comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nitatis u̾itate contendam. Anei se dici maluit prẽm. qͤm ñ sͥ
s creaturis uoluit ẽẽ consimilem: et iõ fatendum tͥ ẽ ex sub̾a prĩs
uoluntate ⁊ potestate creatus ẽ felicianꝰ. Qm̃ me ad eiꝰ con¬
fessionem necessitate compellis. id qͦ amaiorib nr̃is dici asso¬
let ñ tacebo. Aiunt enim creaturam ẽẽ filium. s ꝑfectam. ⁊ que
dominari possit omiib creaturis. Auoꝰ. Gaudeo qͥdem
qͥ in religiosse p̾dicationis inicio. uirus manifesta ꝯfessione
ꝓdideris. Nichil tñ quod credulitate dignum uideat᷑ opponiᷤᷤ.
Creatura namq ẽ ex eo q̃ adhuc ñ ẽ aut aliqñ ñ fuit reicuili¬
bet corruptibilis qͣntum in se ẽ pr̾ om̃potentis d̾i uolũtate
Nam filius in eo qͦ ẽ in differentis nat᷑e u̾itate ꝓlatus ẽ. qͥ ex
eo qui ẽ. id ẽ exgignente ñ dissimilis natꝰ ẽ. Et id̾o int̾ filium

Expanded text:
paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia voluntate et potestate creatus est. Fel. Quoniam me ad ejusmodi confessionem necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. AUG. Gaudeo quidem quod irreligiosae praedicationis intimum virus manifesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est: et ideo inter Filium
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa p̾dicari penitus possunt: restat ut substanciałr de patre sit
genitus. quia ut diximꝰ. nec inueniri quintꝰ. nec p̾t̾ pͥmum de
his doceri pot̃ aliquis modus: ut pote cum nec creatura. nec alt̾iꝰ
pr̃is filius. nec ut pr̃ dicatur ingenitus. felicianꝰ. Quasi uͦ ego
aut p̾t̾ ħ quintum. aut de his tͥb aliquid p̃dicari. qui sic ñ ex
sub̾a pr̃ĩs extitisse filium dico. ut tñ ex eius uoluntate ñ negẽ
genitum. augͥtinꝰ.Nunum de supͣdictis consequentia
ipsa detruderis. Cum enim de filii sub̾a requirimꝰ. quẽ tu ex
fc̃m ẽẽ contendis. Quando qͥdem nec corruptibiles qͥdem creaturas
nem. ⁊ potuisse ꝑ singłarem potentiam dicamꝰ effice. dum ⁊ uolũ¬
tatem fuisse nouimus que placuit d̾o. ⁊ potestatem qua posse sub¬
iacet domino. felicianꝰ. E rgo ad extantiam filii potestas pat̾¬
na ñ sufficit: ausꝰ citꝰ. Qxasi ego depotestate prĩs: iñ de ipsa

Expanded text:
tria praedicari penitus possunt; restat ut substantialiter de Patre sit tria praedicari penitus possunt; restat ut substantialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec praeter primum de his doceri potest aliquis modus; utpote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur ingenitus. FEL. Quasi vero ego aut praeter haec quintum, aut de his tribus aliquid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse Filium dico, ut tamen ex ejus voluntate non negem genitum. Aug. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem factum esse contendis: quandoquidem nec corruptibiles quidem creaturasnem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere, dum et voluntatem fuisse novimus, qua placuit Deo, et potestatem, qua posse subjacet Domino. Fel. Ergo ad exstantiam Filii potestas paterna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ prem similis nob̃. Si ꝓpriis: ex sub̾a substitisse dicendus ẽ ge¬
nitoris. S induoiniquis sub̃a pr̃na diuiditur. si ex solo pr̃e suba¬
liter filius gen̾atur. hoc qͣm stultum sit: etiam uisibia nos docẽt.
Quis enim unqͣm ł carnalium pr̃m̃ gignendo diuisus ẽ: Qd si nec
inconditione corporis cadit ip̃a diuisio: nemo sic genuit filium ũ
se ꝑd̾et medium: ⁊ sine integritate pr̃is ñ potuisse nasci dicitis
filium. S quid plura:. Hatiuitatem filii d̃i ortumq rimantib
ħ nifallor occurrunt. id÷ aut ex pr̃e sit. aut ex nichilo. aut ex alt̾o:
aut ex se ip̃o. horum queso conseq̃ntiam uideamꝰ. Si ex se ip̃o: ñ
recte filius d̾r. qui ñ natus s ingenitꝰ p̾dicatur. Si ex nichilo: ere¬
atura cum ceteris ñ creature auctor ostendit᷑. Si ex alt̾o: ñ eiꝰ cui

Expanded text:
apud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est geapud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, nemo enim sic genuit filium ut se perderet medium, et salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii Dei ortumque rimantibus, haec, ni fallor, occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex se ipso. Horum, quaeso, consequentiam videamus. Si ex se ipso; non recte filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur: si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenditur: si ex altero: non ejus cui
Abbreviated transcription (Latin):
aut sine inuicem docent᷑ extantia. S quid ꝓdest horum multa col¬
ligere cum paucoꝵ testimoniis etiam cȩt̾a liceant existimar:
ñ pot̃ eẽ genitori. Nam qͥdam nr̃m homousii opinionẽ ride sic
solebat dicens Si ñ extͥnsecus. s ex eodem ipso ꝓlatus ẽ filius. ut duoᷤ
um nos dicis aristotelica arte contendere apse Augustinus.
addialeticorum laqueos uideris confugisse. S nos ficd̃i u̾itate con¬
fisos. nequaqͣm possunt ista ter̾re. Quid gͥ dicis: Exsubstantia dico
pr̃is nasci filium nequiiusse. ne ingenitum pr̃ẽm filii uideamaᷤᷤ
gͥnationem diuide. Quod si ita ẽ: male creditur filius. qui ñ ex pa¬
tre. id ẽ ñ ex eodem ip̃o genitꝰ. s extrinsecus factus inter alia p̾¬
dicatur. Quod ut sit intellectu facilius id ip̃m posse explicari: fi¬
liorum namq ad optiui alii. naturales alii sunt. hi qͥ geniti ab
uidentur ascisci. Quib gͦ comꝑandus ẽ filius di. Si adoptiuis. er̃

Expanded text:
aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aestimare. ntialis non potest esse genitori. Nam quidam nostrum Homousii opinionem ridere sic solebat, dicens: Si non extrinsecus, sed ex eodem ipso prolatus est Filius, in duos itus. CAPUT VII. Aug. Dum nos dicis Aristotelica arte contendere, ipse ad dialecticorum laqueos videris confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaquam possunt ista terrere. Quid igitur dicis? ex substantia credo Patris nasci Filium nequivisse; ne ingenitum Patrem, Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius qui non ex Patre, id est non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum pro posse explicabo. Filiorum namque adoptivi alii, natptionem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit
Abbreviated transcription (Latin):
le. aut reꝑtum ñ credat singulare. Ecce enim de matre natꝰ ẽ xp̃c.¬
nec ĩo ꝑcontarctum. uiri pr̃is. pudor ẽ imminutꝰ. Uirgo peꝑit. qͥa
uirgo concepit. Et ñ reseruato rerum ordine. ex integro matris cor
carnem natꝰ docetur excorpore. quid mirum si ñ scd̃m consuetu¬
dinem humani partus processit ex pr̃e. ũminus ꝑ sub̾am matͥs
ex sola genitus filius. Sine dampno corporis parientis natum
filium nouimꝰ corpus. ⁊ minuisse incorꝑalem prĩs sub̃am c̾dit᷑.

Expanded text:
le, aut repertum non credat singulare. Ecce enim de matre natus est Cle, aut repertum non credat singulare. Ecce enim de matre natus est Cn per contactum viri matris pudor est imminutus. Virgo peperit, quia virgo concepit: et non servato rerum ordine, ex integro matris corpcarnem natus docetur ex corpore: quid mirum si non secundum consuetudinem humani partus processit ex Patre? Non minuit substantiam matris, ex sola genitus filius, et sine damno corporis parientis, natum filii novimus corpus: et minuisse incorporalem Patris substantiam creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se ip̃m facte sunt ñ inuiria noscitur separandus. feliciatꝰ⁊
Nicet intelligentiam meam noua rerum subtilitate ꝑstringas. nes¬
cio tñ quo pacto dicas. quod coet̾nus pr̃i sit filius. cum ⁊ cõmuni
loquendi mͦci nature lege prior giguens uideatur ẽẽ qͣm genitꝰ.
i nature auctorem creaturarum legib estimamꝰ. Auoustinꝰ
dum ant̾iorem ẽe prẽm fillio p̾dicamus. cur ñ eadem nature le¬
ge forciorem pr̃e filiam ꝑ accessum temporis dm̃s. dum n huic
desunt crementa nascendi. ⁊ in betillitatis iniuriam senectus
ingerit pr̃i: Quod si hoc rõ ip̃a ñ recipit. omittamꝰ in d̾o corꝑał
intelligentiȩ legem. ne oꝑib suis similem dicamꝰ ẽẽ factorẽ:
ostendere. Sicut enim sine exemplo mat̾ genuit auctorem suũ.
sic ineffabilit̾ pr geniuisse credendus ẽ coet̾num. De matre natꝰ
qui añ iam fuit. de pr̃e qui aliqñ ñ defuit. hoc fides credat. in¬
telligentiam ñ requirat. ne aut ñ inuentum putet incredibi¬

Expanded text:
e per ipsum factae sunt, non injuria noscitur separandus. CAPUT VIII. FEL. Licet intelligentiam meam nova rerum subtilitate perstringas; nescio tamen quo pacto dicas, quod coaeternus Patri sit Filius: cum et communi loquendi modo et naturae lege prior gignens videatur esse quam genitus. AUG. Si naturae auctorem creaturarum legibus aestimamus, dum anteriorem esse Patrem Filio praedicamus: cur non eadem naturae lege, fortiorem Patre Filium per accessum temporis dicimus; dum nec huic desunt crementa nascenti, et imbecillitatis injuriam senectus ingerit Patri? Quod si hoc ratio ipsa non recipit, omittamus in Deo corporalis intelligentiae legem, ne operibus suis similem dicamus esse factorem: t possimus ostendere. Sicut enim sine exemplo mater genuit auctorem suum; sic ineffabiliter Pater genuisse credendus est coaeternum. De matre natus est qui ante jam fuit; de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibi
Abbreviated transcription (Latin):
amẽ te ut gaudeam dete. Et si ñ poss ũ in hacuita dđplenũ
a ꝓficim indiestsq dumueniat ũlud adplemiĩ. ꝓficiat
bie mine noticia tui ꝙ ibifiat plena crescat amor tuiis. ꝙ
ibi sit plenus. ut hic gauditm meusit in spe magnumꝰ. et
ibisit inire plenum. Dnẽ ꝑfilium tuũ uibes imimno chulis
quod consulis ꝑ admirabilẽ consiliariĩ nrm̃: accipiã qͥ d̃ pro¬
mutis ꝑueritatẽ tuã utgaudiñ meũ plenũ sit. Ds̃ uerar
peto accipiam. utgaudium meũ plentĩ sit. Meditet᷑ itũm tñ
mens mea. loquatur tñ lngua mea. Amos illud coemeũ ser¬
mociue tͤ os meũ. Esuriat alud anima mea. sitiat caro mea
desidẽ tora substantia mea. donec inire ingauaiũ dmñ mei

Expanded text:
 in hac vita ad plenum, vel proficiam in dies usque dum veniat illud ad plenum. Proficiat hic in me notitia tui, et ibi fiat plena; crescat amor tuus, et ibi sit plenus: ut hic gaudium meum sit in spe magnum, et ibi sit in re plenum. Domine, per filium tuum iubes immo consulis quod consulis per admirabilem consiliarium nostrum; accipiam quod promittis per veritatem tuam, " ut gaudium " meum " plenum sit ". Deus verax, peto accipiam, " ut gaudium " meum " plenum sit ". Meditetur interim inde mens mea, loquatur inde lingua mea. Amet illud cor meum, sermocinetur os meum. Esuriat illud anima mea, sitiat caro mea, desideret tota substantia mea, donec intrem " in gaudium domi
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ uasoꝵ atq utensiliũ cab̾naculi ita legit᷑. Fecit moyses
altare timiamatis de lignis sechĩ hñs ꝑ quadrũ singlos cubito.
i alttudine duos. ⁊ pꝰ pauca fecit ⁊ altare holocausti seli

Expanded text:
li, et vasorum, atque utensilium tabernaculi, ita legitur: « Fecit Moyses li, et vasorum, atque utensilium tabernaculi, ita legitur: « Fecit Moyses altare thymiamatis de lignis setim, habens per quadrum singulos cubitos, et in altitudine d
Abbreviated transcription (Latin):
illud animal excepit. Puomͦ gͥ deus cuncta creauit ualde bo¬
na animalia. ⁊ pꝰea uetat comedi ħ̃ uł illa animalia. ⁊ causã
reddit. dicens ea inmunda ẽẽ animalia: Nec solũ ea ꝓhibuit.
que sui natura homini ad uescendũ noxia sunt. ueruꝰ ⁊ mul¬
ta que gustu iocunda ⁊ usu eque salubria ad comedendũ ex¬
istunt. aliqͥd gͦ sacͣmenti ħ in se continent. que licoe a deo dic¬
ta sunit tñ a se inuicẽ ad litt̾am omnino dissident. Itẽ scimꝰ
ligno scientie boni ⁊ mali sumat in escã: ubi uniu̾salit̾ uni¬
u̾sa ligna concessa hoĩ comedat nullũ exceptũ fuisse lignũ
insinuat. Nõ gͥ absq misterio id accipiend̾ est. In exodo int̾
alia p̾cepta defatiendo altari dñs moysi ita p̾ceꝑit altare
de t̾ra fatietis michi. ⁊ offeretis suꝑ illud bolocausta. ⁊ pacifi¬
ca michi urã. Et de qua materia altare fieri licero. ⁊ quo¬

Expanded text:
illud animal excepit. Quomodo igitur Deus cuncta creavit valde boillud animal excepit. Quomodo igitur Deus cuncta creavit valde bona animalia, et postea vetat comedi haec vel illa animalia, et causam reddit, dicens ea esse immunda animalia?  Nec solum ea prohibuit quae sui natura homini ad vescendum noxia sunt; verum et multa quae gustu jucunda, et usu aeque salubria ad comedendum existunt. Aliquid ergo sacramenti haec in se continent, quae, licet a Deo dicta sint, tamen a se invicem ad litteram omnino dissident. Sacramentumligno scientiae boni et mali in escam? Ubi universaliter ligna concessa homini commendat, nullum exceptum fuisse lignum insinuat. Non igitur absque mysterio id accipiendum est. In Exodo inter alia praecepta de faciendo altari Dominus Moysi ita praecepit: « Altare de terra facietis mihi, et offeretis super illud holocausta et pacifica vestra . » Et de qua materia altare fieri liceret, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
eiu̾dentiori refutet᷑. pͥsto sũ ut de hĩ cecũ agã. ⁊ ũdecũq uol¬
ueris. Id q: potiꝰ fidei causa. ⁊ tui amore fatio ꝗͣ studio dispu¬
candi. Hec hoiũ acelamationes curo. s uĩcat cui rõ attestabit᷑.
nscripture auctoritas contestabitur. E ꝑrimũ itaq legem bonã
⁊ adeo datam dicimus. tenemus. astriumꝰ ac ꝓinde qͥcqͥd in eo
scriptũ est diuino sensu intellectũ suis tẽporib obseruatũ.:⁊
obseruandũ ẽẽ sax̾imꝰ. diuins quid sensu legis mandata intel¬
ligenda ẽẽ dicimꝰ qr si humnano sensu ea omĩa. ⁊ ad litt̃am accip
fecerat ⁊ erant ualde bona. quomͦ in distinccione animaliũ
pꝰ ea scribit ħ mu̾da. ⁊ illa animalia ẽẽ inmunda. his uti ꝑm¬
ittit. illa nõ solũ tangere. s eũ qͥ tetigerit morte multari ⁊ pu¬
cu̾cta nommauit. ⁊ ualde cuncta bona ẽẽ dixit. neq hoc neq

Expanded text:
evidentiori refutetur, praesto sum ut de his tecum agam, et undecunque volevidentiori refutetur, praesto sum ut de his tecum agam, et undecunque volueris, idque potius veri causa et tui amore facio, quam studio disputandi, nec hominum acclamationes curo; sed vincat cui ratio attestabitur, et Scripturae auctoritas contestabitur. Primum itaque legem bonam et a Deo datam esse dicimus, tenemus, astruimus; ac proinde quidquid in ea scriptum est, divino sensu intellectum, suis temporibus observatum et observandum esse sancimus. Divino quidem sensu legis mandata intelligenda esse dicimus, quia, si humano sensu ea omnia et ad litteram accipfecerat, et erant valde bona . » Quomodo in discretione animalium postea scribit haec munda, et illa animalia esse immunda, his uti permittit, illa non solum non tangere, sed eum qui tetigerit morte multari et pucuncta nominavit, et valde bona esse dixit, neque hoc, neque
Abbreviated transcription (Latin):
di expeditũ: uellẽ ut coleranti animo mecũ agis qua
ope rõnis ⁊ quo auctoritatis testimonio iuideos culpatis. q
seruanda erit.cur eiꝰ obseruatores canib assimilatis. fustib
obstrusos usquequaq insectatis: Si uͦ minime eã obseruan¬
dã dicitis. culpandꝰ moyses qͥ nob̾ eã adõ inani natiurate
tradidit obseruandã. Quod si partẽ excipiendo id obseruand̾
eẽ dicitis. illud uͦ minime obseruandũ. uł abolendũ ẽe cen¬
setis. date consiliũ qͣmͦ illud effugiemꝰ uidiciũ a dõ maledie
Legis lator nil excip̃.s uniuĩsalit̾ ea oĩa mandat obseruar.
uos au̾ ad ur̃m arbitriũ legis ⁊ mandatoꝵ obseruantiã dec̃¬
cõtẽtioni: ab aliis secedan̾. ⁊ cui nr̃m fauor audientiũ apla¬
udat omnino recusemꝰ.
ti agas. Hã si modꝰ alt̾cationis ur̃e his habeat᷑. ut cõcedas qͥ cqͥs
tue legis pagina testat᷑. ł rõne tã eudenti struit᷑. ut a te nulla

Expanded text:
a ope rationis et quo auctoritatis testimonio Judaeos culparis, quia servanda est, cur ejus observatores canibus assimulatis fustibus extrusos usquequaque insectatis? Si vero eam minime observandam dicitis, culpandus est Moyses, qui nobis eam adeo inani vanitate tradidit observandam. Quod si partem excipiendo, id observandum esse dicitis, illud vero minime observandum vel abolendum esse censetis, date consilium Legislator nihil excipit, sed universaliter oVos autem ad vestrum arbitrium, legis et mandatorum observantiam detero quam contentioni, ab aliis secedamus, et cui nostrum favor audientium applaudat omnino recusemus.ti agas. Nam si modus altercationis nostrae is habeatur, ut concedas quidquid tuae legis pagina testatur, vel ratione tam evidenti astruitur, ut a te nulla
Abbreviated transcription (Latin):
fluo seruaret᷑ seu figura. seu signũ. Que uͦ alicuiꝰ mister¬
ii significatiua no erant. s aꝑte seu fidei ueritatẽ insin¬
uent. seu caritatis edificationẽ comendant: ea ⁊ a uob̾ ⁊ a
nob̾ nõ ad cemꝑꝰ .s. in ꝓpetuũ obseruanda sunt eoꝵq tͣns¬
gessio nullatenꝰ pot̾ ẽe inulca. Harũ que in lege eratt fi¬
gurarũ ueritas tandiui ⁊ ꝑ tot scła expectata tandẽ ali
qnͣ erat exbibenda. Nũquid semꝑ ꝓmittendũ erat. aꝑia̾

Expanded text:
erfluo servaretur seu figura seu signum? Quae vero alicujus mystererfluo servaretur seu figura seu signum? Quae vero alicujus mysterii significativa non erant, sed aperte seu fidei veritatem insinuant, seu charitatis aedificationem commendant, ea et a nobis et a vobis non ad tempus, sed in perpetuum observanda sunt, eorumque transgressio nullatenus esse potest inulta. Harum quae in lege erant figurarum veritas tandiu et per tot saecula exspectata, tandem erat aliquando exhibenda. Nunquid semper promittendum erat: « Aperiam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ lege ꝑibet᷑. Hanc nõ solũ inhis que dicta sũt mancatĩ
s in quã plurib aliis legalib cerimoniis cont̾rietatẽ u¬
deliis. nisiea cõpetenti sensu intellexerimꝰ. discreto itaq
test ut ad litt̾am sup̾ta ea omoua ĩpleant᷑. diuero lege̾
cdebito sensu accipimnꝰ omnia legis mandata debita ob¬
seruatione obseruare poterimꝰ. quedã ad litt̾am ⁊ sine ullo
t̃minatione obseruanda sunt. Que enĩ sac̃m̃ti alicuiꝰ p̃nũ¬
ciatiua erant: ⁊ ueritatis future figura suo tẽp̾r manifes¬
ca rei atq ueritatis p̃sentia. oportuit ut eoꝵ remaners p̾¬
nuntiatio ⁊ figura. Nã sicut ipso usu loquedi u̾boꝵ uti¬
mͥ uicissitudinib dicendo erit quãdu futurũ ⁊ ipsũ q
erit ꝓrsus omittentes. in p̾senti ⁊ assumimꝰ. qd̾q ipsũ iã
p̾terisse significantes utim̾ fuit. sic in reb p̾nũciatuuis
alicuiꝰ sacͣm̃ti. ubi p̾sens manifestat᷑ sacͣmẽtũ eiꝰ iã suꝑ¬

Expanded text:
in lege. Hanc non solum in his quae dicta sunt mandatis, sed etiam in quampluribus aliis legalibus caeremoniis contrarietatem videmus; nisi ea competenti sensu intellexerimus. Discreto itaquetest ut ad litteram sumpta ea omnia impleantur. Si vero legem debito sensu accipimus, omnia legis mandata debita observatione observare poterimus, quaedam ad litteram, et sine ullo terminatione observanda sunt. Quae enim sacramenti alicujus praenuntiativa erant, et veritatis futurae figura, suo tempore manifestata rei atque veritatis praesentia, non oportuit ut eorum remaneret praenuntiatio et figura. Num, sicut ipso usu loquendi, verborum utimur vicissitudinibus dicendo, erit, quandiu futurum est, ipsumque erit, prorsus omittentes, in praesenti, est assumimus, quodque ipsum jam praeteriisse significantes, utimur fuit, sic in rebus praenuntiativis alicujus sacramenti, ubi praesens manifestatur sacramentum, ejus jam sup
Abbreviated transcription (Latin):
nonis sue misteriũ a morte nos redemit. ł ꝑłta usayas. dĩ
ponã insundamentis sion lapidẽ ꝓbatũ angularẽ. pcio¬
sͣ qui crediderit in eũ non confundetur. lapidẽ dicit
n aꝑte subsq̃r qui credit in eum non confundetur. Itaq
lapidẽ sic repbatũ angularẽ ptiosũ sũmũ alique apͥm
utiq designat hominẽ.S si homo cñ esset ꝓsecto i lolat¬
in psalmo cdicit᷑ qui sustinent te non confunoent. ideo ad¬
diclit. Qui credit in eũ non confundetur. Igit᷑ ap̃e homo
atus. quia peccatũ non fecit. nec inuentus: ool̾ in ore
eius. Lapis angularis quia cireũcisionẽ iustificat exfi
ũq populũ in se unũ faciens. Lapis p̃ciosus. quia mor
eiꝰ apud om̃ canti extitit. ut peccata tociꝰ collerae mũdi
S ed quãuis lapis ꝓbatꝰ. angularis p̃cios fuerit. non in eum
sei debicl oosectuttone creo mus. Qua et deus et uñ et

Expanded text:
ionis suae mysterium a morte nos redemit. Propheta ipse Isaiaponam in fundamentis Sion lapidem probatum, angularem, pretiosum; qui crediderit in eum, non confundetur . Lapidem dicit, et aperte subseque sic probatum, angularem, pretiosum, summum aliquem, Christum utique designat hominem. Sed, si homo tantum esset, profecto idololatin psalmo dicitur: « qui sustinent et, non confundentur , » ideo addidit, « qui crediderit in eum, non confundetur. » Igitur Christuatus; quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus, lapis angularis, quia circumcisionem justificat ex fiumque populum in se unum faciens, lapis pretiosus, quia mors ejus apud Deum tanti exstitit, ut peccata totius tolleret mundi. Sed, quamvis lapis probatus, angularis, pretiosus fuerit, non in eum, sed ei debita observatione credimus. Quia et Deus est unde et
Abbreviated transcription (Latin):
credanius dm i hominẽ esse cũ duas naturas in eo etedianus.¬
⁊ on imino discretis untiĩq. nature ꝓpetates asserinẽ. MNaxes
ꝯppe in comutabilit deus id quod eiat assupsit quod fcensi
Uerhu quod erat in pͥncipio apud deũ ꝑ quod omnia factasi¬
alis. par n coeteriuus aute omnia enstens cemꝑora ⁊⁊ ueum
credimus. Quuia homo: silius dei: nõ uitute si gr̃a de ud¬

Expanded text:
credamus Deum et hominem esse, tamen duas naturas in eo credimus, et omnino discretas utriusque naturae proprietates asserimus. Manens quippe incommutabiliter Deus id quod erat, assumpsit quod non erat. Verbum quod erat in principio apud Deum, per quod omnia facta suialis, par et coaeternus, ante omnia existens tempora, et in eum credimus.  Quia vero
Abbreviated transcription (Latin):
coluit ysabac. quẽ coluit iacob. moyses.quẽ coluit aaron. Ut
ostenoant unũ dm̃ eẽ. ⁊ coꝵ qui ante legẽ fideles fuere.i eoꝵ
qui sub legẽ extiterunt. ⁊ eori qui nũc existunt. credentes
in dm̃ uniu̾se multitudines gentiũ. Quod aũ dicere nos at
ne sapit hoc ita dictũ eẽ intelligat. Hullam qͥꝑꝑe domũ ꝑe¬
tro seu paulo facimꝰ s honorẽ atq memoriã petͥ atq pauli
cdeo eã condimꝰ. Nec ulli pontifici fas: dicere in conseeracio¬
saẽmꝰ s tibi deo in houorẽ petri. seu pauli hanc domũ ułl

Expanded text:
coluit Jacob, quem coluit Moyses quoque et Aaron, ut ostendant unum Deum esse et eorum qui ante legem fideles fuerunt, et eorum qui sub lege exstiterunt, et eorum qui nunc existunt credentes in Deum universae multitudinis gentium Quod autem dicere nos argne sapit, hoc ita dictum esse intelligit: nullam quippe domum Petro seu Paulo facimus, sed in honorem atque memoriam Petri seu Pauli Deo eam condimus. Nec ulli pontificum fas est dicere in consecratiore consecramus.  Sed tibi Deo in honore Petri seu Pauli hanc domum vel hoc
Abbreviated transcription (Latin):
insticutionis uitã nunc pauei seruant ap̾ani. quondã seris¬
abant reges. ⁊ cũ regibꝰ sub dite eis nationes. Quid uͦ si pocens
iliquis si iuolentus aliquis praue agit. ⁊ corrigi non uult Di
chi uindictã dicit dñs. ego retribua. Et quanta erit illa di¬
iline anumau̾sionis seueritas. Auoi psalimistam. deus mani¬
Seste usuie t adteut ut ⁊ nom siebit. Igus in conspectui euis erut¬

Expanded text:
institutionis vitam licet nunc pauci servent Christiani, quondam servabant reges, et cum regibus subditae eis nationes. Quid vero si potens aliquis, si violentus aliquis prave agit, et corrigi non vult? « Mihi vindictam, dicit Dominus, et ego retribuam . » Et quanta erit illa divinae animadversionis severitas? Audi Psalmistam: « Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu ejus exar
Abbreviated transcription (Latin):
adimplenda ẽẽ censet᷑. S ita his plibatiꝰ ad xp̃m ueniamꝰ.
in quo questioniꝰ ⁊ contͦuersie causa tota cõsistit. łã eũ noui
cultꝰ. nouellarũ institutionũ ac legis ꝓrsus in mutate dicitĩ
uos habere auctorẽ in quẽ dicitis qr mo oporta credere. Xpͥm
credo ꝓphtam quid om̃iũ uirtutũ ĩ rogatiua excellentissi

Expanded text:
adimplenda esse censetur. Sed ita his praelibatis ad Christum veniamus, in quo quaestionis et controversiae causa tota consistit; nam eum novi cultus, novarum institutionum ac legis prorsus immutatae dicitis vos habere auctorem, in quem dicis quia oportet me credere. Christum credo prophetam quidem omni virtutum praerogativa exc
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimi dies. de qͥb usausas p̾nũciauit dicens. Erit in
noiissimis dieb ĩparatꝰ mons domus dñi in uertic̃ẽ mno
eiu ad quẽ reuera confluent om̃s gentes sicut psalmista
quoq p̾dicerat. Reminiscent᷑ ⁊ conũtent᷑ ad dnm uniu̾si
fines terre. Et adorabunt in comspectu eiꝰ. uniũse familie ge̾¬

Expanded text:
novissimi dies, de quibus Isaias praenuntiat, dicens: « Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium , » ad quem revera confluent omnes gentes, sicut Psalmista quoque praedixerat: « Reminiscentur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus universae familiae ge
Abbreviated transcription (Latin):
cillunũ onfa t rẽnuncioo lancees gnuno Mlto qipefa¬
ciliuis⁊ conflare elacũ suũ iuomere ulanctams il une fo¬
setoe. aerl iunore cordis submisso huimile feraent suara
seruoñ er libeno abnegare uxorẽ filios. domũ agfol arma
equos ⁊ omona que possidet. adhuc au lot sem asipsĩ abia¬
ES et Quos cĩ epe numero fieri uidemus. iudodssi uos
de mult olimi inted seculi agentes suꝑbi. ⁊i potentes as
bella iustructessim ⁊ gnignaces ipienons i s porembino
runt aut quolibor niciusi specu agunt unhssilagia r eau¬
quolib. plaro. He hui modi uͤ senior dei cohabiat oue su¬
cullus leo simuloiusemor abuntur ⁊ puer paruil icumabit
domo dei pastor eque nobul. quõda ignobulr ibcenti mn
potenti forti ⁊ infirtio unꝑat puer non scrisu s malitia ł aruilus
hon uisto regimuns ugore ses ab omni fastu sełar arigt̃as tusa

Expanded text:
et gladio. Multo quippe facilius est conflare gladium suum in vomerem, et lanceam suam in falcem, quam tumore cordis submisso, humilem fieri ex superbo, servum ex libero; abnegare uxorem, filios, domum, arma, agros, equos, et omnia quae possidet, adhuc autem ut se ipsum abneget. Quod tamen saepenumero fieri videmus, videtis et vos, quia multi olim in rebus saeculi agentes, superbi et potentes, ad bella instructissimi et pugnaces, rapiendis aliorunt, aut quolibet inclusi specu agunt vitam sub aliquo praelato. In hujusmodi vero servorum Dei cohabitatione adul morabuntur; et puer parvulus minabit domo Dei pastor aeque nobili quondam et ignobili, potenti et impotenti, forti et infirmo imperat. Puer non sensu, sed malitia; parvulus non justo regiminis vigore, sed ab omni fastu saeculari aut
Abbreviated transcription (Latin):
homo ap̃c iħc aꝑiens nob̾ sensũ ut intelligeremꝰ scriꝑtu¬
ras dissoluens ꝓfunda misteria que de eo in lege ⁊ ꝓpħtis
deus hoc animal mundũ. illud inmũdũ iudica s Hoc u¬
ci ꝑmittat. illo uti ꝓhibeat. Quĩ enĩ adiuuit sp̃m dni aut
qius consiliarius eius fuit. ut istud agi ꝑmittat. illud fieri
ꝓhibeat. Iussit. obsequendũ gͥ est. eiq si postea siat peccatũ ẽe¬

Expanded text:
 aperiens nobis sensum, ut intelligeremus Scripturas, dissolvens profunda mysteria, quae de eo in lege et prophetis Deus hoc animal mundum, illud immundum judicet, hoc uti permittat, illo uti prohibeat? Quis enim adjuvit Spiritum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit, ut istud agi permittat, illud fieri prohibeat. Jussit. Obsequendum igitur est, eique obsequi summa
Abbreviated transcription (Latin):
uom̃i ergo dñs uba ⁊ altare de t̾ra facietis ⁊ suꝑ illus ho¬
locausta ur̃a offeratis e cont᷑ moises fecit altare thimiati
ligneũ. fecit ⁊ altare holocausti ligneũ fecit altare eneũ.
fecit ⁊ aureũ.fecit ⁊̃ abiquando lapideũ. Multũ itaq ad
moyse agat̾.. Iltiꝰ gͦͥ quã litt̃a sonat hoc accipi oporta Rur¬
sũ cũ ea omnia humanis usib deũ creasse mouses dicat.
eaq omna subdidisse homini cõmemorat. ut psit in. qͥc
piscib maris. uolatilibꝰ celi. animantib terre. ⁊ omni
reptili qd̾ mouet᷑ in terra.cur pꝰea uetat ne homo ara
cua ducere bouẽ cũ asino licebit in pascuis eẽ ea simit

Expanded text:
ubet Deus ut altare de terra faciatis, et super illud holocausta vestra offeratis, econtra Moyses altare thymiamatis fecit ligneum, fecit et altare holocausti ligneum, fecit altare aeneum, fecit et aureum, fecit etiam aliquando lapideum? Multum itaque adMoyse agatur aliter ergo quam littera sonat, et hoc accipi oportet. Rursum cum ea omnia humanis usibus Deum creasse Moyses dicat, eaque omnia homini subdidisse commemoret, « ut praesit, inquit, piscibus maris, volatilibus coeli, animantibus terrae, et omni reptili quod movetur in terra , » cur postea vetat ne homo aretcua ducere bovem cum asino licebit, et in pascuis ea simul
Abbreviated transcription (Latin):
a lege donec omiã fiant. Hũ quid uult ap̾c legẽ dam nare
qͥ cõminat᷑ inqͥens iota unũ. aut unꝰ apex nõ pͥteribit donec
omnia fiant : Nõ gͥ eã uult soluere s apr adimplere. Lexꝓ
catis future erat figura. ⁊ figura seruanda erat. donec ade̾e̾t
ipsa ueritas. Hunc aũ nobis seu uob necessaria nõ ÷ qm̃ ipsa
figure ueritas iã psens adt quauis abstinere liceat. ⁊ multi
nrm abstineant. noͦ solũ ab ea. uum ⁊ ab omni carne alia.
Magno ⁊ eod udice qͥsq nr̃m se cuetur. monses carnẽ siullam.
in mũdã apellat. uti ea ꝓhiba. ⁊ ꝓpterea dicitis qr inti ea nõ
lica. Monses nõ aliud s idẽ ipse carne̾ siuilsã dicit inundã
i ualde bonã. ⁊ cam ad uescendũ sicut cet̾a scribit deu fecisse
bonã ⁊ ideo dicimꝰ qd̾ ea liciuti. Postꝙ̃ enĩ annume rauerate
deũ creasse uiuu̾sa pisces maris uolucres celi cuncta anima¬

Expanded text:
a lege, donec omnia fiant . » Nunquid vult Christus legem damnare, a lege, donec omnia fiant . » Nunquid vult Christus legem damnare, qui comminatur inquiens, « iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant? » Non eam igitur vult solvere, sed adimplere. Lex ptatis futurae figura erat, et figura servanda erat, donec adesset ipsa Veritas. Nunc autem nobis seu vobis necessaria non est, quoniam ipsa figurae veritas jam praesens adest. Quamvis abstinere liceat, et multi nostrum abstineant non solum ab ea, verum et ab omni carne alia, magno et eodem judice, quisquis nostrum se tuetur. Moyses carnem suillam immundam appellat, ut ea prohibet, et proptereidem ipse carnem suillam dicit mundam et valde bonam, et eam ad vescendam sicut caetera scribit Deum fecisse bonam, et ideo dicimus quia uti ea licet. Postquam enim enuntiaverat Deum creasse universa, pisces maris, volucres coeli, cuncta anima
Abbreviated transcription (Latin):
iacob Sigͦ xp̃s iã uenit ubi in toto orbe cerranĩ p̾t̾ ꝑaueu¬
lã gentẽ uideori dicit᷑ ascendamꝰ ad montẽ domũ dei ia¬
pauli. alii ad domũ martini. nulli uͦ dicũt eamꝰ ad do¬
mũ dei iacob.Audi adhuc de aduentu ap̃i sapientia.
Et conflabunt gladios suos in uomeres. ⁊ lanceas suas in
falces. Hõ leuabit gens contͣ gentẽ gladiũ. nec excebunt
ult᷑ ad p̃liũ. Nũqͥd uã ordo militaris. nr̃a hac etate cõf¬
ferrũ sufficit. fabricandis militarib armis. bbi terrarũ ĩ¬
ueniri pot̾.nõ leuabit gens cõt̃ gentẽ glaliũ.n.e.u.a.p.¬
contͣ gentẽ effusis uirib pͥliat᷑. regnũ aduersus regnũ exci¬
tat᷑. ⁊ ab ineunte ipsa pueri etate qͥsq excercet᷑ ad pͥliũ. Cõ¬
odei annullet᷑. diuine sanctiones nõ inmutant᷑ ꝑ ul¬
las temꝑũ uicissitudines. qr xp̃c nõ uenit soluere legẽ s imp
lere.Am̃ inqͥt dico uob̃ iota unũ. aut unꝰ apex nõ p̾teribit

Expanded text:
to orbe terrarum, praeter pauculam gentem Judaeorum, dicitur: « Ascendamus ad domum Dei JaPetri, alii ad domum Martini. Nulli vero dicunt: Eamus « ad domum Dei Jacob. » Audi adhuc de adventu Christi sequentia: « Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium . » Nunquidnam ordo militaris nostra hac aetate confferrum sufficit fabricandis militaribus armis. Ubi terrarum inveniri potest, « non levabit gens contra gentem gladium, necontra gentem effusis viribus praeliatur, regnum adversus regnum excitatur, et ab ineunte ipsa puerili aetate quisque exercetur ad praelium. Cono Dei annulletur, divinae sanctiones non immutantur per ullas temporum vicissitudines, quia Christus non venit « legem us apex, non praeteribit
Abbreviated transcription (Latin):
uti non lic. Sic gͦ mũdũ ⁊ inmũdũ eẽ hoc animal untel¬
ligit̾. ⁊ eo uti ⁊ nõ uti adeo nob̃ ꝑmittitur. Unde ⁊ sac̃ tes¬
tat᷑ auctoritas. Non qd intrat in os couqͥnat hominẽ s¬
uoluptas iinmũda uoluptatis cuiꝰ lib cõcupisce̾tia qͣ
lus ait. Omnia que uob̾ apponunt᷑ ad uescendũ sumute
cũ gr̾arũ accione nichil interrogantes ꝓpt̾ conscientiã ea¬

Expanded text:
uti non licet. Si ergo mundum et immundum esse hoc animal intelligitur, et eo uti et non uti a Deo nobis permittitur, unde et sacra testatur auctoritas: « Non quod intrat in os, coinquinat hominem, svoluptas, et immunda voluptatis cujuslibet concupiscentia, quae lus ait: « Omnia, quae vobis apponuntur ad vescendum, sumite cum gratiarum actione, nihil interrogantes propter conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deo: An ꝓpt̾ nos lex boc dicit. Qii ꝗͣ terrã colit. aret i
bone ⁊ asino si meliꝰ nõ pot̾ qr deus ꝑmittit. qr omnia hec
humanis usib creauit. S qr bos ungulã findit ⁊ rumm¬
at. ⁊ adexcolendã terrã omnino : idoneũ animal recto¬
rẽ in eccłia designat discretũ. in his que agit sensũ hab¬
entẽ qui rectũ discerit a pͣuo ⁊ qui ma̾data dei que au¬
die ac nocte. Mec solũ sibi utił existit. s alios edificat. &¬

Expanded text:
 9. An propter nos lex hoc dicit? Qui ergo terram colit, aret in bove et asino, si melius non potest, quia Deus permittit, quia omnia haec humanis usibus creavit. Sed quia bos ungulam findit et ruminat, et ad excolendam terram omnino est idoneum animal, rectorem in Ecclesia designat discretum, in his quae agit sensum habentem, qui rectum discernit a pravo, et qui mandata Dei, quae audie ac nocte, nec solum sibi utilis existit, sed alios aedificat,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ factum. & plura similit̃. quomͦ potes omnia. Anbee posse
non ÷ potentia. s inpotentia: Ilam qui hȩc potest. qd sibi nosi
expedit. & quod ñ deb& potest. Quȩ quanto magis potest.
tantomag̃ adũsitas & ꝑt̾isitas possuntiillũ. & ipse minꝰ ꝯt̾
illas. Qui gͦ sic potest: non potentia potest. s. impotentia
N enim iđo dr posse. quia ipse possit. s q sua impotentua
facit aluid inse posse. siue aliquo alio genere loquendi. sic̃
multa inꝓpͥe dicunt᷑. Ut cũponimꝰ eẽ proñ ẽẽ. ꝙ facere
ꝓeo quod÷ ñ fac̾e̾ autpronichil facere. Nam sepe dicius
magis ꝓpͥe indeatur dici. sic non ÷ quẽ aamodum dicis ñ ẽẽ
tem dicimiis. iste seds sicut ille facit. aut iste quiescit sic̃
ille facit. cum sede̾ sit quidd̾a nonfacere ꝙ quiescere sit n¬
chil face̾. Dic itaq cumquis dicit᷑ habere potentiã facien¬

Expanded text:
esse factum, et plura similiter: quomodo potes omnia? An haec posse esse factum, et plura similiter: quomodo potes omnia? An haec posse non est potentia, sed impotentia? Nam qui haec potest, quod sibi non expedit et quod non debet potest. Quae quanto magis potest, tanto magis adversitas et perversitas possunt in illum, et ipse minus contra illas. Qui ergo sic potest, non potentia potest, sed impotentia. Non enim ideo dicitur posse, quia ipse possit, sed quia sua impotentia facit aliud in se posse; sive aliquo alio genere loquendi, sicut multa improprie dicuntur, ut cum ponimus esse pro non esse, et facere pro eo quod est non facere, aut pro nihil facere. Nam saepe dicimumagis proprie videatur dici: Sic non est, quemadmodum dicis non esse. Item dicimus: Iste sedet, sicut ille facit: aut, iste quiescit sicut ille facit: cum sedere sit quiddam non facere, et quiescere sit nihil facere. Sic itaque cum quis dicitur habere potentiam facien
Abbreviated transcription (Latin):
no toto homine gandio illo: adbuc sup̃ modum suꝑ erit gau¬
diĩ. Ilongͦ totum illud gaudiũ intrabit ingaudentes. s toti
ꝗnidentes intrabunt ingaudiũ. Dic dnẽ dic seruo tuo intꝰ
in corde suo. si boc ÷ gaudium. in qͦd intrabunt serui tui. qui
intrabunt ingaudiũ dnĩ sui. S gaudiũ illud certe qͦ gau¬
debunt electttui: nec ocłs uidit neo auris audiuit. nec in
co hominis ascendit. Nondũ gͦ dixi aut cogiaui dnẽ qͥntõ
gaudebunt illi beati tui. Utiq tantum gandebt̃ quantũ
amabunt. tantũ amabunt qͣntũ cognoscent. Qntũ te coꝗ¬
noscent anẽ tunc. & quantũ te amabunt: Certenec oculꝰ
indit nec auris audiuit. nec incor hoĩs ascendit ĩ hac inta.

Expanded text:
no toto homine gaudio illo: adhuc supra modum supererit gauno toto homine gaudio illo: adhuc supra modum supererit gaudium. Non ergo totum illud gaudium intrabit in gaudentes, sed toti gaudentes intrabunt in gaudium. Dic, domine, dic servo tuo intus in corde suo, si hoc est gaudium, in quod intrabunt servi tui, qui intrabunt " in gaudium domini " sui. Sed gaudium illud certe quo gaudebunt electi tui, " nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ". Nondum ergo dixi aut cogitavi, domine, quantum gaudebunt illi beati tui. Utique tantum gaudebunt, quantum amabunt; tantum amabunt, quantum cognoscent. Quantum te cognoscent, domine, tunc, et quantum te amabunt? Certe " nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit " in hac vita,
Abbreviated transcription (Latin):
tot & tantoꝵ gaudioꝵ. Et utiq qm̃ qͣntũ qrusq diligit aliquẽ
tantum de bono esꝰ gaudet. sic̃ inilla ꝑfecta felicitate unus¬
quisq plꝰ amabit sine conꝑatione dm. ꝗͣ se & os alios secũ
ita plus gaudebit absq existimatione de di felicitate. ꝗ̃ ele
sua & ommum alioꝵ secum. S sid̾m sic diligent toto corde
toramente. tota anima: ut tam̃ totũ cor. tota mens. tota aiã
ñ sufficiat dignitati dilectonis: ꝓfecto sic gauidebunt to¬
to corde. totamente. tota anima. ut totũ cor. totamens. to¬
ta aĩa ñ sufficiat plenitudim gaudii. P Ds̃ ms̃ ꝙ dñs ms̃.
spes mea & gandium. cordis mei. dic animȩ meȩ si hoc ÷ gau¬
diim deqͦ nobis dicis. ꝑfiliũ tuũ. petite & accipietis utgau¬
dnĩ ur̃o sit plent̃ Inueni nãq gaudiũ qd̾dã plenuĩ & płꝰ ꝗͣ
plenum. Pleno quippe corde. plena inte. plena anima. ple¬

Expanded text:
tot et tantorum gaudiorum? Et utique quoniam quantum quisque diligit aliquem, tot et tantorum gaudiorum? Et utique quoniam quantum quisque diligit aliquem, tantum de bono eius gaudet: sicut in illa perfecta felicitate unusquisque plus amabit sine comparatione deum quam se et omnes alios secum, ita plus gaudebit absque existimatione de felicitate dei quam de sua et omnium aliorum secum. Sed si deum sic diligent toto corde, tota mente, tota anima, ut tamen totum cor, tota mens, tota anima non sufficiat dignitati dilectionis: profecto sic gaudebunt toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor, tota mens, tota anima non sufficiat plenitudini gaudii. Capitulum XXVI. An spes mea, et gaudium cordis mei, dic animae meae, si hoc est gaudium, de quo nobis dicis per Filium tuum: Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum . Inveni namque gaudium quoddam plenum, plenum. Pleno quippe corde, plena mente, plena anima, ple
Abbreviated transcription (Latin):
les nee idt hono ꝙ diuitiȩ. ds̃ suos seruos bonos & fide¬
les supͤmulta c̃stitu&. immo fili dĩ ꝙ. dii uocabuntur e ert.¬
atesnis tsta ł potiꝰ istud bonũ s̃ defut᷑um: sic̃ ẽti erint⁊ sen
sua sponte ulud eioguros nec delectorẽ qm̃ alua dilectorib
sos urnatis ab laturũ nec alqͥd do potenti minos. lle lor
Ilos separum. Gauduã uͦ quale aut quantũ nuiti taler e
las tempio obrutũ erũms qͣntũ gauderes sibis omnioꝰ abun¬
dares. sotra ga intima tua. si caꝑe possint gandomi nibi abe
tanta beatitudme sua. S certe siouis aliꝰ que om̃o si cat
teipsum dilige̾s eandẽ beatitudiẽ bab̾et: duplicaretur gau
tres. ł multo plures id ipsum hab̾ent. tantundẽ ꝓsingulis
quantũ ꝓte ipso gauderes: si singulos ficut teipsum dilige¬
res. Ergo inilla ꝑfecta caritate mnnumabiliũ angłoꝵ &hoĩ¬
minuĩ. ubi nullꝰ mimis dilig& alrum quã se ipsũ. ñ aliter
de tanto suo bono uix capi& gaudium suum. qͦmͦ capax erit

Expanded text:
eus servos suos bonos et fideles supra multa constituet ; imo filii Dei, et dii vocabuntur; etlatenus ista, vel potius istud bonum sibi defuturum: sicut certi erunt se non sua sponte illud amissuros, nec dilectorem Deum illud dilcctoribus suis invitis ablaturum, nec aliquid Deo potentius invitos Deum et illos separaturum. Gaudium vero quale, aut quantum est, ubi tale ac nas, imo obrutum aerumnis, quantum 35 gauderes, si his omnibus abundares! Interroga intima tua si capere possint gaudium suum de tanta beatitudine sua. Sed certe si quis alius, quem omnino sicut teipsum diligeres, eamdem beatitudinem haberet, duplicaretur gaudtres, vel multo plures id ipsum haberent, tantumdem pro singulis, quantum pro te ipso gauderes, si singulos sicut temetipsum amares. Ergo in illa perfecta charitate innumerabilium beatominum, ubi nullus minus diliget alium quam seipsum, non aliter de tanto suo bono vix capiet gaudium suum: quamodo capax erit
Abbreviated transcription (Latin):
legem in quit datam. post uiam dispiplinȩ datam iacob puero
suo et isrł electo suo. Deus homo factus est. et cũ hominibꝰ ꝯuer¬
sacus est. Hacus ex iuirgine clauso matͥs utero. salua omni digͣm¬
tatis integritate. Unde e xechiel. ꝓpħ̃a dicit. Ec dixit ds̃ ad me.
oras e dlaus qn t dt tesian as et uet nontansat ꝑ cõi sco¬

Expanded text:
legem, inquit, datam, post viam disciplinae datam Jacob puero legem, inquit, datam, post viam disciplinae datam Jacob puero suo, et Israel electo suo. Deus homo factus est, et cum hominibus conversatus est, natus ex virgine, clauso matris utero, salva omni dignitatis integritate. Unde propheta Ezechiel dicit: « Et dixit Dominus ad me; por
Abbreviated transcription (Latin):
pei sollẽpnia musarũ dicitis dñs uobiscũ statim ꝯsequit᷑ ut
as homo fiat: ⁊ in t̾ba factus homo ꝯsistac ꝓpheta igit̃ re sa¬
ere cõmemorans et nascituri xꝑi eminentiã p̃nuncians.
nihii de coabsurdum niba de eo ꝯtra nat᷑am dixit ẽẽ futurũ.
Nu prauȩ suspinionis relinquens ecce inquit uirgo ⁊cipr¬
et. ⁊ua ergo temericatis presũptione quisquã bonũ audet
icͥbere: quod tullomͦ ausus ꝓpheta fuit dicere qd de deo fe.¬
fuiũ peperit. uos ex uestro sensu conicitis et cõmendatũ
inpudenti sacra ꝓphecarũ eloquia. ad hominũ uoluntatẽ
repugnantiam iterum metuimꝰ nullam scripturarũ dissonantiã
uerem̃. Sed scripturarum incerim omutamꝰ auctoritaces
quibꝰ deo adianiante omni modis astruemꝰ q deus ħo factꝰ est.
et ab hominibꝰ iusus :. Nam aꝑte exclusa om̃i ambiguitatis
noster et non estunabit᷑ alius ad eũ. Hic ad inuenic omnẽ uiam
disciplitȩ et dedit cam iacob puero suo. et isrł elecco suo. post

Expanded text:
vobiscum, » statim consequitur ut Deus homo fiat, vel in turba homo factus consistat? Propheta igitur rem sacram commemorans, et nascituri Christi eminentiam praenuntians, nihil de eo absurdum, nihil de eo contra naturam dixit esse futurum, nihil pravae suspicationis relinquens: « Ecce, inquit, virgo concipiet. » Qua ergo temeritatis praesumptione quisquam hominum audet scribere quod nullo modo fuit propheta ausus dicere, quod de Deo feium , » vos ex vestro sensu conjicitis, et commentatum od fronte tam impudenti sacra prophetarum eloquia, ad hominum voluntatem repugnantiam rerum metuimus, nullam Scripturarum dissonantiam veremur. Sed Scripturarum interim omittamus auctoritates, quibus, Deo adjuvante, omnimodis astruemus quia Deus homo factus est, et ab hominibus visus est. Nam aperte exclusa omni aequivocationnoster, et non aestimabitur alius ad eum. Hic adinvenit omnem viam disciplinae, et dedit eam Jaco
Abbreviated transcription (Latin):
die eb rietas. inebriabunt᷑ abub̾tate domꝰ di. Si melodia. ĩbian¬
glos ebori conemunt sine fine do. Si quelib& ñ inmumda. s̃.
munda uoluptas. torrente uoluptatis sue potabit eos as̃
Di sapientia. ipsa di sapientia ostend&s eis seipo .ã. Si amicicta:
diligent dm płꝗͣ seipeos: & inuicẽ tamꝗ̃ seipsos. ꝙ ds̃ illos
uoluntatis ut dõ suȩ. Nã sic̃ potit ds̃ qͦdnole ꝑseipsũ site

Expanded text:
Si ebrietas: " inebriabuntur ab ubertate domus " dei. Si melodia: ibi anSi ebrietas: " inebriabuntur ab ubertate domus " dei. Si melodia: ibi angelorum chori concinunt sine fine deo. Si quaelibet non immunda sed munda voluptas: " torrente voluptatis suae potabit eos " deus. Si sapientia: ipsa dei sapientia ostendet eis seipsam. Si amicitia: diligent Deum plus quam seipsos, et invicem tanquam seipsos; et Deus illos, voluntatis, ut Deus suae. Nam, sicut poterit Deus, quod volet, per se
Abbreviated transcription (Latin):
est sapientia que omĩa ꝯdidit exnichilo. Demq simulte ꝙ mag¬
ne deleclationes st̃ mrebꝰ deleclabilibꝰ quał & quanta delec
fruet᷑. qd alierit. ꝙ qͥd illi ñ erit. Certe quicqͥd uolo erit &
quod nolos ñ erit. Ibi quippe erunt bona coeꝑis & animȩ q̃ma
Crs gͣmuta uagaris homuincio. quierendo bona anunȩ taȩ
Ni corpis tuiꝰ Ima unum bontĩ tnqͦ sunt omna bona & suf¬
ficit. desidã simplex bonum qͦd ⁊̃ ommne bomĩ & satis ⁊. d ent̃
amas caro mea. qͥdͥ desideras anima mea. Ibi est qiucqd ama
sob. di uelocitas aut foetitudo. aut lib̾tas coepis eiu nichil ob¬
siste pos eit erunt sumles angł̃is i. q seminat᷑ acepꝰ aiale & sur¬
g et cacpi spuale. potestate utiꝙ ñ nat᷑a. di longa & salubs utta. ibi¬
ssina etnitas & et̃na sanitas. quia iusti imꝑpetiuĩ uiuent: ꝓ
salus iustoꝵ ã dnõ. Disatietas. saciabunt᷑ ẽ apparuerit gła dm̃.

Expanded text:
est sapientia, quae omnia condidit ex nihilo! Denique, si multae et magest sapientia, quae omnia condidit ex nihilo! Denique, si multae et magnae defruetur: quid illi erit, et quid illi non erit! Certe quidquid volet erit, et quod nolet non erit. Ibi quippe erunt bona corporis et animae, qualia per multa vagaris, homuncio, quaerendo bona animae tuae corporis tui? Ama unum bonum in quo sunt omnia bona, et sufficit. Desidera simplex bonum quod est omne bonum, et satis est. Quid enim amas, caro mea; quid desideras, anima mea? Ibi est, ibi est qusol . Si velocitas, aut fortitudo, aut libertas corporis, cui nihil obsistere possit, erunt similes angelis Dei, quia seminatur corpus animale, et surget corpus spiritale , potestate utiest sana aeternitas et aeterna sanitas, quia " iusti in perpetuum vivent " et " salus iustorum a domino ". Si satietas: satiabuntur " cum apparuerit gloria " dei.