comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rectius est omissis insensibilibꝰ et uanis oculos
eo tendere: ubi sedes: ubi habitatio est dei ueri qui teͬrã
stabili firmitate suspendit: qui caelum distinxit astris
fulgentibꝰ: qui solem rebus humanis clarissimum ac singu¬
Lare lumen in argumentum suae ac unic&e Maiestatis ac¬
cendit: Terris autem maria circunfudit: flumina sempi¬
terno lapsu fluere praecepit. Iussit et extendi campos:
sub sydere ualles: Fronde tegi syluas: Lapidosos surgere
montes. Quae utiq omnia non iupiter fecit: qui ante an¬
nos mille septingentos natus est: sed ille opifex rerum
mundi melioris origo. Qui uocatur deus. cuius principi
um quoniam non potest comprehendi: ne quaeri debet
quidem. Satis est homini ad plenam perfectamq prudẽ¬
tiam. si deum esse intelligat: cuius intelligentiae uis et
summa haec est: ut suscipiat et honorificet cõmunem pa¬
rentem generis humani: et rerum mirabilium fabricato¬
rem. Unde quidam hebetis obtusiq cordis: elementaqͣ

Expanded text:
ectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere montes. quae utique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui uocatur deus, cuius prinum, quoniam non potest comprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. Unde quidam hebetis obtusique cordis, elementa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hominem suo proprio ac singulari bono. quod est a recte
uiuendo atq ab omni humanitate disiunctum: quia deus
ut cuncta uiuentia subiecit homini: sic ipsum hominem
sibi. Nam quid est cur iidem ipsi disputent: eo dirigen¬
dam esse mentem quo uultus erectus ẽ. Si enim nobis
in caelum spectandum est: ad nihil utiq aliud. ꝗͣ obreligio

Expanded text:
hominem suo proprio ac singulari bono, quod est a recte hominem suo proprio ac singulari bono, quod est a recte vivendo, atque ab omni humanitate disjunctum: quia Deus, ut cuncta viventia subjecit homini, sic ipsum hominem sibi. Nam quid est, cur iidem ipsi disputent, eo dirigendam esse mentem, quo vultus erectus est? Si enim nobis in coelum spectandum est, ad nihil aliud utique quam ob religio
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt : Regi suo seruiunt. Nescio an in his sit perfecta
prudentia: Incertum est igitur: utrumne illa quae homi-¬
ni tribuuntur cõmunia sint cum aliis uiuentibus. Religi¬
onis certe sunt expertia. Equidem sic arbitror uniuersis
animalibus esse datam rationem: sed mutis tantũmodo ad
uitam tuendam: homini autem ad propagandam. Et quia
in homine ipsa ratio perfecta est: sapientia nominatur: quae
in hoc eximium facit hominem: qđ soli datum est homini¬
intelligere diuina. Quadere Ciceronis uera est sentẽtia
x tot inquit generibus nullum est animal praeter homine
ꝙ habeat noticiam aliquam dei. Ipsisq in hominibus nulla
gens ẽ: neq tam mansueta: neq tam fera: quae non etiam¬
si ignoret qualem deum haberi deceat: tamen habendum
sciat. Ex quo efficitur ut is agnoscat deum: qui unde
ortus sit recordetur. Quia ergo philosophi uolunt animoᷤᷤ
omni metu liberare. Tollunt etiam religionem et orbant

Expanded text:
ponunt, regi suo seruiunt, nescio an in his sit perfecta ponunt, regi suo seruiunt, nescio an in his sit perfecta prudentia. incertam igitur est utrumne illa quae homini tribuuntur communia sint cum aliis uiuentibus, religionis certe sunt expertia. eqanimantibus esse datam rationem, sed mutis tantummodo ad vitam tuendam, homini autem ad propagandam. Et quia in homine ipsa ratio perfin hoc eximium facit hominem, quod soli datum est intelligere divina. Qua de re Ciceronis vera est sententia. « Ex tot, inquit, generibus nullum est animal praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam Dei; ipsisque in hominibus nulla gens est, neque tam immansueta, neque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem Deum haberi deceat, tamen habendum sciat. » Ex quo efficitur, ut is agnoscat Deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur. Qui ergo philosophi volunt animos omni metu liberare, tollunt etiam religionem, et orbant
Abbreviated transcription (Latin):
UMMUM. igitur bonum hominis in sola religione ẽ.
Nam caetera etiam quae putantur esse homini propͥa.
in caeteris quoq animalibus reperiuntur. Cum enim suas uoces
propriis inter se notis discernunt atq dignoscunt: colloqui ui¬
dentur: ridendiq ratio apparet in his aliqua: cum demulsis
auribus: contractoq ritu: et oculis in lasciuiam resolutis: aut
homini alludunt: aut suis quisq coniugibus ac fatibus ꝓpri¬
is. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile imper¬
tiunt : lam illa quae sibi prospiciunt in futurum: et cibos repo¬
nunt: habent utiq prouidentiam: rationis quoq signa in mul¬
tis deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt: mala
cauent: pericula uitant: latibula sibi parant in plures exitꝰ
dispatentia. profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis ne-¬
gare illis inesse rationem cum hominem ipsum saepe deludãt:
am quibus generandi mellis officium est: cum assignatas inco-¬
lunt sedes: castra muniunt: domicilia inenarrabili arte cõ¬

Expanded text:
ummum igitur hominis bonum in sola religione est. nam cetera, etiam quae putantur esse homini propria, in ceteris quoque animalibus reperiuntur. cum enim suas uoces propriis inter se notis discernunt atque dinoscunt, conloqui uidentur. ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus contractoque rictu et oculis in lasciuiam resolutis aut homini adludunt aut suis. quid coniugibus ac fetibus propriis? nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile inpertiunt? iam illa quae sibi prospiciunt in futurum et cibos reponunt, habent utique prouidentiam. rationis quoque signa in multis deprehenduntur. nam quando utilia sibi adpetunt, malo cauent, periculum uitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intellegunt. potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? nam quibus generandi mellis officium est, cum adsignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte com
Abbreviated transcription (Latin):
rus ambo quia nihil noui poterant reperire: omnibus iã
dictis et inuentis maluerunt contra ueritatem id negare:
in quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. Hi
sunt qui tot saeculis: tot ingeniis assertam atq defensam
prouidentiam calumniati sunt. Quid ergo: Utrum ne istos
minutos et inertes philosophos ratione: an uero ueritate
praestantium uiroꝵ refellemus. an potius utroq: Sed pro¬
perandum est: ne longius a materia diuagetur oratio.

Expanded text:
rus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam rus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam dictis et inuentis, maluerunt contra ueritatem id negare in quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. hi sunt qui tot saeculis, tot ingeniis adsertam atque defensam prouidentiam calumniati sunt. quid ergo? utrumne istos minutos et inertes philosophos ratione an uero auctoritate praestantium uirorum refellemus an potius utroque ? sed properandum est. ne longius a materia deuagetur oratio.
Abbreviated transcription (Latin):
partes profluxerunt Stoici et Peripatetici in eadem fuere
sententia qua priores. Postea uero Epicurus deum quidem
esse dixit. quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans
et eximium et beatum: prouidentiam tamen nullam. Itaq
mundum ipsum nec ratione ulla: nec arte: nec fabrica instru¬
ctum: sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus
et in secabilibus conglobatam. Quo quid repugnantius di¬
ci possit: non uideo. Etenim si est deus: utiq prouidens
est ut deus: nec aliter ei potest diuinitas attribui: nisi et
praeterita teneat: et presentia sciat: et futura prospiciat.
Cum igitur prouidentiam sustulit: etiam deum negauit ẽẽ.
Cum autem deum esse professus est: et prouidentiam simul
esse concessit. Alterum enim sine altero nec esse prorsus
nec intelligi potest. Uerum iis postea temporibus quibus
iam philosophia defloruerat: extitit alius quidam Diago¬
ras: qui nullum esse omnino deum diceret. obeamq sen¬
tentiam nominatus est Atheos. Item Cyreneus Theo do¬

Expanded text:
partes profluxerunt; stoici et peripatetici, in eadem fuere sententia, qua priores. Postea vero Epicurus Deum quidem esse dixit, quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans, et eximium, et beatum; providentiam tamen nullam: itaque mundum ipsum nec ratione ulla, nec arte, nec fabrica instructum, sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus et insecabilibus conglobatam. Quo quid repugnantius dici possit, non video. Etenim si est Deus, utique providens est, ut Deus; nec aliter ei potest divinitas attribui, nisi et praeterita teneat, et praesentia sciat, et futura prospiciat. Cum igitur providentiam sustulit, etiam cum autem deum esse professus est, et prouidentiam simul esse concessit: alterum enim sine altero nec esse prorsus nec intellegi potest. uerum us postea temporibus quibus iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item Cyrenaeus Theodo
Abbreviated transcription (Latin):
pelle caelare: ut fallaci titulo possit irretire lectorem. ue¬
rum esto inscitia hoc non malicia feceris. Quam tandem no¬
bis attulisti ueritatem: nisi ꝙ assertor deorum eos ipsos
ad ultimum perdidisti : Prosecutus enim summi dei Lau¬
des: quem Regem: quem maximum: quem opificem
rerum: quem fontem bonoꝵ: quem parentem omnium:
quem factorem altoremq uiuentium confessus es: ade¬
misti loui tuo Regnum: eumq summa potestate depul¬
sum in ministroꝵ numerum redegisti. Epilogus itaq te
tuus arguit stulticiae: uanitatis: erroris. Affirmans de¬
os esse et illos tamen subiicis et mancipas ei deo: cuiusre¬
ligionem conaris euertere.

Expanded text:
pelle celare, ut fallaci titulo posset in retire lectorem. uepelle celare, ut fallaci titulo posset in retire lectorem. uerum esto, inscitia hoc, non malitia feceris: quam tandem nobis adtulisti ueritatem, nisi quod adsertor deorum eos ipsos ad ultimum prodidisti? prosecutus enim summi dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque uiuentium confessus es, ademisti Ioui tuo regnum eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. epilogus itaque te tuus arguit stultitiae uanitatis erroris. adfirmas enim deos esse et illos tamen subicis et mancipas ei deo cuius religionem conaris euertere.
Abbreviated transcription (Latin):
christum prophetae omnes uno spiritu praedicarent. ltaq deũ
credimus non magis ex factis operibusq mirandis: ꝗͣ ex illa
ipsa cruce quam uos sicut canes lambitis: quoniam simul et
illa praedicta est. Non igitur suo testimonio. Cui enim de se
dicenti credi potest: sed prophetarum testimonio: qui omnia
quae fecit ac passus est multo ante cecinerunt: fidem diui¬
nitatis accepit. quod neq Apollonio: neq Apuleio: neq cui¬
ꝗͣ Magorum potuit: aut potest aliquando contingere. Cum
igitur talia ignorantiae suae delyramenta fudisset: cum ueri¬
tatem penitus excidere connixus esset: ausus est libros su¬
tores annotare. O caecum pectus. o mentem Cimmeriis ut
aiunt tenebris atriorem. Discipulus hic fortasse Anaxago¬
rae fuit: cui niues atramentum fuerunt: atq eadem caȩci¬
tas est et uero falsitatis: et mendacio ueritatis nomen im¬
ponere. Uidelicet homo subdolus uoluit Lupum sub ouis

Expanded text:
Christum prophetae omnes uno spiritu praedicassent. Itaque Deum Christum prophetae omnes uno spiritu praedicassent. Itaque Deum credimus, non magis ex factis operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimonio cui enim de se dicenti potest credi?, sed prophetarum testimonio, qui omnia, quae fecit ac passus est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, neque Apuleio, neque cuiquam magorum potuit, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum ueritatem penitus excindere conisus esset, ausus est libros suθεῖς; adnotare. o caecum pectus, o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atrorem! discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui niues atramentum fuerunt. atquin eadem caecitas est et uero falsitatis et mendacio ueritatis nomen inponere. uidelicet homo subdolus uoluit lupum sub ouis
Abbreviated transcription (Latin):
quia suo nec poterat: nec audebat. Noster uero et poterat
deus credi: quia Magus non fuit: et creditus est: quia ue-¬
rus fuit. Non inquit hoc dico idcirco Apollonium non habe¬
ri deum: quia noluerit. sed ut appareat nos sapientiores
esse qui mirabilibus factis non statim fidem diuinitatis ad¬
iunximus: ꝗͣ uos qui ob exigua portenta deum credidistis.
N on est mirum si tu qui a dei sapientia longe remotus es: ni¬
hil prorsus intelligis eoꝵ quae legisti. cum iudei qui apͥn¬
cipio prophetas lectitauerant: quibusq sacramentum dei
fuerat obsignatum: tamen quid legerent ignorauerũt. Di¬
sce igitur siquid tibi cordis est: non iccirco a nobis Deum
creditum Christum: quia mirabilia fecit: sed quia uidimꝰ
in eo facta esse omnia quae nobis annuntiata sunt uatici¬
nio prophetaꝵ. fecit mirabilia. Magum putassemus ut et
uos nuncupatis: et iudei tunc putauerunt: si non illa factuꝵ

Expanded text:
quia suo nec poterat, nec audebat. Noster vero et potuit quia suo nec poterat, nec audebat. Noster vero et potuit deus credi, quia magus non fuit; et creditus est, quia vere fuit. Non, inquit, hoc dico, idcirco Apollonium non haberi deum, quia noluerit: sed ut appareat nos sapientiores esse, qui mirabilibus factis non statim fidem divinitatis adjunximus, quam vos, qui ob exigua portenta deum credidistis. Non est mirum, si tu, qui a Dei sapientia longe remotus es, nihil prorsus intelligis eorum quae legisti; cum Judaei, qui a principio prophetas lectitaverant, quibusque sacramentum Dei fuerat assignatum, tamen quid legerent, ignoraverint. Disce igitur, si quid tibi cordis est, non solum idcirco a nobis Deum creditum Christum, quia mirabilia fecit, sed quia vidimus in eo facta esse omnia, quae nobis annuntiata sunt vaticinio prophetarum. Fecit mirabilia: magum putassemus, ut et vos nunc putatis, et Judaei tunc putaverunt, si non illa ipsa facturum
Abbreviated transcription (Latin):
quenquam qui non optet in primis id sibi post mortem con¬
tingere. quod etiam Reges maximi concupiscunt. Cur enim
sibi homines sepulchra magnifica: cur Statuas: cur imagines
comparant: cur aliquibus factis praeclaris: aut etiam morte¬
pro cuubus suscepta: student opiniones hominum promereri:
ur deniq ingenii tui monumentum hoc detestabili stulticia
tanquam coeno aedificatum constituere uoluisti. nisi ꝙ im¬
mortalitatem de memoria nominis speras: Stultum est igr̃
id putare Apollonium noluisse: quod optaret utiq si pos¬
set. quia nemo est qui immortalitatem recuset. et maxime
cum eum dicas et adoratum esse a quibusdam sicut deum
et simula chrum eius sub herculis Alexiaci nomine constitu¬
tum ab phesiis etiam nunc honorari. non potuit ergo post
mortem deus credi: quia et hominem et Magum fuisse con¬
stabat: et ideo alieni nominis titulo affectauit diuinitatem:

Expanded text:
quemquam qui non optet in primis id sibi post mortem conquemquam qui non optet in primis id sibi post mortem contingere, quod etiam reges maximi concupiscunt. Cur enim sibi homines sepulcra magnifica, cur statuas, cur imagines comparant? cur aliquibus claris factis, aut etiam pro civibus morte suscepta, student opiniones hominum promereri? Cur denique ipse ingenii tui monimentum, hac detestabili stultitia tanquam coeno aedificatum, constituere voluisti, nisi quod immortalitatem de memoria nominis speras? Stultum igitur est, id putare Apollonium noluisse, quod optaret utique, si posset; quia nemo est qui immortalitatem recuset, maxime cum eum dicas, et adoratum esse a quibusdam sicut deum, et simulacrum ejus sub Herculis Alexicaci nomine constitutum, ab Ephesiis etiam nunc honorari. Non potuit ergo post mortem deus credi, quia et hominem, et magum fuisse constabat; et ideo alieni nominis titulo affectavit divinitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
stulissent. Item cum facta eius mirabilia destrueret: nec ta¬¬
men negaret: uoluit ostendere Apollinem uel paria: uel etiã
maiora fecisse. Mirum ꝙ Apollonium praetermisit: cuius so-
lent et multa et mira memorari. Cur igitur o delyrum ca¬
put nemo Apollinem pro deo colit: nisi forte tu solus: illo sa-¬
licet deo dignus cum quo te in sempiternum uerus deus pu¬
niet : Si Magus christus quia mirabilia fecit: peritior uti¬
q Apollonius qui ut describis: cum Domitianus eum punire
uellet: repente in iudicio non comparuit : ꝗͣ ille qui compre¬
hensus est et cruci affixus. At enim ex hoc ipso fortasse in¬
solentiam ipsius uoluit arguere qđ deum se constitueret:
ut ille uerecundior fuisse uideatur: qui cum maiora face¬
ret: ut hic putat:tamen id sibi non arrogauerit. omitto
nunc ipsa opera comparare quia in secundo: et in superiori
libro de fraude ac praestigiis artis Magicae dixi. Nego eẽ

Expanded text:
stulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tastulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tamen negaret, uoluit ostendere Apollonium uel paria uel etiam maiora fecisse. mirum quod Apuleium pralent, et multa, et mira memorari. Cur igitur, o delirum caput, nemo Apollonium pro Deo colit? nisi forte tu solus, illo scilicet deo dignus, cum quo te in sempiternum verus Deus puniet. Si magus Christus, quia mirabilia fecit, peritior utique Apollonius, qui ut describis cum Domitianus eum punire vellet, repente in judicio non comparuit, quam ille, qui et comprehensus est, et cruci affixus. Atenim ex hoc ipso fortasse insolentiam Christi voluit arguere, quod Deum se constituerit, ut ille verecundior fuisse videatur, qui cum majora faceret, ut hic putat, tamen id sibi non arrogaverit. Omitto nunc ipsa opera comparare, quia in secundo et superiore libro de fraude, ac praestigiis artis magicae dixi. Nego esse
Abbreviated transcription (Latin):
quia constanti ratione suffulta est. Non igitur quaestus et com¬
modi gratia religionem istam commentati sunt. quippe qui et
praeceptis et ipsa re eam uitam secuti sunt: quae et uoluptati¬
bus caret: et omnia quae habentur in bonis spernit. et qui
non tantum mortem pro fide subierint: sed etiam morituros
esse se et scierint et praedixerint. et postea uniuersos qui
eoꝵ disciplinam secuti essent: acerba et nefanda passuros.
psum autem christum affirmauit a ludeis fugatum collec¬
ta noningentoꝵ hominum manu latrocinia fecisse. Quis tan¬
tae autoritati audeat repugnare: Credamus hoc plane. nã
fortasse illi hoc in somniis Apollo aliquis nuntiauit. Tot sem¬
per latrones perierunt et quotidie pereunt. utiq multos
et ipse damnasti. Quis eorum post crucem suam non dicam
deus: sed homo appellatus est: Uerum tu forsitan ex eo cre¬
didisti: quia uos homicidam Martem consecrastis ut deum
quod tamen non fecissetis: si illum Areopagitae in crucem su-¬

Expanded text:
quia constanti ratione suffulta est. Non enim quaestus et commodi gratia religionem istam commenti sunt; quippe qui, et praeceptis, et re ipsa, eam vitam secuti sunt, quae et voluptatibus caret et omnia quae habentur in bonis spernit; et qui non tantum pro fide esse se et scierint et praedixerint et postea uniuersos qui eorum disciplinam secuti essent acerba et nefanda passuros. ipsum autem Christum adfirmauit a Iudaeis fugatum collecta nongentorum hominum manu latrocinia fecisse. quis tantae auctoritati audeat repugnare? credamus hoc plane, nam fortasse illi hoc in somnis Apollo aliquis nuntiauit. tot semper latrones perierunt et cottidie pereunt, utique multos et ipse damnasti: quis eorum post crucem suam non dicam deus, sed homo appellatus est? uerum tu forsitan ex eo credidisti, quia uos homicidam . Martem consecrastis ut deum: quod tamen non fecissetis, si illum Ariopagitae in crucem su
Abbreviated transcription (Latin):
Plato disputauerunt. haec uero propria est in nostra religione
doctrina. Ergo Dicearchus cum Democrito errauit. qui peri¬
re cum corpore ac dissolui argumentatus est. Esse inferos
Teno stoicus docuit: et sedes piorum ab impiis esse discre¬
tas. et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regio¬
nes. hos uero luere penas in tenebrosis Locis: atq in caeni uo¬
raginibus horrendis. Idem nobis prophetae palam faciunt.
Ergo Epicurus errauit: qui poetarum id esse figmentum pu¬
tauit: et illas inferorum penas quae feruntur in hac esse
uita interpretatus est. Totam igitur ueritatem: et omne di-
uinae religionis arcanum philosophi attigerunt. sed aliis re¬
fellentibus: defendere id quod inuenerant: nequiuerũt. qͥa
singulis ratio non quadrauit. nec ea quae uera senserant in
summam redigere potuerunt. sicut superius nos fecimus.
Cap. uiii. De immortalitate animȩ: et quibus eam argu¬

Expanded text:
Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interprevinae Religionis arcanum philosophi attigerunt. Sed aliis refellentibus, defendere id quod invenerant, nequiverunt; quia singulis ratio non quadravit, nec ea, quae vera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus. CAPUT VIII. De immortalitate animae. Unum est ig
Abbreviated transcription (Latin):
praehensa est . Factum esse mundum a Deo dixit Plato. ldẽ
minutis seminibus conglobatis: quoniam tanta res tam or¬
nata: tam magna: neq fieri: neq disponi et ordinari sine
aliquo prudentissimo autore potuit. et ea ipsa ratione qua
constare ac regi omnia sentiuntur: solertissim a mentis arti¬
ficem confitentur. hominum causa mundum et omnia quae
in eo sunt: esse facta Stoici Ioquuntur. idem nos diuinae lit¬
terae docent. Errauit ergo Democritus: qui uermiculorum
modo putauit effusas esse de terra: nullo autore nullaq ra-¬
tione. Cur enim formatus sit homo diuini sacramenti est. qͦd
quia ille scire non poterat: humanam uitam deduxit ad ni-¬
hilum. Ad uirtutem capescendam nasci homines Ariston
disseruit. Idem nos monemur. ac discimus a prophetis. Igr̃
falsus Aristippus qui hominem uoluptati idest malo tanꝗͣ¬
pecudem subiugauit. Immortales esse animas Pherecydes et

Expanded text:
prehensa est. Factum esse mundum a Deo, dixit Plato  in prehensa est. Factum esse mundum a Deo, dixit Plato  in esse dixerunt, vel minutis seminibus conglobatis; quoniam tanta res, tam ornata, tam magna, neque fieri, neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit; et ea ipsa ratio, qua constare ac regi omnia sentiuntur, solertissimae mentis artificem confitetur. Hominum causa mundum, et omnia quae in eo sunt esse facta, Stoici loquuntur: idem nos divinae Litterae docent. Erravit ergo Democritus, qui vermiculorum modo putavit effusos esse de terra nullo auctore, nullaque ratione. Cur enim formatus sit homo, divini sacramenti est: quod quia ille scire non poterat, humanam vitam deduxit ad nihilum. Ad virtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. Falsus igitur Aristippus, qui hominem voluptati, hoc est malo tanpecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et
Abbreviated transcription (Latin):
q diffusam colligeret in unum: ac redigeret in corpus: is
profecto non dissentiret a nobis. Sed hoc nemo facere nisi ue¬
ri peritus ac sciens potest. Uerum autem scire non nisi el
est: qui sit doctus a deo. Nemo enim potest aliter repudi¬
are quae falsa sunt: eligere ac probare quae uera. Sed si
uel casu id efficeret: certissime philosopharetur. Et quanuis
non posset diuinis testimoniis illa defendere: tamen seipsam
ueritas illustraret suolumine. Quare incredibilis est error
illorum: qui cum aliquam sectam probauerint: eiq se addi
xerint: Caeteras damnant tanquam falsas et inanes. Armãt¬
q se ad praeliandum: nec quid defendere debeant scientes:
nec quid refutare. incursantq passim sine delectu omnia q̃
afferunt: quicunq dissentiunt. Obhas eorum pertinacissi-¬
mas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum
propius accederet. Nam particulatim Ueritas abhis tota cõ¬

Expanded text:
que diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is que diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare incredibilis est error illorum qui cum xerint, caeteras damnant tanquam falsas et inanes, armantque se ad praeliandum, nec quid defendere debeant scientes, nec quid refutare; incursantque passim sine delectu omnia, quae afferunt quicumque dissentiunt. Ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia, quae ad verum propius accederet; nam particulatim veritas ab his tota com
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi non compraehenderunt: nec ueritatem
compr ahendere potuerunt: quanuis ea fere quibus summa
ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac
diuerse omnia illa protulerunt. non annectentes nec cau-¬
sas rerum: nec consequentias: nec rationes. Ut summam illã
quae continet uniuersa et compingerent: et implerent. fa-¬
cile est autem docere pene uniuersam ueritatem per phi-¬
losophos et sectas esse diuisam. Non enim sic philosophiã
nos euertimus. Ut academici solent: quibus ad omnia respon¬
dere propositum est. quod est potius calumniari et iuidere.
sed docemus nullam sectam fuisse tam deuiam: neq philoso¬
phorum quenquam tam inanem: qui non uiderit aliquid ex
uero. Sed dum contradicendi studio insaniunt: dum sua
etiam falsa defendunt: aliorum etiam uera subuertunt: nõ
tantum illis elapsa ueritas est: quam se quaerere simulabant:
sed ipsi etiam potissimum suo uitio perdiderunt. Quod si exti¬
tisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectas¬

Expanded text:
philosophi non conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia protulerunt non adnectentes nec causas rerum nec consequentias nec rationes, ut summam illam quae continet uniuersa et conpingerent et inplerent. tacue est autem docere paene uniuersam ueritatem per philosophos et sectas esse diuisam. non enim sic philosophiam nos euertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam fuisse tam deuiam neque philosophorum quemquam tam inanem qui non uiderit aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectas
Abbreviated transcription (Latin):
serint: hinc eam fugari et exterminari necesse est. Uerum
est Ciceronis illud. Qui autem ciuium rationem dicunt
habendam : externorum negant: dirimunt ii communem
generis humani societatem: qua sublata beneficentia: libera
litas: iusticia funditus tollitur. Nam quomodo potest iustꝰ
esse qui nocet. qui odit. qui spoliat. qui occidit: Quae om¬
nia faciunt qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum
prodesse quid sit: ignorant. qui nihil putant utile: nihil
commodum nisi quod teneri manu potest: quod solum tene¬
ri non potest: quia eripi potest. Haec itaq ut ipsi appellat
bona: quisquis patriae acquisierit. hoc est qui euersis ciui¬
tatibus gentibusq deletis aerarium pecunia referserit: agros
c aeperit: ciueo suos Locupletiores fecerit. hic laudibus fer-¬
tur in caelum. haec putatur summa et perfecta esse uirtus.

Expanded text:
serint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum serint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest, quod solum teneri non potest, quia eripi potest. Haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta esse virtus.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis omnis historia. Sed nos contenti erimus uno. C.
Pompeius bonorum uoluit esse defensor: siquidem pro Repu¬
blica: pro senatu: pro libertate arma suscepit. Idem tamen
uictus cum ipsa libertate occiditur: et a spadonibus &gyp¬
tiis detruncatus insepultus abiectus est. Non est igitur uir¬
tus aut hostem malorum: aut defensorem bonorum esse: qͥa
uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. Commoda
praeterea patriai prima putare. Sublata hominum concor¬
dia Uirtus nulla est omnino. quae sunt enim patriae cõmo¬
da: nisi alterius ciuitatis aut gentis in cõmoda: Idest si-¬
nes propagare aliis uiolenter ereptos. augere imperium.
uectigalia facere meliora. Quae omnia non utiq uirtutes:
sed uirtutum sunt euersiones. Inprimis enim tollitur hu¬
manae societatis coniunctio. tollitur innocentia. tollitur
alieni abstinentia. tollitur deniq ipsa iusticia: quae discidi¬
um generis humani facere non potest. et ubicunq arma ful¬

Expanded text:
exemplis omnis historia: sed nos contenti erimus uno. Cneius Pompeius bonorum voluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non potest esse subjecta. Commoda praeterea patriae sibi prima putare. Sublata hominum concordia, virtus nulla est omnino. Quae sunt enim patriae commoda, nisi alterius civitatis, aut gentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma ful
Abbreviated transcription (Latin):
iter rectum: deuios sequuntur anfractus. planum dese¬
runt: ut per praecipitium labantur: lucem relinquunt:
ut in tenebris caeci ac debiles iaceant. His consulendũ
ẽ: ne contra se pugnent: uelintq se tandem ab inuetera¬
tis erroribus liberari. quod utiq facient: si quare sint
nati: aliquando peruiderint. haec enim prauitatis est
causa ignoratio sui. quam siquis cognita ueritate dis¬
cusserit. sciet quo referenda: et que madmodum sibi ui¬
ta degenda sit. Cuius scientiae breuiter summam circũ¬
scribo. ut neq religio ulla sine sapientia suscipienda sit.
nec ulla sine religione probanda sapientia.

Expanded text:
iter rectum, devios sequuntur anfractus; planum deseiter rectum, devios sequuntur anfractus; planum deserunt, ut per praecipitium labantur; lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles jaceant. His consulendum est ne contra se pugnent, velintque se tandem ab inveteratis erroribus liberari: quod utique facient, si, quare sint nati, aliquando perviderint. Haec enim pravitatis est causa, ignoratio sui; quam si quis, cognita veritate, discusserit, sciet quo referenda, et quemadmodum sibi vita degenda sit. Cujus scientiae summam breviter circumscribo: ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit, nec ulla sine religione probanda sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec libri modum: nec finem reperiat oratio. Sed nos
iccirco breuiter omnia colligemus: ꝙ omnia quae allatu¬
ri sumus tam clara sunt et lucida: ut magis mirum eẽ ui¬
deatur: tam obscuram uideri hominibus ueritatem. et iis
praecipue qui sapientes uulgo putantur. Uel qđ modo in¬
stituendi nobis homines erunt: hoc est ab errore quo sũt
impliciti: ad rectiorem uiam reuocandi. Quod si fuerimꝰ
ut sperõ assecuti: mittemus eos ad ipsum doctrinae uber
rimum fontem ac plenissimum. cuius haustu atq potu
conceptam uisceribus sitim sedent: ardoremq restinguãt.
Fruntq illis omnia facilia. prona. manifesta. modo ne pige¬
at ad percipiendam sapientiae disciplinam legendi uel
audiendi patientiam cõmodare. Multi enim uariis super¬
stitionibus pertinaciter inherentes: obdurant se contra ma¬
nifestam ueritatem non tam de suis religionibus quas pra¬
ue asserunt benemeriti ꝗͣ dese male. qui cum habeant

Expanded text:
ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt, hoc est, ab errore quo sunt implicati, ad rectiorem viam revocandi. Quod si fuerimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem, cujus haustu atque potu conceptam visceribus sitim sedent, ardoremque restinguant. Eruntque illis omnia facilia, prona, manifesta: modo ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam, legendi, vel audiendi patientiam commodare. Multi enim superstitionibus vanis pertinaciter inhaerentes, obdurant se contra manifestam veritatem, non tam de suis religionibus, quas prave asserunt, bene meriti, quam de se male: qui cum habeant
Abbreviated transcription (Latin):
rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene
uiuendum duces esse: et ipse sequerer: et alios ut seq̃¬
rentur hortarer. Sed cum inter se magna concertatione
dissideant: secumq ipsi plerunq discordent: apparet
eorum iter nequaquam esse rectum. siquidem sibi quis¬
q ut est libitum proprias uias impresserunt: confusio¬
nemq magnam quaerentibus ueritatem reliquerunt.
Iobis autem qui sacramentum uer&e religionis accepimuᷤ :
cum sit ueritas reuelata diuinitus. eum doctorem sapiẽ¬
tiae. ducemq ueritatis deum sequamur: uniuersos sine
ullo discrimine uel sexus: uel etatis: ad caeleste pabu¬
Lum conuocamus. Nullus enim suauior animo cibus est
ꝗͣ cognitio ueritatis. cuius asserendae atq illustrandae
septem uolumina destinauimus. quanuis ea res infiniti
pene sit operis et immensi. ut siquis haec dilatare atq
exequi plenissime uelit. tanta illi rerum copia exuperet:

Expanded text:
rectam: quos equidem, si putarem satis idoneos ad bene rectam: quos equidem, si putarem satis idoneos ad bene vivendum duces esse, et ipse sequerer, et alios, ut sequerentur, hortarer. Sed cum inter se magna concertatione dissideant, secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum: siquidem sibi quique, ut est libitum, proprias vias impresserunt, confusionemque magnam inquirentibus veritatem reliquerunt. Nobis autem, qui sacramentum verae religionis accepimus, cum sit veritas revelata divinitus, cum doctorem sapientiae ducemque veritatis Deum sequamur, universos sine ullo discrimine vel sexus vel aetatis ad coeleste pabulum convocamus. Nullus enim suavior animo cibus est, quam cognitio veritatis, cui asserendae atque illustrandae septem volumina destinavimus, quamvis ea res infiniti pene sit operis et immensi: ut si quis haec dilatare atque exequi plenissime velit, tanta illi rerum copia exuberet,
Abbreviated transcription (Latin):
ille dies felicissimus orbi terrarum illuxisset: quo te de¬
us summus ad beatum imperii culmen euexit: saluta¬
rem uniuersis et optabilem principatum praeclaro initio
auspicatus es. Cum euersam sublatamq iusticiam redu-¬
cens: teterrimum aliorum facinus expiasti. pro quo fa¬
cto dabit tibi deus felicitatem. uirtutem. diuturnita¬
tem. ut eadem iusticia qua iuuenis exorsus es guber¬
pisti tutelam Romani nominis tradas. Nam malis qui
adhuc aduersus iustos et in aliis terraꝵ partibus sae-¬
uiunt: quanto serius: tanto uehementius idem omnipo¬
tens mercedem sceleris exoluet. quia ut est erga pioᷤ
indulgentissimus pater: sic aduersus impios rectissimus
iudex. cuius religionem cultumq diuinum cupiens
defendere: quem potius appellem: quem alloquar : ꝗͣ
eum per quem rebus humanis iusticia ac sapientia resti¬
tuta est. Omissis ergo huiusce terrenae philosophiae
autoribus nihil certi afferentibus: aggrediamur uiam

Expanded text:
ille dies felicissimus orbi terrarum illuxisset, quo te Deille dies felicissimus orbi terrarum illuxisset, quo te Deus summus ad beatum imperii culmen evexit, salutarem universis et optabilem principatum praeclaro initio auspicatus es, cum eversam sublatamque justitiam reducens, teterrimum aliorum facinus expiasti: pro quo facto dabit tibi Deus felicitatem, virtutem, diuturnitatem: ut eadem justitia, qua juvenis exorsus es, guberpisti, tutelam Romani nominis tradas. Nam malis, qui adhuc adversus justos in aliis terrarum partibus saeviunt, quanto serius, tanto vehementius idem omnipotens mercedem sceleris exsolvet: quia ut est erga pios indulgentissimus pater, sic adversus impios rectissimus judex. Cujus religionem cultumque divinum cupiens defendere, quem potius appellem, quem alloquar, nisi eum per quem rebus humanis justitia et sapientia restituta est? Omissis ergo hujusce terrenae philosophiae auctoribus nihil certi afferentibus, aggrediamur viam
Abbreviated transcription (Latin):
quidem multo molestius ꝗͣ in quo fuerant ante uersati. quã¬
to iustius ego me ad illam piam. ueram. diuinam sapienti¬
am: quasi ad portum aliquem tutissimum conferam. in qͣ
omnia dictu prona sunt: auditu suauia: facilia intellectu:
honesta susceptu: Etsi quidam prudentes et arbitri aequi¬
tatis: institutiones ciuilis iuris compositas ediderunt. qui¬
bus ciuium dissidentium lites contentionesq sopirẽt.quã¬
to melius nos et rectius diuinas institutiones prosequemur.
in quibus non de stillicidiis: aut aquis arcendis: aut de ma¬
nu conserenda. sed de uita. de salute. de immortalitate. de
deo loquemur: Ut superstitiones mortiferas erroresq tur
pissimos sopiamus. Quod opus nunc nominis tui auspicio
inchoamus Constantine Imperator maxime: qui primus
Romanoꝵ principum repudiatis erroribus maiestatem
Dei singularis ac ueri et cognouisti et honorasti. Nam cũ

Expanded text:
quidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanquidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus ciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto melius nos et rectius diuinas institutiones litteris persequemur, in quibus non de stillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superpissimos sopiamus? Quod opus nunc nominis tui auspicio inchoamus, Constantine, Imperator Maxime, qui primus Romanorum principum, repudiatis erroribus, majestatem Dei singularis ac veri et cognovisti et honorasti. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
losophi ꝗͣ oratores fuerunt apud graecos. Illi enim recte
uiuendi doctores sunt existimati: quod est longe prae¬
stabilius. quoniam benedicere ad paucos pertinet. bene
autem uiuere ad omnes. Multum tamen nobis exerci-¬
tatio illa fictarum litium contulit: ut nunc maiore copia
et facultate dicendi causam ueritatis peroremus.quae
Licet possit sine eloquentia defendi: ut est a multis saepe
defensa. tamen claritate ac nitore sermonis illustranda:
et quodãmodo disserenda est. ut potentius in animos
influat. et ui sua instructa: et luce orationis ornata. De
religione itaq nobis rebusq diuinis instituitur disputa¬
tio. Nam si quidem maximi oratores professionis suae
quasi Ueterani detursis operibus actionum suarum: postre¬
mo se philosophiae tradiderunt. eamq requiem laborum
iustissimam putauerunt. si animos suos in earum rerum
quae inueniri non poterant: inquisitione torquerẽt: ut
non tam ocium sibi ꝗͣ negocium quaesisse uideantur. Et

Expanded text:
losophi quam oratores fuerunt. illi enim recte uiuendi doctores sunt existimati, quod est longe praestabilius, quoniam bene dicere ad paucos pertinet, bene autem uiuere ad omnes. multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc maiore copia et facultate dicendi causam ueritatis peroremus. quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa, tamen claritate ac nitore sermonis inlustranda et quodammodo adserenda est, ut potentius in animos influat et ui sua instructa et luce orationis ornata. de religione itaque nobis rebusque diuinis instituitur disputatio. nam si quidam maximi oratores professionis suae quasi ueterani decursis operibus actionum suarum postremo se philosophiae tradiderunt eamque sibi requiem laborum iustissimam putauerunt, si animos suos in earum rerum quae inueniri non poterant inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisse uideantur et
Abbreviated transcription (Latin):
illum filium suum primogenitum illum opificem rerũ et
consolatorem suum labi iussit e caelo: ut religionem san¬
ctam dei transferret ad gentes: idest ad eos qui deum
ignorabant: doceretq iusticiam quam perfidus populus
abiecerat. quod iampridem añuntiauerat se ẽẽ facturũ.
dicit dominus. et sacrificium acceptum non habeo ex ma-¬
nibus uestris: quoniam a solis ortu usque ad occasum clari¬
ficabitur nomen meum apud gentes. Item Dauid in psalmo
XUI. Constitues me in caput gentium: populus quem nõ
cognoui: seruiet mihi. Esaias quoq sic loquitur. Uenio
colligere omnes gentes et linguas et uenient: et udebũt
claritatem meam: et dimittam super eos signum. Et mit¬
tam ex his conseruatos ingentes quae longe sunt: quae nõ
audierant gloriam meam: et nuntiabunt claritatem me¬
am in gentes. Uolens igitur deus metatorem templi sui
mittere in terram: noluit eum in potestate et claritate

Expanded text:
illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum et illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum et consiliatorem suum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam dei transferret ad gentes, id est ad eos qui deum ignorabant, doceretque iustitiam, quam perfidus populus abiecerat. quod iam pridem denuntiauerat se esse facturum, dicit dominus, et sacrificium acceptum non habebo ex manibus uestris, quoniam a solis ortu usque in occasum clarificabitur nomen meum apud gentes. item Dauid in psalmo XVII: constitues me in caput gentium: populus quem non cognoui seruiuit mihi. Esaias quoque sic loquitur: uenio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam. et dimittam super eos signum et mittam ex iis conseruatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. uolens imittere in terram , noluit eum in potestate et claritate
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq a uia sua mala: et a nequissimis affectationibꝰ ue-¬
stris: et habitabitis interra ista quam dedi uobis et patribus
uestris a saeculo usque in saeculum. Nolite ambulare post de¬
os alienos. ut seruiatis eis: et ne in citetis me in operibus ma¬
nuum uestrarum ad disperdendos uos. Hes dras autẽ pro¬
pheta qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo iudei sunt re¬
stituti sic loquitur. Desciuerunt a te et abiecerunt legem
tuam post cor suum: et prophetas tuos interfecerunt: qui
obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. Item Nelias ĩ
libro Basileon tertio. Emulando aemulatus sum domino
deo omnipotenti: quia dereliquerunt te filii israel: et al¬
taria tua demolierunt: et prophetas tuos interfecerunt
gladio: et remansi ego solitarius: et quaerunt animam me¬
am auferre a me: propter has illorum impietates abdicauit
eos in perpetuum. itaq desiit prophetas mittere ad eos. sed

Expanded text:
unus quisque a uia sua mala et a nequissimis adfectationibus ueunus quisque a uia sua mala et a nequissimis adfectationibus uestris, et habitabitis in terra ista, quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt a te et abiecerunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius et quaerunt animam meam auferre eam. propter has illorum inpietates abdicauit eos in perpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit causa incarnationis Christi.
IUM. saepe iudei praeceptis salutaribus repugnarẽt.
atq a diuina lege desciscerent: ab errantes ad impi¬
os cultus deorum: cum deus iustos et electos sancto spiritu
implebat. Prophetas in media plebe constituens per quos pec¬
cata ingrati populi uerbis minacibus increparet: et nihilomi
si egissent: atq abiectis uanitatibus ad deum suum redissẽt:
fore ut testamentum suum mutaret: idest hereditatem uitae
immortalis ad externas conuerteret nationes: aliumq sibi po¬
pulum fideliorem ex alienigenis congregaret. Illi autem a pro¬
phetis increpiti: nonmodo uerba eorum respuerunt: sed qđ sibi
peccata exprobarentur offensi: eos ipsos exquisitis cruciati-¬
bus necauerunt. quae omnia diuinae litterae signata conser-¬
uant. Dicit enim propheta hieremias. Misi ad uos seruos me¬
os prophetas: ante lucem mittebam: et non audiebatis me: neq:
intendebatis auribus uestris cum dicerem uobis. conuertatur

Expanded text:
e causa Incarnationis Christi. Cum saepe Judaei praeceptis salutaribus repugnarent, atque a divina lege dosciscerent, aberrantes ad impios cultus deorum, tum Deus justos et electos viros Spiritu sancto implebat, prophetas in media plebe constituens, per quos peccata ingrati populi verbis minacibus increparet, et nihilominsi egissent, atque abjectis vanitatibus ad Deum suum rediissent, fore, ut testaminmortalis ad exteras conuerteret nationes aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. illi autem a prophetis increpiti non modo uerba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi eos ipsos exquisitis cruciatibus necauerunt. quae omnia diuinae litterae signata conseruant. dicit enim propheta Hieremias: misi ad uos seruos meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis me neque intendebatis auribus uestris, cum dicerem uobis: conuertantur