comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑ quam iusta est. Qua propt̾ siquera¬
tur quid sic ipsa summa natura. quid
rectius respondetur quam ipsa iusticia.
Et cum creatura dicatur insta in eo qd̃
quale: co quod habet iustitiam. ipsa nõ
le set meo quod quid sic dicitur. Nich̾¬
q mea diffeit siie dicatur uista siue
ustitia. Quod uero mexem plum institi¬
e ratum esse cõspicitur hoc de omĩb que
Quicquid igitur eoꝵ de illa dicatur nõ
qualis uel quanta. set magis quid sit me¬
stratur. Quicquid enim est: quale uel ꝙͣ¬
tumest: etiam in eo aliquid quidẽ unũ
non simplex. set compositũ est nam cũ
aliquis homodicatur corpusa rationał
⁊ homo non uno modo nel una ꝯside¬
ratione hec tradicitur. Scd̃m aliud cĩ¬
corpus. ⁊ scd̾m aliud rationał esti et singn¬
lum horum non est totum quod homo.
Illa u̾o sũma essentia. sũma uita. sũma
iustitia. sumina sapientia. summa magͥ¬
tudo. summa eternitas. et alia similit̾. qͣ¬

Expanded text:
tia per quam justa est? Quapropter si quaeratia per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid sit ipsa summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in eo quod quale est: eo quod habet justitiam, ipsa scile, sed in eo quod quid sit dicitur, nihilque in ea differt, sive dicatur justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae gitur. Quidquid igitur eorum de illa dicatur, non qualis vel quanta; sed magis quid sit monstratur. Quidquid enim est quale vel quantum, est etiam in eo aliud quod est, unde non simplex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non uno modo vel una consideratione haec tria dicuntur; secundum aliud corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essentia, summa vita, summa justitia, summa sapientia, summa magnitudo, summa aeternitas; et alia similiter qu
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur trinitas. nec omĩno tacere¬
mus quid tres. cum tresesse fateremur.
Quo nommne non du̾sitatẽ incelligi¬
uoluit. set singulantatẽ noluit. Ita cul¬
la tria et ad semuicem determinani m¬
dentur. et in se infinita sunt. Ita et sin¬
gula sunt in singulis. et omnia iom̃i¬
b singulis. ⁊ singnla in om̃ib: ⁊ unum
omĩa. ¶Itẽ. demiq siqua est deo cum ali¬
is alicinus nominus comunio. ualde ꝓ¬
culdubio intelligenda ẽ diuersa signi fi¬
catio. Set hoc patentiori ratioẽ oportet os¬
tendere. Si t nullius accidentis suscepti¬
bił est. quomodo dicitur iusta uel sapi¬
ens uel aliquid hunsmodi omina natu¬
ra: S et certumest quod summa natu¬
ra ideo uere est quia ꝓ se est quicquid est
nichil aũtiustum esẜ nisi ꝑ iustitiam.
Igitur si non est iusta nisi ꝑ iustitiam.
⁊ non potest esse iusta nisi ꝑ se quid con¬
sequentius quam ut eadem sic ipsa uisti¬

Expanded text:
intelligitur Trinitas, nec omnino tacereintelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem intelligi sed singularitatem voluit. Ita et illa tria et a se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt, et ita singula sunt in singulis, et omnia in omnibus singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Idem: Denique si qua est Deo cum aliis alicujus nominis communio, valde procul dubio intelligenda est diversa significatio. Sed hoc potentiori ratione oportet ostendere. Si nullius accidentis susceptibilis est, quomodo dicitur justa vel sapiens vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed certum est quod summa natura ideo vere est; quia per se est quidquid est, nihil autem justum est nisi per justitiam. Igitur si non est justa nisi per justitiam: et non potest esse justa nihi per se, quid consequentius quam ut eadem sit ipsa justi
Abbreviated transcription (Latin):
panter. In hac queq trinitate cum dici¬
mus ꝑsonam patris non aliud dicimꝰ
quam substantiam patris. qr ꝑsona pa¬
tris non est aliud quam ipse pater. ad se
nom̃ est. quod cũ dicatur de singulis ad
se. płalit̾ non singularit̾ accipiatur ĩ
summa. Dicimus nãq quod pacer est
ꝑsona. et fu̾ius est ꝑsona. a spc̃ sanctus
est ꝑsona. pater tñ ⁊ filius ⁊ spc̃ sanctus
non una ꝑsdã: set tres. u̾m cum dicim̃
tres ꝑsonas unam essentiam: neq ut ge¬
nus despecieb. neq ut spẽs de indiuiou¬
is predicamuis. uitetur posse dici ut tres
homines nna natura. Set plus sunt
duo homines quam unus. Set non maior
est essentia pat̾. ⁊ filius quam solus pat̾: au̾
solus filius. ⁊ tresille ꝑsone siua dicende
sunt equales sunt singulis quod aĩał hõ
non ꝑceͥpit. Cur ergolatinitas hoc ita in¬
usitate posuit. msi quiauoluit. hoc unũ
nomen seriure hiue significatiomi quo

Expanded text:
pariter. In hac quoque Trinitate cum dicipariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: quia persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter accipiatur in summa. Dicimus namque quod Pater est persona, et Filius persona, et Spiritus sanctus persona. Pater tamen et Filius et Spiritus sanctus non una persona, sed tres. Verum cum dicimus tres personas unam essentiam, neque ut genus de speciebus, neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
potest. credat. ⁊ oret. ut quod credit intel¬
ꝓprictatẽ tresꝑsc̃e sunt. et pp̃ singuloꝵ per¬
fectionc̃ ꝑtes unius dei non sunt. uirtus
est pater. untus est filius. uirtus est sp̃e san¬
ctui. ¶ Idem in libro de trinitate. Si solꝰ
slius intelligit sibi. ⁊ patri. ⁊ spũ sancto:
catur sapiens esse quam genuit. ubi enĩ
non est intelligentia: nec sapientia esse
potest. ac ꝑ hoc si pater non intelligit
ipẽ sibi. set fllius intelligit patri: profec¬
to filius ꝑatrem sapientem facit. ⁊ si hoc
est deo esse quod̾ sapere. et illa ea essentia
est que sapientia. non filiuis a patre quod
uerum est. s a filio potius pater habet es¬
sentiam. quodfsmest. Est eigo deuspat̾
pater de quo est genitus fllius. Quare¬
lligentia patris de intelligentia genit᷑
que est pater. ¶Idem non qm̃ deus tri¬
nitas est ideo triplex putandus est: alicqͥn
minor esset insingulis: quam intribus

Expanded text:
9; qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intel9; qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelproprietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem, partes unius Dei non sunt. Virtus est Pater, virtus est Filius, virtus est Spiritus sanctus. Idem libro de Trinitate. Si solus Filius intelligit sibi et Patri et Spiritui sancto, catur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia esse potest. Ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri: profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et illa ea essentia est quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potius Pater habet esseentia quae est Pater de quo est genitus Filius. Sa Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. Non quoniam Deus Trinitas est ideo triplex putandus est, alioquin minor esset in singulis, quam in tribus
Abbreviated transcription (Latin):
contra maximinum. Nulli sit ꝑtiũdi¬
iusio: in unitate deitatis. unus est deus
pater et filius a sp̃c sanctus. hoc estipsatri¬
nitas unus est deus. G̃res enim ꝑ sone
pat̾ et fllius et spc̃ sanctus. ⁊ hn tres qr
unius substantie sunt: unũ sunt et sũ¬
me unum. ubi nulla naturarũ. nuilla
est diuersitas uoluntatum. Siaũt na¬
summne unumessent. Si uero natura
dispares efsent: unum non essent.hñ¬
crgo tres quia unium sunt pp̃ inest̾ibilẽ
ꝯmictionem deitatis. qua ineffibilit̾ co
sona est gemine substantie. Nec tñ deus¬
rui non erat totus. ci creuit. cum homo
rei non potest esse deus: quantꝰ nagis¬
trinitatis pars esse nõ potest quicũq tri
intrib. In trimtate ergo que deus est.
pater est deus. ⁊ filus est deus. ⁊ spẽ saa¬
Nec huuus trimitatis ĩtia pars est uns.
nec maius aliquid sunt om̃es: quam sin¬
grili. quia sp̃iał non corporalis est magni¬
uido. Qui potest capere capiat. Qui non

Expanded text:
contra Maximinum: nulla sit partium dicontra Maximinum: nulla sit partium divisio in unitate Deitatis: unus est Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, hoc est ipsa Trinitas unus est Deus. Tres enim personae sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus; et hi tres quia unius substantiia ibi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si enim nassent, non summe unum essent. Si vero in natura dispares essent, unum non essent.ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter costus una persona est geminae substantiae, ret, non erat totus, et crevit, cum homo rei non potest esse Christus, quanto Trinitatis esse pars non potest quicunque unus in tribus? In trinitate ergo quae Deus est, Pater est Deus, Filius est Deus, Spiritus sannec hujus trinitatis tertia pars est unus, nec majus aliquid sunt omnes quam singuli, quia spiritalis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere capiat, Matth. 1
Abbreviated transcription (Latin):
tra flliũ nec eandem ttiratat ẽ descẽdisse.
inspocie colũpe: sit tm̃ ꝑ sp̃m sanctũ. Nec
eantem dirisse de celo hic est filius meus di¬
lectus. s tantum uocem patris ad filium
siusse. quinus pat̾ ⁊ filius ⁊ sp̃c sanctus
sicut inseꝑibiles sunt: sic in separabi¬
liter operentur. Nam quo intellectu hõ
deum capit qui ip̃m intellectũ iimi
quo eum uult capere non dum capit.
Intelligamus aũt deum si possumus et
quantum possumus sine qualitate bo¬
num. si ne quantitate magnum. sine
indigentia otatorẽ. si ne situ presentẽ.
sine habitu omnia ꝯtinentem. sine
loco ubiq totum. sinc tempore sempit̾¬
num. finc sui comutatione mutabilia
facientem. nchilq patientẽ. Quisqs
deurn iti cogitat ⁊ non dum potest oĩo
in nenirre quid sit: pie tñ cauet quantũ
potest aliquid de illo sentire quod non
sit. Et tamen sine dubitatioẽ substan¬
tia. Uel si melius hoc appellatur essentia
quam greci usiam uctant. ¶ Idẽ in libro

Expanded text:
ec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae, sed tantum Spiritum sanctum. Nec eamdem dixisse de coelo. Hic est Filius meus dilectus ; sed tantum vocem Patris ad Filium fuisse, quamvis Pater et Filius et Spiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, sic inseparabiliter operantur. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat et nondum potest omnino invenire quid sit; pie tantum cavet quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, vel si melius hoc appellatur essentia, quam Graeci οὐσίαν vocant. Idem in libro
Abbreviated transcription (Latin):
Restat ergo ut scd̃m id equalis sit: quod
stantia. Cum uero ingenitus dicitur pr̃
non quid sit: set quid nonsit d̾r. Cũ aũt
relatiuũ negatur. non ẜ substantiam ne¬
gatur. quia ip̃m relatiuum non scdm sub¬
stantiamdicitur. ¶ Item. Quid tres magͣ
prorsus laborat inopiũ humanũ eloqui¬
um. Dictũ est tresꝑione. non ut illud di¬
dum est: patrem et filiũ ⁊ principium
spt̃ sancti. ¶ Item alius non tm ut sit fi¬
luis quod relatiue dr̃. s oĩo ut sic ip̃a sba
nascendo habet. ¶ Item. cum conaretur
humana mopia loquendo proferit qd̾ te¬
net de dño deo. tuuit dicere tres essenti¬
as ne intelligeretur milla summa eq̃li
tate ulla diu̾sitas. Item. Iteo dicimus
tresꝑsonas. nõtit aliqua intelligatur di¬
ñsitasessentie set ut uel uno nocabulore¬
sponderi possit cumdr᷑. Quidires uelquid
tria. ¶ Ieꝵ. unũ intrib ꝑsonis fatem᷑
deum. tresꝑsonas ex pressas sub proprie¬
tate distinguimus. non nõia tm modo

Expanded text:
uod stantia. Cum vero ingenitus dicitur Pater non quid sit, sed quid non sit dicitur. Cum autem relativum negatur: non secundum substantiam negatur, quia ipsum relativum non secundum substantiam dicitur. Idem: Quid tres? Magna prorsus laborat inopia humanum eloquium. Dictum est tres personae: non ut illud didum est Patrem et Filium principium Spiritus sancti. Idem: Filius non tantum ut Filius, quod relative dicitur: sed omnino ut sit ipsa substantia nascendo habehumana inopia loquendo proferre quod tenet de domino Deo, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Idem: Ideo dicimus tres personas non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno vocabulo responderi possit cum dicitur, quid tres, vel quid tria. HIERONYMUS. Unum in tribus personis fatemur Deum, tres personas expressas sub proprietate dist
Abbreviated transcription (Latin):
care conuerticur. qd̃ reliquũ ẽ de aqua
purificationis ad basi eius effundens qͣsi
cõmittens deo qd̾ suꝑest uires suas exre¬
dens in ꝑfectõne sacri misterii. Dehinc a¬
altare linteo ext̾̃gitur. Altare xp̃c est
suꝑ quem offi̾mus patri nr̃e deuotionis
mumis. linteũ carnem eius tonsionibus
passionũ ad candorem incorruptionis
ꝑductam. Incensum orationes scõrum sig
huic ꝑticipatio ad membra defluxit.ꝓp¬
ter ħ autem sacrato altari .xii. cruces in
quatuor mundi partes cum fide crinitatis
p̃dicarent. Candidum uelamen quopost
consecrationem altare oꝑitur głam incor¬
rupcionis designat. qua post passionem
consũpta mortalitate iħu humanitas m¬
duta est. sicut scriptũ est. Concidisti sacc̃
meũ ⁊ circũdedisti me leticia. ooco

Expanded text:
tare convertitur, quod reliquum est de aqua tare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc laltare extergitur. Altare Christus est, super quem offerimus Patri nostrae devotionis munus. Linteum caro ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes sanctorum sihinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in quatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: « Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia .
Abbreviated transcription (Latin):
deposcunt. In quo qr cantantiũ labor exp¬
mitur. quasi int̾ suspiria ⁊ gemicus nõd̃
alła nominatur. Post ħ aqua benedicitur.
cum sale ⁊ cine̾. addito uino aq̃ mixto. Aq̃
ppłs est Sal doctrina. ciuis passionis epĩ
memoria. uinũ aq̃ myxtũ. xp̃c deus ⁊ hõ
uinũ diuiuitas. aqua mortalitas. Sic enĩ
ppłs sanctificatur doctͥna fidei ⁊ memo¬
ria passionis xp̃i. unitus capiti suo deo ⁊
homini. Post ħ eccła int̾ius aqua sancti¬
ficata asꝑgitur ut intus ⁊ exterius aĩa
scĩficanda ostendatur. Asꝑsoriũ ysopin
humilitatem xp̃i significat. qua aspsa
sc̃a mundatur ecclesia. Circuit pontifex
altare ⁊ eccłam totam asꝑgendo. quasi
om̃es lustrando. ⁊ curã impendendo om̃ib
uerbo ⁊ exemplo cõmunẽ se prebens umũ¬
ut exaudiantur inibi iusta petentes q̃m
opus hominis sine diuino adiutorio esse¬
ñ pocest. fructuosum esse non potest. Nouis¬
sime completa expiatione pontifexad al¬

Expanded text:
deposcunt. In quo quia certantium labor expdeposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus, nondum alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo et homini. Post haec ecclesia interius aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificata ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam impendendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens univut exaudiantur ibi justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad al
Abbreviated transcription (Latin):
mam crucis expͥmit. que mentib hoĩm
per fidem edrangłice predicatõis impri¬
mnitur. Et qr p̾m̃ fides in iudeis fuit. ⁊ post¬
ea ad gentes transiuit. ⁊ rursum in fine
cum plenitudo gentium intrauerit. t̃c
om̃is isrł saluus erit. utriusq ergo ppłi
collõnem hu duo uersus significant. in
crucis effigie compacti. Hoc est qd̾ iacob
filios ioseph benedicens. cancellatis mani¬
bus formam crucis expͥmens. dextͣm mañ
abiecto minor. ad dext̾am collocacus est.
Cambuca siũ uirga pastorał qua script᷑a
figuratur m̾isterium significat doctoꝵ.
quoꝵ studio ⁊̃ p̃dicatione ⁊ ꝯu̾sio genciũ
fc̃a est. ⁊ ꝑficienda  iudeorum. Quodstãs
ante altare domini in adiucoris̃ uocat si
significat eos qui ꝑcepta fidei cognicõne
se ad bona oꝑa et ad luctam contra inuisi¬
biles hostes accingunt. ⁊ qr de suis iirib
minus p̃sumũt. diuinũ auxiliũ sibi ad esse

Expanded text:
mam crucis exprimit, quae mentibus hominum mam crucis exprimit, quae mentibus hominum per fidem evangelicae praedicationis imprimitur. Et quia primum fides in Judaeis fuit, et postea ad gentes transivit, et rursum in fine cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti, hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens dextram manuabjecto, junior ad dexteram collocatus est. Cambuca sive virga pastoralis quae Scriptura figuratur, mysterium significat doctorum, quorum studio et praedicationefacta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare, Deum in adjutorium vocat, significat eos qui percepta fidei cognitione, se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minime praesumunt, divinum auxilium sibi adesse
Abbreviated transcription (Latin):
Cril sermo diuinus increpacõne mordens.
et condiens corda insipida. ẽrina aspersio
crina ĩm̃sio est purificandi ꝑ aquam .xii.
nuuidi partes illiũantes ⁊ crucis iyst̾im
per cotũ mnundũ efferentes. Pontifex: xp̃c ÷
inclusi: ignorancia ppłi. aꝑtio hostii: sub
ens pacem incer deum ⁊ homines fec᷑. Pro¬
stratus pro sanctificacõne domus orat. et
xp̃c humiliatus ꝓ discipłis ⁊ ꝓcredituri
om̃ib prẽm orabat dicens. Pacer sanctifica
eos in noĩe tuo. Surgens autẽ ab oracõne
ppłm ñ salutat. qm̃ qui necdũ scĩficati sũt
applaudend̃ non est ipĩs. s orand̾ pro ipĩs.
Descͥptio alphabeci simplex doctrina fidei.
pauĩtum cor humanum. In panimentũ
alphabetũ describitur: qm̃ carnał ⁊̃ rudis
ppłs pͥma ac simplici doctrina fidei ini¬
ciatur. Ductus a sinistro angulo orien¬
cis in dextrum occidentis. ⁊ item a dextro
angulo orientis in sinistrũ occidentis for¬

Expanded text:
Sal, sermo divinus increpatione mordens Sal, sermo divinus increpatione mordens et condiens corda insipida. Trina aspersio trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim mundi partes illuminantes, et crucis mysterium per totum mundum deferentes. Pontifex Christusinclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublens pacem inter Deum et hominem facit. Prostratus pro sanctificatione domus orat, et Christus humiliatus pro discipulis et pro credituris omnibus Patrem orat dicens: « Pater, sanctifica eos in nomine tuo . » Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui necdum sanctificati sunt applaudendum non est ipsis, sed orDescriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, for
Abbreviated transcription (Latin):
desiam ⁊ cantans. Domus mẽa domus ora¬
tuũ fr̃ib meis in medio eccłie laudabo te.
Hiis autem ꝑactis pontifex se ad oracõnem
confert. pet̾ens ut om̃es qui eamdem dom̃
oraturi intrauerunt. exauditos se esse gau¬
deant. Completa itaq expiatione conuer¬
citur ad altare incipiens antipħ. Incroibo
ad alcare dei cum ipõ p̃s. ⁊ qd reliquũ est
de aqua purificationis. ab basim altaris
effundit. dem̃ ip̃m altare linceo ext̾gitur.
⁊ pontifex incensum defert suꝑ illud. post¬
ea facit crucem in medio alcaris. ꝙ ꝑ .iiiͦi.
angulos eius de oleo scĩficato. Deide in
circuitu eccłie .xii. cruces crismant᷑. in pa¬
rietib ab ip̃o pontifice tres per singłos figu¬
rate. Reu̾sus dem̃ it̾m ad alcare accensũ chur᷑
suꝑ illud offert in modum crucis. ⁊ sic ꝑacta
deniq consecratione ip̃m altare albis ue¬
omĩb ꝓfunda mysteria ex quibus
pauca ad memoriam excitandam actingi¬
mus. Domus dedicanda scĩficanda anima ÷.

Expanded text:
clesiam et cantans: Domus mea, domus, etuum fratribus meis; in medio ecclesiae laudabo te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in circuitu ecclesiae duodecim cruces chrismantur in parietibus, ab ipso pontifice tres per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velatent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitandam attingamus. Domus dedicanda sanctificanda anima est
Abbreviated transcription (Latin):
crucis suꝑ ip̃am. Cui mixture uinũ ⁊̃ additur.
Post ħ tingit digitũ in aqua ⁊ facit crucem ꝑ
quatuor cornua altaris. Inde uenit ad altate
⁊ circiuens asꝑgit illud .uii. uicib asꝑsorio
fc̃õ de ysopo. Circuit de huic ter totam eccle¬
siam intrinsecus. asꝑgens ꝑietes ipĩus de oadẽ
aqua. faciens ħ ⁊ tercio. Intĩm uero cantat᷑¬

Expanded text:
crucis super ipsam. Cui misturae vinum etiam additur. crucis super ipsam. Cui misturae vinum etiam additur. Post haec tinguit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc ter totam ecclesiam intrinsecus, aspergens parietes ipsius de eadem aqua, faciens hoc etiam tertio. Interim vero cantat
Abbreviated transcription (Latin):
dedicacõne eccłie exhibetur. formã primam
ꝓponimus. ut dem̃ misticam intelligenciam
fidei que in illo formatur exqͥramus. De
deude eccłam ip̃am extrinsecus ter girando
asꝑgit clero ⁊ populo subsequente. Inc̾im uͦ¬
inc̾cuitu dedicande eccłe intrinsecus .xii. ac¬
censa sunt luminaria. Per singłas aut̃ ince̾
ad portam basilice ueniens quã ob sacram̃ti
est iste rex głe : Pontifex autẽ. Dñs u̾cutum
.i. e.r głe. Tercia demũ uice reserato hostio ĩ¬
domui. Dem̃ cum sacerdocib ⁊ leuitis et
cłicis ad orõnem ꝓsteruitur. ꝓ scĩficatione
ipĩus domus dedicande. Post consurgens ab
orõne nund̃ salutans ppłm. dicendo. dominus
completis incip̃ de sinistro angulo basilice
ab oriente ꝑpauim̃tũ scrib̾e alphabecũ usq
cana conscendens ⁊ stans ante altare domini
sibi in adiutorium inuocat dicens. Deus in
dicit. sal ⁊ ciñem admiscens ⁊ faciens t̃ sigñ

Expanded text:
dedicatione ecclesiae exhibetur formam primum dedicatione ecclesiae exhibetur formam primum proposuimus, ut deinde mysticam intelligentiam fidei quae in illo formatur exquiramus. Vedeinde ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim in circuitu dedicandae Ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autem vices ad portam basilicae veniens quam ob sacramenti est iste rex gloriae? Pontifex autem: Dominus virtutum  . » Tertia deinde vice reserato ostio, indomui . » Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem sternitur, pro sanctificatione ipsius domoratione nondum salutans populum dicendo: Dominus completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque tiora conscendet et stans ante altare, Deum sibi in adjutorium vocat dicens: « Deus, in dicit, salem et cinerem admiscens et faciens ter signum
Abbreviated transcription (Latin):
baptismate quo ip̃a quodam modo eccła
pͥmũ baptiratur. ut in ea post modũ hoĩeᷤ
ad salutem regn̾andi baptizentur. Qsi
enĩprim̃ sacramentũ in baptismo cognoꝰ¬
citur. ꝑ quod fideles om̃es inc̾ membra cor¬
poris xp̃i per gn̾acionis noue gr̃am com¬
putantur. Idcirco ħ primũ cractand̾ oc¬
curnit pͥmũ in dedicatõne figuratũ ecc̃e
deiñ in sc̃ĩficatione fidełanime exhibitum.
Qd̾ enĩ in hac domo orationis uisibilit̾ per
figuram expͥmitur. totũ in anima fideli ꝑ
ĩiusibilem ueritatem exhibetur. Ip̃a enim
qͣi quedam structura lapidum spũaliũ edifi¬
cata. u̾ fides fundam̃tum facit. spes fab̾cam
erigit. caricas cõsũmationem imponit. Sed
⁊ ip̃a eccłia ex młtitudine fidelium in unum
congregata domꝰ dei est unus ex lapidibus
constructa. uͥ xp̃c fundam̃tum angłare po¬
situs est duos ꝑietes iudeoꝵ ⁊ gentium in
una fide ꝯuĩgens. Huiꝰ itaq sacram̃ti qd in

Expanded text:
baptismate, quo ipsa quodammodo ecclesia baptismate, quo ipsa quodammodo ecclesia primum baptizatur, ut in ea postmodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra corporis Christi per generationis novae gratiam computantur. Idcirco hoc primum tractandum occurrit primum in dedicatione figuratum ecclesiae, deinde in sanctificatione animae fidelis exhibitum. Quod enim in hac domo orationis visibiliter per figuram exprimitur, totum in anima fideli per invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim quasi quaedam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit. Spes fabricam exigit, charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata est domus Dei ex vivis lapidibus constructa, ubi Christus fundamentum angulare positus est, duos parietes Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaque sacramenti quod in
Abbreviated transcription (Latin):
ost ordines quos in prima
parte eccłiastice ãministri¬
tionis posuimus. ad sacramẽ¬
corum consid̾acionem cransi¬
mus. Et prim̃ quidem de sacra¬
mento dedicacõis eccłie in qͣ
cet̾ã omĩa sacram̃ta celebrantur: loꝙ̃¬
dum nob̾ uidetur. Suꝑius in ea quam
gen̾aliter de sacͣmentis p̃sumimus pre¬
misimus cractatione dutupeimus. Sa¬
cramenta alia esse salucis. alia admni¬
nistrationis. alia ex̾citatõis. Prima ad
remediũ. Scda ad offm̃. Tercia ad exer
cicium. & illa quidem q̃ ad mĩstratio¬
nis siũ p̃parationis sunt ordinibus
sunt. ⁊ que cirta ordines ꝯsid̾ant᷑ qͣlia
sũt indumenta sacra. ⁊ uasa ⁊ cet̾a huiꝰ¬
mõt. Hec omĩa qr ut dc̃m ẽ cura ipsos
ordines consid̾antur. diuisim tractari nõ¬
debuerũt. Alia u̾o sacramenta omĩa ad
que conficienda ⁊ sanctificanda uniuersa
hec qiͣ q̃dam instrum̃ta p̃missa sũt. sb̃se¬
quenter cractari exposcunt. Et prim̃ sicut
dc̃m est de dedicatione eccłie qi de primo

Expanded text:
ost ordines quos in prima parte ecclesiasticae administrationis posuimus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendum nobis videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officcitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, et hujusmodi. Haec omnia, quae, ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, didebuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo
Abbreviated transcription (Latin):
e uita aũt ⁊ conditõe eoꝵ qui ad sacͦs
ordines eligunt᷑. multa nob̾ docum̃ta
pat̾res dereliq̃runt. Nam quid a sacris ordi¬
nib non impediat eos qui ꝓbate fuer̃ conu̾¬
sacõnis placuit diffiire. Quia medicorũ
iucisione forte claudi efficiunt᷑ uł ꝓ egritu¬
dine. siũ ꝑmolenciam abscidũcur ⁊ qui nõ
si tñ tale fu̾it ut ab oꝑe ministratõnis nõ¬

Expanded text:
e vita autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non si tamen tale fuerit ut ab opere administrat
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate cogente. ⁊ ħ quidem non per
atq auctoritate romani pontificis. Mu¬
discretõne fieri d. cum consilio ⁊ aucdorit̃
epõrum suoꝵ. Cłicum eciam in eccłiis duar̃
ciuitatũ ascribi sacri canones uetant. p̾s¬
biteros qͦ relicta curaeccłarũ suarũ pro¬
fectõnem susciꝑe siue ad oratõnes siũ quol
ĩ consulto epõ non oportere testantur. De¬
t̾minant quo q̃ sint q̃ necessario pbros
scire oportet. idest librũ sacram̃torum. lec¬
tionarium. baptisterium. compotũ. cano¬
nem. penitentionalem. psalt̾ium. omelias
per cutulũ anni dm̃cis dieb ⁊ aliis festiuita¬
tib aptas. & multa alia que deuita ⁊ con

Expanded text:
te cogente. Et hoc quidem non per te cogente. Et hoc quidem non per atque auctoritate Romani pontificis. Muiscretione fieri debet, cum consilio et auctoritate episcoporum suorum. Clericum etiam in Ecclesiis duarum civitatum ascribi sacri canones vetant. Presbyteros quoque relicta cura Ecclesiarum suarum profectionem suscipere, sive ad orationes sive quolibet, inconsulto episcopo non oportere testantur. Determinant quoque quae sint quae necessario presbyteros scire oportet, scilicet librum sacramentorum, lectionarium, baptisterium, compotum, canonem, poenitentialem, psalterium, homilias, per circulum anni Dominicis diebus et singulis festivitat
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt: hos in clerũ assumi posse sine cunc¬
tatõne sanxer̃. Publice uo penitentes crimi¬
nosos. illiteratos. bigamos. repudiatarum
maritos. ex adult̾io natos. ab hereticis bap¬
cizatos. ⁊ qui se ipõs absciderũt. a sacris ordi¬
nib arcendos. ⁊ energuminos in clerũ neqͣ¬
Penitentes sincc̃itas exig̾it int̾ hostiarios
deputari uel int̾ lectores: ita ut ewangłium
uel apłm nõ legant. si autẽ ordinati sunt: int̃
subdiacones haberi concedũt. ita tñ ũ manũ
non imponant. aut sacra contingant. Penitẽ¬
tes auc̃ dicimus eos qui post baptisiũ ꝓ homi¬
cidio aut ꝓ diuersis criminib. aut grauissimiᷤ
pcõs publicam gerentes pnĩam sub cilicio:
diuino fu̾nt altario reconciliati. Siłr trans¬
marinos ⁊ ĩcogintos homines siũ cłicos aliar
eccłar̾: neq ordinari. neq ordinatos recipi cõ¬
cedunt sine cõmendaticiis litt̾is. qua rõne
de suis locis ad alia loca nlła natorum.¬
rõne debet fieri: nisi ꝓ magna utilitate. uel

Expanded text:
xerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in cleruPoenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios deputari, vel inter lectores, ita ut Evangelium vel Epistolam non legant. Si autem ordinati sunt inter subdiaconos haberi concedunt, ita ut manum non imponant, nec sacra contingant. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis litteris ede suis locis ad alia loca nulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾a qr longe aliud̃ ꝓmitt̾e. acq aliud
fac̾e. Qui ꝓmittit ñdũ facit. qui aut̃ fa c̃
iam facit qd̃ facit. In eo quod ꝓmittit. si ñ
facit qd̾ ꝓmictit: mendaciũ est. Ineo at̃
est qd̃ fcm̃ est. Qui ergo ꝓmisit se uxorẽ
ducturũ nd̃ tñ uxorem duxit. ⁊ q̃ spospon¬
dit se nupturã nũd̃ nupsit. neq conuigi¬
um ad huc fuit. s futurũ esse debuit. C̃
aut̃ post ea ⁊ ille uxorem duxit. ⁊ illa marico
sum fuit nõ ÷ impletum. Precedens ergo
mendaciũ pnĩa corrigend̾ ẽ s sequens cõ¬
iugiũ dissoluend̃ ñ est. Non autem sic est
qñ sacramentũ coniugii nõ quidem ut
supͣ dc̃m est mutua sponsione fucurum
ꝓmictitur s p̃sencis assensiis attestacõe
firmatur. qr post talem consensum qͥc¬
quid in aliena societate ⁊̃ cum carnis con¬
mixtione uł cũ prolis ꝓcreacõne sequcũ
fuerit. irricũ oĩo esse debebit. S putãt qͥdã

Expanded text:
sidera quod longe aliud est promittere atque aliud sidera quod longe aliud est promittere atque aliud facere. Qui promittit nondum facit; qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. In eo autem est quod factum est. Qui ergo se promisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito sum fuit non est impletum. Praecedens ergo mendacium poenitentia corrigendum est, sed sequens conjugium dissolvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam
Abbreviated transcription (Latin):
incipiat. dicimus qr ex quo calis con¬
Tensus qualem suꝑius diffiniuimꝰ incer
mascłm ⁊̃ feminam fc̃s fu̾it. ex eo statim cõ¬
iugiũ est. quẽ ⁊ si post ea copła carnis seqͥ
nicħ tam̃ coniugio ampliꝰ ad uirtucẽ sac̃¬
menti confertur. Uñ constat qr si uiraũ
mlier post talem consensum ad alienam
societatem cransierũt ⁊̃ si cõmixtio c̾nis
illic sequatur. Ad pͥorem tñ societatem in qua
sacramentũ coniugiũ sancitũ est. ⁊ post qm
scd̾a copła illicita omĩno iudicatur. redire de¬
bebit. Si dicis mͥ. Aliqͥs ꝓmisit siũ forte iur¬
aũ alicui se usq ad tempus complacitum
illam uucturũ. ⁊ illa siłr ꝓmisit uel iurauit se
illi nupturam. Inc̾im mutato ꝓpoĩto alter
siuͥ uterq ad alienam societatem tͣnͣsic. ⁊ ille
uxorem ducit ⁊ illa marito alt̾i nubit. Quid
ergo faciend̾est: Nũquid pp̃ priorem sponsio¬
nem scd̾e fed̾acõis pactũ scindend̾ est: S cõ¬

Expanded text:
incipiat, dicimus quod ex quo talis conincipiat, dicimus quod ex quo talis consensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit: et illa marito alteri nubit. Quid ergo faciendum est? Nunquid propter priorem sponsionem secundae foederationis pactum scindendum est? Sed con
Abbreviated transcription (Latin):
bicores ad inuicem non tenentur. Quod
enĩ ab utrisq pari consensu dimissũ. ⁊ uoto
firmatũ est: iuste pꝰ mod̾ ab alt̾o exigi nõ
pocest. ⁊ tñ firm̃ stat. ⁊̃ sic cõiugii sacramẽ¬
tum. cuiꝰ uirtutẽ copła carnis sicut non
efficit cũ adest. ita ⁊̃ si defuit colłe ñ pot̃.
Talitaq consensus indiuidualem uite
consuetudinem retin̾e creditur. qui adħ
factus est ut mutua societas q̃ ad ĩuicẽ
ꝑ ip̃m miciata est. utroq uiuente ampliꝰ
discidiũ non paciatur. Qui ergo diffinire
uolu̾it cõiugiũ dic̾ẽ potest cõiugiũ con¬
sensum legitimũ. ħ est int̾ legitimas per¬
sonas. ⁊ legitime fc̃m mascłi ⁊ femine ad
indiuidualem uite consuetudinẽ obser¬
uandam. In quo quid̃ consensu copule
carnał ꝯm̃ciũ pari uoto ad fut᷑um non
contͣdicitur. aut non futurũ laudatur.
Q uando coniugiũ esse incipiat. conto
iquis autẽ querat qñ comugiũ esse

Expanded text:
bitores adinvicem non tenentur. Quod bitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem vitae consuetudinem retinere creditur qui ad hoc factus est, ut mutua societatis quae adinvicem per ipsum initiata est utroque vivente amplius dissidium non patiatur. Qui ergo diffinire voluerit conjugium, dicere potest: « Conjugium esse consensum legitimum, hoc est inter legitimas personas et legitime factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum non contradicitur, aut non futurum laudatur. CAP. V. Quando conjugium esse incipiat. Si quis autem quaerat quando conjugium esse
Abbreviated transcription (Latin):
deretur ad seruitutem subicienda. ꝓpc̾ca
de medio fc̃a est ut ad equalicatem socie¬
tatis facta probaretur. In hoc cñ quodam¬
modo inferior ipõ: qd̃ fcã est de ipõ. ũ ad
ip̃m sꝑ quasi ad principiũ suũ respic̾et.
⁊ ei indiuidue adherendo. ab ea se que ad¬
ĩuicem constare debebat: societate non
seꝑaret. ħ ergo societas cõiugiũ est. que
federe sponsionis mutue consecrat᷑ qnͣdo
ucerq uoluncaria ꝓmissione debitorem
se facit alteri. ut deinceps neq ad alienam
alt̾o uiuente societatem transeat neq se
ab illa q̃ ad inuicem constat societate dis¬
iungat. Ad cuiꝰ quidem societatis cõsensũ¬
si ⁊̃ carnał cõmixtionis consensus in pͥma
fed̾atõne comungitur eiusdẽ cõmpetiõis
debito cõiugati post mod̾ ad inuicem cõst̾n¬
gunt᷑. Quod si forte in fed̾acione ꝯiugii
utrĩq pari uoto consensus carnis remit¬
titur. pro eodem deinceps coniugati de¬

Expanded text:
ieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea ieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere sponsionis mutuae consecratur, quando uterque voluntaria promissione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensums commistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis debito conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati de
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ess. ħ est qr aliqͥd in eo eccłe quidẽ in¬
uifestum ess coniugiũ legitimũ non ess.
Nunc aucem per ignoranciam excusat᷑
ut ex eo ip̃o cam apud deum qͣm ap̃ hoĩes¬
quidem legitimũ sic qm diu ignoratur. qi
apud homines quid̃ nich in eo rep̃hendi¬
tur. apud deum aucẽ qd̾ rep̾hensibile est
ad solam carnis cõmixtionem ꝯsenciunt
pro tali consensu cõiuges adhuc dici non
possunt. ħ .n. ⁊ fornicantes ⁊ adult̾anteᷤ
faciunt a quib cõiugał castimonie nom̃
ꝓcul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud
est. cuius consensus int̾ mascłm ⁊ feminã
coniugiũ sacrat Hoc autẽ quid dicend̾̃ ¬
nͥ societas illa quã deus creator a pͥncipio
unt̾ mascłm ⁊ feminam insticuit. qnͣdoiu¬
lierem de lat̾e uiri formatam eid̃ sociauit:
Quia .n.socia daca ẽ non ancilla aut dña:
idorco nec de sũmo nec de imo. s de medio
fuerat producenda. Si eĩ de capite fierz.

Expanded text:
non esset. Hoc est quia aliquid in eo est; non esset. Hoc est quia aliquid in eo est; manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse  societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domina; idcirco nec de imo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
cusare. Horrorissũt fc̃a eiusmõi non rõnis.
in quib ⁊ si ignorancia fu̾it uerecũdia tñ
⁊pudicicia confusionẽ non euadit. Aliud 
de illis loqui dequib dicit apłs. Tempta¬
tio uos nõ app̃hendat uͥ humana. In qͥb
enĩ hũanũ est errare in ilł pot̃ ignorãcia
erroris cłpam excusare. Sic ergo legitimas
ꝑsonas scd̾m iudiciũ eccłe appellandas puta¬
mus. in quib nlła causa extat ꝑro qua
aut iuste ꝓhiberi possit qd̾ faciendũ ẽ.
aut cũ fcm̃ fu̾it infirmari. ⁊ qͣmdiu quidẽ
get quõ scd̾m iudiciũ eccłe legitimũ esse
possit qd scd̾m iudiciũ diumũ legitimũ ñ
est. Ego quidem utrũq legitunũ esse puto.
Idcirco tñ scd̃m iudiciũ eccłe spãlit̾ legitim̃
dici qr scd̃m iudiciũ eccłe uicħ in eo ẽ. pro
quo legicimũ dici nõ debeat. S scdm iudi¬
um diuinũ aliquid in eo est. qd̃ si iudicio
eccłie manifestũ ess cõiugiũ legitimũ

Expanded text:
onis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infirget quomodo secundum judicium Ecclesiae legitimum esse possit quod secundum judicium divinum legitimum non est; ego quidem utrumque legitimum esse puto. Idcirco tamen secundum judicium Ecclesiae specialiter legitimum dici; quia secundum judicium Ecclesiae nihil in eo est pro quo legitimum dici non debeat, sed secundum divinum judicium aliquid in eo est, quod Ecclesiae judicio manifestum esset, conjugium legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
ubiidem de uĩtate sencitur. Exceptis gͦ eiꝰmõi
causis in quib uel ꝑp̃ horrorem. uł curpitu¬
dinem pudicicie consulend̾ uidetur in cet̾is
omũb hoc sentiend̃ puco qd̃ si in aliqua
forte per ignoranciam offenditur. qmͣdiu
quidẽ latet. matrimonio scd̾m iudicium
eccłe legitime fcõ. neqͣqͣm colłe possit: quin
legitimũ appelletur. Non michi ergo quis
frẽm ⁊ sororem opponat. aut cec̾a huiꝰ modi
in quib rõ ignorancie excusacõnem nõ ad¬
tuictit. Non ꝑmictint᷑ mn eiusmõi offendẽ

Expanded text:
ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus hoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in eju
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ autẽ ⁊ concessionẽ eccłe legitime
fuerũt copłati. cõcedant necesse ÷ copulam
illam ex qua ꝓcreati sũt. qͣmdiu quidem
causa latuit. legitimã fuisse. ⁊̃ si iuste illi¬
cicam fuisse causent᷑. Nõ enĩ om̃e qd̾ illicite
fit iõnon fit. qr sslicitẽ fic. qm̃ qd̾ fit fĩ oĩo
dicend̾ est. qmuis in eo quod sic fit male
fieri recte dicatur. Si autẽ qd̃ fit ⁊ quod
illicicefit. fieri qui d̾ sciatur. illicite autẽ
fieri nesciatur. potest quid̃ ignorancia c¬
ꝑam temꝑare. auc eecusare. ut factũ legi¬
timũ constet. in eo qd̾ fit qͣmͣuis face̾ non
possit. ut rep̾hensibilit̾ nõ fiat in eo qd̾ sic
fit. Si ergo filii scd̾m aliquid legituni st̃
scd̾m aliquid legitima est ⁊ copła ex qua sũt
Quod si copła ip̃a scd̃m aliquid legicimar
recte dicitur ñ michi apparet. qr nõ etiam
scd̾m idip̃m coniugiũ m̾̃to nominetur.
Non est enĩ magna contencõ de nomine

Expanded text:
judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime fuerunt copulati: concedant necesse est copulam illam ex qua procreati sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit, quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicendum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicatur. Si autem quod fit et quod illicite fit fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum legitimum constet in eo quod fit? quamvis facere non possit, ut irreprehensibiliter non fiat, in eo quod sic fit. Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas alias. siue ad decorẽ nature: sũi ad pu¬
dicicie augmentũ. ꝙ extũc cepit esse ex ꝓhibi¬
tione illicitũ. qd̾ fuerat ex nacura concessum.
ubi quid̾ si ñ culpabilit̾ ꝓhibitõ ignoratur in
transgressione ignorancia excusacur. nec pro¬
hibecur uirtus sacram̃ti. qmͣdiu nõ patet cñs¬
gressio precepti. Cum aut̃ constans eẽ ceperit
qd̾ ꝓhibitũ est constare deinceps aut ratum
non pot̃ esse qd̾ fcm est. qr qd̾ manifeste contra
p̃cepcõnem agicur. legitcimũ aut uerũ esse nõ
iudicatur. Erũc fortassis qͥ estiment ignoranci
lari delrat int̾ eiusmoi ꝑsonas quib mat̾mo¬
nii copła iuste ꝓbileretur. si causa que lacet¬
iuste cognosceretur Ego illos inc̾rogo quidsẽ¬
tiend̾ sit de filii sͤ huimodi copula post¬
creatis. utrũ legitimi aut illegitimi sĩt
idicandi. Quod si durũ uidecur ut id¬
cuto filii alegitimi dicantur. quia patres
scdm cãm aliquã lacentem illicite scd̾m

Expanded text:
sonas sive ad decorem naturae, sive ad pudicitiae argumentum. Et extunc coepit esse ex prohibitione illicitum quod fuerat ex natura concessum. Ubi quidem si non culpabiliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse non potest; quod factum est, quia quod manifeste contra praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantialari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegitimi dicantur; quia parentes secundum causam aliquam latentem illicite, secundum