comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possunt que subiecti quia acta sunt
admirent᷑: in cogitatione se animꝰ
eleuat. et plene in se. iram iudicis
ꝓuocat. quamius ꝑ iniqua foras
oꝑa non erumpat. Intus quippe
est qui iudicat. intus quod iudica¬
tur. Cum gͦ in corde deliquimꝰ:¬
S
latet homines quiꝰ apud nos agimꝰ.
sed tamen ipso iudice teste peccamꝰ.
Neq enim rex babilonie tunc reus
de elatione extitit. cumͣelationis ũ¬
ba ꝑuenit : quippe qui ore ꝓpheti¬
co et ante cum ab elatione tacuit.
sententiam reꝓbationis audiuit.
Culpam namq ꝑ petrate suꝑbie
iam ante de texerat. qui omnipo¬
tentem deum quem se offendisse
repꝑit. cunctis se sub gentibus
p̃dicauit. Sed post hec successu
sue potestatis eleuatus. dum mag¬
na se fecisse gaudet: cunctis pͥus
incogitatione se p̃tulit. et post ad¬
huc tumidus dixit. Nonne hec ẽ.
babilon magna quam ego edifica¬
ui in domum regni. & mn robore
fortitudinis mee. et in gła decoris

Expanded text:
possunt, quae subjecti quia acta sunt possunt, quae subjecti quia acta sunt admirentur, in cogitatione se animus elevat, et plene in se iram judicis provocat, quamvis per iniqua foras opera non erumpat. 6 Intus quippe est qui judicat, intus quod judicatur. Cum ergo in corde delinquimus, latet homines quod apud nos agimus, sed tamen ipso judice teste peccamus. Neque enim rex Babyloniae tunc reus de elatione exstitit , cum ad elationis verba pervenit; quippe qui ore prophetico et ante cum ab elatione tacuit, sententiam reprobationis audivit. Culpam namque perpetratae superbiae jam ante deterserat, qui omnipotentem Deum quem se offendisse reperit, cunctis sub se gentibus praedicavit. Sed post haec successu suae potestatis elevatus, dum magna se fecisse gauderet, cunctis prius in cogitatione se praetulit, et post adhuc tumidus dixit: Nonne haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in domum regni, et in robore fortitudinis meae, et in gloria decoris
Abbreviated transcription (Latin):
epe suscepta cura regiminis.
tor ꝑdiuersa diuerberat. et im¬
par quisq inuenitur ad singła: dũ
confusa mente diuidit᷑ ad multa.
unde quidam sapiens ꝓuide ꝓhi¬
bet dicens. fili ne inmultis sure actꝰ
tui. Quia uidelicet nequaquam
plene in unius cuiusq oꝑis ratione
colligitur: dum mens ꝑ diuersa par¬
titur. Cũm foras ꝑ insolentem curã
trahitur: atimoris in tuni solidita¬
te uacuat᷑. fit in ext̾iorum dispositi¬
one sollicita. et sui solummodo ig¬
nara. Scit multa cogitare. se nes¬
ciens. Nam cum plusquam necesse
est. se ext̃iorib implicat : quasi oc¬
cupata in itiñe obliuiscit᷑. quo ten¬
debat. ita ut ab studio sue in quisi¬
tionis alena. ne ipsa quidem que
patit᷑ damna considet. et ꝑ quanta
delinquat ignoret. Neq enim pecca¬
re se erechias credidit. cum uenienti¬
ostendit. Sed in damnatione secutu¬
re plis. ex eo iram iudicis ꝑtulit:
quod se fac̃e licent̃ estimauit. Sepe
dum multa suppetunt. dumq agi

Expanded text:
epe suscepta cura regiminis cor per diversa diverberat, et impar quisque invenitur ad singula, dum confusa mente dividitur ad multa. Unde quidam sapiens provide prohibet, dicens: Fili, ne in multis sint actus tui , quia videlicet nequaquam plene in uniuscujusque operis ratione colligitur, dum mens per diversa partitur. Cumque foras per insolentem curam trahitur, a timoris intimi soliditate vacuatur: fit in exteriorum dispositione sollicita, et sui solummodo ignara, scit multa cogitare, se nesciens. Nam cum plus quam necesse est se exterioribus implicat, quasi occupata in itinere obliviscitur quo tendebat; ita ut ab studio suae inquisitionis aliena, ne ipsa quidem quae patitur damna consideret, et per quanta delinquat ignoret. Neque enim peccare se Ezechias credidit , cum venientiostendit; sed in damnationem secuturae prolis ex eo iram judicis pertulit, quod se facere licenter aestimavit . Saepe dum multa suppetunt, dumque agi
Abbreviated transcription (Latin):
mon. Creatura exardescit in tormentim
aduersos iniustos. ⁊ lemor est ad bene¬
faciendum iis qui indeum confidunt.
Non erit caro subiecta anime. non utu
rationr. si anums non est subditusqs¬
tori. Tunc autem recte subiciunt᷑ omma
nobis que sub nos sunt: ĩ nos subicimͣ
ei aquo nobis illa subiecta sunt: Nam
⁊ que indertur ẽẽ subiecta ei. quid̃s
subiectus ñ ẽ. illt potiꝰ subutt᷑ eis. qͥtiã
uoluntatẽ subiugat amori eon que sibi
subiecta existunat. x. DE Anclis

Expanded text:
mon: Creatura exardescit in tormentum, mon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat. CAPUT X. De angelis
Abbreviated transcription (Latin):
creature si extremum uermidm na¬
tura malum. dixeris: umũse create
inniriam facis. Cuncta mala ꝑ pecca¬
tum primihominis. ꝓ pena sunt
translata muniũsum genus huma¬
num. Pinde quecũq uident᷑ mala.
partim᷑ nobis semunt origine. par¬
tum culpa. Mala dicunt multa in cre¬
aturis ꝑũsi. ut ignem quia urit. ut
ferrum quia occidit. ut feram quia
mordet. Sed commoda ipsorum ñ e
iitendens homo. actusat in illis quod
ꝓ peccato ista effecta sunt noxia. que
te subiecta. Nr̃o uitio non sua natura
nob̾ mala sunt: ea que nob̾ nocent.
Nã lux dũ sit bona. ĩ firmis ocłis noxiaẽ.
stimulis elem̃toꝵ ad u̾sitatib hõ u̾berat᷑
peccati cati hoc exigẽ penam. ut deo su¬
ꝑbiens homo. ea que intra ipsum sunt
patiat᷑ aduersa. Unde ⁊ isapientia leg¬
tur. Odeo pugnauit cum eo orbis t̃ra¬
rum: contra insensatos. Merito gͥ pecti¬
torum hoc actum est: ut naturalit̃ ꝓspa
mutent᷑ homini in adũsis. Unde ⁊ salo¬

Expanded text:
creaturae est: si extremum vermiculum nacreaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod o peccato ista effecta sunt noxia, quae catum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salo
Abbreviated transcription (Latin):
erat nusquam est. Ex eo quod uitium
nocet nature. agnoscit᷑ uitium nat᷑a
non esse: quia nilchil quod naturale
est nocet. Dum natura bona clainnat᷑
ꝓp̃t̃ uoluntatem malam. ipsa mala uo
uoluntas testis est nature bone. Que
in tantum testatur eam esse bonam. ut
illam ds ꝓmalo non relinquat nclm.
Credit᷑ ab hereticis. mentem adõ. uitia¬
adiabolo fuisse creata. Inde: ⁊ ab ipsis
due nature. bona ⁊ mala putant᷑. Seo
uitia natura non sunt: ⁊ dum uere
adiabolo sint: non tamen creata sunt.
Quam ob causam ꝑmiserit ds mali
oboriri statum nisi nt ex contrariis
malis bone nature decor emineret᷑ :¬
Modus iste etam inuerbis ẽẽ comꝑi¬
tine oppositum ł contrapositum nomi¬
nat᷑. Et sit pulchra locutio. quando
mox contraria ꝓsꝑis ꝓferuntur. Ita
in reb ꝑ mixtum est malum. ut na¬
turȩ bonum ad comparationẽ excel¬
paruam rem demis sed totius corꝑis
ingeris feditatem. Ita ⁊ in uniũsitate

Expanded text:
erat nusquam est. Ex eo quod vitium erat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, noQuam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitine oppositum, vel contrapositum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelparvam rem demes, sed totius corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate
Abbreviated transcription (Latin):
Cuncta que sunt ⁊ facta sunt miraual¬
le sunt: sed consuetudme uiluer̃t
aloq sic dnima scrutare oꝑa: ut sẽ¬
ꝑ ea cogites mmensa. fecit ds om̃ia
ralde bona. Nichil gͦ natura malũ
quando ⁊ ipsa que increaturis in¬
lent᷑ esse penalia. si bene utantur ⁊
dant. Ita gͦ ꝑpendenda est creatura
t nostro usu non bono: non ex sua
Malum.
aluoi a ciabolo non est creatum
sed inuentum ⁊ idõ nchil ẽ. ma¬
lum. quia sine dõ factum est nichil.
Deus autem malum non fecit. Nonqͥa
alicubi aut aliquando erat malum⁊
unde fieret diabolus malus. sed quia
uitium est. Dum eẽt angłs bonus.
suꝑbiendo effectus est malus. Et icdõ
recte dr̃ ab eo inuentum malum.
Nullam esse naturam mali. quia na¬
tura omnis aut incõmutabilis ut
deus est: aut cõmutabilis creatura.
iit. Malum uero iło natura milla ẽ:
qmia accedendo in bonam naturam.
efficit eam uitiosam. Quod dumm aͥñce¬
dit natura manet. ⁊ malum quod in¬

Expanded text:
Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valCuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites immensa. 132 CAvalde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, ecent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua malum. 1. Malum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod in
Abbreviated transcription (Latin):
es a do uisa septiesꝙ: laulata creatur
que ante quam fieret ꝑfecte ab illoe
uisa: sed dum nos singula uidentes
uuidet ⁊ laudat ꝑ nos. Sed ꝑse ꝑenint̃
ac sempit̾ne uidet. ꝑ nos nͦ temꝑalit̃¬
aitende unuĩtsalit̾ creaturam in p̾ncipi¬
oualde bonam uocari. singularit ui tan¬
um bonam. Quia ⁊ membra corporis
cum suit singła bona. manis tamen
bonum faciunt: dum singła ormmna ual¬
de bonum corpus efficiunt. Decor elem̃¬
dium omnium. in pulchro ⁊ apto con¬
istit. sed pulchrum ẽẽ quod ꝑse ip̃m
est pulcrum. ut homo ex anima ⁊ m̃¬
bris omnib constans. Aptum nͥ es̃e.
uestimentum ⁊ uictus. Idoq hominẽ
hiti pulchrum ad se: quia non uestiñ¬
D ⁊ inctin est homo necessarnis. sed
nta homini. Ido autem illa apta. quia
non sibi sicut homo. non pulchra aqdse
sid aluid. ad id est ad hominem accom¬
uodata. non sibi necessaria. Hoc ⁊ de
at̃is elementorum naturis dicencdlũ.

Expanded text:
ties a Deo visa, septiesque laudata est creatura, ties a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporalitAttende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
spiciens: continuo mane fiebat. Sinͦ ꝑͥ
maneret neglecto treatore in creature
aspectu: iam non uesꝑa sed nox utiq
fieret. Dum se creatura melius in do
in seipsa noũit. ipsa sui cognitio quen
ior in do ẽ. dies ⁊ lux dicitur. Cognitio
sua in seipsa aci compensationẽ cogn¬
tionis illius que est indo. quia longe
ferior estͣ . nominat᷑. Ideoꝙ: pͥ uespam
mane fiebat: quia dum suam in se co¬
tionem sibi satisfac̾e non agnosc̾et ut
plemus nosse potuisset. ad deum sc
referebat creatura. in quo se dies agi¬
cendo melius fieret. Non sic quema¬
modum nos transitorie dicimus fiar .
lud enim sempitne inuerbo uincost¬
tum est. Si transitorie dictum est ali
fiat: erat utiq creatura aliqua unde
tał fieret. uox. Sed quia ante quani¬
ceret fiat. nulla extitit creatura: ipl
fiat quod dictum est inet̾nitate uerli
in sono uocis enuntiatum est. Nonsẽ¬

Expanded text:
onspiciens, continuo mane fiebat. Si vero onspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret neglecto Creatore, in creaturae aspectu, jam non vespera, sed nox utique fieret. » Dum se creatura melius in Deum, quam in seipsam noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsam ad compensationem itionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aIllud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non sep
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illos ds treauit : iͣde formans lucẽ
⁊ creans tenebras. Uerũtam̃ bonos an¬
głos non tantum creans. Sed etiam
formans. hoc ⁊ de hominib bonis ma¬
lisq actipiendum ẽ. post annum̾atã
celi terreq creaturam. ido nominat᷑
ingenesi sp̃s sc̃s. ut quia suꝑferrieũ
dici oportebat. ante illa nominarent̾᷑
nentem uiam caritatis demonstrat.
Idõ suꝑferri aquis sc̃s dicit᷑ sp̃c. quia
donum est cli. in quo subsistentes reqͥeꝰ¬
cimus. atq ꝓtegendo nos suꝑfertur no¬
bis. Unaqueq natura suo poncde nitt᷑e
Ignis autem ⁊ oleum merito suꝑiora sẽ¬
ꝑ appetunt: quia ꝑ ipsorum figuram
ꝓpt̃ uuitatem insinuandam non dies
ipse repetitur semꝑ inexetutione tre¬
ature. Qui dies hoc ẽ natura angłor.
quando creaturam seipsam contempla¬
bat᷑. quodam modo uesꝑacebat. Non
autem ꝑmanendo in eius creature¬
contuitu. sed laudem enis ad deum res¬
rens. eamq melius in diuina ratione t¬

Expanded text:
et illos creavit, inde formans lucem et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verumtamen bonos angelos non tantum creans, sed et formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarentur nentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram propter unitatem insinuandam non dies ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabatur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens; eamque melius in divinam rationem c
Abbreviated transcription (Latin):
tas tuis. mat̾ies ex qua formatus est mũ¬
dus. origine non tempore. Res a se fac¬
tas p̃cessit. ut sonus cantum. Por eñ
ẽ. sonis cantu. quia suauitas cantile¬
ne ad sonum uocis. non sonus ꝑtinet
ad suauitatem. Ac ꝑ hoc ntrinq si¬
mulsunt. Sed ille ad quem ꝑtinet can¬
tus pͥor ẽ. id ẽ. soniis. Mat̃ia ex qua ce¬
lum t̾raq formata est ido in formis
uocata ẽ: quia nondum ex ea formata
erant. que formari restabant. Ner̃
ipsa mat̾ia. ex nichilo facta erat. Ali¬
nd ẽ aliquid fieri posse. aliud fieri
necesse ẽẽ fieri autem necesse est: qd̃
d̾s naturis inseruit. fiẽri autem posse
est: quod extra cursum inditum na¬
turarum. creatorut fac̃et quandoꝙ:
uoluit reseruare. Non ex hoc substan¬
tiam hab̃e credende sunt tenebre qͥa
lucem ⁊ creans tenebras: sed qͥd angeli¬
ca natura que non ẽ p̃uaricata dicit᷑ lux:
illa autem que p̃uaricata est tenebrarũ
nomure nuncupat᷑. Unde ⁊ in pͥncipio
lux atenebris diudit᷑. Sed quia ⁊ hos

Expanded text:
tur. Materies, ex qua formatus est mundus, origine, non tempore res a se factas praecessit, ut sonus cantum; prior est enim sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem. Ac per hoc utrumque simul sunt; sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. Materies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est quod Deus naturis inseruit, fieri autem posse est quod extra cursum indictum naturaruvoluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos
Abbreviated transcription (Latin):
Undus ex reb uisibilib sed tam̃
muestigalib constat. homo artẽ
ex rerum uniũsitate compositus. alt̃
in breui quodam mͦ creatus ẽ. mundꝰ.
Ratio mundi. de uno considanda est
homine. Nam sicue ꝑdimensiones
statum ad finem homo uergit᷑: ita ⁊
mundus ꝑ hoc qd̃ distendit᷑ temꝑe
deficit. Quia unde homo atꝙ mun¬
dlus cresc̾e idetuꝵ: inde ut̃o ininu¬
itur. fr̃ustra dr̃ ꝑ tanta retro temꝑa
maneret confilio et̃no huius mundi
construttio. nec tempus ante pͥncipi¬
umi. sed et̾iutas fuerit. Tempus ue¬
ro a substitutione creature. ñ creat᷑a
cepit atempore. Quidam aiunt. Quid
faciebat deus. ante quam celum face¬
ret: Cur nona uoluntas indo. ut
mundum conderet orta est: Sed nona
re mundus non erat. inẽtna tam̃ ratio¬
ne ⁊ consilio semꝑ erat. Dicunt quidam.
quia subito uoluit d̾s fac̃e mundum qd̃
aute non fecit. uoluntatẽ di immutari
arbitrantes. qui ali q̃ndo uoluit. quod ab¬
quando non uoluit. Quib respondecidũ

Expanded text:
undus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempormaneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum
Abbreviated transcription (Latin):
obuirgantis furor est: non dilectio corrigẽaᷤ.
taliter erga distiplinam subditorum p̃stare
se debet. ut non solum auctoritate. uerũ
etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita
erit in eo uirtus humilitatis. ne difsolna¬
tuꝵ uita subditorum in uitiis. Atq ita
auctoritas ad erit potestatis: ne ꝑtumo¬
rem cordis. seueritas exifͣ inmodati¬
onis. Hec est in dei sacerdotib uera dis¬
cretia. qua nec ꝑ libertatem suꝑbi. nec
ꝑ humilitatem remissi funt. Hinc est qd̾
sancti cum multa constantia. redarguer̃t̃
etiam pͥncipum uitia. In quib cum sum¬
ma eẽt humilitas. loco tamen necessario.
lib̾e transgressores iustitie increbant.
Aliquando etiam subditis nos oportet
animo ẽẽ humiliores. qm̃ facta subdi¬
torum iudicantur a nobis. nr̃a si d̃s iu¬
dicat. Agnoscat ep̃c seruum se ẽt plebi.
non dñm. Uerum hoc caritas. non con¬
ditio exigit. xliii. De doctrine dis

Expanded text:
objurgantis furor est, non dilectio corrigentis.r ad regimen, taliter erga disciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigit. CAPUT XLIII. De doctrinae dis
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahit. caput abscondit. et intra
tenentes mams totum simul amitti¬
tur. quod totum simul ante indeba¬
tur. Sic nimirum sic impure men¬
tes sunt: cum in sins excessib comp̃¬
henduntur. Caput enm ericii cerm¬
tur: quia quo mitio ad culpam pec¬
cator accesserit uidet᷑. Pedes ericii
conspiciunt᷑: quia quib nestigiis ne¬
quitia sit ꝑpetrtͣa cognoscit᷑. et tameu
adductis repente excusationib im¬
pura mens introrsus pedes colligit.
quia cuncta iniquitatis sue uestigia
abscondit. Caput subtrabat: quia
miris defensorib nec inchoasse se
nalum aliquid ostendit. Et quasi
sꝑa in manu tenentis remanee:
quia is qui corripit. cuncta que iam
ognouerat subito amittens. inuolutũ
intra conscientiam peccatorẽ tenet. et
totum iam dep̃hendendo uiderat. t̃gi¬
aisatione prane defensionis illusꝰ to¬
um parit ignorat. foueam gͦ ericius
abet in repbis quia malitiose mentis
unlicitas. sese intea se coligens abs¬

Expanded text:
subtrahit, caput abscondit, et intra subtrahit, caput abscondit, et intra tenentis manus totum simul amittitur, quod totum simul antea videbatur. Sic nimirum sic impurae mentes sunt cum in suis excessibus comprehenduntur: caput enim ericii cernitur, quia quo initio ad culpam peccator accesserit, videtur. Pedes ericii conspiciuntur, quia quibus vestigiis nequitia sit perpetrata cognoscitur; et tamen adductis repente excusationibus impura mens introrsus pedes colligit, quia cuncta iniquitatis suae vestigia abscondit. Caput subtrahit, quia miris defensionibus nec inchoasse se malum aliquod ostendit, et quasi sphaera in manu tenentis remanet; quia is qui corripit cuncta quae jam cognoverat subito amittens, involutum intra conscientiam peccatorem tenet. Et qui totum jam deprehendendo viderat, tergiversatione pravae defensionis inclusus totum pariter ignorat. Foveam ergo ericius habet in reprobis, quia malitiosae mentis duplicitas sese inter se colligens abs
Abbreviated transcription (Latin):
loqui mendatium. ait inique agere
laborauerunt. Ac si aꝑte ilic̃et᷑. Orus
amici esse ueritatis sine labore pot¬
rant. ut pectent laborant. C tunq
uiuere simplicit̃ renuunt: laborib
exigunt ut moriant᷑. Nam pleruns
inculpa dep̃hensi dum quales sint
agnosci refugine: se se sub fallacie
uelamine abscondunit. et hoc quol
peccant. quodq iam aꝑte cernitun
extusare moluint᷑: itaut sepe is q̃
eorum culpas coirue stucdet. asꝑsel
sitatis nebulis seductus: pene amis¬
isse se uideant. quod cde eis iam
certum tenebat. Unde recte sub n¬
dee specie ꝑꝓpħam contra peccant̾i
animam excusantemq se dicitur.
Ibi habuit toueam ericius. F rici
quippe nomine. impure mentis seseq
callide defendentis dupplicitas de signa¬
tur. Quia uidelicet erituis cum appre¬
hendit᷑. eius et caput cernit᷑. et pedes
uident᷑. et corpus omne conspicit᷑:
sed mox ut apphensus fuerit: semet¬
ipsum insꝑam colligit. pedes introrsus

Expanded text:
loqui mendacium, utloqui mendacium, utlaboraverunt ; ac si aperte diceretur: Qui amici esse veritatis sine labore poterant, ut peccent laborant: cumque vivere simpliciter renuunt, laboribus exigunt ut moriantur: nam plerumque in culpa deprehensi, dum quales sint cognosci refugiunt, sese sub fallaci velamine abscondunt: et hoc quod peccant, quodque jam aperte cernitur excusare moliuntur; ita ut saepe is qui eorum culpas corripere studet, aspersae falsitatis nebulis seductus pene amisisse videat, quod de eis jam certum tenebat. Unde recte sub Judaeae specie per prophetam contra peccantem animam, excusantemque se dicitur: Ibi habuit foveam ericius Isa. XXXIV: ericii quippe nomine impurae mentis seseque callide defendentis duplicitas designatur: quia videlicet ericius cum apprehenditur, ejus et caput cernitur, et pedes videntur, et corpus omne conspicitur: sed mox cum apprehensus fuerit semetipsum in sphaeram colligit, pedes introrsus
Abbreviated transcription (Latin):
simplices autem in malo. Estote pru¬
sicite columbe. Quia uidelicet me
lectorum cordib debet et simplici¬
tatem columbe:: astutia serpentis
acuere. et serpentis astutiam colũ¬
be simplititas temꝑare : quatinus
nec seducti ꝑ prudentiam calleant.
nec ab intellectus studio ex simpli¬
citate torpescant. At contra admo¬
nendi sunt impuri. ut quam gra¬
uis sit quem cum culpa sustinent
dupplicitatis labor agnoscant. Dum
enim dep̃hendi metuunt: semꝑ implis
defensiones querunt. semꝑ pauidis srcl¬
picionib agitant᷑. Nichil autem est al
defendendum puritate tutius. nichil
ad dicendum ueritate facilius. Nam
dum fallatiam suam̃ tueri cogit᷑: duti
cor labore fatigatur. Hinc nanq scͥpti
est. Labor labiorum ipsorum oꝑieco
Qui enim nunc implet tunc oꝑiee:
quia cuius nunc ammum ꝑ blanclã
inquietudinem exerit. tunc ꝑ asꝑan
recributionem p̃mit. hinc ꝑ ierem¬
am dicit᷑. Docuerunt linguam sũ

Expanded text:
simplices autem in malo . Hinc esimplices autem in malo . Hinc esicut columbae . Quia videlicet in electorum cordibus debet et simplicitatem columbae astutia serpentis acuere, et serpentis astutiam columbae simplicitas temperare, quatenus nec seducti per prudentiam calleant, nec ab intellectus studio ex simplicitate torpescant. At contra admonendi sunt impuri, ut quam gravis sit, quem cum culpa sustinent, duplicitatis labor agnoscant. Dum enim deprehendi metuunt, semper improbas defensiones quaerunt, semper pavidis suspicionibus agitantur. Nil autem est ad defendendum puritate tutius, nil ad dicendum veritate facilius. Nam dum fallaciam suam tueri cogitur, duro cor labore fatigatur. Hinc namque scriptum est: Labor labiorum ipsorum operiet eos . Qui enim nunc implet, tunc operit, quia cujus nunc animum per blandam inquietudinem exerit, tunc per asperam retributionem premit. Hinc per Jeremiam dicitur: Docuerunt linguam suam
Abbreviated transcription (Latin):
borantur. Et recte illic subilit᷑. pu¬
tredo ossuum inuidia: quia ꝑ liuo¬
ris uitium ante dĩ ocłos ꝑeunt. etiã
que humanis ocłis fortia uident᷑.
Ossa quippe ꝑ inuidiam putrescere
est: quedam etiam robusta deꝑire.
quo studeant nunquam falsa dic̃e: s
admonendi funt: ut nouerint non¬
nunquam uͥ reiti cere. Sicut enim sem¬
per dicentem falsitas leste: ita non nun¬
quam quibdam audita uera nocue¬
runt. Unde coram discipulis dñs lo¬
cutionem suam silentio temꝑans ait.
Multa habeo uobis dice: sed nuinc
non potestis illa portare. Ad monen¬
di sunt gͥ simplices. uͭ sicut fallaci¬
am semꝑ utilit̃ uitant : ita ueritatẽ
semꝑ utilit̃ ꝑferant. Admonencti
sunt ue simplicitatis bono prudentiã
adningant. quatinus sic securitatem
de simplicitate possideant. ut circũ¬
spectionem prudentie non amittant.
hinc nanq ꝑ doctorem gentium dici¬
tur. Uolo nos sapientes esse in bono.

Expanded text:
borantur. 47 Et recte illic subditur: Puborantur. 47 Et recte illic subditur: Putredo ossium invidia, quia per livoris vitium ante Dei oculos pereunt etiam quae humanis oculis fortia videntur. Ossa quippe per invidiam putrescere, est quaedam etiam robusta deperirequod studeant nunquam falsa dicere, sed admonendi sunt ut noverint nonnunquam vera reticere. Sicut enim semper dicentem falsitas laesit, ita nonnunquam quibusdam audita vera nocuerunt. Unde coram discipulis Dominus locutionem suam silentio temperans, ait: Multa habeo vobis dicere, sed nunc non potestis illa portare . Admonendi sunt igitur simplices, ut sicut fallaciam semper utiliter vitant, ita veritatem semper utiliter proferant. Admonendi sunt ut simplicitatis bono prudentiam adjungant, quatenus sic securitatem de simplicitate possideant, ut circumspectionem prudentiae non amittant. Hinc namque per doctorem gentium dicitur: Volo vos sapientes esse in bono,
Abbreviated transcription (Latin):
unde scͥptum est. Et respexie dñs
ad abel et ad munera enis. ad cam
uͦ et ad munera illius non respexie.
Iratusq est cam uehement̃. et conci¬
fratͥtidii seminariũ fuit. Nam quẽ
meliorẽ se esse doluit. ne ut cunq
esset amputanit. Dicendũ ẽ. inun¬
dis. quia dum se ista intrinsecus peste
consumunt: etiam quicquid in se
aliud bomi habere uident᷑ int̾imunt.
unde scriptum est. Nita carnium:
sanitas cordis. putredo ossum: in¬
uidia. Quid enim ꝑcarnes infirma
quedam ac tenera. &e quid possa
nisi fortia acta signant᷑: Et plerunꝙ
contingit. ut quidam cum cordis
in nocentia in non nullis: suis actib
infirmi uideant᷑. quidam uͦ iam
quedam ante humanos ocłos
robusta exerceant: sed tamen gͣ
aliorum bona intus iuidie pesti¬
lentia tabescant. Bene gͦ dicit᷑. uita
carnium sanitas cordis. quia si men¬
tis in nocentia custodit᷑: etiam si qͣ
foris in firma sunt: quandoq ro¬

Expanded text:
Unde scriptUnde scriptad Abel et ad munera eius, ad Cain vero et ad munera illius non respexit. Iratusque est Cain vehementer et concifratricidii seminarium fuit. Nam quem meliorem se esse doluit, ne utcunque esset amputavit. Dicendum est invidis quia dum se ista intrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se aliud boni habere videntur interimunt. Unde scriptum est: Vita carnium sanitas cordis, putredo ossium invidia . Quid enim per carnes nisi infirma quaedam ac tenera, et quid per ossa nisi fortia acta signantur? Et plerumque contingit ut quidam cum cordis innocentia in nonnullis suis actibus infirmi videantur, quidam vero jam quaedam ante humanos oculos robusta exerceant, sed tamen erga aliorum bona intus invidiae pestilentia tabescant. Bene ergo dicitur: Vita carnium sanitas cordis; quia si mentis innocentia custoditur, etiam si qua foris infirma sunt quandoque ro
Abbreviated transcription (Latin):
xptem ẽẽ int̃ cet̃as regulas locuti legis. d¬
bnum sc̃arum scripturarum.
quidam sapientes dixerunt. pͥma regu¬
la est de dño ⁊ euis corpore. que de uno
ad unum loquitur. atꝗ: in tina ꝑsona
modo caput. modo corpus ostendit. si¬
cut ysaias ait. Idurt me ibñs uestim̃to
salutis. quasi sponsum decoratum coro¬
la. ⁊ quasi sponsam ornatam momilib
suis. In una enim ꝑsona duplici noca¬
bulo nominata. ⁊ caput id ẽ. sponsum.
⁊ eccłam id ẽ. sponsam manifestanit.
Pinde notandum in scͥpturis quando
spetialit̾ caput descͥbitur: quando ⁊ cap̃
Icorpus. aut quando exutroq transe¬
at adutrumq. aut alt̃o ab ad alt̾um.
Sicq: quid capiti. quid corꝑi comieniat.

Expanded text:
ptem esse inter caeteras regulas locutionum sanctarum Scripturarum, quidam sapientes dixerunt. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno ad unum loquitur, atque in una persona modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me Dominus vestimentis salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat
Abbreviated transcription (Latin):
morientes. ut eis ipsi sint cortores in pe¬
nis. quifuerut suasores in uitis. Etsi
fides tamen pro eis iugere uetat. Illi em̃
deplorandi sunt in morte quos miseros
inferius ex hac uita recipit. nonquos
celestis aula beatificandos includit

Expanded text:
morientes, ut eis sint ipsi tortores in poemorientes, ut eis sint ipsi tortores in poenis, qui fuerunt suasores in vitiis. 362 fides tamen pro eis lugere vetat. Illi enim deplorandi sunt in morte, quos miseros infernus ex hac vita recipit, non quos coelestis aula laetificandos includit
Abbreviated transcription (Latin):
qr dũ eorum pena conspicit᷑: conspicien¬
tis uita mundat᷑. Cuiꝰ em̃ talis crudelis
exit᷑ ceruit᷑. ñ soluinqͥ uidĩt refugit: s
alios etiam ab imitatione illiꝰ qͣnta ua¬
luerit exortatione cõpescit. Inexitu uite
anime eleccor nimio t̃rent᷑ metu. incer¬
ti utrum adp̾iniũ an adsuppliciũ tran¬
seant. Qdam aũ electi infiue suo purgã.¬
tur aleuib quib: dam peccatis. qͥdã uͦ in
ipso suo fine hylarescũti et̃nor concẽpla¬
tione bonor. Qͥ muis enĩ qͥsq in hac uita
sit iustus. tam̃ dũ de corpore isto egi edit᷑:
ꝑtimescit nediguꝰ supplicio sic Nullus est¬
cni homo abisq pecato. Hecqͥsqͥmi pocest
de dĩ securus esse iuditio. cumetiamꝰ de
atosis u̾bis redadenda sit ratio. finein iusto¬
rum optimnũ uocatio tranquilla comm̃¬
dat. ut ex eo intelligantur s c̃orũ habere
consortium angłorinm. ex quo ab hoccor¬
pore sine ueratione dura tollunt᷑. Pra¬
uos aũ homines apostate angsi suscipiũt

Expanded text:
quia dum eorum poena conspicitur, conspicientis vita mundatur. Cujus enim talis crudelis exitus cernitur, non solum qui viderit, refugit, sed alios etiam ab imitatione illius, quanta valuerit exhortatione, compescit. 7. In exitu vitae animae electorum nimio terrentur metu, incerti, utrum ad praemium an ad supplicium transeant. 8. Quidam autem electi in fine suo purgantur a levibus quibusdam peccatis; quidam vero in ipso suo fine hilarescunt aeternorum contemplatione bonorum. 9. Quamvis enim quis in hac vita sit justus, tamen dum ex corpore isto egreditur, pertimescit ne dignus supplicio sit. Nullus enim homo absque peccato; nec aliquis potest de Dei esse securus judicio, cum etiam et de otiosis verbis reddenda sit ratio. 10. Finem justorum optimum vocatio tranquilla commendat, ut ex eo intelligantur sanctorum habere consortium angelorum, ex quo ab hoc corpore sine vexatione dura tolluntur. 11. Pravos autem homines apostatae angeli excipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Unde unusqͥsq festinet. ne ininiqͥtatib suᷤ
rapiat᷑. si mulqs. fimat᷑ uita cũ culpa. Nã
incentor diabolꝰ. eos qͦs uiuentes accendit
ad uitia: subito morientes ꝑtrabere nia.¬
tur ad torm̃ta. Sepe diuites inliac fallaci
uita dũ potentie gła. uł rerũ abuntlan¬
tiã gestiunt. repente hora quanesciunt
iniꝓuiso exitu raput᷑ atq absorbente
ꝓ fundo cruciandi et̃ius gehenne incen¬
dus deputantur. De quils bene ꝑ ꝓpbam
ctr. Sucunt inbonis dies suos. ⁊ inpiructo
ad inferna descendũt. Iniquus moriens
qui imitatione sua multos ad culpã traxe¬
rat delectatione pecciti: multos a culpa i¬
uocat terrore tormenti. Qđ etiam psalmi¬
sta testat᷑ dicens. Letabit᷑ iustꝰ cũ uidĩt
iundinctam impioꝵ. manꝰ suas lauabit

Expanded text:
Unde unusquisque festinet ne in iniquitatibus suis Unde unusquisque festinet ne in iniquitatibus suis rapiatur, simulque finiatur vita cum culpa. Nam incentor diabolus eos quos viventes accendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur ad tormenta. 5. Saepe divites in hac fallaci vita, dum de potentiae gloria vel rerum abundantia gestiunt, repente hora qua nesciunt improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. De quibus per Prophetam dicitur: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . 6. Iniquus moriens, qui imitatione sui multos ad culpam traxerat delectatione peccati, multos a culpa revocat terrore tormenti. Quod etiam Psalmista testatur dicens: Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum, manus suas lavabit
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ uita uitalis. Nam ista uita mor¬
talis ẽ. Mori oportet hominẽ in carne
mundo. ne moriat᷑ in anima xp̃o.¬
lũ moriens. in solo d̃o uiuere deleccet᷑
De mora uite istiꝰ tediũ patit᷑ iustꝰ. eo qd̵
ad desicdatam patͥam tarde ꝑueniat.
&iuite p̃sentis eruminã serius amittat.
Uamuis sc̃i huiꝰ uite erumnis lib̾a¬
ꝑ se cupiant. cito uolentes exire
de corpore. cdĩ tam̃ dispositione plerũq
diu inhac uita uersant᷑. ut ꝑlongum
tolerantie exꝑim̃tum. solidius eoꝵ yatiẽ
mori timent: qd̾ plerisq inangustia cõ¬
tingẽ solet. Sicq e contrario affectu
& iuuendi hñt tedium :⁊ moriendi me¬
tum. Sollicite debet unusqͥsq iuuere.
& semꝑ t̾minũ uite sue consicd̾are. ut
de contemplatione illiꝰ. huiꝰ scl̃i blanditiaᷤ¬
caueat. s criptũ ẽ. eñ. In om̃ib: oꝑib tuis
memorare nouissima tua. ⁊ i net̾nũ nõ
peccabis. Uenturi exit̾ ignorantia incer¬
taẽ.: ⁊ dũ mori qͥsq ñ existimat: collitur.

Expanded text:
est enim vita immortalis, nam ista vita mortalis est. Mori oportet hominem in carne mundo, ne moriatur in anima Chrislum moriens, in solo Deo vivere delectetur. De mora vitae istius taedium patitur justus, eo quod ad desideratam patriam tarde perveniat, et vitae praesentis aerumnam serius amittat. Quamvis sancti ab hujus vitae aerumnis liberari se cupiant, cito volentes exire de corpore, Dei tamen dispositione plerumque diu in hac vita versantur, ut per longa tolerantiae experimenta solidius eorum patiemori timent; quod plerisque in angustia contingere solet, sicque contrario affectu et vivendi habent taedium, et moriendi metum. 3. Sollicite debet unusquisque vivere et semper terminum vitae suae considerare, ut de contemplatione illius ani est enim: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . 361 4. Venturi exitus ignorantia incerta est, et dum mori quis non existimat, tollitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ id qd̾ uidet infut᷑o ꝓfic̾e. in p̾tito de¬
ficit. Itẽ ex ipso ẽẽ breiuis uita p̃sensos¬
diebe suigłis. Qđ dii in hac uita uiuit᷑.
quert᷑ uttum agͥmentũ. an recaus
detͥmentũ dicat᷑. S qͦm̾ potest recte
dici augm̃tũ. qd ꝑ dimensiones etatũ
ad mortis tenditur detͥm̃tum: Qͥ uitani
longam queris. ad eã tende uitã ꝓqua
xp̃ianus es: id est et̃uam. ñ ad istanide

Expanded text:
dum id quod videtur in futuro proficere in praeterito dedum id quod videtur in futuro proficere in praeterito deficit. Item ex ipso esse brevis 360 vita praesens os. Quod diu in hac vita vivitur, quaeritur utrum augmentum an rectius detrimentum dicatur. Sed quomodo possit recte dici augmentum, quod per dimensiones aetatum ad mortis tendit detrimentum? 5. Qui vitam longam quaeris, ad eam tende vitam, pro qua Christianus es, id est, aeternam; non ad is
Abbreviated transcription (Latin):
irrigare. Nõ nunꝙ. largitas diuitũ ꝓ diga
ñ adutilitatẽ. s. adelationẽ esfundr̃. Cõpara¬
tii pochritis qui ñ adedificationẽ docent
audientium. s ad sue głe exaggerandũ
coticruũ. Rep̃hensibilis ẽ suꝑflua esfusio
largitatis. Namqͥ mocdũ seruat auarus
nulli ẽ: si om̃ib largusẽ. Dispensator nõ
ddebet esse ꝓdigus. s: discͥtus. Largiri en ini
debet qͣntum opoetet. ut tenendo in uno¬
mensuram. sufficiat plurimis. Lx.U.
De breuitate huiꝰ uite.
Tantum enĩ in hac uita licitũ ẽ oꝑati
bonum. Illic nanq ñ iam oꝑatio expes¬
tatur. s retͥbutio meritoꝵ. Hec uita ini¬
pus. slonga ⁊ gͣta ẽ. in oculis aũ iustoxũ
amara. sbreiuis est. Et licet uita istĩbre.¬
uis sit: moras tam̃ sibi facẽ credit. ¶a
qͥ ntumlibet breue sit tẽporis spatiũ. tñ¬
& si uiuenti parum ẽ. amanti ꝓculdu¬
bio longũ ẽ. Qui uite p̾sentis longitudi¬
deficit: breuis ẽ. Suo enĩ agͥm̃to ꝑit.

Expanded text:
itum prodiga, non ad utilitatem, sed ad elationem effunditur: comparata hypocritis, qui non ad aedificationem docent audientium sed ad suae gloriae exaggerandum cothurnum. 20. Reprehensibilis est superflua effusio largitatis. Nam qui modum servat avarus nulli est, sed omnibus largus est. 21. Dispensator non debet esse prodigus, sed discretus; largiri enim debet quantum oportet, ut, tenendo mensuram in uno, sufficiat plurimis. CAPUT LXI. De brevitate vitae. 1. Tantum enim in hac vita est licitum operari bonum; illic namque non jam operatio exspectatur, sed retributio meritorum. 2. Haec vita impiis longa et grata est, in oculis autem justorum amara et brevis est. Et licet vita ista brevis sit, moras tamen sibi fieri creditur, quia, quantumlibet breve sit temporis spatium, tametsi viventi parum est, amanti procul dubio longum est. 3. Qui vitae praesentis longitudideficit, brevis est; suo enim augmento perit,
Abbreviated transcription (Latin):
misgsiam ñ imꝑtit. illic pietatis fructũ
ñ inueuit. exemplo ardentis diuitis.
qͥ in iuferno ad tenuissima pecenda
cõpulsus ẽ. qͥ hic tenuissima neganda
studuit. Qͥd retͥbu subtiliꝰ. qͥd districã
pot̾at: Guttam aque ardens petit. qͥ
micas panis negauit Sero diues oculos
aꝑuit. qͥndo lazarũ pauꝑẽ reqͥescentẽ
uidit. quẽ iacentẽ ante ianuã despeas.
on solũ qui esurienti ⁊ sitienti ⁊ nudobe¬
neficiũ largitatis impẽdit. uł si qͥd alius
indigenti largit᷑: s ⁊qͥ ininuicũ diligt
sionis ĩꝑtit. autĩ qͥb libet necessitatib¬
cõsiliũ adhibet: elemosinã ꝓculdubio
tior est Quic̾q egens poscit. etã si in¬
digentem se simulet: ex toto illi cordi
cõmiserendũ oportet. Etlicet ille for¬
tasse falsam indigentis speciẽ p̃fera.
istam̃ qͥ simplicit̃ ĩꝑtit. fruccũ miscsie ñ
amitti. Quamuis quisq sit egens. nultꝰ
tam̃ unde tͥbuat egenti excusationẽ in¬

Expanded text:
diam non impertit, illic pietatis fructum non invenit: exemplo ardentis divitis, qui in inferno ad tenuissima petenda compulsus est, qui hic tenuissima negare studuit. Quid retribui subtilius, quid districtius poterat? Guttam aquae ardens petiit, qui micas panis negavit Sero dives oculos aperuit, quando Lazarum pauperem requiescentem vidit, quem jaon solum qui esurienti, et sitienti, et nudo, beneficium largitatis impendit, vel si quid aliud indigenti largitur, sed et qui inimicum diligit, ationis impertit, aut in qconsilium adhibet, eleemosynam procul dubio tior est. Quicunque non egens poscit, cum se indigentem simulet, etiam toto corde illi commiserandum oportet. Et licet ille fortasse falsam indigentis speciem proferat, is tamen qui simpliciter impertit, fructum justitiae non amittit. Quamvis quisquam sit egens, nullus tamen unde tribuat indigenti, excusationem in
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ concessas. ñ inreb salutarib. s
inusib pͣuis utunt᷑. Hesciunt enĩ imꝑtiri
Pauꝑib. opp̾ssis subuenire despiciũt: Iin¬
de magis augent delicta. unde redinere
debuert. Hoc h̃t tantũ bonũ possessio p̾¬
sentiũ rerũ. si uitam reficiat miserorum
Propt̃ ħ tẽptatio . ẽ. inundi lucrũ. Tantoq
maiora supplicia infut᷑um dabt̃. qͣnto &
ipsa maiora sc̃. Pocentes enĩ potent᷑ tor¬
tenta patientur. Terrena oĩa seruan¬
do amittimꝰ. largiendo seruamꝰ. Patͥmoniũ
enĩ retentũ ꝑit. manet aũ erogatũ. Diui
enĩ reb nostris durare ñ possumꝰ. qi aut
nos illas moriendo desetimꝰ: aut ille nos
unt. alii uͦ saluantur. dum in eorũ pul¬
erhitudine. conditoris pulcherrimani ꝓ¬
uidentiam laudantes mirant᷑. uł dũ ꝑ
Miscdłia a compatiendo aliene miserie uo¬
cabulum sortitaẽ. Hullus aũ in alio esse
misericors potest. qͥ pͣue uiuendo ĩ se mi¬
D ulla scesa elemosinis posse redemi sun

Expanded text:
ncessis, non in rebus salutaribus, sed in usibus pravis utuntur. Nesciunt enim impertire pauperibus, oppressis subvenire despiciunt; et inde magis augent delicta unde redimere debuerunt. 2. Hoc habet tantum bonum possessio praesentium rerum, si vitam reficiat miserorum; praeter hoc tentatio est mundi lucrum; tantoque majora supplicia in futurum dabunt, quanto et ipsa majora sunt: Potentes enim potenter tormenta patientur . 3. Terrena omnia servand retentum perditur, manet erogatum. Diu enim cum rebus nostris durare non possumus, quia aut nos illas moriendo deserimus, aut illae nos unt; alii vero salvantur, dum in eorum pulchritudine conditoris pulcherrimam providentiam laudantes mirantur; vel dum dia a compatiendo alienae miseriae vocabulum sortita est. Nullus autem in alio esse misericors potest, qui prave vivendo in se mi? Nulla scelera eleemosynis posse redimi, si in
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ imꝑtias. & siñ pecuniã: saltẽ uel¬
gr̃am. Non erit elemosira cũ murmu¬
ratione p̃benda. ne comitante tristita
merces ꝑat dispensata. Tunc añ bene
oblata suscipiat. aut ne om̃ino p̃tinissiᷤ
merens tͥstisq recedat Be rapłnis alie¬
nis elemosinã facẽ. ñ ẽ officium inisera.¬
tionis. s emolum̃tũ sceleris. Inde ⁊alo¬

Expanded text:
semper impertias, etsi non pecuniam, saltem gratiam. 16. Non est eleemosyna cum murmuratione praebenda, ne, comitante tristitia, merces pereat dispensata. Tunc autem bene oblata suscipiat, aut ne omnino praetermissus moerens tristisque recedat. 17. De rapinis alienis eleemosynam facere non est officium miserationis, sed emolumentum sceleris. Unde et Salo
Abbreviated transcription (Latin):
& pauꝑẽ. Bonis bene utunt᷑ qui diuitias
sibi concessas in reb salutarib ꝑfruũtur
Bonis male utinit᷑. qui aut iuste ꝓtempo¬
rali lucro iudicant: aut aliqͥd boni ꝓua-
ne gse. appetitu facũit. Malis male utunt᷑.
qͥ noxias cogitationes oꝑib pͣuis ꝑficiũt
ene malis utunt᷑. qͥ luxuriã carnis con¬
iugali honestate restringũt : sicut
malo bene uti bonũ ẽ: sic bonũ bene uti
meliꝰ est. Et sic̃ bonũ male uti malũ est:
sic malo male uti pessimũ est. Le iuii
De Amatorib miscł̃ie.¬

Expanded text:
. Bonis bene utuntur, qui divitias sibi concessas in rebus salutaribus perfruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judicant, aut aliquid boni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate restringunt. Gravitmalo bene uti bonum est, sic bono bene uti melius est. Et sicut bono male uti malum est, sic malo male uti pessimum est. 356 CAPUT LX. De amatoribus mise
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. Cetũm nulla ẽ. delicti uenia. qͦndo
sic p̃cedit miscł̃ia. ut eñ seqͣnt᷑ peccata:
õ est elemosina que gse magis causa
dm̃ recipit᷑. Q gͦ hic de bono laudẽ pre.¬
sentẽ appetit: spẽ ꝑdit. ⁊ głam mercediᷤ
infuturo ñ recipit. Dũ enĩ causa iactã¬
tie pauꝑ pascit᷑. ⁊ ipsũ miscosie opꝰ in
peccatũ conũtit᷑. Intantũ elemosina¬
rũ oꝑa peccata extingiuit. atq intan¬
Am iudex celestis infuto iudicio ueni

Expanded text:
nulla est delictis venia, quando sic procedit misericordia, ut eam sequantur peccata. Non est eleemosyna, quae gloriae magis causa,Deum recipitur. Qui enim hic de bono opere laudem praesentem appetit, spem perdit, et gloriam mercedis in futuro non recipit. Dum enim causa jactantiae pauper pascitur, etiam ipsum misericordiae opus in peccatum convertit. Intantum eleemosynarum opera peccata exstinguunt, atque intanam jud
Abbreviated transcription (Latin):
uitidi. int̃ius uacui. Ulecti uͦ ext̾ius qͣ¬
si arborũ cortices fedi. int̾ius uͦ solidr.
in p̃tioso uultu incedunt: Audiant
ꝓpłiami qͦmad modũ detestat᷑ eor corpo¬
ralia ornam̃ta. ⁊ quos successus habeat
cultus cõpositꝰ.⁊ ornat᷑. hoc est ꝓsuaui
odore fetorem. ⁊ ꝓzona funiculũ ⁊ cet̾a.
ĩ.i audiant eum dicentẽ. Ue qͥ opulenti
estis uob̾. Quanto enĩ quisq potentia
minor ẽ. tanto magis liber apeccato e
am patͥmoniũ grande. tẽptatio ẽ. Plus
uenerant᷑ homĩnes ĩ hoc scło ꝓ tẽpora¬
li potentia. qͣm ꝓ reuẽntia sc̃ĩtatis. Sus

Expanded text:
itidi; interius vacui. Electi vero exterius, quasi arborum cortices, foedi; interius vero solidi. 9. Qui pretioso cultu incedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestatur eorum corporalia ornamenta, et quos successus habeat cultus compositus et ornatus, hoc est, pro suavi odore fetorem, et pro zona funiculum , et  audiant eum dicentem: Vae qui opulenti estis ! Quanto enim quisque potentia minor est, tanto magis liber a peccato est. Nam patrimonium grande tentatio est: 11. Plus venerantur homines in hoc saeculo pro temporali poten