comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ circũcidit᷑ carne pp̃ucii sui octaua¬
testam̃tũ meũ dissipauit. & dix ds̃ ad¬
abraham. Sarai uxor tua ñ appellabi¬
tur noñ eiꝰ sarai: s sara erit nom̃ eiꝰ
Benedicam autẽ illam: et dabo tͥ ex ea
filium et benedicam illũ: et erit in na¬
tiones. et reges gentiũ ex eo erunt. Est
ꝓcidit ab rahani suꝑ faciem suã: et risit.
&e dixit in animo suo dicens. Simͥ centũ
annios habenti filiꝰ nascet᷑: et si sara an¬
noꝵ nonaguita pariet. Dix̃ autẽ ab¬
raham ad dm̃. Hismael hic uuat iu ꝯs¬
pectu tuo. Dixit autẽ d̃s ad abraham ita
Ecce sara uxor tua pariet tͥ filiũ et uo¬
cabis nom̃ eiꝰ ysaac: et statuam testam̃¬
tũ meũ ad illum in testam̃tũ ȩt̾num.
esse illi ds et semini eiꝰ post illum. De
hismael autẽ ecce exaudini te. Escce
bndixi eũ et ampliabo illum: et multi¬
plicabo eum ualde. Duodecim gentes
generabit: et dabo illum in magnam

Expanded text:
non circumcidetur carnem pnon circumcidetur carnem ptestamentum meum dissipauit." DicaAbraham: Sarai uxor tua, non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen Benedicam autem illam, et dabo tibi ex ea filium: et benedicam illum; et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et procidit Abraham super faciem suam; et risit, et dixit in animo suo, dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic vivat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac: et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus, et semini ejus post illum. De Ismael autem ecce exaudivi te: ecce benedixi eum, et ampliabo illum, et multiplicabo illum valde. Duodecim gentes generabit: et dabo illum in gentem
Abbreviated transcription (Latin):
ham: qͥa patrem multaꝵ gentium
posui te. et augeam te ualde. et po¬
nam te in gentes et reges ex te exibt̃:
et statuã testam̃tũ meũ int̾ me et
te. et int̾ semen tuũ pꝰ dte in gen̾atio¬
nes eoꝵ in testam̃tum ȩt̾nũ. ut sim
tͥ ds̃ et semini tuo pꝰte: et dabo tͥ et
semini tuo pꝰte t̾ram in qua incola
es. omẽm t̾ram chanaan in possessi¬
onem ȩt̾nã et ero illi ds̃. & dix̃ dñs
ad abraham. Tu autẽ testam̃tũ meũ
ꝯseruabis tu et sem̃ tuũ pꝰte in ꝓge¬
mes suas. Et hoc. ẽ testam̃tũ qͦd ꝯ¬
seruabis iiter me et uos: et int̾ sem̃
tuũ pꝰte in generationes suas. Circ̃¬
cidet᷑ ur̃m om̃e mascłimĩ: et cireũ¬
cidemini carnẽ p̃putii ur̃i. et erit
in signo testam̃ti int̾ me et uos: et¬
semine tuo: cirtũcisione circũ cidet᷑ u̾¬
nacłs domꝰ tue et emptitiꝰ. Est erit tes¬
tam̃tũ meũ in carne ur̃a in testam̃to e¬
t̾no. Et qui ñ fuerit circũcisꝰ mascłs qͥ

Expanded text:
: Patrem multarum gentium posui te, et augeam te nimis valde, et ponam te in gentes, et reges de te exient. Et ponam testamentum meum inter me et te et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etsemine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯu̾sationib hominũ. se remoueant
sic̃ turt᷑. siue int̾ illas degant sicut
colũba. Utraq tñ auis. ẽ simplex ⁊
innoxia: significans et in ipso israe¬
litico pͦpło cui t̾ra illa danda erat.
futos indunduos filios ꝓmissionis:
et ħedes regni in ȩt̾na felicitate mã¬
furos. Aues autẽ descendentes supͣ cor¬
pora que diuisa erant. ñ boni aliqͥd
s sp̃c indicant aeris huiꝰ pastũ qͣm¬
dam suũ de carnaliũ diuisione que¬
rentes. Qͦd autẽ illis consedit abra¬
hã: significat &ẽ int̾ illas carnaliũ
diuisiones ueros usq in finem ꝑse¬
ueratos fideles. Et circa solis ocqi¬
sum qͦd panor irruit in abrahant
et timor tenebrosꝰ magnꝰ: significat cir¬
ca huiꝰ scl̃i finem magnã ꝑturbationẽ
ac tͥbulationẽ futa᷑m fideliũ. de qͣ dñs
dic̃ in euangłio. Erit enĩ tc̃ tribula

Expanded text:
conuersationibus hominum se remoueant, conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: Erit enim tunc tribula
Abbreviated transcription (Latin):
hic simmilitudo data. ẽ. de animalib
iuuenca et capra. et ariete. et duab
uolucb turcure et coluba: ut scđ̃m¬
ħ sut᷑ũ sciret qͦd fut᷑m eẽ. iã ñ ãbigere.
Siie g ꝑ nuencam sigufieata
sit plebs posita sub iugo legis. ꝑ capͣm
eadem plebs peccatͥx fut᷑a. ꝑ arietem
eadem plebs cẽ regnat᷑a: que ani¬
malia ꝓpt̾ea trima dicunt᷑: qͥa õsint
insignes articłi temꝑum ab adam
usq ad noe et inde usq ad abrahã
et inde usq ad dauid qͥ reꝓbato sau¬
le pͥmꝰ in regno gentis israelitice
dñi. ẽ uoluntate finidatꝰ: in hoc or¬
dine t̾cio qui tendit᷑ ex abrahã. usq
ad dauid: tãqm t̾ciam ecatẽ gereis
ille pͦpłc adoleut: sine aliqͥd aliud
ꝯuenientiꝰ ista significent: nullo mͦ
tam̃ dubitauerim spiritales in ea p̃¬
sig᷑atos additam̃to turtis et colubȩ.
Et ideo dictũ. ẽ. aues autẽ ñ diuisit:
qm̃ carnales int̾ se diuidunt᷑: spiri¬
tales autẽ nullo mͦ siue a negotiosis

Expanded text:
hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut s futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec natꝰ. ẽ. hismael ex agar
in quo putare possit ĩpletum
qͦd ei ꝓmissum fuerat. cũ sͥ u̾nacłm su¬
um adoptare uoluiss: deo dicente ñ
erit heres tuꝰ hic s qͥ exiet de te ille
erit tuus heres. Hoc gͦ ꝓmissum ne
ancille filio putaret impletum. iã c̃
esset annoꝵ nonagita et nouem: ap¬
paruit ei dñs et dixit illi. Esgo sũ ds̃.
Place ii ꝯspectu meo. et esto sine que¬
rela: et ponam testam̃tũ meũ int̾ me
et te. et implebo te ualde. Est ꝓci¬
dit abraham in faciem suã: et locutꝰ
ẽ ei ds̃ dicens. Et ecce ego testam̃tũ
meũ tecũ ponam. et eris pat̾ mul¬

Expanded text:
ost haec natus est Ismael ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit Abraham in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: Et ego, ecce testamentum meum tecu
Abbreviated transcription (Latin):
luntate fac̾et sinĩ. et eo uire qͦ dicit
apłẽ similit᷑ et uur ñ ht potestatem
corꝑis sui s unilier: uteret᷑ mulier
ad pariendũ ex alt̾a: qͦd ñ poterat
ex se ipsa. Nulla. ẽ cupido lasciuiȩ.
nulla nequitie turpitudo. Ab uxore.
causa ꝓlis ancilla marito tradit᷑ A
marito causa ꝓlis accipit᷑: ab utroq

Expanded text:
luntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ dictũ. ẽ. ad abraham. sciendo scies.
qͥa ꝑegͥnũerit sem̃ tuũ in t̾ra ñ ꝓpria
et in seruitute redigent eos. et affligẽt
eos quadringentis annis de pͤpło isrł
qͥ fuerat in egypto seruit᷑us aꝑtissime
ꝓpħatũ. ẽ ñ qͦd in eadem seruitute sub
egiptiis affligentib quadringentos an¬
nos ille ppłc fuerat ꝑactus s in ipsis
quadringentis annis p̃nunciatũ. ẽ. hoc
fut᷑um. Quẽ admodũ enĩ scͥptũ. ẽ de
thara patre abrahe. et fuert̃ dies tha¬
re in charra qͥnq et ducenti anni: ñ
numeri plenitudinẽ. qͣmuis aliqͣnto
ampliꝰ sunit: siue ex hoc temꝑe ꝯputen¬
t᷑ quo ista ꝓmittebant᷑ abrahe. siue ex
qͦ natꝰ. ẽ. ysaac ꝓpt̾ sem̃ abrahe de quo
ista p̃dicunt᷑ Conputant᷑ enĩ sic̃ suꝑiꝰ

Expanded text:
 dictum est ad Abraham: Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent, et affligent eos quadringequi fuerat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est. Non quod in eadem servitute sub Aegyptiis affligentibus quadringentos annos ille populus fuerat peracturus; sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurum. Quemadmodum enim scriptum est de Thara patre Abrahae, Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni ; numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista
Abbreviated transcription (Latin):
głm meũ ante faciem tuã: qͥ p̃parabit
iuiã tuã. Et malachiel ꝓpħa ꝓprra qͣ¬
dam id. ẽ. ꝓprie sͥ imꝑtita grã: dictus
.ẽ. angłe.erum hoc mouet qͦs¬
dam qͦd ex illis qui dicti s̃ angł̃i di. et ex
mulierib quas amauer̃t. ñ quasi ho¬
mines gen̾s nr̃i: s gigantes legimꝰ eẽ
natos. Quasi uͦ corꝑa hominũ modũ
nr̃m longe excedentia. qͦd oe supͣ cõme¬
mnoraui: ñ cẽ nr̃is temporib nata sũt.
onne aute paucos annos cũ ro¬
mane urbis qͦd a gothis factũ. ẽ
aꝓpinquar& excidiũ: rome fuit femi¬
na. c̃ suo patre et cũ sua matre. que cor¬
ꝑe qͦͥdam mͦ giganteo longe ceteris pͥ¬
mineret: ad quã uisendam mirabilis
fiebat usq qͣ concursꝰ: Est hoc erat
maxime ãmirationi qͦd ambo paren¬
tes eiꝰ nec saltim tã longi homines erãt:
qͣm longissimos uidere consueuinus.
Potuer̃t gͥ gigantes nasci. et pͥusqͣm

Expanded text:
gelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit gelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, et Malachiel propheta propria quadam, id est proprie sibi inpertita gratia dictus est angelus. Verum hoc mouet quosdam, quod ex illis, qui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum modum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata sunt. Nonne ante paucos annos, cum Romanae urbis quod a Gothis factum est adpropinquaret excidium, Romae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam
Abbreviated transcription (Latin):
assidue hãc ĩmundiciam. et tẽptare
et esficẽ plures talesq asseuerant: ut
hoc uegare impudentie uideat᷑: ñ
hinc aliqͥd audeo defmire. utrũ aliqͥ
spc̃ elem̃to aerio corꝑati: nã hoc ele¬
m̃tũ eẽ cũ agitat᷑ flabello. sensu cor¬
ꝑis tactuq sentit᷑: possint hãc c̃e pa¬
ti libidinẽ. ut qͦmͦ possunt sentienti¬
b feminis misceant᷑: d̃i tñ angłos
scõs muillo mͦ illo temꝑe sic labi po¬
tuisse credidim: nec de eis dixisse
apłm petrũ. si enĩ ds̃ angłis peccan¬
tib ñ peꝑcit. s carcerib caliginis ini¬
feri retrudens tradidit in iudicio
puniendos reseruari: s potiꝰ de illis
qͥ pͥmũ apostatantes a deo c̃ zabulo
suo pͥncipe cecider̃t: qͥ pͥmũ hoĩem
ꝑ innichiam serpentina fraude deie
ngłos aut̃ fuisse &̃ dĩ. cit.
homines ñcupatos eadem scͥp¬
tura scã locupletissime testis. ẽ. Nã
et de iohe scͥptũ. ẽ. Escce mitto an¬

Expanded text:
hanc assidue immunditiam et tentare hanc assidue immunditiam et tentare et efficere, plures talesque asseverant, ut hoc negare impudentiae videatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello, sensu corporis tactuque sentitur, possint etiam hanc pati libidinem, ut quomodo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen Angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim: nec de his dixisse apostolum Petrum, Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qui primum apostatantes a Deo cum diabolo suo principe ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. Angelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Iohanne scriptum est: Ecce mitto an
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ possint angłi c̃ sp̃c sint corpo¬
ralit̾ coire c̃ feminis. Scͥptũ. ẽ enĩ
Qui facit angłos suos sp̃c: id. ẽ. eos
qͥ natura sp̃s sunt facit esse angłos
suos: inuingendo eis officiũ nuncian¬
cdi. Qui enĩ g̾ce dicit᷑ angłc qͦd no¬
m̃ latina declinatione angłe ꝑhibet᷑
latina lingua nunciꝰ int̾pretat᷑. S
utrũ eoꝵ corꝑa consequent᷑ adun¬
xerit dicendo. et munstros suos ig¬
nem ardentẽ: an qͦd caritate tãꝗͣm
igne sp̃ali feruere debeant minist̾
eiꝰ ambiguũ ẽ: apparuusse tam̃ hoĩb
angłos in talib corꝑib ut ñ solum
uideri uerũ cẽ tangi possent eadem
uerisima scͥptura testat᷑. Est qm̃ cre¬
berrima fama. ẽ multiq se exꝑtos
uł ab eis qͥ exꝑti. eent de quoꝵ fide¬
dubitandũ ñ eẽt. audisse ꝯfirmant
go incubos uocant: imꝓbos sepe ex¬
titisse mulierib et earum appetisse
ac ꝑegisse concubitũ: et quosdã de¬
mones quos dusios galli mincupãt.

Expanded text:
orporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinatione angelus perhibetur, Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est multique se expertos uel ab eis, qui experti edubitandum non est, audisse confirmant, go incubos vocant, improbos saepe exstitisse mulieribus, et earum appetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant,
Abbreviated transcription (Latin):
genti similẽ eẽ. oportere: ꝓpt̃ qͦd
p̃uaricator accep̃. Inualescente qͥp¬
pe inuidentie nicio: frẽm insidiatꝰ
occidit. Talis erat t̾renȩ conditor
ciuitatis. Qͦ mͦ gͦ significau̾it eẽ ui¬
hominũ: quẽ pastor omũ pecoꝵ
p̃figurabat abel: qͥa in allegoria ꝓ¬
pħica res. ẽ. parco nc̃ dice. et quedã
hunc: aduersus faustum manicheũ
dixisse me recolo. Nunc antẽ defẽ¬
denda mͥ uuidet᷑ historia nesit scͥp¬
tura inc̾dibilis que dic̃ edificatã
tra: io.ẽ pͥmꝰ homo pat̃ om̃ium
et ꝓpse caiii. et eiꝰ filiꝰ enoch: ex ciiꝰ
nomine ipsa ciuitas nũcupata. ẽ.
S. hoc qͦs monet parũ consid̾ant ñ
om̃s homines qͥtt̃ esse potuert̃. scͥp¬
torem sacre huiꝰ historie necesse ha

Expanded text:
genti similem esse opgenti similem esse opin sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem significauerit etiam Iuhominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo. CAPUT denda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scripto
Abbreviated transcription (Latin):
ebat auferre. Qͥesce inqͥt. ¶anꝰ ab sce¬
lere ꝯtine. Non regnet peccatũ in
tuo mortali corꝑe.: ad obediendũ defi¬
diis eiꝰ: ne exhibeas r̃abra tua iniqͥtatis
arma peccato. Ad te enĩ conu̾sio eiꝰ
dũ ñ aduuiat᷑ relaxando: s quiescendo
frenat᷑. Est tu dñab̾is illiꝰͦ: ut õ form¬
secus ñ ꝑmittit᷑ oꝑari: sub potestate
m̃tis regentis et bene uolentis assues¬
cat oẽ intrinsecꝰ ñ moueri. Dictũ . ẽ.
tale aliqͥd in eodẽ diuino libro et de
in serpente diabolus. et in se ipsis il¬
la et maritꝰ. Cum enĩ dixiss ei mul¬
tiplicans multiplicabo tͥsticias tuas
et gemitũ tuũ: et in tristiciis pa¬
ries filios: deinde addidit: et ad ui¬
rum tuũ conu̾sio tua: et ipse tru
dñabit᷑. Qͦt dictum. ẽ. ad cayii de
peccato. uł de inciosa carnis concu¬
piscentia: hoc isto loco de peccatͥce
femina: nͥ intelligendũ. ẽ. uirũ ad
regendã tixorem antmno carnẽ re¬

Expanded text:
ebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab sceebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitiis paries filios, deinde addidit: Et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem re
Abbreviated transcription (Latin):
erit accidenti. S ut peccatũ intelliga¬
t᷑ concupiscentia illa carnał de qͣ dic̃
rat: qua utiq caui stimulabat᷑ et ac¬
cendebat᷑ in fr̃is exitiũ. bene subaudit᷑
erit: id. ẽ. ad te enĩ conu̾sio eiꝰ erit et tii
dñab̃is illiꝰ. Cũ enĩ cõmota fuerit pars
ipsa carnalis quã peccatũ appellat apłc¬
uͥ dic̃. ñ ego oꝑor illud. s habitat in me
peccatũ: quã partẽ animni &ẽ philoso¬
phi dicunt esse uiciosam ñ quȩ m̃tem
debeat trahere. s cui mens debeat im¬
ꝑare. eamq ab illicitis oꝑib ratione
cohib̾e: cũ gͦ cõmota fuerit ad aliquid
ꝑperam ꝯmittendũ. si ad quiescat᷑ et ob¬
temꝑet᷑ dicenti apło: ñ ex ibueritis m̃¬
bra ur̃a arma iniquitatis peccato: ad
m̃tem domita et uicta ꝯuertit᷑. ut sub¬
dite ratio dñet᷑. Hoc p̃cepit ds̃
huic qͥ facib idie inflãmabat᷑ in
frẽm: et quẽ debuerat ĩmitari. cupi¬

Expanded text:
erit accidenti. sed ut peccatum intellegaerit accidenti. sed ut peccatum intellegaur concupiscentia ipsa carnalis, de qua drat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium: bene subauditur \'erit\', id est: Ad te enim conuersio eius erit, et tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat ap dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recte diuidendo. hoc . ẽ. ñ recte uiuẽ¬
do: et inclignꝰ cuiꝰ appbaret᷑ oblatio. qmͣ
esset inustior qͦs frẽm iustũ gratis odis¬
s ostendut: ñ tam̃ eũ dimittens. sine mã¬
dato sc̃õ: nusto et bono. Qͥ esce inqͥt. ad
te enĩ comu̾sio eiꝰ: et cu dñabis illiꝰ Nũ¬
qͥd fr̃is : Absit. Cuiꝰ gͥ nͥ peccati: Dixe¬
rat enĩ peccasti: tũ deinde addidit qͥes¬
ce. Axte enim ꝯu̾sio eiꝰ: et tu dñabis illiꝰ
Potest quidem ita intelligi ad ipsũ ho¬
minẽ ꝯu̾sionẽ. eẽ. deb̾e peccati: ut nul¬
li alii qͣn sͥ sciat tribuere deb̾e qͦd pec¬
cat. Hec est enĩ salubris penitentie me¬
dicina: et uenie petitio ñ incongrua:
ut uͥ ait. ad te enĩ conu̾sio eiꝰ ñ subau¬
diat᷑ erit. s sit: p̃cipientis uidelicet ñ
p̃dicentis mͦ. Tunc enĩ dñabit᷑ quisq
peccato: si id sͥ ñ defendendo p̃posuerit.
s penitendo subiecerit. Nlioqͥn et illi
seruiet᷑ dñanti: si patrociniũ adhibu¬

Expanded text:
oc est non recte uiuendo, et indignus cuius approbaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius igitur nisi peccati? dixerat enim: peccasti; tum deinde addidit: quiesce; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii sciat quam sibi tribuere debere quod peccat. haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: ad te enim conuersio eius, non subaudiatur "erit" sed "sit", praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibu
Abbreviated transcription (Latin):
guũ et ꝓrsꝰ incertum: utrũ illa tͥsticia
malignitatẽ suã in qua se deo displicu¬
isse didicerat: an fr̃ĩs ddoluerit bonitatẽ
que ddeo piacuit: cũ in sacͥficiũ eiꝰ aspex̃.
S rationẽ reddens ds̃. cur eiꝰ oblationẽ
acciꝑe nolu̾it: ut sͥ ipse potiꝰ merito qͦ

Expanded text:
guum et prorsus incertum, utrum illa tristitia guum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem ac
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rene ꝓpriũ ciuitatis dm̃ uł deosco¬
lere: quib aduiuantib regnet in
uictoriis et pace t̾rena: ñ caritate
consulendi: s dñandi cupiditate.
Boni qͥppe ad hoc utunt᷑ mundo.
ut fruant᷑ deo: mali autẽ e contra
ut fruant᷑ mundo uti uolunt deo:
qͥ tñ eũ uł eẽ uł res humanas cura¬
re iã c̾dunt. Sunt enĩ multo dete¬
riores: qui nec hoc qͥdem credunt.
Cognito itaq cayn qͦd suꝑ eiꝰ germa¬
ni sacͥficiũ ñ suꝑ suũ respexerat ds̃.
utiq frẽm bonum mutatꝰ imutari:
ñ elatꝰ debuit emulari. S contrista¬
tꝰ e et concidit facies eiꝰ. Hoc pes¬
catũ maxime arguit ds̃. tͥsticiam de al¬
t̾ius bonitate. et hoc fr̃is. Hoc qͥppe ar¬
guendo: it̾ro gauit dicens. Quare con¬
tristatꝰ.es. et quare concidit facies tua:
Qͥa enim fr̃i inuidebat. ds uidebat: et
hoc arguebat. Nam hominib quib abs¬
conditum ẽ cor alt̾ius esse posset ambi¬

Expanded text:
terrenae proprium ciuitatis, deum uel deos coterrenae proprium ciuitatis, deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. boni quippe ad hoc utuntur mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruantur mundo uti uolunt deo: qui tamen eum uel esse uel res humanas . curare iam credunt. sunt enim multo deteriores qui ne hoc quidem credunt. cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium nec super suum respexerat deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambi
Abbreviated transcription (Latin):
alibi oportet: siue c̃ offert᷑ qͣndo ñ
oportet: aut qͦd ñ tc̃ s alias oportet:
siue c̃ id offert᷑. qͦd nusqͣm et ñqͣm pe¬
nitꝰ debuit. siue cũ electoria sͥ eiusdẽ
gemn̾s rerũ tenet homo qͣm st̾ ea que
offert deo: suie eiꝰ rei que oblata. est
fit parciceps ꝓfanꝰ: aut quilibet quẽ
fas ñ. ẽ. fierĩ. In quo autẽ hoꝵs deo di¬
splicuerit cayn: facile ñ potest in¬
srib loqueret᷑. ñ sic̃ cayn inqͥt ex ma¬
ligno erat. et occidit frẽm suũ: et
cuiꝰ rei grã occidit: Qͥa oꝑa illius
maligna fuer̃t. fr̃ĩs autẽ eiꝰ iusta: da¬
t᷑ intelligi ꝓpte̾a dm̃ non respexisse.
in munꝰ. eiꝰ: qͥa hoc ipso male diui¬
debat dans deo aliqͥd suũ: sͥ autẽ. se
ipsum. Qͦ om̃s faciuint qͥ ñ dĩ s suã
sectantes uoluntatẽ: id. ẽ. ñ recto s
ꝑuerso corde uuientes: offerunt do
tam̃ munꝰ. quo putant eũ redumi:
ut eoꝵ ñ opitulet᷑ sanandis pͣuis cu¬
piditatib s explendis. Et hoc. ẽ.

Expanded text:
ndo non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potest infratribus loqueretur: non sicut Cain, inquit, ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta, datur intellegi propterea deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans deo aliquid suum, sibi autem se ipsam. quod omnes faciunt, qui non dei, sed suum sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. et hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
conceptũ scelus in necando frẽ. cẽ pꝰ
Nam c̃ sacͥficia disc̾iuss ambors. in
illiꝰ respiciens. huiꝰ despiciens: qͦd ñ
cdubitandũ. ẽ potusse cognosci. sig¬
no aliquo attestante uisibili: et hoci¬
deo feciss ds̃. qͥa mala erant oꝑa huiꝰ
fr̃ĩs uͦ eiꝰ bona: contristatꝰ. ẽ. ualde ca¬
yii. et concidit facies eiꝰ. Sic enĩ scͥp¬
tum. ẽ. Est dix̃ dñs ad cayii. Qretͥs¬

Expanded text:
conceptum scelus in necando fratre etiam conceptum scelus in necando fratre etiam nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: q
Abbreviated transcription (Latin):
istos corꝑis. siue illos qͦs istis simillimoᷤ
habemꝰ in somnis: nec interiore grã
m̃tẽ regat atq agat: nichil pdest hoĩ
om̃is p̃dicatio u̾itatis. Fac̃ aut̾ hoc ds̃
uasis misccłiȩ ire uasa discernens: dis¬
pensatione qua ipse nouit multũ occul¬
ta: s tñ usta. Ipso qͥppe adiuuante. mi¬
rabilib et latentib modis cũ peccatũ
qͦd habitat in m̃bris ur̃is. que potiꝰ iã
pena peccati. ẽ sic̃ apłc p̃cipit. ñ reg¬
net in nr̃o mortali corꝑe ad obediendũ
desidiis eiꝰ: nec ei m̃bra nr̃a uelut iniqͥ¬
tatis arma exhibemꝰ: conuertit᷑ ad m̃tẽ
ñ sͥ ad mala deo regente consentientẽ:
et eam regentem tranqͥlliꝰ nc̃ habebit
postea. sanitate. ꝑfecta. atq ĩmortalita
ꝑcepta: homo sine ullo peccato in ȩt̾na
yi. eo more quo cũ pͥmis hominib ꝑ cã¬
turam subiectã: uelut eoꝵ sociꝰ forma
congrua loquebat᷑: qͥd ei ꝓfuit: Nõne

Expanded text:
istos corporis siue illos, quos istis simillimos istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio ueritatis. Facit autem hoc Deus a uasis misericordiae irae uasa discernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum quod habitat in membris nostris, quae potius iam poena peccati est, sicut apostnat in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna in eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne
Abbreviated transcription (Latin):
occidat suꝑ iracundiã ur̃am. Ein eu¬
głio. Si peccau̾it inte fr̃ tnus: corripe
eũ int̾ te et ipsũ solũ. Item de peccatis
in quib multoꝵ cauet᷑ offensio: apłe
dicit. Peccantes corã om̃ib argue: ut
ceti timorẽ habeant. Propt̾ hoc et de
uenia iniuicem danda. multa p̃cipũt᷑.
et magna cura ꝓpt̃ tenendã pacẽ sine
qua nemo pot̾it uidere dm̃: uͥ ille t̾ror
qͣndo uibet᷑ seruuꝰ decẽ miliũ talen¬
tors redd̃e debita quȩ ili fuerant re¬
larata: qm̃ cdebitũ denarioꝵ centum
conseruo suo ñ relaxauit. Qua simili¬
tudine ꝓposita: dñs his adiecit atq ait.
Sic et uob̃ faciet pat̾ ur̃ celestis: si ñdi¬
miseritis unꝰquisq fr̃i suo de cordib
ur̃is. Hoc mͦ curant᷑ ciues ciuitatis dĩ
in hac t̾ra ꝑegrinantes: et pacis suꝑne
adhibet᷑ extrinsecꝰ Alioqͥn: cẽ si ds̃ ipse
utens c̾atura sͥ subdita. in aliqua specie
humana sensꝰ alloquat᷑ humanos. sine.

Expanded text:
super iracundiam uestram; et in euangelio: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue
Abbreviated transcription (Latin):
caro ꝯcupiscit adu̾sꝰ sp̃m: et sp̃c ad
uersꝰ carnẽ. Concupiscentia gͦ spal
contra alt̾ius pot̃ pugnare carnalẽ.
uł concupiscentia carnał contra alt̾iꝰ
sp̃alem: sic̃ int̾ se pugnant boni et ma¬
li. uł certe ipse concupiscentiȩ carna¬

Expanded text:
caro ccaro cuersus carnem. Concupiscentia ergo spiritalis contra alterius potest pugnare carnalem uel concupiscentia carnalis contra alterius spiritalem, sicut inter se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae carna
Abbreviated transcription (Latin):
la alia causa nͥ qͥa illi bom st̃ illi aᷤ¬
mali. Nullo enĩ mͦ sit minor accedẽ¬
te sen ꝑmanente consorte possessio
bonitatis ĩmo possessio bonitas. qͣm
tanto latiꝰ qͣnto concordiꝰ indundua
socioꝵ possidet caritas. Non habebit
deniq istam possesfionem: qui eã no¬
luerit habe cõmuẽ. Est canto eã
repꝑiet ampłiorẽ: qͣnto ampliꝰ ibi
potuerit hab̃e consortem.
llod gͥ qͦd int̃ remũ et romulũ ex¬
ortũ. ẽ: quẽadmodũ aduersus se ip¬
sam t̾rena ciuitas diuidat᷑ ostendit:
qͦs autẽ int̾ caẏii et abel int̾ duas
ipsas ciuitates di et hominũ ini¬
micicias demonstrauit. Pugnant
gͦ int̾ se mali et mali: itẽ pugnant
int̃ se mali et boni. Boni uͦ et bom
si ꝑfecti s̃: int̾ se pugnare ñ posst̃.
Prosicientes aut̃ ñdũq ꝑfecti ita
possunt. ut bonꝰ quisq ex ea parce
pugnet ꝯtra alt̾um: qua cẽ contra
semet ipsum. Et i uno qͥppe hoĩe

Expanded text:
la alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi la alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis; imo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius individua sociorum possidet charitas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem; et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibi potuerit amare consortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum exortum est, quem ad modum aduersus se ipsam terrena ciuitas diuidatur, ostendit; quod autem inter Cain et Abel, inter duas ipsas ciuitates, Dei -et hominum, inimicitias demonstrallit. Pugnant ergo inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfecti sunt, inter se pugnare non possunt. Proficientes autem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semet ipsum; et in uno quippe homine
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum facinꝰ quidam poeta
ꝯmemorauit illoꝵs: frat̾no pͥmi ma¬
duerunt sanguine muri. Sic enĩ
condita. ẽ roma qñ occisum remũ
a fr̃e romulo romana testat᷑ historia:
nͥ qͦd isti t̾rene cuutatis ambo ciues
erant: ambo głam de romane rei
publice institucione querebant: s
ambo eam tantã qͣntã si unͦ eẽt. ha¬
be ñ pot̾ant. Qͥenĩ uolebat dñando
głari minꝰ utiq dñaret᷑: si eiꝰ potes¬
tas uiuo ꝯsorte minueret᷑. Ut gͦ totã
dñationẽ hab̾et unꝰ: ablatus. ẽ. sociꝰ
Et scelere creuit in penis: qͦd innocẽ¬
tia minꝰ esset et meliꝰ. Hii autẽ fr̃s ea
yͥn et abel: ñ habebant ambo ut̃ se
similem rerum t̾renaꝵ cupiditatẽ.
Nec in hoc alt̃ alt̾i inuidit qd eiꝰ dña¬
tus fieret angustior qͥ alt̾m occidit
si ambo dũarent᷑: abel qͥppe ñ que¬
rebat dñationẽ in ea ciuitate q̃ con¬
debat᷑ a fre: s inuidentia illa dia
bolica qua inuident bonis mali: mil¬

Expanded text:
ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fratre Romulo Romana testatur historia; nisi quod isti terrenae ciuitatis ambo ciues erant. Ambo gloriam de Romanae rei publicae institutione quaerebant, sed ambo eam tantam, quantam, ni unus esset,- habere non poterant. Qui enim uolebat dominando gloriari, minus utique dominaretur, si eius potestas uiuo consorte minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus est socius, et scelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter se similem rerum terrenarum cupiditatem, nec in hoc alter alteri inuidit, quod eius dominatus fieret angustior, qui alterum occidit, si ambo dominarentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidenbolica, qua invident bonis mali, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ittit᷑ iacob aparentib in me¬
sopotamia: ut ibi ducat u¬
xorem. Patris mitdentis heo uerba
sunt. on accipies uxorẽ ex fi¬
liab chananeoꝵ. Surgens fuge in
mesopotamiã in domũ bathuel. patͥs
matris tue: et sume inde tͥ urorem de
filiab laban fr̃is matͥs tue. Ds̃ aut̃ m̃s
b̾ndicat te. et augeat et multiplicet
te. et eris in cong̾gationes gentiũ. et
det dͥb̾ndictionẽ abrahe patris tui. et¬
tͥ et semimi tuo pꝰ te: ut heres fias t̾re
incolatꝰ tui quã dedit ds̃ abraham.
Hic iam intelligimꝰ seggatũ sem̃ ia¬
cob alio semine ysaac: qͦd factũ. ẽ ꝑ e
san. uando enĩ dictũ. ẽ in ysaac
uocabit᷑ tͥ sem̃. ꝑtinens utiq sem̃ ad
cuntatẽ dĩ: seꝑatum. ẽ. inde aliud sem̃
abrahe qͦd erat in ancillȩ filio: et qͦd fu¬
turũ erat in filiis cetchurȩ. S ad huc
erat ambiguũ de duob filiis gemuinis
ysaac. ad utrũq: an ad unũ eoꝵ illa be¬
nedictio ꝑtinae: et si ad unũ qͥs nã eẽt

Expanded text:
ittitur Iacob a parentibus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset
Abbreviated transcription (Latin):
uirgiliꝰ. Hinc inqͥt id .ẽ. ex moribũdis
t̾rem corꝑis membris metiuũt cupi
bere animas scd̃m ipsos ab om̃i c̃
corꝑis labe purgatas dirã cupidita¬
tẽ: qua rursꝰ incipiũt in corꝑa uele
reuertĩ. U autẽ potest esse cupiditis
ꝓfecto cẽ dolor. pot̾̃. Frustrata qͥppe
cupiditas siue ñ ꝑueniendo qͦ tende¬
bat. siue amittendo quo ꝑuen̾at: u̾¬
tit᷑ in dolorem. Qua ꝓpt̾ si anima
qͦ uł sola uł maxime doletͥ. habet
tam̃ quãdã ꝓ suo modo ĩmortalita¬
tẽ suã: ñ ideo mori poterũt illa cor¬
ꝑa qͥa dolebt̃. Postremo si corꝑa fa¬
ciunt ut amiie doleant: cur eis do¬
lorẽ possũt. mortẽ uͦ inferre ñ posst̃:
nͥ qͥa non. ẽ. ꝯsequens ut mortẽ faciat
qͦd dolorem fac̃: Tur gͦ inc̃dibile. ẽ.
ita ignes. ilis corꝑib dolorẽ posse
inferre ñ mortẽ. sic̃ ipsa corꝑa. dolere
animas faciunt: quas tñ ñ ideo mori

Expanded text:
Virgilius: Hinc, inquit, id est ex moribundis Virgilius: Hinc, inquit, id est ex moribundis terreni corporis membris, metuunt cupiubere animas secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua rursus incipiunt in corpora velle reverti. Ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. Frustrata quippe cupiditas sive non perveniendo quo tendebat, sive amittendo quo pervenerat vertitur in dolorem. Quapropter si anima quae vel sola vel maxime dolet, habet tamen quamdam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. Postremo si corpora faciunt ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem vero inferre non possunt, nisi quia non est consequens ut mortem faciat quod dolorem facit. Cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ. Sic̃ gͦ dicimꝰ corpora sentientia et
corꝑa uiuentia. c̃ ab anima sit corꝑi
sensꝰ et uita: ita corpora dicimꝰ et do¬
lentia. cũ dolor corꝑis nͥ ab amma. eẽ.
ñ possit. Dolet itaq anima c̃ corꝑe.
in eo loco eiꝰ uͥ aliqͥd ꝯtingit ut doleat.
Dolet et sola quãuis sit in corꝑe. c̃ aliqͣ
causa cẽ inuisibili tͥestis. ẽ. ipsa: corꝑe
icolumĩ. Dolet &ẽ ñ in corꝑe ꝯstituta.
Nã utiq dolebat diues ille apud infe
ros: qñ dicebat crucior in hac flama.
Corpꝰ autẽ nec examime dolet: nec a¬
nimatũ sine anima dolet. Si gͦa do¬
lore argum̃tũ recte sumet᷑ ad mortẽ.
ut ideo mors possit accide qͥa potuit
accide et dolor: mag̃ ad animã ꝑtin̾ae
mori. ad quã mag̃ ꝑtinet et dolere.
moritura esse c̾damꝰ: Dixer̃t quidẽ
platonici ex t̾renis corꝑib moribũdis¬
q m̃bris esse animȩ et metuere. et
cuꝑe. et dolere atq gauderẽ. Vnde

Expanded text:
pus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et pus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corpori sensus et uita: ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi; dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat diuros, quando dicebat, Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet, nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori ad quam magis pertinet et dolere; , ideo etiam moritura esse credamus? Dixerunt quidem Platonici: Ex terrenis corporibus moribundisque membris, esse animae et metuere et cupere, et dolere atque gaudere. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ñ. ẽ Non enim nulla s sempitũa
mors erit. qnͣdo nec uiue anima po¬
terit dm̃ non habendo: nec dolorib
corꝑis carere moriendo. Prima mors
animã nolentẽ pellit e corꝑe: scda
mors animã nolentẽ tenet incorpore.
Ab utraq morte ꝯmunit̃ id habetur:
ut qͦd ñ uult anima de suo corꝑe pa¬
tiat᷑. Attendunt autẽ isti contradicto¬
res nullã esse nc̃ carnem que dolorem
pati possit mortẽq ñ possit: ⁊t ñ at¬
tendunt. eẽ. tam̃ aliqͥd tale qͦd corꝑe
maiꝰ sit. Ipse qͥppe auimꝰ. cuiꝰ p̃sentia
corpꝰ uiuit et regit᷑: et dolorem pati
potest. et mori ñ potest. Ecce inuen¬
ta res. ẽ: que cũ sensum doloris habe
anums om̃iũ. Si autẽ considemꝰ dili¬
gentiꝰ dolor quidicit᷑ corꝑis: mag̃ ad
animã ꝑtinet. Imme. ẽ. enĩ dolere ñ
corꝑis. cẽ qͣndo ei dolendi causa existit
a corꝑe: cũ in eo loco dolet uͥ ledit᷑ cor¬

Expanded text:
nunc non est. non enim nulla, sed sempiterna nunc non est. non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non attendunt esse tamen aliquid tale quod corpore maius sit. Ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum doloris habeaanimis omnium. Si autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur cor
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃tũ: cũ uite potiꝰ sit indicium. Et¬
si enĩ quermmꝰ utrũ semꝑ possit uiu̾e.
certũ tam̃. ẽ. uiuie om̃e qͦd dolet: dolo¬
rẽq om̃eni nͥ in re uiuente esse ñ posse.
Necesse. ẽ. gͦ ut uiuat dolens. ñ. ẽ neces¬
se ut occidat dolor qͥa nec corꝑa ista
mortalia et utiq morita om̃is dolor
occidit: et ut dolor aliqͥs possit occide
illa causa. ẽ. qm̃ sic. ẽ anima conera
huic corꝑi. ut sum̃nis dolorib cedat atq
discedat: qm̃ et ipsa ꝯpago m̃broꝵ
atq iutaliũ. sic infirma. ẽ ut eam uim
quȩ magnũ uł sũmũ dolorẽ fac̃ ñ uale¬
at sustine̾: tẽ autẽ tali corꝑi anima et
eo conectit᷑ mͦ. ut illud uincłm sic̃ nulla
tẽꝑis longitudine soluit᷑. ita nullo dolo¬
re rũpat᷑. Proinde &̃ si caro nõ talis
nulla. ẽ. que sensũ doloris ꝑpeti possit
mortẽq ñ possit: erit tc̃ tam̃ talis caro
qͥlis nc̃ ñ ẽ. sic̃ calis erit et mors qualis

Expanded text:
gumentum, cum uitae potius sit indicium? etgumentum, cum uitae potius sit indicium? etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere, certum tamen est uiuere omne, quod dolet, doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. necesse est ergo, ut uiuat dolens, non est necesse, ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit et, ut dolor aliquis possit occidere, illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat atque discedat; quoniam et ipsa compago membrorum atque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluitur, ita nullo dolore rumpatur. proinde etiam si caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit, erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
b. qͥa p̃nciauit fut᷑um qͦd gentib e¬
rat occultũ. Mansuetudine ñ clama¬
uit: nec tñ in p̃dicanda u̾itate cessaũ.
S ñ .ẽ. audita foris uox eiꝰ nec audit᷑:
qͣndoqͥde ab eis qͥ foris ab eiꝰ corꝑe p̃¬
cisi s̃ ñ illi obecdit᷑: ipsos q suos ꝑse¬
eutores udeos qͥ calamo qͣssato. pdi¬
ta integͥtate. et lino fumiganti amisso
lumine comꝑati s̃. ñ contrunt ñ extix̃.
qͥa peꝑcit eis qͥ ñdũ uenat eos iudica¬
re s iudicari ab eis. In ueritate sane
ꝓtulit uidiciũ p̃dicens eis qñ punien¬
di essent: si in sua malignitate ꝑfiste¬
rent᷑. Refulsit in monte facies eiꝰ in
orbe fama eiꝰ Nec confractꝰ siue contri¬
tꝰ. ẽ: qͥa neq in se neq in ȩcclia sua. ut
esse desisteret ꝑsecutorib cessit. et ideo
ñ ẽ factum neq fiet qͦd inumici eiꝰ di¬
xerunt uł dicunt qñ moriet᷑ et ꝑibit¬

Expanded text:
 praenuntiauit futurum, quod gentibus e praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum nec fiet, quod inimici eius dixerunt uel dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
manifestationẽ ñ iudicat qiẽqͣm s
om̃e uidiciũ dedit filio: qͥa manifes¬
tabit᷑ homo udicat᷑us. sic̃ homo est
iudicatꝰ. Qͥs. ẽ enĩ aliꝰ de quo itẽ ds̃
loquit᷑ ꝑ ysaiam sub nomine iacõb
et isrł de cuiꝰ semine corpꝰ accepit.
qͦd ita scͥptum. ẽ iacob puer m̃s sus
iudiciũ gentib ꝓferet: ñ clamabit
neq cessabit. neq audiet᷑ foris uoxeiꝰ:
calamũ quassatũ ñ conteret. et li¬
nũ fumigans ñ extinguet. s in ue¬
ritate ꝓferet uidicium. refulgebit
et ñ confringet᷑ donec ponat in t̾¬
ram udiciũ et in nomine eiꝰ gentes
ꝑabunt: In hebreo non legit᷑ iacob
et isrł. S qͦd ibi legit᷑ seruus ñs.
nimirũ . Lxxx. int̾pretes uolentes am¬
moneres qͣtinꝰ id accipiendũ sit: qͥa
scilicet ꝓpt̾ formã serui dictũ. ẽ. in
qua se. altissimꝰ humillimũ p̾buit ip¬
si ꝰ hominis nonĩ ad eũ significandũ
posuer̃t: de cuiꝰ gen̾e eadem serui
te monstratũ. ẽ. Iudiciũ ꝓtulit genti

Expanded text:
estationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudicaturus, sicut homo est iudicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Esaiam sub nomine Iacob et Israel, de cuius semine corpus accepit? quod ita scriptum est: Iacob puer meus, suiudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui te monstratum est; iudicium genti