comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nabunt in illis dieb. Sponsꝰ¬
xp̃r: sponsa eccl̃ia est. De hocscõ
Unde bene marcus eunͣglista
filios eos appłłat nuptiaꝵ
nõ tantum sponsi. s etiã spõ¬
se uolens intelligi. Quiaper
lauachri regeneratiõem in ius
diuine generationis assump¬
ti sunt. Qui ieuinare acluge¬
re nõ possunt. qmͣdui sponsũ
dc̃ thalamo uident. ⁊ ip̃m scĩt
ẽe cum sponsa. Quando u̾o
transierint nuptie ⁊ passione
acresurrectionis tempus ad¬
uenerit. tunc sponsi filii ieiu¬
nabunt. Quod autemlucas
nõ ait ut ceteri. numquid po¬
ssunt filii sponsi aut nuptiax
ieumare uellugere. s nũquid
potestis filios sponsi facere ie¬
iunare. eleganter intimaint.
eosdem ipsos qui loquebant᷑
fuisse fc̃uros. ut lugentes ieiu¬
narent filii sponsi. q̃m̃ ipsi es¬
sent sponsum occisuri. Notan¬
dum uero hunc luctum absẽ¬
tie sponsi nõ tunc tantum. idest
post mortem resurrectic̃emq
euisdem sponsi. s ante incarna¬

Expanded text:
nabunt in illis diebusnabunt in illis diebusChristus, sponsa Ecclesia est. De hoc sancUnde bene Marcus evangelista filios eos appellat nuptiarum, non tantum sponsi, sed etiam sponsae, volens intelligi quia per lavacri regenerationem, in jus divinae generationis assumpti sunt. Qui jejunare ac lugere non possunt quandiu sponsum in thalamo vident, et ipsum sciunt esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae, et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Quod autem Lucas non ait ut caeteri: Nunquid possunt filii sponsi aut nuptiarum jejunare vel lugere, sed nunquid potestis filios sponsi facere jejunare ? eleganter intimavit eosdem ipsos qui loquebantur fuisse facturos, ut lugentes jejunarent filii sponsi, quoniam ipsi essent sponsum occisuri. Notandum vero hunc luctum absentiae sponsi, non nunc tantum, id est, post mortem resurrectionemque ejusdem sponsi, sed et ante incarna
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo nouerãt ꝯdempnatos.
Sp̃ualiter autem discipuli iohis
edunt ⁊ bibunt. quia siue oꝑa
quis legis. seu traditicẽs sequat᷑
hominũ. siue ip̃m ⁊ iam xp̃i p̾
conium aure taritum ꝑcipiat
corporis. sp̃ualib abstinens bo¬
nis. ieiuno corde tabescit. Qui
uero xp̃i membas fideli incor¬
poratur amore: nõ potest ieuina¬
re quia carne ipsius epislaturꝰ
⁊ sanguine. Aliter Iohes uinũ
⁊ siceram non bibit. dominꝰ cum
publicanis ⁊ pecc̃orib mandu¬
cat. et bibit. quia ille abstinen¬
tia meritum auget. cui potẽtia
nulla nature. dominꝰ autera cui
naturaliter suppecebat delit̾a
donare. cur eos declinaret. quoᷤ
abstinentib poterat reddere pu
preceptum declinares. Mandu¬
cauit cum pecc̃orib. ut gr̃am
cerneres. agnosceres potestatẽ.
Quib ipse ait. Numquid po¬
testis filios sponsi dum cumilt
est sponsus facere iciunare. Ue¬
nient autem dies. ⁊ cum ablatꝰ
fu̾it abillis sponsus: tunc ieui¬

Expanded text:
ab eo noverant condemnatos. ab eo noverant condemnatos. Spiritaliter autem discipuli Joannis edunt et bibunt, quia sive opera quis legis seu traditiones sequatur hominum, sive ipsum etiam Christi praeconium, aure tantum percipiat corporis, spiritualibus abstinens bonis jejuno corde tabescit. Qui vero Christi membris fideli incorporatur amore, non potest jejunare, quia carne ipsius epulatur et sanguine. Aliter: Joannes vinum et siceram non bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit, quia ille abstinentia meritum auget, cui potentia nulla naturae: Dominus autem cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret quos abstinentibus poterat reddere purs, ne praeceptum declinares. Manducavit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. Quibus ipse ait: Numquid potestis filios sponsi, dum cum illis est sponsus, facere jejunare? Venient autem dies, cum ablatus fuerit ab illis sponsus, tunc jeju
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi simul ostenditur. qd̃ nõ
in pristinis uitiis ꝑmanẽtes.
ut phisei ⁊ scribe murmura¬
bant. s penitentiam agentes
publican uenerunt ad ih̃m:
satorũ ut occasionẽ haberet
docendi. ⁊ spũales inuitatorib
siuis preberet. cibos adire digna¬
tus sit. Deniq cum frequenter
ꝑgere ad ꝯuiuium describebat᷑.
nichil refertur aliud. nisi quid
ibi fecerit. quid docuerit. ut ⁊ hu¬
militas domini eundo ad pecc̃o¬
res ⁊ potentia doctͥne eius in pe¬
nitentium ꝯuersione monscret᷑.
Atilli dixerunt adeum. Quare
discipulu ohannis ieiuinant fre¬
quentir. ⁊ obsecrationes facĩt.
similiter ⁊ phiseorũ. tui autem
edunt ⁊ bibunt. Matheus refeit:
ip̃os iohannis discipulos hec
dixisse saluatori. Unde patet utͦs
q ꝯunctos. hac eum questic̃e
pulsasse. ubi iohannis maxĩe
reprehendendi discipuli. nõ solũ
de sui iastantia ieiunii. uerum
quia calumpniabantur quem
sciebant a magr̃o predicatum:
⁊ iungebantur phariseis. quos

Expanded text:
ul ostenditur quod non in pristinis vitiis permanentes, ut pharisaei et scribae murmurabant, sed poenitentiam agentes publicani venerint ad Jesum: catorum ut occasionem haberet docendi, et spiritales invitatoribus suis praeberet cibos, adire dignatus sit. Denique cum frequenter pergere ad convivium describatur, nihil refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in poenitentium conversione monstretur. At illi dixerunt ad eum: Quare discipuli Joannis jejunant frequenter, et obsecrationes faciunt, similiter et pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt? Matthaeus refert, ipsos Joannis discipulos haec dixisse Salvatori, unde patet utrosque conjunctos hac eum quaestione pulsasse. Ubi Joannis maxime reprehendendi discipuli non solum de sui jactantia jejunii, verum quia calumniabantur quam sciebant a magistro praedicatum, et jungebantur pharisaeis quos
Abbreviated transcription (Latin):
diem quo salbati littera sol
tum nuncupat. uolens inti¬
mare salbati legalis obser¬
uantiam cessare ultra deb̾e.
⁊ naturalis sabbati liberta¬
tem que ad moysi usq tem¬
pora ceteraiꝵ dieR similis e¬
rat oportere rescitui ut sicut
eccłiam nõ cirtumcisio uel
tirimonie legis. s fides abͣhe
qua in pͥputio iustificatus
est ꝑ dilecticẽm oꝑata saluat.
ita hanc etiam nõ aliud qͣm
sp̃uale salbatum. quo ⁊ ip̃e
abraham semꝑ aseruili id
est noxia uacabat actione.
tiam deõ ꝯmendet. Huiꝰ ita¬
q temporis salbatum. quo
sicut in ceteris dieb utilia q̃¬
ꝙ licet oꝑari. ad distinctiõem
uidaici sabbati. quo nõ iter
facere. nõ ligna colligere. nõ
alia quelibet necessana fa¬
cere licebat. sccło primũ ap¬
pellat primũ uidelicet hoc asol̃o
prelatum. sue temporis ordiẽ
quia ꝑ innumera ante legẽ
secula quomodo ñc agitur
a patrib agebatur: seu certe
gr̃ẽ munere significans. ut

Expanded text:
diem quo Sabbati littera solvdiem quo Sabbati littera solvtum nuncupat, volens intimare Sabbati legalis observantiam cessare ultra debere, et naturalis Sabbati libertatem quae ad Moysi usque tempora caeterorum dierum similis erat, oportere restitui. Ut sicut Ecclesiam non circumcisio vel caeremoniae legis, sed fides Abrahae qua in praeputio justificatus est, per dilectionem operata salvat, ita hanc etiam non aliud quam spiritale Sabbatum, quo et ipse Abraham semper a servili, id est, noxia vacabat actione, tiam Deo commendet. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia quaeque licet operari, ad distinctionem Judaici Sabbati quo non iter facere, non ligna colligere, non alia quaelibet necessaria facere licebat, secundo-primum appellat. Primum videlicet hoc a secundo praelatum sive temporis ordine, quia per innumera ante legem saecula, quomodo nunc agitur a patribus agebatur, seu certe gratiae munere significans ut
Abbreviated transcription (Latin):
statim uult nouum. Sicit eñĩ.
Uetus melius est. Iudeos signifi¬
cat: quib uite ueteris saliia
imbutis noue gr̃e precepta sor-¬
duerant. quia profecto maioꝵ
traditionib ꝯmaculati dulce¬
dinem sp̃ualiũ uerborum per¬
cipere nequaqͣm ualebant. xix.
actum est autem in salba¬
to sccło primo cum tͣnsi¬
ret persata uellebant
discipuli eius spicas ⁊ mãdu¬
cabant: confricantes manib.
Hoc est quod marcus ait. quia
discipuli ꝓpter nimiam eorum
qui ueniebant ut curarentur
importunitatẽ. ne manlucan¬
di quidem spacium habebant.
⁊ ideo quasi homines eluriebãt.
Quod autem spicas segetũ ma¬
nib ꝯfricant ⁊ inediam cõso¬
lantur. iite austerioris incliti¬
um est: nõ preparatas epulas
s cibos simplices querentiũ. Et
nota quod primmi apl̃i salua¬
toris litteram. salbati destruũt.
aduersum hebionitas: qui cũ
ceteros recipiant apłos. paulũ
quasi transgressorẽs legis re¬
pucliant. Unde bene lucas

Expanded text:
statim vult novum, Dicit enim, statim vult novum, Dicit enim, Vetus melius est. Judaeos significat, quibus vitae veteris saliva imbutis, novae gratiae praecepta sorduerant. Quia profecto majorum traditionibus commaculati, dulcedinem spiritalium verborum percipere nequaquam valebant. CAPUT VI. Factum est autem in Sabbato secundo primo cum transiret per sata, vellebant discipuli ejus spicas, et manducabant confricantes manibus. Hoc est quod Marcus ait, quia discipuli propter nimiam eorum qui veniebant ut curarentur importunitatem, ne manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simplices quaerentium. Et nota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt, adversum Ebionitas, qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Unde bene Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
stati nõ ꝯuenit. Et nemo mrit¬
tit uinũ nouum in utres uet̾es:
alioquin rumpit uinũ nouũ
ntres: ⁊ ipsum effunditur. ⁊ uts
ꝑibunt. S uinũ nouum ĩutres
nouos mittendum est: ⁊ utraq:
ꝯseruantur. Eosdem quoq ue¬
terib comparat utrib. quos
uino nouo idest spũalib pre¬
ceptis facilius disrumpi. qͣm id
posse sustinere dicit. Erunt autẽ
iam utres noui: cum post ascen¬
sum diũ desiderit ꝯsolationis
euis orando ⁊ sperando innouã¬
tur. Tunc enim acceꝑunt spuitũ
scm. quo impleti cum lingius
omnib loquerentur: a iudeiᷤᷤ ne¬
scientib. s tamen uere attestanti-¬
b dictum est quia musto plen
sunt isti. Nouum enum uinum
iam nois utrib uenerat: hoc
est sp̃o sc̃i feruor sp̃ualiũ corda
repleuerat. Aliter. Cauendum
doctorr: ne anime nõdum reno¬
uate. s uetustate malicie ꝑdurã¬
ti nouoꝵ misteriorum secreta cõ¬
nuitat. Et nemo bibens uetus:

Expanded text:
stati non stati non tit vinum novum in utres veteres, alioquin rumpit vinum novum utres, et ipsum effunditur, et utres peribunt. Sed vinum novum in utres novos mittendum est, et utraque conservantur. Eosdem quoque veteribus comparat utribus, quos vino novo, id est, spiritalibus praeceptis facilius disrumpi, quam id posse continere dicit. Erunt autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus orando et sperando innovantur. Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti cum linguis omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus dictum est, quia musto pleni sunt isti. Novum enim vinum jam novis utribus noverat, hoc est Spiritus sancti fervor spiritalium corda repleverat. Aliter. Cavendum doctori, ne animae nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta committat. Et nemo bibens vetus,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissura a nouo. Cum in¬
terrogatus eẽt dominꝰ cur
discipuli eius nõ ieumn arẽt
respondit carnales adhuc
quosq necdum passionis
resurrectionisq sue fide so¬
lidatos. nõ posse seueriora ie¬
iunia ⁊ ꝯtinentie sustinere
precepta: nec ꝑ austeritatem
nimiam. etiam credulitatẽ
quam habere udebantur a¬
mitant. Ip̃os ergo adhuc
discipłos tamquam uetera
uestimenta dicit. quib inc̃õ¬
uenienter nouus parꝰ as¬
suturꝰ. idest aliqͣ particula
uct̾ne que ad noue uite tem¬
ꝑantiam ꝑtinet quia si hoc
fiat. ⁊ ipsa doctna quodam
modo scinditur. cuiꝰ parti¬
ulla que ad ieiuniũ cibors
ualet moportune tracditur cũ
illa doceat generale iiunum
nõ a ꝯcupiscentia ciboꝵ tantũ.
s ab omĩ leticia temporalium
delectationũ. cuiꝰ quasi pãnũ.
idest partem aliquam que ad ci¬
bos ꝑtinet. dicit nõ oportere ho-¬
minib adhuc ueteri ꝯsuetudĩe
deditis imꝑtiri quia ⁊ illinc qͣi
ꝯscissio uidetur fieri: ⁊ ipsi uetu¬

Expanded text:
cissura fit. Cum interrogatus esset Dominus, cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam etiam credulitatem quam habere videbantur amittant. Ipsos ergo adhuc discipulos tanquam vetera vestimenta dicit, quibus inconuenienter nouus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam modo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetu
Abbreviated transcription (Latin):
qua passus est carne istahili¬
tatem perpetue quietis adiit.
Turbarum ꝯuentus ad eum
gentiũ in fide ꝯcurrentiũ typꝰ
est: de quibz esauias. ⁊ fluent in¬
quit ad eum omnes gentes: ⁊
ibunt populi multi ⁊ dicens:
uenite ascendamus ad mõtẽ
diũ. Et idit duas naues: stã

Expanded text:
qua passus est carne stabiliqua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves s
Abbreviated transcription (Latin):
astum est autẽ cuntur¬
be irruerent ineum.
ut auclirent u̾bum.
dr: et ipse stabat secus stag¬
num genes arech. ⁊ RStag-¬
num genesareth idem dicũt
e quod mare galilee. uel ma¬
re tyberiadis. S mare galilee
ab adiacente ꝓuintia dictũ.
mare tyb̃iadis aproximacini-¬
sade que olim chennerechuo-¬
seua. s ab herode tetrarcla in¬
si auuata inhonorem tyberii
asaus tyberids est applata
Porro genesar alaci ipsuis na¬
tura. qua crispantib aquis
de se ipso si excitare auram ꝑhi¬
betur: greco uocabulo qͣi generãs
sibi auram dicitur. Neq enĩ
in stagni morem sterratura¬
qua. s frequentib auris spi¬
rantib agitatur. haustu dul¬
cis ad potandum habilis. lx
uree lingne ꝯsuetudine omĩs
aquaꝵ ꝯgregatio. siue dulciᷤ
sure salsa: mare numcupat᷑.
Qui lacus interfluente iorda¬
ne centum quadraginta sta
ergo stagrum suie marc presẽs
scłm designat. dominꝰ secus ma¬
re stat. postqͣm uite labentis
mortaliratem deuincens. inea

Expanded text:
actum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea
Abbreviated transcription (Latin):
anctissima ma¬
ria epenitentis
historia que ter¬
cii nr̃i in lucam
caput est libri. ⁊ si ob laborem
legentium minuendum. a no¬
uo inchoatur exordio. rerum ta¬
men nexura secũllilibri finem
respicit. Nam quia suꝑius siue
ex ꝑsona euͣngeliste. sine ex dñ
saluatoris. nt quibusdam pla¬
cuit dictum fuerat. ⁊ omnis po¬
pulus audiens. ⁊ publicani
iustificauerunt deum baptiza¬
ti baptismo iohannus. qd̃ si a
domino dictum interpreteris.
audiens ioh̃em populus intel¬
ligitur ẽe designat. si ab eunge¬
lista interpositum audiens ip¬
sum dñm de iohis magritudie
disputantem restat intelligi phi¬
sei autem ⁊ legis ꝑiti consiliũ
dei spreuerunt. in semetip̃os nõ
baptizan ab eo. ꝑgit idem enͣn

Expanded text:
anctissima Mariae poenitentis historia, quae tertii nostri in Lucam caput est libri, etsi ob laborem legentium minuendum a novo inchoatur exordio, rerum tamen nexura secundi libri finem respicit. Nam quia superius sive ex persona evangelistae, sive Domini Salvatoris ut quibusdam placuit dictum fuerat: Et omnis populus audiens, et publicani justificaverunt Deum, baptizati baptismo Joannis. Quod si a Domino dictum interpreteris, audiens Joannem populus intelligitur esse designatus. Si ab evangelista interpositum, audiens ipsum Dominum, de Joannis magnitudine disputantem restat intelligi. Pharisaei autem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos non baptizati ab eo. Pergit idem Evan
Abbreviated transcription (Latin):
integrum. mundi negotiis
eternũ uerumq sapientie lu¬
men indefessa mente ꝑseque¬
ris. ⁊ hic fructum intelligen¬
tre purioris assequaris. ⁊ in
futuro ip̃m in quo sunt õs
thesauri sapientie ⁊ scientie
absconditi regem in decore suo
mundo corde ꝯtempleris. In¬
timandũ sane tue sanctitati
credidi. quia monet quosdã
quare in expositione apocalip¬
sis ubi ad quatuor animalia
uentum est noua interpreta¬
tione matheũ in leone. mar¬
chum in homine designatũ
dixens cum nõmilli cont mathm ho¬
mini. quia quasi de homine scribe
incipiat. marchum leoni in quo
uox in deserto rugientis audiat᷑
assignent. Rogo q in hoc opere
plenius quid tibi de hiis uerius
uideatur. insinues. Hemorem
nri tuam scãm frat̾nitatẽ. deus
dilectionis ⁊ paris conseruare ad
consideranda sue legis muabi

Expanded text:
integrum mundi negotiis, integrum mundi negotiis, aeternum verumque sapientiae lumen indefessa mente persequeris, et hic fructum intelligentiae purioris assequaris, et in futuro ipsum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, regem in decore suo, mundo corde contempleris. Intimandum sane tuae sanctitati credidi, quod movet quosdam quare in expositione Apocalypsis ubi ad quatuor animalia ventum est, nova interpretatione Matthaeum in leone, Marcum in homine designatum dixeris. Cum nonnulli contra Matthaeum homini, quia quasi de Domino scribere incipiat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri tuam sanctam fraternitatem, Deus dilectionis et pacis conservare, et ad consideranda suae leg
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dei arixilium opere qd̃ posculo
hanc simul epłam in capite p̾¬
poni. te nõ ob aliam qͣm cum des¬
censionis fraterne gr̃am in lu¬
cam scribere rogatum ut qui
ob teneritudinem ingenii sub¬
limia uel difficilia intellestu
capere nequeunt. hec simpliti¬
oristilo exposita facilius appre¬
hendant. Ergo age dilestissime
memoratt operi sedulus ĩsiste
beatum lucam luculento sermo¬
ne expone. Et quia sanctuᷤ am¬
brosus quedam indiscussa pre¬
teriit. que illi quasi sume etu¬
ditionis uiro plana. nec que¬
situ digna uidebantur. hec qͦ
ꝑspestis alioꝵ patrum opusculiꝰᷤ
diligentiꝰ uel tius uel eorum di¬
ctis explanare curato. Credo eti¬
am tuo ugilantissimo scudio
qui in lege dei meditanda dies
noctesꝙ ducis ꝑuigiles. non¬
nullis in locis que ab eis int̾¬
missa sunt quid sentiri debeat
austor lucis aꝑiet. Iustũ nãꝙ
satis est ⁊ suꝑne pietatis atcꝑ
equitatis moderamini con¬
ueniens. ut qui neglestis ad

Expanded text:
per Dei auxilium opere quod postulo, per Dei auxilium opere quod postulo, hanc simul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob teneritudinem ingenii sublimia, vel difficilia intellectu capere nequeant, haec simpliciori stylo exposita facilius apprehendant. Ergo age, dilectissime, memorato operi sedulus insiste, beatum Lucam luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illi quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, haec quoque perspectis aliorum Patrum opusculis diligentius, vel tuis vel eorum dictis explanare curato. Credo etiam tuo vigilantissimo studio, qui in lege Dei meditanda dies noctesque ducis pervigiles, nonnullis in locis quae ab eis intermissa sunt, quid sentiri debeat, auctor lucis aperiet. Justum namque satis est et supernae pietatis atque aequitatis moderamini conveniens, ut qui, neglectis ad
Abbreviated transcription (Latin):
expositione beati ambrosii in
lucam. tam diserta simul ⁊ ex¬
celsa qd̃ tuam quoq sc̃itatem
uidisse nõ ambigo: ut adoctori¬
b solum intelligi queant: a
rudib uero scudiosis uelectorib.
quales in presenti euo plures in¬
uemes. pre cdifficultate. uel ad se¬
quendi que diserta sunt. uel capi¬
endi que alta. ne querenda qui¬
dem quasi se celuiora. nec quasi
se fortiora putentur ĩe scrut̾ada.
Nec parum delit inditii doctissi¬
muis pater augustinꝰ. qui ad pau¬
linam dei famulam de uidende
deo sersbens. nõ aliis magis qͣm
ex hoc opusculo sumꝑtis beacti
ambrosii testimoniis utendũ
putauit: ⁊ ea pariter nõ solũ
ponenda simpliciterꝰ. s etiam
exponenda uidicauit. a deo ut
ex paucissimis memorati tra¬
ctatoris sententiolis nõ paruũ
uolumen retractando confere¬
rit. Quod idec ꝯmemorandũ
putaui ut et tua sancta frater¬
nitas et legentes simul agnosce¬
rent. uolo enim completo ate

Expanded text:
expositione beati Ambrosii in expositione beati Ambrosii in Lucam, tam diserta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem vidisse non ambigo, ut a doctoribus solum intelligi queant, a rudibus vero fastidiosisve lectoribus quales in praesenti aevo plures invenies prae difficultate vel assequendi quae diserta sunt, vel capiendi quae alta, ne quaerenda quidem quasi se celsiora, nec quasi se fortiora putentur esse scrutanda. Nec parum dedit judicii doctissimus pater Augustinus, qui ad Paulinam Dei famulam de videndo Deo scribens, non aliis magis quam ex hoc opusculo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te
Abbreviated transcription (Latin):
flumina mutas: Larga s indi¬
guis munera funde locis. Sed
hiuc obiectioni tue breuit respõ-¬
deo: quia iuxta comicũ nichil sit
doctum. qd̃ nõ sit dc̃m prius: ⁊ qr
caritas omĩa sustinet. nec sc̃is
umqͣm moris fu̾it inuicẽ ĩ iuide¬
re. inuieem prouocare: s unũqͤm¬
ꝙ mnornanda domo domini pro
iurib suis obtulisse qd̃ potuerit.
Neq enim uel beatissimus papa
gregorius timuit ne offenderet
patres. a quib tot expositas euͣn¬
gelii lectiones. in sius ip̃e retra¬
stauit omeliis. uel augustinus
aut quilibet alius patrum ante¬
cedentiũ tractatoꝵ intuitu. ne aut
psalmos aut alia que rogabãt᷑
exponeret. aut queq sibi uidebãt᷑
scriberet manũ metuendo retrãx
Quin etiam ut idem augustinꝰ
aitideo necesse est plures apli̾b
fieri libros diuerso stilo. s nõ di¬
uersa fide. etiam de questionib
eisdem. ut ad płimos res ipsa
ꝑpueniat. ad alios sic. ad alios
autẽ sic. Sunt autẽ quedam ĩ

Expanded text:
flumina mittas? Larga sed indiflumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed hujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: et quod charitas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini pro viribus suis obtulisse quod potuerit. Neque enim, vel beatus papa Gregorius timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogabatur, exponeret, aut quaecunque sibi videbatur, scriberet, manum metuendo retraxit. Quin etiam ut idem Augustinus ait ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Sunt autem quaedam in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯsacerdoti
bede prbr̃o:
acca perpe¬
tuam indo¬
mino salutem. Sepe quidem tue
sc̃e fraternitati ⁊ absens scribẽ¬
do ⁊ colloquendo presens sug¬
gessi: ut post expositionem actu¬
um apłoꝵ in euͣngelium quo¬
q luce scribere digneris: quod
ipse astenus uerecunda excu¬
satione differre qm facere ma¬
liusti. ditendo te duas maxi¬
me obcausas a temptando
hoc opere det̾ritum: quia uide¬
licet ⁊ ip̃m opus arduũ ⁊ a
scissimo ac doctissimo antisti¬
te ambrosio sit preoccupatũ.
nec te negotiũ uires tuas exce¬
dens suscipere ausum. iinms
nec opus fore ab ullo repeci.
Qd̾ a sũmo ingenio cõstaret
optime completum. Et ẽe la-¬
boris suꝑflui. post fortissima
tanti iuri dicta. uel eadem
aliter quasi compilatorem
dicere. uel quasi minꝰ doctũ
infirmiora uelle subicere. te¬
eẜ multum timere. ne in rep̾¬
hensionẽ studii ueterũ noua
cudere puteris. dicaturq tͥ
illud antiqui prouerbii ĩ ma¬
re quid pisces quid aquas in

Expanded text:
consacerdoti Bedae presbytero Acca, perpetuam in Domino salutem. Saepe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces, quid aquas in
Abbreviated transcription (Latin):
pat phiseos. legemq dicens. uelꝓ
ph̃as usq adiohem baptistam t¬
simisericordem diuitẽ purpuratũ Ped.¬
res. si sic merent᷑ puniri tenaces.
e dicit scandalizanti pe RUI¬
nitenti uero fũ etiam septua¬
gies septies precipit remitendum
ugeri sibi petũt aplĩ fidẽ lxuii.¬
⁊ audiunt detnslatiõe arbo¬
tis facultatẽ. positaq similitudĩe
de seruo arante uel pascente docet
ut inutiles se etiam implentes q̃
precepta sunt fateantur.

Expanded text:
Pharisaeos, legemque dicens vel prophetas usque ad Joannem Baptistamisericordem divitem purpuratum eres, si sic merentur puniri tenaces . Vae dicit scandalizanti, poenitenti vero fratri etiam septuagies septies praecipit remittendum . Augeri sibi petunt apostoli fidem, et audiunt de translatione arboris facultatem; positaque similitudine de servo arante vel pascente, docet ut inutiles se, etiam implentes quae praecepta sunt, fateantur .
Abbreviated transcription (Latin):
dropicũ sabbato curans uelut¬
de humoris puteo liberatũ ĩmu
tatẽ quoq sectandum docens inc̃õ¬
nõ querendũ. nec diuites s paupe¬
res qui nõ retribuant eẽ pascendos
dituris necessitudines insuꝑ¬

Expanded text:
dropicum Sabbato curat, ede humoris puteo liberat . Murmutatem quoque sectandam docens, in consse quaerendum, nec divites, sed pauperes, qui non retribuant, esse pascendosturbis necessitudines insu
Abbreviated transcription (Latin):
silere dexp̃o. s ⁊ illi qui abeo
sanati sponte ꝯficeri uolebãt
ĩmo ip̃i apłi qui eum post ie¬
surrestic̾em toto erant orbep̾¬
dicaturi. arite passioẽm eius
precipiunt᷑ omĩno reticere de
illo. ne diuina indelicet ml¬
iestati predicata. passionis
dispensatio differreturꝰ ⁊ dila¬
ta passiõe salus mundi que
phanc futura erat negarit᷑.
acta autem die egreᷤ¬
sus ibat in desertum
locum. ⁊ turbe requirebat
cum: ⁊ uenerunt usq adip¬
sum. et cetera. Si occasu sol
domini mors exprimitur.
quare nõ die redeunte resur¬
sta luce acredentiũ turbis
acquiritur: ⁊ ingentiũ deser¬
to inuentus. ne habeat deti¬
netur. maxime cum hec pͥma
salbati quo resurrectio celebͣ¬
sa est egressio. quesitio ⁊ muẽ¬
tio ꝯtigerit:¬

Expanded text:
silere de Christo, sed et illi qui ab eo silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat negaretur. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ipsum. Si occasu solis Domini mors exprimitur, quare non die redeunte resurstata luce a credentium turbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur. Maxime cum haec prima Sabbati, quo resurrectio celebrata est, egressio, quaesitio, et inventio contigerit
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽe xp̃m. Demonia filium dei
ꝯfidebanturꝰ. ⁊ attestante euͣnge¬
diabolꝰ hominẽ cognouerat. nec
temptando ualebati an ⁊ dei filiꝰ
ẽet exꝑiri. iam nũc ꝑ signoꝵ
potentiam. uel intellexit. nelpo¬
tiꝰ suspicatus est. ẽe filium d̾i
Nonigitur ideo iudeis eum cru¬
cifigere ꝑsuasit. quia xp̃m si¬
ue dei filium nõ ẽe putauit.
s quia se morte illius nõ pre¬
uidit ẽẽ dampnandum. Uere
enim dehoc misterio a secłis
abscondito dicit apłs: qd̃ ne¬
mo pͥncipum huiꝰ seculi cog¬
nouit. Si enim cognouissẽt:
numqͣm dñm glorie crucifi¬
xissent. Quare autem demo¬
nia dominꝰ se loqui prohibe¬
at: psalmista manifestat:
ait. Peccatori aũ ds̃ dixit: qͣre
tu enarras iusticias meas .
cetera. ne quis dum predicã¬
tem audit. sequatur errãtẽ.
Improb enim est magister di
abolus. qui falsa ueris sep
ꝑmiscet. ut specie u̾itatis testi¬
mõium fraudis obtexat all¬
as autem nõ solum demoes
qui inuiti ꝯfitebant᷑ iubent᷑

Expanded text:
um. » Daemonia Filium Dei confitebantur, et attestante evangediabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat, an Dei Filius et experiri, jam nunc per signorum potentiam, vel intellexerit, vel potius suspicatus est esse Filium Dei. Non igitur ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur
Abbreviated transcription (Latin):
cipimus filios nr̃os. ⁊ qualia¬
cumq bona dabimus. nõ de
nr̃o. s de ipsius damus. Alit̃
apłi qui electionis merito bo¬
eresserant modis. suꝑrie bo¬
nitatis intuitu mali eẽ dicũt᷑.
quia nichil est ꝑ semetip̃m sta¬
bile nichil immutabile. nich̃
bonum nisi deitas sola Om̃s
uero creature ut beatitudlinẽ
eternitatis. uel ĩmutabilitatiᷤ
obtineant: nõ hec per suam
naturam. s per creatoris suu
participatic̃em.⁊ gr̃am conse-¬
quuntur. Quod uero dicit᷑¬

Expanded text:
cipimus filios nostros, et qualiacipimus filios nostros, et qualiacunque bona damus, non de nostro, sed de ipsius damus. Aliter apostoli, qui electionis merito boexcesserant modis, supernae bonitatis intuitu mali esse dicuntur. Quia nihil est per semetipsum stabile, nihil immutabile, nihil bonum, nisi Deitas sola. Omnes vero creaturae, ut beatitudinem aeternitatis vel immutabilitatis obtineant, non hoc per suam naturam, sed per creatoris sui participationem et gratiam consequuntur. Quod vero i
Abbreviated transcription (Latin):
Cui contrarium posuit scorpi¬
onem: cuiꝰ aculeꝰ uenenatus
retro timendus est: sicrt spei
contrariũ est retro respicere. cũ
spes futuroꝵ in ea que antest᷑
extendat. Si ergo uos cumsi¬
tis mali. nostis bona data da¬
re filiis nr̃is. qͣntomagis pat̾
ñr de celo dabit sp̃m bonum pe
tentib se: Quomodo malidã
bona: S malos applłauit.
dilectores adhuc seculi huus
⁊ peccõres: bona uero que dãt
sccłm corum sensum bona di¬
cenda sunt quia hec probonis
habent. qͣm quam ⁊ in rerum
natura ista bona ssint. s tem¬
poralia ⁊ adistam uutam infir¬
mam uitam pertinentia. Et
quisquis ea malus dat: nõ
desito dat. Domini est enu t̾¬
ra. ⁊ pleratudo euis: qui fait
celura et t̾ram ⁊ mare ⁊ oĩa
que meis sunt. Quantum
engo sperandum est demull
deum nobis bona petentib.
necnos posse decipi. ut acupiamꝰ
auiid pro alio. cum ab iplope¬
nmnus. quandonos etiam cum
sumus mali. nouimꝰ id dare
quod petimur: Non enum de¬

Expanded text:
Cui contrarium posuit scorpiCui contrarium posuit scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est, sicut spei contrarium est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt, extendat. Si ergo vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester de coelo dabitentibus se? Quomodo mali dant bona? Sed malos appellavit dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant, secundum eorum sensum bona dicenda sunt, quia haec pro bonis habent. Quanquam in rerum natura ista bona non sint, sed temporalia et ad istam vitam infirmam pertinentia: et quisquis ea malus dat, non de suo dat; Domini est enim terra, et plenitudo ejus ; qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Dominum nobis bona petentibus; nec nos posse decipi, ut accipiamus aliud pro alio, cum ab ipso petimus; quando nos etiam, cum simus mali, novimus id dare quod petimur? Nod enim de
Abbreviated transcription (Latin):
saniti aꝑitur. ergo cui nõ datur
⁊ qui nõ inuenit. ⁊ cui nõ ape¬
ritur. apparet qd̃ nõ bene pecierit:
quesienit pulsauerit. Quis aut̃
ex uobis patrem petit panem:
nũquid lapidem dabit illi: Pa¬
nis intelligitur caritas propt̾
maiorem appetitum. ⁊ tam neces¬
sarium ut sine illa cetera nichil
sint. sicut sine pane mensa ĩops.
cui contiaria est cordis duritia
qͣm lapidi comparauit. Aut si
piscem. numquid ꝑ pisce serpen¬
tem dabit illi: Pisces est fides in¬
uisibilium. uel propt̃ aqͣm bap¬
tismi: uel quia de inuisibilib
locis capitur. Quod etiam fides
huius mundi fluctib circumla¬
trata nõ frangitur: recte pisci
cõparatur cui contrarium po¬
suit. serpentem propter uens¬
na fallacie. que etiam primo
homini male suadendo prese¬
minauit. aut si pecierit duñ
nunquid porriget illi scorpio¬
nem. In ouo: indicatur spes.
Ouum enĩ nõdum est fetus ꝑ¬
fectus: s fouendo speratur.

Expanded text:
santi aperitur, ergo cui non datur, santi aperitur, ergo cui non datur, et qui non invenit, et cui non aperitur, apparet quod non bene petierit, quaesierit, pulsaverit. Quis autem ex vobis patrem petit panem, nunquid lapidem dabit illi? Panis intelligitur charitas propter majorem appetitum, et tam necessarium, ut sine illa caetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops. Cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Aut si piscem, nunquid pro pisce serpentem dabit illi? Piscis est fides invisibilium, vel propter aquam baptismi, vel quia de invisibilibus locis capitur. Quod etiam fides hujus mundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur. Cui contrarium posuit serpentem propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. Aut si petierit ovum, nunquid porriget illi scorpionem? In ovo indicatur spes. Ovum enim nondum est fetus perfectus, sed fovendo speratur.
Abbreviated transcription (Latin):
t egõ uobis dico. Petite
E
⁊dabitur uobis que¬
rite ⁊ inuenietis pul¬
sate. ⁊ aperietur uobis. Compa¬
ratio est aminore. Si enun ami¬
cus ⁊ surgit delecto ⁊ dat nõ ami¬
citia. s tedio compulsus qͣnto
magis dat deus. qui sine teclio
largissime donat quod petitur.
s ad hoc se peti uult. ut capaces
donorum euis qua fiant qui
petunt. Ne itaq de uia ueniens
amicris inelia dispereat. hoc est
ne animus nuper ab erroris
su auitate resipiscens desiderii
sp̃ualis diutius inopia tabes¬
cat. petamus epulas uerbi qui¬
b alatur. queramus amicũ
qui det. pulsemus ostium quo
seruantur absconsa. Magnã
enim spem decdit. ⁊ dat ille qui
ꝓmittendo nõ decipit. Omnis e¬
nim inquit quipetit accipit. &
qui querit inuenit: ⁊ pulsanti
aperietur. Ego nixta promissã
postulantis amici parabolam
ꝑseuerantia opus est ut accipi¬
amus quod petimus. ⁊ inuenia¬
mus quod querimus. ⁊ qd̃ pril¬
samus aperiatur. Nam si peten¬
ti datur. ⁊ querens inuenit ⁊ pul¬

Expanded text:
t ego vobis dico: Petite, et dabitur vobis. Quaerite, et invenietis. Pulsate, et aperietur vobis. Comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat non amicitia sed taedio compulsus, quanto magis dat Deus qui sine taedio largissime donat quod petitur? Sed ad hoc se peti vult, ut capaces donorum ejus fiant qui petunt. Ne itaque de via veniens amicus inedia dispereat, hoc est, ne animus nuper ab erroris sui vanitate resipiscens desiderii spiritalis diutius inopia tabescat, petamus epulas verbi quibus alatur, quaeramus amicum qui det, pulsemus ostium quo servantur absconsae. Magnam enim spem dedit, et dat ille qui promittendo non decipit. Omnis enim inquit qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur. Ergo juxta praemissam postulantis amici parabolam perseverantia opus est ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod quaerimus, et quod pulsamus aperiatur. Nam si petenti datur, et quaerens invenit, et pul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsummatum fuisse significat.
Unde dicit. Siue enim mente ex¬
cedimꝰ deo: siue sobrii sumus nob̃.
Questetit: ⁊ ait. Domi ne: nõ ẽ
tibi cure qd̃ soror mea reliquit
me solam ministrare: Dic ergo
illi: ut me adiuuet. Ex illoꝵ per¬
sonaloquitur. qui adhuc diui¬
ne ꝯtemplationis ignari. solũ
qd̃ didicere fraterne dilectioĩs
opus deo placitum ducunt. ideo¬
q cunctos qui xp̃o deuoti ẽe ue¬
lint huic mantipandos au¬
tumarit. Et bene marcha stetis-¬
se. maria secus pedes donuni se¬
disse describitur. quia uita acci¬
ua laborioso desudat. incerta¬
mine. Contemplatiua uero
pacatis uitioꝵ tumultib. dp¬
tataiam in xp̃o meritis quie¬
te ꝑfruitur. Et respondens diy
illi dominꝰ. Marcha. marcha
sollicita es: ⁊ turbaris erga
płima. Porro unũ est necessa
rium. Et beatus dauid solum
finiens. deo iugiter inherere
desiderat dicens. Michi aut̃
adherere deo bonum est: Poñe

Expanded text:
consummatum fuisse significat. consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mentem excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stetit, et ait: Domine, non est tibme solam ministrare? Dic ergo illi ut adjuvet me. Et illorum persona loquitur, qui, adhuc divinae contemplatione ignari, solum quod didicere fraternae dilectionis opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Martha, Martha sollicita es et turbaris circa plurima. Porro unum est necesunde beatus Dauid solum finiens deo iugiter inhaerere desiderat dicens : mihi autem adhaerere deo bonum est: ponere
Abbreviated transcription (Latin):
ne quiescere. soli desiderio cõ¬
ditoris inherere. ut niliam
agere libeat: s calcatis curis
omnib ad uidendam faciẽ
sui creatoris animus mnar¬
descat: ita ut iam nouerit
carnis corruptibilis pondꝰ
cum merore portare. totisq
desideriĩs appetere. illis hip¬
nidicis angeloꝵ choris int̾¬
ẽe admisceri celestib ciuib de
eterna in conspectu dei incorruptio¬
bum illius. Marcha autem sata¬
gebat circa frequens ministeriũ.
Hec utriq uite congruere: nemo
qui dubitet. Et contemplatiue qͥ¬
dem uniformis ꝑfectio est: exutã
mentem cunctis habere t̾rens.
eamq qͣntum humana imbecil¬
litas sinit unirs cum xp̃o. Acti¬
ue uero quam frequens sit mi¬
nisterium. gentium magister
edocet. qui creberrimis eplaiꝵ di-¬
ctis suos ꝑ xp̃o terra mariq: la¬
bores sua ꝑitula ꝯmemorat.
Inquib etiam uisiones ⁊ reuela¬
tiones domini ꝯmendans. non
minus se inspeculatua uirtu¬
te quod ꝑ paucis est imitabile.

Expanded text:
ne quiescere, soli desiderio conne quiescere, soli desiderio conditoris inhaerere, ut nil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem sui Creatoris animus inardescat; ita ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere illis hymnidicis angelorum choris interesse, admisceri coelestibus civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptiobum illius; Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere nemo qui dubitet, et contemplativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem a cunctis habere terrenis eamque quantum humana imbecillitas sinit unire cum Christo, activae vero quam frequens sit ministerium, gentium magister edocet, qui creberrimis epistolarum dictis suos pro Christo terra marique labores, sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile,
Abbreviated transcription (Latin):
in quoddam castellũ ⁊ mu¬
ler quedam marcha noie
erepit illum indomum
suam. ⁊huic erat soror no¬
mine maria. Et Reliqͣ.
Bec lectio supiori pislcher¬
rima ratione connectitur.
Qiua uidelicet illa clilectio¬
lm dei ⁊ proximi uerbis
⁊parabolis. hec antem ipsis
reb ⁊ ĩitate designat. Due qͥp¬
peiste domino dilecte sorores:
duas uitas sp̃uales. quib
in presenti sancta exercetur ec¬
clesia demonstrant. Marcha
quidem actualem. qua proxi¬
mo in caritate sociamur. Ma-¬
ria uero ꝯtemplatinam qͣmͣ
dei amore suspiramus. Acti¬
ua enimuita est panem esu-¬
rienti tribuere. uerbo sapiẽtie
nescientem docere. errantem cor¬
rigere. ad humilitatis iuam
suꝑbientem ꝓximum reuora¬
re. infumitatis curam gere-¬
re. que singulis quibz ꝙ ex
peliant dispensare. ⁊ ꝯmissio
nobis qualiter subsistere ua¬
leant preuidere. Contempla¬
tiua uero uita est. caritatem
quidem dei ⁊ proximi totamẽ¬
te retinere. s ab exteriori actio¬

Expanded text:
in quoddam castellum; et mulier quaedam, Martha nomine, excepit illum in domum suam: et huic erat soror nomine Maria, etc. Haec lectio superiori pulcherrima ratione connectitur, quia videlicet illa dilectionem Dei et proximi verbis et parabolis, haec autem ipsis rebus et veritate designat. Duae quippe istae domino dilectae sorores duas vitas spiritales, quibus in praesenti sancta exercetur Ecclesia, demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur; Maria vero contemplativam, qua in Dei amone suspiramus. Activa enim vita est, panem esurienti tribuere, verbo sapientiae nescientem docere, errantem corrigere, ad humilitatis viam superbientem proximum revocare, infirmantis curam gerere, quae singuet commissis nobis qualiter subsistere valeant providere. Contemplativa vero vita est charitatem quidem Dei proximi tota mente retinere, sed ab 1326 exteriore actio
Abbreviated transcription (Latin):
tione uitanda. At uero ille q¬
ĩ ultimo posuit. s libera nos a
malo iste nõ posinit ut intelli¬
geremus ad illud superuis es̃
de temptatione dictum est ꝑ¬
tiniere. Ideo quippe ait s libera.
nõ ait ⁊ libera. tanqͣm unã
petitic̃em ẽe demonstrans no¬
li hoc s hoc: ut sciat uruseͥs¬
q ineo se liberari a malo. qo
nõ infertur in temptatisem.
tait ad illos. xlui.
Quis ur̃m habebit
amicum. ⁊ ibit al
illum media nocte. ⁊ clicet sl

Expanded text:
tione vitanda. At vero quod ille tione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait: sed libera; non ait: Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. Et ait ad illos: Quis vestrum habebit amicum, et ibit ad illum me
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ licens. Magister quid fa¬
neudo uitam eternam possi¬
delu: Legis ꝑitus qui de uita
eterua dñm temptans int̃¬
rogat.: Occasidem ut reor tẽp¬
andi de ipsis dominisermo¬
lib sumpsit ubi ait. Gau¬
lie autem: qd̾ nomina ura
scripta sunt incelis S ipsa
sua temptatione declarat. qͣm
uera sit illa domini cõfessio. qͣ
patri loquitur. abscõdisti hec
asa pientib ⁊ prudentib
⁊ reue lasti ea pariuilis. At¬

Expanded text:
Magister quid faciendo vitam aeternam possidebo? Legisperitus, qui de vita aeterna Dominum tentans interrogat, occasionem, ut reor, tentandi de ipsis Domini sermonibus sumpsit, ubi ait: Gaudete autem, quod nomina vestra scripta sunt in coelis. Sed ipsa sua tentatione declarat quam vera sit illa Domini confessio, qua Patri loquitur: Quod abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea par
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse illi. qui incidit in lacio¬
nes: At ille dixit. Qui fectt
miscclĩam in ilium. Iunxta lit¬
teram manifesta est diũ sen¬
tentia: nuillum nobis ampl
quam qui misereatur fẽpro¬
ximum: Sis hierosolinitee
ini nõ sacerdos nõleurta erla¬
dem gente. ĩmo in eademur¬
re nati. ⁊ nutriti. sz externe
gentis accola. quia magis
misertus est fõs est ꝑximus
satratiore autem intellectu
qm̃ nemo magis est proximꝰ
strum: diligamus quasi
ꝓximũ. Nichil enim tam
xximum qͣm caput mem¬
bris. Diligamus etiam eũ
qui imitator est xp̃i: hocẽ
erum quod sequitur. Et
ait illi ih̾s. Uade ⁊ tu fac
similiter. idest ut uere te
ꝓximum sicut te ĩp̃m dili¬
gere manifestes. Quicquid
uales in eius uel corpora
lut sp̃uali necessitate sub¬
leuanda deuotus operare.¬

Expanded text:
fuisse illi qui incidit in latrones? At ille dixit: Qui fecit misericordiam in illum. Juxta litteram manifesta est Domini sententia, nullum nobis amplius quam qui miseretur esse proximum, sicut Hierosolymitae civi, non sacerdos, non Levita ex eadem gente, imo in eadem urbe nati et nutriti, sed externae gentis accola, quia magis misertus est, factus est proximus. Sacratiore autem intellectu, quoniam nemo magis est proximusstrum, diligamus quasi proximum: nihil enim tam proximum quam caput membris. Diligamus etiam eum qui imitator est Christi; hoc est enim quod sequitur: Et ait illi Jesus: Vade et tu fac similiter. Id est, ut vere te proximum sicut te ipsum diligere manifestes, quidquid vales in ejus vel corporali vel spiritali necessitate sublevanda devotus operare
Abbreviated transcription (Latin):
uitum: qm pauperum sciri Qͥd
est ergo qd̃ dominus de paupere
⁊ diuite uerbum faciens. nomẽ
pauperis dicit.⁊ nomen duutiˢ
nõ dicit. nisi qd̃ deus humiles
nouit. atq approbat. ⁊ suꝑbos
ignorat. Unde ⁊ quibusdam de
miraculoꝵ iurtute suꝑbientib
in fine dicturus est. Nescio uos
unde sitis: discedite a me om̃s
oꝑarii iniquitatis. At cont᷑ moy
si dr̃. noui te ex nomĩe tuo. ilit g
de diuite. Homo quidam. dit de
paupere. Egenus nomine lazarꝰ
Ac si aperte dicat. pauperem hũi-¬
lem dicoscio suꝑbum fliuitem
nescio. Illum cognitum per appro¬
baticem habeo. hunc per iuditiũ
reprobationis ignoro. Qui iace¬
bat ad ianuam eius ulceribus
plenus. cupiens saturari de mi-¬
cis que cadebant de mensa diui
tis. S ⁊ canes ueniebant ⁊ lin¬
gebant ulccraeius. Plemis ulce¬
ribz mendicus lczarus. ante
ianuas diuitis iacet: quade ro
una dominꝰ duo uiditia exple¬
uit. habuiss enim fortasse aliqͥ

Expanded text:
vitum quam pauperum sciri. Quid vitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus de paupere et divite verbum faciens nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discedite a me, omnes operarii insi dicitur, Novi te ex nomine: Ait ergo de divite, Homo quidam, ait de paupere, Egenus nomine Lazarus. Ac si aperte dicat, pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reprobationis ignoro. Qui jacebat ad januam ejus, ulceribus plenus, cupiens saturari de micis quae cadebant de mensa dcanes veniebant et lingebant ulcera ejus. Plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januas divitis jacet, qua de re una, Dominus duo judicia explevit: habuisset enim fortasse aliquam