comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruit arida. Et uocauit deus aridam t̾ram. et congre¬
gatõnem aque uocauit mare. & uidit deus quia
bonũ est. In isto loco manichei dicunt. Si totũ aqͥs
plenũ erat qũo pot̾ant aque ꝯgregari in unum:
S iam suꝑuis dcm̃ ÷ nomine aquarũ mat̾iam illã
appellatam. suꝑ quam ferebatur sp̃c dei. unde erat d̾s
omia formaturus slunc uo cum dicitur ꝯgreget᷑
aqua que est sub celo in congregacõnein unam.
hoc dicitur lla materia corporał formetur in ipam
speciem quam habent este aque iusibiles Ipsa enim
quas uidemus et tangimis. Omĩs . n. forma ad uni¬
tatis regłam cogitur. & quod dicitur appareat a¬
rida quid aliud intelligend̃ est dicinisi ut illa
materies accipiat uisibilem formam quã nunc
babet terra ista quam uidemus ⁊ tangimus :
Suꝑuis ergo qd̾ nominabatur terra luisibilis
et incompõita materie confusio ⁊ obscuritas no¬
minabatur. & qd̾ nominabatur aqua suꝑ quam
ferebatur sp̃c dei eadem rursus materia nomina¬

Expanded text:
arida. Et vocavit Deus aridam, terram; et congregationem aquae vocavit mare. Et vidit Deus quia bonum est. In isto loco Manichaei dicunt: Si totum aquis plenum erat, quomodo poterant aquae congregari in unum? Sed jam superius dictum est, nomine aquarum materiam illam appellatam super quam ferebatur Spiritus Dei, unde erat Deus omnia formaturus. Nunc vero cum dicitur, Congregetur aqua, quae est sub coelo, in congregationem unam; hoc dicitur ut illa materia corporalis formetur in eam speciem quam habent aquae istae visibiles. Ipsa enim quas videmus et tangimus. Omnis enim forma ad unitatis regulam cogitur. Et quod dicitur, Appareat arida, quid aliud dici intelligendum est, nisi ut illa materies accipiat visibilem formam, quam runc habet terra ista quam videmus et tangimus? Superius ergo quod nominabatur terra invisibilis et incomposita, materiae confusio et obscuritas nominabatur; et quod nominabatur aqua super quam ferebatur Spiritus Dei, eadem rursus materia nomina
Abbreviated transcription (Latin):
uore in firmam̃to celi. ꝙ̾ sic est fc̃m. Et fecit deus
duo luminaria. maius ⁊ minus. Luminare maiꝰ
in inchoatõnem diei. ⁊ luminare minus in in¬
choatõnem noctis. et stellas. ⁊ posuit eas deus
in firmam̃to celi sic ut luceant suꝑ terrani. ⁊¬

Expanded text:
uper terram. Et sic est factum. Et fecit Deus duo luminaria, majus et minus: luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem noctis, et stellas. Et posuit illas Deus in firmamento coeli, sic ut luceant super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
celum. ⁊ uidic deus qr bonũ est. Hoc nõ meminii
manicheos solere reprehende. tamen qd̾ diuise sũt
aque ut alie essent supͣfirmam̃tum. ⁊ alie sb̾ firma¬
mento qm materiam illam dicebam̃ nomine aq̃
appellatam. credo firmam̃to celi mat̾iam cõrlem rr̃
uisibiliũ ab illa incorporali rerum ĩuisibiliũ fuisse
discretam. Eum .n. sit celũ corpus pulcherrimũ om̃is
ĩnisibił creatura excedit ⁊̃ oẽm pulcritudinem celi.
et ideo fortasse suꝑ celũ esse dicuntur aque inuisibi¬
a sensib hominũ s quoqͦ modo se habeat anteꝙͣ in¬
telligatur credenda est. Et fc̃a est uesꝑa ⁊ fc̃m est ma¬
ne dies scd̃s. Iamħ omĩa que repetuntur sic̃ suꝑuiꝰ
intsligenda ati tractanda sunt. Et dixit deus songͤ¬

Expanded text:
it Deus quia bonum est. Haec non memini Manichaeos reprehendere solere: tamen quod divisae sunt aquae ut aliae essent super firmamentum, et aliae sub firmamento, quoniam materiam illam dicebamus nomine aquae appellatam, credo firmamento coeli materiam corporalem rerum visibilium ab illa incorporali rerum invisibilium fuisse discretam. Cum enim coelum sit corpus pulcherrimum, omnis invisibilis creatura excedit etiam pulchritudinem coeli; et ideo fortasse super coelum esse dicuntur aquae invisibia sensibus hominum: sed quoquo modo se habeat, antequam intelligatur, credenda est. Et facta est vespera, et factum est mane dies secundus. Jam omnia haec quae repetuntur, sicut superius intelligenda at
Abbreviated transcription (Latin):
nientem in hunc mund. Nam solis istins lumẽ nõ
illumĩat cẽm hoĩem s corpus hoĩs. ⁊ mortales ocu¬
los in quib nos uincunt aquilarum ocłi. qͥ solem
istum multo mełiris qͣm nos dicuntur aspicẽ Illud
autemi lum̃ non ir tẽnaliũ auiũ oculos pascit sed
pura corda eo ꝵ qui deo credunt ⁊ ab amore uisi
biliũ rerũ et temꝑalium se ad euis precepta im¬
plenda ꝯuertunt ꝙ om̃es hoĩts possunt si uelint.¬

Expanded text:
nientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non nientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunbilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint
Abbreviated transcription (Latin):
distinctõne disponet. anteꝙͣ dicet fiat lux ⁊ fiat
firmam̃tũ ⁊ congregentur aq̃ ⁊ appareat arida.
et cet̾a que per ordinem in eodem libro sic exponũ
ꝯtinent tam magna misteria ut quisquis ea didi¬
cerit om̃ium hereticoꝵ uanitatem uidens. uel do¬
leat qr hoĩes sunt uel derideat qi suꝑbi sunt: Seqͣ¬
in eodem libro. tenebre erant suꝑ abyssũ. Quod
manichei rep̃hendũt dicentes. in tenebris gͦ erat
deus anteqͣm fac̾et lucem: Lere ip̃i sunt ĩ teneb̾s
ignorancie. ⁊ ideo non intelligunt lucem in qua
deus erat anteqͣm fac̾et istam lucem. Non eĩ norũt
isti lucem nͥ quã carneis oculis uident. ẜ ideo istũ
solem quẽ parit̾ non solum cum bestiis maiorib.
s ⁊̃ cum muscis et ũmicuł cernimꝰ. illi sic colunt ut
ꝑticulam dicant ẽe lucis ilłius in quahĩtat deus. S
nos intelligamus aliam esse lucem in qua deus hĩ¬
tat. Unde ÷ illud lum̃ de quo in euͦ legitur erat
lumen uerum qd illumĩat omẽm hominem ue¬

Expanded text:
distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur aquae, et, Appareat arida, et caetera quae in eodem libro sic exponuntpere? Quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat quia homines sunt, vel derideat quia superbi sunt. in eodem libro, Et tenebrae erant super abyssum. Quod Manichaei reprehendunt dicentes: In tenebris ergo erat Deus, antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem, in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non enim norunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident. Et ideo istum solem, quem pariter non solum cum bestiis majoribus, sed etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio legitur, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem ve
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa bona et fide nonficta. Quod isti si haberent non
seos t̾ra aut̃ erat inuisibił ⁊ incompõita sic repre¬
hendrint manichei ut dicant. Quomodo fec̃ deus
inp̾ncipio celum ⁊ terram. si iam cerra erat inuisi¬
bilis ⁊ incompõita: Ita cum uolunt scripturas di
uinas pͥus uituꝑare qͣm nosse. etiam res aꝑtissimas
non intelligunt. Quid enĩ manifestius dici potuit
qͣmħ qd̾ dcm̃ est. in p̾rincipio fecit deus celum ⁊ t̾rã.
terra autem erat inuisibił et inꝯposita. id est in
principio fecit deus celum et terram. t̾ra aut̃ ipsa
quam fecit deus inuisibiliserat ⁊ inꝯpõita anceqͣm
deus omiñ rerũ formas locis ⁊ sedib suis ordinata

Expanded text:
scientia bona, et fide non ficta : quod isti si haberent, nonscientia bona, et fide non ficta : quod isti si haberent, nonseos, Terra autem erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo fecit Deus in principio coelum et terram, si jam et terra erat invisibilis et incomposita? Ita, cupturas prius vituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit, quam hoc dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem erat invisibilis et incomposita; id est, In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem ipsa quam fecit Deus, invisibilis erat et incomposita, antequam Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e celum ⁊ terram: Rndendũ est eis. ut pͥus uim
discant uoluntatis humane qui uoluntatem dei
nosse desid̾ant. Causas .n. uoluntatis dei scire q̃rũt.
cum uoluntas dei om̃iũ que sunt ip̃a sit cã. Si enim
habet cãm uoluntas dei. est aliꝙͥ qd̾ antecedat uo¬
luntatem dei. qd nefas ẽ cred̾e. Qui ergo dicit qͣre
uoluit facẽ celum ⁊ terram maius aliquid querit
qͣm est uoluntas dei. Nichil autem maius inuẽiri
potest. Compescat ergo se hũana tem̾itas ⁊ id qd̾ ñ
est non querat ne id qd̾ est ñ inueniat. Et si uolũ¬
tatem dei nosse quisq desid̾at fiat amicus deo. qͥa
si uoluntatem hominis nosse uellet cuius amicus
ñ ess om̃es enis impudenciam aũ stulticiam deride¬
rent. Non autem quisq efficitur amicus dei nͥ pur¬
gatissimis morib ⁊ illo fine precepti de quo apłs
dicit. finis aut̃ precepti est caritas de cordepuro ⁊ cõ¬

Expanded text:
facere coelum et terram? respondendum est eis, ut prius facere coelum et terram? respondendum est eis, ut prius discant vim voluntatis humanae, qui voluntatem Dei nosse desiderant. Causas enim voluntatis Dei scire quaerunt, cum voluntas Dei omnium quae sunt, ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas Dei, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit, Quarvoluit facere coelum et terram? majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei: nihil autem majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Et si voluntatem Dei nosse quisquam desiderat, fiat amicus Deo: quia si voluntatem hominis nosse quisquam vellet, cujus amicus non esset, omnes ejus impudentiam ac stultitiam deriderent. Non autem quisquam efficitur amicus Dei, nisi purgatissimis moribus, et illo fine praecepti de quo Apostolus dicit, Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et con
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. Primũ ergo librum uet̾is testamenti
qͥ inscͥbitur genesis sic solent manichei rep̃hende.
quod scriptũ est. In principio fecit deus celũ ⁊ t̾rã.
Querũt in quo principio ⁊ dicunt. Si in pͥncipio
aliquo temꝑis fecit deus celum ⁊ terram: quid a¬
temꝑa eterna: Hiis respondemus deũ in pͥncipĩo
fecisse celũ et terram non in pͥncipio temporis sed
in xp̃o. cum u̾bum ess apud patrem. per qd̵ facta
et in quo fc̃a sunt omĩa. Dominus .n. nr̃ ihc ꝑp̃c¬

Expanded text:
rtuntur. CAPUT rtuntur. CAPUT qui inscribitur Genesis, sic solent Manichaei reprehendere. Quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, quaerunt, in qualiquo temporis fecit Deus coelum et terram; quid atempora aeterna? His respondemus. Deus in principio creavit coelum et terram, non in principio temporis, sed in Christo, cum verbum esset apud patrem, per quod facta et in quo facta sunt omnia. Sed si in princip
Abbreviated transcription (Latin):
nosse cupiamus P̾topt̾ea ⁊ apłs dicit. Oportet᷑
multas hereses eẽ ut ꝓbati manifesti fiant inter
uos. Hii.n. deo ꝓbati sunt qui bene possũt docere.
s manifesti hominib esse non possunt nͥ cũ docẽt.
Docere autem nolunt nͥ eos qui doceri querunt
Srmulti ad q̃rend̾ pigͥ sunt. nͥ ꝑ molestias ⁊ in¬
sultatõnes heticorum qi de sompno excitent᷑.
et de imꝑicia sua erubescant sibi. et de illa imꝑicia
ꝑiclitari se sentiant. Qui homines si bone sunt fi¬
dei non cedunt hereticis. s quid eis respondeant dili¬
gent̾ inquirunt nec eos deserit deus ut petentes
accpiant. ⁊ q̃rentes inueniant ⁊ pulsantib aꝑiat᷑.
Qui autem desꝑant se posse in cacholica disciplina
ĩuenire ꝙ q̃runt. atteruntur errorib. ⁊ si ꝑseu̾ant̾
inqͥrunt ad ipõs fontes a quib aberrau̾ant post mag¬
nos labores fatigati atq scientes ⁊ pene mortui ren̾¬

Expanded text:
nosce cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet nosce cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt, nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompet de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aperiatur . Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire quod quaerunt, atteruntur erroribus; et si perseveranter inquirunt, ad ipsos fontes a quibus aberraverunt, post magnos labores fatigati atque sitientes, et pene mortui reve
Abbreviated transcription (Latin):
ent manichei quos deci¬
eis responderemus. Cũ uero
⁊ doctos litt̃is ⁊ indoctos erro
uos adu̾sus manicheos edidimnꝰ cum legissent.
iderunt eos ab imꝑitiorib aut non. aut difficile
itelligi. et me beniuolentissime monuerũt. ut cõ¬
uinem loquendi osuetudinem non deser̾em. sier¬
ores illos cam ꝑnitiosos ab animis ⁊̃ imꝑitorum.
epelłe cogitarem. Hunc .n. sermonem usitatũ et
inplicem ⁊̃ indocti intelligunt. illũ autẽ ⁊ docti
lintelligunt. Solent ergo manichei scripturas
etĩs testĩ quas nõ nouerũt uituꝑare. et ea uitupe¬
atõne infumos et ꝑuulos urõs non inueniẽtes
uõ sibi respondeant irriderẽ atq deciꝑe qr nulla
ptura est que ñ apud eos qui illam non intelli¬
tunt facile possit rep̃hendi. S ideo diuina ꝓ iudẽ
multos diu̾si erroris hereticos esse permittit.
nt nob̾ et iut̾rogant ea nos q̃ uescimꝰ.
uelsic gecutiamꝰ pigͥciam ⁊ diuinas scripturas n¬

Expanded text:
ent Manichaei quos decieis responderemus: cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errorquos adversus Manichaeos edidimus, cum legissent, viderunt eos ab imperitioribus, aut non aut difficile intelligi, et me benevolentissime monuerunt ut communem loquendi consuetudinem non desererem, si errores illos tam perniciosos ab animis etiam imperitorum expellere cogitarem. Hunc enim sermonem usitatum et simplicem etiam docti intelligunt, illum autem indocti non intelligunt. 2. Solent ergo Manichaei Scripturas Veteris Testamenti, quas non noverunt, vituperare, et ea vituperatione infirmos et parvulos nostros, non invenientes quomodo sibi respondeant, irridere atque decipere: quia nulla Scriptura est, quae non apud eos qui illam non intelligunt, facile possit reprehendi. Sed ideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, nt nobis et interrogant ea, que nescimus, vel sic excuciamus pigriciam et divinas scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
tes diuiditur uel dentib laeratur. cum it ĩmor¬
tale impassibile. S in qua rriat atrriti uel
alt̾am carnemdiuidendendam in prtes et
morsib lacerandam. Dicitur autem euidi foͣr
panis. non qui sit s qui fuit. si cut diceatur
simõ leprosus. Si uo̾ queratur quid a mur cor¬
cum corpus dominicũ incipit esse sub̾a sub saca¬
m̃to: sic quodam modo niracłose reuertitur
cum ip̃m ibi desinit eẽ non quod illa pauis sr̾a
reu̾tatur que transiuit in carnem. s quod eius
locasalia miracłose creatur. qmͣuis huiꝰ acciden¬
tia sine subiecto possunt sicut ẽẽ sic edi. hic ob¬
cum nich̾ in alt̾utro sit coloratum aut sapi¬
dum. quantũ aut quale. Miracłm quippe uĩ¬
cit naturam. ⁊ legi detrahit dispensatõ. Saue
in natura dei est trinitas personarũ. uidel pat̾
craĩto corporis est trinitas spẽrum. uidelicet
panis.⁊ uinũ. ⁊ aqua. In natura dei nec est ac
In sacram̃to corporis accidens non est in sub¬

Expanded text:
 vel dentibus laceratur, cum sit immortale et impassibile; sed in qua re fiat fractio vel aliam carnem dividendam in partes et morsibus lacerandam. Dicitur autem forma panis, non quod sit, sed quod fuit, sicut dicebatur Simon leprosus, non quod tcum corpus Dominicum incipit esse sub sacramento, sic quodammodo miraculose revertitur, cum ipsum ibi desinit esse, non quod illa panis substantia revertatur quod transivit in carnem, sed quod ejus loco miraculose creatus, quamvis hujus accidentia sine subjecto possunt sic corrodi, sicut edi. Hic obcum nihil alterutro sit coloratum aut sapidum, quantum aut quale. Miraculum quippe vincit naturam, et legi detrahit dispensatio. Sane in natura Dei est trinitas personarum, videlicet Pacramento corporis est trinitas specierum, videlicet panis, vinum et aqua; in natura Dei nec est accin sacramento corporis accidens non est in sub
Abbreviated transcription (Latin):
qi suspectis halebatur de b̾si hesi ne re¬
maneret angis sub herba ad maiorem ex¬
p̃ssionem coram icholao papa multisq pre¬
sulib est confessuianem ⁊ uinũ que ĩ altan
ponuntur post conseratõnem nõ solũ sacram̃tũ

Expanded text:
spectus habebatur de haeresi, et ne remaneret anguis in herba, ad majorem expressionem coram Nicolao papa multisque praesulibus est confessus, panem et vinum, quae in altari ponuntur post consecrationem, non solum sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est dyabolus: Angelus ꝑ suꝑbiam
seꝑatus a deo. qui in uĩtate ñ stetit. auctor
mendacii ⁊ a semet ipõ deceptus. deciꝑe al¬
terum concupiuit. Iste aduersarius effr̃s
genis humani inuentor mortis. suꝑbie
institutor. radix malicie. scelerum caput.
pͥnceps om̃iũ uiciorum. ꝑsuasor ⁊̃ curpiũ
honiiem ex limo terre ad ymaginẽ dĩ
fc̃m. pudicicia ornatum temꝑancia com¬
positum. caritate citũdatũ. In mortalita¬
minem terrenum accepisse qd̃ ipẽ dum ess
angłs ꝑ suꝑbiam cognoscitur amisisse: Ĩ¬
uidia statim insaciabił homicida eos qui

Expanded text:
Quid est diabolus? Angelus per superbiam separatus a deo, qui in veritate non stetit, autor mendacii et a semetipso deceptus decipere alterum concupivit, ipse adversarius effectus generis humani, inventor mortis, superbie institutor, radix malicie, scelerum caput, princeps omnium viciorum, persuasor eciam turpium Adam ex limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia ornatum, temperantia compositum, caritate circumdatum, primos paminem terrenum accepisse, quam ipse dum esset angelus, per superbiam cognoscitur amisisse, invidit statim insatiabilis homicida pri
Abbreviated transcription (Latin):
sua gr̃a uoluit lib̾are. Net s̾male blã¬
diantur qͥ post gr̃am acceptam cor¬
rigi nolunt: atq ad illas rursus suaͤ
pristinas redeunt uoluntates. Eepet¬
tatur enĩ dies iudicui. Aderit enĩ ille
equissimus idex qui nulliꝰ potentis
ꝑsonam apiet. Cuius palaci¶ auro

Expanded text:
sua gratia voluit liberari. Nec sibi male bladiantur, qui post acceptam gratiam corrigi nolunt, atque rursus ad illas suas pristinas redeunt voluntates. Exspectatur enim dies judicii, aderit ille aequissimus judex, qui nullius potentis personam accipiet, cujus palatium auro
Abbreviated transcription (Latin):
huic dampno s ħeditati pupilli effcĩ sumꝰ.
tati in qua sunt pãni dỹaboli. Pompe scil
cũ iudex ueniet sicut ewangłiũ loquitur
tradetur deb̾itor exactori. exactor aut̃
debicorem in cart̾em trudet. Amen dico
uob̾ ait dominꝰ. non exies inde donec rod¬
das nouissimũ quadrantem. Omẽ ita
genus humanũ tanqͣm pauꝑem et
cens deo. tibi derelictus est pauꝑ pupil¬
lo cueris adiutor. eiusq aduersarium
dẏabolum demonstrans: sequutus ad¬
iunxit. Cont̾e brachiũ pecratoris ⁊ ma¬

Expanded text:
huic damnosae haereditati. Pupilli effecti sumus: tati, in qua sunt panni diaboli, pompae sciliccum judex venerit, sicut Evangelista loquitur, tradetur debitor exactori; exactor autem det in carcerem. Amen dico vobis, dicit Dominus, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem . Omne itaque genus humanum tanquam pauperem et Deo, dicens, Tibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor: ejusque adversarium diabolum demonstrans, secutus adjunxit, Contere brachium peccatoris et ma
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis pedes do ad impetrandam ueniã
grauiũ peccatoꝵ. has autem tu haleto que
sollicita es ea que sunt domini. ut sis scã
corpore ⁊ spũ. Illis uocib comitatur timor
qui cormentum ht̃. quem ꝑfc̃a caritas fora
mittit. hiis autẽ uocib comitatur timordĩ
castus ꝑmanens in scłm scłi. & utriq gen̾
dicendũ ÷ noli altũ saꝑe s time ũ homo. nec
de pecratorum suorum defensione: nec de
iustĩe presumptõne se extollat

Expanded text:
lacrimis pedes ad impetrandam ueniam grauium peccatorum; has autem tu habeto, quae sollicita es ea quae sunt domini, ut sis sancta et corpore et spiritu. illis uocibus comitatur timor, qui tormentum habet, quem perfecta caritas foras mittit; his autem uocibus comitatur timor domini castus permanens in saeculum saeculi. et utrique generi dicendum est: noli altum sapere, sed time. ut homo nec de peccatorum suorum defensione nec de iustitiae praesumptione se extollat
Abbreviated transcription (Latin):
torem. Banc solam apud homines huius
opuscłi mercedem expectans ut apud miseri¬
cordissimũ iudicem ꝓ meis pecratis deuotas
oracõnes effundant. qui ꝑfecte cognoscit qͣ
cordis intentõne tractatum istum exegerũn.¬
et si non multis: saltem aliquib aut eciã
michi soli. uel in modico profuturũ. Quia
uero canonem misse particulatim ȩ
nequid additum uel subtractum s
positum uideatur. ⁊ ut legentibi
expõitionis planior pateat intell
tum continue censui subscribend

Expanded text:
torem. Hanc solam apud homines hujus torem. Hanc solam apud homines hujus opusculi mercedem exspectans, ut apud misericordem judicem pro meis peccatis devotas orationes effundant, qui perfecte cognoscit qua cordis intentione tractatum istum exegeetsi non multis, saltem aliquibus, aut etiam mihi soli vel in modico profuturum. Quia vero canonem missae particulatim exposui, ne quid additum vel subtractum seu transpositum videatur, ut legentibus ipsius expositionis plenior pateat intellectus, totum continue censui subscribend
Abbreviated transcription (Latin):
Emo cũ expõitionem istam audierit¬
tum. ne forte cũ opus extulerit. diuinũ exte¬
nuet sacram̃tum. In ħ enim officio tot ⁊ tã¬
ta sunt ĩuoluta misteria ut nemo nisi per
unctõnem edoctus hec sufficiat explicare..
Quis .n. nouit ordinem celi. ⁊ ponet ratõnes
eius in terra: Nam ⁊ scrutator maiestatis op
lippientib oculis solem in rota conspic̾e tãti
nusterii maiestatem qi perspeculum ĩ enigins
te michi uisus sum intueri. nec penetrans
ad interiora cenaculi. s preforib assidens
in uestibulo feci diligenter ut potui. nõ suf¬
ficiender ut uolui. presertim cũ ex officio tot
causarum sim impeditus in cursib. tot ne¬
gociorum nexib irretitus ut infra breue tẽ¬
poris spacium nec ad meditandũ ocium. nec
ad dictandũ qui uerim naucisci quietem. ẜ
quidem minor in singłis diuisus ad singła
uix potui meditata dictare. nedũ meditãda
ꝯciꝑe quo cirta nõ solum benignũ imploro
lectorem. uerũ eciam liberum desid̾o correc¬

Expanded text:
emo cum expositionem istam audierittum. Ne forte cum opus humanum extulerit, divinum extenuet sacramentum. In hoc enim officio tot et tanta sunt involuta mysteria, ut nemo, nisi per unctionem edoctus, ea sufficiat explicare. Quis enim novit ordinem coeli, et ponet rationes ejus in terrlippientibus oculis solem in rota conspicere, tanti mysterii majestatem, quasi per speculum in aenigmate , mihi visus sum intueri, nec penetrans ad interiora coenaculi, sed prae foribus assidens in vestibulo, feci diligenter ut potui, non sufficienter ut volui. Praesertim eum ex officio, tot causarum sim impeditus incursibus, tot negotiorum nexibus irretitus, ut infra breve temporis spatium, nec ad meditandum otium nec ad dictandum quiverim nancisci quietem. Et quidem minor in singulis, divisus ad singula vix potui meditata dictare, nedum meditando concipere. Quocirca non solum benignum imploro lectorem, verum etiam desidero liberum correc
Abbreviated transcription (Latin):
lare nouit. non qd iniquitati eorũ consentiat.
s quod aptũ tempus correctõnis expectat. qñ eoꝵ
uicia uel emendare ualeat uł ꝑinire. Multi adu̾¬
sus principes ꝯuiratõnis crimine detegunt᷑. s ꝓ¬
bare uolens deus clemenciam pͥncipum. illos
male cogitare ꝑmittit. istos non deserit. de illoꝵ
malo bene istis facit. dum clpas quas illi agũt.
isti mira pacĩa indulgent. Redd̾e malũ ꝓ malo
uicissitudo iustĩe ÷. s qui demenciam addit ius¬
ticie. non malũ pro malo culpatis reddit. s boñ
ꝓro malo offensis impartit

Expanded text:
orum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis expectet, quando eorum vitia, vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum pro malo offensis impertit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ donatistis ur̃a conlatõ breuit̾ libri tres.¬
ꝯmemoraui que gesta sint. litt̃is que compre¬
hendi sm̃ tres dies quib cum eis conculimꝰ. Idq
opus utile existimaui quo quisq cõmonitus
uel sciat sine labore quid actũ sit uel cõsultis
nimis. quos reb singuł annotaui. legat in
eisdem gestis ad locum quodcũq uoluerit.
qm̃ facigant illa si ia nimia ꝓlixitate lectorẽ.
Huius autem oꝑis titulus 3ͣ. breuiculus con¬
latõnis. hoc opus sic incipit. Cum catholici e¬
piscopi ⁊ parcis donati. ꝑ¬

Expanded text:
cum Donatistis nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis Donati.
Abbreviated transcription (Latin):
ustũ est principem legib optemꝑare suis. Tunc
enim iura sua ab om̃ib custodienda existimet:
qñ et ip̃e ilł reuerenciam prẽbet. principes legib
teneri suis nec in se posse dampnare iura q̃ in
subiectis consticuũt. Iusta est enĩ uocis eoꝵ auc¬
coritas. si ꝙ popuł ꝓhibent sibi licere ũ patiancur
Sub religionis disciplinam scłi potestates sbiͨte
sunt. & qͣmuis culmine regni sint prediti iũ cło
tam̃ fidei tenentur astricti: utfidem xp̃i suis legib
p̃dicent et ipãm fidei p̃dicatõnem morib bonis
conseruent.

Expanded text:
ustum est principem legibus obtemperare suis. Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, nec in se posse damnare jura quae in subjectis constituunt. Justa est enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi non licere patiantur. Sub religionis disciplina saeculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus bonis conservent.
Abbreviated transcription (Latin):
hĩtans non procul s ꝓpe. non exteriuꝰ
s interius Nam uirtus eius in lubis eius.
et fortitudo illius in umbilico uentris eiꝰ
Nũqm fugatur nisi cum fugitur. nũꝙͣ mac¬
tatur nisi cum maceratur. Ad cãm exigit
liberalitatem ⁊ habũdanciam. s recipit̾ ad
effcm facultatem ⁊ iactanciam. hec om̃em
etatem cornumpit. omẽm sensum confin¬
dit omnem ordinem soluit. omnem grad̃
ꝑuertit. Inuãdit .n. senes ⁊ iuuenes. mares
et feminas. prudentes ⁊ simplices suꝑiores
⁊ inferiores. Ad extremũ eciam sacerdotes
qui. nocte uenerẽ amplexantur. mane uir
ginem uenerantur. turpe dictu. turpe audi¬
uen̾is agitant in cubili. mane filiũ uirgĩs
offerant in altari. B¬
I. De diu̾sis spẽb luxurie.

Expanded text:
itans non procul, sed prope, non exterius, sed interius; nam «virtus eius in lumbis eius, et fortitudo eius in umbilico ventris eius». Nunquam fugatur, nisi cum fugitur, nunquam mactatur, nisi cum maceratur. Ad causam exigit libertatem et habundantiam, sed reperit ad effectum facultatem et adiacentiam. 2 Hec omnem etatem corrumpit, omnem sexum confundit, omnem ordinem solvit, omnem gradum pervertit. Invadit enim senes et iuvenes, mares et feminas, prudentes et simplices, superiores et inferiores, ad extremum etiam sacerdotes, qui nocte Venerem amplexantur, mane vero Virginem venerantur. Turpe dictu, sedVeneris agitant in cubili, mane filium Virginis offerunt in altari. XXIII De diversis speciebus luxurie.
Abbreviated transcription (Latin):
Bonis bene utuntur qͥ diuicias sͥ concessas in reb
salu tarb perfruũtur. ẜonis male utuntur qui
auc iuste pro temꝑali lucro iudicant aut aliqͥ
boni pro uane glorie appetitu faciunt. Mal male
utuntur qui noxias cogitatõnes oꝑib prauis
ꝑficiũt. Bene mał utunt᷑ qui luxuriã carnis cõ¬
ugali honestate restringũt. S sicuc malum
bene uti bonũ÷: sic bono lene uti meliꝰ ÷. Ssicut
bonũ male utimalũ est sic et mala male uti pes

Expanded text:
Bonis bene utuntur, qui divitias sibi concessas in rebus salutaribus perfruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judboni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate praestringunt. Sed sicut malo bene uti bonum est, sic bono bene uti melius est. Et sicut bono male uti malum est, sic malo male uti pes
Abbreviated transcription (Latin):
tas est electoꝵ ꝙ peregrinantur a bonis sempiterniꝰ.
⁊ in hoc exilio diutius remorantur. Egestas ẽ repro¬
borũ ꝙ habundant uiciis. et uirtutib uacuant᷑.
seq esse in opes nesciunt ꝙ ꝓbatur ꝑ apocalypsĩ
sequaces ⁊ sinitidi sunt foris fulgorie potencie Inte¬
rius tñ uacui sunt elaciones suꝑbie. sicuti calami
ext̾ius qͥdem uitent. s interius uacuantur. ob hoc
reprobi exterius ut calamus uicidi. interius uacui.
elcĩ uero exterius qi arboꝵ cortices fedi. interiꝰ uero
solidi. qui p̃cioso cultu incedũt audiant ꝓpħ̾am
quẽ admodũ detestatur eoꝵ corporalia ornam̃ta.
& quos successus habrat cultus scłaris compositus
et ornatus. h pro suaui odore fetorem. ⁊ ꝓ zona

Expanded text:
tas est electorum, quod peregrinantur a bonis sempiternis, tas est electorum, quod peregrinantur a bonis sempiternis, et in hoc exsilio diutius remorantur. Egestas est reproborum, quod abundant divitiis, et virtutibus vacuantur, seque esse inopes nesciunt. Quod probatur per Apocalypsim sequaces, etsi nitidi sunt foris fulgore potentiae, interius tamen vacui sunt elatione superbiae; sicuti calami exterius quidem nitent, sed interius vacuantur. 8. Ob hoc reprobi exterius, ut calami, nitidi; interius vacui. Electi vero exterius, quasi arborum cortices, foedi; interius vero solidi. 9. Qui pretioso cultu incedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestatur eorum corporalia ornamenta, et quos successus habeat cultus compositus et ornatus, hoc est, pro suavi odore fetorem, et pro zona
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ꝙ infima ꝓsũmis appetunt. uerũetiã
et miseri perhoc qd̾ graui erũpna ad ip̃a desid̾ata
percingunt. Grauius torquetur impius mundi
exagi̾ãdo comoda: qm iustus colerando adu̾sa
Qui eiũ bonamundi diligit uelit ⁊ non uelit ci¬
moris et doloris pene su crumbit. Quiq plus ꝙͣ
oportet res transitorias diligunt maiorem sibi
ingerunt dolorem rei ablate:. qͣm amorem partu¬
riebant possesse Cum graui.n. dolore amictũt᷑
que cum magno amore habentur. Minus autẽ
carendo dolemus q̃ minus possidendo diligimus.
Sciant scli lucra sectantes quantũ sint uana uel
aduersa que diligunt. que etiam nec in hoc scło
sine concricione graui conquirũt. & pro quib in
futuro supplicio penas dabunc. hiis qui in uolũ
tate desiderioꝵ scłariũ persistunt. Bene testimõio
ꝓphete dicitur. factus effraym panis sẜ̾cinericius
quere mentis. Multis mortuus ẽ mundꝰ. ip̃i camen
uicissim mundo mortui uon sunt. Bona .n. scłi dili

Expanded text:
uod infima pro summis appetunt, verum etiam et miseri per hoc, quod gravi aerumna ad ipsa desiderata pertingunt. 2. Gravius torquetur impius mundi exaggerando commoda, quam justus tolerando adversa. Qui enim bona mundi diligit, velit, nolit, timoris et doloris poenae succumbit. Quique plusquam oportet res transitorias diligunt, majorem sibi ingerunt dolorem res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum gravi enim dolore amittuntur quae cum magno amore habentur. Minus autem carendo dolemus quae minus possidendo diligimus. 3. Sciant saeculi lucra sectantes quantum sint vana vel adversa quae diligunt, quae etiam nec in hoc saeculo sine contritione gravi conquirunt, et pro quibus in futuro supplicio poenas dabunt. 354 4. His qui in desideriorum persistunt, bene per testimonium prophetae dicitur: Factus est Ephraim panis subcinericius,quere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, ipsi tamen vicissim mundo mortui non sunt. Bona enim saeculi d
Abbreviated transcription (Latin):
luntas. Nam cͥmen in reb nõ est s in usuagẽtis
Est elatio pauꝑũ. qͦs nec diuicie eleuãt. ⁊ uolũ¬
tas in eis sola suꝑbia est. Hiis ⁊ si opes desunt pp̃
mentis tñ tumorem plusꝙͣ suꝑbi diuites con¬
dempnantur. Securus uu ilt eẽ diues pauper ẽẽ
ñ uult. S quõ erit diues qͥetus. quem suis sti¬
mulis res ip̃e ñ careant᷑ sꝑ faciũt ĩqͥecũ. Et id̾̃o eleg̃
cupiditas inquietũ esse ⁊ timidũ diuitem. quã

Expanded text:
luntas. Nam crimen in rebus non est, sed in usu agentis. 13. Est et elatio pauperum, quos nec divitiae elevant, et voluntas sola in eis superba est. His etsi opes desunt, propter mentis tamen tumorem plusquam superbi divites condemnantur. 14. Securus vult esse dives, pauper esse non vult. Sed quomodo erit dives quietus, quem suis stimulis res ipsae, ne careantur, semper faciunt inquietum? Et ideo eligit cupiditas inquietum esse, et timidum divitem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ginitas parere poss: qui in sua naciuitate pa¬
rem babere non poss. Uerumptũ ille uniꝰ scẽ
uirginis partus. om̃iũ sc̃arum uͥg mũ est decuꝰ
& ipẽ cum maria mr̃es xp̃i sunt si patris eius
faciũt uoluntatem. Hĩac .n. ⁊ maria laudabi¬
lius atq beatius xp̃i mater est. sm̃ supra me¬
moratam eius sentenciam. quicũq facit uo¬
luntatem patrismei qui ĩ ceł est ip̃e meus frat̾
soror ⁊ mater est. Has sibi om̃s ꝓpinquitates
ĩ populo quem redemit spũaliter exhibet fra¬
tres ⁊ sorores habet scõs uiros ⁊ scãs feminas:
qm̃ sunt ei in celesti hereditate coheredes. M̃r
eius ÷ tota eccłia: qr membra eius .i. fideles eiͥ
per dei grãm ip̃a utiq parit. Item mater eius
est omĩs anima pia. faciens uoluntatem pa¬
tris eius fecundissima caritate. in biis quos
parturit donec in eis ip̃ẽ formetur. iu¬

Expanded text:
ginitas parere posset, qui in sua natiuitate paginitas parere posset, qui in sua natiuitate parem habere non posset. uerumtamen ille unius sanctae uirginis partus omnium sanctarum uirginum est decus, et ipsae cum Maria matres Christi sunt, si patris eius faciunt uoluntatem. hinc enim et Maria laudabilius atque beatius Christi mater est secundum supra memoratam eius sententiam: quicumque facit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse mihi frater et soror et mater est. has sibi omnes propinquitates in populo, quem redemit, spiritaliter exhibet: fratres et sorores habet sanctos uiros et sanctas feminas, quoniam sunt illi in caelesti hereditate coheredes. mater eius est tota ecclesia, quia membra eius, id est fideles eius per dei gratiam ipsa utique parit. item mater eius est omnis anima pia faciens uoluntatem patris eius fecundissima caritate in his quos parturit, donec in eis ipse formetur.
Abbreviated transcription (Latin):
femina paritura ess si concubitura nupsiss
Pot̾at ⁊ nub̾e et uirgo ꝑmanere. in qua dei
filius formam serui congruenti miracło ac¬
ciꝑet. s exemplo scĩs futura uirginib ne
putaretur sola uirgo ẽẽ debuisse que ꝓlem
eciam sine concubitu conciꝑe meruiss. uirgi¬
nitatem deo dicauit cũ adhuc quid ess con¬
ceptura nesciret: ut in terreno mortaliq⁊
corpore celestis uite imitatio uoto fie̾t non
precepto.amore eligendi. nõ necessitate ser¬
uiendi. Ita xp̃c nascendo de urgine que añꝙͣ
sciret quis de illa ess nasciturus. uirgo statu¬
erat ꝑmanere uͥginitatem sc̃am approbare
maluit. qͣm imꝑare. ac sic ⁊̃ in ip̃a femina in
qua formam serui accepit. u̾ginitatẽ lib̾am¬
esse uoluit. Non ẽ ergo cur dei uirgines cõt̾stẽ¬
tur. quod ⁊̃ ip̃e uirginitate seruata matres eẽ¬
carnis non possunt. Illum .n. solum decent̾ uir¬

Expanded text:
femina paritura esset, si concubitura nupsisset. femina paritura esset, si concubitura nupsisset. poterat et iuberi uirgo permanere, in qua dei filius formam serui congruenti miraculo acciperet; sed exemplo sanctis futura uirginibus, ne putaretur sola uirgo esse debuisse, quae prolem etiam sine concubitu concipere meruisset, uirginitatem deo dicauit, cum adhuc quid esset conceptura nesciret, ut in terreno mortalique corpore caelestis uitae imitatio uoto fieret, non praecepto, amore eligendi, non necessitate seruiendi. ita Christus nascendo de uirgine, quae, antequam sciret quis de illa fuerat nasciturus, uirgo statuerat permanere, uirginitatem sanctam adprobare maluit quam imperare. ac sic etiam in ipsa femina, in qua formam serui accepit, uirginitatem esse liberam uoluit. Non est ergo, cur dei uirgines contristentur, quod etiam ipsae uirginitate seruata matres carnis esse non possunt; illum enim solum decenter uir
Abbreviated transcription (Latin):
eorum doctrine ac morib obediendo acq in¬
tando coherescunt: Beatior ergo maria pe¬
çipiendo fidem xpi: quã concipiendo carne
xͥ. Nam ⁊ dicenti cuidam beatus uenter qi
ce portauit ip̃e respondit. Inmo bĩ qui aud¬
unt uerbum dei ⁊ custodiunt. Deniq frĩl
diderunt. quid profuit illa cognatõ: Sic
materna ꝓpinquitas nichil marie ꝓfuisse
nich felicuis xp̃m corde qmͣ carne gestasse.
psa quoq uirginitas eius ideo grãtior et ac¬
ceptior. qr non eam conceptus xp̃c uiro uiola¬
curo qm ꝯseruaret ipe preripuit. s priusqm
concꝑetur iam deo dicatam de qͣ nasceretur
elegit. Hoc indicant u̾ba que sibi fetũ an¬
nuntianti angelo maria reddidit. Quomͦ
inquit fiet istud qm̃ uirũ non cognosco:
Quod profecto non dic̾ẽt. nisi deo uirginẽ
seante uouiss. S qr hoc israelitarum mo¬
res adhuc tecusabant. desponsata est uiro rͦ¬
to. non molenter ablaturo. s potius contra
molentos custodituro. Quod illa iam no

Expanded text:
eorum doctrinae ac moribus oboediendo atque imitando cohaerescunt? beatior ergo Maria percipiendo fidem Christi quam concipiendo carnem Christi. nam et dicenti cuidam: beatus uenter qui te portauit, ipse respondit: immo beati qui audiunt uerbum dei et custodiunt. denique fatricrediderunt, quid profuit illa cognatio? sic et materna propinquitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset. Ipsa quoque uirginitas eius ideo gratior et acceptior, quia non eam conceptus Christus uiro uiolaturo quam conseruaret ipse praeripuit, sed priusquam conciperetur iam deo dicatam de qua nasceretur elegit. hoc indicant uerba, quae sibi fetum adnuntianti angelo Maria reddidit. quomodo, inquit, fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod profecto non diceret, nisi deo uirginem se ante uouisset. sed quia hoc Israhelitarum mores adhuc recusabant, desponsata est uiro iusto, non uiolenter ablaturo, sed potius contra uiolentos custodituro quod illa iam uou
Abbreviated transcription (Latin):
ili apłi ad romanos in prim̃ libr̃
uutuli. harũ prior est deeo quod scriptũ ẽ.
quid ergo dicemus lex peccatũ ÷ absit usq ad
illa apłi uerba lex sp̃ał est ego aut̃ carnał sũ
et ceta quib caro contra sp̃m conflig̾e ostẽ¬
ditur. eo modo exposu tamqͣmͣ homo descri¬
batur adhuc sub lege nondũ sub gr̃a consti¬
tutus. Longe enĩ postea ⁊ sp̃alis hominis et
hoc ꝓbabilius ẽẽ posse illa uerba cognoui.
Posterior in hoc libro questio ab eo loco ubi
ait nõ solum autem s ⁊ rebecta ex uno concu¬
bitu habens p̾saac prĩs nr̃i usc ad illd̾ u̾ ait.¬

Expanded text:
li ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illa apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendũ desuꝑ accipimus potestatem. cum pre¬
paratur uoluntas adomino. Scd̃a questio ẽ
quõ dc̃m sit penicet me ꝙ consticuerim.¬
saul. Tercia utrũ sp̃c ĩmundus qui erat u
tonissa potu̾it ag̾e ut samuel a saule uict
intraũ rex dauid ⁊ sedit ante dñm.

Expanded text:
uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeuiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerimSaül . Tertia, utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa, potuerit agere ut Samuel a Saüle viderIntravit rex David, et sedit ante Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ dñs salnoth reliquiss nob̾ sem̃ sicut sodoma
fcĩ essemus. ⁊ sicut gomorra similes fuissemꝰ.
In cuiꝰ questionis solutõne laboratũ est quidem
pro lib̾o arbitrio uoluntatis hũane: s uicitur
dei gr̃a nec nͥ ad illud potuit ꝑueniri si liqͥdissĩ¬
ma u̾itate dixisse intlłigatur apłs. quis .n. te
disceruit. quid autem habes quod ñ acrepisti.
si autem accepisti quid gloriaris qiͣ non acce¬
peris: Qd̾ uolens ⁊̃ martyr cypͥanus ostend̾e
hoc totũ ipõ titulo diffiniuit dicensin nullo
cet̾e questiones et ꝓ nr̃a quantulacũq facul¬
tate soluuntur. que sunt om̃es de scriptura q̃
regnoꝵ appellatur. Harũ pͥma est de eo ꝙ scrip¬
dixi. Qͣmuis sit in cuiꝰq potestace quid uelit
ñ ÷ cñin cuiusq potestate quid possit. Quod iõ
qd̃ cum uolumus fit: ubipͥus ⁊ maxĩe ÷ ip̃m uel¬
le Sine ullo quippe int̾uallo temporis presto ẽ
uoluntas ip̃a cum uolumus S hanc qͦ ad bene

Expanded text:
icut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libro arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habesoriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scripdixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideoquod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene
Abbreviated transcription (Latin):
condendo. ⁊ sanctificas consecrando mate¬
nam. uiuificas. transsubando creaturam.
et benedicis accumulando gr̃am. Est autem
simplex pronoĩs demonstratõ. sic̃ tempiᷤ
uerbi confusum. Nam presens confusum
presentis non tenet usum. hec .n. omĩa .i.
tales. uiuificas ut transeant in carnem ⁊
sanguinem. ⁊ benedicis: ut conferãt uni¬
tatem ⁊ caritatem. per ip̃m tanqm ꝑ me¬
diatorem. cum ipõ tanqͣm coequali. in ĩpso
tamqmͣ in consubanciali. In patre quippe
scõ ꝯmunitas. Auctoritas in ꝑatre: propt᷑
principiũ. Equalitas in filio p̃p̃ medium.

Expanded text:
et sanctificas consecrando materiam, vivificas transsubstantiando creaturam, et benedicis accumulando gratiam. Est autem simplex pronominis demonstratio, sicut tempus verbi confusum. Nam praesens confusum praesentis non tenet usum. Haec enim omnia, id est tales, vivificas ut transeant in carnem et sanguinem, et benedicis ut conferant charitatem et unitatem. Per ipsum tanquam per mediatorem, cum ipso tanquam cum aequali, in ipso tanquam in consubstantiali. In Patre quippe ritu sancto communitas. Auctoritas in Patre propter principium, aequalitas in Filio propter medium,
Abbreviated transcription (Latin):
sente cransiret. ĩ horri¬
mei uł carnis mee. Consida iob diceutẽ.
Si dix̾o cõsolabitur me lectus meus. ⁊ re¬
uelabor loquens mecum in stratu meo: t̃¬
rebis me per sompnia ⁊ꝑ uisiones borro¬
re concucies. Nabugodonosor sompnium
uidit quod eum ualde perterruit. ⁊ uisio¬
nes capitis eius conturbauerũt eum. Mul¬
tas curas sequuntur sompnia. et ubi mł¬
anima maculatur. Unde dñs in leuitico.
Si sit inquit int̾ uos homo qui nocturno¬

Expanded text:
sente, transiret, inhorruerunt pili carnis mee». Considera Iob dicentem: «Si dixero, consolabitur me lectulus meus et relevabor loquens mecum in stratu meo, terrebis me per sompnia et per visiones horrore concuties». Nabuchodonosor sompnium vidit quod eum valde perterruit et visiones capitis eius conturbaverunt eum. 3 Multas curas sequuntur sompnia et ubi muled et anima maculatur. Unde Dominus in Levitico: «Si sit, inquit, inter vos homo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dans constans ex duob senariis significãtibꝰ
ꝑfectõnem cogitatõis ⁊ oꝑis siuẽ mentil ⁊
corporis. ex t̾nario młtiplicato ꝑ qͣterna¬
rium. ⁊ quaternario ꝑ ternariũ. signifi¬
cantibus fidem in diuidue trinitatis. ⁊ iii.
ewangłi starum doctrinam. siue tres uirtũ¬
Hic numerus ex suis ꝑtib aggregatis
excrescit in se denarium. qui constat ex
denario ⁊ senario. mandatoꝵ executõnẽ
significans. qr .x. sunt legis mandata
que in sex dieb exequim᷑. excrescentes in

Expanded text:
dans, constans ex duobus senariis, signantibus perfectionem cogitationis et operis, sive mentis et corporis, ex trinario multiplicato per quaternarium, et quaternario per trinarium, signantibus fidem individuae Trinitatis, et quatuor Evangeliorum doctrinam. Sive tres virtuHic numerus ex suis partibus aggregatis excrescit in sedenarium, qui constat ex denario et senario, mandatorum exsecutionem significans; quia decem sunt legis mandata, quae sex diebus exsequimur, excrescentes in
Abbreviated transcription (Latin):
pater ⁊sp̃c .s. sunt eiusdem tm̃ nature. Ad fi¬
lium u̾o sub alio. qr filius ⁊ si sit eiusdem nature
reꝑatus .ix. associetur ordinib angłoꝵ. Beatus
gregorius kyrieleison ad missama clero cãtari
precepit. quod apud grecos ab omĩ populo:
De gloria in excelsis deo. ubi agiͣ¬
de criplici pace. Ostenditur ⁊̃ quis hẏmpnũ
angelicum ad missam cantari constituit.
Ox sequitur hẏmpnus angłicus temꝑali xͥ

Expanded text:
t ejusdem naturae tantum, ad Filium vero sub alio, quia Filius etsi sit ejusdem naturae reparatus, novem associetur ordinibus angelorum. Beatus Gregorius Kyrie eleison ad missam cantari praecepit a clero, quod apud Graecos ab omni populo De Gloria in excelsis, et de triplici pace et quis hymnum angelicum cantari ad missam constituit. Mox sequitur hymnus angelicus
Abbreviated transcription (Latin):
Um ergo iani tempus plenitudinis. et¬
annus benignitatis aduen̾it sicut p̃dictũ
git kyrieleison. qd̃ int̾pretat᷑ domine misẽre.
Unde ꝓph̾a. Domine miserere nr̃. te .n. expecta¬
gn̾a pecratorũ. Est .n. ꝑcc̃m originale. mortale.
⁊ueniale boc est serpens. mulier ⁊uir.Serpens
sentic mortalit̾. Item est pc̃cm cogitatõnis.
locucõnis. ⁊ ꝑpetratõnis. Cogitatõnis ĩcorde.
locucõnis ĩ ore. ꝑpetratõnis in oꝑe. hoc ÷ mors
ĩ domo. mors in porta. mors in monum̃to. Rur¬
sus est pcc̃m fragilitatis. simplicitatis. et malig¬
nitatis. Fragilitatis per ĩpotenciam. Simplicita¬
tis ꝑ ignoranciam. Malignitatis ꝑ ĩuidenciam

Expanded text:
um ergo jam tempus plenitudinis, et benignitatis advenerit, sicut praedictum git: Kyrie eleison, quod interpretatur, Domine, miserere; Unde propheta: Domine, miserere nostri: te enim exspectagenera peccatorum. Est enim peccatum originale, mortale et veniale: hoc est, serpens, mulier et vir. Serpens nsentit mortaliter. Item est peccatum cogitationis, locutionis, et perpetrationis. Cogitationis in corde, locutionis in ore, perpetrationis in opere; hoc est mors in domo, mors in porta, mors in monumento. Rursus, est peccatum fragilitatis, simplicitatis, et malignitatis. Fragilitatis per impotentiam, simplicitatis per ignorantiam, malignitatis per invidentiam.