comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sub illice autem mambre tres uiros
uidit. quibus et inuitatis hospicioq
susceptis. &r epulantibus ministraũ
sicut tamen scriptura illam rem ge¬
stamnarrare cepitiut non clicat uisi st̃
ei tres uiri. sed uisus est ei dominus.
atq inde consequenter exponens quo¬
modo euusus sit dominus attexuit
nartationem de tribus uiris quos
abraham per pluralem numerum
inuitatut hospitio suscipiat. oe poste¬
a singulariter sicut unum alloqui¬
tur cẽ sicut unus ei de sara filium.
pollicetur. quem dominum dicit scriptuca.
sicut in eiusdem narratõnis exordio. uisus
est in quit dominus abrahe. Inuitat ergo
et pedes lauat de declucit abeuntes tamꝙͣ
hommes. Loquitur autem tamquam cũ
dommo deo. siue cum ei promitutur filiuis.
siue cum ei sodorne mimmens interitus¬

Expanded text:
Sub ilice autem Mambre tres viros Sub ilice autem Mambre tres viros vidit, quibus et invitatis hospitioque susceptis et epulantibus ministravit. Sic tamen Scriptura illam rem gestam narrare coepit, ut non dicat, Visi sunt ei tres viri; sed, Visus est ei Dominus. Atque inde consequenter exponens quomodo ei visus sit Dominus, attexit narrationem de tribus viris, quos Abraham per pluralem numerum invitat, ut hospitio suscipiat; et postea singulariter sicut unum alloquitur; et sicut unus ei de Sara filium pollicetur, quem Dominum dicit Scriptura, sicut in ejusdem narrationis exordio, Visus est, inquit, Dominus Abrahae. Invitat ergo, et pedes lavat, et deducit abeuntes tanquam homines: loquitur autem tanquam cum Domino Deo, sive cum ei promittitur filius, sive cum ei Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
quia non scriptum est uisus est. ei deus.
seduisus est. ei dominus. ¶amquam
enim ꝓprie uidetur filius dominus uo¬
cari dicente apło. Nam et si sunt qui
dicuntur. dii siue in celo siue in terra.
siquidem sunt dii multi: sed nobis
unus deus pater ex quo omnia ce nos
in ip̃o. et unus dominus iħc xp̃c per
quem omnia. et nos per ip̃m. Sed¬
cum et deus patermultis locis inue¬
niatur dominus dictus. sicut est il¬
lud. dominus dixit ad me filius me¬
us es tu. ego hodie genui ce. E illud.
dixit dominus domino meo sede ad de¬
xtram meam. cum eciam sp̃c sanctus
dominus dictus inueniaturubi apłc
arbitretur filium significatum. ⁊ ideo
secutus contexurt. Ubi autem sp̃c ilñ:
ibi libertas. Sp̃m autem domini spi¬
ritum sanctum eẽ: nemo dubitau̾it.
Neq hic ergo euidenter apparet utrũ
aliqua extrmitade persona. an deus
ip̃e trmitas. de quo uno deo dictum ẽ.
dominum deum iuum adorabis et
illi soli series. iusus fuerit abrahe.

Expanded text:
quia non scriptum est, Visus est ei Deus; quia non scriptum est, Visus est ei Deus; sed, Visus est ei Dominus. Tanquam enim proprie videtur Filius Dominus vocari, dicente Apostolo, Nam et si sunt qui disiquidem sunt dii multi et domini multi, sed nobis unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipcum et Deus Pater multis locis inveniatur dictus Dominus, sicuti est illud, Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te ; et illud, Dixit Dominus Domino meo: Sede ad dexteram meam : cum etiam Spiritus sanctus Dominus dictus inveniatur, ubi Apoarbitraretur Filium significatum, et ideosecutus contexuit, Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas ; Spiritum autem Domini Spiritum sanctum esse nemo dubitaverit: neque hic ergo evidenter apparet, utrum aliqua ex Trinitate persona, an Deus ipse Trinitas, de quo uno Deo dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies , visus fuerit Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
filius credi aut intelligi potest. Et ubi so¬
nuit. ¶clarficaui ce iterum darificabo:
non nisi patris personam fatemur. Qe.¬
sio quippe est ad illam domini uocem qͣ
dix̾at paterdarifica filium tuum quod
non potuit dicere nisi deo patri tantum.
non ce spiuu sancto cuius non erat filius.
Hic autem ubi scriptum est. ce dicit dñs
deus ad adam. cur non ip̃a trinitas intel¬
ligatur nil dici potest. Similiter eciã
quod scriptum est. & dixit deus abraham.
exi de t̾ra tua et de cognatione tua. &e de
domo patris cui. non est. apertum utrum
sola uox facta sit ad aures abrahe. an
et oculis eius aliquid apparuerit. Sau¬
lo post autem aliquanto apertius dcm̃
est. Et uisus est dominus abrahe. et di¬
xit ei. Senum tuo dabo terram hanc.
Sed nec ibi expressum est. in qua specie
uisus ei sit dominus. aud utrum pat̾i.
an filius. an spt sc̃s ei insus sitinisi for¬
te ideo putant filium. uisum ẽe abrahe.

Expanded text:
filius credi aut intelligi potest. Et ubi sofilius credi aut intelligi potest. Et ubi sonuit, Et clarificavi, et iterum clarificabo, nonnisi Patris personam fatemur. Responsio quippe est ad illam Domini vocem qua dixerat, Pater, clarifica Filium tuum: quod non potuit dicere nisi Deo Patri tantum, non et Spiritui sancto, cujus non erat filius. Hic autem ubi scriptum est, Et dixit Dominus Deus ad Adam, cur non ipsa Trinitas intelligatur, nihil dici potest. 19. Similiter etiam quod scriptum est, Et dixit Dominus ad Abraham: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, non est apertum, utrum sola vox facta sit ad aures Abrahae, an et aliquid oculis ejus apparuerit. Paulo post autem aliquanto apertius dictum est, Et visus est Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc . Sed nec ibi expressum est, in qua specie visus sit ei Dominus; aut utrum Pater, an Filius, an Spiritus sanctus ei visus sit. Nisi forte ideo putant Filium visum esse Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. ce in eauoce cum ib̾c in monte corã
tͥbud discipulis prefulgens apparuit.
et in illa quando suꝑ baptizatum colum¬
ba descendit. & in illa ubi ad patrem de sua cda¬
rificatõne clamauit. eiq responsum est. ce da¬
rificaui et iterum clatificabo. non quia fie¬
ri potuit uox sine opere filii ce sp̾c sancti.
Trmitas quippe in separabiliter opprat᷑.
Sed quia ea uox facta est. que soluis per¬
sonam patris ostenderet siont humam
illam formam exxiuirgine maria. trintã
operata esti sed soluis filii peisona est. ui¬
sibilem namq filii soliuis personam: in¬
uisibilis trimitas operata esti Sec nos a¬
liquid ꝓhibetillas uoces factas ad adam.
non solum a trinitate factas intelligere.
sed eciam personam demonstrantes eiusdẽ
tͥnitatis acciperẽ. Ibi enini cogimui non¬
nisi patris accipere: ubi lictumest. Hic
est filius meus dilestus. Neq enim iħc
eciam sp̃o sancti filius aud eciam suus

Expanded text:
ditur et in ea voce, cum Jesus in monte coram ditur et in ea voce, cum Jesus in monte coram tribus discipulis praefulgens apparuit ; et in illa, quando super baptizatum columba descendit ; et in illa ubi ad Patrem de sua clarificatione clamavit, eique responsum est, Et clarificavi, et iterum clarificabo . Non quia fieri potuit vox sine opere Filii et Spiritus sancti Trinitas quippe inseparabiliter operatur; sed quia ea vox facta est, quae solius personam Patris ostenderet: sicut humanam illam formam ex virgine Maria Trinitas operata est, sed solius Filii persona est; visibilem namque Filii solius personam, invisibilis Trinitas operata est. Nec nos aliquid prohibet, illas voces factas ad Adam, non solum a Trinitate factas intelligere, sed etiam personam demonstrantes ejusdem Trinitatis accipere. Ibi enim cogimur, nonnisi Patris accipere, ubi dictum est, Hic est Filius meus dilectus . Neque enim Jesus etiam Spiritus sancti filius, aut etiam suus
Abbreviated transcription (Latin):
porea forma nullomodo potiusse. Nam ⁊
solas uoces factas quas audiret homo nͦ
aliquam formam uideri dici potest. neo qr
scͥptum est. abscondit se adam a facie dei.
continuo sequitur. ut soleret eius faciem
uidere. Quid si enim non quidem uidere
ip̃e poterat. sed uideri ip̃e metuebat ab eo¬
eo cuius uocem audiebat. et deambulã¬
tis presertiam senserat. NLam et caym
dixit deo . A. facie tua abscondam me. Nec
ideo fateri cogimur: eum solere cernere fa¬
ciem dei corporeis oculis. inqualobet For¬
ina iusibili. quamus de facmore suo uo¬
cem intertogantis secumq loquentis au¬
disset. Cuiusmodi autem loquela tunc
deus extenoribus hominum auribus in¬
sonaret maxcume ad primum hominem
loquens. ce inuenire difficile est. ce non hoc
si sole uoces et sonitus fiebant quibus
quedam sensibilłs presentia dei primis
illis hominibus preberetur curibi per¬
sonam dei patris non intelligamus. nes¬
cio quandoquidem persona eius osten¬

Expanded text:
porea forma nullo modo potuisse. Nam et porea forma nullo modo potuisse. Nam et solas voces factas quas audiret homo, nec aliquam formam videret, dici potest: nec quia scriptum est, Abscondit se Adam a facie Dei; continuo sequitur ut soleret faciem ejus videre. Quid si enim non quidem videre ipse poterat, sed videri ipse metuebat ab eo cujus vocem audierat, et deambulantis praesentiam senserat? Nam et Cain dixit Deo, A facie tua abscondam me : nec ideo fateri cogimur, eum solere cernere faciem Dei corporeis oculis, in qualibet forma visibili, quamvis de facinore suo vocem interrogantis secumque loquentis audisset. Cujusmodi autem loquela tunc Deus exterioribus hominum auribus insonaret, maxime ad primum hominem loquens, et invenire difficile est, et non hoc si solae voces et sonitus fiebant, quibus quaedam sensibilis praesentia Dei primis illis hominibus praeberetur, cur ibi personam Dei Patris non intelligam nescio: quandoquidem persona ejus osten
Abbreviated transcription (Latin):
luo: et cetera que per uerbum fecisse o¬
commnemoratur eciam filium indicaret
loqui acl primum hominem non aper¬
te hoc explicans. sed eis qui possent intel¬
ligendum intunans. Qui ergo habet
iures quibus hoc secretum possit men¬
tis acie penetrare. ut ei liquido appare¬
at uel posse eciam patrem. uel non posse
nisi filium ce sp̃m sanctum. per creaturã
uisibilem humanis oculis apparere. per¬
gat in hec scrutanda si potestieciam uer¬
bis enuntianda atq tractanda. Res tam̃
quantum ad hoc scripture testimonium
attinet. ubi deus cum homie locutis ẽ
quantum existimo occulta est. Quia e¬
ium utrum soleret adam corporeis ocuł
deum uidere non euidenter apparet. cum
presertm magna sit questio cuiusmo¬
idi oculi eis aperti sunt. quando uetium
cibum gustauerunt. Hi emm ante qͣm
gustassent clausi erart. Illud tamennõ
temere dixerim. si paradisum corporalem
quendam locum illa scriptura insinuat.
deambulare ibi deum nisi in aliqua cor¬

Expanded text:
lux, et caetera quae per Verbum fecisse lux, et caetera quae per Verbum fecisse commemoratur, jam Filium indicaret loqui ad primum hominem, non aperte hoc explicans, sed eis qui possent intelligendum intimans. 18. Qui ergo habet vires, quibus hoc secretum possit mentis acie penetrare, ut ei liquido appareat vel posse etiam Patrem, vel non posse nisi Filium, et Spiritum sanctum, per creaturam visibilem humanis oculis apparere, pergat in haec scrutanda, si potest, etiam verbis enuntianda atque tractanda: res tamen, quantum ad hoc Scripturae testimonium attinet, ubi Deus cum homine locutus est, quantum existimo occulta est: quia etiam utrum soleret Adam corporeis oculis Deum videre, non evidenter apparet; cum praesertim magna sit quaestio, cujusmodi oculi eis aperti fuerint, quando vetitum cibum gustaverunt : hi enim, antequam gustassent, clausi erant. Illud tamen non temere dixerim, si paradisum corporalem quemdam locum illa Scriptura insinuat, deambulare ibi Deum nisi in aliqua cor
Abbreviated transcription (Latin):
homini loquebatur:. Contextio tameu
ip̃a scripture nusquam transire sentit᷑
a petsona ad personam. sed ille uidetͣ
loqui ad primum horminem qui dicebat.
fiat luic. de fiat firmamentum & cetera
per illos singulos dies quem deum pa¬
trem solemus accipere. dicentemut fiat
quicquid facere uoluit. Enma enimꝑ
uerbum suum fecit. quod uerbum eius.
unicum filium eius. secundum rectam
fidei regulam nouimus. Si ergo deus pa¬
ter locutus esti ad primum hominem ce
ip̃e deambulabat in paradiso ad uesperã.
& ab eius facie so in medio ligni para¬
disi peccator absconderat. cui non iam
intelligatur apparuisse abrahe ce moy¬
si. ce quibus uoluit. ce quomadmodũ
uoluit. persubiectam sibi uisibilem
atq commutabilem creaturam cum ip¬
se in se ip̃o atq insubstantia sua qua
est. in commutabilis atq inuisibilis ma¬
neat: Sed fieri potuit ut a persona ad
personam occulte scripturam transiret
et cum patrem clixisse narrasset fiat

Expanded text:
homini loquebatur? Contextio quidem homini loquebatur? Contextio quidem ipsa Scripturae nusquam transire sentitur a persona ad personam: sed ille videtur loqui ad primum hominem qui dicebat, Fiat lux, et, Fiat firmamentum , et caetera per illos singulos dies; quem Deum Patrem solemus accipere, dicentem ut fiat quidquid facere voluit. Omnia enim per Verbum suum fecit, quod Verbum ejus unicum Filium ejus secundum rectam fidei regulam novimus. Si ergo Deus Pater locutus est ad primum hominem, et ipse deambulabat in paradiso ad vesperam, et ab ejus facie se in medio ligni paradisi peccator absconderat: cur jam non ipse intelligatur apparuisse Abrahae et Moysi, et quibus voluit, et quemadmodum voluit, per subjectam sibi commutabilem atque visibilem creaturam, cum ipse in ipso atque in substantia sua qua est incommutabilis atque invisibilis maneat? Sed fieri potuit ut a persona ad personam occulte Scriptura transiret, et cum Patrem dixisse narrasset, Fiat
Abbreviated transcription (Latin):
oeum cum homme quem de lunoni episco.
finxerat. si excepta figurata significatõe.
ut rei geste fides eciam adlitteram tene¬
atur ista tractamus: in specie homnus
uidetur deus cum homine tunc locutus.
Non quidem expresse hoc in libro positũ
est: sed circumstantia lectionis id resone.
maxime illud quod scriptum est uocem
dei auclisse adam deambulantis in para¬
diso ad uesperam. et abscondisse seĩme¬
dioligni quod erat in paradiso. deoq cdi¬
centi ubi es adam. responlisse. auduu
uocem tuam ce absconli me a facie tua.
quomam nudus sum. Quomodo eni
possit ad litteram intelligi talis dei de am¬
bulatio ce collocutio nisi inspecie huma¬
na non uideo. Neq enim dici potest uo¬
cem solam factam. ubi deambulasse dc̃s
est. deus aut eum qui deambulabat in
loco non fuisse uisibilem. cum et adã
dicat quod se absconderit a facie dei. o¬
Quis ergo erat ille. utrum pater an fi¬
lius. an sp̃t sanctus an ominno deus in¬
discrete ip̃a truictas in forma hominiꝰ

Expanded text:
Deum cum homine quem de limo finxerat, si excepta figurata significatione, ut rei gestae fides etiam ad litteram teneatur, ista tractamus, in specie hominis videtur Deus cum homine tunc locutus. Non quidem expresse hoc in libro positum est, sed circumstantia lectionis id resonat, maxime illo quod scriptum est, vocem Dei audivisse Adam deambulantis in paradiso ad vesperam, et abscondisse se in medio ligni quod erat in paradiso, Deoque dicenti, Adam, ubi es? respondisse, Audivi vocem tuam, et abscondi me a facie tua, quoniam nudus sum . Quomodo enim possit ad litteram intelligi talis Dei deambulatio et collocutio, nisi in specie humana, non video. Neque enim dici potest vocem solam factam ubi deambulasse dictus est Deus, aut eum qui deambulabat in loco non fuisse visibilem, cum et Adam dicat quod se absconderit a facie Dei. Quis erat ergo ille? utrum Pater, an Filius, an Spiritus sanctus? An omnino Deus indiscrete ipsa Trinitas, in forma hominis
Abbreviated transcription (Latin):
sitam curiosus est ut non p̃p aliquam notã
causam. sed solo amore rapiatur incognita
sciencli. discernendus quidem est. abstudi¬
osi nomine iste curiosus. Sed nec ipse
amat incognita. mimo congruentius d̾r.
oclit incognita. que nulla ẽẽ uult. dum
uult ommna cognita. Sed nequisquam
nobis difficilliorem referat questionem.
asserens tam non posse quemquam ocdisse
quod nescit. quam non potest amare quod
nescit. non resistamus ueris. sed intellig¬
enlum est non hoc idem dici cum dicitur a¬
mat scire incognita. iit autemamet incog¬
nita non potest. Nonerim frustra ibi est.
positum scire. quoniam qui scire amat
incognita. non ip̃a incognita. sed ip̃m a¬
mat scire quod nisi haberet incognitum.
neq scire se quis quam posset. fidenter di¬
cere. neq nescire. Non solum emm quidi¬
cit. scio et uerum dicit. necesse est. ut qͥd
scit scire sciat sed eciam qui dicit nescio
ioq fidenter et uerum dicit et scit ueꝵ

Expanded text:
si tam curiosus est, ut non propter causam aliam si tam curiosus est, ut non propter causam aliam notam, sed solo amore rapiatur incognita sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognita, nita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum
Abbreviated transcription (Latin):
sert nesciam. quis tandem huic dicat.
nolu intelligere quod audis. noli nosse ꝙ
legis: Omnibus enm fere ammis ratiõ¬
nabilibus inpromptu est. acl udendum
huius pernitie pulchritudo qua hominũ
inter se cogitata significantium uocum
enuntiatione noscuntur: ꝓpt̾ hocnotum
decus et hoc amatum. qui a notum studi¬
ose queritur uerbum illud ignotum.
Itͣq cumq cum auclierit acq cognoue¬
uit temetum a ueteribus iunum appel¬
latum. sed iam exusu loquendi quem
nunaihabemus. hoo uocabulum emor¬
tuum ꝓꝓtet non nullos fortasseueterũ
libres sibi necessarium deputaurt.Si autẽ
et illos superuacaneos habet. forte iam nec
dignum quod memorie commendet existim¬
at. Quia uidet ad illam speciem doctrine qͣm
notam mente intuetur atq amati minime
ꝑtinere. Quaobrem omnis amorscudend̾is
animi. hoc est uolentis scire quod nescit ñ
est. amor eius rei quam nescit. sed eius qͣm
scit ꝓpter quam uult scire quod nescit. Aut

Expanded text:
serit, nesciam. Quis tandem huic dicat, serit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis, noli nosse quod legis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum hujus peritiae pulchritudo, qua hominum inter se cogitata, significantium vocum enuntiatione noscuntur: propter hoc notum decus, et ob hoc amatum quia notum, studiose quaeritur verbum illud ignotum. Itaque cum audierit atque cognoverit temetum a veteribus vinum appellatum, sed jam ex usu loquendi quem nunc habemus, hoc vocabulum emortuum, propter nonnullos fortasse veterum libros sibi necessarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, minime pertinere. 3. Quamobrem omnis amor studentis animi, hoc est volentis scire quod nescit, non est amor ejus rei quam nescit, sed ejus quam scit, propter quam vult scire quod nescit. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
ominno linguarum stientia. fere ab õi¬
bus desperatiu: sue gentis quisq maxi¬
me studet ut nouerit. Quod si et illi ad
perfectum percipiende se non sufficere sẽ¬
tio nemo tamen tam desidiosus est. huiꝰ
noticie. qui non cum audierit incognitũ
uerbum uelit nosse quod illud sit. et si
potest queratat si dicat. Quod dum q̃¬
tit utiq instudio discendi est. et uidetur
amare remincognitam. quod non ita est.
Species namq illa tangit ammum. qͣm
nouit et cogitat. in quo lucet detus con¬
sociandoꝵ animoꝵ. inuocibus notis audi¬
enclis atq reddendis. eaq accendit studi¬
o querentem quidem quod ignorat. s no¬
tam formam quo icl ꝑtineat intuentem
et amantem. Itaq si querenti uerbi gra¬
cia quid sit temetum. Hoc enim exempli
causa posueram clicatur. quid ad teꝑ
tinet. respondebit ne forte audiam loquẽ¬
tem et non intelligam. aut aspiciam
forte et il legam. et quid scriptor sen¬

Expanded text:
m linguarum scientia fere ab omnim linguarum scientia fere ab omnibus desperatur, suae gentis quisque maxime studet, ut noverit. Quod si et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat. Quod dum quaerit, utique in studio discendi est, et videtur amare rem incognitam; quod non ita est. Species namque illa tangit animum, quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque reddendis: eaque accendit studio quaerentem quidem quod ignorat, sed notam formam, quo id pertineat, intuentem et amantem. Itaque si quaerenti, verbi gratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor sen
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis uocum significantium que¬
cumq ignorat inquirit. Aluidẽ. emi
quod eam inueritatis luce conspicit. ali¬
ud quod insua facultate concupiscit.
Conspicit namq in luce ueritatis quã
magnum et quam bonum sit. omnes
ominum gentium linguas intellige¬
re. acloqui. nullamq ut aliengenam
auclire. et anullo ita audiri. cuius no¬
ticie decus cogitatõne iam cerminus.
Amatur q res nota. que ita conspici¬
tus. atq inflaminat stulĩa discenti¬
um. ut circa eam moueantur eiq inhi¬
ent in omni opera quam impendunt
consequende tali facultati. ut eciamu¬
su amplectantus quod ratione prenos¬
cunt. atq ita quisq cui facultati spe
ꝓomquat. ei feruentius amore mardes¬
cit. Eis doctimis quippe studetur uehe¬
mentius: que campi posse non desꝑan¬
tur Sam cuins rera dipiscente spemqͥs¬
q non gerit aut tepide amat. aut om¬
nino non amat. quamuis quam pul¬
chra sit uideat. Quo circa quia omniũ¬

Expanded text:
quisquis vocum significantium quaequisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gentium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quae ita conspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultati, ut etiam usu amplectantur quod ratione praenoscunt: atque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omniu
Abbreviated transcription (Latin):
uent. studioq accensus insistit. nuͦm po¬
test dici sine amore: Quid igituramat ẽ
Certe enim amarialiquid nisi notum
non poteste ⁊eq emnm alle nstas tres silla¬
bas amat. quas iam notas habet. Quod
suam hoc meis amat quia scit eas sig¬
nificare aliqui. non inde nunc agitur
Non emm hoc nosse querit. sed in eo od̾
scire studet. quid amet inquirimus. qd̃
profecto non dum nouit. et ꝓpterea mira¬
mur quidd amet. q̃m firmissime noumreꝰ
amari nisi nota non posse. Quid ergo
amat nisi quia nouit atq intuetur
in rationibus rerum. que sit pulcritu¬
do doctrine qua continentur noticie sig¬
norum ominium. et que utilitas in ea ꝑi¬
cia. quaiter se humana societas sensa
cominunicat. ne sibi hominum cetus
deceriores sint quauis solitudine. si
cogitatõnes suas colloquendo ñ mis¬
ceant: Hanc ergo speciem decoram et u¬
tilem cerint anima. et nouit et amat ẽa
que pͤerfici studet quantuntipotest.

Expanded text:
verit, studioque accensus insistit, num poverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest,
Abbreviated transcription (Latin):
et ignorans quid sit requirat. Iam itaq
oportetut nouerit signum ẽẽ. id est nõn
esfe in anem illam uocem. sed aliquid ea
significari. Alioqum. iam notum est hoc
trissillabum et articulatam speciem suã
impressit animo per sensum aurium. Qd
amplius in eo requiratur quo magis ig¬
notescat cuius omnes litcere ommaq sõ¬
ni spacia nota sunt. Nisi quia simul inno¬
tuit signumẽẽ. mouitq sciendi cupidi¬
tatem. cuius rei signum sit: Quo igit᷑
amplius notum est. sed non plene notũ
est: eo cupit amimus de illo nosse quod re¬
liquum est. Si enim tantumodo ẽẽ istam
uocem nosset eamq alicuius rei signum
ẽẽ non posset. nichil iam quereret. sensi¬
bili re quantum poterat sentiendo percep¬
ta. Quia uͦ non solum ẽẽ uocem. sed et sig¬
num ẽe iam nouit. perfecte id nosse ilti
Neq ullum perfecte signum noscitur
nisi cuius rei signum ẽẽ sit cognoscatur.
Hoc ergo qui ardenti cura querit. ut no¬

Expanded text:
et ignorans quid sit requirat. Jam itaque et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura quaerit ut no
Abbreviated transcription (Latin):
sciende uerbi gracia rethorice. ullam c̾am
et operam impenderet. nisi ante sciret eam
dicendi scientiam: Aliquando etiam ip̃aꝵ
doctrinarum fines auditos expertos ue mira¬
mui et ex hoo mardescimus facultatem
comparare dicendo qua ad eos ꝑuenire pos¬
sumus camquam si litteras nescienti dica¬
tur quandam ẽẽ doctrinam. qua quisq ua¬
leat quamus longe ab sentiuerba mitce¬
re. manu facta insilentio. que rursus ille
cui mittuntur non auribus sed oculis
colligat. idq fieri uideat. Nonne clum cõ¬
spicit nosse quo id possit omnistudio cir¬
ca illum finem mouetur: quemiam notũ
tenet. S ic accenduntur studia discentiũ
Nam quod quisq prorsus ignorat: ama¬
re nullo pacto potest. Ita eciam signum si
quis audiat incognitum. ueluti alicuuiᷤ¬
uerbi sonum quo quid quid significet᷑
ignorat. cupit scire quid nam fit. id est so¬
nus ille cui rei commemorande instrurtus
sit. ueluti audiat cum dicitur te metum.

Expanded text:
sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum,
Abbreviated transcription (Latin):
dat intentio. ac norar̃¬
primum quia rem ent.¬
prorsus incognitam amare omnino nul¬
uus potest. diligenter intuendum est cu¬
iuismodi sit amor studientium. idest non
iam scientium. Sed adhuc scire cupientiũ
quamcumq doctrinam. In his et in his
quipperebus. inquibus non usitate dicit᷑¬
studium. solent existere amores exauditu.
dum cuiusq pulchritudinis famam adiu¬
uendum ac fruendum ami. ius accenditur.
Quia generalit̾ nouit corporum pulchritu
dines. ex eo quod pulcherimas uidit. et in¬
est intrinsecus unde approbetur. cui formse¬
cus inhiatur: Quod cum fit. non rei penitꝰ
incognite amore excitatur: cuius genus
ita notum est. Cum autem uirum bonum
amamus. cuius faciem non udimus.
ex noticia uirtutum amamus quas noui¬
mus in ip̃a ueritate. Ad doctrinas autem
cognoscendas plerumq nos laudantium
atq predicantium accendit auctoritas. et
tamen nisi breuider impressam cuiusq do
discendam scudio flagraremus. Quis enĩ

Expanded text:
dat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus instudium, solent existere amores ex auditu ; dum cuiuslibet pulchritudinis fama ad videndum et fruendum animus accenditur: quia generaliter novit corporum pulchritdines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque dodiscendam studio flagraremus. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
S hoc libro decimo hoc ip̃m diligentius sb̃¬
tiliusq tractatum estatq id perdustum
ut inueniatur in mente euidentior trmi¬
tas eius. in memoria scilicet: et intelligen¬
tia. et uolurtate. Sed quoram et in hoc
compertum est: quodmens numquam
eẽ ita potuerit. ut non sui memmnisiet ño
se cogitaret non se a corporalibus rebus
dadem cogitatione cliscerneret. dilata est
de trimitate cuiuis hec ymago est. disputa¬
tio. ut imp̃is eciam corporalibus uisis
inueniretur trinitas. et distinctio. Unde
lestoris excerceretur intentio. Explicit¬

Expanded text:
 In decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, atque ad id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de Trinitate, cujus haec imago est, disputatio; ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. I
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest. quia omnis qui querit iue¬
nire uult. et sud quentur quodad noti¬
ciam ꝑtineat. orins qui querit nosse o¬
uult. Quod si ardenter atq instanteR
uult studere dicitur. quod maxime in
assequendis atq adipiscendis quibusq
doctrinis dici solet. Partum ergo mentis
antecelit appetitus quidam. quo id quod
nosse uolumus querendo et inuemendo
nascitur ꝓles ip̃a notitra. ac perhoc appe¬
titus ille quo concipitur. pariterq notici¬
a. partus et proles recte dici potest. idemq
appctitus quo inhratur rei cognoscende
fitamor cognite. dum tenet atq amp¬
lectitur placitam prolem. id est noticiã
gignentiq conungit. et est. quedam
ymago trinitatis ip̃amens. et noticia
eius. quod est. proles eius. ac de se ip̃a
uerdum eius et amortercius. et hec tͥa
unum atq una substantia nec min
or proles clum tantum se nouit mẽs¬
mens quanta est. necminor esti amor

Expanded text:
dici potest, quia omnis qui quaerit invedici potest, quia omnis qui quaerit invenire vult; et si id quaeritur quod ad notitiam pertineat, omnis qui quaerit nosse vult. Quod si ardenter atque instanter vult, studere dicitur: quod maxime in assequendis atque adipiscendis quibusque doctrinis dici solet. Partum ergo mentis antecedit appetitus quidam, quo id quod nosse volumus quaerendo et inveniendo, nascitur proles ipsa notitia: ac per hoc appetitus ille quo concipitur pariturque notitia, partus et proles recte dici non potest; idemque appetitus quo inhiatur rei cognoscendae, fit amor cognitae, dum tenet atque amplectitur placitam prolem, id est, notitiam, gignentique conjungit. Et est quaedam imago Trinitatis, ipsa mens, et notitia ejus, quod est proles ejus ac de se ipsa verbum ejus, et amor tertius, et haec tria unum atque una substantia. Nec or proles parente, dum tantam se novit mens, quanta est; nec minor est amor
Abbreviated transcription (Latin):
sui quo se amat. Sed ideo non recte d̾r
genitus ab ea sicut noticia sui qua se
nouit. quia noticia iam inuentum est.
quod partum uel reꝑtum dicitur. qd
sepe procedit inquisitio. eo fine quietu¬
ra. Nam in quisitio est. appetitus inue¬
niencli. quod idem ualet si dicas reppe¬
rtencli. Que autem repperiuntur qua¬
si pariuntur: Unde proli similia sunt.
Dbi nisi. in ip̃a noticia . Ibi emm qua¬
si expressa formantur. Nam et si iam
erant res quas querendo inuemimus. No¬
ticia tamen ip̃a non erat. quam sicut pro¬
lem uascentem deputamus. Porro appeti¬
tus ille qui est. inquerendo. procedit aque¬
rente. et pendet quodammodo neq requi¬
escit sine quo intenditur. nisi id quod q̃¬
ritur inuentum querenti copuletur.
Qui appetitus id est inquisitio. quam¬
ius amor ẽẽ non uideatur. quo id quod no¬
tum est amareturs Hoc emm ad huc ut
cognoscatur agitur: tamen ex eorum
quiddam est genere. Nam uoluntas ia

Expanded text:
sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur genitus ab ea, sicut notitia sui qua se novit, quia notitia jam inventum est, quod partum vel repertum dicitur, quod saepe praecedit inquisitio eo fine quietura? Nam inquisitio est appetitus inveniendi, quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem reperiuntur, quasi pariuntur: unde proli similia sunt; ubi, nisi in ipsa notitia? Ibi enim quasi expressa formantur. Nam etsi jam erant res quas quaerendo invenimus, notitia tamen ipsa non erat, quam sicut prolem nascentem deputamus. Porro appetitus ille, qui est in quaerendo, procedit a quaerente, et pendet quodam modo, neque requiescit fine quo inteditur, nisi id quod quaeritur inventum quaerenti copuletur. Qui appetitus, id est, inquisitio, quamvis amor esse non videatur, quo id quod notum est, amatur; hoc enim adhuc ut cognoscatur agitur: tamen ex eodem genere quiddam est. Nam voluntas jam
Abbreviated transcription (Latin):
cequam se nosset. sed notiria sui non
erat in ea cum seia ipãm non nouerat.
Quod ergo cognoscit se parem sibi no¬
ticiam sui gignit. quia non minus
se nouit quam est. nec alterius ẽentie
est. noticia eius. non solum quia ip̃a
nouit. Sed etiam quia seip̃a sicut su¬
pradiximus. Quid ergo de amore dicẽ¬
dum est: Cur non eciam cum se amat
ip̃m quoq amorem sui genuisse uide¬
atur: Erat enim amabilis sibi. et ante¬
quam se amaret. quia poterat se amare
sicut erat sibi noscibilis et antequam
se nosset quia se poterat nosse. Nam si
non sibi eẽt noscibilis. numquam se
nosse potuisset. ita si non sibi ẽẽt amabi¬
lis. numquam se amare potiusset. Cur
itaq amando se non genuisse dicatur
amorem suum. sicut cognoscendo se ge¬
nuit noticiam suam: In ẽo quidem mani¬
feste ostenditur. hoc amoris ¶ pͣrincipium:
unde procedit. Ab ip̃a quippe mente pro¬
cedit. que sibi est. amabilis antequam
se amet. atq ita principium est amoris

Expanded text:
tequam se nosset: sed notitia sui non tequam se nosset: sed notitia sui non erat in ea, cum se ipsa non noverat. Quod ergo cognoscit se, parem sibi notitiam sui gignit: quia non minus se novit quam est, nec alterius essentiae est notitia ejus, non solum quia ipsa novit, sed etiam quia se ipsam, sicut supra diximus. Quid ergo de amore dicendum est, cur non etiam cum se amat, ipsum quoque amorem sui genuisse videatur? Erat enim amabilis sibi, et antequam se amaret, quia poterat se amare: sicut erat sibi noscibilis, et antequam se nosset, quia poterat se nosse. Nam si non sibi esset noscibilis, nunquam se nosse potuisset: ita si non sibi esset amabilis, nunquam se amare potuisset. Cur itaque amando se non genuisse dicatur amorem suum; sicut cognoscendo se genuit notitiam suam? An eo quidem manifeste ostenditur hoc amoris esse principium, unde procedit: ab ipsa quippe mente procedit: quae sibi est amabilis antequam se amet; atque ita principium est amoris
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem ẽẽ sp̃m sc̃m. Ergo ad illam yma
gniem que creatura est. hoc est. ad rationa¬
iem mentem diligentus de hac re interro¬
ganda considerandaq redeamus. ubi tem¬
poraliter existens non nullarum rerum
noticia que ante non erat. Et aliquarũ
rerum amor que ante non amabantur.
distinctius nobis aperit quid dicamus.
quia et ip̃i locutioni temporaliter dige¬
rende. facilior est. ad explicandum res q̃
in ordine temporum comprehenditur.
primo itaq maifestum sit posse fieriut
sit aliquid scibile. id est quod sciri possit
et tamen nesciatur. Illud autem fieri ñ
posse. ut sciatur quod scibile non fuerit.
Unde liquido tenendum est quod omins
res quamcumq cognoscimus congene¬
tat in nobis noticiam sui. Ab utroc̃ ..
noticia pantur a cognoscente et cog¬
nito. Itaq mens cum se ip̃am cog̃¬
noscit. sola parens est. notinie sue. Et
cognitum enum et cognitor ipsa est.
Erat autem sibi ip̃t noscibilis. et an¬

Expanded text:
ritatem esse Spiritum sanctum. Ergo ad imaginem ritatem esse Spiritum sanctum. Ergo ad imaginem illam, quae creatura est, hoc est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam considerandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque manifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem fieri non posse, ut sciatur quod scibile non fuerit. Unde liquido tenendum est quod omnis res quamcumque cognoscimus, congenerat in nobis notitiam sui. Ab utroque enim notitia paritur, a cognoscente et cognito. Itaque mens cum se ipsam cognoscit, sola parens est notitiae suae: et cognitum enim et cognitor ipsa est. Erat autem sibi ipsa noscibilis, et an
Abbreviated transcription (Latin):
non uerbum̃. non genitus. Cut capł̃m
mens noticiam suam gignit. cum senouit.
ex amorem suum non gignit cum seamat:
Nam si ꝓpterea est. notionis sue causa qr
noscibilis est. amoris eciam sui causa est.
quia est. amabilis. Cur itaq non utrum
q genuerit difficile est. dicere. Hec enim
questio eciam de ip̃a sumina trinitate. om¬
mpotentissimo creatore deo. ad cuius yma¬
ginem homo factus est solet mouere ho¬
mines quos uerttas dei per humanam
locutionem inuitat ad fidem. Curnon
sp̃c quoq sanctus a patre deo genitus
uel creditur uel intelligitur. ut filius e¬
ciam ip̃e dicatur quod nume inmente hu¬
mana utrumq uestigare conamur. ut
ex inferiore ymagine in qua nobis fami¬
liarius natura ip̃a nostra. quasi int̾ro¬
gata respondet. excertitatiorem mentis
aciem ab illumina uieatura ad lumen in¬
commutabile dirigamus. Si tamen ue¬
ritas ip̃a petsuaserit. sicit dei uerbum fi¬
lium ẽẽ. nullus xpĩanus dubitat. ita ca¬

Expanded text:
non verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis. Cur utrumque itaque non genuerit, difficile est dicere. Haec enim quaestio etiam de ipsa summa Trinitate, omnipotentissimo creatore Deo, ad cujus imaginem homo factus est, solet movere homines, quos veritas Dei per humanam locutionem invitat ad fidem, cur non Spiritus quoque sanctus a Patre Deo genitus vel creditur vel intelligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut ex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium esse nullus christianus dubitat, ita cha
Abbreviated transcription (Latin):
ut quantum in ip̃o est alterum optet
alterum uitet: et si quod uitat incurretit
ideo uolens ferat: quia fieri non potuit
quod uolebat. Ne opprimatur ergo susti¬
net: sed premi nollet. Quomodo ergo
uuit ut uultꝰ An quia uolens et for¬
tis est ad ferenda que nollet illata. Iõ
igitur ud uult quod potest: q̃m quod
uult non potest. Hec est. tota utrum
ridenda an potius miseranda Cuperbo¬
rum beatitudo mortalium glorianti¬
um se uiuere ut uolunt. quia uolen¬
tes patienter ferunt que accidere sibi
nolunt Hoc est. enim auint quod sa¬
pienter dicit terentius. Qm non potest
id fieri quod uis: id uelis quod possis.
Commode hoc dictum ẽẽ quis negat:
Sed consilium est. datum misero. ne
eẽt miserior. Heato autem quales ẽẽ
omnes uolunt. non recte nec uere dici¬
tur. non potest fieri quod ius. Si enim
beatus est: quicquid uult fieri potest. qr ñ iui
ta: nec erit nisi quando et inmortalitaᷤᷤ
erit. Que si nullo modo dari homini

Expanded text:
ut quantum in ipso est alterum optet, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id vult quod potest, quoniam quod vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vta, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini
Abbreviated transcription (Latin):
ro sine ulla spe tali. sine ulla tali spe. sñ¬
ulla tali mercede cruciatur quantamli¬
bet adhibeat tolerantiam. non est beatꝰ
ueraciter. sed miser fortiter. Neq enim
ꝓpt̾ea miser este quia miserior ẽẽt si et
impatienter miseriam sustineret. Por¬
ro si ista non patitur que uolet pati in
suo corpore. ne tunc quidem beatus ha¬
bencdus est: quoniam nonuiuit ut uult
Ut enum alia omittam que corpore ille¬
so ad animi ꝑtinent offensiones sine
quibus iiuere uellemus. et sunt in¬
numerabiles: uellet utiq si posseti¬
ta saluum atq incolume habere cor¬
pus et nullas ex eo pati molestias: ut
id haberet in potestate. aut in ip̃ius in cor¬
ruptione corporis. Quod quia non habet.
ac pendet inincerto: ꝓfecto non uiuit ut
uult. Quamius enm ꝑ fortitudinem
sit paratus excipere et equo ferre ammo
quicquid aduersitatis acciderit: ma¬
uult tamen ut non accidat. et si possit:
facit. atq ita paratus est inutrumq

Expanded text:
ro sine ulla spe tali, sine ulla tali ro sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uellent. Sentiebant emm aliter bea¬
tum ẽe neminem posse nisi hñdo quod
uellet. et nichil patiendo quod nollet.
Quis autem non qualem cumq uitã
qua delectatur et ideo beatam uocat uel¬
let sic eẽ in sua potestate. ut eam pos¬
set habere ꝓpetuam: Et tamen quis
ita est. Quis uult pati molestias quas
fortiter tolleret. quamius eas uelit possit¬
q tolerare si patitur: Quis uelit in torm¬
tis uiuere. eciam qui potest in eis ꝑ pacien¬
tiam tenendo iusticiam laudabiliter uiu¬
ere: Transitura cogitau̾unt hec mala qui
ea pertulerunt uel cupiendo habere uel
timendo amittere quod amabant siue ne¬
quiter siue laudabiliter. Nam multi per
transitoria mala ad permansura bona¬
fortiter detenderunt. Qui ꝓfecto spe beati
sunt eciam cum sint in transitoriis mał̾
per que ad bona non transitoria ꝑueniẽt.
Sed qui spe beatus est non dum beatus
est. Expectat namq ꝑ pacientiam beati¬
tudinem quam non dum tenet. Quiue¬

Expanded text:
ut vellent. Sentiebant enim aliter beaut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
cipue fides est necessaria. qua in fortitudo¬
deum creditur. Non enim quecumq ꝓdẽe.
bona maximeq illa quibus quisq
fit bonus. et illa quib fiet beatus.
unde nisi a deo in hominem uenianti
et homini accedant inueniri potest.
Cum autem ex hac uita ab eo quĩ
his miseriis fidelis et bonus est. iren¬
tum fuerit ad beatam: tunc erit uere
quod nunc ẽẽ nullo modo potest. ut
sic homo uiuat quomodo uult. Non
enim uolet male iuiuere in illa felici¬
tate. aut uolet aliquid quod deerit.
aut deerit quod uoluerit. Quicquid¬
tur aderit amabitur: nec desi derabit᷑
quod non aderit. Omne quodibi erit
bonum erit et summus deus sũmũ
bonum erit adq ad fruendum amã¬
tibus presto erit et quod est omnino
beatissimum. ita semper fore certum
erit. Nuncͤ esgo fecerunt quidem sibi
phylosophi sicut eorum cuiq placu
it uitas suas. ut quasi ꝓpria uirtutte
possent quod cominuni mortalium cõ¬
ditione non poterant. sic scilicet iuiuere

Expanded text:
cipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere