comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num. ñ cerua leporẽ. ñ leo uulpen. s in
sibi simile ꝓpaginẽ suã extendit omne
qd̃ ẽ. Noc quoq insensibilis nat᷑a custo¬
dit. Aliud genus ẽ cilia. aliud fagus. ali¬
x unũqd̾q genĩs sui seruat similitudi¬
nem. U iãe foliũ quocnͦ serratis dentib
ꝑ girum dissinguit᷑. quomͦ incͥnsecus
ꝑductis costulis huc illucq incexitur.
Num̾a unũ. numa aliud. Omne qͦd:
tot dentes inuno. qͦt dentes in alio. tot
costulas in uno. qͦt costulas in alio. talẽ
formã inuno. qualem formã in alio: ta¬
lem colorẽ inuno. qualem colorẽ in alio.
Ecce quomͦ mora quomͦ fraga quibꝰdã
granulis ad inuict̃ cõpactis circũquaq
distinguntur᷑ tale unum ꝗd̾q quale alt̾um:
ce omĩs natura quasi cuiꝰdam incͥnsecus
dictantis p̃ceptum acceꝑitꝰ nusqũã termi-¬
nos suos excedere presumit. Hoc quoq mi¬
rabile ẽ qd̾ in uno corpore tot constitiun¬

Expanded text:
num, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in num, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliet unumquodque generis sui servat similitudinem. Vide folium quomodo ferratis dentibus per gyrum distinguitur, quomodo intrinsecus productis costulis huc illucque intexitur. Numera unum, numera aliud. Omne quod tot dentes in uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo fraga, quibusdam granulis ad invicem compactis circumquaque distinguuntur; tale unumquodque quale alterum, et omnis natura quasi cujusdam intrinsecus dictantis praeceptum acceperit, nusquam terminos suos excedere praesumit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituun
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. et conuenient̾ coaptatȩ: ita ut ip̃a
dispositio oꝑis. quodãmͦ in nuere iudeat
specialẽ s̃ adhibitã diligñciã conditoris
Rursus alia iccirco miramur. qr monstruo¬
sa quodãmͦ st̃ uł ridiculã quorũ quidem
plasmatio q̃ntũ abhumana rõe aliena ẽ:
tanto leuius humanũ aĩum in admira¬
tione cõpelłe pot̾. Quare cocodrillus man¬
ducans inferiorẽ molã non mouet: & qͦ¬
modo salamandra ui igne illesa ꝑmanet.
Quis dedit hericio spinas. & docuit eũ
ut se pomis turbine discussis inuoluat:
quib honustus incedens. stridet quasi
plaustr̃u: & formica q̃ hyemis suꝑuent᷑e
p̃scia gͣnis horrea sua replet:. aranea qͥq
de uiscerib siuis laq̃os nectit un p̾dam
capiat. Isti st̃ testes sapientiȩ di. Est ad¬
huc aliud uerũ & euidens diuinȩ sapi¬
entiȩ argumentum: qͦd omne genꝰ simi¬
le sibi ꝑcreat: & intam multis similitu¬
do una ꝓpagata. pͥmȩ originis formã nos
immutat. Non ouis uitulũ. ñ uacca ag̃¬

Expanded text:
aptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis similitudo una propagata primae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca ag
Abbreviated transcription (Latin):
tum. non ore prolatum. sed de corde e¬
ructuatum: non quod desinit emissũ.
sed quod ꝑmanet genitum. Propt̾ea
si sapientię opus suum comparas.
minus est omne quod transit. ad id
quod mutabilitatem nescit: quam uel
unius monenti instans. quantun uis
ducturno comparatum: quod temporis
angustias non excedit.

Expanded text:
tum, non ore prolatum, sed de corde etum, non ore prolatum, sed de corde eructatum, non quod desinit emissum, sed quod permanet genitum. Propterea si sapientiae opus suum comparas, minus est omne quod transit ad id quod mutabilitatem nescit, quam vel unius momenti instans tempori quamtumvis diuturno comparatum, quod temporis angustias non excedit.
Abbreviated transcription (Latin):
onem uocis cognoscitur cognitio cordis:
sic in opere suo manifestatur sapiencia
creatoris. O pus enim hoc opus est pul¬
chrum. opus deo opifice dignum. opꝰ
quod sapientem deceat: opus quod ne¬
mo nisi omni potens facere queat. &
rdeo sua spetie. tanquam uoce quadam.
uirtutẽ sui conditoris protestatur. et
sapientiã loquitur. Iuȩ sapientia sic fe¬
cuntauit uniuersa. ut habitet in eis q̃
fecitꝰ. in singulis tota. et in toto tota:
nec maior in toto. nec minor in singulis:
et ideo non totum magis. non singula
minus. quam totum totam. et singła.
totam locuntur sapientiam. H erbumgͥ.
loquitur uerbum. S ed uerbum quod
factum est: uerbum quod fecit. Uer¬
bum quod transit: uerbum quod mu¬
tabilitatem non recipit. llerbum quod
sensu percipitur: uerbum quod mun¬
do corde uidetur. Uerbum pulchrum:
uerbum pulcherrimum. Uerbum qd̃
oculos corporis delectatꝰ. Uerbum qd̃
oculos cordis illuminat. Herbum
creatum. uerbum non creatum. sed na¬

Expanded text:
onem vocis cognoscitur cogitatio cordis, onem vocis cognoscitur cogitatio cordis, sic in opere suo manifestatur sapientia Creatoris. Opus enim hoc, opus pulchrum. Opus Deo opifice dignum, opus quod sapientem deceat, opus quod nemo nisi omnipotens, facere queat, et ideo specie sua tanquam voce quadam virtutem sui conditoris protestatur, et sapientiam loquitur. Quae sapientia sic fecundavit universa, ut habitet in eis quae fecit, in singulis tota, et in toto tota, nec minor in toto, nec minor in singulis, et ideo non totum majus, non singula minus, quia totum totam, et singula totam loquuntur sapientiam. Verbum igitur loquitur verbum, sed verbum quod factum est verbum quod fecit, verbum quod transit, verbum quod mutabilitatem non recipit; verbum quod sensu percipitur, verbum quod mundo corde videtur; verbum pulchrum, verbum pulcherrimum; verbum quod oculos corporis delectat, verbum quod oculos cordis illuminat, verbum creatum, verbum non creatum, sed na
Abbreviated transcription (Latin):
operibus autem dei quro sentiat: paulo
post manifestat dicens. Didici quod
omina opera que fecit deus: ꝑseuerent
in ȩternum. Non possumus eis quicquã
addere. nec auferre. quȩ fecit deus ut ti¬
meatur. Id̃ factum est: ipsum perma¬
net. Quid gͥ dicam: Si opera hominũ
cum operibus dei comparare uoluero: di
Quando comparatur. nichil ẽẽ udetur.
quia inestimabile est. quantũ in compa¬
ratione superetur. Si tamen altius ascen¬
dens opus factori suo comparaueris: mi¬
nus adhuc inuenis ẽẽ omne spatium tẽ¬
poris comparatum ȩternitati deitatis.
dei. opus dei. non deus: atq aliud uerbũ
dei deus. Sed opus dei quia uisibile est ex¬
trinsecum uerbum dei. quasi oris prola¬
tio. Sapientia uero dei quia inusibiliᷤ est:
intrinsecum uerbum appellatur quasi
mentis conceptio. Et sicut uer ꝓlata
statim perit. intellectus autem perma¬
net. sic quod fecit deus uariatur. quod
est deus non mutatur: Et sicut ꝑ ꝓlaci¬

Expanded text:
operibus autem Dei quid sentiat paulo operibus autem Dei quid sentiat paulo post manifestat, dicens: Didici quod omnia opera, quae fecit Deus perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere, nec auferre, quae fecit Deus, ut timeatur. Quod factum est, ipsum permanet . Quid igitur dicam? Si opera hominum cum operibus Dei comparare voluero, dicquando comparatur nihil esse videtur, quia inaestimabile est, quantum in comparatione superetur. Si tamen altius ascendens opus factori suo comparaveris, minus adhuc invenis esse omne spatium temporis comparatum aeternitati deitatis. Dei, opus Dei non Deus, atque aliud verbum Dei Deus. Sed opus Dei, quia visibile est, extrinsecum verbum dicitur, quasi oris prolatio. Sapientia vero Dei, quia invisibilis est, intrinsecum verbum appellatur, quasi mentis conceptio. Et sicut vox prolata statim perit, intellectus autem permanet, sic quod Deus fecit variatur, quod est Deus non mutatur. Et sicut per prolati
Abbreviated transcription (Latin):
ppetuum. habes igitur tres libros. tria
uerba. et tria ligna: quȩ si in singulis sibi
inuicem comparare uolueris. uidebis qͣm
sit unum comparatum cum medio. nec
tamen to ẽ̃ potest medium comparatum
cum summo: quod unum est. compara¬
res tibi libros prescripsimus. In¬
mum qui est opus hominis. Se¬
cundum: qui est opus dei. Tercium: qui
est. non opus dei. sed sapientia dei. ꝑ quã
fecit omnia opera sua deus. Diegͦ. opus
hominis. opus dei: sapiencia dei. Inter
hec qualis sit ꝯparatio uideamus. Cer
tẽ cum resperisset ad opera hominum.
et considerasset ea. sic ait. Uanitas ua¬
nitatum. uanitatũ.u.u. et omnia uani¬
tas. Quio habet amplius homo de uni¬
uerso labore suo. quo laborat sub sole:
congeminans repetisset uanitas uanita¬
t um. uanitas uanitant um. et omnia
uanitas: et bene. Si enim testante psal¬
mista. uanitas est omnis homo uiuens:
merito opus hominis non solum uani¬
tas dicitur. sed uanitas uanitatis. De

Expanded text:
perpetuum. Habes igitur tres libros, tria perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si in singulis sibi invicem comparare volueris, videbis quam sit nihil imum comparatum cum medio, nec tamen id esse potest medium comparatum, cum summo, quod imum est comparares tibi libros praescripsimus; primum qui est opus hominis; secundum qui est opus Dei, tertium qui est non opus Dei, sed sapientia Dei; per quam facit omnia opera sua Deus. Dic ergo opus hominis, opus Dei, et sapientia Dei. Inter haec qualis sit comparatio videamus. Certe Salomon cum respexisset ad opera hominum et considerasset ea, ait sic: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? anitas, nisi congeminans repotisset: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Et bene. Si enim testante Psalmista: Vanitas est omnis homo vivens ; merito opus hominis non solum vanitas dicitur, sed vanitas vanitatum. De
Abbreviated transcription (Latin):
deus de humo in princio cum planta¬
ret paradysum in medio eius. Cuius
fructum. nespeccatum tangeret homo:
eiectus est a parady so. Secundum est
si plantatus est. de cuius fructu quiqͥs
digne manducare meruerit. uiuet in
eternum. Tercium est lignum iutȩ gõ
plantatum est in illo in uisibili parady¬
so. idest sapiencia dei: cuius fructus
cibus est beatoꝵ angelorum. Secundu̾
et tercuim: unum est lignum uitȩ. S
ad tercium creatus fuit homo: a pͥmo
eiectus est homo. Per secundum renoua¬
tur homo. Igitur lignum uite non est
nisi in paradẏso. extra inueniri non
potest. ibi locus est. ibi figit radices. ibi
ex pandit ramos: et profert fructum
in tempore suo. & credo ꝓpter decur¬
sus aquarum iuuentium. quia planta¬
tum est ꝓpter fontem qui oritur in me¬
dio paradẏsi. et irrigat uniuersum pa¬
radẏsum: et ideo nec siccari radix eius.
nec rami eius arescere. nec folia defluere
posunt. sed permanet urtus eius in

Expanded text:
Deus de humo in principio, cum plantaDeus de humo in principio, cum plantaret paradisum in medio ejus. Cujus fructum ne post peccatum tangeret homo, ejectus est a paradiso. Secundum est  paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne manducare meruerit, vivet in aeternum. Tertium est lignum vitae, quod plantatum est in illo invisibili paradiso, id est sapientia Dei, cujus fructus cibus est beatorum angelorum. Secundum et tertium unum est lignum vitae. Sed ad tertium creatus fuit homo, a primo ejectus est homo, per secundum revocatur homo. Igitur lignum vitae non est nisi in paradiso, extra inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore suo. Et credo, propter decursus aquarum viventium, quia plantatum est propter fontem, qui oritur in medio paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere, nec folia defluere possunt, sed permanet virens in
Abbreviated transcription (Latin):
Mres sunt libri. Primus: quem fac̃¬
P homo. dealiquo. Secundus est:
quem creauit deus de nichilo. Tertius:
quem deus genuit deum de se deo. Pri¬
mus: opus hominis est corruptibile:
Seciuidus. est opus dei quod nunquã
desinit esse: in quo opere usibili. inui¬
sibilis sapientia creatoris usibiliter scͥp¬
ta est. Tercius est non opus dei. sed sap̃ia
ꝑ quam fecit omnia opera sua deus quã
genuit. non fecit: in qua ab ȩterno cunc¬
ta quȩ facturus erat. secundum senten¬
tiam ꝓuidentiȩ et predestinationis pre¬
scripta habuit. et hic est liber uite in qͦ
quicquid semel scriptum fuerit. nunꝗͣ
abholetur. et omnes qui meruerint ꝑ¬
uenire usq ad eius inspectionem uiuen
in eternum.¬
homus: quod prolatum desinit. Scd̾m
est uerbum dei. idest opus dei: quod crea¬
tum non inuariabiliter subsistit. nec tñ
aliquando desinit. Tercium est uerbũ
dei. quod genitum non creauit. finem
uel principium nescit. neq ullam mu
materialis: quam produxit dominus

Expanded text:
Tres sunt libri. Primus est quem facit homo de aliquo; secundus, quem creavit Deus de nihilo; tertius quem Deus genuit Deum de se Deo. Primus est opus hominis corruptibile; secundus est opus Dei, quod nunquam desinit esse, in quo opere visibili invisibilis sapientia Creatoris visibiliter scripta est; tertius est non opus Dei, sed sapientia, per quam fecit omnia opera sua Deus, quam genuit non fecit, in qua ab aeterno cuncta, quae facturus erat secundum sententiam providentiae et praedestinationis praescripta habuit. Et hic est liber vitae, in quo quidquid semel scriptum fuerit, nunquam abolebitur, et omnes, qui meruerint pervenire usque ad ejus inspectionem, vivent in aeternum.hominis, quod prolatum desinit; secundum est verbum Dei, id est opus Dei, quod creatum non invariabiliter subsistit, nec tamen aliquando desinit; tertium est verbum Dei, quod genitum non creatum, finem et principium nescit, neque ullam mutmaterialis, quam produxit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
heret ꝑ conu̾sionẽ. nec pͥmȩ conditionis or¬
dinẽ. nec pͥmi exemplaris inse ꝑturbet si
militudinẽ. Quisqͥs gͦ uia inuestigatio¬
nis de uisibilib ad inuisibilia cͣnsit. pri¬
mũ a corporea creatura ad r̃õnalẽ creatu¬
ram: deĩn a rationali creat᷑a ad considã¬
tionẽ sui creatoris. mentis intuitũ ducere
debet. Reu̾tens aut̃ de inuisibilib ad
uisibilia. pͥmũ a creatore ad rõnalẽ creat᷑a.:
dein̾ a rationali creat᷑a ad corporeã crra¬
curã descendet. Ordo aut̃ cognitionis in
mente humana. semꝑ p̾cedit ordinẽ co¬
aitionis: qr nos qui foris sumꝰ redire ab
incimis ñ possumꝰ. nͥ priꝰ ocło mentis in¬
tima penetremꝰ. Seqr̃ aut̃ semꝑ ordo con¬
ditionis ordinẽ cognitionis.: qr ⁊ si aliqñ
humana infirmitas ad int̾na concem¬
planda uł tenut̾ ad missa fuerit: diu ibi¬
dem stare hanc suȩ mutabilitatis fluxus¬

Expanded text:
haeret per conversionem, nec primae conditionis orhaeret per conversionem, nec primae conditionis ordinem, nec plitudinem. Quisquis ergo via investigationis de visibilibus ad invisibilia transit, primum a corporea creatura ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad considerationem sui Creatoris mentis intuitum ducere debet. Revertens autem de invisibilibus ad visibilia primum a Creatore ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad corpoream creaturam descendit. Ordo autem cognitionis in mente humana semper praecedit ordinem conditionis; quia nos qui foris sumus redire ab intimis non possumus, nisi prius oculo mentis intima penetremus. Sequitur autem semper ordo conditionis ordinem cognitionis; quia, etsi aliquando humana infirmitas ad interna contemplanda vel tenuiter admissa fuerit, diu tamen ibidem stare hanc suae mutabilitatis fluxu
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑am. deiñ a rõnali creat᷑a ad creatu¬
ram corporeã. habita consid̾atione ꝓce¬
demus. Iue ordo ẽ cognitionis. iste con¬
ditionis ꝗͣ pͥmũ corporea creat᷑a q̃ uisi¬
bilis ẽ incognitione. occurrit: deinde
a corporea creatura ad incorporeã cognitio
tͣnsit: postremo uia inuestigationis aꝑta.
usq ad conditorem utriusq ꝑuenit. Inco¬
ditione uͦ pͥmo gͣdu ad imaginẽ dĩ rationał
creatura facta ÷. deiñ creat᷑a corporea: ut
creatura rationał in ea foris aguoscet. qͥd
a creatore intus accepisset. Insapĩa dĩ est
ueritas. inrationali creat᷑a imago ueritatis.
incorporea creatura umbra imaginis. Ratio¬
nał creat᷑a facta ẽ ad di sapĩam. Corporea
creatura facta ẽ ad rationalẽ creaturã. a pt̃
qd omĩs motus & conuersio corporeȩ crea¬
turȩ ẽ ad rationalẽ creaturã: & om̃ĩs motꝰ
&e conu̾sio rationał creat᷑e. eẽ debet ad dei
sapĩam: ut dũ qd̃q suo semꝑ suꝑiori ad¬

Expanded text:
am; deinde a rationali creatura ad creaturam corpoream habita consideratione procedemus. Ille ordo est cognitionis, iste conditionis, quia primum corporea creatura, quae visibilis est in cognitione occurrit; deinde a corporea creatura ad incorpoream cognitio transit; postremo via investigationis aperta, usque ad conditorem utriusque pervenit. In conditione vero primo gradu ad imaginem Dei rationalis creatura facta est; deinde creatura corporea, ut creatura rationalis in ea foris agnosceret quid a Creatore intus accepisset. In sapientia Dei est veritas, in rationali creatura imago veritatis, in corporea creatura umbra imaginis. Rationalis creatura facta est ad Dei sapientiam. Corporea creatura facta est ad rationalem creaturam. Propter quod omnis motus et conversio corporeae creaturae est ad rationalem creaturam, et omnis motus et conversio rationalis creaturae esse debet ad Dei sapientiam, ut dum quodque suo semper superiori ad
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Noli dubitare de potentia eiꝰ u̾ide
oꝑa illiꝰ qͣnta sint: noli dubitare de sapĩa.:⁊
de beniuolentia: uide oꝑa eiꝰ quomͦ ad uti¬
litatẽ tͥ seruiunt. Monstrat gͦ tͥ insuo o¬
pere. qͣntum possit in tua redemtione. Mo¬
strat itẽ tͥ quã formidandũ expectarẽpos
sis uidicẽ si nolueris hab̾e redentorẽ. Ne¬

Expanded text:
mat? Noli dubitare de potentia ejus, vide mat? Noli dubitare de potentia ejus, vide opera ejus, quanta sint? Noli dubitare de sapientia;de benevolentia; vide opera ejus, quomodo ad utilitatem tibi serviunt. Monstrat ergo tibi in suo opere, quantum possit in tua Redemptione. Monstrat tibi idem, quam formidandum possis exspectare judicem, si nolueris habere Redemptore
Abbreviated transcription (Latin):
tenussetis p̃ceptũ: s qr tͣnsgressi estis p̃cep¬
tum: saltẽ audite consilium. Ipsũ audite.
Magni consilii angłs uob mittit᷑. ut qui
conditis datus fuit ad głam: idem ꝑditis
ueniat ad medelam. Ipsum audite. Ipse
conditor. ipse ÷ & redemtor. Ipse d̾s mecũ
uos condidit: qui uob̾cũ ħo solus ad uos ue¬
nit.Ipsũ audite. Ipse ÷ forma. ipse ẽ medi
cina: ipse ẽ eremplũ. ipse ẽ remedium.
Ipsum audite. felicuis fuisset semꝑ ce-¬
nuisse eius similitudinẽ. s iamminus gło sĩ¬
Ohomo qͥd causaris ignorantiã tuã: Ecce
ipsa tua nat᷑a ͭ arguit: ipsa conuinc̾. Nosti qͣł
sis. uñ uenias. quẽ factorẽ habeas quo me¬
diatore egeas. be. tu adhuc impudent̃ te
defendendo contͣ dm̃ clamas Hosti quia
malus es. & qr a bono opifice malus factꝰ
non es. & cessas ⁊ ñ clamas ad eũ qui te frc̾̃
ut ueniat ⁊ reficiat᷑ꝰ qui creauit ut redi¬

Expanded text:
tenuissetis praeceptum, sed quia transgressi estis praeceptenuissetis praeceptum, sed quia transgressi estis praeceptum, saltem audite consilium, ipsum audite! Magni consilii Angelus nobis mittitur, et qui conditis datus fuit ad gloriam, idem perditis veniat ad medelam. Ipsum audite. Ipse conditor, ipse est et redemptor; ipse Deus mecum vos condidit, qui vobiscum homo, solus ad vos venit. Ipsum audcina, ipse est exemplum, ipse est remedium, ipsum audite. Felicius fuisset semper tenuisse ejus similitudinem; sed jam non minO homo, quid causaris ignorantiam tuam? Ecce ipsa tua natura te arguit, ipsa convincit. Nosti qualis sis, unde venias, quem factorem habeas, quo mediatore egeas, et tu adhuc impudenter te defendendo contra Deum clamas? Nosti, quia malus es, et quia a bono opifice malus factus non es, et cessas, et non clamas ad eum, qui fecit te, ut veniat et reficiat, qui creavit, ut redi
Abbreviated transcription (Latin):
placẽ ñ possum. Hic ÷ gͦ filius m̃s dilectus.
in quo mͥ cõplacui. Q uicqͥd mͥ placet: ĩn ipõ
& ꝑ ipsũ placet. Ipse ẽ enĩ sapĩa. ꝑ qͣm feci
omĩa. In ipso ȩt̃naliter disposui qͥd qͥd tem¬
poralit̃ feci. Et tanco ampliꝰ unũ qd̃q opꝰ
meũ diligo: qͣnco ꝑfectiꝰ illud pͥmȩ dispostai¬
oni concordare uideo. Nolite putare quod
ipse tantũ sit mediacor in reconciliatiõe
hoĩum: qr ꝑ ipsũ etiã commendabilis ⁊ pla¬
cita fit aspectui meo conditio omĩũ creata¬
rum. In tpso examino cuncta oꝑa mea que
facio: & ñ amare neq̃o qd̃ incueor simile
illi quẽ amo. Solus ille me offendit qͥ ab
eiꝰ similicudine recedit. Sigͦ uultis mich
placere ei similes estote: ipsũ audite. & si
forte ab eiꝰ similitudine male agñdo disces¬
sistis. ipsũ imitando redite. In ipso datur̾
p̃ceptum. in ipso dat consiliũ. ł receptũ
ut ꝑsistatis. consilium ut redeatis. Utinã

Expanded text:
possum. Hic est ergo Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Quidquid mihi placet, in ipso et per ipsum placet. Ipse est enim sapientia per quam feci omnia, in ipso aeternaliter disposui, quidquid temporaliter feci. Et tanto amplius unum quoque opus meum diligo, quanto perfectius illud primae dispositioni concordare video. Nolite putare quod ipse tantum sit mediator in reconciliatione hominum, quia per ipsum etiam commendabilis et placita fit aspectui meo conditio omnium creaturarum. In ipso examino cuncta opera mea quae facio, et non amare nequeo quod intueor simile illi quem amo. Solus ille me offendit, qui ab ejus similitudine recedit. Si ergo vultis mihi placere, ei similes estote, ipsum audite. Et si forte ab ejus similitudine male agendo discessistis, ipsum imitando ad ipsum redite. In ipso datur praeceptum, in ipso datur consilium. Praeceptum ut persistatis, consilium ut redeatis. Utinam
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ẽe̾ pot̃. Summũ gͥ bonũ ds ẽ. Beatitudo
aut̃ nusqͣ̃m rectiꝰ qͣm in summo bono collocat᷑.
Ds gͥ solus ce ꝓpͥe ce pͥncipalit̾ beatus ẽ. Beatꝰ
aut̃ quomͦ eẽ pot̾̃. cui id ipsũ ñ placet qͦd ẽ
Quisqͥs gͥ beatus ẽ. &e se ipsũ diligit. ⁊ id qͦs
ipse ÷ diligit. Si gͥ pat̾ ⁊ filiꝰ & amor patͥs
filii unũ sc̃. & unꝰ ds funt: cũ in solo dõ uera
beaticudo sit. necesse ẽ ut ⁊ qͥsq amet se ip̃m:
&e ad inuicẽ qͥsq aliũ. Neq enĩ beatitudo ue¬
racit̾ dici posset. immo potiꝰ sũma infelicitas
foret᷑. si ꝑ contrariã uoluntatẽ se diuident.
ce ꝑ eandẽ naturã ab inuicẽ separari ñ pos¬
sent. Sic̃ igit᷑ nat᷑a unũ sunt pat̾ ⁊ filius
& amor patͥs ⁊ filii. ita quoq uoluntate &
amore unũ ñ cẽ ñ possc̃. Uno amore se di¬
ligunt. qr unũ st̃. nec aliud ÷ qd̾ qͥsq amat

Expanded text:
lum esse potest. Summum igitur bonum Deus est. Beatitudo lum esse potest. Summum igitur bonum Deus est. Beatitudo autem nusquam rectius quam in summo bono collocatur. Deus igitur solus et proprie et principaliter beatus est. Beatus autem quomodo esse potest, cui idipsum non placet quod est? Quisquis igitur beatus est, et seipsum diligit, et id quod ipse est diligit. Si igitur Pater et Filius, et amor Patris et Filii unum sunt, et Deus unus sunt; cum in solo Deo vera beatitudo sit, necesse est ut et quisque amet seipsum, et ad invicem quisque alterum. Neque beatitudo veraciter dici posset, imo potius summa infelicitas foret; si per contrariam voluntatem se dividerent, et per eamdem naturam ab invicem separari non possent. Sicut igitur natura unum sunt Pater et Filius, et amor Patris et Filii, ita quoque voluntate et amore unum non esse non possunt. Uno amore se diligunt, quia unum sunt; nec aliud est quod quisque amat
Abbreviated transcription (Latin):
&e ipsa tota ẽ desidium. lux inuisibilis. ⁊
uita immortał. cuiꝰ aspectus ẽ tam desi¬
derabilis. ut ocłos di delectare possit: sim¬
plex & ꝑfecta: ñ redundans ce plena. so¬
la ñ cñ solitaria: una ⁊ continens omĩa.
S qr tres ꝑsonas inditate una credimꝰ.
de aliis dici possit inguirat᷑. Dictũ ÷ aut̃
qd̃ pat̾ amat filiũ. Restat gͦ ut conside¬
mus si parimͦ dici possit qd̃ amor patͥs
filii amet filiũ: qd filiꝰ amet se ipsũ. Itẽ qd̃
pat̾ amet se. qd̾ filiꝰ amet patr̃t. qd̾ amor
patͥs ⁊ filii amet patrẽ. Icẽ qd̃ amor patͥs
⁊ filis amet se. qd pat̾ amet amorẽ suũ
& filii. quod filius amet amorem suũ & patris:
se ipsũ. uł ad uicẽ qͥsq aliũ Sed ħ faciliꝰ inueni¬
mus. si ea quȩ iã dicta st̃ ad memoriã reuoca¬
mus. In supͣdiccis enĩ rõnib asserumꝰ qͦd ds
pͥma causa ẽ et origo bonorũ omĩũ. Eo aut̃
qͥ fons ẽ & pͥncipiũ omĩũ: excellentiꝰ bonũ nul¬

Expanded text:
 ipsa tota est desiderium. Lux invisibilis et vita immortalis, cujus aspectus est tam desiderabilis, ut oculos Dei delectare possit; simplex et perfecta, non redundans et plena, sola, non tamen solitaria, una et continens omnia. tres personas in deitate una credimus,um ne etiam de aliis dici possit inquiratur. Dictum est autem quod Pater amat Filium. Restat ergo ut consideremus, an pari modo dici possitamet Filium, quod Filius amet seipsum. Item quod Pater amet se, quod Filius amet Patrem, quod amor Patris et Filii amet Patrem. Item quod amor Patris et Filii amet se, quod Pater amet amorem suum et Filii, quod Filius amet amorem suum et Patris. seipsum, vel ad invicem quisque alium. Sed haec facilius inveniemus, si ea quae jam dicta sunt ad memoriam revocemEo autem qui fons est et principium omnium excellentius bonum nul
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Nã si diuersa intus consilia p̃sidũ¬
tium eẽnt: ipse se foris rerum cursus ab in¬
uicem aliqñ diuident. Nc̃ aut̃ omĩa dũ
sic concordit̾ ad unũ finẽ currt̃: ꝑfecto in¬
aicant. qr unꝰ ÷ fons ⁊ origo uñ ꝓcedunt.

Expanded text:
rem. Nam si diversa intus consilia praesidenrem. Nam si diversa intus consilia praesidentium essent, ipsi se foris rerum cursus ab invicem aliquando dividerent. Nunc autem omnia dum sic concorditer ad unum finem currunt, profecto indicant
Abbreviated transcription (Latin):
iniciũ. Iaẽ motꝰ locał ꝓbat. Qꝰ sdã nãq
crtaturas ꝑpetuo motu agitari cernimꝰ.
sic. atq alias sic. Et licet ita dissimilit̾
res moueant᷑. nusꝗͣ tñ ordo rer̾u confun¬
ait᷑ Uñ ñ ⁊ dubiũ qͥn intꝰ sit dispositio
p̾sidentis.: qui certa lege cuncta mod acur.
Quarõne gͦ negamꝰ ꝓuidũtiam. si omĩs
rationalis appetitus nacuralr̾ sibi p̃para¬
tam inuenit alimoniã. neq unquã oĩ¬
no hoc fieri contingat. ut qd̃ in uno na¬
cura appetit. in alt̾o natura ñ hãt Si¬
milit̾ cum motꝰ & incrementũ ita uarie
&e dissimilit̾ foris currentia. nunꝗͣ tũ
confundant ordinẽ: quomͦ negare pos¬
sumus intus eẽ dispositionẽ. Dubitari
gͥ ñ pot̾ qͥn in uisibilis intus rector p̾si¬
tia sua p̾uenit. & sapĩa disponit᷑. Unus¬
inqͣm. Nam ⁊ ħ qͦ natura ipsa docet. unũ
scił ẽẽ rer̾u omĩũ opificẽ: unũ eẽ recto¬

Expanded text:
initium. Idem motus localis probat. Quasdam namque initium. Idem motus localis probat. Quasdam namque creaturas perpetuo motu agitari cernimus,sic atque alias sic. Et licet ita dissimiliter res moveantur, nusquam tamen ordo rerum confunditur. Unde non est dubium quin intus sit dispositio praesidentis, qui certa lege cuncta moderatur. Qua ratione ergo negamus providentiam si omnis rationalis appetitus naturaliter sibi praeparatam invenit alimoniam; neque unquam omnino hoc fieri contingat, ut quod in uno natura appetit, in altero natura non habeat? Similiter cum motus et incrementum ita varie et dissimiliter foris currentia, nunquam tamen confundant ordinem; quomodo negare possumus intus esse dispositionem? Dubitari igitur non potest quin invisibilis intus rector praesitia sua praevenit, et sapientia disponit. inquam. Nam et hoc quoque natura ipsa docet: unum scilicet esse rerum omnium opificem; unum esse recto
Abbreviated transcription (Latin):
Esurunt aĩantia. in ueniunt qͦd co¬
medant  situint. inueniunt qd bibãt
algent. inueniunt qͦ caleant. Constat
gͦ quia ꝓuidentia p̾cessit: cuiꝰ consilio
ħ tc̃ cautũ ẽ ñe qd̃ nc̃ indigñtiis rer̾u
necessariũ presidiũ desit. Qui enĩ ap¬
petitus instituit. ipse appetitib alim̃¬
ta p̃parauit᷑: neq ullo mͦ fieri posset si reru
euentus fortuici ẽẽnt: ut sic ꝑ omĩa cunc¬
tis affectib. sui effectus respondent. Itẽ mo¬
tus naturalis ꝓbat. Sic̃ enĩ impossibileẽ.
ut ꝑ se aliqͥd de nichilo fiat: sic omĩno un¬
possibile ẽ. ut ꝑ se aliqͥd augmentum ac¬
cipiat: ħ ÷ qd̃ sibi ipsi dare ñ pot̾ iniciũ.
sibi ipsi dare ñ pot̾ incrementũ. Qcͥqͥd .ni.
fu̾it. Si gͦ nil cresce̾ pot̾. nͥ ad dat᷑ ei qd̃
priꝰ ñ habuerit: pacet qr nulla res cres¬
cens ꝑ se increm̃tũ sumit. Qui gͦ cresc̾ñ¬
tib dat crementũ: ipse existñcib dedit

Expanded text:
Esuriunt animantia, inveniunt quod coEsuriunt animantia, inveniunt quod comedant; sitiunt, inveniunt quod bibant; algent, inveniunt quo calefiant.identia praecessit, cujus consilio hoc tunc cautum est, ne quod nunc indigentiis rerum necessarium praesidium desit. Qui enim appetitus instituit, ipse appetitibus alimenta praeparavit. Neque ullo modo fieri posset, si rerum eventus fortuiti essent, ut sic per omnia cunctis affectibus sui effectus responderent. Idem motus naturalis probat. Sicut enim impossibile est, ut per se aliquid de nihilo fiat, sic omnino impossibile est ut per se aliquid augmentum accipiat; hoc est quod sibi ipsi dare non potest initium, sibi ipsi dare non potest incrementum. Quidquid enim fuit. Si ergo nil crescere potest nisi addatur ei quod prius non habuerit, Pater quod nulla res crescens per se incrementum sumit. Qui ergo crescentibus dat crementum, ipse non existentibus dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ri pot̾. Cui gͥ idẽ ẽ e̾e. & id qd ÷. necessario
semꝑ ẽ: qr a semet ipso separari nicħ pot̾.
Si gͥ qͥc qͥd a semet ipso ẽ. huic idẽ ÷ ẽẽ.
⁊ id quod ÷ qͥ aliunde eẽ ñ accepit. seqͥtur
necessario ut semꝑ sit: neq ut aliunde
auferri possit. qd̾ aliunde datum ñ sit.
Necesse ẽ gͦ ut quẽ creatorẽ credimus:
Neq gͦ et̾nus pret̃ solum creatorem ẽ:
neq creator nͥ ec̃nus eẽ pot̾. Hanc cogni¬
tionem in rationali motu inuenimus.
qd̃ scił creatorẽ et̃num habemꝰ.: qͥui pͥn¬
cipio caret. qr semꝑ fuit: finẽ ñ patitur.
qr semꝑ erit. Huic aut̃ cognitioni
cȩt̃i qͦ motus atcestant᷑. ħ ⁊̃ animalis.
naturał. localis. In aĩali nanq motu.
sunt sensus ⁊ appetitꝰ. Omĩs aut̃ nat᷑ał
appetitꝰ in reb explementũ inuenit:
neq aliqͥs ẽ ordinatꝰ affectus. quẽ suus
effectus consequi ñ possit. U̾bi gratia.

Expanded text:
ri potest. Cui igitur idem est esse, et id quod est, necessario ri potest. Cui igitur idem est esse, et id quod est, necessario semper est, quia a semetipso separari nihil potest. Si igitur quidquid a semetipso est, huic idem est esse; et id quod est, qui aliunde esse non accepit, sequitur necessario ut semper sit, utque aliunde auferri non possit, quod aliunde datum non sit. Necesse est ergo ut quem Creatorem credimus, Neque ergo aeternus praeter solum Creatorem est, neque Creator nisi aeternus esse potest. Ctionem in rationali motu invenimus, quod scilicet Creatorem aeternum habemus, qui principio caret, quia semper fuit; finem non patitur, quia semper erit. Huic autem cognitioni caeteri quoque motus attestantur: hoc est animalis, naturalis, localis. In animali namque motu sunt sensus et appetitus. Omnis autem naturalis appetitus in rebus explementum invenit, neque aliquis est ordinatus affectus, quem suus effectus consequi non possit. Verbi gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
s de nichilo factũ sit. Qd̾ aut̃ nicħ ẽ.
eẽ sibi ipsi dare ñ pot̾: ꝙ. iccirco qͥcqͥd
inicũ habuerit. dubiũ nonest qͥn ab alio
ẽẽ acceꝑit. Q uod aut̃ a semet ipso ñ ẽ. ẽsse
aliis dare ñ pot̾. Igit᷑ quisqͥs ille ẽ qͥ reb
eẽ contulit. ab alio eẽ ñ accepit qͦd inde
qͦq liquido cõꝑbat᷑: qr si qͥc quid ÷ creatu¬
rã ẽẽ credimꝰ. nullũ in reb finẽ inue
nimꝰ. Nr̃a gͦ nat᷑a instruit qd creatorẽ
habemus et̾nũ: cui suũ ⁊ ꝓpͥũ ẽ qd̃ sub¬
sistit: qr si ab alio eẽ accepisset. pͥma re.¬
rum origo ueraciter dici non posset. Si enĩ
aliqñ ñ erat. a se ipso inicium ñ habuerit:
s nec pͥmus dici pot̃ si ab alio eẽ accepit.
gͥ si creator ẽ semꝑ fuit. Icẽ qd̾ asemet ip̃o
ẽ: ñ eẽ ñ pot̾. Quicqͥd enim a semet ipso ẽ.
huic idem ẽ ẽẽ. ⁊ id qd̾ ẽ. & constat quia
nulla res a semet ipsa diuidi aut separa¬

Expanded text:
sed de nihilo factum sit. Quod autem nihil est, esse sibi dare non potest: et idcirco quidquid initium habuerit, dubium non est quin ab alio esse acceperit. Quod autem a semetipso non est, esse aliis dare non potest. Igitur quisquis ille est qui rebus esse contulit, ab alio esse non accepit. Quod inde quoque liquido comprobatur, quia, si quidquid est, creaturam esse credimus; nullum iit quod Creatorem habemus aeternum, cui suum et proprium est quod subsistit; quia si ab alio esse accepisset, prima rerum origo veraciter dici non posset. Si enim aliquando non erat a seipso initium non habuit, sed nec primus dici potest, si ab alio esse accepit. Igitur, si Creator est, semper fuit. Item quod a semetipso est, non esse non potest. Quidquid enim a semetipso est, huic idem est esse, et id quod est et constat, quia nulla res a semetipsa dividi aut separa
Abbreviated transcription (Latin):
separatim ego mͥ cõplaciu. neq dixit separa¬
tim ille mͥ cõplacu it. neq uͦ simul dixit ego
mͥ cõplacui. & illemͥ cõplacuit. s dixit go
mͥ cõplacu in ipso hoc ÷ qͦd mͥ de ie plaat
inipso ẽ extra ipsũ ñ ẽ: qr qd̃ ego sũ ipse ẽ.¬

Expanded text:
separatim, ego mihi complacui; neque dixit separatim, ille mihi placuit; neque vero simul dixit, ego mihi complacui, et ille mihi complacuit, sed dixit: Ego mihi complacui in ipso, hoc est quod mihi de me placet in ips
Abbreviated transcription (Latin):
pridẽ de uisibilib ad inuestiganda inui¬
sibilia ꝓgredi cepimꝰ. pͥmo a corporea cre-¬
atura ad incorporeã ħ rationalẽ cratu¬
ram tͣnsuumꝰ: ac dein̾ a rationali c̾at᷑a
usq ad sapientiã di ꝑuenimus: ñc uͦ

Expanded text:
pridem de visibilibus ad investiganda invisibilia progredi coepimus, primo a corporea creatura ad incorpoream, hoc est rationalem creaturam transivimus; ac deinde a rationali creatura usque ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio. sñ fine. sñ mutabilitate e̾e ñ
dubitemꝰ. ⁊ h quidẽ ñ ext̃ nos. s in nob.¬
met ipsis inuenimꝰ. Considemꝰ gͦ si ad huc
amplius aliqͥd eade ipsa nat᷑a nr̃a de crea¬
sibi inipso. Uidet parit̾ & stupet:⁊ se tale
aliqͥd inuenisse potuisse mirat᷑. Uehemt̃
cet. ipsum ꝓpt̾ se placet. nec aliquid ẽ qͦd extra
illum querit᷑. qr in illũ cotum amat᷑. In illo
contemplatio ueritatis ad uidendũ delecta¬
bilis. ad hñdum suauis. ad fruendũ dulcis.
Cũ illo secum mens requiescit: nec unqͣm
secreti sui tedio afficit᷑. q̃ unico quidẽ ñ cñ
nascit᷑: de mence parit̾ ⁊ incelłu. amor
orit᷑. De solli mente intelłs: quia mensde
se intelłm genuit. Amor uͦ nec de sola
in nob̾ sic ẽ. Uer̃u inc̾atore longe aliter
suadet rõ. Quia enĩ ipsum fuisse semꝑ
credimus. semꝑ quoq sapĩam habuisse
oportet conficeam᷑. Nã si aliqñ sũ sapĩa
fuisse dicit᷑. qͥs eum post modũ sapientẽ

Expanded text:
 mutabilitate esse non dubitemus, et hoc quidem non extra nos, sed in nobismetipsis invenimus. Consideremus ergo si adhuc amplius aliquid eadem ipsa natura nostra de Creasibi in ipso. Videt pariter et stupet, et se tale aliquid invenire potuisse miratur. Vehementer cet, ipsum propter se placet, nec aliquid est quod extra illud quaeritur, quia in illo totum amatur. In illo contemplatio veritatis ad videndum delectabilis, ad habendum suavis, ad fruendum dulcis. Cum illo secum mens requiescit, nec unquam secreti sui taedio afficitur, qua unico quidem, non tamen nascitur, de mente pariter et intellectu amor oritur. De sola mente intellectus, quia mens de se intellectum gignit. Amor vero nec de sola in nobis sic est. Verum in Creatore esse longe aliter suadet ratio. Quia enim ipsum fuisse semper credimus, semper quoque sapientiam habuisse oportet confiteamur. Nam, si aliquando sine sapientia fuisse dicitur, quis eum postmodum sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
tionem qñ quod scimus obluuscim᷑. Uicis¬
situdo aut̃ quadriꝑtita ẽ: in e̾e̾ntia. infor¬
cogitamus: qr simul oĩa nr̃o sensu cõpre¬
hende ñ possumꝰ. Informa: ut qñ id ip̃m
nc̃ cale. nc̃ uͦ tale attendimꝰ. qr utrũq si¬
mul ñ ualemus. In loco: ut qn̾ nc̃ huc ñc
tempore cognicio uariat᷑: qñ nc̃ habitã
cogitationẽ int̾mittimꝰ n̾c int̾missam it̾m
resumimꝰ: qr eã sine inc̾missione. tenere¬

Expanded text:
tionem, quando quod scimus obliviscimur. Vicistionem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essentia, in forcogitamus; quia simul omnia nostro sensu comprehendere non possumus. In forma, quando idipsum nunc tale, nunc vero tale attendimus; quia utrumque simul non valemus. In loco, quando nunc huc, nunc tempore cognitio variatur, quando nunc habitam cognitionem intermittimus, nunc intermissam iterum resumimus; quia eam sine in
Abbreviated transcription (Latin):
corporũ multa disserere. Breuit̾ tam̃ eã
actingimꝰ ũit cõpetentiꝰ ad alt̾ationẽ spũ¬
um ꝑueniamus. Alt̾atio corporũ fit in
tͣnspositione partium: & iuicissicudine
qualitatũ. Alt̾atio spũũ: ꝑ cognitionẽ ce
tristes nc̃ hilares. Scd̾m cognitionẽ: ut nc̃
minꝰ nc̃ amplius sapientes. Duo uͦ sunt
p̃cipue q̃ affectum oꝑantis mutare solent. ⁊
id÷ siue qr aliqͥd penic̾ndi fec̾it in pretĩto:
siue aliqͥd in ordinatũ ꝓponat de futurd
S qd̾ ds de facto ñ peniteat. satis eudñ¬
ter ostñdit immutabił iste cursus rerum
om̃iũ: qui sic lege ꝑpetua pͥmȩ institutio¬
nis modũ non aeserit. Qs uͦ nil inordina¬
turo. Sic qͦ cognitione immutabił ẽẽ
credendus ẽ. Trib enĩ modis mutabilita¬
ti subiacet humana cognitio: ꝑ augm̃tũ.
ꝑdiminutionẽ ꝑuicissitudinẽ. Paugm̃¬
tũ. ut qñ discimꝰ qd nescimꝰ ꝑ diminu¬

Expanded text:
corporum multa disserere. Breviter tamen eam corporum multa disserere. Breviter tamen eam attingimus, ut competentius ad alterationem spiritum perveniamus. Alteratio corporum fit in transpositione partium, et vicissitudine qualitatum. Alteratio spirituum per cognitristes, nunc hilares. Secundum cognitionem, ut nunc minus, nunc amplius sapientes. Duo vero sunt praecipua quae affectum operantis mutare solent, id est, sive quia aliquid poenitendum fecerit in praeterito, sive aliquid inordinatum proponat de futuro. Sed quod Deus de facto non poeniteat satis evidenter ostendit immutabilis iste cursus rerum omnium, qui sic lege perpetua primae institutionis modum non deserit. Quod vero nil inordinaturo. Sic quoque cognitione immutabilis esse credendus est. Tribus enim modis mutabilitati subjacet humana cognitio, per augmentum, per diminutionem, per vicissitudinem. Per augmentum, ut quando dicimus quod nescimus. Per diminu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑ incrementũ crescit: ampliꝰ aliquid
semet ipso accip̃. Quicqͥd aut̃ p̃ter id qͥ
insemet ipso ħt. aliqͥd accipit. aliũn acci¬
piat necesse ẽ: qr nulla res sibi ipsi qd̃
ñ ħt dare pot̾. Creator aut̃ rer̾u a qͦ ali¬
qͥd qđ ñ ħt accipiat᷑: cũ om̃e qd̃ existit
ab eo ꝓcedat Non pot̃ gͥ crescere: qui
semet ip̃o ampliꝰ nil pot᷑ teciꝑe. Neq mi¬
nui potest. Quic qͥd enĩ semet ipso minꝰ fie¬
ri pot̾. uere unũ ñ ÷: qr id qd inseparatiõe
se diuidit. in coniunctione idẽ ñ fuit. Us̃
so minor fieri pot̾. Neq gͥ ꝑfectio augeri.
neq unitas minui. neq ĩmensitas cõpre-¬
bendi: neq qui p̃sens uͥq ẽ. localit̾ pot̾
uariari. Nc̃ de sola alt̾atione restat: ut ostñ¬
damus qualit̾ diuinȩ nat᷑e ñ conueniat.
Et quia alia ẽ alt̾atio corporũ. alia sp̃uũ:
cũ ex sup̃dictis constet. dm̃ ñ corpꝰ s spm̃¬
ce cũ ded̾o loquim᷑. ñ necesse ẽ de alt̾atiõe

Expanded text:
enim per incrementum crescit, amplius aliquid semetipso accipit. Quidquid autem praeter id quod in semetipso habet, aliquid accipit, aliunde accipiat necesse est, quia nulla res sibi ipsi quod non habet, dare potest. Creator autem rerum a quo aliquid quod non habet accipiat, cum omne quod existit ab ipso procedat? Non potest igitur crescere qui semetipso amplius nil potest recipere, neque minui potest. Quidquid enim semetipso minus fieri potest, vere unum non est, quia id quod in separatione se dividit, in conjunctione idem non fuit. Deus so minor fieri potest. Neque igitur perfectio augeri, neque unitas minui, neque immensitas comprehendi, neque qui praesens utrumque est localiter potest variari. Nunc de sola alteratione restat, ut ostendamus qualiter divinae naturae non conveniat. Et quia alia est alteratio corporum, alia spirituum, cum ex supradictis constet Deum non corpus, s cum de Deo loquimur, non necesse est de alteratione
Abbreviated transcription (Latin):
in celo. ñ insole ⁊ inluna ⁊ stellis. ñ etiã
in angłis. & q̃ excellentissima st̃ increa-¬
turis: qr ⁊ ista si suo modo placita sunt.
tñ nͥ in ipso ⁊ ꝑ ipm̃ place̾ ñ posst̃. Tan¬
co enĩ ampliꝰ amore suo digna ft̃. qͣnto
uiciniꝰ ad eiꝰ similitudinẽ accedt̃. Non

Expanded text:
elo; non in sole aut in luna et stellis; non etiam in angelis, et quae excellentissima sunt in creaturis; quia et ista si suo modo placita sunt, tamen nisi in ipso et per ipsum placere non possunt. Tanto enim amplius amore suo digna sunt, quanto vicinius ad ejus similitudinem accedunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in illo sap̃ĩa. semꝑ ab illo sap̃ĩa. semp
cum illo sapĩa fuit. Semꝑ inillo sapĩa: quia
semꝑ sapientiã habuerit semꝑ sapiens fuit.
genuit. Semꝑ cũ illo sapĩa: qr genita se a-
gignente ñ diuidit. Semꝑ genita :÷ ⁊ semꝑ
gignit᷑. nec cũ gigni. t inchoans. nec cũ geni¬
ta ẽ cessans. Semꝑ gignit᷑ quia ȩt̾na: sẽꝑ
coet̾nus ẽ. Itẽ qui sẽꝑ sapĩam habuerit: sẽꝑ¬

Expanded text:
b illo sapientia, semper cum ipso sapientia fuit. Semper in illo sapientia, quia semper sapientiam habuit; semper sapiens fuit. genuit. Semper cum illo sapientia, gignente non dividit. Semper genita est, et semper gignitur: nec cum gignitur, inchoans, nec cum genita est, cessans. Semper gignitur, quia aeterna: semper coaeternus est. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m absens eẽ ñ dubitat᷑: quẽ ad modũ
cum rex inciuitate sua residens ꝓcul cum
hostib confligere. iuncere. uł suꝑari ꝑhi¬
bet᷑: quia milites eius uolente ip̃so ⁊ uiben¬
te confligunt. uincunt. uł suꝑantur. Tale
est cũ quis in rem eminꝰ positã. uł uirgam

Expanded text:
ipsum absens esse non dubitatur, quemadmodum cum rex in civitate sua residens procul cum hostibus confligere, vincere, vel superari perhibetur; quia milites ejus, volente ipso et jubente, confligunt, vincunt, vel vi superantur. Tale est cum quis in rem eminus positam, vel virgam
Abbreviated transcription (Latin):
siderare nos oportet. qd quedã tes inue¬
non sunt. sicut animȩ quȩ unum sunt essen¬
tialiter᷑ s unũ non sunt inuariabiliter. Qdꝰ
autẽ uere &e summe unũ ẽ eẽntialit̾ &e inua¬
riabilit̾ unum ẽ. Restat gͦ ut si dm̃ uere
unum ẽẽ credimꝰ: utrumne etiã sum me
unꝰ dici possit inquiraramus. Qd̃ cunc ue¬
raciter ostñdimus. si eum omĩno inuaria¬
bilem ẽẽ cõꝑbamus. S qr scite ñ possumꝰ
quomͦ ds inuariabił sit. nͥ priꝰ agnoscamꝰ
quot modis res quelibet uariari possit.
pͥmũ nos oportet om̃s mutabilitatis mo¬
dos descͥbe: ac deiñ ꝑ singulas qualit̃ a do
remoueant᷑ ostend̾e. Erib modis fit oĩs
mutabilitas loco. forma. ⁊ tpr̃. Localit̾̃
mutat᷑ res q̃libet. qñ de loco ad locũ tͣn-¬

Expanded text:
ortet quod quaedam res invenon sunt, sicut animae quae unum sunt essentialiter, sed unum non sunt invariabiliter. Quod autem vere et summe unum est, essentialiter et invariabiliter unum est. Restat ergo ut si Deum vere unum esse credimus, utrumne etiam summe unus dici possit, inquiramus. Quod tunc veraciter ostendimus, si eum omnino invariabilem esse comprobamus. Sed quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modos describere; ac deinde per singulas qualiter a Deo removeantur ostendere. Tribus modis fit omnis mutabilitas, loco, forma, et tempore. Localiter mutat
Abbreviated transcription (Latin):
ctu hr̃es. ĩmo ñ nͥ añ te cern̾es. qͥcquid
circũq̃q contͣ te positũ hr̃es. Res tͣnsiret.
&e staret uisio: &. quocunq fua se mobi¬
litate uert̾et: stanti ñ nͥ p̃sens eẽt. Nc̃ aut̃
qr ex parte uides. mutabilit̾ uides. ⁊ cũ
res uidenti tͣnsit. aut uideri desinit.⁊
aut secum mutabiliter uisionẽ trahit
Qͦͦ si cotus ocłs e̾e̾s: sic mutabilit̾ ñ ui¬
deres. Qͥcquid gͥ ex parte ẽ mutabilcẽ:
aut̃ cui idem ẽ. ee̾. uiu̾e. & intelligere ⁊
cũ ꝑ e̾e̾ntiã ex parte nonsit. nec ꝑ sapien¬
tiam ex parte eẽ pot̾it: s sicut immuta¬
bilis ẽ ẽẽtia. ita qͦq ĩmutabilis ẽ sap̃ia.
Noc iam de cognitione diuitia dictũ
sufficiat. S sciendu̾ ẽ qd ħ cognitio.:⁊

Expanded text:
te cerneres quidquid circumquaque contra te positum haberes. Res transiret et staret visio, et quocunque sua se mobilitate verteret, stanti non nisi praesens esset. Nunc autem quia ex parte vides, mutabiliter non vides, et cum res videnti transit, aut videri desinit, aut secum mutabiliter visionem trahit. Quod si totus oculus esses, sic mutabiliter non videres. Quidquid igitur ex parte est, mutabile est; autem cui idem est esse, vivere et intelligere, cum per essentiam ex parte non sit, nec per sapientiam ex parte esse poterit; sed sicut immutabilis est essentia, ita quoque immutabilis est sapientia. Hoc jam de cognitione divina dictum sufficiat. Sed sciendum est quod haec cognitio et
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt indicia. Primũ ipsa anima nr̃a. ꝗͣ.
ce ratio simplicem e̾e̾ntiã ẽẽ ñ dubitat. qr
sensus ꝑ omne iuuificat corpus diffusum
eẽ ꝓbat. Quecumq enĩ animati corporis
pars ledit᷑. unus ÷ ad quẽ sensus om nis
doloris retorquet᷑. qd̾ omĩno ñ fieret. si unꝰ¬
& idẽ uͥq diffusus ñ eẽt. Sigͦ rationalis
spc̃ hoĩs cũ sit simplex. ꝑ oẽ qd̾ reg̾ corpꝰ
diffundr̃. dignũ ñ ÷. ut ille creator spc qͥ¬
oĩa regit & possidet: uno aliquo in loco
coartari. & ñ omĩa potiꝰ implere credat᷑.
Nam ⁊ ipsi rer̾u motus. quitã certo ⁊ tã

Expanded text:
. Primum ipsa anima nostra, quam et ratio simplicem essentiam esse non dubitat, et sensus per omne quod vivificat corpus, diffusum esse probat. Quaecunque enim animatis corporis pars laeditur, unus est ad quem sensus omnis doloris retorquetur, quod omnino non fieret, si uns esset. Si ergo rationalis spiritus hominis cum sit simplex, per omne quod regit corpus diffunditur, dignum non est ut ille Creator qui omnia regit et possidet, uno aliquo in loco coarctari, et non omnia potius implere credatur. Nam et ipsi rerum motus, qui tam certo et tam
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ animã ꝑducit. Ianuaẽ qr quodã¬
mͦ inuisibilia usibilit̃ ostendit. Uia est.
qr de uisibilib ꝑ inuisibilia euntes. usq
ad uisibiliũ parit̾ ꝙ inuisibiliũ creato¬
rem iudendũ ꝑducit. Hoc insemet ipso
pot̾ agnoscere homo. Nemo enĩ ẽ sapieis.
qui se eẽ ñ uideat. Et tamen ħo si uere id¬
qd̾ ipse ẽ attende ceꝑit᷑. omiũ quȩ in se
uł uidñr uł uideri possunt: nicħ se ẽẽ
incelligit. Illud nãq qd̾ in nob̾ rõnis ca¬
par ẽ. quamuis ut ita dicã infusum:
commixtum carnisit: ipsum cñ se a sub̾a¬

Expanded text:
animam perducit. Janua est, quia quodammodo invisibilia visibiliter ostendit. Via est, quia de visibilibus per invisibilia euntes usque ad visibilium pariter et invisibilium Creatorem videndum perducit. Hoc in semetipso potest agnoscere homo. Nemo enim est sane sapiens, qui se esse non videat. Et tamen homo si vere quod ipse est attendere coeperit, omnium quae in se vel videntur, vel videri possunt, nihil se esse intelligit. Illud namque quod in nobis rationis capax est, quamvis, ut ita dicam, infusum et commistum carni sit; ipsum tamen se a sub
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcreat. qͥ gub̃nat. qͥ penetrat. qͥ portat
oĩa. Et qui oĩb presens ẽ d̃ĩtate: ab seis
ipso est: ab uno &r unũ totũ qd̃ est Qͥd
de uicissitudine dicã: Quomͦ iucissi¬
tudinẽ recipere possit sapĩa. q̃ oĩa simul
ꝙ semel sub uno uisionis radio cõpreben¬
dit. Simul: quia omnẽ e̾e̾ntiã. oẽm
formã. oĩa loca. oĩa tpra. Semel: qr ui¬
sionẽ nec int̾missam recip̃. nec habitã

Expanded text:
t, qui gubernat, qui penetrat, qui portat omnia. Et qui omnibus praesens est deitate, absens ipso est, ab uno et unum totum quod est. Quid de vicissitudine dicam? Quomodo vicissitudinem recipere possit sapientia, quae omnia simul et semel sub uno visionis radio comprehendit? Simul, quia omnem essentiam, omnem formam, omnia loca, omnia tempora. Semel, quia visionem nec intermissam recipit, nec ha