comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& presumptiones quilꝰ ꝓuocant iram dĩ. quia
subdi nolunt legibus eius. sed disputant de
opibus ipsius. & udicia eius reprehendunt:
Perũt aliqius morte crudeli aut graui dampno a
casu miserabili attrtius ẽ. & uenit inimicus eius
q: dicit. Bene fecit d̾s hominem impium. ⁊ pecca¬
torem scõm malitiam suam iudicauit. ⁊ murinti¬
rat amicus eius ⁊ querelam mouet aduersus dm̃.
cur perire ꝑmiserit in nocentem ⁊ iustum ñ custo¬
cierit. Et dampnatur ille ꝓmalitia sua. &. iste
ꝓtemeritate sua uidicatur. Et tam̃ ñcessant
homines disputare deoꝑibus dĩ ⁊ iudicia idꝰ
psua estimatione pensare. & reprehenditur d̾s
acogitationib bominum malignor.¶Dicunt.
eñ homines quia non debuit d̃s creasse noxia
& quȩ infesta sunt & nocent. posiuese inoꝑib
sius ⁊⁊ maledicunt creaturas d̃i bonas. &. blasphe¬
mant creatorem earum. Ranas & muscas ⁊ser¬
pentes ⁊ uenena omnia. & omĩa aduers a ⁊ pes¬

Expanded text:
et praesumptiones quibus provocant iram Dei; quia et praesumptiones quibus provocant iram Dei; quia subdi nolunt legibus ejus, sed disputant de operibus ipsius, et judicia ejus reprehendunt. Periit aliquis morte crudeli aut gravi damno, et casu miserabili attritus est; et venit inimicus ejus, et dicit: Bene fecit Deus; hominem impium et peccatorem secundum malitiam suam judicavit; et murmurat amicus ejus, et querelam movet adversus Deum, cur perire permiserit innocentem, et justum non custodierit. Et damnatur ille pro malitia sua; et iste pro temeritate sua judicatur. Et tamen non cessant homines disputare de operibus Dei, et judicia illius pro sua existimatione pensare; et reprehenditur Deus a cogitationibus hominum malignorum. Dicunt enim homines quod non debuit Deus creasse noxia, nec quae infesta sunt et nocent posuisse in operibus suis; et maledicunt creaturas Dei bonas, et blasphemant Creatorem earum. Ranas, et muscas, et serpentes, et venenata omnia, et omnia adversa et pes
Abbreviated transcription (Latin):
adfinem. qm̃ licet exꝑiri sinatur quanta es se
possit delectatio inbonis huius scłi illam tam̃
mesfabilem iocuncditatem quȩ consummatam
felicitatem confert non apprehencdtit contempla¬
tione d̾i. Idcuto traditus ẽ mundꝰ amatoribus
mundi. quibus datum non ẽ aͣbinitio usq ad
finem inuenire mereantur oꝑadi. quia quib
et̾norũ bonorũ ctulcedo collitur. eis carnales da¬
te sunt delectationes. ⁊ mundi gaudia exposita
indesidĩoꝵ suoꝵ maloꝵ dissipationem Inuenimꝰ
& alias adhuc cdisputationes inuidiciis homi¬
num. graues ⁊ muitiplices ⁊ rixas concitantes hor¬
rendas. ita ut inblasphemiam etiã excrescant
cieatoris & dicant quȩ non oportet. Arpiunt
enĩ homines uicem cd̃i uiolenter. & uidices scł̃i
unuiersum disponit. Et dicunt alii hoc bene
fecit ds̃ alii murmurant ⁊ dicunt non bene
fastum ẽ illud. Ite enim querele sunt hominũ

Expanded text:
ad finem; quoniam, licet experiri sinatur quanta esse ad finem; quoniam, licet experiri sinatur quanta esse possit delectatio in bonis hujus saeculi, illam tamen ineffabilem jucunditatem quae consummatam felicitatem confert, non apprehendit in contemplatione Dei. Idcirco traditus est mundus amatoribus mundi, quibus datum non est ut ab initio usque ad finem invenire mereantur opera Dei; quia quibus aeternorum bonorum dulcedo tollitur, eis carnales datae sunt delectationes, et mundi gaudia exposita in desideriorum suorum malorum dissipationem. Invenimus et alias adhuc disputationes in judiciis hominum graves et multiplices, et rigas coacitantes horrendas, ita ut in blasphemiam etiam excrescant Creatoris, et dicant quae non oportet. Arripiunt enim homines vicem Dei violenter, et judices saeculi bus mundum universum disponit. Et dicunt alii hoc bene fecit Deus; et alii murmurant, et dicunt non bene factum est illud. Istae enim querelae sunt hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
intempore angustie. Et laudant isti ꝓuidentĩã
ꝯsollicitudiñe dicunt meliorem. cum uelint tñ
securi ẽe ipsi. Et sic quidem feruntur omnes
in appecitus suos seorsum singuli contiaria
approbatione. & disputant rixando ⁊ dissenti¬
endo dezideriis ĩmportunis. Et craditur mundꝰ
in argumenta alterutrum adu̾sum se decopia
illius quisq quod ipse elegerit mapprobatione
desid̾ioꝵ suoꝵ. Et rapiunt ꝑtinatia magna qͥsꝙ
quod sibi ipse elegerit. & laudant partẽ suam
singłi. ⁊ fit cdisputatio magna. & alt̃catio uolun¬
tatum inuariis estimationibus quas partunł
desideria multa. Et in hiis omnib ñ inuenit
homo opus quod oꝑatus ẽ d̃s abuntio usq
ad finem. Initium namq oꝑum dĩ ẽ usus rerũ
temporalium. finis uͦ ⁊ consummatio fructus
ẽtnoꝵ. Eropt̾ea qui in rebus mundi disputa¬
tionem suam constituit. & apꝓbationẽ deside¬
rioꝵ suoꝵ exquirit. non potest inuenire in ope¬
ribus quȩ oꝑatus ẽ ds quicquã abinitio usq

Expanded text:
ti providentiam et sollicitudinem dicunt meliorem, cum velint tamen securi esse ipsi. Et sic quidem feruntur omnes in appetitus suos seorsum singuli contraria approbatione; et disputant rixando, et dissentiendo desideriis importunis. Et traditur mundusin argumenta alterutrum adversum de se copia, illius quisque quod ipse elegerit in approbatione desideriorum suorum. Et rapiunt pertinacia magna quisque quod sibi ipse elegerit; et laudant partem suam singuli, et fit disputatio magna et altercatio voluntatum in variis aestimationibus quas pariunt desideria multa. Et in iis omnibus non invenit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Initium namque operum Dei est usus rerum temporalium; finis vero et consummatio, fructus aeternorum. Propterea qui in rebus mundi disputationem suam constituit, et approbationem desideriorum suorum exquirit: non potest invenire in operibus quae operatus est Deus quidquam ab initio usque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidet ꝑspẽm. Recessit enĩ primum & auercit
se quando presentem contemplabatur: & erat rea¬
tus magnus ⁊ culpa grauis lucem p̾sentẽ ocisse.
& constitutum ẽ homini adremedium placatiõis
Si requisierit absentem ⁊ absconditũ. ddesid̾auerit.
& sciat ẽẽ quod nonuidetur ut manifestũ fiat
temꝑe suo. Ileo nunc subtrahuntur omĩa ⁊ ab¬
sconctuntur que inuis ibilia sunt. & relinquitur
homo foris solus cum alienis ut nichil uideat de
suo. ut ꝓbetur si forte recoddatio inillo suꝑ eot
aliqua ad conu̾tendum adrequiditionem illius.
ꝑropt̾ea nunc iste aitius considͥans ꝓfunditatẽ
iudicioꝵ dĩ. uidet non ẽẽ mirum simhutꝰ uite
nublo int̃ uistum ⁊ impium ñ didernitur. cũ
tanta git inuoluta caligine nr̃a mortalitas. ut in
ca homo etiam bestiis similis uideatur. Propt̾ra
infero ⁊ dicit. Dixi incorde meo defilus hominũ.
ut ꝓbaret eos d̃ ꝙ oftenderet similes ẽe bestus.

Expanded text:
non videt per speciem. Recessit enim primum, et avertit non videt per speciem. Recessit enim primum, et avertit se quando praesentem contemplabatur: et erat reatus magnus et culpa gravis lucem praesentem odisse; et constitutum est homini ad remedium placationis, si requisierit absentem et absconditum desideraverit; et sciat esse quod non videtur, ut manifestum fiat tempore suo. Ideo nunc subtrahuntur omnia, et absconduntur quae invisibilia sunt, et relinquitur homo foris solus cum alienis, ut nihil videat de suo, ut probetur si forte recordatio in illo superest aliqua ad convertendum ad requisitionem illius. Propterea nunc iste altius considerans profunditatem judiciorum Dei, videt non esse mirum, si in hujus vitae nubilo inter justum et impium non discernitur, cum tanta sit involuta caligine nostra mortalitas, ut in ea homo etiam bestiis similis videatur. Propterea infert, et dicit: Dixi in corde meo, de filiis hominum ut probaret eos Deus, et ostenderet similes esse bestiis.
Abbreviated transcription (Latin):
iustum. Et tunc iustum ⁊ impium udicabit dñs.
& tempus omnis rei subcelo tunc erit. Iiterim aut¬
nunc obseura sunt omĩa ⁊ ꝑmixta currunt ad fi-¬
nem suum. Et una sorte inuoliuntur iusti cũ
:impiis donec pariter currunt inuia. ut cũ simul
exierint discernantur ⁊ ortlinentur dis pariter.
usq illuc eñi nulla cliscretio ẽ inomnib que
foris parent subsole. Sedsicut simul oriuntur oĩa
sicuiuunt simul ⁊ simul ꝑtranseunt unuersa.
Et hoc totum fit ut ꝓbentur corda bominũ si ui¬
uat in eis aliquid de cognitione uĩtatis ⁊affectu bo.¬
ni quod absconditum ẽ si forte ex illo argumtum
fid̾i sumere incipiant se ẽẽ amplius quã id quod
uidetur solum. Nam extra nichil ẽ unde hoc pos¬
sit agnosci. & tolluntur foris argum̃ta omnia ut
oꝑari incipiat quodintus ẽ & ꝓbetur quantũ sit.
Namsi cognouerit se exeohomo magnum ẽ o
ꝓmerito constat quod dm̃ requirit ꝑfidem qũe

Expanded text:
justum. Et tunc justum et impium judicabit Dominus; justum. Et tunc justum et impium judicabit Dominus; et tempus omnis rei sub coelo tunc erit. Interim autem obscura sunt omnia, et permista currunt ad finem suum. Et una sorte involvuntur justi cum impiis, donec pariter currunt in via, ut, cum simul exierint, discernantur et ordinentur dispariter. Usque illuc enim nulla discretio est in omnibus quae foris apparent sub sole. Sed sicut simul oriuntur omnia, sic vivunt simul, et simul pertranseunt universa. Et hoc totum fit, ut probentur corda hominum: an vivat in eis aliquid de cognitione veritatis, et affectu boni quod absconditum est, si forte ex illo argumentum fidei sumere incipiant se esse amplius, quam id quod videtur solum. Nam extra nihil est unde hoc possit agnosci, et tolluntur foris argumenta omnia ut operari incipiat, quod intus est, et probetur quantum sit. Nam, si cognoverit se ex eo homo magnum est, et pro merito constat quod Deum requirit per fidem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
dicia d̃i crosari omnino non possent intellerit¬
tantum differti iudicium ñ auferri ⁊ ait. Dix
incorqde meo. Lustum ⁊ impium uidicabit añs.
& tempus omnis rei sub celotuncerit. Tunc qͣndo
iustum ⁊ impium uidicabit dñs tempus ert oĩs
rei subcelo. quia omne quod inhacuita agitur si¬
uebonum siue malum sit tunc adiudicium ꝑdu¬
ceur. Et nune quudem in hac uita ustum &
imptum udicat dñs Sed occulte sunt recributiões
iste. & quȩ manifeste erunt differuntur infuturũ.
Et idcuro pariuieordes murmurant & queruntur.
& putant non ẽẽ iudicium iustum quia recributi¬
ones non uident. Tam̃ mnunc uidicium iustum
agitur. & unusquisq sed̾m merita sua uidicatur
Sed hoc totum intus ẽ quo carnis oculus ñ atting̃
& quȩ mantfesta st̃ differuntur donec uidicium il¬
loꝵ adueniat:⁊ tunc omnia occuita ⁊ manifesta eĩt
manifesta. & iudicabuntur om̃ĩa sed̾m uidicium

Expanded text:
dicia Dei cdicia Dei cicium, non auferri, et ait: Dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Dominus, et tempus omnis rei sub coelo tunc erit. Tunc quando justum et impium judicabit Dominus, tempus erit omnis ei rei sub coelo: quia omne quod in vita agitur, sive bonum sive malum sit, tunc ad judicium perducetur. Et nunc quidem in hac vita justum et impium judicat Dominus, sed occultae sunt retributiones istae, et quae manifestae erunt differuntur in futurum. Et idcirco parvicordes murmurant, et queruntur, et putant non esse judicium justum; quia retributiones non vident. Tamen, et nunc judicium justum agitur: et unusquisque secundum merita sua judicatur. Sed hoc totum intus est, quo carnis oculus non attingit. Et quae manifesta sunt, differuntur donec judicium illorum adveniat; et tunc omnia occulta, et manifesta erunt manifestata, et judicabuntur omnia secundum judicium
Abbreviated transcription (Latin):
inuanitate quȩ fubsole ẽ conf̾usasint om̃ia ⁊ dis¬
Similiter cuncta ꝓueniant: Et tam̃ cũ considerat
homo oꝑa dĩ. & udec qualiter rata constantiq
mod̾atione uniu̾sa disponit. intelligit qm̃ oĩũ
inspector ẽ d̃s ⁊ mod̾ator. & quia cessari ñ poset̃
iudicia eius ⁊ facta hominum quȩ in hac uita ñ
uidicat inposterum examinanda conseruat. Si
eni quẽ admodum exoꝑum eius diepositione
ꝓbatum ẽ iustus iuderẽ ds. suꝑẽ ut quod inprte.¬
senti infactis hominum iudicandis non agitutr in
futuro ꝑficientum sine dubitations credatur.
ꝑptera ut ꝓponeret querelam instimoꝵ in eo q̃d
d̃s in huius uito uolubilitate ꝙ transitu omnia
Quasi incdiscussa relinquit.  factahominum dis¬
simnili meritis retributione disponit. dixit. Uidi
subsole impietatem in loco uuicncũ. & inloco iusticis
iniquitatem. Statim uͦ consid̾ans quia uista ui¬

Expanded text:
in vanitate quae sub sole est, confusa sint omnia, et disin vanitate quae sub sole est, confusa sint omnia, et dissimiliter cuncta proveniant. Et tamen, cum considerat homo opera Dei, et videt qualiter rata constantique moderatione universa disponit, intelligit quod omnium inspector est Deus et moderator: et quod cassari non possunt judicia ejus, et quod facta hominum quae in hac vita non judicat, in posterum examinanda conservat. Si enim, quemadmodum ex operum ejus dispositione probatum est, justus judex est Deus, superest ut quod in praesenti in factis hominum judicandis non agitur, in futuro perficiendum sine dubitatione credatur. Propterea, ut proponeret querelam infirmorum in eo quod Deus in hujus vitae volubilitate, et transitu omnia quasi indiscussa relinquit, et facta hominum dissimili meritis retributione disponit, dixit: Vidi sub sole impietatem in loco judicii et in loco justitiae iniquitatem. Statim vero, considerans quod justa ju
Abbreviated transcription (Latin):
succedant. Et uideqntur dissimilit̃ eurtere recributi¬
ones ut boni mala ⁊ mali bona accipiant ꝙ impiũ
esse iudicium iustoꝵ ut opprimant᷑ innocentes &
penam sustineant iniqlioꝵ ⁊ut premium iustorũ
tollant iniqui. & confusa omnia & ꝑmieta quia
ds̃ nonstatim exeicet iudicium ut innocentes eri¬
piat ⁊iustos de oppressione impioꝵ ⁊ eospuniat
qui oꝑantur iniqua. Inde grauis concussio nas¬
citur animoꝵ ⁊ sucenduntur ⁊elo pusillanimes
qui ñ uident nisi quȩ foris sunt solum :⁊putant
quasi d̃s humana ñ curet. & fortunȩ cõmiserit
uniu̾sa ⁊ nicbil iudiciofiat. Et quod crudelius ẽ
sepe intantam itur ꝑu̾sitatemut blas phemetur
d̃s .⁊ dicatur qiuasi approbet iniquitatem impie¬
tas apud ipsum sit nec cognoscat uidicĩ uerum.
Et hoc totum exeooritur quod subsole impietas ẽ
in loco uidicũ ⁊ inloco iusticiȩ iniquitas:⁊ quasi

Expanded text:
succedant. Et videntur dissimiliter currere retributisuccedant. Et videntur dissimiliter currere retributiones ut boni mala, et mali bona accipiant, et impium esse judicium justorum, ut opprimantur innocentes, et poenam sustineant iniquorum, et ut praemium justorum tollant iniqui: et confusa omnia, et permista, quia Deus non statim exercet judicium ut innocentes eripiat, et justos de oppressione impiorum, et eos puniat qui operantur iniqua. Inde gravis concussio nascitur animorum, et succenduntur zelo pusillanimes qui non vident, nisi quae foris sunt solum, et putant quasi Deus humana non curet, et fortunae commiserit universa, et nihil judicio fiat. Et, quod crudelius est, saepe in tantam itur perversitatem ut blasphemetur Deus, et dicatur quasi approbet iniquitatem, et impietas apud ipsum sit, nec cognoscat judicium verum. Et hoc totum ex eo oritur, quod sub sole impietas est in loco judicii, et in loco justitiae iniquitas, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dasunt mised̾ie non meminit. cum uͦ acta sua
eita primum examinanda sunt iusticiam ñ
custodit. Et inhunc moctum ꝑu̾sa s̃t tudicia
omia subsole. & nutant mentes hominum. &.
mirantur ubi sit uidicium dĩ qui hec sustine .t.
⁊̃dbuic p ossuimus :⁊ alio inteslectu fortassis com̃o:¬
cioe subsole in locs udicũ impietatem ꝙilloco
iusticie iniquitatem considare. Eot quippe sub
sole iloco iudicũ impietas & iniquitas in loco
uisticiȩ quando in hoc mundo & iustus sustinet
penam mniqui. & iniquus capit premium iusti.
Boninamq in hacutta tantum iuticantur ut ꝓ
suis excesgibus hie fiagella d̃i suscipiant. ⁊ ad futu.¬
rum premium transeant putgatiores. oali uͦ qͥa
ad futurum seruantur iudicium sepe inhoc mnun
doñ solum nuilla aduersa sustinent sed desid̾ia
Qua implete pmitcuntut. ut cuncta ilis ad io.¬
cunditatem: fticiatenuite p̃sentis pro uot̃o

Expanded text:
da sunt, misericordiae non meminit; cum vero acta sua da sunt, misericordiae non meminit; cum vero acta sua adversus proximum examinanda sunt, justitiam non custodit. Et in hunc modum perversa sunt judicia omnia sub sole, et nutant mentes hominum, et mirantur ubi sit judicium Dei qui haec sustinet. Adhuc possumus, et alio intellectu fortassis commodiore sub sole in loco judicii impietatem, et in loco justitiae iniquitatem considerare. Est quippe sub sole in loco judicii impietas, et iniquitas in loco justitiae, quando in hoc mundo, et justus sustinet poenam iniqui, et iniquus capit praemium justi. Boni namque in hac vita tantum judicantur, ut pro suis excessibus hic flagella Dei suscipiant, et ad futurum praemium transeant purgatiores. Mali vero, quia ad futurum servantur judicium, saepe in hoc mundo non solum nulla adversa sustinent, sed desideria quoque sua implere permittuntur, ut cuncta illis ad jucunditatem et felicitatem vitae praesentis pro voto
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo ꝑũsis triburt. ꝓpt̾ea impietas est
inloco uicdieũ. & inloco iusticiȩ iniquitas. ut ibisit
impietas ubi ẽe deberet uidicium. &. ibi miquitas
ubi iusticia. Nam quia ꝓrelati sunt imꝑii. idcuro
Sunt iniqui subiecta quia nisi illi ꝑimpietatem
in nocentiam opprimetent.istiꝑiniquitatẽ iusticia
ñ impugnatent E topc̾ea namꝙ inferiores admiqͥ¬
tatem ꝑpetrandam audaces sunt. quia suꝑiores ad
tutandam inocentiam pii nonsunt. quia sulli
inuiriam patientib iuicium facerent. isti ad in.¬
ferendam initiriam tam ꝓmpti non fuissent.
Scdinhoc quoq subsole impietas ẽ in loco iudicũ
q inloco usticiȩ miquitas. quod omnis homo
mala ꝓximi fin sine miscdĩa ꝑequitut. sua uͦ
mala unusquisq contra iusticiam ẽe quantũ
pocest dlestensare conatur. In causa quippe ꝓocimi
Sui impius ẽ omnis uidex & insua causa erga
ꝓrimum iniquus. quia cũ mala ꝓximi iudican¬

Expanded text:
in hoc mundo perversis tribuit, propterea impietas est in hoc mundo perversis tribuit, propterea impietas est in loco judicii, et in loco justitiae iniquitas: ut ibi sit impietas ubi esse deberet judicium, et ibi iniquitas ubi justitia. Nam, quia praelati sunt impii, idcirco sunt iniqui subjecti, quia nisi illi per impietatem innocentiam opprimerent, isti per iniquitatem justitiam non impugnarent. Propterea namque inferiores ad iniquitatem perpetrandam audaces sunt, quia superiores ad tutandam innocentiam pii non sunt; quia si illi injuriam patientibus judicium facerent, isti ad inferendam injuriam tam prompti non fuissent. Sed in hoc quoque sub sole impietas est in loco judicii, et in loco justitiae iniquitas: quod omnis homo mala proximi sui sine misericordia persequitur, sua vero mala unusquisque contra justitiam etiam quantum potest, defensare conatur. In causa quippe proximi sui impius est omnis judex, et in sua causa adversus proximum iniquus, quia cum mala proximi judican
Abbreviated transcription (Latin):
re putat. Ide gͥ cor hominis adu̾sus clm̃ concu¬
titur unde ds̃ abhominib amplius diligendꝰ
& lauddanchus demonstratur. Conqueritur homo
quod malus homo ã d̾o toleratur. cũ manifestũ
git quia nullus homo fuiss et bonus simallus
aliquando fuisset toleratus malus. Et camen
scandabirantur infirmantium corda cũ uident
inboc mundo impios ꝓsꝑari ⁊ premi in nocent̾e.
quia ad sola ea quȩ foris sunt inmanifesto respi¬
euiit. & ula quȩ uel intrinsecus latent occulta.
uel infuturo manifesta exhibenda seruantur
nattendunt: Quoꝵ querela exqua causasurgat
apitur cimsuoditur. yici sup sole mloco rucieũ
impietatem. & inloco iusticie iniquitatẽ. Uidit
quippe quod in hoc mundo d̾s impios iudices
ẽe ꝑmittit &x potestatem optinereut dominent᷑
ꝙ opprimant innocentes & facta hominũ iniqͦ
que usta ẽẽ debuertunt. & inhiis omnib confu¬
Sionem magnam ẽe subsole. Quia eñl d̃s potestatẽ

Expanded text:
re putat. Inde ergo cor hominis adversus Deum concure putat. Inde ergo cor hominis adversus Deum concutitur, unde Deus ab hominibus amplius diligendus et laudandus demonstratur. Conqueritur homo, quod malus homo a Deo toleratur, cum manifestum sit quod nullus homo fuisset bonus, si nullus aliquando fuisset toleratus malus. Et tamen scandalizantur infirmantium corda, dum vident in hoc mundo impios prosperari et premi innocentes; quia ad sola ea quae foris sunt in manifesto respiciunt, et illa quae vel intrinsecus latent occulta, vel in futuro manifesta exhibenda servantur, non attendunt. Quorum querela ex qua causa surgat, aperitur cum subditur: Vidi sub sole in loco judicii impietatem et in loco justitiae iniquitatem. Vidit quippe, quod in hoc mundo Deus impios judices esse permittit, et potestatem obtinere ut dominentur et opprimant innocentes, et facta hominum iniqua, quae justa esse debuerunt, et in his omnibus confusionem magnam esse sub sole. Quia enim Deus potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
quod fuerunt ea quȩ iam non sunt hocidem se¬
cundum natire similitudinẽ ⁊ identitatem ꝓ¬
cursus in genete suo singula futura sunt quȩ
noncdum sunt & inuidiciis diunis quã ueri¬
tatem inpiet̾itis seruatam audiuimus. eandem
insuꝑuenientib exhibendam expectamus. Instau¬
rat eñi ds̃ ubiꝙ quod abiit. quia sicut rerum t᷑n¬
seuntium defectum ꝑsuccedentium insuis gene¬
ribus muttiplicationem reparat. ita cotidie facta
hominum uidicando antiqũa iudicioꝵ suorum
quȩ abinitio exereuitꝰ uerttatem licet int̾mis da
adtempus uideretur integam se cenuisse demon.¬
trat. Semꝑ enim apudipsum malitia penã ht̃
ꝙx pͥmium iitus: sed quia pena quedam occul¬
ta ẽ quȩdam manifesta dumimpios ⁊ peccatorẽ
d̃s ꝓpatientiam tolerat. & eis statim penã ma.¬
nifestam ñ irrogat. humana stulticia eum aut
nescire aut noncurare facta hominum siue õ
quod peius ẽ preauitatẽ malignantiũ approba¬

Expanded text:
quod fuerunt ea quae jam non sunt, hoc idem sequod fuerunt ea quae jam non sunt, hoc idem secundum naturae similitudinem et identitatem procursus in genere suo singula futura sunt, quae nondum sunt. Et in judiciis divinis quam veritatem in praeteritis servatam audivimus, eamdem in supervenientibus exhibendam exspectamus. Instaurat enim Deus ubique quod abiit; quia sicut rerum transeuntium defectum per succedentium in suis generibus multiplicationem reparat, ita quotidie facta hominum judicando, antiquam judiciorum suorum, quae ab initio exercuit veritatem, licet intermissa ad templum videretur, integram se tenuisse demonstrat. Semper enim apud ipsum malitia poenam habet, et praemium virtus. Sed quia poenarum quaedam occulta est, quaedam manifesta: dum impios et peccatores Deus per patientiam tolerat, et eis statim poenam manifestam non irrogat, humana stultitia eum aut nescire aut non curare facta hominum, sive etiam, quod pejus est, pravitatem malignantium approba
Abbreviated transcription (Latin):
bilem ꝑmanere. Rata quipps dispositio operis
& certa mod̾atio quacuncta temporib suis ad ef¬
fectum ꝓducit d̃s manifeste demonstrat. quia
sicut eius sapientia indiscernendo ñ fallitur.
ita quoq eius consilium iniucdicando ñ mutat᷑.
Quod factum ẽ ipsum ꝑmanet. Sicut in hoc toto
rerum conditarum corpore quod factum ẽ ꝑmanet.
quia dispositionis orto non confuncditur etiam¬
Sinatira mutabiis uarietur: ita etiã iniudicũs eiꝰ
quod factum ẽ ꝑmanet. quia ieo etiam qd sed̾m
meffabilem dispenationẽ uariationẽ tempoꝵ
dissimilit̃ ordinat. ꝓuidentiȩ suȩ sententiam ñ
inmutat. Iocurco quod factum ẽ ꝑmanet. ⁊ inrerũ
uniũsitate quantum ꝑtinet adordinem dispo¬
ditionis ⁊ niudicũ eius exhbitione quantum
adsententiam p̃destinationis spectat. Quȩ futura
sunt iam fuerunt. Unutroq etenim que futura
gt iam fuerunt. quia ⁊ ingenerib rerum omĩum

Expanded text:
bilem permanere. Rata quippe dispositio operis bilem permanere. Rata quippe dispositio operis et certa moderatio, qua cuncta temporibus suis ad effectum producit Deus, manifeste demonstrat, quod sicut sua sapientia in discernendo non fallitur, ita quoque consilium suum in judicando non mutatur. Quod factum est ipsum permanet. Sicut in hoc toto rerum conditarum corpore quod factum est permanet, quia dispositionis ordo non confunditur, etiamsi natura mutabilis varietur, ita etiam in judiciis ejus quod factum est permanet, quia in eo etiam quod secundum ineffabilem dispensationem, variationem temporum dissimiliter ordinat, providentiae suae sententiam non immutat. Idcirco quod factum est, permanet, et in rerum universitate, quantum pertinet ad ordinem dispositionis, et in judicii ejus exhibite futura sunt jam fuerunt. In utroque etenim quae futura sunt, jam fuerunt; quia et in generibus rerum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑpter quod sequitut & dicit. Didici quod omĩa
oꝑa quȩ fecit d̃s ꝑseuerarent met̾num. Sicut
eñi oꝑa conditionis ingeneribus suis ordinem
cdiuine institutionis non transeunt. ita quoq
oꝑa udicioꝵ eius quib facta hominũ ⁊ totum
mundum disponit. sententiam predestinatiõis
⁊ ꝓuidentie sue mẽtnãm fixam non confunduis.
Neq eñĩ addere uiis quicquã possumus ut am¬
plius sit qũã ꝓuisum ẽ. neq auferie ut sit minꝰ.
quȩ facta sunt ut timeatur ds̃. Erop̃t̃ hoc namq
dispositio rerum uisibilium incurdu trandeun¬
tium rerum ⁊ succedentium uicissitudine ordi¬
nem non confundit. ut sciat homo. ⁊ intesligat
ꝓuidentiam ẽe et̾nam. quȩ abinitio rata constan¬
tiq precepti sui examinatione quẽ ad modum ꝓ.¬
uentus suos temporib siuis consequerent᷑ cuncta
cdisposuit. Et illam quoq infactis suis cliscat
metuere. cutus om̃ipocentiam cernit incunctis
sins oꝑibus ⁊ iudiciis constantem atq tmmuta¬

Expanded text:
d sequitur et dicit: Didici, quod omnia opera quae fecit Deus perseverarent in aeternum. Sicut enim opera conditionis in generibus suis ordinem divinae institutionis non transeunt, ita quoque opera judiciorum ejus, quibus facta hominum et totum mundum disponit, sententiam praedestinationis et providentiae ejus in aeternum fixam non confundunt. Neque enim addere illis quidquam possumus, ut amplius sit quam provisum est; neque auferre, ut sint minus quae facta sunt, ut timeatur Deus. Propter hoc namque dispositio rerum visibilium in cursu transeuntium rerum et succedentium vicissitudine ordinem non confundit, ut sciat homo et intelligat providentiam esse aeternam, quae ab initio rata constantique praecepti sui examinatione quemadmodum proventus suos temporibus suis consequerentur, cuncta disposuit. Ut illam quoque in factis suis discat metuere, cujus omnipotentiam cernit in cunctis suis operibus, et judiciis constantiam atque immuta
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ solt uitio seruitur: & nonẽ alius asfectus cui
exetiset sollicituclinem uanam cui ignosci possit.
nisi solus iie qũtuitium genuit. cnutti st laboi.¬
res hominũ qui alienis relinquuntur. ꝙ ñ capi¬
unt fructum exeis quifaciunt illos Et multi
quoꝙ insapĩa laborant. & dant oꝑam⁊ stucent
multascrre & dicere plurima. & scͥptosensas ia
comendent ut ad posteros tranomitant᷑. nee capi¬
unt fructũi exhĩis omnib ut melius sit ipsis.
Sdomanes remanent auertate. & a dulcedine
Sap̃ie uacui. Et uanitas ẽ omnis labor eoꝵ. etĩa¬
Suientati appioximare uideatur: Nesciunt
eñ homines huiusmodi cuilaborent:⁊ fiaudefs
anima suambonis. quia cũadsolam oꝑis magni¬
tucdinie intendant stuctum exeoñ capientes. &
sibi exalo mulam utilitatem ꝓuenite conspicuis̃
nuitrũ hexipoa alũis pt seꝓfutua suit ignoral.

Expanded text:
enim soli vitio servit, et non est alius affectus, qui enim soli vitio servit, et non est alius affectus, qui excuset sollicitudinem vanam, cui ignosci possit, nisi solus ille quem vitium genuit. Multi sunt labores hominum, qui alienis relinquuntur, et non capiunt fructum ex eis, qui faciunt illos. Et multi quoque in sapientia laborant, et dant operam, et student multa scire, et dicere plurima, et scripto sensa sua commendant, ut ad posteros transmittantur; nec capiunt fructum ex his omnibus, ut melius sit ipsis, sed inanes remanent a veritate et a dulcedine sapientiae vacui. Et vanitas est omnis labor eorum, etiamsi veritati approximare videatur. Nesciunt enim homines hujusmodi, cui laborent, et fraudent animam suam bonis; quia, cum ad solam operis magnitudinem intendant, fructum ex eo non capientes, et sibi ex illo nullam utilitatem provenire conspiciunt, et utrum haec ipsa aliis post se profutura sint, ignor
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem sub sole. Unus ẽ ꝙ sed̾m non habet nͥ
fiium ñ fiẽm. & tam̃ laborate non cessat. nec sa¬
tiantur oculi eius cliuitis. nec recogitat dicens.
cui laboro ⁊ ciuͭ fraudo animã meam bonis cͦ
Quieñ unus ẽ ⁊ solus alium successorẽ ñ hͣb.
necfilium qũe genuit. necfrem cum quo gento
Tipse. nam pattis succesor ipse ẽ. qui gͦ ⁊d̾m ñ
habet qũe relinquat pꝰt se successorem in bo¬
nis suis ⁊ tamen congregare non ces sat nec per¬
fruitur hiis quȩ possidet sedseruat auare que
cupide congregauit. quio hoc uanius ẽe pobꝰ
Onieñ laborat ⁊ fruitur labore suo aliqu̾e ftue¬
tum capit. & quilaborat nec utitur biis quȩ la¬
bore suo adcuitit. ⁊ tam̃ biis quos ciligit possi¬
cenda ea relinquit aliquod emolumentũi capit
laboris sui desid̾ium ⁊ uotum adectionis sue.
Qui u laborat ⁊ nec sibi necalii qũe cliug̃ laborat.
quare laborat nisi solo uitio suo cuiseruit: Hic

Expanded text:
nitatem sub sole. Unus est, et secundum non habet, non nitatem sub sole. Unus est, et secundum non habet, non filium, non fratrem, et tamen laborare non cessat; nec satiantur oculi ejus divitiis, nec recogitat, dicens: Cui laboro, et cur fraudo animam meam bonis? Qui enim unus est, et solus alium successorem non habet, nec filium quem genuit, nec fratrem cum quo genitus est ipse: nam patris successor ipse est. Qui ergo secundum non habet, quem relinquat post se successorem in bonis suis: et tamen congregare non cessat, nec perfruitur iis quae possidet; sed servat avare quae cupide congregavit: quid hoc vanius esse potest? Qui enim laborat et fruitur labore suo, aliquem fructum capit; et qui laborat, nec utitur iis quae labore suo acquirit, et tamen iis quos diligit possidenda ea relinquit, aliquod emolumentum capit laboris sui, desiderium et votum dilectionis suae. Qui vero laborat, et, nec sibi, nec alii, quem diligit, laborat: quare laborat, nisi soli vitio suo cui servit? hic
Abbreviated transcription (Latin):
lapore ⁊ affuctione animi. Uerum ẽ quia melior
ẽ pugilus si deficere nes citet. ⁊ cunctis benedictio
uidue sareptene data fuisset. Sednon adomnes
helyas missus ẽ. Quiaie gͦ stulte dicis meliorem
pugulum cum requie. quã plenam utramq
manum cũ labore: Fo̾rsitan consideras quando
pugilum habes ⁊ requiem habes. sednonatten¬
dis quando nec ipsum pugulum habebis qud
tunc facturussis. & quã requiem tunc sis habi¬
turus. Ideo nunc comedis pugillum in requie.
& placet tibi ociogitas tua. neq curas ñc interim
alium pugulum querere culm labore qũe come¬
das cumiste defecerit. Ideo comedis carnes tuas.
minc quia ipse uapulabunt otium hoc importu¬
num. & sua maceratione pꝰt modum exsoluent
quod reqines inconsusita expetid̾it. Et foite ño¬
omĩa genera uanitatum cicta sunt. & non ẽ alil¬
ud genus uanitatis quod inueniat speculator
subsole. Sequitur. Considans repperi aliam ua¬

Expanded text:
labore, et afflictione animi. Verum est quod melior labore, et afflictione animi. Verum est quod melior est pugillus si deficere nesciret, et cunctis benedictio viduae Sareptanae data esset . Sed non ad omnes Elias missus est. Quare ergo stulte dicis meliorem pugillum cum requie, quam plenam utramque manum cum labore? Forsitan consideras quando pugillum habes, et requiem habes; sed non attendis quando nec ipsum pugillum habebis, quid tunc facturus sis, et quam requiem tunc sis habiturus. Ideo nunc comedis pugillum in requie et placet tibi otiositas tua; neque curas nunc interim alium pugillum quaerere cum labore, quem comedas, cum iste defecerit. Ideo comedis carnes tuas nunc, quia ipsae vapulabunt post otium hoc importunum, et sui maceratione post modum exsolvent, quod requies inconsulta expenderit. Et forte omnia genera vanitatum dicta sunt, et non est aliud genus vanitatis quod inveniat speculator sub sole. Ideo sequitur: Considerans reperi aliam va
Abbreviated transcription (Latin):
medium limitem iurtutis inueniat. Et ideo stui¬
tus complicat manus suas. & comedit carnes
suas cicens. oxlior ẽ pugillus cum requie. qũa
plena utraq manus cum labore ⁊ afflictione al̃.
Complicat stuitus manus suas. Stultus eni ẽ.
qui sibi nescit ꝓuidere inposterum. Sultusẽ.
qui putat manus otio complicitas impleriddi¬
uitiis. Complicat manus suas. Alta̾m ad alt̾a̾m¬
complicat ne extendantur adoꝑationẽ. Compli¬
cat manus suas. quasi pactum faciens cũ otio¬
sitate. Et comedit carnes suas. Putat se corpori
suo partere quia tlud laborib non affligitis ed
indecaro eius egestate consumitur. unde otio
niitritur: Comedit carnes suas. Pascit eñi eum
stutticia sua ⁊ ociositas sua inpinguat eum. Sed
tam̃ caro euis quantum inutili uacatione pasci.¬
tur: tantum subsequenti inedia maceratur.
Ideo comedut carnes suas. clicens. orelior ẽ pugil¬
lus cum requie. quã plena utraq manus cum

Expanded text:
medium limitem virtutis inveniat. Et ideo stulmedium limitem virtutis inveniat. Et ideo stultus complicat manus suas, et comedit carnes suas, dicens: Melior est pugillus, cum requie, quam plena utraque manus cum labore, et afflictione animi. Complicat stultus manus suas. Stultus enim est qui sibi nescit providere in posterum. Stultus est qui putat manus otio complicatas impleri divitiis. Complicat manus suas: alteram ad alteram plicat, ne extendantur ad operationem. Complicat manus suas, quasi pactum faciens cum otiositate. Et comedit carnes suas. Putat se corpori suo parcere, quia illud laboribus non affligit, sed inde caro ejus egestate consumitur, unde otio nutritur. Comedit carnes suas. Pascit enim cum stultitia sua, et otiocitas sua impinguat eum. Sed tamen caro ejus quantum in utili vacatione pascitur, tantum subsequenti inedia maceratur. Ideo comedit carnes suas, dicens: Melior est pugillus cum requie, quam plena utraque manus cum
Abbreviated transcription (Latin):
non ilii cii inuidet noceat sed sibi. uel &̾. hoc
uanitas ẽ quod homo phiis temporalibus bo¬
nis laborat nimis ⁊sollicitus ẽ & cura suꝑflua
se affligit. cum eoꝵ ad qͥsitio citius pximũ ad
inuidiam excitet qua ꝓtrahat ad dilectionem.
Cum eñĩ bona sit industria qua homo exercet᷑.
mala ẽ cura suꝑstua ⁊ sollicitudo qua asstigitur
simul ⁊ ficducia uana ⁊ spes qua imultitudure
diuitiarum uera securitas expectatur. cũ earum
aciquisitio poctus securitatem auferat quando
primos quimpauꝑcate forgitan amare nos po¬
tuissent ꝓ sui emulatione adinuidiam nr̃am
infilammat. sure gͥ industria approbatur. ⁊ solli¬
citudo uana arguitur Seduenit runrsus aliud
genus hominum degrege uanitatis querenttũ
occasionem torpori suo. Et rephendunt istiope¬
rantes.⁊ quasi sollicitos arguere uidentur ut ipsi
sint clissoluti. Sic eni uanitas eurrit. ut numꝗͣ

Expanded text:
non illi cui invidet noceat, sed sibi, vel etiam hoc non illi cui invidet noceat, sed sibi, vel etiam hoc vanitas est, quod homo pro his temporalibus bonis laborat nimis, et sollicitus est, et cura superflua se affligit cum eorum acquisitio citius proximum ad invidiam excitet, quam protrahat ad dilectionem. Cum enim bona sit industria qua homo exercetur, mala est cura superflua et sollicitudo qua affligitur. Simul, et fiducia vana, et spes, qua in multitudine divitiarum vera securitas exspectatur; cum earum acquisitio potius securitatem auferat, quando proximos, qui in paupertate forsitan amare nos potuissent, pro sua aemulatione ad invidendum nobis inflammat. Jure igitur industria approbatur, et sollicitudo vana arguitur. Sed venit rursus aliud genus hominum de grege vanitatis quaerentium occasionem torpori suo. Et reprehendunt isti operantes, et quasi sollicitos arguere videntur, ut ipsi sint dissoluti. Sic enim vanitas currit, ut nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
triam magnam laborum suoꝵ. ut secuiam faci¬
ant uitam suam amalis quȩ sunt subsole. &
congregant opes. ⁊ multiplicant diuitias. &
cet̾a omĩa quȩ solatio uite ẽe possint multa
ꝓuidentia & sollicitudine exquirunt. Et faci¬
unt multa ⁊ oꝑantur memoria digna plurima.
& ñ numquã industria sua nlabore uiolentĩa
alienam effugiunt. sed inuidiam alienam eua¬
dere non possunt. Qua ꝓpter de hũs quoq pꝰt
impatientiam desꝑantium sententiam subdit
dicens. Ruirsus contemplatus sum omnes labo.¬
res hominum. & industriaanimaduerti pate¬
re inuidie. ꝓximi. Cum eñi labores hominũ
consideraret. uidit quia industrie bonorũ
ꝑpigritiam ligantur ut insemetipsis oꝑauir¬
tutum ñ exerceant. Sic ꝑinuidiam stimulant᷑
ut ea inꝑximis carpant. Et hoc eͦ uanitas est.¬
& cura suꝑflua. Uelhoc uanitas ẽ quod homo
bonis oꝑibus altius inuidendo curam aĩo suo
& angorem malitiȩ inducit. cum in uidendo

Expanded text:
triam magnam laborum suorum, ut securam facitriam magnam laborum suorum, ut securam faciant vitam suam a malis, quae sunt sub sole; et congregans opes, et multiplicans divitias, et caetera omnia quae solatio vitae esse possint, multa providentia et sollicitudine exquirunt. Et faciunt multa, et operantur memoria digna plurima; et nonnunquam industria sua et labore violentiam alienam effugiunt, sed invidiam alienam evadere non possunt. Quapropter de iis quoque post impatientiam desperantium sententiam subdit, dicens: Rursus contemplatus sum omnes labores hominum, et industrias animadverti patere invidiae proximi. Cum enim labores hominum consideraret, vidit quod industriae bonorum quoque sicut per pigritiam ligantur, ut in semetipsis opera virtutum non exerceant, sic per invidiam stimulantur ut ea in proximis carpant Et in hoc ergo vanitas, et cura superflua est. Vel hoc vanitas est, quod homo bonis operibus alterius invidendo curam animo suo, et angorem malitiae inducit, cum invidendo
Abbreviated transcription (Latin):
bomo sit n quare factus sit homo recognos cẽt
utiq bonum suum. & iam ñ magis felices dice¬
ret qui nicħ st̃ qua eos quisunt aliquid. De¬
sicderio namq tantiboni astrictus aĩus licet
malis temporalib afflictus uitam presentem
fastidues. spe tam consolationis uenture õino
ẽe magis quã non ẽe ciligeret. Sed ñc ꝑuerditas
magna excres cit inmentibus hominum igno.¬
rantium bonum suũ. & uanitas inconsumma-¬
tione qua maior ẽe non potest. Homo enĩ uanita¬
te mutabilitatis suȩ auera ẽentia ddefluens. sine
cessatione omni tempore id quod ẽ ẽe desinit ꝙ
transit in idsemꝑ quod non ẽ. & ita quodammͦ
assuefactus malo suo tandem adhoc ꝑu̾sitatis se.¬
mecipsum precipitat. ut iam om̃ino nicħ ẽe con¬
cupiscat. Sedhanc insaniam multi quasĩ ma-¬
nifesto ꝓpositam & quȩ abscondi non pos sit
euitare eupientes conuertuntur ut esse suũ
custotiant. & adhibẽt sollicitudinem & indus¬

Expanded text:
homo sit et quare factus sit homo, recognosceret homo sit et quare factus sit homo, recognosceret utique bonum suum, et jam non magis felices diceret, qui nihil sunt, quam eos qui sunt aliquid. Desiderio namque tanti boni astrictus animus, licet malis temporalibus afflictus vitam praesentem fastidiret, spe tamen consolationis venturae omnino esse magis quam non esse, diligeret. Sed nunc perversitas magna excrescit in mentibus hominum ignorantium bonum suum, et vanitas in consummatione, qua major esse non potest. Homo enim vanitate mutabilitatis suae a vera essentia defluens, sine cessatione omni tempore, id quod est, esse desinit; et transit in id semper quod non est, et ita quodammodo assuefactus malo suo tandem ad hoc perversitatis semetipsum praecipitat, ut jam omnino nihil esse concupiscat. Sed hanc insaniam multi quasi in manifesto propositam, et quae abscondi non possit, evitare cupientes, convertuntur, ut esse suum custodiant, et adhibent sollicitudinem et indus
Abbreviated transcription (Latin):
uisa miseria quȩ in illo ẽ iam inẽẽ felicitatẽ alio¬
ñ requirlint quia ẽe alud pret̃ hoc ñ nouerunt.
sedinsolo non ẽe eam constituunt. qm̃ in hoc to¬
to quod solum ẽe putant infelicitatem inuener̾t.
Ec circo magis laudant eos crui fuerunt & ñ suñ.
qu̾a eos qui adbuc sunt. & utris ꝙ beatiores p̾¬
dicant ulo s qui necdum sunt. Si enĩ ut uidet᷑
ipsis malum ẽ totum ẽe. bonum ẽ non ẽe &
melius non fuisse. Nam si malum ẽ malum ẽẽ
bonumẽ malum non ẽẽ ⁊ melius non fuisse.
Quod eñi longius amalo ẽ in bono ipsum maiꝰ
⁊ bonum: sicut quod longtus abono ẽ in malo
ipsum maius ẽ malum. Si gͦ malum ẽ ẽe. bonũ
utiq ẽ nonẽe. ⁊ multomelius utroq numquã
fuisse. Eius modi itaq ꝑu̾sitates pariunt dese
mentes hominum subsole. ut hoc etĩa ad confu.¬
sionem omnium accedat quod homo ipse cali¬
gat aduidendum se. Si eni uideret homo qͥd

Expanded text:
visa miseria, quae in illo est, jam in esse alio felicitatem novisa miseria, quae in illo est, jam in esse alio felicitatem non requirent, quia esse aliud praeter hoc, non noverunt; sed in solo non esse eam constituunt; quoniam in hoc toto quod solum esse putant infelicitatem invenerunt. Idcirco magis laudant eos qui fuerunt, et non sunt quam eos qui adhuc sunt, et utrisque beatiores praedicant illos qui necdum sunt. Si enim, ut videtur ipsis, malum est totum esse, bonum est non esse, et melius non fuisse. Nam si malum est malum esse, bonum est malum non esse, et melius non fuisse. Quod enim longius a malo est in bono, ipsum majus est bonum. Sicut quod longius a bono est in malo, ipsum majus est malum. Si ergo malum est esse, bonum utique et non esse, et multo melius utroque, nunquam fuisse. Ejusmodi itaque perversitates pariunt de se mentes hominum sub sole, ut hoc etiam ad confusionem omnium accedat, quod homo ipse caligat ad vivendum se. Si enim videret homo quid
Abbreviated transcription (Latin):
mon fndu euued ootus posint iut de trineste¬
rant adilud. qm̃ intempore uoluptatie suȩ clis ce¬
reillitonoluerunt ut in tempore malo requiesce¬
rent mnillo. Et rdeofaciunt quod solumn nouerunt.
cum malesunt nichil ẽẽ uolunt. quia ñ nouerutł
uiam aliam qua effugiant malum ẽe nsi transe.¬
ant adnonẽe Eropt̾ea uisis malis quȩ sub sole
sunt. continuio uoce illoꝵ subinfertur cum dĩ.
Etiaudaui magis mortuos quã uiuentes. & feli.¬
ciorem utroq uidicaui qui necdum natus ẽ. nec
uidit mala que subsolefiunt. Ista quippe uor
illoꝵ ẽ qui uerum bonum ñ nouerlint. nec ali¬
ud putant homini adbonum uel ad malum ẽe
nisi quod presens ẽ totum. Idcireo inbonis supͦ
modum exultant. inmalis desꝑant. ⁊ ubi spes il¬
lorũ ẽ illic desꝑatio constat. Propt̾ hoc uisis
malis mundi huius dicunt feliciores mortuos
quã uiuentes ⁊ utrisq necclum natos feliciores.
Quia eni hoc solum estimant ẽe quod uidetur

Expanded text:
uod optare possint, ut se transferant ad illud; quoniam in tempore voluptatis suae discere illud noluerunt, ut in tempore malo requiescerent in illo. Et ideo faciunt, quod solum noverunt: cum male sunt, nihil esse volunt, quia non noverunt viam aliam, qua effugiant malum esse, nisi transeant ad non esse. Propterea visis malis, quae sub sole sunt, continuo voce illorum subinfertur cum dicitur. Et laudavi magis mortuos quam viventes; et feliciorem utroque judicavi, qui necdum natus est; nec vidit mala, quae sub sole fiunt. Ista quippe vox illorum est, qui verum bonum non noverunt, nec aliud putant homini ad bonum vel ad malum esse, nisi quod praesens est totum. Idcirco in bonis supra modum exsultant, in malis desperant; et ubi spes illorum est, illic desperatio constat. Propter hoc visis malis mundi hujus dicunt, feliciores mortuos quam viventes, et utrisque necdum natos feliciores. Quia enim hoc solum existimant esse, quod videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
ualde ad ꝑiculum oꝑantia. & conuertit se intꝰ
mingeminat illic querelam deuanitate que ab¬
scondita ẽ. ⁊ iliam graui examinat conquestiõe
suꝑ eam quȩ foris paret aliena. Non eñi nocius¬
Sec mutabilitas rerum si animoꝵ mutabilitas ñ
fuisset. qm̃ idipsum bonum erat ut transitoria
ꝓtp̃r mutanit spẽm. sed non erat bonum ut uidi¬
cia mentium humanarum deserant ueritatem.
Hon itaq caus amur qm̃ tempora uaria sunt.
qm̃ bonum ẽ. sed causamur quoduaria sunt
humana iudicia. qm̃ hoc bonum nonẽ. Neq
enim ueritas ase ẽe potest alia. quia quod bonũ
ẽ inueritate malum nonẽ. ⁊ quod inueritate bo¬
num non ẽ malum ẽ. Quare gͦ uidicatut quia
hoc bonum ẽ ⁊ hoc malum ẽ. ⁊ uidicatur quia¬
malum ẽ hoc ⁊ hocbonum ẽ. cũ inueritate
uel bonum non ẽ simalum ẽ. uel malum nonẽ
Sihonum ẽ. Ater dicit bonum ẽ. atter dicit
malum ẽ . quihoc cdicit bonum ẽ dicit ilud ma.¬

Expanded text:
valde ad periculum operantia: et convertit se introrsum, valde ad periculum operantia: et convertit se introrsum, et ingeminat illic querelam de vanitate quae abscondita est: et illam gravi examinat conquestione super eam quae foris paret aliena. Non enim nocuisset mutabilitas rerum, si animorum mutabilitas non fuisset: quoniam idipsum bonum erat, ut transitoria pro tempore mutent speciem, sed non erat bonum ut judicia mentium humanarum deserant veritatem. Non itaque causamur quod tempora varia sunt, quoniam bonum est: sed causamur quod varia sunt humana judicia: quoniam hoc bonum non est. Neque enim veritas a se esse potest alia: quia, quod bonum est in veritate, malum non est: et quod in veritate bonum non est, malum est. Quare ergo judicatur quod hoc bonum est, et hoc malum eum in veritate vel bonum non est, si malum est, vel malum non est, si bonum est. Alter dicit, Bonum est, et alter dicit, Malum est: et qui dicit, Hoc bonum est, dicit Illud ma
Abbreviated transcription (Latin):
Siue uolens admeritum siue nolens adcorm̃tum
Non gͥ confidere debet homo inlabore suo. neq
mnactis sius spem ponere quasi possit ipse uelqd̃
desuꝑ non ordinatum ẽ efficere. uel quod dispos i¬
tum ẽ impetire. Nichil enĩ labor hominis uniu¬
Sis adicere põt ut amplius sit. quia iusta artificis
mod̾atio sic cuncta inȩquitate disposuit. ut om̃s
quod sine eius cooꝑations nititur. uniu̾zitatis or¬
mus. sedutinam ꝑuerusse¬
mus ad et̾nitatem. Restant
enim adhuc multa. ⁊ pluri¬
ma uoluuntur cirea nos:
iterant rursum tempora orbem suum usque qͣsqꝙ
ut non sit finis donec omnia fuerint consummata.
Sequitur quippe pꝰt mutabilitatem rerum gra¬
iuis confusio animoꝵ. qm̃ ꝑgunt corda suꝑ uo¬
lumina ⁊transitus tempoꝵ ut nonstent in ue.¬
ricate. sed defluant cum eis que uadunt ut transe¬
ant. Propt̾ea cessat abhiis omnib que foris nutãt
nfluciuant quasi modica sint uniu̾sahec. ⁊ ñ

Expanded text:
sive volens ad meritum, sive nolens ad tormentum. sive volens ad meritum, sive nolens ad tormentum. Non igitur confidere debet homo in labore suo, neque in actis suis spem ponere, quasi possit ipse, vel quod desuper non ordinatum est efficere, vel quod dispositum est impedire. Nihil enim labor hominis universis adjicere potest, ut quid amplius sit: quia justa Artificis moderatio sic cuncta in aequitate disposuit, ut omne, quod sine ejus cooperatione nititur, universitatis ormus, sed utinam pervenissemus ad aeternitatem! Restant enim, adhuc multa, et plurima volvuntur circa nos: et iterant rursum tempora orbem suum usquequaque, ut non sit finis, donec omnia fuerint consummata. Sequitur quippe post mutabilitatem rerum gravis confusio animorum: quoniam pergunt corda super volumina, et transitus temporum, ut non stent in veritate, sed defluant cum eis quae vadunt ut transeant. Propterea cessat ab his omnibus quae foris nutant, et fluctuant quasi modica sint universa haec et non