comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
relatione quod narro. Dux uene¬
tiarum. constantinopolitane ur¬
bis ciuẽ habebat uxorẽ. Cuȩ ni¬
mirum tã ten̾e̾ tã delicate uiue¬
bat. & ñ mͦ suꝑsticiosa sed & artifi¬
ciosa ut ita loquar iocunditate¬
se mulcebat. ut etiam cõmunib
se aquis dedignaret᷑ abluere: sed
serui eius uorẽ oeli satagebant un¬
decumq colligere. ex quo sͥ laborio¬
sum satis balneum ꝓcurarent.
Cibos quoq suos non tangebat.
sed ab eunuchis eiꝰ alim̃ta queq
minutiꝰ concidebantur in frusta:
quȩ mox illa quibdã fuscinulis au¬
reis atq bidentib ori suo liguriens
adhibebat. Etꝰ porro cubicusũ tot
thimiatũ aromatũq generib redo¬
lebat ut &e nobis narrare tantũ dle¬
decꝰ feceat. & auditor forte mingine
crȩdat. Sed omĩpotenti deo qͣntũ
huius feminȩ fũit exosa suꝑbra:
manifesta docuit ulciscendo cen¬
sura. Uibrato quippe suꝑ eam
muchrone diuini iudicii copus
eius omne conputruit: itaut

Expanded text:
relatione quod narro. Dux Venerelatione quod narro. Dux Venetiarum Constantinopolitanae urbis civem habebat uxorem, quae nimirum tam tenere, tam delicate vivebat, et non modo superstitiosa, sed artificiosa, ut ita loquar, sese jucunditate mulcebat, ut etiam communibus se aquis dedignaretur abluere; sed ejus servi rorem coeli satagebant undecunque colligere, ex quo sibi laboriosum satis balneum procurarent. Cibos quoque suos manibus non tangebat, sed ab eunuchis ejus alimenta quaeque minutius concidebantur in frusta; quae mox illa quibusdam fuscinulis aureis atque bidentibus ori suo, liguriens, adhibebat. Ejus porro cubiculum tot thymiamatum, aromatumque generibus redolebat, ut et nobis narrare tantum dedecus feteat, et auditor forte non credat. Sed omnipotenti Deo quantum hujus feminae fuerit exosa superbia, manifesta docuit ulciscendo censura. Vibrato quippe super eam divini mucrone 781 judicii, corpus ejus omne computruit, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
Mox enĩ ut u̾ba conferunꝰ. paula¬
tĩ quȩdã leocinia confabulationis
tatis robur in excussũ risũ & tͣpia
ioca dissoluunt. Hinc est enĩ qd̾
mens extͣ se sparsa confunditur:
acies cordis obtundit᷑. lux diuini
amoris extinguit᷑. t̾ror in alios &e
reuerentia sacerdotalis amittit᷑.:
& qͦd ꝑicłosiꝰ ẽ. recte uiuendi linea
quȩ aliis ad eremplum ꝓponenda
fuerat. ñ tenet᷑. Quod si nos pudo¬
re uel metu uihec declinare contẽp¬
numus:. mox in humani. rigidi. &
iudicamur. Neprimo calamum.
nã ut turpiores atterant᷑ in eꝓtie
pudore suffũdor: uidel̃ uenatus.
aucupiũ. alearũ infuꝑ furiȩ uel
scacoꝵ. Quȩ nimirum de toto qui¬
dẽ sacerdotẽ exhibent mimũ. secł
p̾cipuȩ ocłos. manus. & linguam
quasi mimũ uerũ simul efficuus
sicq conditos & qui suauiꝰ sapus
cibos demonũ mensis apponunt.
De uenetii ducis uxore prius
nimiũ delicata.
Ueracis itaq & honesti iuri didiei

Expanded text:
Mox enim, ut verba conserimus, paulaMox enim, ut verba conserimus, paulatim quaedam lenocinia confabulationis et severitatis robur in excussum risum, et turpia joca dissolvant. Hinc est, quod mens extra se sparsa confunditur, acies cordis obtunditur, lux divini amoris exstinguitur, terror in alios, et reverentia sacerdotalis amittitur; et quod periculosius est, recte vivendi linea, quae aliis ad exemplum proponenda fuerat, non tenetur. Quod si nos, vel pudore, vel metu in haec declinare contemnimus, mox inhumani, rigidi et judicamur . Reprimo calamum. Nam, ut turpiores attexantur ineptiae, pudore suffundor, videlicet venatus, aucupium, alearum insuper furiae, vel scacchorum, quae nimirum de toto quidem sacerdote exhibent mimum; sed praecipue oculos, manus, et linguam, quasi mimum verum simul efficiunt, sicque conditos, et qui suavius sapiant, cibos daemonum mensis apponunt.De Veneti ducis uxore, quae prius nimium delicata, Veracis itaque et honesti viri didici
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã meã ad mensam: & ego
ueniens cũ usuris utiq ex egis¬
sem illud: Cuod idẽ doctor ꝓtinꝰ
erponens ait. idẽ deposuisses ad
altare quod ferre non pot̾as.
bũ enĩ tu ignauus negotiator
denarium cenes: alterius locum
qui pecumã duplicare pot̾at oc¬
cupasti. Hoc ego scĩ uiri consiliũ
fateor libent̾ arripui & onus cui
suocũbere cõpellebar abieci: immo
pecuniã quã duplicare non pote¬
rã. negociator ignauus ad altare
deposui. Fuit fuit olĩ sed iã elapsũ
est tẽpꝰ. ut modestiȩ pudor. morti¬
ficationis insigne. digna seueritas.
& sacerdotalis ingenũ ualeat serua
ricensura. Nam ut me solum dig¬
ne coarguã. uidetis ipsi quia ꝓtinꝰ
ut ad uos uenio. ecce sales. ecce fa¬
cȩtie. lepores. urbanitates. dicaci¬
tates. uolumina questionum. õsq
u̾boꝵ in aniũ pestes. in solent̾ erũ¬
punt: quȩ nos ñ iã sacerdotes. sed
potiꝰ oratores. ac rethores. siue qd̾
in honestum est scuyras ostend̃t̃.

Expanded text:
ecuniam ad mensam, ut ego veniens cum usuris utique exegissem illam? » Quod idem doctor protinus exponens, ait, id est, deposuisses ad altare quod ferre non poteras. Dum enim tu ignavus negotiator denarium tenes, alterius locum, qui pecuniam duplicare poterat, occupasti. Hoc ego sancti viri consilium, fateor, libenter arripui; et onus, cui succumbere compellebar, abjeci. Imo pecuniam, quam duplicare non poteram, negotiator ignavus ad altare deposui. Fuit, fuit olim, sed jam elapsum est tempus, ut modestiae pudor, mortificationis insigne, digna severitas, et sacerdotalis genii valeat censura servari. Nam ut me solum digne coarguam, videtis ipsi quia protinus, ut ad vos venio; ecce sales, ecce facetiae, lepores, urbanitates, dicacitates, volumina quaestionum, omnesque verborum inanium pestes insolenter erumpunt, quae nos, non jam sacerdotes, sed potius oratores, ac rhetores, sive, quod inhonestum est, scurras ostendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sal cogit cũ admotum fu̾it igni
fluere: cũ uͦ in aquã mititur
uelut in ignib crepitare: ¶t
ẽ quod apd̾ garamantas efficit
quendam fontẽ tam frigidũ die¬
bus ut ñ bibatur. tã feruidũ
noctib ut ñ tangatur: Es
in epyro aliũ fontẽ ita mirabi¬
lẽ p̾buit. ut cũ sit contrectanti¬
b frigidus. in eo tam̃ faces ut
in cet̾is extinguntur accense:
sed ñ in cet̾is accenduntur extin¬
cte: Quis in egypto huiusmo¬
di ficũ eẽ constituit. cuiꝰ lignum
cũ in fluenta picit᷑. non ad ligno¬
rũ consuetudinẽ ꝓtinꝰ enatet.
sed ĩ ꝓfunda mergat᷑: qd̾q est
mirabiliuᷤ pꝰtqͣm in imo aliqͣtidi¬
u manserit. inde ad aquȩ suꝑfici¬
em rursus emergit. quando sci¬
lic̃ madefactũ. humoris debuit pond̾e
p̾grauari: Quid ẽ quodĩ aruis
sodomȩ poma gignunt᷑. quȩ ad
maturitatis quidem speciem
usq ꝑueniunt: s morsu p̾ssũ¬
ue tẽptata. in fumũ atq faui¬

Expanded text:
sal cogit, cum admotum igni fuerit, sal cogit, cum admotum igni fuerit, fluere, cum vero in aquam mittitur, velut in ignibus crepitare? Quid est, quod apud Garamantas efficit quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam fervidum noctibus, ut non tangatur? Quis in Epyro alium fontem ita mirabilem praebuit, ut cum sit contrectantibus frigidus, in eo tamen faces, ut in caeteris extinguntur accensae, sed non ut in caeteris accenduntur extinctae? Quis in Aegypto huiusmodi ficum esse constituit, cuius lignum, cum in fluenta proicitur, non ad lignorum consuetudinem protinus enatet, sed in profunda mergatur? Quodque est mirabilius, postquam in imo aliquandiu manserit, inde ad aquae superficiem rursus emergit, quando scilicet madefactum humoris debuit pondere praegravari? Quid est, quod in arvis Sodomae poma gignuntur, quae ad maturitatis quidem speciem usque perveniunt, sed morsu pressuve temptata in fumum atque favil
Abbreviated transcription (Latin):
ce: Si sanguisuga faucib hese¬
rit fumo eius excepto statim
euomitur: urinȩ qͦ difficultas
huiꝰ appositione larat᷑. Quid de
ad amante referã qui ñ igne. ñ
ferro diuidit᷑: ullaq alia ui. nͥ
dũtarat hircino sanguine non
secat᷑ Quid ẽ quod magnetẽ
torẽ: ¶uitam̃ si adamas uixta
ponit᷑ ñ mͦ iã ferrũ nullatenus
rapit. s & si iã rapuerat. ut ei
ꝓpinquauerit mox remittit: tan¬
qͣm si lapis lapidẽ cimeat. & ue¬
lut ante conspectũ maioris po¬
tentiȩ uires ꝓprias perdat. Nȩc
latet aspecłu archadie lapidem
iã ñ possit extingui. Pyrites c̃ẽ
lapis qui inꝑsida reꝑitur. cur
ab igne nom̃ accepit: nͥ qͥa tenen¬
tis manũ si uehem̃tiꝰ p̾matur
adurit: In eadẽ rursus ꝑside
lapis gignit᷑ qui selenitensi uoca¬
tur. cuius eandor int̾ior cũ luna
crescit. ead ẽq pꝰtmodũ ad defec¬
tum tendente decresit. Quid ẽ
p̾terea qd̾ agrigentinũ sicilior

Expanded text:
ce? Si sanguisuga faucibus haesece? Si sanguisuga faucibus haeserit, fumo ejus excepto, statim evomitur; urinae quoque difficultas hujus appositione laxatur. Quid de adamante referam, qui non igne, non ferro dividitur, ullaque alia vi, nisi duntaxat hircino sanguine non secatur? Quid est quod magnetem torem? Qui tamen si adamas juxta ponitur, non modo jam ferrum nurapit, sed et si iam rapuerat, ut ei propinquaverit, mox remittit, tanquam si lapis lapidem timeat, et velut ante conspectum maioris potentiae proprias vires perdat. Nec latet asbeston Archadiae lapidem iam non possit extingui. Pyrites etiam lapis, qui in Perside reperitur, cur ab igne nomen accaepit, nisi quia tenentis manum, si vehementius prematur, adurit? In eadem rursus Perside lapis gignitur, qui seleniten vocatur, cuius candor interior cum luna crescit, eademque postmodum ad defectum tendente decrescit. Quid est praeterea, quod Agrigentinum Siciliae
Abbreviated transcription (Latin):
pantur. nulla ꝓrsus etate uin¬
cantur. usq adeo ut eos subster¬
nere soleant qui limites figunt.
Quis enĩ infossos humide foueȩ
ubi ligna putrescerent. tã dui
durare in corruptibiliter posse.
nͥ rerum ille corruptor ignis effi¬
ceret: Calx qͦ conceptũ ignẽ atq
sopitum sic occultissime seruat.
ut nec tangendo sentiat᷑: sed cũ
extinguit᷑ tẽ accendit᷑ e sentitur.
Dt enim calx occulti ignis uĩ ex¬
pellat aqua ꝑfunditur. & cũ ante
frigida sit inde feruescit. unde
feruentia cuncta frigescunt.
At si ñ aqua s oleũ quod utiq fo¬
mes est ignis adhibet᷑. nulla eius
infusione calor uel minimus exci¬
tat᷑. Eͥd gͦ mirũ si omp̃e d̾s in mag¬
nis magnꝰ ostendit᷑. cũ &e in mini¬
mis atq extremis qͥbq reb tam
nurabilit̾ oꝑat᷑ : Quid enĩ uilius
pelle colubri: Si tam̃ oleo ferues¬
cente decoquit᷑ : mire ꝑ eã dolor
auriũ mitigat᷑. Cuid inferiꝰ cin¬

Expanded text:
pantur, nulla prorsus aetate vinpantur, nulla prorsus aetate vincantur, usque adeo, ut eos substernere soleant, qui limites figunt, Quis enim eos infossos humidae foveae, ubi ligna putrescerent, tandiu durare incorruptibiliter posset, nisi rerum ille corruptor ignis efficeret? Calx quoque conceptum ignem atque sopitum sic occultissime servat, ut nemo tangendo sentiat, sed cum exstinguitur, tunc accenditur, et sentitur: ut enim calx vim occulti ignis expellat, aqua perfunditur; et cum ante frigida sit, inde fervescit, unde ferventia cuncta frigescunt. At si non aqua, sed oleum, quod utique fomes est ignis, adhibetur, nulla ejus infusione calor vel minimus excitatur. Quid ergo mirum, si omnipotens Deus in magnis magnus ostenditur, cum etiam in minimis atque extremis quibusque rebus tam mirabiliter operetur? Quid enim vilius pelle colubri? si tamen oleo fervescente decoquitur, mire per eam dolor aurium mitigatur. Quid inferius cimi
Abbreviated transcription (Latin):
&e nascunt᷑ e uiuunt. Quid est
qd̾ palea. tam frigida ẽ. ut ob¬
nitas diutissime niues seruet:¬
cam calida. ut poma quelibet
maturet acerba: Quid est quod
isnis cũ ipse lucidus sit queli¬
bet fuerint ab eo adusta nigres¬
cunt. & cũ ipse resplendeat. quic¬
quid &e ambit & lãbit pulcher¬
niꝰ decolorat: Uerũtam̃ lapi¬
des igne candente ꝑ cocti. & ipsi
sunt candidi: & qͣmius ille ma¬
gis rubeat. illi flãmis albesẽt.
lucitam̃ congruit albũ: tenebris
nigrum.Cũq ignis in lignis ar¬
deat. lapidẽ coquat. contrarios
habet in ñ contͣriis reb effectꝰ.
lic̃ enĩ sint lapides. & ligna di¬
uersa. constat tñ ñ esse contͣria
sicut albũ & nigrũ. quoꝵ ĩ la¬
terũ. Illos enĩ clarificat. hȩc ob¬
fuscat. dũ in illis omnib deficẽt.
nͥ mistis uiueret. Cur etiã in
carbonib tanta infirmitas ut
ictu leuissimo frangant᷑. p̾ssu
facillimo conterantur. tanta fir¬
mitas ut nullo humore corrũ¬

Expanded text:
et nascuntur et vivunt. Quid est et nascuntur et vivunt. Quid est quod palea tam frigida est, ut obrutas diutissime nives servet; calida, ut poma quaelibet acerba maturet? Quid est, quod ignis cum ipse sit lucidus, quaelibet si fuerint ab eo adusta, nigrescunt; et cum ipse resplendeat, quidquid et ambit et lambit, pulcherrimus decolorat? Verumtamen lapides igne candente percocti, et ipsi sunt candidi; et quamvis ille magis rubeat, illi flammis albescunt; luci tamen congruit album, tenebris nigrum. Cumque ignis in lignis ardeat, lapides coquat, contrarios habet in non contrariis rebus effectus. Licet enim sint lapides, et ligna diversa, constat tamen non esse contraria, sicut album et nigrum, quorum in laalterum. Illos enim clarificat, haec offuscat, dum in iliis omnino deficeret, nisi in istis viveret. Cur etiam in carbonibus tanta infirmitas, ut ictu levissimo frangantur, pressu facillimo conterantur; et tanta firmitas, ut nullo humore corrum
Abbreviated transcription (Latin):
quia nichil ex nichilo sĩt. anims¬
lia ñ exanimalib s exstolidise¬
lementis solo ussionis uuꝑio
creata: dormientẽ homine costã
ꝑdere. nec dolere: de solo uir fe¬
minã sine femuia fieri. & inuna
costa omnia hominis m̃bra dis¬
tingui: mutuos se nudos aspia̾
nosse. Et multa alia quȩ ꝓsequi
longum est. Qd gͦ mirũ est sus
qͥ naturȩ legẽ dedit & ordinẽ suꝑ
eandem naturã sui nutꝰ exerceat
dicionẽ: ut ei nature necessitas
ñ rebellis obsistat. si eiꝰ substra¬
ta legib uelut ancilla deseruiat.
Ipsa quippe rerũ natura. habet
nat᷑am suam dĩ scilic̃ uoluntatẽ.
ut sicut illiꝰ leges quęlibet crea¬
ta conseruant. sic illa cũ iubetͦ
sui iuris oblita. diuinȩ uolunti¬
ti reu̾ent̾ obediat. Cuid est enumn
hodieq qd̾ cernimꝰ qm̃ salaman¬
dra in ignib uiuit. & ñ mͦ adustio¬
ne lesionẽ non patitur. s tanquã
fom̃tis insuꝑ uegetat᷑ Cuidã
uͦ uermicłĩ inferuentissimis aqͥs

Expanded text:
Quia nihil ex nihilo fit; » animalia non ex animalibus, sed ex stolidis elementis, solo jussionis imperio creari; dormientem hominem costam perdere, nec dolere; de solo viro feminam sine femina fieri, et in una costa omnia hominis membra distingui; mutuo se nudos aspicerquidem nosse ; et multa alia quae persequi longum est. Quid ergo mirum est si is qui naturae legem dedit et ordinem, super eamdem naturam sui nutus exerceat ditionem, ut ei naturae necessitas non rebellis obsistat, si ejus substrata legibus, velut ancilla deserviat? Ipsa quippe rerum natura habet naturam 630 suam, Dei scilicet voluntatem, ut sicut illius leges quaelibet creata conservant, sic illa cum jubetur sui juris oblita, divinae voluntati reverenter obediat. Quid est enim, hodieque quod cernimus, quoniam Salamandra in ignibus vivit, et non modo laesionem adustione non patitur, sed tanquam fomentis insuper vegetatur? Quidam quoque vermiculi in ferventissimis aquis
Abbreviated transcription (Latin):
dã monachꝰ ille dicebat᷑ ostendis¬
se uirtutes. Sed ue illi quidan¬
sis ocłis securus incedit: & u̾su¬
ti hostis laqueos ñ attendit. Nã
pꝰtmodũ hic in luxurie uoragiuẽ
corruit: & qui eatenus mãgns
reuerentiȩ principi ac ciuib
fu̾at habitus. publice uirgis ce¬
sus. & subhonesto ludibrio tur¬
pit̾ asseritur decaluatus. Hec
at. quia in hoc uitȩ mortalis iti¬
nere gradientib multe suppo¬
nuntur insidiȩ. diu̾sa occultus
hostis scandala condegit. multa
uiscaria struit. plures laqueos
atq tendiculas anteponit nr̃is
regendis expon̾e. Sed qui me ip
sum int̾ tot gladios ac tela ne¬
& alios ex captionis latentium
insidiarum laqueis expedire:
deponenda est gͦ sarcina: quam
baiulare non possumꝰ PTeliusq
ẽ pondus abicere : qͣm cũ det̾m̃to
domini cuiꝰ sum seruus fractis
ceruicib int̾ire. Sufficiat nunc
ad testimoniũ. hoc solum beati
iheronimi: quod necdum hora

Expanded text:
dam monachus ille dicebatur ostendisdam monachus ille dicebatur ostendisse virtutes. Sed vae illi! clausis oculis securus incedit, et versuti hostis laqueos non attendit. Nam postmodum hic in luxuriae voraginem corruit, et qui eatenus magnae reverentiae principi, ac civibus fuerat habitus, publice virgis caesus, et sub inhonesto ludibrio turpiter asseritur decalvatus. 452 at, quia in hoc vitae mortalis itinere gradientibus multae supponuntur insidiae, diversa occultus hostis scandala contegit, multa viscaria struit, plures laqueos atque tendiculas nostris re, plebibus te regendis expone. Sed qui meipsum nequeo inter tot gladios ac tela os possum ex captiosis latentium insidiarum laqueis expedire? Deponenda est ergo sarcina, quam bajulare non possum: meliusque est pondus abjicere, quam cum detrimento Domini, cujus sum servus, fractis cervicibus interire. Sufficiat nunc ad testimonium hoc solum beati Hieronymi, quod, necdum hora
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate conpulsus. tandem
corrusse se p̾terita nocte in
quandã eiꝰdẽ pͥncipis cubicula¬
riam confitetur
Neadẽ rursus urbe uidi mo¬
nachũ. cui nomen madelinus.
qui nimirũ urta monast̾iumde¬
gens incellula. inclusus siue so¬
litariꝰ dicebatur. Hic mͥ retulit.
quia in sacroscõ paschali sabb̃o re¬
surrectionẽ p̾cedente dñicã. in ge¬
cłia quã frequentare consueuerat.
quatuordecim plus minus lampa¬
des ad ornauit: &e aqua supposita
p̃t̾ unã om̃ib oleũ suꝑfudit. Cũq
ceteris satisfactũ eẽt. sed deficien¬
ce oleo una reman̾et: petiuit ab
bati sed inpetͣre ñ potuit. Tandẽ
in fide ñ hesitans. aqua lampadẽ
impleuit. liũn adhibuit. quȩ ꝓfu¬
to ꝑ totã noctẽ cũ cet̾is nichilom¬
nus radiauit. Et cũ naturale sit
aquȩ ut ignẽ semꝑ extinguat:
illa fouebat. Gunc abbas aduoca¬
tus in testimoniũ. signũ uirtutis
ammiratus expanit. sese oleũ ũ

Expanded text:
auctoritate compulsus, tandem auctoritate compulsus, tandem corruisse se nocte praeterita in quamdam ejusdem principis cubiculariam confitetur. In eadem rursus urbe vidi monachum cui nomen erat Madelmus, qui nimirum juxta monasterium degens in cellula, inclusus, sive solitarius dicebatur. Hic mihi retulit, quia in sacrosancto paschali Sabbato, Resurrectionem praecedente Dominicam, in Ecclesia, quam frequentare consueverat, quatuordecim plus minus lampades adornavit, et aqua supposita praeter unam, omnibus oleum superfudit. Cumque caeteris satisfactum esset, sed deficiente oleo, una remaneret; petivit ab abbate, sed impetrare non potuit. Tandem in fide non haesitans, aqua lampadem implevit, lumen adhibuit, quae profecto per totam noctem cum caeteris nihilominus radiavit; et cum naturale sit aquae ut ignem semper exstinguat, illa fovebat. Tunc abbas advocatus in testimonium, signum virtutis admiratus expavit, seseque oleum
Abbreviated transcription (Latin):
ac p̾cipue in sollẽpnitate missarũ
indesinent̾ assiduũ excolebat.
Cui cũ cotidie sacris mist̾iis
reuerent̾ infist̾et: angelus dñi
ex consuetudine ueniebat. & ui¬
dente pͥncipe sacram̃tum ddĩnei
corporis ex offẽntis manib assu¬
mebat. Sed o criminalis uitȩ hu¬
ius lubrica. & in certa condicio.
Nam qui angłicis fruebat᷑ obseqͥ
pellit᷑: s grauit̾ intus conscien¬
tia remordente torquet᷑. ornatur.
accedit. trepidat palpitat. tam̃
offerre p̾sumit. Ecce angłs ut
assuetꝰ fuerat. uenit. & inspec¬
tãte pͥncipe sponge̾am infectã¬
aqua suꝑ capud illiꝰ exp̾ssit. õsq
sordes atqz squalores quos ex
copore illiꝰ ante contrarerat. m̃¬
bris eius omĩb it̾m suꝑfudit.
Hoc uso pͥnceps ammiratꝰ obstu¬
puit. prb̃rmq semotis omĩb
sȩcrete conuenit. Inquisitus
itaq pb̃r si nouit᷑ aliquid cri¬
muus ad misisset. prio qui
dẽ ꝑhorrescens facinꝰ abnegat.
deinde male sͥ conseiꝰ ac pͥncipis

Expanded text:
ac praecipue in solemnitate missarum indesinenter assiduum. Qui dum quotidie sacris mysteriis reverenter insisteret, angelus Domini ex consuetudine veniebat, et vidente principe, sacramentum Dominici corporis ex offerentis manibus assumebat. Sed, o ruinalis vitae hujus lubrica et incerta conditio! nam qui angelicis fruebatur mundispellitur; sed graviter intus, conscientia remordente, torquetur; ornatur, accedit, trepidat, palpitat, tamen offerre praesumit. Ecce angelus, ut assuetus fuerat, venit, et inspectante paqua super caput ejus expressit; omnesque sordes atque squalores, quos ex corpore illius ante contraxerat, membris ejus omnibus iterum superfudit. Hoc viso princeps admiratus obstupuit, presbyterumque semotis omnibus secrete convenit. Inquisitus itaque presbyter, si noviter aliquid criminis admisisset, primo quidem quasi perhorrescens facinus, abnegat; deinde male sibi conscius, ac principis
Abbreviated transcription (Latin):
Num ambrosius bellũ arrianis se
suamq eccl̃iam crudelit̾ infestan¬
tib intulit: Nũqͥd in arma. scõꝵ
quispiam traditur insurrerisse pon¬
tificum: Causas gͣ excłiastici euius¬
cumq negocii legis dirimant
fori. uel sacerdotalis edicta con¬
cilii. ne qd̃ gerendum est in tribu¬
nalib iudicũ. uel ex sententia ꝓdi¬
re pontificũ. in nr̃m uertat᷑ obꝓbii¬
um. congressione belloꝵ. Sed ecce
dũ aiiditate loquendi uobis cum
sermonis artiełm longuis ꝓtraho
metam ut iudeo cõpendii epłaris
excedo. Incolumẽ te uenerabilis

Expanded text:
Num Ambrosius bellum Arianis se Num Ambrosius bellum Arianis se suamque Ecclesiam crudeliter infestantibus intulit? Nunquid in arma sanctorum quispiam traditur insurrexisse pontificum? Causas igitur ecclesiastici cujuscunque negotii leges dirimant fori, vel sacerdotalis edicta consilii ne quod gerendum est in tribunalibus judicum, vel ex sententia debet prodire pontificum, in nostrum vertatur opprobrium congressione bellorum. Sed ecce, dum aviditate loquendi vobiscum sermonis articulum longius protraho, metam, ut video, compendii epistolaris excedo. Incolumem te, venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illis uelut galeatis & loricatis
fidei munim̃to crucis q uexillo.
ad locũ certaminis uenit. Cũq
uir ille non ferrea ut sꝑabat ar¬
na conspiceret. sed tanquã celestẽ
uni timoris horror inuasit. ut de¬
silientes de equis ꝓtinus arma ꝓi¬
cerent: t̾re se humilit̾ sternerent.
indulgentiã flagitarent. Sic sic
nimirũ titulos uictorie triumpha¬
lis obtinuit. qui ñ in frem̃tib eqͥs.
ñ inmicantib gladiis spẽ posuit.
sed ex diuinȩ tantũ potentię uirtu¬
te presumpsit. Ad hec siquis obi¬
petrus obhoc apłicum obtinet
pͥncipatũ. quia negauit. nȩc da¬
iud iccirco ꝓpħiȩ meret᷑ oraculum.
quia thorũ alien iuris inuasit.
cum mala uel bona non ꝓmeritis
considerent᷑ habentiũ. sed ex ꝓp̾is
debeant qualitatib iudicari.
stũquid hoc legit᷑ uel egisse. uel
lit̾is dociussẽ gregorius. qui
tot rapinas ac iuolentias a lan¬
gobardoꝵ est feritate perpessus:

Expanded text:
cum illis, velut galeatis, et loricatis cum illis, velut galeatis, et loricatis fidei munimento, crucisque vexillo ad locum certaminis venit. Cumque vir ille non ferrea, ut sperabat, arma conspiceret, sed tanquam 117 coelevini timoris horror invasit ut desilientes ex equis protinus arma projicerent, terrae se humiliter sternerent, indulgentiam flagitarent. Sic, sic nimirum titulos victoriae triumphalis obtinuit, qui non in frequentibus equis, non in micantibus gladiis spem posuit, sed ex divinae tantum potentiae virtute praesumpsit. Ad haec si quis objiPetrus ob hoc apostolicum obtinet principatum quia negavit , nec David idcirco prophetiae meretur oraculum quia torum alieni viri invasit ; cum mala, vel bona non pro meritis considerentur habentium, sed ex propriis debeant qualitatibus judicari. Nunquid hoc legitur, vel egisse, vel litteris docuisse Gregorius, qui tot rapinas ac violentias a Longobardorum est feritate perpessus?
Abbreviated transcription (Latin):
alios qualit̾ a u̾berib eripiant᷑ instru¬
it. Audisti frat̾ hystoriam: esto pro¬
uidus ad caut elam.
Nt̃ abbatẽ &e quendã scłi potentem
orta est ñ leiuis de pꝰossione concentio.
Cũq a partis utruisq fautorib mi¬
nis dui certaret᷑ e iurgiis: tandem
ut armis ageret᷑ utri.q condictum
est. Et scłaris qtadẽ paratis nuil¬
tũ copiis campum p̾liaturꝰ ingredit᷑
acies struit. cuneos ordinat. atq ad
fortit̾ agendum omĩum mentes
acerrimus cohortator unfłamat.
Siluescunt omĩa gladiis: rubent
clipei. Nociferantiũ clamor attollitꝰ
minaces armatoꝵ fremitꝰ inhor¬
rescunt. Tela stringunt᷑. & solus
adu̾se partis impetus ad congra¬
endum accensis mentibus expec¬
tat᷑. Abbas autt̃ ñ in armis t̾renis
spẽ suam. sed in humanȩ salutis
auctore constituens. cunctis qui ꝓ
se dimicare conuenerant suum
prohibuit comitatũ. Solos autẽ
monachos suos equis imposuit. ca¬
pita cucullis operiri p̾cepit: sicq

Expanded text:
alios qualiter a verberibus eripiantur instruit. Audisti, frater, historiam; esto providus ad cautelam.nter abbatem et quemdam saeculi praepotentem orta est non levis de possessione contentio. Cumque a partis utriusque fautoribus minis diu certaretur et jurgiis, tandem ut armis ageretur utrinque condictum est. Et saecularis quidem, paratis militum copiis, campum praeliaturus ingreditur, acies struit, cuneos ordinat atque ad fortiter agendum omnium mentes acerrimus cohortator inflammat. Silvescunt omnia gladiis, rubent clypei, vociferantium clamor attollitur, minaces armatorum fremitus inhorrescunt, tela stringuntur, solus adversae partis impetus ad congruendum accensis manibus exspectatur. Abbas autem non in armis terrenis spem suam, sed in humanae salutis auctore constituens, cunctis, qui pro se dimicare convenerant, suum prohibuit comitatum, solos autem monachos suos equis imposuit, capita cucullis operiri praecepit, sicque
Abbreviated transcription (Latin):
purgat mendaciũ. idoneũq uide¬
tur indefensione ꝓfugium. qd̃¬
qd̃ mediolanensis ciuitas tc̃ in sedi¬
tionẽ uersa. repentinũ utriq nr̃m
minabat᷑ interitũ. & qd̃ necessitas
intulit. si uoluntatis desit arbit᷑¬
um non manebit: Sed canonica
decernit auctoritas. ut si uidua po¬
tentis iuolentiã ꝑtimescens. sacrũ
suscipiat: ab eo quod semel miit
proposito non recedat. Absit gͦ ut
uirũ timor absoluat. qui feminas
etiam in iudicio non excusat. p̾ser¬
tĩ cũ me denuntiante ne huius¬
modi te uoto pro timore mortis
constring̾es. nͥ etiã consequenter
ꝑ uiui oꝑis efficatiã ꝓmissa cõple¬
res: tute diuinȩ sententiȩ denota¬
sti. si date sponsionis aliqͣndo mys¬
teriũ uiolares.

Expanded text:
purgat mendacium, idoneumque videpurgat mendacium, idoneumque videtur in defensione perfugium, qd Mediolanensis civitas tunc in seditionem versa, repentinum utique nostrum minabatur interitum? Et quod necessitas intulit, si voluntatis desit arbitrium, non manebit? Sed canonica decernit auctoritas, ut si vidua pietatis violentiam pertimescens, sacrum suscipiat, ab eo quod semel iniit proposito non recedat. Absit ergo ut virum timor absolvat, qui feminas etiam in judicio non excusat; praesertim cum me denuntiante, ne hujusmodi te voto pro timore mortis constringeres, nisi etiam consequenter per vivi operis efficaciam promissa impleres; tu te divinae sententiae devotasti, si datae sponsionis aliquando mysterium violares.
Abbreviated transcription (Latin):
andulfo clerico medio¬
lanensi & senatorii gene¬
ris & peritiȩ lict̾alis ni¬
tore conspicuo .P. peccator monachꝰ
salutẽ. Prestolatꝰ sum & certum te¬
nui: ut uixta condictũ. sacri ordinis
arriꝑes institutũ. Sed quia te rex
egypti luti ac lat̾is seruitio ñ oppreᷤ¬
sit. quia te a ꝓcuitu suȩ militiȩ. sa¬
trapis insistentib non abiecit. sed
potius cũ leuita illo d latere montis
effraun blandiens socer belehemi¬
ta retinuit. filieq suȩ amore de¬
uinctum multis sermonum atq
refectionũ suauitatib deliniuit:
quod non homini sed deo spoponde¬
ras. humana non ꝑsoluisti demeri¬
tate. Obsecro mi frat̾ quid pruden
tia tua ualet excusationis obtend̾e.
quid argumentat᷑ ut ei liceat qd̃
xꝑo iud ice & angelis testib ꝓmi¬
serat. ꝑ non implere. cũ dominus
ꝑ moysen dicat. si quis uiroꝵ uoue¬
rit dño: aut se constͥnxerit iuram̃¬
to. non faciet irritũ u̾bũ. s om̃e
qd̃ ꝓmisit implebit: An forte hoc

Expanded text:
ANDULPHO clerico et senatorii generis, et peritiae litteralis nitore conspicuo, PETRUS peccator monachus salutem. Praestolatus sum, et certum tenui, ut juxta condictum, sacri ordinis arriperes institutum. Sed quia te rex Aegypti luti et lateris servitio non oppressit : quia a procinctu suae militiae satrapis insistentibus non abjecit, sed potius cum Levita illo de latere montis Ephraim blandiens socer Bethlehemita retinuit, filiaeque suae amore deinctum, multis sermonum atque refectionum suavitatibus delinivit ; quod non homini, sed Deo spoponderas, humana non persolvisti temeritate. tia tua valet excusationis obtendere? quid argumentatur, ut ei liceat quod, Christo judice et angelis testibus, promiserat, non implere? cum Dominus per Moysen dicat: « Si quis virorum voverit Domino, aut se constrinxerit juramento, non faciet irritum verbum; sed omne quod promisit, implebit . » An forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
igni ut a nobis fugiat. uirtute. xͥ
domini nr̃i armatus iniunge. Ad
quã mulieris fidem. stupefactus ar-¬
chiep̃c. ac subito & ipse fide repletus.
foras exiit: & corrani cunctis qui ad¬
erant flaminas intuens. ac lacrimiᷤᷤ
mulieris. recede ignis pestifer ab ancil¬
larum dei habitaculis. nec dampna
aliqua ultra iniferre p̾sumas. His a
pontifice uerbis ꝓlatis. sicut michi
testificati sunt qui uiderunt. repente
inmensitas flammarum inuisibili uͥ¬
tute repressa. uelud ferreo muro obstan¬
te. ultra procedere non potuit: & absq
ullo humano suffragio. absq ulla plu¬
uiȩ gutta. in credibili celeritate semet¬
ipsam extiuxit. Sic magnifico atq in¬
sꝑato miracło. scãrum ꝓpositũ mulie¬
rum sͥ bene acceptũ ẽẽ diuina pietas
comprobauit. e uere fidei merito. oĩa
possibilia credenti. sicut in eũgelio ꝓ¬
miserat demonstrauit. Nlarratio de¬

Expanded text:
igni ut a nobis fugiat virtute Christi igni ut a nobis fugiat virtute Christi Domini nostri armatus injunge. Ad quam mulieris fidem stupefactus archiepiscopus, ac subito et ipse fide repletus, foras exiit, et coram cunctis qui aderant flammas intuens, ac lacrymis mulieris, recede, ignis pestifer, ab ancillarum Dei habitaculis, nec damna aliqua ultra inferre praesumas. His a pontifice verbis prolatis, sicut mihi testificati sunt qui viderunt, repente immensitas flammarum invisibili virtute repressa, velut ferreo muro obstante ultra procedere non potuit, et absque ullo humano subsidio, absque aliqua pluviae gutta incredibili celeritate semetipsam exstinxit. Sic magnifico atque insperato miraculo, sanctarum propositum mulierum sibi bene acceptum esse, divina pietas comprobavit; et verae fidei merito, omnia possibilia credenti, sicut in Evangelio promiserat, demonstravit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
congregans. summa instantia ut ꝑicło
cedant hortatur. Cumq illȩ omnino
reuuerent. & priꝰ se mori posse quam
propositum infringere constanter af-¬
firmarent: ait epẽ. Auctoritate beati
petri & dñi pape. cuius uice fungor.
precipio. ut ad p̾sens hinc ȩreatis: neq
uos cum habitaculis ur̃is hoc incen-¬
dio cremari sinatis. Ad hȩc quȩdã
u̾sationis soror. Gisla nomine. quã
e ipse multociens uidi: sp̃u ce fide
succensa. respondit. Nos pater tunor
dĩ & p̾ceptum abbatis nr̃i. ut ignem
eternũ euadere possemus: infra
hos quos cernis limites usq ad
mortẽ ꝑmansuras inclusit. Unde
nullo pacto fieri potest. ut aliqua
necessitate p̾firos nobis penitentiȩ
terminos saltẽ pedis passu trausgre¬
diamur: nisi ab illo qui in nomine
dñi in hoc nos conclusit loco soluam.
Noli gͦ dñe si placet hoc iniungere.
quod nobis agere non licet: s sicut
nos ignẽ p̃cipis fugere. ita magis

Expanded text:
congregans, summa instantia ut periculo congregans, summa instantia ut periculo cedant, hortatur. Cumque illae omnino renuerent, et prius se posse mori quam propositum infringere constantes affirmarent, ait episcopus: Auctoritate beati Petri et domini papae, cujus vice fungor, ientia vobis praecipio ut ad praesens hinc exeatis neque vos cum habitaculis vestris hic incendio concremari sinatis. Ad haec quaedam laris conversationis soror, Gisla nomine, quam et ipse multoties vidi, spiritu et fide succensa, respondit: Nos, Pater, timor Dei et praeceptum abbatis nostri, ut ignem aeternum evadere possemus infra hos quos cernis limites usque ad mortem permansuras inclusit. Unde nullo pacto fieri potest ut aliqua necessitate praefixos nobis poenitentiae terminos saltem pedis passu transgrediamur, nisi ab illo qui in nomine Domini in hoc nos inclusit loco solvamur. Noli ergo, domine, si placet, hoc injungere, quod nobis agere non licet, sed sicut nos ignem praecipis fugere, ita magis
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ uiolento elementoꝵ confictu.
tecta relinqunt: & se passim ad terram
proicientes. non iam domos s ꝓpͥa corpo¬
ra saluare contendunt. At ignis obsta¬
culo remoto. libere omĩa ꝑuagat᷑: et
partẽ edificioꝵ sibi ꝓpuquiorẽ inua¬
dens. horrisono screpitu maxuas
lignoꝵ moles consumit. Tunc uero
luctuosa uiuersoꝵ uox confuso cla¬
more oinnia replet: & tocius ignara
consilii. nil nisi extremum aucillarum
dei exitum prestolant᷑. Erat tunc forte
in loco lugdunensis eccłiȩ archiep̃c ue
nerabilis hugo: multa ꝓbitate morũ¬
& religiosa conu̾satione. a domino papa¬
urbano cunctarum ferme galliarum
constitutꝰ legatꝰ. Ad quẽ uelud ad patrẽ
om̃s confugiunt: & ut inꝑturbatis re-¬
b fieri solet. anxie ab eo consilium ex¬
poscunt. Precantur p̾cipue. ut inclusis
sanctis mulierib exitũ persuadeat:
neq tantũ ouiũ xp̃i gregem ignib pa-
claustrum ingreditur: & om̃s celeritate

Expanded text:
tandem violento elementorum cōflictu, tandem violento elementorum cōflictu, tecta relinquunt, & se passim ad terram præcipitantes, non iam domos, sed propria corpora saluare contendunt. At ignis obstaculo remoto libere omnia peruagatur, & partem ædificiorum sibi propinquiorem inuadens, horrisono strepitu, maximas lignorum moles consumit. Cum vero luctuosa vniuersorum vox confuso clamore omnia replet, & totius ignari consilij, nil nisi extremum ancillarum Dei exitium præstolantur. Erat tunc forte in loco Lugdunensis ecclesiæ Archiepiscopus Venerabilis Hugo, multa morum probitate & religiosa conuUrbano cunctarum ferme Galliarum constitutus legatus. Ad quem velut ad patrem omnes confugiunt, et, ut in perturbatis rebus fieri solet, anxie ab eo consilium exposcunt. Precantur praecipue, ut inclusis sanctis mulieribus exitum persuadeat, neque tantum ovium Christi gregem ignibus pasclaustrum ingreditur, omnesque sub celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
prius mori quam egredi. ante occũ¬
bere quam lunen signati ostii trans¬
gredi elegerunt. Quod tunc apparu¬
it: quando in circumpositis uille do¬
mib. casu quodã teꝑe ignis exasit.
Ferebantur insublim flãmarum¬
sanctarum illarum habitacłis appro¬
pinquabant. Collit᷑ in altum damor
populi. ne sacre domus cõburentur:
magis quã deppͥis dampnis sollici¬
ti. Fit concursus omnium ad muri
eas ambientis propugnacula: & suꝑ
domoꝵ tecta conscendentes. totis ui
rib obuiam iguib ire parant. Aren¬
tem materiam quã suꝑ inueniunt
louge ꝓiciunt: conuectam certatumn
aquam flaminis mniciunt: nehil qd̃
ad igneam uim repellendam possit
ualere in temptatum dimictunt. S
ne quicquã. Aer enim inuentos com¬
motus. multiplicatas uires ignib
dabat: & fumum fłameo uapori ad¬
nuxtũ uultib atq ocłis defensantiũ
inferens. ne defeuderent ꝓhibebat.
Cumq aliquandui resticissent: uicti

Expanded text:
prius mori quam egredi, ante occumprius mori quam egredi, ante occumbere quam limen designati ostii transgredi elegerunt. Quod tunc apparuit, quando in circumpositis villae domibus, casu, quodam tempore ignis exarsit. Ferebantur in sublime globi flammarums domibus, sanctarum illarum habitaculis appropinquabant. Tollitur in altum clamor populi, ne sacrae domus comburerentur, magis quam de propriis damnis solliciti. Fit concursus omnium ad muri eas ambientis propugnacula, et super domorum tecta consceribus obuiam ire ignibus parant. Arentem materiam quam super inueniunt longe proiiciunt, conuectam certatim aquam flammis iniiciunt, nihil quod ad igneam vim repellendam possit valere, intentatum dimittunt. Sed nequicquam. Aer enim vento commotus, multiplicatas vires ignibus dabat, & fumum flammeo vapori admixtum, vultibus atque oculis defensantium inferens, ne defenderent prohibebat. Cumque aliquandiu restitissent, victi
Abbreviated transcription (Latin):
fletuq indificiente. aut p̾terite
uitȩ ueuos abluunt. aut meritoꝵ
cuinulos augere contendunt: euu¬
ctiq prorsus uisibilia contempnen¬
tes. ad amorẽ inuisibilium certatĩ
semet ipsas accendunt. Interq uni¬
uersa bona sua. singulari pene et
ante maudita gr̃a. ꝑpetuo se carce¬
re dampnant: ita ut postquam se¬
mel facta scđ̾m regulam professiõe
corpori monasterii sociate fueruit.
ũ quã qualibae necessitate. nondico
septa muroꝵ s nec ipsas inquib
cominorantur regulares domos tͣus¬
grediantur. Hanc ipse sibi idcurco
more aliarum sanctimonialium. equi¬
taudi uł deambulandi licentiam p̃cep¬
to abbatis sui interdixeriuit: ne ali¬
qua occasione uł iundꝰ in eis uide¬
at quod coneupiscat: uel ipsa aliqͥd
norium saltun in excursu uidere seu
audire cõpellat. Nam eumquẽ a m̾tis
suȩ uituitu prors ab egerunt: ipsis
quoq corporalib oculis uidere contẽp¬
beatam resurrestionẽ expectant. Uñ

Expanded text:
fletuque indeficiente aut praeteritae fletuque indeficiente aut praeteritae vitae naevos abluunt, aut meritorum cumulos augere contendunt, cunctaque prorsus visibilia contemnentes, ad amorem invisibilium certatim semetipsas accendunt. Inter quae universa bona sua, singulari pene et ante inaudita gratia, perpetuo se carcere damnant, ita ut, postquam semel facta secundum regulam professione, corpori monasterii sociatae fuerint, nunquam qualibet necessitate non dico septa murorum, sed nec ipsas in quibus commorantur regulares domos, transgrediantur. Hanc ipsae sibi idcirco more aliarum sanctimonialium equitandi vel deambulandi licentiam praecepto abbatis sui interdixerunt, ne aliqua occasione vel mundus in eis videat quod concupiscat, vel ipsas aliquid noxium saltem in excursu videre seu audire compellat. Nam eum quem a mentis suae intuitu prorsus abegerunt, ipsis quoque corporalibus oculis videre contembeatam resurrectionem exspectant. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Q quia de marcunaco mentionem
feci: miracłm quod ibi diuina uirtu¬
te aliquando gestum est. nullomo
scĩmonialiũ scã loca. singłarẽ
gram obtinens: & uelut inter fulgen¬
tia cȩli sidera quodam suo ꝓprio splen¬
dore p̾fuigens. Ibi nobilium mulie¬
rum multitudo & quȩ de ipsius re¬
gii sanguinis sublimitate descend̃t̃:
speruunt diuitias. honores contemo¬
nunt. calcant suꝑbiam. luxuriam
subigunt: rp̃iq sequentes paupe¬
riem̃ ꝓprio mundum cum prinei¬
pe uincunt. De quarum numero
plurime uiroꝵ solatio destitute. se¬
cũdas. iterate nuptias refugerunt.
alie in columes maritos deseruer̃t.
quȩdam ab om̃ĩ carnuis corruptione
imunes. angelicũ uirginitatis
honorẽ. carnalib uoluptatib p̾tule¬
runt Om̃s tam̃ in cõmune uirili comn¬
stantia femineam molliciem suꝑgͥs¬
sȩ. non solum mundana omĩa. set &e
se ipsas sibi subiugant. opere ma¬
nuũ psalmodia. oratione assidua.

Expanded text:
Et quia de MarcinEt quia de Marcinfeci, miraculum quod ibi divina virtute aliquando contigit, nullo modnctimonialium sancta loca singularem gratiam obtinens et velut inter fulgentia coeli sidera quodam suo proprio fulgore praefulgens. Ibi nobilium mulierum multitudo, et quae de ipsius regii sanguinis sublimitate descendunt, spernunt divitias, honores contemnunt, calcant superbiam, luxuriam subigunt, Christique sequentes pauperiem, proprio mundum cum principe vincunt; de quarum numero plurimae virorum morte destitutae, secundas iterare nuptias refugerunt, aliae incolumes maritos deseruerunt, quaedam ab omni carnis corruptione immunes, angelicum virginitatis honorem carnalibus voluptatibus praetulerunt. Omnes tamen in commune, viri constantia femineam mollitiem supergressae, non solum mundana omnia, sed et seipsas sibi subjugant, opere manuum, psalmodia, oratione assidua
Abbreviated transcription (Latin):
tum sinceritate & ueritate probatꝰ.
ab adolescentia usq ad ultunam se¬
nectutem. iugum monastici ordinis
mansuetudine portans. ipsi miti
&e hunili corporis & uultus sui spe¬
cie. qͥddam cȩleste p̾tendens: curã
soroꝵ marcunacensium a me sibi
iniunctam agebat. Quam dum ꝑ
aliquantum temporis religiosissi
me administrass: carnis ingru¬
ente in cõmodo. ad soluendũ cõmune
mortis debitũ appropinquare cepit.
Cumq illũ in ciuere & cilitio positũ
fr̃es undiq circũstarent. repente
ab eis sp̃u raptus obmutuit. Qua
de causa frater quidã ex his qui
astabant unfredus nomine. honeste
uir conuersationis. ausu familiari¬
tatis qua p̾ ceteris ei semꝑ adheserat
ad eum se inclinauit: & si aliquid
sp̃ualium rerum uidisset quę siuit.
Ad quẽ ille his uerbis. uidi ait dñm.
& dulce consortium eius. Hoc eum
ñ uulgarib sedita ut expressi u̾bis
latinis dixisset: paruo interuenien¬
te temporis spacio defunctus est.

Expanded text:
tum sinceritate et veritate probatus, tum sinceritate et veritate probatus, ab adolescentia usque ad ultimam senectutem jugum monastici ordinis mansuetissime portans, ipsa miti et humili corporis et vultus sui specie, quiddam coeleste praetendens, curam sororum Marciniacensium a me sibi injunctam agebat. Quam, cum per aliquantum temporis religiosime administrasset, carnis ingruente incommodo, ad soluendum commune mortis debitum appropinquare cœpit. Cumque illum in cinere & cilicio positum, fratres vndique circunstarent, repente ab eis spiritu raptus obmutuit. Qua de causa frater quidam ex his qui astabant Vnfredus nomine, honestæ vir conuersationis, ausu familiaritatis qua præ cæteris ei sēper adhæserat, ad eum se inclinauit, & si aliquid spiritualium rerum vidisset, quęsiuit. Ad quem ille his verbis. Vidi, ait, Dominum, & dulce consortium eius. Hoc cum non vulgaribus, sed ita vt expressi verbis Latinis dixisset, paruo interueniēte temporis spatio, defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ missus fuerat ueniens: ei ꝑ ordi-¬
nem cuncta narrauit. Qui benigne
defuncti mandata suscipiens: plenus
caritatis sp̃u. multa elemosinarum
multa diuinoꝵ sacrificioꝵ auxilia:
laboranti sub et̾no iudicio anime im-¬
pendit: ꝑ quȩ ut dignũ est credere. &
a suppliciis ille liberatꝰ & fidelium reqͥei
ꝓ modo supernȩ dispositionis adiunetꝰ
est. Neq enim ratio patitur. ut sp̃c il¬
le in abditissimis iudicioꝵ di abscondi¬
ꝑmussꝰ sit: & nulla reditũ eius utilitas
subsecuta sit. Frustra quippe dimissus
cui hȩc uisio apparuerat. supͣdictus
p̃dixit. Cum enim huiusmodi defun¬
ctoꝵ manifestationes nr̃is sepe tempo¬
rib ꝓuenerint: uix aliquis mortuo
collocutus. morte̾ longiore tẽpore di¬
stulisse narratur. TInde & iste uisi¬
onis horrore. & scĩ am  motione ꝓuo¬
catus. statim scło ren̾tiauit: & factus
monachus. intra paucos dies termi¬
rater quidam turquillus

Expanded text:
quem missus fuerat veniens, ei per ordiquem missus fuerat veniens, ei per ordinem cuncta narrauit. Qui benigne defuncti mandata suscipiens, plenus charitatis spiritu multa eleemosynarum, multa diuinorum sacrificiorum auxilia laboranti sub æterno iudicio animæ impendit. Per quæ, vt dignum est credere, & a suppliciis ille liberatus, & fidelium requiei, pro modo supernæ dispositionis adiunctus est. Neque enim ratio patitur, vt spiritus ille in abditissimis iudiciorum Dei recondi redire permissus sit, & nulla reditum eius vtilitas subsecuta sit. Frustra quippe dimissus cui hæc visio apparuerat, supradictus prædixit. Cum enim huiusmodi defunctorum manifestationes nostris sæpe temporibus prouenerint, vix aliquis mortuo collocutus, mortem longiore tempore distulisse narratur. Vnde iste & visionis horrore, & sancti admonitione prouocatus, statim seculo renunciauit, & factus Monachus, intra paucos dies termifrater, Turquillus
Abbreviated transcription (Latin):
nosti nuꝑ a me edificatum ẽ. Quia
tamen iuirta finem uitȩ meę meoꝵ maloꝵ
me penituit: et̾nam quidẽ effugi
dampnationẽ. s multo adhuc adiu¬
torio egeo ad plenariã liberationẽ.
Ea de causa. ob implorandam mise¬
ricordiam ad abbatẽ cluniacensem
uenire ꝑmissus sum. Cuius comi¬
tatũ diu ꝓsecutus. quando p̾cedenti
ebdomada apud ansam hospitatus
est. nocte int̾ obsequentes ei famu¬
los mansi. Unde rogo ut eũ adeas.
atq ut mei misereatur sollicite
depreceris. Cũq homo ille cuiloque.¬
batur requireret cur uulpina ueste
amictus. eẽt. respondit. Hãc enim¬
mͥ uestẽ olim recentẽ᷑ eini: & eadẽ
die qua ea pͥmum indutꝰ sum. cuidã
illam pauꝑi deili. Quȩ sicut noua
data est. ita semꝑ noua ꝑmanet:
atq in penis ui enarrabile muchi
refrigerium prestat. Post hȩc uerba
ille quidẽ qui apparuerat disparuit:
alter ea que iniuncta fuerant inplere
accelerauit. Nam ad beatum uirum ad

Expanded text:
nosti a me nuper ædificatum est. Quia nosti a me nuper ædificatum est. Quia tamen circa finem vitæ meæ malorum meorum me pœnituit, æternam quidem effugi damnationem, sed multo adhuc adiutorio egeo ad plenariam liberationem. Ea de causa ob implorandam misericordiam ad Abbatem Cluniacensem, venire permissus sum. Cuius comitatum diu prosecutus, quoniam præcedenti hebdomada apud Ansam hospitatus est, nocte inter obsequentes ei famulos mansi. Vnde rogo vt eum adeas, atque vt mei misereatur sollicite depreceris. Cumque homo ille cui loquebatur requireret, cur vulpina veste amictus esset, respondit: Hanc vestem mihi olim recentem emi, & eadem die qua ea primum indutus sum, cuidam illam pauperi dedi. Quæ sicut noua data est, ita semper noua permanet, atque in pœnis inenarrabile mihi refrigerium præbet. Post hæc verba, ille quidem qui apparuerat disparuit, alter ea quæ iniuncta fuerant implere accelerauit. Nam ad beatum virum ad
Abbreviated transcription (Latin):
honeste curat᷑ acͥumulat᷑. Non mul¬
ti postmodum fluxerant anni: e
cuiusdam uillȩ quȩ cluniacensi
iuri subdita est ꝓpositꝰ. ꝑ siluam quȩ
castello deussella proxima ẽ mediã
die iteragebat. Hoc autẽ castellum
ipse bernardus nouiter construrerat:
unde sepe raptores erumpentes que¬
ciunq poterant. uudequunꝙ depre¬
dabantur. Cum uero ut dictum est
iter ageret: repente eundem bernar¬
dum obuium habuit. Quẽ cum mu-¬
lo insidentem ac pellib uulpinis &
nouis indutũ uidisset. recordatus¬
dudiun defunctum extimuit. Com¬
pͥsso tam̃ timore utrum ẽẽt qui uide¬
batur. uel cur uenisset quesuut.
A quo tale responsũ accepit. Me ait
noueris ẽẽ bernardũ qͦndam huius
regionis dñm. Multa certa ut hic
manentib ẽ notũ. in scło positus ma¬
la egi: ꝓ quib mͦ in ulca pacior mala.
Sed p̃ omnib corquet me castelli huiꝰ
iurta positi edificatio: quod sicut ip̃e

Expanded text:
honeste curatus ac tumulatus est. Non mulhoneste curatus ac tumulatus est. Non multi postmodum fluxerant anni, & cuiusdam villæ quæ Cluniacensi iuri subdita est, Præpositus, per syluam quæ castello de Vsella proxima est, media die iter agebat. Hoc autem castellum ipse Bernardus nouiter construxerat, vnde sæpe raptores erumpentes, quæcumque poterant vndequaque deprædabantur. Dum ergo, vt dictum est, iter ageret, repente eumdem Bernardum obuiam habuit. Quem cum mulo insidentem, ac pellibus vulpinis & nouis indutum vidisset, recordatus defunctum extimuit: compresso tamen timore vtrum esset qui videbatur, vel cur venisset, quæsiuit. A quo tale responsum accepit. Me, ait, noueris esse Bernardum, quondam huius regionis Dominum. Multa certe, vt omnibus hic manentibus notum est, in seculo positus mala egi, pro quibus modo multa patior. Sed præ omnibus torquet me castelli illius iuxta positi ædificatio, quod sicut ipse