comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hyemisꝑii. quam ꝑtem cum recedens a sole
paulatim t̾ris ostenderet donec totam osten¬
deret qͣi augm̃ta monstrare dum nõ datur
quod deerat. s ꝓbatur quod merat. aut rur¬
sus paulatim absconde quod patebat ⁊ iõ
uderi decresce. s quodl hoꝵ duoꝵ sic illudi
certe maĩm est. ⁊ cuius adũtenti facile cog¬
ex ꝑte alia ꝓpinqͣndo. Attende nunc quod in
ꝓu̾biis legirur. Sapiens sicut sol ꝑmanet.
stultus aut̃ sicut luna mutabitur. Et quis
est sapiens qui ꝑmanet nisi sol iustitie ille
de quo dr̃ ortus est mͥ sol iustitie. ⁊ quid sibi
nõ fuisse ortum in die nouissima plangen¬
tes impii dicturi sunt. ⁊ iustitie lum̃ non
luxit nob ⁊ sol iustitie nõ ortus est nob̾. Nã
iitum carnis ocłis iusibilem ortri facit suꝑ
bonos ⁊ malos ds̃ qui etiam pluit suꝑ iustos
ergo est ille stultus qui tamqͣm luna muta¬
tur: niũ adam in quo omnes pecrauerunt
Anima quippe humana recedens a sole iusti
bilis u̾itatis omnes uires suas in t̾rena

Expanded text:
haerio, quam partem cum recedens a sole paulatim terris ostenderet, donec totam ostenderet, quasi augmenta monstrare, dum non addatur, quod deerat, sed prodatur, quod inerat, ac rursus paulatim abscondere, quod patebat, et ideo uideri decrescere. sed quodlibet horum duorum sit, illud certe manifestum est et cuiuis aduex alia parte propinquando. Attende nunc quod in Proverbiis legimus: Sapiens sicut sol permanet, stultus autem sicut Luna mutatur. Et quis est sapiens qui permanet, nisi sol ille justitiae, de quo dicitur, Ortus est mihi justitiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die novissima plangentes impii, dicturi sunt: Et justitiae lumen non illuxit nobis, et sol non ortus est nobis? Nam istum carnis oculis visibilem solem oriri facit super bonos et malos Deus, qui etiam pluit super justos ergo est ille stultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitcommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo in gła. obscura uidetur eccła in tp̃re
ꝑegrinatõnis sue int̾ młtas iniquitates ge¬
mens. ⁊ tunc sunt tm̃ide insidie fallantiũ
seductoꝵ quas noĩe sagitarii intlłigi uolũe
Unde alio loco pp̃ nuntios fidelissimos uttatis
dantia pacis nitantũ crescet donec onmem
mutabilem mortalitatis assumat. Timc no¬
uissima inunica destruetur mors. ⁊ quicqͥd
nob̾ resistit ex infirmitate carns unde no¬
ciuitatis muri que iericho appellatur qr et
in hebreo eloquio lima int̾p̾tari dr̃ septimo
circitamicta testam̃ti archa corriiunt. Quid
ent̃ nunc agit annuntiatio regni celoꝵ quã
monum̃ta mortalis uite .t. ommes spt hulꝰ
sclłi qui resistit spei futuri scłi in dono sep
iuolento illi muri cecid̾unt. s sponte. Sũt
⁊ alia testimonia scripturaꝵ que nob̾ inge¬
runt ꝑ ꝯmemoratõm lune eccłe significatõ¬

Expanded text:
in gloria, obscura uidetur ecclesia in tempore peregrinationis suae inter multas iniquitates gemens et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intellegi uoluit. unde aliundantia pacis, in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. Tunc novissima inimica destruetur mors, et quidquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde no Unde et illius civitatis muri, quae Hiericho appellatur, quae in Hebraeo eloquio, luna, interpretari dicitur, septimo circuitu circumacta Testamenti arca, corruerunt. Quid enim nunc aliud agit annuntiatio regni coelorum, quam munimenta mortalis vitae, id est, omnis spes hujus saeculi, quae resistit spei futuri saeculi, in dono sept impulsu violento illi muri ceciderunt, sed sponte. Sunt et alia testimonia Scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
ano uineam qr bisextus est. Nõ aut̃ quisqͥs
sapiens arbitratur obsertiatores tp̃rm rep̾ben¬
dendos qui dicunt. nõ ꝓficiscar hodie. qr tempe¬
autumpnalib t̾ra satiata est. uł si qui forte
ali naturales effectus circa motũ aeris et
humorib ad uariandas tpr̃is qͣlitates in sy¬
cerũ ordinatissima ꝯu̾sione uocati sunt. de
quib dc̃m̃ est cum condentur ⁊ unt in signis

Expanded text:
no, quia bissextus est. Non autem quisquam sapiens arbitratur observatores temporum reprehendendos, qui dicunt: Non autumnalibus terra satiata est\', uel si qui forte alii naturales effectus circa motus aeris et humoris ad uariandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conuersione notati sunt, de quibus dictum est, dum conderentur:
Abbreviated transcription (Latin):
aliam nauem nec tñ int̾ istas anathematirã¬
das molestias blasphemias aliquid umꝙͣ im¬
ge poterunt cur uł icipiens luce uł desinẽs
torniculato lumine fulgeat. aut cur a dimi¬
dio m̃se incipiat inriui. ⁊ nõ ad refundendã
plenam pueniat. Illi aut̃ qui hec certis nuus
indicarunt ita ut defectus ⁊ solis ⁊ lune nõ
cerent ⁊ eos det̾minatis int̾uallis tpr̃m cano¬
na supputatõne p̾figurarunt litt̾is ꝙ mã¬
darunt quas mͦ qui legunt atq intlłigunt
nffominus eos p̾dicunt. nec alit aut alit̾ acci¬
durto qͣm p̾dicunt. Cales ergo quib nõ est ig¬

Expanded text:
aliam nauem. nec tamen inter istas anathemanaliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias aliquid umquam fingere potuerunt, cur uel incipiens lucere uel desinens corniculato lumine fulgeat aut cur a dimidio mense incipiat minui et non ad refundendum plena perueniat. Illi autem, qui haec certis numeris indagarunt, ita ut defectus solis et lunae non eos determinatis interuallis temporum canonica supputatione praefigerent litterisque mandarent, quas modo qui legunt atque intellegunt, nihilo minus eos praedicunt nec aliter aut alias accidunt, quam praedicunt, tales ergo, quibus non est ig
Abbreviated transcription (Latin):
dnblege. t̾cium sub gr̃a. ubi iam manifestatõ
lacram̃ti est pͥus occielti in ꝓpheco enigmate. ħ
eno ⁊ in licnari nu̾o significatur. Quia enim
septẽnarius nus solet in scripturis ad quam¬
dam ꝑfectõm mysticus apparere. t̾cia ebdoma¬
da lune pascha celebratur .i. qui dies occurrit
a q̃rtadeciia in irecesimam pͥmam. Est illic
ialuid saciam̃tũ quod si tibi obscurũ fuerit
qi in talib inquisitõnib minus eruditus es
nõ contristeris. Nec iõ me putes meliorem qr
hec in studis pilib didici. Qui enĩ głatur ⁊̃
de nũis ⁊ motib sydeꝵ. ⁊ qui subtilius ista sc̃
ste uł acridat ei cum augetur. uł recedat cũ
rauis ex fugituia dei ꝑte quam ꝯmixtami¬
atꝙ ore sacrilego ⁊ cred̾e ⁊ loqui nõ dubitant.
Hinc ergo impleri lunam dicunt cum ead̾
ꝑs dei magnis laborib ab inqͥnam̃to purga¬
ia de toto mundo. atq ab omnib cloachis fu¬

Expanded text:
sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici; qui enim gloriatur,de numeris et motibus siderum et, qui subtilius ista scrusubstantiae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cumnauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam ore sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fu
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑegrinatõne mortalitatis inuenta est
spectat in fine scłl. quod in corpore dñi nr̃ia¬
xp̃i p̾monstratũ est qui est pͥmogenttus ar¬
tius. qr ⁊ corpus eius cui caput est tp̃e nõ nũ
eccła est Nõ nlłi enĩ accendentes u̾ba que al¬
nus dicantur arbitrati sunt iam fcamb
detestatur tñ ⁊ dicit nos resurrexisse cũ ꝙp
ingemiscimus. Unde est illud. spe gaudẽtis
in tribulatõne patientes. Hec est igitur i¬
nouatio uite nr̃e ⁊ quidam tnͣsitus de me¬
te ad uitam qui fit pͥmo ꝑfidem ut in sꝑ
gaudeamus ⁊ in tribłone patientes simis
dum ad hus eitior hoimo tur̃ cortuni tes¬
noue uite. pp̃ nouit̃ hoĩem quem iubemur indue
⁊ exuere uet̾em expugnantes uerus ferm̃tũ ut
smus noua consꝑlio qm̃ pascha nr̃m immolatꝰ¬
ꝓ tp̃x Propt̾ hant ergo uite nouitatem pͥmus
nlis in m̃sib anni celebratõni huic attribuit᷑
nunc t̾cium tp̃s apparuit. iõ resurrectio dñi tri¬
duana ess primũ ergo tp̃s est añ legem. scd̾m

Expanded text:
in peregrinatione mortalitatis inuenta est, expectat in fine saeculi, quod in domini nemonstratum est, qui est primogenitus a mortuis, quia et corpus eius, cui caput est ipse, non nisi ecclesia est. Nonnulli enim adtendentes uerba, quae asnus dicantur, arbitrati sunt iam factamdetestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Chringemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitnouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolattus: propter hanc ergo uitae nouitatem primus mensis in anni mensibus celebrationi huic attributus nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ c̃ fidem est. aut ccͣ mores fit hinc uel
inde meliores. Hiis enĩ causis .i. aut pp̃fidẽ¬
ratio ꝯsiretudms etiam que utilitate adu¬
uat nouitate ꝑturbat. Quapp̃ que utilis
nõ sit ꝑturbatõne infructuosa ⁊ ꝯseq̃nt᷑
noxia est. nec sõ putari debet institutã ẽẽ
młtis locis ut illa die post refectõm offerat᷑.
qi scriptũ est identidem ⁊ calicem postqͣm
cenanit dicens. ipãm enĩ potuit appellare
oenam qua iam corpus acceꝑant. ut demde
aliem accipent. Nam qr alibi dicit ꝯueni¬
entib uob̾̃ in unũ nõ est dñicam cenam
manducare. hanc ip̃am acceptõm eucari¬
stie dñicam cenam uocans. illud magis mo¬
uͥe potuit hoĩes utrũ nam refecti die illo ul
offerrent uł sument eucaristiam. quod ĩ

Expanded text:
uam eorum contra fidem est aut mores fiunt hinc uel uam eorum contra fidem est aut mores fiunt hinc uel inde meliores. his enim causis, id est tatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. nam quia alibi dicit: Conuenientibus ergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
altmie q̃ dragesime ⁊ mane ⁊ ad uesꝑam ue¬
niens q in patriam suam nisi in fine diei
hostias offerre male atq illicite fieri ꝯten¬
dit. qm̃ alibi alit ip̃e uiderit. puilis est iste
sensus cauendus in nob. tollendus ⁊ corri¬
gendus in itr̃is. Prima ergo inquisitõ tiuta
madis pascbe fieti debeat an offerend̾̃ sit
mane ⁊ ruysus post cenam pp̃ quod dc̃m est
oblatõm sicut face̾ solemus cenand̾. Ad ħ
ttaq ita respondeo ut quid hoꝵ sit faciend̃
li diune scripture p̾scunt auctoritas nõ
li dubitand̃ qm̃ ita face̾ debeamus ut le¬
gimnus. ut iam nõ quõ faciend̾. s quõ sac̃¬
mentũ sit intlłigend̃ disputemus. Siłr
etiam si quid eoꝵ tota ꝑ orbem freq̃ntat
eccl̃a. Nam ⁊ hec quin ita faciend sit dispu¬
tare msolentissime insanie est S neq h
neq illud est in eo quod tu q̃ris. Rescati
igitur ut de illo t̾cio gene sit ꝙ ꝑ loca regi¬
oues ꝙ uartatur. faciat ergo quis quod ĩ

Expanded text:
ltimae quadragesimae et mane et ad uesperam ueniensque in patriam suam, ubi in fine diei mos est offerri, male atque inlicite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse uiderit, puerilis est iste sensus cauendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris. Prima ergo inquisitio tua, madis quadragesimae fieri debeat? an offerendum sit mane et rursus post cenam propter illud, oblationem, sicut facere solemus, coenandum? Ad haec itaque ita respondeo, ut quid horum sit faciendum, si diuinae scripturae praescribit auctoritas, non sit dubitandum, quin ita facere debeamus, ut legimus, ut iam non quo modo faciendum sed quo modo sacramentum intellegendum sit, disputemus; similiter etiam, si quid horum tota per orbem frequentat ecclesia; nam et hinc, quin ita faciendum sit, dubitare insolentissimae. insaniae est. sed neque hoc neque illud est in eo, quod tu quaeris. restat igitur, ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesque uariatur. faciat ergo quisque, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lut sue crescentis suie decrei centis qrecunt¬
uel a sole iulustrari. ⁊ qutomagio ab es recesserto
tantomagis ab ea ꝑte que t̾ris apparer radios
eius excipe. Anͣto aut̃ ad eum magis post dimi¬
dium m̃sem ex alio semicirculo ꝓpinqͣret. tãto
magis a sicꝑiori ꝑte illustrata ab ea ꝑte quam
t̾ris au̾tet nõ posse exciꝑe radios ⁊ pp̃ea iuderi¬

Expanded text:
escentis siue decrescentis coniuel a sole inlustrari et, quanto magis ab eo recederet, tanto magis ab ea parte, quae terris apparet, radios eius excipere, quanto autem ad eum magis post dimidium mensem ex alio semicirculo propinquaret, tanto magis a superiori parte inlustratam ab ea parte, quam terris aduerteret, non posse exciper
Abbreviated transcription (Latin):
cum filium alia que int̾rogasti si dñs
reddem de residius enodandis
tui amplius differri tolerate nõ potui.⁊ qm¬
uis in mediis acerius occupatõnũ mearũ
hanc feci p̾cipitam ut de ea quam int̾roga¬
sti responderem tibi. Duitius aut̃ de tua ẽ¬
pistola disputare uolo hoc ip̃m ne impediat
tam tamdem redde quod debeo. Queris que cã
ut cur annitis arius dies celebrande dñice
passionis nõ ad eumd̃ redeat amui diem sic̃
oies qua traditur natuis. ⁊ deinde sb̃iũgis
Di hoc fit pp̃ sabom ⁊ lunam quid sibi ue¬
lit in hac re obseruatio sabbi ⁊ lutie hic
pͥmũ oportet nou̾is diem natalis dñi nõ
m sacram̃to celebrart s tm̃ in memoriam
reuocari ꝙ natus sit. ac ꝑ hoc nicħ opus e
aut̃ in aliqua celebratõne cum rei geste
nificare intlligatur quod sane acciptend
est. Eo aut̃ modo agimus pascha ut nõ
solum quod fc̃m est in memoriam reuoce

Expanded text:
cum filium. alia quae interrogasti, si domicum filium. alia quae interrogasti, si domiredderem de residuis enodandis tui amplius differri, tolerare non potui; et quamvis in mediis acervis occupationum mearum, hanc feci praecipuam, ut ad ea quae interrogasti responderem tibi. Diutius autem de tua epistola disputare nolo, ne hoc ipsum me impediat jam tandem neddere quod debeo. 2. Quaeris quae causa sit, cur anniversarius dies celebrandae dominicae passionis, non ad eumdem redeat anni diem, sicut dies qua traditur natus: et deinde subjungis, si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi velit in hac re observatio sabbati et lunae. Hic primum oportet noveris diem Natalem Domini non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam revocari quod natus sit, ac per hoc nihil opus erautem in aliqua celebratione, cum rei gestae nificare intellegatur, quod sancte accipiendum est. eo itaque modo agimus pascha, ut non solum, quod factum est, in memoriam reuocem
Abbreviated transcription (Latin):
ratõm post cibos offerri. ⁊ accipi liceat cor¬
pus ⁊ sanguenem dñt. Honestius aut̃ ar¬
bitior ea fieri hora ut qui etiam ieuina¬
u̾it post refectõm qua hora nona sit ad
oblatõm possit occurr̾e. Quapp̃ neminem
cogimus dñicam illam cenam p̾ndere s
nlsi etiam ꝯtradice atidemus hoc tñ nõ
arbitror mititutũ nisi qr płes ⁊ ꝓpe om̃es
in plerisq locis eo die lauare ꝯsuerunt. ⁊
ne offertur ꝓp̾ pͣndentes. qr ieutniũ sił põ¬
⁊ lanatra tolerare nõ possunt. ad uesꝑam
di mos ortus est ut mͥ de hac re cogitanti
ꝓbabilius occurrit nisi qr baptirandorũ
corpoꝵ ꝑ obseruatõm qͥdragesime sordida¬
ta cum offensione sensus ad fontem ite¬
nirent nisi aliq̃ die lauarentur. Istũ aut̃
diem ad hoc potius electũ quo cena dñica
laxare. His ut potui disputatis mouet
ut ea que p̾locutus sum serues qnͣtun
potes ut decet eccłe prudentem ac pacifi¬

Expanded text:
rationem post cibos offerri et accipi liceat corrationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem domini. honestius autem arbitror ea hora fieri, ut, qui etiam ieiunauerit, post refectionem, quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. quapropter neminem cogimus ante dominicam illam cenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueueruntne offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperadi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem uenirent, nisi aliqua die lauarentur. istum autem diem potius ad hoc electum, quo cena dominica laxare. His, ut potui, disputatis moneo, ut ea, quae praelocutus sum, serues, quantum potes, ut decet ecclesiae prudentem ac pacifi
Abbreviated transcription (Latin):
si aut senati ad illud sacram̃tũ accipiend̾
ꝯuenire debebunt. aut sicut faciebant qͥs
myst̾ii illius altitudinem ultimũ hoc uo
luit infig̾e cordib ⁊ memorie discipłoꝵ
a quib ad passionem digressus erat. et
sõ nõ p̾cepit quo deinceps ordine sumet᷑
seruaret hunc locum. Nam si hoc ille mo¬
nuisset ut post cibos alios semꝑ accipetur
credo ꝙ eum modũ nemo uariasset cũ u̾o
ait apłs de hoc sacram̃to loq̃ns pp̃ quod fr̃es
cun ꝯuen̾itis ad manducand iiicem ex¬
pectate. Si quis esuriit domi manducet
ut nc̃ ad uiditium ꝯueniatis statim sub¬
texuit. cet̾a aut̃ cũ uenero adorabo unde
intlligi datur qr młtũ erat ut in epła tõ¬
tum illis agendi ordinem insinuaret q̃m
unuisa ꝑ orbem seruat eccła ab ip̃o ordina
tũ quod ulła hoꝵ diu̾sitate uariatur. Sed
nõ nlła eos ꝓbabilis rõ quedam dełcauit
uno certo die ꝑ annũ quo ipãm cenami
dñs dedit tamqͣm ad insigniorem ꝯmemo¬

Expanded text:
si aut coenati fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debebunt, aut sicut faciebant quos mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit altius infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Et ideo non praecepit quo deinceps ordine sumeretservaret hunc locum. Nam si hoc ille monuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo quod eum morem nemo variasset. Cum vero ait Apostolus de hoc Sacramento loquens, Propter quod, fratres, conuenitis ad manducandum, inuicem expectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: Cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectauit: uno certo die per annum, quo ipsam cenam dominus dedit, tamquam ad insigniorem commemo
Abbreviated transcription (Latin):
dei siłitudinũ signa sumuntur. Dicant ii
placet uł auspitia uos captare. uł itener
conficere. uł theatricas affectare luxurias
Quod si dem̃tissimũ est dice̾ nõ igitut nos
de sole ⁊ lina annius m̃strius ue tp̃ibas
tionũ nr̃aꝵ euenta cõuicimus ne munte hu¬
mane ꝑiculosissimis tempestatõnib tanqͥ
in scrupulos misere seruitutis illist alibo
arbitrio naufragemus. si ad tem sacre i¬
nificandam siłitudines aptas religiosiso
deuotõne suscipimus. sicut de ceca creatura
dem̃tis de mari. de t̾ra. de uolatilb. de pilos
de pecorib. de arborib. de hoĩb ad sermonẽ
quid̃ młtipłr ad celebratõm nõ sacram̃toꝵ
iam xp̃iana lib̾tate sici paucissime sicuo de
aqua. de frum̃to. de iuno. de oleo. In sertrmu¬
te aut̃ uet̾is ppłi młta etiam celebrata lit
Nõ itaq dies obseruamus ⁊ annos ⁊ meldo
⁊ tpr̃a ne audiamus ab apło. timeo uos ne

Expanded text:
dei similitudinum signa sumuntur, dicant, si dei similitudinum signa sumuntur, dicant, si placet, uel auspicia nos captare uel uenena conficere uel theatricas affectare luxurias, quod dementissimum est dicere. Non igitur nos de sole et luna annuis menstruisue temporibus actionum nostrarum euenta conicimus, ne in uitae humanae periculosissimis tempestatibus tamquam in scopulos miserae seruitutis inlisi a libero arbitrio naufragemus, sed ad rem sacrate significandam similitudines habitas religiosissima deuotione suscipimus sicut de cetera creatura de uentis, de mari, de terra, de uolatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem uero sacramentorum iam Christiana libertate parcissime sicut de aqua, de frumento, de uino, de oleo. in seruitute autem ueteris populi multa etiam celebrari impenon itaque dies obseruamus et annos et menses et tempora, ne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfertut qui colunt ⁊ seriuerunt creatutes
tius qͣm creatori qui est benedictus in saul
Sicut enĩ nõ adoramus pecora ꝙuuis dictuss
tis t̾restrib sactam̃toꝵ figure ad informatd¬
deliramenta cum detestatõne ridenda sunt.
quib cim obiec̾imus uana cõmenta unde
hoses in errore p̃cipitant quo pͥtes p̃cipira
sunt garrili sibi utdentur cum dicund nos¬
⁊ uos ad solis ⁊ lune ꝯputatõm pascha celes¬
tis. qͣi nos ordines syderũ aut uicissitudms
tpr̃m a sũmo atq optimo deo conditas ap¬
guamus. ⁊ nõ eoꝵ pu̾sitatem que reb sapi¬
entissime conditis adstutissimas opĩonesi
abutitur. Nam si mathematicus nob̾ ꝯtra¬
dicturus ost de syderib ⁊ luminarib celia
sacram̃ta mystice figuranda siłitudines dic
ꝯtradicunt ⁊ atigures ne dicatur nod im¬
plices ut colunite. ꝯtradicunt ⁊ marci nei
dicantur uob̃ asticti sicut serpentes cũ di¬
cant hystriones ne in psalmis cytharar
noiemus. Ant qr ex hiis reb ad myst̾ia u

Expanded text:
ertur, qui coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Sicut enim non adoramus pecora, quamvis dictumulta terrestri sacramentorum figurae ad informatiohaeorum deliramenta cum detestatione ridenda sunt, quibus cum obiecerimus uana commenta, unde homines in errorem praecipitant, quo prius praecipitati sunt, garruli sibi uidentur, cum dicunt noolis et lunae computationem Pascha celebratis? quasi nos ordines siderum, aut vicissitudines temporum a summo atque optimo Deo conditas arguamus, et non eorum perversitatem, quae rebus sapientissime conditis ad stultissimas opiniones abutitur. Nam si mathematicus nobis contradicturus est de sideribus et luminaribus coeli ad sacramenta mystice figuranda similitudines ducere, contradicant et augures ne dicatur nobiplices sicut columbae; contradicant et Marsi, ne dicatur nobis: Astuti ut serpentes; contradicant histriones, ne in psalmis citharam nominemus; aut quia ex his rebus ad mysteria uerbi
Abbreviated transcription (Latin):
tenere te uolo quod est hĩ disputatõnis cã
⁊ sartine leui unde lacramtis nuo paucis¬
simis obseruatõne facillimis signisicatõ¬
ne pstantulimis societatem notu ppłi colli¬
gauit sicut est baptismnus trinitatis nore
ꝯseciatus emunicatõ corporis ⁊ sangunus
ip̃ius ⁊ si quid in icripturis aliud canoñ om¬

Expanded text:
tenere te uolo, quod est huius disputationis caputtenere te uolo, quod est huius disputationis caputet sarcinae leui. unde sacramentis numero paucissimis, obseruatione facillimis, significatione praestantissimis societatem noui populi conligauit, sicuti est baptismus trinitatis nomine consecratus, communicatio corporis et sanguinis ipsius et si quid ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticularit.ł nõ ea que in omnib locis
pot̾unt s satis ad quelita relponsũ est
quoꝵ libroꝵ pͥor epla est ht̃ quippe in capi¬
te quis ad quem scribat. s io int̾ libros an¬
netatut hoc opus qm seq̃ns qui noĩa nr̃a nõ
ht̃ mlto est plicior ⁊ in eo mltopla tͣctantur.
In pͥmo ergo quod de manna dyci qr unicui
in occurrit unde poilit ꝓbari ex libro sapĩe
quem udei nõ recipiunt in aucoritatem cã¬
nonicam. quod tũ fidelib potuit ꝓuenirei
nõ illis aduus dm̃ murmurantib qui ꝓ¬
feto alias escas nõ delidarent. si hoc eis sa¬
pet quod uellent Ad ea que que int̾rogasti
mallem pͥus nosse quod int̾rogatus ipe res¬
pondeam. ita enĩ ul approbando uł esden¬
do responsiones tuas mlto breuius possem
respondere. ⁊ te facillume aut ꝯfirmarem
aut corrig̾em. Hoc quid ut dixi mallem s
tñ ut nunc respondem malliu longiorem
face̾ sermonem qu dilatõm Primo ita

Expanded text:
id est non peraeque in omnibus locis potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum librorum prior, epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens, qui nomina nostra non habet, multo est prolixior et in eo multo plura tractantur. In primo ergo, quod de manna dixi: quia unicmihi occurrit, unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae, quem Iudaei non recipiunt in auctoritatem canonicam. quod tamen fidelibus potuit prouenire, non illis aduersus deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saDOMINO SALUTEM. Ad ea, quae me interrogasti, mallem prius nosse, quid interrogatus ipse responderes; ita enim uel adprobando uel emendando responsiones tuas multo breuius possem respondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo itaque
Abbreviated transcription (Latin):
lia est heris que dicit aquam nõ a deo
cpeatam. sed semꝑ fuisse coet̾uam. hxui
lia que dicit corpus hõĩs nõ aĩam ẽẽ
ymaginem dei .lxxuii.
eritis congrua .lxoix.
lia descendente ad inferos xp̃o credidise
incredulos et omnes exitimant inde
putat illam natiuitatem suscepisea
tempore initiũ. ⁊ inde uolens coet̾nũ patri
filiũ confit̾i: apud illum fuisse anqͣm nalce
de illo natus est. filiũ ẽẽ cepisse. Has heles
putaut in hoc opus meũ de phylastri oꝑ¬

Expanded text:
Alia est, quae dicit aquam non a Deo creatam, sed ei semper fuisse coaeternam. LXXVI. Alia dicit, corpus hominis, non animam, esse imaginem Dei. LXXVII. meritis congrua. LXXIX. Alia, descendente ad inferos Christo credidisse incredulos, et omnes exinde existimaputat illam nativitatem sumpsisse a tempore initium: et tamen volens coaeternum Patri Filium confiteri, apud illum fuisse antequam de de illo natus est Filium esse coepisse. Has haereses putavi in hoc opus meum de Philastri o
Abbreviated transcription (Latin):
cce qͣm młtas ꝯmemoranimus he¬
ses. nec tñ modũ tue postulatõnis
inipleuimus. Ex quo eni xp̃iana religio
ut ubis tuis utar h̾editatis ꝓmisse nom̃
accepit que ħeses orte sunt. qnõ potui cõ¬
memorare omnes cũ omnes noste non
potiui. Auod iõ existimo qr nłłs eoꝵ quoꝵ
posuit. ego aut̃ pp̃ea płes qͣm tp̃i posui
qr collegi ex omnib quas omnes apuo
singłos nõ mueni. additis ettam hiis¬
quas ip̃e recolens apud ullũ eoꝵ inue¬
nire nõ potui. Unde m̾cto credo nõ posu¬
isse omnes qr nec apud omnes qui de hac
re scripserunt leg̾e potut. nec hoc quẽꝙͣ
eoꝵ uideo fecisse quod legi. Postremo ⁊
sicut forsitan posui quor nõ puto tittũ
omnes lint utiq nescio. ⁊ iõ quod uis
atiosente ⁊phendi. audiu scro sisle ad
leresib scm ierontmũ. s ip̃m etus opuscu¬
lum nõ in nr̃a biblioteca innenire potui¬
ntia. nec unde possit accipi scimitis. Cer¬

Expanded text:
Ecce quam multas commemoravimus haereses, nec tamen modum tuae postulationis implevimus. Ex quo enim christiana religio, ut verbis tuis utar, haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses ortae sint, quomodo commemorare omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo, quia nullus eorum quorum posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui, quia collegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inveni, additis etiam quas ipse recolens apud ullum illorum invenire non potui. Unde merito credo nec me posuisse omnes; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potui, neque hoc quemquam eorum video fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsitan posui, quod non puto, utrum omnes sint utique nescio. Et ideo quod vis cognoscente comprehendi. Audivi scripsisse de haeresibus sanctum Hieronymum, sed ipsum ejus opusculum nec in nostra bibliotheca invenire potuimus, nec unde possit accipi, scimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tem in ore sapiebat. sic in ore cuiusq pp̃
mundus. Nam ille honorando nõ audet co¬
tidie sum̾e. ⁊ille bonorando nõ aridet ulla
die p̾t̾mitte. Contemptũ solũ nõ mste ã
iste sicut manna fascidiũ Inde enĩ ⁊ apse
indigne dicit acceptũ ab eis qui hoc nõ
debita. Continuo quippe cum dixisset in¬
ditiũ sibi mandeccat. ⁊ bibit. addidit in
dice̾t. nõ diindicans oopus dc̃. ¶d sato
toto ip̃o loco in epła ad coerathios pm
si diligent̾ atcendatur appadẽt si aliu

Expanded text:
tem in ore sapiebat: sic in uniuscuiusque ormundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemtum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis qui hoc non ariter debita. continuo quippe cum dixisset: iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligen
Abbreviated transcription (Latin):
re ul dice̾ Possant ent̃ heles alie que ĩ hoc
ore nr̃o ꝯmemorate nõ sunt. uł eẽ uł fieri.
qraꝵ aliquam quisquis tenu̾it xp̃ianns
satholicus nõ erit. Quid ergo faciat heticus
denceps requirend̾ est uo cum hoc dño ad¬
uante nicemuis. nõ solũ ea que scimus.
uenena uitemus. Hinus aut̃ sit iam uo¬
hoc optis ꝑfic̾e̾m: credidi eẽ mittend̾. ut eũ
quicũq leg̾itis ad id quod restat implend.
quod tam magnil cernitis. me or̃onib ad

Expanded text:
el dicere. Possunt enim et haereses aliae, quae in hoc opere nostro commemoratae non sunt, vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae scimus, venena vitemus. Hujus autem sit jam vohoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad id quod restat implendum, quod tam magnum esse cernitis, me orationibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o exortos ⁊ celebrit̾ noĩatos. nec epysta¬
nuls nec phyliast̾ int̾ heticos posuit. Credo
eod̾ opusculo nõ inuent in ħeticis lucifeni¬
anos positos legi ꝑ hec u̾ba. Iuciferiant ĩ qt
cum teneant in omnib fidem cacholitare
u̾itatem: in errorem stultissimã ꝑlabr
si tñ n̾e ita sentiunt eos int̾ heticos ponet
siue nõ sentiunt: tõ tñ sint hetici. qr dissen¬
stonem suam ꝑtinaci animositate firmat̃
quos iam noĩaui a iouuuano quodam mro-¬
desse ieuinia. uł acibis aliquib abstinen¬
tia utrginttatem marie cestonebat dip̃
eam pariendo eẽ corruptam. Uirginita¬
tem etiam sc̃imontaliũ ⁊ ꝯtinentiam sex
uirlis. in scĩs eligentib uetam celsen¬
aligioꝵ castoꝵ atcꝑ fideliũ mitis adeq̃t. ita
ut quedam uirgines sacre ꝓuecte iam etatis
in urbe roma ubi hec docebat eo audito nup¬
sisse dicantut. Cam sane ip̃e hẽbat uł hẽre

Expanded text:
po exortos, et celebriter nominatos, nec Epiphanius, nec Philaster inter haereticos posuit: credo ejus opusculo non inveni, in haereticis Luciferianos positos legi per haec verba: Luciferiani, inquit, cum teneant in omnibus catholicam veritatem, in hunc errorem stultissimum prolabuntur, nt si tamen vere ita sentiunt, eos inter haereticos ponendsive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunquos jam noveram. A Joviniano quodam moprodesse jejunia, vel a cibis aliquibus abstinentiam. Virginitatem Mariae destruebat, dicens eam pariendo fuisse corruptam. Virginitatem etiam sanctimonialium, et continentiam sexus virilis in sanctis eligentibus caejugiorum castorum atque fidelium meritis adaequabat: ita ut quaedam virgines sacrae provectae jam aetatis in urbe Roma, ubi haec docebat, eo audito nupsisse dicantur. Non sane ipse vel habe
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib ut augeatur in eis fides ⁊ ꝑse¬
u̾ent in ea. Hec quippe nõ ab ip̃o accipe.
s a seip̃is hoĩes hr̃e ꝯtendunt grãm d̃i
qua libamur ab impietate. dicentes ẜ
merita nr̃a donari. quod quid̃ pelagiꝰ
in ep̃ali iuditio palestino metuens dãp¬
nari: dampnare ꝯpulsus est. s in post̾io¬
rib suis scriptis inuenitur docere In id
etiam ꝓgrediuntur ut dicant uitam

Expanded text:
fidelibus, ut augeatur in eis fides, et persefidelibus, ut augeatur in eis fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnare conpulsus est, sed in posterioribus suis scriptis hoc inuenitur docere. in id etiam progrediuntur, ut dicant uitam
Abbreviated transcription (Latin):
diuina mandata. Unde si hoc nerũ ẽẽt fri¬
stra dñs dicisse ud̾etur. sine me nicħ pote¬
facienda correctõni eoꝵ hactenus cessit. ⁊t
nõ eam libo arbito ppon̾et. s infideli calli¬
ditate suppon̾et dicens adhoc dari eam
hoĩb. ut que face̾ ꝑ lib̾um arbitͥum iubẽ¬
tur: facilius possint implere ꝑ grãm. di¬
cendo titiq ut facilius possint. uoluit cre¬
di etiam si difficilius tñ posse hoĩes sñ gr̃a
in libero arbitrio. quod ulłis p̾cedentib
m̾itis ab illo accipit nr̃a nacura. ad hoc
tñ existimantes tpõ adruuante ꝑ suam
enda faciamus. ac ꝑ hoc diuinitus nob̾
dari scĩam confitentur qua ignorãtia
pellitur. Caritatem aut̃ negant dari
scĩa que sine caritate inflat. nõ sit donũ
dei ip̃a caritas. que ut scĩa nõ inflet: e¬
dificat. Destriuitut etiam orõnes quas
facit eccła. siue ꝓ infidelib ⁊ doctrine det
resistentib ut ꝯũtantur ad eum. sine ꝑ

Expanded text:
divina mandata: cum si hoc verum esset, frudivina mandata: cum si hoc verum esset, frustra Dominus dixisse videretur: Sine me nihil potefacienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret, dicens: Ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubenrium facilius possint implere per gratiam. dicendo utique: "ut facilius possint t" uoluit credi, etiam si difficilius, tamen posse homines sine gratia in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum existimantes ipso enda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem dari negant, lat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad eum, sive pro
Abbreviated transcription (Latin):
rib. ⁊ eis tñ sine uxorib uiue secde ip̃i
dognate nõ licebat. Mas ergo ⁊ femina
sub ꝯtinente ꝓfessione sit hitantes. pue¬
rum ⁊ puellam sibi adoptabant meto
qlunctoms pacto successores suos futuros
Morte pͥuentis quibq singłis aliis sb¬
rogantur. dum ine duo duob disparrs
sexus in illius domus societate surcede¬
rent. Utrol quippe parente defuncto u
mebant post cuus mortem etiam m̃i
pum ⁊ puellam sil adoptabant neci
umqͣm illis defint unde adoptatenoge¬
tissima a pelagio monacho exorta.i
quem magr̃m celestius sic secutus ost.
itt secutores eius etiam celestiani nui
cuparentur. Hii dei gr̃e qua p̾destina¬
braꝵ ut in etm credamus. atq in regñ
ip̃ius tnͣsferamur. pp̃ quod ait. semone¬
nit ad me nisi datũ fu̾it et a patre meo
ꝑ dilectõm opꝑtur in cantũ minci sunt
ut sine hac posse hot̃em credant face̾ oĩa

Expanded text:
ribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius ribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius dogmate non licebat. Mas ergo et femina sub continentiae professione simul habitantes, puerum et puellam sibi adoptabant in ejusdem conjunctionis pacto successores suos futuros. Morte praeventis quibusque singulis alii subrogabantur: dum tamen duo duobus disparis sexus in illius domus societate succederent. Utrolibet quippe parente defuncto, unii serviebant. Post cujus mortem etiam ipsi puerum et puellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adoptarent, getissima a Pelagio monacho exorta. Quem magistrum Coelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Coelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua praedestinabrarum, ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur , propter quod ait, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo r dilectionem operetur: intantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia
Abbreviated transcription (Latin):
scripta eius indicant aĩam dicit iminor¬
talem quid̾. s eam corpus eẽ contendit.
no tale corpus curus ꝑtes alie matores alie
minores ualant uł cebeant cogitari. qualia
est hereticus. s qr tnͣsiens ad catafrigas
qtios añ destruxat. cepit etiam sed̃ hos i¬
nuptias ꝯtra apłicam dectriam tamꝙ
stupͣ dampnare. ⁊ postinod̾ etiam ab ip̃is
dunsus sua ꝯuenticula ꝓpagauit. Dicit
sane etiam ip̃e aias hoim pessimas post
mortem in demones uerti. laxbii.
ut̃o .i. yponensi uł potus fuit pau¬
latim enĩ diminutam in una uillula i¬
exigua remanserat. in qua quidam paricis¬
tunt s omnes hoc fuunt. qur omnes mͦ cor¬
recti ⁊ catholici fc̃i sunt. nec aliquis ill
suꝑsedit errori. Abeonite uocabantur ꝑit¬
nica declinatõne noĩs hos nõ nlłi dicũt
a filio ade fuisse noĩatos qui uocatus est¬
abel. unde abeolitas uł abeolianos eos
nos possumus dice. Nõ miscebantiino¬

Expanded text:
scripta ejus indicant, animam dicit immorscripta ejus indicant, animam dicit immortalem quidem, sed eam corpus esse contendit: non tale corpus cujus partes aliae majores, aliae minores valeant vel debeant cogitari, qualia us haereticus; sed quia transiens ad Cataphrygas, quos ante destruxerat, coepit etiam secundas nuptias contra apostolicam doctrinam tanquam stupra damnare, et postmodum etiam ab ipsis divisus, sua conventicula propagavit. Dicit sane etiam ipse animas hominum pessimas post mortem in daemones verti. LXXXVII. t, Hipponensi, vel potius fuit: paulatim enim diminuta, in una exigua villa remanserat, in qua quidem paucissimi, sed omnes hoc fuerunt, qui omnes modo correcti et catholici facti sunt, nec aliquis illius supersedit erroris. Abelonii vocabantur, punica declinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex filio Adae fuisse nominatos, qui est vocatus Abel: unde Abelianos vel Abeloitas eos nos possumus dicere. Non miscebantur uxo
Abbreviated transcription (Latin):
me fuisse correctos. Nunc tam ille ꝯmemo¬
rande sunt hereses que a nob̾ nõ apudistos
eludiani ab heluidio exorti ita uir¬
Eginitati marie ꝯtradicunt. ut eam
polt xp̃m alios etiam filios de utto suo io¬
seph peꝑisse ꝯtendant. s nimirũ istos ꝑt̃¬
misso heluidii noĩe antico maritas epy¬
phanius appellauit. lxxu.
at̾ntani inferiores ꝑtes corporis hu¬
mant nõ a deo s a dyabolo fcas opmã¬
tiĩ. ⁊ oĩm ex illis ꝑtib flagitõꝵ licentiã
uibuentes impiissime utunt. hos etiã
uenustratios quidam dicunt . lxxui.
¶ercullianiste a terculliano cuiꝰ mul¬
ta leguntur opuscula eloqͣntissime
scripta usq ad nr̃m tp̃s paulatim defitiẽ¬
tes. in extremis teliquis durare putaue¬
runt in urbe carthagmensi. Me aut̃ ibi
posito añ aliquot annos quod etiam te
neminisse arbitror. ex omni ꝑte ꝯsũpti
sunt. Paucissimi enĩ qui remanserunt
runt. que nunc etiam notissima est ca¬
tholice tradid̾unt. Terculliantis ergo sic̃

Expanded text:
dicit fuisse correctos . Jam nunc illae commemorandae sunt haereses, quae a nobis non apud istosHELVIDIANI exorti ab Helvidio, ita virginitati Mariae contradicunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse contendant. Sed mirum ni istos, praetermisso Helvidii nomine, Antidicomaritas Epiphanius appellavit. LXXXV. PATERNIANI inferiores partes humani corporis non a Deo, sed a diabolo factas opinantur, et omnium ex illis partibus flagitiorum licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant. LXXXVI. TERTULLIANISTAE a Tertulliano, cujus multa leguntur opuscula eloquentissime scripta, usque ad nostrum tempus paulatim deficientes, in extremis reliquiis durare potuerunt in urbe Carthaginensi: me autem ibi posito ante aliquot annos, quod etiam te meminisse arbitror, omni ex parte consumpti sunt. Paucissimi enim qui remanserant,ilicam, quae nunc etiam notissima est, Catholicae tradiderunt. Tertullianus ergo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
matus m̾itũ in regno uite p̾petue ꝓfutu¬
rum. s pp̃ p̾sentem ꝓdesse ncc̃itatem. hoc
esp ne homo ꝯuigales patiatur molestias
disputabat. Cito ista tñ heresis opp̾ssa ⁊ ex¬
tcta est nec usq ad deceptõm aliquoꝵ sa¬
cenotũ potuit ꝑuenire . lxxxiii.
um eusebis hystoriam scrutatus eẽm
cui rufintis a se in latinam lingͣm
translate. sb̃seq̃ntiũ etiam tp̃rm duos li¬
bros addioit. Nõ inuenio aliquam hesim
quam nõ leg̾em aptio istos. nisi quam in
sexto libro ponit eusebius. narrans eam
mits nuncupare. qui dix̾unt aĩas cum

Expanded text:
majus meritum in regno vitae perpetuae profuturum, sed propter praesentem prodesse necessitatem, hoc est, ne homo conjugales patiatur molestias, disputabat. Cito tamen ista haeresis oppressa et exstincta est, nec usque ad deceptionem aliquorum sacerdotum potuit pervenire. LXXXIII. Cum Eusebii historiam scrutatus essem, cui Rufinus a se in latinam linguam translatae subsequentium etiam temporum duos libros addidit, non inveni aliquam haeresim, quam non legerim apud istos, nisi quam in sexto libro ponit Eusebius, narrans eam mus nuncupare: qui dixerunt animas cum
Abbreviated transcription (Latin):
sit xp̃i eccła que toto t̾raꝵ orbe clamat ad
dm̃. dimitte nob̃ debita nr̃a. ꝑuulos etiã
negant scd̃ adam carnalit̾ natos. conta¬
giũ mortis a p̾ma natiuitate ꝯtrahe
spea baptizari ut ꝑ regen̾atõm adopta¬
ti admittantur ad regnũ dei. de bono in
melius tͣnslati. nõ ꝑ istam tegen̾atõmi
ab aliquo malo obligatõnis uet̾is abso¬
uiti tam ⁊si no baptrareneut ꝓnit¬

Expanded text:
sti Ecclesia, quae toto terrarum orbe clamat ad Deum, Dimitte nobis debita nostra . Parvulos etiam negant, secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere.  propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti. Nam etiamsi non bapt
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ꝙͣius nec ip̃m hoĩem doctissimũ om̃s
hereses arbitrer indagare potuisse ⁊certe
abeolitas ur̃e regionis heticos qͣntũ exi¬
stimo ille nesciit. s ic forte ⁊ alibi alios in
obicurissimis locis absconditos. eius ꝙ no¬
titiam ip̃am locoꝵ suoꝵ obscuritate fugi¬

Expanded text:
nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa locorum suorum obscuritate fugi
Abbreviated transcription (Latin):
hodie ieunabo. Querttur causa. q nõ fit
inquit in patria mea. Quid alitio iste nͥ
ꝯsuetudinem suam ꝯsuetudini alt̾ins pp¬
nere conatur. Nõ enĩ mͥ de libro det hoc te¬
citaturus est aut uniũse quã dilatatu
eccłe plena uoce certauit. aut ostendit pp̃t
optimos aut illũ uolare. aut se custodin
rent. Si u̾o eẽnt in altena patria cũ ꝑe¬
grinatur ubi maior ⁊ freq̃ntior est ppłs¬

Expanded text:
hodie ieiunabo.\' quaeritur causa, quia non fit\', inquit, \'in patria mea.\' quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? non enim mihi de libro dei hoc recitaturus est aut uniuersae, qua dilatatur, ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum oresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodirerreret. siue etiam in aliena patria cum peregrinaretur, ubi maior et frequentior et
Abbreviated transcription (Latin):
alsis degmatib ꝑlem sunt. ut ip̃i quidẽ
illa nũare nõ possint. aut dificile possint
sentire nec atiqiud hoꝵ in side quemqͣm de¬
bere reciꝑe. Anõ aut̃ que ꝯtra hec i̾citas ht
asserenda ⁊ cefendenda sint: modulat huius
oꝑis excedit. s młtũ adruuat cor fidele nos¬
se quid credend̾ nõ sit. etiam si disputandi
fatultate id supare uł refutare nõ opus sit
simis itaꝙ xp̃ianus catholitus ista non
aetet credere. s nõ ominis qui ista nõ credit

Expanded text:
alsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoque illa numerare non possint, aut difficillime possint. sentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ hoĩb utsum. Cimes dice̾ filius est
sp̃m scm̃ Qud est actimus. quid re¬
ponsurus homo qui nõ uis eẽ catͥ¬
licus ut xp̃m sic accipias in formi
u̾latum ut iñ in foma dei in qua n¬
uilibilis mansit confitearis imm̃l

Expanded text:
 hominibus visum. Times dicere, Filius est; sanctum. Quid es acturus, quid responsurus, homo qui non vis esse catholicus, ut Christum sic accipias in forma conversatum, ut tamen in forma Dei in qua invisibilis mansit, confitearis immensum?
Abbreviated transcription (Latin):
ĩa dimnitatis sue dic̾es ẽẽ uisibilem
is solum hõĩb. s nec ip̃is celestib potesta¬
ib postea mutata sña dicis eum ⁊ añ
acarnatom suam conspectib apparnis¬
e mortalib asexens illud quod ait apłs
qpem nemo hoĩm indit nec uid̾e pt̾. de solo

Expanded text:
ia divinitatis suae diceres esse visibilem, non solum hominibus, sed nec ipsis coelestibus potestatibus: postea, mutata sententia, dicis eum et ante incarnationem suam conspectibus apparuisse mortalium, asserens illud quod ait Apostolus, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest , de solo
Abbreviated transcription (Latin):
qt cu dr̃. mutabis eos ⁊ mutabuntur
uant̾ idem ip̃e es. an mutabitur sp̃c iu
atis cuim sit immutabilis u̾itas. Cui
antũ honorem dat ip̃e xp̃t ut dicat expe¬
t nob̾ ut ego eam. nisi enĩ ego abiero
iditus nõ ueniet ad uos. Et quicumq
uͥt blasphemiam in filiũ hõis dimit

Expanded text:
tur: Mutabis coelos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es : aut mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutabilis veritas, cui tantum honorem dat ipse Christus, ut dicat, Expedit vobis ut ego eam: nisi enim ego abiero, Paracletus non veniet ad vos ; et, Quicumque dixerit blasphemiam in Filium hominis, dim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cũ de pre dixisset unus est inuisi¬
addidisti etiam unus in capaibilis ati
mensus. Incapabilem quid nõ legimos
dm̃ cur sane dicas incapabilem nesco
Si enĩ capi nõ p̃t quõ nõ solũ filius im
etiam pr uentunt ad hoĩem sicut di
ip̃e filius. ⁊ mansionem apud eums
ciunt: Putoꝙ capiat eos apud quen
faciunt mansionem. An forte dicis n
ex toto s ex ꝑte capiuntur: Dtc quo
ius. Respondetur enĩ tibi. Nõ ergosit
incapabrles qui sunt uł ex ꝑte capai¬
les. an iõ tibi nõ sufficit incapabile
tius capax nõ est humana natura
mensus est enĩ. U̾m hoc de filio dicip
seq enĩ quisq sic capit unigenitũn
bum ut eius capacem se oĩmodo ar
mus muñsũ. sam quero abs te deqe
accipias quod scriptũ erb. Magnus
⁊ non ht̃ finem excelsits ⁊ inimsus⁊¬

Expanded text:
dixisses, Unus est invisiaddidisti, Unus etiam incapabilis atque immensus? Incapabilem quidem non legimus Deum. Cur sane dicas incapabilem, nescio. Si enim capi non potest, quomodo non solum Filius, verum etiam Pater veniunt ad hominem, sicut dicit ipse Filius, et mansionem apud eum faciunt ? Puto quod capiat eos apud quem faciunt mansionem. An forte dicis, Non ex toto, sed ex parte capiuntur? Dic quod vis: respondetur enim tibi, Non sunt ergo incapabiles, qui sunt vel ex parte capabiles. An ideo tibi non sufficit incapabilemis? id est, quia totius capax non est humana natura; immensus est enim? Verum hoc et de Filio dici potest. Neque enim quisquam sic capit unigenitum Verbum, ut ejus capacem se omni modo amus immensum. Nam quaero abs te, de quo accipias quod scriptum est: Magnus est, et non habet finem; excelsus et immens