comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
irascitur: aut mȩreat qui gaudet. Deniq ira cundi minus
timidi sunt: et natura laeti minus mȩxent. Quid opus est de
humanis affectibus dicere: quibus fragilitas nostra succumbit:
Consideremus diuinam necessitatem. nolo enim naturam dice¬
re. quia deus nunꝗͣ creditur natus. Timoris affectus habet
in homine materiam: in deo non habet. Homo quia multis ca¬
sibus periculisq subiectus est: mȩtuit nequa uio maior exi¬
stat: quae illum uerberet: spoliet: Laceret: affligat: inte¬
rimat. Deus autem in quem nec egestas nec iniuria: nec
dolor: nec mors cadit. timere nullo pacto potest. quia nihil
est: quod ei uim possit inferre. Item libidinis ratio in hoĩe
manifesta est. Nam qui fragilis et mortalis est effectus: ne¬
cesse fuit alterum sexum: diuersumq constitui. cuius ꝑmi-¬
xtione soboles effici posset: ad continendam generis perpe¬
tuitatem. Haec autem libido in deo Locum non habet. qͥa
et fragilitas et interitus ab eo alienus est. nec ulla est apđ

Expanded text:
irascitur aut maereat qui gaudet: denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opus est de humanis adfectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? consideremus diuinam necessitatem, nolo enim naturam dicere, quia deus numquam creditur natus. timoris adfectus habet in homine materiam, in deo non habet. homo quia multis casibus periculisque subiectus est, metuit ne qua uis maior existat quae illum uerberet spoliet laceret adfligat interimat, deus autem, in quem nec egestas nec iniuria nec dolor nec mors cadit, timere nullo pacto potest, quia nihil est quod ei uim possit adferre. item libidinis ratio et causa in homine manifesta est. nam quia fragilis ac mortalis effectus est, necessarium fuit alterum sexum diuersumque constitui cuius se permixtione suboles effici posset ad continuandam generis perpetuitatem. haec autem libido in deo locum non habet, quia et fragilitas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud
Abbreviated transcription (Latin):
trinam qua tum philosophi gloriabantur. contempsit: de¬
risit : abiecit. ut idipsum pro summa doctrina profitere¬
tur. quod nihil scire didicisset. Si ergo nulla est sapiẽ¬
tia humana. Ut Socrates docuit: ut Plato tradidit. ap¬
paret esse diuinam. nec ulli alii ꝗͣ deo ueritatis notici-¬
am subiacere. Deus igitur noscendus est: in quo solo
ueritas est. Ille mundi parens et conditor reꝵ qui ocu¬
lis non uidetur: mente Uix cernitur. cuius religio mul¬
tis modis impugnari solet ab iis qui neq ueram sapienti¬
am tenere potuerunt. neq magni et caelestis arcani com¬
praehendere rationem.

Expanded text:
trinam qua tum philosophi gloriabantur, contempsit detrinam qua tum philosophi gloriabantur, contempsit derisit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretur, quod nihil scire didicisset. si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse diuinam nec ulli alii quam deo ueritatis notitiam subiacere. deus igitur noscendus est. in quo solo ueritas est, ille mundi parens et conor relis non videtur, mente vix cernitur. Cujus religio multis modis impugnari solet ab iis, qui neque veram sapientiam tenere potuerunt, neque magni et coelestis arcani comprehendere rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
tas. qđ humanitatis est ignoratio. diuinitatis scientia.
nde nobis aliquo lumine opus est ad depellendas tene¬
bras. quibus offusa est hominis cogitatio: quoniam in caͣ¬
ne mortali agentes: nostris sensibus diuinare non possu¬
mus. Lumen autem mentis humanae deus est. quẽ ꝗ
cognouerit: et in pectus admiserit: illuminato corde myste¬
rium ueritatis agnoscet. Remoto autem deo: caelestiq do¬
ctrina: omnia erroribus plena sunt. Recteq docrates
cum esset omnium philosophoꝵ doctissimus. tamen ut ce¬
teroꝵ argueret inscientiam: qui se aliquid tenere arbitra¬
bantur. ait se nihil scire : nisi Unum quod nihil sciret.
ntellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi:
nihil ueri. nec ut putabant quidam: simulauit ipsam do¬
ctrinam: ut alios refelleret. sed uidit ex parte aliqua
ueritatem. testatusq est etiam in iudicio: sicut tradit᷑
a Platone. ꝙ nulla esset humana sapientia. Adeo doc¬

Expanded text:
tas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. tas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras quibus obfusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes nostris sensibus diuinare non possumus. lumen autem mentis humanae deus est, quem qui cognouerit et in pectus admiserit, inluminato corde mysterium ueritatis adgnoscet. remoto autem deo caelestique doctrina omnia erroribus plena sunt recteque Socrates, is cum esset omnium philosophorum doctissimus, tamen ut ceterorum argueret inscitiam qui se aliquid tenere arbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil ueri nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod nulla esset humana sapientia: adeo doc
Abbreviated transcription (Latin):
NI MA DUERTI.
sepe Donate plurimos id
existimare: quod etiam
nõnulli philosophoꝵ puta¬
uerunt: non irasci deum:
quoniam uel benefica sit
tantũmodo natura diui¬
na: nec cuiꝗͣ nocere prae¬
stantissime atq optime
congruat potestati: uel cẽ¬
te nil curet omnino: ut neq: exbeneficentia eius quicꝗͣ
boni perueniat ad nos: neq ex malificentia quicꝗͣ mali.
uoꝵ error quia maximus est: et ad euertendum uitae
humanae statum spectat: coarguendus est a nobis: ne et
ipse fallaris: impulsus autoritate hominum: qui se putãt
esse sapientes. Nec tamen nos arrogantes sumus: ut
compr aehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur. sed
doctrinam Dei sequimur. qui scire solus potest et reue¬
lare secreta. Cuius doctrinae philosophi expertes exi-¬
stimauerunt naturam reꝵ coniectura posse depraehen¬
di. Quod nequaꝗͣ fieri potest: quia mens hominis tene¬
broso corporis domicilio circunsepta: Ionge a ueri perfe¬
ctione summota est. Et hoc differt abhumanitate diuini¬

Expanded text:
nimaduerti saepe, Donate, plurimos id existimare, quod etiam nonnulli philosophorum putauerunt, non irasci deum, quoniam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus potest et reuelare secreta. cuius doctrinae philosophi expertes existimauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuini
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam hoc illis quotidianum est opus: tenebras hominibus
obducere: ne quaeratur ab iis uerus deus. Non igitur colendi
sunt: qui sententiae dei subiacent. Est enim piaculum maximũ
addicere te potestati eorum: quibus si iusticiam sequare: poten¬
tior esse possis: et eos adiuratione diuini nominis expellere
ac fugare: qđ si apparet religiones istas tot modis esse uanas
quibus docui. manifestum est eos qui uel mortuis supplicant: uł
terram uenerantur: uel spiritibus impuris animas suas mancipãt:
rationem hominum non tenere: eosq impietatis ac sceleris sui
supplicia pensuros: qui rebelles aduersus parentem generis hu¬
mani deum susceptis in expiabilibus sacris fas omne uiolauerũt

Expanded text:
quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus obducere, ne quaeratur ab iis uerus deus. non igitur colendi sunt, quia sententiae dei subiacent. est enim piaculum maximum addicere se potestati eorum quibus, si iustitiam sequare, potentior esse possis et eos adiuratione diuini nominis expellere ac fugare. quodsi apparet religiones istas tot modis esse uanas quibus docui, manifestum est eos qui uel mortuis supplicant uel terram uenerantur uel spiritibus inpuris animas suas mancipant, rationem hominum non tenere eosque inpietatis ac sceleris sui supplicia pensuros, qui rebelles aduersus parentem generis humani deum susceptis inexpiabilibus sacris fas omne uiolauerint.
Abbreviated transcription (Latin):
simi homines seruiunt: omni sensu carent: quoniam terra sint. uis
autem non intelligat nefas esse: rectum animal curuari: ut adoret
terram: Quae iccirco pedibus nostris subiecta ẽ: ut calcanda no-
bis non adoranda sit: qui sumus ideo excitati: et ex eo statum sub¬
limem praeter cateras animantes accepimus: ut non reuoluamur
deorsum: nec hunc caelestem uultum proii ciamus ad terram: sed
oculos eo dirigamus: quo illos naturae suae conditio direxit: ni-¬
hilq aliud adoremus: nihil colamus: nisi solius artificis paren¬
tisq nostri unicum nomen: qui propterea hominem rigidum figu¬
rauit: ut sciamus nos ad superna et caelestia prouocari. Tertio
ꝙ spiritus qui praesunt ipsis religionibus condemnati et abiecti
adeo per terram uolutentur: qui non tantum nihil praestare
cultoribus suis possint: quoniam rerum potestas penes unũ
est. Uerunetiam mortiferis eos illecebris et erroribus perdãt.

Expanded text:
simi homines serviunt, omni sensu carent, quoniam terra sint. Quis simi homines serviunt, omni sensu carent, quoniam terra sint. Quis autem non intelligat, nefas esse rectum animal curvari, ut adoret terram? quae idcirco pedibus nbis, non adoranda sit, qui simus ideo excitati ex ea statumque sublimem praeter ceteras animantes acceperimus, ut non reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum proiciamus ad terram, sed oculos eo dirigamus quo illos naturae suae condicio direxit nihilque aliut adoremus, nihil colamus nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem rigidum figurauit, ut sciamus nos ad superna et caelestia prouocari. tertio, quod spiritus qui praesunt ipsis religionibus condemnati et abiecti a deo per terram uolutentur; qui non tantum nihil praestare cultoribus suis possint, quoniam rerum potestas penes unum est, uerum etiam mortiferis eos inlecebris et erroribus perdant,
Abbreviated transcription (Latin):
serendi: quod et uberior est materia: et opere proprio latius
exequenda. Illos ergo nequissimos spiritus quisquis ueneratus
fuerit et secutus: nec caelo nec luce potietur: quae sunt dei. sed
in illis decidet: quae in distributione rerum attributa esse ipsi
maloꝵ principi disputauimus: in tenebras scilicet et inferos: et¬
in supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici mo-¬
do uanas esse. Uno qđ simulacra ipsa quae coluntur: effigies
sint hominum mortuoꝵ. Est autem peruersum et incongruẽs
ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur. Colit enim qͦd
est deterius et imbecillius. Tum in expiabile facinus esse: de¬
serere uiuentem ut defunctorum monumentis seruias: qui nec ui-¬
tam nec lucem dare cuiquam possunt: qua ipsi carent. Nec esse ali¬
um quenꝗͣ deum praeter unum: cuius uidicio ac potestati omnis
anima subiecta sit. Altero qđ ipsae imagines sacrae: quibꝰ inanis-¬

Expanded text:
serendi, quod et uberior est materia, et opere proprio latius serendi, quod et uberior est materia, et opere proprio latius exequenda. Illos ergo nequissimos spiritus quisquis veneratus fuerit, et secutus, neque coelo, neque luce potietur, quae sunt Dei: sed in illa decidet, quae in distrimalorum principi disputauimus, in tenebras scilicet et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo uanas esse: uno, quod simulacra issint hominum mortuorum; esse autem perversum et incongruens, ut simulacrum hominis a simulacro Dei colatur: colit enim quod est deterius et imbecillius; tum inexpiabile facinus esse, deserere viventem, ut defunctorum monimentis servias, qui nec vitam, nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam Deum, praeter unum, cujus judicio ac potestati omnis anima subjecta sit. Altero, quod ipsae imagines sacrae, quibus inanis
Abbreviated transcription (Latin):
ergo deus haec fieri patitur. nec tam malis succurrit
erroribus: ut mala cum bonis pugnent: ut uitia sint aduersa
uirtutibus: ut habeat alios quos puniat: alios quos honoret.
Ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudica¬
re. de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. Differt
ergo donec ueniat temporum finis: quo effundat iram suam in
potestate ac uirtute caelesti. sicut uatum predicta priorũ terri-¬
bili monitu horrificant. Nunc autem patitur homines errare:
et aduersum se quoq impios esse: ipse iustus et mitis et pati-¬
ens. Nec enim fieri potest: ut non is in quo perfecta sit uirtus:
sit etiam perfecta patientia. Unde quidam putant ne irasci qui¬
dem deum omnino: ꝙ affectibus qui sunt perturbationes animi
subiectus non sit: quia fragile est omne animal quod afficitur
et commouetur. Quae persuasio ueritatem atq religionem fun¬
ditus tollit. Sed seponatur interim locus hic nobis de ira dei dis¬

Expanded text:
ergo deus haec fieri patitur nec tam malis succurrit erroribus?\' ut mala cum bonis pugnent, ut uitia sint aduersa uirtutibus, ut habeat alios quos puniat, alios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse, ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is in quo perfecta. sit uirtus, sit etiam perfecta. patientia. unde quidam putant ne irasci quidem deum omnino, quod adfectibus, qui sunt perturba-tiones animi, subiectus non sit, quia fragile est omne aet commovetur. Quae persuasio veritatem, atque religionem funditus tollit. Sed seponatur interim locus hic nobis de ira Dei dis
Abbreviated transcription (Latin):
pitis: per exiguas cauernaꝵ rimulas attenderet. Ut siqͥs
uellet transpicere per cicutam. non plus profecto cernat:
ꝗ cicutae ipsius capacitas compraehendat. Itaq ad uidẽ¬
dum membris potius in orbem conglobatis opus fuit: ut
uisus in latum spargeretur. et quae in priori facie ad-¬
hererent: ut librae possint omnia contineri. Ergo in effa-¬
bilis diuinae prouidentiae uirtus: fecit duos simillimos
orbes: eosq ita deuinxit: ut non in totum conuerti: sed
moueri tamen ac flecti cum modo possent. Orbes autem
ipsos humoris puri ac liquore plenos esse uoluit: in quoꝵ
media parte scintillae luminum conclusae tenerentur. qͦs
pupillas nuncupamus. in quibus puris ac subtilibus cer¬
nendi sensus ac ratio continetur. Per eos igitur orbes
se ipsam mens intendit: ut uideat: miraq ratione in v¬
num miscetur et coniungitur amboꝵ Luminũ uisus.

Expanded text:
pitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis pitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt opposita: transpiciat. ꝗͣ per fenestras lucente uitro¬
aut speculari lapide obductas. Et idcirco mens et uolũ¬
tas ex oculis sepe dinoscitur. Quod quidem ut refel¬
leret Lucretius ineptissimo usus est argumento. Si enim
mens inquit per oculos uidet: erutis et effossis oculis
magis uideret. quoniam euuls&e cum postibus fores plus
inferunt luminis: ꝗͣ si fuerint obductae. Nimirum ipsi
uel potius Epicuro qui eum docuit. effossi oculi erant: ne
uderent effusos orbes: et ruptas oculoꝵ fibras: et fluen-¬
tem per uenas sanguinem: et crescentes ex uulneribus car¬
nes: et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis ad¬
mittere. Nisi forte auribus oculos similes nasci uolebat: ut
non tam oculis ꝗͣ foraminibus cerneremus. quo nihil ad spe¬
ciem faedius: ad usum inutilius fieri potest. Quantulum
enim uidere possemus: si mens ab intimis penetralibus ca-¬

Expanded text:
sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitrosunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitroaut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetralibus ca
Abbreviated transcription (Latin):
ac mira subtilitas: quia eoꝵ orbes gemiaꝵ similitudinẽ
praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit: membraĩs
perlucentibus texit ut imagines reꝵ contrapositaꝵ tanꝗͣ
in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent.
er eas igitur membranas: sensus ille qui dicitur mens ea
quae sunt foris transpicit: ne forte existimes aut ima-¬
ginum in cursione nos cernere: ut philosophi dixerunt.
quoniam uidendi officium in eo debet esse: quod uidet
non in eo quod uidetur: aut intentione aeris cum acie:
aut effusione radioꝵ. quoniam si ita esset radium quẽ
oculis aduertimus: uideremus donec intentus aer cũ
acie: aut effusi radii ad id quod uidendum esset ꝑue¬
nirent. Cum autem uideamus eodem momento tempo-¬
ris: plerunq uero aliud agentes nihilominus tamen uni¬
uersa quae contra sunt posita: intueamuR. Uerius et
manifestius est mentem esse quae per ocusos ea quae

Expanded text:
ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos cernere, ut philosophi disserunt, quoniam uidendi officium in eo debet esse quod uidet, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agentes nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
niam simplicium cauernaꝵ angustias praeteruosare uox pos¬
set: nisi perceptam per cauos sinus: et repercussu reten¬
tam foramina ipsa conueherent: illis similia uasculis. quibus
impositis solent angustiora uasa compleri. Eas igitur aures
quibus est inductum nomen a uocibus hauriendis. Unde
Uirgilius. Uocemq his auribus hausi. quia uocem ipsam
graeti & ROΥIIP uocant ab auditu per immutationem littere
aures uelut audes sunt nominate. Noluit deus artifex
mollibus pelliculis informare: quae pulchritudinem deme¬
rent: pendulas atq flectentes: neq duris ac solidis ossi¬
bus: ne ad usum inhabiles essent: immobiles ac rigentes: sed
ꝙ esset horum medium excogitauit. ut eas cartilago molli¬
or alligaret. et habent aptam simul et flexibilem firmita¬
tem. In his audiendi tantum officium constitutum est. si¬
cut in oculis uidendi. Quoꝵ praecipue in explicabilis est.

Expanded text:
niam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est
Abbreviated transcription (Latin):
bo similem. ꝙ orbis rotunditas perfectae rationis est ac figu¬
rae. Eo igitur mens et ignis ille diuinus tanꝗͣ caelo tegitur.
uius cum summum fastigium naturali ueste texisset: prio¬
rem partem quae dicitur facies: necessariis membroꝵ mini¬
steriis et instruxit pariter et ornauit. Ac primum oculo
ꝵorbes concauis foraminibus conclusit: a quo foratu fron¬
tem nominatam Uarro existimauit. et eos neq minus ne¬
q amplius ꝗͣ duos esse uoluit. ꝙ ad speciem nullus est per¬
fectior numerus ꝗͣ duoꝵ. sicut et aures duas: quaꝵ duplici¬
tas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat. ꝙ tũ
pars utraq similitudine ornata est. tum ut uenientes altͥn¬
secus uoces facilius colligantur. Nam et forma ipsa miran¬
dum in modum ficta: ꝙ eaꝵ foramina uoluit ẽẽ nuda: et
in obsepta: quod et minus decoꝵ et minus utile fuisset: qͦ¬

Expanded text:
bo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est ac figubo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est ac figurae. eo igitur mens et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texisset, primorem partem quae dicitur facies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius quam duos esse uoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quam duorum, sicut et aures duas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quo
Abbreviated transcription (Latin):
UN C. rationem totius hominis ostendam. singu¬
loꝵ q membroꝵ quae in corpore aperta aut oꝑta
sunt. utilitates et habitus explicabo. Cum igitur statuisset
deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestẽ.
caetera uniuersa terrena. Hunc ad caeli contemplationem
rigidum erexit: bipedem constituit. scilicet ut eadem spe¬
ctaret: unde illi origo est. Illa uero depressit ad terram: ut
quia nulla his immortalitatis expectatio est: toto corpore
in humum proiecta: uentri pabuloq seruirent. Hominis ita¬
q solius recta ratio: et sublimis status: et uultus deo patri
cõmunis ac proximus: originem suam fictoremq testat᷑.
Tius prope diuina mens: quia non tantum animantium quae
sunt in terra: sed etiam sui corporis est sortita dominatũ:
in summo capite collocata: tanꝗͣ in arce sublimis speculatur
omnia et contuetur. hanc eius aulam non obductam por¬
rectamq formauit. ut in mutis animalibus: sed orbi et glo¬

Expanded text:
unc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi et glo
Abbreviated transcription (Latin):
non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus: cũ
ipse homines ante solis occasum reconciliari iubeat. Sed
ira diuina in aternum manet aduersus eos qui peccant ĩ
aeternum. Itaq deus non ture: non hostia: non precio¬
sis muneribus: quae omnia sunt corruptibilia: sed morum
emendatione placatur. et qui peccare desinit: iram dei
mortalem facit. Id circo enim non ad presens noxium quẽ¬
q punit: ut habeat homo resipiscendi sui facultatem

Expanded text:
non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum manet adversus eos, qui peccant in aeternum. Itaque Deus non thure, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt corruptibilia, sed morum emendatione placatur; et qui peccare desinit, iram Dei mortalem facit. Idcirco enim non ad praesens noxium quemque punit, ut habeat homo resipiscendi et corrigendi sui facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
talis. nam si maneat: confirmantur inimiciciae ad perni¬
ciem sempiternam. Deinde rursus cum irasci quidem sed
tamen non peccare praecepit. non utiq euellit iram radi¬
citus: sed temperauit. ut in omni castigatione modum
ac iusticiam teneremus. Qui ergo irasci nos iubet: iꝑse
utiq irascitur. qui placari celerius praecipit: est utiq
ipse placabilis. Ea enim praecepit quae sunt iusta: et re¬
bus utilia cõmunibus. Sed quia dixeram non esse iram
Dei temporalem. sicut hominis qui presentanea cõmoti¬
one feruescit. nec facile regere se potest propter fragilitatem
intelligere debemus: quia sit aternuo deus: iram quoq eiuo in
aeternum manere. Sed rursum quia uirtute sit maxima pre¬
ditus: in potestate habere iram suam: nec ab ea regi: sc ip̃m
illam que madmodum uelit moderari. quod utiq non repu-¬
gnat superiori: Nam si prorsus immortalis fuisset ira eius.

Expanded text:
talis; nam si maneat, confirmantur inimicitiae ad pernitalis; nam si maneat, confirmantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. Deinde rursus cum irasci quidem, sed tamen non peccare praecepit, non utique evellit iram radicitus, sed temperavit: ut in omni castigatione modum ac justitiam teneremus. Qui ergo irasci nos jubet, ipse utique irascitur: qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis; ea enim praecepit, quae sunt justa, et rebus utilia communibus. Sed quia dixeram non esse iram Dei temporalem, sicut hominis, qui praesentanea commotione fervescit, nec facile regere se potest propter fragilitatem; intelligere debemus, quia sit aeternus Deus, iram quoque ejus in aeternum manere: sed rursum, quia virtute sit maxima praeditus, in potestate habere iram suam; nec ab ea regi, sed ipsum illam, quemadmodum velit, moderari: quod utique non repugnat superiori. Nam si prorsus immortalis fuisset ira ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
UPEREST. una et extrema quaestio. Nam di-¬
xerit fortasse quispiam adeo non irasci deum:
ut et in praeceptis hominem irasci uetet. Possem dicere
ꝙ ira hominis refrenanda fuerit: quia iniuste saepe ira-¬
scitur: et presentem habet motum: quia temporalis est.
taq ne fierent ea quae faciunt per iram: et humiles et
mediocres et magni Reges temperari debuit furor eius:
et comprimi ne mentis impos aliquod in expiabile fa¬
cinus admitteret. Deus autem et non ad presens irasci-¬
tur: et quia aeternus est perfectaeq uirtutis nunꝗͣ nisi
merito irascitur. Sed tamen non ita res se habet. Nam
si omnino prohiberet irasci: ipse quodãmodo reprehensor
opificii suĩ fuisset. quia in principio iram iecori hominis
indidisset. siquidem creditur causam huius cõmotionis
in humore fellis contineri. Non igitur in totum prohibet
irasci: quia is affectus necessario datus est. Sed prohi-¬
bet in ira permanere. Ira enim mortalium debet esse moͣ¬

Expanded text:
uperest una et extrema quaestio. Nam diuperest una et extrema quaestio. Nam dixerit fortasse quispiam, adeo non irasci Deum, ut etiam in praeceptis hominem irasci vetet. Possem dicere, quod ira hominis refraenanda fuerit, quia injuste saepe irascitur; et praesentem habet motum, quia temporalis est. Itaque ne fierent ea, quae faciunt per iram et humiles, et mediocres, et magni reges, temperari debuit furor ejus, et comprimi, ne mentis impos aliquod inexpiabile facinus admitteret. Deus autem non ad praesens irascitur, quia aeternus est perfectaeque virtutis; et nunquam nisi merito irascitur. Sed tamen non ita res se habet. Nam si omnino prohiberet irasci, ipse quodammodo reprehensor opificii sui fuisset, qui a principio iram jecori hominis indidisset: siquidem creditur, causam hujus commotionis in humore fellis contineri. Non igitur in totum prohibet irasci, quia is affectus necessario datus est: sed prohibet in ira permanere. Ira enim mortalium debet esse mor
Abbreviated transcription (Latin):
iusta esse potuisset: ꝙ homines contempto deo uiuo: tẽ¬
renis fragilibusq figmentis honorem diuinum tanquã
caelestibus deferunt adorantes opera humanis digitis la-¬
borata. Cunq illos deus artifex ore sublimi: statu recto:
figuratos: ad contemplationem caeli: et noticiam dei ex-¬
citauerit. curuare se ad terram maluerunt pecudum mo-
do: humilis enim et curuus et pronus est. qui ab aspectu
caeli deiq patris auersus terram quam calcare debuerat:
id est de terra ficta et formata ueneratur. In tanta igi¬
tur impietate hominum tantisq peccatis id assequit᷑
patientia dei ut se ipsi homines damnatis uitae pͥoris
erroribus corrigant. Deniq et boni sunt iustiq multi:
et abiectis terrenis cultibus Maiestatem dei singulais
cognoscunt. Sed eum maxima et utilissima sit dei patien¬
tia: tamen quanuis sero noxios ponit: nec patitur lõ¬
gius procedere cum eos inemendabiles esse ꝑuiderit

Expanded text:
iusta esse potuisset, quod homines contempto deo uiuo teriusta esse potuisset, quod homines contempto deo uiuo terrenis fragilibusque figmentis honorem diuinum tamquam caelestibus deferunt adorantes opera humanis digitis laborata. cumque illos deus artifex ore sublimi, statu recto figuratos ad contemplationem caeli et notitiam dei excitauerit, curuare se ad terram maluerunt et pecudum modo humi repere. humilis enim et curuus et pronus est qui ab aspectu caeli deique patris auersus terram quam calcare debuerat, id est de terra ficta et formata ueneratur. in tanta igitur inpietate hominum tantisque peccatis id adsequitur patientia dei, ut se ipsi homines damnatis uitae prioris erroribus corrigant. denique et boni sunt iustique multi et abiectis terrenis cultibus maieagnoscunt. Sed cum maxima et utilissima sit Dei patientia, tamen, quamvis sero, noxios punit, nec patitur longius procedere, cum eos inemendabiles esse perviderit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut nisi huic necessitati deus parceret: nimium fortasse pau¬
ci uiuerent. propter hanc causam patientissimus est : et
iram suam continet. Nam quia perfecta est in eo uirtus:
necesse est patientiam quoq eius esse perfectam: quae
et ipsa uirtus est. Quam multi expeccatoribus iusti po¬
sterius effecti sunt: ex malio boni: ex improbis conti¬
nentes. Quam multi in prima aetate turpes: et omnium
iudicio damñati: postmodum tamen laudabiles extite¬
runt quod utiq non fieret: si omne peccatum pena seq̃¬
retur. Leges publicae manifestos reos damnant. sed plu-¬
rimi sunt quoꝵ peccata occultantur: plurimi qui dela¬
torem comprimunt aut precibus: aut premio. plurimi
qui iudicia eludunt per gratiam: uel potentiam. oͦd
si eos omnes qui humanam penam effugiunt: censura
diuina damnaret: esset homo aut rarus aut nullus in
terra. Deniq uel una illa causa delendi generis humaĩ

Expanded text:
ut nisi huic necessitati deus parceret, nimium fortasse pauut nisi huic necessitati deus parceret, nimium fortasse pauci uiuerent: propter hanc causam patientissimus est et iram suam continet. nam quia perfecta est in eo uirtus, necesse est patientiam quoque eius esse perfectam, quia et ipsa uirtus est. quam multi ex peccatoribus iusti posterius effecti sunt, ex malis boni, ex inprobis continentes! quam multi in prima aetate turpes et omnium iudicio damnati postmodum tamen laudabiles extiterunt! quod utique non fieret, si omne peccatum poena sequeretur. leges publicae manifestos reos damnant, sed plurimi sunt quorum peccata occultantur, plurimi qui delatorem conprimunt aut precibus aut praemio, plurimi qui iudicia eludunt per gratiam uel potentiam. quod si eos omnes so qui humanam poenam effugiunt, censura diuina damnaret, esset homo aut rarus aut etiam nullus in terra. denique uel una illa causa delendi generis humani
Abbreviated transcription (Latin):
qui peccant saepe felices sunt: et qui pie uiuunt
saȩpe miseri: Quia fugitiui et abdicati libere uiuunt. et ꝗ
sub disciplina patris aut domini sunt: strictius et frugaliꝰ.
irtus enim per mala et probatur et constat. uitia per uolup¬
tatem: nec tamen ille qui peccat: sperare debet perpetuã
impunitatem: quia nulla est perpetua felicitas. Sed scili¬
cet ultima semper. Expectanda dies homini est: diciq
beatus. Ante obitum nemo supremaq funera debet. Ut
ait Poeta non insuauis. exitus est qui arguit felicitatẽ.
et nemo iudicium potest: nec uiuus effugere nec mortu¬
us. Habet enim potestatem et uiuos praecipitare de summo
et mortuos aeternis afficere cruciatibus. Immo inquit si ira¬
scitur deus statim debuit uindicare: et pio merito quenq
punire. At enim si id faceret: nemo superesfet. Nullus ẽ
enim qui nihil peccet. et multa sunt quae ad peccandum
irritent. &tas. uinolentia: egestas: occasio: praemium
Adeo subiecta est peccato fragilitas carnis qua induti sumus.

Expanded text:
qui peccant, saepe felices sunt et qui pie uiuunt, saepe miseri?\' quia et fugitiui et abdicati libere uiuunt et qui sub disciplina patris aut domini sunt, strictius frugaliusque. uirtus enim per mala et probatur et constat, uitia per uoluptatem. nec tamen ille qui peccat sperare debet perpetuam inpunitatem, quia nulla est perpetua felicitas, sed scilicet ultima semper expectanda dies homini dicique beatus ante obitum nemo supremaque funera debet, ut ait poeta non insuauis. exitus est qui arguit felicitatem et nemo iudicium dei potest nec uiuus effugere nec mortuus. habet enim potestatem et uiuos praecipitare de summo et mortuos aeternis adficere cruciatibus. \'immo\' inquit \'si irascitur deus, statim debuit uindicare et pro merito quemque punire\'. at enim si id faceret, nemo superesset. nullus est enim qui nihil peccet et multa sunt quae ad peccandum inritent, aetas uinolentia egestas occasio praemium. adeo subiecta est peccato fragilitas carnis qua induti sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
cia et maturitas uirtutis incoxerit: ignem illum non sentiẽt.
abent enim aliquid in se dei quod uim flammae repellat ac
reiiciat. tanta uis est innocentiae: ut ab ea ignis ille refugi¬
at innoxius. qui accipit a deo hanc potestatem: ut impios
Urat : iustis obtemperet. Haec tamen quisꝗͣ putet ani¬
mas post mortem protinus iudicari. Nam omnes in una cõ¬
muniq custodia detinentur: donec tempus adueniat: qͦ
maximus iudex meritorum faciat examen. Tum quoꝵ
fuerit probata iusticia: ii prȩmium immortalitatis accipi-¬
pient . Quorum autem peccata et scelera detecta non resur¬
gent. sed cum impiis in easdem tenebras recondentur ad
certa supplicia destinati

Expanded text:
tia et maturitas virtutis incoxerit, ignem illum non sentient; tia et maturitas virtutis incoxerit, ignem illum non sentient; habent enim aliquid in se Dei, quod vim flammae repellat, ac respuat. Tanta vis est innocentiae, ut ab ea ignis ille refugiat innoxius; qui accepit a Deo hanc potentiam, ut impios urat, justis obtemperet. Nec tamen quisquam putet animas post mortem protinus judicari. Nam omnes in una communique custodia detinentur, donec tempus adveniat, quo maximus judex meritorum faciat examen. Tum quorum fuerit probata justitia, ii praemium immortalitatis accipient: quorum autem peccata et scelera detecta fuerint, non resurgent, sed cum impiis in easdem tenebras recondentur, ad certa supplicia destinati.
Abbreviated transcription (Latin):
cuius materiae fomite alatur: extinguitur. At ille di¬
uinus perse ipsum semper uiuit ac uiget sine ullis alimẽ¬
tis: nec admixtum habet fumum: sed est purus ac liqui-¬
dus: et in aquae modum fluidus. non enim ui aliqua sur¬
sum uersus urgetur sicut noster quem labes terreni corpo
ris quo tenetur: et fumus intermixtus exilire cogit: et ad
c aelestem naturam cum trepidatione mobili subuolare. Idẽ
igitur diuinus ignis una eademq ui atq potentia et cre-¬
mabit impios et recreabit. et quantum e corporibus absu-¬
met: tantum reponet: ac sibi ipse aeternum pabulum sub¬
ministrabit. quod poet &e in uulturem et Tityum transtule
runt. Ita sine ullo reuiuiscentium corporum detrimen¬
to: aduret tantum: ac sensum doloris afficiet. Sed et iu¬
stos cum iudicauerit deus: etiam igni eos examinabit. Tum
quorum peccata uel pondere: uel numero praeualuerint. per¬
stringentur ab igni atq amburentur. Quos autem plena iusti

Expanded text:
cuius materiae fomite alatur, extinguitur. at ille dicuius materiae fomite alatur, extinguitur. at ille diuinus per se ipsum semper uiuit ac uiget sine ullis alimentis nec admixtum habet fumum, sed est purus ac liquidus et in aquae modum fluidus: non enim ui aliqua sursum uersus urguetur sicut noster, quem labes, terreni coris, quo tenetur, et fumus intermixtus exilire cogit, et ad coelestem naturam cum trepidatione mobili subvolare. Idem igitur divinus ignis una eademque vi atque potentia, et cremabit impios, et recreabit, et quantum e corporibus absumet, tantum reponet, ac sibi ipse aeternum pabulum subministrunt. ita sine ullo reuirescentium corporum detrimento aduret tantum ac sensu doloris adficiet. sed et iustos cum iudicauerit deus, etiam igni eos examinabit. tum quorum peccata uel pondere uel numero praeualuerint, perstringentur igni atque amburentur, quos autem plena iusti
Abbreviated transcription (Latin):
tam esse Dei potestatem: ut etiam incorporalia com¬
praehendat: et quemadmodum uoluerit: afficiat. Nam et
angeli deum metuunt: quia castigari ab eo possunt in enarra¬
bili quod ammodo. Et demones reformidant: quia torquen¬
tur ab eo et puniuntur. Quid ergo mirum: si cum sint im¬
mortales animae: tamen patibiles sint deo: Nam cum in se
nihil habeant solidum et contractibile a solidis et corpora¬
libus: nullam uim pati possunt. sed quia in solis spiritibus
uiuunt: a solo deo tractabiles sunt. cui uirtus et substan-¬
tia spiritalis est. Sed tamen docent nos sanct &e litterae quẽ¬
admodum penas impii sint laturi. Nam quia peccata in
corporibus contraxerunt : rursus carne induentur: ut in
corporibus piaculum soluant. et tamen non erit caro illa
quam deus homini superiecerit.huic terren &e similis: sed
insolubilis ac permanens in aeternum: ut sufficere possit
cruciatibus et igni sempiterno. cuius natura diuersa est
ab hoc nostro: quoad uitae necessaria utimur: qui nisi ali¬

Expanded text:
tam esse dei potestatem, ut etiam incorporalia conprehendat et quemadmodum uoluerit adficiat. nam et angeli deum metuunt, quia castigari ab eo possunt inenarrabili quodam modo, et daemones reformidant, quia torquentur ab eo ac puniuntur. quid ergo mirum, si cum sint inmortales animae, tamen patibiles sint deo? nam cum in se nihil habeant solidum et contrectabile, a solidis et corporalibus nullam uim pati possunt: sed quia in solis spiritibus uiuunt, a solo deo tractabiles sunt, cui uirtus ac substantia spiritalis est. sed tamen docent uos sanctae litterae quemadmodum poenas impii sint daturi. nam quia peccata in corporibus contraxerunt, rursus carne induentur, ut in corporibus piaculum soluant: et tamen non erit caro illa, quam deus homini superiecerit, huic terrenae similis, sed insolubilis ac permanens in aeternum, ut sufficere possit cruciatibus et igni sempiterno, cuius natura diuersa est ab hoc nostro, quo ad uitae necessaria utimur, qui nisi ali
Abbreviated transcription (Latin):
sane fuit paucorum hominum praue sentientium redar¬
guere mendacia: testimonio populoꝵ atq gentium ĩ hac
una re non dissidentium. Nemo est enim tam rudis tam
feris moribus: qui non oculos suos in caelum tollens: tam¬
et si nesciat cuius dei prouidentia regatur hoc omne qͦd
cernitur: aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum
magnitudine. motu: dispositione: constantia: utilitate.:
pulchritudine: temperatione. Nec posse fieri quin id
quod mirabili ratione constat: non nisi consilio maiore
aliquo sit instructum. Et nobis utq facillimum est exe¬
qui hanc partem quanlibet copiose. Sed quia multum in¬
ter philosophos agitata res est: et prouidentiam tollenti-¬
bus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et elo-¬
quentibus: et de solertia diuinae prouidentiae per totũ
hoc opus quod suscepimus: sparsim dicere nos necesse
ẽ. Omittamus banc inpresenti quaestionem: quae cum

Expanded text:
sane fuit paucorum hominum prave sentientium redarsane fuit paucorum hominum prave sentientium redarguere mendacia testimonio populorum atque gentium in hac una re non dissidentium. Nemo est enim tam rudis, tam feris moribus, qui oculos suos in coelum tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur hoc omne quod cernitur, non aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate, pulchritudine, temperatione: nec posse fieri quin id, quod mirabili ratione constat, consialiquo sit instructum. et nobis utique facillimum est exsequi hanc partem quamlibet copiose: sed quia multum inter philosophos agitata res est et prouidentiam tollentibus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod suscepimus sparsim dicere nos necesse est, omittamus in praesenti hanc quaestionem, quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
USCEPTO. igitur illustrandae ueritatis offi¬
cio: non putaui adeo necessarium ab illa quae¬
stione principium sumere: quae uidetur prima eẽ natu¬
ra. Sit ne prouidentia quae rebus omnibus consulat:
an fortuitu uel facta sint omnia: uel gerantur: Cuius
sententiae autor ẽ Democritus: confirmator Epicurus.
sed et antea pythagoras: qui deos in dubium uocauit.
et postea Diagoras: qui exclusit. et alii nõnulli qui nõ
putauerunt deos esse. quid aliud effecerunt nisi ut nul¬¬
la esse prouidentia putaretur : quos tamen coeteri phi-¬
Losophi ac maime Stoici acerrime retulerunt. dicentes
nec fieri mundum sine ratione potuisse. nec constare, ni¬
si summa ratione regeretur. Sed et. M. Tullius quanuis
A cademicae disciplinae defensor esset: de prouidentia gu-¬
bernatrice rerum et multa et saepe disseruit. Stoicorum
argumenta confirmans: et noua ipse afferens plurima.
quod facit tum in omnibus suae philosophie libris: tũ
maxime in iis qui sunt de natura deoꝵ. Nec difficile

Expanded text:
uscepto igitur inlustrandae ueritatis officio non putaui adeo necessarium ab illa quaestione principium sumere, quae uidetur prima esse natura, sitne prouidenan fortuitu vel facta sint omnia vel regantur. Cujus sententiae auctor est Democritus, confirmator Epicurus. Sed et antea Protagoras, qui deos in dubium vocavit; et postea Diagoras, qui exclusit; et alii nonnulli qui non putaverunt deos esse; quid aliud effecerunt, nisi ut nulla esse providentia putaretur? quos tamen et caeteri philosophi, ac maxime Stoici acerrime retuderunt, docentes, nec fieri mundum sine divina ratione potuisse, nec constare, nisi summa ratione regeretur. Sed et M. Tullius, quamvis Academicae disciplinae defensor esset, de providentia gubernatrice rerum et multa et saepe disseruit, Stoicorum argumenta confirmans, et nova ipse afferens plurima: quod facit tum in omnibus philosophiae suae libris, tum maxime in iis qui sunt de Natura deorum. Nec difficile
Abbreviated transcription (Latin):
bilita fide: uel minus docti: uelminus cauti: qui discidium
facerent unitatis: et Ecclesiam dissiparent. Sed ii quorum
fides lubrica fuit: cum deum nosse se et colere simularent:
augendis opibus: et honori studentes affectabant maximũ
sacerdotium: et a potioribus uicti cadere se cum suffraga¬
toribus suis maluerunt: ꝗͣ eos facere praepositos: quibus
concupierant ipsi ante praeponi. Quidam uero non satis
c aelestibus litteris eruditi: cum ueritatis accusatoribus respõ
dere non possent: obiicientes uel impossibile uel incongruens
esse: ut deus in uterum mulieris includeretur: nec caelestẽ
illam Maiestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci:
ut hominibus contemptui: derisui: contumeliae: et ludibrio
essent. Postremo etiam cruciamenta perferret: atq: execra¬
bili patibulo figeretur. Quae omnia cum neq ingenio: nec
doctrina defendere ac refutare possent: nec enim Uim ratio¬

Expanded text:
bilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium bilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium facerent unitatis et ecclesiam dissiparent. sed ii quorum fides fuit lubrica, cum deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes adfectabant maximum sacerdotium. et a potioribus uicti secedere cum suffragatoribus suis maluerunt quam eos ferre praepositos quibus concupierant ipsi ante praeponi. quidam uero non satis caelestibus litterdere non possent, objicientibus vel impossibile, vel incongruens esse, ut Deus in uterum mulieris includeretur, nec coelestem illam majestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemptui, derisui, contumeliae et ludibrio esset, postremo etiam cruciamenta perferret, atque excecrabili patibulo figeretur: quae omnia cum neque ingenio, neque doctrina defendere ac refutare possent nec enim vim ratio
Abbreviated transcription (Latin):
reses extiterunt: et instinctibus demonum populus dei
scissus est. determinanda est nobis breuiter ueritas. ac in suo
proprio domicilio collo canda. ut siquis aquam uite cupit hau¬
rire: non ad detritos lacus deferatur: qui non habent uenã
sed vberrimum dei fontem nouerit: quo irrigatus perenni lu¬
ce potiatur. Ante omnia scire nos conuenit: et ipsum et lega¬
tos eius praedixisse: ꝙ plurimae sectae et hereses haberent exi¬
stere: quae concordiam sancti corporis rumperent: ac monu
isse ut summa prudentia caueremus. nequando in laqueos
et fraudes illius aduersarii nostri cum quo luctari nos deus
uoluit: incideremus. tamen dedisse certa mandata quae in
perpetuum custodire deberemus. Ouoꝵ pleriq imitatores
deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et prae¬
cipitia condiderunt: per quae partem plebis in cautam et sim¬
plicem ad tenebras mortemq deducerent. Quod quatenus
accidat: exponam. Fuerunt quidam nostroꝵ uel minus sta¬

Expanded text:
reses extiterunt, et instinctibus daemonum populus Dei scissus est: determinanda est nobis veritas breviter, et in suo proprio domicilio collocanda; ut si quis aquam vitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur, qui non habent venam, sed uberrimum Dei noverit fontem, quo irrigatus perenni luce potiatur. Ante omnia scire nos convenit, et ipsum, et legatos ejus praedixisse, quod plurimae sectae et haereses haberent existere, quae concordiam sancti cisse ut summa prudentia caueremus, ne quando in laqueos et fraudes illius aduersarii nostri cum quo nos luctari deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condiderunt, per quas partem plebis incautam et simplicem ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus sta