comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Informa: ut qñ id ip̃m ñc tale ñc uerota¬
le atcendimꝰ qr utrũq simul ñ ualemus
Inloco ut qññc huc ñe illuc cogitationẽ
ducimꝰ. q simul ubiq cogitatione ẽe ñ
ualemꝰ. Intempore: qñ ñe p̾titañe p̃sẽtia

Expanded text:
In forma, quando idipsum nunc tale, nunc vero taIn forma, quando idipsum nunc tale, nunc vero tale attendimus; quia utrumque simul non valemus. In loco, quando nunc huc, nunc illuc cogitationem ducimus, quia simul ubique esse cogitatione non valemus. In tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ñc minus ũc ampliꝰ sapientes. Duo uͦ sũt p̃¬
cipue q̃ affectum oꝑ autis niutare solent id:
siue qr aliqͥd ꝓeuitendum fecerit inp̃titosi¬
ue aliqͥd iodinatum ꝓponat defut᷑o sece
qͣd deus de facto ũpeniteat satis euicdent᷑ os¬
tendit immutabilis iste cursus rer̃ omĩum
qui sic lege ꝑpetua pͥme institutonis moclũ
ñ pleserit Quod uͦ nil inorclĩatum ꝓponat rõ¬
nusqͥmi s̾ contradicit. semꝑgͦ inmutabilis ẽ
uoluntas dei qui nec consilium mirnt de
mnuitabilitas ce credendus est erib enu¬
modis mutabilitati subiacet humana cog¬
nitio ꝑ auĩntum ꝑ diminutionem ꝑuicissi¬
tudinem. ꝑ augñitum. ut qn cliscimꝰ qͦs ne¬
scumꝰ. uel diminut̃onem qñ qd scimꝰ obliuis¬
cim᷑. Uicisitudo autem quadriꝑtita ẽ. in
c̃entia informa. inloco. intempore. In ẽen¬
tia uicissitudinem patit᷑ humanacogni¬
tio qñ ñc hoc nẽ illud cogitamꝰ. qr simul
omĩa nr̃o sensu conp̃hende ñ possumus

Expanded text:
nc minus, nunc amplius sapientes. Duo vero sunt praecipua quae affectum operantis mutare solent, id est, sive quia aliquid poenitendum fecerit in praeterito, sive aliquid inordinatum proponat de futuro. Sed quod Deus de facto non poeniteat satis evidenter ostendit immutabilis iste cursus rerum omnium, qui sic lege perpetua primae institutionis modum non deserit. Quod vero nil inordinatum proponat ratnusquam ubi contradicit. Semper ergo immutabilis est voluntas Dei qui nec consilium mutat de immutabilis esse credendus est. Tribus enmodis mutabilitati subjacet humana cognitio, per augmentum, per diminutionem, per vicissitudinem. Per augmentum, ut quando dicimus quod nescimus. Per diminutionem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essentia, in forma, in loco, in tempore. In essentia vicissitudinem patitur humana cognitio, quando nunc hoc, nunc illud cogitamus; quia simul omnia nostro sensu comprehendere non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
nia nõ possumꝰ: Eunc eciam tempore cog¬
nitio uariat᷑ qñ ñc habitam cogitatõn¬
em intermittimꝰ. ñc intermissam it̾m re¬
sumimꝰ q eam sine intermissione ten̾e
ñ possumꝰ. s has om̃s mutabilitates
cogitio diuina ñ recipit. Non augetur
qr plena est. Neq enĩ nescire pot̾ omĩa
qui treat. qui gub̾nat quipenetrat. qui
portat omĩa. Et quiomĩb p̃ sens ẽ cdeita¬
te ab sens ẽẽ ñ pot̾ iusione. Minuiñpot̾
q aliund̃ ñ ẽ quicqͥd ẽ s icdem ip̃mqu¬
ic qͥd ẽ ab ip̃o ẽ abuno ⁊ unumtotum
id est. Quid deuicissitudine dicam. Quo¬
in uicissitudinẽ reciꝑe possit s.ap̃ia q̃ omĩa
simul ⁊ semesubunouisio nis radio cõpeeh¬
endit: simul qr omẽmẽentiam omemfor¬
mam. onũaloca omĩa cẽpora: semelqruisi¬
onem nec intunssam recr̃p. nechabitam int̃¬

Expanded text:
a consideramus. Tunc etiam tempore cognitio variatur, quando nunc habitam cognitionem intermittimus, nunc intermissam iterum resumimus; quia eam sine intermissione tenere non possumus. Sed has omnes mutabilitates divina cognitio non recipit. Non augetur, quia plena est. Neque enim nescire potest omnia qui creat, qui gubernat, qui penetrat, qui portat omnia. Et qui omnibus praesens est deitate, absens esse non potest visione. Minui non potest qui aliunde non est quidquid est, sed idemipsum quidquid est, ab ipso est, ab uno et unum totum quod est. Quid de vicissitudine dicam? Quomodo vicissitudinem recipere possit sapientia, quae omnia simul et semel sub uno visionis radio comprehendit? Simul, quia omnem essentiam, omnem formam, omnia loca, omnia tempora. Semel, quia visionem nec intermissam recipit, nec habitam inte
Abbreviated transcription (Latin):
pie dei esse diximus. quatuor cõ¬
blectitr. situm motum. spẽm
quatitatem. Sed iuhis quatuor
motum excellentiorem locum
ĩs duoiim nonest. quia uici¬
Nora uite sunt mobilia quam
ea que moueri non possunt
Motus autem quadriptitꝰ est:
ocalis. uaturalis. animalis rari¬
onalis. S motus natural loca¬
lem motum suꝑat. quia in na

Expanded text:
tiae Dei esse diximus, quatuor comtiae Dei esse diximus, quatuor complectitur, situm, motum, speciem, qualitatem. Sed in his quatuor, motum excellentiorem locum habere dubium non est, quia viciniora vitae sunt mobilia, quam ea quae moveri non possunt. Motus autem quadripertitus est, localis, naturalis, animalis, rationalis. Sed motus naturalis localem motum superat, quia in na
Abbreviated transcription (Latin):
ad habitum. utilitas uero ad ac¬
tum. quia in hoc creature uti¬
les sunt quod subiecte hom¬
ni seruiunt. et obsequium
redount. Quod autem ad ha¬
bitum ꝑtinet magis ꝓprim ẽ
et magis certum est. quam id
quod ꝑtinet ad actum. quia¬
habitum natura indidit. ac̾tũ
uõ institutio adunxit. Simu¬
Lachrum ergo decoris inmen¬
sitatem pariter et utilitatem
incognitione precedit. et ꝓptẽa¬
in cognitione prius est quia in
manifestatione est eidentius. In
hoc igitur simulachro pͥmum
uestigium contemplationis po¬
nere debemus. ut dum primũ
inquisitionis ingressum recte
tenuerimus ipso quem queri¬
inus duce in offenso pede ad re¬
liqua procedamus. Pulchre au¬
tem inquerenda sapientia ab ip̃o
sapientie simulachro inquisitio¬
nis exordium sumitur. quia ꝑ
sapientiam suam pat̃ manifestat᷑
non solum quando sapientiam
suam in carne misit. sed tunc
quoqs quando ꝑ sapientiam siã
nundum creauit. Secor treatura¬
riam quem simulachrum sapiẽ¬

Expanded text:
ad habitum, utilitas vero ad actum, quia in hoc creaturae utiles sunt, quod homini subjectae serviunt, et obsequium reddunt. Quod autem ad habitum pertinet, magis proprium est et magis certum quam id quod habitum natura indidit, actum vero institutio adjunxit. Simulacrum ergo decoris immensitatem pariter et utilitatem in cognitione praecedit, et proptin cognitione prius est, quia in manifestatione est evidentius. In hoc igitur simulacro primum vestigium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua procedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro inquisitionis exordium sumitur, quia per sapientiam suam Pater manifestatur, non solum quando sapientiam suam in carnem misit, sed tunc quoque quando per sapientiam suam mundum creavit. Decor creaturarum quem simulacrum sapien
Abbreviated transcription (Latin):
fallere. quam uĩtati testimoniũ
uet aꝑias. ut meis it̾m rõnib cõ¬
firmata. ampluis in eius clesicle¬
rio conualescas: ¶ Reminis ci
te uolo. S nec oblitum estimo
quocl paulo ande cum tu ꝓba¬
bilem & honestum amorem
commendares. clixeris non so¬
lum unicum. S & unice electũ
ẽẽ cdebere amorem. ict est in so¬
lum dilecto. & solum diligendo
constutitum: eo quod ꝑfecte lau¬
clabilis amor nõ sit uel alten cũ
solo cliligit᷑ uł qui summe clili¬
genclus nõ ẽ solus amatum. sece
S ego unice electũ & iunc̃e cdilec¬
tum̃ cliligo. S hanc huiꝰ cdilectio¬
tus ince in iuriam patior quod
solum diligeus sola nõ amon:
Nam hanc dilectionis erus arrã
qͣm michi obicis. quo̾t sint uł
certe quales. cũ quib ħ miehi
communis c̃tu ipse agnoscis:
gularis amoris potero głari.
que hoc quod tam mag̾num

Expanded text:
fallere, quam veritati testimonium vet aperias, ut meis iterum rationibus confirmata amplius in ejus desiderio convalescas. ANIMA. Meminisse te volo, sed nec oblitum existimo, quod paulo ante cum tu probabilem et honestum amorem commendares dixeris non solum unicum. sed et unice electum esse debere amorem, id est in solum dilecto et solum diligendo constitutum, eo quod perfecte laudabilis amor non sit, si vel alter cum solo diligitur, vel qui summe diligendus non est, solus amatur. Ecce igitur ego unice electum et unice dilectum diligo. Sed hanc hujus dilectionis meae injuriam patior, quod solum diligens sola non amor. Nam hanc dilectionis ejus arrham, quam mihi objicis, quot sint, vel certe quales, cum quibus haec mihi communis est, tu ipse agnoscis. gularis amoris potero gloriari, quae hoc, quod tam magnum
Abbreviated transcription (Latin):
Aspice mũdum & ommia que in eo
sunt. Multas ibi sp̃es pulcras or ille¬
celebrosas in uenis. que humanos
affectus illicunt. &r sccłm uarias ut̃e¬
tium delectationes. ad fruendum
se cdesicleria accendunt: habet aurũ.
hñt lapicles p̾ciosi fulgorem suuo.
ht decor carnis speciem. pita tape¬
tia . & uestes fucate colorem. Infimi¬
ta sunt taliaz Sed hec eur tibi emi¬
merem: Cece or tu nousti omnia.
idisti pene singla. expenta pluri¬
ma. Multa iam te uidisse recolis. &
aclhuc multa uides. in quib quoc

Expanded text:
Aspice mundum, et omnia quae in eo sunt; multas ibi species pulchras et illecebrosas invenies, quae humanos affectus illiciunt, et secundum varias utentium delectationes ad fluendum se desideria accendunt. Habet aurum, habent lapides pretiosi fulgorem suum, habet decor carnis speciem, picta tapeta et vestes fucatae colorem. Infinita sunt talia. Sed haec cur tibi enumerem? Ecce et tu novisti omnia, vidisti pene singula, experta plurima. Multa jam te vidisse recolis, et adhuc multa vides, in quibus quo
Abbreviated transcription (Latin):
suauitate ad amorem eius accen¬
dis: Cogon siquidem rõnb tuis.
illium suꝑ omĩa diligere. aquo
felicitateco huius amoris in mi¬
nuit. nisi illud qͦ sicut cet̾a ma¬
nus tue consolationis abstergat
Hiducialiter tibi ꝓmittõ in
hoc amore nicħ ẽe quol iure
clisplicere debeat: & tamẽ ne ma¬
gis iudear credulitatem tuam.

Expanded text:
suavitate ad amorem ejus accendis. Cogor siquidem rationibus tuis illum super omnia diligere, a quo felicitatem hujus amoris imminuat, nisi illud quoque sicut caetera manus tuae consolationis abstergat. HOMO. Fiducialiter tibi promitto in hoc amore nihil esse, quod jure displicere debeat, et tamen ne magis videar credulitatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
nis naturalis appetitus naturalit̃ si¬
bi Patam inuenit alimoniam neq
umqͣm omnino hoc fieri contingat
ut quod inuno natura appetit in al¬
terao natura non hãt: Similit cũ motꝰ
et increm̃tum ita uarie ⁊ dissimiliter
foris currentia nusqͣm tam̃ confundãt
ordinem qͦmͦ negare possumus intͥ
ẽẽ dispositionem. Dubitarig ñ pot̃
rerum omnium euentꝰ ⁊ ꝓuidentia
sua p̃uenit. ⁊ sapientia disponit.
nus inquam.Nam ⁊ hoc quoq nat᷑a
ip̃a decet. unum scilicet ẽẽ rerum om¬
nium opificẽ unumẽe rectorẽ. Nam
si diu̾sa intꝰ consilia p̃sidentiũ ẽent
ip̃i se foris rerum cursus ab inuicen
aliqũ diuident. Nunc aũt omnia
dum sic concordit̃ ad unum finẽ tur¬
runt ꝓfecto indicãt. quia unus fons
⁊ origo iñ ꝓcedũt / S qr unũ diu̾sis¬

Expanded text:
nis rationalis appetitus naturaliter sibi praeparatam invenit alimoniam; neque unquam omnino hoc fieri contingat, ut quod in uno natura appetit, in altero natura non habeat? Similiter cum motus et incrementum ita varie et dissimiliter foris currentia, nunquam tamen confundant ordinem; quomodo negare possumus intus esse dispositionem? Dubitari igitur norerum omnium eventus et providentia sua praevenit, et sapientia disponit. nus inquam. Nam et hoc quoque natura ipsa docet: unum scilicet esse rerum omnium opificem; unum esse rectorem. Nam si diversa intus consilia praesidentium essent, ipsi se foris rerum cursus ab invicem aliquando dividerent. Nunc autem omnia dum sic concorditer ad unum finem currunt, profecto indicant quod unus est fons et origo unde procedunt. Sed quia unum di
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ⁊ unũ identitate. Unũ collectione
est quemadmnos cum gregẽ untm
dicimus in quo multa sunt animalia.
Unum compositione ẽ quemadmodũ
cum corpꝰ unum dicimꝰ in qͦ multast̃
menbͣ. Unum similitudine quemad¬
modũ cũ nocẽ unam dicimꝰ q̃ a multis
ẽ ꝓlata. S horum omnium nicħ uere
unum dicta sunt. q quodamin ad u¬
nitatẽ accedunt. fas ergo ñ ẽ ut existi¬
metꝰꝰ creatorẽ rerũ aut colectione di¬
u̾sorum. aut cõpositione parcium aut
similitudine plurũ unũ ẽẽ cũ illũ etiã
quod in nob̃ rationale ẽ. hoꝵ omnium
compositum cernit᷑ ñ rationale. sed
ratio nali conuctum cẽ ipã nr̃a ratõne
cobat᷑. Si gͦ nr̃m rationale uere unũ ẽ
quantomagis creator eiꝰu̾e inꝰ eẽ credẽdꝰ
est. uere autem unum ẽ ꝙ eentialit̃ unũ
est. cuitotũẽ unumẽe ⁊ simplex ẽẽꝙ
est. Quicquid gͥ uere unum ẽ simpler
S⁊ in partelomnino aliqͣs separariñ¬
considerar nos oportet quod quedam

Expanded text:
tia, et unum identitate. Unum collectione est quemadmodum cum gregem us unum in quo multa sunt animalia. Unum compositione, quemadmodum cum corpus unum dicimus, in quo multa sunt membra. Unum similitudine, quemadmodum cum vocem unam dicimus quae a multis est prolata. Sed horunum dicta sunt; quia quodammodo ad unitatem accedunt. Fas ergo non est ut existimemus Creatorem rerum, aut collectione diversorum, aut compositione partium, aut similitudine plurium unum esse, cum illud etiam quod in nobis rationale est, horum omnium compositum cernitur, non rationale sed rationali conjunctum esse ipsa nostra ratione comprobatur. Si ergo nostrum rationale vere unum est, quanto magis Creator ejus vere unus esse credendus est? Vere autem unum est, quod essentialiter unum est, cui totum est unum esse, et simplex esse quod est. Quidquid igitur vere unum est simplex est, et in partes omnino aliquas sepconsiderare nos oportet quod quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ere. discant qͣntas pro sua salu¬
te. cdebeant creatori grãs refer¬
re. Ratio siquiclem diuine dis¬
pensationis adnr̃e salutis au¬
gm̃tum. &r glorificacionis ddoeu¬
mentũ hoc exigebat. nt sicut
in uita bestiarum dliscimus
summã felicitatem nõ eẽhis uti.
ita quoꝙ inuita malor homi¬
num discamus. nec eẽ summã
felicitatem istis clominarusi¬
militer gͥbonis ac malis ista cõ¬
cecdi &ebuerunt qr aliter bom
potiora sͥ seruari nõ crederent
nisi ista tam malis quã bons
comunia eẽ uident. Nichil igt¬
ti amplius cle societate aut̃
felicitate malors cõqueraris.
Nec icleo in priuilegium sin¬
garis amoris tecum ascribẽdoᷤᷤ¬

Expanded text:
ere, discant quantas pro sua salute debeant Creatori gratias referre. Ratio siquidem divinae dispensationis ad nostrae salutis augmentum et glorificationis documentum hoc exigebat, ut sicut in vita bestiarum dicimus summam felicitatem non esse his uti, ita quoque in vita malorum hominum discamus nec esse summam felicitatem istis dominari. Similiter igitur bonis ac malis ista concedi debuerunt, quia aliter boni potiora sibi servari non crederent, nisi ista tam bonis quam malis communia esse viderent. Nihil igitur amplius de societate aut felicitate malorum conqueraris, nec ideo in privilegium singularis amoris tecum ascribendo
Abbreviated transcription (Latin):
pientiã hũisse oportet conficeam᷑.
Ham si aliqñ sine sapiensia fus¬
se dicitur. quis eum post modũ
sapientẽ fecit aut aquo sapien¬
tiam accepit nullo modo inueni¬
tur. Iñ ihoc ad̾ surdissimũ ut ⁊¬
ab omni ratione alienũ. credere
eum qui ẽ fons ⁊ origo omnis sa¬
pientie. aliqñ sine sapientia ex¬
quia semꝑ sapientiam hũit. qui¬
nuit. Semꝑ cum illo sapĩa. quia
genita se agignente ñ diuidit.
Semꝑ genita ẽ ⁊ semꝑ giguitur.
ñ cũ gignit᷑ inchoans. nec cũ geni¬
ta ẽ cessans. Semꝑ gignitur. quia
genuit pat̾ ẽ. qͥ genitꝰ ẽ filiꝰ ẽ. Et
qr qui genuit sẽꝑ genuit etnus
pat̾ ẽ. Et qr qui genitꝰ ẽ sẽꝑ genit᷑¬

Expanded text:
pientiam habuisse oportet confiteamur. Nam, si aliquando sine sapientia fuisse dicitur, quis eum postmodum sapientem fecerit, aut a quo sapientiam acceperit nullo modo invenitur, cum et hoc absurdissimum sit, et ab omni ratione alienum credere, eum qui est fons et origo sapientiae, aliquando sine sapientia exquia semper sapientiam habuit; semnuit. Semper cum illo sapientia, quia genita se a gignente non dividit. Semper genita est, et semper gignitur, nec cum gignitur inchoans, nec cum genita est cessans; semper gignitur, quia genuit, Pater est: qui genitus est, Filius est. Et quia qui genuit semper genuit, aeternus est Pater. Et quia qui genitus est semper genit
Abbreviated transcription (Latin):
placeat sͥ in illa. absit ab intel¬
ligat. quin potius omnia oꝑa
sua ñ nisi ꝓpt̃ illã amat. ꝓpt̃ea
enĩ dix hic ẽ filiꝰ meus dilectꝰ in
qͦ mͥ complacui ñ ĩ tra aũ ĩcelo.¬
ñ ĩ sole:⁊ luna. ⁊ stell. ñ etiã ĩ an¬
głis ⁊ q̃ excellentissima st̃ ĩ crea-¬
turis. qr ⁊ ista sisuo m placita st̃
Tanto enim ampliꝰ amore suo dig¬
na st̃. qͣnto uicimiꝰ ad eius simili¬

Expanded text:
placeat sibi in illa, absit ab intelligat, quin potius omnia opera sua non nisi propter illam amet! Propterea enim dixit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ; non in sole aut in luna et stellis; non etiam in angelis, et quae excellentissima sunt in creaturis; quia et ista si suo modo placita sunt, Tanto enim amplius amore suo digna sunt, quanto vicinius ad ejus simili
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a unũ st̃ pat ⁊ filiꝰ ⁊ amor
prĩs ⁊ filui. itaqͦ uoluntate
⁊ amore. unũ ñ ẽẽ ñ pꝰst̃. Uno amo¬
re se diligt. quia unũ st̃. nͨ aliũ
ẽ qͣd qͥsq amat inalt̃o. qͣm qd̾
quisq amat in se ip̃o. qr ñ aliũ
ẽ qͥd quisq ẽ. qͣm quod alt̃ est.
Quod aũt pat dilig̃ in filio.
Hidẽ filiꝰ diligit inse ip̃o. ⁊ qͦd

Expanded text:
natura unum sunt Pater et Filius, et amor Patris et Filii, ita quoque voluntate et amore unum non esse non possunt. Uno amore se diligunt, quia unum sunt; nec aliud est quod quisque amat in altero, quam quod quisque amat in seipso; quia non aliunde est quod quisque est, quam quod alter est. Quod Pater diligit in Filio, hoc idem Filius d
Abbreviated transcription (Latin):
postremosi unus ⁊ idem amor
est quo quisq amat se ip̃m. ul
adinuicem quisq alium. S h
faciliꝰ inuenimꝰ. si ea que iam
dicta sunt ad memoriã reuoca¬
mus. Insupͣdictis enĩ rationib
asseruimus quod d̃s prima causa
est ⁊ origo bonoꝵ omniũ. Eo aũ
qui fons ẽ ⁊ principium om̃iũ
excellentius bonum nullum
titudo aũt nusqͣm rectiꝰ qͣm insũ¬
mo bono collocat᷑. d̾s gͥ solꝰ et¬

Expanded text:
quod unus et idem amor est quo quisque amat seipsum, vel ad invicem quisque alium. Sed haec facilius inveniemus, si ea quae jam dicta sunt ad memoriam revocemus. In supradictis enim rationibus asserimus, quod Deus prima causa est et origo bonorum omnium. Eo autem qui fons est et principium omnium excellentius bonum nullum titudo autem nusquam rectius quam in summo bono collocatur. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
scĩam. Sic̃ ẽ scĩa agricolandi. scĩa
cexendi. scĩa pinsendi. ⁊ cet̾e hiuimõi.
i prsus peritia iudicat᷑. inutit nͥ cõ¬
seqͣt in oꝑe fructꝰ ucilitatis. Qd̾
si de sapientia d̃ĩ dicit᷑. iã nimirũ
opꝰ factori suo añfert᷑. Proptẽa di¬
c̃ẽ dũ ẽ sapientiã semꝑ p̃ciosiorẽ

Expanded text:
iam. Sicut est scientia colendi; scientia texendi, scientia pingendi, et caeterae hujusmodi, ubi prorsus peritia judicatur inutilis, nisi consequatur in opere fructus utilitatis. Quod si de sapientia Dei dicitur, jam nimirum opus factori suo antefertur. Propterea dicendum est sapientiam semper pretiosiorem
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ. t ip̃a tota ẽ desidiũ. lux
aspectꝰ ẽ tam desid̾abił ut ocłos
dei delectare possit simplex et
pfecta. ñ redundans ⁊ plena.
dicipsit inquirat᷑. Dictũ ẽ autẽ
ꝙ pat᷑ amat filiũ Restat gͦ ut¬
cõsid̃emꝰ si parim oici possit qd

Expanded text:
verum; et ipsa tota est desiderium. Lux aspectus est tam desiderabilis, ut oculos Dei delectare possit; simplex et perfecta, non redundans et plena, dici possit inquiratur. Dictum est autem quod Pater amat Filium. Restat ergo utconsideremus, an pari modo dici poss
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs̃ ille aqͦ genitꝰ ẽ. ueq it̃ ille qui
agignente ⁊ genito ꝓcedit. ille eẽ
pot qui ẽ gignens uł genitꝰ mex¬
pugnabili ratione u̾itatis cogun
indeitate et ꝑsonarum trinitatẽ
⁊ substatie unitatẽ cognosc̃e. Tri

Expanded text:
esse a quo genitus est, neque item ille qui a gignente et genito procedit ille esse potest qui est gignens, vel genitus, ipugnabili ratione veritatis in Deo et personarum Trinitatem et substantiae unitatem cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝓpendi possunt
pulcritudine carũ qͣm potumꝰ
nõ quom debuiꝰ loquuti sum̃
nunc restat ut ad cõsid̾andã ear̃¬
dem utilitatem tͣnseamꝰ. Utilitas
rerum qͣtuor complectit᷑. necessa¬
ria. commoda. congrua.⁊ grata.
Necessariũ unicuiq rei ẽ q̃uomi
nus rp̃a subsistere cõmode ñ pot̃.
ut pote miictri hominis paius
et aqua. inuestitu lanea. siue pel¬
licca aut quelibet eimodi indum̃ta.
Comi olum est qd̾ licet aliqn
amplĩ delectet. sine ip̃o tamnĩ uita
puci pot̾. ut pote inuictu homi¬
nis poculum uni. ⁊ esus carniũ.
iuestitubissus ⁊ sericum uelqd̾¬
tibst: aliuid mollꝰ indum̃itum. Ap¬
tum ⁊ cogruum ẽ quodlicet uren

Expanded text:
tis perpendi possunt.pulchritudine earum quomodo potuimus non quomodo debuimus locuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, commoda, congrua et grata. Necessarium unicuique rei est, sine quo ipsa subsistere commode non potest, utpote in victu hominis panis et aqua, in vestitu lanea sive pellicea, aut quaelibet ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ipso tamen vita duci potest, utpote in victu hominis, poculum vini et esus carnium; in vestitu byssus et sericum, vel quodlibet aliud mollius indumentum. Aptum
Abbreviated transcription (Latin):
lium copia aliqͣ in parte defes¬
tum sentiret. que ob id maxi¬
me instituta ẽ ut mestimabilẽ
et̃norum bonoꝵ affluentiam nũ¬
tiaret. hoc est quod diximus cur
deus illa etiam creare uoluit que
humanis u sibꝰ necessaria ñ ẽẽ p̃¬
uidit. Si enumn sola necessariatri¬
bueret. bonitas quidẽ ẽẽt. s duic
ñ e̾et. Lum uõ necessariis etiam cõ¬
moda adiungit diuitias bonita¬
tis sue ostendit. Cum aũt cõmo¬
da cõgrius suꝑ additis cumulãt.
abundantia diuitiar bonitatis
eus demonstrat᷑. S dũ postrems
congrius etiam grata adicit.

Expanded text:
lium copia in parte aliqtum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa etiam creare voluit, quae humanis usibus necessaria non esse praevidit. Si enim sola necessaria tribueret; bonus quidem esset, sed dives non esset. Cum vero necessariis etiam commoda adjungit, divitias bonitatis suae ostendit. Cum autem commoda congruis superadditis cumulantur, abundantia divinae bonitatis ejus demonstratur. Sed dum postremo congruis etiam grata et
Abbreviated transcription (Latin):
similitudini creatoris apropĩ¬
quat tanto uicinius creatorem
suum declarat. Illud ergo ii¬
sibile simulachrum inuisib¬
le exemplar prius ostendere
debet. quod diuine similitu¬
dinis imaginem ꝑfectius inse
expressam retinet.Inmensitaᷤᷤ
autem creaturarum magis ad
essentiam. decor uõ creaturarũ
magis ꝑtinet. ad formam. Es¬
sentia uero absq forma consi¬
derata informitas est. Quod
autem informe est in hoc qui¬
dem quod est deo simile est.
Sed in hoc quod forma caret
a deo dissidet. Quod uero for¬
matum est magis deo simile
est quam id quod formam
non habet. Unde constat qd̃
plus euidens sumulachrum
est decor creaturarum que ad
solam spectat essentiam. Itẽ
decor creaturarum propter
formam naturalem ꝑtinet

Expanded text:
similitudini Creatoris appropinsimilitudini Creatoris appropinquat, tanto evidentius Creatorem suum declarat. Illud ergo visibile simulacrum, invisibile exemplar prius ostendere debet, quod divinae similitudinis imaginem perfectius in se expressam retinet. Immensitas autem creaturarum magis ad essentiam; decor vero creaturarum magis pertinet ad formam. Essentia vero absque forma considerata, informitas est. Quod autem informe est, in hoc quidem quod est, Deo simile est; sed in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod formam non habet. Unde constat quod plus evidens simulacrum est decor creaturarum, quae ad solam spectat essentiam. Item decor creaturarum propter formam naturalem pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
nerenitrib inuisibilib inexordis
enumeratis et trib itidẽ nisibilibꝰ
contra hec dispositis ratus sum
hunc ẽẽ competentissimum narrõ¬
di ordiuem. ut prius ipsorum in¬
sibilium aliquam noticiam in
medium afferrem. ac si deinde
quasi reserato contemplationis
adito ꝑ inuestigationem muisi¬
bilium ꝓcederem. postquam
igiturhis que de usibilibus
dicenda erant finem fecimus
urnc quomodo uel quo ordine
ꝑ hec ad uisibilia ascendatur.
mus inuisibilia. potentiam sa¬
nitione occurrat. Et credo qd
illud inusibile prius in con¬
templatione comprehendit᷑
quod in suo usibili simulacro
expressius et manifestius de¬
claratur. Simulacra autem
iuisibilium ipsa insibilia di¬
cuntur. ut pote inuisibilis
potentie simulachrum est
creaturarum immensitas. Ir¬
uisibilis sapientie simulachrũ
est creaturarũ. decor. Innisibił
benignitatis simulachrum est
creaturarum utilitas. Omis
autem creatura quanto uiciꝰ

Expanded text:
nerem, tribus invisibilibus in exordio nerem, tribus invisibilibus in exordio enumeratis; et tribus itidem visibilibus contra haec dispositis, ratus sum hunc esse competentissimum ordinem narrandi, ut prius ipsorum visibilium aliquam notitiam in medium afferrem; ac sic deinde quasi reserato contemplationis aditu, per investigationem invisibilium procederem. Postquam igitur iis quae de visibilibus dicenda erant finem fecimus, nunc quomodo vel quo ordine per haec ad invisibilia ascendatur, mus invisibilia, potentiam, sanitione occurrat. Et credo quod illud invisibile prius in contemplatione comprehenditur, quod in suo visibili simulacro expressius et manifestius declaratur. Simulacra autem invisibilium ipsa visibilia dicuntur, utpote invisibilis potentiae simulacrum est, creaturarum immensitas. Invisibilis sapientiae simulacrum est, creaturarum decor. Invisibilis benignitatis simulacrum est, creaturarum utilitas. Omnis autem creatura quanto vicinius
Abbreviated transcription (Latin):
nuiores sunt litt̃e q̃ expͥmunt᷑. Nã
et informandis uestib hii quinimis
pulctudinẽ diligũt sepe utilitatẽ
ꝑdunt. ⁊ quiutilitatẽ cõseruare cu¬
puint pulcritudinẽ hre ñ possũt.
Sed inoꝑe dei nec multitudo mag¬
nitudiẽm minuit. nec magnitudo
multitudinẽ stringit. neq simul
uel multitudo uł magnitudo pul¬
critudini offuit neq pulcritudo uti¬
litatẽ ꝑdit. tollit. s sic facta sunt om¬
nia qͣsi facta sint singula ut cum
uniu̾sa aspexeris. singula mireus.
hec de uisibilib dicta alicui fortas¬
sis quantum ad compendium trac¬
tandi ꝑtinuit. plurima uidebunt.
S attend̾e debet quod tam oposa
mat̾ia ñ facile paucis u̾bis expli¬
catur. Namcũ dicat apłs quod
manifestant᷑ ca q̃ inuisibilia st̃
indeo. necesse ẽ ut quisquis ꝑ ui¬
sibilia adagnitionẽ inuisibiliũ
ꝑuenire desidat. pꝰ ip̃a uisibilia
agnoscat. Propt quod ⁊ egocum
hec ꝓposse in eo muestigare ꝓpo¬

Expanded text:
miores sunt litterae quae exprimuntur. Nam miores sunt litterae quae exprimuntur. Nam et in formandis vestibus, ii qui nimis pulchritudinem diligunt, saepe utilitatem perdunt; et qui utilitatem conservare cupiunt, pulchritudinem habere non possunt. Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, nec magnitudo multitudinem stringit, neque simul vel multitudo vel magnitudo pulchritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint singula, ut cum universa aspexeris, singula mireris. Haec de visibilibus dicta alicui fortassis quantum ad compendium tractandi pertinuit plurima videbuntur, sed attendere debet quod tam operosa materia non facile paucis verbis explicatur. Nam, cum dicat Apostolus, quod manifestantur ea quae invisibilia sunt in Deo , necesse est ut quisquis per visibilia ad agnitionem invisibilium pervenire desiderat, prius ipsa visibilia agnoscat. Propter quod et ego cum haec pro posse meo investigare propo
Abbreviated transcription (Latin):
ec deutilitate creaturarum
breuit dicta sufficiant. S libet
adhuc ad cumulũ diuine laudis
paulispattend̾e. quam mire tria
Hec simul in oꝑe suo cõsecrau̾it
deus. Quod quãta admiratiõe
dignũ sit. sic faciliꝰ fortasse agno¬
cimus. si pꝰ hec qͣlit̃ in oꝑe huma¬
no simul ẽẽ ñ possũt consid̾emꝰ
Lerte homo cum multa facere
desid̾at magna facͣe ũ pot̾. quia¬
tanto minus pualet insingulis. qͣn¬
to plura sũt ꝑ q̃ intentionis sue co¬
natꝰ diuidit. Rursum cum ad mag¬
nitudinẽ nicit᷑ amultitudine retar¬
datur. quia multis p̾stare ñ sufficit.
uires q̃s ad uniꝰ rei effecꝰtũ specialit̃
effundit. Simili mͦ minor diligen¬
tia decori opis impẽdit᷑. quociẽs ad
multitudiẽm solã siue ad magni¬
tuduĩe ꝑficiendã animus occupat᷑.
uidemꝰ qr scriba eas figuras que ex¬
iles sũt ꝓuitiꝰ format in magnus
figurandis ꝓpensuis desudat. et ca¬
lamꝰ qͣnco uelociꝰ trahit᷑. tanto defor¬

Expanded text:
ec de utilitate Scripturarum breviter dicta sufficiant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potestanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem perficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras quae exiles sunt, promptius format, in magnis figurandis propensius desudat, et calamus quanto velocius trahitur, tanto defor
Abbreviated transcription (Latin):
di. Gratum ẽ eimõi quod adusis
quide habileñ ẽ. ⁊ tam̃ ad spectã¬
dumẽ delectabile qualia sunt
fortasse queda mherbarũ genera.
et bestiarum uolucrum quoꝙ
et piscium ⁊ queq similia. Sed
dignum ualde inquisitione est
quare d̃s hec creature uoluit q̃
usui hominis ꝓpt̃ qͥm ouũa feẽ
ñ necessaria fore p̾uidit. S hoc
citiꝰ aguoscit᷑ si causa ⁊ modus
humane conditiouis attenoat᷑.
Deus hominẽ ꝓpt̾ se fec̃ cuncta
alia ꝓpt̃ hominẽ fec̃. Propt̃ se
fecit hominẽ. ñ qd̃ ip̃e indigeret
homine sut homin qr melꝰ da¬
re nil potuit. se ip̃m fruendum
daret. Alia uõ creatura sic factaẽ
nit et subiecta hominiẽet ꝑ cõ¬
dicionem et deseruiret adutilita¬
te. homo ergo qͣsi in quooã medio

Expanded text:
. Gratum est ejusmodi, quod ad usum quidem habile non est; et tamen ad spectandum delectabile, qualia sunt fortasse quaedam herbarum genera et bestiarum, volucrum quoque et piscium, et quaevis similia. Sed dignum valde inquisitione est, quare Deus haec creare voluit, quae usui hominis propter quem omnia fecit non necessaria fore praevidit? Sed hoc citius cognoscetur, si causa et modus humanae conditionis attendatur. Deus hominem propter se fecit, cuncta alia propter homines condidit. Propter se fecit hominem, non quod ipse indigeret homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio
Abbreviated transcription (Latin):
nusqͣm comp̃hendipõꝙ  retereã cum di¬
uͥne uirtutis effectꝰ im qͣm de ẽẽ cernimꝰ
cureaudem dei uirtutem omĩb in ẽere¬
b dubitemus: siauutẽ deiuirtus ubiq
est cum alia ñ sit dei uirtus qͣm deus
constat qr nusqͣm deus de est. Neq emĩ
ut homo. ad oꝑandum aliena uirtute
deus indiget: ꝙ homo alieno sepe ad¬
mini sulo ꝑficit qͦd facere ꝓpͥa l̾rtrite
ñualet. Unde scđm quandam loquenin
consuetudinẽ illic hono aliq̃n oꝑ ari
dicit᷑ ubi ꝑsemet ip̃m absens ẽe ñ dubs¬
itat᷑ quẽ ad modũ cum rex inciuitaice
eminus positam. ł uirgam extendit
uł lapidem iacit. ⁊ tangere r quicqͥd
uellapis uel uirga terigerit. Multa qͥdẽ
sunt calia. seishorum ommũnichil
ꝓpͥe dicit᷑ qr alti tribuit᷑ qͦd alter oꝑa¬
tur. deus autẽ quiꝑsemet ip̃m cuncta
te querat quomͦ diuina ẽentia que sĩplex
c̃ ubiq ẽe possit. sciat qͦd alit̾ sp̃e simplex cłr

Expanded text:
rea cum divinae virtutis effectus nusquam deesse cernimus, cur eamdem Dei virtutem omnibus inesse rebus dubitemus? Si autem Dei virtus ubique est, cum alia non sit Dei virtus quam Deus, constat quod nusquam Deus deest. Neque enim ut homo ad operandum aliena virtute Deus indiget, quia homo saepe alieno adminiculo perficit, quod facere propria virtute non valet. Unde secundum quamdam loqonsuetudinem, illic homo aliquando operari dicitur, ubi per semetipsum absens esse non dubitatur, quemadmodum cum rex in civitate eminus positam, vel virgam extendit, vel lapidem jacit, et tangere dicitur quidquid vel lapis, vel virga tetigerit. Multa quidem sunt talia, sed horum omnium nihil proprie dicitur, quia alteri tribuitur quod alter operatur. Deus autem qui per semetipsum cuncta te quaerat, quomodo divina essentia quae simplex est ubique esse possit, sciat quod aliter spiritus simplex dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quiequid enim ꝑincrem̾tum trescit am¬
plius aliqͥd semet ip̃o accipit. Quic qͥd autẽ
p̃ter id qd insemet ip̃o ht̃ aliqͥd accipit. ali¬
at. Nonpot̾ gͥ cresc̾e qui semet ip̃o ampleꝰ
nil pot̾ reciꝑe. neq minuipot. Reqͥd entm
restat. ut ostendamꝰ qualit̾ diuine nat᷑e ñ
conueniat. Et qr alia ẽ alt̾atio corpoꝵ alia
alt̾atone orpoꝵ młta disserere. Breuit tam̃
eam atcingimus. ut competentius adalt̾a¬
t̃onem sp̃uum ꝑuemam᷑. Altat̾o corpoꝵ fit
intnͣs positione partium. ⁊ urtissitudine

Expanded text:
Quidquid enim per incrementum crescit, amplius aliquid semetipso accipit. Quidquid autem praeter id quod in semetipso habet, aliquid accipit, aliat? Non potest igitur crescere qui semetipso amplius nil potest recipere, neque minui potest. Quidquid enim restat, ut ostendamus qualiter divinae naturae non conveniat. Et quia alia est alteratio corporum, alia alteratione corporum multa disserere. Breviter tamen eam attingimus, ut competentius ad alterationem spiritum perveniamus. Alteratio corporum fit in transpositione partium, et vicissitudine
Abbreviated transcription (Latin):
et tamen summe unum non sunt.sic̃
anunc que unum sunt ẽentialit. s u¬
num ñ sunt inuariabilit᷑. Quod aũt
uere et summe unum ẽ ẽentialiter
et inuariabilit unumest. Restat gͦ
ut si dm̃ uere unũ ẽe credimꝰ. utrum¬
ne tiam summe unus dici possit inqͥ¬
ramꝰ. Qd̃ tũc ueratit ostendimꝰ. sie ũ
ꝯmino inuariabilẽ ẽẽ comꝓbamus.
S quia lcire ñ possumꝰ quom d̾̃s in¬
uariabił sit n pri agnoscamꝰ quot
modis res quelib uariari possit pͥmũ
nos oꝑtet omnes mutabilitatis modo
co. forma. ⁊ tenpore. Localit̾ nuitat᷑ res que¬
ubi fuit. ⁊ ubi. ⁊ ubiñfuit ẽe incipit. ⁊ estex

Expanded text:
et tamen summe unum non sunt, sicut animae quae unum sunt essentialiter, sed unum non sunt invariabiliter. Quod autem vere et summe unum est, essentialiter et invariabiliter unum est. Restat ergo ut si Deum vere unum esse credimus, utrumne etiam summe unus dici possit, inquiramus. Quod tunc veraciter ostendimus, si eum omnino invariabilem esse comprobamus. Sed quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modosco, forma, et tempore. Localiter mutatur res quaeubi fuit, et ubi non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sełm alterationem aliqͥo qͣc pͥus hũit alit
hr̃e incipit qmͣ prius bũit. Mutatio sccłm
tempus exluob p̾cedentib nascit᷑. qr nichil
temꝑalit̾ mutari pot̾. qd̃uel formalit̾ non
mutet᷑ uel localit̾. Ancle euident̾ colligit᷑
Qd un miͥtabile omĩnõẽquicqͥd neq forma
neq locomutaripot. Sigͥ dmneq forma
neq lo co rautariposse cõstit̾it. inmiutabilẽ
omĩno c̃ẽ dubiũ ñ erit. Iocalem autem mit¬
queun sensus omĩs doloris retorquet᷑ qd̾
ꝯmino l̃i fieret surms ⁊ idemubic cliffus
pome qdrerit corxꝰ diffundit᷑ dignũ no ẽ
in ille uatoe sp̃c quionũa regit :⁊ possilet
iio aliquo inloco coartari. ⁊ ulomĩiapoti
implere credat. Ham⁊ ip̃iter̾ mot qͥ tam
tepco  tam rouabiliubiq in ocleramine
cursunt uitam intͥnsecus nouẽtem ẽ os¬
denduir:. Iec tam̃ ullo mͦ crerlenclũe pdsic¬

Expanded text:
secundum alterationem aliquid quod prius habuit aliter habere incipit, quam prius habuit. Mutatio secundum tempus, ex duobus praecedentibus nascitur, quia nihil temporaliter mutari potest, quod vel formaliter non mutetur, vel localiter. Unde evidenter colligitur quod immutabile omnino est quidquid neque forma neqneque loco mutari posse constiterit, immutabilem omnino esse dubium non erit. Localem autem muquem sensus omnis doloris retorquetur, quod omnino non fieret, si unus et idem ubique per omne quod regit corpus diffunditur, dignum non est ut ille Creator qui omnia regit et possidet, uno aliquo in loco coarctari, et non omnia potius implere credatur. Nam et ipsi rerum motus, qui tam certo et tam rationabili ubique moderamine currunt, vitam intrinsecus moventem esse ostendunt. Nec tamen ullo modo credendum es
Abbreviated transcription (Latin):
formationẽ figurar̃ cõmẽdet alt̃
uerol aud. sensũ ⁊ significationẽ:
Bonũ ͦ ẽ assidue cõtemplari. et
admirari opa diuina. S ei qͥrer̃
corpotaliũ pulctudine in usum
nouit uert̾e spũalem. Nam⁊ ĩo
scriptura tantoꝑe uos ad consid̃an¬
da mirabilia dei excitat. ut ꝑea q̃
foris ceruimꝰ intͥ adagnitioem ue¬
ritatis ueniamꝰ. Uñ psalmista qͣsi ꝓ
magno aliquo se iam et hoc fecisse
cõmemorat. ⁊ adhuc faturũ ꝓmit¬
tit dicens. Memor fui dierũ anti¬
quoꝵ meditat᷑ sũ ĩ omnibꝰ oꝑibꝰ tu¬
is et inadinuentionibꝰ tuis exer¬
cebor. Hinc ẽ etiam qd̃ quibꝰdam
ignorantibꝰ creatorẽ suum et cul¬
tũ dõ debitũ idolis exhibentibꝰ ĩ
ysaia dicit᷑. Quis mensus ẽ pugil¬
lo aqͣs. et celos palmo pondauis
Quis appendit trib digitis mo¬

Expanded text:
formationem figurarum commendet; alter formationem figurarum commendet; alter vero laudet sensum et significationem. Bonum ergo est assidue contemplari et admirari opera divina, sed ei qui rerum corporalium pulchritudinem in usum novit vertere spiritualem. Nam et Scriptura tantopere nos ad desideranda mirabilia Dei excitat, ut per ea quae foris credimus intus ad agnitionem veritatis veniamus. Unde Psalmista, quasi pro magno aliquo se jam et hoc fecisse commemorat, et adhuc facturum promittit, dicens. Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor . Hinc est etiam quod quibusdam ignorantibus Creatorem suum, et cultum Deo debitum idolis exhibentibus in Isaia dicitur: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit trib
Abbreviated transcription (Latin):
exultabo. Quam magnifica¬
tusunt oꝑa tua dñe nimis ꝑ¬
funde facte sunt cogitatio¬
nes tue. Uir insipieus ñ cog¬
noscet. ⁊ stultus nõ intelliget
ec. uniuersus em̃mundꝰ iste
sensibilis quasi quidã liberẽ
scriptꝰ digito dei. hoc est. uirtu¬
te diuuna creatꝰ. et singulecre
ature quasi figure quedam sunt.
ñhumano placito inuente. s di¬
umo arbitrio institute admani¬
Quemadinos aũt siillitatꝰ quis
aꝑtũ librũ uideat. Figas aspicit.
litt̾as ñ cognoscit. itastultꝰ et ani¬
mal homo quiñ ꝑcipit ea q̃ dei
sunt. inuisibilib istis creaturis
rationẽ: Qui aũt spiritalis ẽ. et
omnia diiidicare pot̃. in eo qͥdẽ
qd foris consid̾at pulctudinem
opis uitus concipit quai miran
nemo ẽ cui oꝑa dei mirabilia nõ
suit.Dum ineis et insipiens solã
mnitat sp̃em. Sapiens aũt ꝑ id qd̾
fors indet ꝓfundã mirat᷑ diuine
sapientie cõgitationẽ. Ueluo sũ
aua cadẽq script᷑a alt̃ colorẽ seu

Expanded text:
exsultabo. Quam magnificaexsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec . Universus enim mundus iste sensibilis quasi quidam liber est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, et singulae aturae quasi figurae quaedam sunt non humano placito inventae, sed divino arbitrio institutae ad maniQuemadmodum autem si illiteratus quis apertum librum videat, figuras aspicit, litteras non cognoscit: ita stultus et animalis homo, qui non percipit ea quae Dei sunt , in visibilibus istis creaturis rationem. Qui autem spiritualis est, et omnia dijudicare potest, in eo quidem quod foris considerat pulchritudinem operis, intus concipit quam nemo est cui opera Dei mirabilia non sunt, dum in eis insipiens solam miratur speciem. Sapiens autem per id quod foris videt, profundam rimatur divinae sapientiae rationem: veluuna eademque Scriptura alter colorem seu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃. Et ita incetis ĩnumabilibus
infinita innumerabilia.
facere ñ poruit. Quanta tam̃:
Metite moles moutium tractus
fluminum. spacia campoꝵ alle¬
fudinẽ celi ꝓfunditatẽ abyisi.
Miraris quia deficis s meliꝰde¬
ficiendomiraris. Meditantib
de creaturat̃ ĩmensitate q̃si se¬
minariũ qd̾dam iccimꝰ. nunc
Ad conceplandam earum pul¬
critudinem transeamꝰ.¬
omĩs ear̃dem decor consistit. s
est in situ. in motu. in sp̃e. in
qualitate. Que quidẽ siquis
inuestigare suffic̃et. mirabilẽ
ineis sapientie dei luc̃e inueni¬
ret. Et hec utinam ego tã pos¬
sem subtilit̾ ꝑspic̃e. tam cõpe¬
tenter enarrare qͣm possumar¬
dent dilig̃e. Delectat enim me
quia ualde dulce ⁊ iocundum
ẽ. de his reb frequent ag̃e uͥ
simul ⁊ ratione eruditur sẽsꝰ.
⁊ suanitate delectat᷑ animꝰ. et
emulatione excitatur affectꝰ:
ita ut cum psalmista stupentes
et aminirantes clamemus. qͣ
lectasti me domine in factu¬
ratua ⁊ in opib manũ tuar̃

Expanded text:
potest? et ita in caeteris innumerabilibus infinita innumerabilia. facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de creaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemplandam earum pulchritudinem transeams earumdem decor consistit. Hoc est in situ, in motu, in specie, in qualitate. Quae quidem si quis investigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei lucem inveniret. Et hoc utinam ego tam possem subtiliter perspicere, tam competenter enarrare, quam possum ardenter diligere. Delectat enim me quia valde dulce et jucundum est de his rebus frequenter agere, ubi simul et ratione eruditur sensus, et suavitate delectatur animus, et aemulatione excitatur affectus, ita ut cum Psalmista stupeamus, et admirantes clamemus: Qualectasti me in factura tua, et in operibus manuum tuarum
Abbreviated transcription (Latin):
ere ille est d il ectus tuus qui uisitat te:
S uenit inuisibilis uenit occultus. uenit
in comprehensibilis: uenit ut tangat te:
nt non uideatur ate: benit ut ammoneat
te non ut comprehendatur a ce^ uenit nõ
ut totum infundat se. s ut gustandum p̃¬
beat se: ñ ut impleat desid̾ium s ut tra¬
hat asffectum. primicias quasdam porri¬
gat sue dilectionis: non plenitudinem ex¬
hibet ꝑfecte sacietatis Et hoc est quodma¬
umae ad arram desponsationis tue ꝑtinet.
quod ille quim futuro se tͥ uide ⁊dum
et ꝑꝓetuo possidendum dabit. nunc ali¬
quando ut quam dulcis sit agnoscas. setͥ
ad gustandum p̃bet: Simul etiam int̾un
de absentia eius consoleris. quando eius
iusitatione. ne deficias incessanter refi¬
ceris. Queso anima mea. multa iam diri¬
mus. post hec omnia unum agnosceu¬
num dilige innum sequere unum appre¬
hende. umim posside: Anĩa: Noc opto.
hoc desidero. hoc totis p̃cordus concu

Expanded text:
ere ille est dilectus tuus qui visitat te, sed venit invisibilis, venit occultus, venit incomprehensibilis. Venit ut tangat te, non ut videatur a te; venit ut admoneat te, non ut comprehendatur a te; venit non ut totum infundat se, sed ut gustandum praebeat se; non ut impleat desiderium, sed ut trahat affectum; primitias quasdam porrigit suae dilectionis, non plenitudinem exhibet perfectae satietatis. Et hoc est quod maxime ad arrham desponsationis tuae pertinet, quod ille, qui in futuro se tibi videndum, et perpetuo possidendum dabit, nunc aliquando utquam dulcis sit agnoscas se tibi ad gustandum praebet. Simul etiam interim de absentia ejus consoleris, quando ejus visitatione ne deficias incessanter reficeris. Quaeso, anima mea, multa jam diximus, post haec omnia unum agnosce, unum dilige, unum sequere, unum apprehende, unum posside. ANIMA. Hoc opto, hoc desidero, hoc totis praecordiis concu
Abbreviated transcription (Latin):
erbum bonum et uita sa¬
piens que mundum fecit
contemplato mundo cons¬
picitur. Et uerbum ip̃m uideri ñ po¬
siui. et fecit quod uid̾i potuit. et u¬
sum est. ꝑ id quod fecit: nnusibilia

Expanded text:
erbum bonum et vita sapiens, quae mundum fecit, contemplato mundo conspicitur. Et verbum ipsum videri non potuit; et fecit quod videri potuit, et visum est per id quod feci
Abbreviated transcription (Latin):
nichil erat. facere ut aliquid eẽt
qualis potentia erat: Quis senc̾
ot comprehende que uirtus sit
facere quamuis exiguum:
iergo unum aliquid quãlib
paruum de nichilo facere tauta
potentia ẽ ut comprehendiñ pos¬
sit quanta existimanda ẽ poten¬
tia tam multa facere: Quã multa:
Quot sunt. Numera stellas celi.
arenam maris. puluerẽ terre. gut¬
tas plumie. pennas uolucrum: sqͣ¬
mas piscium. pilos animalium:
gramina camporum. folia uel fruc¬
tus arboꝵ. et ceterorum innumera¬
bilium innumerabilia numera.
Innumerabilia in surilib innu¬
liasrabilsa tndĩuerlis innumerabi¬
lia en pmeetis Que sunt inmerab

Expanded text:
nihil erat facere, ut aliquid esset, nihil erat facere, ut aliquid esset, qualis potentia erat. Quis sensus potest comprehendere, quae virtus sit facere, quamvis exiguum. Si ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia?
Abbreviated transcription (Latin):
rallis est inuicremento et detrimeto
nmalis est in sensibꝰ et appetitib¬
Shedieouais est uifactis et consilis.
Spẽs est forma uisibilis que ocullo
discerintur. sicut colores et figure
corporum. Qualitas est ꝓpͥetas inte¬
rior. que ceteris sensibus ꝑcipit. Ut
melos in sono auditu aurium. dul¬
cor insapore. gustu faucium. fragla¬
tia modore. olfactu narium. len¬
tas in corpore. tactumanuum Uti¬
litas creaturarum constat in gra¬
to. et apto. et commodo.et necessa¬
rio. Gratum ẽ qd̃ placet. aptum qd
conuenit. commodũ qd̃ ꝓdest. Ne¬
cessarium sine quo quid ẽẽ non
pot. Nunc ꝓpositas particionesa
principio repetamꝰ. et inuno q̃qs
drnuors geuere qualiter uel
exim mensitate creaturarum crea¬
toris manifestetur potentia. uel
ex decore sapientia. uel ex utilita¬
re beegnitas ꝑquitamus. st qr
minaensitas prima fit in parti¬
cione pmaẽe debet in prosecutiõe.
et confirate q̃ dicturus sum Qñ

Expanded text:
ralis est in incremento et decremento. ralis est in incremento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia in odore olfactu narium, levitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est qconvenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima esse debet in prosecutione.et considerate quae dicturus sum. Quando