comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipline effugiet fic tũ: et auferet se
a cogitationib q̃ sunt sine intellectu:
Quid gͦ queso fiet de his quȩ sentimꝰ.
non sine quodam illicito affectu: qñ
intellectu: Sepe fit ut in or atio¬
ne constituti. quasdã cogitationum
fantasias cum importunitate se mag¬
na ingerentes cordi toleremꝰ. S non¬
quid eas sine nr̃a rep̃hensione negli¬
gere debemꝰ: Nonne magis eas o¬
portet acrit̾ arguere. et ut dic tũ ẽ
ꝑ rep̃sentationẽ pene repͥme irrita¬
tionẽ culpe: et cogitationes cogita¬
tionib castigare: Wñ scriptũ ẽ.
Dan iudicabit ppłm suũ. sicut alia trib
in isrł. Ad filios quippe zelphe ꝑtinet di¬
sciplina oꝑum: ad filios liȩ dispositio uo¬
luntatum. Ad filios rachel sententia as¬
sertionũ: ad filios uͦ bale moderatio cogi¬
tationũ. Quelibet gͦ cognatio quasi in
sua tͥbu iudicat᷑. qñ om̃e erratũ ꝑ suum
simile corrigitur. qñ uoluntas uolun¬

Expanded text:
disciplinae effugiet fictum, et auferet se disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . Quid ergo, quaeso, fiet de his quae sentimus non sine quodam illicito affectu, quanintellectu? Saepe fit ut in oratione constituti, quasdam cogitationum phantasias cum importunitate se magna ingerentes corde toleremus. Sed nunquid eas sine nostra reprehensione negligere debemus? Nonne magis eas oportet acriter arguere, et, ut dictum est, per repraesentationem poenae reprimere irritationem culpae et cogitationibus castigare? Unde scriptum est: Dan judicabit populum suum sicut alia tribus in Israel . Ad filios quippe Zelphae pertinet disciplina operum, ad filios Liae dispositio voluntatum: ad filios Rachel sententia assertionum, ad filios vero Balae moderatio cogitationum. Quaelibet ergo cogitatio quasi in sua tribu judicatur, quando omne erratum per suum simile corrigitur, quando voluntas volun
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ dan furͣarũ rerũ rep̃sentationem
in cuiusq m̃te ex ꝓpͥo iudicio format:
recte quis ut arbitror. artificẽ talium
minis alia rõ: quȩ forte quanto subti¬
lior. tanto etiã inuenit᷑ utilior. Scĩ
etenim uiri qͦtiens se sentiunt turpib
cogitationib pulsari. et ad illicitam
delec tationẽ incitari: totiens solent in
ipso etiam temptationis ad itu futura
torm̃ta añ m̃tis oculos pon̾e. et ex tali
consideratione qͥcqͥd mens illicitum sug¬
gerit. ante turpẽ delectationẽ extingue.
Hoc gͥ mͦ in se statim ꝑ considerationẽ
pene. ulciscunt᷑ et dampnant blandim̃¬
ta culpe. Quia gͦ ꝑ officiũ dan illicitas
cogitationes dep̃hendimꝰ arguimꝰ. dãp-¬
namꝰ castigamꝰ. rec te eum dan .i. udi-¬
cium uocamꝰ. S quid hoc de turpib
tm̃ cogitationib loquim᷑. quandoqͥdẽ
uanas et inittiles ꝑfecti uiri ñ leuit̃
abhominant᷑. ꝓpter illud qͦd scͥptũ ẽ.¬

Expanded text:
quoniam Dan futurarum rerum repraesentationem quoniam Dan futurarum rerum repraesentationem in cujusque mente ex proprio judicio format, recte quis, ut arbitror, artificem talium minis alia ratio, quae forte quanto subtilior, tanto etiam invenitur et utilior: sancti etenim viri quoties se sentiunt turpibus cogitationibus pulsari, et ad illicitam delectationem incitari, toties solent in ipso etiam tentationis aditu futura tormenta ante mentis oculos ponere, et ex tali consideratione, quidquid mens illicitum suggerit, ante turpem delectationem exstinguere. Hoc igitur modo in se statim, per considerationem poenae ulciscuntur, et damnant blandimenta culpae. Quia ergo per officium Dan illecebrosae cogitationes deprehendimus, arguimus, damnamus, castigamus, recte eum Dan, id est judicium, vocamus. Sed, quid hoc de turpibus tantum cogitatibus loquimur, quandoquidem vanas et inutiles perfecti viri non leviter abominantur, p
Abbreviated transcription (Latin):
intelligenda. Illud aut̃ sciendũ ẽ im
mo nec hoc ignorari potest: qr illa con¬
sideratio meditanti faciliꝰ occurrit.
que in sola imaginatione consistit.
Nam illa quȩ cum sola intelligentia
ꝑmiscetur: quanto subtilior. tanto diffi¬
cilius inuenit᷑. Unde ẽ quod dan pͥor.
neptalim uͦ posterior. nascit᷑. Hoc autẽ
in hac gemina consideratione ualde
rerum futurarum imaginationem
fictam: neptalim uͦ sepe ꝑ descͥpte rei
imaginationẽ fictã. surgit ad intelli¬
gentiam ueram. Neq enim licet de
uis absq culpa sit. torm̃ta maloꝵ mul¬
to aliter quã sunt ꝑimaginationem
cern̾e. Quis enim ea om̃ino ꝓut sunt
in hac uita comtemplari sufficiat :
S quisq ea ꝓarbitrio m̃tis non qua¬
lia sunt s qualia fing̾e nouit: figuran¬
do descͥbit. Unde fortassis hic talis fili¬
us dan. idẽ iudiciũ uocat᷑. quia in tali
rep̃sentatione non exꝑientiȩ docum̃tũ.
s suȩ disc̾tionis sequit᷑ arbitriũ. Nam

Expanded text:
ietate. Illud autem sciendum est, imo nec hoc ignorari potest, quia illa consideratio meditanti facilius occurrit, quae in sola imaginatione consistit. Nam illa, quae cum sola intelligentia permiscetur, quanto subtilior, tanto difficilius invenitur. Unde est quod Dan prior, Nephtalim vero posterior nascitur. Hoc autem in hac gemina consideratione valde rerum futurarum imaginationem fictam. Nephtalim vero saepe per descriptae rei imaginationem fictam surgit ad intelligentiam veram. Neque enim licet de vis absque culpa sit, tormenta malorum multo aliter quam sunt per imaginationem cernere. Quis enim ea omnino prout sunt in hac vita contemplari sufficiat? Sed quisque ea pro arbitrio mentis non qualia sunt, sed qualia fingere novit, figurando describit. Unde fortassis hic talis filius Dan, id est judicium, vocatur, quia in tali repraesentatione non experientiae documentum, sed suae discretionis sequitur arbitrium. Nam,
Abbreviated transcription (Latin):
uolo eẽ int̾ matrẽ et filiũ. qͦd ẽ int̾ in¬
strum̃tũ et actũ. uł hoc est int̾ matr̃ẽ
et ꝓlem eius quod est inter genus et speciẽ.
Nam genus adiuncta sibi differentia
ex se spẽm gen̾at: quemadmodũ copula
uiri feminã ad ꝓlem fecundat. Et sepe
instrum̃tũ et eius actionẽ uno nomine
appellamꝰ. nam illud quod uidemus
et illud qͦ uidemꝰ uisũ uocamus. Sic
aliquando instrum̃tũ aliqñ eiꝰ actio
intelligitur. Et scimꝰ quidẽ quia instru¬
mentũ quã eius actio semꝑ pͥus ẽ: et sine
ipsa eẽ potest. Habet gͦ ab instrum̃to ac¬
tio eẽ: non instrum̃tũ ab actione. Uñ
nec inconueniens ẽ ꝑ instrum̃tũ matr̃e:
ꝑ actionẽ autẽ filiũ eiꝰ intellig̾e. Imagi¬
natio gͦ qñ instrum̃tum significat: est
uis illa animȩ qua cum uoluerit qͦd¬
libet imaginari ualet. Hoc instrum̃to
cum ad aliqͥd imaginandũ mens uti¬
tur: actio ꝓculdubio quedam efficit᷑.

Expanded text:
 inter matrem et filium, quod est inter in inter matrem et filium, quod est inter instrumentum et actum, vel hoc est inter matrem et prolem ejus, quod est inter genus et speciem. Nam genus adjuncta sibi differentia ex se speciem generat, quemadmodum copula viri feminam ad prolem fecundat. Et saepe instrumentum et ejus actionem uno nomine appellamus: nam illud quod videmus, et illud quo videmus, visum vocamus. Sic aliquando instrumentum, aliquando ejus actio intelligitur. Et scimus quidem quia instrumentum quam ejus actio semper prius est, et sine ipsa esse potest. Habet ergo ab instrumento actio esse, non instrumentum ab actione. Unde nec inconveniens est, per instrumentum matrem, per actionem autem filium ejus intelligere. Imaginatio ergo, quando instrumentum significat, est vis illa animae qua cum voluerit quodlibet imaginari valet. Hoc instrumento cum ad aliquid imaginandum mens utitur, actio procul dubio quaedam efficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq gen̾e sint multa: nũqͣm tñ in¬
uenit᷑ sola. Ibi inueniri possunt. et bona
sine amixtione malorũ: et mala nicħomi¬
nus sine amixtione bonorũ. Item hic sic̃
nec sola: sic nec summa inuenimꝰ. Ibi ⁊
summa et imꝑmixta bona. et mala ẽẽ
non dubitamꝰ. Quotiens gͥ ex multis
bonis uel malis quȩ in hac uita sensus
corporeus exꝑitur. quale uel quantum
ẽẽ possit illud future uitȩ summũ bonũ
siue malum colligitur: et ex hoꝵ imagi¬
natione quedã futuroꝵ imago figura¬
tur: talis utiq imaginatio rationalis esse
facile conuincitur: et ad balam et ad
rachel ꝑtin̾e uidet᷑. Adbalam ꝑtinet
in quantum imaginatio ẽ: ad rachel
autẽ inquantũ rõnalis ẽ. Talis itaq
ples et imaginationis ẽ ꝑ natiuitatem:
et ronis ꝑ adoptionẽ. Huius modi enĩ
plem una gen̾at. s altera educat. Ex ba¬
lem imaginationẽ appellem. S hoc

Expanded text:
in utroque genere sint multa, nunquam tamen inin utroque genere sint multa, nunquam tamen inveniuntur sola. Ibi inveniri possunt et bona sine admistione malorum, et mala nihilominus sine admistione bonorum. Item hic sicut nec sola, sic nec summa invenimus. Ibi, et summa et impermista bona, et mala esse non dubitamus. Quoties igitur ex multis bonis, vel malis quae in hac vita sensus corporeus experitur, quale, vel quantum esse possit illud futurae vitae summum bonum sive malum colligitur, et ex horum imaginatione, quaedam futurorum imago figuratur, talis utique imaginatio rationalis esse facile convincitur, et ad Balam, et ad Rachel pertinere videtur. Ad Balam pertinet, in quantum imaginatio est; ad Rachel autem, in quantum rationalis est. Talis itaque proles, et imaginationis est per nativitatem, et rationis per adoptionem. Hujusmodi enim prolem una generat, sed altera educit. Ex Bacum imaginationem, rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt ꝓsequam᷑: sciendum ẽ qͦd una¬
ginatio alia bestialis alia ronalis. Besti¬
alis autẽ inter filios iacob annumerari
non debet: nec talem aliqñ rachel ad¬
optiuũ sibi filiũ fac̾e uolet. Bestialis
itaq imaginatio est. qñ ꝑ ea quȩ pau¬
lo ante uidimꝰ uł fecimꝰ. sine ulla uti¬
litate. absq omĩ deliberatione huc il¬
lucq uaga m̃te discurrimꝰ. Hec utiq
bestialis eist: nam et hoc bestia facere
potest. Rationalis autẽ ẽ illa: qñ ex his
quȩ ꝑsensum corporeũ nouimꝰ aliqͥd
imaginabilĩ fingimꝰ. Uerbi gratia.
Aurum uidimꝰ. domum uidimus.
aureã autẽ domũ nunquã uidimus.
Aureã tñ domum imaginari possu¬
mus si uolumꝰ Hoc utiq bestia fac̾e
non potest soli ronabili creature hos
possibile est. Huiusmͦi imaginatione sepe
utimur. cum quȩ sint futurȩ uite bona
uel mala diligentius rimamur. Nusq̃am
bic sola bona. nusqͣm hic sola mala: S ꝑ¬
mixta simul et bona et mala. Et quãuis

Expanded text:
sequamur, sciendum est quod imaginatio alia bestialis, alia rationalis. Bestialis autem inter filios Jacob annumerari non debet, nec tamen aliquando Rachel adoptivum sibi filium facere volet. Bestialis itaque imaginatio est, quando per ea quae paulo ante vidimus, vel fecimus, sine ulla utilitate, absque omni deliberatione huc illucque vaga mente discurrimus. Haec utique bestialis est: nam et hoc bestia facere potest. Rationalis autem est illa, quando ex his quae per sensum corporeum novimus, aliquid imaginabiliter fingimus. Verbi gratia: Aurum vidimus, domum vidimus, auream autem domum nunquam vidimus. Auream tamen domum imaginari possumus si volumus. Hoc utique bestia facere non potest, soli rationabili creaturae possibile. Hujusmodi imaginatione saepe utimur, cum quae sint futurae vitae bona, vel mala diligentius rimamur. Nusquam hic sola bona, nusquam hic sola mala, sed permista simul et bona et mala. Et, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
des ne quomͦ hec talis futuroꝵ descͥptio
ad neptalim tm̃ ꝑtine uideat᷑. ubi sine
intelligentia sola imaginatio sufficere
ñ posse minime ignoratur: Rec te gͦdie¬
tum est. q̃d ad dan spetialit̃ ꝑtineat con¬
sideratio futuroꝵ maloꝵ: ad neptalim
autẽ maxime speculatio futurorum
bonorum. Multa tñ et quȩ de torm̃tis
maloꝵ scͥpta sunt mistice accipienda.
et multa similit̃ de future uite bonis

Expanded text:
desne quomodo haec talis futurorum descriptio desne quomodo haec talis futurorum descriptio ad Nephtalim tantum pertinere videatur, ubi sine intelligentia, sola imaginatio sufficere non posse minime ignoratur. Recte ergo dictum est quod ad Dan specialiter pertineat consideratio futurorum malorum, ad Nephtalim autem maxime speculatio futurorum bonorum. Multa tamen, et quae de tormentis malorum scripta sunt, mystice accipienda sunt, et multa similiter de futurae vitae bon
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quotiens uolumus ꝑministerium
dan p̃ oculis cordis habemꝰ. Nemo fi¬
delium cum infernũ. flammã gehen¬
ne. tenebras exteriores in scripturis scĩs
legit᷑ hec figuralit̃ dicta credit: sed ista
ueraciter et corꝑaliter alicubi eẽ ñ dif¬
fidit. Uñ fit nimirũ ut quãuis quis-¬
piam hec ante oculos cordis ꝑ imagina¬
tionẽ ponat. non statim eoꝵ significa¬
tionẽ. ꝑ spiritalem intelligentiã querat:
quia hȩc non tam figuralit quã histori¬
aliter dicta non dubitet. Recte gͦ hoꝵ
considerationẽ ad dan sp̃alit̃ ꝑtin̾e iam
diximꝰ ubi sola imaginatione opus
habemꝰ: quãuis eam in tali negotio ñ
sine rationis dispositione tractemus.
S cum terrã lacte et melle manantẽ.
portas ex margaritis. plateas ex auro
legeritꝰ. quis sani sensus homo hec uix¬
ta litterã acciꝑe uelit: Uñ statim ad
sp̃alem intelligentiã recurrit: et quid
ibi misticum contineat᷑ inquirit. Ui¬

Expanded text:
haec quoties volumus, per ministerium haec quoties volumus, per ministerium Dan prae oculis cordis habemus. Nemo fidelium cum infernum, flammam gehennae, tenebras exteriores in Scripturis sanctis legit, haec figuraliter dicta credit, sed ista veraciter et corporaliter alicubi esse non diffidit. Unde fit nimirum ut, quamvis quispiam haec ante oculos cordis per imaginationem ponat, non statim eorum significationem per spiritalem intelligentiam quaerat, quia haec non tam figuraliter quam historialiter dicta, non dubitat. Recte ergo considerationem ad Dan specialiter pertinere jam diximus, ubi sola imaginatione opus habemus, quamvis eam in tali negotio non sine rationis dispositione tractamus. Sed cum terram lacte et melle manantem, portas ex margaritis, plateas ex auro legerit, quis sani sensus homo haec juxta litteram accipere velit? Unde statim ad spiritualem intelligentiam recurrit, et quid ibi mysticum contineatur, inquirit. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
imaginatio ad rachel ꝑtin̾e uide¬
atur: et que rationalis non ẽ. eius ad¬
optione ꝓrsus indigna iudicatur.
S rationalis imaginatio alia est
ꝑ rationẽ disposita: alia intelligentiȩ
ꝑmixta. Illa utimur quando scłm uisi¬
biliũ rerum cognitam speciem. uisibile
aliud aliquid mente disponimꝰ: nec tñ
ad inuisibiliũ cognitionẽ ascendere
nitimur. In illa est imaginatio non
sine rone: in ista intelligentia ñ absq
imaginatione. Isti sunt duo filii bale.
quorum pͥmogenitꝰ dan dr̃: posterior
neptalim nominat᷑. Ad dan itaq spe¬
cialiter ꝑtinet consideratio futurorũ
maloꝵ: ad neptalim autẽ speculatio fu¬
turoꝵ bonorũ. Dan nichil nouit nisi
corꝑalia: s ea tam̃ rimatur quȩ longe
sunt a sensu corporeo remota. Nepta¬
lim ꝑ rerum uisibiliũ formã surgit
ad rerum inuisibiliũ intelligentiam.
Infernalia torm̃ta longe asensu cor¬
poreo remota non dubitamꝰ. q ubi uł
qualia sint uidẽ non possumꝰ: s tñ

Expanded text:
e videatur, et quae rationalis non est, ejus adoptione prorsus indigna judicatur. Sed rationalis imaginatio alia est per rationem disposita, alia intelligentiae permista. Illa utimur, quando secundum visibilium rerum cognitam speciem visibile aliud aliquid mente disponimus, nec tamad invisibilium cognitionem ascendere nitimur. In illa est imaginatio non sine ratione, in ista intelligentia non absque imaginatione. Isti sunt duo filii Balae, quorum primogenitus Dan dicitur, posterior Nephtalim nominatur. Ad Dan itaque specialiter pertinet considtalim autem speculatio futurorum bonorum. Dan nihil novit nisi corporalia, sed ea tamen rimatur quae longe sunt a sensu corporeo remota. Nephtalim per rerum visibilium formam surgit ad rerum invisibilium intelligentiam. Infernalia tormenta longe a sensu corporeo remota non dubitamus, quia ubi vel qualia sint videre non possumus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
rito bala hoc est inueterata dr̃: que
inueteratoꝵ morem imitatur. Sed
de garrulitate bale seu temulentia
relphe quis nesciat: nͥ forte qui se ip¬
pͥus de filis liȩ dicendũ uidetur: nam et
ipsa pͥor peꝑisse legitur. Filii iacob ex lia
ut diximꝰ nichil aliud sunt quã ordi¬
nati affectus. Nam si mordinati sunt:
eius utiq filii dici non possunt. Septe¬
naria itãq liȩ ꝓles: septem sunt uirtu¬
tes. Siquidẽ nichil aliud estuirtus: quã
animi affectus oedinatus et moderatus.
Ordinatus quidem: qñ ad illud ẽ ad qͦd
eẽ debet. Moderatus. qñ tantus ẽ qͣntus
esse debet.
rincipales g̃ affectꝰ uii. st̃: qͥ ab una
animi affectione alternatim sur¬
gunt. Spes uidelicet et timor. gaudiũ
et dolor: oliũ amor et pudor. liti om̃s
possunt eẽ mͦ cedinati. mͦ in ordinati:
s cum fuerint ordinati tẽ tm̃ inter ia¬
cob filios deputandi. Si non eẽt timor
mnordinatus: sermo diuinꝰ minime dix¬

Expanded text:
rito Bala hoc est inveterata  dicitur, quae rito Bala hoc est inveterata  dicitur, quae inveteratorum morem imitatur. Sed de garrulitate Balae, et temulentia Zelphae quis nesciat, nisi forte qui seipprius de filiis Liae dicendum videtur: nam et ipsa prior peperisse legitur. Filii Jacob ex Lia, ut diximus, nihil aliud sunt quam ordinati affectus. Qui quidem si inordinati sunt, ejus utique filii dici non possunt. Septenaria itaque Liae proles, septem sunt virtutes. Siquidem nihil aliud est virtus quam animi affectus ordinatus et moderatus. Ordinatus quidem, quando illud est ad quod esse debet; moderatus, quando tantus est quantus esse debet. Principales ergo affectus septem sunt qui ab una animi affectione alternatim surgunt. Spes videlicet et timor, gaudium et dolor, odium, amor et pudor. Isti omnes possunt esse ordinati, modo inordinati; sed, cum fuerint ordinati, tunc tantum inter Jacob filios deputandi. Si non esset timor inordinatus, sermo divinus minime dix
Abbreviated transcription (Latin):
aurib cordis ꝑstrepit. quatinus eius cla¬
morem ut diximꝰ ipsa rachel uix uel
oĩo colnbere non possit. Hinc ẽ quod se¬
pe dum psallimꝰ uel or. amꝰ.: fantasias
aogitationum uł quaslibet imagines
rerum ab oculis cordis amou̾e uolumꝰ.
nec ualemꝰ. Qm̃ g̾ huiusmodi ꝑstrepẽ¬
tium cogitationũ tumultus cotidie
etiam inuiti patimur: qualis uł qñta
sit bale garrulitas cotidiano exꝑĩto
docem̃. Queq̃ etenim uisa uł audita
qñq quȩ ipsi gessimꝰ uł diximꝰ ad me¬
mor iã reuocat: et quȩ ipsa iam enarran¬
do explicauerit. eadem iterũ atq tt̾m
replicare non cessat. Et sepe cũ nulla
uoluntas cordis ei audiendi assensum
p̃beat: ipsa nicħominꝰ quamtus nullo q̃si
audiente narrationẽ suã explicat. Sic
utiq decͥpiti senes uł inueterate anus.
solent quelibet asq omĩ auditore re¬
ferre: et quasi aliquib p̃sentib cum
cis sermonẽ conferre. Uñ non mime¬

Expanded text:
auribus cordis perstrepit, quatenus ejus claauribus cordis perstrepit, quatenus ejus clamorem, ut diximus, ipsa Rachel vix vel omnino cohibere non possit. Hinc est quod saepe dum psallimus vel oramus, phantasias cogitationum vel quaslibet imagines rerum ab oculis cordis amovere volumus, nec valemus. Quoniam ergo hujusmodi perstrepentium cogitationum quotidie  qualis vel quanta sit Balae garrulitas quotidiano experimento docemur. Quaeque etenim visa, vel audita, quandoque quae ipsi gessimus vel diximus, ad memoriam revocat, et quae ipsa jam enarrando explicaverit, eadem iterum atque iterum replicare non cessat. Et saepe, cum nulla voluntas cordis ei audiendi assensum praebeat, ipsa nihilominus quamvis nullo quasi audiente narrationem suam explicat. Sic utique decrepiti senes, vel inveteratae anus, solent quaelibet absque omni auditore referre, et quasi aliquibus praesentibus cum eis sermonem conferre. Unde non imme
Abbreviated transcription (Latin):
sequi eam non pudet. Hinc ẽ q̃d lia
animi uidelicet affectio nc̃ ꝯtepnen¬
da diligit. nunc diligenda contẽpnit.
quia dum eius ocł̃s in rerũ iudicio ca¬
ligat. carnis appetitũ sequi non erube
ee sunt duarum uxorum iacob
ancille duȩ. quas scͥptura nomi¬
nat. zelpham et balam: ba lam
earum obsequio: s nec de earum ui¬
tio silendũ puto. Est enĩ bala garru¬
la: zelpha temulenta. Bale nãq loq̃¬
citaiẽ. nec ipsa eius dña rachel cõpesc̾e
potest: s et relphe quidẽ situm. dñȩ sue
copia tanta omĩno extinguere non
pot̃. Uinũ qd zelpha sitit. gaudiũ
est uoluptatis. De q̃ quanto plus bi¬
bit. tanto amplius sitit: nam ad sati¬
andum sensualitatis appetitũ totꝰ
mundus non sufficit. Quia g̾ qͣntũ¬
cumq bibuit semꝑ ad bibendum inhiat.
recte zelpha. hoc ẽ os in hians uocatur:
sitis cuius numquã extinguitur. Iiagi¬
natio autẽ cum tanta importunitate ĩ

Expanded text:
sequi eam non pudet. Hinc est quod Lia sequi eam non pudet. Hinc est quod Lia animi videlicet affectio nunc contemnenda diligit, nunc diligenda contemnit; quia, dum ejus oculus in rerum judicio caligat, carnis appetitum sequi non erubescit. Haec sunt duarum uxorum Jacob ancillae duae, quas Scriptura nominat Zelpham et Balam, Balam earum obsequio, sed nec de earum vitio silendum puto. Est enim Bala, garrula; Zelpha, tumulenta. Bala namque loquacitatem nec ipsa ejus domina Rachel compescere potest; sed et Zelphae quidem sitim dominae suae copia tanta omnino exstinguere non potest. Vinum, quod Zelpha sitit, gaudium est voluptatis. De quo quanto plus bibit, tanto amplius sitit: nam ad satiandum sensualitatis appetitum, totus mundus non sufficit. Quia ergo quantumcunque bibat, semper ad bibendum inhiat, recte Zelpha, hoc est os inhians, vocatur, sitis cujus nunquam exstinguitur. Imaginatio autem cum tanta importunitate in
Abbreviated transcription (Latin):
ginatio rõi assistit: nec ad mom̃tum
quidem ab eius famulatu se subtra¬
hit:. nam sensu etiam deficiente. ipsa
ministrare non desinit. Nã in tene¬
bris positus nichil uideo: seo qualib
illic imaginari possum si uolo. Sic sẽ¬
ꝑ et in omĩb imaginatio p̃sto ẽ. et eiꝰ
obseqͥo uͥq ratio uti pot̾. S et sensua¬
litas nichilominꝰ satagit. et sollicita
ẽ cͥca frequens ministeriũ: et ipsa uti¬
q semꝑ et uͥq ad dñe sue lie ꝑata ob¬
sequiũ. Hec ẽ que illi solet carm᷑um
delec tationũ cibos condire et appon̾e.
et ad carum usum ante horam inuitare.
et ultra m̃surã ꝓuocare. Quȩ enim alia
est quã sensualitas. quȩ animi affectio¬
nem carnaliũ uoluptatũ desideriom
flãmat: et earum delectatione inebri¬
at: Hec est quȩ laboriosam illã dñam
suã egͥdientẽ p̃cedit: et huc illucq cir¬
cumducit. Nam quia lia lippa est ⁊
parum uidet: illius manu ductionẽ

Expanded text:
ginatio rationi assistit, nec ad momentum ginatio rationi assistit, nec ad momentum quidem ab ejus famulatu se subtrahit. Nam sensu etiam deficiente, ipsa ministrare non desinit. Nam in tenebris positus, nihil video, sed quaelibet illic imaginari possum, si volo. Sic semper et in omnibus imaginatio praesto est, et ejus obsequio ubique ratio uti potest. Sed et sensualitas nihilominus satagit et sollicita est circa frequens ministerium, et ipsa utique semper et ubique ad dominae suae Liae parata obsequium. Haec est, quae illi solet carnalium delectationem cibos condire, et apponere, et ad earum usum ante horam invitare, et ultra mensuram provocare. Quae enim alia est quam sensualitas, quae animi affectionem carnalium voluptatum desiderio inflammat, et earum delectatione inebriat. Haec est quae laboriosam illam dominam suam egredientem praecedit, et huc illucque circumducit. Nam quia Lia lippa est et parum videt, illius manuductionem
Abbreviated transcription (Latin):
natio uideł rerum uisibiliũ formã
rep̃sentaret. ꝑrerum enim uisibi¬
lium spẽm. surgit ad rerum inuisi¬
biliũ cognitionẽ. quotiens ex his ad
illa qͣndam trahit similitudinẽ.
S constat quia sine imaginatione
corꝑalia nesciret: sine quorũ cognitione
ad celestium contemplationẽ non ascen¬
det. Uisibilia enim solus intuetur sen¬
sus carnis inuisibilia uͦ solus oculus ui¬
det cordis. Est gͦ sensus carnis totus ex¬
tͥnsecus: sensus uͦ cordis totus intͥnsecus.
Ro foras exire non pot̃. sensus corꝑeus
ad illam nitrare ñ pot̾. Non enĩ dece¬
lut filiã delicatã et tenerã et singułr
formosam. foris ꝑplateas discurrere:
s nec seruu conueniebat dñe suȩ pene¬
tralia secretiora irreuerent̃ irrũpere.
Discurrit gͦ imaginatio ut pote ancil¬
la inter dominã et seruũ: int̃ ronem
et sensum: et quicqͥd ex tͥnseciis hau¬
rit ꝑ sensum carnis. intus rep̃sentat
ad obsequium rõnis. Semꝑ gͦ ima¬

Expanded text:
rmam repraesentaret. Per rerum enim visibilium speciem surgit ad rerum invisibilium cognitionem, quoties ex his ad illam quamdam trahit similitudinem. Sed constat quia sine imaginatione corporalia nesciret, sine quorum cognitione ad coelestium contemplationem non ascenderet. Visibilia enim solus intuetur sensus carnis, invisibilia vero solus oculus videt cordis. Est ergo sensus carnis totus extrinsecus, sensus vero cordis totus intrinsecus. Ratio foras exire non potest, sensus corporeus ad illam intrare non valet. Non enim decebat filiam delicatam, et teneram, et singulariter formosam foris per plateas discurrere, sed nec servum conveniebat dominae suae penetralia secretoria irreverenter irrumpere. Discurrit ergo imaginatio utpote ancilla inter dominam et servum, inter rationem et sensum; et quidquid extrinsecus haurit per sensum carnis, intus repraesentat ad obsequium rationis. Semper ergo ima
Abbreviated transcription (Latin):
componens: rachel ro se in celestis sapi¬
entiȩ contemplationẽ attollens. Sed
de his ac tenus: nunc de earũ ancillis
uideamꝰ.
Affectio sensualitatẽ. rõ imagina¬
tionẽ. Obsequitur sensualitas affec ti¬
oni: imaginatio famulatur rationi.
Itantũ una queqͣ ancillarũ dñȩ suȩ
necessaria eẽ cognoscit᷑. ut sine illis. totꝰ
mundus nil eis posse conferre uidere¬
tur. Nam sine imaginatione rõ nichil
sciret: sine sensualitate affectioni nil
saꝑet. Ut quid enim lia circa laben¬
tiũ rerum amorẽ tam uehem̃ter af¬
ficitur: nͥ quia in eis ꝑ ancille suȩ hoc
est sensualitatis obsequiũ multiformi¬
ter delectatur: ltem cum scriptum
sit quia inuisibilia dei acreatura mun¬
di ꝑ ea que facta sunt intellecta con¬
spiciunt᷑: inde manifeste colligitur:

Expanded text:
componens; Rachel, ratio se in coelestis sapicomponens; Rachel, ratio se in coelestis sapientiae contemplationem attollens. Sed de his hactenus. Nunc de earum ancillis videamus. Affectio, sensualitatem; ratio, imaginationem. Obsequitur sensualitas affectioni; imaginatio famulatur rationi. Intantum unaquaeque ancillarum dominae suae necessaria esse cognoscitur, ut sine illis totus mundus nil eis posse conferre videretur. Nam sine imaginatione, ratio nihil sciret; sine sensualitate, affectio nil saperet. Utquid enim Lia circa labentium rerum amorem tam vehementer afficitur, nisi quia in eis, per ancillae suae hoc est sensualitatis obsequium, multiformiter delectatur. Item, cum scriptum sit: Quia invisibilia Dei, a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur , inde m
Abbreviated transcription (Latin):
ad sublinia penetranda minime fuf¬
ficimus: dui cupitã. diligenter quesi¬
tam rachel nondum inuenimꝰ. Incipi¬
mus gͦ gem̾e. suspirare: nr̃am cecitatẽ
ñ solum plang̾e s et erubesc̾e. Dolenti¬
b gͦ nobis et querentib unde hãc cecita¬
tem meruimꝰ occurt̃ mala quȩ fecimꝰ.
Quininmo ipsa diuina lectio nobis
nolentib et uliud qͥddam in ea molien¬
tib feulitatẽ nram frequenter
ingeriti et corda nr̃a in eius con¬
sideratione compungit. Quotiens gͦ
in diuina lectione ꝓcontemplatione
compunctionẽ reꝑimꝰ: in cubiculo
rachel. non ipsam s liam nos inuenis¬
se non dubitemꝰ. Nam sicut rachelis
est meditari. contemplari. discern̾e.
intellige: sic ꝓfecto ꝑtinet ad liam fle¬
re. gem̾e. dolere. suspirare. Nam lia
ut dictum ẽ affectio ẽ diuma inspi¬
ratione inflammata: rachel ẽ r̾o
diuina reuelatione illuminata.
Lia affectio ad normã iusticie seipsam

Expanded text:
ad sublimia penetranda minime sufad sublimia penetranda minime sufficimus, diu cupitam, diligenter quaesitam Rachel nondum invenimus. Incipimus ergo gemere, suspirare, nostram caecitatem non solum plangere, sed et erubescere. Dolentibus ergo nobis et quaerentibus unde hanc caecitatem meruimus, occurrunt mala quae fecimus. Quinimo ipsa divina lectio nobis nolentibus, et aliud quiddam in ea molientibus, foeditatem nostram frequenter ingerit, et corda nostra in ejus consideratione compungit. Quoties ergo in divina lectione, pro contemplatione, compunctionem reperimus, in cubiculo Rachel, non ipsam, sed Liam, nos invenisse non dubitemus. Nam sicut Rachelis est meditari, contemplari, discernere, intelligere; sic profecto pertinet ad Liam flere, gemere, dolere, suspirare. Nam Lia, ut dictum est, affectio est divina inspiratione inflammata; Rachel est ratio divina revelatione illuminata. Lia, affectio ad normam justitiae seipsam
Abbreviated transcription (Latin):
tror non miraris quod rachel tantũ
diliͦtur: cum eius etiam pedissequa
sapientiam mundi loquor. quȩ in
dñe suȩ comꝑatione stulticia reputa¬
tur: tanto ut cernimꝰ amore. a mundi
philosophis requirat᷑. Quemad modũ
autem lia subponitur. dum rachel
sꝑatur.: facile recognoscunt. qui hoc
quã sepe contingat. non tam audi¬
endo quam exꝑiendo didicerunt.
Sepe contingit ut animꝰ antique
conu̾sationis sordib minus munda¬
tus. et ad celestem contemplationem
nondum idoneus. dum se in cubi¬
culo rachel collocat. dum se in euis
amplexus totum parat. dum illam¬
iam. iam sese tenere putat: subito
et inopinate inter. amplexiis liȩ se ẽẽ de¬
p̃herdat. Qd enim scripturã sacram
n rachel cubiculum dicunꝰ in qua sapi¬
entiam diuinã sub decenti allegoriarũ
uelamine latitare non dubitamus:
In tali cubiculo rachel totiens querit᷑.
quotiẽs in lectione sacra sp̃ĩalis intelli¬
gentia indagat᷑. S quamdui adhuc

Expanded text:
tror, non miraris quod Rachel tantum tror, non miraris quod Rachel tantum diligitur, cum ejus etiam pedissequa sapientia mundi loquor, quae in dominae suae comparatione, stultitia reputatur, tanto, ut cernimus, amore a mundi philosophis requiratur. CAPUT autem Lia supponitur, dum Rachel speratur, facile recognoscunt qui hoc quam saepe contingat non tam audiendo quam experiendo didicerunt. Saepe contingit ut animus antiquae conversationis sordibus minus mundatus, et ad coelestium contemplationem nondum idoneus, dum se in cubiculo Rachel collocat; dum se in ejus amplexus totum parat; dum illam jam sese tenere putat, subito et inopinate inter amplexus Liae se esse deprehendat. Quid enim Scripturam sacram, nisi Rachel cubiculum dicimus, in qua sapientiam divinam sub decenti allegoriarum velamine latitare non dubitamus? In tali cubiculo, Rachel toties quaeritur, quoties in lectione sacra spiritualis intelligentia indagatur. Sed quandiu adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
asseritur: qñ illius summe et uere
sapientie luce illustratur. S quis
ignorat quam sit illud laboriosũ:
quam sit istud iocundum: Utiq
non sine labore magno animi af¬
fec tioͥ alibitis ad licita restringit᷑:
et recte talis uxor lia. hoc ẽ laboriosa
uocatur. Quid uͦ dulcius. quid ue
iocundius potest eẽ: quam oculũ
mentis ad summe sapientie contẽ¬
plationem erig̾e: Ad hanc itaq
contemplandam. cum ratio dila¬
tatur: merito racheł nomine honorat᷑.
Dachel uisum pͥncipiũ.
Nuel ouis interp̾tatur. Ut gͦtali
nomine digna sit. impleat quod sc̃p¬
tum inuenit. Sentite de domino in
bonitate: et in simplicitate cordis que¬
rite illum. Utiq qui de dño in boni¬
tate sentit.: iam illum qui ẽ pͥncipium
omniũ fidei oculo cernit. S et ouis
ueraciter est: si in simplicttate querit.
Uides ne quemadmodum non queli¬
bet. sed summa sapientia simpliciter
quesita facit ẽẽ rachel: Iam ut arbi¬

Expanded text:
asseritur, quando illius summae et verae asseritur, quando illius summae et verae sapientiae luce illustratur. Sed quis ignorat quam sit illud laboriosum, quam sit istud jucundum? Utique non sine labore magno animi affectio ab illicitis ad licita restringitur; et recte talis uxor Lia hoc est laboriosa  vocatur. Quid vero dulcius, quidve jucundius potest esse quam oculum mentis ad summae sapientiae contemplationem erigere? Ad hanc itaque contemplandam cum ratio dilatatur, merito Rachelis nomine honoratur. Rachel videns principium vel ovis interpretatur. Ut ergo tali nomine digna sit, impleat quod scriptum invenit: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum . Utique qui de Domino sentit in bonitate, jam illum, qui est principium omnium, fidei oculo cernit. Sed et ovis veraciter est, si in simplicitate quaerit. Videsne quemadmodum non quaelibet, sed summa sapientia simpliciter quaesita facit esse Rachel. Jam, ut arbi
Abbreviated transcription (Latin):
omnib fere contempnitur. uel
rachel tm̃ diligitur. S libet ad¬
huc de his duab uxorib iacob di¬
ligentius inquirere: et quicqͥd
inde animus suggerit manife¬
stius aꝑire. Omni sp̃ui rationa¬
li gemina queda uisdata ẽ ab
illo patre luminũ: a quo ẽ om̃e
datum optimum. et omne donum ꝑfec¬
tum. Una est ratio: altera ẽ affectio.
Ratio qua discernamꝰ affectio qua
diligamus. Ro ad u̾itatẽ: affectio ad
iurtutẽ. Heȩ sunt sorores illeduȩ
a dño desponsate.
oolla. et o¬
samaria.
Hee sunt sp̃c rationał gemine uxo¬
res: ex quib oritur gn̾osa ꝓles et reg¬
ni cȩlestis heredes. Ex rõne oriunt᷑
consilia recta: ex affectione deside¬
ria. scã. Ex illa sp̃ales sensus ex ista
ordinati affectus. Ex ista deniq om¬
nis uirtus: ex illa uͦ ueritas omnis.
Sciendum itaq ẽ quod affectio
tunc ueracit᷑ incipit lia eẽ: qñ sata¬
git seipsam ad normã iusticiȩ com¬
pon̾e. Et ro rachel eẽ indubitanter

Expanded text:
omnibus fere contemnitur, vel omnibus fere contemnitur, vel Rachel tantum diligitur. huc de his duabus uxoribus Jacob diligentius inquirere, et quidquid inde animus suggerit manifestius aperire. Omni spiritui rationali gemina quaedam vis data est ab illo Patre luminum, a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum. Una est ratio, altera est affectio: ratio, qua discernamus, affectio, qua diligamus; ratio, ad veritatem, affectio, ad virtutem. Hae sunt sorores illae omino desponsatae: Oolla et OSamaria. Hae sunt spiritus rationalis geminae uxores, ex quibus oritur generosa proles, et regni coelestis haeredes. Ex ratione oriuntur consilia recta; ex affectione, desideria sancta. Ex illa, spirituales sensus; ex ista, ordinati affectus. Ex ista denique, omnis virtus; ex illa vero, veritas omnis. Sciendum itaque est quod affectio tunc veraciter incipit Lia esse, quando satagit seipsam ad normam justitiae componere. Et ratio Rachel esse indubitanter
Abbreviated transcription (Latin):
sticie: et inuenimꝰ cur homines tm̃
detestantur conubia liȩ. Queren¬
dum namq ẽ cur fere omnes con¬
iugia liȩ tantoꝑe abhorreant: qui in
amplexus rachel tantũ suspirant. ꝑ¬
fecta iusticia iubet inimicos dilig̾e:
parentes ꝓpͥa queq̃ relinquere: illa¬
ta mala patienter ferre. oblatã
głam ubiq itraq declinare. Sed
ab huius ens. mundi amatorib
quid stultius. quid laboriosius eẽ
reputatur: Hinc est q̃d ab eis lia
et lippa creditur: et laboriosa. uoca¬
tur. Lia namq laboriosa int̾preta¬
tur. Magnus namq labor. s non
minor. error iudetur eis ẽẽ in tribu¬
latione gaudere: ꝓsꝑa mundi qua¬
si pestem fug̾e. S quia copiã mun¬
di ad necessitatẽ non respuit. et ad
uoluptatẽ non admittit̾. liam lip¬
pam non cecam uocant: quã in
rerum udicio errare putant.
Si gͥ ꝑ liam desideriũ iusticie. ꝑ
rachel uͦ studium sapientie intel¬
ligit᷑: patet ratio quare uł lia ab

Expanded text:
stitiae, et inveniemus cur homines tantum stitiae, et inveniemus cur homines tantum detestantur connubia Liae. Quaerendum namque est, cur fere omnes conjugia Liae tantopere abhorreant, qui in amplexus Rachel tantum suspirant? Perfecta justitia jubet inimicos diligere, parentes; propria quaeque relinquere, illata mala patienter ferre, oblatam gloriam ubique declinare. Sed ab hujus mundi amatoribus, quid stultius, quid laboriosius esse reputatur. Hinc est quod ab eis Lia, et lippa creditur, et laboriosa vocatur. Lia namque laboriosa interpretatur. Magnus namque labor, sed non minor error videtur eis esse, in tribulatione gaudere, prospera mundi quasi pestem fugere. Sed quia copiam mundi ad necessitatem non respuit, et ad voluptatem non admittit, Liam lippam, non caecam vocant, quam in rerum judicio errare putant. Si igitur per Liam desiderium justitiae, per Rachel vero studium sapientiae intelligitur, patet ratio quare vel Lia ab
Abbreviated transcription (Latin):
et quesiui sõnsam mͥ eam assum̾e: et a¬
mator factus sum formȩ illius Quid
gͦ mirum si iacob in huiusmodi spon¬
sȩ amore flagrabat: si talis ignis tante
dilectionis flammas temꝑare non
poterat: oquantum amabat. oqua¬
liter in euis amore flagrabat. qͥ dix̃.
Suꝑ salutẽ et omnẽ pulchritudinẽ:
dilexi sapientiam. Nichil enim Hac
ut diximus sapientia ardentius di¬
ligitur: nil dulcius possidet᷑. Hinc
est enim quod sapientes om̃s ẽẽ uo¬
lunt: pauci tñ admodum sapien¬
tes eẽ possunt. Numquid de iusti
cia similit̃ dicimꝰ: Numquid eque
iusti om̃s ẽẽ uolumꝰ: s iusti forte eẽ
non possumꝰ : Inmo om̃s utiq iusti
esse potuissent. si ẽẽ iusti ꝑfecte uo¬
liussent. Iusticiam enim ꝑfecte dili¬
g̾e. ẽ iam iustum eẽ. Sapientiam
et multum amare potes: et ipsa
carere potes. Omino et absq dubio
quanto amplius iusticiam dilexe¬
ris: tanto iustior eris. S uideamꝰ
nunc quȩ sunt instituta uere ui¬

Expanded text:
et quaesivi sponsam mihi eam assumere, et amator factus sum formae illius . Quid ergo mirum, si Jacob in hujusmodi sponsae amore flagrabat, si talis ignis, si tantae dilectionis flammas temperare non poterat? O quantum amabat, o qualiter in ejus amore flagrabat, qui dixit: Super salutem et omnem pulchritudinem dilexi sapientiam! Nihil enim hac, ut diximus, sapientia, ardentius diligitur, nil dulcius possidetur. Hinc est enim quod sapientes omnes esse volunt, pauci tamen admodum sapientes esse possunt. CAPUT II. De desitia similiter dicimus. Nunquid aeque justi omnes esse volumus, sed justi forte esse non possumus. Imo omnes utique justi esse potuissent, si esse justi perfecte voluissent. Justitiam enim perfecte diligere, est jam justum esse. Sapientiam et multum amare potes, et ipsa carere potes. Omnino, et absque dubio, quanto amplius justitiam dilexeris, tanto justior eris. Sed videamus nunc quae sint instituta verae ju
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. nec ea que in mundo st̃.
Simłr debemꝰ et de aliis affectib intel¬
lig̾e: aliqñ ordinatos et iccirco bonos ali¬
qñ mordinatos. et iccͥco malos eẽ. De bo¬
nis autem qͦs et iacob filios eẽ diximus:
ceteras hab̾e ñ potes. Qui talem filiũ
hab̾e desiderat: mala quȩ fecit ñ solũ
frequent̃ s et diligent̃ attendat᷑ hinc
magnitudinẽ sui sceleris. illinc poten¬
tiam iudicantis. Ex tali considatione ti¬
mor nascitur: scilicet filius ille qͥ uire
ruben hoc est filius iusionis uocatur.
Quodãm᷑ etenim cecus est et minime
uidet qui peccare non timet. qui fu¬
tura mala non p̃uidetꝰ qui non eru¬
bescit p̾uitatẽ suã: qui non expauescit
potestatẽ diuinã. Si incipiat ista ui¬
de incipiet parit̾ et tim̾e: et quan to
ꝑfectius cognou̾it. tanto uehem̃tius
timebit. Uides ut arbitor quã iuste
ruben uocetur: qui ex tali uisione ge¬
nerat᷑. Recte eo nato mater eius excla-¬
mat. Uidit ds̃ humilitatẽ meam

Expanded text:
dum, nec ea quae in mundo sunt . Similiter debemus et de aliis affectibus intelligere, aliquando ordinatos, et idcirco bonos; aliquando inordinatos, et idcirco malos esse. De bonis autem, quos et Jacob filios esse diximus, caeteras habere non potes. Qui talem filium habere desiderat, mala quae fecit, non solum frequenter, sed et diligenter attendat; hinc magnitudinem sui sceleris, illinc potentiam judicantis. Ex tali consideratione timor nascitur, scilicet filius ille qui jure Ruben, hoc est filius visionis vocatur. Quodammodo etenim caecus est, et minime videt, qui peccare non timet, qui futura mala non praevidet, qui non erubescit pravitatem suam, qui non expavescit potestatem divinam. Sed, si incipiat ista videre, incipiet pariter et timere, et quanto perfectius cognoverit, tanto vehementius timebit. Vides, ut arbitror, quam juste Ruben vocetur, qui ex tali visione generatur. Recte, eo nato, mater ejus exclamat: Vidit Deus humilitatem meam
Abbreviated transcription (Latin):
lius intelligamꝰ. Rachel doctrina ueri¬
tatis: lia disciplina uirtutis. Rachel stu¬
dium sapientie: lia defideriũ iusticiȩ.
S scimus iacob septẽ annis pro rachel
seruisse. et tñ uidebant᷑ ei dies pauci pre
amoris magnitudine. Quid miraris:
Scdm multitudinẽ pulchritudinis: e¬
rat magnitudo dilectionis. Certe si in
laudem sapientie aliquid temptare uo¬
luero: minꝰ erit quantũcumq dixero.
Quid enim sapientia ardentius dili¬
git᷑. dulcius possidetur: Etꝰ deor. omñẽ
suꝑat pulcͥtudinẽ: eius duleor omnẽ
excedit suauitatẽ. Est enim ut ait qui¬
dam speciosior sole: et suꝑ omnẽ stella¬
rum dispositionẽ. Luci comꝑata: iue¬
nitur pͥor. Illi enim succedit nox: sa¬
pientiam autẽ non iuncit malicia.
Attingit g̃ a fine usq ad finẽ fortiter.
et disponit omĩa suauiter. Hanc a maui

Expanded text:
lius intelligamus. Rachel, doctrina verilius intelligamus. Rachel, doctrina veritatis, Lia disciplina virtutis. Rachel, studium sapientiae, Lia desiderium justitiae. Sed scimus Jacob septem annis pro Rachel servisse, et tamen videbantur ei dies pauci, prae amoris magnitudine. Quid miraris? Secundum magnitudinem pulchritudinis erat magnitudo dilectionis. Certe si in laudem sapientiae aliquid tentare voluero, minus erit quantumcunque dixero. Quid enim sapientia ardentius diligitur, dulcius possidetur? Ejus decor omnem superat pulchritudinem, ejus dulcor omnem excedit suavitatem. Est enim, ut ait quidam, speciosior sole, et super omnem stellarum dispositionem: Luci comparata, invenitur prior . Illi enim succedit nox, sapientiam autem non vincit malitia: Attingit ergo a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suavit
Abbreviated transcription (Latin):
eniamin adolescen¬
tulus in mentis ex¬
cessu. Audiant ado¬
lescentuli sermonem
de adolescente: eiugi¬
lent ad uocem ꝓpħȩ.
Beniamin adolescen¬
tulus in mentis exces¬
su. Quis sit beniamin iste multi no¬
uerunt: alii ꝑ scientiam. alii ꝑ exꝑi¬
entiam. Qui ꝑ doctrinam nouert̃.
audiant patienter: qui ꝑ exꝑientiã
didicerunt audiant libenter. Qui
enim eum exꝑientiȩ magisterio se¬
inel nosse potuit: fidenter loquor
sermo de eo quamuis ꝓlixus illum
sitiare non poterit .S. quis de eo loqͥ
digne sufficiat: Est enum speciosus for¬
ma pre omĩbꝰ filiis iacob: et qualem ra¬
chel generare decuit. Nam lia quidem
quamiuis plures: pulcͥores tñ liberos ha¬
bere non potuit. Duas namq ut legitis
uxores ia̾cob habuisse cognoscit᷑: una lia.
alt̾a rachel dicebat᷑. Lia fecundior: ra¬
chel formosior. Lia fecunda sed lippa:
rachel fere sterilis .s forme singularis.
S iam que sint iste due uxores iacob
uideamus: ut qui sint earum filii faci¬

Expanded text:
enjamin adolescentulus in mentis excessu . Audiant adolescentuli sermonem de adolescente, evigilent ad vocem Prophetae: Benjamin adolescentulus, in mentis excessu. Quis sit Benjamin iste, multi noverunt, alii per scientiam, alii per experientiam. Qui per doctrinam noverunt audiant patienter; qui per experientiam didicerunt, audiant libenter. Qui enim eum experientiae magisterio semel nosse potuit fidenter loquor, sermo de eo, quamvis prolixus, illum satiare non poterit. Sed quis de eo digne loqui sufficiat? Est enim speciosus forma prae omnibus filiis Jacob, et qualem Rachel generare decuit. Nam Lia quidem, quamvis plures, pulchriores tamen liberos habere non potuit. Duas namque, ut legitis, uxores Jacob habuisse cognoscitur. Una Lia, altera Rachel dicebatur: Lia fecundior; Rachel, formosior. Lia fecunda, sed lippa; Rachel fere sterilis, sed forma singularis. Sed jam, quae sint istae duae uxores Jacob, videamus, ut qui sint earum filii faci
Abbreviated transcription (Latin):
tam diceres. qua ipse nr̃m laborem &
dolorem consid̾ans. pie nos consolari
uoluit dicens. Uenite ad me om̃s qui
laboratis ce onerati estis & ego reficiã
uos: & deinceps inuenietis inquit re¬
quiem animab ut̾is. Hoc exemplũ
ido apposui. ut ostenderem eis qui
indisciplina ñ litt̃at᷑e
s uirtutũ
positi funt: ñ oport̾ẽ le
lectionẽ
ẽẽ fastiio. s oblecta mento. Nã

Expanded text:
tam diceres, qua ipse nostrum laborem et tam diceres, qua ipse nostrum laborem et dolorem considerans, pie nos consolari voluit, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos et deinceps invenietis, inquit, requiem animabus vestris . Hoc exemplum ideo apposui, ut ostenderem eis qui in disciplina non litteraturae, sed virtutum positi sunt, non oportere lectionem esse fastidio, sed oblecta
Abbreviated transcription (Latin):
rimari atq enigiatib ꝓpħarum e¬
nodandis. & misticis sacramentorũ
intellectib uehementer insistere. S
mens humana tantum ñ sustinens
p̾ondus. cepit mox ce rei magnitudi¬
ne. & incentionis uigitate deficere: tan¬
taq huius importune occupationis
cura confundi: ut non solũ iam ab
utilib. s etiã a necessariis actibus
cessaret. Herso siquidem euentu ui
contrarium. qui lege̾ script᷑as ad edifi¬
cationem uitȩ suȩ ceꝑat: quia discreti¬
onis modamine uti ñ nouit. easdẽ nc̃
occasionẽ erroris habebat. Sed mise¬
ratione diina. tandem ꝑ reuelatio¬
nem ammonitus ẽ. ne ampliꝰ har̾u¬
script᷑arum studio incõb̾et: s scõruo
patr̾u uitã. ⁊ martiru triumphas.
aliasq tales simplici stilo dictatas fre¬
quentare consuesceret᷑: sicq in breui ad
statum pristinum reductus. tantam
internȩ quietis grãm acciꝑe meruit.
ut uere in eo illam dnĩ uocem imple¬

Expanded text:
rimari atque aenigmatibus prophetarum erimari atque aenigmatibus prophetarum enodandis, et mysticis sacramentorum intellectibus vehementer insistere. Sed mens humana tantum non sustinens pondus, coepit mox et rei magnitudine, et intentionis jugitate deficere, tantaque hujus importunae occupationis cura confundi, ut non solum jam ab utilibus, sed etiam a necessariis actibus cessaret. Verso siquidem eventu in contrarium, qui legere Scripturas ad aedificationem vitae suae coeperat; quia discretionis moderamine uti non novit, easdem nunc occasionem erroris habebat. Sed miseratione divina tandem per revelationem admonitus est, ne amplius harum litterarum studio incumberet, sed sanctorum Patrum vitam et martyrum triumphos, aliasque tales simplici stylo dictatas, frequentare consuesceret; sicque in brevi ad statum pristinum reductus, tantam internae quietis gratiam accipere meruit, ut vere in eo illam Domini vocem imple
Abbreviated transcription (Latin):
portet aut̃ ut qui hanc ingressus
fuerit uiã. in libris quos legit dis¬
cat. non solum colore dictaminis. sed
uirtutũ emulatione ꝓuocari: ut eum
non tam uerborũ pompositas aut coi¬
cinnatio. quã ueritatis pulchricudo
delectet. Sciat etiam ad ꝓpositum suũ
ñ conducere. ut inani raptus desidio
scientiȩ obscuras ce ꝓfundȩ incelligñ¬
tiȩ scripturas exquirat᷑ inquib magis
occupetur quam edificet᷑ animꝰ. ne sic
eũ sola lectio teneat. ut a bono oꝑe ua¬
care compellat. xpĩano philosopho
lectio exhortatio debet eẽ ñ occupatio:
& bona desiłia pascere non necare.
Relatum mͥ aliqñ memini de quodã
satis ꝓbabilis uitȩ uiro: qui tanto sc̃ar̾u
scripturarum amore flaglagrabat.
ut eis con ellige tinuum impendet
studium endũ Cumq ĩ dies crescen¬
te scientia sus cresceret ⁊ desidium
eius: cepit tandem sapientiã. zelatus.
imprudenter sprecis simplicioribus
scripturis. ꝓfunda queq & obscura

Expanded text:
Oportet autem ut qui hanc ingressus Oportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, discat non solum colore dictaminis, sed virtutum aemulatione provocari, ut eum non tam verborum pompositas aut concinnatio, quam veritatis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quodam sitis probabilis vitae viro, qui tanto sanctarum Scripturarum amore flagrabat, ut eis continuum impenderet studium. Cumque in dies crescente scientia cresceret et desiderium ejus; coepit tandem sapientiam zelatus imprudenter spretis simplicioribus Scripturis profunda quaeque et obscura