comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cius membra bestia deuorabat ipse draco
factus est sepultura sic inffelices exequias
serpentimus bauilus Impendebat ut post mortem
quiescere cadaueri non liceret. et cui uite
finis In uno loco Iacere concesserat., semper
mutabatur in penam / o cassum epecrabilem
et ualde timendum. mulier que comugu
Incegritatem non seruauit In mundo Integra
Iacere non meriit In sepultro nam serperis
qui uiuentem In crimine traxerat. adhuc
In cadauere de seruebat tunc ex euis famolio
qui in cuntate manebant audientes strepitum
et pariter concurrantes uiderunt Ingentem
beluam de tumulo sunuosis anfractibus
exeuutem. et uasta mole canda flagellant
labentem quo uiso perterriti hommies de ssuis
sedibus ingrauerunt hoc cognito beatus
marcellus Intelligens se de cruento hoste
taum phum acquirere. collecta plebe de
cuntate progreditier et relictis cimibus
in conspectu populi solus xp̃o duce ad locum
pagnaturus accessit. et cum coluber de

Expanded text:
cuius membra bestia devorabat ipse draco cuius membra bestia devorabat ipse draco factus est sepultura. Sic infelices exsequias serpentinus baiulus inpendebat, ut post mortem quiescere cadaveri non liceret, et cui vitae finis uno loco iacere concesserat, semper mutabatur in poena. 43 O casum exsecrabilem et valde timendum! Mulier quae coniugii integritatem non servavit in mundo integra iacere non meruit in sepulchro, nam serpens qui viventem in crimine traxerat adhuc in cadavere desaeviebat. 44 Tunc ex eius familia qui in vicinitate manebant audientes strepitum et pariter concurrentes, viderunt ingentem beluam de tumulo sinuosis anfractibus exeuntem et vasta mole cauda flagellante labentem. Quo viso perterriti homines de suis sedibus migraverunt. 45 Hoc cognito beatus Marcellus intellegens se de cruento hoste triumphum adquirere, collecta plebe de civitate progreditur et relictis civibus in prospectu populi solus Christo duce ad locum pugnaturus accessit, et cum coluber de
Abbreviated transcription (Latin):
respondit percasse se ciuus confessionem agnoscens
dicit ei uemi accede et ultra non pecces. qui
Iussione ab solutus. ad cõmumionem accessit
du plici beneficio muneratus de preterita culpa
ueniam conseentus de futura uita correptus
quanta huic erat in sante triitatis equalitate
fidutia cuius mens sic libera per singula uerba
proserelut miracula sed licet satis fuerit religati
cathenas sermone dissoluere, tamen plus est
laudabile quod In xp̃i amore uissus est peccata
donasse/ exequamur et illũd triumphale uusterur̃̾
quod cum sit ultimũ ordine. auteponitur in
maculans crimine quod fulgebat ex genere
post quam dies fugitine uite rapta luce concluset
ad tumulum pompa conutante sed non proffutura
processit quo condita. horresto reserens hor
connigisse post funera. quia duplex nasutur
amentacio de de functa/ ergo ad conssumendum
eius cadauer. cepit serpent Immanissimus
frequentare et ut dicam clarius/ mulieri

Expanded text:
respondit peccasse se. Cuius confessionem agnoscens respondit peccasse se. Cuius confessionem agnoscens dicit ei: Veni, accede et ultra non pecces. Qua iussione absolutus ad communionem accessit duplici beneficio muneratus, de praeterita culpa veniam consecutus, de futura vita correctus. 39 Quanta huic erat in sanctae trinitatis aequalitate fiducia, cuius mens sic libera per singula verba proferebat miracula? Sed licet satis fuerit religati catenas sermone dissolvere, tamen plus est laudabile quod in Christi amore visus est peccata donasse. 40 Exsequamur et illud triumphale mysterium, quod cum sit ultimum ordine, anteponitur in maculans crimine quod fulgebat ex genere, postquam dies fugitivae vitae rapta luce conclusit, ad tumulum pompa comitante sed non profutura processit. Quo condita, horresco referens hoc contigisse post funera, quia duplex nascitur lamentatio de defuncta. 42 Ergo ad consumendum eius cadaver coepit serpens inmanissimus frequentare et ut dicam clarius mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
uersa uice quod acapere debint hoc Indulsit
qui debiles fauces armait eloquio. et in ore
alterius fudit uerba per uerbum / quid diucius
protraham/ semper tacuisset episcopus sa
nuĩquam requisisset marcellus uere dignus
beati marcelli sermo ut gregem domnie regeret
qui dedit pastori salutem/ opere precium credimus
eciam In paguns hec texere. que multe sant
Infixa sub corde quia et si de re terribile In
relacione metus est in edifiranione fit fructus
porro autem cum beatus marcellus quod
semper possedit moribus esset pontisex ordinatus
quam dignitatem sibi reputabat magis honeri
quam honori. tunc quidam de populo dum
uellet ad cõmunionem accedere mambus
retro ligatis. non poterat ad altare contingere/
sed cum ommnes transtrent quasi meta cepit
stare ue uideretior non ad cõmunicandum
sed ad numerandum populum aduenisse quem
conspicieus pontisex Interrogauit quid secerit

Expanded text:
versa vice quod accipere debuit hoc indulsit, versa vice quod accipere debuit hoc indulsit, qui debiles fauces armavit eloquio et in ore alterius fudit verba per verbum! Quid diutius protraham? Semper tacuisset episcopus, si numquam requisisset Marcellus. Vere dignus beati Marcelli sermo, ut gregem domini regeret qui dedit pastori salutem. 36 Operae pretium credimus etiam in paginis haec texere quae multis sunt infixa sub corde, quia etsi de re terribili in relatione metus est, in aedificatione fit fructus. 37 Porro autem cum beatus Marcellus, quod semper possedit moribus, esset pontifex ordinatus, quam dignitatem sibi reputabat magis oneris quam honoris, tunc quidam de populo, dum vellet ad communionem accedere, manibus retro ligatis non poterat ad altare pertingere, sed cum omnes transirent, quasi meta coepit stare, ut videretur non ad communicandum sed ad numerandum populum advenisse. 38 Quem conspiciens pontifex interrogavit quid fecerit:
Abbreviated transcription (Latin):
parat Iam cendit. et antequam Inducat In laqueum
tenctur ipse captiuante peccato ligatus cum
magis si profuere nolumus alioꝵ profectus
nostres esse credamus Itaq Idem sacerdos per
taduum et si de ambulabat per compita tamen
Iacebat lingna sepulta non enum sonus poterat
repercussa palaci camera resultare nec intra sepem
dencium uox lingna rotante disponi / sed totum
quod perdiderat ore muto prodebat tunt beatus
marcellus ħis uerbis appellat pontificem /. licetp
Incelligtam pastor boue tibi talem cassum de
culpa uenisse tamen quitquid uis In nomme
domnnu sermone prorumpe his dictib ad huc
beati marcelli sermo uoluebatur in ore. et iam
quod Imperauerat obediebat deinde antequam
Iste explicaret. Ille respondit dicens uos michi
hor fecistis quoꝵ Iussio fuit ut alter cantaret
quam ego percepdam et dum Ista loquitur
amisse uocis grana reformatur. o meritum
subdiaconi qui uocem restituit sacerdoti. et

Expanded text:
parat iam cecidit, et antequam inducat in laqueum, parat iam cecidit, et antequam inducat in laqueum, tenetur ipse captivante peccato ligatus, cum magis si proficere volumus aliorum profectus nostros esse credamus. 32 Itaque idem sacerdos per triduum etsi deambulabat per compita, tamen iacebat lingua sepulta. Non enim sonus poterat repercussa palati camera resultare nec intra sepem dentium vox lingua rotante disponi, sed totum quod perdiderat ore muto prodebat. 33 Tunc beatus Marcellus his verbis appellat pontificem: Licet intellegam, pastor bone, tibi talem casum de culpa venisse, tamen quidquid vis in nomine domini sermone prorumpe. His dictis adhuc beati Marcelli sermo volvebatur in ore et iam quod imperaverat oboediebat. 34 Deinde antequam iste explicaret, ille respondit dicens: Vos mihi hoc fecistis quorum iussio fuit, ut alter cantaret quam ego praeceperam. Et dum ista loquitur, amissae vocis gratia reformatur. 35 O meritum subdiaconi, qui vocem restituit sacerdoti et
Abbreviated transcription (Latin):
quit quũ dictum non fuerit aut Iniuderi creditur
aut contempni Igitur quidam clericus nouincius
nomime annoꝵ circiter decem propter suauissime
uocis tummbulum et dulcedinis organũ de fante
prolatum qua contingebat ammos popule
delectari / cum repercussa in auribus solita esset
aura blandiri uissus est / ab archidiacono mellita
teneritudine decantare quo facto precepit Ipsum
puerum episcopus flagellari. ob hoc quia alterum
Iusserat ipse cantare / Itaq dum clericus ceditur
epistopi lingna dampnatur mox enum ut
clamor uapulantis In aurem sonuit uox enis¬
ab ore discessit et nono prodone sonũ captinauit
pontifices uox Infantis/ sed si causa facti
requiritur cur contigerit Inuenitur demq
qui puerum cantare prohibuit. pertulit uocis
dispendia quia uoubus Iuindebat, cui ergo
non nocet Iuindia si episcopo non perpecit
non habebit Inmuo hoc sibe deuegat quod alios
habere non optat omius erum qui alteri lapsum

Expanded text:
quidquid dictum non fuerit aut invideri creditur quidquid dictum non fuerit aut invideri creditur aut contemni. 28 Igitur quidam clericus Nonnicius nomine annorum circiter decem propter suavissimae vocis tinnibulum et dulcedinis organum de fauce prolatum, qua contingebat animos populi delectari, cum repercussa in auribus solita esset aura blandire, iussus est ab archidiacone mellita teneritudine decantare. 29 Quo facto praecepit ipsum puerum episcopus flagellari ob hoc, quia alterum iusserat ipse cantare. Itaque dum clericus caeditur, episcopus lingua damnatur. Mox enim ut clamor vapulantis in aure sonuit, vox ab ore discessit et novo praedone sonum captivavit pontificis vox infantis. 30 Sed si causa facti requiritur, cur contigerit, invenitur. Denique qui puerum cantare prohibuit, pertulit vocis dispendia, quia vocibus invidebat. Cui ergo non nocet invidia, si episcopo non pepercit non habebit, immo hoc sibi denegat quod alios habere non optat. Omnis enim qui alteri lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
officu seruitute aquam mambus. uenedabili
epascopo porrexissit mox Inde balsama ceperunt
flagrare et dum unda curreret uisa sunt crisinato
respirare ut peue pontisex crederet suas manus
ungere quam lauare et alteras aquas quereret
ut priores undas ablueret/ quo uiso sacerdos
uenerabiliter obtupescens deo granas de compecto
munere retulit. et beato marcello reueranciam
de religione seruaiit dum eum non talem qu
seruiret . sed pocius eii seriuretur agnomit
unde quis tantum subdiaconũ adimirẽtur condigne
In ciius dextera ex a qua frebant uina uel balsama/
et undarum pallor aut raborem conuersus
estiant iz odorem Iam tunt Illis prefigurabatur
Indicus futuris pounsex qui dignus esset casia
taictare sed cum ad huc subdiaconus hausisset
crisma de flumine merito dignus erat bt factus
sacedos hoc sanctificaret In fonte / Illud quoq
misteeum reticeri non debet quod profict
auditori quia de pancis que memoria recoluntur

Expanded text:
officii servitute aquam manibus venerabili officii servitute aquam manibus venerabili episcopo porrexisset, mox inde balsama coeperunt flagrare, et dum unda curreret. visa sunt crismata respirare, ut pene pontifex crederet se manus magis unguere quam lavare et alteras aquas quaereret, ut priores undas ablueret. 25 Quo viso sacerdos venerabiliter obstupescens deo gratias de conperto munere retulit et beato Marcello reverentiam de religione servavit, dum eum non talem qui serviret sed potius cui serviretur agnovit. 26 Vnde quis tantum subdiaconem admiretur condigne, in cuius dextera ex aqua fiebant vina vel balsama et undarum pallor aut in rubore conversus est aut odore? Iam tunc illis praefigurabatur indiciis futurus pontifex qui dignus esset crisma tractare, et cum adhuc subdiaconus hausisset crisma de flumine, merito dignus erat, ut factus sacerdos hoc sacrificaret in fonte. 27 Illud quoque mysterium reticeri non debet, quod proficit auditori, quia de paucis quae memoria recoluntur
Abbreviated transcription (Latin):
ac si non tactum et integrum sic plenũ periausi
ciuus uiui mistico ueneficio postea multi Infirim
sauati sunt ecce uirum sanctissimũ qui uindam
sumens a flimome uiia fudit In calitem sed
uude tam neua miracula ut dum portaret
aquam quodam modo quase uuas exprimeret
nasceretur Illi palines in palina. uere beratum
marcellum sumira ueneracione colendum
In cuius mambus uno eodemq mouiento floruit
uindennia et torculata sunt uina. uideniua
non unoui soro benfita duma contad du
quod precessit in galilea. successit In gallia
Ibi ad imꝑtialem mensam xp̃ns aquas uertit In uina/
hic que ad mensam xp̃i sufficerent. noua unra sicmpsit
altare Illud precessit tempore hõc honore. nam
quod dederunt tunt sex hy drie hic unũ et modicũ
uas repleuit sed tunt effecit ut se dñs proderet
ninc ut famulum non celaret. uenianius namqi
ad illud miraculum tercium ordine non honore
Itaq cum uir sancossimus quadam uice ex ssui

Expanded text:
ac si non tactum et integrum sic plenum permansit. ac si non tactum et integrum sic plenum permansit. Cuius vini mystico beneficio postea multi sanati sunt. 22 Ecce virum sanctissimum, qui undam sumens a flumine vina fudit in calicem! Sed unde tam nova miracula. ut dum portaret aquam, quodam modo quasi uvas exprimeret, nasceretur illi palmes in palma? Vere beatum Marcellum summa veneratione colendum, in cuius manibus uno eodemque momento floruit vindemia et torculata sunt vina. 23 Videmus non uno in loco beneficia divina concludi. dum quod praecessit in Galilaea successit in Gallia. Ibi ad nuptialem mensam Christus aquas vertit in vina, hic quae ad mensam Christi sufficerent nova vina sumpsit altare. Illud praecessit tempore hoc honore, nam quod tunc dederunt sex hydriae hic unum et modicum vas explevit, sed tunc effecit ut se dominus proderet, nunc ut famulum non celaret. 24 Veniamus ad illud miraculum secundum ordine non honore. Itaque cum vir sanctissimus quadam vice ex sui
Abbreviated transcription (Latin):
obedire mox supposita manu ferrum alcrus
eleuauit dicens de calore calet sed nouem
pondera habet quod postea tantum astatera Inuentũ
est quantũ eius uox librata predicerat. sic in
una specis dupplex miraculum propagauit
ut eum ne foci calor epureret nec feror
pondera sefellissent Iain de fectis uicus in se
dum portauit Incendia se non ussit / nam ut
elemente Ignem uniceret . aute flaminat carines
extiuxit et ut in ipsa pensa non falleret. probauit
ferrim pondere se uirtute In religionis ordine
subdiaconus effectus est /. Itaq cum subdiaconali
ministerio fungeretur In die epiphanioꝵ hauriens
aquam de flumo sechane dum beato prudemio
episcopo mambus abluendis offerret nutatis
elementis unu sapor Iuuentus est quo uiso
obstagesceus pontisex Iussit ex Ipso urceo In
calicem sacrum defundi undẽ uniuersus pepulus
missa celebrata et cõmumionem accepit. et ipsum
uas cum ad plebis mulcitudinem suffecisset

Expanded text:
oboedire, mox subposita manu ferrum altius oboedire, mox subposita manu ferrum altius elevavit dicens: De calore calet sed novem pondera habet. Quod postea tantum ad stateram inventum est quantum eius vox librata praedixerat. 19 Sic in una specie duplex miraculum propagavit, ut eum nec foci calor exureret nec ferri pondera fefellissent, nam defecatis vitiis in se dum portavit incendia se non ussit. Nam ut elementi ignem vinceret, ante flammas carnis extinxit, et ut in ipsa pensa non falleret, probavit ferrum pondere seu virtute. 20 In religionis ordine subdiaconus est effectus. Itaque cum subdiaconali ministerio fungeretur, in die epiphaniorum hauriens aquam de fluvio Sequanae, dum beato Prudentio episcopo inanibus abluendis offerret, mutatis elementis vini sapor inventus est. 21 Quo viso obstupescens pontifex iussit ex ipso urceo in calicem sacrum defundi, unde universus populus missa celebrata ad communionem accepit, et ipsum vas cum ad plebis multitudinem suffecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
paliam de hoste publico relaturus In milicia
yp̃i exercitando lector effectus est / ac se ipsin
sacrificium hostia uicte carius et purẽ mentis
exceptus est. qui clarior mercede quam nomme
et merito maior quam gradu sine offendiculo
suum gerens officium cepit In milite crestere
quod accepit a rege. eniuis occulte diucius
uelut nutis palmites ceperunt fructificare
uirtutes. nec pertulit in es sua dona pp̃us
abstondi quomam quod de sarsum uenerat
ab eo humilite uidebatur amplecti. demq cum
adhuc clericali tyrocimo celaretur miraculis
proditur et signis celestibus Illustratur. contigit
quadam uice accessit ad officinam fabricalem
qui desspectus ab artisice cogitur ut extracta
de ardente camino ferri massa candens
manu sua ferrum accessum attolleret ex
quanti essent ponderis euarraret tunt uir
beatissimus non Ignarus totum de xp̃o presumere
et quante uirtutis causa sit In rebus non turpibus

Expanded text:
palmam de hoste publico relaturus, in militia palmam de hoste publico relaturus, in militia Christi exercitando lector effectus est ac se ipsum tesacrificium hostia victae carnis et purae mentis exceptus est. 16 Qui clarior mercede quam nomine et merito maior quam gradu sine offendiculo suum gerens officium, coepit in milite crescere quod accepit a rege. Cuius occultae diutius velut vitis palmites coeperunt fructificare virtutes nec pertulit in eo sua dona Christus abscondi, quoniam quod de sursum venerat ab eo humiliter videbatur amplecti. 17 Denique cum adhuc clericali tyrocinio celaretur, miraculis proditur et signis caelestibus inlustratur. Contigit quadam vice accessit ad officinam fabricalem, qui dispectus ab artifice cogitur, ut, extracta de ardente camino ferri massa candente, manu sua ferrum accensum attolleret et quanti esset ponderis enarraret. 18 Tunc vir beatissimus non ignarus totum de Christo praesumere et quanta virtutis causa sit in rebus non turpibus
Abbreviated transcription (Latin):
Deatissimus Igitur marcellus autistes natus
parisu sed ciuis paradisi In terois humilis
erectus In celis mediocrs parentibus sad meritis
celsus cui hoc fuit nobilitatis lumen Insigne
xp̃o sine culpa seruire non degeneris Intuuescens
superbia sed habens de moribus ornamenta nec
sumens de parentali laude Iactancrain / sed graciam
possideus in uirtutis exemplis Intra se suos
thesauros retinens deum mundo corde complectens
sed cum xp̃o pauper Iste regnauit qui In humilitatis
conuersacione. In caritatis ubertate In castitatis
liine In Ierumorum priguedine Ita se totum
celesti tradidit discipline ut ab ipsa infancia
matures ascenderet et positus In corpore
quasi nichil de carne portaret hic Itaq beatissima
Institucione succintus. et uenerandis operibus
pene prius sacerdos extilit quam cleriens
Iam dudum dignus qui susciperet dignitatem /
antea paratus ad Id quod erat siue mora futurus/
caltata mundi pompa uel crminbus cum diuinis
aris micaeas aingeretur ad spem felicen

Expanded text:
eatissimus igitur Marcellus antistes, natus Parisii, sed civis paradisi: in terris humilis, erectus in coelis; mediocris parentibus, sed meritis celsus. Cui hoc fuit nobilitatis insigne lumen, Christo sine culpa servire. Non de generis intumescens superbia, sed habens de moribus ornamenta, nec sumens de parentali laude jactantiam, sed gratiam possidens in virtutis exemplum: intra se suos thesauros retinens, Deum mundo corde complectens. Sed cum Christo pauper iste regnavit, qui in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine ita se totum coelesti tradidit disciplinae, ut ab ipsa infantia maturus accederet, et positus in corpore, quasi nihil de carne portaret. Hic itaque nobilissima institutione succinctus, et venerandis operibus pene prius sacerdos quam clericus, jamdudum dignus qui susantea praeparatus ad id quod erat sine mora futurus, calcata mundi pompa vel crimina, cum divinis armis initiatus accingeretur ad spem felicem
Abbreviated transcription (Latin):
Iustimanus uero egressus a turonis uercellis
Italie cuntatem aggressus Indicio dei percussus
peregimes turonici eus obitum audientes et in
sua malicia perdurantes . armentium In dius
loco costituunt. at brictus episcopus romam
ueniens. cuncta qui pertulerat pape resert
qui ad sedem apostolicam ressidens plerumq
missarum sollempnia celebrauit Ibi quit quid
In sanctum dei deliquerat. deflens septimo
Igitur regressus anno roma cum auctoritate
pape illuis turoins re dire disposuit ueniens
est laudiacus septo ab urbe miliario mausionem
accepit armencius uero febre corripitur media
autem nocte sprritum exalauit. quod protinus
brictio epistopo per uissum reuelatum est . qui ait
suis surgite uelocius ut ad tumulandum fratrem
nostrum turouicum episcapum./ occurramus cumq
Illi uenientes portas cuntatis Ingrederentur ecce
Istum per aliam portam mortuum efferebant
quo sepulto santus brictus epistapus In cathedram

Expanded text:
Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussusperegrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram
Abbreviated transcription (Latin):
ad sacisfaciendum ad huc populo primas ardentes
In birro suo posuit et ad sestringens usq ad
sanctum sepulcrum beati martun una cum populoꝵ
turbis uadit proiectisq aute sepulirum priis
uestimentum in ustum apparuit Illis quoꝙ
sit eum prosequentibus ait sicut Istud uestimentũ
ab his Ignibus uidetis Illesum Ita et corpus
meum a tactu mulieris credite Impollutum
Illis uero non credentibus / sed contradicentibus¬
eiatur / ut sermo sancti martini adimpleretur
noueris te In episcopatu multa aduersa
passurum quo eiecto Iustimanum in episcopatu
constituunt demq brictius rome urbis papam
eperiit flens et culans atqz dicens n
hec pacior quia peccaui in sanctum dei et eum
delirum et amentem uocaui cuius uidens uirentes
non credidi. post cuiuis abcessum auint turonici
sacerdoti suo uade post eum et exere negocium
tuum qui si eum prosecutus non fueris ad
nostrum ominium contemptum humiliaberis

Expanded text:
ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis illaesum, ita et corpus meum a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis vero non credentibus, sed contradicentibuejicitur, ut sermo sancti adimpleretur Noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
mulier ad quam cubicularii eius uestimenta
de ferebant ad abluendum que sub specie
religionis erat ueste mutata. concepit et
peperit qua ce re surrexit omins populus
turonorum In Ira et totum crimen super episcopum
referunt uolentes eum unaniiter lapidare
aiebant eium diu pietas sancte tuain celaint
luxuriam nec nos diucius sinet deus manus
tuas Indignas ostulando pollui Illo quoq
econtrario negante hec uiriliter/ afferte Inquit
infantem ad me cumq oblatus fuisset infans
trignica dies ab ortu habens ait adeum brictius
episcopus adiuro te per Ihm̃ xp̃m filium dei
ommpotentis ut si ego te generaui. coram
cunctis edicas et Ille Infans dicit sancto¬
populis autem rogantibus ut quis esser pater
non est hoc meum quod ad me pertiuuit sollicitus
fui uobis si aliquid suppetit. per uos rescite tunt
Illi magicis hoc artibus factum fuisse asseuerantes
Insurgunt contra erum in una conspiracione
dicebant. non duucius nobis falso pastoris

Expanded text:
mulier, ad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum Briccius episcopus: Adjuro te per Jesum Christum Filium Dei omnipotentis, ut si ego te generavi, coram cunctis edicas. Et ille: Non es, inPopulis autem rogantibus, ut quis esset pater Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris
Abbreviated transcription (Latin):
ammnarum qui nullam sperius etatem non
sexum reprobas nullam condicionem gracia
tua ducis indignam sed omnium creator et¬
eligere ad conseruandam coronam perpetus
uirgmitatis et ad castimoniam amine dignatus
es tue protectionis scuto circuntege et ad
omne opus uirtutis et glorie magis hortante
sapiencia preparato. ut uincentes carnis

Expanded text:
etatem, non sexum reprobas, nullam conditionem gratia tua ducis indignam, sed creaeligere ad conservandam coronam perpetuae virginitatis et castimoniam animae dignatus es; tuae protectionis scuto circumtege, et ad omne opus virtutis et gloriae, magistrante sapientia praepara, ut innocens carni
Abbreviated transcription (Latin):
et apostolus, si ego deui quem coltbat frater
cuus religatum et uinitum ostendi. et ipsum¬
si potueris hoc facere deo mer. poteris me
potes facere deo meo / ego deos tuos cõminuam
minciatum est regi quod deus eius unaldah

Expanded text:
us: «Ego deum quem colebat frater tuus uinxi et uinctum ei ostendi et ipsum coegi. Si tu potueris hoc facere deo meo, poteris me potes, ego omnes deos tuos comminuam nuntiatum est regi quod Deus ejus Waldach
Abbreviated transcription (Latin):
cum Iam regredi ad monasterũ cogitaret
uiribus corporis cepit repente destitui conuocatis¬
q discipulis Indicat se iam resolut tum uero
meror et lutus ommiut uox una plangencium/
cur nos pater deseris aut cui nos desolatos
relinquis Inuadent enm gregem tnum luye
rapaces. et quis eos a morsibus nostris percusso
pastore perhibebit scimius quidem desiderare
te pater xp̃m sed salua sunt tibi tua premia
nec dilata innuentur nostri pocuis miserere
quos deseris tunt Ille motus his fletibus/
ut totus semper In dño mseritordie uisceribus
affłuebat. lacrimasse perhibetur. conuersus q
ad dominũ hac tantum flentibus uoce respondit
dñe si ad hnc populo tuo sum neccessarius
non recuso laborem fiat uoluntas tua minirum
Inter spem et morem positus dubitauit pene
quid mallet quia nec hos descrere nec a xp̃o
uolebat diucius separieri nichil tamen In uoto
ponens aut uoluntati relinquens totum se

Expanded text:
cum iam regredi ad monasterium cogitaret, cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se
Abbreviated transcription (Latin):
recusanit bonam hanc uirtutum suarum
consummacionem existimans si pacem
ecclesie redditam reliquisset. Ita profectus
cum suo Illo ut semper frequetessius discipuloꝵ
sanctissimo q comutatu mergos In flumine
conspicatur pisciũm predam sequi et rapatem
ingluuiem assidius urgere capturis. format
Inquit hec demonĩ est Insidiantur Incaptis
capiunt nesscientes. captos deuorant exfacturari¬
qz nequeunt deuoratis Imperat deinde
potenti uireute uerborum ut cum cui Innatabant
gurgitem relinquentes. aridas paterant
desertas q regiones eo mram circa aues
Illas usus imperio. quo demones fugare
sueuerat Ita grege facto. omnes I
unũ Ille uolucres congregare relicto flumine
moutes siluasqz penierunt non sine admuiracione
multoꝵ qui tantam In martiuo uirtutem
uiderant ut eciam auibus Imperaret aliquamdiu
ergo in uico Illo uel in ecclesia ad qua Ierat
cõmeratus. pace Iuter cleritos restituta

Expanded text:
recusauit, bonam hanc uirtutum suarum recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta
Abbreviated transcription (Latin):
Iam penitus esse consumptus tam diuturno
Incendio putaretur ceterum ut uerbis meis
dñs est testis michi ipse referebat ut non
sine genutu fatebatur In hoc se diaboli arte
deceptum ut excussus e sompno consilium
non haberet quo per fidem et orauonem perimilo
repugnaret demq tam diu circa se seuisse
Ignem quam dui crumpere ostium turbatus
menee temptauerit ubi uero auxilium crucis
et oracionis arma repetissẽt medias cessisse
flaminas seq cum sensisse rorantes quas
male esset expertus urentes. unde Intelligat
quis quis hec legerit non temptatum quidem
Illo martinũ periculo sad probatum martinus
Igitur obitum suum longe ante prescunt
dicitq fratribus dissolunonem sui corporit
Immnere Interea causa extitit . qua condateusem
diocesim uisitaret. nam clerics ecclesie inter
discordantibus pacem cupiens reformare
licet finem dierum suorum non Ignoraret
proficisei tamen ob Istius modi causam non

Expanded text:
iam penitus esse consumptus tam diuturno iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatuigitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ut erat moris nuda humo lassitudine
Iemeris urgente requiemt ad mediam fere
noctem per Interruptum ut dicimus fundamentũ
Igiis estuans arescentes paleas apprehendie
martinus sompno excitatus ⁊e inopinata
ancipiti periculo et maxime ut referebat
diabolo Iusidiante atq urgente preuentus
tardius quam debint ad dracionis confugit
auxilium nam erumpere foras cupiens
cum pessulo quem ostio obdiderat diu mulcum¬
q luctatus grauissimũ crca se sensit Incendium
adeo ut uestem qua indutus erat Ignis assumpserit
tandem In se reuirsus non In fuga sed in dño
esse presidium scutum fider et oracionis
aroipiens medus flamonis totus ad dominũ
conuersus Incubuit. cum uero diuinitus
Igne submnoto Innoxio sibi orbe flaminarũ
orabat monachi autem qui proforibus
erant crepitante et couluctante incendussimo
obseratas effringunt fores demotoq Igui
medus flamnus martinũ auserunt cum

Expanded text:
ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
si persequi uniuersa uoluissem Ininensum uoliuiceñ
Legentibus edidissem neq sunt tam parua
que gessit ut ommia potuerint comprehendi
sed tamen hoc de quo questio Incidit latere
non paciar. et rem omnem ut gesta est
reseram ne forte In consultum hoc quod
ad uituperacionem beati uiri poterat opponi
pretermisisse uideamus cum ad dyocesun
quandam pro sollempni consuctudine sicut
episcopis uisitare ecclessias suas moris est/
media fere martinus hyeme uenisset mansionem
ei in secretario ecclesie clerici parauerunt
multum q Ignem scabro Iam pertenui paiumento
subdiderunt lectum ei plurimo stramine extruxerint
de hme cum se martinus cubitum collocasset
Insuctam moliciem ftrati male blandientis
horrescit. quippe qui nudam humit mito
tantum cilicio super Iecto occupare consueuerat
Itaq quasi accepta permotus Iniuria stramentũ
ome proiecit casuqz super fornaculam
partem palee illuis quam remouerat aggessit

Expanded text:
si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit.
Abbreviated transcription (Latin):
profundo, an supra marit prolunda transisse
sad hec tu ut arbitror stulte non legeras aut
lecta non audieras neq enim absq diuino
consilio Istius modi exemplum beatus
enuangelista sacris literis protulisset
insi ut ex his humana mens erudiretur
naufragiorum atq serpencium casus et
sicut apostolus refert qui nuditate fame
latronum q periculis gloriatur ommia hec
sanctis homimibus ad perpeciendum quidem
esse cõmunia sed his tolerandis atq uincendis
precipuam semper Iustoꝵ faisse uirtutem
dum per omnia temptanenta pacientes semper
Inucte tanto forcuis uincerent. quanto
grauius pertulissent unde hoc quod ad
martin inffirmitatem uocatur plenum est
dignitatis et glorie si quid periculo sissimo
cassu temptatus euicerit ceterum omissum
a me In libello Illo quem de uita Illais scripsimus
nemo nuiretur cum Ibidem sun professus
me non ommia Illuis facta complexum quia

Expanded text:
profundo an supra maris profunda transisse. profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia
Abbreviated transcription (Latin):
de mari facta uinere non sinunt aulle excusa
uipera in Ignem nichil mali paciebatur Illa
autem subito casurum et repente moriturum
pucabant sed cum uidissent nichil malicontingere
et conuertentes se dicebant cum deum esst
alioquim uel hoꝵ exemplo / omnniũ mortalium
Infelississime. per fidiam tuam coarguere ipse
de bneras ut si tibi scandalum mouerat quod
martimus flamina Igus uedebatur atractus
huie rursum attactum ad merita Illius et
uirtutem referres quod circumspectus Iguibus
non perisset a gnoste enum mser agnosce
quod nescis omnes fere sanctos magis Insignes
periculorum suoꝵ fuisse uirtutibus uideo
quidem petrum fide potentem rerum obtante
natura mare pedibus supergr essum et Instabiles
aquas corporeo pressisse uestigio sed non
Ideo minor michi uidetur gentium predicator
quem fluctus obsorbuit / et post triduum totidem¬
 noctes emergente e profundo unda restieuit
acq ut scio an pene plus fuerit uixisse in

Expanded text:
de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in
Abbreviated transcription (Latin):
hesterua dre tum ad me plucium q monache uenissert
ute fabulat iuges longum a sermonem melitio
iadit libeli mer quem de uita beati martit
andi lam Iuterea indicatur michi dicisse qucudam
malo sprãtu suscitatum / cur martuis gue
mor tuos suscitasset flaminas domibus repulii
Ios nuxer adustus Incendio periculose fuit
obuoxius passioni o Istum quisquis est miserum
Indeeꝵ In uerbis euis perfidiam et dicta cognostius
qu In crrice positum dominũ his uerbis Increpabant
alios saluos fent se ipsum saluũ facere non potest
uere plane Iste quicumq est si illis temporibiis
natus esset et in dominũ hac uoce usu dice¬
potuisset qui similiter sanctum domini blaspheat
exemplo quid ergo quis quis es martinus
Ides non potens Ideo non santus quia est perichitatus
Incendio e beatum per omnia et sumlan apostolis
eciam In his conuicus uirum nempe hoc et de paulo
genciles cum uipera momordisset sensisse resedmntur
hic homo debet omicida esse quem saluum fectum

Expanded text:
Hesterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Maaudiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce potuisset dicere, qui simili modo sanctum Domini blasfemat exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum
Abbreviated transcription (Latin):
Inquit filu xp̃ianum insi in ciuere mori
ego si aliud uobis exemplum relinquo ipse
peccaui oculis ac mambus In celum semper
Intentus Inuctum ab oracione spiritum non
relaxabat/ et cum a presbiteris qui tamen
ad cum confluxerant rogaretur ut corpustulũ
Lateris mutacione releuaret sinite inquit
sunte me sratres celum potius respicere quam
terram et suo Iam itinere iturus ad dominũ
spiritus dirigatur. hec locutus diabolum
uidit prope assistere quie hic astas Inquit
cruenta bestia nichil in me fuestũ repperies
abrahe me simus recipit cum hac ergo uoce

Expanded text:
inquit, Christianum nisi in cinere mori: inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur grais quidem est dñe corporee pugna
milicie / et ̾iam satis est quod huc usq certaui
sed si adhuc in eodem labore pro castris tuors
stare me precipis non recuso nec fatiscentem
cansabor etatem menia tua deuotus Implebo
sub siguis tuis quo ad ipse tu Iusserit militabo
et quãius optata sit seui sessio post lalorem
est tamen auimus uictor annoꝵ et cedeze
nescius senectuti ac si Iam parcis etati bonũ
michi est dñe uoliitas tua hos uero quibus
tueo ipse custodies o uirum Ineffabilem
nec labore uictum nec morte uincendum qui
In nillam se partem promor Inclinauerit
nec mori tunuerit. nec uiiere recusaut
Itaq cum Iam per aliquot dies In febrium
teneretur non tamen a dei opere cessabat/
per nox in oracrombus et uigiliis fatiscentes
artus spiritui seriire cogebat nobili Illo
stratu suo In ciere et cilicio recubant et
cum a discipulis rogaretur. ut saltem uilia
sibi siueret stramenta supponi non decet

Expanded text:
icens: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet,
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur post excessum beati martini turonorum
cuntatis episcapi siumui et incomparabilis
urri de cuius uirtutbus magna a pud nos
esset primene etatis Iuuenis saincto martine
adhuc uiuenti in corpore multas ferebat
si inquit delirum Illum queris prospice enius
e celum solite sicut amens ⁊espicit. cnmnqz¬
Ille pauper occursu reddito quod pecierat
Impetrasset britionem diaconũ uis beatus¬
martinus alloquitu. en ego brcti tibi delirus
uideor / cumq Ille confusas hec audiens dicisse
se denegaret. ait sancus martiuns. nouue
aures mee ad os tuum erant. cum hec emnus
loquebaris amen dico tibi. quia obtimu apud
accederes sed nouerit te in episcopatu multa
aduersa passurum. brictius hec audiens Iroidebat¬
eum dicens nonie uerum dici Istum delira uerba
proferre. sed et presbiterum honore preditus/
se puis beatum martinũ conuicus lascessut
adeptus uero consencientibus cimbus pontificatus

Expanded text:
Igitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos esset primaevae aetatis juvenis, sancto adhuc Martino viventi in corpore multas tendebat Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud accedas: sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: Nonne verum dixi, istum delira verba proferre? Sed et presbyterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
Iain hora preternt Iubeat dñt lectorem lectionem
legere expectat enim populut ualde lam
lassus/ ⁊espondens autem beatus ambrosint
nolat Inquit turbari mubtum eium ualet
sit obdormisse/ cui tale miratulum dñe
ostendere dignatus sit nam noueritis faatrm
meum martinũ sacerdotem egressum deo rbu
fuisse / me autem eius simeri obsequium prebusse
peractoq exmore seruicio capitellum tantum
uobis e ꝓcitantibus non explemi taut i lu tempus¬
stupe facti pariter et adim ante die es tempus
notant sollicite requirentes qui Iam Isam

Expanded text:
am hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam