comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum manũ meam. quȩ ẽ. iniqui¬
tas maxima & negatio contra dm̃
est luna. nisi iuisibilis creaturȩ &
corporeȩ luciselem̃ta. quorũ unum
maioris ẽ. claritatis. aliud minoris
ẽ. luminis: Sicut enimalia diurna
alia nocturna sunt tempora. ita di¬
uersam in luminarib qualitatem
creator instituit: cum tam̃ priusqͣm
hec fierent & tlies sine solis officio &
noctessine lune ministerio p̃cessis¬
sent. Sed condebantur ista ad faci¬
endi hominis ittilitatem: ut racio¬
nale animal nec indistinctione m̃¬
sium. nec in recursu annorũ. nec in
dinumeratione temporũ falleret᷑.
cum ꝑ mȩqualium horarũ impares
moras & dissimiliũ ortuum signama¬
nifesta & annossol concluderet: &
m̃ses luna renouaret. Quarto ñaq
ut legimꝰ die dixit deus. fiant lumi¬
naria in firmam̃to cęli & luceant su¬
ꝑ t̾ram: & diuidant interdiem &
noctem. & sint insigna & intẽpora¬
& indies & in annos: & sint infir¬

Expanded text:
sum manum meam: quae est iniquisum manum meam: quae est iniquitas maxima, et negatio contra Deum est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa? quorum unum est majoris claritatis, et aliud minoris est luminis. Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit, cum tamen priusquam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendi hominis utilitatem, ut rationale animal nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione 96 temporum falleretur: cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namque, ut legimus, die, dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram, et dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, et sint in fir
Abbreviated transcription (Latin):
perioris ascenditur conũso corpore
ad nascentem se solem reflectant: &
curuatis ceruicib. in honorem se or¬
bis splendidi mnclinent. Quod fieri
partim ignorantie uicio partim pa¬
ganitatis sp̃u multum tabescunꝰ &
dolemus. Quia & si quidam forte cre¬
atorem potius pulchri luminis. qͣ
ipsum lum̃ quod ẽ. creatura ueneras¬
tur. abstinendum tam̃ ẽ. ab ipsaspe-¬
cie huius officii. quam cum innr̃is
inuenit qui deorum cultũ reliquit
ñne hanc secum partem opinionis
uetustȩ tanquã probabilem reten¬
tabit. quam xꝑianis & impiisui¬
dent eẽ. comnuinẽ: Abiciaturg a
consuetudine fidelium dampnas¬
da ꝑuersitas. nec honor uni deo
debitus eorum ritib qui creaturis
seruiunt misceatur. dicit eñi scrip¬
tura diuina. Dñm dm̃ tuũ adorabiꝰ.
& illi soli seruies. Et beatus iob ho¬
mo sine querela ut ait dñs. & con¬
tinens se ab om̃i re mala. nunquid
uidi inquit solem cum fulgeret. &
lunam incedentem clare. & letatũ

Expanded text:
perioris ascenditur, converso corpore perioris ascenditur, converso corpore ad nascentem se solem reflectant, et curvatis cervicibus in honorem se splendidi orbis inclinent: quod fieri partim ignorantiae vitio, partim paganitatis spiritu, multum tabescimus et dolemus. Quia etsi quidam forte creatorem potius pulchri luminis, quam ipsum lumen, quod est creatura, venerantur; abstinendum tamen est ab ipsa specie hujus officii; quam cum in nostris invenit qui deorum cultum reliquit, nonne hanc secum partem opinionis vetustae tanquam probabilem retentabit, quam Christianis et impiis viderit esse communem? Abjiciatur ergo a consuetudine fidelium damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum ritibus, qui creaturis serviunt, misceatur. Dicit enim Scriptura divina: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. Et beatus Job, homo sine querela, ut ait Dominus, et contines se ab omni re mala: Nunquid vidi, inquit, solem, cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetatum
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendos & ingeniis utatur & lin¬
guis. Per istos remedia egritudinũ
inditia futurorum. placationes de¬
monum. & depulsiones ꝓmittunt᷑
umbrarũ. Adduntur & illi qui
totam humanȩ uite conditionem
de stellarum pendere affectib m̃ti¬
untur: & quod ẽ. aut diumnȩ uolun-¬
tatis aut nr̃e. indelin abiliũ dicut̃
ẽe. fatorum. Quȩ tam̃ ut cumula¬
tius noceant. spondent posse mu¬
tarr: si illis que adũsantur sy de¬
rib supplicetur. Unde comm̃tũ
impium sua ratione destruitur.
ta metuenda. si ꝑmanent ñ suÑ
astra ueneranda. De talib insti¬
tutis etiam illa generatur impi¬
etas. ut sol in inchoatione diur¬
nȩ lucis gxsurgens. aquib dam
insipientiorib de locis cimentiori¬
bus adorctur. Quod ĩmulli etiam
xꝑiani adeo se religiose facere pu¬
tant: ut priusquã ad beati petria¬
płi basilicam quȩ um deo inuo & ue¬
ro est dedicata ꝑueniant: suꝑatis
gradib quib ad suggestum are su¬

Expanded text:
cipiendos et ingeniis utatur et lincipiendos et ingeniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritudinum, indicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum. Addunt se et illi, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere effectibus mentiuntur, et quod est aut divinae voluntatis, aut nostrae, indeclinabilium dicunt esse fatorum. Quae tamen, ut cumulatius noceant, spondent posse mutari, si illis quae adversantur sideribus supplicetur. Unde commentum impium sua ratione destruitur, ta metuenda; si permanent, non sunt astra veneranda. CAP. IV. De talibus institutis etiam illa generatur impietas, ut sol in inchoatione diurnae lucis exsurgens a quibusdam insipientioribus de locis eminentioribus adoretur; quod nonnulli etiam Christiani adeo se religiose facere putant, ut priusquam ad B. Petri apostoli basilicam, quae uni Deo vivo et vero est dedicata, perveniant, superatis gradibus quib
Abbreviated transcription (Latin):
li: & ita senobis. nosq inseruit sibi:
ut dei adhumana descensio. fieret
hominis ad diuina prouectio. In
care ñ ualemꝰ. multa sollicitudme
prȩcauendũ ẽ. xp̃ianis. nediaboli
tis capiantur insidiis. & eisdemrur¬
sus cui renuntiauert᷑ errorib impli¬
centur. Non enum desinit hostis an¬
tiquus transfigurans se mangłm lu¬
cis deceptionum laqueos ubiq pre¬
tendere: & ut quoquo modo fidem
credentium corrumpat instare. No¬
uit cui adhibeat estus cupiditatis.
cui illecebras gulȩ ingerat. cui ap¬
ponat incitam̃ta luxurie. cuim
fundat uirus inuidie. Nouit quẽ
merore conturbet. quem gaudio
fallat. quẽ metu opprimat. quẽ ad¬
miratione seducat. Omĩum discu¬
tit consuetudinẽ. uentilat curas.
scrutatur affectus. Et ibi causasque¬
rit nocendi. ubi quenq uident stu¬
diosius occupari. Habet & eñimul¬
tos ex eis quos tenacius obligauit.
aptos artib suis: quorũ ad asios de¬

Expanded text:
li , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, li , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieret hominis ad divina provectio. CAPcare non possumus, multa sollicitudine praecavendum est Christianis ne diabolicis iterum capiantur insidiis, et eisdem rursus, quibus renuntiaverunt, erroribus implicentur. Non enim desinit hostis antiquus, transfigurans se in angelum lucis , deceptionum laqueos ubique praetendere, et ut quoquo modo fidem credentium corrumpat, instare. Novit cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat 94 incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem moerore conturbet, quem gaudio fallat, quem metu opprimat, quem admiratione seducat; omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus; et ibi causas quaerit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos ex eis quos tenacius obligavit, aptos artibus suis, quorum ad alios de
Abbreviated transcription (Latin):
cera scõ sp̃u fecundata. & nunqͣmuir¬
ginitate caritura tam inseparabilit̃
dei filius ẽ. unitus. ut qui erat intem¬
poraliter de ẽentia patris genitus ip¬
se sit temporalĩt de utero uirginis na¬
possemꝰ absolur: nisi in ur̃is fieret hu
ortus sui forma dedit humano gene¬
rispeciale principium: ut ad carnał
generationis abolenda contagia
esset regenerandis origo sine semine
criminis. De quibꝰ dicitur. Qui ñ ex.
sanguinib neq ex uoluntate uiri neq
ex uoluntate carnis sed ex deo natift̃.
Que hoc sacramtum mens compre¬
hendere. quȩ hanc gr̃am ualeat lin¬
gua narrare: Redit in innocentiam
iniquitas & in nouitatẽ uetustas.
In adoptionem ueniunt alieni. &
inhereditatem ingrediunt᷑ extranei.
De impiis iusti. de auaris benigni.
de incontinentib casti: de t̾renis in¬
cipiunt ẽẽ. celestes. Quȩ autẽ ẽ ista
mutatio. nisi dextere excelsi: Qm̃
uenit filius dei dissoluere oꝑa diabo¬

Expanded text:
cera sancto Spiritu fecundata, et numquam vircera sancto Spiritu fecundata, et numquam virginitate caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero Virginis napossemus absolvi, nisi in nostris fieret humortus sui forma dedit humano generi spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia, esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Quae hoc sacramentum mens comprehendere, quae hanc gratiam valeat lingua narrare? Redit in innocentiam iniquitas, et in novitatem vetustas; in adoptionem veniunt alieni, et in haereditatem ingrediuntur extranei. De impiis justi, de avaris benigni, de incontinentibus casti, de terrenis incipiunt esse coelestes. Quae autem est ista mutatio, nisi dexterae Excelsi? Quoniam venit Filius Dei dissolvere opera diabo
Abbreviated transcription (Latin):
głam quasi unigeniti a patre. In utͣn
ergo natura idem᷑ dei filius: nr̃a susci¬
piens & propria ñ amittens. In ho¬
mine hominẽ renouans an se in com¬
mutabilis ꝑscuerans. Deitas enĩque
illi cum patre communis ẽ. nullum
detriũitum om̃ipotentie subire. nec
dei formam serui forma inolauit. Qͥa
summa & sempit̾ua ẽẽntia quȩ se ad
humani generis inclinauit salutẽ
nos quidem in suam głam transtu¬
lit. sed quod erat ẽẽ ñ ddesticit. Unde
cum uingenitꝰ dei minorem se patre
confitetur cui se dicit ȩqualem. ue¬
ritatem in se forme utriusq demon¬
strat: ut & humanam probet impa¬
rilitas. & diuinam declaret equali
tiuitas nichil abstulit. nichil contu¬
lit. Quia substantia in commutabi¬
lis. nec minui potuit nec augeri.
Quod enim ũbum caro factum ẽ. ñ
hoc significat quod in carnem deisit
natura mutata: sed quod a uerbo
in unitatem ꝑsone sit caro suscepta
in cuius utitur nomine homo totul
accipitur. Cum̃ intra uirginis uis¬

Expanded text:
am quasi Unigeniti a Patre . In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens; in homine hominem renovans, in se incommutabilis perseverans. Deitas enim, quae illi cum Patre communis est, nullum detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam servi forma violavit, quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat esse non destitit. Unde cum Unigenitus Dei minorem se Patre confitetur , cui se dicit aequalem , veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitivitas nihil abstulit, nihil contulit, quia substantia incommutabilis nec minui potuit, nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepta; in cujus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra Virginis vis
Abbreviated transcription (Latin):
cium facere: quia filius hominis est Ø
Quia cum sit filius dei ꝑ quem facti
sumus. etiam filius hominis ꝑ assũp¬
tionem carnis ẽ. factus ut moreretur
sicut ait apłs ꝓpter delicta nr̃a. & re¬
surgeret propter iustificationẽ nr̃am.
tiit contradictiones: millis cedit er¬
rorib. Agnoscimꝰ enim miscđiam
dei ab initio promissam. & ante se¬
cula preparatam. ꝑ quam resolui
captinitatis humane iuncula po¬
tuerunt: quib pͥmum hominem
omnẽq enis posteritatem male su¬
asus peccati auctor obstruxerat.
& propaginem dedititiam originali

Expanded text:
ius Dei atque filius hominis est.  debeamus, qui cum sit Filius Dei, per quem facti sumus, etiam filius hominis per assumptionem carnis est factus, ut moreretur, sicut ait Apostolus, propter delicta nostra, et resurgeret propter justificationem nostramtuit contradictiones, nullis cedit erroribus. Agnoscimus enim misericordiam Dei ab initio promissam, et ante saecula praeparatam, per quam solam resolvi captivitatis humanae vincula potuerunt, quibus primum hominem omnemque ejus posteritatem malesuadus peccati auctor obstrinxerat, et propaginem dedititiam originali
Abbreviated transcription (Latin):
informauit ut diceret. pacem meã
do uobis: pacem relinquo uob. Et ne
sub nomine gentrali pacissue qua¬
litas lateret: adiecit. Non quẽadmo¬
dum mundus dat ego do uobis. Non¬
habet inquit mundus amicicias ue¬
ras. & multos facit ꝑuerso amore cos¬
cordes. Sunt etiam in uiciis pares
anum. & similitudo aesideriorum
ȩqualitatem gignit affectuum. At
siquidam forsitan reꝑiantur quib
praua & inhonesta non placent.qͥq
illicitas consensiones afedere sue ca¬
ritatis exludant. tam̃ etiam tales
siuł udei sint uł heretici uł pagani.
ñ de amicitia dei. sed de pace sunt
mundi. Pax aut̃e sp̃ualium & catho¬
licorum a suꝑnis ueniens & ad suꝑ¬
na ꝑducens cum amatorib mun¬
di nulla nos uult communiõemis¬
ceri. sed om̃ib obstaculis resistere: &
ad uera gaudia a ꝑnitiosis delecta¬
tionib euolare. dicente dño. ubi fu¬
ent thesaurus tuus. ibi erit & cortu¬
um. hoc ẽ. sideorsum sunt quȩ ama

Expanded text:
informavit, ut diceret: Pacem meam informavit, ut diceret: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Et ne sub nomine generali pacis suae qualitas lateret, adjecit: Non quemadmodum mundus dat ego do vobis. Habet, inquit, mundus amicitias suas, et multos facit perverso amore concordes. Sunt etiam in vitiis pares animi, et similitudo desider orum aequalitatem gignit affectuum. Et si quidam forsitan reperiantur quibus prava et inhonesta non placeant, quique illicitas consensiones a foedere suae charitatis excludant, tamen etiam tales, si vel Judaei sint, vel haeretici, vel pagani, non de amicitia Dei, sed de pace sunt mundi. Pax autem spiritalium et catholicorum, a supernis veniens, et ad superna perducens, cum amatoribus mundi nulla nos vult communione misceri, sed omnibus obstaculis resistere, et ad vera gaudia a perniciosis delectationibus evolare, dicente Domino: Ubi fuerit thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum : hoc est, si deorsum sunt quae amas,
Abbreviated transcription (Latin):
expugnabilem cum deo pacem gr̃e
ipsius sermendo firmamꝰ. ut reginr̃o¬
ñ solum obȩdientia subiciamur. sed
ctiam iudicio copulemur. Qm̃sim
cadem sententia sumꝰ si quod uult
uolumꝰ & quod improbat improba¬
mus. ipse iam pro nob̾ omnia bella
conficiet ipse qui dedit uelle dona¬
bit & posse. ut simus cooꝑatoreso¬
exultatione dicamꝰ. Dñs illum ina¬
tio mea & salus mea quem timebo:
dñs defensor uite meȩ aquo trepida
ex uoluntate carnis sed ex deo nati
sunt offerant patri pacificorũ concor¬
diam filiorum: & in pͥmogenitum
nouecreature. qui uenit non suam
sed intitentis facere uoluntatem. u¬
mũsa adoptionis m̃bra concurrant.
q̃in gr̃a patrisũdiscordes neq dissi¬
miles. scd unũ sentientes unũq amas¬
tes adoptauit heredes. Ad unam re¬
formatos imaginem oportet amm̃u
habere conformem. Natalis dñi. na
trem. Qui ante passionis diem uo¬
luntaria dispositione prȩelectum.
discipulos suos precipue doctrina

Expanded text:
expugnabilem cum Deo pacem gratiae expugnabilem cum Deo pacem gratiae ipsius serviendo firmamus, ut Regi nostro non solum obedientia subjiciamur, sed etiam judicio copulemur. Quoniam si in eadem sententia sumus, si quod vult volumus, et quod improbat improbamus, ipse jam pro nobis omnia bella conficiet, ipse qui dedit velle, donabit et posse: ut simus cooperatores oexsultatione dicamus: Dominus illuminatio mea et salus mea; quem timebo? Dominus defensor vitae meae; a quoex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt , offerant Patri pacificorum concordiam filiorum, et in primogenitum novae creaturae, qui venit non suam, sed mittentis facere voluntatem, universa adoptionis membra concurrant: quoniam gratia Patris non discordes neque dissimiles, sed unum sentientes unumque amantes, adoptavit haeredes. Ad unam reformatos imaginem oportet animam habere conformem. Natalis Domini natrem ; 91 qui ante passionis diem voluntaria dispositione praelectum, discipulos suos hac praecipue doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
maiorũ suorũ lumine soboles indigna
confunditur in quem exitum ueniuN
qui propt̃ amorem mundi agenerati¬
one xꝑiñmetuunt abdicari: Si aũt
adhumanã ꝑtinet laudem ut patrũ
decus in prole resplendeat. quanto &
dicente dño. sic luceat lum̃ ur̃m coram
hominib ut uideant oꝑa ur̃a bona. &
magnificent patrem ur̃m quiin celis
est. Scimus quidẽ quod sicut ioħe apłs
dicit. totus mundus in maligno po¬
situs ẽ. & insidiante diabolo atq an¬
gelis eus. hoc innumeris temptatio¬
nib laboratur. ut hominẽ ad suꝑna
intentem. aut auersa terreant. aut
scda corrumpant. Sed maior est qui
in nob̾ est. quamqui adu̾sum nos ẽ:
& pacemcum deo habentib ac semꝑ
pam toto corde dicentib fiat uoluntaᷤ
tua. nulla preualere certamina. nul¬
li possunt nocere conflictus. Accusan-¬
tes enim nosmet ipsos ac denegantes.¬
imumicicias quid̃e adñsum nos eiꝰ qui
peccati auctor est commonemꝰ: sed in¬

Expanded text:
majorum suorum lumine soboles indigna majorum suorum lumine soboles indigna confunditur; in quem exitum venient, qui propter amorem mundi a generatione Christi non metuunt abdicari? Si autem ad humanam pertinet laudem ut patrum decus in prole resplendeat, quanto madicente Domino: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et magnificent Patrem vestrum qui in coelis est . Scimus quidem quod, sicut Joannes apostolus dicit, totus mundus in maligno positus est ; et insidiante diabolo et angelis ejus, hoc innumeris tentationibus laboratur, ut hominem ad superna nitentem, aut adversa terreant, aut secunda corrumpant; sed major est qui in nobis est quam qui adversum nos est, et pacem cum Deo habentibus, ac semper Patri toto corde dicentibus, Fiat voluntas tua , nulla praevalere certamina, nulli possunt nocere conflictus. Accusantes enim nosmetipsos confesinimicitias quidem adversum nos ejus, qui peccati auctor est, commovemus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
quod uibet. & nolle quod prohibet
Si enim humane amicicie pares ani¬
mos & similes expetunt uoluntates
necunquã diuersitas morũ ad fir¬
mam potest ꝑuenire concordiam.
quom diuine particeps erit pacis
tui ea placent quȩ deo displicent.
& his appetit delectari. quib illũ
nouit offendi: Non est iste animꝰ
filiorum dei. nec talem sapientiam
recipit ad optiua nobilitas. Sienus
electum & regium. regenerationis
sue respondeat dignitati. diligat qͦd
diligit pater & innullo a suo aucto
re dissentiat: ne iterum dicat dñs.
filios genui &̃ exaltaui: ipsi autem
spreuerunt me. Agnouit bos posses
simi huius muncris sacram̃tum &
omia dona excedit hoc donum. ut ds
hommem uocet filium. & homo dm̃
nominet patrem. Per has enim appel¬
lationes sentitur & dicitur. Quis ad
tantã altitudinẽ ascendat affectus:
Nam simprogenie carnali & stirpe
t̾rena claris parentib genitos. uitia
male conu̾sationis obscurant. & ipso

Expanded text:
quod jubet, et nolle quod prohibet? quod jubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animos et similes expetunt voluntates, nec umquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae particeps erit pacis, cui ea placent quae Deo displicent, et iis appetit delectari quibus illum novit offendi? Non est iste animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum et regium, regenerationis suae respondeat dignitati, diligat quod diligit pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat, ne iterum dicat Dominus: Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Agnovit bos possesssimi, hujus muneris sacramentum, et omnia dona excedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filium, et homo Deum nominet patrem: per has enim appellationes sentitur et discitur quis ad tantam altitudinem ascendat affectus. Nam si in progenie carnali et stirpe terrena 90 claris parentibus genitos vitia malae conversationis obscurant, et ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tia. sed plenissime scimus. q̃m quod
primȩ transgressionis condempna¬
tio ñ teneret. Unde ipsa collati mu¬
neris magnitudo. dignam a nob̃ exi¬
git suo splendore reuerentiam Ido
colitur. nisi id ei quod ipse tribuit
offeratur. Quid autem in thesau¬
ro dominice largitatis ad honorẽ
prȩsentis festitam congruum possu¬
mus inuenire quam pacem. quȩ in
natiuitate dñi prima ẽ. angelico p¬
dicata concentu: Ipsa enim est quę
parit filios dei:. nuttrix dilectionis &
genttrix unitatis requies beatorum.
& et̃nitatis habitaculum. Cuus hoc
opus proprium. & speciale bñficiũ
est: ut iungat deo quos secernit ẽ
mundo. Unde apłs adhoc bonum
nos incitat dicens. Iustificatiergo ex
fide. pacem habeamus ad dm̃. Cuiꝰ
sententiȩ breuitate om̃ium fere mai¬
datorum continetur effectus. Quia
ubi fuerit ueritas pacis nichil potest
deesse uirtutis. Quid ẽ. autẽ dilectis¬
sum pacem habere ad dm̃ nisi uelle

Expanded text:
tia , sed plenissime scimus quoniam qutia , sed plenissime scimus quoniam quprimae transgressionis condemnatio non teneret. Unde ipsa collati muneris magnitudo dignam a nobis exigit suo splendore reverentiam. Idecolitur, nisi id ei quod ipse tribuit offeratur. Quid autem in thesauro Dominicae largitatis ad honorem praesentis festi tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est quae parit filios Dei, nutrix dilectionis et genitrix unitatis; requies beatorum, et aeternitatis habitaculum; cujus hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut jungat Deo quos secernit de mundo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat, dicens: Justificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum . Cujus sententiae brevitate omnium fere mandatorum continetur effectus: quia UBI FUERIT veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtut s. Quid est, autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle
Abbreviated transcription (Latin):
Neciam in ꝓpagine habeturcarna¬
us patris sed ingermine saluatoris.
Quiideo filius hominis ẽ factus.
ut nos filii dei esse possimus. Nisi eñi
ille ad nos hac humilitate descende¬
ret. nemo ad illum ullis suis meritis
ꝑueniret. Nichil hic uocatorũ cordi¬
bus caliginis inferat t̃rena sapicntia
nec se contra altitudinẽ gr̃e dei mox
in ima rediturus t̾renarum conta¬
gionum puluis atcollat. Impletũ
est infine scłorum. quod erat ante
tempota et̾na dispositum: & sub p̃¬
sentia rerum signis cessantib figura¬
rum. lex & ꝓpħia ueritas facta est
ut abraham fieret om̃ium gentium
pater & in semine eius daretur mun¬
do promissa bñdictio. Nec hii tantũ
isset. sed in possessionem hereditatĩ
fidei filii spreparate. uniu̾sitas adop¬
tionis intraret. Non obstrepant in¬
eptarum calumniȩ questionum: nec
effectus diumi oꝑis ratiocinatio hu¬
mana discutiat. Nos cum abraham
credimꝰ deo nec hesitamus diffiden¬

Expanded text:
nec jam in propagine habetur carnanec jam in propagine habetur carnalis patris, sed in germine Salvatoris, qui ideo filius hominis est factus, ut nos filii Dei esse possimus. Nisi enim ille ad nos hac humilitate descenderet, nemo ad illum ullis suis meritis perveniret. Nihil hic vocatorum cordibus caliginis inferat terrena sapientia, nec se contra altitudinem gratiae Dei, mox in ima rediturus, terrenarum cogitationum pulvis attollat. Impletum est in fine saeculorum quod erat ante tempora aeterna dispositum; et sub praesentia rerum, signis cessantibus figurarum, lex et prophetia veritas facta est: ut Abraham fieret omnium gentium pater, et in semine ejus daretur mundo promissa benedictio; nec hi tantum eisset, sed in possessionem haereditatis fidei filiis praeparatae, universitas adoptionis intraret. 89 Nec obstrepant ineptarum calumniae quaestionum, nec effectus divini operis ratiocinatio humana discutiat; nos cum Abraham credimus Deo, nec haesitamus diffiden
Abbreviated transcription (Latin):
g illa infantia quam filii dei non ẽ.
dedignata maiestas in uirum ꝑ fec¬
tum etatisadiectione prouecta sit:
& consummato passionis ac resur¬
rectionis triumpho. om̃s suscepte
ꝑ nob̾humilitatis transierint acti¬
ones: renouat tam̃ nob̾ hodietNa
festiuitas nati tħu ex maria uir¬
gine sacra primordia. Et dumsalua¬
toris nr̃i ad oramus ortum inueni¬
inur nos nr̃m celebrare principiũ.
Generatio enimxꝑi. origo ẽ. popłi
xꝑiani. Et natalis capitis. natalis
est corporis. habeant licet singuli
quiq uocatorũ ordinem suum. &
om̃s eccłȩ filii temporũ successio¬
ne distincti. uniu̾sa tam̃ summa
fidelium fonte orta baptismatis.
sieut cum xp̃o in passi one crucifi¬
xi. in resurrectione suscitati. in as¬
censione ad patris dexteram collo¬
cati: itacum ipso sumꝰ in hacnatiuita¬
tecongeniti. Quicquid enĩ hominũ
inquaumq mundi parte creden¬
tium regeneratur in xp̃o. interciso
originalis tramite uetustatis. tras¬
sit innouum hominẽ renascendo.

Expanded text:
 illa infantia quam Filii Dei non est dedignata majestas, in virum perfectum aetatis adjectione provecta sit, et consummato passionis et resurrectionis triumpho, omnes susceptae pro nobis humilitatis transierint actiones, renovat tamen nobis hodierna festivitas nati Jesu ex Maria Virgine sacra primordia; et dum Salvatoris nostri adoramus ortum, invenimur nos nostrum celebrare principium. Generatio enim Christi origo est populi Christiani, et natalis capitis natalis est corporis. Habeant licet singuli quique vocatorum ordinem suum, et omnes Ecclesiae filii temporum sint successione distincti, universa tamen summa fidelium, fonte orta baptismatis, sicut cum Christo in passione crucifixi, in resurrectione resuscitati, in ascensione ad dexteram Patris collocati, ita cum ipso sunt in hac nativitate congeniti. Quisquis enim hominum in quacumque mundi parte credentium regeneratur in Christo, interciso originalis tramite vetustatis, transit in novum hominem renascendo;
Abbreviated transcription (Latin):
quidem dieb dilectissimi atq
temporib animis fidelium aimã
meditantiũ dñi & saluatoris nr̃i ex
matre uirgine ortus occurrit: &¬
mens ad confessionem sui auccoris
erecta. sine ingemitu supplicatio¬
nis. siue in exultatione laudis. siue
insacrificii oblatione uersetur. nicħ
crebrius. nichilq magis fident̃ sp̃u¬
aliatongit intuttu. quã quod deus
dei filius. genitus de patre coet̾no. id̾e
etiam partu ẽ. natus humano. Sed
hanc adorandam incȩlo & in terra
natiuitatem. nullus nob̾ dies ma¬
gis quã hodiernus insinuat: & no¬
uaetiam mnelem̃tis luce radiante.
totam sensib nr̃is mirabilis sacram̃¬
ti ingerit clartratem. Non solũ eñi
inmemoriam sed inconspectũ quo¬
damm redit angłi gabrielis cũ ma¬
Ria stupente colloquium: conceptio
de sp̃u sc̃o tam mire promissa quã
credita. auctor mundi editus utero
uirginali. Et qui om̃s naturas condi¬
dit eius est factus filius quã creauit.
stitum. & quod nunqũa fuit huma¬

Expanded text:
iebus, dilectissimi, atque temporibus, animis fidelium divina meditantium Domini et Salvatoris nostri ex matre Virgine ortus occurrit, ut mens ad confessionem sui auctoris crecta, sive in gemitu supplicationis, sive in exsultatione laudis, sive in sacrificii oblatione versetur, nihil crebrius, nihilque fidentius spiritali attingat intuitu, quam quod Deus Dei Filius, genitus de Patre coaeterno, idem etiam partu est natus humano. Sed hanc adorandam in coelo et in terra nativitatem nullus nobis dies magis quam hodiernus insinuat, et nova etiam in elementis luce radiante, coram sensibus nostris mirabilis sacramenti ingerit claritatem. Non solum enim in memoriam, sed in conspectum quodammodo redit angeli Gabrielis cum Maria stupente colloquium, et conceptio de Spiritu sancto tam mire promissa quam credita. Hodie enim auctor mundi editus est utero virginali, et qui omnes naturas condidit, ejus est factus Filius quam creavit. stitum, et quod numquam fuit huma
Abbreviated transcription (Latin):
confessi estis coram multis testibus.
didicistis: anathema sit. Nolite im¬
pias fabulas preponere lucidissime
ueritati. & quicquid contra regulam
catholici & apłici simboli aut legere
aut audire contigerit: id omĩo mor¬
tiferum & diabolicum iudicate.
Non uos seducant deceptoriis arti¬
bus ficta & simulata ieninia: quȩ
ñ ad purificationem sed ad ꝑdicio¬
nem proficient animarũ. Speciẽ
quidem sibi pietatis & castitatis
assumunt: sed hoc dolo accuum
suorũ obscena circuntegunt. & de
prophani cordis penetralib iacula
quib simplices uul nerent᷑ emittuñ
ut sicut ait propħa. sagittent in
obscuro rectos corde. Magnum pre¬
sidium ẽ. fides integra. fides uera.
inqua nec augeri ab ullo quicquã
nec minui potest. quia nisiuna est
tati dilectissimi inconuissis m̃tib
inherete: & inhac omnẽ sectammi
sc̃ttatem. in hac preceptis añi desex¬
uite quia sine fide impossibile est
placere deo. & nichil sine illa sc̃m ni¬

Expanded text:
confessi estis coram multis testibus, confessi estis coram multis testibus, didicistis, anathema sit. Nolite impias fabulas praeponere lucidissimae veritati, et quidquid contra regulam catholici et apostolici symboli aut legere, aut audire contigerit, id omnino mortiferum et diabolicum judicate. Non vos seducant deceptoriis artibus ficta et simulata jejunia, quae non ad purificationem, sed ad perditionem 82 proficiunt animarum. Speciem quidem sibi pietatis et castitatis assumunt, sed hoc dolo actuum suorum obscena circumtegunt, et de profani cordis penetralibus jacula quibus simplices vulnerentur emittunt: ut, sicut ait propheta, sagittent in obscuro rectos corde . Magnum praesidium est fides integra, fides vera, in qua nec augeri ab ullo quidquam, nec minui potest: quia nisi una est, itati, dilectissimi, inconcussis mentibus inhaerete, et in hac omnem sectamini sanctitatem , in hac praeceptis Domini deservite, quia sine fide impossibile est placere Deo , et nihil sine illa sanctum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
lem sentiens: quod equalitati tribu¬
ere debuit. singularitati dedit. Et
cum ueram carttatem intelligere ñ
ualeret: unã eandemq credidit sub
triplici appellatione ꝑsonam . Pho¬
tins m̃tis cecitate deceptus. in xꝑo
uerum & substantiȩ confessus ẽ ho¬
minem: sed eundem dm̃ de deo. an¬
te omia scła genitum ẽe. ñ credidit.
Apollinaris fiaci soliditate priuatꝰ
filium dei ita ueram humanȩ carniꝰ
credidit suscepisse naturam: ut in
illa carne diceret anim̃a ñ fuisse. qr
uicem eius expleuerit ipsa diuimi¬
tas. hoc modo si om̃s quos catholica
fides d ampnat retractent᷑ errores.
in aliis atq aliis quiddam inuenit᷑
quod a dampnabilib possit abiun¬
gi In manicheorum autẽ scelestissi¬
mo dognate. prorsus nchil ẽ. quod
exulla parte possit tolerabile iudi
dignius qͣmbeati petri apłi allo qͦR
uerbis genus electum. regale sacer¬
dotiumꝰ. gens sc̃a. popłs adquisitio¬
nis. edificati suꝑ iniuolabilem pe

Expanded text:
lem sentiens, quod aequalitati tribulem sentiens, quod aequalitati tribuere debuit, singularitati dedit. Et cum veram Trinitatem intelligere non valeret, unam eamdemque credidit sub triplici appellatione personam. Photinus mentis caecitate deceptus, in Christo verum et substantiae nostrae confessus est hominem, sed eumdem Deum de Deo ante omnia saecula genitum esse non credidit. Apollinaris, fidei soliditate privatus, Filium Dei ita veram humanae carnis credidit suscepisse naturam, ut in illa carne diceret animam non fuisse, quia vicem ejus expleverit ipsa Divinitas. Hoc modo si omnes quos catholica fides anathematizavit retractentur errores, in aliis atque aliis quiddam invenitur quod a damnabilibus possit abjungi. In Manichaeorum autem scelestissimo dogmate prorsus nihil est quod ex ulla parte possit tolerabile judicdignius quam beati Petri apostoli alloquor verbis, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , aedificati super inviolabilem pet
Abbreviated transcription (Latin):
chilq ñlubricum ẽ: tuunt in pro¬
funda mortis ꝑ precipitia falsitatis.
nec aliquid solidum uuninnitantur
inueniunt qui propt̃ omĩa. diaboli
probra comm̃ti. in ipso precipuo ob¬
seruantie suȩ festo. sicut proxima
corũ confession. ne patefactum est.
ut animiita & corporis pollutiõe
lȩtantur. neq in fide integritatem
nec inpudore seruantes ut & in do¬
gmatib suis impii. & insacris inue¬
mantur obsceni. Aliȩ hereses dilectis¬
simi. licet merito om̃s in sua diũsita¬
te damnandȩ sint: habent cam̃ sin¬
gule in aliqua sui parte quod uerũ
ut. Arrius dei filium minorẽ ꝑatre
& creaturam ẽẽ. deffiniens. & ab eo¬
dem interomĩa creatum pittans
sp̃m sc̃m magna impietate se ꝑdi¬
dit: sed sempit̃nam atq incomiu¬
tabilem dectatem quam intrinita¬
pit. sed in patre & filio unam poten¬
tiam: & eandem confessus ẽ. esse na¬
turam. Sabellius in explanabili er¬
rore confusus. unitatem substatie

Expanded text:
hilque non lubricum est, ruunt in prohilque non lubricum est, ruunt in profunda mortis per praecipitia falsitatis; nec aliquid solidum, cui innitantur, inveniunt, qui praeter omnia diabolici probra commenti, in ipso praecipuo observantiae suae festo, sicut proxima eorum confessione patefactum est, ut animi, ita et corporis pollutione laetantur, nec fidei integritatem, nec pudorem servantes; ut et in dogmatibus 81 suis impii, et in sacris inveniantur obsceni. CAP. V. Aliae haereses, dilectissimi, licet merito omnes in sui diversitate damnandae sint, habent tamen singulae in aliqua sui parte quod verum est. Arius Dei Filium minorem Patre et creaturam esse definiens, et ab eodem inter omnia creatum putans Spiritum sanctum, magna impietate se perdidit; sed sempiternam atque incommutabilem Deitatem, quam in Trinitapit, sed in Patre et Filio unam potentiam, et eamdem confessus est esse naturam. Sabellius inexplicabili errore confusus, unitatem substantia
Abbreviated transcription (Latin):
pexit. In hac natiuitate ctiam y sa¬
ie sermo completus ẽ. dicentis P ro¬
ducat t̾ra & germinet saluatorem:
& iusticia oriatur simul. Terra eñi
carnis humane que in pͥmo fuerat
preuaricatore maledicta in hoc solo
beate uirginis partu germ̃ edidit bñ¬
dictum. & auicio sue stirpis alienũ.
Cuius sp̃ualem originem in regene-¬
ratione quisq consequitur & omni
homini renascenti aquabaptisma¬
tis instar ẽ uteri uirginalis. eodem
sp̃u sco replente fontem qui repleuit
& uirginem. ut peccatũ quod ibiua¬
cuauit sacra conceptio: hic mistica
tollat ablutio. Ab hoc sacram̃to di¬
lectissimi insanus manicheorum
error alienus ẽ: nec ullum habent
in xꝑi regeneratione consortium
qui eum de maria uirgine negant
corporaliter natum. ut cuiꝰ ncredun
ueram natiuitatem. nec ueram re¬
cipiant passionem & quẽ ñ confi¬
tentur uere sepultum: abnuant
uerauter suscitatum. Ingressi enim
preruptam execrandi dogmatis u¬
am. in qua nichil ñ tenebrosum ni¬

Expanded text:
. In hac nativitate etiam Isaiae sermo completus est dicentis: Producat terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul . Terra enim carnis humanae, quae in primo fuerat praevaricatore maledicta, in hoc solo beatae virginis partu germen edidit benedictum, et a vitio suae stirpis alienum. Cujus spiritalem originem in regeneratione quisque consequitur; et omni homini renascenti aqua baptismatis instar est uteri virginalis, eodem Spiritu sancto replente fontem, qui replevit et virginem; ut peccatum quod ibi vacuavit sacra conceptio, hic mystica tollat ablutio. CAP. IV. Ab hoc sacramento, dilectissimi, insanus Manichaeorum error alienus est, nec ullum habent in Christi regeneratione consortium, qui eum de Maria Virgine negant corporaliter natum: ut cujus non credunt veram nativitatem, nec veram recipiant passionem; et quem non confitentur vere sepultum, abnuant veraciter suscitatum. Ingressi enim praeruptam exsecrandi dogmatis viam, in qua nihil non tenebrosum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
enim bonum ẽ. nocere ñ nosse. & ad
maligna non sapere. Quia inferro
ac referre iniuriam. mundi hunis
prudentia ẽ: nemini autẽ malũ
promalo reddere xꝑpiane estequani¬
mitatis infantia. Ad hanc uos dilec¬
tissimi similitudinẽ paruulorum.
mysterium hodierne festiuitatis in¬
uitat: et hanc uob̾ humilitatis for¬
mam adoratus a magis puer saluator
insinuat. Qui nt imitatorib suisqͥd
głe pararet ostenderet. ortus sui tem¬
pore editos martyno consecrauit.
ut inbechleem ubi xp̃c natus ẽ. geni¬
ti. ꝑ communionẽ etatis consortes
fierent passionis. Ametur ergo hu¬
militas. & om̃is a fidelib untcturela¬
tio. Alter alterum sibi preferat. & ne¬
mo quod suũ ẽ. querat. sed quod al-¬
teruis: ut cum in om̃ib habunda¬
uerit affectus beniuolentie. in nullo
uirus inueniatur inuidie. Qm̃ qui
se exaltat humili abitur. & qui se hu

Expanded text:
enim 139 bonum est nocere non nosse et enim 139 bonum est nocere non nosse et maligna non sapere: quia inferre ac referre injuriam, mundi hujus prudentia est; nemini autem malum pro malo reddere, Christianae est aequanimitatis infantia. Ad hanc vos, dilectissimi, similitudinem parvulorum mysterium hodiernae festivitatis invitat; et hanc vobis humilitatis formam adoratus a magis puer Salvator insinuat: qui ut imitatoribus suis quid gloriae pararet ostenderet, ortus sui tempore editos martyrio consecravit: ut in Bethleem, ubi Christus natus est, geniti, per communionem aetatis consortes fierent passionis. Ametur igitur humilitas, et omnis a fidelibus vitetur elatio. Alter alterum sibi praeferat, et nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius: ut cum in omnibus abundaverit affectus benevolentiae, in nullo virus inveniatur invidae: quoniam qui se exaltat
Abbreviated transcription (Latin):
Am̃ dico uobis insi conuersi fuertis
& efficiamini sicut paruuli. ñ intra¬
bitis in regnum cȩlorum. Quicunq
ergo humiliauerit se sicut parim¬
lus iste: hic maior erit in regno a¬
lorum. Amat xp̃c infantiam. quã
primam & animo suscepit & corpe
Amat. xp̃c infantiam. humilitatis
magistram. innocentiȩ regulam.
mansuctudinis formam. Amat xp̃c
infantiam: ad quam maiorũ redu
exemplũ. quos ad regnũ sullimat
noscere quom apprehendi possit
tam mira confessio. & in puerilem
gradum qua nob̾ mutatione i¬
deundum sit: doceat nos beatus
paulus & dicat. Nolite pueri effici
sensib. sed malicia paruuli estote.
Non ergo ad lubrica infantie & im¬
ꝑfecta nobis primordia reuerten¬
dum. sed aliquid quod etiam graue̾
annos deceat. inde sum̃dum ẽ. ue¬
lox commutationum transitus.
citus ad pacem recursus. Nulla sit
memoria offensionis. nulla cupidi¬
tas dignitatis. Amor sociȩ dileccio¬
nis. ȩqualitas naturalis. Magnum

Expanded text:
AmAmuli, non intrabitis in regnum coelorum. Quicumque ergo humiliaverit se sicut puer iste, hic major erit in regno coelorum . Amat Christus infantiam, quam primum et animo suscepit et corpore. Amat Christus infantiam, humilitatis magistram, innocentiae regulam, mansuetudinis formam. Amat Christus infantiam, ad quam majorum dirigexemplum, quos ad regnum sublimat noscere quomodo apprehendi possit tam mira conversio, et in puerilem gradum qua nobis mutatione redeundum sit, doceat nos beatus Paulus, et dicat: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Non ergo ad ludicra infantiae et imperfecta nobis primordia revertendum est, sed aliquid quod etiam graves annos deceat, inde sumendum, ut velox sit commotionum transitus, citus ad pacem recursus: nulla sit memoria offensionis, nulla cupiditas dignitatis; amor sociae communionis, aequalitas naturalis. Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quȩ ꝑsecutores intulere non
renuit. sed obediens patri crudelita¬
tes seriuentium mitissima lenitate
tolerauit. quantũ nos humiles. qnͣ¬
tum oportet ẽẽ. patientes. qui si qͥd
laboris incidimꝰ. nunquã nisim̃p
merito sustinemus: Quis eñ glori¬
abitur castum se habere cor. aut mũ¬
dum se ẽe. a peccato: Et dicente beato
ioħe. si dixerimꝰ quia peccatum nor
habemus nos ipsos seducimꝰ & ueri¬
tas ñ ẽ. in nobis. quis inuenietur ita
immunis aculpa. ut in eoñ habeat
uł iusticia quod arguat. uł miscdia
quod remittat: Inde tota dilectis¬
simi xꝑiane sapientiȩ disciplina.
ñ in habundantia uerbi. ñ mn astu¬
tia dispitandi. neq in appccitu
laudis & głȩ. sed in uera & uolunta
plicium crucis pro om̃i fortitudine¬
& elegit & docuit. Nam cum discipli
inter se ut ait euangłista disquire¬
rent quis eorum c̃ẽt maior in regno
celorum: uocauit paruulũ & sta¬
tuit eum in medio corum & dixit

Expanded text:
omnia quae persecutores intulere non omnia quae persecutores intulere non renuit, sed obediens Patri crudelitates saevientium mitissima lenitate toleravit; quantum nos humiles, quantum oportet esse patientes, qui si quid laboris incidimus, numquam nisi nostro merito sustinemus! Quis enim gloriabitur castum se habere cor, aut mundum se esse a peccato ? et dicente beato Joanne: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est ; quis invenietur ita immunis a culpa, ut in eo non habeat vel justitia quod arguat, vel misericordia quod remittat? Unde tota, dilectissimi, Christianae sapientiae disciplina, non in abundantia verbi, non in astutia 138 disputandi, neque in appetitu laudis et gloriae, sed in vera et voluntar ad supplicium crucis, pro omni fortitudinet elegit et docuit. Nam cum discipuli ejus inter se, ut ait evangelista, disquirerent quis eorum major esset in regno coelorum: vocavit parvulum, et statuit eum in medio eorum, et dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
set ñ eum imꝑantem demonib. ñ
mortuos suscitantem. non cecis uisũ
aut claudis gressum. aut mitis elo¬
quium reformantem. uł ialiqua
diumarum uirtitum accione ui¬
derunt: sed puerum silentem. qui¬
etum. & sub matris sollicitudine
constitutum. In quo nullũquidẽ
apparet de potestate signum. sed ma¬
gnum prebetur de humilitate mi¬
raculum. Ipsa ttaq speciessacre in¬
fantie. cin se deus deifilius aptarat.
prȩdicationẽ aurib nitimandam
oculisq gerebat & quod adhuc uo¬
cis non proferebat somis. uisionis
iam docebat effectus. Tota em̃ uc¬
toria saluatoris quȩ & diabolum su¬
perauit & mundum: humilitate¬
est concepta humilitate ẽ. confecta.
uit. Nec puero tolerantia passionis.
nec passuro defuit mansuetudopo¬
erilis. Quia unigenitus deisub una
maiestatis sue inclinatione suscepitut
nr̃am miinis malam humilitatis pri¬
uilegio bonam fecit. & ideo destru¬
xit mortem & mortis auctorem qͥa

Expanded text:
set, non eum imperantem daemonibus, non set, non eum imperantem daemonibus, non mortuos suscitantem, non caecis visum, aut claudis gressum, aut mutis eloquium reformantem, nec in aliqua divinarum virtutum actione viderunt; sed puerum silentem, quietum, et sub matris sollicitudine constitutum; in quo nullum 137 quidem appareret de potestate signum, sed magnum praeberetur de humilitate miraculum. Ipsa itaque species sacrae infantiae, cui se Deus Dei Filius aptarat, praedicationem auribus intimandam, oculis ingerebat, ut quod adhuc vocis non proferebat sonus, visionis jam doceret effectus. Tota enim victoria Salvatoris, quae et diabolum superavit et mundum, humilitate coepta, humilitate confecta est. vit; nec puero tolerantia passionis, nec passuro defuit mansuetudo puerilis: quia unigenitus Dei Filius sub una majestatis suae inclinatione suscepit, ut nostram nimis malam humilitatis privilegio bonam fecit, et ideo destruxit mortem et mortis auctorem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
abhumanigeneris saluato¬
re gestarum. magnam nobis dilec¬
tissimi confert utilitatem: si que
ueneramur credita. suscipiamus
imitanda. Indispensationib eñi
sacram̃torum xꝑi. & uirtutes sunt
gr̃e. & incitam̃ta doctrine: ut quem
confitemur fidei sp̃u. opum quoq
sequamur exemplo. Nam cciã ipsa
primordia que dei filius ꝑ matrem
uirginem nascendo suscepit: ad pro¬
uectum nos pietatis instituunt Si¬
mul enim apparet cordib rectis in
una cademq psona & humana hu¬
militas. & diuina maiestas. Quem
cune testantur infantem. celum &
celestia suũi locuntur auctorem Pu¬
ercorporis parui. dñs & rector ẽ mun¬
di. Et genitricis gremio continetur.
qui nullo fine concluditur. Sed in
his nr̃orum uulnerum ẽ. curatio &
nr̃e deiectionis erectio. Qmianisi in
unum tanta diuersitas conueniret:
nobis nr̃a sanxerunt. Et inde data
est morib forma. unde mortuis ẽ.
impensa medicina. Nec immeri¬
to cum tres magos ad adorandum
tħ m noui sideris claritas deduxis¬

Expanded text:
ab humani generis Salvatore gestarum, magnam nobis, dilectissimi, confert utilitatem, si quae veneramur credita, suscipiamus imitanda. In dispensationibus enim sacramentorum Christi, et virtutes sunt gratiae, et incitamenta doctrinae: ut quem confitemur fidei spiritu, operum quoque sequamur exemplo. Nam etiam ipsa primordia, quae Dei Filius per matrem Virginem nascendo suscepit, ad provectum nos pietatis instituunt. Simul enim apparet cordibus rectis in una eademque persona et humana humilitas, et divina majestas. Quem cunae testantur infantem, coelum et coelestia suum loquuntur auctorem. Puer corporis parvi, Dominus et Rector est mundi; et genitricis gremio continetur, qui nullo fine concluditur. Sed in his nostrorum vulnerum est curatio, et nostrae dejectionis erectio: quia nisi in unum tanta diversitas conveniret, nobis nostra sanxerunt: et inde data est moribus forma, unde mortuis est impensa medicina. Nec immerito, cum tres magos ad adorandum Jesum novi sideris claritas deduxis
Abbreviated transcription (Latin):
ra m̃suram: tanto constantiorem
in nobis gigneret fidem quanto p̃¬
dicatio enis & antiquior precessis¬
set & crebrior. Nonitaq nouo con¬
silio deus rebus humanis nec sera
miseratione consuluit: sed acon¬
stitutione mundi unam eandẽq
om̃ib causam salitis insticuit.
Nr̃a enim dei qua semꝑ ẽ. uniũsitaᷤᷤ
iustificata scõrum: aucta ẽ. xp̃o
nascente ñ cȩpta. Et hoc magne pi¬
etatis sacram̃tum. quo totusiam
mundus impletus est: tam potens
etiam in suis significationib fuit
ut ñ minꝰ adepti sint qui milludcre¬
didere promissum. qͣm qui suscepe¬
re donatum. Unde cum manifesta
pictate dilectissimi tante in nos

Expanded text:
ra mensuram, tanto constantiorem ra mensuram, tanto constantiorem in nobis gigneret fidem, quanto praedicatio ejus et antiquior praecessisset et crebrior. Non itaque novo consilio Deus rebus humanis, nec sera miseratione consuluit; sed a constitutione mundi unam eamdemque omnibus causam salutis instituit. Gratia enim Dei, qua semper est universitas justificata sanctorum, aucta est Christo nascente, non coepta; et hoc magnae pietatis sacramentum, quo totus jam mundus impletus est, tam potens etiam in suis significationibus fuit, ut non minus adepti sint qui illud credidere promissum, quam qui suscepere donatum. CAP. V. Unde cum manifesta pietate, dilectissimi, tantae in nos
Abbreviated transcription (Latin):
da erat pro reconciliandis hostia: qͦ
& nr̃i generis socia. & nr̃e contami¬
nationis ẽẽt aliena: ut hoc proposi¬
tum dei quo peccatũ mundi iniħ
xꝑi placuit naniuitate ac passione
dlere ad om̃ium generationũ scła
ꝑtineret. nec turbarẽt nos sed potius
confirmarẽt mẜsteria ꝓ temporum
ratione uariata.cum fides qua uiui¬
mure diuinis dispensationib oblo¬
quentes. de dñicȩ natiuitatis tardi¬
tate causantur. tanquam prȩteritis
temporib ñ sit impensum. quod in¬
ultima mundi ccate sit gestum. Uer¬
buncarnatio hoc contulit facienda
quod facta. & sacram̃tum salutis
humane innulla unquã antiqui¬
tate cessauit. Quod predicauer̃t apłi:
hoc annuntiauer̃t prophe. Nec sero
est impletum. quod semꝑ ẽ. creditũ.
Sapientia uero & benignitas deihac
salutifer opis mora capatiores nos
sue uocationis effecit. Ut qͦd multis
signis. multis uocib multisq mys¬
teriis ꝑ tot fuerat scła nuntiatum.

Expanded text:
da erat pro reconciliandis hostia, quae da erat pro reconciliandis hostia, quae et nostri generis socia, et nostrae contaminationis esset aliena: ut hoc propositum Dei, quo peccatum mundi in Jesu Christi placuit nativitate ac passione deleri, ad omnium generationum saecula pertineret; nec turbarent nos, sed potius confirmarent mysteria, pro temporum ratione variata, cum fides, qua vivimure divinis dispensationibus obloquentes, de Dominicae Nativitatis tarditate causantur, tamquam praeteritis temporibultima mundi aetate est gestum. Verbi incarnatio haec contulit facienda, quod facta; et sacramentum salutis humanae in nulla unquam antiquitate cessavit. Quod praedicaverunt apostoli, hoc annuntiaverunt prophetae; nec sero est impletum, quod semper est creditum. Sapientia vero et benignitas Dei hac salutiferi operis mora, capaciores nos suae vocationis effecit; ut quod multis signis, multis vocibus, multisque mysteriis per tot fuerat saecula praenuntiatum,