comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit pauꝑib iusticia eiꝰ manet inet̾nũ. habet gͦ
intam et̾nam fioes. qr fundam̃tũ ẽ bonum. habẽt
et bona facta. qi uir iustꝰ et dictis et reb ꝓbat᷑.
Nam si exercitatus sit insermonib et desidiosuᷤ
inoꝑib prudentiam su. ini factis repellit. & gͣuiꝰ
ẽ scire quid facias. uec fecisse quod faciendum
cognou̾is. Cont᷑ quoq strenuũ eẽ inoꝑib affectu
uifiouin ita ẽ acsi uieioso fundam̃to pulcra culini¬
num uelis eleuare fastigia. quo plus struxeri.
manere. Infida statio inporcu nauem ꝑtorat. et
areno sum solum cito cedit nec pot̃ inposite edi¬
ficationis sustinere onera. Ibi gͦ plenitudo plent¬
titde p̃mii ubi u̾turum ꝑfectio. et quedam in fac¬
tis acq dictis eqͣlitas sobriecatis. & qm̃ solarerũ
dispucationes suꝑ fluas. uel qͣsi semi ꝑfecta senten¬
ta. consideremus quam enodem de eo sẽpt̾a di¬
uina absoluat sententiam. de quo cam multipli¬
ces et implicatas atq confusas uidemus questio¬

Expanded text:
dit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum . 7. Habet ergo vitam aeternam fides, quia fundamentum est bonum: habent et bona facta, quia vir justus et dictis et rebus probatur. Nam si exercitatus sit in sermonibus, et desidiosus in operibus, prudentiam suam factis refellit: et gravius est scire quid facias, nec fecisse quod faciendum cognoveris. Contra quoque strenuum esse in operibus, affectu infidum, ita est ac si vitioso fundamento pulchra culminum velis elevare fastigia: quo plus exstruxerimanere. Infida statio in portu navem perforat, et arenosum solum cito cedit, nec potest impositae aedificationis sustinere onera. Ibi ergo plenitudo praemii, ubi virtutum perfectio, et quaedam in factis atque dictis aequalitas sobrietatis. CAPUT disputationes superfluas, vel quasi semiperfecta sententia; consideremus quam enodem de eo divina scriptura absolvat sententiam, de quo tam multiplices et implicatas atque confusas videmus esse quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
sociationem accõmodatũ. et id qͣuod uehemens atq
forte. S maxima uis deoou in hac in ẽ parte deqͣ
disputamꝰ. Neq enĩ solũ eoiꝑis qͥ ad nat̾am aptisunt.
s niulto etiam magis animi motꝰ ꝓbandi. qͥitẽ ad
natͣani ac cõmodati sunt. Ouplex ẽ enĩ uis animoꝵ¬
atq nãture. Una pars in appecita posita ẽ q̃ est hor
me grece que hominẽ huc &e illue rapit. Alt̾a inrã¬
cione q̃ docet explanat. qͥd faciendũ fagiendũ ꝙ sit.
Ita fit. ut ratio p̃sit. appetitꝰ optemꝑet. Om̃is aut̃¬

Expanded text:
atque forte, Sed maxima vis decori in hac inest parte, de qua disputamus, neque enim solum corporis, qui ad naturam apti sunt, sed multo etiam magis animi motus probandi, qui item ad naturam accommodati sunt. Duplex est enim vis animoatque naturae, una pars in appetitu posita est; quae est ὁρμὴ , Graece; quae hominem huc et illuc rapit: altera in ratione; quae docet et explanat, quid faciendum fugiendum que sit: ita fit, ut ratio praesit, appetitus vero obt
Abbreviated transcription (Latin):
et epulas copiosas exhibebat cotidiȩ. pauꝑ aut̃ plenus
ulcerum. demensa eius colligebat reliquias. Post
obitum uͦ utriusq pauꝑ erat insinu abrahȩ requiem
habens. diues aut̃ insupplicus. Nonne euidens est me¬
ritox aut p̾inia aut supplicia pꝰ mortẽ manere: Et
recte qr incertamine labor ẽ. pꝰcertam̃ aliis uicto¬
ria alus ignominia. Numqͥd pͥusqua cursus confi¬
ciatur. palma cuiquã dat᷑ aut defertur corona:
Merito paulus certam̃ inquit bonũ certaui cur¬
sum consĩmiaui fidem seruaui. Quod reliquũ re
posita ẽ mͥ corona iusticie. qu̾ã reddet mͥ dñs in illa
die iustꝰ uidex. Non solum aut̃ mͥ. s etiam his qui
diligunt ad uentũ eus. In illa inqͥt cdie reddet. non

Expanded text:
et epulas copiosas exhibebat quotidie: pauper autem plenus et epulas copiosas exhibebat quotidie: pauper autem plenus ulcerum de mensa ejus colligebat reliquias. Post obitum vero utriusque, pauper erat in sinu Abrahae requiem habens, dives in suppliciis . Nonne evidens est meritorum aut praemia aut supplicia post mortem manere? 58. Et recte, quia in certamine labor est, post certamen aliis victoria, aliis ignominia. Numquid priusquam cursus conficiatur, palma cuiquam datur, aut defertur corona? Merito Paulus: Certamen, inquit, bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: quod reliquum est, reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus 17 in illa die, justus judex: non solum autem mihi, sed etiam his qui diligunt adventum ejus . In illa, inquit, die reddet, non
Abbreviated transcription (Latin):
nec uectib ferreis aut grauiũ ualuarũ obicib qͦ¬
minus penetret inpedit᷑:: Qͦmͦ ñ pot̾̃ intelligi¬
bilis cłi splendor in cogitationes hominũ et corda
semet q̃ ipseereauit inserere : S ea q̃ ipse fecit ñ
uidet. & fec̾ ut meliora sint que facta sunt et poten¬
tiora qu̾a ipse ẽ qͥ ea fecit. ut possint quando uolunt
cognitionẽ sui oꝑatoris latere : t̾antam gͦ uircutẽ
et pocestatẽ inseruit mentib nr̃is. ut eam conp̃¬
hendere cum uelit ipse n possit: duo absoluimꝰ¬
et ut arbit᷑mur ñ in congrue nob̾ hunismodi cecidit
disputitio. Tercium genus questionis residet hu¬
iusmodi. cur peccatores abundent opib et diui¬
ciis epulent᷑ iugit̃. sine merore. sine luctu. iusti
aut̃ egeant et afficiant᷑. aut coniugiũ amissio¬
ne aut liberor. Qͥb satis face debuit illa euͣgłu
parabola quod diues bẏsso et purpura induebatur

Expanded text:
nec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quonec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quominus penetret, impeditur; quomodo non potest intelligibilis Dei splendor in cogitationes hominum et corda semet quae ipse creavit, inserere: sed ea quae ipse fecit, non videt, et fecit ut meliora sint quae facta sunt, et potentiora, quam ipse est qui ea fecit, ut possint quando volunt, cognitionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potestatem inseruit mentibus nostris; ut eam comprehendere cum velit, ipse non possit? CAPUet, ut arbitramur, non incongrue nobis hujusmodi cecidit disputatio. Tertium genus quaestionis residet hujusmodi: cur peccatores abundent opibus et divitiis, epulentur jugiter, sine moerore, sine luctu; justi autem egeant, et afficiantur aut conjugum amissione, aut liberorum? Quibus satisfacere debuit illa Evangelii parabola, quod dives bysso et purpura induebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
possit. qͥ intra ꝓfundum abẏssi & intra hominũ
mentes. ñ solum tractatas etram uoluenda cog¬
noseit: deniq et ille qui dieit in eccłastico. qͥs me uidet
&̃ tenebre oꝑiunt me. et parietes qũe uereor. qͣuis¬
inlecto suo positus hec cogitet. uͥ ñ putau̾it conpre¬
hendit᷑. Et erit inqͥt dedecꝰ qͦd ñ intellexerit cimo¬
rem dĩ. Qͥd aut̃ cam stolidum quam putare quod
dm̃ quicqũa p̃tereat cũsol quiminist̾ luminis est.
etiam abdica penecret. et infundam̃ta domus uł
secreta conclauia uiscaloris eiꝰ inrumpat: Qͥs ne¬
get uerna temꝑie cepe fieri interiora t̾rar um
quas glaties hib̾na constrixerit :: Norunt gͦ arbo¬
rum occulta ium caloris uł frigoris adeo ut radices
arboꝵs aut urant᷑ frigore aut fotu solis uirescant.
deniq uͥclem̃cia celi arriserit. uarios t̾ras effun¬
suꝑ omnẽ t̾ram. et inea que clausa sunt inserit

Expanded text:
possit, qui intra profundum abyssi, et intra hominum possit, qui intra profundum abyssi, et intra hominum mentes non solum tractata, sed etiam volvenda cognoscit. Denique et ille qui dicit in Ecclesiastico: Quis videt me? Et tenebret, ubi non putaverit, comprehenditur. Et erit, inquit, dedecus, quod non intellexerit timorem Dei . 55. Quid autem tam stolidum, quam putare quod Deum quidquam praetereat; cum sol qui minister luminis est, etiam abdita penetret, et in fundamenta domus vel secreta conclavia vis caloris ejus irrumpat? Quis neget verna temperie tepefieri interiora terrarum, quas glacies hiberna constrinxerit? Norunt ergo arborum occultam vim caloris vel frigoris, adeo ut radices arborum aut urantur frigore, aut fotu solis virescant. Denique ubi clementia coeli arriserit, varios terra se funsuper omnem terram, et in ea quae clausa sunt, se inserit,
Abbreviated transcription (Latin):
us gͦ ꝓfundũ inoꝑe. quam in auclore: Et fecit ali¬
quid quod supͣ se eẽt. cuiꝰ m̾itum ignoraret auctor
cuiꝰ affectum nesciret arbiter: hec illi. Ceterũ
nob̾ satis est. ipsus testimoniũ qui ait. ego sum
serutans corda et renes. & in eungłio quod ait
dñs iħs. Qͥd cogitatis mala incordib ur̃is: Scie¬
bat enĩ quod cogitarent mala. Deniq eungłista
testat᷑ dicens. Sciebat enĩ iħe cogitationes eoꝵ.¬
Quoꝵ non poterat satis mouere opinio. nͥ facta eoꝵ
consicłemus. Nolunt supͣse eẽ iudicem quem ni¬
chil fallat. Nolunt ei dare occultoꝵ scientiam
quimecuunt occulta sua ꝑdi. S et iam añs scienᷤ
oꝑa eoꝵs tradidit eos intenebras. In nocte inqͥd
erit fur. et ocłus adulteri seruabit tenebras
dicens. Non considerabit me oculus et latibulũ
ꝑsone posueit sue. om̃is enim quilucem fugit
diligit tenebras studens latere. cũ qͣm latere ñ

Expanded text:
us ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit alius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod supra se esset, cujus meritum ignoraret auctor, cujus affectum nesciret arbiter? Haec illis. 53. Caeterum nobis satis est ipsius testimonium, qui ait: Ego sum scrutans corda et renes . Et in Evangelio ait Dominus Jesus: Quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sciebat enim quod cogitarent mala. Denique Evangelista testatur dicens: Sciebat enim Jesus cogitationes eoum non poterit satis movere opinio, si facta eorum consideremus. Nolunt supra se esse judicem, quem nihil fallat: nolunt ei dare occultorum scientiam, qui metuunt occulta sua prodi. Sed etiam Dominus sciens opera eorum, tradidit eos in tenebras. In nocte, inquit, erit fur. Et oculus adulteri servabit tenebras, dicens: Non considerabit me oculus: et latibulum personae posuit suae . 16 Omnis enim qui lucem fugit, diligit tenebras, studens latere, cum Deum latere non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pret̾it. p̃tereat scientia. Ergo qͥ plantauit au¬
rem ñ audit. qui finxit oculum ñ uidet. non
considat.: Nom p̃terit hec uana opinio. scõs ꝓpħas.
Deniq dauid indueit eosloquentes qͦs suꝑbia in¬
flatos adserit. Qͥdenini cam suꝑbũ qua cũ ipsi
sub peccato sint. alios in digne ferant peccatores
uiuere dicentes. usꝙ qͦ peccatores dñe. usq qͦ pec¬
catores gł abunt᷑: Et infra. & cdixerunt ñ ui¬
debit dñs. neq intelliget as iacob. Qͥd respon¬
oit ꝓpħa dicens. Intelligite nunc insipientes in
ppło: et stulti aliquando sapite. Qͥ plantauit
aarẽ ñ audit. et qui fixit oculũ ñ consicłat.
q̃ corript gentes ñ arguet.qͥ docet h ominem¬
scientiam : Oñs scit cogitationes hominũ. qm̃ ua-
ne sunt. qr quecũq uana sunt dep̾hendit ea quȩ
scã sunt. nescit et ignorat quod ipse fecit :: Pocest
opus suum ignorare arcifex : Homo ẽ et in oꝑe
suo latentia dep̃hendit. & d̃s opꝰ suum nescit: Alti¬

Expanded text:
 praetereat scientia. Ergo qui plantavit aurem, non audit: qui finxit oculum, non videt, non considerat? 52. Non praeteriit haec vana opinio sanctos prophetas. Denique David inducit eos loquentes, quos superbia inflatos asserit. Quid enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ? Et infra: Et dixerunt. Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Quibus respondet propheta dicens: Intelligite nunc insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audit: et qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguit, qui docet hominemscientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Qui ea quaecumque vana sunt deprehendit, ea quae sancta sunt, nescit, et ignorat quod ipse fecit? Potest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Alti
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ ñuidet. Laudat᷑ in platone qͦd inpolitia sua
posuit eum qͥ cont᷑ iusticiã dispurandi partes rece¬
pisset postulare ueniam dictoꝵs q̃ non ꝓbaret. Et
ueri inueniendi atq examinande disputationis gra-¬
tiam illã sibi inpositam ꝑsonã dic̾e. qͦd eo usq cullius
ꝓbauit. ut ipse in libͥs qͦs scͥpsit de re publica in eam
sententiam dicendam putau̾it. quanto antiqͥor illis
iob qͥ hec pͥmꝰ repperit :. Nec eloquentiȩ falerande
gr̃a siueritatis ꝓbande p̃mittenda estimauit. sta¬
timq ipse questionẽ enodem reddidit. subiciens qͦd
excinguat᷑ lucerna impioꝵ. et futura sit eoꝵ euer¬
sio. ñ falli dm doctorem sapientiȩ et discipline. sed

Expanded text:
orum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 orum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 posuit eum qui contra justitiam disputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae non probaret, et veri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in libris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit. 44. Quanto antiquior illis Job, qui haec primus reperit, nec eloquentiae phalerandae gratia, sed veritatis probandae, praemittenda aestimavit? Statimque ipse quaestionem enodem reddidit, subjiciens quod exstinguatur lucerna impiorum, et futura sit eorum eversio : non falli Deum doctorem sapientiae et disciplinae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dant. timor aut̃ nusꝗͣ. flagellũ aut̃ adño ñ est in
ipsis. hec uidens infir mus corde exagitat᷑ &. studi¬
um auertit suum. cuiꝰ dicꝰturꝰ sermones ante sẽs
p̃misit iob dicens. Porcate me. ego aut̃ loquar de¬
inderidete me. Nam et si arguor quasi homo ar¬
guor. Portate gͦ honus sermonũ meoꝵ. dicturꝰ enĩ
sum quod ñ ꝓbo. s aduos redarguendos ꝓferã ser¬
mones iniquos. Aut certe qͥa ita ẽ ũsus qͥd aut̃ nun¬
qͥd abhomine arguor: hoc ẽ homo neno me ũ
pot̃ redargure qr peccaui. Et si argui dignus sũ
qr ñ exe uidenti culpame arguitis. s exiniuriis
estimatis merita delictor. Uidens ͦ infirmos
abundare in iustos fuccessib ꝓsꝑis. se aut̃ alteri
dicit dño. discede a me uias tuas scire nolo. Ed
ꝓdest qr seruiuimꝰ ipsi ⁊ Aut que utilitas. qr occur¬
rimꝰ ipsi: Inmanib eoꝵ om̃ia bona. oꝑa aut̃ impi¬

Expanded text:
dant, timor autem nusquam: Flagellum autem a Domino non est in dant, timor autem nusquam: Flagellum autem a Domino non est in ipsis . 42. Haec videns infirmus corde exagitatur, et studium avertit suum. Cujus dicturus sermones, ante sanctus praemisit Job, dicens: Portate me, ego autem loquar, deinde videte me. Nam et si arguor, quasi homo arguor. Portate ergo onus sermonum meorum . Dicturus enim sum quod non probo: sed ad vos redarguendos proferam sermonis iniquos. Aut certe; quia ita est versus. Quid autem? Numquid ab homine arguor? hoc est, homo me non potest redarguere quia peccavi, etsi argui dignus sum; quia non ex evidenti culpa me arguitis, sed ex injuriis aestimatis merita delictorum. Videns ergo infirmus abundare injustos successibus prosperis, se autem alteri, dicit Domino: Discede a me, vias tuas scire nolo . Quid prodest, quia servivimus ipsi: aut quae utilitas, quia occurrimus ipsi? In manibus ipsorum omnia bona, opera autem impi
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ adño. quẽ habebit sue debitorem miscd̾ie.¬
S pleriq reuocant᷑ ab officio dispensatͥcis miscd̃ĩȩ.
dum putant hominis actꝰ non curare dñm. aut
nescire eum qͥd in occultis geramꝰ. qͥd ceneat nr̃a
conscientia. aut iudiciũ eiꝰ neqͣquã instum uideri.
quando peccatores diuitiis ab undare uident. gau¬
dere honorib sanitate. lib̾is. Cont᷑ aut̃ ustos in opes
degere. inhonoros sine liberis. infir mos corꝑe luc¬
tu frequenti. Nec mediocris ea questio. quando qͥ¬
dem tres illi reges amici iob ꝓpt̾ea eum peccato¬
rem ꝓnuntiabant. qr in opem factũ ex diuite.¬
horbatũ liberis exfec̃do parente. ꝑfusum ulcerib in¬
horrente que uili cibo exaratũ uuln̾ib acapite usq
ad pedes uidebant. Qͥb hane sc̃s iob ꝓponit adserti¬
onem. Si ego ꝓpt̃ peccata mea hec patior. cur impii
scd̃m uolinitatẽ filii eoꝵ in ocłis domꝰ ipsoꝵ habun¬

Expanded text:
salutem a Domino, quem habebit suae debitorem misesalutem a Domino, quem habebit suae debitorem mise plerique revocantur ab officio dispensatricis misericordiae, dum putant hominis actus non curare Dominum, aut nescire eum quid in occultis geramus, quid teneat nostra conscientia: aut judicium ejus nequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inhonoros, sine liberis, infirmos corpore, luctu frequenti. 41. Nec mediocris ea quaestio, quando quidem tres illi reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum ex divite,orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus, inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant . Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem: Si ego propter peccata mea haec patior, Cur impii secundum voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abun
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ adiuues. Tu nũmũ largiris. ille uitã accipit.
Tu pecnniã das. ille substantiã suã estime̾t. tuus
denariꝰ census aliꝰ est. Adhec plusiale tͥ confert.¬
cumsit debitor salutis. Si nii. dumi uestias. te ipsum
indus iusticiam. Si ꝑegͥnum subtectũ inducas tiñ
si suscipias egentẽ. ille tͥ adqͥrit scõr amicitias. et
et̾na cab̾nacła. Non medioeris ista gr̃a corꝑalia se¬
mina. & recipis spĩtalia. Miraris iudicium dñi de
sc̃õ iob. Mirare uirtutẽ eiꝰ qui pot̾at dic̾e. oculus
eram cecor. pesclaudoꝵ. Ego eram infirmor pat̾.
uellerib agnoꝵ meoꝵ cale factist̃ humeri eoꝵ.
foris ñ habitabat ꝑegͥnus. hostiũ aut̃ meũ omniue¬
nienti patebat. Beatꝰ plane. deciuꝰ domo ñquam
uacuo sinu pauꝑ exiuit. Neq enĩ qͥsquam magiꝰ
beatꝰ. qũa qͥ intellig̾ suꝑ pauꝑes necessitatẽ & infir¬
mi atq in opis erumnam. indie iudicii habebit

Expanded text:
tuum adjuves. Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tuum adjuves. Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tu pecuniam das, ille substantiam suam aestimat. Tuus denarius, census illius est. 39. Ad haec plus ille ticum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem: ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job? Mirare virtutem ejus, qui poterat dicere: 12 Oculus eram caecorum, pes claudorum. Ego eram infirmorum pater, velleribus agnorum meorum calefacti sunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus: ostium autem meum omni venienti patebat . Beatus plane, de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque enim quisquam magis beatus, quam qui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis aerumnam. In die judicii habebit
Abbreviated transcription (Latin):
aeest: Ait illi iħe. Siuis ꝑfectꝰ eẽ uade uende om̃ia
bona cua et dapanꝑib. et habebis thesaurũ incelo
et ueni seq̃re me. Et supͣhabes sẽptũ ubi diligendoᷤᷤ
inimicos. & or andum dic̃ ꝓcalũniantib et ꝑseqͣn¬
tib nos. et benedicẽ maledicentes. hoc nos fac̾e̾ de¬
bere. si uolumus ꝑfecti ẽẽ. sic̃ pat̃ nr̃ qui incelo est.
qͥ suꝑ bonos et malos solem iubet radios suos funde¬
re. et pluuia & rore et t̾ras imiũsors sine ulla dis¬
cretione pinguescere. hoc ẽ gͥ ꝑfectũ officium qͦd
cathorcona dixer̃ gͦei. quo corrigunt᷑ om̃ia que
aliqͦs pocuerunt lapsus hab̾e. bona etiam mise¬
ricordia qͦ et ipsa ꝑfectos facit. qͥa imitat᷑ ꝑfectũ pa¬
trem. Nichil cam comiñdat xͥmam animã. qũa
miscd̾̃ia. Pmũ inpauꝑes ut cõmunes iudices partꝰ
nat᷑e. qͣ om̃ib ad usum gen̾at fructꝰ q̃arũ. ut qͦd
habes largiaris pauꝑi et consortẽ et conformem

Expanded text:
e omnia bona tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Et supra ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequentibus nos, et benedicere maledicentes; hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse, sicut Pater noster qui in coelo est, qui super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla discretione pinguescere. Hoc est igitur perfectum officium, quod κατόρθωμα dixerunt Graeci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus habere. 38. Bona etiam misericordia, quae et ipsa perfectos facit, quia imitatur perfectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quae omnibus ad usum generat fructus terrarum; ut quod habes, largiaris pauperi, et consortem et conformem
Abbreviated transcription (Latin):
Neq aliqͣ cõmoda infacultatib et copiis opum
constituimus. s incõmoda hec putamꝰ si ñ reician¬
tur ea que honericum sint. estimari magis cũ
nos hec etiam indetͥm̃tis. qm̃ qͥ hic recipit bona
ut ille diues. illic erueiatur. Et lazarus qͥhie
mala ꝑtulit. illic consolationẽ inuenit. Deinde
qui illa ñ legunt nr̃a legent si uolent. qͥ ñsermo¬
nẽ suꝑ lectilem. neq artem dicendi s simplicem
ait. Loquere que decent sanã doctͥnã. Et alibi.
decebat aut̃ eũ ꝑ qũẽ om̃ia. & ꝓpt̃ quem om̃ia

Expanded text:
Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque oneri cum sint aestimari magis, quanos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem ait: Loquere quae decent sanam doctrinam . Et alibi: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia
Abbreviated transcription (Latin):
putamꝰ. qͣsi efficiũ. s ꝓpt̃ decorem sermonis ima
inmutata littera officiũ nuncupari. uel certe ut
ea agas q̃nulli officiant ꝓsint om̃ib Officia au¬
tẽ abhonesto etutili dici estimauer̃. & dehis duo¬
b elig̾e qͥd p̃stet. Deinde incede ut duo concur¬
bant honesta et duo utilia. & q̃rat᷑ qͥd honestius
& qͥd utilius. Erimũ gͥ intres parces officium di¬
iudit᷑. honestũ et utile qͥd prestantiꝰ. Deniq
hec tria inqͥnq gen̾a duuser̃. In duohonesta et¬
duo utilia et eligendi uidiciũ. ꝑmã ꝑtine dicunt
ad decus honestatẽq uite. Scd̾am ad uite cõmoda
copias opes facultates. de his eligendi sub ẽẽ iudi¬
cium. hec illi. Nos aut̃ nichil om̃ino nͥ qͦd deceat
et honestũ sit. faturoꝵ pͥusqua p̃sentium metim᷑
formula. nichilq utile. nͥ quod ad uite illiꝰ et̾ne
ꝓsit gr̃am definimꝰ. ñ qͦd ad delectationẽ p̃sentiᷤ.

Expanded text:
putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint omnibtem ab honesto et utili duci existimaverunt, et de iis duobus eligere quid praestet: deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honestduo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula: nihilque utile nisi quod ad vitae illius aeternae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis.
Abbreviated transcription (Latin):
qũa qͦs in hoc tantũ secło. Illi degeneres nascunt᷑
frequent᷑. qͥde deceant patr̃e. uos ante elegimus
ut cdiligamus. Itaq illi necessitate diligunt᷑. que
ñ satis idonea atq diuturna ẽ ad ꝑpetuitatẽ dili¬
gendi magistra. uos udicio quo magnũ caritati
pondus aduim diligenai adiungit᷑. ꝓbare quod
diligas. et dilig̾e quos eleg̾is. Gͦ qm̃ ꝑsonae conueni¬
unt. uideamus utrũ resipsa conueniat scͥbere
de officiis. et utrum hoc nom̃ philosophoꝵ tantũ¬
modo scole aptum sit. anetiã in scͥpt᷑is repꝑiatur
diuinis. Pulcre itaq dũ legimꝰ hodie eungłm.
lectionẽ qͣ confirmarem᷑. etiã innobis officiũ
aici posse. Nam cũ zacharias sacerdos omutuisset
intemplo & loqͥ ñ posset. factum ẽ inqͥt ut inpleti
sunt dies officii eiꝰ. abiit indomũ suã. Legimus
itaq officiũ dici a nobis posse. nec ratio ipsa ab¬
horret. quandoqͥdẽ officiũ ab efficiendo dictum

Expanded text:
quam quos in hoc tantum saeculo. Illi degeneres nascuntur quam quos in hoc tantum saeculo. Illi degeneres nascuntur frequenter, qui dedeceant patrem: vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi necessitate diliguntur, quae non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligendi magistra: vos judicio, quo magnum charitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos elegeris. CAPUT VIII. Nomenunt, videamus utrum res ipsa conveniat scribere de Officiis: et utrum hoc nomen philosophorum tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hodie Evangelium lectionem, qua confirmaremur etiam in nobis Officium dici posse. Nam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑. fac̾ se dignũ uideri contumelia dũ uult ea
indignꝰ ꝓbari. Melior ẽ itaq qͥ contempnit iniuriã:
qu̾ã qͥ dolet. Qͥ enĩ contẽpnit. qͣsi ñ sentiat. ita despi¬
psalmũ ꝓpħa dauid sc̃o idichim canendũ dedit. ego
uobis tenendũ suadeo delectatꝰ eiꝰ sensu ꝓfundo &̾
iurcute sententiarũ. Adũtimus enĩ ex his que bre¬
uit᷑ libanimꝰ & silendi pacientiam et oportunitatẽ
loquendi. et inpost̾iorib contẽptũ diuitiarũ quȩ
maxima uirtutũ fundam̃ta sunt. hoc psalmo do¬
ceri. Dum gͥ hunc psalmũ considero successit ani
cos cullius apud latinos. ñ alienum duxi nr̃o mune¬
re ut etam ipse seb̃̾em. Et sicut culliꝰ aderudiendũ
filiũ. ita quoq ego uos ad informandos filios meos.
Neq enĩ minus uos diligo quos in eugłio genui.
qua si coniugio suscepissem. Nenĩ uehementior ÷
nat᷑a addiligendũ quam gr̃a. Plus certe diligere
debemꝰ quos ꝑpetuo nobiscũ putamus futuros.

Expanded text:
movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despipsalmum propheta David sancto Idithum canendum dedit, ego vobis tenendum suadeo, delectatus ejus sensu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his quae breviter libavimus, et silendi patientiam, et opportunitatem loquendi, et in posterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animcos, Tullius apud Latinos; non alienum duxi a nostro munere, ut etiam ipse scriberem. Et sicut Tullius ad erudiendum filium, ita ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros,
Abbreviated transcription (Latin):
intres eẽ. diuisum. ut alii celum. alii mare. alii
inferna coercenda inꝑiosorte obuener int. eosq
cauere. ne usur pata alienarũ partiũ sollicitudi¬
ne int̃se bellum excitent: Similit gͦ adserit. qͦd
t̾rarum curam ñ habeat sic̃ maris uł inferm ñ
habet. Et quomͦ ipsi excludunt qͦs secunt᷑ poctas :¬

Expanded text:
r tres ferunt esse divisum; ut alii coelum, alii mare, alii r tres ferunt esse divisum; ut alii coelum, alii mare, alii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi excludunt quos sequuntur, poetas
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑator negligat oꝑis sui curam: Qͥ sdeserat et
destituat qͦd ipse condendum putauit: Si iniuri¬
a ẽ regere. nonne ẽ maior iniuria fecisse. ẽ aliqͥd
ñ fecisse nulla iusticia sit. ñcurare qͦd feceris
suma inelementia: Qͦd si aut d̃m creatorẽ suũ
abnegant : aut ferarũ aut bestiarũ se haberi
numero censent. quid de illis dicamꝰ. qui hac se
condempnant iniuriam. ꝑ omia ire d̃m ipsi ad¬
serunt. et om̃ia in uircute eiꝰ consistere. uim et
maiestatẽ eiꝰ ꝑ omĩa elimenta penetrare. t̾ras. ce¬
lum. maria. et putant iniuriam eiꝰ si mentẽ homi¬
nis qua nichil nob̃ ipse p̃stantiꝰ dedit penetret &
diuine maiestatis ingctiat᷑ seientia. S hors magis¬
crum uelut ebrium. et uoluptatis patronũ ipsi
qui putant᷑ sobrii inrident philosophi. Nam de aris¬
chocelis opinione qͥd loquar. qui putat q̃m suis con¬
tentum ẽẽ finib. et p̃se̾pto regni modo degere

Expanded text:
operator negligat operis sui curam? Quis deserat et operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt, et omnia in virtute ejus consistere, vim et majestatem ejus per omnia elementa penetrare, terras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit, penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum magistrum velut ebrium, et 15 voluptatis patronum, ipsi utantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quid loquar, qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni modo degere,
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla enĩ hereditas peccatoris. Ergo impiꝰ ipse sibi
pena ẽ. iustꝰ aut̃ ipse sibi gr̃a. et utriq aut bonor
aut maloꝵ oꝑum m̃ces ex seipso soluit᷑. S reu̾tam᷑¬
ad ꝓpositum ne diuisionẽ factã p̃t̾isse uideam̃. qͣ oc¬
currimus opinioni eoꝵ qͥ uioentes sceleratos quosq
diuites lecos honoratos pocentes compleriq ustoꝵ egeant
minum ut flagiciosi putant. uł siscit omĩa iniquũ
ẽe ᷤ iudicem. ut bonos egere patiat᷑. abundare ini¬
ꝓbos. Nec suꝑfluus uelut qͥdam exeursus fuit. ut
opinioni huiusiodi ipsoꝵ affectꝰ responderet.
qͦs beatos udicant. eum ipsi se miseros putent.
Arbitratꝰ eni sum quod ipsi sibi facilius quã nob̾
ered̾e̾nt. Qͦ decurso ꝓcliue estimo ut refellam
cet̾a. et pͥmo eoꝵ adsertionẽ qͥdm putant eurã
mundi nequaquam hab̾e. siẽ aristoteles adserit
usq adlunam eiꝰ descendẽ ꝓuidentiam. Et quis

Expanded text:
Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvitur. CAPUTad propositum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, minum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
letus. hic merens. Cui absolui potest. qͥ nec sibi in nocens
est: Dicite inquit mͥ ubi est ꝓtectio tab̾nacłoꝵ eiꝰ :
Signũ eiꝰ ñ inueniet᷑. uita enim facinorosi ut somni.¬
um. Aꝑuit ocłos. transiuit reqͥes eiꝰ. euanuit delec¬
tatio. licet ipsa que uidet᷑ etiam dũ uiuunt impioꝵ
reqͥes. in inferno ẽ. Niuentes enĩ in inferna descen¬
dunt. uides conuiuiũ peccatoris: Int̾roga eiꝰ conscien¬
tiam. Nonne gͣuius omĩb fetet sepuleͥs: Incueris
leticiã eiꝰ & salub̾tatẽ miraris corꝑis. filioꝵ atq opũ
abundantiã. Introspice ulcera. et uiuacis anime
eius cordis mesticudinẽ. Nam de opib qͥd loqͣr. cum
legeris qͥa ñ in habundantia ẽ uita eiꝰ. cũ scias qr et¬
si tͥ uideat᷑ diues. sibi pauꝑẽ. et tuũ iudiciũ suo re¬
fellat:. De mulcitudine quoq filiors. & de indolentia
quid loquar. Cum se ipse lugeat. et sine herede fu¬
turũ iudicet. cũ imitatores sui successores eẽ nolit :

Expanded text:
etus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? Dicite, inquit, mihi, ubi est protectio tabernaculorum ejus ? Signum ejus non invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transivit requies ejus, evanuit delectatio: licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies in inferno sit: viventes enim in inferna descendunt. 46. Vides convivium peccatoris, interroga conscientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepulcris? Intueris laetitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejus, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris: Quia non in abundantia est vita ejus : cum scias quia etsi tibi videatur dives, sibi pauper est, et tuum judicium 14 suo refellat? De multitudine quoque filiorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit?
Abbreviated transcription (Latin):
tate. qm̃ m̃ces ur̃a copiosa ẽ incelo. futuram ñ p̃sen¬
tem. incelo ñ int̾ra. mercedem ꝓmisit eẽ redden¬
dam. Qͥdalibi poscis. qͦd alibi debet᷑.: Qͥd p̃ꝓpere
coronam exigis antequam uincas:: Qͥd de tͥgere
puluerẽ. quid reqͥescere cupis. qͥd epulare gestis.
antequam stadium soluat᷑. ad huc ppłs spectat.
adhuc athlete inscãmate sunt. et cu iam ocium
petis: S forte dicas. Cur impii letant᷑ :: Cur luxuri¬
ant᷑: curetiam ipsi ñ meẽ laborant. qm̃ qͥ ñ sub¬
scͥpserint ad coronam. ñ cenent᷑ ad laborem certa¬
minis. qͥ instadium ñ descendint. ñ se ꝑfundunt

Expanded text:
es vestra copiosa est in coelo . Futuram, non praesentem: in coelo, non in terra mercedem promisit esse reddendam. Quid alibi poscis, quod alibi debetur? quid praepropere coronam exigis, antequam vincas? quid detergere pulverem? quid requiescere cupis? quid epulari gestis, antequam stadium solvatur? Adhuc populus spectat, adhuc athletae in scammate sunt, et tu jam otium petis. 60. Sed forte dicas: Cur impii laetantur? cur luxuriantur? cur etiam ipsi non mecum laborant? Quoniam qui non subscripserint ad coronam, non tenentur ad laborem certaminis: qui in stadium non descenderint, non se perfundunt
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus sensim canendo uocem excitant. Et qͥuirib
corꝑis legitimoq luctandi certamine coronã pe¬
tunt cotidiano usu palestre durantes m̃bra nutͥen¬
tes pacientiã laboꝵ adsueset̃. hec ipsa nat᷑a nos in
paruulis docet. quod pͥus sonos meditant᷑ loquendi.¬

Expanded text:
prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
multis filiis ingłam adductis ducem salutis eor
ꝑ passionẽ consũmari. Num qͥd pͥor panethius.
nunqͥd aristoteles qͥ et ipse disputauit de officio
ꝗͣdauid. cum et ipse pẏcagoras qͥ leg̾r soerate
antiqͥor ꝓpham secutꝰ dauid legẽ silentii ded̾it
suis: S ille ut ꝑ quinquennium discipłis usum
in hiberet loquendi. dauid aut̃ non ut nature
munꝰ iuminueret. s ut custodiam ꝓferendi ser¬
monis docet. Et pythagoras quidem ut ñ loquen¬
do loqͥ doceret. dauid ut loqͤndo magis disceremꝰ
loqͥ. Qͦ mͦ enĩ sine exercitio doctͥna. aut sine usu
exercet᷑ armis. et tamꝗͣ in ꝓcincto positꝰ ꝓludit p̃¬
liũ. et uelut coram posito p̃tendit hoste adq ad
peritiã uiresq iaculandi. uł suos ex plorat lacer¬
tos uł adusarioꝵ declinat ictus. et uigil anti
exit opcutu. Qͥ nauem inmari regere gubnacłis
studet uł remis duc̾e. pͥus influio p̃ludit. Qui
canendi suauitatẽ et uocis ad fectant p̃stantiam.

Expanded text:
multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetam secutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velut coram posito praetendit hoste: atque ad peritiam viresque jaculandi, vel suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus, et vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernaculis studet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavitatem et vocis affectant praestantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m int̾iorem conseientiã quȩ innocentiũ et flagi¬
tiosoꝵs m̾ita discernit. uera atq incorrupta pena¬
rum p̃mioꝵq arbitra. Morit᷑ innocens in potestare
simplicitatis suȩ inhabundantia ꝓpͥȩ uoluntatis. si¬
cut adipe replecam animã gerens. At uͦ peccator
ꝗͣuis foris habundet & deliciis defluat. odorib fla¬
gret. inamaritudine anime suȩ uitam exigit &
ultimũ diem claudit. nichil eoꝵ que epulatꝰ fuerit
iudicii remun̾ationẽ. Ille suo effectu beatꝰ. hie mi¬
ser. Ille suo uidicio ab solutꝰ. hie reus. ille inexitu

Expanded text:
scientiam, quae innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum praemiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriae voluntatis, sicut adipe repletam animam gerens . At vero peccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine animae suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quae epulatus fuerit, judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus: ille in exitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut loqͥ discant. Itaq sonꝰ excitatio. q̃dam et palestra uociᷤ
est. Ita gͦ & qͥuolunt discere cautionẽ loquendi. quod na¬
ture ẽ ñ negent. qͦd custodie ẽ exerceant. ut qui inspe¬
eula sunt speculando intendant ñ dormiendo. Om̃s enĩ
resppͥis. ac domesticis exercitiis augent᷑. Gͦ dauid ta
bat. Et sicut alibi ait. Loquentes uanitatẽ et cogi¬
tantes dolum. ñ audiebat qͣsi surdus et qͣsi mutꝰ non
aꝑiebat ossuum. qͥa et alibi habes. noli responde
inprudenti ad inprudentiã eiꝰ. ne similis illi fias.
laudis d̾o dependit᷑. hoc reuerentia exhibet᷑. cũ
septure diuine legunt᷑. hoc honorant᷑ parentes.
Scio loqͥ plerosq eum gacere nesciant. Rarũ est.
tacere quenꝗͣ cũ sibi ñ ꝓsit loqͥ. Sapiens ut loqͥt᷑
mulca pͥus consid̾at. quid dicat aut eui dicat. qͦ
in loco et tẽꝑe. Est gͦ et tacendi et loquendi mo¬
dus. est etiam factis modus. fulcrũ gͥ tenere
mensurã ficdei officii. officium aut̃ omne aut me¬

Expanded text:
ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exercitiis augetur. 34. Ergo David tacbat. Et, sicut alibi ait , loquentes vanitatem, et cogitantes dolum, non audiebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum; quia et alibi habes: Noli respondere imprudenti ad imprudentiam ejus, ne similis illi fias .laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturae divinae leguntur, hoc honorantur parentes. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi non prosit loqui. Sapiens ut loquatur, multa prius considerat, quid dicat, aut cui dicat, quo in loco, et tempore. Est ergo et tacendi et loquendi modus: est etiam facti modus. Pulchrum igitur tenere mensuram officii. CAPUT XI. Officium omne, aut me
Abbreviated transcription (Latin):
rende pacis. et ui eunde cũ hebreis eẽ. amicicie
cupiditatẽ. et ceꝑunt abiesunaue poscere it
secum firmaret societatẽ. Et qͥa ad hue erat ig¬
naiꝰ locoꝵatq in colarũ inscius. ñ cognouit frau¬
des eor neq am̃ int̾rogauit. s cito credidit.
Adeo scã erat illis temꝑib fides eoꝵ ut fallere
iũitas. mentiri neminẽ putant. fallere qͥdsit ig
ioiant. libent̃ credunt quod ipsi sunt. nec pos¬
sunt suspectũ hab̾e qͦd ñsunt. hinc salomon ait.
Inuocens credit om̃i ũbo. Nonuituꝑanda faeili¬
tas .s laudanda bonitas. hoc ẽ in nocentẽ ẽe. igno¬
rare quod noceat. et si circu̾scͥbit᷑ ab aliqͦ. de oĩb
cam̃ bene iudicat. qͥ fidem eẽ in om̃ib credit.¬

Expanded text:
rendae pacis, et ineundae cum Hebraeis esse amicitiae rendae pacis, et ineundae cum Hebraeis esse amicitiae cupiditatem; et coeperunt ab Jesu Nave poscere, ut secum firmaret societatem. Et quia adhuc erat ignarus locorum, atque incolarum inscius, non cognovit fraudes eorum, neque Deum interrogavit: sed cito credidit. 68. Adeo sancta erat illis temporibus fides eorum, ut fallere veritas, mentiri neminem putant, fallere quid sit 125 ignorant: libenter credunt quod ipsi sunt, nec possunt suspectum habere quod non sunt. Hinc Salomon ait: Innocens credit omni verbo . Non vituperanda facilitas, sed laudanda bonitas. Hoc est innocentem esse ignorare quod noceat: et si circumscribitur ab aliquo; de omnibus tamen bene judicat, qui fidem esse in omnibus arbit
Abbreviated transcription (Latin):
fore : ubiq gͥ honestatis p̃ponderat consicłatio:
q̃ dolũ exeludit. fraudem eicit. Uñ recte gene
ꝓximo suo malũ. N solũ itaq in concracłib in qͥ¬
b eciam ucia eoꝵs que ueneant ꝓdi iubent᷑. ac
nisi intimau̾̃it uenditor ꝗͣuis inius emptoris cͣns¬
scͥpserit. doli actione uacuant᷑. s etiam gen̾ałr
in omĩb dolus abẽẽ debet. aperienda simplici¬
tas. intimanda ueritas ẽ. Ueterẽ hominẽ istam
dolo ñ iuris m̃icoꝵ formulã. s patͥarcharũ senten
qui iesunaue se̾bit᷑. Nam cum exisset fama ꝑpo
płos siccatũ eẽ marẽ hebreoꝵ transitu. fluxisse
aquam de petra. decelo diurnã ministrari alimo¬
niam. Dt ipłi milib ab undantẽ. corruisse mu¬
ros ierico saero tubarũ sono ictu et ululatu ple
inlignũ usq ad uesꝑam. gabaonite mecuentes
decriuisse amichus uestium. quarũ uestiũ indi¬
era monstrarent. causam aut̃ canti laboris eme¬

Expanded text:
fore? Ubique igitur honestatis praeponderat consideratio, fore? Ubique igitur honestatis praeponderat consideratio, quae dolum excludit, fraudem ejicit? Unde recte generproximo suo malum . Non solum itaque in contractibus in quibus etiam vitia eorum quae veneant, prodi jubentur, ac nisi intimaverit venditor, quamvis in jus emptoris transcripserit, doli actione vacuantur, sed etiam generaliter in omnibus dolus abesse debet: aperienda simplicitas, intimanda veritas est. 67. Veterem autem istam de dolo non jurisperitorum formulam, sed patriarcharum sentenqui Jesu Nave inscribitur. Nam cum exisset fama per populos, siccatum esse mare in Hebraeorum transitu, fluxisse aquam de petra, de coelo diurnam ministrari alimoniam tot populi millibus abundantem; corruisse muros Hierico sacro tubarum sono, ictu et ululatu plebin ligno usque ad vesperam: Gabaonitae metuentes detrivisse amictus vestium, quarum veterascentium indicia monstrarent; causam autem tanti laboris, eme
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłm cũ honestate subire. qu̾a utilitatẽ cũ ob¬
ꝓbrio. Uulgarem utilitatẽ loquor: ñ illã in qͦ
etiam honestatis gr̃ã est. Deniq et ipse rex po¬
plicio plectendam ad ñtiauit. Turpis itaq oĩs¬
ẽ fraus. Deniq etiã inreb uilib exsecͬbilis est
stactere fallatia. et fraudolenta mensura.
Si inforo rerũ uenaliũ inusi cõm̃tioꝵ fraus
plectit᷑. pot̃ ne in rep̾hensibilis uideri int̾ offi¬
cia uirtutũ :: Clamat salomon. Pondus mag¬
num et exiguum. et mensure duplices. in mũ¬
da sunt coram dño. Supͣ qͦ ait. Scatera ad ult̾a
abominatio ẽ dño. Pondus aut̃ equum. accepta¬
ca. mensura eqͣlitatis iocumda. Qͥd aut̃ ioquar
de contͣctis cet̾is. ac maxime de coemptione p̃di¬
orum. uel crans actionib atq factis : Nonne for-¬
mule sunt dolum malũ adeẽ : Cumq alicuius
dolus fuerit dep̃hensus duplici pene ob noxium

Expanded text:
periculum cum honestate subire, quam utilitatem cum oppericulum cum honestate subire, quam utilitatem cum opprobrio: vulgarem utilitatem loquor, non illam in qua etiam honestatis gratia est. 64. Denique et ipse rex poplicio plectendam annuntiavit. 65. Turpis est itaque omnis fraus. Denique etiam in rebus vilibus exsecrabilis est staterae fallacia, et fraudulenta mensura. Si in foro rerum venalium, in usu commerciorum fraus plectitur, potestne irreprehensibilis videri inter officia 124 virtutum? Clamabat Salomon: Pondus magnum et exiguum, et mensurae duplices immundae sunt coram Domino . Supra quoque ait: Statera adultera, abominatio est Domino, pondus autem aequum acceptaata, mensura aequitatis jucunda. Quid autem loquar de contractibus caeteris, ac maxime de coemptione praediorum, vel transactionibus, atque pactis? Nonne formulae sunt, dolum malum abesse: eumque cujus dolus fuerit deprehensus, duplici poenae obnoxium
Abbreviated transcription (Latin):
tha in morte uulneratus ẽ. doleo inte fr̃ io
natha speciosus mͥ ualde. Cecid̾at amor cuus
inme. suꝑ amorem mulierũ. Qͦ mͦ ceciderunt
potentes. et perierunt arma concupiscenda :
Que mat̃ sic unicum defleret filiũ. quem ad¬
modum hic defleuit inicũ: Eͥs gr̃e auctorẽ
tantis ꝓseq̃ret᷑ laudib. quantis iste ꝓsecutꝰ ẽ in¬
sidiatorem capitis sui ᷑ Quam pie doluit. quanto
ingemuit affectu : Aruerunt mnontes ꝓpħico
maledicto. et diuina uissententiã maledictis
impleuit. Itaq ꝓregiȩ necis spectaculo. penã
Nam eum abeo uineam rex poseeret. pecuniã
ri flagitium. Nonutiq de uitib dicit. neq
enĩ de uitib cura ẽ dõ. neq det̾reno spatio.s
de iure logͥtur patrum. Potuit utiq alt̾am ui¬
neã de uineis regis acciꝑe amicꝰ eẽ. inquo non
mediocris scłi huius utilitas estimari solet. seo
quod t̾pe erat iudicaũ ñ uideri utile. maluitq

Expanded text:
thas in morte vulneratus est. Doleo in te, fratethas in morte vulneratus est. Doleo in te, frater meus, Jonatha, speciosus mihi valde. Ceciderat amor tuus in me, sicut amor mulierum. Quomodo ceciderunt potentes, et perierunt arma concupiscenda ? 62. Quae mater sic unicum defleret filium quemadmodum hic deflevit inimicum? Quis gratiae auctorem tantis prosequeretur laudibus, quantis iste prosecutus est insidiatorem capitis sui? Quam pie doluit, quanto ingemuit affectu! Aruerunt montes prophetico maledicto, et divina vis sententiam maledicentis implevit. Itaque pro regiae necis spectaculo poenam Nam cum ab eo vineam rex posceret, pecuniam ri flagitium. Non utique de vitibus dicit, neque enim de vitibus cura est Deo, neque de terreno spatio, sed de jure loquitur patrum. Potuit utique alteram vineam de vineis regis accipere, et amicus esse; in quo non mediocris saeculi hujus utilitas aestimari solet: sed quod turpe erat, judicavit non videri utile: maluitque