comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanctus intelligitur. quia sp̃s ẽ.
patris & filii orelilam cartas
substantialis consubstantia¬
lis amboł. qm̃ non duo dii
pter silius. nec tres dii pat̾
sinitas unus solus uerus ds̃.
Nec idem tam̃ pader qui filius.
nec idri filius qui p̾ader. nec
idem sp̃s sanctus qui paderaut
filius. qͣm̃ cres sunt pader .&. fili¬
unus deus est. Ego te̾ clarifica¬
ui. suꝑ terram: opus consumma¬
uii. quod dedisti michi ut faci¬
am. Non ait iussisti. sed dedis¬
ti: ubi commendatur euidens
gr̃a. Quid enim habet quod
non accepit. etiam in unigeni¬
tohumana natura: An non
accepit ut nichil mali. sed bo¬
na faceret omnia. quando in
unitate ꝑsone suscepta est. ã
uerbo. ꝑ quod facta sunt om¬
nia: Sed quomͦ cõsũ mauit
opus quod accepit ut faciat.
cũ restaret adhue passionis
exꝑientum. ubi maxime.¬

Expanded text:
intelligitur, quia Spiritus est Patris et Filii, tanquam charitas substantialis et consubstantialis amborum quoniam non duo dii Pater et Filius; nec tres dii Paters; sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus sanctus qui Pater aut Filius, quoniam tres sunt, Pater, et Filiuod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi ma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc errore liberatum iam il¬
la non sapere.: Quis cam
impio sensu se induerit.
Pestat igitur. ut secundum
id quod etiam ipse in mim¬
do prius erat. in mundo se di¬
xerit etiam non esse. profecto
presentia corporali. a mundo
sciliced absentiam suam cito fu¬
turam: illorum autem tar¬
dius. per hoc ostendens. quod
se iam non hic esse: illos au¬
tem hic esse dixit. cum et
ipse hic. et illi adhuc essent.
Sic enim locutus est homo
congruens hominibus: ut
mos loquendi sese habet hu-¬
manus. An non cotidie dici¬
mus. iam non est hic de aliqͦ
qͣntocius habituro: Et maxi-¬
me hoc de morituris solet di¬
ci. Quamquam et ipse do¬
minus. tamquam preui¬
dens. quid lecturos mouere
posset adiecit. ego ad de uenio:
sic exponens quodam modo.
eur dixerit iam non sum in

Expanded text:
hoc errore liberatum, jam ilhoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse, profecto praesentia corporali, a mundo, scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc essent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in
Abbreviated transcription (Latin):
se est ds̃. et de padre patri est
natus equalis. Et clarificatus¬
sum inquit in eis. Nunc
suam clarificationem. cam¬
quam facta sit dicit: cum
adhuc esset futura. Hicen¬
do enĩ esse iam factum osten¬
dit iam fuisse predestinatũ:
et certum haberi uoluit.
quod esset futurum. Et
iam inquit non sum in mun-¬
do:& hii in mundo sunt.¬
prorsus illam. qua loqueba¬
tur attendas. utriq ad huc
in mundo erant: et ille
scilicet et illi de quibus
hoc dicebat. Non enĩ scd̾m
ꝓuectum cordis et uitȩ id ac¬
cipere possumus uel de-¬
bemus: ut illi ꝓpterea esse
ad huc dicantur in mundo
quod mundana adhuc sapl¬
ant. Ille autẽ iam non est
in mundo: sapiendo di¬
uina. Positum est hic unũ
uerbum. quod nos ita in¬
telli gere omnino non si¬
nat: quia non ait. et non sũ
in mundo. sed iam non sũ
in mundo. Per hoc osten¬
dens fuisse in mundo: iam
non esse. Numquid ergo fas
est. ut eum credamus aliqͣn¬
do humana sapuisse. et ab

Expanded text:
se Deus est, et de Patre Patri est se Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis. Hoc enim dictusum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem, tanquam facta sit, dicit, cum adhuc esset futura. Edo enim esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt.prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sum in mundo, sed: Jam non sum in mundo, per hoc ostendens se fuisse in mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
bum accipitur: quando men¬
te ꝑcipitur. Et eggnoueriis¬
inquit uere quia a te exiiii.
et crediderunt quia cu me mi
sisti. Et hic subaudiendum
est uere: quod enim clixit cog¬
nouerunt uere. reuoluit ad¬
iungendoꝙ. crediderunt.
Hoc itaq crediderunt uere:
quia cognouerunt uere. Id
enim est a te exiuii: quod est
mundo rogo: sed ꝓ eis quos de-¬
disti mͥ. Mundum uult modo
intelligi. qui uiuunt scdm
concupicentiam mundi. et non
sunt in ea sorte gr̃e. ut ab illo
eligantur ex mundo. Non
itaq ꝓ mundo: sed ꝓ eis qͦs
ei pater dedit rogare se dicit.
Per hoc enim. quod eos illi
pater iam dedit: factum est
ut non ꝑtineant ad eum mun-¬
dum ꝓ quo non rogat. Dem¬
de sub iungit: quia tui sunt.
Neq enim quia eos filio
dedit. amisit ipse quos de¬
dit: cum adhuc filius seqͣ¬
tur ac dicat. Et mea omnia
tua sunt: et tuia mea. Ubi
satis apparet. quomͦ uingem¬
ti filii sunt omnia. que sunt
patͥs. ꝑ hoc utiq qd̃ etiam ip¬

Expanded text:
bum accipitur, quando menbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt vere quia a te exii, et crediderunt quia tu msisti. Et hic subaudiendum est, vere. Quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo; et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est, a te exivi, quod est, mundo rogo, sea pro his quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit, rogare se dicit: per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum pro quo non rogat. 2. Deinde subjungit, Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit: cum adhuc Filius seqtur ac dicat: « Et mea omnia tua sunt, et tua mea. » Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sunt omnia quae Patris. Patet hoc utique quod etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Quappter quod dixit
tui erant. non se incle seꝑauit
dei filius: sine quo nichilum¬
quam pat̾. habuit. S ed solec
ei tribuere omne quod potest.
illo habet ut possit. Quocirca
cum illo filius potuit. Qm̃
ille qui numquam fuit et non
potuit: numquam sine patre
fuit. numquã sine illo pader¬
fuit. Quo d itaq ait.ꝙ. mͥ
eos dedisti hominẽ se accepis¬
se hanc potestatem. ut eos
haberet ostendit. Qm̃ qui
semꝑ omp̃s fuit: non semꝑ
homo fuit. Quam obrem.
cum patri potius tribuisse
uideatur. ut ab eo illos acce¬
perit. qm̃ ex ipso est. quicqͥd
est. de quo est. etiam ipse sͥ
eos dedit: hoc est cum patre
ac dicit. Et sermonẽ tuum
seruauerunt. Nunc cogno¬
uerunt qͥa omĩa que dedisti-
mͥ abste sunt : idest cogno¬
uerunt quia abste sum. Si¬
mul enĩ pader dedit omnia:
cum genuit qui haberet omĩa.
Quia uerbum inquit. que
declisti mͥ dedieis: et ipsi acce¬
perunt id est intellexerunt
atq tenuerunt. Tuuc enĩ uer¬

Expanded text:
Patre; quapropter dixit Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne quod potest, illo habet ut possit; et id simcum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pafuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patreac dicit: Et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi abs te sunt, id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit, qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis; et ipsi acceperunt, id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim ver
Abbreviated transcription (Latin):
abo. nisi quia in ꝓuerbiis
non est palam: Quod au¬
tem non inꝓuerbiis occul¬
datur. sed uerbis manifesta¬
tur : ꝓcul dubio palam est.
Quo in ergo manifestauit. qd̃
nondum palam dixit: Pro¬
inde sic intelligendum est. ꝓ
tempore futuro preteritum.
positum: quemad modum il¬
lud. omnia que audiui a pa¬
tre meo noda feci uobis. Quod
nondum fecerat. sed loquebat᷑
quasi fecisset: quod in mutabili¬
ter esse prefixum. sciebat ut
facerit. Quid est audem qͦs
dedisti mͥ de mundo: Dictũ
est enim de illis. quoel non
essent de mundo. Sed hoc¬
eis regeneratio presticit: non
generatio. Quid est autem
quod sequitur. tui erant ꝙ.
mͥ eos de disti: An aliquan¬
do erant patris. aliquando
non erant unigeniti filii eiꝰ:
Et aliquando habuit pater
aliquid sine filio: Absit. Ue¬
rumptamen habuit aliquid
aliquando dei filius. quod non¬
dum habuit idem ipse homo
filius: quia non dum erat ho¬
mo factus ex matre. quando ta¬
men habebat un uiersa cum

Expanded text:
abo, nisi quia in proverbiis abo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum
Abbreviated transcription (Latin):
spiritali. Post uͦ adiungit
ꝙ. cederos fuos. ubi dicit.
manifestius ostendit. quod
non de omnibus ad eum ꝑti¬
nentibus suꝑus loqueretur.
ab eo loco ubi ait. manifestaus
nomen duum hominibus qͦs
dedisti mͥ: sed de his tantiun
qui eum cum illa diceret au¬
cunc auidiebatur discipulis
sus dicat. Manifestaui in¬
quit nomen cuum. hommi¬
bus quos dedisti mͥ. Hon gͦ
nouerant lei nomen cũ es¬
sent iudei: Et ubi est quod
legitur. notus in iudea ds̃
misrł magnũ nomen eius: Er¬
go manifestaui nomen cuũ
hominib istis: quos dedisti
michi de mundo: qui me au¬
diunt hec dicentem. Hon
illud nomen tuum quo uo¬
caris ds̃. sed illud quo uoca¬
ris pater ms̃. Sed qͦmͦ mani¬
festauit. si non dum uenit ho¬
ra. de qua suꝑuis clixerat.
quoed ueniret hora. cum iam
non in ꝓuerbiis inquit lo¬
quar u̾obis. sed palam cle pa¬
tre annuntiabo uobis᷑. An
uͦ annuntiatio. ianifesta pu¬
tabitur in ꝓuerbiis: Cur gͦ
dictum est. palam annunt¬

Expanded text:
spirituali. Post vero adjungit spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, autunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen manifestara de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annunti
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi acceperunt et cognoue¬
runt uere quia a te exiiii.
et crediderunt quia tume
misisti. Quamquamꝙ. hec
omnia de omnibus fidelib
futuris dici potuerunt. spe¬
ue ꝑfecta cum adhuc essent
futura. sed ut de his solis qͦs
tunc habebat discipulis. hec
loqui intelligatur. illud ma¬
gis arguet quod paulopost
ait. Cum essem cum eis ego
seruabam eos in nomine tuo
quos dedisti mͥ custodiuui. ꝙ.
nemo ex his perut. nisi filius
ꝑditionis. ut scripcura impleat᷑:
udam significans. quictadi-¬
dit eum. Ex isto quippe duo¬
de nario numero apostolorũ:
solus perut. Ie inde subum-¬
git: nunc autem ad ce uenio.
Uude manifestum est. eum
de corꝑali sua dixisse presentia.
cum essem cum eis ego seruabã
eos: ueluti iam cum eis ea
recte intelliguntur. de qui¬
bus dixerit. cum essem cum
eis ego seruabam eos nisihii
quos in se credentes seruare
iam ceperat presentia corpo¬
rali.ꝙ. quos relicturus fue¬
rat absentia corꝑali: quamꝗͣ
apud patrẽ seruaret presentia

Expanded text:
si acceperunt et cognoverunt vere, quia a te exii, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenario numero apostolorum solus ille periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia: Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ continuo derrã nominis eiꝰ
gła refulsit: orbisq uniuersus
ad edificationẽ domͦ illiꝰ. accepta
ab eo ꝓmissione donorũ celestiũ
gaudens adcucurrit. Quid gͦ
ipse conditor.ꝙ. redemptor. nr de
constructione suȩ domꝰ quȩ nos¬
sumus: in ea que nobis mͦ recitata
ẽ lectione. scĩ euugłii dicat audi¬
fructus malos: neq arbor mala¬
quȩ facit fructus bonos. Bonas
gͦ arbores.ꝙ. bonos harũ fructus
piens querit. At uͦ malȩ arboris
qͥ sit siuis: idem alibi docet dicens.
Om̃is arbor. que ñ facit fructũ
bonũ excidet᷑ ꝙ inignẽ mittet᷑.
Arbores namo: homines : fructꝰ
aut̃ dicit oꝑa ipsorũ. Uultis
enĩ nosse quȩ sint arbores bone¬

Expanded text:
er omnem terram nominis ejus gloria refulsit, orbisque universus ad aedificationem domus illius, accepta ab eo promissione donorum coelestium, gaudens accurrit. Quid ergo ipse Conditor et Redemptor noster de constructione suae domsumus, in ea quae nobis modo recitata est lectione sancti Evangelii dicat, audifructus malos: neque arbor mala faciens fructum bonum. Bonas ergo arbores, et bonos harum fructus piens quaerit. At vero malae arboris quis sit finis, idem alibi docet, dicens: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . Arbores namque homines, fructus autem dicit opera ipsorum. Vultis etenim nosse qui sint arbores
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Sexta qͥppe feria crucifi-¬
xus ẽ. sabbato qͥ euit in sepul-¬
cro. dominica surrexit a mor¬
cuis. significans electis sius ꝑ
sex huiꝰ scłi ȩtates. inter ꝑicula
persecutionũ. bonis oꝑibus. in-¬
sudandum: malia autẽ uita qua.
sim sabbato ꝑpetuo. reqͥem ani¬
marum sꝑandu᷑m. Porro in die
iuditii. quasi indie dominica.
corporũ quoq imortaliũ recep¬
tionem esse celebrandam: inqui¬
bus deinceps animȩ suꝑno gau¬
dio sine fine fruantur. Quod
tum ẽ. qͥa scẽ mulieres. uespere
sabbati. que lucescit in pͥmã sab

Expanded text:
it. Sexta quippe feria crucifixus est, Sabbato quievit in sepulcro, Dominica resurrexit a mortuis, significans electis suis per sex hujus saeculi aetates, inter pericula persecutionum bonis operibus insudandum. In alia autem vita quasi in Sabbato perpetuo requiem animarum sperandam: porro in die judicii quasi in die Dominica, corporum quoque immortalium receptionem esse celebrandam, in quibus deinceps animae superno gaudio sine fine fruantur. Quod tum est, quia sanctae mulieres vespere Sabbati,
Abbreviated transcription (Latin):
cescende mane in pͥma sabbati ad
sepulcrum ꝑuenerunt. idest ues¬
pulcrũ deculert̃. Quod mathe¬
us quidem breuitatis causa ob¬
scuriꝰ posuit: sed euuan geliste
alii quo ordine sit factum euiden¬
tius ostendunt. Sepulto namq
serca feria dño. reuerse a monu¬
menco mulieres parauert̃ aro¬
mata ꝙ. unguenta. quandui oꝑa-

Expanded text:
cescente mane in primam Sabbati ad sepulcrum pervenerunt, id est, vespulcrum detulerunt, quod Matthaeus quidem brevitatis causa obscurius posuit, sed evangelistae alii quo ordine sit factum evidentius ostendunt. Sepulto namque sexta feria Domino, reversae a monumento mulieres, paraverunt aromata et unguenta, quandiu o
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ si & paganorũ talis est mola.
Talis ẽ. plane. Saxea enĩ mola
ẽ. paganorũ. iupiter. herculesq
lapideus: circa quos cȩcis oculis fre¬
quenti errore circumeunt. Cecos
inquã dixerĩ eorũ oculos qͥ putant
se iudere hoc qd̃ non uident. As¬
piciendes eiũ saxũ : dm̃ se uide¬
re confidunt. At cam̃ qͥ mola uo¬
luit consũmandi aliquando finẽ
oꝑis habet. exuendi spem gerit
laboris. Cui uͦmola asmaria ad
collũ suspendit᷑: portat lapidem.
qͥ portare debuerat iugũ xp̃i. Asi¬
nus gͦ ad molam. cecus ad lapidẽ:
gentilis ad saxũ. qui ad orat eũ quẽ
non uidet nec agnoscit. Ds̃ enĩ ñ
in manufactis habitat: nec in me¬
tallo aut saro cognoscit᷑. Hic gͦ gen¬
cilis popłs cũ ꝑsecutionẽ xp̃iano
intulerit. hac pena plectit᷑. ut cũ
sua sacrilega mola in iudicandi
scłi fluctib demergat᷑: & sic in¬

Expanded text:
amus si et paganorum talis est mola. amus si et paganorum talis est mola. Talis est plane; saxea enim mola est paganorum Jupiter, Herculesque lapideus, circa quos caecis oculis frequenti errore circumeunt. Caecos, inquam, dixerim eorum oculos qui putant se videre quod non vident; aspicientes enim saxum Deum se videre confidunt. Attamen qui molam volvit, consummandi aliquando finem operis habet, exeundi spem gerit laboris: cui vera mola asinaria ad collum suspenditur, portat lapidem, qui portare debuerat jugum Christi. Asinus ergo ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non videt nec agnoscit. Deus enim non in manufactis habitat, nec in metallo aut saxo cognoscitur. Hic ergo gentilis populus cum persecutionem Christiano intulerit, hac poena plectitur, ut cum sua sacrilega mola judicandi saeculi fluctibus demergatur. HOMI
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitet᷑ in mare. Sed uideam cur
scandalizantib xp̃ianos ista penade-¬
creta sit: aut dͥd sibi uelit ista sen¬
tentia. Puto enĩ illã aliquod miste-¬
riũ continere. Quasi uͦ non susfi-¬
cere in mare homine demergendo.
socũ qualecumq non magnũ aut
innorme. sed mola asmaria ei reli¬
get᷑ ad collũ. ut cũ ꝑituro homi-
ne ꝑcat res usui necessaria. Sed
puto hoc magis eẽ. qd in scriptu¬
ris asini sigura: ꝓopulus genti-¬
um noncupat᷑. Quis clausis ocu-¬
lis circa ignorantie molã erroris
sui gyro ꝑtrahit᷑:ꝙ. sine ulla cur-¬
sus directione inse sepe redeun-¬
tib uitiis. usui laborat alieno.
quandiu in inꝑitie sue labore
uersat᷑. : Nature quidẽ uin-¬
culis alligatus. ut uerbũ dei¬
molat. dnm̃ celi querat. sed ꝙ tȩ
mentis cecitate suffusus. animi
uultũ erigere ad dm̃. rordis ocu
los non possit ad celũ. Sed qm̃ mo¬
la asiarla. saxũ eẽ. constat: uide¬

Expanded text:
praecipitetur in mare. Sed videamus cur praecipitetur in mare. Sed videamus cur scandalizantibus Christianos ista poena decreta sit, aut quid sibi velit ipsa sententia; puto enim aliquod mysterium continere: quasi vero non sufficeret in mare homini demergendo saxum qualecumque non magnum aut enorme, sed molae asinariae lapis ei relegetur ad collum, ut cum perituro homine pereat res usui necessaria. Sed puto hoc magis esse, quod in Scripturis asini figura populus gentilium nuncupatur, qui clausis oculis circa ignorantiae molam erroris sui gyro pertrahitur, et sine ulla cursus directione vestigiis in se saepe redeuntibus invitus usui laborat alieno. quamdiu in inperitiae suae errore uersatur, naturae quidem uinculis adligatus, ut uerbum emolat, deum quaerat, sed opertae mentis caecitate suffusus, ut uultum levare non possit ad coelum. Sed quoniam mola asinaria saxum esse constat; vide
Abbreviated transcription (Latin):
oculus: non cor eiꝰ turpe aliquid
cogitabat. Erat apud honestas men¬
tes: nuditas ipsa uestita. Sicut
enĩ apud nequã homines curpis
cogitacio a concupiscentia uestib
ñ arcet᷑: ita apud scõs uiros ho¬
nesta sinplicitas ad concupiscen¬
dã nuditatẽ non trahit᷑. Sed si¬
cut uitiosis ad corruptelam nuda
sunt omiã: itareligios is ad casti¬
moniã oꝑta sunt uniuersa. Quod
aut̃ ait euũgłica lectio. qͥ scanda¬
lirauerit. unũ de pusillis istis.¬
qͥ in me credunt. expedit eiut sus¬
pendat᷑ mola asinaria in collo eiꝰ.
et demergat᷑ in ꝓfundũ maris. pu-¬
sillos hic non etate pueros. sed
malitia paruulos dicit. Sicut ait
apłs. Malitia par uuli estote. ut
sensibus ꝑfecti sitis. Qui sunt isti
nisi clerici idonei.ꝙ. monachi re-¬
ligiosi uel laici. Quisquis igit᷑
his in reuerens aut concumeliosus
extiterit. hic beluina pena plectet᷑:
ut informi saxo religato illi ad collũ

Expanded text:
oculi; non cor ejus turpe aliquid oculi; non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat apud honestas mentes nuditas ipsa vestita. Sicut enim apud nequam homines turpis cogitatio a concupiscentia vestibus non arcetur, ita apud sanctos viros honesta simplicitas ad concupiscendum nuditate non trahitur; sed sicut vitiosis ad corruptelam nuda sunt omnia, ita religiosis ad castimoniam operata sunt universa. Quid autem ait evangelica lectio? Qui scandalizaverit unum de pusillis qui in me credunt: expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et mergatur in profundum maris . Pusillos hic non aetate pueros, sed malitia parvulos dicit; sicut Apostolus ait: Malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti sitis . Qui sunt isti nisi clerici ido nei, monachi religiosi, vel laici? Quisquis igitur his irreverens, aut contumeliosus exstiterit, hac belluina poena plectetur, ut informi saxo relegato illi ad collum
Abbreviated transcription (Latin):
uis ꝑfectus ẽẽ: uende omĩa que¬
habes qr da pauperib. Usq eñ
ad eo nuda uirtus apta celoñ ẽ:
ut quãuis iustus. quãuis sc̃s.
aurũ uel diuitias possidens. ñ
possit eẽ. ꝑfectus. Talẽ enĩ uoluit dñs¬
ad olescentẽ illũ ad paradisũ redire. quali
adam fuerat de paradisi subli-¬
mitate deiectus. Nudus enĩ
adam incola paradisi fuit.
Demq post peccatũ nũditatẽ
suã p̃uidens. folio pudenda ꝓtexit.
Prius enĩ quã peccaret. honesta¬
tis erat colore uesticus. atq ideo
nuditatẽ iuhonestã non natura
insticuit: s delicti reatꝰ inuenit.
Nam ꝙr scĩ angłi in splendidissi¬
mo habitu constituti. nũqͥd cuni¬
cis oꝑiunt᷑ ꝙ palliis : Sed cũ sit
in illis natiuitatis sue nuda sub¬
stantia: uestiti uident᷑ eẽ qd̃ sc̃i
sunt. Sic gͥ ꝙ adam custodiens ho¬
nestatis angłicȩ dignitatẽ. erat
qͥdẽ nudus mundanis uestib. sed
min ortalitatis erat splendore uesti¬
tus. Nil prauũ respitiebat eius

Expanded text:
is perfectus esse, vende omnia tua, et da pauperibus. Usque adeo enim nuda virtus apta coelo est, ut, quamvis justus, quamvis sanctus, aurum vel divitias possidens, non possit esse perfectus. Talem enim voluit adolescentem illum Dominus ad paradisum redire, qualis Adam fuerat de paradisi sublimitate dejectus; nudus enim Adam incola paradisi fuit: denique post peccatum nuditatem suam pervidens, folio puden la contexit. Prius enim quam peccaret honestatis erat colore vestitus; atque ideo nuditatem inhonestam non natura instituit, sed delicti reatus invenit. Nam et sancti angeli in splendidissimo habitu constituti, nunquid tunicis operiuntur et palliis? Sed cum sit in illis nativitatis suae nuda substantia, vestiti videntur esse, quod sancti sunt. Sic igitur et Adam custodiens honestatis angelicae dignitatem, erat quidem nudus mundanis vestibus, sed immortalitatis erat splendore vestitus. Nihil pravum respiciebant ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sũ atq deforme. er igua cauerna
p̃ceriit non patit᷑. ita diuitẽ aua¬
rũ atq mendacẽ. arta celi ianua
minime intrare ꝑmittit. Nam
ideo nudi in scło nascimͣ. nudi
nudi qͦq q expediti ad celi ia-¬
nuam ꝓperemꝰ. Quam autẽ
congruum et absurdũ e̾. ut quẽ
nudũ mat̃ genuit. nudũ suscipit ꝙ.¬
eccła: diues uelit intrare in celũ.
Propterea ad olescenti diuiti in
euũgłio a saluatore dicit᷑. qui¬

Expanded text:
um atque deforme, exigua caverna praeterire non patitur; ita et divitem avarum atque mendacem arcta coeli janua minime intrare permittit. Nam ideo nudi in saeculo nascimur, nudi nudi quoque, et expediti ad coeli januam properamus. Quam autem incongruum et absurdum est ut, quem nudum mater genuit, nudum suscipit Ecclesia, dives intrare velit in coelum? propterea adolescenti illi diviti in Evangelio a Salvatore dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
Idiligent̃ audistis euũgłi¬
cam lectionẽ. intelligere
potestis. quȩ ministris
ac sacerdotib clei reue¬
rencia debeat᷑. Wel qu a ipsos cle-
statuto corã om̃ib puerulo. Qui¬
cũq humiliauerit se sicut puer
iste: hic maior erit in regno celorũ
Unde intelligimꝰ qd̃ humilitate
ꝑuenit᷑ ad regnũ: simplicitate
penetrat᷑ celũ. Quisqͥs gͦ cupit

Expanded text:
diligenter audistis evangelicam lectionem, intelligere potestis quae ministris ac sacerdotibus Dei reverentia debeatur, vel quia ipsos cleristatuto coram omnibus puerulo: Quicunque humiliaverit se sicut puer iste, hic major erit in regno coelorum ; unde intelligimus quod humilitate pervenitur ad regnum, simplicitate penetratur ad coelum. Quisq
Abbreviated transcription (Latin):
uult frẽm p̃uenire regnando:
pͥus illũ p̃ueniat obsequendo.
Sicut ait apłs. Honore inuicẽ
p̃uenientes. Uincat eũ officiis:
ut possit uincere sanctitate. Si
enĩ te non lesit frat̃: obseqͥũ me¬
retͣ ut diligas. Quod si forsitã
tib uicissitudinẽ: ledentib patien-¬
tiã rependamꝰ. Qui gͦ fuerit pati-¬
entior ad iniuriã: potentior con¬
sticuet᷑ in regno. Non enĩ ad reg¬
nũ celorũ ꝑuenit᷑ suꝑbia. diui¬
tiis. p̃fectura : sed humilitate. pau¬
perie. lenitate. Arta enĩꝙ angusta
ẽ.uia: que ducit ad regnũ. Quis¬
tamquã honustũ &. inpeditum
animal. ꝑ angustũ regni iter
transire non poterit. Simul
eciã ut se estimat ꝑuenisse.sar¬
cinã eiꝰ exigua porta non capiens:
reꝑcussus limine retrorsũ redire
coget᷑. Tam enĩ angusta ẽ diuiti
porta celestis: quã ẽ. camelo acus
foram̃ exiguũ. Unde ait dñs. faci¬
lius ẽ. enĩ camelũ ꝑforam̃ acus tran-¬
sire. quã diuitẽ in regno celorũ.

Expanded text:
regnando, prius illum praeveniat obsequendo, sicut ait Apostolus: Honore invicem praevenientes , vincat eum officiis, ut possit vincere sanctitate. Si enim te non laesit frater, obsequium meretur, ut diligas: quod si forsitan tibus vicissitudinem, laedentibus patientiam rependamus. Qui ergo fuerit patientior ad injuriam, potentior constituetur in regno; non enim ad imperium coelorum pervenitur superbia, divitiis, praefectura, sed humilitate, pauperie, lenitate. Arcta enim et angusta est via quae ducit ad regnum . Quistanquam onustum et impeditum animal, per angustum regni iter transire non poterit; simul etiam ut se existimat pervenisse, sarcinam ejus exigua porta non capiens, repercusso limine, retrorsum abire cogetur; tam enim angusta est diviti porta coelestis, quam est camelo acus foramen exiguum; unde ait 286 Dominus: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam di
Abbreviated transcription (Latin):
sterili genitrice nascitur. nisi
qͥa lex que aurilio sacerdotalis
officii. sꝑitalem deo sobolẽ gig¬
nere uissa est. neminẽ ad ꝑfectũ
adduxit  Quia nimirũ suis
culcorib:. regni celestis ianuas
apperire non potuit. Sed fac-¬
cus sub lege auctor. ipse legis.
sterilitatis obꝓbriũ legi abstulit:
qͥ hanc sꝑicalit intelligendam
monsfrauit. ⁊ suꝑne beatitudinis
deĩus grãm. que e uangelio nunc
aꝑtissima lucet in ea iam olim
p̃figuratã & quasi conceptã fu¬
isse docuit. Et factum est in qͥt
in die octauo uenert̃ circũ cidere
puerũ : &. uocabant eũ nomine
patris sui dachariam. Et respon-

Expanded text:
genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefiguratam et quasi conceptam fuisse docuit. Et factum est, inquit, in die octavo, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris ejus Za
Abbreviated transcription (Latin):
net. Quid est enĩ qd̃ ueteranis
parentibꝰ natus est iohes. nisi
quia illius mox secuttura natiui-¬
tas signabaturqͥ sꝑitalia noui
testamenti proferons archana.
carnalem legis et sacerdotii ue-¬
teris obseruantiã iã t̾minan-¬
dam ẽȩ̃ doceret: Quod enĩ
antiquat᷑ et senescit: ꝓpe inte¬
ritũ est. Quid est enĩ. qd̾ muto
ã doctrina sensus sꝑitalis obmu¬
tuerat. solam lictere custocliam
curantib ac docentibus scri¬
bis .ꝙ. legis peritis: inimo ꝙ. ipsã
litterã plerisq in locis. ꝑ suas tradi¬
ciones corrumpentib iuxta quod

Expanded text:
net. Quid est enim quod veteranis net. Quid est enim quod veteranis parentibus natus est Joannes, nisi quia illius mox secutura nativitas signabatur, qui spiritualia Novi Testamenti proferens arcana, carnalem legis et sacerdotii veteris observantiam jam terminandam esse doceret? Quod enim antiquatur et senescit, prope interitum est. Quid quod muto a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrum
Abbreviated transcription (Latin):
putaretur: illũ inqͥt oportet cresce-¬
re. me autẽ minui. Ereuit qͥ̃pe
dñs. quia per totũ orbem fidelibꝰ ꝙ
innocuit. Decreuit ac mi¬
bat᷑. quod non xp̃e ipse. sed p̾co
xp̃i esset appariut. Id eoq ure
nato iohanne. liix diurna mino¬
rari incepit. cuiꝰ fama diuini¬
tatis desitura: ꝙ. baptismus in¬
etiã nascente dño adbreuiata dies
ille nimirũ apparuit qͥ lucẽ sue
et hoc ex parte habebat. cuncdis
gentib aperiret: & sue calorẽ
dilectionis. in totã mundi latitu¬
dinẽ diffunderet. Notandũ
autẽ qd̾ hec eadem beati iohannuis
natiuitas: non nullam habet simi¬
litudinẽ aduentꝰ dnĩci &. gr̃e quã
p̃dicare ueniebat. Namꝙ. con-¬
gruũ ualde est. ut cui om̃s ꝓpħie
pͥores & patͥarchȩ. uel nascendo.
uel moriendo. uel iuuendo. uel
p̃dicando destimoniũ p̃buerunt:
hunc multo amplus p̃cursor su¬
us. qͥ plusquã ꝓpħa extitit. non
tantũ inuidaꝙ. passione. sed in
ipsa sua quoq natiuitade desig-¬

Expanded text:
putaretur, Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui. Crevit quippe inus, quia per totum orbem fidelibus qinnotuit. Decrevit ac mibatur, quod non Christus ipse, sed praeco Christi esset apparuit. Ideoque jure nato Joanne lux diurna minorari incipit, cujus fama divinitatis desitura, et baptismus etiam nascente Domino abbreviata dies ille nimirum apparuit qui lucem suaet hoc ex parte habebat, cunctis gentibus aperiret, suae calorem dilectionis in totam mundi latitudinem diffunderet. Notandum autem quod haec eadem beati Joannis nativitas nonnullam habet similitudinem adventus Dominici, et gratiae quam praedicare veniebat. Nam et congruum valde est ut cui omnes prophetae priores et patriarchae, vel nascendo, vel moriendo, vel vivendo, vel praedicando testimonium perhibuerunt, hunc multo amplius praecursor suus, qui plus quam propheta exstitit, non tantum in vita et passione, sed in ipsa quoque sua nativitate desig
Abbreviated transcription (Latin):
recutrsoris dñi natiu̾itas
sicut sacratissima lectio¬
nis eiũiglice ꝓdit hr̃sto¬
ria: multa miraculorũ subli-¬
mitate refulget. Quia nimi¬
rũ decebat. ut ille qͦ maior. int̃
naros mulierũ nemo surreait:
maiore p̃ cederis scĩs in ipso mox
ortu uͥtutũ iubare claresceret.
Senes ac diu infecundi parentes:
dono nobilissime ꝓlis exultant.
Ipsi patͥ quẽ incredulitas mutũ
reddiderat ad salutandum nõue
p̃conẽ grẽ.os ꝙ. lingua reserat᷑.
Nec solũ facultas dm̃ benedicendi
restituit᷑ : sed de eo etiam ꝓpħan-¬
di uͥtus auget᷑. Excitati fama facti.
om̃s uicini. admiratione ac metu
ꝑ cellunt᷑: omniũ qui audiere cir¬
cũquaq ad aduentũ noui ꝓphȩ
corda p̃parant᷑. Unde merito
scã ꝑ orbem eccła. que dot beatoꝵ¬

Expanded text:
itas sicut sacratissima lectionis evangelicae prodit historia, multa miraculorum sublimitate refulget: quia nimirum decebat ut ille quo major inter natos mulierum nemo surrexit, majore prae caeteris sanctis in ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prolis exsultant, ipsi patri quem incredulitas mutum reddiderat, ad salutandum novae praeconem gratiae os et lingua reseratur. Nec solum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi prophetae corda praeparantur. Unde merito sancta per orbem Ecclesia, quae tot beato
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a expectat. qui et hẏmnimi
glĩe deo canẽdo. quid illa ꝑ orbẽ
eẽt cantura pͥores ipsi de celis ad¬
monebant. Recte gͥ natiuitas
celebrat᷑ illius. qͥ talis potentia
magnitudinis dm̃cis ꝓpinquabat
oꝑib Recte orcus illius sollep̃m¬
cas colit᷑. cuiꝰ tanta est uite subli¬
mitas. ut quicqͥd illo sublimiꝰ
est: hoc iã hominis naturam.
transcendere dubiũ non sit.
Siꝗdem dñs cũ maiorẽ eo nemi¬
nem in natis mulierũ esse dixis¬
set : mox subdidit dicens. Qui
audẽ minor. est in regno celorũ:
maior. est illo. seipsum uideliced
insimans: qͥ humana natuuta¬
te posterior. iohanne. sed celestis
regni esset apice p̾stantior. Nec
uaccat. damisterio qd̃ ioħis nati¬
uitas cũ dies decrescere: dñi au¬
dẽ cũ dies crescere inchoant. facta

Expanded text:
 ipsi exspectant qui hymnum gloriae Deo canendo quid illa per orbem esset actura, priores ipsi de coelis admonebant. Recte igitur nativitas celebratur illius qui talis potentia magnitudinis Dominicis propinquabat operibus. Recte ortus illius solemnitas colitur, cujus tanta est vitae sublimitas, ut quidquid illo sublimius est, hoc jam hominis naturam transcendere dubium non sit. Siquidem Dominus cum majorem eo neminem in natis mulierum esse dixisset, mox subdidit dicens, Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo, seipsum videlicet insinuans, qui humana nativitate posterior Joanne, sed coelestis regni esset apice praestantior. Nec vacat a mysterio quod Joannis nativitas cum dies decrescere, Domini autem cum dies crescere inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt gaudiũ cͥ et exultatio: et mul¬
ti i natiuitate eius gaudebt̃
Erit enim magnus coram dño.
Iure gͥ utriusq natiuitas: festa
deuotione celebracur. Sed in illiꝰ
dei omĩpotentis. tamquã in salua-¬
pło euuangłira tͣ. In huiꝰ autem
tamquã in precursoris chũ. in serui
dei eximii. in lucernȩ ardentis. et
lucentis exortu: multi gauisuri

Expanded text:
exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Erit enim magnus coram Domino. Jure igitur utriusque nativitas festa devotione celebratur, sed in illiusDei omnipotentis, tanquam in sevangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis et lucentis exortu multi gavisuri
Abbreviated transcription (Latin):
tur qm̃ magnꝰ dñs ꝙ laudabilis
nimis: & magnitudinis eiꝰ non est
finis. Iste peccatorũ consorcia de-¬
tores conuersatus. peccati om̃is
in munis ꝑmansit. Hic adhuc
excitero matris spũ sancto reple-¬
tus est. in illo habrtat omĩs ple-
uirginalis in qͦ carnẽ susciperet
ipse consecrauit. Iste muldos fili¬
orũ isrł ad dñm suo cempore
p̃dicando conuercit: ille multos
cotidie de diuersis ꝑ orbẽ natio¬
nib ad suam sidẽ &. caritatẽ in-¬
ceriꝰ illustrando conuertere non
desistit. Hic inspũ & uirtude he-¬
liȩ p̃cessit ande illũ ut plebẽ eiꝰ
aqua baptitans ad suscipiendũ
eũ aibi appareret. doceret esse
ꝑfectã. huic successit ille in
spũ ꝙ uirtute dei patris. ut ple-¬
bem suã in spũ scõ & igni bapti¬
tans: ad uidendam faciẽ patris
sui donaret esse ꝑfectã. Iohan¬
ne nato congratulabantur ui-¬
cini & cognati genitͥ̾ci illius
qͥa magnisicauit dñs miscd̃iã
suã cũ illa. dño autẽ nato con-¬

Expanded text:
m magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non erit finis . Iste, peccatorum consortia detores conversatus peccati omnis immunis permansit. Hic adhuc ex utero matris Spiritu sancto repletus est, in illo habitat omnis plenivirginalis in quo carnem susciperet, ipse consecravit. Iste multos filiorum Israel ad Dominum suo tempore praedicando convertit; ille multos quotidie de universis per orbem nationibus ad suam fidem et charitatem interius illustrando convertere non desistit. Hic in spiritu et virtute Eliae praecessit ante illum, ut plebem ejus aqua baptizans ad suscipiendum eum, ubi appareret, doceret esse perfectam; huic successit ille in spiritu et virtute Dei Patris, ut plebem suam Spiritu sancto et igni baptizans ad videndam faciem Patris sui donaret esse perfectam. Joanne nato congratulabantur vicini et cognati genitrici illius, quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa; Domino autem nato con
Abbreviated transcription (Latin):
eciam natiuitat diẽ cele brare
consueuit. Qd̾ nulladenꝰ si ne
euã glica auctoritate in consue¬
cudinẽ uenisse credendũ est. sed
attentius animo recondendũ. qͥa
sicut nato dño aparens pastorib¬

Expanded text:
elebrare consuevit. Quod nullatenus sine evangelica auctoritate in consuetudinem venisse credendum est: sed attentius animo recondendum quia sicut nato Domino pastorib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphecã uobis suscitabit ds̃ ur̃.¬
de fr̃ib ur̃is. tamquã me ipłu̾
audietis: iuxta omĩa quecumq
locutꝰ fuerit uobis. Ipsũ qͦq lega¬
le sacerdotium cacitis cerimonia¬
rũ suarũ tẏpis. quasi mutis litte¬
rarũ figuris: tacharias idẽ grẽ
nascenti cestimoniũ ꝑhibet. Quia
nichil ꝓrsus in omnib sacerdotis
ueteris. obseruationib actũ uel
dictũ esse credendũ est: qd non
euũ głii grãm si recte intelliga¬
tͣ expresserit. Qd̃ aut̃ declarato
postmodũ ꝙ. confirmado nomine
quebatur benedicens dm̃. padet
utiq qͥa manifesta ꝑ apłos grã¬
noui destamenti. mulda etiam
turba sacerdotũ obediebat sidei:
relictaq taciturnitate nociua.
redemptoris se deuote submitte¬
bat. Et quidem

Expanded text:
Prophetam vobis suscitabit DeuProphetam vobis suscitabit Deude fratribus vestris; tanquam meipsum audietis, juxta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine quebatur benedicens Deum, patet utique qNovi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, Redemptoris se devota submittebat. Et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
pretat᷑ deigr̃a : siue in qͦ est grã.
Quo nomine & totã euũglice
dispensationis gr̃am quã predicat.
est. Qui uͦ natũ puerũ patris
racharie nomine. magis quã io¬
hannẽ uocandum esse decerne-¬
bant: eos ꝓfecto figurant. qͥ dño
noua grẽ munera declarante.
cuꝑent eũ potius consueta sacer¬
ootii ueteris edicta p̃dicare. Wn¬
de bene zacharias memor dñi in¬
terp̃tatur: qͥ a uideliced memori-¬
am antique obseruationis que
uciq a dño data est. figurate de¬
nuntiat. Condendebant gͦ de no¬
mine nati ꝓpłȩ. hii qͥ conuene-¬
rant: et ⁊ achariam hunc uoca¬
ri satagebant. At contͣ mader
uerbis. et pat scriptis: qͥa ioh̃es¬
magis Magis appellendꝰ esset astru¬
tis. carnalia adhuc legalis sacer¬
dociĩ statuta: simul obseruan¬
da esse decernerent. Quos ꝑfecto
ipsa legis doctrina de suscipi¬
enda grã xp̃i. quasi elisabech de
nomine ioħis: uiua uoce con¬
firmat dicendo ꝑ legis latorẽ.

Expanded text:
gratia, sive In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Domino data est, figurate denuntiat. Contendebant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Zachariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astrutis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem:
Abbreviated transcription (Latin):
ti qͥ esuriunt ꝙ. sitiunt iusticiam:
qm̃ ipsi saturabunt᷑. Nichil.
hec esuritio corporeũ. nichil ex¬
petit sitis ista cerrenũ. sed bo¬
no iusticie desiderat saturari.
q in om̃iũ occultorũ introducta
secretũ: ipso optat inpleri. Felix
mens que hunc conspicit cybũ.
ꝙ ad talem estuat potũ. quẽ utiq
non expeteret: si nichil de eius
suauitate gustasset. Audiendo
enĩ dicentẽ sibi ꝓpheticũ sp̃m.
gustate ꝙ udete qm̃ suauis est
dñs: accepit quandam suꝑnȩ
dulcedinis portionẽ. ꝙ in amorẽ
castissimȩ uoluntatis exarsit.
ut spͣetis om̃ib temporalib.
ad edendam bibendãq iusticiã.
toto accenderet᷑ affectu. ꝙ illi¬
pͥmi mandati app̃henderit ueri¬
tatẽ dicentis diliges dñm dm̃ tu-¬
um ex todo corde tuo ꝙ ex tota
mente cua. et ex cota uͥtute tua ÷

Expanded text:
ti qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Nihil haec esuritio corporeum, nihil expetit sitis ista terrenum; sed justitiae bono desiderat saturari, et in omnium occultorum introducta secretum, ipso Domino optat impleri. Felix mens quae hunc concupiscit cibum, et ad talem aestuat potum; quem utique non expeteret, si nihil de ejus suavitate gustasset. Audiens autem dicentem sibi propheticum spiritum: Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus , accepit quamdam supernae dulcedinis portionem, et in amorem castissimae voluptatis exarsit, ut spretis omnibus temporalibus, ad edendam bibendamque justitiam toto accenderetur affectu, et illiimi mandati apprehenderet veritatem dicentis: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
quando habitatori suo non re-¬
luctabitur terra. nec in mocdera¬
tũ aliqͥd contͣ imꝑiũ sui recto¬
ris audebit. Possidebunt enĩ illã
mites pace ꝑpetua. et nichil un-¬
quã cle eorũ iure minuet᷑. ut cor¬
ruptibile hoc induat᷑ in mortali¬

Expanded text:
quoniam habitatori suo non requoniam habitatori suo non reluctabitur terra, nec immoderatum aliquid contra imperium sui rectoris audebit. Possidebunt enim illam mites 370 pace perpetua, et nihil umquam de eorum jure minuetur, cum corruptibile hoc indu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa inĩustũ malitia sua demergit
ad penã. iustũ aut̃ dolerantia
mansuetis Th̾lmilib ac modestis
q ad omniũ iniuriarũ toleranti¬
am p̃paratis: possidenda terra pro-¬
mittit᷑. Nec parua estimanda
est hec. aut uilis hereditas. tanquã
ã celesti ambitione discreta sit: cũ
regnũ celorũ non alii intelligan-¬
t᷑ intrare. Terra gͦ ꝓmissa mit ib.¬
ꝙ quȩ i possessionẽ data ẽ. mansu¬
etis caro sanctorũ ẽ. quȩ ab humi¬
litatis merito felici resurrectione
mutabit᷑.ꝙ. in mortalitatis gła
uestiet᷑. in nullo iam spiu futu¬
ra contraria. sed cũ uoluntate
animi ꝑfecte unitatis habitura
consensũ. Tunc enĩ exterior ho¬
mo inderioris hominis erit qͥeta
ꝙ indemerata possessio. Tunc mens
uidendo dõ intenta. nullis corpo¬
reȩ insirmitatis in pediet᷑ obsta-¬
culis: nec iam dici necesse erit. cor-¬
pus qd̃ corrumpit᷑ agͥgrauat am-¬
mã. et terrena inhabitatio depͥ¬
mit sensum multa cogitantẽ:

Expanded text:
a injustum malitia sua demergit ad poenam, justum autem tolerantia mansuetis, humilibus ac modestis, et ad omnium injuriarum tolerantiam praeparatis possidenda terra promittitur. Nec parva aestimanda est haec aut vilis haereditas, tamquam a coelesti habitatione discreta sit, cum regnum coelorum non alii intelligantur intrare. Terra ergo promissa mitibus, et in possessionem danda mansuetis, caro sanctorum est, quae ob humilitatis meritum felici resurrectione mutabitur et immortalitatis gloria vestietur, in nullo jam spiritui futura contraria, et cum voluntate animi perfectae unitatis habitura consensum. Tunc enim exterior homo interioris hominis erit quieta et intemerata possessio; tunc mens videndo Deo intenta nullis corporeae infirmitatis impedietur obstaculis, nec jam dici necesse erit: Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem :
Abbreviated transcription (Latin):
ti pacifici. qm̃ filiĩ dei uocabun¬
cͣ. Beatitudo ista dilecissimi. ñ
ciuuslibet consensionis. nec qua¬
licumq concordie est.sed illius
de qua apłs dicit. Pacem þabete ad
dm̃. Et de qua dicit ypħ̃a dauid.
Pax multa diligentis nom̃ cuũ:
altͣissima etiã ⁊mititiarũ uincu-¬
la. & indiscrete similitudines
animorũ. ñ ueracit̾ sibi uendicant:
si non cũ dĩ uoluntate concordanͭ.
Extra dignitatẽ pacis sunt inꝑ-¬
barũ parilitades cupiditatũ. fede¬
ra scelerũ.ꝙ. pacta uitiorũ. Nam
amor mundi cũ dei amore non
congruit: nec ad societatẽ fili¬
orũ dei ꝑuenit. qui se a carna¬
li generatione non diuidit. Qui
aut̃ semꝑ mente cũ deo st̃. solli¬
citi seruare unitatt̃ sp̃s in uin-¬
culo pacis: numquã ab et̃na le-¬
ge dissentiunt fide li oratione
dicentes. fiat uoluntas tua: si¬
cut in celo ꝙ in terra. Hii st̃
pacifici. hii bene unanimes. scȩ̃¬
q concordes uocandi et̾no nomi-¬
tates sentiat. nulla scandala ꝑ-¬

Expanded text:
ti pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . Beatitudo ista, dilectissimi, non cujuslibet consensionis, nec qualiscumque concordiae est, sed illius de qua dicit Apostolus: Pacem habete ad Deum : et de qua dicit propheta David: Pax multa diligentibus legem tuam, tissima amicitiarum vincula, et indiscretae similitudines animorum non veraciter sibi vindicant, si non cum Dei voluntate concordant. Extra dignitatem hujus pacis sunt improbarum parilitates cupiditatum, foedera scelerum et pacta vitiorum. Amor mundi cum Dei amore non congruit, nec ad societatem filiorum Dei pervenit, qui se a carnali generatione non dividit. Qui autem semper cum Deo mente sunt solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis , 372 numquam ab aeterna lege dissentiunt, fideli oratione dicentes: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra . Hi sunt pacifici, hi bene unanimes, sancteque concordes, vocandi aeterno nomitates sentiat, nulla scandala pe
Abbreviated transcription (Latin):
obtineat. Merito hec beatitudo:
cordis ꝓmittit᷑ puritati. Splen¬
dor enĩ luminis ueri: sordenti
acie uideri ñ poterit. Et qd erit
iocunditas mentib icidis: hoc
erit pena maculosis. Declinent᷑
gͦ terrigenarũ caligines uanita¬
tũ. et ab om̃i squalore iniqͥtatis¬
interiores oculi tergant᷑ sereni

Expanded text:
obtineat. Merito haec beatitudo obtineat. Merito haec beatitudo cordis promittitur puritati. Splendorem enim veri luminis sordens acies videre non poterit; et quod erit jucunditas mentibus nitidis, hoc erit poena maculosis. Declinentur igitur terrenarum caligines vanitatum, et ab omni squalore iniquitatis oculi tergantur i