comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niuntur deniꝙ hieremias cum referret p̃cepis¬
đt̃ Et non uocabitur locunste ampliu sthosedo
& uallis filuennon sed uallis occisionis & dissipabo
consilium iudae & hierusalem in loco isto & subuer¬
tam eosgladio isaias qq̃ marnifestissime thoseth
infernum appellat Quicum pertuum diaboli inte¬
ritum sub nomine assurde scriberet dicens a uoce
enim dñi pauebit assur uirgapercus & oriteransi¬
super statimquomodo &ubies set periturus sub¬
diditdicens praeparata estenim abherithosethi
arege preparata profunda &dilatata pulebre
inquod eius ignis & ligna multa flatus dñi
sicut terrens sulphoris suecendens eam contam¬
nauit autemiorias thafech uelos samortuorum
ibi sicutinsequentibus de aluis idolorum locis fecisse
legitur uolala ꝗlibet inmunda dispergens qua¬
tonus ab ominationi potius quam delectationi ap¬
tus omnibus quia spicerent locus a ppareret

Expanded text:
nientur. Denique Jeremias cum referret praecepisnientur. Denique Jeremias cum referret praecepisdicit: « Et non vocabitur locus iste amplius Thophet et vallis filii Ennon, sed vallis occisionis: et dissipabo consilium Juda et Hierusalem in loco isto, et subvertam eos gladio . Isaias quoque manifestissime Tophet infernum appellat. Qui cum perpetuum diaboli interitum sub nomine Assur describeret dicens: A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus: et erit transiinus super eum: Statim quomodo et ubi esset periturus subdidit dicens: Praeparata est enim ab heri Thophet a rege, praeparata, profunda, et dilatata . Pulchre inquit, ejus ignis, et ligna multa; flatus Domini sicut torrens sulphuris, succendens eam. Contaminavit autem Josias Tophet, vel ossa mortuorum ibi, sicut in sequentibus de aliis idolorum locis fecisse legitur, vel alia quaelibet immunda dispergens, quatenus abominationi potius quam delectationi aptus omnibus qui aspicerent locus appareret.
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrimum siloe fontibus inrigatur the¬
fatautem si uetboseh utrum que enim scri¬
bitur eradocus in eadem conualle iucta piscinam
fullonis cuius meminit scriptura &uata agrũ
acheldima qͥus queo die monstratur ad austra¬
lem plagam montission solebantautem intha¬
feth ꝙ locuserat amenissimus unde bodieq hor¬
torum p̃bet delitias posita ara sacrificare demo¬
nibus ne fando ꝗ igne suos consecraro liberos siue
olo caustum offerre sicut in libro uerborum die¬
rum deacat rege scriptu mestipscõ quiadoleuit
incensum inualle benennon & iustrauit filios
suos inigne benennon siquidem filium en non sig¬
nificat tallis autem en non ds̃ bebraie geen¬
non cuius nomme in nouo testamento poena ion¬
ferorum gehenna cognominatu ꝗ nimirum
sicutin conualle onnon qͥ idolis seruierunti nea
propbetis ad testantibus perierunt ita peccato
res exhis qs peccauerunt aet nadampnatione pu¬

Expanded text:
pulcherrimum Siloe fontibus irrigatur. Toppulcherrimum Siloe fontibus irrigatur. Tophet autem, sive Taphet utrumque enim scribitur, erat locus in eadem convalle, juxta piscinam fullonis, cujus meminit Scriptura, et juxta agrum Acheldema, qui usque hodie monstratur ad australem plagam montis Sion. Solebant autem in Tophet, qui locus erat amoenissimus, unde hodie usque hortorum praebet delicias, posita ara sacrificare daemonibus, nefandoque igni suos consecrare liberos, sive holocaustum offerre, sicut in libro Verborum dierum de Achaz rege scriptum est: Ipse est qui adolevit incensum in valle Benennon, et lustravit filios suos in igne. Benennon siquidem filium Ennon significat. Vallis autem Ennon dicitur Hebraice Gehennon, cujus nomine in Novo Testamento poena inferorum gehenna cognominatur, quia nimirum sicut in convalle Ennon, qui idolis servierunt in ea, prophetis attestantibus, perierunt, ita peccares ex his quae peccaverunt aeterna damnatione pu
Abbreviated transcription (Latin):
commnuni exortu reddatur sicut& ueterum histo¬
riae & nostrihomines aeui quu illis departibus
ad ueniunt abundantissime produnt Numq aut̃
hiqui interiora austri incolunt uidere solem per
meridianas plagas ad orientem ab occasu redire
uod dicit dedolla prophete qͣ habitabat inhieru¬
salem secunda quid significet in libro parali pome¬
non declaratur ubi scriptum est dep̃fato rege
hie nehia aedificauitq̃q agens industriae omnem
& sophonias dicens vox damoris a porta piscium
& ululatus a secunda proquouetus editio qs̃ pro¬
prium nomen loci transtulit in masena masena
quippe interpretatus secunda Quaeeg̃ dicit
prophecissa habitasse in secunda in secundi mu¬
ri parto intellege contaunnavii qqͣtirpe
quens ost inscripturis horummentio locorum
maxime in libroregum & hieremia propheta
estautem uallis ennon siue fili ennon iuxtamu¬
rum hierusalem contraorientem in qui nemus

Expanded text:
communi exortu reddatur, sicut et veterum histocommuni exortu reddatur, sicut et veterum historiae, et nostri homines aevi, qui illis de partibus adveniunt, abundantissime produnt. Nunquam autem hi qui interiora austri incolunt, videre solem per meridianas plagas ad orientem ab occasu redire. Quod dicitur de Holda prophetissa: Quae habitat in Jerusalem in secunda; quid significet, in libro Paralipomenon declaratur, ubi scriptum est de praefato rege Ezechia: Aedificavit quoque, agens industrie, omnem  Sophonias, dicens: Vox clamoris a porta piscium, et ululatus a secunda . Pro quo vetus editio, quasi proprium nomen loci transtulit, in Masena. Masena quippe interpretatur secunda. Quod ergo dicitur prophetissam habitasse in secunda, in secundi muri parte intellige. 27. Contaminavit quoque quens est in Scripturis horum mentio locorum, maxime in libro Regum, et Jeremiae prophetae. Est autem vallis Ennon, sive filii Ennon, juxta murum Jerusalem, contra orientem, in qua nemus
Abbreviated transcription (Latin):
na consuetudine suicursus eratfacturus anutre¬
uertatur urba totidemgra dibus conuersa retror¬
sum facie solisipsoque peraustralem plagam
adorientem regresso. Atrex facileest inquidum¬
bramerescere decemlineis necuolo utfiat sedutre¬
uertatur recrorsum x grandibus uiditnam que
quemaioris miraculi eẽ poterat si sol contrarium
suomori cursum ageret. Quansi consueto processu
incedens tam & simulto altius id est supͣ terras
elatus adorientem qs secundi dieim ane nulla in¬
terueniente nocte facturus aduolaret xiam& hoc
qui in insula thyleq ultrabritaniam est uel inulti¬
mis seytharum finibus degunt omini estate dieb
aliquod fieriuidentꝗ solcetero orbis i noccasu
ec subterra positus ipsisnibil hominis tota nocte
supra terra appareat & quomodo a parte occi¬
dentis orientem humilis redeat manifeste uide¬
atur donec tempore oportuno denuo toto orbi

Expanded text:
na consuetudine sui cursus erat facturus: an ut rena consuetudine sui cursus erat facturus: an ut revertatur umbra totidem gradibus, conversa retrorsum facie solis, ipsoque per australem plagam ad orientem regresso? At rex, Facile est, inquit, umbram crescere decem lineis; nec hoc volo ut fiat, sed ut revertatur retrorsum decem gradibus. Vidit namque quod majoris miraculi esse poterat, si sol contrarium suo mori cursum ageret, quam si consueto processu incedens; tametsi multo altius, id est, supra terras elatus ad orientem, quasi secundi diei mane nulla interveniente nocte, facturus advolaret. Nam et hoc qui in insula Thyle, quae ultra Britanniam est, vel in ultimis Scytharum finibus degunt, omni aestate diebus aliquot fieri vident, quia sol caetero orbi in occasu et sub terra positus, ipsis nihilominus tota nocte supra terram appareat; et quomodo a parte occidentis ad orientem humilis redeat, manifeste videatur, donec tempore opportuno denuo toto orbi
Abbreviated transcription (Latin):
sonat nomenest locor dequib: assyriitrans inigran¬
tes habitauerunt in sam arra ut in locorum libris inue¬
nimus uerum inesata hoc quo que uocabulum esseci¬
tam& sipluraliter dictũut diebarũ utthenarum proana
& aua uetuseditio q̃s̃ unius urbis nomen anetgaua
posuit Et quidem in aebreo ita scriptum est uerũq
sollaba ut que inmedio nominis posita est coniuncti¬
onem & apudeos signficat potest et̃ ita distingui
utdicatur aue & gaueuta quila transtulit siue a ne
& aua utnr̃ uertit interpres VGVt accΕΛV
nearum: significat id est distinctionem horarum quas
xii perdiem in horo logio notaresolemus siueut hie¬
ronimus dt̃ itaerant extruetigradus arte mechani¬
ca ut persingulo sumbra destendens horarums pa¬
tia terminaret erat autem diei decima qñ breg
neis procedente sole superterram perbore ales
plagasusque ad orientem quae subtus terra cotidia¬

Expanded text:
sonat, nomen est locorum, de quibus Assyrii transmigransonat, nomen est locorum, de quibus Assyrii transmigrantes habitaverunt in Samaria, ut in Locorum libris invenimus. Verum in Esaia hoc quoque vocabulum esse citametsi pluraliter dictum, ut Thebarum, Athenarum. Pro Ana et Ava, vetus editio quasi unius urbis nomen Aneugava posuit, et quidem in Hebraeo ita scriptum est; verum quia syllaba u quae in medio nominis posita est, conjunctionem et apud eos significat; potest etiam ita distingui, ut dicatur Ane et Gava, ut Aquila transtulit; sive Ana et Ava, ut noster vertit interpres. 25. Vnearum significat, id est, distinctionem horarum, quas 12 per diem in horologio notare solemus; sive, ut Hieronymus dicit, ita erant exstructi gradus arte mechanica, ut per singulos umbra descendens horarum spatia terminaret. Erat autem hora diei decima, quando hascendat umbra decem lineis, procedente sole supra terram per boreales plagas usque ad orientem, quae subtus terram quotidia
Abbreviated transcription (Latin):
sit .u. rienim babylonii fecerunt soccothbenet
idesitabernacula benoth. et melius in sallor fa¬
ceret interpres si so coth latinae intabernacu¬
la uertoraet & nomen idoli benoth ab saluto
poneroo et sicutin sequentibus mani feste
dicit hiat̃ quierant desepharuam conbure¬
biant filior suos igniad romelech & ananeled
diis sepharuam Ubi ostendit ad rama lech &ana¬
malecb idolafiusse urbis sepharuam itauidetur conse¬
quens utesse nergel chudenor a simaema dieorum neba¬
blas phemabant clamans contrahierusalem ubi
est dremad &x arfat ubiestds̃ sepharuam ana&a
ua numquid liberauerunt samariam demanum ea
ostendit har̃ omnium ciuitatum siue gentium diisser¬
uisse samaritas & quaenonerant disedidola merito
cultores uanitati s ut decebat essesubuersos estautem
expugnatum a rege assyriorum est hieremias scribit
gepharuaim quȩ numero plurali libros uellitteras

Expanded text:
est: Viri enim Babylonii fecerunt Socoth Benoth, est: Viri enim Babylonii fecerunt Socoth Benoth, id est, tabernacula Benoth. Et melius, ni fallor, faceret interpres, si Socoth Latine in tabernacula verteret, et nomen idoli Benoth absolute poneret; et sicut in sequentibus manifeste dicitur: Hi autem qui erant de Sepharvaim, comburebant filios suos igni Adramelech et Anamelech diis Sepharvaim; ubi ostenditur Adramelech et Anamelech idola fuisse urbis Sepharvaim. Ita videtur consequens, ut etiam Nergel Cuthenorum, Asima Hematheorum, Nebablasphemabat, clamans contra Jerusalem: Ubi est deus Hemath et Arphat? ubi est deus Sepharvaim, Ana et Ava? nunquid liberaverunt Samariam de manu mea? Ostendit harum omnium civitatum sive gentium diis servisse Samaritas, et quod non erant dii, sed idola, merito cultores vanitatis, ut decebat, esse subversos. Est auteexpugnatam a rege Assyriorum etiam Hieronymus scribit . Sepharvaim, quod numero plurali libros vel litteras
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod dicit dehisque in samariam a rege as siriorũ¬
Iad ductesunt nationibus & unaqueque gens fabri¬
cata est dm̃ suum posuerunt que eos infanis excel¬
sisque fecerant samaritae gens& gens in urbibus
suis in quibus habitabant. Uirienim babilemui fece¬
runt soc coħt benoth uiriautem cutbeni fecerunt
ner geb & uirideo ematha fecerunt a finia por¬
roeuei focorunt nebar &tharte in libroqͥdem
locorum legitꝙ benoth & nergel fuerinteiuita¬
tes quas construterint in rogione iudeae sama¬
ritani qͥdebabylonia transierant asima q̃q op¬
pidum ꝙ aedificauerint qui adeam uenerant de
emath nelia ar et & thartha ciuitates quas
euei in eadem iudaee terra condiderint. Uide¬
tꝰ autem iuxta consequentiam sermonis et̃ ido¬
lorum quibus egentes prius interra sua serui¬
erint hicposse uocabula intelligi. quae cumdu¬
tum est et̃ & unaqueꝙ gens fabricata est om̃
suum qs̃ ad expletionem sententiae subiunctũ

Expanded text:
Quod dicitur de his quae in Samariam a rege AssyrioruQuod dicitur de his quae in Samariam a rege Assyrioruadductae sunt nationibus: Et unaquaeque gens fabricata est deum suum, posueruntque eos in fanis excelsis, quae fecerant Samaritae, gens et gens in urbibus suis, in quibus habitabant; viri enim Babylonii fecerunt Socoth Benoth, viri autem Cutheni fNergel, et viri de Emetha fecerunt Asima, porro Evaei fecerunt Nebaaz et Tharha; in libro quidem Locorum legitur quod Benoth et Nergel fuerunt civitates, quas construxerunt in regione Judaeae Samaritani, qui de Babylonia transierant. Asima quoque oppidum, quod aedificaverunt qui ad eam venerant de Emath. Nebaaz etiam et Thartha civitates, quas Evaei in eadem Judaeae terra condiderunt. Videtur autem, juxta consequentiam sermonis, etiam idolorum, quibus hae gentes prius inerant hic posse vocabula intelligi. Quod cum dictum esset: Et unaquaeque gens fabricata est deum suum, quasi ad expletionem sententiae subjunctum
Abbreviated transcription (Latin):
petram in prelio uocauiq nomeneius iecethel. ual¬
lis salinarumerat ubisales faciebant uel fenouide¬
licet salsuginis ut multis in locis deciso exsiccato &
incenso uelaquisputeorum salsis ferue factis &
usque ad salis firmitatem coquendo perductis uel
alio quolibet ordine quosal fiori consueuit inquo
et̃ loco iab .xii. milia idumeorum percus sis selegi¬
tur nec praeter eundemꝙ proualles alinarum
uetus editio quasi nomen regionis gemela posuit
pecra at̃ ciuita sest arabiae nobilis in eademterra
eꝙ hanc uelcoetus populidĩ ueldõ adiuuante
terminos isrł ab introitu e mathus ꝗ admare
Isolitudinis emath q̃ nꝰ ephiphana ds̃ septen¬
trionalis erat terminus isrł mareat̃ solitudinis
ꝗ hebreice ds̃ araba maremortuum designatꝙ
in longitudine perstadia tirexx usque atrroa
ros arabie in latitudine c usqueaduicinta so¬
domorum progreditur etonaque que Gens

Expanded text:
Petram in praelio vocavitque nomen ejus Jecethel; valPetram in praelio vocavitque nomen ejus Jecethel; vallis Salinarum erat ubi salem faciebant, vel fonte videlicet salsuginis, ut multis in locis deciso, exsiccato et incenso, vel aquis puteorum salsis fervefactis, et usque ad salis firmitatem coquendo perductis, vel alio quolibet ordine quo sal fieri consuevit. In quo etiam loco Joab duodecim millia Idumaeorum percussisse legitur. Nec praetereundum quod pro valle Salinarum vetus Editio quasi nomen regionis Gemelach posuit. Petra autem civitas est Arabiae nobilis, in eadem terra quia hanc vel coetus populi Dei, vel Deo adjuvante, terminos Israel ab introitu Emath usque ad mare Solitudinis, Emath quae nunc Epiphania dicitur, septentrionalis erat terminus Israel. Mare autem solitudinis, quod Hebraice dicitur Araba, mare Mortuum designat, quod in longitras Arabiae, in latitudine CL usque ad vicina Sodomorum progreditur. 23. Et unaquaeque gens
Abbreviated transcription (Latin):
cumdent regem habentes singuli arma sua aicã
testimomo designat decretalegis dĩ qͥb quid age¬
re rex habeat qaliter uiuereꝰ p̃cipitur deniq
in libro uerborum dierum apertius et in posuorur
in quid ei diadema dederuntq: inmanueius tenen¬
damlegem & magneutique erat salutarisq pru¬
dentiae ut posityrannice impie q̃ necẽ reginae
succedenti in regnum filioregis legiami cumipso
regni habitu si muldisciplina legisdi seruanda
commiteretur et qui sep̃ latumꝰ populo regendo
uideret ipsese regendum diuinis legibus subdi
debere meminis set et non fe datratio
infide tractabant eamde uotionem ostenđ eorum
dł qb sermo est qui tantum studii in religione dn¬
buerint utnullus dubitauerit quin pecunia dm̃
sine alicuius fraudis supitione tractarent. et hane
deerario sublatam fideliter artificibus aomuni¬
endam domum prout in singulis opus esset offes
inualle salinarum x. milia & ad prebendit

Expanded text:
cumdent regem, habentes singuli arma sua, etc. cumdent regem, habentes singuli arma sua, etc. testimonio designat decreta legis Dei, quibus, quid agere rex debeat, qualiter vivere, praecipitur. Denique in libro Verborum Dierum apertius: « Et imposuerunt, inquit, ei diadema, dederuntque in manu ejus tenendam legem . » Et magnae utique erat salutarisque prudentiae; et post tyrannicae impiaeque necem reginae, succedente in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni habitu simul disciplina legis Dei servanda committeretur, ut qui se praelatum populo regendo videret, ipse se regendum divinis legidebere meminisset. 20. Et non fiebat ratio in fide tractabant eam, devotionem ostendit eorum de quibus sermo est, quia tantum studii in religione habuerint, ut nullus dubitaverit quin pecuniam Domini sine alicujus fraudis suspicione tractarent, et hanc de aerario sublatam fideliter artificibus ad muniendam domum, prout singulis opus esset, offerin valle Salinarum decem millia, et apprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
seruarent neł hoc regina collecto exercitu con¬
traregem defendere & seruarent & portam
habitaculi sicutoriorum perquam de templo ad
palatium descendebatur sicut in frads̃ duxerunt¬
q: regeidedomodñi & uenerunt ꝓuram porte
ee uidentur scutarios at̃ tutores regis appel¬
lat testante libro paralipomenon qͥcum roboa
scuta aerea proaureis fecisse cum memoras¬
sed adiecit & tradiditillo principibus scuta¬
riorum quicustodiebant uestibulum palati
In quo uidelicet libro distinetius ħcunctaro pli¬
cantur tertia pagr̃s urm quiueniunt ad sab¬
batum sacerdotum & leuita sunt & lanitorũ
erit inportis tertiauꝰ pars addomum regis
& tertia in portaque appellatur fundamenti
omne ueror eliquum uulgussit in atrus domus dñi
necquis quam alius ingrediatur domum dñi nisi
sacordotes & quimmistrant delouitis ipsitantũ¬
modo ingrediantur ꝙ scificati sunt & omnereli¬

Expanded text:
servarent, ne vel hoc regina collecto exercitu conservarent, ne vel hoc regina collecto exercitu contra regem defenderent, servarent et portam habitaculi scutariorum, per quam de templo ad palatium descendebatur, sicut infra dicitur . Duxeruntque regem de domo Domini, et venerunt per viam portae esse videntur. Scutarios autem tutores regis appellat, testante libro Paralipomenon, qui, cum Roboam scuta aerea pro aureis fecisse commemorasset, adjecit, Et tradidit illa principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii . In quo videlicet libro distinctius haec cuncta replicantur. Tertia pars vestrum, qui veniunt ad sabbatum, sacerdotum et levitarum et janitorum erit in portis; tertia vero pars ad domum regis, et tertia in porta, quae appellatur Fundamenti; omne vero reliquum vulgus sit in atriis domus Domini, nec quisquam alius ingrediatur domum Domini, nisi sacerdotes, et qui ministrant de levitis, ipsi tantummodo ingrediantur, quia sanctificati sunt, et omne reli
Abbreviated transcription (Latin):
& postsabbatum eaq̃ pxima septimana ministra¬
uerat domum redeunte. Sedhic pontifex p̃pneces¬
sitatem augendi circanouum regem exercitus a eos
qui intrandi septimanamordinem habebant
suscepit & illos diam suam septima nam ministrando
imple uerant ne abirent recinuit quialios¬
ꝗq̃ leuitas decunctis urbibus iuda simul & prin¬
cipes familiarum isrł missis in hoo centurioni¬
bus hiero solimam congregauerat ut uerba
dierum narrant Quos educturus filium regis
taliratione diftinxit ut omnes qui impleuerant
sabbatum & egressuri erant induas diuisi par¬
tes regem in interiorebnus atriilocis armati circũ¬
starent peliquauͦ multitudo id est hiqdͥ nonerant
destirpe leui exteriores atriorum ianuas con¬
trafurorem reginae siquid forte aduersi mo¬
uretur custodirent porrobi quinuper ad sabba¬
tum uenerant sacerdotes lȩuite & lanitor es in
tres diuuisi partes domum regis idest palatim ob¬

Expanded text:
et post Sabbatum ea quae proxima septimana ministraet post Sabbatum ea quae proxima septimana ministraverat domum redeunte. Sed hic pontifex, propter necessitatem augendi circa novum regem exercitus, et eos qui intrandi septimanam ordinem habebant suscepit, et illos qui jam suam septimanam ministrando impleverant, ne abirent, requosque levitas de cunctis urbibus Juda simul et principes familiarum Israel, missis in hoc centurionibus Hierosolymam, congregaverat, ut Verba dierum narrant; quos educturus filius regis tali ratione distinxit, ut omnes qu iimpleverunt sabbatum et egressuri erant, in duas divisi partes regem in interioribus atrii locis armati circumstarent; reliqua vero multitudo, id est, qui non erant de stirpe Levi, exteriores atriorum januas contra furorem reginae, si quid forte adversi moliretur, custodirent. Porro qui nuper ad sabbatum venerant sacerdotes, et levitae, et janitores, in tres divisi partes, domum regis, id est, palatium ob
Abbreviated transcription (Latin):
gredi inscuario ante or aculum sacerdotes tantum
purificati introibant inatrio interiore sacerdo¬
tes omnes & leuitae circa hoc atrium subdiuo uel
si tem pestas arcebat in edibus circum positis uiri
is rahelite adorandum siue audiendum uerbum
conuenire solebant intertio ordine atriorum
stabant adorandum mulieres israbelicae subdiuoł
sicompestas nonsinebat proxima circum posita sunt
aedium tecta subibant porro i nultimus ordine
atriorum gentibes qͥadorandum forte conuenerant
intrabant. Ubi & p̃t tempora dispersionis hi qͥde
gentibus nuper aduenerant israbelitae diebus ur
purificati sictandem interiora scõrum patebant
ꝗ at̃ inter atria uelinatriis erant pauimenta
lapideuario sunt omnia stracta itauͦ ostia in aedib
contra inuicẽm positaerant ut hi et̃ qͥ inultimis con¬
sistebant templum possent intueri. eran tautem
cederent sabbato noua tꝰma intrante ad officiũ

Expanded text:
gredi, in sanctuario ante oraculum sacerdotes tantum gredi, in sanctuario ante oraculum sacerdotes tantum purificati introibant, in atrio interiore sacerdotes omnes et Levitae. Circa hoc atrium sub dio, vel, si tempestas arcebat, in aedibus circumpositis viri Israelitae ad orandum sive audiendum verbum convenire solebant. In tertio ordine atriorum stabant ad orandum mulieres Israeliticae sub dio, vel, si tempestas non sinebat, proxima circumpositarum aedium tecta subibant. Porro in ultimum ordinem atriorum gentiles, qui ad orandum forte convenerant, intrabant. Ubi etiam post tempora dispersionis hi qui de gentibus nuper advenerant Israelitae diebus septem purificati sic tandem interiora sanctorum petebant. Quae autem inter atria vel in atriis erant pavimenta, lapide vario sunt omnia strata. Ita vero ostia in aedibus contra invicem posita erant, ut et hi etiam qui in ultimis consistebant templum possent intueri. Erant autem cederent, Sabbato nova turma intrante ad officium,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt atria deqbcanitur in psalmis. Quistatis indo
modñi inatriis domus dĩ nostri. Et qm̃ ipsa domus
dñi inediti oreloco constructaerat fiebat utatria
quanta exteriora fierent tanto altiores habereñ
parietes ut pute inferius fundamenta habentes
adeo utultima qua dringentos in altitudine cubitos
haberentur nec tamen aequande templi altitudi¬
ni aliquantulum propinquaren. Quorum omniũ
in libro parali pomenon itageneralis fitmentio de¬
ditautem dõ salomoni filiosuo descriptionem porticus
& templi & collariorum & cenaculi & cubiculorum
inaditis & domus propittationis nec non & omnium
q̃ cogitauerat atriorum & edrarum percircuitum
inthesauros domus dñi inthesauris scorum. Sediose¬
phi scriptura uel pictura abantiquis formata ple¬
nius qͦ sint ordine facta distinguit. Hisuero ita
compositis in scã scorum summitantum sacerdotis
erat semel in anno cum sanguine hostiarium in¬

Expanded text:
sunt atria de quibus canitur in Psalmis: Qui statis in domo sunt atria de quibus canitur in Psalmis: Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri . Et quoniam ipsa domus Domini in editiore loco constructa erat, fiebat ut atria quanto exteriora fierent, tanto altiores haberent parietes, ut pote inferius fundamenta habentes; adeo ut ultima quadringentos in altitudine cubitos haberent, nec tamen aequandae templi altitudini aliquain libro Paralipomenon ita generalis fit mentio: Dedit autem David Salomoni suo descriptionem porticus, et templi, et cellariorum, et coenaculi, et cubiculorum in aditis, et domus propitiationis, nec non et omnium quae cogitaverat, atriorum et exedrarum per circuitum in thesauro domus Domini, et in thesauris Sanctorum. Sed et Josephi Scriptura, vel pictura ab antiquis formata, plenius, quo sint haec ordine facta, discompositis, in Sancta sanctorum summi tantum sacerdotis erat semel in anno cum sanguine hostiarum in
Abbreviated transcription (Latin):
seprolixitatom a tomplo protendebat ut pote
inilla suiparte altaro olo causti m illa lute¬
in illa sacerdo tum im molantium & psallentium
habebatchores leuitarum. circumdabatur autem
hoc atrium undique uersuma longe aede ꝑmaxima
in quadrum. cuius interior parie s idesiqui tem plum
a quattuor mundi partibus repiciebat inferiuserat
pertotum in arcubus constructus ulteriorũ firma
soliditate fundatus & ianuas habons aero a sut supra
dictum conmemorauimus. & ostia inbasilica q̃ texit
aore q̃ et̃ porticibus conmunita maximis & oportu¬
nis erat discreta conaculis &rus sus extrahanc eadẽ
ingyro altera simili schemate facta. Sed & tertia
nihil hominis circa illam eodemordine facta pergo¬
rum interiora omnia longe lateq: circuibat in hoc
tantum a prioribus distans edibusq: orientalis &
septemtrionalis eius parie sostiaminimo habeb at eoq
uterꝗ eorum ad moros pertineretciuitatis Hãt

Expanded text:
se prolixitatem a templo protendebat, utpote quod se prolixitatem a templo protendebat, utpote quod in illa sui parte altare holocausti, in illa lutein illa Sacerdotum immolantium, et psallentium habebat choros levitarum. Circumdabatur autem hoc atrium undique versum a longa aede praemaxima in quadrum, cujus interior paries id est, qui templum a quatuor mundi partibus respiciebat inferius erat per totum in arcubus constructus, ulterior vero firma soliditate fundatus. Et januas habens aereas, ut supra dictum commemoravimus. Et ostia in basilica, quae texit aere; quae etiam porticibus communita maximis, et opportunis erat discreta coenaculis. Et rursus extra hanc aedem in gyro altera simili schemate facta. Sed et tertia nihilominus circa illa eodem ordine facta per gyrum interiora omnia longe lateque circuibat, in hoc tantum a prioribus distans aedibus, quod Orientalis et Septentrionalis ejus paries ostia minime habebat, eo quod uterque eorum ad muros pertineret civitatis. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
circumdabatur habebat intraparietes ħ estenim
mensura prima quam uerba dierum nominant
lxx cubitos longitudinis xx autem latitudinis cuĩs
omnis ambitus a triotresdubitos altoerat circum¬
daius habente introitum a parte orientis cuius
in libroregum ita meminit scriptura et a odifi¬
cauit atrium interius cribusordinibus lapidum
politorum & uno ordine lignorum caedri ⁊ nte¬
rius uidelicet hocappellans atrium coque alia
circa ho exteriora sint factam porro in uerbis
dierum ita fecit et̃ atrium sacerdotum & basili¬
cam grandem & ostia inbasilica q̃ texitaere
trium uidelicet sacerdotum hoc nominans ꝙ
nimirum adhocerat factum ut abingras sutẽpli
ceteros arceret solisque hoc sacerdotibus licere
designaret E ra tautem hocidem atrium ab
australi occidentali & septemtrionali parte
uicinius muro templi porro adortum solis un¬
de & introitum pergrados habebat in magnam

Expanded text:
circumdabatur, habebat intra parietes haec est enim circumdabatur, habebat intra parietes haec est enim mensura prima, quam verba dierum nominant sexaginta cubitos longitudinis, viginti autem latitudinis. Cujus omnis ambitus atrio tres cubitis alto erat circumdatus, habente introitum a parte orientis, cujus in libro Regum ita meminit Scriptura: Et aedificavit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri. Interius videlicet hoc appellans atrium, eo quod alia circa hoc exteriora sint facta. Porro in verbis dierum ita: Fecit etiam atrium Sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica, quae texit aere. Atrium videlicet Sacerdotum hoc nominans, quia nimirum ad hoc erat factum, ut ab ingressu templi caeteros arceret, solisque hoc Sacerdotibus licere designaret. Erat autem hoc idem atrium ab australi, occidentali et septentrionali parte vicinius muro templi. Porro ad ortum solis, unde et introitum per gradus habebat, in magnam
Abbreviated transcription (Latin):
tus acsiapertedicat poligloriari q̃s iamuictor bel¬
licidis oriminis qui adhuc inacie positus quamuicto¬
ria sequatur ignor as . & uerum pro fecto dicebat
nammor initocestamine benedab nonuictis aduer¬
sariis eriumphans sed cesosuo exercitu fugions domũ
Iuodait ioiada pontifex sacerdotibus & proforens
atelia clamnutriebant intemplo tertia parsur̃m
introeat sabbato & obseuet excubitum domusre¬
gis tertia autem pars sitadportam sires & tertia
pors ad portam ꝙ posthabitaculum scutariorũ
custodietis đ excubitum domus messa dua euero
partes euobi somnes egredientes sabbato custodi¬
ant excubias domus dñi circum regem & uallabi¬
tis eum habentes arma in manibus uestris & cecera¬
q̃ ibidem dicta uel facta conmemorantur melius
intellegunt side locis templi in qb actumest latius
aliqua replicentur templum quidem ipsum ex¬
coptis porticibus qb omni exparte sibi a derentibus

Expanded text:
tus; » ac si aperte dicat: Noli gloriari, quasi victor beltus; » ac si aperte dicat: Noli gloriari, quasi victor bellici discriminis, qui, adhuc in acie positus, quem victoria sequatur ignoras. Et verum profecto dicebat. Nam mox inito certamine Benadad, non victis adversariis triumphans, sed caeso suo exercitu fugiens domum Quod ait Joiada pontifex sacerdotibus, et levitis Athalia, clam nutriebat in templo: Tertia pars vestrum introeat sabbato, et observet excubitum domus regis, tertia autem pars sit ad portam Seir, et tertia pars ad portam, quae est post habitaculum scutariorum. Custodietis excubitum domus Messa. Duae vero partes e vobis omnes egredientes sabbato custodiant excubitum domus Domini circum regem, et vallabitis eum habentes arma in manibus vestris, etc. Quae ibidem dicta, vel facta commemorantur, melius intelliguntur, si de locis templi, in quibus actum est, latius aliqua replicentur. Templum quidem ipsum, exceptis porticibus, quibus omni ex parte sibi adhaerentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius temeritatem errogantiao modesio seruic¬
ne compescens rexisrł ait .D. atrei ñ eglorior
accinctus oque ut discinctus aliudi ũ autem aocinctus
aliud discinctus aliud non accinetus accinctus namꝗ
est quicingulo circumdatus incedit. discinctus qui c̃im¬
gulum nuperde posuit uerbi gratia balneum intratu¬
rus uellectus ascinsurus uel alteram forte tuni cam
induiturus ronaccinetus qͥ nupertunica indutus nec¬
dumse addita ⁊ onae circum positione inoniuit siceg̃¬
& in pantione castrensi qui positus est recte accinetus
nominatur idestarmis indutus. Quipugna confecto
uic tor domum redut iure distinctus uocatur quini¬
mirum depositis armis optata epacis otiumgeris. qui
is necdum pugnare neq: sead cestamen parare iam
coperat meritonon accinetus eẽds̃ ait eg̃ rexisrł
regisirta glorianti qs iamcepisseo samariam quam
obsidere coeperat neglorietur accinctus aeq: ut discino¬

Expanded text:
Cujus temeritatem arrogantiae modesto sermoCujus temeritatem arrogantiae modesto sermone compescens rex Israel ait: « Dicite ei, Ne glorietur accinctus aeque, ut discinctus. » Aliud est autem accinctus, aliud discinctus, aliud non accinctus. Accinctus namque est qui cingulo circumdatus incedit. Discinctus, qui cingulum nuper deposuit, verbi gratia, balneum intraturus, vel lectum ascensurus, vel alteram forte tunicam induiturus. Non accinctus, qui nuper tunicam indutus, necdum se addita zonae circumpositione munivit. Sic ergo in expeditione castrensi qui positus est, recte accinctus nominatur, id est, armis indutus. Qui pugna confecta victor domum rediit, jure discinctus vocatur, quia nimirum, depositis armis, optatae pacis otium gerit. Qui vero necdum pugnare, neque se ad certamen parare jam coeperat, merito non accinctus esse dicitur. Ait ergo rex Israel regi Syriae glorianti, quasi jam cepisset Samariam, quam obsidere coeperat: « Ne glorietur accinctus aeque, ut discinc
Abbreviated transcription (Latin):
obenedab rexsyrie obsidens & inpugnare incip¬
Nens samariam at haa faciant mibidu & ha
addant si sueficerit puluis samariae pugillis
omni pp̃i qui seq̃s me bunchabec sensum gama¬
ria necesseost iue tamorem ciuitatum̃ habebat t̃ra
intorius p̃pmuros penoipsismuris aequalem neui¬
delicet cossine subsidio terrae adiacentis erectos
crebor insistonte manuostilideiceret ictus aurietis
extrinsecus autommurorum alatudo longa sr̃
ficiem terrae transcenderat maxime cumin
montis uertice ut scriptura refert fueritubrs
eadom posita Aitergorex superbus obsessum
terrena ciuitatom ꝙ tantam haberet secum
exercitus mulatudinem uet̃ siquisꝗ militum ẽ¬
unu solũ modo lapidem uel cospitem uel supitem
ad conseruendum contraurbem aggerem adron¬
tas sec tam sublimis exeoposset ager ux srea
qui suꝑ ficiei ciuitatis ipsiusque rat incramuros
eõ uideret aoqualis iaut exequo pugnantis
cmtraciuitatem tela uol saces mitterepossert

Expanded text:
Benedad rex Syriae obsidens, et impugnare incipiens Samariam ait: Haec faciant mihi Dii, et haec addant: si suffecerit pulvis Samariae pugillis omnis populi, qui sequitur me. Hunc habet sensum. « Samaria juxta morem civitatum habebat terram interius propter muros pene ipsis muris aequalem, ne videlicet eos sine subsidiis terrae adjacentis erectos, creber insistente manu hostili, dejiceret ictus arietis. Extrinsecus autem murorum altitudo longe super faciem terrae transcenderat, maxime cum in montis vertice, ut Scriptura refert, fuerit urbs eadem posita. Ait ergo Rex superbus obsessam terrens civitatem, quod tantam haberet secum exercitus multitudinem, ut si quisque militum ejus, solummodo lapidem, vel cespitem, vel stipitem ad construendum contra urbem, aggerem apportasset, tam sublimis ex eo posset agger exsurgere, qui superficiei civitatis ipsius, quae erat intra muros, esse videretur aequalis: ita ut excontra civitatem tela vel faces mittere possent.
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti aduersariomente sehumilis ubsterne bat
uidiuino iudicio praelatum essesenouerat ⁊lle
itaque sehumiliter postponebat qui perelectio¬
nis gratiami ncomparabiliter nouerasees seme¬
uorem discantergo quomodo humiliari prexi¬
mis debeant quiadhuc quo locum aputdm̃ habean¬
tur nesciunt sesic seelecti etiamillis humiliant qui¬
bus iamse ꝑ internaiudicia ante positus de preben¬
Obedientiam qui ppe uictimis iure praeponitur
Quia peruictimas aliena caro perobedientiam uero
uoluntas propria religatur. tantoigitur quisq:
dm̃ citius placat quanto ante elus oculos repressa
arbitrusiu superbia gladio praecipientes se immo¬
lat Quo contra hariolanda peccatum in oboedien¬
tia dicitur ut quanta sit uirtus oboedientiae demons¬
trecur exaduerso ergo melius ostenditur quid
de eius laude sentiatur. si enim quasi peccatũm
ariolandiest repugnare & quasi scelus ido latriȩ
nullae ad quiescere sola est quae sidemeritum possi¬

Expanded text:
sequenti adversario mente humili se substernebat, sequenti adversario mente humili se substernebat, cui divino judicio praelatum esse se noverat. Illi itaque se humiliter postponebat, cui per electionis gratiam incomparabiliter noverat esse se meliorem. Discant ergo quomodo humiliari proximis debeant, qui adhuc quo loco apud Deum habeantur nesciunt, si sic se electi etiam illis humiliant quibus jam se per interna judicia antepositos deprehenObedientia quippe uictimis iure preponitur, quia per uictimas aliena caro, per obedientiam uero uoluntas propria mactatur. Tanto igitur quisque Deum citius placat quanto ante eius oculos, repressa arbitrii sua superbia, gladio precepti se immolat. Quo contra ariolandi peccatum inobedientia dicitur ut quanta sit uirtus obedientie demonstretur. Ex aduerso igitur melius ostenditur quid de eius laude sentiatur. Si enim "quasi ariolandi peccatum est repugnare et quasi scelus ydolatrie nolle acquiescere," sola est que fidei meritum possi
Abbreviated transcription (Latin):
tiuo fructus nonferunt quia inredem tor sao¬
tosi tirm sorua fidei sequi noluerunt. Sc̃anim que
oedosia in primitus suis mulutut ine ginuo er fe¬
euncsata nirxin mundifime iudeos quos inuenerit
suscipit & extroma colligenseos quasi reliquas fru¬
Uruolus quippeinoculis suis est qui lneo quod
semetipsum considerat in paremse abienis
merrus pensat Namsiquasi granderliscionis¬
picit quisquis sesuperaliena merato ed robus in¬
pogita dones extondit soaulautem roprobusir
bono quo coeperat nom perman sit qua fastosu ssepte
postponens postquam fieriendilo cume ournles
& peporcttcidem sacuiuenti aduersario bumiles
sepro fessione prostrauit dicens. quemsequeriso
rexisrł quempersequeris canem merituum & pu¬
licomunum et cesteiam hunctus in regem sueratia
exorante samuele accornu superse oleofundente didi¬
cerat quodeum diuina gratia saule reprobate ndrio¬
ni guberoacula possidenda seruabat & tamenper¬

Expanded text:
tivos fructus non ferentes, quia in Redemptoris adtivos fructus non ferentes, quia in Redemptoris adtes, primordia fidei sequi noluerint. 48. Sancta namque Ecclesia in primitiis multitudine gentium fecundata 559 vix in mundi fine Judaeos, quos invenit, suscipit, extrema colligens, eos quasi reliquias fruvulus quippe in oculis suis est, qui in eo quod semetipsum considerat, imparem se alienis meritis pensat. Nam quasi grandem se aspicit, quisquis se super aliena merita elatione cogitationis extendit. Saul autem reprobus in bono quod coeperat non permansit, quia fastu susceptae postponens, postquam feriendi locum reperit, et pepercit eidem saevienti adversario, humili se professione prostravirex Israel, quem persequeris? Canem mortuum et pulicem unum ? Et certe jam unctus in regem fuerat; jam, exorante Samuele et cornu super se oleum fundente, didicerat, quod eum divina gratia, Saul reprobato, ad regni gubernacula possidenda servabat. Et tamen per
Abbreviated transcription (Latin):
ed eundem goliam dauid superans suogladio
occidit. Quodnos quoque agimus qui promissi
d auio membra exeius fieri dignationem erui¬
mus nam consuperbientes hereticos & sacre
scripturae sententias deferentes cisdemuer¬
bis atquesentus quas proferunt uincimus
qua sielatum goliom suo gladio de trunca
Quidergomontes saulmoriente deliquerunt
quaienus in cis necros nec pluuia ecaderet¬
& ab omni eosuiriditaus germine sententiae
s ermo siccaret. sed quia gelboe interprotatur
decursus ꝑ saulautem unctum & mortuum
mors nostri mediatoris exprimitur. Nonimerito
gelboe montes superbia iude orum corda signan¬
t̃ quaedum in huiusmundi desideriis defluunt
in xp̃i idest in unctis emor comiscuerunt
& quia in eis unctus rexcorporalicor morius
ipsi abomni gratiae roresiccantur : dequibus
& benedictur ut agri primitiorum esse nompos¬
sint eooper bae quippe bebreorumree esprsau¬

Expanded text:
sed eumdem Goliam David superans, suo occidit sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gladio: quod nos quoque agimus, qui promissi David membra, ex ejus fieri dignatione meruimus. Nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis, quas proferunt, vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncaQuid ergo montes Gelboe, Saul moriente, deliquerunt, quatenus in eis nec ros, nec pluvia caderet, et ab omni eos viriditatis germine sententiae sermo siccaret? sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum mors nostri mediatoris exprimitur, non immerito Gelboe montes superba Judaeorum corda signantur: quae dum in hujus mundi desideriis defluunt, in Christi, id est, uncti, se morte miscuerunt. 47. Et quod in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni gratiae rore siccantur, de quibus et bene dicitur ut agri primitiarum esse non possint. Superbae quippe Hebraeorum mentes primi
Abbreviated transcription (Latin):
eim neglegenter intuendum est quod cum
em sp̃s aduersus inuaderet ad praebensam
ethara neius ues aniam sedabat. Ouide nim
tur nisi humilisuita scorum. cumergo saul
nundo sp̃uarripitur. Dauid canente eius
ma temperaturquia cum sensus potentium
clationem infurorẽ uertitur dignum est ut ad
dem mentis qua sidulcedine cytbare loquu¬
s nostrae tranquillitate reuocetur ali¬
ido autem cumhuius scłi potentes agumur
us perquasdam similitudinis ueluo doalieno
ꝑuore quirendi sunt Eccum rectam senten¬
m quasi in alterum proculerint. Tunc mo¬
N congruentibus de propriore atuferien
st̃ ut mens temporal: potentiati mida con¬
a corripientem Nequaquam seerigat quae
si buudicio suꝑbiae ceruicem calcat Et
nulla suide fensione seexerceat quam
entia proprioris ligat ueoccisione eohe
nos uerbis aperimus colias quippe cumgla dio
dauio uero cumpera pastoraliuenit ad prolium

Expanded text:
enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est nos verbis asserimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum pera pastorali venit ad praelium:
Abbreviated transcription (Latin):
autem alias ita imperitiae uel praesumptionime¬
ae ueniamtribuas ut ipsecum omnibus quibuscũ¬
que potesicrebremeditationi continuȩ obseruationi
oportune praedicationi diuinarum insistasscrip¬
turarum communique labore satagamus ut nos
negotiatores dominice pecuniae fideles nosarti¬
fices & clusores spĩtalium gemmarum siue moe¬
miorum Nos propugnatores scaeciuitatis. Nos
caclestium inueniamur sabriarmorum Nobis
reuersus anuptiis sũm: patersamilias diceredigne¬
tur ꝗ superpauca fuistis fideles supermulta uass
constituam intrate ingaudium dñiuestria me

Expanded text:
autem alias, ita imperitiae vel praesumptioni meautem alias, ita imperitiae vel praesumptioni meae veniam tribuas, ut ipse cum omnibus quibuscunque potes crebrae meditationi, continuae observationi, opportunae praedicationi divinarum insistas Scripturarum; communique labore satagamus, ut nos negotiatores dominicae pecuniae fideles, nos artifices et inclusores spiritualium gemmarum sive moeniorum, nos propugnatores sanctae civitatis, nos coelestium inveniamur fabri armorum; nobis reversus a nuptiis summus Paterfamilias dicere dignetur: Quia super pauca fuistis fideles, super multa vos constituam, intrate in gaudium Domini ve
Abbreviated transcription (Latin):
deflectunt atque ingenium q tuitioni scãe
ecclesiae inpondere debuerant ad uolum tatẽ
potius regis uitiorum dispensare compellunt
uod siclu sorom hoclo cononostiorum siue muro¬
rum sed auripotius gemmarumque intel¬
legere uoluerimus adunum profecto eun¬
demque spĩtalis ex positio fenum respicit
dictum quippeest desapientia ꝙ aurum est
& multi tudo gemmarum atqueideo cluso¬
res horum. uonalio saptius quam doctores
intellegere ualemus quilquam diurecte
uiuunt hacdocent inornatum scã eciuitatis in¬
dustriam sue artis inpendunt atsiforte erraue¬
rint quidnisi arege cbaldeorum captiui baby lo¬
niam transferuntꝰ. Et qm̃ artificem & clusorem
ab hiero solimis babyloniamtransmigrari hocẽ
talentum uerbi caelitus acceptum interra defo¬
deri idest scientiam sp̃italem ad poccatorum opera
conuerti lector ut siquidtibi in his explanatiuncu¬
las gratum dixi ad laudem donantii dĩ referas sin

Expanded text:
deflectunt; atque ingenium quod tuitioni sanctae deflectunt; atque ingenium quod tuitioni sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si inclusorem hoc loco non ostiorum sive murorum, sed auri potius gemmarumque intelligere voluerimus, ad unum profecto, eumdemque spiritualis expositio finem respicit. Dictum quippe est de sapientia, quia aurum est et multitudo gemmarum ; atque ideo inclusores horum non alios aptius quam doctores intelligere valemus, qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis industriam suae artis impendunt. At si forte erraverint, quid nisi a gente Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? Et quoniam artificem et inclusorem ab Jerosolymis Babyloniam transmigrare, hoc est talentum verbi coelitus acceptum in terram defodi, id est, scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti. Obsecro, lector, ut si quid tibi in his explanatiunculis gratum dixi, ad laudem donantis Dei referas. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
siue in lecebris mund: seuaduersitatibus sub¬
acti anmaioribus sefatinoribus polluunt a
certe inheresim declinando aperte a posta sie
notamincidunt arma uero q̃b contradiabolum
repugnantes libertatem a dõ nob̵donatam de¬
discimus sed philistei filios isrł fabris armo¬
rum priuant cum malignisp̃s animos fidelium a me¬
ditatione sacrelectionis saecularia illis negotia in¬
serendo retardant ne uelipsi perhuius exercitũ
resistendi fiduciam sumant uelalios forte qͥ lege¬
re nesciunt adresistendum uitiis exortando
a corripiendo accedant tollunt fabros armo¬
rum cumeos qui sacraeloq norunt intantum
sceleribus obruunt ut dicõrebona ꝗ didecerant
prorsus erubescant tranferun tomnem arti¬
ficem &clusorem inbabyloniam dehiorsł cũ
eos quimulti faria uirtutum operatione plu¬
ribus prodorse &ciuitatem dĩ contra inruptio¬
nes temptationum munire solebant a proposito

Expanded text:
sive illecebris mundi, seu adversitatibus subsive illecebris mundi, seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando, apertae apostasiae notam incidunt. Arma vero, quibus contra diabolum repugnantes, libertatem a Deo nobis donatam dediscimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animas fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo retardant, ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando aut corripiendo accedant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et inclusorem in Babyloniam de Jerusalem, cum eos qui multifaria virtutum operatione pluribus prodesse, et civitatem Dei contra irruptiones tentationum munire solebant, a proposito
Abbreviated transcription (Latin):
dium anlanceam sicutenim tuncilli cauerant ne
habentes fabros ferrarius hebrei arma adre¬
pugnandum facerent itanuncebalde destnuno¬
tahierusb & uastata omniterra repromisso¬
ta Quin potius quioquid apuo exterminatan¬
gentem artis inuenerant totum babylonian
tranferunt ut uel amilum ualeat ultra uel
illius ciuitatis utilitatibus proficiat. cuiusdeflor
poris congruit᷑ nonopinor allegoriam eẽreci
Autom & caldeis si ue pbilistei ciuitatem diaboli
idestomnem malignorum si ue b ominum seuane¬
lorum multitudinem designus seruitq srđ plu¬
listeis si uecbaldeis cumfideles qͥq nomine tenus
inec clesia consistentes ceter ab inmundis uel
spiritibus uel hominibus decepti a auaritiae
a lixoriae an alteri cuilibet peccatomentis
colla submittunt abducit autem nabucodo¬
seruire hacde calogum legis fideliter india
proximi uidebantur amore conseruare subio

Expanded text:
dium aut lanceam . Sicut enim tunc illi caverant, ne dium aut lanceam . Sicut enim tunc illi caverant, ne habentes fabros ferrarios Hebraei, arma ad repugnandum facerent; ita nunc Chaldaei, destructa Jerusalem et vastata omni terra repromissiota; quin potius quidquid apud gentem exterminatam artis invenerant, totum in Babyloniam transferunt; ut vel ad nihilum valeat ultra, vel illius civitatis utilitatibus proficiat. Cujus tam deporis congruit, non opinor allegoriam esse reticautem et Chaldaei sive Philisthaei, civitatem diaboli, id est, omne malignorum sive hominum seu angelorum multitudinem designant; servitque Israel Philisthaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclesia consistentes, caeterum ab immundis vel spiritibus vel hominibus decepti, aut avaritiae, aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato mentis colla submittunt. Abducit autem Nabuchodoservire, ac decalogum legis fideliter in Dei ac proximi videbantur amore conservare, subito