comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i gr̃a denegabitur. quam ꝑ se. ipsi flagitare ñ pos¬
sunt: Illud autẽ quod dicunt sine ullo peccato aliqͦs
homines iam ratione utentes in hoc scło uixisse uł ui¬
uere: optandum ẽ. ut fiat. conandũ ẽ. ut fiat. suppli¬
candum ẽ: ut fiat. ñ tam̃ quasi factum fuerit confi¬
tendum. Hoc enim optantib & conantib et digna
supplicatione dep̃cantib. quicquid remanserit pec¬
catorũ. ꝑ hoc cotidie soluitur. qd ueracit in oratione
dicimꝰ. dimitte nobis debita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Quã orationẽ qͥs qͥs cuilibet homini sc̃o.
test om̃ino illi ipsi placere quem laudat. Si autem se
ipsum talem putat. ipse se decipit. & ueritas ieo
ñ est: ñ obaliud nisi quia falsum putat. Nouit gͦ il¬
le medicus. qui ñ ẽ: opꝰ sanis s egrotantib quemad¬
modum nos curando ꝑficiat in et̾̃nam salutem. Qui
et ipsam mortem quanuis peccati merito inflicta sit.

Expanded text:
Christi gratia denegabitur, quam per se ipsi flagitare non posChristi gratia denegabitur, quam per se ipsi flagitare non possunt ! Illud autem quod dicunt sine ullo peccato aliquos homines iam ratione propriae uoluntatis utentes in hoc saeculo uixisse uel uiuere optandum est ut fiat, conandum est ut fiat, supplicandum est ut fiat, non tamen quasi factum fuerit confidendum. hoc enim optantibus et conantibus et digna supplicatione deprecantibus, quidquid remanserit peccatorum, per hoc cotidie soluitur, quod ueraciter in oratione dicimus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostest omnino illi ipsi placere quem laudat: si autem se ipsum talem putat, ipse se decipit, et veritas in eo non est ; non ob aliud, nisi quia falsum putat. Novit ergo ille medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, quemadmodum nos curando perficiat in aeternam salutem: qui et ipsam mortem, quamvis peccati merito inflicta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
tione tenendum ẽ. quecunq illa scificatio sit. ñ uale¬
re ad xp̃ianos faciendos atq ad dimittenda peccata.
nisi xp̃iana et eccłiastica institutione sacͣmentis effici¬
ant᷑ fideles. Nam nec coniuges infideles quamlibet
scĩs & iustis comugibus hereant ab iniquitate mun¬
dantur. que a regno di separatos in damnationem
uenire compellit. nec par uuli de quibuslibet sc̃is iu¬
stisq ꝓcreati originalis peccati reatu absoluunt᷑. nisi
inxp̃o fuerint baptirati. ẜ quib tanto impensius
enim agit ista disputatio contra cuiꝰ nouitatẽ antiqͣ
ueritate nitendum ẽ: ut infantes omnino suꝑfluo
baptirari uideant᷑. S aꝑte hoc ñ dicit᷑. ne tam firma
salubrit eccłiȩ consuetudo uiolatores suos ferre ñ
possit. S: si pupillis opem ferre p̃cipimur. quanto¬
magis ꝓ istis laborare debemꝰ qͥ destitutiores & miseri¬
ores pupillis etiam sub parentib remanebunt. si eis

Expanded text:
tione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non valetione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non valere ad christianos faciendos, atque ad dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione Sacramentis efficiantur fideles. Nam nec conjuges infideles, quamlibet sanctis et justis conjugibus haereant, ab iniquitate mundantur, quae a regno Dei separatos in damnationem venire compellit; nec parvuli de quibuslibet sanctis justisque procreati, originalis peccati reatu absolvuntur, nisi in Christo fuerint baptizati; pro quibus tanto impensius enim agit illa disputatio, contra cujus novitatem antiqua veritate nitendum est, ut infantes omnino superfluo baptizari videantur. Sed aperte hoc non dicitur, ne tam firmata salubriter Ecclesiae consuetudo violatores suos ferre non possit. Sed si pupillis opem ferre pmagis pro istis laborare debemus, qui destitutiores et miseriores pupillis etiam sub parentibus remanebunt, si eis
Abbreviated transcription (Latin):
aut sic ẽ. accipiendum. quẽ admodũ et nos alibi. et
pelagiꝰ cum eandẽ ad corinthios epłam tractaret expo¬
suit. quod exempla iam p̃cesserant. et uiroꝵ qͦs uxores.
et feminaꝵ quas marin lucrifecerant xp̃o. & paruu¬
loꝵ adqͦs faciendos xp̃ianos uoluntas xp̃iana etiã uniꝰ
parentis euicerat. aut si qͦd magis uerba apłi uiden¬
tur sonare: et quodãmͦ cogere.aliqua illic intelligen¬
da ẽ: sc̃ificatio. qua scĩficabantur uir uł mulier infide¬
lis in coniuge fideli. & quia scĩ nascebantur filii fideli¬
um. siue quia in menstruo cruore mulieris a concubi¬
tu continebat. quicunq uir. uł femina id in lege didi
cerat. nam et hoc iherechiel int̃ illa p̾cepta ponit. que
ñ figurate accipienda sunt. siue ꝓpt̃ aliam quamlibet
quȩ ibi aꝑte posita ñ ẽ ex ipsa necessitudine coniugioꝵ
atq filioꝵ scĩtatis asꝑginem: illud tam̃ sine dubita¬

Expanded text:
aut sic est accipiendum, quemadmodum et nos alibi et aut sic est accipiendum, quemadmodum et nos alibi et Pelagius cum eandem ad Corinthios epistolam tractaret exposuit, quod exempla iam praecesserant et uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuicerat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu contcerat; nam hoc Ezechiel inter illa praecepta ponit, quae non figurate accipienda sunt : sive propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine conjugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem: illud tamen sine dubita
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. ut ubi habunda¬
uit peccatũ suꝑhabundaret gr̃a. atq ut ꝓmissio ex
fide iħu xp̃i daretur credentibus. et uinceremꝰ mor¬
tem ꝑ immortalem resurrectionẽ: et aculeum eius
peccatum ꝑ gratuitã iustificationem. Nemo itaq de
hac re fallatur & fallat. Om̃s adimit atq aufert iste
sc̃e seripture sensus manifestus ambages. Quemad
modũ ab origine traitur mors in corpore mortis huiꝰ.
sic aborigine tractum ẽ. peccatũ in hac carne peccati.
spt qd sanandũ c& ppagine attractum et uoluntate
auctũ. atq ad ipsam carnem resuscitandam medicꝰ
uenit in similitudine carnis peccati. qͥñ ẽ opꝰ sanis. s
egrotantibus. nec uenit uocare iustos. s: peccatores.
Pinde quod ait apłs. cum fideles moneret. ut se ab
infidelib coniugib ñ disiungerent. sc̃ificatus ẽ enim
uir infidelis in uxore. et scĩficata ẽ. mulier infidelis in
fr̃e: alioquin filui ur̃i immundi eẽnt. nc aut̃ sc̃i sũt.

Expanded text:
m, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia atque ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus et uinceremus mortem per inmortalem resurrectionem et aculeum eius peccatum per gratuitam iustificationem\'. Nemo itaque de hac re fallatur et fallat. omnes adimit atque aufert iste sanctae scripturae sensus mamodum ab origine trahitur mors in corpore mortis hujus, sic ab origine tractum est peccatum in hac carne peccati; propter quod sanandum, et propagine attractum, et voluntate auctum, atque ad ipsam carnem resuscitandam, medicus venit in similitudine carnis peccati; qui non est opus sanis, sed aegrotantibus; nec venit vocare justos, sed peccatores . Proinde quod ait Apostolus, cum fideles moneret ut se ab infidelibus conjugibus non disjungerent, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulifratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum frustra respondere conatussit.
Qui mecũ ñ colligit disꝑgit. Et iterum. Nom̃is qui
dicit michi d̃ne dñe: intrabit in regnum cȩlorum.
Multi enim dicent michi in illa die. Tñe dñe ñne¬

Expanded text:
quemadmodum frustra respondere conatus sit. quemadmodum frustra respondere conatus sit. Qui mecum non colligit, dispergit » ; et iterum, « Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum. Multi enim dicent mihi in illa die, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
uelut iusta similit̾ indignatione cominotus dice¬
re. Si post iohannem baptiratum ẽ qui uinũ penit᷑
ñ bibebat. quanto post ebriosum iustius baptiran¬
dum ẽ: hoc gͦ isti faciant si possunt baptirent post
ebriosos suos. si post iohannem sobrium apłi bap¬
titarunt. Quid hinc respondent. nisi ꝓpterea se
post istos ñ baptirare. quia ꝑ eos qui baptirati sunt.
ñ eorum s xp̃i baptismum ꝑceꝑunt: Credant gͦ ꝓp¬
terea baptiratum ẽẽ post iohannem quia uł nullũ
illi baptismum habebant. uł xp̃i baptismum non¬
dum habebant. Hoc quidem etiam ipse sibi cui res
pondemꝰ opposuit. oppositumq ñ soluit. Ait eñi.
Dicit forsitan aliquis. S: hi quos paulus iterum
baptirauit baptismo iohannis abluti fuerant. ñ
baptismo iħu xp̃i. Unde rebaptitare dico ñ opor¬
tere. qͦs constat ẽẽ a traditorib tamen in xp̃i nomi¬
ne baptiratos. Hoc sibi cum ipse ꝓposuisset attende

Expanded text:
uelut iusta similiter indignatione commotus diceuelut iusta similiter indignatione commotus dicere: si post Iohannem baptizatum est, qui uinum penitus non bibebat, quanto post ebriosum iustius baptizandum est! hoc ergo isti faciant, si possunt; baptizent post ebriosos suos, si post Iohannem sobrium apostoli baptizarunt\'. quid hinc respondent, nisi propterea se post istos non baptizare, quia per eos qui baptizati sunt non eorum, sed Christi baptismum perceperunt? credant ergo propterea baptizatum esse post Iohannem, quia uel nullum illi baptismum habebant uel Christi baptismum nondum habebant. Hoc quidem etpondemus, opposuit, oppositumque non solvit. Ait enim: Dicit forsitan aliquis, Sed hi quos Paulus iterum baptizavit, baptismo Joannis abluti fuerant, non Baptismo Jesu Christi, unde rebaptizari dico non oportere, quos constat esse a traditoribus tamen in Christi nomine baptizatos. Hoc sibi cum ipse proposuisset attende
Abbreviated transcription (Latin):
sic etiam nos quando hereticorum sacrilegas sepa¬
rationes ab errore corrigimꝰ. baptismũ tamen uerum
qͦd ꝑ ignorantiam extra eccłiam tradunt. utiq agno¬
scere ñ negare debemꝰ. S: paulus inquiunt cũ uenis¬
set ephesum quosdam qui se dicebant iohannis bap¬
tismate baptizatos. baptirari iussit inxp̃o. Quisquis
isto exemplo scismaticos & hereticos baptizandos pu¬
tat. audeat dicere si potest hereticum uł scismaticũ
iohannem fuisse. Hoc si nefas ẽ. dicere: ꝓfecto illis ho¬
minib quod deerat datum ẽ: ñ quod inerat imꝑba¬
tum. siue mentiti fuerint se habere baptisium io¬
hannis sicut nonnulli arbitrantur.sue quia bap¬
tismꝰ iohannis ñ erat baptismus xp̃i. s. tam̃ militans
xp̃o. sicut legis uetera sacramenta p̃cursorio quoda
& pfiguratorio fungebantur officio. Si post iohan¬
nem amicum sponsi baptitatum ẽ. inquiunt.quan¬
tomagis post hereticum baptirandum ẽ: Potest aliꝰ

Expanded text:
sic etiam nos, quando haereticorum in sacrilega sepasic etiam nos, quando haereticorum in sacrilega separatione errores corrigimus, baptismum tamen uerum, quem per ignorantiam extra ecclesiam tradunt, utique agnoscere, non negare debemus. Sed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se dicebant Iohannis baptismate baptixatos, baptizari iussit in Christo. quisquis isto exemplo schismaticos et haereticos baptizandos putat, audeat dicere, si potest, haereticum uel schismaticum lohannem fuisse. hoc si nefas est dicere, profecto illis hominibus quod deerat datum est, non quod inerat inprobatum, siue mentiti fuerint se habere baptismum Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue quia baptismus Iohannis non erat baptismus Christi, sed tamen militans Christo, sicut legis uetera sacramenta praecursorio quodam et praefiguratorio fungebantur officio. sed: si post Iohannem amicum sponsi baptizatum est, inquiunt, quanto magis post haereticum baptizandum est! potest alius
Abbreviated transcription (Latin):
tismꝰ. etiam extra eccłiam ab ignorantib datur. Qui
dicit fieri ñ potuisse ut ds unus et uerus ab ignoran¬
tib extra eccliam coleretu. uideat ñ quid michi. s. qͥd
ipsi apło ualeat respondere dicenti. Quem uos ig¬
norantes colitis: hunc ego annuncio uobis. Quam¬
obrem sicut eis nichil ꝑderat ad salutem. qui uerũ
d̃m ignorantes eum tam̃ colebant. immo et oberat
ad ꝑniciem qͦd falsos deos simul colentes. eidem uero
d̃o sacrilegam iniuriam faciebant: sic nichil ꝑdest
hereticis ad salutem quod extra eccłiam uerum bap¬
tismũ ꝑ ignorantiam & tradunt et tenent. immo et
obest ad damnationem quod in sacrilega iniquita¬
te erroris humani etiã diumi sacram̃ti ñ ꝑ quam
mundent᷑. s: ꝑ quam seuerius iudicentur. detinent
ueritatem. Et sicut apłs quando illos sacrilegos cor¬
rigebat. dm tam̃ uerum qui extra eccłiam ab eis ig¬
norantib colebatur agnoscebat. potiꝰ quam negabat.

Expanded text:
tismus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus datur. qui tismus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus datur. qui dicit fieri non potuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra ecclesiam coleretur, uideat non quid mihi, sed quid ipsi apostolo ualeat respondere dicenti: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat ad salutem, qui uerum deum ignorantes eum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam faciebant, sic nihil prodest haereticis ad salutem, quod extra ecclesiam uerum baptismum per ignorantiam et tradunt et tenent, immo et obest ad damnationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini sacramenti non per quam mundentur, sed per quam seuerius iudicentur detinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacrilegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnoscebat potius quam negabat,
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine pats ce filii et sp̃e sẽi sicut tenebas. s. ag¬
nosce .xp̃i eccłĩam toto sicut ꝓpħatum ẽ. orbe crescen¬
tem. cui sacrilega uoce maledicebas. Dei enim ueri¬
tatem de unitate baptismatis in iniquitate deti¬
ne suȩ diuisionis. Corrige iniquitatem hereti¬
ci figmenti ne ꝑdat te. et noli suꝑbire de ueritate
xp̃iani sacram̃ti que ibi ẽ. ut iudicet te: Ego autem
absit ut sic detester iniquitatem tuam. ut xp̃i ab¬
negem ueritatem. quam inte inuenio ad damnati¬
onem tuam. Absit ut sic te corrigam ut illuad unde
te corrigo destruam. nisi forte destr uere debeo. uerii
qͦd inuenio in anima hereticorum cũ apłs non des¬
truxerit uerum quod inuenit in lapide pagano¬
rum. Plus ẽ. unus ds: quã unꝰ baptismnus. Neq eñi
baptismꝰ d̾s ẽ: s. ideo magnum aliquid ẽ: quia sacͣ¬
mentum di ẽ. Et tam̃ ipse unus ds̃ extra eccliam
ab ignorantib etiam colebatur. Sic gͦ et unus bap¬

Expanded text:
in nomine patris et filii et spiritus sancti sicut tenebas, sed agin nomine patris et filii et spiritus sancti sicut tenebas, sed agnosce Christi ecclesiam toto sicut # prophetatum est orbe crescentem, cui sacrilega uoce maledicebas; dei enim ueritatem de unitate baptismatis in iniquitate detines tuae diuisionis. corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam, ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte destruere debeo aerum quod inuenio in anima haereticorum, cum apostolus non destruxerit uerum quod inuenit in lapide paganorum\'. Plus est unus deus quam unus baptismus — neque enim baptismus deus est, sed ideo magnum aliquid est, quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unus bap
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Nunquid paulus ꝓ uob̾ inquit crucifixus est.
aut in nomine pauli baptitati estis: Ut ꝑuerbum
di qͦd tenebant. de suo falso erubescerent qd̾ agebãt.
Sicut gͦ dicitur iudeo tene fidem resurrectionis
mortuoꝵ sicut tenebas. s crede iam xp̃m resurrex¬
isse a mortuis qͦd ñ credebas. ueritatẽ qͥppe di de mor¬
tuis resurrecturis in tua iniquitate detines. quia
xp̃m resurrexisse ñ credis. sicut idolorum cultori
dicit᷑ tene ab uno uero do mundum ẽẽ conditum
quod tenebas. s noli credere deos ẽẽ ligna et lapides.
& ipsius mundi quasubet particulas quas colebas.
di enim ueritatem qua credis ab ipso conditũ mun¬
dum in tua detines iniquitate: qua deorum cultor
uis ẽẽ falsorum. sic etiam heretico dicit᷑. qui sacram̃¬
ta xp̃iana sicut in eccłia catholica traduntur nulla
sua falsitate mutauit. tene xp̃ianum baptismum

Expanded text:
cit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, cit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? —, ut per uerum dei quod tenebant de suo falso erubescerent quod agebant. sicut ergo dicitur Iudaeo: \'tene fidem resurrectionis mortuorum sicut tenebas, sed crede iam Christum resurrexisse a mortuis quod non credebas; ueritatem quippe dei de mortuis resurrecturis in tua iniquitate detines, qua Christum resurrexisse non credis\'; sicut idolorum cultori dicitur: \'tene ab uno deo uero mundum esse conditum quod tenebas, sed noli credere deos esse ligna et lapides.. et ipsius mundi quaslibet particulas quas colebas; dei enim ueritatem, qua credis ab ipso conditum mundum, in tua detines iniquitate, qua deorum cultor uis esse falsorum\': sic etiam haeretico dicitur, qui sacramenta christiana, sicut in ecclesia catholica traduntur, nulla sua falsitate mutauit: \'tene christianum baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
norantes colitis: hunc ego annuncio uob. Hanc ita¬
q et nos ꝑ maiores nr̃os traditam nobis sequentes
apłicam regłam: si quid recti etiam in ꝑusis inuene¬
rimus. eorum ꝑu̾sitate correcta. illud quod rectum ẽ.
minime uolamus. ut in uno homine exhis que ue¬
ra tenet. etiam falsa emendentur. ñ ex falsis conuic¬
tis etiam uera destruantur. Temporib apłorum qui
dicebant ego quidem sum pauli. ego autẽ apollo. ego
autem cephȩ: quanuis ñ ꝑ impiorum. s sc̃oꝵ nomi¬
na. ipsi tamen impia scismata faciebant. Hoc ipsoꝵ
erat ꝓprium detestabile uicium. Quod uͦ sciebant
xp̃m ꝓ se ẽẽ crucifixum. et se in eius nomine baptira¬
tos. ñ erroris eorum. s diuini apud eos muneris erat.
Hanc di ueritatem in iniquitate suorum scismatum
detinebant. Hanc approbans app̃hendens beatissimꝰ
paulus. ñ ꝑ illa uicia destructa etiam istam destru¬
it . s ꝑ hanc confirmatam illa emendanda coniun¬

Expanded text:
norantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itanorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. temporibus apostolorum qui dicebant: ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per impiorum sed sanctorum nomina ipsi tamen impia schismata faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuin
Abbreviated transcription (Latin):
igitur qͦd in do uiuimꝰ. mouemur & sumꝰ. ex illa
ueritate ẽ: quam et illi impi simulachrorũ cultores
in iniquitate detinent. qui cognoscentes d̾m. ñ sicut
d̾m glorificauerunt. Hanc tamen ueritatem sicut in¬
demꝰ apud impios & sacrilegos inuentã ñ destruit
s confirmat apłs. eiusq utitur testimonio. ad do¬
cendos eos qui ista nesciebant. Huius regłe apłice
sectator ep̃c cyprianꝰ. de uno uͦ dõ adu̾sus multorum
d̃oꝵ falsoꝵq cultores disputans. multa ꝓfert testimo¬
nia de libris eorum quos p̃claros auctores habent.
hoc ẽ: ex illa ueritate quam in iniquitate detinent.
Multo enim mirabilius ẽ. quod fecit apłs. ut eorum
fana circuiens aram quandam int̾ aras demonũ
inuentam. in qua scriptum eẽt ignoto dõ. neq hoc
negando et refellendo destruxerit. s: potius confir¬
mando. hinc etiam reppererit oportunissimum
suȩ disputationis exordium dicens. Quem uos ig¬

Expanded text:
igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. huius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno deo uero aduersus multorum deorum falsorumque cultores disputans multa profert testimonia de libris eorum, quos praeclaros auctores habent, hoc est ex illa ueritate quam in iniquitate detinent. multo autem mirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ig
Abbreviated transcription (Latin):
tauer̃t ueritatẽ di in mendaciũ. et coluerunt et ser¬
uier̃t creature potiꝰ quam creatori. qui ẽ benedictꝰ
in scła. Ueritas quippe creature a do ẽ: non ẽ. ds
quã illi in mendaciũ conu̾tert̃. tanquã deos colen¬
tes solem et lunam. & quecunq celestia atq t̾restria.
Qd gͦ ĩmutauer̃t in mendaciũ suum. culꝑat. detes¬
tatur. eu̾tit. Qd aut̃ uerum in doctrina quanuis
multis falsitatib ꝑmixta confusaq seruarunt. ap¬
ꝓbat. testatur. affirmat. Nam et hic eundem locũ
ita cepit ut diceret. reuelatur enim ira di de cȩlo. su¬
ꝑ om̃em impietatem et iniusticiam hominũ. eoꝵ qͥ
ueritatẽ in iniquitate detinent. ñ abnegans uerita¬
tem. quanuis in iniquitate detentam. Et in actib
a płorum cũ de do uero & uno athenienses doceret.
qͥd in illo uiumꝰ mouemur et sumus continuo
subiunxit. Sicut quidam scd̃m uos dixerunt. Hoc

Expanded text:
tauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et sertauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam in saecula; veritas quippe creaturae a Deo est, non Deus, quam illi in mendacium converterunt, tanquam deos colentes solem et lunam et quaecumque coelestia atque terrestria: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as egerunt. s: euanuerunt in cogitatiomibus su¬
is. et obscuratum ẽ: insipiens cor eorum. dicentes¬
enĩ se ẽẽ sapientes stulti facti sunt. Et immutaue¬
runt głam incorruptibilis di. in similitudinem
imaginis corruptibilis hominis. et uolucrum.
& quadrupedũ. et serpentium. Talia quippe no¬
uimꝰ fuisse simulachra egyptiorum. ubi et institu¬
ta ẽẽ multiplicior multoq ignominiosior idolatri
a ꝑhibetur. Xunquid tam̃ cognitionem di nega¬
uit illis fuisse: ac ñ potiꝰ confirmauit dicens. cogno¬
scentes d̾m. ñ ut dm glorificauerunt: Si gͦ istam cog¬
nitionem tanquã mendatium repellere & destru¬
ere conaretur. qͦd eam in sacrilegis inuenisset.n̾ne
qͦd absit ueritatis inimicus existeret: Ideoq id quod
immutauer̃t in mendaciũ suum. nam et hic dixit.
ĩmutauerunt głam di insimilitudine imaginis
tes hominib. Et paulopost de talib dicit. Q ĩmu¬

Expanded text:
gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus sugratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis tes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immu
Abbreviated transcription (Latin):
a ueri
tenet absit ut uiolemus. absit ut si semel data no¬
uimꝰ iteremus. ne dum uicia humana curamus.
aiuina medicam̃ta damnemꝰ. aut querendo sa¬
nare quod uulneratum ñ est hominẽ saucium. et
ubi sanus ẽ: uulneremꝰ. Pinde side aliqua re ad fidẽ
xp̃ianam catholicam ꝑtinente: sideniq de ipsa etiã
trinitatis unitate dissentientem hereticum inueni¬
o. et tam̃ euangłica et eccłiastica regła baptiratum.
intellectum hominis corrigo. ñ di uiolo sacram̃tum.
loquor de iudeis & scismaticis uł hereticis sub xp̃i
utcunq nomine errantib. De ipsis gentilib idolo¬
rumq cultorib. multa utiq a nobis diu̾sitate di-¬
stantib. nichil aliud nobis demonstrat apłs. nisi ut
in ipsis quoq ita quicquid prauum ẽ: corrigamus.
ut quod forte rectum ẽ. approbemꝰ. Nam utiq ido¬
latras et quod ẽ. grauius ñtantum cultores. s etiã
institutores simulachroꝵ redarguebat ubi ait. Qui
cognoscentes dm. ñ sicut dm glorificauerunt. aut

Expanded text:
 ueri tenet absit ut uiolemus, absit ut si semel danda nouimus iteremus, ne, dum uitia humana curamus, diuina medicamenta damnemus aut quaerendo sanare quod uulneratum non est hominem saucitfm et ubi sanus est uulneremus. proinde si de aliqua re ad fidem christianam et catholicam pertinente, si denique de ipsa etiam trinitatis unitate dissentientem haereticum inuenio et tamen euangelica et ecclesiastica regula baptizatum, intellectum hominis corrigo, non dei uiolo sacramentum. loquor de Iudaeis et schismaticis uel haereticis sub Christi utcumque nomine errantibus. De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultores, sed et ipsos etiam institutores simulacrorum redarguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
mo qui scriptus est.Absorta ẽ. mors in uictoria. Ubi
ẽ mors contentio tua: Ubi est mors aculeus tuus: De¬
inde subiecit. Aculeus autem mortis ẽ peccatum.
Ulirtus autem peccati: lex. Quia gͦ sicut apłi aꝑtissima
uerba declarant eo absorbebitur mors in uictoria.
quo corruptibile & mortale hoc induet incorrupti¬
onem et immortalitatem. id est quo uuificabit d̃s
& mortalia corpora nr̃a ꝓpt̃̾ inhabitantem sp̃m eius
in nobis. manifestũ ẽ & huius mortis corporis. que
resurrectiomi corporis contraria ẽ. aculeum fuisse
peccatum. Aculeum autẽ quo mors facta ẽ. ñ quem
mors

Expanded text:
mo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? deinde subjecit, Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex . Quia ergo, sicut Apostoli apertissima verba declarant, eo absorbebitur mors in victoriam, quo corruptibile et mortale hoc induet incorruptionem et immortalitatem; id est, quo vivificabit Deus et mortalia corpora nostra, propter inhabitantem Spiritum ejus in nobis: manifestum est et hujus mortis corporis, quae resurrectioni corporis contraria est, aculeum fuisse peccatum: aculeum autem quo mors facta est, non quem mors
Abbreviated transcription (Latin):
num ñ fuit ut contra aliquid dicerem. et ñ tales
homines erant de quorum essem auctoritate solli¬
citus. facile hoc ĩ tͣnsactis atq abolitis habui. Et ec¬
ce iam studio flammante defenditur: ecce scriben¬
do etiam memorie commendatur. Ecce res in hoc
discriminis adducitur: ut hinc etiam a fr̃ibus con¬
sulamur. Ecce contra disputare atq scribere cogi¬
mur. Ante paucos annos romȩ quidam extitit
iouinianus. qui sc̃imonialibus etiam etate iam
ꝓuectioribus nuptias ꝑsuasisse dicitur. ñ illiciendo
quo earum aliquam ducere uellet uxorem. s: dispu¬
tando uirgines sc̃imonio dicatas nichil amplius
fidelibus coniugatis apud dm habere meritorum.
Nunquam tamen hoc ei commentum uenit in m̃¬
tem. ut asserere conaretur sine originali peccato
nasci hominum filios. Et utiq si hoc astr ueret.
mult

Expanded text:
num non fuit, ut contra aliquid dicerem, et non tales num non fuit, ut contra aliquid dicerem, et non tales homines erant, de quorum essem auctoritate sollicitus, facile hoc in transactis atque abolitis habui. et ecce iam studio flammante defenditur, ecce scribendo etiam memoriae commendatur, ecce res in hoc discrimen adducitur, ut hinc etiam a fratribus consulamur. ecce contra disputare atque scribere cogimur! Ante paucos annos Romae quidam extitit Iouinianus, qui sanctimonialibus etiam aetate iam prouectioribus nuptias persuasisse dicatur non inliciendo, quo earum aliquam ducere uellet uxorem, sed disputando uirgines sanctimonio dicatas nihil amplius fidelibus coniugatis apud deum habere meritorum. numquam tamen hoc ei commentum uenit in mentem, ut asserere conaretur sine originali peccato nasci hominum filios. et utique si hoc astrueret. multo
Abbreviated transcription (Latin):
lingue diumnarum scripturarum tractatores et
xp̃ianarum disputationum scriptores cominemo¬
raret. qui ñ aliud ex quo. xp̃i eccłia est constituta sen¬
serunt. ñ aliud amaiorib acceꝑunt. ñ aliud poste¬
ris tradiderunt. Ego quidem quanuis longe pau¬
ciora legerim. ñ me memini aliud audisse a xp̃ianis
qui utrunq accipiunt testamentum. ñ solum in
catholica eccłia. uerum etiam in qualibet heresi uł
scismate constitutis. ñ me memini aliud legisse apud
eos quos de his rebus aliquid scribentes legere po¬
tui. qui scripturas canonicas sequerentur. uł sequi
se crederent. crediue uoluissent. Unde nobis hoc ne¬
gocium repente emerserit: nescio. Nam ante par¬
uum tempus a quibusdam transitorie colloquen¬
tib cursim mͥ aures ꝑstricte sunt. cum illic apud
carthaginem essemus. ñ ideo paruulos baptitari
ut remissionem accipiant peccatorum. s. ut scificen¬
tur in xp̃o. Qua. nouitate ꝑmotus. et quia oportu¬

Expanded text:
linguae diuinarum scripturarum tractatores et linguae diuinarum scripturarum tractatores et christianarum disputationum scriptores commemoraret, qui non aliud, ex quo Christi ecclesia est constituta, senserunt, non aliud a maioribus acceperunt, non aliud posteris tradiderunt! ego quidem quamuis longe pauciora legerim, non memini me aliud audisse a Christiani, qui utrumque accipiunt testamentum, non solum in catholica ecclesia, uerum etiam in qualibet heresi uel schismate constitutis, non memini me aliud legisse apud eos, quos de his rebus aliquid scribentes legere potui quiscriptura. canonicas sequerentur uel sequi se crederent crediue uoluissent. unde nobis hoc negotium repente emerserit nescio. nam ante paruum tempus a quibusdam transitorie conloquentibus cursim mihi aures perstrictae sunt, cum illic apud Carthaginem essemus, \'non ideo paruulos baptizari, ut remissionem accipiant peccatorum, sed ut sanctificentur in Christo.\' qua nouitate permotus et quia oportu
Abbreviated transcription (Latin):
quod maiores nr̃i ad dissoluenda quedam quȩ ñ¬
nullis uidebantur incerta: tanquam certissimum
ꝓferebant. Quando enim primitus hoc disputari ce-¬
ꝑit nescio. Illud tamen scio quod etiam sc̃s iheromi¬
mus. qui hodieq int̾ litteras eccłiasticas. tam excel¬
lentis doctrinȩ fama ac labore u̾satur ad quasdã
soluendas in suis libris questiones. etiam hoc certis¬
simum adhibet sine ulla disceptatione documen¬
tum. Nam in eo quod in ionam ꝓpħ̾am scripsit.
cum ad eum uenisset locum ubi commemorantur
etiam paruuli ieiunio castigati. maior inquit etas
incipit. usq ad minorem ꝑuenit. Aullus enim abs¬
q peccato. nec si unius quidem diei fuerit uita eius
& mnumerabiles anni uite illius. Si enim stelle
munde ñ sunt in conspectu di. quantomagis uer¬
mis et putredo et hi qui peccato offendentis adã
tenentur obnoxii: Hunc doctissimum uirum si
facile int̾rogare possemus quã multos utriusq

Expanded text:
quod maiores nostri ad dissoluenda quaedam, quae nonquod maiores nostri ad dissoluenda quaedam, quae nonnullis uidebantur incerta, tamquam certissimum proferebant. quando enim primitus hoe disputari coeperit nescio; illud tamen seio quod etiam sanctus Hieronymus, qui hodieque in litteris ecclesiasticis tam excellentis doctrinae fama ac labore uersatur, ad quasdam soluendas in suis libris quaestiones etiam hoe certissimum adhibet sine ulla disceptatione documentum. nam in eo quod in Ionam prophetam scripsit, cum ad eum uenisset locum, ubi commemorantur etiam paruuli ieiunio castigati: maior, inquit, aetas incipit, usque ad minorem peruenit. nullus enim absque peccato nec si unius quidem diei fuerit uita eius et numerabiles anni uitae illius. si enim stellae non sunt mundae in conspectu dei, quanto magis uermis et putredo et hi qui peccato offendentis Adam tenentur obnoxii! hunc doctissimum uirum si facile interrogare possemus, quam multos utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
firmum certumq habebatur. animam saluti ȩt̃nȩ
ꝑituram. si hanc uitam sine illius sacramenti con¬
secutione finiret. quamuis ab utero recentissimi
paruuli solo reatu eent peccati originalis obstricti.
quare illis & si multo facilior quod alienorum. s:
tamen eẽt necessaria remissio peccatorum. his cer¬
tis illa incerta. de octauo die questio dissoluta est.
atq in concilio iudicatum. homini natone in et̃¬
num pereat omni die debere succurrere.cum etiã
de ipsa carnali circuncisione ratio redderetur. qd
umbra eẽt futuri. ñ quo intelligeremus etiam bap¬
tismum octauo ex quo natus est homo die dari o¬
portere. s nos in xp̃i resurrectione sp̃ualit̃ circunci¬
di qui t̃cio quidem post diem passionis in diebus eb
domadarum quib tempora ꝓuoluuntur oc tauo.
hoc est post sabbatum primo die a mortuis resur¬
rexit. Et nunc nescio cuius noua disputationis au¬
datia. quidam nobis facere conantur incertum.

Expanded text:
firmum certumque habebatur animam saluti aeternae firmum certumque habebatur animam saluti aeternae pcrituram, si hanc uitam sine illius sacramenti consecutione finiret, quamuis ab utero recentissimi paruuli solo reatu essent peccati originalis obstricti; quare illis etsi multo facilior, quod alienorum, sed tamen esset necessaria remissio peccatorum. his certis illa incerta de octauo die quaestio dissoluta est atque in concilio iudicatum homini nato, ne in aeternum pereat, omni die licere succurrere, cum etiam de ipsa carnali circumcisione ratio redderetur, quod umbra esset futuri, non quo intellegeremus etiam baptismum octauo ex quo natus est homo die dari oportere, sed nos in Christi resurrectione spiritaliter circumcidi, qui tertio quidem post diem passionis, in diebus tamen ebdomadum, quibus tempora prouoluuntur, octauo, hoc est post sabbatum primo die, a mortuis resurrexit. Et nunc nescio cuius nouae disputationis audacia quidam nobis facere conantur incertum,
Abbreviated transcription (Latin):
dam in hoc ipso facilius accedit qͦd illi remittuntur
ñ ꝓpria. s: aliena peccata:. Nides quanta fiducia. ex
antiqua et indubitata fidei regula uir tantus ista lo¬
quatur: qui hec documenta certissima ideo ꝓtulit.
ut illud quod erat incertum unde consuluerat ille
cui rescribit. et unde concilii decretum constitutum
ẽe commemorat. ut scilicet etiam ante octauum diem
ex quo die natus ẽẽt infans eum si afferretur baptira¬
re nemo dubitaret. ꝑ hec firmamenta ꝑbaretur: Ne¬
q: enim hoc tunc quasi nouum. aut quasi aliqua cu-¬
iusquam contradictione pulsatum concilio. statue
batur seu firmabatur. quod obstricti originali pec¬
cato tenerentur infantes. s cum illic alia consultati¬
ouersaretur. & disceptaretur ꝓpt̾ legem carnaliscir¬
cuncisionis. utrum eos et ante octauum diem bapti¬
zare oporteret.ideo ei qui hoc negabat nemo consen
sit. quia iam ñ consulendum. nec disceptandum. s:

Expanded text:
dam hoc ipso facilius accedit, quod illi remittuntur dam hoc ipso facilius accedit, quod illi remittuntur non propria, sed aliena peccata. Vides quanta fiducia ex antiqua et indubitata fidei regula uir tantus ista loquatur. qui haec documenta certissima ideo protulit, ut illud quod erat incertum, unde consuluerat ille cui rescribit et unde concilii decretum constitutum esse commemorat, ut scilicet etiam ante octauum diem, ex quo die natus esset infans, cum, si afferretur, baptizare nemo dubitaret, per haec firmamenta probaretur. neque enim hoc tunc quasi nouum aut quasi aliqua cuiusquam contradictione pulsatum concibatur seu firmabatur, quod obstricti originali peccato tenerentur infantes: sed cum illic alia consultatio versaretur, et disceptaretur, propter legem carnalis circumcisionis, utrum eos et ante octavum diem baptizare oporteret; ideo ei qui hoc negabat, nemo conssit, quia iam non consulendum necdisceptandum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. quemadmodum sentiat. ñ tantum carnis. s
animȩ quoq infantis exitiabile ẽẽ atq mortiferum
sine illo salutari sacramento exire de hac uita: Un¬
de si iam nichil aliud diceret. intelligere nr̃m fuit
sine peccato animam ꝑire ñ posse. S: uide paulo post
defendens innocentiam paruulorũ qͥd tam̃ de illis
aꝑtissime fateatur. Ceterum si homines inquit im¬
pedire aliquid ad consecutionem gr̃ȩ posset. ma-¬
gis adultos &e ꝓuectos et maiores natu possent im¬
pedire peccata grauiora. Porro autem si etiam gra¬
uissimis delictoribus. & ind̾m multum ante peccã¬
tibus. cum postea crediderint remissa peccatorum
datur. & a baptismo atq gr̃a nemo ꝓhibetur. quan¬
tomagis ꝓhiberi ñ debet infans. qui recens natus
nichil peccauit. nisi quod scđm adam carnaliter
natus contagium mortis antiquȩ prima natiuita¬
te contraxit. qui ad remissam peccatorum accipien¬

Expanded text:
dicat, quemadmodum sentiat non tantum carni, sed dicat, quemadmodum sentiat non tantum carni, sed animae quoque infantis exitiabile esse atque mortiferum sine illo salutari sacramento exire de hac uita? unde, si iam nihil aliud diceret, intellegere nostrum fuit sine peccato animam perire non posse. sed uide paulo post defendens innocentiam paruulorum quid tamen de illis apertissime fateatur: ceterum si hominesinquit, inpedire aliquid ad consecutionem gratiae possetmagis adultos et prouectos et maiores natu possent inpedire peccata grauiora. porro autem si etiam grauissimis delictoribus et in deum multum ante peccantibus, eum postea crediderint, remissa peceatorum datur et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccauit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima natiuitate contraxit! qui ad remissam peccatorum accipien
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam eplam memorati martyris de baptirandis par¬
uulis legere si uolueris. Neq enim potest deesse cartha¬
gini. Uerum in hac etiam nr̃a quantum p̃senti
questiomi satis uisum ẽ: pauca inde transferenda
arbitratus sum: que prudent᷑ attende: Quantum uͦ
inquit ad causam infantium ꝑtinet quod dixisti. intͣ
scđm uł t̾cium diem quo nati sunt constitutos bapti¬
rari ñ oportere: & considerandam ẽẽ legem circuncisi¬
onis antique. ut intra octauum diem eum qui natꝰ
ẽ baptirandum &e scificandum ñ putares. longe
aliud concilio sc̃o uisum ẽ. In hoc enim quod tu pu¬
tabas ẽẽ faciendum nemo consensit: s. uniuersi potiꝰ
iudicauimus nulli hominũ nato miscđiam di & gra¬
ciam di ẽẽ negandam. Nam cum dñs in euangłio
suodicat. filius hominis ñ uenit animas hominũ
ꝑdere:s: saluare:quantum in nobis ẽ.si fieri potu¬
erit nulla anima ꝑaenda ẽ. Nauertis ne quid

Expanded text:
ipsam epistolam memorati martyris De baptizandis paripsam epistolam memorati martyris De baptizandis paruulis legere, si uolueris; neque enim potest deesse Karthagini. uerum in hanc etiam nostram, quantum praesenti quaestioni satis nisum est, pauca inde transferenda arbitratus sum, quae prudenter adtende: quantum uero, inquit, ad causam infantium pertinet, quos dixisti intra secundum ueltertium diem quo nati sunt constitutos baptizari non oportere et considerandam esse legem circumcisionis antiquae, ut intra octauum diem eum qui natus est baptizandum et sanctificandum non putares, longe aliud in concilio nostro uisum est. in hoc enim, quod tu putabas esse faciendum, nemo consensit; sed uniuersi potius iudicauimus nulli hominum nato misericordiam dei et gratiam denegandam. nam eum dominus in euangelio suo dicat: \'filius hominis non uenit animas hominum perdere, sed saluare\', quantum in nobis est, si fieri potuerit, nulla anima perdenda est. aduertisne quid
Abbreviated transcription (Latin):
pariunt rerum ipsarum necessitate sermonem. ñ
tam̃ poterunt alium sensum habere: nisi ꝑ quem fac¬
tũ ẽ: ut antiquitus uniuersa ecclia retineret fideles
par uulos originalis peccati remissionem ꝑxp̃i bap¬
tismum consecutos. Unde ñ immerito beatus cypͥ¬
anus satis ostendit. quam hoc ab initio creditum et
intellectum seruet eccłia. Qui cum paruulos a mat̾¬
no utero recentissimo iam idoneos ad ꝑcipiendum
xp̃i baptismum assereret. qm̃ consultus fuerat utrũ
hoc ante octauum diem fieri deberet.quantum po¬
tuit conatus ẽ: eos demonstrare ꝑfectos. nequis ꝓ nu¬
mero dierum quia octauo antea circuncidebantur
infantes. eos adhuc ꝑficiendos existimaret. S: cum
magnum eis defensionis patrocinium p̾stitisset. ab¬
ab originali tam̃ peccato eos immunes non ẽẽ confes¬
sus est. quia si hoc negaret ipsius baptisim causam ꝓp¬
t̃quem ꝑcipiendum eos defendebat auferret. Potes

Expanded text:
pariunt rerum ipsarum necessitate sermonem, non pariunt rerum ipsarum necessitate sermonem, non tamen poterunt alium sensum habere, nisi per quem factum est. ut antiquitus uniuersa ecclesia retineret fideles paruulos originalis peccati remissionem per Christi baptismum consecutos. Vnde non inmerito beatus Cyprianus satis ostendit, quam hoc ab initio creditum et intellectum seruet ecclesia. qui cum paruulos a materno utero recentissimos iam idoneos ad percipiendum Christi baptismum adsereret, quoniam consultus fuerat, utrum hoc ante octauum diem fieri deberet, quantum potuit, conatus est eos demonstrare perfectos, ne quis ipso numero dierum, quo octauo antea circumcidebantur infantes, eos adhuc perficiendos existimaret. sed cum magnum eis defensionis patrocinium praestitisset, ah originali tamen peccato eos inmunes non esse confessus est, quia, si hoc negaret, ipsius baptismi causam, propter quem percipiendum eos defendebat, auferret. potes
Abbreviated transcription (Latin):
cramentorum eius possint a peccati peste sanari: Od
gͦ cunctamur apłi u̾ba. de quib forte dubitabamꝰ eti¬
am ipsa sic intelligere: ut his congruant testimomiis
de quib dubitare ñ possumus: Quanꝗͣ. toto ipso loco
ubi ꝑ unius peccatum multorum condemnationẽ:
& ꝑ unius iusticiam multoꝵ iustificationem apłs
loquitur nichil michi uideatur ambigui: nisi qd art
adam formam futuri. Hoc enim reuera ñ solum hu¬
ic sententiȩ conuenit qua intelligitur futuros eius
posteros ex eadem forma cum peccato ẽẽ generatos.
s: etiam in alios & alios intellectus. possunt hec u̾ba
deduci. Nam et nos aliud inde aliquando diximus.
et aliud fortasse dicemus. quod tamen huic intellec¬
tui ñ sit aduersum. Et ipse pelagius ñ uno modo id
exposuit. Cetera uͦ que ibi dicuntur. si diligent̃ aduer¬
tantur. atq tractentur. sicut in primo duoꝵ illorum
libro. ut cunq conatus sum. etiam si sub obscurũ

Expanded text:
cramentorum eius possint a peccati peste sanari? quid cramentorum eius possint a peccati peste sanari? quid ergo cunctamur apostoli uerba, de quibus forte dubitabamus, etiam ipsa sic intellegere, ut his congruant testimoniis, de quibus dubitare non possumus? Quamquam toto ipso loco, ubi per unius peccatum multorum condemnationem et per unius iustitiam multorum iustificationem apostolus loquitur, nihil mihi uideatur ambigui, nisi quod ait \'Adam formam futuri\'. hoc enim reuera non solum huic sententiae conuenit, qua intellegitur futuros eius posteros ex eadem forma cum peccato esse generatos, sed etiam in alios et alios intellectus possunt haec uerba deduci. nam et nos aliud inde aliquando diximus et aliud fortasse dicemus, quod tamen huic intellectui non sit aduersum, et ipse Pelagius non uno modo id exposuit. cetera uero quae ibi dicuntur, si diligenter aduertantur atque tractentur, sicut in primo duorum illorum libro utcumque conatus sum, etiamsi subobscurum
Abbreviated transcription (Latin):
di: Nunquid et illud. uocabis nomen eius iħm.
ipse enim saluum faciet popłm suũ apeccatis eoꝵ:
Nunquid etiam illud quia ñ ẽ. opus sanis medicus
s egrotantibus. hoc ẽ: quia ñ est necessarius eis qui
ñ habent peccatum. s eis qui saluandi sunt a peccato:
Nunquid etiam illud. quia nisi manducauerint
homines carnem eius. hoc ẽ. participes facti fuerint
corporis eius. ñ habebunt uitam: his atq huiusmodi
alus que nunc p̃tereo testimonus. diuina luce claris¬
simis. diuina auctoritate certissimis. nonne ueritas
sine ulla ambiguitate ꝓclamat. ñ solum in regnũ di
ñ baptiratos paruulos intrare ñ posse. s. nec uitam
et̾nam posse habere preter. xp̃i corpus. cui ut incorpo¬
rentur. sacramento baptismatis imbuuntur: Non¬
ne ueritas sine ulla dubitatione testatur. ñ ob aliud¬
cos ad iħm hoc ẽ adi saluatorẽ x ad medicũ xp̃mpus
gestantium manibus ferri. nisi ut ꝑ medicinam sa¬

Expanded text:
dei? numquid et illud: uocabis nomen eius Iesus; dei? numquid et illud: uocabis nomen eius Iesus; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum? numquid etiam illud, quia non est osed aegrotantibus, hoc est quia non est necessarius Iesus eis qui non habent peccatum, sed eis qui saluandi sunt a peccato? numquid etiam illud, quia nisi manducauerint homines carnem eius, hoc est participes facti fuerint corporis eius, non habebunt uitam? his atque huiusmodi aliis, quae nunc praetereo, testimoniis diuina luce clarissimis, diuina auctoritate certissimis nonne ueritas sine ulla ambiguitate proclamat non solum in regnum dei non baptizatos paruulos intrare non posse, sed nec uitam aeternam posse habere praeter Christi corpus, cui ut incorporentur sacramento baptismatis inbuuntur? nonne ueritas sine ulla dubitatione testatur eos non ob aliud ad Iesum, hoc est ad saluatorem et ad medicum Christum, piis gestantium manibus ferri, nisi ut per medicinam sa
Abbreviated transcription (Latin):
nam posse quenquam hominũ ꝑuenire: nec diui¬
no iudicio iniuste aliquem posse damnari. hoc ẽ.
ab illa uita et salute saꝑari: Unde fit consequens.
ut qm̃ nichil agitur aliud cum paruuli baptirant᷑
nisi ut incorporentur eccłie: id est.xp̃i corpori mem¬
brisq socientur. manifestum sit eos ad damnationẽ
nisi eis consultum fuerit ꝑtinere: N autem damna¬
ri possent. si peccatum utiq ñ haberent. Hoc quia il¬
la etas nullum in uita ꝓpria contrahere potuit.
restat intelligere:uł si hoc ñdum possumus. saltem
credere:trahere paruulos originale peccatum. Ac ꝑ
hoc si ambigui aliquid habent uerba apłica quibus
dicit. ꝑ unum hominem peccatum intrauit in mũ¬
dum. et ꝑ peccatum mors. et ita in om̃s homines per¬
transut. possuntq in aliam duci transferriq senten¬
tiam. nunquid et illud ambiguum ẽ. nisi quis rena¬
tus fuerit ex aqua et sp̃u. ñ potest intrare in regnũ

Expanded text:
rnam posse quemquam hominum peruenire nec diuirnam posse quemquam hominum peruenire nec diuino iudicio iniuste aliquem posse damnari, hoc est ab illa uita et salute separari? unde fit consequens, ut, quoniam nihil agitur aliud, cum paruuli baptizantur, nisi ut incorporentur ecclesiae, id est Christi corpori membrisque socientur, manifestum sit eos ad damnationem, nisi hoc eis conlatum fuerit, pertinere. non autem damnari possent, si peccatum utique non haberent. hoc quia illa aetas nullum in uita propria contrahere potuit, restat intellegere uel, si hoc nondum possumus, saltim credere trahere paruulos originale peccatum. Ac per hoc si ambigui aliquid habent uerba apostolica, quibus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, possuntque in aliam duci transferrique sententiam, numquid et illud ambiguum est: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum