comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patiendum. ad patiend̾ enĩ humor et
humꝰ. ad faciend̃ aer ⁊ ignis aptitudi¬
nem p̃bent. Transgressores u̾o angli
cum principe suo nũc daabolo tũc ar¬
changelo. ñ mr̃ si post pcc̃m in hanc ca¬
liginẽ detrusi sunt. Neq ⁊̃ hoc mirũ ÷
si conu̾si sunt ex pena in aeriam qͣlita¬
tem qua possint ab igne pati. Caligĩo¬
sa tamẽ aeris tenere tm̃ ꝑmissis̃. qui eiᷤᷤ
quasi carcer sit. usq ad tempꝰ iudicii.

Expanded text:
patiendum. Ad patiendum enim humor et patiendum. Ad patiendum enim humor et humus; ad faciendum, aer et ignis aptitudinem praebent. Transgressores vero angeli cum principe suo nunc diabolo, tunc archangelo, non mirum si post peccatum in hanc caliginem detrusi sunt. Neque etiam hoc mirum est si conversi sunt ex poena in aeream qualitatem qua possunt ab igne pati. Caliginosa tamen aeris tenere tantum permissi sunt, qui eis carcer sit usque ad tempus judicii.
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam in qõne pati.
u̾sari apud doctos utr̃ angli omneᷤ
boni s. ac mali. corporei sint .i. corpora habe¬
ant sͥ unita. qd̃ aliquiputant innitẽteᷤᷤ
habuerunt de puriore ac suꝑiore aeris¬
ꝑte formata. ad faciendũ. ab ilia nõ ad pa¬
ciend̾ ⁊ angelis bonis qui ꝑstirert̃ talia ꝯ
seruata sunt corpora ut in eis possint
face̾ ⁊ nõ pati. que tante sunt tenuitatiᷤᷤ
ut a mortalib uideri nõ ualeant. nisi
suꝑuestira aliqͣ grossiori forma qua as¬
sũpta uidentur deposita q uideri sesin¬
unt. Angel uero mat nutata sunt in casũ
corpora in deteriorẽ qualitatẽ spissioris a¬
eris. Sicut enima loco digniori in instri¬
orem locum .i. in calignosum aerem deie¬
dti sunt: ita illa corpora tenina transfortͣa
possent pati a suꝑiori elemẽto .i. ab ig¬
ita dicens. Demones aeria dñr animalia. A
quia corporũ aeriorum natura iugẽt
nec ꝑ mortẽ dissoluũt᷑ quia p̃ualet in
eis elementũ aptius ad faciend̃ ꝗͣ ad

Expanded text:
olet etiam in quaestione versari apud doctos utrum angeli omnes, boni scilicet ac mali, corporei sint, id est, corpora habeant sibi unita. Quod aliqui putant, innitentes habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui perstiterunt, talia sunt observata corpora, ut in eis possint facere, et non pati, quae tantae sunt tenuitatis, ut a mortalibus videri non valeant, nisi supervestita aliqua grossiori forma; qua assumpta videntur, depositaque videri desinunt. Angelis vero malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem spissioris aeris. Sicut enim a loco digniori in inferiorem locum, id est, caliginosum aerem, dejecti sunt, ita illi corpora tenuia mutata sunt possint a superiori elemento, id est, ab ig D 32 Demones aeria dicuntur animalia, quia corporum aeriorum natura vigent. Nec per mortem dissolventur, quia prevalet in eis elementum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃sꝰ uerb̃ diiudicare uolunt. quib ait.
Demones dñtur aeria aĩalia. nõ aits̃.
Ita enĩ quidam dicebant. De hĩtatõe
uero caliginosi aeris inquẽ detrusi st̃
nõ opinando. s rei iu̾tatẽ asserendo.
eum tradidisse dñt. qd̃ ip̃iꝰ locutõnis
distinctio ostend̃. Oñt qͦ plurimos
cathalicos tractatores in hoc cõuenis¬
se. atq id cõcorditer docuisse. ꝗ ange¬
li incorporei funt. nec corpora hñt gͥ
unita assumũt autẽ aliqñ corpora dõ
p̃parante ad impletõnẽ munisterii sͥ a

Expanded text:
ius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemones dicuntur aerea animalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebant. De habitatione vero caliginosi aeris in quem detrusi sunt non opinando, sed rei veritatem asserendo eum tradidisse dicunt, quod ipsius locutionis distinctio ostendit. Dicunt quoque plurimos catholicos tractatores in hoc convenisse atque id concorditer docuisse, quod angeli incorporei sint, nec corpora habeant sibi unita, assumant autem aliquando corpora, Deo praeparante. ad impletionem min
Abbreviated transcription (Latin):
illa u̾ba ita determinamꝰ. Quia
it: anathema sit. aliudgͦ posuit pro
it .i. contrariũ anathema sit. Nond̾
siquis ad did̾it. Nam si illud drẽt sͥ
ebat uenire ad quosdã quibscibebat
sicut ad thessalonicenses. ut supple¬
ret que illoꝵ fid̃i deerant. S qui sup¬
plet ꝙ minus erat. addit. nõ qd̾ me¬
rat tollit. Qui autẽ p̃tergredit᷑ fidei
regłam: nõ acredit in uia. s recedit
a uia. Ad illud autẽ qd̃ de euͣnge¬
lio opponũt. Rdemus ita qr cumdi¬
gat. s iõ prẽm tm̃ nominat. quia

Expanded text:
illa verba ita determinamus: Qui ait, anathema sit. Aliud ergo posuit pro id est contrarium, anathema sit; non dicit: Si quis addiderit. Nam si illud diceret, ebat venire ad quosdam quibus scribebat, sicut ad Thessalon., ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit; non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non incedit in via, sed recedit a via. Ad illud autem quod de Evangelio opponunt, respondemus ita: Quia cum digat; sed ideo Patrem tantum nominat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Sĩ qͥs putat anĩas corpore exutas locis tẽ as̃¬
poralib contini̾ cum sint sine corpore. nõ
deerunt qui fancant ⁊ diuitẽ sicientẽ in
loco fuisse corporali contendant. Ip̃amq aĩ¬
mã corpoream p̃parasse linguã. ⁊ stillam de
lazari digito cupisse. Sed melius est dubita¬
re de octultis: ꝙͣ litigare de incertis. Diuitẽ
in supplicio. pauperem esse in refrigerio nõ
dubito. sed quomͦ intlli̾gatur lingua di¬
uitis. latari digitꝰ. flãma inferni. sunꝰ abrahe¬

Expanded text:
Si quis putat animas corpore exutas locis corporalibus contineri, cum sint sine corpore, non deerunt qui faveant, et divitem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non dubito. Sed quomodo intelligatur divitis lingua, digitus Lazari, flamma inferni, sinus Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scĩ tradunt ⁊ boni malos ⁊ mali bonos ui¬
dent us ad iudiciũ. Post iudiciũ no̾ boni
uidebunt malos s nõ mali bonos. unde ãs.
fideles suꝑ se in requie attendunt quoꝵ De
gaudia post cõtemplari nõ possunt. Chaos
intormentis uideant. ñ ne aliqͣcõ¬
bassione erga eos mouent᷑: Nonne eos de tor¬
mentis lib̾are cupunt: Recole illud euuã¬
uos cahos magnũ sirmatũ est. ut hii qui uo¬
huc transmeare Quid est illud cahos int̾ bo¬
nos ⁊ malos. nisi huic iusticia. inde iniqͥtas
q̃ nullatenꝰ sociari ualent: adeo enĩ sc̃i iusti¬
cie dĩ addicti sunt: ut nulla cõpassione ad
repbos transire ualeant. nulla ꝓ eis inter
transire ad illos s ñ possunt: qr si iusticia dĩ¬
ad mitteret. nõ fieret eis molestia lib̾atõ eoꝵ¬

Expanded text:
Sicut sancti tradunt, et boni malos, et mali bonos vident usque ad judicium. Post judicium vero boni videbunt malos, sed non mali bonos. Unde Greg.fideles super se in requie attendunt, quorum gaudia post contemplari non possunt. 6. De in tormentis videant, nonne aliqua compassione erga eos moventur? nonne eos de tormentis liberari cupiunt? Recole illud evanvos chaos magnum firmatum est, ut hi qui vohuc transmeare. Quid est illud chaos inter bonos et malos, nisi hinc justitia, inde iniquitas, quae nullatenus sociari valent? Adeo enim sancti Dei justitiae addicti sunt, ut nulla compassione ad reprobos transire valeant, nulla pro eis inter iqui transire ad illos, sed non possunt? Quia si Dei justitia admitteret, non fieret eis molesta liberatio eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ possunt notari in homĩe qͣtuor sta¬
tus lib̾i arbitrii. ante pcc̃m enĩ ad
bonum nil impediebat. ad malum nil
impellebat. Non hũit infirmitatẽ ad
malum ⁊ hũit adiutoriũ ad bonũ tc̃
sine errore rõ iudicare.⁊ uoluntas sine
difficultate bonũ appet̾e poterat. ptꝰ
pc̃cm uero ante repatõnẽ grẽ p̃mitur
a concupiscentia. ⁊ uincitur ⁊ ht̃ in fir¬
mitatem in malo. s nõ h̾t grãm in bono

Expanded text:
 possunt in homine notari quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, sed non habet gratiam in
Abbreviated transcription (Latin):
dientie monstret᷑. Situt pͥmus homo
a re bona ꝓhibitꝰ penam incurrit. ut
nõ ex re mala s mnobedientia pena eẽ
monstretur. sicut ex obedĩa palma.
tatum ꝑadysum hominẽ q in eo posit
⁊ post uniu̾sa anĩalia ad eum ducta su¬
is ꝙ nominib designata: subnestit
scriptura. Iimisit deus soporem in
adam. cumq obdormiss: tulit unam
de costis eius. ⁊ formauit eam in muli

Expanded text:
dientiae monstretur. Sicut primus homo dientiae monstretur. Sicut primus homo a re bona prohibitus poenam incurrit; ut non ex re mala, sed ex inobedientia poena esse monstretur, sicut ex obedientia palmtatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum ducta, suisque nominibus designata, subnectit Scriptura, Gen. 2: Immisit Deus soporem in Adam. Cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et formavit eam in muli
Abbreviated transcription (Latin):
diditit quid sit int̾ bonũ obedĩe. et
malum mobedĩe. Si uero primi parẽ¬
tes obedientes essent. nec contͣ pecca¬
tum p̾cassent. nõ idõ tñ minꝰ drẽtur
lignũ scĩe boni ⁊ mali quia hoc ex eiꝰ
tastu accideret si usurparetur. Aligno
gͥ homo ꝓhibitus est. qd̵ malum nõ
erat ut ipsa p̃cepti conseruatõ bonũ il¬
li eẽt᷑ transgressio malum. nec melius
confideratur qͣntum malum sit ino¬
rem tetigro. qͣm si nõ ꝓhibitus terigi¬
sset: nec peccass nec penam sentisset.
Sienĩ uenenosam herbam ꝓhibitꝰ te¬
tigeris: pena sequit᷑. ⁊ si nemo ꝓhi¬
biuss: simłr sequeret᷑. Si etiam ꝓhi¬
betur res tangi. que nõ tangenti m̃ĩ
s prohibenti obest: sicut aliena pet¬
cunia idõ ꝓhibito est pcc̃m: quia ꝓ¬
hibenti est dapnosum. Cum uo̾ tangr᷑
qd̾ nec tangenti obest. si nõ ꝓhibet᷑. nec
cuilibet. nec si tangatur idõ ꝓhibetur
ut per se bonũ obedĩe. ⁊ malum inobe¬

Expanded text:
didicit quid sit inter bonum obedientiae et didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobedientiae. Si vero primi parentes obedientes essent, nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scientiae boni et mali, quia hoc ex ejus tactu accideret si usurparetur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit inorem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohibitur res tangi, quae non tangenti tantum, sed prohibenti obest, sicut aliena pecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangatur; et ideo prohibetur, ut per se bonum obedientiae et malum inobe
Abbreviated transcription (Latin):
N hoc aũ padyso erant boni ⁊ mali¬
ligna diu̾si generis. int̾ que unũ erat.
qd̃ uocatum est lignũ uite. alterum
uo̾ lignũ sciẽ boni ⁊ mali. Lignũ autẽ
uite dc̃m est sicut docet beda. ⁊ strab
quia diuinitꝰ accepit istam iũ. ut qͥ
ex fructu eiꝰ comederet: corpꝰ eius stabłi
sanirate. ⁊ perpetua solidirate fumare ͦ¬
nec ulla infirmitate ł etatis in becilli¬
tate indet̾ius. ł in occasum laberet᷑ Lig¬
nũ autẽ scĩe boni ⁊ mali nõ a natura
hoc nomẽ accepit. s ab occasione rei post¬
ca setute. arbor enim illa nõ erat mala
qua homo explendo disceret quid ess ĩ¬
ter obedĩe bonũ ⁊ inobedĩe malum ñ
gͦ de fructu qui na sceret᷑ inde: positũ ẽ
illud nomẽ. s de re tͣnsgressionẽ secu¬
ta. Cognouit enĩ homo prius ꝗͣtan¬
geret hoc lignũ bonũ ⁊ malũ. s bo¬
nũ per prudentiam. ⁊ experientiam.
ꝑ experientiam nouit. usurpato lig¬
no uetito. qr per experientiam mali

Expanded text:
n hoc autem paradiso erant ligna diversi generis; inter quae unum erat quod vocatum est lignum vitae; alterum vero, lignum scientiae boni et mali. Lignum autem vitae dictum est, sicut docet Beda et Strabus quia divinitus accepit hanc vim, ut qui ex ejus fructu comederet, corpus ejus stabili saninec ulla infirmitate vel aetatis imbecillitate in deterius, vel in occasum laberetur. Lignum autem scientiae boni et mali non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutae. Arbor enim illa non erat mala,qua homo expeter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum; sed bonum per prudentiam et experientiam, etiam per experientiam novit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali
Abbreviated transcription (Latin):
pium quatemis in hoc ⁊ suꝑbia diabo¬
li confund̾ctur. ⁊ hominis humilitas dĩ
simłitudĩe sublimaret᷑. diabolus qͥppe
aliud a dõ principiũ eẽ contupierat. iõq
ut enis suꝑbia retundẽtur. hoc hõ in
mun̾e̾ accepit: qd̃ diabolus peru̾se ra
pere uoluit. s obtin̾e nõ potuit. ⁊ per
ħ ymago dĩ in homĩe apparuit. quia
ficut deus oĩb reb existit principiũ cͤ¬
atõis. ita homo oĩb hominib prĩcipi¬
um gn̾atõis. Id̾o ⁊̃ ⁊ uno honĩe bm̃s
ẽẽ uoluit deus. ut dum cognoscerẽt
se ab uno ẽẽ om̃s: se qiͣ unũ amarẽt.
Quape de latere uiri ⁊ñ de alia corꝑis

Expanded text:
pium, quatenus in hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat: et ideo, ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quodere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit; quia sicut Deus omnibus rebus existit principium creationis, ita homo omnibus hominibus principium generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia cor
Abbreviated transcription (Latin):
queri utr̃ singli angli singłis hõi¬
nib. an inus plurib ad custodiam. uł
exercicium deputatꝰ sit. S cum electi tot
sĩt. quot ⁊ boni angłi sunt. plures cõstat
esse om̃s simul bonos ⁊ malos homines
ꝗͣ boni angli sint. ⁊ cum tot suit elñ qͦt
angli boni. ⁊ angl̾i boni plures sint ꝗͣ
mali plures ꝙ sint homĩes mali ꝗͣ bo¬
ni: nõ est ambiguũ plures ẽẽ bono ho¬
mines qͣ sint mali angłi ⁊ plures ẽẽ

Expanded text:
i utrum singuli angeli singulis hominibus, an unus pluribus ad custodiam vel exercitium deputatus sit? Sed cum electi tot sint quot et boni angeli sunt, plures constat esse omnes simul bonos et malos homines quam boni angeli sint. Et cum tot sint electi quot angeli boni, et angeli boni plures sint quam mali, pluresque sint homines mali quam boni, non est ambigendum plures esse bonos homines quam sint mali angeli, et plu
Abbreviated transcription (Latin):
eeñtia nec ẜ mat̾ialem cãm ut tres sta¬
tue unũ aurũ nec ẜ complexionis sili¬
tudinem. ut tres hoĩes uniꝰ nͨe. necũ
genus p̃dicat ᷑ de specieb. U ut spẽs de
indiuiduis .i. continens de contẽtis.

Expanded text:
ecundum materialem causam, ut tres statuae unum aurum: nec secundum complexionis similitudinem, ut tres homines unius naturae; nec ut genus praedicatur de speciebus, vel ut species de individuis, id est, continens de cont
Abbreviated transcription (Latin):
.bait uł unius essentie sicut dm̃s aliqͦs aG
tres homines eiusdem sexus. ⁊ eiusdem
temperatõis corporis eiusdemq animi
unam ẽẽ naturam. ł uniꝰ ne. Nam ĩ his
reb non tm̃ est unus homo. qͣntũ tres
homines simul ⁊ plus aliquid sunt
homines duo ꝗͣ unus homo. sicut et¬
in statius ẽẽ diximus. at in dõ ñ ira ẽ.
Non enĩ maior essentia est pr̃ ⁊ filius sił
ꝗͣ solus pater. s solus filius ꝗͣtres simł

Expanded text:
essentiae, sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, et ejusdem temperationis corporis, ejusdem animi, unam esse naturam vel unius naturae. Nam in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul, et plus aliquid sunt homines duo quam unus homo, sicut in statuis esse diximus; at in Deo non est ita. Non enim major essentia est Pater et Filius simul quam solus Pater vel solus Filius, sed tres
Abbreviated transcription (Latin):
Ncmo aufert aĩam xp̃i ab eo. quia potesta ab̃
auctorem operis. ponet aĩam. ecce h̃s opus
auctoris. ⁊ ut generaliter cõcludam quoci¬
ens in carne xp̃c aliquid patit᷑: opus au¬
ctoris est. quia enĩ sua uolũtate nõ alio
cogente petperit᷑. ip̃e auctor est operis. Cũ
aũ passio xp̃i opus dĩ sit. ⁊ idõ bonũ eã¬
sit eos operatos eẽ ibi bonũ. hio distinguẽ¬
quia ex astib eorũ bonũ ꝓuenit .i. pas

Expanded text:
Nemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem hauctorem operis; ponet animam: ecce habes opus auctoris. Et ut generaliter concludam, quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est; quia enim sua voluntate, non alio cogente perpatitur, ipse auctor est operis. Cum autem passio Christi opus Dei sit, et ideo bonum, eamoncedendum sit eos operatos ibi esse bonum. Hic distinguenquia ex actibus eorum bonum provenit, id es
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib tñ dñicis dieb cõmunicand̃ hortor.
Si tñ mens in afftũ peccandi est: grauari ma¬
gis dico eucharistie ꝑceptõe. ꝙͣ purficari. ⁊
licet quis pct̃o mordeat᷑. si peccandi tñ de cetõ
nõ hẽat uoluntatẽ. ⁊ satiffaciat lacrimis ⁊
oronibi: accedat securꝰ. s hoc de illo dico q̃
mortalia pcc̃a nõ grauant. si nõ frequentiꝰ fabra
saltem ter in anno:. homines cõmunicent
cent qui noluerint eccl̃iasticis car̾e liminib. ͤ

Expanded text:
ominicis diebus communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines communicent,  ergo communicent, qui noluerint carere ecclesiasticis liminibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Ad qd̾ dm̃s qr sicut filius duobꝰ
modis d̾r mitti. uno quo uisibiłr
apparuit. altero quo inuisibilit̾ca
d̾o siue mitti siue darr̃ d̾r. uno uisi¬
biliter. altero inuisibiłr. Datꝰ est e¬
ñ uisibilis creature demonstratõe.
sicut in die pentecostes. aliis q uicibꝰ.
⁊ datur cotidie in uisibiłr illabẽdo
mentib fi deliũ
Drius de illo modo¬
primo missõiꝰ qͣ fio usibiliter.

Expanded text:
tio. Ad quod dicimus, quia sicut Filius duobus modis dicitur mitti, uno quo visibiliter apparuit, altero quo invisibiliter adere sive mitti sive dari dicitur: uno visibiliter, altero invisibiliter. Datus est enim visibilis creaturae demonstratione, sicut in die Pentecostes, aliisque vicibus: et datur quotidie invisibiliter, illabendo mentibus fidelium. 2. Prius de illo modo missionis qui fit visibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
nałiter erat.⁊ ab operib a d̾o factis.
.s. dum fecit opera in quib artificis
inuisibilis est etiam a uisibilib pos¬
set sciri opus fecit qd opificem uisi¬
bilitate sui manifestauit. ut ꝑ cer¬
tum incertum poss sciri et ille deus
omĩum crederet᷑. qui hoc fecit qd̃ ab
hõie impossibile est fieri potuerũt
gͦ cognoscere. siue cognou̾unt ultra
omnẽ creaturam esse illũ. qui ea fec̃
que nulla creaturar̃ facere. uł destru¬
ere ualet. Accedat quec̃q ius creat᷑a
et faciat rale celũ ⁊ talem t̾ram. ⁊ di¬
cam quia deus est. s quia nulla cre¬
atura talia facere ualet: constat supͣ
omẽm creat᷑am esse illũ qui ea fecit.
ac per hoc illum esle deum. humã
mens cognosc̾e potuit.

Expanded text:
nalis erat; et ab operibus a Deo factis, scilicet, dum fecit opera, in quibus artificis invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit; ut per certum, incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit quod ab homine impossibile est fieri. Potuerunt ergo cognoscere, sive cognoverunt, ultra omnem creaturam esse illum qui ea fecit, quae nulla creaturarum facere vel destruere valet. Accedat quaecumque vis creatura, et faciat tale coelum et terram; et dicam quia Deus est. Sed quia nulla creatura talia facere potest, constat super omnem creaturam esse illum, qui ea fecit, ac per hoc illum esse deum humana mens cognoscere potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑. que tamẽ oĩa nec fierent a
pr̃e ꝑfilium. neq siuis finib salua
essent nisi deus sũme bonus esset.
qui et nulli nͣe ꝙ ab illo bona ess
inuidit. ⁊ ut in bono ipso maneret
alia qͣntum uellet. alia qͣntũ poss
dedit. que bonitas intelligr̃ spiritꝰ
scõ. qui est donũ prĩs ⁊ filii. qr̃ ip¬
sum donũ dei cum pr̃e et filio eq̃ ĩ¬
cõmutabile colere ⁊ tenere nos cõ¬

Expanded text:
runtur, quae tamen omnia nec fierent a runtur, quae tamen omnia nec fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset; qui et nulli naturae quae ab illo bona esset, invidit; et ut in bono ipso maneret, alia quantum vellet, alia quantum posset dedit, quae bonitas intelligitur Spiritus sanctus, qui est donum Patris et Filii; quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile, colere et tenere nos co
Abbreviated transcription (Latin):
unc restat ostend̾e utr̃ ꝑ ea q̃ fa¬
cta sunt aliꝙ trinitatis indici¬
uin ł exiguũ hẽri potuerit. De hoc
itet ut creatorẽ ꝑca que fcã sunt
intellectu conspicientes: trinita¬
tem intelligamus. huiꝰ n trinita¬
que arte diuina fr̃a sunt.⁊ unitatẽ
quandam in se ostendunt.⁊ spẽm ⁊
ordinem. Nam quioq horũ creatoꝵ
⁊ unũ aliquid est. sicut sunt n᷑e cor
porũ ac doctrine. ł artes animaꝵ.
⁊ ordinẽ aliquẽ petit aut tenet. sĩt
sunt pondera. łlocatõnes corporũ ⁊
amores. ł delestatõnes animarũ. ⁊
ita in creaturis p̃lucet uestigiũ tri¬
nitatis. In illa n trinitate sũmao¬
rigo est om̃iũ rerum. ⁊ ꝑfectissima
pulcritudo.⁊ bĩssima deleftatõ. sũ¬
ma aũ origo ut aũb̃. ostendit in .l.
de uera religione: intelligit᷑ deus
pr̃. a quo sunt oĩa. a quo filius ⁊ sp̃s
dissimilis. quam cum ip̃o ⁊ in ipso
pr̃e ueneramur. que forma ẽ oũm
que ab uno fc̃a sunt. ⁊ ad unũ refe¬

Expanded text:
unc restat ostendere utrum per ea quae facta sunt aliquod Trinitatis indicium vel exiguum haberi potuerit. De hoc rtet, ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes, Trinitatem intelligamus. Hujus Trinitaquae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem et ordinem. Nam quodque horum creatorum, et unum aliquid est, sicut sunt naturae porum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores vel delectationes animarum, et ita in creaturis praelucet vestigium Trinitatis. In illa enim Trinitate summa origo est omnium rerum, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Summa autem origo, ut Aug. ostendit in lib. de vera Religione, intelligitur Deus Pater, a quo sunt omnia; a quo Filius et Spirdissimilis; quem cum ipso, et in ipso Patre veneramur; quae forma est omnium quae ab initio facta sunt, et ad unum refe
Abbreviated transcription (Latin):
qualirer in creaturis aliquatenus y¬
mago crinitatis uidicat᷑. Non .n. ꝑ eͤ
aturarũ contemplatõm sufficiens
noticia trinitatis potest hẽri ł potu¬
it sine doctrine. ħ interioris inspirati¬
onis reuelatõe. Unde illi antiqui
tu trinitatis. ut magi pharaonis

Expanded text:
aliter in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui tu Trinitatis, ut magi Pharaonis
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a ꝑcĩa ẽẽ penas pcci essentialiter.
n nullotamẽ p̃uidiciũ fcm u̾tati putatur
si quis dicat ip̃a eadem que pcc̃a sũt essenti¬
aliter. ut ita dicam ẽẽ penas .i. punitõnes
pcc̃oꝵ p̃cededentiũ que iustes̃. ⁊ adõ sunt.
nec tamẽ in qͣntũ pcc̃a a dõ sunt. nec in qͣnt̃
pcc̃a sunt pene pcc̃ sunt. ⁊ tñ in qͣntũ pcc̃a
sunt: pͥuatõnes boni suno. s ut supͣ dcm̃ ẽ
cãliter ⁊ actiue dñr pͥuatões

Expanded text:
ipsa peccata esse poenas peccati essentialiter. In nullo tamen praejudicium factum veritati putatur, si quis dicat ipsa eadem quae peccata essentialiter, ut ita dicam, esse poenas, id est, punitiones peccatorum praecedentium, quae justae sunt et a Deo sunt. Nec tamen in quantum peccata, a Deo sunt; nec in quantum peccata sunt, poenae peccati sunt: et tamen in quantum peccata sunt, privationes boni sunt, sed, ut supra dictum est, causaliter et active dicuntur privationes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑu̾si homines in tants̃
ꝓsiluerunt insaniam. ut dicerent
nõ idem ẽẽ n᷑am d̾i. ⁊ ꝑsonam. siue
ypostasim dicentes eandẽ essentiã
nõ posse ẽẽ prẽm ⁊ filiũ. sine pͣrũ cõ¬
filius. si hanc rem dicis ẽẽ prẽm: aliã
quere qͣm dicas ẽẽ filiũ. Si uͦ aliam
nõ quesieris. s eandem dixeris: idẽ

Expanded text:
us homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum conr est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem
Abbreviated transcription (Latin):
piant unam d̾itatis n᷑am. ⁊ simpli¬
cem ẽe tres ꝑsonas. id q testiõnio hy¬
larii deffend̾e nitunt᷑. qui in .uii.i.
troq u̾bo. inquit ira. Gentiũ p̃di ħ¬
cator uolens n᷑e unitatem in pr̃e ⁊
filio doce̾: ait. Sp̃s cl̃i in nob̾ ẽ. Si

Expanded text:
 simplicem esse tres personas. Idque testimonio Hilarii defendere nituntur, qui in lib. 8 troque verbo, inquit ita: Gentium praedicator volens naturae unitatem in Patre et Filio docere ait, Rom. 8:
Abbreviated transcription (Latin):
a mortuis excitantis. Et quero nunc ĩ
spũ l̃i utrum naturã an rem nͦe. sig¬
nificatam estimes: Non idem est enim
deus. ⁊ ꝗ di. huiꝰ diti occasione p̃fati
heretici doginatizarunt. ũ idem ẽẽ ꝑ so¬
nam ⁊ naturam dĩ asserentes naturã
cli nõ esse tres ꝑsonas. intlligentes in
hiis p̃missis uerbis hylarii. per rẽ.
nature ꝑsonam.⁊ nomĩe nature di¬
uinam nͦam. ⁊ idõ dñt hylariũ int̾¬
rogasse hereticum utr̃ ꝑ sp̃m cli pu¬
taret significatam ẽẽ n᷑am. an rem na¬
ture. ut sic ostenderet distinguend̃

Expanded text:
a mortuis excitantis. Et quer o nunc, in spiritu Dei utrum naturam an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim  est. Hujus dicti occasione praefati haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret significatam esse naturam, an rem naturae; ut sic ostenderet distinguendum
Abbreviated transcription (Latin):
a pr̃e qd̃ uerum est. s a filio potiꝰ
pater ht essentiam. ꝗ ab surdissi¬
p̃r sapiens ea que ip̃e est sua sapi¬
entia. ⁊ filius sapĩa prĩs. est sapi¬
ens de sapĩa que est pater. de quo
est genitus filius. ira et pater est
intlligens ea que ip̃s est sua intł
ligentia. Non enĩ est sapiens. quin
ess intlłigens. filius autẽ intlłigẽ¬
tia prĩs. de intlłigentia genitꝰ est.
filius est deus genitꝰ. neq deus gẽitꝰ
est deus ingenitꝰ. nõ ideo tñ alius d̾s
est pr̃. alius filius. s unus deus ut̾¬
q. Non autẽ unus. aliꝰẽ enĩ genitꝰ. a¬
luis ingenitꝰ. s nõ alius deus. ĩmo ut̾qꝵ
unũ siue unus deus. Ita nõ est sapientia
genira sapĩa ingenita s alia est sapi¬
entia genita alia ingenita nõ est tñ
alia sapĩa. s una eadem q sapientia
An fuiꝰsit sapiens se ip̃o ł ꝑ se ipsum

Expanded text:
erum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam quod falsissiPater sapiens, ea quae ipse est sua sapientia; et Filius sapientia Patris est sapiens, de sapientia quae est Pater de quo est genitus Filius. Sic et Pater est intlligentia. Non enim esset sapiens, qui non esset intelligens. Filius autem, Intelligentia Patris, de Intelligentia genitus est,Filius est Deus genitus; neque Deus genitus est Deus ingenitus; non ideo tamen alius Deus est Pater, alius Deus Filius, sed unus Deus uterque, non autem unus. Alius est enim genitus, alius ingenitus, sed non alius Deus; imo uterque unum, sive unus Deus. Ita non est Sapientia genita Sapientia ingenita, sed alia est Sapientia genita, alia ingenita; non tamen est alia Sapientia, sed una eademque. 5. An Filius sit sapiens seipso vel per seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ost ħ queri solet a quibdã
utrum filius sit sapiens sapi¬
entia genita b ingenita. Sienĩ nõ est
sapiens sapientia genita: nec se ip̃o
sapiens est. Si u̾o sapĩa genita sapi¬
ens est: nõ uider᷑ eẽ sapiens sapien¬
tia ingenita. ⁊ ita nõ uidet᷑ esse sapi¬
ensa pr̃e. cum a pr̃e hãt omnia
Ad qs am̃s quia una est sapĩa prĩs
⁊ filii ⁊ sp̃s scĩ. sicut una essentia quia
sapĩa in illius nature simplicitate ẽ
⁊ pater sapĩa ingenita. ⁊ sapientia ge¬
nita est de sapĩa ingenita. ł a sapĩaĩ
genita. Eo cum idem sit ibi ẽẽ ꝗ sapi¬
entem ẽẽ: relinquit᷑ ut sapĩa geni
absurditatẽ: ut pr̃ nõ sit sapiẽs
desd ipso. s de filio. net sapientia
sapĩam genuit. s ea sapĩa pater
dicatur sapiens ẽẽ: qͣm genuit.
ubi enĩ nõ est intlłigentia: nec sapi¬

Expanded text:
ost haec quaeri solet a quibusdam, utrum Filius sit sapiens Sapientia genita, vel ingenita. Si enim non est sapiens Sapientia genita, nec seipso sapiens est; si vero Sapientia genita sapiens est, non videtur sapiens esse Sapientia ingenita, et ita non videtur esse sapiens a Patre, cum a Patre habeat omnia. Ad quod dicimus quod una est Sapientia Patris t Filii et Spiritus sancti, sicut una essentia, quia Sapientia in illium est Sapientia ingenita; et Sapientia genita est de Sapientia ingenita, vel a Sapientia ingenita. Et cum idem sit ibi esse quod sapientem esse, relinquitur ut Sapientia genitabsurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio, nec Sapientia Sapientiam genuit, si ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapi
Abbreviated transcription (Latin):
fcẽ ĩmortalis factus. cibi alimẽta non¬
ãs tradẽ. ꝙ caro primi hoĩs ĩ mortalita¬
tem in se hũit. que ꝑ alimoniam ciboꝵ
conseruaret᷑. us ad tempꝰ sue tͣnslatõis
ĩ melius. qñ de ligno uite comederet.
⁊ fieret oĩo ĩmortał. ita ut nõ poss mori

Expanded text:
erfecte immortalis factus, cibi alimenta erfecte immortalis factus, cibi alimenta s tradere quod caro primi hominis immortalitatem in se habuerit, quae per alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino
Abbreviated transcription (Latin):
qũo cum ilł. cõmunẽ acceꝑit alimoĩã
s alia est ĩmortalitas carius. qͣm in adã
accepimꝰ. alia quam in resurrestõe spe
talis. ut nõ poss mori si nõ p̾caret. mo¬
reretur autẽ si p̾caret. filii uo̾ resurrͤ¬
tõis nec poterunt ultͣ petcare: nec mo¬
ri. Caro nr̃a nõ tunc egebit refectõne
ciboꝵ. quia nulla poterit ẽẽ defeftõ.
Caro ade ante pc̃m ita ĩmortalis cata
est ut ꝑ alimoniam adiuta. eẽt mortis ⁊ do¬
loris expers. sic gͦ ĩ mortał ⁊ incorruptibił
ꝯdita est caro hominis ut suam ĩmorta¬
litatẽ ⁊ incorruptõnẽ per obseruantiã
mandatorum dĩ custodiret. In quib
mandatis hoc continebatur ut de iłług¬
nis concessis manducaret. ⁊ ab int̾dc̃o
abstineret. per hoꝵ edulium ĩmortali¬
tatis dona conseruaret. Donec corpora¬
lib increm̃tis ꝑdq̃s. ad eratẽ que condi¬
tori placeret. multiplicata ꝓgenie ip̃o
iubente sumeret de ligno uite. quo ꝑ¬

Expanded text:
o cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis quam in Adam accepimus, alia quam in resurrectione spetalis, ut non posset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset mortis et doloris expers. Sic ergo immortalis et incorruptibilis condita est caro hominis, ut suam immortalitatem et incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodiret. In quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso jubente sumeret de ligno vitae, quo p
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea sciendum est .uii. ẽẽ uicia capitali¬
qui t̾ram promissionis ifraeli ꝓmissam: tene¬
bant. de hiis. qrͣ uii. fontib cuncte aiimar̃
mortifere corruptele emanant. ⁊ dñt᷑ h̾ ca
originem.¬

Expanded text:
rea sciendum est septem esse vitia capitaliqui terram promissionis Israeli promissam tenebant. De his quasi septem fontibus cunctae animarum mortiferae corruptelae emanant. Et dicuntur haec originem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ualet ud̃i. Nam credi iam nõ potest
qd̾ uicłi pot̾. Thomas aliud uidit. ⁊ ali¬
ud credidit. hominẽ uidit ⁊ deum cõfes
in suo corde eẽ si credit. ł nõ ẽẽ si nõ cred̃.
nõ sicut corpora que uidemꝰ ocłis corpo¬
reis. ⁊ ꝑip̃oꝵ ymagines quas memo¬
ria tememus. cs̃ absentia cogitamꝰ nec
sicut ea que nõ uidemꝰ. ⁊ ex his que ui¬
demꝰ cogitatõe utrũq formamꝰ ⁊ memo¬
ne cõmendamꝰ. nec sic̃ hõĩnẽ cuiꝰ aĩam
⁊ si nõ uidemꝰ ex nr̃a aĩa conicimꝰ. ⁊ ex mo¬
tib corporis hominẽ sic̃ uidendo didi¬
cimus intuemur q̃ cogitando. onsit
urõr fides in corde. in quo est ab eo cuiꝰ est. s
eam tenet certissima scĩa. Cum gͥ ideo cred̾e
uideam᷑. quia id ꝙ credere uibem᷑ uidere ñ
possumꝰ: ip̃am tñ fidem qñ est in nob̾. u

Expanded text:
non valet videri. Nam credi iam non potest, quod videri potest. Thomas aliud vidit et aliuue in corde suo esse, si credit; vel non esse, si non credit. Non sicut corpora, quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non videmus, et ex his quae videmus cogitationem utcumque formamus, et memoriae commendamus; nec sicut hominem, cujus animam, etsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporis hominem sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando; non sic videtur fides in corde in quo est, ab eo cujus est, sed eam tenet certissima scientia. Cum ergo ideo credere jubeamur, quia id quod credere jubemur videre non possumus; ipsam tamen fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa temporaliter fit incordib hominũ ⁊
si ex fidelib infidelos fiunt. ꝑitabeis. his
u̾bis euident̾ tradit᷑ fidem ip̃am in corde
hominis ab ip̃o hõie uideri ñ corporaliter
nõ ymaginarie. s intellestualiter ⁊ ip̃am
tñ absentiũ ⁊ eorũ que nõ uident᷑ eẽ. Ut
camꝰ nõ cognoscimꝰ ut credamus. Quid ẽ
enĩ fides nisi credere qd̾ nõ uides ͤ fides gͦ ÷
qd̾ nõ uides credere. ui̾tas qd̾ credidisti iu¬
uĩcit᷑ ⁊ pbatur aliqua ẽẽ nõ apparẽtia.
eũ fides nõ sit nisi de nõ apparentibus¬
Descriptio fidei.

Expanded text:
ipsa temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus infideles fiant, perit ab eis. His verbis evidenter traditur fidem ipsam in corde hominis ab ipso homine videri non corporaliter, non imaginarie, sed intellectualiter, et ipsam tamen absentium et eorcamus, non cognoscimus ut credamus. Quid enim est fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est quod non vides credere, veritas quod credidisti vivincitur et probatur aliqua esse non apparentia, cum fides non sit nisi de non apparentibusDescriptio fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
ta p̃missa questio aliqͣtenus expli¬
um prẽm ea dilestione que ab utͦ
ꝓcedit. que nõ est aliquis eoꝵ. sed
tm̃ sp̃ss. tanꝗͣ ea dilestõne patersͥ
ł filuis. s sic ea pater diligit filiũ
⁊ filius prẽm ut etiam pater per see¬
a que ip̃e est dilestõne diligat. Sic
⁊ filius. nõ autẽ sic ut pater ꝑ se di
ligat ñ ⁊ filius. s ꝑ eam tm̃. Quis
ħ in illa trinitate inquit aũs. opi

Expanded text:
aemissa quaestio aliquatenus explium Patrem, ea dilectione quae ab utroque procedit; quae non est aliquis eorum, sedtus; tanquam ea dilectione Pater sit vel Filius. Sed sic ea Pater diligit Filium et Filius Patrem, ut etiam Pater per se ea quae ipse est dilectione diligat, sic et Filius; non autem sic ut Pater per se non diligat, et Filius, sed per eam tantum. Quis haec in illa Trini
Abbreviated transcription (Latin):
ex clictis oriat᷑. que similẽ uident᷑
hr̃e rõnem. qd mee iitlłigentie at¬
tendens infirmitas turbat᷑. cupi¬
ens magis ex dcĩs scõꝵ referre ꝗͣ as
nat. ⁊ retulerit magis ꝗͣ attuli̾t. n
cogat id ud̾i dc̃ĩs contineri ꝗañ lec¬
tionẽ p̃sũpsĩt intłłgend̾. Cum gͥ de

Expanded text:
ex praedictis oriatur quae similem videntur habere rationem; quod meae intelligentiae attendens infirmitas turbatur, cupiens magis ex dictis sanctorum referre, quam nat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ austoritatẽ. quia in eo est austoritas
hoc est ac si drẽt donauit michi nomẽ Si
austoritate p̃r maiorest. nũquid ꝑ do
ni confessionẽ filius minor ẽꝰ Maior
itaq donans est. s minor iam ñ ẽ cui
mus. Si nõ ħ donatur ih̾i ut confitẽ¬
dus sit in gła di prĩs: minor pr̃e est.
Si aũ in ea głã ei donatur ẽẽ qua p̃r ẽ:
h̾s ⁊ in donantis auctoritate qr maior
est. ⁊ in donati confessione: qr iũ sunt.
Maior itaq pr̃ filio est. ⁊ plane maior
cui tm̃ donat eẽ. qͣntusn est. ⁊ ip̃e. cuiĩ¬

Expanded text:
 auctoritatem, quia in eo est auctoritas hoc est ac si diceret, donavit mihi nomen. Si auctoritate Pater majorni confessionem minor Filius est? Major itaque donans est, sed minor jam non est, cui mus. Si non hoc donatur Jesu ut confitendus sit in gloria Dei Patris, minor Patre est; si autem in ea gloria ei donatur esse qua Pater est, habes et in donantis auctoritate quia major est, et in donati confessione quia unum sunt. Major itaque Pater Filio est, et plane major: cui tantum donat esse, quantus est ip
Abbreviated transcription (Latin):
copłam ẽẽ legituã nõ scd̾am. Ueniã
tñ hr̃e si careat opprobrio male uolũ¬
tatis. s si quis relicta in prĩa sua uxore
in longinquam abiens regionẽ aliam
tere uelit. asserens se aliam hũisse q̃
uiuit. nec eccli̾a ꝑmiitat. que qd̾ ille
ꝑ ignorantiam iur̃ autẽ adultium
admisisse. s ex quo ad primam redi¬
re uolens. nec ualens cogitur ecclie dis¬
ciplina hanc tenere. incipit excusari ꝑ
obedĩam ⁊ timorem de hoc ꝙ poscenti
mulieri debitũ redd̾. a qua ip̃e nũꝙͣ
poscere debet. ⁊ sic de aliis huiꝰmodi

Expanded text:
copulam esse legitimam, non secundam; veniam tamen habere, si careat opprobrio malae voluntatis. Sed si quis relicta in patria sua uxore in longinquam abiens regionem aliam tere velit, asserens se aliam habuisse quae vivit, nec Ecclesia permittat, quae quod ille per ignorantiam, virum autem adulterium admisisse. Sed ex quo ad primam redire volens nec valens cogitur Ecclesiae disciplina hanc tenere, incipit excusari, per obedientiam et timorem, de hoc quod poscenti mulieri debitum reddit, a qua ipse nunquam poscere debet; et sic de aliis hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
ment᷑. Id̃o qr si uiri post longam capti¬
uitatem ren̾si ita in dilectõe suar̃ con¬
iugũ ꝑseuerent. ut eascupiant in suũ
redire cõsortium dimittendꝰ est. ⁊ incb¬
pabile iuduand̃. qd̾ necessitas intulit
⁊ restituend̃ qd̵ fides poposcit. Si aũ ali¬
que mulieres ita postĩorũ uiroꝵ amo¬
re sunt capte ut maluit his coherere ꝙͣ
ad legitimũ transire consortiũ mento
sunt notande ita ut eccliastica cõmũi¬
one pͥuent᷑ que de re excusabili cõta-¬
minatõm criminis elegerunt. Redeãt

Expanded text:
metur, et imo si viri post longam captivitatem reversi ita in dilectione suarum conjugum perseverant, ut eas cupiant in suum redire consortium, dimittendum et inculpabile judicandum quod necessitas intulit, et restituendum quod fides poscit. CAP. quae mulieres ita in posteriorum virorum amore sunt captae, ut maluerint his cohaerere quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notandae, ita ut ecclesiastica communione priventur, quae de re excusabili contaminationem criminis elegerunt, ost
Abbreviated transcription (Latin):
illegitime fiunt. ad contrahendum
mũmoniũ slon enĩ licet tͥano cum gen
traducant eos post dõs suos. Iuxta ħ dñi
p̃ceptũ Iudõꝵ cõiugia cum alienigenis¬
nupta. heldras seꝑauit. ħ idem in nouo .t.¬
sue religionis uiro. b ne uir talem ducat
uxorem. Id enĩ ut dicis ubi dñs. docet a¬
postolus. utr̃q p̃cipit testam̃tũ. Item ãbꝵ.¬

Expanded text:
illegitimae fiunt ad contrahendum matrimonium. Non enim licet Christiano cum genttraducant eos post deos suos. Juxta hoc Domini praeceptum Judaeorum conjugia cum alienis inita Esdras separavit. Hoc idem etiam in novo Tuae religionis viro, vel ne vir talem ducat uxorem. Id enim, ut dicis, jubet Dominus, docet Apostolus, utrumque praecepit Testamentum. Hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
de illis feminis que putantes
uiroi suos iit̾emptos in captinitate. nec
ab iniqͣ dñatõne nũꝙͣ lib̾andos. in alie¬
na cõuigia transierunt. si illi qui puta¬
bantur perisse remeariit. utr̃ eis recłli
debeant. ⁊ an scdĩ fornicarii suit. ⁊ ipse
rec adult̾ii. De hleo ppͣ ait sic. Nẽcẽe estꝰ lẽ¬
ut legitimar̃ federa nuptiar̃ reintegͣnda
credamus. ⁊ remotis his que hostilitas ĩ¬
tulit. cuiq id legitime reformet᷑ qd̃ in¬
tulit. ꝓcurand̃ q est. ut recipiat quis¬
q qd ppriũ est. nec tñ culpabił ẽẽ iudice

Expanded text:
de illis feminis quae putantes viros suos interemptos, vel in captivitate, vel ab iniqua dominatione nunquam liberandos, in aliorum conjugia transierunt: si illi qui putabantur periisse remeaverint, utrum eis reddi debeant, et an secundi fornicati sint, et ipsae reae adulterii. De hoc Leo papa sic ait: Necesse est ut legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus; et remotis his quae hostilitas intulit, cuique id legitime reformetur quod intulit; procurandumque est ut recipiat quisque quod proprium est. Nec tamen culpabilis
Abbreviated transcription (Latin):
s nolunt conced̾e unũ deũ siue unam
subãm esse tres ꝑsonas. dicentes sub¬
stantiam diuinã p̃dicari de trib ꝑso¬
nis. nõ tres ꝑsonas de sub̃a diuina.
fides autẽ chatolica tenet ac p̃dicat.
⁊ tres ꝑsonas ẽẽ sinũ deum. unã sub¬
stantiam siuie essentiam. siue n᷑am
diuinã ⁊ unũ deum. siue essentiam

Expanded text:
 nolunt concedere unum Deum sive unam substantiam esse tres personas; dicentes divinam substantiam praedicari de tribus personis, non tres personas de substantia divina. Fides autem catholica tenet ac praedicat, et tres personas esse unum Deum, et unam substantiam sive essentiam sive naturam divinam; et unu
Abbreviated transcription (Latin):
tri ita ai. Recte ip̃e deus trinitas ĩ¬
telligit᷑ b̾s ⁊ solus potens. ecce qͣꝑ ex¬
p̃sse cdixit ip̃e deus trinitas. ut ostẽ¬
deret ⁊ ip̃m deum ẽẽ trinitatẽ: ⁊ tri¬
ls nitatẽ ip̃m deum. Item ineodem. ĩ
u̾bis inquit illis apliꝰ qͣuib de ad¬
uentu xp̃i agens. dicit quẽ ostẽd
solus. ⁊ beatus potens rex regum ⁊
dominꝰ dñantiũ. qui solus h̾t ĩmor¬
talitatẽ. ⁊ c̃ nec pr ꝓpͥe noĩatꝰ est. nͨ¬

Expanded text:
 ita ait: Recte ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens. Ecce quam expresse dixit ipse Deus Trinitas, ut ostenderet, et ipsum Deum esse Trinitatem, et Trinitatem ipsum Deum. Item in eodem: In verbis, inquit, illis Apostoli quibus de adventu Christi agens dicit: Quem ostendit beatus et solus potens; rex regum et Dominus dominantium; qui solus habet immortalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
quis de eis dubitet: ꝑ fidem ꝓbantur.
ut adhuc ꝓbatur futura resurrectio. qr
ita crediderunt priarche. ⁊ alii scĩ ł ꝓba
tio est ⁊ certitudo ꝙ sint aliqua nõ ap¬
qr fundam̃tũ est bonoꝵ. qd̾ nemo mu¬
t̾are potest. Si illa descriptõ spei ꝯuẽiat

Expanded text:
quis de eis dubitat per fidem probantur, ut adhuc probatur futura resurrectio, quia ita crediderunt patriarchae, apostoli, et atio est et certitudo quod sint aliqua non apquia fundamentum est bonorum, quod nemo pu 9. Si illa descriptio spei conveniat
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerato appropians curatõi eius
sacram̃toꝵ alligamenta adhibuit qr
sacram̃toꝵ remedia deus instituit. De
quib quatuor primo consid̾anda occur¬
runt. Quid sit sacram̃tũ. Quare institu¬
tum in quib consistat ⁊ conficiat᷑. ⁊
que sit diffrã int̾ sacram̃ta uet̾is ⁊ no¬
ue legis.
Quid sit sacramentũ

Expanded text:
ulnerato approprians, curationi ejus sacramentorum alligamenta adhibuit, qusacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et conficiatur, et quae sit distantia inter sacramenta veteris et novae legis. 2. Quid sit sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
pheta. Nisi credid̃is nõ intlliges. Qd̃ au¬
Ggꝰ aꝑte distinguit. alia sunt inquit q̃
nͥ intlligamus nõ credimus. alia que nͥ
credamꝰ nõ intlłigemus. nemo tñ potest cͤ¬
d̾e in d̾m nͥ aliquid intlłigat. cum fides
sit ex auditu p̃dicatõnis. Idem in li detͥ.¬
as Certa fides utr̃q inchoat cognitõne. Cog¬
nitõ uero certa nõ ꝑficitur nisi pꝰ hanc
uitam. ambꝵ qͦ ait. ubi fides nõ statĩ
cognitio. uͥ cognitio: fides p̃cedit. Ex his
apparet aliqua credi que nõ intlłigũt᷑
ł scunt᷑ nisi prius credant᷑. Quedam uo
intsligi aliquando. es̃ ante ꝙͣ credantur
intlłiguntur. qr nͥ ꝑfidem diligat᷑ deus:
ñ mũdatur cor ad eumsciendũ. uñ aũs.

Expanded text:
pretes: Nisi credideritis, non intelligetis. Quod August. aperte distinguit. Alia sunt, inquit, quae nisi intelligamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio vero certa non perficitur nisi post hanc vitam. Ambros. quoque ait: Ubi fides, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando, etiam antequam credantur.intelliguntur: quia nisi per fidem diligatur Deus, non mundatur cor ad sciendum eum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum uidend̾. sit aptum. Ecce hic aꝑte hs
qr nõ pot̾ scui deus. nisi prius diligendo cͤ¬
datur. Supͣ aũ dc̃m est ꝙ nemo potest cͤ¬
d̾e indm nisi aliquit intlłigat᷑. Uñ colli¬
git᷑ nõ posse sciri ł intelligi credenda: q̃ dẽ
nisi pͥus credant᷑. ⁊ quedam nõ credi. nisi
pͥus intlłigantur. ⁊ ipsa ꝑfidem amplius
intsłigi. Nec ea que pͥus credunt᷑ ꝙͣ. intł¬
ligant᷑ penitꝰ ignorant᷑. Cum fides sit ex au¬
ditu. Ignorant᷑ tñ ex parte. qr ñ sciuntur.
Creditur gͦ qd ignoratur. s ñ penitꝰ. sic̃ og̃
amatur ꝙ ignorat᷑. Unde aũs. scͥirialiqͥd ãl¬
⁊ ñ diligi potest. diligi u̾o ꝙ nescit᷑. q̃ro utͣ
possit. Si nõ potest. nemo diligit d̾m ante¬
ꝙͣ saiat. ubi autẽ sunt illa tria fides spes
caritas. nisi in aĩo credente. qd̾ ñdum scit ⁊

Expanded text:
ad eum videndum sit aptum. Ecce hic aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius credendo diligatur. Supra autem dictum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non penitus, sicut etiam amatur quod ignoratur. Unde August., ibidnon diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et
Abbreviated transcription (Latin):
petrus fidem passionis hũit. cũ
hõminẽ xp̃m ocłis pati cernebat. dñs e¬
um fidem passionis hũisse. nõ in eo qd̾ cre¬
debat hominẽ pati quia hoc uidebat. s ĩ
eo ꝙ crecdebat dm eẽ qui patiebat᷑. Nõ .n.
untus ficdi erat ꝙ credebat᷑ homo pati ⁊

Expanded text:
Petrus fidem passionis habuerit, cum hominem Christum oculis pati cernebat, dicimus eum fidem passionis habuisse, non in eo quod credebat hominem pati, quia hoc videbat; sed in eo quod credebat Deum esse, qui patiebatur. Non enim virtus fidei era