comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qd̃ in ea meriuit. nõ poterit hr̃e post eã
Ecce quib ⁊ qͣliter ꝓsint illa que ꝓ defũ¬
ctis freq̃ntat eccłia. Mediocriter malis
suffragant᷑ ad pene mitigatõm medioiͥ¬
ter bonis ad plenam absolutõm. Qui nõ
hñt tante ꝑfestõnis merita. ut nõ indige¬
ant adiuuar ꝑ pauperes quoꝵ est regñ
celoꝵ. quos sͥ fecerunt amicos de mãmõa
iniquitatis. quorũ tanta est ꝑfectio ut
ut hũ adiutoriis nõ indigeant. qͣles sunt
apostoli ⁊ martires. Ut enĩ ait aũs: iiͦ As¬

Expanded text:
non poterit habere post eam. Ecce quibus et qualiter prosunt illa quae pro defunctis frequentat Ecclesia. Mediocriter malis suffragantur ad poenae mitigationem; mediocriter bonis ad plenam absolutionem; qui non habent tantae perfectionis merita, ut non indigeant juvari per pauperes quorum est regnum coelorum, quos sibi fecerunt amicos de mammona iniquitatis; quorum tanta est perfectio, ut his adjutoriis non indigeant: quales sunt apostoli et martyres. Ut enim ait August.: Injur
Abbreviated transcription (Latin):
traditũ tota obseruat eccl̃ia. ut ꝓ eisqͥ ĩ
cõmunione corporis ⁊ sanguinis defũsti
lunt. cũ ad ip̃m sacrificiũ loco suo cõme¬
morent᷑ oretur. ac ꝓ illis qͦ id offerri com¬
memoret᷑. Non est gͥ ambigend̾ ista ꝓdẽe
defunctis. s talib qui ita uixerunt añ
mortem ut possint eis ħ utilia ẽẽ pꝰ mor¬
tem. Nam qui sine fide oꝑante ꝑ dilectio¬
nẽ. eiusq sacram̃tis de corpore exierunt.
frustra iłł a suis huiꝰmodi pietatis offici¬
a impendũt ᷑. cuiꝰ dum hic essent pignore
caruerunt. nõ miãm sibi thesaurriãtes
s iram. Non gͦ mortus noua merira cõ¬
ꝑantur. cum ꝓ eis aliquid boni oꝑant᷑
sui s eorũ p̃cedentiũ consequentia ista

Expanded text:
ervat Ecclesia, ut pro eis qui in communione corporis et sanguinis Domini defuncti sunt, cum ad ipsum sacrificium loco suo commemorentur, oretur, ac pro illis quoque id offerri commemoretur. Non est ergo ambigendum ista prodesse defunctis, sed talibus qui ita vixerunt ante mortem, ut possint eis haec utilia esse post mortem. Nam qui sine fide operante per dilectionem, ejusque sacramentis, de corpore exierunt, frustra illis a suis hujusmodi pietatis officia impenduntur; cujus, dum hic essent, pignore, caruerunt, non misericordiam sibi thesaurizantes, sed iram. Non ergo mortuis nova merita comparantur, cum pro eis aliquid boni operantur sui, sed eo
Abbreviated transcription (Latin):
postea possent ꝓdẽe meruerunt. Est enĩ
quidam iuuendi modꝰ. nec tam bonus
ut nõ requirat ista. post mortem. nec tã
malus ut ei nõ ꝓsint ista post mortem
Est uo̾ tał in bono ut ista nõ requirat.
⁊ est rursus talis in malo. ut nec his ua¬
leat cum h uita transient adiuuan. Qͦ¬
cura ħ om̃e mentũ cõꝑatur. quo possit
post hanc uitam quispiam grauarob
releuari Nemo aũ speret ꝙ hic neglex̃
cum obierit apud d̾m̃ ꝓmereri Non gͥ
ista que ꝓ defunctis cõmendandis freq̃n¬
tat eccłia illi apłice sunt adu̾sa suĩe qͣ¬

Expanded text:
postea possent prodesse meruerunt. § 1. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem, nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut ista non requirat, et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, quum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo ppost hanc vitam quispiam gravari vel relevari. Nemo autem speret quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non ergo ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi Apostolicae sunt adversa se
Abbreviated transcription (Latin):
b multiplicitatem. ibi ponimus. qͣsi
drẽtur. Sine solitudine. ac singłari¬
rate ꝑͣs confitemur. Uñ ylarius in
iiii .l. de tri sic ait. Oycit deus. facia¬
mus hoĩem ad ymaginẽ ⁊ siłitudinẽ
nrãm. Quero nũc an solum dm̃ sͥ locu¬
tum estimes an hunt sermonẽ eius in¬
telligas ad alterum exutisse. Si solũ
fuisse dicis ip̃iꝰ uoce argueris. dicentis.
faciamus ⁊ nram. Sustulit enĩ singła¬
ritatis. ac solitudinis intelligentiam:
ꝓfessio consorcii. qr aliꝗ consortiũ esse
nõ potest ipsi solitario. neq solitudo so¬
litarii recipit faciamus. nec alieno a se
diceret nrãm. Attende lector hiis u̾biᷤᷤ
⁊ ude qr noĩe consorcii pluralitatem
sig̃tauit. ꝓfessio u̾o consorcii. est ꝓfessi¬
o pluralitatis. ꝗͣ professus est dicens:
tem ł multitudinẽ posuit. s solitudi¬
neny̾ ⁊ singlaritatẽ negauit. Sic gͦ cũ

Expanded text:
tem nec multiplicitatem ibi ponimus, quasi diceretur: Sine solitudine ac singularitate personas confitemur. Unde Hilarius in lib. 4 de Trin. sic ait: Dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Quaero nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem significavit; professio ergo consortii, est professio pluralitatis; quam professus est dicens: vel multitudinem posuit, sed solitudinem et singularitatem negavit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
essa sapiens sapĩa qͣm genuit. quia
ab ea intllige̾tur fore. ita uidet᷑ non
debere conceli ꝗ pater ł filius dili¬
gat dilestione que tm̃ sp̃s s est qr
uidetur ẽẽ a pr̃e ⁊ filio. s pater ⁊ filiꝰ
a spũ scõ. quia idem est ibidiligere
qd̃ cẽ. at supͣdcm est. atq austori¬
tate sc̃ĩtum est auõi ꝗ in trinitate
tria sunt. unus diligens eum qui
de illo est.⁊ unus diligens eumde

Expanded text:
est sapiens sapientia quam genuit; quia ab ea intelligeretur esse; ita pariter non debere concedi quod Pater vel Filius diligat dilectione, quae tantum Spirvidetur esse a Patre et Filio, sed Pater et Filius a Spiritu sancto, quia idem est ibi diligere quod esse. At supra dictum est, atque auctoritate Aug. sancitum, quod in Trinitate tria sunt, unus dide illo est, et unus diligens eum de
Abbreviated transcription (Latin):
reterea diligent̾ ab utroq
rõne qua pater nõ d̾r esse sapiens
sapientia qͣm genuit. uidetur fore
dicens. ꝙ pater nõ diligat filiũ b
filius prẽm. ea dilectõne que ab utͦq¬

Expanded text:
eterea diligenter ione qua Pater non dicitur sapiens ea Sapientia quam genuit, videtur fore dicendum quod Pater non diligat Filium, vel Filius Patrem ea dilectione quae ab ut
Abbreviated transcription (Latin):
nũ autẽ pͥncipium sunt ne¬
pater ⁊ filius. nõ tm̃ creat᷑ar̃. ut
dc̃m est supͣ. s etiam sp̃s scĩ. Idõ queri so¬
let utrum eadem notõne pater sit pͥncipi¬
um sp̃s scĩ. ⁊ filius. an sit alia notio qͣ
pater dicat᷑ pͥncipium sp̃s sc̃i ⁊ alia qͣ
filius. ad ꝗ dm̃s cum pater clitat᷑ pͥnci¬
ł datur ab utroq. nec aliter ꝓcedit uł
datur a pr̃e ꝗͣ a filio. sane intlłigi potest
prẽm ⁊ filium eadem relatõne ł notõe

Expanded text:
pium sunt Pater et Filius, non tantum creaturarum, ut dictum est supra, sed etiam Spiritus sancti; ideo quaeri solet utrum eadem notione Pater sit principium Spiritus sancti, et Filius, an sit alia notio qua Pater dicatur principium Spiritus sancti, et alia qua Filius. Ad quod dicimus, cum Pater dicatur princit ab utroque. Nec aliter procedit a Patre quam a Filio. Sane intelligi potest, Patrem et Filium eadem relatione sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
doctrins nouis ⁊ humanis
cõmentis. u̾bo hył. Rdeo. Immẽ¬
sum est ꝗ exigitur ⁊ incõprehẽsi¬
bile. extra significantiam smonis.¬
⁊ extra sensus intentõnẽ nõ enũci¬
atur. nõ attingit᷑. nõ tenet᷑. u̾boꝵ
significantiam rei ipsius natura
consumit. Sensus cõtemplatõnẽ
imꝑspitabile lumẽ obcecat. intb¬
ligentie capacitatẽ: ꝗ fine nullo
continet᷑ excedit. Michi gͦ in sen¬
su labes est. in intłłigentia stu¬
por est. In sermone uero nõ iam
infirmitatem. s silentiũ confite¬
bor. ꝑucłosum nimis est de reb
tantis ac tam reconditis aliqͥd
ultra p̃scriptum celeste ꝓferre.
ut ultra p̃finitõnẽ dĩ sermo de
dõ sit. forma fid̾i certa est̃. nõ gͦ¬
aliquid addend̾ est. s modꝰ cõsti¬
⁊ tuendꝰ audacie. Quicqͥo ult q̃rit᷑¬
non iptelligiturꝰ. Qi¬

Expanded text:
doctrinis novis et humanis commentis verbo Hil. respondeo: Immensum est quod exigitur et incomprehensibile; extra significantiam est sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura consumit; sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra praescriptum coeleste proferre, ut ultra praefinitionem Dei sermo de Deo sit. Forma fidergo addendum est, sed modus constituendus audacie; quicquit ultra queritnon intelligitur. A
Abbreviated transcription (Latin):
tacente ueniam int̾lũ consequim᷑. hinc ⁊̃ iep¬
si illi quib dominꝰ p̃cepit ut ostenderent se sa¬
cerlotib in itinere. ante ꝙͣ ad sacer̾otes uem¬
rent mundatist̾. ex quo insinuatur ꝙ anteꝙͣ
mur: aleͣ pcc̃i mundamur. Lazarus ⁊̃ ñ pͥus
de monum̃to est addustꝰ. ⁊ post a domino suscita¬
tus. s uitꝰ suscitatꝰ ꝓdiit foras niuꝰ ut oftendẽ¬
tur suscitatõ aĩe ꝑ̃cedere confessionẽ. Nlemo .n.
potest confitĩ nisi suscitatꝰ qͣr a mortuo uelt̾ salo¬
ille qui ñ est perit confessio. Nuillus gͦ confite¬
tur nisi suscitatus. Nemo uero resuscitatur:
nisi a pcc̃o soluatur. qr ꝑcc̃m mors aĩe est. q̃
ut est uira corporis: ita eiꝰ uita deus est. hiis
aliis q plurib austoritatib ꝓbatur ante ꝯ¬
fessionẽ. U satisfactõm sola cõpunstõe pic̃m di¬
muit lud qui negant: eas detiminare labo
iustificania pc̃o nisi fuit pcc̃mante cõfessus
sdem consestio a morte aĩam liberat. confello

Expanded text:
tacente veniam interdum consequimur. Hinc etiam leprosi illi quibus Dominus praecepit ut ostenderent se sacerdotibus, in itinere, antequam ad sacerdotes venirent, mundati sunt. Ex quo insinuatur quod antemur, a lepra peccati mundamur. Lazarus etiam non prius de monumento est eductus, et post a Domino suscitatus; sed intus suscitatus, prodiit foras vivus, ut ostenderetur suscitatio animae praecedere confessionem. Nemo enim potest confiteri, nisi suscitatus, quia a mortuo, velut qui non est, perit confessio. Nullus ergo confitetur, nisi resuscitatus. Nemo autem suscitatur, qui a peccato solvitur, quia peccatum mors animae est, quae ut est vita corporis, isque pluribus auctoritatibus probatur ante confessionem vel satisfactionem sola compunctione peccatum dimitti; quod qui negant, eas determinare laborjusti Confessio a morte animam liberat, confessio
Abbreviated transcription (Latin):
S inc p. ossu d̾uteus est ꝓfunditas inquitans.
in qͥuam sicetid̾is nõ clandet suꝑ teos suũ sit
nõ claudis os tuũ. confitere gͦ ⁊ dit. De ꝓfundis
clamaui ad te dñe ⁊ c̃. ⁊ euades. daud̾it suꝑ illũ
qui in ꝓfunto cõtẽpuit a quo mortuo. lut qui
nõ sit ꝑio confessio. Idem. Nulius debite gra¬
nioris pene accipit uemam nisi qualemcũꝙ
⁊ si longe minorẽ ꝙͣ debeat soluit penam. Ita
eceliam de qua ꝑs pc̃cm fuerat egressus ⁊ dor¬
miat in saco. itt ptĩtas delicias ꝑ quas de¬
umoffenderat urte austĩtate cõpescet. hus alisͦ¬
q auctoritatib nitunt᷑ asserere. sine cõfessõne
cõpunsta. se cõfessur̃. deus dimitit: quiaibi
est confestio cordis. ⁊ si nõ oris. ꝑ quam aĩam
so ⁊ debitũ et̾ne mortis rel ꝓxatur. Illa sͦ que

Expanded text:
s os suum: Puteus est profunditas iniquitatis, in quam si cecideris, non claudet super te os suum, si tu non claudis os tuum; confitere ergo et dic: De profundis clamavi ad te, Domine, etc., et evades. Claudit super illum, qui in profundo contemnit; a quo mortuo, velut qui non sit, perit confessio. Item, nullus debitae gravioris poenae accipit veniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debeat, solverit poenam. Ita ecclesiam, de qua propter peccata fuerat egressus; et dormiat in sacco, ut praeteritas delicias per quas Deoffenderat, vitae austeritate compenset. His aliisque auctoritatibus nituntur asserere sine confessione compuncta se confessurum, Deus dimittit, quia ibi est confessio cordis, etsi non oris, per quam anima si, et debitu
Abbreviated transcription (Latin):
.i delib̾aui apud me. ꝙ cõfitebor. ⁊ tu remifisti
Magna pietas dĩ ꝙ adsolam ꝓmissõm ꝑcc̃m
dimisto. uotum enĩ ꝓ oꝑatõe uidicatur. Item
re est corde. Nondũ est uox i ore ut audiat con¬
fessionẽ homo ⁊ deus audiat. Item sacrficiũ

Expanded text:
 deliberavi apud me quod confitebor, et tu remisisti. Magna pietas Dei, qui ad solam promissionem peccatum dimiserit! Votum enim pro operatione judicatur. Item re est corde. Nondum est vox in ore ut homo audiat confessionem, et Deus audit. Item: Sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
at confiti̾ saderdoti. Quibdam uisũ est suf¬
ficere si soli dõ sufficiat confessio sine uidicio
sacerdotali. ⁊ confessione ecclie. qr dauid dͦ¬
doti ⁊ tũ remissum sibi d̾ pct̃m. Item ambꝵ.
Idõ fleuit petrꝰ qr culpa obrepsit ei. Nõ in¬
uenio quid dixerit. inuenio ꝙ fleuit. lacͥ¬
mas eiꝰ lego. satisfatõm nõ inuenio. s qd̾
deffendi ñ potest: ablui potest. lauant lacͥ¬
me delictum. ꝙ uoce pudor est confitĩ. ⁊ ue¬
me fletus cõsulit. ⁊ uerecundie. ħ idem os̃

Expanded text:
at confiteri sacerdoti. Quibusdam visum est sufficere, si soli Deo fiat confessio sine judicio sacerdotali et confessione Ecclesiae, quia David ddoti, et tamen remissum sibi peccatum dicit. Item Ambros.: Ideo flevit Petrus, quia culpa obrepsit ei; non invenio quid dixerit, invenio quod fleverit. Lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Sed quod defendi non potest, ablui potest. Lavant lacrymae delictum, quod voce pudor est confiteri. Veniae fletus consulit, et verecundiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ic orit᷑ qõ multiplex. Primo enĩ qrͣ
utr̃ absq satisfastõe. ⁊ oris cõfessi¬
õno ꝑ solamcordis contustõm pcc̃malicui di¬
nuittat᷑. scd̾o analiqñ sufficiat confiten deo
sñ sacerdote. T̃ errio an laico fideli frã ualeat
cõfessio. In hiis .n. ĩ docti diu̾sa sentire inne¬
didisse uident᷑ dostores. Bñt enĩ quidam sine
confessione oris. ⁊ satissactõe oꝑis nemuinẽ a pec¬
cato mũdari. si tempꝰ illa faciendi hũit. alii

Expanded text:
ic oritur quaestio multiplex. Primo enim quaeritur utrum absque satisfactione et oris confessione, per solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveadidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis neminem a peccato mundari. si tempus illa faciendi habuerit. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ⁊ q̃m ueretũdia magna est pena. qͥ
erubescit ꝓ xp̃o: fit dignus mĩa. unde pa¬
ter qr quanto plurib confitebit᷑ in spe ue¬
nie tupitudinem crimĩs. tanto facilius
consequit᷑ grãm rẽmissõĩs. Ipsi enĩ sacer¬
dotes plus iam possunt ꝓficere. plus con¬
cata ut ea que penitentia poscũt nõ tune¬
ant publicare. remoueatur imꝓbabib cõ¬
suetudo. ne multi apñie remediis arcean¬
tur. dum aut erubescunt aut timent. ĩ¬
imuitis sua fcã reserare. quib possunt ꝑcel¬
qui ꝓ delistis penitentiũ p̃cator acced. Tũc
enĩplures ad penitentiam poterunt ꝓuoca¬
ri si pplĩ aurib nõ publicetur conscĩa con¬
ter ostendr oportere dõprimũ. ⁊ deiide sac̃¬
doti offerre cõfessionem. nec alit̾ posse ꝑ¬
ueniri ad ingressum ꝑadisi. si ad sit facultas.

Expanded text:
tiam. Et quoniam verecundia magna est poena, qui tiam. Et quoniam verecundia magna est poena, qui erubescit pro Christo fit dignus misericordia. Unde patet quia quanto pluribus confitebitur in spe veniae turpitudinem criminis, tanto facilius consequetur gratiam remissionis. Ipsi enim sacerdotes plus possunt proficere, plus conodi peccata, ut ea qui poenitentiam poscunt, non timeant publicari, removeatur improbabilis consuetudo, ne multi a tur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis sua facta reserari, quibus possintqui pro delictis poenitentium precator accedat. Tunc enim plures ad poenitentiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia conter ostenditur oportere Deo primum, et deinde sacerdoti offerri confessionem; nec aliter posse perveniri ad ingressum paradisi, si adsit facultas. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃senter uitam suam deo per sacerlotem
p̃uemat iudiciũ dĩ ꝑ confessionẽ. Drecepit
enĩ dñs mũdandis. ut ostend̾ent ora sacerdo¬
tib docens corporali p̃sentia. confitenda ꝑcc̃a
monstrate. ⁊ om̃s. nõ unus ꝓ om̃ib. son ali¬
um statuatis nũciũ qui ꝓ uob̾ offerat munꝰ
ad moysen statutũ s qui ꝑ uos perrastis: ꝑ
uos erubescatis. Erubesdenna enĩ ip̃a: partẽ
ut nemo peniteret in occulto. In ħ enĩ ꝙ per
se ip̃m dicit sacerdoti. ⁊ erubescentiam iũcit
timore offensi fit uenia crminis. fit enĩ ue¬
male per confessionẽ ꝙ cuminale erat mo
peratõe. ⁊ si nõ statim purgatur. fit tamẽ
ueniale ꝙ cõmiserat mortale. Multũ enĩ
satisfactõnis obuilis. qui erubescentie do¬
minans nich̾ eoꝵ que cõmisit nũcio dei ne¬
gaure. Deus enĩ qui misicors ⁊ iustꝰ est si
dlimittẽ. sed oportet ut iustus misereatur
iuste. Considerat enĩ si dignus est. nõ dico
tiam. laborat enĩ menspatiendo erubescen¬

Expanded text:
repraesentet vitam suam Deo per sacerdotem, praeveniat judicium Dei per confessionem. Praecepit enim Dominus mundandis, ut ostenderent ora sacerdotibus : docens corporali praesentia confitenda peccata, monstrate, et: Omnes, non unus pro omnibus; non alium statuatis nuncium, qui pro vobis offerat munus a Moyse statutum, sed qui per vos peccastis per vos erubescatis. Erubescentia enim ipsa partem habet ut nemo poeniteret in occulto. In hoc enim quod per seipsum dicit sacerdoti, et erubescentiam vincit, timore Dei offensi fit venia criminis. Fit enim veniale per confessionem quod criminale erat in peratione, et si non statim purgatur, fit tamen veniale quod commiserat mortale. Multum enim satisfactionis obtulit, qui crubescentiae dominans, nihil eorum quae commisit, nuntio Dei negavit. Deus enim qui misericors et justus est, sidimittere; sed oportet ut justus misereatur juste. Considerat enim si dignus est, non dico atiam. Laborat enim mens patiendo erubescen
Abbreviated transcription (Latin):
malo. s ꝙ̃ intanto scandalo. alioꝵ est. atoꝑ
ħ expediri utilirati eccł̃ie uiõi. antistit in
noticiam multoꝵ. ł tocius plebis ag̾e pe¬
nitentiam nõ recuser. ne lecali plage per
pudorem addat timorem. cũ tanta est pla¬
ga pc̃ci ⁊ impetus morbi. ut medicam̃ta
corporis ⁊ sanguinis domini differenda sĩt

Expanded text:
to scandalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitiam multorum vel totius plebis agere poenitentiam non recuset, ne lethali plagae per pudorem addat tumorem. Cum tanta est plaga peccati et impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differenda sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ligat nos ut frequent̾ scriptura
dicit. que eius dilestõnẽ erga nos
os ꝓcelit ita Si fruit᷑: eget bono
nr̃o. ꝙ nemo sanus dixerit. Ait .n.
ꝓpheta ẜonoꝵ meorum ñ indigeᷤᷤ
Om̃e enĩ bonũ nr̃m ł ip̃e ẽ. ł ab
ipso est. Nongͦ fruit᷑ nob̾. s utit᷑.
Si .n. nec fruit᷑ nec utit᷑. nõ in ue¬
nio qũõ diligat nos. neq tamẽ
sic utitur nobis: ut nos aliis re¬
b. Nos .n. res quib utimur ad
id referimꝰ: ut dei bonitate ꝑfru.¬
amur. Deus uõ ad suam bonita¬
tem usum nr̃m refert. Ille enim
maseret᷑ nr̃i pp̃ suam bonitatem.
Nos aũt nobis inuicẽ: ppõ illius
bonitatẽ . Que nr̃i miseret᷑ ut se
mur: ut illo ꝑfruam᷑. Cum .n. nos
alicuiꝰ misẽmur. & alicui cõsuli¬
mꝰ. ad eiꝰ quidẽ facimus utilitatẽ.
am᷑. Item qr bonus ẽ: sumꝰ. ⁊ in qͣn¬
tum sumus: bonisumꝰ. Porro qr ⁊̃
iustꝰ est: nõ impune malisumus.
et in qͣntum mali sumꝰ: in tm̃ õs̃ mi¬
nus sumꝰ Ille gͥusus quo nobis

Expanded text:
ligat nos, ut frequenter Scriptura dicit, quae ejus dilectionem erga nos et procedit ita: Si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Ait enim Propheta: Bonorum meorum non eges. Omne enim bonum nostrum vel ipse est, vel ab ipso est; non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur nostri propter suam bonitatem; nos autem nobis invicem propter illius bonitatem. Ille nostri miseretur, ut se mur, ut illo fruamur. Cum enim nos alicujus miseremur, et alicui consulimus, ad ejus quidem facimus utilitatem, amur. Item quia bonus est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus . Porro etiam quia justus est, non impune mali sumus; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille ergo usus, quo nobis
Abbreviated transcription (Latin):
to uideri suꝑfluus. cum multis
ĩpigris. multis q indoctis int̾
quoz ⁊ et michi sit necessanius.
breui uolumine cõplicans. patr̃
sententias appositis eoꝵ testimo¬
niis. ut ñ sit necẽe q̃renti libroꝵ
numerositatẽ euoluere. cuibre¬
correctorem desidero. maxime y ꝓ
funda u̾sat᷑ u̾itatis questio. que
hr̃et contͣdictores. Ut autẽ qd̾ q̃¬
rit᷑ facilius occurratꝰ tytłos qͥb
singłorũ libroꝵ capitula distĩ¬
gunt᷑. p̃misimus.

Expanded text:
to videri superfluus, cum multis to videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessarius; brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brecorrectorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.
Abbreviated transcription (Latin):
sui desiderii dogmate aliis inge¬
rentes. qui contentioni studẽtes cõ¬
tra u̾itatem siue fidem bellant In¬
ter ueri namq assertõnem.⁊ pla¬
citi defensionẽ: pertinax pugna ẽ.
dum se ⁊ iu̾tas tenet.⁊ se uolũtaᷤᷤ
erroris tuet᷑. Horũ gͥ ⁊ deo odibilẽ
eccl̃iam eu̾tere. atq ora opilare:
ne uirꝰ nequitie in alios effund̾e
queant. ⁊lucemam u̾itatis in cã¬
delabrõ exaltare uolentes. in la¬
bore musto acsudore. uolumen
deo prestante compegimus. ex
testimoniis ueritatis in eternũ
fundaus. in .iiiiͦ. libris distinctũ
In quo maioꝵ exempla doctrinã¬
q reperies In quo ꝑ cliũce fidei sĩ¬
ceram ꝓfessionẽ iuꝑee doctrine fra¬
udulentiam: ꝓdidimus Aditũ
demonstrande ueritatis cõplexi.
nec pericło impie ꝓfessionis inser¬
ti temꝑato inter utr̃q mod̾ami¬
ne utentes. Sicubi uero parum
uox nr̃a insonuit ñ a prius dis¬
cessit limitib. Non gͥ debet hic
labor cuiꝙͣ pigro uel multũ doc-¬

Expanded text:
sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum doc
Abbreviated transcription (Latin):
ligend̾ est. qr in manifestatõne corporis ⁊
distensione m̃broꝵ semel tm̃ in cruce pepẽ¬
dit. offerens se pr̃i hostiam redẽptõnis
lutẽ potens. Quid gͦ nos: Nonne ꝑ singn¬
recordatõm mortis eiꝰ sit. ⁊ una est hostra¬
plum est illiꝰ. id ip̃m semꝑ. id ip̃m offert᷑¬

Expanded text:
quia in manifestatione corporis et distinctione membrorum semel tantum in cruce pependit, offerens se Deo Patri hostiam redemptionis lutem potens, quid ergo nos? Nonne per singurecordationem mortis ejus, et una est hostiaplum est illius, idipsum semper, idipsum se
Abbreviated transcription (Latin):
mortuꝰ s̃ ĩ cruce .s. ẽ. ibiq ĩmolatꝰ est in se¬
met ip̃o. Cotidie autẽ immolatur in sacͣ¬
m̃to. qr in sacram̃to recordatõ fit illius
stm est. in memoria nr̃a omĩ anno fit .s.
quociens pascha celebrat᷑. nũquid totiẽs
xp̃c occidit᷑ . sed tm̃ anniu̾saria recordatõ
rep̃sentat qd̃ olim fcm̃ est ⁊ sic nos facit

Expanded text:
 ibique immolatus est in semetipso; quotidie autem immolatur in sacramento, quia in sacramento recordatio fit illius factum est, in memoria nostra omni anno fit. Quoties pascha celebratur, nunquid toties Christus occiditur? Sed tamen anniversaria recordatio repraesentat quod olim factum est, et sic nos facit
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ita suꝑ ioh̾em. Habuit aliqͣndo dĩfi¬
lius qd̾ nõdũ hũit idem ip̃e hoĩs filus. qr ñ¬
dum erat hõ. Item in eodem. Prius ꝙͣ mũdꝰ ãi¬
minẽ illũ. in qͣntũ homo est cepisse. in qͣnt̃
u̾bũ est semꝑ fuisse. hic enĩ absq diftinctõe
nõ est referenda responsio. Nam ce ip̃e aũs.
hiꝰ utitur distinctõe. in płrib locis dicens

Expanded text:
oan.: Habuit aliquando Dei Filius quod non habuit idem ipse homo Dei Filius, quia nondum erat homo. Item idem in eodem: Priusquam mundus esminem illum in quantum homo est, coepisse; in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi utitur distinctione in pluribus locis, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qr sine alicuiꝰ tẽptatõe peccauit: per
alium ut surgeret uiuari nõ debuit.
nec ꝑ se potuit. ⁊ iõ irremediabile pecra¬
tum eiꝰ extitir. pcc̃m uo̾ hoĩs sicut ꝑ ali¬
um hũit mnitium: ita ꝑ aliũ nõ incon¬
gruehũit remediũ

Expanded text:
vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut per alium habuit initium, ita per alium non incongrue habuit r
Abbreviated transcription (Latin):
est: qñ nob̾ extrinsecus malum uisibilit̾
suggi̾tur. u̾bo ł signo aliqͦ. ut ille cui fit:
ad consensum pcc̃i declinet. ⁊ talis tẽpta¬
tio tm̃ fit ab adu̾sario. inti̾or u̾o̾ tẽptatõ
est: qñ inuisibilit̾ malum. nob̾ intrin¬
secus suggeritur. ⁊ ħ tẽptatõ aliqũ sit ab
hoste: aliqñ a carno. Nam ⁊ diabolus
inuisibiliter mala suggerit ⁊ ex carnis
corruptõne suborit᷑ motꝰ illicitꝰ. ⁊ titilla¬
tio pͣua. iõq tẽptatõ que ẽ ex carne: nõ
fit sine pcc̃o. Que autẽ ẽ ab hoste nisiero
sentiatur: nõ ht pcc̃m s est matĩa exer¬
cende uirtutis. Tẽptatõ aũ carnis inti̾or.
difficiliꝰ uĩcit᷑. quia int̾ius oppugnans:
de nr̃o contͣ nos roborat᷑. homogͥ qui
sola extiori tẽptatõs pulsatus cecid̃. tãto
grauiꝰ plectendꝰ erant qͣnto leuiori ĩpul¬
su: fuerat ꝓstratꝰ. Et tamẽ qr aliqͣm. lic¬
Quigͦ incitatorẽ hũit ad malũ: nõ miꝰ¬
te reꝑatorem hũit ad bonũ. Diabolus

Expanded text:
est quando nobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licgo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
quiũt illi de bñdc̃õe aque qua fit bap̃s¬
⁊ aluid de bñdcõe panis ⁊ olei. Potest enĩ
bap̃s celebrari in aqua ⁊̃ nõ bñdc̃a. qr illa
bñdc̃o ꝓ reu̾entia tm̃ fit ⁊ decore nõ uirnu¬
te sacram̃ti. s corpus xp̃i nõ pot̾ confici nͥ
de pane consecrato. nec unctõ illa fĩ potest:
nisi de oleo ab ep̃o scĩficato. Idõq illa scĩfi¬
catio ad uirtutem sacram̃ti ꝑtinere uid̾r.
In coniugio qͦ semel tm̃ bñd̾r quisq non
dicti referas ad scĩficatõm rei. qua sacramẽ¬
tum expletur. de omĩ sacram̃to generalit̾
id uerum est. Si uo̾ ad susceptõm sacram̃ti
de quibdam uerum est ꝙ nõ iterant᷑ cre

Expanded text:
quiunt illi, de benedictione aquae qua fit Baptisquiunt illi, de benedictione aquae qua fit Baptismus, aliud de benedictione panis et olei, potest etiam Baptismus celebrari in aqua etiam non benedicta, quia illa benedictio pro reverentia tantum fit et decore, non virtute sacramenti. Sed corpus Christi non potest confici, nisi de pane consecrato; nec unctio illa fieri potest, nisi de oleo ab episcopo consecrato. Ideoque illa sanctificatio ad virtutem sacramenti pertinere videtur. In conjugio quoque semedicti referas ad sanctificationem rei qua sacramentum expletur, de omni sacramento generaliter id verum est; si vero ad susceptionem sacramenti, de quibusdam verum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
altaris ⁊ pnĩe ⁊ coniugii. sepe iterari uid̾r.
qr sepe satram̃tũ corporis ꝑcipitur. freq̃nt̾
pnĩa agitur. coniugiũ sepe contrahitur
Quare gͦ unctio similit̾ nõ potest iterari. Si
morb nõ reu̾titur. medicina nõ iterat᷑. Si
uͦ morb nõ potest cohiberi. qrͣ debet medi¬
cina ꝙ hiberi  s icut or̃o iterari potest. ita
memorat ia cobꝰ. uͥtr̃q alteri cooperatur ad
conferendam alleuiatõm. corporis ⁊ anĩe.
Cur gͦ negetur unctõm suꝑ infirmũ tt̾an
posse ad impetrandam sepuis sanitatẽ mẽ¬
or̃o. Quidam aũ de omĩ sacram̃to intelligi
sacramenta sepius posse suscipi. quedã uͦ
ñ. Nec tñ que sepius sumũt᷑ totaliter ite¬
rantur. ut sacramentũ altaris ⁊ unctõis
dicitur eadem hostia. ł idem oleum. nõ ite¬
ratur sacram̃tũ cum iniuria. Sed dicit
quis sic. ⁊ bap̃s nõ iteratur. ⁊ si aliquis
frequenter baptitizetur. dum eadem a¬
qua nõ iterũ bñdicatur. S aliud est in¬

Expanded text:
tiae, et Conjugii saepe iterari videtur; quia saepe sacramentum corporis percipitur, frequenter poenitentia agitur, conjugium saepe contrahitur. Quare ergo unctio similiter non potest iterari? Si morbus non revertitur, medicina non iteretur. Si vero morbus non potest cohiberi, quare medicina debet prohiberi? Sicut oratio iterari potest, ita memorat Jacobus, et utrumque alteri cooperatur ad conferendam allievationem corporis et animae. Cur ergo negatur unctionem super infirmum posse iterari ad impetrandam saepius sanitatem menoratio? Quidam autem de omni sacramento intelligi sacramenta saepius posse suscipi, quaedam vero non. Nec tamen quae saepius sumuntur, totaliter iterantur, ut sacramentum altaris et unctionin iterum benedicitur eadem hostia, vel idem oleum, non iteratur sacramentum cum injuria. Sed, dicet quis: Sic et Baptismus non iteratur, etsi aliquis frequenter baptizetur, dum eadem aqua non iterum benedicatur. Sed aliud est, in
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur dõnũ dĩ quia proprietate est doñ
ut filius natuitate. et utroq modo dr
relatiue ⁊ scđm eandem relationem

Expanded text:
ie donum Dei, quia proprietate est donum, ut Filius nativitate; et utroque modo dicitur relative et secundum eamdem relationem
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s incorporeos pena corporab ignis as¬
tringi si sp̃s hominũ ⁊̃ ip̃i incorporei
⁊ nũc potuerunt includi corporalib mẽ¬
bris. ⁊ nũc potuerunt corpoꝵ suoꝵ iũcłis
in solubiliter alligari. Gehenna illa.
que stagnũ ignis ⁊ sulphuris dc̃a est: cor¬
poreus ignis erit.⁊ cruciabit dãpnatoꝵ
corpora hominũ ł demonũ s solida
hominũ. aere hominũ. unus enĩ ut̾sq
ignis ent. ut u̾tas ait. de quo igne si
qr᷑ qual. uel ubi sit: aũs sic respondet

Expanded text:
itus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum etiam incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari? Gehenna illa quae stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit damnatorum corpora vel hominum, vel daemonum; sed solida hominum, aerea daemonum. Unus enim utrisque ignis erit, ut Veritas ait. De quo igne si quaeritur qualis vel ubi sit, Augustinus sic respondet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ effudit in alios. in quo utͣq na᷑ mon¬
strata est. humana .s. ⁊ diuina. accepit
quippe ut hõ: effudit utdeus. Nos aũ
acciꝑe quidẽ hoc donũ possumꝰ ꝓmo
dulo nr̃o. effundere uero suꝑ alios ñ
utiq possumꝰ s ut ħ fiat deum super
eos a quo id esficit᷑ inuocamꝰ. hiis u̾b̾

Expanded text:
et effuderit: in quo utraque natura monstrata est, humana scilicet et divina. Accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro; effundere vero super alios non utique possumus, sed ut hoc fiat, Deum super eos a quo id efficitur invocamus. His verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
utr̃ apcc̃o soluere ualeat sacerdos
tum et̾ne mortis solus ualeat. Quidam ar¬
bitratist̃ cum pcc̃or duplicit̾ ligatus tene
cecitate. ⁊ debito future pene. altm̃n curari
ꝑ dm̃. altm̃ solui per sacerdotem. Patitur
enĩ ꝑ pcc̃m quasdam tenebras intĩores ⁊
macłas a quib nͥ liberetur: ꝓhiciet᷑ in te¬
nebras extĩores. Cum aũ lib̾atur ab hiis:
suscitat᷑ a morte pcc̃i. Unde apłs. surge qͥ
dormis. ⁊ illuminab̾ tͥ xp̃c Solus enĩ xp̃c ñ¬
sacerdos aĩam resuscitat. ac pulsis teneb̾s
intĩorib ⁊ macłis eam illiũat ⁊ mundat.
qui aĩe faciem lauat. Debitũ uͦ et̾ne pene
solũe concessit sac̃ dotib. qd̾ in resurrectõe
aiunt ip̃e intu̾s aĩam a caligine maciã¬
q pcc̃ emundat. Sacerdotib uero dedit iuĩ¬
łm et̾ne morus soluere. Aui uͦ dñt solum
dm̃ nõ sacerdotem. debitũ eterne mortis di¬
mitters. sic̃ ⁊ aĩam it̾i̾us ꝑ se uinificat. nec
tñ diffitentur sacerclotib traditam potesta¬

Expanded text:
utrum a peccato solvere valeat sacerdos,tum aeternae mortis solvere valeat. Quidam arbitrati sunt, cum peccator dupliciter ligatus teneacaecitate, et debito futurae poenae, alterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatum quasdam tenebras interiores et maculas, a quibus nisi liberetur, projicietur in tenebras exteriores. Cum autem liberatur ab his, suscitatur a morte peccati. Unde Apostolus: Surge qui dormis, et illuminabit te sacerdos, animam resuscitat, ac, pulsis tenebris interioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum Deum; non sacerdotem, debitum aeternae mortis dimittere, sicut et animam interius per se vivificat; nec tamen diffitentur sacerdotibus traditam potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ieix. Nũib deus dimittit pcr̃a. tegit ne i lẽz
iudicio reuelentur. Item cassyodorꝰ. Quigͣ ea
ꝙ deus ip̃e penitentem soluit a debito pene
⁊ tuno soluro qũ intus illumiãt. inspiran
humiliatũ. nͥ in caritate. Qui aũ caritatẽ
ħt: dignus est utta. Nemo aũ simul dis¬
debito eterne mortis. filius enĩ ire ẽẽ desiit
solutus est ab ira. que ñ manet suꝑ illũ
Non gͥ postmod̾ ꝑsacerdotem cui cõfitetur
ab ira eterna lib̾atur. a qua iam lib̾atꝰ est
ꝑ dñm ex quo dyat confitebor. Solus gͥ d̃s
Item anibi. uerbum dĩ dimittit pcc̃a sac̃¬
dos ⁊ uidex. Sac̃dos quidem officiũ suum
exhibet: s nulluis potestatis uira ȩxercet

Expanded text:
psal.: Quibus Deus dimittit peccata, tegit ne in judicio revelentur. Item Cassiodorus ad eumdemquod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirandhumiliatum, nisi in charitate. Qui autem charitatem habet, dignus est vita aeterna. Nemo autem simul videbito aeternae mortis. Filius enim irae jam esse desiit, solutus est ab ira quae non manet super illum Non ergo postmodum per sacerdotem cui confitetur ab ira aeterna liberatur, a qua jam liberatus est per Dominum, ex quo dixit: Confitebor. Solus ergo Deus Item Ambr.: Verbum Dei dimittit peccata, sacerdos est judex. Sacerdos quidem officium suum exhibet, sed nullius potestatis jura exercet.
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃m est nõ mechaberis. poterat illud in¬
b p̃ceptis. ñ mechandi. ñ furandi. ipsa
opera notatas̃. ⁊ ꝓhibita. In his uo̾ ex¬
tremis ipsa cõcupiscentia Multũ gͦdif¬
ferũt illa ab istis. unde illi p̃cepto ñme¬
chandi fit suꝑadditio in euuangłio. S̾¬
om̃ĩs cõcupiscentia mefhandi ꝓhibetur
s cum hͥ ꝓhibetur cõcupiscentia aliene
uxoris ⁊ aliene rei. Qrͣ d̾i lex cõprimẽ ma¬
mũ: Illud de lege d̾r scd̾m cerimonialia
ñ scl̾m moralia . ł qr in lege nõ est genera

Expanded text:
dictum est, Non moechaberis, poterat et illud inbus praeceptis, non moechandi et non furandi, ipsa opera notata tremis, ipsa concupiscentia; multum ergo differunt illa ab istis. Unde illi praecepto non moechandi, fit superadditio in Evangelio, omnis concupiscentia moechandi prohibetur. Sed cum hic prohibeatur concupiscentia alienae uxoris, et alienae rei, quare dicitur lex comprimere mamum? Illud de lege dicitur secundum caeremonialia, non secundum moralia; vel quia in lege non est generalis
Abbreviated transcription (Latin):
occidentem. ea certe est decalogꝰ. qui ñ d̾r lit¬
tera occidens eo ꝙ mala sit lex. sqr prohi¬
bens pcc̃m. auget cõcupiscentiam. ⁊ add̾
p̃uaricatb̃m. nisi liberet gr̃a. Que gr̃a
nõ sic habundabat inlege ut in euuͦ¬
Rex gͦ bona est. ⁊ tñoccid̾ sine gr̃a. cũ sit
uͥtus pcc̃i que nibr qd̾ sine gr̃a impleri
nõ potest. Grã aũ deerat. ⁊ id̾o littera oc¬
cidens erat. Distat aũ enũglii lutera a
legis littera. qr diu̾sa st̃ ꝓmissa ibi ter¬
cordas ꝑsalt̾ii. utriq sexiu impositas q̃
cantate tangende s̃. ito uicioꝵ fere otticã¬

Expanded text:
or. 3, ea certe est Decalogus, qui non dicitur littera occidens eo quod mala sit lex, sed quia prohibens peccatum auget concupiscentiam, et addit praevaricationem nisi liberet gratia, quae gratia non sic abundat in lege ut in Eit sine gratia, cum sit virtus peccati quae jubet quod sine gratia impleri non potest. Gratia autem deerat, et ideo littera occidens erat. Distat autem Evangelii littera, a legis littera, quia diversa sunt promissa; ibi terchordas Psalterii utrique sexui impositas, quae charitate tangendae sunt, ut vitiorum ferae occida
Abbreviated transcription (Latin):
d̾r. illo uolente d̾r. Est gͦ uiciũ uolũ¬
tatis. quo est homo deterior. ꝗ uici¬
um si longe ab est adĩ uoluntate ut
rõ docet. aquo sit querend̾ est. Ecce a¬
ꝑte hic dicit aũs deo auctore ⁊ uolente
hominẽ nõ fieri deteriorẽ. s uicio uolũ¬
tatis sue. Non est gͦ deo austore ꝗ ma¬
lum fit ab aliquo. ⁊ ita dõ uolente ma¬
la nõ fiunt.

Expanded text:
dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium volundicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quum si longe abest a Deo voluntate, ut ratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio voluntatis suae. Non est ergo Deo auctore quod malum fit ab aliquo; et ita Deo volente mala non fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
atrendat que scͥpra sunt. facile
⁊ ei ꝑciꝑe ex malis bona ꝓuenire. et
ex ea rõne dcm̃ ẽẽ. ꝗ bonum est mala
fieri ł eẽ nõ qͥa malum sit bonũ ł qr
bonũ sit malũ fieri. Non est enĩ boñ
malum fieri ab aliquo. quia nõ est
bonũ ut aliquis faciat malũ. si enĩ
hoc ẽẽt bonũ ꝓfecto huiꝰ deus auc¬
tor eẽt. ⁊ qui ẽ austor omnus boni
ꝗ si hui deus auctor est: eo gͦ austore
homo agit malum. ⁊ ita eo auctore
hõ sit deterior ⁊ si eo austore homo
fit deterior. tũc eo uolente homoi
sit deterior. Idem .n. est dr̃e aliquid
fieri dõ austore: ꝗ dõ uolente. Deoã
astruit a minori dicens ita. sulio sa as¬
piente hõie auctore fit homo deterior
tanta eñ est ista culpa que in sapiẽ¬
tem hominẽ cad̾e̾ nequit Est aũ d̾s
oĩ homĩe sapiente sapientior. Multo
minꝰ gͥ dõ auctore fit hõ detetior mł¬
to enĩ est p̃stantior dei uoluntas ꝗͣ
hoĩs sapients. Illo aũ auctore cum

Expanded text:
attendat quae scripta sunt, facile est ei percipere ex malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boniauctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid fieri Deo auctore, quod Deo volente: Deo auastruit a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior; tanta enim est ista culpa quae in sapientem hominem cadere nequit: est autem Deus i homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum
Abbreviated transcription (Latin):
ingenitꝰ. ita ip̃e solus debeat dsci nõ
genitꝰ. ł nõ filius. ut nec etiam sp̃s
dici nõ genitꝰ. ł nõ filius. Spiritꝰ uͦ
scp̃ sicut nõ dicitur ingenitꝰ. ita i¬
quiunt nõ est dicendꝰ nõ genitus

Expanded text:
ingenitus, ita ipse solus debeat dici non genitus, vel non Filius; ut nec etiam Spiridici non genitus vel non Filius; Spiritus vero sanctus sicut non dicitur ingenitus, ita, inquiunt, non est
Abbreviated transcription (Latin):
quens est inuestigare qͣles frĩ fuĩnt in
ip̃o primordio sue cõditõnis. Et .iiiiͬ. qͥd̾
angłis uident᷑ esse attributa in inicio sb
memoria ⁊ uoluntas siue dilectio Libe¬
rum quoq arbitrium .i lib̃a inclinã¬
de uoluntatis siue ad bonũ siue ad ma¬
lum facultas. poterant .n. ꝑ lib̾m arbitͥ¬
um sine molentia ⁊ coastione ad utrum¬
libi ꝓpria uoluntate flecti¬

Expanded text:
est investigare quales facti fuerunt in ipso primordio suae conditionis; et quatuor quidem angelis videntur esse attributa in initio submemoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntatis sive ad bonum, sive ad malum facultas. Poterant enim per liberum arbitrium sine violentia et coactione ad utrumlibet propria voluntate deflecti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Reati uo̾ cum pro eo siue transierit siue
assit. mẽs hoĩs polluta est. ⁊ corrupta totꝰ¬
q homo suppliciis obligatus ꝑpetius. nͨͦ
unqͣ est in aliquo pcc̃ astu p̃ter originale
quĩ sit ĩ reatu s est reatu int̾clum pꝰ qͣm

Expanded text:
est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusque homo suppliciis obligatur perpetuis. Nec unquam est in aliquo peccatum actu, praeter originale, quin sit etiam reatu; sed est reatu intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
reterea queri solet cum ab aliquo per¬
petrato uoluntate ꝑcc̃o. uolũtas id
agendi ⁊ actõ transierit. ñdum tñ uera habi¬
ta penitentia. utrum illud pcc usquequo
peniteat sit in eo ꝙ nõ eẽ uid̾r. qr uolũtas¬

Expanded text:
et quaeri, cum ab aliquo perpetrato voluntate peccato voluntas id agendi et actio transierint, nondum tamen vera habita poenitentia, utrum illud peccatum usquequo poeniteat sit in eo? Quod non esse videtur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptõ ⁊ ꝓhibitio ateꝑ consiliũ cũ sint
tria. d̾r tamẽ unũqd̾ꝙ eorum dĩuolũtas
quia ista signa sunt diuine uoluntatis.
quemadinos ⁊ signa ire dñr ira. ⁊ dilecti¬
onis signa dilestio appellantur ⁊ dicit᷑
iratus deus ⁊ non est ira in eo aliqͣ. sed
signa tm̃ que foris sunt quib iratus os¬
tendr: ira ip̃iꝰ nominant᷑ ⁊ est figura di¬
cendi scłm quam nõ est fł̾m qd̃ dicitur
s uerum qd̾ d̾r sub tropi nubilo obum¬
bratur. ⁊ scd̾m hos tropos diu̾se uolũ¬
rates dĩ dñr quia diu̾sa sunt illa que
ꝑ tropum uoluntas dĩ dñr. U̾¬

Expanded text:
et prohibitio atque consilium, cum sint tria, dicitur tamen unumquodque eorum Dei voluntas, quia ista sunt signa divinae voluntatis: quemadmodum et signa irae dicuntur ira, et dilectionis signa dilectio appellantur; et dicitur iratus Deus, et tamen non est ira in eo aliqua, sed signa tantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quam non est falsum quod dicitur; sed verum quod dicitur, sub tropi nubilo obumbratur. Et secundum hos tropos diversae voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt illa quae per tropum voluntas Dei dicu
Abbreviated transcription (Latin):
lucis sicut ostend̾ scriptura. q̃ perõ.
cõmemorata rerum informitate ear̃
dispositõm a luce inchoauit. subde ᷤᷤ
Oixit deus fiat lux. ⁊ fcã est lux ⁊ di¬
iusit lucem a tenebris. applłauit q
lucem diem ⁊ tenebras noctem eo fa¬
ctum est uesꝑe ⁊ mane dies unus.
Congrue mundi ornatꝰ a luce cepit:
unde cetera que creanda erant uide¬
rentur¬
rentur Qual̃ fui̾t lux

Expanded text:
lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Et factum est vespere et mane dies unus. Congrue mundi ornatus a luce coepit, unde caetera quae creanda erant viderentur. 2. Qualis fuerit lux
Abbreviated transcription (Latin):
ambꝵ. quib sig̃care uidetur
xp̃m scd̾m humanũ affectũ de potẽ
tia pr̃is dubitasse sic dicens. in t̾cio li
de tri. De quo dubitat : De se an de pr̃e:
De eo utiq cui dicit. tranffer. dubitat
hominis affestu. Nam deus de pr̃e nõ
clubitat. nec de morte formidat ꝓph̾a
cẽ nõ dubitat. qui nͭ deo ẽẽ impossibi
es deum: proph̾a nõ dubitat. ⁊ filiũ
dubitare tu credisͤ. Ut homo gͦ du¬
bitat. ut homo locutꝰ est. Hiis u̾bis
ł dĩ ailius. s in qͣntũ homo dubitau̾it
affestu humano. qd̾ ea ratione dictũ
accipi potest. nõ quia ip̃e dubitau̾it.
s qr modũ gessit dubitantis. ⁊ hõib
dubitare iudebatur
u̾ba hylarii lon¬
ge diu̾sam expͥmetia sententiam a

Expanded text:
 quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic dicens in lib. 2 de Fide: De quo dubitat, de se, an de Patre? De eo utique cui dicit transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus non de Patre dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui nihil Deo esse impossibiles Deum? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est. His verbis vel Dei Filius, sed in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur. 5. Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a
Abbreviated transcription (Latin):
thori nõ seruabant illi prẽs. dm̃s
in hoc seruasse fidem thori. qr nõ aliis s ꝓpͥ¬
is uxorib ł ancillis miscebantur. Ecce que
fui̾t cõsuetudo in hac re ante legem. legis
uo̾ tp̃r interlixit moyses carnalem copłam
sĩcum mr̃e. cum nou̾ca. cũ sorore cũ nepti cũ
amica cum mat̾tera cum nuru ⁊ aliis qͥb¬
dam. Permisit autẽ cliuorciũ fr̾. dato libel¬
lo repudii. In quo tur scribebat causas ꝓ qͥ¬
b uxorem repudiabat. ꝑmisit cẽ aliam du¬
cere dato priori libello. Qd̃ pp̃ durriciam cor¬
dis eorũ ꝑmissum xp̃c dicit. Non ut cõce¬
deretur discidiũ s ut tolleretur homitidi¬
um ꝑmisit fieri mala. ne fierent peiora. ⁊
hoc ꝑmittendo nõ dĩiusticiam demõstra¬
uit. s in pectatore minuit culpam.
Cui licebat plures habere. uel non.

Expanded text:
thori non servabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis miscebantur. Ecce quae fuerit consuetudo in hac re ante legem. Legis vero tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere dato priori libello; quod propter duritiam cordis eorum permissum Christus dicit, non ut concederetur dissidium, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat plures habere, vel non.