comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum : p̾ter ꝓprii dñi uolunta¬
tem. Qui uero hoc constitutum nr̃m
excesserit: eũ a communione sus ꝑendi
decreuimus. ne nom̃ dñi blasphemetur.
De illo qui seruum alienũ causa religi¬
onis docet contẽpnere dnm̃ suum. Ex
iquis seruum alienum causa religio¬
Inis docet contempnere dñm suum.
& reced̾e abeius seruitio: durissime in
omnib arguatur. & ad penitentiã cõpel
leonis papȩ.
ugituium uero clericũ aut mona¬
Iohum deserentem disciplinã. uelut
dint & pꝰ laici efficiuntur. Ex con¬
uicum q ex scłarib accipientes
penitentiam se totander̃ & rur sus
ad penitentiã ex qua recesserunt reuocent᷑.
Quod si aliqui ꝑ potentiam ir reuoca¬
biles sunt
nec ad moniti reũ¬
tuntur:
uere ut apostate
coram
ȩocła a nathematis
sententu
condempnentur
Non aliter & hi qui tonsi oollaudantib
parentib fuerint : aut spante sua
amissis parentib se ipsos religioni deuo¬

Expanded text:
faciendum, praeter domini proprii voluntafaciendum, praeter domini proprii voluntatem. Qui vero hoc constitutum nostrum excesserit, eum a communione suspendi decrevimus, ne nomen Domini blasphemetur. quis causa religionis servum doceat contemnere dominum suum. Ex quis servum alienum causa religionis docet contemnere dominum suum, et recedere ab ejus servitio, durissime in omnibus arguatur, et ad poenitentiam compelLeonis papae. Fugitivum vero clericum, aut monachum deserentem disciplinam, velut int, laici efficiuntur. Ex conQuicunque ex saecularibus accipientes poenitentiam se totonderunt, et rursad poenitentiam, ex qua recesserunt, revocentur. Quod si aliqui per poenitentiam irrevocabiles sunt, nec admoniti revertuntur, vere ut apostatae coram ecclesia anathematis sententia condemnentur; non aliter et hi qui tonsi collaudantibus parentibus fuerunt, aut sponte sua amissis parentibus seipsos religioni devo
Abbreviated transcription (Latin):
i aliquis in cognitius monaste¬
rium ingredi uoluerit: ante tri¬
ennium monachi habitus ei non
prȩstetur. Et si intra .iii. annos.
aut seruus aut lib̾tus. uel colonus
queratur ad nõ suo: reddatur ei cũ
om̃ib quȩ attulit. fide tamen accep¬
ta de impunitate. Si autem intra
trienniũ nonfuerit requisitus: post¬
ea queri non potest. nisi sit tam lon¬
ge qđ inueniri ñ
possit :¬
s tantum eaquę
in mo¬
nasterium addu¬
dñs serui recipiat.
tiorem uittm ad aliud monasterium
irgines sacre si proluero cap̾.xi.¬
animȩ suȩ ꝓpt̾ districtiorẽ uitã
ad aliud monasterium ꝑgere disposuerint
ibidem  cum manere decreuerint: si nodus
concedit. Si uero fuga disciplinȩ alium
locum quesierunt: redire cogantur
uenire debeant. E& ẽcł cartaginensi
cimonialis uirgo cum caĩ.xi.¬
ad consecrationẽ suo ep̃o offertur.
intalibus uestibus applicetur qualibus
non efficiatur monachus. Ex c̃ł arela¬
lacuit inmonasteriis non ẽẽ susci¬
piendum seruum ad monachum

Expanded text:
i quis incognitus monasterium ingredi voluerit, ante triennium monachi habitus ei non praestetur. Et si intra tres annos aut servus, aut libertus colonus quaeratur a domino suo, reddatur ei cum omnibus, quae attulit, fide tamen accepta de impunitate. Si autem intra triennium non fuerit requisitus, postea quaeri non potest, nisi sit tam longe, quod inveniri non possit. Sed tantum ea, quae in monasterium addudominus servi accipiat.tiorem vitam ad aliud monasterium ines sacrae, si pro lucro animae suae propter districtiorem vitam ad aliud monasterium ire disposuerint ibique manere decreverint, synodus concedit; si vero fuga disciplinae alium locum quaesierint, redire cogantur.venire debeant. Ex conc. Carthaginensiimonialis virgo cum ad consecrationem episcopo suo offertur, in talibus vestibus applicetur, qualibusnon efficiatur monachus. Ex concilio Arelalacuit in monasterio non esse suscipiendum servum ad monachum
Abbreviated transcription (Latin):
& eccłasticȩ auctoritati contrarium. eo
putant se liberius suis carnalib deside¬
riis posse inseriure: & suas uoluntates
ex plere. Qua ꝓpter statiumus. ut si
abatissa aut quȩ libet scĩmonialis pꝰ
hanc definitionem intantã audatiam
ꝓ ruꝑit. ut aut uiduam aut puellam
uirginem uelare p̾sũpserit: iudicio
beant. E x decr̃ pii. pape.
It uirgines non uelentur ante .xxu.¬
nisi causa mortis urgente. Qđ despon¬
satã puellã alii uiro non sit licitum
dare. monasteriũ autem lic̃ eligere
esponsatam puellam non licet
parentibus dare alii uero: non¬
tamen monasterium licet eligere si uo-¬

Expanded text:
et ecclesiasticae auctoritati contrarium, eo et ecclesiasticae auctoritati contrarium, eo putant se liberius suis carnalibus desideriis posse inservire et suas voluntates explere. Quapropter statuimus ut, si abbatissa aut quaelibet sanctimonialis post hanc diffinitionem in tantam audaciam proruperit, ut aut viduam aut puellam virginem velare praesumpserit, judicio beant. Ex decretis Pii papae. Ut virgines non nisi causa mortis urgente. V Po non sit licitum dare, monasterium autem licet eligere esponsatam puellam non licet parentibus dare alii viro, tamen monasterium licet eligere, si vo
Abbreviated transcription (Latin):
lis iam dudum statuit synodus: ꝓfes¬
sionis uel habitus sui desertrices. ut
superiori sententia condempnent᷑.
ginibus imponi debeat. Ex decr Ge¬
lasii pape. cap̃ .xii.
euotis quoq uirginibus nisi aut
mepiphania. aut in albis pascha¬
libus. aut in apłoꝵ nataliciis. sacrum
minine uelamen imponatur non
ante .xxu. annos. nisi forte sicut de
baptismate dictum est graui langore
correptis : ne sine hoc munere de scło exe
tem placuit ut quicumq ep̃orum
necessitate ꝑiclitantis pudicitiȩ uirgi¬
nalis. cum uel petitor potens. uel rap¬
tor aliquis formidatur. uel si etiam
aliquando mortis ꝑiculoso scrupulo
conpunta fuerit. ne non uelata mo.¬
riatur. aut exigentibus parentibus
aut his ad quoꝵ curam ꝑtinet uela¬
uerit uirginem. seu uelauit intra
cilium. qđ de isto numero annorum
alias uelare p̾sumunt. Ex decrr eu¬
dician pape cap̃.xiii.
ichilominus etiã inquib dam locis
inolitum inuenimus usum stulticiȩ plenũ.

Expanded text:
lis jamdudum statuit synodus profeslis jamdudum statuit synodus professionis vel habitus sui desertrices, ut superiori sententia condemnentur. ginibus imponi debeat. Ex decreto Gelasii papae, cap. 12 . Devotis quoque Deo virginibus nisi aut in Epiphania, aut in Albis paschalibus, aut in apostolorum natalitiis sacrum minime velamen imponatur et non ante 25 annos, nisi forte sicut de baptismate dictum est gravi langore correptis, ne sine hoc munere de saeculo exeItem placuit, ut quicunque episcoporum necessitate periclitantis pudicitiae virginalis, cum vel portitor potens, vel raptor, aliquis formidatur, vel si etiam aliquando mortis periculoso scrupulo compuncta fuerit, ne non velata moriaaut his ad quorum curam pertinet, velaverit virginem, seu velavit intra silium, quod de isto numero annorum ias velare praesumunt. Ex decretis Eutychiani papae, cap. ihilominus etiam in quibusdam locis inolitum invenimus usum stultitiae plenum,
Abbreviated transcription (Latin):
rint baptizentur. & ut scenicis & histrio¬
nib cętĩsq huiusmodi ꝑsonis reconcilia¬
cio non negetur. De mortuis ñ baptiz anđ
Exconcilio cartaginiensi. Cap̃. Ui. tã. u i
Uauendũ ẽ. etiam ne mortuos baptiza¬
ti posse frm infirmitas credat quib
nec eucharistiã dare animaduertat
De subito obmutescente si testes habuerit
baptizando. Exc̃ł arausico. Cap̃ .xi.
ubito obmutescens ꝓut testatũ est
baptizari. & pęnitentiã acciꝑe pot̃:
si uoluntatis p̃tĩtȩ testimoniũ aliorũ u̾bis
trinitatis. Ex concł rotomagensi. Cap̃.u.
iptisma unũ ẽ. in ȩccła catholica cuiꝰ
Inos m̃bra effecti sumꝰ. ubi una fides

Expanded text:
rint, baptizentur: et ut scenicis et histrionibus caeterisque hujusmodi personis reconciliatio non negetur. CAP. 231. - De mortuis non baptizandis. Ex concilio Carthaginensi III, cap. 6. Cavendum est etiam ne mortuos baptizari posse, fratrum infirmitas credat, quibus nec eucharistiam dari animadvertat. CAP. 232. - De subito obmutescente, si testes habuerit, baptizando. Ex concilio Arausicano, cap. 9. Subito obmutescens prout statutum est, baptizari et poenitentiam accipere potest, si voluntatis praeteritae testimonium aliorum verbis Trinitatis. Ex concilio Rothomagensi, cap. 5. Baptisma unum est in Ecclesia catholica, cujus nos
Abbreviated transcription (Latin):
i admatris corpus id quod in ea conci¬
pitur ꝑtineret. ita ut eius pars deputa¬
retur. non baptiz aretur infans ciuꝰ mat̾
baptizata ẽ. aliquo mortis urgente
ꝑicło cũ eũ gestaret in ut̃o. Nunc uͦ cũ
etiã ipse baptizetur. non utiq bis bapti
zatus habebitur. Non utiq ad maternũ
corpꝰ cum inẽẽt. in ut̃o ꝑtinebat. Item.
Si quicqͥo ÷ in homine qñ baptizatur
scĩficari imintestinis & uesica ꝑdigestio¬
nes corporis digeruntur Dicturus es
baptizari &e scĩficari homine in matris
ut̃o constitutum. siadhoc sacramentũ
accipiendum necessitas cogat grauidã.
&eidõ baptizari iã qui nascitur non deb̾e
postremo dict ͭ ͥ iu pci  ari &e scĩficari febres
quando baptizantur egroti Isidoruis¬

Expanded text:
i ad matris corpus id quod in ea concipitur pertineret, ita ut ejus pars deputetur, ita non baptizaretur infans cujus mater baptizata est aliquo mortis urgente periculo cum eum gestaret in utero. Nunc vero cum etiam ipse baptizetur, non utique bis bazatus habebitur. Non utique ad maternum corpus cum esset in utero, pertinebat. Item. Si quidquid est in homine quando baptizatur sanctificari quae in intestinis et vesica per digestiones corporis digeruntur. Dicturus es baptizari et sanctificari hominem in matris utero constitutum, si ad hoc sacramentum accipiendum necessitas cogat gravidam, et ideo baptizari jam qui nascitur non debere. Postremo dicturus es baptizari et sanctificari febres, quando baptizantur aegroti.
Abbreviated transcription (Latin):
tem placuit deinfantib quotiens non
inueniuntur certissimi testes qui eos
mentis idonei respondere. absq ullo
scrupulo eẽ. eos baptizandos: ne ista
trepidatio eos faciat sacramentorũ pur¬
gatione priuari. Hinc enim legati ur̃orũ

Expanded text:
t. Placuit, ut infantes, quando non inveniuntur certissimi testes, qui eosmentis idonei respondere, absque ullo scrupulo esse baptizandos, ne ista trepidatio eos faciat sacramentorum purgatione privari. Hinc enim legati vestroru
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ. nullomͦ rebapti⁊ ari debet. sed
ꝑsolam manus impositionẽ purgari
deb& Nam sõĩssime fr̃ si ita ẽ. ut nob̾
relatũ ẽ. ñ amplius ate illis p̃dicetur¬
aliquid huiꝰ modi. sed ut scĩ patres doceĩs
& p̃dicant tua scĩtas studeat conseruare:¬

Expanded text:
s sancti, nullo modo rebaptizari debeatur, sed per sola manus inpositione purgari debeatur. Nam, sanctissime frater, si ita est ut nobis relatum est, non amplius a te illis predicetur huiusmodi, sed, ut sancti patres docent et predicant, tua sanctitas studeat conservare
Abbreviated transcription (Latin):
baptismatis in remissionem peccatorũ ñ uera
sed falsa intelligatur: anathema sit. Qm̃
aliter intelligendum non ẽ. quod ait apłs
ꝑunum hominem peccatũ intrauit innum¬
dum. & ꝑ peccatum mors. & ita inom̃s hoĩes
ꝑtransuit in quo om̃s peccauer̃: nisi quẽad¬
modum ȩccła catholica ubiq diffusa
semꝑ intellexit: Propt̃ hanc enĩ regulam
fidei etiam paruuli qui nichil peccatorũ
inseipsis adhuc committere potuerunt:
idõ in remissionẽ peccatorũ ueraciter
baptizantur. ut in eis regeneratione mun¬
decur. quod generatione traxerunt: cp̃lxuii.
Deinfirmis baptiz ałis. Excł laodicensi

Expanded text:
baptismatis in remissionem peccatorum non vera, baptismatis in remissionem peccatorum non vera, sed falsa intelligatur, anathema sit, quoniam non aliter intelligendum est quod ait Aposntravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit in quo omnes peccaverunt , nisi quemadmodum Ecclesia catholica ubique diffusa semper intellexit. Propter hanc enim regulam fidei etiam parvuli, qui nihil peccatorum in seipsis adhuc committere potuerunt: ideo in remissionem peccatorum veraciter baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur quod generatione traxerunt. CAP. 229. - De infirmis baptizatis, ex concilio Laodicensi
Abbreviated transcription (Latin):
entiles si intrinitate desidauerint
sibi manum imponi. si fuerint ex
aliqua parte honestȩ uitȩ : placuit eis
rauidã baptizari oportet qͥndo uo
comiunicat: ꝓpt̾ea quod uniꝰ cuiꝰq
concilio gerundensi capitulo u.
e paruulis uͦ qui nuꝑ mat̾no ut̃o
editi sunt placuit constitui. ut si
infirmi ut assolet fuerint. & lac mat̾nũ
non appetunt. etiã eadẽ die qua nati s̃
si allati suerint baptizentur. De illis qͥ¬
Si quoͥs gͦ inegritudine fuerit baptitatꝰ
prb̃r ordinari ñ deb&e: Nonenim fides
illius ẽ. uoluntaria. s ex necessitate descen¬
uideatur. aut hominum paruitas cogat
baptizandos. excł. affricano. cp̃.lxui.
tẽ placuit. ut quicũq paruulos recentes
abut̾is matrũ baptizandos negat. aut dic̃
inremissionẽ. quod ẽ. peccatorũ eos non
baptizari. sed nichil exadam trabere origi
nalis peccati quod lauacro regenerationis
expietur. unde sit consequens ut in eis forma

Expanded text:
Gentiles si in Trinitate desideraverint Gentiles si in Trinitate desideraverint sibi manum imponi, si fuerint ex aliqua parte honestae vitae, placuit eis Gravidam baptizari oportet quando vocommunicat, propterea quod uniuscujusque concilio Gerundensi, cap. 5. De parvulis vero qui nuper materno utero editi sunt, placuit constitui: ut si infirmi ut assolent fuerint, et lac maternum non appetunt, etiam eadem die qua nati sunt, si allati fuerint, baptizentur. CAP. Si quis in aegritudine fuerit baptizatus, presbyter ordinari non debet. Non enim fides illius est voluntaria, sed ex necessitate: nubaptizandos. Ex concilio Africano, cap. 76. Item placuit, ut quicunque parvulos recentes ab uteris matrum baptizandos negat, aut dicit in remissionem peccatorum eos non bapnalis peccati, quod lavacro regenerationis expietur unde fit consequens, ut in eis forma
Abbreviated transcription (Latin):
& idõ qui ap̃ illos hereticos baptizati st̃.
qui inscẽ trinitatis confessione baptizant.
& ueniunt ad nos: recipiantur qͥdem qͣsi
baptizati. ne scẽ trinitatis inuocatio &
confessio ad nulletur. sed doceant᷑ integrȩ.
tunt cređe uł adquiescunt confiteri
tes. qui doctrinãnon capiant. respon¬
deant ꝓ illis qui eos offer̾ iupxtã morem¬
baptizandi. & ita interrogentur. ut
sciant quid respondẽ debeant. & sic manꝰ
impositionẽ accipiant De eadẽ re.

Expanded text:
i qui apud illos haereticos baptizati sunt, qui in sanctae Trinitatis confessione baptizant, et veniunt ad nos, recipiantur quidem ut baptizati, ne sanctae Trinitatis invocatio vel confessio annuletur; sed doceantur integre, tiunt credere, vel acquiescunt confiteri,tes, qui doctrinam non capiant, respondeant pro illis qui eos offerubaptizandi, et ita interrogentur, ut sciant quid respondere debeant, et sic manus impositionem accipiant. CAP. XL.
Abbreviated transcription (Latin):
sten baptisma celebrandũ ẽ. catho¬
licum. s tam̃ sinecesse fuerit. aut
ubicumq inuenerit. siue influmi¬
ne. siue inmari. siue infontibus.
tantũ xp̃ianȩ confessionis credulita¬
te clarificata baptizentur Ipsum
quoq quod in baptismo pollicitist᷑
summoꝑe ẽ. attendendũ ne infide¬
les sed fideles inueniantur: Ipsi uͦ
qui infidelitatis nota asꝑguntur.
infames esficiuntur. atq int̾fideles
minime reputantur De duobus
tempore nullã credat inesse fidu¬
ciã pret̾ paschalis festi. & pente costen.¬
& uenerabile sacram̃tũ. excepto dũ¬
taxat grauissimi langoris incursũ.
inquo reuerendũ ne morbi crescen¬
te ꝑicło sine remedio salutali for¬
tassis egrotans exitio p̃uentꝰ eixcedat

Expanded text:
e baptismus celebrandus est catholicus, sed tamen si necesse fuerit, aut ubicunque evenerit, sive in flumine, sive in mari, sive in fontibus, tamen, Christianae confessione credulitatis clarificata, baptizentur. Ipsis quoque quod in baptismo polliciti sunt summopere est attendendum, ne infideles, sed fideles inveniantur. Ipsi vero qui infidelitatis nota asperguntur, infames efficiuntur, atque inter fideles minime reputantur. Haec vero stempore nullam credat inesse fiduciam, praeter paschalis festi et Pentecoste venerabile sacramentum, excepto duntaxat gravissimi languoris incursu, in quo verendum est, ne morbi crescente periculo, sine remedio salutari fortassis aegrotans exitio praeventus abscedat
Abbreviated transcription (Latin):
ant: Ut om̃is prb̃r uas baptimale habeat
Ex concilio meldensi. Cap̃ .uii.
mĩs prb̃r qui fontẽ lapideũ habere
nequiuerit: uas conueniens ad hoc
solummodo baptizandi officiũ habeat
quod extra ȩccłam non deportetur.
Similit̾ ad corporale lauandũ. & ad pallas
altaris. ꝓpria habeantur uasa in quib
firmitatis. Ex eodẽ concł. Cap̃ xluiii.
Nemo prb̃orũ baptizare p̃sumat nisi
inciuitatib atq temporib constitutis.
nisi causa egntudinis aut certe necessita¬
tis. ⁊ in illis locis quȩ auctoritatẽ & pͥuile¬
malis. de reliquo ꝓbonis actib heres bo¬
norũ cȩlestium siat : accedat ad sacerdotẽ
suum. & ipsi det nom̃ suũ. atq ab ẽo au-¬
diat misteria regni cȩlorũ. Ieiunus fre¬
quentib oꝑam impendat. ac semetipsũ
in om̃ĩb prob&. ut tres menses ĩa con-¬
fũmando. indie festo possit baptizari
Baptiz etur unꝰquisq in aquis ꝑhennib.
nomine trinȩ beatitudinis in uocato

Expanded text:
 Ut omnis presbyter vas baptismale habeat. Ex concilio Meldensi, cap. 7. Omnis presbyter qui fontem lapideum habere nequiverit, vas conveniens ad hoc solummodo baptizandi officium habeat, quod extra ecclesiam non deportetur Similiter ad corporale lavandum, et ad pallas altaris propria habeantur vasa, in quibufirmitatis. Ex concilio eod., cap. 48. Nemo presbyterorum baptizare praesumat, nisi in civitatnisi causa aegritudinis, aut certae necessitatis et in illis locis quae auctoritatem et privilemalis, de reliquo pro bonis actibus haeres bonorum coelestium fiat, accedat ad sacerdotem suum, et ipsi det nomen suum, atque ab eo audiat mysteria regni coelorum. Jejuniis frequentibus operam impendat, ac semetipsum in omnibus probet, ut tres menses jam consummando, in die festo possit baptizari. Baptizetur unusquisque in aquis perennibus nomine trinae beatitudinis invocato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia recte credit indm̃ Non ergo
diximꝰ ut in eccłam quasi indm̃ crede¬
retis : sed intelligite nos dicere & dixisse.
ut meccła & sca & catholica conũsantes
indm̃ credetis. crederetis eciã resurrectio
crede ꝓmisistif. tertio capita ur̃a insacro
fonte dimersimꝰ: Qui ordo baptismatis.
duplici misterii significatione celebrat᷑
Recte enim t̃cio mersi estis qͥ accepistis
baptismũ in nomine trinitatis Recte
t̃tio mersi estis qui accepistis baptismũ
in nomine iħu xp̃i. qui tertia die
resurrexit amortuis: Illa enim t̾cio
repetita dimersio tẏpũ domine expͥ¬
mit sepulturȩ. ꝑ quã. xp̃o consepulti
estis in baptismo. & cum xp̃o resurre¬
xistis infide. ut peccatis abluti insc̃ĩtate
uirtutũ xpm uiuatis imitando
baptismate celebrantur nunc uͦ de his
acturi sumus quȩ iam de baptizatis
scã institutione complentur Impleco
enim baptismate caput urm̃ crismate
id ÷ oleo scĩficationis infundimꝰ. ꝑ qd̾̃

Expanded text:
est, quia recte credit in Deum. Non ergo diximus, ut in ecclesiam quasi in Deum crederetis; sed intelligite nos dicere et dixisse, ut in ecclesia sancta catholica conversantes in Deum crederetis, crederetis etiam resurrecticredere promisistis, tertio capita vestra in sacro fonte demersimus. Qui ordo baptismatis duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio mersi estis, qui accepistis baptismum in nomine S. Trinitatis. Recte tio mersi estis, qui accepistis baptismum in nomine Jesu Christi, qui tertia die resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita demersio typum dominicae exprimit sepulturae, per quam Christo consepulti estis in baptismo, et cum Christo resurrexistis in fide, ut peccatis abluti in sanctitate virtutum Christum vivatis imitando. bacturi sumus quae jam de baptizatis sancta institutione complentur. Impleto enim baptismate, caput vestrum chrismate, id est oleo sanctificationis infundimus: per quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod narraui qui naufragio ĩminente
ꝑiclitabantur ñ uult aliquis credere.
nisi enim hoc scripturarũ diuitiarum
auctoritas. sed incerto auctore fama
commendat repugnabo. sed int̾rogo¬
si tale aliquid contingat qͥd futuruẽ:
Non enim potest quisquã dicere. relin¬
quendũ illũ eẽ. qui morte imminente
baptizari desid̾at : quã baptizatũ a
penitentie Quisqͥs enĩ non credit con-¬
tigisse oportet ut credat posse contin-¬

Expanded text:
quod narravi qui naufragio imminente quod narravi qui naufragio imminente periclitabantur, non vult aliquis credere: non enim hoc Scripturarum divinarum auctoritas, sed incerto auctore fama commendatsi tale aliquid contingat, quid futurum est? Non enim potest quisquam dicere, relinquendum illum esse, qui morte imminente baptizari desiderat, quem baptizatum a poenitente quisquis non credit contigisse, oportet ut credat, posse contin
Abbreviated transcription (Latin):
narratur. om̃s qui audiunt ꝓprie
ad lacrimas mouet. cum innauiqͥdã
fidelis nullus eẽt. pret̾ unu pęnitentẽ
cȩpit eminere naufragium. Erat ibi
quidam salutis suȩ non mimemor
& sacram̃ti uehementissimꝰ flagitator.
nec erat aliquis qui dare posset. nisi
pęnitens ille. acceꝑat enim ꝓpeccato
de quo agebat penitentiã: Amiserat
de seniorib scĩtatẽ. s non amiserat
sacram̃tũ Nã si hoc amittunt peccan.¬
tes cum reconciliantur pꝰ penitentiã.
quare ñ iterũ baptizantur: Dedit gͦ
quod acceꝑat. & ne ꝑiculose uitam
finiret ñ reconciliatꝰ : petit ab eo ipso
quẽ baptiz auerat ut eũ reconciliaret:
Et factũ ẽ: Fuaser̃ naufragium. Cognitũ
habes qđ fecerant : nemo extitit eorũ
qui non pium animũ ita crederet. con¬
silus eorũ in illo ꝑicło dnm crederent
affuisse Motus enim animꝰ religiosus
& supplex ab homine exegit sacram̃tũ
adõ impetrat sc̃ĩtatẽ. Quod si forte hoc

Expanded text:
narratur, omnes qui audiunt prope narratur, omnes qui audiunt prope ad lacrymas movet. Cum in navi quadam fidelis nullus esset, praeter unum poenitentem, coepit imminere naufragium. Erat ibi quidam salutis suae non immemor, et sacramenti vehementissimus flagitator, nec erat aliquis qui dare posset, nisi poenitens ille: acceperat enim de peccato de quo agebat poenitentiam. Amiserat de senioribus sanctitatem, sed non amiserat sacramentum. Nam, si hoc amittunt peccantes cum reconciliantur post poenitentiam, quare non iterum baptizantur? Dedit ergo quod acceperat et, ne periculose vitam finiret non reconciliatus, petit ab ipso quem baptizaverat ut eum reconciliaret. Et factum est; evaserunt naufragium. Cognitum habes quod fecerant, nemo exstitit eorum, qui non pium animum ita crederet, ut consiliis eorum in illo periculo Dominum crederet abfuisse. Motus enim animus religiosus et supplex ab homine exegit sacramentum, a Deo impetrat sanctitatem. Quod si forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fidem hab̾e ꝓpt̃ fidei sacramentum.
& conũtere se addm̃ ꝓpt̃̾ conũsionis
sacram̃tũ. quia & ipsa responsio ad
celebrationẽ sacramenti ꝑtinet. Item.
Paruulũ & si ñdũ fides illa quȩ in
cralentiũ uoluntate consistit. iã tam̃
ipsius fidei sacranitũ fidelẽ facit. sicut
credere respondetur. ita & enun fideles
uocantur non rem ipsam mente annun¬
responsionẽ aquib gestantur implet᷑:
pompis & angłis eius Uideͭ ͤ dilectis¬
simi quia hanc ꝓfessionẽ urãm incuriã
ꝓfertis angłicam : nomina ꝓrofitentiũ
in libro excipiuntur uitȩ. nonãquo¬
libet homine. sed asuꝑiore cęlitus po-¬
uł eccłȩ parturientis excusserit. leuiꝰ
in nomine patris & filu &e sp̃s scĩ.¬
eadem origine ac styrpe uenientes. Nãq
lib&e ministrorũ ñ inueniuntur. & urget
ꝑiculũ eius qui petit ne sine isto sacra¬
mento hanc uitã finiat. etiã laicos
dare solere. sacramentũ qđ acceperunt
solemus audire. Nam cũ illa historia

Expanded text:
dem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem sacramenti pertinet. Item parvulum et si nondum fides illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. Nam sicut credere resvocantur, non rem ipsam mente abnuresponsionem a quibus gestantur impletur.pompis et angelis ejus. Videte, dilectissimi, quia hanc professionem vestram in curiam profertis angelicam, nomina profitentium in libro excipiuntur vitae, non a quolibet homine, sed a superiore coelitus povel Ecclesiae parturientis excusserit, levius in nomine Patris, et Filii, et Spireadem origine ac stirpe venientes. Namquelibet ministrorum non inveniuntur, et urget periculum ejus qui petit, ne sine isto sacramento hanc vitam finiat, etiam laico dare solere, sacramentum quod acceperunt, solemus audire. Nam, cum illa historia
Abbreviated transcription (Latin):
i nulla extant indicia int̾ ꝓpinqͦs
aut familiares. nulla int̃ clericos
aut uicinos quib hi de quib querit᷑
baptizati fuisse doceantur: agendũ ÷
ut renascantur ne manifeste ꝑeant
Inquib quod non ostenditur gestum:
ratio non sinit ut uideatur iteratũ:
Qui autẽ possunt meminisse qđ ad
eccłam ueniebant cũ parentib suis
possunt recordari. an quod eorũ paren¬
tibus dabatur acceperint. Sed si hoc &e̾
ab ipsa memoria alienũ ẽ. conferendũ
eis uidetur. quod collatũ .qͦ. nescitut.

Expanded text:
i nulla existant indicia inter propinquos aut familiares, nulla inter clericos aut vicinos quibus hi de quibus quaeritur baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renascantur ne manifeste pereant. In quibus quod non ostenditur gestum, ratio non sinit, ut videatur iteratum. Qui autem possunt meminisse quod ad Ecclesiam veniebant cum parentibus suis possunt recordari an quod eorum parentibus dabatur acceperunt. Sed si hoc etiam ab ipsa memoria alienum est, conferendum eis videtur quod collatum esse nescitur;
Abbreviated transcription (Latin):
ui inmat̾nis ut̾is sunt idõ cũ matre
baptizari non possunt : quia qui
in eum potest quẽ generatio ñ p̃cessit.
Qui scelerate uiuunt inȩcoła. cõmuni¬
care non desinunt. putantes se tali com¬
munione mundari. discant nichilad
tari ignoro. cũ ante omĩpotentis
dĩ ocłos. non sit culpa aliqua fȩconditas

Expanded text:
ui in maternis uteris sunt, ideo cum matre baptizari non possunt, quia qui in eum potest, quem generatio non praecessit. Qui scelerate vivunt in Ecclesia, et communicare non desinunt, putantes se tali communione mundari, discant nihil adzari ignoro, cum ante omnipotentis Dei oculos non sit culpa aliqua fecunditas
Abbreviated transcription (Latin):
uod oporteat eos qui adbaptisma
ueniunt fidẽ discere. & qͥnta feria
septimane maioris. ep̃o aut prb̃is red¬
dere: Ut om̃s baptiz andi priꝰ sint exorci¬
tandi. ex dec̃ celestini p̃p. galliarũ epĩs
missis. cap̃ xii.
llud etiam quod circa baptiz andos inuni¬
ũso mundo scã eccła uniformiter agit.
non occͦiso contemplamur intuitu: eu
siue paruuli siue iuiuenes ad regenera¬
tionis uenunt sacramentũ. non prius
abigatur. ut tunc uere appareat qͦmͦ
princeps hiuus mundi mittatur foras
dent sub abstinentia uini &e carniũ.
ac manꝰ impositione crebro examinent

Expanded text:
Quod oporteat eos qui ad baptisma veniunt fidem discere, et quinta feria septimanae majoris episcopo aut pre Ut omnes baptizandi prius sint exorcizandi. Ex decretis Coelestini papae. Galliarum episcopis missis, cap. 12. Illud etiam quod circa baptizandos in universo mundo sancta Ecclesia uniformiter agit, non otioso contemplamur intuitu: cum sive parvuli, sive juvenes ad regenerationis veniunt sacramentum, non prius immundus abigatur, ut tunc vere appareat quomodo princeps hujus mundi mittatur foras. omen suum dent sub abstinentia vini et carnium, ac manus impositione crebro examinent
Abbreviated transcription (Latin):
equitur dediu̾sis baptr andorũ
ꝓut unicuiq libitũ fuerit im¬
probabilis & emendanda confusio.
quȩ ãnr̃is consacerdotib qđ cõmoti
dicimꝰ non ratione auctoritatis ali-¬
cuiꝰ. sed sola temeritate p̃sumatur:
ut passim ac lib̾e natalicus xp̃i seu
apparicionis. nec ñ & apłorũ. seu
martẏrũ festiuitatib. innumere
ut & asseris plebes baptismi misteriũ
consequantur. cum hoc sibi pͥuilegiu᷑.
oc ap̃ nos & apud om̃s eccłas dominicu
specialit᷑ cũ pentecoste suo pascha de¬
It extra statuta tempora canonũ uł ẽ
in pascha. & pentecosten baptisma
non celebretur. quia scĩ canones hoc moh
om̃ib nisi aliquiꝰd ꝑicłm institerit
fieri ꝓhibet. intantũ ut etiã eos qui
alio tempore baptr antur. a gradibus
ȩccłasticis abstineant. nec adclerum
Acroscĩ baptismi sacram̃tũ non nisi
in paschali festiuitate & pentecost̃
unꝰ quisq fidelium nouerit eẽ. p̃bendũ:
excepto his quib mortis ꝑicło argͣu¬

Expanded text:
equitur de diversis baptizandorum, prout unicuique libitum fuerit, improbabilis et emendanda confusio, quae a nostris consacerdotibus, quod commoti dicimus, non ratione auctoritatis alicujus, sed sola temeritate praesumitur, ut passim ac libere natalitiis Christi, seu apparitionis, necnon et apostolorum, seu martyrum festivitatibus innumerae, ut asseris, plebes baptismi mysterium consequantur, cum hoc sibi privilegium et apud nos, et apud omnes Ecclesias, Dominicum specialiter cum Pentecoste suo Pascha det extra statuta tempora canonum, id est in Pascha et Pentecoste, baptisma non celebretur: quia sacri canones hoc modis omnibus, nisi aliquod periculum institerit, fieri prohibent, in tantum ut etiam eos qui alio tempore baptizantur, a gradibus ecclesiasticis abstineant, nec ad clerum crosancti baptismi sacramentum, non nisi in Paschali festivitate, et Pentecoste unusquisque fidelium noverit esse praebendum: exceptis his quibus mortis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i adhibita partib diu̾sũ intellectũ
designat. ꝓut dñs donare dignatꝰ ẽ:
int̃pretati sumꝰ. cũ ostendimꝰ uos ꝑ
oleum scĩficationis ad auditũ plenȩ
fidĩ p̃ꝑatos. & bonũ xp̃i odorẽ uocatos
extoto corde ad abrenuntiandum
diabolo eẽ. commonitos: Nunc uͦ de
interiorib iam misteriis locuturi sumꝰ.
que in ipso scõ fonte celebrata sunt:
Emissa enim certissima cautione qua
uos abrenuntiare om̃ib pompis & oꝑib
eius. & omi fornicationi diabolice spo¬
pondistis descendentes infontẽ. fontẽ
sacrũ. fontẽ redemptionis. fontẽ scĩfi¬
catũ iurtute cȩlesti Itẽ In hoc ergo
fonte antequã uos toto corpore tingeremꝰ¬
interro gauimꝰ. Credis in dm̃ patrem
om̃ipotentẽ : respondistis. Credo. Rursꝰ
gine.: Respondistis. singuli. Credo:

Expanded text:
nostri adhibita partibus diversum intellectum nostri adhibita partibus diversum intellectum designat, prout Dominus donare dignatus est interpretati sumus, cum ostenderemus vos per oleum sanctificationis ad auditum plenae fidei praeparatos, et bonum Christi odorem vocatos ex toto corde ad abrenuntiandum diabolo esse commonitos. Nunc vero de interioribus jam mysteriis locuturi sumus, quae in ipso sancto fonte celebrata sunt. Emissa enim certissima cautione, qua vos abrenuntiare omnibus pompis, et operibus ejus, et omni fornicationi diabolicae spopondistis descendentes in fontem, fontem sacrum, fontem redemptionis, fontem sanctificatum virtute coelesti. Item. In hoc ergo fonte antequam interrogavimus: Credis in Deum Patrem omnipotentem? Respondistis: Credo. Rursusgine? Respondistis singuli: Credo.
Abbreviated transcription (Latin):
factũ putetis. quod nares quoq ur̃as oleo
benedictionis adunximꝰ. Quod ic circo
fieri intelligitur. ut hii qui adbaptismũ
ueniunt ammoneantur tanti misterii
sacram̃tũ usq ad mortem iniuolatũ atq
integrũ custodire. ut quã dui spm̃ uite
huius narib suis attrahunt axp̃i dn
Itẽ. S adhuc subtilior intellectus in hac
narium unctione signatur Illiusenim
olei odor quod inxp̃i nomine & uirtute
benedictum ẽ: ad odoratũ uos. ꝓuocat
spũ alẽ. ut non corporis sed mentis sen-¬
sib xp̃m inestimabili suauaitate sentire
possitis. & delectati notitia odoris eius.
ipsius uestigia subsequentes dicere
ualeatis illud. qđ ad dm̃ credentiũ chorꝰ
loquitur: Post te mnodorem unguentoꝵ
ri aia oͦ cescd̾a p̃dicatione dehis
tantũ locuti sumꝰ quȩ uob priusquã
Ad fontẽ sc̃m ueniretis iuxta catholicȩ
regule instituta tradidimus. & quid
significaret unctio. quȩ diu̾sis corporis

Expanded text:
factum putetis, quod nares quoque vestras oleo factum putetis, quod nares quoque vestras oleo benedictionis unximus. Quod idcirco fieri intelligitur, ut ii qui ad baptismum veniunt, admoneantur tanti mysterii sacramentum usque ad mortem inviolatum atque integrum custodire ut, quandiu spiritum vitae hujus naribus suis attrahunt, a ChristItem. Sed adhuc subtilior intelnarium unctione signatur. Illius enim olei odor, quod in Christi nomine et virtute benedictum est, ad odoratum vos provocat spiritalem, ut non corporis, sed mentis sensibus Christum inaestimabili suavitate sentire possitis; et delectati notitia oris ejus, ipsius vestigia subsequentes, dicere valeatis illud quod ad Deum credentium chorus loquitur: Post te in odorem unguentorum r et secunda praedicatione de his tantum locuti sumus, quae vobis prius, quam ad fontem sanctum veniretis, juxta catholicae ecclesiae instituta tradidimus. Et quid significaret unctio, quae diversis corporis
Abbreviated transcription (Latin):
confer̃. lib̾os exfamiliis eccłȩ ad
condempnationẽ suã facere ñ p̃sumant.
Impium ẽ. enim. ut qui res suas eccłe
xp̃i noncontulerit: dampnũ eccłe infe¬
rat Tales gͥ lib̾tos successor epi. absq
Ecantaᷤtur. nisi quȩ auctoritatis diuine
sunt. & patrum orthodoxorũ sanxit
auctoritas. Nec falsa angłorũ colantnõia.¬
sedea tantũ quȩ ꝓpbica & euangłica doco
scriptura. id ÷ michael. gabribel. raphael.

Expanded text:
conferunt, liberos ex familiis ecclesiae, ad condemnationem suam facere non praesumant. Impium est enim, ut qui res suas ecclesiae Christi non contulerit, damnum ecclesiae inferat. Tales igitur libertos successor episcopi absque cantetur, nisi quae auctoritatis divinae sunt, et Patrum orthodoxorum sanxit auctoritas. Nec falsa angelorum nomina colansed ea tantum quae prophetica, et evangelica docet Scriptura, id est Michael, Gabriel,
Abbreviated transcription (Latin):
ugitiuos etiã seruos eccłiasticos domos
suas aut familias deserentes. qui etiam
si reuotiati fuerint teneri non possunt:
similiratione ab ep̃o siuoluerit. aut si
illi ita meruerint distrahantur. De epĩs¬

Expanded text:
ugitivos etiam servos ecclesiasticos, domos suas aut familias deserentes, qui etiam si revocati fuerint, teneri non possint simili ratione, ab episcopo si voluerit, aut si illi ita meruerint, distrahantur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
iter mittit. quantum is qui uiã
uite mendacio fallente depͣuat:
Nemo sane mentiens iudicandꝰ ẽ.
qui dicit ifalsum qđ putat uerũ.
quoniã quantum in ipso ẽ. non
fallit ipse sed fallitur. Non itaq
ꝓ ueris habet. potiꝰq econtrario
quantũ in ipso ẽ. ille mentitur qͥ
dicit uerum quod putat falsum
Quantum enim ad animũ eius
attinet. quia non quod sentit
hoc dicit. non uerũ dicit: quauis
uerum inuenitur eẽ. qđ dicit:
Nec ullo modo liber ẽ. amendacio
qui ore nesciens uerum loquitur.
sciens autẽ uoluntate mentitur
qua inre quisq fallatur siue m̃tiat᷑
ut cũ falli quã mentiri minꝰ sit
malum. quantũ ꝑtinet ad homi¬
nis uoluntatẽ : tam̃ longe sit
tolerabilius in his quȩ aregͥione
sunt seiuncta mentiri. quã in his
sine quorum fide uł noticia ds̃
coli non potest. falli. Item. Homo
uerum sit. sed etiam quando
er̃at & fallitur sic̃ homo. hoc debae
loqui quod animo gerit. siue

Expanded text:
iter mittit, quantum is qui viam iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est qui dicit falsum quod putat verum, quoniam quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitur. Non itaquepro veris habet, potiusque e contrario quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ullo modo liber est a mendacio qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur.qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his quae a religione sunt sejuncta mentiri, quam in his sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Item, ibideverum sit, sed etiam quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit, sive
Abbreviated transcription (Latin):
salute quod potest Cum autem
adhunc articulum uentũ fuerit
ut tali saluti consulere nͥ peccando
non possit : iam se existimet non
habe quid faciat. quando id reliquũ
eẽ. prospexerit quod recte faciat:
fuge. Nec casu nec studio
loquaris falsum. nec ut prestes
mentiri studeas. nec qualibet falla¬
mendacium in om̃ib Itẽ. Nullum
iustum mendacium Omne men.¬
dacium siue promalo siue etiam
ꝓbono ꝓferri iideatur: quia om̃e
mendatiũ non . ẽ. adeo sed sicut sal¬
onnulli eo usq ꝓgrediuntur lxxxiii. ꝗu.
ut & peierare. & de reb ad dei
cultum ꝑtinentibus. ac de ipsa de i
natura falsum aliquid audeant
dicere. non nũquã bonum pũiq
opus eẽ. contendant. Michi autẽ
uidetur peccatum quidẽ eẽ. om̃e
mendatium. sed multum int̾eẽ
quo animo & de quib reb qͥsq
mentiatur: Non enim peccat
qui consulendi quomodo ille qui
nocendi uoluntate mentitur.
aut tantum uero nocet qui
uiatorem mentiendo indiu̾sum

Expanded text:
salute quod potest. Quum autem salute quod potest. Quum autem ad hunc articulum ventum fuerit, ut tali saluti consulere nisi peccando non possit, jam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit, quod recte faciat. fuge. Nec casu nec studio loquaris falsum, nec ut praestes mentiri studeas, nec qualibet fallamendacium in omnibus, nullum justum mendacium, omne mendacium sive pro malo, sive pro bono proferri videatur, quia omne mendacium non est a Deo, sed sicut Salonnulli eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus, ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, icere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomonocendi voluntate mentitur: aut tantum vero nocet qui viatorem mentiendo in diversum
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm aut̃ idõ mitiꝰ ẽ. quia retinẽt
non nullam beniuolentiam Illuduͦ
quod non habet duplex cor. nec men¬
dacium quidẽ dicendũ ẽ. tanquã
uerbi gr̃a sicui gladius commendetur
& ꝓͥmittat se redditurum: cum ille
qui commendauit poposcerit: si
forte gladium suum repetat furens
manifestum ẽ. non eẽ. reddendum.
ne uł se occidat uł alios: donec e¬
sanitas restituatur: Hoc idõ ñ hab&e
duplexcor. quia ille cui commendatꝰ
ẽ. gladius cum ꝓmittebat se reddi¬
turum poscenti. non cogitabat fu
rentẽ posse repetere: Manifestum
ẽ. non ẽe culpandum aliquando
uerum tacere. falsum autẽ dicere
Auo ustinus ad oceanum.
Iullo modo michi uidetur tropicã
locutione recte dici posse mendatiũ.
Non enim mendaciũ ẽ. cum letũ
diem dicimus quod letos nosfaciat.
aut triste lupinum quod gustantẽ
amaro sapore contristet: Nequaquã
ista sunt mendacia: AU oostiniꝰ
homo etiam ꝓtemporali hominũ

Expanded text:
secundum autem ideo mitius est, quia retinet secundum autem ideo mitius est, quia retinet nonnullam benevolentiam. Illud vero quod non habet duplex cor, nec mendacium quidem dicendum est; tanquam, verbi gratia, si cui gladius commendetur et promittit se redditurum, cum ille qui commendavit poposcerit; si forte gladium suum poposcerit furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec sanitas ei restituatur. Homo ideo non habet duplex cor, quia ille cui commendatus est gladius, cum promittebat se redditurum poscenti, non corentem posse repetere. Manifestum est, non esse culpandum aliquando verum tacere. Falsum autem dicere August. ad Oceanum. Nullo modo mihi videtur tropicam locutionem recte dici posse mendacium. Non enim mendacium est cum laetum diem dicimus, quod laetos nos faciat: aut triste lupinum, quod gustantem amaro sapore contristet. Nequaquam ista sunt mendacia CAP. homo etiam pro temporali hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Inquib reb nichil int̾ẽ. ad capescendũ
diei regnum utrum credantur annon.
& utrum uera siue sint siue putentur.
an falsa m his errare id ÷ alirid ꝓ alio
putare non ẽ. arbitrandum eẽ. peccatũ.
aut siẽ. minimum eẽ. atq leuissimum:.
e quis arbitretur ꝑfectũ & sp̃ualẽ
hominem ꝓista temporali uita incuiꝰ
mortem occiditur anima. siue sua
siue alterius debere mentiri: Sed qm̃
aliud ẽ. mentiri. aliud ẽ. uerũ occulta¬
re. siquidẽ. aliud ẽ. falsum dicere.
aliud uerum tacere. siquis forte uel
ad istam uisibilem mortẽ nonuult
hominẽ ꝓdere ÷ paratus eẽ. debet
uerum occultare non falsum dicere.
ut neq ꝓdat neq mentiatur. nec occi¬
dat animam suã ꝓcorpore alterius:
Item. Duo sunt gña mendatior ꝓ
inquib non magna culpa ẽ. s tam̃
non sunt sine culpa. Cum aut iocam᷑
aut ꝓproximo mentimur: illud
primum iniocando idõ non ẽ. ꝑ nici¬
osum quia non fallit. Nouit enim
ille cui dr̃. ioci causa eẽ. dictum:

Expanded text:
utem rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum.Ne quis arbitretur perfectum et spiritalem hominem pro ista temporali vita, in cujus morte occiditur anima, sive sua causa sive alterius, debere mentiri; sed, quoniam aliud est mentiri, aliud est verum occultare, si quidem aliud est falsum dicere, aliud est verum tacere, si quis forte vel ad dictam mortem visibilem non vult hominem prodere, paratus esse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat, neque mentiatur, nec occidat animam suam pro corpore alterius. Item: Duo sunt genera mendaciorum, in quibus non magna culpa est, sed tamen non sunt sine culpa. Cum autem jocamur aut pro proximo mentimur, illud primum in jocando non est perniciosum, quod non fallit; novit enim ille cui dicitur, joci causa esse dictum;
Abbreviated transcription (Latin):
ui exigit iuirationẽ. multũ
inter ẽ. si nescit illũ iuiratu.¬
rum falsum an scit. Si enĩ nescit
& idõ dicit iura mͥ ut fides ei sit.
non audeo dicere non eẽ. peccatũ.
tam̃ humana temptatio ẽ: Si
autem nouit fecisse. si scit eum
fecisse. uidit fecisse. & cogit iurare:
homicida ẽ. Ille enĩ se suo ꝑuirio
interimit. sed iste manũ int̾ficientis
di .i. p̃p stephan .iii.
Ristophorꝰ primiceriꝰ notarior
dixit Allatis sacroscĩs . iiiͬ. euan¬
głuis & uenerabili crismate & ceteris
dei misteriis sacramentũ mutuo
prebuimus. quod nullus alius
extra .R. electionẽ pontificatus
egisset. sed eũ quẽ ex communi
consilio diuina ꝓ uidentia tribu¬
issae. & corpore nr̃ȩ sc̃ȩ eccłȩ iudeł¬

Expanded text:
ui exigit jurationem, multum interest, si nescit illum jurare falsum, an scit. Si enim nescit, et ideo dixit: « Jura mihi, ut fides ei sit, » non audeo dicere esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem novit eum fecisse, si scit eum fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim se suo perjurio interimit; sed iste manum interficientis di I Stephani papae III. Christophorus primicerius notariorum dixit: « Allatis sacrosanctis quatuor Evangeliis, et venerabili chrismate, et caeteris Dei mysteriis, sacramentum mutuo praebuimus, quod nullus alius extra Romanam electionem pontificatum egisset, sed eum quem ex communi consilio divina providentia tribuisset ex corpore nostrae sanctae Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ꝑ capillum uł barbam
dĩ iurauerit. uł aliomͦ contͣ
dm̃ blasphemia aliqua usus fue¬
rit: officio prefecti urbis ultimo
supplicio subiciatur. Si quis autẽ
talem hominẽ non manifestauerit:
non ẽ dubium qđ duuna con¬
dempnatione similiter cohercebit᷑.

Expanded text:
Si quis per capillum vel barbam Dei juraverit, vel alio modo contra Deum blasphemia aliqua usus fuerit, officio praefecti urbis ultimo supplicio subjiciatur. Si quis autem hominem talem non manifestaverit, non est dubium quod divina condemnatione similiter coer
Abbreviated transcription (Latin):
oc udecur dicere peccare hõiem¬
I quo audiente iurat aliquis falsũ.
& scit eum falsum iuirare. & tacet.
Tunc autẽ scit si ei rei de qua uirat᷑
testis fuit. aut uidens aut consciꝰ
fuit .i. aliquomͦ cognouit. aut
oculis suis conspexit. aut ille ipse
qui iurat illi indicauit. ita enim
potuit eẽ. conscius. sed int̾ timorẽ
huius peccati & timorẽ ꝑditionis
hominum. non parua existit ple-¬
rumq temptatio. Possumꝰ enim
paratum ad ꝑiurium. ammonendo
uł ꝓhibendo atam graui peccato
reuocare: Sed si non audierit. &
coram nob̾ de re quã nouimus
falsum uirauerit: utrũ ꝓdendus
si ꝓditus etiam in ꝑiculum mortis
incurrat. difficillima questio ẽ:
S quia non hic expressit cui
hoc indicatum ẽ. utrum illi oui
iuratur añ sacerdoti uel cuipiam
qui non solum eum ꝑsequi ñ potest
irrogando supplicium. sed etiã
orare pro illo potest. uidetur michi
quod se hoc soluat. etiã apeccati
unculo. sundicet talib qͥ magis

Expanded text:
oc videtur dicere: peccare hominem, quo audiente jurat aliquis falsum, et scit eum falsum jurare, et tacet. Tunc autem scit, si ei rei de qua juratur testis fuit, aut videns, aut conscius fuit, id est aliquo modo cognovit, aut oculis suis conspexit, aut ille ipse qui jurat illi indicavit: ita enim potuit esse conscius. Sed inter timorem hujus peccati, et timorem proditionis hominum non parva existit plerumque tentatio. Possumus enim paratum ad perjurium admonendo vel prohibendo a tam gravi peccato revocare. Sed si non audierit, et coram nobis de re quam novimus falsum juraverit, utrum prodendus, si proditus etiam in periculum mortis incurrat, difficillima quaestio est. Sed quia hoc non expressit cui hoc indicatum sit, utrum illi cui juratur, an sacerdoti, vel cuipiam qui non solum eum persequi non potest irrogando supplicium, sed etiam orare pro illo potest: videtur mihi quod se ab hoc solvat peccati vinculo, si indicet talibus, qui magis
Abbreviated transcription (Latin):
citorum atq pactorũ. Ueruntam̃
sine ulla dubitatione minus malũ
ẽ ꝑ dõs falsos uirare ueracit᷑. quã ꝑ
dm̃ uerum fallacit̃. Quanto enĩ per
quod uiratur magis sc̃mẽ. tanto
magis ẽ. penale ꝑiurium. Alia
questio ẽ. utrum non peccet qui
ꝓfalsos deos sibi uirari feoit quia
ile qui ei urat. falsos deos colit:
Cui questioni possunt illa testimo¬
nia suffragari. quȩ ipse comme-¬
morasti. de laban & abimelech. si
tamen abimelech ꝑ deos suos ui¬
rauit sicut laban ꝑdm̃ sochot:¬

Expanded text:
citorum atque pactorum. uerum tamen citorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per
Abbreviated transcription (Latin):
loquentẽ. s punit ds̃ te fallentẽ.
Nouet te utrum eius fide utendũ
sit qui ut eam seruet ꝑdemonia
uirauerit. Ubi te uolo priꝰ considare
utrum si quispiam ꝑ deos falsos
uirauerit. se fidem seruaturum. &
eam non seruauerit non tibi uideat᷑
bis peccasse : Si enim tali iuratione
promissam seruaret fidem. idõ tantũ
peccasse iudicaretur. quia ꝑtales dõs
uirauit. Illud aut̃  nemo rẽphendec
quia fidem seruauit. Nunc uͦ quia
& iurauit ꝑ quos non debuit. & contͣ
pollicitã fecit fidem qđ non debuit:¬
bis utiq peccauit. Ac ꝑ hoc qui utit᷑
fide illius quem constat uirasse ꝑ deos
falsos. & utitur non admabũ sed adli-¬
citum & bonum: non peccato illius
se sociat quo ꝑdemonia iurauit.
s bono pacto eiꝰ quo fidẽ seruauit.
Neq hic eam fidẽ dico seruariqua
fideles uocantur qui baptizantur
inxp̃o Illa enim longe alia ẽ. lon.¬
geq discreta afide humanorũ pla-¬

Expanded text:
loquentem, sed punit te Deus fallentem.loquentem, sed punit te Deus fallentem.Movet te, utrum ejus fide utendum sit, qui ut eam servet per daemonia juraverit. Ubi te volo prius considerare, utrum si quispiam per deos falsos juraverit se fidem servaturum, et eam non servaverit, non tibi videatur bis peccasse. Si enim tali juratione promissam servaret fidem, ideo tantum peccasse judicaretur, quia per tales deos juravit. Illud autem nemo reprehendet quia fidem servavit: nunc vero quia et juravit per quos non debuit, et contra pollicitam fecit fidem qbis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum pla