comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a lux dã sit ⁊ ucrũ prẽm intelli¬
gao ludem eius ꝙͥ plendore inugẽta
filus quem tã ꝯfessus dt sũmũ dm̃ qd̾
suita sentit: approbo ⁊ laudo. s ꝙ eũ quem
credit eẽ lum̃ de lumine uł incõpabilem
splendorem incõp̾hensibilis lucis nõ cre¬
dit ẽẽ opificem mundi: imꝑbo ⁊ culpo.
cũ ibi legat mundus ꝑ eum fc̃s est ubi
legit. erat lum̃ uerũ quod illuminat om¬
nem hoĩem uenientem in hunc mundũ
Imꝓbo etiam si nescit. magis ꝙ imꝓboi
atq detestor si scit ⁊ insidiatur ut decipi¬
at nescientes in uet̾ib pͥus diuinis lit¬
t̾is scriptũ. Accedite ad eum ⁊ illuĩa mini
⁊ p̾ceptũ dñi lucidũ illuminans oculos.
⁊ illumina ocłos meos ne umꝙͣ obdormiã
in mortẽ. Neq enĩ hoc orabat homo utiq
mortalis ne umq̃m moreretur corpore.
aut corporalib ocłis sompnus ne uẽtret
optabat. s eos utiq ocłos illuminari sibi
petebat. de quib apls dicit. illuminatos

Expanded text:
utrum Patrem intelligat lucem, ejusque splendorem unigenitum Filium, quem tamen confessus est summum Deum. Quod si ita sentit, approbo et laudo. Sed quod eum quem credit esse lumen de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis lucis, non credit esse opificem mundi, improbo et culpo: cum ibi legat, Mundus per eum factus est; ubi legit, Erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Improbo etiam, si nescit; magisque improbo atque detestor, si scit, et insidiatur ut decipiat nescientes in veteribus prius divinis Litteris scriptum, Accedite ad eum, et illuminamini ; et, Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem . Neque enim hoc orabat homo utique mortalis, ne unquam corpore moreretur, aut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos
Abbreviated transcription (Latin):
thesautos hic appellatos occultas dispõ¬
nes dei qui disponit redde unicuiq scd̃
oꝑa eius. Unde apłs dicit Tuaut̃ scõ du
ritiam coedis tui ⁊ cor impenitens: the¬
saurtas tibi iram in die ire ⁊ reuelatõ¬
nis iusti iuditii dei. qui reddet imicut

Expanded text:
thesauros hic appellatos occultas dispositiothesauros hic appellatos occultas dispositiones Dei qui disponit reddere unicuique secundum opera ejus . Unde Apostolus dicit: Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis ju
Abbreviated transcription (Latin):
aut qñtũ ualet ulbis ꝯꝑata dicentis dis¬
cedite a me maledicti in ignem et̾nũ qui
ꝑatus est dyabolo ⁊ angłis eius: Ior non
sanguine mebriabuntur sagite. S nõ
satiabuntur a m̃bris omnib flamine
Nec carnes gladius manducabit. sensũ
doloris cicius auferens mortuts qm in¬
ferens uulu̾atis. s nemo crutiatib sal¬
tim moriendo subtrabetur. nem mortẽ¬
te sił ettam ip̃a pena moriatur. Cur nõ
hic dicit colend̾ ne istũ an potuis exse¬
ista dice̾. ne ip̃ius ignis et̃m supplitũ
nõ euadat. quo ille impios pparat mit̃e.
⁊ ignorat miser hec dicendo de deo pphaꝵ
de ip̃o redice. cuius tam trem̃dam seut¬
tatem in eingłio formidat offendere
Rep̾hendit etiam ꝙ penas impioꝵ sig¬
nificatas ꝑ iuuam fellis. ⁊ botrũ amari¬
tudinis ⁊ furorem drachonũ atq aspi¬
dum. collectas dicit ẽẽ ds̃ apud se. ⁊ sig¬
natas in thesauris suis. reddendas m
tp̃re cum lapsus fũit pes eoꝵ. ignorans

Expanded text:
Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae, sed non satiabuntur membris omnibus flammae; nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: colendum ne istum, an potius exseista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere? Et ignorat miser haec dicendo de Deo prophetarum, de ipso se dicere cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere. Reprehendit etiam quod poenas impiorum, significatas per uvam fellis, et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum ; ignorans
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ plenitudo eius. Nũquid manducabo
carnes tauroꝵ. aut sanguinem hyrcoꝵ
potabo. Inmola deo sacrificiũ landis
⁊ redde altissimo uota tua. Et it̾m ĩ fine
psalii eiusd̃. Sacrificiũ inquit laudis
honori ficabit me. ⁊ ibr uia qua ostendã
illi salutare dei. Iam de hoc salutare dei
straui. Quod est aut̃ sacratius lauois
sacrificiũ qmͣ in actõne grãꝵ : Et unde
fideles in eccłe sacrifitio fumt scuint
cuius umibre fu̾unt omnia p̾rioꝵ gn̾a
sacrifitõꝵ. Isti aut̃ uaniloqui rep̾henso¬
res uet̾is testam̃ti etiam si cet̾a que cõ¬
memoraui de hoc psalmo minus intłłi¬
gunt: sufficiat eis qͣnͣtũ ad p̾sentẽ qõ¬
sanguinem tauroꝵ potat. Talem quippe
eũ nou̾ant scĩ qui pleni eius sp̃u: ista
dicebant. Unde illud quod dauid obtulit
ut ppło parcẽtur: umbra erat futuri.
qua significatũ est ꝙ ꝑ imũ sacrificiũ
cuius illa sigura erat: saluti ppłi sptri¬

Expanded text:
ducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde fideles in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quasanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ficabant. nubebant. uxores ducebãt.
uenit diluuiũ ⁊ ꝑdidit omnes. sic er̃
⁊ aduentus filii hõis. hoc ⁊ de obditracõ¬
ne cordis pharaonis. Neq enĩ noui te¬
stam̃ti litte nõ dicunt de quibdam.
tradidit illos ds̃ in reꝓbam m̃tem ut
faciant que nõ ꝯueniunt. hoc de sp̃u m̃
daci quem ds qui bene utitur ⁊ malis.
iustissimo iuditio ad impiũ regem de¬
cipiend̃ misit. sicut mycheas ꝓpħa sibi
in uisione ꝓpħica demonstratũ ẽẽ testa¬
tur. Neq enĩ dubitauit tale aliquid

Expanded text:
ficabant, nubebant, uxores ducebant; ficabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciantndaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit . Sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur: neque enim dubita
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in xp̃m hec maledcã nesciens iste
iaculatur. qñ quid̃ ille ait. si crede̾tis
moysi: credetis ⁊ mͥ. De me enĩ ille scrip¬
sit. Quid eni̾ pat̾ sine filio. uł tũc fecio
uł uniqͣm fecit: Si ergo salubrit̾. nõ so¬
utrũq ꝯmemorat dicens. Uides ergoi
bonitatem ⁊ seu̾itatem dei. Quid est gͦ¬
quod iste insanus ⁊ p̃cipue cũ xp̃iantum
se ẽẽ tactet. hoc rep̾hendit in deo ꝓpħaꝵ.¬
tenebras ext̾iores seũitas dei ubi nec
am suam credidit. nec impotens. qr
quem ut bene ag̾et nõ ip̃e rexit ip̃ẽ cor¬
rexit. nec emulus ac malitõsus quod
a luce seꝑatũ. in tenebras misit. hoc
de omnib penis hotm que leguntur
in ꝓpħicis libris inflicte fuisse peccan¬
tib: debet fidelis lector adũtẽ. Boc gͦ
etiam de diluuio. Neq enĩ dñs iłx tale¬
aliquid futurũ nõ in suo p̾nũtiauit
aduentu. qñ ait. Sicut in dieb noe mã¬
ducabant. bibebant. nouellabant. edi¬

Expanded text:
nisi in Christum haec maledicta nesciens iste nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit? Si ergo salubriter, non soutrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc reptenebras exteriores , severitas est Dei, ubi nec am suam credidit; nec impotens, quia quem ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit; nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit. Hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in Propheticis libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Domialiquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant, bibebant, novellabant, aedi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ⁊ de xp̃o dice̾ qui talentũ dedit hõi
nicħ adquisituro. quod pp̃ea utiq de¬
d̾at: ut eius ang̾etur pecunia. quicqͥd
est quod illa significat. Ergo ꝙ ꝯtigit
nt ine sua pigritia nicħ adquireret:
hoc nõ p̃scunt ille qui dedit. Dic̾e etiã
p̃t nõ implesse de hoc lucro xp̃m quod
ad maledcm sc ꝯĩtisse suꝑatũ qñ dixit
te etiam corporis plect̾etur. Huic enĩ
hoĩ deserto despitientis maledãn. in¬
detur potentis imꝑtũ. Dicat ergo im
ritali pecunia: nõ potutt quod cupieba
effic̾e. dicat emulũ ac malitõsũ ꝙ suo
suo muid̾it lucem ac salutem. quem
piecisset in tenebras ubi ẽẽt ei fletus
⁊ stridor dentiũ. Si aut̃ de xp̃ ista non
dicit. ne hoc modo se indicet nõ eẽ xp̃ia¬
nũ: cur audet dice de hoĩs ꝯditore. et
pccĩ m̾ito dampnatore. ꝙ nõ audet di¬
cere de hoĩs redemptore. ⁊ si eius pre¬
cepta ꝯtempserit pene et ne mortio
ultore eod ipo scib. Ram in quem aliã

Expanded text:
hoc et de Christo dicere, qui talentum dedit homini nihil acquisituro, quod propterea utique dederat ut ejus augeretur pecunia, quidquid est quod illa significat . Ergo quia contigit ut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? Dicere etiam potest non implesse de hoc lucro Christum quodad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit,te etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtur potentis imperium. Dicat ergo imprituali pecunia non potuit quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet non esse christianum; cur audet dicere de hominis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium
Abbreviated transcription (Latin):
qua ut suꝑius ꝯmemoraui scriptũ est
lignũ uite est amplectentib eam. Rũqͥd¬
nam ⁊ hic refellend̾ est. quod uelut acu¬
te. ut sibi iudetur irridet pͥmo dm̃ non
p̃scisse quod ꝯtingit. deinde impłe quod
nõ ualuisse quod magno oꝑe cegitanit
t̾cio ad maledcm̃ se ꝯutisse iuꝑatũ. Unde
scit dm̃i nõ p̃scisse quod ꝯtigio: An qr¬

Expanded text:
qua, ut superius commemoravi, scriptum est, qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod contigit; deinde implere non valuisse quod magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit D
Abbreviated transcription (Latin):
bore seꝑare. cũ iam fuisset spiritalit̾
mortuus. antina utiq seꝑatus ab ali¬
mento sapĩe. Ds̃ itaq quid ei ꝯtigiss
in anima: significare uoluit seꝑando
eum a ligno iute quo significabat᷑
sapĩa. S ista inquit arbor que in ꝑa¬
dilo unte tructiuo ferebat cui pderit.¬
sui nisi pris illis p̾mus hõib masculo et
femine qui in padyso fu̾ant ꝯstituti: Dem̃
istis de ꝑadyso ꝓ m̾ico sue miquitatis eiec¬
tis: mansit ad memoriam significandei
spiritalis arboris uite. quod est ut diximꝰ.
nisi forte enoch ⁊ helyas: nõ tem̾e asseue¬
rand̃ picto. Ligno tnĩ illo uite quod est in
spiritali padyso nisi alerentur anime
beatoꝵ: nõ ꝓ mun̾e pietatis ⁊ fidelissĩe
ꝯfessionis. latrouis antine credentis in
xp̃m legemus ꝑadysũ eod̾ dic fuisse cõ¬
cessum. Am̃ inquit dicotibi. hodie mecũ
eris in padyso. Esse aut̃ ibi cũ xp̃o: hoc ẽ
ẽẽ cum uite ligno. Ip̃e est quippe sapĩa de

Expanded text:
bore separare, cum jam fuisset spiritaliter bore separare, cum jam fuisset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proCui? nisi prius illis primis hominibus masculo et feminae, qui prius in paradiso fuerant constituti. Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quod est, ut diximusnisi forte Enoch et Elias, non temere asseverandum puto. Ligno tamen illo vitae, quod est in spiritali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non pro munere pietatis et fidelissimae confessionis latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem die fuisse concessum. Amen, inquit, dico tibi hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno, ipse est quippe Sap
Abbreviated transcription (Latin):
neqͣqͣm illi accidisset si semꝑ eod̾ cibo
fru̾etur: significatũ est quod pͥus a
spiritali inte ligno pp̃ pocm aĩa eius¬
exclusa est. ⁊ ita qͣ̃dam int̾iore morte
tam mortua. Nam de sapĩa scriptũ est
Lignũ uite est amplectentib eam. qd̃
iste nõ intlłigens ait. qͣtinus ergo añ
maledictũ imortalis homo ppetiio uru̾e
aut in illo libro alicubi leg̾it ꝙ nond̾
adam sumpserat ex cibo arboris in¬
te. Qn potius intlłigendus est qm̃ ĩde
ali uita in corpore ꝓpetua suppetebat
ne uetustate ꝯsum̃etur etatis. ad hoc
inde ꝓbibitus: ut ex pccĩ pena iam illi
ẽẽt n̾ccĩtas mortis. Qũo inquit ex dei
maledicto mori ceꝑit. cũ utta ip̃a nũ¬
qͣm ex ip̃o initiũ simipserit: Quasi op¬
tau̾it ei ds̃ mortem. sicut homo homĩ
ac nõ dei ilba ad sñam ꝑtinent punt¬
entis. nõ ad iram maledicentis. Pu¬
nire aut̃ morte corporali fuit a utte ar¬

Expanded text:
nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spirituali vitae ligno propter peexclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua; nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplectentibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus ergo ante maledictum immortalis homo perpetuo viveraut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae; quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis. Ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis: quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit, quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini, ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte corporali, fuit a vitae ar
Abbreviated transcription (Latin):
bosino uicti. recedenco ab eoqui no
pt uinci.A quo utic qui plus recedit:⁊
plus iuincitur. qr tanto est inferior. qnͣto
det̾ior. Et sõ nocẽ est ut qui malsi alti pͥus
inferendo uince uidetur: amplius ip̃e bo¬
nũ amittendo uincatur. nec fieri pt̃ ut
ei sit locus melior: cum causa sit peior.
⁊ ꝙ ad tempus p̾ualuisse uisus est dya¬
bolus hoĩe suꝑato: etiam sic in et̾num
uictus est hoĩe reꝑato. Rec dei ꝯfitentis
u̾ba sunt. s potius exꝓbrantis. Ecce a
ntiq a ꝯtͣrio uult intlłigi. si ad sit ꝓnũ¬
tiator doctus: nõ calumpniator indoctꝰ
Norro ant̾ cui displicet poc̃or ꝓhibitͥ
aligno uite. quid nisi impinie uulti
male uiue. Nec magnũ erat deo ⁊ alio qͦ¬
libet modo uitam subtrahere hõi quem
huius rei significande gr̃a lignũ intte
in padyso. fructu suo mori hoĩem nec
corpore sm̾et. Ad̃ ergo inde seꝑatus tra¬
ditus est morti ꝯsim̃dus etate. quod

Expanded text:
bo sunt victi, recedendo ab eo qui non bo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adutique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quehujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eius faciem sufflauit. ⁊ fc̃s est in aĩam
iuuam. s cunc accepissȩ sp̃m scm̃. suod¬
libet aut̃ hoꝵ credibilius ostendatur.
unde nunc longũ est disputare. aĩam
ra eius creatam siue ꝓlatam. s ex in¬
chilo fc̃am: dubitare fas nõ est. Nõ ita
sicut ait iste blasphemus inuenitur
serpens loco meliore qͣm ds. qr p̾ualiut
deciꝑe bot̃em quem fecãt ds. suno enĩ
modo decipetur homo: si nõ in se exalta¬
to corde recessisset a deo. Uera quippe qm̃
diuina est illa sñia. añ ruiam exal¬
tatur cor ⁊ ubi ꝯtra dm̃ exaltatur.
ibi ab illo deseritur ⁊ in se tenebratur.
Quid aut̃ mntrũ si dum tenebraturi
ostendit. qr uictus nõ fuisset: si ab in¬
uicto nõ recessisset. Quõ est aut̃ uctor
hoĩs deceptor. cũ a sem ip̃o sit etiã ip̃e
deceptus: Unde ⁊ ille qui decepit. et
ille quem decepit: ambo decepti sunt
recedendo ab eo qui nõ pt̃ decipi. ⁊ am¬

Expanded text:
ejus faciem sufflavit, et factus est in animam ejus faciem sufflavit, et factus est in animam vivam; sed tunc accepisse Spiritum sanctum. Quodlibet autem horum credibilius ostendatur, unde nunc longum est disputare; animam ra ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo factam, dubitare fas non est. CAPUT XV. 23. Non itaque, sicut ait iste blasphemus, invenitur serpens in loco meliore quam Deus, quia praevaluit decipere hominem quem fecerat Deus . Nullo enim modo homo deciperetur, si non in se exaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomodo est autem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et am
Abbreviated transcription (Latin):
obẽẽt. si homo sibi obẽe uoluisset: s po¬
tius instrtuit quod ꝓdesset ꝙ homonõ
sine bona m̾cede obedĩam custodisset. ⁊
nõ sine uitili exemplo. ut eam scĩ eius
post̾i custodirent: penas mobedĩe ꝑsol¬
uisset. nec uoluit quod nõ potuit. Hoc
ent̃ uoluit ut aut obediens homo ẽẽt
aut inobediens impune nõ eẽt. nec in¬
fructuose uoluit quod homo nõ fuerat
seruaturus iubere. qr pena ꝯtemptoris
docuit alios obedire. nec in hoĩe ꝑs hoĩs
restitit deo.qr si hoĩs anima ꝑs dei eẽt.
nec a se ipã nec ab aliquo decipi. nec ad
aliquid male faciend̃ siue patiend̾ula
nocĩtate aꝯꝑelli. nec in melius uł det̾iꝰ
mutari oĩo potuisset. flatus aut̃ ille
dei qui hoĩem animauit: fcẽ est ab ip̃o
nõ de ip̃o. qr nec hoĩs flatus hoĩs ꝑs est
nec honio eum facit de seip̃o. s ex aerio
halicu sumpto ⁊ effuso. Ds u̾o potuit
nõ pt̃ homo. ꝙͣuis nõ ulłi existiment
nõ tunc anunatũ pͥmũ. hot̃em qñ ds̃ in

Expanded text:
et: sed potius instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a se ipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
nes de sanguine nuln̾atoꝵ. de quib u̾bis
sic iste accusat dm̃i: uelut semꝑhumansi
sanguinem esurientem q̃i dix̾it. Inebria¬
bo me sanguine. ⁊ manducabo carnes de
sanguine nuln̾atoꝵ. s qͣntul han utilem
dei ꝯminatõm tamq̃m facinoris curusdã.
⁊ ut dicit in sola crudelitate mali cãim

Expanded text:
nes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis nes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum velut semper humanum sanguinem esurientem; quasi dixerit: inebriabo me sanguine, et manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in s
Abbreviated transcription (Latin):
supplitic̃i p̾paratur. si ant ꝯsulas hoĩem
nt de suo respondeat tibi: omnis homo
m̃dax ꝯtempnit culꝑam. exagg̾at pe¬
nam. Illam quippe nõ iudet m̃te carnali
hanc exhorret carne mortali. talis est iste
m oĩm hoĩm qui pumiuntur uł corripi¬
unturr in uet̾i testam̃to. longe mitõrib
qͣm leguntur in eungłio: corporalib pe¬
nis. Qd̃ enĩ diluuiũ ꝯꝑari et̾ius ignib¬
p̃t: Que cedes. que nuln̾a. que corpoꝵ mor¬
tes crutiatib sempit̾ns Digiiti. iii.
milia cadentiũ tanco buccaꝵ strepitu ĩ¬
riantur toto orbe t̾raꝵ. O tñsitoria ista
corporis mors est. Quis ũo estimare possit
quot milia stabunt ad sinistm ex om̃ib
gentib que sempit̾ius dampnanda st̃
ignib : Eat iste ⁊ clamet ore aꝑto. ⁊ ocłis
dansio qͣi atessuo sit os suam couceltate
qi dicit ꝑ ꝓphãm. Eracuam sicut fulgur
gladiũ noũ. mebriabo sagittas meas san¬
guine. ⁊ gladius meus manducabit car¬

Expanded text:
supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibpotest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corporis al. corporum mors est. Quis vero aestimare possit quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? Eat iste et clamet ore aperto, et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit car
Abbreviated transcription (Latin):
in manib meis. si reodidi retribuentib
mͥ mala. Nõne ibi pͥus ieremias ꝓpħa de¬
scribit scĩ patĩam p̾bentis ꝑcutienti ma¬
xillam: Nõne ibi pͥus ꝑ aliũ ꝓpħam p̃ci¬
picur ut malitiam unusquisq frĩs sui
nõ reminiscatur. Quid est ergo quod iste
blasphemus hec tamqͣm ꝯtͣria uetĩ testa¬
m̃to de nouo colligit. aut utrasq litc̃as
nesciens. aut ut decipiat imꝑitos se scire
dissimulans: A quo tñ si q̃ratur utrũ nõ
reddat malũ ꝓ malo qui ꝓ cibo nõ accep¬
to in ignem mittit et̾nũ: ꝓfecto tur ba¬
bitur ⁊ ꝯmouebitur incõꝑabilit̾ ẽẽ mi¬
tius ocłm ꝓ ocło. dentem ꝓ dente homini
auferre ubi m̃sura uindce modũ nõ tnͣ¬
sit miurie. qm ꝙ pp̃ nõ exhibitam hu¬
manitatem tantam repend̾e seu̾itatẽ.
ubi tnͣsitoria est culpa. ⁊ finem nõ ht̃ pe¬
na. atq ita discet. si ꝑuicax nõ est: in
ntroq unius dei testam̃to ⁊ amandam
qua lex possit impleri. nõ magis timo

Expanded text:
idi retribuentibus mihi mala ? Nonne ibi prius Jeremias propheta describit sancti patientiam, praebentis percutienti se maxillam ? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur, ut malitiam unusquisque fratris sui non reminiscatur ? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque Litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos, se scire dissimulans? A quo tamen si quaeratur, utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum; profecto turbabitur, et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre , ubi mensura vindictae modum non transit injuriae, quam propter non exhibitam humanitatem, tantam rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento et amandamqua lex possit impleri non magis timo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mallec tali gen̾e mortis int̾fici qͥs
nõ postremo igne ꝯsumi. uł fermis mor¬
sib ꝑ ip̃a pudenda lantari. qͣm mutti
in gehennam ignis et̃ni: Curigitur
post corporis int̾itũ tnͣsitoriũ seqͣtur
in gehenia sine fine supplitiũ. isi qr
testam̃ti utͥusq imus est ds̃ : Nam pos¬
sent iu dei dic̾e adu̾sus eius impietatẽ
qnͣtũl exagg̾et bella. cedes. uuln̾a. fu¬
nera. sanguinem. longe incõpabłr deo
punientem tnͣsitoriis mortib corpoꝵ.
qͣm flammis ꝓpetius gehenaꝵ. Ae .n.
causas. uł etiam erubescendas. penã
mortis uł corporalis inflixit. ꝙ dauid
ppłm nu̾asset. ꝙ infantes sicuti iste di¬
cit. filii hely sacertotis de ollis uł cacca¬
bis deo p̾paratis aliquid degustasset.
Qua in re nõ disputo qͣntũ ⁊ qͣm ꝑnitõ¬
sum elatõnis uitiũ tam scõ uiro ut
uellet dei ppłm nu̾are subrepserit. eoꝵ¬

Expanded text:
non mallet tali genere mortis interfici? Quis non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? Cur igitur post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabilitepunientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30.causas vel etiam erubescendas poenam mortis vel corporalis inflixit, quod David populum numerasset, quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei p
Abbreviated transcription (Latin):
suo quisq pardẽt. ferro ꝑimens in¬
pios. Neꝙ enĩ ⁊ dñs iħc nõ dixit. Sos
aut̃ qui noli̾tunt me regnare sibt:
illa fidelib horrenda ⁊ metuenda. qͣm cor¬
poꝵ. Unde idem dñs dicit. Nolite time eos
qui occidunt corpus. aĩam aut̃ nõ possut
pus ⁊ aĩam ꝑdere in gehenniam. Huiᷤ
gen̾is mortes ꝑ quas anime mittintur
in gehennam si quis fideli m̃te ut dignũ
est cogitau̾it: ualde nlit̾ estimabit qͣm¬
libet ingentissimam stragem. ⁊ sangui¬
gerans ⁊ scolastica uanitate describens
rorem incutit mortalib sensib ⁊ aliqͥd
se ag̾e putat: calces adu̾sus stimulum
iaciendo. ut cũ de morte carnis accusat
dei ꝓuidentiam: morte cordis mittatur
in gehennam. Quis aut̃ utͥutlib serus
homo nõ mallet gladio trucidari. etiã
illo modo quo tricidanit sacerdos phi¬
nees forncarios in ip̃o ꝯplexu nefarie
uoluntatis. t̾ribile ꝯstituens adũsus
execrandas libidines ulcõns exẽplũ
pp̃ quod maxime deo placuit. Nuis ĩgͣ

Expanded text:
suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, is est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animapus perdere in gehennam . Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente ut dignum est cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem, et sanguigerans et scholastica vanitate describens,rorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat calces adversus stimulum jaciendo, ut, cum de morte carnis accusat Dei providentiam, in morte cordis intratur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde aut̾ iste ꝓbare conatus est enidenter
seruisse demoniis qui sacrifitiis ea ꝓme¬
ruit uolens hoc intsłigi de scõ dauid: ibi
euidentius qnͣta fraude imꝑitoꝵ animis
insidietur: ostendit. Adhibuit enĩ apłm
testem. eo ꝙ dix̾at. uidete istł carnalit᷑. Nõ¬
ne qui edunt hostias ꝑticipes sunt alta¬
ris. Quid ergo. Dico ꝙ ydolũ sit aliquid¬

Expanded text:
Unde autem iste probare conatus est, evidenter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris
Abbreviated transcription (Latin):
quod infund̾ent suis lampadib nõ tule¬
runt. Et qui pp̃ iniũ ꝯtumeliosã ũbũ
mittit in gehennam. ⁊ qui tprali cibo
nta hinc asꝑa colligat. ac sic hoses utxq
deli conetur au̾t̾e. ⁊ ad dm̃. ꝓphaꝵ mise¬
ricordem mitem ꝙ ꝯu̾t̾e Nõne ⁊ huic ip̃i
qui hoc facit net̾i testam̃to quod ab ho¬
mine siłr sacrilego posset fieri nouo.
impurus atq impius apparebits Qt
metuit seu̾itatem. in illo intlłigens ꝑ¬
missũ xp̃m in isto accipiens redditum
tum est noᷤ reddend̾ malã ꝓ malo. tibi
p̃cipitur. ut si ium̃tũ mimici su erra¬
re quisq inuen̾it: reuocet diso eius. et
si cecidisset in ua: nõ ꝑtniseat. s leuet
cum illo. Nõne ibi pͥus icoiptũ est quod
aplo ponit oi esurt mimicus tuis :

Expanded text:
quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt; et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam, et qui pro temporali cibo nia, hinc aspera colligat, ac sic homines utrdeli conetur avertere, et ad Deum prophetarum misericordem mitemque convertere, nonne et huic ipsi qui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? Qui metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum tum est non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed levet cum illo? Nonne ibi prius scriptum est quod Apostolus ponit: Si esu
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ se dñs ⁊ ad sinistram positis
gentib minatur ẽẽ dicturũ Ite in ig¬
nem et̾nũ qui pacus est dyabolo ⁊ ange¬
lis eius. Hinus tanti supplitii q̃re cãm
re. Ecce ꝓ esca tp̃rali nõ ablata s nõ data
et̾nũ ⁊ horrend̾ supplitiũ ꝯminatur. Et

Expanded text:
venturum se Dominus et ad sinistram positis venturum se Dominus et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Hujus tanti supplicii quaero alre; ecce pro esca temporali non ablata, sed non data aeternum et horrendum supplicium comminatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
in pt̾is qͣm fr̃i dic̾e fatue: Eirro tam mag¬
uũ in supplitiis qm gehenne ignis: Si ĩ
lege uł ꝓpħis iste inuenisset aliquem qͥ
dixisset frĩ suo fatue. lapidari iussũ fuis¬
se diuinitus qnͣte dm̃ crudelitatis argu¬
eret. Quis nõ aut̃ nõ dico lapidari. s ꝑ
singłos artus. ĩmo ꝑ singła corporisi
frusta paulatim atq miutatim ii¬
uens ⁊ sentiens dilantari ꝯsumi q ma¬
luisset. qͣm gehenne ignib mancipari.
absit tñ ut crudeliorem quisqͣm dicat
eũnglii dñi. qm̃ legis. intlłigens utͥus
ẽẽ imũ ⁊ eumd̾ dm̃ in lege t̾rentem car¬
nalib. in eunglio spiritalib penis. et
ibi ⁊ hic fidelem. nusqͣm crudelem. Qd
illud nõne si a xp̃o lingnam reꝑiret alie¬
nam in eum quem blasphemat eq̃lis
est huius impia garrulitate dampna¬
bilem acerbius ⁊ amarins exagitaret᷑.
qm quod iste de hoc solius sacrifitii pre¬
gustato corporalem tpr̃alem q penam. ꝓ¬
sacrilegio sic indignatur gestam. tibi

Expanded text:
ri dicere Fatue? quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in lege vel prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo Fatue, lapidare jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta paulatim atque minutatim vivens et sentiens dilamari consumique maluisset, quam gehennae ignibus nuncupari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii quam legis Deum! intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritalibus poenis, et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam, in eumque blasphemam, et qualis est hujus impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste, de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam sacrilegio sic indignatur ingestam? ubi
Abbreviated transcription (Latin):
brose mat̾ies ip̃a in formis signifi¬
cata est reꝵ notaꝵ appellatõnib. qri
ip̃ã ꝓrsus ignota est humanis sen¬
lib. ⁊ uix utcũq mntlłigatur cum res
quet quidq deformiuis. nec ꝑueniat
tñ ad illam informitatem qnͣtulacũ¬
q uł iusibilis remanens. uł inclligi¬
bilis spẽs. siue ꝑ celũ ⁊ t̾ram geu̾a¬
lit̾ pͥus insinuata sit spiritalis cor¬
poralis q natiira. siue aliquidaliud
ꝙ hic salua fidei regła intlłigi p̃t: dm̃¬
que cernimus. ⁊ que meltora nõ cer¬
nimus. ꝙͣuis modus quo ea fecerit
ꝯp̾hendi humana m̃te nõ possit: du¬
bitare fas nõ est. O cum istis indoctis
blasphematorib litt̾aꝵ sacraꝵ. nõ ea
rõnĩ ib̾tilitate agend̾ est: qua ista q̃¬
renda sunt. ⁊ mt̃ pacificos dei filios
disputanda. Q si putat iste adu̾sus
libros legis ⁊ ꝓphaꝵ se nosse quod di¬
cit se scire sũmũ dm̃ inꝯꝑabilem splẽ¬

Expanded text:
brosae, materies ipsa informis signifibrosae, materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res nquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potesquae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis modus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubitare fas non est. Sed cum istis indoctis blasphematoribus Litterarum sacrarum non ea rationum subtilitate agendum est, qua ista quaerenda sunt et inter pacificos Dei filios disputanda. CAPUT XI. 14. Sed si putat iste adversus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splen
Abbreviated transcription (Latin):
nec alius eam fecit ut hrẽt ds̃ de qͣ
face̾t mundũ. Absit enĩ ut dicatur
op̃s no potutise face uisi unde fac̃t
inueniret. eggo ⁊ ip̃am dofecit. nec mala
qm̃ si boni aliquid est forma nõ nichẽ
toni ẽẽ capacem boni. sicut nox ꝯfusa
est clamor sine ubis. Uox u̾o articłata
fit cum formatur in u̾ba. Est ergo illa
formabilis: ista formata. illa que for¬
mam capit: ista que ht̃. Ram quid hoꝵ
unde fiat: in ꝓmptu est. Neq ens quis
dix̾it de ũbis fieri sonũ uocis. s potins
de uoce fieri ilba sonantia quis nõ in
mem pͥus fecisse mat̾iam. ⁊ int̾uallo
aliquo int̾posito tp̃ris formasse quod ĩ¬
forme p̾us fec̾at. S sicut aloqñte fi¬
unt u̾ba sonantia. ubi nõ pͥus uox in¬
formis post accipit forͣm. s formata ꝓ¬
fertur: ita intlligend̾ est d̾s de mat̾ie
quid̃ informi fecisse mundũ. s simul
eam creasse cum mundo. Nõ cñ muti¬
lit̃ pͥus narratur unde aliquid fit:

Expanded text:
nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potius de voce fieri verba sonantia quis non intmem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit,
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsisse de tenebris. qͣr leg̾it in eoli¬
bro cui calumpniatur tenebras sem¬
pit̾nas cum scriptũ sit. in pͥncipioi
fecit celũ ⁊ t̾ram. Terra aut̃ erat iniu¬
sibilis ⁊ incõposita ⁊ tenebre eranti
suꝑ abyssum. Ex illo ergo tenebre ẽẽ
ceꝑunt: ex quo confusa moles celi
nebrosũ. Quid aut̃ incõueniens si m̃¬
dane mat̾ie fulant tenebrosa pͥmordia
ut acoedente luce melius quod fc̃m est
reddetur ⁊ tamqͣm ꝓficientis hoĩs ꝙ
postea futurũ erat. hoc modo signifi¬
caretur affectio: Qm̃qͣm qui iim̾e
dei potiit ꝑspicatius ista rimari. ĩ¬
ueniet fortasse in creatura que ita fc̃a
narratur. sine int̃uaslis tpraliũ mo¬
raꝵ destinctũ mirabłr ordinem reꝵ
Req .n. mat̾ies oio nicħ est. de qua in
libro sapĩe legitur. Qui fecisti mũ¬
dũ de mat̾ĩa in formi. Nõ ergo qr in¬
formis dcã est: oĩo nicħ est. nec ideo
fuit uł ip̃a coet̾na tamqͣm a ulło fc̃a

Expanded text:
sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo lisumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coelinebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta:
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Uidit ergo ds̃ lucem quam fecit: qr
bona est. qm̃ quod faciend̃ placebat ut
fieret : fc̃m placuit ut man̾et. Qnͣtum
cuiq rei existendi atq manendi a tãto
fabricatore fu̾at ꝯstituenda m̃sura. S
aluid est luic quod est d̾s: aliud lux iͥ¬
quam fecit ds̃. Incõꝑabłr aut̃ melior
uix ip̃e qui fecit: nlło modo indig̾e̾t ea
luce quam fecit. Et unde iste calũpnia¬
tur. cur nõ ista bona tam olim ꝙͣ olim
est ip̃e fec̾it ds: Hinc potius intlłigẽd̾
est ꝙ nõ ea fecit eoꝵ indignis sine quib
ẽẽ in sua ꝑfecta bĩtudine potuit sine
mitio sempit̾nus. Ideo quippe istoꝵ fa¬
ciendoꝵ causa: sola dei bonitas fuit. qr
ncc̃itas eius ulla nõ fuit. Qd̃ itaq iste
ꝯuitiatur deo ꝙ uelut tunc pͥmũ lu¬
cem iudit qui fuisset lucis ignarus
qͣm sit insulsũ ⁊ icanũ uid̾et: si lucis ipẽ
scribentis assignat ꝙ tenebras dix̾it
sine mitio semꝑ fuisse. lucem u̾o initiũ

Expanded text:
dit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia dit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse scribentis assignat, quod tenebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium
Abbreviated transcription (Latin):
amplius est unde possint blasphema¬
re nisipientes ⁊ infideles quod mirat᷑
dit dslucem qr bona est Potest enim
quisq solita uid̾e etiam qr bona sunt.
noc est sibi ea placita ꝯꝓbare. Quisqͥs
ant̾ miratur. ꝓfecto scd ꝯsuetudinem
qua hot̾es locũntur: mopniatũ atq ĩ¬
ꝓuisũ sibi eẽ significat quod miratur.
S iłr qui omnia p̾sciebat. quod mirã¬
dũ alis ꝯmendabat: mirando lauda¬
bat. Quid aut̃ os uidit a se fc̃m quod
nõ in luce quod ip̃e est pͥus iudit esse
faciend̾: Et quid tam noc̃io scã scripta
totiens repet̾et. qm ꝙ uidit ds bona et
que fecit. Ut hinc informaretur ꝑte¬
tas fideliũ. nõ ꝓ humano sensu qui se¬
pe etiam bonis teb offenditur quaꝵ
causas atꝙy ordinem nescit. de creatura
uisibili acq muisibili iudicare s lau¬
denti deo credẽ ⁊ cede. Tanto enĩ quisq fa¬
cilius aliquid ꝓfitiendo cognoscet: qnͣto
religiosits anteqͣm cognoicet deo credi¬

Expanded text:
amplius est unde possint blasphemaamplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum atque improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credi
Abbreviated transcription (Latin):
qr bona sunt. ⁊ iõ creauit. Nõ enĩ tm̃ crea¬
tos postea uidit. s ⁊ creandos añ p̾uidit
ni sunt: nõ iõ uidit ꝙ nõ eẽnt creandi.
premidit enĩ ubi sunt ordinandi. ⁊ sic
eos ex cad̾ massa pͥme p̾uaricatõius m̃t¬
to dampnata fecit uasa ire. si usq in fi¬
nem in hac malignitate ꝑdurant ut
quirant. Magna quippe oꝑa dñi exqui¬
sita in omnes uoluntates eius. Quid
ant̃ mirũ est quod displicet humane
stultitie ꝙ oꝑa sua placent diuine sa¬
pientie: Quid est enĩ aliud uidit lucẽ
opus eius displice̾t ei ⁊ nõ putaret qr
bonũ est s idet qr malũ est. Uidete qͥd
dixit. adeo antea nescuut inquit lux qd
eẽt. ut mͦ eam pͥmũ uidens optimam
bis centurionis miratus est. ⁊ dixiti
discipłis sius. Am̃ dico uob̾ nõ inueni
tantam fidem in isrł. nescunt antea
fides illa quid eẽt. ut tunc eam pͥmũ
uidens: optimam iudicaret. Aut u̾o
alius eam incorde centurionis oꝑaba¬
tur. qm ip̃e qui mirabatur. Et ꝓfecto

Expanded text:
quia boni sunt; et ideo creavit. Non enim tantum creatos postea vidit; sed et creandos ante praevidni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurant, quirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stultitiae, quod opera sua placent divinae sapientiae? Quid est enim aliud, Vidit lucem opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam uditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto
Abbreviated transcription (Latin):
nõ in finem trascetur. nec in et̾num in¬
nob̾. noq scd̾ miquitates nr̃as retribuit
nob. S qnͣtũ distat ortus ab occidente:
longe fecit a nod pcc̃a nr̃a qui sicut ii¬
seretur pat̾ filios: sic miseretur tune̾¬
tes se. Eni dicit. nolo mortem impii qͣl
nõ ꝑdidit talentũ quod acceꝑat. s tantũ
quod nõ amplius acquisiit. ligatis ma¬
nib ⁊ pedib ꝓici iussit in tenebras ext̾io

Expanded text:
non in finem irascetur, neque in aeternum innon in finem irascetur, neque in aeternum ininiquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens ab occidente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit, Nolo mortem peccatorisnon perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tene
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui uiuos est iudicaturus ⁊ mor¬
tiros: Neq enĩ nesciunt illi etiam net̾ee
libri tbesaurũ desid̾abilem de quo ibi
scriptũ est ꝙ requiescat in ore sapien¬
tis. ⁊ in ꝓu̾biis legitur. qr ds̃ chesauri¬
zat diligentib se salutem. Et ysarasi
ꝓpħa dicit In thesauris salus nr̃a. ibi
sapĩa ⁊ disciplina ⁊ pietas ad dñm. hii
sunt tbesauri iustitie. S naniloqui ⁊̃
m̃tis sedtctores adu̾santes litt̃is sacͥs
quas intlłige nolunt. Eligunt ex eis
aspa que ibi leguntir ao mendanda
bonitatem dei ⁊ apud hoĩes imꝑitos hinc
iigerunt horrorem: inde q̃runt fauorẽ.
qiͣ difficile sit ut quisqͣm siłr blasphenꝰ
atq impius. eod̾ modo adũsetur testam̃to¬
nouo: quo iste uet̾i. carpens de neti quib
ibi ꝯmendatur dei bonitas. ⁊ econtͣrio de
noio: quibi ibi ꝯmendatur dei seuitas
⁊ clamet inuidiosts atꝙ uenenosas. Etre
qui ds colendus est misericors ⁊ misera¬
tor longanimis ⁊ mł̾tã misericors. Qm

Expanded text:
m qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod requiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta dicit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum. Hi sunt thesauri justitiae . Sed vaniloqui et mentis squas intelligere nolunt: eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur, ad commendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae; qui
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e. ubi ait. Mittet illis ds̃ oꝑatõm er¬
roris: ut credant m̃datio. ⁊ iudicentur
omnes qui nond̃ credid̾unt u̾itati. s
ꝯsenserunt iniquitati hoc defcoꝑmo¬
ysen cui d̾s dixit. Accipe omnes duces
ppłi ⁊ uictima illos dño ꝯtra solem ħ

Expanded text:
ationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit: Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem, hoc