comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ desmnit inmortales. quir
del incorruptibilis celestiss
hrditatis ualeant eẽ capaces
s si pium hẽant studiostm¬
q cultorem sb̾hac tñ abusio¬
ne iam fere ubiq sic ꝓ ordũt
tenentur.fete iam ita abe
bus sine querela atq inrepie¬
hensibilit̾ obĩuantur ꝙͣqͣm
dissimiliter. Nonnulli quii
hiis om̃ib canqͣm nõ utẽtes
utuntur. ⁊ iõ aut cum nlła
offensa aut cumminima
dam namq simpliciter ista
tenent qm̃ sic eis precipitur
sectantes ihiis nõ suam libi¬
dinem s alioꝵ pacem. Aliitõ
q resist̾e nõ ualent multitu¬
dini qͣdicentium qui h utic
canꝙͣ pro ordine liberauoce
desfendunt. ⁊ quotiens isti ali¬
qua pro ut rõ dictat restͥng̾e̾
qmutare incipiunt illi mox
ata eis auctoritate resistunt
Auis in principio cum ordo cep̃
monasticus ad tantam credẽt
nonachos inh̾ciam deicenire:
qͣntum distamus ab hiis qͥ
mdieb antonii extit̾e mõachi:
Siquid̾ illi cũ se iuicem ꝑ tp̃c

Expanded text:
 desinit immortales; qui videlicet incorruptibilis coelestisque haereditatis valeant esse capaces, sed si pium habeant studiosumque cultorem. 18. Sub hac tamen abusione jam fere ubique sic pro ordine tenentur, fere jam ita ab omnibus sine querela 535 atque irreprehensibiliter observantur; quanquam dissimiliter. Nonnulli quippe his omnibus tanquam non utentes utuntur; et ideo aut cum nulla offensa, aut cum minima.dam namque simpliciter ista tenent, quoniam sic eis praecipitur;sectantes in his, non suam libidinem, sed aliorum pacem. Alii vero, quia resistere non valent multitudini contradicentium, qui haec utique tanquam pro Ordine libera voce defendunt; et quoties isti aliqua, prout ratio dictat, restringere vel mutare incipiunt illi, mox tota eis auctoritate resistuntuis in principio, cum Ordo coepit monasticus, ad tantam crederet monachos inertiam devenire? O quantum distamus ab his qui in diebus Antonii exstitere monachi! Siquidem illi cum se invicem per tempus
Abbreviated transcription (Latin):
 tanta sollicitudine refocillabã¬
tur. Nob̾ aut̃ ꝯuenientib in u¬
num ut u̾bis apłi utar iam nõ
est dnĩcam cenam manducare
Panem quippe celestem nemo
qui q̃rat nemo qui tribuat nich̃
de scͥpturis nicħ de salute aĩarͥ
proferuntur inuentum
Nt̃ prandend̾ quantũ fauces
dapib tantum uites pasꝯtur
rumorib quib totus intentꝰ
fercula ferculis apponuntur ⁊
dia piscium corpora duplicant᷑
Cumꝙ priorib fiu̾s satiatus si
scdo̾s atting̾is uideb̾is tͥ necdum
gustasse pisces. Tanta quippe
acruratione ⁊ arte coquoꝵ cunc¬
ta apparantur qͣtinus quatuor
aut quinq fercuł deuoratis pri¬
ma nõ impediant nouissima.
nec satietas minuat appetitum
Palatum quippe de nouellis se¬
ducitur ꝯdimentis. palatums
dissiresce cognita. ⁊ ad succos exͣ¬
neos ueluti adhuc ieuinum a
etas tollit fastidium. Q enim
epulas ut eas natura creauit
fastidimus d̾ alie aliis multi¬
pharie ꝑmiscentur ⁊ spretis na¬
turalib quos deus indidit. rebꝰ

Expanded text:
refocillabantur. Nobis autem convenientibus in unum, ut verbis Apostoli utar, jam non est dominicam coenam manducare . Panem quippe coelestem nemo est qui requirat, nemo qui tribuat. Nihil de Scripturis, nihi! de salute agitur proferuntur in ventum. Inter prandendum quantum fauces dapibus, tantum aures pascuntur rumoribus: quibus totus intentus, rim autem fercula ferculis apponuntur: edia piscium corpora duplicantur. Cumque prioribus fueris satiatus, si secundos attigeris, videberis tibi necdum gustasse priores  al. pisces. Tanta quippe accuratione et arte coquorum cuncta apparantur, quatenus quatuor aut quinque ferculis devoratis, prima non impediant novissima, nec satietas minuat appetitum. Palatum quippe, dum novellis seducitur condimentis, paulatim dissuescere cognita, et ad succos extraneos, veluti adhuc jejunum, aetas tollit fastidium. Quia enim puras, ut eas natura creavit, epulas fastidimus, dum aliae aliis multifarie permiscentur, et spretis naturalibus, quos Deus indidit reb
Abbreviated transcription (Latin):
est ordo nonest Unde nõ aduer¬
stim ordinem s pro ordine di¬
putare putandus ero si non
ordinem in hominib si homi¬
num. uitia rephendo Et quid
distinguentib ordinem in
hac re molestum me fore nõ
timeo. quim inmo gratum
potuldubio accepturi sunt si
neqiumur ꝙ ⁊ ip̃i oderunt Si
quib u̾o displiciit ipĩse ma¬
nifestant q ordinem nõ deligt̃

Expanded text:
est, ordo non est. Unde non adverest, ordo non est. Unde non adversum Ordinem, sed pro Ordine disputare putandus ero, si non Ordinem in hominibus, sed hominum vitia reprehendo. Et quidem diligentibus Ordinem in hac re molestum me fore non timeo: quinimo gratum procul dubio accepturi sunt, si persequimur quod et ipsi oderunt. Si quibus vero displicuerit, ipsi se manifestant, quia Ordinem non diligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dacter dico nec tu eam nec ille
tenetis. Nam ⁊ si ille qͣntum
quid pertinet ad obseruatõ¬
quia qui in uno offendit õi¬
um eit reus. Si u̾o concedis
aliqͣ posse mutari dispensa¬
torte proculdubio ⁊ tu illam
tenes ⁊ ille qͣmꝙͣ dissimilit̾
Nam tu quid̃ districtius.
at ille forcasse dascretius
Neq hoc dico qr ħ extĩora ne¬
gligenda sint. aut qui se ĩ illiᷤᷤ
qͣm meliora. nisi ꝑista aut.
ix aut nullatenus łatqui¬
rantur uł obtineantur sicut
le. Sicut ne ia cob nisi prius
rursus inpsalmo. Sumite
psalmum ⁊ date tympanum
s prius date corporalia. optimꝰ
ur̃o detrah̾ent satis qͣntumpo¬
nime parco nullis deu
ur̃is nimium inquib ñ decet
uideor assentire pauca q̃ ⁊ uob
displicere cignoui ⁊ om̃ib bo¬
nis uitand̾ eẽ ñ dubito neces¬
sarium reor subiumgere que
quid̃ ⁊ si fi̾uidentur in ordine
absit tñ ut sint de ordine silli
quippe ordo ꝙͥppiam recipit in¬
ordinatum Qd u̾o mordinat̃

Expanded text:
dacter dico, nec tu eam, nec ille tenetis. Nam etsi ille quantum quidem pertinet ad observatioutem quia in uno offendit, omnium est reus. Sin vero concedas aliqua posse mutari dispensatorie, procul dubio et tu illam tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu quidem districtius, at ille fortasse discretius. Neque hoc dico, quia haec exteriora negligenda sint; aut qui se in illis nnquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus vel acquirantur, vel obtineantur, sicutle . Sicut nec Jacob, nisi prius re. Unde rursus in psalmo, Sumite psalmum, et date tympanum sed prius date corporalia. Optimus estro detraherent satis, quantum ponime parco, nonnullis de vestris nimium, in quibus non decet, videor assentire; pauca quae et vobis displicere cognovi, et omnibus bonis vitanda esse non dubito, necessarium reor subjungere: 534 quae quidem etsi fieri videntur in Ordine, absit tamen ut sint de Ordine! Nullus quippe ordo quidpiam recipit inordinatum: quod vero inordinatum
Abbreviated transcription (Latin):
tas est carnem dilig̾e ⁊ negli
minã int̾ficere: Nemo phi mi
do inp̃catur. nonsit inquiẽs
inrecordatõe s ꝯteratur qͣilig¬
num infructuosum Digne
plane retributõis cãm moxsb̾¬
infert satis ydoneam dicens.
Pauit enim st̾ilem. ⁊ q̾ nõ pa¬
ordinata ꝓfc̃o atq irratõnabi¬

Expanded text:
tas est, carnem diligere, et spitas est, carnem diligere, et spiminam interficere? Nemo pro hujdo imprecatur, Non sit, inquiens, in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum. Dignae plane retributionis causam mox subinfert satis idoneam, dicens: Pavit enim sterilem, et quae non Inordinata
Abbreviated transcription (Latin):
Icitur ⁊ ueraciter credit᷑
scõs patres illam uitam
instituisse. ⁊ ut mea plures r¬
iuarentur usq ad infirmoᷤ
ras uideo inpłisq monast̾iis
uanitates ac suꝑfluitates p̾ce¬
isse ł ꝯcessisse Mitor ⁊ eni unde
int monachos tanta intempe¬
tantia in ꝯmessationib ⁊ pota¬
nonib inuestim̃tis ⁊ lecti ster¬
mis ⁊ equitaturis ⁊ ꝯstruẽdis
edificiis molesc̾e potuit. qͣtinꝰ
ubiħ studiosius. uoluptito siꝰ
atq effusius fuint: ibi ordo
mlius ten̾i dicatur. ibi maior
pntetur religio Ecre enimꝑ
citas putatur auaritia. sobri¬
etas austi̾tas creditur. silenti¬
um tristitia reputatur Eꝯtͣ
remissio discretio dicitur. effu¬
sio liberalitas. loquacitas affa¬
bilitas. cachinatio iooditas
mollities uestim̃toꝵ ⁊ equoꝵ
fastus honestas. lectoꝵ super¬
fliuuis cultus munditia. Cumq
ħ alt̾utrum impendimus ca¬
ritas appellatur. Ista caritas.
destruit caritatem ħ discretio
ita corpori seruitur ut anima
iuguletur. Que ⁊ enum cari¬

Expanded text:
icitur, et veraciter creditur, sanctos patres illam vitam instituisse; et ut in ea plures salvarentur, usque ad infirmos antas video in plerisque monasteriis, vanitates ac superfluitates praecepisse, vel concessisse. Miror etenim unde inter monachos tanta intemperantia in comessationibus et potationibus, in vestimentis et lectisterniis, et equitaturis, et construendis aedificiis inolescere potuit: quatenus ubi haec studiosius, voluptuosius, atque effusius fiunt, ibi ordo melius teneri dicatur, ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas putatur avaritia, sobrietas austeritas creditur, silentium tristitia reputatur. Econtra remissio discretio dicitur; effusio, liberalitas; loquacitas, affabilitas; cachinnatio, jucunditas; mollities vestimentorum et equorum fastus, honestas; lectorum superfluus cultus, munditia. Cumque haec alterutrum impendimus, charitas appellatur. Ista charitas destruit charitatem, haec discretio ita corpori servitur, ut anima juguletur. Quae etenim chari
Abbreviated transcription (Latin):
demum u̾e erunt amicicie si
capiti ac tunicam di gr̃ã tam
polimitam cura face̾ ⁊ talarẽ
qui cepisse uil proderit si ꝙ ab¬
sit nõ ꝑseuerare ꝯtigi̾t Et hic

Expanded text:
demum verae erunt amicitiae, scapiti, ac tunicam, Dei gratia jam polymitam, 83 cura facere et talarem; quoniam coepisse nil proderit, si quod absit! non perseverare contigerit. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
niam si tał est qͣt predicatur d̾s
ꝓculdubio cum ip̃o erit qui suãe
grãm ministrabit placentem
qualicumq domo religiosa qͥ
uideatur ydoneus ꝓuideatur nõ
qualem isti uolunt qui nisi qd
sue carnalitati blanditur uol̾
s qui sic stiat negotia disponen
rer̃ extr̃oꝵ ut norit ꝑ omĩa p̾pone
urbani pastorali aliqͣndo solati
o destituta. bone memorie prede¬
cessor nr donnus ouilłs ñ longi
itenĩs laborẽ. nõ byemis reputa
asꝑitatem bis nͥ fallor cluniat
semel dutonem ꝑ ip̃m adiit:
Hincq uir bonum donnũ hu¬
gonem qui post desunctus est il¬
lic uirum uenerabilem quiad¬
huc suꝑ est donnũ rodulphum
uix multis precib impetratos
abducens singulum singulo
pposuit mo nast̾i̾o tutum iundeh
nõ arbitrans cuiꝙͣ monachoꝵ
domesticoꝵ illam ꝯmitt̾e curã
D idõ uob̃ in exemplum addu
aut uram caritatem cõmone¬

Expanded text:
oniam, si talis est qualis praedicatur, Deus oniam, si talis est qualis praedicatur, Deus procul dubio cum ipso erit, qui suam ei gratiam ministrabit, placentem qualicunque domo religiosa qui videatur idoneus, provideatur: non qualem isti volunt, qui, nisi quod suae carnalitati blanditur, volunt; sed qui sic sciat negotia disponere rerum exteriorum, ut norit per omnia praeponere , et sancti Urbani, pastorali aliquando solati destitutis, bonae memoriae praedecessor vester domnus Guillelmus non longi itineris laborem, non hiemis reputans asperitatem, bis nisi fallor Cluniacum, semel Divionem per seipsum adiit: hincque virum bonum domnum Hugonem, qui post defunctus est; illinc virum venerabilem, qui adhuc superest, domnum Radulfum vix multis precibus impetratos abducens, singulum singulo praeposuit monasterio, tutum videlicet non arbitrans cuiquam monachorum domesticorum illam committere curam. Quod ideo vobis in exemplum adduxi, 62 ut vestram charitatem commo
Abbreviated transcription (Latin):
atbas declara ualle siquid potest
pcoris oratio Naincule illius de
ta flutuat: nõ est bonum uo¬
b̾ neglige̾ uł dissimulare ꝑicu¬
lumr. Res quippe nr̃e cure est.
Unde miror q̃ ratione qua uese¬
curitate ⁊ cl̾ico illo qui areligio
ꝑsonis uir uit auunt religiosꝰ.
eid̃ eccłe electus est requirendo de¬
sistitis etiam si hoc quoꝵdã qui
in eccła sunt incurtał desidia si
mẽatur Qui ut audinmus il¬
lum quielectus est nolentes nͨ
aliud nisi ꝙ religiosusest affe̾n¬
tes ł assentes de eligendo alioi
urãm qͦ ausi sunt ꝯpellare gra¬
uitatẽ qͣi qui iudeatur ẽẽ con¬
munior ⁊ affabilior qui ñ sit
extraneus s cuub tam gratꝰ
ꝙͣ cognitus moꝵ prĩe gnarus
rebus eccẽ tractandis ydoneus
u̾sationi ur̃e aut ꝯsentiat aut
ꝯͣdic̾e nõ audeat Nonsunt au¬
diendi s potiuis uelint nolint
om̃imodo satagend̾ est nobis
ut is quiboni testimonii est ecc̃e
desolate ꝙͣtocius ꝑ quiratur qͦ¬

Expanded text:
abbas de Clara-Valle, si quid potest peccatoris oratio. 1. Naviculae illius deta fluctuat non est bonum vobis negligere vel dissimulare periculum. Res quippe vestrae curae est. Unde miror, qua ratione, quave securitate a clerico illo, qui a religiosis personis vir, ut aiunt, religiosus eidem ecclesiae electus est, requirendo desistitis, etiamsi hoc quorumdam, qui in ipsa ecclesia sunt, incuria vel desidia non mereatur: qui, ut audivimus, illum qui electus est nolentes, nec aliud nisi quod religiosus est, afferentes  al. asserentes, de eligendo alio vestram quoque ausi sunt compellare gravitatem: quasi qui videatur esse communior et affabilior, qui non sit extraneus: sed civibus tam gratus quam cognitus, morum patriae gnarus, rebus ecclesiae tractandis idoneus: conversationi vestrae, aut consentiat, aut contradicere non audeat. Non sunt audiendi; sed potius, velint nolint, omnimodo satagendum est vobis, ut is qui boni testimonii est, ecclesiae desolatae quantocius perquiratur: qu
Abbreviated transcription (Latin):
ui Cuius rei affectum bac¬
tenus prestolatus ꝙ dehi
is caritati tue scribere de¬
creueram distiai Malu
qui ppe uno sermone secre¬
ta cordis mei tibi aperrre
quam sedule calamo ꝑcur

Expanded text:
ui. Cuius rei effectum hactenus præstolatus, quod de his charitati tuæ scribere decreuerā, distuli. Malui quippe viuo sermone secreta cordis mei tibi aperire, quam hæc scedulæ calamo per
Abbreviated transcription (Latin):
illius tp̃ris spatium inutił in
mo noxialcquacitas ꝙ mͦ sibi
assumit leccionib ⁊ cantib
diuinis salubris taciturnitas

Expanded text:
illius temporis spatium inutilis, imo noxia loquacitas, quod modo sibi assumit lectionibus & cantibus diuinis salubris taciturnitas
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ferramenta uł quaslibet res¬
alias monasterii numeradas
siu̾ conseruandas fr̾ib ad hoc
utilib qñ sibi nõ uacat ꝯmit¬
t̾e Bene gͦ sic intellc̃a regula.

Expanded text:
ferramenta vel quaslibet res monasterii numerandas, sive conservandas fratribus ad hoc utilibus, quando sibi non vacat, committere. Bene ergo sic intellecta Regula
Abbreviated transcription (Latin):
freqͥntiam negotioꝵ. ⁊ iula¬
tudmẽ suꝑuenientium ual
ualde ex aliqͣnto tp̃r corruptũ
fuerat. necessarium iusum ẽ
ut hic modus silentis sic̃ supͣ
distinctus est instimeretur

Expanded text:
frequentiam negotiorum et multitudinem supervenientium, valde ex aliquanto tempore corruptum fuerat, necessarium visum est ut hic modus silentii, sicut supra distinctus est, institueretur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a accepit a dño panem scili
ac uinum. ⁊ si simul apponi nõ
simul tñ ex hiis sacra confici Eũ
gͦ priuis de pane corpus ꝙͣ de uino
sanguis more eccͣstico confitiat
s ꝑ oblunonem tardius ꝙ post
sacrandum est apponatur. non
uideo quid sacris precedentib
tarditas possit preriꝑe ꝯseq̃nti¬
um. Puto enim ꝙ si dño post
factum depane suum corpus ui
i ꝯsecrationem placuiss aliqͣ¬
diu int̾mitt̾e̾. aut cͥte penitus o
scriberent. Nec nego panem et
unum aqͣ quid̃ mixtũ simul
debe̾ apponĩ quin potius assen
haut alit̾ debẽ fieri S aliud ẽ
culpare negligentiam altud ne¬
gare efficatiam. aliud inqͣ est
ꝙ causamur nõ bñ quippiam
fĩ ⁊ aliud ꝙ mentimur nõ fi̾
Dec intun de hac redixĩm ⁊ sen

Expanded text:
 ipsa accepit a Domino, panem scilicet ac vinum, et simul apponere, non simul tamen ex his sacra conficere. Cum ergo prius de pane Corpus, quam de vino Sanguis more ecclesiastico conficiatur, si per oblivionem tardius quod posterius sacrandum est, apponatur, non video quid sacris praecedentibus tarditas possit praeripere consequentium. Puto enim quod si Domino post factum de pane suum Corpus, vini consecrationem placuisset aliquandiu intermittere, aut certe penitus omscriberent. Nec nego panem et vinum, aqua quidem mixtum, simul debere apponi, quin potius assero haud aliter debere fieri; sed aliud est culpare negligentiam, aliud negare efficaciam. Aliud, inquam, est quod causamur non bene quidpiam fieri, et aliud quod mentimur nec fieri. Haec interim de hac re dixerim et sen
Abbreviated transcription (Latin):
ad sac̾dotium prouebat᷑
usq ad .xxx.ł saltẽ xxannos
Causa institrti huiꝰ fuit ut
urͨ decreta sacroꝵ canorum
adolescentes ne illitterati ne
seilli qui numd̃ caꝑere possũt
qͣntum. ꝙͣ diuinũ ꝙͣ excellens
sit sacerdotale offitium ad sa¬
railla celestia. mag̾ temerarii
ꝯsimptores ꝙͣ digni administ᷑¬
tores accel̾ent
tatutum est nequis t̾ras
l thesauros ecr̃aꝵ dare¬
alitubi uł ap̃aliquẽ sñ domni
abis p̾cepto uł consilio depone
rimpignorare audeat. Qd sife
Causa instituti huiꝰ fuit au¬
dita ⁊ cognita quoꝵdã priorũ
temĩtas qui ai̾n ita fecisse ꝓban¬
cłicoꝵ aut laicoꝵ ad nos
nõ ꝑtinentium homines ł ser¬
indomoꝵ cduniacensiũ ꝓcura¬
tores cellarii ł p̾positi niatenꝰ
fiant Causa instituti hꝰ fuit
freqͥni dãpnoꝵ exꝑientia q̃ a
talb ł taluim cĩtassione ple¬
risq monast̾us duniacensib

Expanded text:
ad sacerdotium prouehatur vsque ad XXX. vel saltem XXV. annos. Causa instituti huius fuit, vt iuxta decreta sacrorum Canonum ne adoleilli, qui nondum capere possunt, quantum, quam divinum, quam excellens sit sacerdotale officium, ad sacra illa coelestia, magis temerarii praesumptores, quam digni administratores accederent. Statutum est ne quis terras, vel thesauros Ecclesiaralicubi vel apud aliquem sine domni Abbatis præcepto vel cōsilio deponere, vel impignorare audeat. Quod si Causa instituti huius fuit, audita & cognita quorumdam Priorum temeritas, qui aliquando ita fecisse corum aut laicorum ad nos non pertinentium homines vel serui domorum Cluniacensium procuratores Cellarij vel Prępositi nullatenus fiant. Causa instituti huius fuit, frequens damnorum experientia, quæ a talibus vel talium occasione, plerisque Monasteriis Cluniacensibus
Abbreviated transcription (Latin):
s nõ tranior ꝙͣ insamor fulget
eccã in parietib ⁊ in paupibi
eget. suos lapides indintars
⁊ suos filios nudos desit. Desig¬
tib egenoꝵ seruitur occuls
diuitum Inueniunt curios
quto delectentur. ñ inuenun
misĩ quo sustentent᷑. Ut ꝙͥ ta¬
catur scatet pauimentum u¬
pe spuitur inore angłi. sepei
licutꝰ sc̃orum faties calcibus
cunditur fͣnsermtium Eti
nõ sacris ymaginib cur uł nõ
ꝑcrtur pulcris colorib: Curde¬
coras ꝙ mox fedandum ẽ cu
de pingis ꝙ ncc̃e est ꝯculcaris
Quidibi iralent uenuste fornt
ubi pulu̾e maculant᷑ assidus

Expanded text:
sed non vanior quam insanior! Fulget sed non vanior quam insanior! Fulget ecclesia in parietibus, et in pauperibus eget. Suos lapides induit auro, et suos filios nudos deserit. De sumptibus egenorum servitur oculis divitum. Inveniunt curiosi quo delectentur, et non inveniunt miseri quo sustententur. Utquid sacatur, scatet pavimentum? Saepe spuitur in ore angeli, saepe alicujus sanctorum facies calcibus tunditur transeuntium. Et si non sacris his imaginibus, cur vel non parcitur pulchris coloribus? Cur decoras quod mox foedandum est? cur depingis quod necesse est conculcari? Quid ibi valent venustae formae, ubi pulvere macu
Abbreviated transcription (Latin):
te sꝑgitur es ut multiplicet᷑
expenditur ut augeatur. et
esfusio copiam parit. Ip̃o qͥpe
uisu sumptuosar s miranda¬
r̃ uanitatum accenduntur
homines mag̃ ad offerend̃ ꝙͣ
ad orandum. Si opes opibus
haurunt᷑ si pecunia pecuniã
tͣhit qr nescio quo pacto ubi
amplius diuitiarum cernit᷑
ibi offertur libentius. Iuro
textis reliquiis signant᷑ occli
⁊ loculi apperiuntur Ostendr̃
pulch̾rim a forma scĩulł sc̃e a¬
licuuis ⁊̃ eo credr scĩor quo co¬
loratior Currunt hoĩes ad os¬
culand̾ muitantur ad donãd̾
⁊ mag̾ mirant᷑ pulcra ꝙͣ uene¬
rant᷑ sacra Ponuntur dehinc
rote cirꝯsepte lapidib s ñ mĩ¬
nus fulgentes insercis laꝑidi¬
b Cernimus ⁊ pro candelabͥs
arbores quasdam erectas me¬
to eris pond̾e. miro artificis oꝑe
fabricatas nec mag̾ cho ⁊s¬
cantes suꝑpositis luc̾nis qͣ m
sis geminis. Quid putas in
hiis om̃ib qͥritur penitentia
ꝯpunctio. anintuentiũ abi¬
miratto O uanitas uanitat

Expanded text:
te spargitur aes, ut multiplicetur. Expenditur ut augeatur, et effusio copiam parit. Ipso quippe visu sumptuosarum, sed mirandarum vanitatum, accenduntur homines magis ad offerendum quam ad orandum. Sic opes opibus hauriuntur, sic pecunia pecuniam trahit: quia nescio quo pacto, ubi amplius divitiarum cernitur, ibi offertur libentius. Auro tectis reliquiis saginantur oculi, et loculi aperiuntur. Ostenditur pulcherrima forma sancti vel sanctae alicujus, et eo creditur sanctior, quo coloratior. Currunt homines ad osculandum, invitantur ad donandum; et magis mirantur pulchra, quam venerantur sacra. Ponuntur dehinc rotae, circumseptae lampadibus, sed non minus fulgentes insertis lapidibus. Cernimus et pro candelabris arbores quasdam erectas, multo aeris pondere, miro artificis opere fabricatas, nec magis coruscantes superpositis lucernis quam suis gemmis. Quid, putas, in his omnibus quaeritur? poenitentium compunctio, an intuentium admiratio? O vanitas vanitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Ego aut̃ dico Dicite pan
ꝑes Nonenum attendo u̾sum
s sensum Dicite inqͣm paupe¬
res sit̾n pauperes insc̾o quid fa¬
m̃tis. Nos u̾o qui iam de ppło
exiuimus qui mundi queq̃ pre¬
tiosa ac speciosa proxp̃o reliqui¬
mus. qui omĩa pulcre lucentia
canorem mulcentia. suane olẽ¬
tia. dulce sapientia tactu pla¬
centia. cuncta deniq oblectam̃¬
ta corporea. arbitrati sumus ut
stͥcora. ut xp̃m lucͥfatiamus.¬

Expanded text:
rum? Ego autem dico: Dicite, 539 rum? Ego autem dico: Dicite, 539 pauperes: non enim attendo versum, sed sensum; dicite, inquam, pauperes, si tamen pauperes, in sancto quid famentis. Nos vero qui jam de populo exivimus; qui mundi quaeque pretiosa ac speciosa pro Christo reliquimus; qui omnia pulchre lucentia, canore mulcentia, suave olentia, dulce sapientia, tactu placentia, cuncta denique oblectamenta corporea arbitrati sumus ut stercora, ut Christum lucrifaciamus
Abbreviated transcription (Latin):
le sua. tanꝙͣ sit uł iturus ad ex¬
çitum ł tͣnsiturus ꝑ desertum
uͥ nõ ualeant inueniri nocĩa
Annõ poss eod̾ uasculo ⁊ aqua
manib u̾gi ⁊ uium bibi: An¬
nõ poss ardens luce̾ luc̾na nisi
in tuo ꝙ portas candelabro ⁊ħ
aureo uł argenteo: Annõ possi¬
poss dormite nisi suꝑ tiariũ
stratum. aut sb siluestri cooꝑ¬
tuo: Annõ unus aͥs minister
poss ⁊ ium̃tum ligare ⁊ adm̃¬
can seriure ⁊ lectulum p̾para¬
. Nunc gͦ tante multitudi
gartionum ac ium̃toꝵair e¬
ueniam ad maiora. s id̾o insa
minora q usitatiora
mitto oratoriorum in¬
mensas altitudines ĩ¬
mensa inmoderatas longi¬
cudmes. superuacuas latitu¬
dmes. sumptuosas depolitio¬
nes curiosas depinctiones. q̃¬
tum impediunt ⁊ affcm̃. ⁊ mͥ
quodammͦ repsentant anti¬
S esto fiant ħ ad honorem di
ulud aut̃ int̾rogo monachuᷤ
monachos ꝙ ingentilib gẽ¬
tilis arguebat. Dicite ait ille
pontifices inscõ quid fecit au¬

Expanded text:
urus ad exercitum, vel transiturus per desertum, ubi non valeant inveniri necessaria. Annon posset eodem vasculo et aqua manibus vergi, et vinum bibi? Annon posset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas candelabro, et hoc aureo, vel argenteo? Annon posset dormiri, nisi super varium stratum, aut sub peregrino coopertorio? Annon unus aliquis minister posset et jumentum ligare, et ad mensam servire, et lectulum praeparare? Nunc ergo tantae multitudini garsionum ac jumveniam ad majora, sed ideo visa minora, quia usitatiora. Omitto oratoriorum imensas altitudines, immoderatas longitudines, supervacuas latitudines, sumptuosas depolitiones, curiosas depictiones: quctum, impediunt et affectum, et mihi quodammodo repraesentant antid esto, fiant haec ad honorem Dei. Illud autem interrogo monachus monachos, quod in gentilibus gentilis arguebat: Dicite ait ille, pontifices, in sancto quid facit au
Abbreviated transcription (Latin):
tñ absq recenti opusculo fano
lo. Et utinam ħ pauca scͥpsim
in scandalo Enĩu̾o uitia carpẽs
sao me offend̾e iuitrosos Potest
tñ fiuolente deo aliquib quos
me timeo exasꝑasse potius placi¬
tur eẽ. s sidesinant eẽ trittosi:
uidelicet ⁊districtiores desinãt
ẽẽ detractores ⁊ remissiores ani¬
puitent suꝑfluitates. Sisic qͥs
bonum teneat ꝙ tenet. ut aliũ
alrud tenentem ñ iudicet Si
qꝑ cepit iam eẽ bonus ñ inuide¬
at meliorib ⁊ qui sibi indener
ag̾e meliis bonũ nõ sꝑnat al¬
tius. Si qui districtius uiue¬
possunt eos qui ñ possunt nͨ asꝑ¬
nentur nec emulentur ⁊ qui ñ

Expanded text:
tamen vis absque recenti opusculo. Facitamen vis absque recenti opusculo. Facilo! Et utinam haec pauca scripserim sine scandalo. Enimvero vitia carpens, scio me offendere vitiosos. Potest tamen fieri, volente Deo, aliquibus quos me timeo exasperasse, potius placiturum esse, sed si desinant esse vitiosi: si videlicet, et districtiores desinant esse detractores, et remissiores amputent superfluitates; si sic quisque bonum teneat quod tenet, ut alium aliud tenentem non judicet; si qui accepit jam esse bonus, non invideat melioribus; et qui sibi videtur agere melius, bonum non spernat alterius: si qui districtius vivepossunt, eos qui non possunt nec aspernentur, nec aemulentur; et qui n
Abbreviated transcription (Latin):
Et̾m inclaustris corã
Aegentib fr̃ib quid fa¬
a ula ridicula monstruositaᷤ
nira qͥdam deformis formosita
itor mosa deformitas. Quidibi
ninunde symie: quid feri leo
I ꝙͥ monstruosi centauri.
quosemihomines. quid macu¬
lose tygrides. quid milites pug¬
rantes. quid uenatores tibia¬
nante. Uideas sb̾ uno capite mł¬
ta corpora. ⁊ rirrsus muno cor¬
ꝑ multa capita. Cernit᷑ hinc
inquadrupede cauda serpentũ
illinc in piste capd̾e qͣdrupedis
bibestia prefert eqrrm capram
trahens retro dimidiam. hic cor¬
nutum animal equm gestat
postĩus. Tam multa deniq tã
mira diu̾sarum formarũ appa
h totumꝰ diem occupare singła¬
ista mrando qͣm in lege d̾i medi¬
tando Pro deo sinõ pudet mepti¬
arum curuł nõ piget expensar
Multa quide ⁊ alia suggerebat
addenda larga matia. s auellit
mefatis ⁊ ꝓpria satis anxia occu¬
patio ⁊ tua fr ogere nimis festi
discessio qui uudelicet nͨ mora¬
riduitius acquiescis nec abire

Expanded text:
erum in claustris coram legentibus fratribus quid facit illa ridicula monstruositas, mira quaedam deformis formositas, ac formosa deformitas? Quid ibi immundae simiae? quid feri leones? quid monstruosi centauri? quid semihomines? quid maculosae tigrides? quid milites pugnantes? quid venatores tubicinantes? Videas sub uno capite multa corpora, et rursus in uno corpore capita multa. Cernitur hinc in quadrupede cauda serpentis, illinc in pisce caput quadrupedis. Ibi bestia praefert equum, capram trahens retro dimidiam; 540 hic cornutum animal equum gestat posterius. Tam multa denique, tamque mira diversarum formarum ubiqubus, totumque diem occupare singulista mirando, quam in lege Dei meditando. Proh Deo! si non pudet ineptiarum, cur vel non piget expensarMulta quidem et alia suggerebat addenda larga materia; sed avellit me et propria satis anxia occupatio, et tua, frater Ogeri, nimis festina discessio, qui videlicet nec morari diutius acquiescis, nec abire
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ enim ut cet̾a taceam
specim̃ humilitatis ẽ cũ tanta
pompa ⁊ equitatu incede. tati
hominũ crimitoꝵ stipari obse
equos ⁊ eo amplius insuo duq̾
comitatu. Dicas si uideas tͣ
seuintes nõ prẽs eẽ monast̾i¬
oꝵ s dnos castelloꝵ ñ rectores
animarum s principes ꝓuin¬
tiarum. Cum deinde gesti in¬
bentur. mapule scifi. lacitũ.
candelabra.⁊ mantice suffara¬

Expanded text:
d enim ut caetera taceam specimen humilitatis est, cum tanta pompa et equitatu incedere, tantis hominum crinitorum stipari obseqequos, et eo amplius in suo ducere comitatu. Dicas, si videas eos transeuntes, non patres esse monasteriorum, sed dominos castellorum; non rectores animarum, sed principes provinciarum. Tum deinde gestari jubentur mappulae, scyphi, bacini, candelabra
Abbreviated transcription (Latin):
nõ congruat nichominus mͦ
cognoscimus Scriptum qͦ est
Quem diligit dominus corripit
flagellat aut̾ oẽm filium qm
recipit. Flagellatum uideo ⁊ e¬
m̃datum ⁊ aliud suspicer qͣm
unum eẽ ex filiis: Porro corec¬
tionis tuecdarum satis insigne
tenemus ipãm mit pauꝑtatẽ
nr̃am Nobilis reuera mulus
paupertatis qͣm ip̃e deus ore
ꝯmendans ꝓpħico. ego sumait
uir uidens paupertatẽ meam
Super om̃s regios thesauros
hic uos titulus pauꝑtatis ãpliꝰ¬

Expanded text:
non congruat, nihilominus modo cognoscimus. Scriptum quoque est: Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc paupertatem vestram. Nobilis revera titulus paupertatis, quam ipse Deus ore commendans prophetico: Ego sum, ait, vir videns paupertatem meam . Super omnes regios thesauros hic vos titulus nobilitat ampli
Abbreviated transcription (Latin):
ta sua. Uer̾ quomͦ me possum
choite a laude illuis qui post
aur̾ abire iam desut ⁊ sꝑare ꝯ¬
tempsit inpecume thesauris:
Dequali nmirũ uiro scͥptu¬
ra sic loquitur Quis est hic et
laudabimus eum: fecit enĩ
mirabilia inuita sua. Anfotas¬
se nõ est ciid̃ laudandꝰ homo
inuita sua. que temptatio est sr̾

Expanded text:
ta sua. Verum quomodo me possum cohibere a laude illius, qui post aurum abire jam desiit, et sperare contempsit in pecuniae thesauris? De quali nimirum viro Scriptura sic loquitur: Quis est hic, et laudabimus eum? fecit 40 enim mirabilia in vita sua . An fortasse non est quidem laudandus homo vita sua, quae tentatio est s
Abbreviated transcription (Latin):
es. Ablatum gemo repeto iuo¬
lent̾ auulsum. Non possumoi¬
liuisti uiscera mea. Quoꝵ nimi
parte detracta nõ modira ñ poẽ
nisi torqueri pars reliqua. uer̾¬
tam̃ quo tuo ꝯmodo. qͣ trui nc̃cita¬
te ħ nob̾ moliti sunt amici nr̃i
qͦꝵ manus sanguine plene sũt
quoꝵ animam meam ꝑtͣnsiuit
gladius. quoꝵ dentes arma et
sagite ⁊ lingua eoꝵ gladius
ucem. Mirum u̾o si nõ plus ta¬
lione recept. se uidelz tale aliqͥd
mes deliquisse potui. quale ab
oiu iris ꝑtiuu. Nam ut uierum

Expanded text:
es. Ablatum gemo, repeto vioes. Ablatum gemo, repeto violenter avulsum. Non possum oblivisci viscera mea; quorum nimirum parte detracta non modica, non potest nisi torqueri pars reliqua. 11. Verumtamen quo tuo commodo, qua tui necessitate hoc nobis moliti sunt amici nostri? quorum manus sanguine plenae sunt , quorum animam meam pertransivit gladius , quorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius vicem. Mirum vero si non plus talione recepi; si videlicet tale aliquid in eos deliquisse potui, quale nunc ab eis pertuli. Nam, ut verum
Abbreviated transcription (Latin):
del ꝓmisisti. ꝙͣ apud nos tenu¬
isti. ħ proculdubio retro aspiõe
est preuaricari est. apostatare
ẽ Et hoc dico fili nõ ut te ꝯfundã
s ut tanꝙͣ filium carissimum
moneam. qr ⁊ si multos habras
iuxͦ pedagogos s nõ multos pa¬
tres. Nam si dignaris ⁊ u̾bo et
eremplo meo inreligionẽ ego
te genui. Nutriui demde lacte
ꝙ solum ad huc capere poteras¬
paruulus daturus ⁊ panem si
expectares ut grandesceres S
heu qmͣ p̾ꝓpere ⁊ intempestiue
ab lactatus es. ⁊ uereor ne tot̃
ꝙ foueram blandim̃tis. robora¬
ueram adhortationib oratõ¬
nib solidaueram iam iamcpeua¬
nescat. defitiat pereat. ⁊ lugeam
miser. nõ tam cassi laboris dãp¬
num. qͣm dampnate sobolis mi¬
serabilem casum. Placet nimne
t̾ ꝙ alius nũc głetur de te. quim
chil utiq laborauit inte: Simi¬
le mͥ contigit. ꝙ ⁊ illi m̾etrici ap̃
salomonem. cui uidelz ꝑuulus
filius ab altera. q̃ simũ a seoppͥsi
extinxerat furtim sublatus est

Expanded text:
misisti, quam apud nos tenuisti; hoc procul dubio retro aspicere est, praevaricari est, apostatare est. 10. Et haec dico, fili, non ut te confundam, sed ut tanquam filium charissimum moneam: quia etsi multos habeas in Christo paedagogos, sed non multos patres . Nam si dignaris, et verbo, et exemplo meo in religionem ego te genui. Nutrivi deinde lacte, quod solum adhuc parvulus capere poteras; daturus et panem, si exspectares ut grandesceres. Sed heu! quam praepropere et intempestive ablactatus es! Et vereor ne totum quod foveram blandimentis, roboraveram adhortationibus, orationibus solidaveram; jamjamque evanescat, deficiat, pereat; et lugeam miser, non tam cassi laboris damnum, quam damnatae sobolis miserabilem casum. Placetne tibi quod alius nunc glorietur de te, qui nihil utique laboravit in te? Simile mihi contigit, quod et illi meretrici apud Salomonem: cui videlicet parvulus suus ab altera, quae suum a se oppressum exstinxerat, furtim sublatus est
Abbreviated transcription (Latin):
Et tum inhuis securitatẽ pones
tu cum huiꝰmodi tutam dices
adolescentiam: Prudent̃ sobri¬
eti ꝯu̾santi. satis est ad ome ce¬
dimentum sal cumfame Q
cola no expectata ncce est alias
atq aliat denestio quibus sucaᷤ
exneis confici ꝑmixtiones que
uidels palatum reparent gulã
prouocent excitent appetitam:
Bsqiud fatiet inquis qui alid
no potest: Benescio ꝙ delicatꝰ
es ⁊ ꝙ huis assuetus mͦ duris¬
ra nõ posus. Si quid sipotersa¬
cerr untpossis: Queris quomͦ i
Siige piecingere. tolle octiũ¬
exce uires. moue brachia. com¬
plosas explica manus ex̾cita¬
re in aliquo ⁊statim senties
solate appetere que famẽ tol¬
lant. nõ fauces demulceant

Expanded text:
Et tu mihi in his securitatem pones? Et tu mihi in his securitatem pones? tu cum hujusmodi tutam duces adolescentiam? Prudenter sobrieque conversanti satis est ad omne condimentum sal cum fame; qua sola non exspectata, necesse est alias atque alias de nescio quibus succis extraneis confici permistiones, quae videlicet palatum reparent, gulam provocent, excitent appetitum. 12. Sed quid faciet, inquis, qui aliud non potest? Bene. Scio quia delicatus es, et quod his assuetus modo, duriora non possis. Sed quid, si potes facere ut possis? Quaeris quomodo? Surge, praecingere, tolle otiuexere vires, move brachia, complosas explica manus, exercitare in aliquo; et statim senties sola te appetere quae famem tollant, non fauces demulceant
Abbreviated transcription (Latin):
patie mea s tulu̾nt ie gau¬
pmserti sunt tur. ⁊ ceco cecũ
oucenti indignantes nepires
qł ne insium ce transtulere
uicitum. O molesta caritas o
dua nc̃citudo. Gantum tuam
alexere salutem ut inmeam
merngent slisi me ꝑempto.
tusaltiari no poteras Etutmã
ipi de abic me saluent Utinã
quios. Salus gͦ mag̾ incultur
uestium ⁊ ciboꝵ est optilentia
sin sobrio uictur uestituqĩt¬
adinato moderato Si pellitie
lenes ⁊ calide. si panni subtileᷤ
⁊ pretiosi si longe manice. et
amplum caputium. si oꝑtori¬
um siluestre ⁊ molle stamiñ
sanctum fatiunt quid moror
tego ꝙ te nõ sequor: S hec in¬
firmantium sunt fom̃ta. nõ
arma pugnantiũ Eex i. qui
mollib uestruntur in domib
regum sunt. Uinum ⁊ simila
mulsum ⁊ pinguia corpori mi¬
litant nõ spũ. Frixuris: non
anima sagmatur s caro. Olta
in egypto fr̃s multo cpĩe d̾o sine
piscib suterunt. Piper. gingi
delectant s lsbidinem accendt̃

Expanded text:
arne mea; sed tulerunt mihi gaumiserti sunt tui: et caeco caecum ducenti indignantes, ne perires post me, in suum te transtulere ducatum. O molesta charitas! o dura necessitudo! Tantum tuam dilexere salutem, ut in meam impingerent. Nisi me perempto, tu salvari non poteras? Et utinam ipsi te absque me salvent. Utinam et quid? Salus ergo magis in cultu vestium, et ciborum est opulentia, quam in sobrio victu vestituque moderato? Si pelliciae lenes et calidae, si panni subtiles et pretiosi, si longae manicae et amplum caputium, si opertorium silvestre et molle stamineum, sanctum faciunt; quid moror et ego quod te non sequor? Sed haec infirmantium sunt fomenta, non arma pugnantium. Ecce enim qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt . Vinum et simila, mulsum et pinguia corpori militant, non spiritui. Frixuris non anima saginatur, sed caro. Multi in Aegypto fratres, multo tempore Deo sine piscibus servierunt. Piper, gingibdelectant, sed libidinem accendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tentus sequor ad palmam głie
Sin alias noli altum sapere sed
time qm ut cum uenia tui dixx¬
rim. quicq amplius indulge ᷤ
tͥ inuictu. uestituq suꝑfluo.
inu̾bis occiosis. inuagatione

Expanded text:
tentus, sequor ad palmam gloriae: sin alias, noli altum sapere, sed time; quoniam ut cum venia tui dixerim quidquid tibi amplius indulgens in victu vestituque superfluo, in verbis otiosis, in vagatione
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum est ne caltiario
t̃ cortigiis quia inutilit̾
laboriosum erat sabb̾o abluãt
Causa instittiti hꝰ fuit qi olim
u̾cumq nccĩtas occurrebat sub
dino oꝑantes ⁊̃ pluiuis ⁊ lutto¬
sis dieb monachi caltiarios su¬
os ip̃a oꝑis nccitate cegente lu¬
tho plerumq infectos ad claus¬
trum reu̾tentes lauabant Inde
suꝑstitio descendens. cum illi hor

Expanded text:
tatutum est ne calcearios cum corrigiis, quia inutiliter laboriosum erat, Sabbato abluant. Causa instituti hujus fuit quia olim ubicunque necessitas occurrebat, sub dio operantes, et pluviis et lutosis diebus monachi calcearios suos, ipsa operis necessitate cogente, luto plerumque infectos, ad claustrum revertentes, lavabant. Inde superstitio descendens, cum illi ho
Abbreviated transcription (Latin):
iamdixi pedib picti crucifia po¬
sita ẽ. q̃ statĩ ptꝰ ped̾ osculũ. occłis
aĩo ⁊ ori crucẽ adorantis ⁊ oscłan¬
tis ĩfirmi se offert.Hãc t̾n ligne¬
mortius s morientibi a dorand̾¬
def̾ri dectetũ est. Q sit̃ clumat̃
a mefcm̃ est sic ubi fi̾ potiũt a¬
p̃ nr̃os licet precipere uerear

Expanded text:
iam dixi, pedibus picti Crucifixi subposita est, quæ statim post pedum osculum, oculis, animo, & ori Crucem adorantis & osculantis imortuis, sed morientibus ad adoranddeferri decretum est. Quod sicut Cluniaci a me factum est, sic ubi fieri potuerit apud nostros, licet praecipere verear
Abbreviated transcription (Latin):
neq argento s inligno xͦ cruci¬
fixis est. nõ tñ hoc dicens cruces
er auro ł argento ad honorẽ dñi
crucis frãs ꝯdempno ł rep̾hendo
ꝙ ore catholico maxime appban¬
d̾ ⁊ laudand̾ est. S altud ẽ me¬
talli pretiositas q̃ m̃tes simplui¬
ũ excitat ad maiorem sacre cͦcis
uenerationem a ligni iilitas
hem̃tiorem. gͣ crucẽ ⁊ crucifixũ

Expanded text:
neque argento, sed in ligno Christus crucifixus est. Non tamen hoc dicens, Cruces ex auro vel argento ad honorem Dominicæ Crucis factas condemno, vel reprehendo, quod ore Catholico maxime approbandum & laudandum est. Sed aliud est metalli preciositas, quæ mentes simplicium excitat ad maiorem Sacræ crucis venerationem: aliud ligni vilitas, hementiorem erga Crucem, & Crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
qñfrs infirmi oleo sacro
ex more eccłastico unguntur
nõ aurea uł argentea crux eis
ad adorand̾ offatur s lignea. q̃
ymaginem dñi crucifixi pictã
ht̃ ⁊ de ip̃o dñice crucis ligno ꝑti¬
culã cũ auro aptatam ⁊ sub pe¬
dib picti crucifixi eid̃ cruci ĩser¬
tam Causa institutihꝰ fuit qi
rationabilius ⁊ deuotius iusũ ẽ
ut nõ dequol alio metallo aũ
de alia qualz re s de ead̃ ligni
man̾a quo saluator crucifixꝰ :
cux fr̃a egro presentaretur.⁊
inu̾b̾ ip̃is q̃ d̾ adoratur decanta¬
risolent nlła ł modica fłitatis
nota deprebendetur. Nã no dr
ecre aur̃ crucis. ecre argent̃ cru¬
cis s ecre lignum crucis in qͦ sa¬

Expanded text:
s infirmi oleo sacro ex more Ecclesiastico inunguntur, non aurea vel argentea crux eis ad adorandum offeratur, sed lignea, quæ imaginem Domini crucifixi pictam habet, & de ipso Dominicæ Crucis ligno particulam cum auro aptatam, & sub pedibus picti Crucifixi eidem Cruci insertam. Causa instituti huius fuit, quia rationabilius & deuotius visum est, vt non de quolibet alio metallo, aut de alia qualibet re, sed de eadem ligni materia, quo Saluator crucifixus est, Crux facta ægro præsentaretur, & in verbis ipsis, quæ, dum adoratur, decantari solent, nulla vel modica falsitatis nota deprehenderetur. Nam non dicitur, Ecce aurum crucis, ecce argentum crucis; s
Abbreviated transcription (Latin):
Inc ad duo pulm̃tari¬
aque intulistis ueni¬
amus. et tam de ip̃is quam
de panis ⁊ uni m̃sura. quid
regiua dirat udeamus Pani

Expanded text:
inc ad duo pulmentaria quae intulistis veniamus, et tam de ipsis quam de panis et vini mensura, quid Regula dicat videamus: Pani
Abbreviated transcription (Latin):
le deuotionis ob sequium Lecdis
littis ur̃is letatus sum meis
ꝙ tantillum uideucet tantusi
catis qñ se offerret illa oꝑtu¬
nitas. qñ ꝯueniens locus. qn
ora libent̾ donaturi cumea uo¬
ħ̾ honerosa nõ fore cognoiu̾mꝰ
Alioqͥn qͣndo ħ ip̃m auderet

Expanded text:
le dilectionis obsequium. Lectis litteris vestris, laetatus sum in eis quod tantillum videlicet tantus in catis, quando se offeret illa opportunitas, quando conveniens locus, quando ora libenter donaturi, cum ea vobis onerosa non fore cognoverimus. Alioquin quando hoc ipsum auderet
Abbreviated transcription (Latin):
cessu̾nt iam stilus acredat. Uerĩ
regula precipit. nec ego ei aliͥs
inscribendo preferam s ab ip̃one
diuino hoc ẽ ecͣcstico offitio em

Expanded text:
cesserunt, iā stilus accedat. Verū Regula præcipit, nec ego ei aliquid in scribēdo præferam: sed ab ipso opere diuino, hoc est Ecclesiastico officio, e
Abbreviated transcription (Latin):
bone conu̾sationis tue a¬
romata spũalsuauitate
flagrantia intimo cordi
odoratu hauriens teq ã¬
te diligere quã nosse an
uenerari quam contẽ¬
plari incipiens teuidere
te amplecti tecum de aĩe
profectib loqui cdesidera

Expanded text:
bonae conversationis tuae aromata spirituali suavitate fragrantia intimo cordis odoratu hauriens, teque ante diligere quam nosse, ante venerari quam comtemplari incipiens, te videre, te amplecti, tecum de animae profectibus loqui desidera
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾ implere nõ ualent exreptis
Sic de regula ꝙ ualemꝰ im¬
plemus. nec reliqua istorum
causa dimittimus. Oꝑtet.
enim ut dominus ait. ⁊ista
facere ⁊ illa nõ omitt̾e Et
qm ip̃a ratio etiam nob̾ tacẽ¬
tib clamat ⁊ obiecta ur̃a lõ¬
ge ꝓicit oportet ut ad illa qͥ
suꝑuis posiumus recurramꝰ :
et inde a nob̾ regulam integre
conseruari probibemus. Sic
inquit beatus benedẽs. Albas
omĩa temperet acq disponat
ut anime saluentur. Om̃iadi¬
xit nichil excepit. Si: gͥ ꝓsalu¬
te anmar licet abb̃i om̃ia tẽ¬
pare atq dispone licuit hec q̃
dẽa sunt sic temꝑare ut ⁊ hos¬
pitib nulla necessaria de es¬
sent atq honorifice caritatiue
⁊ diligentissime susciperentire
⁊ ꝓcurarentur. neq eccła deiꝓpͥ¬
is offitiis defraudaretur aut re¬
gularis obseruantia ład mo¬
dicum int̾mitt̾etur

Expanded text:
hæc implere non valēt, exceptis. hæc implere non valēt, exceptis. Sic de regula quod valemus, implemus: nec reliqua istorum causa dimittimus. Oportet enim, vt Dominus ait, & ista facere, & illa non omittere. Et quoniam ipsa ratio, etiam nobis tacentibus, clamat, & obiecta vestra longe proiicit: oportet vt ad illa quæ superius posuimus, recurramus, & inde a nobis Regulam integre conseruari probemus. Sic, inquit beatus Benedictus, Abbas omnia temperet, atque disponat, vt animæ saluentur. Omnia dixit, nihil excepit. Si igitur pro salute animarum, licet Abbati omnia temperare, atque disponere: licuit hæc quæ dicta sunt sic temperare, vt & hospitibus nulla necessaria deessent, atque honorifice, charitatiue, & diligentissime susciperentur, & procurarentur, neque Ecclesia Dei propriis officiis defraudaretur, aut regularis obseruantia, vel ad modicum, intermitteretur
Abbreviated transcription (Latin):
si om̃ib manus ⁊ pedes ablu¬
ere expediat. cum eis ab or¬
tu solis usq ad ocrasum ut
diximus frẽs om̃s ẽẽ necessa¬
rium sit.⁊ tam inmetaneis
quã in aulutione manuũ
⁊ pedum totam diemexpen¬
d̾e cum nec multotiens ad id
oꝑis ꝑ cẽ diei spatium uale¬
ant sufficere. Cessent igit᷑.
ab omĩ diuino offitio. cessẽt
a seruandis reliquis regłe
decretis. cessent ab ip̃a refectõ¬
ne corporea. nõ primã. non
t̾ciam. nõ sextam. nõ nonã
nõ deniꝙ uesperos. nõ ꝯpleco¬
rium nõ missas celebrare
curent. Der omia ꝓ manuũ
et pedum ablutcẽ dimittãt
qui frm̃ inhiis om̃ib suppli¬
ant uicem Nonne ħ ridicula
iudentur: Nonne talia ip̃i
insensati detestarentur:
Nonne ħ non deb̾e fieri. ip̃a
bruta animalia uociferarẽ¬
quaq die trib ꝑegͥnis hospi¬
tib manus ⁊ pedes abliumꝰ
panẽ cum uino offi̾mus. ałłe
in ordine suo id fatiente.
nullisq nisi infirmis qui

Expanded text:
si omnibus manus & pedes ablusi omnibus manus & pedes abluere expediat: cum eis ab ortu Solis vsque ad occasum, vt diximus, fratres omnes esse necessarium sit, & tam in metanœis, quam in ablutione manuum & pedum totam diem expendere: cum nec multotiens ad id operis per omne diei spatium valeant sufficere. Cessent igitur ab omni diuino officio, cessent a seruandis reliquis regulæ decretis, cessent ab ipsa refectione corporea: non Primam, non Tertiam, non Sextam, non Nonam, non denique Vesperos, non rium, non Missas celebrare curent. Haec omnia pro manuum et pedum ablutione dimittant, qui fratrum in his omnibus suppleant vicem. Nonne haec ridicula videntur? Nonne talia ipsi insensati detestarentur? Nonne haec non debere fieri, ipsa bruta animalia vociferarenquaque die tribus peregrinis hospitibus manus & pedes abluimus, panem cum vino offerimus: Abbate in ordine suo id faciente, nullisque, nisi infirmis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ri: au bospites inclaustro et
fratrũ offitus hospitari. Ne¬
runt impłe. nisi simul det᷑
⁊ manere. Assiduitas qͥppe
aduenientium: assidita¬
tẽ expetit ministrantiũ. Uñ
fiet ut quos monachos eẽ
uultis. iam monachi ẽẽ nõ
poss int ⁊ cum secularibus
ꝯmanentes nom monachi
⁊ uitam amittant. ⁊ dumħ
unum regule mandatum
indiscrete seruare ꝯtenderĩt.
cet̾a deserant. nec istud etiã
obtineant. Sic plane. sic cõ¬
tinget. sic eueniet. Clericis.
militib rusticis. clientib¬
mimis. ⁊ du̾sarum qualita¬
tum hominib ip̃is quoq q̃
ab hospitali caritate non er¬
luduntur mulierib mona¬
chi cohabitabunt. ⁊ illi sin¬
guiares. illi mundo mortui.
ill quib nec ip̃e ꝯmunis ae¬
ris usus lib̾e hauriri ꝑmitte¬
batur ꝯmuni hominũ ꝯu̾sa¬
tioni ꝙͣ reliquerant iter cõ¬
nuscebuntur. Ganta certe ẽ
aduenientium fere semper
freq̾ͥntia. ut si om̃ib inclina¬
ie ł ante om̃s prost̾ni oꝑteat.

Expanded text:
ri: aut hospites in claustro, & ri: aut hospites in claustro, & fratrū officinis hospitari. Nerunt implere, nisi simul detur & manere. Assiduitas quippe aduenientium assiduitatem expetet ministrantium. Vnde fiet, vt quos monachos esse vultis: iam monachi esse non possint, & cum secularibus commanentes, nomen monachi & vitam amittant: & dum hoc vnum Regulæ mandatum indiscrete seruare contenderint, cætera deserant, nec istud etiam obtineant. Sic plane, sic continget, sic eueniet: Clericis, militibus, rusticis, clientibumimis, & diuersarum qualitatum hominibus, ipsis quoque, quæ ab hospitali charitate non excluduntur, mulieribus, monachi cohabitabunt: & illi singulares, illi mundo mortui, illi, quibus nec ipse communis aeris vsus libere hauriri permittebatur, communi hominum conuersationi quam reliquerant, iterum commiscebuntur. Tanta certe est aduenientium fere semper frequentia, vt si omnibus inclinare, vel ante omnes prosterni oporteat,
Abbreviated transcription (Latin):
discedentib hopitib tam ab¬
las quam cuncta congrega¬
tio int̾ra nõ ꝓst̾nitur ł cunc¬
coꝵ inconspectu omĩum hos¬
pitum capita nõ inclinant᷑.
curaqͣ inmanib abbas hos¬
pitib non dat. cur pede soib¬
cuncta congregatio ñ lauat
Affirmatur ab obiectoribꝰ
monachos salute fraudatos
nisi hec ut sonuerunt serua¬
re uoluerint Et o homines
puerorum more papiliones
sequentes.pugnantes s nõ
nos sed aerem u̾berantes. ĩ¬
ania opponentes. discretoĩs
mrĩs uirtutum semitam
nõ sequentes. ⁊ideo arectitu¬
dine itini̾s deurantes.dicite
quesumus. Uoti p̾uarica¬
trix ⁊ idcuro etͥna salute de¬
fraudata. iudirabitur duni¬
acensis sen alia quelibet cõ¬
gregatio nisi om̃ib adueni¬
entib uel discedentib hos¬
pitibus cum abbate suo in¬
clinaii̾t aut ante eos ꝓstra¬
ta iacuerit: Dampnabit᷑
nisi pedes ⁊ manus hospitib
om̃ib laui̾t:. Oportebit igi¬
turaut conuentum in do¬
mo hospitum assidue mora¬

Expanded text:
ntibus hospitibus, tam Abbas, quam cuncta Congregatio in terra non prosternitur, vel cunctorum in conspectu omnium hospitum capita non inclinantur: cur aquam in manibus Abbas hospitibus non dat, cur pedes hoscuncta Cōgregatio non lauat. Affirmatur ab obiectoribus monachos salute fraudatos, nisi hæc vt sonuerunt, seruare voluerint. Et, o homines puerorum more papiliones sequentes! pugnantes, sed non nos, sed aerem verberantes: inania opponentes, discretionis matris virtutum semitam non sequentes, & ideo a rectitudine itineris deuiantes, dicite quæsumus. Voti præuaricatrix, & idcirco æterna salute defraudata iudicabitur Cluniacensis, seu alia quælibet Congregatio: nisi omnibus aduenientibus vel discedentibus hospitibus cum Abbate suo inclinauerit, aut ante eos prostrata iacuerit? Damnabitur, nisi pedes & manus hospitibus omnibus lauerit? Oportebit igitur, aut Conuentum in domo hospitum assidue mora