comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta. & immortali salute renouatum int̾nę uite munis assumit
Quia ergo septima requies cum octaua resur rectione coniungitur
& hoc insacramento regenerationis nr̃e id est inbaptismo altum ꝓ¬
fundumq misterium est quod quindecim cubitis suꝑ creuit aqua exce¬
dens altitudinem montium. Octo itaq & septem quindecim fiunt.
Sed octo significant resurrectionem: septemquietem. Hoc igitur sa¬
cramentum resurrectionis & quietis transcendit omnem sapientiã
suꝑborum: ita ut nulla gens possit indicare scientie sue altitudinẽ
cãdem cõmendans nobis atq confirmans altitudinem baptisim. in
consecrando nouo homine adtenendam quietis nN & resurrectionis
fidem. Quod post dies.xl. emissus coruus non est reuersus aut aqͥs
utiq int̾ceptus. aut aliquo suꝑ natanti cadauere illectus. significat
homines inmunditia cupiditatis tet̾rimos. & obhoc adea quȩ foris

Expanded text:
perfecta et immortali salute renovatum aeternae vitae munus assumit. perfecta et immortali salute renovatum aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit indagare scientiae suae altitudinem eamdem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrandum novum hominem, ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus corvus non est reversus, aut aquis utique interceptus, aut aliquo supernatanti corpore illectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos, et ob hoc ad ea quae foris
Abbreviated transcription (Latin):
dentius: quia nos adomine opus bonum paratos id est quodammͦ
conquadratos trinitas ꝑficit. Inmemoria quadm recolimus. min
celligentia qua cognoscimus: in uoluntate qua diligimus. Tria
enim ter & hoc ter: fiunt xxuii. qui est numeri tͣnarii quadra¬
tus. Quod septimo mense archa sedit hoc est requieuit: ad illao
septimã requiem significatio incurrit. Et quia illic ꝑfecti requi¬
escunt: ibiquoq illius quadraturȩ nimerus iteratur. Nam
uicesima & septima die scbi mensis: cõmendatum est hoc sacra¬
mentum. Et rursus uicesima & septima die mensis septimi: eadẽ
cõmendatio confirmata est cum archa requieuit. Quod enim pro
mittitur inspe hoc exhibetur inre. Porro quia ipsa septima requies
cum octͥaua resurrectione coniungitur. neq enim reddito corpore
finitur requies quȩ post hanc uitam excipit scõs: sed potius totuor
hominem non adhuc spe sed iam reipsa exomĩ parte sp̃s & corporis

Expanded text:
dentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo dentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confimittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur. Neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem, non adhuc spe, sed jam re ipsa omni ex parte spiritus et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
centos habebat annos. cum in eam fuisset in gressus: unde intelligituꝵ
pcentum annos archa fabricata quid aliud hic uidentur centum
anni significare nisi etates sĩgulas scłi: Unde & ista sexta etas quȩ cõ¬
pletis quingentis usq ad sescentos: significatur in manifestione euan-¬
głica eccłam construi. Et ideo qui sibi ad uitam consulit. sit uelut qua¬
dratum lignuose paratus adomne opus bonum: ut intret infabri¬
cam scãm. Quia & scd̾s mensis anni sescentesimi quo intrat noe in
archam. eandem senariam ȩtatem significat. Duo enim menses. sex¬
agenario numero concluduntur. Senario autem numero & . lx.
a quicquid de inceps inmaioribus sũmis ꝑeundem articłm nume¬
rus ininfinita incrementa consurgit. Et quod uitesimus & septi
mus dies mensis cõmemeratur: ad eiusdem quadrature significa¬
tione̾ ꝑtinet que iam in quadratis lignis exposita est. Sed hic eui¬

Expanded text:
centos habebat annos cum in ea fuisset ingressus. Unde intelligitur centos habebat annos cum in ea fuisset ingressus. Unde intelligitur per centum annos arca faanni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta et quidquid deinceps in majoribus summis per eumdem articulum numerus in infinita incrementa comus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic eui
Abbreviated transcription (Latin):
binario numero: adscismata faciles. & quodãmodo diuisibiles osten¬
duntur. Quod ipse noe cum suis octauus numeratur. quia in xpõ
spes resurrectionis nrẽ apparuit: qui octauo die id est post sabba¬
ti septimum primus amortuis resurrexit. qui dies apassione est¬
tertius: in numero autem dierum qui ꝑomine tempus uoluun
tur. & occauus & primus est. Quod post uii. dies ex quo ingressus
que septimo die significata est baptizamur. Quod preter archam oĩs
etatẽ aqua baptismi quamuis eadem sit non solum non ualeat ad sa-¬
pluit. quia omĩs reatus peccatorum indecem p̃septis legis admittitur:
pnuniuersum orbem terrarum qui .iiͬ. partibus continetur. Decem
rerum ꝓsꝑitate. siue quod ad noctes exrerum aduersitate contractus
sit sacramento baptismi celestis ablutur. Quod noe quingentorum
erat annorum cum ei locutus est dñs. ut sibi archam faceret & ses-¬

Expanded text:
binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenbinario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in nutur, et octavus et primus est. Quod post septem dies ex quo ingressus quae septimo die significata est, baptizamur. Quod vero praeter arcam omnis er Ecclesiae societatem aqua baptismi quamvis eadem sit, non solum non valeat ad sapluit, quia omnis reatus peccatorum in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur. Decem rerum prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est Dominus, ut arcam sibi faceret, et sex
Abbreviated transcription (Latin):
ideo arcͥȩ inferiora ista dicta sunt: quia in hac t̾rena uita est diuersi¬
tas gentium. Insũmo autem om̃s inunum consũmamur: & non est
ista uarietas: quia omĩa in omnib xpc̃ est tanquam uno nos cubito
includuntur in archa. significat quia exom̃ib gentib & nationibus
congregatio fit in eccła. Quod etiam petro demonstratus discus ille
significat. quod munda & inmunda ibi sint animalia: sicut in ȩo¬
cłe sacramentis & boni & mali uersantur. Quod septena sunt mun¬
da & bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni sed
quia & boni seruant unitatem spc̃ inuincło pacis. Scm̃ autem spm̃
diuina scriptura in septiformi oꝑatione cõmendat: sapientiȩ & intel¬
lectus consilii & fortitudinis scientie & pietatis: & timoris dei Unde &
qui fiunt.xl. nouem uno addito consũmatur. ꝓpter quod dictum
est studentes seruare unitatem spc̃ inuincło pacis. Mali autem in

Expanded text:
ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersiideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnia et in omnibus Christus est tamquam nos uno cubito includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et nationibus congregatio fit in Ecclesia. 12. Quod etiam Petro demonstratus ille discus significat quod munda et immunda ibi sint animalia, sic in Ecclesia et sacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda, et bina immunda, non quia pauciorequia boni seruant unitatem spiritus in uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde e qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in
Abbreviated transcription (Latin):
decies ad altitudinẽ suam humani corporis instar ostendit: inqͦ
apc apparuit. corporis enim longitudo auertice usq ad uestigiũ
sexies tantum hadet quam latitudo: quȩ est abuno latere ad ali¬
terum batas & decies cantum quantum altitudo. Cuius altitudinis
mensura est in latere adorso ad uentrem: uelut si iacentem hominem
metiaris supinum seu ꝓnum sexies tantum longitudinis est a capite
usq adpedes. quam latus adextera insinistram uel asinistra indexteram:
& decies quam altus atera. Unde facta est archa trecentorum in longi
eadem archa collecta inunum cubitum de suꝑ consummatur. sicut
eccła que est corpus xp̃i inunitate collecta sullimatur & ꝑficitur. Unde
dicitur in euangłio. Qui mecum non colligit: disꝑgit. Quod autem aditus
eius fit aletere. nemo quippe intrat ineccłam nisi ꝑsacramentum remis
cͥę bicamerata & tricamerata construuntur. sicut exomnib gentibus uel

Expanded text:
decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, in quo decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit. Corporis enim longitudo, quae a vertice usque ad vestigium sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quantum latitudo. Cujus latitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longiteadem arca collecta in unum cubitum desuper coEcclesia corpus Christi in unitate collecta sublimatur et perficitur. 10. Unde dicitur in Evangelio: Qui mecum non congregat, spargit . Quod autem aditus fit ei a latere; nemo qucae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
cubitis longa est ut sexies quinquaginta compleantur: sic & sex ȩta¬
tibus omne hinus scłi tempus extenditur. inquibus omnibus xp̃c
sexta ꝑeuangłium distamatus. P ocest quidẽ & his trecentis cubitis
signum ligiũ passionis ostendi. Ipsius enim littere numerus. cru¬
eias expanditur. sicut apłs dicit: cor nr̃m dilatatum est. Unde noi
caritate spũali: Propter quod ipse iterum dicit. Caritas dei diffu
couda credentium dilatauit. Quod autem eius altitudo.xxͫxͦ. cubi¬
tis surgit. quem numerum decies habet in. cc̾cᷤ. cubitis longitudo
quia rep̃ẽ est alttudo nt̃a: qui cexx. annorum ȩtatẽ gerens. doctrinã
euangłicam consecrauit: contestans legem non se uenisse soluere
sedimplere. lex autem cur non indecem p̃ceptis agnoscitur: Uñ
decies tricenis arce longitudo ꝑficitur. Unde & ipse noe abadam de¬
cimus computatur. Quod sexses longa ad latitudinẽ suam &

Expanded text:
cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetacubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur. In omnibus quibus Chrisexta per Evangelium diffamatus. Potest quidem et in his trecentis cubitis signum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae numerus crulatitudo ejus expanditur, sicut Apostolus dicit: Cor nostrum dilatatum est; unde, nisi charitate spiritali? Propter quod ipse iterum dicit: Charitas Dei diffucorda credentium dilatavit. Quod autem altitudo ejus XXX cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo, quia Christus est altitudo nostra, qui, triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere . Lex autem in decem praeceptis agnoscitur, unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur, quod sexies longa ad latitudinem suam, et
Abbreviated transcription (Latin):
requies int̾p̃tatur. Et dñs ait. Di̾cite ame. quia mitis sũ & humilis
cordel & inuenietis requiem animab urĩs. Solus iustus inuenitur noe
tem. in una eccła condonantur. Quod uero noe ꝑaquam & lignum lib̾at᷑.
lignum quippe & aqua crucem signaficat. & baptisma. Sicut enim il
& crucis passionẽ sanatur. Archã noȩ instruxit delignis non putres¬
centibus eccła construit᷑ axp̃o exhominibus in sempit̾nũ uicturis
aertia ensm ista gcłam demonstrabat: que natat in fluctib huius
muda. Quod autem eadem archa de lignis quadratis fieri iubetur:
Auinq einm uerteris quaratum: firmiter stabit. Qđ̃ bitumine gluci¬
hantur archo ligna intransetus & extrinsecus: ut in compage unitati
ib his qui intus sunt sius abhis qui foris sunt: cedat fr̃na iunctã
a soluatur uinełm pacis. Est enim bitumen feruentissimum & mo¬
sencillimũ gliten significans dilectionis ardorẽ: ui magnȩ fortitudins
adtenencdam societatẽ spũalem. omĩa tolerantem. Qd archa trecentis¬

Expanded text:
e quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem 286 animabus vestris . Solus justus invenitur Noe tem in unam Ecclesiam condonantur. Noe per aquam et lignum liberatur; lignum quippe et aqua crucem designat et baptisma. Sicut enim illet crucis passionem sanatur. Arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesia construitur a Christo ex hominibus in sempiternum victuris. 3. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri jubetur, Quocunque enim verteris, quadratum firmiter stat. 4. Quod bitumine conglutinantur arcae ligna extrinsecus, et intrinsecus, ut in compage firmeturab his qui intus sunt, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem vi magnae fortitudinis ad
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia & insana ruma. Et terrã manducabitis. id ẽ adte ꝑtinebunt quos t̾rena cu¬
piditate deceꝑis. Omnib dieb uitȩ tuȩ. idẽ om̃i tempore quo agis hanc potesta¬
tẽ ante ultimã penã iudicii. Inimicicias ponã inter tẽ & mulierẽ & semen tuum
& semen illius. Sem̃ diaboli ꝑuersa suggestio .ẽ. Semen mulieris fructus . ẽ. boni
oꝑis:. quo ꝑuerse suggestioni resistitur. Ipsa caput illius conteret: si eũ mensꝰ iͥpso
mitio male suggestionis excludit. Ille insidiabit᷑ calcaneo eiꝰ quia mentẽ quam
pͥma suggestionẽ non decepit: deciꝑe infinẽ tendit. Quidam hoc quod dictum
eo quod illo tẽpore exea dñs nasciturꝰ adinimicũ deuincendũ & admortẽ cuius
ille auctor erat dostruendã ꝓmittebat᷑: sicut in dauid scͥptũ ẽ. Defructũ uen¬
tris tui ponã suꝑ sedẽ tuã. Nam illud quod subiectũ ẽ. ipsa conteret caput

Expanded text:
superbia et insana ruina. Et terram comedes, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cusuperbia et insana ruina. Et terram comedes, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis. Cunctis diebus vitae tuae, id est, omni tempore quo agis hanc potestatem ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius. Semen diaboli perversa suggestio; semen autem mulieris, fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit; ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem quam prima suggestione non decipit, decipere in fine tendit. Quidam autem hoc quod dictum eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum, et ad mortem, cujus ille auctor erat destruendam, promittebatur, sicut in David scriptum est: De fructu ventris tui ponam super sedem
Abbreviated transcription (Latin):
stabiles in eiꝰ p̃cepto non ꝑseuerant. Et bene ad aurã pͦ meridiẽ. quia iam ab
cis aufertur lux illa feruentior ueritatis: apꝓpinquantib errorum tenebriᷤᷤ.
Absconderunt se a facie dñĩ in medio ligni paradisi. In medio nanq ligni sẽ
bus uiuit. Nocauitq ds̃ adam & dixit. Ubi es: Hic ostendit quod siqui a
fide uł bonis oꝑib admendatia sua desideriaq labuntur. non despicit
illos ds̃: s adhuc ut redeant ꝑpenitentiam uocat: quia non uult mor¬
tẽ peccatoris s ut conuertatur & uiuat. Ergo non .ẽ. desꝑandum quib libet
peccatorib dum & ipsi impiĩ ad spẽ indulgentiȩ ꝓuocentur Dicitur autẽ
post hec serpenti. Maledictus eris inter omĩa animantia. Suꝑ pectꝰ tuũ
mine uero uentris significantur desideria carnis. his enim duabus rebus ra
pit diabolus eõs quos uult deciꝑie. Id ẽ aut terrena cupiditate & luxuria: aut

Expanded text:
stabiles in ejus praecepto non perseverant: et bene, Ad auram post meridiem; quia jam ab stabiles in ejus praecepto non perseverant: et bene, Ad auram post meridiem; quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se a facie Dei, in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se bus vivit. Vocavitque Deus Adam dicens, Adam, ubi es? Hic ostendit quia si qui a fide vel bonis operibus ad mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. Dicitur autem post haec serpenti, Maledictus eris inter omnia animantia, super pectus tuum mine autem ventris signifirpit diabolus in eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate et luxuria, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i: & eritis sicut dii scientes bonum & malũ. Sic & om̃s heretici generalit̃
diuinitatis meritũ ꝓfitentur. atq scientiȩ pollicitatione decipiunt & repre¬
hendunt eos quos simpliciter credentes inuenerint. Et quia omnĩo carnalia
ocłs obscuret᷑. Uidit gͥ mulier quod bonũ. eẽt lignum: tulit de fructu illiꝰ
& comedit. Mulier comedit antea: non uir. Ideo quia carnales facilius ꝑsuaden¬
dit. Utiq qr pꝰdelectationẽ carnalis concupiscentiȩ nr̃e: etiam ratio nr̃a sub¬
icitur adpeccandũ. Cunq cognouissent se eẽ. nudos: consuerunt folia fici ꝙ
les sectantur. qͥq decepti heretica pͣuitate & gr̃a dĩ nudati. tegumenta men¬
datiorũ tanꝗͣ folia fici colligunt: facientes sibi succint̾oria pͣuitatis cũ
inparadiso adauram pꝰ meridiẽ. Deambulant ds̃ inilł & non stat: quia

Expanded text:
ientes sicut dii bonum et malum. Sic et omnes haeretici generationes ientes sicut dii bonum et malum. Sic et omnes haeretici generationes divinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia oculus obscuretur. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea et non dit. Utique, quia post delectationem carnalis concupiscentiae nostrae, etiam ratio nostra subjicitur ad peccandum. Cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt folia fici. Flis uruntur; quique et decepti haeretica pdaciorum, tanquam folia fici, colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum in paradiso ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, et non stat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& mali: & in ipso homine tanquam in arbore que plantata. ẽ. in medio pa¬
radisi eam dinoscentiam demonstrare. Contia hunc serpentem clamat
apłs cum dicit. Metuo nesicut serpens euam seduxit astutia sua. sic sen¬
sus ur̃i corrũpamtur. Seducitur autẽ uerbis huius serpentis carnalis nr̃a
icit ergo iste admulierem. Curprecepit uobis deus ut non comederẽtis
exomini ligno paradisi. Sic & hereticorũ curiosa cupiditas sic p̾dicatores
pui addiligendã erroris fallatiam: auditorum carnaliũ corda succẽdt̃ dicente.
Quare fugitis scientiam habere latentẽ: Noua semꝑ exquirite boni maliq
scientiã penetiare. Unde & apud salomonẽ mulier illa hereticorũ speciem
tenens: dicit. Aquȩ furtiuȩ dulciores sunt: & panis absconditus suauior. Sub¬
iecit deinde idẽ serpens. Quacunq die comeditis exeo. statim aꝑientur ocłi

Expanded text:
et mali: et in ipse homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paet mali: et in ipse homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, eam ignoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo, ne sicut serpens Evam seduxit versatia sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur verbis hujus serpentis carnalis nostra Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederetis ex omni ligno paradisi? Sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi ad diligentiam erroris, fallacium auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis scientiam habere latentem, nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde illa in Salomone mulier, haereticorum speciem tenens, dicit: Aqua furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior . Subjecit deinde idem serpens: Quacunque die comederetis ex eo, statim aperientur oculi
Abbreviated transcription (Latin):
animalẽ corporis sensum. Rationem autẽ uirum. Ergo quando occurrit
malo suggestio: quasi serpens loquitur. S sisola cogitatio oblecterur illius
suggestiom & refrenante ratione consensus explendi oꝑis non succedat:
sola mulier uidetur comedisse illicitum. Quod si ipsum peccatum etiam
& mens ꝑpetrandum decernat. iam uir deceptus. ẽ: iam mulier cibum
dedisse uero uidetur. Illecebrȩ enim consentire: deligno phibito manducare
ẽ. Tunc quippe iure a uita beata tanquã a paradiso expellitur homo: pec¬
catũq ei inputatur etiam si non sequatur effectus. quia & si non. est in
factis culpa. in consensu tamen renicetur conscientia. hoc scdm anago¬
gen. Ceterum uxta metaforam poterit callidus serpens hereticorum
uersutiam designare. Non nulli enim loquatius atq subtilius ꝑmit¬
tunt illicita curiositate secretorum ad oꝑationẽ atq scientiam boni

Expanded text:
animalem corporis sensum, rationem autem virum: ergo quando occurrit animalem corporis sensum, rationem autem virum: ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur: sed si sola cogitatio oblectetur, illius suggestionis et refrenante ratione consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quod si ipsum peccatum etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Illecebrae enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiamsi non sequatur effectus: quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. Haec secundum anagogen. Caeterum juxta metaphoram poterit callidus iste serpens haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni
Abbreviated transcription (Latin):
anus non congrue gestat personã xp̃i: dicente ipso dño. Quȩ fecisti uni ex
minimis utis mͥ fetistis Dicitur ergo illi. Exom̃i ligno paradisi comede.
deligno autem scientie boni & mali necomedas. ꝑ recitur enm nobis ut
disi plantatũ scientiȩ boni & mali: id.ẽ. non uelimus suꝑbite denatura arbi¬
trii nr̃i que media. ẽ ut decepti p̾scientiã expiamur & malum. Serpens autẽ
ille sapientior omniũ bestiarum: significat diabolum. Quunde serpens dr̃
quod uolubili uersetur astutia. Sed quid. ẽ. quod ipse ꝑmulierẽ decepit ñ
ꝑuirum: Quia non potest ratio nr̃a seduci ad peccandum nisi p̃cedente de-¬
laectatione carnali infirmitatis affectu: quȩ magis debet obtẽpare rationi qm
inuirum dñari. hoc enim inuno quoq homine geritur inocculto qͦdã
secretoq comiugio. Suggestionẽ quippe serpentẽ accipiamꝰ. Mulierem uero:

Expanded text:
stianus non incongrue gestat personam Christi dicentis: Quandiu fecisti uni ex his stianus non incongrue gestat personam Christi dicentis: Quandiu fecisti uni ex his minimis meis, mihi fecistis . Dicitur ergo illi: Ex omni ligno paradisi comede. De ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. 2. Praecipitur enim nobis ut disi plantatum scientiae boni et mali, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille, sapquod volubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum: quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione, in carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominanti. Hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipiamus, mulierem vero
Abbreviated transcription (Latin):
men datum xpianũ: quia de eius latere sũpta. est. hec g omnia facta
infigura quȩ erant in eccła ꝓfutina. Quam obrem relinquet ħo patr̃e
& matrẽ & ad herebit uxori sue: & erunt duo in carne una. hoc interp̃
completum .ẽ. inadeim: ꝑ ꝓpħiam significatur in xp̃o. qui r̃eliquit pa¬
trẽ cũ dicit. Ego apatre exim & ueni inhunc mundum. Reliquit q
mater exsemine da uid scm carnẽ: & ad hesit uxori suȩ id . ẽ. eccłȩ¬
ut pace noui tostamenti eb̃nt duo in carne una. Quia cum sit
d̾s apud patrẽ ꝑquẽ facti sumus. factus. ẽ. ꝑcarnẽ particeps nr̃: ut illius capitis
corpus. ẽt. possimus. Post hec uocatur eua uita & mater uiuorũ: que de
uiri sui latecre facta est. Et dicit dñs in euangłio. Siqͥs non manducauerit
carnẽ suã & biberit sanguinẽ mneum: non habet uitam inse. Haad de hinc
p̃ceptum qđ accepit figuralit̃ xp̃s. nos accipimus in illo: quia unusquisq xp̃i¬

Expanded text:
men dedit Christianum, quae de ejus latere sumpta est. Haec ergo omnia facta sunt in figura, quae erant in Ecclesia proditura. Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carncompletum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo. Qui relinquit Patrem, cum dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Reliquit etmater ex semine David secundum carnem. Et adhaesit uxori suae, id est, Eccut pace noui testamenti essent duo in carne una? quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis ortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit iceptum quod accepit figuraliter Christus, nos accipimus in illo quia unusquisque Chri
Abbreviated transcription (Latin):
latus lancea. & ꝓfiuunt sacramenta: equib formetur ȩccła. hanc dormi¬
suscitauit me. Sequitur. et posuit carnem ꝓ ea sicut &. xp̃s posuit car¬
nem suam moriendo inpatibulo crucis. ꝓ eccła. Dixitq adam. Hhoc nc̃
os deossib meis: & caro decarne mea Quia siue scĩ spu̾ales a fortisimi
intẽptationibus siue minus ꝑfecti: utriq unum corpus xp̃i sunt & una¬

Expanded text:
latus lancea, et profluunt sacramenta, ex quibus formaretur Ecclesia. Hanc dormilatus lancea, et profluunt sacramenta, ex quibus formaretur Ecclesia. Hanc dormiominus suscitavit me . Sequitur: Et posuit carnem pro ea. Sicut et Christus carnem suam moriendo posuit in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia sive sancti spiritales et fortissimi in tentationibus, sive minus perfecti, utrique in unum corpus Christi sun
Abbreviated transcription (Latin):
mile sibi quia ipso homine suscepto ȩccła deo copulata.ẽ. Appellauit aũ
adam nominib suis cuncta animantia & uolatilia cęli & bestias c̾re:
ture quod prius non habuerant. sicut seͥptum.ẽ. et uocabo seruos stios
nomine alio. Ade uero m uenebatur ad iutor similis eiꝰ. Utiq qm quãuis
fidelis aut iustus sit quisq xp̃o tamen equari non potest. Quis enim in¬
quit morses similis tibi indiis dne: Nam & dauid ait. Spetiosus forma
p̃filiis hominũ. Hemo enim poterat a morte genus humanũ ubera¬
re & ipsam mort̃t suꝑare nisi xp̃s. sicut apocalipsis ait. Hͥemo inuentus
.ẽ. dignus neq incȩlo neq interra neq infra t̾ram aꝑire librum. Irmi¬
sit gͦ dñs soporem in adam. Cumq obdormisset tulit unam decostis eius.
& edificauit costam quamtulerat dñs de adam in mulierem. Dormuit
adam & fit illi mulier delatere. Patit᷑ xp̃s dormiuit incruce. ꝓungitur

Expanded text:
mile sui, quia in ipso homine smile sui, quia in ipso homine sAdam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, rant accepturae quod prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus; utique quamvis fidelis aut justus sit quisque, Christo tamen aequari non potest. Quis enim, inquit Moyses, similis tibi in diis, Domine? Nam et David ait: Speciosus forma prae filiis hominum . Nemo enim poterat a morte genus hominum liberare, et ipsam mortem superare nisi Christus, sicut Apocalypsis ait: Nemo inventus est dignus, neque in coelo, neque in terra, neque infra terram aperire librum . Immis Deus soporem in Adam; cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et aedificavit costam, quam tulerat 271 de Adam, in mulierem. Dormit Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
Lantauerat autẽ dñs ds̃ paradisum uoluptatis apͥncipio. Paradisus ȩccła ẽ.
Sic enim deilla legitur incanticis canticorum. Oitus conclusus soror
mea. Apͥncipio autẽ paradisus palatat᷑. quia eccła catholica a xp̃o qui . ẽ. pͥnci¬
pium omnium condita. ẽt. cognoscitur. Eluuius de paradiso exiens. imaginem
portat. xp̃i qui de pat̾ni fontis fluentis irrigat ȩccłam suam: uerbo p̾dicationis.
eorum oꝑa ipsorũ. lignum uitȩ: sc̃s scõrum utiq xp̃s. Ad quem quisq si¬
porrexerit manum. uiuet ineternum. Lignum autẽ scientiȩ boni & ma¬
li ꝓprium.ẽ. uoluntatis arbitrium: quod. ẽ. in medio nr̃i positum addi¬
noscendum bonum & malum. Dequo quis sirelicta gr̃ã dei gustauerit.
dñs dixit. Ego seruabã eos innomine tuo quos dedisti m custodiui. Dix̃¬
quoq ds̃. Non .ẽ. bonum. eẽ. hominẽ putant Arguantur heretici qui a
solum hominẽ putant: & non etiam dm̃. faciamus ei aduitorium si¬

Expanded text:
lantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est, sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus soror mea . A principio autem plantatur paradisus, quia Ecclesia catholica a Christo, qui est principium omnium, condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens imaginem portat Christi de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis, eorum opera eorum, lignum vitae sanctus sanctorum utiqporrexerit manum, vivet in aeternum. Lignum autem scientiae boni et mali, proprium est voluntatis arbitrium; quod in medio nostri est positum ad dignoscendum bonum vel malum. De quo qui, relicta gratia Dei, gustaverit, r sermo, quem Dominus dixit: Ego servabam eos in nomine tuo, quos dedisti mihi custodivi quoque Deus: Non est bonum esse hominem solum. Arguuntur haeretici, qui Christum solum hominem putant, et non etiam Deum. 6. Faciamus ei adjutorium si
Abbreviated transcription (Latin):
oub suis. Nomen autem ipsum melchisedech rex pacis uel rex ati¬
cis int̾pretat᷑. Quod bene refertur ad xp̃m. Ipse ẽ. eime nee pac isi se
pesurs reconcibiam do. Idem rex iusficie. quia ipse uieniet & aliscele

Expanded text:
oribus suis. Nomen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justioribus suis. Nomen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justitiae interpretatur, quod bene refertur ad Christum. 8. Ipse est enim rex pacis, quia per ipsum reconciliamur Deo. Ipse est rex justitiae, quia ipse veniet
Abbreviated transcription (Latin):
rens panem & uinum insacrificium do. Hunc melchisedech apłs pau¬
lus sine patre. sine matre. cõmemorans: figuralit᷑ refert ad xp̃m. Ipse
est enim solus de patre. sine matre. genitus ꝑdunitatem: ipse de ꝓpa¬
dre sine patre. ꝑhumanitatẽ. Ipse quoq sacerdos et̃nul. ad quem tẽ
Tues sacerdos inetnum. scdm ordinẽ melehisedech. Icis ĩ mare¬
peudum unctimas sedđ oblationẽ ꝑamis& ipat id ẽ corporis & oa¬
cius eim sor aerimas omnis substantie sue melchiledest sacer¬
doci past benieatsionem dedit. seiens spualiter meluis sacerdotioror
flaturor ingopło gentium quam leuiticum. qđ inisrł de ipso erat
nascituru: futurumq ut sacerdotium excłe habentis p̃putim uene¬
diceret in abraliam cirunciso sacerdotium sino goee dotii ensem bre¬
acdicit. maioi. eit quam qui benedicitur. Unde & sacerlotes eesemirre
abuahe mnatifres suos benedicebant idẽ popłm isrł. ꝯubus alindet¬

Expanded text:
rens panem et vinum in sacrificium Deo. Hunc Melchisedech apostolus Paurens panem et vinum in sacrificium Deo. Hunc Melchisedech apostolus Paulus sine patre et sine matre commemorans, figuraliter refert ad Christum . Ipse est enim solus de patre sine matre genitus per divinitatem, ipse de matre sine patre per humanitatem. 5. Ipse quoque sacerdos aeternus, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in aeternumpecudum victimas, sed oblationem panis et vini, id est, corporis et saatriarcha magnus decimas omnis substantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritaliter melius sacerdotium futurum in populo gentium quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurumque ut sacerdotium Ecclesiae habens praeputium, benediceret in Abram cirnedicit, major est quam qui benedicitur. 7. Unde et sacerdotes ex semine Abrahae nati fratres suos benedicebant, id est, populum Israel, quibus illi dec
Abbreviated transcription (Latin):
ti erant & pastores eorũ inuicem ryxabant. ꝑmansit autem abra¬
ham int̾ra chanaan: habitauitq iuxta quercũ mambre.
einde a quinq regibus quisodomis irruerant captũ loth
ille fidei pater prelio suꝑabat. nisi qđ fides nr̃a si confirmata sit in
spũ principali. totidem corporis nr̃i sensus uerbo dei subigit. Nam
extiore homine triumphabit. Quod uero ile non multituline nec
principes debellauit: iam tunc sacramento crucis cuius figarra ꝑtau
utteram grecam innumero trecentoꝵ exprummitur imaginabatur
quod nos xp̃i passio liberaret a dominatu. u carnalium sensuum
qui nos ante uariis uitiis captiuantes exuꝑauerant. Reuertente gͥ
acede hostium habraham: occurrit ei mox melchisedech rex salem
sacerdos dei inenarrabili parente ꝓgenitus: benedixitq abraliant offe¬

Expanded text:
ti erant, et pastores eorum invicem rixabantur. Permansit autem Abrati erant, et pastores eorum invicem rixabantur. Permansit autem Abraham in terra Chanaan, habitavitque juxta quercum Mambre. 298 2. Deinde a quinque regibus, qui Sodomis irruerant, captum Lot ille fidei pater mysterio superavit, nisi quod fides nostra, si confirmata sit in spiritu principali, totidem corporis nostri sensus verbo Dei subigat  Forte, subigit? Nam  victrix de exteriore homine triumphat. 3. Quod vero ille non multitudine, nec principes debellavit, jam tunc in sacramento crucis, cujus figura per Tau litteram Graecam numero trecentorum exprimitur, imaginabatur, quod nos Christi passio liberaret a dominatu quinque carnalium sensuum, qui nos antea variis vitiis captivantes exsuperaverant. 4. Revertenti igitur a caede hostium Abraham occurrit ei mox Melchisedech, rex Salem sacerdos Dei, inenarrabili parente progenitus; benedixitque Abraham, offe
Abbreviated transcription (Latin):
unius gentis isrłiticȩ. sed omniũ gentiũ quȩ fidei eius uestigia conse¬
cuntur: qđ ꝓmitti cepit his uerbis. Et benedicentur in te uniuerse
cogitaͣtiones t̾rȩ. Egressus autẽ abraham det̾ra hoc est de aran: uenit
ad sichẽ. Accepto quoq scdo oracło de promissione terre ipsius: edi¬
ficauit altare. Et ꝑfectus inde: habitauit inheremo. Atq inde famis
inopia pulsus: descendit in egẏptum ubi uxorem suam. ẽẽ dixit
sororem. Nec mentitus. quia ꝓpinqua erat sanguine. Quam tam̃
pharao rex egypti uolens acciꝑe. grauissimis t̾retur monstris.
Multisq ꝓpt̾ eam malis afflictus. ubi eius eẽ. diuinitus uxorem
didicit: confestim illesam cum honore restituit. Hoc itaq cum de
exegypto unde uenerat: tunc loth abrahȩ fr̃is illius int̾ram sodo¬
mor salua karitate discessit uitans discordiam: quia diuites fac¬

Expanded text:
unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia conseunius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur, quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te universae cognationes terrae. 4. Egressus autem Abraham de Carra venit ad Sichem, acceptoque secundo oraculo de promissione terrae ipsius, aedificavit altare. Et profectus inde habitavit in eremo, atque inde, famis inopia expulsus, descendit in Aegyptum, ubi uxorem suam dixit esse sororem. Nec mentibus, quia propinqua erat sanguine. 5. Quam tamen Pharao rex Aegypti volens accipere, gravissimis territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi esse ejus divinitus uxorem didicit, confestim illaesum cum honore restituit. Hoc itaque, cum de ex Aegypto, unde venerat, tunc Lot fratris filius ab illo in terram Sodomorum salva charitate secessit, vitans discordiam, quia divites fac
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ uel dehis quȩ reꝓmiserat illis dñs exponendum.
oquitur dñs adabraham dicens. Egredere det̾ra tua & decogna¬
tione tua: & dedomo patris tui. Quis autẽ alius exiit inabraham de
t̾ra sua & de cognatione sua ut apud ext̾os locupletaretur ut ẽẽt in
gentem magnani. nisi xp̃s qui relicta terra & cognatione iudeorum
p̃pollet nunc ut uidemus inpopłis gentium: Sed & nobis adexemplũ
t̾renis: & de cognatione nr̃a. idẽ. de conuersatione & moribꝰ uitiisq pri¬
oribus. quȩ nobis anr᷑a natiuitate coherentia uelut affinitate quãdã
& consanguinitate coniuncta sunt. Siue dedomo patris nr̃r idest om
nium memoria mundi: ut ei renuntiantes possimus in popło dei di
possessurum semen eiꝰ promittitur: dum dicit ds̃ uade int̾ram qm
monstrauero tͥ: faciamq te ingentem magnam. Alia uero longe
pestantior non de carnali sed de spũali semine. ꝑ quod pat̾ ẽ. non

Expanded text:
Abrahae, vel de his quae illi repromiserat Dominus, exponendum. Abrahae, vel de his quae illi repromiserat Dominus, exponendum. Locutus est enim ei Dominus: Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui. Quis autem alius exiit in Abraham de terra, et de cognatione sua, ut apud exteros locupletaretur, et esset in gentem magnam, nisi Christus, qui, relicta terra, et cognatione Judaeorum, praepollet nunc, ut videmus, in gentibus? 2. Sed et nobis ad exemplum ra, id est, de conversatione, et moribus, vitiisque prioribus, quae, nobis a nostra nativitate cohaerentia, velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mundi, ut ei renuntiantes possimus in populo Dei dilpossessurum semen ejus promittitur, dum dicit Deus: Vade in terram quam demonstrabo tibi, faciamque te in gentem magnam. Alia vero longe praestantior est, non de carnali, sed de spirituali semine, per quod pater est non
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m inpietatis suȩ edificant tͣrem ac dogmnatũ suꝑbiã nefando usu
confingunt: uolentes curiositate non licita cęli alta penetrare. S
sicut illi ꝑsuꝑbiam ab una linguã inmultis diuisi sunt: ita ꝙ here¬
tici abunitate fidei confessione segregati. int̾ se diuersitate erroris.
quasi ꝑdissonantiam linguȩ abinuicem secernunt᷑. Et quos armat
aduersus d̃m ȩlatȩ conspirationis ꝑniciosa consensio: rursus int̾ceden¬
te dognatũ discordia. diuidit oborta repente confusio. Quos quidẽ
ipsa trinitas damnat. inqmͣ offendunt ipsa eos disꝑgit: dum dicit.
Uenite & confundamꝰ linguas eorũ: inuarietate utͥq erroris siue scis¬
matũ. Co autẽ tempore quando linguarũ facta est uarietas: in
sola domo heber que antea fuit liugua remansit. Hunc quoq in
sola eccła quȩ est domus xp̃i: unitã. eẽ. confessionis & fidei pacem.

Expanded text:
Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmata superbiae nefario ausu Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmata superbiae nefario ausu confingunt, volentes curiosicut illi per superbiam ab una lingua in multas divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei, confessione segregati, inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, invicem secernuntur; et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio, rursus intercedente dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. Quos quidem ipsa Trinitas damnat in quam offendunt; ipsa eos dispergit dum dicit: Venite, confundamus linguas eorum, in varietate utique erroris sive schismatum. Eo autem tempore, quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit, lingua remansit. Nunc quoque in sola Ecclesia, quae est domus Christi, unitam esse confessionis et fidei pacem,
Abbreviated transcription (Latin):
quindecim deiafech. criginta decham: uiginti septem de sem. ꝙo¬
ua inꝑii cupiditate tyrannidẽ arripuit. regnauitq inbabilonia.
Quȩ abeo qđ ibidẽ confusȩ sunt linguȩ. babel apellata.ẽ. qͦd int̾̃pretat᷑
confusio. Quius edificandȩ tris. idem nembroch extitit auctor. Quiq
peo qđ ultra naturã suã cȩli alta penetrare contendit non incongruȩ
diabolo cõparat᷑: qui cogitatione cordis sui intumescens suꝑ sidera exal¬
tare se uoluit id ẽ. suꝑ omnẽ potestatẽ angłoꝵ do se coȩquare dispo¬
nens: cum dicit. Ascendam suꝑ altitudinẽ nubiũ. & ero similis altiᷤᷤ¬
simo. Qd autẽ dr uenator qͥd significat᷑ hoc nomine nisi anmarum
t̾rigenarum de ceptor. & capiens homines admorte: Turris eiꝰ suꝑ¬
bia huius mundi est: uel impia dogmata hereticorũ. Qui postquam
moti sunt aboriente idẽ auero lumine recesserunt. & uenerunt in
campũ sennaar: qui int̾pretatur excussio dentiũ. statim aduersus

Expanded text:
quindecim de Iapheth, triginta unus de Cham, uiginti septem de Sem fiva imperii cupiditate tyrannidem arripuit; regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interpretatur confusio: cujus aedificandae turris idem Nembroth exstitit auctor. Qui pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur; qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum, Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo. Quod autem dicituranimarum deceptor, et capiens homines ad mortem? Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim adversus
Abbreviated transcription (Latin):
dñi iesu xp̃i ꝓnuntiabat᷑ aduentus. Cum quo duo angł̃i comitabant᷑¬
quos pleriq morsen & heliam accipiunt Unũ pricȩ legis latorẽ qͥ peandem
lege̾ ad uentũ dnĩ indicauit alium qui infine mundi uentuiꝰ. ẽ. denun¬

Expanded text:
Domini Jesu Christi pronuntiatur adventus, cum quo duo angeli comitabantuDomini Jesu Christi pronuntiatur adventus, cum quo duo angeli comitabantuquos plerique Moysen et Eliam accipiunt. Unum priscae legislatorem, qui per eamdem legem adventum indicavit: alium qui in fine mundi venturus est, denun
Abbreviated transcription (Latin):
rinde apparuit ei dñs inconualle mambre sedenti adhostium tab̾¬
nacłi. Cumq eͥuasset ocłoᷤ suos: apparuerunt tres uiri stantes iux¬
ta eum. Quoᷤd cum uidisset adorauit & ait. Dñe sunuemi grãm inocłis
tuis: lauentur pedes ur̃i & requiescite. sub arbore.Et abiit abraham ad
saram & iussit eam satis extrib facere subcinericios panes: quos para¬
uit illis cum uitulo quem parauerat. Similit᷑ & lac &butirum. Ipse
uero stabat iuxta eos sub arbore.Cunq comedissent: dixerunt ad eum.
Ubi est sara uxortuae At ille. Scce inquit intabernacło est. Cui dixit. Reuer¬
tens ueniam adte tempore isto: & habebit filium sara uxortua. Quo audi¬
to sara: risit. Notandum quippe est: quod abraham habeat triplicem
figuram insemet ipso. Primam saluatoris: quando derelicta cognatioẽ
uenit inhunc mundum. Alteram patris: quando inmolauit unige¬
nitum unicumfilium. Terciam ueroque hoc loco figuram gestauit
dulis inligno suspensus est. Intrib autem uiris qui uenerunt adillum:

Expanded text:
inus Abrahae in convalle Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi: cumque levasset oculos suos, apparuerunt tres viri stantes juxta eum. Quos cum vidisset, adoravit et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur pedes vestri, et quiescite sub arbore.Saram, et jussit eam ex tribus satis facere subcinericios panes, quos apposuit illis cum vitulo, quem 303 paraverat, similiter et lac et butyrum. Ipse vero stabat iuxta eos sub arbore cumque comedissent dixerunt ad eum ubi est Sarra uxor tua ille respondit ecce in tabernactens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quipfiguram in semetipso: primam Salvatoris, quando derelicta cognatione venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum Filium; tertiam vero, quae hoc loco est, figuram gestavit dulis in ligno suspensus est. In tribus autem viris qui venerunt ad illum,
Abbreviated transcription (Latin):
sl fara est caligo tenebrosa & apparuit clibanus fumans & lampaᷤ
sonis ttinsiens isit mechia illa que diuisa erant. significat post finẽ
su futurum diem iudicii. quando per ignem segregabunt᷑ scõrum
popsiq iniquorũ. Quod uero dictum est adabraham sciendo scias
quia peregeinum exit semen tuum interra non ꝓpͥa. & inseruitute
redligent eos & affligent eos quadringentis annis: hoc depopło isrł qͥ
erat in egi pto seruiturus aꝑtissimȩ ꝓe pħatum est. Non quod sub
exrptii quadringentis annis seriuierint. sed qm̃ iste mimerus m̃adẽ
affuictione completus est: qui completatur ab illo tempore quo ista a
brale promittuntur: ao cunc ꝓpt̾ ꝑegrinationẽ futuram. Ne com¬
eidetur. Mascrilus autem cuus preputii caro circuncisa nonfuerit.

Expanded text:
sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis transiens inter media illa, quae divisa erant, significat post finem saeculi futurum diem judicii, quo per ignem segregabuntur sanctorum populi et iniquorum. Quod vero dictum est ad Abraham: Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent, et affligent eos quadringentis annis, hoc de populo Israel, qui erat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est. 11. Non quod sub Aegyptiis quadringentis annis servierunt, sed quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, qui computatur ab illo tebrahae promisit Deus. Jam tunc propter peregrinationem futuram, ne comcidetur. Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit,