comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quãus nomẽ eius. quod ei
a principio pater sũmus imposu¬
it nullus alius preter ipñ sciat
habet tamẽ et inter angelos a¬
luid uocabulũ. et inter homiẽs
aliid. Ihesus quippe int̾ honnẽs
nomen est. sed nũcupatio poces¬
tatis ac regmi. Sic em̃ uidei
reges suos appellabant. Ses
exponẽda huius nomĩs ratio
est ꝓpter ignorãtiũ errorẽ. q
eũ ĩmutata lictera chrestũ so¬
lent dicere. Erat uideis ante
p̃ceptũ. ut sacrũ conficerẽt un¬
guẽtũ: quo ꝑungi possent hn
qui uocubãtur ad sacerdotuõ
uel ad regnũ. Et sicut nũc ro¬
manis indumentũ purpure
insigne est regie dignitatis as¬
sumpte. sic illis unctio sacri
unguenti nomẽ ac potestatẽ
regiã conferebat. Uerũ qͦmã
grec ueteres chres tay dice¬
sicut indicat homericꝰ uersus
ice messias dicit᷑. unde in q̃busdã
grecis stripturis que male de
nomine rex signifitatur: nõ qd̾
ille regau hoc terrenũ fuerit
adeptus. cuius capiendi nundũ

Expanded text:
Sed quamvis nomen ejus, quod ei a principio pater summus imposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter Angelos aliud vocabulum, et inter homines aliud. Jesus quippe inter homines nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni; sic enim Judaei reges suos appellabant. Sed exponenda hujus nominis ratio est propter ignorantium errorem, qui eum immutata littera Chrestum solent dicere. Erat Judaeis ante praeceptum, ut sacrum conficerent unguentum, quo perungi possent ii, qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum. Et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae: sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat. Verum, quoniam Graeci veteres χρίεσθαι dicesicut indicat Homericus versusraice Messias dicitur. Unde in quibusdam graecis scripturis, quae male de nomine rex significatur: non quod ille regnum hoc terrenum fueadeptus, cuius capiendi nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tam potens tam deo carus. et
quod nomẽ habeat: cuiꝯ p̾ma
natiuitas nõ modo antecessit
mũdio uerũ etiã ꝓuidẽtiã dispo¬
suerit uirtute cõstruxeit. P̾mũ
stire nos cõueint nomẽ eius ne
angelis quidẽ notũ esse qui mo¬
rãtur in celo. sed ipĩ soli ac deo
patri: nec ante id publicabitur.
ut est sanctis licteris cradicũ.
qmͣ dispositio dei fuei̾t impleta.
Deinde nec enũciari posse hoĩs
ore sicut hermes docet hͣ dices¬

Expanded text:
tam potens, tam deo carus, et tam potens, tam deo carus, et quod nomen habeat, cuius prima natiuitas non modo antecesserit mundum, uerum etiam prudentia disposuerit, uirtute construxerit. primum scire nos conuenit nomen eius ne angelis quidem notum esse qui morantur in caelo, sed ipsi soli ac deo patri, nec ante id publicabitur, ut est sanctis litteris traditum, quam dispositio dei fuerit impleta; deinde nec enuntiari posse hominis ore, sicut Hermes docet haec dice
Abbreviated transcription (Latin):
et alia sibilla p̃cipit hũc opor¬
tere cognosti.
filus est. Ui delicet et ip̃e est
dei filius qui ꝑ salomonẽ sapiẽ¬
tissimũ regẽ diuino spiritu ple¬
nũ locutus est ea que sbiciemꝰ.
Deus condidit me inicio uiarũ
suarũ in oꝑa sua: ante seculũ
fundauit me in pn̾cipio antquõ
terrã faceret. anteqmͣ abissos cõ¬
stitueret: priusquã ꝓcederẽt
fontes aquarũ. añ omẽs colles
gemut me. Dominus fecit regi¬
ones in et fines inhabitabiles
sub celo. Cis pararet celos ade¬
ram. et cũ secerneret suã se dẽ.
cũ suꝑ uentos faceret ualidas
nubes. et cũ confirmatos pone¬
bat montes sub celo. quãdo fortia
fanebat fundamenta terre erã
penes illũ disponẽs. Ego erã
cui adgaudebat. Cotidie autẽ
iocũdabar ante faciẽ eius cũ
letaretur orbe ꝑfecto. Idcirco
qd̾ tanta sapiẽtia et uirtute
sit instructus a deo patre ut cõ¬
silio eius et manibus utẽtur in
fabricatione mũdi. Fortasse q̃¬
tat aliquis hoc loco quis sit iste

Expanded text:
et alia Sibylla praecipit hunc oportere cognosci: ἱὸν ἐόντα. uidelicet et ipse est dei filius, qui per Solomonem sapientissimum regem diuino spiritu plenum locutus est ea quae subiecimus: dominus condidit me initium uiarum suarum in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perfecto. idcirco quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo patre, ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione mundi. Fortasse quaerat aliquis hoc loco, quis sit iste
Abbreviated transcription (Latin):
duudet spolia: ꝓpterea qd tra¬
ditus est ad mortẽ. et inter
facmorosos deputatus est. Et
ip̃ẽ peccatũ multorũ ꝑtulit. et
ꝓpter facinora illorũ traditꝰ ẽ.
Dauid quoq in psalo nonagesiõ¬
tercio. Captabũt in amimã iusti
et sangnẽ iusti cõdemnabũt ĩno

Expanded text:
diuidet spolia, propterea quod tradiuidet spolia, propterea quod traditus est ad mortem et inter facinerosos deputatus est: et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus est. Dauid quoque in psalmo XCIII: captabunt in animam iusti et sanguinem inno
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia xohetarũ hec ante¬
p̃dixerãt. Apud ezram ita scõ¬
tũ est. Et dicit ezras ad ppłm
Hoc pastha saluator noster est
et refugiũ nostrũ. Cogitate et
ascendat in cor uestrũ. quomã
habemꝰ eũ humiliare in signo:
et post hec sꝑabimꝰ in eũ. ne de¬
feratur hic locus met̾nũ tp̃us:
dicit dominꝰ deus uirtutũ. Si
nõ credidide̾itis ei neq exau¬
Sieritis ãnuĩciationẽ eius eritis
derisio in gẽtibus. uñ apparet
iudeos nullã aliã spem habere
insi se abluerĩt a sanguine: ac
sꝑauerint in eũ ipsũ quẽ nega¬
uerũt. Ysaĩas quoq facmꝰ eoꝵ
designãt et dicit. In humilitate
iudiciũ eius sublatũ est. ⁊ latiui¬
tatẽ eius quis enarrabit: qͦmã
auferet᷑ a terra uita eius A
facioribus populi mei de ductꝯ
est ad mortẽ. Et dabo malos ꝓ
sepultura eius. et diuites ꝓ mor¬
te eius qͥa fatinꝰ nõ fecit. neq ĩ¬
sidias ore suo locutus est. ꝓꝑtea
ip̃e conse q̃tur m̃ltos. et fortiũ

Expanded text:
stimonia prophetarum haec antecesserunt. aput Hesdram ita scriptum est: et dixit Hesdras ad populum: hoc pascha saluator noster est et refugium nostrum. cogitate et ascendat in cor uestrum, quoniam habemus humiliare eum in signo: et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus. unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt. Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatam est. natiuitatem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus populi mei abductus est ad mortem. et dabo malos pro sepultura eius et diuites pro morte eius, quia facinus non fecit neque insidias ore suo locutus est. propterea ipse consequetur multos et fortium
Abbreviated transcription (Latin):
gratia honniẽs appetũt nõ ꝓpt̃
ip̃am. Qiuis enĩ stire cõtẽtus ẽ
nõ expetẽs aliquẽ fructũ stĩe.
dirtes ideo distũtur ut exerte¬
atur: exertẽtur aut uel ad
subsidia uite. uł cd uoluptatẽ
ueł ad gloriã. Non est igitur
sumũ bonũ qd̾ nõ ꝓpter se ex¬
petit᷑. Quid igit᷑ interest utrũ
stientiã sũmũ bonũ putemꝰ. an
illa ip̃a q̃ stiã ex se parit. id
est uictũ głoriã. uoluptatẽ q̃
nõ sũt homi ꝓpria. et ideo ne
sũma quidẽ bona: Nã uolup¬
tatis et uictus appetẽtia: non
hom̃i solũ sed etiã mutis iest
Qued cupiditas glorie. nonne
in equis de p̃hendit᷑. cũ uictores
exultãt: uicti dolent. Tantus
amor laudũ tanta est uictoria
eure. Aec ĩmerito sũmꝰ poeta
exꝑiendũ esse ait. et q̃s cuiq
dolor uicto. q̃ gloria palme. as¬
si ea q̃ parit sciẽtia cõmunia st̃
cũ aliis aĩalibus: nõ est igit᷑
sũmũ bonũ stiẽtia. P̃terea non¬

Expanded text:
nes adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo interest utrum scientiam summum bonum putemus an illa ipsa, quae scientia ex se parit id est uictum gloriam uoluptatem? quae non sunt homini propria et ideo ne summa quidem bona: nam uoluptatis et uictus adpetentia non homini solum, sed etiam mutis inest. quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum uictores exultant, uicti dolent? tantus amor laudum, tantae est uictoria curae. nec inmerito summus poeta experiendum esse ait,. et quis cuique dolor uicto, quae gloria palmae. quodsi ea quae parit scientia communia sunt cum aliis animalibus, non est ergo summu
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. qd stiẽtia nude poĩtur. Inci¬
pient em̃ beati omẽs uideri q̃
artẽ aliquã stierit mio ueo et
qui res malas stierint: ut tã be¬
atus sit qui uenena didicit tẽ¬
perare. qͣm qui mederi. Quero igͣ
ad quã rẽ sciẽtia referẽda sit.
Si ad causas rerũ naturaliũ. q̃
beatitudo michi erit ꝓpoĩta si
sciero uñ mlus oriatur. uł qc¬
quid de celo philosophi delirãt
Quid qd̾ earũ rerũ nõ ẽ sciẽtia
sed opmatio. q̃ ꝓ ingemis ua

Expanded text:
node ponitur. incipient enim beati omnes uideri qui artem aliquam scierint, immo uero qui et res malas scierint, ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro inge
Abbreviated transcription (Latin):
et pabulis opus est. Ita inducẽ¬
do bonũ qd nõ sit in homĩs po¬
testate: totũ homĩem aliene di¬
tiom subiugauerũt. Aludiamꝰ
etiã zenonẽ: nã is interdũ uir¬
tutẽ somniat. Sũmũ inquit est
bonũ: cũ natura cõsentanee ui¬
uere. Beluarũ igit᷑ nobis more
uiuendũ est. riã que abesse al¬
phendũtur. Uoluptates appe
tũt. metuũt. fallũt. insidiãtur.
occidũt. et qd ad rẽ maxime
actinet deũ nestũit Quid igit᷑
me docet. ut uiuã scdm̃ naturã
que ip̃a in decẽius prona est: et
quibusdã blãdimẽtis lemoĩbus
in uicia p̃cipitat. Uel si aliã
mutorũ aliã homĩs dicit esse
naturã. qd homo ad uirtute sit
genitus. nõ nich il dicit: s tamẽ
nõ erit diffimitio sũm bom. q̾a
nullũ est ammal qd nõ scdm
naturã suã uiuat. Qui stiãm

Expanded text:
et pabulis opus est. ita inducenet pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae dicioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est bonum cum natura consentanee uiuere.\' beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abesse deprehenduntur: utunt, metuunt fallunt insidiantur occidunt et, quod ad rem maxime attinet, deum nesciunt. quid ergo me docet ut uiuam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat? uel si aliam mutorum, aliam hominis dicit esse naturam, quod homo ad uirtutem sit genitus, nonnihil hoc, sed tamen non erit definitio summi boni, quia nullum est animal quod non secundum naturam
Abbreviated transcription (Latin):
aluto possumꝰ ꝙͣ optare. Sũmũ
aut̃ bonũ nõ potest effic̾e̾ ꝙ̃ qͣm
beatũ. nsi semꝑ fueit in ĩp̃ius
potestate. Hoc aut̃ nõ uirtus
hom̃i nõ doctrina. nõ labor: sed
natura ipã cuctis ammãtibus
prestat. Qui uoluptatẽ cũ ho¬
nestate iuuxerũt. cõmunion ẽ
hãt effuge̾ uoluerũt. sed effece¬
rũt repugnas bonũ. qͦmã qui
uoluprati deditus est honestate
careat necesse est. q̃ honestati
studet uoluptute caret Peripa¬
teticoꝵ bonũ mũmũ multiplex.
et exceptis amini bonis q̃ ip̃a
que sint magna contẽtio est cõ¬
mune cũ bellus potest uideri.¬
⁊ lã corꝑis bona id est incolumi¬
tas indõletia ualitudo. nõ mi¬
nus sũt mutis qͣm homibus ne¬
cessaria ac nestio an etiã magis
quia homo et medelis et minis¬
teriis subleuari potest. muta
nõ possũt. Itẽ qui appellãt for¬
tune bona: nã sicut hom̃i opibꝰ
ad uitã tuendã sic illis preda

Expanded text:
aliut possumus quam optare? summum aliut possumus quam optare? summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 uirtus homini, non doctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum honestate iunxerunt, communionem hanc effugere uoluerunt, sed effecerunt repugnans bonum, quoniam qui uo-luptati deditus est, honestate careat necesse est, qui honestati studet, uoluptate. Peripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune cum beluis potest uideri. nam corporis bona id est incolumitas indolentia ualetudo non minus sunt mutis quam homini necessaria ac nescio an etiam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bona: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Nã ideo cũ aduersario sũma
uiriũ cõtentione depugno ut iur¬
tus in ea pariat michi uoluptatẽ.
ciuiꝰ expers sim necesse est si uic¬
cemus. quos a pecudibus ac be¬
luis non sentẽtia sed lingua dis¬
cerint: Priuatoẽm doloris sũ¬
mũ bonũ putare: nõ plane pai¬
patetitorũ aut stoicorũ. sed cli¬
nichorũ philosophorũ est. Quis
enĩ nõ intelligat ab egrotis et¬
ab in aliquo dolore põitis erre
hoc dispucatũ: iud tã ridiculu:
qͣm id habẽ ꝓ sũmo bono. quod
medicus posset dare: Dolendũ
est igit᷑ ut fruam᷑ bono. et q̃dẽ
grauiter ac sepe: ut sit postea
nõ dolere iocũdius. Miserrimꝰ
est igit᷑ qui nũqͣm doluit. qa
bono caret: quẽ nos felicissimũ
putabamus quia malo caruit.
dib hac uanitate nõ longe ab¬
fuit. qui om̃io nchil dolẽ sũ¬
mũ bonũ dixit. Nã p̃ter qs̾
omẽ aĩnal doloris est fugies.
quis potest sibi hoc bonũ pres¬
tare. qd̾ nobis ut euemat nchil

Expanded text:
tus; \'nam ideo cum aduersario summa tus; \'nam ideo cum aduersario summa uirium contentione depugno, ut uirtus mea pariat mihi uoluptatem, cuius expers sim necesse est, si uiccamus, quos a pecudibus ac beluis non sententia, sed lingua discernit? priuationem doloris summum bonum putare non plane Peripateticorum aut Stoicorum, sed clinicorum philosophorum est. quis enim non intellegat ab aegrotis et in aliquo dolore positis esse hoc disputatum? quid tam ridiculum quam id habere pro summo bono, quod medicus possit dare? dolendum est ergo, ut fruamur bono, et quidem grauiter ac saepe, ut sit postea non dolere iucundius. miser- rimus est igitur qui numquam doluit, quia bono caret: quem nos felicissimum putabamus, quia malo caruit. ab hac uani- tate non longe afuit qui omnino nihil dolere summum bonum dixit, nam praeter quod omne animal doloris est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis ut eueniat, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
insi unũ qd loquebat᷑. Qd̾ si
asmo aut sui aut cam facltas
loquẽdi tribuãtur. querasqz
ab hiis qͥd sibi uelint cũ feĩas
tam rabide cõsectãtur ut uix
diuelli queant. cibos etiã po¬
tũq negligant. cur aut allos ma¬
res uiolenter abigant. aut ne
uicti quedẽ absistant. sed a forti¬
oribus sepe cõtriti eo magis in¬
sectẽtur. cur nec ymbrẽ nec
frigora ꝑtimestãt. laborẽ sus¬
cipiant. ꝑiculũ non recusent:
quid aliud respondebut̃ insi sũ¬
mũ bonũ esse corꝑis uoluptatẽ.
eãq appetere ut afficiat᷑ su¬
auissimis sensibus. eosq esse
tanti ut assequẽdorũ causa nec
laborẽ sibi ulluĩ nec uolne̾a n ͨ
mortẽ ipãm recusandã putẽt.
dib hns ne igit᷑ p̃cepta uiuõs.
peremo: qui hoc idẽ sentuit
qd̾ anime rationis expertes.
Sliũt crenaici uirtutẽ ip̃am
ex eo esse laudandã. qd̾ sit
efficiẽs uoluptatis. Nõ uero in¬
quit obstenus aut ille sus lutulẽ¬

Expanded text:
nisi unum, quod loquebatur. quodsi nisi unum, quod loquebatur. quodsi asino aut sui aut cani facultas loquendi tribuatur quaerasque ab iis quid sibi uelint, cum feminas tam rabide consectantur, ut uix diuelli queant, cibos etiam potumque neglegant, cur aut alios mares uiolenter abigant aut ne uicti quidem absistant, sed a fortioribus saepe cosectentur? cur nec imbres, nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent? Quid aliud respondebunt, nisi summum bonum esse corporis voluptatem? eam se appetere, ut afficiantur suavissimis sensibus; eosque esse tanti, ut assequendorum causa, nec laborem sibi ullum, nec vulnera, nec mortem ipsam recusandam putent. ab hisne igitur praecepta uiuendi petemus, qui hoc idem sentiunt quod animae rationis expertes? aiunt Cyrenaici uirtutem ipsam ex eo esse laudandam, quod sit efficiens uoluptatis. \'uero\' inquit obscenus canis aut sus ille lutulen
Abbreviated transcription (Latin):
aut uecet cuiqͣm credẽ. nec tñ
ip̃e afferat qd̾ sequam᷑. Quid
igit᷑ suꝑ est nnsi ut obmissis li¬
cigatoribus furiosis ac ꝑtinaci¬
bus. ueniamꝯꝰ ad uiditẽ illũ
scilicet datorẽ simplicis et qui¬
ete sapiẽtie: q̃ nõ tantũ for¬
mare nos et induce̾ in uiã pos¬
sit. uerũ etiã de controu̾sis is¬
torũ ferre sentẽtiã.: De que¬
sentẽne refellende sũt. ut ap¬
pareat nemmẽ illoꝵ fuisse sa¬
pientẽ. Cũ de officio homĩs aga¬
tur oportet sũmũ sũmi aĩalis
bonũ in eo cõscitui qd cõmune
cũ ceteris ammalibus esse nõ
possit: sed ut feris dentes. ar¬
mẽtis cornua. uolucribus ꝑ ẽne
ꝓpria sũt. sic hom̃i aliquid suũ
debet asscribi sme q ͦ rationẽ cõ¬
qd̃ uiuendi aut generãdi causa
datũ est omĩbus est quidẽ bonũ
naturale: sũmũ tamẽ nõ est
bonũ credidit animi uoluptatẽ
ne respõdendũ quidẽ duco: ꝙ̃
fuisse. Sic enĩ uixit ut nichil
inter ipm̃ pecudẽq distaret.

Expanded text:
ac uetet cuiquam credere nec tamen ipse adferat quod sequamur? Quid ergo superest nisi ut omissis litigatoribus furiosis ac pertinacibus ueniamus ad iudicem, illum scilicet datorem simplicis et quietae sapientiae, quae non tantum formare nos et inducere in uiam possit, uerum etiam de controuersiis istorum ferre sententiam? haesententiae sunt refellendae, ut appareat neminem illorum fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur, oportet summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum caeteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucribus pinnae propria sunt, sic homini aliquid suum debet adscribi sine quo rationem suaquod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, est quidem bonum naturale, summum tamen non est,bonum credidit animi uoluptatem,ne respondendum quidem duco, quem fuisse. sic enim uixit, ut nihil inter eum pecudemque distaret
Abbreviated transcription (Latin):
pãtibus: Rectius sit necesse ẽ
qd̃ plurimi sentiũt ꝙͣ qd̾ unꝰ
rlemo emĩ se de se pt̃ recte
iuidicare. Qd nobilis poeta
uideant et diuidicẽt ꝙͣ sua. eũ
igit᷑ om̃ia inicerta sint: aut oĩbus
tredendũ est aut nem̃i. Si nem̃i:
sapiẽtes igit᷑ nõ sũt. q̃a singuli
sapiẽtes esse se putãt. Si õĩbus¬
eque nõ sũt sapiẽtes: qa singuli
ab om̃ibus negãtur ẽẽ sapiẽtes.
Pereũt igit᷑ uiiuersi hoc mõ
et tanꝙͣ sparciate illi poetarũ. sic
se ĩuicẽ iugulant. ut nemo ex oi¬
bus rescet. Quod eo fit: scutũ nõ
cõuincũtur. oẽs ig uane atq ĩanes
reperiũtur. Itaq seꝙãm philoso¬
phia cõsumit ac cõficit. Qd̾ cum

Expanded text:
pantibus? rectius sit necesse est pantibus? rectius sit necesse est quod plurimi sentiunt quam quod unus. nemo enim de se potest recte iudicare: quod nobilis poeta melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est aut nemini. si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singuli sapieaeque non sunt sapientes, quia singuli ab omnibus esse negantur sapientes. Pereunt igitur universi hoc modo, et tanquam sparti illi poetarum, sic se invicem jugulant, ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit, quia gladiuconvincuntur, omnes igitur vanae, atque inanes reperiuntur: ita seipsam philosophia consumit, et confi
Abbreviated transcription (Latin):
ut socrates docuit. neq opinari
ut zeno. tota philosophia sub
lata est. Quid. qd̾ nõ tantũ ab
hiis duobus euercit᷑. qui philo¬
sophie pn̾cipes fuerũt. sed ab
omibus ut iã uideat᷑. ia pridẽ
sius armis esse confecta In
multas sectas philosophia di¬
uisa est: et omẽs uaria sẽtuĩt.
In qua ponemꝰ ueritaitẽ In oĩ¬
bus certe nõ pocest. De sigͦmus
quãlibet. nempe in cetĩs omibꝰ
sapiẽtia nõ erit. Trãse amus
ad singulas. eodẽ modo q̃c q̃s
uni dabimꝰ ceteris auferemus
Dnaqueq enĩ secta omẽs alias
euertit ut se suaq cõfirmet: n ͨ
ulli alteri saꝑe cõcedit. ne se
⁊es sicut alias tollit sic ip̃a ꝙͦ
ab aliis omĩbus tollitur: inchilo¬
minꝰ enĩ philosophi sut. qͥ eã
stulticie accusãt. Quãtũq lau¬
daueris uerãq dixeris: a phi¬
losophis uituꝑatur ut falia
Credemꝰ igit᷑ ne umi se suãq
doctrinã laudanti: an multis
unius alterius ignorãtiã culł¬

Expanded text:
ut Socrates docuit, nec opinari oportet ut Socrates docuit, nec opinari oportet ut Zeno, tota phillata est. quid quod non tantum ab his duobus euertitur qui philosophiae principes fuerunt, sed ab omnibus, ut iam uideatur iam pridem suis armis esse confecta? in multas sectas philosophia diuisa est et omnes uaria sentiunt. in qua ponimus ueritatem? in omnibus certe non potest. designemus quamlibet: nempe in ceteris omnibus sapientia non erit. transeamus ad singulas: eodem modo quidquid uni dabimus, ceteris auferemus. una quaeque enim secta omnes alias. euertit, ut se suaque confirmet, nec ulli alteri sapere concedit, ne se sed sicut alias tollit, sic ipsa quoque ab aliis omnibus tollitur. nihilominus enim philosophi sunt qui eam stultitiae accusant. quamcumque laudauerisu eramque dixeris, a philosophis uituperatur ut falsa. credemusne igitur uni se suamque doctrinam laudanti an multis unius alterius ignorantiam cul
Abbreviated transcription (Latin):
in curia. Longũ est id quoq.
Dicamꝰ interpõito uno pariete
quid fiat. Nemo id pocest stire.
nisi au diue̾it aut uiderit. Alłꝰ
igit᷑ audet id dice̾: quia stutm
nõ uerbis sed re ip̃a presẽti
refutabitur. Atqum hoc idem
faciũt philoso phi. q̃ disputãt
in celo quid agatur. Sed eos
impune se id fac̾e arbitrãtur
qͥa nullus existit qui errores
eorũ coarguat. Quod si existi¬
marẽt destensurũ aliquẽ. qui
eos delirare ac mẽtiri doceret.
nũqm̃ q̃cqm de hiis rebus quas
stire nõ possut̾ disputarẽt. Nec
tamẽ ideo felicior putãda est
eorũ prudẽtia et audatia q̃a
nõ redarguũtur. Redarguit enĩ
deus. cui soli ueritas est licet
coniuere uideatur:. eãq hom̃
sapientiã ꝓ sũma stulticia cõ¬
pucat. Recte igit᷑ zeno ac stoiti¬
opmationẽ repudiarũt. Opma¬
ri enĩ te qd̾ nestias nõ est sapiẽ¬
cis. sed temerarii potius ac stul¬
ti. Eego si neq sciri quicqͣm pt̃̾

Expanded text:
in curia. longum est id quoque. in curia. longum est id quoque. dicamus interposito uno pariete quid fiat: nemo id potest scire nisi qui audierit aut uiderit. nullus igitur audet id dicere, quia statim non uerbis, sed re ipsa praesenti refutabitur. atquin hoc idem faciunt philosophi, qui disputant in caelo quid agatur, sed eo se inpune id facere arbitrantur, quia nullus exsistit qui errores eorum coarguat. quodsi existimarent descensurum aliquem qui eos delirare ac mentiri doceret, numquam quicquam de iis rebus quas scire non possunt disputarent. nec tamen ideo felicior putanda est eorum inpudentia et audacia, quia non redarguuntur: redarguit enim deus, cui soli ueritas nota est, licet coniuere uideatur, eamque hominum sapientiam pro summa stultitia computat. Recte igitopinationem repudiarunt. Opinari enim te scire, quod nescias, non est sapientis, sed temerarii potius, ac stulti. Ergo si neque sciri quidquam potest,
Abbreviated transcription (Latin):
opinem᷑ de statu et qͣlitate urb̾
illius. que nobis om̃ibus rebꝰ p̃¬
ter nomẽ ignota est. uerisile
ficiis sublimibus unsq plibus
si placet mores habitũq ciuiũ.
Sed cũ hec dixẽimꝰ alius con¬
traria disputabit. et cũ hic
quoq ꝑorauerit surget t̾cius
et alii deiceps: et opmabut᷑
multo disparia. qͣm nos oꝑmati
simus. Quid igit᷑ ex om̃ibꝰ erit
uerius: fortasse nichil. At oia
ut necesse sit aliq̃d eoꝵ ẽẽ ue¬
rũ. At nestiet᷑ quis uerũ dixe¬
rit. Potest fieri ut omẽs ex a
liqua parte errauerint: ex ꝑte
actigerint ueritatẽ. Stulti ig̾
sumus si hoc disputatiõe que¬
ramus. Potest enĩ suꝑuenire
aliquis. qui opinioẽs nr̃as deri¬
deat: nos quoq pro insais
habeat. qui uelimꝰ id qd̾ nesti¬
amus quale sit opmnari. uerũ
nõ opus est longe poĩta cõq̾re̾
unde nemo forcasse uemiat qui
nos redarguat. Age opinem᷑
quid nũc in foro geratur. quid

Expanded text:
opinemur de statu et qualitate urbis opinemur de statu et qualitate urbis illius quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. ueri simile ficiis sublimibus, uiis pluribusi placet mores habitumque ciuium. sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit et cum hic quoque perorauerit, surget tertius et alii deinceps et opinabuntur multo disparia quam nos opinati sumus. quid ergo ex omnibus erit uerius? fortasse nihil. \'at omnia ut necesse sit aliquid eorum esse uerum.\' at nescietur quis uerum dixerit. potest fieri ut omnes ex parte aliqua errauerint, ex parte adtigerint ueritatem. stulti ergo simus, si hoc disputatione quaeramus: potest enim superuenire aliquis qui opiniones nostras derideat nosque pro insanis habeat, qui uelimus id quod nesciamus quale sit opinari. uerum non opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse ueniat qui nos redarguat. age opinemur quid nunc in foro geratur, quid
Abbreviated transcription (Latin):
quibus fũdamẽtis librata. et
suspẽsa sit. hec inꝙͣ disputãdo
et cõiecturis uelle cõprehẽdere.
tale est ꝓfecto. quale si de sere
uelimus: quale esse arbitͤmur
cuiuspiã remotissime gentis
urbe quã nũ ꝙͣ uidimiꝰ. cuius¬
q nchil allus ꝙ noue nomẽ au¬
diuimus. Si nobis in ea re stiẽ¬
tiam unidicemꝰ q̃ nõ pt̃ stiri.
nõne insamre uideam᷑ qui af¬
firmare id audeamꝰ qͦ reuina
possimus. Qnͣto magis qͥ natura¬
lia q̃ sciri ab honñe nõ pnt
stire se putãt. furiosi demẽtesq
sut iudicãdi : Recte ig̾ soctes
et eũ setuti achademici stiẽtiã
sustulerũt. q̃ nõ disputãtis ẽ
sed duuinãtis. Suꝑ est ut opi¬
natio in philosophia sola sit
Nã unde abest stiẽtia id cotũ
possidet opmatio. Id em̃ opma¬
tur quisq qd̵ nestit. Illi q de re¬
bus naturalibus disputãt. opi¬
nãtur ita esse ut disputãt. Nes
est. opmatio incerti. Dedeamus
ad suꝑuis illud exempłũ. Age

Expanded text:
quibus fundamentis librata et quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec inquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihil aliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uindicemus quae non potest sciri, nonne insanire uideamur qui adfirmare id audeamus in quo reuinci possimus? quanto magis qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosgo Socrates et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis est, sed diuinantis. superest ut opinatio in philosophia sola sit: nam unde abest scientia, id totum possidet opinatio. id enim opinatur quisque quod nescit. illi autem qui de rebus naturalibus disputant, opinantur ita esse ut disputant. nescest, opinatio incerti. redeamus ad superius illud exemplum. age,
Abbreviated transcription (Latin):
student sapiẽtes nõ sũt: quia
nũqͣm repiri potest. qd a nõ
recte queĩtur aut õmo nõ q̃rit᷑.
Ui deamꝰ tamẽ id ip̃m possit¬
ne hoc studio r̾ꝑiri aliquid aut
nichil. Duabus rebus uide¬
tur philosophia cõ  stare stiẽ¬
tia et opinatiõe. nec ulla re
alia. Sciẽtia uenire ab ingemo
nõ pocest. nec cogitatiõe cõphe¬
di quia in seipõ habe ꝓpria sti¬
entiã nõ homĩs sed dei est. Mor
oculos et aures et cecõs sensꝰ
patefecit in corꝑe d̾ma solertia
ut ꝑ eos aditus stiẽtia ꝑnẽĩat
ad mentẽ. Nã causas nat᷑aliũ
rerũ disquire̾ aut stire uelle
sol utrũ ne tãtus qͣntus uidet̃
an multis ꝑtibus maior sit ꝙͣ
omĩs hec terra. ite luna sit glo¬
bosa sit an concaua. et stelle
utrũ ne adhereant. an ꝑ aerẽ
libro cursu ferãtur. celũ ip̃m
qua magnitudine q̃ mater̾a cõ¬
stet. ut quietũ sit et ĩmobile
an incredibili celeritate uoluat᷑.
quãta sit terre crassitudo. a̾ qrͣ

Expanded text:
sunt, quia numquam reperiri potest quod aut non recte quaeritur aut omnino non quaeritur. uideamus tamen id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Duabus rebus uidetur philosophia constare, scientia et opinatione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi, quia in se ipso habere propriam scientiam non hominis, sed dei est. mortoculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanet ad mentem. nam causas naturalium rerum disquirere aut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut
Abbreviated transcription (Latin):
2. lũc qm̃ duobus p̾oribꝰ libs
regionũ falsitas demõstrata ẽ.
nec nõ origo ip̃ã totius erroĩs
expõita: huius libri munus est
philoso phiã quoq ostende. qͣm
manis et falsa sit: ut õi errõe
sublato ueĩtas patefcã claestat
Ordiamur itaq a cõmum phi¬
lo sophie noñe: ut ipo capite
destructo facilior nobis aditus
pateat ad incidendũ om̃e corpo
si tamẽ potest corpus uoca. ciuo
ꝑtes ac membra distordẽt. nec
sed qͣsi disiecta et dissipata pal¬
pitare potius uideãtur ꝙͣ uue̾
Philosophia est ut nomẽ indicat
ip̃i q diffiuit̾: studiũ sapientie.
unde igit᷑ magis ꝓbem philoso¬
phiã nõ esse sapientiã. qmͣ ex
ipius nomũs significatioe. Qui enĩ
sapientie scudet. utiq nõdũ sapit.¬

Expanded text:
. Nunc, quoniam duobus prioribus libris . Nunc, quoniam duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata est nec non origo ipsa totius erroris exposita., huius libri munus est philosophiam quoque ostendere quam inanis et falsa sit, ut omni errore sublato ueritas patefacta clarescat. ordiamur itaque a communi philosophiae nomine, ut ipso capite destructo facilior nobis aditus pateat ad excindendum omne corpus, si tamen potest corpus uocari, cuius partes ac membra discordent nec sed quasi disiecta et dissipata palpitare potius uideantur quam uiuere. Philosophia est, ut nomen indicat ipsique definiunt, studium sapientiae. unde igitur probem philosophiam non esse sapientiam quam ex ipsius nominis significatione? qui enim sapientiae studet, utique no
Abbreviated transcription (Latin):
tus. aut ĩanis eloquẽtie de ceptus
diuinis credere que quidẽ tradita
Breuiter ac nude. Nec em̃ decebat
aliter. ut cũ deus ad hommẽ loq̃¬
retur argumẽtis assereret suas
uoces tãꝙͣ fides ei nõ habetur.
mẽtari sed ꝓnũciare. Ueriõ
ip̃e ut deus. Nos autẽ cũ ad es
singulas testimoma diuine uocis
habeamꝰ. ꝓfecto mõstrabimus
quãto certioribus argumẽtis pos¬
sint uera defendi: cũ etiã falrã
sic defendãtur. ut uera uideri
soleant. Quare nõ est qd̾ philo¬
sophis tantũ honoĩs habeamꝰ
aut eorũ eloquẽtiã ꝑtimestamo.
loqui emĩ bene potuerũt ut ho¬
mines eruditi. uere autẽ loqui
nullo modo. qͥa ueritatẽ nõ di¬
dicerãt ab eo qui eius potẽs
esset. Aec sane magnũ aliqs
efficiemꝰ. qd̾ illos ignorãtie re
credit᷑ in quo solo credi debuit.
conabor ostende nũqm illos tã
ueridicos fuisse. qͣm cũ sentẽtiã
de sua ignoratione dixerunt¬

Expanded text:
tus, aut inanis eloquentiae splendore tus, aut inanis eloquentiae splendore divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: mentari, sed pronuntiare. uerum ipse, ut deus: nos autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, ut uera soleant uideri. quare non est quod philosophis tantum honoris habeamus, ut eorum eloquentiam pertimescamus. loqui enim bene potuerunt ut homines eruditi, uere autem loqui nullo modo, quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius potens esset. nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redin quo solo credi debuit, conabor ostendere numquam illos tam ueridicos fuisse quam cum sententiam de sua ignoratione dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sophi doct̾na lrãrũ mirabiles
mo cogitando aut disputãdo as¬
sequi potest. Neq eñ r᷑p̃hendo
studiũ eoꝵ̾. qui ueritatẽ stire
uoluerũt: qͥa naturã hoĩs deus
ueri adipistẽdi cupientissim ã
fecit. sed id arguo id reuinco qd̾
hone stã illorũ ac optiniã uolũta¬
tẽ nõ sit secutus effectus. q̃a neq
qued esset uerũ ipsũ stiebãt. neq
quomõ aut ubi ã qua mente
querendũ. Ita dũ sucturrẽ hũã¬
nis erroribus cupiũt. ip̃i se in
plagas et errores maxnnos i¬
duxerũt. dd hoc igit᷑ me opus
coarguẽdi philosophiã. suscepte
materie ordo expostit ip̃e deduxͭ
Nã cũ error aut ex resigione
falsa oriatur. aut ex sapiẽtia.
in eo cõiuntẽdo necesse ẽ utrũq
subuertẽ. Cũ enĩ sit nobis dĩs
litteris traditũ cogitatoẽs phi
losophorũ id stultaa esse. id ipm
re et argumẽtis docendũ ẽ: ne
quis honesto sapiẽtie noĩe ĩduc¬

Expanded text:
sophi doctrina litterarum mirabiles sophi doctrina litterarum mirabiles mo cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que egostudium qui ueritatem scire uoluerunt, quia naturam hominis deus ueri adipiscendi cupientissimam fecit, sed id arguo, id reuinco, quod honestam illorum et optimam uoluntatem non sit secutus effectus, quia neque quid esset uerum ipsum sciebant neque quomodo aut ubi aut qua mente quaerendum. ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas et in errores maximos induerunt. ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam susceptae materiae ordo ipse deduxit. nam cum error omnis aut ei religione falsa oriatur aut ex sapientia, in eo conuincendo necesse est utrumque subuertere. cum enim sit nobis diuinis litteris traditum colosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est: ne quis honesto sapientiae nomine induc
Abbreviated transcription (Latin):
da ueritas esset luculẽtior. qͥa
satis ornata ꝑ se est ideo or¬
namẽtis ext̾usecus addicis
fucata s corrũpit᷑ mẽdaciũ
uero specie placet aliena. qͥa
ꝑ se corruptũ uanestit ac de¬
fluit. nsi ornatu quesito alũde
suerit tircũlitũ ac politũ equo¬
eloquẽtie/ sed uei̾tatis fiducia
sustepi. hoc opꝯ maiꝰ fortasse
qͣm ut possit meis uiribus sus¬
tmeri. Qd̾ tamẽ etiã si ego de¬
fecermmi: deo ciuꝯ hoc munus ẽ
adiuuãte ueritas ip̃a cõplebit
Etem̃ cũ stiam maxios quosq
oratoẽs a causidicis medioc̾bus
sepe uictos qd̾ tãta est potẽtia
ueritatis ut seipam ꝙͣiuis ĩ t̾bus
exigius sua claritate de fẽdat.
cur hãc in maxmia causa ab in¬
gemosis quidẽ illis ac disertis
uiris sed tamẽ falsa dicẽtibus
oppressũ ire putem: ac nõ ilsa
si minus oratiõe nr̃a q̃ de tenui
fonte ad modũ exilis emanat.
suo tamẽ lumine clara et illu¬
stris appareat: Nec si philo¬

Expanded text:
da ueritas esset luculentior, quia da ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitueloquentiae, sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritas ipsa complebit. etenim cum sciam maximos quosque oratosaepe victos, quod tanta est potentia veritatis, ut seipsam, quamvis in rebus exiguis, sua claritate defendat: cur hanc ego in maxima causa, ab ingeniosis quidem illis ac disertis viris, sed tamen falsa dicentibus, oppressum iri putem? ac non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si philo
Abbreviated transcription (Latin):
Ellem michi qm̃
ueritas ĩ obscuro
latere adhuc ex¬
istimatur. uł er¬
rore atq imꝑicia
uolgi uariis et
meptis suꝑsticioĩbus fiuẽtis
uł philosophis p̃iutate inge¬
moꝵ turbãtibus ec̃ potius
⁊ qͣm illustrãtibus. et si qͣualis
in marco tullio fuit quia p̃ci¬
pua et admirabilis fuit aliꝙͣ
⁊tamẽ ꝓunnã eloquẽtie cõti¬
g̾e facultatẽ: ut quãtũ u̾itas
in sua ꝓpria ualet. tantũ qͦq¬
ingenii uiribus ixa exeret
se aliqũ et distussis cõuictisq
tam publicis qmͣ eorũ qͥ sapiẽ¬
tes putãtur erroribus huãno
geneĩ clarissimũ lumẽ inferret.
Quod quidẽ ex duabus causis
fieri uelle. uel qd̾ magis pos¬
sent crede honnẽs ornate ue¬
ritici qui etiã mẽdacio c̾dũt
capti orationis ornatu lenoci¬
moꝙ uerborũ. uel certe ut
ip̃i philosophi suis armis q̃bꝰ¬
potissimũ placere sibi et cõfi¬
dere solẽt opp̾mentur a nobis
Sed qm̃ deus hãc uoluit esse¬
rei naturã. ut simplex et nu¬

Expanded text:
ellem mihi, quoniam ueritas in obscuro latere adhuc existimatur uel errore atque inperitia uulgi uariis et ineptis superstitionibus seruientis uel philosophis prauitate ingeniorum turbantibus eam potius quam inlustrantibus, etsi non qualis in Marco Tullio fuit, quia praecipua et admirabilis fuit, aliquam tamen proximam eloquentiae contingere facultatem, ut quantum ueritas ui sua propria ualet, tantum ingenii quoque uiribus nixa exereret se aliquando et discussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam, ut simplex et nu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊lã si facultas ĩuemẽde u̾itatis
huit scudio subiacẽt si eet iᵈ
studiũ. tamꝙͣ iter ad aliquã¬
sapiẽtiã: aliq̃ndo eẽt inuenta.
eũ uero tot temꝑibus tot inge¬
nis in eiꝰ mq̃sicione cõtritis. nõ
sapiẽtiã. Nõ igitur sapiẽtie¬

Expanded text:
nam si facultas inueniendae ueritatis nam si facultas inueniendae ueritatis huic studio subiaceret, si esset id studium tamquam iter ad sapientiam, aliquando esset inuenta. cum uero tot temporibus, tot ingeniis in eius inquisitione contritis non sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ artibus scudiũ. quid ef¬
ficiat et qͦ tẽdat aꝑꝑet qs̃ cũ di¬
stendo aliq̾s assecutus ẽ. iam nõ
scudiosus artificn sed au arci¬
fex nonĩatur. At enĩ ue̾tũdie cau¬
sa studiosos se sapientie nõ
sapiẽtes uoiaiuerũt. Inmo u̾o
phictagoras q̃ hoc p̾mo nomẽ
ĩuenit. cũ paulo plus saꝑet. ꝙͣ
illi priores qui se ꝑ sapiẽtes
putauerũt. incellexit nullo hu¬
mano scudio posse ad sapiẽti¬
am ꝑueniri. et ideo nõ oporte̾
incõprehẽse acq imꝑfecte rei
ꝑfectũ nomẽ imponi. Itaq cũ
ab eo quere̾tur quẽ se nã ꝓfite̾¬
tur. respondit ꝑhilosopħũ. id ẽ
que sitorẽ sapiẽtie. Si igit᷑ philo
sophia sapiẽtiã querit. nec ip̃a
sapiẽtia ẽ quia necesse ẽ allud
esse qd̾ querit. alud qd̾ quẽitur.
nec que sicio ipã recta est. quia
nchil potest ĩuenire. Ego uõ ne
studiosos quidẽ sapiẽtie philo¬
sophos esse cõcessermi q̃a illo
studio ad sapiẽtiã nõ ꝑuẽĩtur.

Expanded text:
artibus, studium quid efficiat, et quo tendat, apparet. Quas cum discendo aliquis assecutus est, jam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. At enim verecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes vocaverunt. Immo vero Pythagoras, qui hoc primus nomen invenit, cum paulo plus saperet, quam illi priores, qui se sapientes putaverunt, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perveniri, et ideo non oportere, incomprehensae atque imperfectae rei perfectum nomen imponi. Itaque cum ab eo quaereretur, quemnam se profiteretur, respondit: philosophum, id est, quaesitorem sapientiae. it, nec ipsa sapientia est, quia necesse est aliut esse quod quaerit, aliut quod quaeritur, nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest inuenire. ego uero ne studiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia illo studio ad sapientiam non peruenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
fere omiũ sentẽtie. In tanta
diuersitate quẽ seq̃mur cui cre¬
dimus: Par est in omibus
auctoritas. Si elige possumꝰ
qd̾ est melius. iã nõ est nob
philosophia necessaria: qͥa
sapiẽtes iã sumus. qui de sa¬
piẽtũ sentẽtiis iudicemꝰ. Cũ
uero distẽde sapiẽtie causa ue¬
nimꝰ. quid possumꝰ iudicare
qui nũdũ saꝑe cepe̾imus: et¬
maxnme cũ presto sit achade

Expanded text:
fere omnes omnium sententiae. in tanta fere omnes omnium sententiae. in tanta diuersitate quem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere possumus quod est melius, iam non est nobis philosophia necessaria, quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa ueniamus, qui possumus iudicare qui nondum sapere coeperimus, m
Abbreviated transcription (Latin):
difficultatis est qd̾ obstura rrũ
ratio cogit diuersa et uaria
sentire: hic ut plus ꝑiculi est
ita minꝯ difficultatis. qd̾ usus
ipse rerũ et cotidiana experi¬
menta possũt docere. quid sit
melius et uerius. Uideamꝰ igͣ
utrũ ne consentiãt. quid nobis
afferãt quo rectius uita degat᷑.
Nõ necesse est omia circuire
unũ eligamꝰ et potissimũ qd̾
est sũmũ ac pñcipale in qͦ totiꝯ
sapiẽtie cardo uersatur. Epy¬
curus sũmũ bonũ in uoluptate
amun esse censec: aristippus in
uoluptate corꝑis: callipħo et
diomachus curenaiti hone statẽ
cũ uoluptate iuuxerũt. Diodo¬
rus in p̾uatione doloris sũmũ
bonũ posuit: hierommus in
nõ dolendo. ꝑipatetiti autẽ
in boms amimi et corꝑis et for¬
tune. Erilli sũmũ bonũ est sti¬
entia: zenonis cũ natura con¬
gruẽter uiue: quorũdã sto¬
ycorũ uirtutẽ sequi. Aristoti¬
les in honestate ac uirtute sũ¬
mũ bonũ collocauit. Hee sũt

Expanded text:
difficultatis est, quod obscura rerum difficultatis est, quod obscura rerum ratio cogit diuersa et uaria sentire, hic ut plus periculi est, ita minus difficultatis, quod usus ipse rerum et cottidiana experimenta possunt docere quid sit melius et uerius. uideamus ergo utrumne consennant aut quid nobis adferant, quo rectius uita degatur. non necesse est omnia circumire, unum eligamus ac potissimum, quod est summum ac principale, in quo totius sapientiae cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uoluptate animi esse censet, Aristippus in uoluptate corporis; Callipho et Dinomachus honestatem cum uoluptate iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris summum bonum posuit, Hieronymus in non dolendo, Peripatetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est. Si nõ est: quis tã
scultus ut discendũ id putet
in q ͦ aut nichil distit᷑ aut etiã
dedistit᷑. Quare si neq onnã
sciri possũt qd ꝑhisici putaue¬
rũt neq nichil qd achademici.
philosophia om̃ĩs extincta est
Trãseamus nut ad aliã phi¬
losophie partẽ quã ip̃i morale
uocãt in qua totius philosophie
ratio cõtinetur. Siquidẽ in illa
phisica sola oblectatio est: in
hac etiã utilitas. Et qm̃ in dis¬
ponẽdo uite statu formãdisq
moribus ꝑ iculo maiore pecca¬
tur: maiorẽ diligẽtiã necesse
est adhiberi ut sciamus qͦmõ
nos oporteat uiuere. Illic po¬
test uemia concedi. quia siue ali¬
quid dicũt nchil ꝓsũt. sue deli¬
rãt nchil nocent: hic nõ nlłus
distidio nullus errori locus est
unũ sentire omẽs oꝑtet. ipãm¬
q pħilosophiã uno quasi ore
p̃ciꝑe: quia si quid fuei̾t eriacũ
uitti omĩs euertit᷑. In illa p̾ore
parte ut ꝑiculi minus. ita plꝯ

Expanded text:
necesse est, si non est, quis tam necesse est, si non est, quis tam stultus, ut discendum id putet in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? quare si neque omnia sciri possunt, quod physici putauerunt, neque nihil, quod Academici, philosophia omnis extincta est. Transeamus nunc ad alteram philosophiae partem quam ipsi moralem uocant, in qua totius philosophiae ratio contine-. tur, siquidem in illa physica sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. et quoniam in disponendo uitae statu formandisque moribus periculo maiore peccatur, maiorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat uiuere. illic potest uenia concedi, quia siue aliquid dicunt, nihil prosunt, siue delirant, nihil nocent, hic uero nullus discidio, nullus errori locus est. unum sentire omnes oportet ipsamque philosophiam uno quasi ore praecipere, quia si quid fuerit erratum, uita omnis euertitur. in illa priore parte ut periculi minus, ita plus
Abbreviated transcription (Latin):
seq dissolues. Sed hõ uersumꝯ
ceteris philosophis stiõ uoluit
eriꝑe ut eã domi abstonderet.
Nã sibi illã ꝓfecto nõ adimit
qui aliq̃d affirmat ut ceteris
adimat. Sed nchil agit dippa¬
ret enuac furẽ suũ ꝓdit. cdiͣ¬
to facẽt sapiẽtius ac uerius si
exceptiõe facta dicẽt causas ra¬
tionesq dũtaxat rerũ celestiũ
seu naturaliũ. qͥa sut̃ abdite
nestaa posse q̃a nullus docert.
nec queri oporte̾. qͥa mueniri
querẽdo nõ possint. Qua excep¬
cione interposita et phisicos
ad monuisset ne querent ea q̃
modũ excedent cogitatoĩs hu¬
mane: et seipm̃ całune ĩuidia
liberasset. et nobis certe dedis¬
sset aliquid qd se quemur. Nũc
aũt cũ ab aliis sequẽdis nos
retraxerit. ne uelimꝰ plus sti¬
re ꝙͣ possumꝰ: nõ minus a se
quoq ip̃o retraxit. Quis enĩ ue¬
lit laborare ne quicqͣm stiat.
ut etiã cõmunẽ scientia ꝑdat.
Que si doctrina est: sciẽtia cõstet

Expanded text:
seque dissoluens. sed homo uersutus seque dissoluens. sed homo uersutus ceteris philosophis scientiam uoluit eripere, ut eam domi absconderet — nam sibi illam profecto non adimit qui aliquid adfirmat, ut ceteris adimat —: sed nihil agit; apparet enim ac furem suum prodit. quanto faceret sapientius ac uerius, si exceptione facta diceret causas rationesque dumtaxat rerum caelestium seu naturalium quia sunt abditae nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inueniri quaerendo non possint. qua exceptione interposita et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimus plus scire quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. quis enim uelit laborare, ne quicquam sciat, ut etiam communem scientiam perdat? quae si doctrina est, scientia constet
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehendi. sed tamẽ falsa dicẽ¬
tẽ redargu̾e nõ pocest nisi qͥ sti¬
erit ante quid uerũ sit. Quod ar¬
chesilas ueritate nõ coginita fa¬
cere conatus introduxit genus
philosophie asystatũ: qd̾ latine
instabile uł incõstãs possumus
dicere. Ut en ichil stiẽdũ sit
aliquid stiri necesse est. Nam si
nichil om̃ino stias: i ipm̃ stiri
nichil posse tolletur. Itaq qui ue¬
lut sententie loco ꝓnũciat nchil
stiri. tamꝙͣ p̃ceptũ ꝓfitetur et
coginitũ Eego aliquid stiri pt̃.
Huic siple est illud qd̾ incolis
ꝓpomi solet. in asystati generis
exempłu. sommasse quẽdã ne
somiis crederet. Si enĩ credi¬
derit. tũ seq̃tur ut nõ sit credẽ¬
dũ. Si aut̃ nõ credideit: cum
sequet᷑ ut credendũ sit. Ita si¬
nichil stiri: necesse est id ip̃m sc̾i
qᵈ nchil stiatur. Si aut̃ scitur
nõ porre stiri falsũ est quod di¬
citur nichil stiri posse. Sic in du¬
citur dogma sibup̃i repugnãs

Expanded text:
conprehendi. sed tamen falsa dicenconprehendi. sed tamen falsa dicentem redarguere non potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod Arcesilas ueritate non cognita facere conatus introduxit genus philosophiae asystatum, quod latine instabile uel inconstans possumus dicere. ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est: nam si nihil omnino scias, id ipsum, sciri nihil posse, tolletur. ita qui uelut sententiae loco pronuntiat nihil sciri, tamquam perceptum profitetur et cognitum: ergo aliquid sciri potest. huic simile est illut quod in scholis proponi solet in asystati generis exemplum, somniasse quendam ne somniis crederet. si enim crediderit, tum sequetur ut non sit credendum, si autem non crediderit, tum sequetur ut credenduest id ipsum sciri, quod nihil sciatur, si autem scitur non posse sciri, falsum est ergo quod dicitur nihil sciri posse. sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans