comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitͣ qnͣtitatẽ debite peccunie hiispro¬
batis competens uidex remsue eqͥ¬
tati restitui decernat. S iqiuis qd̃ ad¬
uersario non debebat delegante eo
niente sñ ꝯuitõe iudicis coactꝰ est
dare iudex inciuiłr extorta restitui
ab eo qui rei dampuũ p̾stit̾it iubeat.
ꝙ si debitis satiffecit simpliciiussi¬
one ⁊ ñcognitõe debita ꝗm̃ins ñextͣ
ordinemexactõem fi s ciuiłr opor
ad̾. Hoc edicto p̾tor adu̾sus
uarios ⁊ dolosos qui aliis
obfuerunt qualliditate quadã sub¬
uenit ne ur malicia sua sit lucrosa¬
ur istis simplicitas dampnosa u̾ba
autem edicti talia sunt quedolo ma¬
lofacta ẽẽ dicentur si de hiis reb au¬
ciumdabo. Dolũ malum s̾uus qi
damita disfiniuit machinatõem
quandã alt̾iꝰ decipienda cã cũ aliud
simulatur et aliud agitur lib̾o po¬
lari sicut faciunt qui ꝑ huiꝰ modi
dissimulatõem se seruant ⁊ tuẽtur
laciam machinatõem ad cͥc̾ueniẽd
fallendũ decipiend̃ alt̾m adhibitã¬

Expanded text:
uantitatem debitae pecuniae, his probatis competens iudex rem suae aequitati restitui decernat. Si quis, quod adversario non debebat, delegante eo niente, sine notione iudicis, coactus est dare, iudex inciuiliter extorta restitui ab eo, qui rei damnum praestiterit, iubeat. quod si debitis satisfecit simplici iussione et non cognitione habita, quamuis non extra ordinem exactionem fieri, sed ciuiliter oport.Hoc edicto praetor aduersus uarios et dolosos, qui aliis offuerunt calliditate quadam, subuel illis malitia sua sit lucrosal istis simplicitas damnosa.Uerba autem edicti talia sunt: 'Quae dolo malo facta esse dicentur, si de his rebus alcium dabo. Dolum malum servius sic diffinit machinationem esse quandam, alterius decipiendi causa cum aliud simulatur et aliud agitur. Labeo lari, sicuti faciunt, qui per eiusmodi dissimulationem deseruiant et tuentur laciam machinationem ad circumueniendum fallendum decipiendum alterum adhibitam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ renon sequuta ego asponso ꝯdicam.
iquis indebitam pecciũ amꝑ erroremis
iussumłus sponso eius ꝓmisiss ⁊ nup¬
tie sequute finssent exceptõne doli mali
uti non potest maritus .n. suñ negom
g̾it ⁊ nicħ dolo facit nec decipiendus
est ꝙ fit si cogatur indotatamuxorem
ut aut repetat ab ea que marito de¬
dit aut ut lib̾etur si nund̾ solu̾it.
sisolutom̃m̾io maritus petierit in
eo dumtaxat exteptõem obstare ma
dotem dare uellz peccuĩam que sibide¬
bebatur acceptũm fecit n nuptie inse¬
quute sunt recte ab eopettiña ꝯ dicet᷑.

Expanded text:
uta ego a sponso condicam. Si quis indebitam pecuniam per errorem iussu mulieris sponso eius promississet et nuptiae secutae fuissent, exceptione doli mali uti non potest: maritus enim suum negotium gerit et nihil dolo facit nec decipiendus est: quod fit, si cogatur indotatam uxorem ut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum solverit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxatdotem dare uellet, pecuniam quae sibi debebatur acceptam fecit neque nuptiae insecutae sunt, recte ab
Abbreviated transcription (Latin):
Ocratus.ł. Sd̾ superuis in libro de
factesunt ꝙ dotis noĩe int̾im datũ fit
cepeti posie. sic intesligend̾ est ut si
dinoitciũ intercesserit priusqͣmutcp
persona iustam etatem hẽat sit eius
pecciũ e repetitio donec autem ĩ eodẽ
hitu m̾mii ꝑcrmaneant non mag̾
id repeti pot̾ qͣqmͣ sponsa sponsodo¬
ti noie ded̾it donec maneant ⁊ int̾
in dotem ꝑuenturã qmdiu ꝑueĩre
pot̾ repetitio eius non est.

Expanded text:
rum Quod Servius in libro de factae sint, quod dotis nomine interim datum sit, repeti posse, sic intellegendum est, ut, si divortium intercesserit, priusquam utraque persona iustam aetatem habeat, sit eius pecuniae repetitio, donec autem in eodem habitu matrimonii permanent, non magis id repeti possit, quam quod sponsa sponso dotis nomine dederit, donec maneat inter eoin dotem perventurum, quamdiu pervenire potest, repetitio eius non est.
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ ⁊ uxorẽ quẽ añea excessũ diui seue¬
ripr̃is sui oẽoem ĩ senatu hĩta austor fun
senatus tensendi flauiano emiliano ⁊
nũmnio albino consulib ut aliquidla¬
xaret e uiris rigore or̃o antem ĩperus
ñtis de confirmandis donatonib a solu
ad capertinet que noĩe nxoris a uiro
comꝑata sunt s ad om̃s donatõnes

Expanded text:
 diui Seueri patris sui oratione in senatu habita auctor fuit senatui censendi Fuluio Aemiliano et Nummio Albino consulibus, ut aliquid laxaret ex iuris rigore. Oratio autem imperatoris nostri de confirmandis donationibus non solum ad ea pertinet, quae nomine uxoris a uiro comparata sunt, sed ad omnes donationes
Abbreviated transcription (Latin):
tium q̃mad̾m cura fide comissa so¬
lem̃ urmlegatis cum de dol exteptõe
oppoĩta tractam̃ ut sit ambilatoria uo¬
luntas euis q uicad uite suppremũ
exitũ. S uͥ semel donatorẽ penituit ⁊
hedi reuocandi potãtem tribunñ si ap¬
pareat defunctũ euident̾ reuocasse no¬
luntatẽ Qd̾ si i obccuro procluuor
eẽ dedi iudex ad comꝓband̾ donatõem
Si maritus ea que donau̾it pignori
ded̾it utiq eũ penifuisse dicemꝰ licet
dnĩum retinuit Quidtm̃ siħ aĩo fuit
is uel̃s ad hunc donatũ fingere in pos¬
sẽstionem p̃cariam młrem remansi¬
sse paratamq eẽsatiffac̾e̾ creditoridi¬
tend̾ est donatõem uase nã si ab iinitio
ei rem obligatã hoc aĩo donass uim
dice̾t uim hr̃e donatõem namħ
ut parata satifface hr̃et młr doli
exceptoem qui initiosi satiffeciss potu¬
isseeam per doli exteptoem consecmiu
sibi mandent̃ actiones. ¶ Si dona¬
tor serius fu̾it esfectiis puatũ dicẽd̾
est nõ impletã s peremptam dona¬

Expanded text:
cium, quemadmodum circa fideicommissa solemus, uel in legatis cum de doli exceptione opposita tractamus, ut sit ambulatoria uoluntas eius usque ad uitae supremum exitum. Sed ubi semel donatorem paenituit, etiam heredi reuocandi potestatem tribuimus, si appareat defunctum euidenter reuocasse uoluntatem: quod si in obscuro sit, procliuior esse debet iudex ad comprobandam donationem. Si maritus ea quae donauerit pignori dederit, utique eum paenituisse dicemus, licet dominium retinuit. quid tamen, si hoc animo fuit, ut uellet adhuc donatum? finge in possessionem precaria‹m› mulierem remansisse paratamque esse satisfacere creditori. dicendum est donationem ualere: nam si ab initio ei rem obligatam hoc animo donasset, dicerem uim habere donationem, ut parata satisfacere muliexceptionem: quin immo et si satisfecisset, potuisse eam per doli exceptionem consequi, ut sibi mandentur actiones. Si donator seruus fuerit effectus priuati, dicendum est non impletam, sed peremptam dona
Abbreviated transcription (Latin):
minoris em̃e si nsit aim̾ donandi. Siuit
tionis cãpaciscant᷑ ne quiduenditor
ob eamrẽ peẽt uidend̾ est quid de eaueni¬
ditõne agatur utrũ res uenierit ⁊ totum
negõm ualeat anu̾out a sola pactio ir¬
ritasit qͥmad̾m inita sit si post ꝯtͣctam
c̃ptoem nouocõsitio inito idpactũ fuiss
actiun ⁊ ũius est pactũ dumtaxat iuitus̃
gatnsa me uxoꝵ mee relinqu̾e ⁊ nonui¬
detur ea cẽ donatio qi nnich̾ ex bonis meis
diiinuit᷑ inquomaxie maiores donãti
succurrisse ꝓtise ait ne a mortealti alt
despolia retur ñ qi maliuolo̾ne alterlo¬
cupletior sĩet ¶Siuir uxori minu
locuplecior fc̃ã ee młr si aut marsomo
aut in ugentis aut mauariis familie
donatã sibi pectiuam impend̾it. E es
uircibaria uxoris famine iumentis

Expanded text:
re, si non sit animus donandi. Si uir tionis causa paciscantur, ne quid uenditor ob eam rem praestet, uidendum est, quid de ea uenditione agatur, utrum res uenierit et totum negotium ualeat, an uero ut ea sola pactio irrita sit, quemadmodum irrita esset, si post contractam emptionem nouo consilio inito id pacti fuisset actum. et uerius est pactum dumtaxat irritum gatus a me uxori meae relinquere et non uidetur ea esse donatio, quia nihil ex bonis meis deminuitur: in quo maxime maiores donanti succurrisse Proculus ait, ne amore alterius alter despoliaretur, non quasi maliuolos, ne alter locupletior fieret. Si uir uxori munus locupletior facta esse mulier, si aut in opsonio aut in unguentis aut in cibariis familiae donatam sibi pecuniam impenderit. Quae uir cibaria uxoris familiae iumentisu
Abbreviated transcription (Latin):
prius edificium alienũ ultta legi
uł monumentũ edificet si ab ini¬
tio dño sciente hoc fecit.
perfectum ẽẽ dr̃ reliquit homi¬
nis credite sunt nichil impendit qͦ¬
minus id perficiat᷑. S religiosus
locus iam factus sit pontifites explo¬
rare deberet quatenus saluareli¬
gione desiderio reficiendioperis

Expanded text:
ificium alienum intra legitvel monumentum aedificet, si ab initio domino sciente hoc feceritperfectum esse dicitur, reliquiae hominis conditae sunt, nihil impedit quominus id perficiatur. Sed si religiosus locus iam factus sit, pontifices explorare debent, quatenus salva religione desiderio reficiendi operis
Abbreviated transcription (Latin):
tru ⁊ exornari. ¶ Fatere sepulcru
siue monumentũ in loco in ano ei
ius est nemo ꝓhibetur. ¶soificare
uidetur ꝓhibere ⁊ iqd̾ ꝓhibet eam
mat̾iam cõuehi quo edificio ne¬
ccessaria sit ꝓuide ⁊ si oꝑi necͣcͣrios
ꝓhibuit quis uenire int̾dictũlo¬
cum ht̃ si maliciam alligare quis
rum si meo sol o uelis machinam
pon̾e non tenebor int̾dicto si urce
te non paciar edificare au non
solũ qd̃ nouũopus mollit᷑ intłłi¬
gend̾ est uerĩ quo qd̃ uult refice̾

Expanded text:
trui et exornari. Facere sepulchrum siue monumentum in loco, in quo ei ius est, nemo prohibetur. Aedificare uidetur prohibere et qui prohibet eam materiam conuehi, quae aedificio necessaria sit. proinde et si operi necessarios prohibuit quis uenire, interdictum locum habet, et si machinam alligare quis rum si in meo solo uelis machinam ponere, non tenebor inter‹d›icto, si iure te non patiar. Aedificare autem non solum qui nouum opus molitur intellegendus est, ueru
Abbreviated transcription (Latin):
ipł. Debius marcellꝰ labeio mari¬
olo dotis filie sue noĩe centena ꝓmi¬
serat ⁊ conuen̾at inter eos ne ea dos
teretur uł si post mortẽ pr̃is in m̃m̾io
ea lib̾is filia recessisti ut dimidiados

Expanded text:
.Baebius Marcellus Baebio Marullo dotis filiae suae nomine centena promiserat et conuenerat inter eos, ne ea dos te‹re›tur, uel si post mortem patris in matrimonio sine liberis filia dece
Abbreviated transcription (Latin):
dia extimata remanent ⁊ pericłmeoꝵ
ad maritum pertinet. R. nõ id circo¬
id pactũ de quo queritur impediriꝙ
derit ⁊ stipłatusest in casũ mortis et
diuortii diuortio sequuto non repeti¬
tadote ticius decesserit młr ex uolun¬
qnͣtitas quam ex stipłatu cõsequipotu¬
erat dotis retonciliato mimo fi̾et pos¬
se pacti exceptõem submou̾i Młr de
dotequam dedit pacta est ut in m̃inio
res dotales maritolegauit ⁊ alii quos¬
dam ex dotalib seruis manumisit
Quesitũ est an maritus eoꝵ nose quaᷤ
legauit młr ⁊ seruoꝵ quos manumi¬

Expanded text:
dia aestimata remanerent et periculum eorum ad maritum pertineret. respondi non idcirco pactum de quo quaereretur impediri, dedit et stipulatus est in casum mortis et diuortii: diuortio secuto non repetita dote Titius decessit: mulier ex uolunquantitas, quam ex stipulatu consequi potuerat, dotis reconciliato matrimonio fieret, posse pacti exceptione summoueri.Mulier de dote quam dedit pacta est, ut, si in mares dotales marito legauit et aliis, quosdam ex seruis dotalibus manumisit. quaesitum est, an maritus earum nomine, quas legauit mulier, et seruorum, quos manumi
Abbreviated transcription (Latin):
licet destincta sit in inimo filiã quã
ad primas nuptias pertineret
lier ulteri uenali concordia ne dotata
nuptias uł post nuptias ut ex fundi
fructib que dedit in dotem creditor
mun̾is dimittatur an ualeat pactũ
dico si ante nuptias idꝯuen̾it ualere

Expanded text:
licet defuncta sit in matrimonio filia, quoniam licet defuncta sit in matrimonio filia, quoniam ad primas nuptias pertinet. 2lier ueluti uenali concordio ne dotata nuptias uel post nuptias, ut ex fundi fructibus quem dedit in dotem creditor mulieris dimittatur, an ualeat pactum? dico, si ante nuptias id conuenerit, ualere
Abbreviated transcription (Latin):
sua dos pri restituatur id actũ int̾ cos
contrahentes intelligi debet ut lib̾is
superstitib filia defuncta dos retinea¬
tur nec seꝑabitur portio dotis addica¬
menti causa data si postea nicħ aliud
conueniat. ¶Conuenit mlr ut i
uiri suptib ciuoq cũ iret ueheretur
at qr iõ młr pactũ ad litt̾as uirisequu¬
ta ꝓuintiam in qua centurio
increbat petit nonseruata fide cõuẽ¬
tiomis licet directa actio ulła cõpetit
utilis tm̃ infc̃m danda est ¶Cum
dos soluat᷑ pacto filie nlła nir̃matriq̃¬
ritur actiosi cm̃ heres puelle mr̃i peccu¬
niam dotis solint uiro contͣ placita pe¬
tenti dotẽ obstabit exceptio ¶Pr̃
si filia nupta morte obisset dotemda¬
ri stipłatus est constante ininio capi¬
tali crimine dãpnatꝰ est diuortiosequ¬
uto uł morte uiri soluto m̃iio stipło¬
decesserit ex stipłatu fiscodotis actio
queretur pꝰ u̾m autẽ diuortiũ reno¬
uatis nuptiis ñ cã omittit᷑ fiscostipłõ

Expanded text:
filia dos patri restituatur, id actum inter contrahentes intellegi debet, ut liberis superstitibus filia defuncta dos retineatur, nec separabitur portio dotis additamenti causa data, si postea nihil aliud conueniat. Conuenit, ut mulier uiri sumptibus quoquo iret ueheretur, atque ideo mulier pactum ad litteras uiri secuta prouinciam, in qua centurio merebat, petit. non seruata fide conuentionis licet directa actio nulla competit, utilis tamen in factum danda est. Filia cum dos soluatur. pacto filiae nulla matri quaeritur actio: si tamen heres puellae matri pecuniam dotis soluerit, uiro contra placita petenti dotem obstabit exceptio.Pater, si filia nupta mortem obisset, dotem dari stipulatus est: constante matrimonio capitali crimine damnatus est. diuortio secuto uel morte uiri soluto matrimonio stipdecesserit, ex stipulato fisco dotis actio quaereretur: post uerum autem diuortium renouatis nuptiis non committitur fisco stipulatio,
Abbreviated transcription (Latin):
amiserit morte młris ñ sinit᷑ usuffru¬
ctus apo maritũ diuortio autẽ fr̃opͥ¬
mo uideam̃ ⁊ in hac ⁊ in suꝑiore sp̃e
an pro rata temꝑis eiꝰ ãni diuidantur
fructus qd̾ ꝓband̾ est. Ip̃ius autẽ resti¬
tutio itasiet ut hñti młri fundũ usus
dotis actio ut dimittat a semarit᷑ usũ
fructũ. Nam uł ex empto aftõe ad¬
huc ut usum fructũ prestet młri tene¬
tur autem p̾cium eius cõsequi sperat
aut cui uis magisgr̃am pr̃are qmͣre¬
ins a se tnͣsla¬
tum lice ei ciuile est ¶ uxor uirousũ
eidem fundũ uendidit quesitũ ẽ diuoꝵ¬

Expanded text:
ris non finitur usus fructus apud maritum. diuortio autem facto primo uideamus et in hac et in superiore specie, an pro rata temporis eius anni diuidantur fructus: quod probandum est. ipsius autem restitutio ita fiet, ut habenti mulieri fundum usus dotis actio, ut dimittat a se maritus usum fructum: nam uel ex empto actione adhuc, ut usum fructum praestet, mulier tenetur, aut pretium eius consequi sperat, aut cuiuis magis gratiam praestare quam reius ad se translatum licere ei ciuile est. Uxor uiro usum eidem fundum uendidit: quaesitum est, diuo
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ dotis cã ꝯstituet tunc ex mari
ususfructus nichiam ĩ dotẽ ht̃ quida¬
ctione dotiscõsequat᷑ ab eo quiꝙ ñ utẽ¬
do amiserit usũ fructũ imputariñ pͭ.
Ex quo iã lucrũ hẽat ĩoq indotata erit

Expanded text:
fructum dotis causa constituerit, tunc ex maritusus fructus, nihil iam in dote habet, quod actione dotis consequatur ab eo, cui quod non utendo amisit usum fructum imputari non potest, ex quo ipsa lucrum habet: ideoque i
Abbreviated transcription (Latin):
reditori an fide
minore conthetur. unde tractaripͭ
minor inintegr̃ restitutõem utr̃
adu̾sus creditorem alii ⁊̃ adũsus
fideiussorem implorare debeant
⁊ ꝑuto potius ad u̾sus utrumq

Expanded text:
reditori an fideiminore contraheretur. unde tractari potest, minor in integrum restitutionem utrum adversus creditorem an et adversus fideiussorem implorare debeat. et puto tutius adversus utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt si noxali iudicio conuent᷑ sit dñm
lib̾at Al̾ratqz si quis confessus sit se
occidisseseruũ quem aliꝰ occidit uelsi
cluis Eud̾it se h̾edẽ. Nam hiis duob¬
casib non lib̾at᷑ qui fecit uł qui heres
est nec hec int̾ se contraria sunt nam
tetur se occidisse uł uuln̾asse suo noĩt
tenet᷑ n d impugnitũ ẽẽ delictum
eius quifecit pp̃ eum quiRndit nͥ¬

Expanded text:
esse, si noxali iudicio conuentus sit, dominum liberat: aliter atque si quis confessus sit se occidisse seruum quem alius occidit, uel si quis responderit se heredem: nam his casibus non liberatur qui fecit uel qui heres est. nec haec inter se contraria sunt: namtetur se occidisse uel uulnerasse suo nomine tenetur, nec debet impunitum esse delictum eius qui fecit propter eum qui respon
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .ruiii ad. S i defunctus sit dñs
compellendꝰ est ad iudiciñ accipien¬
dũita tñ si hoc dñs scienteꝓcuratõ¬
reet ñ contͣdicente fect qd̃ fialiter
actsi est insciũ quid̃ ꝓcuratorẽ teni

Expanded text:
ad edictum Si defunctus sit dominus compellendus est ad iudicium accipiendum: ita tamen si hoc dominus sciente procuratore et non contradicente fecit. quod si aliter actum est, inscium quidem procuratorem teneri
Abbreviated transcription (Latin):
s si sic relictus sit sili domususuffructꝰ
hitandi cã utrũ hĩtatõem solã anu̾o ⁊
usum fructũ hẽat uidendũ ⁊ priscus ⁊
neratius putant solam hĩtatõem le¬
gatã ꝙ est u̾m plane si dixisse testa¬
torũ hĩtandi cã non dubitaremꝰ qũĩ
uałet utrũ autẽ minus annis
sit hĩtatio aut̾ usq ad uitam ap̃uet̾es
quesitum÷ ⁊ utilius donecuiuat hĩta¬

Expanded text:
fructus habitandi causa", utrum habitationem solam an vero et usum fructum habeat, videndum. et Proculus et Neratius putant solam habitationem legatam, quod est verum. plane si dixisset testator 'usum habitandi causa', non dubitaremus, quin ualeret. Utrum autem unius anni sit habitatio an usque ad uitam, apud ueteres quaesitum est: et Rutilius donec uiuat, habita
Abbreviated transcription (Latin):
iur scribit deniq ait ¶Si nꝰ ex ħe¬
dib rões ħeditarias deleu̾it uł int̾¬
leu̾it teni quidẽ lege acquilia qnͣcor¬
ruꝑit non minꝰ autẽ familie ħciscõ¬
de iudicio. ¶tem siseruus heoitarius

Expanded text:
Iulianus scribit. Denique ait, si unus ex heIulianus scribit. Denique ait, si unus ex heredibus rationes hereditarias deleuerit uel interleuerit, teneri quidem lege Aquilia, quasi corruperit: non minus autem etiam familiae erciscundae iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntarie ñ q̃ uetustiorẽ cãm ⁊ ori¬
ab eõ qui hiis ñ erat anͣ litẽ cõtesta¬
tã ⁊ postea impleta fu̾it rẽ de iudi¬
cio subducit. ¶usuffructꝰ an in
iudiciũ deducat᷑ q̃ritur si fu̾nt ab¬
ausł. el si c̾iuo ħ̾editario ususst ͤ¬
ctus legatus sit nͨ .n. aꝑsonis disce¬
de sine int̾itu sui potest.
ut si uolent h̾edes a cõmunione usus
fructus disced̾e o morem eis gerat cau¬
tionib int̾poĩtis. ¶Iulianꝰ ait. sialii
tundũ alii usufructũ fundi uidexad¬
iudicau̾it ñ ꝯmunicari usũfructũ.¬
ãnis adiudicari potest. ¶ Ioamnis
fundo post litem ꝯtestatã alud eque
uenit ĩ hoc iudiciũ. ¶ S ⁊ si dolo uel cł¬
doloaut culpa fecit ĩiudiciũ familie
h̾ciscunde ueniũt ⁊ sic tm̃ si qiͣ ħes fece¬
rit. ¶ Et ĩõ siuno testatore unꝰ ex ħe¬
erat heres. ubi autem qiͣ heres fecit
⁊ si aliã p̾teream quisactõem hẽat¬
tñtem̾eñ familie ħ ciscũde iudicio.

Expanded text:
uoluntariae, non quae uetustiorem causam et oriab eo, qui heres non erat, ante litem contestatam et postea impleta fuerit, rem de iudicio subducit. Usus fructus an in iudicium deducatur, quaeritur: ut uel si seruo hereditario usus fructus legatus sit: nec enim a personis discedere sine interitu sui potest. ut, si uolent heredes a communione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis. Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fructum fundi iudex adiudicauerit, non communicari usum fructum.annis adiudicari potest. Id quod amnis fundo post litem contestatam alluit, aeque uenit in hoc iudicium. Sed et si dolo uel culdolo aut culpa fecit, in iudicium familiae erciscundae ueniunt, sic tamen, si quasi heres fecerit. et ideo si uiuo testatore unus ex heheres erat: ubi autem quasi heres fecit, etsi aliam praeterea quis actionem haneri eum familiae erciscundae iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
possit quesitũ. dixi n ẽe audiend̾ si ue-¬
lit hodie fidem ꝯstituterei fring̾e. Si
⁊ si ñ ultro detuło iusiurand̾ s referẽ¬
di neccitate ꝯpulsus id fec̾o qr nemo
dubitat modestius sac̾e qui refãt ꝙͣ
ut ip̃e uiret nlła distinctõ adhibeat᷑
tam ⁊ si obtuam facilitatẽ ac meam
uerecondiam sub secuta sit ref̾endi

Expanded text:
possit, quaesitum est. dixi non esse audiendum, si uelit hodie fidem constitutae rei frangere.Si et si non ultro detulero iusiurandum, sed referendi necessitate compulsus id fecero, quia nemo dubitat modestius facere qui referat, quam ut ipse iuret, nulla distinctio adhibetur, tametsi ob tuam facilitatem ac meam uerecundiam subsecuta sit referendi
Abbreviated transcription (Latin):
nis sit qui arrogat᷑ nec forte esũo ar¬
roget nerões reddat. ¶It̾m inquirẽd̃
ẽ ne forte turpis cã arrogandi subsit.¬
¶Eoꝵ d̾ taxat pupilloꝵ arrogatõ ꝑ¬
mittenda hiis qui uł natãli cogna¬
tõe ł sc̃issima affectõe ducti adoptarẽt.
Cet̾oꝵ ꝓhibenda ẽ neẽet in potãte
tutoꝵ et finire tutelã ⁊ sb̃stitutõem
a ꝑente fc̃am extĩgu̾e ⁊ primũ qidez
extuciend̃ erit q̃ facłtates pupilli sĩt
excõꝑatoe eaꝵ an salubris adoptio
possit pupillo intlligi. ¶ Dem̃cinꝰ
uite sit is ai uelit pupillã infami¬

Expanded text:
sit qui adrogatur, ne forte eum ideo adroget, ne rationes reddat. item inquirendum est, ne forte turpis causa adrogandi subsit.Eorum dumtaxat pupillorum adrogatio permittenda est his, qui uel naturali cognatione uel sanctissima affectione ducti adoptarent, ceterorum prohibenda, ne esset in potestate tutorum et finire tutelam et substitutionem a parente factam extinguere.Et primum quidem excutiendum erit, quae facultates pupilli sint ex comparatione earum, an salubris adoptio possit pupillo intellegi: deinde cuius uitae sit is, qui uelit pupil
Abbreviated transcription (Latin):
acquilia tm̃ cũco agi posse qui mulas
egiss ex locato recte eumage̾ ⁊̃ si alius
eas rupiss cũ cõductõne recte agi pos¬
lapide in manu p̾cio dñs redemptori
in pedes singłos uti dabit que sitũ est
utrum fc̃m tempus an ⁊̃ imperfectũ

Expanded text:
um mulas agitasset, ex locato etiam si alius eas rupisset, cum conductore recte agi.lapide et manupretio dominus redemptori in pedes singulos septem dabit': quaesitum est, utrum factum opus an etiam inperfectum
Abbreviated transcription (Latin):
luisse ut redemptor non solũ si quidẽ
quasum uidiss siluam ced̾e ꝓhib̾et s
molierat eam q̃sitũ eat qnͣti lis extuna¬
ri deb̾et si is qui totam ꝯdux̾at ex cõdu¬
locass ꝙ cĩ temꝑis hĩtatores habita¬
re ñ potuissent rõem deduci ⁊ tantili¬
tem extimari ¶Sin autem ñ fuissz ne¬
ccesse demoliri s quia meliꝰ edificarei
uellz id feciss qnͣti ꝯductoris int̾cẽt
hĩtatores ne migrarent tanti cõdẽp¬
nari or edilis in municipio balnea
ꝯdux̾it ut co anno nuicipes gͣtis
ñ p̾stitiss peccune cũ tributio fieret¬
¶Qd ad mula ᷤᷤ ad c̾tum pondꝰ hom̾s
locaret maiore hone conductor eas race¬
pissz consulebat de actõne re ł legeac¬

Expanded text:
luisse, ut redemptor non solum, si quem casu uidisset siluam caedere, prohiberet, sed molierat eam: quaesitum est, quanti lis aestimari deberet, si is qui totam conduxerat ex condulocasset quod eius temporis habitatores habitare non potuissent, rationem duci et tanti litem aestimari: sin autem non fuisset necesse demoliri, sed quia melius aedificare uellet, id fecisset, quanti conductoris interesse‹t›, habitatores ne migrarent, tanti condemnari oportere.Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis non praestitisset, pecuniae contributio fieret.Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulebat de actione. re
Abbreviated transcription (Latin):
eum ambigit hodie fiue iudex accipiat᷑¬
in diẽ sm̃e sñ sine iudite tutela restituit᷑.
in eũ diem in quo restituet usuras p̾¬
stari plane si tutele iuditio uolente ex¬
periri tutor utroq ꝯuenit᷑ ⁊ pettĩrã
obtułit eamq obsignata disposiit
ex eo tempe ñ pr̃abis uisuras.

Expanded text:
bigit hodie, siue iudex accipiatntiae, siue sine iudice tutela restituatur, in eum diem quo restituit usuras praestari. plane si tutelae iudicio nolentem experiri tutor ultro conuenerit et pecuniam optulerit eamque obsignatam deposuerit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ueniatur ad iuditẽ s puta legis falci¬
die rõem int̾uenisse cet̾insi añqͣmadiu¬
dicem ꝑueniretur. ĩ moraheres fuit exĩ
lib̾atur cum ea temꝑis int̾capedo iudi¬
cato dilationẽ dare non lucrũ affre
debeai In hiis quo iudiciis q̃ ñ sunt

Expanded text:
ueniatur ad iudicem: sed puta legis Falcidiae rationem interuenisse. ceterum si ante, quam ad iudicem perueniretur, in mora heres fuit, exinliberabitur, cum ea temporis intercapedo iudicato dilationem dare, non lucrum adferre debeat?In his quoque iudiciis, quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uobis placet legatariũ coge̾nd̃ pro¬
mitt̾e.inito autem usufructusi
coħedes ex ca fidouissoria ꝯuenirent᷑
eos mandati fi acturos. non .n. sus¬
cepisse mandatũ s uoluntati pariũ¬
sse deniq cautõnis legato libatos.
e illo nec diutntractand̾ fuscõ̾mle¬
gatũ id est cautonis non bab hered
dum s eius cui pecciu usuffructꝰ re-¬
Lictus est ciuusq testator ꝓspitẽ uo¬
lu̾it ⁊ cuius int̾est credidit fideius
pectume duo soli casus int̾ponunt᷑
mortiset capitis diminutõnis.

Expanded text:
obis placet legatarium cogendum promittere. finito autem usu fructu si coheredes ex causa fideiussoria con- uenirentur, eos mandati non acturos: non enim suscepisse mandatum, sed uoluntati paruisse: denique cautionis legato liberatos. de illo nec diu tractandum fuit secundum legatum, id est cautionis, non heredum uideri, sed eius, cui pecuniae usus fructus relictus est cuique testator prospicere uoluit et cuius interesse credidit fideiusspecuniae duo soli casus interponuntur, mortis et capitis deminutionis,
Abbreviated transcription (Latin):
apinł xuii. qõnũ T rib hedib insti¬
tutis usumfructũ .xu. miliũ. ticiole¬
gaͣuit ⁊ duos hedib iussit ꝓ legatario
satidare placebat utile ẽẽ cautõnis
qͦ leg̾atũ nec refragari senatus con¬
sultũ qr cautõ non impediret᷑ ⁊ esse
alt̾m legatũ neluti certi alt̾mincertĩ
ususfructus itaq noĩe ꝑtem pecciũe
petendam ab eo qui satis accepit a
cohede incertiq cũ eo agendũ si satis
non dediss eũ u̾o qui sat̾ p̾stitit ac pp̃
mor ã cosedis satis ñ accepit i sut᷑¬

Expanded text:
ibus heredibus institutis usum fructum quindecim milium Titio legauit et duos ex heredibus iussit pro legatario satisdare: placebat utile esse cautionis quoque legatum nec refragari senatus consultum, quia cautio non impediretur, et esse alterum legatum uelut certi, alterum incerti. usus fructus itaque nomine partem pecuniae petendam ab eo, qui satis accepit a coherede, incertique cum eodem agendum, si satis non dedisset. eum uero, qui satis praestitit ac propter moram coheredis satis non accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
dem.x miliũ nsuffructꝰ fĩent quidem
bebunt ita ut tͥ caueam temꝑe mortis
mee aut capitis diminutõe restitutur
rũ nã ⁊ si fundus tͥ legat᷑ fu̾it ⁊ m̾eius¬
dem fundi ususfructꝰ hes tuquidem
totius fundi ꝓprictatem s partẽcũ
usufructu partem sñ usufructu⁊ ñ¬
hedi s tͥ cauerem bomi iuriarbitratu.
legatus fu̾it qͥna nuilia accipient et
inuicẽ ⁊ heredi satisdabunt.
proprietas ad logatariũ tnͣsferri debet.¬
⁊ ab eo cautõ desideranda ut qñtsiłs¬

Expanded text:
decem milium usus fructus, fient quidem bebunt ita, ut tibi caueam tempore mortis meae aut capitis deminutionis restitutum iri. nam et si fundus tibi legatus fuisset et mihi eiusdem fundi usus fructus, haberes tu quidem totius fundi proprietatem, sed partem cum usu fructu, partem sine usu fructu, cauerem boni uiri arbitratu. legatus fuerit, quina milia accipient et inuicem et heredi satisdabunt. proprietas ad legatarium transferri debet et ab eo cautio desideranda es
Abbreviated transcription (Latin):
dum restitui uerem suamperdat
uł re sua carent et hoc cognitõe
pretoria uł retissa alienatõe dato
eũ alienauit si quidem emptor
scit rem ita gestam restitufoem
adu̾sus eũ faciend̃ si ignorauit¬
⁊ prior emptor soluendo ee ñ eẽ¬
minori succurri ⁊̃ adu̾sus igno
pit aut heres cuis ydoneus sit
nicħ noui ꝯstituend̾ est in eũqͥ
rem bona fide em̾it idq ⁊ ponp

Expanded text:
m restitui, ne rem suam perdat uel re sua careat, et hoc uel cognitione praetoria uel rescissa alienatione dato eum alienauit, si quidem emptor scit rem ita gestam, restitutionem adversus eum faciendam: si ignoravit et prior emptor solvendo esseminori succurri etiam adversus ignorpit aut heres eius idoneus sit, nihil novi constituendum est in eum, qui rem bona fide emerit, idque et Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
uitutem aut pettoris applłandi ut si
Iumentum uero ducere non potest qr
iter tñ ħt qui actum ht ⁊ plaustr̃ du-¬
cere ⁊ iumenta agere pot᷑ s trahendi
lapidẽ aut tignũneutrieoꝵ iusest qͥdã
nec laustam rectam ei fere licere cͥrainz¬

Expanded text:
uitutem aut pecoris appellendi, ut si iumentum uero ducere non potest, qui iter tantum habet. qui actum habet, et plostrum ducere et iumenta agere potest. sed trahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei ferre licere, quia n
Abbreviated transcription (Latin):
rum inquit fugitiuus ẽẽcepit quisñ
fuge consilio id fecit. Qd̾ auĩt ediles
si noxa solut᷑ non sit sic intelligendũ
est ut non hoc debeat ꝓnunciari issłam
erim noxam ꝯmisisse s illud noxa so¬
lutũ ẽe hoc est noxali uiditio subiectũ
non ẽẽ gͦ si noxam cõmisit uet perma¬
net noxa lociuuit᷑ uidet᷑. ¶Noxas ac¬
cipere debemꝰ priuatus hoc est eas q̃¬
onuttut᷑ ex delictis non publicis
criminib ex quib agitur iuditiis noxa
lib fraudib ex priuatis autẽ noxiis
oritur dampuũ pectumi ariũ. Si quis
forte noxe dedẽ uolu̾it s litis extimatio¬
nem sufferre. Si talis sit seruus ꝙ omo
manumita ñ possit ex constitutonib

Expanded text:
rum, inquit, fugitiuus esse coepit, quia sine rum, inquit, fugitiuus esse coepit, quia sine fugae consilio id fecit. Quod aiunt aediles 'noxa solutus non sit', sic intellegendum est, ut non hoc debeat pronuntiari nullam eum noxam commississe, sed illud noxa solutum esse, hoc est noxali iudicio subiectum non esse: ergo si noxam commisit nec permanet, noxa solutus uidetur. Noxas accipere debemus priuatas, hoc est eas, qntur ex delictis, non publicis criminibus, ex quibus agitur iudiciis noxallibus fraudibus. ex priuatis autem noxiis oritur damnum pecuniarium, si quis forte noxae dedere noluerit, sed litis aestimationem sufferre. Si quis talis sit seruus, qui omnino manumitti non possit ex constitutionib
Abbreviated transcription (Latin):
ferat ius abduci eum dñs recuꝑare nõ
posuit. młtoci magis illũ fugitiuũ eẽ qͥ
eosi conferat non abduci non possit.¬
Errouem ita disfinit labeo pusillũ fu¬
gitiuũ cẽ ⁊ ex diu̾so fugitiuũ magnum
etronem eẽ s pprie erronẽ sic disfinimꝰ
qui ñ quidem fugit s frequent᷑ sñ cau¬
sauagatur ⁊ temꝑib uires nugatori¬
as consũptis seruis ad dñm redit. ¶A¬
putl celsum scriptũ est libiti apud pa¬
tronũ hĩtantis sic ⁊ sub unaclaue to¬
ta ciꝰ hĩtatio ẽẽt. scriuis ea mende ne re¬
diret ad cum extͣ hĩtatõem lib̾ti fugit
s intͣ edes patroni ⁊ tota nocte obtu¬
lit uidi eẽ fugitiuũ celsus ait. Plane
si talem custodiam ea hĩtatio ñhũit¬
⁊ in ea cella libertus hĩtauit cui cõe ⁊
cõmiscuũ plium celariũ int̾est ẽẽ pla¬
in ꝓuinciam missũ a dño cum eũ mor¬
tuum ẽẽ ⁊ testam̃to se lib̾m relictum
ẽẽ fugitiuũ nec .n. tñ mentiendose libe¬

Expanded text:
erat, unde eum dominus reciperare non possit, multoque magis illum fugitiuum esse, qui eo se conferat, unde abduci non possiErronem ita definit Labeo pusillum fugitiuum esse, et ex diuerso fugitiuum magnum erronem esse. sed proprie erronem sic definimus: qui non quidem fugit, sed frequenter sine causa uagatur et temporibus in res nugatorias consumptis serius domum redit. Apud Caelium scriptum est: liberti apud patronum habitantis sic, ut sub una claue tota eius habitatio esset, seruus ea mente, ne rediret ad eum, extra habitationem liberti fuit, sed intra aedes patroni, et tota nocte oblituit: uideri esse fugitiuum Caelius ait. plane si talem custodiam ea habitatio non habuit et in ea cella libertus habitauit, cui commune et promiscuum plurium cellarum iter est, contra plain prouinciam missum a domino, cum eum mortuum esse et testamento se liberum relictum esse fugitiuum: nec enim mentiend‹o› se libe
Abbreviated transcription (Latin):
peccłiarit̾ ypothecam acceꝑuit ⁊ habe¬
ant lib̾am ãnũstratõem uideamꝰ an
casmodũ donare nõ possũt ita nec
pacisci ne pignori sit possunt s dicc̃d̾
est ut conced̾e possunt si licet sip̾ciũ
per actõem accipiant qͣi uendant fi
uoluntate creditoris fundꝰ alienat᷑
est ĩu̾eꝯde de applicari sibi eũ cre¬
ditor desidat ac̃ si tũ esfectꝰ sit sequut᷑
uenditionis nã si ñ uenierit ñ est sa¬
tis ad repellendu creditorẽ ꝙ noluit
uenire. ¶Sr̃uatuũ est crede̾agrũ
spãłr ypothece datũ ꝑmissu creditori
uenisse sup̃e debitor rẽ possideat nͥ ꝙ̃
pot̾ siut debitor permissu creditoris
uendid̾it deinde postea bona fide rede¬
m̾it ab eodẽ uł ab alio ad quẽ per in¬
cessionẽ ea res pertin̾e cepissz aut si
ip̃e debitor emptori ħes extitit u̾m tiñ
cum peccuĩa soluta ñsit doli mali sus¬
pitio merit tnͣslata ad p̾sens tempus
ut possit creditor replicatdem dolima¬
li obice̾ illud uideamꝰ si quis debitor

Expanded text:
eculiariter hypothecam acceperint et habent liberam administrationem, uideamus, an quemadmodum donare non possunt, ita nec pacisci ne pignori sit possint. sed dicendum est, ut concedere possint, scilicet si pretium pro pactione accipiant, quasi uendant.Si uoluntate creditoris fundus alienatus est, inuerecunde applicari sibi eum creditor desiderat, si tamen effectus sit secutus uenditionis: nam si non uenierit, non est satis ad repellendum creditorem, quod uoluit uenire.Superuacuum est quaerere agrum specialiter hypothecae datum permissu creditoris uenisse, si ipse debitor rem possid ut debitor permissu creditoris uendiderit, deinde postea bona fide redemerit ab eodem uel ab alio, ad quem per successionem ea res pertinere coepisset, aut si ipse debitor emptori heres exstiterit: uerumtamen cum pecunia soluta non sit, doli mali suspicio inerit translata ad praesens tempus, ut possit creditor replicationem doli mali obicere.Illud uideamus, si Titius debitor
Abbreviated transcription (Latin):
adius est non inuideo inquit q̃m¬
admodũ priceis sit empt᷑ est aliauẽ¬
ditio ⁊ u̾apostea subsecuta sit s ue¬
rum est uenditore deceptũ ex uen¬
dito actõne hr̃e eũ ex pͥore emptõr ẽ
qnͣta sua int̾sit idñ eẽ fcm per qmͣ
actõem ⁊ fructꝰ quos pͥor emptor per¬
ceꝑit ⁊ qd̾ det̾ior res culpa uel dolo
malo eiꝰ fc̃a sit recipiet uenditor et
ita labeoni ⁊ nerue placet.¬
S si neut̾ subiecit emptorẽ maiore
autẽ p̾tio adiectũ est p̾diũ eiqui soluẽ¬
do ñ est hĩtũ apriore emptõe qr ea
melior intlłr quam uenditor cõꝑ¬
bauit cui licuit ñ adice̾. ¶ S ⁊ siꝑ
pupillus postea sine tutoris auctori¬
tate pluris em̾it consentiente uen¬
ditore labitur a priore emptõne.

Expanded text:
us est, non uideo, inquit, quemadmodum priori sit emptus, cum alia uenditio et uera postea subsecuta sit. sed uerum est uenditorem deceptum ex uendito actionem habere cum priore emptore, quanti sua intersit id non esse factum, per quam actionem et fructus, quos prior emptor perceperit et quo deterior res culpa uel dolo malo eius facta sit, recipiet uenditor. et ita Labeoni et Neruae placet.Sed si neuter subiecit emptorem, maiore autem pretio addictum est praedium ei qui soluendo non est, abitum est a priore emptione, quia ea melior intellegitur quam uenditor comprobauit, cui licuit non addicere.Sed et si pupillus postea sine tutoris auctoritate pluris emerit, consentiente uenditore abibitur a priore emptione.
Abbreviated transcription (Latin):
Iomp̃. Si p̾dio in diem adiecto
añ diem uenditor mortuus sit siue
post diem heres ci existat sũoĩno nõ
existat pͥori p̾diũ emptũ est qr meli¬
or conditio allata que dño placeat
intelligi non pot̾ cũ is qui uendat
ñ existat qd̃ si intͣ diem adiectõis
heres existat melior conditio ciaf¬
ferripot̃. ¶Si fundus in diem
additus fu̾it pluris ut quedam ei

Expanded text:
m.Si praedio in diem addicto ante diem uenditor mortuus sit, siue post diem heres ei exsistat siue omnino non exsistat, priori praedium emptum est, quia melior condicio allata, quae domino placeat, intellegi non potest, cum is qui uendat non exsistat: quod si intra diem adiectionis heres existat, melior condicio ei adferri potest.Si fundus in diem addictus fuerit pluris, ut quaedam ei
Abbreviated transcription (Latin):
dñorei pererrorẽ ei addix̾it qr ñ est
emptio hiis casib. ¶ Qd̃ esi ali¬
enoseruo quem putau̾it lib̃m ẽẽ
addix̾it ꝯtͣ sehabebit ut erit hiis
egenti emptori ꝙ meliorẽ. wcõem¬

Expanded text:
no rei per errorem id addixerit, quia non est emptio his casibus. quod si alieno seruo, quem putauerit liberum esse, addixerit, contra se habebit et erit hic similis egenti.Emptorem, qui meliorem co
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .x. Siciuis nec cam nec ꝓpoĩtũ fene¬
randihũit. ⁊ tuempturꝰ predia desi de¬
liu̾s crediti noĩe nec añqͣm emisses sus¬
ciꝑe atq ita ꝯdictio quia neccĩtate for¬
te ꝓficiscendi hẽbat deposu̾it ap̃te h
hanc eamdẽ pecciũam ut si emisses tre¬
diti noĩe obligatus eẽs hoc depoĩtũ ꝑi¬
luta ꝯdici pot ⁊ fructus ex iniustacã
ꝑcepti dicendi sunt. nam ⁊ si colonꝰ pꝰ
lustrum ꝯplectũ fructus ꝑceꝑit ꝯdiciag
dstat ita dem̃si ñ ex uolũtate dñi pertep̃¬
tisunt nanisiex uolũtate cessat ꝓcul

Expanded text:
 Si quis nec causam nec propositum faenerandi habuerit et tu empturus praedia desideris creditae nomine antequam emisses suscipere atque ita creditor, quia necessitatem forte proficiscendi habebat, deposuerit apud te hanc eandem pecuniam, ut, si emisses, crediti nomine obligatus esses, hoc depositum periluta condici potest. et fructus ex iniusta causa percepti condicendi sunt: nam et si colonus post lustrum completum fructus perceperit, stat ita demum, si non ex voluntate domini percepti sunt: nam si ex voluntate, procul
Abbreviated transcription (Latin):
iore fert nerua filius ⁊̃ publice de
uiresendisse. ¶Propter casũ surd̾
cui ꝓrsus ñaudit ꝓhibet ap̃se p̾tu¬
lare. Nec enĩ erat ꝑmmiitend̾ ei postu¬
lare qui decretũ p̾toris exaudire ñ
pot̾at qd̃ ⁊̃ ip̃i erat ꝑiculosũ futurͣ.
Nam nexaudito decreto p̾toris ql̃
n obtemꝑans s pena ut cõtumax ꝑ¬
plecteretur ait p̾tor. si ñ habebũt
aduocatũ egodabo. Nec solu huis
psonis hanc humanitatẽ p̃tor sol
exibe u̾m ⁊ si quis alius sit qui c̃tis ex
cãisut ambitõe adu̾sariiur metupa¬
tronũ ñ inuenit. Scdo loco edictũ
bentur ne postulent. in quo edicto
excepit p̾tor. sexũ ⁊ casũ Itẽ notaũ¬

Expanded text:
fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris exaudire non poterat, quod etiam ipsi erat periculosum futurum: nam non exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur. Ait praetor: 'Si non habebunt aduocatum, ego dabo.' nec solum his personis hanc humanitatem praetor solet exhibere, uerum et si quis alius sit, qui certis ex causis uel ambitione aduersarii uel metu patronum non inuenit. Secundo loco edictum is ne postulent: in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notau
Abbreviated transcription (Latin):
tuente ⁊ eccoris sui ca uesñ deietu pas¬
tunap so postuletur Ea pp̃tres fecit.
iare quib dã uł ꝓ seꝓmisit quibdã
ꝓtertis dum taxat ꝑsonis ⁊ ꝓ sep¬
lnsit.¶Postulareã est desideriũ¬

Expanded text:
tuendae et decoris sui causa, ne sine delectu passim apud se postuletur. Eapropter tres fecit lare, quibusdam uel pro se permisit, quibusdam et pro certis dumtaxat personis et pro se permisit. Postulare autem es
Abbreviated transcription (Latin):
niente eqũ est ten̾i eũ qui ꝯstituit
uł in id  int̾est uł ut aliam pͣm ñ
minꝰ yooneam fideiubentẽ p̃sentet.
suilla mora int̾ueniente magis
puto non ten̾i. Constitũe autem
⁊ presentes ⁊ absentes possumꝰ sicut
patũti ⁊ per nũciũ ⁊ per nosinz ip̃os¬

Expanded text:
niente, aequum est teneri eum qui constituit uel in id quod interest uel ut aliam personam non minus idoneam fideiubentem praestet: si nulla mora interueniente, magis puto non teneri. constituere autem et praesentes et absentes possumus, sicut pacisci, et per nuntium et per nosmet ip
Abbreviated transcription (Latin):
ostitui posse ꝙ pomp̾ ita int̾p̾tatur ut
ip̃i ꝓcuratori constituas te solutũ nõ
dño. Item tutori pupilli constitui po¬
t̾it ⁊ actori municipũ ⁊ curatori furi¬
osis ⁊ ip̃i ostituentes tenebũt᷑ Si
actori munitipͥũ uł tntoripupilluił
curatori furiosi ladolescentis itacon¬
stituatur municipib solui ⁊ pupillo
⁊ furioso uł adolescenti utilitatis grͣa
puto dandam municipib ⁊ pupillo
ł furioso uł adolescenti utilem actõ¬
nem. Seruo quoz constituiposse
ꝯstat ⁊ siseruo ꝯstituatur dñosoluił

Expanded text:
constitui posse: quod Pomponius ita interpretatur, ut ipsi procuratori constituas te soluturum, non domino. Item tutori pupilli constitui potest et actori municipum et curatori furiosi: sed et ipsi constituentes tenebuntur. Si actori municipum uel tutori pupilli uel curatori furiosi uel adulescentis ita constituatur municipibus solui uel pupillo uel furioso uel adulescenti, utilitatis gratia puto dandam municipibus uel pupillo uel furioso uel adulescenti, utilem actionem. Seruo quoque constitui posse constat et, si seruo constituatur domino solui uel
Abbreviated transcription (Latin):
b̾is ⁊ qd̾ tibi debetur si mͥ ꝯstituat᷑ debe
datum seii si ciudt᷑ debitũ approbatũ
erit me tͥ cauturũ ⁊ solutu sñ controu̾¬
sia tenetur titius de constituta pecciũa
 si ciuus constitu̾it aliũ soluturũ tĩseꝓ
alio non tenetur ⁊ ĩ pomp̃ł. uiii scribit

Expanded text:
 quod tibi debetur si mihi constituatur, debetdatum Seii, si quid tibi debitum adprobatum erit me tibi cauturum et soluturum sine controuersia.' tenetur Titius de constituta pecunia. Sed si quis constituerit alium soluturum, non se pro alio, non tenetur: et ita pomponius
Abbreviated transcription (Latin):
cuulis regłas p̾ea cõuenta rata nõ
hñt᷑ ueluti si pupillꝰ sñ tutoris aucto¬
ritate pactus sit. nea debitore suope
quĩq̃nniũ pet̾et. Nam nec solui ei
sũ tutoris auctoritate pot ex diu̾̃so
ã si pupisłꝰ paciscat᷑ ne qd̃ debeat a
se petetur. ratũ habet᷑ pactũ ⁊ uẽtũ

Expanded text:
ciuilis regulas pacta conuenta rata non habentur: ueluti si pupillus sine tutoris auctoritate pactus sit ne a debitore suo pequennium peteret: nam nec solui ei sine tutoris auctoritate potest. ex diuerso autem si pupillus paciscatur, ne quod debeat a se peteretur, ratum habetur pactum conuentum:
Abbreviated transcription (Latin):
possũ esficacit᷑ de sticho ag̾e̾ nlła excep¬
tõne opponenda. Item est et si de sti¬
cho ñ petendo conuen̾it. S si gn̾ałr
michi hoĩem debeas ⁊ paciscar ne sti¬
chũ petã stichũ quidẽ petendo pacti
exceptõ mͥopponet᷑ aliũ autẽ hoĩem
si pctam recteagã. Itemsi pactus sim
ne hoditatem pet̾em singłas resut
heres petamex eo ꝙ pactũ erit pacti
ꝯuenti exceptõ aptanda erit: q̃mad¬
modum si ruen̾it ne fundũ pereĩe
⁊ usũ fuit tũpetã aut ne nauim e¬
dificiũue pet̾em ⁊ dissolutis hiis sin
gulas res petã nͥ spałr aliꝰ ccͣrium
actũ est. ¶ Si acceptilatio ĩutilis
erit tacita pactõe id actũ ur ne pet̾e¬
tur. ¶ Suus heditarĩ hedi futo sioĩa

Expanded text:
possum efficaciter de Sticho agere, nulla exceptione opponenda. idem est et si de Sticho non petendo conuenerit. Sed si generaliter mihi hominem debeas et paciscar, ne Stichum petam: Stichum quidem petendo pacti exceptio mihi opponetur, alium autem hominem si petam, recte agam. Item si pactus, ne hereditatem peterem, singulas res ut heres petam: ex eo, quod pactum erit, pacti conuenti exceptio aptanda erit, quemadmodum si conuenerit ne fundum peterem et usum fructum petam, aut ne nauem aedificiumue peterem et dgulas res petam: nisi specialiter aliud actum est. Si acceptilatio inutilis fuit, tacita pactione id actum videtur, ne peteretur. Servus hereditarius heredi post a
Abbreviated transcription (Latin):
ponp̾aut. ait sñiam edicti porri¬
gendam ẽeadhec.¶ Insu̾os autem
edicti sit mentio ꝙ si per imꝑiciã
uel ru custicitatem uł ab ip̃o p̾to¬
re uissus uł casu aliquidfacit nõ
teneatur. ¶Hoc uero edicto tenet᷑¬
⁊ qui tollit qͣuis ñcorruꝑit. Item
et qui suis manib facit et ꝙ alii
mandauit q mandabit tenebitur
si ut̃q dolo malo fecit tambo te¬
nentur. Nam siples fec̾int ac cor

Expanded text:
ponius autem ait sententiam edicti porrigendam esse ad haec. In servos autem,edicti fit mentio, quod, si per imperitiam uel rusticitatem uel ab ipso praetore iussus uel casu aliquis fecerit, non tenetur. Hoc uero edicto tenetur et qui tollit, quamuis non corruperit: item et qui suis manibus facit et qui alii mandauit, qui mandauit tenebitur: si uterque dolo malo fecerit, ambo tenebuntur: nam et si plures fecerint uel cor
Abbreviated transcription (Latin):
Sidest cum eodem płsbi actionibi
agat qiuaꝵ singłaꝵ quantitas intͣ
iurisoitionem iudicantis sit coacer¬
uatio uero oĩũ excedat mnoduuiris¬
ditõnis excedat eius apud cũ agipos¬
se sabino cassioꝓcul placuit Que siũa
rescripto imꝑatoris seueri ⁊ antonin
confirmata est ꝙ simutue sunt in¬
actõnes et alter minorem ciuantita
tem alter maiorempetat apud esd̾¬
iudicem agend̃ est ei qui qnͣtitatem
minorem petit ne in potãte calũp¬
niosa adu̾sarii mei sit an ap̃ eundẽ
cisconde cimuni diuidendo finium
regundoꝵ utrũ singłe partes spectã¬
de sunt circa uirisdcoem eius qui cog¬
noscit ꝙ offilio ⁊ ꝓtulo placet. Quia
unusquisq de parte sua litigat an
gr̃atib municipalib supplicisia ser
gunt iudicare iubere eo die quo pͥ¬
uati futuri ẽẽnt non posset.

Expanded text:
idem cum eodem pluribus actionibus agat, quarum singularum quantitas intra iurisdictionem iudicantis sit, coaceruatio uero omnium excedat modum iurisdictionis eius: apud eum agi posse Sabino Cassio Proculo placuit: quae sententia rescripto imperatoris Antonini confirmata est. Sed et si mutuae sunt acttem, alter maiorem petat, apud eiudicem agendum est ei qui quantitatem minorem petit, ne in potestate calumniosa adversarii mei sit, an apud eum ciscundae, communi dividundo, finium regundorum, utrum singulae partes spectandae sunt circa iurisdictionem eius qui cognoscit, quod Ofilio et Proculo placet, quia unusquisque de parte sua litigat: an ratibus municipalibus supplicium a serugunt, iudicare iubere eo die, quo privati futuri essent, non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hic edicitur. ut in furto. ne in reliqͦs
actio detur si tantã dñs cũ defend̾e
uoluit unuis noĩe p̾titis quantũ
liber praret fortasse quia hic et cõ¬
tempta maiestas p̾toris uindicat᷑
et pla fc̃a inflłiguntur q̃ madinod̾
cũ ples serui inuiriã fecerunt uł dãp¬

Expanded text:
hic edicitur ut in furto, ne in reliquos actio detur, si tantum dominus, cum defendere voluit, unius nomine praestiterit, quantum liber praestaret: fortasse quia hic et contempta maiestas praetoris vindicatur et plura facta intelleguntur: quemadmodum cum plures servi iniuriam fecerunt vel da
Abbreviated transcription (Latin):
ore maioꝵ ita comꝑ tum est ut is
demũ uiris dc̃cem mandãre possit ꝙ
liter ei uirisditõem data est. nec ip̃a
lex defert s confirmat mandatam
iurisoitionem. Iõsi is qui mandaũ¬

Expanded text:
ore maiorum ita comparatum est, ut is demum iurisdictionem mandare possit, qui liter ei iurisdictio data est nec ipsa lex defert, sed confirmat mandatam iurisdictionem. ideoque si is, qui manda
Abbreviated transcription (Latin):
hoeretus modũ scĩum qui de applłone
cognouit potuisse si frustratoriã morã¬
tur ⁊ de usuris medii temꝑis ciuncon¬
dcmpnare. ¶Lutius ticius cumcentũ
⁊ usuras aliqnͣti temꝑis deb̾et ininõ¬
ta est lic̾et particulatĩ ꝙ acceptũ est
exsolue ⁊ recordare totiꝰ debiti usuraꝵ¬
pr̃atõem si cũ creditor parat᷑ cifet totũ
susciꝑe debitor qui ĩ ex sołone totius
cessabat solam partẽ disposuit. ¶ab
tem nutuam accepit. hoc cyrogͣpho
ille scripsit me accepisse ⁊ accepi ab
int̾ nos quero an ex eo instro usus repe¬

Expanded text:
respondit eum qui de appellatione cognouit potuisse, si frustratoriam moranetiam de usuris medii temporis eum condemnare. Lucius Titius cum centum et usuras aliquanti temporis deberet, minota est, uti liceret et particulatim quod acceptum est exsoluere, non retardari totipraestationem, si, cum creditor paratus esset totum suscipere, debitor, qui in exsolutione totius cessabat, solam partem deposuit.Ab Auuantitatem accepit hoc chirographo: 'ille scripsi me accepisse et accepi ab inter nos': quaero, an ex eo instrumento usurae pe