comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bulemus. Postremo hec est fides. que ꝑdilectionem oꝑa¬
tur: ñ ꝑ timorem. ñ formidando penam.s: amando u¬
sticiam. Vnde gͦ ista dilectio. id est caritas ꝑ quam fi¬
des oꝑatur. nisi unde illam fides ipsa impetrauit:
Neq enim ẽẽt in nobis quantacunq sit in nobis. ni
dibus nr̃is. ñ qua nos ipse diligit. s: qua nos facit di¬
lectores suos. sicut iusticia di. qua iusti eius munere
efficimur. et dñ salus qua nos saluos facit. et fides
ihu xp̃i. qua nos fideles facit. Hec est iusticia dĩ. qũa
ñ solum docet ꝑlegis p̃ceptum uerum etiam dat ꝑ
sp̃c donum.S: consequens est paululum querere.
utrum uoluntas illa qua credimꝰ. etiam ipsa donũ
Ar siam ex illo naturaliter insito libero ahibeat᷑
arbitrio. Si eam enim dixerimus ñ ẽẽ donum di me¬
tuendum est ne existimemꝰ inuenisse nos aliquid
quod apło merepanti et adicenti. quid enm habes

Expanded text:
bulemus. postremo haec est fides, quae per dilectionem operabulemus. postremo haec est fides, quae per dilectionem operatur, non per timorem, non formidando poenam, sed amando iustitiam. unde ergo ista dilectio, id est caritas, per quam fides operatur. nisi unde illam fides ipsa inpetrauit ? neque enim esset in nobis, quantacumque sit in nobis, nisdibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non solum docet per legis praeceptum, uerum etiam dat per spiritus donum. Sed consequens est paululum quaerere, utrum uoluntas illa qua credimus etiam ipsa dei donum sit an ex illo naturaliter insito libero adhibeatur arbitrio. si enim dixerimus eam non esse donum dei, metuendum est ne existimemus inuenisse nos aliquid, quod apostolo increpanti et dicenti: quid enim habes
Abbreviated transcription (Latin):
ditur in eum qui iustificat impium. Hec ẽ. fides ꝑ
quam excluditur glatio. siue ut abscedat qua in nob̃
inflamur: siue ut emineat qua in d̾no gloriamur.
hec est fides qua impetratur largitas sp̃c de quo di¬
citur. nos enim sp̃u. ex fide spem iusticie expectamus.
ubi quidem queri adhuc potest. utrum spem iusticie
dixerit quam sꝑat iusticia. an qua speratur ipsa iu¬
sticia. q̃m iustus ex fide uiuens: sꝑat utiq uit̾a et̾nã.
Itemq fides esuriens sitiensq iusticiam renouatione
de die in diem interioris hominis ꝓficit in ea. et sꝑat
in ea saciari in uita et̃na. ubi fiet quod in psalmo de
do dicitur. qui saciat in bonis desiderium tuum. Hec
est fides qua salin fiunt quibus dicitur. Gr̃a salui facti
estis ꝑfidẽ ⁊ hoc ñex uob̾ s dĩ donũ est. Non exoꝑib: ne for¬
te quis extollatur. Ipsius enĩ sumꝰ figmentũ creatun
xp̃o iħu inoꝑibus bonis. que p̃parauit ds̃. ut in illisam¬

Expanded text:
ditur in eum qui iustificat impium; haec est fides. per ditur in eum qui iustificat impium; haec est fides. per quam excluditur gloriatio, siue ut abscedat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua inpetratur largitas spiritus, de quo dicitur: nos enim spiritu ex fide spem iustitiae expectamus. ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utique uitam aeternam itemque fides esuriens sitiensque iustitiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bonis desiderium tuum. haec est fides, qua salui fiunt, quibus dicitur: gratia salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est, non ex operibus. ne forte qo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus ut in illis am
Abbreviated transcription (Latin):
e fiuos
DE¬
dĩ fieri credentibus in nomine eiꝰ. eosq: admonuit
petere.querere.pulsare:ut accipiant et inueniant.
et aꝑiatur eis. addens increpationem et dicens. Siuo ᷤᷤ
cum sitis mali nostis bona data dare filiis ur̃is. quã¬
tomagis pater ur qui ẽ in celis dabit bona petentib
se: Cumgͦ uirtus peccati lex inflammauerit aculeum
mortis. ut occasione accepta peccatum ꝑ mandatum
oꝑetur om̃em concupiscentiam.a quo petenda est
continentia. nisi ab illo qui nouit bona data dare
filus suis: An forte nescit insipiens qͦd nemo ẽe pos¬
sit continens nisi d̾s det: hoc gͦ ut sciat. ipsa indi¬
get sapientia. Cur itaq ñ audit patrissui sp̃m dicen
suo. petite et accipietis. loquentem etiam in iacobo¬
apło suo & dicentem. siquis ur̃m indiget sapientia
postulet a dõ qui dat omnib affluent̃ et ñ impꝑat
et dabitur illi. postulet autem in fide nichil hesitans:¬
Hec est fides ex qua iustus uiuit. Hec ẽ: fides qua cre¬

Expanded text:
, filios Dei fieri credentibus in nomine ejus : eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant, et inveniant, et aperiatur eis; addens increpationem, et dicens, Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis nostis, quanto magis pater uester, qui est in caelis, dabit bona petentibus s e! cum ergo uirtus peccati lex inflammauerit aculeum mortis. ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia nisi ab illo, qui nouit bona data dare filiis suis? an forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi deus det ? hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. cur itaque non audit patris sui spiritum dsuo: petite. et accipietis ? loquentem etiam in apostolo suo et dicentem: si quis uestrum indiget sapientia., postulet a deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, et dabitur illi, postulet autem in fide nihil haestitaus?haec est fides, ex qua iustus uiuit; haec est fides. qua cre
Abbreviated transcription (Latin):
possũt m̃bra. xp̃i ẽe membra meretricis. quia et hoc
apłs dicit. qui et alio loco. nolite errare inquit. neq
fornicatores. neq ydolis seruientes. & cetera que illic
enumerat regnũ di possidebũt. Cũ gͦ ad baptismũ
ydolis seruientes ñ adinictimꝰ. & fornicatores admit¬
tendos putamꝰ. cum et his & ceteris malis dicat. et
hec quidẽ fuistis. s. abluti estis. s sc̃ificati estis.s. iusti¬
ficati estis in nomine dñi iħu xp̃i. et in spũ dĩ nr̃i:

Expanded text:
possunt membra Christi esse membra meretricis? quia et hoc possunt membra Christi esse membra meretricis? quia et hoc apostolus dicit, qui et alio loco, nolite, inquit, errare; neque fornicatores neque idolis seruientes et cetera, quae illic enumerat, regnum dei possidebunt. cur ergo ad baptismum idolis seruientes non admittimus et fornicatores admittendos putamus, cum et his et ceteris malis dicat: et haec quidam fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis in nomine d
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i aadmittis. pͥusquã inde discessero: Illuda pue¬
ritia didici. consuetudine ibi grauissima p̃mor. fa¬
ciam cũpotuero cũ cõmodũ fuerit. Ed et si ñ fecero. ñ
tam̃ sine xp̃i sacram̃to hanc uitã finiam: ne ds exi¬
gat animã meã de manib tuis. Qd huic responden¬
dum existimant: Anplacet ut admittat᷑. Absit. Nullo
mͦ credider̃i in tantũ eos ꝓgredi. Qdgͦ respondebunt
hec dicenti. & addenti qͦd nichil sibi de ydolatria re¬
linquenda saltim dici debuit ante baptismũ. sicut
inde nichil ante mare rubrũ popłs ille prius audi¬
uit. qm̃ lex hec habet quã ex egypto iam liberat᷑ acce¬
ꝑitꝰ. ꝓfecto dicturi sũt homini. Templũ di futurꝰ es.
cũ baptisinũ acceꝑis. Dic̃ aut̃ apłs. Que cõpositio tẽ¬
plo di cũ ydolis: Quare gͦñ uident similit̾ ẽẽ dicen
dũ. m̃brũ xp̃i futurꝰ es. cũ acceꝑis baptismũ: Non

Expanded text:
Christi admittis, priusquam inde discessero? illud a pueChristi admittis, priusquam inde discessero? illud a pueritia didici, consuetudine ibi grauissima premor: faciam, cum potuero, cum commodum fuerit; quod etsi non faciam, non tamen sine Christi sacramento hanc uitam finiam, ne deus exigat animam meam de manibus tuis. quid huic respondendum existimant? an placet, ut admittatur? absit; nullo modo crediderim in tantum eos progredi. quid ergo respondebunt haec dicenti et addenti, quod nihil sibi de idololatria relinquenda saltem dici debuit ante baptismum, sicut inde nihil ante mare rubrum populus ille primus audiuit, quoniam lex haec habet, quam ex Aegypto iam liberatus accepit. profecto dicturi sunt homini: templum dei futurus es, cum baptismum acceperis; dicit autem apostolus: quae conpositio templo dei cum idolis? dum: membrum Christi futurus es, cum acceperis baptismum; non
Abbreviated transcription (Latin):
mane. Sigͦ ita quisq ueniat ad sc̃i lauachri peticio¬
ñe: ut ꝓfiteatur se ab ydoloꝵ sacrificus ñ recessurũ.
nisi forte postea quando placuerit. baptismũ tam̃
iamq deposcat. templumq d̃i uiui se fieri flagitet.
ñ solũ cultor ydoloꝵ. uerũ etiã in aliqͦ tam nefario
sacerdotio ꝑseuerans. quero ab istis utrũ eũ faciendũ
uł cathecuminũ censeant. qͦd ꝓculdubio fieri ñ debe¬
re clamnabunt. neq eñĩ aliud. de illoꝵ corde sentien¬
dũi ẽ. Reddant itaq rationẽ scđm testimonia scͥptura¬
rũ. q̃ sic intelligenda ꝑutant. qͦmͦ huic audeant con¬
tradicere. nec admitendũ ẽẽ confirment. reclamantẽ
pliꝰ iam requiras. Es ꝑ euangłiũ generabat apłs. in
Post uoce spadonis qua se credere iħim xp̃m filiũ di
c̃e respondit: continuo philippꝰ eũ baptirare ñ distu¬
lit. Ed me abydoloꝵ cultu ꝓhibes. nec ad sacram̃tũ

Expanded text:
manae. Si ergo ita quisque ueniat ad sancti lauacri petitiomanae. Si ergo ita quisque ueniat ad sancti lauacri petitionem, ut profiteatur se ab idolorum sacrificiis non recessurum nisi forte postea, quando placuerit, baptismum tamen iam iamque deposcat templumque dei uiui se fieri flagitet non solum cultor idolorum, uerum etiam in aliquo tam nefario sacerdotio perseuerans, quaero ab istis, utrum eum faciendum uel catechumenum censeant: quod procul dubio fieri non debere clamabunt; neque enim aliud de illorum corde sentiendum est. reddant itaque rationem secundum testimonia scripturarum, quae sic intellegenda putant, quo modo huic audeant contradicere nec admittendum esse confirment reclamantem plius iam requiras. quos per euangelium generabat apostolus, post uocem spadonis, qua se credere Iesum Christum filium dei esse respondit, continuo Philippus eum baptizare non distulit. quid me ab idolorum cultu prohibes nec ad sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
sursũ. & quecunq in t̾ra deorsũ. & quecunq in aqͦ
& sub t̾̃ra. ñ adorabis ea. neq serues eis. & cęta ad hoc
p̃ceptũ ꝑtinentia. Affirment itaq isti si uolunt con¬
tra ipsam suã assertionẽ: etiã de unius dĩcultu ca¬
uendaq idolatria. ñ adhuc baptizandis. s iam bap¬
tiratis ẽẽ p̃dicandũ. & ñ iam dicant eis qͥ baptismũ
ꝑcepturi sũt fidem tantũ quȩ in d̾o ẽ. estimandã. et
post eiꝰ sacramenti ꝑceptionẽ: de morib uite tanquã
de scdõ p̃cepto eos qd ad dilectionẽ ꝓximi ꝑtinet in¬
struendos. Utrunq enim lex continet. quã post
mare rubrũ. tanquam post baptismũ popłs acce¬
pit. N ec ita facta est distributio p̃ceptorum. ut ante
illius maris transitum. de cauenda idolatria plebs
doceretur. et postea quam transierunt. audiret ho¬
norandũ patr̃e & matrem. ñ mechandũ. ñ occiden¬
dũ. et cȩtera bonȩ atq innocentis conu̾sationis hu¬

Expanded text:
eorsum, et quaecumque in aqua et sub terra; non adorabis ea, neque servies eis ; et caetera ad hoc praeceptum pertinentia. Affirment itaque isti, si volunt, contra ipsam suam assertionem, etiam de unius Dei cultu cavendaque idololatria, non adhuc baptizandis, sed jam baptizatis esse praedicandum: et non jam dicant, eis qui Baptismum percepturi sunt, fidem tantum quae in Deum est intimandam, et post eius sacramenti perceptionem de moribus uitae tamquam de secundo praecepto eos quod ad dilectionem proximi pertinet instruendos. utrumque enim lex continet, quam post mare rubrum tamquam post baptismum populus accepit; nec ita facta est distributio praeceptorum, ut ante illius maris transitum de cauenda idololatria plebs doceretur et, posteaquam transierunt, audiret honorandum patrem et matrem, non moechandum, non occidendum et cetera bonae atque innocentis conuersationis hu
Abbreviated transcription (Latin):
auditores legis. s. factores iustificant᷑. ideo siue iui¬
deus. siue grecus. hoc est quilibet ex gentib credide¬
rit. salutem in euangłio parit̾ habebit. Non enun
est distinctio sicut postea dicit. Om̃s enim ꝑeccaue¬
runt et egent gła dĩ: iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsiꝰ.
Unde autem factorem legis grecum iustificari di¬
ceret. sine gr̃a saluatoris: Neq: enim contra se i¬
sum diceret quod ait. factores legis iustificabunt᷑
gratis iustificari hominẽ ꝑ fidem sine oꝑib legis.¬
et nichil aliua uelit intelligi in eo quod dicit gra¬
tis. nisi quia iustificationem oꝑa ñ p̃cedunt. Aꝑte
quippe aubidicit. Si gr̃a: iam ñ ex oꝑib. Auoquin
gr̃a iam non ẽ gr̃a. S. sic intelligendum ẽ factores
legis iustificabuntur. ut sciamꝰ eos aliter ñ ẽẽ facto¬
res legis. nisi iustificentur. ut ñ iustificatio facto¬
ribus accedat s. ut factores iustificatio p̾cedat. Qd
est enim a

Expanded text:
auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudauditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores legis iustificabunturgratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim a
Abbreviated transcription (Latin):
gis sunt faciunt: et cetera quȩ iam supra cominemo¬
raui. Proinde ñ uidetur alios hic significasse sub no
mine gentium. quã eos quos nomine greci supra
significabat cum diceret: iudeo primum et greco.
Porro si euangłium uirtus di est in salutem omni
credenti. iudeo primũ et greco. et ira. et indignatio.
et tribulatio. et angustia. in omẽm animã hominis.
oꝑantis malum iudi primũ et greci. gla autẽ et ho¬
nor. & pax om̃i oꝑanti bonũ. iudeo primum et greco.
iste autem grecus nomine gentiũ significatus est.
naturaliter que legis sunt facientium. et que scrip¬
tum habent opus legis in cordibus suis. ꝓfecto ade¬
uangłium ꝑtinent gentes quib lex in cordib scrip¬
ta est. ẜis quippe credentib: uirtus di est in salutẽ.
Q uib autem gentib bene oꝑantib głam et honorẽ
pacemq ꝓmitteret. extra euangłii grãm constitutis.
Quia eñĩ ꝑsonarum acceptio ñ est apud dm. et non

Expanded text:
gis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemogis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic signimine Gentium, quam eos quos nomine Graeci supra significabat, cum diceret, Judaeo primum et Graeco. Porro si Evangelium virtus Dei est in salutem omni credenti, Judaeo primum et Graeco; et ira et indignatio et tribulatio et angustia in omnes animam hominis antis malum, ludaei primum et Graeci, gloria autem et honor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non
Abbreviated transcription (Latin):
NLCUI Naenim di in eoreuelatur ex fide
In fidem: sicut scriptum ẽ. Iustus autem ex fide ui¬
uit. Deinde loquitur de illis impus quibus ꝓpter
suꝑbiam nec cognitio dĩ ꝓfuit. quia ñ sicut dmglo¬
rificauerunt. aut gr̃as egerunt. Inde transit ad eos
qui iudicant. et agunt talia. qualia condemnant.
nimirum ꝓpt̾ iudeos qui lege gloriabantur. qũa¬
uis adhuc eos nominatim ñ exprimat. Et ideo dicit.
ira. et indignatio. tribulatio. et angustia in omẽm
animã hominis oꝑantis malum: udi primum et
greci. Gła autẽ et honor & pax. omni oꝑantibonum:
iudeo primum et greco. Non enĩ est ꝑsonarũ accep¬
tio apud dm. Quicunq enĩ sine lege peccauerunt:
sine lege peribunt. Et quicunq in lege peccauer̃t:
ꝑ legem iudicabuntur. Nonenim auditores legis
iusti sunt apua d̾m: s. factores legis iustificabunt᷑.
His uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit. Cũ
enun gentes quȩ legem ñ habent. naturalit que le¬

Expanded text:
 enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt talia, qualia 20 condemnant, nimirum propter Iudaeos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, IudGreci. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum Judeo primum et Greco. Non est enim personarum acceptio apud Deum. Quicumque enim sine lege peccaverunt: sine lege peribunt. Et em iudicabuntur. non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae le
Abbreviated transcription (Latin):
ñ infirmemur. s abiciamꝰ occulta confusionis. ñ
ambulantes in astutia. neq dolo adulterantes uer¬
bũ di. Hanc astutiam et dolum ypocrisin uult in¬
telligi: qua uolunt iusti suꝑbi uideri. Unde et ĩ illo
psalmo que ad huius ipsius gr̃e testificationẽ com¬
memorat idem apłs: beatus inquit cui ñ imputa¬
uit dnspeccatum: neq est in ore eius dolus. Hec
est humiliũ sc̃oꝵ confessio: ñ se iactantiũ ẽẽ qͦd ñ
sunt. Et paulo post.Non enim nosmet iꝑsos inqͥt
tros ꝑ iħm. quia d̾s qui dixit de tenebris lumen
clarescere claruit in cordibus nr̃is.ad illuminati¬
oñe scientiȩ glȩ eius in faciem iħu xp̃i. Hec est sci¬
entia glorie eius. qua scimus te ipsum lumen esse
quo tenebre nr̃e illuminant᷑. Et idipsũ adtende
et ñ ex nobis. Et paulo post cum eandem gr̃am ube¬
rius in dno ihu xp̃o commendans. usq ad illud ue¬

Expanded text:
non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adulterantes uerbum d e i. hanc astutiam et dolum hypocrisin uult intellegi, qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psalmo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt. et paulo post non enim nosmetipsos. inquittros per Iesum. quia deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claru i tin cordibus nostris ad inluminationem scientiae gloriae eius in faciem Christi Iesu. haec est scientia gloriae eius, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae inluminantur. et id ipsum adtendo utis sit dei e t noti ex nobis. et paulo post, cum eandem gratiam uberius in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut in nobis deficientes. ad illum confugiamꝰ. Ido
uigilantissime cum dixisset confidentiam talem
habemꝰ ꝑ xp̃m ad d̾m. ne nr̃is uiribus hoc tribu
eret᷑. continuo commendauit unde agitur dicens.
Non qͦd idonei simus cogitare aliquid a nobis. qͣsi
ex nobis met ipsis. s sufficientia nr̃a ex dõ est. qui &
inde quia lex sicut alibi dicit p̾uaricationis gr̃a po¬
sita ẽ: id est littera ista extra hominem scripta: ꝑꝑte¬
rea eam et ministrationẽ mortis.et ministrationẽ
dampnationis appellat. Hanc autẽ id est noui tes¬
tamenti ministrationẽ sp̃c. et ministrationẽ iusti¬
ciȩ dicit. quia ꝑ donum sp̃c oꝑamur iusticiam. et
a p̃uaricationis damnatione liberamur. Ideo illd̃
euacuat᷑. hoc manet. qͣm terrens pedagogꝰ auferet᷑
cũ timori successerit caritas. Ubi enim sp̃s dñr ibi
libertas. Hanc autem ministrationẽ ñ ex meritis
nr̃is. s ex miscđia eẽ: sic dicit: Ppter quod habentes
ministrationẽ hanc. sicut miscdiam consequuti

Expanded text:
ut in nobis deficientes ad illum confugiamus. Ideo vigilantissime cum dixisset, Confidentiam talem habemus per Christum ad Deum; ne nostris hoc viribus tribueretur, continuo commendavit unde agitur, dicens: Non quod idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra exinde quia 1 e x, sicut alibi dicit, praeuaricationis gratia posita est, id est littera ista extra hominem scripta, propterea eam et ministrationem mortis et ministrationem damnationis appellat; hanc antem, id est nouitestamenti, ministrationem spiritus et ministrationem iustitiae dicit, quia per donum spiritus operamur iustitiam et a praeuaricationis damnatione liberamur. ideo illud euacuatur, hoc manet, quoniam terrens paedagogus auferetur, cum timori successerit caritas; ubi enim spiritus domini li bertas. hanc autem ministrationem non ex meritis nostris, sed ex misericordia esse sic dicit: propter quod habentes ministrationem hanc sicut misericordiam consecuti
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas. et confugiendo ad oꝑem diuine miscdie
sanetur. atq ita ubi abundauit peccatum suꝑ abũ¬
det gr̃a. ñ peccantis merito.s. subuenientis auxilio.
Consequent eandem medicinam in passione et re¬
surrectione xp̃i mystice demonstratam. ostendit
apłs dicens. An ignoratis qm̃ quicunq baptirati
sumus in xp̃o iħu. in morte ip̃sius baptirati sumꝰ:
Consepultigͦ illi sumus ꝑbaptismum in mortem.

Expanded text:
iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae sanetur atque ita ubi abundauit delictum superabundet gratia non peccantis merito, sed subuenientis auxilio. Consequenter eandem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit apostolus dicens: an ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Iesu in mortem ipsius baptizati sumus? consepulti ergo
Abbreviated transcription (Latin):
absitatq subiecit. Qui mortui sumus peccato: qͦmͦ
uiuemꝰ in eo: Hoc est.Cum id p̾stiterit gr̃a ut more¬
remur peccato: quid aliud facimus siuiuimꝰ in eo.
nisi ut gr̃e simusingrati: Neq enim qui laudat
beneficium medicine: ꝓdesse morbos dicit et uulne¬
ra. aquibz illa hominem sanat.S:quanto maiorib
medicina laudib p̃dicatur: tantomagis uituꝑant᷑
et horrentur uulnera et morbi. a quib liberat quȩ ita
laudatur. Sic laus et p̃dicatio gr̃e: uituꝑatio et dã¬
natio ẽ: delictorum. Demonstranda enim fuerat
homini feditas languoris eius. cui contra iniquita¬
tem suã. nec p̃ceptum scm̃ et bonum ꝓfuit. quo ma¬
gis aucta ẽ. iniquitas quã minuta. quandoquidẽ
lex subintrauit ut abundaret delictum. ut eo modo
conuictus atq confusus uideret ñ tantum doctorẽ
sibi ẽe necessarium. uerum etiam adiutorem dm
a quo eius itinera dirigantur. ne dominetur ei om̃is

Expanded text:
absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris eius, cui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis
Abbreviated transcription (Latin):
desit occidit. Sciri enim facit peccatũ potius quam ca¬
ueri. et ideo magis augeri quam minui. quia male
concupiscentie: etiam p̾uaricatio legis accedit. Nolens
gentib uenit. ne iudi aduersus cȩteras gentes de ac¬
cepta lege se extollerent. postea quam dixit peccatũ
et mortem ꝑ unũ hominem intrasse in genus huma¬
nũ. et ꝑunum hominẽ. iusticiam et uitam ȩt̃nam:
Lex autem subintrauit. ut abundaret delictum.
Ubi autem abundauit delictum. suꝑabundauit
gr̃a: ut quemadmodũ regnauit peccatũ. sic et gr̃a
minum nr̃m. Deinde opponens sibi ipse questi¬
onem.quid gͦ dicemꝰ inquit: Pmanebimꝰ in pecca¬
to. ut gr̃a abundet: Absit. Uidit enim a ꝑu̾sis ꝑu̾se
posse accipi quod dixerat. lex subintrauit ut abun¬
daret delictum. ubi autem abundauit delictum.
suꝑabundaunt gr̃a. tanquã dixerit ꝓpt̾ abundan.¬
tiam gr̃e ꝓdesse peccatum. Hoc diluens respondit.

Expanded text:
desit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam cadesit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praeuaricatio legis accedit. Volens tum omnibus gentibus uenit, ne Iudaei aduersus ceteras gentes de accepta lege se extollerent, posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, ut quemadmodm. deinde opponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixerit propter abundantiam gratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam oꝑationi di tribuendam ẽe claruerit. quã¬
uis ñ fiat sine hominis uoluntate: Et ideo eius ꝑfectio¬
nem etiam in hac uita ẽẽ possibilem negare ñ possũ.
quia om̃ia possibilia sunt do. siue que facit sola sua
uoluntate: siue que cooꝑantib creature suȩ uolunta¬
tib a se fieri posse constituit. Acꝑhoc quicquideorũ
ñ facit sine exemplo est quidẽ in oꝑib factis. s apud
dm et in eius uirture habet causam qua fieri possit.
et meiꝰ sapientia quare ñ factum sit. Que causa etiã¬
silateat homine: ñ se obliuiscatur ẽẽ hominem. nec
ꝓpterea dõ det insipientiã. quia ñ plene capit eius
sapientiam. Attende igitur apłm ad romanos expli¬
cantem satisq monstrante quod scripsit ad corithios.
littera occidit. sp̃s autem uiui ie ci.ficat. sic magis ac¬
cipiendũ quemadmodum su. pra diximꝰ. qm le¬
gis littera quȩ docet ñ ẽẽ peccandum. si sp̃c uiuificans

Expanded text:
iustitiam operationi dei tribuendam esse claruerit, quamiustitiam operationi dei tribuendam esse claruerit, quamuis non fiat sine hominis uoluntate. et ideo eius perfectionem etiam in hac uita esse possibilem negare non possumus quia omnia possibilia sunt deo, siue quae facit sola sua uoluntate siue quae cooperantibus creaturae suae uoluntatibus a se fieri posse constituit. ac per hoc quicquid eorum non facit, sine exemplo est quidem in operibus factis, sed apud deum et in eius uirtute habet causam qua fieri possit et in eius sapientia quare non factum sit; quae causa etiamsi lateat hominem, non se obliuiscatur esse hominem nec proptera deo det insipientiam, quia non plene capit eius sapientiam. Adtende igitur apostolum ad Romanos explicantem satisque monstrantem quod scripsit ad Corinthios: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sic magis accipiendum quemadmodum supra diximus, quoniam legis littera quae docet non esse peccandum, si spiritus uiuificans
Abbreviated transcription (Latin):
lege aꝑte quod malum ẽ: ꝓhibente: Qͦd cum osten¬
dero. ꝓfecto manifestius apparebit bene uiuere do¬
nũ ẽẽ diuinũ. Non tantum quia homini ds̃ dedit
liberum arbitrium sine quo nec male nec bene ui¬
uitur. nec tantũ quia p̾ceptum dedit. quo doceat
destinaret. p̃destinauit. ut uocaret. uocauit. ut iusti¬
ficaret. iustificauit. ut glorificaret. Hoc autem cũ ap¬
paruerit. uidebis ut existimo frustra dici. illa tan¬
tum eẽ possibilia sine exemplo quȩ di oꝑa sunt. siẽ
de cameli transitu ꝑ foramen acus commemorauimꝰ.
et quecunq alia sunt apud nos impossibilia. apud
đm autẽ possibilia. et ideoñ int̾ hec humanã depu¬
tandam ẽẽ iusticiam. qͦd ñ ad di .s. ad hominis opus
ꝑtinere debeat. cuius ꝑfectio. si ẽ. in hac uita possibi¬
lis. nullam ẽe causam cur sine exemplo ẽẽ credatur.
Hoc gͦ frustra dici satis elucebit. cũ et ip̃sam humana

Expanded text:
lege aperte quod malum est prohibente. quod cum ostenlege aperte quod malum est prohibente. quod cum ostendero, profecto manifestius apparebit bene uiuere donum esse diuinum non tantum quia homini deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec male nec bene uiuitur, nec tantum quia praeceptum dedit, quo doceat destinaret, praedestinauit ut uocaret, uocauit ut iustificaret, iustificauit ut glorificaret. hoc autem cum apparuerit, uidebis, ut existimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo, quae dei opera sunt — sicut de cameli transitu per foramen acus commemorauimus et quaecumque alia sunt apud nos inpossibilia, apud deum autem facilia — et ideo non inter haec humanam deputandam esse iustitiam, quod non ad dei, sed ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. hoc ergo frustra dici satis elucebit, cum et ipsam humanam
Abbreviated transcription (Latin):
inde quȩ hoc p̃cipit. bona et laudabilis lex est.S: ubi
sc̃s ñ adiuuat sp̃s. inspirans ꝓconcupiscentia mala
concupiscentiam bonã. hoc est caritatem diffundens
in cordib nr̃is. ꝑfecto illa lex. quamuis bona. auget
ꝓhibendo desiderium malũ. sicut aquȩ impetus.
si in eam partem ñ cesset influere. uehementior fit
obice opposito. cuius molẽ cum euicerit maiore cu¬
mulo p̾cipitatus uiolentius ꝑ ꝓna ꝓuoluitur. Nesci¬
o quo enim modo hoc ipsum quod concupiscitur: fit
iocundius dum uetatur. Et hoc ẽ. quod fallit peccatũ
ꝑ mandatum et ꝑ illud occidit. cum accedit etiam
p̃uaricatio. que nulla ẽ. ubi lex non ẽ. S totum ipsũ
addiuuerit ꝑtractemus. Nolo enim si potuero de¬
monstrare illud quod ait apłs. littera occidit. sp̃s
autem uiuificat. ñ de figuratis loquutionibus dic¬
tum. quãuis et sic congruent accipiat᷑. s potius de

Expanded text:
roinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi roinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est. Sed totum ipsuadiuuerit pertractemus. uolo enim, si potuero, demonstrare illud, quod ait apostolus: littera occidit, spiritus autem uiuifieat, non de figuratis locutionibus dictum, quamuis et illic congruenter accipiatur, sed potius de
Abbreviated transcription (Latin):
quisquam multa que scripta sunt in cantica can¬
ticorum carnalit accipiat. ñ ad luminosȩ caritatis
fructum. s ad libidinose cupiditatis affectum. non
gͦ hoc solo mͦ intelligendum ẽ. qͦd ait apłs. littera oc¬
cidit. sp̃s autem uiuificat. s: etiam illo. eoq uł maxi¬
me: quo aꝑtissime alio loco dicit. concupiscentiã nesci¬
ebam. nisi lex diceret. ñ concupisces. Et paulo post ait.
Occasione accepta. peccatum ꝑ mandatum fefellit
me: et ꝑ illud occidit. Ecce quod ẽ. littera occidit. Et
sonum.cum dicitur. ñ concupisces.s. aꝑtissimũ salu¬
berrimũq p̃ceptum est. quod si quis impleuerit. nul¬
lum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo ele¬
git apłs generale. ilt quiddam. quo cuncta com¬
plexus est. tanqͣm Hc hec eẽt uox legis ab om̃i pecca¬
to ꝓhibentis quod ait: ñ concupisces. Neq enim ul¬
lum peccatum. nisi concupiscendo committitur. P

Expanded text:
quisquam multa quae scripta sunt in Cantico canquisquam multa quae scripta sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat non ad luminosae caritatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis adfectum. non ergo isto solo modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spme, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Et paulo post ait: Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit . Ecce quid est, Littera occidit. Et sonum, cum dicitur, Non concupisces: sed apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait, Non concupisces; neque enim ullum pec
Abbreviated transcription (Latin):
lectatio dilectioq summi illius atq incõmu i ta¬
bilis boni quod ds̃ ẽ: etiam nunc cum adhuc per
fidem ambulatur. nondum ꝑspeciem. ut hac sibi¬
uelut arra data gratuiti muneris: inardescat in¬
herere creatori. atq inflãmetur accedere ad parti¬
cipationem illiꝰ ueri luminis. ut ex illo ei bene sit.a
quo habet ut sit. Nam neq liberũ arbitrium quic¬
qu̾a nisi ad peccandum ualet. silateat ueritatis uia.
et cum id quod agendum. et quo nitendum ẽ. ceꝑit
ñ latere: nisi etiam delectet et ametur. ñ agitur. ñ
suscipitur. ñ bene uiuitur. Ut autem diligatur.
pimus. continent̃ recteq uiuendi. littera ẽ: occidens.
nisi adsit uiuificans sp̃s. Neq enim solo illo modo
intelligendum ẽ. qͦd legimus. littera occidit. sp̃c au
tem uiuificat. ut aliquid figurate scriptum. cuiꝰ ẽ.
absurda ꝓprictas. ñ accipiamꝰ sicut lutera sonat.s
alius quod significat intuentes. interiorem hominẽ

Expanded text:
lectatio dilectioque summi illius atque incommutalectatio dilectioque summi illius atque incommutabilis boni quod Deus est, etiam nunc cum adhuc per fidem ambulatur, nondum uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere creatori atque inflammetur accedere ad participationem illius ueri luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene uiuitur. ut autem diligatur, pimus continenter recteque uiuendi, littera est occidens, nisi adsit uiuificans spiritus. neque enim solo illo modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuificat, ut aliquid figurate scriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes interiorem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tendendo ꝑficere. et cum urgeri ceꝑint quomͦ id pre¬
sumant asserere fieri sine oꝑe diuma reprimunt se:
nec hanc uocem audent emittere:qm uident quã
sit impia et ñ ferenda: s aiunt ideo ista sine ope
Aiuina ñ fieri. quia et hominem ds creauit cum
libero uoluntatis arbitrio. et dando p̃cepta ipse
docet. quemadmodũ homini sit uiuendum. et in
eo utiq adiuuat quod docendo aufert ignorantiã.
ut sciat homo in oꝑibus suis. quid euitare. et quid
appetere debeat. quo ꝑ liberum arbitrium natu¬
ralit̾ insitum uiam demonstratam ingrediens. con¬
tinent̃.et iuste:et pie uiuendo ad beatam eandẽq
et̃nam uitam ꝑuenire mereatur. Nosautem dici
mus humanam uoluntatem sic diuinitus adiuua¬
ri ad faciendam iusticiam. ut pret̾ quod creatus ẽ.
homo cum libero uoluntatis arbitrio. preterq doc¬
rinam qua ei p̾cipitur. quẽadmodum uiuere
debeat. accipiat sp̃m sc̃m quo fiat in animo eiꝰ de¬

Expanded text:
tendendo proficere et, cum urgueri coeperint, quomodo id praetendendo proficere et, cum urgueri coeperint, quomodo id praesumant asserere fieri sine ope diuina, reprimunt se nec hanc uoccm audent emittere, quoniam uident quam sit impia et non ferenda. sed aiunt ideo ista sine ope diuina non fieri, quia et hominem deus creauit cum libero uoluntatis arbitrio et dando praecepta ipse docet quemadmodum homini sit uiuenduin ot in eo utique adiuuat, quod docendo aufert ignorantiam, ut sciat homo in operibus suis quid euitare et quid adpetere debeat, quo per liberum arbitrium naturaliter insitum uiam demonstratam ingrediens continenter et iuste et pie uiuendo ad beatam candemquc aeternam uitam peruenire mereatur. Nos autmus humanam voluntatem sic divinitus adjuvari ad faciendam justitiam, ut praeter quod creatus est homo cum libero arbitrio voluntatis, praeterque doctrinam qua ei praecipitur quemadmodum vivere debeat, accipiat Spiritum sanctum, quo fiat in animo ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato. sicuti ẽ: ne intres in iudicium cum ser¬
uo tuo. qm ñ iustificabitur in conspectu tuo omnis
uiuens. et cetera talia. quisquam docere potuerit
alit̾ accipienda quam sonant. et demonstrauerit
aliquem uł aliquos sine ullohic uixisse peccato. qͥ
ñ ei ñ solum minime aduersatus. uerum etiam plu¬
rimum gratulatus fuerit. ñ mediocrib inuidentiȩ
stimulis agitatur. Qum etiam sinemo ẽ: aut fuit.
aut erit. quod magis credo tali puritate ꝑfectus. et
tamen eẽ aut fuisse: aut fore defenditur et putatur.
quantum ego iudicare possum ñ multum erratur.
nec ꝑniciosȩ cum quadam quisq beniuolentia fal¬
litur. si tamen qui hoc putat se ipsum talem eẽ non
putet. nisi reuera ac liquido talem se ẽẽ ꝑspexerit.
S. illis acerrime ac uehementissime resistendum est
qui putant sine adiutorio di. ꝑse ipsam uim uolun¬
tatis humane uł iusticiam posse ꝑficere. uł ad eam

Expanded text:
sine peccato, sicuti est: ne intres in iudicium cum sersine peccato, sicuti est: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam n.on iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, et cetera talia quisquam docere potuerit aliter esse accipienda quam sonant et demonstrauerit aliquem uel aliquos sine ullo hic uixisse peccato, qui non ei non solum minime aduersatus, uerum etiam plurimum gratulatus fuerit, non mediocribus inuidentiae stimulis agitatur. quin etiam si nemo est aut fuit aut erit, quod magis credo, tali puritate perfectus et tamen esse aut fuisse aut fore defenditur et putatur, quantum ego iudicare possum, non multum erratur nec perniciose cum quadam quisque beniuolentia fallitur, si tamen qui hoc putat se ipsum talem esse non putet, nisi reuera ac liquido talem se esse perspexerit. Sed illis acerrime ac uehementissime resistendum est, qui putant sine adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis humanae uel iustitiam posse perficere uel ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
natura ds̃ est. in quo id ẽẽ ꝑfectum demonstrare
possimus. Hic fortasse respondeas ista quȩ comme¬
moraui facta ñ ẽẽ et fieri potuisse: oꝑa ẽẽ diuina.
ut autem sit homo sine peccato. ad opus ipsius ho¬
minis ꝑtinere. idq opus ẽe optimum quo fiat ple¬
na et ꝑfecta et ex omni ꝓrsus parte absoluta iusti¬
cia. et ideo ñ ẽẽ credendum neminem uł fuisse: uł
eẽ: uł fore in hac uita qui hoc opus impleuerit. si
ab homine impleri potest. S cogitare debes quã¬
uis adhominem id agere ꝑtineat. hoc quoq munꝰ
ẽẽ diuinum. atq ideo ñ dubitare opus ẽẽ diuinũ.
D̾s ẽ. enĩ qui oꝑatur in uobis ait apls. et uelle ope¬
rari ꝓbona uoluntate: Pinde ñ multũ molesti su̾t.
et instandum ẽ. eis. ut si possunt ostendant ita esse:
qui dicunt uiuere hic hominem siue uixisse sine
ullo omnino peccato. Nam si testimonia seripturarũ
quib existimo definitum. nullũ hominem hic ui¬
uentem. quamuis utatur libero arbitrio inueniri

Expanded text:
natura deus est, in quo id esse perfectum demonstrare possimus. Hic fortasse respondeas ista, quae commemoraui facta non esse et fieri potuisse, opera esse diuina, ut autem sit homo sine peccato ad opus ipsius hominis pertinere idque opus esse optimum, quo fiat plena et perfecta et ex omni prorsus parte absoluta iustitia, et ideo non esse credendum neminem uel fuisse uel esse uel fore in hac uita, qui hoc opus inpleuerit, si ab homine inpleri potest. sed cogitare debes, quamuis ad hominem id agere pertineat, hoc quoque munus esse diuinum atque ideo non dubitare opus esse diuinum; deusest enimqui operatur in uobis, ait apostolus, et uelle e t operari pro bona u oluntate. Proinde non multum molesti sunt et instandum est eis, ut, si possunt, ostendant ita esse qui dicunt uiuere hic hominem siue uixisse sine ullo omnino peccato. nam si testimonia scripturarum, quibus existimo definitum nullum hominum hic uiuentem, quamuis utatur libero arbitrio, inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ paruulierant deposui. Cur autem hoc dixerit
consequenter ostendens. uidemus inquit nunc ꝑ
speculum in enigmate: tunc aute facie ad faciem.
Nune scio ex parte: tunc autem cognoscam sicus
&. cognitus sum. Pꝰ roinde etiam ꝑ hunc ꝓpham co¬
ius testimoniũ ꝑtractamus hoc additur. ut meo mer¬
ces in eo finis. ineo felicitatis ꝑfectio in eo beate eter¬
neq uite summa consistat. Cum enim dixisset et
ero illisindm. et ipsi michi erunt popłs continuo
aadidit. Et ñ docebunt unusquisq ciuem sium
& unus quisq fr̃em suum dicens. cognosee añm

Expanded text:
quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit consequenter ostendens: ui d emus, inquit, nunc per s peculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parle, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Proinde etiam per hunc prophetam, cuius testimonium pertractamus, hoc additur, ut in eo merces, in co finis, in eo perfectio felicitatis, in eo beatae aeternaeque uitae summa consistat. cum enim dixisset: et ero illis in deum et ipsi erunt mihi populus, continuo addidit: et non docebunt unusquisque ciuem suum et unusquisque fratrem suum dicens: cognosce dum
Abbreviated transcription (Latin):
data mea custodit. Et qui diligit me. diligetura pa¬
tre meo. et ego diligam eum: et ostendam me ipsũ
illi. Utiq in forma di in qua equalis est patri. non
in forma serui: in qua se & impus ostendebat. Tunc
et̃num. iusti autẽ in uitam et̾nam. Quȩ uita etna
sicut commemoraui definita ẽ: ea ẽẽ: ut cognoscant
unum uerum dm. Hine dicit et iohes. Dilectissimi
filii disumꝰ: & nondũ apparuit quiderimus. Sc¬
mus quia cum apparuerit similes ei erimus. qm̃
uidebimus eum sicuti ẽ. Hec similitudo nunc inci¬
pit reformari. quandiu homo interius renouatur
de die in diem: scđ̾m imaginem eius qui creaurt
eum. S ad illius eminentiȩ ꝑfectionem. que tunc
futura est. quid hoc. aut quantum est: Siquidem
apłs ad illa ineffabilia qualecunq adhibens de no¬
tis rebus exemplum. paruulam etatem uirili com¬
parauit ȩtati. Cum eẽm inquit paruulus quasi
paruusus loquebar. quasi pariuilus sapiebam : qͣli
paruulus cogitabam. Cum autem factus sum uir.

Expanded text:
igitur a patre meo. et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, utique in forma dei, in qua aequalis est patri, non in forma serui, in qua se et impiis ostendebat. tunc aeternum, iusti autem in uitam aeternum. quae uita aeterna, sicut commemoraui, definita est ea esse, ut cognoscant unum uerum deum. hinc dicit et Iohannes: dilectissimi, filii dei sumus, et non dum apparuit quod erimus. scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. haec similitudo nunc incipit reformari, quamdiu homo interius renouatur de die in diem secundum imaginem eius, qui creauit eum. Sed ad illius eminentiae perfectionem, quae tunc futura est, quid hoc ant quantum est? si quidem apostolus ad illa ineffabilia qualecumque adhibens de notis rebus exemplum paruulam aetatem uirili conparauit aetati: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uiri,
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatorem. Cum autẽ ipsa caritas diffunditur
in corde credentium lex est fidi: et sp̃e uiuificans di¬
lectorem. Uide nunc quemadiodũ consonet ista
discretio illis apłicis uerbis que paulo ante obaliud
cominemorata adiligentius ꝑtractanda distuleram
Manifestati inquit. qm estis epła xp̃i ministrata ꝑ¬
nos. scripta ñ attramento. s sp̃u di uiui. ñ in tabu¬
lis lapideis.s: in tabulis cordis carnalibus. Ecce que¬
admodum ostendit. quia illud extra hominẽ scri¬
bitur. ut eum forinsecus t̾rificet: hoc in ipso homine.
ut eum intrinsecus iustificet. Carnales autẽ tabu¬
las cordis dixit. ñ carnalis prudentie. s. tanquam
uiuentis. sensumq habentis: in comparatione la¬
ꝑidis. qui sine sensu ẽ. Et quod paulo post dicit. qͦd
ñ poterant intendere filii isrł. usq in finem uult᷑
moysi. et ideo eis ꝑ uelũ loquebatur. hoc significas
quia littera legis iustificat neminẽ s uelam̃ posi¬

Expanded text:
aevaricatorem: cum autem ipsa charitas diffunditur aevaricatorem: cum autem ipsa charitas diffunditur in corde credentium, lex est fidei, et spiritus vivificans dilectorem. 30. Vide nunc quemadmodum consonet ista discretio illis apostolicis verbis, quae paulo ante ob aliud commemorata et diligentius pertractanda distuleram. Manifestati, inquit, quoniam estis epistola Christi, nos, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ecce quemadmodum ostendit, quia illud extra hominem scribitur, ut eum forinsecus terrificet, hoc in ipso homine, ut eum intrinsecus iustificet. carnales autem tabulas cordis dixit non carnalis prudentiae, sed tamquam uiuentes sensumque habentes in conparatione lapidis, qui sine sensu est. et quod paulo post dicit, quod non poterant intendere filii Israhel usque in finem uultus Moysi et ideo eis per uelum loquebatur, hoc significat, quia littera legis iustificat neminem, sed uelamen posi
Abbreviated transcription (Latin):
accedere ad locum ubi lex dabatur horrendo t̾rore ꝓ¬
hibetur. hic autem in eos suꝑuenit sp̃s sc̃s qui eum ꝓ¬
missum expectantes in unum fuerant congregati.Ibi
in tabulis lapideis. digitus di oꝑatus est. hic in cordib
hominũ. Ibi gͦ lex extrinsecus posita est. qua iniusti
t̃rerentur: hic intrinsecus data ẽ. qua iustificarentur.
Nam ñ adulterabis. ñ homicidium facies. ñ concu¬
pisces. et si quo est aliud mandatũ. qͦd utiq in illis¬
tabulis scriptum ẽ. in hoc inquit sermone recapitu¬
latur. in eo quod diliges ꝓximũ tuum tanquã te ip¬
sum. Dilectio ꝑximi malum ñ oꝑatur. Plenitudo
autem legis est caritas. Hęc ñ in tabulis conscripta
datus est nobis. lex gͦ dĩ est caritas. Huic prudentia
carnis non est subiecta: neq enim potest. S. aabãs
prudentiam carnis terrendam. cũ in tabulis scribũ¬
tur oꝑa caritatis. lex est oꝑum. et littera. occidens p̃¬

Expanded text:
accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore paccedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore prohibetur, hic autem in eos superuenit spiritus sanctus, qui eum promissum expectantes in unum fuerant congregati; ibi in tabulis lapideis digitus dei operatus est, hic in cordibus hominum. ibi ergo lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur, hic intrinsecus data est, qua iustificarentur. nam: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum— quod utiqtabulis scriptum est, in hoc, inquit, sermone recapitulatur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Haec non in tabulis conscripta anctum qui datus est nobis . Lex ergo Dei est charitas. Huic prudentia carnis non est subjecta; neque enim potest : sed ad hanc prudentiam carnis terrendam cum in tabulis scribuntur opera charitatis, lex est operum, et littera occidens pr