comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exiguũ qͦd remansit palmam tanti
laboris auferret. Redditi s̃ animo eiꝰ
et placuit ut eodem alexandino as¬
sistente. ipsi sinũ illũ ferro qͥ iã con¬
sensu om̃iũ alit̾ insanabilis putabat᷑
aꝑirent. Que res dilata. ẽ: in conse¬
quentẽ diem. S cũ abissent illi ex
merore nuio dñi. tantꝰ. ẽ. in domo
ila ex ortꝰ dolor: ut tamꝗͣm funeris
planctꝰ uix compͥmeret᷑ a nob̃. ¶isi¬
tabant eum cotidie scĩ uiri. ep̃c tũc
uzalensis beatȩ memoriȩ sat᷑ninus.
et prb̃r gulosꝰ. ac diaconi carchaginẽ¬
sis eccłiȩ in quib erat et ex quibꝰ soł
ẽ. nc̃ in reb humanis iã ep̃c cũ hono¬
re a nob̃ debito nominãdꝰ aureliꝰ: c̃ qͦ
recordantes inirabilia oꝑm dĩ. de hac
re sepe collocuti sumꝰ eumq ualde me¬
muusse qͦd ꝯmemoramꝰ inuenimꝰ. Q
cũ eum sic̃ solebant uesꝑe iusitarent:
rogauit eos miserabilib lacͥmis ut
mane dignarent᷑ esse p̃sentes. suo fu¬

Expanded text:
exiguum quod remansit, palmam tanti exiguum quod remansit, palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo ejus, et placuit ut eodem Alexandrino assistente ipsi sinum illum ferro, qui jam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abiissent illi, ex moerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tanquam funeris planctus vix comprimeretur a nobis. Visitabant eum quotidie sancti viri, episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gelosus, ac diaconi Carthaginensis Ecclesiae: in quibus erat, et ex quibus solus est nunc in rebus humanis, jam episcopus cum honore a nobis debito nominandus Aurelius, cum quo recordantes mirabilia opera Dei, de hac re saepe collocuti sumus, eumque valde meminisse, quod commemoramus, invenimus. Qui cum eum, sicut solebant, vespere visitarent, rogavit eos miserabilibus lacrymis, ut mane dignarentur esse praesentes suo fu
Abbreviated transcription (Latin):
Qtͥ plura: Tot dies postea inanit᷑ con¬
sũpti transiert̃. ut fessi atq confusi fa¬
terent᷑ eum: nͥ ferro nullo mͦ posse sa¬
nari. Expauit es expalluit. nunio
t᷑batꝰ timore. Atq ubi se collegit fari¬
q potuit. abire illos uissit: et ad se am¬
plius ñ accede. Nec aliud occurrit fa¬
tigato lacrimis et illa iã necessitate
ꝯstricto. uͥut adhib̃et alexandrinũ que¬
dam. qͥ tc̃ chirungꝰ mirabilis habebat᷑¬
bat iratꝰ. S postea qͣm uenit ille la¬
borẽq illoꝵs in cicatricib sic̃ artifex
udit. boni uiri functꝰ officio ꝑsuast
homini. ut illi potiꝰ qͥ in eo tantũ labo¬
rauãt. qͣntũ ipse inspiciens mirabat᷑.¬
sue curationis fine fruerent᷑: adici¬
ens qͦd reuera nͥ sectus esset saluus
eẽ. ñ poss. ualde abhorrere asus mo¬
rib ut hominib quoꝵ arcificiosissi¬
mam oꝑam. industriam. diligentiã.
mirans in cicatricib eiꝰ uidẽt ꝓpter

Expanded text:
Quid plura? Tot dies postea inaniter conQuid plura? Tot dies postea inaniter consumpti transierunt, ut fessi atqterentur eum nisi ferro nullo modo posse sanari. Expauit, expalluit nimio timore turbatus, adque ubi se collegit farique potuit, abire illos iussit et ad se amplius non accedere; nec aliud occurrit fatigato lacrimis et illa iam necessitate constricto. nisi ut adhiberet Alexandrinum quendam, qui tunc chirurgus mirabilis habebatbat iratus. Sed posteaquam venit ille, laboremque illorum in cicatricibus sicut artifex vidit, boni viri functus officio, persuasit homini ut illi potius qui in eo tantum laboraverant, quantum ipse inspiciens mirabatur, curationis suae fine fruerentur, adjiciens quod revera nisi sectus esset, salvus esse non posset; sed valde abhorrere a suis moribus, ut hominibus quorum artificiosissimam operam, industriam, diligentiam admirans in cicatricibus ejus videret, propter
Abbreviated transcription (Latin):
ei p̃dixerat aliꝰ metdicꝰ domesticꝰ eiꝰ quẽ
ñ admiserant illi ut salti uideret c̃ pͥmũ
sectꝰ ẽ. qͦm id facerent. iratꝰq illum
abiecerat uix q receꝑat: erupit atq
ait. Iterũ me secturi estis: Ad illiꝰ quẽ
noluistis. eẽ. p̃sentẽ uerba uenturus sũ:
Irridere illi medicũ imꝑitũ. metũq
hominis bouis uerbis ꝓmissionib q
linire. Preteriert̃ alii dies plurimi
nichilq ꝓficiebat om̃e qͦd fiebat: me¬
dici tam̃ in sua pollicitatione sistebãt.
ñ se illũ suiũ ferro. s medicam̃tis. eẽ.
clausuros: adhibuer̃t et aliũ gͣndeuũ
iã medicũ. satisq illa arte laudatum.
adhuc enĩ uiuebat ãmoniũ. Qloco
inspecto. idem qͦd illi ex eoꝵ diligen¬
tia peritiaq ꝓmisit. Cuiꝰ ille factus
auctoritate securus: domestico suo me¬
dico qͥ futurã predixerat aliã sectionẽ.
fasta hilaritate uelut iã saluꝰ illusit.

Expanded text:
ei praedixerat alius medicus domesticus ejus, quem ei praedixerat alius medicus domesticus ejus, quem non admiserant illi, ut saltem videret, cum primum est, quomodo id facerent, iratusque illum domo abjecerat, vixque receperat, erupit, atque ait: Iterum me secturi estis? Ad illius, quem noluistis esse praesentem, verba venturus sum? Irridere illi medicum imperitum, metumque hominis bonis verbis promissionibusque lenire. Praeterierunt et alii dies plurimi, nihilque proficiebat omne quod fiebat. Medici tamen in sua pollicitatione persistebant, non se illum sinum ferro, sed medicamentis esse clausuros. Adhibuerunt et alium grandaevum jam medicum, satisque in illa arte laudatum adhuc enim vivebat Ammonium, qui loco inspecto, idem quod illi ex eorum diligentia peritiaque promisit. Cujus ille factus auctoritate securus, domestico suo medico, qui futuram praedixerat aliam sectionem faceta hilaritate, velut jam salvus, illusit.
Abbreviated transcription (Latin):
pud carchaginẽ autẽ qͥs nouit p̃t̃
ad modũ paucissimos salutẽ que fa¬
cta .ẽ. umocentio ex aduocato uicarie p̃¬
fecture. uͥ nos interfumꝰ et ocłis aspeximꝰ
nr̃is: Uenientes enĩ de transmaruus me
et frẽm meũ alpiũ. ñdum qͥdẽ clericos
s iã deo seruientes. ut erat cũ tota domo
sua religiosissim ipse susceꝑat: et apud
eũ tc̃ habitabam. Curabat᷑ a medicis.
fistulas quas numerosas atq ꝑplexas ha¬
buit in posteriore. atq in una corꝑis pa¬
rte iã secuerant. et artis sue cetera me¬
dicam̃tis agebant. Passus autẽ fuerat
in sectione illa: diuturnos et acerbos do¬
lores. S unꝰ uit̾ multos sinꝰ fefellerat me¬
dicos. atq ita latuerat: ut eum ñ tange¬
rent. quẽ ferro aꝑire debuerant. Deniq:
sanatis om̃ib que aꝑta curabant. iste
remanserat solus: cui frustra impende¬
bat᷑ labor. Qsͣ moras ille suspectas habẽs
multũ q: formidans. ne itm secaret᷑ qͦd

Expanded text:
put Carthaginem autem quis nouit praeter admodum paucissimos salutem, quae facta est Innocentio, ex aduocato uicariae praefecturae, ubi nos interfuimus et oculis adspeximus nostris ? Venientes enim de transmarinis me et fratrem meum Alypium, nondum quidem clersed jam Deo servientes, ut erat cum tota domo sua religiosissimus, ipse susceperat, et apud eum tunc habitabamus. Curabatur a medicis: fistulas, quas numerosas atque perplexas habuit in posteriore atque ima corporis parte, jam secuerant ei, et artis suae caetera medicamentis agebant. Passus autem fuerat in sectione illa et diuturnos et acerbos dolores. Sed unus inter multos sinus fefellerat medicos, atque ita latuerat, ut eum non tangerent, quem ferro aperire debuerant. Denique sanatis omnibus quae aperta curabant, iste remanserat solus, cui frustra impendebatur labor. Quas moras ille suspectas habens, multumque formidans ne iterum secaretur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
diuersum putet᷑. qͦd cũ ibi positũ sit õs
qͥ s̃ in monum̃tis. hio ñ ait ꝓpħa om̃s: s
multi dormientiũ in terre aggerẽ. Po¬
int enĩ aliqñ scͥptura ꝓ om̃ib multos.
ꝓpterea et abrahe dictum. ẽ. patrem
multarũ gentiũ posui de: cu tam̃ alio
loco in semine inquit tuo benedicent᷑ os
gentes. De tali autẽ resurrectione huic
It tu ueni et requiesce: adhuc enim

Expanded text:
diuersum putetur, quod, cum ibi positum sit omnes diuersum putetur, quod, cum ibi positum sit omnes qui sunt in monumentis, hic non ait propheta omnes, sed multi dormientium in terrae aggere. Ponit enim aliquando scriptura pro omnibus multos. Propterea et Abrahae dictum est: Patrem multarum gentium posui te, cui tamen alio loco: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes. De tali autem resurrectione huic Et tu ueni et requiesce; adhuc enim
Abbreviated transcription (Latin):
lio loco idem. damel et erit inqͥt tẽ¬
pus tribulationis qualis ñ fuit ex
quo nata. ẽ gens suꝑ t̾ram usq ad tempꝰ
illud: et in temꝑe illo saluabit᷑ p̃płc tius.
oñuis qͥ inuentꝰ fuerit ili libro. et multidor
nientiũ in t̾re agge exurgent. hi in ui¬
im etnã. et hi in obpbriũ et inconfusio¬
nẽ ȩtnam: et intelligentes fulgebunt sic̃¬
claritas firmam̃ti. et ex iustis multi sic̃
stelle in scl̃a. Aadhuc sententie illi euã¬
głicȩ. ẽ. locꝰ isto simillimꝰ de resurrectio¬
ne dũtaxat corꝑm mortuoꝵ. Nã qͥ illic
dicti s̃ esse in monum̃tis. ipsi hic dormi¬
entes in t̾re aggere. uł sic̃ alii int̾pretati
s̃ int̾re puluere: et sic̃ ibi ꝓcedent dic¬
tũ ẽ. ita hic exurgent. sic̃ ibi qͥ bona fe¬
ert̃ in resurrectionẽ uite. qͥ autẽ male
egerunt in resurrectionẽ iudicii: ita
et isto loco hi in uitam ȩt̾nã. et hi in
ob ꝓbriũ et confusionem ȩtnã. Non au̾

Expanded text:
lio loco idem Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis, qualis non fuit ex quo nata est gens super terram usque ad tempus illud. Et in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus mientium de limo terrae exsurgent: hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem aeternam. Et intelligentes fulgebunt sicclaritas firmamenti, et ex iustis multi sicut stellae in saecula et adhuc. Sententiae illi euangelicae est locus iste simillimus de resurrectione dumtaxat corporum mortuorum. Nam qui illic dicti sunt esse in monumentis, ipsi hic dormientes in terrae aggere, uel, sicut alii interpretati sunt, in terrae puluere; et sicut ibi procedent dictum est, ita hic exsurgent; sicut ibi qui bona . fecerunt, in resurrectionem uiiae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii: ita et isto loco hi in uitam aeternam, et hi in obprobrium et in confusionem aeternam. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
similit ingre linee de candido impͥmũt᷑
argentõ. De carbonib cẽ qͦd accedente ig¬
ne sic uertant᷑ in contrariũ. ut de lignis
pulcherrumis tetri. fragiles de duris. um¬
putribiles de putribilib fiant. Hec ipse
quedam c̃ multis. quedam c̃ om̃ib noui:
et alia plurima que huic libro inserere
longum fuit. De his autẽ que posii nõ
exꝑta s lecta. pret̃ de fonte illo uͥ faces
extingunt᷑ ardentes. et accendunt᷑ extĩc¬
te: et de ponus terre sodomoꝵ foruisecꝰ
quasi maturis. intrinsecus fumeis. nec te¬
stes aliqͦs idoneos a quib utrũ uera essẽt
audirẽ. potui repꝑire. Cillũ quidẽ fon¬
tẽ ñ inueni qͥ in ephiro se iuidisse dicẽt:

Expanded text:
similiter nigrae lineae de candido inprimuntur similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidiss
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ non habent destem. et ab eis ꝯscͥp¬
ta s̃ qui ñ s̃ diuinitꝰ docti. atq huma¬
nitꝰ falli forte potuert: licet cuiq sine
recta rep̃hensione ũ c̾derẽ. Nam nec
ego uolo temere cuncta que posui. qͥa
nec ame ipso ita cͥdunt᷑. tãqͣm nulla de
illis sit in mea cogitatione dubitatio:
exceptis his que uł ipse sũ erꝑtꝰ. et cui¬
uis facile. ẽ. exꝑiri. sic̃ de calce qͦd fer¬
uet in aqua in oleo frigida. ẽ: de mag¬
uete lapide. qͦd nescio qua sorbitione
insensibili stipulã non moueat et ferrũ
rapiat. de carne ñ putrescente pauo¬
nis c̃ putruerit et platonis: de palea.
sic frigescente ut fiuesce̾ niuem ñ si¬
nat: sic calente ut maturesce̾ poma
ꝯpellat: de igne fulgido qͦd scd̾m siuĩ
fulgorem lapides coquendo candific&e
et contͣ eunidẽ suũ fulgorem urendo
plurima offuscet. Tale. ẽ. et qͦd ngre
made osfundunt᷑ ex oleo splendido:

Expanded text:
gimus, non habent testem et ab eis conscripgimus, non habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut Suescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse accendit extinctã. Hec et de la¬
pide asbesto qui c̃ ignẽ nullũ habe¬
at ꝓpͥum. accepto tñ sic ardet alieno:
ut ñ possit extingui. Hec de ceteris
que piget retexere. quib licet uis
insolita contra nat᷑am inesse uideat᷑:
alia cam̃ de illis ñ reddit᷑ ratio. nͥ
ut dicat᷑ hanc eoꝵ esse nataͣm. Bre¬
inis sane ista. ẽ ratio fateor: suffici¬
ensq responsio. S cũ. d̾s auctor sit na¬
turaꝵ om̃iũ. cur nolunt fortiorem nos
redde rationẽ. qͣndo aliquid uelut un¬
possibile nolunt c̾dere. eisq redditionẽ
rationis poscentib respondemꝰ hanc eẽ
uoluntatẽ om̃potentis dĩ. qͥ cerce ñ ob
potest. qui potuerit c̾are tã multa. gͦ
nͥ ostendent᷑ aut ac̾dendis hodieq di¬
cerent᷑ testib ꝓfecto impossibilia puta¬
rent᷑ : non solum que ignotissima apđ̃
nos. uerũ &̾ que notissima posui: Illa
enĩ que p̃ter eos quors de his libros le¬

Expanded text:
idem accendit extinctam; haec et de laidem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotentis Dei? qui certe non ob potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. Illa enim quae aput nos praeter eos, quorum de his libros le
Abbreviated transcription (Latin):
siue ce magicoꝵ mundanas uł ñ ne¬
gant uł insuꝑ et p̃dicant potestates:
qñ eis rerũ uim mirabilẽ ꝓponimꝰ
aliarum. que nec animalia s̃ ratio¬
nalia. nec ulla ratione p̃diti sp̃c. sic̃
s̃ ea quoꝵs pauca ꝯmemorauimꝰ res¬
pondere assolent. Uis. ẽ. ista nateͣ.
Natura eoꝵ sic se habet. Propriarũ
s̃ iste efficacie nat᷑arũ. Tota itaq ratio
.ẽ. cur agrigentinũ salem flãma flu¬
ere faciat. aqua crepitare: qͥa hec.ẽ
natura eiꝰ. At hoo esse potiꝰ contra
natam udet᷑. que ñ igni s aque de¬
dit salem solu̾e: torrere autẽ igni
ñ aque. S ista inqͥunt salis huiꝰ nat᷑a¬
lis. ẽ. uis: ut his contraria patiat᷑.
Hec gͥ ratio reddit᷑. et de illo fonte
garamantico uͥ una uena friget di¬
eb noctib feruet: in utraq moles¬
ta tangentib Hec et de illo alio qͥ
cũ sit contrectantib frigidꝰ. et facẽ
sic̃ alii fontes extinguat accensam:
dissimilit̾ tam̃ atq mirabilit̃ idem

Expanded text:
siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ex parte scimꝰ donec ueniat qͦd ꝑfec¬
tũ. ẽ: dũ tam̃ nullo mͦ illa corꝑa talia fu
ꝑalis tactu noxiꝰ ut eo possint corꝑa cru¬
ciari: qͦmͦ in eo erit aẽ pena sp̃uum malig¬
nors̃ nde qͥppe erit ignis supplicio sciłae
hominũ attͥbutꝰ et demonũ. xp̃o dicẽte.

Expanded text:
enim ex parte scimus, donec ueniat quod perfecenim ex parte scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nullo modo illa corpora talia poralis, tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari; quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit supplicio scilicet hominum attributus et daemonum, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑi. Iam enĩ satis suꝑiꝰ disputaui poᷤ¬
se ammalia cẽ in ignib uiu̾e. in usti¬
one sine ꝯsumptione. in dolore sine
morte ꝑ miracłm om̃ipotentissimi c̾¬
atoris. cui hoc possibile esse qͥ negat:
a qͦ sit qͥcqͥd in naturis mirat᷑ ignorat.
Ipse. ẽ. enim ds̃ qͥ omĩa in hoc mũdo
magna et parua miracła que ꝯme¬
morauimꝰ. et in cõꝑabilit̃ plura qͦ ñ
ꝯmemorauimꝰ fecit: eademq ipso mũdo
uno atq om̃iũ maracło maximo inclu¬
sit. Esugat gͦ unũ e duob qͥsq qͦd placet:
utrũ et uerm̃ ad corpꝰ ꝓprie. an ad anmũ
tͣnslato a corporib ad incorꝑalia uocabu¬
lo existimet ꝑtin̾e. Qͥd autẽ hoꝵ uerũ
sit res ipsa expedicius indicabit. q̃n erit
scientia tanta scõꝵ. ut eis cognoscendaꝵ
illaꝵ penars necessaria ñ sit exꝑientia:
s ea que tc̃ erit plena atq ꝑfecta ad hoc
qͦ sciendũ sapientia sola sufficiat. Nũc

Expanded text:
corpori. Iam enim satis superius disputaui poscorpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tũ et umis lignũ: sic meror er¬
cruciat cor uiri. Quͦ penas et animi
et corꝑis in illo supplicio futas esse ñ du¬
bitant: igne uri corpꝰ animũ antẽ ro¬
di qͦdam mͦ uerme meroris affirmãt.
Qdͦ et si c̾dibiliꝰ dicit᷑. qͥa utiq ab surdũ. ẽ
ibi dolorem aut corꝑis aut animi defu¬
turũ. gͦ tam̃ faciliꝰ. ẽ ut ad corpꝰ dicam
utrũq ꝑtin̾e qͣm neutrũ. et ideo taci¬
tum. in illis diuinȩ scͥpturȩ u̾bis ani¬
mi. dolorem: qm̃ ꝯsequens. eẽ intelli¬
git᷑ &ẽ si ñ dicatur. ut corꝑe sic dolente
animꝰ qͦ sterili penitentia cruciet᷑. Le¬
git᷑ quippe et in uet̾ib scͥpturis. Qin¬
dicta carnis impii: ignis et uerntis.
Potuit breuiꝰ dici: undicta impii. Cur
gͦ dictum. ẽ. carnis impii. nͥ qͥa utrũq
id. ẽ. et ignis et uermis pena erit car¬
nis: Aut si iundictam carnis ꝓptẽa di
ignẽ tribuere corꝑi animo uermem.
hoc ꝓpͥe. illud tropice. aut utrũq ꝓpͥe

Expanded text:
vestimentum et vermis lignum, sic moeror excruciat cor viri . Qui vero poenas et animae et corporis in illo supplicio futuras non dubitant, igne uri corpus; animam autem rodi quodammodo verme moeroris affirmant. Quod etsi credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem aut corturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carnis inpii, nisi quia utrumque, id est et ignis et uermis, poena erit carnis? Aut si uindictam carnis propterea ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ similem suo corꝑi iuidet: ut discern̾e
om̃ino ñ possit. At uͦ gebenna illa qͦd aẽ
stagnũ ignis et sulphuris dictũ. ẽ corꝑeꝰ
ignais erit et cruciabit corꝑa dapnatoꝵs:
ant et hominũ et demonũ. solida hoĩum¬
aeria demonũ: aut tantũ hominũ cor

Expanded text:
tunc similem suo corpori videt, ut discernere tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quod etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est , corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum, aut et hominum et daemonum; solida hominumaerea daemonum; aut tantum hominum cor
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u et corꝑe: s ut dixi miris et mneffa¬
bilib modis adherendo. accipientes ex
ignib penam: non dantes ignib uitã:
quia et iste aliꝰ modus qͦ corporib adhe¬
rent sp̃c. et animalia fiunt om̃ino mir
.ẽ. nec comp̃hendi ab homine pot̃. et hoc
ipse homo. ẽ. Dicerem quidẽ sic arsuros
sine ullo suo corꝑe sp̃s. sic̃ ardebat apd̃
inferos ille diues qñ dicebat cruicior ĩ
hac flãma: nͥ ꝯuenient̃ respondi cerne¬
rem talem fuisse illam flãmã. quales ocu
gua cui humorẽ exiguũ desidauit in¬
fundi: quał digitꝰ lazari de qͦ id sͥ fie¬
ri postulauit: nͥ tam̃ erant sine corꝑib
anime. Sic gͦ incorꝑalis et illa flãma qua
exarsit. et illa guittula qͣm poposcit. qͣli¬
a s̃ &ẽ iusa dormientiũ. sine in extasi cer¬
nentiũ res incorꝑales: habentes tam̃ si¬
militudinẽ corꝑm̃. Nam et ipse homo c̃
sp̃u ñ corꝑe sit intalib uisis. ita se tam̃

Expanded text:
spiritu et corpore; sed, ut dixi, miris et ineffaspiritu et corpore; sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus vitam. Quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus, et animalia fiunt, omnino mirus est, nec comprehendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem : sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat apud inferos ille dives, quando dicebat : Crucior in hac flamma ; nisi convenienter responderi cernerem, talem fuisse illam flammam, quales oculgua, cui humorem exiguum desideravit infundi, qualis digitus Eleazari de quo id sibi fieri postulavit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qua exarsit, et illa guttula quam poposcit, qualia sunt etiam visa dormientium, sive in exstasi cernentium res incorporales, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quedã sua c̃e demonib corꝑa sic̃ doctiꝰ
hominib uisũ. ẽ. ex isto aere crasso atq
humido: cuiꝰ impulsꝰ uento flante sentit᷑:
Qͦ genꝰ elem̃ti si nichil igne ꝑpeti posset:
ñ ureret feruefactꝰ in balneis. Ut enĩ
urat pͥor urit᷑: facitq qͦd patit᷑. Si aut̃
qͥsqm nulla hab̃e corꝑa demones asseue¬
rat: ñ. ẽ. de hac re aut laborandũ oꝑo¬
sa inqͥsitione aut contentiosa disputatio¬
ne certandũ. Cur enĩ ñ dicamꝰ qͣmus
miris tam̃ ueris modis ce sp̃o incorꝑeos
posse peua corꝑalis ignis alfligi. si sp̃s
hominũ c̃ẽ ipsi ꝓfecto incorꝑei. et nc̃ po¬
tuer̃t includi corꝑalib mbris: et tc̃ po¬
terunt corꝑm suoꝵ iuncłis in solubiliter
alligari: Adherebt̃ gͦ si eis nullas cor¬
pora sp̃c demonũ ĩmo sp̃s demones licaẽ
incorꝑei corꝑeis ignib cruciandi. ñ ut
ignes ipsi quib adherebt̃ eors uinctã
inspirent᷑. et animalia fiant que ꝯstent

Expanded text:
quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus visum est, ex isto aere crasso atque humido, cujus impulsus vento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil igne perpeti posset, non ureret fervefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur, facitque quod patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones asseverat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione, aut contentiosa disputatione certandum. Cur enim non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis etiam spiritusposse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari. Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, imo spiritus daemones, licet incorporei, corporeis ignibus cruciandi : non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum junctura inspirentur, et animalia fiant, quae constent
Abbreviated transcription (Latin):
cant. siue multa dicendo aliqñ in aliqͥd
i̾itatis incurrant. Nob̃ tam̃ ista que ue¬
lut contra nata᷑m fiuint. et contra nat᷑ã
fieri dicunt᷑. quo more hominũ locutꝰ. ẽ.
et apłc dicendo contra nat᷑am in olea in¬
situm oleastrũ. et factũ esse participem
pinguedinis oliue. et monstra. ostenta.
portenta ꝓdigia nuncupant᷑: hoc mõs¬
trare debent. hoc ostendẽ uł p̃ostendẽ:
hoc p̃dicere qͦd facturus sit. d̃s. que de
corꝑib hominũ se p̃munciauit. eẽ. fãtu¬
rũ nulla impediente difficultate. nulla
p̃scribente lege nature. Quom autem
p̃mnciauit satis in libro suꝑiore docu¬
isse me existimo. decerpendo descriptis
scĩs et nouis et ueterib ñ quidẽ omĩa
ad hoc ꝑtinentia: s que suffice huic o¬
ꝑi udicaui. Qs gͥ de sempit̾no suppli

Expanded text:
cant, siue multa dicendo aliquando in aliquid cant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiauit erum, nulla impediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scripturis sanctis et novis et veteribus, non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi judicavi.
Abbreviated transcription (Latin):
fuligine horrori. ẽ: et poma eiꝰ interio¬
rem fauillam m̃daci suꝑficie mat᷑itatis
includunt. Ec̃ce ñ erat talis: et talis. ẽ.
Ecce aconditore nat᷑arũ nat᷑a eiꝰ in hãc
fedissimã du̾sitatẽ mirabili mutatio¬
ne ꝯuersa. ẽ: et qͦd pꝰtã longũ accidit
impossibile deo qͣs uoluit instituere: sic
ei ñ ẽ impossibile in quicqͥd uoluerit qͣs
instituit mutare natas. Unde illoꝵs qͦ
miracłoꝵ multitudo siluescit. que mon¬
stra. ostenta. portenta. ꝓdigia nũcupãt᷑.
que recolere et cõmemorare si uelum hꝰ
oꝑis qͥs erit fimis: Monstra sane dicta
ꝑhibent amonstrando qͦd aliqͥd signifi¬
cando demonstrẽt. et ostenta ab ostendẽ
rodicant id. ẽ. futura p̃dicant. S uide¬
rint eoꝵ ꝯiectores qͦmͦ ex eis siue fallan¬
t᷑. siue instinctu sp̃uum. qͥb cura. ẽ tali
pena dignos animos hominũ noxie cu¬
riositatis retib implicare. &e uera p̃di¬

Expanded text:
fuligine horrori est et poma eius interiofuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum ainpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedi
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. S mirabilior ꝯsid̾atio dissimilitu¬
dinis: qm̃ similem iustiꝰ uidet᷑ exposcẽ
natã ꝯmunis. Est tam̃ qñi que s̃ rara.
ipsa s̃ nura. multo ampliꝰ admiram᷑. qn
duos ita similes repꝑim: ut in eis discer¬
nendis aut semꝑ aut frequent᷑ erremꝰ
S qͦd dixi scriptũ a uarrone licet eoꝵ
sit historicꝰ idemq doctissimꝰ. fortasse ue
factũ esse. ñ credunt. aut qͥa ñ dui mã¬
sit aliꝰ eiusd ẽq syderis cursus. s redi¬
tũ. ẽ. ad solitũ: muiꝰ isto mouent᷑ ex ẽplo.
habent gͦ alud qͦd cẽ nc̃ possit ostendi eis¬
que puto deb̾e sufficere: quo ꝯmoneant᷑
cũ aliqͥd aduert̾int in aliqua institutio e
nat᷑e. eamq sͥ notissimã fecert̃ ñ se inde
deo debere p̃scribere: quasi eam ñ pos¬
sit in longe aliud qͣm eis cognita. ẽ. u̾te̾
atq mutare. Terra sodomoꝵ ñ fuit u¬
tiq ut nc̃. ẽ. s iacebat suilis cetis facie
eademq uł aẽ uberiore fecunditate pol¬

Expanded text:
militudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pol
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ quidam eoꝵ contra qͦs defendimꝰ
cuntatẽ di iniustũ putant. ut ꝓ pecc̾i̾s
qͣnilib& magnis paruo scilicet tẽꝑe
ꝑpetratis. pena qͥsq dãpnet᷑ ȩt̾na: qͣsi
ulliꝰ id umqͣm iusticia legis artendat.
ut tanta mora tẽꝑis quisq puniat᷑. qnͣ¬
ta mora temꝑis unde puniret᷑ ad mi

Expanded text:
autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem Dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis, paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis adtendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c cũ m̃bra que hominẽ scandalitãt
ꝓ his hominib pon̾et. quos ut sua m̃¬
bra dextera qͥs diligit ea que p̃ciꝑet
amputari: bonũ. ẽ. tͥ inquit debilem
introire in uitã. qm duas manꝰ habẽ¬
tem ire in gehennã. in ignẽ inextin¬
giubilems: uermis eoꝵ ñ morit᷑. et ig¬

Expanded text:
sus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est tibi, inquit, debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem, ubi uermis eo
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dei. qm duos ocłos habentem
mitti in gehennã ignis: ubi uermis e¬
oꝵ ñ morit᷑. et ignis eoꝵ ñ extinguit᷑.
Non eũ piguit uno loco eadem u̾ba
ter dice. Quẽ ñ t̾reat ista repeticio:
et illiꝰ pene ꝯm̃datio tã uehenens ore
diuino: Utrũq autẽ hoꝵs ignem scil̃ce
atq uermẽ. qͥ uolunt ad animi penas
ñ ad corꝑis ꝑtin̾e. dicunt &ẽ uiri dolore
animi sero atq infructuose penitẽtis
eos qͥ fuerint a regno di separati: et id̃o
ignẽ ꝓ isto dolore urentẽ ñ incõgrue
poni potuisse contendunt. Onde illã¬

Expanded text:
os habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde ill
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ de noticia naturarũ caliginẽ
sͥ faciant infideles. quasi ñ possit in
aliqua re diuinitꝰ fieri aliud qͣm in
eiꝰ natura ꝑ humanã suã exꝑientiã
cognouert: qͣmius et ipsa que in re¬
rũ natura om̃ib nota s̃. ñ minꝰ mira
sint. essentq stupenda ꝯsid̃antibꝰ cũc¬
tis. si solerent hoĩes mirari mira
nͥ rara. Qͥs enĩ ꝯsulta ratione ñ ui¬
deat in hominũ innumabili nume¬
rositate. et tanta nat᷑e similitudine
ualde mirabilit̾ sic hab̃e singłos sin¬
glas facies. ut nisi int̾ se similes eent.
ñ disceru̾et᷑ spẽs eoꝵs ab animalib
cet̾is: et rursũ nͥ uit̾ se dissimiles eẽnt
ñ discernerent᷑ singł̃i ab hominib cet̾is:

Expanded text:
Non ergo de notitia naturarum caliginem Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non disce
Abbreviated transcription (Latin):
si s̃ dicẽ hoc qͦd de lucifero ꝯtigit nec
antea nec postea contigisse. Nos ant
iħc naue. donec ceptũ p̃lium uictoria
t̾minaret. et retrorsũ redisse. ut regi
erechie .xͦiͥͦ. anni ad uiuendũ additi.
hoc cẽ ꝓdigio ꝓmissionis dĩ significa¬
rent᷑ adiuncto. S ista qͦ miracła que
m̾̃itis s̃ concessa scõꝵ. qͣndo c̾dunt isti
facta: magicis artib tribuunt᷑. Vñ
illud. ẽ: qͦd suꝑiꝰ ꝯmemoraui dixisse
uirgiliũ. Sistere aquã fluuiis. et ner¬
tere sidera retrõ. Nam et fluuiũ ste¬
tisse suꝑiꝰ. inferiꝰqͦ fluxisse. cũ pͦpłc d̃ĩ
ductore supra memorato iħu naue ui¬
am carꝑet. et helia ꝓpħa tͣnseunte ac
postea discipło eiꝰ heliseo: id. ẽẽ factũ
in sacris litt̾is legimꝰ & retro uersũ
fuisse maximũ sydus: regnante ere¬
chia mͦ ꝯmemorauimꝰ. Qdͦ uͦ de luci¬
fero uarro scripsit: ñ. ẽ illic dictum
alicui potenti homini id fuisse ꝯcessũ.

Expanded text:
si sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec si sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos auteIesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum.
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Om̃ĩa qͥppe portenta contͣ nat᷑am
tas tanti utiq conditoris condite rei
cuiꝰq natura sit: Portentũ gͦ fit non
contra nat᷑am: s contra quã. ẽ. nota
nat᷑a. Qͥs autẽ portentoꝵ num̾at mul¬
titudinẽ: que in historia gentiũ ꝯtinẽ
t᷑᷑ S nc̃ in hoc uuo attendamꝰ: qͦd ad
rem de qua agimꝰ ꝑtinet. Qͥd ita dis¬
positũ. ẽ. ab auctore nate᷑ celi et t̾re.
quẽad modũ cursꝰ ordinatissimꝰ syde¬
rũ: Qͥd tã ratis legib fixisq firmatũ
& tam̃ qͣndo ille uoluit qui sũmo reg̃
imꝑio ac potestate qͦd condidit: stella
p̃cet̾is magnitudine ac splendore no¬
tissima. colorem. magnitudinẽ. figam.
et qͦd. ẽ. mirabiliꝰ sui cursus ordinẽ.
legẽq mutauit. turbauit. ꝑ fecto tẽ
si ulli iam fuert̃ canones astrologoꝵ
qͦs uelut mnenarrabili ꝯputatione. de
p̃teritis ac futis astroꝵ motib ꝯscͥp¬
tos habent: qͦs canones sequendo au¬

Expanded text:
retur. Omnia quippe portenta contra naturaretur. Omnia quippe portenta contra naturatas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historur? Sed nunc in hoc uno attendamus, quod ad rem de qua agimus pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae coeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo au
Abbreviated transcription (Latin):
mortis alienꝰ. quib utiq si crecłent. nã
cũ illis de pena dãpnatoꝵ que fut᷑a. ẽ.
oꝑosiꝰ ageremꝰ de litt̾is eoꝵ qui doctissi¬
mi apud illos fuert aliqͥd ꝓferendũ. est.
qͦ appareat posse fieri. ut alit̾ se habeat
minatione naturȩ. Est in marci uar¬
ronis libris quoꝵ inscͥptio. ẽ. de gente
ppłi ronani: qͦd eisdem uerbis quib ibi
legit᷑ et hic ponam. In celo inqͥt mirabi¬
le extitit portentũ. Nã stella uen̾is no¬
bilissima quã plautꝰ uesperuginẽ. home¬
rus hesperdis appellat pulcherrimã di¬
cens. Castor scͥbit tantũ portentũ ex¬
titisse. ut mutaret colorẽ. magnitudi¬
nẽ. sigam. cursũ. Qo factum. ẽ. ita
neq antea nec postea sit. Hoc factũ ogi-¬
go regi dicebãt. adrastos ciricenos. et
dioii neapolites matheinatici nobiles
hoc certe uarro tantꝰ auctor portentũ
ũ appellaret: nͥ esse contra natam uide¬

Expanded text:
mortis alienus quibus utique si crederent, non mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeatrminatione naturae. Est in Marci Varronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uide
Abbreviated transcription (Latin):
credent᷑. Si autẽ respondent ꝓpte̾a se
ñ c̾dere que de humanis semꝑ arsuris.
nec uiqͣm morit᷑is corꝑib dicimꝰ qͥa hu¬
manoꝵ corꝑum nat᷑am nouimꝰ longe
alit̾ institutã. unde nec illa ratio huic
reddi potest que illis nat᷑is mirabilib
reddebat᷑. ut dici possit uis ista nat᷑alis
.ẽ. rei huiꝰ ista natura. ẽ. qm̃ scimꝰ huma¬
ne carnis istam ñ eẽ. natãm: habemꝰ qͥ¬
dem qͦd respondeamꝰ de lit̾is sacris hãc
ipsam scilicet humanã carnem. alit̾ ins¬
titutã fuisse ante peccm. id ẽ. ut poss
ñꝗͣm ꝑpeti mortem: alit̃ autẽ post pec¬
catũ qualis in erũpna huiꝰ mortalitatis
innotuit. ut ꝑpetem uitã tenere ñ possit.
Sic gͦ alit̃ quã nob̃ nota. ẽ: instituet᷑ in
resurrectione mortuoꝵ. S qm̃ istis ñ cre¬
dunt litt̾is uͥ legit᷑ qualis in paradiso ui¬
xerit homo. qͣntũq fuerit a necessitate

Expanded text:
crederentur. Si autem respondent propterea se crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista naturalis est, rei huius ista natura est," quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut posset numquam perpeti mortem, aliter autem post peccatum, qualis in haerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
gracianopoli cuutate. De fructib autẽ
arbors sodomittarũ ñ tantũ litt̾e fide
digne iudicant. uerũ &ẽ tã multi se locũ¬
tur exꝑtos: ut hinc dubitare ñ possim.
Cetera uͦ sic ab eo. ut neq neganda. neq
asfirmãda dec̾uerim. s ideo &ẽ ipsa po¬
sui. qm̃ apud eoꝵ contra qͦs agimꝰ histo¬
ricos legi: ut ostendem qualia młta mul¬
tiq illoꝵs nulla reddita ratione. in suoꝵ
littat᷑or scͥpta litti̾s credant qͥ nob̃ c̾dere
qñ id qͦd eoꝵ exꝑientiã sensũq tnͣsgre¬
dit᷑. om̃ipotentẽ dm dicimꝰ eẽ. facturũ.:
nec reddita ratione dignant᷑. Nãq me¬
lior et ualidior racio de reb talib reddit᷑.
quã c̃ om̃pc ea posse face̾ ꝑhibet᷑. et fac¬
turꝰ dicit᷑ que p̃nunciasse ibi legit᷑ uͥ alia
młta p̃nunciauit que fecisse monstrat᷑.
Ipse qͥppe faciet qͥa se facturũ. ẽs p̃cdixit.
quȩ impossibilia putant᷑: qͥ ꝓmisit et
fecit ut ab inc̾dulis gentib inc̾dibilia

Expanded text:
autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam aput eorum, contra quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturnec reddita ratione dignantur. nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia
Abbreviated transcription (Latin):
nut cainã. Qui cũ eẽt centũ.xxͣx.
genuit salã. Porro ae ^ sala: totidem
annoꝵ erat qnͣdo genuit heber. Cen¬
tũ uͦ et.xxͣx. et quatuor agebat annos
heber cũ genuit phalech: in cuiꝰ dieb
diuisa. ẽ tra. Ipse aut̾ phalech uix̃. eͣ
tũ. xxͣx. duos et genuit seruch. et seruch
centũ. xxͣx. et genuit nachor. et nachor
hͣx. nonem. et genuit thara. thara
autẽ septuag̃ et genuit abram: quẽ
postea d̃ mutato uocabulo nominail
abrahã fuuit itaq anni. a diliuuo usq
ad abraham mille septuaginta ⁊ qluo
scđm uulgatã edicionẽ hoc. ẽ int̾ptũ
septuag̾. In hebreis autẽ codicib lon¬
ge pauciores annos ꝑhibent inueniri:

Expanded text:
nuit Cainan; qui cum esset centum triginta. genuit Sala; porro etiam ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit Heber; centum uero et triginta et quattuor agebat annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uixit centum triginta duo, et genuit Seruch; et Seruch centum triginta, et genuit Nachor; et Nachor septuaginta nouem, et genuit Thara; Thara autem septuaginta, et genuit Abram; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham mille septuaginta et duo secundum uulgatam editionem, hoc est interpretum septuaginta. Iu Hebraeis autem codicibus longe pau
Abbreviated transcription (Latin):
linguaꝵs facta ẽ multitudo. ñ ex
eiꝰ nomine nom̃ acciꝑet lingua q̃
apud illũ potuit ꝑman̾e. Est ideo
credenda. ẽ ipsa fuisse pͥmis illis
ꝯmuns: qũ de pena ueuit illa
multiplicatio mutatioq linguarũ
Et utiq p̃t̾ hanc penam eẽ debuit
p̃płe d̾i. Hec frustra lingua hec:e
quã tenunt abraham. nec i om̃s fi¬
hos suos tnsiniit̾e potuit: s in eos
tantũ qui ꝓpagati ꝑ iacob. et insig¬
niꝰ atq enmentiꝰ in di p̃płm eoalescẽ¬
tes. di testam̃ta et stirpem xp̃i hab̾e
potuer̃t. N ec heber ipse eamdem
lnguã in uniu̾sam ꝓgenem suã
reslichit: s in eam tantũ cuiꝰ gen̾a¬
tiones ꝑducunt᷑ ad abraham. Qua¬
ꝓptꝰ cẽ si ñ enudent᷑ exp̃ssum. ẽ. fuisse
aliqͦͥd piũ genꝰ hominũ. qͣndo ab ĩ¬
piis babilonia condebat᷑. ñ ad hoc
ualiit hec obscuritas ut querentis
frandaret᷑ s potiꝰ exerceret᷑ inten
umenĩ legit᷑ unam tio.¬
fuisse linguã pͥmitꝰ om̃ium

Expanded text:
inguarum facta est multitudo, non ex ejus nomine nomen acciperet lingua, quae apud illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis: quoniam de poena venit illa multiplicatio mutatioque linguarum; et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes filios suos transmittere potuit, sed in eos tantum qui propagati per Jacob, et insignius atque eminentius in Dei populum coalescentes, Dei Testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eamdem linguam in universam progeniem suam refudit; sed in eam tantum, cujus generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑. Nonne cognoscent om̃s qui oꝑ¬
antur iniquitatẽ: qui deuorant p̾płm
meũ in cibo panis: Erat gͦ aẽ tõ ppło
deĩ. Unde illud qͦd dictũ. ẽ. ñ. ẽ. qͥ fa¬
ciat bonũ. ñ. ẽ usq ad unũ: de filiis
hominũ dictũ. ẽ ñ de filiis dĩ. Nã p̃¬

Expanded text:
legitur: Nonne cognoscent omnes, qui oplegitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, de filiis hominum dictum e