comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exrus abiles de ꝯtemptu: ꝙͣ ad i¬
soꝵ usq noticiam iussio ꝑtient¬
iet. Nam si loqutus quid fuiss
lam loqutus sum mundo et in
culto priuatim q nõ docuerit.
s ꝙ tanqͣm nichilum intim re¬
putaret ⁊ nec penam ne pͥmũ
ca age que insecreto tradebat ui¬
dicaret donec de medio fierent
⁊ pdirent uilumine. Demiq ⁊
dirtat. Qd̾ dico uob̾ intenebris
dicite inlumine ut mĩto uidelz
iam audientib obedientie uł
m̃tum ascriberet ł ꝯtẽꝑtum cͥ
unnedio proferrentur. It qͥ uos
audit inquit me audit ⁊ qͥ uos
sonit me sꝑnit. Ac si dicẽt. Iudiri¬
umn meum int̾ obedientes ⁊ cõ¬
tempnentes nõ de mea secreta tͣ¬

Expanded text:
excusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, lam locutus sum mundo, et inculto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum, cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta tr
Abbreviated transcription (Latin):
inexcusabilis ẽ ⁊ ꝯtemptus. Młta
ꝓfc̃o scienda nesciuntur aut sciẽ¬
di incuria aut discendi desidia
aut u̾ecumdia inquirendi Et
quid hitiꝰmodi ignorantia nõ
te tale est hoc ꝙ inquisitum hu¬
mano possit addisci magistio:
gare consilium nisi cui ip̃e uoli¬
exit reuelare: Audideniq ip̃m
Si nõ uenissem ait ⁊ loqutuse
nõ fuissem pecratum nõ hr̃en
Nondicit simplitit̾ ⁊ loqutusi
fuissem s int̾serens eis. ⁊ loqu¬

Expanded text:
inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non te tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? gare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens ei
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ ꝓsequitur ⁊ multiplicit̾ con¬
firmat nec uspiam nͥ fallor re¬
tractasse reꝑies. It̾ in alio loco
augustinus cum aliquos pre
fert. Ex hiis colligitur ait in¬
uisibilem s anctificcẽm quibrdã
affinsse ⁊ profuisse sñ uisibil¬

Expanded text:
ter prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praefert: « Ex his colligitur, » ait, « invisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse et profuisse sine visibil
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs. corde creditur ad iusti¬
ciam ore aut fit ꝯfessio ad sa¬
uitem millo latrone de claratũ
est. S tunc inquit impletur
ꝯtemptus religionis s articł̃s
ncritatis excludit Et quidem nõ
ignoro retractare ip̃m id qd po¬
suerat testimonum de latrone
minusq ydoneum ad ꝯpbandã
illam suĩam confit̾i eoꝙ sane¬

Expanded text:
s: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc, » inquit, « impletur contemptus religionis, sed articulus essitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo tꝑr̃e tantum cuiq cepit
antiqͣ obseruatio nõ ualere.
⁊ nõ baptizatus quisc nomt pre¬
cepti reus existere. ex quo prcg¬
tum ipm̃ inexcus abilit̾ adeꝰ
nouciam potuit ꝑuenire s¬

Expanded text:
ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
dare alt̾i ualet. sola nõ ualeat ob¬
tine: Est ꝓrsus sanguinis ꝓxp̃o
esfusio magne cuuursdam fideĩ
aibitata ꝓbatio nõ tñ d̾o s hõibꝰ¬
s. quid si deus qui ꝓfc̃o ad pban¬
um ꝙ lrat nullis indiget ex¬
uinentis eque magnam incorde
suuspiam in pace morientu in¬
oiut fidem. martorio quid̾e nõ
nttogatam. martyrio tñ ydone¬
as Si recordatus fuĩt homo nͦ¬
nin se salutis ꝑcepisse mistĩum
adlens penitensq toto desid̾io ex

Expanded text:
dare alteri valet, sola non valeat obdare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto d
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tñ inquit uisibile sacram̃¬
tum omĩno ꝯtempnendum
nã ꝯtemptor eius inuisibłr
sc̾ificari nõ potest. Ubi satis
euident̾ ostendit fidelem ⁊ cõ¬
u̾sum ad dnm̃ nõ si neqͥui̾t
s si ꝯtempsit baptizari fruc
tu priuari baptismans Abhis
ipe sola fide lominem posse salis¬
ri cum desidĩo cu ꝑcipiendi sacn¬
mentum si tñ ꝓ adimplendi desi¬
d̾io mors anticipans seu alia qͥq
ne forte ob hoc saluator cum dice¬
ret qui credidit ⁊ baptizatus fu̾it
saluus erit. caute ⁊ uigilant̾ nõ
repetierit. qui u̾o baptizatus nõ
diderit ꝯdempnabitur nimirũi¬
nuens solam int̾dum fidem sus¬
ficẽ ad salutem ⁊ sñ ip̃a suffic̾e
nicħ. Quappt̾ ⁊ si martyrium iitẽ
baptismi posse imple̾ ꝯceditur. ñ
plane hoc facit pena s fides ipsa
Nam absq ip̃a quid est martyr¬
um nisi pena: Quegͦ martyrio
p̾stat ut absq ulla dubietate ꝓ
baptismate reputetur ip̃a ita i¬
firma ⁊ imbecillis ꝑse erit utꝙ

Expanded text:
n, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Aipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero baptizatus non diderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
erũ numo s mentis deuotioe
⁊ mextingiubili semꝑ ꝓfitiendi
desid̾io ꝓcurrere potuit tanta
s in mĩtis nõ mmĩto uendica¬
uit Retinet quippe uirtute ꝙ
amisit intpr̃e Porro uera uirtꝰ
finem nescit. tpr̃e nõ clauditur
Unde ẽ illud: Karitas numꝙͣ ex¬
cidit. Et item Patientia pauper̃
nõ ꝑibit insinem Et timordiũ
sanctus ꝑmanet in seculum se¬
cuu Numqͣ iustus arbitratur
se comphendisse numqͣ dicit sa
tis est. s semꝑ esurit sitit q iꝰti¬
tiam ita ut si semꝑ uiu̾et sẽper
qͣtum inse est iustior ẽẽ ꝯtend̾et
semꝑ debono in melus ꝓfic̾e̾ to¬
tis uirib conaretur Non enim
ad annum ł ad tempus iustar
in̾cennarii s inet̾num diuino
se mancipat famulatu. Audi
obluuscar iustificões tuas. qi
in ipĩs uiuificasti me Et rursũ
Inclinaui cormeum ad fatien¬
das iustificões tuas in et̾uura
mauet nõ aliquanto tp̃r s inse
culum seculi Sempit̾na itaq

Expanded text:
erum numero, sed mentis devotione erum numero, sed mentis devotione et inexstinguibili semper proficiendi desiderio percurrere potuit, tanta sibi in meritis non immerito vindicavit. Retinet quippe virtute quod amisit in tempore. Porro vera virtus finem nescit, tempore non clauditur. Unde est illud : CARITAS NUMQUAM EXCIDIT, et item : PATIENTIA PAUPERUM NON PERIBIT IN FINEM, et : TIMOR DOMINI SANCTUS PERMANET IN SÆCULUM SÆCULI. Numquam justus arbitratur se comprehendisse ; numquam, dicit : « Satis est », sed semper esurit sititque justitiam, ita ut si semper viveret, semper, quantum in se est, justior esse contenderet, semper de bono in melius proficere totis viribus conaretur. Non enim ad annum vel ad tempus, instar mercenarii, sed in æternum divino se mancipat famulatui. Audi OBLIVISCAR JUSTIFICATIONES TUAS, QUIA IN IPSIS VIVIFICASTI ME, et rursum ; INCLINAVI COR MEUM AD FACIENDAS JUSTIFICATIONES TUAS IN ÆTERNUM. mculum saeculi . Sempiterna itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tua ꝯsolatione cantabis deoi
tuo. qui timent te uidebunt
me ⁊letabuntur quia inu̾ba
tua suꝑ sꝑaui Nec timendũ
ut succumbat hosti qui nec e¬
dit etati. Uincit annos anumꝰ
⁊frigente iam corpore feruet¬
scm incorpore desiderium. ar
cartus infirma sp̃s ꝓmptus
lec mirum. Ut quid enĩ me¬
tuat ueterani domicilii ruinaᷤ
qui fabricam spũalem uidet in
dies insublume ꝯsurgere ꝓfice̾
inct̾ntatem: Certus namq ẽ
uitrestris domus ista dissoluit᷑
ꝙ edificatoẽm ht̃ ex deo domum
nõ manufrãm et̾nam incelis
S̾ dicet aliquis. Quid si morte
yuentus fu̾it homo nec d̾ uidel
spĩtali offitio ꝯsummato: ꝑfc̃s
tinetur ꝯuincitur. Est ꝙ secu¬
nide illo pleue fide respondeamꝰ
Dicemus nempe. Consummatꝰ
mnbreur: expleuit tp̃ra multa
Bene multa qui ⁊ uniu̾sa ꝯplec¬
titur Quomͦ enim nõ expleuit
omĩa tp̃ia qui transiit ad eter¬
uitatem Quanta sane tpr̃a nõ
longeuitate s longuanimita¬
tehir est. nõ annoꝵ serie uł di¬

Expanded text:
tua consolatione cantabis Deo tuo : QUI TIMENT TE VIDEBUNT ME, ET LÆTABUNTUR, QUIA IN VERBA TUA SUPERSPERAVI. Nec timendum quod succumbat hosti, qui nec cedit ætati. Vincit annos animus et, frigente jam corpore, sanctum in corde desiderium, artcarnis infirma spiritus promptus. Nec mirum. Ut quid enim metuat veterani domicilii ruinas, qui fabricam spiritualem videt in dies in sublime consurgere, proficere in æternitatem ? Certus namque est, si terrestris domus ista dissolvitur, quod ædificationem habet ex Deo, domum non manufactam, æternam in cælis. Sed dicet aliquis : « Quid si morte præventus fuerit homo, necdum videlicet spiritali ædificio consummato ? se convincitur. Est quod securi de illo plena fide respondeamus. Dicemus nempe: Consummatus in brevi, explevit tempora multa . Bene multa, qui universa complectitur. Quomodo enim non explevit omnia tempora, qui transiit ad aeternitatem? Quanta sane tempora non longaevitate, sed longanimitate; hoc est, non annorum serie, vel di
Abbreviated transcription (Latin):
cͥs litn̾s legisse me menuni. c̃
ꝯsummatus fuit homo tunc
incipit lam seni requies iam
corotia debebatur emĩto ⁊ ecce
u̾sarium ⁊ trm fortium pre¬
sunus. fessus senex dum adie¬
randum cͥtamũ antiqui hos
Enim uo̾ dum p̾t̾ morem ti
tuoꝵq traditiones predecesso
diuinitus inspiratus ⁊ eccłias
⁊ eccliastica bnficia relinquis
synagogas sathane idẽ cellus
amonast̾io arces. cetĩs ꝙ pieti¬
tis ac discipliue bonis solitosti

Expanded text:
cris Litteris legisse me memini: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Jam seni requies, jam corona debebatur emerito: et ecversarium; et rem fortium praesumis fessus senex, dum ad iterandum certamen, antiquum hosEnimvero, dum praeter morem tuum tuorumque traditiones prædecessorum, divinitus inspiratus ecclesias et ecclesiastica beneficia relinquis, synagogas Satanæ, id est cellulas a monasterio arces ceterisque pietatis ac disciplinæ bonis studiosus
Abbreviated transcription (Latin):
maledifto subitiat. nenu per
ꝙ̃ scandalum uenit S ꝯfido de
sapientia tͥ a deo data. ꝙ nuius
maligniu̾sutiis abdua uł se¬
duci pot̾is. spe inc̾ti bomi cͥtum
mire malum ⁊ eq̃ c̾tum de sere¬

Expanded text:
maledicto subjiciat: Vae illi per quem scandalum venit . Sed confido de sapientia tibi a Deo data, quod nullis maligni versutiis abduci vel seduci poteris, spe incerti boni certum inire malum, et aeque certum desere
Abbreviated transcription (Latin):
quibrdam adult̾uis gula pro¬
uocatur saporib Transitur ni¬
mirum meta ncc̃itatis s necd̾
delectatio suꝑat᷑ Quis enĩ dice̾
susficit quot modis ut cet̾a ca
⁊ nunc quid frixa. ñc̃ assa. nũc
farsa. ñc̃ mixtim. ñc sigillatĩ
apponuntur. Ut quid aut̃ ħ or̃a
nisi ut soli fastidio ꝯsulatur:
Ip̃a dem̃ qͣlitas rer̾ tar deforis ap¬
parere curatur cit nõ minus as¬
pectus quam gustus delectetur
⁊ cum iam sthomacus crebris¬
iam ructib replecum se uidiez
necd̃ tñ curiositas satratur S
d̃ occuli colorib palatum sapo¬
rib illitiunt᷑ infelix sthomatꝰ
cui nec colores lucent nec sapo
demulcent. d̾ omĩa susciꝑe cogi¬
tur. oppssus mag̾ obruitur ꝙͣ

Expanded text:
quibusdam adulterinis gula provocatur saporibus; transitur nimirum meta necessitatis, sed necdum delectatio superatur. Quis enim dicere sufficit, quot modis ut caetera tacet nunc quidem frixa, nunc assa, nunc farsa, nunc mistim, nunc singillatim apponuntur? Utquid autem haec omnia, nisi ut soli fastidio consulatur? Ipsa deinde qualitas rerum talis deforis apparere curatur, ut non minus aspectus, quam gustus delectetur: et cum jam stomachus crebris ructibus repletum se indicet, necdum tamen curiositas satiatur. Sed dum oculi coloribus, palatum saporibus illiciuntur, infelix stomachus, cui nec colores lucent, nec sapores demulcent, dum omnia suscipere cogitur, oppressus magis obruitur
Abbreviated transcription (Latin):
pitum la itiorib sibi ⁊ fami¬
liarib epulis indigere neq
de ouium suarũ pastu cura
ꝙ crassum uidebant assume¬
bant.⁊ qd̃ debile erat ꝓitiebãt
Et cum limpidissimã aquã
biberent reliquam pedib suis
conturbabant. ⁊ gregem dni
turbida ⁊ cenosa aqua pota¬
bant. hoc est sibioptime pro¬
uidentes de cet̾is nõ curabãt
Qui qm̃ bono precepto male
abutebantur. nouo ulceri.
nouum emplastrum super¬
ponendum fuit. ⁊ p̾ceptum
ꝙ aliquando salubre fuerat
salubriore consilio ꝯmutã¬
dum. Cappt̾ ut uitiũ de uir¬
tute ortum rursum uirtute
extingueretur cũ de cõmu¬
ni mensa ad singularem
regula transmisisset it̾m
de singulari ad ꝯmunem
regula rationis ⁊ caritatis
adduxit. Unde ⁊ abbẽs nr̃i
nisi infirmitas obstiti̾t:
nob̾cum semꝑ comedũt¬
⁊ aliquando cum hospitib
quando tales adsunt. aliqͣ¬
do sn̾ illis. acomnuni tñ m̃sa
Hospitib aut̃ ⁊ peregͥnis nicħ

Expanded text:
pitum, lautioribus sibi & famipitum, lautioribus sibi & familiaribus epulis indulgere, neq. de ouium suarum pastu curarquod crassum videbant, assumebant, & quod debile erat, proiiciebant. Et cum lympidissimam aquam biberent, reliquam pedibus suis conturbabant, & gregem domini turbida & cœnosa aqua potabant: hoc est, sibi optime prouidentes, de cæteris non curabant. Qui quoniam bono præcepto male abutebantur, nouo vlceri nouum emplastrum superponendum fuit: & preceptum quod aliquādo salubre fuerat, salubriore cōsilio commutandum. Ea propter, vt vitium de virtute ortum, rursum virtute extingueretur, cum de communi mensa ad singularem Regula trāsmisisset, iterum de singulari ad communem Regula rationis & charitatis adduxit. Vnde & Abbates nostri, nisi infirmitas obstiterit, nobiscū semper comedunt& aliquando cum hospitibus, quādo tales adsunt, aliquando sine illis: a communi tamen mensa hospitibus autem & peregrinis nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Ensam abbatis
nr̃i: iuxta regulam cũ
paupib ⁊ peregrinis nõ ẽẽ cau¬
samini.s iuste inde argiumi¬
ni.Est quippe cum hospitib
semper et peregrinis. Quosꝯ¬
q enim abbas substantia mo¬
nasterii reficit. nonne mẽse
ꝓprie participes facit: Et t̾te
per dei gratiam om̃ib paupe¬
rib om̃ib hospitib suffitiẽs
apud nos pro posse caritas ex¬
hibetur ⁊ unicuiq congruus
honor defertur. Qd si isto mo¬
do impleri a nobis regila sci
uos minime potest ⁊ hoc esse
mandatum ut cum alb̾e mã¬
ducent affirmatur. fit ⁊ istd̃
qͣndoq de honestis ꝑsonis. Nã
indecens credimus ut p̾sente
ꝯuentu quarumlibet ꝑsc̃arũ
nõ cunctis placitura mꝯgru¬
entia indiscrete introducat᷑
⁊ ipĩs forte bonis inde scandalũ
oriatur. Sin̾o opponitis nõ in
conuentir. s exͣ conuentum
mense abbatis hospites scriari
debere respondemus hac ocra¬
sione abbẽs afr̃ib olim se se¬
qͥstrare solere ⁊ sub p̾tertu hos¬

Expanded text:
ensam Abbatis nostri iuxta Regulam, cum pauperibus & peregrinis non esse causamini, sed iuste inde arguimini. Est quippe cum hospitibus semper & peregrinis. Quoscunque enim Abbas substantia monasterij reficit, nonne mensæ propriæ participes facit? Et certe per Dei gratiam, omnibus pauperibus, omnibus hospitibus sufficiens apud nos pro posse charitas exhibetur, & vnicuique congruus honor defertur. Quod si isto modo impleri a nobis Regula secūdum vos minime potest, & hoc esse mandatum, vt cum Abbate manducēt, affirmatur: fit & istud quandoque de honestis personis. Nam indecens credimus, vt præsente Conuentu, quarumlibet personarum non cunctis placitura incōgruentia indiscrete introducatur, & ipsis forte bonis inde scandalū oriatur. Si vero opponitis, non in Conuentu, sed extra Cōuentum mensæ Abbatis hospites sociari debere. Respondemus, hac occasione Abbates a fratribus olim se sequestrare solere, & sub prætextu hos
Abbreviated transcription (Latin):
uĩtatis inuob̾ tam sanctum ca
eximium tam om̃ib imitabi¬
le principib ꝓpositũ eitelle sma
fraude conatus est: fallacites
nõ ueracit̾ uos diligit. fraudi¬
tam głosam de iti̾tate famam
urãm ob nubilare stra cupidi¬
tate ꝯtendit. d̾ u̾bum qd̾ os
placitum uob̾ dignum. pieius¬
tum. ac iuste pium euacuate
nescio qua malitia nocendo
pauꝑi satagit. Ob secro nos per
quid̃ dño norb̾to deinde eti am
nob̾ pollicitus estis restitutup̃
uos humb̃ti hrditatem eius
uxori ⁊ filiis

Expanded text:
veritatis in vobis tam sanctum, tam veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus propositum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter, non veraciter vos diligit, fraudutam gloriosam de veritate famam vestram obnubilare sua cupiditate contendit: dum verbum quod os placitum, vobis dignum, pie justum, ac juste pium, evacuare, nescio qua malitia, nocendo pauperi satagit. Obsecro vos per quidem domino Norberto, deinde etiam nobis pollicitus estis, restituturum vos Humberti haereditatem ejus et uxori, et filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ipius humb̾ti ꝓse dignant᷑ atqure¬
uistis ueram suscipere destensi¬
onem ⁊ ꝙ falsam adu̾sus eum
iustissime repulistis accusati¬
onem Illud aut̃ ꝙ ad ꝯsũman¬
d pietatis opus reddendam inp¬
ri ⁊ libi̾s eius suam hrditatem
bñignissime disposueratis sacis
mirari nõ possum quid impedi¬
erit ut tampium u̾bum urm̃
necdum factum ꝯsequtum sit
Et quid̃ in aliis principib si qͣndo
u̾bum leuitatis aut etiã faisita¬
tis dep̾hendimus nec nouũ nec
nec mirum reputamus. At u̾o
apud comitẽ theobald̃ est ⁊ non
neqͣquam omĩno patient̾ audi¬
mus cui ut dicitur simpliciter
dice̾ uirare est ⁊ leue m̃datium
graue ꝑuirium imputatur:
Int̾ plur ima quippe uirtricum
insignia. qͥ urãm płimum no¬
bilitant dignitatem ur̃m ꝑ
orbem clarum reddunt et cele¬
bre nom̾: precipue laudatur i
uobis ui̾tatis constantia. Qͥs
gͦ suo uł hortatu e consilio tant̾
fir missimi pectoris ur̃i robur e¬
n̾uare temptauit: Quis inꝙͣ

Expanded text:
ipsius Humberti pro se dignanter acquievistis veram suscipere defensionem, et quod falsam adversus ipsum justissime repulistis accusationem. Illud autem quod ad consummandum pietatis opus, reddendam uxori et liberis ejus suam haereditatem benignissime disposueratis; satis mirari non possum quid impedierit, ut tam pium verbum vestrum necdum factum consecutum sit. 2. Et quidem in aliis principibus si quando verbum levitatis, aut etiam falsitatis deprehendimus, nec novum, nec mirum reputamus. At vero apud comitem Theobaldum Est et Non nequaquam omnino patienter audimus: cui, ut dicitur, simpliciter dicere, jurare est; et leve mendacium, grave perjurium imputatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram plurimum nobilitant dignitatem, et vestrum per orbem clarum reddunt et celebre nomen, praecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robur firmissimi pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
bo. Ꝙ si iustitias qͣntomagis in¬
uirias: An nõ timetisꝙ r̃sum
scptum ẽ: q inqͣ mensura mẽ¬
sus fui̾tis remetietur uobis:
An nescitis quia qͣm facile uos
humb̾tum. tam facile inmo in¬
ꝯparabilit̾ facilius deus theobal¬
dum ꝙ absit exheredare possit s
Et quid intalib ubi culpa tam
aꝑta. atq mexcus abilis ẽẽ inidet᷑
qͣtinus nulla nisi cũ iustitie ꝑt
uox exhibere debetis mag̃ uidelz
offitii compulsus nccitate ꝙͣ uin¬
dicandi libidine. Ubi u̾o obiectũ
cͥmen aut minus c̾tum ẽẽ cog¬
nostitur. aut exrusand̾ suscipit᷑
hoc nõ solum nõ renuere s ⁊ libẽ¬
tissime debetis amplecti letus ni¬
ur̃e supplico extmietati ut sicut
deum uob̾ uultis mise̾ri ita uos
humb̾to mise̾amini siue ula uo¬
u̾ ꝓmissione dominica blandiẽ¬
te beati misicordes q̾m mĩam ꝯ¬

Expanded text:
 quanto magis in quanto magis injurias? An non timetis quod rursum scriptum est: Quia in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis? An nescitis quia quam facile vos Humbertum, tam facile, imo incomparabiliter facilius Deus Theobaldum quod absit! exhaeredare possit? Et quidem in talibus, ubi culpa tam aperta atque inexcusabilis esse videtur, quatenus nulla nisi cum justitiae pevos exhibere debetis 50; magis videlicet officii compulsus necessitate, quam vindicandi libidine. Ubi autem objectum crimen, aut minus certum esse cognoscitur, aut excusandum suscipitur; hoc non solum non renuere, sed et libentissime debetis amplecti, laetus ni secundo vestrae supplico Eximietati, ut sicut Deum vobis vultis misereri, ita vos Humberto misereamini: sive illa vobis promissione dominica blandiente: Beati misericordes, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
mitate uos audi sollicitũ finisi¬
nõ mediocͥter gratum habeo In
hoc quippe dũ ur̃am erga me ag¬
nosdo dignationem deum quo¬
q uos dilig̾e̾ nõ dubito. Quando
enim tantillum tantus ł nosse
dignaremini nisi ꝓpt̾ deum: Cũ
ergo constet ꝙ diligitis deum ⁊
me ꝓpt̾ ip̃m miro quomͦ ad unã
deifioutia presumptam petici¬
umculam nec iniustam ut pu¬
to nec irrationabilem auobis
bio accepissem S quid dico que¬
assem: Nam etiam ñ qͥrens iã
plurima. nr̃e largitans b̾nfita
suscept. Hoc aut̃ unũ ꝙ ñ mei
s dei cansa. nec tam mͥ ꝙͣ nobis
auob̃ postulaui. quid cause ex¬
itit ꝙ accipere nõ m̾ui: Quid
eni: Ergo ne iuidicatis indig¬
num uł mͥ ad petendum ł uob̾
ad prebendum ut homini xano¬
qͣntol apud uos cͥmine acc̨ato
postqͣ se purgauit fatiatis misiꝰ¬
cordiã. aut certe si non creditis cp¬
tionẽ ⁊ sic conseqͣtur indulgen¬
tiam. An ignoratis quis minet᷑:
Cũ acceꝑo tp̃c ego iustitias iudica¬

Expanded text:
mitate vos audivi fuisse sollicitum, non mediocriter gratum habeo. In hoc quippe dum vestram erga me agnosco dignationem, Deum quoque vos diligere non dubito. Quando enim tantillum tantus vel nosse dignaremini, nisi propter Deum? Cum ergo constet quod diligitis Deum, et me propter ipsum; miror quomodo ad unam Dei fiducia praesumptam petitiunculam, nec injustam, ut puto, nec irrationabilem, a vobis bio accepissem. Sed quid dico, quaesissem? Nam etiam non quaerens, jam plurima vestrae largitatis beneficia suscepi. Hoc autem unum, quod non mei, sed Dei causa, nec taa vobis postulavi, quid causae exstitit, quod accipere non merui? Quid enim? ergone judicatis indignum vel mihi ad petendum, vel vobis ad praebendum, ut homini quantolibet apud vos crimine accusato, postquam se purgavit, faciatis misericordiam? Aut certe, si non creditis quctionem, et sic consequatur indulgentiam. 2. An ignoratis quis minetur: Cum accepero tempus, ego justitias
Abbreviated transcription (Latin):
humb̾to sicut rogaui uos it̾m
uogo ut ur̃m ei cum pot̾itis nec
consilium desit nec pĩocimura¬
theobaldo .E. albas de cla¬
rã ualle salt ⁊oratio nes Ualde
ꝯstimeo ne occupatissimis aurib
aur ur̃is crebris int̾pellationib¬
ur̾is mĩs p̾sumptuosuis inge¬
rendo molestus fiam Sed quid
fatiam: Siuos offend̾e cimeo
septus aduos scͥptitando qͣntemͣ¬
gis deum cui utiq magͥ timoris
debes timendum ẽ mͥ ne offendã
nõ int̾pellando pro misero: Ali¬
as aut̃ indulgeat mͥ bñignitas
ut̃a ꝙ nõ possum ñ mise̾ri illiꝰ
misi pro quo iam en ⁊ alia iice
importumis forsitam precator

Expanded text:
Humberto, sicut rogavi vos, iterum Humberto, sicut rogavi vos, iterum rogo; ut vestrum ei, cum poteritis, nec consilium desit, nec patrTHEOBALDO, BERNARDUS abbas de Clara-Valle, salutem et orationes. 1. Valde timeo ne occupatissimis auribus vestris, crebris interpellationibus meis praesumptuosius me ingerendo molestus fiam. Sed quid faciam? Si vos offendere timeo, saepius ad vos scriptitando; quanto magis Deum, cui utique magis timoris debeo, timendum est mihi, ne offendam non interpellando pro misero? Alias autem indulgeat mihi Benignitas vestra, quia non possum non misereri illius miseri, pro quo jam en et alia vice im
Abbreviated transcription (Latin):
ualle irreub̾atum sinc̾e̾ diłctio¬
nis asfc̃m. Ad litt̾as ur̃e digna¬
tionis licet quid̃ breuiores quã
cupierim longiores tn quã me¬
ruerim. rescribere largius ⁊ de¬
bui ⁊ uolui. s festinans nũtiꝰ
ñ ꝑmisit. Ne tñ uacuus õmon
cederet pro tantis quat̾ me de¬
bitorem agnosco. bas cantilas
¶i ⁊̃ uix expectait uelocissĩe
esdidi. Ubi primum breuit̾ ac
ueracit᷑ insinuo antiqum itxm
amplecti nt carissimũ Siquidẽ
e ntegritate fidei credo ir̃e ꝯfes¬
lont fame ⁊ opiniom. de scĩtate
de asfcũ quẽ erga uos me habẽ
ptestatus sum ꝓprte ꝯscĩe. Nam¬
allirs sententie que mee sĩpli¬
tati mĩto ut mͥ tudebatur stri¬
pulum mouebat oblitum uos
tũ assertionẽ inlris tir̃is nouis¬
sinuis lego. ita ut me potꝰ sensa
am mali sensisse pene credideri
desmatis ne dum ñ ualentem
ꝓse respond̾e reprehenditis magͥ
hͥ ex caritatis iopia. ꝙͣ iu̾tatis
fidutia descende totam ꝓeo resp̃o¬
dentem eccłam audians. No

Expanded text:
-Valle, irreverberatum sincerae dilectionis affectum. Ad litteras vestrae dignationis, licet quidem breviores quam cupierim, longiores tamen quam meruerim, rescribere largius et debui, et volui: sed 49 festinans nuntius non permisit. Ne tamen vacuus omnino recederet, pro tantis, quarum me debitorem agnosco, has tantillas, quas et vix exspectavit, velocissime reddidi. Ubi primum breviter ac veraciter insinuo, antiquum nostrum amplecti ut charissimum. Siquidem de integritate fidei, credo vestrae confessioni; famae et opinioni, de sanctitate; de affectu, quem erga vos me habere protestatus sum, prllius sententiae, quae meae simplicitati merito, ut mihi videbatur, scrupulum movebat, oblitum vos tis assertionem in litteris vestris novissimis lego: ita ut me potius sensa am mali sensisse pene crediderimdesinatis: ne, dum non valentem pro se respondere reprehenditis, magis hoc ex charitatis inopia, quam veritatis fiducia descendere, totam pro eo respondentem Ecclesiam audiatis. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ de uob̾ tale aliquid crede possẽ.
quale uos sola de me suspitice di¬
uinastis Decet̾o nouit ur̃a be¬
nignitas comitẽ theobaldum
nr̃as ma. ꝓ humb̾to litt̾as iã me¬
pisse s necdum siro mn rescripti
quicꝙͣ respondisse. Quid suꝑhi
uob̾ agendum sit ip̃a uos meliui
pietas docebit. si pie hominis mĩt
exulantis miãm pensare nõ nt¬

Expanded text:
nec de vobis tale aliquid credere possem, nec de vobis tale aliquid credere possem, quale vos sola de me suspicione divinastis. De caetero noverit vestra Benignitas, comitem Theobaldum nostras pro Humberto litteras jam recepisse, sed necdum suo mihi rescripto quidquam respondisse. Quid super hoc vobis agendum sit, ipsa vos melius pietas docebit, si pie hominis injuste exsulantis miseriam pensare non ne
Abbreviated transcription (Latin):
ut non dicam simulatorie a me
ita scripta fuisse latenter inti¬
maui: Ed u̾o scͥpsistis me per
nuntium eid̾ monacho de q̾rẽ¬
da si ad uos du̾tiss ip̃ĩus abso¬
lutr̃e pruatim insinuasse: ue¬
ritatem testor hoc u̾m nõ e̾e̾ E¬
go ne de notissimo mͥ monastĩo
uł iactarem uł sperarem mona¬
chum me posse suscipere quẽ nec
uos quid puto sñ grandi scanda¬
lo posse retinere: S esto Inuide¬
bam illum uob̾ ⁊ mͥ attrah̾e ges¬
tiens aliquid de eius optinendaͭ
absolutione machinari me pꝰse
spabam siue fingebam S nũꝙͥ
credendum fuit me hoc meũ ꝯsi¬
lium ip̃i nuntio ꝙ urtiq contra
suum monast̾ium exogitaue¬
rã uoluisse patefacere:S iam
disse inueniatis pro ur̃a ut ui¬
deo causa. nõ saltem eque ut ꝓ
mea inmo multo amplius la¬
borandum est. mͥ ⁊ hoc sĩ quomͦ¬
ut huc usq solebam. ut uidelicz
nr̃a unanimitas fortuis solidef᷑
s ne potius dissoluatur. Quid
dicam uobis: Ego certe nec uo

Expanded text:
ut non dicam, simulatorie a me ita scripta fuisse latenter intimavi? 2. Quod vero scripsistis, me per nuntium eidem monacho de quaerenda, si ad nos divertisset, ipsius absolutione privatim insinuasse; veritatem testor, hoc verum non esse. Egone de notissimo mihi monasterio vel jactarem, vel sperarem monachum me posse suscipere, quem nec vos quidem puto sine grandi scandalo posse retinere? Sed esto. Invidebam illum vobis et mihi attrahere gestiens, aliquid de ejus obtinenda absolutione machinari me posse sperabam sive 47 fingebam. Sed nunquid credendum fuit, me hoc meum consilium ipsi nuntio, quod utique contra suum monasterium excogitaveram, voluisse patefacere? Sed jaedidisse inveniatis; pro vestra ut video causa, non saltem aeque ut pro mea, imo multo amplius laborandum est mihi, et hoc non quomodo hucusque solebam, ut videlicet nostra unanimitas fortius solidetur, sed ne penitus dissolvatur. Quid dicam vobis? Ego certe nec vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ amicos contra ui̾tatem nlła
debet ẽẽ meticulosa cum sit pe¬
culosa palpario ꝙ ħ me fateor
moint ⁊ mouet ꝙ illam int̾ noᷤ
iam ante habitam de sacͣmen
tionem in prracipio predicti opꝰ¬
acu deffendere ⁊ astruere conatꝰ
nistis. an sensui ꝯueniat ecaala¬

Expanded text:
inter amicos contra veritatem nulla inter amicos contra veritatem nulla debet esse meticulosa, cum sit periculosa, palpatio, quod hoc me, fateor, movit et movet, quod illam inter nos jam ante habitam de sacramentis collationem, in principio praedicti opusculi defendere et astruere conati nistis, an sensui conveniat  al
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsincerissime dilectionis affc̃m
Humbertum istum iniuste ut
auint exh̾edatum cuius nõ ꝓ
dei amore apud ur̃m comitẽ
caus am tueri susceptmus de i¬
ur̃a confidentes caritate ur̃o pa¬
trocinio ꝯmittimus ꝑuos ut fi¬
delit̾ speramus t̾re principi celi
dño cooperante reconciliandũ
pr̃ie uxori . filiis. rebus ⁊ amicis
sius restituendum. Hoc autẽ
satagendo ⁊ egenum de manu
pocõris leberabitis ⁊ oppͥssoris ĩpiꝰ
nichominus saluti ꝯsuletis :
Nob qͦ uos nõ mediocrit offitio¬
sum exhibebitis s officiũ im¬
plendo pacificoꝵ. uob̾ int̾ filios
dei sedem in excelso collocabitis
Decet̾o epłam illam ꝙͣ ad me
iã olim scribe̾ scĩtas ur̃a digna¬
ta est nõ me sicut uos audisse
audiui incendio tradidisse sed
penes me ad huc seruare noue¬
ritis. Quid enim hoc liuoris ĩmo
furoris fusset opus utile ⁊ lauda
ubi nil nisi ꝙ sane fidei ꝙ doctri¬
alis est deprehendi temerario.
dampnari iuiditio: Excepto qͥa

Expanded text:
sincerissimae dilectionis affectum. Humbertum istum, injuste, ut aiunt, exhaeredatum, cujus nos pro Dei amore apud vestrum Comitem causam tueri suscepimus, de vestra confidentes charitate vestro patrocinio committimus, per vos, ut fideliter speramus, terrae principi, coeli Domino cooperante, reconciliandum; patriae, uxori, filiis, rebus et amicis suis restituendum. Hoc autem satagendo, et egenum de manu peccatoris liberabitis, et oppressoris ipsius nihilominus saluti consuletis: nobis quoque vos non mediocriter officiosum exhibebitis; sed et officium implendo pacificorum, vobis inter filios Dei sedem in excelso collocabitis. De caetero, epistolam illam, quam ad me jam olim scribere Sanctitas vestra dignata est, non me sicut vos audisse audivi incendio tradidisse, sed penes me adhuc servare noveritis. Quid enim hoc livoris, imo furoris fuisset, opus utile et laudabile, ubi nihil nisi quod sanae fidei, quod doctrialis est deprehendi, temerario damnare judicio? excepto, quia
Abbreviated transcription (Latin):
figura contingerent. sacram̃¬
to tñ honestas seu utilitas.
aliquando ꝯugebatur. Et
quanius infeminalib line¬
is ministris dei castitas indi¬
ceretur tam̃ honestas uelã¬
dorum inhonestoꝵ ñ exclude¬
batur inmo sollicite precipi¬
ebatur. Unde apostolus. In¬
honesta inquit nr̃a hab̾un¬
dantiori honore circumda¬
mus. Huius gͦ rei honestas
quidem intelligitur necessi¬
tas aut̃ aꝑtius exponetur si
de talibiĩ sicut de cet̾is libere
loqui ꝑ mitt̾emur. Honest̃
tn est. utile est. necessariũ
est. ⁊ idciro contra regulam
que nulla ut sepe iam dixi¬
mus necessaria int̾dicit nec
inhec aliquid agimus .iiiiͦ.

Expanded text:
figura contingerent: sacramefigura contingerent: sacramento tamen honestas seu vtilitas aliquando coniungebatur. Et quamuis in fœminalibus lineis ministris Dei castitas indiceretur: tamen honestas velandorum inhonestorum non excludebatur, immo sollicite præcipiebatur. Vnde & Apostolus. Inhonesta, inquit, nostra abundantiori honore circundamus. Huius ergo rei honestas quidem intelligitur: necessitas autem apertius exponeretur, si de talibus, sicut de cæteris, libere loqui permitteremur. Honestum tamen est, vtile est, necessarium est: & idcirco contra regulam, quæ nulla, vt sæpe iam diximus, necessaria interdicit, nec in hoc aliquid agimus.
Abbreviated transcription (Latin):
preuaricate regule reus exi¬
steret. si ꝙ regula exhiberi e¬
gentib caritatiue precipit:
non exhiberet
Emoralia sane eadem
ratione necessitatis m̃¬
ditie ⁊ honestatis nob̾ desfẽ¬
dimus. recolentes insuper de¬
um p̾cepisse ne sunmus sacͥ¬
dos sine feminalibz lineis ad
altare suum accedere presu¬
meret. ne si hoc faceret penã
mortis incurreret. Et licet
cuncta illa sacerdotalia.ł
leuitira indum̃ta siue orna¬
menta eccł̃ia dei moribus
magis quam corporib co¬
aptet ⁊ nõ litteram mortifi
sequatur. sunt tñ quedam.
q̃ more illo antiquo adhuc ĩ
ineccła decoris causa obseruã¬
tur. ut que erant futurorum
significatiua. sint pretĩtoꝵ
representatiua. sicut u̾bi gra¬
tia quedã inpontificalibus
uestimentis morem pristinũ
imitari cernimus que nõ ob
suꝑstitionis obseruantiam
s ob utriusq legis spũalem
ut diximus ꝯsonantiam fie¬
ri intelligimus Nam licet se¬
cumdum apłm omĩa illis in

Expanded text:
præuaricatæ regulæ reus exipræuaricatæ regulæ reus existeret, si quod regula exhiberi egentibus charitatiue præcipit, non exhiberet. Fœmoralia sane eadē ratione necessitatis, mundiciæ & honestatis nobis defendimus: recolentes insuper Deum præcepisse, ne summus sacerdos sine fœmoralibus lineis ad altare suum accedere præsumeret, ne si hoc faceret, pœnam mortis incurreret. Et licet cuncta illa sacerdotalia, vel Leuitica indumenta, siue ornamenta, Ecclesia Dei moribus magis quam corporibus coaptet, & non literam mortifictem sequatur: sunt tamen quædam, quæ more illo antiquo adhuc in Ecclesia decoris causa obseruantur, vt quæ erant futurorum significatiua, sint præteritorum repræsentatiua: sicut, verbi gratia, quædam in pontificalibus vestimentis morem pristinum imitari cernimus, quæ non ob superstitionis obseruantiam, sed ob vtriusque legis spiritualem, vt diximus, consonantiam fieri intelligimus. Nam licet secundum Apostolum, Omnia illis in
Abbreviated transcription (Latin):
que nichil de hiis loquitur mi¬
tiplices ⁊ quotqͦ tlibet tumcas
inditis ⁊ eas absq discretiẽ¬
aliqua fertis. Siu̾o responderi¬
tis ꝙ quidam ur̃orum nr̃is ali¬
qͣndo respondint iuudelicet hoc
uos causa necessitatis agere
respondebimus ⁊ nos similit̾
necessitate. hioc est frigoris mmi¬
portabili asperitate pellium
munimenta portare Et si hac
ratione inmunes uos a regłe
transgressione uideri cupitis
eadem ratione iatoue nos re¬
gule transgressores nõ eẽ nich̾¬
ominus declaramus Cum gͦ
uestimenta frĩb scd̃m locoꝵ¬
diu̾sitatem qualitatẽ aut a¬
erum temꝑiem dari regula
uileat. cum hanc ꝯsid̾ationẽ
penes albẽm ẽẽ decernat. cũ
ram indesideriis apostolus
fieri prohibeat. s innecessi¬
tatib ꝑmittat. licet plane
abb̃i licet. quos indigere ui¬
derit necessaria subsidiase¬
a in uestib seu inquibuscũ¬
qlibuerit reb ꝓ uelle mĩst¬
re. Nec tantum licet sed etiã

Expanded text:
quæ nihil de his loquitur, muquæ nihil de his loquitur, multiplices, & quotquotlibet tunicas induitis, & eas absque aliqua discretione fertis. Si vero responderitis, quod quidam vestrorum nostris aliquando responderunt, videlicet hoc vos causa necessitatis agere: respondebimus & nos similiter, necessitate, hoc est, frigoris importabili asperitate, pellium munimenta portare. Et si hac ratione immunes vos a regulæ transgressione videri cupitis: eadem ratione nos regulæ transgressores non esse, nihilominus declaramus. Cum ergo vestimenta fratribus secundum locorum qualitatem, aut aerum temperiem, dari regula iubeat, cum hanc considerationem penes Abbatem esse decernat, cum,ram in desideriis Apostolus fieri prohibeat, sed in necessitatibus permittat: licet plane Abbati, licet his, quos indigere viderit, necessaria subsidia, seu in vestibus, seu in quibuscumque libuerit rebus pro velle ministrare. Nec tantum licet, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
monachi nõ ẽẽ dicuntur. sibi
retinuerunt et ꝓphe ⁊ marty¬
res sancti ea ferentes ꝑmanse¬
runt. Sed ⁊ illud ꝙ de tunica
⁊ cuciuia subsequitur ꝙͣ disire¬
te ꝙͣ ꝓuide quam karitatiue.
discretionis inhumanitate
discordauerit s nond̾ perpen¬
di .tis. tandem animadu̾ti¬
tice Mediocrib ait locis sus¬
fice credimus ꝑ singulos cu¬
cullam ⁊ tunicam. Sucullã
inhyeme uillosam.⁊ nestate
puram aut uestusi uetustã.
Q queso hic preceptum: Que
coactio: Quid bic dicitur qd̃
a nobis nõ seruatur: Suffi¬
cere credit nõ precipit. nec oĩ¬
b in locis. s mediocrib locis
monacho cucullam ⁊ tunicã
Nonquit crede est precipere :
Nonquit mediotria loca sũt
om̃ia loca: Hoc mandatum
transgredimur. hinc rei ar¬
guimur. hinc uot preuari¬
res dicimur. Sed si nos pelli¬
tis utendo qm̃ de hiis regulare¬
ticet preuaricamur preuarica¬
mini nobiscum ⁊ uos. qͥsim¬
plici froco ⁊ cuculla ꝯtenti eẽ
nõ uultis ⁊ ultra regule metas

Expanded text:
monachi non esse dicuntur, sibi retinuerunt, & Prophetæ & Martyres sancti ea ferentes permanserunt. Sed & illud, quod de tunica & cuculla subsequitur, quam discrete, quam prouide, quam charitatiue discretionis inhumanitate discordauerit, si nondum perpendistis, tandem animaduertite. Mediocribus, ait, locis sufficere credimus per singulos cucullam & tunicam. Cucullam in hyeme villosam, in æstate puram aut vetustam. Quod quæso hic præceptum? quæ coactio? Quid hic dicitur, quod a nobis non seruatur? Sufficere credit, non præcipit: nec omnibus in locis, sed mediocribus locis monacho cucullam & tunicam. Nunquid credere est præcipere? Nunquid mediocria loca sunt omnia loca? Hoc mandatum transgredimur, hinc rei arguimur, hinc voti præuarires dicimur. Sed si nos pelliciis vtendo, quoniam de eis regula reticet, præuaricamur: præuaricamini nobiscum & vos, qui simplici floco & cuculla contenti esse non vultis, & vltra regulæ metas,
Abbreviated transcription (Latin):
q mors laudabit eum. s uos
qui unuitis b̾ndicitis dñm ⁊ di¬
citis nõ moriar s uiuam ⁊ nar¬
rabo oꝑa dñĩ. Et illud Impulsꝰ
eu̾sus sum ut caderem ⁊ dñs s

Expanded text:
 mors laudabit eum: sed vos qui vivitis, benedictis Domino, et dicitis: Non moriar, sed vivam et narrabo opera Domini; et illud: Impulsus eversus sum ut caderem, et
Abbreviated transcription (Latin):
solis usq ad eiis occasum ĩmo
fere mediam noctem quib mi¬
bune licebat totam pene diem
uanis occiosis ⁊ ꝙ petus est pler̾¬
ꝙ detractoriis u̾bis ꝯsumerent

Expanded text:
solis usque ad ejus occasum, imo fere mediam noctem, quibus impune licebat, totam pene diem vanis, otiosis, et quod pejus est plerumque detractoriis verbis consumerent
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝙ ⁊ uos nõ latuit migͣ¬
re desiderantib iam iamcy de¬
liberantib nr̃m eis dissuasori¬
um ꝯsilium oburauit. ac ne
siras desererent carc̾es cathe¬
dras effecit. Cur gͥordinem
dampnare putortil dicor. cui
amicos meos deseritire suade¬
.o. cui suos ad nos ueniẽtes
monachos reddo. de quo et
m̾ orationes tanꝙͣ sollicite
ixquiro. tam deuote suscipio:¬
In forte q iuxta alium or¬
dmem conu̾sari uideo ꝓpte¬
rea suspectus huic habeor. S
guiares clici sibi inuicẽ dero¬
gare dicantur. qura ꝓpriis
posse suspicem᷑. ad ꝙ iniq nõ
deniqi ⁊ martham ncc̃e sit ⁊¬
aut utramq aut alterã sal¬
uatori displicere cui nimirũ¬
tam dissimilistudio deuotõis

Expanded text:
nem quod et vos non latuit migrnem quod et vos non latuit migrare desiderantibus, jamjamque deliberantibus, nostrum eis dissuasorium consilium obviavit, ac ne suas desererent cathedras effecit? Cur igitur Ordinem damnare putor, vel dicor, cui amices meos deservire suadeo, cui suos ad nos venientes monachos reddo, de quo et mihi orationes tam sollicite requiro, tam devote suscipion forte quia juxta alium Ordinem conversari videor, propterea suspectus hinc habeor? Sedgulares clerici sibi invicem derogare dicantur, quia propriiposse suspicemur, ad quod utique non denique et Martham necesse sit aut utramque, aut alteram Salvatori displicere, cui nimirutam dissimili studio devotionis
Abbreviated transcription (Latin):
honestus castitate decorus. dis¬
cretr̃e precipuns apr̾ib instiu¬
tus. a spũ scõ preordinatus a¬
nimab saluandis ñ medioar¬
t̾ ydoneus. Ege ne ul dãpnol
despitio quem sic predico Me¬
mini me aliq̃n in aliquibus
euisd ordinis monasths hos¬
pitio susceptum fuisse Reddat
dñs sius serius humanitatẽ
dun orationib. int̾fui collati¬
omib sepe descripturis ⁊ salu
ranimarum habui sermonẽ
um. multis ⁊ publicum in
apitulis. ⁊ priuatum ĩ came¬
rs. Quem umꝙͣ uł clam ł pa¬
iam aut ab illo ordine dissu¬
ade. aut ad nr̃m ut ueniret ꝑ¬
siade temptaui. Annõ poriꝰ
si uenientes ⁊ pulsantes rep¬
puli. annõ frẽm nicho laum
ad sanctum nicholaum ⁊ uo¬
l duos de nr̃is uob̾ teste remisi:
U ⁊ duob quibusdam eiusdẽ
oidinis abb̃ib. quoꝵ ne nomĩa
podam ip̃e eos optime nosti
⁊ nicħominus ꝙͣ amica mͥ fam¬
iliaritate iumgantur scitis.
Numq nõ tñ ad alium ordi¬

Expanded text:
honestus, castitate decorus, dishonestus, castitate decorus, discretione praecipuus, a patribus institutus, a Spiritu sancto praeordinatus, animabus salvandis non mediocriter idoneus. Egone vel damno, vel despicio, quem sic praedico? Memini me aliquando in aliquibus ejusdem Ordinis monasteriis hospitio susceptum fuisse: reddat Dominus servis suis humanitatem,  orationibus, interfui collationibus: saepe et de Scripturis, et salute animarum habui sermonem cum multis, et publice in capitulis, et privatim in cameris. Quem unquam vel clam, vel palam aut ab illo Ordine dissuadere, aut ad nostrum ut veniret persuadere tentavi? An non potius si, venientes et pulsantes repuli? Annon fratrem Nicolaum ad Sanctum-Nicolaum, et vobis duos de vestris, vobis teste, remisi? Sed et duobus quibusdam ejusdem Ordinis abbatibus, quorum ne nomina prodam, ipsi eos optime nostis, et nihilominus quam amica mihi familiaritate jungantur, scitis: numquid non tamen ad alium Ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim magis impuis an
ꝓfitem impietatem an men¬
tiens sanccitatem: Nonne is
qui ⁊̃ mendatium addens ge¬
minat impietatem: Et quid
dicam: uereor ne forte ⁊ ego sꝰ¬
pectus habear. nõ quid̃ uobis
pat̾ nõ uob̾ cui utiq notum
me noui qͣntum in hac caligi¬
ne homo homini innotescere
potest. ⁊ spalit̾ de hac rescio uoᷤ
nõ ignorare quid sentiam S
p̃p̃ illos qui me nec ita ut uos
cognou̾nt. nec sicut uob̾ hinc
loqui soleo loqͥntem audiert̃
scribo uob̾ ꝙ ⁊ freqͥnter audistio
gulis satiffacere neqͥo er meha¬
lratis. Unde ꝙ de me cͥtissimeia¬
tis eis pro me iu̾ssime ꝑsurade¬
atis. Neq onim timeo õi nõ
occulis scribere. quicquid defs
re uob̾ in aure loquius sum.
illum uł coram audiuit dispi¬
tantem ł dam susurrantem
Quem umqͣ de ordine illo nis
cum gaudio uidi. nisi c̃hono¬
re suscepi. nisi cũ reuentia a¬
loqutus. nisi cum huilitate e¬
adhortatus sum : Dixi ⁊ dico
modus quidam uite est sanctꝰ

Expanded text:
Quis enim magis impius, an Quis enim magis impius, an profitens impietatem, an mentiens sanctitatem? Nonne is qui etiam mendacium addens, geminat impietatem? Et quid dicam? Vereor ne forte et ego suspectus habear, non quidem vobis, pater, non vobis, cui utique notum me novi, quantum in hac caligine homo homini innotescero potest; et specialiter de hac re scio vos non ignorare quid sentiam. Sed propter illos, qui me nec ita ut vos cognoverunt, nec sicut vobis hinc loqui soleo, loquentem audierunt, scribo vobis quod et frequenter audistis, gulis satisfacere nequeo, ex me habeatis, unde quod de me certissime scitis; eis pro me verissime persuadeatis. Neque enim timec omnium oculis scribere, quidquid de hac re vobis in aure locutus sum.illum vel coram audivit disputantem, vel clam susurrantem? Quem unquam de Ordine illo nisi cum gaudio vidi, nisi cum honore suscepi, nisi cum reverentia allocutus, nisi cum humilitate adhortatus sum? Dixi, et dico: Modus quidem vitae est sanctus,
Abbreviated transcription (Latin):
tr saltem hũmdantes inscło
obtinuerunt diuitias. Ue por¬
tantib crucem nõ sicut salua¬
tor suam: s sicut ille creneus
alienam. Ue cytharedis ꝙtha¬
rizantib. non ut illi de apocha¬
lipsi incytharis suis s u̾e ut
ypocrite inalienis ue semel
Ue inqͣm semel ⁊ ue it̾m por¬
tib xpm̃. qui nimirum cuiꝰ
passionib participantur hũ¬
litatem sectari negligunt :
Duplici quippe ꝯtritione ꝯte
in futuro pro int̾na suꝑbia ad
et̾na supplitia pertrahunt᷑.
nant. Sequntur xpistũ i pau¬
De torrente inuia bibũt s nõ
exaltabunt caput in prĩa lu¬
gent nunc s tunc ꝯsolabunt᷑
Et mi̾to. Quid enim facit suꝑ¬
bia sub pannis humilitatis
ihu: Nonquid ñ ht̃ quo sepai¬
let huma malicia nisi unde ĩ¬
uoluta est iuoluta infãcia
s aluatoris. ⁊ quõ intra prese¬
pium dñi simulatͥx arrgã¬
tta. se coartat ac prouagitib
innocentie malum in ibi de¬
traccionis inmurmurat. An¬
nõ illi suꝑbissimi de psalmo qͦꝵ

Expanded text:
ntes in saeculo obtinuerunt divitias . Vae portantibus crucem, non sicut Salvator suam, sed sicut ille Cyrenaeus, alienam . Vae Citharoedis citharizantibus, non ut illi de Apocalypsi, in citharis suis , sed vere, ut hypocritae in alicnis. Vae semel, Vae, inquam, semel, et vae iterum, portum: qui nimirum cujus passionibus participant, humilitatem sectari negligunt. 3. Duplici quippe contritione conterin futuro pro interna superbia ad aeterna supplicia pertrahuntur.nant: sequuntur Christum in paude torrente in via bibunt, sed non exaltabunt caput in patria: lugent nunc, sed tunc non consolabuntur. Et merito: quid enim facit supbia sub pannis humilitatis Jesu? nunquid non habet quo se palliet humana malitia, nisi unde involuta est infantia Salvatoris? Et quomodo intra praesepium Domini simulatrix arrogantia se coarctat, ac pro vagitibus innocentiae, malum inibi detractionis immurmurat? Annon illi superbissimi de Psalmo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qui in clara ualle sunt inutir
seruus. salt̾ in dño. Usq modo
aut nullatenꝰ atquieui. ñ qui¬
a neglige̾m ꝙ iubebar. si ne pre¬
sumẽrem ꝙ nesciebam. Nũc uͦ
noua urgente causa.pristina
ł imꝑite dolori meo satiffacere
cogor. fidutiam dante ip̃a nc̃cita¬
te. Quõ namq silent̾ audire
minum in pannis ⁊ semicintus
de cau̾nis ut ille ait. dicimui
laudabilit̾ uiuunt impudent᷑
de trahere. ⁊ de umbra nr̃e igno¬
bilitatis mundi luminaribꝰ
insultare. Ita ne sub uestrĩto
ouum. nõ quid lupi rapaces
pulices mordaces immo tyne
demolientes bonoꝵ uitam. qi
palam nõ audemus mocrulto
corrodimus. nec saltim clamo¬
rem inuectionis s susurrum
detractionis emittimus. Sihoc
cimus. quid nob̾ prodest tanta
innr̃o uictu parcitas ⁊ aspitasĩ
irestitu: notabilis illa uilitas ae
diu̾sitas. in opere manuum co¬
tidiana desudatõ. mieiuniis et
uigiliis iugis ex̾citatio. tocius
deniq uite nr̃e singularis qͥdã

Expanded text:
qui in Clara-Valle sunt, inutilis servus, salutem in Domino. 1. Usque modo aut nullatenus acquievi: non quia negligerem quod jubebar, sed ne praesumerem quod nesciebam. Nunc vero nova urgente causa, pristina perite vel imperite dolori meo satisfacere cogor, fiduciam dante ipsa necessitate. Quomodo namque silenter audire minum, in pannis et semicinctiis, de cavernis, ut ait ille , dicimur laudabiliter vivunt, impudenter detrahere, et de umbra nostrae ignobilitatis, mundi luminaribus insultare? Itane sub vestimentis ovium, non quidem lupi rapaces, sed pulices mordaces, imo tineae demolientes; bonorum vitam, quia palam non audemus, in occulto corrodimus; nec saltem clamorem invectionis, sed susurrium detractionis emittimus? Si hoc cimus, quid nobis prodest tanta in nostro victu parcitas et asperitas, in vestitu notabilis illa vilitas ac diversitas, in opere manuum quotidiana desudatio, in jejuniis et vigiliis jugis exercitatio, totius denique vitae nostrae singularis quaedam