comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum pͥstinum reuocare. S quod nobis peius est corpꝰ mortuũ
plangimus q̃d amamꝰ. animã uõ mortuã quia ñ amamꝰ. nec
dolemus nec plangimꝰ. Et id̾o mutata uice incipiamus plus
est plus animã ad imaginem d̾i factã. quam carnem de limo.
formatam. ut cum dic ultimo caro nr̃a putrescere.⁊ a u̾lnib
deuorari ceꝑit in sepulchro: anima nr̃a in abrahe gremio an¬
gloꝵ manib eleuet᷑. ⁊ in die iudicii. recepto ꝑ resurrectionem
corꝑe audire mereamur. Cuge serue bone & fidelis intra ingau¬
dium dni tui. Et ut hec que supra diximus cordib urĩs tenatius¬
ualeant inherere. ⁊ ipsa apłica lectio possit intelligi breuit̾ uo
lo caritati urẽ repetere. Om̃s scĩ qui d̾o fidelit̾ seriuiunt. lectioni
uł orationi uacare. ⁊ in bonis oꝑib ꝑseuerare contendunt. nec
capitalia cͥmina. ⁊ minuta peccata. id est lignũ fenũ stipulam.
supra fundam̃tũ xp̃i. s bona oꝑa. hoc est aurũ. argentum. la¬

Expanded text:
ocare. Sed quod nobis pejus est, corpus mortuum plangimus quod amamus; animam vero mortuam quam non amamus, nec dolemus, nec plangimus. Et ideo mutata vice incipiamus plus est, plus animam ad imaginem Dei factam, quam carnem de limo terrae formatam: ut cum die ultimo caro nostra putrescere, et a vermibus devorari coeperit in sepulcro; anima in Abrahae gremio Angelorum manibus elevetur, et in die judicii recepto per resurrectionem corpore audire mereamur: Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui . valeant inhaerere, et ipsa apostolica lectio plenius possit intelligi, breviter ea Charitati vestrae volo repetere. Omnes sancti qui Deo fideliter serviunt, lectioni et orationi vacare, et in bonis operibus perseverare contendunt, nec capitalia crimina, nec minuta peccata, id est, ligna, fenum et stipulam supra fundamentum Christi, sed bona opera, id est, aurum, argentum, la
Abbreviated transcription (Latin):
cat frẽs km̃i quia ille purgatorius ignis durior erit. quam
quiequid in hoc scło potest penaꝵ aut uideri aut excogitari.
ꝙ nrm̃ dieb ac m̃sib aut forte etiam annis ꝑ illum ignem
sit transiturus. Et qui modo nec unum digitum suũ uult in
cum anima et corꝑe cruciari: Et ido̾ totis uirib unusquisq
laboret. ut et capitalia crimina possit euad̾e.⁊ minuta peccã
ita oꝑib bonis redimere. ut ex ipsis peccĩs nichil uideatur¬

Expanded text:
at, fratres charissimi, quia ille purgatorius ignis durior erit, quam at, fratres charissimi, quia ille purgatorius ignis durior erit, quam quidquid potest in hoc saeculo poenarum aut cogitari, utrum diebus an mensibus, an forte etiam et annis per illum ignem sit transiturus? Et qui modo nec unum digitum suum in cum anima et toto corpore cruciari. Et ideo totis viribus unusquisque laboret, ut capitalia crimina possit evadere, et minuta peccata ita o
Abbreviated transcription (Latin):
enim dum in hoc seculo uiuimus. ipsi nobis penitentiam facimꝰ
aut c̃te uolente ⁊ ꝑmittente dõ multis tribulationib pro istis
peccatis affligimuꝵ. & si gratias agimus liberam᷑. Quotl ita
fit. quotiens maritus. aut uxor: aut filius moritur. uł si sub¬
stantia nobis aliqua quã plusquam oportet amamꝰ aufertur.
licet plus xp̃m quam ipsam substantiã diligamus. Ergo si neces¬
sitas fui̾t. malunus ipsam substantiã ꝑdere quam xp̃m negare
eam dum uiuimus aut dum morimur sine grandi dolore ñ
mittit. tamquam boni filii gratias agamus.⁊ minus nos
pati quam meremur. cum uera humilitate ꝓfiteamur. ita
peccata ipsa in hoc scło purgantur. ut in futuro ignis ille pur¬
gatorius. aut ñ inueniat. aut c̃te parũ inueniat q̃d exurat.
Si autem nec in tribulatione grãs agimus. nec bonis oꝑib red
diu supradicta minuta peccata. tamquam ligna. fenum. stipu¬

Expanded text:
enim, dum in hoc mundo vivimus, ipsi nos per poenitentiam fatigamus: enim, dum in hoc mundo vivimus, ipsi nos per poenitentiam fatigamus: aut certe, volente aut permittente Deo, multis tribulationibus pro istis peccatis affligimur; et si Deo gratias agimus, liberamur. Quod ita fit, si quoties maritus, aut uxor, aut filius moritur; vel si substantia nobis, quam plus quam oportet amamus, aufertur. Licet plus Christum quam ipsam substantiam diligamus, et si necessitas fuerit, malimus ipsam substantiam perdere, quam Christum negare:eam aut dum vivimus, aut dum morimur, sine grandi dolore nonmittit, tanquam boni filii gratias agamus, et minus nos pati quam meremur, cum vera humilitate proferamus; ita peccata ipsa in hoc saeculo purgantur, ut in futuro ille ignis purgatorius aut non inveniat, aut certe parum inveniat quod exurat. Si autem nec in tribulatione Deo gratias agimus, nec bonis operibus pdiu supra dicta peccata minuta, tanquam ligna, fenum, stipu
Abbreviated transcription (Latin):
sicuicumq maiori ꝑsone aut uoluntate. aut necessitate adulari
sa conuruua p̃paraui̾t. si se in eccłia aut extra eccl̾iam fabulis otio¬
sis de quib in die uidicis ratio ratio reddenda est occupaui̾t. sidũ in¬
qd̾ tñ plerumq ñ ita credimus comꝓbat᷑. sine ulla dubitatio¬
non solum omnis populus xpĩanus. s etiã nullus scoꝵ inmu¬
nis ẽẽ potuit aliquando. aut potit. Qũib peccatis licet occidi
animam non credamus tñ eã uelut quibdam pustulis. & quasi
horrenda scabie replentes desormẽ faciunt. ut eam ad amplexum
illius celestis sponsi aut uix aut cum grandi confusione uenire ꝑmit¬
tant. De quo scriptũ est. Aptauit sibi eccłiam ñ habentem macu¬
assidue redimantur. ne simul forte collecta cumulum faciant.
tis redemptum ñ fuit. igne purgandũ est. De quo dixit apłs. quia
inigne reuelabitur. Et cuiꝰ opuis arserit. detrim̃tũ patietur. Aut

Expanded text:
Si cuicumque majori personae aut ex voluntate, aut ex necessitate adulari Si cuicumque majori personae aut ex voluntate, aut ex necessitate adulari sibi convivia praeparaverit. Si se in ecclesia aut extra ecclesiam fabulis otiosis, de quibus in die judicii ratio reddenda est, occupaverit. Si dum inen plerumque non ita, ut credimus, comprobatur, sine ulla dubitationon solum populus christiabus, sed etiam nullus sanctorum immunis esse potuit aliquando, aut poterit. Quibus peccatis licet occidi animam non credamus; ita tamen eam velut quibusdam pustulis, et quasi horrenda scabie replentia deformem faciunt, ut eam ad amplexus illius sponsi coelestis aut vix, aut cum grandi confusione venire permittant: de quo scriptum est, Aptavit sibi Ecclesiam non habentem macuassidue redimantur; ne forte simul collecta cumulum faciant, bis redemptum non fuerit, illo igne purgandum est, de quo dixit Apostolus, Quia in igne revelabitur: et si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit spacium longo tempore penitentiam egit. ⁊ largas ele¬
mosinas erogauit. ⁊ apeccĩs ipsis abstinuerit. illo transitorio
igne de quo dixit apłs purgari non potit̾. s et̃naillum flamina
sine ulo remedio trucidabit. Que aũ sint minuta peccata licet
omib nota sint: tam̃ quia longũ ẽ ut omĩa replicentur. opus est
ut ex eis ut aliqua nominemus. Quociens aliquis in cibo aut¬
in potu plus accipit quã necesse est. ad minuta peccã nouerit
ꝑtinẽ. Quotiens loquitur plus quam oportet. ⁊ plus tacet ꝙͣ¬
expedit: quotiens pauꝑem importune petente̾ exasꝑat. quotiens
cum sit corꝑe sanus aliis ieiuinantib prand̾e uoluerit. ⁊ sonno
deditus tardius ad eccli̾am surgit. quociens excepto desid̾io filioꝵ
sierit infirmos tardius uisitauit̾. si discordes ad concordiam uõca¬
re neglexerit. si plus proximum aut uxorem. aut filiũ. aut fer¬

Expanded text:
habuerit spatium, longo tempore poenitentiam egerit, et largas elehabuerit spatium, longo tempore poenitentiam egerit, et largas eleemosynas erogaverit, et a peccatis ipsis abstinuerit, illo transitorio igne, de quo ait Apostolus, purgari non poterit, sed aeterna illum flamma sine ullo remedio cruciabit. § 7. Quae autem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen quia longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex eis vel aliqua nominemus. Quoties aliquis in cibo aut potu plus accipit, quam necesse sit, ad minuta peccata noverit pertinere; quoties plus loquitur, quam oportet, aut plus tacet, quexpedit, quoties pauperem importune petentem exasperat, quoties cum sit corpore sanus, aliis jejunantibus, prandere voluerit, et somno deditus tardius ad ecclesiam surgit; quoties, excepto desiderio filiorum, sierit, infirmos tardius visitaverit; si discordes ad concordiam revocare neglexerit, si plus aut proximum aut uxorem aut
Abbreviated transcription (Latin):
fenum. lignum. stipulas. uniuscuiꝰq opus manifestũ erit. dies enĩ
dñĩ declarabit. quia uniuscuiꝰq opus ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opus ox̃¬
serit q̃d suꝑedificat. mercedem accipiet. Et si cuiꝰ opus arserit: detͥ¬
mentum patiet᷑. Ipse aũ saluus erit. sic tñ quasi ꝑignem. Multi
lectionemistam male uitelligentes. falsa securitate decipiuntur.
⁊ peccata ipsa ꝑ ignem purgatoriũ possut purgari. ⁊ sic postea ad
ipsi se seducunt qui sibi talia blandiuntur. In illo transitorio
siue minorib peccatis aliqua commemoranta siut. ne aliquis
plura cominemorauerit. nos tñ ne desꝑationem facere uideam᷑
breuit diceinus que sunt. Sacrilegium. homicidiũ. adult̾ium.
falsum testimonium. furtum. rapina. suꝑbia. in uidia. aua¬
ricia. ⁊ si longo tempore teneatur iracundia. Et ebrietas si assidua
sit: in eoꝵ numero computatur. Qũicumq enĩ aliquod ex istis
peccatis in se dominari cognouit. nisi digne se em̾dauerit. ⁊ si

Expanded text:
fenum, ligna, stipulam, uniuscujusque opus manifestum erit: dies enim Domini declarabit, quia uniuscujusque opus ignis probabit. Si cujus opus manserit quod superaedificat, mercedem accipiet; et si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Multi lecti peccata ipsa per ignem transitorium possint purgari, et ipsi postea ad ipsi se seducunt, qui taliter sibi blandiuntur. Illo enim transitorio si non omnia, vel aliqua commemoranda sunt, ne aliquis se plura commemoraverit, nos tamen ne desperationem facere videamur, breviter dicimus quae sint illa: sacrilegium, homicidium, adulterium, falsum testimonium, furtum, rapina, superbia, invidia, avaritia; et, si longo tempore teneatur, iracundia; et ebrietas, si assidua sit, in eorum numero computatur. Quicumque enim aliqua de istis peccatis in se dominari cognoverit,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam audituri sunt. Discedite a me maledicti in ignem et̃¬
num. Et idõ qui ab ipsa ꝑpetua pena.⁊ ab illo purgatorio igne
desid̾ant lib̾ari. capitalia peccata ñ amittant. aut si iã conmi¬
serunt fructuosam agant penitentiã. Et illa parua uł cotidia¬
na peccata oꝑib bonis redimere ñ desistant. Quib tñ oꝑib¬
minuta peccã redimant᷑. plenius uobis insinuare desid̾o. Quo¬
uens infirmos uisitamus. in carcere clausos requirimus. discordes
ad concordiã reuocamus. indicto in eccłia ieuinio ieiunamus
hospitib pedes abluuimus. ad eccłiam frequent̃ conuenimꝰ. elemo¬

Expanded text:
tentiam audituri sunt, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Et ideo, qui ab ista perpetua poena, et ab illo purgatorio igne desiderant liberari, crimina capitalia non admittant: aut si jam commiserunt, fructuosam agant poenitentiam, et illa parva vel quotidiana peccata bonis operibus redimere non desistant. 6. Quibminuta peccata redimantur, plenius vobis insinuare desidero. Quoties infirmos visitamus, in carcere clausos, et positos in vinculis requirimus, discordes ad concordiam revocamus, indicto in Ecclesia jejunio jejunamus, pedes hospitibus abluimus, ad vigilias frequenter convenimus, eleemo
Abbreviated transcription (Latin):
ca audieritis. siquis fupͣfundam̃tũ xp̃i suꝑedificat. aurũ. ar¬
gentũ. lapides p̃ciosos. de scĩs hoc &e ꝑfectis xp̃ianis accipite.
qui uelut aurum.purgatũ merebuntur ad et̃na p̃mia ꝑue¬
nire. Illi uo̾ qui suꝑedificant ligna. fenũ. stipulas. de bonis
eis dictũ est intelligite. Que peccata si nec diuina iusticia mul¬
tis tribulationib purgauit̾. nec unusquisq elemosinaꝵ largi¬
tate redemit ñ sine grandi dolore in ulis implebit᷑. illud qd dixit
apłs. Si cuiꝰ opus arserit. detrim̃tũ patietur. ipse uo saluus
erit sic tñ quasi ꝑ ignem. Nemo tñ sicut iã supradictũ est se
ipsum circumueniat. ut ħ etiã ⁊ ꝑ capitalib cͥminib suncura¬
ta remanserint: posse fieri credat. Et id̾o̾ sicut iam sepe dixi qͣn¬
tum possumus cum d̾i aduitorio laboremus. ut et magna pec¬
cata possimus euadere.⁊ minuta peccata sine quib ẽẽ ñ pos¬
sumus. uigit̃ amore inimicoꝵ. ⁊ elemosinaꝵ largitate possu

Expanded text:
 fundamentum Christi superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; de sanctis hoc et perfectis christianis accipite, qui velut aurum purgatum merebuntur ad aeterna praemia pervenire. Illi vero qui superaedificant ligna, fenum et stipulam, de bonis epe dictum est, intelligite: quae peccata si nec divina justitia multis tribulationibus purgaverit, nec unusquisque eleemosynarum largitate redemerit, non sine grandi dolore in illis implebitur illud quod dicit Apostolus, Si cujus opus arserit, detrimentum patietur; ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Nemo tamen, sicut jam supra dictum est, se ipsum circumveniat, ut hoc etiam pro capitalibus criminibus, si incurata remanserint, posse fieri credat. Et ideo, sicut jam saepe dixi, quantum possumus, cum Dei adjutorio laboremus; ut et majora peccata possimus evadere, et minuta sine quibus esse non possumus, jugiter amore inimicorum, et eleemosynarum largit
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ capite: m̃b᷑ in cassum iugent. Et in exploratione hostiũ
srustra ex̾citꝰ uelocit̾ sequitur: si ab ip̃o duoe ttini̾s errat᷑. ⁊huil¬
la subaitoꝵ m̃tes exhortatio subleuat: eoꝵ q eulpas increpatõ
nuua castigat: quia aum ꝑ animaꝵ p̃sulem t̾reni ex̃cetar oe¬
heiũ udiis a gregis custodĩa uacat cura pastoris. Et subiecti ue¬
ritatis ium̃ apphend̾e nequeunt. quia dum pastorũ sensus t̾re¬
na stuidia occupant. uento temptatoĩs impulsos ȩgcłe oculos
puluis ceeat. Quo contra recte humani genĩs redemptor. cũ
nos a uentris uoracitate compesceret ddicens attendite au̾ uõb
ut non grauentur corda ur̾a incraputa et in ebrietate. ilico
adiunxit. & in curis huiꝰ uite. Ubi pauorem quoq protinꝰ¬

Expanded text:
enim capite membra incassum vigent, et in exploratione hostium enim capite membra incassum vigent, et in exploratione hostium frustra exercitus velociter sequitur, si ab ipso duce itineris erratur. Nulla subditorum mentes exhortatio sublevat, eorumque culpas increpatio nulla castigat; quia dum per animarum praesulem terreni exercetur officium judicis, a gregis custodia vacat cura pastoris; et subjecti veritatis lumen apprehendere nequeunt, quia dum pastoris sensus terrena studia occupant, vento tentationis impulsus Ecclesiae oculos pulvis caecat. Quo contra recte humani generis Redemptor, cum nos a ventris voracitate compesceret, dicens: Attendite autem vobis, ut non graventur corda vestra in crapula et ebrietate , illico adjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
one ñ minuens. & ext̾ĩoꝵ ꝓuidentiam in int̾nor sollicit udre
ñ relinquens: ne aut ext̾ĩorib eleditus ab intimis corruat: aut solis¬
interiorib occupatus que foris debet proximis non impendat. Se¬
pe namꝙ ñ nulli uelut obliti q̃d frĩb animarũ causa p̃lati st̃
toto corddis adinisu secularib curis inseruiunt. Has cũ ad sunt
agere se exultant: ad has etiam cũ desunt. dieb ac noctib cogi¬
tatioĩs turbide estib anhelant. Cũq abhis cessante forsitan
oportunitate quieti st̃: ip̃a det̾i̾us sua quiete fatigantur. Uo¬
luptatẽ namq cessent. si actionib depͥmunt᷑. laborem deputãt
si int̾renis negotiis non laborant. Sic ꝙ fit. ut dũ se uigeri
mundanis tumultib gaudent: int̾na q̃ docẽ alios debuerant.
ignorent. Unde subiectoꝵ quoꝙ proculdubis uita torpeseit.
quia eum ꝓficere spiritalit appetit. in exemplo eius qui sibi
prelatus est quasi in obstaculũ itineris offendit. Languente

Expanded text:
one non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens; ne aut exterioribinterioribus occupatus, quae foris debet proximis non impendat. Saepe namque nonnulli velut obliti quod fratribus animarum causa praelati sunt, toto cordis adnisu saecularibus curis inserviunt: has, cum adsunt, se agere exsultant; ad has etiam cum desunt, diebus ac noctibus cogitationis turbidae aestibus anhelant. Cumque ab his, cessante forsitan opportunitate, quieti sunt, ipsa deterius sua quiete fatigantur. Voluptatem namque censent si actionibus deprimuntur, laborem deputant si in terrenis negotiis non laborant. Sicque fit, ut dum se urgeri mundanis tumultibus gaudent, interna quae alios docere debuerant ignorent. Unde subjectorum quoque proculdubio vita torpescit, quia cum proficere spiritaliter appetit, in exemplo ejus qui sibi praelatus est, quasi in obstaculo itineris offendit. Languente
Abbreviated transcription (Latin):
causaꝵ scłariũ foras lata itinera expetunt. hi qui ad ornam̃tũ
sum u̾o ministri religionis a subditis honorẽ redemptoris sui
ex mito uite ñ exigunt: scu̾ari lapides in ornam̃to pontificis
non sunt. Qui nimirũ scu̾arii lapides disꝑsi ꝑ plateas iacent
cum ꝑsone sacroꝵ ordinũ uoluptatũ suaꝵ latitudin dedite

Expanded text:
causa saecularium, foras lata itinera expetunt, hi qui ad ornamentumcausa saecularium, foras lata itinera expetunt, hi qui ad ornamentumCum vero ministri religionis a subditis honorem Redemptoris sui ex merito vitae non exigunt, sanctuarii lapides in ornamento pontificis non sunt. Qui nimirum sanctuarii lapides dispersi per plateas jacent, cum personae sacrorum ordinum voluptatum suarum latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
lapides seu̾aris in capite om̃iũ plateaꝵ: Quid namq auro q̃d me¬
tallis cetĩs p̃minet: nisi excellentia sc̃ĩtatis: Qiud colore optimo:
nisi cunctis amabils ieue̾ntia religionis expͥmit᷑: Quid scuarii
lapidib nͥ sacrorum ordinum ꝑsone fignant᷑: Quid plateaꝵ
nomine: nisi p̃sentis uite figuratur iatitudo: Quia eni greco
eloquio plato latitudo dicit᷑. ꝓfecto alatitudine. plateȩ st̃ noĩa¬
te. ꝑ semetipsam uero ueritas dicit. Lata &e spatiosa uia est: q̃
dueit ad ꝑcutionẽ. Aurũ gͥ obscuratur. cũ trenis adib seĩtatis
uita polluit᷑. Color optimus commutat᷑: cum quorũdã qui dẽ¬
gere religiose credebantur estimatio ante acta minuitur. Nam
cum quilibet post sc̃ĩtatis habitũ. t̾renis se actib inserit: quasi
colore ꝑmutato ante oculos humanos eius reue̾ntia despecta
pallescit. Sanctuarii quoq lapides in plateas disꝑgunt᷑: eñ

Expanded text:
lapides sanctuarii in capite omnium platearum ? Quid namque auro, quod melapides sanctuarii in capite omnium platearum ? Quid namque auro, quod metallis caeteris praeeminet, nisi excellentia sanctitatis? Quid colore optimo, nisi cunctis amabilis reverentia religionis exprimitur? Quid sanctuarii lapidibus, nisi sacrorum ordinum personae signantur? Quid platearum nomine, nisi praesentis vitae latitudo figuratur? Quia enim Graeco eloquio πλάτος latitudo dicittae. Per semetipsam vero Veritas dicit: « Lata et spatiosa via est, quae ducit ad perditionem . » Aurum igitur obscuratur, cum terrenis actibus sanctitatis vita polluitur. Color optimus commutatur, cum quorumdam, qui degere religiose credebantur, aestimatio anteacta minuitur. Nam cum quilibet post sanctitatis habitum terrenis se actibus inserit, quasi colore permutato ante humanos oculos ejus reverentia despecta pallescit. Sanctuarii quoque lapides in plateis disperguntur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
prouidendis gressib p̃minet. cura puluis nõ obscuret. Caput
namq subiectoꝵ sunt: cuncti qui p̃sunt. Et ut recta pedes
ualeant itinera carpere. hec ꝓculdubio caput debet ex alto p̃¬
uidere. ne aꝑfectus sui itinere pedes torpeant. cũ curuata redi¬
tudine corꝑĩs. caput se se ad terrã declinat. Qua m̾ente aũ aui¬
marum p̃sul honore pastorali int̾ ceteros utitur: si in t̾rena
negotia q̃ rep̃hend̾e in aluis negotus debuit. ipse u̾satur.: Ro
udelicet ex ira iuste retributionis ꝑ proph̾am dñs minat᷑
populus: quando ea agit. is qui spiritali officio fungitin. que
illi nimirum facuint. qui adhuc de studus carnalib uidi¬
cantur. Quod cum magno scilicet dolore caritatis iheremias
ꝓpha conspiciens: quasi sub destructione templi deplorat diog̃.
Quomodo obscuratũ est aurũ. m̾utatꝰ est color optimus. dispsi ft̃

Expanded text:
praevidendis gressibus praeeminet, cura pulveris non obscuret. Caput praevidendis gressibus praeeminet, cura pulveris non obscuret. Caput namque subjectorum sunt cuncti qui praesunt; et ut recta pedes valeant itinera carpere, haec proculdubio caput debet ex alto providere, ne a provectus sui itinere pedes torpeant, cum curvata rectitudine corporis caput sese ad terram declinat. Qua autem mente animarum praesul honore pastorali inter caeteros utitur, si in terrenis negotiis quae reprehendere in aliis debuit, et ipse versatur? Quod videlicet ex ira justae retributionis per prophetam Dominus minatur, populus, quando ea agit is qui spiritali officio fungitur, quae illi nimirum faciunt qui adhuc de studiis carnalibus judicantur. Quod cum magno scilicet dolore charitatis Jeremias propheta conspiciens, quasi sub destructione templi deplorat, dicens: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosorũ m̃tes a mundi consortio ꝯtestando: ac potius conue¬
niendo suspendit dicens. Nemo militans dõ implicat se negotus
secularib. ut ei placeat cui se probauit. Hinc eccłe rectorib. & ua¬
candi studia p̃cepit: & consulendi remedia ostendit dicens. Cecu¬
lariagͥ udicia si habueritis. contemptibiliores qui funt in eccła
illos constituite ad iudicandũ: ut ipsi uidelicet ddispensationib
terrenis inseruiant. quos dona spiritalia non exornant. Ac si
aꝑte dicat. Quia penetrare intima nequeunt: saltẽ necessa¬
ria foris oꝑentur hinc moyses qui cũ dõ loquitur iethro ali¬
enigene rep̃hensione iudicatur. q̃d terrenis populoꝵ negotus
stulto labore deseruiat. Cui ce consiliũ mox p̃bet ut pro se alios
ad uirgia dirim̃da constituat: &e ipse lib̾ius ad erudiendos po¬
pulos spiritaliũ archana cognoscat. A subiectis gͦ inferiora ge¬
renda sunt. a rectorib summa cogitanda. ut scilicet oculum qui

Expanded text:
ligiosorum mentes a mundi consortio contestando, ac potius conveniendo suspendit, dicens: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit . Hinc Ecclesiae rectoribus et vacandi studia praecipit, et consulendi remedia ostendit, dicens: Saecularia igitur judicia si habueritis, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum ; ut ipsi videlicet dispensationibus terrenis inserviant, quos dona spiritalia non exornant. Ac si apertius dicat: Quia penetrare intima nequeunt, saltem necessaria foris operentur. Hinc Moyses, qui cum Deo loquitur , Jethro alienigenae reprehensione judicatur, quod terrenis populorum negotiis stulto labore deserviat: cui et consilium mox praebetur, ut pro se alios ad jurgia dirimenda constituat, et ipse liberius ad erudiendos populos spiritalium arcana cognoscat. A subditis ergo inferiora gerenda sunt, a rectoribus summa cogitanda; ut scilicet oculum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
&e ꝑ administratam ext̾iorem ꝓuidentiã corporũ uitaꝓtegit᷑.
⁊ rursum ꝑ moderatam cordis intentio impenditur: capisli
in capite sac̾dotis seruantur. ut cutem cooꝑiant: &e resecantꝰ
ne oculos claudant.
tat: s tñ qd placere debeat intendat. Capitulũ.xͥx.

Expanded text:
et per administratam exteriorem providentiam corporum vita protegitur, et per administratam exteriorem providentiam corporum vita protegitur, et rursus per moderatam cordis intentionem non impeditur, capilli in capite sacerdotis et servantur ut cutem cooperiant, et resecantur ne oculos claudant. tat, sed tamen ad quod placere debeat, intendat. Int
Abbreviated transcription (Latin):
tes tondeant capita sua. Sac̃dotes namq uire uocati sunt. qui¬
ut sacrũ ducatũ prebeant. fidelib p̃sunt. Capilli uero in capite
extiores sunt cogitationes in mente.qui dũ suꝑ cerebrũ in sensibi¬
lit̾ oriunt᷑ euras uite p̾̃sentis designant. Que ex sensu negligenti. qͥa
importune aliquando ꝓ deũt quasi nobis non sentientib ꝓcedunt.
Q uia gͥ euncti qui p̃sunt. hrẽ quidem sollicitudines extiores: de¬
bent. nec tñ eis uehem̃t̃ incumb̾e. sac̃dotes recte caput ꝓhibent᷑
radere &e comam nutrire: ut cogitatõnes carnis de uita subditoꝵ
nec a se funditꝰ amputent. nec rursus ad crescendũ nimis rela¬
xent. Ubi ce bene dicit᷑. Tondentes tondeant capita sua: ut ui¬
delicet cure temꝑalis sollicitudines. & quantu̾ necesse est ꝓuide¬
ant. ⁊ tñ recidantur utius. ne inmod̾atius excrescant. Dum gͥ

Expanded text:
tes attondeant capita sua . Sactes attondeant capita sua . Sacut sacrum ducatum praebeant fidelibus praesunt. Capilli vero in capite exteriores sunt cogitationes in mente: qui dum super cerebrum insensibiliter oriuntur, curas vitae praesentis exprimunt, quae ex sensu negligenti, quia inopportune aliquando prodeunt, quasi nobis non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui praesunt habere quidem sollicitudines exteriores debent, nec tamen eis vehementer incumbere; sacerdotes recte et caput prohibentur radere et comam nutrire: ut cogitationes carnis debita cura subditorum, nec a se funditxent. Ubi et bene dicitur: Tondentes tondeant capita sua ; ut videlicet curae temporalis sollicitudinis et quantum necesse est prodeant, et tamen recidantur citius, ne immoderatius excrescant. Dum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
dentes non coacte. s spontanee scđ̃m dm̃: neq turpis iucri
gr̃a. s uoluntarie. Quib ꝓfecto u̾bis pastorib pie p̃cauetur
ne dũ subiectorũ inopiam ninue satiant. se mucrone ambiti¬
onis occidant: necum ꝑ eos carnis subsidiis reficiunt᷑ ꝑximi
ipsi remaneant a iusticie pane ieiuni. Hanc pastorum sollici¬
tudinem: paulus excitat dicens. Qui suoꝵ & maxime dome¬
sticoꝵ curamñ ht̃. fidem negauit. et est infideli deterior. Int̾
hec itaq metuendũ est semꝑ. & uigilant̾ intuendum. ne dũ
cura ab eis ext̾ior agitur. ab interna intentione mergantur.
Plerumq et enĩ ut prediximus corda rectorũ dũ temporali¬
sollicitudini incaute deseruiunt ab intimo amore refrigeseunt.¬
⁊ foras fusa obliuisci non metuunt: quia ammarũ regimina su¬
sceperunt. Sollicitudo gͦ que subditis ext̾ius impenditur. sub ẽta
necesse est mensura teneatur. Unde bñ ad ierechielem dicitur.
Sacdotes caput suũ ñ radant. neq comam nutriant.s tonden¬

Expanded text:
dentes non coacte, sed spontanee secundum Deum, neque turpis lucri gratia, sed voluntarie. Quibus profecto verbis pastoribus pie praecavetur, ne dum subjectorum inopiam satiant, se mucrone ambitionis occidant, ne cum per eos carnis subsidiis reficiuntur proximi, ipsi remaneant a justitiae pane jejuni. Hanc Pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens: Qui suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior . Inter haec itaque metuendum semper est, et vigilanter intuendum, ne dum cura ab eis exterior agitur, ab interna intentione mergantur. Plerumque enim, ut praediximus, corda rectorum dum temporalisollicitudini incaute deserviunt, ab intimo amore frigescunt; et foras fusa oblivisci 27 non metuunt, quia animarum regimina susceperunt. Sollicitudo ergo quae subditis exterius impenditur, sub certa necesse est mensura teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur: Sacerdotes caput suum non radent, neque comam nutrient, sed tonden
Abbreviated transcription (Latin):
tatib minime concurrunt. Quorum nimirũ p̃dicatio ple¬
rumq despicitur. quia cum delinquentiũ facta corripiunt.
s tñ eis necessaria p̃sentis uite non tribuunt. nequaquã li¬
bent̃ audiuntur. Egentis et enim mentem doctrine sermo
non penetrat: si hunc apud eius animum manus miscdie
non commendat. Tunc autẽ u̾bi semen facile g̾minat: quan¬
do hoc in audientis pectore pietas p̾dicantis rigat. Unde recto¬
rem necesse est ut interiora possit infundere cogitationi: inno¬
xia etiã extĩora ꝓuidẽ. Sic itaq pastores gͣ int̾iora studia sub¬
ditoꝵ suoꝵ ferueant: quatinꝰ in eis extĩoris quoq uite proui¬
dentiã ñ relinqͣnt. Nam quasi iure ut diximus. ad ꝑcipienda
p̃dicatione gͣgis animꝰ frangit᷑. si cura ext̾i̾oris subsidii a pasto¬
re negligatur. Unde & pͥmus pastor: sollicite admonet dicens
Seniores qui in uobis sunt obsecro consenior &e testis xp̃i passio¬

Expanded text:
tatibus minime concurrunt. Quorum nimirum praedicatio pletatibus minime concurrunt. Quorum nimirum praedicatio plerumque despicitur; quia dum delinquentium facta corripiunt, sed tamen eis necessaria praesentis vitae non tribuunt, nequaquam libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrinae sermo non penetrat, si hunc apud ejus animum manus misericordiae non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando hoc in audientis pectore pietas praedicantis rigat. Unde rectorem necesse est ut interiora possit infundere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Sic itaque Pastores erga interiora studia subditorum suorum ferveant, quatenus in eis exterioris quoque vitae providentiam non relinquant. Nam quasi jure, ut diximus, a percipienda praedicatione gregis animus frangitur, si cura exterioris subsidii a pastore negligatur. Unde et primus pastor sollicite admonet, dicens: Seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior et testis Christi passio
Abbreviated transcription (Latin):
t̃renis negotiis inherent. Et notandũ q̃d ñ hos disꝑsos in plate¬
is. s in capite plateaꝵ dicit: quia cũ & t̾rena agunt. sũmi ui¬
d̾i appetunt: ut et lata itinera teneant. ex uoluptate delecta¬
tõnis. ⁊ tñ inplateaꝵ sint capite ex honore scĩtatis. Nichil qͦq
obstat. si scũari lapides eosclem ipsos quib constructũ scu̾ariũ
existebat accẽpimꝰ. Qui disꝑsi in capite plateaꝵ iacent. quando
sacrorum ordinũ uiri t̾renis actib ex defid̾io in seruiunt. ex
quoꝵ pͥmus officio scĩtatis gloria stare uidebatur. Secularia
itaq negoria aliqͣndo ex compassione tołanda funt: nunqua
uo̾ ex amore requirenda: ne cum m̃tẽ diligentis aggrauant.
hanc sue uictam pond̾e̾. ad ima de celestib mergant. At contra
ñ nulli gregis quidem curã suscipiunt. s sic sibimet uacare
ad spiritalia appetunt. ut reb exti̾orib nullatenus occupent᷑
Qui cũ curare corporalia funditus negligunt. subditoꝵ necessi¬

Expanded text:
tiis inhaerent. Et notandum quod non hos dispersos in plateis, sed in capite platearum dicit; quia et cum terrena agunt, summi videri appetunt, ut et lata itinera teneant ex voluptate delectationis, et tamen in platearum sint capite ex honore sanctitatis. Nil quoque obstat si sanctuarii lapides eosdem ipsos quibus constructum sanctuarium existebat accipimus: qui dispersi in platearum capite jacent. quando sacrorum ordinum viri terrenis actibus ex desiderio inserviunt, ex rum prius officio sanctitatis gloria stare videbatur. Saecularia itaque negotia aliquando ex compassione toleranda sunt, nunquam vero ex amore requirenda; ne cum mentem diligentis aggravant, hanc suo victam pondere ad ima de coelestibus mergant. At contra, nonnulli gregis quidem curam suscipiunt, sed sic sibimet vacare ad spiritalia appetunt, ut rebus exterioribus nullatenus occupentur. Qui cum curare corporalia funditus negligunt, subditorum necessi
Abbreviated transcription (Latin):
neus ad ꝑferendũ q̃ didicit. lector strenuus potiꝰad implendũ q̃ leg̾i̾t
ꝙ̃ ad sciendũ erit promptissimꝰ. Minor enĩ pena ẽ nescire quid ap¬
petas. quam que noiu̾s non implere. Sicut eñi legendo scire
concupiscimꝰ. sic sciendo recta quedidicimnus implere debemꝰ. lex
tuerit. corde suo rep̃hensus confundit᷑. quia id qd̾ agit memorat᷑. ⁊
teste oscĩa interius accusat᷑. Uñ ⁊ dauid ꝓph̾a dep̃cat᷑ dicens. Tunc ñ
ꝯfundar. dũ respicio in omĩa mandata tua Grauit namq unus¬
quisq confundit᷑ qñ mandata d̾i uł legendo lił audiendo respieit
que uiuendo ꝯtempnit. Corde enĩ rep̃hendit᷑: dum mandatoꝵ me¬
ditatione docet᷑. quia ñ impleuit oꝑe. qd̾ diuina didicit uissione.

Expanded text:
neus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, neus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus implere debemus. 7. Lex tuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione docetur, quia non implevit opere quod divina didicit jussione.
Abbreviated transcription (Latin):
lectionib instruim᷑. utrũq bonũ ẽ siliceat. Si ñ liceat. meliꝰ¬
ẽ orare quam legẽ. Qui uult cũ dño semꝑ eẽ. frequent̃ debet orare
frequent̃ ⁊ lege̾. Nam c̃oramus: ipsi c̃ do loquim᷑. cũ uͦ legimꝰ ds
nobiscũ loquitur. Om̃is ꝓfectus ex lectione ⁊ meditatõe ꝓcedit.
Que eñi nescimꝰ lectione discimꝰ. q̃ aũ didicimus meditationib
conseruamus. Geminum ꝯfert donũ lectio scãꝵ script᷑aꝵ. si ue q
intellectũ m̃tis erudit. seu qd̾ amundi uanitatib abstractũ hõis
ad amorẽ d̾i perducit. Excitati enĩ sepe illius sermone subtrahim᷑
adesid̾io uite mundane. atq accensi in amorẽ sapientie tanto uana
spes mortalitatis huiꝰ nobis uilescit quanto amplius legendo spes
et̃na claruerit Geminũ ẽ lectionis studiũ. Primũ ẽ quomodo scrip¬
ture intelligant᷑ scłm qͣ utilitate uł dignitate dicant᷑. Erit enĩ an¬
tea quisq promptꝰ ad intelligendũ que legit: deinde conseq̃nt̃ ydo¬

Expanded text:
lectionibus instruimur. Utrumque bonum, si liceat: si non liceat, melius orare quam legere. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus: quae autem didicimus, meditationibus conservamus. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum. Sive quia intellectum mentis erudit; seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem, ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur. 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter ido
Abbreviated transcription (Latin):
ficet. ex una doctrina ñ una eademq exhortatione tangere
lecta numeratione transcurrimus. si ñ etiã admonitionis mo¬
uos ꝑ singula quanta possumus breuitate pandamus capitł¬

Expanded text:
ficet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere ficet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere lecta numeratione transcurrimus, si non etiam admonitionis modos per singula, quanta possumus brevitate, pandamus. Alit
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus. nunc qualit̃ doceat de monstre¬
mus. Ut enim longe ante nos reuende me¬
morie gregorius naranzenus edocuit. non
quia nec cunctos par morum qualitas a¬
stringit. Sepe namq aliis officiunt. que
aliis prosunt. quia et plerumq herbe que hec animalia nu¬
triunt. alia occidunt. Et lenis sibilus equos mitigat. catulos
instigat.⁊ medicam̃tũ q̃d hunc morbum imminuit. alteri ui¬
res iungit.Et panis qui uitam fortiũ roborat: paruuloꝵ ne¬
cat. ꝑ qualitate gͥ audientiũ formari debet sermo doctoꝵ ut &¬
sua singulis congruant.⁊ tñ a communis edificationis arte
nonquam recedant. Quid enĩ sunt intente mentes auditoꝵ. nͥ
ut ita dixerim quedam in cyth̃a tensiones stricte cordarum: Qͣs
tangendo artifex. ut ñ sibimet ipsi dissimile canticum faciant.
dissimilit̾ pulsat. et iccirco corde consonam modulationem red¬
dunt. quia uno quidẽ plectro: s non uno impulsu feruintur.
Unde ce doctor quisq ut in una cunctos uirtute caritatis edi¬

Expanded text:
ostendimus: nunc qualiter doceat, demonstremus. Ut enim longe ante nos reverendae memoriae Gregorius Nazianzenus edocuit ut equia nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt, quae aliis prosunt. Quia et plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia oinstigat; et medicamentum, quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit; et panis, qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur audientium formari debet sermo doctorum, ut et sua singulis tribuat, et tamen a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordarum? quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute charitatis aedi
Abbreviated transcription (Latin):
tñ inquietis immod̾ate licentia ñ augeatur actionis. Sic in¬
quietis imponatur modus. ut tñ otiosis ñ fiat torpor secita¬
tis. Sic ab impatientib extinguatur ira. ut tñ remissis ac
lenib ñ crescat negligentia. Sic lenes accendantur ad zelum.
ut tñ iracundis ñ addatur incendrũ. Sic tenacib infundat᷑
tribuendi largitas: ut tñ ꝓdigis effusionis frena minime la¬
xentur. Sic prodigis p̾dicetur parcitas. ut tñ tenacib peritã¬
rum rerum custodia ñ augeatur. Sic in continentib laude¬
tur coniugiũ: ut tñ iam continentes ñ reuocent᷑ ad luxũ.
Sic continentib laudetur uirginitas corꝑis: ut tñ inconui¬
gib despecta non fiat fecunditas carnis. Sic p̃dicanda sunt
bona: ne ex latere iubeantur mala.Sic laudanda sunt
bona suinma: ne despiciantur ultima.Sic nutrienda siñ

Expanded text:
tamen inquietis immoderatae licentia non augeatur actionis. Sic intamen inquietis immoderatae licentia non augeatur actionis. Sic inquietis ponatur modus, ut tamen otiosis non fiat torpor securus. Sic ab impatientibus exstinguatur ira, ut tamen remissis ac lenibus non crescat negligentia. Sic lenes accendantur ad zelum, ut tamen iracundis non addatur incendium. Sic tenacibus infundatur tribuendi largitas, ut tamen prodigis effusionis frena minime laxentur. Sic prodigis praedicetur parcitas, ut tamen tenacibus periturarum rerum custodia non augeatur. Sic incontinentibus laudetur conjugium, ut tamen jam continentes non revocentur ad luxum. Sic continentibus laudetur virginitas corporis, ut tamen in conjugibus despecta non fiat fecunditas carnis. Sic praedicanda sunt bona, ne ex latere juventur et mala. Sic laudanda sunt bona summa, ne desperentur ultima. Sic nutrienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cationis diu̾sitate crstodiat. ut sollicitiꝰ congrua sin¬
gu loꝵ uulnerib medicamina opponat. S cũ magni sit¬
studii ut exhortandis singulis seriiat᷑ ad singula. cũ ualde
laboriosum sit. ⁊ inuniquenq de ꝓpriis sub dispensatione
debite consid̾ationis instruere: longe tñ est laboriosius audi
tores immuneris ac diu̾sis passionib laborantes uno eodẽ¬
q tempore. uoce uniꝰ ⁊ cõmunis exhortationis admonere.
Ibi quippe tanta arte uox temꝑanda est: ut cum diu̾sa sint¬
auditorum uitia ⁊ singulis inueniatur congrua. ⁊ tñ sibi¬
metipsi non sit diu̾sa. ut int̾ passiones medias. una quidẽ
doctrina transeat s more accipientis gladii. tumores cogita¬
tionum carnatium ex diu̾so latere incidat. quatinus sic suꝑ¬
bis p̃dicetur humilitas. tͣtam̾ timidis ñ augeatur metus. Sic
timidis infundatur auctoritas: ut tñ suꝑbis ñ crescat effrena¬
tio. Sic otiosis ac torpentib p̃dicetur sollicitudo boni oꝑis ut

Expanded text:
cationis diversitate custodiat, ut sollicitus congrua singulorum vulneribus medicamina opponat. Sed cum magni sitstudii ut exhortandis singulis serviatur ad singula, cum valde laboriosum sit unumquemque de propriis sub dispensatione debitae considerationis instruere, longe tamen labtores innumeros ac diversis passionibus laborantes, uno eodemque tempore, voce unius et communis exhortationis admonere. Ibi quippe tanta arte vox temperanda est, ut cum diauditorum vitia, et singulis inveniatur congrua, et tamen sibimetipsi non sit diversa; ut inter passiones medias uno quidem ductu transeat, sed more bicipitis gladii tumores cogitationum carnalium ex diverso latere incidat, quatenus sic superbis praedicetur humilitas, ut tamen timidis non augeatur metus, sic timidis infundatur auctoritas, ut tamen superbis non crescat effrenatio. Sic otiosis ac torpentibus praedicetur sollicitudo boni operis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã d̾i iudicio donũ scientie quod negligunt accipiunt. ut du¬
rius de reb creditis puniant᷑. Tardiores aũ id̾o qd̾ scire cupiunt
difficult̃ inueniunt: ut ꝓ maximo exercitio laboris. maximũ
p̃miũ habeant retributionis
.De doctrina sine gratia. x

Expanded text:
Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut duQuidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. CAPUT X. De doctrina sine gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
quia caligine curaꝵ ñ uidet. Quod ille tm̃dem efficere ualet qͥ
sese de ext̾iorib seculi curis abstrahit.⁊ totũ in scripturarũ
meditatione defigit. Quidã hñt intelligentie ingeniũ. s negligt̃
lectionis studiũ. Et qd̾ legendo scire potuerunt. negligendo ꝯtẽp¬
nunt. Quidã uͦ amorem sciendi hñt. s tarditate sensus p̃pedi¬
unt᷑. qui tñ assidua lectione sapiunt. qd̃ ingeniosi ꝑ desidiam
ñ nouerunt. Ingenio tardus. ⁊ si ñ ꝑ naturam. ꝑassiduitatẽ
tñ lectionis augm̃tat᷑. Nam quamuis hebetudo sit sensus:
frequens tñlectio intelligentiam adhibet. Sicut qui tardus ẽ ad
capiendũ ꝓ intentione tñ boni studii p̃miũ ꝑcipit. ita qui p̃sti¬
tum sibi ex d̾o ingeniũ intelligentie negligit. ꝯtlempnationis
teus existit. quia donũ qd̃ accepit despicit. ⁊ ꝑ desidiã delinquit.

Expanded text:
quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
sacre cognoscere nisi legendi familiaritate sic̃ scriptũ ẽ. Ama
illam. ⁊ exaltabit te. Glorificab̾is ab ea: cũ eam fueris amplexatꝰ.
Quanto quisq magis in sacͥs eloquiis assiduus fuerit tanto ex ei
ubiorẽ intelligentiam capit. sic̃ t̾ra q̃ quanto amplius exolit᷑. tan¬
to uberius fructificat᷑. Quanto amplius ad ꝙͣlib artẽ hõ ꝯscendit
tanto magis ad hominẽ ars ipsa descendit. sic̃ in lege scribit᷑. Moyses
ascendit in montẽ. ⁊ dñs descendit. Uerũ ẽ de ocio spiritali qd̾ ille
tantũ secreta diuinoꝵ scrutatur mandatoꝵ qui ab actione t̃re-¬
ne cure euacuaueritanimũ. ⁊ sedula familiaritate scriptis scĩs
inheserit. Nam sicut cecus ⁊ uidens pͭ quidẽ ut̃q ambulare. s ñ
consimili lib̾tate: dum cecꝰ ꝑgens quo ñ uidet offendat. uidens
uͦ offendicula caueat.⁊ quo sit ꝑgendũ agnoscat. sic ꝙ qui nu¬
bilo terrene cure fuscat᷑. si temꝑtet di ꝑ scrutari mist̾i̾a. ñ ualet

Expanded text:
criptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet,
Abbreviated transcription (Latin):
bus existeret. si auctoris imꝑio obedire recusaret. Utrobiꝙ gͦ humilis
utrobiq subiectꝰ. & p̾esse popuł semetipsum metiendo noluit. & tam̃
de impantis uirib p̃sumendo consensit. hinc gͦ hinc quiq p̾cipites col¬
ligant. cum quanta culpa ex appetitu proprio ceteris p̃ferri non me¬
tuunt: si scĩ uiri plebiũ ducatum suscipere deo etiam iuibente timu¬
erunt. Moyses suadente dño trepidat &e infirmus quisq ut honoris
onus ꝑcipiat anhelat᷑. Et qui ad casum urget᷑ ex ppriis. humerum
ualuit. & auget qd portet

Expanded text:
erbus existeret, si auctoris imperio obedire recusaret. Utrobique ergo humilis, erbus existeret, si auctoris imperio obedire recusaret. Utrobique ergo humilis, utrobique subjectus, et praeesse populis semetipsum metiendo noluit, et tamen de imperantis viribus praesumendo consensit. Hinc ergo, hinc quique praecipites colligant cum quanta culpa ex appetitu proprio caeteris praeferri non metuunt, si sancti viri plebium ducatum suscipere Deo etiam jubente timuerunt. Moyses suadente Domino trepidat, et infirmus quisque ut honoris onus percipiat anhelat; et qui ad casum valde urgetur ex propriis, humerum valet, et auget quod portet
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ expauit. Iste ne tacite contemplationis lucͣ loquendo ꝑd̾et. ille
ne dampna studiosi oꝑis tacendo sentiret. S hoc in utrisq est subtilit̃
intuendum: quia & is qui recusauit plene ñ resistit. & is qui mit¬
ti uoluit. ante se ꝑ altaris calculum purgatuᷤ uidit. ne aut non pur¬
gatus adire quisq sacta mystĩa audeat: aut quem suꝑna gratia elig̃
sub humilitatis specie suꝑbe contradicat. Quia gͥ ualde difficile est p᷑ga¬
tum se quemlibet posse cognoscere p̾dicationis officiũ tutius declinatura.
Nec tñ declinari ut diximus ꝑtinacit̾ debet. cũ ad suscipiendũ hoc su¬
ꝑna uoluntas agnoscit᷑. Ẽo moyses utrũq miro opere expleuit: qui p̃¬
ẽẽ tante multitudimi & noluit & obediuit. Suꝑbus enĩ fortasse eẽt
si ducatũ plebis innumere sine trepidatione susciꝑet: & rursum suꝑ¬

Expanded text:
alter expavit: iste ne tacitae contemplationis lucra loquendo perderet, ille alter expavit: iste ne tacitae contemplationis lucra loquendo perderet, ille ne damna studiosi operis tacendo sentiret. Sed hoc in utrisque est subtiliter intuendum, quia et is qui recusavit, plene non restitit; et is qui mitti voluit, ante per altaris calculum se purgatum vidit; ne aut non purgatus adire quisque sacra ministeria audeat, aut quem superna gratia elegit, sub humilitatis specie superbe contradicat. Quia igitur valde difficile est purgatum se quemlibet posse cognoscere, praedicationis officium tutius declinatur; nec tamen declinari, ut diximus, pertinaciter debet, cum ad suscipiendum hoc superna voluntas agnoscitur. Quod Moyses utrumque miro opere explevit, qui praeesse tantae multitudini et noluit et obedivit. Superbus enim fortasse esset, si ducatum plebis innumerae sine trepidatione susciperet; et rursum sup