comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utis. uerrẽ. omnẽ sꝑem defensionis impetuin is collocase atq
coꝵ usus ai agans. Mouet̾᷑ questio cut histeb ad u̾sarioruo
ĩinuidiã adduci pesse dixerit quib debet ornari. Nam potẽ¬
tua deuutie cognatio ñ utuidie debent &ł s cognatio ingloriȩ
locus sotuit. banc quȩstionem qͦd ant atq eoꝵ usus egrogaus
⁊ intolerabit ñ enim potẽtem ẽe iuidiosum est scomac¬
uctoris mendico stilum faleras q poete
Nie mea segnoie cho deiecta senescar s d¬
Scritẽdi nouitate uetꝰ inuenesce carta.
Gauꝑ ⁊ antiqͣs cupiens exire latebran.
d̾ ꝓpͥũ donet douis inspectura fauorem.
uollers nature studiũ q̃ singła sparsim.
Mun̾a ꝯtułat alus. cõcludit in uum.
Qudit epus. ꝑ qd̾ operi cõcluditur om̃i.
Pristina sic opũ pc̃ea repensat ĩ imio.
Ut qd deliquit alias. ꝯpenset in isto
buplicat huic oꝑi famłans epꝰ cẽ decaris.
Qd̾ tanta cupiens uestiri dote fauoris.
ucudis deposcit ope. set fessa laborat.

Expanded text:
ollocasse. Atque eorum usus arrogans Movetur quaestio, cur his rebus adversarium in invidiam adduci posse dixerit, quibus debet ornari; nam potentia divitiae cognatio non invidiae debent esse, sed cognatio in gloriae locus. Solvit hanc quaestionem, quod ait atque eorum usus arrogans et intolerabilis. Non enim potentem euctoris mendico stylum, phalerasque poetae, Ne mea segnitiae Clio dejecta senescat: Scribendi novitate vetus juvenescere charta Gaudet, et antiquas cupiens exire latebras, Et proprium donet donis mistura pavorem, Solers Naturae studium, quae singula sparsim Munera contulerat aliis, concludit in unum; Cudit opus, per quod operi concluditur omni. Pristina sic operum peccata repensat in uno, Ut quod deliquit alias, compenset in isto. Supplicat huic operi, famulans opus omne decoris; Et tanta cupiens vestiri dote favoris, Incudis deposcit opem; sed fessa laborat
Abbreviated transcription (Latin):
Q uałraura fiemit. luit aer fluctuat ũde
Qͣ in pͥuo ⁊ ephyrꝰ ꝓplanat flane leui
Simaris er̾cuciat borealis turo. seperẽ¬
U el maris iustontes cogat uigilare peeslas.
Per fiat maiori flatu prudencia m̃tes.
igit᷑ io̾ poscit ꝙ s̃ loncia nutu.

Expanded text:
 aura fremit, fluit aer, fluctuat unda, Quam primo zephyrus cum planat flamine leni, Si maris excutiat borealis turbo soporem, Vel maris instantes cogat vigilare procellas: Perflat majori flatu Prudentia mentes: Erigitur Ratio, poscitque silentia nutu,
Abbreviated transcription (Latin):
cutio cͥcuitionis ẽ Nã ad int̾rogationẽ tota unioꝵ sequens allocutio
respondit licet ⁊ ħc ⁊ Ilsd̃ explicit qͦͥd sanguine cretꝰ s quia qͦd ap̃ hostet
dicebat crede ei nemo peterat ideo pͥus ꝑcirrutionẽ beniuolentiȩ ut
sequentia cred̾ent᷑ essic̃ ut in sinuationis exempla ĩ de cicetone ponamꝰ.

Expanded text:
cutio circuitionis est; nam non ad interrogationem tota iuniorum sequens allocutio cutio circuitionis est; nam non ad interrogationem tota iuniorum sequens allocutio respondit, licet et hic et illud explicet quo sanguine cretus, sed quia, quod apud hostes dicebat, credere ei nemo poterat, ideo prius per circuitionem benivolentiam, ut sequentia crederentur, effecit. Vt insinuationis exempla etiam de Cicerone ponamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Infinuatio ẽ. enĩ uͥ qr offensa ꝑsona ẽ. aꝑte benuolentia ñ pot̃ peti q si
aꝑte petieris inflãmas magis odiũ ꝗͣ repelł. Insinuatio aut̃ sit duol mͦis.
aut dissimulatione aut cͥcuitiõẽ. Disfimulatiõe quando te beniuolẽtiã fin
metitũ eẽ qͥd pet̾is ⁊dum dissimulas inħ ipso petis ut equidẽ meriui nec
de p̃cor inquit aut certe cunidicis tuã mortẽ ꝓfut᷑a ilł exꝰ quos odit il¬
le qui uidicat uc ẽ. illud ĩ dudum sumite penas ħ itacꝰ uelii ⁊i magno m̾¬
cabitur. Cutuitione. aut sit infiuuato cõbeni uolentiam ꝑ ambagesut ma¬
gispͥe dicamꝰ ñ petis s colligis ut ẽ illud uergilianum. Cuncta eqͥdẽ tͥ rexfa¬
debor q̃c̃q ⁊ quia confessio cͥminis ut ipse ait pͥma meditina ẽ. qui secutꝰ
est neq me argolica de gente negabo. ħergo ħ pͥmum tota deniq ista allo¬

Expanded text:
Insinuatio est enim, ubi, quia offensa persona est, aperte benivolentia non potest peti, quia, si Insinuatio est enim, ubi, quia offensa persona est, aperte benivolentia non potest peti, quia, si aperte petieris, inflammas magis odium quam repellis. Insinuatio autem fit duobus modis, aut dissimulatione aut circuitione. Dissimulatione, quando te benivolentiam fingmeritum esse, quod pateris, et dum dissimulas, in hoc ipso petis, ut equidem merui nec deprecor, inquit, aut certe cum dicis tuam mortem profuturam illis esse, quos oderit ille qui iudicat, ut est illud: Iam dudum sumite poenas: / Hoc Ithacus velit et magno mercabitur. Circuitione autem fit insinuatio, cum benivolentiam per ambages, ut magis proprie dicamus, non petis, sed colligis ut est illud Virgilianum: Cuncta equidem tibi, rex, fatebor quaecumque, et quia confessio criminis, ut ipse ait, prima medicina est, qui secutus est: Neque me Argolica de gente negabo. Non ergo hoc primum, tota denique ista allo
Abbreviated transcription (Latin):
A uidice si tarde colligat dictam rẽ. aboratore si aut minꝰ dicat aut mul¬
ta dicendo se inuoluat sic̃ ipse nihil me fugare uoluisse reticẽdo nec obs¬
cura dicendo. ab ipsa causa si obcurissima sin argum̃ta q̃ uix. Intelligat
udex sic̃ mĩc tulliꝰ dic aiudice ⁊ causa fieri genꝰ aboratore aut̃ ñ qr p̃ceꝑ¬
ta dat ut oiator debeat ex̾ implenissimꝰ gͥ exordiũ in duas partes oriudi¬
pͥntipii ⁊ ĩsinuationis Int̾ pͥntipium ⁊ insinuationẽ hẽ qͦd pͥntipia
paulã ftunt. Insinuatio clãqͥ inquibꝰ causar̃ gñibꝰ sumat᷑ ostendit ideo¬
q priꝰ necesse hu̾it demonstrare cause gen̾s. Et sic iã inqua causa quẽ¬
ad modum ordineris ostende. ꝑriꝰ causarũ diuisit gtia ut faciliꝰ pͥntipioꝵ
ostend̾ꝰ rõnẽ insinuatio ẽ. oro. cũ quadã disfimulatione aut cͥcuitione.

Expanded text:
A iudice, si tarde colligat dictam rem; ab oratore, si aut minus dicat aut mulA iudice, si tarde colligat dictam rem; ab oratore, si aut minus dicat aut multa dicendo se involvat, sicut ipse: Nihil me fugere voluisse reticendo nec obscura dicendo; ab ipsa causa, si obscurissima sint argumenta, quae vix intellegat iudex, sicut nunc Tullius dicit a iudice et causa fieri genus, ab oratore autem non, quia praecepta dat, ut orator debeat esse plenissimus. Igitur exordium in duas partes principii et insinuationis. Inter principium et insinuationem hoc est, quod principia palam fiunt, insinuatio clam. Quod in quibus causarum generibus sumatur, ostendit ideoque prius necesse habuit demonstrare causae genus et sic iam, in qua causa quemadmodum ordireris, ostendere; prius causarum divisit genera, ut facie aut circuitione
Abbreviated transcription (Latin):
causȩ ẽ. qͣ bonitate sua aiũ iudicis sñ ad ium̃to oronis illicit ad fauorẽ ut
tã illustrẽ tã gͣuẽ ñ hr̾e. uti ostẽdẽ qͥd ee̾t honeste cause secutꝰ. si aut ame¬
ana. Quis enĩ ñ moueat᷑ uͥ audierit occiso afilio patre. aut cõuiderit ad de¬
fẽnionẽ cansȩ tyronẽ accede defensorẽ. Q tũ in hac causa. aut pͥntipio aut
bitat qͥ pͥmũ uidicet sic̃ ncluentiana. Querit enĩ uidex: deueneno
uidicet an decorrupto :udicio. Item anceps genꝰ causȩ ẽ. ũ i honestas
bentuolos fac̃. udices ⁊ cͥm̃ infensos sic̃ inscautiana honestus ⁊ nobit
inuenisscaurꝰ eint s mouent᷑ uidices quia obiciunt᷑ multa cͥmina. an¬
cepsgn̾scause ẽ. ut in illo loco uergiliano. Crudeł mat̾ magis anpuer
Iꝓbꝰ ille Iꝓpobꝰ ille puer crudeł tu qͦ: mat̃. Obcurũ genꝰ causȩ ẽ. In qͦ aut
obscuritas aut tͥbꝰ modis fit aiudice ab oratore. si aut ab ipsa causa.

Expanded text:
causae est, quod bonitate sua animum iudicis sine adiumento orationis illicit ad favorem, ut tam illustrem, tam gravem non haberem, uti osteana. Quis enim non moveatur, ubi audierit occisum a filio patrem aut cum viderit ad defensionem causae tironem accedere defensorem? Ergo tum in hac causa aut principio aut bitat, quid primum iudicet, sicut in Cluentiana: Quaerit enim iudex, de veneno iudicet an de corrupto iudicio. Item anceps genus causae est, ubi et honestas benivolos facit iudices et crimen infensos, sicut in Scauriana honestus et nobilis iuvenis Scaurus erat, sed moventur iudices, quia obiciuntur multa crimina. Anceps genus causae est, ut in illo loco Virgiliano: Crudelis mater magis, an puer improbus ille? / Improbus ille puer, crudelis tu quoque, mater. Obscurum genus causae est, in quo aut Obscuritas autem tribus modis fit, a iudice, ab oratore aut ab ipsa causa.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ honestatis habebat ꝑsonam scauri ł gn̾is amplitudo partẽ tͣpitudiis
rapte peccume cͥm̃ quid fac̃ tullus alaude uirtutis ipsiꝰ inctp̃
ł cõmemoratiõe maioꝵ ut dum honestate ꝗͣ causa p̃stabat. ꝑsoẽ
cõmemorat. tͣpitudinẽ ꝗͣ cͥĩ afferebat ad u̾tat. Cũ aut̃ henestum

Expanded text:
tem honestatis habebat persona Scauri vel generis amplitudo, partem turpitudinis tem honestatis habebat persona Scauri vel generis amplitudo, partem turpitudinis raptae pecuniae crimen. Quid facit Tullius? A laude virtutis ipsius incipit vel commemoratione maiorum, ut, dum honestatem, quam causa praestabat personae, commemorat, turpitudinem, quam crimen afferebat, avertat. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
fone magnoꝵ. hane ĩ mecenas aspice purtem ⁊ inducotiuis incn tentio ẽ
tionis tollẽde causa .i. despestionis dictum ab eo qͥd ẽ. contemptꝰ. sẽ¬
sus ergo ẽ. atentum fac auditorem. in humili gn̾e̾ catise ut contẽp¬
ium quẽ causa merebatur exdludas Anceps genus causȩ si dubia
ĩ ancipiti gn̾e causȩ qͦd ex duabꝰ ansis̃ nasci dicit. Aut cum dubia
iudicatio ẽ. aut cum causa tͣpitudinis ⁊ honestatis particeps quẽ¬
admodum oportet ordiri. fic iudicatio est inquit dubia .i. sines¬
trunt iudices unde iudicat᷑i sunt: oportet abipsis udicationes rebꝰ
ordiri qͦd fatit incluentiana. aĩadũti inquit uidices ome diuisã ee¬
tudinẽ iudicationẽ confusi idices sedebant ipsas uidicationis causaᷤᷤ
impͥntipiis posuit qͦ feri auditor possit intuctior suiꝰ partem hones¬
tatis partem tͥpitudiis habebit paraib beniuolentiȩ defensor utitur
⁊ habeo qͦd honestum incausa putat ĩ cĩp̃ qͦd fac̃ inscaurtana qm̃ par¬

Expanded text:
one magnorum: Hanc etiam, Maecenas, aspice partem. Et in Bucolicis in contentione tionis tollendae causa id est despectionis, dictum ab eo, quod est contemptus. Sensus ergo est: Attentum fac auditorem in humili genere causae, ut contemptum, quem causa merebatur, excludas. Anceps genus causae, si dubiam In ancipiti genere causae, quod ex duabus causis nasci dicit, aut cum dubia iudicatio est aut cum causa turpitudinis et honestatis particeps, quemadmodum oportet ordiri? Si iudicatio est, inquit, dubia, id est si nesciunt iudices, unde iudicaturi sint, oportet ab ipsis iudicationis rebus ordiri; quod facit in Cluentiana: Animadverti, inquit, iudices, omnem accusaitudine iudicationum confusi iudices sedebant, ipsas iudicationis causas in principiis posuit, quo fieri auditor possit instructior. Si vero partem honestatis, partem turpitudinis habebit, partibus benivolentiae defensor utitur et ab eo, quod honestum in causa putat, incipit; quod facit in Scauriana, quoniam par
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ẽ. ꝑcce scdã pars ꝓpositionis. In infumatione contͣa ẽ. hã
quem ad modum hic primani parte das assunpni sceundã
conclusioni. ita ibi secundam partẽ das assumptioni. pͥmam
conclusioni. Nam si aliter fuerit uiciofum ẽ. & noninfirmaᷤᷤ
hoc mͦ si sol ẽ. dies ẽ. Nõ aũ ẽ dies eece secumda pars p̃pofitioniᷤᷤ¬

Expanded text:
 Ecce secunda pars propositionis. In infirmatione contra est; nam  Ecce secunda pars propositionis. In infirmatione contra est; nam quemadmodum hic primam partem das assumptioni, secundam conclusioni, ita ibi secundam partem das assumptioni, primam conclusioni. Nam si aliter fuerit, vitiosum est et non infirmas hoc modo: ‘Si sol est, dies est; non autem est dies’: Ecce secunda pars p
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ aut ꝓposiciones aut assumptiones dubie st̾ aut
utrtimq ꝑ categoricus tͥꝑtitus ẽ. secundum tullium
Ypoteticus uͦ aut quadriꝑtitus ẽ. aut quinq ꝑtitus. Cate¬
goricus ẽ. tͥꝑtitus uͥ ẽ. ꝓpositio dubia ẽ. ñ assumptio eget aꝓ¬
batione s ipsa u̾bortim similitudo ẽ. soluit usq ad con¬
clusionẽ ac seruat. E rgo ut dixtirus syllogismus dicit᷑
cathegoricꝰ ⁊ ipochetitus & positioẽ. qͣnd ꝓporis ut puta si pepe¬
rit cum utro concubuit. Peperit aut concdufio igit᷑ cum ui¬
roconcubuit. hicgͦ ⁊ ꝓpositio i asfumptio manifesta ẽ. S hic ca¬
thegoricus altͥ incõfirmatiõe alti in infirmatione. Nam
huius p̃pofitio diuidit᷑ induas partes quarum in cõfirmati¬
one primãdas assumptiona secundam conctufioni hoc mͦ
si solẽ.. dies ẽ sol aut̃ ẽ. ecce pͥma pars ꝓpositionis. Dies¬

Expanded text:
quorum aut propositiones aut assumptiones dubiae sunt aut quorum aut propositiones aut assumptiones dubiae sunt aut utrumque. Et categoricus tripertitus est secundum Tullium, hypotheticus vero aut quadripertitus est aut quinquepertitus. Categoricus est tripertitus, ubi non propositio dubia est, non assumptio eget approbatione sed ipsa verborum similitudo est. Solvit usque ad conclusionem ac servat. Ergo, ut diximus, syllogismus dicitur categoricus et hypotheticus. Propositio est, quod proponis, ut puta: ‘Si peperit, cum viro concubuit; peperit autem’; conclusio: ‘Igitur cum viro concubuit’. Hic ergo et propositio et assumptio manifesta est. Sed hic categoricus aliter in confirmatione, aliter in infirmatione. Nam huius propositio dividitur in duas partes, quarum in confirmatione primam das assumptioni, secundam conclusioni hoc modo: ‘Si sol est, dies est; sol autem e
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam litigator. Sillogismorum gen̾a plurima ft̃. Alii enĩ
m̃daces qui dicunt᷑ greco uocabulo seu domene. alii fortici
⁊ multiõt̾ea sunt. interim. de his dicamus. Eseudomenes
sunt qui artificioso m̃dacio necessitatẽ confessionis elitunt
ad hunc modum quicquid loqueris ꝑ hos exit. hic utrum
responderis ad u̾sum te ẽ Namfidicas ꝑhosexit statum con¬
dudit. Camillum gͥ quia locutꝰ ẽs ꝑhostͥ camillus exiuit.
ma confesionẽ. Ita sidemꝰdio pleno granum tulero ñ minu¬
tts Respondet scilicet ñ minui quantũ ⁊ enm est: ł rgosi
⁊ duotulero ñ minuitur e Ergosi ⁊ aliud uñ: Ita usq ad
nm̃sun it. St̾ igit᷑ sillogismi aut categrici. aut ypote¬
tici .i. necessarii ⁊ ꝓbabiles ⁊ uolutiꝑ quos cicero nuncer¬
magore imꝑiciã dep̃hñdit. sategorici sunt quoꝵ ⁊ ꝓpo¬
fitiones ⁊ asfumptiones manifeste sunt. y. potetici sunt

Expanded text:
tamquam litigator. Syllogismorum genera plurima sunt: Alii enim tamquam litigator. Syllogismorum genera plurima sunt: Alii enim mendaces, qui dicuntur graeco vocabulo ψευδόμενοι, alii soritici, et multi praeterea sunt. Interim de his dicamus. Ψευδόμενοι sunt, qui artificioso mendacio necessitatem confessionis eliciunt ad hunc modum: Quicquid loqueris, per os exit. Hic utrum responderis, adversum te est; nam si dicas ‘per os exit’, statim concludit: Camillum igitur quia locutus es, per os tibi Camillus exivit. mam confessionem ita: Si de modio pleno granum tulero, num minuitur? Respondet scilicet non minui; quantum etenim est? Ergo si et duo tulero, num minuitur? Ergo si et aliud unum? Ita usque ad immensum itur. Sunt igitur syllogismi aut categorici aut hypothetici, id est necessarii et probabiles et voluti, per quos Cicero nunc Hermagorae imperitiam deprehendit. Categorici sunt, quorum et propositiones et assumptiones manifestae sunt. Hypothetici sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nũc sũmatim omnia qͦ clariora possinfieri. Diximus eãdẽ
tẽ altiꝰ eẽ genus alt̾itis uͦ partẽ eidẽ ⁊ genus e̾e̾ ⁊ partẽ ñ posse
qͦ mͦ aĩal genus ẽ. etus partes sunt. auis ium̃tũ que tañ gn̾a
sunt aliarum partium. Nam auis inse ht̃. aquilã passerẽ
coruum ⁊ reliqua. Ium̃tã uͦ habent equum. bouẽ. asinu.
iretiqua. Num quid̃git᷑ pocest fieri uarns par sit uim̃ti: certe
ñ potest. Q uanto minus potest pars c̾e aquilȩ que ex se nas¬
citur cum ei non possit quȩ pars sibiẽ. eodem ergo mͦ delib̾a¬
tino ⁊ demonstratiuo partes ee̾ qualitatis quȩ ex uidiciali
quarto iã loco nascitur ñ possunt. Si quidẽ sicut diximus
nec tpsius. uidiciał cui equales sunt partes ẽẽ possunt. Igitͥ
orator nr̃ ut intentionẽ ermagore destruat uttur: sillo¬
gissnis. Syllogismos hoc loco ñ exponit. s his utitur interim

Expanded text:
nunc summatim omnia, quo clariora possint fieri! Diximus eandem nunc summatim omnia, quo clariora possint fieri! Diximus eandem rem alterius esse genus, alterius vero partem, eidem et genus esse et partem non posse. Quomodo? Animal genus est, eius partes sunt avis iumentum, quae tamen genera sunt aliarum partium. Nam avis in se habet aquilam passerem corvum et reliqua. Iumenta vero habent equum bovem asinum et reliqua. Numquid igitur potest fieri, ut avis pars sit iumenti? Certe non potest. Quanto minus potest pars esse aquilae, quae ex se nascitur, cum ei non possit, quae par sibi est. Eodem ergo modo deliberatio et demonstratio partes esse qualitatis, quae ex iudiciali quarto iam loco nascitur, non possunt, siquidem, sicut diximus, nec ipsius iudicialis, cui aequales sunt, partes esse possunt. Igitur orator noster, ut intentionem Hermagorae destruat, utitur syllogismis. Syllogismos hoc loco non exponit; sed his utitur interim
Abbreviated transcription (Latin):
breuitatẽ qua superet er magoram Dic̃ eñ si omnis rethotico
ra delib̾atiuam ⁊ demonstrauam partẽ e̾e̾ alicuius gm̾s¬
cause .i. iudiciał sororis suȩ ñ tͥ concedem. Si itẽ delib̾attuã⁊
demonstratiuã partes eẽ diceres causarum .i. filiarum suax
minis concederem. Cũ uͦ dicas constiationum quȩ sunt filiȩ
res inse habent partes sp̃e differentes. ut ẽ anunał multaᷤ
inse hit̾ partes specie diu̾sas. hominẽ equum botiẽ ⁊ cet̾a. Itẽ
ritꝰ ñ ĩ alt̾iꝰ rei. uit̾itꝰ ẽ. Speties ẽ. ut pita animal ħ si in¬
terierit. om̃s parde simul intereant neccesse ẽ. quia ingn̾e
continent᷑. Si uͦ interierit. homo ñ interit genus quia re¬
manet equus bos aitis ⁊ multa alia quȩ subgn̾e sunt. Itẽ
uͦ ẽ aquilȩ quia in aui multa continent᷑ ẽ em̃ uulturuis.
Est aquila ẽ. corriuis. milius. ⁊ mille alia. Repetamus

Expanded text:
brevitatem, qua superet Hermagoram. Dicit enim: Si omnis rhetorica brevitatem, qua superet Hermagoram. Dicit enim: Si omnis rhetorica ra, deliberativam et demonstrativam partem esse alicuius gst iudicialis sororis suae, non tibi concederem. Si item deliberativam et demonstrativam partes esse diceres causarum, id est filiarum suarum, minus concederem. Cum vero dicas constitutionum, quae sunt filiae res in se habet partes specie differentes, ut est animal: Multas in se habet partes specie diversas, hominem, equum, boritus non etiam alterius rei interitus est, species est, ut puta animal; hoc si interierit, omnes partes simul intereant necesse est, quia in genere continentur. Si vero interierit homo, non interit genus, quia remanet equus bos avis et multa alia, quae sub genere sunt. Item vero est aquilae, quia in avi multa continentur; est enim vulturius, est aquila, est corvus, milvus et mille alia. Repetamus
Abbreviated transcription (Latin):
to suadẽ dum dic̃ cȩcili ñ es rogatus absiculis turpe ẽ accusa¬
ti aquestore p̃torem Item suadet ab̾tili ⁊ necessario uͥ dicit: ñ
debiusti ad iitere p̃torẽ. ad peccuma frunĩtariam quam obrẽ
uantͥ ꝑiculosum est ut accuse: Agit ⁊̃ apossibili ut dicat infir¬
mos otatores accusate ñ posse. Uidegͦ quia calliditate subiecte
ermagoras. delibatium ⁊ demonstratuium genus qualitatiu
una cõuiridiciali ⁊ negotiali: Inqualitate enĩ i. ingn̾ali cons¬
titutione sic̃ diximus utile honestũ iustum queritur. Simm¬
lit undelib̾atiua ⁊ demonstratiua. quȩ ex honesto consta ex
utili. ꝑrgo ad hanc dispitrationẽ ermagoras cum uenisset de¬
libatiuum ⁊ demonstratiuũ genꝰ qualitati hac ro̾ne subiectt
Coneͣ tullius ne uideatur consensisse sitaceat aut si dui litigte
tarde ꝑuenturus aprȩcepta rechoricȩ ꝓmisit contentioni

Expanded text:
to suadere, dum dicit: ‘Caecili, non es rogatus ab Siculis. Turpe est accusato suadere, dum dicit: ‘Caecili, non es rogatus ab Siculis. Turpe est accusari a quaestore praetorem?’ Item suadet ab utili et necessario, ubi dicit: ‘Non debuisti admittere praetorem ad pecuniam frumentariam, quamobrem etiam tibi periculosum est ut accuses’. Agit etiam a possibili, ut dicat infirmos oratores accusare non posse. Vides ergo, qua calliditate subiecit Hermagoras deliberativum et demonstrativum genus qualitati una cum iuridiciali et negotiali. In qualitate enim, id est in generali constitutione, sicut diximus, utile honestum iustum quaeritur; similiter et in deliberativa et demonstrativa, quae ex honesto constat et utili. Ergo ad hanc disputationem Hermagoras cum venisset, deliberativum et demonstrativum genus qualitati hac ratione subiecit. Contra Tullius, ne videatur consensisse, si taceat, aut si diu litiget, tarde perventurus ad praecepta rhetoricae, promisit contentionis
Abbreviated transcription (Latin):
tum partesgeneri fuo ee̾ cõsimiles sic̃ ꝓbamus in negotiali
⁊ iuridiciali in negotiali querit᷑. defuturo iͦsto ł utili uidi¬
ciali dep̃terito. Similt̾ querit᷑ ⁊ inomnibꝰ que exhis nas¬
cuntur ⁊ quauis uarie tam̃ similit̃. Uoluit gͦ delib̾atiuum
⁊ demonstͣcitum causarum senatꝰ consultꝰ gna partes qua¬
litatis et una cũ uiridiciali ⁊ negotiali. Si qualtta omnium sta¬
tuum mat̾ ẽ. ⁊ inqualitate ñ q̃rit̾ nͥ quid honestum quid utile
qitid neccessarium quod ⁊ indelib̾atua queritur ⁊ demonst¬
tiua cut ob hanꝰ similitudinem ñ sint qualitatis partes: St
sane si respicias ermagore calliditatem in uenies remsunisti¬
mam tta ut instatu negotiali utdeas subiectum genus deliba¬
tiuũ. Ecce indiuinatione uͥ ẽ qualitas negotiał agitur enim de
ficturo iusto qui melius accuset ñ ne udet̾ tͥ tullius ab hones¬

Expanded text:
rum partes generi suo esse consimiles – sicut probamus in negotiali rum partes generi suo esse consimiles – sicut probamus in negotiali et iuridiciali: In negotiali quaeritur de futuro iusto vel utili, in iuridiciali de praeterito; similiter quaeritur et in omnibus, quae ex his nascuntur, et quamvis varie, tamen similiter –, voluit ergo deliberativum et demonstrativum, causarum scilicet genera, partes qualitatis esse una cum iuridiciali et negotiali. Si qualitas omnium statuum mater est et in qualitate non quaeritur nisi quid honestum, quid utile, quid necessarium, quod et in deliberativa quaeritur et demonstrativa, cur ob hanc similitudinem non sint qualitatis partes? Et sane, si respicias Hermagorae calliditatem, invenies rem verisimillimam, ita ut in statu negotiali videas velut subiectum genus deliberativum. Ecce in divinatione ubi est qualitas negotialis? Agitur enim de futuro iusto, qui melius accuset. Nonne videtur tibi Tullius ab hones
Abbreviated transcription (Latin):
hnuic gn̾is partes ermagoras. iii. supposuit. Contentio magna
ciceronis de hoc loco contͣ ermagoram exprim̃da ẽ. paulo lõgi¬
ore tͣctatu. Ciuił scientis rethorioȩ genus ẽ sic̃ fons fluminis.
inum̾abiles causas quȩ dictinꝰ thematha. Aut suade¬
mus aut dissuademus quod ẽ. delib̾atiuum generis aut
laudamꝰ aut uituꝑamus qͦd ẽ. demonstratiuum gnis
aut ȩgitũ ł iniquum udicium ferimus quod ẽ gn̾is udici¬
alis In his omne rechorice artis u̾sat᷑ offitium Ex causis ite¬
rũ nascunt᷑ omnes iñstituciones .i. status. M si tenemus qdđ
diximus quia omnium statitũ mat̾ ẽ. qualitas. facile uitel¬
legimus ⁊ ermagorȩ tractatum ⁊ ciceronis uictoriam. Definit
ermagoras facti controu̾siam. ⁊ quot inodis fit ostensa detac̾
aũt quare fecit considemus. Sciens ex qualitate nasci oms
stacus negotialem uitidicialẽ. ⁊ ceteros quierhis sunt sciens ite¬

Expanded text:
Huic generi partes Hermagoras quattuor supposuit Contentio magna Huic generi partes Hermagoras quattuor supposuit Contentio magna Ciceronis de hoc loco contra Hermagoram exprimenda est paulo longiore tractatu. Civilis scientia rhetoricae genus est sicut fons fluminis. innumerabiles causas, quae dicimus themata: Aut suademus aut dissuademus, quod est deliberativi generis; aut laudamus aut vituperamus, quod est demonstrativi generis; aut aequum aut iniquum iudicium ferimus, quod est generis iudicialis. In his omne rhetoricae artis versatur officium. Ex causis iterum nascuntur omnes constitutiones, id est status. Modo si tenemus, quod diximus, quia omnium statuum mater est qualitas, facile intellegimus et Hermagorae peccatum et Ciceronis victoriam. Definit Hermagoras facti controversiam et quot modis sit ostensa; detectautem quare fecerit, consideremus. Sciens ex qualitate nasci omnes status, negotialem, iuridicialem et ceteros, qui ex his sunt, sciens ite
Abbreviated transcription (Latin):
ratione atullio ꝓditus. tullium s̃ dicat fuisse participeni:
nec terũ nat᷑a ꝑmittit ut puta infantẽ quidã cõuxore
dep̃hendit. arguit uxorẽ ad ult̾ii. aut ħ. quedã mulier
debit centum ty rannos occidit centum p̃mia petit. Iste
tam̃ partes. fiunt causis duab Nam asistaton. thema.
aut diccionẽ. In se habet s disceptatione eget. aut diccionẽ
habent tres simił retorquens. in ops. Eriagoras tam̃ . iiii. so¬
lungn̾a instituit. Asistoriũ aporon. ad ẏnaton. Alii tam̃
romanos indẽpnatos occidit quod constat fecisse tullium. St̃
p̃terea alia quȩ cacos intheta uocant. quȩ stant quidẽ s male.
ut si pat̾ luxitriosus abdicet frugi filium pot̃ aut̃ dic̾e huiꝰ¬
mͦi aliquid licet me adhanc infelicitadem fortuna dedux̾it.
tam̃ nolo his dem uicus filtum infic̾e in meis penatibꝰ cõmo¬
colorib pot̃ quidẽ stare stema. s male. Ideoq cachos istaton dicit᷑

Expanded text:
ratione a Tullio proditus Tullium sibi dicat fuisse participem. Ἀratione a Tullio proditus Tullium sibi dicat fuisse participem. Ἀnec rerum natura permittit, ut puta infantem quidam cum uxore deprehendit; arguit uxorem adulterii. Aut hoc: Quaedam mulier debilis centum tyrannos occidit; centum praemia petit. Istae tamen partes fiunt causis duabus; nam asystaton thema aut dictionem in se habet, sed disceptatione eget, aut dictionem habent tres: Simile, retorquens, inops. Hermagoras tamen quattuor solum genera instituit asystatarum: Romanos indemnatos occiderit, quod constat fecisse Tullium. Sunt praeterea alia, quae cacosyntheta vocantur, quae stant quidem, sed male, ut si pater luxuriosus abdicet frugi filium. Potest autem dicere huiuscemodi aliquid: ‘Licet me ad hanc infelicitatem fortuna deduxerit, tamen nolo isdem vitiis filium inficere in meis penatibus commopotest quidem stare thema, sed male, ideoque cacosyntheton dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
retorquens uͥ in se tͣnfert ut̾q id qu̾d ante alt̾ obiecerat. ⁊¬
neuter utitur sua pͥore sententia quasi in utͣq parte cõu̾sũ
ut puta peccuniã quidã ab alt̾o pecebat cũ usuris tãquã
creditã ille offerebat sine usuris tanqua depositũ. Int̃ mo¬
ras uidicii lex data ẽ. de nouis tabuł ut debitores debita lu¬
crarent᷑: Petit ille tanꝗͣ depositũ sine ufuris. negat ille tã
ꝑsuasio ut puta alexander sũniauit ne somnus crederet.
Delib̾at crede. siue hoc uiro forti det̾ p̃mium. Cumplerisq
p̃mia postulantibꝰ ciuitas uexaret᷑. quidam fortit᷑ facit petit
p̃mũ nomine ut iuret cuitas nulli se p̃miũ dare. Peni
adexon ualde in honestum ⁊ ipsa ꝓlatione confessionis
t᷑pissimũ. It puta depudicitia quidã depectꝰ uxoris repet¬
acta petit p̃tium: Apitanon hoc ẽ in credibile quod cum
reum po̾sit admitt̾e.tñ accusati dignitas respiut. ut puta
siquis lenocuui teũ socratem facii aut cathelita conui¬

Expanded text:
retorquens, ubi in se transfert uterque id, quod ante alter obiecerat, et neuter utitur sua priore sententia, quasi in utraque parte conversum, ut puta pecuniam quidam ab altero petebat cum usuris tamquam creditam. Ille offerebat sine usuris tamquam depositam. Inter moras iudicii lex lata est de novis tabulis, ut debitores debita lucrarentur. Petit ille tamquam depositam sine usuris, negat ille tamqlaborat persuasio, ut puta Alexander somniavit, ne somniis crederet; deliberat credere. Sive hoc: ‘Viro forti detur praemium’. Cum plerisque praemia postulantibus civitas vexaretur, quidam fortiter facit, petit praemii nomine, ut iuret civitas nulli se praemium dare. Πάνυ ἄδοξον, valde inhonestum et ipsa prolatione confessionis turpissimum, ut puta de pudicitia quidam depectus uxoris re peracta petit pretium. Ἀπίθανον, hoc est incredibile, quod cum reum possit admittere, tamen accusati dignitas respuit, ut puta si quis lenocinii reum Socraten facit aut Catilina coniu
Abbreviated transcription (Latin):
ille.uii detim. quas dicit tullius constitutiones ñ putande
sunt. s om̃s eͣ qualitate descendunt: Nominata enĩ qua¬
litate & iã has dictas intelligimus ex qua nascieas neuimꝰ
Atq harum aliquem in oĩ causȩ genus p̃ter hos uu status. qͥe¬
quid inciderit asistatonẽ. ꝑ multi uituꝑant tulliũ quare
de afistatis tacuerit qui nesciunt magno eũ cõpẽdiousum.
Nam quando tͥ dicit hoc ⁊ hoc licet ostendit illicita e̾e cet̾a.
Doctissime gͦ orator his tantum dictis quȩ incont̾ u̾siã ue¬
niunt omines asistatas controu̾sias contplȩxꝰ ẽ. dicens. Ham
si inhec non inciderit. in ea nichil ee̾ controu̾siȩ poterit. Ni¬
hil enim fuerat assistatum gn̾a pon̾e: neq ꝓpt̾ multitudi¬
nem omnes explicari potuissent. Sicergo melius nulla dicẽ¬
do omnes dixit ne eas tantum eẽ putarenius quȩ ꝓnegotii
qualitate fuissent positȩ Nos tam̃ exempli causa aliqua po¬

Expanded text:
et illae extra quattuor, quas dicit Tullius, constitutiones non putandae et illae extra quattuor, quas dicit Tullius, constitutiones non putandae sunt, sed omnes ex qualitate descendunt. Nominata enim qualitate etiam has dictas intellegimus, ex qua nasci eas novimus. Atque harum aliquam in omne causae genus Praeter hos quattuor status quicquid inciderit, asystaton est. Et multi vituperant Tullium, quare de asystatis tacuerit; qui nesciunt magno eum compendio usum. Nam quando tibi dicit ‘hoc et hoc licet’, ostendit inlicita esse cetera. Doctissime ergo orator his tantum dictis, quae in controversiam veniunt, omnes asystatas controversias complexus est dicens: ‘Nam si in haec non inciderit, in ea nihil esse controversiae poterit’. Nihil enim fuerat asystatarum genera ponere neque propter multitudinem omnes explicari potuissent. Sic ergo melius nullam dicendo omnes dixit, ne eas tantum esse putaremus, quae pro negotii qualitate fuissent positae. Nos tamen exempli causa aliqua po
Abbreviated transcription (Latin):
tantum sciret᷑ ⁊ prima rei uoce tantum fieri constitutionẽ. idẽ
stantũ. Proponanius nc̃. themata quo id fiat clarius. Sacrilegꝰ
capite prinat᷑. furtum quad ruplo condemnet᷑. Quidã detẽ¬
plopriuatã peccuniã rapuit. arguit᷑ sacrilegii negit. Ecce facti
questio aut certe consitet᷑ rapuissese s ħ furtum e̾e̾ ñ sactilegi¬
um ecce nominis aut certe fecisse s uire fecisse. ut siquis detẽplo
peccuniam tollat belli quam diuidat militib ut ipsa templa
seruent̃ ħ cõfitet᷑ ⁊ ure s fociss demonfirat. ⁊ ẽ qualtas aut
certe si dicat feci ⁊ sacrilegium ẽ. qͦd fect ⁊ ntale fect. s n atẽ ac̃¬
ꝑrgo istud dicit᷑ actio. quando qͦmͦ tecũ agendũ sit querit᷑ quȩ
abhermagora translatiodicitur. Q uecquid ergo extra has
nis. git̾is. accionis. Quic quid gͥ compensatio uenialis relatioi

Expanded text:
tantum sciretur ex prima rei voce causarum fieri constitutionem, id est tantum sciretur ex prima rei voce causarum fieri constitutionem, id est statum. Proponamus nunc themata, quo id fiat clarius. ‘Sacrilegus capite puniatur, furtum quadruplo condemnetur’. Quidam de templo privatam pecuniam rapuit. Arguitur sacrilegii, negat. Ecce facti quaestio. Aut certe confitetur rapuisse se, sed hoc furtum esse, non sacrilegium. Ecce nominis. Aut certe fecisse, sed iure fecisse, ut siquis de tempio pecuniam tempore tollat belli, quam dividat militibus, ut ipsa templa serventur. Hoc confitetur et iure se fecisse demonstrat, et est qualitas. Aut certe si dicat ‘feci et sacrilegium est, quod feci, et male feci, sed non a te acmulta sunt. Ergo istud dicitur actio, quando, quomodo tecum agendum sit, quaeritur, quae ab Hermagora translatio dicitur. Quicquid ergo extra has nis, generis, actionis. Quicquid igitur compensatio venialis relatio,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ disceptationis controu̾fia. aut infacti contentione u̾tit̃
aut in nominis. aut ingni̾s. aut in aetionis. Quando in fac¬
ti contione u̾tit᷑ quando quod obicit᷑ negat᷑ factum &e aiudi¬
ce querit᷑. factum nefit. qͦd ẽ coniectira. Quando nominis:
Cuando obiecta non neguat᷑ s denomine facti querit᷑ quod
ẽ. finis. Quando gen̾is: qundo ⁊ factum & nom̃ facti cõfiteris.
s uire factum eẽ defendis qͦd÷ qualitas Quando actionis: Quã¬
do omnia quȩ diximꝰ confiteris. s dicis: Nondebeo hoc temꝑe
fionis illius pendet status. Intendit reo crim̃. si negau̾it conioc¬
tura ẽ. Si dixeris se fecisse s alit̾ fecisse finis ẽ. Si dixerit se fecisse
sed ñ alit̾ fecisse quam ure qualitas ẽ. Si dixerit se fecisse
⁊ ñ alt̾ fecisse s tam̃ aliam petierit penanam aut aliud in¬
dicem. aut aliud tempꝰ. translatioẽ. hasgͦ breuit̃ diximus ut

Expanded text:
et disceptationis controversia aut in facti contentione vertitur et disceptationis controversia aut in facti contentione vertitur aut in nominis aut in generis aut in actionis. Quando in facti contentione vertitur? Quando, quod obicitur, negatur factum et a iudice quaeritur, factumne sit, quod est coniectura. Quando nominis? Quando obiecta non negantur, sed de nomine facti quaeritur, quod est finis. Quando generis? Quando et factum et nomen facti confiteris, sed iure factum esse defendis, quod est qualitas. Quando actionis? Quando omnia, quae diximus, confiteris, sed dicis ‘non debeo hoc tempore sionis illius pendet status. Intendis reo crimen; si negaverit, coniectura est; si dixerit se fecisse, sed aliter fecisse, finis est; si dixerit se fecisse, sed non aliter fecisse quam iure, qualitas est; si dixerit se fecisse et non aliter fecisse, sed tamen aliam petierit poenam aut alium iudicem aut aliud tempus, translatio est. Has ergo breviter diximus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
siam: Inampartẽ subduxit. Nam dicendo indictione. & accusa¬
cioneni ⁊ defensionẽ complexus ẽ. simul ponẽdo coniunctiuã
particulam .i. accusatiuam unxit disceptationẽ. quȩ ideo
sit. Adiscendo enim disceptationem dicta poeta ꝓbat uitasq
⁊ cͥmina discit. ut ⁊ in accusatore ⁊ defensore ẽ. contuerfia. ita
net conttuersia ẽ. Dam obicte ille fecisti respondet ñ feci. ecce con¬
trouersia. Iudex aut secum quȩxit fecit noc ne. Ecce hic contͦu¬
sias. Constitutiones hȩ funt. aut facti aut nominis. aut gt̾us.
aut actionis. quȩ om̃s ernat᷑ali illa tͥꝑtita rõne descendunt.
Querendum enĩ ẽ. utrum sit aliquis. quia sit quale sit. qͥsfec̾it.¬
Alit̾ euim ad nom̃ uere ñ potest nisi defacto constiterit. Hemo
enimeirei quam necͦit nom̃ imponet. ⁊ facti questio idẽ con¬
iect᷑a ex ꝑsona iudicis fit in eos quide uegant. Concit enum
utrum factũ sit. nec ne qͥd obicit᷑. Ergo udiximus. diccionis

Expanded text:
accusationem et defensionem complexus est. Simul ponendo coniunctivam particulam, id est ac, causativam iunxit disceptationem, quae ideo sit. A discendo enim disceptationem dictam poeta probat: Vitasque et crimina discit. Vt et in accusatore et defensore est controversia, ita net, controversia est. Nam obicit ille ‘fecisti’, respondet ‘non feci’; ecce controversia. Iudex autem secum quaerit ‘fecit necne?’ Ecce hic controversias. Constitutiones hae sunt: Aut facti aut nominis aut generis aut actionis, quae omnes ex naturali illa tripertita ratione descendunt. Quaerendum enim est, utrum sit aliquid, quid sit, quale sit, quis feceritaliter enim ad nomen venire non potest, nisi de facto constiterit. Nemo enim ei rei, quam nescit, nomen imponet; et facti quaestio, id est coniectura, ex persona iudicis fit in eos, qui denegant. Conicit enim, utrum factum sit necne, quod obicitur. Ergo, ut diximus, dictionis
Abbreviated transcription (Latin):
satoris dificiunt. Arguitur cato adult̾u: Signum nullũ.
nullus testis. nulla suspitio antȩ actȩ uitȩ nulla crimina:
Non ht̃ hic accusator quod dicat ⁊ obid stare controu̾sia ñ pot̃
aꝑte rei. belli temꝑe decẽ iuuenes uiri fortes pollices iͥ in¬
nullum pot̃. Hon stat gͦ contͦu̾sia aparte uidicis. T res sodales
simul ꝑfecti funt ꝑegre douo tantum reu̾si sunt. Accusant
se inuic̃ẽ homicidi dicunt s tu occidisti ñ sed tu. tecũ fuit.
sic tecum fiit. Testis nullus ẽ. suspicio ꝓpͥa nulla uidex quod
iudicet inuenire ñ pot̃. ⁊ ob id ñ stat controu̾sia. sũma aut̃
breuitatẽ complexus ẽ. stantes & asi statas controu̾sias Ilam

Expanded text:
satoris deficit: Arguitur Cato adulterii; signum nullum, satoris deficit: Arguitur Cato adulterii; signum nullum, nullus testis, nulla suspicio, ante actae vitae nulla crimina. Non habet hic accusator, quod dicat, et ob id stare controversia non potest. A parte rei: Belli tempore decem iuvenes viri fortes pollices sibi innullum potest; non stat ergo controversia. A parte iudicis: Tres sodales simul profecti sunt peregre; duo tantum reversi sunt; accusant se invicem homicidii. Dicunt sibi ‘tu occidisti’, ‘non, sed tu’, ‘tecum fuit’, ‘non, sed tecum fuit’. Testis nullus est, suspicio propria nulla: Iudex quod iudicet invenire non potest, et ob id non stat controversia. Summa autem brevitate complexus est stantes et a
Abbreviated transcription (Latin):
que ht̃ in sepositam indiccione ac disceptatione aliquã
cõtͦu̾siam. Omnis diccio ⁊ disceptatio que ht̃ cõtͦu̾siam. sta¬
re iniudicio potest alias ñ pot̃. Contͦu̾sia aut̃ sit. si habu¬
erit quod accusator obiciat quod defensor puget. quod
tudex iudicet. unũ istoꝵ si defuerte.nĩ stat contu̾fia. ⁊
erit thema assistaton hoc ꝓposiris uedeamꝰ thematibꝰ ⁊ pͥ¬
niũ eã parte que inse omnia continet. sepulcͥ molati
fit actio. uir fortis imbello armis amissis. de sepultu¬
ra utri fortis arma abstulit. et uicti eaq rurfus repo¬
fuit. Arguit᷑ sepuleri uolati hic ⁊ accusator ht̃ quod
dicat. Nam obicit. uiolasti sepulcrũ. ⁊ reus dicit ñ iuolau
& uidex ht̃ quod iudicet si uiolauit nec ne sepulchrum t̃
enim in uolũptate quam uelit ꝓferre sententiã. hicgꝰ tͥa il¬
ia contiuent᷑. Instatu cõt̾ou̾sta. ⁊ pͥmũ ea quę aparte accu¬

Expanded text:
quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controversiam Omnis dictio et disceptatio, quae habet controversiam, stare in iudicio potest, alias non potest. Controversia autem fit, si habuerit quod accusator obiciat, quod defensor purget, quod iudex iudicet; unum istorum si defuerit, non stat controversia et erit thema asystaton. Hoc propositis videamus thematibus et primum eam partem, quae in se omnia continet. Sepulchri violati sit actio. Vir fortis in bello armis amissis de sepultura viri fortis arma abstulit et vicit eaque rursus reposuit. Arguitur sepulchri violati. Hic et accusator habet quod dicat; nam obicit ‘violasti sepulchrum’, et reus dicit ‘non violavi’, et iudex habet quod iudicet ‘si violavit necne sepulchrum’; habet enim in voluntate, quam velit proferre sententiam. Hic ergo tria illa continentur. Asystatae controversiae et primum ea, quae a parte accu
Abbreviated transcription (Latin):
differemus .i. in libris quift̃ ad herennum. De mat̾ia at¬
tis ac partibꝰ dic̾e scͥb̾e oportere existimamuis. relictis ilt
tͥb u gne officio. fine uult dic̾e de mat̾ia ac partibꝰ: tuult eẽ
unũ mat̾iã ⁊ partes: Mat̾ia enĩ fac̃ partes alias quinq quaᷤ
supͣdiximꝰ. Inuentionẽ. dispofitionẽ. eloqutionẽ. memoriã.
ꝓnũtiationẽ. Si ñ fuerit unde dicas .i. mat̾ia. ñ ẽ causa ĩ¬
ueniendi tantũ ꝑartes has quinq iͭ sequendi. Ergo ui¬
des quia recte cõiungunt᷑ partes ⁊ mat̾ia. qube uiuen¬
tio que princeps ẽ omnium partiũ fic̃ enĩ nͥ iuen̾is
habueris mat̾iam ꝓpt̾ quã rem inuenias ñ habesita nͥ
inuen̾is ñ inuenis quod disponas. aut eloguaris aut te¬
neas aupnunties ꝑrgo pͥifipem partiũ ominũ recte
dixit. Inuentionẽ. de qua maxime. in his libris tͣctat.
⁊ quȩ ẽ. harum partium mat̾ quȩ sequiit᷑. Omns tes

Expanded text:
differemus id est in libris, qui sunt ad Herennium. De materia ardifferemus id est in libris, qui sunt ad Herennium. De materia artis ac partibus scribere oportere existimamus Relictis illis tribus, id est genere officio fine, vult dicere de materia ac partibus et vult esse unum materiam et partes; materia enim facit partes illas quinque, quas supra diximus: Inventionem dispositionem elocutionem memoriam pronuntiationem. Si non fuerit unde dicas, id est materia, non est causa inveniendi tantum partes has quinque et exsequendi. Ergo vides, quia recte coniunguntur partes et materia. Quare inventio, quae princeps est omnium partium Sicut enim, nisi habueris materiam, propter quam rem invenias non habes, ita nisi inveneris, non invenis quod disponas aut eloquaris aut teneas aut pronunties. Ergo ‘principem partium omnium’ recte dixit inventionem, de qua maxime in his libris tractat et quae est harum partium mater, quae sequuntur. Omnis res,
Abbreviated transcription (Latin):
uenta fuerĩt ñ debent cõfuse dici s suo quoq cõpom ordine.
Unde ipse:neq meum dicendi ordinem seruare patiamur:
E locutioẽ. ñ structura. ł conpositio. s ut u̾ba scđ̾m ꝑsonas ĩnti¬
t̃is nefacias ita loqui rusticum sic̃ scolasticum. aut mulierẽ
sicut uirum fortemr aut infantẽ sic̃ senẽ. Terentius nr̃ idõ
ẽ magnus. eloquens quia scđm ꝑsonas loquit᷑. memoria
ẽ. firma animi rerum aut u̾boꝵ ꝑceptio. Nichil enim ꝓ¬
dest inuenisset ł ordinasse ł aptasse u̾ba. si memoria ħ oĩa
ꝑdiderit. Ido aut̃ firma dixit ut bñ tradat᷑ animo. Nam
qd̃ leuit᷑ tͣditur. perit cito .i. ut bene teneantus quod dici¬
mͦ supplicis more. In hacem̃ pollusse modatione fertur
ni tui. Nc̃ his brruit̾. De his enim quinq partib inlibs
deoratore dictum. de gn̾e itẽ. de officio. de fine. aliud ĩtempꝰ

Expanded text:
venta fuerint, non debent confuse dici, sed suo quoque componi ordine, venta fuerint, non debent confuse dici, sed suo quoque componi ordine, unde ipse: Meque meum dicendi ordinem servare patiamini. Elocutio est non structura vel compositio, sed ut verba secundum personas imiteris, ne facias ita loqui rusticum sicut scholasticum aut mulierem sicut virum fortem aut infantem sicut senem. Terentius noster ideo est magnus eloquens, quia secundum personas loquitur. Memoria est firma animi rerum aut verborum perceptio Nihil enim prodest invenisse vel ordinasse vel aptasse verba, si memoria haec omnia perdiderit. Ideo autem firma dixit, ut bene tradatur animo; nam quod leviter traditur, perit cito id est ut bene teneamus id, quod diciis, modo timentis, modo supplicis more. In hac enim polluisse moderatione ferturtitutis Bene breviter; de his enim quinque partibus in libro ‘de oratore’ dictum est; de genere, item de officio, de fine aliud in tempus
Abbreviated transcription (Latin):
posfit quis accure nec nequerit᷑. status ẽ. in coipso dũ ꝑscbit᷑.
Utrũ oratoriminimũ ẽ. de arte loqui quod hic fecit. Aliud ẽ
de arte loqui. Altud ex arte. Nã de arte aice. artisdoce
p̃cepta uit nunc fac̃ tulltus. Exarte uͦ ẽ. dicereapsã diccionẽ
ꝑartis. p̃cepta implere. ut facit tullius. in orationibꝰ Ermago¬
ras gͦ de arte agxit. ⁊ ipsũ quod exaliis tulit exarte uͦ nuꝗͣ
dixit. hac ꝑhoc semꝑ tacuit. In qͦ pene umꝑitꝰ ⁊ nullius asto¬
ritatis ostenditur. Quare materia quidẽ mat̾iã quidẽ mat̾iȩ
suĩ ministrauit. neq hermagora qui male desfimit ⁊ sequit᷑
atistotelẽ. qui optime demat̾ra locutꝰ ẽ. de partibꝰ uͦ eiusdẽ:
ipsũ ⁊ alios: partes aũt hȩ sũt. inueritio. dispositio. eloqutio.
memoria ꝓmitiatio. Inuentio ẽ excogitatiorerũ uerarũ.
aut uerisimiliũ. que causã ꝓbabilẽ reddunt. siuͦ tenueris
quod nec uerũ. nec u̾i simile ẽ. inuẽtũ dici ñ potest. Ñ aut ĩuẽ

Expanded text:
possit quis accusare necne, quaeritur. Status est in eo ipso, dum praescribitur’. Verum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit Aliud est de arte loqui, aliud ex arte. Nam de arte dicere est artis docere praecepta, ut nunc facit Tullius, ex arte vero dicere est ipsam dictionem per artis praecepta implere, ut facit Tullius in orationibus. Hermagoras ergo de arte dixit et ipsum, quod ex aliis tulit. Ex arte vero numquam dixit ac per hoc semper tacuit, in quo paene imperitus et nullius auctoritatis ostenditur. Quare materia quidem Materiam quidem materiae subministravit neque Hermagoram, qui male definit, sed sequitur Aristotelem, qui optime de materia locutus est, de partibus vero eiusdem et ipsum et alios. Partes autem hae sunt: Inventio dispositio elocutio memoria pronuntiatio. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddunt Si vero inveneris, quod nec verum nec veri simi
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝑsonam semꝑ respicit. Interim ꝓ intellectu prȩsentis lectio¬
nis diximus sillogismos ꝑordinẽ quibꝰ nunc utimur. E pͥmo
quidem quinquȩ ꝑtito sillogis moerrorẽ ex magore rep̃hen¬
dit: sidelibatio ⁊ demonstratio gn̾a causarun sunt ñ possunt
ieste partes alicuius gin̾s cause putari. Ecce ꝓpositio dubia eadẽ
eẽ causarum Delib̾atio aut̃ ⁊ demonstratio gn̾a sunt causat̃
Ecccasumptio dubia. Nam ant nullum genꝰ ẽ cause aut udi¬
ciale solũ aut.⁊ uidiciale delib̾atuum ⁊ demonstratiuum
tio i demonstratio partes sunt rethoricȩ s tñ causarũ gn̾a
uodsi fũt causarum partes status quo mͦ deuenire possunt
ut sint partes statuum: hõ enimnegat tullius quia partes

Expanded text:
sonam semper respicit. Interim pro intellectu praesentis lectionis diximus syllogismos per ordinem, quibus nunc utitur, et primo quidem quinquepertito syllogismo errorem Hermagorae reprehendit: Si deliberatio et demonstratio genera causarum sunt, non possunt recte partes alicuius generis causae putari: Ecce propositio dubia. Eadem esse causarum. Deliberatio autem et demonstratio genera sunt causarum: Ecce assumptio dubia. Nam aut nullum genus est causae aut iudiciale solum aut iudiciale et deliberativum et demonstrativum: tio et demonstratio partes sunt rhetoricae, sed tamen causarum genera. Quodsi sunt causarum partes status, quo modo devenire possunt, ut sint partes statuum? Non enim negat Tullius, quia partes
Abbreviated transcription (Latin):
pit qͣdriꝑatus syllogimus qui ⁊ ipse decitur. y poteticus cu-¬
fit̃. alicuiꝰ gn̾is causȩ delibatio ⁊ demonstͣtio qm̃ similit̾ cau¬
sas ꝓcreant ingenuus eum seruus ee̾ ñ pot̃. Multomtinꝰ
tͥ cosentio ut partun causarum sint partes .i. statuum:
Pars aut cause ẽ. constitucionis Incip̃ assumptio que indi¬
get approbatione assumptionẽ seqͥt᷑ ꝓbatio. Nõ enm causa
ad constitutionẽ. s consticutio ad causam accõmodat᷑. Pars aũt.

Expanded text:
pit quadripertitus syllogismus, qui et ipse dicitur hypotheticus. Cuipit quadripertitus syllogismus, qui et ipse dicitur hypotheticus. Cuipartes sint alicuius generis causae deliberatio et demonstratio, quoniam similiter causas procreant. Ingenuus enim servus esse non potest. Multo minus tibi consentio, ut partium causarum sint partes, id est statuum. Pars autem causae est constitutio omnis Incipit assumptio, quae indiget approbatione. Assumptionem sequitur probatio: Non enad constitutionem, sed constitutio ad causam accommodatur”; cau
Abbreviated transcription (Latin):
solum aut uidiciale ⁊ demonstratium ⁊ delib̾atiuum. Ex¬
aggeratio fillogismi ꝑ enum̾ationem multerum argum̃to¬
rum: ait enum. Si hec detͣhit udiciale solum reman̾e ñ
pot̃ quoniam uarietas causarum ⁊ uno gn̾e pendẽ ñ pot̃
aut si ⁊ hoc genus dethahere ut nullm remaneat. aut oi̾a
sint nullum dice causarum genus eẽ. Repettio ꝓbationis:
Unum aut uiditiale solum &ẽ qui pot̃. Nani ut sunt uaria
gtiꝰa ita exhis uaria ꝓcreant᷑ sicuti de coruo equus nasci ñ
pot̃ ita ex iudiciali solo ñ potest ⁊ utile nasci ⁊ honestum
qd̃ ẽ delib̾atiui ⁊ demonstatiuignis. sic ⁊ ęquum ⁊ in equu.
Omniagna̾ fines suos habent. Finis enim quid ẽ. delib̾atiui
utile ⁊ neccessariũ. Qui finis demonstratui: honestũ ⁊ utile:
Qui finis uidiciał: eqitũ ⁊ ĩ equũ. malegͥ eas gn̾ales constitutioẽs
parces ee̾ dixert̃. Edsi generis causȩ partes recte putari Inci¬

Expanded text:
aut iudiciale et demonstrativum et deliberativum Exaggeratio syllogismi per enumerationem multorum argumentorum; ait enim: Si haec detrahit, iudiciale solum remanere non potest, quoniam varietas causarum ex uno genere pendere non potest; aut si et hoc genus detrahere, ut nullum remaneat, aut omnia sint. Nullum dicere causarum genus esse Repetitio probationis. Vnum autem iudiciale solum esse qui potest? Nam ut sunt varia genera, ita ex his varia procreantur. Sicuti de corvo equus nasci non potest, ita ex iudiciali solo non potest et utile nasci et honestum, quod est deliberativi et demonstrativi generis. Sic et aequum et iniquum. ‘Omnia genera fines suos habent’: Finis enim quis est deliberativi? Vtile et necessarium. Qui finis demonstrativi? Honestum et utile. Qui finis iudicialis? Aequum et iniquum. Male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte putari Inci