comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unde ẽẽ potuerunt. nisi inherendo eidem
ip̃i forme quam intuentur utinde for¬
mentur. et sint iusti anmi. non taritũ
cernentes et dicerites. uistum eẽ ammũ.
qui scientiam atq rationem inuita ac
moribus sua cuiq distribuit. sedeciã
ut ip̃i iusteuiuant. iusteq morati st̃
sua cuiq listribuendo. ut neminiquic¬
quam debeant nisi ut inuicem digãt
Et unde inherent illi forme nisi aman¬
do: Cur ergo alium diligimus quẽ
credimus iustum. et non diligimus
ip̃am formam ubi indemus quid sit
iustus ammus. ut et nos iusti ẽẽ possu¬
mus: An uero nisi et istam diligeremꝰ.
nullo modo eum diligetemus q̃uemee
minus eam diligimus. quam ut iusti ẽẽ
ualemus. Homo ergo qui creditur iustꝰ
exea forma et ueritate diligitur: quã
cernit et intelligit apud se ille qui dili¬
git. Ip̃a uero forma et uerctas non est qͦ¬
modo aliunde diligatur: Neq emiminue¬
nimus aliquid tale preter. ip̃am. ut eam

Expanded text:
unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam diligeremus, nullo modo eum diligeremus quem dils, minus eam diligimus quam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam,
Abbreviated transcription (Latin):
approbat apud se et ip̃e hoc idem cernitie¬
ciam si non sit et ip̃e quod cernit. Iustus
uero cum id dicit. id quod ip̃e est. cernit.
et dicit. Et ubi eciam ip̃e ceruit. nisi apd
se ip̃m: Sed hoc mirum non est. Ubi e¬
nm se ip̃m cerneret. nisi apud se ip̃m
Illud est mirabile. ut apud se anmus
uideat quod alibi nusquam iudit. et
uerum uideat. et ip̃m uerum iustum a¬
nimum udeat. et sit ip̃e amimus. et nõ
sit iustus ammus. quem apud se ip̃m
uidet. Num est. alius animus iustus.
in animo non lum iustos Aut si non
est quem ibi uidet. cum uidet et dicit
quid sit ammus ustus. necalibi qͣm
ip̃e in seuidet. cum ip̃e non sit ammus
iustuse An islud quod uidet ueritas esti
interior presens anmo. qui eam ualet
intuerie Neq emm omnes ualent. et qui
intueri ualerit. hoc etiam quod intuentur
non omnes sunt. hoc est non sunt eciam
ip̃i iusti amimi. sicut possunt uidere ac
dicere quid sit iustus aumus. Quod

Expanded text:
approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, eapprobat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam ipse cernit, nisi apud se ipsum? Sed hoc mirum non est: ubi enim se cerneret, nisi apud se ipsum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum videat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
eius. tum eam uolo dicere. antequam uocẽ
quinq sillabarum profetam quod nomẽ
eius fere omnibus notumest. Quam ta¬
men ymaginem si ex anmo meo proferre
possẽ ad oculos hominum. qui alexandriam
nouerunt. profecto aut omnes dicerent ñ
ymaginem quasi pisturam eius. ip̃am ta¬
men ẽe nescirem. sed eis crederem qui uisã
tenerent. Non autem ita quero quid sit
iustus. nec ita inuenio. nec ita intueoꝵ
quasi tale aliquid oculis uiderim. aut
ullo corporis sensu didicerim. aut abe¬
is qui ita didicissent audierim. Cum e¬
ni dico et sciens dico. uistus est. animꝰ.
qui scientia ac ratione in uita ac morib
sua cuiq distribuit. non aliquam rem̃
absentem cogito. sicut kartaginem. aut
fingo ut possum sicut alexandriam si¬
ue tta sit siuenon ita. sed presens quid¬
dam cerno. et cerno apud me. et si ñ sum
ip̃e quod cetas. et muslti si audiant ap¬
probabunt. & quisquis me audit scienter

Expanded text:
ejus, cum eam volo dicere, antequam voce ejus, cum eam volo dicere, antequam voce quinque syllabas proferam, quod nomen ejus fere omnibus notum est. Quam tamen imaginem si ex animo meo proferre possem ad oculos hominum qui Alexandriam noverunt, profecto aut omnes dicerent, Non  est imaginem quasi picturam ejus, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem qui visam tenerent. Non autem ita quaero quid sit justus, nec ita invenio, nec ita intueor, quasi tale aliquid ocultis viderim, aut ullo corporis sensu didicerim, aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enim dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem absentem cogito, sicut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter
Abbreviated transcription (Latin):
spondeati Et quisquis hino uerum Ren¬
dere potuit. apud se rp̃m quil responde¬
ret inuenit. Et carthaginem quidem
cum eloqui uolo. aput merp̃m quero
ut eloquar et apud me ip̃m inuenio ꝯ¬
phantasiam carthaginis. sed eam per
corpus accepi. d est ꝑ corporis sensum
qm presens i ea corpore sui et eam inili at¬
ꝙ sensi. memoriaq retinui. ut aput me in¬
uenirem de illa uerbum cum eam uellem
clicere. Ip̃a enim phantbasia eius iamemo¬
na mea uerbum eius. non sonus ille tris¬
sillabus. cum kartago nominatur uel
eciam tacite nomen ip̃m per spacia tempo¬
rum cogitatur. sed illud quod in ammo me¬
o cerno. cum hoc trissillabum uoce ꝓ fero. ł
antequam proferam. Sic et alexandriam.
cum eloqui uolo quam numquam uidi.
presto est. apud me phantasina eius. Cum
enim a multis audissem et creclidissem
magnam ẽẽ illam urbem. sicut michi nar¬
cari potuit fuyci animo ymaginem eius
quam potui. et hoc est: apud me uerbum

Expanded text:
spondeat; et quisquis hinc verum responspondeat; et quisquis hinc verum respondere potuit, apud se ipsum quid responderet invenit. Et Carthaginem quidem cum eloqui volo, apud me ipsum quaero ut eloquar, et apud me ipsum invenio phantasiam Carthaginis: sed eam per corpus accepi, id est per corporis sensum, quoniam praesens in ea corpore fui, et eam vidi atque sensi, memoriaque retinui, ut apud me invenirem de illa verbum, cum eam vellem dicere. Ipsa enim phantasia ejus in memoria mea verbum ejus, non sonus iste trisyllabus cum Carthago nominatur, vel etiam tacite nomen ipsum per spatia temporum cogitatur; sed illud quod in animo meo cerno, cum hoc trisyllabum voce profero, vel antequam proferam. Sic et Alexandriam cum eloqui volo, quam nunquam vidi, praesto est apud me phantasma ejus. Cum enim a multis audissem et credidissem magnam esse illam urbem, sicut mihi narrari potuit, finxi animo meo imaginem ejus quam potui: et hoc est apud me verbum
Abbreviated transcription (Latin):
oculis non iudit. nisi corpora. Iustus au¬
tem in homine non est. nisi ammus. et
cum homo iustus dicttur: ex animo d̾r.
non excorpore. Est enm quedam pulchri¬
tudo animi iusticia. qua pultrisunt hoĩes
pleriq eciam qui corpore distorti atq de¬
formes sunt. Sicut autem ammus
non uidetur oculis. ita nec pulcritudo
eus. ubi ergo nouit quid sit iustus n¬
si quinon clum est. atq ut sit diligit
iustum: An signa quedam per motum
corporis emicant. quibus ille aut ille ho¬
mo uistus ẽẽ apparete. Sed unde nouit
illa signa ẽẽ amini iusti. nesciens quid
omnino sit iustus: Nouit ergo: Sed
ubinouimus quid sit iustus. cum eci
amnondum iustisumus: Si extra¬
quam nos nouimus: incorpore aliquo
nouimus. Sed nor esti ista res corporis.
In nobis igitur nouimus quid sit
iustus. Non emimalibr hoc inuenio.
cum quero ut hoc eloquar. nisi apud
me ip̃m. Et su nterrogem alium quid
sit iustus. apud seip̃m querit quid re¬

Expanded text:
oculis non vidit nisi corpora. Justus auoculis non vidit nisi corpora. Justus autem in homine non est, nisi animus: et cum homo justus dicitur, ex animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo animi justitia, qua pulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejus. Ubi ergo novit quid sit justus, qui nondum est, atque ut sit diligit justum? An signa quaedam per motum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse justus apparet? Sed unde novit illa signa esse animi justi, nesciens quid omnino sit justus? Novit ergo. Sed ubi novimus quid sit justus, etiam cum justi nondum sumus? Si extra nos novimus, in corpore aliquo novimus. Sed non est ista res corporis. In nobis igitur novimus quid sit justus. Non enim alibi hoc invenio, cum quaero ut hoc eloquar, nisi apud me ipsum: et si interrogem alium quid sit justus, apud se ipsum quaerit quid re
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Quid autem sit iustus unde no¬
uimus. si iustinon sumus. Quod si ne¬
monouit quid sit iustus. nisi qui iust̾
est: nemo diligit iustum nisi iustus.
Non emm potest diligere quem iustũ
hoc ip̃m qͥuia iustum ẽẽ credit. si quid
sit iustus ignorat. secundum quod su¬
perius demonsirauimus. nemmem di¬
ligere quod credit. et non uidet. nisi exa¬
liqua noticie regula. generalis sine spe¬
cialis. Ac ꝑ hoc. si non diligit uistum
insi iuitus quomodo uolet quisq esoe¬
uistus qui non dum este Nonemmu
uult quisquam ẽẽ quod nondiligiti
ut autem situistus qui non dumest:
uoletutiq uistus eẽ. Ut autem uelite di¬
ligit ustum. Siligit ergo iustum: et qui
non dumiustus est. Siligere autem iu¬
stum non potest. si quid sit uistus igno¬
rat. Promde nouit quid sit iustus. ẽtiam
qui non lumest. Ubi ergo nouit: Nũ
cculis iudit aut illum corpus iustum.
uelut album aut nigrum. aut quadꝵ
aut rotundum: Quis hoc dixc̾itꝰ Aut

Expanded text:
nobis. Quid autem sit justus unde nonobis. Quid autem sit justus unde novimus, si justi non sumus? Quod si nemo novit quid sit justus nisi qui justus est, nemo diligit justum nisi justus: non enim potest diligerhoc ipsum quia justum esse credit, si quid sit justus ignorat; secundum quod superius demonstravimus, neminem diligere quod credit et non videt, nisi ex aliqua regula notitiae generalis sive specialis. Ac per hoc si non diligit justum nisi justus, quomodo volet quisque justus esse qui nondum est? Non enim vult quisquam esse quod non diligit. Ut autem sit justus qui nondum est, volet utique justus esse: ut autem velit, diligit justum. Diligit ergo justum et qui nondum justus est. Diligere autem justum non potest, qui quid sit justus, ignorat. Proinde novit quid sit justus, etiam qui nondum est: ubi ergo novit? num oculis vidit? An ullum corpus justum, velut album, aut nigrum, aut quadrum, aut rotundum? Quis hoc dixerit? At
Abbreviated transcription (Latin):
Neq emim cum corpus uiuum mouet᷑
apitur ulla uia oculis nostris ad ui¬
dendum ammum. remq oculis uideri nõ
potest. sed illimoli aliquid in ẽt sentimũ.
quale nobis inest admouendam simi¬
liter molem nostram. quod esti uita ei
amina. neq quasi humane prudentie
rationisq ꝓprium est. Et bestie quippe
sentumt uiuere. nontantum se ip̃as. sed
eciam inuicem atq alter uttum. et nos
ip̃os nec ammas nostras uident. sed ex
motibus corporis. idq statim et facillime.
quedam conspirafone naturali. Lũm
igitur cuiustibet ex nostro nouimus.
et ex nostro credimus. quem non noui¬
mus. Non enim tantum sentimus a¬
nimum. sed etiam scire possumus quid
sit ammus. consideratõne nostri. Habe¬
mus enim aminum. S ed quid sit ui¬
stus unde nouimus. Siceramus em̃
apt̃m nos non alia causa diligere. nisi
et quod sit iustus. sicut et quiad sit ani¬
mus. Sed quid sit ammus ut clictum
est. nouimus ex nobis. In est enim anmꝰ

Expanded text:
Neque enim cum corpus vivum movetur, Neque enim cum corpus vivum movetur, aperitur ulla via oculis nostris ad videndum animum, rem quae oculis videri non potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum similiter molem nostram, quod est vita et anima. Neque quasi humanae prudentiae rationisque proprium est. Et bestiae quippe sentiunt vivere, non tantum se ipsas, sed etiam se invicem atque alterutrum, et nos ipsos. Nec animas nostras vident, sed ex motibus corporis, idque statim et facillime quadam conspiratione naturali. Animum igitur cujuslibet et ex nostro novimus, et ex nostro credimus quem non novimus. Non enim tantum sentimus animum, sed etiam scire possumus quid sit animus consideratione nostri: habemus enim animum. Sed quid sit justus, unde novimus? Dixeramus enim nos Apostolum non alia causa diligere, nisi et quid sit justus, sicut et quid sit animus. Sed quid sit animus, ut dictum est, novimus ex nobis: inest enim animus
Abbreviated transcription (Latin):
et consideremus quos non¬
cur diligamus apłm. inde
Lumquid nam pp̃ humanam speci muᷤᷤ¬
em quam notissimam habemus. eodiliga
quod creduus eum hominem fuisse: muᷤ¬
Nonutiq. Alioquin nunc non est. ꝙ̃
cdiligamus. quandoquidem homo ille iã
non est. anma enim eius a corpore separa¬
ta est. sed id quod in illo amamus. eciã
nunc iuiuere creclimus. Amamus enmm
animum iustum. Ex qua ergo geneta¬
li aut speciali regula. nisi quia scimus.
et quid sit animus et quid sit iustus ͤ
Et ammus quidem quid sit. non incõ¬
gruenos dicimus ideo nosse. quia et noꝰ
habemus ammum. Neq enm uiiqͣm
oculis iudimus. et s ex similitudine iu¬
sorum plurimum notionem generalem
et nos habemus. Quid emm tam in¬
time scitur. seq ip̃m ẽẽ sentit. quam id
quo eciam cetera sentiuntur. id est ip̃e
aminus: Namet motus corporum. qͥ¬
bus pret̾nos alios iuuere sentimus. ex
nostra similctudine agnoscimus. quia
et nos ita mouemus corpus uuendo.
sicut illa corpora moueri aduertimus.

Expanded text:
et consideremus cur diligamus Apostolum. Numquidnam propter humanam speciem, quam notissimam habemus, eo quod credimus eum hominem fuisse? Non utique: alioquin nunc non est quem diligamus, quandoquidem homo ille jam non est; anima enim ejus a corpore separata est. Sed id quod in illo amamus, etiam nunc vivere credimus: amamus enim animum justum. Ex qua ergo generali aut speciali regula, nisi quia scimus et quid sit animus, et quid sit justus? Et animus quidem quid sit, non incongrue nos dicimus ideo nosse, quia et nos habemus animum. Neque enim unquam oculis vidimus, et ex similitudine visorum plurium notionem generalem et nos habemus. Quid enim tam intime scitur, seque ipsum esse sentit; quam id quo etiam caetera sentiuntur, id est, ipse animus? Nam et motus corporum, quibus praeter nos alios vivere sentimus, ex nostra similitudine agnoscimus: quia et nos ita movemus corpus vivendo, sicut illa corpora moveri advertimus.
Abbreviated transcription (Latin):
num. nec ꝓpb̃as omisisse musttis exem¬
plis docet scriptura. Superestigitur
iam ut uideamus. cum et nato per uir¬
ginem domino. ce corporali specie sicut col¬
umba descendente sp̃u sansto. uisisq igneis
lingius sonttu facto de celo. die pentechostes
post ascensionem domini. non ip̃m dei uerbũ
per substantiam qua patri equale ato co¬
iternum est. nec sp̃c patris et filii per sub
stantiam. qua et ip̃e utrisq coequalis
atq coeternus est. sed utiq per creaturrã
que illis modis formari et existere po¬
tuit. corporeis atq mortalibus apparue
rit sensibus. quid inter illas demonstra¬
tiones et has ꝓprietates filii dei et sp̃t sancti
quamius per creaturam iusibiem fcãs
intersit. quod alio uolumine commodius

Expanded text:
num nec Prophetas omisisse, multis exemnum nec Prophetas omisisse, multis exemplis docet Scriptura. Superest igitur jam ut videamus, cum et nato per virginem Domino, et corporali specie sicut columba descendente Spiritu sancto , visisque igneis linguis sonitu facto de coelo die Pentecostes post ascensionem Domini , non ipsum Dei Verbum per substantiam suam qua Patri aequale atque coaeternum est, nec Spiritus Patris et Filii per suam substantiam qua et ipse utrisque aequalis atque coaeternus est, sed utique creatura quae illis modis formari et existere potuit corporeis atque mortalibus sensibus apparuerit, quid inter illas demonstrationes et has proprietates Filii Dei et Spiritus sancti, quamvis per creaturam visibilem factas, intersit: quod ab alio volumine commodius
Abbreviated transcription (Latin):
liquando spt sanctus. aliquando sine
ulla distinctione persone. deus ꝑ illos
figurabatur. et si iusibilibus ce sensibi¬
libus formis apparens. per creaturam
tamen suam non ꝑ substantiam suã
ciu uidende corda mundantur. per hec
ommia que oculis uidentur et aurib
auliuntur. Sed iam satis quantum
existmio pro captu nr̃o disputatum
et demonstratum est. quod in hoc libro su¬
ceperamus ostendere. consistitq et proba¬
bilitate sationis. quantum homo uel po¬
cius quantum ego potui. & firmitate au¬
atoritatis. quantum de scripturis sanctis
diuina eloquia patuerunt. quodantiqͥs
patribus nostris ante incarnatõnem sal¬
uatoris cum deus apparere dicebatuR.
uoces ille ac species corporales per ange¬
los factesunt. siue ip̃is loquentibus ł
agentibus aliquil ex persona dei. sit̃
etiam ꝓpb̃as ce solere ostendimus. siue
assumentibus ex creatura quod ip̃i non
eẽnt ubi deus figurate demonstra retur
hominibus. Quod genus significatio¬

Expanded text:
liquando Spiritus sanctus; aliqliquando Spiritus sanctus; aliqulla distinctione personae Deus per illos figurabatur, etsi visibilibus et sensibilibus formis apparens, per creaturam tamen suam, non per substantiam, cui videndae corda mundantur per haec omnia quae oculis videntur et auribus audiuntur. 27. Sed jam satis, quantum existimo, pro captu nostro disputatum et demonstratum est, quod in hoc libro susceperamus ostendere: constititque et probabilitate rationis quantum homo vel potius quantum ego potui, et firmitate auctoritatis quantum de Scripturis sanctis divina eloquia patuerunt, quod antiquis patribus nostris ante incarnationem Salvatoris, cum Deus apparere dicebatur, voces illae ac species corporales per Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus vel agentibus aliquid ex persona Dei, sicut etiam Prophetas solere ostendimus; sive assumentibus ex creatura quod ipsi non essent, ubi Deus figurate demonstraretur hominibus; quod genus significatio
Abbreviated transcription (Latin):
dominus loquebatur per angelos fili¬
us dei mecliator dei et hominum futurũ
exsemine abrahe suum disponebat ad¬
uentum. ut inueniret a quibus recipe¬
retui confitentes reos. quos lexnon
impleta fecerat transgressores. unde et
apło ad galathas dicit. Quicd ergo¬
Lex transgressionis gracia posita est.
donec ueniret semen cui promissumẽ.
disposita perangelos in manu media¬
coris. hoc est dispositum per angelos
inmanusua. Non enim natus est ꝑ
conclitionem. sed per potestatem. Qd̃
autem non aliquem ex angelis clicit
mecliatorem. sed ip̃m dominum iħm
xp̃m. inquantum homo fieri lignatꝰ
est: habes alio loco. Unus in quit deus.
et unus mediator dei et hominum ho
fectione agni. hinic illa omina que de
xp̃o uentiid incame atq passiro. sed
et resurrecturo in lege figurantur.
que data esti in edictis angelorum. do¬
łos eratutiq ce pater ce fuius et sp̃c sc̃s.
ce aliquando peter aliquando filius. a¬

Expanded text:
Dominus loquebatur, per Angelos FiliDominus loquebatur, per Angelos Filius Dei, mediator Dei et hominum futurus ex semine Abrahae suum disponebat adventum, ut inveniret a quibus reciperetur, confitentes se reos, quos lex non impleta fecerat transgressores. Unde et Apostolus ad Galatas dicit, Quilex? transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen, cui promissum est, disposita per angelos in manu media19: hoc est dispositum per Angelos in manu sua. Non enim natus est per conditionem, sed per potestatem. Quod autem non aliquem ex Angelis dicit mediatorem, sed ipsum Dominum Jesum Christum, in quantum homo fieri dignatus est, habes alio loco: Unus, inquit, Deus, et unus mediator Dei et hominum, hofectione agni : hinc illa omnia quae de Christo venturo in carne atque passuro, sed et resurrecturo in lege figurantur, quae data est in edictis Angelorum, ilis erat utique Pater et Filius et Spiritus sanctus; et aliquando Pater, aliquando Filius, a
Abbreviated transcription (Latin):
factus. sed lex ip̃a data manifestissime
ostenclitur: quam cerde de filio nullus
fidelium dubitat deum delisse moysi
ad subiigandum populum istł. Sed
tamen per angelos datam. ita stephanuᷤ
loquitur. Sura ceruice inquit et non
cirumciso corde et auribus. uos semꝑ
spĩu sancto restitiftis. sicut patres ue¬
stri. Quem ꝓpharum non ꝑ secuti sũt
patres uestri. ee occiderunt eos qui pre¬
nuntiabant de aduentu iusti cuiusr̃c
uos proditores ce inteifestores fiustis.
qui accepistis legem in eclictis ange¬
loꝵ. nec custodistis. Quicd hoc euden¬
tius. quidtanta austoritate robustuiᷤͤ
Inelictis quidem angelorum illi ppło¬
Lex data est. sed domini iħu cp̃i ꝑ eam
disponebatur et prenunciabatur ad¬
uentus. ce ip̃e tamquam uecbum dei
miro ei esfabili modo erat mn angelis
in quorum edictis lex ip̃a dabatur unde
dicit in euangelio. Si crederetis moysi cre¬
nim ille scripsit. Ser angelos ergo tunc

Expanded text:
factus, sed lex ipsa data manifestissime factus, sed lex ipsa data manifestissime ostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum populum Israel, sed tamen per Angelos datam? Ita Stephanus loquitur: Dura cervice, inquit, et non circumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis, sicut et patres vestri. Quem Prophetarum nos qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc vos proditores et interfectores fuistis, qui accepistis legem in edictis Angelorum, nec custodistis . Quid hoc evidentius? quid tanta auctoritate robustius? In edictis quidem Angelorum lex illi populo data est: sed Domini Jesu Christi per eam disponebatur et praenuntiabatur adventus; et ipse tanquam Verbum Dei miro et ineffabili modo erat in Angelis, in quorum edictis lex ipsa dabatur. Unde dicit in Evangelio, Si crederetis Moysi, crenim ille scripsit . Per Angelos ergo tunc
Abbreviated transcription (Latin):
e quod inmonte dominus uisus estio
Et ecce idem angelus dominus dici¬
tur. Quare nisi quia per angelum
dominus: Iam uero in eo quod sequi¬
deusloquatur. Et uocauit inquit ange¬
lus domini abraham iterum de celo dicẽs.
Ser me uiraui dicit dominus p̃p̃ quod
fecisti hoc uerbum. et non pepertisti filio
tuo dilecto pp̃ me. et ceteta. Hec certe uer¬
ba ut dicat ille per quem loquitur do¬
minus. Hec dicit dominus. eciam ꝓpħe
solent habere. an filuis dei de patre ait di¬
cit dominus. et ip̃e est. ille angelus prĩs:
Quic ergo de illis tribus urris. nonne
respicunt quomodo urgentur qui iu¬
si sunt abrahe. cum predictum ẽẽt iusũ
est. ei dominus. an quia uiri dictisunt
non erantangeli: Samhelem legant
clicentem. Et ecte uir gabriel. Sed qͥ
ultra differimus ora eorum euidentissi¬
mo atq grauissimo alio documento op¬
pilare. uibi non angelus singulariter
nec uiri pluraliter. sed omnino angeli
clicuntur:. per quos non sermo quilibet

Expanded text:
e quod in monte Dominus visus est. e quod in monte Dominus visus est. Ecce idem angelus Dominus dicitur: quare, nisi quia per angelum Dominus? Jam vero in eo quod sequiDeus loquatur. Et vocavit, inquit, angelus Domini Abraham iterum de coelo, dicens: Per me juravi, dicit Dominus, pro eo quod fecisti hoc verbum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me , etc. Haec certe verba, ut dicat ille per quem loquitur Dominus, Haec dicit Dominus, etiam Prophetae solent habere. An Filius Dei de Patre ait, Dicit Dominus, et ipse est ille Angelus Patris? Quid ergo? de illis tribus viris nonne respiciunt quomodo urgeantur, qui visi sunt Abrahae, cum praedictum esset, Visus est ei Dominus? An quia viri dicti sunt, non erant Angeli? Danielem legant dicentem, Ecce vir Gabriel . 26. Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissimo alio documento oppilare, ubi non angelus singulariter, nec viri pluraliter, sed omnino Angeli dicuntur, per quos sermo non quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
sius uidit. & etce aries unus tenebatur
in arbore sabec cornibus. tabiit abea¬
ham et ascepitarietem. Et obtulit eum
holocaustum pro ysaac filio suo. Et cog¬
nommauit abrahamnomen loci illiuis
dominus uidit. ut dicant hodie quod un
monte dommus uisus est. sicut paulo
ante quod dixit deus per angelum. Hic
emm cognoui quia times deum. non
quia tunc deus cognouisse intelligen¬
dus est. sed egisse ut per deum ip̃e abra¬
ham cognosceret quantas haberet uireᷤᷤ
corclis ad obediendum deo. usq ad imn¬
molationem umnici filii. illo modo locu¬
tionis quo significatur ꝑer efficientem.
id quod efficitur. sicut dicitur frigus
pigrum quod pigros facit. ut idẽo
cognouisse diceretur: quia ip̃m abrahã
cognoscere fecerat quem poterat. latere
fidei sue furmitas nisi tali experimen¬
to ꝓbaretuur ita et hic cognominauit
abrahamnomen loci illuis dominus
uidit. id est quod uideri se fecit. Nam
continuo secutus ait. ut dicant hodi¬

Expanded text:
suis vidit, et ecce aries unus tenebatur suis vidit, et ecce aries unus tenebatur in arbore sabech cornibus; et abiit Abraham, et accepit arietem, et obtulit eum holocaustum pro Isaac filio suo. Et cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit, ut dicant hodie quod in monte Dominus visus est: sicut paulo ante quod dixit Deus per angelum, Nunc enim cognovi quia times Deum; non quia tunc Deus cognovisse intelligendus est, sed egisse ut per Deum ipse Abraham cognosceret quantas haberet vires cordis ad obediendum Deo usque ad immolationem unici filii: illo modo locutionis quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut dicitur frigus pigrum, quod pigros facit; ut ideo cognovisse diceretur, quia ipsum Abraham cognoscere fecerat, quem poterat latere fidei suae firmitas, nisi tali experimento probaretur. Ita et hic cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit: id est, quod videri se fecit. Nam continuo secutus ait, Ut dicant hodi
Abbreviated transcription (Latin):
Extendens autem abraham manum su¬
am sumpsit gladium. occidere filium
suum. Et uocauit eum angelus domnu
de celo. et dixit ei. Abraham abraham. Et
dixit. Ecce ego. Et dixit. Ne micias ma¬
num tuam super puerum. neq facias ei
quicquam. Quid ad hec respondetur. An
dictur sunt deum uississe ut occidetur
ysat. et angelum ꝓhibuisse. porro ip̃m
patrem aduetsus dei preceptum qui usse¬
rat ut occideret: ob temperasse angelo ut
parcerete. Ridendus et abitiendus hic
census est. Sed neꝙ huio tam crasso ⁊ ab¬
iecto ullum locum ẽẽ scriptura perint¬
tit. continuo subiungens. Nunc autem
cognoui quia times deum tu. & non peper¬
tisti filio tuo dilecto p̃pme. Quid est ꝓpter
me. nisi ꝓpter tum qui occidi uisserat. Idẽ
igitur deus abrabe quiangelus. an poci¬
us per angelum deus: Accipe sequenti¬
a. Certe iam hic angelus manifestissi¬
me expressus est: attende tamen quid̃
contexatur. Respiciens abraham oculis

Expanded text:
Extendens autem Abraham manum suExtendens autem Abraham manum suam, sumpsit gladium, occidere filium suum. Et vocavit eum angelus Domini de coelo, et dixit ei: Abraham, Abraham. Et dixit: Ecce ego. Et dixit: Ne injicias manum tuam super puerum, neque facias ei quidquam. Quid ad hoc respondetur? An dicturi sunt Deum jussisse ut occideretur Isaac, et angelum prohibuisse; porro ipsum patrem adversum Dei praeceptum, qui jusserat ut occideret, obtemperasse angelo ut parceret? Ridendus et abjiciendus hic sensus est. Sed neque huic tam crasso et abjecto ullum locum Scriptura esse permittit, continuo subjungens: Nunc enim cognovi quia times Deum tu, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Quid est, propter me; nisi propter eum qui occidi jusserat? Idem igitur Deus Abrahae qui angelus, an potius per angelum Deus? Accipe sequentia: certe jam hic angelus manifestissime expressus est; attende tamen quid contexatur: Respiciens Abraham oculis
Abbreviated transcription (Latin):
surgere. uel facile se ab inteclectu inuer¬
ba precipitant. quomodo potetunt expli¬
care uisum ẽẽ deum intribus uiris. isi
eos sicut eciam consequentia docent. an¬
gelos fuisse fateantur: An quia. non
dictum est. angelus ei. locutus est. uel
apparunt. ꝓpterea licere audebunt moy¬
si quidem illam uisionem ac uocem per
angelum factam. quia ita scuiptum esti
abrahe autem quia commemoratio an¬
geli facta non est. per substantiam suam
deum apparuisse atq sonuisse. Quid
quod nec aput abraham de angelo tacitũ
est: Nam ita legitur. cum immolanduᷤ
eius filius peteretur. Et factum est. post
hec uerba. temptauit deus abrahan. et
dixit ad eum. Abraham abraham. Et
ille dixit. Ecce ego. Et dixit ei. Accipe
filium tuum dilectum quem diligis y¬
saac. et uade in t̾cam excelsam. et offeres
eum ibi in holocaustum super unum
montium quem tibi dixeto. Certe hic
deus non angelus commemoratus esti
Saulo post uero ita se habet scuiptura.

Expanded text:
assurgere, vel facile se ab intellectu in verassurgere, vel facile se ab intellectu in verba praecipitant, quomodo poterunt explicare visum esse Deum in viris tribus, nisi eos, sicut etiam consequentia docent, angelos fuisse fateantur? An quia non dictum est, Angelus ei locutus est, vel, apparuit; propterea dicere audebunt, Moysi quidem illam visionem ac vocem per angelum factam, quia ita scriptum est; Abrahae autem, quia commemoratio angeli non est facta, per substantiam suam Deum apparuisse atque sonuisse? Quid quod nec apud Abraham de angelo tacitum est? Nam ita legitur, cum immolandus filius ejus praeciperetur: Et factum est post haec verba, tentavit Deus Abraham, et dixit ad eum: Abraham, Abraham. Et ille dixit: Ecce ego. Et dixit ei: Accipe filium tuum dilectum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer eum ibi in holocaustum super unum montium quem tibi dixero. Certe hic Deus, non angelus, commemoratus est. Paulo post vero ita se habet Scriptura:
Abbreviated transcription (Latin):
tare: facta est uox domini dicens. Ego
sum deus patrum tuorum deus abraham.
& deus ysaac. ce detis iacob. ¶remefactus
autem moyses: non au debat considetare.
Sixitq ui dominus. Solue calciamentũ
pedum tuorum. ce cecera. Hic certe et an¬
gelum et dominum dicit euniq deuim
abrabam et deum ysaac. ce deum ia cob.
sicut ingenesi scuptum est. An forte caus¬
quam dicturus est quod moysi ꝑ ange¬
lum appacuit domnius abraheuero per se
mit ip̃m. itt hoc ab stephano non quemmuᷤ.
ip̃m librum int̾rgemus unde scephanus
paulo post. et iusus est. dommus deus
abrabe ꝓpterraista non perangelos fa¬
da sunt cum alio loco similiter ditat. i¬
sus est. autem ei deus ad ilicem mãbre.
sedente eo ad ostium tabernatuli siuo
mericlie et tamen consequenter ad iungat.
Respiciens autem ocilis suis uiclrt̃&
ecci tresuistabant super eum. de quibus
iam diximus. Quomodo enim iam poter̃t
isti. qui uel auerbis adintellectum nolũt

Expanded text:
rare, facta est vox Domini dicens: Ego rare, facta est vox Domini dicens: Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Tremefactus autem Moyses, non audebat considerare. Dixitque illi Dominus, Solve calceamentum pedum tuorum , etc. Hic certe et angelum et Dominum dicit, eumdemque Deum Abraham, et Deum Isaac, et Deum Jacob, sicut in Genesi scriptum est. 25. An forte quisquam dicturus est quod Moysi per angelum apparuit Dominus, Abrahae vero per se ipsum? At hoc a Stephano non quaeramus: ipsum librum unde Stephanus paulo post, Et visus est Dominus Deus Abrahae : propterea ista non per Angelos facta sunt? Cum alio loco similiter dicat, Visus est autem ei Deus ad ilicem Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi sui meridie; et tamen consequenter adjungat, Respiciens autem oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum; de quibus jam diximus . Quomodo enim poterunt isti, qui vel a verbis ad intellectum nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
identidem dicitur dominus dixit. sicut
iam demonstrainmus. Sed sp̃eos qui
cum scͥptura illio angelum nominat ip¬
sum pepsemet ip̃m filium dei uolunt in¬
telligi. quia pp̃ annuntiationem pater¬
ne ac sue uoluntatis a ꝓpheta dictus ẽ
estipetangelum sed pet angaos. Nam it
stephanus in actibus apłorum eo more
narrat hec. quo etiam inueteribus libriᷤᷤ
conscripta sunt. uir fratres et patres inqͥt
audite. Heus glorie apparuit abrabe pa¬
tri nostro: cum eẽt in mesopotania. Ne
quis autem arbitraretur cunc deum glo¬
rie periel quod inseip̃õ est cuiusquam o¬
culis appatuisse mortalium. in consequen¬
tibus dicit: quod moysi angelus appatu¬
it. sugit inquit moyses in uetboisto. et
factus est inquilimuis in terra macdyan. uͥ
genuit filios auos. & completis illic an¬
nis quadragnita. apparuit illi in deserro
montis syna angelus domini inflamais¬
nis inrubo. ¶Loyses autem uidens: mira¬
tus est uisum. Qui cumaccederet conside¬

Expanded text:
identidem dicitur, Dominus dixit, sicut identidem dicitur, Dominus dixit, sicut jam demonstravimus. Sed propter eos, qui cum Scriptura illic angelum nominat, ipsum per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac suae voluntatis a propheta dictus estest, per Angelum; sed per Angelos. 24. Nam et Stephanus in Actibus Apostolorum eo more narrat haec, quo etiam in Libris veteribus conscripta sunt: Viri fratres et patres, audite, inquit: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia . Ne quis autem arbitraretur tunc Deum gloriae, per id quod in se ipso est, cujusquam oculis apparuisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus apparuerit. Fugit, inquit, Moyses in verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi genuit filios duos. Et completis illic quadraginta annis, apparuit illi in deserto montis Sina angelus Domini in flamma ignis in rubo. Moyses autem videns, mirabatur visum. Qui cum accederet conside
Abbreviated transcription (Latin):
Si emm qui perangelos dictus estiser¬
mo factus est. firmus. & ominns preuaui¬
catõ et in obedientia iustam accepit mer¬
ceclis retributionem. quomodo nos effu¬
giemus tantam negligentes salutem:
Et quasi quereres quam salutemut ostẽ¬
deret se de nouo testamento iam clicere. id
est sermonem qui non per angelos. secl
num. ab his qui audierunt in nos con¬
firinata est. coattestante deo signis et porte¬
tis. et uariis iurtutibus. or sp̃c sancti di¬
Sed aitaliquis. Cur ergo scriptum est
dixit dominus ad moysen. et non potiu
dixit. angelus ad moysen: Qui a cum
uerba uidicis preco pronuntiat. non scui¬
bitur ingestis ille preto dixit sed ile uidex
Sic eciam loquente ꝓpħa sancto & si cdica¬
mus ꝓpħa doxit. nichil aliud quam domi¬
num dixisse intelligi uolumus. Et si dica¬
mus dominus clixit. ꝓpħam non subtra¬
himus. sed quis per eum dicerit admo¬
nemus. Et illa quidem scriptura sepe
apeit angelum ẽẽ domini. quo loquente

Expanded text:
si enim qui per Angelos dictus est, sersi enim qui per Angelos dictus est, sermo factus est firmus, et omnis praevaricatio et inobedientia justam accepit mercedis retributionem; quomodo nos effugiemus, tantam negligentes salutem? Et quasi quaereres quam salutem, ut ostenderet se de Novo Testamento jam dicere, id est, sermone qui non per Angelos, sed pnum, ab iis qui audierunt, in nos conriptum est: attestante deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et spiritus sancti di23. Sed, ait aliquis, cur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente propheta sancto, etsi dicamus, Propheta dixit, nihil aliud quam Dominum dixisse intelligi volumus. Et si dicamus, Dominus dixit, prophetam non subtrahimus, sed quis per eum dixerit admonemus. Et illa quidem Scriptura saepe aperit angelum esse Dominum, quo loquente
Abbreviated transcription (Latin):
cum clispensatio noui testamenti a cdispẽ¬
satõne ueteris testamenti secundum cõ¬
gruentiam seculorum ac temporum cli¬
stingueretur. non tantum illa uisibilia.
Sed ip̃m eciam sermonem per angelos
factum. Sic enim dicit. Ad quem autẽ
angelorum dixit aliquando sede ad dex¬
trammeam donec ponam inimicos tuos
scabellum pedum tuorume NLonne om¬
nes sunt ministri sp̃o acl ministrationem
missi pp̃ eos qui futuri sunt hereclitatem
rossidere salutem. Hinc ostenclit illa om¬
nia non solum per angelos facta. sed eci¬
promittitur heredlitas uite eterne. sicut
ad cormthios eciam scriptum est. Ommi¬
a autem hes in figura contingebant ilis
scupta sunt autem ad correptionem no¬
stram. in quos finis seculorum obuenit
Deinde quia tunc per angelos. nunc au¬
tem ꝑfilium sermo factus est. consequẽ¬
ter aperteq demonstrans. ꝓptetea inquit
babundantius debemus atcendere nos
ea que aucdiuimus ne forte defluamus.

Expanded text:
cum dispensatio Novi Testamenti a dispencum dispensatio Novi Testamenti a dispensatione Veteris Testamenti secundum congruentiam saeculorum ac temporum distingueretur, non tantum illa visibilia, sed ipsum etiam sermonem per Angelos factum. Sic enim dicit: Ad quem autem Angelorum dixit aliquando: Sede ad dexteram meam, quo usque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt ministri spiritus, ad ministrationem missi, propter eos qui futuri sunt haereditate possidere salutem ? Hinc ostendit illa omnia non solum per Angelos facta, sed etipromittitur haereditas vitae aeternae. Sicut ad Corinthios etiam scriptum est: Omnia haec in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit . Deinde quia tunc per Angelos, nunc autem per Filium sermo factus est, consequenter aperteque demonstrans: Propterea, inquit, abundantius oportet attendere nos ea quae audivimus, ne forte defluamus:
Abbreviated transcription (Latin):
melius dicitur eẽntia dei. ubi pro modulo no¬
stro ex quantulacumq parcicula intelligimꝰ.
patrem et filium et sp̃m sanctum. quando¬
quidem nullo modo mutabilis est. nullo
modo potest ip̃a per semetip̃am ẽẽ iisibi¬
lis. Promde illa omina que patribus iuisa
sunt. cum deus illis secundum suam dis¬
pensatõnem temporibus congruam presẽ¬
caretiu: per creaturam facta ẽt manife¬
stum est. ce si nos latet quomodo ea mi¬
nistus angelis fecerit per angelos tamen
ẽẽ facta. non ex ño sensu dicimus. ne cui¬
quam uideamur plus sapere quam opor¬
cet sapere. sed sapere ad temporantiam. sicut
deus partitus est. nobis mensuram fidei
et credimus ꝓpter quod et loquimur. Ex¬
tat enim auctoritas diuinarum scriptu¬
rarum unde mens nr̃a deuiare non debet.
nec relicto solidamento diumi eloquii per
suspitionum suarum abrupta precipitari
ubi nec sensus corporis regit. nec per spi¬
cua ratio ueritatis elucet. Apertissime
quippe scriptum est in epistola ad hebreos

Expanded text:
melius dicitur, essentia Dei, ubi pro modulo nostro ex quantulacumque particulaintelligimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, quandoquidem nulio modo mutabilis est, nullo modo potest ipsa per semetipsam esse visibilis. 22. Proinde illa omnia quae Patribus visa sunt, cum Deus illis secundum suam dispensationem temporibus congruam praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis fecerit, per Angelos tamen esse facta, non ex nostro sensu dicimus, ne cuiquam videamur plus sapere; sed sapimus ad temperantiam, sicut Deus nobis partitus est mensuram fidei , et credimus, propter quod et loquimur . Exstat enim auctoritas divinarum Scripturarum, unde mens nostra deviare non debet, nec relicto solidamento divini eloquii per suspicionum suarum abrupta praecipitari, ubi nec sensus corporis regit, nec perspicua ratio veritatis elucet. Apertissime quippe scriptum est in Epistola ad Hebraeos,
Abbreviated transcription (Latin):
dolceemr dolorem ꝑegrinationis sue ex
desideno patrie sue. et conlitoris eius.
beati dei sui. In hoc genere hominum.
in familia xͥ cui domie deus meus sun¬
ter pauperes tuos gemo. damichi de pa¬
ue tuo respondere hominibus. qui nõ
esurint et sitiunt iustitiam. sed saci¬
atisunt. ce habundant. Saciauit au¬
tem illos phantasma eorum non ueri¬
tas tua. quam repellendo resiliunt ee
insuam tanitatem cadunt. Ego c̾te

Expanded text:
dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et conditoris ejus beati Dei sui. In hoc genere hominum, in familia Christi tui, Domine Deus meus, si inter pauperes tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego ce
Abbreviated transcription (Latin):
estimare solet genus humanũ. trinitate.¬
n quo profecto meliores sunt qui huic
screntie p̾ponunt nosse semecĩpos. lauda¬
bilior q est. animus cui nota est uel infir¬
mitas sua. quam qui ea non respecta ui¬
as syderum scrutatur eciam cogniturus.
aut qui iam cognitas tenet ignorans
ip̃e qua ingrediatur ad salutem ac fir¬
mitatem suam. Qui uero iam eiugila¬
uit in deum. sp̃c sancti calore excitatus.
atq in eius amore coram se uiluit. ade¬
umq intrare uolens necualens. eoq si¬
bi bacente attendit in se. inuenitq se su¬
am q egreditudinem illius mundicie
contemperari non posse cognouit flere
iam gratuito pignore salutis accepto.¬
ꝑ eius unicum saluatorem homiuis &e
illuminatorem. Hunc tta egentem ac
dolentem scientia non inflate quia ka¬
ritas edificat. Preposuit enim scientiam
scientu. Preposuit scire in firmitatem
suam. magis quam scire mundimeni¬
a. fundamenta t̾rarum & fastigia celoꝵ.
Et hanc apponendo scientiam apposuit

Expanded text:
estimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad firmitatem suam. Qui vero jam evigilavit in Deum, Spiritus sancti calore excitatus, atque in ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flerejam accepto gratuito pignore salotis, per ejus unicum Salvatorem hominis et illuminatorem: hunc ita agentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat ; praeposuit enim scientiam scientiae, praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi moenia, fundamenta terrarum, et fastigia coelorum: et hanc apponendo scientiam, apposuit
Abbreviated transcription (Latin):
it de pecudis. per oculos affesta forinsecuᷤ.
et interius secum pro suo modulo for¬
mandi regulam trahens. quam de inti¬
ma potentia sii creatoris sui accepit. S
quanta sit ius anime ad efficiendam atq
mutandam materiam corporalem. cum
tamen creatrix corporis dici non possiti
quia omnis causa mutabilis sensibilis¬
q substantie. ominsq modus et nume¬
rus et ponidus eius unde efficitur. ut
et sit. oe natura ita uel ita sit. ab intelli¬
gibili de incominutabili uita. que suꝑ
omnia esti existit. or peruenit usq ad ex¬
trema atꝙ t̾rena. multus sermo ẽ ne¬
ꝙ nunc necessarius. Nerum ꝓpterea fa¬
ctum iacob depecoribus comiemoran¬
dum arbitratus sum. ut intelligeretur
si homo qui uirgas illas sio posunt. dici

Expanded text:
idae pecudis per oculos affecta forinsecus idae pecudis per oculos affecta forinsecus et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eius, unde efficitur ut et sit et natura ita uel ita sit, ab intellegibili et incommutabili uita quae super omnia est existit et peruenit usque ad extrema atque terrena — multus sermo est neque nunc necessarius. uerum propterea factum Iacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intellegeretur, si homo qui uirgas illas sic posuit dici
Abbreviated transcription (Latin):
tas uirgas quas intuerentur aposuit.
Sed nec ip̃e pecudes creatrices fuerunt ua¬
rietatis prolis sue. quia inbeserat amme
illarum discolor phantasia. ex contuitu
uariarum uirgarum per oculos impres¬
sa. que non potuit nisi corpus quod sic
affecto sp̃u ammabatur. ex compassione
commixtionis afficere. un deteneris fetu¬
um primordiis coloretenus aspergeret᷑
Ut enim sit exsemet ip̃is afficiantu. uel
anima excorpore. uel corpus examma.
congrue rationes id faciunt. que incom¬
mutabiliter uiuunt summa in ip̃a dei
sapientia quam nulla spacia locorum
capiunt. cecum sit ip̃a incominutabilis.
nichil eorum que uel commnutabiliter
sunt. deserit. quia nichil eorum nisi pei
ip̃am creatum est. Ut enim de pecoribus ñ
uirge. sed pecora nascerentur. fecit hoc in¬
commutabilis et inuisibilis ratio sapi¬
entie dei: ꝑ quam creata suntomina. Ut
autem de uarietate uirgarum pecorumꝯ ce
coloraliquid duceret. fenit hoc amina gra ͦ¬

Expanded text:
tas uirgas quas intuerentur apposuit. tas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis discolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae uel mutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. ut enim de pecoribus non uirgae, sed pecora nascerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibilis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. ut autem de uarietate uirgarum pecorum color conceptorum aliquid duceret, fecit hoc anima grau
Abbreviated transcription (Latin):
rigauit. sed deus incrementum dedit Si¬
cut ergo in ip̾auita nostramentem iu¬
ccificando formare non potest nisi deus.
predicare autem extrinsecus euangeli¬
um et homines possunt. non solumbo¬
ni perueritatem. Sed eciam mali per
occasionem. ita creationem rerum uisi¬
bilium deus interius operatur. Exteri¬
ores autem operatõnes siue bonorum
siue malorum. uel angelorum uel ho¬
minum. siut eciam quorumq anima¬
lum secundum imperiumsuum. et a
se impertitas distributiones potestatũ
de appecitõnes commoditatum. ita recũ
nature adhibet in qua creatominia ꝙ̃¬
acdmodum cerre agricultirram ¶s¬
pp̃ita non possimus dicere angelos
malos magitis artibus euocatos. crꝑ̧¬
atores fuisse ranaꝵ atq serperitinũ.
sicut non possumus dicere homines
malos segetis eẽ creatores. quam ꝑ
eorum opetam uidero exortam. Sicut nec ia¬
cobcreator colorum in pecoribus fuitq bi¬
bentibus inconceptum matibus uaria¬

Expanded text:
rigauit; sed deus incrementum dedit. sirigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secundum imperium suum et a se impertitas distributiones potestatum et appetitiones commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uaria