comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dĩ. In eos quidem qui
cȩciderunt se ueritatẽ inte
aũt bonitatẽ. si ꝑ manseris
Inbonitate: Alio quin & tu
excideris: Bonũ dm̃ gentibus
esse testatur quia cumido¬
la sequerentur digni utique
mortis patientia sua expec¬
tauit illos: Et nec sic requi¬
rentes sẽ ultro uocauit illos
& peccata eis remisit. Iude¬
us autem se uorus est Ex cȩ¬
tauit enim eos quia donum
dĩ spreuerunt. Nos tamen
nuuc significat iudȩos qui pp̃t
maliuo lentiã stiam in ꝑp&u¬
um cȩcatisunt: Unde eos &
cȩcidis se dixit. illos autem
quos supra moniorauit offen¬
disse Non tamen cecidis se.
quia ad tempus cȩcatos illos
ostendit. Ac ꝑ hoc sẽ uerũ
dm̃ in eos fuis se ut inꝑpe¬
tuũ cecati essent apostate
Sed & illi si non ꝑ manserint
in incredulitate. inserentur
Potens est enim ds̃ insore¬
re illos. Ostendit iustitiã
dĩ non seueritate mane¬
re circa illos quos ex cȩ¬
cauit ad tempus. Qui a
non sic illos excidit ut ñ
illos possit iterum inse¬

Expanded text:
s quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem, bonitatem; si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris. Bonum Deum gentibus esse testatur; quia cum idola sequerentur, digni utique mortis, patientia sua exspectavit illos, et nec adhuc requirentes se, ultro vocavit illos, et peccata eis remisit. Judaeis autem severus est; excaecavit enim eos, quia donum Dei spreverunt. Hos tamen nunc significat Judaeos, qui propter malevolentiam suam in pum excaecati sunt. Unde eos et cecidisse dicit: illos autem, quos supra memoravit offendisse, non tamen cecidisse, quia ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum caecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos. Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos quos excaecavit ad tempus, quia non sic illos excidit, ut non illos possit iterum inse
Abbreviated transcription (Latin):
qui eandem fidem haberent
inqua isaac natus est quia
isaac intxpo saluatoris natus
est ergo habrao. quia in semi¬
ne tuo benedicentur om̃s gen¬
tes quod utique inisaacꝰ pro¬
mis sus est habrahe qui est
xp̃s in quo om̃s gentos bene¬
dicuntur credentes. C&eri
ergo iudei filiisunt carnis
dum ꝑmis sione priuantur.
Neo deputari possunt meri¬
to habra hȩ. qui fidem nonse¬
cuntur ꝑ quam dignus extiti
abraham: Id est. non qui filui
carnis hisunt fili di sed
qui filui ꝓmissionis aesti
s mantur insemine Aꝑtũ ẽ
quia non possunt dici filiidi
hi enim ex concupiscenta
carnis natisunt. isti uero
exfide spiritaliter secundũ
quod ꝓmnissum est abrahȩ
ut hi estimarentur semen
eẽ. quicrederent ꝓmissionis

Expanded text:
qui eamdem fidem haberent, qui eamdem fidem haberent, in qua Isaac natus est, quia Isaac in typo Salvatoris natus est ergo Abrahae, quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod utique in Isaac missus est Abrahae, qui est Christus, in quo omnes gentes benedicuntur credentes. Caeteri ergo Judaei filii sunt carnis, dum promissione privantur: nec deputari possunt merito Abrahae, qui fidem non sequuntur, per quam dignus exstitit Abraham. Id est, non qui filii carnis, hi sunt filii Dei: sed qui filii promissionis sunt, aestimantur in semine. Apertum est quia non possunt dici filii carnis filii Dei: hi enim ex concupiscentia carnis nati sunt; isti vero ex fide spiritualiter, secundum quod promissum est Abrahae; ut hi aestimarentur semen esse, qui crederent. Promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
dum carnẽ: Sedisti quifidẽ
acciperent ꝑ quam natus est
isado refor matam tẽpore
xp̃i Non iam specialẽ. sed ge¬
nerale. Ut quod habraham cre¬
didit deisaac. Isti crederent
dedõ & xp̃o Quia natus est
dĩ filius ad salutem humani
generis redimendam: Neque
om̃s qui sunt exisrl hisunt
israhelite. Neque quia semens
abrahȩ omnes filu dĩ sed in
isa ac uocabitur tibi semen
Hoc est quod uult intellegi ñ
filii sunt habrahȩ. Sed illos eẽ
dignos quia filii ꝓmissioniss.
Iđest quos prescut ds̃ ꝓmis¬
sionẽ suam sus copturos. siue
exiudeis siue exgentibus hi
enim dignisunt dici israheli¬
te. idest uidentes dm̃ quicre¬
dunt Nam deisa ac utique
om̃s hi filiisunt abrahȩ. Qui¬
A omnis ꝓpago generis iude¬
orum exabraham ꝑ isaac est.
Ac phoo reliqui filii non sun
dicendi abrahę Abraham enĩ
credens. isaac accepit propt̃
fidem quia credidit dõ in quo
mysterium futurȩ fidei desig¬
natum estꝰ ut illi ess& fr̃s isaac.

Expanded text:
dum carnem: sed isti qui fidem dum carnem: sed isti qui fidem acceperint, per quam natus est, Isaac, reformatam tempore Christi, non jam specialem, sed generalem; ut quod Abraham credidit de Isaac, isti crederent de Deo et Christo; quia natus est Dei Filius ad salutem humani generis redimendam. Neque omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae; neque quia semen sunt Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen. Hoc est quod vult intelligi, non filii sunt Abrahae, sed illos esse dignos qui filii promissionis sunt, id est, quos praesciit Deus promissionem suam suscepturos, sive ex Judaeis, sive ex gentibus; hi enim digni sunt dici Israelitae, id est, videntes Deum, qui credunt. Nam de Isaac utique oma omnis propago generis Judaeorum ex Abraham per Isaac est, ac per hoc reliqui filii non sunt dicendi Abrahae. Abraham enim credens, Isaac accepit propter fidem, quia credidit Deo, in quo mysterium futurae fidei designatum est, ut illi essent fratres Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
tuus sũm. dm̃ inquit adora
Nec dñs utique adorari se
pater&ur. nisi quia ds̃ est
Si quo minus usur passo di¬
cendus est & peccasse quod
dum ostendat. Ni hil ergo
preiudicatur dõ patri cum
ad oratur Xp̃s ut ds̃. quia
cum soli dõ seruiendum di¬
catur: seruitur & xp̃o Di¬
cit enim alio loco qui in his
seruit .xp̃o plac& dõ quid
ergo suꝑ est nisi ut pator ds.
& filius ds̃ & nihil ominus
unus ds̃ credatur. Vterque:
siue enim patrem quis ad¬
or & siue filium. unũ dm̃ di¬
citꝰ adorare. & seruiri patri
aut filio uni dõ seruitium
exhib&ur. Nulla igitur
dis cretioest. quia qui adorat
adorat & patremꝰ. & qui ser¬
uit patri. seruit filio & ut
sine adolationo ditatis
huius confessionẽ esse do¬
cer&. in con clusione posuit
dĩ non excidit uerbum
dĩ dicentis. Inisaac uocabit᷑
tibi semen Id est hoc euenit
inquit quod ds futurum Et ñ
hi dicerentur. semen eẽ abra¬
hae qui filii eius es sent secun¬

Expanded text:
tuus sum. Deum, inquit, adora tuus sum. Deum, inquit, adora . Nec Dominus utique adorari se pateretur, nisi quia Deus est: si quominus, usurpasse dicendus est, et peccasse, quoddum ostendat . Nihil ergo praejudicatur Deo Patri, cum adoratur Christus ut Deus; quia cum soli Deo serviendum dicatur, servitur et Christo. Dicit enim alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo . Quid ergo superest, nisi ut Pater Deus, et Filius Deus; et nihilominus unus Deus credatur uterque? Sive enim Patrem quis adoret, sive Filium, unum Deum dicitur adorare; et servire Patri, aut Filio, uni Deo servitium exhibetur. 80 Nulla igitur discretio est; quia qui adorat Filium, adorat et Patrem: et qui servit Patri, servit et Filio. Et ut sine adulatione deitatis hujus confessionem esse doceret, in conclusione posuit,m Dei. Non excidit verbum Dei dicentis: In Isaac vocabitur tibi semen , id est, hoc evenit, dixit Deus futurum; ut non hi dicerentur semen esse Abrahae, qui filii ejus essent secun
Abbreviated transcription (Latin):
merat. ut omnibus prohis do¬
lorẽ incutiat quia non reci¬
piendo saluatorem prero ga¬
tiua patrum & ꝓmissioiis
meritum ꝑdiderunt. Peio¬
res gentibus facti quos prius
quia sine dõ erant ab omi¬
nabantur ꝓpensius enim
malur dignnitatem ꝑ didis se quã
non habuis se. INterea desal¬
uatore dicit. qui est suꝑ om¬
nia ds̃ benedictus in sđa amen
quando enim nulla paternino absit: Cũm ipse diabolũ¬
quando enim nulla paterni no¬
est. non potest differri no
As dicatur frequenter enim
scriptura propter unius di
dm̃ patrem uocat. & filiũ dir̃m
Si quis autem non putat de
xp̃o dictum qui est ds̃ dex
ꝑsonam dequa dictum est
Depatre enim dõ hoc loco
mentio facta ñ est: Sed quid mirũ
alia in epistola hunc sensũ
tali sermone fir mauit dicens.
Vt in nomine ihũ om ne ge¬
nu flectatur. celestium terestri¬
um & infernorum haecs
enim exceptis his sunt aliqua
Nec potest genu flectere om¬
abeo Nefeceris q mc̃seruus

Expanded text:
merat, ut omnibus pro his domerat, ut omnibus pro his dolorem incutiat; quia non recipiendo Salvatorem praerogativam Patrum, et promissionis meritum perdiderunt, pejores gentilibus facti, quos prius, quia sine Deo erant, abominabantur: propensius enim malum est dignitatem perdidisse, quam non habuisse. Interea de Salvatore dicit: Qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. Quando enim nulla paterni nominis fit mentioQuando enim nulla paterni noest; non potest differri, ne Deus dicatur. Frequenter enim Scriptura propter unius DeiDeum Patrem vocat, et Filium Dominum. Si quis autem non putat de Christo dictum: Qui est Deus, det personam, de qua dictum est: de Patre enim Deo hoc loco mentio facta non est. Sed quid mirum,alia in epistola hunc sensum tali sermone firmavit, dicens: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum ? Haecenim, exceptis his, sunt aliqua,nec potest genu flectere omab eo: Ne feceris, quoniam conservus
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓbari non potest quisic ꝑ¬
hibent testimonium apło dũ
com mendant sum uirtute
signorũ: quȩ faciebant ꝑ illũ
Quia enim tam magnum p̃
ritatem erga genus huma¬
nũ ostendit. & dignatio eius.
gloriosa & in mortalia p̃mia
reꝓmissa. Ac ꝑ hoc dol&
genus suum quod est secundũ
carnem. quia incredulitate sua
hoc ꝑenni & salutari beneficio
se priuarumt Ergo optabã.
Ait non opto. quia scit fiori
non posse. ut tam oneftum
membrum nullo precedente
uitio abscider&ur acor pore
xp̃iano. Affectum tamen &
dilectione circa genus suum
ostendit quorum adoptio ⁊ ẽ
filiorum Iuste dolere seꝓbat
quando p̃dicat laudem generis
corum. quia olim filiiꝰ optati
affectum & gratiam dĩ patris
irritum habuerunt Adiecit
ad huc & alios dolere prohis
patres & ex quibus xp̃s secun¬
dum car nem qui est super
omnia ds̃ bonedictus in secula
Amen: Tanta preconia nobi¬
litatis & dignitatis generis
iudcorum & ꝓmissionem enu¬

Expanded text:
robari non potest, qui sic probari non potest, qui sic perhibent testimonium Apostolo dum commendant eum virtute signorum, quae faciebant per illum. Quia enim tam magnum pracipuam charitatem erga genus humanum ostendit, et dignatione ejus gloriosa et immortalia praemia promissa, ac per hoc dolet genus suum, quod est secundum carnem, quia incredulitate sua hoc perenni et salutari beneficio se privarunt. Ergo optabam ait, non opto, quia scit fieri non posse, ut tam honestum membrum nullo praecedente vitio abscinderetur a corpore Christiano. Affectum tamen et dilectionem circa genus suum ostenfiliorum. Juste se dolere probat, quando praedicat laudem generis eorum; quia olim filii adoptati, affectum et gratiam Dei Patris in irritum habuerunt. Adjecit adhuc, ut et alios dolere pro his Patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. Tanta praeconia nobilitatis et dignitatis generis Judaeorum et promissionum enu
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓfundum terrȩ descendis se
& morte prȩssa genus hominũ
liberas se: Neque si futura nob
spondeat quȩ ꝓmisit. euȩ ad sen¬
sum dabimus illi. Discr&i axp̃o
quem uirtute & naturȩ dm̃ cre¬
dimus & scimus. Nec si arte
& sub limitate astutie suę alia
creaturam dixisse deidolis. sed
non est uerum. Qui hanc de¬
buit significare quam sub ad¬
miratione seductionis uidoRetur
fingere satanas. Na quis se¬
ducatur fidelium adhec aqui¬
bus recessit manifesto errore .
Sed hȩc meditatur dc fingit.
ꝑ quȩ a&iam electos possit
seducere Nulla ergo sunt quȩ
nos possint acaritate di sepa
non mentior. Testimonium
mihi reddente conscientia mea
Inspu sc̃o. Quia tristiua est mihi
fratribus meis cognatis secun¬
dum carnem. qui sunt israheli¬
to. Qm̃ superius contra iudeos
loqui uid&ur. qui exlege iis¬
tificari se putant. Nunc ut
uotum suum &affectum cir¬
dicit se loqui. Non uelut in¬
mico illorum fides haberi
& quorum testimonium apło¬

Expanded text:
in profundum terrae descendisse in profundum terrae descendisse et morte pressa genus humanum liberasse. Neque si futura nobis spondeat, quae promisit Evae , assensum dabimus illi, discreti a Christo, quem virtute et natura Deum credimus et scimus. Nec si arte et subtilitate astutiae suae aliam crnon est verum, quia hanc debuit significare, quam sub admiratione seductionis videtur fingere Satanas. Nam quis seducatur fidelium ad haec, a quibus recessit manifestato errore? 79 Sed haec meditatur et fingit, per quae etiam electos possit seducere. Nulla ergo sunt, quae nos possint a charitate Dei separnon mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi  pro fratribus meis, cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae. Quoniam superius contra Judaeos loqui videtur, qui ex Lege justificari se putant: nunc ut votum suum et affectum cirdicit se loqui, ut non velut inimico illorum fides haberi  quorum testimonium rep
Abbreviated transcription (Latin):
nobis fuerit dignitatem inunitate
quem scimus quia non solum in
futuro sed & in presenti prode¬
rit nobis: Nec quidem sise an¬
gelus nobis ostendit adse ducen¬
dos nos subornatus fallãtus pa¬
tris sui di aboli preualere de¬
bebit aduersum nos. Cũ sciamus
xp̃o ut magni consilii angelo
nihil preponendum. Neque
siuirtus ab aliquo fada fuerit
sicut dicitur Asy mone mago.
Qui dicitur inaero sur sum in po¬
pulum xp̃i scandalitaret uolas¬
se. fidem debebit minuero. sci¬
entium saluatorem Nubo fa¬
mulante susceptum ascendis se
suꝑ omnes çȩlos Nec sunaltitu¬
dinem se nobis ostendat De
ratis altitudinem satanę
Adeuotione nos dñi ihũ debe¬
bit auferre. quemscimus des¬
cendis se decęlo ut terrena spi¬
rualibus sociar& Neque siꝑ
phantasiã qua seducere medi¬
iatur. profundũ nobis ostendat
errorem mirandum. quater ri¬
ti forte succumbamus illi. Nec
sidignum est. ut xp̃o fidem fran¬
gamus. quem scimus nr̃i causa

Expanded text:
nobis fuerit dignitate munita, debnobis fuerit dignitate munita, debquem scimus, quia non solum in futuro, sed et in praesenti proderit nobis. Nec quidem si se angelus nobis ostendat ad seducendos nos, subornatus fallaciis patris sui diaboli, praevalere debebit adversum nos; cum sciamus Christo, ut magni consilii Angelo, nihil praeponendum . Neque si virtus ab aliquo facta fuerit, sicut dicitur facta a Simone mago, qui dicitur in aere sursum, ut populum Christi scandalizaret, volasse, fidem nostram debebit minuere, scientium Salvatorem nube famulante susceptum ascendisse supra omnes coelos . Neque si in altitudinem se nobis ostendat, deratis altitudinem Satanae ? a devotione nos Domini Jesu debebit auferre, quem scimus descendisse de coelo, ut terrena spiritalibus sociaret. Neque si per phantasiam, qua seducere meditatur, profundum nobis ostendat horrore mirandum, qua territi forte succumbamus illi: nec sic dignum est, ut Christo fidem frangamus, quem scimus nostri causa
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓnobis sed ille ut ꝓdes s&
nobis. nr̃a autem mors Non il¬
li ꝑficit sed nobis. Temporalẽ
enim uitam ꝑdimus. ut nobis
rependatur auerna & quid
mirum si serui moriantur
ꝓpono dño quando dñs mortu¬
us est ꝓseruis & malis. Vincunt
ergo beneficia. & exortantur
animum ad ꝑseuerandum ꝓpt̃
eum qui dilexit nos: Confido
enim quia neque mors confi¬
dentia haec desponsione xp̃i
est. qua ꝓmisit intribulatione
adiuuare sibi dicatam fidem
Neque uita. Neque angłi. Neq
uirtus. Neque altitudo. Neque
ꝓfundum. Neque presentia
Neque futura Neque alia crea
que ad alductionem nostram
adia bobo inferuntur. Quȩ idcir¬
co memorat ut muniat nos
Vt si aduenerit confidentes de
spe & auxiliis xp̃i armatifide
aduersus hȩc repugne mus
quid enim si mors in lata fuera
Non ne lucrum est maximum
occasionem inuenire qua citius
eatur in regnum ꝓmis sum
Neque si presens uita ꝓmissa

Expanded text:
est pro nobis: sed ille ut prodesset est pro nobis: sed ille ut prodesset nobis; nostra autem mors non illi proficit, sed nobis. Temporalem enim vitam perdimus, ut nobis rependatur aeterna. Et quid mirum si servi moriantur pro bono Domino; quando Dominus mortuus est pro servis, et malis? Vincunt ergo beneficia, et exhortantur animum ad perseverandum propter eum, qui dilexit nos. Confido enim quia neque mors. Confidentia haec de sponsione Christi est, qua promisit in tribulatione adjuvare sibi dicatam fidem. Neque vita, neque angelus, neque virtus, neque altitudo, neque profundum, neque praesentia, neque futura, neque alia creatquae ad abductionem nostram a diabolo inferuntur, quae idcirco memorat, ut muniat nos; ut si advenerint, confidentes de spe, et auxiliis Christi, armati fide adversus haec repugnemus. Quid enim si mors illata fuerit, nonne lucrum est maximum occasionem invenire, qua citius eatur in regnum promissum? Neque si praesens vita promissa
Abbreviated transcription (Latin):
sosunt omnia preferat: quis
nos separabit acaritate xp̃i
Hoc ẽ quis nos auertere pote¬
rit adilectione xp̃i qui nob
tã magna & innumera presti¬
tit beneficia Tribulatio sed
non facit. quia dictionẽ firmi
christiani Nulla uincunt tor¬
menta A mantis enim plus in¬
citatur caritas. sieum cuius sen¬
sit beneficia ꝓhibeatur a ma¬
re Dum enim putant se in me¬
rita eius seminare. sũcitant
beneficia: an angustia anꝑ
Isecutio : An fames  An nuditas.
an periculum An gladius sicut
Sscriptum est. Quia propt̃ te
s morte adficttur totadie. esti¬
÷ mati sumus uelut oues occisio¬
nis Sed in his omnibus. supe¬
ramus propter eum quidilex̃
nos. Hoc scriptum est in psalmo
exitia tribulationis pressuras
s& mortẽ non pos se conferri
uel com parari caritati .xp̃i.
quam semi nauit in nobis Mul¬
ta enim maiora beneficia eius¬
habemuf quam hȩc sunt omnia
que uidentur aduersa Siem̃
morimur ꝓ illo quod grauius
uid&ur in his & ille mortuus

Expanded text:
so sunt omnia, praeferat. Quis so sunt omnia, praeferat. Quis nos separabit a charitate Christi? Hoc est, quis nos avertere poterit a dilectione Christi, qui nobis tam magna et innumera praestitit beneficia? Tribulatio? Sed non facit, quia dilectionem firmi christiani nulla vincunt tormenta. Amantis enim plus incitatur charitas, si eum cujus sensit beneficia, prohibeatur amare; dum enim putant se in merita ejus seminare, suscitant memorata beneficia. An angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius sicut scriptum est, quia propter tdie, aestimati sumus velut oves occisionis? Sed in his omnibus superamus propter eum, qui dilexit nos. Hoc scriptum est in psalmo exitia, tribulationes, pressuras, et mortem, non posse conferri vel comparari charitati Christi, quam seminavit in nobis. Multo enim majora ejus beneficia habemus, quam haec sunt omnia, quae videntur adversa. Si enim morimur pro illo, quod gravius videtur in his, et ille mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
fectu diligit nos ut morir&
ꝓnobis: & resurgens semper
causas nr̃as agat apud patrẽ
Cuius postolatio contẽꝑm non
potest quia indextera dĩ est
Hoc e inhonore quodds̃ est
Vt de dõ patre securi & xp̃o
filio eius qui udicaturus est
Infide eius l&emur. hinc
illud ost quod dicit᷑ p&ro apło
Ecce expostolauit satanas
ut uos uentil& sicut triticũ¬
Ego autem rogaui nedefi¬
ciat fidestua hoc ergo mo¬
do inter pellat ꝑ nobis salua¬
tor Sciens enim inpuden¬
tiam & alttudinem aduer¬
sarii nr̃i cum se comiouerit
aduer sumnos sinon ei ad¬
sentiamus. Saluator in¬
ter pellat ynobis nealiquid
uio lenter presumat circa
nos. ut arceatur insolentia
eius. Hac causa tamen dici¬
tur filius inter pellare
cum ipse agat totum & equa¬
lis sit dõ patri. Et quia
unus dicitur ds. Nepater
& filius singularis uolumo
putar&ur Ad ꝑsonarum
distinctionem. sic loquitur
scriptura at & filium non
dis parem tradat. & patrem
quia pater est & quia. ab ip¬

Expanded text:
fectu diligit nos, ut moreretur pro nobis, et resurgens semper causas nostras agat apud Patrem. Cujus postulatio contemni non potest, quia in dextera Dei est, hoc est, in honore quod Deus est; ut de Deo Patre securi, et Christo Filio ejus qui judicaturus est, in fide ejus laetemur. Hinc illud est quod dicit Petro apoEcce exspostulavit Satanas, ut vos ventilet sicut triticuego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua . Hoc ergo modo interpellat pro nobis Salvator; sciens enim impudentiam et altitudinem adversarii nostri, cum se commovet adversum nos, si non ei assentiamus, Salvator interpellat pro nobis; ne aliquid violenter praesumat circa nos, ut arceatur insolentia ejus. Hac causa tamen dicitur Filius interpellare, cum ipse agat totum, et aequalis sit Deo Patri; et quia unus dicitur Deus, ne Pater et Filius singularis, vel unio putaretur, ad personarum 78 distinctionem sic loquitur Scriptura; ut et Filium non disparem tradat: et Patrem, quia Pater est, et quia ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
Exipso enim inquit&ꝑ ipsũ & inipso
ut essent eẽ coeperant. Sensũ
& consilium eius scire non pos¬
sunt Ipse autem scit omma
quia ⁊ in ipsosunt curcta pa
te fecit mysterium di quod su¬
perius dixit non abeis ignora¬

Expanded text:
pso et per ipsum et in ipso nt esse coeperunt, sensum et consilium ejus scire non possunt: ipse autem scit omnia, quia in ipso sunt cuncta. tefecit mysterium Dei, quod superius dixit non ab eis ignora
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Non enim sicut tunc cor¬
pora ꝑcor poribus immo¬
lantur. Nunc uero noncor¬
pora sed uitia cor poris pe¬
rimenda sunt. Vt autẽ obse.¬
quu nr̃ĩ effectum habere
possimus seruata iustitia
pudo rem custodiamus Ni¬
hil enm ꝑficit pudor. necra¬
tionabilis potest uidere ne¬
glecta iustitia Hoc erii
conformem fieri spiritaliũ
renouatum in spũ dc fide.
hoc scire que placeat dõ nec
aliud honũ & ꝑfectũ ẽẽ:
ico erum ꝑ gratiam que
data est mihĩ homnibus : omni¬

Expanded text:
nae. Non enim, sicut tunc, cornae. Non enim, sicut tunc, corpora pro corporibus immolantur: nunc vero non corpora, sed vitia corporis perimenda sunt. Ut autem obsequii nostri effectum habere possimus, servata justitia, pudorem custodiamus; nihil enim proficit pudor, nec rationabilis potest videri, neglecta justitia. Hoc erit conformem fieri spiritualium, renovatum in spiritu ac fide hoc scire quod placeat Deo, nec aliud bonum et perfectum esse. Dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiam dĩ illos adhortat᷑
ꝑ quã saluator humanum ge¬
nus Posł tractatum enim
legis & fidet populi naturã
iudaici & gentilis. adbonã
uitã agendã hortatur:
Perhanc enim spes fider
obtin&ur Commonitio est
ergo haec ut memores sint
quia misericordiã acceper̃.
&uigilent circa ob sequium
eius A quo illi data est ꝓquem
acceptabilem sicor pora ura
Incontaminata seruemus. Dis¬
similes a secularibus qui uolup¬
tatibus deseruiur Haec est uo¬
luntas di scĩ ficatio ura Nã
corpora subiecta peccatis non
uiua habentur sed mortua
Sub dispectiope enim ꝓmisse
uitȩ sunt: Ad hoc enimꝰ pecca¬
tis donodi abluimur. ut de
c&ero mundam uitam Agen¬
tes dĩ amorẽ in nos puoce¬
mus. Nonir ritum faciemes
opus gratie eius Nam apud
u&eres ideo oblata occidaba¬
tur hostia: ut homines peccati
causa morti subiectos signifi¬
car& Nunc autem quia per
donũ di purificatisunt ho¬
mines & amorte secunda
liberati uiuam hostiã debeNT
offerre ut signum sit uitȩ aðer¬

Expanded text:
ricordiam Dei illos adhortatur per quam salvatur humanum genus. Post tractatum enim legis et fidei populi naturam Judaici et gentilis ad bonam vitam agendam hortatur; per hanc enim spes fidei obtinetur. Commonitio est ergo haec ut memorequia misericordiam acceperunt: et vigilent circa obsequium ejus, a quo illis data est, per quem acceptabilem, si corpora nostra incontaminata servemus, dissimiles a saecularibus, qui voluptatibus student. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra . Nam corpora subjecta peccatis non viva habentur, sed mortua; sub desperatione enim promissae vitae sunt. Ad hoc enim peccatis dono Dei abluimur; ut de caetero mundam vitam agentes, Dei amorem in nos provocemus, non irritum facientes opus gratiae ejus. Nam apud veteres ideo oblata occidebatur hostia, ut homines peccati causa morti subjectos significaret. Nunc autem quia per donum Dei purificati sunt homines, et a morte secunda liberati, vivam hostiam debent offerre; ut signum sit vitae aeter
Abbreviated transcription (Latin):
denique hieru salem supe¬
rior ciuitas pacif inter p̃¬
tatur. quȩ est mater nr̃a
Sed non om̃s oboediunt
euangelios Verum est quia
quamuis in lustr&ur mun¬
dus splendore discipline
dominice sunttamen qui
repugnent. qui lu mente¬
nebris uocant horum eñ
sic erroro a cof obturisa
est ments ut nec ueri lu¬
minis recipiant splendorẽ
Quos accusat euan gelium
dicens Lux intenebris
luc& & tenebre oam non con¬
prehenderunt: Osaia senĩ
dicit. Dñe quis credidit
auditui nr̃o  hoc est quis¬

Expanded text:
Denique Hierusalem supeDenique Hierusalem superior civitas visio pacis interpretatur, quae est mater nostra. Sed non omnes obediunt Evangelio. Verum est, quia quamvis illustretur mundus splendore disciplinae Dominicae; sunt tamen qui repugnent, qui lumen tenebras vocent. Horum enim sic errore acies obtusa est mentis, ut nec veri luminis recipiant splendorem. Quos accusat Evangelium, dicens: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Esaias enim dicit: Domine, quis credidit auditui no
Abbreviated transcription (Latin):
tia denegatur. Quo modo aũt
audient sine predicanie. Neo
hoc obsearum ost. quia qui pre¬
ditanit resistit auctorem eius
nonrecipit Aut quo modo
p̃dicabunt nisi mittantur
Neque istud recipit quȩstionẽ.
quia non erunt ueri apostoli
nisi a xp̃o mittantur. Nec
poterunt predicare: sine auo¬
tore: Nulla enim his signa
uirtutum ꝑhibent testimo¬
nium: Sicut scriptum est.
Quam speciosi pedes euange¬
litantium pacem euange¬
li tantium bona hoc ꝓpha&a
dicit naum. pedos dicendo
aduentũ significat apostolo¬
rum. circum euntium mun¬
dum & regnum dĩ aduen¬
tare predicamium. Aduen¬
tus enim ipsoram in lumi¬
nabat homines uiam osten¬
dens quaitur in pace ad
dm̃ quam primum iohan¬
nes baptista uenerat pre¬
parare. Haec pax est ad
quam fostinant credentes
In xp̃m Denique sc̃s syme¬
on quia inmundo discor¬
dia est. I&us inortu salua¬
toris. Nuc ait. dño dimit¬
tis seruum tuum inpace: qui¬
Aregnum dĩ pax est. Omni
enim amputata discordia
om̃s unidõ genu fleotunt

Expanded text:
tia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec hoc obscurum est; quia qui praedicanti resistit, auctorem ejus non recipit. Aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Neque istud recipit quaestionem; quia non erunt veri apostoli, nisi a Christo mittantur, nec poterunt praedicare sine auctore; nulla enim his signa virtutum perhibent testimonium. Sicut scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona! Hoc propheta dicit Nahum . Pedes dicendo adventum significat apostolorum circumcuntium mundum, et regnum Dei adventare praedicantium; adventus enim ipsorum illuminabat homines, viam ostendens 88 qua itur in pace ad Deum, quam primum Joannes Baptista venerat praeparare. Haec pax est, ad quam festinant credentes in Christum. Denique sanctus Simeon, quia in mundo discordia est, laetus in ortu Salvatoris: Nunc, ait, Domine, dimitte servum tuum in pace ; quia regnum Dei pax est. Omni enim amputata discordia, omnes uni Deo genu flectent.
Abbreviated transcription (Latin):
uiu& in ea hoc dicit. quia
iustitia legis moxsi reos illos
non faciebat ad tempus si
seruar&ur Dest uiue¬
bant faciendo legem: Debi¬
iores enim erant. hoc dictum
ost innumeris. &inleuitico
quae autem ex fide est iusti¬
tia. sic dicit. Nedixoris in
Ycor deuuo. quis ascendit in aę¬
s lun hoc inde citero nomio
dictum est quod hic intor praur¬

Expanded text:
vivet in eis . Hoc dicit, quia vivet in eis . Hoc dicit, quia justitia legis Moysis reos illos non faciebat ad tempus, si servaretur, id est, vivebant faciendo Legem; debitores enim erant. Hoc dictum est in Numeris et in Levitico. Quae autem ex fide est justitia, sic dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum ? Hoc in Deuteronomio dictum est, quod hic interpr
Abbreviated transcription (Latin):
Omulationem quidem di
habentes seduoluntatẽ & con¬
silium eius nesciemes Con¬
tra dm̃ agebant. quem se
de fendere testabantur
De his dicit qui non maliuo¬
lentia & inuidia sederrore
Xp̃m non receperunt quibus
& p&rus a postolus dicit
Scio fr̃s quia ꝑignorantiã
gesistis hoc malum. sicut
& principes uestris igno¬
rantes enimꝰ hunc es se xp̃en
quem ꝓmiserat ds. alterũ
expectandum dicebant
huic iustitias suas quas ex lege
habebant ante ponentes qui
est dĩ iustitia infide. Iustita
enim ipse est. quia quod pro¬
miserat ds in ipso impleuit
finis enim legis xp̃s. adiusti¬
Itiam omni credenti hoc dicit.
quia ꝑfectionem legis hab&
qui credit in xp̃m Cum enĩ
nullus iustificar&ur exle¬
ge quia nemo implebat
legem nisi quisperar& inꝓ
misso xp̃o. inque fides posi¬
ta est quȩ ceder& ꝑfectionẽ
legis. Vt omnibus preter¬
mis sis fides satis facer&
ꝑtotam legem & propheas.
oyses enim scripsit.
iustitiam quȩ ex legeẽ
quia qui fecerit homo

Expanded text:
aemulationem quidem Dei habentes, sed voluntatem et consilium ejus nescientes, contra Deum agebant, quem se defendere testabantur. De his dicit, qui non malevolentia et invidia, sed errore Christum non receperunt. Quibus et Petrus apostolus dicit : Scio, fratres, quia per ignorantiam gessistis hoc malum, sicut et principes vestri; ignorantes enim hunc esse Christum, quem promiserat Deus, alterum exspectandum dicebant, huic justitias suas quas ex lege habeest Dei justitia in fide: justitia enim ipse est, quia quod promiserat Deus, in ipso implevit. Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti. Hoc dicit, quia perfectionem Legis habet, qui credit in Christum. Cum enim nullus justificaretur ex Lege, quia nemo implebat Legem, nisi qui speraret in promisso Christo; fides posita est, quae cederet perfectioni Legis; ut omnibus praetermissis, fides satisfaceret pro tota Lege et prophetis. Moyses enim scribit justitiam quae ex Lege est, quia qui fecerit ea homo,
Abbreviated transcription (Latin):
inquem non crediderunt
Terte xp̃o noncredunt
iudei ipse quem dixit dñm¬
hoc sequitur quod supra di xi
quia prius credendum est. ut sit
fidutia postolandi. Aut quomo¬
do credent ei quem non audierunt
Apertum est non posse crede illi.
cu oboedientia denegatur : Quomo¬
do autem audient sino predi¬
cante: Noc hoc obscarum est.

Expanded text:
unt? Certe Christo non credunt Judaei ipsi, quem dixit DomHoc sequitur, quod supra dixi, quia prius credendum est, ut sit fiducia postulandi. Aut quomodo credent ei, quem non audierunt? Apertum est non posse credi illi, cui obedientia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec h
Abbreviated transcription (Latin):
Animus id postolare quod
ado semꝑ doctus est posto¬
sarium quia. subtilis &uer¬
sutus est semꝑ orandum eẽ Cre¬
dentibus autem sola datur remis¬
sio peccatorum. Sequitur actẽ
ut precibus deditus liber&ur
Amalo & possit consequi quod
ꝓmisit ds toto corde ingilami¬
bus Omnis enim quicum que
inuocauerit nomen dñi saluus
erit. INmichea dictum est. Ipse
enĩds̃ quiuisus est mos dicit. Nom̃
mihi dñs est hic est filius dĩ qui
ideo &angdusi & ds esse aquo
sunt omnia putar&ur. ded
hic eẽ ꝑquem sunt omnia Vt ad
id ꝑtineat quia ds̃ dictus est
quodunum sunt pater & filius
Angelus autem ad hoc quia
nuntius ꝑmis se salutis est misfus
apatre: & missus ideo dicitur
ut non ipse pater osse credatur.
sed abeo genitis. Id eos quicumq
Inuocauerit nomen dñi. saluus
erit hoc sensu & mosos locutus
est. quicum que dit. non audie¬
rit ꝓphexam illum extermi¬
nabitur deplebe Si ip̃se est om¬
nium dñs ipse inuocatur Aser

Expanded text:
animus id postulare, quod animus id postulare, quod a Deo semper doctus est postusarium, quia subtilis esutus est, semper orandum esse: credentibus autem sola datur remissio peccatorum. Sequitur autem ut precibus deditus liberetur a malo, et possit consequi quod promisit Deus toto corde vigilantibus . Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. In Michaea dictum est. Ipse enim Deus, qui visus est Moysi, dicit: Nomen mihi Dominus est . Hic est Filius Dei, qui ideo et Angelus et sunt omnia, putaretur, sed hic esse per quem sunt omnia, ut ad id pertineat, quia Deus dictus est, quod unum sunt Pater et Filius; Angelus autem ad hoc, quia nuntius promissae salutis est missus a Patre. Et missus ideo dicitur, ut non ipse Pater esse credatur, sed ab eo genitus, ideoque quicunque invocaverit nomen Domini salvus erit. Hoc sensu et Moyses locutus est , « Quicunque, ait, non audierit Prophetam illum, exterminabitur de plebe. » Si ipse est omnium Dominus, ipse invocatur a ser
Abbreviated transcription (Latin):
iudei & greci Ceneraliter
auiem om̃s cofundi prop¬
ter diffidentiã dicit. Aut
sublimari causa credulita¬
tis: Quia sine xp̃o apud
dm̃ nulla salus est. Immo
poenaest dut mors. Nec
poterit prerogatiua patrũ
dut legis latio: qui meritã
& promissionem patrum non
receperunt Centes autem nul¬
lum habent testimonium quo
uel secundum carnem com¬
mendentur. nsi credant
omnium diues inomnibus
qui inuocant illum. Mani¬
festum est adom̃s hoc per¬
tinere siue uideos siue gre¬
cos quia sine inuocauono
dñi. Xp̃i nemo uiuit apud
dm. Cum ergo omnium dñs
sit consentiente p&ro apło
& dicente Hic est inquit om¬
num dñs. Diues tamen non
est nisi inhis qui in uocant
illum. quia ipsi accipient
remunerationẽ ꝑfidis uero
non est diues quia partici¬
pes non sunt bonorum eius.
Neque enim accipient. quod
daturum illum non credide¬
runt & tamen nondixit dm̃
diuitem crodentibus sed in¬
uocantibus illum Vt post¬
quam credidit. nonde sinat

Expanded text:
Judaei et Graeci. Generaliter Judaei et Graeci. Generaliter omnes aut confundi propter diffidentiam dicit, aut sublimari causa credulitatis, quia sine Christo apud Deum nulla salus est, imo poena est, aut mors. Nec poterit praerogativa Patrum aut legislatio, qui meritum et promissionem Patrum non receperunt: Gentes autem nullum habent testimonium, quo vel secundum carnem commendentur, nisi credant omnium, dives in omnibus qui invocant illum. Manifestum est ad omnes hoc pertinere, sive Judaeos sive Graecos; quia sine invocatione Domini Christi nemo vivit apud Deum. Cum ergo omnium Dominus sit, consentiente Petro apostolo, et dicente: Hic est, inquit, omnium Dominus; dives tamen non est, nisi in iis qui invocant illum, quia ipsi accipient remunerationem. Perfidis vero non est dives; quia participes non sunt bonorum ejus; neque enim accipient, quod daturum illum non crediderunt. Et tamen non dixit Deum divitem credentibus, sed invocantibus illum; ut postquam credidit, non desinat
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. saluus eris: Corde enim
creditur adiustitiam . ore aute
confessio fit adsalutem. Quȩ que
superius loquutus ost hic illa
manifestauit hanc esse regulã
fidei credero dñm osse ihm.
& nonerubes cere profiteri
quia ds̃ illum ex mortuis redu¬
cens deducens incelum cumcor¬
pore unde uenerat Incarnandus
Nemcurrat sententiã euange¬
licam dicente. Multi inquit
ex principibus crediderunt
in ihm̃ sed palam non profi¬
tebantur propter iudȩos
maluerunt enim gloriam
hominum magis quam gloriã
dĩ dicit enim scriptura per
esaiam Omnis qui credit
Inillum non confund&dir
sum examen coeperit fieri
omnium rerum indie
iuditii. & omnia falsa com¬
menta uel dogmata in con¬
fusionem deduci. Iunc in
xpm̃ credentes tripudiabunde
Uidentes omnibus manifes¬
tari quia quod crediderunt
uerum est & prudens quod
se solos gloriosos & pruden¬
tes. qui estimati fuerant
contem pubiles & stulti
illic enimẽ uerat ꝓbatio. ubi
remuneratio & condemna¬
tio. Non enim est diflintio

Expanded text:
is. Corde enim 87 creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Quaecumque superius locutus est, hic illa manifestavit, hanc esse regulam fidei, credere Dominum esse Jesum, et non erubescere profiteri quia Deus illum ex mortuis reducens, deduxit illum in coelum cum corpore, unde venerat incarnandus; ne incurrat sententiam Evangelicam dicentem: Multi, inquit, ex principibus crediderunt in Jesum, sed palam non profitebantur propter Judaeos. Maluerunt enim gloriam hominum magis, quam gloriam Dei . Dicit enim Scriptura per Esaiam: Omnis qui credit in illum, non confundetur . Dum enim examen coeperit fieri omnium rerum in die judicii, et omnia falsa commenta vel dogmata in confusionem deduci; tunc in Christum credentes tripudiabunt, videntes omnibus manifestari quia quod crediderunt, verum est: et prudens, quodse solos gloriosos et prudentes, qui contemptibiles et stulti. Illic enim vera probatio ubi remuneratio et condemnatio. Non enim distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
non uideatur. A natura tamen
Animorum & loquendi ratione
non discordat quod credimus.
INipsa eruim natura inserta sunt
uelut semina. quȩ auditu & uolun¬
tate exculta. fructifigant esti¬
monium creatoris hoc est uer¬
bum fidei quod predicamus
Nullum opus dicit legis sed so¬
lam fidem dandam Incausa xp̃i
quia si confitearis inor &uo dnmn¬

Expanded text:
non videatur, a natura tamen non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus. In ipsa enim natura inserta sunt velut semina, quae auditu et voluntate exculta fructificant testimonium Creatoris. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nullum opus dicit Legis, sed solam fidem dandam in causa Christi. Quia si confitearis in ore tuo Dom
Abbreviated transcription (Latin):
dest xp̃m ex mortuis reducore :
hoc ꝓprium a postoli est ltaque
iustitiam. hanc dicit esse fider
sinon dubit&r despe di que in
xp̃o est. Nediffidens dicat: quispo¬
tuit ascendere ingelum. Quia ide¬
o pas sus est. ut expoliatis inferis
uir tute patris deuicta morte
resurgens. cum animabus ereptis
in celum ascender&. Omnis eñi
quicum que uiso saluatore apud
inferos sperauit de illo salutem
liberatus est p&ro apostolo hoc
testante. Dicit enim. quia & mor
incorde suo nondubitat. iustifi¬
catus est exfide: Exlege autẽ
iustificari. timor facit li m&
enim legem quia uid& illam
poenam inferre peccantibus
ideo non magna iustitia
legis est. nec meritum conlocat
apud dm̃ sedad presens fidos
autem quia in credulis stulti¬
tia est mercedem hab & apud
dm̃. Dequo quod non id&ur
speratur. Sedquid dicit scrip¬
tura: ꝑ peest uerbum
scriptum est inde utero nomio.
quia non est ab animo nostro
łore longe quod nobis dicitur.
ut credamus. Quamessim oculis

Expanded text:
stum ex mortuis reducere. Hoc proprium Apostoli est. Itaque justitiam hanc dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, quae in Christo est; ne diffidens dicat: Quis potuit ascendere in coelum? quia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum ascenderet. Omnis enim quicumque viso Salvatore apud inferos, speravit de illo salutem, liberatus est, Petro apostolo hoc testante; dicit enim quia et mortin corde suo non dubitat, justificatus est ex fide. Ex lege autem justificari timor facit; timet enim legem, quia videt illam poenam inferre peccantibus. Ideo non magna justitia legis est, nec meritum collocat apud Deum, sed ad praesens: fides autem quia incredulis stultitia, mercedem habet apud Deum, de quo quod non videtur, speratur. Sed quid dicit Scriptura? Prope est verbum scriptum est in Deuteronomio, quia non est longe ab animo nostro vel ore, quod nobis dicitur, ut credamus; quamvis enim oculis
Abbreviated transcription (Latin):
intantum humiliatus ut
& infaciem sibi seruo suo
maledicenti non responde¬
r&. Vt ꝑpatientiam dm̃
sibi ꝓpitium facer&. ꝑquẽ
regnum sibi credidit re¬
seruari Saul autem nec
intali neces sitate inuentus.
quia maius malum est in¬
testinum bellum quã ext̃nũ
Insuꝑ ferens quia semel &
iterum non sit auditus cũ
es s& indignus. Nec inp̃ce
ꝑ stitit ut meritum sibi
facer&łquod es s& dignus
Sed in patiens & de dĩ iudicio
indignatus. ab idolis quȩ
prius uelut nullius mom̃¬
ti damnauerat auxiliũ
requi siuit. Ecce iustum
eẽ iudicium prescientiȩ
di &iam nolemtibus ma

Expanded text:
in tantum humiliatus, ut in tantum humiliatus, ut et in faciem sibi servo suo maledicenti non responderet; ut per patientiam Deum sibi propitium faceret, per quem regnum sibi credidit reservari . Saul autem nec in tali necessitate inventus; quia majus malum est intestinum bellum, quam externum: insuper ferens quia semel et iterum non sit auditus, cum esset indignus, nec in prece perstitit; ut meritum sibi faceret, per quod esset dignus: sed impatiens, et de Dei judicio indignatus, ab idolis quae prius velut nullius momenti damnaverat, auxilium requisivit. Ecce justum esse judicium praescientiae Dei etiam nolentibus
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis periculosum sit iudi¬
cium discernere. Tamen
pp̃t diffidentes ut mens eorũ
mede lã con sequi possit. ne
putent iudicium dĩ in iustũ
dicentes Unum uocat alte¬
rum neglegit: Sic arbitran¬
tes excusari posse dãnandof
Rebus istud potius ꝓbemus
quam uerbis Ubi enim re¬
rum gestarum exempla sunt.
nemo aud& queri. Nec ali¬
quam excusationem obtende¬
re. Duo fuerunt. dauid. & sa¬
ul Requiramus historias
qualis unus quisque eorum
repperiatur post iuditiũ dĩ.
Vt si saul bene egisse post¬
quam misericor diam non ac¬
cepit prob&ur iniustum
quod absit dĩ iudicium arbi¬
tremur. Aut si dauid accep¬
ta misericordia dm contẽp¬
sis se inueniatur. An in eo
manserit in quo misericordiã
consecutus est. et utatur dispen¬
dio Uter que necessitatẽ pas¬
sus ost regni & quanta fuit.
neces sitas dauid ut filius eius
uell& illum regno priuare
In qua neces sitate flens nudo
pede iter faciebat ut fuge¬
r& rex & dux populidĩ

Expanded text:
quamvis periculosum sit judiquamvis periculosum sit judicium Dei discernere; tamen propter diffidentes, ut mens eorum medelam consequi possit, ne putent judicium Dei injustum, dicentes: Unum vocat, et alterum negligit; sic arbitrantes excusari posse damnandos, rebus istud potius probemus, quam verbis; ubi enim rerum gestarum exempla sunt, nemo audet queri, nec aliquam excusationem obtendere. Duo fuerunt David et Saul, requiramus historias, qualis unusquisque eorum reperiatur post judicium Dei; ut si Saul bene se egisse, postquam misericordiam non accepit, probetur, injustum, quod absit, Dei judicium arbitremur: aut si David, accepta misericordia, Deum contempsisse inveniatur, an in eo manserit, in quo misericordiam consecutus est, et, ut utar compendio, uterque necessitatem passus est regni. Et quanta fuit necessitas David, ut filius ejus vellet eum regno privare! In qua necessitate flens, nudo pede, iter faciebat; ut fugeret rex et dux populi Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
ro Ergo & misericordiã
prestabo cui infericordiã
prestitero. Ergo misere¬
bor inquit eius. cuimi sertus
ero hoc est eius miserebor
cuius prescius eram quod mise¬
ricordiam daturus es sẽ. Sci¬
ens conuersurum illum & ꝑ
mansurum apud me & mise¬
ricordiam prestabo ei. cui mi¬
seri cordiam prestitero. Udest
ei misericordiam dabo quen
p̃scip post orrorẽ recto corde
obaudire illum autem ñ uoc&
quẽ sciat minime obaudire
Igitur non uolentis meque cur¬
rentis sed miserentis. est Rec¬
te quia non in uoluntato pe¬
tentis. sedinantis arbitrio
hoadeb& eẽ. quod poscitur An¬
coiti enim dandum sit. dantis de¬
b& iudicio pensari. Nã saul
peccans cum p&is s& ueniam¬
& non accepit. At contra daunl
peccans & ignosci sibi ueniã¬
postolans consecutus est. LX
hoc utique dantis dĩ & nondan¬
tis iudicium sequendum est
Quia non iuste udicat qui¬
omnes saluos uult manente
iustitia: Inspector enim cor¬
dis scit p&entem. anhac m̃te
poscat ut mereatur accipere :

Expanded text:
ro: et misericordiam praestabo, cui misericordiam praestitero. Ergo miserbor, inquit, ejus cui misertus ero, hoc est, ejus miserebor, cui praescius eram quod misericordiam daturus essem, sciens conversurum illum, et permansurum apud me: Et misericordiam praestabo illi, cui misericordiam praestitero, id est, ei misericordiam dabo, quem praescivi post errorem recto corde obaudire: illum autem non vocet, quem sciat minime obaudire.Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Recte, quia non in voluntate petentis, sed in dantis arbitrio debet esse, quod poscitur. An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari; nam Saul peccans cum petisset veniam, non accepit : at contra David peccans et ignosci sibi postulans, veniam consecutus est . Ex hoc utique dantis Dei et non dantis judicium sequendum est; quia non injuste judicat, quimnes salvos vult, manente justitia; inspector enim cordis scit petentem, an hac mente poscat, ut mereatur accipere. Et
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura pharaoni. quia
in hoc ips te seruaui. ut
ostendam. inte uirtutem¬
÷ meã &ut dunti& ur nomen
ineum in uniuer sa terra
Alii codices sic habent: Ad
hocte suscitaui. ut ostendam
inte uirtutem meam siue
seruaui siue suscitaui. unus
est sensus. Hoc enim dicit.
quia cum pharao quod no¬
men regium erat apud
aegyptios sicut & apud ro¬
manos reges augusti appel¬
lantur hic ergo pharao
cumtantis malis ess&. reus
ut uita in dignus eð italmmalis sius
ꝑ duraũ nec se em̃ dareuolutt .

Expanded text:
ni: Quia in hoc ipsum te servavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut nuntietur nomen meum in universa terra. Alii codices sic habent: Ad hoc te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam. Sive servavi, sive suscitavi, unus est sensus; hoc enim dicit, quia cum Pharao, quod nomen regum erat apud Aegyptios, sicut et apud Romanos reges Augusti appellantur: hic ergo Pharao cum tantis malis esset reus, ut vita indignus esset; ita in malis suis perduravit, nec se emendare voluit;
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Hoc in malachia
propho&ti hab&ur Iacob
dilexi. es auo dio habui hoc hoc
iam deiuditio dicit Nam
prius depresciontiadit.
qui maior serui& minori
Sicut & deprescientia pha¬
raonẽ dam nauit. sciensenise
non correpturum: A posto¬
lum uero paulum ꝑsequen¬
tem elegit. Prescius itaq
quod futurus es s& bonus
hunc ergo preuenit ante
tempus. quia necoss arius
erat & pharaonem ante
futurum iudicium dã na¬
uit: ut creder&ur iudicatu¬
rus Moxsi enimdicit.
Miserehor cuimisertus ero

Expanded text:
cium. Hoc in Malachia cium. Hoc in Malachia propheta habetur: Jacob dilexi, Esau vero odio habui . Hoc jam de judicio dicit; nam prius de praescientia ait, quia major serviet minori, sicut et de praescientia Pharaonem damnavit , sciens se non correcturum: apostolum vero Paulum persequentem elegit , praescius utique quod futurus esset bonus. Hunc ergo praevenit ante tempus, quia necessarius erat; et Pharaonem ante futurum judicium damnavit, ut crederetur judicaturus. Moysi enim dicit: Miserebor cui misertus ero
Abbreviated transcription (Latin):
boni. Vnde cessat quenela.
quia ds̃ ꝑsonarum docop¬
tor non est Nam & faul
Q uidas scarioth ante
fuerunt boni Dicente
scriptura desaul. Erat
uir bonus & nonerat ille
melior infiliis isrł. Et
deiuda scariothi dicit
parus apłs qui sortitus
est sortem ministerii huus
insignis ac prodigiis. facieti¬
dis: Quo modo igitur minis¬
terium salutare sortir& r
nisi es s& bonus: insorte
enum dĩ iuditium fuit dig¬
num illum fuis se tempore
quo electus est. Sicut illi
septuaguita duo quos su¬
pra memoraui. Hinoest
unde & tudas post mali
etotius ad mis sumi scȩlusi
poenitentia motlis laqueo
uitan fimuit: Nonemm
potest unaliquol omne bo¬
num poenitus obliterant
quippo cum natura nor
possit in inutarr feduoluti¬
tas Non in om nibus tam̃
causis quia reman& inna¬
tura quodteslimonio. sit
creatoru
uid ergo dicemus : Num¬
quid iniquitas apud diñ
Absit quia enim unũ
diligat & alterum odit.
enim quid faciat & nec
r& ractandum est eius iudi¬

Expanded text:
boni: unde cesset querela, boni: unde cesset querela, quia Deus personarum acceptor non est . Nam et Saul, et Judas Iscariotes ante fuerunt boni, dicente Scriptura de Saul: Erat vir bonus et non erat illo melior in filiis Israel . Et de Juda Iscariote dicit Petrus apostolus: Qui sortitus est sortem ministerii hujus in signis ac prodigiis faciendis . Quomodo igitur ministerium salutare sortiretur, nisi esset bonus? in sorte enim Dei judicium fuit, dignum illum fuisse tempore quo electus est. Siseptuaginta quos supra memoravi. Hinc est, unde et Judas post mali totius admissum scelus poenitentia motus, laqueo vitam finivit, non enim potest in aliquo omne bonum penitus obliterari: quippe cum natura non posset immutari, sed voluntas, non in omnibus tamen causis, quia remanet in natura, quod testimonio sit Creatori. Quid ergo dicemus? Numquid iniquitas apud Deum? Absit. Quia enim unum diligit, et alterum odit, enim quid faciat, nec retractandum est ejus judi