comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q hoc nom̃ lucis absentia est: sic̃ nuditas ca¬
rere uestitu.⁊ manitas carerẽ corporis pleni¬
tudine. ac ꝓpt̾ea tenebre nichil gignere po¬
tuert̃. qͣnuis t̾ra potuerit tenebrosa idest
carens luce aliqͥd gignere. S interĩ hoc o-
num̾osa: ordinat atq in unitatẽ coedificat
mẽbra nascentiĩ. sibimet inuicẽ mod̾atio¬
nis pace congruentia. Que omiã qͥs ñ intel¬
ligat  oui maiore laude quã tenebras
lauda ibi necũ  ⁊ ipsã speciẽ qͣlitatẽ q a-¬
qͣrũ. ⁊ inhabitatoꝵ natantiũ mẽbra congro¬
entia. uitã corpꝰ continentẽ ⁊ regentẽ. ⁊omẽ
temꝑamentũ sui gen̾is ualitudini accomo-¬
datũ. Quantũ ius enĩ aq̃s cenosas turbidas¬
q rep̃hendas: eo tam̃ qd̃ tales aq̃s dicis ut
animantia sua possẽt gignere ⁊continere :
speciẽ illiꝰ qͣt̾eũq corporis.⁊ parciũ simlitudi¬
nẽ qua in unã formant᷑ pacant᷑ qualitatẽ. au.

Expanded text:
que hoc nomen lucis absentia est, sicut nuditas caque hoc nomen lucis absentia est, sicut nuditas carere uestitu et inanitas uacare corporis plenitudine; ac propterea tenebrae nihil gignere potuerunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce aliquid gignere. sed interim hoc ominumerosa ordinat atque in unitatem coaedificat membra nascentium sibimet inuicem moderationis pace congruentia. quae omnia quis non intellegat maiore laude quam tenebras lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque anatantium membra congruentia, vitam corpus continentem et regentem, et omne temperamentum sui generis valetudini accommodatum. Quantumvis enim aquas coenosas turbidasque reprehendas, eo tamen quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere et continere, speciem illius qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
mas congruas. ⁊ suis habitationib accõmodas
attribuunt. ÷ qd antecellit omĩb : uitã. hec
tanta bona enumerare ⁊ab auctore omĩũ bo¬
noy dõ aliena ẽẽ dicere: hoc est nec in reb ag¬
noscere tantuĩ ordinis bonũ. nec in se cantũ er¬
roris maluĩ. S ista inqͥt genera. qͥnq illas na¬
turas inhabitantia: seua erant atq pestifera
Quasi ego in eis seuiciã pestẽq laudauerĩ. Ec¬
ce ego tecũ uituꝑo quȩ in illis mala eẽ eͥmina¬
ris: lauda tu mecũ. que in ilł bona eẽ cõme¬
moras. lta uidebis bona malis ꝑmirta: te uel¬
le constituere ꝓ sũmo atq extremo malo. ui¬
tuꝑo ibi tecũ pestẽ. lauda ibi mec̃ salutẽ. Non
enĩ gen̾a illa t gigni. ł nutriri. ł in habitare
illã t̾rã sine aliqua salute potuissent. Uituꝑo
ibi tec̃ tenebras. lauda ibi mecũ fecunditatẽ.
Tenebras enĩ dicis mestimabiles. ⁊ addis tam̃ cũ

Expanded text:
mas congruas et suis habitationibus adcommodatas mas congruas et suis habitationibus adcommodatas adtribuunt et quod antecellit omnibus, uitam. haec tanta bona enumerare et ab auctore omnium bonorum deo aliena esse dicere, hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris malum. Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero, quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine aliqua salute potuissent. uitupero ibi tecum tenebras, lauda ibi mecum fecunditatem; tenebras enim dicis „inaestimabiles. et addis tamen "cum
Abbreviated transcription (Latin):
ͥs gͥ ista ordinauit. qͥs distribuit atq distux̃.
qͥs numer̃. qͣlitates. formas. uitã dedit: Hȩc enĩ
omĩa ꝑ se ipsa bona sc̃. nec inuenit᷑ unde cui¬
q naturȩ nͥ ab omĩum bonoꝵ dõ auctore łͥ¬
buantur. Non enĩ sic̃ caos describ̾e. ⁊ qͦqͣm
insinuare etiã poetȩ solent: informẽ qͣndã
mat̾iã sine specie sine qͣlitate. sine mensurᷤ.
numero. ⁊ pondere. fine ordine ac distinctio¬
ne. confusũ nescio qͥo atq omino exꝑs omĩ qͣ¬
litate. unde illd qͥdã doctores g̃ciȩ. pon⁊on.
uocant. ñ gͦ sic isti hanc quã uocant t̾rã tene¬
brar̃ insinuare conantur: s omĩno alit̾ lon-¬
ge q diuerse atq contrarie latꝰ lati adiungt̃
atq colliniant. naturas qͥnq num̾ant. di¬
stingunt. ordinant. qͣlitatib ꝓpͥis enunciãt.
Nec eas desertas ac infecundas eẽ ꝑmittunt:
s suis inhabitatorib complent. eisq ipsis for¬

Expanded text:
. Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? . Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? quis numerum, qualitatem, formas, uitam dedit ? haec enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde cuique naturae nisi ab omnium bonorum deo auctore tribuantur. non enim sicut chaos describere, uel quo modo insinuare etiam poetae solent informem quandam materiem sine specie, sine qualitate, sine mensuris, sine numero et pondere, sine ordine ac distinctione confusum nescio quid atque omnino expers omni qualitate, — unde illud quidam doctores graeci iiroiov uocant — non ergo sic isti hanc quam uocant terram tenebrarum insinuare conantur, sed omnino aliter longeque diuerse atque contrarie latus lateri adiungunt atque conliniant: naturas quinque numerant, distingunt, ordinant, qualitatibus propriis enuntiant nec eas desertas infecundasque esse permittunt, sed suis inhabitatoribus conplent eisque ipsis for
Abbreviated transcription (Latin):
omĩũ ipse erat mens atq origo. hȩ q fuerc̃
nature qͥnq t̾re pestifere. Animaduertimꝰ
qͥnq naturas. qͣsi partes uniꝰ nature: quã
uocat t̾rã pestiferã. hȩ st̃ au tenebrȩ. aque
uenti. ignis. fumꝰ. Quas qͥnq naturas sic ordi¬
nat: ut extͥiores cȩt̾is sint tenebre. a qͥb nu¬
merare incipit. Intra tenebras aqͥ constitu¬
it. intͣ a qͣs uentos. intra uentos ignẽ. intͣ ig¬
nẽ fuinũ: Ihabebant istȩ qͥnq nature sua
q̃q genera in habitatoꝵ suoꝵ quȩ nichilomi-¬
nꝰ qͥnq st̃. Quȩro nãq utr̃ unũ genꝰ habitan¬
tiũ fuerit i omĩb qͥnq naturis. an diuer¬
sa genera : sic̃ nature ipsȩ diuersȩ st̃. diuer¬
sa ce fespondent: ⁊ de aliis libris ita docent
qd̃ tenebre serpentes habuerint: aquȩ na-¬
tantes sicuti st̃ pisces: uenti uolantes sicuti
st̃ aues: ignes qͣdrupedes sicuti st̃ eqͥ. leones.
cȩt̾a huiꝰ modi. fumꝰ bipedes: sicuti st̃ hoĩẽs

Expanded text:
pse erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. animaduertimus quinque naturas quasi partes unius naturae, quam uocat terram pestiferam. hae sunt autem: tenebrae, aquae,. uenti, ignis. fumus; quas quinque naturas sic ordinat, ut exteriores ceteris sint tenebrae, a quibus numerare incipit. intra tenebras aquas constituit; intra aquas uentos; intra uentos ignem; intra ignem fumum. et habebant istae quinque naturae sua quaeque genera inhabitatorum suorum, quae nihilominus quinque sunt. quaero namque, utrum unum genus habitantium fuerit in omnibus quinque naturis, an diuersa genera, sicut naturae ipsae diuersae sunt. diuersa fuisse respondent et de aliis libris ita docent, quod tenebrae serpentes habuerunt; aquae natantes, sicut sunt pisces; uenti uolantes, sicut sunt aues; ignis quadrupedes, sicuti sunt equi, leones et cetera huiusmodi; fumus bipedes, sicuti sunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
ta qua findit᷑. hians etiã ⁊ patens desuꝑ int̾¬
posito inani. qͥcqͥd a suꝑficiȩ terre tenebras
sursũ uersꝰ ĩmensũ est. Quã deinde melior
ipsiꝰ t̾re tenebrarũ figura ostenditur. Siqͥdẽ
illa findit hec finditur. illa inseritur bec int̾¬
patet. illa in se nulli manitati dat locũ. hȩc
ab inferiori tantũ parte laxa ñ est. qua ho¬
stili cuneo subimpletur. Indocti gͦ homines
⁊ auari cũ maiorẽ honorẽ tribuunt multi¬
tudini partiũ quã unitati. ut sex partes da-¬
rent t̾rȩ lucis. tres deorsũ uersꝰ. tres sursũ u̾¬
sus: maluert̃ penetrari t̾rã lucis quã penetra-¬
re. Tali enĩ figura ⁊ si cõmixtã negant. pene¬

Expanded text:
ta qua finditur, hians etiam et patens desuper inteta qua finditur, hians etiam et patens desuper interposito inani quidquid a superficie terrae tenebrarum sursum versus immensum est. Quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur: siquidem illa findit, haec finditur; illa inseritur, haec interpatet; illa in se nulli inanitati dat locum, haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subimpletur. Indocti ergo homines et avari cum majorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati, ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum versus, tres sursum versus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. Tali enim figura etsi commixtam negant, pene
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ illã ꝑ ꝓfundũ imensã: ⁊ ꝑ longũ. Sursũ
uersꝰ aũ supra illã spacia infinite inanitatis
affirmant. ⁊ ne ipsa ł simplũ terra aũ lu¬
minis uo duplũ tenere uideat᷑: angustant
eam a ł. duob etiã laterib. tanꝗͣ si unꝰ pa¬
una nigͣ. Modo de tͥb candidis tolle distincti¬
onẽ. ⁊ fac illas ⁊ sursũ uersꝰ ⁊ deorsũ uersꝰ.: un¬
diq retro infinitas. Sic ab eis eẽ creditur t̾ra
lucis. Illã uͦ nigrã q̃drã fac deorsũ uersꝰ. ⁊ recͥ
infinitã. suꝑ se aũ ĩmensã inanitatẽ habe.¬
Sic opinant᷑ t̾rã tenebrar̃. S hec nimis atten¬
te ⁊ studiose inqͥrentib: qͣsi secreta demon
brar̃ a t̾ra lucis duob laterib tangi. E utis
si duob tangit᷑: duob etiã tangit. Certe
iuxta unũ latꝰ erat t̾ra tenebrar̃. Deinde q̃
fȩda figura lucis apparet. tanqͣ fissa ungula
nigͦ qͦdã cuneo subt̾ artato. illac tantũ fini¬

Expanded text:
go illam per profundum immensam et per longum: sursum versus autem supra illam spatia infinite inanitatis affirmant. Et ne ipsa vel simplum, terra autem luminis duplum tenere videatur, angustant eam a duobus etiam lateribus. Tanquam si unus pauna nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deorsum uersus et retro infinitam. supra se ausic opinantur terram tenebrarum. Sed haec nimis attentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonsbrarum a terra lucis duobus lateribus tangi. Et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. Certe juxta unum latus erat terra tenebrarum. 24. Deinde quam foeda figura terrae lucis apparet, tanquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter arctato, illac tantum fini
Abbreviated transcription (Latin):
flagitare oportebat. ut tanta mercede cog¬
nitionis euidentissime atq certissime ex catho¬
lico xpĩano qͥblibec contͣdicentib manicheũ
me fieri ñ puderet. Iam g audiamꝰ qͥd afferat.
Unde si tibi uidetur inqͥt ausculta pͥus quȩ fu¬
erint ante constitutionẽ mundi. ⁊ qͦ pacto p̃.¬
liũ sit agitatũ. ut possis luminis seuingere
tionẽ mundi. ulluĩ p̃liũ eẽ cõmissũ ͤ Ꝙ tñ si
est credibile: mͦ nos ñ credere s cognoscere
uenimꝰ. Nam qͥ dic̃ ꝑsas ⁊ scytas ante multos
annos sec̃ bellasse: rẽ dic̃ credibilẽ. eam tñ
quã ł auditã ł lectã possumꝰ credere. ñ exꝑ¬
ta cõprehensã q cognoscere. Cũ gͦ istũ repu

Expanded text:
flagitare oportebat, ut tanta mercede cogflagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inqerint ante constitutionem mundi, et quo pacto praelium sit agitatum, ut possis luminis sejungere tionem mundi ullum praelium fuisse commissum? Et tamen si est credibile, modo nos non credere, sed cognoscere venimus. Nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem; eam tamen quam vel auditam vel lectam possumus credere, non expertam comprehensamque cogn
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ uerbo sint idẽ ꝓlati. an ꝓgeniti ex cor¬
pore: respondebitur tibi ut congruit. Hanq
de his a plerisq in uariis scripturis relationi¬
b q dissimili modo insertũ atq cõmemora¬
tũ est. Quaꝑpt̾ ueritas istiꝰ rei ut sese habet
ab uniuersis fere gentib ignoratur. ⁊ ab oĩ¬
b qͥ etiã de hoc diu multũ q disputart̃. Si e¬
nĩ illis suꝑ ade ⁊ euȩ generatione ꝑuenis¬
sec manfesto cognoscere: nunꝗͣ corruptioni
⁊ morti subiacerent. Manifestã g cognitionẽ
huiꝰ rei. nobis pollicet᷑. ne corruptioni ac
morti subiciamur. & adhuc par̃ est. uide qͥd
sequatur. Necessario gͦ inqͥt plura st̃ ante
cõmemoranda. ut ad istd̃ misteriũ sine ul¬
la possit ambiguttate ꝑueniri. hoc est qd̃
dicebam. sic mͥ demonstrari deb̾e ueritatẽ:
ut ad eam sine ulla ambiguitate ꝑuenia.
So si ipse ñ polliceret᷑: me tam̃ hoc exigere :

Expanded text:
utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corutrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ malis. doctis : indoctis uerba cõmunia Ao
gͥ seqͥtur: Pax inqͥt dĩ inuisibił. ⁊ ueritatis
noticia sit cũ fr̃ib scĩs. ⁊ carissimis qui mã¬
Ita sic̃ dic̃. Nam ⁊ ista benigna ⁊ acceptissi¬
ma optatio est: cantũ meminerimꝰ hec :
abonis doctorib ⁊ a deceptorib posse dici.
Itaq si nulla tͣalia diceret: omib legendũ
⁊amplectendũ eẽ concederẽ. Hec illa que
adhuc sequntur imꝓbauerĩ. Adiungit eni.
S ⁊ dextera luminis tueatur. ⁊ eripiat uos
ab omĩ incursatione maligna. ⁊ alaqueis
mundi. Omino qͥcqͥd in huiꝰ epłe pͥncipio
scͥptis est: donec ueniatur ad causam nolo
reprehende. ne in reb minorib multũ oꝑe
consumamꝰ. Iam gͦ eudentissimã pollicitati¬
onẽ hominis: uideamꝰ. De eo gͥ inqͥt frat̃
dilectissime audisti. de qͦ mͥ significasti dicens.
nosse te cuꝑe cuiꝰmodi natiuitaᷤᷤ adȩ ⁊ euȩ.

Expanded text:
et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum fratribus sanctis et carissimis, qui manita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectendum esse concederem. nec illa, quae ad hoc sequuntur, inprobauerim; adiungit enim: sed et dextera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. ꝑ quã liberatꝰ in sempiterna uita
ꝑmanebit. Et hȩc ut uidecis pollicitatio
est. ñdum exhibitio ueritatis. Et uos qͦ ani¬
maduertere facillime potestis. isto uelami¬
ne qͦslibet errores fucari posse. ut imꝑitoꝵ
animis ꝑ conatã ianuã latent̾ irrepant.
Si enĩ diceret hec st̃ pestifera uerba ex ue¬
nenoso fonte quȩ qͥ audierit. ⁊ isdem pͥ¬
mũ crediderit deinde que insinuant cu¬
stodierit. nunꝗͣ erit uite restituendꝰ. uerũ
pęnali ⁊ crũpnosa morte afficietur. nam
ꝓfecto miser est iudicandꝰ qͥ hac inferna.
implicatꝰ imꝑitia fuerit. ꝑ quã dimersus
m sempiternis cruciatib ꝑmanebit. si
gͦ hec diceret: uerũ diceret. s libro huic ñ
solũ nullũ conciliaret lectorẽ. s om̃s qͦrũ
in manꝰ incidisset. in maxima odia concita¬
ret. Quamobrẽ ad conseq̃ñtia transeamus.
nec nos ista decipiant quȩ possunt ee boñl

Expanded text:
fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in cęlũ. decẽ dieb transactis. Qui
numerꝰ ꝑfectionẽ significat. cũ septenario
numero. qͦ condita uniu̾sa consistunt. addit᷑
trinitas conditoris. de qͥb reb int̾ spũales
uiros pie cauteq multa tractant᷑. S ego
a ꝓposito ñ recedã. Suscepi enĩ priꝰ uobiscũ
se arbitramini: s tanꝗͣ ipse a uobis discere
qd̾ nescio sic enĩ soletis monere : multominꝰ
urĩs littĩs credã. Quare aut om̃s libros aufer¬
te de medio ⁊ disputando pandite uerita¬
tẽ: de qua dubitare ñ possim: aut tales ꝓ¬
ferte libros qͥb ñ mͥ cũ atrogantia impo¬
natur qd̃ credã. s exibeat᷑ sine fraude qd̃
amꝰ. Hȩc st̃ inqͥt salubria uerba ex ꝑhenni
ac uiuo fonte. q̃uȩ qͥ audierit. ⁊ hisd ẽ pͥmũ
credidit. deinde quȩ insinuant custodierit :
nunꝗͣ eric morti obnoxiꝰ. uerũ etiã ȩcerna
⁊ głosa uita fruetur. Nam ꝓfecto beatꝰ est
iudicandꝰ: qͥ hac diuina instructꝰ cognitioẽ

Expanded text:
ascendit in caelum decem diebus transactis: qui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum se arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quoamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ certa cognoscendo. s incerta credendo. qͣ¬
les nos imꝑitos adolescentulos aliqͣnoo de¬
cepit. Debuit gͦ ñ nobis polliceri scientiã.
neq manifestã cognitionẽ. neq ad id qd̃
q̃rit᷑ sine ulla ambiguitate ꝑuentionẽ:
s drẽ potiꝰ sibi eẽ ista monstrata. illos autẽ
qͥb narrantur credere s debere quȩ nesci-¬
unt. S si hoc diceret qͥs ñ ei responderet. si
S incognita crediturꝰ sum. cur ñ ea pociꝰ
credã quȩ iã consensione doctoꝵ indoctoꝵ¬
q celebrantur. ⁊ ꝑ om̃s popłos grauissima
auctoritate firmata st̃: Hoc ille metuens
neͥ s diceret᷑: offudit nebulas imꝑitis. pͥmũ
pollicens rer̃ certarũ cognitionẽ. ⁊ postea
incertarũ imꝑans fidẽ. Cui tam̃ si hoc di¬
catur ut saltẽ ł sibi hȩc doceat eẽ monstra¬
ta: similit̾ deficit. zhoc qͦ ut credamꝰ ui¬
bet. Quis ferat tantã fallaciam tantãq su

Expanded text:
non certa cognoscendo, sed incerta credendo; qunon certa cognoscendo, sed incerta credendo; quales nos imperitos adolescentulos aliquando decepit. Debuit ergo non nobis polliceri scientiam, neque manifestam cognitionem, neque ad id quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque su
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ego uicissim laudauero qd̃ credo. & qd̃ cre-¬
dis irrisero: qͥd putas nobis eẽ iudicandũ. qͥd¬
ue faciendũ. nͥ ut eos relinqͣmꝰ qͥ nos inuitant
certa cognoscere. ⁊ postea imꝑant ut incerta
credamꝰ. ⁊ eos sequam̃ qͥ nos inuitant priꝰ cre-¬
de qd ñdũ ualemꝰ intueri. ut ipsa fide ua¬
lentiores facti. qd credidimꝰ intelligere mere¬
amur. ñ iam hominib s ipso dõ intrinsecus
mentẽ nr̃am illuminante. atq firmante:
Et qm̃ quesiui unde mͥ ꝓbet: nc̃ quero unde
ipse cognouerit. Si dic̃ sibi eẽ spũ scõ reue-¬
latũ. suãq mentẽ diuinitꝰ illustratã. ut ea
que dic̃ certa ⁊ manifesta cognosceret: ipse
significat qͥd intersit inter cognoscere ⁊ cre¬
dere. Ipse enĩ cognoscit. cui aꝑtissime ista
monstrantur. Eis aũ qͥb hec narrat: ñ co-¬
gnitionẽ insinuat. s credulitatẽ suadet. Cui
qͥsqͥs temere consenserit : manicheus efficit᷑

Expanded text:
etiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod creetiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manisignificat quid intersit inter cognoscere et credere. Ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur: eis autem quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. Cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur;
Abbreviated transcription (Latin):
aut moueri. aut concuti possint. Hȩc mͥ un¬
de ꝓbaturꝰ est: Aut hec ipse unde cognouit:
Noli me terrere paraclyti in nomine pͥmo.
qr ñ credere incognita. s certa cognoscere
accessi. a uobis ipsis factꝰ timidior. uos enĩ no-¬
stis temere credentib quã uehement̾ insul-¬
tare soleatis. Presertĩ. cũ ipse qͥ iã cępit incer-¬
ta narrare. plenã ac firmã scientiã paulo
ante ꝓmiserit. Deinde. qm̃ si mͥ fides imꝑan-¬
da est: magis me terret illa scriptura ubi le¬
dñs se missurũ eẽ ꝓmiserio at. Quappt̾ aut ea
quȩ dic̃ ꝓba mͥ uera eẽ. ut ostendas quȩ ñ poᷤ¬
certã scientiã trade sipotes. ut id qd̃ credidi
temere me credidisse coniuncas. Duo st̃ quȩ
bui. S ñ sũ auarꝰ. Unũ hoꝵ doce. Ostende hc̃
beniuolentiꝰ tec̃ agi pot᷑: S tu nec hoc nec il¬
ld̃ uales ostendere. Hichil alid̃ delegisti: nisi
laudare qd̃ credis. ⁊ irridere qd credo. Cũ gͥ

Expanded text:
aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unaut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, ubi ledominus se missurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae non poscertam scientiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuincas. duo sunt, quabui; sed non sum auarus, unum horum doce. ostende huncbeniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod credo. cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
do ñ mͦ incerta dic̃. s etiã incredibilia: S
qͥo si aliqͥb racionib ea ꝑspicua ⁊ cognita
ordio fuert᷑. due substantie a sesdiuisȩ. E lu¬
minis qͥdẽ imꝑiũ tenebat d̃s pater. in fua
scã stirpe ꝑpetuus. in uirtute magnificꝰ. na¬
tura ipsa uerꝰ. ȩternitate ꝓpͥa semꝑ exultãs.
continens ap̃ se sapientiã. ⁊ sensꝰ uitales. ꝑ
qͥs etiã duodecim membra luminis sui comp̃¬
hendit. regni scilicet ꝓpͥi diuicias affluentes
In unoqͦ aũ membroꝵ eiꝰ. st̃ recondita milia
innumerabiliã ⁊ ĩmensoꝵ thesauroꝵ. lpse
uͦi pat̾ in sua laude p̃cipuus. magnitudine
incõprehensibił: copulata s habet beata⁊
głosa secula. neq numo. neq ꝓlixitate
estimanda. Cũ qͥb idẽ sẽs atq alustris patͥ¬
⁊ genitor degit: nullo in regnis eiꝰ insignib
aut indigente. aut infimo constituto. lta
aũ fundata st̃. eiꝰdem splendidissima regna su¬
pra lucidã ⁊ beatã terrã. ut anullo unquãs

Expanded text:
do non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita ordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam
Abbreviated transcription (Latin):
tholicis pociꝰ credã quã tibi.Si aũ aliqͥd ind̾
manifestũ ꝓ manicheo leg̃is: nec illis nec tͥ.
Illis qr de te mͥ mentiti st̃: tibi aũ qr eã scͥptu¬
rã mͥ ꝓfers. cui ꝑ illos credidam qͥ michi m̃ti¬
ti st̃. S absit ut euangłio ego ñ credã. Illi
enĩ credens. ñ inuenio qͦmͦ possim etiã tibi cre¬
dere. Apłoꝵ enĩ nomina quȩ ibi leguntur. ñ
int̾ se continent nom̃ manichei. In loco aũ
traditoris xpĩ qͥ successerit: in apłoꝵ actib
legimꝰ. Cui libro necesse est me cred̾e. si cre¬
Do euangłio: qm̃ utrãq scͥpturã similit̾ mͥ ca¬
tholica cõmendat auctoritas. In eodẽ libro
etiã de uocatione atq apłatu pauli: uigi¬
lantissimã tenemꝰ historiã. Lege mͥ iam si po¬
tes in euangłio uͥ manicheus apls dictꝰ est:
ł in aliqͦ alio libro. cui iã me credidisse con¬
fiteor. An illd̃ lecturꝰ es uͥ sp̃m scm̃ paracly¬

Expanded text:
tholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde tholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in aliquo alio libro, cui me iam credidisse confiteor. an illud lecturus es, ubi spiritum sanc
Abbreviated transcription (Latin):
lauoantib euangłiũ. s ñ recte ilł credidi-¬
sti uttuꝑantib manicheũ: usq adeo me
stultũ putas ut nulla reodita ratione qd̃
uis credã. qd ñ uis ñ credã : Multo enĩ iustiꝰ
atq cautiꝰ facio. si catholicis qm̃ semel cre-¬
didi ad te ñ transeo: u nͥ me ñ cred̃e iusserᷤ
s aꝑtissime ac manifestissime scire aliqͥo fe-¬
ceris. Qͦ circa simͥ rationẽ reoditurꝰ es: di¬
mitte euangłium. Si ad euangłiũ te tene̾:
ego ad eos teneã qͥb p̃cipientib euangłio
no ñ creoã. Eõ si ꝯ inter forte in euan¬
głio aliqͥo aꝑtissimũ de manichei apłatu in.¬
uenire potueris: infirmabis mͥ catholicoꝵ
auctoritatẽ. qͥ iubent ut tͥ ñ credã. Qua in¬
firmata. iam nec euangłio crede pot̾o. qr
ꝑ eos illi credid̾am. Ita nichil apd̃ me uale¬
bit: qͥcqͥd inde ꝓtułis. Quaꝑꝑ si nichil manife¬
stũ de manichei apłatu in euangłio reꝑtt᷑: ca¬

Expanded text:
laudantibus euangelium, sed non recte illis credidilaudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio no non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, ca
Abbreviated transcription (Latin):
lecta est inclinatis dicebatur a uob̃. Certe
henni ac uiuo fonte. lam cũ bona pacien¬
dic̾e incipiatis. Nostis enĩ me statuisse. nichil
a uol temere crede. Quero gͦ qͥs sit iste mani¬
cheus. Respondebitis apłs xp̃i. Non credo.
Qͥo iã dicas aut facias ñ habebis. ꝓ mittebas
enĩ scientiã ueritatis. ⁊ nc̃ qd̃ nescio cogis ut
credã. Euangłium mͥ fortasse lecturꝰ es. ⁊in-¬
de manichei ꝑsonã temptab̃ asserere. Si gͦ
inuenires aliquẽ qͥ euangłio ñdũ credit.
qͥd faceres dicenti tͥ ñ credo: Ego uͦ euangłio¬
ñ creoem nͥ me catholicȩ ȩccłȩ cõmoueret
euangłio. cur eis ñ optemꝑẽ dicentib mͥ no-¬
li cred̃e manicheis: Elige qd̃ uelis. Si dix̾is
crede catholicis: ipsi me monent ut nullã
recte facies ꝑ euangłiũ me cog̾e ad manichei
fidẽ q ipsi euangłio catholicis p̾dicantib
credidi. Si aũ dixis recte credidisti catholicis

Expanded text:
lecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe lecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe renni ac uiuo fonte. iam cum bona padicere incipiatis. Nostis enim me statuisse, nihil s prolatum temere credere. Quaero ergo quis sit iste Manichaeus? Respondebitis: Apostolus Christi. Non credo: quid jam dicas aut facias, non habebis; promittebas enim scientiam veritatis, et nunc quod nescio cogis ut credam. Evangelium mihi fortasse lecturus es, et inde Manichaei personam tentabis asserere. Si ergo invenires aliquem, qui Evangelio nondum credit, quid faceres dicenti tnon crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullamrecte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis
Abbreviated transcription (Latin):
tholicos dici uelint. q̃renti tam̃ ꝑegrino
alicui uͥ ad catholicã conueniat᷑. nullꝰ
hereticoꝵ ł basilicã suã ł domũ audeat
ostendẽ. Ista gͦ tot ⁊ tanta nominis xp̃ĩa¬
ni clarissima uincła. recte hominẽ tenẽt
credentẽ in catholica ȩccła: etiã si ꝓpt̾ nr̃ȩ¬
aũ ubi nichil hoꝵ est qd̃ me inuitet ac te¬
neat: sola ꝑsonat pollicitacio ueritatis.
Que qͥd ẽ si tã manifesta monstratur. ut in
oubio uenire ñ possit: pponenda est illis
omĩb reb qͥb in catholica tent̾or. Si aũ
tantũmodo ꝓmittitur ⁊ ñ exhibet᷑: nemo
me mouebit ab ea fide quȩ animũ me¬
ũ tot ⁊tantis nexib xpĩane religionis
astringit. Uideamꝰ gͥ qͥd me doceat mani-¬
cheus. ⁊ potissimũ illũ consideremꝰ librũ
quẽ fundamenti epłam dicitis. uͥ totũ pe¬
ne qđ. creditisca nici continetur. lpsa
enĩ nob̃ illo scio: nͥe tpr̃ miseris qͣnoo

Expanded text:
tholicos dici velint, quaerenti tamen peregrino tholicos dici velint, quaerenti tamen peregrino alicui, ubi ad Catholicam conveniatur, nullus haereticorum vel basilicam suam vel domum audeat ostendere. Ista ergo tot et tanta nominis christiani charissima vincula recte hominem tenent credentem in catholica Ecclesia, etiamsi prautem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodo promittitur et non exhibetur, nemo me mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicuã dederitis. In catholica enĩ ȩccła
ut omittã sincerissimã sapientiã ad cuiꝰ
cognitionẽ pauei spũales in hac uita ꝑ¬
ueniunt. ut eam ex minima parte qͥd ẽ quia
homines st̃. s tam̃ sine dubitacione cognos-¬
cant. cȩt̾am qͥppe turbam ñ intelligendi ui¬
uacitas s creoendi simplicitas tutissimã tẜi¬
net. ut gͦ hanc omittã sapientiã quã in ȩc-¬
cła eẽ catholica ñ creditis: multa st̃ alia quȩ
in eiꝰ gremio me iustissime teneant. Tenet
consentio ppłoꝵ ac gentiũ. Tenet auctoritas
miracuł inchoata. spe nutrita. caritate
aucta. uetustate firmata. Tenet ab ipsa
sede petͥ apłi cui pascendas oues suas post
resurrectionẽ dñs cõmendauit. usq ad p̃-¬
sentẽ episcatũ successio sacerdotũ. Cenet
postremo ipsũ catholicȩ nom̃. qd̃ ñ sine
causa int̾ tam multas hereses sic ista ȩccła¬
sola obtinuit: ut cũ om̃s heretici se ca¬

Expanded text:
perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, ut omittam sincerissimam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tutissimam facit — ut ergo hanc omittam sapientiam, quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oues suas post resurrectionem dominus commendauit, usque ad praesentem episcopatum successio sacerdotum; tenet postremo ipsum catholicae nomen. quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista eccsola obtinuit, ut cum omnes haeretici se ca
Abbreviated transcription (Latin):
sustinere. ⁊ canta pacientia uob̾cũ agere.
qͣnta metũ egert̃ ꝓximi mei. cũ in urõ do-¬
gmate rabiosꝰ ⁊ cecꝰ errarẽ. Ut aũ faciliꝰ mi-¬
cescatis. ⁊ ñ inimico animo uob̃q ꝑnicioso
mͥ aduersemini: qͦuis iuidice impetrare me
oportet a uobis. ut ex utraq parte omĩs ar-¬
rogantia oeponatur. Nemo nr̃m dicat iã
se inuenisse ueritatẽ. Sic eã queramꝰ qͣsi ab
utsq nesciatur. Ita enĩ diligent̾ ⁊ concordit̾
queri pot̾it: si nulla temeraria p̃sũptione
inuenta ⁊ cognita eẽ credat᷑. Aut si ⁊ hoc
a uob impetrare ñ possumꝰ: saltẽ illo con-¬
cedite ut uos tanꝗͣ incognitos nc̃ pͥmũ au-¬
diã. nc̃ pͥmũ discutiã. lustũ puto eẽ qd̃ po¬
stulo. hac sane lege seruata ut uobiscũ ñ
orẽ. ñ conuenticła celebrẽ. ñ manichei nom̃
accipiã: siñ mͥ de omĩb reb ao salutẽ ani¬
mȩ ꝑtinentib. sine ulla caligine racionẽ

Expanded text:
sustinere et tanta patientia uobiscum agere. sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobisque pernicioso mihi aduersemini, illud quouis iudice inpetrare me oportet a uobis, ut ex utraque parte omnis adrogantia deponatur. nemo nostrum dicat iam se inuenisse ueritatem; sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nulla temeraria praesumptione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nunc primum audiam, nunc primum discutiam. iustum puto esse, quod postulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mihideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus sine ulla caligine rationem
Abbreviated transcription (Latin):
uiant qͥ nescunt qͥb suspiriis ⁊ gemitib frat.
ut ex qͣntulacũq parte possit intelligi ds̃.
Postremo illi in uos seuiant qͥnullo tali erro¬
re oecepti st̃: qͣi uos oeceptos uident. Ego aũ
qͥ diu multũ q iactatꝰ tandẽ respicẽ potui qͥd
sit illa sinceritas quȩ sine inanis fabulȩ narra¬
tione ꝑcipitur. qͥ uanas imaginationes animi
mei uariis opinionib errorib collectas. uix
miser merui dnõ opitulante conuincere. qͥ
me ad detergendã caliginẽ mentis tam tarde
clementissimo medico uocanti blandienti q
substancia concinentib diuinis libris sese mͥ
ꝑsuad̃e intrinsecꝰ dignaret᷑. qͥ deniq omiã il-¬
la figmenta quȩ uos duiturna consuetudine
implicatos ⁊ constrictos tenent. ⁊ quesiui cu¬
riose ⁊ attente audiui. ⁊ temere credidi ⁊ in-¬
stant̾ qͥb potui ꝑsuasi. ⁊ aouersꝰ alios ꝑtina¬
cit̾ animoseq defendi: seuire in uos omĩno
ñ possũ. qͦs sic̃ me ipsũ illo tpr̃. ita nc̃ debeo

Expanded text:
uiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos saeuiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem. qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui uanas imaginationes animi mei uariis opinionibus erroribusque conlectas uix miser merui domino opitulante conuincere: qui me ad detergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blandientique substantia concinentibus diuinis libris sese mihi persuadere intrinsecus dignaretur; qui denique omnia illa figmenta, quae uos diuturna consuetudine inplicatos et constrictos tenent, et quaesiui curiose et adtente audiui et temere credidi et instanter, quibus potui, persuasi et aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽ. paulꝰ apłs dĩ patͥs. qr dix̃ dñs. ego ⁊ pater
unũ sumꝰ. Nusquã hoc dicit᷑. S nec qͥsquã a-¬
płoꝵ patris se apłm scribit. Eͥd sibi gͦ uult is¬
ta nouitas: Nonne nobis uidecur nescio ꝗͣ
reoolere fallaciam: Certe si nichil interesse
arbitratꝰ est: cur ñ uarie in aliis epłis apłm
audiui qͦcienscũq audiui. paraclyti aũ nec
semel. Qo hoc eẽ causȩ arbitramur. nͥ q illa
suꝑbia mat̾ omĩum hereticoꝵ impulit homi¬
nẽ. ut ñ missũ se a parachyto uellet uidi. s
dĩ. ꝑ quã facta st̃ omiã missus est: s ita sus¬
ceptꝰ scd̃m catholicã fidẽ ut ipse eẽt dĩ filiꝰ.
idest in illo ipso dĩ sapientia sanandis pecca-¬
torib appareret: Sic se ille uoluit a spũ scõ

Expanded text:
us dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis epistulis aaudiui, quotienscumque audiui, paracleti autem nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut non missum se ab paracleto uellet uideri, sed dei. per quam facta s:mt omnia, missus est, sed ita susceptus secundum catholir-am fidem, ut ipse esset dei filius, id est in illo ipso dei sapientia sanandis peccatoribus adpareret: sic se ille uoluit ab spiritu sancto,
Abbreviated transcription (Latin):
dabat spc̃ eis ꝓnunciare. Herosolimis aũ
fuert̃ habitantes iudei homines ex omĩ na¬
tione quȩ est sub cęlo. & cũ facta esset uox:
collecta est turba. ⁊ confusa est. qm̃ audi¬
ebat unusqͥsq fuo sermone. ⁊ suis linguis
loquentes eos. Stupebant aũ ⁊ ammiraban¬
tur ad inuicẽ dicentes. Nonne om̃s qͥ locun¬
tur nationis st̃ galileȩ: E quomͦ agnoscimꝰ
illis sermonẽ in qͦ nati sumꝰ: Parchi. medi ela

Expanded text:
ntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitatores Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta esset uox, collecta est turba et confusa, quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes: nonne omnes, qui loquuntur, natione sunt Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem; in quo nati sumus? Parthi,
Abbreviated transcription (Latin):
lia phantasmata piȩ mentis serenitate suꝑare.
lili in uos seuiant qͥ nesciunt cũ qͣnta difficul¬
tate sanet᷑ ocłs interioris hominis. ut possit in¬
tueri solẽ suũ ñ istũ quẽ uos colitis cęlesti cor¬
pore ocłis carneis ⁊ hominũ ⁊ pecoꝵ fulgentẽ
atq radiantẽ. s illũ de qͦ scriptũ est ꝑ ꝓpħam.

Expanded text:
lia phantasmata piae mentis serenitate superare; lia phantasmata piae mentis serenitate superare; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, cum quanta difficultate sanetur oculus interioris hominis, ut possit intueri solem suum — non istum, quem colitis caelesti corpore, oculis carneis et hominum et pecorum fulgentem atque radiantem, sed illum, de quo dictum est per
Abbreviated transcription (Latin):
cȩt̾a huiꝰ moĩ. alia qͥb ap̃ seipsũ ñ molestia cor
sicuti est dãpnũ. exiliũ. orbitas. contumelia.
⁊ his similia. quedã uͦ ñ sint cruciam̃ta s qͣsi
taciones. disputationes. ⁊ quecũq st̃ talia :
hoꝵ omĩum q̃dã etiã ꝑ malos nescientes. oꝑat᷑
rectionẽ adicũ haberemꝰ. ñ in contentione ⁊
emulatione ⁊ ꝑsecucionib. s mansuete con¬
solando. beniuole q hortando. lenit̾ disputan¬
do. sic̃ scͥptũ est. Seruũ aũ dnĩ ñ oportet litiga¬
re. s mitẽ eẽ ad om̃s. d ocibilẽ. pacientẽ. in mo¬
destia corripientẽ diuersa sentientes. Nrm̃ gͦ
fuit uelle has partes expec̾e. dĩ est uolentib
⁊ petentib oonare qd bonũ est. lili in uos se-¬
uiant qͥ nesciunt cũ qͦ labore uerũ inueniat᷑.
⁊ quã difficile caueant᷑ errores. Illi in uos se-¬
uiant: qͥ nesciunt quã rar̃ ⁊ aduũ sit carna¬

Expanded text:
et cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum non molestiet cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum non molestisicut est damnum, exilium, orbitas, contumelia et his similia; quaedam uero non sint cruciamenta, sed qutationes, disputationes et quaecumque sunt alia: horum omnium quaedam etiam per malos nescientes operaturectionem aditum haberemus, non in contentione et aemulatione et persecutionibus, sed mansuete consolando, beniuole cohortando, leniter disputando. sicut scriptum est: seruum autem domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes. nostrum ergo fuit uelle has partes expetere; dei est uolentibus et petentibus donare, quod bonum est. Illi in uos saeuiant. qui nesciunt, cum quo labore uerum inueniatur et quam difficile caueantur errores; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quam rarum et arduum sit carna
Abbreviated transcription (Latin):
sus manicheos contra epistolam
Nuoꝯ uerũ dm̃ omĩpotentẽ ex qͦ omĩa.
ꝑ quẽ omiã. in qͦ omrã. ⁊ rogaui ⁊ rogo:
utsin refellenda ⁊ rtumcenda beresi ura ma-¬
nichei. cui uos fortasse imprudentiꝰ quã ma¬
liciosiꝰ adhesistis: dec mͥ mentẽ pacatã atq tͣn-¬
qͥllã. ⁊ magis de ur̾a correctione quã de sub¬
uersione cogitantẽ. Quanꝗ̃ enĩ dñs ꝑ suos ser¬
uos regna subuertat erroris: ipsos tam̃ homi¬
nes in qͣntũ homines st̃ emendandos eẽ pociꝰ ꝗͣ
ꝑdendos iubet. Et qͥcqͥd diuinitꝰ ante illd̃ ul-¬
timũ iudiciũ uindicat᷑: siue ꝑ imꝑbos siue ꝑ
iustos. siue ꝑ nescientes siue ꝑ scientes. siue oc¬
calte siue palã. ñ ad interitũ hominũ. s ad
medicinã uałe credendũ est: quã qͥ respuerint
extremo supplicio pp̃arantur. Quaꝑꝑ cũ in hac
uniuersitate rer̃ alia sint quȩ ualent ad cor¬
poralẽ uindictã sic̃ ignis. ⁊ uenenũ ⁊ morb

Expanded text:
cant Fundamenti, principia ejus sola redarguit; Unum verum Deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, et rogavi et rogo, ut in refellenda et revincenda haeresi vestra, Manichaei, cui et vos fortasse imprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes siue per scientes siue occulte siue palam: non ad interitum hominum, sed ad medicinam ualere credendum est; quam qui respuerint, extremo subplicio praeparantur. quapropter cum in hac uniuersitate rerum alia sint, quae ualent ad corporalem uindictam, sicut ignis et uenenum et morbus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Iuxta unã uͦ partẽ ac latꝰ illustris il¬
liꝰ ac sc̃ȩ t̾rȩ. erat tenebrar̃ t̾ra ꝓfunda. ⁊
ĩmensa magnitudine: in qua habitant ig¬
nea corpora. genera scilicet pestifera. Hinc
infinitȩ tenebrȩ. ex eadẽ manantes natura
inestimabiles: cũ ꝓpͥis fȩcib. ultra qͣs erant

Expanded text:
nam uero partem ac latus inlustris illius ae sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. in qua habitabant ignea corpora. genera scilicet pestifera. hic infinitae tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas erant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊capadociã. pontũ. astam. ⁊ phrigiã. ⁊ pam¬
philiam. egrptũ. ⁊ regionẽ affrice que est
ad cirenẽn. ⁊ qͥ aduenerant romani. ⁊ iudĩ¬
⁊ incolȩ. ⁊ cretenses ⁊ arabes: audiebant lo-¬
qnͣtes illos suis linguis magnalia dĩ. Stupe¬
bant aũ ⁊ hesitabant ob id qd̃ factũ est dicen¬
tis. Soͥ nã hoc uult eẽ: Alii aũ irridebant
dũ est: cur ñ his pociꝰ credã. quȩ robustissi¬
ma auctoritate firmatȩ st̃. quȩ cũ ipso euã¬
cere popłis. ⁊ cõmendari posteris. p̃dicariq
auctoritate coniunctos. cũ lego: inuenio ñ
tã manifeste missũ. ut nullꝰ de hac re locus
relinqueretur errorib. Clarificatio enĩ dnĩ
nrĩ ap̃ homines: resurrectio est a mortuis ⁊
mn cęlũ ascensio. Scriptũ est aũ in ipso euan

Expanded text:
 Pontum. Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dum est, cur non his potius credam, quae robustissima auctoritate firmatae sunt, quae cum ipso euacere populis et commendari posteris praedicariquauctoritate coniunctos cum lego, inuenio non tum, sed etiam tam manifeste missum, ut nullus de hac re locus relinqueretur erroribus. Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis et in caelum ascensio. scriptum est autem in ipso euan
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ naturã di : ꝓfecto irridetur ab omĩb qͥ
sapuntiȩ ueritatisq naturã. ꝑ nulla spacia
locoꝵ distentã atq diffusã. sine mole magnã
⁊ magnificã. nec in parte minorẽ in parte
maiorẽ. s ꝑ omĩa ȩqͣlẽ sũmo patͥ. nec alid
habentẽ hic. ⁊ alid̃ alibi. s uͥq integrã uͥq

Expanded text:
etur ab omnibus. qui sapientiae ueritatisque naturam per nulla spatia locorum distentam atque diffusam sine ulla mole magnam et magnificam nec in parte minorem et in parte maiorem, sed per omnia aequalem summo patri. nec aliud habentem hic et aliud alibi, sed ubique integram. ubique