comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um sacram̃tum est sicut ⁊ ip̃m officium ⁊uigi
sacram̃tum eẽ cognoscit᷑. S conuiguim ñ dc̃m
sacm̃tum est illiuis societatis que in sp̃u est int̾
deum ⁊ aĩam. officium uͦ ⁊iugii saciam̃tũ ⁊ iliꝰ
duo in carne una: iam ñ duo. s una caro. hac
eresa ad quod sacram̃tũ ꝑtin̾e ñ potest mulier
cum qua noscit᷑ ñ fuisse carnaie ꝯm̃tium. ocest
numeit qd̾ in carne est magnum ñ est. imo m¬
to maius qd̾ in sp̃n est: Caro inquit nicħ ꝓdest.¬
Ir̃ et qui uifuficat. Sigͦ magnũ est qd ĩ carne
esr uauis utiq est qd̾ in sp̃u est Si recte ꝑ scͥptie¬
ramn sc̃am deus sponsus d̾e: ⁊ amima rõnalĩs sponsa
l onugio uit᷑ mascłm ⁊ femĩam constat. sacramt᷑
drmago est. Et forte ut expssus dicat᷑ m̃a sccietas que
Anns nconiugio pacto fedis seruat᷑ . saciatts este
paus cacrañiti res est duectio mitua aĩorum que
Ooinuicem in sccietatis ⁊ feders coniugalis ii ncło

Expanded text:
um sacramentum est, sicut et ipsum officium conjugii um sacramentum est, sicut et ipsum officium conjugii sacramentum esse cognoscitur. Sed conjugium, ut dictum estDeum et animam. Officium vero conjugii sacramentum est illius duo in carne una, jam non duo, sed una caro. Hoc Ecclesia , ad quod sacramentum pertinere non potest mulier cum qua noscitur non fuisse carnale commercium. Potest num est quod in carne, magnum non est: imo multo majus quod in spiritu est? Caro, inquit, ni est qui vivificat . Si ergo magnum est quod in carne est, majus utique est quod in spiritu est. Si recte per Scripturam sanctam Deus sponsus dicitur, et anima rationalis sponsa in conjugio inter masculum et feminam constat, sacramentum et imago est: et forte, ut expressius dicatur, ipsa societas, quae exterius in conjugio pacto foederis servatur. Sacramentum et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem societ
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ⁊ alt̾ius rei sacram̃tum ip̃m conuigii officiũ.
Idem ip̃e in libro de bono conuigali testat᷑ dicens In
coniugio aliquid honi ẽẽ uidet. ñ solum ꝓpt̃ ꝓpaga¬
tionem filiorum. s etiam p̃p natiualem in dmso a
sexu societatem. Alioqͥn iam ñ dr̃et᷑ conuigiũ in se¬
nib si uł amisissent filios uł ñ genussent. in qͥ¬
b ⁊ si emarcuerit ardor carnis uiget tũ drdo cani¬
⁊ tatis. Item. In nuptiis plus ualet sci̾tas sacram̃ti
qmͣ fecunditas uentris. Uñ quidam ñ utelligẽ¬
tes hoc qd̾ dc̃m est: illa mulier ñ potest ꝑtinere
ad ẜp̃i ⁊ eccłie sacram̃tum: cum qua nos scit᷑ n
fuisse carnale com̾cium: estimant sacram̃tum
conuuigii esse ñ posse ubi cõmictio carnalis non
nale ñ fuent. Coniuigium tam̃ uerũ ⁊ uerum
coniugii sacram̃tum eẽ etiam si carnale ⁊m̃tium
ĩ fuent sub secutum. Imo potiuis tanto ueriu᷑

Expanded text:
esse et alterius rei esse et alterius rei idem ipse in libro De bono conjugii testatur, dicens: « In conjugio aliquid boni esse videtur, non solum propter propagationem filiorum, sed etiam propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin tamen non diceretur conjugium in senibus si vel amisissent filios vel non genuissent, in quibus etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. » Item in nuptiis plus valet scientia sacramenti quamfecunditas ventris. » « Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum est: Illa mulier non potest pertinere ad Christi et Ecclesiae sacramentum, cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, aestimant enim sacramentum conjugii esse non posse, ubi commistio carnalis non cium non fuerit, conjugium tamen verum, et verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit subsecutum. Imo potius tanto verius
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ in carnis cõmixtione infirmitatis erat ⁊¬
delicti: excnsaret᷑. Officium aũ coniuigii in cõmix¬
tione carnis concessit ut in eo p̃t̃ gn̾is multipli¬
c̾atõem: gn̾antium uifumitas exciꝑet᷑. Quare ã
institutum sit conuigii sacram̃tũ apłs innuit.
ubi uirum ymagĩem dei eẽ ac ꝑ hoc quodam mͦ
mulierem aĩe rafonalis typum portare ostñdit.
Quare item institum sit primo coniugii officiũ.
ip̃e deus institutor ⁊ ordinator ostendit dicens.
Crescite ⁊ multiplicamini ⁊ replete t̾ram. Offin¬
aũ coniugii. hoc est carnis ⁊mixtionẽ añ pec̃cm
non ad remediũ infirmitatis. s ad młtiplicatonẽ
ꝓlis institutũ ẽẽ. Post pcc̃m aũ idem ip̃m ad reme¬
dium infirmitatis concessum: beatꝰ auꝰ. testat᷑
in ruinam trapitudinis recde honestate ipti¬
arum excipif. ut qd̾ sanis ẽẽt ad officium: sit e¬
grotis remedium Item in coniugio aliud esse.
⁊ alt̾uis rei sacranitum ẽẽ ip̃m conuigiũ. ⁊ aliud

Expanded text:
id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti excusaretur; officium autem conjugii in commistionem carnis concessit, ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur . Quare autem institutum sit conjugii sacramentum apostolis innuit, ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare iterum institutum sit primo conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . » Officium conjugii, hoc est carnis commistionem, ante peccatum non ad remedium infirmitatis, sed ad multiplicationem prolis institutum esse; post peccatum autem idem ipsum ad remedium in ruinam turpitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium, sit aegrotis remedium. Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
pondit se nupt᷑am: ñdum nupsit. nec coniugiũ
adhuo fuit̾ s fitum ẽẽ debit. Clmm aũt post ea
istie uxorem dixit. ⁊ cula marito nipsit. iam
iugium fuit ittrinꝙ ⁊ ñ pot̾it dusolui. qd factũ
eteniam si id qd ꝓmissum fuit ñ est impletĩ ⁊de¬
aedens s iũdatium: penitentia corrigendum est.
hsequens coniugͥiũ dissoluend̾ ñ est. slon ant st¬
iido sacrañttum conugu ñquidẽ ut sepdiaum
sensini quicquid in aliena societate et iam cum
catius cõmietione. uł cum ꝓlis ꝓcreatẽe secutum
posfiuis factum idcuro stare debere. quia ines am¬
pluis esse uid̾r. ubi post ⁊sensum etiam tatis
pmiruo seatia est. Sn cur idn sciree setine

Expanded text:
pondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium pondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito ninque fuit; et non poterit dissolvi quod factum est, etiam si id quod promissum fuit non est impletum. Praecedens ergo mendacium poenitentia corrigendum est, sed sequens conjugium dissolvendum non est. Non autdo sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum sensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum posterius factum idcirco stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. S
Abbreviated transcription (Latin):
iumis it̾ mascłm ⁊ feĩam factus e. fu̾it: ex eoͫ
coniugium est quem ⁊ si postea copła carnus se¬
quit᷑ nichil tñ coniugio amplius ad turtutem
sacram̃ti confert᷑. Uñ constat. quia si uit ⁊ misli¬
er post talem consensum ad alienam societatẽ
tnsient: etiam si cõmixtio sarnis illic seqͣt᷑: ad
pͥorem tam̃ societatem in qua sacram̃tum comu¬
gii sancitum est. ⁊ postqm scd̾a copula illicita oĩ¬
no uidicat᷑ redire debebit. S dicis mnͥ. Auquis
m̾ ꝓmisit. siue forte nrauit̃ alicui se usq ad tp̃
complacitum illam ducturum. ⁊ ilia simart
ꝓmisit ut urauit se illi nupturam. Iut̾im muta¬
to ꝓpostio alt̃ suie ut̾q ad alienam sorietatem tũ¬
sitꝰ ⁊ ale auam uxorem ducit. ⁊ ilła martto ałti qo
quifacit etiam si post factum penitet. tam̃ factũ
onũo est qd̃ factum est. Qui gͦ ꝓmisit seuxorem
ducturum. ñdum tam̃ uxorem᷑ dixit. ⁊ que spo¬

Expanded text:
ivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim ivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit: et illa marito alteri qui facit, etiam si post factum poenitet, tamen factum omnino est quod factum est. Qui ergo se promisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spo
Abbreviated transcription (Latin):
to consensus carnis remittit᷑ : ꝑ eodem deĩceps
coniuigati debitores ad inuidem ñ tenent᷑. Ad̾
enim ab utrisq pari consensu dimissum⁊
uoto firmatum est: iuste post mod̾ ab alt̾oex¬
xigi ñ potest. ⁊ tam̃ firmũ stat etiam sic riu¬
gii sacram̃tum. tuius iuitutem copła carniᷤᷤ
sicut ñ efficit cum adest: ita etiam si defu̾it tolłe
non potest. Taus itaq consensus induuidualem
uite consuetudĩem retin̾e credit᷑. qui ad hoc fadtꝰ
est. ut mutua societas quead inuicem ꝑ ip̃m in¬
iciata est utroq iuuente amplius diccidiũ nõ
patiat᷑. Qui gͦ diffinire uolu̾it coniugiũ. dr̃e
potest comugium ẽẽ consensum legitmũ hoc
est int̾ legitimas ꝑ sonas ⁊ legitime fc̃m masch
⁊ femine ad indiudualem uite consuetudi¬
nem obseruandsam. In quo quidem consensu
copłe carnalis cõmercium pari uoto aut futu¬
rum ñ contͣdicit᷑: aut ñ futurum laudat᷑.

Expanded text:
to consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps to consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem vitae consuetudinem retinere creditur qui ad hoc factus est, ut mutua societatis quae adinvicem per ipsum initiata est utroque vivente amplius dissidium non patiatur. Qui ergo diffinire voluerit conjugium, dicere potest: « Conjugium inter legitimas personas et legitime factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum non contradicitur, aut non futurum laudatur.
Abbreviated transcription (Latin):
socia data est ñ ancilla aut dña: idcuto neo de sũ¬
mo nec de imo. s de medio fuerat ꝓducenda. Sie¬
nim de capite fleret. de sũmo fieret. ⁊ uid̾et᷑ ad do¬
minatõem fe̾ndam creata. si aũt de pedib fieret.
de imo fieret. ⁊ uid̾et᷑ ad seruitutẽ subicienda. i¬
ꝓpt̃ea de medio facta est ut ad equalitatẽ sociẽ¬
tatis facta ꝓbaret᷑. In hoc tñ quodam mͦ inferior
ip̃o qd̾ facta est de ip̃o ut ad ip̃m semꝑ quasi ad pͥn¬
cipium sium respic̾ẽt. ⁊ ei indundue ad hẽndo
abea se que ad inuicem constare debebat societa¬
te: ñ seꝑaret. Hec gͦ societas conuigium est que
inceps᷑ neq ad alienam altõ iuiuente societatẽ
tͣnseat. neq se ab illa que adinucẽ constat saci¬
etate disiungat. Ad cuiꝰ quidem societatis cor¬
sensum si etiam carnalis ⁊ mixtionis consensus
pruna fed̾atione conuingit᷑. eiꝰdem ⁊ mixtionis

Expanded text:
socia data est, non ancilla, aut domina; idcircsocia data est, non ancilla, aut domina; idcirco nec de imo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae inceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensum, si etiam carnalis commistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ non debeat. s scd̾m diuinũ iudi¬
deo notum qd̾ si similit̃ eecde manifestũ esset᷑.
coniugium legitinum ñ ẽẽt. Ninc aũt ꝑ igne¬
rantiam excusat᷑. ut ex eo ip̃o tam apd̾ d̾m qm̃ a¬
pud hoĩes legitimũ sit: qmͣdiu ignorat᷑. quia
apud hoĩes quidem nicħ in eo rep̃hendit᷑. apud
deum aũt qd̾ reprehensisbłe est ⁊ si culpam ħat.
ad confusionem tam̃ reꝓbat̃onis ñ imputat᷑. Et
putamus: qui ad hoc fit: ad qd̾ fieri debet. Nam qͥ
ad solam carnis cõmixtionem consentiũt: ꝓ tali
consensu coniuges ad huc dici ñ possunt. Hoc em̃
⁊ fornicantes ⁊ adult̾antes facint a quib cõ¬
iuigalis castimonie nom̃ ꝓcul abẽẽ cognoscit᷑. Eipo
aliud illud est cuius consensus it̃ masdłm ⁊ fe¬
mĩam conuigium sacrat. Hoc aũt qui dẽ dicend̾
est: nisi societas illa quam deus creator a principiõ
it̃ mascłm ⁊ feĩam instituit̃. qñ mulierem de
latere uiri formatam eidem sociauit : Quia enĩ

Expanded text:
i non debeat, sed secundum divinum judiDeo notum. Quod si similiter Ecclesiae manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. Et putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
si qs catio ñ admittit. Quap̃ quiato postc̃o¬
eisum coniugalem qui matmonui sacrat cũ
lont alia sine in consensu siue i cortuadui¬
missim fu̾t: ad incestuis Adusti macłam nor
ad conuugii sacram̃tum ꝑtinebit. S dicis. sipͣt
pͥmum conuigalis fed̾is consensum statim con¬
iugium est. quid ergo sibi uult qd̃ d̃icit auato¬
ritas. alit̾ ñ fieri conuigium legitimũ nisi ab:
hiis qui suꝑ eam feĩam potestatem hr̃e uident᷑. ⁊ a
quib custo̾dit᷑ uxor petat᷑ ⁊ a ꝑentib ꝓpincͥora

Expanded text:
d ratio non admittit. Quapropter quidquid post consensum conjugalem qui matrimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertinebit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consensum statim conjugium est, quid ergo sibi vult quod dicit auctoritas: aliter non fieri legitimum conjugium nisi ab his, qui super eam feminam potestatem habere videntur; et a quib
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sentiendum puto. qd̾ si in aliqua forte ꝑ ig¬
norantiam offendit᷑ qͣmͣdui quid̃ latet. mat̾mo¬
nio scd̃m iudicium eccłe legrtime facto: neqͣqmͣ
tollere possit quin legitimũ applłet᷑. Non ingͦ
quis fr̃em ⁊ sororem opponat. aut cet̾a eimodi
in quib ratio ignorantie excusatõem ñ admi¬
tit. Non ꝑmittunt᷑ in huiꝰmodi offend̾e̾: quos
in eo qd̃ faciunt: ignorantia debet excusare.
cicia confusionem ñ euadit Aluid est de illis
loqui de quib dicit apłis. Temptatio ñ uos app̃¬
hendat nisi humana. In quib enim humanũ est
errare: millis potest ignorantia erroris culpam
excusare. Sic gͦ legituas ꝑsonas scd̾m iudicuĩ
eccłe applłandas putamus in quib nlła causa
extat: ꝓ qua aut iuste ꝓhiberi possit qd̾ faciend̾
est autcum factum suerit: infirmari. ⁊ qmͣdu
quidem sic est legitiũ ẽẽ qd̾ est. Si quid̃ autẽ¬

Expanded text:
hoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ighoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. citia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infirmari. Sed quandiu quidem sic est, legitimum esse dicitur quod e
Abbreviated transcription (Latin):
citam fuisse causent᷑. Nonne enim qd̾ om̃e qd̾ illi¬
cite fit. ido̾ ñ sit quia illicite fit: qm̃ qd̾ fit fieri
omĩo dicendum est. qͣmͣuis in eo qd̾ sic fit̃ male
fieri recte dicat᷑. Si aũt qd̾ sit. ⁊ qd̾ islicite sit: fie¬
ri quid̃ sciat᷑. illicite aũt fieri nesciat᷑: potest quid̃
ignorantia culpam temꝑare aut excusare. ut
factum legitunum constet in eo qd̾ fit. qͣmius fa¬
cere ñ possis ut rep̃hensibilit̃ ñ fiat in eo qd̾ sic
sit. Si gͦ silii scd̃m aliquid legitum sunt: scd̃m
aliquid legitima est ⁊ copula ex qua sunt. Qd̃¬
si copła ip̃a scd̾m aliquid legitima recte d̾r. ñ mͥ
apparet quare ñ etiam scd̃m id ip̃m comugium
merito noĩet᷑. Non est enum magna contentio
de nomĩe ubt idem de u̾itate sentit᷑. Exteptis gͦ
hiꝰ causis in quib uł p̃p horrorem uł tiupitudi¬
nem pudicicie consulend̾ uidet᷑. in cet̾is omnib

Expanded text:
citam fuisse causentur. Non enim omne quod illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit, quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicendum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicatur. Si autem quod fit et quod illicite fit fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum legitimum constet in eo quod fit? quamvis facere non possit, ut irreprehensibiliter non fiat, in eo quod sic fit. Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ culpabłit̾ ꝓhibitio ignorat᷑ in tnsg̾ssione ig¬
norantia excusat᷑ nec ꝓhibet᷑ uittus sacramenti
qm̃diu ñ ꝑat cnͣsgressio p̃cepti. Cum aũ constan
eẽ cepit ꝯd̾ ꝓhibitum est. constare deuiceps aut ra¬
tum esse ñ potest qd̾ fcm̃ ÷ quia qd̾ manifeste cont᷑
T̃ceptoem agit᷑. legitimũ aut uerum eẽ ñ iudicat᷑.
Erunt fortassis qui existiment ignorantiã ñ tã
eĩmodi ꝑsonas quib matͥmonii copła uiste pro¬
hibet᷑. si causa que iatet agnoscet᷑ egoi ulos nt̃¬
ingo quid faciendemnsit̃ de bauis ex huimodi copłi
ꝓcreatis. utrum legituni aut illegitum sint u¬
dicandi. Qd̃ si duum ind̾r ut idcuro filii illegiti¬
mi dicant᷑. quia pr̃es scd̾m cãm aliqͣm latentem
illicite. Scdm̃ iudicuim aũt ⁊ concessionem eccłe
legitime fuerunt copulati: concedant ncc̃e est. co¬
płam illam ex qua ꝓcreati sunt qmͣdui quidem
causa latuit legitinam fuisse etiam si iuste illi¬

Expanded text:
ratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse non potest; quod factum est, quia quod manifeste contra praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantiam facere ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos ints ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegitimi dicantur; quia parentes secundum causam aliquam latentem illicite, secundum judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime fuerunt copulati: concedant necesse est copulam illam ex qua procreati sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illi
Abbreviated transcription (Latin):
Um omĩa sacram̃ta post per¬
catum ⁊ propt̾ peccatum sũ¬
pserint exordium solum con-¬
iugii sacramentum. etiamã¬
te peccatum legitur institu¬
tum. non tamen ad remedi¬
um s ad officium. In ringiõ
autem hec pͥmum consid̾an¬
da sunt. ⁊ disc̾nenda. Origo. ⁊ institutio cum mo¬
Oniugii aũctor deus est. Ip̃e enumm ruigium
ẽẽ dec̾nit. qñ mulierem ad ꝓpagatõem gn̾ic
humani homini in aduitoriũ fecit. Adam qͦ ĩ sp̃u
cognoscens ad quem usum mulier facta eẽt. cum
adducta fuisset ad eum. dixit. Hoc nunc os ex ossib
meis. ⁊ caro de carne mea. Opt̃ hoc relinq̃t homo¬

Expanded text:
um omnia sacramenta post peccatum et propter peccatum sumpserint exordium, solum conjugii sacramentum etiam ante peccatum legitur institutum; non tamen ad remedium sed ad officium. In conjugio autem haec primum consideranda sunt et discernenda, origo et institutio, cum moonjugii. Conjugii auctor Deus est. Ipse enim conjugium esse decrevit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset ad eum meis, et caro de carne mea. Os de ossibus, fo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ erunt duo in carne una. Ap̃c etiam in chana
galilee ñ solum p̃sentia corꝑali. s exhibitione
quoq miaculi nuptias consecrauit. In quib oĩb
ostendit᷑ coniugium. ⁊ a deo ẽẽ ⁊ bonũ esse. De du¬
Astitutio coniugii duplex est. Una añ peccatũ ci¬
ad officium. alia post pet̃cm ad remedium. Pri
ma ut natura młtiplicaret᷑. scd̾a ut natura exa¬
ꝑet᷑. ⁊ uicium cohiberet᷑ Prima institutio riug¬
um ꝓposuit in fed̾e dilectionis. ut in eo sacͣment
eẽt sccietatis que in sp̃u constat ut̾ deum ⁊ aĩan
Officium aũt conuigii in cõmictione carnis ꝓp¬

Expanded text:
unt duo in carne una . » Christus etiam in Cana Galilaeae non solum praesentia corporali, sed exhibitione quoque miraculi nuptias consecravit . In quibus omnibus ostenditur conjugium a Deo esse, et bonum esse. stitutio conjugii duplex est. Una ante peccatum ad officium, alia post peccatum ad rma ut natura multiplicaretur; secunda ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectionis, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in carnis co
Abbreviated transcription (Latin):
tractu matͥmonii excepit. ubi hoĩem ut ad here
possit uxori sue pr̃em ⁊ mĩeni relicturũ eẽ asse¬
riut dicens. Ppt̃ hoc relinq̃t ħo pr̃em suum o⁊
matrem suam ⁊ ad hebit uxori sue. Manifestũ

Expanded text:
tractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere tractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori suae patrem et matrem relicturum esse asseruit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
copła carius in coniugio admitat᷑: indigentie mã¬
gis est ⁊ compassionis ne uicium concupiscentie ꝙ
in humana carne post pec̾m radicauit ctit puis
in cẽm excessum ꝓflueret. si nusqm licite exapi
Uidam hoc mͦ conugium diffiniend̾ puta¬
uerunt ut dient conugium ẽẽ consensum
mascidi ⁊ femine indiuidualem uite consuetudi¬
nem retiientem. Cui diffinitõni legitimũ adiũ¬
gere oportet. Quia si consensus mascłi ⁊ femine
le pitumꝰ hox est legitime ⁊ int̃ ꝑsonas legtaimat fuet
ñ fu̾it coniugium in eo coniecitri ñ potest legiti
nattuo firmare ñ possint. Ideo aũt dico in quib tõ¬
nabłis causa demonstrari ñ potest: quia ⁊ si forte
coniugale neꝙ ꝓhiberi potest ut ñ siat. n cum
fcm̃ fu̾it: infirmari potest ut ñ consistat. Quos
enim omĩo occultum est qnͣtum ad iudiciũ eccłi
ñ eẽ dicendum est. quia ad efficiendũ aliquio
uł impediend̾. ñ differt ab eo qd ñ est. Prima añt

Expanded text:
carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit; turpius in omnem excessum perflueret, si nusquam licite excipi uidam hoc modo conjugium diffiniendum putaverunt, ut dicerent « conjugium esse consensum masculi et feminae individualem vitae consuetudinem retinentem. » Cui diffinitioni « legitimum » adjungere oportet; quia si consensus masculi et feminae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo consecrari non potest. Legitimmutuo firmare non possint. Ideo autem dico in quibus rationabilis causa demonstrari non potest, quia etsi forte conjugale neque prohiberi potest ut non fiat, neque cum factum fuerit infirmari potest, ut non consistat. Quod enim omnino occultum est, quantum ad judicium Ecclesiae, non esse dicendum est, quia ad efficiendum aliquid vel impediendum non differt ab eo quod non est. Prima autem
Abbreviated transcription (Latin):
conungit᷑. Copła gͥ carnis que ante pec̾tm in con¬
iugio officium fuit ⁊ post pec̃em in eodem ꝓ reme¬
dio concessa est: Sic utrobiꝙ conũigio adingit᷑
ut cum coniugio ip̃a sit: ñ conuguim ex psa
Nam ⁊ añ ip̃am: conuigium u̾m est. ⁊ sñ ĩasañ¬

Expanded text:
conjungitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum in conjugio officium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est; sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non conjugium ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium
Abbreviated transcription (Latin):
qiuesit tm̃ agemina: nõ potest ẽẽ nisi una so¬
la. Nam sigemina de unatiñ ꝓced̾et: ꝑ certo
ꝓcedentiũ nertia alt̾i ĩmediate adhe̾reret.
Qd̾ m impoiibłe sit suꝑius quidẽ ratio ma¬
hiis gemineq̃stionis solutõem ħemus quã
suꝑiuis sñ solutd̃e reliquimꝰ. ¶Constat qm̃ si

Expanded text:
quae sit tantum a gemina, non potest esse nisi una sola. Nam, si gemina de una tantum proimmediate adhaereret. Quod quam impossibile sit, superius quidem ratio mahis geminae quaestionis solutionem habemus, quas superius sine solutione reliquimus. Constat si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcede̾nt uixta modum ⁊ ꝯseq̃ntiam num̃oꝵ.
S si tot eẽnt ꝑsone diume quot possunt esse
hiuꝰmodi diffĩe: eeñt utiq infinite. Oportet ĩq
ꝑsonarum ꝓpͥetates diligentius ꝑscrutari. Nec
de earum nũo possit aliqua simstra suspicio o¬
riri ¶ Suꝑiusꝓbauimꝰ qd in slla diuinarũ
ꝑsonarũ płuralitate oporteat ꝑsonam aliqͣm
esse que nõ hãbeat aliunde qm a se origĩem tra¬
here. S sicut ncc̃e est ibi eẽ aliqmͣ aue nõsit ab
alia : sic ĩbi ẽẽ oportet aliama qua nõ sit alia ali¬
qua. Utrũq namq simili rõe ꝯuincit᷑. utrunq
pari quid demonstratõe ꝯpbat᷑. Namsi in illa u̾a¬

Expanded text:
ocedant juxta modum et consequentiam numerorum. Sed si tot essent personae divinae quot possunt esse hujusmodi differentiae, essent utique infinitae. Oportet itaque personarum proprietates diligentius perscrutari, ne de earum numero possit aliqua sinistra suspicio oriri. Superius probavimus quod in illa divinarum personarum pluralitate oporteat personam aliquam esse quae non habeat aliunde quam a se originem trahere. Sed, sicut necesse est ibi esse aliquam quae non sit ab alia, sic ibi esse oportet aliam a qua non sit aliqua alia. Utrumque namque simili ratione convincitur. Utrumque pari quidem demonstratione
Abbreviated transcription (Latin):
a uera diumitate solitudĩem excludit ⁊ ꝑsc̃ã¬
rum płalitatẽ cominicit. oportet itaq ut ĩbi
sit qui existendi pͥncipiũ aliunde ñ sumat. s
echibeat oport equeut ⁊ ibi sit qui eꝯͦ ip̃m qd̾¬

Expanded text:
a vera divinitate solitudinem excludit, et personaa vera divinitate solitudinem excludit, et personarum pluralitatem convincit. Oportet itaque ut ibi sit qui existendi principium aliunde non sumat, sed exhibeat; oportet aeque ut ibi sit qui e
Abbreviated transcription (Latin):
tem hrẽt: cuiꝰmodi deduadis ꝓtractio in infini¬
tum ꝓcederet. ⁊ ꝑsonar̃ seriesm infinitũ ducta:
numositatis sue nlłm finem acciꝑet. s nlła o¬
pinio hoc recipit nec ratõaliqua usq ꝙͣ admit¬
tit. Oportet itaq ut in dunnarũ ꝑsonarum
pluralitate talisaliqua existat de qua nulla
alia originem trabat Oport nicħominꝰ ut ead̾
ip̃a existendi pͥncipium exalia hãt. sicut. ⁊ illã
que ex alia aliqua nõ est: oportet ut altĩexistẽ¬
di causam exhibeat Utruisq sententie eadẽ
ratio: utrũq coniuncit᷑ indissiłi argum̃to.
Cum em̃ conuincat ratio manifesta nõ nisi
unam ꝑsonam posse eẽ a seinz ip̃a. s illa que
ab alia non est nłłam de se ꝓcedentẽ hr̃et: in
ꝑpetuum sola remaneret simłi quid̾ rõe. ⁊
illa que de se ꝓcedentẽ hrẽt ñ ht̃ si a nulla alia
ꝓced̾et: diuino ꝯsortio in ꝑpetuũ careret s uti
suꝑuis satis uł eident̃ ostendimꝰ ml̃tiplex rõ

Expanded text:
n infinitum procederet, et personarum series in infinitum ducta numerositatis suae nullum finem acciperet. Sed nulla opinio hoc recipit, nec ratio aliqua usquequaque admittit. Oportet itaque ut in divinarum personarum pluralitate talis aliqua existat de qua nulla alia originem trahat. Oportet nihilominus ut eadem ipsa existendi principium ex alia habeat, sicut et illa quae ex alia aliqua non est, oportet ut alteri existendi causam exhibeat. Utriusque sententiae eadem ratio, utrumque convincitur non dissimili argumento. Cum enim convincat ratio manifesta nonnisi unam personam posse esse a semetipsa, si illa quae ab alia non est nullam de se procedentem haberet, in perpetuum sola remaneret. Simili quidem ratione et illa quae de se procedentem non habet, si a nulla alia procederet, divino consortio in perpetuum careret. Sed, ut superius satis evidenter ostendimus multiplex ratio
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset ꝓculdubio ex cetu trib eam origi¬
nem trahere ĩmediate oport̾et. Aliqͥn alicui
earum ñ nisi mediata g̾manitate toh̾eret nͦ
eam nisi mediate uid̾et. Et si quinta ꝑsona
ĩbiesse potuss: simili rõe de cet̾is iłi. unedi

Expanded text:
potuisset, procul dubio ex caeteris tribus eam originem trahere immediate oporteret. Alioquin alicui earum nonnisi mediata germanitate cohaereret, nec eam nisi mediate videret. Et si quinta persona ibi esse potuisset, simili ratione de caeteris quatuor i
Abbreviated transcription (Latin):
plibauimꝰ. Sicut enim duab ꝑsonis cõmuneẽ
illud posse unde constat ẽciam origĩem tͣheie
te locum hr̃et. Alioqͥndueauare sibi reseriia¬
rent. qd̾ t̾tie salua utriusq ꝓprietate dare p̾set᷑.
Quoo de istis dicinus absq dũbio inuenies in
ꝓdurẽtis: ẽandem semꝑ congruentiã ubiq
tera ab una sola t̾tia u̾o agemina. Et si nũe
earũ mn plures habundaret. eundẽ ꝑgressio¬
nis tenorem ꝑ om̃s inueniti opotteret. ¶ Ecce
tiuomodo hic ordo dĩarum siugit ⁊ excurit
upta modũ ⁊ ordĩem nu̾oꝵ  Ilud ss notan¬

Expanded text:
libavimus. Sicut enim duabus personis commune est illud posse, unde constat tertiam originem trahere, te locum haberet. Alioquin duae avarae sibi reservarent, quod tertiae salva utriusque proprietate dare possent. Quod de istis dicimus, absque dubio invenies inproduxeris, eamdem congruentiam ubique unda ab una sola, tertia vero a gemina. Et si numerus earum in plures abundaret, eumdem progressionis tenorem per omnes inveniri oporteret. Ecce quomodo hic ordo differentiarum surgit, et excurrit juxta modum et ordinem numerorum. Illud quo
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem dixinꝰgere
plenitudĩem amoris gratuiti. alt̾am
uero plenitudĩem amoris debiti: nemo ad id
trahat quasi una aliqua quãlibet aliam in a¬
liquo p̃cellat uł meluis aliquid ꝑfectiusq
habeat uł existat. Nulla ibi diffc̃a graduũ mil¬
la diũsitas dignitatũ. ¶Ecce constat qm̃ꝑ
prietas unius est pleuitudĩem dare. nec acceͣ¬
pisse. alt̾ius u̾o accepisse nec dare. Nunquid
iccuro opoetet ẽẽ unam alt̾am meliorẽ imã
alt̃a dignorem: Absit ab sit omĩo huiꝰ modi
aliqua suspitio. ¶ Hiuͦmodi suspitio młtos
supplantauit. ⁊ ꝑ uarios errores disꝑfit. nicħ
ht̃ mauis nicħ omĩo melius: qui nicħ eorũ
que ht̃ ab alio accepit: qm qui nicħ ht̃ qd̾ nõ
accepisset. Quicquid ꝑfectionis. quicqͥd boni¬

Expanded text:
uod autem diximus plenitudinem amoris gratuiti, alteram vero plenitudinem amoris debiti, nemo ad id trahat quasi una aliqua quamlibet aliam in aliquo praecellat, vel melius aliquid perfectiusque habeat, vel existat. Nulla ibi differentia graduum, nulla diversitas dignitatum. Ecce constat quoniam proprietas unius est plenitudinem dare nec accepisse, alterius vero accepisse nec dare, nunquid idcirco oportet credere unam altera meliorem, unam altera digniorem? Absit omnino hujusmodi aliqua suspicio. Hujusmodi suspicio multos supplantavit, et per varios errores dispersit. Nihil habet majus, nihil omnino melius qui nihil eorum quae habet ab alio accepit quam qui nihil habet quod non accepisset. Quidquid perfectionis, quidq
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmediate ꝓcedit. S si est filius filii: nũquid
ĩnascibił  erit ei pat̾ ⁊ auus ⁊ ille ip̃ius ĩnas¬
cĩbilis ⁊ nepos ⁊ filius: Hec aũt tanto sunt di¬
ligentiori indagatõe q̃renda: qnͣto sunt occł¬
tiora. ⁊ nec dum inueniunt᷑ rõcinatõis enoda¬
tione discussa. ¶Illud aũt iam constat t̃tis¬
sime qd̃ sit cet̃is duab ꝑsonis ꝯmune. de ĩnaᷤ¬
cibi ꝑsona ꝓcedere. Querendũ utiq ĩ pͥmis
uycta intentionis ꝓducentis quid sit int̾ ꝓces¬
sionem unuis. ⁊ ꝓcessionem alt̃iuis. Qͣmuis
enim uĩ ꝓcedat de uoluntate pat̃na: potest
tam̃ esse in ħac gemina ꝓcessione causa du̾isa
S si m̃te retinemus qdꝰ suꝑius rocinando ĩue¬
nimus: in hac fortassis allegatõe ñ opoet nos
diu uł multũ laborare manifesta ramq õ
ibi euident̃ dep̃hendit qd̾ ĩnascibilis ꝯdignũ

Expanded text:
 nunquid innascibilis erit ei pater et avus, et ille ipsius erit innascibilis et nepos et filius? Haec autem tanto sunt diligentiori indagatione inquirenda, quanto sunt occultiora, et necdum inveniuntur ratiocinationis enodatione discussa. Illud autem jam constat certissime, quod sit caeteris duabus personis commune de innascibili persona tis, quid sit inter processionem unius et processionem alterius. Quamvis enim uterque procedat de voluntate paterna, potest tamen esse in hac gemina processione causa diversa. Sed, si mente retinemus quod superius ratiocinando invenimus, in hac fortassis allegatione non oportet nos diu, vel multum laborare. Manifesta namque ratio ibi evidenter deprehendit, quod innascibilis condignum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectore ꝑtt̃ diligat᷑. ⁊ exhibiti sui amoris delicii
secum fruat᷑. S illud pͥmum potest consist̾e in
sola ꝑsonar̃ dualitate Illud aũt post̾ius omĩo
subsiste nõ potest sine ꝑsonar tͥnitate. Qnͣtum
u̾o ad ordĩem nature᷑: pͥor est dualitas qͣm tni¬
tas. Nam ubi est trinitas: nõ potest deẽe duali¬
tas. Potest aũt dualitas ẽẽ ⁊̃ ubi contingit trini
cipalior ꝓcedendi causa. Scimus aũt qd̃ scd̾m ordi¬
nem ꝓcessionis erit ꝓcul dũbio ⁊ ordo g̾manita¬
tis. Inͣ humana ꝓ ceito natura pͥmũ locũ tenet
g̾manitas illa: que est hominis ad filiũ. scd̃m aũ.
illa que est hominis ad nepotem suũ t̃ciũ locũ
tenet illa: quam homo quilibet ad suũ ꝓ nepo
Quid aũt in hac nr̃a natura facit hos diffe̾ntes
g̾manitatis gradus nisidiũsus in diũsis ꝓcedẽ¬
dimodus. Nam ubi nõ est inpłib ꝓcedendii
młtiformitas: nec ulla ing̾manitate diũsi¬

Expanded text:
dilectore pariter diligatur et exhibiti sibi amoris deliciis dilectore pariter diligatur et exhibiti sibi amoris deliciis secum fruatur. Sed illud primum potest consistere in sola personarum dualitate. Istud autem posterius omnino subsistere non potest sine personarum Trinitate; quantum vero ad ordinem naturae prior est dualitas quam Trinitas. Nam ubi est Trinitas non potest deesse dualitas, potest autem dualitas esse etiam ubi contingit Trinitcipalior procedendi causa. Scimus autem quod secundum ordinem processionis erit procul dubio et ordo germanitatis. In humana pro certo natura primum locum tenet germanitas illa quae est hominis ad filium, secundum autem illa quae est hominis ad nepotem suum, tertium locum tenet quam homo quilibet ad suum pronepoQuid autem in hac nostra natura facit hos differentes germanitatis gradus, nisi diversus in diversis procedendi modus? Nam, ubi non est in pluribus procedendi multiformitas, nec ulla in germanitate diversi
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ⁊ condiletũ hr̃e uoluit ⁊ ꝓ uoluntate hr̃e opor¬
t̾uit. ut ꝯsortem hr̃et amoris. ne uł aliquid sibi so¬
li referuaret. qd̾ in cõmune deonci potuisset¶Cõ¬
dignum itaq hr̃e uoluit. ut essec cui coĩcaret ⁊¬
magnitudinis sue diuicias. Condilc̃m uͦ ut hrẽt
cui ꝯmũicaret caritatis delicias. Cõmunio ĩꝙ
maiestatis fuit sit sic dicam causa originalis
unus. Cõmunio amoris uidet᷑ uelut ñdam cã o
in hac ꝓductione uł ꝓcessione gemina rõ alia.
ad unũ ⁊ alia quam inascibłis ht̃ ad alcerum
Nterest aũt multũ ꝑ oẽm modum int̃ uelle hĩe
ꝯdignum. ⁊ uelle hr̃e ꝯdilectũ. Uidemꝰ aũt nũc qͥd̃
horum sit prius. quid boꝵ u̾o posfius. Prius aũt ⁊
posfuis hoc loco intlłigi uolumꝰ nõ cempoꝵ succes¬
sione: s ordine nature. ¶ Quid est aũt uellẽ hĩe
ꝯdignũ nisi uelle hr̃e quem intune diligat. ⁊ co¬
equalitatis m̾ito dignediligẽ debeat. Quid est uͦ

Expanded text:
 condilectum habere voluit, et pro voluntate habere oportuit, ut consortem amoris haberet, ne vel aliquid sibi soli reservaret quod in commune deduci potuisset. Condignum itaque habere voluit ut esset cui communicaret magnitudinis suae divitias, condilectum vero ut haberet cui communicaret charitatis delicias. Communio itaque majestatis fuit, ut sic dicam, causa originalis unius. Communio amoris videtur velut quaedam causa in hac productione, vel processione gemina ratio, aliad unum, et alia quam habet innascibilis ad alium. Interest autem multum per omnem modum inter velle habere condignum, et velle habere condilectum. Videamus autem nunc quid horum sit prius, quid horum vero posterius. Prius autem et posterius hoc loco intelligi volumus non temporum successione, condignum nisi velle habere quem intime diligat et coaequalitatis merito digne diligere debeat? Quid est ver
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ manifesta ratione tenemus cur unum
patrem. alium: ipsuis filium dicamus.
Eo si ad illud recurrimꝰ qd̾ suꝑuis iamĩ¬
dubitata rõe collegimꝰ. qd̾ ad enis ꝑplexi¬
onisenodatõem sufficiat: elicere põtimꝰ. ¶Nue¬
suumus ⁊ inuenimꝰ qd̾ id sit ĩnascibili deseꝓle
ꝓduc̾e: exigente rõe id ip̃m uelle. ꝓculdubio
s̃ ꝓthoplastus ille adam naturale᷑ hãt hr̃et ut
ꝓ uoliuitate etiam de se ip̃o solo ꝯsũb̾alem sibi
⁊ ꝑ omĩa ꝯformem ꝓducere potiusset: pͥncipa

Expanded text:
 manifesta ratione tenemus cur unum Patrem, alterum ipsius Filium dicamus. Sed si ad illud recurrimus quod superius jam indubitata ratione colligimus, quid ad hujus perplexitatis enodationem sufficiat elicere poterimus, quaesivimus et invenimus quod id sit innascibili de se prolem producere exigente ratione hoc ipsum velle. Procul dubio si protoplastus ille Adam naturale haberet ut pro voluntate etiam de se solo consubstantialem sibi et per omnia conformem producere potuis
Abbreviated transcription (Latin):
nec ip̃e nepos illius. s int̾ g̾manitatẽ que est pa¬
tris ad filium. ⁊ eam que est eiusd̾ ad nepotem
suũ nulla occurrit media in hũana natura
filius ad eam que est t̾cia in tͥntate ꝑsona.
¶Certe in hũana natura om̃is ꝓcessio ꝑsdẽ
de ꝑsona. Principalis quid̾ est: que fu̾it ĩ medi¬
atã. Alit̾ aũt ꝯtingit ut iam eudentissimũ ÷
in natura diuina. Nam aliam ibi inuenis q̃ẽ
ĩmediata ⁊ pͥncipalis. aliam aũ q̃ est ĩmediata
pͥncipalus: in hũana natura omĩo nõ est: exx
hũanis ad diuina uocabłm euismodi g̾ma¬
nitatis tnͣssumi ñ potest. Uides certe qdꝰ ad ex¬

Expanded text:
illius. Sed inter germanitatem quae est patris ad filium, et illam quae est ejusdem ad nepotem suum nulla occurrit media in humana natura. Filius ad eam quae est tertia in Trinitate persona? Certe in humana natura omnis processio personae de persona, principalis quidem quae fuerit immediata; aliter autem contingit, ut jam evidentissimum est, in natura divina. Nam aliam ibi invenis quae est immediata et principalis, aliam autem quae est immediata principalis in humana natura omnino non est, ex humanis ad divina vocabulum ejusmodi germanitatis t
Abbreviated transcription (Latin):
nere quid ibi sit uł pro similitudinis ire appro¬
bandum uł peo rõe simil dissimłitudinis imp¬
landum. ¶ Inuenimus itaq qm̃ in humanuꝑ
sonis ꝓductio ꝑsone de ꝑsona: nõ est ubiq unitor¬
mis. Nam si ad ꝓpagationis nr̃e origĩem recur¬
rimus In ip̃o ꝓthoplasto iudemus qm̃ alia fuit ꝓ¬
ductio uxoris eius. ⁊ longe alia. młtũꝙ diũsa ꝓ¬
ductio ꝓlis ip̃iuis Illa supͣnaturã. ista scd̃m naturã
Illa scd̾m solam oꝑatõem treatricis gr̃e. Ista scd̾m
oꝑatõem nature. In diuina aũt natura nichil
est uł eẽ potest ex oꝑante gr̃a. Quod enĩ est ex so¬
la oꝑatr̃e gr̃e: pro auctoris bñplacito potest esse uł
nõ esse. s tale aliquid nõ potest esse in ip̃a diumi¬
tate. Alioquin mittabłitas ei inesset nec ueiam
et̾nitatem hr̃et. Nichil itaq ibi est iuxca donũ
largientis gre. s totum iuxta ꝓprietatem exigẽ¬

Expanded text:
nere, quid ibi sit vel pro similitudinis ratione appronere, quid ibi sit vel pro similitudinis ratione approbandum, vel pro ratione dissimilitudinis improbandum. Invenimus itaque quoniam in humanis personis productio personae de persona non est ubique uniformis. Nam, si ad propagationis nostrae originem recurrimus, in ipso protoplasto videmus quoniam alia fuit productio uxoris ejus, et longe alia multumque diversa productio prolis ipsius. Illa supra naturam, ista secundum naturam. Illa secundum solam operationem creatricis gratiae, ista secundum operationem naturae. In divina autem natura nihil est, vel esse potest ex operante gratia. Quod enim est ex sola operatione gratiae pro auctoris beneplacito potest esse, vel non esse. Sed tale aliquid non potest esse in ipsa Divinitate. Alioqui mutabilitas ei inesset, nec veram aeternitatem haberet. Nihil itaque ibi est juxta donum largientis gratiae, sed totum juxta proprietatem exigen
Abbreviated transcription (Latin):
s aliunde ꝓced̾e in quo
illud ad hũc uidet᷑ ad
inquirendũ testare utͣ¬
nam idem ꝑcedendi modꝰ
sit tam inuna qͣm in
alt̃a. an potius unusĩ
Lista. ⁊ aliusin alia. Ma¬
teria satis modica. s multũ ꝓfunda ⁊ diligenti
inquisitõe dignissima. Puto tñ exante iam dc̃is
nõ mediocrit̃ eluscere qd̃ possit ad eius ꝓplexioĩs
enodatõem multum ualere. S qm̃ mnisibilia
dei iuxͣ apłm ꝑ ea que facta sunt uttlłca conspi¬
cint᷑. ubi ꝓflundum aliquid de diuinis q̃rit᷑
m̃ito ad illam naturã recurrit᷑. Ubidõ oꝑante
dei ymago depicta uidet᷑. Est aũt notissimũ ad
ymagĩem ⁊ simłitudĩem dei hoĩem fc̃m Et qͣm¬
uis inꝯꝑabilit̾ copiosior sit dissimłitudinis qm
simłituduus ratio: est tam̃ hũane nature ad diui¬
nam ñ nulla ĩ mo mũlta similitudo. Possumus
itaq ut credo in hoc diuine ymaginis speculo cer¬
nere. Immo ⁊ uxͣ rõcinantis animi iudiciũ disẽ¬

Expanded text:
sed aliunde procedere, in quo illud adhuc videtur ad quaerendum restare, utrumnam idem procedendi modus sit tam in una quam in alia, an potius unus in ista, et alius in illa. Materia satis modica, sed multum profunda et diligenti inquisitione dignissima. Puto tamen ex ante jam dictis non mediocriter elucescere quod possit ad hujus perplexionis enodationem multum valerum, per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Ubi profundum aliquid de divinis quaeritur merito ad illam naturam recurritur, ubi, Deo operante, Dei imago depicta videtur. Est autem notissimum ad imaginem et similitudinem Dei hominem factum. Et quamvis incomparabiliter copiosior sit dissimilitudinis quam similitudinis ratio, est tamen humanae naturae ad divinam nonnulla imo multa similitudo. Possumus itaque, ut credo, in hoc divinae imaginis speculo cernere, imo et juxta ratiocinantis animi judicium discer
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ homo ad nepotem suum scd̾m qd̃ dicodeistiᷤ
intlłigi potest. ⁊ de aliis. In tanta aũt g̾manĩ¬
tatum multitudĩe: p̾mum locum ten ⁊ pͥn¬
cipalem g̃manitas illa que est int̃ ꝑentẽ ⁊ plẽ.
Nisi enim in hũana natura illa ꝓcessisl cet̾at̃
oĩum omĩo nulla fuisset. et si cet̾arũ uĩum
tingit unum eundẽq młtos libeues hr̃e: cẽs¬

Expanded text:
uam habet ad nepotem suum. Secundum quod dico de istis, uam habet ad nepotem suum. Secundum quod dico de istis, intelligi potest et de aliis. In tanta autem germanitatum multitudine primum locum tenet et principalem germanitas illa quae est inter parentem et prolem. Nisi enim in humana natura illa praecessisset, caeterarum omnium omnino nulla fuisset, et si caeterarum omnium tingit unum eumdemq
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i sagacitate inqͥrere. Quo inuento ⁊ cognito
urxͣ theologice discipline morems ꝓ similitudiis
uitõe ne bumanis ad dina ꝓpuetatũ noĩa transu¬
mere. In humana itaq natura indemussic̾ suꝑiꝰ
iam diximus quia ꝓductio siue ꝓcessio ꝑsone
de ꝑsona: alia est tmͣmͦ ĩmediata. aliatm modo
mediata. alia uero simul mediata ⁊ ĩmediata.
Iminediata ꝓcessio est illa que est ꝓlis de utro¬
libet parente᷑ que sit nulla aliaꝑsona median¬
te. Mediata ꝓcessio est illa quam uidemꝰ in solo
ꝓle. Est autem ibi ꝓcessio mediata simul ⁊ im¬
mediata: ubi contingit unũ eundẽꝙ hoĩem
esse alicuius filium. ⁊ nepotem. In hũana na¬
tura media ꝓcessio est młtiplex ⁊ młtiformis
que in diuina natura omĩo esse nõ potest. Scs̃
uarium u̾o ꝓcedendi ordĩem ⁊ modum affini¬
tatis: uariant᷑ ⁊ multiplicant᷑ in humana na¬
tura gradus. ⁊ nomiã germanitatis. alia enĩ
est g̾manitas qmͣ ht̃ homo ad filiũ. alia u̾o ꝙͣ¬

Expanded text:
nito juxta theologicae disciplinae morem, pro similitudinis ratione de humanis ad divina proprietatum nomina transsumere. In humana itaque natura videmus, sicut superius jam diximus, quia productio sive processio personae de persona alia est tantummodo immediata, alia tantummodo mediata, alia vero mediata simul et immediata. Immediata processio est illa quae est prolis de utrolibet parente, quae fit nulla alia persona mediante. Mediata processio est illa quam videmus in solo iante ipsius prole. Est autem ibi processio mediata simul et immediata, ubi contingit unum eumdem hominem esse alicujus filium et nepotem. In humana natura mediata processio multiplex et multiformis est, quae in divina natura omnino esse non potest. Secundum varium vero procedendi ordinem et modum affinitatis variantur, et multiplicantur in humana natura gradus et nomina germanitatis. Alia enim est germanitas, quam habet homo ad filium, alia vero q
Abbreviated transcription (Latin):
ubi rõ simłitudinis obuiat. ⁊ ñ potuis inde:
ubi habitudinũ collatio ex ñ nulla parte
toncordat. Non enim ht̃ hirnana natura ⁊¬
ut filius ꝓcedat de solo patre sid̾m oꝑatio¬
nem nature. Solus unus homo in genere
hũano ꝓcessit de sola matre. sine carnalipa¬
tre uec tam̃ sine oꝑatõe nature. Sigͥ indig¬
num est g̾manttatis uocabula tͣnfferre ad
diuina ex ea parte que ñ nłła similitudĩs
ratio alludit. quõ congruũ erit inde tͣns¬
sumere. Ubi ꝓportionalitatis congruentia
nulla occurrit. ¶Not̃. ĩq inpumis si me¬
rito in illa dertate dicit᷑ filius qui ab uno
tolo ꝓcedit si m̾ito d̾r pat̾ a quo solo ⁊ uni¬
co oriͣgĩem trabit: ad monem̃ ex biis uoca¬
bulis. qd̃ pͥncipalis ꝓcul dubio g̾mancra¬
tis ĩbi est quẽad̾m hic in nr̃a natura omĩno
esse nõ potest. Ex hiis itaq uocabulis ꝯpellit
carnalis aĩmus de diuina gn̾at̾oe nilsarna

Expanded text:
ubi ratio similitudinis obviat, et non potius inde ubi ratio similitudinis obviat, et non potius inde ubi habitudinum collatio ex nonnulla parte concordat. Non enim habet humana natura ut Filius procedat de solo Patre secundum operationem naturae, solus unus homo in genere humano processit de sola matre sine carnali patre, nec tamen sine operatione naturae. Si igitur indignum est germanitatis vocabula transferre ad divina, ex sola parte qua nonnulla similitudinis ratio alludit, quomodo congruum erit inde transumere ubi proportionalitatis congruentia nulla occurrit? Notandum itaque in primis si merito in illa Deitate dicitur Filius ab uno solo procedit, si merito dicitur Pater a quo solo et unico originem trahit, admonemur ex his vocabulis quod principalis procul dubio germanitas ibi est, quemadmodum hic in nostra natura omnino esse non potest. Ex his, inquam, vocabulis compellitur carnalis animus de divina generatione nihil carna