comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta rursus insidiantes terra repleuerunt: nos ite¬
rum fodere ea ꝑcompunctionem iterumq emũ¬
dare debemus. & hoc tam di facere oportet quous¬
q ad aquam uiuã inueniamus. &e quoadusq the¬
sarum preciosum reꝑiamus. Cum autẽ inuenerim
abscondere eum debemus. quia citius amitcitur
quod incaute manifestatur. Thesaurũ ã inuentũ.
manifestat qui acceptũ donũ sapĩe in ostentat̾one
portat. Thesaurũ aũ inuentũ abscondit. qͥ accepto do¬
no sap̃ie ñ toris in ocłis hominũ. s intꝰ corã deo inde
głari q̃rit. Oportet cẽ noᷤᷤ ire et uend̾e oĩa que habemꝰ. &
emere agrũ istum. qr qͥtumq ille ẽ. eui interna gau¬
dia iam reuelata sunt ꝓcontui eoꝵ libent̃ debet
contempnere omnia quȩ in hoc mundo eum de¬
lectare potuerunt. Sed inter hec sollicite conside¬
randum est. hiis qui sapientiam quer̃t. qd̾ non
ob aliud. sed ꝓpter se ipsam querenda est sapien¬

Expanded text:
ta rursus insidiantes terra repleverint, iteta rursus insidiantes terra repleverint, iterum fodere ea per compunctionem, iterumque emundare debemus. Et hoc tandiu facere oportet, quousque aquam vivam inveniamus, et quousque thesaurum pretiosum reperiamus. Cum autem invenerimus abscondere eum debemus, quia cito amittitur quod incaute manifestatur. Thesaurum autem inventum manifestat, qui acceptum donum sapientiae in ostentatione portat. Thesaurum autem inventum abscondit, qui accepto dono sapientiae non foris in oculis hominum, sed intus coram Deo inde gloriari quaerit. Oportet etiam nos ire, et vendere omnia quae habemus, et emere agrum istum, quia quicunque ille est, cui interna gaudia jam revelata sunt, pro contuitu eorum libenter debet contemnere omnia, quae in hoc mundo ipsum delectare poterunt. Sed inter haec sollicite considerandum est iis, qui sapientiam quaerunt, quod non ob aliud, sed propter seipsam quaerenda est sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ta oritur. Sapientia autẽ oritur. qn ueritas
manifestatur. Ueritas autem manifestatur:
quando ignorantia pellitur. Ignorantia autẽ
pelatur. quando mens illuminatur ꝓulsa ig
norantia ueritas manifestatur. Manisestata
ueritate sapientia oritur oriente sapientia:
thesaurus inuenitur. hec compunctio. & qͣsi pa¬
lus acutus terram cordis nr̃i fodit. et quasi ignis
rubiginem exurit. et quasi splendor tenebras
pellit. ꝑhanc debemus fodere altos puteos in cor¬
dib nrĩs. eicientes omnem terrenitatem a no.¬
bis ut possimus inuenire thesauros absconditoᷤ
et occultam uenam aquarum uiuentium.Sic
abraham et ysaac & iacob patres nr̃i puteos fo.¬
derunt. querentes aquam uiuam sapientiȩ. &
quando allofili puteos illos absentib eis terra
repleuerunt. ipsi rursum foderunt. rursum a
quam uiuam querebant. & hoc frequenter faci¬
ebant. Ita et uos si maligni sp̃c corda ur̃a studio
compunctionis ab omni terrenitate emunda¬

Expanded text:
tia oritur. Sapientia autem oritur, quando veritas tia oritur. Sapientia autem oritur, quando veritas manifestatur. Veritas autem manifestatur, quando ignorantia pellitur, ignorantia autem pellitur, quando mens illuminatur. Pulsa autem ignorantia veritas manifestatur. Manifestata veritate sapientia oritur, oriente sapientia thesaurus invenitur. Haec compunctio, et quasi palus acutus terram cordis nostri fodit, et quasi ignis rubiginem exurit, et quasi splendor tenebras pellit. Per hanc debemus fodere altos puteos in cordibus nostris, ejicientes omnem terrenitatem a nobis, ut possimus, invenire thesauros absconditos, et occultam venam aquarum viventium. Sic Abraham, Isaac et Jacob patres nostri puteos foderunt, quaerentes aquam vivam sapientiae, et quando Alophyli puteos illos absentibus eis terra repleverunt, ipsi rursum foderunt, rursumque aquam vivam quaerebant, et hoc frequenter faciebant. Ita et nos si maligni spiritus corda nostra studio compunctionis ab omni terrenitate emunda
Abbreviated transcription (Latin):
ad instructionem domus ꝑtinebant continuo
nebusa impleuie domũ itaut sacerdotes mini¬
strare non possent. Salomon quippe interp̃tat᷑
pacificus. et significat illum qui est pax nr̃a qͥ
reconciliauit nos deo insanguine suo. Et quia
patris. saiomon deo templum edificat quia ꝑ
sapientiam dei cor hominis factum ẽ. ut in eo
quasi intemplo d̾s habitaret. hec ẽ sapientia q̃
edificauit sibi domũ. quia ludens in orbemter¬
rarum delitias suas dicit es se cum filiis homi¬
num. Sed hec domus ut edificata est nebula m¬
pletur. quia homo conditus. Ac deinde peccan-¬
to ab ula interne contemplationis specula cor¬
ruens inhas miseras p̃sentis iutȩ tenebras la¬
bitur. ubi digne deo ministrare non ualee. quia
caligine ignorantiȩ obuolutus. quidagendũ
uel iutandum sibi sit exmagna parte iamnõ
uidet. Ib sconditus est eigo thesaurus iste magro
cordis nr̃i qui tunc inuenitur. quando sapien¬

Expanded text:
ad instructionem domus pertinebant, continuo ad instructionem domus pertinebant, continuo nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, qui reconciliavit nos Deo in sanguine suo. Et quia Patris; Salomon Deo templum aedificat, quia per sapientiam Dei cor hominis factum est, ut in eo quasi in templo Deus habitaret. Haec est sapientia, quae aedificavit sibi domum, quia descendens in orbem terrarum delicias suas dicit esse cum filiis hominum . Sed haec domus, ut aedificata est, nebula impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maxima parte jam non videt. Absconditus ergo est thesaurus iste in agro cordis nostri, qui tunc invenitur, quando sapien
Abbreviated transcription (Latin):
exto loco de sapientia dictum est ꝑ
compunctionem oritur. hic michi occurrit
euuangetica illa parabola in qua regnum celoꝵ
tus in agro cordis humani. ubi factus est homo
adimaginem et simiitudinem creatoris sui.
nam ita conditum ẽ corhominis ut in eotam.¬
quam inspeculo quodam suo diuina sapientia
reluceret. et que in se iniderinon potuit. in suaima¬
gine uisibilis appareret. Magna prorsus dignitaᷤ
hominis portare ymaginem dei et illius in se ui.¬
giter uultum aspicere. atq eum semper ꝑ con-¬
templationem presentem habere. Sed postqͣm
primus ille parens uecicum assecutus. et inter:¬
dictum tangens delectationem suam interra spar¬
sit. peccati puluis suꝑiectus cordi humano p̃cio¬
sum istum thesaurum ab oculis nr̃is abscondit.
et caligo ignorantiȩ obpansa lumen sapientiȩ
intercepit. Et hoc est illud quod intemplo saio¬
monis̃ figuratum ẽ ubi legitur qd̃ postquam
ꝑfecit salomon omne opus adedificationem
domus domini et consũmata sunt unuiersa q̃

Expanded text:
exto loco de sapientia dictum est, quod compunctionem oritur. Hic mihi occurrit evangelica illa parabola, in qua regnum coelortus in agro cordis humani, ubi factus est homo ad imaginem et similitudinem Creatoris sui. Quoniam ita conditum est cor hominis, ut in eo tanquam in speculo quodam suo divina sapientia reluceret, et quae in se videri non potuit, in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper per contemplationem praesentem habere. Sed postquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem suam in terram sparsit, peccati pulvis superjectus cordi humano pretiosum thesaurum istum ab oculis nostris abscondit, et caligo ignorantiae obtensa lumen sapientiae intercepit. Et hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi legitur quod postquam perfecit Salomon omne opus ad aedificationem domus Domini, et consummata sunt universa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓprium ditine gr̃ȩ opus ẽẽ non dubitem. et nontm̃
humana industria quam diuino munere. &e sel sp̃c as
ds. et sic gratis suȩ pietatis dona prestat. ut ingra¬
tis ea etiam que prestiterit sepe subtrahat. Prete¬
rea etiam idcirco non inutile ẽ. & infirmitatis nr̃e
magnitudinẽ. & reparatõnis modũ agnoscere. qͥ a
qui quanta sͥ gr̃a collata sit nescit: quantas lar.¬
gitori grates debeat non intelligie. Primus itaq
homo ad hoc conditus fuit ut si non peccassee ꝑ cõ¬
templationi p̃sentiam uultui creatoris sui semꝑ
assisteret. ut̃ eum semꝑ uidendo semꝑ amaret. sẽꝑ
amando semꝑ ei adhereret. semꝑei adherendo q̃
im mortalis ẽ etiam ipse uitam sine t̾mino pos

Expanded text:
hoc proprium divinae gratiae opus esse non dubitem, et non tam humana industria, quam divino munere, et sancti SpiriDeus, et sic gratis pietatis suae dona praestat, ut ingratis ea etiam, quae praestiterit saepe subtrahat. Praeterea etiam idcirco non inutile est, et infirmitatis nostrae magnitudinem, et reparationis modum agnoscere, quia qui quanta sibi gratia collata sit nescit, quantas largitori grates debeat non intelligit. Primus itaque homo ad hoc conditus fuit, ut si non peccasset, per contemplationis praesentiam vultui Creatoris sui semper assisteret, ut eum semper videndo, semper amaret, semper amando, semper ei adhaereret, semper ei adhaerendo, qui immortalis est, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussus ab intima contemplationis illius tuce fo-¬
ras uenit eoq ꝓfundius ad desideria terrena m̃¬
tem inclinauit. quo magis suꝑnorum dulcedinẽ
quorum iam gustum ꝑdiderat obliuisci cepit. Dic¬
q factus ẽ uagus et ꝓfugus suꝑ terram. uagus:
uidelicet ꝑ mordinatam concupiscentiam. ꝓfu-¬
gus ꝑ peccatricẽ conscientiã. Cuiꝰ uocẽ &e illõ apte
subiungit᷑. Quise inuesit occidte me qr m̃tẽ di

Expanded text:
cussus ab intima contemplationis illius luce foras venit, eoque profundius ad desideria terrena mentem inclinavit, quo magis supernorum dulcedinem quorum jam gustum perdiderat oblivisci coepit; sicque factus est vagus, et profugus super terram. Vagus videlicet per inordinatam concupiscentiam profugus per peccatricem conscientiam. Cujus voce etiam illud apte subjungitur. Quisquis enim
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝓmittunt᷑ bona temporalia. Octonarius
autem nouo testamento congruit. in quo spera¬
re iubemur ȩt̃na. Crescat gͦ ꝑ septem oe octo sapi¬
entia: ꝑ septem incipiat. ce ꝑ octo ad consumati¬
onẽ ꝑtingat. Prima sapientia sit a deo terrena
bonã petere. Scd̃a sapientia et maxima sit ãdeo
deum desiderare. Item. quindecim si duplicetur
triginta efficit. & sapientia si adiuncta carita

Expanded text:
quo promittuntur bona temporalia. Octonarius quo promittuntur bona temporalia. Octonarius autem homo testamento congruit, in quo sperare jubemur aeterna. Crescat ergo per septem et octo sapientia. Per septem incipiat, et per octo ad consummationem pertingat. Prima sapientia sit a Deo terrena bona petere. Secunda sapientia et maxima sit a Deo Deum desiderare. Item quindecim si duplicentur triginta efficiunt, et sapientia si adjuncta charita
Abbreviated transcription (Latin):
messui mirrã meam cum aromatib meis co¬
medi fauum meũ cũ melle meo. bibi uinum
meũ cum lacte meo. ꝑmortẽ ergo carpimur. ut
qͣsi fructus bene redolentes innuptias regis et̃¬
ni p̃sentemur. Nos ibi cibus dei erimus quiaei
complacebit innobis. et ipse cibus ñrerit. quia
nos delectabimur in ipso facie ad faciem głam
eius contemplantes. ita ut illud ꝓpheciȩ comple¬
atur in nobis. saciabor cum apparuerit. Conclo
ẽ refectio. de qua psalmista dicit. Adimplebi
mẽ leticia cum uulturtuo: Delectationes in dext̃a
tua usq in finem. amen. Ecce arbor sapientiȩ no.¬
strȩ ꝑ quindecim gradus usq ad summũ incre.¬
mentũ ꝑuenit. hic autẽ numerus magni mis¬
terii conscius ẽ. Primũ quia ex septem et octo cõ.¬
ponitur. Septenarius uero p̾sentẽ uitam que
septem dieb currit significat. Octonarius aut̃
qui post septemuenit. et̾̃nam uitam designat.
Septenarius gͦ ad uetus testamentũ ꝑtinee. in

Expanded text:
am meam cum aromatibus meis, comedi favum meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte mea . Per mortem ergo carpimur, ut quasi fructus bene redolentes ad nuptias. Regis aeterni praesentemur. Nos ibi cibus Dei erimus, quia ei complacebit in nobis, et ipse cibus noster erit, quia nos delectabimur in ipso faciem gloriam ejus contemplantes, ita ut illud prophetae compleatur in nobis: Satiabor cum apparuerit gloria eest refectio, de qua Psalmista dicit: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem . Amen. Ecce arbor sapientiae nostrae per quindecim gradus usque ad summum incrementum pervenit; hic autem numerus magni mysterii conscius est. Primum quia ex septem et octo componitur. Septenarius vero praesentem vitam, quae septem diebus currit, significat. Octonarius autem, qui post septem venit, aeternam vitam designat. Septenarius ergo ad Vetus Testamentum pertinet, in
Abbreviated transcription (Latin):
fructificat. fructus boni oꝑis ẽ uirtus
occulta rectȩ intentionis. Bub flore enimboni
operis qd̾ foris ꝑ exemplũ lucet. qͣsi quidã intusin
mente absconditus fructus iuitutis latet. ꝓinde
quisquis uacuus amitute bonum opus ioculis
hominũ foris exhibet. uelut arbor ẽ quesine fruc.¬
en patientiã maturescit. Inchoata uutus¬
non ꝓdest nisi ad finem ꝑducatur. Ac per
hoc quisquis tuitutem inchoat. qͣi quendam in
se bonitatis fructum format. sed simututẽ qͣm
incipit ante finem deserit. uelut inmaturus
c&e non aptus esuiante tempus fructus cadit. oe
ideo patientia ualde nobis necͤcia ẽ. ut in bono
qd̾ ꝑ dei grãm recte inchoauimus. constanter
en mortẽ carpitur. Qnͣdo fructus pitu R¬
maturus ẽ tunc discerpit᷑. ut ad patrisfami.¬
nas mensã ueniat. Et nos cum admodulũ nr̃e
ꝑfectionis ꝓducti fuerimus. ab hac uita ꝑmor¬
tem precidimur. ut ad conuiuiũ regis ȩcerm tras¬
feramur. Et hoc est quod incantico amoris spon¬

Expanded text:
fructificat. Fructus boni operis est virtus occulta rectae intentionis. Sub flore enim boni operis, quod foris per exemplum lucet, quasi quidam intus in mente absconditus fructus virtutis latet. Proinde quisquis vacuus a virtute bonum opus in oculis hominum foris exhibet, velut arbor est, quae sine frucer patientiamnon prodest, nisi ad finem perducatur. Ac per hoc quisquis virtutem inchoat, quasi quemdam in se bonitatis fructum format; sed si virtutem, quam incipit, ante finem deserit, velut immaturus et non aptus esui ante tempus fructus cadit. Et ideo patientia, et perseverantia valde nobis necessaria est, ut in bono, quod per Dei gratiam recte inchoavimus constanter er mortem carpitur. Quando fructus maturus est tunc discerpitur, ut ad patrisfamilias mensam veniat. Et nos, cum ad modulum nostrae perfectionis perducti fuerimus, ab hac vita per mortem praecidimur, ut ad convivium Regis aeterni transferamur. Et hoc est quod in cantico amoris, spon
Abbreviated transcription (Latin):
quam inhac uita ꝑ amorẽ semꝑ requirunt uite
dona postmodum in recributione percipiunt.
Quod ergo infideles negant. et de quo infirmi in
fide dubitant. hoc fideles credunt et expectant. &
quod infideles diligunt. insirmi autẽ infide re¬
lant. hoc fideles fugiunt. fides igitur ẽ. per quam
radicat sapientia: quia ꝑfidem firmatur animus.
et constabilitur affectus. Qui autem infide hisitat.
hic neq intimore dei. neq in amore dei ꝑfectus
eeee ꝓ ocest. Auter enm timemus quod suspica¬
Mur: auter timemus quod credimus. Qubic̃t¬
dornus ꝑtecte timenius. qd̾ autem iuspicamure
hos plerrmo tociteo t iner ne gliginpis qne

Expanded text:
quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae dona postmodum in retributione percipiunt. Quod ergo infideles negant, et de quo infirmi in fide dubitant, fideles et credunt et exspectant. Et quod infideles diligunt, infirmi autem in fide zelant, hoc fideles fugiunt. Fides igitur est, per quam radicat sapientia, quia per fidem firmatur animus, et constabilitur affectus. Qui autem in fide haesitat, hic neque in timore Dei, neque in amore Dei perfectus esse potest. Aliter enim timemus quod suspicamur, aliter timemus quod credimus. Quod credimus, perfecte timemus; quod autem suspicamur, hoc plerumque idcirco timere negligi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo. sed sunt ꝑfidem et dilectionem ra¬
dicati et fundati in deo. Isti sunt uinea domim
soreth. uinea fidelis. uinea usta. quam ipse bo¬
nus agricola plantauit immo transplantaiit
quia de egipto transtulit et eiecit gentes et plan¬
tauit eam. De hiis alibi dominus ꝑꝓph̃am dicit.
Plantabo eos suꝑ humũ suam et non euellam
eos amplius. humus namq et patria nr̃a d̾s
ẽ. in quo plantamur quando ei ꝑdeuotionem
mentis adheremus. dicentes cũm psalmista.
Michi autem adherere deo bonum est. ponere
in domino deo spemmeam. De qua uidelicet
humo amplius non euellimur. si usq in finẽ
meius dilectione ꝑmanemus. De hacquoq ra
q reliquum fuerit. de domo uide mittet radiceᷤ
deorsum et faciet fructum sursum. In reliquiis
enimdomus uide fideles significantur. qui radi¬
cem deorsum mitiunt. quia omnem cogitatonem
cordis sui ad interna gaudia defigunt. fructum
autem sursum faciunt. quia in superna patria

Expanded text:
hoc mundo, sed sunt per fidem et dilectionem rahoc mundo, sed sunt per fidem et dilectionem radicati et fundati in Deo. Isti sunt vinea Domini Sorec, vinea fidelis, vinea justa, quam ipse bonus agricola plantavit, imo transplantavit, quia de Aegypto transtulit, et ejecit gentes, et plantavit eam . De his alibi Dominus per prophetam dicit: Plantabo eos super humum suam, et non evellam eos amplius . Humus namque, et patria nostra Deus est, in quo plantamur, quando ei per devotionem mentis adhaeremus dicentes cum Psalmista: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . De qua videlicet humo amplius non evellimur, si usque in finem in ejus dilectione permanemus. De hac quoque rque reliquum fuerit de domo Judae mittet radices deorsum, et faciet fructum sursum . In reliquiis enim domus Judae fideles significantur, qui radicem deorsum mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum autem sursum faciunt, quia in superna patria,
Abbreviated transcription (Latin):
biles. quia sicut quadã mentis leuitate facile ũbo
ueritatis ad tempus credunt ita eciã facile intẽ¬
pore temptationis a fide ueritatis recedunt. quia
facile cum temptantur faisum ẽẽ ꝑsuadetur. unde
et prius dubitabant etiam cum stare indebantur
Taliumhominũ typum in se ꝓpbheta expressit cũ
diceret. Mei aũpene moti sunt pedes. pene effusi gt̃
gressuꝰmei. Quia relaui in peccatorib pacem pecca¬
torum udens. et paulo post. Quomodo inquiũt
scit deus. et si est scientia in excelso. quia ipsi pec¬
catores et habundantes in seculo obtimierunt
diuitias: interrogant enim isti et dubitant et
quibꝰdam cogitationum suarum estibus curumfe¬
runtur nescientes ad quam partem potius senten¬
tiam sue mentis inclinent. Credere non possũt
et negare non p̃sumunt. Assercio dubia ẽ. et fi¬
des suspecta. Qii autem fideles sunt. hii radiceᷤ
habent. sed non sic̃t ĩcreduli radices figunt in

Expanded text:
biles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo biles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo veritatis ad tempus credunt, ita etiam facile in tempore tentationis a fide veritatis recedunt, quia facile cum tentantur falsum esse persuadetur, unde et prius dubitabant etiam cum stare videbantur. Talium hominum typum in se Propheta expressit cum diceret: Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei . Quia zelavi in peccatoribus pacem peccatorum videns . Et paulo post: Quomodo, inquiunt, scit Deus; et est scientia in Excelso, quia ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias . Interrogant enim isti, et dubitant, et quibusdam cogitationum suarum aestibus circumferuntur nescientes ad quam partem potius sententiam suae mentis inclinent. Credere non possunt et negare non praesumunt. Assertio dubia est, et fides suspecta. Qui autem fideles sunt, ii radices habent, sed non sicut increduli radices figunt in
Abbreviated transcription (Latin):
infermi et de supplitiis maloꝵ confinxerunt exti¬
more non ex ueritate hoc ꝓcossiss e cumutiq d̾s
sitta districte facta hominũ pensaret tãmanise¬
stis inditiis hoc declarare potuiss ut nemo deĩcepᷤ
ambige potinis. Pͦtremo a ualde ẽẽ a rõne alienũ ꝓ
incertis certa relinquere & sectando ĩuisibilia q̃dãm
que utrum uere sint an decepti homines ea ita es¬
Se finxerunt nemini umquã scire datum ẽ. certa
et p̃sentia bona que cõmune omniũ iuditium ⁊
sensus ꝓbat non solum bona eẽ. sed õe humane
nature ualde necc̃ĩa. quadam imꝓba p̃sump¬
tione contempnere maxime cum hec omnia d̃s nõ
nisi adutilitatem hominũ creaos e ꝓbetur et idcuto
deo non fieri in uirram siutantur donis que nõ ob
aliud nisi ut homines eis uterentur creauit. Istigͦ
tales qui fidem suam non nisi scãm incertos rerim
euentus pensare nouerunt. non possunt esse sta¬

Expanded text:
inferni, et de suppliciis malorum confinxerunt, ex tiinferni, et de suppliciis malorum confinxerunt, ex timore non ex veritate hoc processisse, cum utique Deus si ita districte facta hominum pensaret, tam manifestis indiciis hoc declararet, ut nemo deinceps ambigere potuisset. Postremo autem valde esse a ratione alienum, pro incertis certa relinquere, et sectando invisibilia quaedam, quae utrum vere sint, an decepti homines ea ita esse finxerunt, nemini unquam scire datum est, certa et praesentia bona, quae commune hominum judicium et sensus probat, non solum bona esse, sed etiam humanae naturae valde necessaria, quadam improba praesumptione contemnere maxime cum haec omnia Deus non nisi ad utilitatem hominum creasse probetur. Et idcirco Deo non fieri injuriam si utantur bonis; quae non ob aliud nisi ut homines eis uterentur creavit. Isti ergo tales, qui fidem suam non nisi secundum incertos rerum eventus pensare noverunt, non possunt esse sta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo sic geri ex quib et deum esse & hu¬
mana curare possit intelligi. &e quod cuncta ho¬
minũ facta siue bona. siue mala reseruentur
ad iuditium. Hoc ergo considerantes timere inci¬
piunt quod minaturdeus. atq hoc timore ꝑcus¬
si quod iubet facere. et quod prohibet uitare ꝓ¬
ponunt et fit nonnumquã ut cum adtempus
hoc timore execitati fuerint iam non solum ti¬
meant quodminatur deus. sed eciam quodam
mentis affectu appetere incipiant qd̃ ꝓmittit.
Bed cum ruisum malos in hoc mundo florere cõ¬
spicunt et multa alia in hacuita it a confuso
ordine uolui ut nequaquã mundus ꝑ ꝓuidentiã
dei gubernari. sed omniũ rerum euentus fortui¬
tis subiacere casibus uideantur. continuo relare
incipunt pacem peceatorum. et in hoc mundo ip.¬
si quoq fiorere concupiscunt. Tacitis enim fibi
cogitatiomibus dicunt uanum esse timere uidi-¬
tium. nichil ess e quod stutti homines de penis

Expanded text:
hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et huhoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et humana curare possit intelligi, et quod cuncta hominum facta, sive bona, sive mala, reserventur ad judicium. Hoc ergo considerantes timere incipiunt, quod minatur Deus, atque hoc timore percussi quod jubet facere, et quod prohibet vitare proponunt, et fit nonnunquam, ut cum ad tempus hoc timore exercitati fuerint, jam non solum timeant quod minatur Deus, sed etiam quodam mentis affectu appetere incipiant quod promittit. Sed cum rursum malos in hoc mundo florere conspiciunt, et multa alia in hac vita, ita confuso ordine volui, ut nequaquam mundus per providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere casibus videantur continuo zelare incipiunt pacem peccatorum, et in hoc mundo ipsi quoque florere concupiscunt. Tacitis sibi cogitationibus dicunt, vanum esse timere judicium, nihil esse quod stulti homines de poenis
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter floret. sed sapiens eius pulcrttudim sta¬
don maledictt. quia post hec momentanea
bona ad que sit mala rapiendus agnoscte. De
hoc quoq stuito psalmista ait. Dixte insipien
icorde suo non ẽ d̾s. &e deinde annumerans cõ¬
plicib suis. non ẽ inquit timor dei ante ocu¬
los eorum. Quomodo enimtimere deum pog¬
sunt quiees e deum non credunt᷑ unde. con¬
sequenter ostenditur quia eos adquos dei
simor non ꝑuenit etiam ad ipsum pͥncipiũ
sapiente pertingere non contingit. Nunc iã
uideamus de his quos scdos numerauiis
si sint radicati. aut ubi fixerint radices suas.
Nonuidentur bii nr̃e radices. Infirmi enim in
fide sunt. quib iam aliquid ꝓsuasumẽ deue-¬
ritate. sed adhuc inquadam ancipitimentis
sententia fluctuantes. his que in sacro eloqui-¬
o de futuris premiis bonorum. uel penis ma-¬
loꝵ referutur. nec omnino contradicunt. nec
prorsus ad quiescunt. Uident enim quedamin

Expanded text:
poraliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini staporaliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus agnoscit. De hoc quoque stulto Psalmista dicit: Dixit insipiens in corde suo, non est Deus ; et deinde annumeratis complicibus ejus. Non est, inquit, timor Dei ante oculos eorum . Quomodo enim timere Deum possint, qui esse Deum non credunt? Unde consequenter ostenditur, quod eos, ad quos Dei timor non pervenit, etiam ad ipsum principium sapientiae pertingere non contingit. Nunc jam videamus de iis, quos secundos numeravimus, an sint radicati, aut ubi fixerint radices suas. Non videntur ii habere radices. Infirmi enim in fide sunt, quibus jam aliquid persuasum est de veritate, sed adhuc in quadam ancipiti mentis sententia fluctuantes, iis quae in sacro eloquio de futuris praemiis bonorum, vel poenis malorum referuntur, nec omnino contradicunt, nec prorsus acquiescunt. Vident enim quaedam in
Abbreviated transcription (Latin):
excludit. Quaito dictum ẽ per fidem radicat᷑. De¬
Ria sunt genera hominũ. Radicatio Ne¬
Intideles. infirmi infide. fideles. In fideles
lunt gentes que ignorant deum que non credunt
euuangelio xp̃i. qui preter hanc uitam quatem¬
poraliter hic uiuitur. aliam uitam nuuam eẽ
arbitrantur.hii interra radices figunt.quia eo
magis presentib in hiant. quobona ꝑpetua que
secuntur non nouerunt. Terrena ambiunt. fe¬
lices hic ẽẽ querunt. quia post hanc uitam sen.¬
chil futuros esse existimant. Denumero istoꝵ
fuit stittus ille qui inlibro iob ꝑelppbat sub.¬
sannatur. Uidi inquit stultum firma radice
et maledixi pulchritudin eius statim. Otultꝰ
est qui ignorat ad quid factus sit qui preter
i quod uidet nichil eẽ credit. qui quȩ sibi mala re¬
stant preuidere nescit. atq hec ꝑitura. et faisa q̃¬
dambona quasi semꝑ sint ꝑmansura diligit. hic
aliquando firmiter radicatus eẽ uidetur dumtẽ¬

Expanded text:
excludit. CAP. Iexcludit. CAP. Iria sunt genera hominum: infideles, infirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, quae ignorant, Deum quae non credunt Evangelio Christi, qui praeter hanc vitam, qua temporaliter hic vivitur, aliam vitam nullam esse arbitrantur. Hi in terra radices figunt, quia eo magis praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. Terrena ambiunt felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum tem
Abbreviated transcription (Latin):
spintalium bonorum duicedinem non nouert̃:
camalis concupiscentie passiones eciam tc̃ amat̃
cum astligunt᷑. et idciro gratia cor preuenitut
excitet ulud ut agnoscat homo exilum suum.
et fterediscat mala quȩ tolerat. Et inde est qd pꝰ
acceptum donum gratiȩ continuo mens ad lamen¬
ta soluitur dolore pascitur. fletib delectatur. & tã¬
to iamimyatientius mala p̾fentia tolerat. quãto
ardentius e uicino ammonita. ad bona futura susꝰ¬
pirat. lam non solum mundũ deserit sedfugit. ñ
solum postponit. sed odit. et que prius timore co¬
acta ea que illicite possidebat dereliquit. nunc sa¬
lubri dolore compuncta etiãquehis humane con¬
ditionis infirmitas exigit necc̃itatib deseruire
ingemiscit. et sicut prius ꝑtimorem ab illicitis
mundi actionib se sequestrauit. ita nunc oẽm
mundi speciem quãtum possibile ẽ in hac ad¬
huc mortalitate inuenti a cogitatione fundituᷤ

Expanded text:
spiritualium bonorum dulcedinem non noverunt, spiritualium bonorum dulcedinem non noverunt, carnalis concupiscentiae passiones etiam tunc amant cum affligunt, et idcirco gratia cor praevenit ut excitet illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. Et inde est, quod post acceptum donum gratiae continuo mens ad lamenta solvitur, dolore pascitur fletibus delectatur, et tanto jam impatientibus mala praesentia tolerat, quanto ardentius e vicino admonita ad bona futura suspirat. Jam non solum mundum deserit, sed fugit, non solum postponit, sed odit, et quae prius timore coacta ea, quae illicite possidebat dereliquit, nunc salubri dolore compuncta etiam iis, quae humanae conditionis infirmitas exigit, necessitatibus inservire ingemiscit. Et sicut prius per timorem ab illicitis mundi actionibus se sequestravit, ita nunc omnem mundi speciem quantum possibile est in hac adhuc mortalitate viventi, a cogitatione funditus
Abbreviated transcription (Latin):
tunorem semen sapientiȩ desuper infusa rigat. qͥa
ulas mentes interne duicedinis desiderium trahit.
quas nullus concupiscentiȩ carnalis affectus foris
religauit. Dicaturergo de sapientia. ꝑ timorem se¬
minatur ꝑ gr̃am rigatur. quiatimor primum
cannalis delectationis affectum ab animo pre¬
cidit. ac deinde gratia eundem ammũ quasuam
icut semina germinare non possunt. De pu¬
nili prius in terra conputrescant trefactione
et quodam modo moriãtur.itanos germenbo¬
num ꝓferre non possumus. nisi prius ꝑsalubrẽ
quendam et uiuificum dolorem huic mundo mo¬
namur. Dolor hicest. de p̃sentis uite exilio. Et be¬
ne post ꝓceptionem gloriȩ dolor nascitur. quia
tunc uere in quib malis simus agnoscimus qͣn¬
do per infusionem diuinȩ gr̃ȩ isuminati dulce¬
dinem spiitalium bonorum aliquatenus de¬
gustare ualemus. Unde: salomon dicit. Quiad¬
bit scientiam addit et dolorem. Quicumq enim

Expanded text:
morem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia morem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia illas mentes internae dulcedinis desiderium trahit, quas nullus concupiscentiae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, quia timor primum carnalis delectationis affectum ab animo praecidit, ac deinde gratia eumdem animam quasi jam em moritur. Sicut semina germinare non possunt, nisi prius in terra computrescant, et quodam modo moriantur, ita nos germen bonum proferre non possumus, nisi prius per salubrem quemdam, et vivificum dolorem huic mundo moriamur. Dolor hic est de praesentis vitae exsilio. Et bene post perceptionem gratiae, dolor nascitur, quia tunc vere in quibus malis simus agnoscimus, quando per infusionem divinae gratiae illuminati dulcedinem spiritualium bonorum aliquatenus degustare valemus. Unde Salomon dicit: Qui addit scientiam, addit et dolorem . Quincunque enim
Abbreviated transcription (Latin):
exteriorib abstractus ad se ipsum colligitur ro¬
bustior ad contemplanda eterna subleuatur. Bic
ergo timor domini facit pauperem sp̃u. pauꝑtaᷤ
spiritus tranquillat cor. tranquillitas cordis in¬
limilis est humori. qui rigat semen iactum inter.¬
ra et germinare facit. postquam enĩ mens hoĩs qͣ¬
dam ut ita dixerim molentia adelectatõne cama¬
li ꝑtimorem abstracta fuerit. necesse est ut sta¬
tim iam aliquid spiritatis gaudii pregustare in¬
cipiat ne siomnino a delectatõne aliena reman¬
serit. quasi semen aridum absq humore ad
germen sapientiȩ conualescere queat non. fit gͥ
diuina gr̃a aspirante. ut cum animus ꝑfecde a coe.¬
poreis passionib et desideriis terrenis exutus fue¬
rit. quadam statim insolita leticia ꝑfundatur.
ut eo amplius amarum ess e agnoscat qd̃ dese.¬
ruit. quo magis duice sentit ẽẽ. quod inuenit.
hec est gratia que iactum incorde homimis peri

Expanded text:
exterioribus abstractus ad seipsum colligitur, roexterioribus abstractus ad seipsum colligitur, robustior ad contemplanda aeterna sublevatur. Sic ergo timor Domini facit pauperem spiritu paupertas spiritus tranquillat cor, tranquillitas cordis insimilis est humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absque humore ad germen sapientiae convalescere non queat. Fit igitur divina gratia aspirante, ut cum animus perfecte a corporeis passionibus, et desideriis terrenis exutus fuerit, quadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo amplius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod invenit. Haec est gratia, quae jactum in cor hominis per
Abbreviated transcription (Latin):
num aliquid de se estimans sua se uirtute glat̃ stare
Bed timor domini ad mentẽ ueniens dum pondus
futuri examinis et quam districtus uenturus sit
uider nobis in cogitatione anteponit omnẽ mox
terrene concupiscentie delectationem extinguit.
et nr̃am infirmitatẽ utiliter ad memoriam reuo.¬
cans quam humilia de nobrs de nobis sentire debe-¬
amus ostendit. Sopito deinde terrenoꝵ desiderio¬
rum strepitu. continuomens ad quietem inter-¬
ne pacis componitur. et ut capax eẽ poss it cele¬
stis sapientie ex ipsa sua tranquillitate s̃parit᷑.
Sapientia enimhabitare nescit nisi icorde pa-¬
cifico. et ideo illi in quib ad huc terrena desideria
ꝑstrepunt quȩ sit sapientia non nouerunt. Nam si-¬
cut beatus iob testatur. mare loquitur secum ñ ẽẽ
sapientiam. quiamentes quas curȩ carnales exa¬
gitant non comp̃hendunt eam. sed qui minora¬
tur actu ips e inuenit eam: quia dum animus ab

Expanded text:
num aliquid de se aestimans sua se virtute gloriatur stare. num aliquid de se aestimans sua se virtute gloriatur stare. Sed timor Domini ad mentem veniens, dum pondus futuri examinis, et quam districtus venturus sit judex nobis in cogitatione anteponit, omnem mox terrenae concupiscentiae delectationem exstinguit, et nostram infirmitatem utiliter ad memoriam revocans, quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus adhuc terrena desideria perstrepunt, quae sit sapientia non noverunt. Nam sicut beatus Job testatur - Mare loquitur secum non esse sapientiam , quia mentes, quas curae carnales exagitant, non comprehendunt eam, sed qui minoratur actu ipse invenit eam, quia dum animus ab
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ domini ipse ad nos caritatem adducit: quia
dum docet timere ꝑiculum. facit amare p̾sidium.
Consideratis enim̃ penis inferni et tormentis que
dampnatos expectant subito animus terrore con¬
cutitur ac deinde ad sereuersus ac uiam euaden¬
di querens. statim illum ex desiderio requirit. per
quem instans ꝑieulum euadere se posse agnoscit.
quempostquam inuenit exaffectu duectionis am¬
pectitur. tunc ille horror primum intolerabiliꝰ
ex amore mitigatur. et sic de timore quidem cari
terea timor domim postquam uenit adcor facit
pauperem spiritu. Pauꝑtas autẽ sp̃c duplex ẽ.
Nam sunt et corporales diuitiȩ in afauentia rerõ
temporalium. & sunt spiritales diuitiȩ in possez.¬
sione iuirtutum. Uter ergo apud deum diues ẽẽ
coniuncitur.Uterq aregno celoꝵ phibetur. ee uie
iudelicet qui temporalb nis et ꝑituris bonis suꝑ¬
fiuo habundare concupiscit. et ile qui quasimas.¬

Expanded text:
autem Domini ipse ad nos charitatem adducit, quia autem Domini ipse ad nos charitatem adducit, quia dum docet timere periculum, facit amare praesidium. Consideratis enim poenis inferni et tormentis, quae damnatos exspectant, subito animus terrore concutitur, ac deinde ad se reversus, ac viam evadendi quaerens, statim illum ex desiderio requirit, per quem instans periculum evadere se posse agnoscit. Quem postquam invenit, ex affectu dilectionis amplectitur; tunc ille horror primum intolerabilis ex amore mitigatur, et sic de timore charitatis qterea timor Domini postquam venit ad cor facit pauperem spiritu, paupertas autem spiritus duplex est. Nam sunt et corporales divitiae in affluentia rerum temporalium, et sunt spiritales divitiae in possessione virtutum. Uterque ergo apud Deum dives esse convincitur. Uterque a regno coelorum prohibetur, et ille videlicet, qui temporalibus his, et perituris bonis superfluo abundare concupiscit, et ille qui quasi mag
Abbreviated transcription (Latin):
cumspectionẽ frondet & expandit ramos. ꝑdisci-¬
plinam floret. ꝑ untutem fructificat ꝑ pacienti¬
am maturescit: ꝑ mortem carpitur. ꝑ contem placi¬
onemcibat. Sed quia iongius sermo ꝓcegsit. paulu.¬
lum respiremus simul orantes ipsam dei sapientiã
ut nos gustu dulcedinis suȩ dignetur saciare. que noꝰ
ꝑgustum amare mortis non dedignata ẽ redimere.
Qui honor et imꝑium in eterna secula seculoꝵ Ex¬
pricedentis libri ꝑ similitudinẽ cuiusdã Tercius.¬
arboris demonstrauimus qualit̾ sapientia oriatur
et crescat in nobis. Uic ipsius incrementi gradus qͦs
ibibreuiter et sũmatim ꝑstrĩximus latius ꝑsingla
ꝑ timorẽ seminat᷑ ce quidem pulcrȩ. ꝑtimorem
seminatur sapientia: quia timor dñi p̾rmcipium
ẽ sapientie Ee sicut de seminib oriuntur germina.
ita de timore domini nascitur sapientia. Caritas e¬
nim ipsa ẽ sapientia. quia ꝑcaritatim deum gus¬
tamus. gustando autem cognoscimus sicut dicit

Expanded text:
cumspectionem frondet, et expandit ramos, per disciplinam floret, per virtutem fructificat, per patientiam maturescit, per mortem carpitur, per contemplationem cibat. Sed quia longius sermo processit paululum respiremus, simul orantes ipsam Dei sapientiam, ut nos gustu dulcedinis suae dignetur satiare, quae nos per gustum amarae mortis non dedignata est redimere. Cui honor, et imperium in aeterna saecula saeculorumpraecedentis libri per similitudinem cujusdam arboris demonstravimus qualiter sapientia oriatur, et crescat in nobis. Hic ipsius incrementi gradus, quos ibi breviter et summatim perstrinximus, latius per singula r timorem seminatur. Et quidem pulchre per timorem seminatur sapientia, quia timor Domini principium est sapientiae . Et sicut de seminibus oriuntur germina, ita de timore Domini nascitur sapientia. Charitas enim ipsa est sapientia, quia per charitatem Deum gustamus, gustando autem cognoscimus sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
lens quantum distaret sacramentum a iutute: a¬
it. Corpus nichil ꝓdest. sp̃c est qui uiuificat. Quasi
diceret. Si me corporaliter in satramentosumt¬
tis. non hoc uobis sufficere credatis. nisietiã me
quẽadmodum uerbum uite sum illuminans a¬
nimas. iustificans peccatores. et mortuos inui¬
ficans spiritaliter edere didicentis:. De AR bo¬

Expanded text:
lens quantum distaret sacramentum a virtute, alens quantum distaret sacramentum a virtute, ait: Corpus nihil prodest, spiritus est qui vivificat . Quasi diceretur: Si me corporaliter in sacramento sumitis, non hoc vobis sufficere credatis, nisi etiam me quemadmodum verbum vitae sum illuminans animas, justificans peccatores, et mortuos vivificans, spiritualiter edere dediceretis. CA
Abbreviated transcription (Latin):
creatum uerbum non creatum sed natum. non
ore ꝓlatũ. sed de corde eructatum. ñ qd̃ desunt e¬
missum. sed quod ꝑmanet genitum. Propterea
si sapientie opus suum comparas. minus ẽ om.¬
ne quod transit. ad io quod mutabilitatem nes¬
cit. quam uelunius momenti instans. quantũius
diuturno comparatum quod temporis angustias
euius in cola fuit primus adam terrenustior.
iuuentium.uł potius terrauiuens in qua habi.¬
tat deus. In primo paradiso lignum inte ẽ. ar¬
bor materialis. In secundo lignum uitȩ ẽ. huma¬
nitas saluatoris. In tercio lignum uitȩ ẽ sapien¬
tia dei uerbum yatris. fonsuite ce origo boni. et
hec est uere uita ȩterna. Nunc ueniamus ad com¬
parationem. Certe lignum uite quod erat inpara¬
diso terestri corporalem tantũmodo uitam sine
defectu uegetare potint. lignum autẽ uite fide
suam et bibentib sanguinem suum uitam ȩter¬
nam repmittit. et tamenidem ipse exprimere uo¬

Expanded text:
creatum, verbum non creatum, sed natum, non creatum, verbum non creatum, sed natum, non ore prolatum, sed de corde eructatum, non quod desinit emissum, sed quod permanet genitum. Propterea si sapientiae opus suum comparas, minus est omne quod transit ad id quod mutabilitatem nescit, quam vel unius momenti instans tempori quamtumvis diuturno comparatum, quod temporis angustias cujus incola fuit primus Adam terrenus. viventium, vel potius terra vivens, in qua habitat Deus. In primo paradiso lignum vitae est arbor materialis. In secundum lignum vitae est humanitas Salvatoris. In tertio lignum vitae est sapientia Dei, verbum Patris, fons vitae, et origo boni, et haec est vere vita aeterna. Nunc veniamus ad comparationem. Certe lignum vitae, quod erat in paradiso terrestri, corporalem solummodo vitam sine defectu vegetare potuit. Lignum autem vitae fidelcarnem suam, et bibentibus sanguinem suum vitam aeternam repromittit, et tamen idem ipse exprimere vo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Et sicut ꝑ ꝓlationem uocis cognoscitur co¬
gitacio cordis. sic iopere suo manifestatur sapi.¬
entia creatoris. Opus enim hoc opus pulcrum.
Opus deo opifice dignum. opus qd̃ sapientem de¬
ceat. opus quod nemo nisi ommpotens facere q̃¬
at. et ideo specie sua tamquam uoce quadam uir¬
tutem sui conditoris ꝓtestatur et sapientiam loqͥt᷑.
Que sapientia sic tecundauit uniuersa ut inhabr¬
tet in eis que fecit in singulis tota et intoto to.¬
ta. nec iaior intoto nec minor insingulis. ⁊ ideo
non totummaitis non singula minus. quam to¬
tum totam. et singula totam locuntur sapien¬
tiam: Uerbum igitur loquit᷑ uerbum. Seduer¬
bum quod factum ẽ uerbum qd̃ fecie. uerbum
qd̃ transit: uerbum quod mutabilitatẽ non re¬
cipit. Uerbum quod sensu ꝑcipitur. uenbum qd̵
mundo corde uidetur. uerbum pulcrum. ũbum
pulcherrimũ. Uerbum qd̃ oculos corporis delec¬
tat. uerbum qd̃ oculos cordis illuminat. Sbum

Expanded text:
tur. Et sicut per prolationem vocis cognoscitur cotur. Et sicut per prolationem vocis cognoscitur cogitatio cordis, sic in opere suo manifestatur sapientia Creatoris. Opus enim hoc, opus pulchrum. Opus Deo opifice dignum, opus quod sapientem deceat, opus quod nemo nisi omnipotens, facere queat, et ideo specie sua tanquam voce quadam virtutem sui conditoris protestatur, et sapientiam loquitur. Quae sapientia sic fecundavit universa, ut habitet in eis quae fecit, in singulis tota, et in toto tota, nec minor in toto, nec minor in singulis, et ideo non totum majus, non singula minus, quia totum totam, et singula totam loquuntur sapientiam. Verbum igitur loquitur verbum, sed verbum quod factum est verbum quod fecit, verbum quod transit, verbum quod mutabilitatem non recipit; verbum quod sensu percipitur, verbum quod mundo corde videtur; verbum pulchrum, verbum pulcherrimum; verbum quod oculos corporis delectat, verbum quod oculos cordis illuminat, verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ma opera quȩ fecit deus ꝑseuerent in eternum. Nõ
possumus eis quicquam addere nec auferre que
fecit deus ut timeatur. Quod factum ẽ ipsum ꝑma¬
net. Quid igitur dicam: Si operahominũ cumo¬
perib dei comparare uoluero: dicam aliquid eẽ¬
opus hominis an non: Quando consideratur ali¬
quid inse ẽẽ uidetur. qͣndo comꝑarat᷑ nichil esse
uidetur. quia mestimabile ẽ. qͣntum incomꝑat̃õ¬
ne suptretur. Sitam̃ aitius ascendens opus fac¬
tori suo comparaueris: minus adhuc inueins eẽ
omne spatium temporis comparatum eternitati
uerbum dei. opus dei non d̃s. atq aliud uer¬
bum dei dius. Bed opus dei quia uisibue ẽ. extrin¬
secum uerbum dicitur quasi oris ꝓlatio. sapienti¬
a uero dei quia ininsibilis ẽ. intrinsecum uerbũ
appellatur. quasi mentis conceptio. Et sicut uox
ꝓlata statim perit. intellectus autem ꝑmanet.
Sic qd̃ deus fecit uariatur. quod ẽ d̾s non muta.¬

Expanded text:
nia opera, quae fecit Deus perseverent in aeternum. Non nia opera, quae fecit Deus perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere, nec auferre, quae fecit Deus, ut timeatur. Quod factum est, ipsum permanet . Quid igitur dicam? Si opera hominum cum operibus Dei comparare voluero, dicam aliquid opus hominis esse, an non? Quando consideratur aliquid in se esse videtur, quando comparatur nihil esse videtur, quia inaestimabile est, quantum in comparatione superetur. Si tamen altius ascendens opus factori suo comparaveris, minus adhuc invenis esse omne spatium temporis comparatum aeternitati erbum Dei, opus Dei non Deus, atque aliud verbum Dei Deus. Sed opus Dei, quia visibile est, extrinsecum verbum dicitur, quasi oris prolatio. Sapientia vero Dei, quia invisibilis est, intrinsecum verbum appellatur, quasi mentis conceptio. Et sicut vox prolata statim perit, intellectus autem permanet, sic quod Deus fecit variatur, quod est Deus non muta
Abbreviated transcription (Latin):
nichilunum comparatum cum medio. nec tam̃
id eose. potest medium comparatum cũ summo qd
unum ẽ comparatũ cum medio. Uerbi gr̃a. Ttem
simus. Puimum qui ẽ. opus hominis. Scdm:
qui est opus dei. Tertium qui est non opus dei. sed sa¬
pientia dei. ꝑ quam fecit omnia optra suad̾s. Dic gͦ
opus hominis. opus dei. sapientia dei. Inter hec
qualis sit comparatio uideamus. Certi salomon:
cum respexissec ad opera hominũ. et considerassec ea
sic ait. Uanitas uanitum. uanitas uanitatum. et
omma uanitas. Quid habet amplius homo de u¬
niuerso labore suo quolaborat sub sole: Non ergo
satis fuit ei solum modo dixisse uanitas nisi conge¬
minans repetisset uanitas uanitatum. uanitas
uanitatũ. et omnia uanitas. Et bene. Sienim
testante psalmista. uanitas omnis homo uiuens:
merito opus est hominis non solum uanitas dicit᷑.
seduanitas uanitatis. De operibus autem dei qͥd
sẽciat paulopost manifestat dicens. Didici qd̃ om¬

Expanded text:
nihil imum comparatum cum medio, nec tamen nihil imum comparatum cum medio, nec tamen id esse potest medium comparatum, cum summo, quod imum est comparatum cum medio. CAP. XV. Item rimum qui est opus hominis; secundum qui est opus Dei, tertium qui est non opus Dei, sed sapientia Dei; per quam facit omnia opera sua Deus. Dic ergo opus hominis, opus Dei, et sapientia Dei. Inter haec qualis sit comparatio videamus. Certe Salomon cum respexisset ad opera hominum et considerasset ea, ait sic: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? Non ergo satis fuit ei solum modo dixisse vanitas, nisi congeminans repotisset: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Et bene. Si enim testante Psalmista: Vanitas est omnis homo vivens ; merito opus hominis non solum vanitas dicitur, sed vanitas vanitatum. De operibus autem Dei quid sentiat paulo post manifestat, dicens: Didici quod om
Abbreviated transcription (Latin):
inmedio paradisi plantatus ẽ. de cinus fructu. qͥs¬
quis digne manducare meruerit uiuet in eternum.
Tercium ẽ lignum uite quod plantatum ẽ in illo in¬
uisibili paradyso. idest sapientia dei cuius fructus
cibus ẽ beatorum angelorum. Scdm et tertiũ unũ
c̃ lignum uite. Sed adteecium ereatus fuit homo. a
primo eiectus est homo. ꝑ scd̾m reuocatur homo. Igi¬
tur lignum uitȩ non ẽ nisi in paradiso. extra inueniri
ñ potest. ibi est locus eius. ibi figit radices. ibi Ra¬
mos expandit et ꝓfert fructum intempore suo. Et
credo ꝓpter decursus aquarum uuentium. quia plã.¬
tatumẽ ꝓpter fontem quioritur in medio paradisi
et irrigat uniuensam paradisum. et ideo nec sicca¬
ri radix eius. nec rami arescere. nec folia defluere
possunt. sed ꝑmanet uirens in ꝑpetuum. habes gͥ
tres libros. tria uenba. et tria ligna. que si insingulis
sibi inuicem comparare uolueris uidebis quam fie

Expanded text:
in medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisin medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne manducare meruerit, vivet in aeternum. Tertium est lignum vitae, quod plantatum est in illo invisibili paradiso, id est sapientia Dei, cujus fructus cibus est beatorum angelorum. Secundum et tertium unum est lignum vitae. Sed ad tertium creatus fuit homo, a primo ejectus est homo, per secundum revocatur homo. Igitur lignum vitae non est nisi in paradiso, extra inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore suo. Et credo, propter decursus aquarum viventium, quia plantatum est propter fontem, qui oritur in medio paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere, nec folia defluere possunt, sed permanet virens in perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si in singulis sibi invicem comparare volueris, videbis quam sit