comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am uero apud yiponem regm̃ pbrnorarũ
scͥp si librum de utilitate credendi. Incip̃ re¬
ad amicũ meũ quẽ deceptũ a ma cͣctõ eiꝰ¬
nicheis. adhuc eo errore nouam̃ deti dͥ lib̾.¬
nieri et utidere catholice fidei disciplinã
dixim quib tñ legis p̾ceptis aiq mandatis
quib mĩc utu. xpĩanos. uti fac nõ est. quaie
uł salbatũ est uł cricũcisio. uł sacrificia et

Expanded text:
am vero apud Hipponem-regium presbyter scripsi librum de Utilitate credendi, ad amicum meum quem deceptum a Manichaeis, adhuc eo errore noveram detineri, et irridere in catholicae fidei disciplina, dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et
Abbreviated transcription (Latin):
a stultis possunt minis atq t̾rorib. a quib
gra xp̃i cum lib̾ant. nõ legem illam dampni¬
at sed alti nos obrẽꝑare se caritati si ẜuire
timori legis niuitat. Ip̃a est gr̃a .i. bñficium¬
qd̃ nõ intłunt sͥ euenisse diiimtꝰ. qui adhuc
ẽe cupiunt sẜ uincuł legis. Quos m̾ito pau¬
lus obuirgat tanqũa infideles. qr a ẜuitute
cui certo tẽpore iistissima dei dispõne sb̾iecti

Expanded text:
abstultis possunt, minis atque terroribus; a quibus gratia Christi cum liberat, non legem illam damnat, sed aliquando nos obtemperare suae charitati, non servire timori Legis, invitat. Ipsa est gratia, iquod non intellegunt sibi uenisse diuinitus, qui adhuc esse cupiunt sub uinculis legis. quos merito Paulus obiurgat tamquam infideles, quia a seruitute, cui certo tempore iustissima dei dispositione subiecti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uulos quosl confiteannuir trahere originalepꝰ¬
catum. tñ nec sapientes nec stultos possumꝰ ꝓpͥs
dicere nũdũ utentes lib̾o arbitrio ceu bene seu
male. Nunc aũt aut sapientes aut stultos essi
homĩes dixi eos uolens intelligi. qui iam rõuei
tuntur qui disd̾nantur a pocorib ut homines
sinit. sicut dm̃s beatos om̃s hom̃es ẽẽ uelle. suĩ¬
quid .n. ĩ hao sm̃a tã uera atq mainfesta metl¬
imꝰ ne intelligantur et puuli qui hoc ad huei
uellenõ possunt
cens. cur inquiens ista m̃o ñ fiunt: Adqͥ reb¬
di qr nõ mouerent nisi mira eeñt. si aũ alll
eeñt mira ñ eeñt. boc aũ dixi. qi ño tanta necõs¬

Expanded text:
paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peparuulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos quid enim in hac sententia tam vera atque manifesta metuimus ne intelligantur et parvuli, qui hoc adhuc velle non possunt? cens: Cur, inquis, ista modo non fiunt? Atque respondi: Quia non moverent nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent . Hoc autem dixi, quia non tanta nec
Abbreviated transcription (Latin):
dicere scire qd̃ ydoneis testib credimus ꝓres
ppe cũ loquimut id rolum sriti dm̃s quod meno
firma rõne cõp̾hendimꝰ. Cum uero loquimir
et qd̃ ꝑcepimꝰ nr̃i corporis sensib et ꝙ fide dig¬
nis credidimꝰ testib dũ tũ int̾ hoc et illud quo
distet intelligamus. ¶ It̃ quod dixi nemiidn¬
biũ est. om̃s homĩes aut stultos ẽe aut sapiẽts
põt uideri eẽ contrarium illi qd̾ legitur ĩ tcio
libro de lib̾o arbitrio. qi u̾o natura humana
p̃ter stulticiã et sapĩam nillam mediã a capi¬
at affectõm. S illud ibi dcm̃ ẽ uͥ de pͥmo hoĩe
q̃ rebatur utrum sapiens fuit fcũs ac stultꝰ. an
neutrum. qm̃ nullo m̃o stultũ dicere pot̾a mus
qui sine uicio fcũs est cũ sit stulticia magnũ mo¬
um. Et sapientẽ quõ diceremꝰ qui potuit seduci
nõ satis apparebat. Ioq ad compendiũ dite uolui
q̃i u̾o natura humana p̾ter stulticiã et sapram
Aullam mediã recipiat affc̾om. Intuebar ĩ cͥppe

Expanded text:
neis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
o nõ deerit perratum. An forte int̾ muã uer¬
ba declinantur cuminosa sed mĩquid declina¬
m loguendo et ab ipĩs nõ mĩquã ntilib u̾bis
ꝑcendũ. sicut b̾s psalunta legitur fecisse dic̃
maris et femine uł ꝓpriis uelattenꝰ in qͥ¬
urte in uoluptate tua m̃onõ dilatascũ
quid te sequatur ignoras. acceptũ tp̃s
⁊ desiderii perdere non debes q qm̃ citius per¬
tuseat nescre sin miserenidens hosem in uo
luptatẽ coitus uollet humani gnĩs ꝯn

Expanded text:
 non deerit . Et si forte inter innumera verba declinantur criminosa, sed nunquid declinaid loquendo, et ab ipsis nonnunquam utilibus verbis parcendum, sicut beatus Psalmista legitur fecisse, dicimaris et feminae, vel propriis vel alterius inquiur te in voluptate tua modo non dilatas, cum quid te sequatur, ignoras? Acceptum tempus in desideriis perdere non debes, quia quam cito pertranseat, nescis. Si enim misceri Deus hominem luptate coitus nollet, in ips
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quod dñs dicit. Midꝰ gaudebit. uosã
contristabim̃. s tristicia ur̃a uercetur ĩ gau¬
diũ. An forte memoria excediossit quod idem
aubi dicit. ueuobis qui nũc ridetis qi plora¬
bitis et flebitis qd̾ q per ialomonẽ d̾r. Risus
dolore miscebitur et extrema gandii luctus
Aescit homo utrum amore an odio sit digmis
pͥme leciciam manem qr nec dum euasisti
penalem erumpnã. Nonne apud om̃s in sanꝰ
indicatutlis qui carceralib tenebris reclusas
gandere conatur. multiloquium.
on ille reus tenebitut qui plura quidẽ
sed bona loquitur sed ille qui saitem.
Rari sed mala dicere ꝓbatur. disc̾ta tatit᷑mtas

Expanded text:
venit quod Dominus dicit: Mundus gaudebit, vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium ? 72. An forte memoria excessit quod idem alibi dicit: Vae vobis qui nunc ridetis, quia plorabitis et flebitis ; quodque per Salomonem dicitur: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus Nescit homo utrum amore an odio dignus sit, m laetitiam, qui necdum evasisti poenalem aerumnam. Nonne apud omnes insanus judicatur is qui in carceris tenebris reclusus gaudere conatur? 73.  Multiloquium:  Non reus ille tenebitur, qui plura quidem, sed bona loqui, sed ille, qui saltem rara, sed mala dicere probatur. 74.  Discreta taciturnitas
Abbreviated transcription (Latin):
ligit tm̃ diligat quantum illa iꝯmutabił
rogula uentatis diligendos ẽe prescribit. Cũ
gͦ legitur in scripturis cuiusq persto qua
in re dicatur: non negligent̃ intuendum ẽ
quĩ non iõ quisq ꝓrsus sine poc̃o eẽ intelli¬
gitur. quia in aliqna re ẽẽ dicitur eẽ perfc̃s
quam ꝙͣ in hoc possit ita dici. ut nõ qr iam
purte ꝑfecite hoc nomine digitus hẽatur. sic̃
in docͤtrina legit dici potest quisquam perfẽc
etlam si eum auquid ad hoc lacet. sicut perfc̃os
dicebat apostolus. quib tñ ait. Et si quid ałr
sapitis: id quoq nobis ocus reuelabit. Uerũp¬
tñ in quo peruenimus in eo ambulemꝰ. Noq¬

Expanded text:
ligit, tantum diligat, quantum illa inconmutabilis ligit, tantum diligat, quantum illa inconmutabilis regula ueritatis diligendos esse praescribit. cum ergo legitur in scripturis cuiusque perfectio, qua in re dicatur, non neglegenter intuendum est, quoniam non ideo quisque prorsus sine peccato esse intellegitur, quia in aliquare dicitur esse perfectus. quamquam et in hoc possit ita dici, ut non quia iam parte profecit, hoc nomine dignus habeatur: sicut in doctrina Legis dici potest quisquam perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat Apostolus, quibus tamen ait, Et si quid aliter sapitis, id quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus.
Abbreviated transcription (Latin):
lit quantum res exigit. ante p̃cognitum ẽ.
sicut scripturaꝵ que supra commemoraui
testinionia tauta declarant. et tñ cum dicit᷑
tione iusticie quam desid̾at ñdum ẽẽ per¬
fcm̃ et tamen continuo dicit. Quotqnot gͦ
perst̃i hoc sapiamus quod utrum non drẽc
nisi in alia re perfc̃s ẽẽt in aua non ẽet. U̾m
si iam sit quisquam sapientie perfectus au¬
ditor quod ñdum erat illi quib dicebat.
loqiimur inter perfc̾os qutiq perfectos i¬
auditores uolens intelligi. potest ergo fieri
sicuc dia ut iam sit alicuis sapiencie perfr̃s
auditor. cuius sidum sit perfc̃s doctor põt
perfc̃s ẽẽ iusticie coguitor ñdum perfectus
effector potest perfc̃s ẽe ut diugat inimitõ
qui ñdum est perfectus. Ut sufferat. Et
qui perfectus ẽ mes quod omnes homines
diligit quippe qui etiam ad imimicorũ di¬
lectionem peruenit quentur utrum iamsit

Expanded text:
lit, quantum res exigit, ante praecognitum est, lit, quantum res exigit, ante praecognitum est, sicut scripturarum quae supra commemoraui testimonia tanta declarant. et tamen cum dicittione iustitiae, quam desiderat, nondum esse perfectum et tamen continuo dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sapientiae perfectus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum sit perfectus et doctor; potest perfectus esse iustitiae cognitor, nondum perfectus effector; potest perfectus esse, ut diligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. et qui perfectus est in eo, quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem peruenerit, quaeritur utrum iam sit
Abbreviated transcription (Latin):
destimoniis in uona uoluntate atq actib
iusticie p̃dicati funt. et qruicumt taies uel
post eos fuerunt quamius non in eisd̾ testi¬
moniis p̃dicati acq laudati uel nunt usdꝑ
etiam sunt uel postea quoq futuri st̃ om̃s
magni. om̃s iusti om̃s ueraciter laudabiles
sunt. Sed sine peccato aliquo non sunt. qm̃
omnem uuentem d̾o rogan ne intret in
indicium cum serius suis et non tantum u¬
niuersaliter fidelib omĩb. u̾m etiam singu
lis orationem dñicam c̃ẽ necessariam quam
tradidit discipulis suis. at enim dñs ait. esto¬
te persũ sicut pater nr̃ celestis peifectus est
quod non p̃ciperet inquiunt si sciret fieri ñ
posse quod p̃cipit. Non nunc queritur utr̃
fierit possit ut istam perfcom ad hoc accipi¬
ant ut sine ullo sit quisquam pecõ cum hãc
agit uitam. Iam .n. supra syndiius possẽ
fieri. Sed utrum aliqiis fiat hoc nunc q̃ri¬
mus. Neminem autem ẽẽ quicantum ue¬

Expanded text:
testimoniis in bona uoluntate atque actibus testimoniis in bona uoluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales uel post eos fuerunt quamuis non eisdem testimoniis praedicati atque laudati uel nunc usque etiam sunt uel postea quoque futuri sunt, omnes magni, omnes iusti, omnes ueraciter laudabiles sunt, sed sine peccato aliquo non sunt, quonomnem uiuentem et ideo rogari, ne intret in iudicium cum seruis suis, et non tantum uniuersalitcr fidelibus omnibus, uerum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tradidit discipulis suis. At enim ait dominus: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est; quod non praeciperet, inquiunt, si sciret fieri non posse quod praecipit. non nunc quaeritur . utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit uitam — iam enim supra respondimus posse fieri -, sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. neminem autem esse, qui tantum ue
Abbreviated transcription (Latin):
pisse ñdum ẽẽ ꝑfectum in plenitudine iusti¬
cie que adipisci ouexit in xp̃o. Sed ad huc ẜm
intentionem sequi et p̾cerita obliuiscentem
in ea que ante sunt extendi ut nou̾imus eti¬
am ad ipm pertinere illud quod ait. et si ex¬
terior ñt honio corrumpitur. Sed interior
reuouatur de die i oiemquaiuis iam ẽẽ
rerfectus mator. et a ñdumm erat ip̃int itim̃s
perfectionc peruentor. Denit taies uli se¬
cium in usto cursu comites inpere quib conti¬
nuo sbrngit et dicit. Q notquot ergo perfc̃
hos sapiamus et si quid aliter sapitis. hoc
quoqͥ deus uod reuelabit. U̾nitamen ĩ qd
peruenimus in eo ambulemus. ambulatõ
ista non corporis pedib. sed mentis affectibꝰ
et uite morib geritur ut possint ẽẽ perfc̃ĩ
tusticie possessores. qui recto itinere de die¬
m diem in sua renouatione ꝓficientes iam
perfesti fcĩ sunt eiusdem iusticie unatores.
It traꝙ om̃s quitumq in hac utta

Expanded text:
pisse, nondum esse perfectum in plenitudine iustipisse, nondum esse perfectum in plenitudine iustitiae, quam adipisci dilexit in Christo, sed adhuc secundum intentionem sequi et praeterita obliuiscentem in ea quae ante sunt extendi, ut nouerimus etiam ad ipsum pertinere illud quod ait: et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem, quamuis iam esset perfectus uiator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione peruentor. denique tales uult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subiungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae possessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores. Sic itaque omnes, quicumque in hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa non solum detrimenta credidi. Uerum
etiam stercora existimaui ẽẽ ut xp̃m lucrifa¬
ciam et in uenia in illo ñõ hñs meam ustici¬
ain que ex lege est. S eamque est per fidem
Nnĩ que est ex deo iusticia. infidem ad cognoᷤᷤ¬
uerba ⁊achanam et eluabeth credamus sine
isllo peccato perfectam huisse iusticiam quam
dem reguie summitate arbitremur fuisse ꝑ¬
festam. Non solum in illa legis uisticia qũa
simlem istis huit quam inter dampna et ster¬
cora deputat in comparatione eminentissĩe
iusticie qui in fide xp̃ĩ est. uerum etiã in ip̃o
quo cuuangelio ubi et tanti apostolatus
mũit principatum quod dicere non aus̾em
nisi ei non credere nefas ducerem. U̾etiam
secinitur et aduingit non quia iam accere¬
rim ant iam perfectus sim. Sequor autem
Ncomprehendam in quo et apprehensus sũ
phendisse. unum autem que retro oblits
mea que ante sunt extentus scd̾m intenti¬
onem sequor ad palpam superne uocationis

Expanded text:
omnia non solum detrimenta credidi, verum etiam stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo, justitiam in fide, ad cognosverba Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse justitiam, ut sdem regulae summitate arbitremur fuisse perfectum, non solum in illa legis justitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in comparatione eminentissimae justitiae, quae in fide Christi est; verum etiam in ipso quoque Evangelio, ubi et tanti Apostolatus meruit principatum: quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. Ubi etiam sequitur, et adjungit: Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim; sequor autem, si comprehendam, in quo et apprehensus sum prehendisse: unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequo
Abbreviated transcription (Latin):
nulla correptio nullim dei flagellum de¬
betur nͥ peccato excepto illo qui in flagel¬
la paratus est ut experiretur om̃ia scdm s¬
militudinẽ sine peccato ut eẽ sauctus scõꝵ
sacerdos int̾pelsans etiam pro sc̃is qui nõ
mendaciter etiam de se dicunt dimitte
nob̾ debita nr̃a. sicut et nos dimictuus
debitorib nrĩs. unde et ip̃i qui contra l
disputant cum sint casta uita morib q
landabiles nec dubitent facere quod illi
diuiti ꝓ conseqñda uitã eterna confiliũ
requirenti. cum se respondisset iam oĩa
legis impleuisse mandata p̃cep̃domin̾
li ueller eẽ ꝑfc̃s. uen deret om̃ia q̃ helut
et daret pauperib thesaurum q transser¬
ret in celum. Nemo autem eorum audet
dicere se ẽẽ siune peccato. Quod sicut credimꝰ
non fallaci aninio dicunt. Si autem mẽti¬
untur. eo ip̃o incipiunt uel augere uel

Expanded text:
nulla correptio, nullum Dei flagellum denulla correptio, nullum Dei flagellum debetur nisi peccato, excepto illo qui in flagella paratus est, ut experiretur omnia secundum similitudinem sine peccato, ut esset sanctus sanctorum sacerdos interpellans etiam pro sanctis, qui non mendaciter etiam de se quisque dicunt, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel
Abbreviated transcription (Latin):
sum q acceperat. Sufficit igitur grã mea. Nã
uutus in infirmitate perficitur. hiic tanto
uiro ꝓficiendo necessarium est fuit ut ab il¬
lo angłs sathane uon auferetur. a quo p̃ea
colafrrabatur: ne magnitudine uisionum
extoleretur et audet quisquam ꝙ̃ qũa uel
putare uel dicere positum ib̾ onere uite h
tanta excellentes iusticia ut ad eos de colũ¬
pna nubis loquatur deus quar moyses
et aaron in sacerdotib eius et sanniel ĩ hiiᷤ
qui inuocant nomen eius. cuius magne
laudes pietatis et innocentie. in scriptitra
ueridica p̃dicantur ab ineunte ꝑueritia
ex quo eum mater uocum somens intẽ¬
plo dei constituit et secuum dño dedicauit
etiam de talib scriptum est. To ꝓpicuis eraᷤ
ilł et iundicans in om̃s affc̃ones corum.
In filios quippe dampnationis uindicati¬
ratus. in filios aũt gr̃e uindicat ꝑꝑituis
dũ qm̃ diugit corripit flagellat ommem
filium quem recipit. Nulla autẽ iũdc̃a

Expanded text:
sumque acceperat, Sufficit tibi gratia mea: nam sumque acceperat, Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur . Huic tanto viro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanae non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine visionum extolleretur: et audet quisquam, quemquam vel putare vel dicere positum sub onere hujus vtanta excellentes justitia, ut ad eos de columna nobis loquatur Deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus; cujus magnae laudes pietatis et innocentiae in Scriptura veridica praedicantur, ab ineunte pueritia, ex quo eum mater votum solvens in templo Dei constituit, et servum Domino dedicavit: etiam de talibus scriptum est, Tu propitius eras illis, et vindicans in omnes affectiones eorum . In filios quippe damnationis vindicat iratus: in filios autem gratiae vindicat propitius, dum quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit . Nulla autem vindicta,
Abbreviated transcription (Latin):
deret ut dicetet nullum heõ iam peccatum
hoc quoq illum intelligeremus non de rei
fr̃e. Sed de rei future dixisse perfectione. i
Sic .n. ad ip̃ius cuisus ꝯsuminationẽ perti¬
nebat nullum ħre peccatum. cumi isti pu¬
tant cum hoc diceret: iam in isto fuisse cõ¬
pletum ꝙ̃ admodum ad ip̃ĩus cutsus pas
sionem pertinerat etiam in certamine⁊
passionis ad u̾sarũ superare ꝙꝑ etiam ip̃i
necesse est fatcantur cum ħ dicerent. adhuc
in illo fuisse complendum. ħ ergo totum nõ
dñs tunc fuisse ad huc perficiendum qũ iã
de dei ꝓmissione perfidens totum ita dice¬
bat tanquam fuisset effcm ad ip̃ius quippe
ꝯsiminiationem cursus pertinebat etiam
futuraum iam fidendo dicebat impletũ
ulłm se ħiturum ẽẽ pccm̃. Nam ut alia o¬
mittam miror si cum uerba illa per q̃ istis
iusus est nullum hu̾isse peccatum: iam fu¬
erat ab illo ablatus ille stimulus carius de
quo a se aufe̾ndum. dmn ter rogauerat. En¬

Expanded text:
deret, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', deret, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic enim ad ipsius cursus consummationem pertinebat nullum habere peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in illo fuisse conpletum, quemadmodum ad ipsim in certamine passionis adversarium superare, quod etiam ipsi necesse est fateantur, cum haec diceret, adhuc in illo fuisse complendum: hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quando jam de Dei promissione praefidens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat, etiam futurum jam fidendo dicebat impletum, nullum se habiturum esse peccatum. Nam, ut alia omittam, miror si cum verba illa dicebat, per quae istis visus est nullum habuisse peccatum, jam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo Dominum terrogaverat, respon
Abbreviated transcription (Latin):
quod bonum est. Oruomodo ergo dimitti di¬
mittitur per dei misencordiam si pccm̃ non est.
Aut quomodo nõ uetatur per dei iusticiam
si peccatum est. S ecce inquiunt apostolus
ait. bonum certam̃ certaui cursum cõsum¬
maui fidem seruaui superest mͥ corona iꝰtici¬
e quod non diceret si hrẽt ullum peccatui
immo uero respondeant quomodo potuit
ħ dicere cui ad hec restabat ip̃ius passionis
quam sibi iam impendere dixerat tam ma¬
gna conflic̾tatõ. tam molestum ac grande
certamen. an ad eius consummand̾ cursũ
parum adhuc deerat ubi erat futurus acͥ¬
or et crudelior inimitus: Quod si id̾o talib
uerbis certus securusq gaudebat. quia de
uictoria futuri certaminis certum eum secu¬
rumq iam fecerat qui eandem passionem
iam illi reuelauerat in m̃ie non re plenis¬
sima. Sed spe firmissima ħ dixit et quod fu¬
turum eẽ p̃sumpsit. tanquam fcm̃ fuerit
iudicauit. Si ergo hiis uerbis etiam hoc ad¬

Expanded text:
quod bonum est. quomodo enim dimittenti diquod bonum est. quomodo enim dimittenti dimittitur per dei misericordiam, si peccatum non est? aut quomodo non uetatur per dei iustitiam, si peccatum est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod non diceret, si haberet ullum peccatum . immo uero respondeant, quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nam peccatum erit si quid erit: si non diuini¬
tus iuibetur ut non sit. Cur ergo inquiunt ui¬
bet quod non scit ullum hominem ẽẽ fcũrum
hoc modo etiam dici potest cur primis illis ho¬
minib uisserit qui duo soli erant quod scie¬
bat cos non ẽẽ fcũros. Necẜ .n. dicendumẽ
ĩo iussisse ut nr̃m aliquis id faceret si illĩ
fac̾ent. H .n. ne de illa scilicet arbore cibũ
sumerent: non uisi illis solis deus uissit. q
sicut sciebat quid iusticie nõ erant fcũri ita¬
sciebat quid iusticie de illis erat fcũrus eo mͦ
gͦ iubet om̃ib homĩb ut non faciaut ullũ
rccm̃ quamuis sçit p̃scius nemuem hic ĩ¬
pleturum ut quicumq impie ac dampna¬
biliter eius p̃cepta contempserint. ip̃e faci¬
at in corum dampnatione quod malum ẽ
quitumq autem in eius p̃ceptis obedient̃
et pie ꝓficientes uec tñ om̃ia que p̃cepit ĩ¬
plentes. sicut dimittisͥ uolu̾it. sic aliis poc̃a
dimiserunt ip̃e faciat in eorum mũdat̾one

Expanded text:
 peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae facturi urus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius praeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamen omnia quae praecepit inplentes, sicut sibi dimitti uolunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione
Abbreviated transcription (Latin):
tancino uiste quereretur nistras quxtaura
morum ꝯbitate ꝓfet̾at: ut mllus ei c̃ẽt ecͣn¬
dus ucrus dei cͤuitor quine etiam suorame
pcorum uerax ħ uiliso confessdr. abstinẽs
le auonni opere malo. Miramsi ab omi et¬
am uerro et cogitati malo. quantus qius
cob fueris ignorannis. Sed nouiuus iustum
nouimus etiam imꝑfe̾ndis cubulatiorb
ilia om̃ia fuisse perpessum. u̾itũ huerba
dici qui cum delestatur legi dei scd̾i inter¬
orem roininem. uident autem auam legẽ
in incubris meis reprignantem legim̃tis
sue psertum quia dicit non quod uolo facio
bonum. seo quod odi mamin hoc ago. Srañ
quod odi malum hoc facio: iam nõ ego oꝑor
alnd. s quod hitat in me pocm̃. Eece et uste
ccom niteriorem bomiinẽ auenꝰ est ab om̃i
oiere malo quia illud non operatur ipẽ . O
quod in carne eius ħitat malum et tamen
crui ullud ip̃m ꝙꝑ ꝯdelectatur legi dei non
heat ma es gratia dei adhuc lib̾ationis in¬
digens clamat. Miser ego homo. quis me

Expanded text:
quereretur; \'iustus\',qui tanta morum probitate profecerat, ut nullus ei esset aequandus; \'uerus dei cultor\', quippe etiam suorum peccatorum uerax humilisque confessor; \'abstinens se ab omni opere malo\', mirum si ab omni etiam uerbo et cogitatu malo. quantus quidem lob fuerit ignoramus; sed nouimus iustum, nouimus etiam in perferendis horrendis illa omnia fuisse perpessum. uerum tamen hadici, qui condelectatur legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, praesertim quiadicit:non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago. si autem quod odi malum, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. ecce et iste secundum interiorem hominem alienus est ab omni opere malo, quia illud non operatur ipse, sed quod in carne eius habitat malum; et tamen cum illud ipsum, quo condelectatur legi dei, non habeat nisi ex gratia dei, adhuc liberationis indigens clamat: miser ego homo! quis me
Abbreviated transcription (Latin):
ante deum incedentes in om̃b mandatis
et iustificationib dñi sine querela. Quiagͦ
quideriud eis merat iusticie non erat ad hõies
sumilatam ideo dicitur ante dm̃. Quod a
de racharia et euis conunge scriptum est. in
om̃ib mandatis et iustificationib dñi.h. s.¬
pisus cdle ureuiter dixit inlege. Non au
fuit ante euugłium. S una ates eadem
ꝙͣ legumus per moysen datam pr̃ib eorum
scd̾in quam etiam sacerdos erat ⁊achanas
et inice sua sacrificabat. et tamen apostolus qͥ
similitunc iusticia p̃ditus fut. sequitur et di¬
cit que michi lucra fuerunt: ħ pp̃ xpm damp

Expanded text:
ante Deum, incedentes in omnibus mandatis ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela . Quia ergo quidquid eis inerat justitiae, non erat ad homines simulatum, ideo dictum est, ante Deum. Quod autem de Zacharia et ejus conjuge scriptum est, in omnibus mandatis et justificationibus Domini: hoc ille breviter dixit, in lege. Non enim fuit ante Evangelium; sed una atque eadem, quam legimus per Moysen datam patribus eorum, secundum quam etiam sacerdos erat Zacharias, et vice sua sacrificabat. Et tamen Apostolus, qui simili tunc justitia praeditus fuit, sequitur, et dicit: Quae mihi lucra fuerunt, haec prop
Abbreviated transcription (Latin):
Namde racharia et elrabeth qui nobui¬
nich quidem dicimus nis quod euidenter ocb¬
tura testatur eminenti uisticia siuis sez acharã
mprincipib sacerdotum ad offenda ueseres la
cacrificia pertinentum. legimus autem ĩ epla
que ad ebreos scribitur tꝑ testimonium nile¬
dotum qui non hr̃et potestatem sicut illi cnu
saterdotum pincipes dicebantur sacrificiũꝓ
sius prius offerre pcc̃is cotidie deiide ꝓ ppłr
Talem .n. dicebat inquit hr̃e nos principem
saterdotum iustum sine macula: motami¬
natum separatum a pec̾orib altiorem a cel
scm̃i. non hñtem cotidiauam necessitatem
sicut principes sacerdotum pͥm̃ pro fiuis pecis
sactificrum offerre. In hoc sacerdotum nũs
achanias in hoc finees in hoc ip̃e aarona qͦ
ne ordo exorsus est fuit et quicumq alii i
tus pro suis offerre peccatis solo xp̃o existente
cuius uentum figuram gestabant qui hãc
ciam que eͦx lege est: fuisse se sine quere laħ
et de illis ita legitur. Erant autem ambo insti

Expanded text:
uir, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimonium in lidotum, qui non haberet necessitatem sicut illi, qui sacerdotum principes dicebantur, sacrificium pro suis primum offerre peccatis cotidie, deinde pro populo. talem enim decebat, inquit, habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altiorem a caelm, non habentem cotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre. in hoc sacerdotum numero Zacharias, in hoc Finees, in hoc ipse Aaron, a quo iste ordo exorsus est, fuit et quicumque alii in tus pro suis offerre peccatis solo Christo existente, cuius uenturi figuram gestabant, qui hanctiam, quae in let de illis ita legitur, Erant autem ambo justi
Abbreviated transcription (Latin):
cere tum etiam ip̃i deo dicatur orera manu
uit att distabuit estimauit q se terram et
cinerem mente conspiciens xpĩ iusticiam ĩ
cuis nontm̃ diuinitate. Sed nec in aĩa
nec in earne ullum potuit ẽẽ potinit pecm̃
sed̾m qiuam tusticiam que ex d̾o̾ est. et apo
stolus parilns illud sium qd̾ scd̾m iusticiam
que ex loge eist fuit sine querela non solũ dãꝑ¬
na. uerim etiam stertora estimarat. Non
ngitur illud p̃clarum testimonium dei quo
lauoatus est iob contrarium est ei testimomi
ꝯquo dcm̃ est Non iustificabitur inconsie¬
tu trio om̃is rnens quia non id persuader
ꝓrsus millo itfuuise qͥuod uel ab illo u̾acit
uel a dño deo tecte rep̃henderetur cems
iam iustus et uerax dei cultor et ab omii
operemalo se abstinens non mendaias̃ ditet
mp uerum in cum iob. Don enm est erbõ
simlis super teriam sine querela uistus mec¬
buiq dei cutor abstuiens ab ouñ orere malo

Expanded text:
icere; cum etiam ipsi Deo dicatur, Opera manuicere; cum etiam ipsi Deo dicatur, Opera manuvit atque distabuit, aestimavitque se terram et cinerem; mente conspiciens Christi justitiam, in cujus non tantum divinitate, sed nec in anima nec in carne ullum potuit esse peccatum: secundum quam justitiam quae ex Deo est, etiam Paulus apostolus illud suum, quod secundum iustitiam, quae ex lege est, fuit sine querella, non solum damna, uerum etiam stercora existimauit. Non igitur praeclarum illud testimonium dei, quo laudatus est Iob, contrarium est ci testimonio, quo dictum est: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quia non id persuadet prorsus in illo nihil fuisse, quod uel ab ipso ueraciter uel a domino deo recte reprehenderetur, quamuis iam iustus et uerax dei cultor et ab omni malo opere se abstinens non mendaciter dicerin puerum meum Iob? non enim est illi homo similis super terram, sine querella, iustus, dei cultor, abstinens ab omni opere malo.
Abbreviated transcription (Latin):
turu ħ est dei sp̃ dixecit in omĩb que con¬
tigerunt ei non eum peceasse iabñs fuis aũ
drm postea tñ cum ei loqueretur increpã
locittus est sicut ipse iob testis est dicens
Quid adhuc ego uidicor monitus et ĩte¬
pationes dñi audiens. Nemo autem iste
mctepatur nisi in quo est aliquid quod in¬
crepatione sit dignum et ip̃a increpatio eli
est que ex dm̃i xpĩ persona intelligitur enu¬
merat illi diuina orera potestatis sue wb he
sentencla intrepans ut cum dicere appare¬
at. Nunquud potest hec tanta que possrn.
Quo antem pertinet nisi ut intelligat. hob¬
obedientiam retusauit quod puniore cord̃
iitentione. Iob intelligens sensiom sue ad¬
didr auris auditu itelligebatur. te prius
et nunt ecce oculus meus uidet te ideo ui¬
tepar me ip̃m et distabui et estimami me
ipsum terram et cmerem quare sͥ in hoc tã¬
mpagno intellcũ displicuit. Nec enim os
dea quo erat homo: recte illi poterat dispu¬

Expanded text:
tura, hoc est dei spiritus, dixerit in omnibus, quae contura, hoc est dei spiritus, dixerit in omnibus, quae contigerunt ei, non cum peccasse labiis suis ante dominum, postea tamen cum ci loquerctur increpans locutus est, sicut ipse Iob testis est dicens: quid adhuc ego iudicor monitus et increpationes domini audiens? nemo autem iuste increpatur, nisi in quo est aliquid, quod increpatione sit dignum. Et ipsa increpatio qualis est, quae ex domini Christi persona intellegitur? enumerat illi diuina opera potestatis suae sub hac sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut intellegat Ioboboedientiam recusauit? quod puriore cordis intentione Iob intellegens responsioni suae addidit: auris auditu audiebam te prius et nunc ecce oculus meus uidet te. ideo uituperaui me ipsum et distabui et aestimaui me ipsum terram et cmagno intellectu displicuit? Neque enim opus Dei, quo erat homo, recte illi poterat displ
Abbreviated transcription (Latin):
q dicit curam hominis breuis uite fecisti
in indicium tuum. Quantumlib euim
breuis fuerit uita eius. etiam si uinus diei
eẽt mumdus a sordib ẽẽ non posset. et id̾o
tustissime in uidicium tuum ueniet. Inld̾
uero quod arc. Dinumerasti ommes neces¬
situdmes meas et nich te latuit de peceatis
meis. Signasti peccata mea in follicło et ad¬
uocasti si quid iuitus commisi. uonuesa¬
tis apparuit etiam illa peccata iuste impu¬
tari que non delectationis illecebra con¬
mittutur. Sed causa dciutande mole¬
stie alicunis. aut doloris ant mortis. Namꝰ
hoituntur quadam necessitate omitti cũ
om̃ia superanda ant amore ec delectatione
sttis potest eciam qd̾ dixit et aduocasti sc̾
inutus ꝯmisi: ad illam uocem uideri ꝑti¬
nere qua dictum est. Non .n. ꝙ uolo. Ago
d ꝙ odi hoc facio quid quod ip̃e dũs cri
ei phibuerat testimonium cum etiã scrip¬

Expanded text:
que dicit, Curam hominis brevis vitae fecisti que dicit, Curam hominis brevis vitae fecisti venire in judicium tuum. Quantumlibet enim brevis fuerit vita ejus, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset, et ideo justissime in judicium tuum veniet. Illud vero quod ait, Dinumerasti omnes necessitudines meas, et nihil te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuit us commisi, nonne satis aperuit etiam illa peccata iuste inputari, quae non delectationis inlecebra committuntur, sed causa deuitandae molestiae alicuius aut doloris aut mortis? nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione • iustitiae. potest etiam quod dixit: et adnotasti si quid inuitus commisi, ad illam uocem uideri pertinere, qua dictum est: non enim quod uolo ago, sed quod odi, hoc facio. Quid quod ipse dominus, qui ci perhibuerat testimonium, cum etiam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
meum impie loquetur. hoc est enim si me
illa iusticie regula conrangit intustum pro¬
fecto impie loquetur os meum. quia con¬
tra dei uentatem loquetur. fraguitatem qͦ
ipsam uel pocius dampnationem carnał
generationis ostendñs ex originał transg̾s¬
sione peccati. cum de pccĩs suis ageret. uẽ¬
lut eoriicausas reddens dixit hominem
natum ex muliere parui ẽẽ temporis et ple¬
num iraꝯdia. Qrua iracondia nisi qua ꝓpter
omnes sicut dicit apostolus. naturaliter ħ
est origmaliter tre filii quonam filii sunt ex¬
concupiscencie carnał et scłi: ad ipsam tram
pertinere etiam mortem hominis: conseqũr
ostñdit. Cum .n. dixisset ꝑui ẽẽ temporis et
plenum iraꝯdia: addidit etiam et sicut flo̾
cum floruit et cecidit discessit sicut umbea
non mauet. Cum autem sbuigit. Nonne
et huras curam fecisti uenire in iudiciumtu¬
um: Quis eminerit niundꝰ a sordib: Ne¬
no nec si unius diei fu̾it uita eras hoc uti¬

Expanded text:
meum impie loquetur: hoc est enim, Si me meum impie loquetur: hoc est enim, Si me illa justitiae regula me convincit injustum, profecto impie loquetur os meum, quia contra Dei veritatem loquetur. 15. Fragilitatem quoque ipsam, vel potius damnationem carnalis generationis ostendens ex originalis transgressione peccati, cum de peccatis suis ageret, velut eorum causas reddens, dixit hominem natum ex muliere parvi esse temporis, et plenum iracundia: qua iracundia, nisi qua sunt omnes, sicut dicit Apostolus, naturaliter, hoc est, originaliter irae filii ? quoniam filii sunt concupiscentiae carnis et saeculi. Ad ipsam iram pertinere etiam mortem hominis consequenter ostendens. Cum enim dixisset, parvi est temporis, et plenus iracundia; addidit etiam, Et sicut flos cum floruit et decidit, discessit sicut umbra, non manet. Cum autem subjungit, Nonne et hujus curam fecisti venire in judicium tuum? Quis enim erit mundus a sordibus? Nemo, nec si unius diei fuerit vita ejus; hoc uti
Abbreviated transcription (Latin):
quit omnes necessitudines meas et nicħ te
latuit de pectatis meis. Signasti peccata m̃a
in follicło et aduocasti si quid inuitus ꝯmisi.
Ecte et iob. confitetur peccata sua et in uita¬
te se dicit scire quia non est instus quisqũa
ante dnm̃ et ĩo iste hoc in ueritate scit. quia
si uos diximus non hr̃ẽ peccatum: ip̃a uen¬
tae m nob̾ est. ꝓnide scd̾m modum comu̾satõis
humane perhitet deus tam magnum iusticie
testimonium. Ir̃e autem se metiens ex regula
ala iusticie quam sicut potest concupistit ap̃
deum ni uentate scit quia ita est et adiuingit.
oruem admodum enim iustus erit aute dñm
Si emm̃ uelit contendere cum eo non pot̾it o
terit obedire ei. Amittit .n. et illam obedien¬
ciam ciuam obedire posset p̃cipienti confi¬
cio contendere. Quod ille p̃uauens. ne¬
intres inquit inuidicium cum seruo tuo ei
non iustificabitur in conspectu tuo omins i¬
tens. Ideo etiam dicit iob. Ornis enĩ iudicio
euis adu̾sabitur: Quod si auimo iustus os

Expanded text:
te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuitus commisi. ecce et Iob confitetur peccata sua et in ueritate se dicit scire, quia non est iustus quisquam ante dominum. et ideo iste hoc in ueritate scit, quia, si nos dixerimus non habere peccatum, ipsa ueritas in nobis non est. proinde secundum modum conuersationis humanae perhibet ei deus tam magnum iustitiae testimonium; ipse autem se metiens ex regula illa iustitiae, quam sicut potest conspicit apud deum, in ueritate scit, quia ita est, et adiungit: quemadmodum enim iustus erit ante dominum? si enim uelit contendere cum eo, non poterit terit obedire ei: amittit enim etiam illam obedientiam, qua obedire possit pcio contendere? quod ille praintres, inquit, in judicium cum servo tuo, quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Ideo etiam dicit Job, Quis enim judicio ejus adversabitur? Quod si fuero justus; os
Abbreviated transcription (Latin):
banenrtis iustitie rogabat accipere et quod eã
tene gestiebat. Qui ergo ills net quies ie
fateantur se non hr̃e. uł pleuam hr̃e eastie¬
am tam̃ a seipĩs hñdam non asuio creatore
aam uorreum cus et fc̃s enis est dep̾candam
ceaͣ psimunt. Nec i deotamen solum de bas
ue nocut agendum est. ut non sbinferatur an
nurosdo etiam nr̃e efficatia uohantatis. Aos¬
nitor cnim noster deus dicitirr nes admius¬
tar rouem uolutatemq nõ credidit sa¬
ltem urãm deus operatur in nob. Surañt
iłum adunuiet. itłum nõ adinuet illumtã¬
tim illum autem crã. istim uero illo illũ
uto niodo: penes ipĩ est. et ecrutatis cam si¬
iete ratio et excellencia potestatis. Namqui¬

Expanded text:
limentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam limentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam raeferre gestiebat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere iustitiam, tamen a se ipsis habendam, non a suo creatore, ubi horreum eius et fons eius est, deprecandam esse praesumunt? nec ideo tamen solis de hac re uotis agendum est, ut non subinferatur ad bene uiuendum etiam nostrae efficacia uojutor enim noster Deus dicitur , nec adjuvtura rationem voluntatemque non condidit, salutem nostram Deus operatur in nobis. Cur autem illum adjuvet, illum non adjuvet; illum tantum, illum autem non tantum; istum illo, illum isto modo; penes ipsum est et aequitatis tam secretae ratio, et excellentia potestatis. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
cimuuis. da mͥ intellectum ut discam man¬
dattatua. quid aluid dicimus quã da qd
uibes cum nibet. dicendo facite iusticiam
Itenics dicit. beati qui esurint et sicuĩt
uusticiam q uomam ip̃i saturabuntur. a cͦ
debemus petere uerbum potiq iusticie
nisi ab ilło qui esurientib eam et sicienti¬
b ꝓnitcis eras saturitatẽ. Repellamus na¬
ep ab aurib et mentib mĩs eos qui dicunt
Acccpto seniel libo uoluntatis arbitrio nec
orare nos debere ut deus nos adiuuet ne
pearemiis. Ealib .ii. teuebris nec pħiseus aͥ¬
io cccabatur qui qũauis in hos criaret qid̃
si aodendin ad insticiam ncħ putabat se¬
qo arbitrabatur eius plenitudine sacramẽ¬
tum do tñ gr̃s agebat quod non eẽt sicii
coteri hommes inusti raptores. adultere
sicut ille publicamis quod bis in salło ie
ce his q hebat gias deo agendo: ab ilo se¬
accepisse onnnia fatebatur et tamem apio¬
batus est et quia ueluti saturatus nich dea¬

Expanded text:
cimus: da mihi mihi intellectum, ut discam mancimus: da mihi mihi intellectum, ut discam mandata tua, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cuitemque dicit: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur, a quo debemus petere cibum potumque iustitiae nisi ab illo, qui esurientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab auribus et mentibus nostris eos, qui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nec orare nos debere, ut deus nos adiuuet, ne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine saturatum, deo tamen gratias agebat, quod non esset sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut ille publicanus, quod bis in sabbato iex his quae habebat gratias deo agendo ab ilaccepisse omnia fatebatur. et tamen inprobatus est, et quia ueluti saturatus nihilde a
Abbreviated transcription (Latin):
autem age uel uisticie p̃ceptimi ex ouũ ꝑte
implere non possumus nisi aduueiur a
do. Sicut .ii. corporis oculus ñ adiuuatur a
bace. ut ab eadem luce clausus adu̾sus nedis¬
cedat. Ut autem uideat adiuuatur ab ea. n
hoc omĩo nisi illa adiu̾it. capitulũ. ma¬
eccata deus qui lux est homĩs interioriᷤ
adiunat nr̃e mentis obtutum ut non
in auquid operemur. Si autem ab illo au̾ti¬
mur. nr̃m est et tunc scd̾m caruem sapimꝰ¬
ccrunc ner cum ꝯcupistencie carnis aonla¬
cita consentinius. Conuersos ergo deus ad¬
nuandum auersos desent sed eciamut ꝯ¬
uertamurẽ adianat quoo certe oculis cor¬
poris luit ista non p̃stat. Cimm ergo nos mib
dicens. Comiestuuini ad me et ego ꝯuertar
aduos nos qꝑ illi dicimus. Conuertenos
deus sauitatum nĩnꝵ et deus urrtutums
u̾te uos quid aliud dicimus quauida qͥd̾
ibess: Sum ubet dicendo. Intelligite gͦ
cru insipieutes estis ĩ populo nos q illidi¬

Expanded text:
autem agere uel iustitiae praeceptum omni ex parte autem agere uel iustitiae praeceptum omni ex parte implere non possumus, nisi adiuuemur a deo. sicut enim corporis oculus non adiuuatur a luce, ut ab eadem luce clausus auersusue discedat, ut autem uideat adiuuatur ab ea neque hoc omnino, nisi illa adiuuerit, potest, ita deus, qui lux est hominis interioris, adiuuat nostrae mentis obtutum, ut nontitiam boni aliquid operemur. si autem ab illo auertimur, nostrum est et tunc secundum carnem sapimus, tunc concupiscentiae carnis ad inlicita consentimus. conuersos ergo deus adiuuat, auersos deserit. sed etiam ut conuertamur, ipse adiuuat, quod certe oculis corporis lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostrarum, et: deus uirtutum, conuerte nos, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, nosque illi di
Abbreviated transcription (Latin):
prolapsus est. ubi amissis uirib non ea qua
uuln̾atus est uoliunitatis facilitate sanatur.
De hoc maio dicit apostolus. Scio quomam
nõ ħitat in carne mea bonum cui malo nos
nobit debita nr̃a adhibentes remedium mi
sericordie in eo quo addinius sicut et nos di¬
mittimus debitorib nostris. ut etiam ei ñ
consentiam᷑: dep̃camur ad uitoriũ dicentes
et ne nos inferas in temptationem uel sicut
nõ nulli codices hñt: ue nos inducas ĩ temp¬
dationem. Non quod ipẽ deu tali temptati¬
one aliqnem temꝑtet nam deus in tempta¬
tor maiorum est. Ipẽ autem neminem temp
lecti demde addimus quod ierficietur ĩ sine
cum absorbebitur mortale a uita. E libera
nos a malo. tunc enim nulla erit tar concu¬
pudentia. cum qua certare et tui non consen¬
tire iubeantur. Sic ergo totum hoc in tribus
ce nobis ea in quib ea sumus austractia con
ieteandum namq non adinuamur a d̾o. Sei

Expanded text:
prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitate sanatur. de hoc malo dicit apostolus: scio, quia non habitat in carne mea bonum. cui malo nos nobis debita nostra, adhibentes remedium ex opere misericordiae in eo quod addimus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ut autem nconsentiamus, deprecamur adjutorium dicentes, Et ne nos inferas in tentationem: vel, sicut nonnulli codices habent, ne nos inducas in tentationem. Non quod ipse Deus tali tentatione aliquem tentet; Nam Deus intentator malorum est, ipse autem neminem tentaillecti. Deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a vita : Sed libera nos a malo. Tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare, et cui non consentire jubeamur. Sic ergo totum hoc in tribus ce nobis ea in quibus sumus abstracti a conandum namque non adiuuamur a deo; iusta