comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
berat: ⁊ alte retinebat. Et qͥcqͥd sñ hoc noĩe
fuisset. qͣmus litteratũ. ⁊ expolitũ ⁊ ueri¬
dicum. ñ me totũ rapiebat. Itaq ĩstitui
aninũ intend̾e inscripturas sc̃as ⁊ uid̾e
quales ẽẽnt. Et ecce uideo rem ñ confẽctam
suꝑbis. neq nudatã pueris: s ĩcessu hũi¬
lem. successu excelsã: ⁊ uelatam misteriis.
Et ñ eram ego talis. ut ĩttare ĩ eam possem:
aut ĩ dinare ceruicẽ ad eius gressus. Non
enĩ sicut mͦ loquor. ita sensi cũ attẽdi ad
illam scripturãz sed uisa est mͥ ĩdigna
qͣm tulliane dignitati cõpararẽ. Tumor
eñ meus refugiebat modũ euis. ⁊ acies
mea ñ penetrabat ĩt̾iora euis. Uerũ aũt
illa erat que cresceret cũ paruulis s ego
dedignabar ẽẽ paruulus: ⁊ turgidus fas¬
tumͥ gͣndis uidebar. Itaq incidi ĩ hõies
suꝑbe delirantes. carnales nimis. ⁊ loqua¬
ces ĩ quoꝵ ore laquei diaboli: ⁊ uiscũ cõ-¬
fectũ cõmixitõne sillabarũ nõis tui ⁊ do-¬

Expanded text:
berat et alte retinebat, et quidquid sine hoc nomine fuisset quamuis litteratum et expolitum et ueridicum, non me totum rapiebat. Itaque institui animum intendere in scripturas sanctasI et uidere, quales essent. et ecce uideo rem non conpertam superbis neque nudatam pueris, sed incessu humilem, successa excelsam et uelatam mysteriis, et non eram ego talis, ut intrare in eam possem aut inclinare ceruicem ad eius gressus. non enim sicut modo loquor, ita sensi, cum adtendi ad illam scripturam, sed uisa est mihi indigna, quam Tullianae dignitati eonpararem. tumor enim meus refugiebat modum eius et acies mea non penetrabat interiora eius. uerum tamen illa erat, quae cresceret cum paruulis, sed ego dedignabar esse paruulus et turgidus fastu mihi grandis uidebar. Itaque incidi in homines superbe delirantes, carnales nimis et loquaces, in quorum ore laquei diaboli et uiscum confectum conmixtione syllabarum nominis tui et do
Abbreviated transcription (Latin):
abscedit ĩde fastidiẽs ⁊ rep̾hendẽs. Si au¬
tẽ doleat. manet intentꝰ ⁊ gaudẽs lacͥmat᷑.
Ergo amant᷑. ⁊ dolores: Cette ois hõ gau¬
dere ⁊ amare uult. An cũ miserũ neminẽ¬
ẽẽ libeat. libet tñ ẽẽ misericordẽ: Qd̃ qͥa
ñ sine dolore ẽ. hac una causa amant᷑ do¬
lores ⁊ hoc de illa uena amicitie ẽ. Sed quo
uadit. quo fluit. ut qͥd decurrit ĩ torrentẽ¬
picis bulliẽtis. estus ĩmanes tetrarũ libidi¬
nũ. ĩ quos ip̃a mutat᷑ ⁊ u̾titur ꝑ nuptũ pro¬
priũ. de celesti serenitate detorta atq deiecta:

Expanded text:
abscedit inde fastidiens et reprehendens; si auabscedit inde fastidiens et reprehendens; si autem doleat, manet intentus et gaudens. Lacrimae ergo amantur et dolores. certe omnis homo gaudere uult. an cum miserum esse neminem libeat, libet tamen esse misericordem, quod quia non sine dolore est, hac una causa. amantur dolores? et hoc de illa uena amicitiae est. sed quo uadit? quo fluit? ut qpicis bullientis aestus in manes tetrarum libidinum, in quos ipsa mutatur et vertitur per nutum proprium de coelesti serenitate detorta atque dejecta?
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ĩ amorẽ quo cupiebã capiDe-¬
uitatẽ illã. ⁊ qͣm bonus asꝑsisti. Qui¬
a ⁊ amatus sũ. ⁊ ꝑueni occulte aduĩ¬
culũ fruendi: ⁊ colligabar letus erũp¬
nosis nexib. ut cederer uirgis ferreis ar
dẽtib. ⁊eli. ⁊ suspitionũ. ⁊ timorũ. ⁊ ira¬
tum. atq tixarũ. Rapiebãt me spectacu-¬
la theatrica plena imaginib miseriarũ
mearũ. ⁊ fomitib ignis mei. Quid est qd̾
ibi hõ uult dolere cũ spectat luctuosa et
tragica que tam̃ pati ip̃e nollet. ⁊ tam̃ pa¬
ti uult ex eis dolorẽ spectator.⁊ dolor ip̃e
uoluptas eiꝰ: Quid est. nisi miserabił
ĩsania: Nam eo magis eis mouet᷑ quis¬
q quo minꝰ a talib affestibꝰ sanus est:
subueniendũ ꝓuocat᷑ auditor sed tan¬
tũ addolendũ inuitat᷑. ⁊ auctori earũ
imagnũ ãplius fauet. cũ ãpli dolet.
Et si acclamitates ille hoĩm. uł antiqueuł
faise sic agãtur. ut qui spectat ũ doleat.

Expanded text:
tiam in amorem, quo cupiebam capi. detiam in amorem, quo cupiebam capi. devitatem illam, et quam bonus aspersisti! quia et amatus sum, et perveni occulte ad vinculum fruendi, et colligabar laetus aerumnosis nexibus, ut cdentibus zeli et suspicionum et timorum et irarum atque rixarum. Rapiebant me spectacula theatrica plena imaginibus miseriarum mearum et fomitibus ignis mei. quid est, quod ibi homo uult dolere luctuosa et tragica, quae tamen pati ipse nollet? et tamen pati uult ex eis dolorem spectator et dolor ipse est uoluptas eius. quid est nisi miserabilis insania? nam eo magis eis monetur quisque, quo minus a talibus affectibus sanus est, subueniendum prouocatur auditor, sed tantum ad dolendum innitatur et auctori earum imaginum amplius fauet, cum amplius dolet. et si calamitates illae hominum uel antiquae uel falsae sic agantur, ut qui spectat non doleat,
Abbreviated transcription (Latin):
regio egestatis.
eni cartaginẽ⁊ ⁊ cirtũstre¬
pebat me undiq sartago
flagitiosoꝵ amoꝵ. Nond̾.
amabam ⁊ amare amabãz
et secretõre ĩdigentia oderam me minus
ĩdigentẽ. Querebã quid amarẽ amãs
amare. ⁊ oderã securitatẽ ⁊ uiam sine
muscipulis qm̃ fames mͥ erat intꝰ. ab ĩ¬
teriore cibo te ip̃o deus m̃s. ⁊ ea fame ñe-
suriebã: sed etam sñ desid̾io alimẽtoꝵ
ĩcorruptibiliũ. Non quia plenus eis
erã sed quo manior. eo fastidiosior
Et ideo ñ bñ ualebat aĩa meaz ⁊ ulce¬
rosa ꝓiciebat se foras misetabiliter.
scalpi auida contactu sensibiliũ Sed
si ñ hab̾ent aĩam. ñ utiq amarentur.
Amare. ⁊ amari mͥ dulce eratz: mag̃.
si ⁊ amãtis corpore frueret. Uenã igi-¬
tur amicitie coiqͥnabã sordib cõcu¬
piscentie cãdoremq eius obnubilabã
de tartaro libidinis: ⁊ tam̃ fedus at-¬
q ĩ honestus. elegans ⁊ urbanus ẽẽ
gestiebã. abundãti uanitate. Nuie¬

Expanded text:
regio egestatis. Veni Karthaginem et circumstrepebat me undique sartago llagitiosorum amorum. nondum amabam et amare amabam et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. quaerebam quid amarem, amans amare, et oderam securitatem et uiam sine muscipulis, quoniam famis mihi erat intus ab interiore cibo, te ipso, deus meus, et ea fame non esuriebam, sed eram sine desiderio alimentorum incorruptibilium, non quia plenus eis eram, sed quo inanior, fastidiosior. et ideo non bene ualebat anima mea et ulcerosa proiciebat se foras, miserabiliter scalpi auida contactu sensibilium. sed si non, haberent animam, non utique amarentur. amare et amari dulce mihi erat magis, si et amantis corpore fruerer. uenam igitur amicitiae coinquinabam sordibus concupiscentiae candoremque eius obnubilabam de tartaro libidinis, et tamen foedus atque inhonestus, elegans et urbanus esse gestiebam abundanti uanitate. rui e
Abbreviated transcription (Latin):
ei. s inquit sine illũ ibi tantũ. roga
ꝓ eo dñm: ipse legendo reperiet quis
ille sit error. ⁊ qͣnta ĩpietas. Simul e¬
tiã narrauit se quoq paruulũ. a seduc-¬
ta matre sua datũ fuisse manicheiss ⁊ õs
pene ñ legisse tantũ uerũ etiã scriptitas¬
selibros eoꝵ:sibiq apparuisse nullo cͣc
disputante. ⁊ conuincẽte. qͣm eẽt illa sec-¬
ta fugienda. itaq fugisse. Que cũ ille
stomachãs tedio. uade ĩquit ameIta
uiuas. Fieri ñ potest ut filius istarũ la cri¬
marũ ꝑeat. Qd̃ illa ita se accepisse. ĩter
colloquia sua mecũ sepe recordabat᷑. ac
si de celo sonuisset¬

Expanded text:
ei. Sed sine, inquit, illum ibi, et tantum roga ei. Sed sine, inquit, illum ibi, et tantum roga pro eo Dominum: ipse legendo reperiet quis ille sit error, et quanta impietas. Simul etiam narravit se quoque parvulum a seducta matre sua datum fuisse Manichaeis, et omnes pene non legisse tantum, verum etiam scriptitasse libros eorum; sibique apparuisse, nullo contra disputante et convincente, quam esset illa secta fugienda; itaque fugisse. Quae cum ille stomachans taedio, Vade, inquit, a me; ita vivas: fieri non potest ut filius istarum lacrymarum pereat. Quod illa ita se accepisse, inter colloquia sua mecum saepe recordabatur, ac si de coelo sonuisset
Abbreviated transcription (Latin):
gemitu ñ senior. ñ desineret horis om̃ib o¬
ratõnũ suaꝵe de me plãgere ad te. Et ĩtͣ¬
bant ĩ conspectũ tuũ p̾ces eus ⁊ me tam̃
dimittebas adhuc uolui. ⁊ ĩuolui illa
caligine. Et dedisti alterũ responsũ inte¬
rim. qd̾ recolo. Nam ⁊ multa p̾tereo ꝓ¬
pt̾ qd̃ propeto ad ea que me mag̃ urgẽt
confiteri tibi: ⁊ multa ñ memini. Dedis¬
ti ergo alterum ꝑsacͥdotẽ tuũ quẽdã ep̃m.
nutritũ ĩ eccłia. ⁊ ex̾citatũ ĩ libris tus.
Quẽ cũ illa femma rogasset ut dignare¬
tur mecũ colloqui. ⁊ refellere errores me-¬
os. ⁊ dedocere me mala. ac docere bona. fa¬
ciebat .ii. hoc. quos forte idoneos ĩuenis¬
set. noluit ille prudent̾ sane qͣntũ sen¬
si post. ea. Respondit .ii. me adhuc ẽẽ ĩ¬
docilẽ. eo qd ĩflatus eẽm nouitate here-¬
sis illius. ⁊ ñ nullis q̃stiuncuł iam mł¬
tos ĩꝑitos exagitassẽ. sicut ĩ dicauerat

Expanded text:
gemitu non segnior, non desineret horis omnibus ogemitu non segnior, non desineret horis omnibus orationum suarum de me plangere ad te, et intrabant in conspectum tuum preces eius, et tamen dimittebus adhuc uolui et inuolui illa caligine. . Et dedisti alterum responsum interim, quod recolo. nam et multa praetereo, propter quod propero ad ea quae me magis urguent confiteri tibi, et multa non memini. dedisti ergo alterum per sacerdotem tuum, quendam episcopum nutritum in ecclesia et exercitatum in libris tuis. quem cum illa femtur mecum colloqui, et refellere errores meos, et dedocere me mala, ac docere bona faciebat enim hoc, si quos forte idoneos invenisset; noluit ille, prudenter sane, quantum sensi postea. Respondit enim me adhuc esse indocilem, eo quod inflatus essem novitate haeresis illius, et nonnullis quaestiunculis jam multos imperitos exagitassem, sicut illa indicaverat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ michi narrasset ip̃m uisũ. ⁊ ego ad
id trahete conater. ut illa se potius nõ
desperaret futurã esse qd̾̃ eram. continu¬
osine aliqͣ hesitatione. ñ inquit. Non
enim mͥ dictũ est. ubi ille ibi ⁊ tu: sed
ubi tu. ibi ⁊ ille. Confiteor tibi dñe re-¬
cordatõem meã. qͣntũ recolo qd̃ sepe
tẽ resp̃oso tuo. qd̾ tam uicina int̾preta-¬
tõis falsitate turbata ñ est. ⁊ tã citoui¬
dit qd̃ uidendũ fuit. qd̃ ego cͥte anteꝙͣ
dixisset ñ uidere. etiam tũ fuisse cõmo¬
tum. qͣm ip̃osominio. quo femine pie.
gaudiũ tanto post fut᷑um. ad consola¬
tõẽm tũc p̾sentis sollicitudinis tanto ante
p̾dictũ est. Nam nouẽ ferme anni secuti
sũt. quib ego ĩillo limo ꝓfundi. actene¬
bris falsitatis. cũ sepe surgere conarer. et
grauiꝰ alliderer. uolutatus sũ: cũ tamẽ
illa uidua. casta. pia. ⁊ sobria. quales
amas. iam qͥdem s pe alacuior. sed fletu ⁊

Expanded text:
cum mihi narrasset ipsum uisum et ego ad cum mihi narrasset ipsum uisum et ego ad id detrahere conarer, ut illa se potius non desperaret futuram esse quod eram, continuo sine aliqua haesitatione: "non" inquit; "non enim mihi dictum est: ubi ille, ibi et tu, sed: ubi tu, ibi et ille." confiteor tibi, domine, recordationem meam, quantum recolo, quod saepe rem responso tuo, quod tam uicina interpretationis falsitate turbata non est et tam cito uidit quod uidendum fuit, quod ego certe, antequam dixisset, non uideram, etiam tum fuisse conmotum quam ipso somnio, quo feminae piae gaudium tanto post futurum ad consolationem tunc praesentis sollicitudinis tanto ante praedictum est. nam nouem ferme anni secuti sunt, quibus ego in illo limo profundi ac tenebris falsitatis, cum saepe surgere conarer et grauius alliderer, uolutatus sum, cum tamen illa uidua casta, pia et sobria, quales amas, iam quidem spe alacrior, sed fletu et
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Nlam unde illud somniũ. quo
eam consolatus es. ut uiuere mecũ cede-¬
ret. ⁊ haberet mecũ eandẽ mensã ĩ domo.
qd̃ nolle ceꝑat. au̾sans. ⁊ detestans blas¬
phemias erroris mei: Bidit enim se stã¬
tem ĩ quadã regula lignea: ⁊ aduemi¬
tem ad se iuuenẽ splendidũ. hilarẽ atq
atridentẽ sibi: cũ illa ẽẽt merens. ⁊ mero¬
re confecta. Qui cũ causas abea q̃sisset
mesticie sue. cotidianaꝵq lactimarũ.
docendi ut assolet ñ dicendi gr̃a. atq il¬
la respõdisset. ꝑditõem meã se plangere.
iussisse illũ qd̃ secura eẽt. atq admo¬
nuisse ut attẽd̾et ⁊ uid̾et ubi eẽt illa ibi ẽẽ
et me. Qd̃ illa ubi atcendit. uidit me
iuxͣ se in eadẽ regula stantẽ. Unde hoc
nisi quia erant aures tue ad cor ei otu
bone om̃ipotens. qui sic curas unũ quẽ¬
q nr̃m: tanqͣm solum cures. ⁊ sic om̃s
tãqͣm singuios. Unde illud etiam ꝙ

Expanded text:
eam. nam unde illud somnium, quo eam. nam unde illud somnium, quo eam consolatus es, ut uiuere mecum cederet et habere mecum eandem mensam in domo? quod nolle coeperat auersans et detestans blasphemias erroris mei. uidit enim se stantem in quadam regula lignea et uenientem ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum causas ab ea quaesisset maestitiae suae cotidianarumque lacrimarum docendi, ut adsolet, non discendi gratia, atque illa respondisset perditionem meam se plangere, iussisse illum, quo secura esset, atque admonuisse, ut adtenderet et uideret, ubi esset illa, ibi esse et me. quod illa ubi adtendit, uidit me iuxta se in eadem regula stantem. unde hoc, nisi quia erant aures tuae ad cor eius, o tu bone omnipotens, qui sic curas unumquemque nostrum, tamquam solum cures, et sic omnes, tamquam singulos? Vnde illud etiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
borẽ lacͥmis lacteis: Quã tam̃ ficũ si cooe¬
disset aliquis sc̃s. alieno sane ñ suo sce¬
lere decerptã. misc̾e̾t uiscerib. ⁊ anhe¬
laret de illa angłos. ĩmo u̾o particłas de¬
i gemendo ĩ oratione atq ructando: q̃
particule sũmi ⁊ ueri dei ligate fuis¬
sent ĩ illo pomo. nisi electi sc̃i dente ac
uentre soluerent᷑. Et credidi miser ma
ens peteret qui manicheus ñ eẽt. qͣi ca-¬
pitali supplicio dãpnanda bucella ui-¬
deret᷑. si ei daretur. Et misisti manũ tu¬
am exalto ⁊ de hac ꝓfunda caligine e¬
riusti aĩam meam: cũ ꝓ me fleret ad te
mat̾ mea. fidelis tua. ãplius qͣm flent
matres corporea fimera. Uidebat .ii. illa
mortẽ meam exfide ⁊ sp̃u. quẽ habe-¬
bat exte: ⁊ exaudisti eam dñe. Etau-¬
disti eã. nec despexisti lacrimas eius: cũ
ꝓfiuentes rigarent t̾ram sub oculis e¬
ius. In om̃i loco oratõis euis. exaudisti

Expanded text:
borem lacrimis lacteis? quam tamen ficum si comeborem lacrimis lacteis? quam tamen ficum si comedisset aliquis sanctus alieno sane, non suo scelere decerptam, misceret uisceribus et anhelaret de illa angelos, inmo uero particulas dei gemendo in oratione atque ructando: quae particulae summi et ueri dei ligatae fuissent in illo pomo, nisi electi sancti dente ac uentre soluerentur. et credidi miser magens peteret, qui manichaeus non esset, quasi capitali supplicio damnanda buccella uideretur, si ei daretur. Et misisti manum tuam ex alto et de hac profunda caligine eruisti animam meam, cum pro me fleret ad te mea mater, fidelis tua, amplius quam flent matres corporea funera. uidebat enim illa mortem meam ex fide et spiritu, quem habebat ex te, et exaudisti eam, domine. exaudisti eam nec despexisti lacrimas eius, cum profluentes rigarent terram sub oculis eius in omni loco orationis eius: exaudisti
Abbreviated transcription (Latin):
itaq fcã que hõib ĩpbanda uident᷑. testi¬
monio tuo apꝓbata sũt. ⁊ multa lauda¬
ta ab hoĩb. te teste dampnãtutz: cũ sepe se
alit̾ habet speties fc̃i ⁊ alit̾ faciẽtis ãmus.
atq articulus occulti tẽporis. Cũ u̾o ali¬
qͥd tu repente ĩusitatũ. ⁊ ĩpuisũ imꝑas.
etiã si hoc aliqͣndo uetuisti qͣmuis cau¬
sam imꝑii tui ꝓ tẽpore occultes. ⁊ ꝗͣuis
contͣ pactũ sit aliquoꝵ hoĩm societatis.
quis dubitet ẽẽ faciendũ. qͣndo ea iusta
est societas hoĩm que seruit tibi: ggbe¬
ati qui te ĩꝑasse sciunt. Fuit .ii. oĩa a ser¬
iuentib tͥ. uel ad exhibendũ qd̃ ad p̾sens
ego nesciens. irridebam illos scõs seruos
et ꝓpłas tuos. Et qͥd agebã cum irridebã
eos. nisi ut irriderer abs te. sensim atq
paulatim ꝑductus ad eas nugas. ut cr̃e¬
derẽ ficũ plorare cũ decerpit᷑. ⁊ matrẽ euis ar¬

Expanded text:
itaque facta quae hominibus improbanda viderentur, testiitaque facta quae hominibus improbanda viderentur, testimonio tuo approbata sunt; et multa laudata ab hominibus, te teste damnantur: cum saepe se aliter habet species facti, et aliter facientis animus, atque articulus occulti temporis. Cum vero aliquid tu repente inusitatum et improvisum imperas, etiam si hoc aliquando vetuisti, quamvis causam imperii tui pro tempore occultes, et quamvis contra pactum sit aliquorum hominum societatis; quis dubitet esse faciendum, quando ea justa est societas hominum, quae servit tibi? Seati qui te imperasse sciunt. Fiunt enim omnia a servientibus tibi, vel ad exhibendum quod ad praesens ego nesciens, iret prophetas tuos. et quid agebam, cum inridebam eos, nisi ut inriderer abs te sensim atque paulatim perductus ad eas nugas, ut crederem ficum plorare, cum decerpitur, et matrem eius ar
Abbreviated transcription (Latin):
uata suꝑbia diligitur ĩ parte unũ fal¬
sum. Itaq pietate humili reditur inte:et
purgas nos a cõsuetudine malaz ⁊ ppiciꝰ
es pectis ꝯfitentiũ ⁊ exaudis gemitꝰ ꝯpedi¬
toꝵ. ⁊ soluis a uincłis que nobis fecim᷑:
si iam ñ erigam᷑ adu̾sus te cornua faise
lib̾tatis. auaritia plus habendi ⁊ damp¬
no totũ amittendi. ãplius amãdo ꝓpͥũ
nr̃m qͣm te oĩum bonũ. Sedint̾ flagici¬
a ⁊ facinora. ⁊ tam multas iniquitates.
sũt pect̃a ꝓficientiũ que a bñ iudicanti-¬
b. ⁊ uituꝑant᷑ ex regula ꝓfectõis: ⁊ lau¬
dãtur spe fiugis sicut herba segetis. Et st̃
quedã similta. uł flagitio uł facinori ⁊
ñ sunt pecc̃a: qr nec te offendũt dñin de¬
um nr̃m. nec sociale consortiũ. cũ concili-¬
antur aliqͣ in usũ uite congrua tẽpori:
et ĩcertũ est an libidine habendi. aut pu¬
niũt᷑ corrigendi studio potestate ordina¬
ta. ⁊ ĩ certũ est an libidine nocendi. Multa

Expanded text:
uata superbia diligitur in parte, unum falsum. itaque pietate humili reditur in te et purgas nos a consuetudine mala et propitius es peccatis confitentium et exaudis gemitus conpeditorum et soluis a uinculis, quae nobis fecimus, si iam non erigamus aduersus te cornua falsae libertatis auaritia plus habendi et damno totum amittendi, amplius amando proprium nostrum quam te, omnium bonum. Sed inter fiagitia et facinora et tam multas iniquitates sunt peccato proficientium, quae bene indicantibus et uituperantibus ex regula perfectionis et laudantquaedam similia vel flagitio vel facinori, et non sunt peccata; quia nec te offendunt Dominum Deum nostrum, nec sociale consortium: cum conciliantur aliqua in usum vitae congrua tempori, et incertum est an libidine habendi; aut puniuntur corrigendi studio potestate ordinata, et incertum est an libidine nocendi. Multa
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑti ñ sunt. cũ his quas exꝑti sũt. inu¬
no aũt corpore. uł die. ł domo facile pos¬
sũt uidere qͥd cui m̃bro. qͥb momẽtis. qͥb
partil. ꝑsonis ue cõgruat. ĩ illis offendũ¬
tur. hic seruiũt. Hec egotũc nesciebam.
et ñ adu̾tebam⁊ ⁊ feriebãt undiq ista ocu¬
los meos. ⁊ ñ uidebã. Et cantabã carmina.
et ñ mͥ licebat ponere pedẽ quẽlibet: sed ĩ a-
liquou̾su. ñ omĩb locis eundẽ pedẽ. ⁊ ars
ip̃a qua canebã ñ habebat aliud alibi: sed
oĩa simul. Et ñ intuebar iusticiã cui ser¬
iurent bom. ⁊ scĩ hoĩes. longe excellentius
atq sublimius habere simul oĩa que p̃ce¬
pit. ⁊ nulia ex parte uariarz ⁊ tam̃ ua-¬
riis tẽporib ñ oĩa simui. sed propria dis¬
tribuentẽ ac p̾cipientẽ. Et rep̾hendebã ce¬
cus pios pr̃es. ñ solum sic deus iuberet
atq ĩspiraret utentes p̾sentib: uerũ qͦ

Expanded text:
experti non sunt, cum his quas experti sunt; in uexperti non sunt, cum his quas experti sunt; in uno autem corpore, vel die, vel domo, facile possunt videre quid cui membro, quibus momentis, quibus partibus personisve congruat: in illis offenduntur, his serviunt. 14. Haec ego tunc nesciebam, et non advertebam; et feriebant undique ista oculos meos, et non videbam. Et cantabam et non mihi licebat ponere pedem quemlibet et ubilibetliquo uersu non omnibus locis eundem pedem; et ars ipsa, qua canebam, non habebat aliud alibi, sed omnia simul. et non intuebar iustitiam, cui seruirent boni et sancti homines, longe excellentius atque sublimius habere simul omnia quae praecipit et nulla ex parte uarie, tamen uariis temporibus non omnia simul, sed propria distribuentem ac praecipientem. et reprehendebam caecus pios patres non solum, sicut deus iuberet atque inspiraret, utentes praesentibus uerum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
pocula ministratz aut aliquid post p̾sepia
fieri. qd̾ ante mensam ꝓhibeat᷑⁊ ĩ digne¬
tur cũ sit unũ hĩtaculũ. ⁊ una familia.
ñ ubiq atq om̃ib idem tribui. Sic sũt
isti qui ĩ dignant᷑ cũ audierĩt illo scło
licuisse iustis aliqͥd. qd̾ isto ñ licet iu¬
stis. ⁊ qr illis aliud p̾cepit deus. istis
aliud ꝓtẽporalib causis. cũ eidẽ iusti-¬
cie utriq seruier̃t. cũ ĩno hõie. ⁊ ĩuno
die. ⁊ ĩ unis edib uideant aliud alii mẽ¬
bro cõgruere.⁊ aliud iãdudũ licuisse. pͦ¬
horã ñ licere: quiddã in illo ãgulo ꝑmitti
aut iuleri. qd̾ in isto iuste uetet᷑ ⁊ uindi¬
cetur. Nũquid iusticia uaria ẽ. ⁊ mutabi¬
lis: S ed tẽpora quib p̾sidet. ñ parit᷑ eunt.
Tẽpora eñi sunt. Hõies aũt quoꝵ uita su
ꝑt̾ram breuis ẽ. qr sensu ñ ualent causas
contexere scł̃oꝵ prioꝵ. aliaꝵq gentiũ. qͣt

Expanded text:
pocula ministrat, aut aliquid post praesepia pocula ministrat, aut aliquid post praesepia fieri, quod ante mensam prohibeatur, et indignetur, cum sit unum habitaculum et una familia, non ubique atque omnibus idem tribui. sic sunt isti qui indignantur, cum audierint illo saeculo licuisse iustis aliquid, quod isto non licet iustis, et quia illis aliud praecepit deus, istis aliud pro temporalibus causis, cum eidem iustitiae utrique seruierint, cum in uno homine et in uno die et in unis aedibus uideant aliud alii membro congruere et aliud iam dudum licuisse, phoram non licere, quiddam in illo angulo permitti aut iuberi, quod in isto iuxta uetetur et uindicetur. numquid iustitia uaria est et mutabilis? sed tempora, quibus praesidet, non pariter eunt; tempora enim sunt. homines autem, quorum uita super terram breuis priorum, aliarumque gentium quas
Abbreviated transcription (Latin):
maginẽ dei. prorsus ignorabã. Et ñ noue¬
ram iusticiã uerã interiorẽ. ñ excõsuetudi¬
ne iudicantẽ. sed ex lege iustissima dei õĩpo¬
tentis. qua formarent᷑ mores regionũ. et
diere ꝓ regionib. ⁊ dieb: cũ ip̃a ubiq ac
semꝑ eẽt. ñ alibi alia nec alias alit̃. scd̾m
qͣm iusti eẽnt abraham. ⁊ ysaac. ⁊ iacob.
et moyses. ⁊ dauid. ⁊ illi om̃s laudati ore
dei: sed eos abimꝑitis iudican iniquos.
iudicãtib ex hũanodie. ⁊ uniu̾sos mo¬
res hũani generis. ex parte moris sut me¬
tientib: tãqͣm siquis nescius ĩ arma mẽ¬
tis quid cui membro accõmodatũ sit. ocre¬
a uelit caput contegi ⁊ galea calciari:
et murmuret qd̃ ñ apte cõueniat: aut ĩu-¬
no die ĩ dicto a ꝓmeridianis horis insticio
quisꝙͣ stomachet᷑ ñ sibi concedi qͥd uena¬
le ꝓponere. qͥa mane concessũ est: aut ĩu¬
na domo uideat aliqͥd tractari maniba
quoquã seruo. qd̃ facere non sinatur qui

Expanded text:
maginem dei, prorsus ignorabam. Et non noueram iustitiam ueram interiorem non ex consuetudine indicantem, sed ex lege lectissima dei omnipotentis, qua formarentur mores regionum et dierum pro regionibus et diebus, cum ipsa ubique ac semper esset, non alibi alia nec alias aliter, secundum quam iusti essent Abraham et Isaac et Iacob et Moyses et Dauid et illi omnes laudati ore dei; sed eos ab imperitis iudicari iniquos, indicantibus ex humano die et uniuersos mores humani generis ex parte moris sui metientibus, tamquam si quis nescius in armamentis, quid cui membro adcommodatum sit, ocrea uelit caput contegi et galea calciari et murmuret, quod non apte conueniat, aut in uno die indicto a pomeridianis horis iustitio quisquam stomachetur non sibi concedi quod uenale proponere, quia mane concessum est, aut in una domo uideat aliquid tractari manibus a quoquam seruo, quod facere non sinatur qui
Abbreviated transcription (Latin):
coartari. unde nec exitus eiullus. nͨ
facilis esset reditꝰ. ⁊ hinc mͥ amplius
placuit. Pulctior est eñi dẽꝑantia cõ-¬
fitentis aĩ. qͣm illa que nosse cupie¬
bamz ⁊ eũ inomĩb difficiliorib et
subtiliorib q̃stionib talem ĩueni¬
ebã. Refracto itaq studio qd̾ ĩtẽde¬
tam ĩmanichei litt̾as. magis q des¬
ꝑans de cetis eoꝵ doctorib. q̃n ĩ multis

Expanded text:
coartari, unde nec exitus ei ullus nec coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multi
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. despare cepi posse mͥ eum illa q̃ me
mouebant aꝑire atq dissolu̾e. Quoꝵ
qͥdem ignarus posset u̾itatẽ tenere pie-¬
tatis s̃ si manicheus ñ eẽt Libri quip¬
pe eoꝵ pleni sũt longissimis fabulis
qͥdẽ utiq cupiebã. collatis nũoꝵ rõ
nib. quas alibi ego legetã. utrũ pociꝰ
ita eent ut manichei libris cõtinebã¬
tur: an c̾te uł par etiã inde tatio red¬
d̾etur. subtilit̾ posse explicare iam ñ
arbitrabar. Que tam̃ ubi ꝯsid̾anda
et discutienda ꝓtuli modeste ⁊ sane.
ille nec ausus est subire ip̃am sarti¬
nam. Nou̾at enĩ se ista ñ nosse: nec
eum puduit cõfiteri. Non erat de ta¬
lib. quales multos loqͣces passus e¬
ram.conantes ea me doc̾e. ⁊ dic̾entes
nich̾. Iste u̾o cor hẽbat. ⁊ si ñ rectũ
adte: nec tam̃ nimis ĩ cautũ ad se ip¬
sũ. Non usq qͣ imꝑitus erat ĩꝑicie¬
i sue ⁊ noluit se tem̾e disputãdo ĩ ea

Expanded text:
ruit, desperare coepi posse eum mihi illa quae me ruit, desperare coepi posse eum mihi illa quae me movebant aperire atque dissolvere; quorum quidem ignarus posset veritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. Libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis, quod utique cupiebam, collatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent ut Manichaei libris continebantur, an certe vel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea
Abbreviated transcription (Latin):
familiarib meis eoq tẽpore occupare
cepi. quo ñ dedeceret alt̾nis disserere. et
ꝓtuli quedã que me mouebãt exꝑtus
sum prius hoĩem exꝑtẽ lib̾aliũ discipli¬
narũ nisi gramatice. atq ei ip̃ius usi¬
tato mͦ: ⁊ qr legerat aliquas tullianaᷤᷤ
or̃ones. ⁊ paucissimos senecelibros: et
ñ nulla poetarũ. ⁊ sue secte. si qͣ uolu¬
mina latine atq cõposite cõscripta e¬
rant. Et qi aderat cotidiana sermoci¬
nandi exercitatio ĩde suppetebat eloqͥũ
qd̾ fiebat acceptius magisq seductoriũ.
mod̾amine ingenii. ⁊ quodã lepore na¬
turali Ita ne estut recolo dñe deus m̃s.
arbit conscĩe mee: Coram de cor meum
et recordatõ mea qui me tũc agebas ab̃¬
dito secreto ꝓuidentie tue. ⁊ in hones¬
tos errores meos iam conu̾tebas ante
faciem meam: ut uid̾em. ⁊ odissẽ. Nã¬
postea qͣm ille mͥ ĩꝑitus eatũ artium
quib eũ excellere putauerã satis appa¬

Expanded text:
familiaribus meis eoque tempore occupare familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam quae me movebant; expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum, nisi grammaticae, atque ejus ipsius usitato modo. Et quia legerat aliquas Tullianas orationes, et paucissimos Senecae libros, et nonnulla poetarum, et suae sectae si qua volumina latine atque composite conscripta erant, et quia aderat quotidiana sermocinandi exercitatio; inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii, et quodam lepore naturali. Itane est ut recolo, Domine Deus meus, arbiter conscientiae meae? Coram te cor meum et recordatio mea, qui me tunc agebas abdito secreto providentiae tuae, et inhonestos errores meos jam convertebas ante faciem meam, ut viderem et odissem. CAposteaquam ille mihi imperitus earum artium, quibus eum excellere putaveram, satis appa
Abbreviated transcription (Latin):
eo deb̾e uideri aliquid uerũ dici. qr e
loq̃nt̾ dĩ nec eo falsũ. qr incomposite
sonant signa labioꝵ. Rursus. necide¬
ouerũqr ĩpolite enuntiat᷑. net id̾o fal¬
sum qi splendid̃ sermo est: sed ꝑinde
eẽ sapĩam. ⁊ stulticiam. sicut sunt
cibi utiles ⁊ ĩutiles. Ubis aũt ornatis
et ĩornatis. sicut uasis uibanis ⁊ rus¬
ticanis. utrosq cibos posse ministrati.
Igit᷑ auiditas mea qua illũ tantotẽ¬
pore expectauerã hoĩem. delectabat᷑ͦ qͥdẽ
motu affectuq disputãtis. ⁊ u̾bis cõ-¬
gruentib. atq ad uestiendas sentẽtias
facile occurrentib: delectabat aũt ⁊ cum
multis. uł etiam p̾multis laudabã ac ef¬
ferebam. S moleste habebã qd̃ incetu au¬
dientiũ non sineret illi ĩgerete ⁊ par¬
tiri cũ eo curas qͥstionũ mearũ confetẽ¬
do familiarit̾: ⁊ accipiendo ac reddendo¬
sermonẽ. Qd̃ ubi potui. ⁊ aures eius cũ

Expanded text:
eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter sermonem. Quod ubi potui, et aures ejus cum
Abbreviated transcription (Latin):
datissime expedirent᷑. Ergoubiuenit.
exꝑtus sũ hoĩem gratũ ⁊ iocundũ uer¬
bisz ⁊ea ip̃a. que illi solent dicere. ml¬
to suauiꝰ garrientẽ. N quid ad meã
sitim. p̾ciosorũ poculoꝵ decentissimꝰ
ministrator: Iam reb talib. saciate
erant aures mee. Net id̾o mͥ meliora ui¬
debant᷑. qr meluis dicebant᷑: nec ideo
uera qr diserta: nec id̾o sapiens anima.
qr uultus congruus. ⁊ decoꝵ eloqui¬
ũ. Illi aũt qui eũ mͥ ꝓmittebant. ñ bo¬
ni terum existimatores erant: ⁊ id̾o il¬
lis uidebat᷑ prudens et sapiens: qr dele¬
ctabat eos loquens. Sensi aũt aluid ge-¬
nus hoĩm. etiã u̾itatem habere suspet¬
tamz ⁊ ei nolle acquiesc̾e si comptoat¬
q ub̃i sermone ꝓm̾etur. Me aũt iam
docueras deus meus. miris ⁊ occultis
modis ⁊ propt̾ea credo qd̾ tu docueris
q̃m uerũ est. nec qͥsqͣm pret̾ te alius
doctor est ueri. ubicũq ⁊ ũdecumq
clauerit. Iam ergo abste didicerã. nec

Expanded text:
datissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec
Abbreviated transcription (Latin):
non mͥ uicta uidebatur: ut nondũ e¬
tiam uictrix apparetet. Tum u̾oforti¬
ter intendi animũ. si quomͦ possem
certis aliquib docum̃tis. manicheos
conuinc̾e falsitatis. Qd̃ si possẽ spiri¬
talẽ substantiã cogitate. statim ma¬
chinamẽta illa oĩa solu̾entur:.⁊ abi¬
cerent᷑ ex aĩo meo. s ñ poteramͤ Uerũ
ptamẽ de ip̃o mũdi huiꝰ corpore. omĩq
natura. qͣm sensus carnis attingeret.
multo ꝓbabiliora plerosq sensisse
phylosophos. magͥ magisq conside

Expanded text:
non mihi uicta uidebatur, ut nondum enon mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque conside
Abbreviated transcription (Latin):
dum cor apperirẽ ad excipiendũ quã
diserte diceret. pariter ĩtrabat ⁊ quã
uere diceret: gradatim quidẽ. Nampͥ¬
mo etiã ip̃a defendi posse. mͥ iam cepe¬
runt uideri.⁊ fidem catholicã ꝓ qua
nich̾ posse dici adu̾sus oppugnantes
manicheos putauerã. iam ñ ĩpudent̾
asseri existimabã: maxĩe audito atq
altero. uno ⁊ sepuis enigmate soluto
tu: ubi cũ ad litteram accipiebã occidebar
Spuitalit̾ itaq plerisq illoꝵ libroꝵ locis
expositis. iam rep̾hendebã desꝑatẽem meã.
illam dum taxat. qua crediderã legem
et ꝓphas detestantib atq irridentib. re¬
sisti oĩno non posse. Nec tam̃ iam ideo
mͥ catholicam uiam ẽẽ tenendã sentie¬
bam: qr ⁊ ip̃a poterat habere doctos asser¬
tores suos. qui copiose ⁊ non absurde
obiesta refellerẽt. Nec ideo iam dampriã¬
dũ illud qd̾ tenebam: quia defensio¬
nis partes equabant᷑. Ita enĩ catholica

Expanded text:
dum cor aperirem ad excipiendum, quam dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter itaque plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ in popło. ñ intentõne qua debu-¬
ii sed quasi explorãs euis facũdiã. u¬
trum conueniret fame sue. anmaior
minor ue ꝓflueret qͣm p̾dicabat᷑. Et
u̾bis euis suspendebar ĩtentus rerum
autẽ ĩcuriosus ⁊ contẽptor astaban:
quã eruditõris. minus tam̃ hilates¬
centis atq mulcentis. qͣm fausti erat
qd̃ attinet ad dicendi modũ. Ceterũ re¬
rum ip̃arum nulla cõꝑatio. Nam ille
ꝑmanicheas fallatias ab errabat: iste
aũt salub̾rime docebat salutẽ. Iz lõge
est a pect̃orib salus. qual egotũc ade¬
tam: ⁊ tam̃ ꝓpinquabã sensim ⁊ nes¬
ciens. Cũ eĩ ñ satagerẽ discere que dice
bat. s tantũ quẽadoiodũ dicebat audi¬
re: ea mͥ quippe iã desꝑanti ad te uiã
patere hõi. inanis cura remãserat. Sed
ueniebant ĩ animũ meũ simul cũu̾¬
bis que diligebã: tes etiã quas negli-¬
gebã. Neq eñi ea dirimere poterã. Et

Expanded text:
tem in populo, non intentione, qua debutem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam quam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cubat, sed tantum quemadmodum dicebat audire ea mihi quippe jam desperanti ad te viam patere homini, inanis cura remanserat, veniebant in animum meum simul cum verbis quae diligebam, res etiam quas negligebam. Neque enim ea dirimere poteram.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ te bonos uolebam. Itaq postea¬
qͣm missum est a mediolano romaco
adp̾fectũ urb̃. ut illi ciuitati aitis re-¬
thorice magist̾ ꝓuid̾etur. ĩꝑtita etiam
euectic̃e publica. ego ip̃e abiui. ꝑ eosip¬
sos manicheos uanitatib ebrios qͥb
ut carerem ibam: sedutriq nescieba¬
mus. ut dictione ꝓposita. me ꝓbatũ
p̾fectus tũc symmnac᷑ mitteret. Et ue¬
nimediolanĩi ad ãbrosium ep̃m in
optimis. notũ orbi terre. pium culto¬
rem tuum. Cuiꝰ tũc eloquia stremie¬
ministrabãt adipem frumẽti tui. et
leticiã olei. ⁊ sobriam uini ebrietatẽ
populo tuo. Ad eũ aũt ducebat abs
te uesciens. ut ꝑeũ ad te sciens du¬
cerer. Suscepit me pat̾ne ille homo deiz et
pegrinatr̃em meã satis ep̃alitet dilexit.
Et eũ amare cepi. pͥmo quidẽ non tã¬
qͣm doctoremu̾i. qd̃ ineccl̃ia tua ꝓrsus
desꝑabam: sed tanqͣm hõiem benigñu
ĩ me. Et studiose audiebã disputã

Expanded text:
propter te bonos uolebam. Itaque posteapropter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tuministrabant adipem frumenti tui, et laetitiam olei, et sobriam vini ebrietatem populo tuo. Ad eum autem ducebar abs te nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. Suscepit me paterne ille homo Dei, et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. Et eum amare coepi, primo quidem non tanquam doctorem veri, quod in Ecclesia tua prorsus desperabam, sed tanquam hominem benignum in me. Et stu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ sed subito ĩquiũt ne mercedẽ magis¬
tro reddant. cõspirant multi adolecentes.
et tnͣfferunt se ad aliũ. deseitores fider ⁊
quib pre pecunie caritate. iusticia uil
est. Oderat etiam istos cor meũ. qͣmuis
si ꝑfecto odio. Qd̃ enĩ ab eis passurus
eram magis oderam. Fortasse qͣm eo ꝙ
cuilibet illicita faciebãt. Certe tam̾tur¬
pes sũt tales. ⁊ fornicant᷑ abste amã-¬
do uolatica ludibria tẽpoꝵ. ⁊ lucrũ
luteum. qd̾ cũ app̾hendit᷑ manu ĩ¬
quinat ⁊ ãplectendo m̃idum fu¬
gientẽ. contẽpnẽdo te manẽtem ⁊
reuotãtem: ⁊ ignoscẽtẽ redeunti
ad te meretrici hũane aĩe. Et nũc ta¬
les odi pͣuos ⁊ distortos qͣmuis eos¬
corrigendos diligã. ut pecunie doctͥ¬
nam ip̃am quã discunt p̾ferant. ei
u̾ote dm̃ u̾itatẽ ⁊ lib̾tatem certi bomi
et pacem castissimã s tũc magis eos
pati nolebã malos ꝓpt̾ me: qͣm fieri

Expanded text:
mihi. Sed subito, inquiunt, ne mercedem magismihi. Sed subito, inquiunt, ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adolescentes, et transferunt se ad alium; desertores fidei, et quibus prae pecuniae charitate justitia vilis est. Oderat etiam istos cor meum, quamvis non perfecto odio. Quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse, quam eo quod cuilibet illicita faciebant. Certe tamen turpes sunt tales, et fornicantur abs te, amando volatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum apprehenditur, manum inquinat; et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem, et revocantem, et ignoscentem redeunti ad te meretrici animae humanae. Et nunc tales odi pravos et distortos, qcorrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri
Abbreviated transcription (Latin):
rum doctissimo conferre singula: et
experui qͥd inde sentiret. Iamenĩ helpidi¬
icuiꝰdam adu̾sus eosdem manicheos. co¬
ram loq̃ntis ⁊ disserentis sermones etiã
apud catthaginẽ mouete me ceꝑant.
cũ talia de scripturis ꝓferret. quib re¬
sisti ñ facile posset: ⁊ ĩbetilla mͥ respõsi¬
o uidebat᷑ istoꝵ. qͣm quidẽ non facile
palam ꝓmebant. sed nobis secreti cũ
dicerent. scripturas noui testam̃ti fal¬
satas fuisse a nescio quib. qui iudeo¬
rũ legem ĩserere xp̃iane fidei uolue¬
rũt. atq ip̃i ĩ corrupta exemplaria
nulla ꝓferrẽt: sed me maxie captũ
et effocatũ quodã mͦ depͥmebãt. corpo¬
ralia cogitantẽ. moles ille sub quib
anhelans ĩ auram tue i̾itatis liqͥdã
domi congregare aliquos. quib ⁊ per
quos ĩnotescere ceꝑam: ⁊ ecce cognosco
alia rome fieri. que ñ patiebar ĩ affri¬
ca. Nam reuera illas eu̾siones a ꝑditis
ad olescentib. ibi ñ fieri manifestatũ ẽ

Expanded text:
rum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelandomi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam; et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. Nam revera illas eversiones a perditis adolescentibus ibi non fieri manifestatum est
Abbreviated transcription (Latin):
et quo die mensis.⁊qua hora diei. et
quota parte luminis sui defectura
sit luna uel sol: ⁊ ita fiet ut p̾min¬
tiatur. Et mirantur hec hoĩes. ⁊ stupẽt.
qr nesciũt ea ⁊ exultant atq extollũ¬
tur qui sciunt:⁊ ꝑ impiam suꝑbiam
recedentes. ⁊ deficientes a lumine tuo. tã¬
to ante solis futurũ defestũ preuidẽt
et ĩ p̾sentia. suum ñ uident. Non enĩ
religiose q̃runt unde habeant ĩgeniũ
quo ista q̃runt: ⁊ ĩueniẽtes qr tufecisti
eos. non ip̃i se dant tͥ se ut serues qd̃
fecisti. ⁊ quales se ip̃i fecerant. octidũt
se tibi: ⁊ trucidant exaltatões suas. si¬
cut uolatilia ⁊ curiositates suas. si¬
cut pisces maris quibe ꝑ ambulant
secretas semitas abyssi. ⁊ luxurias
suas sicut pecora campiz ut tu deus
ignis edax. cõsumas mortuas curas
eoꝵ recteans eos ĩmortalit̾. Nñ noue¬
runt uiam u̾bum tuum. ꝑ qd̃ fecisti
ea. que numetant ⁊ ip̃os qui nume

Expanded text:
et quo die mensis et qua hora diei et et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos immortaliter. Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui nume
Abbreviated transcription (Latin):
losophoꝵ leg̾ã. memorieq mandata reti¬
nebam. ex eis q̃dã comꝑabam illis mani¬
cheoꝵ longis fabulis ⁊nͥ ꝓbabiliora
ista uidebat᷑ que dixerũt illi qui dantũ
potuerũt ualere ut possent estimare se¬
culum. quãqͣm eus dñm minime ĩ-¬
uenetũt: q̃m magnus es dñe. ⁊ hũilia
respicis. excelsa aũt alonge cognos¬
cis nec ꝓpͥnquas nisi obtritis cordẽn
iuieniris a suꝑbis. nec si illi curiosaꝑi¬
tia numerent stellas. et arenã.⁊dune-¬
tiantur sydeas plagas. ⁊ ĩuestigent
uias astroꝵ. Mente sua eñi querũt
ista et ingenio qd̃ tu dedisti eis: et
multa inuenerũt.⁊p̾nuntiau̾nt ante
multos annos defectus luminariũ
solis ⁊ lune quo die qua hora. qnͣta
ex parte futuri eẽnt: ⁊ ñ eos fefellit
numerus. Et ita fc̃m est ut p̾nuntia¬
uerũt ⁊ scripserũt regulas ĩdagatas.
et leguntur hodie atq ex eis p̾nunti¬
antur. quo anno.⁊ quo mense anni.

Expanded text:
losophorum legeram memoriaeque mandata retilosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiauerunt ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit numeras. et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni
Abbreviated transcription (Latin):
ciles. ⁊ tu facilis terges lacrimas eoꝵ.
Et magis plorant. ⁊ gaudent ĩ fleti
sanguis. s tu dñe qui fecisti. reficis ⁊
consolaris eos. Et ubi ego eram qͣndote
querebã. ⁊ tueras ante me: Ego aũt. ⁊ a
me discesserã. nec meĩueniebã qͣnto
minus te. ꝓloquar ĩ conspectudei mei.
ãnum illum undetricesimũ etatis me¬
e. Iam uenerat carchaginẽ quidã ma-¬
nicheoꝵ ep̃c. faustus noie. magnus la¬
queus diaboli. ⁊ multi ĩplicabant᷑
ĩ eo. ꝑ illecebram suauis elcq̃ntie. ꝙͣ
ego iam tain ⁊ si laudabã. cliscernebã
tam̃ a u̾itate terũ. quarũ discernẽda¬
rum auidꝰ eram: nec qͣu uasculo ser
monis. sed qͥdmͥ scientie comedendũ
apponeret noĩatus apudeos ille faus¬
tus ĩtuebar. Fama .ii. de illo p̾locuta
mͥ erat. quod eẽt honestatũ omĩum doc¬
trinarũ peritissimꝰ: ⁊ ad pͥme discipli¬
nis lib̾alib eruditus. Et q̃m multa phi¬

Expanded text:
ciles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, ciles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, et magis plorant et gaudent in fletibsanguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarmonis, sed quid mihi scientiae comedendum apponeret nominatus apud eos ille Faustus, intuebar. Fama enim de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa phi