comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt pro nobis debitor. Unde iam post
passionem uł ascensionem. siue iudi¬
tium futurum uniuersa erunt ei subdi¬
ta. sicut ipse homo dese significat. qui
adhuc incelis non fuerat. Data est michi
omĩs potestas incelo &e in terra. Deniq
uł hoc accipe. Q potestatem dedit ei
ad iuditium faciendum : qmͣ filius
hominis est. Uel saltem de unita bo¬
nitate nature ipsius dñi: dicta suscipe.
Hȩc autem est uita eterna ut cognos¬
cant te solum uerum dm̃. & que misi
sti iħm xpͣm. Humquid se dehac ip¬
sa sola bonitate patris alienum ẽe̾. per-¬
scripsit. qui sic sub uinxit. & que̾ misisti
iħm xp̃m: Nam &e pater eadem testa¬
tur. Eructauit cor meum uerbum
bonum: dico ego oꝑa mea regi. Uides
bonum ee̾ uerbum dei: qui de patre
substancialiter uł naturalit᷑ consistit :
Ideo huiuscemodi comparationes ꝓ in-¬
firmitate hominis sunt dicte. Qui
me misit. maior me est. Siue in hoc
dicto. In quo soles argumentari. quid

Expanded text:
esset pro nobis debitor. Unde jam post esset pro nobis debitor. Unde jam post passionem vel ascensionem, sive judicium futurum, universa erunt ei subdita, sicut ipse homo de se significat, qui adhuc in coelis non fuerat: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Denique vel hoc accipe: Et potestatem dedit ei ad judicium faciendum, quoniam Filius hominis est . Vel saltem de unita bonitate naturae, ipsius Domini dicta suscipe: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misistum . Nunquid se de hac ipsa sola bonitate Patris alienum esse perscripsit, qui sic subjunxit: Et quem misisti Jesum Christum? Nam et Pater eadem testatur: Eructavit cor meum Verbum bonum, 232 dico ego opera mea regi . Vides bonum esse Verbum Dei, qui de Patre substantialiter vel naturaliter consistit. Ideo hujuscemodi omnes comparationes pro infirmitate hominis sunt dictae: Qui me misit major me est . Sive in hoc dicto, in quo soles argumentari: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ut asseueras. siue sapientia
uel uirtus dei patris & non homo. Utiq
homo uere passus est : qui templum dei
factus est qui ab ipso resuscitatus est:
sicut scriptura testatur. Confige cla¬
uis a timore tuo: carnes meas. Siue
hoc. Et uidebunt inquem transpun¬
cea forauerunt: Absit. Nonne una ꝑ¬
sona filii dei est. ꝑquam causa tan¬
ta distinguitur : Rogo. si ipse infir-¬
mitatem hominis quam assumpsit.
immortalitati sue non imputauit.
tu tantã & tã inmensam deitatem
passibili ad scribis. sicut & tu soles ꝓpo
rriane. omnia subiecta sunt
ei: preter eum qui subiecit ei
omnia. Nam cum subiecta ei
fuerint᷑ omĩa: tunc & ipse subiectus
erit ei qui sibi subiecit omnia: ut sit¬
itatem filii dei non ꝑtinet dictum:
dum ꝑipsum cuncta sint facta. &
semꝑ illi fuerint subdita: quia nemo
sit qui facture sue non dominetur sẽꝑ.
Unde homo qui nuꝑ natus est sine du¬
bio ante passionem illi non fuerint
subiecta. cum adhuc ipse homo morti

Expanded text:
ut asseveras, sive sapientia, vel virtus Dei Patris, et non homo? Utique homo vere passus est, qui templum Dei factus est, qui ab ipso resuscitatus est, sicut Scriptura divina testatur: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Sive hoc: Et videbunt in quem transpuncea foraverunt? Absit. Nonne una persona Filii Dei est, per quam causa tanta distinguitur? Rogo, si ipse infirmitatem hominis, quam assumpsit, immortalitati suae non imputavit, tu tantam et tam immensam deitatem, passibili ascribis? Sicut et tu Ariane dixisse: Omnia subjecta sunt ei, praeter eum qui subjecit ei omnia. Nam cum subjecta illi fuerint omnia, et ipse subjectus erit ei qui sibi subjecit omnia itatem Filii Dei non pertinet dictum, dum per ipsum cuncta sint facta, et semper illi fuerint subdita, quia nemo sit qui facturae suae non dominetur semper. Unde homini qui nuper natus est, sine dubio ante passionem illi non fuerint subjecta, cum adhuc ipse homo morti
Abbreviated transcription (Latin):
rgo parit᷑ rem nomenq dixit.
condempnas :
arrius dixit.
ta p̾lanȩ athanasius dixit.
gitur si demonstrauero rei antiquȩ
et ab apłis tradite nouum nomen
attributum fuisse. uictum de tandẽ
fateberis. an etiam sic rem antiquam
simul cum nominis nouitate condẽpnas:
E

Expanded text:
rgo pariter rem nomenque condemnas? Arius dixit: Ita plane. Athanasius dixit: Igitur si demonstravero rei antiquae et ab apostolis traditae novum nomen attributum fuisse, victum te tandem fateberis? An etiam sic rem antiquam simul cum nominis novitate condemnas? Ae
Abbreviated transcription (Latin):
mani sermonis eloquium prolatis:
qui non proprie dõ. sed ꝑsonis &
cemporib uł quib cumq rerum
generib coaptantur. idẽ cum se nes¬
cire dicit. uł cum se iterum cogno¬
uisse fatetur : aut cum rerum ase
factarum penitudinem gerit. et
nunc se iratum: nunc etiam placa¬
tum ostendit. Quȩ omnia si scđm
essentiam uelimus accipere. passibi¬
lem sine dubio & in ꝓuidam diui¬
nam profitemur esse naturam. in
qua. aut ignoratio. aut extempore
orta. cognitio cadat : quam & tristi¬
cia penitendo confitiat. & leta suble¬
uent uegetando. Quod quid aliud
erit nisi mutabilia ꝑpeti. & instabili
mobilitate huc illucq defluere: Un¬
de manifestissime comprobatur. non
omĩa de deo scđ̃m substantiam dici
debere. sed aliquanta dispensationi
respondentia. non nature eius conue¬
nientia certo cercius profiteri.¬
Prob uidex dixit.

Expanded text:
mani sermonis eloquium prolatos, mani sermonis eloquium prolatos, qui non proprie Deo, sed personis et temporibus vel quibuscunque rerum generibus coaptantur. Id est, cum se nescire dicit, vel cum se iterum cognovisse fatetur, aut cum rerum a se factarum poenitudinem gerit, et nunc se iratum, nunc placatum ostendit. Quae omnia si secundum essentiam velimus accipere, passibilem sine dubio et improvidam divinam profitebimur esse naturam, in qua aut ignoratio, aut ex tempore orta cognitio cadat; quam et tristia poenitendo conficiant, et laeta sublevent vegetando. Quod quid aliud erit, nisi mutabilia perpeti, et instabili mobilitate huc illucque diffluere? Unde manifestissime comprobatur non omnia de Deo secundum substantiam dici debere, sed aliquanta dispensationi respondentia, non naturae ejus convenientia certo certius profiteri.Probus judex dixit
Abbreviated transcription (Latin):
bellio inite conflictum: &e ille suas¬
contra uos uindicet partes. ita ut si
eum suꝑare quiuerttis: uictus abs¬
cedat. Post quem fotinꝰ sese certami¬
ni dare debebit : &e suam ueridicis cue¬
ri cestimoniis fidem. contra quem
om̃ĩs conflictionis aciem confirmare
debetis. ut si & hic cesserit suꝑatus.
disputationis locum ceteris sequen¬
tib derelinquat. Et hoc modo ar¬
bitror nos ad indaginem ueritatis
posse quantocius ꝑuenirȩ. ꝑmitta¬
cur itaq ut dixi sabellius suam fi¬
dem documentis celestib approbare.
uoniam Sabellius dixit.
me cum omnib congredi pre¬
cepisti: responde anit utrum simplicis
etiam utrum omĩa que dedeo
dicuntur : scđm substantiam accipi¬
Penda sũt.¬
fidei propria ẽẽ noscuntur. fotinꝰ dixͣ
Ssentior cuncta de deo
scđm substantiam dici. Athana
ciauerim uniuersa quȩ de dõ
dicuntur scđ̾m substantiam debere
accipi ꝓpter non nullos relatiuos
nominum casus. scđm usitatum hu¬

Expanded text:
bellio inite conflictum, et ille bellio inite conflictum, et ille contra vos suas vindicet partes: ita ut si eum superare quiveritis, victus abscedat. Post quem Photinus sese certamini dare debebit, et suam veridicis tueri testimoniis fidem. Contra quem, 124 omnes conflictionis aciem obfirmare debetis; ut si et hic cesserit superatus, disputationis locum caeteris sequentibus derelinquat. Et hoc modo arbitror nos ad indaginem veritatis posse quantocius pervenire. Permittatur itaque, ut dixi, Sabellius suam fidem documentis coelestibus approbare. VI. Sabellius dixit: Quoniam me cum omnibus congredi praecepisti, respondeant utrum simplicis etiam utrum omnia quae de Deo dicuntur secundum substantiam accipienda sint.fidei propria esse noscuntur. Photinus dixit: Assentior cuncta de Deo secundum substantiam dici. Athanasiaverim universa quae de Deo dicuntur secundum substantiam debere accipi, propter nonnullos relativos nominum casus, secundum usitatum hu
Abbreviated transcription (Latin):
filium genitum. & de patre sp̃m cre¬
dam procedere sc̃m. Et licet tres in
sua proprietate subsistentes profitear
ẽẽ ꝑsonas: horum tamen una natura.
urarum diuersitas magnam confu¬
sionis caliginem mentib nͣris incu¬
ciat. camen ut cito his ambiguis ex¬
uamur. & ut quȩ sit uere fidei pro¬
fessio cognoscamus. dignamini eui¬
dentiorib diuine scripture testimo¬
nus assertionum ur̃arum sententiã
communire. & ne longe rationis am¬
bitu. ipsius ꝑmixte disputationis cõ¬
fusione ꝓcul euagemini. sigillatim
unusquisq urm aduersus ceteros di¬
micet: ita ut om̃s contra unum que¬
stionis arma sumentes: in his que uo¬
bis eẽ communia. nostis contra dissen¬
cientem uobis in uicem suffragemini.
Porro si fidei nichil comune habetis.
sius unusquisq nitatur ꝓfessionib :
ut facile clarescat. utrum in his quȩ
in alio dampnat. ipse penitus non
impingat. Si placet igitur cum sa¬

Expanded text:
Filium genitum, et de Patre Spiritum creFilium genitum, et de Patre Spiritum credam procedere sanctum. Et licet tres in sua proprietate subsistentes profitear esse personas, horum tamen una natura, vestrarum diversitas magnam confusionis caliginem nostris mentibus incutiat, tamen ut cito his ambagibus exuamur, et ut quae sit verae fidei professio, cognoscamus dignamini evidentioribus divinae Scripturae testimoniis assertionum vestrarum sententias communire. Et ne longo orationis ambitu ipsius permixtae disputationis diffusione procul evagemini, singillatim unusquisque vestrum adversus caeteros dimicet: ita ut omnes contra unum quaestionum arma sumentes, in his quae vobis esse communia nostis, contra dissentientem vobis invicem suffragemini. Porro, si fidei nihil commune habetis, suis unusquisque nitatur professionibus, ut facile clarescat utrum in his quae in alio damnat ipse penitus non impingat. Si placet igitur, cum Sa
Abbreviated transcription (Latin):
suum & suȩ originis profitetur auctore.¬
Nec tamen ideo duo dii. quia & hic d̃s. nec
ideo non ds: quia solus ds̃ p̾ater: sicut
non ideo non bonus. quia solus pater
bonus. & cum sit &e filius non solum bo¬
nus. sed et bonorum creator: & sicut
ei non admittitur ut non bonus sit.
cum solus pater ipsius filii ꝓfessione sit
bonus. sic ei non aufertur ne ds̃ sit :
cum solus pater sit ds̃. Et sicut bonitas
filii non pre iuidicat singłaritati pater¬
ne bonitatis: sic deitas eiꝰ non officit
patri. ne unicus ac singłaris sit deus.
Et hoc modo unum profitemur deum:
non negando ut dixi filium dm̃. sed
pene solum patrem unius diuinitatis
filium in effabiliter ante om¬
nia tempora genuisse arrius sua ꝓ¬
fessione definiuit. sed utrum filium
exipsa patͥseẽntia ł natura. an aliunde
genitum uelit asserere lac interim ꝓ
secutione reticuit. Ego enim patrem.
ex nichilo neq ex aliquo: sed de patre

Expanded text:
suum, et suae originis profitetur auctoresuum, et suae originis profitetur auctoreNec tamen ideo duo dii, quia et hic Deus; nec ideo non Deus, quia solus Pater Deus. Sicut non ideo non bonus, quia solus Pater bonus; cum sit et 123 Filius non solum bonus, sed et bonorum creator. Et sicut ei non adimitur ut non bonus sit, cum solus Pater ipsius Filii professione sit bonus; sic ei non aufertur ne Deus sit, cum solus Pater sit Deus. Et sicut bonitas Filii non praejudicat singularitati paternae bonitatis; sic deitas ejus non officit Patri, ne unicus ac singularis sit Deus. Et hoc modo unum profitemur Deum, non negando ut dixi Filium Deum, sed penes solum Patrem unius divinitatis Filium ineffabiliter ante omnia tempora genuisse Arius sua professione definivit; sed utrum Filium ex ipsa Patris essentia vel natura, an aliunde genitum velit asserere, hac interim sua prosecutione reticuit. Ego enim Patrem, ex nihilo, neque ex aliquo, sed de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nullus ei xp̃ianorum ore concesserit.
ne initium sumentem : qui ꝑsce̾ conuer¬
sationis excellentissimum atq imita¬
bilem beatitudinis meritum adeo pa¬
tre infilium est adoptatus : et eximio
diuinitatis honore donatus. Ceterum
ds̃ iniuiolabilis & inmensus. nec ex se
alium genuit. nec ipse umquam geni¬
tus fuit : ut merito aut dese filium ha¬
beret. aut ipse sibi filius ee̾ credatur.
Sed est unicus & singłaris. nec generando
passioni obnoxius. nec se ipsum ꝓten¬
dendo cumulatus. nec suam in uirgi¬
nȩ portionem deriuando diuisione
subiectus.
Arrius dixit.
go confiteor ingenitum patre̾
sibilis fecit. qui nouissimis temporib
ꝓpter humani gen̾is salutem a patre
missus. uerum hominem in mundo
gestauit. quem in iuiolabiliter de uir¬
gine maria. sine humani generis per¬
mixtione suscepit. Qui cum sit crea¬
genitori suo aut in omĩb conferri.
aut in aliquo coequari: quem & dm

Expanded text:
quod nullus Christianorum ei concesserit. quod nullus Christianorum ei concesserit. ia Virgine initium sumentem; qui per sanctae conversationis excellentissimum atque inimitabile beatitudinis meritum, a Deo Patre in Filium est adoptatus, et eximio divinitatis honore donatus. Caeterum Deus inviolabilis et immensus, nec ex se alium genuit, nec ipse unquam genitus fuit, ut merito aut de se Filium habere, aut ipse sibi Filius esse credatur. Sed est unicus et singularis, nec generando passioni obnoxius, nec seipsum protendendo cumulatus, nec suam in Virgine portionem derivando, divisioni subjectus. Arius dixit: Ego enim confiteor ingenitum Patrem sibiles fecit: qui novissimis temporibus propter humani generis salutem a Patre missus, verum hominem gestavit in mundo, quem inviolabiliter de Virgine Maria sine humani pudoris permixtione suscepit. Qui cum sit creagenitori suo, aut in omnibus conferri, aut in aliquo coaequari, quae et Deum
Abbreviated transcription (Latin):
criumq uocabulorum nomina indi¬
cent: queso nos breuiter informare dig¬
nemini. Sabellius dixit.
lane a nobis tres predicari deos
non audisti: sed credere nos in
si sumus. Cum enim patrem nomi¬
namus. non alium patrem. alium uo¬
lumus intelligi filium: sed hunc eun¬
demq & patrem et filium predicamꝰ.
Dsͣ enim in effabili uirtutis potentia.
qua omĩa implet. Marie uirginis u¬
terum opplens. atq ex eo humanis
piaculis expiandis carnalis materiȩ
substantiam. sine sui immutatione
suscipiens. uisibilit᷑ sese humanis obtu¬
tib demonstrauit: &e in eo ipso homi¬
ne quem assumpsit filius nuncupat᷑:
cum non alius atq alius. sed idem pa¬
ter intelligatur. & hac ratione unu̾
colimus dm̃. Non aliũ ut dixi atq
alium introducentes: sedhunc eundẽq
unum & uerum profitentes.
quod protensionis uitium tante inge¬
rens maiestati. ut ꝑ id quod extensus in
uirgine est. ipse sibi pater ipseq sit filiꝰ:

Expanded text:
triumque vocabulorum nomina inditriumque vocabulorum nomina indicent, quaeso nos breviter informare dignemini. Sabellius dixit: Plane a nobis tres praedicari deos non audisti, sed credere nos in si sumus. Cum enim Patrem nominamus, non alium Patrem, alium volumus intelligi Filium, sed hunc eumdem et Patrem et Filium praedicamus. 122 Deus enim ineffabili virtutis potentia, qua omnia implet, Mariae Virginis uterum implens, atque ex se, ob humana piacula expianda, carnalis materiae substantiam sine sui immutatione suscipiens, visibiliter sese humanis obtutibus demonstravit, et in eo ipso homine quem assumpsit Filius nuncupatur; cum non alius atque alius, sed idem Pater intelligatur. Et hac ratione unum Deum colimus, non alium ut dixi atque alium intelligentes, sed hunc eumdemque unum et verum profitentes. quod protensionis vitium tantae ingerens majestati, ut per id quod extensus est in Virgine, ipse sibi Pater, ipseque sit Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
nouitatib consistere profitetur: apłicũ
in hoc ipsum congruens testimonium
quod ait. Profanas autem uocum noui¬
tates deuita. Unde obsecro: ut abhoc
inquisitionis tramite non recedas. dili
gentius atq attentius inuestigando.
quis nouo quisue antiquorum utitur
fidei sacramento. Prob uidex dixit
t hȩc que asseritis facillime
in notescant & ad lucem uerita¬
tis remota omi caligine ambiguitatis
ueniant: antique fidei regłam pandi¬
te. & ita ut est ab apłis tradita. nris au¬
ribus intimate. Omnes dixerunt.
nr̃e fidei regła: quam celesti magisterio
dñs tradidit apłis dicens. Ite babtiz ate
om̃s gentes: in nomine patris. & filii. &
spiritus scĩ. Robus uidex dixit.
Agno miraculi stupore attonit̾
hereo. tres auobis deos predicari
conspiciens. ad quos ab unius dei singu¬
laris potentię maiestatem confugien¬
dum ẽẽ. credideram. Unde quȩ sit hu-¬
ius fidei racio. uł quid ista trium rerũ

Expanded text:
novitatibus consistere profitetur, apostolico novitatibus consistere profitetur, apostolico in hoc ipsum congruente testimonio, quo ait: Profanas autem vocum novitates devita . Unde obsecro ut ab hoc inquisitionis tramite non recedas, diligentius atque attentius investigando quis novo, quisve antiquo utitur fidei testimonio . Probus judex dixit: Ut haec quae asseris facillime innotescant, et ad lucem veritatis remota omni ambiguitatis caligine veniant, antiquae fidei regulam pandite, et ita ut est ab apostolis tradita nostris auribus intimate. III. Omnes dixerunt: nostrae regula, quam coelesti magisterio Dominus tradidit apostolis, dicens: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Probus judex dixit: Magno miraculi stupore atto nitus haereo, tres a vobis deos praedicari conspiciens, a quibus ad unius Dei singularis potentiae majestatem confugiendum esse credideram. Unde quae sit hujus rationis fides, vel quid ista trium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
auctorum. Nam cum tressit in
mundo. iudeorum. paganorum. &
xp̃ianorum religiones: multis & lon¬
ge discretis sententiarum diuersita¬
tib unaqueq religio a se ipsa descis¬
cens. in uarias proprie institutionis
sectas diuisa est: dum unus quisq
suauitate recentioris sententie. non ue¬
ritatem sed ueritatis simi litudinem
proferentes. in lectus antiquitus a pa¬
trib craditam lineam dereliquit. eo
in remediabilit̾ ꝑ auia oberrans. qui
nouitate. ꝓuetustate utitur tanqu̾a
antiqui limitis. & apatribus traditi ui¬
am incedens. Ante enim multum sentit
aut minus credit: et ideo medium et
regium iter incedere nescit. Hȩc iccirco
prefatus sum: ut tibi clarissima exploran¬
de ueritatis inditia demonstrarem. ut
agnoscere facillime queas. illum praui
tatis errore in uolui: qui prisca apłice
fidei instituta derelinquens. ipse sibi ꝓ
sue uoluntatis arbitrio. fidem qua seqͥ
in ad iectis & nuꝑ inuentis rerũ

Expanded text:
auctorum. Nam cum tres sint in auctorum. Nam cum tres sint in mundo, Judaeorum, paganorum et Christianorum religiones, multis et longe discretis sententiarum diversitatibus unaquaeque religio a seipsa desciscens, in varias propriae institutionis sectas divisa est: dum unusquisque suavitate recentioris sententiae, non veritatem sed veritatis similitudinem praeferentis illectus, 121 antiquitus a patribus traditam lineam derelinquit; eo irremeabiliter per avia oberrans, quo novitate pro vetustate utitur tanquam antiqui limitis et a patribus traditi viam incendes. Aut enim multum sentit, aut minus credit, et ideo medium et regium iter incedere nescit. Haec idcirco praefatus sum, ut tibi clarissima explorandae veritatis indicia demonstrarem; ut agnostatis errore involvi, qui prisca apostolicae fidei instituta derelinquens, ipse sibi pro suae voluntatis arbitrio, fidem quam sequi in abjectis et nuper inventis rerum
Abbreviated transcription (Latin):
quod cotis uirib cognoscere
cupio. quod sit rectum & ueridicum
dogina: inquo me oporteat occulti mi¬
sterii sacramenta ꝑciperȩ. Neq enim
modo profunda misteriorum archa¬
na michi patefieri desidero : sed illa
nunc michi flagito demonstrari.
que in ur̃a fide extrinsecus habent᷑.¬
et publice predicantur: id est quod
unus idemq uerus sit deus. uisibiliũ
& inuisibilium conditor rerum. & quia
hoc uno uos ore profiteri non nescio:
quid cause extiterit. ut intam uarias
diuidamini sectas : Ut quȩ sit uera.
que ue sit falsa. intelligi atiobis om̃i¬
no non possit: priusquam ur̃o certa¬
mine digno pacientie moderamine
habito. quid sit congruum diligen¬
tius cognoscamus. Athanasiꝰ dixit.
Umsis omni litterarum
genere imbutus. & philosophi¬
cis disciplinis admodum eruditus: mi
rari usq quaq non debes. plurima pe¬
nes nos & uaria nouitatum dogmata
extitisse: cum & apud uos tot senten¬
tiarum nouitates emerserint. quot
pene nomina ipsorum continentur

Expanded text:
quod totis viribus cognoscere cupio, quod sit rectum et veridicum dogma, in quo me oporteat occulti mysterii sacramenta percipere. Neque enim modo profunda mysteriorum arcana mihi patefieri desidero; sed illa nunc mihi flagito demonstrari, quae in et publice praedicantur. Id est, quod unus idemque verus sit Deus, visibilium et invisibilium conditor rerum. Et quia hoc vos uno ore profiteri non nescio, quid causae exstiterit ut in tam varias dividamini sectas, ut quae sit vera, quaeve sit falsa, intelligi a nobis omnino non possit, 88 priusquam vestro certamine, digno patientiae moderamine habito, quid sit congruum diligentius cognoscamus. V. Athanasius dixit: Cum sis omni litterarum genere imbutus et philosophicis discrari usquequaque non debes, plurima penes nos et varia novitatum dogmata exstitisse, cum et apud vos tot sententiarum novitates emerserint, quot pene nomina ipsorum continentur
Abbreviated transcription (Latin):
sinistram non est meum dare uobis.
& dedit illi nomen quod est suꝑ om¬
ne nomen. et exaltauit puerum su¬
um. & benedixit te dñs ds̃ tuus. &
excitauit eum a mortuis. et sedere
fecit addexteram suam. & multa
his similia quȩ studio breuitatis o¬
spontanea uoluntate non uenit. si
uoluntatem suam non facit. si quod
ei dicitur loquitur. si sibi data cu¬
stodit. si rogat. si ꝓcalicȩ dep̾catur.
si nomen ab alio accepit. si sedes dis¬
cipłis petentib ꝓpria uoluntate
non cribuit. si quȩ sunt patri pla-¬
cita fecit. & ab ipso amortuis susci
tatus. ęquum uidetur. ut qui desua
subiectione canta & talia dicit. pa¬
tri efficiatur equalis:
Probus ui
tatis testimonia quȩ ab arrio defi¬
lii subiectione sublata sunt. aliquid
athanasio competere uidetur : edi¬
cere non moretur. Non suꝑsticio
nȩ sermonis. sed ex diuinis potiꝰ uolumi¬
nibus aut similis. aut dissimilis.
uel coequalis patri filius demon¬

Expanded text:
sinistram, non est meum dare vobis ; sinistram, non est meum dare vobis ; et Dedit illi nomen quod est super omne nomen ; et Exaltavit puerum suum; et Benedixit te Dominus Deus tuus ; et Excitavit eum a mortuis. Sedere fecit ad dexteram suam , et multa his similia, quae studio brevitatis ospontanea voluntate non venit, si voluntatem suam non fecit, si quod ei dicitur loquitur, si sibi data custodit, si rogat, si pro calice deprecatur, si nomen ab alio accepit, si ab alio exaltatur, si sedes discipulis petentibus propria potestate non tribuit, si quae sunt Patri placita facitatur, aequumne videtur ut qui de sua subjectione tanta ac talia dicit, Patri efficiatur aequalis? Probus judtatis testimonia, quae ab Ario de Filii subjectione prolata, sunt, aliquid Athanasio competere videtur, edicere non moretur; ut amone sermonis ex divinis potius voluminibus aut 111 similis, aut dissimilis vel coaequalis Patri Filius demon
Abbreviated transcription (Latin):
naturam luminis ut uerbi ac
sapientiȩ aliarumq uirtutum abste
cominemor atarum effitientias: his
conditionibus teneri non posse. S
utrum ut ais paternę generationis
natiuitas talib comparetur exem¬
plis: diuinis de conuenit testimoni¬
is edocerȩ. arrius dixit.¬
t superiore prosecutione mea.
Eita exorsus sum: quod athana¬
sius ꝑfidia cecitatis est p̾cipitatus in
ꝓfundum. Dum enim uult facundi¬
am sui sermonis ostendere: nescius
in crimine uersatur scripturȩ dii¬
ne dicendo. eo quod in substantia
dei coequet filium genitori. cum
ipse filius dȩsȩ testatur & dicat. pa¬
ter maior me est : & qui me misit
mandatum mͥ dedit. &e non ame¬
ipso ueni. sed illȩ me misit: et non
et exibebit michi plusquam . xiͫ. le¬
giones angelorum. et hic calix si nõ
potest transirȩ nisi bibam illum. fi¬
at uoluntas cua. & transeat a me calyx
istȩ. & non sicut ego uolo. s sicͣ tu.
et que sunt ei placita ego facio semꝑ.
et sedere ad dexteram meam uł ad

Expanded text:
naturam luminis, vel verbi ac sapientiae aliarumque virtutum abs te commemoratarum efficientias his conditionibus teneri non posse. Sed utrum, ut ais, paternae generationis nativitas talibus comparetur exemplis, divinis te convenit testimoniis edocere. Arius dixit: Superiore prosecutione mea ita exorsus sum, quod Athanasius perfidia caecitatis praecipitatur in profundum. Dum enim vult facundiam sui sermonis ostendere, nescius in crimine versatur, Scripturae divinae dicendo esse, quod in substantia Dei coaequet Filium genitori; cum ipse Filius de se testetur, et dicat: Pater major me est ; et 169 Qui me misit, mandatum dedit ; et Non ego veni, sed ille me misit ; et Nonet exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum ; et Hic calix si non potest transire nisi illum bibam, fiat voluntas tua ; et Transeat a me calix iste. Non sicut ego volo, sed sicut tu ; et Quae sunt ei placita ego facio semper ; et Sedere ad dexteram meam vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
dixeris eundem rursus tres
ap̃pellare. & quos tres credideris
eosdem iterum in unum fatert
dm̃. quantum adhumani sensus
ꝑtinet rationem. multum in con¬
sequens eẽ uidetur : nisi forte hoc
diuina auc toritate eredere iu¬
beamur. Unde adhȩc tam uali-¬
da tamq inuicta quȩ arrius
obicit. a thanasius respondere nõ
differat.
athanasius dixit.

Expanded text:
dixeris, eumdem rursus tres appellare; et quos tres credideris, eosdem iterum unum fateri Deum; quantum ad humani sensus pertinet rationem, multum inconsequens esse videtur, nisi forte hoc divina auctoritate credere jubeamur. Unde ad haec tam valida, tamque invicta, quae Arius objicit, Athanasius respondere non differat. Athanasius dixit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nunc clarificatus est filius ho¬
minis: &e ds̃ honorificauit eum insȩ.
Considera iam inhisdictis: unam ꝑso¬
nam dupplici uocabulo declaratam
ẽẽ dei & hominis: apło dicente. Unus
diator autem unius non est: ds autẽ
unus est. Uides unum ẽẽ dm̃. unum
causam immortalitatis diuine deita¬
tis ab hominis infirma uł mortali na¬
tura discernimus. Deniq dm̃ adhec.
dudi loquentem. Soluite templum
hoc: & intribus diebus suscitabo illud.
Numquid deitas dissoluta est : Mar¬
arcellio montensis.¬

Expanded text:
dicit: Nunc clarificatus est Filius hodicit: Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus honorificavit eum in se . Considera jam in his dictis unam personam duplici vocabulo declaratam esse, Dei et hominis, Apostolo dicente: Unus diator autem unius non est. Deus autem unus est . Vides unum esse Deum, causam immortalitatis, id est deitatem ab hominis infirma natura discernimus? Denique Deum adhaec audi loquentem: Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Nunquid deitas dissoluta est, Marcellio Montensis
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dñs ds̃ qui impleo celum & terrã:
et omnia que in eis sunt. Uides unitã
ẽẽ hanc plenitudinem. in discretam
ẽẽ diuinitatem : Itaq considera. qr
quicquid ad deitatem refertur. unita¬
tem indiscretam ẽẽ designat. Quicqͥd¬
ad causam hominis indicat. naturam
infirmitatis ostendit. sicut ipse ait. Sp̃s
carnem & ossa non habet : sicut me iu¬
detis habere. Nonne in hoc dicto homi¬
nem ostendit : Nam scđ̾m dm̃: sic ꝓ¬
secutus est. Spͣs est qui uiuificat: nam
caro nichil pro dest. Uerba que ego lo¬
cutus sum uobis: sp̃s & uita est. Uides.
quia ubi auctoritatem refert. diuini
hominem. naturam infirmitatis desig¬
nat : Ac ꝑhoc omĩs potestas deo est ad¬
scribenda. & omĩs infirmitas homini
est imputanda: sicut ipse ait. Tristis
ẽ anima mea: usq ad mortem. Rogo.
quis maiorẽ qui assumpsit. aut qui assũp¬
tus est ds an homo: Hoc est forma dĩ.
anforma serui hominis : Qui clarificat.
aut qui clarificatus est : Sicut ipse

Expanded text:
Ego Dominus Deus qui impleo coelum, et terram, et omnia quae in eis sunt . Vides unitam esse hanc plenitudinem, indiscretam esse divinitatem. Itaque considera, quia quidquid ad deitatem refertur, unitatem indiscretam esse designat: quidquid causam hominis indicat, naturam infirmitatis ostendit, sicut ipse ait, Spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Nonne in hoc dicto hominem ostendit? Nam secundum Deum sic prosecutus est: Spiritus est qui vivificat: nam caro nihil prodest: verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt . Vides quia ubi auctoritatem refert, divinithominem, naturam infirmitatis designat. Ac per hoc omnis potestas Deo est ascribenda, et omnis infirmitas homini est imputanda, sicut ipse ait: Tristis est anima mea usque ad mortem . Rogo, qui major? qui assumpsit, an qui assumptus est? Deus, an homo? hoc est forma Dei, an forma servi hominis? qui clarificat, aut qui clarificatus est? sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Etpeperit filium primogenitum:
et pannis eum inuoluit. & posuit eum
in presepe.Si phantasia tibi uidetur
quid concepit. uł quid peperit. aut qͥd
pannis in uoluit. et in presepe posuit :
Siue hoc exemplum accipe. angłm ad
pastores testantem. Et dixit illis angłs.
Nolite timerȩ. Ecce enim euangłizo uob̾
gaudium magnum quod erit omni
plebi: quia natus est uobis hodie salua¬

Expanded text:
Et peperit filium primogenitum, et pannis eum involvit, et posuit eum in praesepio ; si phantasia tibi videtur, quid concepit vel peperit, aut quid pannis involvit et in praesepe posuit? Sive hoc exemplum accipe, angelum ad pastores testantem: Et dixit illis angelus: Nolite timere: Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni plebi; quia natus est vobis hodie Salva
Abbreviated transcription (Latin):
manichei filii tenebrarum:
in quos tot genera serpentiũ
lubricos habent᷑ anfractus. filium dei
id est uerum dm̃. hominem uerum de
maria uirgine assumpsisse ꝓnra salute:
nunc confitemini ut scriptum est. Ecce
uirgo in utero concipiet. & pariet filiu̾i.
et uocabitis nomen eius emmanuel. q
interpretatur nobiscum ds̃. ¶ Si phan-¬
tasia tibi uidetur angłm gabrielem
mariȩ testificasse dicentem. Ne timeas
maria. inuenisti enim gr̃am ante dm̃.
Ecce concipies in utero. & paries filium

Expanded text:
Manichaei, filii tenebrarum, in quos tot genera serpentium lubricos habent anfractus: Filium Dei, id est Deum verum, hominem verum de Maria Virgine pro nostra salute non confitemini, ut scriptum est: Ecce Virgo in utero concipiet et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur Nobiscum Deus ; si phantasia tibi videtur angelum Gabrielem Mariae testificasse, dicentem: 228 Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam ante Deum. Ecce concipies in utero, et paries filium
Abbreviated transcription (Latin):
ter unit᷑ oꝑatur. Et manente patre in
filio: manet filius inpatre. Uides indi¬
uisam eẽ naturam diuinitatis patris
et filii. dum quod loquitur natura filii.
unit᷑ loquitur & patris. & quod oꝑat᷑
natura filii: hec ipsa unitͣ natura di¬
uinitatis oꝑa̾tur & patris. Et cum ma¬
net naturaliter filius in patre. idẽ ma
neat substantialiter & pater infilio.
Unde ut certus sis inter exeuntem. &
a quo exierit. ut ipse ait : ego a patre
exiui & ueni. nomina inꝑsonis osten¬
duntur. et non unita plenitudo diui-¬
nitatis que est indiscreta duiditur.
cre fuit & est. ut ipse testatur. Ego in
patre. & pater in me. Preterea dum &

Expanded text:
ter uniter operatur, et manente Patre in ter uniter operatur, et manente Patre in Filio, manet Filius in Patre. Vides indivisam esse naturam divinitatis Patris et Filii, dam quod loquitur natura Filii, uniter loquitur et Patris; et quod operatur natura Filii, haec ipsa uniter natura divinitatis operatur et Patris. Et cum manet naturaliter Filius in Patre, idem invicem manet substantialiter et Pater in Filio. Unde ut certus sis inter exeuntem et a quo exierit, ut ipse ait: Ego a Patre exivi, 230 et veni , nomina in personis ostenduntur, et non unita plenitudo divinitatis quae est indiscreta, dividitur: est, ut ipse testatur: Ego in Patre, et Pater in me est . Praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
nomen cantum xp̃iani habes: & ore di¬
aboli loqueris. Qui ignoras causa dispen¬
sationis dictum fuisse. qui me misit ma¬
ior me est. forte dicturus ẽ. Absens ab illo
tis confusa conscientiȩ cecitas. que prorsus
serpentis ueneno es infecta. Utiq si absens
apatre fuit. quomodo indiuisa natura ẽ:
Et si diisus est: quomodo unus in uno est :¬
Q si absens fuit. cum in homine fuit. & est.
cur apiscatore ioħe nobis insinu patris a¬
gens unus semꝑ adnunciatus est dicente.
dm̃ nemo uidit um quam. nisi unigenitꝰ
qui est insinu patris ipse narrauit : Deniq
adhȩc ipsum audi loquentem. Uerba
quȩ uobis locutus sum. non sunt mea : s
eius qui me misit patris. Sed & hec. Oꝑa
que ego facio non sunt mea: sed eiꝰ qui
me misit patris: ipse oꝑatur oꝑasua. ꝙ
si michi non creditis: uł oꝑib credite. qr
ego inpatre: & pater inme. Ecce filio lo¬
quente. pater loquitur. et oꝑante filio. pa¬

Expanded text:
nomen tantum Christiani habes, et ore dinomen tantum Christiani habes, et ore diaboli loqueris, qui ignoras causa dispensationis hominis dictum fuisse: Qui me misit, major mtis confusa conscientiae caecitas, quae prorsus serpentis veneno es infecta! Utique si absens a Patre fuit, quomodo indivisa natura est; et si divisus est, quomodo unus in uno est? Et si absens fuit, cum in homine fuit et est, cur a piscatore Joanne nobis in sinu Patris agens unus semper annuntiatus est dicente: Deum nemo vidit unquam, nisi Unigenitus, qui est in sinu Patris, ipse enarravit ? Denique ad haec ipsum audi loquentem: Verba quae vobis locutus sum non sunt mea, sed ejus qui me misit Patris . Sed et haec: Opera quae ego facio non sunt mea, sed ejus qui me misit Patris, ipse operatur opera sua . Et, Si mihi non creditis, operibus credite, quia ego in Patre, et Pater in me . Ecce Filio loquente Pater loquitur, et operante Filio Pa
Abbreviated transcription (Latin):
loseph. & posuit in monumento: Nũqͥd
fantasia a mortuis post cres dies resur-¬
rexit. & in celos ascendit. & sedit addex¬
teram patris : Absit omanichȩȩ. in quo
diabolus uniuersa fantasia erroris est
oꝑatus. presertim cum hȩc cuncta suꝑ¬
ius memorata. que spetialiter pro ho¬
mine mirabilia sunt dicta: ds̃ uerus
in homine: aut ꝓhomine uł ꝑ homine̾
uerum sit oꝑatus. Arrianis.¬
deoq cognosce in hoc loco et tu o arri¬
ane quem diabolus in agro dn̾ico in¬
cer bonum triticum ausus ad era-¬
dicandum semen tuum tizaniam semi¬
nauit. ut scriptum est. Scio oꝑa tua qd
nomen habes tantum quod uiuis: eccȩ
mortuus es. Esto itaq uigilans: & consta¬
bilito reliqua que moritura sunt. N on
enim inuenio oꝑa tua plena: coram dño.
Memento quẽ ad modum acceꝑis. & quomͦ
audieris serua: & age penitentiam. Sin-
uero: ueniam adte ut fur. & nescis qua
hora ueniam adte. Audis oheretice qui

Expanded text:
Joseph, et posuit in monumento? Nunquid Joseph, et posuit in monumento? Nunquid phantasma a mortuis post tres dies resurrexit, et in coelos ascendit, et sedit ad dexteram Patris? Absit, o Manichaee, in quo diabolus universa phantasmata erroris est operatus: praesertim cum haec cuncta superius memorata, quae specialiter pro homine mirabilia sunt dicta, Deus verus in 229 homine, aut pro homine, aut per hominem verum sit operatus. Ideoque cognosce in hoc loco et tu, o Ariane, quem diabolus in agro dominico inter bonum triticum ausus est ad eradicandum semen suum zizaniae seminare, ut scriptum est: Scio opera tua, quod nomen habes tantum quod vivas, et ecce mortuus es. Esto itaque vigilans, et constabilito reliqua quae moritura sunt. Non enim invenio opera tua plena coram Domino. Memento quemadmodum acceperis et quomodo audieris; serva et age poenitentiam. Sin vero, veniam ad te ut fur, et nescis qua hora veniam ad te . Audis, o haeretice, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: & in terra pax hominib bone uo¬
luntatis. Num quid ꝓfantasia angłi
exultauerunt in celo:  Num quid
fantasia fuit. quando adorauerunt
magi uenientes ab oriente: Nũqͥa
phantasia scđ̾m legem octaua die ma-¬
nibus palpatur. uł circunciditur: Nũqͥd¬
quid profantasia infantes occisi sunt :
Numquid phantasma ioħs manibꝰ tractãs
babtizauit: Numqͥd fantasia erat. suꝑ
quem uidit ioħs spm scm inspetię colum
be uenientem & manentem in eo. ¶Nũqͥd
fantasia pedes discipłoꝵ manibus lauit :
Numquid fantasia uere manducauit et
bibit: Numqͥd fantasia lutum de spu¬
co fecit. &e liniuit oculos ceci & uidit:
Numquid fantasia lazarum fetentem
quarto die suscitauit: INum quid fanta¬
sia unicum matri suȩ uiuificauit :
Numquid fantasia centurioni puerum
condonauit: MNumquid fantasia incru¬
ce pependit. cum tremefactis cardinibꝰ
mundi. uidens centurio confessionem
dedit dicens. uere filius dei est hic :
Numquid fantasiã insindone in uoluit

Expanded text:
 in terra pax hominibus bonae voluntatis . Nunquid pro phantasma angeli exsultaverunt in coelo? Nunquid phantasia fuit quod adoraverunt magi venientes ab Oriente? Nunquid phantasia secundum legem octava die manibus palpatur vel circumciditur? Nunquid pro phantasia infantes occisi sunt? Nunquid phantasia Joannes manibus attrectans baptizavit? Nunquid phantasma erat super quem vidbae venientem et manentem in eo? Nunquid phantasia pedes discipulorum manibus lavit? Nunquid phantasma vere manducavit et bibit? Nunquid phantasia lutum de sputo fecit, et linivit oculos caeci, et vidit? Nunquid phantasia Lazarum fetentem quarto die suscitavit? Nunquid phantasia unicum matri suae vivificavit? Nunquid phantasia centurioni puerum condonavit? Nunquid phantasia in cruce pependit, cum tremefactis cardinibus mundi videns centurio confessionem dedit, dicens, Vere Filius Dei est hic ? Nunquid phantasiam in sindone involvit
Abbreviated transcription (Latin):
noxium non est: atq ita fingła ꝓse¬
quendo repperies patrem in sua ge¬
neratione nec copia redundantis
cumuli auctum. nec discisse porci¬
onis detrimento diminutum. nec
separate substantie diuisionem seui¬
nctum. quia rerum natura cii sa¬
cra illa et in effabilis generatio com¬
paratur: nichil inse tale recipit. quod
aut exuberationi. aũ diuisioni. aut
lacturȩ obnoxium eę. possit.

Expanded text:
noxium non est. Atque ita singula prosenoxium non est. Atque ita singula prosequendo, reperies Patrem in sua generatione nec copia redundantis cumuli auctum, nec divisae portionis detrimento diminutum, nec separatae substantiae divisione sejunctum: quia rerum natura, cui sacra illa et ineffabilis generatio comparatur, nihil in se tale recipit, quod aut exuberationi, aut diminutioni, aut jacturae obnoxium esse possit.
Abbreviated transcription (Latin):
in eis naturaliter in est. sicut ipse
filius apertius declarat dicens. Ego
in patre et pater in me : esse enim &
in eȩ̃. nec copia est exuberans. id est ex¬
tra redundans: quia ipsum in eͬę. id est
inpatrȩ eȩ. non recipit arrius. calullat᷑
extra effluere. Nec detrimenti iactu¬
ra est. dum cor sapientiam gignit.
dum intellectus consilium generat.
dum ossermonem profert. dum lumͣ
splendorem emittit : in est enim splẽ¬
dor inlumine. & lumen insplendore.
et ita inse utrumq natura subsistit.
ut neutrum sine altero ẽę. possit: quia
ubicumq lumen est. illic &splendor
pari radiantis luminȩ claritate reful¬
get. Ergo pater non est. copiam su¬
ꝑflue redundationis tamquam ex¬
tra se effluens. sed ex se atq insȩ ut sa-¬
id circo ex suȩ infinitatis magnitudi¬
ne. nusquam omnino recessit. Sed
neq substantie sue porciunculam
ꝓrata parte secreuit ase : quia lumͣ
splendorem gignendo separationi ob-¬

Expanded text:
in eis naturaliter inest: sicut ipse in eis naturaliter inest: sicut ipse Filius apertius declarat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me . Esse enim et inesse, nec copia est exuberans, id est extra redundans quia ipsum inesse, id est in Patre e se, non recipit Arius, cavillatur extra fluere; nec detrimenti jactura est, dum cor sapientiam gignit, dum intellectus consilium generat, dum os sermonem profert, dum lumen splendorem emittit. Inest enim splendor in lumine et lumen in splendore, et ita in se utrumque natura subsistit, ut neutrum sine altero esse possit; quia ubicunque lumen est, illic et splendor pari radiantis luminis claritate refulget. Ergo Pater non est, copia superfluae redundationis, tanquam extra se effluens; sed ex se atque in se, ut saidcirco ex suae infinitatis magnitudine nusquam omnino recessit. Sed neque substantiae suae portiunculam, pro rata parte secrevit a se, quia lumen splendorem gignendo, separationi ob
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem. uerbum. lumen: filium
ẽẽ. narrauit. Sensum scilicet: quo
cuncta cogitantur. Sapientiam :
qua cogitata disponuntur. Uirtu¬
cem: qua disposita ꝑficiuntur. Uer-¬
bum: quo ꝑfecta nunciantur. Lu¬
men: quo nunciata clarescunt. Et
hec om̃s nominum speties non di¬
uerse. sed una est uirtus. Quia eni
unius sermonis enuntiacione mag¬
nitudo eius nosci non potuit. id cir-¬
co multiplici uocabulorum appel¬
latione distinguntur: ut ex diuersi¬
tate uł qualitate nominis quanti¬
tatem uirtutis agnoscas. Quia ergo
consilium abeo cuius consilium est
non separatur. quia uirtus auirtu¬
te non scinditur. quia sapientia a
sapiente non discernitur. quia sen¬
sus asensato non diuellitur. quia
uerbum apaterno ore non aufer¬
tur. quia splendor a suo lumine nul¬
la secretione discriminatur: mani¬
festum est enim patrem nec augmͣ¬
tum suscepisse. nec detrimentum¬
filium generando sensisse. quia hȩc
indeo et naturaliter insunt. & ipsę

Expanded text:
virtutem, verbum, lumen, Filium virtutem, verbum, lumen, Filium esse narravit. Sensum scilicet, quo cuncta cogitantur; sapientiam, qua cogitata disponuntur; virtutem, qua disposita perficiuntur; verbum quo perfecta nuntiantur; lumen, quo nuntiata clarescunt. Et hae omnes nominum species, non diversae, sed una est virtus. XXVIII. Quia enim unius sermonis enuntiatione magnitudo ejus nosci non potuit, idcirco multiplici vocabulorum appellatione distinguitur, ut ex diversitate vel qualitate nominis, quantitatem virtutis agnoscamus. Quia ergo consilium ab eo, cujus consilium est, non separatur, quia virtus a forti non scinditur, quia sapientia a sapiente non discernitur, quia sensus a sensato non divellitur, quia Verbum a paterno ore non aufertur, quia splendor a suo lumine nulla secretione discriminatur; manifestum est, Patrem nec augmentum suscepisse, 168 nec detrimentum generando sensisse; quia haec in Deo et naturaliter insunt, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia diuina natura ex sui infi¬
nitate dicede non potest. nec ꝑflu-¬
entes exuberationum copias ampliꝰ
redundare. stolide atq crassioris ma-¬
teri&̾ simillima iudicetur: quȩ sine
sui dampno. ex sesȩ quicquam tri¬
buere non potest. Ergo quia aug¬
mentum res corporea sumit. detrim̃¬
tum res morti obnoxia sentit : uide¬
amus utrum ds̃. qui in nullo est
horum. ex se ipso filium generando.
nec substantiam suam ꝓ rata par-¬
te diuiserit : ut arrius inani metu
& suꝑflua timoris formidine opina¬
tur : nec sibi aliquid detraxerit
quod confert infilium ut hoc ipso
aut hodie careat. & ꝑfectus nonsit.:
aut eo si non indiget uideatur suꝑ¬
flue habundarȩ. Primo ergo rece¬
dentes ab omni corporalium passio¬
num ꝑscriptione. & cunctis uisibi¬
lium naturarum conditionibus
derelictis. de spiritali natiuitatȩ spi-¬
nemus. Scriptura itaq diuina ut
impassibilitatem paterne generati¬
onis ostenderet. sensum. sapientiam.

Expanded text:
ut quia divina natura ex sui infiut quia divina natura ex sui infinitate decidere non potest, nec per fluentes exuberationum copias amplius redundare, stolidae atque crassioris materiae simillima judicetur, quae sine sui damno ex sese quidquam tribuere non potest. Ergo quia augmentum res corporea sumit, detrimentum res morti obnoxia sentit, videamus utrum Deus, qui in nullo est horum, ex seipso Filium generando, nec substantiam suam pro rata parte diviserit, ut Arius inani metu et superflua timoris formidine opinatur; nec sibi aliquid detraxerit, quod conferret in Filium, ut hoc ipso aut hodie careat, et perfectus non sit, aut eo si non indigeat, videatur superflue abundare. Primo ergo recedentes ab omni corporalium passionum perscriptione, et cunctis visibilium naturarum conditionibus derelictis, de spirituali nativitate spitione. Scriptura itaque divina, ut impassibilitatem paternae generationis ostenderet, sensum, sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
mani conspectu intuitus site suͣt
ratio reddi possit : qm inuestigabi¬
li miraculorum oꝑe subsistunt.
tu creatorem eorum qui his multo
mirabilius prestat. questione dis¬
cutis. circum scribis argumento:
indignis & profanis rationib uul¬
gas. Sed dum non uis fidei deser¬
iure. dum de dignaris miris & in-¬
effabilibus subici rebus. dum inpa¬
cientiȩ estibus agitatus. ut immen¬
sa atq infinita metiris. eo intentio¬
nis tuȩ ꝑducis articulum. ut ds̃
aut omnino non genuerit. aut si
genuit. omĩbus ate obiectis condi¬
tionis necessitatibus subia cuerit.
Sed quia tales nugas ore sacrilego
garris. & mole corporea subsistentẽ
uis introducere dm. quia que ate
obiciuntur. non nisi uisibilib et pal¬
pabili materia extantibus conueni¬
unt rebus. dum enim conaris osten¬
derȩ filium extrinsecus. & non de
patris substantia genitum ad ina-¬
nes philosophicȩ artis questiones.
relicta fidei simplicitate cransisti:

Expanded text:
mani conspectus intuitu sitae sunt, mani conspectus intuitu sitae sunt, ratio reddi possit quoniam investigabili miraculorum opere subsistunt; tu creatorem eorum qui his multo mirabilius praestat, quaestione discutis, circumscribis argumento, indignis et profanis rationibus vulgas. Sed dum non vis fidei deservire, dum dedignaris miris et ineffabilibus subjici rebus, dum impatientiae aestibus agitaris, et immensa atque infinita metiris, eo intentionis tuae perducis articulum, ut Deus aut omnino non genuerit, aut si genuit, omnibus a te objectis conditionum necessitatibus subjacuerit. XXVII. Sed qui tales nugas ore sacrilego garris, et mole corporea subsistentem vis introducere Deum: quia quae a te 167 objiciuntur, non nisi visibilibus et palpabili materia exstantibus conveniunt rebus. Dum enim conaris ostendere Filium extrinsecus et non de Patris substantia genitum, ad inanis philosophicae artis quaestiones relicta fidei simplicitate transisti;
Abbreviated transcription (Latin):
Ntentate a me questionis nodum:
numquam ut michi uidetur ua¬
les ex soluere. Nam suꝑuis ut hoc
ita repetam dixisse me memini.
dm̃ qui uniuersa complectitur.
nichilq extra se habet : nusqua
ꝑgenerationis augmentum deflu-¬
ere posse. & infinitum minimȩ re¬
dundare. aut certe substantiam
suam diuisisse infilium : & pater¬
nam tantum ante substantiam ꝓ
rata parte sectam ac resecatam
filium nominasse: tantũq s̃ detͣxisse
qͣntũ infiliũ contulisse uidetur. adhȩc
nullum te constat dedisse responsũ.¬
ide dthanasius dixit.
in quantum laberis amentie:
ut diuine natiuitatis archanum.
nec suꝑnis quidem angłorum uir¬
tutibus cognitum philosophicis ra¬
tionibus in uestigari magis. quem fidei
ueneratione posse conspici arbitteris:
miraculi dignitate solum modo co¬
gnitum: intra humani sensus rati-¬
onem concludis. & ac si uulgatam
et nullius secreti rem : audaci dis¬
putationis manu contrectas. & cũ
ne de creaturis quidem quȩ subhu¬

Expanded text:
ntentatae a me quaestionis nodum nunquam, ut mihi videtur, vales exsolvere. Nam superius, ut hoc ita repetam, dixisse me me mini, Deum qui universa complectitur, nihilque extra se habet, nusquam per generationis augmentum defluere posse, et infinitum minime redundare, aut certe substantiam suam divisisse in Filium; et paternam tantummodo ante substantiam pro rata parte secretam a se ac resectam, Filium nominasse; tantumque sibi detraxisse, quantum in Filium contulisse videtur. Ad haec nullum te constat dedisse responsum. Athanasius dixit: Vide in quantum laberis amentiae, ut divinae nativitatis arcanum, nec supernis quidem virtutibus cognitum, philosophicis rationibus vestigari magis quam fidei veneratione posse conspici arbitrareris; miraculi dignitate solummodo cognitum, intra humani sensus rationem concludis, et ac si vulgatam et nullius secreti rem audaci disputationis manu contrectas. Et cum ne de creaturis quidem, quae sub hu