comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis integromense metitur: Ponamus egosole in prima parte ari¬
etis constituta abipsius ut itadicã orbe emersisse lunã qđ eã nãsci
uocamus hȩc postuiginti octõdies & honis fere septẽ ad primã partẽ¬
s. iuiiiferearietis redit sed illic non inuenit solem inter ea enim &ipse ꝓgressi¬
onis suã elegẽ ulterius accessit : Et ideo ipsa nec dumputatur eo ui¬
dȩ ꝓfecta fuenit reuertisse quia oculi nr̃i tunc non ad primã partẽ
arietis sed sol&m senserantꝰ p̃rocessisse : huncergo diebus reliquis du¬
obus plusminusue consequit᷑ & tunc orbieiꝰ denuo succedens acdenuo
in de procedens rursusdicit᷑ nasci : In deferenũ quã in eodem signobis
continuo nascitur nisi ingeminis : Vbi nonnũ quã euenit quia diesin eo
solduos supnai triginta altitudine signi moninte consumit : Raris sim
in alus sicirca primã signipartẽ a solȩꝓcedat: Huius ego uigintiocto
dierũ numeri septenarius origo ÷ : Namsi ab uno usque ad septẽ quan¬

Expanded text:
nis integro mense metitur. Ponamus ergo, sole in prima parte Arietis constituto, ab ipsius, ut ita dicam, orbe emersisse lunam, quod eam nasci uocamus. Haec post uiginti septem dies et horas fere octo ad primam partem Arietis redit. Sed illic non inuenit solem: interea enim et ipse, progressionis suae lege, ulterius accessit, et ideo ipsa necdum putatur eo unde profecta fuerat reuertisse, quia oculi nostri tunc non a prima parte Arietis, sed a sole eam senserant processisse. Hunc ergo diebus reliquis, id est duobus plus minusue, consequitur, et tunc, orbi eius denuo succedens ac denuo inde procedens, rursus dicitur nasci. Inde fere numquam in eodem signo bis continuo nascitur, nisi in Geminis, ubi hoc non numquam euenit, quia dies in eo sol duos supra triginta altitudine signi morante consumit; rarissimo in aliis, si circa primam signi partem a sole procedat. Huius ergo uiginti octo dierum numeri septenarius origo est. Nam si ab uno usque ad septem quan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlixitatis breuitatisq uices & certis tẽporibus equã utruq mensurã : di¬
in aieris dementẽ tẽperiẽ torritũ cancri & leonis ȩstum. mollitiaẽ auttͣm¬
lis aurȩ : uimfrigoris int̃ utrãq tẽperiem. om̃a haec solis cursus & natio
uidemꝰ : Est & haec causa ꝓpt̃ quã iuse corceli uocat᷑ : Quod natura ig¬
nis semꝑ in motu ꝑp&uoq: adiuuati ẽ : Solem autẽ ignis a& herei fonti

Expanded text:
lixitatis brevitatisque vices et certis temporibus equam utriusque mensuram; deinde veris clementem temperiem torridum Cancri et Leonis estum, mollitiem autunnalis aure, vim frigoris inter utramque temperiem, omnia hec solis cursus et ratio videmus. Est et hec causa, propter quam iure cor celi vocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitata est; solem autem ignis etherei font
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de armonia cȩlilo quem᷑ quid sint hinumeri quiduepossint oport¬
nius a periemꝰ : Nodo hoc nosse sufficiat quia sinehis numeris. nulla conliga¬
tio nulla potest eẽ concordia : Vit ã uero nram p̃cipuesol& luna mo¬
derat᷑ : nã cũ sint̃ caducorũ corporũ haec duo ꝓpria sentire uel cresce

Expanded text:
cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportucum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorum corporum haec duo propria, sentire uel cresce
Abbreviated transcription (Latin):
io uis. rutilat mactis : Alterũ extracͥtu eorũ qui dehis stellis ad hominũ uti
maxdoe uolund aduersa uel prospenr : Nã plerũq demartis tribilia de
io uis salutaria eueni re definiunt causam siquis forte altius quaerat unde
diuini smaliuolentia ut stella malefica eẽ dicat᷑ sicut demartis & saturnisto¬
lis exaestim& . Aut cur notabilior benignita iouis & ueneris intergen& ha¬
logos habeat᷑ cũ sit diuinorũ una natunt : In me dium pferã rationẽ apud
unũ omnino qđ sciam lectã : Namptolo meus in libris tribus quos de armo¬
nia composuit patefecit causã quã breuiter explicabo: Certi sun numen
ꝑ quos int̃omnia quae sibi conueniuñ iunguaptant᷑. fit iugabilis compe¬
tentia nequi quã potest alternis ꝑhos numeros conuenire : Sunt auto
epitritus hemiolius epogdous duplaris criplaris. quadruplus : Quȩ hoc
loco interim quasi nomina numerorũ accipias uolo : Insequentibusum

Expanded text:
Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium proferam rationem, apud unum omnino, quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, fit iugabilis competentia, nec quicquam potest alteri nisi per hos numeros conuenire. Sunt autem hi epitritus, hemiolius, epogdous, duplaris, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero,
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ uestiga ueritatis : Vt ec cehomericd̃ sõniũ aioue ut dicit᷑ mis sũadi
serendam futuro die cũ hostib: manũ suba ꝑta ꝓmissione uictoriȩ
spẽregis animauit: Ille uel ut diuinũ secutus oraculum. cõmisso proelio
amississuorũ plurimis uix. egreq: in castra remeauit : Num dicendũ ẽ

Expanded text:
e uestigia ueritatis: ut ecce Homericum somnium a Ioue, ut dicitur, missum ad conserendam futuro die cum hostibus manum sub aperta promissione uictoriae spem regis animauit; ille, uelut diuinum secutus oraculum, commisso proelio, amissis suorum plurimis, uix aegreque in castra remeauit. Num dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
crem̃to uinũ sperent qui uero exꝑtes huius glori& & cisque a dillurn¬
set : a ꝓfessionediscedant : Sexies uero septẽ annis eruans ui resanto ol¬
lectas nec diminutionẽ nisi ex accedenti euen irepatiunt᷑ : Seda sixtauiri
ad septimã septimanã. fit quidem deminutio s& occulta & quȩ de trim ĩ
suum aꝑta defectione Nin prodat: Ideo non pullarũ regũ publicarum
hic mos ẽ ut postsextã admilitã nemo cogat᷑ in pluribus datui renus¬
sio iusta pofeseptimã Nota redumuero qđ cũ piumerus septẽ semuleti¬
plicati facit a &atẽ q̃ ppria ꝑfecta echab& & dicit᷑: Ad eor llius ga¬

Expanded text:
ncremento uirium sperent, qui uero expertes huius gloriae usque illo manncremento uirium sperent, qui uero expertes huius gloriae usque illo manserunt, a professione discedant. Sexies uero septeni anni seruant uires ante cοllectas, nec diminutionem nisi ex accidenti euenire patiuntur. Sed a sexta usque ad septimam septimanam fit quidem diminutio, sed occulta et quae detrimentum suum aperta defectione non prodat. Ideo nonnullarum rerum publicarum hic mos est ut post sextam ad militiam nemo cogatur; in pluribus datur remissio iusta post septimam. Notandum uero quod, cum numerus septem se multiplicat, facit aetatem quae proprie perfecta e
Abbreviated transcription (Latin):
septimo plene absoluit᷑ integritas loquendi unde & septẽ uiocales litte ra
Anatunt dicunt᷑ inuentȩ lic& latinitas easdem modo longas modo breues pro¬
nuntia ndo quinque ꝓseptẽ tenere malluert: apud quos tamen siso nos
uocalium non apices numenaueris similit̃ septẽ s̃ : Postannos autẽbissep¬
tem ipsa a&atis necessitate pubescit tuncenĩ moueri incipit uis genena¬
tionis in masculis & purgatio feminarũ : Ideo & tutela pueri quasiuirile
iam robur absoluitur : Dequata men feminȩ ꝓpt̃ uotorũ festinatioiẽ
maturius biennio legibus liberant᷑ : Postter septenos annos genasplu¬
se uestit iuuenta sidemq: annds finẽ in longum crescendi facit : Et gaor
omne uirũ quant& aneẽ unicuiq possun compl& augmentũ ulloꝗo
modo iã potest quis quã sefortior fieri: Int̾pugiles depiq: haec consu¬
&udo seruatur. ut quosiam coronauere uictoriȩ nibil desȩ amplicis ixii¬

Expanded text:
septimo, plene absoluitur integritas loquendi: unde et septem uocales literae septimo, plene absoluitur integritas loquendi: unde et septem uocales literae a natura dicuntur inuentae, licet latinitas, easdem modo longas modo breues pronuntiando, quinque pro septem tenere maluerit, apud quos tamen si sonos uocalium, non apices numeraueris, similiter septem sunt. Post annos autem bis septem ipsa aetatis necessitate pubescit. Tunc enim moueri incipit uis generationis in masculis et purgatio feminarum. Ideo et tutela puerili quasi uirile iam robur absoluitur, de qua tamen feminae, propter uotorum festinationem, maturius biennio legibus liberantur. Post ter septenos annos genas flore uestit iuuenta, idemque annus finem in longum crescendi facit: et quartaomne uirium quantae inesse unicuique possunt complet augmentum, nulloque modo iam potest quisquam se fortior fieri. Inter pugiles denique haec consuetudo seruatur ut, quos iam coronauere uictoriae, nihil de se amplius in i
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃mortuã nascunt᷑ a eris halitum ferre non possunt: Quẽ quis quis
ulta septẽ hones sustinuerit intelligit᷑ ad uitã creatus nisi alt̃ forte qua¬
lis ꝑfectũ potest casus eripiat : Ite postdies septẽ iata treliquia sumbilici:
Et postbis septẽincipit ad lum̃ uisusei moueri : Et post sepues septẽ libereiã
apunillas & totã faciẽ uestit ad motus singulos uidendorũ : Post septẽ uero
mensesdentes incipius i an diblis emergere : Et postbis septẽ sed & sine
casũstimore postter septẽ sonus ciꝰ in uerba prũpit : Et postquat septẽ
nop solum lat firmiter sedimncedit Post quinquf septẽ incipitla qpii¬
toiis horrescose pisi sorte ad ꝑatientiã longioris isus coptipiuatacop¬
sacpdipe ptrahat᷑: Post aposieptẽ deptes qui primi emer senint alis
aptioribus ad cybum solidum nascentibus o pciduđ : Eodemq: ano idest

Expanded text:
quae praemortua nascuntur aeris halitum ferre non possunt. Quem quisquis quae praemortua nascuntur aeris halitum ferre non possunt. Quem quisquis ultra septem horas sustinuerit, intellegitur ad uitam creatus, nisi alter forte, qualis perfectum potest, casus eripiat. Item post dies septem iactat reliquias umbilici, et post bis septem incipit ad lumen uisus moueri eius, et post septies septem libere iam et pupulas et totam faciem uertit ad motus singulos uidendorum. Post septem uero menses dentes incipiunt mandibulis emergere, et post bis septem sedet sine casus timore. Post ter septem sonus eius in uerba prorumpit, et post quater septem non solum stat firmiter, sed et incedit. Post quinquies septem incipit lac nutricis horrescere, nisi forte ad patientiam longioris usus continuata consuetudine protrahatur. Post annos septem dentes qui primi emerserant aliis aptioribus ad cibum solidum nascentibus cedunt, eodemque anno, id est
Abbreviated transcription (Latin):
fitiȩ folliculi de quodiximꝰ apparere tertia de mergieas introrsũ ad ipsũ
conceptionis humorẽ : Quarta humorẽ ipsum coagulari ut quidã uelud
int̃ carnẽ ac sanguinẽ liquida adhuc soliditate conueniat : Quinta uero inter¬
dum fingi in ipsa substantia humoris. humanã figuntm magnitudine quidem
apis : Sedut in illa breuitate membra om̃a & designata totius corporis linia¬
mentã consistans : Ideo autẽ ad iecimus interdum. quia constat qͥociens
quinta eb doma defingit᷑ designatio ista membrorũ menseseptimo ma¬
turari partũ : Cũ autẽ nono m̃ se absolutio futurasiquidem femina fabri¬
cat᷑ sexta ebdoma demembntt iam diuidi masculus septima : Post partũ
iero utrũ uicturũ sit qđ effusum ÷ an in utero sit premortuũ ut tantũ mo¬
dospinans nasceet᷑ septima hont discernit : Vltrtçeni hontrũ numerũ

Expanded text:
erficie folliculi de quo diximus apparere, tertia demergi eas introrsum ad ipsum erficie folliculi de quo diximus apparere, tertia demergi eas introrsum ad ipsum conceptionis humorem, quarta humorem ipsum coagulari ut quiddam uelut inter carnem ac sanguinem liquida adhuc soliditate conueniat, quinta uero interdum fingi in ipsa substantia humoris humanam figuram, magnitudine quidem apis, sed ut in illa breuitate membra omnia et designata totius corporis liniamenta consistant. Ideo autem adiecimus 'interdum' quia constat quotiens quinta hebdomade fingitur designatio ista membrorum, mense septimo maturari partum. Cum autem nono mense absolutio futura est, si quidem femina fabricatur, sexta hebdomade membra iam diuidi; si masculus, septima. Post partum uero, utrum uicturum sit quod effusum est an in utero sic praemortuum ut tantummodo spirans nascatur, septima hora discernit. Vltra hunc enim horarum numerum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ill id taceamꝰ qđ uterũ nullauisemipus occupatũ oceodierũ nuimero natu¬
nt coñstituit̃ uelut dec iẜ exonenandȩ mulierts uectigali mensere deunte
purgari : hocta m̃ preter eundem non ÷ quia sem eri qđ postiacpã
suiintrdoras septẽ non fuerit in effusionem holapsum e fis se apuitã
p nuntiat᷑ : Verũ seminȩ semel in traformandi homipis monetam
lo tas hoc primũ artifox natunt molit᷑ut dieseptimo folliculumgeri¬
in ẽcircũ d& humore : Et membru nara tenui qualis inouo ab eater¬
ort testaclaudit᷑ a intiu sedaudit liquorẽ: hoc cũ a ficis depre¬
heqsum sit hi pocsutes quoque ipse quitã fallese quã falli ueset
ex perimenti cortus adseruit. cefirens in libro quidetadinubuer
timo post conceptił die intelile¬
limus suffecis se conceptui : H&c ippoc sates: straton uero peripatoti¬
cus & diodes caristius ꝑseptenos dies concepti corporis fabricã hacobserua¬
tione dispensan : Vt ebdomada de secundacsedan gutta sanguuinis in suꝑ¬

Expanded text:
ut illud taceamus quod uterum nulla ui seminis occupatum hoc dierum numero natura constituit uelut decreto exonerandae mulieris uectigali mense redeunte purgari, hoc tamen praetereundum non est quia semen, quod post iactum sui intra horas septem non fuerit in effusionem relapsum, haesisse in uitam pronuntiatur. Verum semine semel intra formandi hominis monetam locato, hoc primum artifex natura molitur ut die septimo folliculum genuino circumdet umori ex membrana tam tenui qualis in ouo ab exteriore testa clauditur et intra se claudit liquorem. Hoc cum a physicis deprehensum sit, Hippocrates quoque ipse, qui tam fallere quam falli nescit, experimenti certus adseruit, referens in libro qui De natura pueri timo post conceptum die intellelimus suffecisse conceptui. Haec Hippocrates. Straton uero Peripateticus et Diocles Carystius per septenos dies concepti corporis fabricam hac obseruatione dispensant, ut hebdomade secunda credant guttas sanguinis in sup
Abbreviated transcription (Latin):
tulimꝰ septentrionalis & australis & tropici duo: Namȩ quinoctialem hoc lo co
de t̃raloquim nono port& adscribi quio portun iore locorursus ad d&ur-
Lic& igitꝰ sic̃ hȩcur mortalibus egrismuxatse conces sȩdiuum quaso
superior quȩ : ab ĩ usq ad ñ in colit᷑ ab hominiqualescire possumꝰ homipĩs
genere poagrii greciuȩ sułbarbaricꝰ qua enationis Illa uero ab ł. usq ade

Expanded text:
ttulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo ttulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas superior, quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab L usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
feruoris fac̃ in habitabile uicturis: Int̃ex tremosuero & medium duoma¬
iores ultimis: mediominores exutriusq uicimtatis intẽperie tẽperaN:
In hisq tantũ uitales auras naturr dedit in colis carpere : Et qr anima
& .Κ & circa c̃ .g̃ & ĩ & circa d .ẽ. & .f̃. & ducant᷑ rectȩlinee a signis
aduersi sibi idẽ unũ ã .c̃. usq ad lineã que in .ĩ ducta ẽ alterũ ã .d. usq
ad lineã quȩ in f̃ ducta ẽ intelliga nł pruina obriguis seꝑ p&ua : Est enĩ
superior septentrionalis ꝓ inferior australis extremitas. mediũ uero
ã b ñ usq al. t onasit torrida : Restat ut cingulis ab ĩ usq ad ñ.
de subiecto calore & superiore frigore tẽper&᷑ : Rursus intonã q̃ est int̃¬
l. & f̃. n accipiat desuꝑiecto calore & subditorigore tẽperiem : Nec ex co¬
gitatas a nobis line as quas duximꝰ estim&. Ciroͦ st̃ enĩ de quibus supetare¬

Expanded text:
feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maferuoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo et K; et circa C, G et I; et circa D, E et F; et ducantur rectae lineae a signis aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est, alterum a D usque ad lineam quae in F ducta est, intellegantur pruina obriguisse perpetua: est enim superior septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium uero, ab N usque in L, zona sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim de quibus supra re
Abbreviated transcription (Latin):
medietas cuius partẽ nos in colimꝰ subeo cȩlo ẽ qđ fuerit suꝑt̃rã : Et reliqui
medietas subillo qđ dum uoluitr̃ ad ealoca q̃ ad nosuident᷑ inferiona dis¬
cendit : Inmedio enĩ locata exomni sui parte cȩlum suscipit : Huiusu
adcȩlum breuitas cui punctũ ẽ ad nosuero inm̃ saglobositas distinguit᷑
locis int̃se uicissim pressis nimietate uł frigoris ł caloris geminã nacta int̃d
uersa tẽperẽ : Nã & septentrionalis & australis extremitas ꝑp&ua obrigi¬
erun pruina : F Et hiue lut duo s̃ cinguli quib: t̃nt redimit᷑ sed ambitubsbus
quasi extrema cingentes : Horũ ut̃q habitationis in paciens ẽ ̃qrtor¬
por illeglatialis nec animali nec frugiuitã ministrat: Illo enim aeri
corpus alit᷑ quo herba putrit᷑ me diuscingulis & ideomaxim ȩ c̃no ad flacu
continui caloris ustus spatiũ qđ & lato &ambitu ꝓlixius occupauit nini& ate

Expanded text:
medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, et reliqua medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, et reliqua medietas sub illo quod, dum uoluitur, ad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septentrionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliis nos nom patit᷑ errare quit̃rã semel cingiocet nocredider̃ : Namsidi¬
xis so om̃is t̃n parua q̃dam ẽ in sula circũ fusa illomari unũ oceani ambitũ
lis ne quȩ soaestimes duorũ romanȩ facundicȩparentũ maronis & tulli:
dis senti se doctripã : Cũ hic ipsis cingulis t̃rã redimit tã dicat: ille isdem
quas greconoe tonas uocat ad serat cȩlum teneri : Vtrũq enĩ incorrus¬
tã uent mq nec alteri contrariã r&ulisse rationẽ pcedente disputatio¬
ie constabit : Sedut om̃a q̃ hoc loco ex plananda recepimꝰ liquere pos¬
siN habenđ ẽ primũ sermodec ingulis qr situeorũ anteoculos locatoce¬
tenrerua intellectui ꝓniont : Prius autẽ qualiter t̃rã coroneñ : dein¬
dequẽ ad modum cȩlumcenea N explicandum ẽ : Terra pona & ultima
sphent ẽ . hanc diuidit oritonid ẽ finalis arculus dequo ante s&ulimꝰ: Ergo

Expanded text:
cum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dicum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixisset «omnis terra... parua quaedam est insula circumfusa illo mari...», unum Oceani ambitum ulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine zonas uocat adserat caelum teneri. Vtrumque enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tus a quiloni quẽ in colitis cernequã tenui uosparte contingat : Om̃i senĩ:
t̃nx q̃ colit᷑ a uob angusta uerticibus lateribus latior : Parua quedam ẽ:¬
in sula circũ fusa illomari qđ athlanticũ qđ magnũ qđ oceanũ appell¬
tis in t̃ris gtim̃ tanto nomine quã sit paruus uides : postquã celũ quo om̃a
continent & subiectarũ spherarũ ordinẽ motũq s. ac demotusonũ cȩ¬
lestis musigȩ modos & numeros explicantẽ &aerẽ subditũ iunȩtul¬
lianus sermo ꝑ necessaria & p̃sentio peri apta ductus adterrã usq de¬
scripsit ipsuusiã t̃sȩ descriptionẽ uerborũ pacus rerũ fec̃ đab soluit :
Et enĩ maculas habitationũ ac deipsis habitatoribus alios int̃ruptos
aduersosq obliqos &iã & trans uersos alios nominando ẽpenȩ stbet ieglobosta¬
tẽ tantũ non colorib: pinexit : : Illud quoq ñ sine ꝑfectione doccrinȩ ẽ quad

Expanded text:
ter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim ter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit parvus, vides. continentur, et subiectarum sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iam terrae descriptionem uerborum parcus, rerum fecundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
luit intelligi qđ sieius quice lestibus meruit int̃ ses et s&is compl& ea au¬
res s̃ sonimagnitudine suꝑ ẽ ut c&erorũ hominũ sensus munda ne com¬
nentie ñ a capiat auditũ : Sediã tnectatũ ad sequentia conferamꝰ : Vi 55¬
des habitari int̃ne raris & angustis locis & in ipsis quasimaculis ubi habitat᷑
uastas solitudines interiectas : Eosq qui in colunt t̃ntt̃ non modo int̃rup¬
tosita eẽ ut nihil int̃ ipsos aliis ad aliosmanese possit. sed partim oblicos
partĩ trans uerifos partẽ &iã aduersosstase uob̵ aquib: expecta se gloriã
certenullam potestis : Cernis autẽ eandemt̃rã quasi quib: damredimit an
circũ datis circulis : E quib: duomaximeint̃sediuersos& aceliuerticib: ipsis ex
utrrq parte subpixos obriguis sebuina uides mediũ autẽ illum maximũ solis
ardor& orrẽri : Duos̃ habitabiles quorũ australis ille in in quo qui insistun :

Expanded text:
luit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae auluit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus. «Vides habitari in terra raris et angustis locis, et in ipsis quasi maculis ubi habitatur uastas solitudines interiectas, eosque qui incolant terram non modo interruptos ita epartim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ris possiñ liquese : Q in renaturaliter setunat quȩ in exponendo plu¬
ra quã necesse ẽ sup fundit ad dit tenebras non adimit densitatẽ : Vno
finẽ de hac tractatus parte faciemꝰ : adiecto uno qđ scitu dignũ putamꝰ: Quia
cũ sind melodie musice tria genent armonium : Diatonũ & cbromiticũ : Pri¬
mũ quidem ꝓpt̃ nimiã suidificultatẽ ab usu recessit : Tertiũ uero ẽ infi¬
me mollitie : Vnde medium id ÷ datonũ munda nȩmusicȩ doctrina pla¬
tonis ad scribit᷑ : Ne hoc int̃ pt̃ eunda ponemus quod musicam perpe¬
tuȩ celi uo lubilitate nascentẽ ideo daro non sentimꝰ auditu quamai
sonus ẽ quã ut humanarũ auriũ recipiat᷑ angustus : Namsinlicata du¬
pa ab auribus incolarũ amplitudinẽ fragoris exduduã. qđ mirũ si
nostrũ sonus excidit auditũ q mundane molis inpulsus emittit : Nec enĩ
denihilo ẽ qđ ait qui compl& aures meas tantus &i ã dulcissonus: Se duo¬

Expanded text:
ris, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uo
Abbreviated transcription (Latin):
deũ mandas semendatiũ : non ita est : Sed quia illum casũ grecis fatade¬
creueranđ lat& it in uerbis somni qđ anĩ aduersũ uel aduere uncendũ
uel ad cauendum saltẽ posuiss& instruere: habuit enĩ illa p̃ceptio u
uniuersus ꝓduceret᷑ exercitus : Ad illesola pugnandiortatione con¬
tentus nonuidit quid deꝓducenda uniuersitate p̃ceptũ sit : Pret̃ missoq
achille. quituncrecenti laces situs iniuria armis cũ suomilite ferit¬
bat᷑ rexꝓgressus in p̃lium & casũ qui debebat᷑ excepit : Et ab soluit
somniũ inuidiam̃ciendi non om̃a de imperatis sequendo : Parẽol¬
seruantiȩ diligentiã homericȩ ꝑ om̃a ꝑfectionis immitator maro
intalibus quoq. rebus opbinuit : Nã apud illum aeneas ad regionẽ

Expanded text:
deum mandasse mendacium? Non ita est, sed quia illum casum Graecis fata decreuerant, latuit in uerbis somnii quod animaduersum uel ad uere uincendum uel ad cauendum saltem potuisset instruere. Habuit enim illa praeceptio ut uniuersus produceretur exercitus; at ille, sola pugnandi hortatione contentus, non uidit quid de producenda uniuersitate praeceptum sit, praetermissoque Achille, qui tunc recenti lacessitus iniuria ab armis cum suo milite feriabatur, rex progressus in proelium et casum qui debebatur excepit et absoluit somnium inuidia mentiendi non omnia de imperatis sequendo. Parem obseruantiae diligentiam Homericae per omnia perfectionis imitator Maro in talibus quoque rebus obtinuit. Nam apud illum Aeneas, ad regione
Abbreviated transcription (Latin):
mod& nuntiandis haber& : Resistamꝰ urguenti & fustra arguensre¬
fellat᷑ ut una caluminia dissoluta utriusque factũ in colomem ut fas ẽ
r&ineat dignitatẽ : & ec omnibus fabulis phsloso phya repugnat
nec omnibus adquiescit : Et ut facile secernipossit quȩ ex his ase ab¬
dic& acuelut ꝓfana ab ipso uestibulo sacrȩ disputationis exludat.
quȩ uero &iã sepe adibenter admittat diuisionł gradibus explican¬
dum ÷: Fabulȩ quarũ nom̃ indicat falsi professionẽ aut tantũ
conciliandȩ auribus uoluptatis aut ad ortationis quoque in bonã fru¬
gẽ gnrtia repte sunt: aut auditum multiunt uel comediȩ quales menan

Expanded text:
moda enuntiandis haberetur —, resistamus urgenti et frustra arguens refellatur, ut una calumnia dissoluta utriusque factum incolumem, ut fas est, retineat dignitatem. Nec omnibus fabulis philosophia repugnat, nec omnibus adquiescit; et ut facile secerni possit quae ex his a se abdicet ac uelut profana ab ipso uestibulo sacrae disputationis excludat, quae uero etiam saepe ac libenter admittat, diuisionum gradibus explicandum est. Fabulae, quarum nomen indicat falsi professionem, aut tantum conciliandae auribus uoluptatis aut adhortationis quoque in bonam frugem gratia repertae sunt. Auditum mulcent uel comoediae, quales Menan
Abbreviated transcription (Latin):
locatã dicat plato aluna sursũ secundam hoc ẽ int̃septẽ asũma locum
sextũ tenest cõmemor& : Cieroni archimedes & cald eorum ia tioconseret :
blato grptios omnũ filo sophiȩ disciplinarũ parentes secutius ẽ: Qui ta
solem interlunã & mercuriũ locatũ uolunt : ut ratione tam̃ & dep̃hende¬
rint &ed xerint cura non nullis sol supra mercurium iuꝑraq uener t̃ t̃
credat᷑ : Nam nec illi quiita estima t̃ aspecieuer. ꝓculs ab cad opinionẽ
uero istius ꝑmatationis huiis modiratione psua sit : A saturni sphentq ẽ
prima deseptẽ usq ad pherã iouis a summo secundam anteriectis patutanti

Expanded text:
locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tant
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq posttres menses sequentes tribus signis quȩ secunt̃ em̃ sis. cancrũ dico.
leonẽ & uirginẽ inuenit᷑ in libra quȩrursus aequat noctẽ diei : Etdum in
ipso signo occidit moxorit᷑ aries in quosol ante sex menses occidere soleb
ldeo autẽ occasũ magis eiꝰ quã ortũ eligimꝰ ꝓponendum. quia signa poste¬
riora postoccasũ uidenNt : et dum ad haec quȩ sole mergente uiderisolen
solem sediremonstramꝰ : sine dubio eũ contrario motu recedere quãcȩ¬
lum mou&ur ostendimus : Haec autẽ quae desole acluna diximus.
&iam quin questellarum recessum adsignare sufficiens : Parienim n tione
in posteriora signa migrando sem ꝑmundanȩ uolubilitati c̃traria recessione
uer sañ: his adiertis desperarũ ordine paucadicendas inquodssentire apli¬
tone acero uideri potest Cũ hic solis spberã quartã desepte id ẽ in medio

Expanded text:
Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio
Abbreviated transcription (Latin):
deat᷑: Signũ enĩ qđ a& cũ sole oecidit sẽꝑ occur rit ad eo ut & uicina astra solis ꝓ¬
pinquitatecelent: Nam& canis tunc quia uicinus tauro .ẽ ñ uid& tectus luci
ꝓpinquitate : Et hoc ẽ qđ uirgilius ait : Candidus auratis aperitcũ cornib:
annũ taurus & aduersocedens canis occidit astro : Nonenĩ uult intelligita¬
ro oriente cũ sole mox in occasu fiericanẽ qui ꝓximꝰtauro. ẽ : Sed occideree
dixit tauro gestante solemi quiatunc incipit non uideri soleuicino: Tunc nam̃
occidente soler : libra ad eo superior inuenit᷑ ut totus scorphius ortus a pparea
Cemini uero uicini tuncuident᷑ occasui : Rursus post tauri m̃sẽ gemiri non
uidenũ qđ in eossolem migrasse significat : Post geminos redit in cancrũ
& tũ cũ occidit mox libra in mediocȩlo uid& : Ad eo constat solem tribus sig¬
nis ꝑ actos id ẽ ari&e& tauro & geminis ad medietatẽ hiemis phersi recessis

Expanded text:
d cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina astra solis propinquitate celentur. Nam et Canis tunc, quia uicinusTauro est, non uidetur, tectus lucis propinquitate. Et hoc est quod Vergilius ait: candidus auratis aperit cum cornibus annum Taurus et aduerso cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui. Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse.
Abbreviated transcription (Latin):
nis animũ supnt periculi metũ agese. nihilq: nisiturpiatimere.
tollera refortiter uel aduersa uel prospent: Fortitudo prestat
magnanimitatẽ fiduciã securitate magnificentiã constaraa tolli¬
nentiã firmitatẽ : Tẽperaentiȩ nihil a petese penitendumannullo le¬
gẽ moderationis exer ceresub iung&t rationis cupiditatẽ domare
tepenintiã sequunt modestia uerecundia abstinentia. castitas. ho¬
nestas modenrtio partitas. sobrietas pudicitia : ustitie serua se uni¬
cuiq: qđ suũ ÷ Deiustitia ueniunt innocentia. amicitia. concordi
pietas regio affectus humanitas : His uirtutibus uirbonus primã sui¬
& suorũ inderei publice rector efficit᷑ iuste ac ꝓui deguberfians hun

Expanded text:
nis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, nis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare fortiter uel aduersa uel prospera; fortitudo praestat magnanimitatem, fiduciam, securitatem, magnificentiam, constantiam, tolerantiam, firmitatem; temperantiae, nihil appetere paenitendum, in nullo legem moderationis excedere, sub iugum rationis cupiditatem domare; temperantiam sequuntur modestia, uerecundia, abstinentia, castitas, honestas, moderatio, parcitas, sobrietas, pudicitia; iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia ueniunt innocentia, amicitia, concordia, pietas, religio, affectus, humanitas. His uirtutibus uir bonus primum sui atque inde rei publicae rector efficitur, iuste ac prouide gubernans, hu
Abbreviated transcription (Latin):
res cũ plato ne princeps libro deuirtutibus gradus earũ uent & natura¬
li diuisionis rationem compositos pordinẽ dig gerit : quattuor sinquit
quater narũ genent uirtutũ : Ex his primȩ politiȩ uocađ: secunde
purgatoriȩ tertiȩ animi iã purgati quastȩ exẽplares : Et sun poli¬
ticȩ hominis quas ociale animal ÷ : his boniuiri reipublice consu¬
lunt urbestuentur his parentes uenenant᷑ liberos amanđ ꝓximos
diligunt hisciuiũ salutẽ guberuant. his socios circũ specta ꝓuiden¬
tia ꝓtegunt iusta libentate deuinciunT his quȩ sui memores alios fe¬
cese merendo : & ẽ politici prudentia ad rationis normã quȩ cogiat
quatq agit uniuersa dirigese hacrihil p̃terrectũ uelle facere hu¬
manisq: actibus tã quã diuinis arbitris ꝓuidese: Prudentiȩ in suid
nitio intellectus. circũ spectio ꝓuidentia . docilitas. cautio. fortitudi¬

Expanded text:
res cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturares cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae politicae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant, proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circumspectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
dia quis quã uia hoc rom̃ a dipiscit᷑ : Vnde qui aestimant nullis nisi
hilo opantibus in .eẽ uirtutts nullos p̃t̃ philosophosbeato: eẽ ꝓncn¬
cant : Agnitionẽ enĩ serũ diuinarũ sapientiã ꝓprieuocantes : Eos
tantũ modo dicunit eẽ sapientes qui suꝑna & aciemeptis requir̃ &
que rendosagacidiligentia conprehendunt & qu intũ uiuendiꝑspi¬
cuitas prestat ĩmitant᷑ : It hoc sola eẽ aint exercitia uirtutũ : Qua¬
in sola diuina dirigere : Tẽperantiȩ om̃ a relinquese in quantũ na¬
tura patitur. quȩ corporis usus requirit: Fortitudinis nonterreri
aurnã. a corpore quodam modo ductuphilo sophiȩ recedentẽ. nec
altitu dinẽ ꝑfectȩ ad suꝑna ascensionis horrere : Iustitiȩ adunã sil
hu us ꝓpositi consentireuiã uniuscuiusq uistutis obsequium: atq
ita fic ut siđm hoctã rigide dẽfinitionis abruptũ. rerũ publicarum
rectores beati eẽ nom possuns : Sed protinus int̃philosophie ꝓfesso¬

Expanded text:
ia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imitantur; et in hoc solo esse aiunt exercitia uirtutum, quain sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere, in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis, non terreri animam a corpore quodam modo ductu philosophiae recedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi consentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum rectores beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae professo
Abbreviated transcription (Latin):
in quosimuluisȩ sun a sepostea separant. Ex hoc eas non eẽ cȩlam in ficas
oculis quoq: ad ꝓbantibus constat: Igit᷑ mouent᷑ nec nega rehoc quis quã potenit
qđ uisus ad firmat: Querendum ẽ ergo utrũ ab artu adoccasum. an ir
contrariũ motu ꝓpriore uolua nt : Sed hoc querentib: nobis : non solum mapi

Expanded text:
in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum mani
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is oculis indicase : sed ferrimũ danȩ conuersionis impetu aut moueri sua
quoq: accessione dicłmꝰ : Rursus simouens : aut cȩliuiam secunđ ab ortuina
ca sum & cammuni & suo motu meantes : aut contrario recessu inorien
ab occidentis parteuersant᷑ : Pret̃ haec ut opinor pihil potest uel. eẽ
uel fingi : Nunc uideamꝰ quid ex his poterit uerũ ꝓbari : Si infixȩesses
nũ quã ab eadem statione discederen sed in hisdem locis sẽꝑ ut aliȩ uide¬
seat : Ecceenĩ dein fixis ułrgiliȩ nec a suiumquã seco pulatione disꝑgni
nechiadas quȩ uicinȩ s̃ deser̃ : audorionis proximã regionẽ relinquip
Septẽ trionũ conpago non soluit᷑ anguis quiint̃ eos lapitur semel circum¬
fusum ñ mutat amplexum : Haes uero modo in hac modo in illa celira¬
ne ui sunt᷑ : Et sȩpecũ in unũ locũ duȩplures ue conuenerinđ & aloco tam̃

Expanded text:
nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fingi. Nunc uideamus quid ex his poterit uerum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen
Abbreviated transcription (Latin):
iectis c̃trario ut ait quã cȩlum uertit᷑ motu: ferant᷑ argum̃tis aduerũ du¬
centibus requiramꝰ : Solem aclunã & stellas quinque quib: aberrore non
pret̃ qđ secũ trahit ab ortu in oc casũ cȩli diurna conuersio npsa suo motui
orientẽ ab occidente ꝓcederen soliͣ lit terarũ ꝓfanis sed multis quoq: doc¬
trina in iaatis aberrere afide ac monstro simile iudicatũ ẽ: Sed apud
pressius intuentes it auerũ ẽẽ constabit. ut non solum mente concipi. sed
oculis quoq: ipsis possit ꝓbari: tam̃ ut nob̵de hoc sit cũ ꝑtͥnaciũ negante or¬
tatꝰ age quisq tibi hoc liquere dissimulauissi mul om̃a q̃ ł c̃tentio sibi fingit de¬
traeccans fidem uł q̃ ipsa ueritas suggerit in diuisionis membra mit tamus
haserraticas cũ luminib duobus aut infixascȩlo ut alia sidera nullum sui mo

Expanded text:
iecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum duiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore nomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum
Abbreviated transcription (Latin):
iunoted situt soror quia isdem numinibus quib: caelum &iã aer ꝓcreati sẽ
somue quia aer subietcus ẽ clo : hisillud adiciendum ẽ qđ pret᷑ duolu¬
mina astellas quinque quae appellant᷑ uagȩ : Reliquasom̃s aliinsi¬
tas eẽ cele nec hisicũ cȩlo moueri : Alii quorũ adsertio uero ꝓꝑriorẽ
has quoq dixer̃ suomotu p̃ter qđ cũ celi conuersione ferunsaccedere:
Sed ppt̃ in mensitatẽ extimiglobi excedentia csedibilẽnumerũ scła
inunas tursus suiambitione consumese : Et ideo nullum earum mo¬
tũ ab homine sentiricũ non suffitiat hã menȩuitȩ spatiũ adbreuesal¬
bn puno ptũ tã tardȩ accessionis dep̃hendendum: Hinctullius
nullius sectȩ inscius. t &eribus ad ꝓbat& simulat tigit utrũq: sententiõ dicei¬
doun quosun infixi illi qui uoluunt᷑ stellarũ cursus sempiterni : Nam&
in fixos dixit & cursus habere non tacuit : Nunc utrũ illi septẽ globi quisid¬

Expanded text:
t dicitur soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo «in quo sunt infixi illi qui uoluuntur stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos dixit et cursus habere non tacuit. Nunc utrum illi septem globi qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
ambiens speram acueluti semitã faciens ꝑ quã lumen utrũq: discur¬
rit & intra quã uagantiũ stellarum error legitimus coercen&ur:
Quas ideo ueteres errare dixerunt quia & cirsusuo feruntur. &
tra spherȩ maximȩ id ẽ ipsius cȩli impetũ contrario motu aborientẽ
aboccidente uoluuntur : Et omniũ quidem parceleritas. motus similis
idem .ẽ motus meandi : sed non om̃s eodem tẽpore circossuos orbesq cop¬
ficiuñ : Et ideo ẽ celeritas ipsa mirabilis. quia cũ sit ea demomniũ nec
ulla exillis aut concitatior esse posꝵ aut segnior : non eodem tam̃
tẽporis spatiom om̃s ambitũ suũ ꝑaguã. Causa muero subeadem i¬
leritate disparis spatiraptius nos sequentia docebunt : His desiderũ

Expanded text:
ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare dixerunt quia et cursu suo feruntur et contra sphaerae maximae, id est ipsius caeli, impetum contrario motu ad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt. His de sideru