comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quod ip̃a tempora ita immutabili
lege sue mutabilitatis uices custodiunt.
ut nec aliqͣndo ab explendo minist̾io suo
deficiant neq secus currentia ordinẽ pri¬
me constitutionis confundant.
ec de dispositione tempoꝵ exempli
causa dicta sufficiant. Nunc illum
ordinem ꝓsequamur. qui in unaquaq
re considerat᷑ scđm congruam dispositio¬
nem partium. Hic uͦ intrinsecus ẽ. alii
scilicet scłm locum ⁊ tempus extrinsecist̃.
Et hicquoq ñ minus miranda ẽ diuine¬
sap̃ie efficatia. que ita congrue in uniu̾¬
sitate singula distribuit. ut nusqͣm õĩ¬
no iunctura partium gen̾et repugnanti¬
am qͣlitatum. Ette ut exempli causa de
multis pauca ponamus in compositio¬
ne humani corporis qͣnta elucet sapien¬
tia creatoris: Sursum ẽ homo unifor¬
mis. deorsum bifariam diuisus. qr et
uniforme ẽ principale mentis .i. rõ que
tas ira ⁊ concupiscentia que deorsum ad
t̾rena descendit. Item brachiis in latum

Expanded text:
tur, quod ipsa tempora ita immutabili tur, quod ipsa tempora ita immutabili lege suae mutabilitatis vices custodiunt, ut nec aliquando ab explendo ministerio suo deficiant, neque secus currentia ordinem primae institutionis confundant.ec de dispositione temporum exempli causa dicta sufficiant. Nunc illum ordinem prosequamur, qui in unaquaque re consideratur, secundum congruam dispositionem partium. Hic vero intrinsecus est; alii, scilicet secundum locum et tempus, extrinseci sunt. Et hic quoque non minus miranda est sapientiae efficacia, quae ita congrue in universitate singula distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum est homo uniformis, deorsum bifariam divisus; quia et uniforme est principale mentis, id est ratitas, ita et concupiscentia quae deorsum ad terrena descendit. Item brachiis in latum
Abbreviated transcription (Latin):
laboris exerceat. post diem sequitur nox.
ut fessos ad refocillandum quies excipi¬
at. Non semꝑ dies. ñ semꝑ nox. ñ sem¬
per equał dies. ⁊ nox. ne uł immoderat᷑
labor debilitatos frangat. uł quies conti¬
nuata naturam inficiat. uł identitas ꝑ¬
petua animo tedium gignat. Item quẽ¬
admodũ uicissitudo diex. ⁊ noctium ani¬
mantia renouat. ita quatuor temꝑa an¬
ni ordine sͥ succendentia tocius mundi
sp̃em immutant. Primum ꝑ teporem ue¬
ris qͣdam in nouatione mundus nascit᷑.
de iñ ꝑ feruorem estatis qͣi in iuuentutẽ
roborat᷑. Post hec suꝑueniente autũpno
ad maturitatẽ conscendit. postremo suc¬
cedente hieme ad defectum uergit. Idcir¬
co aut̃ semꝑ deficit. ut semꝑ post defectũ
renouari possit. qr nͥ prius a statu suo de¬
ficerent uet̾a quasi illis locum occĩpan¬
tib ñ ualerent exurgere noua. Hoc qͦ
satis mirabile in hac dispositione cerni¬

Expanded text:
labor exerceat; post diem sequitur nox, labor exerceat; post diem sequitur nox, ut fessos ad refocillandum quies excipiat. Non semper dies, non semper nox, non semper aequalis dies et nox, ne vel immoderatus labor debilitatos frangat, vel quies continuata naturam inficiat, vel identitas perpetua animo taedium gignat. Item quemadmodum vicissitudo dierum ac noctium animantia renovat, ita quatuor tempora anni ordine sibi succedentia, totius mundi speciem immutant. Primum per teporem veris quadam innovatione mundus nascitur. Deinde per fervorem aestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad maturitatem conscendit. Postremo succedente hieme, ad defectum vergit. Idcirco autem semper deficit, ut semper post defectum renovari possit, quia nisi prius a statu suo deficerent vetera, quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgere nova. Hoc quoque satis mirabile in hac dispositione cerni
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ pecoꝵ. alias potentib herbis. ali¬
as gemmis p̾ciosis. alias animalib et
bestiis monstruosis. aliis colorib uariis.
alias diu̾saꝵ artium studiis. aliis metal¬
loꝵ. alias chimiamatũ diuersis gen̾ib
ut nulla prorsus regio sit. que ñ aliqͥd p̾
ceteris nouum et sp̃ale possideat. nulla itẽ
que ñ aliquid nouum et sp̃ale ab aliiss
accipere queat. Quid ꝙ etiam ea q̃ huma-¬
nib usib neccĩa sunt in cõi hominũ fre¬
quentia ip̃a creatoris ꝓuidentia consti¬
tuit. ea uero q̃ non natura pp̃ necessitatẽ.
s cupiditas expecit p̃p̃ speciem in abditis
t̾raꝵ sinib abscondit. ut quem amor uir¬
tutis ab immod̾ato appetitu ñ castigat.
saltem laboris tedio uictus conquiescat.
ue tempoꝵ dicemus. Quis satis ad mira¬
ri pot̃. quam mira ratione ꝓuidentia di¬
uina cursus tempoꝵ distinxͥ. Eire post
noctem uenit dies. ut torpentes in ocio

Expanded text:
ditate pecorum, alias potentibus herbis, aliditate pecorum, alias potentibus herbis, alias gemmis pretiosis, alias animalibus et bestiis monstruosis, alias coloribus variis, alias diversarum artium studiis, alias metallorum, alias thimiamatum diversis generibus, ut nulla prorsus regio sit, quae non aliquid prae caeteris novum et speciale possideat; nulla item quae non aliquid novum et speciale ab aliis accipere queat. Quid quod etiam ea quae humanis usibus necessaria sunt, in communi hominum frequentia ipsa Creatoris providentia constituit; ea vero quae non natura propter necessitatem, sed cupiditas expetit propter speciem; in abditis terrarum sinibus abscondit, ut quem amor virtutis ab immoderato appetitu non castigat saltem laboris taedio victus conquiescat. ne temporum dicemus? Quis satis admirari potest, quam mira ratione providentia divina cursus temporum distinxit? Ecce post noctem venit dies, ut torpentes in otio
Abbreviated transcription (Latin):
queq condita tanto nisu naturam ⁊ esse
suum defendant. sunul uͦ omnia a concor¬
positione rerum quał sit consideremus.
Neq enĩ minima fiet admiratio. Si qͥc
diligent᷑ attendat. quod sic singłis locis.
singuł temꝑib. singulis reb diuina ꝓ¬
uidentia causas suas distribuit ut in nlło
penitus reꝵ ordo ꝑturbetur. Ecce celum o¬
sursum est. et t̾ra deorsum in celo stellas.
⁊ luminaria collocauit. ut sũbiecta om¬
nia illustrarent. In aere uentis et nubib
uiam fec̃ ut cogitationib suis disꝑse plu¬
uiam deorsum fund̾ent. Ingremio telluriᷤ
moles aquaꝵ recipi uissit. ut ꝑ gurgites
suos hinc illincq quo nutus ferret iuben¬
tis discurrent. uolucres in arere suspen¬
dit. pisces aquis unmersit. t̾ram bestiis
et serpentib et alioꝵ reptilium u̾miumq
gn̾ib repleuit. Quasdam regiones ditauͭ
ubertate frugum. quasdam opulentia
uineaꝵ alias fercilitate oleꝵ. alias fecun¬

Expanded text:
quaeque condita tanto nisu naturam et esse quaeque condita tanto nisu naturam et esse suum defendant, simul vero omnia a concorpositione rerum qualis sit consideremus. Neque enim minima fiet admiratio, si quis diligenter attendat, quod sic singulis locis, singulis temporibus, singulis rebus, divina providentia causas suas distribuit, ut in nullo penitus ordo rerum perturbetur. Ecce coelum sursum est, et terra deorsum. In coelo stellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus viam fecit, ut cogitationibus suis dispersae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aquarum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis discurrerent. Volucres in aere suspendit, pisces aquis immersit, terram bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit ubertate frugum, quasdam opulentia vinearum, alias fertilitate olerum, alias fecun
Abbreviated transcription (Latin):
hinc soliditas celoꝵ. illinc t̾re stabilitas
in unum coatrent et constringant. ne¬
citra legitimos t̾minos diffusa. concor¬
diam uniu̾sitatis dirumpant. Etre
quomͦ ꝑ uicera telluris intͥnsecus cra¬
cones aquaꝵ sparsi. ⁊ foris ꝑ alueoe.
suos in diu̾sa deducti. intus fatiscen¬
tem ne dissoluat. conglutinant. ⁊ foris
ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomͦ
in humani corꝑis fabrica iunctura os¬
suũ uincula neruoꝵ ligant. ⁊ medul¬
lis intus ꝑ fistulas tibiaꝵ diffusis. ca¬
nalia etiam uenaꝵ uitalem sangͥnem
ꝑ omne corpus deducunt. ac de inde te¬
neritudinẽ carnium cutis regmen in¬
uoluit. ut et rigor ossium intͥnsecus.
corpus sustineat. ⁊ pelł munimen foris
defendendo custodiat. Quis duriciam
lapidum quis soliditatẽ metalloꝵ. qͥs
nodositatem roboꝵ. quis tenacitatem
glutinũ. Quis cetera enumerabilia o¬
enumerare queat: Ex quo claret qͣm
sint firma reꝵ uincula. cum singła

Expanded text:
hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiam universitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et foris per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus per fistulas tibiarum diffusis, canales etiam vitalem venarum sanguinem per omne corpus deducunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium intrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatem metallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum vincula, cum singula
Abbreviated transcription (Latin):
solum concordiam seruant similia. s
etiam que creante potentia diu̾sa at
repugnantia ad ẽẽ ꝓdierunt dictante
sap̃ia in unam qͦdam modo amicitiam
tia prudentia. ut ñ solum adinuicem
commune societatis uinculum ñ dissi¬
pent. ueꝵ etiam nascentib cunctis ut
subsistere possint uitale nutͥmentum
subministrent: Quid de hũant cor
poris compage loquar uͥ omniũ mẽ¬
broꝵ uncture tantam adinuicem
seruant concordiam. ut nullum omni
minisculum: Sic omnis natura se di
ligit. ⁊ miro quodammꝰ plurium dissi¬
milium.⁊ in unum redactoꝵ concordia
unam in om̃ib armoniam fac̃. Apta
ẽ ergo et conueniens reꝵ om̃ium com¬
positio. S quom est firma: Quis nõ
iudeat: Quis ñ miretur: Ecce celi qͥ
ambitu suo concludunt omia quomͦ
solidi sunt. et qͣsi ere fusiles desuꝑ cir¬
cumq obpansi. Terra uͦ in medio suo
pondere librata semꝑ immobilis perse¬
uerat. ut cet̾a in medio fluctuantia

Expanded text:
solum concordiam servant similia, sed solum concordiam servant similia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodiesapientia in unam quodammodo amicitiam videntia, ut non solum adinvicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis, ut subsistere possint, vitale nutrimentum subminiporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omninminiculum? Sic omnis nligit, et miro quodammodo plurium dissimilium et in unum redactorum conunam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia,
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣlitatem. Primum ergo primo discu¬
ciamus.
itus est in compositione ⁊ ordine
.i. in compositione et dispositione.
Compositio duo hr̃e debet. aptitudinem
et firmitatem: hoc ẽ ut componenda ap¬
te et competenter coeant. ⁊ composita f¬
firmiter cohereant. Laudabilis est com¬
positio tal. Aptitudo considerat᷑ in qͣn¬
titate et qualitatẽ. In qͣntitate ne nimis
tenua et exilia grossis. et corpulentie..
in qualitate ne nimis humida siccis. ni¬
mis calida frigidis. nimis leuia ponde¬
rosis. ⁊ siqua sunt talia inordinate cõ¬
iungant᷑. Uide si pulcritudini diuinoꝵ
oꝑm aliquod hoꝵ desit. ⁊ si nich deeẽ
uideris. iam aliquid habes. Uñ etiam
in hac parce mireris. Et pͥmum quidẽ
si uniu̾sitatis huiꝰ machinam intueris.
inuenies qͣm mirabili rõne. et sapientia
compositio reꝵ omnium ꝑfecta sit. qͣm
apta qͣm congrua. qͣm decora. quam cun¬
ctis partib suis absoluta. in qua non

Expanded text:
et qualitatem. Primum ergo primo discuet qualitatem. Primum ergo primo discutiamus. Situs est in compositione et ordine, id est in compositione et dispositione. Compositio duo habere debet: aptitudinem et firmitatem, hoc est ut componenda apte et competenter coeant; et composita firmiter cohaereant: laudabilis est compositio talis. Aptitudo consideratur in quantitate et qualitate. In quantitate ne nimis tenuia et exilia grossis et corpulentis. In qualitate, ne nimis humida siccis, nimis calida frigidis, nimis levia ponderosis; et si qua sunt talia, inordinate conjungantur. Vide si pulchritudini divinorum operum aliquid horum desit, et si nihil deesse videris, jam aliquid habes unde etiam in hac parte mireris. Et primum quidem si universitatis hujus machinam intuitus fueris: invenies quam mirabili ratione et sapientia compositio rerum omnium perfecta sit, quam apta, quam congrua, quam decora, quam cunctis partibus suis absoluta, in qua non
Abbreviated transcription (Latin):
tores ait. Om̃s dii gentium demonia. do¬
minus aut̃ celos fecit. Quid est ergo puta¬
tis ꝙ inassertionem u̾e diuinitatis oꝑa
dei ita in medium deducunt᷑. ⁊ dicitur
dñs celos fecit. nisi qͥa creatura recte cõ¬
siderata homini creatorẽ suum ostend̾:
Consideremus gͦ ⁊ nos quanta sint mi¬
rabilia dei. ⁊ ꝑ pulcritudinem rerum
conditaꝵ queramus pulcrum illud pul¬
croꝵ om̃ium pulcherrimum ꝙ tam mi¬
rabile et ineffabile ẽ. ut ad ip̃m omnis
pulcritudo tnsitoria. et si uera sit compa¬
rabilis ẽẽ non possit. Et qr suꝑiue
omnẽ pulcritudinẽ uisibilium in qͣ¬
tuor constare diximus. nunc ordine ꝑ
singla currentes qualit̾ ex ip̃is inuisi¬
bilis dei sapia clarescat uideamus. Scio
quidẽ quod minus erit quicquid dixe¬
rimus. s tñ decens non est ut ideo om̃i¬
no taceamus ibi p̾cipue ubi si fieri pos¬
set. maxime decenter loqui deberemus¬
Quatuor diximus. situm. motum. sp̃em.

Expanded text:
tores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dotores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit . Quid est ergo putatis, quod in assertionem verae divinitatis opera Dei ita in medium deducuntur, et dicitur: Dominus autem coelos fecit, nisi quia creatura recte considerata homini Creatorem suum ostendit? Consideremus et nos quanta sint mirabilia Dei, et per pulchritudinem rerum conditarum quaeramus pulchrum illud, pulchrorum omnium pulcherrimum; quod tam mirabile et ineffabile est, ut ad ipsum omnis pulchritudo transitoria, etsi vera sit, comparabilis esse non possit. Et quia superius omnem pulchritudinem visibilium in quatuor constare diximus; nunc ordine per singula currentes, qualiter ex ipsis invisibilis Dei sapientia clarescat videamus. Scio quidem quod minus erit quidquid dixerimus, sed tamen decens non est ut ideo omnino taceamus, ibi praecipue, ubi si fieri posset, maxime decenter loqui deberemusQuatuor diximus, situm, motum, speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ẽ assidue contemplari et ad mirari
oꝑa diuina. s ei qui rex corꝑalium pul¬
critudinem in usum nouit uertere sp̃ua¬
lem. Nam ⁊ iõ scriptura tantoꝑe noc
ad consideranda mirabilia dei excitat.
ut ꝑ ea que foris cernimus intus ad ag¬
nitionem ueritatis ueniamus. Unde psal¬
mista q̃ si ꝓ magno aliquo se iam ⁊ hoc fe¬
cisse cõmemorat. ⁊ adhuc facturum ꝓmit¬
tit dicens. Memor fui diex antiquoꝵ me
ditatus sum in om̃ib oꝑib tuis. et in ad¬
inuentionib tuis exercebor. Hinc ẽ etiã
ꝙ quibdam ignorantib creatorem suũ
et cultum deo debitum ydolis exhiben¬
tib in ysaia dr. Quis mensus est pugil¬
lo aquas et celos palmo ponderauit: Qͥs
appendit trib digitis molem t̾re. ⁊ libra¬
tatores eius sunt sicut locuste. Qui ex¬
tendit uelut nich̃m celos. ⁊ expandit
eos sicut tab̾naculum. Et psalmista iteꝵ
in quodam loco cum atgueret idoloꝵ cul¬

Expanded text:
ergo est assidue contemplari et admirari ergo est assidue contemplari et admirari opera divina, sed ei qui rerum corporalium pulchritudinem in usum novit vertere spiritualem. Nam et ideo Scriptura tantopere nos ad desideranda mirabilia Dei excitat, ut per ea quae foris credimus intus ad agnitionem veritatis veniamus. Unde Psalmista, quasi pro magno aliquo se jam et hoc fecisse commemorat, et adhuc facturum promittit, dicens. Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor . Hinc est etiam quod quibusdam ignorantibus Creatorem suum, et cultum Deo debitum idolis exhibentibus in Isaia dicitur: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libratatores ejus sunt sicut locustae. Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum . Et Psalmista iterum in quodam loco cum argueret idolorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi figure quedam sunt ñ humano placi¬
to inuente. s diuino arbito institute ad
manifestandã. ⁊ quasi qͦdam modo signi¬
ficandam inuisibilem dei sapĩam. Quem¬
admodum aut̃ si illiteratus quis aꝑtum li¬
brum uideat figuras aspicit. lutera ñ cog
noscit. ita stultus et animał hõmo qui nõ
ꝑcipit ea que dei sunt. inuisibilib istie
creaturis foris uidet sp̃em. S non intel¬
ligit rõnem. Qui aut̃ spiritał est. ⁊ omĩa
diiudicare pot̃. in eo quid̃ quod foris consi
derat. pulcritudinẽ oꝑis intus concipit ꝙͣ
miranda sit sapĩa creatoris. Et ideo uemo
est cui oꝑa ilei mirabilia ñ sint. dum in¬
eis et insipiens solam miratur. sp̃ẽm. Sa¬
piens aut̃ ꝑ id quod foris uidet. ꝓfundam
rimatur. diuine sapĩe cogitationem. ue¬
lut si in una eademq scriptura alt̾ colorem
seu formationẽ figurax cõmendet. aliter
uͦ laudet sensum et significationẽ. Bonũ

Expanded text:
quasi figurae quaedam sunt non humano placiquasi figurae quaedam sunt non humano placito inventae, sed divino arbitrio institutae ad manifestanda, et quasi quodammodo significanda Dei invisibilia. Quemadmodum autem si illitteratus quis apertum librum videat, figuras aspicit, litteras autem non cognoscit; ita stultus et animalis homo, qui non percipit ea quae Dei sunt ; in visibilibus istis creaturis foris videt speciem, sed non intelligit rationem. Qui autem spiritalis est, et omnia dijudicare potest , iderat pulchritudinem operis, intus concipit quam miranda sit sapientia Creatoris. Et ideo nemo est cui opera Dei mirabilia non sint, dum insipiens in eis solam miratur speciem; sapiens autem per id quod foris videt profundam rimatur divinae sapientiae cogitationem, velut si in una eademque Scriptura alter colorem seu formationem figurarum commendet; alter vero laudet sensum et significationem. Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
uariis modis creaturaꝵ pulcritu¬
do ꝑfata sit. quatuor tñ precipue sunt.
in quib om̃is eaxdem decor consistit.
Hoc ẽ in situ in motu. in sp̃e. in qualita¬
te. Que quidẽ si quis inuestigare suffice¬
tet. mirabilem in eis sap̃ie dei lucem in¬
ueniret. Et hec utinam ego tam possẽ
subtilit̾ ꝑspicere. tam competent̾ enar¬
rare. qͣm possum ardent̾ diligere. Delec¬
tat enĩ me. qr ualde dulce et iocundum
ẽ. de his reb frequent̾ agere. ubi simul
et rõne eruditur sensus. ⁊ suauitate
delectatur animus.⁊ emulatione excitatur
affectus. ita ut cum psalmista stupentes.
cisti. delectasti me dñe in factura tua. et in
oꝑib manuũ tuaꝵ exultabo. Qmͣ magni¬
ficata sunt oꝑa tua dñe. nimis ꝓfunde o
fc̃e sunt cogitationes tue. uir insipiens
ñ cognoscet. ⁊ stultus ñ intelliget hec uni¬
u̾sus enim mundus iste sensibilis quasi
quidam liber ẽ scriptus digito dei. Hoc est
uͥtute diuina creatus et singule creature

Expanded text:
ariis modis creaturarum pulchritudo perfecta sit, quatuor tamen praecipue sunt, in quibus earumdem decor consistit. Hoc est in situ, in motu, in specie, in qualitate. Quae quidem si quis investigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei lucem inveniret. Et hoc utinam ego tam possem subtiliter perspicere, tam competenter enarrare, quam possum ardenter diligere. Delectat enim me quia valde dulce et jucundum est de his rebus frequenter agere, ubi simul et ratione eruditur sensus, et suavitate delectatur animus, et aemulatione excitatur affectus, ita ut cum Psalmista stupeamus, ntia fecisti ; et alibi: Delectasti me in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! niactae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec . Universus enim mundus iste sensibilis quasi quidam liber est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, et singulae creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitionis exordium sumit᷑. qr ꝑ sapi¬
entiam suam pat̾ manifestatur: non so¬
lum qñ sapientiam suam in carnem
misit. s tunc quoq qͣndo ꝑ sapientiã
suam mundum creauit. decor creatura¬
rum quẽ simulacrum sap̃ie dei esse di¬
ximus .iiiͦiͦ. complectitur. Situm. mo¬
tum. sp̃em. qualitatem. S in his qua¬
tuor motu excellentiorẽ locum hr̃e du¬
bium non est. qr uiciniora uite sunt
mobilia. qͣm ea que moueri non pos¬
sunt. Motus aut̃ quadriꝑtitus est. loca¬
lis. naturał. animalis. rõnalis. S mo¬
tus naturalis localem motũ suꝑat qr
in naturali motu ñ solum ymago u¬
te expͥmitur. s ip̃a quodam modo uita
inchoatur. Rursus animał metus tan¬
to naturali p̾cellit. qͣnto insensibili id
quod sentit. Postremo rõnalis cunc¬
tis suꝑponitur. qr in eo non solum a¬
sensus ad animandum. s ratio quoq
ad intelligendum mouet᷑: Hec simula¬

Expanded text:
inquisitionis exordium sumitur, quia per sapiinquisitionis exordium sumitur, quia per sapientiam suam Pater manifestatur, non solum quando sapientiam suam in carnem misit, sed tunc quoque quando per sapientiam suam mundum creavit. Decor creaturarum quem simulacrum sapientiae Dei esse diximus, quatuor complectitur, situm, motum, speciem, qualitatem. Sed in his quatuor, motum excellentiorem locum habere dubium non est, quia viciniora vitae sunt mobilia, quam ea quae moveri non possunt. Motus autem quadripertitus est, localis, naturalis, animalis, rationalis. Sed motus naturalis localem motum superat, quia in naturali motu, non solum imago vitae exprimitur, sed ipsa quodammodo vita inchoatur. Rursus animalis motus tantum naturali praecellit, quantum in sensibili id quod sentit. Postremo rationalis cunctis superponitur, quia in eo non solum sensus ad animandum, sed ratio quoque ad intelligendum movetur. Hoc simula
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃. Unde constat quod plus euidens simu¬
lacrum ẽ decor creaturaꝵ qui ꝑtinet ad
formam. qͣm imm̃sitas creaturaꝵ que
ad solam spestat cẽntiam. Item decor cre¬
aturaꝵ ꝓpter formam naturalem ꝑtinet¬
ad habitum. utilitas uero ad actum. qr
in hoc creature utiles sunt. quod subieste
homini seruiunt et obsequium recddũt.
Quod aut̃ ad habitum ꝑtinet magis ꝓ¬
prium ẽ. ⁊ magis certum qͣm id quod
ꝑtinet ad actum. qr habitum natura in¬
didit. actum uͦ institucio adiunxit. Simo¬
lacrum ergo decoris imm̃sitatem parit̾
et utilitatem in cognitione p̾cedit. ⁊ ꝓpte¬
rea in cognitione prius est. qr in mani¬
festatione est euidentius. In hoc gͥ simu¬
lacro pͥmum uestigium contemplationis
pon̾e debemus. ut dum pͥmum inquisi¬
tionis ingressum recte tenuerimꝰ. ipso
quẽrimꝰ querimus duce in offenso pede ad
reliqua ꝓcedamus. Pulcre aut̃ inquiren¬
da est sapĩa ab ipso sapientie simulacro

Expanded text:
et. Unde constat quod evidentius simuet. Unde constat quod evidentius simulacrum est decor creaturarum, quod pertinet ad formam; quam immensitas earum, quae ad solam spectat essentiam. 36. Item decor creaturarum propter formam naturalem ad habitum, utilitas vero ad actum; quia in hoc creaturae utiles sunt, quod subjectae homini serviunt et obsequium reddunt. Quod ad habitum pertinet, magis proprium est; et magis certum quam id quod pertinet ad actum, quia habitum natura indidit, actum vero institutio adjunxit. Simulacrum ergo decoris immensitatem pariter et utilitatem in cognitione praecedit, et propterea in cognitione prius est, quia in manifestatione est evidentius. In hoc igitur simulacro primum vestigium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua procedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro
Abbreviated transcription (Latin):
us contemplantib in agnitione occurrat.
Et credo ꝙ illud inuisibile pͥus in contẽ¬
platione comp̾henditur. ꝙ in suo uisibi¬
li simulacro expressius et manifestius
declaratur. Simulacra aut̃ inuisibiliũ
ip̃a uisibilia dicunt᷑. ut pote inuisibił
potentie simulacrum ẽ creaturaꝵ immẽ¬
sitas. Inuisibilis sap̃ie simulacrũ est cre¬
aturaꝵ decor. In uisibilis benignitatis.
simulacrũ est. creaturaꝵ utilitas. Om̃is
aut̃ creatura qͣnto uicinius similitudi¬
ni creatoris aꝓpinquat. tanto uicinius
creatorem suum declarat. Illud gͦ uisibi¬
le simulacrũ inuisibile exemplar pͥus
ostendere debet. quod diuine similitudi¬
nis imagnẽ ꝑfectius in se exp̾ssam reci¬
net. Immensitas aut̃ creaturaꝵ magis
ma considerata informitas ẽ. Quod au¬
cem in forme ẽ in hoc quidem quod ẽ deo
simile est. S in hoc qd̃ forma caret a deo
dissidet. Quod ergo formatũ est magies
deo simile ẽ. quam id quod formam non¬

Expanded text:
us contemplantibus in agnitione occurrat. Et credo quod illud invisibile prius in contemplatione comprehenditur, quod in suo visibili simulacro expressius et manifestius declaratur. Simulacra autem invisibilium ipsa visibilia dicuntur, utpote invisibilis potentiae simulacrum est, creaturasitas. Invisibilis sapientiae simulacrum est, creaturarum decor. Invisibilis benignitatis simulacrum est, creaturarum utilitas. Omnis autem creatura quanto vicinius similitudini Creatoris appropinquat, tanto evidentius Creatorem suum declarat. Illud ergo visibile simulacrum, invisibile exemplar prius ostendere debet, quod divinae similitudinis imaginem perfectius in se expressam retinet. Immensitas autem creaturarum magis ma considerata, informitas est. Quod autem informe est, in hoc quidem quod est, Deo simile est. Sed in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod forma car
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigare ꝓpon̾em trib in uisibilibus
in exordio enumeratis. ⁊ trib itidem ui¬
sibilib contͣ hec dispositis rarus sum h̃c
eẽ competentissimum narrandi ordinẽ
ut prius ipsoꝵ uisibilium aliquam no¬
ticiam in medium aufertem. ac si deiñ
qͣsi reserato contemplationis adito ꝑ in¬
uestigationem inuisibilium ꝓcederem.
postqͣm igitur his qui de uisibilib dicẽ¬
da erant. finem fecimus. nunc quomͦ uł
quo ordine ꝑhec ad inuisibilia ascendat᷑
considerare debemus. Tria diximus inui¬

Expanded text:
investigare proponerem, tribus invisibilibus investigare proponerem, tribus invisibilibus in exordio enumeratis; et tribus itidem visibilibus contra haec dispositis, ratus sum hunc esse competentissimum ordinem narrandi, ut prius ipsorum visibilium aliquam notitiam in medium afferrem; ac sic deinde quasi reserato contemplationis aditu, per investigationem invisibilium procederem. Postquam igitur iis quae de visibilibus dicenda erant finem fecimus, nunc quomodo vel quo ordine per haec ad invisibilia ascendatur, considerare debemus. CAP. XVI. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam ⁊ inforandis uestib hil qui ni¬
mis pulcritudinẽ diligunt. sepe utilitatẽ
ꝑdunt. et qui utilitatem conseruare cupiũt.
pulcritudinem hr̃e non possunt. S in
oꝑe di nec multitudo magnitudinẽ mi¬
nuit. nec magnitudo multitudinẽ stringꝰ
neq simul uł multitudo uł magnitudo
pulcritudini efficit. neq pulccitudo utili¬
tatem tollit. s sic facta sunt omnia. qͣsi
facta singula ut cum uniu̾sa aspexeti..
singula mireris. Hec de uisibilib dicta ali¬
cui fortassis qͣntum ad compendiũ trac¬
tandi ꝑtinuit. plurima uidebunt᷑. s at¬
tendere debet ꝙ tam oꝑosa mat̾ia non fa¬
cile paucis u̾bis explicatur. Nam cũ di¬
cat apłs quod ꝑ ea que uisibilia sunt in
mundo. manifestant᷑ ea que inuisibilia
sunt in deo. Necesse est ut quisqͥs ꝑ uisi¬
bilia ad agnitionem inuisibilium per¬
uenire desiderat pͥus ipsa iiisibilia agnoᷤ¬
cat. Propter ꝙ et ego cum hec ꝓposse meo

Expanded text:
tur. Nam et in formandis vestibus, ii qui nitur. Nam et in formandis vestibus, ii qui nimis pulchritudinem diligunt, saepe utilitatem perdunt; et qui utilitatem conservare cupiunt, pulchritudinem habere non possunt. Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, nec magnitudo multitudinem stringit, neque simul vel multitudo vel magnitudo pulchritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint singula, ut cum universa aspexeris, singula mireris. Haec de visibilibus dicta alicui fortassis quantum ad compendium tractandi pertinuit plurima videbuntur, sed attendere debet quod tam operosa materia non facile paucis verbis explicatur. Nam, cum dicat Apostolus, quod per ea quae sunt in mundo, manifestantur ea quae invisibilia sunt in Deo , necesse est ut quisquis per visibilia ad agnitionem invisibilium pervenire desiderat, prius ipsa visibilia agnoscat. Propter quod et ego cum haec pro posse meo
Abbreviated transcription (Latin):
ec de utilitate creaturaꝵ breuiten
dicta sufficiant. S libet adhuc
ad cumulum diuine laudis paulisꝑ
attendere qͣm iuire tria hec simul in
oꝑe suo conseruau̾it deus. Quod qͣnta
ad miratione dignum sit. sic faciliue.
fortasse cognoscimus. Si prius ħ quali¬
ter in oꝑe humano simul ẽẽ non pos¬
sint: consideremus. Certe homo cum
multa facere desiderat. magna facere
ñ potest. qr tantominus p̾ualet in sin¬
gulis. qͣnto plura sunt. ꝑ que intentionis
sue conatus diuidit. Rursum cum ad ma-¬
gnitudinem nitit᷑. a multitudine retar¬
datur. qr multis p̾stare non sufficit uires
quas ad unius rei effectum sp̃aliter effun¬
dit. Similimodo minor diligentia decori a¬
oꝑis impenditur. quotiens ad multitudi¬
nem solam sine ad magnitudinẽ ꝑficien¬
dam animus occupatur. uidemus qr scri¬
ba eas figuras que exiles sunt ꝓmptiꝰ for¬
mat. in magnis figurandis ꝓpensius de¬
sudat. ⁊ calamus qͣnto uelocius trahitur.
tanto deformiores sunt litt̾e que expͥmun¬

Expanded text:
ec de utilitate Scripturarum breviter dicta sufficiant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem perficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras quae exiles sunt, promptius format, in magnis figurandis propensius desudat, et calamus quanto velocius trahitur, tanto deformiores sunt litterae quae exprimun
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ paulatim minima. ut post longũ
silentium cuncta simul obiecta plus
noceant que minus opinionem led̾ent.
si ꝑ se singła prolata fuissent. S qr hoc
ñ correctionis s lesionis affectu iniqu¬
us oꝑatur sͥ pontius noscitura collig̾.
qr sicut dictum ẽ unde aliena actio fal¬
laciter ꝑ infamiam obfuscat᷑. inde ue¬
raciter mens eius ꝑ nequiciã contabes¬
cit.

Expanded text:
autem paulatim minima, ut post longum autem paulatim minima, ut post longum silentium cuncta simul objecta plus noceant, quae minus opinionem laederent, si per se singula prolata fuissent. Sed quia hoc non correctionis, sed laesionis affectu iniquus operatur, sibi potius nocitura colligit, quia sicut dictum est, unde aliena actio fallaciter per infamiam offuscatur, inde veraciter mens ejus per nequitiam contabescit.
Abbreviated transcription (Latin):
agnum malum ẽ curiositatis seq
a uicio alienum non ẽẽ indicat. qͥs¬
quis animum suũ ad suspicionem faci¬
le inclinat. Neq enim alieni pecci suspec¬
tus cor eius ureret. si non pͥus eiusdem pͤ¬
cati affectus in eo radicass. Iusto ergo ui¬
dicio dum ex sui cordis prauitate falsam
de alio existimationẽ colligit ꝑ eandem
se existimationẽ in affectum prauitatis
amplius accend̾. ⁊ non ueraciter mens sua
corrumpit᷑. unde fallaciter aliena actio in¬
simulatur. pp̃ quod psalmista contͣ eus¬
dem modi loquens dicit. Et si ingrediobat᷑
ut itideret uana loquebat᷑. Curiosus ⁊ enĩ
quisq tunc quasi ad uidendum ingredi¬
tur qñ alienum secretum sagaci studio ꝑ¬
scrutatur. uana loquit᷑. qr ut minus sus¬
pectus ẽẽ possit eos a quib caueri ñ uult
se diligere fingit. De inde iniquitatẽ con¬
gregat. qr cum libere ad missus fuerit. qͥc¬
quid rep̾hensibile inuenire pot̃. fraudu¬
lenter in corde suo coaceruat. Congregat

Expanded text:
agnum malum est curiositas, seque a vitio alienum non esse indicat quisquis animum suum ad suspicionem facile inclinat. Neque enim alieni peccati suspectus cor ejus ureret, si non prius ejusdem peccati affectus in eo radicasset. Justo ergo judicio dum ex sui cordis pravitate falsam de alio existimationem colligit, per eamdem se existimationem in affectum pravitatis amplius accendit; et inde veraciter mens ejus corrumpitur, unde fallaciter aliena actio insimulatur. Propter quod Psalmista contra ejusmodi loquens dicit: Et si ingrediebatur ut videret vana loquebatur. Curiosus etenim quisque tunc quasi ad videndum ingreditur, quando alienum secretum sagaci studio perscrutatur. Vana loquitur, quia ut minus suspectus esse possit, eos a quibus caveri non vult, se diligere fingit. Deinde iniquitatem congregat, quia cum libere admissus fuerit, quidquid reprehensibile invenire potest, fraudulenter in corde suo coacervat. Congregat
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑalia. dext̾a dei bona et̾na.
Et sepe contingit ut illos deus sp̃ualib
bonis abundantius repleat. quos inopia
reꝵ temꝑalium exterius coangustat. Is¬
tos ergo qui qͣsi foris ꝑegestatem corru¬
unt. et intus uirtutũ diuiciis solidati st̃
qͣi sinistra dei deseruit. ⁊ dext̾a suscepit.

Expanded text:
temporalia; dextera Dei bona aeterna. Et saepe contingit ut illos Deus spiritualibus bonis abundantius repleat quos inopia rerum temporalium exterius coangustat. Istos ergo, qui quasi foris per egestatem corruunt et intus virtutum divitiis solidati sunt, quasi sinistra Dei deseruit, et dextera suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
m frater km̃e quomodo dilectionẽ ue¬
stram ad memoriam mei excitare pos¬
sem. pͥmum occurrit ut de ip̃a uobis
dilectione scrib̾em. qui nil aliud pret̾
ĩpius dilectionis munus a uob̃ postu¬
larem. Quod gͦ potui feci. caritatẽ quib
ualui u̾bis commendaui. quatinus
dum eiꝰ laudem legitis. qͣm ardent̾ ego
eam ⁊ in uob̃ diligo. ⁊ a uob̃ expeto sci¬
re ualeatis. Nec irasci ip̃a uestra caritas
mͥ debet. si euis igni iam fortit̾ ardenti.
exiguum u̾boꝵ meoꝵ flatum cepidus
ip̃e ad mon̾eo. ñ tam ut illa magis ar¬
deat qͣm ut mei erga se desiderii cona¬
men agnoscat. legite ergo atq diligite.
et quod p̃p̃ dilectionem legitis. adhoc
legite ut diligatis. Cotum ex dilectio¬
ne sit. dilectio mittit. dilectio suscipit.
dilectio ẽ quod tribuitur. dilectio quod
recompensatur.

Expanded text:
 charissime, quomodo dilectionem vestram ad memoriam mei excitare possem, primum occurrit, ut de ipsa vobis dilectione scriberem, qui nihil aliud praeter ipsius dilectionis munus a vobis postularem. Quod ergo potui feci, charitatem quibus valui verbis commendavi, quatenus dum ejus laudem legitis, quam ardenter ego eam et in vobis diligo, et a vobis expeto, scire valeatis. Nec irasci ipsa vestra charitas mihi debet, si ejus igni jam fortiter ardenti exiguum verborum meorum flatum tepidus ipse admoveo, non tam ut illa magis ardeat, quam ut mei erga se desiderii conamen agnoscat. Legite ergo atque diligite, et quod propter dilectionem legitis, ad hoc legite ut diligatis: totum ex dilectione fit, dilectio mittit, dilectio suscipit, dilectio est quod tribuitur, dilectio quod recompensatur.
Abbreviated transcription (Latin):
breius ẽ. mala est. incerta est. Quia
incerta est dic deo. Notum fac mͥ domi¬
ne finẽ meum. Quia breuis ẽ dic deo. Ec¬
ce mensurabiles posusti di .mi. Qa ma¬
la est dic deo. Substantia mea tanquã
nichilum ante te est

Expanded text:
brevis est, mala est, incerta est. Quia incerta est, dic Deo: Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quia brevis est, dic Deo: Ecce mensurabiles posuisti dies meos. Quia mala est, dic Deo: Substantia mea tanquam nihilum ante te est
Abbreviated transcription (Latin):
reuenire currentis est et supplan¬
tare luctantis. Nam qui ad finẽ
ꝓpositi oꝑis tendit. quamuis non pas¬
sib pedum promotione tñ actionum
currit. Diabolus ergo in passione xp̃i
cucurrit. qr eũ quem purum hominẽ
existimabat. ꝑ tradicionem ad passionẽ.
ꝑ passionem ad mortem. ꝑ mortẽ ad dãp¬
nationem ducere uoluit. Similit̾ eucur¬
rit deus qr eum ꝑ tradicionem ad passi¬
onem. ꝑ passionem ad mortẽ ꝑ mor¬
tem ad resurrectionem ꝓmouere dispo¬
suit. Utriq ergo cucurrer̃t et deus et
diabolus. S diabolus p̾uentus ẽ qr
ne ad fidem ꝓpositi sui ꝑuenre posset.¬
diuna diuina uirtute est impetlitus.
Et supplanta inquit eũ. In passione
xͥ diabolus cum deo luctabatur. diabolꝰ
foris luctabat᷑ ut deiceret. deus intus
luctabatur. ut sustin̾et. S diabolus
supplantatus ẽ qr occulta quadam uir¬
tute et sapientia dei sũbito ⁊ in ꝓui¬
so est deiectus.

Expanded text:
evenire currentis est, supplantare luctantis. Nam qui ad finem propositi operis tendit, quamvis non passibus pedum, promotione tamen actionum currit. Diabolus ergo in passione Christi cucurrit, quia eum quem purum hominem existimabat, per traditionem ad passionem, per passionem ad mortem, per mortem ad damnationem ducere voluit. Similiter cucurrit Deus, quia eum per traditionem ad passionem, per passionem ad mortem, per mortem ad resurrectionem promovere disposuit. Utrique ergo cucurrerunt, et Deus, et diabolus; sed diabolus praeventus est, quia, ne ad finem propositi sui pervenire posset, divina virtute est impeditus. Et supplanta, inquit, eum. In passione Christi diabolus cum Deo luctabatur; diabolus foris luctabatur ut dejiceret; Deus intus luctabatur ut sustineret. Sed diabolus supplantatus est, quia occulta quadam virtute et sapientia Dei subito et ex improviso est dejectus.
Abbreviated transcription (Latin):
e montib surgunt nubes. boꝵ.¬
qr corda tumida a lumine ueri¬
tatis caligantur. Rursum fulmina¬
montes feriunt. qr potentes mauis iu¬
dicium sument¬
Societatẽ uite p̾sentis

Expanded text:
e montibus surgunt nubes, quia corda tumida a lumine veritatis caligant. Rursum fulminamontes feriunt, quia potentes majus judicium sumentSocietatem vitae praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
hominem facta sunt. ꝓpter hominẽ
nitur. Amplius adhuc qr si ñ peccass
Ut sciat homo quanti est apud deũ
salus eius. ꝓ quo omnia laborant. ne
solus ip̃e laboret. et ut discat penam
timere. penam uidens laborantiũ in
pena¬

Expanded text:
hominem facta sunt, propter hominem ntur. Amplius adhuc: quia si non peccasset ut sciat homo quanti est apud Deum salus sua; pro quo omnia laborant ne solus ipse laboret, et ut discat poenam timere, poenam videns laborantium in poena
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd oculus tuus uidet tͥ dabo. Tunc
diabolus qui omne sublime considerat.
et humilia ñ ualet intueri leuans ocłos
aspexit montes altos. ⁊ saxa ꝓ eminentia
in rupib ac deserta patentia. et quasi to¬
tum sͥ cesisse głans despexit quod deus
elegerat. Cum deus increpitans ac cecita¬
tem elati deridens ait funes ceciderunt
mͥ in p̾claris. Tu laudas quod uides ⁊ ego
laudo ꝙ uideo. Tu inimo es et pp̃ ea ocłis
tuis nisi alta et extancia ñ patent Ego
desuꝑ contemplor qͣm habeant ameni¬
tatem humilia. Et enim heteditas mea
preclara est michi.¬

Expanded text:
quidquid oculus tuus videt, tibi dabo. Tunc quidquid oculus tuus videt, tibi dabo. Tunc diabolus, qui omne sublime considerat, et humilia non valet intueri, levans oculos aspexit montes altos, et saxa prominentia in rupibus ac deserta patentia, et quasi totum sibi cessisse glorians, despexit quod Deus elegerat. Tum Deus increpitans ac caecitatem elati deridens ait: Funes ceciderunt mihi in praeclaris . Tu laudas quod vides, et ego te laudo quod video. Tu in imo es, et propterea oculis tuis nisi in alta, et exstantia non patent. Ego desuper contemplor, quam habeant amoenitatem humilia. Etenim haereditas mea praeclara est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
cum priꝰ potiora elegisset. post illi abiectio¬
ra concessurum. diabolus dixit uire se si
electionem hr̃e non posset saltem partici¬
onem facturum. deus dixit se priuilegio
dñationis utͥusq potestatem uendicare.
diabolus dixit. se qr iam amplius ñ pos¬
set nicħ ex iure. s ex ꝑmissione postulare.
ri famem saciare possit. diabolus dix. se
non tm̃ accepturum quin amplius cupi¬
at si fieri possit. Hic dictis uissit deus tẽ¬
di funicłos in patticionem. ⁊ inuenit ui¬
rentia et irrigua in uallib imis. mino¬
ra spacio maiora p̾cio. ⁊ hec precepit se¬
poni ad ꝑtem alteram. deserta aut̃ ⁊ ari¬
da in rupib et montib altis. lata ⁊ as¬
patui parentia. magna spacio. uilia p̾¬
cio. ⁊ hec iussit ad alt̾am ꝑtem discerni.
Tunc mandauit diabolum adẽẽ. et assistẽ¬
ti sic ait. Ne forte aut uiolentiam uidican¬
tis. aut auariciam dantis causari ualeas.

Expanded text:
cum prius potiora elegisset post illi abjectiocum prius potiora elegisset post illi abjectiora concessurum; diabolus dixit jure se si electionem habere non posset, saltem partitionem facturum. Deus dixit se privilegio dominationis utriusque potestatem vindicare; diabolus dixit se quia jam amplius non posset, nihil ex jure, sed ex permissione postulare. ri famem satiare possit; diabolus dixit se non tantum accepturum, quin amplius cupiat, si fieri possit. His dictis, jussit Deus tendi funiculos in partitionem, et invenit virentia, et irrigua in vallibus imis, minora spatio, majora pretio; et haec praecepit seponi ad partem alteram; deserta autem, et arida in ruribus, et montibus altis, lata, et aspectu patentia, magna spatio, vilia pretio, et haec jussit ad alteram partem discerni. Tunc mandavit diabolum adesse; et assistenti sic ait: Ne forte aut violentiam judicantis, aut avaritiam dantis causari valeas,
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝙ sponte ꝑierat non restauret. De¬
us dixit seuelle misereri ꝑ benigni¬
tatem ꝓpriam. diabolus dixit. se nolle
pati dampnũ ꝑ potestatem alienam.
Deus dixit iustum ẽẽ ut de patato pe¬
nitentes ad salutem reciꝑentur. Dia¬
bolus dix̾. iustum non eẽ. ut in pectõ
ꝑ sistentos ad salutem cog̾entur. Deus
dixit se uenisse ut nolentes ñ cogeret.
s nolentes adiiuaret. Diabolus dixit
int̾im ꝓ temꝑe equanimit̾ se passu¬
rum uolentes ꝑdere. si nolentes retin̾et.
deus dixit se malicia a iehenna manũ
non mittere si sua redderent: Diabolus
dixit se aliena paratum reddere si sua
non auferentur: deus dix̾. nullum se
a mĩa posse repellere. diabolus dixit.
si omnes ꝑderet. ñ se posse equanimi¬
ter tolerare deus dixit se siuradere ut¬
in toto ab alieno iure se cederet. diabolꝰ
dixit. se postulare ut saltem ꝓ reueren¬
tia pristine dominationis aliqua in par¬
te raquiẽ sibi non negaret. deus dixit se

Expanded text:
si quod sponte perierat non restauraret. Desi quod sponte perierat non restauraret. Deus dixit se velle misereri per benignitatem propriam; diabolus dixit se nolle pati damnum per potestatem alienam. Deus dixit justum esse ut de peccato poenitentes ad salutem reciperentur; diabolus dixit. justum non esse ut in peccato persistentes ad salutem cogerentur. Deus dixit ssed ut volentes adjuvaret; diabolus dixit interim pro tempore aequanimiter se passurum volentes perdere, si nolentes retineret. Deus dixit se in aliena ad gehennam manum non mittere, si sua redderentur; diabolus dixit se aliena paratum reddere, si sua non auferrentur. Deus dixit nullum se a misericordia posse repellere; diabolus dixit, si omnes perderet, non se posse aequanimiter tolerare. Deus dixit se suadere utin toto ab alieno jure secederet; diabolus dixit se postulare ut saltem pro reverentia pristinae dominationis aliqua in parte requiem sibi non negaret. Deus dixit se,
Abbreviated transcription (Latin):
nantẽ inuenit. deus ꝑ hominẽ mun¬
dum uisitans in ꝓpria uenit.⁊ homo
ꝑ d̾m mundum ñ amans. uͥ caput
reclinaret non habuit. deus homo
in hoc mundo elem̃tis imꝑauit. et
homo deus de hoc mundo regnũ se
non hr̃e dixit. Ergo ad aliquid totũ
totum diaboli. Totum dei erat quod iꝑ¬
se fecerat. et totum diaboli. Tquod ipse
possidebat. Deus in pͥncipio mundum
creauerat. ⁊ diabolus a principio mun¬
dum possidebat. Ergo certamen fc̃m est
deo. et certamen fcm̃ est diabolo. Deus
dixit se quod suum erat debere recipere.
diabolus dixit. se post tam longam ne¬
gligentiam sua possessione ñ priuand̾.
Deus dixit aliena eum fraudulenten
abstulisse. uiolenter tenuisse. Biabolus
dixit eum nec cum abstulit contradi¬
xisse. nec eum tenuit aliqndo repetisse.
Deus dixit potentem se ad sua recipiẽ¬
da si uellet uirib uti. diabolus dixit.
contͣ iusticiam non deberet uirib ab¬
non eẽ. si quod pie creauerat ꝑire ꝑmit¬
teret. diabolus dixit iniustum non ẽẽ

Expanded text:
 invenit. Deus per hominem mundum visitans in propria venit , et homo per Deum, mundum non amans, ubi caput reclinaret non habuit. Deus homo in hoc mundo elementis imperavit, et homo Deus de hoc mundo regnum se non habere dixit. Ergo ad aliquid totum totum diaboli. Totum Dei erat, quod ipse fecerat, et totum diaboli, quod ipse possidebat. Deus in principio mundum creaverat, et diabolus a principio mundum possidebat. Ergo certamen factum est Deo, et certamen factum est diabolo. Deus dixit se quod suum erat debere recipere; diabolus dixit se post tam longam negligentiam sua possessione non privandum. Deus dixit aliena eum fraudulenter abstulisse et violenter tenuisse; diabolus dixit eum nec, cum abstulit, contradixisse, nec, cum tenuit, aliquando repetiisse. Deus dixit potentem se ad sua recipienda, si vellet, viribus uti; diabolus dixit contra justitiam non debere viribus abnon esse, si quod pie creaverat perire permitteret; diabolus dixit injustum non esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidet qui in tribulatione positꝰ
spem in dño habet. Quasi enĩ ꝓuidere
ẽ de p̾senti tribulatione futurum au¬
xilium expectare. S siqͣndo diut᷑na
expectacione fatigatus animus spem cep¬
tam deserit qͣi conspectum a dño auer¬
tit. Semꝑ aut̃ in conspectu suo dñm ꝓ¬
uidet. qui in p̾ssura constitutus. et diui¬
num auxiliũ quandoq sͥ affuturum
confidit. ⁊ spem ceptam usq in finem ñ
deserit.¬

Expanded text:
idet, qui in tribulatione positus, spem in Domino habet. Quasi enim providere est de praesenti tribulatione futurum auxilium exspectare. Sed si quando diuturna exspectatione fatigatus animas spem coeptam deserit, quasi conspectum a Domino avertit. Semper autem in conspectu suo Dominum providet qui, in pressura constitutus, et divinum auxilium quandoque sibi adfuturum confidit, et spem coeptam usque in finem non deserit
Abbreviated transcription (Latin):
tuus fum & fratrum tuorũ. Quid.̃.
qđ ante redemptoris aduentũ angłi ab
hominib ad orantur & tacent post modũ
uero adorari refugiunt nill quod naturã
nr̃am quam prius despexerant. postquam hanc
suꝑ se assũp̾tam conspiciunt. fubstratam fibi
uideri per timescunt: Hec iam subse ue-¬
lud infirmã contempnere ausi sunt: quam
suꝑ se uidelic& in celi rege uenerantur.
Nec hab̾e de dignantur hominẽ sociũ. qui
fuꝑ se adorant hominẽ dm̃ Curemus er-
luat : qui in terna prescientia et dĩ ciues.
& angłis equales fumus. Uendicemus mo-¬
rib : dignitatem nr̃am Nulla nos luxu-¬
ria inguin&. nulla turpis cogitatio ac-¬
cuset Non malicia mentem mordeat
non inuidie rubigo confumat. non ela-¬
tio infl&. non ambitio ꝑterrena oblec-¬
tamenta dilaniet: non ira inflamm&.
Dii &enim uocati sunt homines. Defende
ergo tibi homo contra uitia honorem
dĩ. quia propter te factus. ẽ ds̃ homo:¬

Expanded text:
tuus sum et fratrum tuorum . Quid est tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. Curemus ergoluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia propter te factus est Deus homo