comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mant. et consilia cõmunicãt: & dextra psattribuitur
massiliensibus sinistra nasidio. Fodem brucus contenit
aucto mĩo nauiũ. Nam adeas quae factę erãt arctart
per caesarẽ. captiuę massiliensiũ accesserãt sex hassu¬
perioribus diebus refecerat: atq oib rebus instruxerit
itaq suos cohortatus quos integros superauissẽt. Ut uiclos
contemnerẽt. plenus speibonę atq ũ aduersus eos prosi¬
ciscitur. Facile erat ex castris .c. Trebonũ aeq oib supior¬
bus locis prospicere in urbem ut oĩs iuuentus quae inq
pido remanserat. oẽsq supioris actatis cũ liberis atq uo¬
ribus ex publicis custodiis aut muro ad caclũ manis cen¬
derent: aut templa deoꝵ ĩmortaliũ adirẽt. & añ simu¬
lacra proiecti uictoriã ab diis exposcerẽt. Neq erat quisq̃
omniũ qui non in eius diei cãsu suaꝵ oĩum fortunaꝵ
euentũ consistere existimaret. Nam et honesti ex uiuẽ¬

Expanded text:
mant et consilia communicant. dextra pars attribuitur mant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuven
Abbreviated transcription (Latin):
ex ntiualibus productas naues refecerãt : sumaq indus¬
tria armauerãt remigiũ gubernatorũq magna co-¬
pia suppetebat. piscatoriasq adiecerãt᷑. atq cõniexe¬
rat ut eesent ab ictu celoꝵ remiges tuti has sagit¬
tarus cormentisq compleuerĩt. Tali mõ instructa das¬
se omniũ senioꝵ macrum familiȩ uirginũq precib &
fletu excitati. ut extremo tpr̃e ciuitati subuenirẽt. nõ
minore aĩo ac fiducia. ꝗ̃ ante dimicauerãt. naues con¬
scendunt. coñ .n. fit uitio ñȩ ut musis latitantibusq
atq incognitis rebus magis confidamus : Uehementius q
exterreamur ut cum accidit. Aduentus .N. L. nasidii
suma spe & uoluntate ciuitatẽ complerat. Nacti .n.¬
idoneũ uentũ ex portu exeũt: et taurcenta quod est
castellum massiliensiũ ad nasidiũ ꝑueniũt. Ibiq na¬
ues expediunt : rursusq se ad confligendũ aĩo confir¬

Expanded text:
ex navalibus productas navis refecerant summaque indusex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confir
Abbreviated transcription (Latin):
loci cã facta. Itẽ ex fortissimis lignis euoluta oĩb rebus
quibus ignis iactus et lapides defendi possc̃t̃. Sed magni¬
tudo operum muri altitudo. atq turriũ multicudo cor¬
mestoꝵ omnẽ administracionẽ tardabat. crebrae
tñ peralbicos cruptiones fiebãc ex oppido: ignesqͥ agge¬
riet curribus inferebantur. quae faclem̃i repelle
eruptionem fecerãt. in oppidum reiiciebant. Interim
Tibasidius a on. pompeio cũ classe nauiũ .xui. in ꝗb
pauce erat eracae .L. domicio massiliensibusq subsidio
missus frcto sicilie imprudente atq mopinãte curione
uibus eoꝵ unam deducit. hac uincta ad reliquas na¬
uꝗs cursum massiliam uersus ꝑficit. pnaemissaq clam
nauicula domiciũ massiliensesq de suo aduentu cer¬
tiores facit: eosq magnopere hortatur ut rursus cu
bruti classe adicis suis auxiliis confligant. Massilien¬
ses post superius in cõmodum ueters ad eundem nũm

Expanded text:
loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri mileruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione alibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostium rhodani. Massilia .N. fere tribus ex oppidiꝑti¬
bus mari abluitur. reliqua quarta est quae adicũ ht
ab altera. huius quoq spatii ꝑs ea quae ad arcẽ ꝑtinet
loci nã & ualle altissima munita & longã & difficilem
ht̃ oppugnationẽ. Ad ea perficenda oꝑa .C. Trebontꝰ
magnan umentoꝵ atq hõium multitudinẽ ex omni
prouincia uocat. Unmina materiãq comportari iubet
quib comportatis rebus aggerẽ i altitudinẽ pedũ law
struit. Sed tanti erãt antiquitus in oppido omniũ reꝵ
apparatus ad bellum tantaqͥ multicudo tormentorũ
ut eoꝵ uim nullae contextae uiminib umeae susti¬
nere possent. Asseres .n. pedum .xii. cusfidibus praefixi
atq ħi maximis balistis missi per quatuor ordines craciũ
interra defigebantur. Itaq pedalib lignis coniunctis in¬
ter se porticus integebantur : atq ager intꝰ manus pro¬
ferebatur. Aneccedebat testudo pedum. Ix. aequandi

Expanded text:
ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partiad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam pro his rebus soluit. quascunq postea controuersi¬
as inter se milites huerant sua sponte ad caesarẽ introdu
xerũt. petreius atq affranius cũ stipendiũ ab legionibus
pene seditioe facta flagitaretur: cuius illi diem nondum
uenisse dicerent. Caesar ut cognoscẽt postulatũ est: eaq.
ueriq quod statuit: concenti fuerũt. parte circuceretia
exercitus eobiduo dinissa. dua slegiones suas añcedere .re¬
liquas subscꝗ iussit. Ut non longo inter se stacio castra fa¬
cerẽt. eiq negotio & fuffiũ calenũ legatũ praefecit.
hoc eius praescripto ex hnspania ad uarũ flumẽ est iter
factum atq ibi reliqua ꝑs exeritus dimissa esł.
nius legatus qui ad oppugnationẽ massiliȩ¬
relictus erat: duab partibus aggerẽ. Ume¬
as turresq ad oppidum agere insticuit.
Una erat proxima portui nauibusq altera ad ꝑtẽ qua
est adicus ad galliã atq hispaniam ad idmare qđ adigit

Expanded text:
cuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversicuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. nius legatus, qui ad oppugnationem Massiliarelictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ut ex ipsa significatiõe cognosci potuit. Ut quia aliqui
uicti incõmodum expectauissent ultro pręmiũ missionis
ferrẽt. Nam cũ de loco & tpre eius rei controuersia inferet᷑
& uoce & manibus uniuersi ex uallo ubi constiterãt signifi¬
care coeperũt ut statim dimitterentur: Neq õĩ interposita
fide firmũ esse posse si in aliud tp̃s differetur. paucis cum
esset in utrãq partem uerbis diffucatũ res huc deducitur.
Ut in qui hẽant domiciliũ aut possessionẽ in hisfania. sta¬
tim reliq ad uarũ flumen dimittãtur: ne cui de his noce¬
atur: neu quis inuitus sacramẽto dicere cogatur. & caesa¬
re cauctur. Caesar ex eo ep̃re dum ad fiumen uarũ ueni¬
atur se frumentũ daturũ pollicctur. Addit & ut ꝗd quisq
eoꝵ in bello amiserit. quę sint penes milites suos his qui
amiserat restituãt militibus. aequa facta aestimatiõe pe¬

Expanded text:
dum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid dum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pe
Abbreviated transcription (Latin):
apportas urbanis pracsidia rebus dũas bellico fissimis
prouincias absens tot anos optineat inse iiinamagistra¬
perpeuiti probati et electi in prouincias mitttntur. In se
uettitis excusationẽ nihil ualere q superioribus bellis pro¬
hati ad optinendos exercitus euocentur: in se uno nõ ob¬
seruari qđ sit oĩbus datum semper imperatoribus: ut reb
feliciter gestis aut cum honore aliquo: aut certe sine igno¬
minia domũ reuertantur: exercitũq dimiitãt. quae tñ
oia & se culisse patienter: & esse laturum. Neq nũc id agẽ
ut ab aliis abductum exercitũ teneat ipse : q̃ eñ sibi diffici¬
le non sit. sed ne illi hẽ ant quo contra se uti possint. prom̃ ut
esset dictum prouinciis excederẽt exercitũq dimiterea. S
siid factum sit se nociturũ nemini. hãc unã atq extremã
egge pacis condicionẽ. Id uõ militib fuit pergratũ & Iocũ¬

Expanded text:
ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistraper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucun
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia constitisse. ip̃os duces a pace ab horruisse: tos
neq colloquii neq induciaꝵ iura seruasse: ex hoĩes im¬
peritos et per colloquiũ deceptos crudelissime intenfecisse.
Accidisse igiur his qđi plerũq hõibus nimia ꝑtinactenatq
arrogantia accidere soleat: uti eosrecurrati eotdicin¬
pidissime petãt: quod paulo c̃ contempserint Neꝗ
nũc se illoꝵ humanitate. neq aliqua e pr̃iscopportum¬
tate postulare: quibus reb augcantur opefsuees ed
eos exercitus. quos contra se multos iamanos pelecerint
sasm hisfaniam septimãq ibi conseripẽneq eot tan¬
tasq classes paratas neq submissos ducestei mlitais
pitos. nihil hoꝵ ad pacandas hispanias niha rotusiror
prouinciae prouisum : quae ꝑꝑ diuturmitatẽ pacos
nullum auxiliũ de syderarit. ĩa haet iã pridem con¬
tra se parari. in se noui gn̾is imꝑia constituis ue adẽ

Expanded text:
ricordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos ricordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos aluerint,sas in Hispaniam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ou. pompeiũ consenare uoluerĩt. Sed satis
uam fecisse officii satisq supplicii tulisse ꝑpessos oñu
reꝵ mopiã Nunoio pene ut feminas circũmuni¬
pos prohiberliaqua: prohiberi ingressu : nec corpore
dolorem. neq aĩo ignominiã ferre posse. Itaq. se uiclos
conficeri. orare atq obsecrare. si qui locus misericordie
relinquatur. ne adultimũ supplicuĩ progredi necese hȩ¬
at. haec q̃ põt dimisissime acq. abiectissime exponit
Ad ea caesar resfondit. Nulli hominũ has ꝑtes uel quen¬
moniae. uel miseratioĩs minus conuenisse. Reliquasui
om̃s officiũ suũ praestitisse : qui & bona condiciõe & loco
et tempore aequo confligere noluerint. ut q̃ maeger¬
siusq interfectis: quos in sua potestate habuerit conseriua¬
rit & cexerit: illius deniq. excitus militesq pense deicon¬
cilianda pace egerint. qua in re oium suopa iutae con¬
sulendum putarũt. Sic omniũ ordinũ partasm misẽ¬

Expanded text:
suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerriiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in mise
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebatur. Quescr ue nisi coac̾tus proeliũ non cõmit¬
teret. Iue ut opera caesaris impediret. producitur tñ
res aiciesq ad solis octa sum continentur. Iñ ueriq m
castra discedunt. postero die municiões insticutas
aesar parat perficere. Ii uadum fluminis sicoris
tentare sutransire pocgẽt. qua re aĩaduersa caesar
gennanos leuis armatiue. equitũq ꝑtem flumẽ tra¬
icitu crebrasq in ripiscustodias disponit. Tandem oĩ¬
buis rebus obsessi quartũ iam diem sine pabulo retentis
iumentis aquae. ligni & frumẽti mopia colloquium
petunt. & si fieri porgit semoto a militib loco: ubi id
na caasare negatum. & palam si colloqui uellẽt conces¬
sum est edatur obsidis loco caesari filius affranii : ue¬
nicurm eum locum quẽ caesar delegit. Audiente
utnoq excicui loquitut affranius. Non esse aut ipsis at
militibus suetensendum ꝙ fidem erga Imperatorẽ

Expanded text:
videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non commitvidebatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
uellet mouebatur: atq hoc &e magis ꝙ sfacii breuitas
& in fugam coniectis aduersariis nõ mulcũ ad sum¬
mam uictoriae uiuare poterat. Non .N. amplius pe¬
dum milibus duob ab castris castra distabant. hic
duas partes acies occupabant: tertia uagabatur ad i¬
iursum atq ad impetũ milicum relicta si proeliũ com¬
muterctur propinquitas castroꝵ celerem suꝑatis
& fuga receptum dabat. hac de cã constituerat si¬
gna mstrentibus desistere. prior proelio non lacesse¬
re Ades erat affranii duplex Legio u. &.uii. insubsi¬
diis locum alie cohortis optinebat. Caesaris triplex Si
yrinã aciẽ quaternȩ cohortes ex u. legione tenebãt
has subsidiariȩ ternȩ & rursus aliȩ totidem suȩ cũ¬
uisq legionis subsequebantur. Sagutarii funditoresq
medii cpneinebantur acie. equitatus latera cm¬
gebat Tali instructa acie tenere uterq propositũ

Expanded text:
vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum
Abbreviated transcription (Latin):
praesidio in castris relicto uniuersas ad aquas copias educũt
pabulatũ emictitur nemo. his enim supplices malis cȩsar
necessariam subire deditionẽ ꝗ̃ proelio decertare malebat.
conaturtñ eos uallo fossaq cntũ munine: ut ꝗ̃ maxime repẽ¬
tinascoꝵ cruptiones demoretur. quo necio descensuros existi¬
mabat. Iui & mopia pabuli adducti & quo essent ad id expedi¬
tiores omnia sarcmaria iumẽta interfici iubent. In his
operibus consilisq bidium consumitur. Tertio die magna
pans operis caesaris processerat. Ili impediendȩ rei q̃ muni¬
tiois cã fiebant hora circiter uiiI. signodato Legiones ducũt
aciemq sub castris instruũt. Caesarab oꝑe legones reuo¬
cat: equitatũ omnem conuenire iubꝵ. adem instru¬
it. contri opinionem .N. militũ stimãq̃. omniũ uideri
procio diffugisse magnũ detrimentũ afferebat. Sed eis¬
dem de coiusis quae funt cognitȩ quo minus dimacare

Expanded text:
praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emittitur nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare
Abbreviated transcription (Latin):
agmen adeo ut pene terga conuertãt: compluresq milites
D non nulli centur iones interficiuntur. Instabat agmeri.
caesarisatq uniuersum iminebat. Tum uoneq ad explo¬
randum idoneũ locum castris. neq ad progrediendũ data
facultate consistunt necĩo. & procul ab aqua. & nã et
iniquo loco castra ponunt. Sed hisdem de causis caesar q̃
supra sunt monstratae proelio amplius non lacessit. et eo
die statui tabernacula passus non est: quo paratiores cosent
ad insequendum om̃s siue noctu siue interdiu erumꝑit. Ii
animaduerso uitio castroꝵ tota nocte munitiões proferunt:
castraq castris conuertũt. hoc iddem postera die a prima lu¬
ce faciunt: totũq in ea re diem consumũt. sed quantum
opere processerãt. & castra ꝑtulerant. tanto aberant ab aqͦ
longius: & pñti malo aliis malis remedia dabantur. prima
nocte aquandi cã nemo egreditur ex castris. proximo die

Expanded text:
agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die
Abbreviated transcription (Latin):
men. ultroq eos tuerentur: quoꝵ nulli ex itinere: excedere
licebat: quin ab equitatu caesaris exciperentur. Tali dumpu¬
gnatur modo lente ac paulatim proceditur. crebroq ut sint
auxilio suii subsistunt: ut tum accidit. Milia .N. progressi .iiil.
uehementiusq perigitati ab equitatu montem excelsum ca¬
piunt. ibiq. una fronte contra hostem castra muniut: neq
iumentis onera deponũt. ubi caesaris castra posita taberna¬
culaq constituta. et dimissos equites pabulandi cã animarhier
ad sese subito proripiũt hora circiter ui. eiusdem diei:. &
ssem nacti morȩ discessu nr̃oꝵ equitũ iter facere incipiunt.
qua re aĩaduersa caesar relictis legionibus subseꝗtur praesi¬
dio umpedimẽtis paucas cohortes hora .x. subsequi pabulatores
equites reuocari iub&. celeriter equitatus ad quotidianum
itmeris officium reueruitur pugnatur acriter ad nouissimum

Expanded text:
men ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere men ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum
Abbreviated transcription (Latin):
tremi cum equitatibiis proeliarentur. genus erat hoc pugnȩ
expedite cchortes nouissimũ agmen claudebãt: pluresq in locis
cameest ribus subsistebant. Si mons erat ascendendus facile ipa
loci natura periculũ repelldat: ꝙ ex locis superioribus qui am̃¬
cesserat desuper suos ascendentes protegebant. Cum uallis aut
Locus decliuis suberat: neq hi qui antetesserãt. morantib opem
ferie poterant. equites uõ ex loco superiore in aduerseũos tela
coniciebant. Cum magno erat in piculo res. cũ inꝗrebant. ui
cum eiusmõi ess& locis appropinquatũ legionũ signa conststẽ
iuberet. magnoq impeti equitatũ repellerẽt. eo sumoto repe¬
te incitati cursu se se in uallis uniuersi dimitterẽt: atq ia tns¬
gressi rursus in locis superioribus consisterẽt. Nam tantũ ab
equitaitu suoꝵ auexiliis aberat. quoꝵ nũm hẽbant magnum.
ut eos superioribus perterritos praeliis in medui reciperent ag¬

Expanded text:
tremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. tremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent ag
Abbreviated transcription (Latin):
eum remanserut: quos ille postea magno in honore hũit.
Centurionesq amplioris ordinis equites romanos in tribu¬
nitiũ resticuit honore. premebantur affraniani pabula¬
tiõe: aquabantur aegre: frumẽti copia legionarii non¬
nulli hẽbant quod dieꝵ .XXil. ab illerda frumetũ iussi
erant efferre. Cetrati auxiliaresq. quoꝵ enit faculta
portanda. Itaq magnus cor quotidie nũs ad caesarem:
perfugiebat. In hns erant cingustiis res. sed ex propositis
consiliis duobus explicitis uidebatur ad illerdam reuerti
ꝙ ibi paululũ frumẽti reliquerat. Ibi se reliquum cansili¬
um explecuros confidebant. Taraco aberae longius quo
spacio plures rem porse casus recipere intelligebatnt: hoc
pbato consilio ex caseris proficiscuntur. Capsar equitau
premisso qui nouissimĩ agmen carper& aut impediret ipe
um legionibus subsequitur. Nullum intercedebat tpũs qn ex¬

Expanded text:
eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; centuriones in priores ordines, equites Romanos in tribunicium restituit honorem. Premebantur Afraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresque nullam, quorum eraportanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin ex
Abbreviated transcription (Latin):
suum aduersaio ad supplicium tradant: obsetrat. fit celeruer
concursus in praetoriũ. postulant ut iurent oesse excitu
ducesq non desercuros neq. prodituros. neq sibi sepatim reli¬
quis consilium capturos. princeps in haec uerba iurat ip̃e
idem iusuirandum adigit. Affraniũ subsequuntur tribu¬
ni mil centurionesq centuriatim productimuilites iddem
iurant & edicunt penes que quisq sit miles caesaris ut ꝓ¬
ducãt: productosq palam in practorio interficiãt. Sed ple¬
riq quos ceperãt celant noctuq. per uallũ emittut. Sic
terror sublatus & ducibus. crudelitas in supplicio. uana reli¬
gio iurisiurandi spem pntis deditiois sustulit: metesq mi.¬
utũ conuertit: & rem ad pristinã rei rõem redegit. Cae¬
sar milites aduersarior qui in castra ꝑ tpus colloquii uene¬
rat suma diligentia congri & remuti iub&. Sed ex nũo
tribunor mil centurionuqͥ non nulli sua uoluntate apud

Expanded text:
suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quib rebus nunciatis affranio ab instituto opere
discedit: seq in castra reapit: sic paratus ut uidebatur.
Ut quicunq accidisset casus hũc quieto & aequo animo
ferr&. petreius uõ non deserit sese: armat familiam.
cum hac & praetoriã cohortẽ cetrarũ: barbarisq. equi¬
tibus paucis bñficiariis suis: quos suae custodiae cã hr̃e
consuerat inprouiso ad uallum aduolat: colloꝗa mi¬
litum interrumpit. nros repellit ab castris: quos deprę¬
hendit interficit: reliqui coeunt interse & repentmo
periculo exterri sinistras sagis inuoluũt: gladiosque
distringũt: atq ita se a cetracis equitibus defendut:
castroꝵ propinquitate confisi: seq in castra recipiũt
& ab hns cohortibus quae erãt in statione ad portas defenduns
quib rebus confectis flens petreius manipulos circuit: mili¬
tesq̃. appellat: neu se neu pompeui absentem imperatorem

Expanded text:
tur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere tur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
signa translaturos confirmãt : Lega cosq de pace primoꝵ
ordinũ centuriones ad caesarem mutunt. Interim alii
suosinuitandi cã in castra adducũt. aliiab suis adducũ¬
tur. adeo ut una castra iam facta ex binis uideren¬
tur Compluresq tribuni mił & centuriones ad caesa:¬
sem ueniunt. seq ei cõmendant. hoc iddem fie a prin¬
cipib hisfaniae: quos illi euocauerãt: & secũ ĩ castris
habebat obsidum loco. hi suos notos hospitesq quaerebãt
perquẽ quisq eoꝵ aditũ cõmendatiõis hr̃et ad caesarem
affranii ee filius adolescens de sua ac parẽtis sui salute
cum caesare ꝑ sulpitiũ legatũ agebat. Frant plena
Laetitia & gratulatiõe oĩa. eoꝵ qui tãta ꝑicula uitas¬
sent: & eor ꝗ sine uulnere tantas res confecisse uideban¬
tur: magnũq fructũ suae pristinę lenitacis oĩum iu¬
dicio Caesar ferebat: consiliũq eius a cunctis probaba¬

Expanded text:
signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni militum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probaba
Abbreviated transcription (Latin):
eis nunciatur aquatores ab equitatu premi nr̃o. qua
re cognita crebras stationes disponũt equitũ & cohortui
alariaꝵ Legionariasq intermiitũt cohortes uallũq excas¬
tris ad aquam ducere incipiũt: ue mtra munitionem
et sine timore et sine statiõib aquari poasẽt. Idopus
inter se petreius et affranius partiuntur: ip̃iq. ꝑficiẽdi
oꝑiscã longius progrediuntur : quoꝵ discessu libenim
nacti milices collogoꝵ sacultatẽ uulgo procedũt. & quẽ
quisq in castris nõtũ aut municipem hẽbat congrit
impenicoris fidem q̃runt᷑ recte ne se illi sint com¬
missuri qđ non ab mitio fecerũt. Arma enim ꝙcũ oĩbus
nefessarls et consaguineis contulerint conqueruntur.
his prouocati sermonibus fidem ab imperatore de pecreii
at affrani uita petunt. ne in se scclus conaepisse neu
suos prodidisse uideantur. quib confirmati reb se statim

Expanded text:
eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquiimperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim
Abbreviated transcription (Latin):
esset imperatoris consilio superare q̃ gladio. Mouebas
& misericordia ciuium quos interficiendos uidebat : qbus
salius atꝙ incolumibus rem optinere malebat. hoc cõnsi¬
lium caesaris a plerisq non probatur. Milites uõ ptilam
inter se loquebantur qm talis occtisio uictoriae dimit¬
teretur: & cum uell& caesar sese non esse pugnatuos
Ille in sua sñia perseuerat. & paululũ ex eo loco digre¬
dicur: ut timorem aduersariis minuat. petreiꝰ aeq
affranius oblata facultate in castra sese referũt. Cae¬
sar pracsidiis montibus disfosicis oĩa ad hiberũ incerdu¬
so itinere q̃ proxime põt castra hostiũ castris cõmunie
postero die duces aduersarioꝵ pertubati ꝙ ommẽ rei fru¬
menttũę fluminisq hiberi spem amiserant: de reliꝗs
rebus consultabant. Sat unũ iter suerdam si reuerti
uellent: alteꝵ si taraconẽ peterẽt. haec consultãtib

Expanded text:
esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus
Abbreviated transcription (Latin):
lis accepto detrimẽto ꝑterritũ exercitũ sustinere nõ pos¬
se presertim. circũdatũ undiq equilatu cũ in loco ae qͦ
atq apto confligeretur. Idq oĩb ꝑtibus ab eo flagitabatur
concurrerelegati. centuriones tribuniq mil ne dubita¬
ret proelium cõmutere. omniũ militũ ecse pacissimos
dĩos. afframanos contra multis rebus sui timoris signa
misisse ꝙ suis non subuenissẽt: ꝙ de collo non recedent¬
ꝙ uex suoꝵ equitũ incursus sustinerẽt: collatisq ĩ unũ
di facultatẽ. ꝙ certe inde decedendum eõe affrato
ner sine aqua ꝑ manere porseti. Cacsar inuanespem
uenerat se sine pugna & sine uulnere suoꝵ rem confi¬
cere posse. ꝙ re frumentãa aduersarios interclusisse
cur& ex setundo proelio aliquos ex suis amuteret : Cin
uulnerari pateretur optime meritos de se milites. cur
deniq fortunam periditaretur. prȩsertim cũ nõminus

Expanded text:
lis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non poslis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum di facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus
Abbreviated transcription (Latin):
quib interclusis excitu caesaris auxiliũ ferri nulla rõne
poterat. Confecit iter prior caesar. atq ex magnis rupi¬
bus nactus planiciem in hanc contra hostem aciẽ in¬
struit. Affranius quom ab equitatu nouissimũ agmen
premeretur. & ante se hostem uidẽt. collem quẽdam
nactus ib constitit. ex eo loco iIII. centuriatorũ cohor¬
tes in montẽ ꝗ erat in conspectu oiim excellentissimus
nutit hũc magno cursu concitatos iub& occupare: eo co¬
silio uti ip̃e eodem oib copiis contenderet: & mutato itine¬
re iugis octogesam ꝑueniret. hũc quom obliqͦ iemere cẽ¬
turiati peterẽt conspicatus equitatũ caesaris in cohortes
impetum facit: nec minimã ꝑtẽ tpr̃is equitatũ uim cen¬
turiati sustmere potuerũt: om̃sq ab eis ciraĩuenti in cons¬
pectu ueriusq exerciuus interficiend. Eratq. occasio bñ
gerendę rei: neq uõ id caesarem fugiebat tato sub ocu¬

Expanded text:
quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub ocu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ se castris tenuissent multũq eoꝵ opinionẽ adunabat
ꝓ sine iumentis impedimẽtisq aduerprofectos uidebat
ut non posse mopiam dutius sustinere confiderent. S
ubi paulatim retorqueri agmen. ad dext̾as consfexerũt.
iamq primos superare regionẽ castroꝵ animaduercerũt
nemo erat adeo cardus aut fugiens laboris qn castris
statim exeundum atq occurrendũ putar&. Condami¬
tur ad arma atq om̃s copiae peuicis praesidio relictis
cohortibus exeunt. rectoq adhiberũ itinere cõtendunt.
erat in celeritate omne pofitũ certamẽ: Utriq. prius
angustias montesq octuparent. Sed exercitũ caesans
uiaꝵ difficultates tardabant. Affranii copias equitatus
uuesaris insequens morabatur. restñ ab affranianis huc
erat necesscũo deducta. ue si priores montis quos petebãt
aiugissent. ip̃ĩ periculum uitarẽt. cum impedimeta totius
excitus cohortesq in castris relictas seruare non pessent.

Expanded text:
quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent;
Abbreviated transcription (Latin):
exploracis regionibus albente caelo om̃s copias castrisedu¬
cie: magnoq circuitu nullo certo itinere exercitũ ducit.
nam quae itinera ad hberũ atq octogesam ptinebãt cas¬
tris hostium oppositis tenebantur. ip̃i erant transcendẽ¬
dȩ ualles maxime ac difficillimȩ: saxa multis locis prę¬
rupta iter impediebant. arma permanus necessario tra¬
debantur: militesq mermes subleuatiq. alii ab aliis ma¬
gnam ꝑtem itineris conficiebat. sed huc laborem recusa.¬
bat nemo ꝙ eum omniũ laborum finẽ fore existimabãt.
si hostem hibero includere. & frumẽto prohibere potuissẽt
Ac primo affraniani milites uisendi cã loci ex castris pro¬
currebant: contumeliosisq uocibus prosequebantur. Nos
necessarii uictus inopia coactos fugere: atq illerdam reuer¬
ti. erat N. iter a proposito diuersum contrariãq in ꝑtẽ
iri uidebatur. Duces uõ eoꝵ consiliũ suũ laudib ferebãt

Expanded text:
exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris eduexploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant,
Abbreviated transcription (Latin):
excipere loca aspera & montuosa. qui prior has angus¬
tias occupauerit ab hoc hostem prohberi nihil esse ne¬
gotii. disputatur in concilio a petreio & affranio. &
tpus profectiõis quaeritur. pleriq censebãt ue noctu iter
facerẽt: posse prius ad angustias perueniri q̃ sencire¬
tur. Alii ꝙ pridie noctu conclamatũ esset in caesa¬
ris castra. argumẽti sumebãt loco nõ posse clam ex¬
ri. circũ fundi noctu eꝗtatũ caesaris atq. oiã loca atq
itinera obsideri. nocturnaq. proelia esse uitanda : qđ
ꝑterritus miles in ciuili dissensione timori magis ꝗ̃ re¬
ligioni consulere consuerit. Ad lucem multũ ꝑ se pu¬
contineri solebãt. quare oĩ rõe esse inter du ꝑrumpẽ¬
dum & si aliquo accepto detrimẽto eñ suma exercitus
salua locũ quem petãt capi posse. haec eũcit in concilio
sñia. & prima luce postridie constituĩt proficisci. Cacsar

Expanded text:
excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angusexcipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pucontineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar