comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magnam multitudinem telorum ignemq nostris defendentib
iniccissent. nefandum crudelissimumq facinus sunt aggressi. In
conspectuq nostro hospites qui ii oppido erant iugulare et de i¬
muro precipites mittere ceperunt. sicuti apud barbaros quod post
hominum memoriam nunꝙͣ est factum. huius diei extremo tẽ¬
pore a pompeianis clam ad nostros tabellarius est missus ut ea
nocte turres aggeremq incenderent et tertia uigilia eruptionẽ
facerent. Ita igne multitudineq telorum iacta cum bene magnã
partem muri consumpsissent: portam que eregione et in conspectu
castrorum pompeu fuerat aperuerunt copicq tote eruptionem
fecerunt secumq extulerunt calcatas ad fossas complendas et
arpagones ad casas que stramentiuie a nostris hrbernorum causa e¬
dificate erant diruendas et incendendas. preterea argentum et ue¬
stimenta ut dum nostri in preda detinerentur illi cede facta ad põ¬

Expanded text:
magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptionem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad pra
Abbreviated transcription (Latin):
sequi cepissent. Qui cum aliquo loco a nostris recepti essent ut cõ¬
suessent ex simili uirtute clamore facto aduersati sunt prelium fa¬
cere. fere apud exercitus hec est equestris prelii consuetudo. Cuz
cques addimicandum dimisso equo cum equite congreditur ne¬
quaꝙͣ par habetur id quod in hoc accidit prelio cum pedites ex le
ui armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantib
uenissent idq in prelio animaduersum esset complures ex equis
descenderunt. Ita eriguo tempore eques pedestre pedes equestre pre¬
lium facere cepit. usq eo ut cedem proxune auallo fecerint. In qͦ
prelio aduersariorum ceciderunt. cxxii. compluresq armis eru¬
ti multi uulneribus affecti in castra sunt redacti nostri ceciderũt
.iiii. saucn .xii. pedites et equites.x. Eius diei insequenti tempõe
pristina consuctudine pro muro pugnari ceptum est. Cum bene

Expanded text:
sequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod vi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene
Abbreviated transcription (Latin):
to omni genere telorum emisso pugnare pro muro toto ceperunt
propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris es¬
sent non dubitauerunt quin eruptionem eo dic essent facturi.
Ita corona circuidata pugnatum est aliꝙͣ diu uchementissime simł¬
q balista missa a nostris turrem deiecit qua aduersariorum qui in
ea turre fuerant quinq deiecti sunt et puer qui balistam solitus erat
one gloriatus est ꝙ prope in nostris partibus iocum tenuisset Itez
in sequenti die cadem consuetudine dum longius prosequitur quo lo¬
co equites nostri stationem habuerant aliquot turme cum leui arma¬
tura impetu facto loco sunt deiecte et propter paucitatem nostrorũ
equitum simulq cum leui armatura inter turmas aduersarioru:
protrite. Hoc in conspectu utrorumq castrorum gerebatur et maio¬
re pompeiam exultabant gloria longius ꝙ nostris cedentibus pro¬

Expanded text:
to omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; to omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat one gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
cin statione fuissent a pluribus reperti de statione sunt deiecti et
occisi tres. Eo die aulus ualgius senatoris filius cuius frater ini
castris pompeu fuisset omnibus suis rebus relictis equum consce¬
dit et fugit. Speculator de legione pompeiana secunda captus a
militibus et interfectus est. Per idem tempus glans missa est in t¬
scripta quo dic ad oppidum capiendum accederent se scutum esse
positurum. Qua spe nonnulli dum sine periculo murum ascendere
et oppido potiri posse se sperarent postero die ad murum facere cepe¬
runt opus et pena magna prioris muri pars deiecta est. quo facto
ab oppidanis ac si suarum partium essent conseruati missos fecer̃t
loricatos qui presidii causa p̾positi oppido a pompeio essent orabãt.
Quibus respondit cesar se conditiones dare non accipere consues¬
se. Iui cum in oppidum reuertissent relato responso clamore subla¬

Expanded text:
ci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et ci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore subla
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus
nostris interfecti sunt. Eodem tempore capti tabellarii qui acordu¬
ba ad pompeium missi crant perperamq ad nostra castra peruenerãt
prccisis manibus missi sunt facti pari consuctudine. Aligiua secun¬
da ex oppito ignem multum telorumq inultitudinem iactando be¬
ne magnum tempus consumpserunt complures q uulnenbus af¬
fecerunt. Preterito noctis tempore cruptionem ad legionem sextamfe¬
cerunt cum in opere nostri distenti essent acriterq pugnare ceperũt
Quorum uis repressa a nostris militibus et si oppidani superiore i¬
loco defendebantur: quinquaginta cum eruptionem facere cepis¬
sent tamen uirtute militum nostrorum qui et si inferiore loco pre¬
mebantur tamen repulsis aduersarus pene multis uulneribus
affecti in oppidum se contulerunt. Postero die pompeius ex castri
sus brachium cepit ad flumen salsum. Et cum nostri equites pau¬

Expanded text:
rant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus rant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32 et cum nostri equites pau
Abbreviated transcription (Latin):
ut .u. que ab oppidanis cepit suo loco perteritus est ꝙ equites ex
talia cum aspernate ad cesarem uenissent. Ea nocte pompeius cas
tra incendit et ad cordubam uersus facere iter cepit. Rex uomi¬
ne indo qui cum equitatu suas copias abdurerat dum cupidius
igmen aduersariorum insequitur a uernaculis legionarus erceptꝰ
est et interfectus. Postero die equites nostri longius ad cordubam
uersus prosecuti sunt cos qui commeatus ad castra pompen er op¬
pito portabant. ex hiis capti. L. cum uimentis ad nostra addue¬
ci sunt castra. Eaq die. m. tribunus militum qui fuisset pompeu
romanus ex castris aduersariorum adnos transfugit. Postero dic
er legione ueruacula milites sunt capti ab equitibus nostris .iii.
qui diterunt seseruos esse. Cum uenirent cogniti sunt a militib
qui antea cum bobio et pedio fuerant et ad trebonium transfuge¬

Expanded text:
quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis legionariis exceptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo die Q. Marcius, tribunus militum qui fuit Pompei, adRomanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfuge
Abbreviated transcription (Latin):
tunc habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum
a sius castris circiter milia pass.iiii. Grumus est excellens natu¬
ra qui appellatur castra postumiana ibi prestoii causa castellum
cesar habuit constitutum ꝙ pompeius qui codem iuigo tegebatur
loci natura et remotus erat acastris cesaris et animaduertebat lo¬
ci difficultatem et quia flumine salso intercludebatur non esse cõ¬
missurum cesarem ut in tanta loci difficultate. ad subsidium com¬
muttendum se mitteret. Ista fretus opuuone tertia uigilia profec¬
cum appropinquassent clamore repentino telorumq multituoine
iactus facere ceperunt uti magnam partem hominum uulneribus
afficerent. Quo peracto cum ex casteuo repugnare cepissent maio¬
ribusq castris cesaris nuntius esset allatus cum tribus legionibus
uti fugerunt quorum scuta sunt relata ixrx. Insequent luce argu¬
etius ex italia cum equitatu uenit. Is signa saguntinorum rectu

Expanded text:
 habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum,  habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a castris Caesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profecquassent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum III legionibus uti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit
Abbreviated transcription (Latin):
ui armatura et equitatu longe et uirtute et numero nostri erant
superiores. Accedebat huc ut longius bellum duceret pompeius
ꝙ loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum ydonea
nan fere totius ulterioris hyspanie regio propter terre fecundita
piosam aquationem. hic etiam propter barbarum crebras excur¬
siones omnia loca que sunt ab oppidis remota turribus et muni¬
tionibus retinentur sicut in africa rudere non tegulis teguntur
simulq in hiis habent specula et propter altitudinem longe la¬
teq prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius prouincie.
montibus fere munita et natura excellentibus locis est constitu¬
ta ut simul aditus ascensusq habeat difficiles. Ita ab oppugna¬
tionibus natura loci distinentur ut ciuitates hyspanie non faci¬
le ab hostibus capiantur quod in hoc contigit bello. Nam cum in¬
ter ateguam et ucubum que oppida supra sunt scripta pompeius¬

Expanded text:
vi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant vi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioris Hispaniae regio propter terrae fecundidaationem. Hic etiam propter barbarorum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
dunt cesaris equites et concidunt sic ut uir in ea cede pauci effuge¬
rent. Insequenti nocte castra sua incendit pompeius et transflumẽ
salsum perconualles castra inter duo oppida ateguam et ucubim
in monte constituit. Cesar in munitionibus ceterisq que ad oppi¬
montuosa et natura edita ad rem militarem que planitie diuidũ¬
tur salso flumine proximo ateguam roflumen fit circiter pas duo
milia et ea regionc oppidi in montibus castra habuit posita pompeiꝰ
in conspectu utrorumq oppidorum neq suis ausus est subsidio ue¬
nire. Aquilas et signa habuit posita xiii. legionum sed ex quibus
aliquid firmamenti. se existimabat habere duc fuerunt uernacula
que a trebonio transfugerat et una facta ex colonus que fuerunt
in hiis regionibus quarta fuit afraniana ex africa quam secu
adduxerat relique ex fugitiuis auxiliares consistebant. nam de le¬

Expanded text:
dunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugedunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munitionibus ceterisque quae ad oppugnanaec loca sunt montuosa et natura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de le
Abbreviated transcription (Latin):
mulis excquabant. Ita diebus compluribus cupiebat cesar si qua
conditione posset auersarios in equum locum teducere et primo
quoq tempore de bello decernere id cum anim aduerteret aduer
ret copus flumine transouctis noctu iubet ignes fieri magnos. Ita
furmissimum eius presidium ad teguam proficiscitur. Id cum pom
plura multosq lanistas retraxit et ad cordubam se recepit. Cesar
muninones antiquas oppugnare. et brachia circumducere cepit:
cui de pompeio cum nuntus esser allatus eo die proficiscitur. Cuiꝰ
in aduentum presidii causa cesar complura castella occupauit partĩ
sub equitatu partim ut pedestres copie instatione et in excubitui
castris presidio esse possent. Hic in aduentu cesaris incroit pom¬
peio ut matutino tempore nebula esset crassissima. Itaq in illa ob¬
scuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumlu¬

Expanded text:
mulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua mulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversaret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pompplura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumclu
Abbreviated transcription (Latin):
niret ne prius cesar cordubam caperet ꝙͣ ipse illo uenisset. Itaq
En. ulla prope capta literis fratris excitus cum copiis ad cordu¬
bam iter facere cepit. Cesar cum ad flumen bethim uenisset neq
propter altitudinem fluminis transire posset laproibus corbes
plenos dimisit. Ita insuper ponte facto copias ad castra tripar¬
tito transdurit. Tenebant aduersus oppioum e regione ponti.¬
trabes ut supra scripsimus bipertito. Huc cum pompeius cum
sius copus uenisset ex aduerso pari ratione castra ponit. Cesar
ut cum ab oppido comincatuq ex cluderet brachium ad pontez
ducere cepit. Pari idem conditione pompeius. Hic intraduces duos
fit contentio uter prius pontem occuparet. Ex qua contentione qͦ¬
discederent. Que res cum ad maiorem contentionem uenisset ab
utrisq cominus pugna imqua dum miquius cupidius locum
alcerius non solum morti mortem ex aggerabant sed tumulos tu¬

Expanded text:
niret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaqueniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis plenos demisit: insuper ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione coperiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tu
Abbreviated transcription (Latin):
ad portam appropinquassent signo dato ab oppidanis sunt recep¬
tes et pedites clamore facto eruptionem in aduersariorum cast̃
fecerunt. Sic illud factum cum in scientibus accidisset existima¬
bat prope magna pars hominum qui in hiis castris fuissent se
prope captos esse. hoc misso ad ullam presidio cesar ut pompe¬
ium ab ea oppugnatione deduceret ad cordubam contendit er
quo itinere loricatos uiros fortes cum equitatu ante premisit
qui simul in conspectum oppidi se dederunt non recipiuntur.
hoc cordubensibus nequaꝙͣ poterat animaduerti. Appropinquã¬
tibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum conciden¬
dum cum exisset lorica ut supra scripsimus ex equis descender̃
et magnum prelium fecerunt sic ut ex infinita hominum mł¬
titudine pauci in oppidum se reciperent. hoc timore adductus
sextus pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio ue¬

Expanded text:
ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recept, equites clamore facto eruptionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio ve
Abbreviated transcription (Latin):
uti sibi primo quoq tempore subsidium mitteret. Cesarcam ciuita¬
tem omni tempore. optime de. populo romano meritam esse sciebat
sexdecun cohortes secunda uigilia iubet proficisci pariq cquites nu¬
mero quibus prefecit hominem cuis prouincie notum et non paꝵ
scientem. L. uiuium pacietum qui cum ad En. pompei presidia ue¬
nisset incidit idem temporis ut tempestate aduersa uehementiq uẽ¬
to affuctaretur. Qua ui tempestatis ita obscurabatur ut uix proximũ
cognoscere posset cuuus in commodum summam urilitatem ipsis p̃¬
bebat. Ita cum ad eum uenerunt uibet binos equites incedere et recta
per aduersariorum presidia ad oppidum contendere: mediisq ex p̃
at uerbum facere nam id temporis cenati ad murum accedere ut
oppidum capiant et partim tempestate impediti ugiles non pote¬
rant diligentiam prestare partim illo responso deterrebantur. Cu

Expanded text:
uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitauti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. Mediisque eorumat verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
bus nuntiabatur nocturno tempore opptoum cordube capi posse q i
nec opinantibus aduersarus cuis prouincia potitus esset simulq
ꝙ tabellarii a. En. pompeio dispositi omnibus locis essent. qui certio¬
rerisimilia proponebant. Quibus rebiis adluctus quos legatos
exercitui ante presecerat. Q. pedui. et .Q. fabium maximum de suo
xouentu facit certiores ut quem sibi equitatum ex prouincia fecissẽt
presidio mitterent ad quos celerius ꝙͣ ipsi opinati sunt appropinqͣ¬
uit neq ut ipse uoluit equitatum sibi presidio habuit. Erat peridẽ
tempus sextus pompeius frater qui cum presidio cordubam teneba
ꝙ eius prouincic caput esse extimabatur. Ĩpse autem. En. pompeuis
adolescens ullam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensib
ibi detinehatur: quo ex oppido cognito ces aris aduentu legati clam
preter presidia. En. pompeu cesarem cum adiissent petere ceperunt

Expanded text:
bus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod bus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiori similia proponebant. Quibus rebus adductus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
Urna ce superato africa recepta qui exi¬
qͥs preus cum adol escente. En. pompcio
fu ssent cum et ulterioris hyspanic¬
otitus ciset. dum cesar muncribus dan¬
adia contra comparet pompeius in fidem
cimin peue magia comparata manu prouinciam uastare ce
Nuibis in rebus nonnulle ciuitates sua sponte auxilia mit¬
ant. Item nõnuile contra portas elaudebant ex quibus si qua
da uicepei cua ali uis et ea cinirate optimne de.En. popeio
merituis cius esset propter pecunie magnitudinem aliqua ci infereba¬
tur causa ut co de medio sublato ex eius pecuna latronum largitio fie¬
ret. Ita paucis commodis hoste hortato maiores augebantur copie:
Ideoq crebris nuntus in italiam missis ciuitates contrarie pompeio
aurilia sibi depostulabantur. Cesar dictator tertio designatus dicta¬
tor quarto multis item ante diebus confectis ceterum cum festina¬
tionc adbellum conficiendum in hyspaniam uenisset legati cordu¬
benses qui a. En. pompcio discesserant cesari obuiam uenerunt aqui¬

Expanded text:
rnace superato, Africa recepta, qui exhis proeliis cum adulescente Cn. Pompeio ssent, cum . . . et ulterioris Hispaniotitus esset, dum Caesar muneribus dandia contra compararet, Pompeius in fidem artim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a qui
Abbreviated transcription (Latin):
receptum detanto erercitu reliquias esse nuli.as que sibi suisq uir
nis prodesset a caninio proconsuli qui cu obsidebat site excepta seq
et sua omnia et oppidum proconsuli tradit: Rer interim ab omib
ciuitatibus ex clusus desperata salute cum iam conatus esset cura
petreio ut cũ peruitutem interfecti essc uiderentur ferro inter
depugnant atq firmior imbecilliorem uba petreium facile ser¬
ro consumpsit. Deinde ipse sibi cum conaretur gladio traicere
pectus neq posset precibus a seruo suo impetrauit ut se interfice¬
ret idq obtinuit. P. sitius interim pulso exercitu saburre prefi¬
cti uibe ipsoq interfecto cum itercum paucis per maritinani at
cesarem faceret forte incidit in faustum afraniumq qui cam
manum habebant qua uticam diripuerant iterq ui hyspania
paucos cquites qui ex primo agmine sugerant reliques auter
interfecit aut in deditionem accepit. afranium et fanstun

Expanded text:
receptum, de tanto exercitu reliquias esse nullas, ipse sibi suisque receptum, de tanto exercitu reliquias esse nullas, ipse sibi suisque liberis a Caninio pro consule, qui eum obsidebat, fide accepta seque et sua omnia et oppidum proconsuli tradit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, desperata salute, cum iam cenatus esset cum Petreio, ut per virtutem interfecti esse viderentur, ferro inter se depugnant atque firmiorem imbecilliorem Iuba Petreium facile ferro consumpsit. Deinde ipse sibi cum conaretur gladio traicere pectus nec posset, precibus a servo suo impetravit ut se interficeret idque obtinuit. § 95 P. Sittius interim pulso exercitu Saburrae, praefecti Iubae, ipsoque interfecto cum iter cum paucis per Mauretaniam ad Caesarem faceret, forte incidit in Faustum Afraniumque, qui eam manum habebant qua Uticam diripuerant iterque in Hispaniam paucos equites, qui ex primo agmine fugerant, reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit, Afranium et Faustum cum
Abbreviated transcription (Latin):
duces complures ad cesarem ueniunt orantq ut sibi ignoscat qui¬
bus supplicibus uenia data çama peruenunt. Rumore interim ꝑ¬
lato de eius lenitate clementiaq propemodum omnes regni equi¬
tes çamam prouenunt ad cesarem ab eoq sunt metu periculoq
liberati. Dum hec utrobiq fiunt considius qui thysore cum familia
sua gladiatoria mani getulisq preerat cognita cede suorum domi¬
tuq et legionum aduentu perterritus desperata salutt oppidum de¬
serit. seq clam cum paucis barbans pecunia onustus subduxit atq
in regnum fugere contendit. Quem getuli sui comites in itinere
prede cupidi concidunt seq in quascunq potuere partes conferũt.
Cum interim uirguius postꝙͣ terra mariq clausus se nichil profi¬
cere intellexit suosq interfectos aut fugatos. M. catonem utice
sibupsi manum aitulise regem uaguni a siusq desertumi ab oĩb

Expanded text:
duces complures ad Caesarem veniunt orantque ut sibi ignoscat. Quiduces complures ad Caesarem veniunt orantque ut sibi ignoscat. Quibus supplicibus venia data Zamam pervenit. Rumore interim perlato de eius lenitate clementiaque propemodum omnes regni equites Zamam perveniunt ad Caesarem ab eoque sunt metu periculoque liberati. § 93 Dum haec utrobique geruntur, Considius, qui Thysdrae cum familia sua, gladiatoria manu Gaetulisque praeerat, cognita caede suorum Domitique et legionum adventu perterritus desperata salute oppidum deserit seque clam cum paucis barbaris pecunia onustus subducit atque in regnum fugere contendit. Quem Gaetuli, sui comites, in itinere praedae cupidi concidunt seque in quascumque potuere partis conferunt. C. interim Vergilius, postquam terra marique clausus se nihil proficere intellexit suosque interfectos aut fugatos, M. Catonem Uticae sibi ipsum manus attulisse, regem vagum ab suisque desertum ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lerisset precibus orasset uti se ad suos deos penatesq admitterent
ubi eos perstare. in sententia animaduertit nec minis nec precib
sius moueri quo magis se reciperent tertio petit abeis ut sibi con¬
uiges liberosq redderent ut secum eos transportaret. Postquam ⁊¬
sibi nichil omnino oppidanos responsuni reddere ammadnertit nul¬
la re abhiis impetrata ab zama discedit atq ad uillam suam cum
m. petreio paucisq equitibus se confert. çamenses interim lega¬
tos de huis rebus ad cesarem uticam mittunt petuntq ab eo uti an¬
te ꝙͣ rex manum couigeret scseq oppugnaret sibi auxilium mitte¬
ret se tamen paratos esse sibi quoad uita suppeteret oppidum seq ei
reseruare. Legatos collaudatos cesar domum iuber antecedere. ac
suum aduentum prenuntiare. Ipse postero die utica egressus cum
equitatu in regnum ire contendit. Interim in itinere ex regiis copus

Expanded text:
lexisset precibus orasset uti se ad suos deos penates admitterent, lexisset precibus orasset uti se ad suos deos penates admitterent, ubi eos perstare in sententia animadvertit nec minis nec precibus suis moveri quo magis se reciperent, tertio petit ab eis ut sibi coniuges liberosque redderent ut secum eos asportaret. Postquam sibi nihil omnino oppidanos responsi reddere animadvertit, nulla re ab his impetrata ab Zama discedit atque ad villam suam se cum M. Petreio paucisque equitibus confert. § 92 Zamenses interim legatos de his rebus ad Caesarem Uticam mittunt petuntque ab eo uti antequam rex manum colligeret seseque oppugnaret sibi auxilium mitteret: se tamen paratos esse, sibi quoad vita suppeteret, oppidum seque ei reservare. Legatos collaudatos Caesar domum iubet antecedere ac suum adventum praenuntiare. Ipse postero die Utica egressus cum equitatu in regnum ire contendit. Interim in itinere ex regiis copiis
Abbreviated transcription (Latin):
tias agunt cesari. Rex interim iuba ut ex prelio fugerat unacum pe¬
treio interdu in uillis latitando tandem nocturnis itincribus con¬
fectis in regnum peruenit atq ad oppidum çamani ubi ipse domici¬
lium conuiges liberosq habebat quo ex cunto regno omnem pecu¬
niam carissimasq res comportauerat quodq in toto bello operib
marimis munierat accedit. Quem oppidani antea rumore ex opta¬
to de cesaris uictoria audito. obhas causas oppido prohibuerunt.
Ꝙ bello contra. p.r. suscepto in oppido çame lignis congestis iaxi¬
mam in medio foro piram construxerat ut si forte bello esset supera¬
tus omnibus rebus eo coaceruatis deuide ciubus cunctis in t̾fectiᷤ
codemq proiectis igne subiecto tum demum se ipse insuper intersi
retur. Postꝙͣ uiba ante portas du multumq primo minis pro im¬
perio egisset cum çamensibus deinde cum se parum proficere intel¬

Expanded text:
tias agunt Caesari. § 91 Rex interim Iuba, ut ex proelio fugerat, una cum Petias agunt Caesari. § 91 Rex interim Iuba, ut ex proelio fugerat, una cum Petreio interdiu in villis latitando tandem nocturnis itineribus confectis in regnum pervenit atque ad oppidum Zamam, ubi ipse domicilium, coniuges liberos habebat, quo ex cuncto regno omnem pecuniam carissimasque res comportaverat quodque inito bello operibus maximis muniverat, accedit. Quem antea oppidani rumore exoptato de Caesaris victoria audito ob has causas oppido prohibuerunt, quod bello contra populum Romanum suscepto in oppido Zamae lignis congestis maximam in medio foro pyram construxerat ut, si forte bello foret superatus, omnibus rebus eo coacervatis, dein civibus cunctis interfectis eodemque proiectis igne subiecto tum demum se ipse insuper interficretur. Postquam Iuba ante portas diu multumque primo minis pro imperio egisset cum Zamensibus, dein cum se parum proficere intel
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Postero die manc oppidum introiuit. Contioneq aduocat.a uti¬
censes incolas cohortatus gratias pro corum erga se studio egit. Ci¬
ues autem ro. negociatores et cos qui inter.ccc. pecunias contule¬
rant uarroni et scipioni multis uerbis accusatos et de corum scele¬
ribus longiore habita oratione ad extremum ut sine metu prodirẽt
edicit: se eis dumtaxat uitam concessurum bona quidem corum ĩe
uenditurum. Ita tamen ut qui eorum bona sua redemisset se bonoru
uenditionem inducturum et pecuniam nrulte nomine relaturum
ut incolumitatem retinere posset quibus metu exanguibus de uita¬
q ex suo merito desperantibus subito oblata salute libentes cupi¬
deq conditionem acceperinit petieruntq a cesare ut uniuersis e¬
ccc. uno nomine pecuniam imperaret. Itaq bis milies sextertiis
rum recusante ac se eodem die demum natos predicantes leti gra¬

Expanded text:
sit. § 90 Postero die mane in oppidum introiit contioneque advocata Utisit. § 90 Postero die mane in oppidum introiit contioneque advocata Uticensis incolas cohortatus gratias pro eorum erga se studio egit, civis autem Romanos negotiatores et eos qui inter CCC pecunias contulerant Varo et Scipioni multis verbis accusat et de eorum sceleribus longiore habita oratione ad extremum ut sine metu prodirent edicit: se eis dumtaxat vitam concessurum; bona quidem eorum se venditurum, ita tamen, qui eorum ipse sua bona redemisset, se bonorum venditionem inducturum et pecuniam multae nomine relaturum, ut incolumitatem retinere posset. Quibus metu exsanguibus de vitaque ex suo promerito desperantibus subito oblata salute libentes cupidique condicionem acceperunt petieruntque a Caesare ut universis CCC uno nomine pecuniam imperaret. Itaque bis milies sestertio rum recusante ac se eo demum die natos praedicantes laeti gra
Abbreviated transcription (Latin):
dias ponit. Cesar interim a tapso progressus çetham peruenit.
ubi scipio magnum frumenti numerum armorum celorum ce¬
terarumq rerum cum paruo presidio habuerat. hiis adueniẽs
potitur. deinde adrumentum peruenit quo cum sine mora intro¬
usset armis frumento pecuniaq considerata. Q. ligurio. C. con¬
sidu filio qui tum ibi fuerant uitam concessit. Deuide cadem die
hadrumento egressus humeuo regulo cum legione ibi relicto uti¬
cam ire contendit. Cui in itinere fit obuius.L. cesar et subito se ad ge¬
nua proiecit uitamq sibi neq quicꝙͣ amplius deprecatur. Cui ce¬
s̃ar facile pronatura sua et instituto concessit. ĩtem cecine ceteio pe
treio. L.celle patri et filio. M. eppio. M. aquinio catonis filio da¬
masippiq liberis ex sua consuetudine tribuit circiterq noctem lui¬
nibus accensis uticam peruenit atq extra oppidum ea nocte man¬

Expanded text:
dias ponit. § 89 Caesar interim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, dias ponit. § 89 Caesar interim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Scipio magnum frumenti numerum, armorum, telorum ceterarumque rerum cum parvo praesidio habuerat. Id adveniens potitur, deinde Hadrumetum pervenit. Quo cum sine mora introisset, armis, frumento pecuniaque considerata Q. Ligario, C. Considio filio, qui tum ibi fuerant, vitam concessit. Deinde eodem die Hadrumeto egressus Livineio Regulo cum legione ibi relicto Uticam ire contendit. Cui in itinere fit obvius L. Caesar et subito se ad genua proiecit vitamque sibi neque amplius quicquam deprecatur. Cui Caesar facile et pro natura sua et pro instituto concessit, item Caecinae, C. Ateio, P. Atrio, L. Cellae patri et filio, M. Eppio, M. Aquino, Catonis filio Damasippique liberis ex sua consuetudine tribuit circiterque luminibus accensis Uticam pervenit atque extra oppidum ea nocte man
Abbreviated transcription (Latin):
ne quo superiore tempore usus fuerat cum dormitum isset ferrum
intro clam in cubiculum tulit atq ita se traiecit. Qui dum anima
nondum expirata concidisset impctuq facto in cubiculum ex sus¬
pitione medicus familiaresq continere atq uulnus obligare ce¬
pissent: ipse sius manibus uulnus crudelissime deuellit atq ani¬
mo presenti se interemit. Quem uticenses quanꝙͣ oderant partuiz
gratia tamen propter cius singularem integritatem et ꝙ dissimil¬
umus reliquorum ducum fuerat ꝙq uticam mirificis operibus
munierat turresq auxerat sepultura afficuit. Quo interfecto
.L.cesar ut aliquid sibi ex ea re auxilium pararet conuocato popu¬
lo contionc habita cohortatur omnes ut porte aperirentur se ĩ
.C.cesaris clementia magnam spem habere. Itaq portis patefac¬
tis ucica egressus cesari imperatori obiiam proficiscitur. Mes¬
sala ut erat imperatum uticam peruenit omnibusq portis custo¬

Expanded text:
ne quo superiore tempore usus faciebat, cum dormitum isset, ferrum ne quo superiore tempore usus faciebat, cum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit atque ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata concidisset, et impetu facto in cubiculum ex suspicione medicus familiaresque continere atque vulnus obligare coepissent, ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit atque animo praesenti se interemit. Quem Uticenses quamquam oderant partium gratia, tamen propter eius singularem integritatem, et quod dissimillimus reliquorum ducum fuerat quodque Uticam mirificis operibus muniverat turrisque auxerat, sepultura adficiunt. Quo interfecto L. Caesar ut aliquid sibi ex ea re auxili pararet convocato populo contione habita cohortatur omnis ut portae aperirentur: se in C. Caesaris clementia magnam spem habere. Itaque portis patefactis Utica egressus Caesari imperatori obviam proficiscitur. Messalla, ut erat imperatum, Uticam pervenit omnibusque portis custo
Abbreviated transcription (Latin):
posset ut secum oppidum defenderent et cede rapinaq desisterẽt
et quid sibi uellent sciret sedandeq corum importunitatis gra¬
tia singulis.c. diuisit. Idem etiam faustus fecit ac de sua pecuna
largitus est unaq cum hiis ab utica proficiscitur atq in regnu
ire contendit complures interim ex fuga uticam proueniunt quos
omnes cato conuocatos unacum trecentis qui pecuniam scipioni
ad bellum faciendum contulerant. hortatur ut seruitia manumittat
oppidumq defenderent. Quorum cum partem assentire partem a¬
ninum mentemq perterritam atq in fuga destinatam habere in¬
teuexisset. amplius de eare agere destitit: nauemq hiis attribuit
ut in quascunq partes uellent proficiscerentur. Ipse omnibus re¬
bus diligentissime constinitis liberis sius incio cesari qui tum ibi ꝓ
questore fuerat commendatis et sine suspitione uultu atq sermo¬

Expanded text:
quiret ut secum oppidum defenderent et caede rapinisque desisterent quiret ut secum oppidum defenderent et caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia singulis C divisit. Idem Sulla Faustus fecit ac de sua pecunia largitus est unaque cum his ab Utica proficiscitur atque in regnum ire intendit. § 88 Complures interim ex fuga Uticam perveniunt. Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum cum partem assentire, partem animum mentemque perterritam atque in fugam destinatam habere intellexisset, amplius de ea re agere destitit navisque his attribuit, ut in quas quisque partis vellet proficisceretur. Ipse omnibus rebus diligentissime constitutis, liberis suis L. Caesari, qui tum ei pro quaestore faciebat, commendatis, et sine suspicione, vultu atque sermo
Abbreviated transcription (Latin):
q cuisdem oppidi incolas cuiuscunq genens etatisq uiuos con¬
strictosq in flamam coniciunt atq ita acerbissimo afficiunt
supplicio. Deinde protinus uticam perueniunt. Superiore tẽ¬
pore. M. cato q uticensibus propter benesicium legis uiliane
parum insius partibus presidii esse existimauerat plebem iner¬
mem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaq par¬
uula dumtarat municrat ibiq custodus circiundatis habitare
coegerat. Eenatum autem oppidi custodia tenchat. eorum castra¬
fauisse sciebant ut cis interfectis corum pernitie dolorem siuiz
ulciscerentur. Aticenses animo xodito ex cesaris uictoria lapi¬
dibus fustibusq equites repulerunt. Itaq postea ꝙͣ castris nõ
potuerant potin uticam se in oppidum coniccerat atq ibi mul¬
tos uticenses interfecerunt domiosq eorum expugnauerunt
acdinpucrunt. Quibus cum cato persuadere nulla ratione⁊

Expanded text:
que eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos conque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in flammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. Superiore tempore M. Cato, quod in Uticensibus propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custodia coeperunt,favisse sciebant, ut eis interfectis eorum pernicie dolorem suum ulciscerentur. Uticenses animo addito ex Caesaris victoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticensis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac diripuerunt. Quibus cum Cato persuadere nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
cio a pertinacia deduci. Deinde ipsc uirgilium appellauit in¬
uitanitq ad deditionem suamq lenitatem et dementiam cõ¬
memorauit. quem postquam animaduertit responsum sibi nõ
tare ab oppito discessit. postero die diuna re facta contione
aduocata in conspectu oppidanorum milites collaudat cotumq
exercitum ueteranum donauit. Primis fortissimo cuiq ac bene⁊
meritis prosuogestu tribuit ac statim inde digressus. T. rebilo
duabus thisdre ubi considius prcerat ad obsitendum relictis.m.
messala uticam ante premisso cum equitatu ipse codem iter face¬
re contendit. Equites interim scipionis qui ex prelio fugerant ⁊
cum uticam uersus iter facerent perueniunt ad oppidum parade
ubi cum ab incolis non reciperentur ideo ꝙ fama de uictoria ce¬
saris procurrisset ui oppido potiti in medio foro lignis coacer¬
uatis omnibusq rebus eorum congestis ignem subiciunt at¬

Expanded text:
cio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit incio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus Rebilo duabus Thysdrae, ubi Considius praeerat, ad obsidendum relictis, M. Messalla Uticam ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod fama de victoria Caesaris praecucurrisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacervatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt at
Abbreviated transcription (Latin):
cussus nisi celeriter ad cesarem accurrisset interfectus esset.⁊
Quo facto complures equites romani senatoresq perterriti
ex prelio se receperunt ne a militibus qui ex tanta uictoria licẽ¬
tiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis⁊
ꝓpter maximas res gestas impune quoq interficerentur.⁊
Itaq hii omnes scipionis milites cum fidem cesaris implora¬
rent inspectante ipsocesare et amilitibus deprecante uti eis
parcerent ad unum sunt interfecti. Cesar trims castris potitus
occisisq hostium decem milibus fugatisq compluribus se rece¬
pit militibus ammissis paucis saucus in castra. Ac statim ex
itinere ante oppidun tapsum constitit elephantosq lxiiii. or¬
natos armatosq cum turribus ornamentisq capit. captos
ante oppidum instructos constituit. Id hoc consilio si posset uir¬
gilius quiq cum eo obsidebantur rei male geste. suorum indi¬

Expanded text:
cussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. cussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indi