comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Maliciam nõ capit. non ꝑtiapatone mali: s pri¬
uatione boni i dẽ non cõmiscetur natire que aͦd
masum est. quia nulla natura ra qnͣtum natura ÷
malum est. s cum deficit a natura: que sũmũ at
q incõmutabile bonum est. ⁊p̃ea quia d non deil¬
Ia sed de nichilo facta est. Aliocum nͨ malam uo¬
luntatem hr̃e posset. isi mutabilis eẽt. mutabi¬
lis porro natura non eẽt si de deo esset: nec ab illo
dum auctor est naturarum. quarum spontaneuᷤ
defectus a bono non uidicat.a quo facte sunt. S ⁊.
unde faite sunt. ⁊ hoc non est aliquid qnͣdo peni¬
tus nthil est. ⁊ ideo non potest auctorem hab̾e
qd̾ nichil est.
paꝓpter sicut adu̾satur cathosice fidei ma¬
nitheus. hoc est fidei uitatis uereq pieta¬
tis qui bonum ⁊ malum sic inter se dicit eẽ cont᷑¬
ria ut nõ naturam cum deficit a bono dicat fier
masam. ipm̃q defectum eẽ malum eius. S pocꝰ

Expanded text:
malitiam vero capit non participatione mali, sed primalitiam vero capit non participatione mali, sed privatione boni, id est, non cum miscetur naturae quae aliquod malum est, quia nulla natura in quantum natura est, malum est; sed cuque incommutabile est bonum; propterea quia non de illa, sed de nihilo facta est. Alioquin nec malam voluntatem habere posset, nisi mutabilis esset. Mutabilis porro natura non esset, si de Deo esset, et non ab ildum auctor est naturarum: quarum spontaneus defectus a bono, non indicat a quo factae sunt, sed unde factae sunt. Et hoc non est aliquid, quoniam penitus nihil est; et ideo non potest auctorem habere quod nihil est. 38. Quapropter sicut adversatur catholicae fidei Manichaeus, hoc est, fidei veritatis veraeque pietatis, qui bonum et malum sic inter se dicit esse contraria, ut non naturam cum deficit a bono, dicat fieri malam, ipsumque defectum ejus esse malum ejus, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtum natura est: bonum sit. Querunt itaq
a nob̾is unde sit malum. Respondenius ex bono.
s nõ summo ⁊ incõmutabisi bono ex bonis gͥ in¬
feriorib atq mutabilib orta sinit mala. Que
mala licet intelligamus non esse naturas. sed
uica naturarum: tam̃ siniul intelliginus ea nͥ
inalum: nsi a bonitate defcm̃. Sed cuius defec¬
tum nisi alicuus sine dubitatõne naturer Qͥa
⁊ ipã uoluntas mala non nisi alicuiꝰ uoliutas
est ꝓfecto nature. Et angelus quppe ⁊ homo u
sinit. Non enm potest esse nullius uoluntas
qnͣdo est uoluntas. ⁊ tautum ualent eedem uolun¬
tates ut carum naturarum quarum sunt faciant
qualitates ⁊Iam si queratur qualis sit angesus
ilł honio male uoluntatis rectissime Nndetur
malris magis accipiens qualitatis nomen ex uo¬
luntate mala qraͣ ex natura Rona. qm̃ natura ẽ
rpã substantia ⁊ bonitatis ⁊ malicie capex. Boui¬
tatis capax est ꝑticipatione boni a quo facta est.

Expanded text:
quantum natura est, bonum sit. 37. Quaerunt itaque quantum natura est, bonum sit. 37. Quaerunt itaque a nobis, unde sit malum. Respondemus, Ex bono, sed non summo et incommutabili bono. Ex bonis igitur inferioribus atque mutabilibus orta sunt mala. Quae mala licet intelligamus non esse naturas, sed vitia naturarum: tamen simul intelligimus ea, nimalum, nisi a bonitate defectum. Sed cujus defectum, nisi alicujus sine dubitatione naturae? Quia et ipsa voluntas mala, nonnisi alicujus voluntas est profecto naturae. Et angelus quippe et homo naturae sunt. Non enim potest esse nullius voluntas, quando est voluntas. Et tantum valent eadem voluntates, ut earum naturarum, quarum sunt, faciant qualitates. Nam si quaeratur, qualis sit angelus vel homo malae voluntatis: rectissime respondetur, Malus; magis accipiens qualitatis nomen ex voluntate mala, quam ex natura bona. Quoniam natura est ipsa substantia et bonitatis et malitiae capax: bonitatis capax est, participatione boni a quo facta est:
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ iam ostendi quot ⁊ quales ⁊ qnͣtos ui¬
ros fidei catholice. defensores atq doctores
falsos facias manicheos: Audi iami parum per in¬
eruditam tem̾itatem gnͣtum ueros adiuues mam¬
chxos. hoc enim me scdo loco disputationis mee de¬
monstraturum ẽẽ ꝓmisi. ¶ Maichei qd̾ ⁊̃ te sa¬
tis nosse idicasti duas naturas. unam boni alt̾am
mali ex diuersis atq int̾ se adu̾sus coet̾nisq pͥn¬
cipiis uanitate satrilega nefandi erroris inducũt.
Contra quos cathosica fides dei tm̃modo sine ini¬
tio naturam p̾dicat sũmi scil atq incõmutabit᷑
boni hoc est illius meffabilis trinitatis. A quo
sũmo ut dictum est atq incõmutabili bono u¬
nulsam conditam dicit ẽẽ creaturam naturas q
bonas om̃s: qmͣius impares c̾atori quia ex inthi¬
lo creatas: ideoq mutabiles: ita ut om̃ino malaᷤ
uatura sit que nou aut ipẽ fit. aut ab ip̃o fcã fit.
ut qnͣtacumq aut quasiscumq natura sit. ⁊ in

Expanded text:
m jam ostendi, quot et quales et quantos viros fidei catholicae defensores atque doctores falsos facias Manichaeos; audi jam parumper, inerudita temeritate quantum veros adjuves Manichaeos. Hoc enim me secundo loco disputationis meae demonstraturum esse promisi. Manichaei, quod etiam te satis nosse indicasti, duas naturas, unam boni, alteram mali, ex diversis atque inter se adversis coaeternisque principiis, vanitate sacrilega nefandi erroris inducunt. Contra quos catholica fides, Dei tantummodo sine initio naturam praedicat, summi scilicet atque incommutabilis boni, hoc est, illius ineffabilis Trinitatis: a quo summo, ut dictum est, atque incommutabili bono universam conditam dicit esse creaturam, naturasque omnes bonas, quamvis impares Creatori, quia ex nihilo creatas, ideoque mutabiles: ita ut omnino nulla natura sit, quae non aut ipse sit, aut ab ipso facta sit; ut quantacumque aut qualiscumque natura sit, in
Abbreviated transcription (Latin):
dente saluatore iuisa st ¶ S suꝑueniente in disci¬
pulos spũ sancto palam aꝑteq manifestata sũt.
Uera enĩ correptio tusc̃ fuit. qͣndo post passionẽ
ad testimoĩum saluatoris publice a ꝑfidis ui¬
debant᷑. resurgentes mortui claudicurrentes. Leꝓ¬
si mĩdati paralitici ꝯfirmati. ceti aspit̾e̾. Surdi
audire muti eloqui demomaci purgati ĩfirmi re¬

Expanded text:
dente saluatore uisa sunt, sed superueniente in discidente saluatore uisa sunt, sed superueniente in discipulos spiritu sancto palam aperteque manifestata sunt. uera enim correptio tunc fuit, quando post passionem ad testimonium saluatoris publice a perfidis uidebantur resurgentes mortui, claudi currentes, leprosi mundati, paralytici confirmati, caeci aspicere, surdi audire, muti eloqui, daemoniatici purgati, infirmi re
Abbreviated transcription (Latin):
indiget explanatione. cum saluatori ñ cred̾ent
uidei. n mũdane potestates quia ñ solum ho¬
minib se manifestari uoluit ¶S ⁊ pͥncipib
mũdum arguere ostend̾e illi uera ẽẽ tredere uo¬
luit. Credere eñ uoluit a deo uenisse saluatorẽ.
Saluator aũt seruata iustitia ñ trepidauit reu̾¬
ti ad eum qui se miserat ¶ Et ꝑ id qd̾ regressus
est ꝓbaiit se inde uenisse. quia nemo ascen¬
dit ad d̾m ursi qui descendit a deo. ¶Uidentes
gͦ potestatem ascendere eũ ꝯfuse sũt. Uidẽtes
u̾m eẽ qd̾ uelut falsum spreuerũt ¶ Itaq ista
solum credere ei noluerunt. s ⁊ occiderũt eum
¶De iuditio uero sis eos corripuit. dum ostẽdit
pͥncipem mũdi reum fcm̃. ⁊ ꝯp̾ssum ab eo cuiꝰ
fidei ũ ꝯmunicauerũt. uidentes enĩ aĩas de
inferis ire in celos. cognouerũt adiudicatum
eẽ pͥncipem. huiꝰ mũdi ut reus factus in causa
saluatoris que tenebat amittet Hec quid̃ ascen¬

Expanded text:
INDIGET EX- PLANATIONE. Cum saluatori non crederent INDIGET EX- PLANATIONE. Cum saluatori non crederent Iudaei neque mundanae potestates — quia non solum hominibus se manifestari uoluit, sed et principimundum\', ostendere illi uera esse quae credere noluit. credere enim noluit a deo uenisse saluatorem. saluator autem seruata iustitia non trepidauit reuerti ad eum qui se miserat, et per id quod regressus est, probauit se inde uenisse, quia nemo ascendit ad deum, nisi qui descendit a deo. uidentes ergo potestates ascendere eum confusae sunt, uidentes uerum esse quod uelut falsum spreuerant. itaque ista solum credere ei noluerunt, sed et occiderunt eum. de iudicio uero sic eos corripuit, dum ostendit principem mundi reum factum et conpressum ab eo, cuius fidei non communicarunt. uidentes enim animas de inferis ire in caelos cognouerunt adiudicatum esse principem huius mundi, ut reus factus in causa saluatoris quae tenebat amitteret. Haec quidem ascen
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias qnͣdo uidit maiestatem es ⁊ lecu liste .i.¬
tus ẽ de deo. In nouo aũt testam̃to stephanus
pͥmus martyr stantem se indisse dicit chͣm a dex¬
tris dei ¶ Quid est istud ut hic qͣi subiectus ui¬
deatur. post tumphos ⁊ illit qͣsi dñs antequã
uinc̾et ꝓut causa se feat. Ita ⁊ dñs seostend
ꝓph̾e etum uisus est qiͣ rex corripiens plebem.
⁊ hoc se ostendit qd̾ erat in pace em̃ erał causa
dectatis euis. Scephano aut ut stans appare
reret fecit calumpnia uideorũ ¶In stephano
aũt saluatoris causa uim paciebat᷑ ¶dõ seden¬
te uidice deo stans apparuit. qiͣ qui causam di¬
c̾et ⁊ quia bona causa eus est ad dext̾am ꝯmũi
iudicis erat ¶Om̃is cr̃ qui causam dicit stet
d̾ ueniens inquit ille arguer mũdum
de pecõ. ⁊ de iusticia ⁊ de udicio. de pic̃o
quid̃ quia ñ trediderũt in me. De iustitia ic quia
eo ad patrem. etiam ñ uidebitis me. De uidicõ
sam guid̾ uidetur dixisse arguendi mũdi. S

Expanded text:
SEIAS. QVANDO UIDIT MAIESTATEM EIUS ET LOCUTUS EST DE EO\' —, IN NOUO AUTEM STEPHANUS PRIMUS MARTVR STANTEM UIDISSE SE DICIT IESUM A DEXTRIS DEI? QVID EST ISTUD UT HIC QVASI SUBIECTCS UIDEATUR POST TRIUMPHOS ET ILLIC QVASI DOMINUS, ANTEQVAM UINCERET? Prout causa se fecit, ita et dominus se ostendit. profetae enim uisus est quasi rex corripiens plebem et hoc se ostendit quod erat; in pace enim erat causa deitatis eius. Stephano autem ut stans apparereret, fecit calumnia Judaeorum. In Stephano autem Salvatoris causa vim patiebatur. Ideo sedente judice Deo, stans apparuit, quasi qui causam diceret: et quia bona causa ejus est, ad dexteram judicis erat. Omnis qui causam dicit, stetuod Veniens, inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, quia non crediderunt in me; de justiM ET IAM NON HDEBITIS ME; DE IUDICIO SAM QVIDEM UI- DETUR DIXISSE ARGUENDI MUNDI, SED
Abbreviated transcription (Latin):
nsnlius ⁊̃ reguo s Et robcum flius Palomoris
maligne agens m̾ito asse̾ł assare sertułꝰ ẽ ĩ mim̾o re
Ii aũt tres in medio malorum eelusi st̃ malignie a¬
gentes. Ideo erasi fũt. pius enĩ a ꝑditõne geueris
Etemplũ ẽ. quͣdo seuigit̾ manguitas pandit ⁊ it
suit abraium eniĩ horum genationem setutus ẽ euĩ¬
gͣlsta ex quib origmẽ trahit ioseph. tui desponsa¬

Expanded text:
missus in regno est; et Roboam filius Salomonis maligne agens merito Asa relictus est in numero regum. Illi autem tres in medio malorum conclusi sunt maligne agentes, ideo erasi sunt. Pejus enim a perditione generis exemplum est, quando se jugiter malignitas pandit. Et usunt. Ab Abraham enim horum generationem secutus est Evangelista, ex quibus orig
Abbreviated transcription (Latin):
tineret. ut quia p̾uenit m̾tatem fallacia ilitas fal¬
latia inderetur. qͣi antiquitate p̾uidicans u̾itati
Et qi ĩ prinio mense in quo equinoctiũ hñt ro¬
mani sicuti ⁊ nos. Ea ipã obseruatio ab hiis cꝰ¬
teditur. Itaut ⁊ ꝑ sangͥnem dicant expiationẽ
fieri sicut ⁊ nos ꝑ trucem hac u̾sutia paganos
detmet merrore. ut putent u̾tatem nrãm imi¬
tatõnem porius uideri qmͣ u̾itatem qͣi ꝑemula

Expanded text:
nit ueritatem fallacia, ueritas fallacia uideretur, quasi antiquitate praeiudicans ueritati; et quia in primo mense, in quo aequinoctium habent Romani, sicuti et nos, ea ipsa obseruatio ab his custoditur, ita ut et per sanguinem dicant expiationem fieri, sicut et nos per crucem. hac uersutia paganos detinet in errore, ut putent ueritatem nostram imitationem potius uideri quam ueritatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
indiem septimũ .i. sabbatum ut resurrectõ dnĩ
pͥmo die meheati niũdi facta distat qͥ dies dm̃cus
dicit᷑. Ipm̃ enĩ fecit dñs unũ qui uesꝑe in septe¬
narium numerum euolutus mcpit it̾m. ut sit ꝑ
esomadam pͥmuis. qd̾ ita derretum ab inito ẽ g¬

Expanded text:
in diem septimum, id est sabbatum, ut resurrectio domini in diem septimum, id est sabbatum, ut resurrectio domini primo die inchoati mundi facta discatur, qui dies dominicus dicitur. ipsum enim fecit dominus unum, qui uespere in septenarium numerum euolutus incipit iterum, ut sit post ebdomadam primus. quod ita decretum ab initio e
Abbreviated transcription (Latin):
sur pare fasli freqũt᷑ rephendimꝰ. Bec eñ lumina¬
ria insigna temꝑum deus constituit. ¶Unde ⁊ nos
numerũ sune custodimus. Non illam ipam extoli¬
mus. ut aq uarta detima luna que nobis scd̃m le¬
gem pͥma est. rõnũ pasche obseruemꝰ. Om̃ia enĩ
plena deus instituit. sõ a .xiiii. usq ad .xxi. hiis
uii  dieb pasche nobis celebrare ꝯcessum ẽ Ut
de hiis septem aliqui dies a parasceue us ad resur¬
scd̾m nos lunam passio xp̃i sit. n resurrettio eur̃.
Nam pͥmo die quo ceptus est mñdus. Omĩa enĩ
mundi tempora umꝰ ebdomate curriculis nume¬
rantur. qr deus mundi menbra ⁊ ornam̃ta ꝯposu¬
it. Sex enĩ dieb mũdum aptauit. ⁊ septimana
cessauit. qmͣ sabbatum appellauit. ¶iis enim
septem dieb tocius m̃di ratio ⁊ numerꝰ ꝯtinetur
Semꝑ enĩ in se redeuntes mttiplicant numoꝵ tẽ¬
porũ. Post salb̃m enĩ a pͥmo die repetit semꝑus

Expanded text:
surpare, falli frequenter deprehendimus. haec enim luminasurpare, falli frequenter deprehendimus. haec enim luminaria in signa temporum deus constituit, unde et nos numerum lunae custodimus, non illam ipsam excolimus. ut a quarta decima luna, quae nobis secundum legem prima est. rationem paschae obseruemus. omnia enim plena deus diebus pascha nobis celebrare concessum est, ut de his septem aliqui dies a parasceue usque ad resursecundum nos lunam passio Christi sit neque resurrectio eius non primo die, quo coeptus mundus est. Omnia enim mundi tempora unius ebdomadae curriculis numerantur, qua deus mundi membra et ornamenta conposuit. sex enim diebus mundum aptauit et septima cessauit, quam sabbatum appellauit. his enim septem diebus totius mundi ratio et numerus continetur. semper enim in se redeuntes multiplicant numerum temporum. post sabbatum enim a primo die repetit semper usque
Abbreviated transcription (Latin):
stum erat iuctori uolent̾ aufre spolia. qma deus
qd facit uiste facit ¶ Pret̾ea cum acͥbe pecaiit
homo assentiens em̃ contͣ mandatum treatoris
metetur. Qnͣqmͣ enĩ omĩa possit deus ulud fa¬
lunares ⁊ modum custodiant. absit axanis fit
ne sydera uenerari dicantur quib indulta ẽ spiri¬
talis cultura. ut despitientes que uident᷑ hus q̃
ĩsibilia ⁊ suꝑcelestia sũt copulentur. Dut h̃
om̃ia transcendant futuri cum angłis dei Nã
syderum cultores aut cum ipĩs erũt. aut mt ista
Quin em̃ fieri pot̾ ut aliqus suꝑ hec sit q̃ colit.
Dagani ⁊taq ñ ꝯpotum lume obseruãt s limã
ipam uelut deam uen̾antur. ⁊ effectus curriculeꝵ
cuis app̃hendisse se arbitnͣtes. quid cͥtis dieb agen¬
dum. quid ne cauendum decreuerũt imꝑio huius
uitam. ⁊ ꝯu̾satõem suam ordine quodam subicien¬
tes. quos quia exͣ dei ordinationẽ. Dec ausi sut u¬

Expanded text:
stum erat uictori uiolenter auferre spolia, quia deus stum erat uictori uiolenter auferre spolia, quia deus quod facit iuste facit, praeterea cum acerbe peccauerit homo. adsentiens enim contra mandatum creatoris mereretur. quamquam enim omnia possit deus, sed illud faLUNARES ET MODUM CUSTODIANT? Absit a Christianis ne sidera uenerari dicantur, quibus indulta est spiritalis cultura, ut despicientes quae uidentur his, quae inuisibilia et supercaelestia sunt, copulentur, ut haec omnia transcendant futuri cum angelis dei. nam siderum cultores aut cum ipsis erunt aut intra ista. qui enim fieri potest, ut aliquis super haec sit quae colit? pagani itaque non conputum lunae obseruant, sed lunam ipsam uelut deam uenerantur et effectus curriculorum eius adprehendisse se arbitrantes, quid certis diebus agendum quidue cauendum sit. decreuerunt imperio huius uitam et conuersationem suam ordine quodam subicientes, quos, quia extra dei ordinationem haec ausi sunt u
Abbreviated transcription (Latin):
Tampnũ gͦ est quia ñ aute uenit xp̃c. Damp¬
nũ eẽ manif᷑m est. S quare iustum an ĩuistũ
sit. Solent enim dampna iusta ẽẽ de quib q̃¬
ri nõ liceat ¶Nũquid fur dep̾hensus ⁊ cont̾
legem in quadruplum ꝯdempnatus ausus est q̃¬
ri Ac ꝑ hoc dampnũ qd̾ genus hominũ passũ
est iuste fciñ est Unde ⁊ ꝑmissum est quare ⁊ sal¬
uator int̾ ipã pͥmordia uenire nõ debuit. Cum
em̃ dyabolus suꝑbiret. homo faitus a dõ positus
est illi mimicus ut auxiliis dei mirauitꝰ quia im¬
perat resist̾et ei accepto mandato ¶Dẏabolus aũt
soltta subtilitate simusauit seignorare quid ẜ¬
ceptum eẽt a deo. ⁊ inuenit euam instabilem. Pꝰ¬
ea aũt ꝓmittens uli qd̾ te intͥdictum ꝯtigisent¬
p̾staret illis derratem cͥtumuenit eos. Tũt di̾a¬
uolus suꝑato hoĩe suꝑanit. tumphauit. hicuit¬
tus genus suũ subiecit pc̃c̃o. Qm̃ obrem ĩiu¬

Expanded text:
damnum ergo est, quia non ante uenit Christus.\' damdamnum ergo est, quia non ante uenit Christus.\' damnum esse manifestum est, sed quaere iustum an iniustum sit. solent enim damna iusta esse, de quibus queri non liceat. numquid fur deprehensus et iuxta legem in quadruplum condemnatus ausus est queri? ac per hoc damnum, quod genus hominum passum est, iuste factum est, unde et permissum est. Quare et saluator inter ipsa primordia uenire non debuit. citui enim diabolus superbiret, homo factus a deo positus est illi inimicus, ut auxiliis dei munitus, quia inpar erat, resiste- ret ei accepto mandato. diabolus autem solita subtilitate simulauit se ignorare, quid praeceptum esset a deo, et inuenit Euam instabilem; postea autem promittens illi, quod, si interdictum contigissentestaret illis deitatem, circumuenit eos. tunc diabolus superato homine triumfauit, hic uictus genus suum subiecit peccato. quam ob rem iniu
Abbreviated transcription (Latin):
as tartari ¶Nonne si quis iuilt in t̾ra sua barba¬
uos deciꝑe ĩmutat semhĩtu illorum ut putetur
unus ex hiis. ⁊ sic explorat quomͦ illos subu̾tat.
ita fcm̃ est ⁊ dẏabolo qm̃ malo more hominẽ sub¬
u̾terat ut ĩ morte remaret. Inuentum ẽ remedi¬
um quomodo quos maie tenebat amittet ut sb̾¬
intraretur ut quem putabat se uelut hominem
occidisset reꝑiret illum illum ap̃ inferos d̾m. Ocͦ
facto reus inuentus om̃s quos tenebat amisit. ⁊
Decet̾o aꝑta est ad celum iua ¶ Etce qnͣtũ asi ꝓro¬
fuit aduentus saluatorisꝰ ut scientes homines de
erunt ui tartaro reman̾e. sine dubio fuerunt qui
deuotione ⁊ reu̾entia creatoris uitam suam nature
lege frenarũt. ¶Nũquid ñ etiam hii detenti fũt
post mortem ade lib̾nto adam qui prior pͤcau̾at
cet̾is ad celum aperuerat uiam. ut quia iuix bene
erat agnito creatore defuncti retiꝑentur incelũ.

Expanded text:
as tartari. Nonne si quis uult in terra sua barbaas tartari. Nonne si quis uult in terra sua barbaros decipere, inmutat se in habitu illorum, ut putetur unus ex his, et sic explorat quo modo illos subuertat? ita factum est et diabolo. quoniam malo more hominem subuerterat. ut in morte remaneret, inuentum est remedium, quo modo quos male tenebat amitteret. ut subintraretur ei et, quem putabat se uelut hominem occidisse, repperiret illum apud inferos deum. quo facto reus inuentus omnes quos tenebat amisit et de cetero aperta est ad caelum uia. Ecce quantum profuit aduentus saluatoris, ut scientes homines, deerunt in tartaro remanere, sine dubio fuerunt qui deuotione et reuerentia creatoris uitam suam naturae lege frenarunt. numquid non etiam hi detenti sunt post mortem Adae, liberato Adam qui prior peccaverat, caeteris ad coelum aperiret viam, ut qui bene vixerant, agnito Creatore defuncti reciperentur in coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
Et Intelligi ⁊ timi diuinitatẽ suã uoluit. Qꝑ¬
pecum etiam exͣtuce pͥmi hoĩs deinde enoch. noe
noticia eiꝰ eẽt in t̾ris ¶S cum languore quodã
humani gen̾is obsolertere cepiss cegnitro dei
it᷑ hoĩes ⁊ more s ĩmutarent. elige dignat᷑ ẽ
abraham in quo forma eẽt renouate noticie dei
⁊ morum. Et cum ad huc reuerentia segnior eẽt
p̾ca ꝑ moysen segem sict̾is dedit. que m obsoles¬
ceret ⁊ magis metum incut̾et. ¶ Maior enĩ timor
est uͥ auctoritas manifa̾ est. ⁊ quia accepta lege
gentes spreuerunt nõ se subitientes en hus
qui accepunt seruauerũt eam. motꝰ dñs miscd̾ia
mifit fllium suũ qui se ꝓ illis offerens mortem
destruens data om̃ib remissione pcc̃orum d̾o prĩ
illi iustificatos offr̾et ¶Non enĩ poss descendi
ad inferos il ꝑ mortem. ¶ Nec ordo em̃ is ratio p¬
poscebat eum. qui mortuus ñ fuisset itrare iami¬

Expanded text:
 intellegi et timeri diuinitatem suam uoluit, quip intellegi et timeri diuinitatem suam uoluit, quippe cum etiam ex traduce primi hominis, deinde Enoch, Noe, notitia eius esset in terris. sed cum languore quodam humani generis obsolescere coepisset cognitio dei inter homines et mores inmutarentur, eligere dignatus est Abraham, in quo forma esset renouatae notitiae dei et morum. et cum adhuc reuerentia segnior esset, postea per Moysen legem litteris dedit, quae neque obsolesceret et magis metum incuteret. maior enim timor est, ubi auctoritas manifesta est. et quia accepta lege gentes spreuerunt non se subicientes ei neque hi qui acceperunt seruauerunt eam, motus dominus misericordia misit filium suum, qui se pro illis offerens et mortem destruens data omnibus remissione peccatorum deo patri illos iustificatos offerret non enim posset descendi ad inferos, nisi per mortem. nec ordo enim nec ratio poscebat eum, qui mortuus non fuisset, intrare ianu
Abbreviated transcription (Latin):
redd̾etur ¶ Asiqus medicum arguat qui medicaũ¬
ta sua ⁊ officium gratis itpendet aut actusabit᷑
tarditas eiis ab eis a quib ñ est requisitꝰ Hec qͥdẽ
diximꝰ scd̾m rõneni: S saluatoris bonitas ista ñ cͤͣat
pp̃ imbecctutatem humanã suam enĩ sequit᷑ na¬
buit. ¶ uenit gͦ qnͣdo ⁊ subueniri deb̾e sciuit. ⁊ gͣ¬
tum futurum bñficium. Si aũt ei cui ncłitas ĩ¬
minet ante subueniatur. Enit quidem gͣtum ñ
taiñ ualde pot̾it scire quid sibi p̾stitum ẽ. S a
mipã ncc̃itate posito auxilium feras. sciet quiale
bñficiũ consecutus sit ¶ De tͥbulatione enĩ erep¬
tus maiores gr̃as referet. ¶ Quomͦ si esurien¬
ti referas panem. Si aũt offeras cum ñ esurit
ñ utiq tam gratum erit. ¶dcͥcͥo rette fcm̃ ẽ ut ñ
añ ueniret dñs ¶ Priũ eñ dimisit genus ho¬
minũ uti uoluntate sua. Non sine testrmõio sui
quia ex ip̃a mũdi fabrica ⁊ annua mun̾a que
elem̃toꝵ minist̾io humanis usib exhib̾i decuit.¬

Expanded text:
redderetur. aliquis medicum arguat, qui medicamenta sua et officium gratis inpendet, aut accusabitur tarditas eius ab eis, a quibus non est requisitus? Haec quidem diximus secundum rationem, sed saluatoris bonitas ista non curat propter inbecillitatem humanam; suam enim sequitur nabuit. uenit ergo quando et subueniri debere sciuit et futurum gratum beneficium. si enim ei cui necessitas inminet ante subueniatur, erit quidem gratum, non tamen ualde poterit scire quid sibi praestitum est; si autem in ipsa necessitate posito auxilium feras, sciet quale beneficium consecutus sit. de tribulatione enim ereptus maiores gratias referet, quo modo si esurienti offeras panem; si autem offeras cum non esurit, non utique tam gratum erit. Idcirco recte factum est, ut non ante ueniret dominus. primum enim dimisit genus hominum uti uoluntate sua, non sine testimonio sui, quia ex ipsa mundi fabrica et annua munera, quae elementorum ministerio humanis usibus exhiberi decreuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. In corꝑe enĩ totus ꝓpe mũdus resurrexit
⁊ instauranis est. absoluitum ẽ. ñ nos limam cole
teq numoꝵ qui ꝑ lune cursum mstitutus est.
custodire. ¶Dyabolus aũt qui est sathanas ut
fallatie sue austoritem aliqmͣ possit adhib̾e.: et
mendacis sua ꝯm̃ticia u̾itate tolorare pͥmo m̃se
N sacͣ̃ta dominica sit celebranta. quia ũ medi

Expanded text:
us resurrexit, et instauratus est. Absolutum est, non nos lunam colere; sed numerum, qui per lunae cursum institutus est, custodire. Diabolus autem, qui est satanas, ut fallaciae suae auctoritatem aliquam possit adhibere, et mendacia sua commentitia veritate colorare, primo mense quo sacramenta dominica scit celebranda, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i młti saluati sunt
nisset multo plures saluati fuissent.
Si gͦita est rep̾hensibile uidetur. Nul rautia fue¬
tere ¶ In potestate enĩ dantis ẽ. qnͣdo uł cerẽt uer¬
qnͣtumꝰ elit misereri.¶ Exhortandum ẽ enĩ tatem

Expanded text:
i multi salvati sunt, nisset, multo plures salvati fuissent. Si ergo ita est, reprehensibile videtur. Nulli miseritet. In potestate enim dantis est, quando vel quantum velit misereri. Exhortandus est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ad mariam int̾ ceta. ⁊ daiit ali dñs deus ledem dd
patris sui. ⁊ regnabit in domo iacob met̾num. et
regni euis ũ erit fims. Qlomꝰ dic̾e̾tur abydoneo
teste. pat eius deuid si ñ eẽt maria ex semĩe dauid¬
m̃tum dei unꝰ reuelatum. Int̾ ⁊ fͣre ñ est au in
tuit. quia pͥus p̾dicandũ est ⁊ pꝰ ea pͥdicata. ⁊¬
id qd pͣdicatum est reuelaudum. ut scas pafͤe
eẽ aquo cuncta st̃. Filiũ u dici ꝑ quem st̾ om̃ia
patre quidẽ s ꝑ filiu st̾ regenerant᷑ ad fidem
de uni. Sii gͦtres st quidẽ s uia diuinitas.
Rtio ig facit ut tres sunt. ñ plures aut ifcari
Ont enũ numerꝰ us ad nouem ꝑuenit da pres
dam ĩuicem insẽ sĩt. facurat nmĩo nouẽ qͥat̃
Uno tres st̃ ⁊ tres ĩ unũ. Qui enĩ uidet uaui
numant᷑ nouem fu̾nt decem. aut .xx. semꝑ
tam̃ us ad nonẽ uenit᷑. ⁊ unus add̾it quia no¬
uem unum sunt. ut plena ꝑfectio sit unitatis.
Si maior gra ⁊ manfesior intelligentia tua¬

Expanded text:
dem Dauid patris sui, et regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis. quo modo diceretur ab idoneo teste pater eius Dauid, si non esset Maria ex semine Dauidtum dei unius reuelatum. inter ipsa autem uit, quia prius praedicandum est et postea id quod praedicatum est reuelandum, ut scias patrem esse, a quo cuncta sunt, filium uero dici, per quem sunt omnia, a patre quidem, sed per filium sunt, regenerantur ad fidem dei unius. h ergo tres sunt quidem, sed una diuinitas. ratio igitur facit ut tres sint, non plures aut infra. omnis enim numerus usque ad nouem peruenit, quia tres, dum inuicem in se sunt, faciunt numero nouem, quia in uno tres sunt et tres in unum. qui enim uidet unum, numerantur nouem, fiunt decem aut XX. semper tamen usque ad nouem uenitur et unus additur, quia nouem unum sunt, ut plena perfectio sit unitatis. LXXXVIII. SI MAIOR GRATIA ET MANIFESTIOR INTELLEGENTIA
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ. t teste urtute dẏaboli ĩꝑbitas ĩno¬
tescat. qm̃ enĩ sola est que facue suadeat. Hec
ce u̾sutiam ⁊ pͥuentum dẏaboli posita ẽ. nt simu¬
sationem eius reuelet. ¶ Nemo enĩ etiam. inimi¬
corũ negare audeat illic ĩlitatem uͥ u̾itas apparet

Expanded text:
e diaboli inprobitas innotescat. quoniam enim sola est, quae facile suadeat haec, contra uersutiam et praeuentum diaboli posita est, ut simulationem eius reuelet. nemo enim etiam inimicorum negare audeat illic esse ueritatem, ubi uirtus apparet
Abbreviated transcription (Latin):
fiuuim iosaphat ⁊ ioras filio ccho migrationent
⁊le ⁊ amasia filio ioas nicb̾ euũge babslonis aui
secutum credibile deb uideri glista. xip d¬
lati st de num̃o cet᷑orũ. Sit enĩ horũ ꝯtrauauit
ĩpietas ut malignuĩ iliorum nlłm int̾uallũ ha¬
heret a ioram. aũt ceptum maligaũ sic ꝑ andou

Expanded text:
LIUM IOSAFAT, ET IOAS FILIO OCHODIAE ET AMESSIA FILIO IOAS? Nihil euangelistam secutum credibile debet uideri, idlati sunt de numero ceterorum. sic enim horum continuauit impietas, ut malignum illorum nullum interuallum haberet. a Ioram autem coeptum malignum sic perambu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hr̃e ⁊ dare manifli ẽ: ⁊ cũ ab ipĩs tales accipiũt qui
ñ ĩ meliꝰ cõmiitati. dñ labiis honorant. cor aũt eorũ
longe ẽ abeo. Tam̃ sic ẽ unũ bapã quõ ẽ una colũba
dixit ali aue cõĩtat fc̃is eiꝰ malis. Qͦmꝰ admiti taleᷤ
teme i dom̃ dei possũt. q ĩ dom̃ nr̃am pͥuatã atdmuti ꝓ¬

Expanded text:
 et dare manifestum est, cum et ab ipsis tales accipiunt, qui non in melius commutati Deum labiis honorant, cor autem eorum longe est ab eo, tamen sic est unum baptisma quomodo est una columba, dixerit illi haue communicat factis eius malis. quo.. modo admitti tales temere in domum dei possunt
Abbreviated transcription (Latin):
rib nos ĩ eadem ꝯmunioẽ successisse cͥminãt. puari¬
catorib illis õs successimꝰ qr ñ dñ se ab inutute diui
fcã ẽ: Uñ cepunt appłłari tͣditore Si gͦ nos ppea
traditores quia ex traditorib sit̃ opmant᷑ uł ol ingt̃.
exorti sumꝰ ab ilł p̾uaricatorib ut̾q cerginẽ ducimꝰ.
Non ẽ enĩ qd dicat ᷑ ñ ab eis ꝯmunicassentos añ suos¬
iure cõmuniõis aliquẽ si diu̾sum senserit amouen¬
tis. Ipĩ enĩ erant qͥ diu̾sum sentiebãt qͦs iste p̾uaca¬
eos ĩ eccͣam recipiendo. Eam qͦ fuisse consuetudinẽ
ut sic reciꝑent ᷑ ⁊ ipẽ copͥanus młtis locis ⁊ aliquot
ep̃i m ħ concilio manifa̾nt. Uñ apparet si ħrtici nõ

Expanded text:
os in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diuisfacta est, unde coeperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non est enim quod dicatur non eis communicasse jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Ipsi enim erant qui dieos in Ecclesiam recipiendo. Eam quoque fuisse consuetudinem ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis, et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. Unde apparet, si haeretici non
Abbreviated transcription (Latin):
dicre ⁊ mimice ⁊ iocularit᷑ ag̾etur utrũ appbandᷤ
ẽt bap̃s qͥ sic daret᷑. diuinsi iudiciũ ꝑ alicꝰ reuela¬
cõnis oratulũ concordi oratiõe ⁊ ĩpensis sunpͣ deuo.¬
tõne gemitib ĩplorand̾ eõ censerẽ. Ita saneutpꝰ
me dicturos stñas: ne quid iã exploratũ ⁊ cogtam
ei consenserũt qnͣtũ sit catholita uiutas diligẽda.
ut ĩ eo qͣ ałt sapiebãt doĩ deꝰ id quo reuelaret tale.
nos munitate ꝯmmant: nssam iam ec̃am cuusei

Expanded text:
iter ageretur, utrum adprobandus esset baptismus qui sic daretur, diuinum iudicium per alicuius reuelationis oraculum concordi oratione et inpensis supplici deuotione gemitibus inplorandum esse censerem, ita sane ut post me dicturos sententias, ne quid iam exploratum et cognitei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec deus id quoque reuenos in unitate contaminant, nullam jam Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
itꝰ eẽ uid̾ent᷑. illi qͥ inuidiã ⁊ ꝯtentõem sũ caritate
xp̃m a̾nũtiabãt. Qs ip̃e intlłit nõ ħeticos uł scisma¬
eccͣa ñ ħitabãt. ĩ qͣ ipẽ dic̃ ñ hĩtare nͥ unanmes ⁊ con¬
cordes. nͥ forte qͥsqmͣ sic abhorret a uero ut ditat ꝯor¬
des ⁊ unanimes fusse ĩuidos ⁊ maliuolos ⁊ sñ carͭ ͤ
contentõsos Et tñ bapti abãt uͭ eoꝵ ista detest. nda
aliqͣ ex ꝑte minuebat atq iuolabat. Totũ sane ip̃m

Expanded text:
 qui per invidiam et contentionem sine charitate Christum annuntiabant; quos ipse intelligit, non haereticos vel schismanon habitabant in qua ipse dicit non habitare nisi unanimes et concordes; nisi forte quisquam sic abhorret a uero, ut dicat concordes et unanimes fuisse inuidos et maliuolos et sine caritate contentiosos. et tamen baptizabant nec eorum ista detestandaaliqua ex parte minuebat adque uiolabat. Totum sane ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Curñ ⁊̃ ille duos bapm̃os fac̃ qͥ dic̃ qr ⁊ iniqͥ baptrãt :
Cum eĩ iusti ⁊ ĩsqui contͣrii sͥ sunit. bap̃s q̃ dãt iusti
dabant iniqͥ illi qͥ od̾ant paulũ qͦs ñ ħrticos s ma¬
los catholicos cypͥanꝰ intlłigit. Et cũ ccͣriesͥ sint cõti¬
nentia q̃ fuit in ꝙypͥano ⁊ auariͣ q̃ fuit ĩ collegis cỹpͥ
dabant. s unus ⁊ idem qr ille baptirat de qͦ dcm̃ ẽ. Ip̃e

Expanded text:
ille duos baptismos facit, qui dicit quia et iniqui baptizant? Cum enim justi et iniqui sibi contrarii sint; Baptismus quem dant judabant iniqui illi qui oderant Paulum, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intelligit: et cum contrariae sibi sint continentia quae fuit in Cypriano, et avaritia quae fuit in collegis Cypriadabant, sed unus et idem: quia ille baptizat de quo dictum est, Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ s pecõri inqͥd dic̃ doꝰ. Ut qͥd enarras ustificatõeꝰ
meas. ⁊ assumis testam̃tũ meñ ꝑ os tuũ Huc u¬
tiq dix̃. Si uidebas furem cõcurrebas ei Qͣntogͦ il¬
li peiores qui ñ cũ furib ꝯcurrebãt. s ip̃i funidos ĩ si¬
diosis fraudib rapiebant : S nõ eis concurrelut ꝙ̃¬
pͥnꝰ. ꝙͣuis eos in catholica segete toleraret. ne sut
bap̃s agnoscat᷑ ñ st̃ tñ excusati ⁊ defensi illicita faci¬
entes ⁊ recte illos xͤ adu̾sarios suos applłat. qr in tali¬
b ꝑseu̾antes audituri st̃. Recedite a me qͥ oꝑamini in¬
les ꝗͣuis ydola colant. tñ sũmũ dm̃ patrem creatorem
agnoscũt ⁊ confitẽt᷑ In hunc marcion błasphemat ⁊

Expanded text:
 ut quid enarras iustificationes meas et adsumis testamentum meum per os tuum? huic utique \' dixit: si uidebas furem, concurrebas ei. quanto ergo illi peiores qui non cum furibus concurrebant, sed ipsi fundos insidiosis fraudibus rapiebant! sed non eis concurrebat Cyprianus, quamuis eos in catholica segete toleraret, ne simul Baptismus agnoscatur, non sunt tamen excusati et defensi illicita facientes, et recte illos Christus adversarios suos appellat, quia in talibus perseverantes audituri sunt, Recedite a me, qui operamini inles quamuis idola colant, tamen summum Deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. in hunc Marcion blasphemat: et
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ quib l baptieare.: Sic̃ ħ u̾ba refelle̾ntur. s
⁊ ista sña refellatur. An ⁊ ĩusti sĩ ĩ ipõ bapm̃o mu
qñ apłs dicat. Ctͥd eñ qr extiderũt a fide quidẽ il¬
loꝵ. Nũquid infidelitas illoꝵ fidẽ dei euacuauit:
Abat. Est etũ deꝰ uerax: oĩs aũt hõ mendax. Si aũ
templũ deist. Que aũ comps̃ templo dei cũ ỹdolis:
Porro auariciã ydolat̾am paulus sentit cypͥanꝰ con¬
seutit. Et idẽ ip̃ẽ int̾ collegas raptores ił baptirzatoᷤ
dṗonisia dixit. Mauifm̾ ẽ hrticos ñ posse baptizare
⁊ remissionẽ pccõꝵ dare qͥ pt̃atẽ ñ hñt ut aut solu̾e
aut ligare aͥd in t̾ris possit.. R espondet᷑. hãc p̾atẽ¬

Expanded text:
 licet baptizare? Sicut haec verba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. An et injusti nec in ipso Baptismo mutas dicat: « Quid enim? quia exciderunt a fide quidam illorum, numquid infidelitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit: est enim Deus verax, omnis autem homo mendax » . Si autem templum Dei sunt. Quae autem compositio templo Dei cum idolis ? Porro avaritiam, idololatriam Paulus sentit, Cyprianus consentit, et idem ipse inter collegas raptores, tamen baptizatores, Dionysiana dixit: Manifestum est haereticos non posse baptizare et remissam i eccatorum dare qui potestatem non habent ut aut soluere aut ligare aliquid in terris possint. Venantius a T
Abbreviated transcription (Latin):
ita possumꝰ Endere. Aut padysus. padysus: aut e¬
gyptus padysus. Porro si egyptꝰ padysus ñ ẽ quõ
eẽ in egipto aqua ꝑadysi potest. S dicet᷑ nob̾. Etiã
ñ ẽ eccͣa quõ ap̃ eos qui suꝑ arenã edificant audi
Scimꝰ nõ eẽ nͥ unũ bapm̃ in eccaͣ catholica. Et iõ nõ
debensꝰ admit̾e ħrticum nͥ luptizatꝰ ap̃ nos fu̾it. ue¬
se putet exͣ eccam eatholicam baptiratũ eẽ. Quic
mararana dix̃. Una fides inũ bapña s eccẽ ca¬

Expanded text:
ita possumus respondere: Aut paradisus paradisus, aut Aegyptus paradisus: porro si Aegyptus paradisus non est, quomodo esse in Aegypto aqua paradisi potest? Sed dicetur nobis: Etiam  ecclesia, quomodo aput eos qui super harenam aedificant audieScimus non esse nisi unum baptismum in ecclesia catholica, et ideo non debemus admittere haereticum, nisi baptixatus apse putet extra Ecclesiam catholicam baptizatum esse. 17. Marazana dixit: Una fides, unum baptisma ; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstrux̾at dicens. Neminẽ indicãtes aũ a inte qͥonis
aliq̃ si diu̾sũ senserit amouẽtes. Qmgͥ donatiste
nobis calumpniãt᷑ ⁊ nos dñt tͣditores. si quis exstit
uł uideus uł paganꝰ. qui lecto isto concilio ⁊ nos ⁊ ip̃s
scd̾m eoꝵ regulas initatis appłłet p̾uancatores uelĩ
sare ad ħ tam gͣue cͥmẽ resutand̾ inꝑ diluend̾ quenͦ¬

Expanded text:
at, dicens, Neminem judicantes, aut a jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Cum ergo Donatistae nobis calumniantur, et nos dicunt traditores, si quis existat vel Judaeus vel Paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos, secundum eorum regulas, veritatis appellet praevaricatores, velim scire ad hoc tam grave crime
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cernitur. s qui ñ uidetur sp̃e oꝑatur ut fides in
eo sit. quia sicut sordes corꝑeas a qua. ita sp̃c aĩam.¬
abluit a poc̃is. Uut quomodo uisibilia insibilibus
ita ⁊ spiritalib prosit spẽ ac ꝑ hoc spiritalis tatio u̾ti¬
tur inbapm̃o. plus est enĩ ibi qd̃ auditur qmͣ qd̾ ui
detur. Cum hinc gͦ nithodemꝰ caruali instructus rõe
dubitaret. saluator ut eum ad fidem detrah̾et exem¬
plo usus est ꝯgruo ut ad rem ĩuisibilem firmandam.
usibile daret exemplum. qd̃ solo auditu ꝯsistit
ñ iusum. ⁊ ñ negatur. ⁊ ñ tam̃ t̾renũ. quia mũdi rẽ
opatur. Ait gͦ dñs ad nichodemum suadendo illi
Spc̃ ubi uult spuat ⁊ uocem̃ eius audis. s nescis
unde ueniat aut quo uidat. Sic est om̃is qui re¬
nascitur ex aqua ⁊ spũ sauito. Ut quomͦ uox ueni¬

Expanded text:
enim cernitur, sed qui non uidetur spiritus operatur, ut fides in eo sit. quia sicut sordes corabluit a peccatis; ut quomodo visibilia visibilibus, ita et spiritualibus prosit Spiritus: ac per hoc spiritualis ratio vertitur in Bapdetur. Cum hinc ergo Nicodemus carnali constrictus ratione dubitaret, saluator, ut eum ad fidem adtraheret, exemplo usus est congruo. ut ad rem inuisibilem firmandam uisibile daret exemplum, quod solo auditu consistit, non uisu; et non negatur, et est tamen terrenum, quia mundi rem operatur. ait ergo dominus ad Nicodemum suadendo illi: spiritus ubi uult spirat. et uocem eius audis, sed nescis unde ueniat uel quo eat; sic est omnis qui renascitur ex aqua et spiritu sancto, ut quo modo uox ueni
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ut om̃s a mortis laqueis exemplicaret. Qd̃ si
cui ad huc forte uidetur eẽ cͣcrium dstigent᷑ auer¬
tat. isͦ incipiat illud durus estimnare. Qd deus
so ꝑsonam mouens serui ñ dicam hominiꝰ morti
dederit. Quid ergo hic ordiuem queris ubi oĩa
uideas eõ ccͣria. Que est enĩ lux qͥue fuit inte¬
nebris ⁊ tenebre eam ñ ꝯp̾henderint: Qua cõpͥ¬
hensus est. Qui eñ scit se ad ħ ꝯpͥhendi ut fe¬
riatur tempus illud ĩ morteni computat. ẽ ⁊ dies
sequens qua auditus ⁊ trucifixus ẽ. Est ⁊ nox q̃
cepit in sabb̃m. est ⁊ ipm̃ salb̃m. est etlam uesꝑ
post sabb̃m. Hoc est qd̾ uideis a moy̾se p̾ceptũ
nox nõ imputatur sine die. neq dies sine noste.
hac rõne post tres dies ⁊ tres noctes dñs resurrex̃.¬

Expanded text:
tis, ut omnes a mortis laqueis explicaret. Quod si tis, ut omnes a mortis laqueis explicaret. Quod si cui adhuc forte uidetur esse contrarium, diligenter aduertat, ne incipiat illud durius aestimare, quod deus se personam induens serui, non dicam hominis, morti dederit. quid ergo hic ordinem quaeris, ubi omnia uideas esse contraria? quae est enim lux, quae fuit in tenebris, et tenebrae eam non conprehenderunt, qua conprehensus est? qui enim scit se ad hoc conprehendi ut feriatur, tempus illud in mortem conputat. est et dies sequens- qua auditus et cruci fixus est; est et nox quae cadit in sabbatum; est et ipsum sabbatum; est etiam uesper post sabbatum — hoc est quod Iudaeis a Moyse praeceptum nox non inputatur sine die neque dies sine nocte. hac ratione post tres dies et tres noctes dominus resurrex
Abbreviated transcription (Latin):
solum que st̃ seqñtia ant̾iorib s̃p̃onantur. uł qd̃
ni tali causa rerum ordo confundetur ⁊ mutatur.
ut añ signa. Nam mortis nox magis qmͣ dies eẽ
iuideatur. Iõ ⁊enĩ anocteb initium sumit. Qui
ñ alit̾ principi tenebrarum insi ꝑ noctem potuit
pus. qͣtenus ⁊ pt̾itos ⁊ pꝰ futuros a morte libaret
Nam nõ eẽt mors penitus uatuata nͨ uiqmͣ tene¬
braꝵ caligo discussa. si dm̃ nõ uidisset subntnͣ¬
tem. Et enĩ tanta luce secretum mortis in quo do¬
minabatur euanuit. Nec penitꝰ uinti potͥ. nisi
qui uł s sua uł in suis in capitur. Recte igitur
i tali negatio tautum mͦ nox obtinet pͥncipatũ
Itaut amitt̾et potestatem. ⁊ ut uidei in ꝑpetua ẽ
credentes nocte remanerent. Net auitor dies¬
tanti scelerissimo sacrilegii. Sed nox fieret p̾cedẽ¬
ti nocti contͣ rerum seriem subditur dies. Siut
deus ⁊ ilñs oĩum rerum principu nepharie mor¬

Expanded text:
solum quae sunt sequentia anterioribus praeponantur, uel quod solum quae sunt sequentia anterioribus praeponantur, uel quod in tali cas quam dies esse uideatur — ideo etenim a nocte initium sumitur —, qui non aliter principi tenebrarum nisi per noctem potuit pus, quatenus et praeteritos et post futuros a morte liberaret. nam non esset mors penitus uacuata nec umquam tenebrarum caligo discussa, si dominum non uidisset. subintrante etenim tanta luce secretum mortis, in quo dominabatur, euanuit, nec penitus uinci potest, nisi qui uel per sua uel in suis capitur. recte igitur in tali negotio tantum modo nox optinet principatum, ita ut amitteret potestatem. et ut Iudaei in perpetua non credentes nocte remanerent nec auctor diestanti sceleris, immo sacrilegii, sed nox fieret, praecedenti nocti contra rerum seriem subditur dies, sicut deus et dominus omnium rerum principi nefariae mor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .xl. noctib ieuinauit. ⁊ ñ tam̃ integer mi. lxuii.
merus muenitur. ¶Lnͣdo enĩ ꝑ dies ascendit ⁊ ꝑ
diem descendit. Omẽm utiq numerum ñ imple¬
ut. S quia ubi dies est ꝯputatur ⁊ nox. ⁊ ubi
nox est ibi ꝯputatur ⁊ dies. ut aꝑte ad totum. xl.
dies ⁊ .xl. noctes dicunt᷑. Ita est ⁊ qd̾ dixit saluator
Et quia tres noctes st̾. tres accipiant᷑ ⁊ dies. Est eñĩ
nox ne nouum aut ccͣ rõnem forte uideatur ut cum
nox ex diependeat. Namante lucem fcãm ex qͣ
appellatus est dies q̃mͣ uesꝑm quẽ sequitur nox.
Institutum minime dubitatur. qd̾ passio diũta a
nocde sum̾e asseueratur. Initiũ nõ absurdũ. ⁊l̃
sicut lux .i. dies ymago uite est. Ita nox siilido
mortis est .i. tenebris sicut in scͥpturis euidentur
ostenditur .i. filii lutis. Et econtͣ tenebraꝵ. Nec
mirum si cum ubiq dies nocti ⁊ lumen tenebris. ħ

Expanded text:
t XL noctibus it XL noctibus imerus invenitur: quando enim per diem ascendit, et per diem descendit, omnem utique numerum non implevit: sed quia ubi dies est computatur nox, et ubi nox est, conputatur et dies, ut a parte ad totum XL dies et XL noctes dicuntur. ita est et quod dixit saluator, ut, quia tres noctes sunt, tres accipiantur et dies. est enim nox, ne nouum aut contra rationem forte uideatur, ut cum nox ex die pendeat. nam ante lucem factam, ex qua appellatus est dies, quam uesperum, quem sequitur nox, institutum minime dubitatur. Quod passio dominica a nocte sumere adseueratur initium, non absurdum est; nam sicut lux, id est dies, imago uitae est, ita nox similitudo mortis est, id est tenebrae, sicut in scripturis euidenter ostenditur, id est: filii lucis et e contra: tenebrarum. nec mirum si, cum ubique dies nocti et lumen tenebris, hic
Abbreviated transcription (Latin):
sue intali causa uidit occisos. Ut et̾̃ne iute he¬
redes exsistͥent. Cum enĩ aliquid adu̾sum ad¬
uenit ex felititate alt̾uis infausta sua miserius
luget. Qua rõue magi chaldei stelle apparen¬
cut enĩ datur intelligi tradi rex soleat desig¬
tõnem ualaam sequetuntur. Qu uari. hen¬
cum agcersitus eẽt ad balas ad maledicendũ ppłm
dei diuino nutu benedic̾e cepit. Ex hiꝰ gͦ relati¬
one comꝑtu hẽbant fructum dei. ꝓiuidencia
ex iacob. qui regnaret. Hic enĩ qd̃ non est. octul¬
tum ꝓpħauit dicens. Orietur stella ex iacob ⁊c̃.
Istam gͦ traditionem magi secuti. uidentes stellã
exͣ ordinem mũdi. Hanc eẽ intellex̾unt qmͣ ba¬
rum ꝓpħauerat. Qd̃ quidem fcm̃ ccͣ inimicos reli¬
gionis est. Inde enĩ testimonium accepit. Unde so¬
let imꝓbari astrologi eiũ inimici st̃ u̾itatis. Quo¬
hẽbis. quia ⁊ moyses .xl. diebus saluatorem.¬

Expanded text:
suae in tali causa uidit occisos, ut aeternae uitae hesuae in tali causa uidit occisos, ut aeternae uitae heredes exsisterent. cui enim aliquid aduersum euenit ex felicitate alterius, infausta sua miserius luget. LXIII. QVA RATIONE MAGI CHALDEI PER STELLAE APPARENcut enim datur intellegi. traditionem Balaam sequebantur, qui cum arcessitus esset a Balaac ad maledicendum populum dei, diuino nutu benedicere coepit. ex huius ergo relatione conpertum habebant futurum dei prouidentia ex Iacob qui regnaret. hic enim, quod non est occultum, profetauit dicens: orietur stella ex Iacob et cetera. istam ergo traditionem magi secuti uidentes stellam extra ordinem mundi hanc esse intellexerunt, quam Barum profetauerat, quod quidem factum contra inimicos religionis est. inde enim testimonium accepit unde solet inprobari; astrologi enim inimici sunt ueritatis. LXbis, quia et Moyses XL diebus e
Abbreviated transcription (Latin):
tes dolose nidei discipulos actasabant eni sabd̾m ui¬
osarent situt supͣdem̃ est. Saluator aũt noluit il¬
lis de temse miplete segis pp̾dicare. ne plus ad in¬
saniam ꝓ filirent. S de p̃cerito. Unde salb̃m iũ¬
Dicandum magis putabant calumpniosos illos
ostendit. ⁊ nõ solum in salbi inficausa s ⁊ in sat¬
dotali pane ꝯfnsi sunt sicut supͣ ostensum est. lxii¬
nam uuri seuite gesserant a reliqͥs tribub extĩc¬
ti ⁊ erasi sunt. Quam obrem ⁊ ꝯsolationem reci¬
pe uelle negatur. Exiens nlłam spem eorum qui
sine dubio m̃cedis grã et̾na uita donatist. ¶Lica¬
aꝑt̃ planctum rachel filiis compet̾e. qui ⁊m p̾sen¬
ti ⁊ in futuro erasi sũt. Illi aut̃ carnalit̾ planttis
spiritalit᷑ ꝯsolati st̃. filii aũt̃ rachel. garnalit̾ cõti¬
sati flaminis spiritalib ꝯsũment᷑. Idc̾to antẽ
he filiis cccisis adimpletum planitũ rachelis euũ

Expanded text:
tes dolosi Iudaei discipulos accusabant, quasi sabbatum uites dolosi Iudaei discipulos accusabant, quasi sabbatum uiolarent, sicut supra dictum est. saluator autem noluit illis de tempore impletae legis praeiudicare, ne plus ad insaniam prosilirent, sed de praeterito, unde sabbatum uindicandum magis putabant, calumniosos illos ostendit, et non solum in sabbati causa, sed et in sacerdotali pane confusi sunt, sicut supra ostensum est. LXIInam uiri Leuitae gesserant, a reliquis tribubus extincti et erasi sunt. quam ob rem consolationem recipere uelle negatur sciens nullam spem eorum qui sine dubio mercedis giatia aeterna uita donati sunt. quapropter planctum Rachel filiis conpetere, qui et in praesenti et in futuro erasi sunt, illi autem carnaliter plancti spiritaliter consolati sunt; filii autem Rachel carnaliter conuersati flammis spiritalibus consumentur. idcirco autem Liae filiis occisis adimpletum planctum Rachelis euang
Abbreviated transcription (Latin):
intemplo salbͥm ꝯtempnebant. Dauid aũt
iam unictus in regem postqmͣ dei uirtute intͥfcm̃
amnis spoliauit alophilum in itinere positus ne¬
dessitatem famis passus a sacdote panem accepit
hcegus. Deniq sac̾tos uidens ncc̃itatem ñ ne¬
gauit. ⁊ dauid a deo esectus sine cunstatione accepe¬
rat talis causa est ⁊ safb̾i. qͣre ⁊ cutumtidi ĩ salbo
ñ ꝓhibetur. Het enĩ que ꝑitulosa nõ sũt sic seruã¬
da mandata st̃. ut ñ sobsit si ex nccͣitate fu̾int ad¬
missa. quia ñ ad salutem s ad reuerentiam man¬
data st̃. Illud aũt esd̾ omo ñ fitet serꝑ ñ licet uec
aliqua nccͣitate mitigatur ut ad missum ñ obsit.
Est enĩ semꝑ sllicitum qd̃ legib quia dͥmiuosum
est ꝓ hibetur. Suꝑiora aũt illa que diximiꝰ aligũ
lic̾et ita alia sunt qͥualia ieumia legitima q̃ in
nccctate soluta ñ fatiunt reos. si stomachi fuerit
causa aut infirmitas febriũ. Bet igitur scien¬

Expanded text:
in templo sabbatum contemnebant. Dauid autem in templo sabbatum contemnebant. Dauid autem iam unctus in regem. postquam dei uirtute interfectum armis spoliauit allofilum in itinere positus, necessitatem famis passus a sacerdote panem accepit.exegisset -; denique sacerdos uidens necessitatem non negauit et Dauid a deo electus sine cunctatione accepit. Talis causa est et sabbati, quare et circumcidi in sabbato non prohibetur. haec enim, quae periculosa non sunt, sic seruanda mandata sunt, ut non obsit, si ex necessitate fuerint admissa, quia non ad salutem, sed ad reuerentiam mandata sunt, illud autem quod omnino non licet semper non licet nec aliqua necessitate mitigatur, ut admissum non obsit. est enim semper inlicitum quod legibus, quia criminosum est, prohibetur. superiora autem illa, quae diximus aliquando licere, talia sunt, qualia ieiunia legitima, quae in necessitate soluta non faciunt reos, si stomachi fuerit causa aut infirmitas febrium. haec igitur scien