comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comundantur. peccasse in po¬
mo ꝙͣ se excuset. Quis enĩ
indicauit. Ac si dicat. p nuldi¬
tatem uosebas te excusare. s¬
hoc pocius te accusat. quia sig¬
nificat nequiciam et pccm
precessesse in te. et uere. hoc¬
⁊ significat. quia quis ubi tua
nequicia indicauit tibi quod
nudus esses: Mulier quã de¬
disti michi ⁊cͣ. Conuctus
de facto remouet crimen in
mulierem. et mulier sin¬
liter inserpentẽ. et per hoc ui
retorquet culpã in auctorem
deum. Quia hoc fecisti male¬
dictus es. De hommne peccante
nõ statim dedit sentenciam
sz ꝓposita questione dedit ei
spaciũ. ut cogitaret de causa
sua et peniteret. Suꝑ dyabo
lumstatim point sentenctiã¬
quia ⁊ ante peccauerat in se.
et modo hoĩem ad peccandũ
impulerat. unde magis reus
factus meruit ut liceret ei tẽp¬
tare omes alios futuros. et
hoc totũ ad detrimentũ sui ipiꝰ
et sicut unus lucifer elatus est
et omes ei consencientes ceci¬
derunt cũ eo: ita hic ip̃e solus

Expanded text:
convincatur peccasse in poconvincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si dicat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua nequitia, indicavit tibi quod nudus esses? Mulier quam dedisti mihi, etc. Convictus de facto, removet crimen in mulierem, et mulier similiter in serpentem, et per hoc uterque retorquet culpam in auctorem Deum. Quia hoc fecisti, maledictus es.. De homine peccante non statim dedit sententiam, sed proposita quaestione dedit ei spatium ut cogitaret de causa sua, et poeniteret. Super diabolum autem statim ponit sententiaquia et ante peccaverat in se, et modo hominem ad peccandum impulerat. Unde, magis reus factus, meruit ut liceret ei tentare omnes alios futuros. Et hoc totum ad detrimentum sui ipsius. Et sicut unus lucifer elatus est, et omnes ei consentientes ceciderunt cum eo; ita hic iste solus
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. ad nitũ racionis
stent aut moucantur. Una
autem raciomi nõ obedit ĩsig¬
nũ transgressionis scilz pudẽ¬
da. Ideo bide licet. quia tota
propagacio generis humani
ꝑ partem illam erat transi¬
tura. Scriptum est inea qiͣ
in porta signũ in obediencie
parentũ. in obediencia ĩflicta
membroꝵ. folia ficus. P hoc
quidem estimant ficũ fuisse
signũ sciencie bomi et mali.
et quia dominus dicit ad na¬
tanciesem ĩ euuangelio. pͥus
ꝙͣ esses sub ficu cognoui te uo¬
cem dm̃ de ambulantis. Ecte
quanta est misericordia dei
nõ uult eos subito conuemre
deculpasua. ne amissa berecũ¬
dia muerecundi fiant et ꝑti¬
naces. Sed dat eis locumpo¬
nitencie et consili. Unde de¬
ambulat ut audiant. et s fiãt
meniores ip̃us dei. Adamubi
es: Questio. uel ex ĩcrepacõe
uel ex compassione. Eo ꝙ nudꝰ
essem. Nota qm̃ stulte agit.
inducens ad se excusandum
quod pocius uertitur meuis
accusacione ut pocus per hoc

Expanded text:
corporis ad nutum rationis corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant ficum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangelio: Prius esses sub ficu, vidi te . Vocem Domini deambulantis. Ecce quanta est misericordia Dei? non vult eos subito convenire de culpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiant et pertinaces. Sed dat eis locum poenitentiae et consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione, vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
riciam. unde ip̃a mulier estu¬
ando dubitans atqz ponde¬
rans promissa dyaboli. et
prohibicionẽ dei respexit ad
lignũ. et ita capta est gula
ut eciamatqz promissis dya¬
boly per solum uisum ad esũ
ligni per suasa est merito.
ut qui insordibus est sor¬
destat ad huc. Dicitur tamẽ
comestio primũ pcc̃m. sed
attuale intelligendum est
ꝙ precesserunt superbia et
auaricia. Aperti sunt ocusi ã¬
borum. nõ ꝓuiderent aliqua
que nõ ante uiderent. Sz q̃r
uisu percipiebant et cogita¬
bant tale quid quod nõ ante
Cumqz cognouissent se esse
nudos. id est nuditatem distõ¬
uenire pro motu illicito. ⁊ qr
aufferre nõ potuerunt teg̾e
uosuerut partes issas ĩquib
motũ illicitũ senserũt. Iuste qͥdẽ
inflicta est hommi hec pena
adomino. ut quia racio noluit
obedire suo suꝑiori. idest deo.
nec ei obedi at suũ inferuis.
.i. caro. Ex misericordia tam̃
dei. et ut homo subsistere pos¬
se̾t factũ est. ut cetere ꝑtes

Expanded text:
ritiam, unde ipsa mulier, aesturitiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et avaritia. Aperti sunt oculi amborum, non quod viderent aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, id est caro. Ex misericordia tamen Dei, et ut homo subsistere possit, factum est ut caeterae partes
Abbreviated transcription (Latin):
non esset gloriosũstare.
Sed nota qr non est temp¬
tatus per aliquan simplicẽ
bestiam. ut est columba uel
agnus. ne posset scil excu¬
sare transgressionem dicẽs
Quis putaret dolum ĩ esse
in huiusmodi specie. del for¬
na. Cui precepit nobie deꝰ
Caute fingit se dubitare
de precepto prohibente ut ⁊
mulierem faciat dubitare
et deum qui tamboni ligni
fructũ prohibuit ostendat
non tantũ eos diligere ꝙͣtũ
oportebat. Ne forte moria¬
mur. Nota dñs affirmauit
dicens. Morte moriemini. Mu¬
lier dubitauct inquiens. Ne
forte morianur. unde dyabo¬
lus sperans ꝑ hoc se posse effi¬
cere quod uolebat. Plane ut
aduersarius negauit dicens
Nequaꝙͣ moriemimi. Aꝑien¬
tur oculi nri diinã coginiai¬
onẽ. qua deus õm naturas
ꝑfecte ⁊ uno intuitu compre¬
duo promictit dignitatem
et habundanciã rerũ. ut unũ
ꝑsuadeat .i. cõmestionẽ po¬
mi. Perduo illa que ꝓmictit.
inducit in suꝑbiam et aua¬

Expanded text:
non esset gloriosum stare. non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu compreDuo promittit, dignitatem, et abundantiam rerum, ut unum persuadeat, id est comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et ava
Abbreviated transcription (Latin):
so excludũtur scilz ne pai
cum filia aut filius cũ ma¬
tre coeat. Lex autem deci
personas. euuangeliũ usq
ad septem generaciones oes
excludit. Quid est quod di¬
cit resinquet: riũquid ut
Nec dicendũ ꝙ relinquat
habitacione. aut omnino di¬
lectione. s preuilegio dilec¬
tionis quod ad uxorem trans¬
feire debet et eciain relinq̃t
subiectione et tutela pat̾na
aqua emacipatus est. ex qͦ
fit pater familias. Ut curã
ꝓprie familie impendere
possit. Et erunt duo in car¬
ne una .i. tanta erit disectõ
inter uirum et nuilierem qd̾
utriusq spũs nullã habebit
differenciã inter carnẽ ase
uiuificatam. et carnẽ alteri
dilectam. et si possent ĩ una
et eadeincarne libenter ha¬
bitarent. et quia in re nõ
possũt facere hanc unitatẽ
quod passunt facumt unio¬
nem dilectione. Uel in carne
unascil ingeneratione umꝰ
carnis .i. prosis cdoꝑabũtur
Sed et serpens ⁊c̾. Pmissa
est homo temptari. qr alit᷑

Expanded text:
iso excluduntur, scilicet ne pater iso excluduntur, scilicet ne pater cum filia, aut filius cum matre coeat. Lex autem decem personas, Evangelium, usque ad septem generationes omnes excludit. Quid est quod dicit relinquet? nunquid ut Nec dicendum quod relinquat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione unius carnis, id est prolis, cooperabuntur. Sed et serpens, etc.. Permissus est homo tentari, quia aliter
Abbreviated transcription (Latin):
lier. an de sola costa. et di¬
cunt quidam ita esse. S si
ad ꝑficiendũ corpus mulie¬
ris de costa illa deus extrin¬
secus augnentũ sumpsit
cũ issud quod ad debatur ma¬
ius ꝙͣ ip̃a costa fuerit pociꝰ
de illo muliere m factam scͥo¬
tura debuit dic̾e unde plures
partes substancie sue accepe¬
rit. Restat ut dicamus costa
illam insemet ip̃am multi¬
psicatam. et ex ea mulierẽ
formatam nullo additamẽ¬
to extrinsecus sumpto. Marꝰ
enim fuit de nichilo omma
facere quã paruã substãciã
ĩ ip̃am multiplicare. Idem
dicimus de illis quinqz pa¬
nibz ineuuangelio. et reple¬
uit carnem pro ea. ne aut
turpis esset fossa si uacila
omnino. aut si os pro osse
reponeretur: nullum signũ
remaneret ablate coste per
quã constat unũ tantũ prĩ¬
cipiũ esse tocius generis
humam. et ideo retentum
est signũ sicut cicatrices xͥ
in triumphũ. Quam orbẽ
resuiquet homorc. Due
iste tantũ persone in pad¬

Expanded text:
lier, an de sola costa? et dilier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus in Evangelio. Et replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis humani; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamobrem relinquet homo, etc. Duae istae tantum personae in parad
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa illa et ideo decebat ut
pro arbitrio suo daret eis¬
nomina. In misit gͦ soporẽ
in adam. hoc ideo factũ est
ne si uigilant aufferret co¬
stam. Uideretur deus eum le¬
sisse.nun uero ita leuiter eã
sumpsit. quod nec eciam dor¬
mientem eiugilauit. Quod
quidam querunt si plures
costas habuit prius ĩ illo
latere de quo illa costa sump
si autem nõ plures insi quot
ĩ asio satere habuit tunc post¬
ea diminutus fuit. friuolũ
est. quia nec dentes pueroꝵ
qui post ea muitantur dicũt᷑
suꝑflui. nec ip̃emet quãius
nondum habeant nature
augmentũ dimnuiti iudi¬
cantur. S pocuis atten¬
dendũ est. ꝙ nec de capite
nec de pedibus uiri sump¬
tum est id unde fieret mili¬
er. Ne aut domma. si de ca¬
pite. aut ancilla si de pedi¬
bus putaretur. Ideo de me¬
dio idest costa sumi decuit
ut socia intelligeretur. Que¬
ritur. eciam uttum cum ad¬
dicione rei extrinsecus sũp¬
te de costa illa facta sit mu¬

Expanded text:
omnia illa, et ideo decebat ut omnia illa, et ideo decebat ut pro arbitrio suo daret eisnomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, utrum plures costas habuit prius in illo latere de quo illa costa sumptsin autem non plures nisi quot in alio latere habuit, tunc postea diminutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis nondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decuit, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittendo. post durius locu¬
turus ĩ ꝓhibicione. Sed queri¬
tur quare absq omni p̾cepto
nõ dedit deus homini bonũ
quod daturus erat ei. quare
eciam tot ꝑmisit et unũ solũ
uasens obediencia ad meritũ
Preceptũ datum est ut per
meritũ obediencie gloriosius
obtiueret bonũ. Multa ꝯcessa
sunt. ut fragilitati humane
prouideretur. et ut nõ posset
excusari mobediencia nõ pre¬
cepit comedere de ligno sciẽcie
boni et mali ut pura esset obe¬
diencia. Causaretur enĩ dya¬
bolus dicens. non tantũ ꝓptͨͤ
preceptum hominẽ comedere
de illo ligno. quantũ prosua
utilitatẽ. Faciamus ei adur¬
toriũ simile sibi. Quia mul¬
ta iam habebat adiumenta
sz tamen omĩa dissimilia erãt
adduxit ea ad adam ⁊cͣ. Uel
sexto die sicut ordo narracio¬
ns uidetur ꝯtinere. uel longͦ
tempore post. quando diu̾sa
in diuersis locis forte uidit
Quod autem adeum adduc¬
ta sunt. hec est racioscilicet
quia futurus erat dñs suꝑ

Expanded text:
permittendo, post durius locupermittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum valens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim diabolus, dicens non tantum propter praeceptum hominem comedere de illo ligno, quantum pro sua utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad eum adducta sunt, haec est ratio, scilicet quia futurus erat dominus super
Abbreviated transcription (Latin):
gandũ paradisum egrediẽs
Qui inde diuiditur. uel ĩ ip̃o
paradiso postꝙͣ ali quamdiu
ut unus manauit. uel postꝙͣ
aparadiso egressus est. Que¬
ritur quomodo ⁊ in paradiso
oriantur hec flumima ⁊ ĩt̾ra
nr̃a habeant notos fontes.
ut dicit beda. unde et quidam
affirmant totam terram fu¬
turam paradisum si homo nõ
peccasset. totam autẽ factũ
exisiũ per pcc̃m. Nos uero et¬
si probabiliter ita dicipossit:
non assermius nisi ꝙ sancti
cõmuniter asserunt scilicet
paradisum esse quendam lo¬
cum det̾mmatũ in ꝑte terre
et flumina illa ortum habere
inparadiso. et item a terra
ibidem absorta et extra ꝑa¬
disum iterum orrri qui scdĩ
ortus nobis notisunt. p̾cepͭ
ei deus de omni ligno padisi
cͣ. Ecce dat preceptum ꝑ
quod si seruaret homo custo¬
diret paradisum. et hoc so¬
lum est preceptum de ligno
stientie ne comedas. Quos
utem premittitur ex ommi
ligno paradisi comede ꝑnns¬
sio est. Et primũblanditur

Expanded text:
gandum paradisum egrediens. gandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possit, non asserimus nisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur
Abbreviated transcription (Latin):
per portain uiolencie aliquid
nociuũ intraret. Sed quia
noluit sibi cauere ut seruaret
portam sibi cõmissam merito
deus deseruit eius custodiam
Lignũ autemsciencie dutũ
est nõ ꝓpter naturam quam
inse hr̃ẽt.sz quia per ip̃m sc¬
tum est utrum esset homobo¬
nus an malus .i. obediens
an ĩobediens. uel quia per
obedienciã eius habiturus
erat homo bona ad que trã¬
siret per mobedienciã uero
mala que ei cõminatus fue¬
rat deus. Uel quia per ip̃m
experimento utrũqz cogno¬
uit. Que autem sint illa sa¬
cramenta principasia pro.
bus illa ligna posita fuermi
dio paradisi sic accipe. lignã
uite datũ fuit homini ad su¬
stentacionẽ uite temporalis
Per lignũ quippe sciencie obe¬
diendo habiturus erat eternã
uitam. Et fluuius egrediebat
hic est fons supraditus. uel
fluuius oriens a fonte illo.
prius unus. post ii .iiii. diuiss
de loco quodam uoluptatis .i.
paradisi nõ ꝙ ibiortus statĩ
exiret ad alia loca. s ad irri¬

Expanded text:
per portam violentiae aliquid per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint disi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irri
Abbreviated transcription (Latin):
pore condicionis ꝙ fuit tercio
die. in quo posuit hominẽ. Ex¬
tra paradisum uoluit eũ face
deus ut intelligeret se ex gr̃a
nõ ex natura inꝑadiso locatũ¬
.lignũ uite. duo ista ligna .i.
lignũ uite et lignũ sciencie
uoui et mali ꝓpter maiora sa¬
cramenta que significant di¬
cũtur fuisse ĩmedio. et du̾sis
de causis hent hec noĩa. lignũ
enĩ uite. quia in se habuit na¬
turã ut contiunaret homini
uitam si comederetur compe¬
tenter. Factus est enĩ hõ mor¬
talis ⁊ ĩmortalis. Sedsic
ĩ mortasis quod poterat nõ
mori per cibi sustentacionẽ
quo egebat. Item mortalis
quia perire potuit per extͥn¬
secam uiolenciã. Sed deus
ita munerat eumintus per
signũ uite sumptũ in cibum
et extra per diuinam potentiã
ut posset nõ mori. Intus poi¬
tam negligencie ꝑ racionẽ
humanã extra portamuio¬
lencie obse rans perdiumã
custodiam. ut insi homo ra¬
cione abutens portain neg¬
ligencie aperiret numquã

Expanded text:
pore conditionis, quod fuit tertio pore conditionis, quod fuit tertio die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
iste potest intelligi abyssus
scil matrix omniũ aquaꝵ
ex qua ommes fontes aquaꝵ
et flumina egrediũtur. Uel
singulare leges pro plurali
uc dicatur fons .i. fontes ast̃.
uniuersam suꝑficiem rigans
nõ diluuiũ facient. Sz sicut
modo humorem ĩ alimentum
terre ministrant. nõ enĩ sola
issa terra que circa ripas est
fluminũ humettatur et irriga¬
tur abaqua uicim fluuii. ses
sexdecim stadia per tracones
infundi creditur. Formauit
mauit ⁊cͣ. Hic pͥmũ uocat
nõ facit mencionẽ. s sicut
hystorio graphus de uisibilib
intendit hominem .i. corpꝰ
eius dicit formatũ delimo.
qui est terra tenax. ut ꝑhoc
litate sua. ut humilitatẽ sequa¬
tur. Et inspirauit scilicet corpo¬
ri preꝑato. anmã precipue in
faciem quia mea uigent oꝑa¬
ciones amme incorporalibus
sensibus et mea discernitur
utrũ homo uiuat an non. ffaciliꝰ
qua in cet̾is partibus. Plan
cesum et terrain crearet ut ui¬
detur uelle ieromimꝰ. Sed a tẽ¬

Expanded text:
iste potest intelligi abyssus, iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex qua omnes fontes aquarum, et flumina egrediuntur, vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et irrigatur ab aqua vicini fluvii, sed sexdecim stadia per tracones infundi creditur. Formavit mavit, etc. Hic primum vocat non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum de limo, qui est terra tenax, ut per hlitate sua, ut humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in ea vigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. Plantcoelum et terram crearet ut videtur velle Hieronymus sed a tem
Abbreviated transcription (Latin):
ue uel passiue possunt accipi
Passiue: sic celum et terra
generata. sunt ista .i. talia
ues actiue. ita opatus est deꝰ
cura ea. Anteꝙͣ oriretur ⁊cͣ.
dem ita oꝑatus est deus ante
ꝓͣoꝑacione artificis mutãtis
et inuantis naturã aifores
et herbe crescerent ꝑ succesio¬
nem sicut modo scil ĩ momẽ¬
to reddidit arborem ꝑfectã
et fructũ afferentem similiter
simul prouenit imperfectũ
statum. Non enĩ pluerat deꝰ
rcͣ. Quare nec opere natu¬
re sicut modo. nec opere arti¬
ficis tunc prouenirent ĩcre¬
menta rerum: aperit dicens
Non em̃ psuerat unde terra
fecundata per calorem super¬
ilemientem pususaret. quos
est opus nature. nec ad huc
homo id est artifex erat qui
teuam coleret. S fons ascõ¬
debat ⁊cͣ. Quasi dicat. nõ plue¬
rat sz fons ascendit. Quod
est dicere. et si non habebant
auxiliũ per pluuiã ut creste¬
rent. habebant tamnen ꝑfon¬
tem remedium arbores ⁊ her¬
be create ne arescerent. Fons

Expanded text:
ve vel passive possunt accipi. ve vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; vel active, id est operatus est Deus circa ea. Antequam oriretur, etc. Id est ita operatus esoperatione artificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem perfectam, et fructum afferentem: similiter, simul provenit in perfectum statum. Non enim pluerat Deus, etc. Quare nec opere naturae, sicut modo, nec opere artificis tunc provenirent incrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. Nec adhuc homo, id est artifex, erat, qui terram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxilium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognosceret se amisisse di¬
guitatem ꝓpriam. In mini¬
mis amisit ut in pulicibus
nustis ad cognoscendũ suam
uilitatem. unde dominus ex¬
citum uesparũ misit ad uinde¬
tam ꝯtra egiptum ut nota¬
retur. eoꝵ uilitas. Ad ymagi¬
nem dei creauit illum. Hoc in¬
cuscat. ad expressionem ut in¬
⁊ hoc ꝙ deus notet reperiatu
homo similis deo .i. insimpli¬
citate substancie. et multipli¬
citate sciencie. et hoc scd̃m̃ am¬
main. Et erant ualde bona.
Notatres gradus. bonui
simpliciter qualibet creatum̃
ualde bona. uniuersa sinul sã¬
mie bonũ solum deũ. Iste sunit
generaciones cesi ⁊ t̾re. hoc ie¬
capitulacio uidetur ꝯtraria
esse supmaposite exposicioni
sex dierum. ibi enum uisus est
dixisse. sex diebus omĩa esse
creata. hic uero uno die. s si diẽ
confuse pro tempore accipia¬
mus. et uerisimilis et facilis
erit solucio. et sic de tempore
sex dierum dictũ fuisse ĩtelli¬
gatur. Generaciones ues acti¬

Expanded text:
ut cognosceret se amisisse diut cognosceret se amisisse dignitatem propriam. In minimis amisit, ut in pulicibus, et muscis, ad cognoscendum suam vilitatem. Unde Dominus exercitum vesparum misit ad vindictam contra Aegyptum, ut notaretur eorum vilitas. Ad imaginem Dei creavit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in hoc quod Deus notet, reperiatur homo similis Deo, id est in simplicitate substantiae et multiplicitate scientiae, et hoc secundum animam. Et erant valde bona. Nota tres gradus: bonum simpliciter, quamlibet creaturam: valde bona, universa simul: summe bonum, solum Deum. Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel acti
Abbreviated transcription (Latin):
tatis que ĩ utroq scil deo
et homme sunt. Ad ymagi¬
nem dei factus est homo ẜmn
aĩam. Sicut enĩ ymago
rei cernitur inspeculo. ita a¬
nima in sua racione deum
cognoscere pt᷑. Adymagniẽ
quia nõ est ei usquequaqz
similis filius ymago pats.
non ad ymaginẽ quia quicꝙͥ
habet pater totum hẽt filiꝰ
per naturã. homo uero ita
est ymago dei quod ad yma¬
ginem quia est ꝑ̃naturam
s participacione uel muta¬
cione habet eaque deisunt
Uel ad ymaginẽ dei. que ĩ
Deo est. sicut est ommũ crea¬
turaꝵ in mente. E iisitu¬
dinem ꝙ ip̃i deo similis est
homo ineo ꝙ sicut ab uno deo
omnia ita ab homine onnes
homines. Uel ymago quod est
racionasis. Simisis quod sicut
deus. hommnibus. ita homo aĩa¬
libus dominatur. Presit pisa¬
bus maris ⁊cͣ. Dommari de¬
buit homo ommibus. sed per
peccatũ amisit dominiũ. et
ĩmaximis et ĩmininis. Re¬
tinuit tamen dominatũ in
medus ad consolacionẽ. In
maximis ut in leombus ⁊ dra¬
combus ꝑdidit dominium

Expanded text:
atis; quae in utroque scilicet Deo et homine sunt. Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago rei cernitur in speculo; ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Ad imaginem, quia non est ei usquequaque similis. Filius imago est patris, non ad imaginem, quia quidquid habet pater, totum habet et filius per naturam. Homo vero ita est imago Dei, quod ad imaginem, quia non per naturam, sed participatione vel imitatione habet ea quae Dei sunt. Vel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creaturarum in mente. Ad similitudinem, quod ipsi Deo similis est homo, in eo quod, sicut ab uno Deo omnia, ita ab homine omnes homines. Vel imago, quod est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. Dominari debuit homo omnibus; sed per peccatum amisit dominium et in maximis et in minimis. Retenuit tamen dominatum in mediis ad consolationem. In maximis, ut in leonibus perdidit dominium,
Abbreviated transcription (Latin):
longũ et est uestis longa to¬
tũ corpus aꝑiens ũsq ad ta¬
sos que et tasaris et poderis
dicitur. Illa stolla qua modo
btũtur sacerdotes orarũtdicit᷑
ab orando. quia nulla cõnu¬
ms oracio fit sme ea sicut
exorcisim et absolucõnes. et
aque benedictio et cet᷑a huiꝰ¬
modi. Exploratores estis
rcͣ. Hic tacentur quedam
que in sequentibz qiͣ per re¬
capitulacionẽ dicentur. sal
ꝙ Iosepl ĩ primis quesuit
abeis utrum hr̃ent patrem
et si hrent aliquẽ aliũ frẽm
et totam cognacionẽ ex or¬
dine. Quibus cognitis uoluit
eis crimen imponere non
maliuole s ut adducerent
ei utermũ fratrem beniamm
Si eciam mentitus est. nõ
est curandũ. quia non egit
maliciose. Apertoq unꝰ sac¬
cout daret ⁊cͣ. Idem intelli¬
gendũ est decetis. quod ĩse¬
quentib maifestabitur
Interrogauit nos homo per
ordinem. Non est credendũ

Expanded text:
longum: et est vestis longa, tolongum: et est vestis longa, totum corpus operiens usque ad talos: quae et talaris et poderis dicitur. Illa stola qua modo utuntur sacerdotes orarium dicitur ab orando; quia nulla communis oratio fit sine ea, sicut exorcismi, et absolutiones, et aquae benedictio, et caetera hujusmodi. Exploratores estis, etc. Hic tacentur quaedam quae in sequentibus quasi per recapitulationem dicentur, scilicet quod Joseph in primis quaesivit ab eis, utrum haberent patrem, et si haberent aliquem alium fratrem, et totam cognationem ex ordine. Quibus cognitis, voluit eis crimen imponere, non malevole, sed ut adducerent ei uterinum fratrem Benjamin. Si etiam mentitus est, non est curandum, quia non egit malitiose. Apertoque unus sacco ut daret, etc. Idem intelligendum est de caeteris, quod sequentibus manifestabitur. Interrogovit nos homo per ordinem no
Abbreviated transcription (Latin):
prolem tantũ desiderabat. Nec
quicꝙͣ a siud nouerat insi pa¬
nem quo em̃ id est denulla
rerũ suaꝵ curam habebat ille
egipcius. S om̃ia tradiderat
Ioseph ignorans. ide̾m non cu¬
rans cetera preter panẽ quo
uestebatur uel pt̾ dici ꝙ quãuis
Ioseph ita seruiret. De seruicio
cat. non mirũ est si istis iratꝰ
est. quia ĩ domo regis p̾erant
talibus officns ex quib leuitͤ
poterant eũ offendere. Hec est
interpretacio sompnii. hodie
nõ conceditur nobis expon̾e
aliquod sompniũ s pocius
ꝓhibetur. Non mouebat qͥsꝙͣ
manũ aut peden ⁊c̾. hyper¬
bolica est locucio ad significã¬
dũ magnã eius esse potesta¬
tem. uel possumꝰ dic̾e. ꝙ mo¬
uere manũ aut pedem. uocat
hic magna negocia sicut tur¬
rem aliquã construere. aut
habitacionẽ mutare uel exe¬
undo extra uel intrando egip¬
tũ. Quod dicit. Ego sum pha
stunt enĩ stolabissina. Stola
dicitur astolon greco quod ẽ

Expanded text:
prolem tantam desiderabat. Nec prolem tantam desiderabat. Nec quidquam aliud noverat, nisi panem quo vescebatur: id est de nulla rerum suarum curam habebat ille Aegyptius. Sed omnia tradiderat Joseph, ignorans, id est, non curans caetera, praeter panem quo vescebatur. Vel potest dici quod quamvis Joseph ita serviret, tamen de servitio cat non mirum est si istis iratus est: quia in domo regis praeerant talibus officiis, ex quibus facile poterant eum offendere. Haec est interpretatio somnii. Hodie non conceditur nobis exponere aliquod somnium, sed potius prohibetur. Non movebit quisquam manum aut pedem, etc. Hyperbolica est locutio, ad significandum magnam ejus esse potestatem. Vel possumus dicere, quod movere manum aut pedem, vocat hic magna negotia: sicut turrem aliquam construere, aut habitationem mutare, vel exeundo extra, vel intrando Aegyptum. Quod dicit: Ego sum Pharstivit eum stola byssina. Stola dicitur a stolon Graeco, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
gitabat abstrahere eũ a cistna
latenter et reddere patri. una¬
arbore fluit. siue liquidum re¬
maneat siue induretur ut gũ
pplũs. uelsi diuersi: de utioq po¬
pulo erant mercatores qui bẽ¬
diderunt ioseph. Eo tempore
descendens iidas. Reuertituir
ad narrandũ de alus filiis is¬
rael. uirũ a dolamitem. Iste
fuit opilio iude. et tamen ac¬
cersit sibi filiam eius ĩ uxorẽ
Ingredere ad uxorem fratris tui¬
.Nota multa ante legẽ tene¬
bant in consuetudine q̃ post¬
ea scripta sunt in lege ut est
istud quod iubet filiũ ad uxoiẽ
fratus ingredi et quod inseỹ¬
tibus precepit thamar, com¬
buri quasi inadult̾io de prehẽ¬
sam. Theristrũ. uestis est a deo
subtilis ꝙ mulier ꝑ eam poto
uĩdere asios. ip̃a tamen non u¬
detur infacie aperte. Ad unũ
concubitũ contubitũ concepit
Iudas nõ potest excusari quin
ex libidine sola pecierit concil¬
bitũ quia meretricẽ putabat.
chamar autem excusatur qr

Expanded text:
gitabat abstrahere eum a cisterna gitabat abstrahere eum a cisterna latenter et reddere patri. Unarbore sive liquidum remaneat sive induretur ut gummpopulus, vel si diversi, de utroque populo erant mercatores, qui vendiderunt Joseph. Eodem tempore descendens Judas. Revertitur ad narrandum de aliis filiis Israel. Virum adolamitem. Iste fuit opilio Judae: et tamen accersit sibi filiam ejus in uxorem. Ingredere ad uxorem fratris tui. Nota: multa ante legem tenebant in consuetudine, quae postea scripta sunt in lege: ut est illud, quod jubet, filium ad uxorem fratris ingredi, et quod in sequentibus praecepit Thamar comburi quasi in adulterio deprehensam. Theristrum vestis est adeo subtilis, quod mulier per eam potest videre alios: ipsa tamen non videtur in facie aperte. Ad unum concubitum mulier concepit. Judas non potest excusari quin ex libidine sola petierit concubitum, quia meretricem putabat: Thamar autem excusatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ restitucione. hanc partẽ ap¬
positam ad legem ab esdra. qͥ
potuit scire qui reges preces¬
serint ĩ populo esau. ante sau¬
lem regem israel. friuolum
enĩ uidetur dic̾e ꝙ moyses
Et hee sunt generaciones eiꝰ
Reuertitur ad generaciones
iacob premissas ut eas prose¬
quatur. Tunicã polimitam
et ex cet̾is pluribus que con¬
currerunt conflata est ĩuidia
et augmẽtata prebet eĩ dñs
occasiones peccandi eis qui
meruerũt. unde supra. Si ma¬
le egeris statim pcc̃m ĩ fori¬
bus aderit. uidi quasi solem
et limã. Ad hoc alludit somp¬
nũ quod si mater uiueret. sic̃
pater et fratres: eumadora¬
ret. Num ego ⁊ mater tua
hoc dicit pater ut ostendat sõp¬
nũ sme interpretacione esse
quia matri conuenire nõ pt̃
ut eũ adoret. et ꝑ hoc inten¬
dit lenre muidiam fratrũ
Et sedentes ut comederent.
absente ruden. quo solo nesti¬
ente inuentũ nouũ ꝯsilium
ut eũ uenderent. Ip̃e autem co¬

Expanded text:
in restitutione hanc partem apin restitutione hanc partem appositam ad legem ab Esdra, qui potuit scire qui reges praecesserint in populo Esau, ante Saulem regem Israel. Frivolum enim videtur dicere quod Moyses Et hae sunt generationes ejus. Revertitur ad generationes Jacob praemissas, ut eas prosequatur. Tunicam polymitam et ex aliis pluribus, quae concurrerunt, conflata est invidia et augmentata: praebet enim Dominus occasiones peccandi eis qui meruerunt. Unde supra. Si male egeris statim peccatum in foribus aderit. Vidi quasi solem et lunam. Ad hoc alludit somnium, quod si mater viveret, sicut pater et fratres, eum adoraret. Num ego et mater tua? Hoc dicit pater, ut ostendat somnium sine interpretatione esse, quia matri convenire non potest ut eum adoret: et per hoc intendit lenire invidiam fratrum. Et sedentes ut comederent. Absente Ruben, quo solo nesciente inventum novum consilium, ut eum venderent. Ipse autem co
Abbreviated transcription (Latin):
has tamen ymagines ne ĩ
deterius uertantur ꝓhibet
modo iacob ne habeat eius
familia. et effundens oleum
Scda uice oleum modo fun¬
dit. Tulit autem uxores su¬
as ⁊ filios ⁊cͣ. Quid est quod
dicit post mortem patris y¬
sacic totam sbãm suam quã
habebat esau in t̾ra chanaã
tulisse in monte seir. et ibi
de iniceps mansisse. cum ante
iam dictũ fuerit ꝙ esau iã
ĩ monte seir habitabat. et
inde eciam mouit ut ueniret
moccursum iacob fratris sui
et item a fratre recedens illuc
iterũ reuersus est. ut ibi habi¬
taret. Ad quod possumꝰ dic̾e
ꝙ ad funus patris celebrã¬
dum cũ pecunia sua accessit
.uel ꝓpter aduentũ patris le¬
ticia exhilaratus ut cũ fra¬
tre habitaret. uenit in terrã
chanaum et ibi moratus est
usqr ad obitum patris. Post¬
ea bero recessit ĩ montẽ seir
quod modo dicit. Reges autẽ
qui regnauerunt iñ terra e¬
dom. Uerismule est post com¬
bustionẽ legis per babilomios

Expanded text:
Has tamen imagines ne in Has tamen imagines ne in deterius vertantur prohibet modo Jacob, ne habeat sua familia. Et effundens oleum. Secunda vice oleum modo fundit. Tulit autem uxores suas, et filios. etc. Quid est quod dicit post mortem patris Isaac totam substantiam suam quam habebat Esau in terra Chanaan, tulisse in montem Seir, et ibi deinceps mansisse: cum ante jam dictum fuerit, quod Esau jam in monte Seir habitabat: et inde etiam movit ut veniret in occursum Jacob fratris sui: et item a fratre recedens illuc iterum reversus est, ut ibi habitaret? Ad quod possumus dicere, quod ad funus patris celebrandum cum pecunia sua accessit: vel propter adventum fratris, laetitia exhilaratus, ut cum fratre habitaret, venit in terram Chanaan: et ibi moratus est usque ad obitum patris. Postea vero recessit in montem Seir: quod modo dicit: Reges autem qui regnaverunt in terra Edom. Verisimile est post combustionem legis per Babylonios
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. stilz sepando arietes ab
ouibus usq ad horam ad aqͣn¬
di. ut tunc tantũ arietes as¬
cenderent oues. quando uirgas
in canalibus uiderent utriq
uidi em̃ ommia que fecit tibi
laban. Ecce ꝑdiuinũ responsũ
apparet eum nõ peccasse frau¬
de aliqua / iustũ erat eũ acci¬
pere aliam mercedem quai
uxores. quas dono debuisset ei
dare laban. Quasi uiderim
uultũ dei. Adulatur ne moria¬
uno die cũ tanto exercitu re¬
diret usq in seu. s illo ꝓfectꝰ
est. nõ tamen eodem die ꝑue¬
ut illuc. Quando grauissim
olor est.forsitan racionẽ phi¬
sice contingit ꝙ int̾ria die gra-¬
uior est dolor uulnerũ. Abicite
deos alienos ⁊c̾. Fortasse ali¬
qui erant insocietate iacob
qui colebant deos alienos. uel
aliter. Consuetudo erat apud
issos antiquos licet unũ solũ
deum crederent. ymagines
tamen quas dam habebant qͣs¬
⁊ uerabantur. nõ ꝙ deos crede¬
rent ut ydolatre s ut recor¬
darentur per eas sũmi dei

Expanded text:
Jacob. Scilicet separando arietes ab Jacob. Scilicet separando arietes ab ovibus usque ad horam adaquandi, ut tunc tantum arietes ascenderent oves, quando virgas in canalibus viderent utrique. Vidi enim omnia, quae fecit tibi Laban. Ecce per divinum responsum apparet eum non peccasse fraude aliqua, quia justum erat eum accipere aliam mercedem quam uxores, quas dono debuisset ei dare Laban. Quasi viderim vultum Dei. Adulatur, ne moriauno die cum tanto exercitu rediret usque in Seir, sed illo profectus est: non tamen eodem die pervenit illuc. Quando gravissimus vulnerum dolor est. Forsitan rationem physicam tangit quod in tertia die gravior est dolor vulnerum. Abjicite Deos alienos, etc. Fortasse aliqui erant in societate Jacob qui colebant Deos alienos. Vel aliter. Consuetudo erat apud illos antiquos, licet unum solum Deum crederent, imagines tamen quasdam habebant, quas verebantur: non quod deos crederent ut idololatrae, sed ut recordarentur per eas summi Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
sapidem quo puteus claudel¬
tur. Per hoc etiam patz ꝙ nõs¬
lus erat i acob. s socios de Son
patris sui adduxerat. Eleua¬
ta uoce fleuit pietatis est indi¬
ciũ. Auditis causis itineris. nõ
ꝙ pro tiore fratris exulasset
s pro uxore accipienda de gne
suo aduenisset. Os meũ ⁊ cart
mea. uerba pietatis sunt. Qͥ
Sicat. Quatunqz causa huc ue¬
neris iustũ est. ut te recipiam.
facere uoluisti. Quare ad hanc
uoluntatẽ te niclinasti. quast
dicat. in quo ꝓmerui hoc a te
fieri. Num pro deo. id est locodei
ut restituam quo ille abstulit
Tormiuit cũ issa et ex audunt
deus. In hoc apparet ꝙ non ex
sururia. Sz causa prolis tantũ
ennt concubitũ. non enĩ deus
in honestate exaudiret. Nichil
uolo. nunc scil accipere a te
de tuo. uel nullũ certũ p̾miũ
sz ꝙ deus michi dederit scdmũ
certam cõuencionẽ. Et omĩa
que nõ fuerint maculosa rcͣ.
subaud̃. Si accepero: argues
me defurto. Diuisit gregem

Expanded text:
lapidem, quo puteus claudeblapidem, quo puteus claudebatur. Per hoc etiam patet quod non solus erat Jacob, sed socios de domo patris sui adduxerat. Elevata voce flevit. Pietatis est indicium. Auditis causis itineris. Non quod pro timore fratris exsulasset, sed pro uxore accipienda de genere suo advenisset. Os meum, et caro mea. Verba pietatis sunt, quasi dicat: Quacunque causa huc veneris, justum est ut te recipiam. Facere voluisti. Quare ad hanc voluntatem te inclinasti? quasi dicat, in quo promerui hoc a te fieri? Num pro Deo ego sum; id est loco Dei, ut restituam quod ille abstulit? Dormivit cum illa, et exaudivit Deus. In hoc apparet quod non ex luxuria, sed causa prolis tantum emit concubitum. Non enim Deus inhonesta vota exaudiret. Nihil volo. Nunc scilicet accipere a te de tuo. Vel nullum certum praemium, sed quod Deus mihi dederit secundum certam conventionem. Et omnia quae non fuerint maculosa, etc. Subauditur: si accepero. Argues me de facto. Divisit gregem
Abbreviated transcription (Latin):
sentire uoluerint erit ꝯuigiũ
et firmũ censetur. Eciendũ
autem apud uetes patricr¬
chas hanc gr̃ãm collatã fuis¬
se eis a dño. ut cui benedicent
filio. ille multiplicabatur eciã
in tẽporalibus suꝑ cet̾os fres
suos. Dominũ tuũ illũ con
recipi eris. non ĩꝑfectionem
Si acceꝑit iacob uxorem. Nio̾
uult ei maifestare odum esau
ne pater odio hr̃ẽt Iacob filiũ
sũ. Tulit de lapidibus qui
iacebant ⁊cͣͫ. Uerismule est ꝙ
nõ solus ibat iacob eo ꝙ dor¬
mierit extra ciuitatẽ que ci¬
uitas prius uocata est luxa e
posteadicta est abillo bethel
ꝓpter uisionem quani uidit
iuxta ciuitatem dormiens la¬
pide supposito ad caput suum.
Quã terribilis est iste locus
Dignus reu̾entia cũ timore.
scalicet ꝓpter marestatẽ ibi ui¬
sam. Erexit intitulũ. Eignũ
scilz et mommentũ uisionis
sue et lapis iste quẽ erexi ⁊cͣ
Et cuutatẽ et ip̃m lapidẽ donũ
dei. id est bethel uocat. A mo iui

Expanded text:
sentire voluerint, erit conjugium, sentire voluerint, erit conjugium, et firmum censetur. Sciendum autem apud veteres patriarchas, hanc gratiam collatam fuisse eis a Domino, ut cui benedicerent filio, ille multiplicabatur etiam in temporalibus super fratres suos. Dominum tuum illum consrecipies: non imperfectionem. Si acceperit Jacob uxorem, etc. Non vult ei manifestare odium Esau, ne pater odio haberet Jacob filium suum. Tulit de lapidibus, qui jacebant, etc.. Verisimile est quod non solus ibat Jacob eo, quod dormierit extra civitatem quae civitas prius vocata est Luxa, et postea dicta est ab illo Bethel, propter visionem quam vidit juxta civitatem dormiens lapide supposito ad caput suum. Quam terribilis est locus iste. Dignus reverentia, cum timore scilicet propter majestatem ibi visam. Erexit in titulum. Signum scilicet, et monimentum visionis suae. Et lapis iste quem erexi, etc. Et civitatem, et ipsum lapidem domum Dei, id est Bethel vocat. Amovit
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ita interrogat. ⁊ ce
Illa enun que redolent ma¬
iorem emnittunt odorem q̃n
frangũtur. Sicut odor agͥ
plem scilicet floribus redolẽ¬
tibus. Ciui benedixit dñs.
Magnam habundanciã floꝵ
talium conferendo. Det tibi
deus de Rore celi et de pm¬
guedine terre. Hic ꝯtinet᷑
benedictio temporaliũ que
principaliter constat ĩ duos:
que comungit scilicet rore
celi ⁊ piiguedine t̾re. Si eĩ
epũs putans se ordinare a li¬
quẽ declericis ꝓprie ecclesie
ordinaret clericum alterius
ecclesie ei consimilem ille tũc
qui ita frandulenter accede¬
ret esset reuera ordinatus
nõ ille quẽ epus ordinare
putauit. Queritur eciam
si aliqua que fraude suppon¬
tur desponsanda aliciui uiro.
putanti aliain se desponsare
sibi si firmũ debet esse ꝯuigiui
Ssciendũ ꝙ ideo firmũ hr̃i
nõ debet. quia ĩnupciis qͥc¬
quid teneri oportet solo con¬
sensu utriusq ratũ efficitur.
Si tamen postea utriqz con¬

Expanded text:
quod ita interrogat: Tu esquod ita interrogat: Tu esilla enim quae redolent, majorem emittunt odorem, quando franguntur. Sicut odor agri pleni, scilicet floribus redolentibus. Cui benedixit Dominus. Magnam abundantiam florum talium conferendo. Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae. Hic continetur benedictio temporalium, quae principaliter constat in duobus quae conjungit, scilicet rore coeli, et pinguedine terrae. Si enim iquis episcopus, putans se ordinare aliquem de clericis propriae Ecclesiae, ordinaret clericum alterius Ecclesiae ei consimilem, ille tunc qui ita fraudulenter accederet, esset revera ordinatus, non ille quem episcopus ordinare putavit. Quaeritur etiam si aliqua fraude supponitur desponsanda alicui viro, putanti aliam se desponsare sibi, utrum firmum debeat esse conjugium. Sed sciendum, quod ideo firmum haberi non debet, quia in nuptiis quidquid teneri oportet, solo consensu utriusque ratum efficitur. Si tamen postea utrique con
Abbreviated transcription (Latin):
talem censum ut domos et
edificia dedit ysaac. Uende
michi pͥmogenita. uel pͥmo¬
genita aĩaliũ que extra par¬
tem contingebant maiori. uel
pͥmogenita dicebatur. sacerdo¬
tasis dignitas. nam de bene¬
dictione paterna nõ possumꝰ
hoc intellugere. In sequentib
em̃ dicit esau. En alt̾a uice
me supplantauit. pͥmogem¬
ta mea ante tulit. mõdo
item benedictionem fraude¬
subripuit. En maior quasi
dicat. non semꝑ uiua in sed
maior nec scio quando quid
igitur ualebunt michi pri¬
mogenita: Iura ergo michi.
non credit ei sme iuranẽto
quod paccũ teneat. Et len¬
tis edulio. Hic ostendit q̃
supradicta fuerit decoctio.
Ad torrentẽ gerare fodit pu¬
teos. Quia intorrente non
est aqua inisi ad horam post
pluuiam et statim defiit.
Nhunc dilatauit me domniꝰ.
Patet qr pro magno bono.
reputabant puteum ĩterra
asiena arenti. Benedicens
ergo ait illi. Tues ⁊cͣ. Non¬
dum point benedicionẽ. sed
p̾pacio est ad benedictionem

Expanded text:
talem censum ut domos et talem censum ut domos et aedificia dedit Isaac. Vende mihi primogenita: vel primogenita animalium, quae extra partem contingebant majori, vel primogenita dicebantur sacerdotalis dignitas. Nam de benedictione paterna non possumus hoc intelligere. In sequentibus enim dicet Esau: En altera vice me supplantavit, primogenita mea antetulit: modo item benedictionem subripuit. En morior, quasi dicat, non semper vivam, sed moriar, nec scio quando: quid igitur valebunt mihi primogenita? Jura ergo mihi. Non credit ei sine juramento, quod pactum teneat. Et lentis edulio. Hic ostendit quae supradicta fuerit decoctio. Ad torrentem Gerarae fodit puteos. Quia in torrente non est aqua, nisi ad horam post pluviam, et statim deficit. Nunc dilatavit me dominus. Patet, quod pro magno bono reputabant puteum in terra aliena arenti. Benedicens ergo ait illi: Tu es, etc.. Nondum ponit benedictionem, sed praeparatio est ad benedictionem: