseatis: et ego latraui et canis fui. quã¬
do mecum ure nõ docendi cibo. sed refellendi
fustib agebatur. Si aũ in uob̾ eẽt caritas
de qua uunc agitur: uł si eciam fu̾it aliqñ
quantam cognostende u̾itatis magnitudo desi¬
dͥat. aderit deus qui ostendat uobis neq apud
maincheos ẽẽ xpĩanam fidem que ad sũmũ a¬
picem sapientie ueritatisq perducit: qua per¬
friu ncħ est aliud insi beatissiie uiuere ueq
eẽ uspiam. uisi in catholica disciplina. Quid

Expanded text:
tias fabellarum, et vanissimas imaginationestias fabellarum, et vanissimas imaginationesorporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetiscritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
quam marcesdat sapientia. et facile uidetur
ab hiis qui diligunt illam: et inuenitur abi
hiic qui querunt eam. Ire occupat qui se cõ¬
cupiscunt᷑ ut illis se ostendat. Qui iugilane
inuemet forib suis. Cogitate enĩ de illa sen¬
sus ẽ consuminat᷑ et qui iuguauit pp̃ illam
cito erit securꝰ. Quia dignos se ip̃a circuunt
querens et muiis ostendit se illis hulariter
et omĩ ꝓuidentia occurrit illis. Initiũ enĩ
ius uerissimũ: discipline concupiscentia ẽ
Cura ergo discipline dulectio: et dilectio custo¬
ditio legum illius ẽ. Custoditio autem legũ.
confrirmatio incorruptionis ẽ incorruptio
autem facit ꝓximum deo. Concupiscentiai
ctaq sapientie deducit ad regnum. Ita ne tã¬
dem adhuc aduersum ista latrabitis. Nonue
ita poĩta et nondum intelecta. cui uis signi¬
ficant altum se quiddam et meffabile cõ¬
tinere: Outinam possetis intelligere: que
dicta sunt. Confestim abiceretis om̃s mep¬

Expanded text:
quam marcescat sapientia, et facile videtur quam marcescat sapientia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaveribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim illius verissimum disciplinae concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes inep
Abbreviated transcription (Latin):
modo sic agendumẽ. ño ut ea iam intelligatis
quod fieriñ potest: sed ut intelligere aliqñ cu¬
piatis. Facit enĩ simplex et pura caritas d̾i. que
maxime spectatur in morib. de qua multa i aui
diximꝰ: q̃ inspirata pũ scõ perducat ad filium
.i. ad sapientiam d̾i. per quam pr̃ ip̃e cognosdcͦt
rib concupiscatur: inueniri nullo pacto potest
At suta queratur ut dignum ẽ: subtrarere se¬
se atq abscondere a sius dilectorib nõ potest. Hĩc
est illud quod more habere eciam soletis: quod
more petitur amore q̃ritur. amore pulsatur.
amore reuelatur amore demq meo quodre¬
uelatum fu̾it permanet᷑. Ab amore sapiencie
diligentiaq querendi. ñ deterremur ueteri o¬
testam̃to quod semꝑ mẽdacissime dicitis: sed
ad hec uehem̃tissime concitamui. Nudite ira¬
q alqñ et adu̾tite queso sine ꝑtinatia: quid
ꝑ ꝓpħam dicatur. Clara ẽ inquit et que nun¬

Expanded text:
modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, perribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod more petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nun
Abbreviated transcription (Latin):
seuitis. quid indoctas aminas noxia suasiõe
ꝑu̾titis: llii tusq testamenti deus unus ẽ. Nam
ut ista s̾ congruuunt que de utroq possumus ita
eciam cetera. si diligentͥ et equo indicio uelitis
atcendere. Sed qr multa dicuntur ssmmissius
et humi repentib aminis accomodatiꝰ ut per
humana in diuina consurgant. multa eciam
figurateut studiosa mens et quesitis exerce¬
atur utilitis et uberius letetur muentis: uõ
auditores et illaqueandos abutumiii. Ꝙ
ipm̃ cur diuina ꝓuidentia nos facere sinat quamq
uenssime apłs dixerit. oportet multas hereses esse
ut ꝓbati manifesti fiant int̾ uos: longumẽ dis¬
putare. et quod dicendum ẽ uob̾. ñ ẽ urm̃ ista in¬
ctelligere. Non parum mͥ coguiti estis. Eras oĩo
mentes et corporcoꝵ simulacroꝵ pestifero pastu
morbidas. ad diuina iudicanda defertis: q̃ mul¬
to altiora sunt quam putatis. Quare uobiscũ

Expanded text:
saevitis? quid indoctas animas noxia suasione saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos endos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; et longum est disputare, et, quod dicendum est vobis, non est vestrum ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
ostũditur cum splendor prĩs nuncupatur nõ ẽ
quioquã incircuitu soł isi splendor ip̃e quẽ ge¬
nut: Quid gͦ potuit aꝑtuis et clarius e ueter
testam̃to huic sententie consonare. quã illud
quod dictumẽ ueritas tua in circuitutuoͦ Po¬
ccremo dicit ip̃a sapĩa in enangelio: nemo ue¬
nt ad prem̃ insi per me. Dicit ꝓpħa. Sensum
tuum ergo quis scit. nisi tu dedeus sapientiã.
Et paulopost. Et q̃ tͥ placent didicerũt hõi¬
nes: et per sapientiam sanati sunt. Dicit pau
caritas nulla est. Dicit paulus. Conformes nos¬
fien ymagiis filii d̾i. Dicit ꝓpħa. Signatũ
ẽ super nos lumen uultꝰ tui dñe. Ostendit p
Solus euĩ deus aitissimꝰ. quo nich̾ ẽ altius.
Ostendit paulus trinitatem istamunũ dm̃
ẽẽ. cũ dicit ip̃i gła. Dicitur in uet̾i testamẽto.
Aludi istł: dñs deus tuus. deus unus ẽ. Qrͥd
uintis ampluis: quid imperite atq impie

Expanded text:
ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicitcharitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit propheta, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Ostendit . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus ultis amplius? quid imperite atque impie
Abbreviated transcription (Latin):
dilectorib suis donat. quid comparandũ sit nesti¬
o: cum ip̃e ꝓpħa statim dicat quanti siit ista pen¬
dũda. Nam ita positumẽ. Sobrietatem enĩ sa¬
pĩa docet et iuisticiam et uirtutem: quib utiliꝰ
nicħ est. inuita homĩb. Hec fortasse quispiam
ñ de filio dei dicta ẽẽ arbitretur. Quid gͦ aliud
ostendit quod dictumẽ generositatem mag¬
nificat. contubernũ habens dei : Anuero ge¬
nerositas solet sigiificare aliud qũa parente̾:
Contuberniũ uero nonne cũ ip̃o pr̃e equalita¬
tem clamat atq asserit. Deinde cum paulꝰ
dicat filium d̾i sapientiam. et ip̃e dñs. nemo
nouit prem̃ nisi unigenitus filius. quid potu¬
it a ꝓpħa congruentius dici. quã illud qd̾ ẽ. eo
tecum sapientia q̃ nouit oꝑa tua q̃ affu̾nt tecũ
cũ orbem terraꝵ fac̾es. et sciebat quod placitur̃
eẽt ocuł tuis: Quod aũ xp̃c est ueritas. qd̾ idem

Expanded text:
dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescidilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28. Haec fortasse quispiam non de Filio Dei dicta esse arbitretur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ; et ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigenitus Filius ; quid potuit a propheta congruentius dici, quam illud quod dictum est, Et tecum Sapientia quae novit opera tua, quae adfuit tunc cum orbem terrarum faceres, et sciebat quid placiturum esset oculis tuis? Quod autem Christus est veritas, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
artem ipam atq rõm. Sed si hoc uidetur ob¬
scurũ iude q̃ sequũtur. Et om̃ium inquit de¬
us dilexit illam. Doctrix est emĩ discipline dei
et electrix operum illius. uidetur hic nichil
adhuc de operatione dictum. Non enĩ hoc est
eligere opera quod operati. Ergo hec ad discip¬
linam ꝑtinent. Opus uirtuti debetur: ut sit
plena quã uolumꝰ demonstrare sentencia. le
gegͥ deinceps quod aduexum ẽ. Quod si hone¬
sta est inquit ponsesllo q̃ concupiscitur ĩ uita.
quid sapientia est honestius que omĩa oꝑatur.
Potest ne quicquã p̃clarius aut manfestius
aut uero eciam urerius ꝓferri : Audi aliud sipa-¬
rũ putas: quod idem sonat. Sobrietatẽ enm
sapientia docet inquit et iusticiam et uirtutẽ
Sobrietas mͥ ad ipãm cognitionem ueri iude¬
ctur ꝑtinere. idẽ ad disciplinam. Iusticia uero
et iuirtus: ad actionem ateꝑ oꝑationem. Qui¬
b duob idẽ agendi efficatia et sobrietati con¬
templandi q̃ dei uirtꝰ et d̾i sapĩa idẽ d̾i fili

Expanded text:
ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omnium, inquit, Dominus dilexit illam: doctrix est enim disciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobrietatem enim sapientia docet, inquit, et justitiam et virtutem. Sobrietas mihi ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id
Abbreviated transcription (Latin):
uereꝯdi. placati ꝯcordissimã uitam et inten¬
tissimã in diũ. gratissimũ nuunꝰ ipi offerunt.
a quo ista posse meruerunt: Nemo quiccꝑ
possidet ꝓprium. neno quiecẜ ouerosus ẽ. ope¬
rantur manib ea quib et corpꝰ pasti possit.
et a deo meus impediti ñ possit. Oput aũ suũt᷑¬
diuit eis quos decanos uocant. eo quod sint de¬
si quid auud opus ẽ uł cotidiane necessitati ł

Expanded text:
verecundi, pacati, concordissimam vitam et intenverecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offerunt, a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suudunt eis quos decanos vocant, eo quod sint desi quid aliud opus est vel cottidiane necessitati vel
Abbreviated transcription (Latin):
teret descruisse: ñ intelligentib quantũ nob̾
eoꝵ auimus in orõnib prosit et iuita ad eoꝵ exem¬
plum quoꝵ corpora uidere ñ sinimur Sed hinc
disputare longum et superuacaneum puto. nã
hoc tam excen ens fastigium sanctitatis. cui nõ
sua sponte mirandũ et honorandũ uidetur.
et orõne nr̃a uideri ñ põt: Tm̃ isti admonẽdi
sunt qui sese manit̾ iactant in tm̃ ꝓcessissetẽ¬
ꝑantiam et continentiam scĩssimoꝵ catholi-¬
ce fidei xp̃ĩanoꝵ. ut restringenda ũ nullis et qͣ¬
si ad humanos anes reuocanda uideatur usq
a deo supra homines illoꝵ aĩos euasise. ab hiis
eciam quib id duplicet iudicatur. Sed si hoc
excedit nĩam touantiam: quis ñ illos nuretur
et p̃dicet qui ꝯtẽptis atq desertis mũdi huiis
illecebris. in ꝯmunen uitam sc̃ssimam et castit¬
tes in or̃onib. in lectionib. in disputatiomibꝰ
nulla superbia timudi. nulla paruicatia tur¬
bulenti. nuua muidentia inuoli ᷑ sed modesti.

Expanded text:
lligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem vitam castissimam sanctites in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti,
Abbreviated transcription (Latin):
serinonis indigens questio. S hoo bñ utar
fortasse compendio. Spero dm̃ affuturum
ut quantsi imbecillitas nr̃a patitur. de tan¬
tis rebus nõ modo dilucide. sed eciam breui
doceamꝰ. Quodlibet enĩ eoꝵ scit᷑ siue eciam
ꝑ sese possio uirt᷑ sine aĩa. siue nͥ aniie ĩ¬
c̃e ñ possiti ꝓculdubio aliqͥd aĩa seqͥtur
ito untutem assequatur. Id ent aut ip̃a anima.
aut inrtus: aut aliquid tercium. At si se ipãm
sequitur ut uirtutẽ ad ipiscatur stultum nes¬
cioquid seqͥtur. S̾tulta ẽ enĩ: ante adeptam
absurdius et ꝑu̾sius dicipõtis aut cũ se seqͥtur
stulta. eandem stulticiam qnͣi uitat asseqͥtur
Si aũturtutem seqͥtur hanc assequi cupiẽs
quõ asseqͥtur id quod ñ ẽ. aut qũo assequitu

Expanded text:
sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam breviter doceamus. Quodlibet enim eorum sit, sive etiam per sese esse possit virtus sine anima, sive nisi animae inesse non possit, procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam absurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur i
Abbreviated transcription (Latin):
ta dantur. ũo corporis inuestiganda ẽ discip¬
lia. Postremo bonos mores ea pars nr̃a acti i¬
ua est que inquirit et discit. et hec ammne st̾
ꝓpria. Non gͥ de corpore. cum de uirtute op¬
tinenda sacagimus. q̃o ẽ. Quod si ẽ conseꝙ̃s
sicuti est. ut ipm̃ corpus cum amnia regitur
q̃ uirtutis compos ẽ. multo et melius rga¬
tur et honestius eoq optime sese habeat.
que est optima illa que sibi iusta lege domina¬
tur id erit homĩs optimũ qd̃ aiãm oꝑtimam
negare quisquã potest ñ solum quod aiu¬
ga uerum eciam quod equi sese optime ha¬
amina. siuentrumq homosit ñ mͥ maxĩe
q̃rendum uidetur: nisi quod aninã faciat op¬
timam. Nam eo percepto: ñ potest homo nõ
aut optime. aut certe multo meluis seseha¬
bere. quam si hoc unũ defuisset. Nemo aũt¬
mam. Sed rectisime queu potest utrũ ista
uirtus eciam persese: an nisi manima ẽẽ ñ
possit Oboritur it̾m altasima et longusiini

Expanded text:
ta dantur, non corporis investiganda est discipta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime haanima, sive utrumque homo sit, non mihi maxime quaerendum videtur, nisi quid animam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisset. CAmam. Sed rectissime quaeri potest utrum ista virtus etiam per sese, an nisi in anima esse non possit. Oboritur iterum altissima et longissimi
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. ñ uelocitas et si quid aliud in bomsi
Nam et ista que cõmemorata sunt p̾sentia
sun exibet corpori: et quod añtellit omib ui¬
tam ¶ Quamobrem ñ mͥ uidetur amina eõ sũ¬
mũ homĩs bonum: suie aminã simul et cor¬
pus. siue animã solam. hominẽ dicimꝰ. Ut
enĩ corporis sũmũ bonum id inuenit rat̃o
quod est corpore melius. et quo ei uigor ee
uita p̃betum ita sine corpus et anima. suuie a¬
nima ip̃a per se homo sit inueniendũ ẽ si
quid animam p̃cedit ipãm. Quod cũ asĩa
sequitur: fit in suo gnẽ quam potest opti¬
ma. Quod si reperire pot̾imꝰ iderit ꝓfecto ꝙ
ambagibus remotis om̃ib sũmi homĩ¬
nio bonum uire meritoq nominandũ ẽ
aut si corpus est homo: quim homĩs opti¬
nũ anima ip̃a sit recusare ñ possum. S
certe cum de morib agitur cum q̃rimus
quinam uite modus tenendꝰ sit ut beati¬
tudinem poisimus adipisci: ũ corporis p̃cep¬

Expanded text:
tudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis tudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. Ut enim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecep
Abbreviated transcription (Latin):
animaretur fien tũ potest ut unũ hoꝵ et ha¬
beatur homo et uocetur. Quid gͦ hominẽ di¬
cumiꝰ: Animamet corpꝰtanqmͣ bigas uł cen¬
taurum. corp᷑ tm̃. quid sit musli amme se
regentis: tanqmͣ luc̾nam ñ ignẽ simul et
testam. s testam solam tũ pp̃ ignẽ appellamꝰ.
an nicħ aluid hominẽ quam animã dicimꝰ. sed
pp̃ corpus qd̃ regit ueluti equitem. ñ simul eqũ
et hominẽ sed hominẽ solũ ex eo tñ qd̃ regen¬
do equo su accomodatꝰ uocam᷑. Difficile ẽ istã
ꝯtrou̾siam diiudicare. NAuc si rõne facile or̃oe
longum ẽ. Quem laborem ac moram susciꝑe
ac subire ñ opus ẽ. Siue eminutrũq. siue a¬
mina sola nomen ħominis teneat ñ ẽ homĩs
optimũ qd optimũ est corpous: sed qd̾ aut cor¬
pori simul et amine aut soli amine optimũ
quid optimũ sit᷑ id certa rõ cogit fateri per ꝙ
fit ut sese corpꝰ quam optime habeat. Nicħ

Expanded text:
animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et haanimaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum quid optimum sit, id certa ratio cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mũ bonum suum ñdum ꝑuenetio Nut qũo
ssĩũ eit si est. aliquid meluis quo ꝑuenire poᷤ¬
sumꝰ. Hoc gͥ si ẽ. tale ẽẽ debet. qd̾ ñ amitrat in¬
uitus. Qiippe nemo potest confid̾e de tali bo¬
no qd sibi eupi posse sentit᷑ etiam si retinere id
amplectiq uoluit. Quisqͥs añ de bono qͦ fru¬
tur ñ confidit: in tanto timore amittendi bs
liuis. Quod ꝓfecto inuenire difficile ẽ nisi pri¬
us consid̾ato atq discusso quid sic ip̃e homo.
Nec nunc diffinitõnem hom̃is a me postulã¬
dãm pritõ. Illud ẽ magis qd̾ mͥ hoc loco q̃rend̾
uidetur. cui int̾ om̃s pene constet aut certe
id quod satis ẽ. ut̾ me atq illos cum quibus
nuc agitur hoc conuenint ex anmna et cor¬
pore nos cẽ compositor. quid ẽ ip̃e homo utr̃¬
q horũ. que nominani an corpris tantũmodo.
ẽet alterum. nam neq corp homo eẽt sianim¬
a ñ eẽs nec rursus anima homo si ea corpꝰ nõ

Expanded text:
mum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo mum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi bealius. Quod profecto invenire difficile est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodo,  si non esset alterum nam neque corpus homo esset, si anima non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non
Abbreviated transcription (Latin):
iñ fruis: presto hr̃e qdͥ diligi. Neq qͥsqmͣ beat᷑
ẽ qui ñ sruitur ñ ẽ ħs. eo quod est hom̃is optim̃
nec qͥs qmͣ qui eo fruitur nõ ẽ beatu. Iestogͦ
ẽẽ nob̾ debet optimũ irm̃: si beate uiuere cogi¬
tamꝰ Sequitur ut q̃namꝰ quid sit homĩs opti¬
Quisqͣ em̃ qdͥ seip̃o ẽ. decerim sequitur: sit
ip̃e decerior. Oportet autẽ omnẽ hominẽ id q̾
optinũ est. sequi. Nonẽ gͥ homine decenꝰ hõis
optimũ: Fortasse tale aliquid ent quale ip̃e ho
estꝰ Ita sit sane: si mlẽ homine meluo quo per¬
sriti possit. Si aũ inuenimꝰ aliqͥd quod et ho¬
mine sit excellentiꝰ et presto se amanti se ce¬
honnii possitꝰ quis dubitau̾it homi ad id nitẽ¬
dũ ẽẽ. ut beatus sit qd̾ eo ip̃o qui nititur mani¬
festum ẽ ẽẽ p̃stantius: Nam suid ẽ. beatum cẽ
ad tale bonũ peruenisse quo ampluis ñ po¬
test id ẽ aũ qd̾ dicimꝰ optimũ quo tandem
pacto potest in ea diffintõno includi. qui ad sũ¬

Expanded text:
to habere quod diligis? Neque quisquam beatus est, qui non fruitur eo quod est hominis optimum; nec quisquam, qui eo fruitur, non est beatus. Praesto ergo esse nobis debet optimum nostrum, si beate vivere cogitamus. 5. Sequitur ut quaeramus quid sit hominis optiQuisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sesehomini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad sum
Abbreviated transcription (Latin):
ram de net̾i asumptũ ẽc ab sorta ẽ mors ĩ ui¬
ctoria. uͥ ẽ mors aculeus tuus: uͥẽ mors cõ¬
tentio tua: Quod unũ isti heretici intellig̾e
si ualerent: inqũa ꝓfecto denu nisi a pd̾ te
atq in tuo gremio minime superbi et bene
pacati uenerarentur. Mento apud te dini¬
na p̃cepta iate diffuseq seruantur mento apd̾
te bene intelligitur quami sit grauiꝰ cognita
qm in cognita lege peccare. aculeus .n. mortis i¬
peccatum. uirtus autẽ pecĩ lex: quã graue fe¬
nat et interimat. contẽpti p̃cepti consciẽtia
Merito apud te uisũ ẽ qũa sit ib̾ lege opera¬
tio uaua. cũ libido animũ uastat. et cohibes
peno metu ñ amore uirtitis obruitur. ax¬
tito tꝰ tam miati hospitales. multi miseri n¬
cordes multi officiosi. iulti. docti. multi casti ml¬
ti cancti. multi usq a deo dei amore elagrãtes.
ut eos in sũma ꝯtinentia atꝙ mũdi huiꝰ ĩ cre¬

Expanded text:
ram de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in viram de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi misericordes, multi docti, multi casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incre
Abbreviated transcription (Latin):
latio. quib admonitio. quib cohortatio. qͥ¬
b disciplina. quib obuirgatio. quib sup¬
plicium. sedulo doces: ostendens quẽ adino¬
dum et ñ omĩb omĩa. et omũb catitas et
muli debeatur iniuria Iam uero cũ hũa
hec duectio in herentẽ uberib tius iuttͥue¬
tit. et toborau̾it anima seqũdo factũ ydon¬
eum ubi eiꝰ maiestas ex tanta parte quan¬
ta homini dum terre huiꝰ inħitator. ẽ. suf¬
ficit. aperire se ceperit: tant᷑ canitatis ardor in¬
nacritur: et tĩ diuina moris consurgit incẽ¬
dium. ut exustes omĩb uichis et homine pur E ͥ¬
gato atq scĩficato. catis appareat qũa diuine amoul¬
dictum sit. ego sum ignis consumens. et ig¬
nem ueni uttere in mũdum q̃ due uoces
umꝰ dei in duob testamĩtis signate scĩficati¬
ouem aĩe cõcordi attestatione declarant. ut
fiat auqũ illud quod item in uouam scͥptu¬

Expanded text:
latio, quibus admonitio, quibus cohortatio, qulatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scriptu