comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
absentem in benedicti patris oculis deli¬
quissẽ  ꝑe TRUS Ego sc̃i uiri p̾cor¬
dus helisaei spm indeo messe. qui absen¬
ti discipulo presens fuit : GEEGORIUS¬
O portet petre ut interim sileas quatinꝰ
adhuo maiora cognoscas.: Gothorum
nam que temporibus. cum iex eorum
totila scm uirum prophetiae sp̃m ha
bere audisset : ad eius monasterium
pergens paulo longius sustitit ei que
se uenturum ee. nuntiauit Cuidũ
protinus mandatum demonasterio fuis¬
sec ut ueniret ipse sicut ꝑfide mͥtis fuit.
aniur dñi propheciae sp̃m haberet explorare
conatus est: Quidam uero eius spatarius rig¬
go dicebatur. cui calciamenta sua prebuit.
eumq indu iegalibus uestibus fecit. que quasi
insua ꝑsona pergeie addei hominem pͣcepit
incuius obsẽquio tres qui sibi precateris ad¬
herese consueuerant comites misit: Scilicet.
uult. ruderio. & blidin: ut ante serui dni
oculos ipsum. e̾e. regem totilam simulantes

Expanded text:
absentem in Benedicti Patris oculis deliabsentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo praesens exstOportet, Petre, ut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibus, cum rex eorum Totila sanctum virum prophetiae habere spiritum audisset, ad ejus monasterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset ut veniret, ipse, sicut perfidae mentis fuit, an vir Dei prophetiae spiritum haberet explorare conatus est. Quidam vero ejus spatharius Riggo dicebatur, cui calceamenta sua praebuit, eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cujus obsequio tres qui sibi prae caeteris adhaerere consueverant, comites misit, scilicet, Vult, Ruderic, et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum regem Totilam esse simulantes,
Abbreviated transcription (Latin):
a gerent. & eos tardior hora fatigaret
ambulantes inuenerunt initinere pratũ &
fontem. & que que poterant adiesitiendũ
corpus delectabilia uideri : Iunc uiator ait:
Ecce aqua. ecce pratu : ecce amoenus locus.
inquo possumꝰ ifici & parũ quiescere: ut
ualeanus iter nr̃m post modum incolomes
explere : Cumigitur & uerba aurib & lo¬
ca oculis blandirentur : actercia ad moni¬
tione persuasus consensit & comedit. Uesꝑ¬
tina uero hora : ꝑuenit adcellam Hesen¬
tatus aute uenerabili benedicto patri
sibi oratione̾ pecut Sed moxei uir sos
oo quod inuia egerat in properauit dice
Quid fr̃ malignus hostis quitibi per con¬
uiatorem tuum locutus .e semel tibi ꝑ sua¬
dere non potuit. secundo non potuit. at
tertio suasit: & te adhoc quod uoluit
ũperauit : Tunc ille seatũ infirmȩ su
mentis agnosc̃ens: eius pedibus ꝓ uolutꝰ.
tanto magis coepit culpam deflere. &
erubescere : quanto se cognouit etiam

Expanded text:
agerent, et eos tardior hora fatigaret agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicequod malignus hostis, qui tibi per conviatorem tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pendens quod ineiꝰ absentia ultra non
facerent: qu̾e presentem sibi esse insp̾u sci¬
rent .: Frater quoq ualentiniani eius¬
monachi ciuꝰ superius memoria feci : iur
at laicꝰ sedreligiosus Qui ut serui
orationem ꝑciperet. & germanu̾ fatrem
uideret. añnis singulis deloco suo adcella
eiꝰ ieuinus uenine consueuerat: Quadã
igitur die dumiter ad monasterium
faceret: se se illi alteruiator adiuncxit
qui sumendos initinere portabat cibos:
Ueni frater. sumamꝰ cibũ nelas semꝰ inuia:
Cui ille iespondit: Absit frater non facio
quia aduenerabilem patre̾ benedictum
ieiunus semꝑuenire consueui: Qui respon¬
so ꝑcepto: adhoram uiator conticuit
Sed cũ post haec aliquantulum itineris
spatium egissent :rursus amonut ut
manducarent Consentire noluit : qui¬
ieiunus ꝑuenue decreuerat.  Iacuit
quidam qui ad manducandum inuita¬
uerat: & cu̾ eo ieuinus ad huc ꝑgere ad
modicum consensit.: Cũq & iter longui

Expanded text:
pendens quod in ejus absentia ultra non pendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent. monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem Patrem Benedictum jejunus semper pervenire consuevi. Quo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit consentire qui jejunus pervenire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiare.
os & en̾i coellae fuit ut quoties ad
responsum aliquod egrederent᷑ fratres
cibũ potũq extra cellã minime sumerent:
Cũque hoc de usu regulae sollicite seruaret᷑
uadam die adresponsum fratres egres
sunt. in quo tardiori compulsi sunt hora
demorari: Qui manere uixta ⁊eligiosam
feminam nouerant: ciuius ingressi habita¬
culum supserunt cibum: Cumq iã tardius
adcellã redissent: benedictionem patris
exmort pecierunt.: Quos ille protin
ꝑcunctatus est dicens: Ubi comedistis. a¬
qui responderunt dicentes : Nus quam
Quibus ille ait : Quare ita mentimini÷
Num quid illius femine habitaculum non in¬
trastis: Nuquid hos atq illos cibos non
accepistis Nu quid tot calices nonbibis¬
tis ÷ Cũq eis uenerabilis pater & hospitiu
nulieris  & generacibors &numerun
potionum diceret: recognoscentes om̃a
que egerant adeiꝰ pedes treme facti ce¬
ciderunt sedeliquisse confessĩ sunt.
Ipse autem protinus culpa̾ peꝑcit. per¬

Expanded text:
nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, per
Abbreviated transcription (Latin):
prauis moribus semper grauis ese uita
bonoru tractare aliquid de euis mor
te conatisunt Qui inito consilio: uene¬
nũ uino miscuerunt: Et cũ uas uitreum
in quo ille pestifer potus habebatur.
sa manu signum crucis edidit: & uas qđ
longius tenẽbatur eodem signo rupit .:
Dic que confractum est: aesi in illo uase
mortis pro cruce lapidem dedisset. Intel¬
tis habuerat: quod portare non potuit
signum uitae.: At que alico surrexit:
& uultu placido. mente tranquilla: con¬
uocatos frs allocutus est dicens. Miserta¬
tur uri fr̾s omnipotens deus. quare inme
solitudinis rediit: & solus insupernis¬
pectoris oculis habitauit secum ꝓ
PETRUS

Expanded text:
pravis moribus semper gravis est vita pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus morte aliqui conati sunt, qui inito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, edictus signum crucis edidit, et vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intelrtis habuerat, quod portare non potuit signum vitae: atque illico surrexit, et vultu placido, mente tranquilla convocatos fratres allocutus est, dicens: Misereatur vestri, fratres, omnipotens Deus; quare in me solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr
Abbreviated transcription (Latin):
Preconio itaq eximiae conuersationis: ce¬
e nomen eius habebatur .: Nonlong
autem monasterium fuit cuius congre¬
gationis pater defunctus:: Omnis texillo
congregatio adeundem uenerabilem
benedictum uenit & magnis precibus
ut ei pre esse deberet pecut. Qui
negando distulit: suis illorum que
fratrum moribus conuenue nonposse
praedixit. ⁊ Sed uictus quando que
precibus: assensum dedit: Cumq ineo¬
em monasterio. Agularis uitae cusi¬
diam teneret : nulli q ut prius perae¬
tus inlicitos indexteram leuam que
partem deflectere: a conuersationis iti¬
nere liceret: suscepa fratres insane se¬
uientes semet ipsos prius accusare coe¬
perunt: quia sibi hunc pre esse popos¬
cerant. quorũ scilicet torcitudo. innor¬
ma eius rectitudinis offendebat .⁊
umq sibi sub eo conspicerent inlicita
non licert. & se dolerent adsueta relin¬
quere duarum q essec quod mm̃te
ueteri cogebantur noua meditari sicut

Expanded text:
Praeconio itaque eximiae conversationis cePraeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
precipitur : ut laeuitae auiginti quinq
annis & supra ministrare debeant : ab an-¬
no uero quinquagesimo. custodes uasorum
fiant .: PETRUS Iam quidem prolati tes¬
moni mihi aliquantum intellectu
inter lucet sedtamen hoc plenius postu
lo exponi: GRERORIUS Liquae petrȩ.
quod inuiuentute carnis temptatio fer¬
ueat: ab anno autem quinqua gesimo
lor corporis frigescat: Uasa tiutem
sacra sunt : fidelium mentes: Electi ergͦ
cum adhuc intemptatione sunt: sub ese
eos acseruue necesse est. & obsequuis
laboribus que fatigari: Cum uero iam
mentis a etate tranquilla calor reces¬
serit temptationis custodes uasorum
sunt. quia doctores animarum sunt:
Pateor placet quod dicis.:
Sed quia prolati testimonii clausa reserasti:
quaeso ut deuita iuisti debeas ea que sunt
inchorta percuriere.: GREGORIUS¬
Recedente igitur temptatione: uir dei
quasi spinis erutis. exculta terra : deuir¬
tutum segete feratius fructum dedit:

Expanded text:
praecipitur , ut levitae a viginti quinque praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellectus interlucet: sed tamen hoc plenius exponi postulo. Gregorius. Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr. Fateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, percurrere. Recedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
uix capenet. &iam pene deserere here¬
mum uoluptate uictus deliberaret .:
Cum subito superna gratia respectus.
adsemet ipsum reuersus est: atq ura¬
carum & ue prium uixta densa suc cres¬
cere fru tecta conspiciens exutus indum̃to:¬
nudum se in illis spinarum aculeis. & urticarũ
incendus proiecit .: Ibique diu uolutatus to¬
to exeis corpore uulneratus exiit . Et per
cutis uulnera eduxit acorpore uulnus
mentis: quia uoluptatem traxit indolor
Cumq bene penaliter arderet foris: extin¬
xit quod inlicite ardebat intus.: Uicit
ita que peccatum : quia mutauit incendiũ:
Exquo uidelicet tempore. sicut post discipui¬
lis ipse per hibebat. ita in illo est temptatio
uoluptatis edomita. uitale inse aliquid
minime sentuet:: Coeperunt post mołu
multa iam mundum relinquere: atque
ad eius magisterium. festinare .: Liber quip¬
pe atemptationis iuitio: iuie iam factus
est uircutum magister : Vnde & ꝑ mossen

Expanded text:
vix caperet, ut etiam pene deserere erevix caperet, ut etiam pene deserere eremum voluptate victus deliberaret; cum subito superna gratia respectus, ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruticeta conspiciens, exutus indumnudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in dolorem. Cumque bene poenaliter foris arderet, exstinxit quod intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
Quem dum uestitum pellibus inter fritet¬
ta cernerent: aliquam bestiam eẽ crede¬
derunt Sed cgnoscentes dĩ famulum
corum multi adpietatis gratiam abesti ali
mente mutati sunt Nomen itaq eius.
per uicina loca cunctis innotuit ⁊ Factum¬
que est : ut exillo iam tempore. amultis fre¬
quentari coepisset Quicum ei cibo defer¬
rent corporis. ab eius ore in suo pectore
alimenta seferebant uitae : Quadam¬
uero die dum solus esset: temptator ad
uulgo merula uocatur : circa eius fatiem
uolitare coepit. eius que uultui inportune
insistere: ita ut capi manu posset. si hane
iuir sc̃s tenere uoluisset⁊ Sed signo onlicis
edito : recessit auis : Tanta autem carnis
temptatio aui eadem recedente secuta est:
quantam uir sc̃s num quam fuerat exꝑtus:
Quan dam namque aliquando seminamt
uiderat: quam malignus sp̃s ante eius
mentis oculos seduxit : Ianto que igne
serui dei animum inspecie illius accen¬
dit: ut se meius pectore amoris flamma

Expanded text:
quem dum vestitum pellibus inter frutequem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant vitae. CAPUaque avis, quae vulgo merula vocatur, circa ejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut capi manu posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset; sed signo crucis edito recessit avis, tanta autem carnis tentatio avi eadem recedente secuta est, quantam vir sanctus antea nunquam fuerat expertus. » Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos adduxit, tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in ejus pectore amoris flamma
Abbreviated transcription (Latin):
paschali cum alimentis que sibi parauerat.
adlocum tetendit. & uirum dei per abrup¬
ta montium. per concaua uallium pi
defossa terrarum que siuit eum que late¬
ie inspecu repperit.: Cumque oratione
facta &̾ benedicentes omnipotentem dnm¬
consedissent. pose dulcia uitae conloquia.
isqui aduenerat praesbiter dixit : Surge¬
& sumamus cibum: quia hodie pascha est :
Cui uir dei respondit dicens: Scio quia
pascha est: quia uidere temerui : Longe
quippe ab hominibus positus quiadie eo ddẽ
paschalis esset sollemnitas ignorabat ⁊
Uenerabilis autem praesbiter rursus asser¬
uit dicens.: Ueratiter hodie resurrectionis
dominicae paschalis dies est: abstinert
tibi minime congruit. quia et ego ad hoc
missus sum: ut dona omnipotentis dñi
pariter sumamus: beneeentes igitur dim̃:
sumpserunt cibum., Expleta itaq refectio¬
ne & colloquio : ad aeccłam praesbiter reces¬
t. Eodem quoq tempore. hunc inspec
ti tantem etiam pastores inuenerunt :

Expanded text:
Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facta, benedicentes Dominum omnipotentem consedissent, post dulcia vitae colloquia, is qui advenerat presbyter dixit: Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter recessit. Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
in longissimo fune religatum. romanus depo¬
nere panem consueuerat: inqua etiam
iesti paruũ tinctinabulum inseruit. ut ad
sonitum tintinabuli uir dei cognosceret .¬
quando sibi iomanus panem p̃beret. quem
exiens acciperet: Sed antiquus hostis uniꝰ
caritatem in uidens. alterius refectioni.
cum quadam die sub mitti pane̾ conspicerit.
lactauit lapidem : &t intinabulum fregit :
Romanus tamen modis congruentibus minis¬
trare non desiit Cum uero iam omnipo¬
ens deus & romanum uellet alaborẽ
quiescee. & benedicti uitam in exemplũ
hominibus demonstraie ut posita super
candelabrum lucerna claresceret. quatinus
omnibus qui indomo dĩ funt lucereta Cui¬
dam praes bitero longuus manenti qui
efectionem sibi in paschali festiuitate pa¬
sauerat  peruisum dñs apparere dignatꝰ
.ẽ. dicens÷ Iutibi delitias praeparas &e ser¬
uus meus illo in loco fame crutiatur: Qui
protinius surrexit atq in ipsa sollemnitate

Expanded text:
in longissimo fune religatum Romanus depoin longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congruentibus ministrare non desiit. Cum vero jam Deus omnipotens et Romanum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa solemnitate
Abbreviated transcription (Latin):
duistans frigidas atq per spicuas emanabia¬
quas Quae illic uedelicet aquarum abun¬
dantia in extenso prius lacu colligitur:
ad postremum uero mamine diriuatuni
Quoddum fugiens pergeret : monachus quidam
nomanus nomine hunc eumten eppeeside
quo tenderet ⁊e qui siuit : Cuius cum deside¬
rium cognouis sec & secretum tenuit & ad¬
uitorium inpendit: eique sc&e conuersatio¬
nis habitum tradidit: & in quantum licuit
ministrauit: Uir autem dei adeundem
locum per ueniens: in artissimo specuse tibo¬
didit: tribus que annis excepto iomano
monacho hominibus in cognitus mansit .:
Qui uidelicet romanus non longe inmonaste¬
rio sub adeo dati patris regula degebat :
Sed pie eiusdem patris sui oculis furabatur
horas & quem sibi ad manducandum sub¬
ripere poterat: diebus certis benedicto
panem serebat ⁊ Adeundem uero specum
a romani cella iter nonerat: quia excelsa
desuꝑ rupis eminebat: Sed exeadem rupe

Expanded text:
distans, frigidas atque perspicuas emanat adistans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem Dei ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe
Abbreviated transcription (Latin):
sus ablatis secum utrisq fracti capisterui
partibus: se secum lacrimis in orationem dedit
Qui aboratione surgens. ita uixtase uas sanum
nulla potuissent. Mox autem nutrioem
suam blande consolatus: et sanum capisterium
seddidit quod fractum tulerat.: Queres
in leco eodem acunctis est agnita. atque in
tanta admiratione habita : ut hoc ipsum
capisterium. euis loci in colae inaecclae
ingressum suspenderent: Quatinus & prae¬
sentes & secuturi omnes agnoscerent. bene¬
dictus puer conuersationis gratiam a
quanta perfectione coepisset : quod annis
multis illic ante oculis omnium fuit. & ioq
adhaec lango bardorum tempora super
fores a eccłae pependit.: Sed benedictus
plus appetens mala mundi perpeti qua
laudes prodeo laboribus fatigari. quam
uitae huius fauoribus excolli : nutricem
suam occulte fugiens: deserai loti se cessum
petut tui sublacis uacabulum est iisiua
pomana urbe quad raginta fene malibus

Expanded text:
sus, ablatis secum utrisque fracti capisterii sus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se vas sanum igia potuissent Mox autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala mundi perpeti quam laudes, et plus pro Deo laboribus fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus
Abbreviated transcription (Latin):
successit Ualentiano quoque: qui annis mul¬
tis latera nensi monasterio prefuit: Simpli¬
cio : qui congregationem illius. post eum tercius
iexit.: Honorato etiam : qui nunc adhuo celloe
eius in qua prius conuersatus fuerat pre.ẽ.¬
Hic ita que cum iam relictis littercrum studus.
petere deserta decreuisset: nutrix quae hunc
arcius amabat. sola secuta ẽ. : Cum que ad
locum uenisset. qui fide dicitur. mubtisque ho¬
nestioribus uiris caritate se illic detinentibus
nutrix illius. ad purgandum triticum: auicinis
mulieribus praestari sibi capisterium petut :
uod super mensam in caute derelictum. casu
accidente fractum est : sic quae ut induabus
partibus inuenuetur diuisum. Quod mox¬
ut rediens nutrix illius inuenit : uehemen¬
tissime flere coepit. quia uas quod praestitu
acceperat: fractum uidebat.: benedictus
autem seligiosus & pius puer. cum nutricem
suam flere conspiceret: eius dolori conpas¬

Expanded text:
successit; Valentiniano quoque, qui annis mulsuccessit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, prHic itaque cum jam relictis litterarum studiis petere deserta decrevisset, nutrix quae hunc arctius amabat, sola secuta est. Cumque ad locum venisset qui Enfide dicitur, multisque honestioribus viris charitate se illic detinentibus,nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coepit, quia vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compas
Abbreviated transcription (Latin):
UIT UIR UITE UENERABIB GRACIA
benedictus. & nomine : Ab ipso puericiae¬
suae tempore. corgerens senile: aecatem quip
moribus transiens nulli animum uoluptat
dedit : Seddum in hac terra adhuc esset. quo
temporaliter libere uti potuisset: dispexit iam
quasi aridum mundum cum flore.: Qui liberiori
genere exprouintia musĩae exortus: romae lib¬
alibus litterarum studiis traditus fuerat.
Sed cum exeis multos ue ꝑ abrupta uitiorum
cerneret eum quem quasi in ingressum mun¬
di posuerat retraxit pedem: nesiquid descien¬
tia eius attingeret. ipsẽ quo que post̃ modum
in inmane precipicium totus iret:: Dispectis
itaque litterarum studus: relicta domo reb¬
q: patris : soli deo placere desiderans scae con¬
uersationis habitum quaesiuit Recessit
igitur scienter nescius: & sapienter indoctus:
Huius ego omnia gesta non didici: sed pauca
quae narro quattuor discipulis illius restren¬
tibus agnoui: Constantino scilicet: ⁊ Euerentis¬
io ualde uiro. quii in monasteri regimi

Expanded text:
uit vir vitae venerabilis, gratia Benedictus et nomine, ab ipso suae pueritiae tempore cor gerens senile. Aetatem quippe moribus transiens, nulli animum voluptati dedit: sed dum in hac terra adhuc esset, quo temporaliter libere uti potuisset, despexit jam quasi aridum mundum cum flore. Qui liberiori genere ex provincia Nursiae exortus, Romae liberalibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine
Abbreviated transcription (Latin):
ra pro deuoto femineo sexu senciant om̃es
tinmi leuamen: quicumque cetebrant
tuam commnemoracioneni: assiste parata
effec̃tum sit tibi studium assidue orare ꝓ
populo dei: que merinsti saluatorem porta

Expanded text:
pro devoto femineo sexu. Sentiant omnes tuum juvamen, quicunque celebrant tuam commemorationem. Assiste parata effectum. Sit tibi studium assidue orare pro populo Dei, quae meruisti benedicta
Abbreviated transcription (Latin):
biens. ut ab illius dextera poculum sumeret: sed mar¬
tinus ebibit. paterã prb̃o suo tradidit. nullũ scilic&
existimans digniorẽ. qui post seprior biberetnec in¬
tegrum sibi fore si aut regem ipsũ aut eos qui a
rege erant ꝓximi presbiterio prestulisset Quod
factũ imꝑator om̃sq qui tunc aderant ita admira¬
ti sunt: ut hoc ipsũ eis in quo contẽpti suerant pla¬
ceret Cȩleberrimũ quȩ ꝑ omne palatiũ fuit: fecis¬
se martinũ in regis prandio. quod in infimoꝵ iudicũ
conuiuiis ep̃oꝵ nemo fecisset: Cidemq maximo lon¬
ge ante p̃dixit futurũ : ut si ad italiam pergeret
quo ire cupiebat. bellũ ualentiniano imꝑatori in¬
serens: sciret se pͥmo quidẽ impecu suturũ. eẽ. uictorem:
sed paruo post tempore. eẽ. periturũ: Qđ quidem ita
uedimus Nam pͥmo aduentu eiꝰ ualentimanus in fugam
uersus est. Dem post annũ sere resũptis uirib capcum

Expanded text:
biens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Marbiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum
Abbreviated transcription (Latin):
eius paraicipem esse non posse. qui imꝑatores unũ regnon
alterum uita expulisset: Postremo cum maximꝰ se hion
sponte sũpsisse imꝑium adfirmaret. sed impositã. Nbua¬
manu a militib diuino nutu regni necessitate. defenis¬
se & ñ alienã ab eo dĩ uoluntãtẽ uideri pęnes quem
iam in credibili euentu uictoria fisset: nullũq ex ad¬
uersarus nisi in acie obcubuisse : tandem uictus ueli
ratione uł p̃cib ad conuium uenit: Mirum in modum
gaudente rege quod id impetrasset: Conuiuȩ aut̃ ad¬
erant uelutt ad diem festum euocati. sũmi atq illus¬
tres uiri p̃fectus. idemq consul euodius: uir quo nichil
umquãꝰ iustius fuit: comites. duo summa potestate
prȩditi frat̃ regis & patruus I ipse autẽ fellula usst
regem posita consederat: Ad mediũ fere conuiuium.
ut̃ moris ÷ pateram regi minister optulit: Ille sep̃
ad modũ ep̃o. potius dari iubet: expectans atq am¬

Expanded text:
eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martregem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque am
Abbreviated transcription (Latin):
angłs uisus: eluere uulnera. et salubri unquine con¬
tusi corporis menbra contingere: Atq itã postero
die restitutus ÷ sanitati: ut nichil unꝗ pertulisse in¬
cõmodi putaretur Sed qr longũ ÷ ire ꝑ singula:
susficiant haee uł pauca de plurimis: satisq sit nos
et in excellentib ñ subtrahere ueritatẽ: & in multis
uitare fastidiũ: Atq ut minora tantis inserã : quãuis
ut est nr̃oꝵ aetas temporũ quib iam deprauata. o¬
ninia atq corrupta sunt pene p̃cipuũ sit adulatio¬
Niregie sacerdotalem ñ cessisse constantiã Ix xni¬
um̃ ad imꝑatorẽ maximũ ferocis in gemi uirũ.
et bellorũ ciuiliũ uictoria elatũ. plures ex di
uersis partib ep̃i conuenissent. et sȩda cirea pͥncipẽ som¬
neus adulatio notaretur: seq de genen in constanda regie
ilientela sacerdotalis dignitas: subdidisset : in solo no
dno aplica auctoritas ꝓmanebat: Nam et si ꝓaliqͥb

Expanded text:
angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine conangelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire liuores: adque ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diu orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
et sidelis ingenu. cum filia euis grauissimis quarcane
febrs: ureretu epla marani quae casi ad eu delaie¬
tiũ suerat. pector puellȩ in ipso accensu ardoris inse ruet ata
statumq fugata sebris .ẽ. Quae res apud arboru intan¬
nũ maluit: ut statim puellã dõ uoueret. & perpetuae
urgrritat dicitret : Profectusq ad martinũ. pueua
ci ꝓresens obuircutũ eiꝰ testimoniũ. quae ꝑ absentem
licet furata eẽ. obtulit : neq ab alio eam quẽ a mar¬
ano. habitu irguitatis imposito. passus ÷ eonseciana
futurus exẽpli.cum oculũ grauit᷑ dolere cȩpisset.
enũ pupillã eiꝰ crassior nubes suꝑducta texistetset¬
culum ei marcinꝰ pęniculo contigit: pristinãq sani¬
tacẽ sublato om̃i dolore restituĩt:P
Ese aut̃ cũ casu quodã e&̃. de cȩnaculo deuolutꝰ.
et per confragosos scalae gradus decidens. multis uul¬
nerib ẽẽt. ad fectus : cum ex animis iam iaceret incel¬
lula et in modicis dolorib cruciaretur  nocte ei

Expanded text:
ingenii, cum filia eius grauissimis quartanae febribus ureretur, epistulam Martini, quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. quae res apud Arborium in tantum ualuit, ut statim puellam Deo uouerit et perpetuae uirginitati dicarit: profectusque ad Martinum puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecrari. futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei
Abbreviated transcription (Latin):
cie horrentib cunctis osculatus ÷ atq benedixit:
Statimq omĩ malo emundatꝰ. postero die ad ȩcclã
ueniens nitenti cute. grãs ꝓsanitate quã receꝑat
agebat: Sed nec hoc p̾rȩc̾eundũ ÷ : qđ simbrię uesti¬
m̃to eiis cilitioq detractae: crebras suꝑ insirmantib ege¬
re uirtutes: Nam cũ aut digitis illigatae aut collo indi¬
te suogi ꝑsepae ab egrotantib morbos essugauero¬

Expanded text:
cie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: cie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaver
Abbreviated transcription (Latin):
inquit aliqͥd potestatis: hos deuora: Tũ uͦ ac si candes
ferrũ faucib accepissec. Longe reducts dentib digitos
beati uiri uitabat attingere: Et cum fugere de obsesso
corpore pęnis & cruciatib cogeret᷑ nec tam̃ exire ei
ꝑ os liceret : feda relinquens uestigia. fluxu uentris
gestus est.UIII.¬
egestus est:
N terea cum de metu atq impetu barbarorũ subita
ciuitatẽ fama turbasset: dȩmoniacũ ad se exhiberi
ubet: Imꝑat ut an uerus.ẽ&. hic nuntiis fateretur Tc̃
c̃fessus ÷ sedecim dȩmonͤas fuisse. qui rumorẽ hunc per
popłm disseminassent ut hoc saltm metu ex illo mar¬
tinus oppido fugarȩcur. barbaros nichilminꝰ quã ir¬
ruptionẽ cogitare: Ita cum haec immundus sp̃s media
in eccła faceretur : metu et turbatione praesenti ci¬
uitas liberata est:
pud parisius uͦ dum portã ciuitatis illiꝰ magnis
secũ turbis euntib introiret Lȩprosũ mirabili fa¬

Expanded text:
inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Iegestus est. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugareirruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiritus in media ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est. uero, dum portam ciuitatis illius magnissecum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili fa
Abbreviated transcription (Latin):
implicit᷑ tenebatur: Spondec gͦ se si de puero demon
fiusset ex actus xp̃ianũ fore: Ita martinꝰ imposita
manu puero: immundũ ab eo spm eiecit. Suo uiso tetra¬
duis dñm nr̃m iħ̃m credidit: statĩq caticuminꝰ sactꝰ. nec
multũ post baptitatus ÷ : semꝑq martinũ salucis suȩ aue¬
torem miro coluit affectu ¬
eRidem tempus in eodẽ oppido ingressus patris fami¬
uas cuiꝰdã domũ in limine ipso restict : dicens. horri¬
bile in attio domꝰ dȩmoniũ se uidere: Cui cũ ^ discederet
imꝑaret : quendã e samilia qui in interiore parte aediũ
morabatur arripuit Sȩuire dentib miser cȩpit: & obui¬
os quoscũq laniare Cõmota domꝰͥ familia turbata. po¬
płs infugã uersus : Martinꝰ se furenti obiecit: ac pͥmũ
stare ei imꝑat. Sed cum dentib fremeret. hi antiq ore
morsũ minaret᷑ : digitos ei martinꝰ inos intulitꝰ. Si habes

Expanded text:
implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ieori acturus. Ac pͥmũ quae erant illiꝰ familia rĩa
in istius modi reb arma. solo ꝓstratꝰ orauit: Deinde
aegrã intuens: dari sibi oleũ postulat: Qđ cũ bene¬
diorisset. in õs puellȩ uim seĩ liquoris insudit. statĩq
uar reddita :: Tum paulatĩ singula contactu euisꝰ
cepunt. mbra uuiscere : donec furmatis gressib popło
teste surrexit:
⁊odeis Eempore tetradui cuiꝰdã proconsularis uiri
seruus. demonio correptꝰ: dolendo exitu cruciabat᷑
Nogatꝰ gͦ martinꝰ ut ei manũ imponeret: deduci
eñ ad se iubet: Sed nequã sp̃s nullo ꝓferri modo
ex cella inqua enet potuit: ita in aduenientes ra¬
bidis dentib sȩuebat: Tunc tetradius ad genua be¬
atiuiri aduoluit᷑ : orans ut addomũ in qua demoni¬
acus habebatur ipse descenderet : Tũ uͦ marcinus
negare : se ꝓsani & gentilis domũ adire non posse:
Nam tetradius eodẽ tẽpore adhuc gentilitatis errore

Expanded text:
vus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria vus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore
Abbreviated transcription (Latin):
parte p̃ mortua: uux tenui sp̃u palpitabat: Tristes
ad solam funeris exspectationẽ assistebant ꝓpinqͥ cũ subi¬
ꝑat̾ puellȩ cõpit : currit exanimis pro silia rogaturus:
tanferte mart̾inꝰ ium eccłam suerat ingressus. Ibi in spec¬
tenu popło nnultisq aliis ep̃is p̃sentib heiulans seree
genua eius amplecut᷑. dicens. E ilia mea mora miseio
genere languoris : & qđ ipsa ÷ morte crudeluis. solo spi¬
iuiuit.sam carne p̃ mortua Rogo ut eam ad eas atq bȩ¬
nedicas: consido enĩ: qđ ꝑ de reddenda sit sanitati. Qua
Alle uoce c̃ fusus obstipuit & refugit: dicens hoc suae
Neẽ. uirtutis : senẽ errare iuditio ñ esse se dignũ per
quẽ dñs signũ uirtutis ostenderte: Perstare. uehemtus
flens pat̾  et orare. ut ex animẽ usitarets. Postremo
a carcũstantib ep̃is ire cõpulsus  descendit a domum
nuelle: Ingens turba ꝓforib : expectans. qͥd na seruiis¬

Expanded text:
parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, cum subipater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei ser
Abbreviated transcription (Latin):
to eũ gladio peteret: reiecto pallio nudã ceruisem
ꝑcussuro p̃biut Nec cunctat᷑ ferire gentilis. Sed cum
uext̃am altuis extulisset. resupinus ruit: consterna¬
usq diuino metu ueniã ꝑ̃cabatur: dale destru¬
Ee dissimile huic fuit illud: Cũ eum idola destrri¬
entẽ cultro quidã ferire uoluisset: in ipso iet segru
ei de manib excussũ ñ cõparuit: Plerũq aut̃ ẽtradicen¬
tib sibi rusticis ne eoꝵ fana destrueret: ita p̾dicatione
scã gentiliũ animos mitigabat: ut luce eis ueritatisi
ostenfa ipsi sua templa subuerterent: Curationũ uͦ
tã potens in eo gr̃a erat : ut nullus fere ad eũ egro¬
tus accesserit: qui ñ continuo recepit sanitatẽ: Quod
uel  conseq̃n liquebit exemplo: +¬
RtcitRis puella quȩdã dira paralisis egritudinę
tenebatur : ita ut iam ꝑ multũ tempus nullo ad
humanos usus corporis offitio fungeret᷑ Om̃i ex

Expanded text:
to eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem to eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternausque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destrentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex
Abbreviated transcription (Latin):
stitirepumullitudo gentliũ.: adeo ut ñ abiq eniuriat
su  epulsus. Itaq secessit ad ꝓdeina locdsb iqupirt¬
diũ cilitio  tectꝰ et cinere. ieunans semꝑ atqu orans
p̾eabatur ad dñm: ut qe templũ illud euertere humana
manus ñ pocuisset : uirtus illud diurna ditũe etulicune
subius ẽ uo angłi hastati atq scutati instar miliciae
ulessis se obtuler̃: dicentes missos se a dño u rusticao
cũ deuous impleret: Ita regressus ad nicum ⁊ anspesdar¬
tib gentiliũ turhis et qͥescentib. dũ ꝓfanã edene usq
ađ fund am̃tit dirueret. aras om̃s atq simulacra re¬
degit in puluerẽ Quo uiso rustici. cũ se incelligecer
duno nutu obstupe factos atq ꝑ t̾ritos. ne episcopo
negligenda. quȩ sibi adẽẽ non possent fera. Ubi du
sreliã in pago eduoꝵ gestũ sit. referã ia ibi dũ
templũ uidem euerteret: furens gentiliũ rusticoꝵ
in eũ irruit multitudo Cũq unus audatior cet̾is stric¬

Expanded text:
stitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rustitum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamdegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stric
Abbreviated transcription (French):
doberrimno ngnẽ emimisssetꝰ inpxinia unmo aaherentẽ
domũ: agent uento pꝰãmarũ globi ferebane÷ Se ente
martin adlueret i  tepido cursu tecau domi scandit obi¬
uũ se a duementb flamis inferens: u le mifũ iumodu
cerneres cont̾ uim uenti ionẽ recorquer nutic opudũ¬

Expanded text:
berrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compu