comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ori loco deẜuimus in quo honore positus. si nõ
incellex̾it. et bñ agat eisdem ip̃is pectoribus qͥ¬
bus p̾ latus est conꝑabitur. sic et em̃ scͥciptũ ẽ
nomo in honore positus nõ intellexit conꝑa¬
tus est peccoribus in sensatis et siłis factus est
illis nam et pecidra deus fecit set nõ ad ima¬
gmnẽ suam nec dicendum est hominẽ ip̃e
fecit peccora uͭo uissit et fc̃a sunt. et hunc eiꝰ
et illa ꝑ u̾bum suum fec̃ ꝑ quod fcã sunt oĩ¬
a . Si quia idem u̾bum et sapiencia. ⁊ untus

Expanded text:
ore loco disseruimus. in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, comparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
nbus pͥmordialibus cum simul omma
ũtentur. s creatus in temꝑx suo iusibibit̾
incorꝑe inuisibilit̾ mamina constãs et ex
amina et corꝑe. Iam gͦ ind̾amus quõ enm¬
uidebunus. si auid ualebinuis. quod em̃
mamibus. corꝑalibus deus delimo finx̾it
sciptum dixisset magis eum qui scripsit
qualia debenius uidemus incorꝑibꝰ ar̃is
dictum est em̃ manus tra gerit gñs difꝑdi¬
ut et eduxisti populum tuũ inmanu for
abrachio excelso. s pro potãte. ut uirtu
ndi positum huius m̃bͣ nom̃. quis usq a¬
d̾ dicipit ut nõ intlłigat. nec ailud audi¬
inidum est ꝙ nõ nulli ꝓutãt id̾o. Id̃o p̾cipu¬
um d̾i opus ẽẽ hominẽ quia cet̾a dixit
et fc̃a sunt hunc aũc ip̃e fecit s id̾o pociꝰ
quia hunc ad ymagniẽ suam fecit. Nã
illa que dixit ⁊ fc̃a sunt id̾o sic scriptum ẽ¬

Expanded text:
ibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus quouidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit scriptura dixisset, magis eum qui scripsit qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit ut non intellegat? nec illud audiendum est quod nonnulli putant ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit; sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
nũdum sigentibus aliqiͣ bom aut mali
nͨ tñ frustrel scriptũa est. nec infantem
mũdum eẽ aꝑs pct̃o cuius est umꝰ dies ui¬
ta suꝑt̾ram. et illud in pͦs. ego  miqui tati¬
bus conceptus sum et in pcc̃is mat̾ mea me
mut̾o aluid. et quod in adam om̃s mori¬
untur in quo om̃es peccau̾unt. Nunc aũ
liquido teneamus q̃lib parentum m̾cta
tͣrutiaentur in prolem auecumq gracia
d̾i añqmͣ nascatur quẽq scĩficet noc ini
quitatem ẽẽ ap̃ dm̃ necbomi malͥue a g̾e
añ qm natus est. illamq sinãm quañ¬
nulli putant alibi peccasse magis mi¬
depc̃co pͥmoꝵ parentam qui duo soli ftu̾it¬

Expanded text:
nondum agentibus aliquid boni aut mali. nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere antequam natus est: illamque sententiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis mide peccato primorum parentum, qui duo soli fu
Abbreviated transcription (Latin):
aui roauiem qͣmͣ affir mandi tem̃ itatem.
formaret muco dubitare fas nõ est aꝑ
tissime quuppe dicit pͥusqm te formarẽ in ut̾o
nom te ubi añt illum nosset añ qmͣ ita formas.¬
set et si nr̃e infirmitati ad sequi uł deficile
uł in possibile est uttum in aliquib ꝓoma¬
oribus cãis sicut leui in luibił ab he deci¬
matuł est. ap ip̃o adam in quo genus hñ a¬
num camqm tadigbunt radicalit̾ in¬
stitutum est. Et m eo ip̃o u̾trum iam cum
cũ telimo fomatus eẽt an causalit̾ in hñs oꝑi¬
bus fc̃us quecteauit om̃ia simul. an uo añ
omẽm pocuis creaturam sicut elegit et p̾des
rt dum modo semia constet ex quo ełt
in hac luce apparencib editꝰ etillo egisse
uitam ꝓpͥam aua gradescens ettitis Acces¬
su posset iuu̾e semmale sen boue. aña uo
nullo modo nõ solum pͥusqmͣ iuut̾o sorma¬
retur. s nec iam ibi formatus qn᷑ qnͣ na¬
tus. n em̃ ht̃ ullam cunctacõnẽ apostoli¬
ca illa sentencia degeminis in rebecte. ut̾o

Expanded text:
am requirendi quam adfirmandi temeritatem. formaret in utero, dubitare fas non est; tissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae
Abbreviated transcription (Latin):
cummata eõnt nõ scciptum eẽt. et cõsũ¬
mata sunt celum etc̾ami. ⁊ omnis conpo¬
sicõ illorum. ⁊ consũmauit deus indie .uiͦ.
oꝑi sua aue fecit. et benedixit deus diem¬
ł septimũ et scĩficauit eum. Rucsusq nisi
incohata eẽnt nõ ita sequeretur. quia
nit qno cõsinnauit neq em̃ alia consũma¬
uit aua incohauit. Si ead ip̃a utiꝙ aquib
indie.uiiͦ. requeuit. Ex hiis que supͣ diximꝰ
darum est. consũmasse quipꝑe ista inceilli¬
gis dm̃ cum creauit omnia simul ita
pfc̃e. ut nnch eisdhut in ordine temgum
atandum eẽt. quod nõ ħ hab̾o iam inor¬
dine ciuisarum creatum eẽt. Incohasse
aũt ut qud hͥ p̾ fixc̾at cãis post impleret
effectis p inde formauit deus homi¬
nom puluem t̾re uł limũ t̾re ħ ẽ depul¬

Expanded text:
ta essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis consummatio illorum; et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit; et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum. rursusque nisi inchoata essent, non ite sequeretar, quia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae —
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e abͣħam madam et ip̃e adam in pͥmis
oꝑibus mundi que deus c̾auit omina sił.
si u̾ba dñi ꝑ hos camis eius et u̾̃ba di ꝑ ho¬
ia ꝓpħanum temꝑali corꝑis uoce ꝓfet̾unt᷑
et om̃ib sulabis suis congruał cemeun
moras sumunt atq consuniuit. cũ u̾o de

Expanded text:
ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus m uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus
Abbreviated transcription (Latin):
do qũo poilit intlłi. si d̾ fuit aliquid ñ
causalit̾ conditum quod postea insi¬
bilit̾ cond̾ctur. Dem̃ quia lextꝰ ip̃e
masculi et femime usi incorꝑibus ẽẽ
nõ põt. quod si quisqmͣ ẜ małctum¬
et accõm canim utrumꝙ sexũ ĩ unaa¬
nina accipiendum putau̾it quid fuciet de
huł que ad escam deus ip̃o die dedit de lig¬
norum fructi ᷑. que ibi insi honimi hñti coꝵ¬
pus nõ utiq congrua est. Nam si et hãc
esscam figurate quisam acciꝑe uolu̾it re¬
cedet appͣetate rerum gestarum que pri¬
eis. am nõ dui audiebant nec intelligebãt
ama nec etano qui uͥba ꝑciꝑent. poisem res¬
uonde. sic eos ad locutũ dm̃ quẽad modũ
xp̃c nos nundum natos ⁊̃ longe post fu
tuti sunt pꝰ noł om̃ibus em̃i dicebat quos
suos futuroi uid̾bat. Ecce ego nob̾cumsũ
usꝙ incõsumacõnẽ seculi. Sic̃ d̾o uatꝰ
etat ꝓpħ̾a cui dixit pͥusqm te formatem
mutͥo nouite. sicut decimatus ieui cum
eit inlimibis abham. cur em̃ nõ ita et

Expanded text:
deo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secuet actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae prieis. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futturi sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt uueꝰ ocultis atꝙ inuisibilibꝰ fõmbꝰ¬
aue mereatura causalit̾ latent ĩ mamfestã
nisibilit̾ moculta auadam nigen̾a di qmͣ¬
extratunt deilis p̾mordis cãrum suoꝵ¬
in quibus c̃ato mundo cum fc̃s est dies añb
⁊̃ mamfestã Epẽm sui gũs ex orirentur in
dubio post adderentur que millis ꝑficien¬
dis deffuissent ut quedam unũsitatis ꝑ¬
fc̃o exutrĩ ꝙ constaret signlis qĩ semis ue¬
untur cum sins aueã cemꝑib ĩ maifes¬
quod existis q̃ suo aueq iani cemꝑore o¬
nuntur. Deuc nõ cessat oꝑari . nũc an¬
opari quia et consimata quodaminod
qnͣtibus euoluenda temporibus pͥmitꝰ de̾
omina simnuil creauit cum sac̾et innud
.Consũmata quidem. quia nicħ hñt ila
innatunis pp̃ is quibus suoꝵ cemꝑ unctꝰ¬
agunt. quõd nõ mistis cãtit̾ fcm sit In co¬
torum ꝑ seculi tractum ecoculto inmaul¬
festum iocis congrs exserenda ip̃ius ł sa

Expanded text:
ceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibceperunt, quae ex occultis atque inuisibilib creatura causaliter latent, in manifestas uisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suin quibus, creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur insdubio post adderentur, quae illis perficiendis deferfectio utriusque constaret singulis quasi semis, ueuntur, cum suis quaeque temporibus in manifesquod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam modoqsimul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum tagunt, quod non in istis causaliter factum sit; inchrorum, per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exserenda: ipsius etia
Abbreviated transcription (Latin):
suo temꝑe uuiet nulla qũo ĩ sicut emi e¬
seu ⁊ iacob quos nũdum natos dixit apłs
nich eguse boni aut mali nõ possełmuis di¬
de traxisse aliauid n̾uto de parentibus
si uec ip̃i parentes egissẽt. aliquid boni aut
mali nec getius bisanũ pectasse iuadaui
ꝑe uiu̾et auo posset uu̾e sĩi bñ sĩ̃ male¬
ita siustra p̾catum euis seu recte fc̃m requi¬
ncur cum ad nuc inrebus simul c̾atis cau¬
salit̾ conditus. n ec uita ꝓpͥa iam uinebat nͨ
inparentibus sicͥ suẽtibus erat.In illa em̃
pͥa ꝯdicõne mundi. cum deus creauit om̃ia
simiul homo factus est qui ẽẽt futurus tõ
c̃andi hominis nõ accõ ãati. S ħ alit̾ in
tura sunt alr mrebus q̃ ẜ cãs sinuil c̾atas¬
quibus adam iam sormatus exlimo et d̾i
flatus aĩat sicut fenum exortum. ałr
in semunbus in qusbus rursus q̃i p̃mordi¬
ales cãe repecuntur de rebus ducte aue sm
h̾ba ext̾ru sem̃ exħba in anibus omibus
ea iam fta modos et actus sui temꝑitac¬

Expanded text:
suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit Apostolus nihil egisse boni aut mali , non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali; nec genus humanum peccasse in Adam, pore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue malita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in tura sunt, aliter in rebus, quae secundum causquibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae herba ex terra, semen ex herba: in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis ac
Abbreviated transcription (Latin):
bm̃em carins et uubis uocemr In illa sĩ¬
nõ q̃i hũams aͣnbus instrepebat. si tebus
fc̃ĩe retum faciendarum cãs inẜebat
temꝑe formand̾ in temꝑum tamam̃
semine uł tanqm radice condebat unde
iicipent scła ab illo condita aui est añ
secusa. creature quippe alie creaturas a¬
lias quedam temꝑe quedã cãis p̾cedint
ule aũt que om̃ia que fecit uõ solũ excel¬
lencia qua ⁊̃ cãꝵ effectorem nm ⁊ et̃¬

Expanded text:
omnem carnis et nubis uocem in illa einon quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inseretempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etia
Abbreviated transcription (Latin):
de quo alibi scriptura dicit. qui niurt
net̾nũ c̾auit omña simul. et cunc qñ
um nõ simul. s suis q̃ cemꝑibus t̾ans
sincit eum delimo t̾re: ex eius olse mu¬
licteni. nam uet isto modo eos illo de
uiͦ. ftõs. nec tamen eos illo .uiͦ. die nõ
Es in tellig̾e sciptura ꝑmrtcit. forte

Expanded text:
cit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte
Abbreviated transcription (Latin):
orire cutacestare ⁊̃ auod ali scuptum est. qui
uiuit mee̾num creauit om̃ia simulnõ est
formata uxor exlac̾e iam nõ ad condicõnẽ
qua simul om̃ia fr̃a sunt ꝑtin̾e quibus per¬
fc̃ĩs reamenit deus. si ad eam oꝑacõnem quẽ
fit iam ꝑuolumina scłoꝵ aua us m̃c oꝑat᷑.
huc accedit ꝙ ab ip̃a ⁊ u̾ba auibus narratur
quo deus ꝑadisum plantan̾it in eo q homi¬
nem quẽ fec̾it᷑ collocau̾it ad eumq ad dux̃it
auia quibus nomina impou̾et. In quibus
cum aditorium simule illi nõ flusset in¬
uentum cunc ei mulierem caͦsta eus de¬
tracta formau̾it sat̃nos admonẽt. ħ nõ ad
illam oꝑacõnem dĩ ꝑtin̾e. uñ reauieuit in
die .uii. s̃i ad istam sp̃acõnem des ꝓtiñe. põ

Expanded text:
est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina sHuc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam
Abbreviated transcription (Latin):
scannalem. discerneret. c̾deret. In cellig̾te.
utnon̾it gͦ qui ħ putat nõ ħ me sensisse
neꝙ dixisse s rursus. si dix̾o nõ ita fuisse
nomm̃ẽ milla pͥma rerum cendicõne
qra creauit deus om̃ia simul sicuti est
so tantum ꝑfecte etatis nõ. s ne ne i¬
pucauit om̃mo nõ fuisse. Redeat gͦad scͥp¬
turam inueniet .uiͦ. die uominẽ fc̃m ad
nnagmẽ d̾i factos aũt masculum et fe¬
minã. Item querat añ fc̃a sit feminaĩ
nemiet exͣ illos .ui. dies. tunc em̃ fc̃a ẽ
qñ deus det̾ra fuxit ad huc bestias agri

Expanded text:
ale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne iputabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri
Abbreviated transcription (Latin):
debo. posta insibilit̾ sic̃ sp̃ẽs humane con¬
stitutonis nota nb̃ est. Nõ tam̃ parenti¬
bus gen̾antibus. Si ille de limo. iulã d̾
costa euis. queret cunc qũo respõ debo
ia nõ fca ħͥ forte nõ intlliget sł trahũ¬
tur ei cuncta que nouit usq ad ip̃ã semi¬
num corpulencĩa. neq em̃ uł tale aliꝙ
hõ uł iam erat. cum in p̾a illa .ui. dier
con dicõne fc̃s erat. Datur quid̾ de semi¬
nib ad hanc tem nõ milla similitudo
pp̃ illa que in cis futura ꝯẜta sunt ule

Expanded text:
isibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius. quaeret: tunc quomodo? respondebo: ra non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; ue
Abbreviated transcription (Latin):
clitam cͣreauit omia simul a quibus
in die .uiiͦ. reauicuit. Ex anib om̃ia
sins queq temꝑibus iam ꝑ setulorum
delimo t̾re eiusq mulierem exuui la¬
ad illos dies inuisibiles ꝑtinencum ĩ
quibus crauut omnia simul ꝑ trm ad
istos positos in ouibus oꝑatur cotidie
anicquid exillis tam quͣ in uolucris pn¬
mordialibus intemꝑe euoluitur si nõ
in ꝑtune ata absurde sccipture u̾basicu¬
ti sumus que nos adb̾ distinguẽda dutͥ¬
unt. Cauendum est ne pp̃ ip̃aꝵ rerum

Expanded text:
nditam, cum creavit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum de limo terrae eiusque mulierem ex uiri laad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum e
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ acq causalit̾ sicut uli oꝑi cõpeti¬
bat. quo canit omtia simul a quibus i¬
eauidemus que ꝑtemꝑalia spacia cãt
sicut us nunc oꝑatur. at ꝑ ħ iam per
istos notissimos lucis corꝑalis dies qͥ
circiutu solis funt cͦua fcã est de sat̾e
uiri sui. tunc em̃ deuł sid hune finxit
d̾ t̾ra bestias et uolatilia in quibus c̃
ad iucorium siłe ip̃i adam nõ eẽt inim̃¬
tum illaformata est. Intalibus gͦ dieb
⁊̃ ip̃m delimo fucit deus. neq .ñ. dicẽ¬
dum est masculũ qui diem .uiͦ. die

Expanded text:
ut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus iea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die
Abbreviated transcription (Latin):
tur etũs adam smñ ullo ꝑ gressu incremento¬
rum uinili ecate concino formarentur. Si
curnõ uttumq illas credimus habuisse. ũ
exeis futur̃ eẽt᷑ qud̃ fcũm placuisset. Si em̃
illo modo dix̾imus incipi coͣ ip̃as fc̃m ud̾i
q̃ nacurti usitatum cũtłum fu̾it.Si aũt
ustomodo multo erit absurdius istas ip̃os
cotidianas nature formas et sp̃es cͥcͣ ulas ꝑri¬
marias omniũ nascencium casuales rões
suoꝵ temꝑum ꝑ ag̾e spacia. Restat gͦ ut ad
uttumiq medum habiles c̾ate sint suie ad
istum quo usicatissime temꝑalia crans¬
cruteunt sũi ad illum quo rata ⁊ mnirabi¬
ua fu̾it sic̃ do̾ fac̾e placuit ꝙ temꝑi congru¬
at parte uerumpcamen. sic ec̃s est homo
aueadmodum ille pͥme cause hebant u̾
sierot p̃mis hõ. auẽ nõ exparentibus nas¬
ci. qui nulli p̾cesserunt set delimo formari

Expanded text:
tur factus Adam, sine ullo progressu incrementotur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri tra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant at fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari
Abbreviated transcription (Latin):
oucsinsagniam ligni illiusatq in eo sumẽ aͣ¬
utatem aua munã ꝓcedat parlatĩ erumpẽ¬
cem ata in ea grãdescente unũ fiat matr̃¬
qui dulcescat quod ad huc feruescat expͥssimi
et quadam uetustate firmatum adusum bi¬
bendi utiluis iocundiꝰ ꝙ ꝑueniat. Nñ id̾o doꝰ
lignum que sunt aut t̾ram. aut has temꝑũ
moras cum a qmͣ miro conpendio conũtit m
nũquid adincorio temꝑis eguit condicor cem¬
poris. Nõne c̾cis dienim niu̾it suo cuia gn̾a
a cõmodatis. om̃is natura ẜpentum c̾alescit
formatur. nascitur Roboratur. Nam expec¬
tati sunt hii dies. ut indraconẽ uirga cõ¬
siterecur demanu moysi etaron. nec ista ẽ
to põt causales quas mundo indidit. cum
p̃mũ simul om̃ia e̾aint qũo suit institute
utr̃ ut quẽadm̃ indemus cuncta nascencia
u sacticumruł ałium in suns cõforma cõib
aca incrom̃tis sua ꝑdiu̾sitate gn̾um diu̾sa
spacia ꝑagerent temꝑe. ut quẽ admod̾ credi¬

Expanded text:
o sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit inumquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cumto potest, causalprimum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum credi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuẽ ip̃o. uiͦ. diẽ scriptura cacłut. postremo
ouid respõdebeͥmns debestiis agri et uola¬
tinbus celi que adduxit deus ad adam ũ
uidet quid ea uiͦcaretur. ꝙ ita scuptum
est. et dixit dens. nõ bonũ est eẽ homniẽ
solum faciamius illi adintorium ẜm ip̃m

Expanded text:
quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bonum est esse hominem solum; fac
Abbreviated transcription (Latin):
genus ħ est cm̃ eiecit ad huc suꝑ illud .ł. qd̾
iam eied̾at. Tunc utiꝙ poͣlit̾ et causaliter
ur oꝑe ꝑtinẽte adcreanda om̃ia simul. A
quibus cõsũmatis in die .uiiͦ. requieuitñt
cusum sic̃ usq nũc oꝑatur. Nisi foxte
quis dicat. nõ om̃e ligmi gemis t̾tio die
atatum set oilatum aliquid qud̃ .uiͦ. c̾a¬
recur. cum hõ fc̃s est ata in paradiso cõ¬
um. ⁊ bestiarum. et ip̃e homo ad y̾maginẽ dĩ
masculus et femmna. ꝑm̃ nõ poture p̾c̾iit¬
t̾e. quomodo sit hõ ẜfũs quem tam ipo die
fc̃m ẽẽ uarrauit ut repitudlan do p̃a quẽ a dm̃
etiam factus fu̾i̾t intimaret. ħ est dee̾te pulu̾e
et mulier illide lat̾e. nõ tamen aliquid cre¬
dicitur sic est factum siũ fet̃ deus alio qͥn
frustra ꝑ singulos dies cam diligenter
distincta suit om̃tia si ꝑmittionis die¬
tum põt ułla suspicio reside. ut cum ħ¬
ba tlingnũ die stu t̾cia sit actrbutum
aliqua ligna est ⁊̃ .uł. die c̾ata ẽẽ credamꝰ

Expanded text:
genus. Hoc est enim, Ejecit adhuc, super illud scilicet quod jam ejecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requievit; nunc cursum, sicut usque nunc operatur. 6. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum, sed dilatum aliquid quod sexto crearetur, cum homo factus est atque in paradiso conum et bestiarum, et ipse homo ad imaginem Dei masculus et femina. Proinde potuit praetermittere quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narravit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit intimaret, hoc est de terrae pulvere, et mulier illi de latere; non tamen aliquod crealioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse credamus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝑ cemꝑum cuisus usꝙ nunc oꝑacur. cum
cm̃ paradisus planta recur ita narrat et plon¬
tauit deus ꝑadisum in cad̾e̾ad orientem ec
posunit ĩ hominẽ auẽ finx̾at. et eiecitie deꝰ
ad hnt de t̾ra om̃e lignũ pulcrum ad alpes¬

Expanded text:
qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspe
Abbreviated transcription (Latin):
sus t̾ram scatent ominum fonciũ magnorũ
atq̃ paruuloꝵ unus font dc̃s est ꝑ om̃s disꝑsio¬
nes suas ascendens det̾ra et irrigans omenfa¬
aem terre siũ ⁊̃ auod est auod est credibilius
quia nõ ait ius fons ascendebat de t̾ta p̃ro
gnimus fontes multos ꝑ uũsam t̾rant lo¬
ei uł regiones ꝓtͥas migantes. sicut dicitur
mles. ⁊ multi intelliguntur sicut dc̃a. est locͦta
itana inplagis auibus egiptĩ ꝑ cuisi sunt
quienit alit̾ istã eoꝵ anmmĩstracõm auia us¬

Expanded text:
super terram scatent, omnium fontium magnorum super terram scatent, omnium fontium magnorum atque parvorum unus fons dictus est, per omnes dispersiones suas ascendens de terra, et irrigans omnem faciem terrae; sive etiam, quod est credibilius, quia non ait, unus fons ascendebat de terra, sedgamus fontes multos per universam terram, loca, vel regiones proprias irrigantes: sicut dicitur miles, et multi intelliguntur, sicut dicta est locusta et rana in plagis quibus Aegyptii percussi sunt, requieuit, aliter ista eorum administratione, qua us
Abbreviated transcription (Latin):
lo sic eos insidare ut cotã illam regionem
rigent cui aliotẽꝑe exaltis puteis ad po¬
alt̾na mũdacõne fluente atꝙ refluente. tc
umu̾sa t̾ra rigata est. quod si ip̃ius abissi ea¬
em multitudinẽ exꝑte excepta quod mare d̾r
et eiudenti amplitudine atq maris aucti¬
bus t̾ras ambit in ea sola ꝑte. qmͣ recõditis
simbus t̾ra continet. uñ se oñis fonces om̃si¬
din̾sis tractibus uenis ꝙ distribuunt. et suis
marum. eumq ascendentem dec̾ta. et ubiq
disꝑtitis cͥmbus qͣirrigantem omẽm faci¬
em t̾re. non contauia sp̃e tamamͣ maris
aut stangni. s sicut uidemus ire aquas
alueos fluminũ flecus riuoꝵ ⁊ eoꝵ excessu
maculatim fiat p̾sertim quia tunc innoui¬
credibile est auia latius possent erumpenci¬
a fluenta disꝑgi ata distendi. aua p̃o deistiꝰ
fontis magnitudine uł multitudĩe qui sũi
iit̾s occuitis sinibus unitatẽ. uñ om̃taã

Expanded text:
lo sic eos inundare, ut totam illam regionem lo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tealterna mutatione fluente atque refluente, tunc universa terra rigata est. Quod si, inquit, ipsius abyssi magnitudinem ea parte excepta quod mare dicitur, et evidenti amplitudine, atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte quam reconditis sinibus terra continet, unde se omnes fontes diversis tractibus venisque distribuunt, et suis rimarum ascendentem de terra, et ubique i crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouicredibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi. Quapropter de istius fontis magnitudine uel multitudine, qui siue  occultis sinibus unitatem, unde omnes aquae
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ c̃acurarum condicõne atq amistracone
dcũrus est aut si ua doc̾it istam nõ inclłi¬
gendo falsum putabit uelud si cõtendit
id̾o nõ potuisse uno qntolib fonte omẽn
t̾re faciem rigari: qui si mõtes nõ rigabat
Non omẽm t̾re faciem rigubat. Si aũt ĩ
mõtes ngabat: nõ erat iam inꝑticio sagene
.s diliumꝰ inundacõ. auod si t̾̃taꝵ tñt sic
erat totum mare erat. et ũdum discreta
erat arida cui s̾udetur quia ħ uicibus tpł
posset sicut c̾to tomꝑe ꝑ plana egipti uilus
restangnat. et alio t̾emꝑe ad ripas suas re¬
dit. aut si iste nescio cuiꝰ ignote hac longn¬
q̃ ꝑtis mundi a quis et pruinis pemalibus
an uniu̾saria creditur incrementia colli¬
g̾e. quid de ociam alt̾ius estibus. quid de qui¬
busdam iittorilius que late nudantur flucti¬
bus incułim que oꝑuintur dici põt ut omit¬
tam quod de quoꝵdam soncuim miri ui¬
cissitudine ꝑhibetur cerco annoꝵ int̾ual¬

Expanded text:
de creaturarum conditione atque administratione de creaturarum conditione atque administratione dicturus est aut, si uera dixerit, istam non intellegendo falsam putabit; uelut si contendat ideo non potuisse uno quantolibet fonte omnem terrae faciem rigari, quia, si montes non rigabat, non omnem terrae faciem rigabat; si autem etiam montes rigabat, non erat iam inpertitio saginae, sed diluuii inundatio: quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arida. Cui respondetur, quia hoc uicibus temporum posset, sicut certo tempore per plana Aegypti Nilus restagnat et alio tempore ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius ignotae ac longinquae partis mundi aquis et pruinis hiemalibus anniuersaria creditur incrementa conligere, quid de oceani alternis aestibus, quid de quibusdam litoribus, quae late nudantur fluctibus uicissimque operiuntur, dici potest? ut omittam, quod de quorundam fontium mira uicissitudine perhibetur, certo annorum interual
Abbreviated transcription (Latin):
aturarium q̃ pͥmitus fc̃e. Sexto q die illo cõ¬
sũmante sunt. s anͣtũ satis iudicauit sp̃c qͥ
metut scribenti ea q̃ nõ solum ad fcat rerũ
noticiam. si ⁊̃ ad futurarum p̾figuracõm ua¬
lerent nesciences comectatamꝰ quid fĩ potiit
qod ule nõ uesciens p̾t̾milit totum conãte
ꝓmodulo nr̃o qnͣt cum ad iuuam᷑ effic̾e ne
aliaua ab surditas uł reꝑiiglicia pucetur
eẽ inscripturis sc̃is. que opimonẽ lectorit of¬
fendat. et dum existinat fieri nõ potuisse
que fc̃a ẽẽ scriptura cõm̃morat uł tesiliat. a
fide uł ũ acceait ad fidem ꝓ inde cum de isto
fonte auerimiꝰ qũo id quod dc̃m est ascende¬
bat det̾ta et irriga bat omẽm faciem t̾renõ
inpossibile uid̾atur. si ea que dixinus inpos¬
sibilia ciuqm uid̾itᷤ. querat ip̃e aliud quo
tñ uerax istascriptura mõstretur ã pro cul
monstretur. nam et si argum̃tari uolu̾it qd̾
eam falsam ẽẽ comiuntat. aut ip̃e nulla uete

Expanded text:
aturarum, quae primitus factae sextoque die illo consummatae sunt, sed quantum satis iudicauit spiritus, qui inerat scribenti ea, quae non solum ad factarum rerum notitiam, sed etiam ad futurarum praefigurationem ualerent, nescientes coniectamus. quid fieri potuerit, quod ille non nesciens praetermisit, tantum id conantes pro modulo nostro, quantum adiuuamur,\' efficere, ne aliqua absurditas uel repugnantia putetur esse in scripturis sanctis, quae opinionem lectoris offendat et, dum existimat fieri non potuisse, quae facta esse scriptura conmemorat, uel resiliat a fide uel non accedat ad fidem. Proinde cum de isto fonte quaerimus, quomodo id, quod dictum est: ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae, non inpossibile uideatur, si ea, quae diximus, inpossibilia cuiquam uidentur, quaerat ipse aliud, quo tamen uerax ista scriptura monstretur, quae procul monstretur. nam si argumentari uoluerit, quo eam falsam esse conuincat, aut ipse nulla uera
Abbreviated transcription (Latin):
matuis erat. et illi iam soporato mulier exlat̾e iã¬
recapitu lando comñmoratum est. neq em̃. Uͦi.
die factus est masculus et accessu cemporis paste.
fc̃a femina. Si fecit eum in quid masculum
et feminã fec̃ eos et benedixit eos. año gͦ iam
homine ĩ paradiso consticuto mulier en fc̃a
est. an ⁊ ħ p̾t̾mislum scriptura recolint: nam
texto alo die ⁊ paradisus plantaais est. ⁊ ibi hõ

Expanded text:
li iam soporato mulier ex latere farecapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus est masculus et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos et benedixit eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die
Abbreviated transcription (Latin):
S ħ insi ꝑtemꝑales mores fiꝰ nõ possent. nõ
itaq ita tc̃a sunt sicut creata sunt om̃na si¬
mul. qnͣtalib em̃ hõ cogitet facilitatem. aͣ¬
deus auadeus etiam ħ sinul cumcet̾is fecit
emitti uoce nõ posse. cum gͦ u̾ba hõis audimi
uł cumammantib. uł cum mulieri sr̃t imꝑo nom̃¬
suit ułcum secutuis in ⁊̃ dixit. pp̃ ħ celiãt hõ
patrem snum ⁊ matrem et cõungitur uxori
sne. et enint ambo incarna una quibꝰuib sil¬
labis ista sonuerimt. nec due quecumai in hus
u̾bis sillabe simul sonare pot̾unt qnͣto minꝰ
s om̃ia cum hiis ane simul creata sunt si¬

Expanded text:
 per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutupatrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
cẽto quodam nacure alit̾ fc̃s sic illa que simł
cauit cum ss sc̃s est dies. accessu cemꝑis ⁊ isto
modo fĩet quomihat ꝑspicua formauitam
gt. uł male uł bene sicut fenum ꝙ fenum qd̾¬
stñ est añqmͣ exoriretur suꝑt̾tam accendentẽ
sit indie secto sicut dies ip̃e printus fc̃s eit sic̃
sitmam̃tum sicut t̾ra et mare neq em̃ s di¬
anda sunt añ inquibu s ꝑmordiis iam fr̃a ia¬
nisse. hac de ͤn ͥ nfihãc faciem qua mudus ex¬
cictns est accesseu temꝑił tamamͣ exorta
danusse. Si ab exxordio seculi cum factus
et dies conditum mũdum. in qͣuo elem̃tie simł
sunt condita. q̃ post accessu temporis orirrent᷑
mitꝰ fc̃a acq recondita accessui paꝰ tpr̃is extitisse.
acq in has enituisse ferma q̃ celitꝰ fulgent.
Set illo senaĩo ꝓfcõnis m̃o c̾ata simł om̃ia cĩ
fcũs est dies uirum gͦ sic ⁊ hõ ista iam sp̃e qua
m sua nͣa inuit ⁊ agit. sĩ bonũ sũi malũ an

Expanded text:
creto quodam naturae aliter factus, sicut illa quae simul creavit cum factus est dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma vitam gerit, vel male vel bene; sicut fenum quod factum est antequam exoriretur super terram, accedente sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum, sicut terra et mare. Neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis jam facta latuisse, ac deinde in hanc faciem qua mundus exstructus est, accessu temporis tanquam exorta claruisse; sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cujus elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orirentur,imitus facta atque recondita, accessu postea temporis exstitisse, atque in has enituisse formas qsed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an
Abbreviated transcription (Latin):
euit ⁊̃ suam tequiem eusdem diei notici¬
e gaudio ł que p̾bere dignatus. etido uon
eum inauol oꝑe suo. s insua requie uñ¬
dixit et scĩficauit nũ nllã ult̾ius creati¬
tam instituens. si ea que om̃na simul fe¬
cit a mĩstratorio asm gub̾uans ⁊ imnouens
srã cessacõne oꝑatur simul. et teaiuiestõ¬

Expanded text:
etiam suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requies
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ꝓudencia ꝑscãm sccipturam regit ex
ip̃ie quo oꝑibus dei eodem ad iuuante indũ¬
gare conenuis ubi ħ simul c̾au̾it. cũ ad cõsũ¬
stondibus pomis. ħ sp̃es nõ utiq repente tan¬
ta ac talis exorta est. s quo ĩ ordine nouimius.
surrexit emĩ aradice qm t̾te p̾mum germen
infixit atq in de omina illa formata et distĩ¬
ta creuerunt. porro ulud getmẽ exsemrne in
lecorꝑe ᷤ magnitudims. sec in potencia ꝙ cãli
Nam illa magnitudrme copia t̾re humorisa
congesta est. s illa i exiguo gno mirabilior
pt̃ancõrq uis est qilaualuit ad iacens hum
conmitoꝰ t̾re camam mat̾ies u̾̃ti inligniułꝰ
qualitatem. In rinoꝵ diffusionẽ. Infoliora
unditatem ac figuram. Infructuũ formas
et opulenciam omniũq ordinatissimãdis¬
tictõnẽ. quicquid em̃ ecarbore illa surgit
aut pendet ꝙ nõ ex quodam otulto chesauro
seminis illuis extractum atq d̾ p romptũ. est
ad illud sem̃ exarbore lici nõ illa si alt̾a atq¬

Expanded text:
ia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consumfrondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in le corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud sem
Abbreviated transcription (Latin):
ulo fc̃m est cum conmemoratis. muitis ⁊ t̾reins
c̾atiuis dicatur in is. om̃ia in sapiencia fecuti.
uiu̾e anͣto absurdus ut ł uita sint p̾scitim
qura distinguit de auali uita lo auatur. cumad¬
dit et uita erat lux hominũ. Sic gͦ distinguend̾
est ut cum dix̾mnis quod fc̃m est. Dem̃ infera¬
tura qua fr̃m. ut condc̃o creatur que sit. s¬
millo nita est. quia omina que ꝑ ip̃m sc̃m

Expanded text:
llo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis dicatur in psalmo: omnia in sapientia fecisti, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde infetura, qua factum est, ut conditio creaturaque sit, sillo uita est, quia omnia, quae per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ilbum. orm̃a ꝑ ip̃m fc̃a sunt. et sm̃ ip̃o fcã ast
nichꝰ. Quis gͥ tamsit demens ut dicat non
apud quem u̾bum etat ꝑ quod st̃a sunt om̃ra.
nam etsi exͣ se ip̃m ea nou̾at auis enm docue¬
nt. quis eum cognouit sensum dñi. aut quilꝰ
siuarius eius qui p̃or dedit illi et rectibinetur
et ea qne seauntur ⁊ mebꝰ. sacis asserant istam
smãm. ad iungit᷑ en angenista. ⁊ dicit. quod fc̃m
est mlllo uita est. et uita erat lux hominũ. ama¬

Expanded text:
um. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si extra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis enim cogetribuetur et ea, quae sequuntur in euangelio, satis adserant istam sententiam; adiungit enim euangelista et dicit: quod factum est, in illo uita est, et uita erat lux hominum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ qud̃ uõ ꝓ uide m̾itis accidunt iuderẽt
tantum ordinẽ qnͣtus inm̃bͥs carins cuiꝰlibet
tis sue nc̃titatem diligent̾ patefc̃a et dimim̾a¬
ta timati suint. s cuiꝰ medidͥs cordis et consi¬
d̾aconis homini. nõ ne clamarent. ne puncto qͥd̾
temꝑis dm̃ a quo est om̃is mensurarum modꝰ
derum ab eus gub̾nacõne cessare. quid gͦ ab¬
surduis quid insulsius sentit põt qmͣ eam to¬
tam ẽẽ uacuam nutu et regimime puidencie cuiꝰ
extrema. et exigna uideas tanta dispõne ẜor¬
mari ut aliqnͣto attenciꝰ cogitata in effabilẽ in¬
cuciant amiracõms herrorem. et cum aĩe uatu¬
ra nature coꝵis añ cellat. quid est dem̃ciꝰ qm
putare nulsum ẽẽ diuine ꝓuidentie indicuim
demoribus honimũ cum in eoꝵ carie tante
euis sollinte ꝓidencie clareant. et de mõ strẽtͤ
iudicia set quia ħ mimina in ꝓmptusunt sensi¬
bus nr̃is. ⁊ ea facile in uestigamus elucet in eis

Expanded text:
hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet tis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, derum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uideas tanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstrentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis
Abbreviated transcription (Latin):
se ⁊̃ ad ista inferiora conu̾tit dicens. laudate
dñm de t̾m. dracones et om̃s ab yssi ignis
grando iux glacies sp̃c tempestatis que faci¬
unt u̾bum euis. Nich em̃ tam u̾r cãib uo
li am om̃s iste ꝓ cellose at turbulente aupl¬
t̾re nomine deputatum est sacies uariatur et
u̾titur. s cum addidit ane faciumt u̾bum eiꝰ¬
nũ passaͤrum nõ cade int̾ram sine d̾i noluca¬
ce: et ꝙ fenum agri post paululũ mittendum
inclibanũ Ip̃e tñ uestiat nõ ne confirmat nõ so¬
lum totam istam mundi ꝑtem rebus mortalib
et ceruptibilibus deputatam u̾m ĩ uilissimas eiꝰ
abiectislimas ꝙ ꝑticulas diuina ꝓuidencia regi.
Et c̾te isti quibꝰ negant ne scĩs eloauiis cante
ancc̃itas ad amescunt. simbac mundi ꝑte qm
putant fortuitis motibus ꝑtutbari po qmͣ sa¬
pientia diuine sĩmitatis regi.et ucħ aĩ ꝓuent
memoraui dei constancia tempestatum. uł de

Expanded text:
se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faciului quam omnes istae procellosae ac turbulentae quaetiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum einum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi memoraui de inconstantia tempestatum uel de
Abbreviated transcription (Latin):
angłi uissa ꝑficiunt dum c̾cir eunt sid̾a. dũ
alfũat r̾ati. dumi abỹssus aiquaꝵ lapũbus uenti¬
et diu̾sis ⁊̃ ꝑaerem cõglobacõnib agitatur
Dum nrecta pullellant siraq semine euol¬
luñt. dum ałia gignũtur uaioq appetitu ꝓ¬
pas uitas agunt dum in qui ustos ec̾cere
ꝑmittuntur explicat scła que ille cum pͥmũ
condita est camamͣ placita idid̾at que tũ ĩ
suo cursu nõ implicarent᷑. Si ea ille qui con¬
dioit ꝓuido motu amĩstrare cessaret. Amo
nascuntur quomodo ista consid̾are deb̾a¬
mus. nõ em̃ fiustra scriptum est de sapĩa qd̵¬
ꝙ amarorib sius oͥ se inuiis hỹlarit̾. ⁊ in
oñn ꝓuidencia occurrit illis. nec om̃ino
audiendi sunt qui putau̾nt sublimes qͥ¬
dem mũdi partes id a confimio corpulencio¬
a quarum exalacionib humescit inauo n̾¬
uenti nubesq consurgunt casibus pocius et for¬
tintis motibus agitari. contra hos em̃ loqͥ¬
tur p̃s quicum explicasset iaudem celestium

Expanded text:
sidera, dum alternant venti, dum abyssus aquarum lapsibus et diversis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum vireta pullulant, suaque semina evolvunt, dum animalia gignuntur, varioque appetitu proprias vitas agunt, dum iniqui justos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admonascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioaquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium