comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ bñ mori uult: bñ uiuat. qm̃ ea que post mor¬
tem ueniunt: contͣ ea disponunt᷑. ⁊ scd̾m ea re¬
tribuunt᷑: que ante mortem iñ uita p̃cedunt. us
ad mortem m̃itum est. post mortẽ uͦ p̃miũ. Mor̾
media est. in qua dies dñi incipit. dies homims
finem accipit. In die suo homo sͥ relinqͥt᷑ ut qd̾
uult oꝑet᷑. in die ui dm̃i iam in potestate sua ñ ẽ
homo. s in illuis potestate ad quẽ uenit ut re¬
inu̾et᷑. ꝓpt̾ea ad homĩem ꝑtinet ut id solum ꝙ
sibi cõmissum est bñ dispon̾e studeat. sud̃ uͦ qd
ñ cõmissum. s ꝓmissum sͥ est illius arbitͥo a qͦ¬
illud impleri oportet. relinquat. M ulti q̃runt
de exitu aĩarum quomͦ a corꝑib egrediant᷑ a¬
nime. siue sccł hoc mͦ ut eẽntialit̾ ⁊ localit̃ fo¬
ras egrediant᷑. ut extͣ ẽẽ incipiant quasi excluse.
siue hoc solum illis egredi sit. qd̾ se a uiuificati¬

Expanded text:
ergo bene mori vult, bene vivat, quoniam ea quae post morergo bene mori vult, bene vivat, quoniam ea quae post mortem veniunt contra ea disponuntur; et secundum ea retribuuntur quae ante mortem in vita praecedunt. Usque ad mortem meritum est: post mortem vero praemium. Mors media est, in qua dies Domini incipit, dies hominis finem accipit. In die suo homo sibi relinquitur, ut quod vult operetur; in die vero Domini jam in potestate sua non est homo, sed in illius potestate ad quem venit ut remuneretur. Propterea ad hominem pertinet ut id solum quod sibi commissum est bene disponere studeat; illud vero quod non commissum, sed promissum sillud impleri oportet relinquat. Multi quaerunt de exitu animarum quomodo a corporibus egrediantur animae, sive scilicet hoc modo, ut essentialiter et localiter foras egrediantur, ut extra esse incipiant quasi exclusae, sive hoc solum illis egredi sit, quod se a vivificati
Abbreviated transcription (Latin):
hũti dabit᷑ ⁊ ab undabit. Cugo etiam ille qui pusi
m̾itum ħt: cum p̃mium acceꝑit : satis ħebit. ꝙͣuis
ñ tantum ħebit: qnͣtum ille qui m̾itum magnũ
ħebit. Solus ille excludit᷑ a ꝑcipiendo p̃mio: qui
nicħ ħt de m̾ito. Om̃s gͦ qui in dño moriunt᷑ beati
sunt. quia post m̾ttum uircutis ad p̃miũ beatitu¬
dinis ꝑueniunt. De exitu animarum. aoco¬
ulta queri possunt. si cam̃ omĩa q̃ri debent q̃
queri possunt. Querũt homĩes de exitu ani¬
tñarum a corꝑib qualit̃ exeant. ⁊ quo exeuntes
ꝑgant. ut cum ꝑuen̾int quo ꝑgunt. quid ĩue¬
niant. uł quid ꝑcipiant. aut sustineant. S hec
omiã magis tenenda sunt qmͣ q̃renda. Ideo qͥppe
abscondita sunt ne q̃rant᷑. aut inueniant᷑. s ci¬
meant᷑. Quis enĩ securus ẽẽ potest in inc̾tũ per¬
gens: Hoc aũt solum uc̾tum ẽẽ ñ debet. quiabo¬
nam uitam mala mors sequi ñ potest. Mala enĩ
mors ñ est: nisi ea sola quam mala sequũt᷑. Qui

Expanded text:
t. Ergo etiam ille, qui parvum meritum habet, cum praemium acceperit, satis habebit: quamvis non tantum habebit quantum ille qui magnum meritum habebit. Solus ille excluditur a percipiendo praemio qui nihil habet de merito. Omnes ergo qui in Domino moriuntur, beati sunt , quia post me exitu animarum. Multa quaeri possunt, si tamen omnia quaeri debent quae quaeri possunt. Quaerunt homines de exitu animarum a corporibus qualiter exeant; et quo exeuntes pergant, vel cum pervenerint quo pergunt, quid inveniant, vel quid percipiant aut sustineant. Sed haec omnia magis timenda sunt, quam quaerenda. Ideo quippe abscondita sunt, ne quaerantur aut inveniantur, sed timeantur. Quis enim securus esse potest in incertum pergens? Hoc autem solum incertum esse non debet, quod bonam vitam mala mors sequi non potest. Mala enim mors non est nisi ea sola quam mala sequuntur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiebant᷑ ad sçificatõem. Scda trastabant᷑ ad de¬
uotdem tercia exͥcebant᷑ ad laudatõem Itm sacta¬
menta dilia erant in reb quibdam sc̃ificatis alia
in sacrificus ⁊ oblatonib alia in mynistiit ouu
sic red eadem muiltis modis ad euidentiã oi stiouis
potest. Dacuificum dicelat᷑ qũ de aĩalibs fi etigui¬
holocaustũ uocabat᷑ quod uł ex debtto. iat qosico
oblatum totum incendebat᷑. Sactificiũ t gabne
qd ꝓ debito institutõis oblatum ꝑtim tremedit᷑
ꝑtim reseruabant᷑ pacifica dicelint᷑. que spouae
ad ipletione. siue ꝓ uoluntaria. ⁊ spontanea det
notione. holocaustũ aligñ fielait de arñtis. aliqi
re pecorib aliqñ de uolatilib. oblatio aliqũ leã
de clibano aliqũ de sartagine aliqñ de craticitla qo sa¬

Expanded text:
ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat iHolocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vocabatur quod pro debito institutionis oblatum partim cremabatur partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte adimpletione, sive pro voluntaotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando fim, aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, e
Abbreviated transcription (Latin):
tum sanguine edit᷑ qñ quis in oꝑe furoris ⁊ crudeli¬
tatis delectat᷑. Mandauit ⁊̃ eadem lex a carne por¬
china abstinend̾. oꝑa. scił ĩmundicie uitanda sigͥfi¬
cans. Ad hunc modum alioꝵ qͦ aĩalium tam uolu-¬
crũ qͣm piscium. ⁊ eoꝵ que in t̾ra u̾sant᷑ quedã ab
esu humano excepit. ⁊ multa alia que pͥma ⁊ditio
noxia ñ fec̾at scdã institutio ꝑ dispensatõem quasi
noxia uitare mandauit. Erant aũt q̃dam alia de his
la fuissent. s concessa ñ fuissent. u̾bi gr̃a. Dicit lex
ut si quis turpitudĩem aliqmͣ in uxore sua ĩueniss
⁊ obid illam odio hr̃et: scriberet ei libellũ repudii.
⁊ sic eam dimit̾tet. quia uidelic melius erat ut
odio ħita scd̾m uoluntatẽ dimitt̾et᷑. qui contͣ uolũ¬
tatem retenta occid̾et᷑. Pictum est it̾m in lege. iura¬
m̃tum tuũ dũo offeras ⁊ uirabis ꝑ dñm. ñ q uide¬

Expanded text:
cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelicum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda significans. Ad hunc modum aliorum quoque animalium tam volucrum quam piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia de his la fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem dimitteretur, quam contra voluntatem retenta occideretur. Dictum est etiam in lege: Juramentum tuum Deo offeras et jurabis per Deum ; non quia vide
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatis signa p̃parent᷑ ⁊ ꝑ ip̃a que corꝑalit̾ agenda
p̃cipielant᷑. que sp̃alit̾ agenda uł credenda erant de¬
monstrarent᷑. ħ aũt omĩa de mediis sumpta sẜ¬
que in sua natura. nec ita mala ut omĩo debuissent¬
ex ncc̃itate uitari. Omĩa enim ħ que in eiꝰmodi manda¬
tis ꝓposita sunt. qͣnͣtum ad suam nat᷑am talia fuerũt
que ꝓ arbitrio agentis sine culpa possent fien ⁊ rur¬
sum sine culpa: int̾mitti. Accedens aũt mandatũ ħ q̃
ꝑ se media erant. ⁊ ad utrulibet se ħebant. siue preci¬
piendo siue ꝓhibendo in alt̾am ꝑtem deflexit. ita ut iã
ea que ꝓhibita sunt sine culpa ñ possint fieri neq ĩ sũ
ea que p̃cepta sunt possint omĩno sñ culpa dimitti.
Qd̾ tñ ñ natura rei facit. s uis. ⁊ obedĩa mandati. ꝓ¬
hibuit lex ne caro cum sanguine comed̾et᷑. ñ quia
hoc qͣntum ad nat᷑am rei malum erat. S quia ma¬
lum erat qd̃ in isto significari debu̾at. QCiͣ enĩ caro ⁊¬

Expanded text:
a praepararentur, et per ipsa quae corporaliter agenda praecipiebantur, quae spiritualiter agenda vel credenda erant demonstrarentur. Haec autem omnia de mediis sumpta squae in sua natura, nec ita bona eex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non possint fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro
Abbreviated transcription (Latin):
retenta sunt. Sicut est obseruantia ieuiniorã.
⁊ alia quedam que cum suꝑiorib temꝑib fue¬
unrt insticuta. Dinde tñ ad p̾sentium instructio¬
nem sunt reseruata. ⁊ ea potissimũ que ad spi¬
trtualis studii ex̾citatõem spectant tempore gr̃e
reseruant᷑. hiis que ad carnales obseruantias
dut̃m. quedam uͦ ad obseqͥrim. quedam ad cultũ
diuinum. Prima ꝑtinent ad ꝓcc̃coꝵ remissionẽ.
Scd̾ã ad ex̃cendam deuotõem. Tercia ad colendam
pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad ne¬
cessitatem ut in eis homo scĩficaret᷑ qualis cui¬
que sp̃alit̾ ad emundatoem. ⁊ remissionem instiꝰ¬
tuta fuerunt. Scd̾a aũt quasi ad ex̾citatõem fuert̃
ꝓposita ut in eis deuotio fidelum ex̾ceret᷑. ⁊ meri¬
tum augͥet᷑ quales scił fuerunt hostie pacificoꝵ
quȩ offerebant᷑ a sidelib ob reconsiliandã s̾ gr̃am
diuinam. tercia instituta suerunt quasi ad p̃para¬
tõem qͣndam ut quasi instrum̃ta quedam ẽẽnt ad

Expanded text:
bservantia jejuniorum; et alia quaedam quae cum superioribus temporibus fuerunt instituta, pro inde tamen ad praesentium instructionem sunt reservata; et ea potissimum quae ad spiritualis studii exercitationem spectant, tempore gratiae reservantur: iis quae ad carnales observantias dium, quaedam vero ad obsequium, quaedam ad cultum divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem; secunda ad exercendam devotionem; tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis ciraliter ad emundationem et remissionem instituta fuerunt. Secunda autem quasi ad exercitationem fuerunt proposita, ut in eis devotio fidelium exerceretur, et meritum augeretur: quales fuerunt hostiae pacificorum, quae offerebantur a fidelibus ad reconciliandam sibi gratiam divinam. Tertia instituta fuerunt quasi ad praeparationem quamdam, ut quasi instrumenta quaedam essent ad
Abbreviated transcription (Latin):
solum ip̃e ꝑ se ñ noceat. s neq nocentib ⁊ noc̾e uo¬
lentib sua auctoritate uł attestatone fiduciam au
firmam̃itum p̃stare ñ presumat. Hoc enĩ seqñti mã¬
dato ꝓhibet᷑ cum dicit᷑. Non falsum testimoniũ di¬
ces. Et quia ab oꝑe lesionis dui se cohib̾e ñ potest.
qui m̃tem suam ab intentõne ⁊ uoluntate ledẽ¬
di ñ cohibet. sequit᷑ ⁊ dicit. Non concupisces uxo¬
rem ꝓximi tui. nec concnpisces rem ꝓximi tui. Ut ñ
mecheris. Non concupiscas uxorem ꝓximi tui. ut fur¬
tum si fatias. Non concupiscas rem ꝓximi tui ħ sunt
decem p̃cepta que pͥme ꝑfectionis uam ⁊ semitam
pandunt duectonis. Prima enĩ ꝑfectio ꝑ bonam o¬
ꝑatõem hoĩem in semet ip̃o ditigit. Scd̃ã ꝑ caritatẽ
ꝓximi in latum expandit. Tercia ꝑ caritatem dei in
altum extollit. quia denauiꝰ prime ꝑfect̾ois lineam
porrigit centenarius scde expandit latitudĩem. Mil¬

Expanded text:
solum ipse per se non noceat, sed neque nocentibus et nocere vosolum ipse per se non noceat, sed neque nocentibus et nocere volentibus sua auctoritate vel attestatione fiduciam aut firmamentum praestare praesumat. Hoc enim sequenti mandato prohibetur cum dicitur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem proximi tui: nec concupisces rem proximi tui . Ut non moecheris, non concupiscas uxorem proximi tui; ut furtum non facias, non concupiscas rem proximi tui. Haec sunt decem praecepta, quae primae perfectionis viam et semitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in semetipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit. Quia denarius primae perfectionis lineam porrigit, centenarius secundae expandit latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
possis. qm̃ qui ñ honorat eum a quo est dignus est
ne cui in p̃cedenti mandato uite longeuitas
pmittit᷑. hic ne alienam uitam extinguat ꝓhibet᷑ ut
hoc ex caritate dei sit qd̾ pͥncipiũ suum honerans ad
uitam que finem nescit inhiat hoc uͦ ex caritate ꝓ¬
ximi qd̾ ad uite aliene finem nullo crudelitas odi¬
o se relaxat. Dem̃ sequit᷑ t̾cium p̃ceptum. Non me¬
chaberis ⁊ quartum. Non furtum facies. Non me¬
chab̾is. ħ ꝑtinet ad uitam ꝓpͥam. Non furtũ facies.
hoc ꝑtinet ad uitam alienam. Supͣ enim uissus est
⁊ suam ⁊ alt̾̃ius uitam conseruare. hic uibet᷑ ⁊ suã
alt̾uis uitam nõ ledere. Iustum est enim ut i uia ui¬
te corrupt̃õem caueat qui in patria uitam incorrup¬
tam expectat. ⁊ qui iam uitam ꝓximi ꝑ aꝑtam ui¬
olentiam ñ oppͥmit etiam ꝑ fraudem occultã ĩ his
que ad usum uiuendi data sunt ei ñ noceat. Et nõ

Expanded text:
possis ; quoniam qui non honorat eum a quo est, dignus est possis ; quoniam qui non honorat eum a quo est, dignus est ne cui in praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans ad vitam quae finem nescit inhiat: hoc vero ex charitate proximi, quod ad vitae alienae finem nullo crudelitatis odio se relaxat. Deinde sequitur tertium praeceptum: Non maechaberis : et quartum: Non furtum facies . Non maechaberis, hoc pertinet ad vitam propriam: Non furtum facies, hoc pertinet ad vitam alienam. Supra enim jussus est et suam et alterius vitam conservare; hic jubetur et suam et alterius vitam non laedere. Justum est enim ut in via vitae corruptionem caveat, qui in patria vitam incorruptam exspectat, et qui vitam proximi per apertam violentiam non opprimit, etiam per fraudem occultam in iis quae ad usum vivendi data sunt ei non noceat. Et non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum dampnauit foris in studio oꝑis. s intus quos
dampnabłem eẽ ostendit in desid̾io uoliuitatis. am¬
pͥmũ p̃ceptum. In adoratõe agnosce fidem. in seruititẽĩ¬
nom̃ dei tui ĩ uanũ ñ assumas. quatusꝰ ũbum u̾itatis in
ore cuo sit pp̃ u̾ttatem ut post fidem cordis seqt᷑ ⁊ feslo.
oris pͥmum deuotio ad lonam conscĩam. postea exem¬
plum oꝑis ad bonam famam. Nouissime u̾bum p̾di¬
catõnis ad dotrinam. Deinde sequit᷑ t̃cium p̃ceptum
⁊ dicit᷑ tͥ ut salb̾m obserues. hoc est m̃tis quietẽ cu¬
stodias ut ñ ꝑturberis ex adu̾sis foris occurrentib
p u̾itate. s discas ẽẽ pacificus etiam int̾ illos qui pacẽ
oder̃t p̃iudices u̾itatem. ⁊ ñ omittas caritatem. ħ sũt
tria p̃cepta prime tabule de hiis que ꝑtinent ad deum.
postm sequit᷑ scda tabula de hiis que spectant ad ꝓti¬
mũ. Primũ gͦ p̃ceptum est scd̾e̾ tabule in quo tͥ p̃cipit᷑
ut honores pͥncipium tuũ ut uitam longeuam hr̃e

Expanded text:
scentiam foris in studio operis, sed intus quoque damnabilem esse ostendit in desiderio voluntatis. primum praeceptum. In adoratnomem Dei tui in vanum non assumas, quatenus verbum veritatis in ore tuo sit propter veritatem, ut post fidem cordis sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum praedicationis ad doctrinam. Deinde sequitur tertium praeceptum, et dicitur tibi, ut Sabbatum observes, hoc est mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate. Sed discas esse pacificus etiam inter illos qui pacem oderunt. Praedices veritatem, et non omittas charitatem. Haec sunt tria praecepta primae tabulae de iis quae pertinent ad Deum. Postea sequitur secunda tabula, de iis quae spectant ad proximum. Primum praeceptum est secundae tabulae in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, ut vitam longaevam habere
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑ quasi iam aliquid dicentes. ⁊ pͥme parces
pr̃onis quia pͥncipium intlłigentie ab eis exort᷑¬
In elem̃tis gͦ sonus est. ⁊ sensus ñ est. In exodio ie¬
sus est. s completꝰ ñ est. In sermone senstis est. ⁊ ꝑfc̃o.
uide cna ħ. in scriptura dei similia. Dyitt scupfa
Carnem cum sangune ñ comedatis. ħ est eleñtum
dubiuntt postea. Non occides ħ est exordium. Postea
compleuit. ⁊ uram ꝓhibens. hoc est sermo. It drxtt̃
Carnem porcinam ñ edendam. In hoc fuit eleñtam
Addidit post ħ. Non mechab̾is. In hoc fuit exord iũ.
Norussime apposuit. Si quis uidit mulierem ad cõ¬
tupiscend̾ eam: iam mechatꝰ est in corde suo. In ħ fuit
sermonis completio. Precepta gͥ ad tempꝰ suꝑaddi¬
ta elem̾ta fuerunt p̃cepta decalagi exordia p̃cepta
noii testam̃ti sermo. prima ex institutõe discipłine.
Scdã ex i̾utate nature. Tercia ex ꝑfetõe gr̃e . p̃cep¬

Expanded text:
vocantur quasi jam aliquid dicentes, et primae partes vocantur quasi jam aliquid dicentes, et primae partes orationis, quia principium intnsus; in exordio sensus est, sed completus non est; in sermone sensus est, et perfectus. Vide tria haec in Scriptura Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum sanguine non comedetis ; hoc est elementum. Subjunxit postea: Non occides , hoc est exordium. Postea complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo . Item dixit carnem porcinam non edendam , in hoc fuit elementum. Addidit post hoc: Non moechaberis , in hoc fuit exordium. Novissime apposuit: Si quis viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo , etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex perfectione gratiae. Praecep
Abbreviated transcription (Latin):
alud freq̃ntius in assertionem ⁊ testimoniũ dc̃õꝵ
suoꝵ acciꝑent ⁊ ñ cog̾ent᷑ noĩa falsoꝵ d̾oꝵ ad con¬
firmanda uiram̃ta sua assum̾e quib ñ solum
ꝑmissum s p̃ceptum fu̾at. ita dumtaxat si causa
confirmande u̾itatis expostularet nom̃ dñi ad testi¬
moniũ inuorare. Simsle erati ⁊ hoc qd̾ ꝑmissi sunt
ꝓ illata iniuria talionem reddere. ne forte uehem̃¬
tiori. fuiore exardescentes. maiora illatis conarẽt᷑
mala refre. Multa sunt alia gn̾a p̃ceptoꝵ. que in
lege scripta continent᷑ decenda. qd̾ ad extiorem con¬
u̾satd̃em ⁊ simul apta ad sp̃ualem significatõem In
hiisgͦ omnib illam qmͣ apłs posuit disc̾cõem in ẽle¬
mentis exordii sermonis dei significatam notamꝰ. St
enum tͥa ħ. Elem̃ta. exordia. Sermo. In eleñttis sonus
est. s sensus ñ est uñ ñ exordiũ dñr qr sensus in eis nõ
incipit̃ Dictiones ȩxordia sensuun sunt. uñ ⁊ dc̃ces

Expanded text:
ssertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare. Simile erat et hoc quod permissi sunt pro illata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem conversationem, et simul apta ad spiritualem significationem. In his ergo omnibus, illam quam Apostolus posuit discretionem in elementis exordii sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec: elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est, unde nec exordium dicuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones exordia sensuum sunt, unde et dictiones
Abbreviated transcription (Latin):
Excum p̃ceptum qd̃ ⁊ nonũnon concupisces ino¬
em ꝓrimi tui. Septimum.  o¬
Eptimũ p̃ceptum quid ⁊ decimũ est. Non concupi¬
oes rem ꝓximmi tui. hic opponend̾ udet᷑ cont᷑ hoc qd̾ sups
dictum est in eo p̃cepto qd̾ suꝑus dc̃m̃ est de fornicatõne
cauenda. Nõ methab̾is mechiam tm̃ corꝑalem eẽ ꝓhibi¬
rit mulierem ad concupiscendam eam iam mechat᷑ et
in corde suo ce̾m tam corꝑalem qmͣ sp̃ualem mechiameẽ
int̃dictam. Quomͦ enĩ eungłium supleuit qd̾ lex scͥpta
prus minus hu̾it cum id ip̃m qd̾ eu̾ngłm adiecise ce¬
dit᷑ in lege pͥus scriptum inueniat᷑. Qui enĩ dyait sion
mechab̾is corꝑalem mechiam ꝓhibens postea opat Nr
concupisces etiam sp̃ualem mechiam omimodis clue¬
dam eẽ ostendens. Quio gͦ noua lex suppleuit qd̾ uenuis
minus hu̾it. Phibuit lex corꝑalem mechiam. Shibi¬

Expanded text:
upisces uxorem proximi tui . Septimum praeceptum quod et decimum est: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponendum videtur contra hoc quod superius dictum est in eo praecepto quod superius datum est de fornicatione cavenda. Non moechaberis, moechiam tantum corporalem esse prohibirem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo; omnem tam corporalem quam spiritualem moechiam esse interdictam. Quomodo enim Evangelium supplevit quod lex scripta prius, minus habuit, cum idipsum quod Evangelium adjecisse creditur, in lege scriptum prius inveniatur? Qui enim dixit: Non moechaberis corporalem moechiam prohibens; postea dixit: Non concupisces, spiritualem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod vetus minus habuit? Lex corporalem moechiam prohibu
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. ĩ mortalis fuit. ⁊ tamen ip̃e qui mortalis dabat.
⁊ qui ĩmortalis dabat᷑. non duo s unus ip̃e fuit. ⁊¬
ad spem sacram̃ti sui. Innusibilit̾ enim sumebat᷑
quia in eo qd̾ sumebat᷑. qd̾ ip̃e erat ñ uidebat᷑. ꝓp̾c enĩ
sumebat᷑. ⁊ sp̾es panis ⁊ uni tantum uidebat᷑. Ideo
dico inuisibilit̾ sumebat᷑. ⁊ qd̾ erat: non uid̾ebat᷑.
Si ergo in eo qd̾ dabat. quod ip̃e erat uidebat᷑. ⁊ in
eo qd̾ dabat᷑ qd̾ erat ipse non uidebat᷑. ⁊ in eo quod
dabat tenebat᷑ ⁊ crucifigebat᷑. ⁊ in eo qd̾ dabat᷑:
frangebat᷑. ⁊ non diuidebat᷑ edebat᷑ ⁊ ñ corrũpe¬
bat᷑. quid miraris si in eo qd̾ dabat mortalis d̾r ⁊ in

Expanded text:
men ipse qui mortalis dabat, et qui immortalis dabatur, non duo, sed unus fuit ipse. ad speciem sacramenti sui. Invisibiliter enim sumebatur quia in eo quod sumesumebatur et species panis et vini tantum videbatur. Ideo dico invisibiliter sumebatur, et quod erat non videbatur. Si ergo in eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur, quod ipse erat non videbatur, etsi in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur, et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpebat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊sanans slam oleum m̃bra doientia sanat. Ita gte¬
um ad utrsiꝙ curandũ ꝓdest. Simorous ñ rerctie¬
di medicina ñ it̾et᷑. Si aut morb ñ potest cohibi
quare debet medicina ꝓhibi: di unctio ettari non
nocest. uoc oratio iterari potest. Utq enim illic aione¬
morata sunt. Orent inquit ꝓ eo ungentes ołeo sae¬
ab tsi iñ peccis est dimittent᷑ ei. ⁊ cratio saluaddit
insir mũ. Eꝯ fortassis dices quia unctis ñ ꝑtir

Expanded text:
sanat. Ita oleum ad utrumque curandum prodest; si morbus non revertitur medicina non iteretur. Si autem morbus non potest cohiberi, quare deberet medicina prohiberi? Si unctio iterari non potest, nec oratio iterari potest. Utraque enim illic commemorata sunt. Orent, inquit, pro eo, ungentes eum oleo sacro; et si in peccatis est, dimittentur ei; et oratio salvabit infirmum . Sed fort
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ peccoꝵ remułione sepuis it̾andam eẽ or̃onen:
Et ne m̾sa crm̃itis idem demonstrem᷑. quis dicat bo¬
minem aqua asꝑsionis semei instratũ ampliuis ã¬
poi ũ posse. ⁊ qd̾ mauis est sacram̃to corꝑis. ⁊ san¬
guius xp̃i semel ꝑcepto: ampluis illuo susciꝑ

Expanded text:
o peccatorum remissione, saepius iterandam esse orationem? Et ut in sacramentis idem demonstremus, quis dicat hominem aqua aspersionis semel lustratum amplius aspergi non posse; et quod majus est sacramento corporis et sanguinis Christi semel p
Abbreviated transcription (Latin):
Uin sacrm̃to ñ diuidit᷑. in uutute sacͣnti no
spat᷑. C am̃ quia unctio m̃brorũ dolorem sanẽt.
dort̃ corpis infirmitatem magis ꝓdeste uidet
do fortasls dycit. or̃o saluabit intłiũ et ĩ rta¬
anũq uclligas. ⁊ ñ putes ũetionem magia
santtatem corporis ꝑtin̾e cim ad pecc̃oꝵ remissio¬
uem.rius aĩa curit᷑. postea corpus sanat ppt̃
crrup̃tionẽ aĩe: infirmatũ est corpus. Idẽd ad
sduatem corporis optinendã: prius curanda eaia.
⁊l sorte corpus ad pͥstinam santtate: ũ comuialere.¬

Expanded text:
in sacramento non dividitur, in virtute sacramenti non separatur; tamen quia unctio membrorum dolorem sanat, et contra corporis infirmitatem magis prodesse videtur: ideo fortassis dixit oratio salvabit infirmum, ut in utn putes unctionem magis ad sanitatem corporis pertinere, quam ad peccatorum remissionem. Prius anima curatur, postea corpus sanatur. Propter correctionem animae infirmatum est corpus. Ideo ad sanitatem corporis obtinendam, prius curanda est anima. Et si forte corpus ad pristinam sospitatem non convalesc
Abbreviated transcription (Latin):
s nntio infirmoꝵ it̾ari possit. cum baptisnt¬
⁊ cobfumatio ⁊ alia q̃dam sacram̃ta semel iuscep¬
ta denuo ũ tr̾ent᷑. S mͥ int̾im ratio nulla occuscet
ãr conuenientt it̾ari nõ possit hor sacrantam. Qerĩ¬
mato ad bonum comũtat᷑. Qui aũt oleo emgtt aed
nugtt ut ei pec̾a diuttant᷑ ⁊ infumitar asieuie

Expanded text:
nctio infirmorum iterari possit, cum baptismus, confirmatio et alia quaedam sacramenta, semel suscepta, denuo non iterentur. Sed mihi interim ratio nulla occurrit quare convenienter iterari non possit hoc sacramentum. Qmalo ad bonum convertatur. Qui autem oleo ungitur ideo ungitur ut ei peccat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ saluabit ĩsitium ͭ Unde constat qd̾ qui hanc ũ¬
ctionem fidelit̾ ⁊ deuote ꝑcipit: ꝑeam sine dubio
⁊ in ccepere ⁊ uaĩa alleuiatd̃em ⁊ consosonem ae¬
ciꝑe meret᷑ sitũ expedit ut in utras alleuiet᷑ Peꝰ sifo¬
te corporis sanitatem ⁊ ualitudĩem hr̃e illi ñ expedit
nlam ꝓcul oubio que auime est sanitatem: ⁊ alleut

Expanded text:
 allevationem. Unde constat quod qui hanc unctionem fideliter et devote percipit, per eam sine dubio et in corpore et in anima allevationem et consolationem accipere meretur; si tamen expedit ut in utroque allevetur, quod si forte corporis sanitatem et valetudinem habere illi non expedit; illam procul dubio qu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis plenitudĩem ab eius potentia compre¬
hendit᷑ totum in eiuseẽntia concludit᷑. Nam
qͣntum ad ꝑfectionis culmen si aliquid ꝑ ĩ¬
tlłigentiã asting̾et qd̃ ꝑ efficatiam aprehen¬
deie̾ non posset᷑. iam se ꝓcul dubio magnifi¬

Expanded text:
plenitudinem ab ejus potentia comprehenditur, totum in ejus essentia concluditur. Nam quantum ad perfectionis culmen, si aliquid per intelligentiam attingere, quod per efficaciam apprehendere non posset, jam se procul dubio magnifi
Abbreviated transcription (Latin):
tione sese utiq ꝑ potentiã minor. Nagͦ do̾ ma¬
ius nil utiq melius uł ab ip̃o deo potest diffi¬
deo mauis. aliquid deo melius exco tio. aro¬
gitare potest scĩa hũana. Nam qd̃ humana
agttatio ꝑ intllcm caperet diuinam intlligenti¬
am lat̾e non posset. Dem̃tie u̾o genus est crede
hoĩem supra id qd̾ deusest: cogitatõe posseascen¬
dere qui nec hoc ip̃m qd̾ deusest: pocest ulla inuesti¬
gatione atting̾e. Qnͣto itaq melius. qnͣto est ꝑfe¬
c̾tius d̾ hũana cogitatio attingit. tanto ad idqd̾

Expanded text:
e comparatione sese utique per potentiam minor. Nihil ergo Deo majus, nihil utique melius, vel ab ipso Deo potest defiDeo majus, aliquid Deo melius posset excogitare scientia humana. Nam, quod humana cogitatio per intellectum caperet, divinam intelligentiam latere non posset. Dementiae genus est credere hominem supra id quod est Deus cogitatione posse ascendere, qui nec hoc ipsum, quod Deus est, potest ulla investigatione attingere. Quanto itaque melius, quanto est perfectius, quod humana cogitatio attingit, tanto ad id
Abbreviated transcription (Latin):
ante preceptum causa p̃cepti p̃mititt᷑. hic post p̃cep
diletio p̃uenit᷑. ⁊ nt̃a dilectio ꝑ ens gr̾am excttata sb̾¬
sequit᷑. In pẽib aũt carnis nr̃e. si ad id solum bñficiũ
niã dilectio tendit᷑ quo carnalit̾ ab hiis nr̃m m̃itũ
p̃uenit᷑ qi ultra carnis affc̃m. ⁊ supͣ carnis itenitũ

Expanded text:
ante praeceptum causa praecepti praemittitur; hic post praeceptante praeceptum causa praecepti praemittitur; hic post praeceptdilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra carnis affectum, et supra carnis intuitum
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nitas p̃ponit᷑. utiobiq pͥncipii dignitate honora¬
t᷑. quia scd̾m quendam mod̾ sic ħemꝰ p̾ncipiũ nascen¬
di ꝑ gn̾at̃oem. a prẽ hoĩe sicut p̾ncipiũ existendi ꝑ
conditõem accepimꝰ a deo patre. ⁊ pat̾nitas hominis
sacͥmentũ est. ⁊ ymago diuine pat̾nitatis ut discat
cor humanũ in eo pͥncipio qd̾ uidet. quid debeat illi
pͥncipio a quo est. ⁊ qd̾ ñ uidet. Sic gͦ dcm̃ est. honora
pr̃em tuũ ⁊ mr̃em tuam ut bñ sit tͥ. ⁊̃ sis longeuꝰ suꝑ
t̾ram. Sicut suꝑius dc̃m est in pͥmo p̃cepto pͥme tabłe
ita ⁊ hic ñ totum ad p̃ceptõem ꝑtinet qd̾ positũ est.¬
s ibi qd̾ p̃t̃ p̃ceptum erat p̃missum est. hic subiũctũ
est. Audi isrł. deus tuus. deus unus est. hoc totũ ante
p̃ceptum p̃mittit᷑. ip̃m p̃ceptum postea subinst̾. ip̃m
nora pr̃em tuum ⁊ mr̃em tuam. dem̃i subiũgit. ut
bñ sit tͥ ⁊ sis longenus suꝑ t̾ram. Quid est g qd̾ ibi

Expanded text:
paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate honoratur, quia secundum quemdam modum, sic habemus principium nascendi per generationem a patre homine, sicutconditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Sicut superius dictum est in primo praecepto primae tabulae, ita et hoc non totum ad praeceptionem pertinet quod propositum; sed ibi quod praeter praeceptum erat praemissum est, hic subjunctum est: Audi, Israel: Deus tuus unus est . Hoc totum ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur cumnora patrem tuum et matrem tuam , deinde subjungit: ut bene tibi sit, et sis longaevus super terram. Quid est ergo, quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Quap̃p pͥmũ ꝑ obłoem ⁊ postea ꝑ curcũcisionẽ ad ul¬
timũ ꝑ baptismũ expiatõnis ⁊ iustificatõnis sacra¬
m̃tum formari instititũ est. Quia eiꝰdem mũdõit
forma. ⁊ similitudo in obłone quid̾ occulte ĩuenr.
In circ̃cisione uͦ euidentius expͥm̾r. ꝑ baptisiũ aũ
manifeste declarat᷑. Primã namq institutõem ac
offerret deo. ꝑteͣm ad usum ꝓpͥum recin̾et. quatus
in hoc fc̃o disc̾et ea que intͥnsecus bona erãt deo tri¬
buere. Que uͦ mala: sibi imputare. Penariꝰ qͥipe¬

Expanded text:
 et postea per circumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declarofferret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denarius quip
Abbreviated transcription (Latin):
exhortat᷑. Sciend̾ gͦ est quia alio modo hoĩes. alio mõ
deus adorari precipit᷑. Usu namq uet̾i suꝑiores qͥq
ad infĩorib adorari dicebant᷑ Nñ eis siue iicͣuatõe
genuũ siue capitis inclinatoe ab hiis reu̾entia exhi¬
bebat᷑. Deum aũ adorare est ei totam m̃tem phũi¬
litatem ac deuotionem subssñ̾e. ⁊ ip̃m pͥncipiũ ac fi¬
nem omĩs boni credere. Qd̃ ei soli nos debere nemo
testat᷑ dicens honorẽ meum alt̾i ñ dabo. ⁊ głam me

Expanded text:
exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homines, alio modo exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homines, alio modo Deus adorari praecipitur. Usu namque veteri superiores quique ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive incurvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare, est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo testatur dicens: Honorem meum gloriam me
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ iurtꝰ ab obedĩa incipit qmadĩ om̃e niciũ ab mõ¬
ttumaci doctrina. uł non intelligenti p̃ceptum dicet᷑. Io¬
circo pͥmum audi istł ut sis obediens. deustuus. ut᷑
deuotus existas. deus unꝰ est ut u̾itatem agnoscas. De¬
cn inde sequit᷑ p̃ceptum. Ip̃m adorabis. hoo ꝑtinet ad fi¬
dem. ⁊ ei soli sermes. hoc ꝑtinet ad oꝑõem. fides enĩ
oꝑans ex dilectione ꝑfectum facit. quia nec opus sine
fide. nec fides cui tempꝰ subpecit accepta est sñ oꝑe. ꝓpt̃¬
ea adora recte credendo. serui bñ oꝑando. Queri aũ po̾t¬
qd̾ suo qd̾ cdixit ei soli ad utrũq refe̾ndũ sit ut dicat᷑
Ip̃m solum adorabis. ⁊ ei soli seruies. S har quomͣ stare
pot̾it qtua sepe in ueti testam̃to scos uiros ñ solum ã¬
gelos adorasse. s etiam hoĩes legimꝰ. nec cñ pp̃ea ali¬
cubi rep̃hensos inuenimꝰ: ⁊ in nouo ⁊̃ apłs quidẽ
fideles ad seruiendum suꝑiorib ⁊ p̃latis sũmo oꝑe

Expanded text:
b obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inocontumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotus existas, Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento, sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus; nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et in Novo etiam Apostolus fideles ad serviendum superioribus et praelatis summopere
Abbreviated transcription (Latin):
aliis Secunde tabie ao a o¬
ad dilect̾cem ꝓximi instruunt. ⁊ p̃t̾ea septena¬
rio distingunt᷑. quia in p̃senti uita tm̃ que septem
dieb uoluit᷑ nr̃a caritas pietatis oꝑib ex̃cet᷑ gͣ ꝓxi
mũ. Postea consũmatis oꝑib ⁊ finitis laborib ꝑͦ ⁊tẽ¬
platõem ꝑ it̾ cum ꝓximo beatificanda in deum̃. Amor
gͦ ꝓximi ⁊ temꝑalis est qͣntum ꝑtinet ad exhibitõem. ⁊¬

Expanded text:
alia secunda tabula coad dilectionem proximi instruunt. Et propterea septenario distinguuntur: quia in praesenti vita tantum quae septem diebus volvitur, nostra charitas pietatis operibus exercetur mum; postea, consummatis operibus et finitis laboribus, per contemplationem pariter cum proximo beatificanda in Deum. Amor igitur proximi et temporalis est quantum pertinet ad exhibitionem
Abbreviated transcription (Latin):
S qd̾ dc̃m est soli ñ exdudit ⁊ munionẽ filii ⁊ sp̃c sc̃i. S¬
solus adorandꝰ est ei que soli ⁊ ñ alt̾i seruiend̾ est ea uide¬
lic seruitute. que ei soli debita est. Nam ⁊ in euͣngłio cũ

Expanded text:
Sed quod dictum est soli non excludit communionem Filii et SSed quod dictum est soli non excludit communionem Filii et Ssolus adorandus est, eique soli et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
telligi potest. quia nimirum omĩs ille restissime i¬
soli deo seruire dicit᷑. qui ⁊ scdm̃ deum hoĩ suꝑiori
humilit̃ se subicit. ⁊ ubi causa dei ĩpugnat᷑. ficet᷑
⁊tradicit. Qui cauet sollicite ne in sua seruitute.
uł ꝓ timore hominis contͣ deum. quid faciat ut
t̃rene retributõnis lucrũ in intentione celesti p̃¬
uro ante ponat. S in g̾to manifestior sentẽcia
exp̃ssa est. Greca namq locutio diuinam seruitu¬
tem ab humana ꝓpͥo uocabulo distinguit. Qd̾ lati¬
nitas ñ ħt. Ibi enim dei seruitus. latina. ⁊ hũana
dulia uocat᷑. ¶ Ob hoc ydolatre appłłati st̃ quie¬
am seruitittẽ quam deo debuer̃t ydoł exhibebant.
S latina liugua utmͣq sub eodem nomine seruitutẽ
comp̃hendit ⁊ ꝓpt̾ea obscurior significatio facta est.
cum dicit᷑ ei soli seruies. qd̾ in greco ambiguũ est ñ est
S cum hoc p̃ceptum ad pr̃em ꝑtineat quare dc̃m est ei
soli seruies. quasi etiam filio ⁊ sp̃m sc̃o sermend̾ nõ sit:

Expanded text:
um omnis ille rectissime soli Deo servire dicitur, qui et secundum Deum homini superiori humiliter se subjicit; et ubi causa Dei impugnatur, fideliter contradicit. Qui cavet sollicite ne in sua servitute vel per timorem hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione, coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit, quod latinitas non habet. Ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae vocati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior significatio facta est cum dicitur. Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: ei soli servies, quasi etiam Filio et Spiritui sancto serviendum non sit?
Abbreviated transcription (Latin):
deus dilectorib pollicet᷑. Duo gͥ st̃ sałła ext̾uis
num dei ⁊ unum hõis ⁊ duo int̾ius. Unũ deiq⁊ mi
hominis. Salbm dei illo̾ qd̾ ext̾nis ab oꝑe cessaseis¬

Expanded text:
Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius: Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius: unum Dei, et unum hominis; et duo interius unum Dei, et unum homini
Abbreviated transcription (Latin):
asit̾ intelligi qd̾ dc̃m est. ne assumas nom̃ dei tu
in uanum. In uanũ namq nom̃ dei assumũt qui a¬
liũ dei a se missum. ⁊ ꝓ sua salute incarnatũ ⁊ tẽp¬
nunt. Quid est gͦ dic̾e ne assumas nom̃ dei tui ĩ uanũ
nisi sicut uen̾aris ⁊ adoras eum ꝓpt̾ hoc qd̃ ab eo foo
minꝰ tͥ contulit ꝗ cum redemit qmͣ cum creauit. ad
eund̾ spectat sensum qd̾ ip̃e filus in eungłio dici¬
płis. ⁊ ꝑ discipłos omnib in se credentib dicit. Coe¬
ditis in deum ⁊ in me credite. Modesta quid̃ ut decuitꝰ
eum ñ solum adorand̾ anb̾ in sua diuinitate qua
condidit. s in humanitate ⁊̃ qua redemit. u¬
¶rcium p̾ceptum est. obserua Lercium. an¬
sabb̾m. quatuor salła cõmemorare uidetur
scupt᷑a. Primũ illõ in quo deus ꝑfectis oꝑib sins re¬
quieuisse dr: scd̾m illd̾. qd̾ filiis urł carnalit᷑ custodi¬
end̾ mandat᷑. Tercium illd̾ qd̾ ppło dei seruand̾ p̃cipt̾
Quartum illd̾ qd in ꝓmissione salb̾m ꝓ sabbo su

Expanded text:
assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi, Sicut veneraris, et adoras eum propter hoc, quod ab eo factus minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum et in me credite . Modesta quidem ut decuit mus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam qua redemit. Tertium praeceptum est observa Sabbatum . Quatuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum illud in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicendum mandatur. Tertium illud quod populo Dei servandum praecipitur. Quartum illud quod in promissione Sabbatum pro Sabbato suis
Abbreviated transcription (Latin):
rent ut detestarent᷑ ĩ munditiã. In bone ⁊ asino rõ
ararent ut p̃dicat̃oni noxiam agnosc̾ent pigͥciam.
⁊ stulticiam ⁊ cet̾a similia que omĩa media erant.
Iua uͦ que sub lege naturali in duob p̃ceptis clansa
fuant ꝑ scciptam legem postea septem illis q̃ in seda
tabipia ꝓposita sunt p̃ceptis explicata sunt. ⁊ distĩ¬
cta. Ix qͣuib pͥmũ erat. honora pr̃em cuũ ⁊ matiẽ
tuam. ut bñ sit tͥ ⁊ sis longeuꝰ suꝑ t̾ram. Scdm: ũ
Qlitũ. ñ falsum testimõium dices. Sextũ: ñ concti¬
piices uxorem ꝓximi tui. Septimũ ñ concupisces

Expanded text:
rent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non rent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces
Abbreviated transcription (Latin):
mum exhibere se deb̾et. S postea cum lex sibuttr
s cbisciplinam uiuendi artiorem ꝓpon̾es ex hiis q̃
media fuerant quedã excepit.⁊ ex euꝰ alia ꝑ p̃ceptiõ¬
nem. alia ꝑ ꝓhibdem in alt̾am ꝑtem deflexit̃ ut q̃¬
admod̾ pͥmo homini in ꝑadyso deus de concessione
nat᷑ali unam ꝓ p̃cepto discipline ꝓ hibo̾em exceꝑat
ita modo filii sͥ eus ñ in una u̾itate stantib.s ꝑua
rios eirores dissipatis ñ unũ de concessione naturali
p̃ceptũ discipline quasi ꝓbandis. s quasi cortigen¬
dis s reꝑandis multa formaret ut qͣnto magis se ĩ
nred iit temꝑare disc̾ent tanto leuiꝰ in concessa ta¬
uiere uasent. Iuic multa concessa sunt pauca ꝓ hibi¬
ta hic muslta ꝓhibita pauca concessa. Ilic dictum
est homini ut̾ de ligno scĩe boni ⁊ małi ñ comedet.
ñ q liguũ malũ erat. s quia obedĩa ꝓbanda erat.
hic dt̃m est ut carnẽ tum sanguine ñ comedent ut
disc̾ent horiere crudelitatẽ. carnem porcinam ñ ede¬

Expanded text:
mum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ede
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ fug̃e debeamꝰ ꝑicłm. quodam mͦ appet̾e ⁊ desi¬
derare facit presidium. Conũtit gͦ cor ad d̾m
ut quodam mͦ de ip̃o fugiat ad ip̃m ħ est dun
cauet hr̃e iratum: studeat hr̃e ꝓpiciun. Hũc
sequit᷑timor filialis qui ex succedente caritate
nascit᷑ ut ip̃m tim̾e nicħ aliud sit qmͣ degusta¬
tum in caritate. bonum iam nolle amitt̾e.
Et hic quiden aliquid timor pene ad iu̾ctũ
ħt dum incerto ambłamꝰ ⁊ pot̃ in utramq
ad huc ꝑtem declinare statum uite mutabi¬
lis. S cum mutabilitas nulla erit tunc nlła
in certo suspicionis pena inerit.⁊ tunc timor
quodam m sine timore erit. ubi ⁊ de stabili¬
ate certi erimus ⁊ tamen reuerentiam cre¬
atori exib̾e ñ delistamꝰ. De Caritate.ou
Q

Expanded text:
quod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiquod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum, hoc est dum cavet habere iratum, studeat habere propitium. Hunc sequitur timor filialis qui ex succedente charitate nascitur, ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere, et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in certo ambulamus, et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed cum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit, et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus, et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistimus. DOMINICA IN Q
Abbreviated transcription (Latin):
tum conscientie ñ metius: hominib placere
uolens. Mundanus uͦ timor hõib placẽ non
q̃rens. tam̃ displic̾e metuens. ⁊ ip̃e fingit qd̾
ũ est. tam m̃dax ui neganda u̾itate: qm fallax
alt̾ in falsitate regenda. ⁊ ut̾q in u̾itate offen
qmͣ deus ꝯminat᷑ penam decliuare satagit̃: ne¬
qͣam̃ sͥ suffic̾e uidet: ut ab illicita se oꝑatione
contineat. quia ei qui cor intuet᷑ ñ est satis ad¬
ꝓbationem si ĩnocens fu̾it actio: nisi etiam ip̃a
cordis cogitatio ante eius oculos sincera atq
udet totum: ad ꝑfectam ĩnocentiam coram
eo: ncc̃e esse considerat ut mundet totum. ⁊
ideo istetimor uncialis dr quia sub hoc ꝑbo
nam uoluntatem ⁊ uirtus inicium capit. ⁊¬
¶uicium finem. Nec dum tam̃ ꝑfectio est. quia
dum aliud agit᷑ ⁊ aliud intendit᷑: ipsũ ad¬
huc ꝓpt̃ se bonum ñ amat᷑. Tunc accedit cari¬
tas ⁊ intrat ꝑ tunorem istum. qui dum mõstt᷑

Expanded text:
tum conscientiae non metuit, hominibus placere tum conscientiae non metuit, hominibus placere videns. Mundanus vero timor hominibus placere non quaerens, tamen displicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendquam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetprobationem si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera atquevidet totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse considerat, ut mundet totum, et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem, et virtutis initium capit et finem. Necdum tamen perfectio est, quia dum aliud agitur, et aliud intenditur, ipsum adhuc propter se bonum non amittatur. Tunc accedit charitas, et intrat per timorem istum. Qui dum monstrat
Abbreviated transcription (Latin):
Querunt de xp̃o homĩe quom timorem Oñt
hu̾it. S facue est demonstrare quom uolũ¬
tarie patri in qͣntum ip̃e homo erat s̾ suꝑio¬
u subiciebat᷑. ⁊ spontanea reu̾entia cedelutꝰ
illi quem suꝑiorem cognoscebat dicens. Ni
t̾ maior me est. Sicut g amor cum sit mot᷑
mentis nat᷑alit̾ unus scd̾m diu̾̃sas qualitates
scił ad mundum est. qñ u ad dm estr caritas.
sic timor cum sit motus mentis nat᷑alit̃ unus
sacra scriptura disc̾nit. Seruilem. mũda¬
lum. mĩcialem. filialem. Seruilis timor est: pro
euitanda pena: abstinere a malo retenta uolũ
cum ꝑu̾so oꝑe etiam prauas cogitationes reseca¬
¶re. Filialis timor est. bono firmit̾ adħere. quasi¬
g illud amittere nolis. Ex hiis .iiii. timorib .ii.
q .i. muicialis. ⁊ filialis. Seruit timor penam q̃
ab hom̃b infert᷑ metuit. ⁊ idcurro ei sufficit̃
cessare amalo oꝑe que ad ocłm famulat᷑. ⁊ rea¬

Expanded text:
Quaeritur de Christo homine quomodo timorem Domini Quaeritur de Christo homine quomodo timorem Domini habuerit, sed facile est demonstrare quomodo voluntarie Patri, in quantum ipse homo erat, sibi superiori, subjiciebat, et spontanea reverentia cedebat illi quem superiorem cognoscebat, dicens: « Pater major me est . » Sicut igitur amor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversas qualitates scilicet ad mundum est, quando vero ad Deum est charitas. Sic timor cum sit motus mentis naturaliter unus, sacra Scriptura discernit, servilem, mundanum, initialem, filialem. Servilis timor est pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluncum perverso opere etiam pravas cogitationes resecare. Filialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex his quatuor duo id est initialis, et filialis. Servilis timor poenam, quae ab hominibus infertur, metuit, et idcirco ei sufficit cessare a malo opere: quia ad oculum famulatur, et rea