comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morbis uexai possit. et uita sua ĩ
medio cursus sui spacio rũꝑ e tur.
Cũ enĩ deus aĩal qd fecerat sua
sponte ad mortẽ transire cogiuis¬
set ut mortẽ ipãm q̃ est dissołatio
nature caꝑe posset dedit ei fra¬
gilitatẽ q̃ marti adicũ ads dis¬
soluendũ animal ĩueniret. Nlã
si eius roboris fieret ut ad cũ
morbus et eg̾tudo uenirs nõ pos¬
set ne mors quidẽ posset. qm̃
mors se quela morborũ est. iin¬
matura uero mors. quomõ abesset
ab eo cui cõstituta esset nacuta.
⁊lempe nussud homĩe mori uolut.
nisi cẽtesimũ etatis cõpleui̾t ãnũ.
quomõ illis in tanta repugntia
rerũ possit racio constare ut enĩ
posset. aliquid illi roboris qd̾ sit
ĩmortale tribuendũ est. Q ͦ cõ¬
cesso necesse est conditionẽ mor¬
tis excludi. Id aut̃ ip̃m cuues¬
modi pocest esst qs hoĩem cõtͣ
morbos et ictus extraness soli¬
dũ atq inexpugnabilẽ faciat
Cũ em̃ cõscat ex ossibus et ner¬

Expanded text:
morbis uexari posset et uita saepe in morbis uexari posset et uita saepe in medio cursus sui spatio rumperetur? cum enim deus animal quod fecerat sua sponte ad mortem transire cognouisset, ut mortem ipsam, quae est dissolutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissoluendum animal inueniret. nam si eius roboris fieret, ut ad eum morbus et aegritudo adire non posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequella morborum est. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim possit, aliquid illi roboris quod sit inmortale tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem mortis excludi. id autem ipsum cuiusmodi potest esse quod hominem contra morbos et ictus extrarios solidum atque inexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et ner
Abbreviated transcription (Latin):
ut hos credo refelleret ngtos.
nature gratias egit qd homo
natus esset. Quãto melius et
sanius qͥ sensit cõdicionẽ hoĩs ⁊ õẽ
meliorẽ. ꝙͣ isti qͥ se pecudes natos¬
esse maluerũt. qͥs si deus in ea
cõuerteĩt ammalia quorũ sortẽ
ꝓferut sue iã ꝓfecto cupient re¬
migrare. magnisqz clamõibus cõ¬
dicionẽ pristmã flagitẽt. q̃a nõ
est tanti robur ac firmitas corꝑis
ut officio lingue careas. aut auiã
ꝑ aerẽ libera distursatio ut ma¬
nibus iudigeas: plus enĩ manus
plus lingua ꝙͣ totius corꝑis forti¬
tudo. Que igit᷑ amẽtia est ẽa p̃¬
ferre: que si data sint acciꝑe de¬
trectes: Idẽ querũtur homiẽm
morbis et ĩmature morti esre
subiectũ. Indignãtur uidelic nõ
deos esse se natos. Mimine inqut
sed ex hoc ostẽdimꝰ hoĩem nullo
ꝓuidẽtia esse factũ. qd̾ alit̾ fieri
debuit. Quid si ostendo id ip̃m
magna raciõe ꝓiusũ esse. ut

Expanded text:
ut hos credo ingratos refelleret, ut hos credo ingratos refelleret, naturae gratias egit, quod homo natus esset. quanto magis melius et sanius, qui sensit condicionem hominis esse meliorem, quam isti qui se pecudes natos maluerunt! quos si deus in ea forte conuerterit animalia quorum sortem praeferunt suae, iam profecto cupiant remigrare magnisque clamoribus condicionem pristinam flagitent, quia non est tanti robur ac firmitas corporis, ut officio linguae careas, aut auium per aerem libera discursatio, ut manibus indigeas. plus enim manus plus lingua quam totius corporis fortitudo. quae igitur amentia est ea praeferre quae si data sint, accipere detrectes? Idem queruntur hominem morbis et inmaturae morti esse subiectum. indignantur uidelicet non deos esse se natos. minime\', inquiunt sed ex hoc ostendimus hominem nulla prouidentia esse factum, quod aliter fieri debuit\'. quid si ostendo id ipsum magna ratione prouisum esse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quid eñ excogitabit qͥd fciciet¬
aut quis mosiet᷑ aut in qͦ lumẽ
illus ingeti ostendet. cũ ea q̃ pos¬
sũt esse ratioĩs ultro natura cõce¬
dat: Si aũt ratione sit p̃dicĩ.
quid opus erit sepimẽtis corꝑis
cũ semel cõcessa ratio nature mu¬
nus possit implere: Que quidẽ
cantũ ualet ad ornandũ tuendũ¬
q homiem ut nchil possit maius
ac melius a deo dari. Demqz
cũ et corpis nõ magni homo et
exiguarũ uiriũ et ualitudinis
sit infirme tamẽ qm̃ illd̾ qd̾ est
mauis accepit et instructior ẽ
ceteris aĩalibus et ornatior. nã
cũ fragilis aubecillis q nastat᷑
cũ et a mutis om̃ibus cucus est.
et ca omĩa q̃ firmiora nastũtur
etiã si ui celi fortiter patiũtur
ab homĩe tamẽ tuta esse nõ pñt
do uiriũ neq firmitas corꝑis ef¬
fice̾ ꝑ ocest quo nmꝯ aut oppri¬
modicas uires ꝙ ꝑuũ corpus
acceꝑit. nec bñficia in se dina ꝓ
merito estimat qd̾ est ingrati a
ut uerius loqͣm᷑ iisani: Plato

Expanded text:
quid enim excogitabit? quid faciet? quid molietur? aut in quo lumen illud ingenii ostendet, cum ea quae possint esse rationis, ultro natura concedat? si autem ratione sit praeditum, quid opus erit saepimentis corporis, cum semel concessa ratio naturae munus possit inplere? quae quidem tantum ualet ad ornandum tuendumque hominem, ut nihil potuerit maius ac melius a deo dari. denique cum et corporis non magni homo et exiguarum uirium et ualitudinis sit infirmae, tamen quoniam id quod est maius accepit, et instructior est ceteris animalibus et ornatior. nam cum fragilis inbecillusque nascatur, tamen et a mutis omnibus tutus est et ea omnia quae firmiora nascuntur, etiamsi uim caeli fortiter patiuntur, ab homine tamen tuta esse non possunt. do uirium neque firmitas corporis efficere potest quominus aut opprimodicas uires, quod paruum corpus acceperit, nec beneficia in se diuina pro merito aestimat? quod est ingrati aut ut uerius loquamur, insani. Plato
Abbreviated transcription (Latin):
hic demq ut breuiter fimã siłis
sit deo necesse est. Errat em̃ q̃sq̃s
honnẽ carne metitur. nã hoc cor¬
pustulũ qͦ induti sumꝰ hoĩs recep¬
taculũ est. Nã ip̃e hõ neq tãgi
neq aspici neq cõprehedi potest.
qͥa lacet intͣ hoc qd uidet᷑. Qiu si
delicatus ac tener in hac uita fu¬
erit qͣm ratio eius expostit. si
u̾tute cõtempta desideriis carnis¬
st addixerit: cadet et p̃met᷑ in
terrã. Si aut̃ ut debet statũ suũ
quẽ rectũ ratiõe sortitus est et¬
ꝓmpte cõstãter q defendẽit. si
terre quã calcare ac unc̾e debet
nõ seruiei̾t uitã m̾ebitur sem¬
piternam
Et ad te demetriane interd
paucis et obsturus fortasse
ꝙͣ decuit ꝓ rerũ ac tꝑis nc̃cetate
ꝑoraui: quibꝰ cõtẽtus eẽ debetis.
plura et melioa laturꝰ si nobis
indulgẽtia celitus uenerit. Tuc̃
ego te ad u̾e philosophie doct̾nã
et plamꝰ et ue̾ius cohortubor.
Statui enĩ ꝙͣ multa potẽo licteis

Expanded text:
hic denique, ut breuiter finiam, similis deo sit necesse est. errat enim quisquis hominem carne metitur: nam hoc corpusculum quo induti sumus, hominis receptaculum est. nam ipse homo neque tangi neque aspici neque conprehendi potest, quia latet intra hoc quod uidetur. qui si delicatus ac tener in hac uita fuerit quam ratio eius exposcit, si uirtute contempta desideriis se carnis addixerit. cadet et premetur in terram, si autem ut debet statum suum quem rectum sortitus est, prompte constanterque defenderit, si terrae quam calcare debet ac uincere non seruierit, uitam merebitur sempiternam. Haec ad te, Demetriane, interim paucis et obscurius fortasse quam decuit pro rerum ac temporis necessitate peroraui, quibus contentus esse debebis plura et meliora lecturus, si nobis indulgentia caelitus uenerit. tunc ego te ad uerae philosophiae doctrinam et planius et uerius cohortabor. statui enim quam multa potero litteris
Abbreviated transcription (Latin):
materno corꝑe ipm̃ anmal edũt.
sed id qd̾ materm corꝑis fotu et
calore tepefactũ aĩał efficiat. qd̾
tñ cũ spũ fuerit animatũ id uero
implume ac tenerũ nõ mõ uolãdi
sed ambuladi quoq usu caret.
Nõ igit᷑ meptissim ꝰ si quis putet
male cũ uolucribus egisse naturã
pͥmũ qd̾ bis nastũtur. deinde ꝙ tã
infirme ut suit q̃sitis ꝑ laborẽ cibg
a parẽtibus nutriende.: Sed illi

Expanded text:
materno corpore ipsum animal edunt; materno corpore ipsum animal edunt; sed quod materni corporis fotu et calore tepefactum, animal efficiat, quod tamen cum spiritu fuerit animatum, id vero implume ac tenerum, non modo volandi, sed ambulandi quoque usu caret. Non ergo ineptissimus sit, si quis putet male cum volucribus egisse naturam, primum quod bis nascuntur; deinde, quod tam infirmae, ut sint quaesitis per laborem cibis a parentibu
Abbreviated transcription (Latin):
Quomã q̃ desũt ratio depẽdit.
At homĩs in qũt educatio maxĩs
laboribus cõstat pecudũ cõdicio
ediderint nõ nsi pastus sui curã
gerãt. Ex quo efficit᷑ ut ubibus
sua sponte discẽtis aliẽtũ lactis
fetibus ministretur. et id cogẽte
nat᷑a sine sollicitudine appetant.
Quid aues quarũ ratio diu̾sa est.
nõne maximos sustipuit in educã¬
do labores. ut interdũ aliqd hu¬
mane intelligẽtie hab̾e uideãtur.
ridos enĩ aut luto edificãt aut
uirgultis et frondibꝰ cõstruũt. e¬
tiã ciborũ exꝑtes ncubãt ouis. et
qm̃ fetus de suis coꝑibus ale̾ nõ
datũ est cibos cõuehũt. et totos
dies in huiusmõi cõu̾sione cõsu¬
mũt. noctibus ueo de fendũt fouẽt
possũt. inisi hoc solũ fortasse. quo
nõ expellũt adultos ses ꝑpetua¬
necessitudine ac iũculo caritatis
adiũctos habẽt: Quid ꝙ auiũ fetꝯ
multo fragilior ẽ ꝙͣ hoĩs. quia nõ

Expanded text:
quoniam quae desunt ratio rependit? quoniam quae desunt ratio rependit? 4at hominis inquiunt \'educatio maximis laboribus constat, pecudum scilicet ediderint, non nisi pastus sui curam gerunt: ex quo efficitur ut uberibus sua sponte distentis alimentum lactis fetibus ministretur et id cogente natura sine matrum sollicitudine adpetant\'. quid? aues, quarum ratio diuersa est, nonne maximos suscipiunt in educando labores, ut interdum aliquid humanae intellegentiae\' habere uideantur? nidos enim aut luto aedificant aut uirgultis et frondibus construunt, etiam ciborum expertes incubant ouis et quoniam fetus de suis corporibus alere non datum est, cibos conuehunt et totos dies in huiusmodi discursatione consumunt, noctibus uero defendunt fouent possint nisi hoc solum fortasse, quod nonecessitudine ac vinculo charitatis adjunctos habent. Quid, quod avium foetus multo fragilior est, quam hominis: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
honnẽ uo̾ sic effuderit ut mops
et infirmꝰ et om̃i auxilio ĩdigẽs
nichil aliud possit qͣm fragilitatis
sue conditionẽ ploratu ac fletibꝰ
ominari. stilic cui tantũ in uita
restet trãsire malorũ. Que cũ
dicũt uehemẽter saꝑe credũtur.
ꝓpterea qd̾ unus quisq incõsidãte
sue conditiõi ingratus est. Ego u̾o
nũqͣm illos magis desiꝑe cõtẽ do
qͣm cũ hec loquũtur. Cõsida̾ns
enĩ conditionẽ recũ intelligo in¬
chil alud fieri alit̾ debuisse ut
nõ dicã potuisse. quia deus pt̃̾
omña. ses ne cesse ẽ ꝓuidẽtissima
illa maiestas id effeci̾t qđ erat
melius et rectius. libet igi᷑ int̾¬
rogare istos diumorũ oꝑm rep̃¬
hensores. quid in honñe deesse
q̃a mmibecillior nastit᷑ credãt: Nũ
idcirco minꝰ educẽtur hoiẽs: Nũ
minꝰ ad sũmũ robur etatis ꝓue¬
hẽtur:: Nũ imbecillitas aut mere¬
mentũ impediat aut salutẽ.

Expanded text:
hominem uero sic effuderit, ut inops hominem uero sic effuderit, ut inops et infirmus et omni auxilio indigens nihil aliud possit quam fragilitatis suae condicionem ploratu ac fletibus ominari, scilicet cui tantum in uita restet transire malorum. quae cum dicunt, uehementer sapere creduntur, propterea quod unus quisque inconsiderate suae condicionis intendo quam cum haec locuntur. considerans enim condicionem rerum intellego nihil fieri aliter debuisse, ut non dicam potuisse, quia deus potest omnia, sed necesse est ut prouidentissima illa maiestas id effecerit quod erat melius et rectius. libet igitur interrogare istos diuinorum operum reprehensores quid in homine deesse, quia inbecillior nascitur, credant, num idcirco minus educentur homines, num minus ad summum robur aetatis prouehantur, num inbecillitas aut incrementum inpediat aut salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
palibus eũ teg̾e mumimẽt is.
cũ p̃sertĩ pulchritudinẽ humam
corꝑis impedirẽt. Unde ego phi¬
losophorũ q̃ epicurũ sequũtur
amentiã soleo mirari. qui nature
oꝑa reprehendũt. ut ostẽdãt nlla
ꝓuedentia instructũ esse ac regi mũ¬
dũ. sed originẽ rerũ insecablibus
ac solidis corꝑibus assignãt. quorũ
fortuitis cõcur siõibus uniu̾sa nas¬
insamũt. Id sumo qd ad rẽ de
qua nũc agnniꝰ ꝑtinet. Querũtur
homiem̃ nimis mibetillũ et fragi
i pedes suos erigi et gestire dis¬
cursibus. statimq aeri tollerãdo
ydonea esse. ꝙ in lucẽ natalibus
nidumẽtis munita ꝓcesserĩt. hoiẽ¬
uero ecõtra nudũ et mermẽ tꝙͣ
ex naufragio in huiꝯ uite misei¬
as ꝓiciet expelli. qui neqz moue̾
se loco ubi effusus est possit n ͨ
alimentũ lactis appet̾e nec ĩiũ¬
riã tꝑis ferre. Itaq naturã nõ
matrẽ esse humam gnis sed nouer¬
cã q̃ cũ mutis tã libealit̾ gessit

Expanded text:
poralibus eum tegere munimentis, poralibus eum tegere munimentis, cum praesertim pulchritudinem humani corporis inpedirent. unde ego philosophorum qui Epicurum secuntur amentiam soleo mirari, qui naturae opera reprehendunt, ut ostendant nulla prouidentia instructum esse ac regi mundum, sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus adsignant, quorum fortuitis concursionibus uniuersa nasinsaniunt: id sumo, quod ad rem de qua nunc agimus pertinet. Queruntur hominem nimis inbecillum et fragilin pedes suos erigi et gestire discursibus statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus indumentis munita processerint, hominem contra nudum et inermem tamquam ex naufragio in huius uitae miserias proici et expelli, qui neque mouere se loco ubi effusus est possit nec alimentum lactis adpetere nec iniuriam temporis ferre. itaque naturam non matrem esse humani generis, sed nouercam, quae cum mutis tam liberaliter gesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit expertẽ. qa sapiẽtia reddẽ
poterat q̃ illi nature cõditio de¬
negasset statuit nudũ et ĩermẽ
q̃a ingenio poterat armaĩ et ra¬
tione uestiri. Ea ueo ipã q̃ hõi
data mutis et hom̃i de negata st̃
qͣm mirabilit̾ hom̃i ad pulch̾tu¬
dinẽ faciãt. exp̃i nõ pocest.
rlã si homi fermos dentes. aut
cornua aut ungnes. a̾ ungłas
aut caudã. aut uarn coloris pi¬
los addidisset. quis nõ sentiat
qͣm turpe animal esset futurũ.
sicut muta si nuda et merima
finge̾ntur: Quibus si detrahis
uel naturã sui corꝑis uestẽ.
uel ea ex quibꝰ ex se armatur
nec speciosa poterut eẽ nͨ tuta.
instructa. si spẽm ornata uideã¬
tur. adeo miro mõ cõsẽtit utilitas
cũ decore. hoiem̃ uõ q̃a eternũ
singebat nõ forĩsetus ut cet᷑a.
ses interius armauit. nec muni¬
mẽtũ eius in corꝑe sed in aĩmo
posuit. qm̃ suꝑuacuũ fuit cũ illi
qd̾ erat maximũ tribuisset cor¬

Expanded text:
fecit expertem, quia sapientia reddere fecit expertem, quia sapientia reddere poterat, quae illi naturae conditio denegasset, statuit nudum, et inermem, quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae mutis data, et homini denegata sunt, quam mirabiliter homini ad pulchritudinem faciant, exprimi non potest. Nam si in homine ferinos dentes, aut cornua, aut ungues, aut ungulas, aut caudam, aut varii coloris pilos addidisset; quis non sentiat quam turpe animal esset futurum, sicut muta, si nuda et inermia fingerentur? Quibus si detrahas, vel naturalem sui corporis vestem, vel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse, nec tuta; instructa, si speciem, ornata videantur: adeo miro modo consentit utilitas cum decore. Hominem vero, quem aeternum fingebat, non forinsecus ut cetera, sed interius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo posuit, quoniam superuacuum fuit, cum illi quod erat maximum tribuisset, cor
Abbreviated transcription (Latin):
munimenta cõstituit. ut aut natu¬
ralibus telis repugnẽt forcioibꝰ
aut q̃ sũt imbecaliora subtrabat̃
se ꝑiculis ꝑnicitate fugiendi. a̾ q̃
simul et uiribus et celeritate in¬
digẽt astu se ꝓtegãt. a latibulis
sopiãt. Itaq alia eorũ uł plumis
leuibus in subliie suspẽsa sũt. uel
suffulta ungulis uł instructa cortbꝰ
quibusdã in ore sut arma dẽtes
aut in pedibus adunci ungues
nulliq mummẽtũ ad tucelã sui
deest. Si qua uẽo in predã maio¬
ribus cedũt. ne tamẽ stirps eoꝵ
fũditus interiret. aut in ea sut
religata religione ubi maiora
esse nõ possũt. aut acceperũt ub¬
rẽ gnandi fac fecũdicatẽ. ut et
bestiis q̃ sangne alutur uictus
suppete̾t ex illis. et illatã tamẽ
cladẽ ad cõseruationẽ gnis m̃l¬
titudo ipã suꝑaret Homiem
aut̃ ratiõe concessa et uirtute
sentiẽdi atq eloquẽdi data eoꝵ
q̃ ceteris aĩalibus act̾buta suc̃

Expanded text:
munimenta constituit; ut aut natumunimenta constituit; ut aut naturalibus telis repugnent fortioribus, aut quae sunt imbecilliora, subtrahant se periculis pernicitate fugiendi, aut quae simul, et viribus, et celeritate indigent, astu se protegant, aut latibulis sepiant. Itaque alia eorum, vel plumis levibus in sublime suspensa sunt, vel suffulta ungulis, vel instructa cornibus; quibusdam in ore arma sunt dentes, aut in pedibus adunci ungues; nullique munimentum ad tutelam sui deest. Si qua vero in praedam majoribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt relegata regione, ubi majora esse non possunt; aut acceperunt uberem generandi foecunditatem, ut et bestiis, quae sanguine aluntur, victus suppeteret ex illis, et illatam tamen cladem, ad conservationem generis, multitudo ipsa superaret. Hominem autem, ratione concessa, et virtute sentiendi atque eloquendi data, eorum, quae caeteris animantibus attributa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
turã rerũ celestiũ terrenarũq cõq̃¬
reñt q̃ a nobis longe remota. neq
oculis contrectari. neq tangi manu.
neq ꝑcipi sensibus possũt. et tamẽ
de illarũ oim ratione sit disputãt.
ut ea q̃ asserũt ꝓbata et cognita
uideri uelint. Quid est tandẽ cur
nobis ĩuidiosũ quisqͣm pucet. si rati¬
onẽ corꝑis nr̃i insẜice̾ et cõtẽplaĩ
uesimꝰ q̃ plane obstura nõ est. qͥa
ex ipĩs mẽbrorũ officiis et usibus
partiũ singularũ. quãta ui ꝓuidẽ¬
tie quedq factũ sit intellige nobis
licet: Dedit enĩ artifex ille noster
quia ip̃e intelligẽtia ip̃ẽ sensus ac
ratio est. Ceteris aĩmãtibus qm̃
rationałe istã uitã nõ actribuit
quẽ admodũ tamẽ uita eoꝵ tutior
esset ante ꝓuidit. Omẽs enĩ suis
ex pellibus texit. quo faciliꝰ pos¬
sent uini pruiarũ ac frigoꝵ sus¬
tine. singulis autẽ gm̃b ꝰ ad apil¬
sandos impetus externos sua ꝓp̃a

Expanded text:
turam rerum coelestium terrenarumque conquturam rerum coelestium terrenarumque conquirerent, quae a nobis longe remotae, neque oculis contrectari, neque tangi manu, neque percipi sensibus possunt: et tamen de illarum omnium ratione sic disputant, ut ea, quae afferunt, probata et cognita videri velint. Quid est tandem, cur nobis invidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus? quae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui prouidentiae quidque factum sit, intellegere nobis licet. Dedit equia ipse intelligentia, ipse sensus ac ratio est. Caeteris animantibus quoniam rationalem istam vim non attribuit, quemadmodum tamen vita eorum tutior esset, ante providit. Omnes enim suis ex se pilis texit, quo facilius possent vim pruinarum ac frigorum sustinere. Singulis autem generibus, ad propulsandos impetus externos, sua propria
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendũ puto ꝙ marcꝰ tulliꝰ
uir ingenn singularis in qr̃to de
re publica libro cũ id fatẽ temp
tis fimibus t̾minauit. leuit̾ sũmatĩ¬
qz decerpens at ne ulla eẽt excu¬
satio cur eũ locũ nõ fuĩt execu¬
tus ip̃e testatus ẽ nec uołutatẽ
sibi defiusse nec corpus curã In
libro enĩ de legibus p̃mo cũ hoc
idẽ sũmatĩ stringẽt sic ait-
Bũc locũ satis ut michi uidet᷑ in
huis libris qͦs legistis exp̃ssi scipio.
Postea tamẽ in libro de natura de¬
orũ stdõ hoc idẽ latius exeq̾ to¬
natus est. Sed qm̃ ne ibi q̃dẽ sacis
exp̃ssit aggrediar hoc munꝰ. et
sumã inͥ audacter explicãdũ qd̾
homo disertissimꝰ pene omisit in¬
tactũ. Forsitan rep̃hendes qd̾
in rebus obsturis coner aliq̃d dispu¬
tare. cũ uideas tãta temuitate hoiẽs
extitisse. q̃ uolgo philosophi noĩant᷑
ut ea q̃ ab scõsa ꝓrsus atq abdita
deus esse uoluit scrutarẽtur. ac na¬

Expanded text:
suscipiendum puto, quod Marcus Tullius suscipiendum puto, quod Marcus Tullius uir ingenii singularis in quarto De re putis finibus terminavit, leviter summa quaeque decerpens. Ac ne ulla esset excusatio, cur eum locum non fuerit executus, ipse testatus est, nec voluntatem sibi defuisse, nec curam. In libro enim de Legibus primo, cum hoc idem summatim stringeret, sic ait: Hunc locum satis ut mihi videtur in iis libris, quos legistis, expressit Scipio. Postea tamen in libro de Natura deorum secundo, hoc idem latius exequi conatus est. Sed quoniam ne ibi quidem satis expressit, aggrediar hoc munus et sumam mihi audacter explicandum, quod homo disertissimus pene omisit intactum. Forsitan reprehendas, quod in rebus obscuris coner aliquid disputare; cum videas tanta temeritate homines extitisse, qui vulgo philosophi nominantur, ut ea, quae abstrusa prorsus atque abdita Deus esse voluit, scrutarentur, ac na
Abbreviated transcription (Latin):
utrobiq saltus insidet. et offẽsa¬
cula pedibus latenter appoint.
Itrq res tuas ꝓp̾as in q̃bus nũc
agis suadeo. ut ꝓ tua uirtute
aut cõteninas si potes. a̾ nõ mag
noꝑe mireris. Memẽto et ueri
parẽtis tui. et in qua cuutate no¬
mẽ dederis. et cuiꝰ ordĩs fili̾s.
Incelligis ꝓfecto quid loquar.
⁊lec enĩ te suꝑbie ⁊ arguo cuius
in te quid̃ suspicis ne ulla est.
Sed ea q̃ dico ad mentẽ refẽnda
sũt. nõ ad corpus. cuiꝰ oĩs eatio
ideo cõꝑata est ut aĩmo tanqͣm
dño seruiat et regat᷑ nutu eiꝰ.
fictile quo animꝰ id ẽ homo ip̃e
uerus cõtinetur. et quidẽ nõ a
ꝓmotheo fictũ ut poete loquũt᷑.
sed a sũmo illo rerũ cõditore atq
cõprehendẽ nec uerbo enare
possibile est. Temptabo tamẽ qm̃
corꝑis et ãnmi facta mentio est.
utriusq rõnẽ quãtũ pusillitas
intelligẽtie me puidet explica̾e.
Qd̾ officiũ hac de causa maxĩe

Expanded text:
utrubique saltus insidet et offensautrubique saltus insidet et offensacula pedibus latenter opponit. itaque res tuas prosperas in quibus nunc agis suadeo ut pro tua uirtute aut contemnas, si potes, aut non magno opere mireris. memento et ueri parentis tui et in qua ciuitate nomen dederis et cuius ordinis fueris: intellegis profecto quid loquar. nec enim te superbiae arguo, cuius in te ne suspicio quidem ulla est, sed ea quae dico, ad mentem referenda sunt, non ad corpus: cuius omnis ratio ideo conparata est, ut animo tamquam domino seruiat et regatur nutu eius. fictile quo animus id est homo ipse uerus continetur, et quidem non a Prometheo fictum, ut poetae locuntur, sed a summo illo rerum conditore atque conprehendere nec uerbo enarrare possibile est. temptabo tamen, quoniam corporis et animi facta mentio est, utriusque rationem quantum pusillitas intellegentiae meae peruidet, explicare. quod officium hac de causa maxime
Abbreviated transcription (Latin):
gruẽter p̃starẽt. ego tamẽ ut
nos ipõs simul et cetõs instruã
possũ obliusti mei. tũ p̃sertĩ cũ
maxime opus sit memĩsse. sicut
ne tu quidẽ tui ut spero ut opto
nã licet te publice rei necessitas
a ueris et iustis oꝑibus au̾tat.
tñ fieri nõ potest qnͣ subinde
in celũ aspiciat mens sibi cõstia
recti. Eg̃o quidẽ letor omĩa tibi
q̃ ꝓ bonis habẽtur ꝓsꝑe fluere
sed ita si nichil de statu mentis
inuitẽt. Uereor enĩ ne paulatĩ
cõsuetudo et iocũdicas earũ u̾rũ
sicut fieri solet in ami tuũ repat
Ideoq te moneo. et repetẽs itm̃
iterũq monebo. ne oblectamẽta
ista terre ꝓ magnis aut ueris
scis qͣm sit astutus: et idẽ ip̃e uio¬
lentus sicuti nũc uidemꝰ. Is hec
omĩa q̃ illice̾ possũt ꝓ laq̃is ha¬
bet. et quidẽ tã subtilibꝰ ut oclõs
mentis effugiãt ne possint hoĩs
ꝓuisione uitari. Sũma ig̾ pru¬
dentia est pedecentĩ ꝓtedẽ. qͦmã

Expanded text:
gruente praestarent. ego tamen ut gruente praestarent. ego tamen ut nos ipsos simul et ceteros instruam, possum obliuisci mei tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse, sicut ne tu quidem tui, ut spero et opto. nam licet te publicae rei necessitas a ueris et iustis operibus auertat, tamen fieri non potest quin subinde in caelum aspiciat mens sibi conscia recti. et quidem laetor omnia tibi quae pro bonis habentur prospere fluere, sed ita, si nihil de statu mentis inmutent. uereor enim ne paulatim consuetudo et iucunditas earum rerum sicut fieri solet in animum tuum inrepat, ideoque te moneo et repetens iterumque iterumque monebo, ne oblectamenta ista terrae pro magnis aut ueris scis quam sit astutus et idem saepe uiolentus, sicuti nunc uidemus. is haec omnia quae inlicere possunt, pro laqueis habet et quidem tam subtilibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis prouisione uitari. summa ergo prudentia est pedetemptim procedere, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Uam mĩme sũ qui¬
etus etiã in sũmis
necessitatibus ex
hoc libello potei̾s
existimare. ꝙ ad
te eudibus p̾ene¬
pene uerbis ꝓrt ingen medio¬
critas tulit demetriane ꝑstosi
ut et cotidianũ studiũ meũ et¬
nosses. et nõ deessẽ p̃ceptor etꝭ
nũt s honestioris rei melloris¬
q doctrine. Nã si te in lrĩs nchil
aluis qͣm linguã instruẽtibus au¬
ditorẽ sacis scrẽnuũ p̃buisti. qͣnto
magis in hus ueris et ad uitã ꝑ¬
tinẽtibus docilior esse de bebis: A¬
pud quẽ nũc ꝓfiteor nulla neces¬
sitate me uł rei ul tꝑris impedĩ
quomimꝰ aliqd̾ extundã. qͦ pħi
secte nostre quã tuem᷑ instructio¬
res doctioresq in posterũ fiant.
qͣmius nuc̃ male audiãt castigẽt᷑¬
q uolgo. ꝙ aliter qͣm sapiẽtibus
cõuenit. Iuuãt et uitia sb obtẽtu
nomũs celent quibus a mederi
oportuit aut ea prsus effuge̾
ut beatũ atq incorruptũ sapiẽtie
nomen uita ipã cũ p̃ceptis cõ¬

Expanded text:
Quam minime sim quietus etiam in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris aestimare, quem ad te rudibus paene uerbis prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut et cotidianum studium meum nosses et non deessem tibi praeceptor etiam nunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. nam si te in litteris nihil aliud quam linguam instruentibus auditorem satis strenuum praebuisti, quanto magis in his ueris et ad uitam pertinentibus docilior esse debebis? apud quem nunc profiteor nulla me necessitate uel rei uel temporis inpediri, quominus aliquid extundam quo phisectae nostrae quam tuemur instructiores doctioresque in posterum fiant, quamuis nunc male audiant castigenturque uulgo, quod aliter quam sapientibus conuenit uiuant et uitia sub obtentu nominis celent: quibus illos aut mederi oportuit aut ea prorsus effugere, ut beatum atque incorruptum sapientiae nomen uita ipsa cum praeceptis con
Abbreviated transcription (Latin):
se. Fortasse mireris qd̾ tantũ
fcicinus audeã. Patiem᷑ ne ig
extingui ã opp̾mi ue̾itatẽ : Ego
ueo libẽtius sub onere hoc de fe¬
cerim. Nã si martus tullius elo¬
quẽtie ip̃ius uiicũ exemplar ab
ab indoctis et meloquẽtibus qͥa
tñ ꝓ uero intebãtur sepe suꝑatꝯ
est. cur desꝑemus uerit ace ipa
contra fallacẽ copiosãq facũdiã
sua ꝓpria ui et cła̾itate ualiturã:
Illi quidẽ se patronos ueritatis
trare apito alios quã ip̃e nouit
Magnũ uideor polliceri: sed ce¬
lesti opus est mun̾e. ut nobis fa¬
cultas ac tẽpus ad ꝓpoĩta ꝑse¬
quẽda tribuat᷑. Quod si uita ẽ
optanda sapienti. ꝓfecto nullã
ałiã ob causã uiue putauerĩ
optauerim qͣm ut aliq̃d efficiã
qd̾ uita dignũ sit et qd̾ utilita¬
tẽ legẽtibus. Et si nõ ad eloquẽ¬
tiã. quia tenius in nobis facũdie
ruus est: ad uiuendũ tñ affẽat
qd est maxime necessariũ. quo
ꝑfecto satis me uixisse arbitbor

Expanded text:
stulisse. fortasse mireris quod tantum facinus audeam. patiemurne igitur extingui aut opprimi ueritatem? ego uero libentius uel sub hoc onere defecerim. nam si Marcus Tullius, eloquentiae ipsius unicum exemplar, ab indoctis et ineloquentibus, quia tamen pro uero nitebantur, saepe superatus est, cur desperemus ueritatem ipsam contra fallacem captiosamque facundiam sua propria ui et claritate ualituram? illi quidem sese patronos ueritatis trare apud alios quod ipse non nouerit? magnum uideor polliceri, sed caelesti opus est munere, ut nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tribuatur. quod si uita est optanda sapienti, profecto nullam aliam ob causam uiuere optauerim quam ut aliquid efficiam quod uita dignum sit et quod utilitatem legentibus etsi non ad eloquentiam, quia tenuis in nobis facundiae riuus est, ad uiuendum tamen adferat: quod est maxime necessarium. quo perfecto satis me uixisse arbitrabor
Abbreviated transcription (Latin):
consecratꝰ. Destructibilia st̃ omĩa
q̃ manu fuĩt. Mũdemꝰ h ͦ tẽplũ
qd̾ nõ fumo nõ pulue̾. sed malis
cogitatõibus sordidat᷑. qd̾ nõ
ceris ardẽtibꝰ. sed claritate ac
luce sapiẽtie illumĩat᷑. In qͦ si

Expanded text:
consecratus. Destructilia sunt omnia, quae manu fiunt. Mundemus hoc templum, quod non fumo, non pulvere, sed malis cogitationibus sorditatur; quod non cereis ardentibus, sed claritate ac luce sapientiae illuminatur. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
genis et ecatis in hoc celeste iter
inducimꝰ: quia deus qui ei ꝯ uie
dup est ĩmortalitatẽ nulli hom̃
noto negat. Forma quoq ipãrũ
uiarũ nõ ita est ut illi putaueit
Quid enĩ opus est y lict̾a ĩ r̾bus
contrariis atq diuersis.: S alt̾a
illa melior cõuersa est ad solis
luce potietur: qui aut ab illo ma¬
lo duce allectus p̃tulerit uicia u̾¬
tutibus mẽdaciũ uerittiti uccẽ
est ad occasũ et tenebras defẽa¬
tur. Destribã igit᷑ utrãq: et
uia que fert nõ in elisios cãpos
ut poete loquũtur sed ad ipã
mũdi artẽ. ac leua malorũ
epercet penas et ad impiatar¬
tcra mittit. Est enĩ crimĩatoris
illius qͥ prauis religiõibus insti¬
tutis. auertit hoiẽ ab itmẽ cele¬
sti et ĩ uiã ꝑdicoĩs ĩducit. eiuꝰ
uie species et figura sic ẽ cõpo¬
sita in aspectu. ut plana et patẽs
oĩm gnm gen̾e florũ atq fructiũ
de lectabilis esse uideat᷑ In ea em̃

Expanded text:
generis, et aetatis, in hoc coeleste iter generis, et aetatis, in hoc coeleste iter inducimus; quia Deus, qui ejus viae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. Forma quoque ipsarum viarum non ita est, ut illi putaverunt. Quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diversis? Sed altera illa melior conversa est ad solis luce potietur: qui autem ab illo malo duce illectus praetulerit vitia virtutibus, mendacium veritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur. Describam igitur utramque, et via, quae fert, non in Elysios campos ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem: At laeva malorum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit. est enim criminatoris illius, qui prauis religionibus institutis auertit homines ab itinere caelesti et in uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim
Abbreviated transcription (Latin):
etiã qd̾ est contrariũ possit ĩtel¬
sigi. Siue enĩ uirtutes miseras.
sua uicia sponte decedẽt. siue
uicia exnas. uirtutes ulero ib̃¬
ibut. Sic bonorũ ac maloꝵ̾ cõ¬
scituta natura ẽ. ut se muicẽ
semꝑ oppugnẽt. sꝑ expelłãt. Itc
fit ut neq uicia retrahi possĩt¬
sme uirtutibus. nec u̾tutes inseri
sine detractiõe uiciorũ. Has igͣ
uias longe alit̾ dutimus: qmͣ ĩ¬
duci a phulosophis solẽt. p̾ma
qd utriq pp̃ositũ esse ducu dicimꝰ
ducẽ utrũq ĩmortałe. sed alterũ
honoratũ qui uirtutibus ac boms
presit. alterũ damnatũ q̃ uiciis
ac malis. Illi aut̃ in dext̾iore tm̃
uia ducẽ ponũt neq unũ neq
ꝑpetuũ. Si quidẽ quẽlibet doctorẽ
bone artis inducũt. qui a desidia
reuocet ammos et frugi esse do¬
ceat. Sed neq ingrediũtur ĩ eã
uiã nsi pueo̾s et adolestẽtes. ui¬
delic ꝙ artes distãtur ĩ hiis eta¬
tibus. Nos aut̃ omĩs sexus et

Expanded text:
etiam quod est contrarium possit inteletiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseras, uitia sua sponte decedent, siue uitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper obpugnent, semper expellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione uitiorum. has igitur uias longe aliter inducimus quam induci a philosophis solent, primum quod utrique praepositum esse dicimus ducem utrumque inmortalem, sed alterum honoratum, qui uipraesit, alterum damnatum, qui vitiis ac malis. Illi autem in dexteteriore tantum via ducem ponunt, neque unum, neque perpetuum. Siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia revocet homines, et frugi esse doceat. Sed neque ingredi faciunt in eam viam, nisi pueros et adolescentes; videlicet quod artes discantur in his aetatibus. Nos autem omnis sexus, et
Abbreviated transcription (Latin):
suauia uidẽtur ad tẽpus uera
bona ignorãti. post autẽ amissa
om̃i dignitate ac re familiari ĩ
omibus miseriis ignomĩaq uic¬
turũ. Ad corpus igit᷑ et ad hãc
uitã quã in terra ducimꝰ fines
earũ uiarũ retulerũt poete. for¬
tasse melius qui hoc biuiũ apd̾
inferos esse uoluerũt. sed in eo
fallũtur qd̾ eas uias mortius ꝓpo¬
suerut. Utriq igitur uere.
sed tamẽ utriq nõ recte. quia o¬
portuit pias ipãs ad uictõ.
fines earũ ad mortẽ referri.
Nos igit᷑ melius et uerius q̃a
duas istas uias celi et inferoꝵs
esse dicimꝰ: q̃a iustis imorlitas
ĩiustis eterna pena ꝓpõĩta est.
Quomõ aut̃ hee uie uł in celũ
tollãt uł ad inferna p̃cipitet.
explicabo: et aperiã que sint
uirtutes quas philosophi nestie¬
rũt. tum earũ que srat premia:
simil etiã q̃ sint uicia q̃ ue eoꝵs
supplicia monstrabo. Nã aliq̾s
fortasse expectet ut seꝑacã de
uicis ac uirtutibus dicã: cũ de
bono aut malo dissentibus nobis

Expanded text:
uidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeterna proposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq cũ de officiis as rẽ militarẽ
ꝑtinẽtibus disputat. neq ad ius¬
ticiã neq ad uerã uirtutẽ accõ¬
modat᷑ illa omĩs oratio. sed ad
hant uitã morẽq cuułe quẽ nõ
esse iusticiã et res indicat et ipẽ
citero cestatus est. Sed nos inqt
ueri uiris germaneq iusticie soli¬
dã et expressã effigie nullã te¬
nemꝰ. umbra et ymagibꝰ utim᷑.

Expanded text:
 rem militarem pertinentibus disputant, neque ad justitiam, neque ad veram virtutem accommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibu
Abbreviated transcription (Latin):
suspicãtur deorũ cultũ nõ sñ cau¬
sa malũ putari a tã multis hõi¬
bus: ut emori malint. qnͣ id
fac̾e qd̾ aln faicuit ut uiuãt. Alq̃t
qd̾ ad mortẽ usq defendit᷑ qd̾
omĩbus q̃ in hac uita iocũda et
cara sũt p̃fertur: a quo n ͨ bons
nec lucis amissio. nec dolor cor¬
ꝑis nec uisterũ cruciamẽta de¬
terret. Balẽt hec plimũ: sed
stans ppłus int̾ ipã tormẽta di¬
cẽtes. nõ sacrificare se lapidibꝰ
humana manu factis. ẜ deo ui¬
uo qui sit in celis. Multi hoc uer
esse intelligũt. et in pectꝰ ad¬
mittũt. Dem̃ ut fieri solet in
rebus incertis dũ inter se ĩuicẽ
querũt que sit huiꝯ ꝑseuerãtie
causa: multa q̃ ad religionẽ ꝑti¬
nẽt diuulgata ac ꝑ rumorẽ ui¬
cissim aucupata distũtur. q̃ quia
bona sũt. placeãt necesse est.
p̃terea ultio secuta sicut ꝑꝑ acci¬
dit: ad credendũ uehemẽter mi¬
pellit. Ne hec quidẽ leuis causi

Expanded text:
suspicantur deorum cultum non sine caususpicantur deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed stans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa
Abbreviated transcription (Latin):
corrũꝑetur ocio. qͣm prẽs eorũ
licẽtia p̃mi uoluit ab huis in
quorũ manibus collocauit: ut et
labãtes cõfirmet et corruptos
ad fortitudinẽ reꝑaret et fidos
exꝑiatur et temptet. Quomodo
enĩ potest imꝑator militũ suoꝵs
ꝓbare uirtutẽ: ms̃i habue̾i̾t hos¬
tẽ.: Et illi tamẽ aduersa̾ius sur¬
git ĩuito quia mortalis est et
uinci potest. deo aut̃ q̾a repug¬
nari nõ pocest ip̃e aduer saĩos
nom̃i suo excitat nõ qui contra
ipsũ deũ pugnẽt sed cõtͣ milites
eius ut deuotionẽ d eius ac fide
suorũ uł ꝓbet uł corroboẽt donͨ
pressure uerbe̾ibus diffluentẽ
corrigat disciplmã. Est et alia
caiusa cur adu̾sũ nos ꝑsecutioẽs
fi sinat ut dei ppłus augeatur.
nec est difficile mõstrare cur ã
quomõ id fiat. P̾mũ fugãtur a
deorũ cultoribus. plum ocio cru¬
delitatis. Cui enĩ talia sacrificia
nõ horreãt: Denide placet q̃bus¬
dã uirtus ac fides ip̃a. Nõ nulli

Expanded text:
corrumperentur otio quam patres eorum corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. quomodo enim potest imperator militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. primum fugantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
ad usũ uirtutis exercet. nec eos
caducis ac mortalibus bonis corrũ¬
pi ac deprauari sit. Unde nem̃i
debet mirũ uideri: si ꝓ nrĩs sepe
delictis castigani᷑ a deo. Innno u̾o
cũ uexamur ac p̃mim᷑ tũ maxĩe
gratias agimiꝰ indulgẽtissimo pa¬
tri: qd̾ corruptelã nr̃am nõ pa¬
titur longius ꝓcedere. sed plagis
ac uerbe̾ibus emendat. Ex quo
set populo suo et opes et regna
largiri sicut dedeat ante uideis.
quorũ nos successores ac posteri
sumus: idcirco eũ uoluit sub
aliena dicione atq imꝑio degere.
ne rerũ ꝓsꝑarũ felicitate corrup¬
tus in luxuriã labe̾tur ac dei
p̃cepta contenmẽt. sicut illi ma¬
iores nostri qͥ sepe terrems ac
fragilibus huis bomis eneruati
aberrauerut a disciplma legis
uniculaq ruperũt. Puidit igit᷑
quatenꝰ cultoribus suis p̃staret
quietẽ. si mãdata seruasset̃. et
tamẽ eos emẽdaret. si p̃ceptis
nõ obtẽꝑassent. Itaq ne tam

Expanded text:
ad usum virtutis exercet; nec eos ad usum virtutis exercet; nec eos caducis ac mortalibus bonis corrupi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo set populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam
Abbreviated transcription (Latin):
extollit se altius nec erigit suꝑbũ
caput. ses placidus et concors et
suã nouit. Cũ igit᷑ ĩiuriã nulli
facit nec aliena cupiat. nͨ sua qͦq
si ui auferãtur defendat. cũ
stiat etiã ilłatã ĩuiri a mode̾ate
ferre. qͥa uirtute p̃dicus est neces¬
se it est iustũ homie subieitũ esse
ĩiusto et cõtũeliis affici ab insipiẽte
sapientẽ. ut et ille peccet q̃a ĩiu
malos et ĩiustos deos potẽtes be¬
atos diuites fie̾i sinat. pios cõtra
humiles miseros mopes ẽẽ patiat᷑.
sumat eũ senete librũ cui titulus
est. quare bonis uiris młta mala
accidat̃ cũ sit ꝓuidẽtia. in q ͦ ille
multa nõ plane imꝑicia seculari
s sapiẽter ac pene diuinitꝰ elo¬
cutus est. Deus in qt̾ hoĩes ꝓ libeis
habet. s corruptos et uiciosos
luxuriose ac delicate patit᷑ uiu̾e
quia nõ putat emẽdatione sua
dignos. bonos aũt qͦs diligit casti¬
gat sepius. et assiduis laboĩbus

Expanded text:
extollit se altius, nec erigit superbum extollit se altius, nec erigit superbum caput: sed placidus, et concors et comis, et suam novit. Cum ergo injuriam nulli faciat, nec aliena cupiat, nec sua quoque, si vi auferantur, defendat: cum sciat etiam illatam injuriam moderate ferre, quia virtute praeditus est: necesse est justum hominem subjectum esse injusto, et contumeliis affici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia injmalos et injustos Deus potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, miseros, inopes esse patiatur: sumat eum Senecae librum cui titulus est: Quare bonis viris multa mala accidant, cum sit providentia; in quo ille multa, non plane imperitia saeculari, sed sapienter ac pene divinitus elocutus est. « Deus, inquit, homines pro liberis habet: sed corruptos et vitiosos luxuriose ac delicate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos. Bonos autem, quos diligit, castigat saepius, et assiduis laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
uiciis et potẽtia et honoĩbus florẽt
Hec enĩ cuncta ĩiusticie p̃mia sũt. q̃a
et ꝑpetua esse nõ possũt. et ꝑ tu¬
piditatẽ uiolentiãq querũtur.
Iustus uero ac sapiẽs q̃a illa oĩa
humana sut ut est a lelio dictũ.
sua bona diuina iudicat: nec alie¬
nũ quicqͣm cõcupistit. ne quẽ cõtra
ius humanitatis le dat om̃mo: nec
ullã potẽtiã honorẽ ue desidea̾t.
ne cui faciat ĩuiriã. Scit enĩ cũc¬
tos ab eodẽ deo. et eadẽ condicioe
generatos. iure frat̾mtatis esse cõ¬
iũctos. sed et suo cõtentus et ꝑuo.
quia fragilitatis sue memor non
amplius querit qmͣ unde uitam
sustẽtet: et ex eoipõ qd̾ habuit
imꝑtit etiã nõ habẽti q̃a pius ẽ.
pietas aut̃ sũma uirtus est. et¬
accedit ex eo qd uoluptates cadu
cas uitiosasq cõtemnit. qͣrũ causa
opes appetũtur. quomã continẽs
est ac libidmũ uictor id est nchil
tioris acq insolentie gerẽs. nõ

Expanded text:
uitiis et potentia et honoribus florent. uitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit cas vitiosasque contemnit, quarum causa opes appetuntur; quoniam continens est, ac libidinum victor. Idem nihil tumoris atque insolentiae gerens, non
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃cipua uirtus est paciẽtia.
quã ꝑiter et uolgi publice uoces
et philosophi et oratoẽs sũmis
laudibus celebrãt Qd̾ si negari
nõ potest quin sũma sit uirtus: ne
cesse est iustũ et saꝑiẽtẽ uirũ in
potestate esse homĩs ĩiusti ut ca¬
piat patiẽtiã. paciẽtia est emi
nalorũ que aut inferũt᷑ aut acci¬
dut̃ cũ eqͣmmnitate ꝑlatio. Ergo uis¬
nis et sapiẽs qui uirtutẽ capit
habet in se patiẽtiã: qua carebit
om̃ino si nichil aduersi patietur.
Contra qui in rebus ꝓsꝑis agit
impatiẽs est et uirtute maxima¬
caret. Impatientẽ dico quia nchil
pacitur. Innocentiã quoq suare
nõ potest. que et ipã iusto et sa¬
pienti uiro ꝓpria uirtꝰ est sed et
nocet sepe et cõcupistit aliena. et
rapit que cupierit ꝑ ĩuriã: qͥa
uirtutis expers uicio peciatoꝙ
subiectus est. et fragilitatis obłi¬
tus ammo insoleter elato tumet.
Inde ĩiusti ac deũ nestiẽtes. et di¬

Expanded text:
et praecipua uirtus est patientia, et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant. quodsi negari non pocesse est justum et sapientem virum in potestate esse hominis injusti, ut capiat patientiam. Patientia est enim malorum quae aut inferuntur, aut accidunt, cum aequanimitate perlatio. Ergo justus ac sapiens, quia virtutem capit, habet in se patientiam; qua carebit omnino, si nihil patietur adversi. Contra, qui in rebus prosperis agit, impatiecaret: inpatientem dico, quia nihil patitur. innocentiam quoque seruare non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et di
Abbreviated transcription (Latin):
nere arbitrãtur in quo messe illa
nõ cernũt. et deorũ ritus estins
ueros. qm̃ cultores deorũ et
diuitus et honoribus et eg̃is
fruãtur. Uerũ ħn qui sũt ĩ hac
ꝙ tractabile est imbetillũ fragile
mortale est. cuꝰ sut̃ omĩa illa bõ
que cupiditati ac miraculo sunt.
opes. honores imperia. qm̃ corꝑi
afferũt uoluptates: et ideo tã ca¬
duca sũt qͣm corpus ip̃m aniius
uero in quo solo est homo quomã
subiectus oculis nõ est. nec bona
eus aspici possũt. q̃ in sola u̾tute
sut̾ posĩta. et ideo tã stabilis et cõ¬
stans et ꝑꝑetuus sit necesse est
sicuti ip̃a uirtus in qͣ ẽ animi bonũ
Longũ est uniuersas uirtutũ
species ꝓm̾e ut de singulis doceã
qͣm necesse sit sapientẽ ac uirũ
quia fruũtur ĩuisti. deorũ cultus
ueri et efficaces credũtur. Quod
ad presentẽ ꝑtinet questionẽ
satis est. si ex una uirtute id ꝓ¬
bemus qd intẽdimꝰ. Nẽpe magna

Expanded text:
nem arbitrantur, in quo inesse illa nem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant ueros, quoniam cultores eorum et diuitiis et honoribus et regnis fruantur. uerum ii qui sunt in hac que tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustumquia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna