comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tudine perterriti. & salo nauseaq. confecti. iure iurãdo
accepto: nihil his nocituros hostes se octalicio dediderũt.
qui omnes ad eũ perducti contra religionẽ iurisiurandi
in eius conspectu crudelissime interficiuntur. At ueteranę
legionis milites itẽ conflictati & tempestatis & sentinae
uiciss nõ ex pristina uirtute remittendum aliquid pueoi¬
uerut: sed tractandis condicionib & simulatiõe dediciois
extracto primo noctis ep̃re gubernatorẽ in terrã nauẽ
ciscere cogũt. ipsi idoncũ locum nacti. reliquã noctis
partem ibi confecerũt. & luce prima miffis ad eos ab octa¬
utio equitibis qui eam partẽ orae maritimȩ obseruabant
circiter cccc. quiq armaci eos ex praesidio secuti sunt
se defenderũt: & non nullis eoꝵ interfectis incolumes ad
nr̃os se receperũt. quo facto conuentus ciuuium romanoꝵ
qui lissum optinebant quod oppidum hsantea caesar

Expanded text:
tudine navium perterriti et salo nausiaque confecti iureiurando tudine navium perterriti et salo nausiaque confecti iureiurando accepto nihil iis nocituros hostes se Otacilio dediderunt; qui omnes ad eum producti contra religionem iurisiurandi in eius conspectu crudelissime interficiuntur. at veteranae legionis milites, item conflictati et tempestatis et sentinae vitiis, neque ex pristina virtute remittendum aliquid putaverunt, et tractandis condicionibus et simulatione deditionis extracto primo noctis tempore gubernatorem in terram navem eicere cogunt, ipsi idoneum locum nacti reliquam noctis partem ibi confecerunt et luce prima missis ad eos ab Otacilio equitibus, qui eam partem orae maritimae adservabant, circiter cccc, quique eos armati ex praesidio secuti sunt, se defenderunt et nonnullis eorum interfectis incolumes se ad nostros receperunt. Quo facto conventus civium Romanorum, qui Lissum obtinebant, quod oppidum iis antea Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
intulerãt. de suo timere cogebantur. Itaq tp̃re cõmutato
tempestas & nr̃os texit: & naues rhodias afflixit: Ita ut
ad unũ omnes nũo .XUI. eliderentur: & naufragio inte¬
rirent: & ex magno remigũ propugnatorũq. nio pars
ad scopulos allisa interficeretur : parsa nr̃is distraheret
quos omnes conseruatos caescir domũ remisit: nr̃e naues
duę tardius cursu confecto in noctem conicetȩ cũ igno¬
rarent quẽ locũ reliquae cepissent contra lissum in cn¬
choris constiterũt. has scaphis minoribusq nauigiis com¬
plurib sumptis octalicius crassus qui lissi pracerat. expu¬
gnare parabat. simul de deditione eoꝵ agebat: & in¬
columitatẽ deditis pollicebatur. har altera nauis . ccxx
ex legione tironũ slstulerat. Altera ex ueterana paulo
minus .ce. se compleuerat. his cognoscilicuit quantũ es¬
set hõib praesidii in animi fortitudine. Tirones ent̃ mlti¬

Expanded text:
intulerant, de suo timere cogebantur. itaque tempore commutato intulerant, de suo timere cogebantur. itaque tempore commutato tempestas et nostros texit et naves Rhodias adflixit, ita ut ad unam omnes constratae numero xvi eliderentur et naufragio interirent, et ex magno remigum propugnatorumque numero pars ad scopulos allisa interficeretur, pars ab nostris detraheretur, quos omnes conservatos Caesar domum remisit. Nostrae naves duae tardius cursu confecto in noctem coniectae, cum ignorarent, quem locum reliquae cepissent, contra Lissum in ancoris constiterunt. has scaphis minoribusque navigiis compluribus summissis Otacilius Crassus, qui Lissi praeerat, expugnare parabat; simul de deditione eorum agebat et incolumitatem deditis pollicebatur. harum altera navis ccxx e legione tironum sustulerat, altera ex veterana paulo minus cc. hic cognosci licuit, quantum esset hominibus praesidii in animi firmitudine. tirones enim multi
Abbreviated transcription (Latin):
classi rhodiae pracerat: naues ex portu educit. & cũ
iam nr̃i remissiore uento appropinquassent. idem auster in¬
crebuit. nr̃isq praesidio fuit. neq uõ ille ob eam causim
conatu desistebat: sed labore & perseuerantia nautarũ se ui
tempestatis superare pocçe sperabat. practeruectosq dura¬
chium magna ui uenti nihilo segnius sequebatur. nostri
usi fortunę bñficio tñ impetũ classistimebant. si forte
uentus remisiss&: nacti portũ qui appellatur nynpheum
ultra lissum milia pssuũ tria. eo naues introduxerunt
qui portus ab africao tegebatur: ab austro non erat cutus.
leuisq tempestatis cã classis periculum existimauerãt
quo simulatq intus est itum incredibili felicitate auster
qui perbiduũ flauerat in africũ se uertit. hic subitã com¬
mutationẽ fortunȩ uidere licuit : qui modo sibi timuerãt
hos tutissimus portus recipiebat: qui nr̃is nauib periculũ

Expanded text:
classi Rhodiae praeerat, naves ex portu educit, et cum classi Rhodiae praeerat, naves ex portu educit, et cum iam nostris remissiore vento adpropinquasset, idem auster increbruit nostrisque praesidio fuit. neque vero ille ob eam causam conatu desistebat, sed labore et perseverantia nautarum et vim tempestatis superari posse sperabat praetervectosque Dyrrachium magna vi venti nihilo setius sequebatur. nostri usi fortunae beneficio tamen impetum classis timebant, si forte ventus remisisset. nacti portum, qui appellatur Nymphaeum, ultra Lissum milia passuum iii, eo naves introduxerunt — qui portus ab Africo tegebatur, ab austro non erat tutus — leviusque tempestatis quam classis periculum aestimaverunt. quo simulatque intro est itum, incredibili felicitate auster, qui per biduum flaverat, in Africum se vertit. Hic subitam commutationem fortunae videre licuit. qui modo sibi timuerant, hos tutissimus portus recipiebat; qui nostris navibus periculum
Abbreviated transcription (Latin):
eius amplius processerat tpr̃is tãto erãt alacriores ad
custodias qui classibus praeerãt: maiorẽq fiduciã pro¬
inbendi habebant: & crebris pompeii lr̃is castigabantur:
q̃m primo uenientẽ caesarẽ non prohibuissent. ut reli¬
quos eius excitus impedirẽt: duriusq. quotidie tp̃us ad
transportandũ leniorib uentis expectabãt. quib reb
permotus caesar brundusiũ ad suos seuerius scripsit: ut¬
nactusdoneũ uentũ ne occasionẽ nauigandi dimute¬
rent. siue ad lictora apollonatiũ cursum dirigere. aut
eo naues elicere poesent. haec a custodib classium
loca maxime uacabant ꝙ se longis portib cõmutere
non auderẽt. Illi adhibita audaciã & uirtute admi¬
nistrantibus. M. antonio & ruffa caleno multũ ipsis
militib hortantibus neq ullũ periculũ pro salute caesa¬
ris recusantib nacti austrũ naues soliũt: acq alt̾o
die apolloniam durachiũq̃ praeteruehuntur: qui cum
essent ex continenti uisi & caponius qui durachi.

Expanded text:
eius amplius processerat temporis, tanto erant alacriores ad custodias, qui classibus praeerant, maioremque fiduciam prohibendi habebant, et crebris Pompei litteris castigabantur, quoniam primo venientem Caesarem non prohibuissent, ut reliquos eius exercitus impedirent, duriusque cotidie tempus ad transportandum lenioribus ventis expectabant. quibus rebus permotus Caesar Brundisium ad suos severius scripsit, nacti idoneum ventum ne occasionem navigandi dimitterent, si vel ad litora Apolloniatium cursum dirigere atque eo naves eicere possent. haec a custodiis classium loca maxime vacabant, quod se longius a portibus committere non auderent. Illi adhibita audacia et virtute administrantibus M. Antonio et Fufio Caleno, multum ipsis militibus hortantibus neque ullum periculum pro salute Caesaris recusantibus, nacti austrum naves solvunt atque altero die Apolloniam Dyrrachiumque praetervehuntur. qui cum essent ex continenti visi, Coponius, qui Dyrrachii
Abbreviated transcription (Latin):
cassio industria domitii. fauonio scipionis celeritas
auxiliũ acculit. Scipio castris statutis biduo moratus
ad flumen. quod inter eũ & domicii castra fluebat
alisicam tercio die prima luce exercitũ uado traducie
Et castris positis postero die mane copias ante frontẽ ca¬
stroꝵ struit. Domicius tũ quoq sibi dubitandũ nõ puta

Expanded text:
i, Favonio Scipionis celeritas salutem adtulit. Scipio biduum castris stativis moratus ad flumen, quod inter eum et Domiti castra fluebat, Haliacmonem, tertio die prima luce exercitum vado traducit et castris positis postero die mane copias ante frontem castrorum struit. Domitius tum quoque sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tate & ignominia ꝑmotus libo discessit & brundusio: ob¬
sidionẽqͣ nr̃oꝵ omisit multi iã menses transierunt:¬
& hyenis iã praecipitauerat: neq brundusio naues le¬
gionesq ad caesarem ueniebat: ac nõ nulle euis rei p̃

Expanded text:
tate et ignominia permotus Libo discessit a Brundisio obtate et ignominia permotus Libo discessit a Brundisio obsessionemque nostrorum omisit. Multi iam menses erant et hiems praecipitaverat, neque Brundisio naves legionesque ad Caesarem ve
Abbreviated transcription (Latin):
eo tp̃re antonius brundusii qui uirtutemilicũ confisus
scaphas nauiũ magnaꝵ circicer Ix. cratib pluceisq con¬
texit. eoq milites delectos imposuit: atq eos inlutore plu¬
rib locis seꝑatim disposuit. nauesq. criremes duas quas
brundusii faciendas curauerat. ꝑ cãm excendoꝵ re¬
migũ ad saces portus prodire iussit. has cũ audacius
progressas libo uidiss& sperans intercipi posse quadri¬
remes quinq ad eas misit: quae cũ nauib nr̃is appropin¬
quassent nti ueterani in portũ refugiebãt. Ili studio in¬
cuaei incautius sequebantur. Iam exõib ꝑtib subito an¬
tomanȩ scaphae signo dato se in hostes incitauerũt: pri-¬
moq: impeti unamꝰ ex his quadriremẽ cũ remigib de¬
fensoribi suis ceperũt: reliquas tinpiter refuge coegȩrũt
Ad hoc detrimetum accessit. Ut equitib ꝑ ora maritimã
ab antonio disfositis aquari prohiberentur. qua necessi¬

Expanded text:
eo tempore Antonius Brundisii; is virtute militum confisus eo tempore Antonius Brundisii; is virtute militum confisus scaphas navium magnarum circiter lx cratibus pluteisque contexit eoque milites delectos inposuit atque eas in litore pluribus locis separatim disposuit navesque triremes duas, quas Brundisii faciendas curaverat, per causam exercendorum remigum ad faucis portus prodire iussit. has cum audacius progressas Libo vidisset, sperans intercipi posse quadriremes V ad eas misit. quae cum navibus nostris propinquassent, nostri veterani in portum refugiebant, illi studio incitati incautius sequebantur. iam ex omnibus partibus subito Antonianae scaphae signo dato se in hostes incitaverunt primoque impetu unam ex his quadriremem cum remigibus defensoribusque suis ceperunt, reliquas turpiter refugere coegerunt. ad hoc detrimentum accessit, ut equitibus per oram maritimam ab Antonio dispositis aquari prohiberentur. qua necessi
Abbreviated transcription (Latin):
nit curios ubi cũ quosdam ei municipii sollicitar& eꝗti¬
busq caesaris gallis atq hispomis qui ab eo prȩdomdi cãus
missi erãt pecuniã pollicitaretur: ab his est interfectus
& cempoꝵ sollicitã Italiã hebant: celerẽ & facile exitum
inierũt. Libo profectus ab orico cũ classe cui prȩerat na¬
uiũ .L. brundusiũ uenit. Insulam quae coneni portũ brũ¬
dusiũ est occupat : ꝙ prȩstare unũ locũ arbierabatur. qua
magis necessarius nr̃is erat ingressus ꝗ omniũ lutora ac
portus custodia clouisos teneri. hic repentino aduentu na-¬
ues omenarias quasdum nactus incendit: & imã frum
onustam abduxit: magnũq nr̃is terrorẽ iniecit. & noctu
militibus & sagictariis in terram expositis praesidiũ equitũ
deiecit: & adeo loci opportimitate ꝓfecit. uti ad pompeiũ
lñas mitter& naues reliquas si uellet subduci & refici
iuberet: sua classe auxilia sese cȩsaris prohibituꝵ. Erat

Expanded text:
nit Thurios. ubi cum quosdam eius municipii sollicitaret equitinit Thurios. ubi cum quosdam eius municipii sollicitaret equitibusque Caesaris Gallis atque Hispanis, qui eo praesidii causa missi erant, pecuniam polliceretur, ab his est interfectus.et temporum sollicitam Italiam habebant, celerem et facilem exitum habuerunt. Libo profectus ab Orico cum classe cui praeerat navium l Brundisium venit insulamque quae contra portum Brundisinum est occupavit, quod praestare arbitrabatur unum locum, qua necessarius nostris erat egressus, quam omnia litora ac portus custodia clausos tueri. hic repentino adventu naves onerarias quasdam nactus incendit et unam frumento onustam abduxit magnumque nostris terrorem iniecit, et noctu militibus ac sagittariis in terra expositis praesidium equitum deiecit et adeo loci opportunitate profecit, uti ad Pompeium litteras mitteret, naves reliquas, si vellet, subduci et refici iuberet; sua classe auxilia sese Caesaris prohibiturum. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
atq eo in Italiam euocato ꝙ magnis munerib datis gladi¬
atorię̧ familię̧ reliquas hẽbat sibi coniunxit: atq eũ in
churinũ ad sollicitandos pastores pręmisie. Ipse cũ casilinu
uenir&. imoq tp̃re signa eius militaria atq arma capuȩ
essent compressa & failia neapoli uiscq prodiciõe oppi¬
di appareres. pacestictis consiliis exclusus capua e piculũ
ueritus ꝙ conuentus arma ceperat: atq. cũ hostis loco hñdũ
existimabat. consilio desticit: atq eo itinere sese a uertit
interim milo dimissis circũ municipia lr̃is. ea quae facerꝵ
iussu atq imperio facere pompeii. quae mandata ad se p
bibulum delata essent : quos ex aere alieno labonare arbi¬
trabatur sollicitabat: apud quos cũ proficet nihil quibdã
solutis ergastilis cosam in agro churino oppugnare coepit.
iscũ a .&. pedio praetore cũ legione lapide ictus perit: &¬
caelius profectis ut ip̃e tic dictitabat ad caescrẽ perue¬

Expanded text:
muneribus datis gladiatoriae familiae reliquias habebat, sibi coniunxit atque eum in Thurinum ad sollicitandos pastores praemisit. ipse cum Casilinum venisset unoque tempore signa eius militaria atque arma Capuae essent comprensa et familia Neapoli visa quae proditionem oppidi appararet, patefactis consiliis exclusus Capua et periculum veritus, quod conventus arma ceperat atque eum hostis loco habendum existimabat, consilio destitit atque eo itinere sese avertit. Interim Milo dimissis circum municipia litteris se ea quae faceret iussu atque imperio facere Pompei, quae mandata ad se per Vibullium delata essent, quos ex aere alieno laborare arbitrabatur, sollicitabat. apud quos cum proficere nihil posset, quibusdam solutis ergastulis Compsam in agro Hirpino oppugnare coepit. eo cum a Q. Pedio praetore cum legione , lapide ictus ex muro perit. et Caelius profectus, ut dictitabat, ad Caesarem perve
Abbreviated transcription (Latin):
sine usuris credicę pecumac soluantur. Cum resistet ser¬
iulius consul, reliquiq magrãtus & minus opinione sua ef¬
ficẽt ad hominũ excicanda studia sublata priore lege duas
promulgauit: Unã qua mercedes hitationũ annuas conduc¬
torib donauit. aliã tabularũ nouaꝵ: impecuq multitu¬
dinis in .C. Treboniũ facto & non nullis uulneratis eũ de tri¬
biinali de turbauit. de quib reb Seruilius consul ad sena

Expanded text:
Cum resisteret Servilius consul reliquique magistratus et minus opinione sua efficeret, ad hominum excitanda studia sublata priore lege duas promulgavit, unam, qua mercedes habitationum annuas conductoribus donavit, aliam tabularum novarum, impetuque multitudinis in C. Trebonium facto et nonnullis vulneratis eum de tribunali deturbavit. de quibus rebus Servilius consul a
Abbreviated transcription (Latin):
thessaliam esse consueuerat. Tum timore perterritus cas¬
sius cognito scipionis aduentu. uisisq. equitibus. quos scipio¬
nis es̃se arbitrabatur ad montes se conuertit. qui thes¬
saliam cingunt. atq. exhis locis ambraciã uersus uter face
coepit. At Scipionẽ properantẽ sequi lr̃s simt secutȩ a .m.

Expanded text:
se consueverat. tum timore perterritus Cassius cognito Scipionis adventu visisque equitibus, quos Scipionis esse arbitrabatur, ad montes se convertit, qui Thessaliam cingunt, atque ex his locis Ambraciam versus iter facere coepit. at Scipionem properantem sequi litterae
Abbreviated transcription (Latin):
fonte dum sine periculo licer& excederet gadib: Si id nõ
fecisset sibi consiliũ capturos. hoc timore adductũ galloni¬
um gadib excessisse. his cognitis reb altera ex duab legi¬
onibus quae uernacula appellabatur ex castris utirons
astante & inspectante ip̃o signa sustulit. seseq in his¬
pilim recepit: atq in foro & porticib sine maleficio
consedit qđ ftictum adeo eilis conuentus ciues ro. cõ¬
probciuerũt ut domũ ad se quisq hospitio cupidissime
recipere: quib reb perterrieus uarro cũ itmere con¬
uerso sese in italiã uenturũ promisiss& certior ab sus
factus est praeclusas ee portas. Tum uõ omni inter¬
clusus itinere ad caesarem mutit paratũ se esse legi¬
onem cui iusserit tradere. Ile ad eũ sextũ caesarem
mutit: atq hiuc tradi iubet. Tradita legione uarro
cordubam ad caesarem uenit. Relatis ad eũ puᷝs
ubiq hẽbat frumenti ac nauium ostendit. Caesarh̃ta

Expanded text:
sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publiubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar cont
Abbreviated transcription (Latin):
Romanus paulo notior quin ad stacutũ diẽ conueniret.
Simł ipse cordubȩ conuentus ꝑ se portas uarioni clausit:
custodias uigiliasq. in muro turribusq dissosuit. cohortes
duas quae colonicȩ appellabantur. cum eo casu uenisset
tuendi oppidi cã apd se retinuit. hisdem dieb carmonẽ¬
ses quae est longe firmissima totius prouinciȩ ciuitas. de¬
sidio ꝑse cohortes eiecit. portasq praeclusit. hoc uo̾ ma¬
gis properare uarro ut cũ legionib q̃ primũ gadis contẽde¬
ret ne ĩ itinere aut traiectu intercluderetur. Tanta ac
tam secunda in caesarem uoluntas repiebat᷑. progresso ei
paulo longius literae a gadib redduntur: Simulatque
cognitũ de edicto caesaris consensisse gaditanos principes
cum tribimis cohortiũ quae essẽt ibi in praesidio ut gal¬
loniũ ex oppido expellerẽt: urbem insulamq. caesari ser¬
uarẽt. hoc inito consilio denunciauisse gallonio Ut sua

Expanded text:
Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deper se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
bat. prouintiã oẽm in sua & pompeii uerba ꝑ ius¬
iurandũ adigebat. Cognitis his reb quae gestae¬
sunt in citeriore hispania parabat bellũ. Ratio
aũt haec erat belli. Ut secũ duas legiones gades con¬
ferret: naues frumentũq. omne ibi coneineret
prouinciã.N. omnẽ caesaris reb fauere cognouerat. in in.¬
sula frumͦ nauibusq comꝑatis bellũ duci nõ difficile existi¬
mabat. Caesar et si multis necessarissq. rebus in italiam
reuocabatur. tñ constituerat nullã ꝑtẽ belli in hissimi¬
is relinquere: ꝙ magna es se pompeii bñficia. & maignas
clientellas in citeriore prouincia sciebat. Itaq duab le¬
gionib missis in ulteriorẽ hisstiniã cũ & cassio .tr. pł.
praemittit ad quã diem magr̃atus principesq omniũ ql¬
uitatũ sibi eese pręsto cordubae uell&. quo edicto pro¬
uincia promulgato nulla fuit ciuitas. quae nõ ad id
tp̃s partem senatus cordubam mutter&: Nullusue ciuis

Expanded text:
bat. provinciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis
Abbreviated transcription (Latin):
& si quis appellauiss& de aestimatiõe & de solutiõib quae
arbitriũ fierẽt. Ut caesar pñs constituebat fore auxilio
pollicebatur. Sed fiebat aequitate de creti & humanitate
treboni qui his tpr̃ib clementer & moderate ius hoc dicẽ¬
dum existimabat: Ut reperiri non poss& a quib iitiu
appellandi nasceretur. Nam fortasse mopiã excusare: &

Expanded text:
quis appellavisset de aestimatione et de solutionibus, quae per arbitrum fierent, ut Caesar praesens constituerat, fore auxilio pollicebatur. sed fiebat aequitate decreti et humanitate Treboni, qui his temporibus clementer et moderate ius dicendum existimabat, ut reperiri non possent, a quibus initium ap
Abbreviated transcription (Latin):
peditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderũt. Reliꝗs
imprudentibusq militibus ab latere impetus fieri posset.x
omnẽ eam materiã quae erat cesa conuersam adhostem
collocabat: & pro uallo ad utrũq latus extruebat: Incredi¬
bili celeritate magno sfacio paucis diebus confecto. cũ ia
pecus atq extrema impedimẽta ab nr̃is tenerentur. ipsiq
densiores siluas peterẽt. eiusmõi sunt tempestates consetutȩ
uti opus neces eaĩo intermitteretur: & continuatiõe imbri¬
um diutius sub pellibus milites contineri nõ possea. Itaq uas¬
tatis omnibus eoꝵ agris. uicis aedificiisq incensis caesar ex¬
citũ eduxit: & in aulercis lesobiisq reliquisq itẽ ciuitatibus

Expanded text:
peditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquipeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquiimprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliq
Abbreviated transcription (Latin):
cę ultimȩ natiões ani tp̃re confisę ꝙ hyems suberat hoc
facere neglexerũt. Fodem fere tpr̃e Caesar&si prope iã¬
exacta aestas erat tñ ꝙ omni gallia pacata morini mena¬
puq supererãt qui in armis essent neq ad cũ unꝗ̃ legatos
de pace misissent arbitratus id bellum celeriter conficipos¬
se eo excitũ adduxit. Qui longe alia rõe ac reliqui galli bel¬
lum gerere coeperũt. Nam ꝙ intelligebant maximas nati¬
ones quae proelio contendis sẽt pulsis superatasq esre cõ¬
tinentesq siluas ac paludes hẽbant. eo se suaq omnia contu-¬
lerunt. ad quaꝵ miciũ siluaꝵ cũ caesar peruenisset. castra¬
q munire instituiss&: neq hostis interim visus es e& distsis
in opere nr̃is subito ex omnibus partibus siluae euolauerũt:
& in nr̃os impetũ fecerũt. Nr̃i celeriter arma cȩperũt: eosq
in siluas reppulerũt: & compluribus interfectis longius im¬

Expanded text:
cae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id cae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius im
Abbreviated transcription (Latin):
ximus munitiões ꝑuenerũt. Atq ins proruptis prius in hos¬
tiũ castris constiterũt: ꝗ̃ plane ab his uideri aut quid rei
ageretur cognosci poss&. Tum uõ clamore ab ea parte au¬
dito nr̃i reinte gratis uiribus qđ plerũq in spe uictoriȩ ac¬
cidere consueuit acrius impugnare coeperũt: hostes un¬
diq circũuenti desseratis om̃ibus rebus se se ꝑ munitiones
deiicere: & fuga salutẽ petere contenderũt: Quos eꝗtatꝰ
aꝑtiscimis campis consectatus ex miliũ quinquaginta nu¬
mero quẽ exaquitania cantabrisq conuenisse consta-¬
bat. Uix quarta parte relicta multa nocte se in castra
recepit. hac audita pugna maxima pars aquitanię̧ se se
crasso dedidit. obsidesq ultro misit. Quo in nũo fuerũt
tarbelli. Bigerriones. prociani. uocates tarusates flustra¬
tes: garrites ausci: Garũn subutrates cocosatesq pau¬

Expanded text:
ximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hosximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: pau
Abbreviated transcription (Latin):
coniectis defensores uallo munitiõibusq depellerẽt. Auxili¬
aresq quibus ad pugnã non multũ crascus confidebat. lapidi¬
bus telisq subministrandis & ad aggerẽ cestitibus comportã¬
dis stc̃m atq opinionẽ pugnãtium preberẽt. cum itẽ ab hos¬
tibus constanter ac non timide pugnaretur: telaq ex eo lo-¬
cosuperiore missa non frustra acciderẽt: equites circũitis
hostiũ castris crasso renuntiauerũt nõ eadem este diligẽ¬
tia ab decumana porta castra munita: facilẽq aditũ hr̃e:
Crassus equitũ praefectos cohortatus ut magnis premiis
pollicitatiõibusq suos excitarẽt: quid fieri uelit ostendit.
iui ut erat imperatũ his eductis cohortibus quae praesidio
castris relictae integrę ab labore erãt. & longiore itinere
circũductis ne ex hostiũ castris consfici possent: omniũq o¬
culis mentibusq ad pugnã intentis celeriter ad eas quas di¬

Expanded text:
coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliconiectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas di
Abbreviated transcription (Latin):
xiluisq in mediã aciẽ collocatis quid hostes consilii caperent ex¬
pectabat. Iui & si ꝑp multitudinẽ & ueterẽ belli gloriã pauci¬
tatẽq nr̃oꝵ se tuto dimicaturos existimabant tñ tutius esce
arbitrabantur obsecsis uiis comeatuq interciuso sine ulo iud¬
nere uictoria potiri. Et si ꝑꝓmopiam rei frumẽtũę romani¬
se se recipere cȩpissent impeditos in agmine & subsarcinis in¬
firmioreq aĩo adoriri cogitabant. hoc consilio probato ab du¬
cibus productis romanoꝵ copiis se se castris tenebant. hac re
prossecta craseus cũ sua cunctatiõe ac opinione timidiores hos¬
tes nr̃osq milites a lacriores adpugnam effeciso&: atq oũi
uoces audirentur ex pectari diutius non cportere quin ad cas¬
tra iretur. Cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium
castra contendit. Ibi cũ alii fossas complerẽt. alii multis telis

Expanded text:
xiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent exxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis
Abbreviated transcription (Latin):
finitimȩ aquitaniȩ. iñ aux ducesq arcessuntur: quoꝵ aduẽ¬
tu magna cũ auctoritate & magna cũ hominũ multitudine
bellũ gerere conantur. duces uõ inde eliguntur: qui una cũ &
Sertorio om̃s annos fuerant. sũmamq scientiã rei militaris
hr̃e existimabantur. hi consuetudine .p .r. loca capere: castra
munire: cõmeatibus nr̃os intercludere institiũt. Qđ ubi cras¬
sus animaduertit copias suas ꝑꝑ exigiutatẽ non facile deduci
hostem & uagari & uias obsidere & castris satis prȩsidĩ relin¬
quere ob eamq causam minus cõmode frumẽtũ comeatũq
sibi supportari. in diesq hostiũ nũm augeri. non cunctandũ
existimauit. quin pugna decertar&. hac re ad consiliũ delata
ubi om̃s iddem sentire intellexit posterũ diẽ pugnȩ constituit.
prima luce productis om̃ibus copns dupplici acie instructa au¬

Expanded text:
finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum advenfinitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, au
Abbreviated transcription (Latin):
nibus in uita cõmodis una cũ his fruantur: quoꝵ se amicitiae
dediderunt. Si quid his peruim accidat ut eũdem casum una
ferant. aut sibi martẽ consiscant. Nec adhuc hominũ memo¬
ria repertus est quisq̃ qui eo interfecto cuius se amicitiae de uo-¬
uissent mori recus ass& Cum his adiatunus eruptionẽ facere
conatus clamore ab ea parte munitionis sblato cũ ad arma mi¬
lites concurrisaent uehe menterq ibi pugnatũ ess& repulsus in op¬
pidum est. Uti tñ eadem deditiõis conditiõe uterctur ab crasso
impetrauit. Armis obsidibusq acceptis crassus in fines uocati¬
oꝵ et carusatiũ profectus est. Tum uõ barbari cõmoti. ꝙoppi¬
dum & nã loci & manu munitũ paucis diebus quibus eo uentum
erat expugnatũ cognouerãt. legatos quoquo uersum dimittere:
coniurare: obsides interse dare: copias parare coeperũt. Mit¬
tuntur & ad eas ciuitates legati. quae sunt citerioris hnspaniȩ

Expanded text:
nibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae nibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae
Abbreviated transcription (Latin):
aũt quid sine imperatore & sine reliquis legionibus adulescen¬
tulo duce efficere possent perstici cuperent: tñ confecti uul¬
neribus hostes terga uertere. quoꝵ magno nũo interfecto cras¬
sus ex itinere oppidũ sonciatũ oppugnare coepit. quibus forti¬
ter resistentibus uineas turresq egit. Ili alias eruptiõe tenta¬
ta. alias cuniculis ad aggerem Uineas actis cuius rei sunt
Longe peritisonni aquitani: ꝑꝑea ꝙ multis locis apud eos era¬
riȩ secturȩ sunt. Ubi diligentia nr̃oꝵ nihil his rebus proficipos¬
Se intellexerũt. legatos ad crassum mutũt. seq ut in deditio¬
nẽ recipiat petunt. Quare impetrata arma tradere iusi
faciũt: atq in ea re omniũ nr̃oꝵ intentis aĩs alia ex parte op¬
pidi adiatumnus. qui sũmam imperii tenebat: cũ sexcẽtis deuo¬
tis quos illi soldurios appellant. Quoꝵ haec est conditio ut om¬

Expanded text:
autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescenautem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ gerendum. ubi paucis ante annis. L. uallerius praeco¬
niciuꝰ legatus excitu pulso interfectus etc&. atq. unde
.L. Malius proconsul impedimẽtis amissis profugiss&: non me¬
diocrem sibi diligentiam adhibendam intelligebat. Itaq re fru¬
mentaria prouisa auxiliis equitatuq comparato. multis prae
liae prouinciȩ finitimae ex his regionibus nominatĩ euocatis
in soncionũ fines exercitũ introduxit. Cuius aduentu cognito
sonciates magnis copiis coactis equitatuq quo plurimũ ualebãt
in itinere agmen nr̃m adorti primũ equestre proeliũ cõmise¬
runt: deinde equitatu suo pulso atq insequẽtibus nr̃is subito
pedestres copias. quas in conualle in insidis collocauerãt ostẽ¬
derũt. hinr̃os disiectos adorti proeliũ reuocauerũt. pugnatum
est diu atq acriter: Cum sontiates superioribus uictoriis freti
in sua uirtute totius aquitaniae salutẽ positã putareã : Nr̃i

Expanded text:
bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praecobellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praetliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri
Abbreviated transcription (Latin):
rã subito duabus portis eruptionẽ fieri iub&. Factu est
opportunitate loci hostiũ inscientia cic defatigatiõe. uir¬
tute militũ & superioꝵ pugnaꝵ excitatiõe. Ut ne inũ
quid nr̃oꝵ impetũ ferrent: ac statim terga uerterent.
Quos impeditos integris uiribus milites nr̃i consecutima¬
gnũ nũm eoꝵ occiderũt. Reliquos equites consectati
paucos qui ex fuga euaserant reliquerũt. Sic uno tpr̃e
& de nauali pugna sabinus. & de sabini uictõia caesar¬
factus est certior. Ciuitatesq om̃s se statim Titurio dede¬
rũt. Nam ut ad bella suscipienda galloꝵ alacer de prom¬
ptus est animus. su mollis ac minime resistens ad calami¬
tates perferendas mens eoꝵ est. Eodem fere tp̃re .p. cras¬
sus cum in aquitaniã ꝑuenise&: quae pars ut añdictũ ẽ
& regionũ latitudine & multitudine hominũ ex tertia
parte galliȩ est extimanda: cũ intelliger& in his locissibi

Expanded text:
ra subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est ra subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ proponit. quibus angustiis ip̃e caesara uenetis
prematur docet : neq longius abesse quin proxima nocte
Sabinus elam ex castris excitũ educat: & ad caesarẽ feren¬
di auxilii causa proficiscatur. Quod ubi auditũ est cõclamãt
tra iri oportere. Multae res ad hoc consiliũ gallos hortabãt᷑:
his rebus adducti nõ prius uiridonicẽ reliquosq duces ex
consilio dimittunt. ꝗ̃ abhis sit concessum arma uti capiant
& ad castra contendant. Qua re concessa laeti uelut explo¬
rata uictoria sarmẽtis uirgultisq collectis: quibus foseas
romanoꝵ compleant ad castra pergũt. Locus erat castro¬
ꝵ editus & paulatim ab io accliuis circiter passus mil¬
Le huc magno cursu contenderũt: ut q̃ minimũ spacii
ad se colligendos armandosq romanis daretur: Exani¬
matiq peruenerũt. Sabinus suos hortatus cupientib
signũ dat. Impeditis hostibus ꝑꝑ ea quae ferebant one¬

Expanded text:
Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamanttra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur:His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant one
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ conuenerat: quos spes prȩdandi studiũq bellandi ab agri
cultura & cotidiano labore reuocabat. Sabinus idoneo oñ¬
bus rebus loco sese tenebat: Cum uiridonix contra eũ duum
miliũ stacio consediss&. quotidieq productis copiis pugnãdi po-¬
testatẽ faceret: ut iam nõ solum hostibus in contentionẽ Sabi
Tantãq opinionẽ timoris prebuit. ut iam ad uallũ castrorũ
hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat ꝙ cũ tan¬
ta multitudine hostiũ presertim eo absente qui sumam Im¬
perii tener& nisi ȩquo loco & opportunitate aliqua data le¬
gatus dimicandum nõ existimabat. Ac confirmata opinio¬
ne timoris idoneũ quẽdam hominẽ et callidũ delegit gal:¬
lum ex his quos secũ auxilii causa hẽbat. huic magnis premi¬
is pollicitatiõibusq persuad& utĩ ad hostes transeat & quidfi¬
eri uelit edoceat: Qui ubi ꝓperfuga ad eos uenit timorem

Expanded text:
que convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri que convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabitantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem
Abbreviated transcription (Latin):
unũ locũ coegerant. Quibus amissis reliqui neq quo se recipe¬
rent. neq quẽ ad modũ oppida defenderent habebant. Itaque
se suaq omnia caesari dediderũt. Inquos eo grauius caesar
uidicandum statuit: quo diligentius in reliquũ tp̃s abar¬
baris ius legatoꝵ conseruaretur. Ittiq omni senatu ne.¬
cato reliquos sub corona uendidit. Dum haec in uene¬
tis geruntur & sicurius sabinus cũ his copiis quasd caesa¬
re acceperat infines unelloꝵ peruenit. his preerat uir¬
donix ac sumam imperii tenebat eaꝵ omniũ ciuitatu
quae defecerãt: ex quibus ercitũ magnasq copias coegerat.
Atq his paucis diebus aulurci Eburonices loxonũq Senatu
suo interfecto ꝙ auctores belli nolebant es se: portas clau¬
serunt: seq cum uiridonice coniunxerũt : Magnaq prȩ¬
terea multitudo undiq ex gallia perditoꝵ hominũ latronũ¬

Expanded text:
unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se recipeunum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronum
Abbreviated transcription (Latin):
circũsteterant: milites sũma ui transcendere in hostiũ naues
contendebant. Qđ postq̃ barbari fieri animaduertere expu¬
gnatis compluribis inauibus cui ei rei nullũ reperiretur auxi¬
liũ fuga salutextepetere contenderũt. Ac iam conuersis in eã
partẽ nauibus quo uentus ferebat tãta subito mallacia ac trã¬
quilitas extititi ut se ex loco mouere non possenł. Quae quiđ
refad negotiũ conficiendũ maxime fuit opportuna. Nam sin-¬
gulas nr̃i consectati ita expugnauerũt: ut ꝑ paucȩ ex omni nu-¬
mero noctis interuentu ad terrã peruenerint. Cum ab hora fe¬
re quaarta usq ad solis octasum pugnaretur: Quo proelio bellũ ue¬
netoꝵ totiusq orȩ maritimȩ confectũ est. Nam cũ om̃is iuuẽ¬
tusomines & grauioris actatis in quibus aliquid consilii aut digni¬
tatis fuit. eo conuenerant. sum nauium qđ ubiq fuerat in

Expanded text:
circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in