comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuanitates. ñ contͣbat᷑. qui enĩ respicit concͣba¬
cur. Et uanissime qͥdem. Qd ẽ enim congͤgare
opes. nͥuanum : Qa caduca querere. uanum est
satis. Cum aut̃ congͤgaberis. qui scias anposside
liceat cibi : slonne uanumẽ ut m̃cator noctib
ac dieb conficiat iter. quod aggͤgare possit
cesauriaceruos. m̃ces congͤget. contͣb et᷑ ad p̃ti¬
um ne forte minoris uendat quam emerit.
aut eupet᷑ locoꝵ p̃cia. et subito aut latrones in
se uindiceᷤ ᷤ amornegotiationis excitet. aut
non expectatis sereniorib flatib. ditm łuerũ
querit naufragium paciens mare incidat:
An ñ contbat᷑ etiam ille uane qͥ sumno labore
coateruat quod nesciat cui heredi relinquat:
Sepe quod auarꝰ summa congesserit sollicitu¬
dine. p̃cipiti effusione dilacerat heres luxu¬
riosus. et diu q̃sita curpis helluo p̃sentium
cecꝰ fut᷑i inꝓuidus. quadam ab sorbet uoragine.
Sepe etiam speratꝰ successor inuidiam pͥarte ad¬

Expanded text:
respicit conturbatur, et vanissime quidem. Quid est enim congregare opes, nisi vanum; quia caduca quaerere vanum est satis? Cum autem congregaveris, qui scias an possidere liceat tibi? 242. Nonne vanum est ut mercator noctibus ac diebus conficiat iter, quo aggregare possit thesauri acervos, merces congreget, conturbetur ad pretium, ne forte minoris vendat quam emerit, aucupetur locorum pretia, et subito aut latrones in se invidia famosae negotiationis excitet, aut non exspectatis serenioribus flatibus, dum lucrum quaerit, naufragium impatiens morae incidat? 243. Annon conturbatur etiam ille vane, qui summo labore coacervat, quod nesciat cui haeredi relinquat? Saepe quod avarus summa congesserit sollicitudine, praecipiti effusione dilacerat haeres luxuriosus: et diu quaesita turpis helluo, praesentium caecus, futuri improvidus, quadam absorbet voragine. Saepe etiam speratus successor invidiam partae ac
Abbreviated transcription (Latin):
tis mes. et calicis mei. Deniq sic appellat᷑ leuita.
ipse m̃s. uelipsepme. Magnũ gͦ nunꝰ eius. ut de
eo dñis dicat. Ipse m̃s. uel quẽ aomodum petro
apeit. destatere inore piseis reꝑto dabis his ꝓme¬

Expanded text:
tis meae, et calicis mei . Denique sic appellatur levita tis meae, et calicis mei . Denique sic appellatur levita ipse meus, vel ipse pro me. Magnum ergo munus ejus, ut de eo Dominus dicat: Ipse meus; vel quemadmodum Petro dixit de statere in ore piscis reperto: Dabis eis
Abbreviated transcription (Latin):
et camqu̾a casses suspendis in utiles diuiciarum
copias: Eͤ et si fiuant nichil ꝓsunt. ĩmo exuunt
ce imaginem dĩ. et induunt t̃r eni imaginẽ. Si
yrantii aliquis imaginẽ habeat. nonne obnoxiꝰ
est damnationi : Tu deponis imaginẽ ec̃ni inpe¬
ratoris. et erigis inte imaginẽ mortis: Cice ma¬
gis deciuitate aninȩ tuę imaginẽ diaboli. et ad¬
colle imaginẽ xp̃i. hec inte fulgeat in cua ciui¬
tate. hoc ẽ anima resplendeat. que obliterat uiti¬
or imagines. De qͥb ait dauid. Dñe in ciuitate¬
tua. ad nichilum deduces imagines eoꝵ. Cum
enĩ pinxerit ihrłm dñs adimaginẽ suam:
cunc adu̾sariox om̃is imago deletur. ꝙͦosi eugłio
matus atq institutus ẽ. quanto magis uos leui¬
tas oporcet t̾renis ñ teneri cupiditatib. quoꝵ
łs porcio ẽ.Nam cũ diuidẽtur amoyse possessio
Feua ppło patrum. excepit leuitas dñs et̃nȩ pos¬
sessionis consortio. quoo ipse illis eẽt funiculus
heredicatis. Unde ait dauio. Dñs pars heredita¬

Expanded text:
et tamquam casses suspendis inutiles divitiarum copias: quae etsi fluant, nihil prosunt; immo exuunt te imaginem Dei, et induunt terreni imaginem? Si tyranni aliquis imaginem habeat, nonne obnoxius est damnationi? Tu deponis imaginem aeterni imperatoris, et erigis in te imagiginem mortis. Ejice magis de civitate animae tuae imaginem diaboli, et attolle imaginem Christi. Haec in te fulgeat, in tua civitate, hoc est, anima resplendeat, quae oblitterat vitiorum imagines. De quibus ait David: Domine, in civitatetua, 65 ad nihilum deduces imagines eorum . Cum enim depinxerit Hierusalem Dominus ad imaginem suam, tunc adversariorum omnis imago deletur. CAPUT L. matus atque institutus est; quanto magis vos levitas oportet terrenis non teneri cupiditatibus, quorum Deus portio est? Nam cum divideretur a Moyse possessio terrena populo parum, excepit levitas Dominus a terrenae possessionis consortio, quod ipse illis esset funiculus haereditatis . Unde ait David: Dominus pars haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
Temꝑantie: t̾renas cupitates nͣ repͥmite.s penitꝰ
obliuisci. forcicudinis. passiones ignorare ñ uinee¬
re ut nesciat irasci. cupiat nichil. Iustieiȩ. ita cum
suꝑ et diuina mente sociari. ut seruet ꝑpeciuim
cum ea fedus imicando. Quarte sunt quȩ in ipsa di¬
uina mente consistunt. quȩ dixius Noyis uocari.
aquarum exemplo: reliq̃ om̃s ꝑ ordinẽ deflu¬
unt. Namsi rerum aliarũ mulcomagis uircutũ id ẽaᷤᷤ
eẽ inmente credendum ẽ. Illic prudenti a eͣ mensip¬
sa diumna: tẽꝑantia. qͦdinse ꝑpecua intentione conũsa
est. forcituoo. qͦd semꝑ idem ẽ. nec ali quando mutat᷑:
iusticia qͦs ꝑhenui lege. asempitna oꝑissui eontinu¬
atione ñ flectit᷑. Hec sunt quaternarũ quatuor ge¬
nera uircutũ: quȩ pͣter cet̾a. maximã in passionib
h aibent sufferentiam sui. Passiones aut̃ ut sie diea¬
nus uocant᷑. qͦd homines mecuunt. cupiuntq dolent

Expanded text:
temperantiae, terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus temperantiae, terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus obliuisci; fortitudinis, passiones ignorare, non uincere, ut nesciat irasci, cupiat nihil...; iustitiae, ita cum supera et diuina mente sociari ut seruet perpetuum cum ea foedus imitando. Quartae sunt quae in ipsa diuina mente consistunt quam diximus νοῦν uocari, a quarum exemplo reliquae omnes per ordinem defluunt. Nam si rerum aliarum, multo magis uirtutum ideas esse in mente credendum est. Illic prudentia est mens ipsa diuina; temperantia, quod in se perpetua intentione conuersa est; fortitudo, quod semper idem est nec aliquando mutatur; iustitia, quod perenni lege a sempiterna operis sui continuatione non flectitur. Haec sunt quaternarum quattuor genera uirtutum, quae praeter cetera maximam in passionibus habent differentiam sui. Passiones autem, ut scimus, uocantur quod homines ... metuunt cupiuntque, dolent
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie: seruare unicuiq qͦd suũ est. De iusticia
uenuint. in nocentia amicitia. concoria. pietas.
religio affectus. humanitas. his uircatib uir bonꝰ
pͥmum sui et suoꝵ atq in de rei publice rector effici¬
tur: iuste ac ꝓuide gubnans humana. ñ deserenꝰ.
Scd̃e quas purgatorias uocant hominis sunt. qͥa di¬
uinaͥ capax ẽ. solumq anmũ eiꝰ expediunt. qͥdecre¬
uit se a corporis contagione purgare. & quadam
humanor fuga solis se inserere diuinis. Hȩsunt
ociosor: qͥ arerum publicarũ actib se sequestrant.
harum quid singule uellit suꝑus expressimus
cum de uirtutib philosophantiũ dissererenius.
qͣs solas quidam exstimauerunt eẽ uirtutes.
Terciȩ sunt purgati iam defecatq animi. Et
ab omui mundi huiꝰ asꝑgine presse pureq de tersi.
Iuic prudentiȩ ẽ. diuina ñ quasi in elechone pͣferre.
s sola nosse. & hec camꝗͣ nichil sit aliud in tueri.

Expanded text:
iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia ueniunt innocentia, amicitia, concordia, pietas, religio, affectus, humanitas. His uirtutibus uir bonus primum sui atque inde rei publicae rector efficitur, iuste ac prouide gubernans, humana non deserens. Secundae, quas purgatorias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque animum eius expediunt qui decreuit se a corporis contagione purgare et quadam humanorum fuga solis se inserere diuinis. Hae sunt otiosorum qui a rerum publicarum actibus se sequestrant. Harum quid singulae uelint, superius expressimus cum de uirtutibus philosophantium diceremus, quas solas quidam aestimauerunt esse uirtutes. Tertiae sunt purgati iam defaecatique animi et ab omni mundi huius aspergine presse pureque detersi. Illic prudentiae est diuina non quasi in electione praeferre, sed sola nosse, et haec tamquam nihil sit aliud intueri;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximos diligunt. his ciuium salutẽ gubnant:
his socios circunispecta ꝓuidentia ꝓtegiuit.i usta
libtate de uinciunt. hisq sui memores aliosfece¬
re merendo. Et est politici prudentia: ad ratio¬
nis normã. quȩ eogitat. quęq agit uniusa diri¬
gere. Acnichil p̾cer rectum uelle nelfacere. hu¬
manisq acłib camꝗͣ diuinis arbitriis ꝑuidẽre.
Prudentiȩ insunt iatio. intellectus. cireũspecho
ꝓuidentia. docilitas. cantio forticudinis: animum
supͣ ꝑiculi metum agere. nchilq nͥ tͣpia timere:
tolerare forciter uel aduersa uel ꝓsꝑa. fortitudo pͣs¬
tat magnanmitatẽ. fiduciam. sec̾itatem magnificen¬
ciam. constantiam tolerantiam firmitat᷑e. Temperan¬
te. nichil appetere. penitendũ in nullo. legẽ mede¬
ꝗo rationis cupiditatẽ domare. Temꝑantiã secun¬
tur modestia uerecundia. abstinentia. castitas.
honestas. moderatio parcitas. sobͥetas. pudicitia:

Expanded text:
proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circumspectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare fortiter uel aduersa uel prospera; fortitudo praestat magnanimitatem, fiduciam, securitatem, magnificentiam, constantiam, tolerantiam, firmitatem; temperantiae, nihil appetere paenitendum, in nullo legem modegum rationis cupiditatem domare; temperantiam sequuntur modestia, uerecundia, abstinentia, castitas, honestas, moderatio, parcitas, sobrietas, pudicitia;
Abbreviated transcription (Latin):
inquancũ nat᷑a patitur. quȩ eorꝑis usus requirit.
forcitudinis. ñ cerreri animã a corꝑe qͦdãmodo duc¬
cu philosophiȩ recedentẽ. nec alcitudinẽ ꝑfecte ad
suꝑna ascensionis horrere. Iusticiȩ. ad unam sibi
huiꝰ ꝓpositi consentire uiam. uniuiscuꝰq uirtutis
obsequium. Acq itafit: ut scd̾m hoc cam rigide
diffuntionis abruptũ. rerum publicarũ rectoreᷤᷤ
beati eẽ ñ possint. S plotinus int̃ philosopbiȩ
ꝓfessores cũ platone pͥnceps. in libro de inrcutib.
gradus earum uera & naturali diusionis ratione
cõpositos ꝑ ordinem digerit. Quatuor in qͥt quat̃¬
narum gen̾a urtutum: ex his pͥme politiee uocan¬
cur: sed̾e purgatorȩ. terciȩ anuni iam purgati: q̃r¬
teꝰ exemplares. Et sunt poluice hominis: quia soci¬
ale animal ẽ. His boni uiri rei publice constllunt:
urbes cuent᷑. his parentes uenerant᷑: lib̾os amant.

Expanded text:
in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis, non terreri animam a corpore quodam modo ductu philosophiae recedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi consentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum rectores beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae professores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae politicae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant,
Abbreviated transcription (Latin):
roue uel theatro seu qͥs libet publieis menib
achbue. triste lerũ qͥd estimat accidisse. Ge¬
nerale ẽ. cun cirea solis orbem luuarẽue glo¬
bum. seu alia sidera uelcelum om̃sue tras: ali¬
quid somni at in nouatum. Sole faciunt uir
cures beacdim: nullaq alia quisquã ui a hoc nom̃
adipiscitur. Unde qui estimant nullis phiłoso¬
phantib mnẽẽ uirtutes. nullos p̃cer philosophoᷤᷤ
beatos eẽ ꝓnuntiãt. Agnicionem enim rerum
diuinar̾. sapientian ꝓp̾e uocantes. eos tantũmͦ di¬
cunt eẽ s̃apientes. qͥ suꝑna & acie mentis reqͥrunt.
& querendo sagaei diligentia conp̃hendunt. &
quantũ uuendi ꝑspicuitas p̃stat. imitant᷑. & in
hoc solo eẽ aunt exercicia uircutũ. quarũ sic
officia dispensant: prudentie eẽ : mundũ & omĩa
que munco insunt. diuinoꝵ contẽpl atione
despicere. omnẽq animȩ cogitationẽ insola
diumna dirigere. Temꝑantiȩ: om̃ĩa relinqͥre

Expanded text:
roue uel theatro seu quibuslibet publicis moenibus roue uel theatro seu quibuslibet publicis moenibus actibusue triste uel laetum quid aestimat accidisse; generale est, cum circa solis orbem lunaremue globum seu alia sidera uel caelum omnesue terras aliquid somniat innouatum. Hoc ertutes beatum, nullaque alia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imitantur; et in hoc solo esse aiunt exercitia uirtutum, quarum sic officia dispensant. Prudentiae esse mundum istum et omnia quae mundo insunt diuinorum contemplatione despicere omnemque animae cogitationem in sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s aꝑce euenturum. quid autꝰ euenturum. facien¬
dum uicandũue nuntiat. Uisio ẽ aut̃. eum id
quis uidet. quod eodem mͦ quo apparuerat eueniet:¬
ut amieum ꝑegre cõmorantẽ quen ñ eogitabat
uisus sibi ẽ reuersũ uidere. & ꝓcedenti obuiuis quẽ
uiderat uenit in amplexii.s depositum inquiete
suscepit. & matutinus ei p̾eator occurrit. man¬
dans pecuniȩ tucelam. & fidei custodie cel andans
cõmictens. Sõniũ ꝓp̾ę uocat᷑. qͦo tegit figuris &
uelat ambagib ñ nͥ int̾p̃tatione in telligendam
significationem rei quȩ de inonstrat᷑. qͦo quale sit
ñ anobis exponendũ estĩ cum hoc unusqͥsq exisu
qͥdsit agnoscat. hutꝰ quinq sunt species. Aut enĩ
ꝓpͥum aut alienum. aut c̃õmune. aut publicũ
aut gen̾ale ẽ: Spͥum ẽ cũ se qͥs facientẽ pacientẽ¬
ue aliqͥd sõniat. alienum cũ alium: cõmune.
cũ se una cũ alio. Publicũ ẽ cum eiutati tho¬

Expanded text:
deus aperte euenturum quid aut non euenturum, faciendeus aperte euenturum quid aut non euenturum, faciendum uitandumue denuntiat. Visio est autem cum id quis uidet quod eodem modo quo apparuerat eueniet. Amicum peregre commorantem quem non cogitabat uisus sibi est reuersum uidere, et procedenti οbuius quem uiderat uenit in amplexus. Depositum in quiete suscepit et matutinus ei precator occurrit mandans pecuniae tutelam et fidae custodiae celanda committens. Somnium proprie uocatur quod tegit figuris et uelat ambagibus non nisi interpretatione intellegendam significationem rei quae demonstratur, quod quale sit non a nobis exponendum est, cum hoc unusquisque ex usu quid sit agnoscat. Huius quinque sunt species: aut enim proprium aut alienum aut commune aut publicum aut generale est. Proprium est, cum se quis facientem patientemue aliquid somniat, alienum cum alium, commune cum se una cum alio; publicum est, cum ciuitati fo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ credit᷑ dum uidet᷑. & pꝰ sõnium nullã sui utilita¬
tem uel significationes relinquit. falsa ẽẽ insõnia
nec maro cacuit᷑. s falsa ad eelum. mittunt. in sõnia
insonia cerrent:. fantasma uͦ. hoc ẽ uisum. cum int̾
iuigiliam & adultam quiecem in quadam ut
aituit pͥma sõni nebula. ad huc se uigilare estimans
qui dormire uixcepit: aspicere uidec᷑ inruentes in
se uel passim uagantes formas. anat᷑a. seu magnituoi¬
ne seu speciȩ discrepantes uariasq tempestares rerũ.
uellecas uel curbulentas. In hoc genere ẽ & eltat ne.
quem publica ꝑsuasio quiescentes opinat᷑ inuade¬
re: & pondere suo pressos ac sentientes grauare.
his duob modis adnullam noscendi futuri opẽ
receptis: cͥb cec̾is adingenium diuinationis instru¬
inur. & est oraculũ qͥdem eĩ in sõnis parens uel
alia sancta grauisq ꝑsona seu saçerdos uel eciam

Expanded text:
esse creditur dum uidetur, post somnium nullam sui utilitaesse creditur dum uidetur, post somnium nullam sui utilitatem uel significationem relinquit. Falsa esse insomnia nec Maro tacuit: sed falsa ad caelum mittunt insomnia insomnia terrent? Φάντασμα uero, hoc est uisum, cum inter uigiliam et adultam quietem in quadam, ut aiunt, prima somni nebula adhuc se uigilare aestimans qui dormire uix coepit aspicere uidetur irruentes in se uel passim uagantes formas a natura seu magnitudine seu specie discrepantes uariasque tempestates rerum uel laetas uel turbulentas. In hoc genere est et ἐπιάλτης, quem publica persuasio quiescentes opinatur inuadere et pondere suo pressos ac sentientes grauare. His duobus modis ad nullam noscendi futuri opem receptis, tribus ceteris in ingenium diuinationis instruimur. Et est oraculum quidem cum in somnis parens uel alia sancta grauisque persona seu sacerdos uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. uisum uocauit. Uloma exhis duo cum uident᷑
cura int̃p̃tationis in digna sunt: quia nichil diuina
animi corꝑisue siue fortune. qͣlis uigilantẽ fatigaue¬
rat. talem se ingerit dormienti. Animisi amator de¬
licitis suis aut fruentẽ se uideat aut carentẽ. si
mecuens quis ĩminentẽ sibi uł insidiis uel potesta¬
te ꝑsonã. aut incurrisse hane ex imagine cogita¬
tionũ suarũ aut defugisse uideat᷑: corꝑis. sicemeto
ingurgicatꝰ aut distentꝰ cibo uel habi dantia p̃focari
se estimet. uel grauantib exhonerari: aut contra si
esuriens cibũ aut potũ ficiens desidare. q̃rere. uel
eciam inuenisse uideat᷑. forcune: cũ se qͥs estimat uel
potentia uel magistratu. aut augeri ꝓdesid̾io: aut̃
exui ꝓcimore. Hec & hissimilia qm̃ ex habitu m̃¬
tss qͥecẽ sicut p̃uen̾ãt. ita & tͣbauerant dormientis:
una cũ sõno auolant & parit̾ euanescunt. hinc &
ic gen̾i cõmune cũ cet̾s. s qr in ipso sonio tantũmͦ

Expanded text:
fuit, uisum uocauit. Vltima ex his duo cum uidentur, cura interpretationis indigna sunt, quia nihil diuinatanimi corporisue siue fortunae, qualis uigilantem fatigauerat, talem se ingerit dormienti: animi, si amator deliciis suis aut fruentem se uideat aut carentem, si metuens quis imminentem sibi uel insidiis uel potestate personam aut incurrisse hanc ex imagine cogitationum suarum aut effugisse uideatur; corporis, si temeto ingurgitatus aut distentus cibo uel abundantia praefocari se aestimet uel grauantibus exonerari, aut contra si esuriens cibum aut potum sitiens desiderare, quaerere, uel etiam inuenisse uideatur; fortunae, cum se quis aestimat uel potentia uel magistratu aut augeri pro desiderio aut exui pro timore. Haec et his similia, quoniam ex habitu mentis quietem sicut praeuenerant ita et turbauerant dormientis, una cum somno auolant et pariter euanescunt. Hinc et ommune cum ceteris —, sed quia in ipso somnio tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ri. S hȩc morum uitia sunt. ñ senectuturis: aemero¬
sicas camen et ea uiciaq̃ dixi. habent aliꝗͥd exeusati¬
onis. ñ illius qͥden iuste ẜ quȩ ꝓbari posse uideatur.
Contempni se putant. qespici. in ludi. Precerea in fra¬
gili corꝑe odiosa omis offensio ẽ. Quȩ cam̃ omĩa
Aulciora fiunt. & morib bonis & artib. idq eũ in
uica hominũ. tum inschena iitelligi pot̃ ex hiis fra¬
trib qui in adel phissunt: quanta in altero diritas.
in altero comitas. Sic seres habet. ut enĩ ñ omne ui¬
nun. sic ñ om̃is nat᷑a uecustate coacescit. Seuerita¬
tem insenectnte ꝓbo. s eam sicut alia modicam.¬
acerbitatẽ nullomͦ. Auar icsa uͦ senilis quid sibi uelit.
non incelligo. Potest enim qͥcquam esse absurdius. qͣ
quoiue minꝰ restet. & plus matici querere : Quarta
restat quȩ mxime angere atq sollieitam habere nĩam
dam eẽ in tam longa ecate ñ uderit. Que aut pla¬

Expanded text:
ri; sed haec morum vitia sunt, non senectutis. ac morori; sed haec morum vitia sunt, non senectutis. ac morositas tamen et ea vitia, quae dixi, habent aliquid excusationis, non illius quidem iustae, sed quae probari posse videatur: contemni se putant, despici, illudi; praeterea in fragili corpore odiosa omnis offensio est; quae tamen omnia dulciora fiunt et moribus bonis et artibus, idque cum in vita tum in scaena intellegi potest ex eis fratribus qui in Adelphis sunt. quanta in altero diritas, in altero comitas! Sic se res habet: ut enim non omne vinum, sic non omnis natura vetustate coacescit. severitatem in senectute probo, sed eam, sicut alia, modicamacerbitatem nullo modo; avaritia vero senilis quid sibi velit, non intellego. Potest enim quicquam esse absurdius quam, quo viae minus restet, eo plus viatici quaerere? quarta restat causa, quae maxime angere atque sollicitam habere nostram dam esse in tam longa aetate non viderit! quae aut pla
Abbreviated transcription (Latin):
medo fccimentionẽ dicere aiunt solitũ. lace demo¬
nẽ eẽ honestafinrã domiciliũ seneclurs. Nusquam
enĩ incantũ cͥbuit᷑ etat:. nusqũa ẽ seneetꝰ honoratior.
En etiam memorie ꝓdicũ ẽ eñathenss ludis qͥdã
inteacrñ granoa ñ atu uenis. magno consesti
locum nusꝗͣ ei datum a suis ciuib. Sum aut̃ Al ẽcede¬
monios accessiss qui legati eum eẽnt certo in loco con¬
sed̾ant. cum surrexisse om̃s illi dieunt᷑: & senem ses¬
sum recepisse. Qͥb cum a cuncto consessu plausus
eẽt mulciplex datiis. dixisse ex his quenoã. atheni¬
enses seire quȩ recta eeñt: s facere nolle. Mulca in
ur̃o collegio preclara. s qlis de quo agimus in pͥmiis
quod ur qͥsq ecate ante cedit. ita sententie pͥneipatũ
cenet. Neq solum honore ante cedentib s his etiam
qui cum imꝑio sunt: maiores natu augures ante¬
ponunt᷑ Quȩ sunt gͥ uoluptates corꝑis. cum aucbo¬

Expanded text:
modo feci mentionem, dicere aiunt solitum Lacedaemomodo feci mentionem, dicere aiunt solitum Lacedaemonem esse honestissimum domicilium senectutis; nusquam enim tantum tribuitur aetati, nusquam est senectus honoratior. quin etiam memoriae proditum est, cum Athenis ludis quidam in theatrum grandis natu venisset, magno consessu locum nusquam ei datum a suis civibus, cum autem ad Lacedaemonios accessisset, qui, legati cum essent, certo in loco considerant, consurrexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dixisse ex eis quendam Atheniensis scire quae recta essent, sed facere nolle. multa in nostro collegio praeclara, sed hoc, de quo agimus, in primis, quod, ut quisque aetate antecedit, ita sententiae principatum tenet, neque solum honore antecedentibus, sed eis etiam, qui cum imperio sunt, maiores natu augures anteponuntur. quae sunt igitur voluptates corporis cum aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Apex est aut̃. senecturis: auc toritas.¶ Qͥd de paulo aut¬
africano loquar. aut iam ante de maximo: Quoꝵ
ñ insententia solum s etiam innutu residebat
auctoritas. habet senectus hanorata p̾sertim tan¬
tam auctoritatẽ: ut ea pluris sit quam om̃s ad oles¬
centiȩ uoluptates. S in om̃i oratione mem̃tote eã
me senectutẽ laudare. qͦ fundam̃tis ad olescentiȩ con¬
sticuta sit. Exquo efficit᷑ id. qͦd ego magno quon¬
dam cum assensuomĩum dixi: miseram eẽ senee¬
cutẽ que se oratione defenderet. Noncani nec ru¬
ge repente anctaritatẽ arriꝑe possunti s honeste¬
ex acta suꝑior etasfructus capit auclaritatis extre¬
nios. hȩc enin ipsa sunt honorabilia que uident᷑
leuia atq cõmunia. salutari. appeci. de cedi assurp
de duei resurgi. consuli. que et apud nos & in aliis
cuncatib ut queq optime moratas unt. ita diligen¬
tissime obseruant᷑. Lysandrum lacedemoniũ eul

Expanded text:
apex est autem senectutis auctoritas. qapex est autem senectutis auctoritas. qAfricano loquar, aut, ut iam ante, de Maximo? quorum non in sententia solum, sed etiam in nutu residebat auctoritas. habet senectus, honorata praesertim, tantam auctoritatem, ut ea pluris sit quam omnes adulescentiae voluptates. sed in omni orationemementote eam me senectutem laudare, quae fundamentis adulescentiae constituta sit. ex quo efficitur id, quod ego magno quondam cum assensu omnium dixi, miseram esse senectutem quae se oratione defenderet. non cani nec rugae repente auctoritatem arripere possunt, sed honeste acta superior actas fructus capit auctoritatis extremos. haec enim ipsa sunt honorabilia, quae videntur levia atque communia—salutari appeti decedi assurgi deduci reduci consuli, quae et apud nos et in aliis civitatibus, ut quaeque optime morata est, ita diligentissime observantur. Lysandrum Lacedaemonium, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
der et ꝓceritates arborum et directos ui quincon¬
deni oidines et humũ subacbã atq p̃uram ẽtesua¬
uitate cogrum qui aflatent᷑ eflorib tum eum
aixisse mirari se ñ mͦ diligentiam s eciam soller¬
qam eiꝰ aquo eẽnt illa dimẽnsa atq Aescͥptã. et
eyrum respondisse atqui ego ista sum ona a qͥi¬
mensus. Mersunt orcines. mea deseͥptio. multe
etan istarũ arboꝵ. meamanu sunt sate. Tam
lasandrũ in tuentẽ pur pur̃a eiꝰ et nitor̃e corꝑis
ornatũq ꝑsicnmmaulto auro multisq gẽnus
lixisse. Rite uͦ te cyre beatũ ferunt qpm̃ aireta¬
Cxro uinumi accepimus: ad benresimũ ann̾ũ ꝑduxis¬
se cũ eẽt acta iam etate inagris. eosq coleret: Cuiꝰ
runt. Ita quantũ spatisim: etatis maiores ad senee¬
usdutas inicium eẽ uoluerunt. Tantus illi eur sus¬
honor fuit. atq huiꝰ extrema etas hoc beatior. qũã
media: qͦd auctoritatis habebat plus. laboris minus.

Expanded text:
der et proceritates arborum et directos in quincunder et proceritates arborum et directos in quincuncem ordines et humum subactam atque puram et suavitatem odorum qui afflarentur ex floribus, tum eum dixisse mirari se non modo diligentiam sed etiam sollertiam eius a quo essent illa dimensa atque discripta; et Cyrum respondisse: atqui ego ista sum omnia dimensus, mei sunt ordines, mea discriptio; multae etiam istarum arborum mea manu sunt satae. tum Lysandrum, intuentem purpuram eius et nitorem corporis ornatumque Persicum multo auro multisque gemmis, dixisse: recte vero te, Cyre, beatum ferunt, quoniam virtuCorvinum accepimus ad centesimum annum perduxisse, cum esset acta iam aetate in agris eosque coleret, cuiusanni interfuerunt. ita quantum spatium aetatis maiores ad senectutis initium esse voluerunt, tantus illi cursushonorum fuit; atque huius extrema aetas hoc beatior quam media, quod auctoritatis habebat plus, laboris minus.
Abbreviated transcription (Latin):
catis. Curio ad foncũ sedenti. miagnũ auri pon
dus samnites eũ attulissent. r epudiati sunt.
Non enĩ aurũ habere p̃clarũ sibi uideri dixit:
s eis qͥhaberent aurum imꝑare. p ot̾at ne
cantꝰ animus effice̾ ñ iocundã senecturẽ. A gro
bene culto nichil pot̃ eẽ. nec usu uberius. nec
specie ornatius. Ad quem fruendũ ñ mͦ ñ retar¬
dat. uerum etiã inuitat atq allectat senectus.
Ubi enĩ pot̃ illa etas eque calescere uel ap̾catio¬
ne melius uel igni. aut uicissim uimbris. aqͥs¬
quoloquit᷑ cum ericobolo cẏrum minorem ꝑsarũ
regem p̾stantem ingenio. atq imꝑii gła. cum ly¬
sander lace demonuis. uir sũme uirtutis uenus
adeum sarois. eiq dona a sociis actuliss. et cet̾is in
reb c̃minẽ erga lysandrum atq hunianũ fu¬
isse. et ei quendam conseptum agriam diligen¬
ter consitũ ostendisse. Cun aut̃ ãmiraret᷑ lysan¬

Expanded text:
cacadus Samnites cum attunon enim aurum habere praeclarum sibi videri dixit, sed eis qui haberent aurum imperare. poteratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? bene culto nihil potest esse nec usu uberius nec specie ornatius, ad quem fruendum non modo non retardat, verum etiam invitat atque allectat senectus. ubi enim potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni, aut vicissim umbris aquloquitur cum Critobulo Cyrum minorem, Persarum regem, praestantem ingenio atque imperi gloria, cum Lysander Lacedaemonius, vir summae virtutis, venisset ad eum Sardis eique dona a sociis attulisset, et ceteris in rebus communem erga Lysandrum atque humanum fuisse et ei quendam consaeptum agrum diligenter consitum ostendisse. cum autem admiraretur Lysan
Abbreviated transcription (Latin):
et nuichi adiapientis uitã ꝓxime uident᷑ accedẽ.
Habent etiam rationẽ cũ terra. qͣnumꝗͣ recusat
imꝑium. Nec umꝗͣ sine usura reddit qͦd accepit.
S alias minorẽ plerumq maiore cũ fenore. Qũaꝗ¬
mequidem ñ fructus modo. s etiam ipsuis t̃ris eiꝰ ac na¬
cura delectat. Que eũ gremio mollito ac subacto
sparsũ senien excepit. pͥmum id occecatũ eohib et:
ex quo occasio quȩ hoe efficit nonunataẽ. De in
tepe factum.: u apore et conpressu suo diffundit. &¬
elicit herbescentẽ exeo uiriditatẽ. Que nixa
fibris stir ꝑium sensim adoleseit: eulmoq rec¬
ca geniculato. uagius iã qͣsi pubescens in cludi¬
tur. E qͥb ẽ emersit. fundit frugẽ spici ordine
structa᷑. et contͣ auium minor. morsus. munit᷑ uallo
aristarũ. Qͥdego uitium oitꝰ. satus increm̃ta
cõmemorem: Satiari delectatione ñ possum:
ut meȩ senectutis requiem oblectam̃tũq nos¬

Expanded text:
et mihi ad sapientis vitam proxime videntur accedere: et mihi ad sapientis vitam proxime videntur accedere: habent enim ratioimperium nec umquam sine usura reddit quod accepit, sed alias minore, plerumque maiore cum faenore; quamqme quidem non fructus modo, sed etiam ipsius terrae vis ac natura delectat. quae cum gremio mollito ac subacto sparsum semen excepit, primum id occaecatum cohibet, ex quo occatio quae hoc efficit nominata est; deinde tepefactum vapore et compressu suo diffundit et elicit herbescentem ex eo viriditatem, quae nixa fibris stirpium sensim adolescit culmoque erecta geniculato vaginis iam quasi pubescens includitur; e quibus cum emersit, fundit frugem spici ordine structam et contra avium minorum morsus munitur vallo aristarum. quid ego vitium ortus satus incrementa commemorem? satiari delectatione non possum, ut meae senectutis requietem oblectamentumque nos
Abbreviated transcription (Latin):
Me u̾ et magiffia delectant amaiorib instituta &
hissermo qui more maiorum asũmo magistro adhibe
cur in poculo: & pocula sicut in simphosio senophon¬
tis ẽ. mimita atq rorantia. & refrigeratio estate.
et uicissim. aut sol aut ignis hib̾nus. Bene sophoelẽ
eũ exeo qui dani iam affecto etate quereret. uteret᷑¬
ne reb uen̾is: dii meliora inquit. Libent uͦ istine
sient a ch̃o agresti ac eͤnriosẽ ꝓfugi. Cupidis em̃:
rerũ caliũ odiosum fortasse & molestũ ẽ carere.
ñ caretͥis quiñ desid̾at. Ergo hoc ñ desiderare. dico ẽẽ
atꝙ doct̾ne. nichil ẽ ociosa senectute iocũduas¶ Que¬
sunt gͥ epularum aut ludorum aut scdtoꝵ uolupta
ut honestũ illud solonis sit. qͦd ait u̾siculo qͦdam
ut ante dixi. senescere se multa inidies ad disoentem:
qua uoluptate animni nulla certe pot̾ ẽẽ maior: Uenio
nunc aduoluptates agricolarum: quib ego ineredi¬
bilit̃ delector. Quȩ nec ulla inpediunt᷑ senectute:

Expanded text:
ero et magisteria delectant, a maioribus instituta; et is sermo, qui more maiorum, a summo magistro adhibetur in poculo, et pocula, sicut in Symposio Xenophontis est, minuta atque rorantia, et refrigeratio aestate et vicissim aut sol aut ignis hibernucum ex eo quidam iam affecto aetate quaereret, utereturne rebus veneriis, di meliora! inquit; ego vero istinc sicut a domino agresti ac furioso profugi. cupidis enim rerum talium odiosum fortasse et molestum est carere, mquam non caret is, qui non desiderat; ergo hoc non desiderare dico esse atque doctrinae, nihil est otiosa senectute iucundius. sunt igitur epularum, aut ludorum, aut scortorum voluptatut honestum illud Solonis sit, quod ait versiculo quodam, ut ante dixi, senescere se multa in dies addiscentem, qua voluptate animi nulla certe potest esse maior. venio niam ad voluptates agricolarum, quibus ego incredibiliter delector, que nec ulla impediuntur senectute
Abbreviated transcription (Latin):
honunisuo temꝑe obtabile ẽ. Nã habet nat᷑a. ut alia¬
rum om̃iũ reruni: sic inuendimodũ. Senectus aut̃
ecatis ẽ ꝑ acho. caniꝗͣ fabule. euiꝰ defatigationem
fugere debenius: p̃sercnui ad uincta satietate. Hȩc
habui desenectute quio dioerem. atq utinam ꝑue¬
niatis. ut eaq̃ ex nie audistis. re exꝑti ꝓbare possi

Expanded text:
homini suo tempore optabile est. nam habet natura, ut aliahomini suo tempore optabile est. nam habet natura, ut aliarum omnium rerum, sic vivendi modum. senectus autem aetatis est peractio tamquam fabulae, cuius defetigationem fugere debemus, praesertim adiuncta satietate. haec habui de senectute quae dicerem, ad quam utinam veniatis, ut ea, quae ex me audistis, re experti probare possi
Abbreviated transcription (Latin):
aequib aute aixi: uerum etiam adeatonẽ meũ quo
nemo uir melior natus est. nemo piecate p̾stantior. ciꝰ auie
eiꝰpus est erematum. qͦd cont᷑. decuit ab illo meui: Aui¬
nus uͦ ñ me deserens ẜ respecbans. inea ꝓfectoloca dis¬
cessit: quom̃ ipsi cernebat eẽ ueniendũ. Queni ego casĩ
meũ. forcit̾ ferre uisussum. Non quos equo animo
ferrem. s. me ipse consolaliai: existimans ñ longinquu
int̃ nos disgressum & aiscessũ fore. hił m̃ reb scipio
idemĩ ce eum lelio amiar⁊ solere aixisti. leuis ẽ se¬
nectus: nec solũ ñ molesta.s etiam iocũda. Quoo si
uihoc erro. qui animos hominũ ĩmiortales ẽẽ ered aĩ
libent᷑ erro. Nlec mͥ hunc errorem quo delector: dũ
uiuo excorqueri uolo. Sinmortuus ut quidam mi¬
nuti phulosophi censent uichil sentiam: ñuereor ue
hune errorem meum pbilosophi morcui urioeant.
Quodsi nonsumus ĩmortales futuri: tam̃ extingui

Expanded text:
de quibus ante dixi, verum eciam ad Catonem meum, quo de quibus ante dixi, verum eciam ad Catonem meum, quo nemo vir melior natus est, nemo pietate prestancior; cuius a me corpus est crematum, quod contra decuit ab illo meum, animus vero, non me deserens sed respectans, in ea profecto loca discessit, quo michi ipse cernebat esse veniendum. Quem ego meum casum fortiter ferre visus sum, non quod equo animo ferrem, sed me ipse consolabar existimans non longinquum inter nos digressum et discessum fore. Hiis michi rebus, Scipio id enim te cum Laelio admirari solere dixisti, levis est senectus, nec solum non molesta, sed etiam iucunda. quod si in hoc erro, qui animos hominum immortalis esse credam, libenter erro nec mihi hunc errorem, quo delector, dum vivo, extorqueri volo; sin mortuus, ut quidam minuti philosophi censent, nihil sentiam, non vereor ne hunc errorem meum philosophi mortui irrideant. quod si non sumus immortales futuri, tamen exstingui
Abbreviated transcription (Latin):
studio patres ur̃os quos colui & dilexi uidendi. Neq enĩ
cossolos conuenire habeo quosipse cognoui. s illos etiã¬
etiam de quib audiui & legi. & ipse conscͥpsi. Quo qui¬
dem me ꝓficiscentem. haud sane quis facile retraxerit.
& incuins uagiam. ualde recusem: Nec uͦ uelim qͣsi
decursospatiõ. ad carceres a calce reuocari. Qͥd hãbet¬
enim uita comnodi :. Qͥ d ñ potius labouf S habet
sane. habet certe. tam̃ aut saciecatẽ aut moduui.
Nonlib̾et enĩ mͥ deplorare uitã. qd̾ mult et indoeti
seye fecerunt. Neq me uixisse penitet: qm̃ ita iuxi
ut nonfrusti a menatũ existimem. & exuita ita
discedo camquã exhospitio. ñ camnꝗͣ domo. Cõmo¬
rrandi eñ natura diusorium nobis: ñ habitandi dedit.
Op̃clarum diem eum ad illuo diuinum animoꝵ con¬
cilitim eecumq ꝓficisear: cũꝙ ex hac cba et conlu¬
uione discedam. Proficiscar enĩ ñ ad eossolum uirõ

Expanded text:
stu<dio patres> vestros, quos colui et dilexi videndi, neque vere stu<dio patres> vestros, quos colui et dilexi videndi, neque vere eos solos <convenire> aveo quos ipse cognovi, sed illos eciam de quibus audivi <et legi> et ipse conscripsi; quo quidem me proficiscentem haud sane <quid faci>le retraxerit, et in cunis vagiam, valde recusem, nec vero velim quasi decurso spacio ad <carceres> a calce revocari. Quid enim habet vita commodi? Quid non <pocius> laboris? Sed habet sane, habet certe tamen aut sacietatem <aut modum>. Non libet enim michi deplorare vitam, quod multi indocti <sepe fe>cerunt, neque me vixisse penitet quoniam ita vixi ut non <frustra me> natum existimem et e vita ita discedo tamquam ex hospicio, <non tamquam> e domo. Commorandi natura diversorium nobis, non habitandi dedit. O preclarum diem, cum ad illud divinorum animorum concilium cetumque proficiscar cumque ex hac turba et conluvione discedam! Proficiscar enim non ad eos solos viros,
Abbreviated transcription (Latin):
rent: nͥ antmo cernerent posteritarẽ ad se posse ꝑcinerȩ.
Anne censes ut de me ipse aliqͥd more senum glorier.
me cantos labores diurnos nocturnosq domi militiȩ ꝙ
suscepturum fuisse. si hisdem finib głam meã qͥb
uitã eem terminaturꝰ : Nonne meliꝰ mulco fuiss oto¬
sam ecatẽ & qui etam. sine ullo labore et contentione tͣ¬
ducere. S nescio quomͦ animus erigens se. posterita¬
tem ita semꝑ ꝓspieiebat: quasi eũ ex cessiss euta. tum
deniq uicturus eẽt. Quod qͥden nͥ ita se haberet ut
animi ĩmorcales eẽnt. aut opcimi cuiꝰq animus maxime
ad immorcalitatẽ & głam niteretur. Qͥd quod sapien¬
cissimus qͥsq eqͥssimo animo morit᷑. stultissimus ini¬
quissimo: Nonne uobis uidet᷑ his animus qui plus
cernat & longus. uidere se ad meliora ꝓficisei. Ille
aut̃ cuiꝰ obtusior sit acies ñ uidere :. ẜ quidem efferor:

Expanded text:
rent, nisi animo cernerent posteritatem ad se posse pertinere. rent, nisi animo cernerent posteritatem ad se posse pertinere. An censes, ut de me aliquid ipse more senum glorier, me tantos labores diurnos nocturnosque domi milicieque suscepturum fuisse, si iisdem finibus gloriam meam, quibus vitam, termitaturus essem? Nonne melius fuisset ociosam etatem quietam sine ullo labore et contencione traducere? Sed nescio quomodo animus erigens se posteritatem ita semper prospiciebat, quasi, cum excessisset e vita, tum denique victurus esset. Quod quod quidem ni ita se haberet, ut animi immortales essent, aut optimi cuiusque animus maxime ad immortalitatis gloriam nitetur. Quid, quod sapientissimus quisque equissimo <animo mo>ritur, stultissimus iniquissimo, nonne vobis videtur is <animus qui> plus cernat et longius, videre se ad meliora proficisci, <ille autem> cui obtusior sit acies, non videre? Equidem efferor
Abbreviated transcription (Latin):
me cũ auob̾ discessers: nusquam aut uullũ fore. Nec
ent̃ an eram uobiseũ animũ meũ uioebatis. ħ eumẽ
in hoc corꝑe.exbiis reb quas gerebam inteligelatꝰ.
Cundem gͥ ẽẽ creditote: etiam finullum uio ebitis. Nec
uͦ claroꝵ uirox pꝰ mortem honores ꝑ manerent: si nichil
eoꝵ ipsoꝵ animi efficerent. quo ut iustius memoriã¬
sui teneremus. Michi quidem nunꝗͣ ꝑsuaderi potu¬
it. animos dum in corꝑib essent morcalib uiuere eũ
excessissent ex his emori. Nec uͦ cunc ani mũ ẽẽ in si¬
piencem. eiim ex insipienti corꝑe euasiss.s eũ omni
aninuxtione corꝑis lib̾atꝰ. purꝰ & integer ẽẽ cepiss. cũ
eẽ. sapientem: Quare si hec ita sunt.sieme colitate
bit. aut patren suum paulũ. aut duos aduos paulum
et africanum. aut africani patrem aut patruutm. aut
mulcos p̃stanteiss uiros quos enuinerare ñ est necesse
tanta ẽẽ conatos quȩ ad posteritaris memoriam ꝑcine¬

Expanded text:
aut nullum fore. Nec enim, dum eram vobiscum, animum meum videbatis, sed eum esse <in hoc> corpore ex hiis rebus quas gerebam intelligebatis. Eundem igitur esse creditote, eciamsi nullum videbitis. Nec vero clarorum virorum post mortem honores permanerent, si nichil eorum ipsorum animi efficerent, quo iustius sui memoriam teneremus. Michi michi quidem numquam persuaderi potuit animos, dum in corporibus essent mortalibus, vivere, cum excisissem ex hiis, emori, nec vero tunc animum esse insipientem, cum ex insipienti corpore evasisset, sed cum admixtione corporis liberatus purus et integer esse cepisset, tum esse sapientembit aut tuum patrem Paulum aut duos avos, Paulum et Affricanum, et Affricani patrem aut patruum, aut multos pre<stan>tes viros quos enumerare non est necesse, tanta esse conatos, que ad posteritatis memoriam pertine
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑcontant᷑: ut est ui neuii poete ludo. Respon¬
dent᷑ et alia: et hoc in pͥmis. ꝓueniebant oratores.
noui et stulti adolescentuli. Temeritas ẽ uideli¬
cet florentis ecatis. prudentia senescentis. Ac
memoria minuitur. Credo nͥ eam exerceas:
aut etiam si sis nat᷑a tardior. Themisto cles oni¬
nium eiuiũ ꝑceꝑunͣt nomina: num gͥ censetꝰ
eum cum etate ꝓcessiss qui aristides eẽt lysima eũ
salucare solitum: Equidem ñ mͦ eos nouĩ qui sunt:
s eoꝵ pacres eciam et auol.Num gͣhunc. num home¬
rum. num hesiodum. symonidem. stesicor. num qͦs
ante dixi socraten gorgian: num philosophoꝵ pͥnci¬
pes. pychagoram democritũi: num platonem: nũ¬
senoeraten: sium postea zenonem. cleanten. aut
eum quem uos eciam uidistis. rome aiogenenstoieñ
eoegit insuis studus obmucescere senectus. An in
onũb hi studier agitatio uite eqͣlis fuit: Nemo¬

Expanded text:
enim percontantur in Naevi poetae Lupo. Responenim percontantur in Naevi poetae Lupo. Respondentur et alia et hoc in primis: proveniebant oratores novi, stulti adulescentuli. temeritas est videlicet florentis aetatis, prudentia senescentis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tardior. Themistocles omnium civium perceperat nomina; num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui Aristides esset Lysimachum salutare solitum? equidem non modo eos novi qui sunt, sed eorum patres etiam et avos, rum Hesiodum Simo- niden Stesichorum, num quos ante dixi Isocraten Gorgian, num philosophorum principes, Pythagoram Democritum, num Platonem Xenocraten, num postea Zenonem Cleanthem, aut eum, quem vos etiam vidistis Romae, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit?
Abbreviated transcription (Latin):
multo maiora et meliora faciat. Non uiri¬
b aut uelocitatib aut celeritate corpoꝵ.
res magne gerunt᷑. s consilio. aueboritate
sententia. Qͥb ñ mͦ ñ orba s etiam augeri
senectus solet. nͥ forte ego uob̾ qͥ et miles & tribumis
et legatus et consul uersarus sum inuario genere
belloꝵ.cessare nunc uideor cumbella ñgeroiat se¬
natuiqͦ sint gerenda p̃seboł Auus tiiis si ad cente
simum annum uixisset. senectutis eum su ae ñ pe¬
niteret: Nec enĩ excursione nec saltu nec eminꝰ
hastis aut cõminus gladiis uteret᷑. s consilio. rati¬
one. sententia. Que nͥ essent insenib: ñ summũ con¬
silium maiores nr̃i appellassent senatũ. Apud
lace demonios qͥdem hi qui amplissimũ magistra¬
cũ gerunt: ut sunt sic etiam nonunant᷑ senes.
Quod si legere aut audire uolecis: externas ma¬
ximai res publicas ab ad olescentib labe fac bataᷤ.
asenib sustentatas & restitutas reperietis. Cedo.

Expanded text:
multo maiora et meliora facit. non virimulto maiora et meliora facit. non viribus aut velocitate aut celeritate corporum res magnae geruntur, sed consilio auctoritate sententia, quibus non modo non orbari, sed etiam augeri senectus solet. nisi forte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc videor, cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo simum annum vixisset, senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec eminus hastis aut comminus gladiis uteretur, sed consilio ratione sententia, quae nisi essent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. apud Lacedaemonios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur, senes. quod si legere aut audire voletis externa, maximas res publicas ab adulescentibus labefactatas, a senibus sustentatas et restitutas reperietis. cedo q
Abbreviated transcription (Latin):
senectus abstrait. Qͥu: An hĩs quȩ uiuentute gerun¬
cur et uirib ÷ Nulle ne gͥ ressunt seniles. que uel
in firmis corporib animo tamen am miustrent᷑᷑.
sichil gͦ agebat qͥntus maximus. nichil pulus
pat᷑ cuus. socer opcimi uiri filii mei :ͤ Cet̾i senes fa¬
brieii eurii coruncanii. cũ remẜ. consilio et aue¬
toricate defendebant nichil agebant: Ao appu elau¬
an senectutẽ accẽdelũt: etiam ut cecus eẽt. ł am̃
his cumsententi a senatus inclinaret ad pacem eũ
pyrrho fedusq faciendũ: ñ dubitauit dicere illa
que usib ꝑsecutus ẽ ennius. Quo uobis mentes ree¬
te que stare solebant ante hac dementel sese fle¬
qui in regerenda ũsari senec̃tutẽ negant.:
Similesq st̃. ut siꝰ qͣui gubnatorem in naui¬
gando nichil agere dieunt. cũ alii malos sean¬
dant. alii ꝑforos cursent. alii sentinã ex¬
hauriant. ille aut̃ clauũ tenens qͥetus sede¬
at inpuppi. ñ faciat ea quę iuiuenes: at uͦ

Expanded text:
senectus abstrahit. quibus? An eis, quae iuventute geruntur et viribus? nullaene igitur res sunt seniles, quae vel infirmis corporibus animo et mente administrentur? nihil ergo agebat Q. Maximus, nihil L. Paulus, pater tuus, socer optimi viri fili mei? ceteri senes, Fabricii Curii Coruncanii, cum rem publicam consilio et auctoritate defendebant, nihil agebant? ad Appi Claudi senectutem accedebat etiam ut caecus esset; tamen is, cum sententia senatus inclinaret ad pacem cum Pyrrho foedusque faciendum, non dubitavit dicere illa, quae versibus persecutus est Ennius: quo vobis mentes, rectae quae stare solebant antehac, dementis sese flequi in re gerenda versari senectutem negant, similesque sunt ut si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, cum alii malos scandant, alii per foros cursent, alii sentinam exhauriant, ille clavum tenens quietus sedeat in puppi; non faciat ea, quae iuvenes; at vero
Abbreviated transcription (Latin):
quendã athenis. qͥse sapientẽ ꝓficeret᷑. eumq dicere.
om̃ia quȩ faceremꝰ ad uoluptatẽ eẽ referenda. Qs
ex eo audientes .in. curium & citum corun caniũ op¬
care solitos. ut id samnitib ipsiq pirro ꝑsuaderet᷑.
qͦ facilius uinci possent. cũ se uoluptatib dedis¬
sent. sũma laus senectutis ẽ. qͦd ea uoluptates millas¬
magnoꝑe desid̾at. caret epulis. exfrurtisq mensi:
et frequentib poculis. Caret gͦ etiam uinolentia.
et crudicate: et in soniis. S si aliqͥd dandũ ẽ uolup¬
tati. qm̃ eiꝰ blandi ciis ñ facile obsistimus. diuine enĩ
plato escam ni aloꝵ appellat uolupcatẽ. qͦo ea uio elicet
homines capiant᷑ ut pisces. Quamꝗͣ ĩ moderatis epu¬
lis careat senectus: modicis cam̃ coninuus delectari po¬
sac̾s ideis magne matris acceptis. Epulabar gͥ cũ
sodalib om̃ino modice. s erat quidã feruor etatis qͣ¬
ꝓgrediente. om̃ia fiunt indies mi̾tiora. Neq enĩ

Expanded text:
thenis qui se sapientem profiteretur, eumque dicere omnia quae faceremus ad voluptatem esse referenda. quod ex eo audientis M'. Curium et Ti. Coruncanium optare solitos ut id Samnitibus ipsique Pyrrho persuaderetur, quo facilius vinci possent cum se voluptatibus dedissent. magno opere desiderat. caret epulis exstructisque mensis et frequentibus poculis. caret ergo etiam vinulentia et cruditate et insomniis. sed si aliquid dandum est voluptati, quoniam eius blanditiis non facile obsistimus, divine enim Plato escam malorum appellat voluptatem quod ea videlicet homines capiantur ut pisces, quamquam immoderatis epulis caret senectus, modicis tamen conviviis delectari posacris Idaeis Magnae Matris acceptis, epulabarigitur cum sodalibus omnino modice, sed erat quidem fervor aetatis; quaprogrediente, omnia fiunt in dies mitiora, neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝗͣ sum adsensus ueteri illi laudatoq ꝓcibio: qͦd mo¬
net macure fieri senem. si dui uelis senex ẽẽ. Ego
uͦ me minus dui senem ẽẽ mallẽ. quam ẽẽ senẽ anreꝗͣ
cũ humeris susti neret bouem uiuum. Igit᷑ has
corꝑis. anphicagorete cibi amabis uires ingenii da
ri : Cursus ẽ certus etatis & una uia nat᷑e eaq sĩplex
suaq euq parcitatis tẽpestiuitas ẽ data: ut et in¬
firmitas pueroꝵ. et ferocitas iuuenũ. & gͣuitas iam
constantis ecatis. & senectutis maturitał nat᷑ale qͥd¬
dam habeat. qͦoͦ suo cẽꝑe ꝑcipi debeat. Audire te ar¬
bitror sc̃ꝑio. hospes tuus habitꝰ masinissa q̃faciat.:¬
hodie xcta. natꝰ annos. eũ ingressus it̃ pedib sit.
inequam omina n̾ascendere. Cũ aut̃ ȩquo. exe quo
ñ descendere. Nullo imbre. nullo frigore ad auer.

Expanded text:
umquam sum assensus veteri illi laudatoque proverbio, quod moumquam sum assensus veteri illi laudatoque proverbio, quod monet mature fieri senem, si diu velis senex esse. ego vero me minus diu senem esse mallem quam esse senem ante cum humeris sustineret. utrum igitur has corporis, an Pythagorae tibi malis vires ingenii dare. cursus est certus aetatis et una via naturae eaque simplex, suaque cuique parti aetatis tempestivitas est data, ut et infirmitas puerorum et ferocitas iuvenum et gravitas iam constantis aetatis et senectutis maturitas naturale quiddam habet, quod suo tempore percipi debeat. audire te arbitror, Scipio, hospes tuus avitus Masinissa qhodic, nonaginta annosnatus: cum ingressus iter pedibus sit, in equum omnino non ascendere; cum equo, ex equo non descendere; nullo imbre, nullo frigore adduci,