comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut teneretur. ⁊ ut it̾m demonstraret quia
uolũtate ñ ncc̃itate mortalitatẽ ⁊ passibi¬
litatem ferebat: nõ sustinuit ũ p̃cipitare¬
tur. Cum ess ducendꝰ se teni pacient̾ tołabat.
sum autẽ ess p̃cipitandꝰ potent̾ ꝑ medium
illoꝵ tͣnsiensibat Quantũ uoluit tenẽbatur.
⁊ qnͣtũ uoluit ũ tenebatur. Quantũ uoluic
⁊ qñ uoluit naturam mortalitatis amisit..
qłitũ autem eam sustinere uoluit. ⁊ qnͣdo
uoluit eamdem a se pocestatẽ remouit. Tran¬
siens inqͥt per medium illoꝵ ibat. Nũquid
putas ꝙ xp̃c luctando se de manib inimi¬
corum subtraxerit. cũ ab eis teneretur ut
tͣnsiens liber per mediũ illoꝵ iret : Ergo for¬
titudo corporis sola in eo laudanda est non
uirtus deitatis. Non ita cõuenit. s exhibuit
se qualem uoluit admictens ad se ex eo qd̾
sponte portabat qnͣtũ uoluit. Si ergo xp̃c¬
sacoĩs diuine pͥusqͣm eam ꝑenuit̾ uicturu᷑

Expanded text:
ut teneretur; et ut iterum demonstraret, quod ut teneretur; et ut iterum demonstraret, quod voluntate non necessitate mortalitatem et passibilitatem ferebat, non sustinuit ut praecipitaretur. Cum esset ducendus, teneri se patienter tolerabat. Cum autem esset praecipitandus, potenter per medium illorum transibat. Quando voluit tenebatur, et quando voluit non tenebatur. Quantum voluit et quando voluit naturam mortalitatis admisit. Quantum autem eam sustinere noluit, et quando noluit, eamdam a se potestate removit. Transiens, inquit, per medium illorum ibat . Nunquid putas quod Christus luctando se de manibus inimicorum subtraxerit, cum ab eis teneretur ut transiens liber per medium illorum iret? Ergo fortitudo corporis sola in eo laudanda est, non virtus Deitatis? Non ita convenit, sed exhibuit se qualem voluit admittens ad se, ex eo quod sponte portabat quantum voluit. Si ergo Csationis divinae, priusquam eam, perenniter victurus
Abbreviated transcription (Latin):
Sustinuit tñ sponte mortalitatem. quia
mortem sustinere uolebat qr si mortalita¬
temñ sustinuiss: mori oĩo nõ potuiss. ⁊
ergo sponte morcalitatem portauit qͦui
mortem gustaret. ⁊ ita mortalicatem depo¬
neret. Quia ergo uolũtate ñ ncãtatem
mortał fuit. ip̃ius mortalitat̃em ꝓpͥetatẽ
scd̾m qd̾ rõ ⁊ ordo tempoꝵ postulabat. pͥuꝰ¬
qm eam per mortem totam exueret. aliqũ
ex ꝑte qñ uoluit eͣxposuit ⁊ rursũ qnͣdo
uoluit. recep̃. ut in hoc ip̃o ꝓtaret. quia in
qͣntũ eam sustinuit. ex nctĩtate non esset.
qui sic ꝓ potestate in qnͣtũ uoluit eam nõ
habere sustinere omĩno nõ poss. Legitur
morituros inuitaret. zelantes hostes quẽ
rõne ꝯuinc̾e non poterant. furore extin¬
guere uolebant. Itaq qͣii unũ qui nich̾
amplius mortali haberet. in anꝰ imecerũt
in ip̃m. ⁊ dixeerũt eũ usq ad suꝑcilium
montis. ut illĩc eum p̃cipitarent. ipẽ autẽ
ut ostend̾et se quid̃ mortalem esse sustinũ

Expanded text:
Sustinuit tamen sponte mortalitatem, quia mortem sustinere volebat; qui si mortalitatem non sustinuisset mori omnino non potuisset. Sic ergo sponte mortalitatem portavit, quousque mortem gustaret, et ita mortalitatem deponeret. Quia ergo voluntate non necessitate mortalis fuit, in ipsius mortalitatis proprietate, secundum quod ratio et ordo temporis postulabat, priusquam eam per mortem totam exueret, aliqua ex parte, quando voluit, deposuit, et rursum, quando voluit, recepit, ut in hoc ipso probaret quia in quantum eam sustinuit, ex necessitate non esset, qui sic pro potestate in quantum voluit eam non habere, sustinere omnino non posset. Legitur morituros invitaret, zelantes hostes quem ratione convincere non poterant, furore exstinguere volebant. Itaque quasi in eum qui nihil amplius mortali haberet: Manus injecerunt in ipsum, et duxerunt eum in supercilium montis, ut illinc eum praecipitarent . Ipse autem ut ostenderet se quidem mortalem esse, sustinuit
Abbreviated transcription (Latin):
tua quid fiat de corꝑe xpĩ postqͣm sũptũ
fuerit ⁊ comestũ. Tales sũt cogitatõnes ho¬
minũ ut uix quiesc̾e uelint in hiis maxime
que q̃renda non sũt. Dicit ergo tibi cor tuiĩ
Quid fcm̃ ẽ de corpore xp̃i postꝙͣ illud sũpsi.
⁊ manducaui. Audi ergo. Corporalem p̃sen¬
ciam xp̃i queris In celo quere ibi xp̃c est. ad
dext̾am pacris sedens. Tecũ ad tempus ẽẽ po¬

Expanded text:
tum fuerit et comestum. Tales sunt cogitationes hominum, ut vix quiescere velint in his maxime quae quaerenda non sunt. Dicit ergo tibi cor tuum: Quid factum est de corpore Christi, postquam illud sumpsi et manducavi? Audi ergo. Corporalem praesentiam Christi quaeris? In coelo quaere. Ibi Christus est ad dexteram Dei Patris sedens. Tecum ad tempus esse vo
Abbreviated transcription (Latin):
incercedit. Uel dc̃a est missa sicut quidam pu¬
tant abemittendo. qr tempore quo sacerdos
baptizatis ⁊ xͥanis cõmittũtur Sicut de
quibdam qui cathecuminoꝵ ⁊ ñdũ rena¬
toꝵ tipũ gerebant. scriptũ est. Ipẽ autẽ
ih̾c non credebat se illis.. ooo mocouco.

Expanded text:
intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam puintercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos baptizatis et Christianis committuntur, sicut de quibusdam qui catechumenorum et nondum renatorum typum gerebant, scriptum est: Ipse autem Jesus non credebat se illis . PARS NONA.
Abbreviated transcription (Latin):
stituta est ⁊ unde missa dicituz..
elebratõ misse in cõmemoratõne ux
passionis xpi agit᷑. sicut ip̃e precep̃ apłis
ttadens eis corpus ⁊ sanguinẽ suũ dicens. hoc
facite ĩ meam cõmemoratõnem. Hanc mis¬
sam b̾s pecrus apłs p̾ͥmus omĩũ antyochie
dicitur celebrasse. in qua tres cm̃ oratõnes
ĩiicio fidei dicebantur incipientes ab eoloco
ubi dicitur. Hanc igitur obłõnem. Cet̾a autẽ
post ea a scĩs patͥb diu̾sis temporib diuersa ad¬
sacerdotis qui mediatoris uice fungitur.n
int̾ deũ ⁊ homines. p̃ces ⁊ uota ⁊ obłones d̾o
transmittat. Ip̃a eciam hostia sacra missa
uocaripot̃. qr transmissa est. Primũ scil a
patre nob̾ ut nobiscũ ess. postea a nob̾ pri
ut apud patrem pro nob̾ int̾ced̾et. Primũ
a patre nob̾ ꝑ incarnatõem.Post ea patri a
nob̾ per passionem mͦ in sacram̃to. Primũ a
patre nob̾ per sc̃ificatõnem qua nob̾cũ esse ĩ¬
cipit postea pacri a nob̾ ꝑ obłonem qͣ pro nob̾

Expanded text:
ssa dicitur. Celebratio missae in commemorationem passionis Christi agitur; sicut ipse praecepit apostolis tradens eis corpus et sanguinem suum, dicens: Hoc facite in meam commemorationem . Hanc missam beatus Petrus apostolus primus omnium Antiochiae dicitur celebrasse; in qua tres tantum orationes in initio fidei dicebantur, incipientes ab eo loco ubi dicitur: Hanc igitur oblationem. Caetera aut postea a sanctis Patribus diversis temporibus, diversa ads per ministerium sacerdotis, qui mediatoris vice fungitur inter Deum et homines, preces et vota et oblationes Deo transmittat. Ipsa etiam hostia sacra, missa vocari potest, quia transmissa est primum scilicet a Patre nobis ut nobiscum esset; postea a nobis Patri, ut apud Patrem pro nobis intercederet. Primum a Patre nobis per incarnationem, postea Patri a nobis per passionem. Modo in sacramento. Primum a Patre nobis per sanctificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uod si contigat aliqñ sicut concĩng̾esol.
ut uideas aliqͣ fieri in ħ sacram̃to q̃ minꝰ
digna ẽẽ uidebiinbͣ noli horrere: solaspc̃s que
apparet ħ ht̃. Tibi monstrat spẽm sibi seruat
ueritatem. Exhibet sensui tuo siłitudinem
tibi corꝑał ut sensus tuus per omĩa in suo eru¬
diatur. seruat corpori suo u̾ĩcatem nature
ĩuiolabił ⁊ ĩmortał nem suo corrũpatur.Si
in aliquo asiłitudine reced̾et uerũ sacramẽ¬
cum ñ ess. ⁊ prod̃et se ibi. ⁊ tolłet locum fiei.
neq iam crederetur s uid̾etur. Quodita fĩ

Expanded text:
gat aliquando, sicut contingere solet, ut videas si qua fieri in hoc sacramento quae minus esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset et perderet se ibi, et tolleret locum fidei, neque jam cred
Abbreviated transcription (Latin):
qñtũ ad se ĩuiolabił corporis u̾itatem᷑ uidet᷑
corrodi. ⁊ man ĩcorruptus. uidetur affici ꝑ̃
macłari ⁊ ꝑseuerat inuiolatus. Sustinet s
fieri cͥta se nesensus nr aliquid alienũ ꝑci¬
piat. s nõ recipit ħin se ne incorruptibiliꝰ
natura sinc̃icatem suam amittat. Tanta ẽ
dignitas ⁊ mundicia corporis .xͥ. ut nec cor¬
ruptõe aliqua affici possit. nec sordib ma¬
cłari. Itaq si qñ hoc fieri uid̾is noli timẽ ip̃i.
s sollicitus esto cibi. Ipẽ ledi nõ potest tu no¬

Expanded text:
quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incorruptus. Videtur affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet haec fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, sed non recipit haec in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando haec fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi no
Abbreviated transcription (Latin):
oli autẽ putare qñ partes uides in sacͣ¬
m̃to altaris qͣ diuisũ sit uł seꝑatũ eẽ
a se. aut uelut per membra discretũ corpꝰ
xp̃i. Ipẽ integer manet⁊ in se nec diuidit᷑
tebat qd̃ ad inysticam sigͥficatõnem perci¬
nuit. Monstrat ergo tibi foris spẽm in qua
sensus cuus erudiatur. ⁊ seruat intus corpsꝰ
sui incorrupcõnem. in quaunitas eiꝰ non di¬
uidatur. uidetur pars una. ⁊ qͣi pars ẽẽ urͣ.
⁊ totũ ibi est. ⁊ parsaltera indetur. ⁊ quasi
alt̾a uidetur. ⁊ idem ẽ ⁊ totũ ip̃m. ⁊ si t̾cia
parsuidet᷑ siłt idem ip̃m est ⁊ totum. Tot̃
hic ⁊ tot̃ ibi. nec minus in parte qm in
toto. nec in toto maius qͣm in parte. Quot¬
cũq partes fec̃is: in singłis totum est. Nec
mireris opus dei est hoc. Sim diãsis locis
potest esse unus. qͣre non ⁊̃ in singłis ꝑtib
potest esse totus: Utrũq mirũ est s nõ id̾o
fłm est. s mirũ est ⁊ uerũ est qr mirum ẽ.

Expanded text:
oli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividiturtebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videtur et idem est et totum ipsum. Etsi tertia pars videtur similiter, idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi. Nec minus in parte, quam in toto, nec in toto majus quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris, opus Dei est hoc. Si in diversis locis potest esse unus; quare etiam non in singulis partibus potest esse totus? utrumque mirum est, sed non ideo falsum est, quia mirum est. Et verum est quia mirum est;
Abbreviated transcription (Latin):
cestatur dicens. Caro moa u̾e̾ est cib. ⁊ sangͥs
meus uerus ẽ potus. Que tñ corporis ⁊ sangui¬
nis sumpcõ. qr sola sine spũali effcũ salutem
non conferat ip̃e idem saluator manifestat
dicens. Caro nichil ꝓdest. spc̃ est qui uiuicat.
Uirtus ergo ⁊̃ plenicudo spũał refectõis que
in corpore ⁊ sanguine xp̃ĩ est per spt̃m qͥttai¬

Expanded text:
testatur, dicens: Caro mea vere est cibus, et sanguis testatur, dicens: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Quae tamen corporis et sanguinis sumptio quia sola sine spirituali effectu salutem non conferat, ipse idem Salvator manifestat, dicens: Caro nihil prodest; spiritus est qui vivificat . Virtus ergo et plenitudo spiritualis refectionis, quae in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uĩtatem. uisibilit̾ ⁊ corꝑalit̾ tractatur.
sacram̃tũ est. ⁊ signũ ⁊ ymago inuisibilis.
⁊ sp̃ał participacionis iħu. que intus in corde
per fidem ⁊ dilectionem perficit᷑. Ꝙ in si¬
se per ĩuisibilia manifestat ostend̾e. qm̃
carnis ad gustũ inuitaret diuinitatis. Sed
ne rursum humana infirmitas contactum
carnis in assũptõnem horreret ꝯsueti ⁊ pͥnci¬
palis edulii spẽ illam uelauit. ⁊ sic sumendã
ꝓposuit. ut sensus in uno foueretur. ⁊ fides
in alto edificaret᷑. Fouetur .n. sensus in uno
dũ solica cm̃ ⁊ osueta ꝑcipit. Edificatur aut̃
fides in alt̾o dũ in eo quod uidet quale sit iͦ¬
quod nõ uidet agnoscit. Proponit᷑ igit᷑ spẽs
panis ⁊ uini ut doceat᷑ plena ⁊ ꝑfc̃a refectio
esse in sũpcione corporis ⁊ sanguinis xͥ ex di¬
uinitate xpĩ. Plena autem refectõ cibus ⁊
potus est. Cibi autẽ ⁊ potus panis ⁊ uinũ prĩ
corporis ⁊ sanguinis significetur. sicut ipse

Expanded text:
Christi veritatem visibiliter et corporaliter tractatur, sacramentum est et signum; et imago invisibilis et spiritualis participationis Jesu, quae intus in corde per fidem et dilectionem perficitur. CAP. VIse per visibilia manifestat, ostendere quocarnis ad gustum invitaret divinitatis. Sed ne rursum humana infirmitas contactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii speciem illam velavit, et sic sumendam proposuit, ut sensus in uno foveretur, et fides in altero aedificaretur. Fovetur sensus in uno, dum solita tantum et consueta percipit. Aedificatur fides autem in altero, dum in eo quod quod non videt agnoscit. Proponitur igitur species panis et vini, ut doceatur plena et perfecta refectio esse in assumptione corporis et sanguinis Christi, ex divinitate Christi. Plena autem refectio cibus et potus est; cibi autem et potus panis et vinum subscorporis et sanguinis Christi significetur. Sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
que cũ corpore ⁊ sanguine in insibiliter ⁊ spi¬
ritalicer ꝑcipitur. Quod enĩ uidemus spẽs
est panis ⁊ uini. qd̾ autẽ sub spẽ illa credimꝰ
per panem ⁊ uinũ corpus ⁊ sanguinẽ cm̃
significari credimꝰ s sub spẽ panis ⁊ uini u¬
uerũ corpus ⁊ uerũ sanguinẽ consecrare.
⁊̃ spẽm qͥdem uisibilem sacramentũ esse uĩ
corporis ⁊ sanguinis iiĩ. corpusautem ⁊
sanguinem sacramentũ esse grẽ spũalis.
ibi esse non creditur: sic res ibi ueraciter ⁊
sub̾alit̃ presens creditur. cuiꝰ spos nõ ceruit᷑.
uidetur .n. spẽs panis ⁊ uini ⁊ suba panis ⁊
uini non cuditur credicur autem suba cͥs

Expanded text:
quae cum corpore et sanguine invisibiliter et spiritualiter percipitur. Quod enim videmus, species est panis et vini; quod autem sub specie illa credimusper panem et vinum corpus et sanguinem tantum significari credimus; sed sub specie panis et vini verum corpus et verum sanguinem consecrari, et speciem quidem visibilem sacramentum esse veri corporis et veri sanguinis; corpus autem et sanguinem sacramentum esse gratiae spirituibi esse non creditur; sic res ibi veraciter et substantialiter praesens creditur, cujus species non cernitur; videtur enim species panis et vini, et substantia panis et vini non creditur; creditur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ assertionib non dubiis quedã ambigua
prefe̾utes. ⁊ in ip̃is mag̃ m̃daciũ qͣm ueri¬
tatem eligentes. non qr ħ ibi magis diceba
tur s qr h ab ilł mag̃ credebatur. Qd emĩ:
Nũ quid ideo sacram̃tum altaris ueritas
ñ est qr figura ẽ: Eigo nec mors xp̃iu̾itas
est qr figura ẽ. ⁊ resurrectõ xp̃i iu̾tas nõ ẽ¬

Expanded text:
et assertionibus non dubiis quidam ambigua et assertionibus non dubiis quidam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes, non quia tur, sed quia hoc ab illis magis credebatur. Quid enim! Nunquid ideo sacramentum altaris veritas non est, quia figura est? Ergo nec mors Christi veritas est, quia figura est, et resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ locis munim̃cũ erroris duce̾
putauerũt dicences in sacram̃to alcaris ueri¬
tatem corporis ⁊ sanguinis xp̃i nõ esse. s d̾ma¬
ginem illiustm̃ ⁊ spẽm ⁊̃ figurã. ꝓpt̾ea quia
scripcura aliquociens dicat id ꝙ eucharistia:
altaris sumicur. ymaginem esse illius ułspẽm¬
ꝙ in participacõne iħu ꝑcipietur. Qui ꝓfecto
hũc erroris laq̃um ñ incid̾ent. si ł sacramenca
dei recta ⁊ hũili fide susciꝑent. aut scͥpturas cõ¬
uenienci incelligencia cractarẽt. Nũc autẽ
qr in sacram̃tis dei sensũ suũ fidei preferũt.
in scͥpcuris sacris sanam inc̾precationis for¬
mam cenere contempnũt ⁊ fit ut sermo ueri¬
tatis amplius eos caligare faciat dũ ñ recte
incellectus errorem ꝓ mĩcate mĩstrat. Quod
tũ scripcure uiciũ nonẽ. s legenciũ ⁊ non
incelligentiũ cecitas neq sacram̃coꝵ dei
confusio. s p̃sum̃ciũ prauitas. Hic autẽ
ꝑicłose errauerũt toc manifestis sentenciis

Expanded text:
Scripturarum locis munimentum erroris ducere putaverunt, dicentes in sacramento altaris veritatem corporis et sanguinis Christi non esse, sed imaginem illius tantum et figuram: propterea quia Scriptura dicit, id quod in eucharistia altaris sumitur, imaginem esse illius quod in participatione Jesu percipietur. Qui profecto in hunc erroris laqueum non inciderent, si vel sacramenta Dei recta et humili fide susciperent, aut Scripturas convenienti intelligentia tractarent. Nunc autem quia in sacramentis Dei sensum suum fidei praeferunt, in Scripturis sacris sanam interpretationis formam tenere contemnunt: et fit ut sermo veritatis amplius eos caligare faciat, dum non recte intellectus errorem per veritatem ministrat. Quod tamen Scripturae culpa non est, sed legentium et non intelligentium caecitas, neque sacrorum Dei confusio, sed praesumentium pravitas. Hic autem perniciose erraverunt tot manifestis sententiis
Abbreviated transcription (Latin):
iam neq dolorem neq passionem sentiũt
ullam. ⁊ sunt summul iste due ꝑtes extra ca¬
licem ⁊ extra passionem. qm̃ħ priora crã¬
sierũt Certia ꝑsin calice ponitur sigͣns eos
qui adhuc uiuũt in passione donec ⁊ ip̃iab
hac uita exeant. ⁊ transeũt ad caput suũ
u amplius nec iuoriantur nec patiantur:

Expanded text:
jam neque dolorem neque passionem sentiunt jam neque dolorem neque passionem sentiunt ullam, et sunt simul istae duae partes extra calicem et extra passionem, quoniam haec priora transierunt. Tertia pars in calice ponitur, significans eos qui adhuc vivunt in passione, donec et ipsi ab hac vita exeant et transeant ad caput suum, ubi amplius nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
Qunid significent tres porcõnes ile que
de corpore xp̃i in sacramento altaris fiũt.
de corore xp̃i ipsticam significatõ¬
nẽm hñt. Est enĩ corpus xp̃i unuiũsa eccła
caput scil cũ membris. ⁊ inueniuntur ĩ
corpore istdo qiͣ tres partes ex quibus totum
corpus constat. Una pars est ipm caput.
Itaq caput ip̃m pars corporis una est. Alia
pars corporis est in membris uł que iam se¬
quuta sunt caput. ⁊ sunt cũ ipo capite. ubi
ip̃m caput sicut scriptum est ubicũꝙ fũit
corpus illuc congregabunt᷑ ⁊ aquile. Illi
gͦ qui tam de hac uita exierũt quoꝵ corpora
sunt pars corporis alt̾a ⁊ sũt qiͣ simul due
uantur extra calicem quasi extra passionẽ.
qm̃ ip̃m caput iam ĩmortale ⁊ impassibile de
morte resurrexit amplius nõ moriturum.
neq passurum amplius. ⁊ siłt illi qui de
hac uita egressi sunt scĩ. ⁊ cũ ip̃o capite suo
iam głancur ⁊ gaudent. expectantes ⁊ ip̃i
resurrectõnem carnis sue ⁊ ĩmortalicatẽ

Expanded text:
Quid significent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt. de corpore Christi mysticam significationem habent. Est enim corpus Christi universa Ecclesia, caput scilicet cum membris, et inveniuntur in corpore isto quasi tres partes, ex quibus totum corpus constat. Una pars est ipsum caput. is. Itaque caput ipsum pars corporis una est. Alia pars corporis est in membris illis, quae jam secuta sunt, et sunt cum ipso capite, ut est ipsum caput, sicut scriptum est: « Ubicunque fuerit corpus, ibi congregabuntur aquilae . » Illi ergo qui jam de hac vita exierunt, quorum corpora sunt pars corporis altera; et sunt quasi simul duae vantur extra calicem quasi extra passionem, quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit, amplius non moriturus neque passurus amplius, et similiter illi qui de hac vita egressi sunt sancti et cum ipso capite suo jam gloriantur et gaudent, exspectantes et ipsi resurrectionem carnis s
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. qui nõ dicit morcale dedit ne uideat᷑
dice̾ ꝯͣ sacram̃ti dignitatem. nec dicit ĩmor¬
cale dedit. ne estimetur cred̾e contra eam
que in xp̃õ ante resurrectõnem fuit mor¬
talis corporis uĩcatem. Propt̃ ħ fortassiꝰ
melius ÷ ut neutrũ diffmire p̃sumamus
qͣmuis cñ alt̾m fuisse credamus. Sic ita
tñ credatur qr altm fuit. Qd̾ si alt̾m dicẽd̾
ẽ ego absq preiudicio u̾itatis mag̃ sensu
ad illud accedo ut illud impassibile ⁊ inmor¬

Expanded text:
ssdicere contra sacramenti dignitatem, nec dicit immortale dedit, ne existimetur credere contra eam quae in Christo ante resurrectionem fuit mortalis corporis veritatem. Propter hoc fortassis melius est, ut neutrum definire praesumamus, quamvis tamen alterum fuisse credamus. Sic itaque tamen credatur quod alterum fuit. Quod si alterum dicendum est ergo absque praejudicio veritatis magis sensu ad illud accedo, ut illud impassibile et immor
Abbreviated transcription (Latin):
bus principalit̾ salus cõstat
& int̾ omĩa singłare qr ex
ipõ omĩs sanctificacio est.
Hec eñ hostia semel ꝓ m̃di
salute oblata. omĩb p̃ce¬
dentib ⁊ subseqñtib sacram̃tis uirtutẽ
dedit. ut ex illa scĩficarent per illam lib̾an¬
acram̃tũ corporis ⁊ sanguinis sui ipẽ¬
Tdominus ih̾c xp̃c instituit qñ post
denam uet̾is pasche panem ⁊ uinũ in corpuͦ
⁊̾ sangͥnem suũ diuina potencia trans¬
mutans apłis sumendũ distribuit. ⁊ ut
idẽ post ħ in memoriam sui ag̾ent p̃cepit¬
olent quidam quere quale corpus
boc ẽ passibile an ĩpassibile. mortale an ĩmor¬
cale ⁊ cet̾a que ad banc ꝑtĩnent q̃stionẽ.
Ego in eiusmoĩ sicuc ⁊ in aliis ꝓfessus sum
diuina secreta magis uen̾anda qm discuti¬
enda esse censeo. Simplicitati fidei ħsuffice̾
nouit quale dedit. qr sapĩa erat ⁊ ñ potuit
ignorare qd̾ fuit. Propterea leuiꝰ q̃stione¬
se absolũ. ⁊ fortassis tucius in semet ipõ sub¬

Expanded text:
bus principaliter salus constat, et inter omnia singulare; quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro mundi salute oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacramentis virtutem dedit, ut ex illa sanctificarent per illam liberanacramentum corporis et sanguinis Chri instituit, quando post coenam veteris Paschae panem et vinum in corpus et sanguinem suum divina potentia transmutans, apostolis sumendum distribuit, et ut idem post hoc in memoriam sui agerent praecepiolent quidam quaerere quale corpus tradidit, hoc est passibile an impassibile, mortale an immortale, etc., et alia quae ad hanc pertinent quaestionem. Ego in ejusmodi, sicut in aliis professus sum, divina secreta magis veneranda quam discutienda censeo. Simplicitati fidei hoc sufficere novit quale dedit, quia sapientia erat, et non potuit ignorare quod fuit. Propterea levius se quaestione absolvit, et fortassis tutius in semetipso sub
Abbreviated transcription (Latin):
est. ⁊ xmago participatõis iħu. qr hoc ꝙ ei
sacram̃tsi uisibilit̾ ꝑcepimus. signũ est ꝙ
ei spãlit̾ uniri debemus. Ip̃a autẽ encharis¬
tia. id bona gr̃a. ip̃a scib hostiasacra diui¬
uissima uocatur. qm̃ diuinos facit. ⁊ partici¬
pes diuinitatis eos qui se digne ꝑticipant.
sũpta ip̃ius eciam diuinitatis susceptõ et
ꝑticipatõ ⁊ consorciũ condonat᷑. propterea

Expanded text:
t imago participationis Jesu; quia hoc quod ejus sacramentum visibiliter percipimus signum est quod ei spiritualiter uniri debemus. Ipsa autem Eucharistia, id est bona gratia; ipsa scilicet hostia sacra divinissima vocatur; quoniam divinos facit, et participes divinitatis eos qui se digne participantsumpta, ipsius etiam divinitatis susceptio et participatio et consortium c
Abbreviated transcription (Latin):
panis ⁊ uini significat᷑. in perceptione aũ
gracie infusione int̾ne ⁊ eterne refectio¬
nis ꝑficitur. ꝙ sic quidem cũ cria in uno
ibi sint. in primo quidem signũ inuenitur
scli. in scc̃o autẽ causa cercii. in terciouero
uirtus scõi ⁊ ũtas primi. ⁊ hec triam uno

Expanded text:
s et vini significatur; in perceptione autem gratiae, infusione internae et aeternae refectionis perficitur. Et sic quidem cum tria in uno ibi sint; in primo quidem signum invenitur secundi; in secundo autem causa tertii; tertio vero virtus secundi, et veritas primi: et haec t
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur. Siergo in eo qd̾ dabat qd̃ ipẽ erat
uidebatur. ⁊ in eo qd̾ dabatur qd̾ erat ipẽ non
uidebatur. ⁊ si in eoͥd̾abat tenebatur. ⁊ cruci¬
figebatur. ⁊ in eo qd̾ dabatur frangebat᷑ ⁊ nõ
diuidebatur. edebatur ⁊ ñ corrũpebatur. qͥd
miraris si in eo qd̃ dabat mortalis dicitur.¬
⁊̃ in eo qd̾ dabatur ĩmortał ⁊ impassibił fuisse

Expanded text:
n eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur, quod ipse erat non videbatur, etsi in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur, et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpebatur: quid miraris si in eo quod dabat mortalis dicitur, in eo quod dabatur immortalis et impassibilis fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Iacuto miraris qñ aliud uides uł audis qͣm
uidere ⁊ audire ꝯsue̾sti. Ipẽ autẽ nõ mirat᷑
qñ aliud facit qͣm qd̾ face consueuit quia
qñ illud fecit sciuit. ⁊ tũc qd̃ aliter fac̾e po¬
tuiss si uoluiss. Idcirto cum quid mirarice¬
esse possit: cogita facientem. ⁊ desinet ẽẽ mi¬
rabile quicquid illud fu̾it ꝙsi forte illud mi
rabile esse non desierit tñ incredibile non erit
Sifactor omĩpotens cogitat᷑ nõ erit impossi¬

Expanded text:
m videre et audire consuevisti. Ipse autem non miratur, quando aliud facit quam quod facere consuevit, quia quando illud fecit, scivit et tunc quod aliter facere potuisset, si voluisset. Idcirco cum quid mirari coeesse possit, cogita facientem, et desinet esse mirabile, quidquid illud fuerit. Et si forte mrabile esse non desierit, tamen incredibile non erit. Si factor omnipotens cogitatur, non erit impossi
Abbreviated transcription (Latin):
er u̾ba sc̃ificationis uera panis oomoo¬
et uera uini sub̾a in uerũ corpus ⁊ san¬
ĩessencie augmentũ acced̾. ut per id qd acced̃
idad ꝙ acced mai̾us fiat. s tͣnsitõneut id qd̃
acced̾cum ilło ad qd̾ acced̾ unũ fiat. nec sic in.
pane corpus xp̃i consecrari dicimus. ut de
pane corpus xp̃i esse accipiat. nec qiͣ nouũ
corpus subito fcm̃ demutata essencia. sed in
ip̃m corpus uerũ mucatã essenciam. Nec ip:¬
sam subam panis ⁊ uini in nichilũ redacta.
qr desiit esse quod fuit. s mutatã pocius. qͥa
cepit esse aluid qd̃ non fuit. ⁊ ip̃m qd̾ cepit eẽ¬
aliud ex ea esse non accepit. qr panis fuit sed
ip̃a eius esse accep̃. qñ desiit esse qd̾ fuit hic
cxp̃ssius distineimus pp̃ eos qui ex sua tatõe
fidei p̃iudicium faciunt ⁊ sensu suo inceden¬
tes assere̾ nituntur uel ħ esse solũ qd̾ ceruit᷑
uel tale esse qd̃ creditur. s ẽ qr sola panis et
uii spẽs cernitur solam ẽẽ ibi panis ⁊uini

Expanded text:
erba sanctificationis vera panis et vera vini substantia, in verum corpus et sanm essentiae in augmentum accidit, ut per id quod accedit, id ad quod accedit majus fiat; sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam. Nec ipsam substantiam panis et vini nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; sed mutatam potius, quia eoepit esse aliud quod non fuit, et ipsum quod coepit esse ex ea esse non accepit, quia panis fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur, vel hoc esse solum quod cernitur; vel tale esse quod creditur, hoc est, quia sola panis et vini species cernitur, solam ibi esse panis et vi
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ manducari ut nos sibi incorporaret.
Hoc est sacramentũ corporis xp̃i. ⁊ res sacͣ¬
menti corꝑis xp̃i. Qui manducat ⁊ incor¬
poratur sacramentũ bt̃ ⁊ rem sacramenci
habet Qui manducat ⁊ nõ incorporatur
sacram̃tũ ht̃ s rem sacram̃ti nõ bt̃. Sicut
qui incorꝑacur ⁊̃ si manducare nõ contin¬
gat rem sacram̃ti ht̃. qmuis sacramẽtũ
non habeat. qui sumit sacram̃tũ habet. qui
credit ⁊ diligit rem sacramenti ht̃. Melius
ergo est illi qui credit ⁊ diligit. ⁊̃ si sum̾e ⁊
manducare non possit. qm illi qui sumit

Expanded text:
nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. Hoc est sacramentum corporis Christi, et res sacramenti corporis Christi. Qui manducat et incorporatur, sacramentum habet, et rem sacramenti habet. Qui manducat et non incorporatur, sacramentum habet, sed rem sacramenti non habet. Sicut qui incorporatur etiam si manducare non contingat, rem sacramenti habet quamvis sacramentum non habeat. Qui sumit sacramentum habet, qui credit et diligit, rem sacramenti habet. Melius ergo est illi qui credit et diligit, etiamsi sumere et manducare non possit, quam illi qui sumit
Abbreviated transcription (Latin):
domoꝵ signabantur. in figura sacramenti
corporis sui xp̃i p̃cessit. Postqͣm aucẽ u̾cas
uenit. signũ e medio sublatũ est. ex quo nõ
erat res que futura significaretur. s q̃ p̃sens
perciꝑetur. Mansit cñ figura qͣm diures ũdũ
fuit. ⁊ exhibitũ est pͥus in similicudine. quod
post mos completũ erat in uĩtate. Egỹptus
mundꝰ. exterminator dyabolus. agnꝰ xp̃c.
sanguis agni. passio xp̃i. domus aĩarũ
corpora. domus cogicationũ corda. ħ san¬
guine tingimus per passionis fidem. illa sã¬
guine tingimꝰ ꝑ passionis imitatõnem. cͥ¬
cissignũ intus ⁊ foris opponences contͣ adu̾¬
sarias potestates. Deniq carnes agni co¬
medimus. qñ in sacram̃to uerũ corpus eiꝰ
sumendo per fidem ⁊ dilectõnem xp̃o incor¬
poramur. Alibi qd̃ manducatur incorꝑat᷑.
qñ autem caro xp̃i manducatur nõ qui
manducatur. s qui manducat ei ꝙͣ man¬
ducat incorporatur. Idcirco uoluit xp̃c a

Expanded text:
domorum signabantur, in figura sacramenti domorum signabantur, in figura sacramenti corporis Christi praecessit. Postquam autem veritas venit, signum e medio sublatum est, ex quo jam non erat res quae futura significaretur, sed quae praesens perciperetur. Mansit tamen figura quandiu res nondum fuit, et exhibitum prius est in similitudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus, mundus; exterminator Deus, agnus Christus; sanguis agni, passio Christi; domus animarum, corpora; domus cogitationum, corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem, illa sanguine tingimus per passionis imitationem: crucis signum intus et foris opponentes contra adversarias potestates. Denique carnes agni comedimus, quando in sacramento verum corpus ejus sumendo, per fidem et dilectionem Christo incorporamur. Alibi quod manducatur incorporatur. Quando autem caro Christi manducatur, non quod manducatur, sed qui manducat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt ⁊ hoc. utrũ corpus xp̃i illud fuisse
credend̾ sit. quod ip̃e traditori suo per in¬
cuctam buccellam porrexit. Cũ intuxissec
inquit panem iħc dedit iude simonis scario
negligent̾ legentes. tũc iudas corpus xp̃i ac¬
cepit. Inclłigend̾ est enĩ qd̃ iam omĩbus eis
distribuerat sacram̃tũ corporis ⁊ sangͥnis
sui. uͥ ⁊ ipẽ uidas erat sicut sanctus lucas eui¬
dencissime narrat. Ac deinde adħ uentum ẽ.
ubi scd̃m narracõnem ioħis aꝑcissime ꝑ buc¬
cellam cinctam atq porrectam suũ expͥmit
traditorem. fortassis per panis cincdõnem illiꝰ
significans fictõnem. Non enĩ omĩa que tin¬
guntur abluũtur. s ut inficiant᷑ nõ nulla
cinguntur. Si autẽ bonũ aliquid sigͣc ħ tĩc
ut corpus xp̃i fideles intinctũ nõ accipiant.
effcm̃ remissionis pccõꝵ baptisi uicem
geretat. mare rubtũ autẽ enistem similitudi¬
nem ⁊ figuram p̃ferebat: Ita agnꝰ paschał cuiꝰ
carnes a ppło edebantur. ⁊ sangume postes d¬

Expanded text:
erunt et hoc utrum corpus Christi illud fuisse credendum sit quod ipse traditori suo per intinctam buccellam porrexit. Cum intinxisset, inquit, Jesus panem, dedit Judae Simonis Iscariotnegligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam eis omnibus distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est ubi secundum narrationem Joannis apertissime per buccellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem: fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquod significat haut corpus Christi fideles intinctum non accipiant. ectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes
Abbreviated transcription (Latin):
doꝰ iħc xp̃c corpus mortale porcabat ⁊ hoc
ip̃i indubitant̾ ꝓfitemur mortalẽ fuisse
dñm ihħm scd̾m susceptam hũauitatem.
qr si mortalem fuisse ñ cred̾emus mortu¬
um negaremus. humana ergo natura in
te. Exeo .n. quo ꝑ gr̃am ab omiĩ pcc̃õ mũda.
uerbo dei in unitatem persone suncta est.

Expanded text:
istus corpus mortale portabat, et hoc ipsi indubitanter profitemur mortalem fuisse Dominum Jesum secundum susceptam humanitatem; quia si mortalem fuisse non crederemus, mortuum negaremus. Humana ergo natura in te. Ex eo enim quo per gratiam ab omni peccato munda verbo
Abbreviated transcription (Latin):
tisma. ubi autem non est plenũ baptismati᷑
sactam̃tum nec pͥncipium. uel spẽs aliqua
baptismatis estimatur. Plenũ aut̃ est prẽm
subrus. ⁊ quẽad̾m si unũ in sermone comp̃¬
ges. plenũ est fidei sacramentũ: ita ⁊̃ qͣmunꝰ¬
minuas potestatem. uacuũ est om̃e myste¬
rium. Deniq ⁊ illi ip̃i qui dyx̃ant. nec si sp̃t¬

Expanded text:
tisma. Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium, nec species aliqua baptismatis aestimatur. Plenum autem est, si Patrem subruis, et quemadmodum si unum in sermone compreges: plenum est fidei sacramentum. Ita etiam qminuas potestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Sp
Abbreviated transcription (Latin):
simile. qd̾ quidem quantum ad exp̃ssionẽ
uocis a supͣdca dicendi forma diu̾sum ess.
s qͣntũ ad ꝓfessionem m̾tatis nõ ess con¬
trarium: utrũne uerum baptismatissacͣ¬
mentum in illo constare deberet. Poterãt
fortasse ad hanc qõnem tuam soluendam
plurime hinc inde rõnes conduci. ⁊ ostẽdi.
qr uͥ eadem fides constat. diu̾sitas sermonis
ab ip̃a dumtaxat sinc̾itate ⁊ unitate fidĩ
non discrepans nicħ officiat. S in hac ꝑte
uisũ mͥest auctoritate pocius qͣm mea rõne
interrogatõi tue respondendum. Beatus
ambrosius in libro quẽ de crinitate scrip¬
sit. sicait. Illi qui negauerũt se scire sp̃m
baptismo. baptizati sunt postea. q iohaneͤ
in remissione pcc̃oꝵ in aduenientis iħu xpĩ
em̃ licet non baptizaret in spũ. tñ ⁊ xp̃m

Expanded text:
simile, quod quidem quantum ad expressionem vocis a supradicta dicendi forma diversum esset; sed quantum ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiribaptismo, baptizati sunt postea: quia Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, enim licet non baptizaret in spiritu: tam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliꝙͥ habere uidetur nom̃ qm fides.
Nam fides intus est ⁊ latet occulta donec
nominari incipiat. ⁊ uenire in manifesta¬
tionem. Tũc quippe nom̃ esse incipit: qͣndo
noĩari incipit. ⁊ nocificari ut cognoscatur
mus. quando baptizamus in confessione
Si tĩgis ⁊ taces. tingis ⁊ non doces habes
baptizate. s docete non habes. Crede ergo
⁊ confit̾e̾ loquere ⁊ merge ut in confessi¬
one lauentur que mundanda sunt. Sz
forte queris ipãm ꝓfessionis fidei formã
ĩꝑficiendo baptismacis sacram̃to qualẽ
intelligi oporteat. Eld quod breuiter res¬
pondend̃ puto illam ẽẽ baptizandi formã

Expanded text:
enim aliquid habere videtur nomen quam fides. Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur.mus, quando baptizamus in confessione si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi oporteat. Ad quod breviter respondendum put
Abbreviated transcription (Latin):
num auferiz. ut per ħ agnoscet qr cłpam
quã natura per illam partem corporis tͤ¬
heret. gr̃a per sacramentũ cutũcisionis
emũdaret. s qr artũcisio eas cm̃ que foris
sunt enormitates ampucare potest eas
u̾o que intrinsetus sunt pollutõnũ sordes
iundare non pocest uenit post artum¬
cisionem lauacrũ aq̃ cotũ purgans. ut
ꝑfc̃a ursticia signaretur. rursũ qr prioris
populi qui sub timore seriuebat mũdatõ
laboriosa fũ. pp̃ea sacramentũ cirocisiõis
incame que dolorem ht̃ illi dacũ est
nouo autẽ ppło qui uolũcate ⁊ dione

Expanded text:
num auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam num auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio eas tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest, venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui volunta
Abbreviated transcription (Latin):
effcũsalutis cresc̾et cognitõ ui̾tatis. Itaq
sublege naturali pͥm̃ data sunc sacram̃ta.
decimatõnes. sacrificia. ⁊ obłones. ut in deci¬
matione quidem pectatoꝵ remissio. in sa¬
crificiisuero carnis mortificatõ. in obłoe
autem boni oꝑis exhibitõ signaret᷑. S erat
obscura significatõ l in sacram̃to decima¬
cionis. uͥhõ de hiis que possidebat partem
obtulit ꝑtem retinuit. ut ad hũc modũ
in eo quod erat qd imꝑfectionis ⁊ defectuꝰ
fuit abi tͥbueret. quod uõ ad bonitatems
spectabat deo imputaret. Hoc igitur sibi uo¬
luerũt nouẽ partes retente. qr nouenariuꝰ
signũ imꝑfectõnis ℥. a denario ꝑfc̃o denario
deficiens. Propt̾ea autem qr obscurũ fũ sig¬
circũcisio. ut uirtutem iustificatõis eiudẽ¬
tius demonstraret. qñ dc̃m est homini ut
portionem carnis sue non qͥdem suꝑfluam.
s illius quod suꝑfluũ erat in homine sig¬

Expanded text:
effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de iis quae possidebat partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat, quod imperfectionis et defectus fuit, sibi tribueret, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novae partes retentae, quia novenarius signum est imperfectionis, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum sigcircumcisio ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini, ut portionem carnis suae, non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine, sig
Abbreviated transcription (Latin):
tur Oiigitur quis dic̾e uelit idcurco circũci¬
sionem baptismo mutatam. ũ in baptismo
ꝑficeretur quod cutũcisio implere ñ potuit
fortassis uidebitur conuenienter illi respondi
posse. qr ħ quod amplius nũcin baptismo
ex baptismo non est. s ex passione xp̃i bap¬
tismũ sanctificante impletum. Idẽ uõ cir¬
cumcisionem facẽ potuisse. si illi passio xp̃i
in cooꝑacionem scificationis adiuncta fiuss.
Nam in baptismo qͣnͣtũ scil spectat ad u̾tutẽ
baptisim siłr ut in circũcisione remissio tm̃ pͦ
catorum percipitur. qr sicut dc̃m ẽ ꝙ iustifi¬
catis pꝰca aditus patrie celestis panditur. cͥce
mutate circũcisionis cãm cõmodiorem for¬
tasse ⁊ manifestam magis ꝓponendam pu¬
tamus. In p̃cedentib quodam loco cũ de sa¬
cram̃tis cractaremus. diximus sacramenta
cemꝑm spũaliũ gr̃arũ signa magisac magis
euidencia ac declarantia formarentur. ũ cũ

Expanded text:
tur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcitur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam ut in baptismo perficeretur quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quia hoc quod amplius non est in baptismo, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtubaptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramenta temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
ewangłium nunc dr᷑. Nisi quis renacus fin̾t
per legem dicebatur. masculus cuius caro p̃pu¬
cii cutũcisa non fu̾it ꝑibit anima illa de ppło
suo/ Lisi forte in ħ quod ille qui non est bap¬
tizatus a regno dei excludendus dr᷑ ille uero
qui ñ ÷ cirtumcisus ꝑiturus memoratur. qui
uelit intelligẽ pp̃ea baptm̃ amplius aliquid
conferre qͣmͣ circũcisionem. qr cirtũcisio suscep¬
ta a ꝑdicione tm̃ potuit lib̾are. baptismꝰ uero
qui patres qui sacram̃ci cirtũcisionis iustifi¬
cationem ꝑceꝑant. a ꝑditõne quidem seruabã¬
tur. s ad głam regni non ducebantur. Donet
ueniret ille qui sanguine fuso rũpheam igneã
detinguens. aditũ ꝑadxsi rursũ patefaceret
⁊ credentib in se omib regni celestis ianuã
amplius confert. qr renatos hinc exeũtes
statim ad regnũ mittit. qd̾ cñ ex uirtute san¬
guinis fusi ip̃am aquam scĩficantis cõdona¬

Expanded text:
Evangelium dicitur: Nisi quis renatus fuerit Evangelium dicitur: Nisi quis renatus fuerit r: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus a regno Dei excludendus dicitur; ille vero qui non est circumcisus periturus memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero qui patres qui sacramenti circumcisionis justificationem perceperant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam amplius confert, quia renatos hinc exeuntes, statim ad regnum mittit: quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condona
Abbreviated transcription (Latin):
qr is qui baptizauit loqui non potuit. sũi qr
obfestinationem uel stuporem ĩminentis ꝑi¬
culi siũ alia quacũq causa p̃uentus dum
baptizar loqucõis memor non fuit. Siqͥs
ergo forte ħ querat. ego de hiis que occłta
sunc. iudicare nolo. p̾cipue qr nonĩ tͥnitatis
h non audiui. uͥ ⁊ si uera fides fuit. confessio
tam̃ fidei ũ fuit. ꝙ ħ quidẽ de eoquid sit sa¬
cramentũ baptisinatis. ⁊ de uerbo scĩficãte
in p̃senti dcã sufficiant. Quare institui
quare institutũ sit bapĩ sacramentũ.
⁊ quare cirtũcisio que loco illius olim posita
fuisse putatur. succedente baptismo ablata
sit uł mucata. Nam si olim ꝑ circũcisionem
siłr ut nũc per baptism̃ pectata dimittebant᷑
quid uecesse fuit ñ ip̃a circũcisio succedente
bapcismi sacram̃to nuitaretur: Tur audem
acrepta minus ꝓfuisse credatur. q̃ neglecta
non minus nocuisse affirmat᷑᷑ Sicut enĩ per

Expanded text:
quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti dicta sufficiant. CAP. IIIquare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ spm̃ baptizati sumꝰ. Unũ opus quia
unũ inyst̾iũ. Unũ baptisma: quia mors
una pro mundo. Unitas ergo oꝑationis. u¬
nitas predicationis que non potest seꝑari.
Huc usq uerba bĩ ambrosii quałr de recta
baptizandi forma sentiendũ sit mãi feste
explanant. Uides ergo quałr in fide trini¬
catis solo patre uel filio uel spũ scõ nũcupato.
plenũ sit baptisinatis sacramentũ. ⁊ quem¬
admodũ sine fide tͥnitatis ⁊̃ simł trib nomi¬
natis imꝑfc̃m. Sicut enĩ ubiq fides integra
quericur. sic ea de fidei integͥtate manente
sine detͥmento salutis sermo uariatur. Uer̃¬
cũ eccłãstica consuetudo hanc potissimum
in baptizando formam cenere elegit. qmͣ ab
ipõ scĩficationis auctore expͥma institutõne
seruandã accep̃. Si quis forte querat utrũ
in articło nccĩtatis suffice possitad plenum
baptisiatis sacram̃tum. si fu̾it quis in fide tͥ¬
uitatis sine ꝓlatione u̾boꝵ baptizatus. uel

Expanded text:
in unum Spiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel