comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ temporũ distinctione latius di¬
gesta sunt obinenoriã conseruan¬
dã. breuiter recapitulare plaeait.
Dn no igit᷑ ante incaruationẽ dñicã
sexagesimo. gauis iuluꝰ cȩsar
primꝰ romanorã. britannias adiens.¬
bellopulsauit & uicit. nectam̃ ibi
regnũ potiit obtinere. Anno ab
incarnatione dñi .xlui. claudiꝰ scđs
romanorũ. britannias adieus. pluri¬
mã insulȩ par tẽ in deditionẽ recepit.

Expanded text:
quae temporum distinctione latius digesta sunt, ob memoriam conservandam, breviter recapitulari placuit. Anno igitur ante incarnationem Dominicam sexagesimo, Gaius Julius Caesar, primus Romanorum, Brittanias bello pulsavit, et vicit; nec tamen ibi regnum potuit obtinere. Anno ab incarnatione Domini 46, Claudius, secundus Romanorum, Brittanias adiens, plurimam insulae partem in
Abbreviated transcription (Latin):
lamortalib. inminere signarent.
parebantq mense ianuario. & duab
ferme septimanuꝰ ꝑmanebant. Quo
tempore. grauissima sariucenorũ
lues. gallias iisera elade uastalut. &¬
ipsi non multo post in cadẽ ꝓuintia. di¬
ui gias sux ꝑfidie poenas luebant. Quo
ã dix̃o. & max ꝑacto paschai hoc est septi¬
ioa iddñ maiarũ die osric. rex nosqri¬
t alrõmb̃m ulta decessit. Et cũ ipserigni
tnt̃ forei cebluulsĩ etreuissat frẽm
illis qͥante set egnauerat openredi
iregis. ⁊ cuꝰ regnt & principia a ꝓcesus
tot actants rõdundauerererũ aduer¬
lisantiũ motib ut qͥd de his seribi debeat.
dũ seiriualeant. Anno dñic acarna¬

Expanded text:
la mortalibus imminere signarent. parebantque mense Januario, et duabus ferme septimanis permanebant. Quo tempore gravissima Sarracenorum lues Gallias misera clade vastabat, et ipsi non multo post in eadem provincia dignas suae perfidiae poenas luebant. Quo ad Dominum: et mox peracto Pascha, hoc est, septima Iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum, vita decessit, cum ipse regni rem fore Ceillius qui ante se regnaverat, Coenredi regis, cujus regni et principia et processus tot ac tantis redundavere rerum adversantium motibus, ut quid de his scribi debeat, dum sciri valeat. Anno Dominicae incarna
Abbreviated transcription (Latin):
damnationẽ diãboli & sequatiũ
eiꝰ udit etiã suũ infelix int̾ tales
carcerẽ. quo miserabilius ipse de¬
specta salute ꝑir&. sed uiuentib
qͥ hec cognouissent. causã salutis
sua ꝑditiono relinquer&. factum
hoc nuꝑ in ꝓuintia bernitiorũ. ac
longe lateq diffamatũ. mnultos

Expanded text:
damnationem diaboli et sequacium damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe lateque diffamatum, multos
Abbreviated transcription (Latin):
tartari. caiphanq cũ cȩteris qui
occider̃ dñm iuxta eũ flãmis ultri¬
cib contraditũ. in quorũ iucinia
in qͥt. heumisero m̾ locũ despicio
gt̃nȩ ꝑditionis. eẽ. p̃paratũ. Audi¬
entes hec fr̃s. coeper̾ diligenter
ex hortari ut ułtunc positus ad¬
huc in corpore penitentiã facer&.
Respondebat ille desꝑans. Non est¬
mihi modo tẽpus uitã miu. di. cũ
ipse uiderim iuditiũ meũ iam. eẽ.
conpletũ. Talia dicens. sine uia.¬
tico salitis obiit. & corpus eiꝰ in
ultimis. ẽ. monasteru locis huma¬
tũ. neq aliqͥs ꝓ eo uł missas facere.
uł psalmos cantare uł saltẽ orare
p̃sumebat. O quã grandi distan
passurus inortẽ ꝓ ueritate uidit
stantẽ adextris dĩ. & ubierat fu¬
turus ipse post mortẽ. ibi ocłos
m̃tis ante mortẽ quo letior occũb&
misit. At contra faber iste tene¬
brosȩ m̃tis & actionis. uminen¬
de morte uidit aꝑta tartara. uidit

Expanded text:
tartari Caiphamque cum caeteris, qui tartari Caiphamque cum caeteris, qui occiderunt Christum, juxta cum flammis ultricibus contraditum, in quorum vicinia, inquit, heu misero mihi locum aspicio aeternae perditionis esse praeparatum! Audientes haec fratres coeperunt diligenter exhortari ut vel tunc positus adhuc in corpore poenitentiam faceret. Respondebat ille desmihi modo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi distantpassurus mortem pro veritate, vidit stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit
Abbreviated transcription (Latin):
rio nobili. sed ipsũ ignobilit̾ uiuentẽ.
Corripiebat᷑ qͥdẽ sedulo afr̃ib ac maio¬
rib loci atq ad castigationẽ uitã con¬
uerti ammonebat᷑. Et quãuis eos au¬
dire noluiss& tolerabat᷑ tam̃ ab eis
longanimit̃ obnecessitatẽ oꝑũ ipsius
exteriorũ. Erat aut̃ fabri arte singu¬
laris. Seruiebat aut̃ multũ ebrietati.
& ceteris uitȩ remissioris illecebris.
magisq in officina sua die noctuq¬
reside quã ad psallendũ atq orandũ
in eccła audiendũq cũ fr̃ĩb uerbum
uitȩ concurrere consueuerat. Unde
accidit illi. qđ solent dicere qͥdã: qͥa
qui ñ uult eccłȩ ianuã sponte humi¬
liatus in gredi. necesse hab& ianuãin¬
ferni ñ sponte dãpnatus introduci.
Percussus enĩ languore atq adextre¬
ma ꝑductus: uocauit fr̃s. & multũ
merens ac damnatosimilis coe¬
pit narrare qͥa uid& inferos aꝑtos.
& sathanan dunersũ in ꝓfundis

Expanded text:
rio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. rio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac majoribus loci, atque ad castigatiorem vitam converti ammonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter, ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlecebris; magisque in officina sua die e quam ad psallandum, atque orandum in ecclesia audiendumque cum fratribus verbum vitae concurrere consueverat. Unde accidit illi quod solent dicere quidam: Quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus vocavit fratres, et multum tristis ac damnato similis coepit narrare quia videret inferos apertos et Satanam demersum in profundis
Abbreviated transcription (Latin):
sos ꝑ bonos siue malos sp̃s uidit sibi
offerri obid suꝑna dispensatione
factũ est. ut meminerimꝰ facta
& cogitationes nr̃as ñ inuentũ de.¬
fluere. sed ad examen sũmi iudicis
cuncta seruari: & siue ꝑ amicos
angłos in fine nobis ostendenda.
siue ꝑ hostes. Qđ uͦ prius candidũ
codicẽ ꝓtuler̃ angłi. deinde atrũ
demones illiꝑparuũ. isti enorinẽ.
anim aduertendũ est qđ in prima¬
ȩtate bona aliqua fecit. qux tam̃
uniuersa praue agendo uiuenis
obnubilauit. Qui si econtrario
errores pueritie corrigere in ad¬
olescentia. ac bene faciendo a dĩ
ocłis absconde curass&. poss& eorũ
nuinero sociari. de qͥb ait psalnuista.
Beati quorũ remissȩ sunt iniqͥtates. &
quorũ tecta sunt peccata. Hanc hẏsto¬
riã sicut auenerabili antistite pec¬
theline. didici simplicit̃ obsalutẽ
legentiũ siue audientiũ narrandam¬
ꝓdesset dicere possẽ. positũ in monaste¬

Expanded text:
sos per bonos sive malos spiritus sibi vidit sos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandamprodesset, dicere possem; positum in monaste
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hic sedetis. scientes certissime
qͥa nr̃ est iste. Responder̃. Uerũ
dicitis. Accipite eũ. & in cumulũ ur̃e¬
dãpnationis ducite. Quo dicto. sta¬
tim disparuer̃. Surgentesq duo
nequissimisp̃s habentes in manib
uomeres & ꝑ cusser̾ me. unus in
capite & alius in pede. Qui uidelic&
mͦ cũ magno torm̃to irrepunt inte¬
riora corporismei: maxq ut ad se
inuicẽ ꝑuenerint. moriat. & para¬
tis ad rapiendũ me demonib. in
inferni claustra ꝑtrahar. Sic loque¬
bat᷑ miser desꝑans. Et ñ multopost
defunctus. penitentiã quã adbre¬
ue tempus cũ fructu uenie facere
suꝑ sedit. in et̃nũ sine fructu peius
subditus facit. De quo constat. qͥa
sicut beatus papa gregorius de
quibus dã scribit ñ ꝓse ista eiuiñ ꝓ
fuere. sed ꝓ aliis uidit. qͥ eiꝰ interitũ
cognoscentes. differre tẽpus peni¬
teñtie dũuacat timerent. ne in ꝓu¬
so mortis articło p̃uenti. in peniten¬

Expanded text:
Quid hic sedetis, scientes certissime Quid hic sedetis, scientes certissime quia noster est iste? Responderunt: Verum dicitis. Accipite et in cumulum damnationis vestrae ducite. Quo facto, statim disparuerunt. Surgentesque duo nequissimi spiritus habentes in manibus cultrum percusserunt me unus in capite et alius in pede; qui videlicet modo cum magno tormento irrepunt in interiora corporis mei, moxque ut ad se invicem perveniunt, moriar et paratis ad rapiendum me daemonibus inferni claustra pertrahar.' Sicque loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus penitentiam, quam ad breve tempus cum fructu venie facere supersedit, in eternum sine fructu penis subditus facit. De quo constat, quia sicut sanctus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista, cui non profuere, sed pro aliis viderit, qui eius interitum cognoscentes differre tempus penitentie, dum vacat, timerent, ne inproviso mortis articulo preventi inpeniten
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: Paulo ante inquit intrauer̃ domũ
hanc duo pulcherrimi iuuenes. &re¬
seder̃ circame. unus ad caput & unꝰ
ad pedes. ꝓtulitq unus libellum ꝑ¬
pulchrũ. sed uehement̃ modieũ: ac
mihi adlegendũ dedit. in qͦom̃ia quȩ
um quã bona fecerã in tuens scripta
repꝑi & hȩc erant nimiũ pauea & mo¬
dica. R eceperuntq codicẽ. neq ali¬
qͥd mͥ dicebant. Tũ subito suꝑuenit
residens impleuit. Tunc ille qͥ obscu¬
ritate cenebrose faciei & primatu
sedis maior. eẽ. uidebat᷑ eorũ. ꝓ fe¬
rens codicẽ horren dę uisionis. & ma¬
gnitudinis en ormis. & pondis pene
inportabilis ussit uni ex satel¬
litib suis. mͥ ad legendũ deferre.¬
Quẽ cũ legissẽ. inueni om̃ia scelera ñ
solũ que oꝑe uł uerbo. sed etiã que
tenuissima cogitatione peccaui: ma¬
nifestissime in eo tetricis. eẽ. descrip¬
talitteris. Dicebatq ad illos quimͥ
assederant uiros albatos & p̾claros.

Expanded text:
est? Paulo ante, inquit, intraverunt domum est? Paulo ante, inquit, intraverunt domum hanc duo pulcherrimi juvenes, et resederunt circa me, unus ad caput, et unus ad pedes; protulitque unus libellum perpulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit, in quo omnia quae unquam bona feceram, intuens scripta reperi, et haec erant nimium pauca et modica. Receperunt codicem, neque aliquid mihi dicebant. Tum subito supervenit residens implevit. Tunc ille qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis major esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis, et magnitudinis enormis, et ponderis pene importabilis, jussit uni ex satellitibus suis mihi ad legendum deferreQuae cum legissem, inveni omnia scelera, non solum quae opere vel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, manifestissime in eo tetris esse descripta litteris. Dicebatque ad illos, qui mihi assederant, viros albos et praeclaros:
Abbreviated transcription (Latin):
quã subito mortis suꝑuentu. tempus
om̃e pęnitendi & emendandi ꝑdera.
Uerũ ille frequent̃ lic& ammonitus.
sꝑnebat uerba salutis. seseq tẽpo¬
re sequente pęnitentiã acturũ essẽ
ꝓmittebat. Hic in tantũ tactus infirini¬
tate decidit in lectũ. atq acri coepit
dolore torqueri. Ad quẽ ingressusꝰ rex.
diligebat enĩ eũ multũ. hortabatur
ut uł tunc antequã inoreret᷑ pęniten¬
tiã ager& cõmissorũ. At ille respon
sua. sed cũ ab infirmitate resurge
timore mortis facer& ea. quȩ sospes
facere noluerat. Fortit̾ ut qͥdẽ sibi
uidebat᷑ locutus: sed miserabilit̾ ut
ctus. Cũq morbo ingrauescente de
nuo ad eũ uisitandũ ac docendũ rex in
ce. Quiduis modo: Quidhuc uenisti
Non enĩ mihialiquid utilitatis aut salu¬
tis potes ultra conferre. At ille. Noli
inquit italoqui. Uide ut sanũ sapias
Non inqͥt insanio. sed pessimã mͥscientiã
certus prȩ ocłis habco. Et qͥd inqͥt hoc

Expanded text:
squam subito mortis adventu tempus squam subito mortis adventu tempus omne penitendi et emendandi perderet. Verum ille frequenter licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At ilsua, sed cum ab infirmitate resurgertimore mortis faceret ea quae sospes facere noluerat; fortiter quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut ctus. Cumque morbo ingravescente, denuo ad eum visitandum ac docendum rex intce: « Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre. At ille: Noli, inquit, ita loqui, vide ut sanum sapias. Non, inquit, insanio, sed pessimam mihi scientiam certus prae oculis habeo. Et quid, inquit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando contriuerat. quo habera
locũ standi suie i mergendi fluuio.
me. hoc enĩ erat uiro nom̃. qđ tantã
frigoris asꝑitatẽ ulla ratione tolera.¬
re prȩuales. respondebat ille simpli¬
ego uidi. & cũ dicerent. mirũ qđ tam
austeram tenere continentiã uelis.
respondebat. Austeriora ego uidi.
Sicq usq ad diẽ uocationis sue infati¬
gabili cęlestiũ bonorũ desiderio corpꝰ
senile utt̃ cotidiana ieiunia domabat.
mulisq & uerbo & conuersatione
saluti fuit. At coutra fuit qͥdã inꝓ
uincia mer̃ciorũ cuiꝰ uisiones & uer¬
ba. ñ aut̃ & conuersatio plurimis. sed
ñ sibim & ipsi ꝓfuit. Fuit aut̃ tẽporib
coherendi qui post edilredũ regnauit
uir in laico habitu atq offitio militari
positus. sed qͣntũ ꝓ industria exteriori
regi placens. tantũ ꝓ interna suima
neglegentia displicens. Ammonebat
gͦ illũ sedulo ut confiteret᷑. & emen¬
dar&. ac relinquer& scelera sua: priꝰ¬

Expanded text:
aliquando contriverat quo haberet aliquando contriverat quo haberet locum standi sive immergendi  Al. adme hoc enim erat viro nomen, quod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simpliego vidi. » Et cum dicerent: « Mirum quod tam austeram tenere continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem suae vocationis infatigabili caelestium bonorum desiderio corpus senile inter quotidiana jejunia domabat, multisque et verbo et conversatione  21. At contra fuit quidam in provincia Merciorum, cuius visiones ac verba, non autem conversatio, plurimis, sed nec sibimetipsi profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Edilredum regnavit, vir in laico habitu atque officio militari positus, sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat ergo illum sedulo, ut confiteretur et emendaret ac relinqueret scelera sua, priu
Abbreviated transcription (Latin):
Hic sepius ad eundẽ uirũ ingrediens
audiuit ab eo repetita interrogatio.¬
ne quȩ & qualia essent quȩ exutus
pauea ꝑstriuximꝰ. Narrabat autem
uisiones suas etiã regi uilfrido unde¬
cũq doctissimo. & tam libent̃.tãq
ac mouachicasit tonsura coronatꝰ.
atq ad eũ audiendũ sepisfune cum
illas in partes deueniss& acceder&.
Cui uidelic& monasterio. tẽpore illo
religiose ac modeste uite abbas &
prb̃r ȩdiluald preerat᷑: qͥ nunc
episcopalẽ lindis farnensis eecłȩ
cathedrã. condignis graduactibus
liberius continuis in orationib fa¬
mulatui sui conditoris uacar&.ẜt
gredi ac sȩpius in eo suꝑ meantib
undis in mergi. sicq ibidẽ quã diu
sustinere posse uidebat᷑ psalmis
uł p̃cib insistere. fixusq manere
lumbos
nere curabat. donec ex suo corpore
calefierent & siccarent᷑. Cũq tẽpore
hiemali defluentib circa eũ semi¬
fractarũ crustis glatierũ quas & ipse

Expanded text:
Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia essent quae exutus pauca perstrinximus. Narrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecumque doctissimo; et tam libenter, tamque ac monachica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo religiosae ac modestae vitae abbas et presbyter Aediluald praeerat, qui nunc episcopalem Lindisfarnensis Ecclesiae cathedram condignis gradu actibus liberius continuis in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et gredi, ac saepius in eo supermeantibus undis immergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse videbatur, psalmis vel precibus insistere, fixusque manere lumbos,nere curabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
si actus tuos curiosius discutere.
& mores sermonesq tuos in recti¬
tudine & simplicitate seruare
studueris: accipies post mortẽ¬
& ipse locũ mansionis. int̾ hec
que cernis agmina lȩtabunda
spũum beatorũ. Namq ego cũ
ad tẽpus abscessissẽ ate ad hoc
feci. ut quid de tefieri deber&
agnoscerẽ. Hȩc mͥ cũ dixiss&.
multũ detestatus sũ reuerti ad
corpus. delectatus nimirũ suaui.¬
tate ac decore loei illius quẽ in¬
tuebar. simul & consortio eorũ¬
debã. Sed & int̾hȩc. nescio quo
ordine. repente me uit̾ homines
uiuere cerno. Hex & alia que
uidat idem uir dñi. ñ om̃ibus
passu desidiosis ac uite sue in¬
curiosis referre uoleb̾at sed
illis solũmͦ quiuł torm̃torũ metu
ꝑ territi. uł spe gaudiorũ ꝑ enniũ
delectati ꝓfectũ pictatis ec eius
uerbis haurire uolebant. Deniq
inuicina cellȩ illius habitabat qͥdã
monachus nomine haeniglis. qͥ ad¬
cibario & frigida aquã sustentat.

Expanded text:
si actus tuos curiosius discutere si actus tuos curiosius discutere et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter hęc, que cernis, agmina letabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut, quid de te fieri deberet, agnoscerem.' Hęc cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, delectatus nimirum suavitate ac decore loci illius, quem intuebar, simul et consortio eorudebam: sed inter haec nescio quo ordine repente me inter homines vivere cerno. » Haec et alia quae viderat idem vir Domini, non omnibus passim desidiosis ac vitae suae incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, vel tormentorum metu perterriti, vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgicibario et frigida aqua sustentat.
Abbreviated transcription (Latin):
maxime celebratio inissorũ. ut etiã
ante diẽ iuditu liberent᷑ adiuuaqđ
Porro puteus ille flãmiuomꝰ ac puti¬
dus quẽ uidisti. ipsũ est. os. gehen¬
nȩ. in qͦ quicũq semel incidit: nũ.¬
quã inde liberabit᷑ in euũ. Locus
uͦ iste florifer in qͦpulcherrimã
hanc iuuentutẽ iocundari ac ful¬
gere conspicis. ipse. ẽ. in qͦ recipi¬
unt᷑ animȩ eorũ. qui in bonis qͥdẽ
oꝑib de corpore exeunt. ñ tam̃
sunt tantȩ ꝑfectionis. ut in regnũ
cȩlorũ statim mereant᷑ introdu¬
ci. Qui tam̃ om̃s. in die iuidicuad
uisionẽ xp̃i & gaudia regni cȩlestis
intrabunt. Nam qͥ cũq in om̃i uer¬
bo. & oꝑe. & cogitatione. ꝑ fecti st̃.
max de corpore egressi. ad regnũ
cȩl este ꝑueniunt. Ad cuiꝰ uiciia
ꝑtin& locus ille. ubi sonũ cantile¬
nȩ dulcis cũ odore suauitatis ac
splendorelucis audisti. Tu autẽ
qͥa nunc ad corpus reuerti. &rur.¬
sũ int̾ homines iuuere debes.

Expanded text:
maxime celebratio missarum, ut etiam maxime celebratio missarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunquam inde liberabitur in aevum. Locus vero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc juventutem jocundari ac fulgere conspicis, ipse est in quo recipiuntur animae eorum qui in bonis quidem operibus de corpore exeunt, non tamen sunt tantae perfectionis, ut in regnum caelorum statim mereantur introduci qui tamen omnes in die judicii ad visionem Christi et gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicumque in omni verbo et opere et cogitatione perfecti sunt, mox de corpore egressi ad regnum caeleste perveniunt: ad cujus vicina pertinet locus ille, ubi sonum cantilenae dulcis cum odore suavitatis ac splendquia nunc ad corpus reverti et rursum inter homines vivere debes,
Abbreviated transcription (Latin):
qua etiã uocẽ cantantiũ dulcissimã
audiui. Sed & odoris fraglantia miri.
tanta de loco effundebat᷑ ut is qui
antea degustatus quamaximũ ure¬
bar. iam ꝑ modicus mͥ odor uidet᷑.
sicut iam lux illa campi florentis
eximia. in cõparatione eiꝰ quȩ nune
apparuit lucist tenuissima ꝓrsus
uidebat᷑ & parua. In cuiꝰ amoenita¬
te loci. cũ nos intraturos sꝑarẽ: re¬
pente ductor substitit. Nec mora
gressũ recorquens. ipsa me qua ue
sp̃uum candidatorũ. dix̃ mͥ. Scis q̃
sunt ista om̃ia quȩ uidisti. Respon¬
diego. Non. & ait. Uallis illa quã aspe¬
xisti flãmis feruentib & frigorib
horrenda rigidis. ipse . ẽ. locus in qͦ
examinande & castigande sunt ani.¬
me illorũ qui differentes confire¬
in ipso tandẽ mortis articło ad poe.¬
nitentiã confugiunt. & sic de cor¬
pore exeunt. Qui tam̃ qͥa confessi¬
onẽ & penitentiã uł in morte habu.¬
er̃. om̃s in die iuditu ad regnum

Expanded text:
qua etiam vocem cantantium dulcissimam qua etiam vocem cantantium dulcissimam audivi; sed et odoris fragantia miri tanta de loco effundebatur, ut is quem antea degustans quasi maximum rebar, jam permodicus mihi odor videretur: sicut etiam lux illa campi florentis eximia, in comparatione ejus quae nunc apparuit lucis, tenuissima prorsus videbatur, et parva. In cujus amoenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor substitit; nec mora, gressum retorquens, ipsa me qua venspirituum candidatorum, dixit mihi: Scis quae sint ista omnia quae vidisti? Respondi ego. Non. Et ait: Vallis illa quam aspexisti flammis ferventibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum, qui differentes confitea quae fecerant, in ipso tandem mortis articulo ad poenitentiam confugiunt, et sic de corpore exeunt: qui tamen quia confessionem et poenitentiam vel in morte habuerunt, omnes in die judicii ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
bi conspicerẽ. Cũ gͦ ꝑuenissemꝰ ad
murũ. statim nescio quo or dine fui.¬
mus insũmitate eiꝰ. Et ecce ibi campus
erat latissimꝰ acletissimꝰ. tantaq
fraglantia uernantiũ flosculorũ
plenus. ut om̃em mex fetorẽ tene¬
brose fornaeis qͥ me ꝑuaserat effu¬
gar& ammirandi huiꝰ suauitał odo¬
ris Tanta aut̃ lux cuncta ea locaꝑ
fudat. ut om̃i splendore diei siue
solis meridiani radus. uidet᷑ esse
p̃clarior. Erantq in campo hoc in¬
numera hominũ albatorũ conuen¬
ticula. sedesq plurime agminũ
lȩtantiũ. Cũq int̾ choros feliciũ
in colarũ medius meducer&. cogi¬
tare coepi qđ hoc fortasse essa re¬
gnũ cȩlorũ. de quo p̃dicari sepius
audiui. Respondit ille cogitatui
meo. Non in quiens. ñ hoc est regnũ
cȩlorũ qđ autumas. Cũq ꝓcedenteᷤ
transissemꝰ & has beatorũ mansio
nes spũum.. aspicio ante nos multo
maiorẽ luminis gr̃am quã prius. In

Expanded text:
bi conspicerem. Cum ergo pervenissemus ad bi conspicerem. Cum ergo pervenissemus ad murum, statim nescio quo ordine fuimus in summitate ejus. Et ecce ibi campus erat latissimus ac laetissimus, tantaque fragrantia vernantium flosculorum plenus, ut omnem mox foetorem tenebrosae fornacis, qui me pervaserat, effugaret admirandi hujus suavitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei, sive solis meridiani radiis videretur esse praeclarior. Erantque in hoc campo innumera hominum albatorum conventicula, sedesque plurimae agminum laetantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare cepi, quod hoc fortasse esset regnum celorum, de quo predicari sepius audivi. Respondit ille cogitatui meo: 'Non' inquiens 'hoc est regnum celorum, quod autumas.' Cumque procedentes transissemus et has beatorumnes spirituum, aspicio ante nos multo majorem luminis gratiam quam prius; in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hende.nectam̃ me ullatenꝰ contin¬
gere. tam&si terrere p̃sumebant.
Qui cũ undiq uersũ hostib & cęcitate
tenebrarũ conelusus huc illucq
ocłos circũ ferrẽ. si forte alicunde
qͥd auxili quo saluarer aduenir&.
quasi fulgor stellȩ micantis int̾ tene¬
bras. qͥ paulatim crescens & ad me
ocius festinans. ubi apꝓpinquauit.
disꝑsi sunt & oufugerunt om̃s qui
me forcipib raꝑe quȩbant sp̃s in¬
festi. Ille aut̃ qͥ adueniens eos fuga¬
uit erat ipse qͥ ante me ducebat.
Qui mox conuersus ad dexterã: iter
quasi contra ortũ solis brumalem
me ducere coepit. Nec mora exemp¬
tũ me tenebris. in auras me serene
lucis eduxit. Cũq me in luce aꝑta
ducer&. uidiante nos murũ ꝑma¬
ximũ. Cuiꝰ neq longitudini hinc ut
inde. neq altitudini ullus. eẽ. termm¬
nus uidet᷑. Coepi aut̃ mirari quare
ad murũ accedemus. cũ in eonullã
ianuã uł fenestram. uł ascensũ alicu.¬

Expanded text:
prehendere, nec tamen me ullatenus continprehendere, nec tamen me ullatenus contingere, tametsi terrere praesumebant. Qui cum undiqueversum hostibus et caecitate tenebratum conclusus huc illucque oculos circumferrem, si forte alicunde quid auxilii quo salvarer, adveniret, quasi fulgor stellae meantis inter tenebras, qui paulatim crescens et ad me ocius festinans ubi adpropinquavit, dispersi sunt et aufugerunt omnes qui me forcipibus rapere quaerebant spiritus infesti. « Ille autem qui adveniens eos fugavit erat ipse qui me ante ducebat: qui mox conversus ad dexterum iter, quasi contra ortum solis brumalem me ducere coepit. Nec mora, exemptum tenebris in auras me serenae lucis eduxit: cumque me in luce aperta duceret, vidi ante nos murum permaximum, cujus neque longitudini hinc vel inde, neque altitudini ullus esse terminus videretur. Coepi autem mirari quare ad murum accederemus, cum in eo nullam januam vel fenestram vel ascensum alicu
Abbreviated transcription (Latin):
cachinnũ crepitantẽ quasi uulgi
indocti. captis hostib insultantis.
Ut aut̃ sonitus idem clarior redditus
ad meusq ꝑuenit. consido turbã
malignorũ sp̃uum. quȩ secũ ani¬
mas hominũ merentes heiulantes¬
q ipsamultũ exultans & cachin.¬
nans: medias illas trabebat in tene¬
bras. Equib uidelic& hominib ut
dinoscere potui.. qͥdã erat attonsus
ut clericus. qͥdã laicus: quȩdã femi¬
na. Trabentes aut̃ eos maligni sp̃s:
descender̃ in mediũ baratri illiꝰ ar¬
dentis. Factũq est ut longius sub¬
cuntib eis. fletũ hominũ & risum
demoniorũ clare discernere neqͥrẽ.
sonũtam̃ adhuc ꝓmiscuũ in aurib
bab̃em. Int̾ea ascender̃ quidã spuũ
obscurorũ de abysso illa flãmiuo.
ma: & accurrentes cireũ deder̃ me.
atq ocłis flãmantib. & de ore ac
narib ignẽ putidũ efflantesange.¬
bant. forcipibus qͦq igneis qͦs tene¬
bant inmanib minitabant᷑ me con¬

Expanded text:
cachinnum crepitantem quasi vulgi cachinnum crepitantem quasi vulgi indocti captis hostibus insultantis. Ut autem sonitus idem clarior redditus ad me usque pervenit, considero turbam malignorum spirituum, quę quinque animas hominum merentes eiulantesque ipsa multum exultans et cachinnans / medias illas trahebat in tenebras. E quibus videlicet hominibus, ut dinoscere potui, quidam erat attonsus ut clericus, quidam laicus, quedam femina. Trahentes autem eos maligni spiritus descenderunt in medium baratri illius ardentis. Factumque est, ut cum longius subeuntibus eis fletum hominum et risum demoniorum clare discernere nequirem, sonum tamen adhuc permixtum in auribus haberem. Interea ascenderunt quidam spirituum obscurorum ma, et adcurrentes circumdederunt me, atque oculis flammantibus, et de ore ac naribus ignem putidum efflantes angebant, forcipibus quoque igneis quos tenebant in manibus, minitabantur me com
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. & cũ ꝓgredem sola sub no¬
cte ꝑumbras. ecce subito appa¬
rent ante nos crebri flãmariun
tartarũ globi. ascendentes qͣsi
de puteõ magno. rursũq deci¬
dentes in eundẽ. Quo cũ ꝑductus
essẽ: repente ductor m̃s disparuit
ac me solũ in medio tenebrarũ &
horridȩ uisionis reliqͥt. Accũ idẽ
globi igniũ sine int̾missione modo
alta peterent. mͦ una baratri repe¬
terent. cerno om̃na quȩ ascendeluñ
fastigia flãmarũ plena. eẽ.sp̃itib
hominũ. qui instar fauillarũ cũ
fumo ascendentiũ. nunc ad subli¬
miora ꝓicerent᷑. nunc retractis
igniũ uaporib relab̾ent᷑ in ꝓfun¬
do. Sed & fetor in cõparabilis cũ eis¬
dẽ uaporib ebulliens om̃ia illa
tenebrarũ loca replebat. Et cum
duutius ibipauidus consisterẽ. ut¬
pote incertus qͥd agerẽ. qͦuerterẽ
gressũ. qͥ me finis maner&. audio
subitũ posterga sonitũ immanissi¬
ini fletus ac miserrumi. simul &

Expanded text:
cebat. Et cum progrederemur solo, sub nocebat. Et cum progrederemur solo, sub nocte per umbras, ecce subito apparent nobis crebri flammarum tetrarum globi, ascendentes quasi de puteo magno, rursumque decidentes in eundem. Quo cum perductus essem, repente ductor meus disparuit ac me solum in medio tenebrarum et horrendę visionis reliquit. At cum ibi globi ignium sine intermissione modo alta peterent, modo ima baratri repeterent, cerno omnia, quę ascendebant, fastigia flammarum plena esse spiritibus hominum, qui instar favillarum cum fumo ascendentium nunc ad sublimiora proicerentur, nunc retractis ignium vaporibus relaberentur in profunda. Sed et fetor incomparabilis cum eisdem vaporibus ebulliens omnia illa tenebrarum loca replebat. Et cum diutius ibi pavidus consisterem utpote incertus, quid agerem, quo verterem gressum, qui finis me maneret, audio subitum post terga sonitum inmanissimi fletus ac miserrimi, simul et
Abbreviated transcription (Latin):
que uicissim bine inde uidebantur
quasi tẽpestatis impetuiactari. Cũ
enĩ uim fernoris imensi tolerare
ñ possent. ꝓsiliebant misere une¬
diũ frigoris infesti. Et cũ neq ibi
quippiã requiei inuenire ualereN
resiliebant rursus urende in meduĩ
flamarũ in extinguibiliũ. Cũq hac
infelici uicissitudinelateq ꝓ ut
um deforiiũ multitudo torque¬
ret᷑: cogitare coepi qđ hic fortasse
ess& infernus. decuiꝰ corm̃tis in¬
tolerabilib narrare sepiꝰ audiui.
Respondit cogitationimeę ductor
qͥ me p̃cedebat. Non hoc uqͥens
suspiceris. Non enĩ hic infernus
ẽ. illequẽ putas. At cũ me hoc spe.¬
ctacło tam horrendo ꝑterritum.
paulatim in ulteriora ꝓducer& :
uidi subito ante nos obscurari in¬
ciꝑe loca. & tenebris om̃ia reple¬
ri. Quascũ intraremꝰ. in tantum
paulisꝑ condensatę sunt ut nil
p̃ter ipsas aspicere̾. excepta dũ¬
taxat specie & ueste eiꝰ quime du.¬

Expanded text:
quę vicissim hinc inde videbantur quę vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis impetu iactari. Cum enim vim fervoris inmensi tolerare non possent, prosiliebant misere in medium frigoris infesti, et cum neque ibi quippiam requiei invenire valerent, resiliebant rursus urendę in medium flammarum inextinguibilium. Cumque hac infelici vicissitudine longe latequm deformium multitudo torqueretur, cogitare cepi, quod hic fortasse esset infernus, de cuius tormentis intolerabilibus narrari sepius audivi. Respondit cogitationi meę ductor, qui me precedebat: 'Non hoc' inquiens 'suspiceris, non enim hic infernus est ille, quem putas.' At cum me hoc spectaculo tam horrendo perterritum paulatim in ulteriora perduceret, vidi subito ante nos / obscurari incipere loca et tenebris omnia repleri. Quas cum intrassemus, in tantum paulisper condensatę sunt, ut nihil preter ipsas aspicerem excepta dumtaxat specie et veste eius, qui me du
Abbreviated transcription (Latin):
tertiã sibupse retentans. statimpau¬
ꝑib distribuit. Nec multo post scłi
curis ab solutus: ad monasterium
mailros qđ tuidi fluminis circum¬
flexu maxima ex parte claudit᷑ ꝑ
uenit. Acceptaq tonsura. locũ se¬
crete mansionis quã p̃uid̾at abbas
intrauit & ibi ułq addiẽ mortis in
tanta mentis ac corporis contritio.¬
ne durauit. ut multa illũ que alios
laterent uł horrenda. uł desidan¬
da uidisse etiã silingua siler&.
aspectu & clarus erat indum̃to.
qͥ meducebat Incedebamus autẽ
tacentes ut uidebat᷑ mͥ. contra
ortũ solis solstitialẽ. Cũq ambulare¬
mus. deuenimꝰ ad uallẽ multe la¬
titudinis ac ꝓfunditatis. infinite
aut̃ longitudinis: que ad leuam
nobis sita. unũ latus flãmis feruen¬
tib numiũ terribile: alterũ fer¬
uenti grandine ac frigore niuiũ
om̃ia ꝑflante atq uerrente. non
minus in tolerabile p̃ferebat. Utrũq
aut̃ erat animab hominũ plenus:

Expanded text:
terciam sibi ipse retentans statim pauterciam sibi ipse retentans statim pauperibus distribuit. Nec multo post seculi curis absolutus ad monasterium Mailro, quod Tuidi fluminis circumflexu maxima ex parte clauditur, pervenit, acceptaque tonsura locum secretę mansionis, quam previderat abbas, intravit, et ibi usque ad diem mortis in tanta mentis et corporis contricione duravit, ut multa illum, quę alios laterent, vel horrenda vel desideranda vidisse, etiamsi lingua sileret,' aspectu et clarus erat indumento, qui me ducebat. Incedebamus autem tacentes, ut videbatur mihi, contra ortum solis solsticialem. Cumque ambularemus, devenimus ad vallem multe latitudinis ac profunditatis, infinitę autem longitudinis. Que ad levam nobis sita, unum latus flammis ferventibus nimium terribile, alterum furenti grandine ac frigore nivium omnia perflante atque fervente non minus intolerabile preferebat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum,
Abbreviated transcription (Latin):
taui. Crat gͦ pat̾ familias in regionẽ
nordahym. quȩ uocat᷑ in cuneningũ.
religiosã cũ domo sua gerens uitã. Qui
infirmitate corporis tactus. & hac u¬
crescenteꝑ dies ad extrema ꝑductꝰ.
primo tẽpore noctis defunctus.ẽ. sed
diluculo reuiuiscens. ac repentere.¬
sidens. om̃s qͥ corpori flentes assede¬
rant timore inm̃so ꝑculsos. in fugam
conuertit. Uxortantũ quȩ amplius
amabat. quãuis multũ tremens & pa¬
uida remansit. Quã ille consolatus.
noli inqͥt tunere: qͥa iã uere surrexi
a morte qua tenebar. & apud homines
sũ iterũ uiuere ꝑmissus ñ tam̃ ea mibi
qua ante consueuerã conuersatione.
sed multũ dissimili. Ex hoc tẽpore uiuen¬
dũ est. Statimq surgens ab ut ad uillu¬
lȩ oratoriũ. & usq ad diẽ in oratione
ꝑsistens. mox om̃em quã possedat sub¬
stantiã intres diuisit portiones. Eqͥb
unã coniuigi.alterã filiis tradidit.

Expanded text:
tavi. Erat ergo pater familias in regione tavi. Erat ergo pater familias in regione Nordanymbrorum, quę vocatur Incuneningum, religiosam cum domo sua gerens vitam, qui infirmitate corporis tactus et hac crescente per dies ad extrema perductus. Primo tempore noctis defunctus est, sed diluculo reviviscens ac repente residens omnes, qui corpori flentes assederant, timore inmenso perculsos in fugam convertit. Uxor tantum, quę amplius amabat, quamvis multum tremens et pavida remansit. Quam ille consolatus: 'Noli' inquit 'timere, quia iam vere surrexi a morte, qua tenebar, et apud homines sum iterum vivere permissus. Non tamen ea mihi, qua ante consueveram, conversatione, sed multum dissimili ex hoc tempore vivendum est:' Statimque surgens abiit ad villulę oratorium, et usque ad diem in oratione persistens, mox omnem, quam possederat, substantiam in tres divisit portiones. E quibus unam coniugi, alteram filiis tradidit,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ eipippinus locũ cathedrȩ episco¬
palis in castello suo illustri qđ antiqͦ
gentiũ illarũ uerbo. uiltaburg.
id est oppidũ uiltorũ. lingua autẽ
bũ fidei p̃dicans. multosq ab errore
reuocans: plures ꝑ illas regiones ee¬
elesias. sed & monasteria ñnulla constru¬
xit. Nã non multopost alios qͦq illis
in regionib ipse constituit autistites
se illo ad p̃dicandũ uenerant. In qͥb
aliquanti iã dormier̃ in dño. Ipse aut̃
uilbrod cognom̃to elemens. adhuc suꝑ
tricesiũ & sectũ inepiscopatũ habers
stis agones. ad p̃mia remunerationis
suꝑne. totamente suspirans. Dis tẽ¬
porib. miracłm memorabile &̾ anti¬
quorũ simile inbritannia factũ est.
Iãq ad excitationẽ uiuentiũ de morte
animȩ. qͥdã aliqͣndiumortuus. ad uitã¬
resurrexit corporis. & multa memo¬
ratu digna quȩ uid̾at narrauit. ẜ qͥb
hic aliqua breuit̃ ꝑstringenda. ẽẽ. pu¬

Expanded text:
autem ei Pippin locum cathedrae episcoautem ei Pippin locum cathedrae episcopalis in castello suo inlustri, quod antiquo gentium illarum verbo Uiltaburg, id est, Oppidum Uiltorum, lingua autem bum fidei praedicans, multosque ab errore revocans, plures per illas regiones ecclesias, sed et monasteria nonnulla construxit. Nam non multo post alios quoque illis in regionibus ipse constituit antistites se illo ad praedicandum venerant; ex quibus aliquanti jam dormierunt in Domino. Ipse autem Uilbrord, cognomento Clemens, adhuc supetricesimum et sextum in episcopatu habens astis agones ad praemia remunerationis supernae tota mente suspirans. CAPUTporibus miraculum memorabile et antiquorum simile in Brittania factum est. Namque ad excitationem viventium de morte animę quidam aliquandiu mortuus ad vitaresurrexit corporis et / multa memoratu digna, quę viderat, narravit. E quibus hic aliqua breviter perstringenda esse pu
Abbreviated transcription (Latin):
expugnatis ñ longo post tẽpore boru¬
ctuaris a. gente antiquorũ saxonũ.
disꝑsi sunt quolib& hii qͥuerbũ rece¬
ꝑ ant. Ipse antistes cũ quib dã pippinũ
pecut. Qui int̾pellante blithrude
coniuge sua. dedit eilocũ mansionis
in insula quadã hreni quȩ lingua
illorũ uocat᷑ inlitore. in qua ipse con¬
structo monasterio qđ hactenꝰ here
des possident eiꝰ. aliquandiu conti¬
clausit ultimũ. Postquã uͦ ꝑ annos
aliquot infresia qͥ aduenerant do
euer̃. msit pippino fauente om̃iũ
consensu uirũ uenerabilẽ ulbrodũ
romã cuiꝰ adhuc pontificatũ Serguis
habebat. postulans ut eidẽ fresonũ
genti archiep̃s ordinaret᷑. Qđita ut
petierat impletũ est. anno ab incar¬
aut̃ in eccła sc̃e martyris ceciliȩ die
natalis eiꝰ. in posito apapameinorato
nomine clem̃tis. ac max remissus ad
sedẽ episcopatus. suidberet. post dies
.xiiI. ex qͦ i urbẽ uenerat. Donauit

Expanded text:
expugnatis non longo post tempore Boruexpugnatis non longo post tempore Boructuariis, a gente antiquorum Saxonum dispersi sunt quolibet hi qui verbum receperant. Ipse antistes cum quibusdam Pippinum petiit qui, interpellante Blithrude conjuge sua, dedit ei locum manin insula quadam Rheni, quae lingua eorum vocatur In littore: in qua ipse, constructo monasterio quod hactenus haeredes ejus possident, aliquandiu conticlausit ultimum. Postquam vero per annos aliquot in Fresia, qui advenerant doPippinus, favente omnium consensu, virum venerabilem Uilbrordum Romam, cujus adhuc pontificatum Sergius habebat, postulans ut eidem Fresonum genti archiepiscopus ordinaretur. Quod ita ut petierat impletum est anno ab incarautem in ecclesia sanctae martyris Ceciliae, die natalis ejus, imposito sibi a papa memorato nomine Clementis: ac mox remissus ad sedem episcopatus sui, id est, post diesim ex quo in Urbem venerat. Donavit
Abbreviated transcription (Latin):
ut dũ ingente eui p̃dicar& destru¬
ctis idolis eccłas instruer& haber&
in promptureliqͥas sc̃orũ quas ibi
quȩ tanti oꝑis negotiũ quȩrebat.
uł ibi discere: uł inde acciꝑe cupie¬
bat. In qͥb om̃ib cũ suiuoti compos
ess& effectus: ad p̃dicandũ rediit.
Quo tẽpore.fr̃s qͥ erant infresia uer¬
bi ministeriomancipati. eleger̃ ex
suo numero uirũ modestũ morib ꝙ
mansuetũ corde suidbertũ qͥ eis ordi¬
naret᷑ antistes. Quẽ inbritannia desti¬
natũ ad petitionẽ eorũ ordinauit
reuerentissimꝰ uilfrid ep̃s. qͥtũ forte¬
patria pulsus in mertiorũ regionib
exulabat. Non enĩ eo tẽpore habebat
ep̃m cantia: defuncto qͥdẽ theodoro.
sed necdũ bere tualdo successore eiꝰ qui
trans mare ordinandus ierat. ad sedẽ
episcopatꝰ sui reuerso. Quiuidelica
suidberet. accepto episcopatu debritan¬
nia regressus: ñ multopost ad gentẽ
boru.tuarorũ secessit. ac multos eorũ
p̃dicando aduiã ueritatis ꝑdux̃. Sed

Expanded text:
ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promptu reliquias sanctorum quas ibi quae tanti operis negotium quaerebat, vel ibi discere, vel inde accipere cupiebat. In quibus omnibus cum sui voti compos esset effectus, ad praedicandum rediit. Quo tempore fratres qui erant in Fresia verbi ministerio mancipati, elegerunt ex suo numero virum modestum moribus et mansuetum corde Suidberctum qui eis ordinaretur antistes, quem Brittaniam destinatum ad petitionem eorum ordinavit reverentissimus Uilfrid episcopupatria pulsus, in Merciorum regionibus exsulabat. Non enim eo tempore habebat episcopum Cantia, defuncto quidem Theodoro, sed necdum Berthwaldo successore ejus, qui trans mare ordinandus ierat, ad sedem episcopatus sui reverso. Qui videlicet Switbrecht, accepto episcopatu, de Britannia regressus, non multo post ad gentem Boructuariorum secessit, ac multos eorum praedicando ad viam veritatis perduxit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tenebat filios tres. ꝑdilberetum.
eecłe p̃sul de functus ẽ uirut supra
meminimꝰ doctissimus. Cintienum
discipłs beate memorie magistroꝵ
theodori archiep̃i & abbatis adriam.
Undo u dictũ est. cũ eruditione litte.¬
ita grecã qͦq cũ latina didiet ltriguã.
ut tam notas ac familiares sibi exs.

Expanded text:
tenebat, filios tres, Aedilberctum, Ecclesiae praesul defunctus est, vir ut supra meminimus, doctissimus. Erat enim discipulus beatae memoriae magistrorum, Theodori archiepiscopi et abbatis Hadriani: unde, ut dictum est, cum eruditione litteita Graecam quoque cum Latina didicit linguam, ut tam notas ac familiares sibi eas,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumunt. Nunq siue ratione neces¬
sitatis alicuiꝰ anticipant illitẽpus in
elara qđ illã in exordio sui paschȩ diẽ
statuunt. cuiꝰ nullã om̃ino mentionẽ
in decreto legis inueniunt. Et cũ.xxiͦ.
giunt. pat& ꝓfecto qđ illã ꝑ om̃ia diẽ
a sua solemnitate secernunt. quãlex
maiore precȩteris festiuitate memo¬
rabilẽ. sepenumero cõmendat. sic¬
qr diẽ pasche or dine ꝑuerso. & aliqͣn.¬
do in seda ebdomada totã cõpleaq.
& nũ quã in ebdomadę t̃tie die sep¬
minore utiq errore tam & si altero
latere a recto ueritatis tramite diuer¬
tunt: & ueluti nau fragia scillȩ fu¬
gientes in carybdi uoraginẽ subiner¬
gendi decidunt. Nam cũ aluna .xuͫ.

Expanded text:
praesumunt. Namque sine ratione necespraesumunt. Namque sine ratione necessitatis alicujus anticipant illi tempus in claret quod illum in exordio sui paschae diem statuunt, cujus nullam omnino mentionem in decreto legis inveniunt. Et cum vicesigiunt, patet profecto quod illam per omnia diem a sua solemnitate secernunt, quam lex majore prae caeteris festivitate memorabilem saepenumero commendat. Sicque diem paschae ordine perverso, et aliquando in secunda hebdomada totam compleant, et nunquam in hebdomadae tertiae die sepminore utique errore tametsi altero latere a recto veritatis tramite divertunt, et veluti naufragia Scyllae fugientes, in Charybdis voraginem submergendi decidunt. Nam cum a luna decim
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ eiusdẽ mensis. In quacũq enĩ harũ
inuenta fuerit. inerito in ea pascha cele¬
brabit᷑. qͥ a iumirũ hȩe ad numerũ ꝑti¬
n& illarũ septẽ dierũ. qͥb aryma cele¬
brari iubet᷑. ltaq fit. ut nũquã pascha
nr̃m aseptimana mensis primi tertia
in utramuis partẽ declin&. sed ułtotã
eam. id est om̃s septẽ legaliũ ar ymorũ
dies uł certe aliquos de illis teneat.
Nam & si saltẽ unũ exeis hoc .ẽ. ipsũ septi¬
mũ app̃hendit. quẽ tam excellenter
scriptura cõmendat: dies aut̃ inquit
septimꝰ erit celebrior & sanctior. nullũ¬
q seruile opus fiet uieo. nullus arguere
nos poterit. qđ nou recte dñicũ pasche diẽ
quẽ de euangłio suscepunꝰ.. in ipsa quã
lex statuit tertia primimensis ebdo¬
mada celebremꝰ. Cuiꝰ obseruantia catho¬
lica ratione patefacta.. pat& econtrario
error irrationabilis corũ. qui p̃firos
in lege terminos. nulla cogente neces¬
sitate uł anticipare uł transcendere

Expanded text:
diem ejusdem mensis. In quacunque enim harum inventa fuerit, merito in ea pascha celebrabitur, quia nimirum haec ad numerum pertinet illarum septem dierum quibus azyma celebrari jubetur. Itaque fit ut nunquam pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem declinet, sed vel totam eam, id est, omnes septem legalium azymorum dies, vel certe aliquos de illis teneat. Nam etsi saltem unum ex eis, hoc est ipsum septimum apprehenderit, quem tam excellenter Scriptura commendat: Dies autem, inquiens, septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile opus fiet in eo , nullus arguere nos poterit quod non recte dominicum paschae diem, quem de Evangelio suscepimus, in ipsa quam lex statuit tertia primi mensis hebdomada celebremus. Cujus observantiae catholica ratione patefacta, patet e contrario error irrationabilis eorum qui praefixos in lege terminos, nulla cogente necessitate, vel anticipare vel transcendere
Abbreviated transcription (Latin):
simis & ad p̃dicandũ uerbũ idoneis
mo ad eũ unus de fr̃ib discipłs quon¬
dã inbritanniã & minister dõ dile¬
cti sac̃dotis boisili. cũ essaidẽ boisil
p̃positus monasteri mailrosensis.
sub abbate eata ut supͣnarrauimus.
referens ei uisionẽ quȩ sibi eadẽ no¬
cte apparuiss&. Cũ expletis inqͥens
hymnis matutinalib in lectulo m̃bra

Expanded text:
simis et ad praedicandum verbum idoneis, simis et ad praedicandum verbum idoneis, mo ad eum unus de fratribus, discipulus quondam in Brittania, et minister Deo dilecti sacerdotis Boisili, cum esset idem Boisil praepositus monasterii Mailrosensis sub abbate Eata, ut supra narravimus, referens ei visionem quae sibi eadem nocte apparuisset: « Cum expletis, inquiens, hymnis matutinalibus in lectulo  A
Abbreviated transcription (Latin):
minandus famulus xp̃i & sac̃dos egbert
quẽ in hiberma insula ꝑegrinã ducere
uitã ꝓ adipiscenda cȩlestipatria reculi¬
mus. p̃posuit animo plurib ꝓdesse. id ÷
inito oꝑe apłico uerbũ dĩ aliquib earũ
quȩ nondũ audierant gentib euangłi¬
⁊ ando cõmittere. Quorũ ingerma¬
nia plurimas nouerat. eẽ. nationes.
a quib angliuł saxones qͥ nunc bri¬
tanniã incolunt. genus & originẽdu¬
xisse noscunt᷑. Unde hactenus. uicina
nuncupant᷑. Sunt aut̃ frisones. ru
hisdẽ in partib popli. paganis adhuc
ritib seruientes. ad quos uenire
p̃fatus xp̃i miles circũ nauigata
britanua disposuit. si quos forte ex illis
creptos sathanę ad xp̃m trans ferre
ualer&. uł si hoc fieri ñ poss&. romã
uenire aduidenda atq adoranda
beatorũ apłorũ ac martrrũxp̃i limi¬
na cogitauit. Sed ne aliqͥd horũ ꝑfi¬
cer&: suꝑna illi oracła simul & oꝑa
restiter̃. Si qͥdẽ electissocus strenuis¬

Expanded text:
dos Ecgberct, quem in Hibernia insula peregrinam ducere vitam pro adipiscenda in caelis patria retulimus, proposuit animo pluribus prodesse; id est, inito opere apostolico, verbum Dei aliquibus earum quae nondum audierant, gentibus evangelizando committere: quarum in Germania plurimas noverat esse nationes, a quibus Angli vel Saxones qui nunc Brittaniam incolunt, genus et originem duxisse noscuntur; unde hactenus a vicina nuncupantur. Sunt autem Fresones, Rughisdem in partibus populi paganis adhuc ritibus servientes, ad quos venire praefatus Christi miles circumnavigata Brittania disposuit, si quos forte ex illis ereptos Satanae ad Christum transferre valeret, vel si hoc fieri non posset, Romam venire ad videnda atque adoranda beatorum apostolorum ac martyrum Christi limina cogitavit. Sed ne aliquid horum perficeret, superna illi oracula simul et opera restiterunt. Siquidem electis sociis strenuis
Abbreviated transcription (Latin):
noctes cũ totidẽ dieb conp̃hen¬
dat. Unde & uera. eẽ. ꝓbatur
nr̃a definitio. qua tẽpus pascha¬
le primomenseanui. & t̾tia eiꝰdẽ
ebdomada celebrandũ. eẽ. drxi¬
mus. Ueracit̃ enĩ tertia agitur

Expanded text:
noctes cum totidem diebus comprehedat: unde et vera esse probatur tra diffinitio, qua tempus paschle primo mense anni, et tertia ejus ebdomada celebrandum esse dimus. Veraciter enim tertia agitur