comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua alio fascinante id est inuidente noceat᷑.
Dicitur fascinus propriae infantibus nocere
& ati paruulȩ: & his qui nec dum firmo uestigio
figant gradum unde exquidam degentibus :
nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos.
Hhoc utrum uerum nec nesit ds̃ uiderit : qui cipo¬
testsieri ut &dȩ mones huic peccatoser uiant.
& quoscumq: indĩopere uel coepisse uel profeciss e
cognouerint. eos ab onis operibus auercant
Nuncillud in causa est quod exopinione iulqi sump¬
tum putamus exemplum. ut quomodo tenera ae¬
tas noceridicitur fascino sic&iam galathȩ in xp̃i
fide nupernati & nutriti lacte & non solido cibo
ueluti quodam fascinante sint nociti & stomacho
opinione sut sumptum: Uallistitanorum in regno¬
rum librissirenae & onocentauri inefaia. arctu¬
rus &orion & pliades in iob &c&era hissimilia quȩ
utique uocabula gentilium fabularum & causas

Expanded text:
aliqua, alio fascinante, id est, invidente noceatur. aliqua, alio fascinante, id est, invidente noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus nocere, et aetati parvulae, et his qui necdum firmo vestigio figant gradum. Unde et quidam e Gentibus: Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. Hoc utrum verum, necne sit, Deus viderit: quia potest fieri, ut et daemones huic peccato serviant; et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel profecisse cognoverint, eos a bonis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod ex opinione vulgi sumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera aetas noceri dicitur fascino: sic etiam Galatae in Christi fide nuper nati, et nutriti lacte, et non solido cibo , veluti quodam fascinante 418 sint nociti: et stomacho opinione sit sumptum, vallis Titanorum, in Regnorum libris , Sirenae et Onocentauri in Isaia , Arcturus et Orion, et Pleiades in Job , et caetera his similia, quae utique vocabula, Gentilium fabularum et causas
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis nominentur habere quȩdã idiomata
ex causis praecedentibus & merito operũ pristinoꝵ
ne iustitia dĩ ueniat indubium cum una quaeq
gens uelbonum uel malum habere ad seratur
quod alia non habeat: nos istas altitudines decli¬
nantes superiora sectabimur. aut stultitia eos
lessint & uaecor des & ad sapientiã tardiores
Quod autẽ sequitur quis uos fascinauit digne paulo
qui & sumperitus est sermone Non tamen scientia
debemus exponere : Non quo scire eẽ fascinum qui¬
uulgoputatur nocere : sedusus sermone sit triuii.¬
& ut inceeris ita in hoc quoq: loco uerbum cotidia¬
nȩ sermone cinationis ad sumpserit: Legimus
in prouerbus: domum inuidi cruciat oculos
Qui apud nos inuidus. ingraeco significantius ponit᷑
fascinator: & insapientia quae salomonis inscri¬
bitur fascinatio malignitatis obscurat bona
Quibus docemur exemplis quod uel inuidus alie¬
na felicitate cruci&ur. uelis in quobonas int

Expanded text:
Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata ex causis praecedentibus, et merito operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: cum unaquaeque gens vel bonum, vel malum habere asseratur, quod alia non habeat. Nos istas altitudines declinantes, superiora sectabimur: aut stultitiae eos les sint et vecordes, et ad sapientiam tardiores. Quod autem sequitur: Quis vos fascinavit , digne Paulo qui etsi imperitus est sermone, non tamen scientia debemus exponere: non quo scievulgo putatur nocere, sed usus sermone sit trivii: ut in caeteris, ita et in hoc quoque loco verbum quotidianae sermocinationis essumpserit. Legimus in Proverbiis: Donum invidi cruciat oculos. Qui apud nos invidus, in Graeco significantius ponitur, fascinator: et in Sapientia quae Salomonis scribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona . Quibus docemur exemplis, quod vel invidus aliena felicitate crucietur: vel is in quo bona sint
Abbreviated transcription (Latin):
Fobid quoduna queq prouincia suas habeat ꝓpri¬
&ates Craeienses semꝑmendaces malas bestias
uentris pigros. uere abepimeni depo&a dictos
a płs cõmprobat : uanos mauros & ferocesdalmatas
latinus pulsat historicus timidos frigas omnes
po&e lacerant athenis ex peditiora nasci ingenia
filõ sosi gloriantur: grȩcos leue s& apud caesarem
suggillat tullius dicens : Aut leuium graecorum
aut immanũ barbarorum : & proflaccoꝰ ingenita
inquit leuitas eerudita uanitas: Ipsum israhel
graui corde & dura ceruice om̃s scripturae argu¬
unt Insinc ergo modũ arbitror & apłm galatas
regionis sue propn&ate pulsasse. lic& quidã profun¬
dis se questionibus nserentes quasi obtentuuitandi
heres eos quae diuersas naturas infert dicant tiri¬
os quoque esidonios moabitas &ammanitas &
idũ cos babilonios & aegptios om̃sq gentes qua e

Expanded text:
vel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprivel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprietates. Cretenses semper mendaces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epimenide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vanos Mauros, et feroces Dalmatas, Latinus pulsat historicus. Timidos Phrygas, omnes poetae lacerant. Athenis expeditiora nasci ingenia, philosophi gloriantur. Graecos leves, apud C. Caesarem suggillat Tullius, dicens: Aut levium Graecorum, aut immanium barbarorum. Et pro Flacco: Ingenita, inquit, levitas, et erudita vanitas. Ipsum Israel, gravi corde, et dura cervice, omnes Scripturae arguunt. In hunc ergo modum arbitror et Apostolum 417 Galatas regionis suae proprietate pulsasse. Licet quidam profundis se quaestionibus inserentes, quasi sub obtentu vitandae haereseos, quae diversas naturas infert, dicant, Tyrios quoque et Sidonios, Moabitas et Ammonitas, et Idumaeos, Babylonios et Aegyptios, omnesque Gentes, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dicere gratiaeius in me non fuit uacua :
Iste & hocloquitur confidenter non abicio gratiã
dĩ Quod aut̃ sequitur. ualdeneces sariũ est aduer¬
sum eos qui postfidem xpĩ putant legis praecepta
seruanda: dicendũ quippeeis. Siꝑ legem iusti
ceant. quomod o non xp̃s gratis morcuus sit. sio
renon audebunt. xp̃msine causa mortuum
Ad particulãitaq syllogismi quae hic proponit᷑
il est sienim plegim iustitia ergox p̃s gratis mortu¬
us est : debemus llud ad sumere qua d consequent᷑
infertur & negiri non potest : x p̃saũt non estgra¬
tis mortuus & concludere nonigitur plegonius¬
tia hucus que contrap&rum : Nuncadgalathas
reuertitur: Oinsensatigalathȩ qui suos fascina¬
uit : dupliciter hic locus intellegi potest uelideo
in sensatos galathas apellatas amaioribus admino¬
ra uenientes quia coeperint spũ e carne consum̃t᷑

Expanded text:
Apostolum dicere: Gratia ejus in me non fuit vacua , Apostolum dicere: Gratia ejus in me non fuit vacua , iste et hoc loquitur confidenter: Non abjicio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarium est adversum eos qui post fidem Christi putant Legis praecepta servanda. Dicendum quippe eis: Si per legem justitceant, quomodo non Christus gratis mortuus sit, si ore non audebunt Christum sine causa mortuum. Ad particulam itaque syllogismi, quae hic proponitur, id est: Si enim per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est, debemus illud assumere quod consequenter infertur, et negari non potest: Christus autem non est gratis mortuus; et concludere: Non igitur per Legem justitia. Hucusque contra Petrum, nunc ad Galatas revertitur. O Insensati Galatae, quis vos fascinavit? Dupliciter hic locus intelligi potest. Vel ideo insensatos Galatas appellatos, a majoribus ad minora venientes, quia coeperint spiritu, et carne consummentur:
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit seip sumprome. In euangelioue¬
ribus populi scriptura commemorat quod
condempnauerint ihm̃ morte : & ligante
eum duxerint & tradiderint pilato prae¬
sidi & de inceps depilato dimisit eis barab¬
ban ibm̃ aut̃ flagellatum tradidit eis ut
crucifigerentillum. Igitur& patertradi¬
ditfilium. & filius ipsese tradidit &iudcs
& sacerdotes cum principibus tradiderunt.
& edextremũ tra ditũ sibi tradiditipsepila¬
tus Sedtradidit pater ut salua r& perditũ.
mundum insipsesetradidit ut patrissuamq:
facer& uoluntatem. iud a saut̃ & sacerdotes
& seniores populi &pilatus uitã morti nescutra.¬
diderunt Qua ecũ ipsa quoq se pronrã salu
potest dicere Infideuiuo filiiđi quidilex̃ me
&tradidit sem& ipsum prome Non abiciogra¬
tiũ dĩ Sienĩ ꝑlegem iustitia ergoxp̃s gratis
mortuus est abicit gratiãđi tamille qui post
eugłm uiuit in lege quahis qui peccatis post
baptis mum sordidatur. qui a ut potestiuxta

Expanded text:
tradidit semetipsum pro me. In Evangelio vetradidit semetipsum pro me. In Evangelio veet senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pilatus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum: Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judas autem et sacerdotes et seniores populi, et Pilatus, vitam morti nescii tradiderpotest dicere, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei: si enim per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est. Abjicit gratiam Dei, tam ille qui post Evangelium vivit in Lege, quam is qui peccatis post baptismum sordidatur. Qui autem potest juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Memento mei cũ ueneris in regnũtuĩ. Sta¬
timque audies. Hodie me cũ eris in para dyso
Siquis mortificatis membris suꝑ terrã. &
dominicae passionis ad figit. Viuo autem iã
nonego. uiuit autẽ in mexp̃s. Non uiuit ille
qui gondam uiuebat in lege quipes se que¬
batur ecclesiam : uiuit aut in eoxp̃s sapienti¬
a fortitudo pax gaudium. ceteqque uirtutes
quas qui non hab& non potest dicere : uiuit aut̃
inmexp̃s. Hoc aut̃ totum sub suapersona
aduersum p&rum dep&ro disputat.
Quod aũt nuncuiuo in carne. aliud est incar¬
ne eẽ & incarne uiuere : qui enĩ incarnesunt
dõplacere non possunt: Vnde adbene uiuen¬
tes dicitur: uos autem non estis in carne:
Infide uiuo filu dĩ& xp̃i qui dilex̃ me & tra¬
didit seipsum prome: ad romanos dedõlo¬
quitur. quod filio suo non pepercit sȩdpro
nobis tradiderit eum : Nunc uero dexpõ qđ
se ipse tradiderit Qui dilexitme inquit&

Expanded text:
Memento mei, cum veneris in regnum tuum . StaMemento mei, cum veneris in regnum tuum . Statimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et Dominicae passionis affigit. Vivo autem jam non ego: vivit autem in me Christus. Non vivit ille qui quondam vivebat in Lege, quippe qui persequebatur Ecclesiam. Vivit autem in eo Christus, sapientia, fortitudo, sermo, pax, gaudium, caeteraeque virtutes; quas qui non habet, non potest dicere: Vivit autem in me Christus, hoc autem totum sub sua persona adversum Petrum de Petro disputat. Quod autem nunc vivo in carne. Aliud est in carne esse, et in carne vivere. Qui enim in carne sunt, Deo placere non possunt . Unde ad bene viventes dicitur: Vos autem non estis in carne. In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Ad Romanos de Deo loquitur, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradiderit eum. Nunc vero de Christo, quod se ipse tradidit: Qui dilexit me, inquit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sed inlege sit xp̃i. Qui uero legi moritur
obpeccata . mortuus est quidem sed non potest
deeo dici qđ sequitur. ut uiuatdo. Esse autem
legem aliam spiritalem extralegem litterȩ
et̃ alibi apłs doc& dicens: Itaq lex quidẽ scc̃i
aim andatum scm̃ &iustum & bonũ. Et ete¬
chihel ex ꝑ sonađi Eduxunquit eosid est popu¬
lum iuda eorum deerraciegypti : & ad duxi
eosinde sertum & dedieis praecepta mea. &
iustificationes meas ostendi illis quas faci& ho¬
mo &uiu& in eis. De eauero lege quaeirã
operatur cui& apłs mortuus est : postea in¬
fert & ego dedieis praecepta nonbona &
iustificati ones in quibus nonuiuent in cis
Idipsum significatur & inpsalterio Qm̃ non
cognoui litteraturam in troibo in fortitudi nẽ
modo mortuus fuerit ostendit. Xp̃o con¬
fixus sum cruci Tollens crucem suã & xp̃m se¬
quens & in ipsa obseruans passionem

Expanded text:
Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae, et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Et Ezechiel ex persona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis . Idipsum significatur et in Psalterio: Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in fortitudinem Dmodo mortuus fuerit, ostendit: Christo confixus sum cruci, tollens crucem suam, et Christum sequens, et in ipsa obsecrans passione:
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionis dicitur sacramento Omis carouide¬
bit salutaređi. Sed & uixta humiliorẽ intellectũ:
iustificabatur quondã exlege non omnis caro.
sed tantũ hi homines qui in palestina erant Nunc
aut̃ exfideitiũ xp̃iiustificatur om̃iscaro. dumec¬
clesi aecius in toto orbefundantur: Ego enĩ ꝑ legẽ
legi mortuus sum ut dõuiuam Aliudest ꝑlegẽ
legimori & aliud legimori. Qui legimoritur
ui uebit ei ante quã morir&ur obseruans sabba¬
ta & neo moenias &dies festos & uictimarũ typicã
curiositatem & fabulas iudaioas & genealogiã
Postquã aut̃ uenit xp̃s et lex dequa scribtũ est᷑ sci¬
mus aut̃ qui a lex spiritalis est : ꝑ eu angelicã legẽ
legi pristine mortuus est & anima quae secundũ
id quod scribitur Ad romanos uiro uiuente sinuip¬
siss& adultera uocabatur. Mortuo uiro suo.
mnoseȩ adean dicitur. Ex me fruccustuus in
uentus est Cuipulchre misticũ illud infertur
litterȩ moritur dõuiuit : cum non sit sine legẽ

Expanded text:
surrectionis dicitur sacramento: Omnis caro videbit salutare Dei . Sed et juxta humiliorem intellectum, justificabatur quondam ex Lege non omnis caro, sed tantum hi homines qui in Palaestina erant. Nunc autem ex fide Jesu Christi justificatur omnis caro, dum Ecclesia ejus in toto orbe fundatur. Ego enim per Legem Legi mortuus sum, 414 ut Deo vivam. Aliud est per Legem mori, aliud Legi mori. Qui Legi moritur, vivebat ei antequam moreretur, observans sabbata et neomenias, et dies festos, et victimarum typicam curiositatem, et fabulas Judaicas, et genealogias. Postquam autem venit Christus et Lex, de qua scriptum est: Scimus autem quia Lex spiritualis est , per Evangelicam legem, Legi pristinae mortuus est: et anima, quae secundum id quod scribitur ad Romanos: Viro vivente, si nupsisset, adultera vocabatur: mortuo viro suo, in Osce ad eam dicitur: Ex me fructus tuus inventus est Osee XIV, 9. Cui pulchre mysticum illud infertur:litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege
Abbreviated transcription (Latin):
quam hi quitantũ exoperibus iustificari posse con¬
fidunt. Saluatore quoque ad discipulos loquen¬
te Nisi suꝑ habundauerit iustitiaurã plus quam
scribarum &pharisaeorũ non intrabitis in reg¬
numoaelorũ. Congregandũ in hocloco quan
ta in lege praecepta sint qua e explere nullusqat.
& e contrario dicendũ quae da legis &i ã abhisfien
quiignorent eam. Sedideo non iustificari operai¬
tores eius quia abs que fidexp̃ifiant Verbi gratia
Non dormirecũ uiro dormitione mulieris . Non
adulterari. Non rapere sed magis honora repatrẽ
& matrem &c&era quae imperata sunt facere
Quodsidescis uiris nobis exempla protulerint qđ in
legeuersati ea quae legis fuerant ꝑ p&rarint : Dice¬
mus quiaiustolex non est posita sed iniquis & non
subdicis impus & peccatoribus contaminatis & im¬
mundis qui aut̃ ađo doctus sit non habere eũ ne¬
cesse ut saltim de caritate doceatur: Paulo quo¬

Expanded text:
quam hi qui tantum ex operibus justificari se posse conquam hi qui tantum ex operibus justificari se posse confidunt, Salvatore quoque ad discipulos loquente, Nisi superabundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum ta in Lege praecepta sint, quae explere nullus queat. Et econtrario dicendum, quaedam Legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo non justificari operatores ejus, quia absque fide Christi fiant: verbi gratia, non dormire cum viro dormitatione mulieris, non adulterari, non rapere, sed magis honorare patrem et matrem, et caetera, quae imperata sunt, facere. Quod si de sanctis viris nobis exempla protulerint: quod in Lege versati, ea quae Legis fuerant, perpetrarint, dicemus: Quia justo Lex non est posita, sed iniquis et non subditis, impiis et peccatoribus, contaminatis et immundis . Qui autem a Deo doctus sit, non habere eum necesse, ut vel de charitate doceatur, Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
mundo Quod seme lador sussũ teneo non mihi
gratis xp̃s est mortuus in quo frustra credidi si potui
abs que fide eius in ueeri leges aluari
Scientes aut̃ qđ non iustificatur homo ex operi¬
bus legis Aunt quidam: Siuerum sit hoc qđ
paulus ad firmat exoperibus legis nemine miusti¬
ficari sed exfide iriũ xp̃i. patriarchas & proph& as
& scos qui ante xp̃ĩ aduentũ fuerint in ꝑfectos fuis¬
se quos ad monere debemus eos hicdici iustitiã
non consecutos quitantũ exoperib iustificari
posseoredant : Scõs aũt qui antiquitus fuerint
exfidexp̃i iustificatos. Si quidem abrahaon uidit
diem xp̃i & ladatus est & mor sesmaior es diuitias
aestimauit thesauris a egyptiorũ improperiũ
xp̃i Aspiciebat enĩ inremunerationẽ Et es ua suidit
gloriam xp̃i ut iohannes eu angelista commemorat.
& iudas deomnib: generaliter. Commonere inquit
ꝑdidit uinde non tam legis opera damnantur.

Expanded text:
mundo. Quod semel adorsus sum, teneo. Non mihi mundo. Quod semel adorsus sum, teneo. Non mihi gratis Christus est mortuus: in quo frustra credidi, si potui absque fide ejus in veteri Lege salvari. . Scientes autem quod non justificatur homo ex operibus Legis. Aiunt quidam: si verum hoc sit quod Paulus affirmat, ex operibus Legis neminem justificari, sed ex fide Jesu Christi, patriarchas et prophetas, et sanctos, qui ante Christi adventum fuerunt, imperfectos fuisse. Quos admonere debemus eos hic dici justitiam non consecutos, qui tantum ex operibus justificari posse se credunt. Sanctos autem, qui antiquitus fuerint, ex fide Christidiem Christi, et Moyses majores divitias aestimavit thesauris Aegyptiorum improperium Christi. Aspiciebat enim in remunerationem. Et Isaias vidit gloriam Christi , ut Joannes evangelista commemorat, et Judas de omnibus generaliter: Commonere, inquit, perdidit . Unde non tam Legis opera damnantur,
Abbreviated transcription (Latin):
naturauidaei ea facientes quae lege praecep¬
ta sunt & non exgentib: peccatores : Qui uel
gen eraliter qui aidolis seruiunt peccatores sunt.
uel quos nunc putamus inmundos scientes qđ ñ
possimus exlegisopere sed ex xp̃i salua rifide cre¬
didimus in xp̃m ut quod lex nobis non dederat.
dentes alege in qua saluarinon potuimus trans¬
cendimus adfidem in qua non carnis quaeritur cir¬
cũcisio sed cordis pura deuotio: &nuno agentib
recedendo hoc agimus. ut quicũq non est circũ¬
cisus immundus sit. Ergofides in x pm̃ in quanos
prtabamus ante saluari. magis peccatiest minis¬
tra quã iustitiae. quae aufert circumcisionẽ
quã qui non habuerit inmundus est Sed absit
Vt quod semel destruxi. & sciui mihi non profuisse.
rursumuindicem Se melalege descedens L egi
sum mortuus. ut in xp̃o uiuerẽ crucique eius ad¬
fixus & in nouũ renouatus hominẽ fide magis
quam carne subsisterem & cũ xpoegredore de

Expanded text:
natura Judaei, ea facientes quae lege praecepnatura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, dentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam qui non habuerit, immundus est. Sed absit, ut quod semel destruxi, et scivi mihi non profuisse, rursum vindicem. Semel a Lege discedens, Legi sum mortuus, ut in Christo viverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hominem, fide magis quam carne subsisterem, et cum Christo egrederer e
Abbreviated transcription (Latin):
her&ici quiridicula quaedã & inepta fin¬
gentes. auint Nec spiritalem peccare pos¬
senaturam nec iuste aliquid facere terre¬
nam. Quos in terrogemus quare debona
oliua rami fracti sunt : & curde ole astro in ra¬
dicembonȩ oliuae inserti. sinec debonoccidere
quicquã potest: nec demalo sugere: Aut quo¬
modo uel paulus ꝑsecutus sit ante ecclesiã side
naturaspiritali fuit. aut poste aapostolus factus
sideerrena fece generatus est. Quod si terrenũ
eumnon fuisse contenderint ipssus uerba pona¬
mus Eramus fi lunatura irae sicut& c& eri
Natura iuda eus est qui degenere est abraham
& a parentibus dieoctauo circum cisus est : Nonna¬
tura iudaeus. qui postea factus est exgentibus. ut
aut̃ totũ argumentũ breuisermonẽ comprae¬
hendam sensus est iste quitexitur. Nosides tego
&tup&re Miscuit enĩ ꝑ sonam suam neillifa¬
cereui der&ur iniuriam. Cumessemus inquit

Expanded text:
Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta finHaeretici, qui ridicula quaedam et inepta fingentes, aiunt, nec spiritualem peccare posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam, cum essemus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
itare Insolubili argumento constringit
p&rum immo ꝑpecrum eos quipugnantia illũ
inter sefacere cogebant. Siinquitopere tu
naturaiuda cus circumcisus a parua a &ate.
& uniuersa legis p̃ceptit custo diens Nuno
obgratiam xp̃i scis ea nihil ꝑsehabere utilitto¬
tis sed exemplaria eẽ &imagines futurorum.
& cũ bis qui exgentib: sunt cibum capis Nequa¬
quã ut ante suꝑstitios esedlibere & in different᷑
uictitans: Quomodo eos qui exgentib credi¬
derunt nuncrecedens ab eis & quasi a conta¬
minatis teseparans & secernens compellisiuda¬
itare Sienĩ inmundi sunt a quibus recedis
idcirco aut̃ recedis qui a non habent circũcis
onem compellis eoscircũcidi &iuda eos fieri.
cum tuipsenatus iudaeus gentiliter uixeris
& latenter ostendit causam : quare aduersũ
eumdis putauerit. Qui a scilic&gentes simu
latione suaidaitare conpeller& dũ cum cu¬
piunt aemulari. Nosnaturauidaei. & non
exgentibus peccatores : Subrepunt hoc loco

Expanded text:
izare? Indissolubili argumento constringit izare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob gratiam Christi scis ea nihil per se habere utilitatis, sed exemplaria esse et imagines futurorum, et cum his qui ex gentibus sunt, cibum capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia nionem: compellis eos ergo circumcidi, et Judaeos fieri, cum tu ipse natus Judaeus, gentiliter vixeris. Et latenter ostendit causam quare adversum eum disputavelatione sua judaizare compelleret, dum eum cupiunt aemulari. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Subrepunt hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua ꝑsequamur Sed cumuidis sẽ qđ ñ¬
recto pedeincederent adueritatẽ eu angelii
dixiparo corã omnib: Sicut hiquis inisgres
sibus claudicare sesimulant: Non uitiũ ha¬
bent inpedibus sed est aliquacausa curdau¬
dicent : ita & p&rus sciens circumcisionẽ & pre¬
putium nihi leẽ sed obseruationẽ mandato¬
rum dĩ: Edebat quidẽ ante cumgentib: sed
protemporeabeis se neiudaeos a fide xp̃iꝑ
der& subtra hebat. Vnde& paulus eic dẽ
arte qua illesimulabat eirestitit in faciem
& loquitur coramomnib: Nontamut p&rũ
arguat quam ut hiquorum causa pecrus si¬
mulauerat corrigantur. uelut &iã iudais
suꝑbia. gentibus disperatio toller&ur qđ
sicuiiste non plac& sensus quonec papus pec¬
casse nec paulus procaciter ostenditurargu¬
isse : maiorem deb& exponere: qua consequen¬
tia hoo paulus in alteroreprehendat qđ ipse
cõmisit. Situcum iudaeussis gentiliter e ñ
uida eice uiuis: quomodogentes cogisiuda e¬

Expanded text:
reliqua prosequamurreliqua prosequamurrecte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibussibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei restitit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum causa Petrus simulaverat, corrigantur, vel ut etiam Judaeis superbia, gentibus desperatio tolleretur. Quod si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis juda
Abbreviated transcription (Latin):
Non quo aliud signific& p&rus aliud caefas. sed
quoquẽ nos latine & graece p&rumuocemꝰ
hunc hebraei & syri propter linguȩ interse
uiciniam caefannuncupent. De inde cotũ ar¬
gumentũ epłae qđ obliquede p&ro iacobo &
iohanne dicitur. huic intellegentiae reprigna¬
re Nec mirume ẽ silucas hancremtacuerit
cum aliamulta quae paulus sustinuisse sere¬
plicat. Historio grafilicentiam praeermise¬
rit & non statimeẽ contrarium siquod alius
obcausam dignum putauit relatu. Alius int̃
cexera dereliquit. Deniq primũ epm̃ antio¬
chȩne ecclesiae perum fuisse accipimus
Romam ex indetrans latum. quod lucas pae¬
nitus omisit: Ad extremũ si propter porfini
blas phemiã alius nobis fingendus est cefas ne
pecrus put&urerrasse : infinita descripturis
erunt radenda diuinis. quaeille qui a non in¬
tellegit criminatur. Sed aduersus porfiriũ
incilio sixp̃s iusserit operepugnabimus nunc

Expanded text:
Non quod aliud significet Petrus, aliud Cephas: sed Non quod aliud significet Petrus, aliud Cephas: sed quod quam nos Latine et Graece petram vocemus, hanc Hebraei et Syri propter linguae inter se viciniam, Cephan nuncupent. Deinde totum argumentum epistolae quod oblique de Petro, Jacobo, et Joanne dicitur, huic intelligentiae repugnare. Nec mirum esse si Lucas hanc rem tacuerit, cum et alia multa quae 410 Paulus sustinuisse se replicat, historiographi licentia praetermiserit: et non statim esse contrarium, si quod alius ob causam dignum putavit relatu, alius inter caetera dereliquit. Denique primum episcopum Antiochenae Ecclesiae Petrum fuisse accepimus, et Romam exinde translatum, quod Lucas penitus omisit. Ad extremum si propter Porphyrii blasphemiam, alius nobis fingendus est Cephas, ne Petrus putetur errasse, infinita de Scripturis erunt radenda divinis, quae ille, quia non intelligit, criminatur. Sed et adversum Porphyrium, in alio, si Christus jusserit, opere pugnabimus: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
trahere. qui&centurionem cornelium
baptitarat. & cum ascendiss& hiero solimã
disceptantib aduersumse qui erant excircũcisi¬
one & dicentibus. quare intro istiaduiros prae¬
putium habentes &manducasti cumillis post
narrationẽ uisionis talires ponsionẽ suã fine
concluserit: Siergo em demgratiã deditillis
ds sicut & nobis quicredidimꝰ in dñoniũ xp̃o¬
auditis tacuerunt & glorificauerunt dm̃di¬
centes Ergo & gentibus ds̃ paenitentiã ad i¬
tam dedit: Maxime cumlucas seriptor histo¬
riae Nullam huius dissensionis faciat men¬
tionem : Nec dicatum quã pecrum antiochiȩ
fuis secum paulo & locum dari porfirio
blas femanti si aut peruserrasse aut paulus
procaciter apłorũ principem confutas se cre¬
datur Quibus primum respondendũ alteri¬
us nescio. cuius cefe nescire nos nomen : nisiei:
qui& in eu angelio & in aliis pauliepistolis. eun
hacquoq ipramodo caefas modo perus scribit᷑

Expanded text:
trahere, qui et centurionem Cornelium trahere, qui et centurionem Cornelium baptizarat. Et cum ascendisset Jerosolymam, disceptantibus adversus se qui erant ex Circumcisione, et dicentibus: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? post narrationem visionis, tali responsionem suam fine concluserit: Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis qui credidimus in Dominum auditis, tacuerunt, et glorificaverunt Deum, dicentes: ergo et gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit; maxime cum Lucas scriptor historiae, nullam hujus dissensionis faciat mentionem; nec dicat umquam Petrum Antiochiae fuisse cum Paulo, et locum dari Porphyrio blasphemanti; si autem Petrus errasse, aut Paulus procaciter apostolorum principem confutasse credatur. Quibus primum respondendum, alterius nescio cujus Cephae nescire nos nomen, nisi ejus qui et in Evangelio, et in aliis Pauli Epistolis, et in hac quoque ipsa modo Cephas, modo Petrus, scribitur.
Abbreviated transcription (Latin):
in a postolatum circũcisionis &infra Perus
&ia cobus &iohannes quiuidebantur columnȩ
esse. &c&era quae in cius laudes ꝑ orat. Ali¬
quotiens cum a dules centulus romȩ contro¬
uersi am declamarem & aduera certamina
fictis militib: exercerem : currebã adtribu¬
nali aiidicum & disertissimos oratorũ tan¬
talnterse uidebam a ceruitate contendere:
Vt omissis sae penegotus in propriascontu¬
melicas uerterentur. &iocularis e inuicem
dente morderent Si hocillifaciunt ut apud
reos nullã suspicionẽ praeuaricationis incur¬
rant: & fallunt popu lum circũ stantẽ quid
putamus tantas ecdesiae columnas perũ
expaulum tantauas a sapientiae interdissi¬
dentes uida eos atq gentiles facere debuis se
nisiut eorumsimulata contentio pax creden¬
concordar& : Sunt qui cȩfan. cui hic infacie
paulus r&itissescribit. non putent apłmpe¬
trum sed alium deseptuaginta discipulis isto
uocabulo nuncupatum. & dicunt nequaquã
p&rum a conuictugentium sepotuis se sub¬

Expanded text:
cisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, et caetera quae in ejus laudes perorat. Aliquoties cum adolescentulus Romae controversias declamarem, et ad vera certamina fictis me litibus exercerem, currebam ad tribunalia judicum, et disertissimos oratorum tanta inter se videbam acerbitate contendere, ut omissis saepe negotiis, in proprias contumelias verterentur, et joculari se invicem dente morderent. Si hoc illi faciunt, ut apud reos nullam suspicionem praevaricationis incurrant, et fallunt populum circumstantem: quid putamus tantas Ecclesiae columnas, Petrum et Paulum, tanta vasa sapientiae inter dissidentes Judaeos atque gentiles facere debuisse? nisi ut eorum simulata contentio, pax credenconcordaret. Sunt qui Cephan, cui hic in faciem Paulus restitisse se scribit, non putant apostolum Petrum, sed alium de septuaginta 409 discipulis isto vocabulo nuncupatum. Et dicunt nequaquam Petrum a convictu gentium se potuisse sub
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in iudiciũmortis & occisus fuerit &
suspenderitis eum superlignum: non commora¬
bitur morticinũ ipsius suꝑlignũ sed sepeliens
sepelies eum indie illa quia maledictio diẽ qui
sus pensus est & non contaminabit humumtuã
quam dñs ds̃ tuus dabittibi here ditatem
Sr̃machus: si aut emfuerit homini peccatum
adiudiciũ mortis & occisus fuerit & suspende¬
ritis eum superlignum nonpernoctabit cadc¬
uer ipsius superlignum sed sepultur sepelies
illud indie ipsa quia propter blasfemiam di
sus pensus est & non contaminabit terram tuam
quam dñs ds̃tius dabittibi adhere ditatom

Expanded text:
et judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum, non commorabitur morticinium ejus super lignum, sed sepeliens sepelies eum in die illa, quia maledictio Dei est, qui suspensus est: et non contaminabis humum tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi haereditatem. Symmachus: Si autem fuerit homini peccatum ad judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum: non pernoctabit cadaver ipsius super lignum, sed sepultura sepelies eum Al. illud in die ipsa, quia propter blasphemiam Dei suspensus est: et non contaminabis terram tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib: cum quib: ante edens seabeis postea
separabat Vtilem uero simulationem & ad su¬
mendam in tempore. & hieuragis israhel iu¬
daeorũ nos doceat exemplũ : quiñ potuis s&
interficere sacerdotes bahal. nisifinxiss&¬
Et dauid quandomutauit faciem suã coram
abimelech edimisit cũ &abut : Nec mirũ
quamuis iustos homines tamen ali qua simu¬
pecati. Simulationẽ peccatricis carnis ad sup¬
serit. ut condemnans in carne peccatũ . nos
in sefacer& iustitiã dĩ. Legerat utiq̃ paulus
in euangelio dnm̃ praecipientẽ Si aũt pec¬
cauerit inte fratertuus. uade & corripe eum
interte. & ipsum solum. Site audierit. lucri¬
feceris fratremtuũ. Et quo modo cũ eiã de
minimis fratrib hoc faciendũ iusserit. ausus
est apłorũ maximũ inpublica facie tam ꝓca¬
citer tam constanter arguere nisi & p̃eiro
sic placuiss& argui: & paulus ei non facer&
iniuriam dequo ante iam dixerat Ueniin

Expanded text:
fratribus cum quibus ante edens, se ab eis postea fratribus cum quibus ante edens, se ab eis postea separabat. Utilem vero simulationem, et assumendam in tempore, Jeliu regis Israel nos doceat exemplum, qui non potuisset interficere sacerdotes Baal, nisi se finxisseEt David quando mutavit faciem suam coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit . Nec mirum, quamvis justos homines, tamen aliqua simupeccati, simulationem peccatricis carnis assumpserit, ut condemnans in carne peccatum, nos in se faceret justitiam Dei. Legerat utique Paulus in Evangelio Dominum praecipientem: Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucrifeceris fratrem tuum . Et quomodo cum etiam de minimis fratribus hoc faciendum jusserit, ausus est apostolorum maximum in publica facie tam procaciter, tam constanter arguere; nisi et Petro sic placuisset argui, et Paulus non ei faceret injuriam de quo ante dixerat: Veni
Abbreviated transcription (Latin):
toton dit incencris & facco caluitio oblationẽ
obtulit inhieru salem. &timotheum circumci¬
dit. &nudipedclia exercuit quaeutiq ma¬
nifestissime decerimoniis iuda eorum sunt
Siit atque ipsequiad praedicationẽ gentium
missus erat non putauit absquere cedere.
sine offensione estote iuda eis &ecclesiae¬
quaerens quod mihiutile est. sed quodmultis ut
eu angelu libertati Nescandalir araiudacos
qua austoritate quafronte Audem pecrore¬
seapłsgentium arguitur commi sisse : sed ut
ante iam diximus. restitit secđm faciem publicã
& p&ro e c&eris ut hypocrisis obseruande legis
qua nocebat eis qui exgentibus crediderant cor¬
reptionis hypocrisi emendar&ur. uterque
populus saluus fier&: Dum& qui circũcisionẽ
laudant p&ruimsecuntur & quicir cumcidi
nolunt. pauli prae dicant libertatem. Quod
aut̃ ait. reprae hensibilis erat propter ea
medie temperauit. ut intellegamus non tã
paulo eũ fuisse reprae hensibilem quamis

Expanded text:
totondit in Ceneris, et facto calvitio, oblationem totondit in Ceneris, et facto calvitio, oblationem obtulit in Jerusalem , et Timotheum circumcidit , et nudipedalia exercuit, quae utique manifestissime de caeremoniis Judaeorum sunt. Si itaque ipse qui ad praedicationem gentium missus erat, non putavit abs re dicere: Sine offendiquaerens quod mihi utile est, sed quod multis. Evangelii libertati, ne scandalizaret Judaeos: qua auctoritate, qua fronte audet hoc in Petro requod ipse apostolus gentium arguitur commisisse? Sed ut ante jam diximus, restitit secundum faciem publicam Petro et caeteris, ut hypocrisis observandae Legis, quae nocebat eis qui ex gentibus crediderant, correptionis hypocrisi emendaretur, et uterque populus salvus fieret, dum et qui circumcisionem laudant, Petrum sequuntur; et qui circumcidi nolunt, Pauli praedicant libertatem. Quod autem ait, reprehensibilis erat, propterea inediae temperavit; ut intelligamus non tam Paulo eum fuisse reprehensibilem, quam his
Abbreviated transcription (Latin):
coger&ur: Hiqui antio chiȩ crediderant
exgentib nec fuerint circumsi : compelleban¬
tur ad legis oneratrans cendere. non intelle¬
gentes dispensationem pari quaiuda eoss al¬
uaricuper& sed putantes itase euangelii ha¬
bercrationem Cum ita que uidis r& apłs paulus
periditarigratiã xp̃i Nouabellator eiususus
est arte pugnandi ut dispensationẽ peiri qua
iuda eos salu aricupiebat nouaipse contradic¬
tionis dispensatione corriger&. & resister&
ei infacie. Non arguens propositũ sed quasi in
publico contradicens : Vt ex eo quod paulus eũ
arguens resistebat. Hi qui crediderant ex gen¬
tibus seruarentur quodsi putut aliquis uere
paulum p&ro apło restras se. & proueritate
euangelii intrepide fecisse iniuriam praecessori.
non eistabitillud qđ &ipsepaulus iudac is iuda¬
us factus est ut iuda eos lucrifacer&. &ciusdẽ
simulationis tenebitur reus. Quando caput

Expanded text:
cogeretur, hi qui Antiochiae crediderant cogeretur, hi qui Antiochiae crediderant ex gentibus, nec fuerant circumcisi, compellebantur ad Legis onera transcendere: non intelligentes dispensationem Petri, qua Judaeos salvari cuperet: sed putantes ita se Evangelii habere rationem. Cum itaque vidisset apostolus Paulus periclitari gratiam Christi, nova bellator vetus usus est arte pugnandi, ut dispensationem 407 Petri, qua Judaeos salvari cupiebat, nova ipse contradictionis dispensatione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arguens propositum; sed quasi in publico contradicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, resistebat, hi qui crediderant ex gentibus, servarentur. Quod si putat aliquis, vere Paulum Petro apostolo restitisse, et pro veritate Evangelii intrepide fecisse injuriam praecessori, non ei stabit illud quod et ipse Paulus Judaeis Judaeus factus est, ut Judaeos lucrifaceret, et ejusdem simulationis tenebitur reus, quando caput
Abbreviated transcription (Latin):
ecdesi am. p&it que cunctos ut confirment in
eum caritatem. &donent fri sicut ipse unicu¬
ique eorum in faciexp̃i donauerit. implens
pactum quo din hiero solimis fecerat ut semꝑ¬
pauperum recordar&ur
um aut ueniss& p&rus antiochiã infaciẽ
ei restiti. qui a rephensibiliserat. Prius enĩ
quam uenirent quidam abia cobocũgentib
edebat: Cum aũtuenissent subtrahebat & segre¬
gabatse timens eosqui ex circum cisioneerant᷑:
& simulationi eius Consenserunt c&eri iudaei.
ita ut barnabas ducer&ur abeis in illa simulati¬
one. Exeo quod p&rus ante quam de hierosoli¬
mis antio chiam uenir& edebat cumgentibus.
ostenditur non eũ oblitũ fuisse praecepti nullũ
hominem communẽ &immundũdicere. sed
quia proptereos qui adhuc legem obseruandã
putabant paululũ sea conuictu subtraxerat
gentium it aut&iam c&eri qui ex iudaeis erant
similiter facerent & barnabas quicũ paulo in
gentibus eu angeliũ praedicarat hoc facere

Expanded text:
Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in eum charitatem, et donent fratri sicut ipse unicuique eorum in facie Christi donaverit, implens pactum quod Jerosolymis fecerat, ut sempauperum recordaretur. Cum autem venisset Petrus Antiochiam, in faciem ei restiti: quia reprehensibilis erat. Prius enim quahebat et segregabat se timens eos qui ex circumcisione erant, et simulationi ejus consenserunt, et caeteri Judaei: ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione. Ex eo quod Petrus antequam quidam de Jerosolymis Antiochiam venirent, edebat cum gentibus, ostenditur non eum oblitum fuisse praecepti: nullum hominem communem et immundum dicere; sed quia propter eos, qui adhuc Legem observandam putabant, paululum se a convictu subtraxerat gentium ita ut etiam caeteri qui ex Judaeis erant, similiter facerent, et Barnabas qui cum Paulo in gentibus Evangelium praedicabat, hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
quodeditm sollicitu fui facerebio ipsunp
pussimtqut orcailio genere pauperes accipi
dequibus in euangelio dicitur. Becccipas
Merentur quippe tales inmemori cieẽ
aplort: Nec non & illipauperes de quibus
in solomones cribitur: Redemptiouiri ani¬
mae propriȩ diuitiae: pauꝑuero non sustin&
comminationẽ Non enĩ potest futurũ pae¬
narum audire terrorem pauꝑ infide. pauꝑ
ingratia. non habens diuitias spiritades nec
scientiã scripturarum quae auro & argento
& pra&iosolapidi comparatur: Qm̃igiturnon
egent sanimedico sed qͣuimalehabent : Prop¬
tereaelapłis in dexterarum communicatione
conuenit. nespernerent pauperes. nedispicerent
peccatores. sed semꝑ meminissent eorũ sicut
paulus corinthii illius meminit. Quem cũ in pri¬
oriepła contristas s& ad tempꝰ ut corpore ꝑpx
nitentiam laborante sp̃s saluuus fier& in secun¬
dunem aioritristitia obsorber&urre uocat ad

Expanded text:
quod etiam sollicitus fui facere hoc ipsum. Possunt autem et alio genere pauperes accipi, de quibus in Evangelio dicitur: Beati paup. Merentur quippe tales in memoria esse apostolorum. Necnon et illi pauperes, de quibus in Salomone scribitur: Redemptio viri animae, propriae divitiae . 406 Pauper vero non sustinet comminationem. Non enim potest futurum  Al. futurarum poenarum audire terrorem, pauper in fide, pauper in gratia, non habens divitias spirituales, nec scientiam Scripturarum, quae auro et argento, et pretioso lapidi comparantur. Quoniam igitur non egent sani medico, sed hi qui male habent, propterea et apostolis in dexterarum communicatione convenit, ne spernerent pauperes, ne despicerent peccatores; sed semper meminissent eorum, sicut Paulus Corinthii illius meminit, quem cum in priore Epistola contristasset ad tempus, ut corpore per poenitentiam laborante, spiritu salvus fieret : in secunda, ne majori tristitia absorberetur, revocat ad
Abbreviated transcription (Latin):
tantumut pauperum memore sessemas pa
&i sollicitus fui hoc ipsimm facere Scpau¬
peres quoru prȩcipue ab aphis paulociliiatia¬
bat conamabidatur: Huiine quie x iudaeid
ce denter practia possesuionu ntibus lang
pedes aipso ꝓrdeferebant aeentibus lura¬
or dest quia contribulib cognatis apareñ¬
tibus sns quasi desertores leolationr acpi

Expanded text:
Tantum ut pauperum memores essemus, quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Sancti pauperes, quorum praecipue ab apostolis Paulo et Barnabae cura mandatur, hi sunt, qui ex Judaeis credentes, pretia possessionum suarum ad pedes apostolorum deferebant egentibus largienda, vel quia contribulibus, cognatis et parentibus suis, quasi desertores Legis, et i
Abbreviated transcription (Latin):
x dĩ p̃sciã ꝓuenire. ut quẽ sait uistum fut̾ium pͥus diligat. ꝙͣ oua¬
t ex ut̃o. ⁊ quẽ pectorem. odecit añ ꝙͣ peccet. nõ quo ⁊ ĩ amore ⁊ in
odio mniquitas dei sit. s quo nõ alit̾ eos habere debeat quos scit
uł pectatores futuros eẽ. uł iustos. Nos ut homines tãtũ de p̃len¬
tibꝰ uidicare. illum cui futura iam facta sut̃. de fine rerũ. nõ de
exaedus ferre sentenciã Et hec quidẽ smpliciꝰ dicta sit̃. ⁊ absq al¬
tiori diseitione possut̃ uitũq placere lectori. Cet̾lim. qui iustũ
diñ nitit᷑ asserere pꝰt illud qd̾ dudũ posuimꝰ alienati st̃ peccor̃es

Expanded text:
us diligat quam oriatur ex utero: et quem peccatorem, oderit antequam peccet: non quo et in amore et in odio iniquitas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, quid scit vel peccatores futuros esse, vel justos: nos ut homines tantum de praesentibus judicare, illum cui futura jam facta sunt, de fine rerum, non de exordiis ferre sententiam. Et haec quidem simplicius dicta sunt: et absque altiori dissertione possunt utcumque placere lectori. Caeterum qui injustum Deum nituntur asserere, post illud quod du
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓfert᷑. cũ sñ spũ ñ eã insinuat ille qui p̃dicat. Alioquĩ ⁊ diabo¬
lus qui loquit᷑ de script᷑is. ⁊ om̃s heteses. scdm̃ erechiel. iñ sibi
ꝯsuut̃ ceruicalia. que ponat̃ sub cubito imui̾se etatis. Ego qͦ
ipẽ qui loquor. si xꝓtũ ĩ me habeo. ñ habeo euãglm̃ hõis. Sun
aũ pectator sũ. dicit᷑ mͥ. Peccatori dixit d̾s. qͣre tu enarras iꝰti¬

Expanded text:
non profertur, cum sine Spiritu non eam insinuat ille qui praedicat. Alioquin et diabolus qui loquitur de Scripturis, et omnes haereses secundum Ezechielem inde sibi consuunt cervicalia, quae ponant sub cubito universae aetatis. Ego quoque ipse qui loquor, si Christum in me habeo, non habeo Evangelium hominis; si autem peccator sum, dicitur mihi: Peccatori dixit D
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ quãꝰ accepistis. anathema sit. Potest ⁊ hyꝑbolice dic¬
tũ accipi. nõ qd̾ aut apłs aut angelus. alit̾ potuerĩt
p̃licare. ꝙͣ. que semel dixerat̃. qr si hoc posset fieri. ut
acceptũ fuerat. recedendũ. Maxlme cũ ip̃e apłs ĩ ali¬
o loco firmitatẽ sue fidei ostẽdat. dicẽs ad romanos.
Scio qr neq mors. neq uita. neq angłi. neq pͥncipatꝰ. neq¬

Expanded text:
 quod accepistis, anathema sit. Potest et hyperbolice dictum accipi, non quo aut apostolus, aut angelus aliter potuerint praedicare quam semel dixerant: sed etiamsi hoc posset fieri, ut et acceptum fuerat, recedendum: maxime cum ipse apostolus in 383 alio loco firmitatem fidei suae ostendat dicens: Scio quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principat
Abbreviated transcription (Latin):
to recesseruit ab eo. ad ciuus nomen dudũ facti.
suo ordine legi potest. Miror qd̾ sic tam cito tͣnste¬
Grã quippe salui facti sumꝰ. ⁊ nõ ꝑ legem. Translati
aut̃ inquid estis in aliuid euãgłium. qd̾ nõ est aliud.
quia omẽ qd̃ falsum est. nõ subsistit. Et qd̾ ueritati
ꝯtrariũ est. nõ est. Ut illud. Ne tradas dnẽ scep¬
trũ tuum his qui nõ sunt. Et ea que non sunt
uocauit deꝰ. ut faceret ea esse que nõ erant. Si au¬
tẽ hoc de his qui ĩ eundẽ deum credebãt. ⁊ easdem
scripturas habebant. dicitur. qd̾ tͣnslati sint in
aliud euangelium. qd̾ nõ est eugłm. quid de mar¬
cione. et de ceteris hereticis. qui ꝯditorem respuunt
⁊ alterũ dĩ xpm̃ simulat̃. estimare debemus. qui nõ in¬
terpretatione legis ⁊ littere. s de corde suo. a uerita¬

Expanded text:
to recesserint ab eo, ad cujus nomen dudum facti suo ordine legi potest. Miror quod tam  Gratia quippe salvi facti sumus, et non per legem . Translati autem, inquit, estis in aliud Evangelium, quod non est aliud: quia omne quod falsum est, non subsistit, et quod veritati contrarium est, 382 non est, ut illud: Ne tradas, Domine, sceptrum tuum his qui non sunt . Et ea quae non erant, vocavit Deus, ut faceret esse quod non erat. Si autem hoc de his qui in eumdem credebant Deum, et easdem Scripturas habebant, dicitur, quod translati sint in aliud Evangelium, quod non est Evangelium, quid de Marcione et caeteris haereticis, qui Conditorem respuunt, et alterius Dei Christum simulant, aestimare debemus? Qui non interpretatione legis et litterae, ve