comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
detulit eid̃ p̾sentauit.
Tudim . ⁊ ille de quo suꝑi
m̃cio fc̃a est. sidem dc̃is
sius adhibens ibidẽ ad re¬
gem uenit. ibiqs cum
oĩb qui secum uenerãt
baptizatꝰ ac remun̾atus.
post datũ ẜuande fidei sa¬
cram̃tũ domũ rediit. S
ĩꝓmissa fidelitate du
man̾e uoluit. Nec młto
post ꝑfidie sue penas¬

Expanded text:
detulit, eidem praesentavit. detulit, eidem praesentavit. Tudun etiam ille, de quo superius mentio facta est, fidem dictis suis adhibens, ibidem ad regem venit, ibique cum omnibus qui secum venerant baptizatus ac remuneratus, post datum servandae fidei sacramentum domum rediit; sed in promissa fidelitate diu manere noluit, nec multo post
Abbreviated transcription (Latin):
ome adriano defũcto
leo põtificatũ suscep̃.
⁊ mox ꝑ legatos suos cla¬
ues ꝯfessionis sc̃i petͥ. ac
uexillũ romane urbis cũ
aliis mun̾ib regi misit.
rogauitq ut aliquẽ de
sius optimatib romam
nitt̾et qui ppłm roma¬
nũ ad suã fidẽ atq sub¬
iectionẽ ꝑ sacram̃ta fir
maret. missus ẽ ad hoc an
ricus dux foro uiliensis
spoliata hunoꝵ regia. q̃
rhingꝰ uocabat᷑ eodẽ ãno
regi de pannonia detulat
misit. reliquũ uo int̾
optimates ⁊ aulicos cet̾os¬
q in palatio suo militã¬
tes. lib̾ali manu distribuit.
atq his expletis. ip̃e cum
excitu francoꝵ saxoniã
pecut. pipinũ u̾o filiũ
suũ cũ italicis ac baicariis
copiis in parmoniã ire
ussit. Et ip̃e quid̃ saxo¬
nia ex magna ꝑte uasta¬
ta ad hyemand̾ aqͥsgͣni
nis tͣnͣstizam fluuium
dis aũt captus uocatur
ex toto destructa. direptis
pene oĩb hunoꝵ opibus
ad patrẽ aquis gran hy¬
berna habentẽ uenit.
ac spolia regni que secũ

Expanded text:
omae Adriano defuncto Leo pontificatum suscepit et mox per legatos suos claves confessionis sancti Petri ac vexillum Romanae urbis cum aliis muneribus regi misit rogavitque, ut aliquem de suis optimatibus Romam mitteret, qui populum Romanum ad suam fidem atque subiectiomaret. Missus est ad hoc Angricus dux Foroiuliensis, spoliata Hunorum regia quae Hringus vocabatur, eodem anno regi de Pannonia detulerat, misit, reliquum vero inter optimates et aulicos caeterosque in palatio suo militantes liberali manu distribuit. Atque his expletis, ipse cum exercitu Francorum Saxoniam petiit, Pippinum vero filium suum cum Italicis ac Baioaricis copiis in Pannoniam ire iussit. Et ipse quidem, Saxonia ex magna parte vastata, ad hiemandum Aquasgrani nis trans Tizam fluvium dis autem Campus vocatur, ex toto destructa, direptis pene omnibus Hunorum opibus, ad patrem Aquisgrani hiberna habentem venit, ac spolia regni quae secum
Abbreviated transcription (Latin):
Amano porro ge¬
neri paciq ꝯtrarius
tur. s ꝑ satellitũ suoꝵ
u̾sutias filios sollicita¬
bat. ꝑsuadens illis qd̾
pat̾ eos ultro perde̾ uell
non ꝯsid̾antes qd̃ qui mi¬
tior oĩb eẽt ext̾nis. in¬
munis non pot̾at effici
sius. S qr corrũpũt mo¬
res bonos colloquia ma¬
la. ⁊ lapidũ ⁊̃ duritiã

Expanded text:
mano porro generi pacique contrarius tur, sed per satellitum suorum versutias filios sollicitabat persuadens illis, quod pater eos ultro perdere vellet, non considerantes, quod qui mitior omnibus esset externis, immanis non poterat effici suis. Sed quia corrumpunt mores bonos conloquia mala
Abbreviated transcription (Latin):
regno institutus.
clodoue̾ cũ nantilde
matre aurelianis ca¬
pud regni burgundie
petiit. Ubi adueniẽtes
põtifices. ac optimates
⁊p̃ius gentis. ⁊ se dñio
clodouei tradentes. nan¬
thildis eos humanissiẽ
tractauit. ut q filio fi¬
dem ẜuarent ãmonuit.
Quoꝵ cõsilio flaucatũ
francia oriundũ p̾fectũ
instituit palatii. sociata
ei nepte sua ragnob̾ta

Expanded text:
regno institutus. Clodoveus cum Nantilde matre Aurelianis caput regni Burgundiae petiit. Ubi advenientes pontifices ac optimates ipsius gentis, et se dominio Clodovei tradentes, Nantildis humanissime tractavit, utque filio fidem servarent admonuit. Quorum consilio Flaucatum, Francia oriundum, praefectum instituit palatii, sociata ei nepte sua Ragneberta
Abbreviated transcription (Latin):
astre sigisilus quoq
bituricẽsis archiep̃s qui
sub rege guntrãno diu ĩ
palatio ꝯu̾satꝰ mappam
ei ad ext̾gendas p̾bere
ꝯsueu̾at manꝰ. Hic qua¬
dam uice a quodã pessi¬
me m̃tis hõĩe falso accu¬
satus quedã absq uissio¬
ne pͥncipis scͥpta ꝯfecisse
dum id sedulo denega¬
ret. iubet᷑ a rege armis
obiecta refellere. Qͥ ma¬
tutinꝰ surgens dum ꝑ
pũm omnẽ suoꝵ appa¬
ratũ armoꝵ defr̾e fecis¬
set in campũ. ⁊ ad exo¬
randũ dñm ecc̃am b̾i
marcelli expet̾et. obuiã¬
ti pauꝑi ⁊ hebemosinã
roganti m̃tem tribuit.
sicq or̃oni incubuit fi
defuit or̃oni effectus.
Nam dũ cum rege ad lo¬
cum certaminis ꝓꝑaret
occurrit ei nũtius dicẽs:
Adu̾sariũ eiꝰ dũ ad desig¬
natũ occurrere festina

Expanded text:
stregisilus quoque Bituricensis archipraesul, qui sibi rege Guntranno diu in palatio conversatus, mappam ei ad extergendas praebere consueverat manus. Hic quadam vice a quodam pessimae mentis homine falso accusatus, quaedam absque jussione principis scripta confecisse, dum id sedulo denegaret, jubetur a rege armis objecta repellere. Qui diluculo surgens, dum per puerum omnem suorum apparatum armorum deferri fecisset in campum, et ad exorandum Dominum ecclesiam beati Marcelli expeteret, obvianti pauperi et eleemosynam roganti, trientem tribuit, sicque orationi incubuit Nec defuit orationi effectus. Nam dum cum rege ad locum certaminis properaret, occurrit eis nuntius dicens: « Adversarium ejus, dum ad designatum occurrere festina
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotib in regnũ no¬
strũ ꝯsistentib. dagob̾¬
tus rex francoꝵ. Qnͣtũ
inteslectualis sensus
humani põt m̃te saga¬
ci pensare. atq solerci
indagatõe. ꝓpend̾e. nicħ
ampliꝰ ualet in hiꝰ scłi
luce ac fugatiua gau¬
dia lucrari. ꝙͣ qd̾ de re¬
bus tnͣsitorus locis ue¬
nerabulib quis studeat
in alimonia pauperũ
impende̾ qͣtuiꝰ qui fragi¬
litatem nat᷑e genalit̾
paciunt᷑ pͥusꝙͣ subita¬
nea tͣnspositõ eueniat.

Expanded text:
sacerdotibus in regnum nostrum consistentibus, Dagobertus, rex Francorum. Quantum intellectualis sensus humani potest mente sagaci pensare atque solerti indagatione perpendere, nichil amplius valet in hujus seculi luce ac fugitiva gaudia lucrari, quam quod de rebus transitoriis locis venerabilibus quis studeat in alimonia pauperum impendere; quatinus qui fragilitatem nature generaliter patiuntur, priusquam subitanea transpositio eveniat
Abbreviated transcription (Latin):
atib congregatis bi¬
perto exercitu iter ag̾e
cepit. Cuius partem
theoderico comiti et
meginfrido cam̾ario

Expanded text:
atibus congregatis bipertito exercitu iter agere coepit. Cuius partem Theoderico comiti et Meginfrido camerario
Abbreviated transcription (Latin):
detecta flusset. ipse ob
meritum fidei seruate
monast̾ium sancti dyo¬
nisii donatus est. Aucto¬
res uero coniurationis
ut rei maiestatis par¬
tim gladio cesi. partim
patibulis suspensi ob
meditatum scelus ta¬
li morte multati sunt.
Rex autẽ propt̾ bel

Expanded text:
detecta fuisset, ipse ob meritum fidei servatae monasterio sancti Dionisii donatus est, auctores vero coniurationis ut rei maiestatis partim gladio caesi, partim patibulis suspensi, ob meditatum scelus tali morte multati sunt. Rex autem propter bel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmotũ cõtra se regis
animũ a deo mitigauit
ut statim bello desist̾et.
Nã acceptis obsidib qui
ad fidem ꝓmissionib fa¬
ciendã dati sunt: rex bel¬
lo abstimut. domũq re¬
u̾sus dimisso ex̾citu in
uilla carisiaco hiemauit.
in qua ⁊ natalẽ dñi ⁊
pascha celebrauit.

Expanded text:
mmotum contra se regis animum adeo mitigavit, ut statim bello desisteret. Nam acceptis obsidibus, qui ad fidem promissionibus faciendam dati sunt, rex bello abstinuit, domumque reversus, dimisso exercitu, in villa Carisiaco hiemavit, in qua et natalem Domini et pascha celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ domꝰ statuũt. In
hiis dieb clothariꝰ rex
puer obiit. regnauitq
annus .iiͦii. Theod̾icus ã
frat̾ eiꝰ eleuatꝰ est in¬
regnũ francoꝵ. Childe¬
ricum itaq aliũ frẽm
eiꝰ in austria una cum
uul foaldo duce regnũ
susciꝑe dirigũt. Eo tp̃r
franci adu̾sus ebromũ
insidias p̃̾parãt ⁊ suꝑ
theod̾icum cõsurgunt.¬

Expanded text:
regis statuunt. In his diebus Cblotharius rex puer obiit regnavitque annis 4. Theudericus , frater eius, elevatus est rex Francorum. Childericum itaque, alium fratrem eius, in Auster una cum Vulfoaldo duce regnum suscipere dirigunt. Eo tempore Franci adversus Ebroinum insidias preparant, super Theudericum consurgunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc gͥ cuiꝰ furti me ar¬
guis fore obnoxiũ. Cuire¬
spondit rex. Si hec ita se
habent.⁊ custodie causa
ista suscepisti. cur limbũ
aureis intextũ filis exin¬
de rapiens secuisti. ⁊eum
placuit distribuisti. Eũt
sacerdos ad ista. Iam ĩquit
semel dixi ⁊ nũc iterũ dico
me ñ obaliud illis istalar¬
refr̾em grãm. Ut u̾oꝓpͥis¬
deficientib ex ꝯm̃datis
aliqua p̾sumeret᷑ ꝯfidẽ¬
cia ausũ tribuit. eo qd̃
meroueꝰ cuiꝰ illa ꝯiugiũ
expetiuerat exte carna¬
liter genitꝰ. mͥ in baptd
sp̃ualis est filius. Aĩaduer

Expanded text:
Nunc igitur cujus furti me arNunc igitur cujus furti me arguis fore obnoxium? » Cui respondit rex: « Si haec ita se habent et custodiae causa ista suscepisti, cur limbum aureis intextum filis exinde rapiens secuisti et eum, placuit distribuisti? » Tunc sacerdos: « Ad ista jam, inquit, semel dixi, et nunc iterum dico, me non ob aliud illis ista larreferrem gratiam. Ut deficientibus, ex commendatis aliqua praesumerem, confidentia ausum tribuit, eo quod Meroveus, cujus illa conjugium expetiverat, ex te carnaliter genitus, mihi in baptismo spiritalis esset filius. » Animadver
Abbreviated transcription (Latin):
Erat enĩ rex lit̃is eru¬
ditus. Cũq pontifices
quererẽt quis eoꝵ furti
insimularet᷑. Rex dixit.
Noͣn obliti estis qͣnta uob̾
ostend̾im. que p̾textatꝰ
mͥ furtim abstulit. De¬
monstrau̾at nãq rex
pridie uaria ornamenta
quoꝵ p̾ciũ ad tria milia
estimabat᷑ solidoꝵ. cum
sacculo duob milib nũ¬
mismatib aureis ref̾to.
hec oĩa dicebat sͥ ab ep̃o
furata. S p̾textatꝰ obie¬
ctis facile se purgauit.
hoc modo regi responsa
dans. Excellentia tua do¬
mine mi rex reminisci
ualet si dignat᷑ brimm¬
childem a rotomago abe
aliquod tp̃s missis pĩus
eas a me reppetisse. Cũq
ego ex hac re tuã ꝯsuluis¬
sem uoluntatẽ p̾ceptis
obaudiens tuis unã eis
sarcinã eo qd̾ ampliꝰ fer¬
re non ualerẽt ꝯtradidi.
uenientib it̾m ac tercio
ex tua iussione cet̾a reddi¬
di. dicente magnificẽtia
tua mͥ ut a me ea reicerem.
ne ꝓ hiis ira int̾ uos it̾m
pullularet. hec due tantũ
sarcine apd̾ me remãser̃t

Expanded text:
Erat enim rex litteris eruditus. Cumque pontifices quaererent quis eorum furti insimularetur, rex dixit: « Num obliti estis quanta vobis ostenderim, quae Praetextatus mihi furto abstulit? » Demonstraverat namque rex pridie varia ornamenta, quorum pretium ad tria millia aestimabatur solidorum, cum sacculo duobus millibus numismatibus aureis referto. Haec omnia dicebat sibi ab episcopo furata. Sed Praetextatus objectis facile se purgavit, hoc modo regi responsa dans: « Excellentia tua, domine mi rex, reminisci valet, si dignatur, Brunichildem a Rothomago abeualiquod tempus, missis pueris eas a me repetisse. Cumque ego ex hac re tuam consuluissem voluntatem, praeceptis obaudiens tuis, unam eis sarcinam, eo quod amplius ferre non valerent, contradidi. Venientibus iterum ac tertio, ex tua jussione caetera reddidi, dicente magnificentia tua mihi ut a me ea rejicerem, ne pro his ira inter vos iterum repullularet. Hae duae tantum sarcinae apud me remanserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
anenses iuncti blesen¬
sib expeditionẽ suꝑ dunẽ¬
ses agentes eos ĩoppinate
oppsserũt. res eoꝵ mobiles
au ferẽtes ĩmobiles igne
cremãtes. S eis ad sua re¬
deuntib carnotini cum
dunẽsib fed̾ati similẽ ꝑ
oĩa ultionis inflixerunt
plagã. par ꝓparirefe̾ntes.
Et cũ in maiꝰ ura augmẽ¬
taret᷑. int̾uenientib utri¬
usq ꝑtis comitib pax
facta est.
marito uiduata ad basili¬
cam parisiace urbis ĩ ho¬
nore scẽ marie dedicatam
cũ thesauris quos secum
habebat se ꝯferens. arag¬
nemodo suscipit᷑ ep̃o. Nã
thesaurarii chilꝑici regiᷤᷤ
cũ thesauris apd̃ kalam
uicũ repertis. cũq misso¬
rio aureo ꝙ̃ idẽ rex mag¬
nis fabricau̾at impẽsis.
ad childeb̾tum regẽ se cõ¬
tulerunt. Porro eadẽ re¬
gina prudenti ꝯsilio usa
ad G̃untrannũ regẽ di
rexit. mandans se cum
filio quẽ ex chilꝑico fr̃e
ip̃ius susceꝑat inliente¬
lam illi uelle trade. Gim¬

Expanded text:
anenses juncti Belesenanenses juncti Belesensibus expeditionem super Dunenses agentes, eos inopinate oppresserunt; res eorum mobiles auferentes, immobiles igne cremantes. Sed eis ad sua redeuntibus, Carnotini cum Dunensibus foederati similem per omnia ultionis inflixerunt plagam, par pari referentes. Et cum in majus ira augmentaretur, intervenientibus utriusque partis comitibus pax facta est. marito viduata, ad basilicam Parisiacae urbis in honore sanctae Mariae dicatam, cum thesauris quos secum habebat se conferens, a Ragnemodo suscipitur episcopo. Nam thesaurarii Chilperici regis, cum thesauris apud Calam vicum repertis cumque missorio aureo quem idem rex magnis fabricarat impensis, ad Childebertum regem se contulerunt. Porro eadem regina prudenti consilio usa, ad Guntrannum regem legatos direxit, mandans se cum filio, quem ex Chilperico fratre ipsius susceperat, in clientelam illi velle tradere. Gun
Abbreviated transcription (Latin):
pauci cl̾ici ad ep̃atum sũt
ꝓmoti. ip̃o neophitis ec̃cas
ꝯtradente. Ip̃e nãq om̃s
sui tp̃ris sapientes. scien¬
tia se ante ire existimans
ꝯposuit duos libros mit¬
tari seduliũ uolens. ĩ qͥb
plurimi u̾sus scantonerãt
breues qͦs sillabas ꝓ lõgis
bant. Cumq ⁊ alia opus¬
cula. uł hymnos siue mis¬
sas ꝯpon̾et que nulla po¬
terant rõne suscipi. cum
ip̃is etiã memoratis suꝑiꝰ
libris a memoria aboliti
sunt hõinũ. Causas pau¬
perum ñ facile ad se in¬
gredi sinebat. ecc̃as seu
monast̾ia hostili odio in¬
sectabat᷑ adeo ut plerũ¬
q in palatio residens astã¬
tib sͥ dic̾et. Ecce diuitie
nr̃e ad ecc̃as tͣnͣsierunt
soli nũc ep̃i regnãt. solis
eis defert᷑ honor. Sacerdo¬
tes ⁊ enĩ dñi sͥ in fabulã
aũt plura. de eiꝰ prius recẽ¬
semꝰ morib. Nullũ deniq
unꝙͣ ꝑfecte dilexit. a nlło
dilectus ẽ. hoc modo periit
imiisus suis. nec amabił
extraneis.
efuncto chilꝑico aureli¬

Expanded text:
pauci clerici ad episcopatum sunt promoti, ipso neophytis ecclesias contradente. Ipse namque omnes sui temporis sapientes scientia se anteire existimans, composuit duos libros imitari Sedulium volens. In quibus plurimi versus scazon erant, breves quoque syllabas pro longis, bant. Cumque et alia opuscula, vel hymnos, sive missas componeret, quae nulla poterant ratione suscipi, cum ipsis etiam memorati superius libri a memoria aboliti sunt hominum. Causas pauperum non facile ad se ingredi sinebat, Ecclesias seu monasteria hostili odio insectabatur: adeo ut plerumque in palatio residens astantibus sibi diceret: « Ecce, divitiae nostrae ad ecclesias transierunt; soli nunc episcopi regnant, solis eis defertur honor. » Sacerdotes etiam Domini sibi in fabulam autem plura de ejus pravis recensemus moribus? Nullum denique unquam perfecte dilexit, a nullo dilectus est. Hoc modo periit invisus suis, nec amabilis extraneis. Defuncto Chilperico, Aureli
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dudũ inierãt rectiꝰ
firmaret. U̾m memoratꝰ
pͥnceps ip̃os quid̾̃ legatos
ꝑfidie redarguit. qd̃ eoꝵ
prauis ꝯsiliis amicicia olĩ
cũ nepote iuncta direp¬
ta foret. Se u̾o cum eis
fedus non facturũ respõ¬
dit. hiis childeb̾tus sibi
nũciatis. iterũ mãdauit
ut se de regno charib̾ti
qd̃ sͥ debebat᷑ remou̾et.
Respondit ille quisͥ ma¬
gis deb̾i: qui frat̾ de fũ¬
cti erat. nec se ullo modo
frat̾nam ħeditatẽ alt̾i
cessurũ Rursũ alios nĩ¬
tios mittẽs childeb̾tus
rogabat ut fredegũdis
sͥ ad supplicia traderet᷑
que patrẽ cum patruo
maligno ꝑemiss inge¬
nio. Respondit ille in ꝑ¬
ximo placitũ cũ nepote
se habiturũ. ibiq de his
⁊ siłib tractaturũ. eos
ei aliquo directi fu̾ant
iemisit. Occulte namq
fredegundi uidebatur
patrocinari. Quã dũ se¬
pius ad ꝯuiuiũ euocar

Expanded text:
ierant rectius firmaret. Verum memoratus princeps ipsos quidem legatos perfidiae redarguit, quod eorum pravis consiliis amicitia, olim cum nepote juncta, dirempta foret; se vero cum eis foedus non facturum respondit. His Childebertus sibi nuntiatis, iterum mandavit ut se de regno Chariberti, quod sibi debebatur, removeret. Respondit ille « sibi magis deberi, qui frater defuncti erat, nec se ullo modo fraternam haereditatem alteri cessurum. » Rursum alios nuntios mittens Childebertus rogabat ut Fredegundis sibi ad supplicia traderetur, quae patrem cum patruo maligno peremisset ingenio. Respondit ille « in proximo placitum cum nepote se habiturum, ibique de his et similibus tractaturum. » Eosque ei a quo directi fuerant remisit. Occulte namque Fredegundi videbatur patrocinari. Quam dum saepius ad convivium evocar
Abbreviated transcription (Latin):
tum uelud quib retibus.
⁊ captũ teneri. Deniq in
gemiscẽs altius: Ue ĩquit
diei quo in tantã cordis
amaritudinẽ deueni. Dis¬
cutior miser aĩo. ⁊ quid
agam. uł quo me u̾̃tam
ignoro. Cui fredegundis.
Ausculta ait paucis. ⁊ quid
ego te facẽ uelim. ⁊ quid
nob̾ ꝓfuturũ sit scies. Re¬
u̾tente rege de uenatõne
ut ei mos est sub obscura
nocte ĩmittant᷑ homicide
qui p̾mioꝵ pollicitatõne
ꝯtemptũ sum̃tes uite
letali: ꝑfodiant uuln̾e.

Expanded text:
tum uelut quibusdam retibus tum uelut quibusdam retibus et captum gemiscens altius: « Vae, inquit, diei, quo in tantam cordis amaritudinem deveni! Discrucior miser animo, et quid agam vel quo me vertam ignoro. » Cui Fredegundis: « Ausculta, ait, paucis; et quid ego te facere velim, et quid nobis profuturum sit, scies. Revertente rege de venatione, ut ei mos est, sub obscura nocte, immittantur homicidae, qui praemiorum pollicitatione contemptum sumentes vitae, lethali eum perfodiant vulnere.
Abbreviated transcription (Latin):
pri hr̃e ꝯsuetudinẽ: ait:
Ut quid landerice talia
fac̾e p̾sumis. Ilico rex ac
si amens effectꝰ ubi hec
audiuit in suspitionem
deductꝰ. indignatõe nimia
furens animiq impos exi¬
liit. fugiens turpis cor¬
ruptele ꝯtagia nec furen¬
tem capiebat aula. Itaq
siluaꝵ secreta petiit ut
uenatib intentꝰ tantam
aĩo ꝯceptã leniret iracũ¬
diam. Cognoscens uero
regina ñ equo aĩo regem
u̾ba tulisse sua. ⁊ ꝑiculum
sue ĩminere saluti. si eũ
opperiret᷑ uenturũ timo¬
rem abicit. femineãq au¬
datiam assumit. ⁊ mit¬
tens uocari iussit lande¬
ricum: cui ⁊ dixit. Res ca¬
pitis tui landice nũc agit᷑
plusq tͥ de sepult᷑a ꝙͣ de
lectulo nͥ caues in ꝓximo
cogitand̾ erit. Narrauit q
ei cuncta que dc̃a seu ge¬
sta fu̾ant. Quib agnitis
land̾icus reputare scelera
sua ip̃e cepit. ⁊ꝯscientie
stimulis exagitari. nullũ
fuge locũ nec euadendi sb̾¬
sidiũ sͥ relictũ. cͥcumuen¬

Expanded text:
pri habere consuetudinem, ait: pri habere consuetudinem, ait: « Ut quid, Landerice, talia facere praesumis! » Illico rex, ac si amens effectus, ubi haec audivit, in suspicionem deductus, indignatione nimia furens animique impos, exsiliit, fugiens turpis corruptelae contagia. Nec furentem capiebat aula. Itaque silvarum secreta petiit, ut venatibus intentus tantam animo conceptam leniret iracundiam. Cognoscens vero regina non aequo animo regem verba tulisse sua, et periculum suae imminere saluti, si eum opperiretur venturum, timorem abjicit femineamque audaciam assumit. Et mittens vocari jussit Landericum, cui et dixit: « Res capitis tui, Landerice, nunc agitur; plusque tibi de sepultura quam de lectulo, nisi caves, in proximo cogitandum erit. » Narravitque ei cuncta quae dicta seu gesta fuerant. Quibus agnitis, Landericus reputare secum scelera sua ipse coepit et conscientiae stimulis exagitari, nullum fugae locum neque euadendi subsidium sibi relictum, circumuen
Abbreviated transcription (Latin):
ne fisci reditꝰ aliquo modo
minurent᷑. Hac gͥ cum
pompa cũq utusq sexꝰ
nltimoda famulia hispa¬
nias petiit chilꝑici regis
filia. hii u̾o qui eam de¬
ducebãt cuncta quo ibãt
uastata linquebant.
gundis forma egre¬
gia. ꝯsilio callida. dolis
excepta brunichilde pa¬
rem nescia. Que addito ad
suas libidines chilꝑico
ita m̃tem eiꝰ cupiditate
sui obstr̃ux̾at ut femi¬
neas uincẽ ñ p̾ualens
aiuditates qͣi uile mãci¬
pium insolentie mulie¬
bri obsequeret᷑. Dum gͥ
impenso eam diligeret
amore quadã die uena¬
tum ꝓfecturꝰ eregia ĩ
stabulũ descenditequoꝵ¬
Regina u̾o estimãs regẽ
iam ꝓgressum in int̾iori
cubiculo capd̃ ꝓpͥum aqͥs
parabat abluere. Rex gͦ
iterũ in regiã regressus
cubiculũ post illã intͣuit
⁊ eam ut iacebat super
scannũ acclinẽ baculo ĩ
post̾ĩorib ludens ꝑcussit.
Illa autumans landericũ
hoc fecisse qui comes tt̃
⁊ maior domꝰ erat.regie.
ꝯsueu̾atq cũ regina stu¬

Expanded text:
ne fisci redditus aliquo modo minuerentur. Hac igitur cum pompa, cumque utriusque sexus multimoda familia, Hispanias petiit Chilperici regis filia. Ii vero qui eam deducebant, cuncta per quae ibant vastata linquebant. gundis forma egregia, consilio callida, dolis excepta Brunechilde parem nescia. Quae addicto ad suas libidines Chilperico, ita mentem ejus cupiditate sui obstruxerat ut femineas vincere non praevalens aviditates, quasi vile mancipium insolentiae muliebri obsequeretur. Dum igitur impenso eam diligeret amore, quadam die, venatum profecturus, e regia in stabulum descendit equorRegina vero aestimans regem jam progressum, in interiori cubiculo caput proprium aquis parabat abluere. Rex ergo iterum in regiam regressus, cubiculum post illam intravit, et eam, ut jacebat, super scamnum acclinem baculo in posterioribus ludens percussit. Illa autumans Landericum hoc fecisse qui comes tunc et major domus erat regiae consueveratque cum regina stu
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ clotario. laudat lã¬
dericꝰ ꝯsiliũ. ⁊ reu̾tentẽ
de silua chilꝑicũ his qui
cumeo uenerãt alio intẽ¬
tis. cͥcumstantes qͥ missi
fu̾ant. p̃̾cepto satisfaciũt
atq desilientẽ equo oppri¬
mũt. clamãtes insidia¬
tores a childeb̾to rege au¬
strasio directos dñm suũ
int̾emisse. ⁊se in pedes
qͣntocius siluã u̾sus dedis¬
se. Quo audito qui aderãt
arreptis equis quos non
uidebãt in sequi conati
sunt. Quos cũ minime
ĩuenissẽt ad ꝓpͥa sũt reu̾¬
si. madalulsus siluanectẽ¬
sis ep̃s qui iam t̾tia die in
tentorio residebat. ⁊ regi
minime colloquipoterat
ꝓpt̾ fastũ suꝑbie qua idẽ
rex tumebat. ut eũ int̾¬
fectum cognouit adue¬
nit. ablatoq eiꝰ corpore
⁊ ueste meliori cͥcũdato
naui imposuit. ⁊ aRalen¬
si ulla uͥ hec acta fu̾ant
parisiꝰ deducẽs in basili¬

Expanded text:
audat Landericus consilium, et revertentem de silva Chilpericum, his qui cum eo venerant alio intentis, circumstantes qui missi fuerant praecepto satisfaciunt, atque desilientem equo opprimunt, clamantes « insidiatores, a Childeberto rege Austrasio directos, dominum suum interemisse et se in pedes quantocius silvam versus dedisse. » Quo audito, qui aderant, arreptis equis, quos non videbant insequi conati sunt. Quos cum minime invenissent, ad propria sunt reversi. Madalulfus Silvanectensis episcopus qui jam tertia die in tentorio residebat et regi minime colloqui poterat propter fastum superbiae, qua idem rex tumebat ut eum interfectum cognovit, advenit. Ablatoque ejus corpore et veste meliori circumdato, navi imposuit, et a Calensi villa, ubi haec acta fuerant, Parisius deducens, in basili
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hensus ludouico regi
est adductꝰ. ⁊ patͥ karolo
itidẽ ꝑductꝰ. Ip̃o tẽpore lu¬
douicꝰ rex coacto ppło reg¬
ni sui tolose de hus que
agenda uidebant᷑ tͣctans
delib̾abat. Burgũdione
uãq mortuo comitatꝰ eiꝰ
fedentiacus luutardo est
altributꝰ. Quã rem uuasco¬
nes moleste ferentes in
tantã eruꝑe petulantiam
ut etiã hoĩes illiꝰ alios fi̾o
periment. alios igni ꝯbu¬
rerẽt. Quo uocati cũ pri¬
mũ uenire detrectarent
quoqͦmͦ ad cãm dicendam
uenerũt. ⁊ penas debitas
ꝓ talib ausis ded̾unt. ita
ut quidã talionis lege ig¬
ni ꝯflagͥarẽt.

Expanded text:
hensus, Ludovico regi est adductus, et patri Carolo itidem perductus. Ipso tempore Ludovicus rex coacto populo regni sui Tolosae, de his quae agenda videbantur tractans deliberabat. Burgundione namque mortuo, comitatus ejus Fedentiacus Liutardo est attributus. Quam rem Vascones moleste ferentes, in tantam erupere petulantiam, ut etiam homines illius alios ferro perimerent, alios igni comburerent. Qui vocati dum primum venire detrectarent, quoquo modo ad causam dicendam venerunt, et poenas debitas pro talibus ausis dederunt, ita ut quidam talionis lege igni conflagrarent.
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ fr̃e suo auxiliũ qd̾
pedebat uissu eiusdem
regis ccͣ nr̃os accepit.
S imꝑator lic huiꝰ
rei nunciũ grauiter
fr̾et nicħ tñ ĩ consul¬
te gerendũ iudicans
tum statuit operiri.
Tnͣsactaq autunnali
uenatõe cͥcͥa kł. octob̾r.
ꝑ moenum fluuium
usq ad francono frur

Expanded text:
norum fratre suo auxilium, quod norum fratre suo auxilium, quod petebat, iussu eiusdem regis contra nostros accepit. Sed imperator licet huius rei nuntium graviter ferret, nihil tamen inconsulte gerendum iudicans tum statuit operiri; transactaque autumnali venatione circa Kal. Octobr. per Moenum fluvium usque ad Franconofurd
Abbreviated transcription (Latin):
nõie bone uite hominẽ
qui se ꝓmut̾et organũ
nere. Quẽ imꝑator gra¬
tanter suscepit. Et qr
deus illi que ante se inu¬
sitata erant regno frã¬
coꝵ attribuebat. gr̃arũ
actiones reddidit. ac tan¬
culfo sacroꝵ scrinioꝵ p̾¬
lato ꝯm̃danit. publicis¬
q stipendiis curare uissit.
Et ea que huic oꝑi neces¬
saria forent p̾parare mã¬
dauit. Condictoq ac pro¬
nũciato. ad mediũ octo¬
brium gen̾ali conuẽtu
cet̾is oĩb more solenni
ab solutis. ip̃e trãs rhe¬
nũ ad uillã que salz
uocat᷑ cũ suo comita¬
tu ꝓfectus ẽ. Ibi ad eũ
legati neapolitanoꝵ i
uẽner̃. atq inde accep¬
to responso ad sua re¬
gressi sũt. ibi ad eiꝰ no¬
ticiã ꝑlatũ ẽ de fuga
ac ꝑfidia arronis. quo¬
mͥ fraudulent̾ ausonã
ingressus. ⁊ a ppło illo
ꝙ̃ dolo deceꝑat receptꝰ
totã ciuitatẽ destripẽ.
castella eiusdẽ regionis
que firmiora uidebant᷑
ꝯmuniuit.missoq ad
abdiramã regẽ sarrade¬

Expanded text:
m, bonae vitae hominem, qui diceret organum nere. Quem imperator gratanter suscepit: et quia Deus illi quae ante se inusitata erant in regno Francorum attribuebat, gratiarum actiones reddidit, ac Tanculfo sacrorum scriniorum praelato commendavit, publicisque stipendiis curare jussit et ea quae huic operi necessaria forent praeparare manavit. Condictoque ac pronuntiato ad medium Octobrium generali conventu, caeteris omnibus more sollempni bsolutis ipse trans Rhenum ad villam, quae Salz vocatur, cum suo comitatu profectus est. Ibi ad eum legati Neapolitanorum venerunt, atque inde accepto responso ad sua regressi sunt. Ibi ad eius notitiam perlatum est de fuga ac perfidia Aizonis, quomodo fraudulenter Ausoingressus, et a populo illo quem dolo deceperat receptus, Rotam civitatem destruxit, castella eiusdem regionis quae firmiora videbantur communivit, missoque ad Abdiraman regem Sarrace
Abbreviated transcription (Latin):
stuporis eẽ narrant᷑ ut
humane ĩbecillitatis fi
tir passus ẽẽ dinoscit᷑
oĩa que uult face posse
in qua illi oĩs creatura
in celo ⁊ in t̾ra subiecta
int̾ plurima que ei au¬
gustali benignitate cõ¬
missa fu̾ant monastia
filius ꝙͣ sigeb̾tus in ho¬
nore beatissimi medar¬
di cõfessoris xͥ magius
cõstrux̾ant sũptib. in
quo ⁊ eiꝰ sacratissima

Expanded text:
stuporis esse narrantur, ut stuporis esse narrantur, ut humanae imbecillitatis fidtir passus esse dinoscitur, omnia quae vult facere posse in qua illi omnis creatura in coelo et in terra subiecta ter plurima quae ei augustali benignitate commissa fuerant monasteria, filiusque ejus Sigebertus in honore beatissimi Medardi confessoris Christi magnis construxerant sumptibus; in quo et ejus sacratissima
Abbreviated transcription (Latin):
tis ulliꝰ suꝑ rege sũo re¬
recipiendo sũam. me¬
liores tñ ͣ p̾stanciores
quosq de illiꝰ receptione
ꝯcordare. acceptis ab eo
regnũ suũ eũ fecit re¬
stitui. Dum ħ agunt᷑
hildumꝰ abbas b̾i dyoni¬
sii monast̾ii. romã mo¬
nachos peticionis sue
bauilos. ad eugeniũ sce
sedis romane misit pie¬
sulem. flagitãs ossa b̾i
sebastiani martiris sͥ
tͣnͣsmiti. Cuiꝰ desiderio
doninꝰ apłicus satiffaci¬
ens ꝑ p̾dcõs missos sacͣ¬
tissimi xp̃i militis mi¬
sit exiuuas que religio¬
sissime a p̾dcõ uiro sus¬
interĩ cũ loculo uecta¬
torio ut allate sũt iuixͣ
corpꝰ b̾i medardi posite
Quib ibi cõsistentib¬
tanta signoꝵ ac ꝓdigi¬
oꝵ młtitudo claruit. tã¬
ta uͥtutũ uis in oĩ gn̾e
sanitatũ ꝑ duinã gra¬
ciam ĩ noĩe eiusdẽ beatis¬
simi martiris enituit.
ut a nullo mortalium
eoꝵdẽ miracłoꝵ aut nu¬
merꝰ ꝯp̾hendi. aut uari¬
etas u̾bis ualeat enun¬
ciari. Quoꝵ quedã tanti

Expanded text:
s illius super rege suo recipiendo sententiam, meliores tamen ac praestantiores quosque de illius receptione concordare, acceptis ab eo regnum suum eum fecit restitui. Dum haec aguntur, Hilduinus abbas beati Dyonisii monasterii Romam monachos petitionis sue, baiulos ad Eugenium sanctae sedis Romane. misit praesulem, flagitans ossa beatissimi Sebastiani martyris sibi transmitti. Huius desiderio domnus apostolicus satisfatiens, per predictos missos sacratissimi Christi militis misit exuvias. Que religiosissime, a praedicto viro susinterim cum loculo vectatorio, ut allate sunt, iuxta corpus beati Medardi posite. Quibus ibi consistentibtanta signorum ac prodigiorum multitudo claruit, tanta virtutum vis in omni genere sanitatum per divinam gratiam in nomine eiusdem beatissimi martiris enituit, ut a nullo mortalium eorumdem miraculorum aut numerus conprehendi, aut varietas verbis valeat enuntiari; quorum quaedam tanti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ceadragũ abodritoꝵ du¬
cem. necñ ⁊ tunglonẽ
qui apd̾ eum ꝑfidie ac¬
cusabant᷑ auduut. ⁊
tunglonẽ quid̃ accepto
ab eo filio eiꝰ obside do¬
mũ redire ꝑmisit. Cea¬
dragũ u̾o cẽt̾is abod̾tis
dimissis secũ retinuit.
Missisq ad ppłm abodri¬
toꝵ legatis. si eũ uulgꝰ
regnare uellet ꝑqͥrere
iussit. Ip̃e aũt aqͣsgͣni
uͥ hiemare ꝯstitu̾at ꝓ¬
fectꝰ ẽ. Cũq legati quos¬

Expanded text:
um Abodritorum ducem necnon et Tunglonem, qui apud eum perfidiae accusabantur, audivit: et Tunglonem quidem accepto ab eo filio eius obside domum redire permisit, Ceadragum vero caeteris Abodritis dimissis secum retinuit missisque ad populum Abodritorum legatis, si eum sibi vulgus regnare vellet, perquirere iussit. Ipse autem Aquasgrani, ubi hiemare constituerat, profectus est. Cumq
Abbreviated transcription (Latin):
marmorib mirifice
strauit.
pud hispanias mor¬
tuo sismando tolga
silius eiꝰ petente patre
rex creatus est. Cumq
gothi pueritiã regis
aucupati more sͥ assueto
młtimoda cõmitt̾ent
scelera. cintasindꝰ quidã
gothoꝵ p̾minetissimꝰ
tolga regno pulso. ac
num arripuit. Qui
agnoscens cõsuetudinẽ
gentis ꝙͣ in int̾ ficien¬
dis siuie pellendis habe¬
bant regib plurimos
ex eis quos huic uicio
sciuit deditos. neci tra¬
didit. ita ut de potentiori¬
bus quid̃ ducentos. de
plebe u̾o qͥngentos fer¬
me int̾ficẽt. residuos ex¬
ilio ꝯdẽpnaret. Ip̃e aũt
cum quiete regnũ po¬
titus fuiss filiũ rusi

Expanded text:
marmoribus mirifice stravit. Apud Hispanias mortuo Sisenando, Tolga filius ejus petente patre rex creatus est. Cumque Gothi pueritiam regis aucupati, more sibi assueto multimoda committerent scelera, Cintasindus quidam Gothorum praeminentissimus, Tolga regno pulso, ac num arripuit. Qui agnoscens consuetudinem gentis, quam in interficiendis sive expellendis habebant regibus, plurimos ex eis quos huic vitio scivit deditos neci tradidit ita ut de potentioribus quidem ducentos, de plebe vero quingentos ferme interficeret, residuos exsilio condemnaret. Ipse autem cum quiete regno potitus fuisset, filium Risi
Abbreviated transcription (Latin):
oc anno nullũ tter
excitale a rege ft̃m
s in uuarmacia resi¬
dens legatos hunoꝵ
⁊ audiuit ⁊ suos uicis¬
sim ad eoꝵ pͥncipes
misit. Agebat᷑ int̾
eos de ꝯfiniis regnoꝵ
suoꝵ quib in locis
ẽẽ deb̾ent. Hec ꝯtẽcio
atq alt̾catõ belli qd̃
postea cũ hunis ge¬
stũ est seminariũ ⁊
origo fuit. Rex aut̃
ne qͣi per ocium torpes

Expanded text:
oc anno nullum iter xercitale a rege factum; sed in Wormacia residens, legatos Hunorum et audivit, et suos vicissim ad eorum principes misit. Agebatur inter eos de confiniis regnorum suorum, quibus in locis esse deberent. Haec contentio atque altercacio, belli, quod postea cum Hunis gestum est, seminarium et origo fuit. Rex autem, ne quasi per otium torpe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ marchiuo palatii ex¬
emplaria illaꝵ habean¬
tur. missi sunt de hoc
ꝯuentu quidã francoꝵ
⁊ saxonũ pͥmores tͣnͣs al¬
bim fluuiũ ad ꝯfima
nordinãnoꝵ qui pacem
cum eis scd̃ petitionem
regũ illoꝵ fac̾e̾nt. et
frẽm eoꝵ redd̾ent. Qui

Expanded text:
 archivo palatii exemplaria illarum habeantur. Missi sunt de hoc conventu quidam Francorum et Saxonum primores trans Albim fluvium ad confinia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum petitionem regum illorum facerent et fratrem eorum redderent. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ semet ip̃m polliceri
dignatꝰ est. dicens pri¬
mũ querite regnũ d̃i
⁊ iusticiã eius. Ehec oĩa
adicient᷑ siob̾. nobis suis
obtemꝑantib p̾ceptis
sua conferet ꝓmissa
Requiramꝰ itaq que
sint placita scĩs ĩ reg.¬
no iamꝯsistentib et̾¬
ni patͥs. ⁊ cuncta nob
eueniẽt ꝓsꝑa in t̾ris
si ea curau̾imꝰ ad ĩplere
fcĩs. Intentionẽ gͥ nri
cordis uos sacerdotes
qui dii uocati estis. ⁊
filii excelsi om̃s atten¬
dite ⁊ audite ⁊ audi¬
tam si aꝓꝓpbai̾tis una
nob̾cum ad ꝑfectum
adduc̾e elaborate. Nostri
itaq deuocio hec extat
animi ut monast̾ium
patrom nr̃i domni dyo¬
nisii in quo ip̃e cum
cõsortib testimonii u̾ita

Expanded text:
 semetipsum polliceri dignatus est, dicens: Primum quaerite regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis , nobis suis obtemperantibus praeceptis sua conferet promissa. Requiramus itaque quae sint placita sanctis in regno jam consistentibus aeterni Patris, et cuncta nobis evenient prospera in terris si ea curaverimus adimplere factis. Intentionem igitur nostri cordis vos, sacerdotes, qui dii vocati estis et filii excelsi omnes , attendite et audite, et auditam, si approbaveritis, una nobiscum ad perfectum adducere elaborate. Nostri itaque devotio haec exstat animi, ut monasterium patroni nostri domini Dionysii, in quo ipse cum consortibus testimonii verita
Abbreviated transcription (Latin):
se occultare. aut posita
tollere aud̾et. gͣuissimũ¬
q ei rei suppliciũ cũ cru¬
ciatu ꝯstitutũ esset.

Expanded text:
se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec una cũ ep̃is ⁊ ppło
cũ maxima religionis
deuotione corꝑa scõꝵ albini
⁊ litinii q̃ effosa timore nor¬
q eiectis ab andegaus ciui¬
tate normãnis cũ acceptis
obsidib karolꝰ m̃se octobo
ꝑ cinomãnis ciuitatẽ et
ebrocense opidũ ac secꝰ ca¬
stellũ nouũ apd̾ pistas am
cens ad monast̾iũ scĩ me
uedasti ꝑuenit ibiq na¬
tiuitatẽ dñi celebrauit
ꝓlixa ⁊ fortis ⁊ niuis tan¬
ta fuit nimietate ꝑfusa
qͣntam nemo se uidisse
meminerit.
Srolꝰ purificatõe scẽ
marie cũ suis ꝯsiliari¬
is placitũ in monast̾io
scĩ qͥntini tenuit. ⁊ ieiu¬
niũ quadͣgesimale ĩ mo¬
nassĩo scĩ dyonisii ꝑagẽs
ibidẽ pascha dominicũ
celebrauit.
En̾ale qͦ placitũ. Idꝰ
Ium̃. in uilla duciaco
tenuit. uͥ ⁊ annua sua do¬
na accepit. indeq ꝑ atti¬
niacũ ⁊ ꝯsuetos mãsio¬
naticos cõpendiũ adiit.
Estas longua siccitatem
seni ⁊ messiũ inopiam
reddidit.

Expanded text:
ost haec una cum episcopis et populo cum maxima religionis devotione eorpora sanctorum Albini et Licinii, quae effossa timore Norque eiectis ab Andegavis civitate Nortmannis, acceptisque obsidibus, Karolus mense Octobrio per Cinomannis civitatem et Ebrocense oppidum ac secus castellum novum apud Pistas Ambcens, ad monasterium Sancti Vedasti pervenit ibique nativitatem Domini celebravit prolixa et fortis, et nix tanta fuit nimietate perfusa, quantam nemo se vidisse meminerit. Karolus purificatione sanctae Mariae cum suis consiliariis placitum in monasterio Sancti Quintini tenuit, et ieiunium quadragesimale in monasterio Sancti Dyonisii peragens, ibidem pascha dominicum celebravit. Generale quoque placitum Idus Junii in villa Duciaco tenuit, ubi et annua dona sua accepit; indeque per Attiniacum et consuetos mansionaticos Compendium adiit. Aestas longa siccitatem foeni et messium inopiam reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
chlodoueũ direxit młta
p̾ce deposcens. ut si nõ
aliud reciꝑe mereret᷑¬
tam̃ saltẽ urceus ille sͥ
redd̾et᷑. Cunc rex lega
que capta sũt sorte mis¬
sa duident᷑ Et si mͥ sors
iusta. uas ꝓ quo oras de¬
derit in recipiendo eo
nlła tͥ gn̾abit᷑ mora. Pa¬
rens ille p̾cepto iter re¬
gis usq ad destinatum
ꝓsecutꝰ ẽ locũ. Quo cũ
ꝑuenissẽt ex regis edcõ
suppellex cuncta ĩ medi¬
um deftur sorte duuden¬
da. Porro rex u̾itus ne
forte sorte missa. urceus
ad alt̾ius deueniret dñiũ
ꝯuocatis pͥncipib. hac

Expanded text:
Clodoveum direxit, multa prece deposcens ut, si non aliud recipere mereretur, saltem urceus ille sibi redderetur. Tunc rex legatquae capta sunt sorte missa dividentur. Et si mihi sors justa vas, pro quo oras, dederit, in recipiendo eo nulla tibi generabitur mora. » Parens ille praecepto iter regis usque ad destinatum prosecutus est locum. Quo cum pervenissent, ex regis edicto supellex cuncta in medium defertur sorte dividenda. Porro rex veritus ne forte, sorte missa, urceus ad alterius deveniret dominium, convocatis principibus hac
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stionẽ ioħs quidã mo¬
nachꝰ iherosolimis pͥmo
macensis. ⁊ alahardus
abbas monast̾ii corbeie
romã ad leonẽ papam
missi sunt. Agitatũ ẽ
⁊̾ in eodẽ ꝯcilio de statu
cunt᷑. nec aliquid tam̃
definitũ ẽ. propt̾ rerũ
ut uidebat᷑ magnitudi¬
nem. Imꝑator aũt cũ
ei multa deiactancia ⁊
suꝑbia regis danoꝵ nũ¬
ciarent᷑. statuit tnͣs al¬
ficare. francoꝵq in ea
pon̾e p̾sidiũ. Eũq ad
hoc ꝑ galliam atq ger¬
maniã hoĩes cõgregass
armisq ac cet̾is ad usũ
necessariis reb instruc¬

Expanded text:
uidam monachus Hierosolimis primo macensis et Adalhardus abbas monasterii Corbeiae Romam ad Leonem papam missi sunt. Agitatum est etiam in eodem concilio de statu cuntur, nec aliquid tamen definitum est propter rerum, ut videbatur, magnitudi. Imperator itaque, cum ei multa de iactantia et superbia regis Danorum nuntiarentur, statuit trans Alficare Francorumque in ea ponere presidium, eumque ad hoc per Galliam atque Germaniam homines congregasset armisque ac ceteris ad usum necessarium rebus instruc
Abbreviated transcription (Latin):
dam filiã uuactonis re¬
gis lomgobardoꝵ.
Ic locus nos ãmonet
int̾ missa paululum
cepte rei serie exordium
nos hiꝰ pand̾e gentis. ⁊
p̾terita retro tp̃ra retra¬
ctando repet̾e. maxĩe cũ

Expanded text:
dam, filiam Wachonis regis Longobardorum. Hic locus nos admonet, intermissa paululum coeptae rei serie, exordium nos hujus pandere gentis, et praeterita retro tempora retractando repetere; maxime cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lõgobardi ab insula g̾¬
egressi ybor. ac aione du¬
cib regionẽ que scorĩga
dicit᷑ qͣi hĩtaturi sũt in¬
gressi. De qua ꝓpt̾ uictꝰ
penuriã exire ꝯpulsi trã¬
sierũt in maurĩga. unde
da. Mortiusq ducib regẽ
sͥ agelim̃dũ filiũ aionis
missioni qͦ lechii. post
lethii regnauit hildehoc
Quo defũcto qͥntus gude hoc¬
hoc regnũ suscepit. Denide¬
q post pugnã ꝙͣ inter
odoacrẽ ⁊ pheledheũ fuis¬
se suꝑiori ꝯmemorauimꝰ
libello. ꝓfecti longobardi
tͥa in rugiland. q̃ latine
rugoꝵ patͥa dicit᷑. Nam
land lingua g̾manoꝵ
claffo. decedẽte qͦ claffo¬
ne tato regnũ tenuit.
Quo tp̃r longobardi re¬
licta rugoꝵ pat̾a uener̃t
ĩ cãpis patẽtib qͥ ẜmone
barbarico felth applłant᷑
manserũtꝰ ibi. Quo dũ
morarent᷑. Rotdulphus

Expanded text:
 Longobardi, ab insula Geegressi, Ibor ac Aione ducibus, regionem quae Scoringua dicitur, quasi habitaturi sunt ingressi. De qua propter victus penuriam exire compulsi, transierunt in Mauringua. Unde da. Mortuisque ducibus, regem sibi Agelmundum filium Aionis missioni quoque Lethu. Post Lethu regnavit Hildehoc. Quo defuncto, quintus Gudehoc regnum suscepit. Deinde post pugnam, quam inter Odoacrem et Feletheum fuisse superiori commemoravimus libello, profecti Longobardi t in Rugiland, quae Latine Rugorum patria dicitur. Nam land lingua GermanorClaffo. Decedente quoque Claffone, Tato regnum tenuit. Quo tempore Longobardi, relicta Rugorum patria, venerunt in campis patentibus, qui sermone barbarico felth appellantur, manseruntque ibi. Quo dum demorantur, Radulfus
Abbreviated transcription (Latin):
pit. S noxe ꝯuictus uno
õium assensu: ut ma¬
iestatis reus capitali
cia regis licz morti ad¬
dictũ lib̾are curauit. Nã
mutato habitu ĩ mona¬
st̃ium missus ẽ. uͭ tam
religiose uxit. ꝙͣ liben¬
ter ĩtrauit. Siłr ⁊ theo¬
do filius eiꝰ tonsus est.¬
⁊ monastice ꝯu̾satõni
mãcipatꝰ. baioarii qͦ qui
ꝑfidie ac fraudis eoꝵ cõ¬
scii ⁊ ꝯsentanei fuisse
reꝑti sũt. exilio ꝑ diu̾sa
loca relegant᷑. humi u̾o
sic̃ tassiloni ꝓmiserũt
duob excitib ꝯparatis
uno marcã foro uilien¬
sem alt̾o baicariã aggͥssi
sunt sed frustra.

Expanded text:
pit, sed noxae convictus uno omnium adsensu ut maiestatis reus capitali tia regis licet morti t; nam mutato habitu in monasterium missus est, ubi tam religiose vixit, quam libenter intravit. Similiter et Theodo filius eius tonsus et monasticae conversationi mancipatus est; Baioarii quoque , qui perfidiae ac fraudis eorum conscii et consentanei fuisse reperti sunt, exilio per diversa loca religantur. Huni vero, sicut Tassiloni promiserunt, duobus exercitibus comparatis uno marcam Foroiuliensem, altero Baioariam adgressi sunt, sed frustra
Abbreviated transcription (Latin):
multo eos labore pepu¬
lerunt.Mauris de corsi¬
ca ad hispamã cũ młta
p̾da redeuntib irminga¬
rius comes emporitanꝰ
in maiorica insidias po¬
suit. ⁊ octo naues eoꝵ
cepit. in quib qͥngẽtos
⁊ eo ampliꝰ corsos cap¬
tiuos ĩuenit. Hoc mau¬
ri uindicare uolentes
centũ cellas tuscie ciui

Expanded text:
multo eos labore pepulerunt. Mauris de Corsica ad Hispaniam cum multa praeda redeuntibus Irmingarius, comes Emporitanus, in Maiorica insidias posuit, et octo naves eorum cepit, in quibus quingentos et eo amplius Corsos captivos invenit. Hoc Mauri vindicare volentes, Centumcellas Tusciae civi
Abbreviated transcription (Latin):
Subornatis itaq testib
qui dice̾nt dñm papã
gothis ciuitatẽ simłq
patͥcium trad̾e uoluisse.
uissus ẽ p̾sentare se ad
audĩam in palatiũ pͥn¬
cipis. Et ingredientẽ cũ
solo iugilio antonina pa¬
tricia sic alloquit᷑. Dic dõ

Expanded text:
itaque testibus qui dicerent domnum papam Gothis civitatem simulque patricium tradere voluisse, jussus est praesentare se ad audientiam in palatium principis. Et ingredientem cum solo Vigilio Antonina patricia sic alloquitur: « Dic, do
Abbreviated transcription (Latin):
suosq continuit. ⁊ nec
belli nec pacis uł per se¬
met ipsũ uel per lega¬
tos ullum cum eis ser¬
monem habuisse dicit᷑.
Exercitus u̾o post quã

Expanded text:
suosque continuit et nec belli nec pacis vel per semet ipsum vel per legatos ullum cum eis sermonem habuisse dicitur. Exercitus vero, postqua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audiunt ⁊ absoluit.
tͣnͣsrhenũ ingalliam
se recepiss. uiudokindꝰ
qui ad normãnos ꝓfu¬
gerat in patͥam reu̾sus
uanis sp̃eb saxoñ aĩos
ad defectionẽ ꝯcitauit.
Int̾ea regi nũciatũ ẽ
qd̃ sorabi sclaui qui
campos int̾ albiã ⁊ salã
int̾ iacentes incolunt
in fines thoringoꝵ ac
saxonũ. qui eis erant
ꝯtermim p̾dandi causa
fuissent ingressi. et
direptõib ⁊ incendiis
quedã loca uastassent
Qui statim accitis ad se
trib ministͥs suis ad al¬
giso cam̾ario. ⁊ geilo¬
ne comite stabull. et
uuorado comite palatii
p̃cepit ut sũptis secũ
orientalib frãcis atq sa

Expanded text:
t absolvit. trans Rhenum in Galliam se recepisset, Widokindus, qui ad Nordmannos profugerat, in patriam reversus, vanis spebus Saxonum animos ad defectionem concitavit. Interea regi adlatum est, quod Sorabi Sclavi, qui campos inter Albim et Salam interiacentes incolunt, in fines Thuringorum ac Saxonum, qui eis erant contermini, praedandi causa fuissent ingressi, et direptionibus atque incendiis quaedam loca vastassent. Qui, statim accitis ad se tribus ministris suis, Adalgiso camerario et Geilone comite stabuli et Worado comite palatii, praecepit, ut sumptis secum orientalibus Francis atque Sa
Abbreviated transcription (Latin):
ne usus insidias ip̃i paras¬
se diceret᷑. Meroueꝰ u̾o filiꝰ
eiꝰ quẽ tonsoratũ ac mo¬
nast̾io detrusũ a patre
fuisse memorauimꝰ. it̾m
laicꝰ efficit᷑. Nam agun¬
trãno duce de quo sequẽs
ẜmo plura narrabit. ꝑ
legatos sollicitatꝰ a mo¬
nast̾io egressus. ⁊ agai¬
leno suo familiari ueste
laicali indutus ad ecc̃am
sc̃i martim turonis ut
ꝯfug̾et est impulsus.
Ad hanc deniq ⁊ ip̃e Gim¬
trannꝰ cõfugerat metu¬
ens minas regis chilꝑi¬
ci eo qd̃ diceret᷑ filiũ eius
theodeb̾tum in bello suꝑiꝰ
memorato int̾emisse
Qua pp̃ chilꝑicꝰ ruccolenũ
quendã turonis abduxe¬
rãt qui eũ exinui abstͣ¬
heret. Ruccolenꝰ turonis
ueniens bo pontifici. tt̃
gregorio mandauit. ut
Guntrannũ abasilica scã
expelłe̾t. Qd̃ si ag̾e diff̾ret
sciret eũ cũ ualida manu

Expanded text:
e usus, insidias ipsi parasse diceretur. Meroveus vero filius ejus, quem tonsuratum ac monasterio detrusum a patre fuisse memoravimus, iterum laicus efficitur. Nam a Guntranno duce, de quo sequens sermo plura narrabit, per legatos sollicitatus, a monasterio egressus et a Gaileno suo familiari veste laicali indutus, ad ecclesiam Sancti Martini Turonis ut confugeret, est impulsus. Ad hanc denique et ipse Guntranus confugerat, metuens minas regis Chilperici, eo quod diceretur filium ejus Theodebertum in bello superius memorato interemisse. Quapropter Chilpericus Ruccolenum quemdam Turonis direxerat qui eum exinde vi abstraheret. Ruccolenus Turonis veniens beato pontifici tunc Gregorio mandavit ut Guntrannum a basilica sancta expelleret. Quod si agere differret, sciret eum cum valida manu
Abbreviated transcription (Latin):
sionib toringa laboraret.
collato cũ pontificib ac
semorib gentis ꝯsilio
dagob̾tus filiũ suũ sige¬
bertũ austrasĩs p̃posuit
ut fungeret᷑ rectoris
muere cũ regni hono¬
re. Tutores duos filio de
gisum palatii rectorem.
T̃ hesaurũ etiã eis suffi¬
cientem tribuit. ⁊ que¬
q concessit testam̃to
cũcta inseri at sigilli
imp̾ssione signarimã¬
dauit. Deinceps donec
Sigeb̾tus aduixit stu¬
dio ac industria austra¬
sioꝵ irruptiones refre¬
nate sunt uiumdoꝵ.¬
eidẽ de regma nantilde
nascit᷑ filiꝰ nõie clodoueꝰ
qui ⁊ ludouicꝰ ĩuenitur
nũcupatꝰ. Uñ rex suge¬
rentib hiis qui utilita¬
tib regni consułe iude¬
bant᷑ equa lance inter
hos duos filios regnum
diuid̾e statuit. Sigeber
gem instituit. clodoueũ
quoq minorẽ natu pari
dignitate neustrie ac
burgũdie p̾fecit. resti¬
tuto ⁊̃ ducatu dentele¬
ni qui usq ad illud tp̃t
ab austrasus iiuste re

Expanded text:
sionibus Thoringa laboraret, sionibus Thoringa laboraret, collato cum pontificibus ac senioribus gentis consilio, Dagobertus filium suum Sigebertum Austrasiis praeposuit, ut fungeretur rectoris munere cum regni honore. Tutores duos filio delgisum palatii rectorem. Thesaurum etiam eis sufficientem tribuit, et quaecunque concessit, testamento cuncta inseri, ac sigilli impressione signari mandavit. Deinceps quandiu Sigebertus vixit, studio ac industria Austrasiorum irruptiones refrenatae sunt Winidorueidem de regina Nantilde nascitur filius, nomine Clodoveus; qui et Ludovius invenitur nuncupatus. Unde rex, suggerentibus iis qui utilitatibus regni consulere videbantur, aequa lance inter hos duos filios regnum dividere statuit. Sigebertgem instituit; Clodoveum vero minorem natu, pari dignitate Neustriae ac Burgundiae praefecit, restituto etiam ducatu Dentelini, qui usque ad illud tempus ab Austrasiis injuste