comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei dicentes. Ut quid peto a dño qđ
in mea posuit potestate: Sed ab¬
sit ut hoc sapiat : qui sanum sapit.
Proinde petamꝰ ut det: qđ ut ha.¬
beamꝰ iubet. Ad hoc enĩ qđ nondũ
habemꝰ. uibet ut habeamꝰ: ut ad¬
moneat quid petamꝰ. & cũ nos qđ
uisserit posse inuenerimꝰ : etiã
hoc unde acceꝑimus intelligamꝰ.
ne inflati ⁊ elati huiꝰ mundi sp̃u
nesciamus quȩ a do donata sunt
nob̾. Proinde arbitriũ uoluntatis
humane nequaꝗͣ destriumꝰ qͣndo
di grãm qua ipsũ adiuuat᷑ arbi.¬
trium ñ suꝑbia negamꝰ ingrata:
sed grata potius pietate p̾dicamꝰ.
Nrm̃. ẽ. enim uelle: sed uoluntaᷤᷤ
ipsa & admonet᷑ ut surgat. et
sanatur ut ualeat. & dilatat᷑ ut
capiat : & implet᷑ ut habeat.
Namsi nos non uellemꝰ: nec nos
utiq acciꝑemus ea quȩ dantur.
nec nos haberemus. Quis enim
hab̾et contineutia. ut uit̾ cet̾a
di dona de ipsa potius loquar de
qua ad te loquor. quis inquã hab̾et

Expanded text:
ei dicentes, Utquid peto a Domino, quod ei dicentes, Utquid peto a Domino, quod in mea posuit potestate? Sed absit ut hoc sapiat, qui sanum sapit. Proinde petamus ut det, quod ut habeamus jubet. Ad hoc enim quod nondum habemus jubet ut habeamus, ut admoneat quid petamus; et cum nos quod jusserit, posse invenerimus, etiam hoc unde acceperimus intelligamus; ne inflati et elati hujus mundi spiritu, nesciamus quae a Deo donata sunt nobis. Proinde arbitrium voluntatis humanae nequaquam destruimus, quando dei gratiam, qua ipsum adiuuatur arbitrium, non superbia negamus ingrata, sed grata potius pietate praedicamus. nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et inpletur, ut habeat. nam si nos non uellemus, nec nos utique acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis enim haberet continentiam, ut inter cetera dei dona ipsam potius loquar, de qua ad te loquor, quis, inquam, haberet
Abbreviated transcription (Latin):
głanti. ueritas ꝑ apłm dicit. Quid
ẽnim habes qđ non accepisti: Si
aut̃ accepisti. quid głaris qͣsi non
acceꝑis: Hec me admonere com.¬
pellunt cauendi atq deuit andi
quorundã sermunculi. qui per
aures ad animos multoꝵ serpere
ut nec or̾atio nobis ad dñm neces.¬
saria uideatur. ne intremꝰ N
tẽptationẽ. Sic enĩ conant᷑ defendẽ
hominis liberũ arbitriũ: ut eo
solo etiã dĩ grã ñ adiuti ualeamꝰ¬
qđ diuinitꝰ iubet᷑ implere. Ac ꝑ hoc
sequit᷑ ut frustra dñs dixerit. uigi¬
late ⁊ orate ne intretis intẽptatio¬
nẽ.: ⁊ frustra cotidie in ipsa dñica
oratione dicamꝰ. ne nos inferas in
tẽptationẽ. Sieni nr̃ȩ tantũ modo
potestatis ẽ. ne tẽptatione suꝑem᷑.
ut quid oramꝰ ne intremꝰ uel infera.¬
mur in eã : Faciamꝰ potius qđ nr̃i
ẽ libi arbitrii atq solutissunȩ potes.¬
tatis: ⁊ irrideamꝰ apłm dicentem.
Fidelis d̃ qui ñ uos ꝑmittat tẽp.¬
tari suꝑ id qđ potestis. ⁊ resistamꝰ

Expanded text:
m dicit: quid enim habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Haec me admonere conpellunt cauendi atque deuitandi quorundam sermunculi, qui per aures ad animas multorum serperut nec oratio nobis ad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem. sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut eo solo etiam dei gratia non adiuti ualeamquod diuinitus iubetur, inplere. ac per hoc sequitur, ut frustra dominus dixerit: uigilate et orate, ne intretis in temptationem, et frustra cotidie in ipsa dominica oratione dicamus: ne nos inferas in temptationem. si enim nostrae tantummodo potestatis est, ne utquid oramus ne intremus vel inferamur in eam? Faciamus potius quod nostri est liberi arbitrii atque absolutissimae potestatis; et irrideamus Apostolum dicentem, Fidelis Deus, qui non vos permittet tentari super id quod potestis : et resistamus
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ ꝓpt̾ alios misericordissime
ꝓuidebat. Sed qm̃ quantalib et hu.¬
mana cautela suspiciones male uo¬
lentissimas ñ potest om̃i exparte in¬
tare: ubi ꝓ existimatione nrã quic¬
quid recte possumꝰ fecerimꝰ. si alicui
de nob̾ uł male fingendo uł male
credendo famã nr̃am decolorare
conant᷑: assit conscientiȩ solatium.
planeq etiã gaudiũ qđ mercess
nrã magna est in cęlis. etiã cũ dict̃
homines mala multa de nob pie
tam̃ iusteq uiuentib. Illa tamen
merces tanꝗͣ stipendiũ.ẽ. militan¬
tiũ ꝑ arma iusticiȩ. non solũ dextͣ¬

Expanded text:
alterum propter alios misericordissime alterum propter alios misericordissime prouidebat. sed quoniam quantalibet humana cautela suspiciones maleuolentissimas non potest omni ex parte uitare, ubi pro existimatione nostra quidquid recte possumus fecerimus, si aliqui de nobis uel mala fingendo uel male credendo famam nostram decolorare conantur, adsit conscientiae solacium planeque etiam gaudium, quod merces nostra magna est in caelis, etiam cum dicunt homines mala multa de nobis, pie tamen iusteque uiuentibus. illa enim merces tamquam stipendium est militantium per arma iustiti
Abbreviated transcription (Latin):
est sed qđ multis ut salui fiant. In
quadã etiã exhortatione dicit. De
cetero fr̃s. quecũq sunt uera. quę¬
casta. quȩcunq castissima. quę¬
cunq bonȩ fanie. si qua uirtꝰ. si qua
laus: hec cogitate quȩ & didicistis
⁊ accepistis. ⁊̃ audistis ⁊ uidistis in
me. Cernis quẽadmodũ int̾ mul¬
ta quȩ exhortando cõmonuit n
neglexerit ponere. quȩcunq bonȩ
famȩ: duobq uerbis cuncta con-¬
cluserit. ubiait. Si qua uirtꝰ. si qua
laus. Ad uirtutẽ nãq ꝑtinent quę
antea memorauit bona: fama uͦ
ad lau̾dẽ. Puto qđ ñ laudẽ homi¬
nũ ꝓ magno suinebat apłs. alio
loco dicens. Michi aut̃ minimũ
ẽ. ut auob̾ iuc̃ icer. aut abhuma.¬
no die. Et alibi. Si hominib pla.¬
cerẽ xp̃i seruus n eẽm. Q iterũ.
Nam qła nr̃a hęc.ẽ. testimoniũ¬
conscientiȩ nr̃ȩ. Sed illoꝵ duorũ.
breuius dicit᷑ uirtutis ⁊ laudis. unũ
ꝓpt̃ seipsiĩ sapientissune retinebat:

Expanded text:
est sed quod multis, ut sest sed quod multis, ut squadam eciam exhortacione dicit: De cetero, fratres, quecumque sancta, quecasta, quecumque carissima, quecumque fame bone, si qua virtus, si qua laus, hec cogitate, que didicistis et accepistis et audistis et vidistis in me! Cernis, quemadmodum inter multa, que exhortando commonuit, non neglexerit ponere: quecumque bone fame, duobus verbis cuncta concluserit, ubi ait: Si qua virtus, si qua laus. Ad virtutem namque pertinent, que antea memoravi bona,fama vero ad laudem. Puto, quod non laudem hominum pro magno sumebat Apostolus alio loco dicens: Michi autem pro minimo est, ut a vobis diiudicer aut ab humano die. Et alibi: Si hominibus placerem, Cristi servus non essem. Et iterum: Nam gloria nostra hec est: testimoniconscientiae nostrae. sed illorum duorum, breuius dicitur, uirtutis et laudis, unum propter se ipsum sapientissime retinebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. unde uitã suã longe ab ẽẽ
sciunt. dicunt sibi corã dũo suf¬
ficere conscientiã: existimatio¬
nẽ hominũ non impudenter
solũ uerũ etĩa crudelit̾ contẽp¬
nentes. cũ occidunt animas
alioꝵ. siue blasphemantiũ uiã
di quib sođm suam suspicionẽ
quasi turpis quȩ casta ẽ. dis-¬
plicet uita scõꝵ. siue etiã cum
excusatione imitantiũ non
qđ uident sed qđ putant. Proinde
quisquis a criminib flagitioꝵ atq
facinorũ uitã suã custodit: sibi
benefacit. Quis quis aut̃ etiã famã:
& maliis misericors ẽ. Nob̾ enim
necessaria ẽ. uita nr̃a: aliis fama
nrã. Et utiq etiã qđ aliis ministra¬
mus misericordit᷑ ad salutẽ: ad nos¬
trã quoq rediuidat utilitatẽ. Unde
na ñ solũ coram dõ: uerũ etiã corã
hominib Itẽ dicit. Placete om̃ib
ꝑ omia : sicut & ego om̃ib ꝑ om̃ia
placeo. ñ querens qđ michi utile

Expanded text:
cionem, unde suam uitam longe abesse cionem, unde suam uitam longe abesse sciunt, dicunt sibi coram deo sufficere conscientiam, existimationem hominum non inprudenter solum, uerum etiam crudeliter contemnentes, cum occidunt animas aliorum, siue blasphemantium uiam dei, quibus secundum suam suspicionem quasi turpis quae casta est displicet uita sanctorum, uel etiam cum excusatione imitantium non quod uident, sed quod putant. proinde quisquis a criminibus flagitiorum atque facinorum uitam suam custodit, sibi bene facit; quisquis autem etiam famam, et in alios misericors est. nobis enim necessaria est uita nostra, aliis fama uestra. et utique etiam quod aliis ministramus misericorditer ad salutem, ad nostram quoque redundat utilitatem. unde na non solum coram deo, uerum etiam coram hominibus; item dicit: placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile
Abbreviated transcription (Latin):
orando. psallendo. legendo. et
in lege di meditando sumant᷑:
in delicias spũales etiã ipsa quȩ
uidentur laboriosa uertuntur.
Nullo modo enĩ sunt onerosi la-¬
bores amantiũ: sed etiã ipsi dele.¬
ctant. sicut uenantiũ. aucupan¬
tiũ. piscantiũ. uindemiantium.
negotiantiũ. ludo aliquose oblec¬
tantiũ. Int̾.ẽ. ergo quid ametur.
Nã idõ quodamatur: aut non
laboratur. aut & labor amatur.
Et uide quã pudendũ ⁊ dolendũ
sit. Diu delectat labor ut fera
capiatur. ⁊ cu ꝑa & sacculus im-¬
pleatur. ut pila iaciatur : ⁊ ñ
delectat ut ds̃ aoquirat᷑. IN
om̃ĩb sane sp̃ualib deliciis qͥb
fruunt᷑ innuptȩ. scã eaꝵ conu̾¬
satio cauta etiã debet ẽẽ: ne for¬
te cũ mala uita ñsit᷑ ꝑ lasciui¬
am.mala sit fama ꝑ negligen¬
tiã. Neo audiendi sunt̃ siue
scĩ uiri siue fominę: qͣndo repre.¬
hensa in aliquo negligentia sua
ꝑ quã fit in malã ueniant suspi¬

Expanded text:
orando, psallendo, legendo et orando, psallendo, legendo et in lege dei meditando insumantur, in delicias spiritales etiam ipsa quae uidentur laboriosa uertuntur. nullo enim modo sunt onerosi labores amantium, sed etiam ipsi delectant, sicut uenantium, aucupantium, piscantium, uindemiantium, negotiantium, ludo aliquo sese oblectantium. interest ergo quid ametur. nam in eo, quod amatur, aut non laboratur aut et labor amatur. et uide, quam pudendum et dolendum sit, si delectat labor, ut fera capiatur. ut cupa et sacculus inpleatur, ut pila iaciatur, et non delectat. ut deus adquiratur. In omnibus sane spiritalibus deliciis, quibus fruuntur innuptae, sancta earum conuersatio cauta etiam debet esse, ne forte, cum mala uita non sit per lasciuiam, mala sit fama per neglegentiam. nec audiendi sunt siue uiri sancti siue feminae, quando reprehensa in aliquo neglegentia sua, per quam fit, ut in malam ueniant suspi
Abbreviated transcription (Latin):
acitius audiunt qui non uident.¬
⁊ tangendo multa discernunt.
nec t̾anta uiuacitate tangunt qͥ
ocłis utunt᷑. ubi intelligitur ex
uno aditu id. ẽ. luminũ rep̃ssa
intentione sentiendi eam in alio
sensu promptiore dinoscendi acu¬
mine exerceri tanꝗͣ ex altero co¬
netur implere qđ negat᷑ in alt̾o:
ita etiã sepe carnalis cupiditas
a concũbendi uoluptate cohibrta.
maiorib uirib in pecuniȩ se por¬
rigit appetitu: ⁊ illinc auersa
hũc impetu ardentiore conuer¬
tit. In uob̾ aut̃ amor diuitiarũ
simul frigescat cũ amore nupti¬
arũ: ⁊ pius usus rerũ quas pos.¬
sidetis ad spũales delicias con¬
feratur . ut lib̾alitas urã magis
ferueat adiuuandis egenis: quã
ditandis auaris. Inthẽsaurum
quippe cęlestẽ non mittuntur
dona cupidoꝵ. sed elemosine
pauperũ. quȩ in immensũ modĩ
orationes adiuuant iuduarum.
Ieuinia quoq ac uigiliȩ inqͣntũ
ualitudines non ꝑturbant si

Expanded text:
acutius audiunt qui non uident etacutius audiunt qui non uident et tangendo multa discernunt nec tanta uiuacitate tangunt, qui oculis utuntur — ubi intellegitur ex uno aditu, id est luminum repressa intentione sentiendi eam se in alios sensus promptiorem dinoscendi acumine exerere, tamquam ex altero conetur inplere, quod negatur in altero — ita etiam saepe carnalis cupiditas a concumbendi uoluptate cohibita maioribus uiribus in pecuniae se porrigit adpetitum et illinc auersa huc se inpetu ardentiore conuertit. in uobis autem amor diuitiarum simul frigescat cum amore nuptiarum, et pius usus rerum, quas possidetis, ad spiritales delicias conferatur, et liberalitas uestra magis ferueat adiuuandis egenis quam ditandis auaris. in thesaurum quippe caelestem non mittuntur dona cupidorum, sed elemosynae pauperum, quae in inmensum modum orationes adiuuant uiduarum. ieiunia quoque ac uigiliae, in quantum ualetudinem non perturbant, si
Abbreviated transcription (Latin):
illicita exortat᷑ ardentius. Deliciȩ
igitur spũales deliciis carnalib
in sc̃ã castitate succedant: lectio.
oratio. psalmꝰ. bona cogitatio. bo¬
noꝵ oꝑm frequentatio. spes fu-¬
turi scłi ⁊ cor sursũ: atq de his
om̃ib grãrũ actio patri luminũ.
a quo sine ulla dubitatione ome
datũ optimũ & om̃e donũi per¬
fectũ scriptura teste descendit.
Nam qͣndo ꝓ deliciis nuptarũ
quas in carn̾e uiroꝵ habent ali¬
arũ carnaliũ deliciarũ tanquã
in solatiũ usus. essumit᷑. qd ego
dicã quȩ sequant᷑ mala cũ bre¬
uder ap̃ts dixerit uiuentẽ maor¬
duã ẽẽ uiduã quȩ in deliciis
uiuit: Absit aut̃ auobis ut diui¬
tiarũ cupiditate capiamini pro
cupiditate nuptiarũ : & incordib
urĩs nũmus uiri amore succedat.
Intuentes enĩ hominũ conũsatio¬
nẽ : sepe exꝑtisumꝰ in quib dam
lasciuia cõpressa creuisse auaritiã.
Nam sicut in ipsis sensib corꝑis

Expanded text:
inlicita exoptatur ardentius. Deliciae inlicita exoptatur ardentius. Deliciae igitur spiritales deliciis carnalibus in sancta castitate succedant: lectio, oratio, psalmus, bona cogitatio, bonorum operum frequentatio, spes futuri saeculi et cor sursum, atque de his omnibus gratiarum actio patri luminum, a quo sine ulla dubitatione omne datum optimum et omne donum perfectum scriptura teste descendit. nam quando pro deliciis nuptarum, quas in carne uirorum habent, aliarum carnalium deliciarum tamquam in solacio usus adsumitur, quid ego dicam, quae sequantur mala, cum breuiter apostolus dixerit uiuentem mortuam esse uiduam, quae in deliciis uiuit? absit autem a uobis, ut diuitiarum cupiditate capiamini pro cupiditate nuptiarum et in cordibus uestris nummus uiri amori succedat. intuentes enim hominum conuersationem saepe experti sumus in quibusdam lasciuia compressa creuisse auaritiam. nam sicut in ipsis sensibus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ardent̃ optantes. dũ spernunt᷑
aut differunt᷑. repente senuerĩ.
ut eas nubere iã puderet ãplius
quã liberet. Multe aut̃ nuptę
recentissima sua coniunctione
in longinqua ꝓfectis uiris suis.
reditũ eoꝵ expectando grandeue¬
factȩ sunt: & tanꝗͣ cito uiduate
aliqͣndo nec remeantes saltẽ senes
suos anus susciꝑe meruert̃. Si gͦ
uł spernentib uł tardantib spon¬
sis uł peregrinantib maritis car¬
nalis concupiscentia potuit contine
ri. ne stuprũ aut adulteriũ cõmit¬
teretur. cur contineri ñ potest ne
sacrilegiũ cõmittat᷑ : Si repressa ẽ.
cũ ferueret dilata. cur ñ opprimit᷑
cũ friguerit ãputata : Plus enum
ardentẽ ferunt libidinẽ: quȩ ñ
aut̾em innuptarũ castitatẽ deo
uouent : ipsam spẽ subtrahunt
quȩ fomes amoris ẽ. Unde faciliꝰ
concupiscentia refrenatꝰ : quȩ nul¬
la expectatione succendit᷑. Contͣ
quã tam̃ nisi oret᷑ ut suꝑet᷑: ipsa

Expanded text:
et ardenter optantes, dum spernuntur et ardenter optantes, dum spernuntur aut differuntur, repente senuerunt, ut eas nubere jam puderet amplius quam liberet. Multae autem nuptae recentissima sua conjunctione in longinqua profectis viris suis, reditum eorum exspectando grandaefactae sunt, et tanquam cito viduatae aliquando nec remeantes saltem senes suos anus suscipere meruerunt. Si ergo vel spernentibus vel tardantibus sponsis, vel peregrinantibus maritis, carnalis concupiscentia potuit cori, ne stuprum aut adulterium committeretur, cur contineri non potest, ne sacrilegium committatur? si repressa est, cum ferueret dilata, cur non opprimitur, cum friguerit amputata? plus enim ardentem ferunt libidinem, quae nonautem innuptarum castitatem deo uouent, ipsam spem subtrahunt, qui fomes amoris est. unde facilius concupiscentia refrenatur, quae nulla expectatione succenditur: contra quam nisi oretur, ut superetur, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ uiri tui inͣuenta peꝑit. cor
filię tuȩ insenecta parturit. Onĩs
itaq parit̾ atq concordit̃ uni¬
uiro unius conigis in ciuꝰ corꝑe
uno sp̃u uiuitis. placete morib.
instate orationib. Pret̾itus dies
ñ reuertit᷑ infuturũ. Et post hester¬
diernũm: ꝑrecturꝰ ẽ. crastinus.
Et ecce om̃ia tẽpora ⁊ tẽporalia
transeunt: ut ueniat mansura
ꝓnussio. It qui ꝑseuerauerit usq
infinẽ: hic saluus erit. Si mundꝰ
iã periit. nupta cui parit: Aut
corde paritura ⁊ carne ñ pari.¬
tura cur nubit: Si autẽ ad huc
duraturꝰ.ẽ. mundus. cur non
magis amat᷑ ꝑ quẽ factus est
mundꝰ: Si iã deficiunt illecebrȩ
cupiditate conquirat. Si autẽ
ad huc manebt: est qđ scĩtate
contẽpuat. Hoꝵ duoꝵ. in altero
spes nulla libidinis: in altero
maior. ẽ. gła caritatis. Quot aui
quanti sunt anni quib uidetur
uigere flos carnalis ȩtatis : Non¬
nulle feminȩ nuptias cogitantes

Expanded text:
carnem uiri tui in iuuenta peperit, cor carnem uiri tui in iuuenta peperit, cor filiae tuae in senecta parturiit. omnes itaque pariter atque concorditer uniuiro unius coniugis, in cuius corpore uno spiritu uiuitis, placete moribus, instate orationibus. Praeteritus dies non reuertitur in futurum, et post hesterdiernum perrecturus est crastinus: et ecce omnia tempora et temporalia transeunt, ut veniat mansura promissio; et qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Si mundus jam perit, nupta cui parit? Aut corde paritura, et carne non paritura, cur nubit? Si autem adhuc duraturus est mundus, cur non magis amatur per quem factus est mundus? Si jam deficiunt illecebrae us animus cupiditate conquirat: si autem adhuc manebunt, est quod sanctitate contemnat. Horum duorum in altero spes nulla libidinis, in altero major est gloria charitatis. Quot aut quanti sunt ipsi anni, quibus videtur vigere flos carnalis aetatis? Nonnullae feminae nuptias cogitantes
Abbreviated transcription (Latin):
etur. ⁊ si quid huiꝰmodi. ẽ. Docet
uos diuturnitate iã certa. amo.¬
re beniuola. pietate sollicita:
etate secura. Precipue tu con¬
cantat: qđ in apocalypsi nisi
uirgines cantare ñ posst̃. Pro
ambab tam̃ uob̃ sollicitius
orat: quã ꝓse ipsa. Sed magis
ꝓnepte sollicita. ẽ: cui uinpen¬
larũ tẽptationũ spatiũ plus
restat annoꝵ. Te autẽ uidet
ȩuo suo uiciniorẽ: ⁊ eius filiȩ
matrẽ. quã si nuptã qđ iã non
licet atq absit uidisses. puto
qđ parere cũ illa erubuisses.
Quantulũ.ẽ. gͦ quod iã tibi
pericuiosȩ restat ȩtatis: quȩ
id̃o ñ diceris auia. ut scãrum
cogitationui ⁊ oꝑm fetib cum
filia possis ẽẽ fȩcunda. Non
itaq ĩmerito magis ꝓ illa solli¬
cita ẽ. auia ꝓ qua ⁊ tu mat̾.
quia ⁊ maius. ẽ. qđ uouit. et
totũ ei restat qđ modo ceꝑit.
Exaudiat dñs p̃ces eius. ut
scẽ obsequamini meritis eiꝰ. quȩ

Expanded text:
etur; et si quid huius modi est, docet etur; et si quid huius modi est, docet uos diuturnitate iam certa, amore beniuola, pietate sollicita, aetate secura. tu praecipue, tu concantat, quod in Apocalypsi nisi uirgines cantare non possunt. pro ambabus tamen uobis sollicitius orat quam pro se ipsa; sed magis pro nepte sollicita est, cui uincendarum temptationum spatium plus restat annorum: te autem uidet aeuo suo uiciniorem et eius filiae matrem, quam si nuptam, quod iam non licet atque absit, uidisses, puto quod parere cum illa erubuisses. quantum est ergo quod iam tibi periculosae restat aetatis, quae ideo non diceris auia, ut sanctarum cogitationum et operum fetibus cum filia possis esse fecunda? non itaque inmerito magis pro illa sollicita est auia, pro qua et tu mater, quia et maius est quod uouit et totum ei restat quod modo coepit. exaudiat dominus preces eius, et sancte obsequamini meritis eius, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse cũ filia puderet ornari.
Nunc ñ pudeat agere quib
simul ornemini: quia non est
criminosũ sed potiꝰ głosũ ut ab
illo uno simul amemini. Simu¬
latũ autẽ candorẽ ac ruborẽ
⁊ pigm̃tis illitũ ñ adhiberetis
etiam si uiros haberetis: non
putantes dignos quos fallere¬
tis. nec uos quȩ fallere debetis.
Nunc gͦ illi regi qui unicȩ
sponse cuiꝰ m̃bra estis speciem
concupiuit. ueracit᷑̾ simul pla-¬
cete: simul inherete. Illa inte¬
gritate uirginali. dui continen¬
tia uiduali: ambȩ pulchritu¬
dine spũali. In qua pulchritu¬
dine etiã illa socrus tua quȩ
iam certe senuit: est pulchra
uobcũ. Yigorem quippe huiꝰ¬
pulchritudinis dũ extendit in
anteriora caritas: rugã in ea
ñ facit annositas. Habetis uob̾¬
quã de ꝑseuerantia consulatis.
quomͦ cũ illa bellica tẽptatione
pugnandũ sit. quid agendũ ut
facile suꝑetur : qđ munũtũ
sum̃dũ ne facile rursus insidi.¬

Expanded text:
fortasse cum filia puderet ornari; fortasse cum filia puderet ornari; nunc non pudeat agere quibus simul ornemini, quia non est criminosum, sed potius gloriosum, ut ab illo uno simul amemini. simulatum autem candorem ac ruborem et pigmentis inlitum non adhiberetis, etiamsi uiros haberetis, non putantes dignos, quos falleretis, nec uos, quae fallere deberetis. nunc ergo illi regi, qui unicae sponsae, cuius membra estis, speciem concupiuit, ueraciter simul placete. simul inhaerete, illa integritate uirginali, tu continentia uiduali, ambae pulchritudine spiritali. in qua pulchritudine etiam illius auia, socrus tua, quae iam certe senuit, est pulchra uobiscum. uigorem quippe huipulchritudinis dum extendit in anteriora caritas, rugam in ea non facit annositas. habetis uobiquam de perseuerantia consulatis, quomodo cum illa uel illa temptatione pugnandum sit, quid agendum ut facile superetur, quod munimentum sumendum, ne facile rursus insidi
Abbreviated transcription (Latin):
deformis positio eiꝰ. Ex hac tamen
deformitate redẽptoris nr̃i. ma¬
nauit p̾ciũ decoris ur̃i. sed deoris
int̾ioris. Omis gͦ pulchritudo
filiȩ regis intrinsecꝰ. Hac pulchri¬
tudine illi placẽte: hanc pul¬
chritudinẽ studiosa cura ⁊ solli-¬
cita cogitatione cõponite. Non
amat ille fallaciarũ fucos. Ueris
ueritas delectat᷑ Et ille si quod
legisti agnoscis ueritas uocatur.
Ego sũ inquit uia. ⁊ ueritas ⁊ uita.
Currite ad ilbũ ꝑ illũ. placete
illi exillo: uiuite millũ cũ illo
de illo. Affectib ueris ⁊ scĩssuna
castitate. a uiro tali amate ama¬
ri. Audiat hȩc uirginis etiã sc̃ȩ
ꝓlis tuȩ auris interior. Uideo qͣn¬
tũ te p̃cedat in regno regis illius.
Alia questio.ẽ. Inuenistis tam̃
mat̃ ⁊ filia. cui contẽptis nuptiis
illa om̃ib tu sodis. pulchritu¬
dine castitatis simul placere
debeatis. Certe si mariti ẽent
quib placendũ eẽt: iam te

Expanded text:
deformis positio eius. ex hac tamen deformis positio eius. ex hac tamen deformitate redemptoris uestri manauit pretium decoris uestri, sed decoris interioris; omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. hac pulchritudine illi placete; hanc pulchritudinem studiosa cura et sollicita cogitatione conponite. non amat ille fallaciarum fucos, ueris ueritas delectatur; et ille, si quod legisti agnoscis, ueritas uocatur; ego sum, inquit, uia et ueritas et uita. currite ad illum per illum; placete illi ex illo; uiuite in illo cum illo, de illo. adfectibus ueris et sanctissima castitate a uiro tali amate amari. Audiat haec uirginis etiam sanctae prolis tuae auris interior. uidero, quantum te praecedat in regno regis illius: alia quaestio est. inuenistis tamen, mater et filia, cui contemptis nuptiis, illa omnibus, tu secundis, pulchritudine castitatis simul placere debeatis. certe si mariti essent, quibus placendum esset, iam te
Abbreviated transcription (Latin):
non sit. Sed certe minor. ẽ. diuina
scĩtas: ex ea parte curarũ qua mun¬
dana cogitatur uoluptas. Quic qͥd
itaq intentionis animi etiã inhis
reb impenderet᷑ quib placendũ
eẽt uiro. colligere quodã modo &
redigere debor̾ in nupta xp̃iana
in eam intentionẽ qua placendũ
ẽ dño. Et uideat cui placeat: quȩ
dño placet. Et utiq tanto. ẽ. bea¬
tior. quanto plus ei placet. Quan-¬
to aut̃ magis cogitat ea quȩ sunt
mundi. tanto minꝰ placet. Pla-¬
cete itaq tota intentione: specioso
forma p̃filiis hominũ. Eius enim
grã illi placetis: quȩ diffusa ẽ in
labiis eiꝰ. Placete illi ea quoq par-¬
de cogitationis: quȩ occuparetur
mundo ut placeret᷑ uiro. Placete
illi qui displicuit mundo: ut pla.¬
centes ei lib̾arent᷑ ex mundo. Hunc
eñi speciosũ forma p̾ filiis honu-¬
nũ uiderunt homines in cruce
passionis: ⁊ ñ habuit speciẽ neq
decorẽ. sed facies eiꝰ subiecta: et

Expanded text:
non sit. sed certe minor est diuina non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum, qua mundana cogitatur uoluptas. quidquid itaque intentionis animi etiam his rebus inpenderetur, quibus placendum esset uiro, colligere quodam modo et redigere debet innupta christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et uide, cui placeat, quae domino placet. et utique tanto est beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat ea quae sunt mundi, tanto minus placet. placete itaque tota intentione specioso forma prae filiis hominum. eius enim gratia illi placetis, quae diffusa est in labiis eius. placete illi ea quoque parte cogitationis, quae occuparetur mundo, ut placeretur uiro. placete illi, qui displicuit mundo, ut placentes ei liberarentur ex mundo. hunc enim speciosum forma prae filiis hominum uiderunt homines in cruce passionis, et non habuit speciem neque decorem, sed facies eius abiecta et
Abbreviated transcription (Latin):
secus: nͥ creator intrinsecꝰ latent̃
oꝑaret᷑. Sꝑo gͦ has litt̾as mea e
merito excellentiȩ ur̃ȩ cito in maiꝰ
etiã taliũ eẽ uenturas. Ido ñnulla
hinc dicenda arbitratꝰ sũ. Deinde
ut tu ipsa ⁊ quȩdũq aliȩ uiduȩ
ista legerint. uł cũ legunt᷑ audie.¬
rint. noueritis uos ad diligendum
uat qdđ uob̾ etiã nr̃a ministrantur
alloquia: illius gr̃ȩ tribuendũ est.
incui manu sunt sicut scriptũ est.
⁊ nos & sermones nr̃i. Si ergo ñ dũ
đo uouisses continentiã uidualem.
ex hortaremur ꝓfecto ut uoueres.
Quia uero iã uousti: exhortam᷑
ut ꝑseueres. Talia mͥ tam̃ uideo ẽẽ
dicenda : quib etiã diligant &
arripiant ⁊ quȩ ad huc nubere
cogitabant. Aurẽ igit᷑ inclinemꝰ
apło. Quȩ innupta.ẽ. inquit
sollicita ẽ. ea quȩ sunt dñn: ut
sit scã ⁊ corpore ⁊ sp̃u. Quȩ autẽ
nupta ẽ. sollicita. ẽ. ea quȩ sunt
mundi: quomͦi placeat uiro. Non ait
sollicita. ẽ. ea quȩ sunt mundi. ut scã

Expanded text:
 latenter operaretur. spero ergo has litteras meas merito uestrae excellentiae cito in manus etiam talium esse uenturas. ideo nonnulla hinc dicenda arbitratus sum; deinde ut tu ipsa et quaecumque aliae uiduae ista legerint uel cum leguntur audierint, noueritis uos ad diligendum uat, quod uobis etiam nostra ministrantur adloquia, totum illius gratiae tribuendum est, in cuius manu sunt, sicut scriptum est, et nos et sermones nostri. Si ergo nondum deo uouisses continentiam uidualem, exhortaremur profecto, ut uoueres; quia uero iam uouisti, exhortamur ut perseueres. talia mihi tamen uideo esse dicenda, quibus eam diligant et arripiant et quae adhuc nubere cogitabant. aurem igitur inclinemus apostolo. quae -innupta est, inquit, sollicita est ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est qđ accipit eam
rem quã cõmutat. ut animal
cibũ. Quid. ẽ. quod accipitur
& cõmutatur ut idem cibus.
Quid.ẽ. quod accipitur & ñ
cõmutatur. ut ocłis lux. sonꝰ
aurib. sed hȩc ꝑcorpꝰ accipit
anima. quid ÷ aut̃ qđ̃ per se.
ipsã accipit & cõmutat inse ut
aliã animã quã recipiendo in
amicitiã sui similẽ facit. Et qͥd
ẽ. qđ ꝑseipsam accipit & ñ com.¬
nuitat ueritatem. Quare cog.¬
noscendũ ẽ. & quid sit petrõ
dictũ macta & manduca: &
quid in euangłio. & uita erat

Expanded text:
Quid est quod accipit eam rem, quam commutat? ut animal cibum. Quid est quod accipitur, et commutatur? ut idem cibus. Quid est quod accipitur, et non commutatur? ut oculis lux, et sonus auribus. Sed haec per corpus accipit anima: quid est autem quod per se ipsam accipit, et commutat in se? ut aliam animam, quam recipiendo in amicitiam sui similem facit. Et quid est quod per se ipsam accipit, et non commutat? ut veritatem. Quare cognoscendum est et quid sit Petro dictum : macta et manduca, et quid in euangelio: et uita erat
Abbreviated transcription (Latin):
Quod utiq ido monendũ non
iubendũ fuit. quia non tanto
pondere ꝓhibendi sunt homines
facere licita. quãuis ñ expediant.
quanto pondere ꝓhibent᷑ illicita.
Sic autẽ alicubi apłs etiã illa quȩ
iubenda sunt monere dignatułs.
hoc fe̾cit parcendo infirmĩtati. ñ
p̃iudicando iussioni. Unde sic di.¬
xit. ñ ut confundã uos hȩc scri.¬
bo: sed ut filios meos karissimos
moneo. Quid habet questionis
ubi ait. ego dico n dñs. itẽ ubi
ait. Erce ẽgo paulus dico uobis.
quia si circũincidamini xp̃s uob̃
nichil ꝓderit: Nun quid etiã ho¬
dixit ego dico non dñs: Non
sunt itaq ista similia: quia etia
illa quȩ iubet dñs. ñ ẽ. indignũ
neq contrariũ si eadem monet
apłs. Monemꝰ enĩ quos caros
habemꝰ: ut faciant dñi p̾cepta
uł iussa. Cum uero ait ego dico
ꝓhibere quod ipse ꝓhibebat.
P rohibuisset aut̃ dnis. si essetil¬
licitũ. Ergo scđm ea quȩ supra¬
diu diximus multũq uersauim

Expanded text:
quod utique ideo monendum, non quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil dicit: Ecce ego dico, non Dominus? Non sunt itaque ista similia, quia etiam illa quae jubet Dominus, non est indignum vel contrarium, si eadem monet Apostolus. Monemus enim eos quos charos habemus ut faciant Domini praecepta vel jussa. Cum vero ait: Ego dico, prohibere quod ipse prohibebat. Prohibuisset autem Dominus, si esset illicitum. Ergo secundum ea quae superius diximus multumque versavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
non dicit dñs. Et quale. ẽ. consi¬
liũ do. tale. ẽ ego dico. Illud
aut̃ dissimile. ẽ: quia de nuben
do & ñ nubendo potest dici.
Hoc benefieri potest. illud meliꝰ.
qm̃ utrũq expedit. minꝰ aliud:
magis aliud. At uero de con-¬
iugẽ fideli dimittendo uł non
dimittendo. qmunũ hoꝵ non
expedit. aliud expedit: dici ñ
oportet. qui dimittit benefacit.
& qui ñ dimitat melius facit.
Sed dici oportet non dimittat.
quia & si licet non expedit. Sic
ergo possumꝰ dicere melius eẽ
infidelem coniuigẽ ñ dimittere
quãuis liceat & dimittere: quẽ¬
admodũ recte dicimꝰ meliꝰ. eẽ.
quodlicet & expedit: quã id
quod licet. nec expedit. His
de causis factũ. ẽ. ut exponers
dñi sermonẽ quẽ ꝓlixum in
monte habuit. ubi uentũ est
ad questionẽ de coniugib di-¬
mittendis uł ñ dimittendis:
dñs : monens eos qui haberent
coniuges in fideles ut consentien¬
tes habitare secum ñ dimittereñ.

Expanded text:
non dicit dominus\'; et quale est \'consinon dicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel non dimittendis, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent.
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã utrũq expedit. Aliud
minꝰ. aliud amplius. Unde ad
id quod amplius expedit: con-¬
silio apłi quicũq potest caꝑe
ꝓuocatur. Hoc aut̃ ubi de di.¬
mittendo uł non dimittendo
infideli coniugio querit᷑. utrũq
quidẽ parit̃ licitũ. ẽ. ꝑ iustitiã
expedit ꝓpt̾ infirmitates ho.¬
berum ꝓhibendi locũ: quia
neq id quod monet apłs pro¬
hibet dñs. neq id qđ ꝓhibet
apłs iubet dñs. Quod insi ita
c̃ẽt: neq contra ꝓhibitionem
dñi apłs aliquid moner&e. neq
contͣ iussionẽ eius aliqͥd ꝓhib̾et.
Proinde in his duab causis una
de nubendo uł non nubendo. al¬
tera de infideli coniuige dimit.¬
tendo. uł non dimittendo: aliqͥd
simile ẽ. in uerbis apłi. aliquid
dissimile. Simile quidem illud¬
qđ & ibi dicit. p̾ceptũ dñi non
habeo consiliũ aut̃ do: & hic
dicit ego dico ñ dñs. Quale. ẽ.
enĩ p̾ceptũ dni ñ habeo: tale. ẽ.

Expanded text:
sed etiam utrumque expedit, aliud sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidelis conjugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per justitiam, expedit propter infirmitates hoberum prohibendi locum, quia neque id quod monet Apostolus, prohibet Dominus, neque id prohibet  iubet dominus. quod nisi ita esset, neque contra prohibitionem domini apostolus aliquid moneret neque contra iussionem aliquid prohiberet. proinde in his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale est
Abbreviated transcription (Latin):
eita riuturã carnis infirmitatẽ
sic excepit honestate nubendi.
expediret magisq honestũ essae.
siuirgo consiliũ quo p̃ceptũ eã
n compellit arriperet. Tunc aut̃
ñ expedit id quod licitũ. ẽ: qͣndo
ꝑmittitur quidẽ. sed usus ipsius
potestatis aliis affert ĩpedim̃tũ
PAutis. sicut. ẽ. unde iam diu loqͥ¬
mur. discessio conuigis fidelis
abinfideli. quã ñ ꝓhibet dtĩs
p̃cepto legis quia corã illo in ius
quia ꝑinitiosissime scandalirant᷑
offensi. uerũetiã quia in alia
conuigia cũ ceciderint uiuentibꝰ
eis a quib dimittunt᷑. adulteri¬
nis nexib colligati difficile resol¬
uuntur. Iđo hic ubi qđ licet ñ
expedit. ñ potest dici. si dimise¬
rit infidelem bene facit. si non
dimiserit melius facit. sic̃ dictũ
est. qui dat nuptũ bene facit.
& qui non dat nuptũ melius
facit. qm̃ illud non solũ utrũq
parit̾ licet unde ad niohil horũ
precepto dñi quisq cõpellitur.

Expanded text:
cita ruituram carnis infirmitatem cita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniustquia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dest: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs fit. & inseparabilia sint
oꝑatrinitatis. Dicit tam̃. De uirgi¬
nib aut̃ p̾ceptũ dñi non habeo: con¬
siliũ aut̃ do. Non ut hoc consiliũ
alienũ existimemꝰ ad ño: cũ conti¬
nuo sequatur & dicat. Tanquam
miscđiam consecutꝰ a d̾o ut fidelis
ẽem. Scdmi ergo dm̃ dat consiliũ
fidele: in eo spũ de quo ait. Puto
aut̃ qđ & ego sp̃m di habeã. Uerũ¬
tam̃ aliud. ẽ. dñi iubentis imꝑiũ.
atq donata fidele consiliũ. Ihi
aliud facere ñ licet : hic aut̃ licet.
Ita sane ut illudlicitũ partĩ quidẽ
expediat: partim uero ñ expediat.
Expedit tunc: quando non solũ
sed etiã hominib nullũ ex hoc
impedim̃tũ salutis infertur. uelut
cĩdat consiliũ ñ nubendi apłs uir.
gnib unde p̾ceptũ dñi se ñ hab̾e
t̾statur. licet aliud facere id.ẽ. nu¬
bere & minus continentiȩ bonũ
tenere innuptiis. ipsũq licitum
etiã expedit. qm̃ in uetita & illi.¬

Expanded text:
ipse dominus sit et inseparabilia sint ipse dominus sit et inseparabilia sint opera trinitatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do, non ut hoc consilium alienum existimemus a domino, cum continuo sequatur misericordiam consecutus a Deo ut fidelis essem . Secundum ergo Deum dat consilium fidele in eo Spiritu de quo ait: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam. Verumtamen aliud est Domini jubentis imperium, atque donata, fidele consilium; ibi enim aliud facere non licet, hoc autem licet ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit enim tunc quando non solum sed etiam hominibus nullum ex hoc impedimentum salutis infertur, velut cum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus, unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus continentiae bonum tenere in nuptiis, ipsumque letiam expedit, quoniam in uetita et inli
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis hominis fornicatio. ẽ. maior
incorde. nec uera eius pudicitia cũ
coniuge dici potest: quia omẽ qđ
non. ẽ. ex fide peccatũ. ẽ. quãuis ue.¬
ra fidelis habeat pudicitiã etiã cũ
infideli coniuge quȩ non habet
uerã. iđo aut nec iuberi debuert̃
fideles ab infidelib separari: quia ñ
contra iussionẽ dm̃i gentiles fuert̃
ambo coniuncti. Qm ergo ab infi.¬
deli fidelem discede nec prohibet
scm̃ in quo dare posset utile ⁊ fidele
consiliũ. Unde cũ dixisset de mu.¬
liere. cuiꝰ uir mortuus fuerit. bea.¬
tior aut̃ erit si sic ꝑmanserit scđm
meũ consiliũ. ne quis hoc consiliũ
tanꝗͣ humanũ & sidiuinũ contẽp¬
nendũ putarde: adiecit. Puto aut̃¬
qd et ego sp̃m di habeã. Promde
intelligendũ ẽ. etiã ipsa que non
a dño iubentur. sed a sc̃o eiꝰ famulo
utilit suadentur. eodẽ dño inspi¬
rante suaderi. Absit eni ut quisqͣ
catholicus dixerit. quando suadẽt

Expanded text:
fidelis hominis fornicatio est maior fidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet itum sanctum, in quo dare posset utile et fidele consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fuerit: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet s
Abbreviated transcription (Latin):
tunc habere potuerunt. ꝑ quas
fiebat ut & ipsi alienos seduceren¬
tur ad deos : non ut ille ꝑ mari.¬
tos uero acquirerent᷑ do. Nondũ
enĩ tanta grã saluatoris illuxerat:
& ꝓmissis temporalib ueteris
testam̃ti ad huc in hiabat illius
popłi multitudo. Et ꝓpt̃ea cum
bona t̾rena quȩ ꝓmagno expe-¬
ctabant a dño uiderent etiam
his abundare qui multos falsos
colebant deos: blanditiis uxoꝵ
prius eos reuerebant᷑ offendere.
de ide inducebant᷑ et colere.
nequis uxorẽ alienigenam du-¬
ceret. Merito gͦ quas duxerãt
dño ꝓhibente: dño iubente
dimiserunt. Cũ uero cȩpisset
gentib euangłiũ p̾dicari: iã con¬
iunctos gentiles gentilib cõperit
coniuges. ex quib si non ambo
credent sed unꝰ aut una infidelis
cũ fideli consentiret habitare: nec
ꝓhiberi a dño debuit fidelis infide.¬
lem dimittere. nec iuberi. ido scili.¬
cet non prohiberi: quia iustitia
ꝑmittit afornicante disceđe. & in¬

Expanded text:
tunc habere potuerunt, per quas tunc habere potuerunt, per quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et in
Abbreviated transcription (Latin):
separari : quantomagis in con¬
iuge m̃tis fornicatio detestan.¬
da. ẽ. id est infidelitatis de qua
scriptũ.ẽ. qm̃ ecce qui se longe
faciunt a te peribunt: ꝑdidisti
omnẽ qui fornicatur absde.
Sed quia italicitũ. ẽ. ut ñ ex¬
pediat. ne ꝓpter conuigum
separationes offensi homines ipsã
doctrina salutis qua illicita ꝓhi¬
bentur exhorreant. ac sic peiores
atq perituri in eadẽ infidelitate
remaneant: int̾̃cedit apłs. & mo¬
nendo fieri uetat. qđ ita licitũ. ẽ.
ut ñ expediat. Sic enĩ recedere
ab infidelib uxorib uł maritis
fideles uiri uł feminȩ ñ ꝓhibent᷑
adnõ: ut neq iubeantur. Nã si
dimittere tales coniuges iuberen¬
tur : nullus locꝰ ẽẽt consilio mo¬
nentis apłi ne hoc fieret. Nullo mͦ
enĩ qđ dñs iubet seruus bonus
fieri ꝓhiberet. Namq aliquando
hoc dñs ꝑ esdrã ꝓpħam iussit.
& factum ẽ. Dimiserunt israhe.¬
litȩ uxores aliemgenas. quicũq

Expanded text:
separari, quanto magis in conseparari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus fieri prohiberet. Namque aliquando hoc dominus per Esdram prophetam iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
qui utit᷑ rationali uoluntatis arbi¬
nio. Quod in omib mortalibus
animantib non nisi homini est
diuinitꝰ attributũ. Sed aliud. ẽ.
cũ ꝓprie loquimur. aliud cum
uerba ex aliis reb transferendo
uł abutendo mutamꝰ. Yt igitur
si possumꝰ enitamur int̃ id quod
distinguere: ea michi uidentur
licere & ñ expedire. quȩ ꝑ iusti¬
tiã quidẽ quȩ corã do .ẽ. pͥmit.¬
tuntur. sed ꝓpt̾ offensionẽ homi¬
nũ ne obhoc impediant᷑ a salute
uitanda sunt. ea uero ñ licere
& ido non expedire : quȩ sic ipsa
iustitia uetantur. ut facienda
non sint. etiã si ab eis quib in
notitiã fuerint ꝑlata laudent᷑.
Qđsi ita ẽ: ideo non nisi il lici¬
ta ꝓhibentur a dño. ut ea quȩ
licita sunt ce non expediunt.
non legis uinculo sed libera
dilectionis beneficientia caue¬
antur. Quocirca dimittere in¬
fidelẽ coniugẽ si non liceret
Nam si ꝓpt̃ fornicationẽ carnis
ꝑmittitur homo a comuge

Expanded text:
qui utitur rationali uoluntatis arbiqui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id, quodistinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniugem non liceret,nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge
Abbreviated transcription (Latin):
sit: aliqua uniuersali regula defi¬
nire difficile ẽ. Citius enĩ quisq¬
quisq dixerit. om̃e qđ fieri ñ expe¬
dit: peccatũ ẽ. Omẽ aut̃ peccatũ
illicitũ. ẽ. Omẽ gͦ quod ñ expedit.
illicitũ ẽ. Et ubi erunt illa que
licita eẽ sed non expedire apłs di¬
xit. si om̃e qđ ñ expedit licitum
non. ẽ: Qua ꝓpt̾ quia uerũ dixis¬
se apłm dubitare non possumus.
ulliqua peccata ẽẽ licita dicere
non audemus: restat ut dicamꝰ
fieri aliquid qđ non expediat. &
tam si licitũ ẽ. non ẽẽ peccatum.
quãuis qm̃ ñ expedit. ñ sit utiq
faciendũ. Qđ si absurdũ uidet᷑.
ut aliquid fiat qđ ñ expedit. & di.¬
catur non peccasse qui fecerit: in¬
telligendũ. ẽ. hoc ex consuetu dine
sermonis absurdũ. Quȩ ita late
patet. ut etiã ium̃ta quã uis sint
rationis exꝑtia : tam̃ plerũq dica¬
nus debere uapulare cũ peccant.
seccare aut̃ ꝓprie non ẽ: nisi eiꝰ

Expanded text:
sit, aliqua uniuersali regula defisit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq licet. & hoc aliquando: ali.¬
quando illud expedit. Nam illis
qui se non continent: utiq expedi
nubere. Et qđ licet expedit. Que
aut̃ uouerint continentiã: nec
licet. nec expedit. Porro discedẽ
ab infideli coniuge licet. sed non
expedit. Manere aut̃ cũ illo si
cohabitare consentit. & licet et
expedit: quia si non liceret expe¬
dire non posset. Potest ergo aliquli
licere & non expedire. Ex̾ pedire
autẽ quod ñ licet ñ potest. ach
hoc ñ om̃ia quȩ licita st expedus¬
Om̃ia uero illicita: non expediunt.
Sicut enĩ om̃is qui xp̃i sanguine
redẽptus ẽ. homo. ẽ. ñ tamen omis
qui homo. ẽ. etiã sanguine xp̃i re¬
demptꝰ. ẽ: ita om̃e quod non licet
ñ expedit. nec tam̃ omẽ quod non
expedit: etiam licet. Sunt quippe
licita quȩ ñ expediunt: sicut apło
teste didicimꝰ. Sed int̾ id qđ illicitũ
ẽ. & ido non expedit. atq id quod
licitũ ẽ. nec tam̃ expedit. quid untt̃¬

Expanded text:
utrumque licet, et hoc aliquando, aliutrumque licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et noautem, quod non licet, non potest. Ac per hoc non omnia quae licita sunt, expediuomnia vero illicita non expediunt.sicut enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid inter