comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ. Prodigia uͦ. in qͥb tantũmͦ mirabile ali-¬
qͥd ostendit᷑. Signa uͦ ⁊ ꝓdigia: qͣsi quȩ utrũq
contineant dixit. Scriptura diuina int̃dũ te¬
net istas ꝓprietates: int̃dũ aut̃ abusiue ⁊ ꝓdi¬
gia ꝓ signis ⁊ signa ꝓ prodigiis ponit. Paulus¬

Expanded text:
. Prodigia vero, in quibus tantummodo mirabile aliquid ostenditur. Signa autem et prodigia, quasi quae utrumque contineant, dixit. Scriptura vero divina interdum tenet istas proprietates, interdum abusive et prodigia pro signis, et signa pro prodigiis ponit. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco dic̃. tͥ soli peccaui. a qͦ solo posum diui¬
dicari. Nã humana dies diidicare ñ potest
sꝑitalẽ. S & qͥd seqͥt᷑ ad hc̃ respicit sensũ:
ut iustificeris in sermonibꝰ tuis & uincas eũ
udicaris. Iudicat᷑ nãq ds̃ in disputationibꝰ
sapientiũ: dũ alii hoc modo alii alio. ⁊ diuer

Expanded text:
idcirco dicit: Tibi soli peccavi, a quo solo possum dijudicari: Nam humana dies dijudicare non potest spiritualem. Sed quod sequitur ad hunc respicit sensum. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Judicatur namque Deus in disputationibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
causas paulꝰ uidetur ostendere: qͥb roborant᷑
hi qͥ in fide eũgłii confirmant᷑. Unã qua eis
⁊ aꝑtũ. ⁊ quantũ spectat ñ sine idoneis testib
sed scͥpturis ꝓpħicis adstipulantib declaratũ.¬

Expanded text:
causas Paulus videtur ostendere quibus roborantur hi qui in fide evangelii confirmantur: unam qua eis et apertum, et quantum exspectat non sine idoneis testibus, sed Scripturis propheticis astipulantibus declaratu
Abbreviated transcription (Latin):
Ex utroq gͥ ȩdificem̃ scripturȩ diuinȩ loco:
qͦ uł suscitare ds̃ sathanan dicit᷑ negligentib.¬
uł contere ac subdere studiosis: ut illos ad ago¬
nes concitet. istis de ꝓstrato adu̾sario palmã uic¬
toriȩ tͥbuat: ⁊ uirtutis p̃mia largiat᷑. Possumꝰ
aut̃ ⁊ ꝑ singłos qͦsq agones. si legitime certem̃.
dicere: qͦd ds̃ conteret sathanan sub pedib nr̃is
uelocit᷑. Uerbi causa siqͥs agonẽ susceꝑit castita¬
tis. si usq ad finẽ ĩmaculata conscientia ꝑduraue¬
in confessione ꝑmaneat: ds̃ contriuit sathanan
sub pedib eiꝰ. cũ infidelitatis sꝑm uicit. S & qui
concordiã ꝑseuerant̃ colit: dissensiones demonũ
sub pedib conteret. Qmansuetudinẽ seruat
Hoc ẽ nimirũ qͦd dñs in eũgłio dic̃. Ecce dedi uob̃
potestatẽ calcandi suꝑ serpentes ⁊ scorpiones: &

Expanded text:
oque aedificemur Scripturae divinae loco, quo vel suscitare Deus Satanam dicitur negligentibus, conterere ac subdere studiosis, ut illos ad agones concitet, istis de prostrato adversario palmam victoriae tribuat, et virtutis praemia largiatur. Possumus autem et per singulos quosque agones, si legitime certemus, dicere, quod Deus conteret Satanam sub pedibus nostris velociter: verbi causa, si quis agonem susceperit castitatis, si usque ad finem immaculata conscientia perduraves contrivit Satanam sub pedibus ejus, cum infidelitatis spiritum vicit. Sed et qui concordiam perseveranter colit, dissensionis daemonem sub pedibus conterit: qui mansuetudinem servat, Hoc est nimirum quod Dominus in Evangelio dicit : Ecce, dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et sco
Abbreviated transcription (Latin):
culoꝵ am̃.  aput hoc martion a quo scripturȩ
nitus abstulit: ⁊ ñ solũ hoc. sed ⁊ ab eo loco ubi
scriptũ ẽ. om̃e aut̃ qͦd ñ ẽ ex fide peccatũ ẽ. usq
ad finẽ cuncta desecuit. In aliis uͦ exẽplarib id
ẽ in his q̃ ñ st̃ a martione temerata: hoc ipsũ ca¬
put diuerse positũ. Inuenimꝰ in ñnullis enĩ co¬
ei aũt qͥ potens ẽ uos confirmare. Ali uͦ codices¬

Expanded text:
ulum hoc Marcion, a quo Scripturae nitus abstulit. Sed et ab eo loco ubi scriptum est: Omne autem quod non est ex fide, peccatum est, usqad finem cuncta dissecuit. In aliis uero exemplaribus quae non sunt a Marcione temerata, hoc ipsum capitulum diuerse positum inuenitur. In nonnullis etenim coEi aut
Abbreviated transcription (Latin):
thũ hospitio receꝑit. sed ⁊ ęccłe uniu̾se in domo
sua conuenticulũ ipse p̃buerit. Fert᷑ sane tradi¬
tione maioꝵ: qͦd hic gaius primꝰ eꝑc fuerit thes¬
dic̃. qͥ remansit cornithi : quiq uidet᷑ dispensator
ciuitatis ostendi. S ñ puto. qͦd ex hoc officio mag¬
noꝑe paulꝰ mentionẽ eiꝰ in epła sua fecerit. nͥ forte
aliqͥd in eo ãplius sensit. ⁊ archariũ eũ id ẽ dispensa¬
torẽ illiꝰ ciuitatis dixerit: cuiꝰ artifex ⁊ conditor

Expanded text:
um Paulum receperit sed et ecclesiae uniuersae in domo sua conuenticulum praebuit. Fertur traditione maiorum quod hic Gaius primus episcopus fuerit Thesdicit, quia remansit Corinthi, quique videtur dispensator civitatis ostendi. Sed non puto quod ex hoc officio magnopere Paulus mentionem ejus in epistola sua fecerit, nisi forte aliquid in eo amplius senserit, et arcarium eum, id est, dispensatorem illius civitatis dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
sathanꝰ ader idumeũ. hoc ẽ salomoni qͥ erat pa¬
cificus suscitauit sathanan qͥ ẽ contrariꝰ pacis.
Sed sic̃ his qͦs apłs docet. si ita agant ⁊ tales se
exhibeant. quales eiꝰ sermo descripsit. ꝑ em̃da¬
tionẽ uitȩ ꝓmittit sub pedib eoꝵ. a dõ pacis
sathanan uelocit᷑ conterendũ: ita nichilominꝰ
ds̃ pacis. ei qͥ pacẽ s ñ in corde puro ⁊ conscientia
munda seruauerit. suscitat sathanan hoc ẽ ad¬
uersariũ. ut qͥ bonũ pacis neglexit. ĩpugnationũ
amaritudines ꝑferat: ⁊ ita demũ pacis ꝗͣ teme

Expanded text:
ad deridendum eum, hoc est Salomoni, qui erat pacificus suscitavit Satanam, qui est contrarius paci. Sed sicut his, quos Apostolus docet, si satagant et tales se exhibeant quales ejus sermo descripsit pro emundatione vitae promittit sub pedibus eorum a Deo pacis Satanam velociter conterendum: ita nihilominus Deus pacis ei qui pacem ejus non in corde puro, et conscientia munda servaverit, suscitat Satanam, hoc est, adversarium, ut qui bonum pacis neglexerit impugnationum amaritudines perferat, et ita dem
Abbreviated transcription (Latin):
mano generi indicat᷑ aduersus: uidebit᷑ utiq
si uere dic̃ paulꝰ q̃ dic̃. qͦd sub pedes eoꝵ qͥb tẽ
scribebat uelociter conterat᷑. ultra iã non eẽ
sathanas qͥ agones ⁊ certamina ⁊ ꝑsecutiones
credentib excitet. Qd utiq ñ admittit fides¬
rerũ. Sed uidet᷑ mͥ in hoc loco sathanan dixisse
omnẽ sꝑm: qͥ credentib aduersat᷑. Sathanas eni:
in nr̃a lingua adu̾sariꝰ int̃pretat᷑. Quicqͥd gͦ
animȩ tendenti ad dm̃ resistit ⁊ adu̾satur. &
qͥcqͥd ei paci eiꝰ contrariũ ẽ: hoc ei sathanas ẽẽ
nominatur. Ido deniq pͣmisit dicens. ds̃ pacis:

Expanded text:
atur adversus, videbitur utique, si vere dicit Paulus quae dicit, quod sub pedibus eorum quibus tunc scribebat velociter conteratur, ultra jam non esse Satanas, qui agones et certamina et persecutiones credentibus excitet, quod utique non admittit fidesrerum. Sed videtur mihi in hoc loco Satanam dixisse omnem spiritum, qui credentibus adversatur: Satanas autem in nostra lingua adversarius interpretatur. Quidquid ergo animae tendenti ad Deum resistit, et adversatur, et quidquid paci contrarium est, hoc vere Satanas esse nominatur. Ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
pientes ẽẽ debemꝰ in bouo. simplices uͦ in malo:
ut si pulsam᷑ malitia. pulsam᷑ inuiria. ñ simꝰ cal¬
lidi ⁊ uersuti. ⁊ argum̃ta querentes. qͥb redde
in loco tali meminisse debemꝰ illiꝰ sententiȩ quȩ
dicit. Siqͥs uult sapiens ẽẽ apud dm̃: stultus
fiat in hoc mundo. Simꝰ gͦ stulti accipientes
iniuriã ⁊ ñ reddentes: ut sapientes simꝰ apud
dm̃ qͥ dix̃. Michi uindictã. ego retͥbuã dic̃ dñs.¬

Expanded text:
pientes esse in bono debemus, simplices in malo, pientes esse in bono debemus, simplices in malo, ut si pulsamur malitia et injuria, non simus callidi et versuti artes et argumenta quaerentes, quibus reddere in tali loco meminisse debemus illius sententiae, quae dicit: Si quis vult sapiens esse apud Deum, stultus fiat in hoc mundo . Simus ergo stulti, accipientes injuriam, et non reddentes, ut sapientes simus apud Deum, qui dixit: Mihi vindictam et ego retribuam, dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
uide qũa ꝓximi ꝑiculo fiant hi. qͥ exerceri in
diuinis litt̃is negligt̃. ex qͥb solis. huiꝰ modi ex¬
aminationis agnoscenda discretio ẽ. Continuo
gͦ in breui speciẽ ꝓposite distincꝰtionis ostendit
dic̃. Qm̃qͥde facilis ⁊ indiscreta ẽ ur̃a obędi¬
entia: accipite qͥd seruare. qͥd cauere debeatis.
Uolo inqͥt uos sapientes ẽẽ in bono: ⁊ simplices
in malo. Simile ẽ hoc illi dicto: qd ad corin¬
thios scribit dicens. Malitia paruuli estote:
ut sensib ꝑfecti sitis. S & illud qͦd dñs ait. qͥa
filii scłi huiꝰ prudentiores st̃ ꝗͣ filii lucis in ge
plus noceant ⁊ uehem̃tiꝰ ledant: in bono aut̃
stulti st̃. Uix enĩ inueniunt qͥd faciant boni.
Econtrario uͦ paulꝰ uult sapientes ẽẽ in bono.
ꝑ alicuiꝰ malitiã ab oꝑe bono. nos si sapientes
sumꝰ. excogitemꝰ qͦmͦ si opus bonũ ñ possumꝰ
uł sermonẽ bonũ ꝓferamꝰ. Qd si nec hoc licet.
uotũ saltĩ bonũ ⁊ animũ de monstremꝰ. Sic gͦ sa¬

Expanded text:
ide quia proximi periculis fiant hi, qui exerceri in divinis litteris negligunt, ex quibus solis hujusmodi examinationis agnoscenda discretio est. Continuo ergo in brevi speciem propositae distinctionis ostenditiam quidem facilis et indiscreta est vestra obedientia, accipite quod servare, quod cavere debeatis: volo, inquit, vos sapientes esse in bono, et simplices in malo. Simile ethios scribit, dicens: Malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti sitis . Sed et illud quod Dominus ait: Quia filii hujus saeculi prudentiores sunt quam filii lucis in genplus noceant et vehementius laedant. In bono autem stulti sunt: vix enim inveniunt quid faciant boni. E contrario vero Paulus vult nos sapientes esse in bono, per alicujus malitiam ab opere bono, nos si sapientes sumus excogitemus quomodo si bonum opus non possumus, vel sermonem bonum proferamus: quia si nec hoc licet, votum saltem bonum et animum demonstremus. Sic ergo sa
Abbreviated transcription (Latin):
nos ẽẽ sic̃ colũbas: ⁊ prudentes sic̃ serpentes.
Qͦd si aliqͥs nos ex infidelib arguens occurrat¬
⁊ dicat. quomͦ potest ide ipse ⁊ sapiens ẽẽ et
stultꝰ. dicemꝰ ad eũ. Nespice ad artes istas q̃ in
usu hominũ habent᷑: qͦmͦ ille qͥ uerbi causa sa¬
pientissimꝰ ẽ gr̃amaticꝰ. in arte fabrili insipientis¬
simꝰ inuenit᷑. uł rursũ sapientissimꝰ gubernator
qͦmͦ in arte medicinȩ inuenit᷑ insipiens. Sic gͦ

Expanded text:
nos esse sicut columbas, et prudentes sicut serpentes . Quod si aliquis nobis ex infidelibus argute occurrat et dicat, Quomodo potest idem ipse et sapiens esse et stultus? dicemus ad eum, Respice ad artes istas, quae in usu hominum habentur, quomodo ille qui, verbi causa, sapientissimus grammaticus, in arte fabrili insipientissimus: vel rursus sapientissimus gubernator, quomodo in arte medicinae invenitur insipiens: s
Abbreviated transcription (Latin):
& erit in ȩt̾nũ. Salutat uos timotheus adiutor
m̃s: ⁊ lucius ⁊ iason ⁊ sosipat̃. cognati mei.idetͣ
mͥ de istis qͦs sequestrauit ab om̃i cathalogo salu¬
tantiũ : plus aliqͥd sensisse. Deniq timotheũ ad¬
utorẽ suũ dic̃: ⁊ om̃s simul cognatos suos. ꝙ qͥde
de timotheo plenissime refertur in actib apłoꝵ.
qͦd fuerit derbeus ciuis. filiꝰ mulieris
fidelis. ex patre gentili : de qͦ ⁊ ipse
nuntiet quib dã ne alit̃ doceant. neq attendant
fabulis. ⁊ genealogiis infinitis. Sed ⁊ luciũ qͥdã ip¬
sũ ꝑhibent ẽẽ lucã qͥ eũgłm scͥpsit: ꝓ eo qͦd soleant
nomina uit̃dũ scđm patriã declinationẽ. int̾dũ etiã
scđm grecã romanãq ꝓferri. Iason uͦ ille ẽ. de qͦ
etiã in actib apłoꝵ scribit᷑: qͦd apud thessalonicã
sũ dedit. ut apłis discedendi fac̾e̾t lib̃tatem.
Sosipat̃ qͦq qui his iungit᷑ : suspicor qͦd ipse sit

Expanded text:
djutor meus et Lucius et Jason et Sosipater cognati mei. Videtur mihi de istis quos sequestravit ab omni catalogo salutantium plus aliquid sensisse. Denique Timotheum adjutorem suum dicit, et omnes simul cognatos suos; et quidem de Timotheo plenissime refertur in Actibus apostolorum quod fuerit Hebraeus civis, filius mulieris fidelis, ex patre gentili: de quo et ipsenuntiet quibusdam, ne aliter doceant, neque attendant fabulis et genealogiis infinitis. Sed et Lucium quidam ipsum perhibent esse Lucam, qui Evangelium scripsit, pro eo quod soleant nomina interdum secundum patriam declinationem, interdum etiam secundum Graecam, Romanamque proferri. Jason vero ille est, de quo etiam in Actibus apostolorum scribitur quod apud Thessalonicam sum dederit, ut apostolis discedendi faceret libertatem. Sosipater quoque qui his jungitur, suspicor, quod ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
tis ponã in animo meo. extinguit᷑ sine dubio furor.
cessat ira. odiũ conqͥescit. peccato ñ dat᷑ locus. ⁊ hoc
modo peccato qͥs mori inuenit᷑. ⁊ uiu̾e dõ. S & hoc
det᷑. Simile enĩ puto ẽẽ. qͣsi dixisset uiuentes dõ¬

Expanded text:
tis ponam in animo meo, exstinguitur sine dubio furor, tis ponam in animo meo, exstinguitur sine dubio furor, cessat ira, odium conquiescit, peccato non datur locus, et hoc modo peccato quis mori invenitur, et vivere Deo. Sed et hoc det
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsi expleto eo qͦd in forma dĩ positꝰ ex maniuit semet¬
ipsũ. ⁊ formã serui accepit. ⁊ factꝰ ẽ obȩdiens usq ad
Unde ⁊ merito in consequentib ponit. ita ⁊ uos exi¬
stimate uos qͥdẽ mortuos ẽẽ peccato. uiuentes aut̃
peccato moriam᷑. alieni ab eo effecti. ⁊ dõ uiuamꝰ uin
dic̃ existimate uos mortuos eẽ peccato: qͦd meliꝰ qͥde¬
habent in greco. cogitate uos mortuos ẽẽ peccato.
Nes enĩ de qua sermo ẽ. in cogitatione magis ⁊ rati¬
one subsistit : qͦd huiꝰ modi mors ñ in effectu s in co¬
gitatione habenda ẽ. Qenĩ cogitat uł existimat
apud semet ipsũ moriturũ se esse: non peccat. Uerbi
gr̃a si me concupiscentia mulieris trahat. si argenti.
si auri. si p̃dii cupiditas pusset. ⁊ ponã in corde mes
guit᷑ continuo c̃cupiscentia ⁊ effugat᷑ peccatũ: aut
Sodio uł ira inflãmer ad necẽ concitꝰ inimici mei.
si me existimẽ mortuũ ẽẽ cũ xꝑo. ⁊ cogitationes mor¬

Expanded text:
positus, exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad ri, unde merito in consequentibus ponit, ita et vos existimate, vos quidem mortuos esse peccato, viventes autem peccato moriamur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungdixit, existimate vos mortuos esse peccato, quod melius qhabetur: Cogitate vos mortuos esse peccato. Res enim de qua sermo est, in cogitatione consistit, quia hujusmodi mors non in effectu, sed in cogitatione habenda est: qui enim cogitet veapud semetipsum peccatum mortuum esse, non peccat, verbi gratia: si me concupiscentia mulieris trahat, si argenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in corde meo guitur continuo concupiscentia, et effugatur peccatum. Aut si odio vel ira inflammatus ad necem conciter inimici mei, si me existimem mortuum esse cum Christo, et cogitationes mor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥde mortẽ qua iħc mortuus ẽ peccato. ut peccatum
om̃ino ñ fecerit. nos ñ possumꝰ mori. ut om̃ino nesciam᷑
peccatũ. similitudinẽ tam̃ hab̃̾e possumꝰ. ut imitantes
eũ. ut uestigia eiꝰ sequentes. abstineamͦ nos a peccato.
hocͤ gͦ qͦd reciꝑe potest humana natura. ut in simili¬
tudine mortis eius fiat : dũ ipsũ imitando ñ peccat.
Nã om̃ino ex integro nescire peccatũ : soliꝰ ẽ xꝑi. Sed¬

Expanded text:
quidem mortem, qua Jesus mortuus est peccato, ut peccatum omnino non fecerit. Nos non possumus mori, ut omnino nesciamus peccatum. Similitudinem tamen habere possumus, ut imitantes eum, et vestigia ejus sequentes, abstineamus nos a peccato. Hoc est ergo, quod recipere potest humana natura, ut in similitudinem mortis ejus fiat, dum ipsum imitando non peccat. Nam omnino ex integro nescire peccatum, solius e
Abbreviated transcription (Latin):
uelut plantã alicuꝰ arboris ostendit mort̾ẽ xꝑi: cui
nos cõplantatos uult ẽẽ. ut sucũ radicis eiꝰ radix qͦq¬
nr̃a suscipiens ꝓducat ramos iusticiȩ: ⁊ fruc tus afferat
uitȩ. Qd si uis de scripturis agnoscere q̃ sit ista plan¬
tatio cui cõplantati ẽe debeamꝰ ⁊ cuiꝰ generis arbor: audi
qͥd de sapientia scribit᷑. Prbor inqͥt uite ẽ om̃ib sꝑantib
in se:⁊ qͥ confidt̃ in ea tanꝗͣ in dño. Xp̃c gͦ qui ẽ dĩ uir
tus ⁊ di sapientia. ipse ẽ arbor uitȩ eui cõplantari de¬
bemꝰ: ⁊ nouo qͥła atq amabili dĩ cdono mors illiꝰ nobis
uitȩ arbor efficit᷑. bene aut̃ apłs sciens in p̃fenti loco ñ¬

Expanded text:
endit mortem Christi, cui nos complantatos vult nunc esse ex succo radicis ejus: radix quippe succrescens producat ramos justitiae, et fructus afferat vitae. Quod si vis de Scripturis agnoscere quae sit ista planta cui complantati esse debemus, et cujus generis arbor, audi quid de sapientia scribitur: Arbor, inquit, vitae est omnibus sperantibus in se, et qui confidunt in ea tanquam in tus et Dei sapientia, ipse est arbor vitae, cui nos complantari debemus, et novo quodam atque amabili Dei dono, mors illius nobis vitae arbor efficitur. Bene autem Apostolus non dixit: Si en
Abbreviated transcription (Latin):
forte ⁊ in cruce sua tũphato. ꝑrex̃ etiã in domũ eiꝰ.
in domũ mortis. in infernũ: ⁊ inde uasa eiꝰ diripuit. id
ẽ animas qͦs tenebat abstrax̃. Q hoc erat q̃d ipse ꝑ¬

Expanded text:
forte, et in cruce sua triumphato, perrexit etiam in domum ejus, forte, et in cruce sua triumphato, perrexit etiam in domum ejus, in domum mortis, in infernum, et inde vasa ejus diripuit, id est, animas quas tenebat abstraxit; et inde
Abbreviated transcription (Latin):
ut adhuc planiꝰ possit aduerti: tali iterũ similitudine
aliqũe tẏrannũ ita bellũ gerere uolentẽ. ne uolento
uideat᷑ cruentoq uicisse conflictu: qr ⁊ militantes sub
tẏrãno sui fuerant. qͦs ñ ꝑdere. s lib̾are cupiebat. Consi¬
lio gͥ meliore. habitũ sumit eoꝵ qͥ apud tyrannũ erant.
& specie ꝑ om̃ia fit similis eis: donec sub dominatione
positꝰ tẏranni. eos qͥdẽ qͥ ei parebant suaderet abscedẽ
& ad regnũ legitimũ repedare: ipsũ uͦ fortẽ. tẽpore
oportuno alligaret. ⁊ potestates eiꝰ ac pͥncipatꝰ exueret.
⁊ auulsã captiuitatẽ q̃ ab eo tenebat᷑ abstraheret.
Hoc gͦ modo etiã xꝑc uoluntate qͥde exinaniuit se
metipsũ ⁊ formã serui accepit. passusq ẽ dominatũ ty¬
ranni. factꝰ obȩdiens usq ad mortẽ: ꝑ ꝗͣ mortẽ destru¬
xit eũ qͥ habebat mortis imꝑiũ. idest diabolũ. ut li¬
beraret eos qͥ tenebant᷑ a morte. Hic enĩ alligato

Expanded text:
ut adhuc planius possit adverti, tali iterum similitudine aliquem tyrannum ita bellum gerere volentem, ne violento videatur cruentoque vicisse conflictu, quia et militantes sub tyranno sui erant, quos non perdere, sed liberare cupiebat. Consilio igitur meliore habitum sumit eorum qui apud tyrannum erant, et specie fit per omnia similis eis, donec sub dominatione positus tyranni eos quidem qui ei parebant, suaderet abscedere, et ad regnum legitimum repedare, ipsum vero fortem tempore opportuno alligaret, et potestates ejus ac principatus exueret, et avulsam captivitatem, quae ab eo tenebatur, abstraheret. Hoc ergo modo etiam Christus voluntate quidem exinanivit tunc semetipsum, et formam servi accepit, passusque est dominatum tyranni, factus obediens usque ad mortem , per quam mortem destruxit eum, qui habebat mortis imperium, id est, diabolum, ut liberaret eos qui tenebantur a morte. Hic enim alligato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dñatã. qͥ eã ñ solũ uoluntate s & potestate sisce¬
pit. qͥ solꝰ fuit int̾ mortuos liber.⁊ qu̾e solũ mors
tenere ñ potuit. Nec ut opinor ⁊ his similia mouebt̃
adu̾sus paulũ hi qͥ tenero erga iħm tenent᷑ affecꝰ tu:
& nichil de eo humile. nichil indignũ patiunt᷑ audire.

Expanded text:
 non solum voluntate, sed et potestate suscepit? qui solus fuit inter mortuos liber, et quem solum mors tenere non potuit? Haec, ut opinor, et his similia movebunt adversus Paulum hi qui tenero erga Jesum sunt affectu, et nihil de eo humile, nihil indignum patiuntur audire.
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ peccato. ⁊ consepulti sumꝰ xꝑo. ⁊ consurreximꝰ eũ eo:
necessariũ uidebit᷑ sedm hanc formã ostendi qͦmͦ etiã cũ
ipso tres dies ⁊ tres nocꝰ tes in corde t̾rȩ sepulti fecerimꝰ
Et uide. si possumꝰ tres dies consepulti xꝑo facẽ: cũ plenã
tͥnitatis scientiã capimꝰ. Lux ẽ enĩ pat̃: ⁊ in lumine eiꝰ
qͥ ẽ filiꝰ. lum̃ uidemꝰ sꝑm scm. faciamꝰ aut tres noc tes. cũ¬
tenebrarũ ⁊ ignorautiȩ patrẽ una cũ mendatio qͦd ex es
ñ misit. Destruimꝰ enĩ hȩc ⁊ conculcamꝰ si consepulti

Expanded text:
pulti sumus Christo, et consurreximus cum eo, necessario videbitur secundum hanc formam ostendi, quomodo etiam cum ipso tres dies et tres noctes in corde terrae fuerimus sepulti, et vide si possimus tres dies consepulti Christo facere. Cum plenam Trinitatis confessionem capimus: lux enim Pater, et in lumine ejus, qui est Filitenebrarum et ignorantiae patri, una cum mendacio, quod ex eo  Dominus non misit. Destruimus enim haec et conculcamus, si consepulti
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde recꝰte apłs in p̃senti loco dic̃: qͥa mors ei ultra ñ
dñ abit᷑. Non enĩ ultra dabit semet ipsũ in dñationẽ
tẏranni. neq iterũ exiniet se ut formã serui accipiat.¬
& fiat obȩdiens usq ad mortẽ : ne rursũ in forma ser¬
ui qͦͣuis uoluntate ⁊ ñ necessitate positꝰ. dñationem

Expanded text:
nde recte Apostolus in praesenti loco dicit: quia mors ei ultra non dominabitur. Non enim ultra dabit semetipsum in dominationem tyranni, neque iterum exinaniet se, ut formam servi accipiat, et fiat obediens usque ad mortem , ne rursum in forma servi, quamvis voluntate, et non necessitate positus, dominationem
Abbreviated transcription (Latin):
uos estis corpus xꝑi ⁊ mẽbra ex parte: ita de his qui
ueterẽ hominẽ ñdũ crucifixert̃ dici posse. qͦd sint
cirpꝰ peccati. ⁊ mẽbra eiꝰ cuiꝰ caput corporis sit diabolꝰ:
aut rugã. Posst̃ aut̃ mẽbra ex qͥb corpꝰ istud pecca-¬
ti constat. illa uideri. quȩ suꝑius enumerauit
apłs mẽbra eẽ suꝑ t̾rã. id ẽ fornicationẽ. ĩmundiciã.
ĩpudicitiã. auaritiã. contentionẽ. irã. dolũ. rixas.
dissensiones. hereses. inuidiã. comessationes. & his
similia: ex qͥb om̃ibꝰ mẽbris. digne dicet᷑ corpꝰ consta¬
re peccati: ⁊ hoc corpꝰ uet̾is hominis appellare. quod
siqui ꝑ crucẽ xꝑi destruat. ⁊ in nouũ hominẽ qͥ scdm
dm̃ creatꝰ ẽ cõmutet᷑. ultra ñ dicet᷑ seruire peccato:
cuisine dubio seruit. donec alicui eoꝵ subiacet. quȩ
supra exposiumꝰ mẽbra ẽẽ peccati. Si uͦ magis corpus
hoc nr̃m dixisse intelligat᷑ apłs corpꝰ peccati: secłm

Expanded text:
ui veterem hominem nondum crucifixerunt dici posse quod sint corpus peccati et membra ejus, cujus caput corporis sit diabolus,aut rugam . Possunt autem membra, ex quibus corpus istud peccati constat illa videri, quae superius enumeravit Apostolus membra esse super terram, hoc est, fornicationem, immunditiam, impudicitiam, avaritiam, contentionem, iram, dolos, rixas, dissensiones, haereses, invidiam, comessationes et his similia, ex quibus omnibus membris digne dicitur corpus constare peccati, et hoc corpus veteris hominis appellari, quod si quis per crucem Christi destruat, et in novum hominem, qDeum creatus est, commutetur, ultra non dicetur servire peccato, cui sine dubio servit, quandiu alicui horum subjacet quae supra exposuimus membra esse peccati. Si vero magis corpus hoc nostrum dixisse intelligatur Apostolus corpus peccati, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ itineris facto. Igͥ ex ꝑsona contradicentis sibi
dic̃ apłs. nũqͥd iniquitas apud dm̃. ⁊ statĩ in iniciis
respondet. absit: ut ad om̃ia cȩt̃a. q̃ ex ꝑsona con¬
tradicentis obicienda st̃. ab apło semꝑ responderi
uideat᷑. absit. Iste gͦ qͥ contradicit. utit᷑ ⁊ ooysi¬

Expanded text:
iserentis est Dei. Ex persona contradicentis sibi dicit Apostolus: Nunquid iniquitas est apud Deum? et initiis respondet: Absit, ut ad omnia caetera, quae ex persona contradicentis objicienda sunt, ab Apostolo semper responderi videat
Abbreviated transcription (Latin):
scitaui. ut ostendã in te uir tutẽ meã: ⁊ ut acdnun¬
tiet᷑ nom̃ meũ in uniu̾sa t̾ra. Uide enĩ qͥa ñ dixit
ad hoc te feci. alioqͥn ad conditorẽ culpa referri
uidet᷑. s ait. Ad hoc ipsũ te suscitaui: hoc ẽ. ut¬
ꝑ animi tui malitiã. qua tͥ ipse infrenis ⁊ sine di
timore uiuendo quesisti. ⁊ in alios irroget᷑ uti¬
lis ac fruc tuosa correptio: ⁊ in te ipsũ ad posteri¬
tatis exemplũ. famosissimꝰ conferat᷑ interitꝰ. Qͦd
ex his q̃ in exodo scͥpta st̃ uidet᷑ assumere. Ibi enĩ
dic̃. indurabo cor pharaonis: uti ne dimittat po¬
płm. Indurabat᷑ aut̃ cor pharaonis hoc mͦ. Noluit
ds̃ in eũ subitã. ⁊ plenã dare uindicꝰtã. Qũauis
enĩ eẽt consũmatȩ malitiȩ : tam̃ ꝑ patientiã suã
ds̃ nec ipsi facultatẽ conũsionis excluserat: ⁊ id̾o
primo leniorib tũ etiã paulatĩ ingrauescentib
in eũ uerberib utit᷑ S qͦd ds̃ gerebat ꝑ patien¬

Expanded text:
itavi te ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra » . « Vide enim quia non dixit, ad hoc ipsum te feci, alioqui ad conditorem referri culpa videretur: sed ait, ad hoc ipsum te suscitavi, ut per animi tui malitiam, quam tibi infrunite et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correptio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus. » « ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit: « Indurabo cor Pharaonis, ut ne dimittat populum . » Indurabatur autem cor Pharaonis hoc modo. Noluit Deus subitam et plenam dare in eum vindictam. Quamvis enim esset consummatae malitiae, tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conversionis excluserat: et ideo primo lenioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur. Sed quod Deus gerebat per patien
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione filioꝵ unũ aliqũe ex his tradidisse
putaret᷑. qͥ in filios uidebant᷑ adsciti. ad didit
ꝓprio filio: ut eũ qͥ solꝰ ex ipso dõ ineffabili natiui¬
tate generat᷑. ostendet. Pro nob̃ gͦ om̃ib tradi¬
dit eum. ñ illa traditione qͦ scriptũ ẽ. tradet
aũt fr̃ fr̃em in mortẽ ⁊ parentes filios: s tradisse
eũ dr̃ hoc ipso qͦd cũ in forma dĩ eẽt passus ẽ eum
exmnanire seipsũ ⁊ formã serui susciꝑe. ⁊ usq ad
mortẽ crucis ꝑuenire. ut in ipso om̃ib exẽplum
obedientiȩ poñet. ⁊ uiã resurrectionis mortuis
aꝑiret. Pro om̃ib gͦ tradidit eũ: non solũ ꝓ scĩs.
tradidit filiũ ꝓpriũ pat̃. Et idõ etiã simini morũ
aliqũe ⁊ infirmoꝵ ledat qͥs ꝑcutiens eiꝰ infirmã

Expanded text:
appellatione filiorum, unum aliquem ex his tradidisse putaretur, qui in filios videbantur asciti, addidit, proprio Filio; ut eum, qui solus ex ipso Deo ineffabili nativitate generatur, ostenderet. Pro nobis ergo omnibus tradidit eun mortem, et parentes filios: sed tradidisse eum dicitur hoc ipso quod cum in forma Dei esset, passus est eum exinanire seipsum, et formam servi suscipere, et usque ad mortem crucis pervenire: ut in ipso omnibus exemplum obedientiae poneret, et viam resurrectionis mortuis aperiret. Pro omnibus ergo tradidit eutradidit Filium proprium Pater: et ideo etiamsi minimorum aliquem et infirmorum laedat quis, percutiens ejus infirmam
Abbreviated transcription (Latin):
restat ut qͥa fuerant sapientes. intellexerint
q̃ ex ore ꝓprio ꝓferebant. ⁊ habuerint intellec¬
tũ in labus suis. Quȩ gͦ silentii ratio.  Uideamꝰ
ne illa sit ꝗͣ ⁊ ipse pauł sibi traditã ꝓsacram̃toꝵ
dispensatione ꝑdocuit: ubi dic̃ abduc tũ se eẽ¬
m. in terciũ cȩlũ. ⁊inde in paradisũ. Baudisse non
edicenda uerba. quȩ ñ licet homini loqui. In qͦ
utiq ostendit. ñ quo ipse ignoret qͥd audierit:
sed qđ ꝓferre ⁊ aliis hominib pandere q̃ sibi st̃
indicata ñ liceat. Ita gͦ potest ⁊ in hoc loco
dic tũ uideri. sacram̃tũ tẽporib scłoꝵ in silen¬
tio habitũ. qͦd scirent qͥde ꝓpħȩ. ex scͥpturis
enĩ ꝓpħicis manifestat᷑. sed hominib id ẽ uul¬
go. non manifestauerint nec patefecerint. sed
silentio texerint scđm p̾ceptũ ȩ t̾m dĩ. usqueqͦ
tẽpus adeẽt ut uerbũ caro fieret ⁊ habitaret

Expanded text:
restat ut sapientes fuerint, et intellexerint restat ut sapientes fuerint, et intellexerint quae ex ore proprio proferebant, et habuerint intellectum in labiis suis. Quae ergo silentii ratio? Videamus ne illa sit quam et ipse Paulus sibi traditam pro Sacramentorum dispensatione perdocuit, ubi dicit, perabductum se esse in tertium coelum et inde Paradisum, et audisse non edicenda verba, quae non licet homini loqui. In quo utique ostendit, non quod ipse ignoret quod audierit, sed quod hominibus pandere, quae sibi sunt indicata non liceat. Ita ergo potest et in hoc loco dictum videri Sacramentum temporibus saeculorum in silentio fuit. Quod scirent quidem prophetae; ex Scripturis enim propheticis manifestatur, sed hominibus, id est vulgo non manifestaverint, nec patefecerint, sed silentio texerint. Secundum praeceptum aeterni Dei. Usquequo tempus adesset ut Verbum caro fieret, et habitaret
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sacram̃ti tẽporib scłoꝵ in silentio habiti.
Non mͥ uidet᷑ qͦd ad om̃s ꝑtineat ista utriꝰq
generis confirmatio: s ad om̃s qͥde ꝑtinet cre-¬
dentes dũtaxat eũgłm pauli. ⁊ p̃dicationẽ xꝑi.
Neuelatio uͦ sacram̃ti tẽporib scłoꝵ in silentio.
habiti. ñ ad plures s ad paucos ⁊ electos qͥ capa¬
ces ẽẽ possint sapientiȩ ⁊ scientiȩ dĩ: de qͥb dicit᷑.
multi uocati. pauci aut̃ electi. S & de eo qͦd ait
sacram̃ti in silentio habiti. reqͥrendũ ẽ: utrũ ita
id dicat in silentio habitũ. ut om̃ino nullꝰ agno¬
uerit. ne ipsi qͥdẽ qͥ annuntiabant ꝓpħȩ: an altior
aliqͣ silentii intelligenda ẽ ratio. Michi qͥde ual¬
de absurdũ uidet᷑. ut dicamꝰ ꝓpħas ita scripsisse
de sacram̃tis diuinis. ut ñ intellexerint ea ipsa
q̃ dicebant: cũ scͥptura dicat. sapiens intelligit᷑
bant : non erant sapientes Uerũ si stultũ est
ꝓpħas confiteri ⁊ negare eos sapientes fuisse:

Expanded text:
tionem sacramenti temporibus saeculorum in silentio habiti, non mihi videtur quod ad omnes pertineat ista utriusque generis confirmatio, sed ad omnes quidem pertinet credentes duntaxat Evangelium Pauli, et praedicatio Christi. Revelatio vero sacramenti temporibus saeculorum in silentio habiti non ad plures, sed ad paucos, et electos, qui capaces esse possint sapientiae et scientiae Dei, de quibus dicitur: Multi vocati, pauci autem electi . Sed et de eo quod ait, sacramenti in silentio habiti, requirendum est utrum ita id dicat in silentio habitum, ut omnino nullus agnoverit, ne ipsi quidem, qui annuntiabant Prophetae, an altior aliqua silentii intelligenda est ratio: mihi quidem valde absurdum videtur, ut dicamus Prophetas ita scripsisse de Sacramentis divinis, ut non intellexerint ea ipsa quae dicebant, cum Scriptura dicat: Sapiens intelligit qbant, non erant sapientes. Verum quia stultum est prophetas confiteri, et negare eos sapientes fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o qͥ iustitia ẽ. hoc ẽ obtẽꝑare iniqͥtati.
Et hi st̃ qͦs sine dubio c̃sequunt᷑ illa
q̃ scͥpta st̃. Ira o indignatio. tͥbula¬
tio & angustia. De ira sepe iã diximꝰ:
qͦd int̾dũ ipse qͥ ex peccati conscientia ani-¬
me incutit᷑ cruciatꝰ. ira appellet᷑. Indigna¬
tio autẽ ipsiꝰ irȩ. tumor quidã significat᷑.
& ꝑ singła quȩq cõmotio: ut si uerbi gr̃a
tumor & distensio. indignatio uulneris
appellet᷑. Tribulatio uͦ quã subseqͥt᷑ an¬
gustia: ñ ẽ similis putanda illi tͥbulatio¬
ni. de qͣ dic̃ apłs: qͥa tͥbulatio patientiam
oꝑat᷑. Illa enĩ tał tribulatio. angustiã ñ

Expanded text:
iniquitati, et his actibus quos sine dubio consequuntur illa quae scripta sunt, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. De ira jam saepe diximus quod interdum ipse, qui ex peccati conscientia animae incutitur cruciatus, ira appelletur. Indignatio autem ipsius irae tumor quidam significatur, et per singula quoque commotio, ut si, verbi gratia, tumor et distentio indignatio vulneris appellatur. Tribulatio vero, quam subsequitur angustia, non est similis putanda illi tribulationi, de qua dicit Apostolus: Quia tribulatio patientiam operatur : illa enim talis tribulatio angustiam non
Abbreviated transcription (Latin):
epe de incõpositis elocutionib apłi defectibꝰq
earũ. cõmonuimꝰ: qͦd ⁊ in p̃senti loco nichilominus
inuenit᷑. Non enĩ reddit᷑ ad aliqͥd hoc qͦd ait in
pͥncipio capłi. q̃d si uolens ds̃: uerbi causa ut &¬
nichil tale reddit: s quasi uagã coniuncꝰtionẽ
istã reliqͥt. q̃ etiã si ñ assumat᷑. lucidior absq ea
dabit᷑ intellec tꝰ. Uerbi causa ut ita legamꝰ. uo¬
lens ds̃ ostendẽ irã. ⁊ notã fac̾e potentiã suãm.
sustinuit in multa patientia uasa irȩ apta in ꝑdi-¬
In qͦ hoc uidet᷑ intelligi: qͥa dũ sustinet ds̃ ⁊ pa
tient̃ fert in credulos ⁊ infideles: notã fac̃ homi¬
nib ⁊ patientiã ⁊ potentiã suã. Fatientiã dũ
diu sustinet. si forte resipiscant ⁊ conu̾tant᷑: po¬
tentiã. dũ aliqͣndo punit. ⁊ flagitia ñ usqueqͦq
inulta derelinquit. & rursus in uasis miscđiȩ̨.
hoc ẽ qͥ semet ipsos emundauer̃t ab om̃i sorde

Expanded text:
epe de incompositis elocutionibus Apostoli defectibusque earum commonuimus, quod et in praesenti loco nihilominus invenitur: non enim redditur ad aliquid hoc quod ait in principio capituli, quod si volens Deus, verbi causa, ut sa. Nihil mortale reddit, sed quasi vagam conjunctionem istam reliquit, quae etiamsi non assumatur, lucidior absque ea dabitur intellectus. Verbi causa, ut ita legamus: Volens Deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irIn quo hoc videtur intelligi, quia dum sustinet Deus, et per patientiam fert incredulos et infideles, notam facit hominibus, et patientiam et potentiam suam. Patientiam, dum diu sustinet, si forte resipiscant, et convertantur: potentiam, dum aliquando punit, et flagitia non usquequaque inulta derelinquit. Et rursum « in vasis misericordiae, » hoc est qui semetipsos emundaverunt ab omni sorde
Abbreviated transcription (Latin):
tores aũt quomͦ multi ⁊ ñ om̃s uideant᷑. cũ ide apłs
dic̃. qͥa om̃s peccauert̃: debemꝰ ostendẽ aliud ẽe pec¬
casse. aliud peccatorẽ ẽẽ. Peccator dr̃ is qͥ multa delin¬
quendo in consuetudinẽ ⁊ ut ita dicã studiũ peccan¬
di iã uenit : sic̃ e contrario iustꝰ ñ dr̃ is qͥ semel aut

Expanded text:
quomodo multi et non omnes videantur, cum idem apostolus dicit: Quia omnes peccaverunt, debemus ostendere aliud peccasse, aliud peccatorem esse. Peccator dicitur is, qui multa delinquendo in consuetudinem et, ut ita dicam, studium peccandi jam venit; sicut e contrario justus non dicitur is qui semel aut
Abbreviated transcription (Latin):
titiã. in quoꝵ pͥmo titulo ꝓmiscue pagani
in alio sapientes eoꝵs & pħilosophi desig
excel sũ loquentes. Igitur
si singłi¬
ri
qͥq hors qͦs supra
diximuᷤ
cultu diuinitatis er
nos qui
te so¬
lo ab his ueri cultꝰ nomine sẽpara¬
ti.
rebꝰ eis atq actibꝰ sociem᷑. Certũ ẽ
enĩ. qͥa uerbi causa repletꝰ ẽ iniqͥtate.
bere in notitiã: & est de num̃o eoꝵ qͦs tra

Expanded text:
titia. In quorum primo titulo promiscue pagani; in alio sapientes eorum et philosophi designExcelsum lsi singuli quique horum, quos supra diximus cultu divinitatis errnos qui te solo ab his veri cultus nomine separati, rebus eis atque actibus sociemur. Certum est enim quia qui, verbi causa, repletus est iniquitate, bere in notitiam, et est de numero
Abbreviated transcription (Latin):
actibꝰ suis. & induentes nouũ qͥ scđm dm
creatꝰ est.: Audis qͥa nouũ hominẽ dic̃ scd̃m
dm̃ creacũ. Nc̃ autẽ eundẽ nouũ homi¬
nẽ alibi interiorẽ uocat. hominẽ: corrup¬
tibilẽ uͦ hc̃ cuiꝰ hic imaginẽ respuit. &¬
exteriorẽ hominẽ nominat cum dic̃. nã

Expanded text:
m Deum creatus est ; audis, quia novum hominem dicit secundum Deum creatum? hunc autem eumdem novum hominem, alibi interiorem hominem vocat; corruptibilem vero hunc, cujus hic imaginem respuit, exteriorem hominem nominat, cum dicit, Nam
Abbreviated transcription (Latin):
conferunt᷑ his gentib q̃ ñ potuert̃ ad ple¬
nitudinẽ ꝑuenire. Sic gͦ quȩ inueniunt᷑
in sermonib ꝓpħarũ de repmissionib scrip¬
ta. beatitudinẽ continent᷑: si de isrł et
reliquiis istis ꝗ̃ elec̃ tȩ st̃ ꝑtinent. si de
gentib ad plenitudinẽ spec tant. Si qua
uero tristia. si qͥdẽ de isrł dñr: ad illos si¬
ne dubio reliqͦs qͥ excecati st̃ referentur.
Si uͦ de gentib: illos ꝓfecto qͥ st̃ extra
plenitudinẽ stringunt᷑. Om̃ia tam̃ finis ꝑur¬
get. ⁊ eos qͥde qͥ beati st̃. siue illi ex isrł
siue etiã ex gentib ueniant. p̃sentis tẽꝑis
eũgłicȩ doctrinȩ sermo purificat : ut sint
tales sic̃ erant ilłi ad qͦs dñs dicebat.
Ecce iã uos mundi estis. ꝓpt̾ sermonẽ ꝗͣ
locutꝰ sũ uob̾. Qui uͦ ũbi dei ⁊ doc trinȩ̃
ȩũgłicȩ purificationẽ spreuerit: tristib
y pęnalib purificationib semet ipsũ reser¬
uat. ut ignis gehennȩ in crutiatib purget.

Expanded text:
potuerunt ad plenitudinem pervenire. Sic ergo quae inveniuntur in sermonibus prophetarum de repromissionibus scripta beatitudinem continentia, si de Israel, ad reliquias istas quae electae sunt, pertinent, si de gentibus, ad plenitudinem spectant. Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio reliquos qui excaecati sunt, referentur; sin vero de gentibus, illos profecto, qui sunt extra plenitudinem stringunt. Omnia tamen finis perurget, et eos quidem qui beati sunt, sive illi ex Israel, sive etiam ex gentibus veniant, praesentis temporis evangelicae doctrinae sermo purificat, ut sint tales, sicut erant illi ad quos Dominus dicebat: Ecce jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis . Qui vero verbi Dei et doctrinae evangelicae purificationem spreverit, tristibus et poenalibus purificationibus semetipsum reservat, ut ignis gehennae in cruciatibus purget,
Abbreviated transcription (Latin):
tiarũ dĩ. ⁊ sapientiȩ eiꝰ tanta ẽ altitudo. ⁊ sci¬
entiȩ eiꝰ nichilominꝰ tanta ẽ altitudo. om̃ia
enĩ hȩc altitudinis sermo disseruit: ut scru¬
tari iudicia eiꝰ. qͥb unãquãq animã atq
omnẽ naturã rationabilẽ dispensat. nemo
sufficiat: nec uias dñi qͥb ꝓuidentia incedit
inuestigare aliqͥs possit. Aliqͥs aũt dicimus
ñ solũ hominũ. sed ⁊ tociꝰ creaturȩ. Neq
em̃ inscrutabilia iudicia ⁊ inuestigabiles

Expanded text:
ientiae ejus tanta est altitudo, et scientiae nihilominus tanta est altitudo ad omnia enim haec altitudinis sermo deservit, ut scrutari judicia ejus, quibus unamquamque animam atque omnem naturam rationabilem dispensat, nemo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis possit. Aliquis autem dicimus non solum hominum, sed et totius creaturae: neque enim inscrutabilia judi
Abbreviated transcription (Latin):
gła in scła. amen. In scła. ꝓpt̾ hoc qͦd ꝑfecꝰtio
om̃iũ ñ intra unũ scłm concludit᷑. s in multa
ptendit᷑: ⁊ uix aliqͣndo adimplenda sꝑatur.
beatitudinẽ ueniendũ: de qͦ scriptũ ẽ in apo¬
calẏpsi. hȩc dic̃ qui est amen.

Expanded text:
pter hoc quod perfectio omnium non intra unum saeculum concluditur, sed in multa protenditur, et vix aliquando adimplenda speraturbeatitudinem veniendum de quo scriptum est in Apocalypsi: Haec dicit qui est Amen .
Abbreviated transcription (Latin):
credulitate ut om̃ib misereat᷑. ñ qͦ ipse
eis iniceret incredulitatis ꝓpositũ. s ex ipsoꝵ
incredulitatis ꝓposito. credendi ad itũ aliis
qͥ & si priꝰ increduli fuerant patefecit. In¬
his aũt positꝰ locis paulꝰ. ⁊ altiꝰ intuens
huiꝰmodi causas. qͦmͦ ds̃ malũ ꝓpositũ non
continuo resecet ⁊ excidat. sed patir᷑ ⁊ reser¬
uat ꝓspiciens qr aliqͥd boni malis fac turꝰ sse
ꝑ alterius ꝓpositũ mali: ab his opinor de quibs
loq̃bat᷑ retulit ocłos cordis sui ad ipsã maliꝰ¬
tiȩ originẽ. qͦd eã ex initio in his qͥb abocta
ẽ qͥcũq illi st̃ pullulantẽ. ⁊ arbitrii libtare
crescentẽ. utile ñ uidicauerit resecare. sed p¬
miserit eos uti ꝓposito suo: sciens ⁊ ꝓspiciens
qũa multoꝵ ꝓfectꝰ ⁊ utilitas ex malitiȩ illoꝵ
occasione consurgit. & in tantũ apud bonũ
dm̃ uirtuti locꝰ est: ut ⁊ malitiȩ opꝰ qũauis
illi ꝑniciosa sit de qͦ ꝓcedit. beneficiũ tam̃ pre¬

Expanded text:
e ut omnibus misereatur: non quo ipse eis injecerit incredulitatis propositum, sed ex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduli fuerant patefecit. his autem positus locis Paulus, et altius intuens hujusmodi causas, quomodo Deus malum propositum non continuo resecet, et excidat, sed patiatur, et reservet: prospiciens quia aliquid boni in aliis facturus sit per alterius propositum malum: ab his, opinor, de quibus loquebatur, retulit oculos cordis sui ad ipsam malitiae originem, quod eam Deus ex initio in his quibus orta est, quicunque illi sunt, pullulantem et arbitrii libertate crescentem utile non judicaverit resecare; sed permiserit eos uti proposito suo, sciens et prospiciens quia multorum profectus et utilitas ex malitiae illorum occasione consurget, et in tantum apud bonum Deum virtuti locus est, ut et malitiae opus quamvis illi perniciosa sit, de quo procedit, beneficium tamen prae
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ nemo cognouit nͥ sꝑc dĩ. Uides gͦ qͦd paulꝰ
in p̃senti capło in his quȩ dic̃. qͥs enim cognoũ
sensũ dñi. aut qͥs illi c̃siliariꝰ fuit. de creatu¬
ris dicat. naturã ei tͥnitatis excipiat: qͥppe
cui nichil cũ creatura cõmune nisi benefici¬
entiȩ opꝰ.  S &e qͥa ait. qͥs illi c̃siliariꝰ fuit.
hȩc quasi minꝰ ipse c̃silio sufficiens indigeret
altersꝰ. s c̃silii participẽ nullũ qͥde int̾ crea¬
turas ẽẽ ꝓnuntiat : consiliũ uͦ sapienti neces¬
sariũ in sapientia sua ẽ qͥ est xꝑc. ⁊ in sc̃itate¬

Expanded text:
quod Paulus in praesenti capitulo in his quae dicit: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe cui nihil sit cum creatura commune, nisi beneficentiae opus. Sed et quod ait: Quis illi consiliarius fuit?  quasi minus ipse consilio sufficiens, indigeret alterius, sed consilii participem nullum quidem inter creaturas esse pronuntiat: consilium vero sapienti necessarium in sapientia sua est, qui est Christ
Abbreviated transcription (Latin):
tos ramos isrłitas. neq insultare eis : qͦd ñ nos
radicẽ portamꝰ sed radix nos. Non enĩ habemꝰ
qͦd ñ accepimꝰ. Si aut̃ accepimꝰ. qͥd głamͣ qua¬
si ñ acceꝑimꝰ:  Cũ deinde quasi quib dã impu
dentiꝰ insultantib ⁊ dicentib. si frac̾ti sunt
rami. bene. ꝓpter incredulitatẽ fracti st̃. ut
ego insererer qͥ credebã: hos reprimens apłs dic̃
Illi quide ꝑ incredulitatẽ fracti st̃. ⁊ tu insertꝰ
es ꝑ fidẽ ⁊ in fide stas: sed mem̃to monentẽ qͦd
om̃is qͥ se exaltat humiliabit᷑: ⁊ idõ noli suꝑbe
saꝑe. noli alta ⁊ elata ꝓloqui. Qu̾auis enĩ in ra¬
dice stes ⁊ bene stes. tum̃do ñ uides. qͦd ⁊ alii
qͥb insultas ibi stetert̃ ubi ⁊ stas. Et tu cũ ibi
ñ eẽs. ad oliuȩ huiꝰ radicẽ aliunde transiatꝰ es.
⁊ possibile ẽ etiã te peccare. Nã ⁊ hoc ipso qͦd

Expanded text:
tos ramos Israelitas neque insultare eis, quia non nos radicem portamus, sed radix nos: non enim habemus quod non accepimus: si autem accepimus: quid gloriamur quasi non acceperimus? Dtos ramos Israelitas neque insultare eis, quia non nos dentius insultantibus, et dicentibus: Si fracti sunt rami, bene: propter incredulitatem fracti sunt, ut ego inserar, qui credebam, hos ergo reprimens Apostolus, dixit: illi quidem per incredulitatem fracti sunt, et tu insertus es per fidem, et in fide stas, sed memento quod « omnis qui se exaltat humiliabitur , » et ideo « noli superbe sapere, » noli alta et elata proloqui; quamvis enim in radice stes, et bene stes, time tamen videns quia alii quibus insultas, ibi steterunt ubi et tu stas, et tu cum ibi non esses ad olivae hujus radicem aliunde translatus es, et possibile est etiam te peccare. Nam et hoc ipso quod
Abbreviated transcription (Latin):
credebatis dõ. nec tam̃ idcirco penitꝰ reliqͥt
uos ds̃. s aliqͥndo ad ultimũ miscđiã c̃secu¬
ti estis. occasio tam̃ c̾ferendȩ in uos miscđiȩ.
popłi isrł incredulitas extitit: ita etiã hi
qui nc̃ de popło isrł ñ credidert̃. ⁊ ꝓ incre¬
dulitate sua derelicti st̃. ut ad uos dĩ miscd̾ia
flec teret᷑. ñ usq qͣq relinqͤnt᷑ in incredu¬
litate sua: s post ea qua plenitudinis gen-

Expanded text:
credabatis Deo, nec tamen idcirco penitus reliquit vos Deus, sed aliquando ad ultimum misericordiam consecuti estis, occasio tamen conferendae in vos misericordiae populi Israel incredulitas exstitit: ita etiam hi qui nunc de populo Israel non crediderunt, et pro incredulitate sua derelicti sunt, ut ad vos Dei misericordia flecteretur, non usquequaque relinquentur in incredulitate sua; sed po
Abbreviated transcription (Latin):
cilians sibi. ñ reputans illis delicta ipsoꝵ: et
iterũ sic̃ paulꝰ dic̃. qͥ posuit in nob̃ uerbũ re¬
conciliationis. ꝑ qͦd uerbũ dicebat. rogamus
ꝓ xꝑo reconciliamini dõ. Sic gͦ inqͥt isrłiticȩ
huiꝰ gentis abiectio: reconciliationẽ p̾stat mun¬
do. Et si tanta fuit erga gentẽ iftã gr̃a. quȩ
sublata ab ea uniu̾sũ mundũ dõ reconciliare
suffice̾t. qͣntũ putas te̾ inseret᷑ mundꝰ ei eũ
etiã gens ista reconciliari meruerit dõ.
qͥd ilud sit qͦd ex reconciliatione isrł mundꝰ
adqͥrat. breuit̃ ostendit dicens: uita ex mor¬
uitã recipient. ⁊ mundꝰ ex corruptibili incor¬
ruptibilis fiet: ⁊ mortales ĩmortalitate donant᷑.
Absurdũ nãq uidet᷑: si cũ offensio ipsoꝵ recon¬
ciliationẽ mundo donauerit. assũptio ipsoꝵ non
maius aliqͥd mundo p̃stantiꝰ largiret᷑. Quod

Expanded text:
delicta ipsorum; et iterum, sicut Paulus dicit: Qui posuit in nobis verbum reconciliationis: per quod verbum dicebat: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo. Sic ergo, inquit, Israeliticae gentis hujus abjectio reconciliationem praestitit mundo, et si tanta fuit erga gentem istam gratia, quae sublata ab ea universum mundum Deo reconciliare sufficeret; quantum putas tunc merebitur mundus, cum etiam gens ista reconciliari meruerit Deo? Et quid illud sit quod ex reconciliatione Israel mundus acquirat, breviter ostendit, dicens: Vita ex morvitam recipient, et mundus ex corruptibili incorruptibilis fiet, et mortales immortalitate donabuntur. Absurdum namque videretur, si cum offensio ipsorum reconciliationem mundo donaverit, assumptio ipsorum non majus aliquid mundo et praestantius largiretur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ haberi uoluit: qͦ scilicet huiꝰmodi
sens fideles qͥq ⁊ ꝑfecti int̾̃ semet¬
ipsos uelut myst̾iũ dĩ silentio tegant. nec
passim ĩꝑfectis ⁊ minꝰ capacib ꝓferant.
Myst̾iũ regis ait scͥptura. celare bonũ est.¬

Expanded text:
beri voluit: quo scilicet hujusmodi sensus, fideles quique et perfecti inter semetipsos velut mysterium Dei silentio tegant, nec passim imperfectis et minus capacibus proferant. Mysterium regis, ait Scriptura, celare bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
sit iste om̃is isrł qͥ saluus fiet. uł q̃ erit
ista plenitudo gentiũ. ds̃ solus nouerit
unigenitꝰ suus. ⁊ siqui forte amici eiꝰ st̃:
ad qͦs dic̃. Iam ñ dico uos seruos s amicos.
qͥa nota uobis feci om̃ia q̃ audiui a patre.
Hoc tam̃ potest etiã nc̃ sensui occurrere
qa sic̃ isrł qũa dui ꝑmanet scdm carnẽ isrł¬
⁊ ñ etiã scd̾m sꝑm facꝰtꝰ fuerit isrłita uerꝰ
ĩte uidens dm̃. ꝑtinere ñ potest ad salutẽ.
ita ne gentes quidẽ om̃s om̃ino saluari
posst̃. nisi q̃ intra plenitudinẽ fueruit re¬
ptȩ : q̃cũq illa ẽ quȩ ab apło plentudo
nominat᷑ Ita gͦ mysteriũ dĩ ineffabili qͥdã
sapientiȩ eiꝰ dispensatione tracꝰ tat᷑: ut etiã
cũ sibi anima sortẽ maloꝵ ipsa consciuerit.
ille qͥ nouit uniu̾sa disponere. abiecꝰtione
eiꝰ ⁊ pęna. alioꝵ faciet salutẽ. S & illud
uidetur in ibi in loco diligentiꝰ contuendũ:

Expanded text:
sit iste omnis Israel qui salvus fiet, vel quae erit ista plenitudo etiam gentium Deus solus novit, et unigenitus ejus, et si qui forte amici ejus sunt, ad quos dicat: Jam non dicam vos servos, sed amicos, quia nota vobis feci omnia quae audivi a Patre . Hoc tamen potest etiam nostro sensui occurrere, quod sicut Israel, quandiu permanet secundum carnem Isrn etiam secundum spiritum factus fuerit Israelita verus mente videns Deum, pertinere non potest ad salutem, ita non gentes quidem omnes omnino salvari possunt, nisi quae intra plenitudinem fuerint repertae, quaecunque illa est quae ab Apostolo plenitudo nominatur. Ita ergo mysterium Dei ineffabili quadam sapientiae ejus dispensatione tractatur, ut etiam cum sibi anima sortem malorum ipsa consciverit, ille qui novit universa disponere, abjectionem ejus et poenam aliorum faciat salutem. Sed et illud videtur mihi in hoc loco diligentius contuend