comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo. kronospagita. qm̃ in eadẽ
uibis regione cetos p̃cellebat
nominabatur: cuiusdam ap¬
pollinis. nobilissimi atheni-¬
ensium principis prosapia
deriuatus. Cuius pater nicho¬
laus. uir magni ingenii. litt᷑a¬
rum. studio pollens.ciuis ⁊ ar¬
golice artis magister fuit.
Huius gͥ filius appollo dum
inter phylosophors colas clarꝰ
haberetur. ⁊ autenticas blibli¬
otecas reuolueret. deditusq
ẽẽt phylosophie. ⁊ uanis suꝑ-¬
stitionib ritu paganoꝵ. audi-¬
uit paulum apłm. noua et ĩ¬
audita antea dogmata predi-¬
cantem. Et cum ei resistere ñ
ualeret. inuenit ueram ẽẽ doc¬
trinam. qͣm paulus apd̃ athe¬
nas docuit. Relinquens gͦ de¬
monicas ludificationes.⁊ gẽ¬
tilicas adinuentõnes. prouo¬
lutus apłi pedib. dep̾catus est
eum. ut illi ueram doctrinam
⁊ uiam salutis ostenderetz seq
xp̃i. ⁊ ñ saturni. ꝓfessus est
fore discipulum. his ita ges¬
tis. cum uocis nouitate athe¬

Expanded text:
lo Kronospagita, quoniam in eadem lo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostenderet, seque Christi, et non Saturni, professus est fore discipulum. CAPUT V. His ita gestis, cum vocis novitate Athe
Abbreviated transcription (Latin):
Mars enim. ares grece uocatur.
Qͥ nta regio ciuitatis eiusdem
uersa est ad portam sicheam.
ermispagos ex nomine mercu¬
rii. qui ernus grece dicitur ap¬
pellata. in qua statumcłm
ipsius mercurii ueneratione-
mari florido. mellitis ut sic
dictum sit riuulis. ⁊ flumini¬
b satis pinguissimis. nemo¬
rib consitis. ⁊ aromatib ado¬
ratis. uinetis nectareis. ⁊ uber¬
tatis coppia effluentib. oliue¬
tis hũndantissimis. uirectis
florentib. pascuis peccorib suf¬
fitientissimis. auri. argenti.
cet̾oꝵq metalloꝵ om̃ium co¬
piis. nauium quoq ac uesti¬
galium cõmeatib. ⁊ uolupta¬
tum cunctarum affluentiis.
ultra urbes alias exhornata.
quondã nobilissime floruit.
S que suo priori scl̃o. cunctis
mundi felicitatib super erat. modo
gentium freq̃nti ⁊ condenso ĩ¬
petu oppressa et int̾cepta. diri-¬
mitur. Ubi in aduentu pauli
quidã uir nobił erat. qui sym¬
mistes idest consecretalis apol¬

Expanded text:
Mars enim Ares Graece vocatur. Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii veneratione mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apol
Abbreviated transcription (Latin):
respicit thraciam: ubi terebin¬
tus mire magnitudinis mera.
sub qua siluani et fauni. agre¬
stris hominis symulachra. sta¬
tutis dieb a pastorib uen̾abãt᷑.
Que regio. panos pagos applla¬
tur. ex nomine siluam ⁊ fauni.
Greci enim siluanum pan: ⁊
faunos ficarios panitas uoci¬
tant. Tercia regio. possedonos
pagos appellatur: que intendit
portum neptuni. Possẽdon nã¬
q grece. neptiius dicit᷑. Cuius
symulachrum. et diane effigiẽ.
egei ibidem colebant:. et quo ne¬
cursus totius ppł̃i. luna renascẽ-¬
te. in multis functionib cõflu¬
ebat. Quarta regio. in eadem
urbe est: ubi ydolum martis et
symulachrum̃ herculis. in colle
tritõnii montis in medio urbis
positi steterat. ad colendum mul¬
tis immolationib et delusionib
martem et herculem: quos illi de¬
os maxĩos ⁊ fortissimos adora¬
bant᷑. Ubi etiam exerebant᷑ iu¬
dicia. ⁊ docebantur fora, ingenii¬
iq om̃is sollercia. Qui locus
ariopagus appllatur a marte.

Expanded text:
respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Neptuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte:
Abbreviated transcription (Latin):
nutrix philosophoꝵ ⁊ sapi¬
entium genitrix. artium li¬
beralium ⁊ diuitiarum õĩum
copia. pre urbib cunctis emi¬
cuit. hec sita est in attica ella die
prouintia. qua cicrops ⁊ menã¬
der reges genosi. splenduerũt u¬
bi appollo ⁊ ypocras ac aristotileᷤ.
cet̾iq inuentores ⁊ ꝓpagatores
totius ꝑitie. sunt exorti: et in to¬
to orbe suis presentia. et tempo¬
rib nr̃is memoria. fulgent. In
hac sum Moꝑe urbe. tempori¬
bus cicropis. ⁊ menandri regũ¬
q succedentium. cultus simu¬
lacroꝵ et statuaꝵ adoratõ. ydo¬
loꝵq suꝑstitiosa religio. primo
est reꝑta et sanctionib ꝓpala¬
ta. hec quoq in ꝓuectu sui. ẽ mi¬
nerue sacrata. et ip̃i eius de noĩe
nomen aptatum. hec prrima
cunctarum urbium leges con
natur. Prima regio ẽ q̃ egeum
mare respicit. in qua situs mõs
extat suꝑeminens urbi: ubi sa¬
turni et priapi auree statue. ua¬
riarum alusionum celebrant᷑

Expanded text:
nutrix, philosophorum et sapinutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hippocras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum urbium leges condnatur: Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum illusionum colebantur
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris nr̃i dei compellans.
saulum strauit. ac paulum sta¬
tuit. eoꝵq m̃ito ac num̃o socia¬
lum ab ierosolimis usq in il¬
liricum. uerum etiam usq¬
ad terminos. quomͦ adeo conᷤ¬
titutus magr̃r om̃ium gen¬
tium. ꝑagrans suꝑiores et ui¬
cinas ciuitates. temꝑe qͦ pͥn¬
ceps claudius agebat inscep
una urbium magnare me¬
tropolis. in ꝯfinio tracie ꝓspi¬
ciens lacedemonie terminos
posita. media inter achaiam
⁊macedoniam iacet. qua ni¬
chil huit gretia clarius. situ
terraꝵ. eminentib et freqntib
collib montuosa. antiqua
scriptoꝵ facundia. paterna
uiscera ⁊ materna ubera appel¬
lata. Ionici maris faucib. bi¬
talassi more interclusa. egeũ
pelagus a leua contingit. ur¬
bs inclita ⁊ antiqua. sola pre¬
ter externum increm̃tum glo¬
riosa. Cuius ciuib ñ dedit ii¬
cium. collecta natiuitas: s
que illis sedes. eadem est ⁊ori¬
go. Terrarum fertilitate.
opulenta. fandi ⁊ eloq̃ntie

Expanded text:
Salvatoris nostri Dei, compellans Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero socialum ab Hierosolymis usque in Illyricumquomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptuna urbium magnarum metropolis in confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs inclyta et antiqua, sola praeter externum incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas: sed quae illis sedes, eadem est et origo: terrarum fertilitate opulenta, fandi et eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
passionem. et ad¬
orandam eius ab inferis resur¬
rectionem. seu in celos głosã
ascensionem. qua se manife¬
stauit diuinitate nũquã
defuisse quo rediit. in uniu̾sis
gentib. apłoꝵ predicatio pro¬
futura successit. ita ut fide cre ᷤᷤ¬
cente ml̾ti mererent᷑ fieri xp̃i¬
nõis confessores. quos catholi¬
ca postmodum gaudet mater¬
bellatores: q̃ letabatur in apłi ᷤ
tantos se hab̃e duces. atq recto¬
res. Qͥ siquidẽ eum imminere
suas cernerent passiones. que
ut ad sc̃ẽ confessionis głiam
et premium tnͣsmigrarent. Uñ
qui infestantis inimici iacła ꝓ¬
bationem fidelium tuoꝵ p̾stitiᷤᷤ¬
ti eẽ et ñ uuln̾a s int̾ cetera ka¬
rismatum mun̾a. talem tuis tes¬
tib tribuisti prolabore m̃cedẽ.
ut nullum tuoꝵ fuisse gaude¬
at hostis inbellem. Quinĩmo
ppetuum illis es largitus trium¬
phum. ut eccłe tue semꝑ sint in
exemplum. Se quoꝵ collegio
b̃s paulus apłs. quẽ celo presi¬
dens humanitas. et benignitas

Expanded text:
passionem, et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in universis gentibus apostolorum praedicatio profutura successit, ita ut fide crescente multi mererentur fieri confessores, quos catholica postmodum gaudet Ecclbellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passiones, quaeut ad sanctae confessionis gloriam et praemium transmigrarent. Unde i infestantis inimici jacula probationem fidelium tuorum praestitisti esse, et non vulnera: sed inter caetera charismatum munera, talem tuis testibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humanitas et benignitas
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatem dr̃. sicut. S dicit᷑
ad qͣnͣdam similitudinem. Qͦ¬
modo enĩ dicis sicut aures habeo.
ita habet ⁊ ymago: Nũqͥd om¬
ninosic: S tñ dicis. sicut. Si
ergo fcĩsumus ad ymaginẽ
dei. quare ñ sicut d̃s: Sumus.
ñ ad equalitatem: s pro modo
nr̃o. Unde gͦ nob̾ datur fiducia
indie iuditii: Quia sicut ille
est.⁊ nos sumꝰ in hoc mundo.
Debemus hoc referre adip̃am
caritatem: et intelligere qͥd dic¬
tum sit. Dñs in euugłio dicit.
Si diligitis eos qui uos diligt̃.
quã m̃cedem habebitis: Nũne
⁊ publicani hoc facuint:Qd
ergo uult nos. ego dico uob.

Expanded text:
qualitatem dicitur Sicut, sed dicitur ad quamdam similitudinem. Quando enim dicis: Sicut aures habeo, ita habet et imago, nunquid omnino sic? Sed tamen dicis sicut. Si ergo facti sumus ad imaginem Dei, quare non sicut Deus sumus? Non ad aequalitatem, sed pro modo nostro. Unde ergo nobis datur fiducia in die judicii? Quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo. Debemus hoc referre ad ipsam charitatem, et intelligere quid dictum sit. Dominus in Evangelio dicit, « Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? nonne et publicani hoc faciunt? » Quid ergo vult
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligũt in pͥncipio qd̃ in sap̃ia
fecisti celum ⁊ t̾ram: alius eoꝵ
ip̃m celum ⁊ t̾ram. c̾abilem ma-¬
t̾iam celi ⁊ t̾re sic ẽẽ credit cogno¬
minatã: alius iam formatas dis¬
tinctas q nat᷑as. Alius unam for¬
matã. eandẽq spiritalẽ celi nõie
Aluis ĩ formẽ corporał mat̾ie t̾re
nõie. Qui aũt ĩtelligũt innõib
celi ⁊ t̾re adhuc ĩ formẽ mat̾iam. de
qua formaret᷑ celũ ⁊ t̾ra: nec ipsi
sũmaret᷑ intelligibił sensibiłq
c̾atura: alus tm̃ uñ sensibił̃ mo¬
les ista corporea. sinu gnͣdi conti¬
nens ꝑspicuaᷤ ꝓuitasq naturas
iam dispositas digestasq c̾aturaᷤ.
celum ⁊ t̾ram uocari hoc loco c̾dũt.
sedalius ĩuisibilẽ atq uisibilem.
alius solam iusibilẽ. ĩ qͣlumino¬
sum celũ suscipim̃. ⁊ t̾ram colligo¬
sam. queq ĩ eis sũt. At ile qui ũ
alit̾ accipit ĩ pͥncipio ferit. ꝙͣ si dr̃e¬

Expanded text:
intellegunt in principio, quod in sapientia intellegunt in principio, quod in sapientia fecit caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram, creabilem materiam caeli et terrae, sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur caelum et terra, nec ipsi consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum, unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas. iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisibilem, in qua luminosum caelum suspicimus et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in principio fe
Abbreviated transcription (Latin):
tura tp̃ra suꝑari. nec tũ quicqͣm esse
tpr̃alis creature qd̃ tu ñ fec̾is cui uo¬
liuitas qi idest qd̃ tu. nullomͦ muta¬
ta. ł que añea ñ fuisset ex orta uolũ¬
tate fecisti oĩa. ñ de te similitudinẽ
tuam formã omniũ. sed de nichilo
dissimilitudinẽ informẽ que for¬
maret᷑ ꝑ similitudinẽ. recurtens ĩte
unũ ꝓ captu ordinato. qͣntũ cuiq
rerũ in suo gn̾e datum ẽ. ⁊ fierent
oĩa bona ualde: siue maneant cir¬
ca te. siue gradatĩ remotõre sub̾a
faciant aut paciant᷑. Nident lec et¬
gaudent ĩ luce u̾itatis tue qͣntu¬
lum hic ualent ⁊ alius eoꝵ intẽ¬
dit ĩ id qd̾ dictũ est. ĩ pͥncipio fecit
deus. ⁊ respicit sap̃iam pͥncipiũ
qui ⁊ loquitur ip̃a nobis. Alius
itid̃ intendit ĩ ead̾ u̾ba ⁊ pͥncipi¬
ũ intelligit ex ordium retum cõ¬
litarũ ⁊ sic accipit ĩ pͥncipio fec̃.
ac si dr̃etur pͥmo fecit atq in eis qͥ

Expanded text:
tura tempora tura tempora alis creaturae quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te siue gradatim remotiore distanfaciant aut patiantur. uident gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit: in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit. atque in eis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
existeret. qd̃ uissum est ut existeret:
et si qͥd forte aliud hoc modo ex fa¬
miliaritate carnis opinãt᷑. Inqui¬
bus adhuc paruulis aĩalib. dum
isto humillimo gñe u̾boꝵ tãqͣm
mat̾no sinu eoꝵ gestat᷑ ĩfirmitas.
salubrit edificatur fides. qua ccum
habeant. ⁊ teneant: dm̃ fecisse õs
nat᷑as. quas eoꝵ sensus mitabiliua¬
rietate cirtũspicit. Quoꝵ si quis piã
qͣi uilitatẽ dictoꝵ asꝑnatus extͣ nu-¬
tritorias cunas suꝑba ĩbecillitate se
extend̾it. heu cadet miser. Et dñe de¬
us misetere. ne ĩplumem pullum o-¬
culcent. qui transeũt uiam ⁊ mitte
angłm tuũ qui eũ reponat ĩuido:
ut uiuat donec uolet. Aliiu̾o quibꝰ
hec u̾ba ñ iam nidus. sed opaca frutet¬
ta sũt: udent ĩ eis latentes fructus.
et uolitãt letantes: ⁊ gartiũt scrutã¬
tes. ⁊ carpũt eos. uident enĩ cum hec
u̾ba legunt ł audĩt tua deus et̾na¬
et stabili ꝑmasione cũcta p̾t̾ita ⁊ fu¬

Expanded text:
existeret quod iussum est ut existeret, existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et fu
Abbreviated transcription (Latin):
set ĩ luce u̾itatis. nec ip̃a in eisdẽ
u̾bis ĩtelligenda deẽet. Sicut eñĩ
fons ĩ paruo loco uberior est płibus¬
q tiuis ĩ ampliora spacia fluxum
ministrat. qd̾ quilibet eoꝵ ruoꝵ.
ducitur. ita narratio dispensatoris
tui. sermocinat᷑is plurib ꝓfutu¬
ra. paruo sermonis modulo scatet
fluenta liquide u̾itatis. un sibi qͥs¬
q uerũ qd̃ de his reb potest. hic illd̾.
ille illud: ꝑlongiores loquelarũ
anfractus trabat. Alii eñĩ cũ ħ uer¬
ba legunt ł audiũt. cogitant dm̃
qͣi hominẽ aut qͣi aliꝙͣ mole ĩmẽ¬
sa p̾ditam potestatẽ. nouo quodã
et tepentino placito extra se ipãm
tanqͣm locis distantib fecisse ce¬
lum ⁊ t̾ram. duo magna corpora
supͣ. ⁊ ĩfra. quib oĩa continẽtur.
Et cũ audiunt dixit deus. fiat illd̾.
et fc̃m est illud. cogitant u̾ba cepta
et finita. sonantia tp̃rib atq transe¬
untia. post quoꝵ trãsitũ statim

Expanded text:
set in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem set in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuoducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim
Abbreviated transcription (Latin):
offend̾e caritatẽ. pp̃ qͣm dixit oĩa: cuiꝰ
dicta conamur exponere. Et tam ego
requies laboris mei. qui audis cõfessi¬
sicut me ip̃m. ñ possum minus cred̾e
de moyse fidelissimo famulotuo. ꝙͣ
mͥ optarem ac desid̾arem abste dati
muueris. si tempore natus essem qͦ il¬
le eoq loco constituisses: ut ꝑ serui¬
orbem tanto auctoritatis culmine.
oĩum falsatũ suꝑbarũq doctrina¬
iũ u̾ba suꝑature. Uellem quippe si
tunc essem moyses. ex eadem namq
massa om̃s uenimus ⁊ qͥd est homo
nisi qr memor es eius. uellem ergo
si cũc ego eẽm qd̃ ille ⁊ michi abs
sermonis modũ. ut nec illi qui nũ¬
dum queũt intelligere que admod
ccreat deus. tanqͣm excedentia uires su¬
as. dicta recusarent: ⁊ illi qui iã hoc
possunt. qͣmlibet ueram sententiã
cogitando ĩuenissent. eam ñ p̾ter¬
missam ĩ paucis u̾bis tui famuli
reꝑirent. Et si alius aliam uidis¬

Expanded text:
offendere charitatem, propter quam dixit omnia, cujus offendere charitatem, propter quam dixit omnia, cujus dicta conamur exponere. CAPUT XXVI.requies laboris mei, qui audis confessisicut meipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille, eoque loco me constituisses, ut per serviorbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum verba superaturae Vellem quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui famuli reperirent, et si alius aliam uidis
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ Hanc emĩuocẽ huic refeto frat̾uam
tiq ĩte. nec tu ĩme: sed ãbo in ip̃a que
supͣ mentes nr̃as est ĩ ꝯmutabiliu̾ita¬
te. Eui ergo de ip̃a dñi dei nr̃i luce
ñ ꝯtendamus. cur de ꝓxun cogitatõ¬
ne cõtendimꝰ. qͣm sic uidere ñ possu¬
mus ut uidet᷑ in cõmutabił u̾itas. q̃n
si ip̃e moyses apparuisset nob̾ atq
dixisset hoc cogitaui. nec sic eam ui-¬
deremꝰ sed ꝯderemus. Nonitaq supra
qͣm scriptũ est. inuis pro alt̾oinfle-¬
tur adu̾sus alterũ. Diligamͤ dñm
sicut nosmnet ip̃os propt̾ que duop̾¬
cepta caritatis. sensisse moysen quic¬
quit ĩ illis libris sensit.nisi credid̾i¬
mus. mendacẽ faciemus dm̃i. cũ de aĩ¬
mo cõserui alit̾ qd̃ docuit opinamn.
Iam uide qͣm stultum sit intanta
copia i̾ussimarũ sententiarũ. que
de illis u̾bis possũt etii. temi̾e affir¬
mare qͣm earũ moyses potissumũ sẽ¬
serit ⁊ ꝑuiciosis contentoĩb ip̃am

Expanded text:
tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam tique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. diligamus domsicut nosmetipsos . Propter quae duo praecepta charitatis sensisse Moysen, quidquid in illis Libris sensit, nisi crediderimus; mendacem faciemus Dominum, cum de animo conservi aliter quam ille docuit opinamur. Jam vide quam stultum sit in tanta copia verissimarum sententiarum, quae de illis verbis erui possunt temere affirmare, quam earum Moyses potissimum senserit; et perniciosis contentionibus ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. Illud autẽ qd̾ contẽdunt ñ hoc
sensisse moysen qd̃ egodico. sed qd̃
ip̃i dicũt: nolo. ñ amo q ⁊ suta ẽ.
tam̃ ista temeritas ñscientie sed au¬
dacie ẽ: nec uisus. s cipus eam peperit.
Id̾oq dñe tremenda sũt iudicia tua. q̃m
u̾itas tua nec mea est. nec illuis. aut¬
alius. sed oĩum nr̃m quos ad euis
munionẽ publice uocas t̾uibilit̾ ad¬
monens nos. ut eam nolimus hr̃e pͥ¬
uatam: ne pͥuemur ea. Nam quis¬
quis id qd̃ tu om̃ib ad fruendum
ꝓponis. sibi ꝓprie uindicat. ⁊ suũ
uult ẽẽ qd̾ om̃ĩum esta omuni ꝓ¬
pellit᷑ ad suũ. hoc est au̾itate ad men-¬
datiũ. Qui enimn loquit᷑ mendatiũ.
de suoloquit. Attende iudex optime.
deus ip̃a u̾itas. attende qͥd dicam cõ¬
tradictori huic: attende. coram te eñi
dico. ⁊ corã fr̃ib meis qui legitune
utũtur lege usq ad finẽ caritatis.
Attende. ⁊ uide qͥd eidicam si placet

Expanded text:
torum. illud autem quod contendunt non hoc torum. illud autem quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed typhus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt indicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius, sed omnium nostrum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet
Abbreviated transcription (Latin):
co. Si enĩ mͥ dr̃et. uñ scis ħ sensissemo¬
ysen. qd̵ de his u̾bis eiuis eloq̃ris. equo
aĩo ferre deberem ⁊ respond̾em fortas¬
se que suꝑius respondi. uł auqͣnto
uberius. si eẽt durior. Nũc u̾o dicit.
ũ hoc sensit ille qd̃ tu dicis. s qd̾ ego
dico neq tñ negat qd̾ ut̾q nt̃m di¬
cit. utrũq uerũ esse. Suita pauperũ
deus meus. ĩ cui sinu ñ est contradictõ.
plue mͥ mitigatões ĩ corut tales feram
qui ñ mͥ hoc dicũt qr diuini sũt. ⁊ ĩ cor¬
de famuli tui uiderũt qd̃ dicũt: s qͥa
suꝑbi sũt. nec nouerũt moy si sentẽ¬
tiam. sed amant suã. ñ quia u̾a est: s
quia sua est. Alioquin. ⁊ aliam ne¬
ram parit amarent. sicut ego amo qd̃
qr uerum est. ⁊ id̾o iam nec ip̃oꝵ est.
quia uerũ est. Si aũt ideo amant illd̾
qr uerũ est. iam ⁊ ip̃oꝵ est ⁊ meũ est.
q̃m ĩ ꝯmune oĩum est u̾itatis ama-¬

Expanded text:
co. si enim mihi diceret: unde scis hoc sensisse Moco. si enim mihi diceret: unde scis hoc sensisse Mosen quod de his uerbis eius eloqueris? aequo animo ferre deberem et responderem fortasse quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: non hoc sensit ille quod tu dicis, sed quod ego dico, neque tamen negat quod uterque nostrum dicit utrumque uerum esse: o uita pauperum deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes iQui non mihi hoc dicunt, quia divini sunt, et in corde famuli tui viderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt, nec noverunt Moysis sententiam, sed amant suam; non quia vera est, sed quia sua est: alioquin et aliam veram pariter amarent, sicut ego amo quod quia verum. Et ideo jam nec ipsorum est, quia verut, iam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatis ama
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa tua reddam tͥ uota mea. ecte ego
qͣm fident᷑ dicoĩ tuo u̾bo ĩ ꝯmutabili
oĩa te fecisse ĩuisibilia ⁊ iusibilia.¬
⁊ numquid tam fident̾ dicoñ aliud
qͣm hoc attendisse moysen cũ scrib̾et
ĩ pͥncipio fecit deus celũ ⁊ t̾ram. qr
ñ sicut ĩ tua u̾itate hoc c̾cum udeo.
ita ĩ eius mente uideo id eũ cogitasse
cũ het scriberet: Potuit .ii. cogitare. in
ipo faciendi ex ordio. cũ diceret ĩ pͥn¬
cipio. Potuit. ⁊ celũ. ⁊ t̾ram hoc loco
nullam iam formatam ꝑfectamq
nat᷑am. siue spãlem siue corporalem.
sedutramq inchoatam. ⁊ adhuc ĩ¬
formẽ uelle ĩtelligiͤ. Sideo quippe u̾e
ta uideo: qͣmuis siue aliquid hoꝵ si¬
ue qͥd aluid qd̃ a me ꝯmemoratũ ñ ẽ.
tantus uir ille mente cõspex̾it. cũ hec
u̾ba ꝓmeret uerũ eum uidisse. ap¬
teq id enuntiauisse ñ dubitẽ. Nemo
iã mͥ molestͦ sit dicendo mͥ. ñ hoc sen¬
sit moyses qd̾ tudicis sed qd̾ ego di¬

Expanded text:
dia tua reddam tibi vota mea; ecce ego quam fidenter dico in tuo Verbo incommutabili omnia te fecisse, invisibilia et visibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc attendisse Moysen cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere ta uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ri pot̾̃. Postremo dñe qui deus es. ⁊
ñ caro ⁊ sanguis. si quid homomi¬
nus uidit. numqͥd ⁊ sp̃m tuũ bo¬
nũ qui deducet me ĩterram rectã.
lat̾e potuit. quicqͥd eras ineis u̾bis.
tu ip̃e reuelaturus legentib poste¬
tis. ⁊ si ille ꝑ quẽ dicta sũt. unam
fortassis ext multis uetis sententi¬
am cogitauit: Qd̃ si ita est. sit gͥ
illa qͣm cogitauit cet̾is excelsior
Nobis autẽ dñe aut ip̃am demõs-¬
tra. aut qͣm placet alt̾am uerã
one patefacias: tu tam̾ pascas: nõ
error illudat. Ecce dñe deus meus
qͣm multa de paucis u̾bis qͣm mul¬
ta oro te scripsimus. que nre urres.
que tp̃ra om̃ĩbus libris tuis ad istũ
modũ sufficiẽt. Sine me itaq b̃ui
ĩeis confiti tibi ⁊ elig̾e unũ alicͥy
qd̾ tu ĩspirau̾is uerum cͥcum ⁊ uo-¬
sensit minist̾ tuus. recte atq opti¬
me. idem̃ conari me oportet. Quod
si assecutus ñ fuero: id tam̃ dicam.

Expanded text:
ri potest. Postremo, domine, qui deus es et ri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueramone patefacias, tu tamen pascas, non error inludat. ecce, domine deus meus, quam multa de paucis uerbis, quam multa, oro te, scripsimus! quae nostrae uires, quae tempora omnibus libris tuis ad istum modum sufficient? sine me itaque breuius in eis confiteri tibi et eligere unum aliquid quod tu inspiraueris uerum, certum et bosensit minister tuus, recte atque optime; id enim conari me oportet: quod si assecutus non fuero, id tamen dicam
Abbreviated transcription (Latin):
bitror dic̾e. Eur non utrũq pocius
si utt̃q uerũ est. Et si qͥd t̾cium. ⁊ si
qͥd qͣrtum ⁊ si qͥd omĩno aliud uerũ.
quispiã in his u̾bis uidet. cur ñ illa
oĩa uidisse credat᷑. ꝑ quẽ deus unus
sacras litt̾as. u̾a. ⁊ diu̾sa iusuriᷤᷤ ml¬
toꝵ sensib tẽꝑauit.: Ego c̾te qd̃ ĩ¬
trepidꝰ de meo corde ꝓnũtio. si adcul¬
mẽ auctoritatis aliquid scͥberem:
sic mallem scribere. ut qd̃ ueri qͥsq
de his reb capere posset. mea u̾ba re¬
sonarẽt: qͣm ut ueram unam sen-¬
tentiã ad hoc aꝑtius ponerẽ. ut ex-¬
dud̾em cet̾as quaꝵ falsitas me ñ
posset offend̾e. Nolo itaq deus me¬
us tam p̾ceps ẽẽ: ut hoc illũ de te
meruisse ñ credam. Sensit ille omĩ¬
no ĩ his u̾bis atq cogitauit cum eas
scriberet. quicꝙͥ hic ueri potumi iue¬
nire. ⁊ quicqͥd nos non potuimꝰ. aut̃
ñdum possumus. s tñ ĩ eis inuemi¬

Expanded text:
bitror dicere: cur non utrumque potius, bitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueni
Abbreviated transcription (Latin):
exttemior. q ꝓfestomeliora sũt for¬
mata qͣd̾ ĩformia. ⁊ p̾cedat᷑ et̾nitate
c̾atoris. si eẽt de nichilo uñ aliquid
et deus ũt miseat᷑ ñri. ut legitune le-¬
geutamut. p̾cepti pura caritate.Ac
ꝑhoc si quis q̃rit ex me qͥd hoꝵ moyses
ille tuus famulus senserit. ñ sũt hi s̃¬
mones ꝯfessionũ meatũ: si tͥ ñ ꝯfite¬
or. nescio. Et scio tñ illas uetas ẽẽ sẽ¬
tentias exceptis carualib de qͥb qͣntũ
existimau locutus sũ. Quos tũ bone
spei paruulos. ħ u̾ba libri tui ñ t̾ritant
alta hũiliter. ⁊ pauca copiose. S om̃s
quos ĩ eis u̾bis ueta c̾nere ac dr̃e fateor.
mulũ tuũ script᷑e dispẽsatorẽ sp̃u tu
o plenũ ita honorem᷑: ut hoc eũ te re¬
uelante cũ het scriberet attendisse cre¬
damus. qd̃ ĩ eis maxĩe. ⁊ luce u̾itatis.
et fruge utilitatis excellit. Itaq cũ
alius dix̾it hoc sensit qd̃ ego ⁊ alius
ĩmo illud qd̃ ego: religiosius mear¬

Expanded text:
fecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatnr aeternitate creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, mulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me ar
Abbreviated transcription (Latin):
cantant᷑. audit᷑ sonus ei. Non pͥus ĩ¬
formit̾ sonat ⁊ deĩ format᷑ in cau¬
tũ. Qd̃ enim pͥmo ut c̃q sonuerit. p̾
t̾it nec ex eo quicqͣm reꝑies qd̾ resũ¬
ptum arte cõponas. Et id̾o cantus ĩ
sono suou̾tit᷑. qui sonus mat̾ies eiꝰ ẽ.
Idem quippe format᷑ ut cantus sict
id̾o sicut dicebam. pͥor mat̾ies sonan¬
di. qͣm forma cantandi. ñ ꝑficiendi
potentia pͥor. Neq .n. sonus ẽ cantã¬
di artifex: sed cantãti aĩe subiacet
ex corpore de quo cautũ faciat. Nec tẽ¬
porepͥor. Sinul eñi cũ cantu editur:
nec pͥor electõne. Non enun pociorso
tur ut sonus sit: sed sonus formatur.
ut cantus sit. Hoc exemplo qui pot̾ ĩ¬
telligat mat̾iam rerũ pͥmo fcãm et
appellatã celũ ⁊ t̾ram: qr iñ fc̃a sũt
celũ ⁊ t̾ra. Nec tp̃r pͥmo fc̃am. quia¬

Expanded text:
cantatur, auditur sonus eius, non prius incantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantaeterit, nec ex eo quidquam reperies quod resumptum arte componas, et ideo cantus in sono suo vertitur: qui sonus materies ejus est, idem quippe formatur ut cantus sit, et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi, quam forma cantandi, non perficiendi potentia prior; neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subjacet ex corpore, de quo tantum 23 faciat; nec tempore prior, simul enim cum cantu editur: nec prior electione, non enim potior sotur ut sonus sit, sed sonus formatur ut cantus sit. Hoc exemplo qui potest intelligat materiam rerum primo factam et appellatam coelum et terram, quia inde facta sunt coelum et terra, nec tempore primo f
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Eiectione. sit fructus fiorẽ. O¬
rigine. sic̃ sonus cantũ. Inhis .iiii. p
mum ⁊ ultimũ que ꝯmiemorauidiᷤ¬
ficillime ĩtelligunt᷑. Duo media. fa¬
cillune. Namq tata uisio est ⁊ nimis
ardua. cõspit̾e dñe et̾nitatẽ triamã¬
cõmutabilit̾ mutabilia facientẽ. ac
ꝑ hoc pͥorem. Quis de iñ sic acutũ cer¬
nat aĩo. ut sine magno labore cli-
nosc̾e ualeat. quom sit prior sonꝰ
qͣm cantus. id̾o qr cantus est forma¬
tus sonus: Et ẽẽ utiq aliquid non
formatũ pot̾: formari aut qd̃ nõ
est: non pot̾. Sic est prior mat̾ies.
qͣmid qd̃ ex ea fit. Non ido prior q
ip̃a efficit cũ pocius fiat. Nec pͥor
int̾uallo tp̃ris. Neq eñi priore tẽpore.
sonos edimus ĩ formes sine cantuz et
eos post̾ĩore tp̃r ĩformã cantici coapta¬
mus. aut fingimus: sicut ligna qͥ¬
bus archa. uł argentũ. quo uascłm
p̾cedunt formas rerum que fiunt
ex eis. At in cantu ñ ita est. Cũ enim

Expanded text:
um; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam inconmutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat, quomodo sit prior sonus quam cantus, ideo quia cantus est formatus sonus et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest? sic est prior materies quam id, quod ex ea fit, non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior interuallo temporis. neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus, sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum  etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ formitate scͥptum ẽ. fc̃m firmamẽ¬
tũ ⁊ uocatũ celũ. neq scͥptum est
fc̃as ẽẽ aquas: Non eñi adhuc ĩfor¬
mes sũt. ⁊ inuise. quas ita decora sp̃e
fluere c̾nimus. Aut si tũc acceperũt
istam sp̃em cũ dix̃ deus. congrega¬
tur aqua que ẽ subfirmam̾̃to. ut d¬
cõgregatio ip̃a fit formatio. qͥd resp̃õ¬
debit de aquis que suꝑ firmam̾tũ
sũt. quia ĩ formes tam honorabilẽ
sedem accipere meruissẽt. net scrip¬
tum est. qua uoce formate sint. Uñ
si aliqͥd genesis tacuit dm̃ fecisse.
qd̾ tam̾ dm̃ fecisse nec sana fides.uͥ
certus ãbigit ĩ tellectus. nec ideo ul¬
la sobria doctrina dr̃e audebit. istas
aqͣs coet̾nas deo. qr in libro geneseos
cõmemoratas qͥdem audimꝰ. ubi aũt
fc̃e sũt ñ inuenim᷑. cur ñ informeco

Expanded text:
informitate scriptum est, factum firmameninformitate scriptum est, factum firmamentum et vocatum coelum, neque scriptum est factas esse aquas? Non enim adhuc informes sunt et invisae, quas ita decora specie fluere cernimus. Aut si tunc acceperunt istam speciem cum dixit Deus, Congregetur aqua quae est sub firmamento , ut congregatio sit ipsa formatio, quid respondebitur de aquis, quae super firmamentum sunt, quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid Genesis tacuit deum fecisse, quod tamen deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur non informem
Abbreviated transcription (Latin):
placuerit appellare. non tñ intelliga¬
mꝰ nisi eam qͣm fecit deus. ĩ eo qd̃ p̾scͥp¬
tum est. fec̃ celũ ⁊ t̾cam. respondebũt
assertores duarũ istarũ sententiat qͣs
sũt oĩa bona ualde. Quia sicut dm̃s
ãplius bonĩi ẽẽ qd̃ creatũ atq forma¬
tũ est: ita fatem᷑ minus bonĩ eẽ qd̃ fac¬
tũ ẽ cͤabile atq formabile. sed tam̃ bo¬
num.: ũ aut̃ ꝯmemorasse scͥpt᷑am. qd̃
bãc ĩ formitatẽ fecerit deus. sicut ali¬
a multa ñ ꝯmemorauit. ut cherubĩ
et seraphin. ⁊ que apłs distincte ait.
sedes. dñationes. pͥncipat᷑ potestates.
que tũ oĩa dm̃ fecisse manifestũ
est. Aut si eo quod dictum est fecit
celũ ⁊ t̾ram. ꝯp̾hensa sũt oĩa. qͥdde a¬
quis dm̃s. suꝑ aqͣs ferebat᷑ sp̃c dei:. Si
enĩ t̾ra nõiata simul intelliguntur.
quomͦ iam t̾re noĩemat̾ies ĩ formis
accipitur q̃n tam speciosas a quaᷤᷤ ui-¬
demus: Aut su ta accipit᷑. cur ex ead̃

Expanded text:
 intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum esse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem conmemorasse scripturam, quod hanc informitatem fecerit deus, sicut alia multa non commemorauit, ut Cherubim et Seraphim, et quae apostolus distincte ait, sedes, dominationes, principatus, potestates, quae tamen omnia deum fecisse manifestum est. aut si in eo, quod dictumelum et terram, comprehensa sunt omnia; quid de aquis dicimus, super quas ferebatur Spiritus Dei? Si enim, terra nominata, simul intelliguntur; quomodo jam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas videmus? Aut si ita accipitur; cur ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾se .i. ĩtelligibił corporałq c̾atu¬
re. Y enĩ iam formata uelit uniu̾sa.
recte ab eo queri pot̾it. si hec pͥmo fec̃
deus. qͥd fec̾it demceps ⁊ pꝰ uniu̾sita¬
tẽ ũ inueniet. Ac ꝑ hoc audiet ĩuitus
quomͦ illud pͥmo si pꝰea nich. cũ u̾o
dicit pͥmo ĩ forme. dem̃ formatũ si¬
ñ est absurdus. si mͦ est idoneus dis

Expanded text:
id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud primo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdu
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse p̾dixit totam scł corporei mũdi
molẽ induas maximas partes suꝑiorẽ
atq ĩferiorẽ distributã cũ om̃ib que
ii. duab extremis sententiis resistere
quisqͣm ita temptau̾it. si ñ uultis hãc
ĩ formitatẽ mat̾ie celi ⁊ t̾re nõie appel-¬
latã uideri. erat ergo aliquid qd̾ non fe-¬
cerat deus. unde celũ. ⁊ t̾ram fac̾et neq
em̃ script᷑a narrauit qd istam mat̾ie
deus fec̾it nisi ut intelligamꝰ eam celi

Expanded text:
edixit, totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus e
Abbreviated transcription (Latin):
am int̾ tam multa uera. que ĩ illis
u̾bis alit̾ atq alitͥ ĩtellectis occur¬
rũt querẽtibut tam fident̾ dicat.
hoc sensisie moy sen. atq ħ in illa nar¬
ratõne uoluisse ĩtelligi. qͣm fident᷑
dicit hoc uerũ ẽẽ. siue ille ħ sẽserit. si¬
ue aluid: Ecce enum deus meus ego
seruus tuus. qui noui tͥ sacrificiũ
cõfessionis ĩhis littis. ⁊ orout ex

Expanded text:
am inter tam multa uera, quae in illis am inter tam multa uera, quae in illis uerbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus, ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen m atque hoc in illa narratione noluisse intellegi, quam fidenter dicit hoc uerum esse, siue ille hoc senserit siue aliud? ecce enim, deus meus, ego seruus tuus, qui uoui tibi sacrificium confessionis in his litteris
Abbreviated transcription (Latin):
te i̾utate intelligam̃ a deo ftãm ese
de nichilo. ideoq illi ñ esse coet̾nam.
qͣmuis uͥ sit fc̃a omiserit enũiciare ista
tis. pro captu ĩ firmitatis mee. qͣm tͥ cõ¬
fiteor scienti deo meo. uideo duo dis¬
sentõnũ gn̾a oboriri posse. cũ aliꝙͥ
anunciis u̾acib ꝑsigna enĩtiatur.
Unũ si de u̾itate rerũ. altum si de ip̃ius
qui enunciat uolũtate dissensio est.
alit̾ enim querim᷑ de c̾ature conditõe
qͥd uerũ sit: alit̾ aũt quid ĩhis u̾bis
moyses egregus domestic᷑ fidei tueĩ
telligeie lectorẽ auditorẽq uoluerit.
In illo pͥmo gñe discedãt a me om̃s. qͥ
ea que falsa sũt sescite moysen ditis¬
se arbitrant᷑. Coniungar aut illis do¬
mine inte. ⁊ delecter cũ eis ĩte qui i̾¬
tate tua pascũtur ĩ latitudine cari¬
tatis. ⁊ accedamꝰ simul ad u̾ba libri
tui ⁊ q̃ramus ĩ eis uoluntatẽ tuã ꝑ
uolũtatẽ famuli tui ciũ calamo dis-¬
pensasti eã . Iz quis nr̃m sic ĩuenit e¬

Expanded text:
eritate intelligamus a Deo factam esse de nihilo, ideoque illi non esse coaeternam, quamvis ubi facta sit, omiserit enuntiare ista tis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti Deo meo, duo video dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis veracibus per signa enuntiatur: unum si de veritate rerum, alterum si de ipsius qui enuntiat voluntate dissensio est. Aliter enim quaerimus de creaturae conditione quid verum sit; aliter autem quid in his verbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intelligere lectorem auditoremque voluerit. In illo primo genere discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt Moysen dixisse arbitrantur. coniungar autem illis, domine, in te et delecter cum eis in te, qui ueritate tua pascuntur in latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatem famuli tui, cuius calamo dispensasti ea. Sed quis nostrum sic inuenit e
Abbreviated transcription (Latin):
quẽtiũ. ex illis om̃ĩb iu̾us. aliud sibi tol¬
lit qui dicit. Terra aũt erat ĩuisibił ⁊ ĩ
cõposita ⁊ tenebre erant suꝑ abissum:
idẽ corporale illd̃ qd̾ fecit deus. adhuc
mat̾ies erat corporearũ rerũ ĩ formis. si¬
ne ordine. sine luce. Aluid qui dicit.
Tra aũt erat inuisibił ⁊ ĩ cõposita. ⁊ te¬
uebre erant suꝑ abissũ .i. hoc totũ qd̃ ce¬

Expanded text:
sibi tollit qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Corporale illud quod fecit Deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Hoc totu
Abbreviated transcription (Latin):
nũc iam distincta atq formata ĩ is¬
exordio faciendi atq oꝑandi. fecit de¬
us ĩformẽ mat̾iam ꝯfuse hñtẽ celũ
et t̾ram. uñ formata nũc eminent
et apparent c̾ omĩb que ĩ eis sunt.
Ite qd atrinet ad ĩtellectũ u̾boꝵ se

Expanded text:
nunc iam distincta atque formata in isexordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum se
Abbreviated transcription (Latin):
sed ⁊̃ quicqͥd c̾abileatq formabi¬
le ẽ tu fecisti ex quo sũt oĩaͤ uerũ
est om̃e qd̃ ex ĩ formi format᷑ Prius
ẽẽ ĩ forme. dem̃ formatũ. Ex his oĩb
u̾s. de quib ñ dubitãt quoꝵ ĩtiori
oculo talia uid̾e donasti: ⁊ qui moy¬
sen famulũ tuũ in sp̃m u̾itatis locu¬
tũ ẽẽ ĩmobilit̾ credũt. ethis ergo oĩbo
alud sibi tollit. qͥdicit. ĩ pͥncipio fecͥ

Expanded text:
etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, ex his ergo omnibus aliud sibi tollit
Abbreviated transcription (Latin):
tura appellauit sed iam erat ĩquit
ip̃a ĩ formitas qͣm t̾ram ĩuisibilem ⁊ ĩ¬
cõpositã tenebrosãq abissum nomina¬
uit. de qua celũ ⁊ t̾ram dm̃ fecisse p̾di¬
xerat: spiritalẽ scilicz corporalẽq creatu-¬
ram. Aluid qui dic̃ terra aũt erat ĩui¬

Expanded text:
tura appellauit, sed iam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud qui dicit: terra autem erat inui
Abbreviated transcription (Latin):
o chorinthii. tor nr̃m dilatatum est. ñ
angustamini in nobis. qui dicebat. ĩ
pendar proaĩabus ur̃is.⁊ tanta gr̃a
ĩ illo etat. ut maifestaret᷑ eum habere
caritatẽ: Inuenimꝰ eum petisse. ⁊ non
accepisse. Quid dicimus fr̃es: Questio
est. Intenti estote ad dm̃. Magna ⁊ is¬
ta questio ẽ: quomͦ de pecc̃o ubi dictum
est. qui natus est ex deo ñ pectat. Inue¬

Expanded text:
o Corinthii, cor nostrum dilatatum est; non o Corinthii, cor nostrum dilatatum est; non angustamini in  tanta gratia in illo erat, ut manifestaretur eum habere charitatem? Invenimus eum tamen petisse, et non accepisse. Quid dicimus, fratres? Quaestio est; intenti estote ad Deum Magna et ista quaestio est. Quomodo de peccato ubi dictum est, Qui natus est ex Deo, non peccat ; in