comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suram quando moueturad ea que nõ deb.
Mensuram trascendens. qũado mouetur
alit̾ quam delet. Didinem appetitus trãs¬
greditur: quando ca appetimus: que appet̾c
non debemus. Mensuram appetitus non
tenct. quando etiam ea que appetenda sũt:
alit̾ appetimus: quam debemus. Sic igitur.
culpa prima:ꝯ pena ultuna. duo media
inmente. Concupistentia mali: culpaet
pena incarne. In quib peccati originał
radix osistit. Qma igitur card humana a
pentib cũ mortalitate seminatur. Ineoip̃o
talitatis infirmitas causa ẽ. quani sequit᷑
ꝯcupiscendi necefsitas. Caro igitur que
inꝯcupiscentia seminatur: cum morta¬
litate concipitur. cũ necessitate xupiscen¬
di nascitur. In eo a quo seminatur: culpã
ht̃ ⁊ actum culpe. In eo qd̾ seminatur: nec
culpam ht̃. nec actũ culpe set causam. In
co quod nascit᷑ causam culpe ⁊ culpani habet
set actum non habet. Cansaculpe cormptio
mortalitatisest. C ulpa: ꝯcupistentia est. Ac¬

Expanded text:
 quando movetur ad ea quae non debet; mensuram transcendens, quando movetur aliter quam debet. Ordinem enim appetitus transgreditur, quando ea appetimus quae appetere non debemus. Mensuram autem appetitus non tenet, quando etiam ea quae appetenda sunt aliter appetimus quam debemus. Sic igitur ex culpa prima et poena ultima duo media in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso talitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscendi necessitas. Caro igitur quae in concupiscentia seminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet. Causa culpae corruptio mortalitatis est, culpa concupiscentia est. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
t̾m: quomodo anima illuis peccati quod ꝑ
solam carnem. ⁊ insolam carnẽ descendit.
ꝑticeps fiat. Nam carosine anima quomõ
ma peccatum nõ fuit: quomodo ꝑcarnem.
aut incarne: ad animam peccatũ transi¬
non fluit: ex carne illud postinod̾ anima ñ

Expanded text:
terum quomodo anima illius peccati quod per terum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima quomodo pma peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transinon fuit, ex carne illud postmodum anima non
Abbreviated transcription (Latin):
tem tolleret questionis excepto eo solo.
ꝙ fides catholica magis credend̾ eligit. ani¬
mas cotidie corporib iinificandis sotian¬
das: de nichilo fien: quam ẜ corporis na¬
turam cicarnis hũane proprietatẽ de tra¬
duce propagari. Si aũt anme extradu¬
ce ẽẽ dicerentur: non tanta questio esset
quia manifestior iustitia esset: in eo qd pet¬
catũ originale. a patrib infilios transue dr᷑.
Set nos si occulta dei iudicia ratioẽ ꝯprelẽ¬
dere non possumus tñ pro soluendis dubi¬
is dubia alia asserere non debemus. Que¬
ritur tñ si anime extraduce non sunt quõ
peccato pentum filui obnori suefficiuntur.
Quod enim inparente pectatũ est. ꝓ illam
utiq naturam solam infiliũ descendit q̃
sola ꝑgn̾ãtionem a patre inflliũ transit.
siu̾m est. duo nobisquerenda occurrunt.
Unũ silicet quomodo ꝑsolam carnẽ. siñ
anima peccatũ a patre infiliũ transcat. al¬

Expanded text:
tem tolleret quaestionis, excepto eo solo tem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiuntur? Quod enim in parente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. r. Quod si verum est duo nobis quaerenda occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, al
Abbreviated transcription (Latin):
to amma pro anmmia reddi iubet᷑: quid nisi
in eo ꝙ nec dum formatum est: animã
adhuc non esse ostendit᷑. Ut indelicet ꝙ̃ ad¬
modum inprimo hoĩc priuscorpus forma¬
tume de inde animam infusam legimus:
ita etiam et insubseꝙ̃ tib om̃ib prius ĩ
uulua: corpus humanũ ĩforman: de inde
animam inflindicredamus. Quod si cui
forte mirum uideatur: quomodo pat̾nũse¬
men inuulua ante animationẽ ł crest̾e
possit. uel uegetari: uel etiam usq ad ip̃ã
humani corporis effigiẽ promoũ̾i: uide¬
at quomodo arbusta. ⁊ plante et g̾ͥmina
uniu̾sa eiusmodi animã habentia sola in¬
niditate negetant᷑. ⁊ crescũt. ⁊ motu suo
ĩ formam proprio gen̾i ꝯuenientẽ ꝓdu¬
cuntur. hus igit᷑. ⁊ huiuscemodi rationi¬
b: probabłe scm̃ est.aimam extra duce
non esse: set nouas de nichilo creatas no
Inquib tñ oĩb nulla unꝙͣ ratio siue auc¬
toritas in tm̃ preualere potuit ut dubiet.¬

Expanded text:
to anima pro anima reddi jubetur, quid nisi to anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formatum est animam adhuc non esse ostenditur? Ut videlicet quemadmodum in primo homine prius corpus formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam usque ad ipsam humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationibus probabile factum est, animas ex traduce non esse; sed novas de nihilo creatas novIn quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubieta
Abbreviated transcription (Latin):
suic substantia sũptum esse credere debe¬
iuis. S et quia corpus ꝑ mat̾iam de t̾ra
ueĩt: Opc̃ aũt sinc preiacente mat̾ia per
solam creatoris potentiam ẽẽ accepit:
sicut corpus ab illo est exquo mat̾iam.
trixt. sicut spc̃ ab illo est. ꝑ quẽ et aquoc̃e
cepit ꝑ illũ uidelicet cum fecit ab illo ãt.
cum dedit. dicit rursum psalmista. Qui
anxit sigillatim .c.e.o. ⁊c̃. Corda quippe
idest rationales sp̃c siuc. animas. deus si¬
gillatim fingere dr̃. quia ea nonalia exa¬
uis quemad̃m incorporali natura appet.
Set singula ꝑ se de nichilo creare ꝑhibe¬
tur. Preterea cum in lege scriptũ sit. Si
quis ꝑcusẜit mulierem pregnantẽ. ⁊ illa
abortiuũ feceritr si non fuerit formatum¬
reddat aniinam: pro anima. aꝑte declara¬
tur. qr cum caro ex carne seminatur: aĩa
similit̾ ex anima nontrahitur. Si enum a¬
nima cum carne seminatur: quare ĩ abor¬
tiuo ⁊ non formato: anima pro anima ñ
redderetur. Cũ ergo inabortiuo tñ forma¬

Expanded text:
um credere debemus. Sed quod corpus per materiam de terra venit; spiritus autem sine praejacente materia per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum fecit, ab illo autem cum dedit. Dicit autem rursum Psalmista: Qui finxit sigillatim corda eorum . Corda quippe, id est rationales spiritus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; si non fuerit formatureddat animam pro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum forma
Abbreviated transcription (Latin):
se animas corporib uiuificandĩ
sotiare: et corpoꝵ quidẽ gn̾andoꝵ homi¬
ihofficium inupasse: arumnarum aũt
creandaꝵ potestatem sibi retinuisse: ũ hõ
iustus corpora mũda gn̾aret. deus autẽ i¬
ustus animas mũdas crearet. et corpo¬
rib sotiaret: et si homo corpus suum
corrũpit: deus propositum suũ mutare
bonũ animas mũdas cirare. et corꝑib
sotiare. inquib dũ corruptionẽ in ueni¬
unt: et corruptionẽ trahũt: non hoc ex
deocẽ: qui sine corruptiõe illas fecit. s
cxhomine: qui corpoꝵ naturam corrũ¬
pit. Quiergo dñt: rationẽ diuine potẽ¬
tie nonex ponunt. Quia sicut ad diuinã
bonitatẽ non ꝑtinuit ut eas malas face¬
ict: sic nec ꝯuenire uidebatur. ut ꝓpõeret
illic collocart ubi malas fien necresse es¬
set. Non igitur magno oꝑe insistendũ
c̃: ut ioe inuestigetur: quod fide magis
ꝙͣ ratioẽ: scrutanoportet.¶tur.

Expanded text:
se animas corporibus vivificandis sociare, et corporum quidem generandorum homini officium injunxisse, animarum autem creandarum potestatem sibi retinuisse, ut homo justus corpora munda generaret: Deus autem justus animas mundas crearet et corporibus sociaret. Et si homo opus suum corrupit, Deus propositum suum mutare bonum animas mundas crearet et corporibus sociaret, dum in quibus corruptionem inveniunt et corruptionem trahunt non hoc ex Deo esse qui sine corruptione illas facit; sed ex homine qui corporum naturam corrupit. Qui ergo hoc dicunt rationem divinae justitiae non exponunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide magis quam ratione scrutari oportet. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Hec. aũt erant. ignorantiaboni. ⁊ ꝯupiscẽ¬
namali. Quoꝵ unũ .i. ignorãtia: mentẽ
infecit. alt̾m .a. concupiscentia: carnem
maculauit. Ignorantia pena finit elatioĩs.
Concupiscentia: effectus fuit mortalita¬
tis. Ita quatuor mala in homine apparent.
Suꝑbiaagnorantia. Mortalitas. Cõcupi¬
scentia. Suꝑbia mentis culpa tm̃. Mor¬
talitas carnis penatm̃. Ignoratia: culpa.
⁊ pena in mente. Contupiscentia: culpa. s¬
pena incarne. ppͥelationẽ animus obsenratꝰ¬

Expanded text:
 ignorantia boni et concupiscentia mali, quorum unum, id est ignorantia, mentem infecit; alierum, id est concupiscentia, carnem maculavit. Ignorantia poena fuit elationis, concupiscentia effectus mortalitatis. Ita quatuor mala in homine apparent: superbia, ignorantia, mortalitas, concupiscentia. Superbia mentis culpa tantum; mortalitas carnis poena tantum; ignorantia culpa et poena in mente; concupiscentia poena
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iam descenderunt: tñ in hoc probabi¬
lius ꝯstat: animas extra duce non esse.
Quia sicut inprimo homine corpus de
terta sũptum: spc̃ uero a dño datus legͣ
ita etiam ratio expostulat. ut insequen¬
tib quoq omĩb : caro quidẽ de carne de¬
scendere. spõ aũta domino credatur ueni

Expanded text:
materiam descenderunt. Tamen in hoc probabimateriam descenderunt. Tamen in hoc probabilius constat animas ex traduce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; spiritus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus autem a Domino veni
Abbreviated transcription (Latin):
exeo remanet illi. a quo est. Si aũt totum
ꝑmanet nichil illi ꝯ fertur ad quod est.Si
igitur anima exanima gignitur. sicut
cardecarne dicant quomodo simplex
illa substantia aut tota ingĩgente rema¬
neat. si ingenitũ transiert: aut tota in
genitũ transeat. si ingĩgente remanse¬
nit. nisi forte cẽs animas ꝯsubstantiales
dicere uelint. et illam naturam simpli¬
cẽ in ꝓpigaticẽ filioꝵ ꝑsõalit̾ quidem mł¬
tiplicari. s essentialit̾ non diuidi. nõ attẽ¬
dentes quanta in ꝯuenientia hanc asytio¬
nem sequant᷑. si una et eadẽ essentia simł
beatitudimi et dampnatiomi: głie ⁊ pe¬
ne ad dicta credat᷑. Postremo cum dicat
traducatur. Quamius enim nr̃a corꝑa
primo loco mat̾ialit̾ de t̾ra sũpta sint:
idcuto tñ non inꝯuenient̾ de t̾ra sũp¬
ta esse dñr quia primi hominis corpus
posset quia a dño dati sunt. in eo quod a
dño datus est primusille spc̃: a quo per

Expanded text:
ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quod est. Si igitur anima ex anima gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, quia primi hominis corpus posset dici, quod a Deo dati sunt in eo quod a Domino datus est primus ille spiritus a quo per
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut etiam inuestigemus qualit̾ apatͥ¬
nẽ. serctiam ꝑ animani. apatrib ĩ filios de¬
scendere putau̾nt. quia nõ solũ carnem. s
animam quoq extraduce mat̾ia esse credi¬
derunt. sicut enim ingnaͣtioẽ ꝓrolis de
carne pat̾na fub̾alit̾ caro trahit᷑. ita etiam
degignentis amima: amima genti essenti¬
alit̾ deduci ab hus existimatur. ppquod:
sicut de corrupta carne caro corrupta se¬
minatur: ita etiam de amina peccatri¬
ce: anina peccatrix corruptic̃e originali¬
suuisse inueniuntur. quib nõ ammã set
solam carnẽ extraduce cẽ astruere cona¬
ti sunti Et bec quidẽ ratio prima est. qd̾
spũalinature non ꝯuenit. neq ex mat̾ia
esst. qm̃ essentialit̾ simplexest᷑. set neq
mateniam esse: quoniam unitatis suc
simplicitate indiuidue seꝑ ꝯsistense au¬
gen uel multiplicari omino non põt. Sĩ¬
plex enun natura ꝓpagationẽ non facit.
nũ est int̾ duo: si totũ transierit. nichil

Expanded text:
est ut etiam investigemus qualiter a patrest ut etiam investigemus qualiter a patrnem sed etiam per animam a patribus in filios descendere putaverunt, quoniam non solum carnem sed animam quoque ex traduce materiae esse crediderunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahitur, ita de gignentis anima, anima geniti essentialiter deduci ab istis existimatur, propter quod sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita et de anima peccatrice anima peccatrix corruptione originalisuisse inveniuntur, quibus non animam sed solam carnem ex traduce esse astruere conati sunt. Et haec quidem ratio prima est quod spirituali naturae non convenit, neque ex materia esse, quoniam essentialiter simplex est sed neque materiam esse, quoniam in unitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim natura propagationem non facit, num est inter duo si totum transierit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ad nosnatiuitatem transducit. et iõ
nos nascendo pcc̃m concipimus. quod ille
nõ nascendo. setagendo hũit: a quo ꝑ ntun¬
tatẽ uenimus. In illo quippe spc̃ ꝑsuꝑbiam
ꝯtra creatorem tumens: obedientiam nõ
tenuuit. ⁊ idcrto creator ad ulciscendam in¬
iunriam suam spm̃ quidẽ ignoratia. carnẽ
uero ꝯupiscentia dampnauit. ut use boñ
agendo nõ uideat. In carne aũt sua: malũ
agere upiscat. Hec duo uitia. ad puniend̃
suꝑbiam hominis: iuste im põ ꝯfumant᷑.
Ignorantia quidẽ dum ab ipõ subtrahitur
ham̃ u̾itatis. ccupistentia uero: dũ caro ꝑcu¬
titur pena mortalitatis. Hanc igitur ori¬
ginalẽ cormiptionẽ natura primũ uitia¬
ta ad post̾itatem tr̃asduxit. Ignorantia
aĩe: carni uero concupiscentiam ad cor¬
iuꝑtionem ministrans. Quit sit origi
gmale peccatum in nobis: intellig
cormptio sine uitiũ quod nastendo ꝯtra¬
himus ꝑignorantiam inm̃te: ꝑocupistẽ¬
huid sit originale peccm: ꝯsequens

Expanded text:
solum ad nos nativitatem traduxit. Et ideo nos nascendo peccatum concipimus, quod ille non nascendo sed agendo habuit, a quo per nativitatem venimus. In illo quippe spiritus per superbiam contra Creatorem tumens obedientiam non tenuit; et idcirco creato ad ulciscendam injuriam suam spiritum quidem ignorantia, carnem vero concupiscentia damnavit, ut in se bonum agendum non videat; in carne autem sua malum agere concupiscat. Haec duo vitia ad puniendam superbiam hominis juste in ipso confirmantur. Ignorantia quidem, dum ab animo subtrahitur lumen veritatis; concupiscentia vero, dum caro percutitur poena mortalitatis. Hanc igitur originalem corruptionem natura primum vitiata ad posteritatem traduxit - ignorantiam animae, carni vero concupiscentiam ad corruptionem ministrans. CAP. XXVIIinale peccatum in nobis intelligitur corruptio sive vitium quod nascendo trahimus per ignorantiam in mente, per concupiscenquid sit originale peccatum, consequens
Abbreviated transcription (Latin):
rautia ꝑcussus lum̃ ueritatis amisit. Qui¬
a uerocaro mortalitate ꝓcussa est. ip̃a si
langoris infirmitate dissoluta: extra m̃¬
suram ꝓprie dispõnis. desideria sua extc̃dit.
Hec ẽ enun ipsa que carnis ꝯcupiscentia
uecatur. naturalis. s. appetitus: siue effẽ¬
ctus ordinẽ transgrediens. et mensurã

Expanded text:
rantia percussus lumen veritatis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscentia vocatur, naturalis scilicet appetitus sive affectus
Abbreviated transcription (Latin):
Osaũt qui ab illo nascendo originẽ
trarimus: quod illi actuale fuit. ori¬
ginale babemꝰ. quiamnos ꝑsolam nati¬
uitatẽ descendit: quod ulso ꝑ actionẽ
fuit. Natura enim nostra cormptionem

Expanded text:
os autem qui ab illo nascendo originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim no
Abbreviated transcription (Latin):
sidum oꝑan potest negligit. nec opus
bonũ est aliquod sionsinefide fic Et rursũ
fidens oꝑans hominem sanctificare nõ su¬
fficit. si cam que insacram̃tis dei ꝯstat stĩ¬
ficationẽ suscipere ꝯtẽpnnit. Tria ergo simł
sunt. fides. sacramentũ. et opus/ Infide xͥ¬
ana fortitudo tribuitur/insacram̃tis ar¬
ma. In operib u̾o bonis tela otra diabolũ

Expanded text:
si dum potest operari negligit, nec opus si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
Ria sane sũt que ab utio: siue ante
iduentum xp̃i siue post. ad salutem
ob̃tinendam necessana fu̾nt .i. fides. ⁊ satͣ¬
menta fidei. et bona opera. que tria coherent.
ut salutiseffectum habere non possint. si
sinuil non fuerut. fides enim sine operib
teste scripturamortua ẽ. Et rursũ ubi fides
non est bonũ opus esse non põt. Itẽ qui fi¬
dẽ oꝑantemhñt: si sacram̃ta dei suscipere re¬
nuunt saluan non possunt. qr dilectionẽ
dei non habent cuius precepta insacram̃tĩ
eus ꝯtẽpnunt. U̾mptñ ubifides cũ dilec¬
tioẽ est. sicut non minuit᷑ mentũ etiam si
opus quod inuerd proposito deuotionis
est. ex t̾uis non ꝑficitur. sic salutis effectus
non impeditur. etiam si sacramentũ quod
in uera uoluntate ⁊ desiderio ẽ: articulone¬
cessitatis excludr᷑. Ubi aũt tria simul ha¬
beri possũt. sine ꝑiculo salutis nullatenus
ab isse possunt. quia nec fides m̃itum ht̃

Expanded text:
Tria sane sunt quae ab initio sive ante Tria sane sunt quae ab initio sive ante adventum Christi, sive post ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, mortua est . Rursum ubi non est fides, opus bonum esse non potest. Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet
Abbreviated transcription (Latin):
ratione discemenda occumunt. Sunt
enim quedam sacram̃ta in quib pͥncipałr
salus ꝯstat et ꝑcipitur. Sicut aqua baptisma¬
tis ⁊ ꝑceptio corporis. ⁊ sanguinis xͥ. alia st̃.
que et sinecessana non sunt ad salutẽ. quia
sine hiis salus haberi potest. proficuĩt tn ad
sc̃ificationẽ. qr hus urtus cͥteri. ꝯgratia
amplior acquin põt. ut aqua asꝑsionis
⁊ susceptio gen̾is. ⁊ similia. Sunt rursum
alia sacramenta: que ad solum instituta
esse uidentur: ut ꝑ ip̃a que cet̾is sacramen¬
tis sanctificandis. ⁊ instituendis uccͣia sũc.
quod ãmodo preparent᷑. ⁊ sanctificent᷑: uł cir¬
ca ꝑsonas in sacrisordinib ꝑficiendis: uel in
hus que ad habitũ sacroꝵ ordinũ ꝑtineant
initiandis. et cet̾is huiꝰmodi. Prima ergo
ad salutẽ. Scdã ad ex̃titationẽ. Sertia ad pͥ¬
parationẽ ꝯstituta sunt. Hus igitur ꝓut
fatio postulart uidebatur ꝑ tractatis ad ea¬
Detrib que necessana sunt ad salutem.

Expanded text:
ratione discernenda occurrunt. Sunt enim quaedam sacramenta in quibus principaliter salus constat et percipitur, sicut aqua baptismatis, et perceptio corporis et sanguinis Christi. Alia sunt quae etsi necessaria non sunt ad salutem quia sine his salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sunt, quodammodo praeparentur et sanctificentur, vel circa personas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare De tribus quae necessaria sunt ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
dei uenerans. ⁊cum te sacramenta dei ho¬
norare putas: deum in honoras. Sacram̃¬
tis iudicis necessitatẽ: et auctori sacramẽ¬
toꝵ tollis potestatẽ ⁊ negas pictatẽ. Dicis
michi. qr qui nõ habet sacram̃ta dei salua¬
n nõ potest: ⁊ ego dicotibi. Qui ht̃ uͥtutẽ
sacram̃toꝵ dei: ꝑire nõ potest. Aut nega
uirtutẽ esse posse sacramentum non est.
aut siocedis urtutẽ nega dampnationẽ.
Quid est maiꝰ sacram̃tũ: aut uͥtus sacra¬
m̃tir Quid est mauis: aqua uel fides: Siuiꝰ
diceit ueꝵ : dic fides. Si ergo sacramentũ
aque quod minus est saluat quosdam non
hñtes fidem. et nõ reputatur eis quod fi¬
dem non hñt. quia eam hr̃e non possunt:
quomodo fides que maior est. nonlib̾at
hubentos fidẽ. et sacramentũ aque nõ ha¬
bentes: et nõ multo magis parcetur ĩeis

Expanded text:
Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei hoDei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi qui habet virtutem sacramentorum Dei perire non potest. Aut nega virtutem esse posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sacramenti? Utrum est majus, aqua an fides? Si vis dicere verum, dic fides. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non habentes fidem; et non imputatur eis quod fidem non habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et sacramentum aquae non habentes; et non multo magis parcetur eis
Abbreviated transcription (Latin):
illis sacr̃a ista post iustificationem suscepe¬
runt: signa magis iustitie suc habuerunt
iustis: quam causam ex istis. Quiu̾o ꝑ
ꝑceꝑũt. dampnabłr istis non caruerunt
tis sic legem iustitie diuinc ostituat: ũ di¬
cat hominẽ nec iustificari posse sinc huis
etiam si gratiam iustificantẽ habu̾it. nec.
saluan posse sine husetiam suuistus fuit:
cũ ab huis ꝑcipiendis uel articulus necessi¬
tatis excludit: uel sicut diximus ad hec
ꝑcipienda ratio tp̃is nõ ꝯstrĩgit. Quẽad̾m
hii qui sub lege naturali erant instituti:
eius modi sacramentis non imbuebant᷑.
sicut et preceptis eiuismodi nontenebãt᷑.
Quicũq ergo rẽ sacram̃ti infide recta et
caritate ucra habuerũt sacram̃tis istis
dãpnabłr non caruerũt. qr ca uel ꝓ tp̃r su¬
scipere non debuerũt. uel pro munente ne¬
cessitato suscipert non potuerũt. Quider¬
go tibi iudetur tu quicũq sacramenta

Expanded text:
illis sacramenta ista post justificationem suscepeillis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex istis. Qui vero perceperunt, damnabiliter istis non caruerunt, tis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine his etiam si justus fuerit, cum ab his percipiendis vel articulus necessitatis excludit vel sicut diximus, ad haec percipienda ratio temporis non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia ea vel pro tempore suscipere non debuerunt, vel pro imminente necessitate suscipere non potuerunt. Quid igitur tibi videtur, tu quicunque sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
relinquere et scd̃m suam electionẽ: alia¬
uia ad salutem ꝑuenire. Quod qr homĩ
omĩno impossibile est. pp̃ea rectissime d᷑.
quia homo sine husoĩo saluar nõ potest.
Deus aũt sinc hus hominẽ saluare pot̾.
qui urtutem suam et scĩficationẽ et sa¬
lutem: quocũq ipse uoluerit modo hoĩ
largiri potest. Illo nãq spũ quodocet ho¬
minem sine uerbo iustificare hominem
ualet si uoluent sine sacram̃to. quia iux¬
tus dei ex uecessitate elementis nõ suddit᷑
etiam si gratia dei exdispensatioẽ ꝑ sacra¬
menta donetur. Hinc ẽ qd quosdã etiaᷤ
sine hi sacram̃tis iustificatos legimꝰ. et credi¬
mus saluatos. quemad̾m yheremias inut̾o
scĩficatus legitur. et ioħes baptista cxut̾o
matris spñ sancto implendo ꝓpħizatur. et
qui sub naturali lege lege iustideo placuer̃t:
Hec sacram̃ta habuisse non legimus. de qͦꝵ
tñ salute nequaꝙͣ dubitamus. Et qui ex

Expanded text:
relinquere, et secundum suam electionem alrelinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur, et Joannes Baptista ex utero matris de Spiritu sancto implendus prophetatur, et qui sub naturali lege justi Deo placuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
morbi accepit. Quia enim homo uisibłia
ecupiscens corruptus fuciat: ogrue reꝑan¬
dus: in eisdẽ uisibilib salutisoctasioncmn
rccipert debebat. ut ꝑ eadẽ reẜgeret. ꝑ q̃ cor¬
Nstitutio sacram̃toꝵ quantum ad deum
auctorem: dispensationis est. quantũ adho
minẽ uero obedicntẽ: necessitatis. qm̃ in
potestate deiest. et pret̾ ista hominẽ saluart.
s in potestate hoĩs non est. sine istis ad salu¬
tc̃ uoiure. Potuit enmmidcus hominẽ salua¬
re etiam si ista non institiusset. s homo nul¬
latenus saluaraposset si ista ꝯtempneret.
Dicit scriptura. Non potest saluari: qui
baptizatus non fuerit. Qui hoc uel hoc nõ
salus haberi non põt̃. homo sinchus sal¬
uannon potest. S deus sine hiis saluare
potest. homo quippe sine hus saluati poss
sisinc hus saluan: inpotestatr hominis
esset. Et si posset homo pro arbitrio suo ⁊¬
sta que ad salutem obtinendã. ꝓposita sũt

Expanded text:
morbi accepit. Quia enim homo visibilia morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem reessitatis. Institutio sacramentorum quantum ad Deum auctorem dispensationis est, quantum vero ad hominem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
operator est inminist̾io. Gali ꝯsid̾atione
ratiõibłr distinguitur: quid in sacramẽ¬
tis oĩb sigillatim uel creatio quantum
ad naturam elementi: uel institutio. c san¬
cti ficõ. quantũ ad uirtutẽ sacram̃ti: oꝑit᷑
et inip̃a sanctificatioe̾: quantũ ex illo est. ꝗ¬
dator est mun̾is. et quantũ ex ip̃o uel potuꝰ
ꝑ ip̃m: qui solũ est minist̾ dispensationis
Postremo quinq discreta. ⁊ distincta. abĩ
uicẽ: ad ognitionẽ procedũt. Deus medi¬
cus. homo egrotus. sacerdos minister: Pnũ¬
tuis. Gratia antidotũ. uas sacramentũ. Ox¬
dicus donat. M mister dispensat. Uas ẜuat
que sanat ꝑcipientẽ egͦtum gratiam spi¬
nitualem. Siergo nasa sunt spũalis grati¬
c sacramenta: nõ ex suo ꝯsanant. quia ua¬
sa egrotum noncurant: s medicina. Nõ
crgo ad hoc instituta sunt sacramenta:
ut exeis esset quod incisesset. s ut ꝑitiam
suam medicus ostenderet: in illo remediũ
preparauit: a quo languidus occasionem

Expanded text:
operator est in ministerio. Tali consideratione rationabiliter distinguitur quid in sacramentis omnibus sigillatim, vel creatio quantum ad naturam elementi, vel institutio et sanctificatio quantum ad virtutem sacramenti operatur; et in ipsa sanctificatione quantum ex illo qui dator est muneris, et quantum ex ipso vel potius per ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
do deus ꝑhominẽ sc̃ificat. quoniam in hoc
ũius homo facit quod deus ꝑeũ facit. Nam
quod ꝑ se facit: et in suo facit homo: uere
nõ facit. quoniam u̾itatẽ non facit. qmĩ
ꝑse et in suo: non nisimalũ facit. Diceigo
deus solus mirabilia facit quoniam de ipo
scripturadicit. Qui facit mirabilia solus
quoniam sine ip̃o nullus facit. ⁊ omnis qͥ
fcit: ꝑ ip̃m facit. ⁊ ꝑoc̾m quifacit: ip̃e fac̃
ideoq solus facit: quoniam ip̃ius soliuis ẽ.
quod oĩs facit: qui facit. Et tñ de ẜuodei sqͥ¬
tumest. fecit cnim mirabłia in uita sua. ꝯ
tasulla ex hiis procedit. Dic deus solus scifi¬
cat: et bene dicit qm̃ ab ipso oĩs sc̃ificatio

Expanded text:
do Deus per hominem sanctificat; quoniam in hoc do Deus per hominem sanctificat; quoniam in hoc verius homo facit quod Deus per eum facit. Nam quod facit per se, et in suo facit homo, vere non facit, quoniam veritatem non facit; quoniam per se et in suo non nisi malum facit; sicut ergo Deus solus mirabilia facit, quoniam de ipso Scriptura dicit: Qui facit mirabilia magna solus ; quoniam sine ipso nullus facit, et omnis qui facit per ipsum facit et per omnem qui facit ipse facit. Ideoque solus facit, quoniam ipsius solius est, quod omnis facit qui facit; et tamen de servo Dei scriptum est: Fecit enim mirabilia in vita sua ; tas ulla ex his procedit, sic Deus solus sanctificat et benedicit; quoniam ab ipso omnis sanctificatio
Abbreviated transcription (Latin):
iacentes non eleuaret. Creauit deus primũ
ꝑ se et insuo hoc est. solus imarestate institu¬
it. Postea saluator ꝑse quidẽ set inm̃d hoc ẽ.
solus. et inhumanitate. Sc̃ĩficat postitino
saccrdos neq ꝑ se. neq ĩ suo. quia nec solus
ip̃e est qui operatur: nec uirtus ip̃ius est que
ad scificationẽ tribuitur. Ipse enim mini¬
stranti coopatur. cuiusun tute ꝑminist̾iũ
ministrantis. quod sc̾ificand̾ est. sc̃ificatur
Ut sit quidem una uirtus ꝑunũ opus ad u¬
num effectum. Que quidem iurtus induob
simul oꝑantib sic disceruitur. quoniam
ꝑ alterumdatur: ⁊ ꝑ alt̾m ministratu. alt̾ ẽ
a quodat᷑: alt̾ ꝑ quẽ mittit᷑. Et cum uenit
ipsa gratia adnosꝑ illum uenit aquo uc̃it.
quoniam ministranti cooperatur actor mu¬
ncris. S non similit̾ ab illouenit ꝑquem
uout.quia auctor munis esse nõ potest. ꝗ
solum est minister dispensationis. Nemo
ergodicat: quomodo homo sc̃ificat: quan¬

Expanded text:
jacentes non elevaret. Creavit primum Deus jacentes non elevaret. Creavit primum Deus per se et in suo, hoc est, solus et in majestate. Instituit postea Salvator per se quidem sed in nostro, hoc est solus et in humanitate. Sanctificat postremo sacerdos neque per se neque in suo, quia nec solus ipse est qui operatur, nec virtus ipsius est quae ad sanctificationem tribuitur. Ipse enim ministranti cooperatur, cujus virtute per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit quidem una virtus per unum opus ad unum effectum, quae quidem virtus in duobus simul operantibus sic discernitur; quoniam per alterum datur, per alterum ministratur. Alter est a quo datur, alter per quem mittitur. Et cum venit ipsa gratia ad nos, per illum venit a quo venit; quoniam ministranti cooperatur auctor muneris, sed non similiter ab illo venit per quem venit, quia auctor muneris esse non potest qui solum est minister dispensationis. Nemo igitur dicat quomodo homo sanctificat, quan
Abbreviated transcription (Latin):
mũ natira habilitatem ut hec esse possẽt᷑.
adũyxit scd̃a institutio auctoritatẽ ut hec
essent. Prima facta ꝑcreatorẽ. Ocd̾a ꝓposita
ꝑ saluatorẽ. Gertia administrata: ꝑdispen¬
satorẽ. Primũ creator ꝑ maiestatẽ uasafor¬
mauit. Postea saluator ꝑ institutioncme¬
adc̃ ꝓposuit. Postremo dispẽsator ꝑbenedit¬
tionem hec ipã mundauit. ⁊ grãtia imple¬
uit. Et appet muabile. quia maior fuit:
quod minuserat fecit. ⁊ qui minor fuit:
fecit quod mauis fuit. Plusenim sancti
ficatio ꝯtulit: quam ciratio. quoniamin
sanctificatioe̾ gratiam ut boã. ⁊ scã essent
Si ergo deuscreat: sacerdos sc̃ificat: plus
ab surdũ et in ꝯueniens esset. sinõ qd̾ hõ
facit hoc etiam faceret deus. Deuseni sñ
homine creat. s homo sine deo non sc̃ificat.
Ut gratia quodam᷑ a summo incipiat. et ĩ
imo ꝯsumctur. et in loc ip̃o: descensus grãc
nobis sc̃ificetur. quia nisi gratia descend̾e̾t:

Expanded text:
mo natura habilitatem ut hoc esse possent; mo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc essent. Prima facta per Creatorem; secunda proposita per Salvatorem; tertia administrata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus enim contulit sanctificatio quam creatio, quoniam in sanctificatione gratiam, ut bona et sancta essent. Si ergo Deus creat et sacerdos sanctificat, plus absurdum et inconveniens esset, si non quod homo facit hoc etiam faceret et Deus. Deus enim sine homine creat, sed homo sine Deo non sanctificat. Ut gratia quodammodo a summo incipiat, et in imo consummetur; et in hoc ipso descensus gratiae nobis significetur, quia nisi gratia descenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
adornat fidelium deuotio: multa et mu¬
ltifana siłi ratiõe prouisa sunt. ut sit̃ plu¬
rimaet sacra et sacramenta. quatenus si¬
des meis. et mat̾iam exercitationis: et ca¬
usam recreationis ꝑfectam inueniat. Sic
enum fidelis animus dũ foris aduanascẽ
dia ducitur: magis sẽꝑ ac magis intus ex
ipsa sua d̾uotice ad sanctitate in nouat᷑.
Et adhunc modũ quidẽ intelligend̾ pu¬
tamus quod dc̃m est sacram̃ta ^ exeititatio
St igitur triplex causa insti oꝑantiũ.¬
tutionis sacramentoꝵ om̃ium. humi¬
liatio. eruditio. et exertitatio hominis. Q̃
cause si non essentr sacramenta om̃ino
idest sacroꝵ signa. uel instrumenta: elem̃¬
ta ꝑ se esse non possent. Qꝑ aũclementa st̃
sacrm̃ta nonnatura prima facit. Setap¬
posita institutio ꝑdispẽsationem. ⁊ gratia
infusa ꝑbenedcõm. Que duo sielementa
post primam naturã nõ accepissent: sac̃¬
menta ꝓpͥe esse non potuisseut. Dedit pri¬

Expanded text:
adornat fidelium devotio; multa et muadornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia dia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem innovatur. Et ad hunc modum quidem intelligendum putamus, quod dictum est, sacraEst igitur triplex causa haec institutionis sacramentorum omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit pri
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾missionc recreationẽ inuẽiat. Eic
sũt quedam loca. edificate basilice. ⁊ det̾i¬
ata tempora certa quib populus adelis
inuũ ꝯgregetur: ut unitas ꝯmendetur
ut gratias reddat. preces offerat. uota per¬
soluat. Illic deus nũc insilentio simpłi
exorat᷑. nunc ꝯsonis uocib deuote colli¬
udatur. Ut uicissim fideliũ corda nũt
componantur ad requiem. nũc exciten¬
tur ad deuotionẽ. In ip̃is quoꝙ duunis
preconiis. non eadẽ semꝑ exhibetur forͣ
collidationis. Nunc psalmodie acce¬
dũt ad deuotionem: nc hymni ⁊ canti¬
ca ad diuinam excitant iocunditatẽ.
nũc lectiones recitantur ad formam mo¬
rum ⁊ uite bonc instructionẽ. Ip̃ emm
actiones nr̃e indiuinis obsequũs non
semꝑeadem institutionis forma ꝓcedt᷑
Nunc erecti: nunc prostrati: nũc indina¬
tioe̾: nũc ꝯũ̾siõe: exgestucorporis statum
mentis exprimimus. Set et in psa ĩ qui¬
b se operando ex̾cet: et ad diuinũ cultum

Expanded text:
in intermissione recreationem inveniat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ ex primimus. Indictis sacram̃¬
tum inuenitur. quemad̾m est. inuocatiotͥ¬
nitatis et cetera hi. quotienscũq cũ u̾boꝵ
prolatioẽ: sacrum aliquid a sacratũ signi¬
ficamus et ex primimus. Porro sciend̾ est qd̾
cum hus trib modis sacram̃ta ꝯficiantim.
illa tñmagis proprie. ⁊ principalit̾ sacram̃¬
ta dnͣr: inquib iuitus est ꝑ scĩficationem
⁊ effectus salutis ꝑoperationẽ. Hus de sacͣ¬

Expanded text:
ignum exprimimus. In dictis sacrameignum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quemadmodum est invocatio Trinitatis, et caetera hujusmodi, quotiescunque cum verborum prolatione sacrum aliquid et sacramentum exprimimus et significamus. Porro sciendum est quod cum his tribus modis sacramenta conficiantur; illa tamen magis proprie et principaliter sacramenta dicuntur in quibus virtus est per sanctificationem, et effectus salutis per
Abbreviated transcription (Latin):
uel illi debeant quod foris in spẽ sacram̃ti
uisibilit̾ cernitur ł illi. quodin uirtute
sacramenti intusinuissołr opetatur. et ħ
fuerant discutienda. Incriplici mat̾ia õia di
totus homo corruptus erat. totũ qd̾ homĩs
foris erat. ad sacramentũ sumend̾ erat. uͥ to¬
tum insacramento foris scĩficetur. et ĩto¬
to uirtus sacram̃tiuitus remediũ operetur
Itaq in reb sacramenta sanctificanda erãt.
ut sanctificarctur hoĩs mat̾ia. Infactis ut
opera. Indc̃is ut uba. Ut totum indelicet
sanctum sit. ⁊ quod homo est. ⁊ qd̾ hõis est
Inreb ꝯficiuntur sacramenta. sicut udelicet
sacramentum uapt̃i in aqua. sacram̃tum
unctionis inoleo. Sacramentum corporis
et sanguinis xp̃i inpanc et uino. ⁊ quecũꝙ
sũt alie corporales species. in quib sacram̃¬
sas potestates oppoentes uel prosc̃ificatioẽ qui¬
b q reb sanctificandis imprimentes faci¬

Expanded text:
antum vel illi debeant quod foris in specie sacramenti antum vel illi debeant quod foris in specie sacramenti visibiliter cernitur, vel illi quod in virtute sacramenti intus invisibiliter operatur. Et haec fuerant, discutienda. In triplici materia omnia dtotus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis ut verba, ut totum videlicet sanctum sit, et quod homo est, et quod hominis est. In rebus conficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporis et sanguinis Christi in pane et vino, et quaecunque sunt aliae corporales species in quibus sacramesas potestates opponentes, vel pro sanctificatione quibuscunque rebus sanctificandis imprimentes fac
Abbreviated transcription (Latin):
tur uulnera animarũ nostrarũ in uisibłr
curantur. ut curati et sanati ad ꝑpetue inte
repromissionẽ ꝑtingere possimus. Que qd̾¬
uita .xu. annoꝵ nũo significata est. que et
in presenti ꝑ requiẽ mentis septenario ĩcho¬
atur. et infuturo ꝑ inmortalitatẽ carnis
octonario ꝑficitur. Que tñ medicina ꝙͣtũ
ad suam naturã spectat: morbũ augere ha¬
buit non curare. quia t̾rena om̃ia quantũ
ad illoꝵ qualitatẽ ⁊ nostram in firmitatẽ
ꝑtinet corruptionẽ animarũ operan so¬
lent potius: quam curationẽ ꝑ quem tam̃
deus cum nostram sanitatẽ ꝑ ficit quid a¬
liud quam sue u̾tutis potentiam euiden¬
t̾ ostendit: cum meodẽ nostrum ꝓcurat
remedium a quo infirmitatis ⁊ corrup¬
tionis ꝯtraximus morbũ. Non itaq istiꝰ
ascribatur: quod ꝑ ista nobis imnistrat᷑.
Neq in illis iusibilem ita uenciemur spe¬
ciem. ut inuisibilem eis subicere ꝯuin

Expanded text:
tur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter tur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curantur, ut curati et sanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possimus. Quae quindecim annorum numero signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veri
Abbreviated transcription (Latin):
audito t̾ritus. ⁊ t̾rore ꝯpunctus: lacrimas
apposita est medicina foris: ut uirtus oc¬
culta intus operaretur. ⁊ nonerat sanitas
Magnum de sacram̃tis. sacram̃tũ ꝯmen¬
datumest. Eger est. genus humanũ quod
languet et intus ꝑ iniquitatẽ. et forisper
imminens non solũ presens. s et futura a¬
muiciet᷑. Qui t̾rentur. ⁊ ꝯfidentur. plorãt.
et orant. et miscd̃iam impetrant. Remit¬
titur ẜmo ꝓpheticus. qui nos delingorisu
te spatio indulto certos efficiat. qr ead̾nos
scriptura deet̾ne uite promissiõe o solatur
penitentes: que de ꝓpetue mortis dãpnatiõe
terret inpectato ꝑsistens. Apponitur medi¬
cina curandis uuln̾ib nostris. que cũ exsoi
qualitate morbo ꝯiͣa ostendit᷑᷑ incuratioẽ
egroti. non medicine. s medentis uirtus e¬
udẽtissime declaratur. Ista medicina: ip̃a
sunt sacram̃ta. que dum foris nob̃ ꝑmini¬
stros sacre dispẽsationis corporalit̾ adhibẽ¬

Expanded text:
audito terrore et dolore compunctus, lacrymas audito terrore et dolore compunctus, lacrymas t. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhiben