comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignarus. ideo iam diuinꝰ ẽ. habendus. Quia autem
mirum si quemadmodum ille in corporis humani.
uł ꝑturbata. uł modificata temꝑie seu bonas seu
malas futuras p̃uidet ualitudines. sic demones
in aeris affectione atq ordinatione sibi nota. nob̾
ignota. futuras p̃uidet tempestates: Aliquando &
hominum dispositiones ñ solum uoce ꝓlatas. uerũ
etiam cogitatione conceptas consignant. quȩ dum¬
ex animo exprimuntur in corpore tota facilitate ꝑ¬
discuntur: atq hinc etiam multa futura p̃nunciãt.
aliis uidelicet mira. qui ista disposita ñ nouerunt.
Sicut enim apparet concitatior animi motus in uul¬
tu. ut ab hominib quoq aliquid forinsecus agno¬
scatur qͦd intrinsecus agitur. ita ñ debet ẽe incredi¬
bile:si etiam leniores cogitationes dant signa ꝑ corpꝰ.
que obtuso sensu hominum cognosci ñ possunt. a¬
cuto autem demonum possint. Hac atq huiꝰmodi fa¬

Expanded text:
ignarus, ideo iam diuinus habendus est. quid autem ignarus, ideo iam diuinus habendus est. quid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis humani uel perturbata uel modificata temperie seu bonas seu malas futuras praeuidet ualitudines, sic daemon in aeris affectione atque ordinatione sibi nota, nobis ignota futuras praeuidet tempestates\'? aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas, uerum etiam cogitatione conceptas, cex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscunt, atque hinc etiam multa futura praenuntiant, aliis videlicet mira, qui ista disposita non noverunt. Sicut enim apparet concitatior animi motus in vultu, ut ab hominibus quoque aliquid forinsecus agnoscatur, quod intrinsecus agitur: ita non debet esse incredibile, si etiam leniores cogitar corpus, quae obtuso sensu hominum cognosci non possunt, acuto autem daemonum possunt. Hac atque huius modi fa
Abbreviated transcription (Latin):
nunc demonstrare: et puto qͦa uł mediocrit̃ consi¬
deranti facile occurrat. Quȩ cum ita sint: primum
sciendum ẽ. qm̃ de diuinatione demonũ questio ẽ.
illos ea plerunq p̾nunciare que ipsi facturi sunt.
Accipiunt enim potestatem sepe & morbos immitte¬
re: et ipsum aerem uiciando morbidum reddere: &
ꝑu̾sis. atq amatorib t̾renorum cominodorũ male¬
facta suadere. de quoꝵ morib certi sunt. qͦd sint eiꝰ ta¬
lia suadentib consensuri. Suadent autem miris
et ininsibilib modis. ꝑ illam subtilitatem corporum
suorum corpora hominũ ñ sentientium penetran¬
do seq cogitationiob eorum ꝑ quedam imaginaria
uisa miscendo. siue uigilantium. siue dormienti¬
um. Aliquando autem ñquȩ ipsi faciunt .s que na¬
turalib signis futura p̃noscunt que signa in homi¬
num sensus uenire ñ possunt: ante p̃dicunt. Neq
enim quia p̃uidet medicus. quod ñ p̃uidet eiꝰ artis

Expanded text:
nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consinunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat. Quae cum ita sint, primum sciendum est, quoniam de diuinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatem et morbos inmittere et ipsum aerem uitiando morbidum reddere et peruersis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus consensuri. suadent autem miris et inuisibilibus modis per illam subtilitatem corporum suorum corpora hominum non sentientium penetrando et se cogitationibus eorum per quaedam imaginaria uisa miscendo, siue uigilantium siue dormientium. aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt, quae signa in hominum sensus uenire non possunt, ante praedicunt. neque enim quia praeuidet medicus, quod non praeuidet eius artis
Abbreviated transcription (Latin):
et sc̃a pietate p̃ditis hominib : Quȩ ideo commemo¬
raui. ut qui hec sine ꝑuicatia. et sine uana resisten¬
di animositate considerat. simul quoq cogitet si de
subiacente crassiore materia. uł sui quisq corporis. uł
t̾rȩ et aquȩ lapidum atq lignorum metallorumq
uariorum. tanta quidam homines possunt. ut eos
illi qui hec ñ possunt plerunq stupendo in sui com¬
paratione diuinos uocent. cum quidam illoꝵ sint
artib potentiores. quidam istoꝵ morib meliores. qͣn¬
to maiora et mirabiliora ꝓ subtilissimi corporis. hoc ẽ.
aerii facultate ac facilitate demones possint. cum ta¬
m̃ sint prauitate uoluntatis. maximeq suꝑbie fastu.
et inuidiȩ malicia. sp̃s immundi atq ꝑuersi. Quan¬
tum autem ualeat aeris elementũ quo eorum corpo¬
ra p̃ualent ad multa uisibilia inuisibilit̾ molienda.
mouenda mutanda. atq uersanda. longum est

Expanded text:
et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoet sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabiliora pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum p̃noscant atq p̃nuncient multa
didicerunt. ita conteminunt. qui hec uigilant̃ curãt
a uerissime lucis ueritate discernere: ut nec malos
senes plura exꝑtos. et ob hoc quasi docti. oref ideo ꝓbi
adolescentes sibi antecellere existiment. nec medicos.
nec nautas. nec agricolas. quos praue uoluntatis et
iniquis morib uiderint. ideo putent sibi ẽe p̃ferendos.
qͦd illi de ualitudinib. illi de tempestatib. illi de ar¬
bustorum frugumq generib. multa ita p̃nunciant
quedam mira faciunt ꝑ ipsa utiq sui corporis excel¬
lentia. cur ñ contemnatur a prudentib. cum plerũ¬
q iniqui ac ꝑditi homines ita exerceant corpora sua
tantaq diuersis artib agere possint ut ea qui hec nes¬
ciunt nec aliquando uiderunt. etiam narrata uix
credant: Quam multa funambuli cȩteriq teatrici
artifices. quã multa opifices. inaximeq machanici
miranda fecerunt. Num ideo meliores sunt bonis.

Expanded text:
quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, ideo putent sibi esse praeferendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbustorum fructuumque generibus multa ita praenuntiant, quaedam mira faciunt, pro ipsa utique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? num ideo meliores sunt bonis
Abbreviated transcription (Latin):
dib atq unguibus raꝑe nec alia multa animan¬
tium genera. quȩ int̾ herbas saluti sue noxias ꝑa¬
scendo circũ errant. nec aliquid eorum quoledant᷑
attingunt. cum cas homo uix exꝑiendo cauere didi¬
cerit. et multa innoxia qͦd sint in exꝑta formidet.
Unde conicere facile ẽ. quantum possit in aeriis cor¬
porib sensus ẽẽ acrior. nec ideo tam̃ demones qui eo
p̃diti sunt bonis hominib p̃ponendos prudens qͥsq
censuerit. Hoc et de corporum celeritate dixerim. Et
hac eñĩ p̃stantia ñ solum a uolucrib homines. uerũ
a multis etiam quadrupedib ita suꝑant᷑. ut in eorũ
comparatione plumbei deputandi sint: nec tam̃i
deo sibi hec animantium genera existimant p̃po¬
nenda quibus capiendis mansuefaciendis atq in
suȩ uoluntatis usum cominodumq redigendis. ñ
ui corporis utuntur. s ratione imꝑant. Illam uͦ t̃ciam
demonũ potentiam. qͦd diuturna rerum exꝑientia.

Expanded text:
dibus atque unguibus rapere; nec alia multa animandibus atque unguibus rapere; nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et multa innoxia, quod sint inexperta, formidet. unde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus esse acrior. nec ideo tamen daemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos prudens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redigendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam daemonum potentiam, quod diuturna rerum experientia
Abbreviated transcription (Latin):
se atq t̾renȩ. & excellentiȩ temporalis.Qui autem
se abhis cupiditatib mundant. nec eis se feriendoᷤ
rapiendosq ꝑmittunt. s inquirunt et amant ali¬
quid qͦd eodem modo semꝑ ẽ. cuiꝰ participatione be¬
ati sint. pͥmũ considerant ñ ideo sibi p̃ponendos de
mones ẽẽ. qͦd acriori sensu corporis p̃ualent. aerii sci¬
licet hoc ẽ. subtilioris elem̃ti: quia nec in ipsis t̾re¬
nis corporib bestias sibi p̃ponendas putant. quȩ a¬
crius multa p̃sentiunt. uelut sagacem canem. quia
latentẽ feram olfactu acerrimo sic inuenit. ut ad eã
capiendam ducatum quendã homini p̃beat. ñ uti¬
& prudentiore intellectui animi.s: acutiore corporis
sensu. uł uulturem. quia ꝓiecto cadaueri. ex inꝑui¬
sa songinquitate aduolat. nec aquilam quia subli¬
mit uolans de tanto int̾uallo natantem subfiuctib
pisem aicit᷑ p̃uidere & grauit illisa aquis cxertis pe¬

Expanded text:
sae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem sae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem se ab his cupiditatibus mundant nec eis se ferendos rapiendosque permittunt, sed inquirunt et amant aliquid, quod eodem modo semper est, cuius participatione beati sint, primum considerant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corporis praeualent. aerii scilicet, hoc est subtilioris elementi, quia nec in ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa praesentiunt; uelut sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic inuenit, ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intellectu animi, sed acutiore corporis sensu; uel uulturem. quia proiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans de tanto interuallo natantem sub fluctibus piscem dicitur peruidere et grauiter aquis inlisa exertis pe
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate etiam ꝓpt̃ eiusdem aeru corporis suꝑior̃e.
mobilitatem ñ solum cursus quorum libet homi¬
num uł ferarum. uerum etiam uolatus auium
incomparabilit uincant. Quib duab reb quantũ
ad aerium corpꝰ attinet p̃diti. hoc ẽ: acrimonia sen¬
sus. et celeritate motus. multa ante cognita p̃nun¬
tiant. uł nunciant quȩ homines ꝓ sensus t̾reni
tarditate mirentur. Accessit etiam demonib ꝑ tã
longum tempꝰ quo eorũ uita ꝓtenditur rerũ lon¬
ge maior exꝑientia quam potest hominib ꝓpt̃
breuitatem uitȩ ꝓuenire. ꝑ has efficatias quas ae¬
rii corporis natura sortita ẽ: ñ solum multa fut᷑a
p̃dicunt demones: uerum etiam multa mira fa¬
ciunt. Que qͣm homines dicere ac facere ñ possũt:
eos dignos quidem quib seruiant et quibz diui¬
nos honores deferant arbitrantur. instigante ma¬
ximo uicio curiositatis. ꝓpt̾ amorem felicitatis fal¬

Expanded text:
celeritate etiam propter eiusdem aerii corporis superiorem celeritate etiam propter eiusdem aerii corporis superiorem mobilitatem non solum cursus quorumlibet hominum uel ferarum, uerum etiam uolatus auium inconparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cognita praenuntiant uel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus per tam longum tempus. quo eorum uita protenditur, rerum longe maior experientia, quam potest hominibus propter breuitatem uitae prouenire. per has efficacias, quas aerii corporis natura sortita est, non solum multa futura praedicunt daemones, uerum etiam multa mira faciunt. quae quoniam homines dicere ac facere non possunt, eos dignos quidam, quibus seruiant et quibus diuinos honores deferant, arbitrantur instigante maxime uitio curiositatis propter amorem felicitatis fal
Abbreviated transcription (Latin):
um etiã
curare se ostendit. neq omnino contemnere: Un¬
de colligitur. qͦd d̾s aliquid et imꝑbet iustus et ca¬
men ꝑmittat omp̃s. Hȩc cum dicta eeñt. concessũ
ẽ. ñ ideo putandum aliquid iuste ac bene fieri. qui¬
a id ds cum hec ꝓhibenda curet. fieri tamen sinit:
fatendumq ẽẽ: etiam illa mala que contra religio¬
nem qua ds̃ colit᷑ fiunt. et displicere dõ iusto. et ra¬
tione iudicii eiꝰ ab ommipotente ꝑmitti. S: aliud ĩa
ẽe tractandum. unde sint diuinationes uł demonũ.
uł quilibet illi sint quos deos pagani uocant. Hi¬
dendum enim ẽẽ ne forte ñ quidem ꝓpterea hec
bona putanda sint quia ea fieri ꝑmittit omp̃s.
s: ideo quia tam magna sunt. ut ñ nisi d̃i poten¬
tiȩ tribuenda ẽẽ uideantur. Ad hoc me postea res
płm iam nos urgebat. Nec distuli cum spacium
datum ẽ: scribendo et illa retexere: et ista subtexe¬
re.Demonum eam ẽẽ naturam. ut aeri corporis
sensu t̾renorum corporum sensum. facile p̃cedant.

Expanded text:
um etiam curare se ostendit neque omnino contemnere? unde colligitur, quod deus aliquid et improbet iustus et tamen permittat omnipotens. Haec cum dicta essent, concessum est non ideo putandum aliquid iuste ac bene fieri, quia id deus, cum haec prohibenda curet, fieri tamen sinit, fatendumque esse etiam illa mala, quae contra religionem, qua deus colitur, fiunt, et dis-. plicere deo iusto et ratione iudicii eius ab omnipotente permitti; sed aliud iam esse tractandum, unde sint diuinationes uel daemonum uel quilibet illi sint, quos deos pagani uocant; uidendum enim esse, ne forte non quidem propterea haec bona putanda sint, quia ea fieri permittit omnipotens, sed ideo, quia tam magna sunt, ut nonnisi dei potentiae, tribuenda esse uideantur. ad hoc me postea resppulum iam nos urguebat, nec distuli, cum spatium datum est scribendo, et illa retexere et ista subtexere. Daemonum eam esse naturam, ut aerii corporis sensu terrenorum corporum sensum facile praecedant,
Abbreviated transcription (Latin):
tes destruxisti. Put memoria eorũ cum sonitu: et d̃ns
in et̾num ꝑmanet. Necesse ẽ. gͦ. ut impleantur hȩc
om̃ia. Nec qͦd adhuc audent ipsi pauci qui reman¬
serunt uaniloquas suas ostentare doctrinas. et
xp̃ianos tanquam imꝑitissimos irridere moueri de¬
bemꝰ: dum in eis impleri ea quȩ p̃dicta sunt uidea¬
mꝰ. Ipsa quippe uelut imꝑicia. & stulticia xp̃ianoꝵ
quȩ humilib et sc̃is eiusq diligent᷑ studiosis apparet
excelsa. et sola uera sapientia. ipsa inquam uelut
stulticia xp̃ianorum. cos ad istam paucitatem rede¬
git: qm sicut dicit apłs. stultam fecit ds sapientiam
huiꝰ mundi. Deinde subiungit rem mirabilem si
quis intelligat: & ita sequitur. Nam qm̃ in di sa¬
pientia ñ cognouit mundus ꝑ sapientiam d̃m: pla¬
cuit do ꝑ stulticiam p̃dicationis saluos facere creden

Expanded text:
memoria eorum cum strepitu. et dominus in aeternum manet. necesse est ergo, ut inpleantur haec omnia; nec quod adhuc audent ipsi pauci, qui remanserunt, uaniloquas suas ostentare doctrinas et christianos tamquam inperitissimos inridere, moueri debemus, dum in eis inpleri ea, quae praedicta sunt, uideamus. ipsa quippe uelut inperitiae stultitia christianorum, quae humilibus et sanctis eiusque diligenter studiosis adparet excelsa et sola uera sapientia, ipsa, inquam, uelut stultitia christianorum eos ad istam paucitatem redigit, quoniam, sicut dicit apostolus, stultam fecit deus sapientiam huius mundi. deinde subiungit rem mirabilem, si quis intellegat, et ita sequitur: nam quoniam in dei sapientia non cognouit mundus per sapientiam deum, placuit
Abbreviated transcription (Latin):
Irrideant gͦ quantum possunt tanꝗͣ imꝑiciam et stul¬
ticiam nr̃am: & iactent doctrinam et sapientiam suã.
Illud scio quod isti irrisores nr̃i pauciores sunt hoc an¬
no: quam fuerunt priore anno. E.x quo enim fre¬
muerunt gentes. et popłi meditati sunt inania adu̾¬
sus dñm. et aduersus xp̃m eiꝰ. quando ab eis fundeba¬
tur sanguis sc̃orum. et uastabatur eccłia usq ad hoc
tempꝰ et deinceps. cotidie minuuntur. Nos autem ad¬
uersus corum obꝓbrium. et suꝑbas irrisiones fortissi¬
mos redaunt oracula đi nr̃i. quȩ de hac quoq re:ui¬
demꝰ. et gaudemꝰ impleri. Sic enim nos alloquitur
ꝑ ꝓpħam. Audite me qui scitis iudicium meum po¬
płs m̃s. in quorũ corde lex mea ẽ. Obꝓbria hominũ
nolite metuere & detͣctione eoꝵ ne suꝑemini. nec qͦd¬
uos sꝑnunt magni duxeritis. Sicut enim uestim̃¬
tum. ita ꝑ tempꝰ absument᷑. et sicut lana a tinea co¬
medentur: iusticia autem mea in ȩt̾num manet.

Expanded text:
Irrideant ergo, quantum possunt, tanquam imperitiam et stultitiam nostram, et jactent doctrinam et sapientiam suam. Illud scio, quod isti irrisores nostri pauciores sunt hoc anno, quam fuerunt priore anno. Ex quo enim fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania adversus Dominum et adversus Christum ejus, quando ab eis fundebatur sanguis sanctorum et vastabatur Ecclesia, usque ad hoc tempus et deinceps quotidie minuuntur. Nos autem adversus eorum opprobria et superbas irrisiones fortissimos reddunt oracula Dei nostri, quae de hac quoque re videmus et gaudemus impleri. Sic enim nos alloquitur per prophetam: Audite me, qui scitis judicium, populus meus, in quorum corde lex mea est: opprobrium hominum nolite metuereim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet.
Abbreviated transcription (Latin):
in delinquendo p̾cedentem. subsequentes imitati
sunt. ille quoq et multomagis obalterius delictum
mortuus ẽ: quem diabolus delinquendo ita p̃cesserat.
ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uͦ nichil
suasit imitatorib suis. Et multi qui eius imitatores
dicunt᷑. eum fuisse & tale aliquid cominisisse: uł ñ
audierũt uł om̃ino ñ credunt. Quanto gͦ rectius si¬
cut iam dixi diabolum principem constituisset apłs.
a quo uno peccatum. et mortem ꝑ om̃s transisse dice¬
ret. si hoc loco ñ ꝓpagationem s. imitationẽ dicere uo¬
luisset. Multo enim rationabilius adam dicit᷑ imita¬
tor diaboli quẽ suasorem peccati habuit. si potest quis¬
q imitari etiam illum qui nichil tale suasit. uł om¬
ninoquem nescit. Quid ẽ: autẽ abundantiam gr̃ȩ
& iusticie accipiunt. nisi qͦd ñ ei tantum peccato in
quo om̃s peccauerunt. s. etiam quȩ addider unt gr̃a¬

Expanded text:
in delinquendo praecedentem subsequentes imitati in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt, ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquendo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uero nihil suasit imitatoribus suis et multi, qui eius imitatores dicuntur, cum fuisse et tale aliquid commisisse uel non audierunt uel omnino non credunt. quanto ergo rectius, sicut iam dixi, diabolum principem constituisset apostolus, a quo uno peccatum et mortem per omnes transisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem docere uoluisset 1 multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem suasorem peccati habuit, si potest quisque imitari etiam illum, qui nihil ei tale suasit uel omnino quem nescit. quid est autem: qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, nisi quod non ei tantum peccato, in quo omnes peccauerunt, sed eis etiam, quae addiderunt, gra
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s iustificamur. ñ illiꝰ tantum originalis. sed etiã
ceterorum que ipsi addidimꝰ. peccatoꝵ remissionem
consequim᷑. Ideo ñ sicut ꝑ unum peccantem: ita ẽ. &
donum. Nam iudicium quidem ex uno delicto si ñ
remittit᷑. id est originali in condemnationẽ iam po¬
test ducere: gr̃a uͦ ex multis delictis remissis. hoc est
ñ solum originali. uerũ etiam om̃ibus ceteris ad iu¬
stificationem ꝑducit. Si enim ob unius delictũ mors
regnauit ꝑ unum. multomagis qui abundantiã
gr̃e & iusticie accipiunt. in uita regnabunt ꝑ unũ
isim xp̃m. Cur ob unius delictum mors regnauit ꝑ
unũ. nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo
uno in quo om̃s peccauerũt. etiam si ꝓpria peccata
ñ adderent: Alioquin ñ ob unius delictum mors
ꝑ unum regnauit. s: ob delicta multa multorum
ꝑunũ quenq peccantem. Nam si ꝑpterea cȩteri ob
alterius hominis delictum mortui sunt. quia illũ

Expanded text:
omnes justificamur, non illius tantum originalis, sed etiam omnes justificamur, non illius tantum originalis, sed etiam caeterorum quae ipsi addidimus remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt in uita regnabunt per unum Iesum Christum. cur ob unius delictum mors regnauitpcr unum, nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? alioquin non ob unius delictum mors per unum regnauit, sed ob delicta multa multorum per unumquemque peccantem. nam si propterea ceteri ob alterius hominis delictum mortui sunt, quia illum
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Iudicium quidem ex uno delicto in condemnati¬
oñẽ: gr̃a uͦ ex multis delictis in iustificationem. Immo
sͦi nos intelligamus apłm et uideamꝰ ideo dictum udi¬
cium ex uno delicto incondemnationem. quia suf¬
ficeret ad condemnationẽ: etiam si ñ ẽẽt in hominib
nisi originale peccatum. Quanuis enim condemna¬
tio grauior sit eorum qui originali delicto etiã ꝓpria
coniunxerunt. et tanto singłis grauior. quanto gra¬
uius quis peccauit. tam̃ etiam illud solum qͦd origi¬
nalĩt tractum ẽ ñ tantũ a regno di seꝑat. quo par-¬
uulos sine accepta xp̃i gr̃a defunctos intrare ñ pos¬
se ipsi etiam confitentur: uerum et a salute ac uita
et̃na facit alienos que nulla ẽẽ alia potest prẽt reg¬
num d̃i. quo sola xp̃i societas introducit. Ac ꝑ hoc
ab adam in quo om̃s peccauimus. ñ om̃ia nr̃a pecca¬
ta. s tantum originale traduximus. a xp̃o uero in qͦ

Expanded text:
bat, Judicium quidem ex uno delicto in condemnatibat, Judicium quidem ex uno delicto in condemnationem, gratia vero ex multis delictis in uero nos intellegamus apostolum et uideamus ideo dictum iudicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum ori
Abbreviated transcription (Latin):
tis delictis in iustificationem. Nunc dicant ubi locum
habeat in his uerbis illa imitatio. Ex uno inquit in
condemnationem. Quo uno: nisi delicto: Hoc enĩ
explanat cum adiungit. Gr̃a autem ex multis delic¬
tis in iustificationem. Curgͦ iudicium ex uno delicto
in condemnationem: gr̃a autem ex multis delictis
in iustificationem: Nonne si nullum ẽ. originale
peccatim. ñ solum ad iustificationem gr̃a. si etiam
iudicium ad condemnationem. ex multis delictis
homines ducit: Xeq enim gr̃a multa delicta do¬
nat: & ñ etiam iudicium multa delicta condemnat.
Aut siꝓpterea ex uno delicto in condemnationem
ducuntur. quia om̃ia delicta quȩ condemnantur
ex illius unius imitatione commissa sunt.eadem
causa ẽ. cur ex uno delicto etiam ad iustificationẽ¬
duci intelligantur quia om̃ia delicta quȩ iustifica¬
tis remittuntur ex illius uniꝰ imitatione commissa
sunt. S: hoc uidelicet ñ intelligebat apłs cum dice¬

Expanded text:
tis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum tis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gin justificationem? Nonne si nullum est originale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat, et non etiam judicium multa delicta condemnat. Aut si propterea ex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, ex illius unius imitatione commissa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationduci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. Sed hoc videlicet non intelligebat Apostolus cum dice
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s id qͦd a me primo positum est habent. S: non
inquit sicut delictum. ita et donatio. Sienim ob
unius delictum multi mortui sunt. multomagis
gr̃a dĩ. &. donum in gr̃am unius hominis iħu xp̃i in
multos habundauit. Non magis inultos. id est mul¬
to plures homines. neq enim plures iustificant᷑. qͣm
condemnant᷑: s: multomagis abundauit. Adam qͥp¬
pe ex uno suo delicto reos genuit. xp̃c autem etiam
que homines delicta ꝓpͥe uoluntatis ad originale
in quo nati sunt addiderunt: gr̃a sua soluit atq do¬
nauit. Ed euidentius in consequentib dicit. Uerũ
illud diligentius intuere quod ait. ob unius delic¬
tũ multos mortuos. Cur enim ob illiꝰ uniꝰ & ñ potiꝰ
ob delicta sua ꝓpria. si hoc loco intelligenda ẽ. imita¬
tio ñ ꝓpagatio: S. attende qͦd sequitur. Et ñ sicut ꝑ u
num peccantem: ita ẽ. et donum. Nam iudiciũ qui
dem ex uno in condemnationem: gr̃a autem ex mul-¬

Expanded text:
omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et non sicut per unum peccantem itdem ex uno in condemnationem, gratia autem ex mul
Abbreviated transcription (Latin):
strueretur: etiam in eis qui ñ peccauerunt in simili¬
tudinem p̃uaricationis ade. id est qui nondum sua
& ꝓpria uoluntate sicut ille peccauerunt. s. ab illo pec¬
catum originale traxerunt qui est forma futuri. quia
in illo constituta ẽ: forma condemnationis futuris po¬
steris. qui eius ꝑpagine crearentur. ut ex uno om̃s in
condemnatione nascerentur: ex qua ñ liberat nisi gr̃a
saluatoris. Scio quidem plerosq codices latinos sic
habere. Regnauit mors ab adam usq ad moysen in
eos qui peccauerunt in similitudinem p̃uaricatio¬
nis ade. Qͦd etiam ipsum qui ita legunt. ad eundem
referunt intellectum. ut in similitudinem p̾uari¬
cationis ade peccasse accipiant quim illo peccauer̃t.
ut ei similes crearentur. sieut ex homine homines.
ita ex peccatore peccatores. ex morituro morituri. dã¬
natoq damnati. Greci autem codices unde in lati¬
nam linguam interp̃tatio facta ẽ. aut om̃s. aut pene

Expanded text:
strueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similistrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene
Abbreviated transcription (Latin):
sine lege peribũt. S regnauit inquit mors ab adã
usq ad moysen. id est a primo homine usq ad ipsã
etiam legem quȩ diuinitus ꝓmulgata ẽ: quia nec
ipsa potuit regnum mortis auferre. Regnum enim
mortis uult intelligi. quando ita dominatur in ho¬
minib reatus peccati. ut eos ad uitam ȩt̃nam. que
uera uita ẽ. uenire ñ sinat. s ad scdam etiam que
penalit̃ et̾na ẽ: mortem trahat. Hoc regnum mortis.
sola in quolibet homine gr̃a destruit saluatoris.
que oꝑata ẽ: etiam in antiquisscĩs. quicunq ante¬
quam in carne. xp̃c ueniret ad eius tamen adiuuan¬
tem gr̃am ñ ad legis litteram que iubere tantum
ñ adiuuare poterat ꝑtinebant. hoc nanq occul¬
tabatur in ueteri testamento ꝓ temporum dispen¬
satione iustissima. qͦd nunc reuelatur in nouo. Er¬
go in om̃ib regnauit mors ab adam usq ad moysen.
qui xp̃i gr̃a ñ adiuti sunt. ut in eis regnum mortis de¬

Expanded text:
sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis de
Abbreviated transcription (Latin):
de peccati ꝓpagine disceptatur. nescio quȩ nebula
imitationis opponitur. Attende etiam quȩ sequunt᷑
Cum enim dixisset in quo om̃s peccauerunt. sequutꝰ
adiunxit. usq ad legem enim peccatum in mun¬
do fuit. Hoc ẽ: quia nec lex potuit auferre peccatũ
quȩ subintrauit. ut magis habundaret peccatum.
siue naturalis lex in qua quisq iam ratione utens
incipit peccato originali addere et ꝓpria. siue ipsa
que scripta ꝑ moysen popło data est. Si enim data
eẽt lex quȩ posset uiuificare: omnino ex lege eẽt iusti¬
cia. S conclusit scriptura om̃ia sub peccato: ut ꝓmis
sio ex fide iħu xp̃i daretur credentib. Peccatum aut̃
ñ deputabatur cum lex ñ eẽt. Quid ẽ. ñ deputabat᷑.
nisi ignorabatur. et peccatum ẽẽ ñ putabatur: Ne¬
q: enim ab ipso domino do tanquam ñ ẽẽt habeba¬
tur. cum scriptum sit. Quicũq sine lege peccauerũt:

Expanded text:
de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebula de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebula imitationis obponitur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura omnia isti daretur credentibus. peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. quid est \'non deputabatur\' nisi \'ignorabatur et peccatum esse non putabatur\'? neque enim ab ipso domino deo tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in quo om̃s peccauerunt. quando om̃s ille unus ho¬
mo fuerunt. Si autem ñ peccatum. s ipse unꝰ homo
intelligitur. in quo uno homine om̃s peccauerunt
quid etiam ista manifestatione manifestius: Nem¬
pe legimus iustificari in xp̃o qui credunt in eum
ꝓpt̾ occultam cõmunicationem & inspirationem
gr̃e spiritualis. quia quisquis heret d̾ño unus sp̃s
ẽ. quanuis eum et imitentur sc̃i eius. legatur michi
tale aliquid de his qui scõs eius imitati sunt. utrum
quisquam iustificatus dictus sit in paulo aut in ꝑe
tro.aut quolibet horum quorum in popło di mag¬
na excellit auctoritas. nisi qͦd in abraham dicimur
festius dicitur. cum hoc idem ita dr̃ benedicentur
in semine tuo om̃s gentes. Dictum autem quenquã
diuinis eloquiis peccasse uł peccare in diabolo. cum
eum iniqui et impii om̃s imitentur. nescio utrum
quisquam reperiat. Qͦd tam̃ cum apłs de primo ho¬
mine dixerit in quo om̃s peccauerunt. adhuc cum

Expanded text:
in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus hoin quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipse unus homo intellegitur, in quo uno homine omnes peccauerunt, quid etiam ista manifestatione manifestius? nempe legimus iustificari in Christo qui credunt in eum propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritalis, qua quisquis haeret domino unus spiritus est, quamuis eum et imitentur sancti eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus sit tro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur festius dicitur, cum hoc idem ita dicitur: Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Dictum autem quemquam divinis eloquiis, peccasse vel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam reperiat: quod tamen cum Apostolus de primo homine dixe
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc si ego dicerem resisterent isti. meq ñ recte dicere:
ñ recte sentire clamarent. Nullam quippe in his uͥ¬
si istam quam in apło intelligere nolunt.S: quia
eius uerba sunt cuius auctoritati doctrineq succum¬
bunt. nobis intelligendi obiciunt tarditatem. cum
ea que tam ꝑspicue dicta sunt in nescio quid aliuã
detorquere conantur. Punum inquit hominem
peccatum intrauit in mundum: & ꝑ peccatum mors.
Hoc ꝓpagationis ẽ: ñ imitationis. Nam ꝑ diabolum
diceret. Quod autem nemo ambigit istum primum
hominem dicit qui est appellatus adam. Et ita inqͥt
ꝑom̃s homines ꝑtransut. De inde qͦd sequitur. in qͦ
om̃s peccauerunt. quam circum specte: quam ꝓprie:
quam sine ambiguitate dictum ẽ: Si enim peccatũ
intellexeris quod ꝑ unum hominem intraiit in
tum ẽ: alia esse ꝓpria cuiq peccata. in quib tantum¬
hi peccant. quorum peccata sunt. aliud hoc unum

Expanded text:
hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uesi istam quam in apostolo intellegere nolunt. sed quia eius uerba sunt, cuius auctoritati doctrinaeque succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitationis; nam \'per diabolum\' diceret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum intellexeris, quod per unum hominem intrauit in tum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum,
Abbreviated transcription (Latin):
luminationem iustificationemq nr̃am etiam intrin¬
secus oꝑatur. illo oꝑe de quo idem p̃dicator eius dicit.
Neq qui plantat est aliquid neq qui rigat. s: qui in¬
crementum dat ads. Hec enim gr̃a baptiratos quoq
paruulos. suo inserit corpori. qui certe imitari aliquẽ
nondum ualent. Sicut gͦ ille. in quo om̃s uiuificant᷑
pret̃ qͦd se ad iusticiam exemplum imitantibus p̃buit.
dat etiam sui sp̃s occultissimam fidelib gr̃ãm. quam
latent̃ infundit & paruulis. sic et ille in quo om̃s mo¬
riuntur pret̃ quod eis qui p̃ceptum ami uoluntate
trans grediuntur imitationis exemplum ẽ: occulta
etiam tabe carnalis concupiscentie sue: tabificauit
in se om̃s de sua styrpe uenturos. Hinc omnino.
nec aliunde apłs dicit. P unum hominem peccatũ
intrauit in mundum. et ꝑpeccatum mors. et ita in
om̃s homines ꝑtransiuit. in quo om̃s ꝑeccauerunt.

Expanded text:
luminationem iustificationemque nostram etiam intrinluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opere, de qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs peccatum illud commemorare uoluisset. qͦd
in hunc mundum ñ ꝓpagatione s: imitatione intͣ¬
uerat. eius principem ñ adam s diabolum diceret.
De quo scriptum ẽ: Ab initio diabłs peccat. De quo
etiam legitur in libro sapientie. Inuidia autem di¬
aboli. aintrauit mors in orbem t̾rarum. Nam q̃m ista
mors sic a diabolo uenit in homines. ñ quod ab illo
fuerint ꝓpagati. s qͦd eum fuerint imitati. continu¬
o subiunxit. Imitantur autem eum qui sunt ex par
cominemoraret. quȩ ab uno in om̃s ꝓpagatione tͣn¬
sisset. eum principem posuit a quo ꝓpagatio generiᷤ
humani sumpsit exordium. lmitantur quidem adã.
qui ꝑ mobedientiam transgrediuntur mandatum
di.S. aliud ẽ: quod exemplum est uoluntate peccan¬
tibus. aliud quod origo ẽ. cum peccato nascentibus.
Nam et xp̃m imitantur sc̃ĩ eiꝰ: ad sequendam iustici¬
am. Unde &. idem apłs dicit. Imitatores mei estote. si¬
cut et ego. xp̃i. S. p̃ter hanc imitationem. gr̃a eiusil¬

Expanded text:
apostolus illud commemorare uoluisset, quod in hunc mundum non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex partcommemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑ. xp̃m fuisse complenda & aliis plurib testimo¬
niis. & in eodem psalmo unde hoc commemoraui
satis apparet. Cum enim paulo suꝑiꝰ futurã passionẽ
suam ꝑ ꝓpħam ipse loqueretur dicens. foderunt ma¬
nꝰ meas et pedes meos. dinumerauerũt om̃ia ossa mea.
ipsi uͦ considerauerunt et inspexert̃ me. diuiserunt

Expanded text:
autem per Christum fuisse conplenda et aliis pluribus testimoautem per Christum fuisse conplenda et aliis pluribus testimoniis et in eodem ipso psalmo, unde hoc commemoraui, satis adparet. cum enim paulo superius futuram passionem suam per prophetam ipse loqueretur dicens: foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me
Abbreviated transcription (Latin):
uertenda ꝑsuos uates hoc ẽ ꝓphas apta denuncia¬
tione p̃dixit. aꝑta potestate p̃ceꝑit. aꝑta ueritate
compleuit. Unde quis usq adeo desipiat. qui ñ eũ
potius colendum eligat quem coli ñ ꝓhibent quos et¬
colebat. quem ꝓculdubio cum colere cȩꝑit. illos utiq
ñ ẽ. culturus quos ꝓhibet coli quem colit: Qͦd autẽ¬
quia ipsum eẽnt culturȩ gentes ext̾̃minatis diis fal¬
te cominemoraui. et nunc repeto. Preualebit inquit
dns adu̾sus eos. et ext̃minabit om̃s deos gentium t̾rȩ
& adorabunt eum unꝰquisq de loco suo. om̃s insule
gentium. Neq sole insule: s ita om̃s gentes. ut etiã
om̃s insule gentium quandoquidem alibi ñ insu¬
las nominat. s: uniuersum orbem t̾rarum dicens. Cõ¬
memorabunt᷑ et conu̾tent᷑ ad dñm uniu̾si fines t̾re
Et adorabunt in conspectu eiꝰ uniu̾se familie genti¬
um: q̃m dñi ẽ. regnũ: et ipse dominabit᷑ gentiũ. hec

Expanded text:
uertenda per suos uates, hoc est prophetas, aperta denuntiauertenda per suos uates, hoc est prophetas, aperta denuntiatione praedixit, aperta potestate praecepit, aperta ueritate conpleuit. unde quis usque adeo desipiat, qui non eum potius colendum eligat, quem coli non prohibent, quos colebat? quem procul dubio cum colere coeperit, illos utique non est culturas, quos prohibet coli quem colit. Quod autem ipsum essent culturae gentes exterminatis diis fal paulo ante commemoraui et nunc repeto. praeualebit, inquit, dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omgentium. Neque solae insulae, sed ita omnes gentes, ut etiam omnes insulae gentium; quandoquidem alibi non insulas nominat, sed universum orbem terrarum, dicens: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universapse dominabitur gentium. haec
Abbreviated transcription (Latin):
monũ extortum ẽ. id ꝑdere cultorib suis qͦd didicerat
ex eloquus ꝓpħarum. uł ex oraculis angłoꝵ. Qd cur
ñ fieret cum et ista ñ sit opinatio. s attestatio uerita¬
tiss Illud enim qͦd solum ab eis flagitandum ẽ. nec
unquam antea ꝓtulerunt nec unquam postea. nisi
forte conflictum ꝑferre conabuntur aliquia deos suoᷤ
ꝑ uates suos contra d̾m israhel ausos p̃dicere fuisse.
aut dicere: de quo do doctissimi eorum auctores qͥa
om̃ia illa legere ac nosse potuerunt. magis quesie¬
runt quis ds eẽt quam dm negare potuerunt.Por¬
ro autem ds iste quem nullus eorum negare ausus
ẽ. uerum d̾m. qui et si negaret ñ solum subiaceret
debitis penis: uerum etiam certis conunceretur effec¬
ab: iste gͦ d̾s quem nemo ut dixi illorum negare
ausus ẽ. uerum d̾m. illos falsos deos ẽe: et omnino de¬
serendos. eorumq templa et simulachra et sacra e¬

Expanded text:
monum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat monum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat ex eloquiis prophetarum uel ex oraculis angelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed adtestatio ueritatis? illud enim, quod solum ab eis flagitandum est, nec umquam antea protulerunt nec umquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per uates suos contra deum Israhel ausos fuisse praedicere aut dicere. de quo deo doctissimi eorum auctores, qui omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo deus, quem nemo, ut dixi, illorum negare ausus est uerum deum, illos falsos esse deos et omnino deserendos eorumque templa et simulacra e
Abbreviated transcription (Latin):
tissime p̃cipit. cur ñ hoc etiam ipsi comꝑtum p̃dice¬
re sinerentur. ut inde clarius appareret eos hec an¬
tea uł minime credidisse. uł suis cultorib enunciare
timuisse. in fine autem tanquam nichil ampliꝰ ha¬
bentes quid agerent. etiam ibi uoluisse suam osten¬
tare diuinationem. ubi iam ꝓduntur diu simulasse
diuinitatẽ: Quod autem dicunt reliqui eorum cul¬
tores etiam suorum quibdam libris hec p̃cognita con¬
tineri. quanquam ex rebus impletis conficta putã¬
da sint. quȩ in eorum templis tam longo antea tem¬
pore. poplis eoꝵ si uera eẽnt innotescere debuerunt.
sicur nr̃a ñ solum in eccłus nr̃is. uerum etiam quod
ad grauius testimonium contra om̃s inimicos ualet
in iudeoꝵ synagogis antiquissima et notissima re¬
citantur: tam̃ nec ista ipsa quȩ ab eis uix raro et clan¬
culo ꝓferuntur mouere nos debent. si cuiquam de¬

Expanded text:
tissime praecipit, cur non hoc etiam ipsi completum praedicetissime praecipit, cur non hoc etiam ipsi completum praedicere sinerentur, unde clarius adpareret eos haec antea uel minime credidisse uel suis cultoribus enuntiare timuisse, in fine autem, tamquam nihil amplius habentes quod agerent, etiam ibi uoluisse suam ostendere diuinationem, ubi iam produntur diu simulasse diuinitatem? Quod autem dicunt reliqui eorum cultores etiam suorum quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam ex rebus inpletis conficta putanda sint, quae in eorum templis tam longo antea tempore populis eorum, si uera essent, innotescere debuerunt, sicut nostra non solum in ecclesiis nostris, uerum etiam — quod ad grauius testimonium contra omnes inimicos ualet — in iudaeorum synagogis antiquissima et notissima recitantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro et clanculo proferuntur, mouere nos debent, si cuiquam dae
Abbreviated transcription (Latin):
cuentura
qui in templis gentium colebantur. et ideo hec ꝑ
suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt
sicut eorum poeta iunonem inducit ñ om̃imodo
credentem quȩ de turni morte iupit̾ dixerat. iuno
autem ab istis potestas aeria p̾dicatur. quȩ apud uir¬
gilium sic loquitur. nunc manet insontem grauis
exitus. aut ego ueri uana feror. qͦd ut o potiꝰ formidi¬
ne falsa ludar. &. in meliꝰ tua qͥ potes orsa reflectas:
accidere demones hoc ẽ: potestates aerie dubitabãt.
et ꝓpterea p̃dictionem eorum celebrare noluerunt.
et hinc intelligendum est quales sint:aut cum ea
uentura certissime scirent. ideo ꝑsua templa tacue¬
runt. ne iam tunc inciꝑent ab hominib intelligen¬
tib deseri atq contemni qͦd de templorum et simu¬
lachroꝵ suoꝵ futura euersione eis ꝓphis attestarent᷑
qui eos coli ꝓhibebant. Nunc uͦ postea quam tempꝰ
aduenit quo complerent᷑ uaticinia ꝓpħaꝵ d̃i uniꝰ.
qui istos falsos deos dicit. et ne colantur uehemen¬

Expanded text:
uentura, qui in templis gentium colebantur, et haec ideo per suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt — sicut eorum poeta Iunonem inducit non omni modo credentem, quae de Turni morte Iuppiter dixerat: Iuno autem ab istis potestas aeria praedicatur, quae apud Virgilium sic loquitur: nunc manet insontem grauis exitus, aut ego ueri uana feror. quod ut o potius formidine falsa ludar et in Melius tua, qui potes, orsa reflectas! — accidere daemones, hoc est potestates aeriae, dubitabant et propterea praedicationem eorum celebrare noluerunt — et hinc intellegendum est quales sint — aut, cum ea uentura certissime scirent, ideo per sua templa tacuerunt, ne iam tunc inciperent ab hominibus intellegentibus deseri atque contemni, quod de templorum et simulacrorum suorum futura euersione eis prophetis adtestarentur, qui eos coli prohibebant. nunc uero, posteaquam tempus aduenit, quo conplerentur uaticinia prophetarum dei unius, qui istos falsos deos dicit et. ne colantur, uehemen