comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pecitio est. ꝯtia luxͦiam cũ dicunꝰ. Liłi
nos a malo. Conuenient̾ seruꝰ sanat᷑ lib̃¬
ĩterne dulcedĩs tacta: totã se ꝑ desid̾nm
colligit ĩtus. nͭͨ iã foris ꝑcarnis uolup¬
ĩtus possid. ĩ quo delectatur. Igit᷑ ꝯtͣ
ext̾iarẽ uoluptatem. ĩt̾ioe dultedo. appo¬
nitur ut quanto plus illa saꝑe ⁊ place¬
re ceꝑit. tanto liberlꝰ ⁊ libenten libenttꝰ
ista ꝯtempnat᷑. ⁊ tand̾ ĩ semet ip̃a paci¬
fica mens dñ nił foris appetit. tota per
amorẽ ĩtus reqͥescit. Sit sp̃t sap̃ie cor
tangens dulcedine sua foris cõcupiscĩe
ardorẽ temꝑat ⁊ ĩ se pacẽ ꝯstituit ut
dũ mens tõta ad ĩt̾nũ gaudiũ colligi¬
tur plene ac ꝑfecte homo ad ymag¬
nist̾ a malo lib̾ari: ĩt̾uentuscõꝵ ⁊ pocẽ¬
in dieb nr̃is Nocet em̃ ĩfirmis ꝑ¬
turlatio. Seqͦr mistica fiactio panĩt¬
¶ In lege enĩ iubebatur simulago frus¬
tritĩ offri. ⁊ redempotor bñdixit panẽ

Expanded text:
petitio est contra luxuriam, cum dicimus: Libera nos a malo. Convenienter servus sanatus libeinternae dulcedinis tacta, totam se per desiderium colligit intus, nec jam foris per carnis volupintus possidet in quo delectatur. Igitur contra exteriorem voluptatem interior dulcedo opponitur, ut quanto plus illa sapere et placere coeperit, tanto liberius et libentius ista contemnatur et tandem in semetipsa pacifica mens, dum nihil foris appetit, tota per amorem intus requiescat. Sic spiritus sapientiae, cor tangens dulcedine sua, foris concupiscentiae ardorem temperat, et intus pacem constituit, ut dum mens tota ad internum gaudium colligitur, plene ac perfecte homo ad imagnister a malo liberari interventu sancin diebus nostris. Nocet enim infirmis perturbatio. Sequitur mystica fractio panis. In lege enim jubebatur similago frustatim offerri, et Redemptor benedixit panem
Abbreviated transcription (Latin):
pħetarũ qui dr̃ chareasra. hii ꝓphetici
dicunt᷑  a eo ꝙ eoꝵ st̃ qui ex officio ꝓ¬
pħte sint. ĩ ordine agyographoꝵ no¬
uem st̃ uolumina. Liber iob. Liber psal¬
moꝵ. ꝓu̾bia salomonis. Etclesiastes. Can¬
tia cauticoꝵ. Deniel. Pali pomneñ. heste
Hesdras. Hester. Sunt pͥt̾ea ĩ uet̾i testam̃¬
to. Alii libri qui leguntur. s ĩ canone au¬
ctoritatis nõ scribuntur. ut lib̾ thobie ⁊
lomonis ⁊ eccłiasticus. Nouum aut̃ ꝯͣtmet
eunͣgelistas. Apostolos patres. Euͣngelium¬

Expanded text:
phetarum, qui dicitur Thareasra. Hi prophetici dicuntur eo quod eorum sint qui ex officio e sint. In ordine hagiographorum novem sunt volumina, liber Job, liber Psalmorum, Proverbia Salomonis, Ecclesiastes, Cantica canticorum, Daniel, Paralipomenon, Esdras, Esther. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii libri qui leguntur, sed in canone autoritatis non scribuntur ut liber Tobiae, et Salomonis, et Ecclesiasticus. Novum autem continet evangelistas, apostolos, Patres. Evangeliu
Abbreviated transcription (Latin):
tam alia res ĩtelligit᷑ ut ꝑ tͣnsitũ ma¬
ris rubri transitus ĩtelligitur ꝑ baptis¬
mũ ad ꝑadysum. Tropologia dicit᷑ ꝯuer¬
siua locutiõ. cũ qd̃ dr᷑ ad mores edifi¬
candos conu̾titur ut st̃ moralia. Anag¬
oge uͦ dr̃ sursum ductiꝙ. Uñ anagogi¬
tus sensus dr᷑ qui a uisibilib ducit ad
ĩuisibilia. ut lux pͥma die fstã. rem ĩui¬
sibilem .i. angelicã significat naturam
ĩ pͥncipio fcãm. nõ tam̃ ubiq tam mus¬
tiplex fensus ĩuenit᷑. qr q̃n solus hysto
ro anagogicus admisceat᷑ ut ierbn
ĩtelligit᷑ hystorialt ciuitas t̾rena. Alle¬
gorice eccłia. tropologite : aĩa fidelis. An¬
agogice: celestis patria. Igit᷑ sacia scͥp
coꝵ uoces tantũ mediantib ĩtellectib
res so si gnificãt. In dina pognua ñ bolũ

Expanded text:
tam alia res intelligitur, ut per transitum maris Rubri transitus intelligitur per baptismum ad paradisum. Tropologia dicitur conversiva locutio, dum quod dicitur ad mores aedificandos convertitur, ut sunt moralia. Anagoge vero dicitur sursum ductio. Unde anagogicus sensus dicitur qui a visibilibus ducit ad invisibilia. Ut lux prima die facta, rem invisibilem, id est angelicam significat naturam in principio factam. Non tamen ubique tam multiplex sensus invenitur quia quandoque solus historro, anagogicus admiscetur, ut Jerusalem intelligitur historialiter civitas terrena, allegorice Ecclesia, tropologice anima fidelis, anagogice coelestis patria. Igitur sacra Scricorum voces tantum mediantibus intellectibus res significant. In divina pagina non solu
Abbreviated transcription (Latin):
Per rerũ ⁊̃ significatõem intelliginnus
allegoriam ⁊ tropologiam. hẏstora est
signifigatio uocũ ad res. Allegoria est. qñ
ꝑ factũ ĩtelligit᷑ aliud fc̃m. Si usibłe:
simplex allegoria est. Si ĩuisibile ⁊ cele¬
ste: anagoge dicit᷑. Tropo logia ẽ qnͣdo
ꝑ fcm̃ ostñr alid̾ faciend̾. hystoria dicit᷑

Expanded text:
per rerum autem significationem intelligimus allegoriam et tropologiam. Historia est significatio vocum ad res. Allegoria est quando per factum intelligitur aliud factum. Si visibile, simplex allegoria est, si invisibile et coeleste anagoge dicitur. Tropologia est quando perfectum ostenditur aliud faciendum. Historia dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tałr ut sibi ⁊ õĩb sumat᷑ sp̃uałr.
his completis sac̾dos ad dext̾am ꝑtem redi
altaris significans ꝙ in fine mũdi eͤ
rediturꝰ est ad iudeos quos iã repłauit
don᷑ plenitudo gentiũ ĩtroer̃ dũnc¬

Expanded text:
sacramentaliter, ut sibi et omnibus sumatur spritualiter. His completis sacerdos redit ad dexteram partem altaris, significans quod in fine mundi Christus rediturus est ad Judaeos, quos jam reprobavit, donec plenitudo gentium intrar
Abbreviated transcription (Latin):
forais ⁊ quia tie mittelant᷑ foras. ħ iuy¬
st̾iũ missa uocabatur. Secretũ at ido ap¬
mitiua at̾ eccͣa alta uoce ꝓferebat᷑ donec
pastores corde genꝰ. ex cotidiano usu uerbu
retinentes: in camipis ead̾ cantabant. S
ip̃i diuma iundicta ibibidẽ ꝑcussi st̃. Uñ
eccłia ꝯsueuit. pp̃ reu̾entiam tantũ iꝑsti¬
um secreto agere. Secretũ ⁊̃ dr ͦ quia hi
un cupere potest. Ad ꝙ significandꝰ u̾u̾to
secreta uoce celebratur. De hoc tãto ⁊ tã
tam secreto uł officio: summam hreuit᷑
tangamꝰ. s acdos gͥ secretũ misse celeb¬
aus rep̾seutat ea q̃ olim pontifex egit¬
figurauit. Nunc gͤ ꝯsid̾and̾ est ꝙtem¬
plũ dei olim diusũ erat ĩ duas partes:

Expanded text:
foras. Et quia tunc mittebantur foras, hoc myforas. Et quia tunc mittebantur foras, hoc mysterium missa vocabatur. Secretum autem ideo apimitiva autem Ecclesia alta voce proferebatur, donec patabant. Sed ipsi divina vindicta ibidem percussi sunt. Unde Ecclesia consuevit propter reverentiam tantum mysterium secreto agere. Secretum etiam dicitur, qum capere potest. Ad quod significandum merito secreta voce celebratur. De hoc tanto et tam secreto officio summam breviter tangamus. Sacerdos igitur Secretum missae celebrans repraesentat ea quae olim pontifex egguravit. Nunc ergo considerandum est quod templum Dei oli
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatẽ pris laudant adorant at ꝯce¬
lebrant ⁊ tremunt ⁊ quos tanto mist̾io
misse cerzũ est adesse uͥ imna iungunt᷑
suꝑnis ⁊ homo deo sociat᷑. Debinc statĩ
chorus grates de prcceptis. ⁊ de ꝑcipiendis
donis hymnũ cantat angłitũ quẽ cele¬
stis milica clamare nõ cessat. In quo
ut ĩ libro ysaie reperitur chons tripl¬
icat sanctus p̃p ꝑsori ꝑsonaꝵ tͥnitatẽ¬
⁊ sel semol dicit dñs sabaoch ppͥ diuine¬
beneficiis cũ dicit. Plem st̾ celi ⁊ t̾ragła
tua. De beneficiis spiitałr redemptiõis
dũ cantãt. Benedictus qui ua it ue¬
nit ĩ noĩe . d. hic uexillũ crucis imptĩ¬
mitur quia xp̃t ꝑ crucem trulphauit
⁊ nos tͥumphare facit. Chorus iterat
auina int angłos. Post hec sacerdos
secretũ ĩcipit. Hoc a quibdam uocatur
missa uocatur. qr ĩ printiua eccłia cathe¬
ciini solebent ĩter eẽ cela celebxatm̃
misse us ad ꝯsecratõnem ⁊ tunc clama¬
bat diaconus dicens. Cathecumini ereñt

Expanded text:
majestatem Patris laudant, adorant atque concelebrant, et tremunt, et quos tanto mysterio missae certum est adesse, ubi ima adjunguntur supernis et homo Deo sociatur. Dehinc statim chorus gratus de perceptis et de percipientis donis hymnum cantat angelicum, quem coelestis militia clamare non cessat. In quo, ut in libro Isaiae reperitur , chorus triplicat Sanctus propter personarum Trinitatem, et semel dicit Dominus sabaoth, propter divinbeneficiis, cum dicit: Pleni sunt coeli et terra gloria tua. De beneficiis specialiter redemptionis, dum cantat, Benedictus qui venit in nomine Domini. Hic vexillum crucis imprimitur quia Christus per crucem triumphavit, et nos triumphare facit. Chorus iterat anima inter angelos. Post haec sacerdos Secretum incipit. Hoc a quibusdam missa vocatur quia in primitiva Ecclesia catechumeni solebant interesse celebrationi missae usque ad consecrationem, et tunc clamabat diaconus dicens: Catechumeni exeant
Abbreviated transcription (Latin):
appetit. ꝓ p̃pea languenti aninie necessa¬
ria est ĩterna refectio. Dat gͦ deus sptͣ fo
rtitudinis qui animã erigat quatenꝰ ad de¬
sid̾iũ ĩt̾ne refectionis cõualescat. Hoc ignt᷑
donũ. fortitudins accendit cor hoĩs ad fa¬
mem iusticie que ducit ad plenã beati¬
tudinis saturitatẽ ⁊ sãciitatem. Uñ dicit᷑.
tioni datur spt̃ ꝯsilii qui doceat libenter
misereri ut miscd̾iam ꝯsequam. uiͣx illd̾.
tum cohibeat. ne corꝑalis egestas fran¬
gere nec carnis illecebra hoĩem suꝑ¬
are possit. p̃pea ip̃e dñs temptatori dum
sibi esurienti fraudulentiam suggesti
ficitur. parum curat si foris ad dempꝰ
famẽ carnis patiat᷑. Datur gͦ ꝯtragͥ
ulam sp̃c ĩtelligẽtie ut ille ad cor ue¬
niens. horridas nr̃e mentis purget te¬
nebras. ⁊ nr̃i oculũ ĩt̾ioris hoĩs adeo
luminosũ efficiat ⁊ serenũ. ut ad ip̃iꝰ
d̾mitatis claritatẽ ꝯtemplandam ꝑsꝑ¬
icax ⁊ mũdus ĩueniat᷑. Ex spũ em̃ iute

Expanded text:
appetit. Propterea languenti animae necessaria est interna refectio. Dat ergo Deus ei spiritum foritudinis qui animam erigat, quatenus ad desiderium aeternae refectionis convalescat. Hoc igitur donum fortitudinis accendit cor hominis ad famem justitiae, quae ducit ad plenam beatitudinis saturitatem et satietatem. Unde dicitur: tioni datur spiritus consilii qui doceat libenter misereri, ut misericordiam consequamur, juxta illud: Btum cohibeat; nec corporalis egestas frangere, nec carnis illecebra hominem superare possit. Propterea ipse Dominus tentatori dum sibi esurienti fraudulentam suggestioficitur, parum curat si foris gulam ad tempus famem carnis patitur. Datur ergo contra spiritus intelligentiae ut ille ad cor veniens horridas nostrae mentis purget tenebras, et nostri oculum interioris hominis adeo luminosum efficiat et serenum, ut ad ipsius divinitatis claritatem contemplandum perspicax et mundus inveniatur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad cordis ĩtima tͣnsmiitamꝰ: ut exhiis
diligent̾ ꝯsid̾emꝰ statũ nr̃m ⁊ studeamꝰ
eoꝵ oꝑa ag̾e quoꝵ fcã cupimꝰ lectitare.
fu̾uuꝰ instructi. ¶Auditus eĩ quod̾amͦ ꝑti¬
net ad lcõuẽ. Uñ ⁊ solemꝰ dic̾e ñ solũ illos
libros nob̾ legisse qͦs nob̾ ip̃is uł al̃iis le

Expanded text:
transmittamus: ut ex his diligenter consideremus statum nostrum, et studeamus eorum opera agere, quorum facta cupimus lectitare? fuerimus instructi? Auditus enim quodam modo pertinet ad lectionem. Unde solemus dicere, non solum libros ipsos nos legisse, quos nobi
Abbreviated transcription (Latin):
b ⁊ potꝰ singularis. Per uerbũ utrũqsi¬
gnificat dũ tantam reb ꝯft̾ grãm ut
homo qͥ ꝑcipit scĩficetur: Uiuficat. ut
qui digne sumit. Uiuficetur. Benedic̾.
ut qui ꝑcipitł ꝑticipat et̾nam accipiat
uestes. ⁊ ĩmundus tamen erat usz ad ue
ad eccãm ꝯpaciendo ⁊ auxiliando. ⁊ lauat
uestes suas .i. scõs mundificat ⁊ tñ us ad
finem seculi. m̃bris eiꝰ alique adherent
macule. Gacerdos ⁊̃ redit ad ppłm qͥ dũ

Expanded text:
laris. Per Verbum utrumque significat, dum tantam rebus confert gratiam, ut homo qui percipit sanctificetur, vivificat, ut qui digne sumit vivificetur, benedicit, ut qui participat aeternam accipiat vestes, et immundus tamen erat usque ad vad Ecclesiam compatiendo et auxiliando, et lavat vestes suas, id est sanctos mundificat, et tamen usque ad finem saeculi membris ejus aliquae adhaerent maculae. Sacerdos etiam redit ad populum; qui
Abbreviated transcription (Latin):
rũ delebit᷑. Pomr itaq prima petitio ꝯtͣ
suꝑbiam qndo dicit᷑.Ganctificetur not
Ut det nobis tim̾e ⁊ ueu̾ari ⁊ nomen
suũ quatenus ꝑ humilitatẽ ad deũ rede¬
annus qui  sr̾biam recessimꝰ. Huic peti¬
ꝑ quẽ ad humilitatẽ uenit᷑ q̃ sr̃biam sa¬
milis acquirat. Uñ dñs ĩ eimĩgelio. Bea

Expanded text:
rum delebitur. Ponitur itaque prima petitio contra rum delebitur. Ponitur itaque prima petitio contra superbiam, quando dicitur: Sanctificetur nomen tuum, ut det nobis timere et venerari nomen suum, quatenus per humilitatem ad Deum redeamus, qui per superbiam recessimus. Huic peti quem ad humilitatem venitur, quae superbiam samilis acquirat. Unde in Evangelio: Bea
Abbreviated transcription (Latin):
.s. suꝑbia. Iniuidia. Ira. Tristicia muaricia.
Cula. luxuria. quoꝵ tria expoliãt homi¬
nẽ quartũ: expoliatũ flagellat. Quin¬
tum: flagellatũ eicit . ui : eiectũ sedu¬
cit. Septim̃: seductũ ꝯculcat. Suꝑbia
eñ aufert homini deũ. Inuidia ꝓxim̃
Irase ip̃m. Exꝓoliatus u̾o ab his qui nͤ
de suob bono nͨ de alieno pie letari uoluit.
cũ nil suꝑsit nã gaudeat. per tͥsticiam fla¬
gellatur. cui auaricia succedit Ique fla¬
glłatũ eicit. qr ĩ terno amisso gaudio.
ꝯsolatatõnem q̃rere compellit Postea ac¬
cedit gula q̃ animũ ext̾iorib ĩ hiantem
ad extessũ illicit. Seqr᷑ luxuria. q̃ illectũ
⁊ seductũ seruituti uiolent̾ subicit. Per
superbiam: gͦ cor ĩ flatur. Per ĩ uidiam:
irescit. P uem: crepet. ꝑ truticiam:
cont̾itur ⁊ quasi ĩ pulu̾em redigitur. ꝑ
auariciciam: disꝑgitur. Per gulam: con¬
digit᷑. ut dre possit. Infelix homo. t̃ fixus
sum ĩ limo ꝓfundi. qrui ut lutũ platei¬

Expanded text:
superbia, invidia, ira, tristitia, avaritia, gula, luxuria; quorum tria exspoliant hominem, quartum exspoliatum flagellat, quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum seducit, septimum seductum conculcat. Superbia enim aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum. Exspoliatus vero his, qui nec de suo bono, nec de alieno pie laetari velit, cum nihil supersit unde gaudeat, per tristitiam flagellatur. Cui avaritia succedit, quae flagellatum ejicit, quia interno amisso gaudio, foris consolationem quaerere compellitur. Postea accedit gula, quae animum exterioribus inhiantem ad excessum illicit. Sequitur luxuria, quae illectum et seductum servituti violenter subjicit. Per superbiam ergo cor inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per tristitiam conteritur, et quasi in pulverem redigitur. Per avaritie possit infelix homo: Infixus sum in limo profundi , qui ut lutum platea
Abbreviated transcription (Latin):
dei salus hominũ. Qui gͦ sic petit: ꝯm¬
nniem salutẽ omniũ postulat ⁊ sic ñuidiã
reprobat. huic datur spt̃ pietatis actendẽs
cor ad benignitatẽ. quatenus ad eand̾ poss¬
essionẽ t̾re uiuentiũ ꝑueniat ad qmͣ alio ᷤᷤ¬
ꝑuenire desid̾at. Iuxta illd̾. Bĩ mittes qm̃
c̾e sibi iuditat quiquid diuine placet uo¬
eniens erudiat illd̾. ⁊ salubriter ꝯpungat.
ut sciat hõ malũ qd̃ patit᷑ ex culpa: siquid

Expanded text:
Dei salus est hominum. Qui ergo sic petit, communem salutem omnium postulat, et sic invidiam reprobat. Huic datur spiritus pietatis, accendens cor ad benignitatem quatenus ad eamdem possessionem terrae viventium perveniat ad quam alios pervenire desiderat, juxcere sibi indicat quidquid divinae placet voad cor veniens erudiat illud et salubriter compungat, ut sciat homo malum quod patitur, ex culpa; si quid
Abbreviated transcription (Latin):
Quitquid gͦ ĩ officio misse agitur añ
secretũ: qiͣ mede pͥore est. Qd̾ aut̃ ĩsecre¬
to agit᷑ ĩtra sancta scõꝵ. Erat gͥ intra
scã sanctoꝵ ut canones testant᷑ ara ĩcensi.
ł artha testamenti. ⁊ tabula suꝑ artham ⁊
supra tabulam: duo cherubin głe mutuo
uultu sese resꝑicientia. huc ĩtrabat solus
pontifex semel ĩ amno. Hñs noĩa patrum
sangumẽ ⁊ carbones: quos cũ thumꝗte
ĩ thuribulo orans ponelut. donet fumꝰ ob̾¬
uibraret eũ. Deinde asꝑgebat tabulam
⁊ archam sanguine post exilit ad ppłm¬
⁊ laudabat uestes net iudicabatur midꝰ
ante uesꝑam ħ f signa fuerũt ⁊ recessert
post qm uen̾unt significata. prior edes pre
pontifex xp̃m. Sanguis: passionem. Carbo¬
nes: caritatẽ xp̃i. Thuribulũ: caritat᷑em
ip̃iis xp̃i. Thus : crematũ. proces adorit᷑¬
as. Ara chohortes celĩ Archa. xp̃m scd̃m
huminitatem. Tabula suꝑ arcħam: Deũ
patrem. Duo cherubin. dus destaũta q̃

Expanded text:
Quidquid ergo in officio missae agitur ante Secretum, quasi in aede priore est. Quod autem in Secreto agitur, intra sancta sanctorum. Erat igitur intra sancta sanctorum, ut canones testantur, ara incensi et arca testamenti, et tabula supra arcam, et supra tabulam duo cherubim gloriae mutuo vultu sese respicientia. Hunc intrabat solus pontifex semel in anno, habens nomina Patrum sanguinem et carbones; quos cum thymiamate in thuribulo orans ponebat, donec fumus obumbraret eum. Deinde aspergebat tabulam et arcam sanguine, post exibat ad plavabat vestes, nec vocabatur mundus ante vesperam. Haec signa fuerunt, et recesserunt postquam venerunt significata. Prior aedes prapontifex, Christum; sanguis, passionem; carbones, charitatem Christi; thuribulum, carnem ipsius Christi; thus crematum, preces odoriferas; ara, cohortes coeli; arca, Christum secundum humanitatem; tabula super arcam, Deum Patrem; duo cherubin, duo testamenta: quae
Abbreviated transcription (Latin):
at. ⁊ tñ ĩmũdus iudicatur qr us ad mo¬
rtem qd̃ lauet᷑ erit ĩ omĩ hoĩe ⁊ ĩ lun-¬
a est macula. Qaturus gͦ monet orare
docens. qr fiduciałr orare possumꝰ ut filii
patrem ꝙ ip̃e dñs ad orand̾ sic ĩformau¬
it dicens Dater nr̃. Septem gͦ petitio¬
nes ĩ dũica orone ponunt᷑. ut .uii. dona.

Expanded text:
tamen immundus judicatur, quia usque ad mortem quod lavetur erit in omni homine, et in luna est macula. Oraturus ergo monet orare, docens quod fiducialiter orare possumus ut filii patrem, quod ipse Dominus ad orandum sic informavit, dicens: Pater noster . Septem ergo petitiones
Abbreviated transcription (Latin):
nobis illã xp̃i p̾sentĩa ĩ carue. ołim qmͣ
mori poss ita necessaria ẽ us ad fuiem
mũdi eiꝰ p̾sentia eo modo quo panis unꝰ
qui tunc ex sola dilectõe exibuit se talem.
ut lancea ꝑforari poss ⁊ nũc us adfinem
scłi se talem exił. qui ĩ sacraũto mãdu¬
cari possit. hoc sacramentũ firmamentũ
tũ uaticum est ascendentiũ. de exilio ad
patriam. Hoc enĩ significitur perman¬
tia. Illud enĩ post tͣnsitũ maris rubrifi¬
liis isrł. datum fuit uiaticum per deser¬
tum ad terram promissionis. hoc sp̃itale
manma dominuci corpis post lap̃nꝰ dat᷑¬
xp̃ianis qui hñt potestatẽ filios dei fi.
ut hoc pane angelico per desertũ huiꝰ
seculi ad t̾ram uinentiũ ꝑuenunt. s¬
nudẽ ponẽ manducat hõ ⁊ angelus. S
homo adhuc in modicma. augetis iam
ĩ deliciis. Solet aut̾ queri de hoc sacͥmen¬
to utrũ dñs corpus suum mortale ded̾¬
it̃. discipulis suis ante passionẽ uł m̃¬

Expanded text:
nobis Christi praesentia in carne olim qua mori posset, ita necessaria est usque ad finem mundi ejus praesentia eo modo quo panis vivuqui tunc ex sola dilectione exhibuit se talem, ut lancea perforari posset, et nunc usque ad finem saeculi se talem exhibet, qui in sacramento manducari possit. Hoc sacramentum firmamentum ntum viaticum est ascendentium de exsilio ad patriam. Hoc enim significabatur per manna: illud enim post transitum maris Rubri filiis Israel datum fuit viaticum per desertum ad terram promissionis. Hoc spiritale manna Dominici corporis post baptianis, qui habent potestatem filios Dei fieri, ut hoc pane angelico per desertum hujus saeculi ad terram viventium perveniant. Eumdem panem manducat homo et angelus. Sed homo adhuc in medicina, angelus jam in deliciis. Solet autem quaeri de sacramento utrum Dominus corpus suum mortale dederit discipulis suis ante passionem, an im
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝯsecratui: ut ĩtlłigamꝰ ꝙ ip̃e est uitis
u̾a suos u̾e letificans. Uñ spõsa cautat. ⁊¬
Botrus cypri dilectus meus mͥ: ĩ uineis
engradi. ⁊ in Et m̾ito hoc sacranitũ ꝯse¬
crat᷑ de pane frũti. ⁊ uino ĩ quib est pͥn¬
cipał refectio. ut ĩtlłigamꝰ pͥncipalẽ refec¬
tionẽ ĩ corpore ⁊ sang̾ne xp̃i ex dinitate qr
caro xp̃i est uere cibus ⁊ sanguis eiꝰ uere
est potus. dũ ĩ ꝑceptõe gr̃e doñ ĩterne
⁊ et̾ne s refectõis meret . qͥ ꝯmunicatco¬
rpori xp̃i. Adhͦ restat quęrend̾ uttums
sumat᷑ tantũ caro ⁊ sangͥs. an totus xp̃t¬

Expanded text:
Christi consecratur, ut intelligamus quod ipse est vitis vera, suos vere laetificans, unde sponsa cantat: Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi Cant I. Et merito hoc sacramentum consecratur de pane frumenti et vino, in quibus est principalis refectio, ut intelligamus principalem refectionem in corpore et sanguine Christi ex divinitate, quia caro Christi est vere cibus, et sanguis ejus vere est potus , dum in perceptione gratiae donum internae et aeternae refectionis meretur qui communicat corpori Christi. Ad hoc restat quaerendum utrum sumatur tantum caro et sanguis, an totus
Abbreviated transcription (Latin):
disciꝑulos dicens. Uigilate ⁊ orate. Dem̃
dicit᷑. Cormite iam ⁊ reqͥescite. Est ħ obla¬
tus ẽ. dum iuissit iugilare salutauit. qu̾a
salus adest iugilantib. Sũ dixit. orate:
dicens dormite monet grãs ag̾e. Qͥ em̃
requiescit a malo: gratus deo efficitu
ꝙ est grates ei ag̾e. Et ut digne deo

Expanded text:
s dicens: Vigilate et orate . Deinde dicit: Dormite jam et requiescite . Post haec oblatus est. Dum jussit vigilare, salutavit, quia salus adest vigilantibus. Dum dixit: Orate, dicens: Dormite, monet gratias agere. Qui enim requiescit a malo, gratus Deo efficitur; quod est gratias ei agere. Et ut digne Deo
Abbreviated transcription (Latin):
transeat nõ ꝑ uinonẽ. s ꝑ transmuti¬
tẽẽm. ⁊ multa huiꝰ modi: que ĩ hoc sat᷑¬
mento nura uidentur. Est enĩ secretũ
hoc sarͣmentũ : ⁊ miraculis plenũ ⁊ mistͥ¬
um ĩscrutabile.Uñ: qr dum de eo ccta¬
mus. supra nos rimanmr: ad id ꝙresid¬
uum est: uicina domꝰ aduocetur. Qd̾ si
nec ip̃a sussecerit: igne ꝙ reman ꝯbu¬
ritim hoc est spm̃ scõ tradatur qioĩa
subtilr ⁊ plene ĩtuet᷑ qui uͥ uult ⁊ qnͣtũ
uult spuat ⁊ erudit. s unt aut̃ adħ
redeamꝰ ꝙ sac̾dos ut supͣdiximꝰ offeredo
s ⁊ uino suꝑadditur aqua hoc forsitam
miraris: s ⁊ hoc magnũ eit satram̃tum
ũdꝰ labilis: homo est mortslis. ħ mixtaui¬

Expanded text:
transeat non per unionem, sed per transmutationem, et multa hujusmodi quae in hoc sacramento mira videntur. Est enim secretum hoc sacramentum et miraculis plenum et mysterium inscrutabile. Unde quia, dum de eo tractamus, supra nos rimamur, ad id quod residuum est vicina domus advocetur. Quod si nec ipsa suffecerit, igne quod remanet comburatur, hoc est Spiritui sancto tradatur, qui omnia subtiliter et plene intuetur, qui ubi vult et quantum vult spirat et erudit. Nunc autem ad hoc redeamus sed et vino superadditur aqua. Hoc forsitan miraris, sed et hoc magnum est sacramentum. Unde labilis homo est mortalis, haec misto vi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sacramentũ. s uirtus sacram̃ti. Ette
iria ꝯsid̾amus. Primũ: est secundi signũ
Secundũ: causa c̾tii. Tertiũ uirtus scd̾i.
⁊ ueritas primi. Aliud est gͦ sꝑẽs: queni¬
sibilis cernitur. Aluid ueritas corporis ẽ¬
⁊ sangumis: que uisibiłr credit᷑. Aluid
spiritalis grã que cũ corpore ⁊ sangͥne

Expanded text:
non sacramentum, sed virtus sacramenti. Ecce tria consideravimus. Primum est secundi signum; secundum, causa tertii; tertium, virtus secundi et veritas primi. Aliud ergo est species quae visibilis cernitur; aliud veritas corporis et sanguinis quae invisibiliter creditur; aliud spiritalis gratia, quae cum cor
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. qr illã aht̃ sine patre. ⁊ hãc sine
rabit. Sacdetem añ egredientẽ precedũt
duo caroferarii. ⁊ portator turibuli. Demde
rios ⁊ thuriferariũ intiłigimiꝰ sanctos qui
nouũ p̾cesserũt itestan̾itum. Pei. subdraco¬
nũ portantẽ textũ eingesicũ. ⁊ per. diaco¬
num eingelii p̾conem: sanctos noui testa¬
menti. Per duo aut̾ caudelabra cũ ceis ar¬

Expanded text:
bilem, quia illam habet sine patre, et hanc sine rabit? Sacerdotem autem egredientem praecedunt duo ceroferarii et portator thuribuli, deinde rios et thuriferarium intelligimus sanctos qui Novum praecesserunt Testamentum; per subdiaconum portantem textum evangelicum, et per diaconum Evangelii praeconem, sanctos Novi Testamenti. Per duo autem candelabra cum cereis, ar
Abbreviated transcription (Latin):
guũ ĩ f̾i̾is ꝙ tractus nustitat. Cemunt enm
flebilr pro suꝑue dilatõe beatitudiuis super.
flimina babylonis sedentes patrie sue ment¬
ores. It̾um lacͥmas fundunt ꝓ suis ⁊ alioꝵ ex¬
cessib dumi ex nicuntate babylonici fluuii
se ip̃os uident sepe asꝑsos. ⁊ alios ponitus ĩm̾¬
sos ip̃ius fliuiii rapacitate ferri deorsum. S
qr hic ploratus qñ est respectu suꝑni gau¬
dii. qñ est respectu nr̃gmiserie nr̃e. tractꝰ
qñ tangit leticiam ꝓ suꝑiori irriguo. ut

Expanded text:
 quod tractus mysticat. Gemunt enim flebiliter pro supernae dilatione beatitudinis, super flumina Babylonis sedentes patriae suae memores. Iterum lacrymas fundunt pro suis et aliorum excessibus dum ex vicinitate Babylonici fluvii seipsos vident saepe aspersos, et alios penitus immersos ipsius fluvii rapiditate ferri deorsum. Sed quia hic ploratus quandoque est respectu superni gaudii, quandoque est respectu nostrae miseriae; Tractus quandoque tangit laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
it significatõi pulcłne ꝯuenit: seq̃ntia¬
qd̃ uerba ht̃ laudi flua. ⁊ cantum dulci¬
soñ ibi oĩa erunt plena laude ⁊ melodia
celestis organi hũndabit dulciflua leti¬
cia. qr sicut letantiũ: Oñium habitatio
erit ibi. ⁊ qr laudes et̾ne uite humanis
uerbis nõ resonabunt. quedam eccłie
nustice ueninatizant sequẽtiã sine uer¬
bis. Nulla em̃ u̾boꝵ significatio neces¬
saria ubi corda singłoꝵ patebunt singu¬
lis librum uite ĩ tuentib .t inctus autẽ
quia genitũ ⁊ cantũ lacrimabilẽ. expͥmit
licrimas scõꝵ sine siue ĩ actiua siue in

Expanded text:
ic significationi pulchre convenit quod Sequentia verba habet laudiflua et cantum dulcisonum, quia ibi omnia erunt plena laude, et melodia coelestis organi abundabit dulciflua laetitia. Quia sicut laetantium omnium habitatio erit ibi . Et quia laudes aeternae vitae humanis verbis non resonabunt, quaedam Ecclesiae mystice pneumatizant Sequentiam sine verbis. Nulla enim verborum significatio necessaria, ubi corda singulorum patebunt singulis librum vitae intuentibus. Tractus autem, quia gemitum et cantum lacrymabilem exprimit, lacrymas sanctorum sive
Abbreviated transcription (Latin):
deudi ymagniatio scd̾̃am: ratio t̾tiam
ĩqua dialetica tua. didicit ludere. Supͥ
hanc fides est excelsior dialetica que ñ est
audita ĩ chanaam. uec uisa est ĩthemam
sermo ꝯtexitur. Intellectus u̾o fidem tͣns¬
cẽdit ꝑ quẽ scĩ uĩdent celi secreta. ut paulꝰ
ĩ t̾tio celo: ⁊ iohannes ĩ apocalipsis. S ĩ tell¬
ectus in uisione uite et̾ne ꝑficietur. qͣnͣdo
uidebimꝰ eũ facie ad faciem. quẽ hic ꝯten¬
plamͦ ĩ eniginate. Nemo hic ꝓterne dis¬
putet sed qd̃ auget fidei meritũ. humi¬
lit̾ queratur ⁊ qd̃ sine ꝑiculo nõ discuti¬
tur: firmit̾ credatur. Potest gͦ queri cur
dñs carnẽ suam simii uoluit. nͨ tñ caruẽ
s ⁊ caruem ⁊ sanguinẽ. ⁊ qre nõ ĩ spetieca

Expanded text:
dendi, imaginatio secundam, ratio tertiam, dendi, imaginatio secundam, ratio tertiam, in qua dialectica tua didicit ludere. Supra hanc fides est excelsior dialectica, quae non est audita in Chanaan nec visa est in Theman, sermo contexitur. Intellectum vero fides transcendit, per quam sancti vident coeli secreta ut Paulus in tertio coelo, et Joannes in Apocalypsi. Sed intellectus in visione aeternae vitae perficietur, quando videbimus Deum facie ad faciem quem hic contemplamur in aenigmate . Nemo hic proterve disputet, sed quod auget fidei meritum humiliter quaeratur, et quod sine periculo non discutitur, firmiter credatur. Potest ergo quaeri cur Dominus carnem suam sumi voluit, nec tantum carnem, sed carnem et sangu
Abbreviated transcription (Latin):
sum credimis. S nͦ hoc repugnat
si rem sb̾cilius ĩtuauuꝰ. Sub specie eĩ
panis utrumq ẽẽ pot̃ ⁊ sumi. ñ qr
panis ĩ utramq forsitan tͣnsierit. S
qr ubi uini est: corpꝰ est ⁊ sepa
ratũ non est. uec duusũ sumitur:
nt diuise st̃ spẽs. sub quib sumitur. s utr¬
q simul lic diuisim loquam᷑. scd̾m species
corpꝰ suũ qd̃ dedit. an figinare locutus ÷.
ut qñ se uocauit hostiũ ͤ Propͥum quidem
erat corpꝰ. corpus suũ ⁊ uerum corpͦ ꝙtũt
dedit discipulis. ⁊ nunc ĩ altari sumitur
⁊ manducatur. Idem ĩquam qd̾ de uͥgine
natũ ẽniã ĩmortale ad dext̾am dei est iu
głia. Mira res. Caro que comedit᷑ inimis.
ĩtegra manet᷑ extelsis. Ad qͥd opponis diale¬
ticeᷤ Quid hic meditaris sophista: Curar¬
gum̃ta hic queris: hoc est pulu̾em matͥs
matͥs querere. Dialetica tua tantũ ñ ascẽ¬
dit. Respice enĩ ⁊ uide ubi es. ⁊ intlłige ꝙ

Expanded text:
sumi credimus. Sed nec hoc repugnat sumi credimus. Sed nec hoc repugnat si rem subtilius intueamur. Sub specie enim panis utrumque esse potest et sumi, non quia panis in utrumque forsitan transierit, sed quia ubi unum est corpus est, et separatum non est, nec divisim sumitur ut divisae sunt species sub quibus sumitur, sed utraque simul, licet divisim loquamur secundum species corpus ipsius quod dedit, an figurate locutus est, ut quando se vocavit ostium? Proprium quidem erat corpus ejus et verum corpus quod tunc dedit discipulis et nunc in altari sumitur et manducatur, idem, inquam quod de Virgine natum est et jam immortale ad dexteram Dei est in gloria. Mira res! Caro quae comeditur in imis, integra manet in excelsis. Ad quid opponis dialectice? quid hic meditaris, sophista? cur argumenta hic quaeris? hoc est pulverem in astra spargere. Dialectica tua tantum non ascendit. Respice enim et vide ubi es, et intellige quod
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ pͥmũ audire u̾bũ dei. Quis eĩ cre¬
deretͥ nͥ prius audiret: Qũo in qͥt cre¬
dunt: nisi p̾dicẽtur: Dem̃ quis nͥrec¬
te credens. muuꝰ deo acceptabile off¬
re pot̾it: Quia sine fide impossibile
est plac̾e deo. Possumꝰ ⁊̃ ꝑ oblata nu¬
n̾a ꝯmemorare copiosam uictimam
que ob̾lata ẽ a populo. cũ ex salonion
templũ ⁊ altare dño sacraret. Exẽplo
illiuis plebs fidelis offertse ⁊ sua dona
dũo. Nunc ã diligentiꝰ ad hoc refera¬
mꝰ oculos ꝙ sacerdos ut supra ꝯmeuior¬
auimꝰ offert dona sacrificanda. Panen
chisedech. Utraq xp̃t dedit discipulis
cenantib. S utraq ĩ corpus ⁊ sangui¬
uẽ ꝯuersa st̾. uUtrum aut̃. utrũq ĩ¬
utrũ suproa me est diffiure. Citius
tam̃ ꝙ panis tantũ ĩ corpꝰ ⁊ uinum
ĩ sangumẽ quã utruniq ĩutrumq
ꝯuerteretur: dicerem nisi uidereti
occurrere ꝙ sub utͣq specie utrũq

Expanded text:
enim primum audire verbum Dei. Quis enim creenim primum audire verbum Dei. Quis enim crederet nisi prius audiret? Quomodo, inquit, credent nisi praedicentur? . Deinde quis non recte credens, munus Deo acceptabile offerre poterit? quia sine fide, impossibile est placere Deo . Possumus etiam per oblata munera commemorare copiosam victimam, quae oblata est a populo cum rex Salomon templum et altare Domino sacraret. Exemplo illius plebs fidelis offert se et sua dona Domino. Nunc autem diligentius ad hoc referamus oculos, quod sacerdos, ut supra commemoravimus, offert dona sacrificanda, panem chisedech, utraque Christus dedit discipulis coenantibus. Sed utraque in corpus et sanguinem conversa sunt. Utrum autem utrdefinire. Tutius tamen quod panis tantum in corpus, et vinum in sanguinem, quam utrumque in utrumque converteretur dicerem, nisi videretur occurrere quod sub utraque specie utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
re debemꝰ. Caput detͥgitur ut ꝯstendat᷑
qm attente au̾dire ⁊ dec ĩtellig̾e u̾bum
dei debemꝰ. Signũ crucis ĩpͥmitur neho¬
stis antiqus suꝑueniens ꝑ tizauiã ħesis
corrumpat senien recte fidei. Per hoc
luĩ chorus cantat compenduĩ nr̃s fidpi.
ostendens se p̾b̾e assensũ u̾bo ennͣgeliĩ.
⁊ ĩ quẽ uł quid crrdat. Rectus ordo. Q
rex uocat: respondent milites seqͥmur
Dem̃ sacerdos sasutat ppłm dicens. dũs
uobiscũ. ħ salutatio ab autiquo ususũ¬
ꝓtaest. Roo enĩ messores suos sic saluta¬
uit. Et ꝓpropħa ĩ ꝑaliponon asa regẽ.
⁊ eos qui cũ illo erant. Salutat gͦ sacͤ¬
dos ppłm. ⁊ mon orare. ut ĩ fide recita
fidẽ qm ꝯfessus sũ. oꝑe implebo: Uñ
sacerdos statim offert dona ꝯsetranda.
Et de hinc imin̾a sua populus. sig̾tant
offre se ip̃m deo. Consid̾a ordinem
Euimangeliũ p̾cedit fides sequitur
De hinc offerunt᷑ mun̾a. Necesse est

Expanded text:
re debemus. Caput detegitur, ut ostendatur re debemus. Caput detegitur, ut ostendatur quam attente audire et intelligere verbum Dei debemus. Signum crucis fronti imprimitur, ne hostis antiquus superveniens per zizaniam haeresis corrumpat semen rectae fidei. Per hoc lium chorus cantat compendium nostrae fidei, ostendens se praebere assensum verbo Evangelii, et in quem vel quid credit. Rectus ordo; quo rex vocat, respondent milites: Sequimur. Deinde sacerdos salutat populum dicens: Dominus vobiscum. Haec salutatio ab antiquo sumpta est: Booz enim messores suos sic salutavit, et propheta in Paralipomene Asa regem et eos qui cum eo erant. Salutat ergo sacerdos populum, et monet orare, ut in fide recitatfidem quam confessus sum opere implebo. Unde sacerdos statim offert dona consecranda; et dehinc munera sua populus, significans offerre seipsum Deo. Considera ordinem: Evangelium praecedit, fides sequitur, dehinc offeruntur munera. Necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquilonẽ. Qa ⁊̃ ad tales ꝑuenit p̾di¬
tatiõ. qͥ longe acalore ueri solis retes¬
serant. uel pp̾ hoc potius ꝯtͣ aqͥlonem
legit᷑. qr aquilo uentus frigidus diabo¬
lum significat qui flatu temptatõmĩ
corda hoĩm cõgelat ⁊ refrigerat abam¬
ore dei: Uñ ab aquilone m̃quit: uenit
om̃e malũ. ⁊ spõsam ĩ canticis canticoꝵ.
Surge ĩquit aquilo ⁊ ueni aust̾. ħ est
recede maligne sp̃c. qͥ ortũ meũ refri¬
ns aromata. fluere facis. Merito gͥ ꝯtra
aqͥlonẽ legitur eiͣngłim. qr fides q̃ ĩ enͣnͣ¬
gelio ꝯtinet᷑ armatura nr̃a est contra
diabolũ. Cui inqͥt resistite fortes ĩfide.
Nunt ꝯsid̾a̾ ꝙ plebs baculos hic deꝑo¬
uit recłiatoria relinquit. caput deceg̾
crucẽ fronti ĩprimit. stans audit ⁊ eim¬
geliũ. Et enͣgłim ĩ altiori grãdulegit᷑
quã epła. Nota singula. Depon̾e bacul¬
tam ⁊ ego retribuam dic̾ dñs. Beclina¬

Expanded text:
ad aquilonem ; quia etiam ad tales pervenit praediad aquilonem ; quia etiam ad tales pervenit praedicatio qui longe a calore veri solis recesserant. Vel propter hoc potius contra aquilonem legitur, quia aquilo ventus frigidus diabolum significat, qui flatu tentationum corda hominum congelat et infrigidat ab amore Dei. Unde: ab aquilone, inquit, pandetur omne malum . Et sponsa in Canticis canticorum: Surge inquit, aquilo, et veni, auster . Hoc est, recede, maligne spiritus, qui hortum meum infrins aromata fluere facis. Merito ergo contra aquilonem legitur Evangelium, quia fides quae in Evangelio continetur, armatura nostra est contra diabolum. Cui, inquit resistite fortes in fide . Nunc considera quod plebs baculos hic deponit, reclinatoria relinquit, caput detegit, crucem fronti imprimit, stans audit; quod Evangelium in altiori gradu legitur quam Epistola, nota singula. Deponere bacmtam et ego retribuam . Reclina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tractũ ĩgemnscit ⁊ plorat. cõsid̾atis enim
in ꝑadyso diuinaꝵ scripturarũ ꝙ ꝑ par
adisum uͥtutũ ꝑ ad ꝑidysũ celestium diui¬
ciaꝵ ꝑ uentura sit̃. exultat. Respiciens aĩt
qd adhuc ĩ ualle lacrimarũ retinetiu. ꝙ de
t̾restri ꝓudyso cecidit plorat. S de hoc gau¬
dio ⁊ de hoc ploratu plennus explicabo diuisĩ
ĩ duob uoluminib quoꝵ unierit nomen
ꝑadysus ⁊. alt̾i curflet qͥ gaudet hinc
aut̃ ad alud tͣuseuntes. ĩ tueamur tͣnsitum
morat eccłia qd̃ eiiͣgeliũ a. dext̃a ꝑta ꝑ¬
te ad sinistrũ portat᷑ tumsfert᷑. ⁊ ibi legit᷑.
Iudea enĩ respuente u̾b̾um d̾i: apłi tnͣsi¬
erunt ad gentes dũ siccato gedeonis uel¬
lere: ros irrigͣuit aream. Qui enĩ prius
dixent.i uiam gentiũ ne abierttis post
hec p̾cepit dicens. p̾dicate eiͣgeliũ om̃i
creature. Qͥa gͦ p̾dicatio ꝑuenit ⁊̃ ad il¬
los qui ĩ sinistra parte fuerant n̾uto in
significat uixͣ illd̾ ꝓonam sedem meam

Expanded text:
ans enim in paradiso divinarum Scripturarum, quod per paradisum virtutum ad paradisum coelestium divitiarum perventura sit, exsultat; respiciens autem quod adhuc in valle lacrymarum retinetur, et quod de terrestri paradiso cecidit, plorat. Sed de hoc gaudio et de hoc ploratu plenius explicabo divisim in duobus voluminibus, quorum uni erit nomen Paradisus, et alteri Cur flet qui gaudet. Hinc autem ad aliud transeuntes intueamur transitum morat Ecclesia, qte ad sinistram transfertur et ibi legitur. Judaea enim respuente verbum Dei, apostoli transierunt ad gentes, dum siccato Gedeonis vellere, ros irrigavit aream. Qui enim prius dixerat: In viam gentium ne abieritis , post haec praecepit dicens Praedicate Evangelium omni creaturae . Quia ergo praedicatio pervenit etiam ad illos qui in sinistra parte fuerant, merito in significat juxta illud: ponam sedem meam
Abbreviated transcription (Latin):
que uid̾e uł audire nõ ꝯsueiusti. Idcto
qñ inmariceperis. ⁊ dixerit t̾. cogitatõ
tua. quõ hoc eẽ pot̾: cogita facientem
⁊ respice oĩpotentẽ. ⁊ desmet eẽ mirum
quicqͥd illdꝰ fuerit᷑. ⁊ si forte murabile
eẽ non desierit. intredibile tñ nõ erit.
quia si factor omĩpotens ꝯgrgat᷑ non
erit ĩ possibile apd̾ eũ quicquid eĩ. S
dicit forsitan cor tuũ. Ubi ẽ corptis dñi
Postqͣm simpsit illd̾. ⁊ manducam. au¬
di gͦ. Corporalem p̾sentiam xp̃i queris.
ĩ celo quere. Cecũ per corporalem pͥsen¬
tiam ad tempus eõ uoluit. qnͣdo ⁊ quã¬
diu necesse fuit. Exibuit ad tempus
corporalẽ presentiam ut per illam ads
sp̃ualẽ ĩnueniendam extitaret ⁊ uiua¬
ret. Ideo ad te corporałr uenit ut ꝑ cor¬
poralem p̾sentiam spiritalis ĩueniatur
que nõ auferatur. Uenit ad te corꝑałi¬
ritalit̾. Sic ꝑ assumptam carnẽ occultꝰ
uenit ĩ mũdum ⁊ scd̾m corꝑalem p̾sen

Expanded text:
idere vel audire non consuevisti. Idcirco quando mirari coeperis et dixerit tibi cogitatio tua, quomodo hoc esse potest? cogita facientem et respice omnipotentem, et desinet esse mirum quidquid illud fuerit. Et si forte mirabile esse non desierit, incredibile tamen non erit, quia si factor omnipotens cogitatur, non erit impossibile apud eum quidquid erit. Sed dicit forsitan cor tuum: Ubi est corpus Domini, postquam sumpsi illud et manducavi? Audi ergo: Corporalem praesentiam Christi quaeris? in coelo quaere. Tecum per corporalem praesentiam ad tempus esse voluit, quando et quandiu necesse fuit. Exhibuit ad tempus praesentiam, ut per illam ad spiritualem inveniendam excitaret et juvaret. Ideo ad te corporaliter venit, ut per corporalem praesentiam spiritualis inveniatur quae non auferatur. Venit ad te corporaritualiter. Sic per assumptam carnem occultus venit i
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃t aut̃ unuficat. Ac si diceret. Carnem me¬
am sum̾e nõ ꝓdest. nisi simirͣ. ĩ gr̃ãsp̃uali.
Inmino qui suit ĩdigne reus est corꝑis
⁊ sangͥnis dñi. Spũalis aut̃ sumptio que
uera fide ꝑcipitur ĩ sine sacram̃tali u̾ nõ
est ꝯtemptus: religionis sufficit᷑. Qui gͦ
manducat digne ht̃. saciam̃tũ ⁊ rem sacra¬
mẽti. Qui credit ⁊ diligit. ⁊ si manduca¬
re sb̾ sacranito nõ possit rem tam̃ sacͣmẽ¬
ti habet. ⁊ spũałr manducat ⁊ ueraciter
xp̃o ĩcorporatur. Sic ita quidam mãdu¬
cantes nõ manducant. ⁊ quidã nõ mand¬
ucantes manducant. Quidã eĩ indigne¬
manducantes corpus dñi nõ ꝑcipiunt.
gr̃am spiritalem. Indigne manducat qͥ
ĩ cͥmine manet uł ĩrreuerenter sumit ñ
diuidicans corpus dñi. Oꝑdam aut̃ lic cor¬
porałr sum̾e non. posst̃. tam̃ sp̃italt̃ carnem

Expanded text:
s autem vivificat . Ac si diceret: Carnem meam sumere non prodest nisi sumatur in gratia spirituali. Imo qui sumit indigne reus est corporis et sanguinis Domini . Spiritalis autem sumptio, quae vera fide percipitur, sine sacramentali, ubi non est contemptus religionis, sufficit. Qui ergo manducat digne, habet sacramentum et rem sacramenti. Qui credit et diligit, etsi manducare sub sacramento non possit, rem tamen sacramenti habet, et spiritualiter manducat, et veraciter Christo incorporatur. Sic itaque quidam manducantes non manducant, et quidam non manducantes manducant. Quidam enim indignemanducantes corpus Domini non percipiunt gratiam spiritalem. Indigne manducat qui in crimine manet vel irreverenter sumit non dijudicans corpus Domini. Quidam autem licet corporaliter sumere non possint tamen spiritualiter m
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sumi᷑ ad significand̾ ut diximꝰ dupli¬
cẽ effectũ. Nec est it̾atio sacram̃ti nisi
scd̾m eand̾ speciem denuo sumat᷑. Qd̾
aut̾ nõ debeat dari. intinctum: ex decre¬
tis habemꝰ. Et uota ꝙ nõ de quolib pane
hoc ꝯsecratur sacramentũ. s de paue fru¬
menti quia ip̃e de sr dicit. Nisi granũ

Expanded text:
 sumitur ad significandum ut diximus duplicem effectum. Nec est iteratio sacramenti nisi secundum eamdem speciem denuo sumatur. Quod autem non debeat dari intinctum, ex decretis habemus. Et nota quod non de quolibet pane hoc consecratur sacramentum, sed tantum de pane frumenti quia ipse de se dicit: Nisi granum
Abbreviated transcription (Latin):
dum diuisim quasi tantũ illd̾ qd̾ est su¬
matur. S dr᷑ corꝑus dñi sumi ut ĩtelłi¬
gatur ip̃m dñm u̾e sumi. quo gn̾e lacp̃¬
di dñis corpꝰ regis ibi fuit .i. u̾e rex ibi
fuit. Uel corpus dnĩ dicimꝰ sum̾e. qr cor¬
porea substantia .s. panis ⁊ uini. nõ tnͣsit
in subãm ĩ corpoream. s ĩ subãm corpore¬
am uidelic ĩ corpꝰ ⁊ sanguinẽ xp̃i. uł m

Expanded text:
sumatur. Sed dicitur corpus Domini sumi, ut intelligatur ipsum Dominum vere sumi, quo genere loquendi dicimus: corpus regis ibi fuit, id est vere rex ibi fuit. Vel corpus Domini dicimur sumere, quia corporea substantia, scilicet panis et vini, non transit in substantiam incorpoream, sed in substantiam corpoream, videlicet in corp
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ĩtellr̾ ut iam dixinis. ita assumptio
duplex est. sacramentalis ⁊ spiritalis qͥa
boni ⁊ malit sacramentũ sumunt. remsa
ca sacͣmenti. tantũ boni. Sacranientũ in h
loco corpꝰ dñi appessamus. Re n sacram̃ti.
ipãm efficatiam. ⁊ grãm spũalem qmͣ ut

Expanded text:
igitur, ut jam diximus, ita sumptio duplex est, sacramentalis et spiritalis, quia boni et mali sacramentum sumunt, rem sacramenti tantum boni. Sacramentum in hoc loco corpus Domini appellamus; rem sacramenti ipsam efficaciam et gratiam sp
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ leticia hoĩm ⁊ angłoꝵ. Et licz ĩ qua¬
lib istaꝵ idem ⁊ totum sumatur. tũ in
utraq simiitur ad significandꝰ ꝙ duplex
est effectus huiꝰ sacram̃ti. Est enĩ redem¬
ptio corporis ⁊ aĩe qd̾ significaretur. si in
una tm̃ specie sumeretur qr lic ui utri¬
q sp̃ẽ utrumq sumatur nõ tñ ĩ utraq
utrũq significatur. S species panis. corꝰ
⁊ species uini: sangͥnem xp̃i respectu re¬
surfectõis sigͣt ⁊ sumptõ ĩ utraq sp̃e simł
redemptionẽ corporis ⁊ anime sumentis sig¬
nificat. Alibi aut̾ alio respectu panis ⁊ ui
sicut unus panis ex multis granis. ⁊ uinũ
ex multis aciuis. ita una ecc̃a que q̃ typi¬
ce corpꝰ xp̃i ex multis ꝑ souis adunatur.
hic aut̾ hoc est ĩ sacram̾to altaris ĩ spe
panis ⁊ uini u̾m corpus ⁊ uerꝰ sanguiseiꝰ
sub utraq sp̃e ueracit̾ post ꝯsecratõem su¬

Expanded text:
est et laetitia hominum et angelorum. Et licet in qualibet istarum idem et totum sumatur tamen in utraque sumitur, ad significandum quod duplex est effectus hujus sacramenti. Est enim redemptio corporis et animae quod non significaretur, si in una tantum specie sumeretur, quod licet in utraque specie utrumque sumatur, non tamen in utraque utrumque significetur. Sed species panis corpus et species vini sanguinem Christi respectu resurrectionis significat, et sumptio in utraque specie simul redemptionem corporis et animae sumentis significat. Alibi autem alio respectu panis et vicant: quia sicut unus panis ex multis granis, et vinum ex multis racemis, ita una Ecclesia quae typice corpus Christi ex multis personis adunatur. Hic autem, hoc est in sacramento altaris, in specie panis et vini verum corpus et verus sanguis ejus sub utraque sp
Abbreviated transcription (Latin):
lum ht̃ exprimit gaudiũ ⁊ amore credẽ¬
tiũ. ⁊ ꝙͣta leticia ⁊ laus secuta sit fidem
audita p̾dicatõe. Neq eĩ tantũ assẽ¬
sum p̾buerunt predicatõni. s ea audi¬
ta lecati st dudsuit ⁊ letata est syon.
⁊ ex. fi.in. Uñ dicunt ĩcanticis cantic̃oꝵ
exultabimꝰ ⁊ letabiĩ ĩte. ⁊ sponsa. aĩa
mea inquit. liquefactã esti: sit dileta
locutus est. Significat ⁊̃ alła. ꝯtẽplati

Expanded text:
lum habet, exprimit gaudium et amorem credentium, et quanta laetitia et laus secuta sit fidem, audita praedicatione. Neque enim tantum assensum praebuerunt praedicationi, sed ea audita laetati sunt. Audivit ete . Unde dicunt in Canticis canticorum: Exsultabimus et laetabimur in te . Et sponsa: Anima mea, inquit, liquefacta est, ut dilectus locutus est . Significat et Allelui
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m ⁊ o aĩa simł m̃a cũ eo glorificentur
In spẽ caruis ⁊ sangͥnis ñ sumͦr᷑. ne humanꝰ
ammꝰ aborreret ⁊ sensus sibi ĩ solita expau̾
cularis cruentatꝰ sangͥne ĩ calice uiuentus¬
est ac ostensus. Sub sacramento. ⁊ ñ sub ꝓ¬
pͥa forma sumr ut fides ꝯprobet᷑ que est¬

Expanded text:
et anima simul nostra cum eo glorificetur. In specie carnis et sanguinis non sumitur, ne humanus animus abhoreret, et sensus sibi insolita expavescularis cruentatus sanguine in calice inventus ac ostensus est. Sub sacramento et non sub propria forma sumitur, ut fides
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sunt᷑. s ⁊̃ ip̃e a quo est om̃is gr̃a.
hec encharistia dicitur diumna. qa digne
sumentes diumnos ⁊ participes diuntatas
facit̃. Hic est pauis cotidianus. quem ne¬
cesse habet catidie ecc̃i sub sacramento si¬
niere. Sicut enĩ necessaria est us adf¬

Expanded text:
r, sed etiam ipse a quo est omnis gratia. Haec eucharistia dicitur divina, quia digne sumentes divinos et participes divinitatis facit. Hic est panis quotidianus quem necesse habet quotidie Ecclesia sub sacramento sumere. Sicut enim necessaria fuit
Abbreviated transcription (Latin):
est ĩ sermone: ⁊ młtũ ĩ neumate. qr gau¬
diũ illd̾ maiꝰ est qm sermoue possit ex¬
plicari. ad cuiꝰ magnitudinẽ reuelandã
om̃is lĩgua modita est ⁊ imꝑfecta. Quis
eñi pleue enx enarrat ꝙ ĩ cor hoĩs nõ ascẽ¬
dit: ħ gͦ gaudiũ qr nec penitꝰ u̾b̾ expri¬
mi. nec penitus cateri potest. Eccli̾a qiͣ

Expanded text:
est in sermone, et multum in Pneumate, quia gaudium illud majus est, quam sermone possit explicari, ad cujus magnitudinem revelandam omnis lingua modica est et imperfecta. Quis enim plane enarraret, quod in cor hominis non ascendit? Hoc ergo gaudium quia nec penitus verbis exprimi, nec p
Abbreviated transcription (Latin):
est. Demiq ĩ uisu ĩ tactu. ĩ sapore corꝑl¬
licer etecũ est. Et quͣi dũ sensuis cies
corporalr̾ efficit ᷑ eiꝰ pͥsentia nõ aufertur
corporalis. Postqmͣ autẽ sensus corꝑilis. iñ
ꝑcipiendo deficit: Deiniceps corꝑalis xp̃i pre¬
sentia nõ est querenda. s spiritalis retinẽ¬
da. Dispensatio ꝯpleta est ꝑfecta est. ꝑfect̾
sacram̃tũ: uͥtus mauet. Ep̃t de ore ad cor
transit. Nõ cib corꝑis s anime. uenit
ad re ꝑ cõrꝑalem p̾sentiã ut comedatur
nõ ut ꝯsumat᷑. ut gustet᷑ : nõ ^ incorꝑetur.
tur. s qui manducat. ei quẽ manducat ĩ
me. nõ ut me mutes ĩ te sicut cibũ car¬
nis tue. s ut tu muteris ĩ me. Compłeta
gͦ sacram̃tali dispensatõe. corꝑalem presẽ¬
tiam xp̃i queris. in celo quere. Ibi q̃re.

Expanded text:
u, in sapore corporaliter tecum est. Et quandiu sensus tuus corporaliter afficitur, ejus praesentia non aufertur corporalis. Postquam autem sensus corporalis in percipiendo deficit, deinceps corporalis Christi praesentia non est quaerenda, sed spiritualis retinenda. Dispensatio completa est, perfecta est, perfectum sacramentum: virtus manet. Christus de ore ad cor transit, non cibus corporis, sed animae. Venit ad te per corporalem praesentiam, ut comedatur, non ut consumatur, ut gustetur, non ut incorporetur. tur, sed qui manducat, ei quem manducat incme, non ut me mutes in te sicut cibum carnis tuae, sed ut tu muteris in me. Completa ergo sacramentali dispensatione si corporalem praesentiam Christi quaeris, in coelo quaere. Ibi q
Abbreviated transcription (Latin):
uit qui. ait. Quam speciosi pedes ãmintqͣu¬
tiũ pacẽ. Calige pontificis: significant p̾ꝑa¬
rare ⁊ festinare ad p̾dicand̾. Anulus autem
ep̃i est fidei signatulũ. qr sicut antiquitus
ĩ sigillo anuli nom̃ est regis ⁊ ymago expͥ¬
mebatur. ita ĩ fide catholica nomẽ regis cele¬
go aut̃ eiꝰ ostendit᷑. ħ est qualis ip̃e fit. cũ
di᷑ oĩpotens. ⁊ et̾mis ⁊ hũs similia. Licet

Expanded text:
vit, qui ait: Quam pretiosi pedes annuntiantium pacem . Caligae pontificis significant praeparare iter et festinare ad praedicandum. Annulus autem episcopi est fidei signaculum, quia sicut antiquitus in sigillo annuli nomen regis et imago exprimebatur, ita in fide catholica nomen regis coelgo autem ejus ostenditur, hoc est qualis ipse sit, cum dicitur Omnipotens et Aeternus et his similia, licet