comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misto magis nam pancõrib et plerũ¬
ꝯtingũt et nõ optant᷑ ab hiis̃ qmi eas
iam tenent Quid regnũ ip̃m ne io
quidẽ nõ eĩ cũcti hoĩes regnae̾ possũt
Et ncc̃e ẽ uinu̾sos sũmi boni capaces
ẽẽ Queramꝰ igit̾ aliquid qd̾ ppoĩtũ
sit om̃ibr num uͥtus negiri non põt
qu et bonũ sit et oĩm t̾te bonũ S¬

Expanded text:
paucioribus et plerumcontingunt et optantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne id quidem: non enim cuncti homines regnare possunt et necesse est uniuersos summi boni capaces esse. quaeramus igitur aliquid quod propositum sit omnibus. num uirtus? negari non potest quin et bonum sit et o
Abbreviated transcription (Latin):
noluptate ꝑipateticoꝵ bonũ imiũ
młtipler et receptis aĩmi bonis q̃
ipã que sint magna cõtencõ ẽ cõe
homo et medelis et ministeriis suble¬
nari pot muta non possũt Item quid
appeslant fortie lonũ nam sicut᷑
hoĩ opib ad nitam tuendam sit ille
preda et pabulis opus ẽ ita mdncẽ¬
do bonũ qd̾ non sit in hoĩs potestate
totum hoĩem ahiene diciom sb̃ugti¬
runt. audiamꝰ eciam zenonem nam
is int̾dum u̾tutem sompmat sũmũ
inquit ẽ bonũ cum natura consenti¬
nee uiuere Beluaꝵ igit nobis mo¬
re uiuendum ẽ nam que ab ẽẽ detẽt
ab hoĩe in hiis omĩa deprehenduntur
uoluptates appetũt metinĩt fallũt infi¬
diantur occidũt et qd̾ ad rem maxiẽ
attinet deum nescuit Quid ergo me
docet ut uiuam ẜm naturam que ip̃a
in detĩus prona ẽ et quibusdam bsa¬
dimẽtis lemoib ĩ uicia precipitat uł¬

Expanded text:
uoluptate. Peripateticorum bonum nimium uoluptate. Peripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune iam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bona: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda et pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae dicioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est bonum cum natura consentanee uiuere.\' beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abesse debent ab homine, in his omnia deprehenduntur: uoluptates adpetunt, metuunt fallunt insidiantur occidunt et, quod ad rem maxime attinet, deum nesciunt. quid ergo me docet ut uiuam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat? u
Abbreviated transcription (Latin):
emĩ non intelligat ab egrotis et in
aliquo dolore poĩtis eẽ ħ disputatũ
Quid tam udiculum quĩ id hr̃e pro
sũmo bono qd̾ medicus possit dare
Dolendum õ ergo ut fruamur bono
et quite graiit̾ as sepe ut sit postea
non dolẽ iocũdius mifrimꝰ ẽ igit᷑
qui nũqmͣ dolint qr bono caret quẽ
nos felassimũ putabamꝰ qr malo
caruit ab hac uantate nõ longe ab¬
fuit qui oĩno nichil dolẽ sũmũ bomĩ
dixit nam pref qd̃ omẽ animal do¬
loris ẽ fugiens quis põt sibi hoc bo¬
nũ prestare̾ qd nobis ut nõ eneĩat uł
aluid possimiꝰ qmͣ optare Sĩmũ aũt
bonũ nõ pot effice quẽquã beatum nͥ
semꝑ fui̾t in ip̃ius potestate hoc aũt
nõ uirtus homĩ non doctͥna nõ la¬
bor s natã ip̃a cũctis aĩalib prestat
Qui uoluptatem cum honestate uĩx¬
erũt cõmunionẽ hanc effuge̾ nolu¬
erunt s effecerũt repugnãs bonum
qm̃ qui uoluptati deditus ẽ honesta¬
te careat ncte ẽ qui honestati studet

Expanded text:
enim non intelligat ab aegrotis et in aliquo dolore positis esse hoc disputatum? Quid tam ridiculum, quam id habere pro summo bono, quod medicus possit dare? Dolendum est ergo, ut fruamur bono, et quidem graviter ac saepe, ut sit postea, non dolere, jucundius. Miserrimus est igitur, qui nunquam doluit; quia bono caret: quem nos felicissimum putabamus, quia malo caruit. Ab hac vanitate non longe abfuit, qui, omnino nihil dolere, summum bonum dixit. Nam praeter quod omne animal doloris est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis ut eveniat, nihil aliud possumus quam optare? Summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 uirtus homini, non doctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum honestate iunxerunt, communionem hanc effugere uoluerunt, sed effecerunt repugnans bonum, quoniam qui uo-luptati deditus est, honestate careat necesse est, qui honestati studet,
Abbreviated transcription (Latin):
uidisse nec solem/ Expedita ẽ igit
uliud qmͣ dei parentis agiicõ
ũmũ igitur hoĩs bonñ in sola reli¬
cunt colloqui uident᷑ ndendi qͦ ricõ
apparet In hiis aliqua cũ de mulsis
aurib cõtractoq rictu et oculis in
lascimam resolutis aut hõĩ alludũt
nõne aliquid amora mutuo et mdul¬
gencie simile impcuit iani illa que si¬
bi ꝓspcuit in futiꝵ et cibos reponunt
lum uitant latibula sibi parant i płos
exitus dispatencia ꝓfecto aliqd intelli¬
gant Põt aliquis negire illis messe
racõnem cum hoĩem ipm̃ sepe deludãt
nam quib generandi mesł officiũ est
cũ assignatas incolũt sedes castra mum¬
ũt domicilia ĩ enarrabli arte cõponũt
regi suo seruiũt nestio an nõ hnis sit
ne illa que hoi tribuñtur coĩa sũt cum
aliis uuetib religioĩs cte sũt exꝑtia et¬
quidem sic arbitror unin̾sis aĩalib da¬
tam ẽẽ rõnem S mutis tãtũmodo ad

Expanded text:
uidisse nec solem. expedita est igitur uidisse nec solem. expedita est igitur aliut quam dei parentis agnitio. Summum igitur hominis bonum in sola relicunt, conloqui uidentur. ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus contractoque rictu et oculis in lasciuiam resolutis aut homini adludunt nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile inpertiunt? iam illa quae sibi prospiciunt in futurum et cibos reponunt,lum uitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intellegunt. potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? nam quibus generandi mellis officium est, cum adsignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo seruiunt, nescio an in his sitne illa quae homini tribuuntur communia sint cum aliis uiuentibus, religionis certe sunt expertia. equidem sic arbitror, uniuersis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad
Abbreviated transcription (Latin):
qu remotis omĩb officip corporis
in sola mente ponenda ẽ hoĩs racõ
non iteo nascimur ut ea que sũt
facta indeamus S ut ip̃m factorẽ
rerũ omĩum cõtẽplemur idest mẽ¬
ten mẽte cernamus Quare si
quis hoĩem qui uera sapiat int̾ro¬
get tuiꝰ rei causa natus responde¬
bit intrepidus ac paratus colende
se dei grã natum qui nos ideo gene¬
rauit ut ei seruiamꝰ Seriu̾e̾ aut
doo nichil lliud ẽ qmͣ bois oꝑibus
tuei et cõẜnare iusticiam S ille
ut hõ diuinre rerũ impitus rem maxi¬
mami redegit ad mĩmũ duo sola fm¬
gendo que sĩbi dicet intuenda qd̾ si¬
se natum ẽẽ dreisset ut nũidũ intu¬
eretur qm̃ꝙͣ omĩa cõp̾hendet ac ma¬
t̾nũ. dei aũt cõtemplacõ ẽ uenerai
et colẽ cõmunẽ putem geni̾s huam
qd̾ si a pħis ab fuit proiectiq int̾rar
fiu̾it diuina ignorando existiman¬
dus ẽ anaxagoras ad ea que uiden¬
da natum eẽ se dixerit nec celum

Expanded text:
quin remotis omnibus officiis corporis quin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hominis ratio. non ergo ideo nascimur, ut ea quae sunt facta uideamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, respondebit intrepidus ac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maternum. dei autem contemplatio est uenerari et colere communem parentem generis humsophis abfuit, projectique in terram fuerunt divina ignorando, existimandus est Anaxagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯculis posuit nicħ ad mentẽ referẽs
s ad corpus onña Quid sicecus fiñt
officiũ ue hoĩs amiittet Ed̃ si fieri
sine octasu anime non põt qd cetee
corꝑis partes nũ cuebũt sis queq
minĩb Cuid qd̾ plus ẽ i auribus
qmͣ in ocłis sĩtum qm̃ doct̾ni et s̃a¬
pĩa ꝑcepi anrib solis põt oculis sol
non põt celi ac solis uitendi cansa
natus es Cuus te ihoc spectatulũ
indireit. aut quid celo remĩq nate
uisio tua confert miml ut hoc ĩmẽ¬
sum et admirabłe opus laudes con¬
fic̾e̾ igitur ẽẽ reꝵ omĩum cõstituto¬
rem deum qui te mhũc mũdũ qua¬
si testẽ laudatorem q tanti sui opis
indirxit magnũ ẽẽ credis inte cẽlũ
atq solem Cunr ergo non gracias
notasset ad cenam m ẽaqs optĩe accop¬
tus esses/ nũqd sanus uid̾ere. si plu¬
ns fateres ipam noluptatem quã
uoluptatis auctorem adeo phi.ad
corpus referunt omĩa nichił pror¬
sus ad mentem nec uident am¬
pluis qmͣ qd̾ ib̾oculos uenit / at¬

Expanded text:
uit nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. quid ? si caecus fuerit, officiumne hominis amittet? quod fieri sine occasu animae non potest. quid ceterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? quid quod plus est in auribus quam . in oculis situm, quoniam doctrina et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest? caeli ac solis uidendi causa natus es: quis te in hoc spectaculum induxit aut quid caelo rerumque naturae uisio tua confert? nimirum ut hoc inmensum et admirabile opus laudes. confitere igitur esse rerum omnium constitutorem deum, qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. at
Abbreviated transcription (Latin):
eidem nemo tamen usq id huc sũ¬
nũ bonũ dixit ẽẽ sapĩam quid meliꝰ
dici potint nam sçiã paꝵ ẽ ad bonũ
suscipiendum malũq fugiendũ insi
siimũ bonũ putanerut in qua opĩoe
eciã martꝰ talliꝰ fuit in qua młtũ
ĩ considerati fun̾t non enĩ u̾tus ipã
ẽ sũmũ bonũ s effertrix et mat᷑ est
u̾tute non põt utrũq inteslcũ facile¬
est quero emĩ utrũ ne ad preclarum
illd̾ bonũ facile ꝑuem̾ putent an cũ
difficultate at latore expediant acumẽ
suũ enrdremq defendaĩt S facile ad
qͥd cõfĩciamꝰ eintẽto dieb ac noctib
iacet ut uld̾ quił sine ulla contẽcõne¬

Expanded text:
n usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi summum bonum putaverunt, in qua opinione etiam M. Tullius fuit; in quo multum inconsiderati fuerunt. Non enim virtus ipsa est summum bonum, sed effectrix et mater estvirtute non potest. Utrumque intellectu est facile. Quaero enim, utrumne ad praeclarum illud bonum facile perveniri putent, an cum difficultate ac labore? Expediant acumen suum, erroremque defendant. Si facile ad quid conficiamus, enitendo diebus et noctibus? jacet, ut illud qui
Abbreviated transcription (Latin):
absistant s a forcõrib sepe cõtriti eo
magis in sectentur. Cur nec ymbres
nec frigora ꝑtimestant laborem sus¬
cipiant᷑ ꝑiculum non recusent quid
aliud respondebũt nͥ sũmũ bonũ eẽ
corporis uoluptatem eam se appetere
ut afficiant᷑ suauissimis sensib eosq
ẽẽ tanti ut assequendoꝵ causa nec lato¬
rem sibi illum nec uołnera nec mortẽ
ip̃am recusandam putent ab hiis ne
igitur precepta uisiendi peteniꝰ qui
hoc quidem senciũt qd̾ aĩme rõnis ex¬
ꝑtes aut Curenei dicũt u̾tutem ip̃a
erco ẽẽ landandam qd̾ sit efficiens
uobuiptatis Derũ inqͥt obscenꝰ anis
et sus ille lutulentus nam ideo cum
no ut u̾tus mea pariat michi uolup¬
tatem cuiꝰ exꝑs sim ncc̃e ẽ si uictꝰ
abscessero / ab hiis ergo saꝑe distemꝰ
quos apecudib et bellius nõ sm̃a s¬

Expanded text:
absistant, sed a fortioribus saepe contriti, eo absistant, sed a fortioribus saepe contriti, eo magis insectentur? cur nec imbres, nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent? Quid aliud respondebunt, nisi summum bonum esse corporis voluptatem? eam se appetere, ut afficiantur suavissimis sensibus; eosque esse tanti, ut assequendorum causa, nec laborem sibi ullum, nec vulnera, nec mortem ipsam recusandam putent. Ab hisne igitur praecepta vivendi petemus, qui hoc idem sentiunt quod animae rationis expertes? aiunt Cyrenaici uirtutem ipsam ex eo esse laudandam, quod sit efficiens uoluptatis. \'uero\' inquit obscenus canis aut sus ille lutulentus; \'nam ideo cum no, ut uirtus mea pariat mihi uoluptatem, cuius expers sim necesse est, si uictus abscessero’. ab his ergo sapere discamus, quos a pecudibus ac beluis non s
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. opportet sũmũ sũmi aĩalis
bonũ in eo constitui qd̾ cõmune cum
cetens ammalib eẽ nõ possit s ut
fetis dentes armentis cornua uolut̾
dicõnis amitat/ nam qd̾ uiuendi a
generandi causa datum ẽ om̃ibus
est quidem bonũ naturale sũmũ tam̃
non est nͥ qd̾ ẽ uincuiq generi ꝓpͥum
Sapiens ergo non fint qui sũmu
bonum credidit aĩmi uoluptatem
qm̃ siue illa securitas siune gaudium
est coĩs ẽ om̃b aristippo ne respõ¬
dendũ quidẽ duco quẽ semꝑ ĩ corpis
noluptates ruent̃ẽ nchilq aliud ꝙͣ
uentti et ueneri ẜuientem/ Nenñ dn¬
biũ ẽ hoĩem non finsse fic enĩ urxit
ut n ͣ int̾ eum pecudenq distaret uͥ
unũ qd̾ loquebatur Qd si asino aut
sui aut cam facultas loquẽdi t̾buat᷑
querasq ab hiis quid sibi nelut cũ
feminas tam rapide consectantm
ut uix duelli queant cibos ecim po¬
tũq negligant Cur aut alios mates
uiolent᷑ abigant. aut ne uicti quidã

Expanded text:
summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum ceteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucrdicionis amittat. nam quod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, est quidem bonum naturale, summum tamen non est, nisi quod est uni cuique generi proprium. sapiens ergo non fuit qui summum bonum credidit animi uoluptatem, quoniam siue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis uoluptates ruentem nihilque aliut quam uentri et Veneri seruientem nemini dubium est hominem non fuisse. sic enim uixit, utunum, quod loquebatur. Quod si asino, aut cani, aut sui facultas loquendi tribuatur, quaerasque ab his, quid sibi velint, cum feminas tam rabide consectantur, ut vix divelli queant, cibos etiam, potumque negligant? cur aut alios mares violenter abigant, aut ne victi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
diumaꝵ et humanaꝵ scĩam dumi
adiecit cuiꝰ studiũ qui itupat hũc
sane intelligo quid nam sit laudĩ¬
dum putet nam si oblectacs que¬
ntur aũm requies q curaꝵ que
conferri tũ cor studus pot qui sꝑ
aliquid in quirũt quid spectet et ua¬
leat ad bene beateq ninendũ siue

Expanded text:
um et humanarum scientiam, tum adjecit: « Cujus studium qui vituperat, haud sane intelligo quidnam sit, quod laudandum putet. Nam si oblectatio quaeritur animi, requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid inquirunt, quod spectet, et valeat ad bene beateque vivendum? Sive
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽ S honnies ideo fallunt᷑. ꝙ aut
resigionem suscipiĩt obmissa sapĩa
aut sapĩe soli student obmissa ieligoẽ
cum altm sine alto ueꝵ ẽẽ nõ possit
Cadũt ergo ad młtiplices religiones
s ideo filsas qr sapĩam reliquerũt que
illos doce poterat deos młtos eẽ ñ posse
ant stutẽt sapĩe s ideo false qr religio¬
nem sũim dei obimserũt qui eos ad
ueri scĩam potuit erudĩe Sit hoĩes q
alt̾utrũ suscipnĩt uiani demam maxĩs
eirorib plenam secũtur Qm̃ in hiis
duob inseꝑiblit̾ cõneris officiũ homĩs¬

Expanded text:
sapientiae. sed homines ideo falluntur, quod aut sapientiae. sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapientiae soli student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit. cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ueri scientiam potuit erudire. sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam in his duob
Abbreviated transcription (Latin):
ipi dispntẽt eo digendam eẽ mẽtem qͦ
iuiltus crectus ẽ Si em̃ nobis in celũ
spectandũ ẽ ad inchil utiq aliud qmͣ
ob religionem Si religio collitꝰ nlła nob̃
racõ cũm celo est ĩtaq aut eo spectandũ
e aut in t̾ram procũbendũ In t̾ram
pcũt̾e̾ ne si nelimꝰ quidẽ possumꝰ quoꝵ
status rcũs ẽ in celum Igitur spectan¬
dũ ẽ quo natura corpis pronocat qd̾
si cõstat ẽẽ faciendum aut ideo faciendũ
ẽut religiomi seruiamus aut iõ ut rõ¬
mꝰ qr nichil eius põt cogitando ĩ nẽĩ¬
ri sicut supͣ docui teligioni ergo ẜni¬
endum ẽ quã qui non suscipit᷑ ip̃e se
huanitate se abdicit Sapiẽcõres igit᷑
imꝑiti qui ecia si eriat in religiõe deligẽ¬
da tamen nate sue codicoĩe mẽinerũt
onstat igit᷑ totius hũam geni̾s cõ¬
sensu religioem suscipi opportere
S quõ in ea erretur explicãdũ ẽ Nãm
hoĩs deus hanc ẽẽ uoluit ut duaꝵ reꝵ
cupidus et appetens eẽt religionis et

Expanded text:
igendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo faciendum est, ut religioni seruiamus, a.ut ideo, ut ratmus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt. Constat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo in ea erretur explicandum est. naturam hominis deus hanc esse uoluit, ut duarum rerum cupidus et adpetens esset, religionis et
Abbreviated transcription (Latin):
honestum non habet et sacietatem af¬
feit et nima nocet et processu im¬
nuitur etatis et młtis non cõtingit
ilam qui opib carent quoꝵ maior
ẽ numerꝰ eciam uoluptite careant

Expanded text:
honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam u
Abbreviated transcription (Latin):
Aiciemus ne uirtutem qr flagicosa
et turpis ab in sipientib indicetur. qe
Adimente indige deb quin suis ꝑ se
ututib nitatur et constet Itaq nec
ullum ei ab hoĩe bonum spandum ẽ
nec ullũ malũ recusantũ uenio nũc ad
ue̾ sapiẽ sũnũ bonũ cinꝰ natura hoc
moro defminanda est
rimũ ut solus hõĩs sit nec catat
amimi nec cõmunicũ possit cuiqͣ sine sc̃ũ¬
dixerũt nchil tale est dicam nũc quid
hoĩ sũmũ bonil consticutũ nec ind̾e n ͨ
intellig̾e nec suspicai aliqn̾ potuerũt
indicant at ego hunc pnto nõ ĩneĩ¬
entem quid respondet effiidisse Ndc
passim ne tacẽt Quodquitẽ secum
si sapiens fuisset cõmẽtatũ mediti¬
si nesciat ne homo sit quide̾ s ꝑn¬
tems non extenipore dcm̃ illo̾ effusir¬

Expanded text:
abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quaadiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum. Venio nunc ad uerae sapientiae summum bonum. cuius natura hoc modo determinanda est, primum ut solius hominis sit nec cadat animi nec communicdixerunt nihil tale est. dicam nunc quid homini summum bonum constitutum nec uidere nec intellegere nec suspicari aliquando quiuerunt. iudicant. at ego hunc puto non inuenientem quid responderet effudisse hoc passim, ne taceret: quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum meditasui nesciat, ne homo sit quidem. set putemus non ex tempore dictum illut effus
Abbreviated transcription (Latin):
et ab si dũ ut ntus pet̾ se ip̃am puei¬
at ad seipam ñ nõ pot̃ ad ullim conĩ
qͣsramiꝰ ꝑnẽiatur. Qm̃ in suscipiẽdis
at perferendis labo̾ib uis officiũq¬
quo tende̾t honestius aut mil reꝑi¬
rent sb̾stiterunt ĩ ip̃ius u̾tutis noĩe
qm̃ nullo ppoĩto emolum̃to appeten¬
dam eẽ d̾ien̾nt ut bouũ sibi cõstitu¬
erent᷑ qd bono indige̾t aristotileᷤ
b hiis non longe rocessit᷑ qui u̾tu¬
tem cum hoestate sũmũ bonũ putĩt
qiͣ possit ulla ẽe u̾tus ĩhonesta ac
non siquid habiũt tͥpitudĩs u̾tꝰ esse
desmat S uidit fie̾i̾ posse ut de u̾¬
tũte prano iudico male sentiat
et ideo eristimacõi homimũ seruien¬
dum putant qd qui. faciat a recto
ronoq discedit qr non ẽ i nr̃a potestate
ut uͥtus pro sius meĩtis honestetur nam
quid est honestas nͥ honor ꝓpetims ad
aliquem secundo ꝓpłi iumotͥe delatus
Quid ergo fiet si enore ac prauitate
hominĩi mala extimacio sb̃ se quatur

Expanded text:
et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumqquo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius virtutis nomine, quam nullo proposito emolumento, appetendam esse dixerunt, et bonum sibi constituerunt, quod bono indigeret. Aristoteles ab iis non longe recessit, qui tem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur?
Abbreviated transcription (Latin):
generib nlłm ẽ aĩal pret̾ hoĩem qd̾ ha¬
gens ẽ neq tam mansneta neq tã fera
que non tam et si ignoret qualem hñ
deũ deceat tam̃ habendũ scuit ex quo
efficitur ut is agnoscat deuim qui uiid̃
ortus ẽ qiͣ rector detur Qui ergo phos
uolunt anmos oĩ metu liberare collũt
eciam religionem et orbant hoĩem suo
ppo ac singulai bono qd ẽ a recto uiuẽ¬
To atq ab oĩ hũãitate disuĩctum q
deus ut cũcta inuencia sb̃iecit hoĩ sic

Expanded text:
generibus nullum est animal praeter hominem, quod hagens est neque tam mansueta neque tam fera, quae non etiamsi ignoret qualem haberi deum deceat, tamen habendum sciat. ex quo efficitur ut is agnoscat deum, qui unde ortus sit quasi recordetur. qui ergo philosophi uolunt animos omui metu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut
Abbreviated transcription (Latin):
medẽi Quero igitur ad qmͣ rẽ scĩa
referenda sit Si ad cansas reꝵ natu¬
raliũ que btĩtudo mͥ erit ꝓpõĩca Si
sciero unte nilus oitur/ uł quidꝗd de
celo phisici delirant Qd qo̾ caꝵ renĩ
non ẽ scia s opmaciõ qlie pro mge¬
uiis uaria est festat ut scĩam bõꝵ ac̾
maloꝵ sũmũ bonũ sit Cur eigo sciam

Expanded text:
mederi. quaero igitur ad quam rem scientia mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro ingeniis naria est? restat ut scientia bonorum ac malo
Abbreviated transcription (Latin):
non scd̾m naturam suam uniat Qlui
scĩam sũmũ bonũ fecit aliqͥd hoĩ ꝓpͥum
dedit S scĩam alterius rei grĩ hom̃e
appetunt non pp̃ ipãm Quis enĩ scire
contẽtus ẽ nõ expetens aliquẽ fructũ
scĩe aites iteo discunt᷑ ut e̾xceant᷑ Ex̾¬
centur aũt̃ uł ad subsidia inte uł ad
uoluptatem nł ad głiam non ẽ igit᷑
sũinũ bonũ qd non ꝓpt̾ se expetitur
Quid ergo int̾est utrũm scĩam sũmũ
tonũ putemꝰ an illa ip̃a que sciã ex
na nam uoluptatis et uictus appeten¬
cia non hoĩ soli s eciam mutis mest
Quid cupiditas głie nõne ĩ equis
deprehendit᷑ cũ uictores exultant uic¬
ti colent Tantus amor laudum tã¬
ta ẽ uctona cure nec ĩme̾ito sũmꝰ
poeta expiendum ẽẽ ait Et qͥs cuiq
dolor uicto que głia palme. Q si ea
que parit sciã coĩa sunt cum aliis
tem aliquã stierint imio no qui et
res malas scierint ut tam beatꝰ sit
qui uenena didicerit temꝑareqmͣ qͥ

Expanded text:
non secundum naturam suam uiuat. qui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo interest utrum scientiam summum bonum putemus an illa ipsa, quae scientia ex na: nam uoluptatis et uictus adpetentia non homini solum, sed etiam mutis inest. quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum uictores exultant, uicti dolent? tantus amor laudum, tantae est uictoria curae. nec inmerito summus poeta experiendum esse ait,. et quis cuique dolor uicto, quae gloria palmae. quodsi ea quae parit scientia communia sunt cum aliis tem aliquam scierint, immo uero qui et res malas scierint, ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui
Abbreviated transcription (Latin):
dũ horret incognitam ueritatem Rõ
enĩmusaꝵ in stinctu sicut ude̾i̾ uole¬
bat in helicone carmẽ illd̾ effundic s
meditatus uenerat et patus Nostio¬
rũ pͥmꝰ maro non longe ab fuit ue̾iti¬
ti cuiꝰ de sũmo d̾o quẽ mentẽ ac sp̃m
noĩauit hec u̾ba sunt Pncipio celũ
ac terram camposq liquentes lucẽtẽ¬
q globũ lune cotanaq astra. Sp̃c
nitus alit totamq effusa ꝑaitus
Mens agitat molem magno se corpe
miscet ac nequis forte ignoraret
qui nam eẽt ille sp̃c q tantũ hr̃et po¬
testatis declarauit alio loco dicẽs. De¬
um naq ire ꝑomẽs terrasq tractꝰ¬
q maris celũq profundũ Hinc pe¬
Ouidus qͦ in pncipio p̃clan operis
sine ulla noĩs dissimłacõne a deo
quẽ fabricatorem mundi que rex
opificem uocat mũdũ fatetur insti
defendissent candem quã nos sequi¬
mur doctͥnam cõphensa ueritate te¬
nuissent. S hactenꝰ de poctis ad pħoᷤ¬

Expanded text:
dum horret incognitam ueritatem. non dum horret incognitam ueritatem. non enim Musarum instinctu sicut uideri uolebat in Helicone carmen illut effudit, sed meditatus uenerat ac paratus. nostrorum primus Maro non longe afuit a ueritate, cuius de summo deo, quem mentem ac spiritum nominauit, haec uerba sunt: principio caelum ac terras camposque liquentis lucentemque globum lunae Titaniaque astra spiritus intus alit totamque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profunduOvidius quoque in principio praeclari operis, sine ulla nominis dissimulatione, a Deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem vocat, mundum fatetur instrudefendissent, eamdem quam nos sequimur, doctrinam comprehensa veritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. Ad p
Abbreviated transcription (Latin):
ducente intellexit ẽẽ prestantissimam
potestatem celi ac terre cõditricem don
pot᷑at em̃ dice̾ ionẽ eẽ pncipem ieꝵ qui
errit sat̾no genitus neq ip̃m sat̾nũ qui
celo natus ferebatur celum aũt tanꝙͣ
deũ pͥmũ constitu̾e non. indebat. qd̾ iude¬
bat elemẽtũ eẽ mũdi qd̾ ip̃m genint
auctorem ħ enĩ racõ ꝑduxit. ad deũ illũ
pͥmogenitũ cui assignat et tͥbuit pnci¬
patũ Homerus nichil nob̾ dare potuit
qd̃ ꝑtineat ad uerititem qui hũ ma pociꝰ
ꝙ diuina ꝯscp̾sit Potinit hesiodus qui
deoꝵ generacõem uniꝰ libri ope com¬
plexus ẽ. s tamẽ nichil dedit. Non
adeo conditore sumẽs exordiũ s a
chaos qd̾ ẽ rudis mordinateq mat̾ie
confusa congeries. Cum expl.mare añ
stare cepisset Rinirũ ab aliquo arti¬
fice disposita ordinata. effecta sũt oĩa
sic ip̃am materiam fatam ẽẽ ab. aliquo
nc̃ce ẽ. Qͥs igit᷑ hanc nͥ d̾s fec̃. cuiꝰ po¬
testati sb̃iacent oĩa s refugit hoc ille

Expanded text:
simam potestatem, caeli ac terrae conditricem. non poterat enim dicere Iouem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus, neque ipsum Saturnum, qui caelo natus ferebatur; caelum autem tamquam deum primum constituere non audebat, quod uidebat elementum esse mundi, quod ipsum eguerit auctore. haec eum ratio perduxit ad deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri opere conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante stare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit, cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ postea chagoras qui exclusit Et an
nõ nilli qui nõ putarert̃ deos eẽ quid
aluid effecerũt insi ut nulla cẽ ꝓuidẽ¬
cia putaret᷑. Quos tamẽ cetei̾ pħi ac
maxiẽ stoxti ac̾rime retuderũt dicẽtes
nec fieiꝰ mũdũ sine diuina rõne poti¬
nat̾te rex et multa sepe disserut stoycor
argumẽta confirmãs et noua ip̃e affetẽ
bris tum maxime i hiis que sũt dna
prane sencientiũ redarguere medatia
ocłos suos in celum tollens tam et si
nesciat cuꝰ dei ꝓuidẽcia regat᷑ ħ õẽ qo̾¬
c̾nit᷑̾ aliꝙͣ tam̃ ẽẽ intelligat etip̃a rerũ
magnitudine. motu. disposicoe costan¬
cia utilitate. pulcritudine tẽpatõe nec
posse fieri qum id qd̾ mirabili rõe cõstat
cõsilio maiore aliquo sit instructũ Et¬

Expanded text:
et postea Deagoras, qui excludit, et alii et postea Deagoras, qui excludit, et alii nonnulli, qui non putaverunt deos esse, quid aliud effecerunt nisi ut nulla esset providenia putaretur? quos tamen ceteri philosophi ac maxime Stoici acerrime rettuderunt docentes nec fieri mundum sine diuina ratione poturnatrice rerum et multa et saepe disseruit Stoicorum argumenta confirmans et noua ipsa adferens bris tum maxime in iis qui sunt de npraua sentientium reculos suos in coelum tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur hoc on aliquam esse intelligat <ex ipsa rerum> magnitudine, motu, disposicione, constancia, uti<litate>, pulchritudine, temperacione nec posse fieri quin id quod mi<rabili> racione constat consilio maiore aliquo sit instructu
Abbreviated transcription (Latin):
Multi enĩ suꝑsticoĩb uanis ꝑtinacit᷑
mherentes obdurant̾ cont̾ maĩfestam
uei̾tatem nõ tã de sins religionib qͣs
praue asserũt benemeriti ꝙͣ de se male
qui cũ habeant iter rectũ deuios seqnͣt᷑
amfractus planuĩ deserũt ut ꝑ p̃cipici ͫ
labantꝰ. lucẽ irliqũt ut in tenebus ce¬
ti at debiles iaceant. Hiis cõsulẽdũ ẽ
ne cõtͣ se pugnẽt uelĩtq se tandẽ ab
ĩuetẽatis errorib libemri qd̾ utiq faci¬
ent si quae̾ sint nati aligñ ꝑudeñt
sciet quo referenda et ꝙ̃ adiod̾ sibi
c̾tũscribo ut neq religio ulla sine sa¬
piã suscipienda sit nec ulla sine reli¬
gione ꝓbanda sapĩa.
uscepto igit᷑ illustr̃ade iu̾tatis
officio nõ putaui adeo ncciͣm
p̾ma ẽẽ natua̾ sit ne puidencia que¬
reb oĩb consulat an fortuitu uł facta
democ̾tus confirmator epycurꝰ S et
añ ꝓtagoras qui deos ĩ dubiũ uocauit

Expanded text:
multi enim superstitionibus uanis pertinaciter multi enim superstitionibus uanis pertinaciter inhaerentes obdurant contra manifestam ueritatem, non tam de suis religionibus quas praue adserunt bene meriti quam de se male. qui cum habeant iter rectum, deuios secuntur anfractus, planum deserunt, ut per praecipitium labantur, lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles iaceant. his consulendum est, ne contra se pugnent uelintque se tandem ab inueteratis erroribus liberari: quod utique facient, si quare sint nati aliquando peruisciet quo referenda et quemadmodum sibi euiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit nec ulla sine religione probanda sapientia. Suscepto igitur inlustrandae ueritatis officio non putaui adeo necessarium prima esse natura, sitne prebus omnibus consulat an fortuito vel facta Democritus, confirmator Epycurus. Et antea Pictagoras, qui deos in dubium vocavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ullo discͥrmẽ uł sexus uł etatis ad celes¬
te pabulũ cõuocamꝰ/ Rullus eĩ snamor¬
atq illustrande septẽ uolumĩa destĩamꝰ
Quãiuus ea res infiniti sit pene operis et
ĩmẽsi ut siꝗs ħ dilatare atq exequi ple¬
inssime uelit tanta illi reꝵ copia exube̾t
ut nec libri modũ nec finẽ reperiat oia¬
cio S nos idc̾co buit̾ oĩa colligemus
qr ea que allaturi sumꝰ cam dara sũt
et lucida ut magis mirũ ẽẽ uideatur.
tam obscurã indei̾ hõib uei̾tatẽ Et
his precipue qui sapientes uulgo pu¬
tant᷑. uł ꝙ tantũ mõ ĩstituẽdi nob̾ hõieᷤ
erũt hoc ẽ ab erroe̾ quo sũt ĩplicati
ut spero assecuti mitteꝰ eos ad ipm̃ doctͥ¬
ne ubrimũ ac plenissimũ fontẽ Cinꝰ
haustu atq potu cõceptã iuscei̾b sitim
sedent ardoremq restñgunt erũtq ilł
oĩa facilia prona maĩfesta modone
pigeat ad ꝑcipiendam sapiẽ discipłia
legendi uł audiẽdi pacĩam comodare

Expanded text:
ad coeleste pabulum convocamus. Nullus enimatque illustrandae septem volumina destinavimus, quamvis ea res infiniti pene sit operis et immensi: ut si quis haec dilatare atque exequi plenissime velit, tanta illi rerum copia exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt, hoc est, ab errore quo sunt implicati, erimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem, cuius haustu atque potu conceptam uisceribus sitim sedent ardoremque restinguant, eruntque illis omnia facilia prona manifesta, modo ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam legendi uel audiendi patientiam commodare.
Abbreviated transcription (Latin):
ligioẽm Que pcofessio młto melior utilior
gloĩosior pucanda ẽ ꝙͣ illa oratoia ĩ qua.
diu uersati nõ ad u̾tutẽ s plane ad argutã
rectius de p̃ceptis celestib disse̾mus quibꝰ
ad cultũ uere maiestatis mentes hõinum
ĩstitue̾ possimꝰ nec tam dereb hũams bñ
meretur qui scĩa bñdicendi affert qm̃ qui
pie atq ĩnocẽter doc uiue̾. Idc̾co apd̾ g̾coᷤᷤ

Expanded text:
ligionem. Quae professio multo melior, utilior, ligionem. Quae professio multo melior, utilior, gloriosior putanda est, quam illa oratoria, in qua i, non ad virtutem, sed plane ad argutam rectius de praeceptis coelestibus disseremus, quibus ad cultum verae majestatis mentes hominum instruere possimus: nec tam de rebus humanis bene meretur, qui scientiam bene dicendi affert, quam qui pie atque innocenter docet vivere: idcirco apud Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ne cogincõ assequeret᷑ hũana. Qd̾ q fi̾
nõ potuit ut homĩ per seipm cõ diuina
notesceret non ẽ passus honniem deus
lumẽ sapiẽ ieqrentem diutiꝰ errae̾ ac sũ
ullo laboris effectu uagari per tenebras
in ertricabiles aꝑuit oculos eis ali¬
qũ et nocõnẽ ue̾i̾tatis mumꝰ sĩ fecit
ut et huanã sapĩam nuslã eẽ mõstraret
et erranti ac uago uiã conseq̃de ĩmor¬
talitatis ostendẽt Uerũ qm̃ pauci utĩ¬
tur hoc celesti benefico ac mune̾ qui cb
noluta i obscins u̾tas lateat eaq uł
cõtep̃tui doctis ẽ qr ueoneis assertoribus
eget uł eget indoctis obinsitam sibi auc̃¬
pati nõ põt Nã qr u̾tutib amai̾tudo pinre
ta ẽ uicia uo̾ uoluptate cõdita sũt ⁊ Ila
offensi ac delunti ferũt᷑ ĩ p̾cers et bonor
spẽ falsi mala ꝓ toĩs amplectũt᷑ suct᷑reu¬
dũ eẽ hiis errorib credidi ut et docti ad
uerã sapĩam dĩgant᷑ et indocti ad uerã re¬

Expanded text:
aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, voluta in obscuro veritas latet; eaque vel contemptui doctis est, quia idoneis assertoribus eget, vel odio indoctis, ob insitam sibi auspati non potest nam quia virtutibus amaritudo peta est, vitia vero voluptate condita sunt; illa offensi, hac deliniti feruntur in praeceps, et bonorum specie falsi, mala pro bonis amplectuntur succurrendum esse his erroribus credidi: ut et docti ad veram sapientiam dirigantur et indocti ad veram re
Abbreviated transcription (Latin):
Agno et excellenti ingemo iuri
cum sese doctͥ̾ne penitꝰ dedissent qd¬
ꝗd laboris poterat impendi cõtẽp¬
tis om̃ib et pͥuatis et publicis accõmb
ad in quirẽde u̾i̾catis studiũ contulerunt
estimantes multo ẽẽ preclarus huma¬
naꝵ diuinaꝵq rerũ iuestigare ac stueꝙͣ
struendis opib aut cumulandis honõib
et ad soliuis corpis cultum ꝑtinent nemo
melior nẽo iustior effici põt Erãt illi quid̃
ueritatis agnicõne dignissimi qm̃ scire
tanto ope cupuerũt. at ita ut eã ieb
om̃ib anteponent. ⁊am et abiecisse qͦs¬
dam res familiares suos et rem̃ciasse uni¬
uersis uoluptatib constat ut solam nuca¬
neq adepti sũt id qd̾ uolebant et oꝑam
simł et industria perdidun̾t. Ca uĩtas
idest archanũ sũ dei qui fecit oiã mge¬
mo ac ꝓpiis sensib nõ pot cõprehendi alio¬
qu nichil nt̾ deum hominẽ distaret si
consilia et disposicõnes illius maiestatiꝰ

Expanded text:
agno et excellenti ingenio uiri cum se doctrinae penitus edidissent quicquid laboris poterat impendi contemptis omnibus et priuatis et publicis actionibus ad inquirendae ueritatis studium contulerunt, existimantes multo esse praeclarius humanarum diuinarumque rerum inuestigare ac scire rationem quam struendis opibus aut cumulandis honoribuset ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo iustior effici potest. erant illi quidem ueritatis cognitione dignissimi, quoniam scire tanto opere cupiuerunt atque ita, ut eam rebus omnibus anteponerent — nam et abiecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudaneque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt, quia ueritas id est arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conprehendi: alioquin nihil inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis
Abbreviated transcription (Latin):
testes citemꝰ quib cont̾ nos uti solent
poctas dico ac phos. Exhiis unũ deũ¬
ꝓbemiꝰucc̃e ẽ non ꝙ illi habuñt cognitã
ueritatem. s ꝙ neritas ip̃ĩns tarita
ins est uti emo possit ẽẽtam cecꝰ qui¬
non uideat ingerentem se oculis dii¬
nam cla̾i̾tatem. poete igit᷑ ꝙͣuis deos
carmimb ornanerĩt et cor res gestas
amplificauerĩt sũmis landib sepissime
tamẽ confitent᷑ spũ uł mẽte una cõtine̾i
regiq oĩa. Orpheus qui ẽ uetustissimꝰ
poetaꝵ. et equalis ip̃oꝵ deoꝵ siquidem

Expanded text:
bacionem veri testes citemus, quibus contra nos uti <solent>, poetas dico ac phylosophos. Ex hiis unum Deui habuerint cognitam ueritatem, sed quod ueritatis ipsius tanta uis est, ut nemo possit esse tam caecus, quin uideat ingerentem se oculis diuinam claritatem. poetae igitur quamuis deos carminibus ornauerint et eorum res gestas amplificauerint summis laudibus, saepissime tamen confitentur spiritu uel mente una contineri regique omnia. Orpheus, qui est uetustissimus poetarum et aequa
Abbreviated transcription (Latin):
cuuũ dissidẽciũ lites cõtencõnesq sopi¬
rent qnͣto melius nos et reccuis dinas
institucõnes lũs prosequem . In quib
non de stillicidiis aut aqͥs artendis aut
de manu conserenda s de spe de uita de
salute de ĩmortalitate de deo loquemꝰ ut
ut supsticõnes mortiferas erroresq tur¬
pissĩos sopiamꝰ Obinssis gͦ t̾rene hꝰ¬
cemodi phie auc̃tib nichil c̾ti afferẽti¬
b aggrediamꝰ uiã rectã Quos equidẽ
si putarem satis itoneos ad bñ uiuendũ
duces eẽ et ip̃e seque̾r et alios ut seq̃re¬
ntur hortarer s cũ ĩt̾ se magna cõt̾tacõ¬
ne. dissideãt secũq ip̃i plerũq discor¬
dent appet eoꝵ it̾ neqͣꝙͣ eẽ directũ Siꝗdẽ
sibi quiq ut ẽ libitũ ꝓpas mas ĩpresse¬
rũt cõfusionẽq magnã querentib ueiͣ¬

Expanded text:
ciuium dissidentium lites contentionesque sopiciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto melius nos et rectius diuinas institutiones litteris persequemur, in quibus non de stillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones mortiferas erroresque turpissimos sopiamus? Omissis ergo terrenae hhilosophiae auctoribus nihil certi afferentibus, aggrediamur viam rectam: quos equidem, si putarem satis idoneos ad bene vivendum duces esse, et ipse sequerer, et alios, ut sequerentur, hortarer. Sed cum inter se magna concertatione dissideant, secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum: siquidem sibi quique, ut est libitum, proprias vias impresserunt, confusione
Abbreviated transcription (Latin):
e̾xcitacõ nõb illa fictaꝵ licium cõtulit uti
nũc maioe copia et facultate dicẽdi causã
uei̾tatis poremꝰ. Que l possit sine eloꝙ̃¬
cia defendi ut ẽ amłtis sepe defensa tam̃
claĩtate ac intore ẜmoĩs illustr̃ada et
quodãmõ disserenda est ut potẽtius ĩ aĩos
influat et in sua et instructa religiõe etlu¬
ce oracõnis ornata. De religioẽ itaq
nobis rebq diuinis instituit᷑ disputaᷤ
Nã si quidã maximi oratores ꝓfessioms
suos in eaꝵ reꝵ que ĩuemi̾ nõ poterãt ĩ¬
quisicõe corq̃rẽt ut nõ tã ociũ sibi ꝙͣ nego¬
ciũ quesisse ideant᷑. Et quidẽ młto mo
lestius ꝙͣ in quo fuanͣt ante u̾sati qnͣto
iuistiꝰ ego me ad illa piã uerã diuinam
sapĩam qiͣ ad portũ aliꝙ̃ tutissimũ cõferã
m ꝗͣ oĩa dictu ꝓna sũt. audita suauia fa¬
cilia intellectu. honesta susceptu. Et sigdẽ
prudentes et arbitri equitatis institu¬
cões cuulis iuris cõpõĩtas ediderũt ꝗb

Expanded text:
ercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc maiore copia et facultate dicendi causam ueritatis peroremus. quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa, tamen claritate ac nitore sermonis inlustranda et quodammodo adserenda est, ut potentius in animos influat et ui sua instructa et luce orationis ornata. de religione itaque nobis rebusque diuinis instituitur disputatio. nam si quidam maximi oratores professionis suos in earum rerum quae inueniri non poterant inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisselestius, quam in quo fuerant ante versati: quanto justius ego me ad illam piam, veram, divinamsapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Amara sũt enĩ uiciosis ac male unnẽtib
precepta iusticie. Itaq hii quoꝵ pcc̃a argu¬
ebant et prohibebant᷑ excruciatos eos a¬
cerbissime necauerũt Ergo aquib ab¬
fuit studiũ lucri abfint eciam uoluntas
et causa fallendi. quid quod aliqui coꝵ pn¬
çipes aut eciam reges fim̾t in quos cadẽ
non poss suspicõ cupiditatis ac frandis
ed emitamꝰ sane testimoĩa ꝓpħari¬

Expanded text:
amara sunt enim uitiosis ac male uiuentibus amara sunt enim uitiosis ac male uiuentibus praecepta iustitiae. itaque ii quorum peccata et arguebantur et prohibebantur excruciatos eos acerbissime necauerunt. ergo a quibus afuit studium lucri, afuit etiam uoluntas et causa fallendi. quid quod aliqui eorum prmcipes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non potest suspicio cupiditatis ac fraudis,Sed omittamus sane testimonia pr
Abbreviated transcription (Latin):
nas uoces fuisse aiunt uideb. qr de uno¬
deo precomum faciũt aut insam aut
fallaces fuerũt/ at qui impleta ẽẽ ĩple¬
risq cotidie illoꝵ uaticinia uidemꝰ et¬
unam siñam congruens diuinacõ doc
non fuisse furiosos/. Qͥs enĩmẽtis emote
nõ modo futura p̃cinere s eciã cohençia
loqui possit nõ ergo fallaces erant Qͥd
di cũ ceteros ab omĩ frande cohiberẽt
Idc̾to em̃ adeomittebant᷑ ut et precon¬
es eent maiestatis euꝰ et coirectores
p̾uitatis hũane/ Pretc̾a uoluntas fingẽ¬
di et mẽciendi coꝵ ẽ qui opes petũt qui
lucra desiderant que res procul ab illis
scĩs uiris ab fuit ita enĩ delegato sibi offi¬
cio functi sũt ut de̾lictis om̃ib ad tute¬
lam uite necessariis non modo in fucu¬
rũ s ne indiem quidẽ laborarent cõten¬
ti ex temporalicito quẽ deus subimi is¬
trasset Et hii non modo questũ m illũ
habu̾n̾t s eciam cruciatus atq mortem

Expanded text:
nas nas Deo praeconium faciunt, aut insani, aut fallaces fuerunt. At quin impleta esse implerique quotidie illounam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse furiosos. quis enim mentis emotae non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? num ergo fallaces erant qui di, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desiderant: quae res procul ab illis sanctis uiris afuit. ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessariis non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent contenti extemporali cibo quem deus subministrasset. et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ que una ẽ habe̾ indeatur
Qd̾ si in uno corꝑe tantaꝵ rerũ gub̾nacõ¬
nes mens una possidet / et umnu̾sis seł
intenta est cur aliquis existimet mũ¬
dũ nõ posse ab uno regi apłib posse Qd̾
qr intelligũt isti asstores deoꝵ ita eos p̃¬
eẽ singulis reb ac ꝑcib ditũt ut tamẽ¬
unꝰ sit rector eximius Iam gͦ cetei̾ dii
non erũt s satellites ac mimistri qͦs
ille uꝰ maximꝰ ac potes omniũ hiis
officiis prefeci̾t et ipĩ eius impio ac nu¬
tib seruiant Si uniu̾si ꝑtes nõ sunt
deus nomẽ ẽ sũme potestatis incorru¬
ptiblis ẽẽ d perfectus inpassibłis nlli
rei subiectus ergo dii non sunt qͦs pat̾e
huiꝰ endris paulo post aperiemꝰ Nũc u
młti unũ deũ predicant unũ loquñtur
quippe qui umiꝰ dei spũpleni que futura
essent pari et consona uoce p̾dixerint.
at em̃ ue̾itatis exꝑtes non pucãt hiis ẽẽ
credendũ. Illas em̃ nõ diuinas s hũa¬

Expanded text:
quidem quae una est habere uideatur. quidem quae una est habere uideatur. quodsi in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet et uniuersis simul intenta est, cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? quod quia intellegunt isti adsertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, utunus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus ac potens omnium iis officiis praefecerit, ut ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. si uniuersi pares non sunt,deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli rei subiectus. ergo dii non sunt quos parerhuius erroris paulo post aperiemus. nunc multi, unum deum praedicant, unum locuntur, quippe qui unius dei spiritu pleni quae futura essent pari et consona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed huma