comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam solam quis que considerans. uelutimagnare pertus¬
sus: foeditate auer&ur : si autem mentis oculoscrigens at¬
que diffundens : simuluniuersec conlustr& Nihil nonor¬
dinatum suis quesemper ueluti sedib: distinctum disposi¬
tumque re perie : Quam magna in quam quã mirami¬
hi peruos dr̃ illeatque ipse ut magis magisque crederead¬
ducor rerum nescioquis occultus ordorer pond&: Nam eadi¬
citis quae nec quomodo dicantur non uisc. pecquomodo eco
uideatis intellego itaca & uera & cdtaes sesus picor: simileau¬
tem aliquod mistam sententiam tusostasse unum requi¬
rebas: at mihi iamoccurrunt innumerabilia quȩ mead
consentiendum prosus trahunt: quidenim carnifice te¬
trius : quid illo animo truculentius atque diriurat interip¬
sas leges locum neces sarium ten& & inbenemoderatȩ
ciuitatis & dinem inseritur. estquesuo animo nocens O¬
dine autem alieno poena nocentium : quidior didius quid

Expanded text:
ipsam solam quisque considerans ueluti magna repercusipsam solam quisque considerans ueluti magna repercussus foeditate auersetur. si autem mentis oculos erigens atque diffundens simul uniuersa conlustret, nihil non ordinatum suisque semper ueluti sedibus distinctum dispositumque reperiet. Quam magna, inquam, quam mira mihi per uos deus ille atque ipse, ut magis magisque credere adducor, rerum nescio quis occultus ordo respondet! nam ea dicitis, quae nec quomodo dicantur non uisa nec quomodo ea uideatis intellego; ita ea et uera et alta esse suspicor. simile autem aliquod in istam sententiam tu fortasse unum requirebas. at mihi iam occurrunt innumerabilia, quae me ad consentiendum prorsus trahunt. quid enim carnifice tetrius ? quid illo animo truculentius atque dirius ? at inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis ordinem inseritur estque suo animo nocens, ordine autem alieno poena nocentium. quid sordidius, quid
Abbreviated transcription (Latin):
sunt si&iam stultus quȩ agit agitordine: si autem odonon e
in his quȩ aguntur abstulto erit coliquid quodordo non tene¬
at̃ : Neutrum autem uultis. uid&e quȩso necuncta ipsius ordi¬
nis defensione turbaais : hic item trsg&iur: Nam ille alter
adhucomnino absenserat: facile est inquit huic quidem res¬
pondere cẽ plexionitua sed ine in praesentia similitudo de¬
ficit quasententiam meam uideo asseri in lustrarique debe¬
re tamendicam quod sentio: facierenim tu quod paulo ante
fecisti: Nonenim illa commemoratio tenebrarum adidqod
a me in uolutumerat parum nobis attulit iuminis : Nam¬
queomnis uita stultorum quam uispereos ipsos minimecons¬
tans minimeque ordinata sit : per diuinamtamen prouiden¬
tiam neces sario rerum ordine Induditur. & quasi quib: dã
locis illec meffccbili & sempiterna lege dispositis. nullo mo¬
doessesinitur ubies se non dubit& itasit ut angusto animo

Expanded text:
sunt, si etiam stultus, quae agit, agit ordine? si autem ordo non est sunt, si etiam stultus, quae agit, agit ordine? si autem ordo non est in his, quae aguntur ab stulto, erit aliquid, quod ordo non teneat; neutrum autem uultis. uidete quaeso, ne cuncta ipsius ordinis defensione turbetis. — Hic item Trygetius — nam ille alter adhuc omnino absens erat —: Facile est, inquit, huic quidem respondere conplexioni tuae, sed me in praesentia similitudo deficit, qua sententiam meam uideo asseri inlustrarique debere. tamen dicam, quod sentio; facies enim tu, quod paulo ante fecisti. non enim illa commemoratio tenebrarum ad id, quod a me inuolutum erat, parum nobis attulit luminis. namque omnis uita stultorum quamuis per eos ipsos minime constans minimeque ordinata sit, per diuinam tamen prouidentiam necessario rerum ordine includitur et quasi quibusdam locis illa ineffabili et sempiterna lege dispositis nullo modo esse sinitur. ubi esse non debet. ita fit, ut angusto animo
Abbreviated transcription (Latin):
dicam neminem pos seuidere tenebras : quamobrem simẽ¬
ti hoc est intellegere quod sensui uidere & lic& quis que ocu¬
liraꝑtis sanis puris que sit iuidere tamentenebras non potest
Non absur dedicitur intelleginonporse stultitiam: pam nul¬
las aliar mentes tenebras nominamur: Neciam illud mouebit
quomodo stultiticepossit nonintellecta uitari ⁊itenim oculir
tenebras uitamus eoipio quo nolumus nonuidere. sicquis qis
uol& uitarestultitiã non eam con&ur intellegere sedea quȩ
pos sunt intellegi perhancse nontellegidoleat eamque sibi
esse prasentem : non quo ipsam iagir intellegit sed quo a¬
lia minus intellegit: sentiat sed adordinem redeamus ut no¬
bis aliquando reddatur: licentiur: Illudenim ex uobis iam re¬
quiro utrum quȩ cumque agit stultur ordineuobis agereui¬
deatur: Namuid&e rogatio quor laqueos habeat sioidme
dixeritir: ubierit illcdefinitio ordo est quod r̃agit omnia q̃ȩ

Expanded text:
dicam neminem posse uidere tenebras. quam ob rem si mendicam neminem posse uidere tenebras. quam ob rem si menti hoc est intellegere, quod sensui uidere, et licet quisque oculis apertis sanis purisque sit, uidere tamen tenebras non potest, non absurde dicitur intellegi non posse stultitiam; nam nullas alias mentis tenebras nominamus. nec iam illud mouebit, quomodo stultitia possit non intellecta uitari. ut enim oculis tenebras uitamus eo ipso, quo nolumus non uidere, sic quisquis uolet uitare stultitiam, non eam conetur intellegere, sed ea. quae possunt intellegi, per hanc se non intellegere doleat eamque sibi esse praesentem, non quo ipsam magis intellegit sed quo alia minus intellegit, sentiat. Sed ad ordinem redeamus, ut nobis aliquando reddatur Licentius. illud enim ex uobis iam requiro, utrum quaecumque agit stultus ordine uobis agere uideatur. nam uidete, rogatio quos laqueos habeat. si ordine dixeritis, ubi erit illa definitio: ordo est, quo deus agit omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
natua uenia: namfortasse nonbene instructus es qui re¬
cens huic negotio suꝑ ueniste ut remoto patrocinio ipsoscau¬
sam suam peragentes audiam patientes utcoeperam :
tum trig&iur licentio prorsus absente : quomodo uultir
inquit accipite & rid&e stultitiam meam ponmihiuido
deberedici intellectus quo intellegitur ipsa stultitia quȩ
non intellegendi uel soleo uelmaxima caura est: Non faci¬
le in quam irecuso istud accipere : quam uisenim memul¬
tum moueat quod sentiat ali.pius quomodo rateporsit
quisque docere qualis sit resquam intellegit quantamq:
mentia fferat perniciem: quod mente non uid& : Nam id
utique attendens quodtudixisti dicere est ueritus cum eisit
ista &iam dedoctorum libris nota sententia: tamensen sump¬
rum considerans corporis : Nam & ĩsto ipso anima utitur & ip¬
sa solccest cum intellectu qualiscumque conlatio adducor ut

Expanded text:
na tua uenia; nam fortasse non bene instructus es, qui rena tua uenia; nam fortasse non bene instructus es, qui recens huic negotio superuenisti, ut remoto patrocinio ipsos causam suam peragentes audiam patienter. ut coeperam. — Tum Trygetius Licentio prorsus absente: Quomodo uultis, inquit, accipite et ridete stultitiam meam. non mihi uidetur debere dici intellectus, quo intellegitur ipsa stultitia, quae non intellegendi uel sola uel maxima causa est. — Non facile, inquam, recuso istud accipere. quamuis enim me multum moueat, quod sentiat Alypius, quomodo recte possit quisque docere, qualis sit res, quam non intellegit, quantamque menti afferat perniciem, quod mente non uidet — nam id utique attendens, quod tu dixisti, dicere est ueritus, cum ei sit ista etiam de doctorum libris nota sententia — tamen sensum ipsum considerans corporis — nam et isto ipso anima utitur et ipsa sola est cum intellectu qualiscumque conlatio-addueor, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sequi disputabit: ergo & exaggerabit copio sissimȩ stultitiȩ
mala : Nosautem bene nobis prouidenter aut audiemu sat¬
tendehominem nescientem quȩ loquaturꝰ Autcredemus
eum id quod non intellegit scire saut adhucdo susceptorum
tuorum ratione stultitiȩ copulata est: Nihilautem superiorũ
est quodu deo porredefendi: pestat igitur quod non uultis
extremum: Numquamte in quit inuidum senseram : Nã
si abistis ut discis susceptis quicquam honorari ut sol& accepire :
dum ratio acinationis huius nimium tenaxes ideis modo red¬
derecogerer quare uel hoc contentis int quod metecum la¬
borante non paruumeis ad ex cogitandum temporis dediai ł
siuictipatrom nullcquidem suaculpa consilio libenteraur¬
cultant : & in hociam tibicedant & sint inc&cris cautiores : Non
contemiinam inquam quod intua defensione treg& ius ner¬
cio quid &iam perstrepens dicere cupiebam faciam quebo¬

Expanded text:
sequi. disputabit ergo et exaggerabit copiosis.-ime stultitiae sequi. disputabit ergo et exaggerabit copiosis.-ime stultitiae mala. nos autem bene nobis prouidentes aut audiemus attente hominem nescientem, quae loquatur, aut credemus eum id, quod non intellegit, scire aut adhuc deo susceptorum tuorum ratione stultitia copulata est. nihil autem superiorum est, quod uideo posse defendi: restat igitur, quod non uultis, extremum. — Numquam te, inquit, inuidum senseram. nam si ab istis, ut dicis, susceptis quicquam honorarii, ut solet, accepissem, dum ratiocinationis huius nimium tenax es, id eis modo reddere cogerer. quare uel hoc contenti sint, quod me tecum laborante non parum eis ad excogitandum temporis dedi, uel, si uicti patroni nulla quidem sua culpa consilio libenter auscultant, et in hoc iam tibi cedant et sint in ceteris cautiores. Non contemnam, inquam, quod in tua defensione Trygetius nescio quid etiam perstrepens dicere cupiebat, faciamque bo
Abbreviated transcription (Latin):
ut soles alippi respondisti sediam quam inalienar triqur
angustias tamen quia ut arbitror adhuc mecum stultus
es sedignaris quid faciemus sialiquem nanciscamursa¬
pientem: quinos tanto malo docendo acdisputando liben¬
ter liber&: nam nihileum prius quantum arbitr orde¬
prȩcaturus sum nisiut mibiostendat qua nt quid sitꝰ qͣa¬
lisnt omnino stultitia : d&eenim non facile adfir marim
m&a mentantum &tam diud& in& quantum & quam diu
a meno intellegitur : dicturus est ergo ille teauctore ut
hocuos docerem quando stultus cram ad meuenire debuis¬
tis: modo autem uos uestrimagistri erse poteriti : Namego
iam stultitiam non intellego quod quidem ab eosi audirẽ
nonuere rhirm monere hominem ut comes nobis fiepa :
simulque magistrum alium quȩ reremus: ut enim plenestul¬
titiam non intellego uideo ta men nihil responsone hacerse
stultius sed pudebitcum fortasse itanos autrelinquere aut

Expanded text:
ut soles, Alypi, respondisti, sed tamquam in alienas trusus ut soles, Alypi, respondisti, sed tamquam in alienas trusus angustias. tamen quia, ut arbitror. adhuc mecum stultus esse dignaris, quid faciemus, si aliquem nanciscamur sapientem, qui nos tanto malo docendo ac disputando libenter liberet ? nam nihil eum prius, quantum arbitror, deprecaturus sum. nisi ut mihi ostendat, quae sit, quid sit, qualis sit omnino stultitia. de te enim non facile adfirmarim; me tamen tantum et tam diu detinet. quantum et quamdiu a me non intellegitur. dicturus est ergo ille te auctore: \'ut hoc uos docerem, quando stultus eram, ad me uenire debuistis; modo autem uos uestri magistri esse poteritis; nam ego iam stultitiam non intellego\'. quod quidem ab eo si audirem, non uererer ammonere hominem, ut comes nobis fieret, simulque magistrum alium quaereremus. ut enim plene stultitiam non intellego, uideo tamen nihil responsione hac esse stultius. sed pudebit eum fortasse ita nos aut relinquere aut
Abbreviated transcription (Latin):
melioro incuius adsestione interim me substituere uoluistis sed
nifallor obhoc stultitiam dõ istatua conclusione abhiseo¬
pulatam putasti quod uniuersec quȩ intellegit sapiens
cumdõ erse dixerunt : sedid quatenur accipien dumsit
puncomitto tuam illaem ratiocinationem paululun
aduestẽ: dixisti quippe: Namsicum dõsunt quȩ cuom que
intellegit sapiens nec nisi intellectam stultitiam effuge¬
repotest quasi uero illud obscurum sit antequam stultiti¬
am quis queuit& sapientis eũ nomine noner secensendũ
& dictum est a sapiente intellectaes se cumdo cũ igitur
euitandȩ stultitiaȩ gratia eandem stultitiam quis quem
tellegit: nondum estrapiens: cumautem fuerit noninte¬
rea quȩ ille in tellegit stulatia numeranda est: quam ob
rem qnm̃ ea coniuncta suntdõ quȩ iam sapiens intellegi
rectea deos stultitia secerndur: acute quidem in quam

Expanded text:
me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, ni fallor, ob hoc stultitiam deo ista tua conclusione ab his copulatam putasti, quod uniuersa, quae intellegit sapiens, cum deo esse dixerunt. sed id quatenus accipiendum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dixisti quippe: \'nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest\' — quasi uero illud obscurum sit, antequam stultitiam quisque uitet, sapientis eum nomine non esse censendum — et dictum est a sapiente intellecta esse cum deo: cum igitur euitandae stultitiae gratia eandem stultitiam quisque intellegit, nondum est sapiens. cum autem fuerit, non inter ea, quae ille intellegit, stultitia numeranda est. quam ob rem quoniam ea coniuncta sunt deo, quae iam sapiens intellegit, recte a deo stultitia secernetur. Acute quidem, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
quaecumꝰ intellegit sapiens nec nisi intellectam stultitiam effu¬
gere potest erit&iam quod dictum ne fasest pestisilleccumdo:
qua condusione commoti cum insilentio sealiquamtum tenuis¬
sent : respondeat inquit treg&ius &iam ille decuius ceduentu
adistam disputationem o postunissimo: nonnos putoteme¬
regratulatos : tum ale ppius : dr̃ meliora inquit. hucͦ me mihitan¬
dem tantũ meum silentium parabatur sed in ruptaraẽquies
s& uerum nunc enitar huic utcum querogationi satis facere:
cũ mihi prius uel futurum prospexero & auobis imp& raue¬
rõ ut a meamplius istaresponsione nihil flagitais : Nullo mo¬
do inquamest ali.ppi beneuolentiae atque humanitatistuae:
uocemtuam sermoni nostro &iam desderatam negare sed
pergemodo quod institiusti efficec&era : ut iam seschab& ordo
ille prouenient : Aeq mihi deordine inquit sunt sperandec

Expanded text:
quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effuquaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest, erit etiam, quod dictu nefas est, pestis illa cum deo. — Qua conclusione commoti cum in silentio se aliquantum tenuissent: Respondeat, inquit Trygetius, etiam ille, de cuius aduentu ad istam disputationem oportunissimo non nos puto temere gratulatos. — Tum Alypius: Deus meliora! inquit; hucine mihi tandem tantum meum silentium parabatur? sed inrupta iam quies est. uerum nunc enitar huic utcumque rogationi satisfacere, cum mihi prius uel futurum prospexero et a uobis impetrauero, ut a me amplius ista responsione nihil flagitetis. — Nullo modo, inquam, est, Alypi, beneuolentiae atque humanitatis tuae uocem tuam sermoni nostro etiam desideratam negare. sed perge modo, quod instituisti effice; cetera, ut iam sese habet ordo ille, prouenient. — Aeque mihi de ordine, inquit, sunt speranda
Abbreviated transcription (Latin):
dari quicquam arbitror & sapiente siquidem illedõsẽ¬
per infixusest siuetacitur siuecum hominib: loquens sed
ille scruus iambene institutus diligenter seruat quod
interdum disputanti domino suggerat &eitam quam iustis¬
simo gratum faciat officium suum subcuius seuid& potestec¬
te uiuere & hoc facit non quasi ratiocinando sed summa illee
lege summoque ordine praescribente: Nihilinquam nunc
resisto rationib tuis ut quod suscepimus potius peragatur.
deisto uero diligenter que madmodum sesehabeat :noneni
paruares est aut camparuo sermone contentau debimus
aliasicum ds̃ ipse opostunitatem ordine dederit: definitum est
autem quid sit essecumdõ &cum a medictum est idessecum dõ
quod intellegitdm: uos &iam plus adiecistis utibisint &iamilla
quae intelleguntur a sapiente : quamremultum memou& qo¬
modo subito cumdõ stultitiam collocaueritis : Namsicum dõ sun

Expanded text:
dari quicquam arbitror a sapiente, si quidem ille deo semdari quicquam arbitror a sapiente, si quidem ille deo semper infixus est siue tacitus siue cum hominibus loquens; sed ille seruus iam bene institutus diligenter seruat, quod interdum disputanti domino suggerat et ei tamquam iustissimo gratum faciat officium suum, sub cuius se uidet potestate uiuere, et hoc facit non quasi ratiocinando sed summa illa lege summoque ordine praescribente. — Nihil, inquam, nunc resisto rationibus tuis, ut quod suscepimus potius peragatur. de isto uero diligenter, quem ad modum sese habeat — non enim parua res est aut tam paruo sermone contenta — uidebimus alias, cum deus ipse oportunitatem ordine dederit. Definitum est autem, quid sit esse cum deo, et cum a me dictum est id esse cum deo, quod intellegit deum, uos etiam plus adiecistis, ut ibi sint etiam illa, quae intelleguntur a sapiente. qua in re multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocaueritis. nam si cum deo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nam sapiens iste suos potest deserere : aut ullo pacto cum
hoc corpus agit in quo istum famulum sualege deumnctũ
ten& relinquit officium beneficia tribuendi quib: po¬
test & maxime quod ab eo uehementis si me flagitatur sa¬
pientiam ipsam docendi quod cum facit ut congruedoce¬
atiminusque meptus sit prȩparat sȩpe aliquid quod ex dis¬
positio ne eloquatur ac dirput&. quod nisi memoxiae com¬
mendauerit pereat: Neces seestergo autofficia beniuo¬
lentiae negabiserse rapientis aut confiteberis reraliqͥas
sapientis memoria custo diri: anfostasse aliquid suarũ
rerum Non propter sequidem sed propter uos sibita¬
men necer sarium commendat seruandum illifamulo
ut ille tam quam sobriius & exoptima domini discipli¬
nic non quidem custodiat Niñ quod propter stultos ad
sapientiam perducendos : sed quodeitamen ille custo di¬
endum imperarit. Ne comnino huic in quit commen¬

Expanded text:
nam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum nam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium commendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima domini disciplina non quidem custodiat, nisi quod propter stultos ad sapientiam perducendos sed quod ei tamen ille custodiendum imperarit ? — Nec omnino huic, inquit, commen
Abbreviated transcription (Latin):
talia id est propter honestas ac neces fariar distiplinas
memoria opuses sesapienti : Quid in quam memoria o¬
pus est cum omnes suasres praesenter habeat actene¬
at Nonenim uel in ipso sensu adidquod anteo culos nor¬
tros est in auxiliũ uocamus memouam sapienti Igitur
anante illos interiores intellectus oculor hobentiom¬
nia idest dm̃ ipsum fixeimmobiliterque intuenti cum
quo sunt omnieo quȩ intellectus uid& acpossid& qo
opus est quȩ somemoria mihiautem ut opus ess& ad hȩc quȩ
abste audieram reinenda nondum sum illius famulidm
sedeimodoseriuo modo pugno ut non seruiam & qua nau¬
deome adsereremn libestatem neam: & si foste aliquan¬
do impero at que obtemperat mihi facit que sepeputar e
quoduicerim halus rursus reb ita sese erigit ut eius sub
pedibus miser iaccam quã obrem quando desapiente qͣe¬
rimusi menolo nomines. nec memquam sed tamen num qio¬

Expanded text:
talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id est deum ipsum fixe immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinenda, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquid
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eccpestinere qua proereunt: quibus autem est me¬
morico neces sicric nisi praxer euntib: & quañ fugientibus
rebus. Illeigitur sapiens amplectitur dm̃ eoque perfru¬
itur qui semperman& nec expectatur ut sit nec m&uitꝰ
nede sit. sed eo ipso quouereest semper est praesens. curat au¬
tem immobilis & insemanens seruisui quodãdmodope¬
culium ut eo tam quam frugi& diligens famulos. beneuta¬
tur parceque custodiam: quam sententiam cius cumad¬
miratione considerans : recordatus sum idipsum aliquan¬
do mebreuiter illo audiente dixisse .tum arridens grati¬
a sage in quam licenti huic seruotuo: quitibi nisi aliquid de
peculio suo ministrar&. Nunc fortasse quod promeres
non heberes. Nam siad eam pastem memoua pestin& qͣae
seuelut famulcm bonȩ menti regendam concedit ipscc
nunc adiutuses mihiorede ut hocdiceres: ergo antequam
adillum ordinem redeam non ne tibiuid&ur uel propt̃

Expanded text:
sunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est mesunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est memoria necessaria nisi praetereuntibus et quasi fugientibus rebus? ille igitur sapiens amplectitur deum eoque perfruitur, qui semper manet nec expectatur, ut sit, nec metuitur, ne desit, sed eo ipso, quo uere est, semper est praesens. curat autem immobilis, et in se manens serui sui quodam modo peculium, ut eo tamquam frugi et diligens famulus bene utatur parceque custodiat. Quam sententiam eius cum admiratione considerans recordatus sum id ipsum aliquando me breuiter illo audiente dixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licenti, huic seruo tuo, qui tibi nisi aliquid de peculio suo ministraret, nunc fortasse quod promeres non haberes. nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se uelut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adiutus es, mihi crede, ut hoc diceres. ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter
Abbreviated transcription (Latin):
ipastianimȩ restat ut corporitribuatur quo absur dius
dicinihil mihi interim uid&ur : animecinquit sapien¬
tisperpurgata ustutib: &iam cohȩrens dõsapientir
&iam nomine digna est. Nec quicquã eius aliud delectat
appelle resapientem sed tamen quas quȩdam ut itac
dicam sordes atque exuuix quib: seillemundauit &qa¬
ñ subtraxit inseipsũm eianimȩ seruiunt uelsitota hac
animac dicenda est eicerte pastianimȩ seruiunt atque sub¬
iectae sunt. quam solcem sapientem nominari dec& inqã
paste subiecta &iam ipram memoriam puto hebita re
utitur ergohac sapiens quasi seruo ut hȩcenubeat easq
iam domito atq: substrato m&cs legi smponat utdum
istis sensib utitur propterillec̃ quȩ iam nonsapienti
sed sibi sunt neces saria. Non seaudeat extollere Nec super¬
bire domino Nechis ipsis quȩ ad pestinent parsim atque
immoderateuti. adillam enim uilis simam partem pos¬

Expanded text:
ui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius ui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille mundauit et quasi subtraxit in se ipsum, ei animae seruiunt uel, si tota haec anima dicenda est, ei certe parti animae seruiunt atque subiectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. in qua parte subiecta etiam ipsam memoriam puto habitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec ei iubeat easque iam domito atque substrato metas legis inponat, ut dum istis sensibus utitur propter illa, quae iam non sapienti sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere nec superbire domino nec his ipsis, quae adpertinent, passim atque immoderate uti. ad illam enim uilissimam partem pos
Abbreviated transcription (Latin):
quo fit ut sulludest cumdo quod intellegendo sapiens nouit
totum quod nouit sapiens possit essecum do. Quod cum licen¬
tius approbasse subiecit aliud quod nullo pacto possem
cortem nere. Aitenim sapiens procur ipsecumdo estra
&ieipium intellegit sapiens quod consicitur & exeoquod
ãte accepi ides secumdõ quodintellegit dm &exeo quoda
nobis dictum est idessecumdo quoda sapiente intellegiur:
sedhanccius partem perquam istir utatur senib ponenimpi¬
to connumeran damerse cum sapiente muocamur: fateoi me
nescire Nec omnino cuius modist suipicari. Negarergom
quam non solum ex corpore & animce sedediam exanimato¬
tec constare saepientem si quidem pastem istam quautitu:
sensibi animȩ essenegere dementis est. Nonenimipsio¬
culi uelccures sed nescio quid aliud peroculor sentit ipsi
autem sentire sinondamus intellectur nondamus alia¬

Expanded text:
quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem contemnere. ait enim: Sapiens prorsus ipse cum deo est; nam et se ipsum intellegit sapiens. quod conficitur et ex eo, quod a te accepi, id esse cum deo, quod intellegit deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deo, quod a sapiente intellegitur. sed hanc eius partem, per quam istis utitur sensibus — non enim puto connumerandam esse, cum sapientem uocamus — fateor me nescire nec omnino cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non solum ex corpore et anima sed etiam ex anima tota constare sapientem, si quidem partem istam, qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, non damus alic
Abbreviated transcription (Latin):
quamdicis nonomne quod nouit sapiens essecum do sedta¬
men quicquid sapientis cum dõ est id nosse sapientem: opti¬
memquit: nam quicquid sen su isto coporis nouit nonestcũ
dõ sedillud quodanimo ꝑcipit: plus &iam fostas se audeo dice¬
re sed tamendicam nobis enm existimatorib: aut confirmẽ
aut discam quis qui seac sola nouit quȩ corporis sensus attigit:
nonsolum cum dõ esse non mihi uid&ur: sed nesecum quidem hic
cum trrg&ium anim aduertis sem in eo uultu : ut nescio quid
uelleredicere uider&ur. seduerecundia eum nequasi malie¬
num locum inruer& contineri feci potestatem iamtacente
licentio ut promer& siquid uell& : atill eista inquit quȩ ad
sensus corporis pesanent prorsus nemomihiuid&ur nos¬
se aliud est enim sentire aliud nos se. quare siquid nouimus
solo intellectu contineriputo & eosolo posse cõn prehendi ex

Expanded text:
inquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tainquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tamen quidquid sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse audeo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed ne secum quidem — Hic cum Trygetium animaduertissem in eo uultu, ut nescio quid uelle redicere uideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur tibiidessecumdõ quod ab eo regitur atqueadministra¬
tur : non aitille hocanimoconceperam cum dicebam eaquȩ
non mouentur essecum dõ : Videer gomquam utrum hȩc ti¬
bi saltẽ definitio placeat cum dõ est quicquio intellegit di:
Concedo inquit: quidergo inquam sapiens dm̃ tibi intellegese
non uid&urꝰ uid&ur inquit : Cumergosapientes non solum
munccdomo aut urbe sed&iam perminensccregionum pe¬
regrinando nauigando que moueantur: quomodo eritue¬
rum quicquid cum dõ est non moueri Risum mihunquit
mouisti quasi ego quod sapiens facit dixerim essecumdo cu
dõ est sedillud quod nouit: Non nouit inquam sccpiens codice
suum pallium tunicam super lectilem si quam heb& c&ere¬
que idgenus quȩ stulti &iambene nouerunt᷑ fateor inquit:
nos setunicam & nos se pallium nonessecumdõ: hocergom

Expanded text:
uidetur tibi id esse cum deo, quod ab eo regitur atque administrauidetur tibi id esse cum deo, quod ab eo regitur atque administratur ? — Non, ait ille, hoc animo conceperam, cum dicebam ea quae non mouentur esse cum deo. — Uide ergo, inquam, utrum haec tibi saltem definitio placeat: cum deo est quidquid intellegit deum. — Concedo, inquit. — Quid ergo ? inquam; sapiens deum tibi intellegere non uidetur? — Uidetur, inquit. — Cum ergo sapientes non solum in una domo aut urbe sed etiam per inmensa regionum peregrinando nauigandoque moueantur, quomodo erit uerum quidquid cum deo est non moueri? — Risum mihi, inquit, mouisti, quasi ego quod sapiens facit dixerim esse cum deo. cum deo est, sed illud quod nouit. — Non nouit, inquam, sapiens codicem suum pallium tunicam supellectilem, si quam habet, ceteraque id genus, quae stulti etiam bene nouerunt ? — Fateor, inquit, nosse tunicam et nosse pallium non esse cum deo. Hoc ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
explicare quod sentio. tamen quidmoliar dicere p&o ut non exspe¬
t&is uerbis meis: sagacissime si potestis intellegatis : nã & sinedõ
mihi nihil uid&ur esse & quod cũ dõ est rursum uid&ur in concus¬
sum manere : Caelum autem dicere: sine dõ esse non pos sum P
solum quod nihil sinedõ esse arbitror sed quod caelũ putem habere
aliquid quod non mou&ur: quoduero autem dr̃ est : auttum dõqͣi¬
uis ipsum caelum non dubitem uestiac moueri: definier gomquan
siplac& quid sites secum dõ & quid sit nones sesinedõ: sienim deuer¬
bis internos controuersi a est facile contem n&ur: dũ modoẽ
ipsam quã concepisti mente uideamus : odiego inquit definire :
quidergo faciemus inquã tuinquit definiquȩso: Nã facilius est
mihiuidere in alterius definitione quid non probem quã quic¬
quam benedefiniendo explicare : Ceramtibi moreminquã

Expanded text:
explicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspeexplicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspectatis uerbis meis sagacissime, si potestis, intellegatis. nam et sine deo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rursum uidetur inconcussum manere; caelum autem-dicere sine deo esse non possum, non solum quod nihil sine deo esse arbitror sed quod caelum putem habere aliquid, quod non mouetur, quod uero aut deus est aut cum deo, quamuis ipsum caelum non dubitem uerti ac moueri. Defini ergo, inquam, si placet, quid sit esse cum deo et quid sit non esse sine deo. si enim de uerbis inter nos controuersia est, facile contemnetur, dummodo rem ipsam, quam concepisti mente, uideamus. — Odi ego, inquit, definire. — Quid ergo faciemus ? inquam. — Tu, inquit, defini quaeso. nam facilius est mihi uidere in alterius definitione, quid non probem, quam quicquam bene definiendo explicare. — Geram tibi morem, inquam.
Abbreviated transcription (Latin):
tate intellegendifieriuoluisse. sed quȩrendi spatium quomue¬
nir& quid responder&s dixistiinquã eaquȩcum dõ sunt non mo¬
ueri c&era autem moueri: siergo hȩc quȩ mouentur non mo¬
moueri restat ut pra&er dm̃ sint quȩ mouentur: quib: dictisad¬
hueta cebat: cũ tandem uid &ur mihimquit quod& in hocnum¬
do siqua non mouentur cumdõ sunt. Nihilhoc admemquan : fa¬
teris enim ut opinor non omnia quȩ mhoc mundo sunt non
moueri ex quo conficitur non omnia mundi huius es secum dõ:
fateor in quit non omnia. ergo estaliquid sinedo nonin quit̃cũ
dõ sunt igitur omnia hiccunctabundus quȩ somquidillud non
dixerim quod sinedõ nhilsit : nã procsus omnia quȩ mouentur
non mihi uidentur essecudõ : sinedõ est in quam igiturcalum
hoc quod moueri nemo ambigit: Nonestinquid sinedõ caelum: er¬
go est aliquid cumdoꝰ quod moueatur : Nonpos sum inquit ut uolo

Expanded text:
tate intellegendi fieri uoluisse, sed quaerendi spatium, quo inueniret quid responderet. — Dixisti, inquam, ea quae cum deo sunt non moueri. cetera autem moueri. si ergo haec, quae mouentur, non momoueri, restat, ut praeter deum sint quae mouentur. — Quibus dictis adhuc tacebat, cum tandem: Uidetur mihi, inquit, quod et in hoc mundo si qua non mouentur, cum deo sunt. — Nihil hoc ad me, inquam; fateris enim, ut opinor, non omnia, quae in hoc mundo sunt, non moueri. ex quo conficitur non omnia mundi huius esse cum deo. — Fateor, inquit, non omnia. — Ergo est aliquid sine deo ? — Non, inquit. — Cum deo sunt igitur omnia. — Hic cunctabundus: Quaeso, inquit, illud non dixerim, quod sine deo nihil sit; nam prorsus omnia, quae mouentur, non mihi uidentur esse cum deo. — Sine deo est, inquam, igitur caelum hoc, quod moueri nemo ambigit. — Non est, inquit, sine deo caelum. — Ergo est aliquid cum deo, quod moueatur ? — Non possum, inquit, ut uolo,
Abbreviated transcription (Latin):
ad que gignendo: sed haec &iam hominicũ arbustis com¬
munia uideri quaeunt.  Haec enim &iam dicimus
uiuere in suo uero quidq illorũ genere custo diri
anima insensib: ubi euidentior manifestiorquita
uintellegitur Nonenim audiendaest uensio quar
piolas rusticana plane magis q ligiea quaeulnr t roese
erbot es quib: patro cinum prebee quaedol stecurteu
quando uuai deerpitur & non solũ sentre ist scũ uelie
ouanao unde st at queaudire eredit dequo eraiere ntelet
alius est dis se endilotus: unc quo dinstigue ra ntestiẽ
quuesituir animae in tensibi ator mioso mgto mnansestio

Expanded text:
atque gignendo. Sed haec etiam homini cum arbustis communia videri queunt: haec enim etiam dicimus vivere, in suo vero quidque illorum genere custodiri, anima in sensibus, ubi evidentior manifestiorque vita intelligitur. Non enim audienda est nescio quae impietas rusticana plane, magisque lignea quam sunt ipsae arbores quibus pratrocinium praebet, quae dolere vitem quando uva decerpituam videre atque audire credit: de quo errore sacrilego alius est disserendi locus. Nunc quod institueram, intende quae sit vis animae in sensibus, atque in ipso motu manifestio
Abbreviated transcription (Latin):
hic&iam possit excellere aut qualis p̾hoc corpus
futura sit cũ & poena mostis necessario manere de¬
beat manente peccato &uirtuti pi&atiq sit dr̃ ip¬
se id est ipsa ueritas praemium uss Quareiam
si plac& tã longum sermonẽ terminemus aliquan¬
do & implendis dĩ p̃ceptis uililantis sime &re¬
detiosirsime operam demusNonenimest alia
fuge decantis malis: si quid autẽ obscurius a me
dictum est quam uelles facito ut me moria emienda¬
tum alias opostunias requiras neque enim deerit
nobis quaerentib se qui desuꝑ magister est omnium
AEgo uero & hacoration&ua ita sumaffectus ut eam in¬
ter pellare nefasputauerim & sitibi modus sermo¬
nis hic plac& tresq illȩ quaestiones quaeremane
cedam iudiciotuo acdeinceps tã magnis reb: inuesti¬
geendis non modo tempus ꝓpt̃ tuas occupationes sed
&iam mcipsum opor tuniorem obseruabo : explicliber¬

Expanded text:
hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus aliquando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosissime operam demus: non est enim alia fuga de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac oratione ita sum affectus, ut eam interpellare nefas putaverim: et si tibi modus sermonis hic placet, tresque illae quaestiones quae remanecedam judicio tuo, ac deinceps tam magnis rebus investigandis, non modo tempus propter tuas occupationes, sed etiam meipsum opportuniorem observabo
Abbreviated transcription (Latin):
purgat inquarto: reformat inquinto. Introducit
insexto pascit inseptimo: atq hocfit alia scitius ali¬
as tardius utq q: amore acmeritis ualent omnia
tam̃ ds̃ iustissime moderatissime pulcherrime
facit quo quo modo esse haber e uoluerint dequib:
facit : Iam uero &iam puerorũ infaentium conse¬
crationes quantũ ꝓsint obscurissima questio esti:
nonnihiltam̃ prodeẽ credendumest: inueni& hoc
ratio cũ quaeri oportuerit quãquã & alia mul¬
ta iamdiu quaer enda tibi potius aliquando quã
cognoscenda protulerim̃ quod fi& utilissime
s. duce pi&ate requiraentur: quaecũ ita sint quis
est qui iuste stomachetur quod agendo atq ađ¬
ministrando corpori anima datasit cũ tan¬
tus & tamdiuinus rerũ ordo conecti melius non
possit aut quaerendum put& qualis in hoc mosta¬
Vo ac flagli corpore efficiatur : cum& in mor¬
tẽ propter peccatũ iure contrus asit &uirtute

Expanded text:
purgat in quarto; reformat in quinto; introducit purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherrime facit, quoquo modo sese habere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infantium consecrationes quantum prosint, obscurissima quaestio est, nonnihil tamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratio, cum quaeri oportuerit: quanquam et alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragili corpore efficiatur, cum et in mortem propter peccatum jure contrusa sit, et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
sibi Neque inullo actu eam deserit siue poena
siue praemio id enim iudicauit eẽ pulcherrimum
ut ess& quic quidẽ quo modo e & ita naturae gra¬
dib: ordinar&ur ut considerantes unisitatem
nulla offender& exulla paste deformitas õmnis¬
que animae poena &omne praemium conferr&
semꝑ aliquid proportionẽ iuste pulchritudine dis¬
positioni que rerũ omnium : datum est enim anima
liberum arbitrium: quod qui nugatoriis ratioci¬
nationib: labe factare conantur usq ad eo caecis̃
ut ne ista ipsa quidem uana atques acrilega propria
uoluntates edicere intellegant: nec tam̃ italiberũ
atq: inuictissimo totius creaturednõ. sedista
ut uidenda s̃ uidere paucorũ est: neque ad hoc quis¬
quam nisiuera relrgione fit idoneus. estenim pe¬
ligiouera qua se unidõ anima unde sepeccato uelut
abruperat reconciliatione religatur: In nectit
ergo animã in illo actutestio atque incipit ducere:

Expanded text:
sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, quomodo est; et ita naturae gradibus ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte deformitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tamen ita liberum atque invictissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere;
Abbreviated transcription (Latin):
primus actus docendi causadicatur Animatio se¬
cundur sensus tertius ars quartus uirtus Qumn¬
tus tranquillitas sextus in gressio septimus
contemplatio: possunt & hoc modo appellari.
de corpore ꝑ corpus circacorpuss ad seipsam in
sẽ ipsa ad dm̃ apud dm̃possunt & sic̃pulchre de
alio pulchre ꝑ aliud. pulchrȩ circa aliud: a¬
pulchre ad pulchrum pulchre inpulchro. pul¬
chrȩ adpulchritudinem: pulchre Apud pulchri¬
tudinem : de quibus omnibus p̾requires:
si quid uidebitur aperiendum Nuni deo uoluitõ¬
Ltiens ista signare uocabulis Nne te moueat᷑ cum
aliir alii nominib eadem uocant: Aut aliter
&iam patiuntur : & obhoc Autilla aut istaimpru¬
bes Innumerabilibus enimmodis eademres
& appellari & diuidi possunt rectissime ac sub¬
tilissime sed intanta copia modorũ utitur
quis que quose congruenter uti ex istimat
incorrupta quaomne quod condidit regit su¬
bicit Animae corpus animamsibi & sic omnia

Expanded text:
primus actus, docendi causa, dicatur animatio; seprimus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum. Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre circa aliud; pulchre ad pulchrum; pulchre in pulchro; pulchre ad pulchritudinem; pulchre apud pulchritudinem. De quibus omnibus post requires, si quid videbitur aperiendum: nunc ideo volui toties ista signare vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nominibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis eaedem res et appellari, et dividi possunt rectissime ac subtilissime; sed in tanta copia modorum utitur quisque, quo se congruenter uti existimat. incorrupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia
Abbreviated transcription (Latin):
te dignam facit: Namille ab omnib liberat cui
omnib: serui re utilissimũ est Et in cuius ser¬
uitio placere ꝑfect esola libestas est  sed uideo
me penae excessis sem&as propositimei acsine
ulla interrogectione tã diutibi multa dixis se
Nequeid mepaenit& Nãcũ sint ista ꝑtã multas
ecclesiae scripturas disꝑsa : quaquãea non in com¬
mo decollegisse Videmur: tam̃ plaena intellegi ne¬
queunt nisi quisq: illorũ septẽ. Quarto gra¬
du fortiter agens pi&atẽq: custodiens & adea ꝑci¬
pienda sanitatẽ Ac robor cõparans inquirat
omnia singulatim diligentissime ac saga cissime
nã que illis ilur omnib gradib in est distineta &
propria pulchritudo: quos actus melius appellamus.
pot᷑  ut haec omnia simulagat sed id sibi solũ agere
uideatur quod agit cum difficultate autcerte
cumãmore. Agit enim hoc multo quã cetera at¬
tentior Ascendentib igitur sursum uer sũm

Expanded text:
te dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui te dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui servire omnibus utilissimum est, et in cujus servitio placere perfecta et sola libertas est. Sed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intelligi nequeunt; nisi quisque in illorum septem quarto gradu fortiter agens, pietatemque custodiens, et ad ea percipienda sanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sagacissime: namque illis omnibus gradibus inest distincta et propria pulchritudo, quos actus melius appellamus. potest ut haec omnia simul agat, sed id solum sibi agere videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibus igitur sursum versus,
Abbreviated transcription (Latin):
solus & colendus est quisolus eius est auctor
Homo autẽ quilib& alius quaquã sapientissimus &
ꝑfectissimus ł prorsus quae lib& animarationis
composatq beatissima amanda tantũ modo et imi¬
tanda est eiq promerito adq: ordine quod ei con¬
gruit deferendum Nan dnm̃ dm̃tuũ ad orabis¬
tilli soliseruies: Errantibus uero cogna¬
tis animis etlaborantib: quantũ lice t adque
prreceptũ est opem feren dam eẽ sciamus. ita
ut hoc ipsum cum bene agitur dm̃ ꝑnos agere in¬
tellegamus: Nequequicquam nob̵ proprium uin¬
dicemus in anis gloriae cupiditatẽ decepti quo
unomalo a sũmoinima demergitur neq uitus ob¬
pressos sed ipsauitia neque peccantes sed ipsapec¬
cata oderimus Omniburenim subuentũ uelle
debemus &iam quinos lȩser̃ autlaedere aut om¬
nino laedi uolunt: Haec est uera haec ꝑfecta
haec sola religio ꝑquãdõ reconciliariꝑtin& ad an¬
mae dequa quaerimus magnitudinẽ qua se libesta¬

Expanded text:
solus ei colendus est, qui solus ejus est auctor. solus ei colendus est, qui solus ejus est auctor. Homo autem quilibet alius, quanquam sapientissimus et perfectissimus, vel prorsus quaelibet anima rationis compos atque beatissima, amanda tantummodo et imitanda est, eique, pro merito atque ordine, quod ei congruit deferendum. Nam, Dominum Deum tuum adorabisilli soli servies . Errantibus vero cognas animis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam esse sciamus, ita ut hoc ipsum cum bene agitur, Deum per nos agere intelligamus. Neque quidquam nobis proprium vindicemus inanis gloriae cupiditate decepti, quo uno malo a summo in ima demergimur. Neque vitiis oppressos, sed ipsa vitia; neque peccantes, sed ipsa peccata oderimus. Omnibus enim subventum velle debemus, etiam qui nos laeserunt, aut laedere, aut omnino laedi volunt. Haec est vera, haec perfecta, haec sola religio, per quam Deo reconciliari pertinet ad animae, de qua quaerimus, magnitudinem, qua se liberta
Abbreviated transcription (Latin):
nec maria nec sidera necluna nec sol nec quicquã
omnino qđ tangi authisoculis uideri potest. Non
deniq: ipsum quod uideri a nob̵ non pot caelũ melius
eẽ credendũ est: immohaec omnia longedeteriora eẽ
quã ÷ quȩ lib& animaratio cestac c̃uincit simodo eam
ueriamatores ducentẽ ꝑ insolita quaedam & obhoc
ardua constantissime adq: obseruantissime se¬
qui audeant: Siquiduero aliud est in rerũ na¬
tura pra&er ista quaesensib: nota sunt & prorsus
quae aliquotd spatium loci obtinent: quib: omnib:
praestantiorẽ animã humanã eẽ diximus: Si
quiduero aliudest eorũ quaed s̃ creauit quiddã ẽ
deterius quiddampar: deterius ut anima pecoris
par ut angeli melius aut̃ nihil &si quando est aliquid
horũ melius ac peccato eius fit nonnatura. quota¬
men ñusq: ad eo fit d&erior ut ei pecoris anima
praeferenda aut conferenda sit: Ds̃igitur

Expanded text:
nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, non denique ipsum quod videri a nobis non potest, coelum melius esse credendum est. Imo haec omnia longe deteriora esse, quam est quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob hoc ardua, constantissime atque observantissime sequi audeant. 78. Si quid vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus nota sunt, et prorsus quae aliquod spatium loci obtinent, quibus omnibus praestantiorem animam humanam esse diximus: si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, quiddam est deterius, quiddam par: deterius, ut anima pecoris; par, ut angeli: melius autem, nihil. Et si quando est aliquid horum melius, hoc peccato ejus fit, non natura. Quo tamen non usque adeo fit deterior, ut ei pecoris anima praeferenda, aut conferenda sit. Deus igitur