comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tardanteautem sponso dormier̃ om̃s: Nonenim tunc
ueni& cum speratur: Sed media nocte cum ualde
obscurum idest occultum erit anueniat: Vndedic̃
Media nocte clamoremfactum eccesponsus uenit
exiteobuiamei.: Nimirum clamoriste ipsa ẽ tuba illio
quam commemorat apostolus. ubidicit. Santeni
tuba & mortui resurgũnt incorrupti: Tubȩ Nomine
aliquod euedentissimũ & prȩclarissimum signum iuilt
intellegi: quãuocẽ archangeli. & tubãdĩ alio lo codict
quã audiant hi qui inmonumentis sunt᷑. & procedunt
Surguntergo om̃s illeuirgines & sapientes & stultcce
ctaptant lampades suas : Id est ractionem p̃paroT red¬
dere deoperib: suis Sed tuncillius clamoris euidentia
& resurrectione mortuorum: quia nullaerit dubitatio iã
instantis p̃sentisq iuditii Subtrah&ur omnesolatium
laudis humanae: Neq enimuacabit dealio disceptare
ł dealio iudicare aut gractificare atque suffragare

Expanded text:
Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum erit, an ueniat. unde dicit media nocte clamorem factum: Ecce sponsus uenit, exite obuiam ei. nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. tubae nomine aliquod euidentissimum et praeclarissimum signum uult intellegi, quam uocem archangeli et tubam dei alio locoquam audient hi, qui in monumentis sunt, et procedent. surgunt ergo omnes illae uirgines et sapientes et stultae et aptant lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc illius clamoris euidentia et resurrectione mortuorum quia nulla erit dubitatio iam instantis praesentisque iudicii, subtrahetur omne solatium laudis humanae. neque enim uacabit de alio disceptare uel de alio iudicare aut gratificari atque suffragari
Abbreviated transcription (Latin):
stultae Nonsum ser̃ oleũ secum. Sapientes autem ac¬
ceper̃ oleum in uasissuis. hocẽ in cordib suis ubi fit ipsa
participatio. intimi ac suꝑni boni: Vnde in psalmo quodã
cumdictumess&. Sacrificate sacrifitium iustitiae et
sperate in dño: multim quitdicunt. qui sostendit nob
bona: Deinde ut manifestaret cuius boniamore debe¬
amus operari iustitiam hocest sacrificare sacrifitium
ius titiȩ: signatum est inquit in nobis. lumen uultustui
due de distil&itiam in cordemeo: Cuius bonialiquap¬
tum participati Et plenius ꝑfectiusq participandi
intentione quibene operantur
secum. quobona o peraeius &iamincons pectu hominũ
lucentia non extinguatur. quia nonin erͦs caritas
re frigescit abundante iniquitate sed ꝑseuerat
fatiuNt. Necesseẽ inflentur superbia Et ꝓpterhoe
uitium sic laude delectentur humana: ut eius gaudio
siquid boni agunt. feruere educere uideantur

Expanded text:
stultae non sumpserunt oleum secum, sapientes autem acstultae non sumpserunt oleum secum, sapientes autem accep eru n t oleum in uasis suis, hoc est in cordibus suis, ubi fit ipsa participatio intimi ac superni boni. unde in psalmo quodam, cum dictum esset: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in domino, multi, inquit, dicunt: Quis ostendit nobis bona? deinde ut manifestaret, cuius boni amoie debeamus operari iustitiam, hoc est sacrificare sacrificium iustitiae, signatum est. inquit, in nobis lumen uultus tui, domine; dedisti laetitiam in corde meo. cuius boni aliquantum participati et plenius perfectiusque participandi intentione qui bene operatur secum, quo bona opera eius etiam in conspectu hominum lucentia non extinguantur, quia non in eius corde caritas refrigescit abundante iniquitate, sed perseuerat faciunt, necesse est inflentur superbia et propter hoc uitium sic laude delectentur humana, ut eius gaudio, si quid boni agunt, feruere et lucere uideantur.
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus tamquam propindus atq inminens: atquem sep̃¬
parent: qui in eius esse familia uident᷑.: Hoc estenim quodait
exisseobuiam sponso etsponsae :: Sponso quidem filiodĩ:
sponsȩautem. siue quia meo corpore uenturus est quod sum¬
sit ex uirgine siue qui aipsa ecclesiae tuncclarior apparebit
ut ad uni uersi corporis congregationem membra concurraNTt
quibus concurrentib: eius magnitudo monstrabitur : Virgies.
ꝓptercontinentiam Nuncupauit : Decemuero id estquinq
etquinq propternumerum quocensentur corporis sensus in
quibus habitat continenticc: cuma uoluptatib turpibus et
inlicitis. abstin&ur: lam pades sicut dictum est: bona sunt
opera. maximeque ad misericordiam ꝑtinentia: et ipsa quȩ
etiam coram hominib: luc&. laud abilis conuersatio:
Ded magni interest quamentis intentione fiat: Ideo dic̃
alias sapientes alias stultas: sedhinc eas discernit: quod

Expanded text:
aduentus tamquam propinquus atque imminens, ad quem se praeaduentus tamquam propinquus atque imminens, ad quem se praeparent, qui in eius esse familia uidentur. hoc est enim, quod ait exisse obuiam sponso et sponsae, sponso quidem filio dei, sponsae autem, siue quia in eo corpore uenturus est, quod sumpsit ex uirgine, siue quia ipsa ecclesia tunc clarior apparebit, ut ad uniuersi corporis congregationem membra concurrant, quibus concurrentibus eius magnitudo monstrabitur. Virgines propter continentiam nuncupauit, decem uero, id est quinque et quinque propter numerum, quo censentur corporis sensus, in quibus habitat continentia, cum a uoluptatibus turpibus et inlicitis abstinetur. lampades, sicut dictum est, bona sunt opera maximeque ad misericordiam pertinentia et ipsa. quae etiam coram hominibus lucet, laudabilis conuersatio. sed magni interest, qua mentis intentione fiat; ideo dicit alias sapientes alias stultas, sed hinc eas discernit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uuserit :: Dictumestergo dormier̃ om̃s: qui a non tantum stul¬
ti qui ꝓpterhumanam laudem beneo perant̃ coram homini¬
bus ueram &iam sapientes qui hoc ꝓpterea faciunt ut
laud &urds̃ experiunt᷑ istammortem: ex utroq enimgenere
moriuntur: & ista mors sepe inscripturis dormientiũ
dicitur. ꝓpter futuram resurrectionem ueluđ euigilatio¬
nem: Hinc a postolusdicit: Ded ormientib: autem nolo
uos ignorare fratres. Etalioloco ex quib plures maneNt
usq ad huc quida maut̃ dormier̃ : & alia in numerabilia
in hoc testimonio a ꝑte ꝑscripturas utriusq testamenti
reperiunt᷑ : Unde & illeait: consanguineus l&isopor
& si aduertas multamuenies &iam in sȩcularib litteris.
ubimors somno comparatur :: significauitergo dñs
futurũ fuisse tẽpus. quo inter tribulationes temtationesq
huiussȩculi lamiamq eius expectar&ur & sperar&ur

Expanded text:
uus erit? dictum est\' ergo: Dormierunt omnes, quia non tantum stuluus erit? dictum est\' ergo: Dormierunt omnes, quia non tantum stulti, qui propter humanam laudem bene operantur coram hominibus,, uerum etiam sapientes, qui hoc propterea faciunt, ut laudetur deus, experiuntur istam mortem; ex utroque enim genere moriuntur. et ista mors saepe in scripturis dormientium dicitur | propter futuram resurrectionem uelut euigilationem. hinc apostolus dicit: De dormientibus autem nolo uos ignorare, fratres, et alio loco: Ex quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt; et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per scripturas utriusque testamenti reperiuntur. unde et ille ait: Consanguineus leti sopor et, si aduertas, multa inuenies etiam in saecularibus litteris, ubi mors somno comparatur. significauit ergo dominus futurum fuisse tempus, quo inter tribulationes temptationesque huius saeculi iam iamque eius expectaretur et speraretur
Abbreviated transcription (Latin):
riam. quicquid coram hominib inbonis operib luc&
atuero stultarum uir ginũ hocoleum non secum
portantiũ defitiuntlam pades. Idẽ non ꝑseuerant̃
bona operalucent. cum laus fuerit humana subtrte¬
ta ꝓpterquam illa faciebant. hucusq intentionẽ
suam ꝑducentes: ut uiderent᷑ ab hominib: non ut glorificar dir
pater: qui incelisest: quȩ intentio ꝑ ennis est gloriȩ: qua nouit
animadõ sedebere quo diustificata ẽ ad facienda operabona:
Etideo in illo non in selaudari amat : Vndealibi. homodĩcantat
INd ño laudabit᷑ animamea : ut quigloriatur in dñoglori &ur
Sed quid est quod in eadem euangelii lectione scriptum est.
Omnes sponso tardante dormisse. si somnumistum intelle¬
xerimus quod uelud tardante iuditio ad quod faciendum
uenturus est xp̃s. Abundante iniquitate caritas refrigescit:
quomodo ibi ponem uirgines sapientes. cum potius in illissint
dequib dicitar : Qui aut̃ perseu erauerit s que in finem hicsal¬

Expanded text:
riam, quicquid coram hominibus in bonis operibus lucet. at uero stultarum uirginum hoc oleum non secum portantium deficiunt lampades, id est non perseueranter bona opera lucent, cum laus fuerit humana subtracta, propter quam illa faciebant hucusque intentionem suam perducentes, ut uiderentur ab hominibus, non ut glorificaretur pater, qui in caelis est, quae intentio perennis est gloriae, qua nouit anima deo se debere, quod iustificata est ad facienda opera bona, et ideo in illo, non in se laudari amat. unde alibi homo dei cantat: In domino laudabitur anima mea, ut, qui gloriatur, in domino glorietur. Sed quid est, quod in eadem euangelii lectione scriptum est omnes sponso tardante dormisse r si somnum istum intellexerimus, quod uelut tardante iudicio, ad quod faciendum uenturus est Christus, abundante iniquitate caritas refrigescit, quo modo ibi ponemus uirgines sapientes, cum potius in illis sint, de quibus dicitur: Qui autem perseuerauerit usque in finem, hic sal
Abbreviated transcription (Latin):
uos nos fecit Perla uacrum regenerationis Inquagratia.
spe salui factisumus. unde in illo psalmo. subiungitur:
Filuiautẽ hominũ sub tegmine alarũtuarũ sperabunt:
In ebriabantur abubertate domus tuȩ domustue &tor

Expanded text:
uos nos fecit per lauacrum regenerationis. in qua gratia uos nos fecit per lauacrum regenerationis. in qua gratia spe salui facti sumus. unde in illo psalmo subiungitur: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. inebriabuntur ab ubertate domus tuae
Abbreviated transcription (Latin):
non ex operib neforte quis extollatur quia opera
bona exipsius iustificatione operamur: ipsius enĩ sumus
figmentũ creati in xp̃oihũ in operib bonis quȩ preparauit
ds̃ ut in illis ambulemus: & illa ergo salus gratuita est
dequa in alio psalmodicitur: DÑĩ estsalus & suꝑpopulũ
tuum benedictiotua Sicut ergo quod legitur dñiest
salus. noea salus intellegitur quadñs saluus est. sed quahi
salui funt quos ipse saluos facit : siccumlegitur dĩiustitio
in eo quod scriptumest ignorantes dĩ iustitiam & suamuo¬
lentes constituere: non est illa in tellegenda quad siustus
est Sed qua iusti sunt homines quosgratia sua iustificat.
indeenĩ salur undeiusti: Qm̃ quod ait non est opus sanis medi¬
cus sed malehabentib: exposuit consequenter dicens nonue¬
ni uocareiustos sed peccatores : Nonigit᷑ secundum opera
iustitiȩ quȩ nos fecmus. Sed secundũ suã misericordiã sal¬

Expanded text:
non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera bona ex ipsius iustificatione operamur. ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et illa ergo salus gratuita est, de qua in alio psalmo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eo, quod scriptum est: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, non est illa intellegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. non igitur secundum opera iustitiae. quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam sal
Abbreviated transcription (Latin):
figurata locutione quȩ commemorare nunclongum est:
Sed quia hocipsum quod ds̃ iustificat homines nimis occulto
iuditio facit. qm̃ gratuita gratia facit : Siaut̃ gratia nonex
operib Aio quin gratia iamnon est gratia: Ex hoc quippe
incipiunt operabona ex quo iustificam᷑ non quia p̃cesser
iustificamur. & hocest profundũ de quosuperius multaiam
diximus Continuo in eodem psalmo cum dixiss & iustitia
tua uelud montesdĩ subiuncxit. iudiciatua ueluđmulta
ab yssus: Indeuenit ad salutem hominib iumentisq com¬
munem. quia & ipsa exmiseri cordiadĩ est & dicit: homi¬
nes &iumenta saluos facies dnẽ. sicut multiplicata est
miseri cordiatua d s̃ : Vt hinc intellegamus &iamillã
salutem sempiternam & inmortalem de quadicit a pos¬
tolus. speenĩ salui factisumus: Similiter ut istam que
hominib: iumentisq communis est gratis nos accipere:

Expanded text:
figurata locutione, quae commemorare nunc longum est. figurata locutione, quae commemorare nunc longum est. sed quia hoc ipsum, quod deus iustificat homines. nimis occulto iudicio facit, quoniam gratuita gratia facit — si autem gratia, non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia; ex hoc quippe incipiunt opera bona, ex quo iustificamur, non, quia praecesserunt, iustificamur: et hoc est profundum, de quo superius multa iam diximus —, continuo in eodem psalmo cum dixisset: Iustitia tua uelut montes dei, subiunxit: Iudicia tua uelut multa abyssus. inde uenit ad salutem hominibus iumentisque communem. quia et ipsa ex misericordia dei est, et dicit: Homines et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus, ut hinc intellegamus etiam illam salutem sempiternam et inmortalem. de qua dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere
Abbreviated transcription (Latin):
c&ur quem fecit dñs: superiorissensus confirmatio est:
nam quo dibi dictum est Annuntiabitur dño generatio
uentura. Hoc dictum est hic. annuntiabunt iastitiam
eius. ipsa quippe generatio quȩ uentura ꝓph&ata est
piorũ atq scõrũ : iustitiae dĩ est nonipsorum. ne sint ex
illis qui ignorantes dĩ iustitiam & suam uolentes constitu¬
ere iustitiaedĩ non sunt subiecti: Illanamq iustitiadi
commendatur in eo quod dicit᷑ ignor antes dĩ iustitiam. quanos ex
eius gratia iustisumus: ut ipsa iustitia eius nossimus cum iuste
uiuamus credentes ineũ qui iustificat impium : ponilla quaip
ipse ustus est a uernasua & in commutabili iustitia. Haecita¬
que iustitia quanos dĩ munere iustisumus: significatur inpsal¬
moillo ubi scriptum est: iustitiatua sicut montes dĩ: montes
quippedĩ. scĩ eius sunt: De quib a libi dicit᷑ Suscipiant mo¬
tes pacempopulotuo: & multa dehismontib scripta sunt

Expanded text:
cetur, quem fecit dominus, superioris sensus confirmatio est. cetur, quem fecit dominus, superioris sensus confirmatio est. nam quod ibi dictum est: Adnuntiabitur domino genertio uentura, hoc dictum est hic: Adnuntiabunt iustitiam eius. ipsa quippe generatio, quae uentura prophetata est, piorum atque sanctorum iustitia dei est, non ipsorum, ne sint ex illis, qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. illa namque iustitia dei commendatur in eo, quod dicitur: Ignorantes dei iustitiam, qua nos ex eius gratia iusti sumus, ut ipsa iustitia eius nos simus, cum iuste uiuimus credentes in eum, qui iustificat impium non illa, qua ipse iustus est, aeterna sua et incommutabili iustitia. haec itaque iustitia, qua nos dei munere iusti sumus, significatur in psalmo illo, ubi scriptum est: Iustitia tua sicut montes dei. montes quippe dei sancti eius sunt, de quibus alibi dicitur: Suscipiant montes pacem populo tuo. et multa de his montibus scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cius fit laude. cuius gratia donatur ut fiat: Hac ꝑ hoc &iam¬
si eo modo quispiam uerba haec intellegere uelitut eorũ isteor¬
dosit. annuntiabitur dño generatiouentura idẽ ea generatio
nuntiabitur q̃ dño uentura est: Ceneratioscilic& pioramat¬
quescõrum quia impiorum & sceleratorum generatio non
dño sed sibi uentura est: ab eadem significatione non recedi¬
tur. qu a intellegatur animȩ participatio inidipsũ idest
rationalem creaturam cum sit mutabilis non fieri beatam.
nisia ꝓprio suo mutabili ad in commutabile bonũ idemq
commune quoddsest a quo suꝑba impi &ate abstitit.
Humili pi&ate conuersa subsistat : In quo affectu ꝓfitiens.
quicquid bonifacit dnõ facit. Hocest in eius laudem cu¬
ius gratiam ꝑcepit ut faciat. Vn deestactio gratiarum.
quȩ in timo fideliũ mysterio caelebratur: illud aut̃ quod
sequitur . & annunti abitur iustitia eius populo quinas¬

Expanded text:
eius fit laudem, cuius gratia donatur, ut fiat. ac per hoc, etiameius fit laudem, cuius gratia donatur, ut fiat. ac per hoc, etiamsi eo modo quispiam uerba haec intellegere uelit, ut eorum iste ordo sit: Adnuntiabitur domino generatio uentura, id est ea generatio mino uentura est, generatio scilicet piorum atque sanctorum, quia impiorum et sceleratorum generatio non domino sed sibi uentura est, ab eadem significatione non receditur, qua intellegatur animae participatio in id ipsum. id est rationalem creaturam, cum sit mutabilis, non fieri beatam, nisi a proprio suo mutabili ad incommutabile bonum idemque commune, quod deus est, a quo superba impietate abstitit, humili pietate conuersa subsistat. in quo affectu proficiens quicquid boni facit, domino facit, hoc est in eius laudem, cuius gratiam percepit, ut faciat; unde est actio gratiarum, quae intimo fidelium mysterio celebratur. Illud autem, quod sequitur: Et adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nas
Abbreviated transcription (Latin):
prius quam p&atis. ab eo sed quia neces se hab& rationa¬
lis creatura obtemperans dõ temporales causas ad a&er¬
namueritatem referre. siue p&endo quiderga st fiat.
siue consulendo quid faciat. quipius mentis affectus est
utipsa construat᷑. Non ut ds̃ instruatur : Nam & haecque¬
dam contestatio est rationalis creaturȩ. quod non sibi ip̃¬
sasit bonum quo beata fiat: sed illud in commu tabilecinus
pasticipatione &iam sapiens efficitur : siuerta dictumẽ
annuntiabitur dño generatio uentura: acsidicer&ur
dñõ placebunt qui annuntiabunt. non sibi utitasit dño
annuntiare. sicut est dnõ uiuere : Sic dictum est quiman¬
ducat dño manducat: et qui non manducat dñõ non man¬
ducat  Ad hoc quippe addidit & gratias agiadõ: ut os¬
tender&ur quiess & dño facit idest in eius laude facit:
Tuncenĩ recte tunciuste tunc piesit: cum opus bonam in

Expanded text:
postquam facta sunt novit. Sed quia necesse habet rationapostquam facta sunt novit. Sed quia necesse habet rationabilis creatura obtemperans Deo, temporales causas ad anam ueritatem referre siue petendo, quid erga se fiat, siue consulendo, quid faciat, qui pius mentis affectus est, ut ipsa construatur, non ut deus instruatur. nam et haec quaedam contestatio est rationalis creaturae, quod non sibi ipsa sit bonum, quo beata fiat, sed illud incommutabile, cuius participatione etiam sapiens efficitur. I I I Siue ita dictum est: Adnuntiabitur domino generatio uentura, ac si diceretur domino placebunt qui adnuntiabunt non sibi\', ut ita sit domino adnuntiare, sicut est domino uiuere. sic dictum est: Qui manducat, domino manducat et, qui non manducat, domino non manducat. ad hoc quippe addidit: Et gratias agit deo, ut ostenderetur, quid esset: Domino facit, id est in eius laudem facit. tunc enim recte, tunc iuste, tunc pie fit, cum opus bonum in
Abbreviated transcription (Latin):
ibluminemur & uultus nrĩ non erubescant debemus accedere
quodinluminat omnem hominem uenientem in huncmundũ
utanim anrã ipsiuiuat: hocenim &iam de nobis consequent᷑
adiungit cumdicit. ETSEMEN Meũ SEranet illi:
¶m̃ qui semnat bonũ sem̃. filius est hominis: bonum aut̃
sem̃ his filuregni : Haec porro omnia quȩ im psalmoisto dic¬
ta sunt. quia non adp̃ sens tempus sed ad futurorũ ꝓph&iã
ꝑtinebant sicut &iam ipsis rebus appar&: fic eum condu¬
dere uoluit. ut ostender & se non p̃sentia de monstrare
Non ait ad nuntiabit᷑ dñs generatio uentura: sed ad nunti¬
abit᷑ dño generatio uentura. : quod non sicaccipiendum ẽ.
tam quam nesciendi aliquid annunti&ur ut sciat: sed
sicutannuntiant angeli nonsolum nobis benefitia dĩ ue
nib: dicit Ego obtuli memoriam orationis uestrę
N on ut tunc ds̃ nouerit quid uelimusaut quo indigeamus

Expanded text:
inluminemur et uultus nostri non erubescant, debemus accedere, inluminemur et uultus nostri non erubescant, debemus accedere, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, ut anima nostra ipsi uiuat! hoc enim etiam de nobis consequenter adiungit, cum dicit: Et semen meum seruiet illi, quoniam, qui seminat bonum semen, filius est hominis; bonum autem semen hi sunt filii regni. Haec porro omnia, quae in psalmo isto dicta sunt, quia non ad praesens tempus sed ad futurorum prophetiam pertinebant, sicut etiam ipsis rebus apparet, sic eam concludere uoluit, ut ostenderet se non praesentia demonstrare non ait: Adnuntiabitur dominus generationi uenturae, sed: Adnuntiabitur domino generatio uentura. quod non sic accipiendum est, tamquam nescienti aliquid adnuntietur, ut sciat, sed sicut adnuntiant angeli non solum nobis beneficia dei uernibus dicit: Ego obtuli memoriam orationis uestrae, non ut tunc deus nouerit, quid uelimus uel q
Abbreviated transcription (Latin):
tium: hocutiq deuitemus. & commani potius uero
omnium bonorã ꝑfrui. quam priuato nr̃o gaudere que rem.
ut quiuiuit iam non sibiuiuat sicutait apostolus. sedei¬
tusest : ut nos reconcili& do ꝑhumilitatem: A quo ꝑimpiam
suꝑbiam longerecesseramus : Neq eniillud tantum seriptũẽ
quod supra posui intium omnis peccati suꝑbia: sed &iam hoc
ibilegitar. in itium suꝑbiȩ homines a postatare adõ: Nonergo
sibiuiuat quisq sed xp̃õfaciens non suam sedipsius uolunta¬
tem : & manensin eius caritate: sicut &ipse fecit uoluntatem
patris. & man& in eius caritate : Hȩc quippenos ammonens & ex¬
emplosuo exortans in euangelio suo locutus est. Si aut̃ ipsecũ
in formadĩ aequalis est patri. tam̃ ꝑformam serui quam ꝓpter
nos accepit nonsuam uoluntatem sed patris sefacere commen¬
dauit: Quanto magisnos ꝓpria priuata qu en rã uoluntate
contemta quatenebratisumus ad illud commune lumenut

Expanded text:
 deuitemus et communi potius uero  deuitemus et communi potius uero omnium bonorum perfrui quam priuato nostro gaudere quaeramus, ut, qui uiuit, iam non sibi uiuat, sicut ait apostolus, sed eictus est, ut nos reconciliet deo per humilitatem, a quo per impiam superbiam longe recesseramus. neque enim illud tantum scriptum est, quod supra posui: Initium omnis peccati superbia, sed etiam hoc ibi legitur: Initium superbiae homines apostatare a deo. non ergo sibi uiuat quisque sed Christo faciens non suam sed ipsius uoluntatem et manens in eius caritate, sicut et ipse fecit uoluntatem patris et manet in eius caritate. haec quippe nos admonens et exemplo suo exhortans in euangelio suo locutus est. si autem ipse, cum in forma dei aequalis est patri, tamen per formam serui, quam propter nos accepit, non suam uoluntatem sed patris se facere commendauit, quanto magis nos propria priuataque nostra uoluntate contempta, qua tenebrati sumus, ad illud commune lumen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectueius uniuersȩ patrie gentium. Quodñi ẽ
regnũ & ipsedominabit᷑ gentiũ: Hac ecclesiae dilatio¬
ne&iam suꝑbi hocest diuitesterrae adducti sunt᷑ man¬
ducarent. & quamuif non saturitati tamenadorant :
hunc quippe ordinem ꝓph&ice psalmi hoclocotenuit. quẽ
uidemus impleri adiungit autem INCONS PECTU
EIuS ProcEdUNt oCNES. QuiDESCENDUN
INTERRA: Idest om̃s bona amando terrena. Non in
celum ascendunt: Nonenim faciunt quodait a postolus.
Sire surrexistis cũ xp̃o. quȩ sursum sunt quȩrite ubi xp̃s
ẽ indexteradi sedens. quȩ sursum sunt sapite. Nonquȩ
suꝑterram: Sed potius quanto sibi bonis terrenis feliciores
uidentur : Tacitomagis interram descenduNt hocẽ in terrena
ipseui d& Nonubi homines uident quieo sex celsos sublimes¬
que arbitrant᷑: ETNNI MAINQui ðenea ipsiuiuit
Ipsiutiq non sibio sicut suꝑborũ priuatosuo bonol&antiũ.
& a communi amniũ bono qđ dsestinanielatione resilen¬

Expanded text:
spectu eius uniuersae patriae gentium, quoniam regnum et ipse dominabitur gentium. hac ecclesiae dilatatione etiam superbi. hoc est diuites terrae adducti sunt. ut manducarent, et quamuis non saturati tamen adorant. hunc quippe ordinem prophetia psalmi hoc loco tenuit, quem uidemus impleri. adiungit autem: In conspectu eius procident omnes, qui descendunt in terram, id est omnes bona amando terrena non in caelum ascendunt. non enim faciunt, quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt, quaerite. ubi Christus est in dextera dei sedens; quae sursum sunt, sapite, non quae super terram, sed potius, quanto sibi bonis terrenis feliciores uidentur, tanto magis in terram descendunt, hoc est in terrena st ubi ipse uidet, non ubi homines uident, qui eos excelsos sublimesque arbitrantur. Et anima, inquit, mea ipsi uiuit; ipsi utique, non sibi sicut superborum priuato suo bono laetantium et a communi omnium bono, quod deus est, inani elatione resilien
Abbreviated transcription (Latin):
mos ignecros & neglegentes suiquȩmaxima turba est: populco¬
riter accusari possunt. Defendi autem populariter ꝓptermis
qui uero pauci hoc facere nouer̃ nonamant ꝓpatulce & fami¬
gerula quecedam in disputatione certamina: & obhocmini¬
me notisunt. Nisi iis quieos instantissime requirunt: De
hacigitur manicheorum temeritate. quau&us testam̃ tum
& catholicam fidem rep̃hendunt: accipe obsecro quȩ me moue¬
ant: O pto autem acsperote hocanimo accepturum: quo
a medicuntur: Scitautem ds̃ cuinotas unt archana consci¬
entiȩ meȩ. nihilme in hoc sermone malitiose agere: sed ut ex¬
istimo accipiendum esse ueriꝓbandi causa cui unirei uiuere
iamdiustatuimus. & in credibili sollicitudine nemihi erra¬
re uobis cum facillimum fuerit. iterautem rectũ tenere¬
uobis cum sit. nedurius loquar difficillimum: Sed p̃su¬
mo quod & in hacspe quaspero uosuiam sapientice mecũ

Expanded text:
mos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populamos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populariter accusari possunt; defendi autem populariter propter mqui uero pauci hoc facere nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime requirunt. de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nihil me in hoc sermone malitiose agere, sed ut existimo accipiendum esse ueri probandi causa: cui uni rei uiuere iam diu statuimus et incredibili sollicitudine, ne mihi errare uobiscum facillimum fuerit, iter autem rectum uobiscum tenere sit, ne durius loquar, difficillimum. sed praesumo, quod et in hac spe, qua spero uos uiam sapientiae mecum
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Deinanite honorum c&eris quenoxiis & ꝑniciosis
uoluptatibus: Haecenim omnia quod te non lact& cum
studiose illos audirem: cupere &sperare non desistebam:
Nequehoc eorum doctrinȩ tribuo. I ateorenim & illos
sed ulo monere ut ista caueantur: sed modo medicere desertum
lumine cum abhis omnibus umbris rerum mea uerterim. solo¬
queuictu adualitudinem corporis necessario contentus esse
decreuerim. inlustratum autem atque fulgentem fuisse
cumista diligerem ehis in uolutus tenerer: hominis ẽ utmi¬
tissime dicam minus acute considerantis res dequibusloqui
multũ amat: Sedueniamus ad causam siplacet: N ambe ne
nosti quod rep̃hendentes manichei catholicam fidem. et max¬
meue tus testamentũ discerpentes &dilaniantes. commo¬
uent imperitos: qui ꝓfecto nesciunt quatenussint accipi¬
enda illa & quem ammodum hausta utiliter inuenas
quasi uagientium adhuc animarum medullasque descen¬
dant. & quia sunt ibi quacedam quace suboffendant ani¬

Expanded text:
rum, de inanitate honorum ceterisque noxiis et perniciosis uoluptatibus. haec enim omnia, quod te non latet, cum studiose illos audirem, cupere et sperare non desistebam. neque hoc eorum doctrinae tribuo; fateor enim et illos sedulo monere, ut ista caueantur. sed modo me dicere desertum lumine, cum ab his omnibus umbris rerum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis necessario contentus esse decreuerim, inlustratum autem atque fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis est, ut mitissime dicam, minus acute considerantis res, de I quibus loqui multum amat. sed ueniamus ad causam. si placet. Nam bene nosti, quod reprehendentes Manichaei catholicam fidem et maxime uetus testamentum discerpentes et dilaniantes commouent inperitos: qui profecto nesciunt, quatenus sint accipienda illa et quemadmodum hausta utiliter in uenas quasi uagientium adhuc animarum medullasque descendant. et quia sunt ibi quaedam. quae suboffendant ani
Abbreviated transcription (Latin):
ENERALEM IUSTITIAM NONUI¬
olat quis: nisi libidine transgressus fuerit
placitum soci&atis humanȩ sicut est. furtum. rapinadulteri¬
um. incestum. & huius modi. aut naturam: sicut est
contumelia caedes. homicidium. concubitus masculorũ
uel pecorum autmodum in concessis. sicuti est seruum
am plius uerberare quamoport&. uel filium & edere uelbibe¬
re amplius quam o port&. cumipsa coniuge concũbere
amplius quamoport&. & similia: Bene intellegitur sp̃s sc̃s
ideo primũ linguarum donum dedisse hominibus. quȩ pacto
&placito hominum institutȩ sunt. & forinsecus persensus
corporis consu&udine audiendi discuntur. ut ostender&
quam facile poss& sapientes facere ꝑsapientiam dĩ. interna ÷

Expanded text:
eneralem justitiam non violat quis, nisi libidine transgressus fuerit aut placitum societatis humanae, sicut est furtum, rapina, adulterium, incestus, et hujusmodi; aut naturam, sicut est contumelia, caedes, homicidium, concubitus masculorum vel pecorum; aut modum in concessis, sicut est superbum amplius verberare quam oportet, vel superfluum edere vel bibere amplius quam oportet, cum ipsa conjuge concumbere amplius quam oportet, et similia. 3. Bene intelligitur Spiritus sanctus ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quae pacto et placito hominum institutae sunt, et forinsecus per sensus corporis consuetudine audiendi discuntur, ut eis ostenderet quam facile posset sapientes facere per sapientiam Dei, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& terrena commoditatis. consu&udinem uel ad eptionem
in illa maligna: professione d&inentur. Si ad tuam in effa¬
bilem bonitatem. saltem increpatiuis correptionibus
fugiant. & omnibus carnalis uitae inlecebris celestem
uitam &ernamq preponant. Ameri¬

Expanded text:
et terrenae commoditatis consuetudinem uel adeptionem et terrenae commoditatis consuetudinem uel adeptionem in illa maligna professione detinentur, ei ad tuam ineffabilem bonitatem saltem increpati tuis correptionibus fugiant et omnibus carnalis uitae inlecebris caelestem uitam aeternamque praeponant.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. iusti iudiciitui: qui reddis unicuiq secundum opera sua
quinquadie conuersus fuerithomo anequitia sua ad miseri cordiã
& ueritatem tuam. omnes in iquitates eius obliuisceris: Praesta nobis.
dona nobis. utper nostrum ministerium quoex secrabilem
& nimis horribilem huncerrorem redargui uoluistis sicut iamio
multi liberati sunt. & aliiliberentur: & siue ꝑsacramentum scĩ
baptismitui siue ꝑsacrificium contribulati sp̃s & cordis contriti
& humiliati: indolore penitentiae. remissionem peccatorum
&blas phemiarum suarum. quibus ꝑ ignorantiam te offenderunt
accipere mereantur: Tantum enim ual& prȩpollens
misericordia & potestastuc &ueritas baptismitui.
Clauesq regni celorum in scã eclesiatua : ut nec deillis
desperandum sit quam diu in hacterra pertuam patientiã
uiunt ⁊ qui&iam scientes quantum malum sit talia
desentire uel dicere propter aliquam temporalis

Expanded text:
tionis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; tionis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; qui in qua die conuersus fuerit homo a nequitia sua ad misericordiam et ueritatem tuam, omnes iniquitates eius obliuisceris: praesta nobis, da nobis, ut per nostrum ministerium, quo execrabilem et nimis horribilem hunc errorem redargui uoluisti, sicut iam multi liberati sunt, et alii liberentur et siue per sacramentum sancti baptismi tui siue per sacrificium contribulati spiritus et cordis contriti et humiliati in dolore paenitentiae remissionem peccatorum et phemiarum suarum, quibus per ignorantiam te offenderunt, accipere mereantur. tantum enim ualet praepollens misericordia et potestas tua et ueritas baptismi tui clauesque regni caelorum in sancta ecclesia tua, ut nec de illis desperandum sit, quamdiu in hac terra per tuam patientiam uiuunt, qui etiam scientes, quantum malum sit talia de te sentire uel dicere, propter aliquam temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
ut bellum gerer&. quodaut sempiterna igno¬
rantia secura erat. aut sempiterno dolore & timore
sollicita quando sibi uenir& corruptio commixtio¬
nis &uinculum a&erne damnationis. quod denique
gesto bello sic fuerit captiuata. oppressa. polluta.
quod postfalsam uictoriam sic futurasit in hor¬
ribili globo in a&ernum confixa &aboriginissuae
felicitate separata. tollerabilia uideatur
cum perscipsa si considerentur. sustineri non¬
posseNt, Omagna patientiatua. dnẽ misericors & miserator.
longanimis & multum misericors. &uerax o qui facis
oriri solemtuum super bonos & malos. pluis super iustos
& in iustos: quoͥ nonuis mortem peccatoris. quan ut reuertatur
& uiuat: qui partibus. corripiens. das locum poęnitentiae.
ut relicta malitia credant intedñẽ. quipatiefitiatua ad poeniten¬
tiam te ad ducis. quamuis multi secundum duritiam cordissui¬
& cor inpoenitens. Thesaurizent sibi iram indie irȩ. & reuela¬

Expanded text:
ut bellum gereret, quod aut sempiterna ignout bellum gereret, quod aut sempiterna ignorantia secura erat aut sempiterno dolore et timore sollicita, quando sibi ueniret corruptio commixtionis et uinculum aeternae damnationis, quod denique gesto bello sic fuerit captiuata, obpressa, polluta, quod post falsam uictoriam sic futura sit in horribili globo in aeternum confixa et ab originis suae felicitate separata, tolerabilia uideantur, cum per se ipsa, si considerentur. sustineri nonpossint? O magna patientia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum misericors et uerax, qui facis oriri solem tuum super bonos et malos, pluis super iustos et iniustos; qui non uis mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat; qui partibus corripiens das locum paenitentiae, ut relicta malitia credant in te, domine; qui patientia tua ad paenitentiam adducis, quamuis multi secundum duritiam cordis sui et inpaenitens cor thesaurizent sibi iram in die irae et reuela
Abbreviated transcription (Latin):
nonfaciunt deipsorum libris hoc faciunt quicumq
faciunt Abiciant ergo libros sicrimenex horent
quod committere coguntur. si libros tenent: Autsi non
committunt mundius uiuere contrasuos libros conan¬
tur: Sedquid agunt cumeis dicitur. autpurgate lumen
dequibus potueritis seminibus. ut necillud recus&is quoduos
Non facere asseritis. aut manichaeum anathemate
Quicumdicit in omnibus se minibusesse partemdĩ & con¬
cumbendo ligari. quicquidautem luminis hoc esteiusdem
partef dĩ adescaselectorum peruenerit. manducando purga¬
ri. QQuiduobis suadeat uidetis. &um ad huc anathema¬
redubitatis:  Quidagunt inquam cum hoc eis dicitur
Ad quas tergi uersationes se conuertunt. cumaut tam
nefaria doctrinasit anathemanda. aut tam nefaria turpitu¬
do facienda: incuius comparatione umilla omnia
mala quȩ intolerabilia paulo ante commemorabam eos
denatura dĩ dicere. quod necessitate oppressasit

Expanded text:
non faciunt, de ipsorum libris hoc faciunt, quicumque non faciunt, de ipsorum libris hoc faciunt, quicumque faciunt. abiciant ergo libros, si crimen exhorrent, quod committere coguntur, si libros tenent; aut si non committunt, mundius uiuere contra suos libros conantur. sed quid agunt, cum eis dicitur: aut purgate lumen de quibus potueritis seminibus, ut nec illud recusetis, quod uos non facere adseritis, aut Manichaeum anathemate, qui, cum dicit in omnibus seminibus esse partem dei et concumbendo ligari, quicquid autem luminis. hoc est eiusdem partis dei ad escas electorum peruenerit, manducando purgari, quid uobis suadeat uidetis et eum adhuc anathemare dubitatis: quid agunt, inquam, cum hoc eis dicitur? ad quas tergiuersationes se conuertunt, cum aut tam nefaria doctrina sit anathemanda aut tam nefaria turpitudo facienda, in cuius comparatione iam illa omnia mala, quae intolerabilia paulo ante commemorabam, eos de natura dei dicere, quod necessitate obpressa sit,
Abbreviated transcription (Latin):
decepti. &errore mortifero uenenati : quasi perco itum
masculorum & feminarum ligatur parsdĩ quam se
manducando soluere & purgare ꝓfitentur : cogiteos
huius tamnefandi erroris necessitas. ut non solum depa
ne &oleribus & pomis que sola uidentur in manifesto
aiccipere: sed inde &am soluant & purgent partemdĩ.
Vnde perconcubitum potest sifeminȩ utero concepta
fuerit conligari hoc sefacerequidam confessieẽ inpubli¬
coiuditio. perhibentur Nontantum in paflagonia.
sed &iam ingallia. sicutaquodã romae xp̃iano catholico
audiui: et cum interrogarentur cuiusauctoritatis scrip¬
turae ista facerent: hoc dethesauro suo prodidisse quod
paulo ante commemoriui: Istiaut̃ cum hoceis obicitur.
solent respondere. Nescio quem in imicũ suũ denũme¬
rosuo hoc est cdectorum suorũ desciuisse. & scisma fecisse¬
fuisse atquehuius modi spurcissimam haeresem condi¬
disse: Unde manifestum est quia hoc&iam susti

Expanded text:
decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum masculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducando soluere et purgare profitentur, cogit eos huius tam nefandi erroris necessitas, ut non solum de pane et holeribus et pomis, quae sola uidentur in manifesto accipere, sed inde etiam soluant et purgent partem dei, unde per concubitum potest, si feminae utero concepta fuerit, conligari. hoc se facere quidam confessi esse in publico iudicio perhibentur non tantum in Paphlagonia, sed etiam in Gallia, sicut a quodam Romae christiano catholico audiui; et cum interrogarentur, cuius auctoritate scripturae ista facerent, hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo ante commemoraui. isti autem cum hoc eis obicitur, , solent respondere nescio quem inimicum suum de numero suo, hoc est electorum suorum desciuisse et schisma fecisse. atque huiusmodi spurcissimam haeresim condidisse. unde manifestum est, quia hoc etiam si isti
Abbreviated transcription (Latin):
antedictus princeps sodalium prolem accipiens haben¬
tem parentũ sensus. prudentiam lucem. simulsecum
ingeneratione procreatam comedit ac plerisque uirib:
sumptis existius modi esca inqua non modo in eratfor¬
titudo. sedmultomagis astutiae & praui sensus exfera
genitorem mente propriam ad seconiugem euocauit
ex eaquaipseerat stirpemanantem: & facto cumea coitu.
semi nauit ut e&eri. abundantiam malorum quȩd euora¬
uerat. Nonnihil &iam ipseadiciens ex sua cogitatione
acuirtute . ut ẽ & sensuscius omniumeorũ quȩ pro fude¬
rat formator atquedescriptor: cuius compar excipiebat
haecut semen consueuit cultaoptime terra percipere
Ipea demenim construebantur & contexabantur¬
Omniũ imagines cad estium ac terrenarum uirtutum ut pleni
uidelic& orbis id quod formaburitur similitudinem obtiner&:¬
o scelestum monstrum: O ex ecranda perditio. & labes
quod siclegetur haecdicere : hoc saltem ad tendant miseri

Expanded text:
ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habenante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit; ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex sua cogitatione ac uirtute, ut esset sensus eius omnium eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere. in eadem enim construebantur et contexebanturomnium imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret. scelestum monstrum t o execranda perditio et labes quod sic ligetur, haec dicere. hoc saltem adtendant miseri
Abbreviated transcription (Latin):
bantur p̃bere: Nec enĩ fidebant seidem lum̃ iugiter r&en¬
turos: Vnde melius ratisunt principisuo offerre. Ne¬
quaquam desperantes eodem sepacto regnaturos Quo igitꝰ
modo lumenidem quod habebant praebuerit.
considerandum est. Nam hoc&iam omnibus diui¬
nis scripturis artenis quaecaelestibus aspersum est.
Sapientibus uero quomodo sit datum scire minime est
dfsicileer Numecoram a perteq cognoscitur ab co quore
acfideliter intueri uoluerit : quõ eorum qui conugnei¬
rant frequentua ꝓmiscuaerit. feminarũ scilic& acmas¬
culorum uñpuliteos ut interse coirent: in quo coitu
alii seminarunt : aliae grauide effectȩ sunt  Frant
autem partus his quigenuerant similes uires plurimas
parentum uti primi obtinentes: hȩc sumens corum
princeps uti precipuum donũ gauisus est. & sicuti
&m nuncfieri uidemus corporum formatricem
naturammali indeuires sumentem figurare i ta&iã

Expanded text:
bantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen iugiter retenbantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen iugiter retenturos: unde melius rati sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacto regnaturos. quo igitur modo lumen idem, quod habebant, praebuerint, considerandum est. nam hoc etiam omnibus diuinis scripturis arcanisque caelestibus aspersum est; sapientibus uero quomodo sit datum scire minime est difficile; nam coram aperteque cognoscitur ab eo, qui uere ac fideliter intueri uoluerit. quoniam eorum, qui conuenerant, frequentia promiscua erat, feminarum scilicet ac . masculorum, inpulit eos, ut inter se coirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas parentum uti primi obtinentes. haec sumens eorum princeps uti praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pateri cogit funestus error ipsorum: qui s nonuideat nb
quis non exorreat quanta turpitudo & quant nefarialin
conse quatur: : Nam & aquibusdĩ principibus gentis tene¬
brarum. sic dicuntadim primum hominem creatum: utlu¬
menabeis nefuger& tener&ur: in epistolaenim quã fun¬
dimenti appellant. quomodo principes tenebrarum. quem
patrem primihominis inducunt ad c&eros socios suos
tenebrarum principes locutus fucrit &egerit. itascripsit
mani cheus: iniquis igitur commentis ad eos quiaderant: ait:
quiduobis uidetur maximum hodumen quod oritur
intuemini: quemamꝰmodum polũ mou&: concutit
plurimas potestatates quaꝓptermihi uospotius aequũ ÷.
d quodinur̃is uiribus hab&is luminis prerogare:
Sic quippeillius magni quigloriosus apparuit: ꝓmaginẽ
fingam perquam regnare poterimus tenebrarũ aliquan¬
do conuersatione liberati: haecaudientes ac diusecum
indeliberantes: iustissimum putarunt id quod postula¬

Expanded text:
fateri cogit funestus error ipsorum, quis non uideat, fateri cogit funestus error ipsorum, quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam nefaria consequatur ?. Nam et a quibusdam principibus gentis tenebrarum sic dicunt Adam primum hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimas potestates. quapropter mihi uos potius aequum est id, quod in uestris uiribus habetis, luminis praerogare: sic quippe illius magni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod postula
Abbreviated transcription (Latin):
Nontiment credere hȩc facientem hȩc pacientem chñ
ꝑelectos aut̃ suos purgaridicunt eandem ipsam com¬
mixtam pastem acnaturam dĩ Manducando scili¬
c& & bibendo. qui eaminalim̃tis omnib dicunt ligatã
teneri : quȩcũ abelectis ueluđd scĩs in refectionem corpo¬
ris manducando & bibendo assumuntur ꝑ eorum sci¬
tatem soluisignari & liberari: Necattendunt miseriquã
non in con gruedeillis creditũ sit qđ frustra negant
Nisi eosdem libros anathe mauerint. et manicheiesse
destiterint: si enĩ sicutdicunt in omnib seminib est
ligata pars dĩ & abelectis manducando purgatur
quis non digne credateos facere qđ inter uirtute scelor̃
et principes tenebrarum fieri inthesauro suolegunt
quando quidem & carnessuas degentẽ tenebrarum
eisedicunt et in eis ligatam teneri uitalemillã i sub¬
itantiã partem dĩ credere atq afsirmare nĩ dubitant
queutique si soluendiest &manducando purganda sicut eõs

Expanded text:
non timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per electos autem suos purgari dicunt eandem ipsam commixtam partem ac naturam dei manducando scilicet et bibendo, quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri: . quae cum ab electis uelut sanctis in refectionem corporis manducando et bibendo adsumuntur, per eorum sanctitatem solui, signari et liberari. nec adtendunt miseri, quam non incongrue de illis creditum sit, quod frustra negant. nisi eosdem libros anathemauerint et Manichaei esse destiterint. si enim, sicut dicunt, in omnibus seminibus est ligata pars dei et ab electis manducando purgatur: quis non digne credat eos facere, quod inter uirtutes caelorum et principes tenebrarum fieri in Thesauro suo legunt, quandoquidem et carnes suas de gente tenebrarum esse dicunt et in eis ligatam teneri uitalem illam substantiam, partem dei, credere atque affirmare non dubitant? quae utique si soluenda est et manducando purganda, sicut eos
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ds̃ acernus: quod sinefinesit: nonẽtam̃ sine initio:
Ds aut̃ &iam sineinitio est: Dein de qui alic & ꝑp&uus
peccatorum supplitiis adhibeat̾: mutabilis tamennatu¬
raest Illa est aut̃ uera a ernitas : quȩuera in mortalitas
Hoceilla summa in commnutabilitas quam solus ds hab&
quimutari omnino non potest Aliudestemino neni
tari cum possit mutari aliud aut̃ prorsus non possenu¬
tari Sicutergo dicit homobonus ptam̃ sicur dode
solus hab& immortalitatem: Et sicut dicit homosapiens
ptam̃ sicut ds̃ De quodictũẽ solis apientido sicdicot̃
ignis a&ernus Nontam̃ sicutds̃: Cuius solius inmorta¬
btas ipsae uera &ernitas: quȩ cũ ita sint secundum cat¬
holicam fidem & sanam doctrinam & intellegentib
ꝑspicuã ueritatem Nec naturȩ dĩ Nocere potest quis¬
quam Nec natur dĩ nocerein iuste cuiquam ł noce¬
reimpune patit᷑quem quam : quienim noc& artapos¬
tolus recipi&id quod nocuit: & nẽ ꝑsonarũ accertio

Expanded text:
sicut deus aeternus, quod licet sine fine sit, non est tamen sine initio; deus autem etiam sine initio est. deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit mutari, aliud autem prorsus non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de solus habet inmortalitatem et sicut dicitur homo sapiens non tamen sicut deus. de quo dictum est: soli sapienti deo: sic dicitur ignis aeternus non tamen sicut deus, cuius solius inmortalitas est uera aeternitas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec naturae dei nocere potest quisquam nec natura dei nocere iniuste cuiquam uel nocere inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio