comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disset. iutẽ iħc turbas multas: ascendit in
montem: Et cum sedisset accesserunt ad eũ
orscipli cĩ: Et apiens os suũ. docebat eos dicens.¬
de Si queritur quid significet mons: bñ
intelligitur significare maiora p̾cepta
iusticiȩ: quia minora erant quȩ uideis dita
sunt: unus tam̃ ds̃ ꝑ scõs prophas et famulos
suos scd̃m ordinatissimam distributionem
tempoꝵ. dedit minora p̃cepta ppło quem¬
timore adhut alligari oportebat: & ꝑ filiũ
suum maiora p̃cepta popło. quem haritate
iam libari conuen̾at. Cum autem minora mi
nor ib maiora maior ib dantur: ab eo dant᷑
qui solus nouit congruentem suis tempori¬
bus geñi humano ex hib̃e medicinam. Nec
mirumẽ. quod dantur ꝓpter precepta maiora
regnum cȩlorum. & minora data sunt prop¬
ter regnum terrenum: ab eodem uno deo.
qui fecit cȩlum ꝙ derram. De hac ergo iusti
ab uno magistro solo docendistantis rebus
ids docetur in monte: Sedens autẽ docet:

Expanded text:
disset autem turbas multas, ascendit in disset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. Unus tamen Deus per sanctos Prophetas et famulos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum, dedit minora praecepta ptimore adhuc alligari oportebat, et per filium suum maiora populo, quem caritate iara liberari convenerat. Qunoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet,
Abbreviated transcription (Latin):
monte sic̃ in euangłio
scd̃m matheum legimꝰ.
si quis pie sobrieq con¬
siderau̾it: puto quod
miseniet in eo ꝗͣtum ad mores optimos ꝑtinoe.
ꝑfectum uite.xpĩane modum : quod pollic̾i
non dem̃e audemus: s eripsis eiusdem dnĩ
u̾bis conc ientes. Nam sic ipse sermo conclu¬
ditur: ut appareat in eo pͣcepta eẽ. omĩa quȩ
ad informandã uitam ꝑtinent. Sic enio
dicit. Omĩs gͦ qui audit uerba mea bec et
facit ea: simil abo eum uiro sapienti: & cct̾a
magna. Cum gͦ ñ dixit qui audit u̾ba mea
tantum. sed addidit dicens qui audit u̾ba
mea hȩc: satis ut arbitror significauit bec
uerba quȩ mmonte locutus ẽ. tam ꝑfecte
instruere uitam eoꝵ qui uoluerint scdm
ea uiuere: ut m̃ito cõꝑantur ȩdificanti su¬
pra petͣm. Hoc dixit: ut appͥareat istum
sermonem omĩbus p̃ceptis quib xpĩana ui¬
ta format᷑ eẽ. ꝑfectum. Nam de hoc capitu¬
lo diligentius suo loco tͣccabitur. Hiusgͥ
sermonis initium: sic assumitur. Cum iu¬

Expanded text:
monte, sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui amagna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vi
Abbreviated transcription (Latin):
no inciꝑe oportuit beatituoinem.Siqusm
peruentura ẽ: ad summam sapientiam set
cumͣ sapientiȩ: amor domini. Quous
et econt̾rio micium omĩs peccati supo
scribitur. Suꝑbi gͦ appetant ꝙ diligt¬

Expanded text:
mnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae timor Domini ; quoniam et e contrario, Initium omnis peccati superbia inscribitur . Su
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi consolabunt᷑. Iuctus ẽ. crifieute
amissione carorum: Conu̾si aut̃ ad dcuti
ea quȩ in hoc mundo cara amplect lintiul
amititunt: Non enim gaudent his ibs
quibꝰ ante gaudebant: ꝙ donec fuat mile
amor ȩtͣnorum. non nulla mesticia sauaa¬
tur. Consolabunt᷑ ergo spũ scõ: quimat¬
me ꝓpterea paraclitus nominatur. idẽ ani¬
lator: ut temporalem amittentes. ȩcer ii

Expanded text:
i consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeter
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ħeditate possidebunt t̾ram: Illana
do t̾ramdici: de qua in psalmo dr̃. Spermui
es tii: portio mea in t̾ra uiuentium. Siqs¬
cat enim quandã soliditatem &r stabilttt
hereditatis ꝑpetuȩ: ubi anima ꝑboniin asa¬
tum tanquam locosuo requiescit sic̃cornꝰ
intenra: et idõ inde cẏbo suo alitur siciteri
ex cerra: ipsaẽ. requies et uita scõrum. Mtoꝰ
autem funt qui cedunt imꝓbitatib ⁊ nui
resistunt malo: sed uincunt in bonomiba
Rirentur ergd inmittes : & dimicent pte
renis et temꝑalib reb. ħꝰ eati autenito¬

Expanded text:
ram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati aute
Abbreviated transcription (Latin):
tuat cupiditate cor tuum: ut uincas
tuam cupidicatem inuoca xͥ diuinitatẽ.
Putatis cunc esse uentum contrarium
quando est huiꝰ scłi aduersitas: Quando
enim bella. quando cumultꝰ. quando
fames. quando pestilentia. quando cui¬
q hominum etiam singulo euenit pri¬
uata calamitas: cunc putatur uentus
aduersus. ibi putatur inuocandus deus.
Quando autem temꝑali felicitate sełm
arridet: quasi non ẽ. uentꝰ contrarius.
Noli hinc int̾rogare temporis tranquil¬
litacem: int̾roga s tuam cupiditatem.
Uide si tranquillicas ẽ ince: uide si non
te subuercit uentus interior. Hoc uide.
Magnę iurtutis ẽ cum felicitate luctari:
ne inlitiat. ne corrumpat: ne ipsa sub¬
uertat felicitas. Magnȩ in quam uitu¬
tis ẽ cum felicitate luctari: magnȩ feli¬
citatis ẽ a felicitate non uinci. Discite cal¬
care scłm. Mem̃tote fidere in xp̃o. Et si
motus est pes tuus. si titubas. si aquam
non suꝑas. si mergi incipis. dic. Dñe. pereo:

Expanded text:
tuat cupiditate cor tuum, ut vincas tuat cupiditate cor tuum, ut vincas tuam cupiditatem, invoca Christi divinitatem. Putatis tunc esse ventum contrarium, quando est hujus saeculi adversitas? Quando enim bella, quando tumultus, quando fames, quando pestilentia, quando cuique hominum, etiam singulo evenit privata calamitas, tunc putatur ventus adversus, ibi putatur invocandus Deus. Quando autem temporali felicitate saeculum arridet, quasi non est ventus contrarius. Noli hinc interrogare temporis tranquillitatem: interroga, sed tuam cupiditatem. Vide si tranquillitas est in te; vide si non te subvertit ventus interior: hoc vide. Magnae virtutis est, cum felicitate luctari, ne illiciat, ne corrumpat, ne ipsa subvertat felicitas. Magnae, inquam, virtutis est, cum felicitate luctari; magnae felicitatis est, a felicitate non vinci. Disce calcare saeculum: memento fidere in Christo. Et si motus est pes tuus, si titubas, si aliqua non superas, si mergi incipis, dic: Domine, pereo,
Abbreviated transcription (Latin):
dño. T̃ itubauit ut homo: rediuit ad dñm.
Si dicebam motus est pes nĩs. psalmus lo¬
quit᷑. sc̃i cantici uox ẽ. et si agnoscamꝰ ⁊ nr̃a:
ummo si uelimus ⁊ nĩa ẽ. Si dicebam mot̾
ẽ pes m̃s. Quare motꝰ. nͥ quia m̃s: & quid
sequitur: Miscdia tua dñe aduuiabat
me. Non iurtꝰ mea. s miscđia tua. Nun¬
quid enim dñs deseruit ticubantem ⁊
quem audiuit inuocantem : Ubi ẽ illud.
quis inuocauit dnmi et desertus est ab
eo : Ubi ⁊ illud ⁊ ⁊ om̃is qui inuocauerit
nom̃ diñ saluus erit: Continuo porrigẽs
adiutorium dexterȩ suę: leuauit mer¬
gentem. increpauit difficlentem. Modice
fidei quare dubitasti : De me p̃sumpsisti.
est. atdendice scłm quasi mare. Uentus
ualidus: ⁊ magna tempestas. Unucuiq sua
cupiditas. cempestas est. Amas dñi. ambu¬
las suꝑ mare: sub pedib tuis est scłi tu¬
mor. Amas scłm: absorbet te. Amatores sfu¬
os. uorare nouit: non portare. S cũ fluc¬

Expanded text:
Domino: titubavit ut homo, rediit ad Dominum. Domino: titubavit ut homo, rediit ad Dominum. Si dicebam, Motus est pes meus. Psalmus loquitur, sancti cantici vox est; et si agnoscamus, et nostra: imo si velimus, et nostra est. Si dicebam, motus est pes meus, Quare motus, nisi quia meus? Et quid sequitur? Misericordia tua, Domine, adjuvabat me . Non virtus mea; sed misericordia tua. Numquid enim Dominus deseruit titubantem, quem audivit invocantem? Ubi est illud, Quis invocavit Deum, et desertus est ab eo ? Ubi et illud, Et omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit ? Continuo porrigens adjutorium dexterae suae, levavit mergentem, increpavit diffidentem: Modicae fidei, quare dubitasti? De me praesumpsisti, est. Attendite saeculum quasi mare, ventus validus, et magna tempestas. Unicuique sua cupiditas, tempestas est. Amas Deum; ambulas super mare, sub pedibus tuis est saeculi tumor. Amas saeculum; absorbebit te. Amatores suos vorare novit, non portare. Sed cum fluc
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate merusti. Bene hoc bene.
Non sum idoneus uocari apłs. gr̃a ełꝰsum
Quasi tibi cȩpisti tribuere quod paulo an¬
te deo dederas: cognoscere et sequere. Non
ego aut̃ s gr̃a dĩ mecum. Bene infirme:
furmissime eris exaltatus. quia ñ es ingrat᷑.
Tues idem ipse paulus. in te paruus. in
dño magnus. T ues qui ter dñm̃ rogasti.
ut stimulus carnis angłe sathane a quo
colafizabaris aufe̾retur ate. Quid tibi dic¬
tum ẽ. Quid audisti quando hoc petisti :
Sufficit tͥ gra mea. Nam iurtꝰ minfirinitate
ꝑficitur. & enim infirmatꝰ ẽ: cuuͦ ꝑfecisti
nire ad ce. suꝑ aquas. Homo audio: s non
hominem rogo. Iubeat ds̾ homo. ut possit
quod non pocest homo. Uem inquit.
Q descendit ⁊ cȩpit ambulare suꝑ aquas.
Q potuit petrus quia iusserat petra.
Ecce quid petrus in dño. Quid inse:
Uidens uentum ualidum timuit. & cũ
cȩpisset mergi exclamauit. dñe: pereo.
libera me. P resumpsit de dño: potuit de

Expanded text:
infirmitate meruisti. Bene hoc, bene: infirmitate meruisti. Bene hoc, bene: Non sum idoneus vocari Apostolus; gratia quasi tibi coepisti tribuere, quod paulo ante Deo dederas. Agnosce, et sequere: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Bene, infirme: firmissime eris exaltatus, quia non es ingratus. Tu es idem ipse Paulus in te parvus, in Domino magnus. Tu es qui ter Dominum rogasti, ut stimulus carnis, angelus satanae, a quo colaphizabaris, auferretur a te. Quid tibi dictum est? quid audisti quando hoc petisti? Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. . Etenim infirmatus est, nire ad te super aquas. Homo audeo, sed non hominem rogo. Jubeat Deus homo, ut possit quod non potest homo. Veni, inquit. Et descendit, et coepit ambulare super aquas: et potuit Petrus, quia jusserat petra. Ecce quid Petrus in Domino; quid in se? Videns ventum validum, timuit; et cum coepisset mergi, exclamavit: Domine, pereo, libera me. Praesumpsit de Domino, potuit de
Abbreviated transcription (Latin):
quise ase ipso sentit infirmum. Pluuiam
uoluntiriam segregans dẽ hereditati suȩ.
Quid preceditis qui quod dicturus sum
nostis: Temperetur uelocitas. ut sequat᷑
tarditas. Hoc dixi et hoc dico. Audite. capi¬
te: facite. Nemo adeo fit firmus. nͥ qui se
ase ipso sentit infirmum. Pluuiam ergo
uiam gͦ uoluntariam segregans deus here¬
ditati suȩ et enim infirmata ẽ. tuuͦ ꝑfecis¬
ti eam: quia pluuiam uoluntariam se¬
gregasti ⁊ non attendens hominũ m̃ta:
hereditas: ⁊ agnouit se infirmam inse.
ut firma esset ince. Non firmaretur. si
non infirmaretur. ut abste̾ inte ꝑficeret᷑.¬
Uide huiꝰ hereditatis partuinculam pau¬
lum. uide infirmatum qui dixit: non
sum quod sum. Non sum idoneus s gr̃a
dei sum quod sum. Infirmatus ẽ paulus.
tu uero ꝑfecisti eum. Iam uͦ quia gr̃a clĩẽ
quod ẽ: uide quid sequat᷑. Et gr̃a eius:
inme uacua non fuit. S plus om̃ib illis
laboraui. Uide ne p̃sumptione ꝑdas: quod

Expanded text:
qui se a se ipso sentit infirmum. Pluviam qui se a se ipso sentit infirmum. Pluviam voluntariam segregans Deus haereditati suae. Quid praeceditis, qui quod dicturus sum nostis? Temperetur velocitas, ut sequatur tarditas. Hoc dixi, et hoc dico: audite, capite, facite. Nemo a Deo fit firmus, nisi qui se a se ipso sentit infirmum. Pluviam ergo viam ergo voluntariam segregans Deus haereditati suae: etenim infirmata est; tu vero perfecisti eam . Quia pluviam voluntariam segregasti, non attendens hominum meritahaereditas, et agnovit se infirmam in se, ut firma esset in te. Non firmaretur, si non infirmaretur, ut abs te in te perficeretVide hujus haereditatis portiunculam Paulum, vide infirmatum, qui dixit: Non sum quod sum. Non sum idoneus, sed gratia Dei sum quod sum. Infirmatus est Paulus, tu vero perfecisti eum. Jamvero quia gratia Dei est quod est, vide quid sequatur: Et gratia ejus in me non fuit vacua, sed pius omnibus illis laboravi. Vide ne praesumptione perdas, quod
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumendo: tu potes iubendo. & añe de¬
ni: inquit. Q sine ulla dubitatione. pe
p̃sentiam regentis sine ulla cunctacione
desiliuit in aquas: ⁊ ambulare cepit. po¬
tuit quod dñs: non inse s in dño. fiustis
enim aliquando cenebre. nũe aut̃ lipx
s in dño. Quod nemo pocest in paulo.
nemo in pecro. nemo in alio ullo apłorũ:
hoc potest indño. Ideo bene paulus uti¬
lit̃ se contempnens. illum cõm̃dans. nunr¬
quis paulus inquit ꝓuobis crucifixus est.
gut in nomine pauli bapturati estis: non
Ento ambulauit petrus suꝑ aquas in uissu
ani: sciens hoc se ase ht̃e nomposse. fide ua¬
luit: quod humana infirmitas ñ ualeret.
hui sunt firmi ȩccłie. Attendite audite.
intelligite agite. Neq enim agendum ẽ
cum firinis alibi ut sint infirmi: s agen¬
dum ẽ cum infirmis ut sint firmmi. Mul¬
tos aut̃ impedit afirmitate: p̃sumptio
fumitatis. Nemo enĩ erit adeo firmus: nͥ

Expanded text:
praesumendo, tu potes jubendo. Et Dominus, Vepraesumendo, tu potes jubendo. Et Dominus, Veni, inquit. Et sine ulla dubitatione Petrsustentantis, ad praesentiam regentis sine ulla cunctatione desiluit in aquas, et ambulare coepit. Potuit quod Dominus, non in se, sed in Domino. Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? Non Ergo ambulavit Petrus super aquas in jussu Domini, sciens hoc se a se habere non posse. Fide valuit quod humana infirmitas non valeret. Hi sunt firmi Ecclesiae. Attendite, audite, intelligite, agite. Neque enim agendum est cum firmis alibi, ut sint infirmi: sed agendum est cum infirmis, ut sint firmi. Multos autem impedit a firmitate praesumptio firmitatis. Nemo erit a Deo firmus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dabimur: fixi et stabiles erimus: aduersis
uentos imbres. flumina.: temptationea
uidelicet p̃sentis scłi. Illum cam̃ uucecs
petrum qui cunc erat figura nr̃a. Modo
fidit. modo citubat. mͦ iimortalem cons¬
firmis potest eẽ. nec sine infirmis. E nae
dicit apłs paulus. Debemus aut nosdͥe¬
mi infirmoꝵ honera sustine. In eo qloa
dix̃ petrus: tues xp̃s filius di iiui. ama
significat. In eo aut̃ quod trepidat᷑ ⁊ cui¬
bat. et xp̃m pati non uult. mortẽ ciñii
iuitam non agnoscendo: infirmos en
significat. In illo gͦ uno apło id est peti in
ordine apłorum ꝑtimo ⁊ p̃cipuo : inquofi¬
gurabatur eccłia: utrumq gentis siguiicã¬
dum fuit⁊ idest firmi et infirmi. qula sinẽ
possum hoc in me: s inte. agnouit quio
sibi esset ase: quid ab illo cuius uoluntate¬
se credidit posse quod nulla humana¬
infirmmitas possit. Ergo si tu es uibe. qa
cum uisseris fiet. Quod ego non ualeo

Expanded text:
dabimur, fixi et stabiles erimus adversus dabimur, fixi et stabiles erimus adversus ventos, imbres, flumina, tentationes videlicet praesentis saeculi. Illum tamen videte Petrum, qui tunc erat figura nfidit, modo titubat, modo immortalem conffirmis potest esse nec sine infirmis. Unde dicit apostolus Paulus: Debemus autem nos firmiores infirmorum onera sustiner. In eo, quod dixit Petrus: Tu es Cristus, filius dei vivi, firmos significat; / in eo autem, quod trepidat et titubat et Cristum pati non vult mortem timendo, vitam non angnoscendo, infirmos ecclesie significat. In illo ergo uno apostolo, id est Petro, in ordine apostolorum primo et precipuo, in quo figurabatur ecclesia, utrumque genus significandum fuit, id est firmi et infirmi, quia sine possum hoc in me, sed in te. Agnovit quid sibi esset a se, quid ab illo, cujus voluntate credidit se posse, quod nulla infirmitas humana possit. Ergo, Si tu es, jube: quia cum jusseris, fiet. Quod ego non valeo
Abbreviated transcription (Latin):
dite psalmum. Ẽgo dixi dĩ estis ⁊ filu
ercelsi om̃s. Shumana sãpiendo uosaut̃
sicut homines moriemini. Idem i pse sarr¬
trus paulo ante beatus: postea sathanas.
Inmom̃ito uno. infia pauca uerua. mua¬
ris differentiam nominũ: differentiar
aitende causarum. Quid miraris quia
paulo ante beatus: postea sathanar u
Attende causam: quare bratus. Q uia
non tibi reuelauit caro et sanguis. seo
pat᷑ m̃s qui incg̨lis ẽ. Ideo beatus. qiuat
non caro et sangius reuelauit. Si enim
car t sangius hoc tibi reuelaret: de tuo.
Quia unon caro et sanguis tibi reuelauit
s pat̃ m̃s qui in cęlis est: de med non de
tuo. Quare de meo: Quia om̃a quȩ ht̃
pater: mea sunt. Eae audisti causam
quare beatus. et quare petrus. Qdiare
aut̃ illud quod horrescimus et repetere
nolumꝰ: quare. nisi qr de tuo: Non eni
hoc intuentes nos. exclȩ membrum dis¬
cernamꝰ. quid de dei: quid de m̃o. T̃ unc̃
enim non titułabimꝰ. tunc in petra fum¬

Expanded text:
dite Psalmum: Ego dixi, Dii estis, et filii dite Psalmum: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes. Sed humana sapiendo: Vos autem sicut homines moriemini . Idem ipse Petrus paulo ante beatus, postea satanas, in momento uno, infra pauca verba. Miraris differentiam nominum, differentias attende causarum. Quid miraris, quia paulo ante beatus, postea satanas? Attende causam quare beatus. Quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est. Ideo beatus, quia tibi non caro et sanguis revelavit. Si enim caro et sanguis hoc tibi revelaret; de tuo: quia vero non caro et sanguis tibi revelavit, sed Pater meus qui in coelis est; de meo, non de tuo. Quare de meo? Quia omnia quae habet Pater, mea sunt . Ecce audisti causam, quare beatus, et quare Petrus. Quare autem illud quod horrescimus, et repetere nolumus? Quare, nisi quia de tuo? Non enimHoc intuentes nos Ecclesiae membrum, discernamus quid de Dei, quid de nostro. Tunc enim non titubabimus, tunc in petra fun
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquid paulꝰ pro uobis crucifixus ẽ.
aut in nomine pauli baptuati estis:
Quomͦ non in pauli sic nec inpecri. sed
in nomine xp̃i ut petrus edificaretur
eccłiȩ figuam portans. apłatus pͥncipatũ
teuens. continio post paululum iam
uidito quod beatus eẽt. iam audito
quod pecrus eẽt. iam audito quod super
petiam edificatꝰ essec. P ostea quam. super¬
uit fucuram dñi passionem quam pcd̃ipe
tat ito futuram discipis fiuis: dusplicare
ei cimuit ne pdet morentemi: quen is¬
fesus fuerat uitȩ fontem. Tur bature et
dicens: abfit ate inquit dñe. non siet
istud. Propitius esto tibi ds. nolo ce mori.
Petrus dicebat xp̃o nolo de mori. s. me¬
continuo reprehendit. quem paulo ante
lauclauerat: et quem beatum iliceinte
sathanan appellat. Redi inquit post
me sathana: scandalum m es. Nonemĩ
sapis quȩ di sunt: si quȩ sunt hominũ.
Quid nos uult facere ex hoe qõ sumus.
qui sic culpat: quia homines sumuais.
Uultis scur: quid nos uelit facere. Au¬

Expanded text:
Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Quomodo non in Pauli, sic nec in Petri; sed in nomine Christi: ut Petrus aedificaretur Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens, continuo post paululum jam audito quod beatus esset, jam audito quod Petrus esset, jam audito quod supra petram aedificandus esset, posteaquam audivit futuram Domini passionem, quia praedixerat eam cito futuram discipulis suis, displicuit ei. Timuit ne perderet morientem, quem confessus fuerat vitae fontem. Turbatus est, dicens: Absit a te, inquit, Domine; non fiet istud. Propitius esto tibi, Deus; nolo te mori. Petrus dicebat Christo, Nolo te mori; sed mecontinuo reprehendit, quem paulo ante laudaverat; et quem beatum dixerat, satanam appellat. Redi, inquit, post me, satana; scandalum mihi es: non enim sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum . Quid nos vult facere ex hoc quod sumus, qui sic culpat quod homines sumus? Vultis scire quid nos velit facere? Au
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis respondentibus rursusq clño
int̾rogante et dicente uos aut̃ quem me
esse dicitis: Respondit petrus. t̃ues xp̃s
filius driuui. Unus yro multis dedit res¬
ponsum: unitas in multis. Tunc ei dñs
ait. Bcatus es simon bariona: quia nontͥ
reuelauit caro et sanguis s pater m̃s qͥ ẽ
incelis ẽ. Demnde addidit. et ego dico cibi
tanquam diceret: quia tu dixisti michi
tues xp̃s filius dei uiui: et ego dico tibi
tu es petrus. Simon quippe antea uoca¬
batur. Hoc aut̃ ei nom̃ ut petrus appella¬
retur ad ño impositum est: et hoc in ea
figura ut significaret ȩccłiam. Quia enĩ
xp̃s petra: petrus popłs xp̃ianus. Petra
enim principale nom̃ est. ideo petrus a
inquit petrus. et suꝑhanc petram quam
confessus es. suꝑ hanc petram quam cog¬
noiusti dicens. tues xp̃s filius dĩ uiui: e¬
dificabo ȩccłiam meam. Idest suꝑ me ip¬
sum filium dĩ uiui: edificabo ȩcłiam meã.
Suꝑ me edificabo te: non me super te.

Expanded text:
discipulis respondentibus, rursusque Domino interrogante et dicente, Vos autem quem me esse dicitis? respondit Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Unus pro multis dedit responsum, unitas in multis. Tunc ei Dominus ait: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelis. Deinde addidit: Et ego dico tibi. Tanquam diceret: Quia tu dixisti mihi, Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, Tu es Petrus. Simon quippe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est. Ideo Petrus a inquit, Petrus; et super hanc petram quam confessus es, super hanc petram quam cognovisti, dicens, Tu es Christus Filius Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam : id est, Super me ipsum Filium Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam. Super me aedificabo te, non me super te.
Abbreviated transcription (Latin):
quod recentissime recitatũ
est de dño xp̃o qui super
aquas maris ambulauit.
et de apło petro qui am¬
bulans timendo titubauit. ⁊ disfidendo
mersus. confidendo rursus emersit: am¬
monet nos intelligere mare presens scłm
respondet pro om̃ib. Ipse deniq dño

Expanded text:
quod recentissime recitatum est de Domino Christo, qui super aquas maris ambulavit; et de apostolo Petro, qui ambulans timendo titubavit, et diffidendo mersus, confitendo rursus emersit; admonet nos intelligere mare praesens saeculum respondet pro omnibus. Ipse denique Do
Abbreviated transcription (Latin):
nenti afferunt mortem: ita enim de
contemptu uita non poterit prouen¬
re: ut de obseruantia mors euenire nõ
poterit: ut iam homo quod uoluerit
mereatur. ⁊ eo quod meruerit uidicet᷑.
⁊ hoc totum in hominis uoluntate con¬
sistit: qui sibi ex qualitate uitȩ mĩtum
quod haberet inuenit. Quare his solli¬
cite perpensis: idest unde salus. ⁊ unde
ꝑicłm enascatur: salutis commodum
diligenti obseruantia teneamus. et
ꝑiculorum in commoda de legis contẽp¬
tu. prouidi caueamus: ⁊dum tenentes
pixꝑa. et repellentes aduersa: inconspee¬
ai dñi inueniamur ab ipso cum om̃ib

Expanded text:
nenti afferunt mortem. Ita enim de nenti afferunt mortem. Ita enim de contemptu vita non poterit provenire, ut de observantia mors evenire non poterit; ut jam homo quod voluerit mereatur, et ex eo quod meruerit judicetur: et hoc totum in voluntate hominis consistit, qui sibi ex qualitate vitae meritum quod haberet invenit. Quare his sollicite perpensis, id est, unde salus, et unde periculum enascatur, salutis commoda diligenti observantia teneamus, et periculorum incommoda de legis contemptu ut providi caveamus: ut dum tenentes prospera et repellentes adversa in conspectu Domini invenimur, ab ipso cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Nam unde frequent᷑ aut inuitat p̃mio
aut cerret supplicio. nisi ut benignitatis
consilio ase formato homini consulait᷑.
iodempto ꝓuideat. ut qui non terretur
supplicio inuitetur p̃mio. ⁊ quem inetus
afictis reuocare non possit. ꝓmissioniun
benignitas prosit: Cupit enĩ etiam no¬
lentib subuenire. Desicderat misereri pec¬
canti. qui si peccauerit dignos fructus exi¬
beat penitentiȩ. Inuitus enĩ inreos uin¬
dicat: sidei indulgentiam miserantis
contempnant. Amat enim corrigi pec¬
catores: qui inuitam non inmortem. a
principio constituit homines. Ipse enim
sibi infert interitum: qui medentis dñi
contempsit consilium. Reuercimini m¬
quit ad me: ⁊ reuertar ad uos. Q iterum.
Nolo moitem morientis: tantum reuer
Ici hominem. quem inuita constituit.
Leterum homo ipse se dignum efficit
morte. qui non paruit legi. Odit uitam:
qui diuinam contempserit disciplinam.
trare. quȩ obseruanti uitam. contemp¬

Expanded text:
Nam unde frequenter aut invitat praemio, Nam unde frequenter aut invitat praemio, aut terret supplicio, nisi ut benignitatis consilio, a se formato homini consulat, redempto provideat; ut qui non terretur supplicio, invitetur praemio; et quem metus a peccato revocare non possit, promissionum benignitas possit? Cupit enim etiam nocentibus subvenire: desiderat misereri peccantibus. Si quis peccaverit, dignos fructus exhibeat poenitentiae. Invitus enim in reos vindicat, si Dei indulgentiam miserentis contemnant. Amat enim corrigi peccatores, qui in vitam, non in mortem, a principio constituit homines. Ipse enim sibi infert interitum, qui medentis Domini contemnit consilium. Revertimini, inquit, ad me, et revertar ad vos : et iterum, Nolo mortem morientis, tantum revert in poenam deduci hominem, quem in vitam constituit. Caeterum homo ipse se dignum efficit mortis, qui non paruerit legi. Odit vitam, qui divinam contempserit disciplinam. traret; quae observanti vitam, contem
Abbreviated transcription (Latin):
didit quȩ ipse non fecit. ut nec discpłis
quos docuit potuisset ediscere: ut quib
doctrinȩ tradiderit magisterium. neub
isclem factorum mutuaretur exemplun
Neq enim ꝑfectio in legum ẽ noticia
constituta. cum scriptum sit. Non eium
auditores legis iusti funt apud dm̃: sed
factores legis iustificabuntur. Neq enĩ
inquam is reliiosus ⁊ sc̃s est: qui nouit
legem cessantib factis. cum expediat facẽ
⁊ non facere. Uos amici mei estis inquit:¬
si feceritis quȩ mando uobis. O magna
bonitas dei: cui cum pro conditione reddẽ
debeamus obsequia: ut pote serui dño.
famuli deo. subiecti potenti. mancipia
redemptori. amiciciarum nobis premia
repronuctit: ut a nobis obsequia debita
seruitutis extorqueat: ut quos nolle ser¬
iure conspicit sponte. suorum beneficioꝵ
possit ꝓmissionibꝰ inuitare: ut quorum
uoluntates ase conspicit alienas. eoꝵ m̃tes
premiorum liberalitatib constituat suas.

Expanded text:
didit, quae ipse non fecit; ut nec a discipulis didit, quae ipse non fecit; ut nec a discipulis quos docuit potuisset ediscere; ut quibus doctrinae tradiderat magisterium, ab iisdem factorum mutuaretur exemplum. Neque enim perfectio in legum est notitia constituta, cum sit scriptum, Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Neque enim, inquam, is religiosus et sanctus est, qui novit legem cessantibus factis; cum expediat facereet non facere. 2. Benisi feceritis quae mando vobis . O magna bonitas Dei, cui cum pro conditione reddere debeamus obsequia, utpote servi Domino, famuli Deo, subjecti potenti, mancipia redemptori; amicitiarum nobis praemia repromittit, ut a nobis obsequia debita servitutis extorqueat: ut quos nolle servire conspicit sponte, suorum beneficiorum possit promissionibus invitare; et quorum voluntates a se conspicit alienas, eorum mentes praemiorum liberalitatibus constituat suas!
Abbreviated transcription (Latin):
bulis sonus. Indoctore enim molesta est
Indiscente uero: audire uelle quod nolit
implere: aures uero auditui ac commoda¬
re.⁊ ab oꝑe uoluntatem auertere. Ceterũ
qui facit queo doxet. ⁊ quiequid imꝑat
complec: maximus incelestib sententia
dñi declaratur. At uͦ qui quod discit ne¬
gligit. et qui quod. iudit contempnit.
salutis reus existit: quiꝰ obseruanda con¬
tempsit. Tericula non uitauit. Amat
enim mortem. qui uite p̃cepta ñ seruat.
Et horiet uitam qui peccata morti de¬
bita. defpata morte frequentat.
Ut enim  obseruantiam legis uita
adquiritur: ita ꝑ contemptum more
contumacib muenitur. Dicente dño.
Sius inuitam uenire. serua mandatũ.
Ita enim ꝑfectus doctor liber est adiscẽte
quẽ docuit: ut discpłs contemptor in¬
excusatus erit qui facienda didicit. et
contempsit. Nam ⁊ doctor e contrario
grauius affligitur. ⁊ obsequertis discpłi
exemplo plect̾itur: qui faciend. aliis tra¬

Expanded text:
bulis sonus. In doctore enim molesta est bulis sonus. In doctore enim molesta est in discente vero audire velle quod nolit implere; aures quidem auditui accommodare, et ab opere voluntatem avertere. Caeterum qui facit quod docet, et qui quod imperat complet, maximus in coelestibus sententia Domini declaratur . At vero qui quod discit negligit, et qui quod audit contemnit, salutis reus existit; quia observanda contempsit, et pericula non vitavit. Amat enim mortem, qui vitae praecepta non servat; et horret vitam, qui peccata morti debita desperata mente frequentat. Ut enim per observantiam legis vita acquiritur; ita per contemptum mors a contumacibus invenitur, dicente Domino, Si vis in vitam venire, serva mandata . Ita enim perfectus doctor liber est a discente, quem docuit, ut discipulus contemptor inexcusatus erit, qui facienda didicit, et contempsit. Nam et doctor e contrario gravius affligitur, et obsequentis discipuli exemplo plectitur, qui facienda aliis tra
Abbreviated transcription (Latin):
L U I nobis ꝓ officio
competat dicere. uo¬
bis autem conueniat
pro deuotione au¬
dire: quid tam ne¬
cessarium tamq ꝑti¬
nens poterit utrĩq
contingere quam
ut quod religiõse dr̃. et deuote auditur.
obsequiis competentib teneatur: Nam si
religiosa non tacere lucrum ẽ.tacere dis¬
pendium. quanto itaq potiora lucra
potuerunt prouenire cum oꝑationis
effectu monstratur: quicquid magiste¬
riis celestibus ⁊ discitur ⁊ tenetur: Par
enim causa et dicentem ⁊ audientem
constriugit: utriusq ꝓfessio. factorum
testificatione signatur. Et quanius dis¬
ut iungantur factis. qui separantur
officuis. Copulantur oꝑe: qui diuersi
sunt nomine. Et quos uocabula ab in¬
uicem separant: eos obseruantia p̃ceptoꝵ
fide lit̾ ac deuote comũgat. Quare sic
fit: ut utriusq diuersus sit actus. sed
obseruantiȩ par sit necessarius. inutriis¬
q effectus. ut factorum in ambobus con¬
spiret assensus. quibꝰ diuersus ẽ. inuoca¬

Expanded text:
 Cum nobis pro officio competat dicere, vobis autem conveniat pro devotione audire; quid tam necessarium tamque pertinens poterit utrisque contingere, quam ut quod religiose dicitur, et devote auditur, obsequiis competentibus teneatur? Nam si religiosa non tacere, lucrum est, tacere dispendium; quanto itaque potiora lucra poterunt provenire, cum operationis effectu monstratur, quidquid magisteriis coelestibus et discitur et tenetur? Par enim causa et dicentem et audientem constringit, ut utriusque professio factorum testificatione signetur. Et quamvis disut jungantur factis, qui separantur officiis: copulentur opere, qui diversi sunt nomine; et quos vocabula ab invicem separant, eos observantia praeceptorum fideliter ac devote conjungat. Quare sic fit ut utriusque diversus sit actus, sed observantiae par sit necessarius in utrisque effectus: ut factorum in ambobus conspiret assensus, quibus diversus est in voca
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quia non dedit inpotestatem ds̃.
Quando dat deus inpotestatem: quanclo
xp̃i anus erit cuius res ẽ modo. factum uo¬
luit. cuiꝰ resẽ. Sinollet ipsum locum daret
eccłiȩ. ⁊ tantum uberet in re sua non ẽẽ
idola. Pito quia debuit summa deuoti¬
one fieri: ut axp̃ianis adiuuaret᷑ absens
dõ grãs agere. non uult ibi aliquid esse
in contumeliam dei. Huc accidit: qe ecclia
Fĩs: ecce quid displicet paganis. Parum ẽ
illis: quia de uillis ipsorum non illa colli¬
mus. non illa frangimus. ⁊ in nr̃is ea uo¬
lunt seruari. Contͣ y dola p̃dicamus: de
cordibus illa tollimꝰ. Sumus ꝑsecutoress
dolorum: ꝓfitemur. Numqͥd seruatores:
Non facio ubi non possum. nonfacio ubi cõ¬
queritur dñs rei. Ubi aut̃ uult fieri: ⁊ grãs
agit: reus ero si non fecero: Item eiusdi

Expanded text:
mus: quia non dedit in potestatem Deus. mus: quia non dedit in potestatem Deus. Quando dat Deus in potestatem? Quando christianus erit cujus res est. Modo factum voluit cujus res est. Si nollet ipsum locum dare Ecclesiae, et tantum juberet in re sua non esse idola; puto quia debuit summa devotione fieri, ut a Christianis adjuvaretur absens Deo gratias agere, non vult ibi aliquid esse in contumeliam Dei. Huc accedit, quia EccleFratres, ecce quid displicet Paganis. Parum est illis quia de villis ipsorum non illa tollimus, non illa frangimus: et in nostris volunt ea servari. Contra idola praedicamus, de cordibus illa tollimus: sumus persecutores idolorum: profitemur. Numquid servatores? Non facio ubi non possum; non facio ubi conqueritur dominus rei: ubi autem vult fieri, et gratias agit; reus ero; si non fecero. SERMO LXIII .
Abbreviated transcription (Latin):
talia de illis semꝑ queramus. Quia conti¬
iam dicunt nos pom̃a querere. aliquam
incommoditatem ipsoꝵ adpnitiem. Ruirsꝰ
quia cont᷑ paganos placuit ut leges ferre¬
tur. immo propuganis si sapiant: sicut enĩ
pueris insensatis adlutum ludentibus et
in inus inquinantib. pedagogus seuerus
cum uenit lutum de mani excutit. codi¬
cem porrigit: ita uoluit dẽ ꝑprnicipes sub¬
dicos sibi trere corda insensata puerilia. ut
abiciant lutum de manibis ⁊aliquid
ugile faciant. Quid ẽ utile de manibus:
Frange esurientipanem tuum. ⁊egenum
sine tecto induc indomũ tuam. & camen
puer euadunt ab oculis pedagogi: et re¬
deunt ad licum furtim. E quando in¬
ueniunt᷑: ab scondunt manus ne iuidean¬
ctur. Qiua gͦ uoluit ds̃. putant nos ubi¬
cumq querere ydola. quȩ cum inuene¬
rimus ii om̃ib locis frangere. Quare nõ
ante nos sunt loca inquib sunt. aut uere
ignoramus. ubi sint ista: ⁊ cam̃ non faci¬

Expanded text:
talia de illis semper quaeramus. Quia contitalia de illis semper quaeramus. Quia contijam dicunt nos per omnia quaerere aliquam incommoditatem ipsorum ad perniciem. Rursus quia contra Paganos placuit ut leges ferrentur, imo pro Paganis, si sapiant Sicut enim pueris insensatis ad lutum ludentibus, et manus inquinantibus, paedagogus cum venit severus, lutum de manu excutit, codicem porrigit: ita voluit Deus per principes subditos sibi terrere corda insensata puerilia, ut abjiciant lutum de manibus, et aliquid utile faciant. Quid est utile de manibus? Frange esurienti panem tuum, et egenum sine tecto induc in domum tuam . Et tamen pueri evadunt ab oculis paedagogi, et redeunt ad lutum furtim; et quando inveniuntur, abscondunt manus, ne videantur: quia ergo voluit Deus, putant nos ubicumque quaerere idola; quae cum invenerimus, in omnibus locis frangere. Quare? Non ante nos sunt loca, in quibus sunt? Aut vere ignoramus ubi sint ista? Et tamen non faci
Abbreviated transcription (Latin):
comminuetis. ⁊ om̃s citulos eoꝵ confrm¬
getis. Cum acceperitis potestatem: hoc
facite. Ubi non nb̃ ẽ data potestas non
facimus. ubi data ẽ non p̃termittamus.
Multi pagan hent istas abominationes
infundis suis. Numquid accedimus et
confringimus: prius eñi agimus. ut ido¬
la ineorum corda frangamus. Quando
xp̃iani ⁊ ipsi facti fuerint aut inuitant
nos ad cam bonum opus: aut p̃ueniunt
nos. Modo orandum ꝓ̃ illis: non uascendũ
illis. Simouet dolor maginis. aduersus xp̃i¬
anos mouet: aducrsus frs̃ nr̃os mouet. Qui
sic uolunt intrare ueccłiam. ut hic corpus
hãnt: alibi cor. Iotus aut̃ intus ẽẽ debet.
Siintus ẽ quod uidet homo. quare foris
mura eoꝵ coniungẽ se cum hereticis cũ
uideis. Heretiai uidei ⁊ pagani unitatem
fecerunt contͣ unitatem. quia contigit
ut in aliquibus locis. disciplinam acciꝑent
uidei. Propt̃ improbitates suas criminant᷑.
⁊ sipicantur: aut fingunt: qui calia qui¬

Expanded text:
comminuetis, et omnes titulos eorum confrincomminuetis, et omnes titulos eorum confringetis . Cum acceperitis potestatem, hoc facite. Ubi nobis non est data potestas, non facimus; ubi data est, non praetermittimus. Multi pagani habent istas abminationes in fundis suis: numquid accedimus, et confringimus? Prius enim agimus, ut idola in eorum corde frangamus. Quando christiani et ipsi facti fuerint, aut invitant nos ad tam bonum opus, aut praeveniunt nos. Modo orandum est pro illis, non irascendum illis. Si movet dolor magnus, adversum Christianos movet, adversum fratres nostros movet, qui sic volunt intrare in ecclesiam, ut hic corpus habeant, alibi cor. Totum intus esse debet. Si intus est quod videt homo, quare foris mura illorum conjungere se cum haereticis, cum Judaeis. Haeretici, Judaei et Pagani unitatem fecerunt contra unitatem. Quia contigit ut in aliquibus locis disciplinam acciperent Judaei propter improbitates suas; criminantur, et suspicantur, aut fingunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdas argentum tuum: quia ad argẽ¬
tum tuum cum magno labore ꝑuenisti.
Si ad argentum quod quandoq uel
moriens amissurus es non ꝑuenisti sine
labore. ad uitam ȩt̾nam sine labore uis
puenire: Carior tibi sit illa ad quam
post om̃s labores sic ꝑuenies: ut numꝗͣ
amittas. Si hoc tibi carum ẽ ad quod pꝰ
om̃s labores sic ꝑuenisti. ut aliquando
amissurus sis: quantomagis illa ꝑpetua
lorum suoꝵ. Sic prestet ds̃ ut det omĩa
inpotestate: quonͦi decdit quod factumẽ.
Hoc eñĩ dicimus caritati ut̃e. ne faciatis
istaquando in potestate ur̃a non est. ut
faciatis illud. Prauorum homirũ ẽ furio¬
sorum. curuncellionum. ⁊ ubi potestatẽ
non hẽnt: seuire ⁊ uelle mori proꝑant
sine causa. Audistis quȩ uobis legimus
om̃s quinuꝑ immapalib affiustis: cum
datauo fuerit t̾ra in potestate. Prius ait
in potestate: ⁊ sic dreit quȩ facienda fũt.
Aras eonim inquie destruetis. lucos eoꝵ

Expanded text:
perdas argentum tuum; quia ad argenperdas argentum tuum; quia ad argentum tuum cum magno labore pervenisti. Si ad argentum quod quandoque vel moriens amissurus es, non pervenisti sine labore; ad vitam aeternam sine labore vis pervenire? Charior sit tibi illa, ad quam post omnes labores sic pervenies, ut nunquam amittas. Si hoc tibi charum est, ad quod post omnes labores sic pervenisti, ut aliquando amissurus sis; quanto magis illa perpetua stet Deus, et det omnia in potestate, quomodo dedit quod fractum est. Hoc enim dicimus Charitati vestrae, ne faciatis ista, quando in potestate vestra non est, ut faciatis illud. Pravorum hominum est, furiosorum Circumcellionum, et ubi potestatem non habent saevire, et velle mori properant sine causa. Audistis quae vobis legimus, omnes qui nuper in Mappalibus adfuistis. Cum data vobis fuerit terra in potestatem prius ait, in potestatem, et sic dixit quae facienda sunt, aras eorum, inquit, destruetis, lucos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad templum quod ueneror: hocdicat.
Non audet dicere: s alia machinat᷑ dolose.
Para capillos nouaculam acuit. ablaturus
est suꝑflua tua. rasurus quicquid relie¬
turus es collat quicquid ꝑmanebit si po¬
cest. Quid culit potens nocens: Q uid mag¬
nm culit: Quod fur: quod effractor. ut
multum seuiat: quod latro. Si et ad ipsũ
corpus occidendum ꝑmissus fuerit. quid
tollit nisi quod latro: Honoraui cum di¬
xilatro. Nam qualiscumq latro: homo
ẽ. Quod febris. quod scorpius quod fun¬
gus maliis. Ista tota potentia seiuentiũ
est: facere quod fungus. Manducant
homines fungum malum: ⁊ moriunt᷑.
Ecce in qua fragilitate ẽ uita humana.
Quam quandoq relicturus es. noli pro
illa sic pugnare: ut tu relinquaris. Uia
⁊ glorificari. Contempni: s etiam exal¬
tari. Mori: s etiam resurgere. Opus ce
terret: mercedem uide. Quare iuis ꝑ¬
uenire delicatus ad eam rem. ad quam
non ꝑducit nisi labor: Sed times ne

Expanded text:
ad templum quod veneror. Hoc dicat. ad templum quod veneror. Hoc dicat. Non audet dicere: sed alia machinatur dolose. Para capillos, novaculam acuit: ablaturus est superflua tua, rasurus quidquid relicturus es. Tollat quidquid permanebit, si potest. Quid tulit potens nocens? quid magnum tulit? Quod fur, quod effractor; ut multum saeviat, quod latro. Si et ad ipsum corpus occidendum permissus fuerit, quid tollit nisi quod latro? Honoravi, cum dixi, Latro. Nam qualiscumque latro, homo est. Quod febris, quod scorpius, quod fungus malus. Ista tota potentia saevientium est, facere quod fungus. Manducant homines fungum malum, et moriuntur. Ecce in qua fragilitate est vita humana: quam quandoque relicturus es, noli pro illa sic pugnare, ut tu relinquaris. CAPUet glorificari; contemni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis pervenire delicatus ad eam rem, ad quam non perducit nisi labor? Sed times ne
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ⁊ capilli capitis ur̃i nuimerati sunt.
Capilli nr̃i num erati funt dõ: quantoma¬
gis mores nr̃i cui sic noti sunt capilli nr̃i:
Uidete quia mininra nr̃anon contempnit
ds̃. Nam si contempnẽt: nec crearet. Nam
⁊ capillos nr̃os ipse utiq creauit. ⁊ numera¬
tos ht̃. Sed modo cum funt inquis forte
ꝑibunt. Et hinc audi uocem eius. Amen
dico uobis capillus capitis ur̃i non ꝑibit.
Quid times hominem. homo idei finu
positus: tu de illius simi noli cadere. Quic¬
quid ibi pasfus fueris. ad salutem ualebit
non ad ꝑnitiem. Lamatus menbrorum mur¬
tires ꝑtulerunt. ⁊ timent. xp̃iani iniuirias
temporum xp̃ianorum: Qui tibi facit
inuinam modo: timens facit. Non dicit
apeste ueni ad idolium: non dicit aperte
ueni ad aras meas. ibi conuiuare. Q sidixĩt
molueris: hoc conqueratur. hoc inpostu¬
lationem: hoc inquerimonium deponat.
Noluit uenire ad aras meas. noluit uienire

Expanded text:
inquit, et capilli capitis vestri omnes numerati sunt . inquit, et capilli capitis vestri omnes numerati sunt . Capilli nostri numerati sunt Deo: quanto magis mores nostri, cui sic noti sunt capilli nostri? Videte, quia minima nostra non contemnit Deus. Nam si contemneret, nec crearet. Nam et capillos nostros ipse utique creavit, et numeratos habet. Sed modo cum sint, inquis, forte peribunt. Et hinc audi vocem ejus: Amen dico vobis, capillus capitis vestri non peribit . Quid times hominem, o homo in sinu Dei positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit, non ad perniciem. Laniatus membrorum martyres pertulerunt, et timent Christiani injurias temporum Christianorum? Qui tibi facit injuriam modo, timens facit. Non dicit aperte, Veni ad idolum: non dicit aperte, Veni ad aras meas, ibi convivare. Et si dixerit, et nolueris, hoc conqueratur, hoc in postulationem, hoc in querimoniam deponat: Noluit venire ad aras meas, noluit venire
Abbreviated transcription (Latin):
Modo audistis inpsalmo. sicut nouaculi
accuta fecisti dolum. Quare dolum. Poten¬
tis malȩ nouactilȩ comꝑauit: Quia non
admictitur nisi ad suꝑflua nr̃a. Sicut ca¬
pilli incorpore nr̃o canquam suꝑflui u¬
dentur. ⁊ sine decrim̃to carnis iacdunt᷑.
sic quicqͥd tibi potest facere iratus potent
int̾ suꝑflua tua nunera. Tollit pauꝑ¬
tem tuam. Numquid tollit diuitias
tuas : Pauꝑtas tua diuitiȩ tuȩ: in corde
tuo. Suꝑflua tua potuit tollere. dampno
potuit afficere ꝑmissus. ⁊ usq ad ledendũ
corpus. Etiam ista uita cogitantibꝰ aliã
uitam: ista inquam uita: int̾ suꝑflua
deputanda ẽ. Nam ⁊ martires contemp
nisi quantum prodest temptandis ⁊
probandis fidelibus. Certi estote frs:
nemo aluid dicat. Omẽm curam urãm
suꝑ dñm mittite. Prorsus uos ipsos totos po¬
icite in illum: nonse subducit ut cadatis.
ille qui uͥos creauit. Et de ipsis capillis nr̃is
securitatem nobis dedit. Amen dico uobis

Expanded text:
modo audistis in Psalmo: Sicut novacula modo audistis in Psalmo: Sicut novacula acuta fecisti dolum . Quare dolum potentis mali novaculae comparavit? Quia non admittitur, nisi ad superflua nostra. Sicut capilli in corpore nostro tanquam superflui videntur, et sine detrimento carnis raduntur; sic quidquid potest tibi facere iratus potens, inter superflua tua numera. Tollit paupertatem tuam: numquid tollit divitias tuas? Paupertas tua, divitiae tuae in corde tuo. Superflua tua potuit tollere, damno potuit afficere, permissus et usque ad laedendum corpus. Etiam ista vita, cogitantibus aliam vitam; ista, inquam, vita inter superflua deputanda est. Nam et martyres contempsnisi quantum prodest tentandis et probandis fidelibus. Certi estote, fratres, nemo aliud dicat. Omnem curam vestram super Dominum mittite, prorsus vos ipsos totos projicite in illum. Non se subducit, ut cadatis. Ille qui nos creavit, et de ipsis capillis nostris securitatem nobis dedit. Amen dico vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
tati: dei ordinationi resistit. S quid sullud
iubeat quod non debes facere: Hic sane
contempne potestatem: timendo potesta¬
tem. Ipsos humanarum rerum gradus
aduercite. Sialiquid uisserit curator. nõ¬
ne faciendum est. Tam̃ si contͣ procõsulem
iubeat: non utiq contempnis potestatẽ:
si eligis maiori seriure. Nec hinc debet mi¬
nor irasci: si maior p̃latus ẽ. Rursum si ali¬
quid ipse proconsul iubeat ⁊ aliud ubeat
imꝑator. Num quid dubitatur illo con¬
tempto. illi ẽẽ seruiendum: Ergo si aliud
impator ⁊ aliud ds̃. quid uidicatis: Sol¬
ue tributum: esto michi in obsequium.
Recte. sed non in idolio. In idolio ꝓhibet.
Quis prohibet: Maior potestas. da ue¬
niam. Tu carcerem ille gehennam mi¬
natur. Hinc iam tibi assumencla est
fides tua tanquam scutum. in quo
possis om̃ia ignita iacula inimici ex
potens. ⁊ molitur. contra ce potens.
Acuit nouaculam unde ca pillos radat:
non unde caput incidat. Quid dixi:

Expanded text:
tati, Dei ordinationi resistit . Sed quid, si illud tati, Dei ordinationi resistit . Sed quid, si illud jubeat, quod non debes facere? Hic sane contemne potestatem, timendo potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus advertite. Si aliquid jusserit curator, nonne faciendum est? Tamen si contra proconsulem jubeat, non utique contemnis potestatem, sed eligis majori servire. Nec hinc debet minor irasci, si major praelatus est. Rursum si aliquid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, numquid dubitatur isto contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, et aliud Deus, quid judicatis? Solve tributum, esto mihi in obsequium. Recte, sed non in idolio. In idolio prohibet. Quis prohibet? Major potestas. Da veniam: tu carcerem, ille gehennam minatur. Hinc jam tibi assumenda est fides tua tanquam scutum, in quo possis omnia ignita jacula inimici exspotens, et molitur contra te potens: acuit novaculam unde capillos radat, non unde caput incidat. Quod dixi,