comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nees. quia cũ ueritate es. & quocumq ꝑgas
quacumq egrediaris si firis es male es. quia
cum uertate non es. Si gͦ inuer raue quenis
totus quere. totus accede. totus intra. quia ueri.¬
tas intus ẽ. Quare tamdiui queris: mominuenis
quod queris: Quia male queris. quia ibi querꝰi
ubi non ẽ quod queris. Tu eñ foris quenis ⁊ quod
queris intus ẽ. Ideo male queris :ideo inuenire
non potes quod queris. & ꝓpt̾ea non ibi requiem
inuenire poteris ubi es: quia uerttas ibi nonẽ uͥes.
ybies: Subumbra. sub foliis. quia fructum ꝑdi
⁊ ueritas latet. Quȩ ẽ umbra: Spẽs rerum iusibi.¬
lium umbra ẽ: ⁊tu anim̃a tũa in eas effudisti. &
abscondisti te subfoliis ut lateres. Et quomodo
lucem queris tenebras intrans:  Infructu uanitatem
consperisti: ⁊ infoliis ueritatem ẽe putas:ͦ Siterre¬
na om̃nia adfruenctum uana sunt. quomodo ad
uidendum multomagis uana non sunt:Si enim

Expanded text:
ne es; quia cum veritate es. Et quocunque pergas, ne es; quia cum veritate es. Et quocunque pergas, quacunque egrediaris, si foris es, male es; quia cum veritate non es. Si ergo in veritate quaeris, totus quaere, totus accede, totus intra; quia veritas intus est. Quare tam diu quaeris, et non invenis quod quaeris? Quia male quaeris, quia ibi quaeris ubi non est quod quaeris. Tu enim foris quaeris, et quod quaeris intus est. Ideo male quaeris, et ideo invenire non potes quod quaeris, et propterea non ibi requiem invenire poteris, ubi es? quia veritas ibi non est ubi es. Ubi es? Sub umbra, sub foliis; quia fructum perdet veritas latet. Quae est umbra? Species rerum visibilium umbra est, et tu animam tuam in eas effudisti, et abscondisti te sub foliis ut lateres. Et quomodo lucem quaeris tenebras intrans: in fructu vanitatem conspexisti, et in foliis veritatem esse putas? Si terrena omnia ad fruendum vana sunt: quomodo ad videndum multo magis vana non sunt? Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
querunt. Quisunt qui eam inueritate querunt eᷤᷤ
Qurtoto conde ad eam accedunt. Quinon dimidĩi
ueniunt. ⁊ dimidũ recedunt. sedtoti ueniunt.
nextoto ueniunt. hĩi ueritatẽ inueritate quer̃t.
Qui autẽ cor suũ alibi colligunt. ⁊ alibi disꝑguis.
isti non toti accedunt. nec extoto accedunt. ⁊ ideo
ueritatem noninueniunt. quia id quod de ue¬
ricate albi lucrati uidebant᷑. alibi ꝑdunt. Quicon¬
gregant mercedes ⁊ mitta̾nt eas insacculum ꝑtu¬
sum. Si parsimonia colligit  auarita disꝑgit.
quid ꝓcies : Quid confert si gulam stringens
ꝑcontinentiam uoluptatis collegisti ⁊ oculos ape¬
tiens ꝑambitionẽ disꝑsisti: attendis quia intras¬
ti. sed qua exuusti non attendis. Sintras &
exis foris es. qũe admodum si exis iintras int̾
es. Si autẽ foris es ubicumq es cum ueritate
nones. quia ueritas intus ẽ. Et quid interẽ
ubi sis. si tbi non es ubi ueritas ẽ:ͦ Indecumq
uenias ⁊ quacumq ingrediaris. si uitus es be¬

Expanded text:
quaerunt. Qui sunt qui eam in veritate quaerunt? Qui toto corde ad eam accedunt. Qui non dimidii veniunt, et dimidii recedunt; sed toti veniunt, et ex toto veniunt: hi veritatem in veritate quaerunt. Qui autem cor suum alibi colligunt, et alibi dispergunt: isti non toti accedunt, nec ex toto accedunt, et ideo veritatem non inveniunt; quia id quod de veritate alibi lucrati videbantur, alibi perdunt. Qui congregant mercedes, et mittunt eas in sacculum pertusum . Si parcimonia colligit, et avaritia dispergit, quid prodest? Quid confert si gulam stringens per continentiam voluptatis collegisti, et oculos aperiens per ambitionem dispersisti? Attendis quod intrasti; sed quod exivisti, non attendis. Si intras et exis, foris es; quemadmodum si exis et intras, intus es. Si autem foris es, ubicunque es cum veritate non es; quia veritas intus est. Et quid interest ubi sis, si ibi non es ubi veritas est? Undecunque venias et quacunque ingrediaris, si intus es be
Abbreviated transcription (Latin):
uenire potuisses luminosam ⁊ nichil impurita¬
tis habentem delectationem ueritatis. Bene in
hoc fecisti quod abstranere ꝓposiusti a uino car¬
nem pͣnͣȩam. ut melius inebriares sapientia ani¬
man tua : ⁊ eam ad semetipsam introrsum colli¬
geres. usoi sapientia lucet. ubi ueritas cognoscit᷑.
⁊̃ prudentia inuenitur. Nam ⁊ hoc ipsum erat
deuitare stuatitiam non se adinania ⁊ uana appe¬
tenda effundere. sed totam animi uitentionem
omnesq cõrdis conatus subrationis moderamins
cohbendo ueritati conformare. hoc gͦ bene fecisti.
Sedusq quo  donec inquit uiderem quid ẽẽs
utae fiuis hominum. quo facto opus ẽ subsole
numero dierũ uite sue. Uide gͦ io ꝑseueres. ut¬

Expanded text:
venire posses luminosam, et nihil impuritavenire posses luminosam, et nihil impuritatis habentem delectationem veritatis. Bene in hoc fecisti, quod abstrahere proposuisti a vino carnem tuam, ut melius inebriares sapientia animam tuam, et eam ad semetipsam introrsum colligeres: ubi sapientia lucet, ubi veritas cognoscitur, et prudentia invenitur. Nam, et hoc ipsum erat devitare stultitiam, non se ad inania, et vana appetenda effundere; sed totam animi intentionem omnesque cordis conatus sub rationis moderamine cohibendo veritati conformare. Hoc ergo bene fecisti. Sed usquequo? Donec, inquit, viderem, quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati quizic ꝓfitetur u̾itatem. yere magnus:
Siñ absconditus. Audit eñi ⁊ non uidet u̾itatẽ.
quia ipse ꝑconcupiscentiam foris ẽ. ueritas autẽ
ꝑsapientiam intus. Et uutt eum lucrari uertas.
dicit. adam ubi es ͤ lile uero ꝓditum se sentiens
i conuietum uno aditu obstruso alias fugẽ sate¬
bras querit. ⁊ coercitus a uoluptate ad auantiam
Se esfundit. Etenim prius fructum ad esum ex¬
petiit. nunc folia adumbram querit. ⁊⁊ tanto pro¬
fundius se aluice ueritatis abscondit. quantone¬
quius substudio parsimoniȩ uitium ambiti.¬
onis tegit. Propt̾ea infert ⁊ dicit. Cogitaui in
corde meo abstrahere a uino carnem meã. Quareᷤ
Qt animũ meum inquit trans ferr̃ẽ ad sapĩam.
aeuitaremq stulticiam. Bene hoc fecisti. Nemo
eñi potest duob dñis seriure. Iacureo bene fe¬
cisti. ut precideres ate nebulosam ⁊ tenebiantẽ
conscientiam delectationẽ carnis. quatinusin¬

Expanded text:
veritati, qui sic profitetur veritatem. Vere magnus, veritati, qui sic profitetur veritatem. Vere magnus, si non absconditus. Audit enim, et non videt veritatem; quia ipse per concupiscentiam foris est: veritas autem per sapientiam intus. Et vult eum lucrari veritas,dicit: Adam ubi es? Ille vero proditum se sentiens et convictum, uno aditu obstruso, alias fugae latebras quaerit; et coercitus a voluptate ad avaritiam se effundit Etenim prius fructum ad esum expetit, nunc folia ad umbram quaerit; et tanto profundius se a luce veritatis abscondit, quanto nequius sub studio parcimoniae vitium ambitionis tegit. Propterea infert, et dicit: Cogitavi in corde meo abstrahere a vino carnem meam. Quare? Ut animum meum, inquit, transferrem ad sapientiam, devitaremque stultitiam. Bene hoc fecisti. Nemo enim potest duobus dominis servire . Idcirco bene cisti, ut praecideres a te nebulosam et tenebrantem conscientiam, delectationem carnis, quatenus in
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m adam. antiquũ illum. ⁊ nouum ad huc
iterata malitia. Uideamus eũ uetera ad huc stu¬
dia renouantem: ⁊ transfugam ueritatis. umbrã
ac latebras ⁊ tegmina folioꝵ requirentem: undiq
conuinci. numquã uelle depͥhendi. Non pos¬
Se latere. ⁊ semꝑ fugere. Uideamusͤt uid facit.
Tind eni facit ̃ Hidit cibum & contemplat᷑ ẽ.
qm̃ delectabilis ẽ inisu. ⁊ suauis aduescendum.
⁊aperuit fauces ⁊ att. Uaclam ⁊ affluam deliciis.
& fruar bonis. Eo ecce posttergum eius sap̃ia.
⁊ueritas clamauit ⁊ dixit. Adam ubi es:⁊ue
sͦi audiens uocemeus ⁊ conuictus a ueritate int
clamante negare nonpocuit ueritatẽ & ait. Audi
ui añe uocem tuã : uidi uere quod hoc ẽet ua¬
nitas euido risum reputaui ẽridrẽ. ⁊ gaudio dixi.
Quio frustra deciperis: Ecce hominem audientẽ
ueritatem ⁊⁊ confitentem ueritatem. Quis putatis
uste ẽ  magnus uidetur omnino. ⁊ appropinqͦns

Expanded text:
nostrum Adam antiquum illum, et novum adhuc nostrum Adam antiquum illum, et novum adhuc iterata malitia. Videamus eum vetera adhuc studia renovantem, et transfugam veritatis umbram, ac latebras et tegmina foliorum requirentem, undique convinci, nunquam velle reprehendi. Non posse latere, et semper fugere. Videamus ergo quid facit. Quid enim facit? Vidit cibum, et contemplatus est; quoniam delectabilis est visu, et suavis ad vescendum ; et aperuit fauces, et ait: Vadam, et affluam deliciis, et fruar bonis. Et ecce post tergum ejus sapientia et veritas clamavit et dixit: Adam, ubi es? Ille vero audiens vocem ejus, et convictus a veritate intus clamante, negare non potuit veritatem, et ait: Audivi, Domine, vocem tuam; et vidi vere quod hoc esset vanitas, et ideo risum reputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Ecce hominem audientem veritatem, et confitentem veritatem. Quis putatis iste est? Magnus videtur omnino, et appropinquans
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua facientem. reuocat ^ imniquitate ꝑsistertẽ.
adam ubi es : Ego inquit scio ubies. tu nescis.
ldo ubi es :Attende ubi es ut corrigas quod fac¬
tus es ⁊⁊redeas adeu̾m aquo factus es. Adam uͥes:
Audiui dñe uocẽ tuam & abscondi me. Oabscon¬
dite ⁊ ñ abscondite. non uidens ⁊ uise. cui abscon¬
distite : audisti uocem ⁊ faciem ñ uidisti. Quaro:
Quia absconditus. Hoc enim lucratus es ab̃scon¬
dendote. ut ñ uideres aquo uidebaris. Quẽ qͥdẽ
fugere potiusti. sed effugere ñ potuisti. quia erim
nec absconditus latiusti. Piopt̾ea quesitus inuent᷑
es. quia latens absconditus nones. Tu uͦ malitia
tua iterum fugis. ⁊ it̾m fugis. ⁊ inueniris .⁊ fugis.
⁊ semꝑ fugis ⁊ non effugis. Habitus fugis. quesi¬
tus fugis. requisitus inficiaris: Propt̾ea quesitus
inueniris. inficiatus conuinceris. conuictus con¬
dempnaris. Uideamus eͦ nunc ne forte sine
cauza tantũ excessum fecerimus. Pideamus

Expanded text:
iniqua facientem, revocat in iniquitate persistentem. iniqua facientem, revocat in iniquitate persistentem. Adam ubi es? Ego, inquit, scio ubi es; tu nescis. Ideo ubi es? Attende ubi es ut corrigas quod factus es, et redeas ad eum a quo factus es. Adam ubi es? Audivi, Domine, vocem tuam, et abscondi me. O abscondite et non abscondite, non videns et vise, cui abscondisti te? Audivi vocem, et faciem non vidisti. Quare? quia absconditus. Hoc enim lucratus es abscondendo te, ut non videres a quo videbaris. Quem quidem fugere potuisti, sed effugere non potuisti; quia eum nec absconditus latuisti. Propterea quaesitus inventus es, quia latens absconditus non es. Tu vero malitia tua iterum fugis, et iterum fugis, et inveniris et fugis; et semper fugis, et non effugis. Habitus fugis; quaesitus fugis, requisitus inficiaris. Propterea quaesitus inveniris, inficiatus convinceris, convictus condemnaris. Videamus ergo nunc ne forte sine causa tantum excessum fecerimus. Videamus
Abbreviated transcription (Latin):
gientem. qm̃ adhuc ꝓpe ẽ  expectat si forte reuo¬
cetur :i ideo moram facit ⁊ blande minat᷑ absces sĩi.
lesam seolens. ⁊ inolenter eiectam. ac redire uelle.
si forte inuitecur ut ueniat. Ilcuro ñ eito abisse.
sed prestolari adhuc. Ituram tam̃: nam quia ñ ẽ
qui reuocet ituram ⁊⁊ ecce ambulare ut ab eat. q̃m
nemo ẽ dilectionis memor. qui caritatis recordet᷑.
cui cordi sit societatis affectus. Oinfelix adam.
ubi ẽ recordatio tua : ebi fͥcisti animam tuam ut
hec sustineas : dure. indurate :⁊ obdurate. ñ te
emollirepotuit tanta benignitas. tanta flamina.
tam ingens ardor dilectionis. ut liquefieres &
curreres pteam: Tu uͦ quid facis: Audiui inqͥt
uocem tuam & abscondi me. Quare: eo quod
nudus ẽem. Ergo fugis u̾itatem. quia amas.
prauitatẽ. Ipsa autẽ quid facit  sequitur fugi¬
entem. quȩ deseruit discedentẽ. Que auersa est

Expanded text:
gientem; quoniam adhuc prope est et exspectat si forte revogientem; quoniam adhuc prope est et exspectat si forte revocetur, et ideo moram facit et blande minatur abscessum; laesam se dolens et violenter ejectam; ac redire velle indicat, si fors invitetur ut veniat. Idcirco non cito abiisse, sed praestolari adhuc: ituram tamen, et jam, quia non est qui revocet, ituram, et ecce ambulare ut abeat; quoniam nemo est dilectionis memor, qui charitatis recordetur, cui cordi sit societatis affectus. O infelix Adam, ubi est recordatio tua? Ubi fixisti animam tuam ut haec sustineas? Dure, indurate, et obdurate, non te emollire potuit tanta benignitas, tanta flamma, tam ingens ardor dilectionis, ut liquefieres et curreres post eam? Tu vero quid facis? Audivi, inquit, vocem tuam et abscondi me. Quare? Eo quod nudus essem . Ergo fugis veritatem, quia amas pravitatem. Ipsa autem quid facit? Sequitur fugientem quae deseruit discedentem. Quae aversa est
Abbreviated transcription (Latin):
ridiem. uocauit ⁊ dixit. adam ubi es: Non am¬
bulauit. sed de ambulauit. Quid ẽ deambulauit:
huc niuuc quasi errabundus ⁊ uagus indirec.¬
tum nonuia d tas. seo ꝑgens quoculnq hoc ẽ
deambulauit. Et quare ita deambulare uoluit :
yttalem se ostenderet foris. qualis intus ẽe ceꝑat.
Lam enĩ mota erat ueritas : ⁊ fluctuabat. ut reced̾et
ã corde peccatoris. imino ueritas stabat. ⁊ peccatͥx
conscientia fluctuabat. Et ideo ueritas foris de¬
ambulabat. quia intus peccator ãueritate fluc¬
tuabat. Deambulabat tam̃ ⁊ nondiscedebat:
neq abiit indirectum elongans quasi inreuo¬
cabilis nec reuersura amplius. sed ꝓpe gyrans
⁊ iuxta deambulans abiit ⁊ non abiit. modo
uadens modo rediens: ⁊ magno quoda incerto
estuans. quasi nolens seden suã deserere. nec
ualens pollutã mansionẽ sustinere. Quid facis
adam: Quare siles: Goca discedentem: sequere fu¬

Expanded text:
ridiem vocavit et dixit: Adam, ubi es? Non amridiem vocavit et dixit: Adam, ubi es? Non ambulavit, sed deambulavit. Quid est deambulavit? Huc et illuc quasi errabundus et vagus in directum non vadens; sed pergens quocunque, hoc est, deambulavit. Et quare ita deambulare voluit? Ut talem se ostenderet foris, qualis intus esse coeperat. Jam enim mota erat veritas, et fluctuabat, ut recederet a corde peccatoris. Imo veritas stabat, et peccatrix conscientia fluctuabat; et ideo veritas foris deambulabat, quia intus peccator a veritate fluctuabat. Deambulabat tamen et non discedebat, neque abiit indirectum elongans quasi irrevocabilis, nec reversura amplius; sed prope gyrans et juxta deambulans, abiit et non abiit, modo vadens et modo rediens, et magno quodam incerto aestuans: quasi nolens sedem suam deserere nec valens pollutam mansionem sustinere. Quid facis Adam? quare siles? Voca discedentem, sequere fu
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad sapientiam: Nam inlasciuia ⁊ uolup.¬
tate stuitus fuisti. in afflictione miser eris. Qͥd
amplius tibi conferre poterunt: Sanitas uani¬
tatũ. uanitas uanitatũ ⁊ omnia uanitas. Sed
nondum ista cognoueras. Propt̾ea sensutuo ⁊
sapientia tua que apud ipsam stulticia ẽ inflatus
magis quã solidus obniti conabaris: i existimasti
te aliquid facturum cũ nichil ẽes. Temptasti oĩa.
nubiq defecisti. mollia.:⁊ dura. lema. ⁊ as ꝑa. pro¬
spera ⁊ aduerza. extra u̾itatem corrumpere pos ẽt.
emendare non possunt. Ergo fluctuas ⁊ iactaris.
cadis. ⁊ rius. ⁊ impelleris. appetis nec consequeris.
Palpando ⁊ nonuidendo frustra exaduerso ince¬
dis querens ueritatem ubi nonẽ. Et tu ubi es:
lila uitus ẽ: ⁊tuforis es .⁊ ido clamat tibi :⁊ dicit.
acdam ubi es: euent ut tuam ignorantiam argu¬
at. ambulat ut instabilitatẽ tuam ostendat. Cũ
deambularet dñs in paradyso adauram pꝰt me¬

Expanded text:
quid ad sapientiam? Nam quia in lascivia et volupquid ad sapientiam? Nam quia in lascivia et voluptate stultus fuisti, in afflictione miser eris. Quid amplius tibi conferre poterunt? Vanitas vanitatum: vanitas vanitatum et omnia vanitas . Sed nondum ista cognoveras. Propterea sensu tuo et sapientia tua, quae apud ipsam stultitia est, inflatus magis quam solidus, obniti conabaris, et existimasti te aliquid facturum cum nihil esses. Tentasti omnia, et ubique defecisti. Mollia et dura, laevia et aspera, prospera et adversa; extra veritatem corrumpere possunt, emendare non possunt. Ergo fluctuas et jactaris; cadis et ruis, et impelleris; appetis nec consequeris. Palpando et non videndo frustra ex adverso incedis, quaerens veritatem ubi non est. Et tu ubi es? Illa intus est, et tu foris es; et ideo clamat tibi, et dicit: Adam ubi es? Quaeris ut tuam ignorantiam arguat; ambulat ut instabilitatem tuam ostendat. Cum deambularet Dominus in paradiso ad horam post me
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuis ⁊ hoc ipsum extra ueritatem ñ uideas qd
tib querendum ẽe uides quod deẽe uides. licet hoc
quid sit non uideas. Eigo inueritate uides queren.¬
dum tibi ẽẽ quod u̾itatem ẽe non uides. Quare hoc
Quia absconditus es. Namsi absconditus ñ ẽes.
nichil preter ueritatem querendum ẽe uideres. &
ipsam u̾itatem nonquereres sed haberes. Nc̃ aut̃
absconditus es ⁊ nonuides. & tamen derelictus ñ
es. quia querere admoneris quod nonuides.
ldeo dicitur tͥ adam ubies. ut adueritatem redeas
⁊ inuenias u̾itatem. Noluisti stare inueritate. mͦ
redi adueritatem quia stare non potes extra uerita¬
tem. Uagus ⁊ ꝓfugus ninstabilis eris omnibus
diebus quib cũ ipsa ⁊ inipsa nonfueris. nec in¬
quia nec stabit extra ipsam ut querat. nec inue¬
niet preter ipsam ut requiescat. Sursum. deor¬
sum. longe :⁊ ꝓpe. quouis ꝑgat noninuemet re.¬
quiem. donec illam inueniet. Quid tumultua.¬
ris infelix: Rides. ploras. foueris. affligeris.

Expanded text:
Quamvis et hoc ipsum extra veritatem non videas quod tibi quaerendum esse vides, quod deesse vides, licet hoc quid sit, non videas. Ergo in veritate vides quaerendum tibi esse quod veritatem esse non vides. Quare hoc? quia absconditus es. Nam si absconditus non esses, nihil praeter veritatem quaerendum esse videres; et ipsam veritatem non quaereres, sed haberes. Nunc absconditus es, et non vides; et tamen derelictus non es, quia quaerere admoneris quod non vides. Ideo dicitur tibi: Adam, ubi es? ut ad veritatem redeas, et invenias veritatem. Noluisti stare in veritate; modo redi ad veritatem, quia stare non potes extra veritatem. Vagus, et profugus, et instabilis eris omnibus diebus quibus cum ipsa et in ipsa non fueris, nec inquia nec stabit extra ipsam ut quaerat, nec inveniet praeter ipsam ut requiescat. Sursum, deorsum, longe et prope, quovis pergat: non inveniet requiem, donec illam inveniet. Quid tumultuaris, infelix? Rides, ploras, foveris, affligeris:
Abbreviated transcription (Latin):
in: ad sap̃am crasir. Icũ tam̃ auto rds̃ eriores &
stutticiam ut contempletur fugiat. ad aliud ui
hoc ẽ ad sap̃am ut eam contempletur accedlat.
quia utrumq sapientia nonẽ. sedutrumq contẽpla¬
ri sapientia ẽ ⁊ qui aditrumq contemplandũ tnꝯit
nonad aliud qũa adsapĩam transio. neq aluid qũa
ettores istuticiam reinquit: Dicat gͥ. Tranduu ad con¬
templandam sapĩam. ext tores q ⁊stisticiam. Quid ẽ
etror : Nescie quod rectumẽ. Quid ẽ stuttitia: Sei.
re. inon sequi. Quid ẽ sapientia : cognoscere & amare
bonum. Malum uͦ cognoscere ⁊ odisse. & ipsum est
sapientia. &. prima sapientia. quia octisse malum. bo¬
num amase ẽ ⁊ cognouisse malumi. etum iteleris¬
sc. Qua ꝓp̃t cognoscere ⁊ amare bonum sapientia est.
& ipsum ẽ odisse malum ⁊ cognouisse. Et hoc tocũ
insapientia cognoscitur. cũ sapientia uidetur .i quod
ipsaẽ ut auigatut ⁊ quod ipsa nonẽ. sedpipsamtra¬

Expanded text:
it, ad sapientiam transit. Cum tamen altera id est errores et stultitiam contemplatur ut fugiat; ad alteram vero, hoc est ad sapientiam, ut eam contempletur, accedat; quia utrumque sapientia non est, sed utrumque contemplari sapientia est, et qui ad utrumque contemplandum transit, non ad aliud quam ad sapientiam transit: neque aliud quam errores et stultitiam relinquit. Dicat ergo: Transivit ad contemplandam sapientiam erroresque et stultitiam. Quid est error: nescire quod rectum est. Quid est stultitia? scire et non sequi. Quid est sapientia? cognocere et amare bonum. Malum vero cognoscere et odisse, et ipsum est sapientia; et prima sapientia, quia odisse malum, bonum amasse est; et cognovisse malum, rectum intellexisse. Quapropter cognoscere et amare bonum sapientia est, et ipsum est odisse malum et cognovisse. Et hoc totum in sapientia cognoscitur, cum sapientia videtur et quo ipsa est ut diligatur; et quod ipsa non est, sed per ipsam ma
Abbreviated transcription (Latin):
sccd̃m carnem dicit᷑. ⁊ iudeus scđm ueritatem. ita
alius hebreus̃ scam carnem : i alius hebreus scdđ̃m
ueritatem. Quiautẽ inmanifesto scdm carñẽ ui¬
cieus ẽ. ⁊ qui inman̾festo scdm̃ carnem hebreusẽ.¬

Expanded text:
secundum carnem dicitur, et Judaeus secundum veritatem, ita secundum carnem dicitur, et Judaeus secundum veritatem, ita alius Hebraeus est secundum carnem, et alius Hebraeus secundum veritatem. Qui autem in manifesto secundum carnem Judaeus e
Abbreviated transcription (Latin):
homo ipse fuerit sibi. Nam scłm aliquid omnia
hoct̾ ẽẽ incipiunt. quod tuipse fueris tibi. Site¬
ipsum ñ uides. nichil bene uides. Suintui uidi¬
cio non falleris. facus cirigeris in alieno. Sicut
hic quoq conuersus ⁊ dtrectus cũ desuis oꝑibus
subiunxiss et. uidi inomnnb uanitatẽ. ⁊ afflctio¬
nem animi. statim quasi in ꝓpriis eruditus alie¬
na duudicare incipit. & deuidicio suoꝵ oꝑuin
sententiã format uniuersoꝵ dicens. Et nichil ꝑ¬
manere sub soie. Sed quia ad ꝑfectum ñ sufficit
mala repbare nisi etiambona eligere quis nou̾it.
subuinr̃ ⁊ art. Transiui ad contemplandã sapien¬
tiam. Hebreus transiens int̾pretatur. hebreus g̃
factus ẽ iste ad contemplandam sapĩam. Et erat
quidem ipse etĩa prius hebreus scđ̃m carñe. sed he¬
breus non fuit scłm ueritatẽ. donec transire cẽp̃
ad contempland̃a sapĩam. Quemadmodũ iudeus

Expanded text:
homo ipse fuerit sibi. Nam secundum aliquid omnia homo ipse fuerit sibi. Nam secundum aliquid omnia hoc tibi esse incipiunt, quod tu ipse fueris tibi. Si teipsum non vides, nihil bene vides. Si in tui judicio non falleris, facile dirigeris in alieno. Sicut hic quoque conversus, et directus cum de suis operibus subjunxisset: Vidit in omnibus vanitatem et afflictionem animi; statim quasi in propriis eruditus, aliena dijudicare incipit, et de judicio suorum operum sententiam format universorum, dicens: Et nihil permanere sub sole. Sed quia ad perfectum non sufficit mala reprobare, nisi etiam bona eligere, quis noverit; subjunxit, et ait: Transivi ad contemplandam sapientiam. Hebraeus transiens interpretatur. Hebraeus ergo factus est iste ad contemplandam sapientiam. Et erat quidem ipse etiam prius Hebraeus secundum carnem, sed hebraeus non fuit secundum veritatem, donec transire coepit ad contemplandam sapientiam. Quemadmodum Judaeus
Abbreviated transcription (Latin):
tate afflictio. & totũ uanitas. ⁊ totum affuctio.
Nana quippe gt unuerza que suis duectoribus
ncum d̃t nonexhiberto quod ꝓmittunt. & cũ tene¬
ri existimantur ꝑtranseunt. Sed poterat fortassis
tol erabile uideri. si sola uanitas ẽet. ⁊ afflctio non
ẽẽt. Nunc autẽ ⁊ ante uanitatẽ affuctio. ⁊ inuanita¬
te affuctio. ⁊ p̾t uanitatẽ afflictio. qm nec sine labo¬
reaciquiri. nec sine soilicitudine conseruari. nec sine
ciolore possunt quecũ amore possidebant᷑ amit¬
ti. ideoq ⁊totum uanitas ⁊ totum afflictio. quia
ninaffictione uanitas. ⁊ inuanitate afflictio. Et
ꝓpter hoc recte conuersus att. Uidi iomnib ua¬
nitatem ⁊ affuctionẽ animi. ⁊ nichil ꝑmanere sub
sole. Eruclitus namq inꝑpriis etiã aliena uidica¬
recepit. & quodin parte cognouerat. ueraciter de
toto ꝓnunciabat dicens. Nichil ꝑmanere subso¬
lo. hinc uͦ couigi pot. quantũ in rebus aliis siue
adbonum siue admalum conducat homini qͦlis

Expanded text:
um afflictio. Vana quippe sunt universa, quae suis dilectoribus, et cum sunt, non exhibent, quod promittunt; et cum teneri existimantur pertranseunt. Sed poterat fortassis tolerabile videri, si sola vanitas esset, et afflictio non esset. Nunc autem, et ante vanitatem afflictio, et in vanitate afflictio, et post vanitatem afflictio, quoniam nec sine labore acquiri, nec sine sollicitudine conservari, nec sine dolore amitti possunt, quae cum amore possidebantur. Ideoque et totum vanitas, et totum afflictio; quia, et in afflictione vanitas, et in vanitate afflictio. Et propter hoc recte conversus ait: Vidi in omnibus vanitatem, et afflictionem animi: et nihil permanere sub sole. Eruditus namque in propriis, etiam aliena judicare coepit; et quod in parte cognoverat, veraciter de toto pronuntiabat, dicens: Nihil permanere sub sole. Hinc vero colligi potest, quantum in rebus aliis, sive ad bonum sive ad malum conducat homini nosse qualis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exulas a u̾itate. ut non possis uidere unde ue¬
neris ⁊ quo t̃ releundum sit. Propt̾ea queris quid
querere debeas. quia cfuid amiseris ignoras. Que¬
ris quid utile sit filiis hominũ. quo facto opusẽ
sub sole numero cdierum uite suȩ. O quam scire
hoc debiusti. sed nunc absconditus es aueritate la¬
tens subumbra ignorantiȩ tuȩ. quia recessisti lon¬
ge n nolusti cum ua ẽe sine qua ẽẽ non potos.
Nam quia sine ula ẽe non potes ideo queris:
quia auersus es ⁊ absconditus ꝓpterea nescis qͥd
querere debeas. cum tam̃ in hoc abscondi ab ea
omnino ñ potuisti. ut non intelligas querendũ
t ẽẽ cum uideas.: ⁊ hoc deẽe tibi qd queras. Intel¬

Expanded text:
et exsulas a veritate, ut non possis videre unde veet exsulas a veritate, ut non possis videre unde veneris et quo tibi redeundum sit. Propterea quaeris quid quaerere debeas; quia quid amiseris, ignoras. Quaeris quid utile sit filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae! Oh! quam scire hoc debuisti! sed nunc absconditus es a veritate, latens sub umbra ignorantiae tuae; quia recessisti longe et noluisti cum illa esse, sine qua esse non potes. Nam, quia sine illa esse non potes, ideo quaeris; et quia aversus es et absconditus, propterea nescis quid quaerere debeas, cum tamen in hoc abscondi ab ea omnino non potuisti, ut non intelligas quaerendum tibi esse cum videas et hoc deesse tibi quod quaeras. Intel
Abbreviated transcription (Latin):
scondi me. Oabscondite cui abscondite: Oabscondi¬
te ubies: Quam longe es ⁊ quã ꝓpees. Quamlon¬
ge es abillo⁊ quã ꝓpe es illi. Propterea ubies:
Ecce querir te dstiuis ⁊ clamat ubies. tute auer¬
tis ut lateas. ⁊ claudis oculos ne uidearis. Ille artõ
ñ uidentem uidens ⁊ ido non uidentẽ quia non
uideri cupientẽ. ꝓpt̃tuum affectũ non ꝓp̃t suĩl
defestum clamat & dicit. acdam ubi es ͦ Querit gͦ
te ut tu ipsum inuenias ⁊⁊ queritte ut itu ipsũ
queras ⁊ dicas. añe ubi es: Cu uero quid facis:
Namipse si ꝑdidit. tam̃ querit. Si ꝑdidit ñ tocũ pdi¬
dit. quia uidet quid ꝑdidit. Et ideo querto quod
ꝑdidit. quia uidet quid ꝑdidit. Non eñ queret
nisi uideret. Tu autẽ quid: adam ubi es : Eu ꝑdi¬
cuisti⁊ totum ꝑdidisti. quia ⁊ ꝑdidisti ne habeas. &
uidere desisti nerequiras. Nam si uides qͥd nonha¬
beas. intelligis quid requiras. Numc autẽ longees

Expanded text:
scondi me . O abscondite, cui abscondisti te? O abscondiscondi me . O abscondite, cui abscondisti te? O abscondite, ubi es? Quam longe es, et quam prope es? Quam longe es ab illo, et quam prope es illi? Propterea ubi es? Ecce quaerit te Deus tuus et clamat: Ubi es? Tu te avertis ut lateas; et claudis oculos ne videas. Ille autem non videntem videns, et ideo non videntem; quia non videri cupientem: propter tuum affectum, non propter suum defectum clamat et dicit: Adam ubi es? Quaerit ergo te ut tu ipsum invenias, et quaerit te ut et tu ipsum quaeras et dicas: Domine, ubi es? Tu vero quid facis? Nam ipse si perdidit, tamen quaerit; si perdidit, non totum perdidit, quia videt quod perdidit: et ideo quaerit quod perdidit, quia videt quod perdidit. Non enim quaereret nisi videret. Tu autem quid? Adam ubi es? Tu perdidisti et totum; perdidisti, quia et perdidisti ne habeas, et videre desisti ne requiras. Nam si vides quod non habeas, intelligis quid requiras. Nunc autem longe es
Abbreviated transcription (Latin):
um liberare ñ possunt. frustra etĩa decipitur. qͥa
fallacis boni gaudia inquib exultat tantis ama¬
ritudinib admixta sunt. ut iure displicere debe¬
ant. etiam si cebeant semꝑ ꝑmanere. frustra gͦ
utrobiq decipitur. uideliceo ⁊cum malum ñ uidet
quod patitur ⁊ cũ non preuidet malum quod pa¬
tietur. qm̃ ⁊ratio manifesta ẽ quȩ ulud bene con-¬
sideranti indicare ualeat. ⁊exꝑientia presens que
hoc patienti ostendat. Eroptea infert ⁊ dicit.¬
Cogitaui gͦ incorde meo abstiahere auino carñẽ
meam. ut aniũ ineũ trans ferrem ad sapientiam.
deuitaremq stultitiam. donec uiderem quid ẽẽt
utile filiis homuũ. quo facto opus ẽ sub sole nu¬
mero dierum uite sue. Oeor humanum. ubi es:
quomodo huc uenisti ut hoc nescias quid utile sit
filiis hominum. quo facto opus ẽ subsole nume¬
ro dierũ uite sue: ubi es ut hoc ignores: Ubi es
adam ubies: Audiui inquit uocemtuam & ab¬

Expanded text:
um liberare non possunt. Frustra etiam decipitur, quia um liberare non possunt. Frustra etiam decipitur, quia fallacis boni gaudia in quibus exsultat, tantis amaritudinibus admista sunt ut jure displicere debeant, etiamsi debeant permanere. Frustra ergo utrobique decipitur; videlicet et cum malum non videt quod patitur, et cum non praevidet malum quod patietur; quoniam et ratio manifesta est, quae illud bene consideranti judicare valeat; et experientia praesens, quae hoc patienti ostendat. Propterea infert et dicit— inquit — in corde meo abstrahere a uino carnem meam, ut animum meum transferrem ad sapientiam deuitaremque stulticiam, donec uiderem, quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. O cor humanum, ubi es? quomodo huc venisti, ut hoc nescias quid utile sit filiis hominum, quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae? Ubi es ut hoc ignores? Ubi es Adam, ubi es? Audivi, inquit, vocem tuam et ab
Abbreviated transcription (Latin):
do eam concipiebat. Primum gͦ decipitur. quando
blandientis mundi illecebras intus ad gaudium
suscipit. pꝰtea errat quando conceptum intus gau¬
dium ad lasciuiam mundi ꝑrisum effundit No.¬
tandum autẽ quod gaudium tantum arguitur.
risus uͦ omnino rȩꝓbatur. quia risus omnimodo
malus ẽ. gaudium ñ semꝑmalum ẽ nisi quando
demalo ẽ :⁊ idcirco illum repbat. hoc castigat. qua¬
tinus ⁊ id quod ꝓrsus malum ẽ caueatur. ⁊ id quod
bonum ẽe potest corrigatur. Propterea inquit risũ
reputaui errorem. ⁊ gaudio dixi. quid frustra deci-¬
peris : decipitur gͦ cum delectatur in reb noxiis.
⁊ bene sibi ẽe putat cum maleẽ. decipitur etĩa cũ
presentiũ occupatione delectationum inuoluit᷑.¬
⁊ ne futura mala considerare ualeat prepeditur.
Sed quare frustra: fr̃ustra decipitur. quia ipse
inuncdi delectationes aconsid̾atione futuroꝵ malõr
cor auertere possunt. sed ãpres sura suꝑuenienti¬

Expanded text:
do eam concipiebat. Primum ergo decipitur, quando do eam concipiebat. Primum ergo decipitur, quando blandientis mundi illecebras intro ad gaudium suscipit; postea errat, quando conceptum introrsum gaudium ad lasciviam mundi per risum foras effundit. Notandum quod gaudium tantum arguitur, risus vero omnino reprobatur; quia risus omnimodo malus est: gaudium non semper malum est, nisi quando de malo est; et idcirco illum reprobat, hoc castigat, quatenus et id quod prorsus malum est caveatur, et id quod bonum esse potest corrigatur. Propterea, inquit: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Decipitur ergo, cum delectatur in rebus noxiis; et bene sibi esse putat, cum male est. Decipitur etiam cum praesentium occupatione delectationum involvitur, et ne futura mala considerare valeat, praepeditur. Sed quare frustra? Frustra decipitur, quia ipse mundi delectationes a consideratione futurorum malorum cor avertere possunt; sed a pressura supervenienti
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ruptis uelut mofestiȩ claustris quadã leui¬
tate et in continentia lubrice mentis. ꝓpalatur.
Et idcuto recte risus error dicitur. quia cum mens
gaudium suĩ ꝑaneptam leticiam foras fundit. qͣsi
ad sinistram ꝑgens rectum iter quo indm̃ gaudendo
ꝑgere debuerat dereliquit. Sed sciendumẽ quod spi¬
ritale gaudium nequaquã animũ adrisum dissoluit.
sed eatantũ leticia quȩ acarnis blandimento concipit᷑.
etiam ꝑcarnis motum facile aꝑitur. Nam quia pri¬
mum ad animũ ingrediendo inordinatũ gaudium
claustra continentie rupit. eadem postmodum uia
qua illapsum ẽ cum introrsum extrescere ceꝑit. sine
moRestia facile erumpit. Lubrica enim mens semen
ꝑuersum quod primũ sine mosestia concipit. qͦsi
parturiens postmodũ sine pudicitia effundit. nec
Secontinere potest quin excrescentem intus lecicĩã
eiciat. cuius integritatis clausti ruptasunt. quan.¬

Expanded text:
tuit, ruptis velut modestiae claustris, quadam levituit, ruptis velut modestiae claustris, quadam levitate et incontinentia lubricae mentis propalatur. Et idcirco recte risus error dicitur; quia cum mens gaudium suum per ineptam laetitiam foras fundit, quasi ad sinistram pergens rectum iter, quo in Deum gaudendo pergere debuerat, derelinquit. Sed sciendum est quod spiritale gaudium nequaquam animum ad risum dissolvit; sed ea tantum laetitia quae a carnis blandimento concipitur etiam per carnis motum facile aperitur. Nam quia primum ad animum ingrediendo inordinatum gaudium claustra continentiae rupit: eadem postmodum via qua illapsum est, cum introrsum excrescere coeperit, sine modestia facile erumpit. Lubrica enim mens semen perversum, quod primum sine modestia concipit, quasi parturiens postmodum sine pudicitia, effundit; nec se continere potest, quin excrescentem intus laetitiam ejiciat, cujus integritatis claustra rupta sunt, quan
Abbreviated transcription (Latin):
totã se inuoluptatẽ. picit i carnis blancdimenta
iam solum bona uocat. quia meis laborem
narfuctionem ñ inuenit qriasi malam reputans
inquisitionẽ ueritatis. in qua prius plus iusto ꝑcu
riositatem se distendens laborautt. Sed hȩc rursũ
estimatio. quia manifestam stuaticiam prefert citꝰi
deprehenditur. quia carnis uoluptas quȩ ar pe¬
tenti cdulcis uisa ẽ statim ab experto reprobatur.
Ynde continuo infert dicens. Ex uidi quod hoc
quoq ẽet uanitas. Risum reputaui errorem. &
gaudio dixi. quid frustra decipis: Quanta aut̃
uanitas in deliciis camis sit supra cuixisse me
memini. Unde reliqua quȩ sequunt᷑ consideran¬
da nobis sunt. quia ⁊ ipsa licet plaua ꝑse uide¬
antur. habent fortasse aliquid quod diligens in¬
uestigatio adicere possit: Air gͦ. Rasum reputaui
enorem ⁊ gaudio dixi. quid frustra deciperis:
Cunctis liquet quod ꝑrisum quodammͦ concepta
lecicia foras trahitur. & quod de gaudio intus la¬

Expanded text:
tem projicit, et carnis blandimenta jam solum bona vocat, quia in eis laborem et afflictionem non invenit, quasi malam reputans inquisitionem veritatis; in qua prius plus justo per curiositatem se distendens laboravit. Sed haec rursum existimatio, quia manifestam stultitiam praefert, citius deprehenditur; quia carnis voluptas quae appetenti dulcis visa est, statim ab experto reprobatur. Unde continuo infert, dicens: Et vidi quod hoc quoque esset vanitas. Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Quanta autem vanitas in deliciis carnis sit, me supra dixisse memini. Unde reliqua quae sequuntur consideranda nobis sunt, quia et ipsa licet plana per se videantur, habent tamen fortasse aliquid quod diligens investigatio adjicere possit. Ait ergo: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Frustra deciperis? Cunctis liquet quod per risum quodammodo concepta laetitia foras trahitur, et quod de gaudio intus la
Abbreviated transcription (Latin):
Nomueniri potesr: principium ẽ celum : infernus
fans. Squia bonum principium: i qũa malus fin.
Ido fortassis oculi sapientis incapite eius sunt.
quia in medio constitutus respicio principiũ suũ:
ur sbisinem faciat ubi accepit originem. Non esc
em̃bonum inalio fine fimri. ubi finis ẽ consumꝑ¬
tionis ñ con summationis. Propterea homo qui
ad et̾nitatem creatus ẽ. solus inter omnes bestias
uistum erectum habet ut celum contempletur.
infinem consummationis tendat: nonsolum ui.¬
sibile hoccelum octiis corporeis suspiciendum
existimer: sea mente quoq: ⁊ corelis uisione supra
cȩlum usq adinuisibilia cęli ⁊ spiritalia untu¬
tum oculos int̾iores clariore atq ꝑspicatiore in¬
tuitu attollens. usq ad finem qui nonhabet fiñe.
inlumine etnitatis contemplatione conscendat.
Tuud ẽ uerum celum supra omne celum. quodñ
Solum celum celi s̃. sea celum celoꝵ ñ primo scd̃m.

Expanded text:
no inveniri potest: principium est coelum, et infernus no inveniri potest: principium est coelum, et infernus finis. O quam bonum principium, et quam malus finis. Ideo fortassis oculi sapientis in capite ejus sunt, quia in medio constitutus respicit principium suum, ut ibi finem faciat ubi accepit originem. Non est enim bonum in alium finem finiri, ubi finis est consumptionis non consummationis. Propterea homo qui ad aeternitatem creatus est, solus inter omnia animalia vultum erectum habet, ut coelum contempletur; et in finem consummationis tendat; et non solum visibile hoc coelum oculis corporeis suspiciendum existimet, sed mente quoque et cordis visione supra coelum usque ad invisibilia coeli, et spiritalia virtutum, oculos interiores clariore atque perspicaciore intuitu attollens, usque ad finem, qui non habet finem, in lumine aeternitatis contemplatione conscendat. Illud est verum coelum supra omne coelum: quod non solum coelum coeli est, sed coelum coelorum. Non primo secundum;
Abbreviated transcription (Latin):
alter u uelud excursus quidam :⁊ut ita dicat᷑
meta porrectionis quase extendit fi̾nis ile aquo
exit sapientia capito ẽ ante quẽ nichil: finis uero
in quẽ exeuirit finis utra quẽ nichil. finis ille
capito ẽ ⁊ finis fins iste non caput sed tantũ finis.
Caput ẽ uiefinis. quia abipso ⁊ non supra finis
ẽ. quiausꝙ adipsum ⁊ nonultra. Alius aut̃e finis
cap̃ nonẽ. quia abipso nichil sectantũ finis.
quia quiꝗ quiequid usq ad ipsum non uitra ip.¬
sum. Eiegͥsinis qui suisum ẽ. quasi principiũ
norigo ẽ supra qũe nicha fins uͭ qui deorsumẽ
quasi meta. ⁊ t̾minus uatra qũe nichil. Om̃nium
eñł rerum origo ⁊ principium a sumino ẽ: t̃minus
aute. ⁊ finis inimo. Qua ꝓptsinis deorsumfinis ẽ.
itantũ finis finis u̾ suzum nonsolum finis. sed
& capit. ⁊ fiñis. Si ꝙͥ celum sursumẽ:⁊ infernus de¬
orsum ⁊ nichil altius celo ⁊ nichil ꝓfundius infer¬

Expanded text:
alter vero velut excursus quidam et, ut ita dicatur, alter vero velut excursus quidam et, ut ita dicatur, meta porrectionis qua se extendit. Finis ille a quo exit sapientia, caput est, ante quem nihil. Finis vero in quem excurrit, finis ultra quem nihil. Finis ille caput est et finis. Finis iste non caput, sed tantum finis. Caput est ille finis, quia ab ipso, et non supra; finis est, quia usque ad ipsum, et non ultra. Alter autem finis, caput non est; quia ab ipso nihil: sed tamen fi non ultra ipsum. Ille igitur finis qui sursum est, quasi principium et origo est, supra quem nihil. Finis vero qui deorsum est, quasi meta et terminus ultra quem nihil. Omnium enim rerum origo et principium a summo est; terminus autem et finis in infimo. Quapropter finis deorsum finis est, et tantum finis. Finis vero sursum, non solum finis, sed et caput et finis. Si ergo coelum sursum est et infernus deorsum, et nihil altius coelo, et nihil profundius infer
Abbreviated transcription (Latin):
omniumẽ. infernus imum supra quod nichil:⁊
sub quo nichii :⁊ ꝑtingit sapientia ãfine usq ad fi¬
nem ⁊ ⁊ implet totum ac penetrat. Si ascendero incelĩ
inquit tu ilic es. si descendero adinfernum ades. t̃
dixit incelo ades. neq mninferno illic es: sed si ascen¬
dero incelum uic es. si descendero ad infernũ ades.
Ergo incelo ẽ. minferno ad ẽ: ĩncelo manens. inin e¬
ferno adueniens. Hicelo expectat uenientes: ini¬
ferno sequitur fugientes. Ascendentes incelũ illic
eum inueniunt: descendentes adinfernum illic
eum ñ effugunt. Si ascenero incelum tu illic es.¬
si descendero acdinfernumꝰ adesyitam̃ uttobiq es.
& ubies ⁊ ubi ades. ꝑtingens afine usq ad finem.
afine ubies usꝙ ad finem ubi ades fortit ⁊ dispo¬
nens omnia suauit. Ecce modo dist inximͦ duos
fines ad quos ꝑtingio sap̃ia. suminũ. ⁊ imum:
quoꝵ alter quasi locus ẽ sapientie uͥ consistit.

Expanded text:
omnium est; infernus infimum, supra quod nihil et omnium est; infernus infimum, supra quod nihil et sub quo nihil, et pertingit Sapientia a fine usque ad finem, et implet totum ac penetrat. Si ascendo in coelum, inquit, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Non dixit, in coelo ades. Neque in inferno, illic es. Sed, si ascendero in coelum, illic es; si descendero ad infernum, ades. Ergo in coelo est, in inferno adest; in coelo manens, in infernum adveniens, in coelo exspectat advenientes, in inferno sequitur fugientes. Ascendentes in coelum illic eum inveniunt, descendentes ad infernum illic eum non effugiunt. Si ascendero in coelum, isi descendero ad infernum, ades. Et tamen utrobique es, et ubi es, et ubi ades, pertingens a fine usque ad finem. A fine ubi es, usque ad finem ubi ades, fortiter, et disponens omnia suaviter. Ecce modo distinximus duos fines ad quos pertingit sapientia, summum et infimum, quorum alter quasi locus est sapientiae ubi consistit;
Abbreviated transcription (Latin):
intra istos fines continentur: ⁊ tenebre ẽẽ possunt
inluce quia attingit sapientia ãfine usq ad fiñẽ
fortiter. ⁊ disponit omnia suauiter: Primum qͦ duo
g̃t fines rerum omnium. Alter ẽ finis suꝑͣ quem
nichil s⁊alter sub quo nichil.fĩnis supͣ quẽ nichil.
summũi omniũ ẽ : finis sub quo nichil. umum.
Itaq duo sunt fines omniũ. sũmum ⁊ imum &
quicquid inuniuersitate ẽ pret̾ summũ ⁊ imum.
meddiumẽ int̃ summũ ⁊ imum. Et unum quodq
quantomagis discectit ab altero. tantomagis accedit
ad alterum. siue a summo adimum. siue abimo ad
summũ. Gis nosse si forte scriptura manifestius
alicubi fines istos cõmemoret  Si ascendero inquit
psalmista incelum tu nuc es: si descendero ad infer¬
num ades. Ergo celum ⁊ infernum duos fines
constituit excursus sui. Nichi aut̃ẽ altius est
celo⁊ nichil ꝓfundius inferno. Itaq celum summũ

Expanded text:
intra istos fines continentur, et tenebrae esse possunt intra istos fines continentur, et tenebrae esse possunt in luce, quia Sapientia attingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Primum ergo duo sunt fines rerum omnium. Alter est finis supra quem nihil, et alter sub quo nihil. Finis supra quem nihil, summum omnium est. Finis sub quo nihil, infimum. Itaque duo sunt fines omnium, summum et infimum. Et quidquid in universitate est praeter summum et infimum, medium est inter summum et infimum. Et unumquodque quando magis discedit ab altero, tanto magis accedit ad alterum, sive a summo ad infimum, sive ab infimo ad summum. Vis nosse si forte Scriptura manifestius alicubi fines istos commemoret? Si ascendero, inquit Psalmista, in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades . Ergo coelum et infernum duos fines constituit excursus sui. Nihil autem altius est coelo, et nihil profundius inferno. Itaque coelum summum
Abbreviated transcription (Latin):
quo ati ci sapieitiari cusunt sines tete ubi ã
ociaistustoꝵ qui ambiuant intenebris iñuident
& quos ẽ caprto sapientis ubi stunt ocii eius qui
si anbulat intenebris sicut stiatus. sediuumina¬
tos mabet ocilos : tiefote gͥi nos ntenebris rena¬
neamus inquiramus lucem sapientie. ut intelligamꝰ
ubi ipsa maneat sapientia:⁊ diuisionem lucis & te¬
nebrarum: ubi finiuntur lux ⁊ tenebre. & t̃minum
uniuscuiusq Usq quo ipsa sapĩa :quid ipsa.
& quid extra ipsam.⁊ quid sine ipsa. Primũ quia
duos fines audiuimus. alterum aquo ⁊ alt̾m usq
adquẽ se extendit sapientia. attingens ãfine usq
ad finem fortitet. ⁊ disponens omnia suauit. Et non¬
dum adhuc cognouimus qui sunt isti duo fines.
nubi sunt. ⁊⁊ sifinem habent istifines. &. Si ultra istos
aliud aliquid ẽ quo non attingit sapientia. Et si ẽ.
quomodo fines g̃t qui nonꝑueniunt adfinem. si
autẽ non ẽ. quomodo fines terrȩ ubi tenebre sunt

Expanded text:
Et qui sunt fines terrae, ubi sunt oculi stultorum qui ambulant in tenebris, et non vident. Et quod est caput sapientis ubi sunt oculi ejus qui non ambulat in tenebris sicut stultus, sed illuminatos habet oculos? Ne forte ergo et nos in tenebris remaneamus, inquiramus lucem sapientiae, ut intelligamus, ubi ipsa maneat sapientia, et divisionem lucis et tenebrarum. Ubi finiuntur lux et tenebrae, et terminum uniuscujusque. Usquequo ipsa sapientia, et quid ipsa, et quid extra ipsam, et quid sine ipsa. Primum, quia duos fines audivimus, alterum a quo et alterum usque ad quem se extendit Sapientia, attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Et nondum adhuc cognovimus qui sunt isti duo fines, et ubi sunt, et an finem habeant isti fines, et an ultra istos aliud aliquid sit, quo non attingit sapientia. Et si est, quomodo fines sunt qui non perveniunt ad finem? Si autem non est, quomodo fines terrae ubi tenebrae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ac uesid̾io querendi atq inueniendi ea occupatꝰ
fuerit. ⁊ se ꝑcunositatis studium ac solicitudi¬
nem cupiditatis mea diffuderto. digna temerito¬
tis suȩ pena afligendus ⁊ mustuplictate spargit᷑.
⁊ difficultate reuerberatur. Nidi gͦ cuncta quȩ sub

Expanded text:
ac desiderio quaerendi atque inveniendi ea occupatus ac desiderio quaerendi atque inveniendi ea occupatus fuerit, et se per curiositatis studium ac sollicitudinem cupiditatis in ea diffuderit digna temeritatis suae poena affligendus; et multiplicitate spargitur, et difficultate reverberatur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊⁊ sensus contenebrati sunt. qm̃intanta rerũ mui.¬
titudine ⁊ ueri latentis ꝓfuncditate. dum inteliestꝰ
⁊spargi inciperet. n reuerberari. poncdus laboris ⁊
in extricabilis lucte angustiam ultra sustinere non
ualui. Tunc inmemetipsum reuersus. ⁊ quasi re¬
pulsus abillo cui obniti conabar denso ac inmea¬
bui latentis naturȩ inuio cogitate cepi stuitum ẽẽ
nuanum illarum rerũ scientiam tam ꝑtinaci stucdio
hominẽ mortalem querere. quȩ non solum extra eiꝰ
naturam facte sunt. seddnec saluti eius siue stiant.
adicere quicꝗͣ possunt. siue nesciantur auferre.
Ibi gͦ uidi quia hanc occupationẽ pesfimam dedit
quȩ fiunt subsole uniuersa uanitas ⁊ affuctio sp̃c.
Nam quia fructum non habent uana sunt. &
quia affugunt noxia. Possidentes quippe non
adiuuant. & querentes se affugunt. Sine labore
enim queri nonpossunt. sedpossunt sine uti.¬
litate pos sideri. Animus namq statim ut cura

Expanded text:
et sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum mulet sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum multitudine et veri latentis profunditate, dum intellectus et spargi inciperet et reverberari, pondus laboris et inextricabilis luctae angustiam ultra sustinere non valui. Tunc in memetipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui obniti conabar denso ac immeabili latentis naturae invio; cogitare coepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio hominem mortalem quaerere, quae non solum extra ejus naturam factae sunt, sed nec saluti ejus sive sciantur adjicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi quod hanc occupationem pessimam dedit quae fiunt sub sole, universa vanitas et afflictio spiritus. Nam quia fructum non habent, vana sunt, et quia affligunt, noxia. Possidentes quippe non adjuvant, et quaerentes se affligunt. Sine labore enim quaeri non possunt, sed possunt sine utilitate possideri. Animus namque statim ut cura