comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ inuiste aliqͥd pati. s in uiste aliqͥd face̾ peccatũ ÷ Qđ si neq sua neꝙ
aliena nat᷑a qͥs pecocare cogit᷑: restat ut ꝓpͥa uoluntate peccet᷑. Qd̃ si tͥbuere
uolueris conditori: pecantẽ purgabis. qͥ nicħ pret̾ sui conditoris instituta cõmisit.
Qͥ si recte defendit̾: ñ peccauit Non ẽ. gͦ qd cribuas conditori. Laudemꝰ gͥ conditorẽ:
si pocest defendi pecrator. Laudemꝰ siñ potest. Si enĩ uste defenditur: ñ ẽ. pacrator. lauda
gͦ ereatorẽ. Si aitẽ defendi ñ pocest. intantũ peccator ẽ: inqñtũ se a creatore aiteat.

Expanded text:
Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non p
Abbreviated transcription (Latin):
entissimã facultatẽ. Usq adeo aũ dũ ñ fac̃ qͥsq qd̾ deb nulla culpa ẽ condi¬
toris. ut & laus sit qm̃ qd debet patitur: & in eo ipso qd̾ uituꝑatur ñ facien¬
do qd debet. ñ nͥ laudetur illeoui debet. Si enĩ tu laudaris uidendo qd̃ facẽ
debeas. cũ id ñ uideas nͥ in illo qͥ ẽ. incõmutabilis uĩtas: qnͣtomagis ille qͥ &
uelle p̃cepit. & posse p̃buit. & ñ ĩpune nolle ꝑmisit: Si enĩ hoc debet qͥsq
qd̾ accepit. ⁊ si homo factus ẽ. ut necessitio peccet: hoc debet ut peocet.
Cũ gͦ peccat: qd̾ debet facit. Q uod si scelus ẽ. dicẽ: nenunẽ natura sua cogit
ut peccet. s nec aliena. Non enĩ qͥsq dũ id quod ñ uult patit᷑: peocat. Na
si uiste patitur. ñ in eo peccat qd patit᷑ inuitꝰ. s in eo peccauit qd̾ ita fecit
uolens: ut qd̾ nollet uire pateretur. Si autẽ in uste patit᷑: quomͦ peccat :

Expanded text:
entissimam facultatem. 46. Usque adeo autem dum non facit quisque quod debet, nulla culpa est Condientissimam facultatem. 46. Usque adeo autem dum non facit quisque quod debet, nulla culpa est Conditoris, ut et laus sit, quoniam quod debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat?
Abbreviated transcription (Latin):
a ut non acceꝑunt ult eẽ quȩ desiciunt. ⁊ nulla oulpa ẽ. sic̃ ⁊̃ cũ sunt. qͥa ñ
acce ꝑunt ampliꝰ eẽ qm st̃. nithilominꝰ nulla culpa ẽ : aut nolunt ẽẽ. qd̾ si uellei
qͥa oĩa gͣcuito p̾stat Et siqͥsqm dicet abillo aliqͥd deberi mĩtis suis: certe ut eẽt ñei
debebatur. Non enĩ erat cui deberetur. Et tam̃ qd mĩtũ ẽ. conu̾ti ad eũ exqͦ
es. ut ex ipso ⁊̃ melior sis exqͦ habes ut sis. Quid gͦ ei p̾rogas ut tanqm debi¬
ex quo ita esaliqͥd. ut nͥ conu̾tendo te ad illũ. reddideris ei qd̃ abipso es. ñqͥdẽ
nicħ. s miser tam̃ eris : Omnia gͦ illi debent. Primo qd̾ sunt inqnͣtũ nat᷑e
sunt : deiũ qͥcqͥd meliꝰ possunt ẽẽ si uelint. quecunq acceꝑunt ut uelint. aut
qͥrqͥd oportet eas eẽ. Ex eo gͥ qd̾ ñ accepit: nullus reus ẽ. Ex eo uͦ qd̾ non facit
qd̾ debet: iuste reus ÷. Deb et autẽ: si accepit ⁊ uoluntatẽ libam & fuffici¬

Expanded text:
nulla culpa est; sicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius esse quam sunt, nihilominus nulla culpa est; aut nolunt esse, quod si vellent, quia omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debiil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et suffici
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ absurdũ ẽ: incipient qͥppe neo recte facta laudari. & tota tbabit᷑ humanȩ m̃tis
intentio. uitãq subu̾tet: aut uituꝑabit᷑ fac tũ quod ita factũ ẽ. ut debuit. ⁊ exe

Expanded text:
minus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis minus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita fa
Abbreviated transcription (Latin):
tum enĩ acceꝑunt tantũ agunt: ⁊ tantũ reddt̾ ei cui debent qd̾ st̃ inqnͣtũcunq
st̃. Q enĩ dolet ea defice̾̃: sernionẽ suũ oportet attendat. eo certe ipso qd ista ꝯq̃rit̃.
siustũ. iã prudentia ꝓfectũ eẽ arbit̾tur. Cuiꝰ sermonis qu̾ ad sonũ eiꝰ attinet. siqͥs
unã particulã diligat. nec eã uelit cet̾is deficiendo locũ dare. qͥb decedentib &
uicuꝑat. qͥa nemo potest dicẽ debuit ꝑmanere. cũ acceptas metas tnͣsire ñ posset.
Increaturis aũ rationabilib quib siue pecantib siue ñ peccantib uniu̾salis pulc¬
tudo modis ꝯgruentissimis t̾minat᷑. aut nulla pecc̾a st̃ qd̾ absurdissimũ ẽ. dice̾. pecat
eñ saltĩ qͥ uł dãpnat qͣsi pecc̾a q̃ nulla sunt. aut ñ funt iuituꝑanda pecca qd̾ nichilo¬

Expanded text:
tum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque tum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibusvituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
dei. uere sũmeq ẽ. sicuti ẽ: respice quo tendat qͥcqͥd ab ipsa discedit. Qui tñ defe-¬
tus ñ eẽt uituꝑatione dignꝰ: nisi eẽt uoluntariꝰ. Attende enĩ queso. utrumrecto
uituꝑes: quod ita ẽ. sicuti ẽẽ debuit. Non opinor: s utiq qd̾ ñ ita ẽ. ut debuit Ne¬
mo autẽ debet: qd ñ accepit. & qͥsqͥs debet. cui debet nͥ aqͦ accepit ut debeat:
Nã & quȩ reddunt᷑ tralegando. ei reddunt᷑ qui tͣlegauerit. & qđ ereditor uistis
successorib reddit᷑: ipsis utiq reddit᷑ qͥb isti iure succedt̃. Alit̾ ñ redditio: s cessio
uł amissio uł siqͥd aliud huiꝰcemodi nominanda ẽ. Quappt̾ oĩa tẽꝑalia q̃ in hoc
rerũ ordine locata sunt. ut nͥ deficiant ñ possint p̃t̾itis fut᷑a succedere. ut tota
tẽpor in suo gn̾e pulcͥtudo ꝑagat᷑ : ab surdissime dicimꝰ ñ deb̾e defice̾. Quan¬

Expanded text:
Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defecDei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto laudas cuius integritatẽ desideras: Cuiꝰ autẽ nisi naturȩ integritateme
Natura enĩ ꝑfecta ñ solũ nulla utuꝑatioẽ : s cẽ laude in suo gen̾e digna ẽ ÷
Quod gͦ ꝑfectioi nat᷑ȩ deeẽ ꝑspexeris. id uocas uitiũ ÷ satis łͥ eã plac̾e ꝯtestans. qͣm
uituꝑatiõe inꝑfectiõis eiꝰ uelles eẽ ꝑfectã: Si gͥ uituꝑatio retx ipsaꝵ aẽ quaꝵ st̃¬
uitia. naturaꝵ decꝰ dignitatẽ scõmendat : quantomagis ds̃ ꝯditor omniũ nat᷑aꝵ
cẽ in eaꝵ uitiis laudandus ẽ.ceͥ hoc ab illo habeant qd nat᷑e st̃. & intantũ uitiosȩ
sint. in quantũ ab eiꝰ qua factę st̾ arte discedunt. ⁊ intantũ recte uituꝑant᷑. in
qͣntũ earũ uituꝑator. artẽ qua factȩ sunt uidet. ut hoc ineis uituꝑet qd̃ ibi
non uidet: Et si ars ipsa ꝑ quã facta st̃ oĩa. hoc ẽ. sũma ⁊ in cõmutabilis sapientia

Expanded text:
profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus velles esse perfectaitia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
ce ipsi luci ut corrũꝑent᷑ ÷ Omĩũ gͥ corruptionũ sola quȩ uitiosa ẽ. corruptio
recte uituꝑat᷑: Cę̧terȩ autẽ aut ne corruptiones qͥdẽ dicendȩ : aut certe qr uitiose
ñ st̃. digne uituꝑatiõe ẽẽ non posst̃: Nam ce ipsa uituꝑatio qͦd soliuitio parata id est
apta cedebita sit : inde tͣxisse uocabulũ creditur ut uituꝑatio diceret᷑. Uitium
aut̃ ut dic̾e ceꝑam ÷ ñ aliunde malũ ẽ. nͥ qr naturȩ adu̾satur eiꝰ ipsiꝰ rei cuiꝰ est
uitium : Unde manifestũ ẽ. hanc eandẽ rẽ cuiꝰ uitiũ uituꝑat᷑. natura ẽẽ lau¬
dabilẽ: ita ut omĩno hanc ipsã uituꝑationẽ utioꝵ. naturaꝵ laudẽ ẽẽ fateam᷑.
eaꝵ scilicet quaꝵ uitia uituꝑant᷑ : Quia enĩ uitiũ naturȩ aduersat᷑: tantũ addit᷑
malicie uitioꝵ. qͣntũ naturaꝵ integritati minuit᷑ Cũ gͦ uituꝑas uitiũ: id

Expanded text:
et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malum est, nisi quia naturae adversatur ejus ipsius rei cujus est vitium. Unde manifestum est hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id
Abbreviated transcription (Latin):
aliud de frugibꝰ quã subleuam̃ta naturȩ queritantẽ uituꝑare audeat. aut easdẽ fru¬
ges qd̾ usu ciboꝵ eiꝰ corrũpunt᷑ t̃alis enĩ nec usitate corruptio dicit᷑: qr maxime uitii
nom̃ solet ẽẽ corruptio: Nam ce illud in rebꝰ facile animadu̾ti potest. qd̾ plerũq in
nullos usus explendȩ indigentiȩ suȩ natura potentior inferiorẽ corrũpit. uł usti¬
ciȩ ordine dũ undicat culpã. ex qua regła illud dictũ ẽ. ab apło. siquis templũ
dei corrũꝑit corrũpet illũ ds̃. uł ordine mutabiliũ re sibi cedentiũ scđm le¬
ges ꝯgruentissimas. ꝓualentia cuiꝰq partis uniu̾sitatis datas Neq enĩ sicuiꝰquã
ocłos ꝓ nat᷑ȩ suȩ modulo ferendȩ lucis inualidos sol fulgore corrũꝑat. aut ad explen¬
dam indigentiã sui luminis eos cõmutare putandus ẽ. aut id fac̾e̾ ullo uitio
suo ÷ aut saltĩ ipsi ocłi uituꝑandi st̃. qr &e dno suo cesser̃t. ut contͣ lucẽ aꝑirent᷑.

Expanded text:
aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula illud dictum est ab Apostolo, Si quis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnati serui. multo ẽ. inferior ueste bene m̾iti. & in honore magno apud d̃m consti¬
tuti: s ipse seruus melior ẽ. qualib& ueste p̾ciosa qr hõ ẽ: Illa gͦ inheret dõ. & incele̾ti¬

Expanded text:
damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constidamnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
maiestati. ce eiꝰ ĩꝑiis deuotissime obtẽꝑando. a qͦ e ꝑ quẽ ce in qͦ facta st̃ omĩa huic
tionẽ sine cumulo. & seiuinc̾tionẽ sine diminutiõe. ut neq adiuuaret᷑ ila in
actionis suȩ facilitate. cũ hȩc sibi ꝯiung̾etur. neq difficilior illi actio fieret.s
hec officium suũ pectando desereret: Non enĩ locis oe mole corpoꝵ. s parili¬
tate affectuũ iungi. & disparilitate seiungi posst̃ sp̃ales creaturȩ : qͣmuis corpora sua qͣꝙ
possideant: In corporibꝰ aut̃ inferioribꝰ atq mortalibꝰ post peccatũ ordinata regit cor¬
pus siũ: ñ omĩmodoꝑ arbitrio. s sic̃ leges uniu̾sitatis sinunt: Nec id̾o tñ tał aĩa inferi¬
or ẽ. corpore cȩlesti: cui corpori cẽ corpora t̾rena subiecꝰta sunt: Pannosa qͥipe uestis

Expanded text:
majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic tionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possunt spirituales crpossideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum anima ordinata, regit corpus suum, non omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ qͥddã deesset creaturȩ: Illud enĩ deeẽt: qͦ remoto stabilitas req atr cor¬
uexio t̾baret᷑ Tales st̃ optimȩ ce sc̃e. & sublimes creat̾ȩ cȩlestiũ uł suꝑ celestium
potestatũ quibꝰ solus ds imꝑat: uniu̾sus aut̃ mundus subiectus ẽ: Sine istarũ¬
oris offitii ẽ. quȩ ñ solũ si ñ eẽt. s cẽ si peccaret: minueret ordinẽ uniu̾sitatis
Inferioris officii ẽ ista. quȩ tantũmͦ si ñ eẽt. ñ aut̃ si peccaret: aliaͥs miniꝰ habet
uniũsitas: Iili data ẽ. potentia omĩa continendi officio ꝓpͥo: qd reꝵ ordini doc̃ẽ
ñ possit. nec ido inbona uoluntate ꝑmanet. qr hoc accepit officiũ. s ido accepit ̃ qni
ab illo qͥdedit ꝑmansura p̃uisa ẽ: Nectam̃ sua maiestate ꝯtinet oĩa÷ s inherendo ill

Expanded text:
magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque conmagnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus eoris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia, sed inhaerendo illius
Abbreviated transcription (Latin):
credentes in eũ quẽ inustissime occidit. ut &e qd̾ temporalit moriunt᷑ debitũ exsoluãt:
&e qd semꝑ unuint in illo uiuant. qͥ ꝓ eis qd̾ ñ debebat exsoluit: Qbꝰ aut̃ infidelitanᷤᷤ
ꝑseu̾antiã ꝑsuasisset: iuste secũ hab̾et in ꝑpetua dãpnatiõe consortes. Ita factũ
e ut neq diabolo ꝑ uĩ eriꝑet᷑ hõ. quẽ nec ipse u s ꝑsuasione ceꝑat. & quii iuste plꝰ
humiliatꝰ ẽ. ut seruiret uuii ad malũ consenserat. iuste ꝑ eũ cui ad bonũ consensit.
libaretur: qr minꝰ iste in consentiendo. qͣni ille in malesuadendo peccauerat. Hatu¬
ut peccarent. s ut eẽnt ornaturȩ uniũsum siue peccare. siue ñ peccare uoliuis¬
sent: Si enĩ rebꝰ deessent animȩ. quȩ ipsũ fastigiũ ordinis in uniu̾sa creatura sic
optinerent. ut sipeccare uoluissent infirmaretur & labefactare tͦ uniu̾sitas:

Expanded text:
credentes in eum quem injustissime occidit, ut et quod temporaliter moriuntur, debitum exsolvant, credentes in eum quem injustissime occidit, ut et quod temporaliter moriuntur, debitum exsolvant, et quod semper vivunt, in illo vivant, qui pro eis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccaverat. CAPUut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas,
Abbreviated transcription (Latin):
foris humilẽ inuenit: imitatura eiꝰ humilitatẽ uisibilẽ. & ad iuisibilẽ altitudi nẽ
reditura. atq ũbũ cłi. unicꝰ cłi fihiꝰ diabolũ quẽ semꝑ sub legibꝰ suis habuit. &e ha¬
bebit. hoĩe indutꝰ. ẽ hõi subuigauit: nicħ ei extorquens uiolento dñatu. s suꝑans
lege iusticiȩ. ut qm̃ femina decepta ce deiecto ꝑ feminã uiro. omnẽ ꝓlem pͥmi hõis
tanꝙͣ peccatcẽ legibꝰ mortis malitiosa quidẽ nocendi cupiditate. s tam̃ iure eqͥssimo
uendicabat: tandiu potestas eiꝰ ualeret donec int̾ficeret iustũ. in ͦ nich̃ dignũ morte
posset ostende. ñ solũ qr sine cͥmine occisus ẽ. s oẽ qr sine libidine natꝰ: Cui subuuga¬
uerat ille qͥs cꝑat. ut qͥcqͥd inde nasceret᷑ tanꝗͣ sue arboris fructus pͣua quide habendu
cupiditate. ẜtñ ñ iniquo possidendi iuire retineret: Iustissime itaq dimittere cogitur

Expanded text:
foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam suae arboris fructus, prava quidem habendi cupiditate, sed tamen non iniquo possidendi jure retineret. Justissime itaque dimittere cogitur
Abbreviated transcription (Latin):
porrigeret. &e uerbũ caro fieret & habitaret in nob̃ Sic enĩ posset ꝑanẽ augłoꝵ hõ
manducare. ñdum angłis ad ȩquatꝰ. si panis ipse augl̃oꝵ homuinibꝰ dignaret᷑ ad eͣri:
N ec sic descendit ad nos ut ilios desereret: s simul integer ut. integer nob̃. illos intͥnsecꝰ
pascens ꝑ id qđ ds ẽ: nos forisecꝰ ã monens ꝑ to qd̾ nos sumꝰ. idoneos facit ꝑ fidẽ. qͦs ꝑspe¬
tiem ꝑascat eqͣlit̾: Quia enĩ rationalis creatura uerbo illo tanꝙͣ. optimo cibo suo pasci¬
tur. humana aut̃ aĩa rationał quȩ mortalibꝰ uincłis peccati pena tenebat᷑. Ad hoc
diminutioĩs ẽ redacta. ut ꝑ comecturas reꝵ uisibiliũ ad intelligenda inuisibilia nite¬
ret᷑. cilꝰ rationał creat᷑ȩ factus ẽ. uisibił. ñ cõmutatiõe nat᷑ȩ suȩ. s habitu nr̃ȩ. ut uisi¬
bilia sectantes. ad se inuisibilẽ reuocaret: Sic enĩ aĩa quẽ suꝑbiens untꝰ reliquerat.

Expanded text:
ro fieret, et habitaret in nobis. Sic enim posset panem Angelorum homo manducare nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret: sed simul integer illis, integer nobis; illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliquerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut eẽ debuit: quere qͥd debeat natura peccatrix. & in uenies recte factũ. Quere cui
debeat: & inuenies deo. qͦ enĩ accepit posse recte face̾ cũ uelit: ab eo accepit ut sit
etiã misera siñ fecerit. & beata si fecerit. Quia enĩ nemo suꝑat leges õpotentis
creatoris: ñ sinit᷑ aĩa ñ reddẽ debitũ. Aut enĩ reddit bene utendo qd̾ accepit:
aut reddit amittendo qd̾ uti noluit bene. Itaq siñ reddit faciendo uisticiã. reddet
patiendo miseriã. qͥa inutroq u̾bũ illud debiti sonat. Hoc enĩ ⁊̃ mͦ dici potute
qđ dictũ ẽ. si ñ reddet faciendo qd̃ debet: reddet patiendo debr. Nullo aut̃ int̾
qd̃ debet. neł puncto tẽꝑis uniu̾salis pulcͥtudo t̃pet̾. ut sit inea peccati dedaꝰ
sine decore uindicte. S infuturũ uidiciũ seruat᷑. ad manifestationẽ atq acer¬
rimũ sensũ miseriȩ: qͥcqͥd nẽ occultissi me iundioit᷑. Sicut eñi qͥ ñ uigilat

Expanded text:
ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet patiendo quod debet. Nullo autequod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensu
Abbreviated transcription (Latin):
tutis: iste ꝑeccati: At si post illos ignes uł cẽ ante illos optimũ uux illũ cõmu¬
tatũ ad ꝯgruentiã cęlestis habitatiõis ad sid̾a uidemꝰ attolli : utiq lȩtaremur
Si aut̃ sceleratũ latronẽ siue añ suppliciũ siue pꝰ suppliciũ cũ eadẽ malitia uoluntatoᷤᷤ
ad sedẽ honoris sempit̾uã. leuari uidẽmꝰ in cęlũ. quis ñ offendetur : Ita fit ut
inferiores creaturas ãbo ornare potuerint : suꝑiores aũ unꝰ illori ⁊ Ex qͦ ãmone¬
mͣ adũtere mortalitatẽ carnis huiꝰ. & pͥmũ hoĩem ornasse ut peccato pena
tuit in ipsa iusticia ꝑmanens. corpꝰ hab̃e mortale : ita iniquus potest dũ iniquus ẽ.
ad ĩmortalitatẽ ꝑuenire scõꝵ. scilicoe sublimẽ ce angłicã. ñ eoꝵ angłoꝵ de qͥbꝰ apłs

Expanded text:
tutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commututis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poenatuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitatem pervenire sanctorum, scilicet sublimem et angelicam; non eorum angelorum, de q
Abbreviated transcription (Latin):
subsimib locis in honestum ẽ. quia non conueniunt illis quib nec bene uti pol¬
sunt. nec ornam̃ti aliqͥo confert̃: Idõ quanꝗͣ orb̃ iste t̾renꝰ rebꝰ corruꝑtibilibꝰ deputa¬
tus sit: tñ seruans qͣntũ potest imaginẽ suꝑioꝵ. exẽpla nob̃ & indicia q̃dã demon¬
strare ñ cessat: Si enĩ bonũ ce magnũ aliquẽ uirũ hortante honestatis officio.
uideamꝰ ignibꝰ qͣntũ ad corpꝰ attinet c̃cremari: ñ hoc uocamꝰ peuã peccati. s forti¬
tudinis ce pauentiȩ docum̃tũ. eũq magis diligimꝰ. cũ fedissima corruptio corporea
m̃bra eiꝰ absumat: qͣm si nicħ eiꝰmodi pateret᷑: Miramͣ qͥppe aĩ naturã mutabi¬
litate corporis ñ mutari At uͦ crudelissimi latronis m̃bra cũ tali supplicio c̃fici
aspicimꝰ: approbamꝰ ordinẽ legũ: Ornant gͦ ambo illa torm̃ta: S ille merito uir¬

Expanded text:
sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito vir
Abbreviated transcription (Latin):
uinctum ⁊ redactum inqͣndam sui generis unitatem ita disposite do¬
mu coaptatur atq subteritur: ut eius unu̾sitati ordinatissimo decore
conueniat. Qui tam̃ seruus si peccare noluiss: non defuss domestice
ancipline alia ꝑuisio qua necessaria mundarent᷑. Quid itaꝙ tam infi¬
mũ inreb qͣm corpꝰ omne t̾renum ⁊ hanc tamen corruptibilem carnem etiam
peccatire anima sic orat. ut ei speciem decentissimam pbeat. motumꝙ uitalẽ:
habitationi gͣ celesti talis amma non congruit ꝑ peccatum. t̾restri autem con¬
gebit ꝑsrp sic ium. ut quod libet elegerit. semꝑ sit pulchra uniu̾sitas deccirtissi¬
mis partio oitimata. cuus est conditor &e raministrator deus. Namꝙ optimeo
minȩ cum minfimis creaturis habitant. non eas omant miscria sua. quam non
habesit. sos usu carum bono. Si autem peccatrices anime ꝑmittantur habitare n

Expanded text:
junctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae dojunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb unuersitas plena atq ꝑfecta ẽ. Non enĩ peccatũ et sipppliciũ peccati
naturȩ sunt quȩda. s affectiones naturaꝵ. In a uoluntaria: ista penali
D uoluntaria que inpeccato sit. turpis affectio ẽ. Cu ꝓpt̾ea penalis ad¬
hibet᷑. ut ordinet eam. ubi talem ẽẽ non turpe sit. et decori umu̾sitatis ꝯ¬
gruere cogat. ut peccati dedecꝰ em̃det pena peccati. Hinc fit ut peccans
creitura dupior. ereaturis inferiorib puniatur: quia illȩ tani sunt ui fu
ut ornari &̃. a t᷑pib amimis possint. atq ita decori uniuersitatis congnie¬
te. Quid enĩ tam magnũ idorno ẽ. quã homo. et quid tam ab iectum ei
infunum quã cloaca domꝰ : Seruus tam̃ intali peccato de iectus. ut
munclande cloace dignius habeatur: ornat eam etiã turpitudine
sua. Et utrumq horum. idẽ. turpitudo serui ⁊ mundatio loace iam con¬

Expanded text:
omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi, et mundatio cloacae, jam con
Abbreviated transcription (Latin):
do non ꝑuenit aĩa: ẽ. peccata nr̃a necessaria sũt ꝑfectioni uniu̾sitatis quã
condidit ds. Quomͦ ergo iuste peccata punit q̃ si defuissent creat᷑a eiꝰ plena
et ꝑfecta ñ eẽt Hic respondet᷑. non ipsa peccata uł ipsam miseriam
ꝑfectioni uninefsitatis ẽẽ necessaria: s aĩas inqͦntũ aĩe sunt. Que si ue
luit: peceant. Si peccauerĩt: miserȩ fiunt. Si ciĩ pecatis eaꝵꝰ detrae¬
tis miseria ꝑseuerat. aut ẽ. peccata p̃cedit: recte de formari dicit
ordoatq acd mnistratio uniuesitatis. Rursus si peccata fiant s desie
miseria  iuchilominiis de honestat ordinẽ inquitas. Cũ autem non pet¬
cantib adẽ beatitudo: ꝑfecta ẽ. unuiersitas. Cũ uͦ peccantib ad ẽ. mise
ria: inchilomuiꝰ ꝑfecta ẽ. uniuersitas. Qd autẽ ipse non de sũt aĩȩ qͣs
ł peccantes seqͥt᷑ miseria. ł recte facientes beatitudo: semꝑ naturis

Expanded text:
do non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam do non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitatis referens oĩa: qͣnto magis minꝰ ue int̾ se clara sunt. tanto
magis cernis ẽẽ oĩa. nec tͥ occurrit ꝑfecta uiuu̾sitas. nͥ ubi maiora
sic p̾sto sũt ut minora ñ desuit. sic &̃ differentꝗas aĩaꝵ cogites. In
qͥb hoc qͦq inuenies: ut miseriã quã doles adio quoꝙ ualere cognoscas.
ut uniu̾sitatis ꝑfectioni nec ille desint aĩȩ quȩ misere fieri debuerũt.
quia peccatrices aĩȩ esse uoluerunt. Tantũ q abẽ. ut ds tales fac̾e
ñ debuerit. ut ẽ cet̾as creat᷑as laudabilit̾ fecerit. longe inferiores a¬
nunis miseris. S ad huc udet᷑ nunꝰ intelligens qd̾ dictũ est. habere
qdꝰ contradicat. Nic̃ enĩ si uniu̾sitatis ꝑ fectionẽ cõplet ẽ. nr̃a miseria: de¬
fuisset aliqͥd huic ꝑfectioni si beati semꝑ eẽmꝰ. Qua ꝓpt̾ si admiseriã nͥ peccã¬

Expanded text:
universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccan
Abbreviated transcription (Latin):
esset luna. s essent soles duo. In quo duppliciter errat: quod reix ꝑfectiom
& ad dere aliquid cutpit. cum desiderat alteix solem. & imnuere. cum lunam
uult detrahi. Hic fortasse dicat. ideo nichil se de luna conqueri. quia splendor
eius ita minor est ut miser non sit: de anmaꝵ autem non obscuritate
s miseria se dolere. S edulo cogitet ita lune splendorem non esse miserum:
ut nec splendor solis sit beatus. Quanuis enim corpora celestia sint: corpora
sunt tamen quantum ad lucem istam ꝑtinet. que ꝑ corporeos ocłos sen¬
tiri potest. Nulla autem corpora quantum ad sese actinet. uł beata pos¬
sunt esse ł misera: quanquam beatoꝵ aut miseroꝵ corpora possint esse.
S de illis luminib similitudo adhibita id docet. ut quemadmodum
corpoꝵ differentias contemplando. uidens alia clariora iniuste petis au¬
ferri que obscuriora conspexeris. aut clariorib adequari. s ad ꝑfectionẽ

Expanded text:
esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. ista talis eẽt. Si enĩ talẽ uult esse qualis ẽ. superior: iam illa ẽ. Et
tanta ẽ. ut adici non oporteat: qr ꝑfecta ẽ. Qui gͦ dicit etiã ista talis esset.
aut ꝑfecte suꝑiori uult addere ⁊ erit ĩmoderatꝰ ⁊ inustus: aut istam uult
laudare adhuc cogitur: uelut si dicat non esset luna. cum etiam lucerne clari¬
tatem longe inferiorem in suo tamen genere pulchram ⁊ terrenis tenebriᷤᷤ
decoram acq aptam nocturnis usib. atq in his omnib ꝓ suo modulo. utiq
laudabilem aut fateatur. aut stultissime ł contentiose neget. Quomͦ gͦ recte
dicere audebit. luna non esset in reb. qui si diceret lucerna non esset. deriden¬
dum se esse sentiret. Qd si non dicit. luna non esset. s qualem solem udet.
talem dicit lunam esse debuisse: non intelligit nicħ ahud se dicere quam noi

Expanded text:
dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injustus; aut istam vult laudare adhuc cogitur. Velut si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non
Abbreviated transcription (Latin):
ut altera alterã perrmat: quies autẽ habet constantiam. in qua maxime intel¬
ligitur qd̾ dicitur ẽ. O mĩs itaq ille appetitus in uoluntate mortis non ut qui
moritur non sit: s ut reqͥescat intenditur. Ica cũ errore credat non se futitix:
natura cam̃ qͥetus esse. hoc ẽ. magis esse defiderat. Quaꝓpt̾ sicut nullo pacto fieri
potest ut non esse aliquẽ libeat: ita nullo pacto fieri oportet. ut eo qd̾ ẽ. qͥsq boni¬
tati creacoris ingratꝰ sit. Si dixerit. non erat tam̃ difficile atit labor iosum¬
om̃ipotenti deo. ut oñia quecunq fecit sic haberent ordinẽ suũ. ut nulla cre¬
atura usq ad miseriã ꝑueniret. non enĩ hoc aut om̃ps non pocuit. aut bonꝰ
inuidit: respondebo ordinẽ creaturaꝵ a sũma usq ad infimã gradib iustis
ita decurrere. ut ille inuideat qͥ dixerit ista non esset. inuideat etiã ille qͥ

Expanded text:
ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque, bonitati Creatoris ingratus sit. omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
si biberit esse nociturã. Aliquando ueracior opinio qͣm sensus: si credat arti
medicine obesse frigidam. cũ reuera oberit. ⁊ tam̃ bibere delectet. Aliqͣndo
utrunq in ueritate ẽ: cũ id qd̃ ꝓdest non solũ ita creditur. s etiã libet. Ali¬
qͣndo utruuiq in errore: cũ id qͥd nocet ⁊ ꝓdesse creditur. ⁊ libere non desut.
Solet autẽ ⁊ recta opinio pͣuam corrigere consuetudinẽ. ⁊ pͣua opinio rectã
deprauare nacuram: tanca uisẽ in dñatu ⁊ principatu rationis. Cũ gͦ qͥsq cre-¬
dens qd̾ post mortẽ non erit: incolerabilib tam̃ molestiis ad totã cupiditatem
mortis ĩpellicur. ⁊ decernit atq arripit mortẽ: in opinone habet errorẽ om̃i¬
mode defectionis. in sensu autẽ naturale desideriũ qͥetis. Qd autẽ qͥetũ ẽ. ñ ẽ.
nicħ. ĩmo etiã magis ẽ. qͣm id qd̾ inqͥetũ ẽ. Inqͥetudo enĩ uariat affectiones.

Expanded text:
si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones,
Abbreviated transcription (Latin):
nus inigentiũ cõmouebit. Quomꝰ enĩ sequar eligentẽ a qͦ si guerani qͥd holit
rspo nlent nic hẽ Aiã qͥ eligit non esse. ꝓfecto se mncb eligere:etaã lahoe nolit
respondiete comtmcitur. Ueruntam̃ ut de hasc de hac tota re si potero dica qd̾ se ndior
ne moal u detutr. eu se i psũ necat. aut qͣlibet mͦ emori cupit. Habere iu sensui qdprs
morte non sit fuicurꝰ. tãet si aliqͣntũ hoc in opinione habeat. Nẽ opmior aue. iietio¬
re atit inueritate ratiocinantis ẽ: uł credentis. Sensus autẽ aut consuetudins
aut natura ualet. P osse autẽ fieri ut alrud sit in opinione. aliud in sensu. uł st
hoc cognoscere facile ẽ. qd plerunq ahud faciendũ esse credimꝰ. ⁊ aliud facere de¬
lestat. ⁊ auqsido ueracior ẽ. sensus q̃m opins. si illa de errore. ille de nacura s̃
uelut cũ eger plerunq aqua frigida conducibiliter delectat᷑. qͣm tam̃ credit

Expanded text:
nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit,
Abbreviated transcription (Latin):
dieatur. Mailẽ non esse: qͣm miser esse. Qui enĩ dicit mallẽ hoc qͣm ũ budie eligit
aliquo. Moũ essa autem: non ẽ. aliqͥd s nicħ. Q ileo mulo pacto pocis recte eiguni
qͣndo qd eligas non ẽ. Dicis uelle te quidem esse eũ sis musere se non irot uelle debu¬
ise  uid igitur ulle debusti. Non esse inqͥs. potiꝰ. Si hoc uelle debiuistia hoc ẽ ane
luc  aute non ẽ meli esse non potest. Non gͥ uelle debroistrio. ueraicior o en
tuss q i dno on : qͣ mopinatio ꝑ quã te illud uelle debusse arintiaris. Demdi
qͥd quisq recte elisgit aꝑpetendum : cũ ad id ꝑuenerit. necesse ẽ. melior fiat. Qene
escuiss poterit qui nonerit. Nemo gͥͣ recte potest eligere: ut non sit. Neg eñ
moueri nos oporcet eoꝵ iudicio: qͥ urgente miseria sese interemnernite Aau em̃
eocuefugest ubi meliꝰ sibi fore putart᷑. ⁊ non ẽ. contrariũ ratiori ur̃e qͦgͥmi nue
ca uerint aut si mullis se fucuros om̃ino credidert̃. multo miiꝰ me tals eledu

Expanded text:
eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eligas non est. Dicis velle te quidem esse, cum sis miser, sed non hoc velle debuisse. Quid igitur velle debuisti? Non esse, inquis, potius. Si hoc velle debuisti, hoc est melius; quod autem non est, melius esse non potest: non ergo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio
Abbreviated transcription (Latin):
dũ corrumpit᷑ : minus bona fit: Aut enĩ ñ ei nocet corruptio & ñ corrũpit᷑ : aut si
corrũpit᷑ nocet ei corruꝑtio Et si nocet. minuit aliqͥd de bono eiꝰ. & eã minꝰ bonã facit:
Nã si penitꝰ eã pͥuat oĩ bono: qͥcqͥd eiꝰ remanebit iã corrũpi ñ poterit. qr nullũ erit bo

Expanded text:
dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam
Abbreviated transcription (Latin):
facerent ad regendũ ĩꝑiũ creatori angłoꝵ : Non enĩ uł bonitas eiꝰ qͣsi aliqͦ tedio. ł omĩpo¬
tentia difficultate deficeret. ad creandos alios qͦs in eis sedibꝰ collocaret qͣs peccando alii
deseruissent: aut creat᷑a sp̃alis qͣntilibet numeri ꝓ suis meritis dãpnaret᷑. angustare
posset ordiuẽ. qͥ conuenient̾ e decent̾ excipit qͦscunq dãpnandos: Quacunq se igit᷑ ꝯsid̃a-¬
tio nr̃a c̃uerterit: in effabilit̾ laudandũ inuenit dm. nat᷑arũ oĩũ conditorẽ optimũ.
ae ãministratorẽ iustissimũ: Postremũ ut relinqͣmꝰ ꝯtẽplationẽ pulchritudiuis rere.¬
his qͥ eã diuino mun̾e uide posst̃. nec eos qͥ non posst̃ ad ineffabilia contuenda ũb̃ cone-¬
mͣ adducẽ. et tam̃ ꝓpt̾ loquaces. aut infirmos. aut insidiosos hoĩes tantã q̃stionẽ bre¬

Expanded text:
facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipofacerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. iis qui eam divino munere videre possunt, nec eos qui non possunt ad ineffabilia contuenda verbis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem bre