comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ł propt̾ d̾m .i. quia iustus est ł ut uistꝰ sit.
Qui enĩ aliter se diligit: iniuste se diligit.
qr ad ħ se diligit ut sit inuistꝰ. ad ħgͦ ut s
maluis. Nongͦ iam se diligit. qui enĩ dilig
na ut nunꝙͣ sui ñ memin̾it. nunꝙͣ se ñ intł¬
odit aliquẽ nocere ei studet. nõ ĩmĩto ⁊ mẽs
hominis. qñ sibi nocet se odisse dr. Nesciẽs
enim gͥ uult male dum nõ putat sͥ obesse.
tñ nõ incongrue se odisse dicit᷑. cum id agit
qd̃ eͥ adu̾satur ⁊ se ip̃m tanꝙͣ suus inimicꝰ
aũ sediligat ⁊ ꝓdesse sͥ uelit dubitare dem̃¬
tis est. modus aũ p̃cipit᷑ cumait. sic̃ te ip̃m
ut ꝓximũ diligas ad qd̾ te ip̃m Si gͦ te nõ
pp̃te diligere debes. s propter illum ubi dilt¬
tionis tue rectissimꝰ finis est: nõ succenseat aᷤ¬
liquis alius homo. si ⁊ ip̃m pp̃dm diligis. hꝰ¬

Expanded text:
 propter Deum, id est, quia justus est, vel ut justus sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit malus, non ergo jam se diligit. Qui enim diligna, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non diodit aliquem, nocere illi studet, non immerito et mens hominis quando sibi nocet, se odisse dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse tamen non incongrue se odisse dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et seipsum tanquam suus inimicus et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Modus autem praecipitur cum ait, sicut teipsum, ut proximum diligas ad quod teipsum. Si ergo te non propter te diligere debes, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius aliquis homo, si et ipsum propter Deum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mea totam intelligen¬
tiam. totamq memoriam meam
capit. dum utor toto eo qd intelli¬
go. ⁊ menũ. Cum itaq inuicẽ a sin¬
gulis ⁊ oĩa ⁊ tota capiant᷑: eqͣlia s̃
tora singła totis singłis ⁊ tota sin¬
gła simul oĩb totis. ⁊ ħ tria unũ u¬
na uita una mens. una essentia. Et¬
ce illius sũme unitatis. atq trini¬
tatis uͥ ẽ essentia una ⁊ tres ꝑsone
ymago est humana mens. licet ĩ¬
par. Mens aũ hic ꝓ aĩo ip̃o accip̃r
uhi est illa ymago trinitatis ꝓpͥe
rum. s etiam p̃sentiũ. ut ait ãõ. in
se caperet.

Expanded text:
etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto eo utor, quod intelligo, et memini. Cum itaque invicem a singulis et omnia tota capiantur; aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius summae unitatis atque Trinitatis ubi una est essentia et tres personae, imago est humana mens, licet impar. Mens autem hic pro animo ipso accipitur, ubi est illa imago Trinitatis. Proprie rum, sed etiam praesentium, ut ait Aug. in se cap
Abbreviated transcription (Latin):
eadem fides mediatoris que nos saluat.
saluos iustos faciebat antiqͦs. pusillos
cum magnis. qr suut credimus xp̃m in
carne uenisse: ita illi uentur. ⁊ sicut nde
mortuũ: ita illi moritus. ⁊ sicut nos res¬
recisse: ita illi resurrectur̃. ⁊ nos ⁊ illi ad
cla di .o.si. dd̾. ⁊c̾. Quia om̃s eł̾ci quũ iu
dea ẽt̃ potuerunt. sine qui nc̃ in eccłia sũt.
in mediatorem di ⁊ hominũ credidunt.¬
⁊ credunt. hiis aliis ꝙ plarib testimo¬
ter gͦ accedentẽ credere que supͣ dyxit apo¬
De fide simplicium.

Expanded text:
Eadem fides Mediatoris quae nos salvat, salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, quia sicut credimus Christum in carne venisse, ita illi venturum; et sicut nos mortuum, ita illi moriturum; et sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad s electi qui in Judaea esse potuerunt, sive qui nunc in Ecclesia sunt, in Mediatorem Dei et hominum crediderunt et credunt. His aliisque pluribus testimotet ergo accedentem credere, quae supra dixit ApoDe fide simplicium.
Abbreviated transcription (Latin):
redictis adiciend̾ est de sufficientia
fidei ad salutem illis qͥ p̃cesserunt
aduentũ xp̃i ⁊ qui sequũt᷑ udet᷑ ꝓfecisse fi¬
des sccłm tp̃ris processum sic̃ ꝓfecit cognits̃.
fides quippe magna d̾r cognitione. ⁊ articłoꝵ
qͣͥntitate. ł constantia ⁊ deuotione. Est autẽ
quedam fidei mensura sine qͣ nunꝙͣ potuit
gem ad salutem suffecerit. Nam tp̃r gr̃e cõ¬
stat certissime ħ nõ sufficere. Oportet enĩ
uniu̾sa credi. que in simboł continẽt ᷑. s nͨ
ante aduentũ nec ante legem uid̾r ħ sufficẽ

Expanded text:
edictis adjiciendum est de sufficientia fidei ad salutem. Illis enim qui praecesserunt adventum Christi, et qui sequuntur, videtur profecisse fides secundum temporis processum, sicut profecit cognitio. Fides quippe magna dicitur, cognitione, et articulorum quantitate, vel constantia, et devotione. Est autem quaedam fidei mensura, sine qua nunquam potuit gem, ad salutem suffecerit. Nam tempore gratiae constat certissime hoc non sufficere; oportet enim universa credi quae in symbolis continentur. Sed nec ante adventum, nec ante legem videtur hoc suffe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ homo p̃destinatus est. ut sit dĩ filius.
s illud est. quod ut sit. p̃destinatꝰ est. gͦ
si p̃destinatus est scł̾m ꝙ homo ut sit filiꝰ
ue ẽ filius dĩ. s sccł̾m hominẽ p̃destinatꝰ
ẽ: ut sit filuis dr̃ quia ꝑ grãm ħ habet

Expanded text:
 homo praedestinatus est ut sit Dei Filius; sed illud est, quod ut sit praedestinatus est, ergo si praedestinatus est secundum quod homo ut sit Filiusvere est Filius Dei; sed secundum hominem praedestinatus est ut sit Filius Dei, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finẽ fortiter. ⁊ disponit omĩa
suauit̾: ⁊ nõ solum ea que ꝑseueran¬
tia consuetudinis ãmiratõnẽ nõ ad¬
nttunt. sed etiam ea que pp̃ rarita¬
tem ⁊ insolitũ euentum mira udẽt᷑.
ut sunt defectus luminariũ ⁊ t̾re¬

Expanded text:
titer, et disponit omnia suaviter? Et non solum ea quae perseverantia consuetudinis admirationem non admittunt, sed etiam ea quae propter raritatem et insolitum eventum mira videntur: ut sunt defectus luminarium,
Abbreviated transcription (Latin):
De rȩꝓbis uero qui p̃parati ñ s̃ ad ui¬
tam. s ad mortẽ. si qr᷑ utr debeat
concedi ꝙ deus ab et̾no eos dilexit: dm̃s de
electis solis simpłr hoc ẽẽ concedend̃ ꝙ d̃s
ab et̾no eos dilexito: qͦs ad iusticiam ⁊ coronã¬
preparauit. De nõ ełt̾is uͦ est simpłicit̾

Expanded text:
De reprobis vero qui praeparati non sunt ad vitam, sed ad mortem, si quaeritur utrum debeat concedi quod Deus ab aeterno dilexit eos; dicimus de electis solis simpliciter hoc esse concedendum, quod Deus ab aeterno eos dilexit, quos ad justitiam et coronapraeparavit. D
Abbreviated transcription (Latin):
illo. ł operante ut uelimus. ł cooꝑãte
cum uolumꝰ bona pietatis. bona pieta¬
tis oꝑa nͥ ualemꝰ. Ecce hiis u̾bis satis
aꝑitur que sit operans gr̃a ⁊ que cooꝑ
tur homĩs uoluntas. ut sit bona boñ¬
q efficatiter uelit. Cooperans u̾o̾ gr̃a
uoluntatẽ iam bonam sequit᷑ adiuuã¬
do. uñ ãs contͣ uilianũ heretiũ. qui
bonam uolũtatem ex lib̾o arbitrio tm̃
ẽẽ dicebat. atq hominẽ ꝑ lib̾m arbi¬
trium posse bonũ uelle. ⁊ oꝑari fine gͣ¬
tia asserebat. ait. aꝑtam de cõmenda as̃¬

Expanded text:
 cooperante cum volumus ad bona pietatis opera, nihil valemus. Ecce his verbis satis aperitur quae sit operans gratia, et quae tur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam voluntatem ex libero arbitrio tantum esse dicebat, atque hominem per liberum arbitrium posse bonum velle et operari sine gratia asserebat, ait: Apertam de commenda
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cucurcit. s iõ uoluit ⁊ cucurrit. q
misertꝰ est deus. paratur enĩ uoluntas
hominis a dõ ⁊ a domino gressus hõis
dirigunt᷑. Idõq congrue ait. Non ẽ¬
luntate nr̃a agatur. s quia uolun¬
tas nr̃a nil boni agit nͥ diuinitꝰ ad¬
ageret. si illa nõ adiuuarẽt. hiis te¬
stimoniis aꝑte insinuatur quia
uoluntas homĩs grã dĩ p̃uenitur
atq p̃paratur ut fiat bona nõ ut
fiat uoluntas. qr ⁊ ante grãm uo¬
luntas erat. s nõ erat bona ⁊ resta
uoluntas
Quid sit uoluntas.

Expanded text:
 cucurrit; sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas a Domino, et a Domino gressus hominis diriguntur . Ideoque congrue ait, non eluntate nostra agatur, sed quia volutas nostra nil boni agit, nisi divinitus adageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas. 2. Quid sit voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
st autẽ spes uirtus qua spũalia ⁊ et̾¬
na bona sperant᷑ .i. cum fiducia expec-¬
tantur. Est enĩ spes certa expestatio future
bĩtudinis. ueniens ex dĩ gr̃a. ⁊ ex meritis p̃ce¬
dentib. ł ipsam spem quam natura p̃it cari¬
no dͥ potest
De quibus sit spes

Expanded text:
st autem spes virtus qua spiritualia et aeterna bona sperantur, id est, cum fiducia expectantur. Est enim spes certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia et meritis praecedentibus, vel ipsam spem, quam natura praeit charitio dici potest. 2. De quibus sit spes
Abbreviated transcription (Latin):
deus. fiant luminaria in
firmam̃to celo ⁊ diuudant diem ac
noctem. In p̃cedenti triduo disposita ẽ
unu̾sitatis huiꝰ mundi machina ⁊ ꝑti¬
b sius distributa formata enĩ luce pri¬
ma die que uniu̾sa illustraret. duo se¬
quentes dies attributisunt sup̃me et ĩ¬
ꝑ expansum est. t̾cia uͦ aquar̃ molib
intͣ receptacła sua collctis: t̾ra est reue¬
lata. atq aer serenatus. Quatuor gͥ m̃¬
dielem̃ta illis dieb suis locis distinc¬
ta sunt. ⁊ ordinata. trib autẽ seq̃ntib
dieb ornata sunt illa qͣtuor elemẽta.
quarra enĩ die ornatum est firmam̃tũ
sole. ⁊luna ⁊stellis.quinta aer in uo¬
latilib. ⁊ aque in pistib ornam̃ta ac¬
ceperunt. Secta accepit t̾ra iuimĩta et
reptilia ⁊ bestias. post que oĩa fc̃s est
homo det̾ra. ⁊ in t̾ra. nõ tamẽ ad t̾rã
nec pp̃ t̾ram s ad celum ⁊ pp̃ celum

Expanded text:
Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenti triduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et inper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad coelum et propter coelum
Abbreviated transcription (Latin):
st ħ qr utrũ concedend̾ sit ꝙ
pr̃ genuerit diuinã ẽẽntiam ł
ꝙ diuina c̃ntia genuit fil iũ. Bellẽ¬
tia genuit essentiam. an oĩo nõ ge¬
nuit. neo genita est diuina essenti¬
a. Ad qd̃ catholicis tractatoribus
consentientes: cdm̃s ꝙ nec p̃r genu¬
it diuinam essentiam nec diuina
essentia genuit filiũ. nec diuina es¬

Expanded text:
oncedendum sit quod Pater genuit divinam essentiam, vel quod divina essentia genuit Filium, vel essentia genuit essentiam; an omnino non genuit, nec genita est divina essentia. Ad quod catholicis tractatoribus consentientes dicimus quod nec Pater genuit divinam essentiam, nec divina essentia genuit Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
ued̾r. nõ indicat sub̾am. Item cum
d̃s pr̃sit diuina essentia. sieius esset
genitor. esset utiq genitor eius rei q̃
ip̃e est.⁊ ita eadem res se ipsam genu
iss. qd̃ aũs negat. ut supra ostendunꝰ¬

Expanded text:
ur non indicat substantiam. Item cum Deus Pater sit divina essentia, si esset ejus genitor, esset utique genitor ejus rei, quae ipse est, et ita eadem res seipsam genuisset, quod Augustinus negat, ut supra ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ec de anglite nature conditõne dcã suffi¬
ciant. Nunc suꝑ est de aliarum qͦ rer̃
creatione. ac p̃cipue deoperum .ui. dierũ
distinctione. nõ nulla in mediũ ꝓferre.
Cum deus in sapĩa sua anglicos condid̾
sp̃s. alia etiam creauit sicut ostend̾ supͣ¬
memorata scriptura genesis. que dͦ in
principio dm̃ creasse celum .i. angłos. et
huc confusam. ⁊ informẽ. que a g̾cis
dcã est chaos. ⁊ ħ fuit aute omnẽ diẽ.
dam scõrum patrum placuit. s per in¬
t̾ualla tpr̃m ac sex uolumina dierum
aliis dicentib oĩa simul fcã in matĩa ⁊
forma aliis per int̾ualla temporum.

Expanded text:
ec de angelicae naturae conditione dicta sufficiant. Nunc superest de aliarum quoque rerum creatione, ac praecipue de operum sex dierum distinctione, nonnulla in medium proferre. Cum Deus in sapientia sua angelicos condidit spiritus, alia etiam creavit, sicut ostendit supradicta Scriptura, Gen. 1, quae dicit in principio Deum creasse coelum, id est, angelos, et huc confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante omnem diem. sdam sanctorum Patrum placuit, sed per intervalla temporum ac sex volumina dierum, aliis dicentibus omnia simul facta in materia et forma, aliis per intervalla temporum.
Abbreviated transcription (Latin):
illud fieri uelle qd̃ cuicũq p̃cepit ł nõ
fieri qd̃ ꝓhibuit. p̃cepit enĩ abrahe ĩ¬
molare filium. nec tamẽ uoluit. nec
iõ p̃cepit ut id fieret. s ut abrahe pro¬
baretur fides ⁊ in euͣngłio p̃cepit sana¬
to ne cui diceret. Ille autẽ p̃dicauro u̾
intlłigens dm̃ nõ ideo ꝓhibuisse quĩ
uellet opus suum p̃dicari s ut daret
formam homini laudẽ humanã decli¬

Expanded text:
illud fieri velle quod cuicumque praecipit, vel non fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit ut id fieret, sed ut Abrahae probaretur fides. Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam decli
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾i de nĩa dĩ uenit. Non gͦ pp̃ fidẽ
ł aliqua merita elegit deus aliqͦs
ab eterno ł apposuit grãm iustificati¬
onis in tp̃r. s gratuita bonitate sua e¬
legit. ut boni essent. Unde aũs ĩ li
nos tales ẽẽ p̃sciuit iõ elegit. s ut
essemꝰ tales per ip̃am elconẽ gr̃e sue.
qua gratificauit nos in dilco filio

Expanded text:
icordia Dei venit. Non ergo propter fidem vel aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut boni essent. Unde Aug., in linos tales esse praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ futura merita electus ẽẽt: iam nõ
ex gr̃a. ess electio. Non gͦ idõ electus
talis est fcũs. ita dicens. Disputans ꝗͥ e a̾s
legerit deus in nõdum nato. cui dixit
seruiturũ ẽẽ maiorẽ. ⁊ quid in eodẽ
maiore simłr nundũ nato reꝓbau̾it
ad ħ ꝑduxi raciotinatõm. ut dicerẽ
scĩa ⁊ quẽ sibi credinirũ ẽẽ p̃sciuitᷤ
ip̃m elegit. cui sp̃m scm daret. ut bo¬
na operando: etiam et̾nam uitã cõ¬
sequeretur. Ecce hio aꝑte dicit non
pp̃ opera eum elegisse. s pp̃ fidem
qua eum p̃scinit crediturũ. s quia
⁊ in fide meritum est. sicuti ⁊ in ope¬
rib: hoc retrastauit dicens ¶õdũ ãi¬
diligentius quesueram. nec adħuc
Nusꝗͣ antẽ dc̃m est. Deus credit oĩ¬
a in oĩb. ac deinde subiiĩtt. Qđ gͦ
ram᷑: illiꝰ est: qui credentib dat
⁊̃ ipsam fidem uiter dĩ munera re¬
periri. que dantur in eodem sp̃ũ. Utr̃ꝙ
cred̾e ⁊ uelle. illius autẽ dare credẽtibꝰ

Expanded text:
 futura merita electus esset, jam non ex gratia esset electio. Non ergo ideo electus est talis est tactus; ita dicens: Disputans ergo quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem, et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: aescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Ecce hic aperte dicit non propter opera eum elegisse, sed propter fidem qua eum praevidit crediturum. Sed quia et in fide meritum est, sicuti et in operibus, hoc retractavit dicens: Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc nunquam autem dictum est: Deus credit omnia in omnibus. Ac deinde subjunxit: Quod ergo ramur, illius est, qui credentibus datetiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrucredere et velle, illius autem dare credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Non utiq ex impotña s p̃r ꝓpͥetate
generatõis est pr. qua oportet eum
nõ ẽẽ filium ⁊ filius ꝓprietate nati¬
uitatis filius est. qua oportet eum
nõ esse prẽm. de quib ꝓpͥetatib post¬
ea plenius trastabitur
potentia que sit in filio.

Expanded text:
prietate generationis Pater est, qua oportet eum non esse Filium: et Filius proprietate nativitatis Filius est, qua oportet eum non esse Patrem. De quibus proprietatibus postea plenius tractabitur,potentia quae sit in Filio
Abbreviated transcription (Latin):
otest gͦ sic intelligi Non
enĩ nõ potuit s nõ oportuit. id ẽ
nõ ex impotnĩa sui fuit. ꝙ filius ñ ge¬
n̾uit. s ei nõ conu̾ebat. sicut deus fi¬
lius nõ est deus pr. nec tamẽ hoc ex im¬
potnĩa sui est. Nam ⁊ p̃r siłr nõ est filiꝰ.
nec ħ est ex impotnĩa prĩs. s querit
maximuniꝰ arrianoꝵ episcopꝰ. Unde gͦ¬

Expanded text:
otest ergo sic intelligi: Non enim non potuit, sed non oportuit, id est, non ex impotentia sui fuit quod Filius non genuit, sed ei non conveniebat; sicut Deus Filius non est Deus Pater, nec tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater similiter non est Filius, nec hoc ex impotentia Patris. Sed quaerit Maximinus Arianorum episcop
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam hãt. uocatur q pluiia illa tab
continentia. qua ab oꝑe pcc̃i reuocatur. qr
ex fonte gr̃e dĩ id cordi instillatur uͥ uł sic
paulatim ad penitẽtiam ueniat. ł eo minꝰ
adeo puniat᷑ qui duiturniori delectatõe
⁊ actu pct̃i. maiꝰ sibi accumulass tormẽtũ
Si uͦ ad indulgentiam reatus pluiia refe
nam multo magis que ñdũ st̃ dimissa
pp̃odiũ fr̃nũ ad penam reseruari ꝓbant᷑.
IG ⁊ si ille qui arbiter sue uoluntatis ẽ con¬
stitutꝰ. nõ potest inchoare nouã uitã. ur a¬
it aũs. nisi peniteat eum ueteris uite. Qͦ

Expanded text:
veniam habeat. Vocaturque pluvia illa talis continentia quae ab opere peccati revocatur, quia ex fonte gratiae Dei id cordi instillatur, ut vel sic paulatim ad poenitentiam veniat, vel eo minus a Deo puniatur qui diuturniori delectatione et actu peccati magis sibi accumulasset tormentum. Si vero ad indulgentiam reatus pluvia refernam, multo magis quae nondum sunt dimissa propter odium fraternum ad poenam reservari probantur. Et si ille qui arbiter suae voluntatis constitutus est, non potest inchoare novam vitam, ut ait Augustinus, nisi poeniteat eum vete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ambiꝵ ait. ⁊ si fides desit pena satisfacit
⁊ c̾. nõ de fide intelligit᷑ qua credit᷑ in d̾m. sed
intelligat: est aliqñ in hoĩe pct̃m cuiꝰ nõ ht
inħ iustificatꝰ sum. Cum gͥ flagellatur quis
ꝓ pcc̃o cuiꝰ nõ est cõsciꝰ si patienter fer penã ⁊
la satiffacit. ⁊ releuat grauatũ. ad ħ autẽ
ꝙ obicit᷑ de satisfatõe illa si satiffatio ñ fuit
it̃m ĩponenda es Si uͦ itm̃ ĩponenba ñ est
satisfatõ fuit. ⁊ si satisfactõ fuit: ueniã impe¬
gnos fiustiui s pͥenitẽtie nõ fecit. Est enĩ satisfa as¬
Sane qui scelerate uiuũt. nec curant talem
uitam mores q corrig̾e̾. ⁊ inter ipsa facinora
sua. elemosinas freq̃ntare nõ cessant. frust᷑

Expanded text:
 Ambrosius: Etsi fides desit, poena satisfacit, etc., non de fide intelligitur qua creditur in Deum, sed intelligat, est aliquando in homine peccatum cujus non habet  justificatus sum. Cum ergo quis flagellatur pro peccato cujus non est conscius, si patienter fert poenam et la satisfacit et relevat gravatum. Ad hoc autem quod objicitur de satisfactione illa: si satisfactio non fuit, iterum imponenda est; si vero iterum imponenda non est, satisfactio fuit: et si satisfactio fuit, veniam impegnos fructus poenitentiae non fecit. Est enim satisfacn Enchirid., c. 75: Sane qui scelerate vivunt nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora sua eleemosynas frequentare non cessant; frustra
Abbreviated transcription (Latin):
passibilitatis głam quia est humiliatus
ꝑ passionis obediãm. humilitas gͦ passio¬
nis meritũ fuit exaltatõis. ⁊ exaltatõ p̃mi
clarificaretur. prius humiliatꝰ est passi¬
one. humilitas claritatis eso mĩtum
claritas humilitatis est p̃miũ. Sed hoc̃
totum fastũ est informa serui in forma n
corporis. nec id solum. s c̃e impassibili¬
tatem aĩe. anima .n. ip̃uis añ mortẽ erat
passibił. sicut caro mortãb. s ꝓtꝰ mortẽ me¬
nto hũilitatis ⁊ aĩa impassibił fcã est. ⁊
caro ĩ mortalis. Utr̃ autẽ aĩa sit fcã impa¬
certũ nõ est. S ł mox post carns seꝑatõm
aĩa impassibilitate dotata est: aut in re¬
surrestõe qñ caro refloruit.

Expanded text:
st humiliatus per passionis obedientiam. Humilitas ergo passionis, meritum fuit exaltationis; et exaltatio, praemiuurrectione clarificaretur, prius humiliatus est passione. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium, sed hoc totum factum est in forma servi. In forma enim corporis; nec id solum, sed etiam impassibilitatem animae. Anima enim ipsius ante mortem erat passibilis, sicut caro mortalis; sed post mortem merito humilitatis et anima impassibilis facta est, et caro immortalis. Utrum autem anima sit facta impacertum non est. Sed vel mox post carnis separationem anima impassibilitate donata est, aut in resurrectione, quando caro refloruit.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est. de quo quidã dr̃e solent ꝙ
nõ sibi s membris tm̃ meruĩt. Meruit qͥd̾
membris redẽptõm a diabolo. a. pcc̃o. a
pena. ⁊ regni reseratõnẽ. ut amota ignea
rumphea libere pateret introitꝰ. S ⁊ sibi
meruit impassibilitatis ⁊ ĩmortalitatis

Expanded text:
non est, de quo quidam dicere solent, quod non sibi, sed membris tantum, meruerit. Meruit quidem membris redemptionem a diabolo, a peccato, a poena, et regni reserationem; ut, amota ignea romphea, liber pateret introitus; sed et sibi meruit impassibilitatis et immortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut p̃ceptum dĩ ꝑ uirum uenit ad
mulierem. ita diaboli tẽptatõ per mu¬
lierem transiret ad iur̃. In muliere uͦ
q̃ rõalis erat nõ est ip̃i locutꝰ ut in ser¬
pente. s persuasio eiꝰ. qͣnuis instinctu ad¬
iuuaret intu̾is ꝗ per serpentẽ gerebat ex¬
teruis. Ex p̃dc̃ĩs tẽptatõnis modꝰ atos

Expanded text:
ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In muliere vero quae rationalis erat, non est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: que fui̾t origo ⁊ radix illiꝰ pc̃c̃i
Quidam putant qͣndam elatõnẽ in anĩo
homĩs p̃cessisse. ex qua diaboli suggestio
nesim ita dicens. Non est putand̾ ꝙ hõ¬
deiteretur. nisi p̃cessis in eo quedam elatõ
compͥmenda. ut ꝑ humilitatẽ pcc̃i sciret ꝗͦ
re bona ⁊ utili ꝓhibuisss nsimeẽt m̃tieiꝰ¬
amor ille ꝓprie potestatis. ⁊ de se suꝑba p̃¬
sũptio: que ꝑtẽptatõnẽ fuerat cõuĩcenda
aut ꝑimenda. Deniq nõ contẽpta suasione
serpentis. aspexit lignũ bonũ esu decorũ
asspestu. nec credens se inde posse mori for¬
te putauit dm̃ alicuiꝰ cã significatõnis
illa dixisse. Idõ manducauit ⁊ dedit ui¬
ro suo. fortassis cum aliqͣ suasione quam
scriptura intlłigendam requirit. ⁊ forte
nõ fuit suad̾i necẽt. cum eam mortuã eẽ
eo cibo nõ uideret uir. Sicut gͦ nõ est as¬
permissus diabolus tẽptare fennãm nͥ ꝑ
serpentem: ita net uir̃ nisi per feminam.

Expanded text:
 quae fuit origo et radix illius peccati? Quidam putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse, ex qua diaboli suggestionnesim ita dicens: « Non est putandum, dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam re bona et utili prohibuisset, nisiamor ille propriae potestatis, et de se superba praesumptio, quae per tentationem fuerat convincenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam;
Abbreviated transcription (Latin):
grãm mereatur. s quia aliqui nõ ad¬
eo mali sunt ut mereant᷑ s̃ grãm nõ
imꝑtiri. Nullus enĩ dĩ grãm mereri
potest. ꝑ quam iustificat᷑. potest tamẽ
mereri ut nõ apponatur. ut penitꝰ abi¬
ciatur Et quidẽ aliqui in tantũ ĩi
mereantur ut ħdigni sinit. Alii u̾oi
ta uiuunt. ut ⁊ si nõ mereant᷑ grãm
iustisicatõnis: nõ tamẽ merent᷑ oĩo

Expanded text:
gratiam mereatur, sed quia aliqui non adgratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiciatur. Et quidem aliqui in tantum profoc mereantur, ut hoc digni sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dĩ iniusta ẽẽ nõ potest.
uenit enĩ de occłtissiis mĩtis. qr
⁊ ip̃i pcc̃ores cum pp̃ generale pet¬
catum unam massam fecerinit: nõ¬
tamẽ nulla inter eos est diu̾sitas.
p̃cedit gͦ aliquid in pcc̃orib. quo
quanuis nund̾ sint iustificati:
digni efficiantur. iustificatione ⁊
item p̃cedit in aliis ꝑc̃orib quo
digni sunt obtusions. Ece hic uidetur
aũs dr̃s ꝙ ⁊ ipsa dĩ uoluntas qua alioᷤᷤ
eligit. alios reꝓbat. ex meritis ueniat.
uoluit eligere: alios reꝓbare ⁊ ꝙ pro
meritis aliis apponitur gr̃a iustifica¬
tõnis: aliis nõ unde obtudunt᷑ Sed
quid intłsig̾e uoluĩt: ignorat᷑. nisi for
te dicatur ħ intllexisse qd̃ supͣ diximꝰ
eum retrastasse. Nam ibidem etiã q̃dã
alia continue subdit. que ini .l. retra¬
legenti patebit. unde ueri simłe ẽstĩ
p̃missis etiam ħ retractasse. potest tñ
ex eo sensũ accipi fore dc̃m. nõ qr aliqͥs
p̃destinetur ꝓ meritis ł iustificatõiᷤᷤ

Expanded text:
injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, alios reprobat, ex meritis proveniavoluerit eligere, alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia continue subdit, quae in lib. 1 Retralegenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis
Abbreviated transcription (Latin):
bhumane. aliqñ unitatẽ ꝑsone. aliqͣn¬
do notat hĩtum. aliqñ cãm cuiꝰ distin¬
ctõnis rõnẽ. diligenter lector animadũ¬
rat. atq in siu memorie recũdat. ne
eiꝰ cõfundatur sensus. cum dexp̃o sermo
occurrerit

Expanded text:
humanae; aliquando unitatem personae, aliquando notat habitum, aliquando causam. Cujus distinctionis rationem diligenter lector animadvertat, atque in sinu memoriae recondat, ne ejus confundantur sensus, cum de Christo sermo occurrerit
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit sensus talis. alia est sub̾a ł yposta
alius in ꝑsona filius. alius in ꝑͣ sp̃ss. siu̾¬
eodem modo accipi: cong̾entius tñ ex rõe
dicti alia uanat᷑ intelligentia ut hio ꝑͦ
ut sit sensus talis. alius est in ꝑͣ.ł ꝑso
prĩs ab ypostasi filii. ⁊ ypostasis filii a fili

Expanded text:
ut sit sensus talis: Alia est subsistentia vealius in persona Filius, alius in persona Spieodem modo accipi, congruentius tamen ex ratione dicti alia variatur intelligentia, ut hic peut sit sensus talis: Alius est in persona vp
Abbreviated transcription (Latin):
Ded querit᷑ utrum sicut dicit᷑ elegisse
quosdam ut boni fierent ⁊ sideles. ⁊ͦ i
concedi debeat repbasse quosdam ut
mali essent. ⁊ infideles. ⁊ obdurare ũ
peccent. ꝗ nullatenus concedi oportz.
Non enun reꝓbatio ita est causa mali:
sicut p̃destinatõ causa bomi. neq obdu¬
ratio ita facit hominẽ malũ: q̃mad
modum mĩa facit bonũ.
an ea que semel. scit d̾s uel p̃scit. semꝑ
sciat ⁊ p̾stiat. ⁊ semꝑ scierit ⁊ pͣscierito.

Expanded text:
ed quaeritur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An ea quae semel scit Deus vel praescit, semper sciat et praesciat, et semper scierit vel praescierit.
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilem altitudinẽ iudicioꝵ dĩ
cogitare conantes. in fabulas uani¬
tatis abierunt. dñtes quia anime sursũ
in celo peccant. ⁊ scd̾m sua pc̃ca ad corpo¬
ra ꝓ meritis dirigunt᷑. ⁊ dignis sͥ quasi
carcerib includunt᷑. ierunt hii tales
post cogitatõnes suas. ⁊ uolentes disp¬
utare de d̃i ꝓfundo: mersi sunt in ꝓfũ¬
dum dñtes aĩas in celo ante conu̾sataᷤ¬
⁊ ibi aliquid boni t mali egisse. ⁊ pro
meritis ad corpora terrena detrusas ẽẽ.
hoc aũ respuit catholica fides. pp̃ euidẽ
ezissent ⁊ c̾. Melior est gͦ fidelis igno¬
rantia: ꝗͣ temeraria scientia. Elegit
fideles futuri erant. s ut fideles essẽt.
eis ꝙ grãm dedit. nõ quia fideles erãt.
data etiam pͥus ut ess fidelis. Ita etiã
reꝓbauit quos uoluit. nõ pp̃ mu̾ta

Expanded text:
scrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quia animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum, dicentes animas in coelo ante conversataet ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidegissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit , non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quos voluit, non propter
Abbreviated transcription (Latin):
te tollendam sciens ubi sit. nescire se menti¬
atur. Septimũ ꝙ ⁊ nulli obest ⁊ ꝓdest ali¬
cui ut si quis nolens hominẽ ad mortem
obest. ⁊ ad hoc ꝓdest ut ab ĩmundicia. corpo¬
rali aliquẽ tueatur. In hiis aũ tanto minꝰ
peccat quisq cum mentit᷑. quanto magis
apͥmo recedit. Nuisquisuõ aliqd̾ genus esse
mendacii qd̃ pcc̃m ñ sit purauĩt: decipiet se¬
ip̃m turpit̾. cum honestũ ẽẽ deceptorẽ alioꝵ
arbitretur. Om̃e gͦ genꝰ mendacii sũmoꝑe
fuge. qr om̃e mendaciũ nõ est a deo Ꝙͥ sit¬

Expanded text:
esse tollendam sciens, ubi sit nescire se mentiesse tollendam sciens, ubi sit nescire se mentiatur; septimum, quod et nulli obest, et prodest alicui: ut si quis nolens hominem ad mortem obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporis aliquem tueatur. In his autem tanto minus peccat quisque dum mentitur, quanto magis a primo recedit. Quisquis vero aliquod genus esse mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipit seipsum turpiter, cum honestum esse deceptorem aliorum arbitretur. Omne ergo genus mendacii summopere fuge, quia omne mendacium non est a Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃is si propter lib̾atõm hominũ fiantita
concedi posse ueniam. Multa enĩ mala de¬
cestanda talem secunt᷑ enorẽ. Possumꝰ n
⁊ furando alicu ꝓdẽe. si pauꝑ cui dat᷑ sen¬
tit cõmodũ. ⁊ diues cui tollitur ñ sentit in¬
nitura. ⁊ si uixent penitendo purganda nͥ
idõ pc̃em graue negabit᷑ tale adultenũ. Sciẽ¬
dum est cẽ. octo ẽẽ gn̾a mendacii. ut aũs ĩ li
sunt ut appareat qd mendaciũ sit ueniale̾
⁊ qd̾ dampnabile. Drimũ capitale est men¬
daciũ longe q fugiend̾. qd̾ fit in doctrina re¬
ligionis. ad qd̃ nulla cã quisꝙͣ debet adduci
Scõm qd̾ tale est ut nulli ꝓ sit. s obsit alicur.
Terriũ qd̃ ita prodest alten. ut obsit alteri
Quartum sola menciendi. fallendi ꝙ libidĩe
qd̃ mir̃ mendaciũ est. Qũitũ qd̃ fit placẽdi
cupiditate. desua uiloquio. his om̃ib eu
ꝓdest alicui. Ut si quis peccũiã alicꝰ nõ uis

Expanded text:
peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tollitur non sentit inritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium. Sciendum est etiam octo esse genera mendacii, ut August., tosunt, ut appareat quod mendacium sit veniale, et quod damnabile. Primum capitale est mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod nulla causa quisquam debet adduci; secundum, quod tale est ut nulli prosit, sed obsit alicui; tertium, quod ita prodest alteri ut alteri obsit; quartum, sola mentiendi fallendique libidine, quod maximum mendacium est; quintum, quod fit placendi cupiditate de suavilprodest alicui: ut si quis pecuniam alicujus injuste
Abbreviated transcription (Latin):
tia quedam ꝓ salute. ł cõmodo alicuiꝰ nõ
malicia s benignitate dc̃a qualiter obste¬
trices mentite st̃ ⁊ raab. Est ⁊ aliud menda
cioꝵ ñ st̃ sine culpa s ñ cum magna ꝑfcĩs
u̾o nõ cõuenit mentiri nec cẽ ꝓ temporali
uita alicꝰ ne ꝓ corpore alt̾ĩusaĩam suam oc¬
cidant. Licet aũ eis uer̃ tacere ⁊ si ñ fi̾m di¬
cere. Ut si quis nõ ułt hominẽ ad mortẽ
ꝓdere. uer̃ taceat. s nõ fłm dicat. Terciũ uͦ
genꝰ mendacii est. qd ex malignitate ⁊ dupli¬
citate ꝓdit. cunctis ualde cauend̾. hiis ui¬
detur mnui mendacia illa que fiuint ioco
bꝓ salute alicuiꝰ. imꝑstĩs ẽẽ uenialia pec¬
cata ꝑfcĩs uͦ illis ud qd̾ ꝓ cõmodo alt̾ius
d̾r eẽ dampnabile. qd̾ cẽ de mendatio ioci¬
ces nõ remun̾ate funt qr mentite s̃. s qr
niale fuit pcc̃m ñ tñ nullum. Sic raab li¬
b̾ata propt̾ lib̾atõm exploratoꝵ. ꝓ qͣfuit
ueniale pcc̃m s ne putet quisq in cet̾is

Expanded text:
cia quaedam pro salute vel commodo alicujus, non malitia, sed benignitate dicta: qualiter obstetrices mentitae sunt et Raab. Est et aliud mendacciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat. Tertium vero genus mendacii est quod ex malignitate et duplicitate procedit, cunctis valde cavendum. His videtur innui mendacia illa quae fiunt joco vel pro salute alicujus, imperfectis esse venialia peccata, perfectis vero illud quod pro commodo alterius dicitur esse damnabile, qces non remuneratae sunt quia mentitae sunt, sed quia sericordiam veniale fuit peccatum, non tamen nullum: sic Raab liberata est propter liberationem exploratorum, pro qua fuit veniale peccatum. Sed ne putet quisque in caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
sibile. nec tñ maiorẽ h̾t efficientiam. Eu¬
charistia qͦ intincta nõ deb⁊ dar popło.
ꝓ supplem̃to cõmunionis. qr nõ legit᷑ xͦ a
licui discipłoꝵ p̃buisse panẽ itinctũ nͥ¬
uide. ẽ unc uero nõ accepit uidas corpꝰ xͥ¬

Expanded text:
sibile; nec tamen majorem habet efficientiam. Eusibile; nec tamen majorem habet efficientiam. Eucharistia quoque intincta non debet dari populo pro supplemento communionis, quia non legitur Christus alicui discipulorum praebuisse panem intinctum nisi Judae Tunc vero non accepit Judas corp
Abbreviated transcription (Latin):
iitũ sio qd̾ geritur si aqua p̃mittat᷑ audi
quid sequit᷑ in eodem canone. Non pot̾ inqͥ
calix dñi eẽ aqua sola aut uinũ solum. nisi
ceatur. sic̃ nec corpꝰ dm̃ potest ẽẽ farina sola
cere heresim obliuione ł ignorantia aquã p̃¬
t̾misse: nõ uidet᷑ eẽ irritũ sacram̃tũ s ille
grauit̾ est corripiendꝰ. sam ⁊ grecoꝵ eccl̃ia
ignosci qui ñc a dño instructi sumꝰ. ut calicẽ
tulit offeramꝰ. Ex ħ uidetur ꝙ si quis simpli¬
citer bignorant̾ unũ offerat sine aqua sa¬
cram̃tũ conficiat. aqua uͦ nullatenus sine
uino potest offerri in sacrificiũ nec panis
nisi de frum̃to. nec granũ frum̃ti uisi reda.¬
m̃ti se comꝑat. Qd̾ gͦ supͭo cm̃ est nõ posse
uinũ solum offerri. det̾minari oportet.
Recipit enĩ exceptõm nõ potest nisi sim¬
plicit̾ ł ignoranter fiat. ł nõ potest .i. ñ
mixtũ dedit discipłis. Corpꝰ uero tale de
Nunc u̾o sumit᷑ a nob̾ ĩmortale. ⁊ impas¬

Expanded text:
irritum sit quod geritur, si aqua praetermittatur, quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi ceatur; sicut nec corpus Domini potest esse farina sola,cere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia ignosci, qui nunc a Domino instructi sumus ut calicem tulit, offeramus. Et hoc videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redaenti se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim exceptionem. Non potest, nisi simpliciter vel ignoranter fiat; vel non potest, id est, non mixtum dedit discipulis. Corpus vero tale dedNunc vero sumitur a nobis immortale et impas
Abbreviated transcription (Latin):
sacro ł nõ sacr̃ do sacro. ł sacrum de ñ sacͦ
aufert᷑. Sacrũ u̾o̾ d̾r quicquid mancipat̃
est cultui diuino. ut eccl̃ia. uel res eccłie.
hic cẽ usura ꝓhibet᷑. que sub rapina conti
dare. aut rapere nich̾ interest. Cõmoda ftĩ
tur. Est enĩ usura ut ait aũs. cum quis
pecuũa. s intlligant usuram uocan super¬
habundantiam . s. quicquid est si ab eo qd̃
de die plus eso. ut si in hyeme demꝰ decem
modios ⁊ in messe .xu. recipiamꝰ s.

Expanded text:
sacro, vel non sacrum de sacro, vel sacrum de non sacro aufertur. Sacrum vero dicitur quidquid mancipatum est cultui divino, ut ecclesia vel res ecclesiae. Hic etiam usura prohibetur, quae sub rapina contindare aut rapere nihil interest. Commoda fratri tur. Est enim usura, ut ait Augustinus, cum quis pecunia; sed intelligant usuram vocari superabundantiam, scilicet quidquid est si ab eo quod dederit plus est; ut si in hyeme demus decem modios, et in messe quindecim recipiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
creatum est ante secła s a seculis. cũ
Sex milia neclum nr̃i tpr̃is implent᷑
annoꝵ. ⁊ qͣntas priꝰ eternitates. qͣnta
tp̃ra. qͣntas secłoꝵ origines fuisse arbi¬
trandũ est. in quib angłi troni dña¬
tõnes ceteriq ordines seruierunt dõ
absq tempoꝵ uicib. atq mensuris. ⁊
deo iubente substiterũt: hiis u̾bis qͥdã
adherentes dixerunt cum mũdo cepis¬
se tempꝰ secłare. s ante mũdũ exstitisse
tempꝰ et̾num. sine mutabilitate. ⁊ ĩ eo
ĩmutabiliter ⁊ intemporaliter astruũt
angłos dõ iubente substitisse. ei qr ser¬
uisse. Nos autẽ qd̃ prius dc̃m ẽ ꝓ captu
inilligentie nostre magis approbamꝰ.
salua tamẽ reuerentia secretoꝵ. in qͥb
nich̾ temere asserend̾ est ⁊ illud ieroni¬
mũ dixisse nõ ira senciendo. s alioꝵ opi

Expanded text:
creata est ante secula, sed a seculis cum qSex millia necdum nostri temporis implentur annorum, et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas seculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeterique ordines servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris, et Deo jubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opi
Abbreviated transcription (Latin):
eo ip̃o maior est pater filio quia a
de nullo genitꝰ genuit eum eqͣlem. ad¬
qd̾ cito respondebo. Immo iõ nõ ẽ ma¬
ior pater filio quia equalem genuit.
Originis enim questio est ista. quis de qͦ
sit. equalitans aũ: qualis aut qͣntꝰ
sit. Qd̾ est dr̃e. ad originẽ ꝑtinet qõ qͣ
querit᷑ qͥs de quo sit. ad equalitatẽ uͦ
illa qua querit᷑ qualis aut qͣntꝰ qͥs
sit. Nec cũm d̾i filius a pr̃e genitꝰ. ostẽ¬
ditur inequalitas sub̾e: s ordo nat᷑e.
nõ quo alter prior ess altero. s quo
alter est ex altero. Non gͦ fħ ꝗ pater

Expanded text:
Eo ipso major est Pater Filio, quia de nullo genitus, genuit tamen aequalem: cito respondebo, Imo ideo non est major Pater Filio, quia aequalem Originis enim quaestio ista est, quis de quo sit, aequalitatis autem, qualis aut quantus sit, quod est dicere: Ad originem pertinet quaestio qua quaeritur quis de quo sit; ad aequalitatem vero illa qua quaeritur quis aut quantus quis sit. Nec cum dicitur Filius a Patre genitus, ostenditur inaequalitas substantiae, sed ordo naturae, non quo alter prior esset altero, sed quo alter est ex altero. Non er
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas pcc̃i ꝙ tamẽ fcm̃ fuit pcc̃m
loi enĩ fcm̃ est ꝙ fieri nõ debuit. Quisqͥs
autẽ sciens peccat. si potest cogenti ad pͦ¬
catum sine pcco resistere nec tamẽ facit:
utiq uolens peccat. quia qui potest resis¬
tere: nõ cogitur ced̾e. Quapp̃ pc̃c sine uolũ¬
tate ẽẽ nõ posse u̾ssimũ est. Exhiis liq̃t¬
qualiter suꝑiora accipienda sint. n
i autẽ uolũtas ẽ uolũtariũ pc̃c.

Expanded text:
oluntas, quod tamen factum fuit peccatum; hoc enim factum est quod fieri non debuit. Quisquis autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit, utique volens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatuet scientes contra praeceptum fecerunt, et ille tentator suasit ut hoc fieret, non coegit. Nam qui nesciens peccavit, non incongruenter nolens pe
Abbreviated transcription (Latin):
ysic qi pparatõ luminũ in satrario. Ip̃e cereũ por¬
tat ip̃e urceolũ cum uino ⁊ aqͣ sugesta
ꝓ eucharistia subdiaconis ꝓ̃parat. hu
cum ordinant᷑ cũ edosti fu̾i̾nt ab ep̃o qͣ¬
liter in officio suo age̾ debeant. ab arch̃i
tam̃to. qui lucernas candelabri cõpone¬
bant. ⁊ accendebant igne celesti. ad illu¬
minandas tenebras aquilonares.

Expanded text:
 praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaconis praeparat. Hi cum ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, ab archiditamento, qui lucernas candelabri componebant et accendebant igne coelesti, ad illuminandas tenebras aquilonares.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nom̃ dñi adiurantes ꝑeum. ut egredia¬
tur ab co: Ad̃ exorcistam ꝑtinet exorcismõ ỹsid̾.
memorit᷑ retinere. manus q suꝑ mergumni¬
nos. ⁊ cathecuminos in exorcirando impo
lere decorde suo. quem expellit de corpore
alieno. ne medicina quam alii facit sibi nõ
ꝓsit. ⁊ licatur ei Medice cura te ip̃m. hii¬

Expanded text:
dum, nomen Domini, adjurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ad exorcistam pertinet exorcismos memoriter retinere, manusque super energumenos et catechumenos in exorcizando imponlere de corde suo, quem expellit de corpore alieno; ne medicina quam alii facit, sibi non prosit, et dicatur ei: Medice, cura teipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem imponendi manus suꝑ mer¬
guminos ⁊ cathecuminos. ħ offõ usus ẽ
dominꝰ. qñ saluia sua tengit aures. ⁊ lin¬
aꝑire aures p̃cordioꝵ hominũ ad intelli¬
gend̾. ⁊ ora ad confitend̾. ut pulso demone
xp̃c. cum demoniacos multos sanauit. Hͥ
ordo a salomone uidr descendisse. qui quẽ¬
dam modũ exorcitandi inuenit. quo de¬
mones aduirati. ex obsessis corporib pelle¬
bantur. huic officio mancipati exorciste

Expanded text:
onendi manus super energumenos, vel catechumenos. Hoc officio usus est Dominus, quando saliva sua tetigit aures et linaperire aures praecordiorum hominum ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, pulso daemoneus, cum daemoniacos multos sanavit. Hic ordo a Salomone videtur descendisse, qui quemdam modum exorcizandi invenit, quo daemones adjurati ex obsessis corporibus pellebantur. Huic officio mancipati exorcistae
Abbreviated transcription (Latin):
ferarii dñr. a deportandis cereis. qñ legend̾
est euuangł̾iũ. ł sacrificiũ offerend̾. Tũc
enĩ accendunt᷑ luminaria. ⁊ deportantur
ab eis. nõ ad effugandas aeris tenebras.
cum sol eo tp̃i rutilet. sad signũ leticie
demonstrand̾. ut lub typo luminis corpo¬
rał illa lux ostendatur. de qͣ legr̃. Erat lux

Expanded text:
cereis quando legendum est Evangelium vel sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria, et deportantur ab eis; non ad effugandas aeris tenebras, cum sol eo tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum: ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatu
Abbreviated transcription (Latin):
ad bap̃m uenientes fidem suam
ꝓfiten debent. ⁊ exponere quid petendũ uene-
uenisti ad eccl̃iam querere: Qui si adultus ẽ¬
ꝓ se ip̃o respondet. fidem .i. satram̃tũ fidei et
doctrinam. Ita etiam per singła int̾rogatꝰ
credere nesciunt sicut c̃ ꝓ egris mutis. ł sur¬
dis. alius ꝓfitetur. dum baptirant᷑. Sic ⁊
de penitentib agend̾ est. Si u̾o ꝓ eo qui res¬
pondere potest alius respondeat: ñ ididem
do. ł fidem peto. dm̃s de sacram̃to fidĩ id ẽẽ in¬
tlli̾gend̾. qd̾ respondet᷑ petere cum defertur ad
est ħͥ ꝑuub ꝰ p̃sto est sacram̃tũ fidei accipere.
hr̃e. ⁊ ido cum respondet᷑ credere ꝑuulus qͥ fi¬

Expanded text:
ad Baptismum venientes, fidem suam profiteri debent et exponere ad quod petendum veneriitur: Quid venisti ad ecclesiam petere? Qui, si adultus est, pro se respondet: Fidem, id est, sacramentum fidei et doctrinam. Ita etiam per singula interrogatus, credere nesciunt: sicut etiam pro aegris, mutis, vel surdis alius profitetur dum baptizantur, sic et de poenitentibus agendum est. Si vero pro eo qui respondere potest, alius respondeat, non itidem vel: Fidem peto, dicimus de sacramento fidei id esse intelligendum, quod respondetur petere cum defertur ad est: Hic parvulus praesto est sacramentum fidei accipere. habere: et ideo cum respondetur credere parvulus, qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. an de fide agitur sbi m̃tisͤ Si de sacra¬
m̃tocur nõiatim distingunt᷑ ꝑsone: Si uͦ
de fidei affrũ. quomodo uerum est cum eo ca¬
reat ꝑuulus: an illud facturꝰ paruulꝰ spon¬
detur cum creuit. sic̃ ⁊ om̃ib pompis cliabo¬
li spondetur abrenũciare: Qd̃ si nõ s̾uau̾it
factus adultus: tenebitur ip̃e. ł sponsor:
Sane dͥ potest ibi spond̃i ꝓ paruulo. ꝙ ad
maiorem etatem si uenerit. ⁊ pompis diabo¬
li renũciabit. ⁊ sanam fidem tenebit. cuiꝰ
tunc sacram̃tũ recipit. hac aũ sponsione
ꝑuulus pro quo fit tenebitur. nõ sponsor
Si tñ ut cautõ impleat᷑ qͣntũ in se est ⁊ oꝑe¬
ram declit. q exigitur a prĩno diligens¬

Expanded text:
fidei, an de fide mentis ibi agitur? Si de sacramento, cur nominatim distinguuntur personae? Si vero de fidei affectu, quomodo verum est, cum ea parvulus careat? An illud facturus parvulus spondetur cum creverit, sicut et omnibus pompis diaboli spondetur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adultus, tenebitur ipse, vel sponsor? Sane etiam dici potest ibi sponderi pro parvulo, qui ad majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, operam dederit, quia exigitur a patrino