comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ã ueliquis reb ita ꝑfocit. ut corpꝰ. Sensib eĩ ornauit ad res ꝑcipiẽdas
idoncis: ut nihil aut nõ młtũ adium̃to ullo ad suã cõfirmationẽ in¬
digeret. Qđ ã ĩ homĩe prestãtissimũ atq optimũ ⁊ id deseruit &¬
si dedit talem mẽtẽ que omẽm u̾tute̾ acciꝑe posset ingenuitq sine doc¬
trina notitias paruas reꝵ maximaꝵ & qrͣ instituit docere & ĩduxit ĩ
ea que inerãt tanꝙͣ elem̃ta uiͣtutis sed uixtutẽ ip̃a ĩchoauit. Nihil
ita ampliꝰ nr̃m est. qđ urũm dico. Artis ⁊ ad ea pͥncipia que accepi¬
mꝰ cõsequẽtia exꝗre̾ quo adsit iꝗ qđ uolumꝰ effectũ. qđ quidẽ pluxis
sit haud paulo magisq ip̃m ppͣ se expetẽdũ ꝙͣ aut senlus aut coͣpoi̾e
ca q̃ diximꝰ. quib tantũ p̾łtat mẽtis excellẽs ꝑfectio ut uix cogitari

Expanded text:
autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus; sensibus enim ornavit ad res percipiendas autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus; sensibus enim ornavit ad res percipiendas idoneis, ut nihil aut non multum adiumento ullo ad suam confirmationem indigerent; quod autem in homine praestantissimum atque optimum est, id deseruit. etsi dedit talem mentem, quae omnem virtutem accipere posset, ingenuitque sine doctrina notitias parvas rerum maximarum et quasi instituit docere et induxit in ea, quae inerant, tamquam elementa virtutis. sed virtut—quod nostrum dico, artis est—ad ea principia, quae accepimus, consequentia exquirere, quoad sit id, quod volumus, effectum. quod quidem pluris est haud paulo magisque ipsum propter se expetendum quam aut sensus aut corporis ea, quae diximus, quibus tantum praestat mentis excellens perfectio, ut vix cogitari
Abbreviated transcription (Latin):
entes que uno ubo cõplexi oĩa honesta dicimꝰ. Ad quoꝵ &̃ cognitionẽ
& usũ coroborati nã ip̃a p̃euute deducim᷑. Oĩm cĩ reꝵ pͥn̾cipia par¬
ua sunt sed sius ꝓgressib usa augent᷑ nec sine causa. In pͥmo eĩ ortu
inest temeritas & molliciẽs q̃dam ut nec res uidere optĩas nec augere
possint. Uirtutis eĩ bte̾q uite que duo maxie expetẽda sũt seriꝰ lum̃
apparet. młto &ẽ serius ut plane qualia sint intlłigãt᷑. Preclare eĩ Plato
beatũ cui & ĩ senectute cõtigeit ut sapĩam uerasq opiniones cõsequi
possit. Quare qm̃ de pͥmĩs nature cõmodis satis dictũ eit. nuc de
maiorib consequẽtib q uideamꝰ Natura igit᷑ corpus quidẽ hoĩs sic
de genuit & formauit ut alia ĩ pͥmo ortu ꝑfice̾t. alia ꝓgrediẽte etate fi
geret. neq sanc mltũ adiumẽtis externis & aduẽtitiis uteret᷑. Aĩim

Expanded text:
entes, quae uno verbo complexi omnia honesta dicimus; ad quorum et cognitionem entes, quae uno verbo complexi omnia honesta dicimus; ad quorum et cognitionem et usum iam corroborati natura ipsa praeeunte deducimur. omnium enim rerum principia parva sunt, sed suis progressionibus usa augentur, nec sine causa; in primo enim ortu inest teneritas ac mollitia quaedam, ut nec res videre optimas nec agere possint. virtutis enim beataeque vitae, quae duo maxime expetenda sunt, serius lumen apparet, multo etiam serius, ut plane qualia sint intellegantur. praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit! Quare, quoniam de primis naturae commodis satis dictum est, nunc de maioribus consequentibusque videamus. Natura igitur corpus quidem hominis sic et genuit is uteretur. animum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i mittũt aut admirationẽ eaꝵquẽ sũt ab antiꝗs reꝑte aut ĩuesti¬
gationẽ nouaꝵ. Quo studio tñ saciari nõ possũt oiũm cet̾aꝵ reꝵ obli¬
ti. nihil abiectũ. nihil hiũile cogitat. tãtaq ełt uis talib ĩ studiis. ut
eos cẽ qui sibi alios ꝓposuerũt fines bonoꝵ quos utilitate aut uolupta¬
ter dirigut. tñ ĩ reb q̃ rẽdis explicãdisq naturis etates cõtere̾ iudeamꝰ
Ego hoc quidẽ apparet nos ad agẽdũ eẽ natos. Actionũ eĩ ꝯna plura. ut
obscuret᷑ &̃ minora maiorib. Maxiẽ a̾ sũt pͥmũ ut mͥ quidẽ uidet̃.
E his quot nuc̃ ĩ uõne uersam᷑ cõsideratio cognitioq reꝵ celestium
et eaꝵ quas a natura occultatas & latẽtes mdagare ratio põt. Deĩ¬
de reꝵ publicaꝵ admĩstratio. aut admĩstrandi sciendiq prudẽs tẽ¬
ꝑata. fortis & iusta ratio. reliqueq u̾tates c actiones uirtutib cõgru¬

Expanded text:
unt ab antiquis repertae, aut investigationem novarum. quo studio cum satiari non possint, omnium ceterarum rerum obliti nihil abiectum, nihil humile cogitant; tantaque est vis talibus in studiis, ut eos etiam, qui sibi alios proposuerunt fines bonorum, quos utilitate aut voluptate dirigunt, tamen in rebus quaerendis explicandisque naturis aetates conterere videamus. Ergo hoc quidem apparet, nos ad agendum esse natos. actionum autem genera plura, ut obscurentur etiam minora maioribus, maximae autem sunt primum, ut mihi quidem videtur et iis, quorum nunc in ratione versamur, consideratio cognitioque rerum caelestium et earum, quas a natura occultatas et latentes indagare ratio potest, deinde rerum publicarum administratio aut administrandi scientia, tum prudens, temperata, fortis, iusta ratio reliquaeque virtutes et actiones virtutibus congru
Abbreviated transcription (Latin):
est qui nõ oderit libidinosã ꝓteruã adolescentiã. Suis cõtra ĩ illa¬
etate pudorẽ cõstantiã &e si sua nihil intersit. nõ tñ diligit ꝗs pullũ
buli nom̃ odio nõ est. Quis Aristide̾ nõ mortuũ cdiligit: An
obliuiscim ꝙͣtoꝑe ĩ audiẽdo ĩ legẽdoq moueam cũ pie. cũ amice
cũ magno aĩo aliquid factũ cõsꝑiamꝰ cognoscimꝰ: Quid loquar de
nob̾ qui ad laude̾ & ad decus nati sułcepti instituti sumꝰ: Qui
clamores uulgi atq ĩꝑtoꝵ excitãt᷑ in theatris. cũ illa dicũt᷑. ego sũ ho¬
tioĩb maxĩs: Nemo est igit᷑ qui nõ hac̃ affectione̾ animi ꝓbet atq
laudet qua nõ modo utilitas nulla querit᷑ sed cõtra utilitatẽ &ẽ cõser¬
uat᷑ fides. Ealib exẽplis nõ ficte solũ fabule. uexũ & hystorie referte

Expanded text:
est, qui non oderit libidinosam, protervam adolescentiam? quis contra in illa aetate pudorem, constantiam, etiamsi sua nihil intersit, non tamen diligat? quis Pubuli nomen odio non est? quis Aristidem non mortuum diligit? an obliviscimur, quantopere in audiendo in legendoque moveamur, cum pie, cum amice, cum magno animo aliquid factum cognoscimus? Quid loquor de nobis, qui ad laudem et ad decus nati, suscepti, instituti sumus? qui clamores vulgi atque imperitorum excitantur in theatris, cum illa dicuntur: 'Ego sum Otionibus maximis? nemo est igitur, quin hanc affectionem animi probet atque laudet, qua non modo utilitas nulla quaeritur, sed contra utilitatem etiam conservatur fides. Talibus exemplis non fictae solum fabulae,
Abbreviated transcription (Latin):
tetias. Que eĩ mala illi nõ audẽt appellare: Asꝑa ã & ĩcõmoda ce re¬
ii ciẽda &e aliena natue̾ ẽẽ cõcedut̃. Ea nos mala dicimꝰ sed exigua &ꝵ
porro mĩma. Quare si potest ẽẽ beatus is qui ẽ ĩ asꝑis reniciẽdisq re¬
Nã adhuc ĩ eo fortasse uicio quid ego q̃rã nõ ꝑspicis. Istic sũ inꝗt. expec¬
toq quid ad id qđ querã respõdeas. Respõdebo me nõ quereͣ inꝙͣ hoc
tpe quid u̾tus effice̾ possit sed ꝗd cõstant̾ dicat᷑. ꝗd ip̃m a se dissentiat.
dico ea que dicat p̃clare int̾ se coherere. Dix̾it hoc idem epicurꝰ sẽpbea¬
tũ cẽ sapiẽtẽ. Gđ quidẽ solet ebulire nõnũꝙͣ. Quẽ quidẽ cũ sũmis do¬
lorib cõficiat᷑ ait dicturũ. quã suaue est ꝙͣ nihil curo nõ prignẽ cũ horẽ.
Cur tãtũ habeat ĩ natura boni. illd̾ urgeã noͣ intelligeͥ eũ. Quuid sib di¬

Expanded text:
teticis. quae enim mala illi non audent appellare, aspera autem et incommoda et reteticis. quae enim mala illi non audent appellare, aspera autem et incommoda et reicienda et aliena naturae esse concedunt, ea nos mala dicimus, sed exigua et paene minima. quare si potest esse beatus is, qui est in asperis reiciendisque renam adhuc, meo fortasse vitio, quid ego quaeram non perspicis. Istic sum, inquit, expectoque quid ad id, quod quaerebam, respondeas. Respondebo me non quaerere, inquam, hoc tempore quid virtus efficere possit, sed quid constanter dicatur, quid ipsum a se dissentiat. dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere. dixerit hoc idem Epicurus, semper beatum esse sapientem—quod quidem solet ebullire non numquam—, quem quidem, cum summis doloribus conficiatur, ait dicturum: 'Quam suave est! quam nihil curo!'; non pugnem cum homine, cur tantum habeat in natura boni; illud urgueam, non intellegere eum quid sibi di
Abbreviated transcription (Latin):
bñ longã & satis litigiosã disputatioẽm. Illd̾ mͥ ateniniũ festinãter ditũ
udet᷑ sapiẽtes omĩs eẽ sẽꝑ btos. Nescio quo p̾ter uolauit orõ. Qđ nisi
ita effict᷑. que Peofrastus de fortuna de dolore. de cruciatu cõporis dixu
cũ quib cõiũgi btãm uitã nullomͦ posse putauit. uereor ne uera sint.
Nã illd̾ uehem̃ter repugnet eũdẽ btũm eẽ & młtis malis opp̃ssũ. hec
quo cõueniat᷑ nõ satis ĩtelligo. Utrũ igit᷑ tͥ nõ placet in ꝗt ui̾tutis tã¬
tam uim ẽẽ ut ad bte uiuendũ se ip̃a cõtenta sit. An si id ꝓbas ita¬
fiei̾ posse. negas ut is qui uiͣtutis cõpotes sint & malis quibrisdã affecti
beati sint: Ego uõ uolo ĩ ui̾tute ium eẽ ꝙͣmaxiãm. Sed ꝙͣta sit alias
nũc tm̃ possit ne eẽ tanta si qua exͣ iurtutẽ habeat᷑ ĩ bonis. Atqui ĩꝗt.
li stoias cõcedis ut u̾tus sola si assit uitã efficiat btãm. cõcedis & ꝑ ipa¬

Expanded text:
atis litigiosam disputationem. illud mihi a te nimium festinanter dictum videtur, sapientis omnis esse semper beatos; nescio quo modo praetervolavit oratio. quod nisi ita efficitur, quae Theophrastus de fortuna, de dolore, de cruciatu corporis dixit, cum quibus coniungi vitam beatam nullo modo posse putavit, vereor, ne vera sint. nam ilintellego. Utrum igitur tibi non placet, inquit, virtutisne tantam esse vim, ut ad beate vivendum se ipsa contenta sit? an, si id probas, fieri ita posse negas, ut ii, qui virtutis compotes sint, etiam malis quibusdam affecti beati sint? Ego vero volo in virtute vim esse quam maximam; sed quanta sit alias; nunc tantum possitne esse tanta, si quicquam extra virtutem habeatur in bonis. Atqui, inquit, si Stoicis concedis ut virtus sola, si adsit, vitam efficiat beatam, concedis etiam Peripa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suauitate uidẽt᷑ aut nouitate quadã & nouitate cantãdi reuocare
eos solite qui p̃teruehebãt᷑. sed qr młta se scire ꝓfitebãt᷑ ut hoĩes ad ea¬
ꝵ saxa discẽdi cupiditate adheresc̾e̾nt. Ita eĩ inuitãt Ulixẽ. Nã uer¬
ti ut quidã homeri sic istũ ip̃m locũ. O decus argolicũ qui pupim
fectes Ulixes. auxib ut nr̃os possis agnosce̾ cantus. Nã nemo hec
unꝙͣ est trasuectas cerula cuełu: quĩr prius altite̾i̾t uocũ dulcedine
captus. Post uariis auido saciatus pectoe̾ musis. doctior ad patrias ꝑ¬

Expanded text:
e eos solitae, qui praetervehebantur, sed quia multa se scire profitebantur, ut homines ad earum saxa discendi cupiditate adhaerescerent. ita enim invitant Ulixem—nam verti, ut quaedam Homeri, sic istum ipsum locum—: O decus Argolicum, quin puppim flectis, Ulixes, Auribus ut nostros possis agnoscere cantus! Nam nemo haec umquam est transvectus caerula cursu, Quin prius adstiterit vocum dulccaptus; Post variis avido satiatus pectore musis Doctior ad patrias
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Utinã quidẽ dice̾nt alium alio heatiorẽ.iã ruinas iideres. In
uirtute eĩm sola & ĩ ip̃o honesto cũ sit honũ positũ. cũq nec uirtꝰ ut
placet illis nec honestũ crescat. idq bonũ solũ sit quo qui potiat᷑ nece¬
se elt btũs sit cũ id augeri nõ possit ĩ quo uno positũ Est beatũ eẽ qui
pot eẽ quisꝙͣ alius alio beatior: Uides ne ut hec cõcinat. Et hercule¬
fatẽdũ ⁊ eĩ qđ sentio. Mirabił est apd illos cõtextus reꝵ: Respon¬
clent extrema pͥmis. media utrisq oĩa oĩb. Quid sequat᷑ ꝗd repugnet
uidẽt. In geometria s pͥma si cdederis danda sũt oĩa. Cõcede nihil
c̃ẽ bonũ nisi qđ honestũ łit. Cõcedẽdũ est ĩ uitate positã btãm uitã.

Expanded text:
sit. utinam quidem dicerent alium alio beatiorem! iam ruinas videres. in sit. utinam quidem dicerent alium alio beatiorem! iam ruinas videres. in virtute enim sola et in ipso honesto cum sit bonum positum, cumque nec virtus, ut placet illis, nec honestum crescat, idque bonum solum sit, quo qui potiatur, necesse est beatus sit, cum id augeri non possit, in quo uno positum est beatum esse, qui potest esse quisquam alius alio beatior? videsne, ut haec concinant? et hercule—fatendum est enim, quod sentio—mirabilis est apud illos contextus rerum. respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus. quid sequatur, quid repugnet, vident. ut in geometria, prima si dederis, danda sunt omnia. concede nihil esse bonum, nisi quod honestum sit: concedendum est in virtute esse positam beatam vi
Abbreviated transcription (Latin):
hec cũ coͬporis bona sint. eoꝵ cõficiẽtia certe ĩ bonis nua̾bilis. amicos libeng
ꝓpĩquos. diuicias. honoe̾s . opes. Cõtra hoc attẽde me nihil dice̾ si ista mala
do paulo antepone. oe scio ab Anthiocho nr̃o dici sic solere. Sed ꝗd minꝰ ꝓ¬
bãdũ ꝙͣ eẽ̾ aliquẽ btũm. nec satis beatłi.. Qđ a̾ satis est eo geꝗd accesse¬
rit nimiũ ełt. de nẽo nimiũ btũs est. & neõ bło beatior. Ergo ĩꝗt tibi
O Metellus qui tres filios cõsules uidit. e quib unũ &̃ & censorem
& triũphãtem. quactũ ã pretorẽ. eosq saluos reliꝗt & tres filias nuptas
Cũ ip̃e cõsul censor ẽẽt. augue fuisset. triũphasset. ut sapiẽs fuit᷑. qui
inꝙͣ: Stoicõs roga. Quid igł inqͥt eos respõsuros putas: Nihilo bea¬
tiorẽ ec̃ Netellũm ꝙͣ regulũ: Inde igit᷑ inꝗt audiẽdũ est. Tamͣ a ꝓ¬
posito inꝙͣ aberramꝰ. Non eĩ inꝙͣ quero ꝗd uerũ sed qđ cuiq dicẽdũ

Expanded text:
haec cum corporis bona sint, eorum conficientia certe in bonis numerabis, amicos, liberos, propinquos, divitias, honores, opes. contra hoc attende me nihil dicere, illud dicere, si ista mala do paulo ante ponere, et scio ab Antiocho nostro dici sic solere; sed quid minus probandum quam esse aliquem beatum nec satis beatum? quod autem satis est, eo quicquid accessit, nimium est; et nemo nimium beatus est; ita nemo beato beatior. Ergo, inquit, tibi Q. Metellus, qui tris filios consules vidit, e quibus unum etiam et censorem et triumphantem, quartum autem praetorem, eosque salvos reliquit et tris filias nuptas, cum ipse consul, censor, etiam augur fuisset et triumphasset, ut sapiens fuerit, noninquam. Stoicos roga. Quid igitur, inquit, eos responsuros putas? Nihilo beatiorem esse Metellum quam Regulum. Inde igitur, inquit, ordiendum est. Tamen a proposito, inquam, aberramus. non enim quaero quid verum, sed quid cuique dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
c stripe cõiungit᷑. Serpit lensim foras cognatioĩb pͥmũ tñ affinitati¬
łũt. cdeinde totiꝰ cõplexu gẽtis humane. Que affẽtio luũ cuiq tribu¬
ens. atq hac quã dico societatẽ cõiũcdioĩs humane munifice & equetu¬
ens iultĩa dr cui sũt adiũcte pietas bonitas. lib̾alitas. benignitas. comitas
queq sũt ꝯmͣs eiusdẽ. Atq hec ita iustĩe ꝓpͥa st̾ ut sint uirtutũ reliq¬
⁊ coĩa. Nam cũ sic hoĩs naͣ gnata sit ut hẽat ꝗddã ĩnatũ quasi ciuile¬
atq ppłare qđ greci politiconꝰ uocãt. Quicꝗd aget queq uirtus il acõ¬
munitate & ea quã exposui catitate ac societate humana nõ abhore¬
bit. uicissimq iustitia ut ip̃a se fũdet ułu ĩ cet̾as uitutes. sic illas ex¬
petet. Seruari eĩ iustĩa niłi a forti uiro: nisi a sapiẽte nõ pot̃. Qua¬

Expanded text:
et stirpe coniungitur, serpit sensim foras, cognationibus primum, tum affinitatiet stirpe coniungitur, serpit sensim foras, cognationibus primum, tum affinitatiii atque amici sunt, deinde totius complexu gentis humanae. quae animi affectio suum cuique tribuens atque hanc, quam dico, societatem coniunctionis humanae munifice et aeque tuens iustitia dicitur, cui sunt adiunctae pietas, bonitas, liberalitas, benignitas, comitas, quaeque sunt generis eiusdem. atque haec ita iustitiae propria sunt, ut sint virtutum reliquarum communia. nam cum sic hominis natura generata sit, ut habeat quiddam inpulare, quod Graeci politiko/n vocant, quicquid aget quaeque virtus, id a communitate et ea, quam exposui, caritate ac societate humana non abhorrebit, vicissimque iustitia, ut ipsa se fundet in ceteras virtutes, sic illas expetet. servari enim iustitia nisi a forti viro, nisi a sapiente non potest. qua
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ delegimꝰ. nos tutores misimꝰ reb. Nrĩ imꝑatores ꝓ salute prĩe
lua capita uouerũt nr̃i cõsules regẽ inimicissimũ menib ap.iã appro¬
ne stupraret᷑. Que ꝗdẽ oĩa & ĩnuͬabilia. Pret̾e̾a qui nõ intelligat ꝙ
cos qui fecerit dignitatis splẽdore ductos ĩ meõres fuisse utilitatũm sua¬
ꝵ. nosq cũ ea laudemꝰ nulla alia re niłi honestate duci: Quib reb ex¬
positi breuit̾. nec eĩ sũ coprã quã potui qr dubitatio ĩ renlła erat ꝓse¬
cutꝰ. Sed his reb cõcludit᷑ ꝓfecto &e u̾tutes oẽs & honestũ illd̾ qd hic
exorit᷑ & ĩ his heret ꝑse cẽ cxpetẽdũ. In omĩ a̾ honesto de quo loquim
nihil est tam illustre. nec qđ latius pateat ꝙͣ cõiuctio int̾ hoiẽs hoĩum.
& qͣiͣ quedã societas & coĩcatio utilitatũ. & ip̃a caritas gruͣs huãno q̃
riata a pͥmo satu quo a ꝓcreatoi̾b nati diligũt᷑ ex totã domꝰ cõiugio

Expanded text:
res pro salute patriae sua capita voverunt, nostri consules regem inimicissimum moenibus iam adprone stupraretur. quae quidem omnia et innumerabilia praeterea quis est quin intellegat et eos qui fecerint dignitatis splendore ductos inmemores fuisse utilitatum suarum nosque, cum ea laudemus, nulla alia re nisi honestate duci? Quibus rebus expositis breviter—nec enim sum copiam, quam potui, quia dubitatio in re nulla erat, persecutus—sedoritur et in iis haeret, per se esse expetendum. in omni autem honesto, de quo loquimur, nihil est tam illustre nec quod latius pateat quam coniunctio inter homines hominum et quasi quaedam societas et communicatio utilitatum et ipsa caritas generis humani. quae nata a primo satu, quod a procreatoribus nati diliguntur et tota domus coniugio
Abbreviated transcription (Latin):
mã honestatis & siłitudinẽ. Nd̾ li ip̃am honestatẽ undiq ꝑfetã atq abło¬
lutã rem unã p̃clarissimã oĩum maxiẽ laudãdã penitus uideret quonam
gaudio cõplerẽt᷑. cũ tãtoꝑe eiꝰ adumbrata opmioẽ letẽt᷑: Quẽ eĩ deditũ uo¬
luptatib cupiditatũ incẽdiis ĩflamatũ ĩ his potiẽdis que acer̾ime coͣripus¬
set tanta letitia ꝑfundi arbitram᷑ ꝙͣta aut suꝑiorẽ affricanũ Hannibale
uicto aut posteriorẽ Carthagiẽ euersa. quẽ łiberina decursio festo illo de
tanto gaudio asserit. ꝙͣto .i. paulũ cũ rege ꝑse captũ adduce̾t eodẽ flu
mine in uecto. Age nuc̃ Lua nr̃. in strue aĩo altitudiẽm excellentiãq uͥ¬
tutũ. Iam nõ dubitabis quin eaꝵ cõpotes hoĩes magno aĩo exetoq ui¬
uentes sẽꝑq sint bt̾i. qui om̃es motus fortune mutatioẽl̃q reꝵ ee tpꝵ le

Expanded text:
onestatem undique perfectam atque absolutam. rem unam praeclarissimam omnium maximeque laudandam, penitus viderent, quonam gaudio complerentur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetentur? quem enim deditum voluptatibus, quem cupiditatum incendiis inflammatum in iis potiendis, quae acerrime concupivisset, tanta laetitia perfundi arbitramur, quanta aut superiorem Africanum Hannibale victo aut posteriorem Karthagine eversa? quem Tiberina descensio festo illo die tanto gaudio affecit, quanto L. Paulumine invectio? Age nunc, Luci noster, extrue animo altitudinem excellentiamque virtutum: iam non dubitabis, quin earum compotes homines magno animo erectoque viventes semper sint beati, qui omnis motus fortunae mutationesque rerum e
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑtinacior. tñ nr̃ fuit. Erat eĩ polemonis. Is aĩ arderet podagre dolori¬
bus uisitassetq hoĩem Carneades Epicuri ꝑfamiliaris. & tritis exiret. ma¬
ne quelo inquit Carneade nrͣ. nihil illinc huc ꝑueĩt oñdit pedes &e pectꝰ.
attñ hic mallet nõ dolere. Hec igit᷑ est nr̃a ratio que tibi uidet᷑ ĩ cõstans
cũ ppͣ uixtutis celestẽ quãdã & ciuinã tãtamq p̃stantiã. ut ubi uirtus sit
resq magne sumẽde. laudabilesq uirtute geste ibi eẽ miseria oe erumina
nõ possit᷑: tñ labor possit ce miẜia molestĩa. Nõ lubitẽ dice̾ om̃es sapiẽ
tes semꝑ beatos esse. sea tñ fieri posse ut sitaluis alio beatior. Atqui ułte lo

Expanded text:
do pertinacior, tamen noster fuit; erat enim Polemonis. is cum arderet podagrae dolorido pertinacior, tamen noster fuit; erat enim Polemonis. is cum arderet podagrae doloribus visitassetque hominem Charmides Epicureus perfamiliaris et tristis exiret, Mane, quaeso, inquit, Charmide noster; nihil illinc huc pervenit. ostendit pedes et pectus. ac tamen hic mallet non dolere. Haec igitur est nostra ratio, quae tibi videtur inconstans, cum propter virtutis caelestem quandam et divinam tantamque praestantiam, ut, ubi virtus sit resque magnae et summe laudabiles virtute gestae, ibi esse miseria et aerumna non possit, tamen labor possit, possit molestia, non dubitem dicere omnes sapientes esse semper beatos, sed tamen fieri posse, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ꝙͣ qđ nolit. Cũ tm̃ ĩ u̾tute ponat hi qui fatẽt᷑ se uirtutu cã
ne ea uoluptatẽ mac̾e̾t. ne manũ ꝗdẽ u̾suros fuisse quid face̾ nos op
qui ꝙͣuis nimiã animi p̃stãtiã omĩb bonis corpoi̾s anteire dicamus
ut ea quidẽ ne ĩ cõspectũ ꝗdẽ relĩquãt᷑. Quis ẽ eĩ qui hoc cadere ĩ
sapiẽtem dice̾ audeat. ut si fieri possit uirtutẽ ĩ ꝑpetuũ abiiciat. ut do¬
lore omĩ liberet᷑ Qs nr̃m clixei̾t. Quis nõ pudet ea q̃ stoici asꝑa
dicũt mala dice̾ meliꝰ ẽẽ turpiter aliꝗd face̾ cũ uoluptate / ꝙͣ honeste
cũ dolore: Nobis Heracleotes ille Dionisius flagitiose desciuisse
uidet᷑ a stoicis ppͣ oculoꝵ dolorẽ. Quis uoͣ hoc didicisset a zenone ñ
dolere cũ doleret: Illdł audiea̾t. nec tñ didicerat malũ illcł nõ eẽ qr
turpe nõ esset & ẽẽt ferẽdũ uiro. Hic si ꝑipateticus fuisset ꝑmãsis

Expanded text:
itur in virtute ponant ii, qui fatentur se virtutis causa, nisi ea voluptatem faceret, ne manum quidem versuros fuisse, quid facere nos oportet, qui quamvis minimam animi praestantiam omnibus bonis corporis anteire dicamus, ut ea ne in conspectu quidem relinquantur? quis est enim, qui hoc cadere in sapientem dicere audeat, ut, si fieri possit, virtutem in perpetuum abiciat, ut dolore omni liberetur? quis nostrum dixerit, quos non pudet ea, quae Stoici aspera dicunt, mala dicere, melius esse turpiter aliquid facere cum voluptate quam honeste cum dolore? nobis Heracleotes ille Dionysius flagitiose descivisse videtur a Stoicis propter oculorum dolorem. quasi vero hoc didicisset a Zenone, non dolere, cum doleret! illud audierat nec tamen didicerat, malum illud non esse, quia turpe non esset, et esse ferendum viro. hic si Peripateticus fuisset, permansiss
Abbreviated transcription (Latin):
mur ia ẽẽ & ẜhonestũ & solũ ꝑ le expetendũ. & solũ bonũ stoiqi di¬
cũt. Sex igit᷑ he sũt simplices de sũmo bonoꝵ maloꝵiq sententie.
due sine. patrono. quattuor defenle. Iuc̃te ã & duplices expositiõe
sũmi boni tres oĩo fuerũt. Nec uoͣ plures sed penitꝰ reꝵ nam ui¬
deas ẽẽ potuexũt. Nã aut uoluptas adiũgi põt ad honestatem
ut Caliphori Dinomachoq placuit: aut doloris nacuitas ut Dio¬
doro aut pͥma nature ut antiꝗs quos eos Demachademicos & pe¬
ripateticos noĩamꝰ. Sed qm̃ nõ possut᷑ oĩa simul dici hec ĩ p̃sentia
nota eẽ debebũt uoluptatẽ semoriẽdã eẽ quãdo ad maiora q̃dã
ut iã apparebit nati sumꝰ. De nacuitate doloris eadẽ fepe dici solẽt
que de uoluptate. Quãdo igit᷑ & de uoluptate .& de honestate¬

Expanded text:
mur, id esse et honestum et solum per se expetendum et solum bonum Stoici dicunt. Sex igitur hae sunt simplices de summo bonorum malorumque sententiae, duae sine patrono, quattuor defensae. iunctae autem et duplices expositiones summi boni tres omnino fuerunt, nec vero plures, si penitus rerum naturam videas, esse potuerunt. nam aut voluptas adiungi potest ad honestatem, ut Calliphonti Dinomachoque placuit, aut doloris vacuitas, ut Diodoro, aut prima naturae, ut antiquis, quos eosdem Academicos et Peripateticos nominavimus. sed quoniam non possunt omnia simul dici, haec in praesentia nota esse debebunt, voluptatem semovendam esse, quando ad maiora quaedam, ut iam apparebit, nati sumus. de vacuitate doloris eadem fere dici solent, quae de voluptate. Quando igitur et de voluptate
Abbreviated transcription (Latin):
modo uoluptatẽ. Quid cũ fictas fabulas e quib nlła utilitas dica po¬
tuna nulla spe reꝵ gerẽdaꝵ opifices denaq deletẽt᷑ hystoia. Maxiẽ¬
q eos uidere possum̃ꝰ res gestas audire & lege̾ uelle qui ab spe gerẽ¬
cli absũt cõfecti senectute Quo circa intelligi necesse ⁊ ĩ ipĩs reb
que discũt᷑ & cognoscũt᷑ inuitam̃ta inesse quib ad dignicẽdũ co¬
gnoscẽdũq moue̾am᷑. Ac uet̾es ꝗdẽ phylosophi ĩ btoꝵ infulis fin¬
gut qualis naͣ sit uita sapiẽtũ quos cura lib̾atos nullũ nccum ui

Expanded text:
modo voluptatem. quid, cum fictas fabulas, e quibus utilitas nulla elici pomodo voluptatem. quid, cum fictas fabulas, e quibus utilitas nulla elici potuna, nulla spe rerum gerendarum, opifices denique delectantur historia? maximeque eos videre possumus res gestas audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt confecti senectute. quocirca intellegi necesse est in ipsis rebus, quae discuntur et cognoscuntur, invitamenta inesse, quibus ad discendum cognoscendumque moveamur. Ac veteres quidem philosophi in beatorum insulis fingunt qualis
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ ad cupiditatẽ sciẽ sũmoꝵ uiroꝵ est putãdũ. Quẽ eĩ ardorẽ
studii cẽsetis fuisse ĩ Archimede qui dũ ĩ pulue̾ quedã describit
cõsũptũ uidemꝰ ĩ mulicis. Quo studio Arilcophanẽ putamꝰ ẽtatẽ in
litteris duxisse: Quid de ẜitagora: Quid de Platone aut elemo¬
crito loquar: a quib ppͣ discẽdi cũpiditatẽm uidemꝰ ultimas t̾ras eẽ
ꝑagratas: Que qui nõ uidẽt nihil unꝙͣ magna cognitioẽ dignum
amaunt. Atq hoc loco qui ppͣ animi uoluptates coli dicũt ea studia
que dixi. nõ intelligũt idcuro eẽ ea ppͣ le expetenda ꝙ nlła utilita
te deletẽt᷑ animi. atq ip̃am scĩam & si ĩcõmoda datura sit gaude¬
ant. Sed quid attiet de reb tam aꝑtis plura reꝗre̾: spĩ q̃ueram
ria delectet quã solemꝰ ꝑsequi usq ad extremũ. Pret̾missa repeti¬
mꝰ. ĩchoata ꝑsequim. Nec uoͣ lum inscius ee̾ utilitatẽ ĩ hystoia̾ nõ

Expanded text:
tione ad cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum. quem enim ardorem studii censetis fuisse in Archimede, qui dum in pulvere quaedam describit consumptum videmus in musicis? quo studio Aristophanem putamus aetatem in litteris duxisse? quid de Pythagora? quid de Platone aut de Democrito loquar? a quibus propter discendi cupiditatem videmus ultimas terras esse peragratas. quae qui non vident, nihil umquam magnum ac cognitione dignum amaverunt. Atque hoc loco, qui propter animi voluptates coli dicunt ea studia, quae dixi, non intellegunt idcirco esse ea propter se expetenda, quod nulla utilitata delectentur animi atque ipsa scientia, etiamsi incommodatura sit, gaudeant. Sed quid attinet de rebus tam apertis plura requirere? ipsi enim ria delectet, quam solemus persequi usque ad extremum, cum praetermissa repetimus, inchoata persequimur. nec vero sum nescius esse utilitatem in historia, non
Abbreviated transcription (Latin):
mendatio q̃ a naͣ nr̃i facta ełt. nob̾ ĩcerta e obscura ełt. Primꝰ appe¬
titus ille animi tm̃ agit ut salui & integri esse possimꝰ. Cũ ã dispi¬
cere ceꝑimꝰ & sentire quid simꝰ & quid aĩantib cet̾is differamꝰ tum
ea sequi incipunꝰ: ad que nati sumꝰ: Quã siłitudinẽ uidemꝰ ĩ bestiis.
que pͥmo ĩ quo loco nate sũt ex co le nõ cõmouẽt. Deinde suo q̃q
appetitu moriẽt᷑. serpere anguicalos. nare aneticłas. euolare merulas.
cornib uti bonib bones. uespas aculeoͥs. suã deniq cuiq naͣm eẽ ad ui¬
uendũ ducẽ. Que sili̾tudo ĩ gne̾ &ẽ hũano apparet. Parui eĩ pͥmo or

Expanded text:
mendatio, quae a natura nostri facta est nobis, incerta et obscura est, primusque appemendatio, quae a natura nostri facta est nobis, incerta et obscura est, primusque appetitus ille animi tantum agit, ut salvi atque integri esse possimus. cum autem dispicere coepimus et sentire quid simus et quid ab animantibus ceteris differamus, tum ea sequi incipimus, ad quae nati sumus. quam similitudinem videmus in bestiis, quae primo, in quo loco natae sunt, ex eo se non commovent, deinde suo quaeque appetitu movetur. serpere anguiculos, nare anaticulas, evolare merulas, cornibus uti videmus boves, nepas aculeis, suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem. quae similitudo i
Abbreviated transcription (Latin):
finis boni &ꝵ antea fu̾a̾t. neq idem tñ. Nõ eĩ iã stirpis bonũ q̃ret
sed aĩalis. Q si nõ senlus modo ei sit datus uerũ &̃ aĩs. aius hi¬
mĩs nõ necesse est & ilta pͥstina maneͬ ut tue̾da. Int̾ hec młto esse
cariora q̃ accessexit. animiq optimã quãq partẽ carissiãm. ĩ eaq
ex integritate coͣporis ce ex m̃tis ratione ꝑfecta. Cũ igit᷑ ea sit quã
exposu forma natue̾ li ut ĩ inicio dixi simul atq ortris eẽt se quisq
cognosce̾t iudicareq posset que uis & totuis eẽt neͣ & partiũ singi¬
lãꝵ cõtinuo uide̾t quid eẽt hoc qd querimꝰ. oĩum reꝵ quas expetimus
sũmũ &e ultimũ.nec ulla ĩ re peccae̾ posset. Nuc̃ uoͣ a pͥmo quidem
mirabłe occulta naͣ est. nec ꝑspici. nec cognosci põt. ꝓ grediẽtib a eta¬
tib sensim tardeue potiuę quasi nosmet ip̃os cognosamꝰ. It̾aq illa pͥna coͬ¬

Expanded text:
finis boni, atque antea fuerat, neque idem tamen; non enim iam stirpis bonum quaeret, finis boni, atque antea fuerat, neque idem tamen; non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. quid, si non sensus modo ei sit datus, verum etiam animus hominis? non necesse est et illa pristina manere, ut tuenda sint, et haec multo esse cariora, quae accesserint, animique optimam quamque partem carissimam, in eaque ex integritate corporis et ex mentis ratione perfecta. Cum igitur ea sit, quam exposui, forma naturae, si, ut initio quae vis et totius esset naturae et partium singularum, continuo videret quid esset hoc, quod quaerimus, omnium rerum, quas expetimus, summum et ultimum nec ulla in re peccare posset. nunc vero a primo quidem mirabiliter occulta natura est nec perspici nec cognosci potest. progredientibus autem aetatibus sensim tardeve potius quasi nosmet ipsos cognoscimus. itaque prima illa com
Abbreviated transcription (Latin):
aĩantib sic illis ce apta quedã ad nam aptare & aliena. eaꝵq a
augẽdaꝵ & alendaꝵ quãdã cultricẽ eẽ que sit scia atq ars agrico¬
laꝵ que circũcidat. amputet. exigat extollat. adminicłet᷑ ut quo na
ferat eo possit ire ut ipẽ uites si loqui possent ita se tractãdas tuẽdasqꝙ
ẽẽ fateant᷑. De nũc quidẽ ꝙ cã tuent᷑ ut de uite potissimũ loquar
elt id extrĩsecus. In ip̃a eĩ parũ magna uis est ut ꝙͣ oꝑtiẽ se hr̃e pos¬
sit si nulla cultura adhibeat᷑. At uo̾ si ad iutẽ sensus accesseit: ut ap¬
petitũ quẽdã. habeat & ꝑ se ip̃am moueat᷑ quid factũ putas: An ea
que ꝑ uinitorẽ antea cõseq̃bat᷑ ꝑ se ip̃am curabit : Sed iuides ne ac¬
cessurã ei curã ut senlus qͦ suos eoꝵq oĩum appetitũ & si qua sũt
ei membra adiũcta tueat᷑ Sic ad illa q̃ semꝑ habuit iunget ea
que postea accessexĩt. nec eũdẽ finẽ habebit quẽ cultor eiꝰ habebat

Expanded text:
a quaedam ad naturam putare et aliena earumque augendarum et alendarum quandam cultricem esse, quae sit scientia atque ars agricolarum, quae circumcidat, amputet, erigat, extollat, adminiculet, ut, quo natura ferat, eo possint ire, ut ipsae vites, si loqui possint, ita se tractandas tuendasque esse fateantur. et nunc quidem quod eam tuetur, ut de vite potissimum loquar, est id extrinsecus; in ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur. at vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas? an ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? sed videsne accessuram ei curam, ut sensus quoque suos eorumque omnem appetitum et si qua sintei membra tueatur? sic ad illa, quae semper habuit, iunget ea, quae postea accesserint, nec eundem finem habebit, quem cultor eius habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ ad ea si uoluptas accesse̾it unũ aliqđ accesserit cõmodũ coͬporis
neq eã cõstitutionẽ sũmi boni que ẽ ꝓposita mutau̾it. & adhuc ꝗdem
ita nob̾ ꝓgressa ratio est ut ea duceret᷑ oĩs a pͥma cõmẽdatiõe natue.
Nuc̃ ã iam aliud argum̃tandi sequam᷑ genꝰ ut nõ solũ qr nos dili¬
gamꝰ. sed q cuiꝰq partis neͣ ce ĩ corpoe̾ & ĩ aĩo sua queq uis sit. Id¬
arco ĩ his rebus sũma nrã spõte moueam᷑. Atq ut a coͣpoe̾ ordiar.
uides ne si que ĩ membris praua aut debilitata aut ĩminuta st̃ occul¬
terit hoĩes ut & cõtencdant e elaboret si effice  possĩt ut aut. nõ ap¬
parcat corpoi̾s uiciũ. aut ꝙͣ minimũ appareat. młtosq &̃ dolores cu¬
ratioĩs causa ꝑferat. ut si ip̃e usus m̃broꝵ nõ modo nõ maior ue¬
natuxa totos se expetẽdos putẽt. nec id ob aliã xẽ sed ppͣ ip̃os neces¬
modũ quis ambulet sedeat qui ductus oris qui uultus ĩ quoq sit.

Expanded text:
ommodum corporis neque eam constitutionem summi boni, quae est proposita, mutaverit. Et adhuc quidem ita nobis progressa ratio est, ut ea duceretur omnis a prima commendatione naturae. nunc autem aliud iam argumentandi sequamur genus, ut non solum quia nos diligamus, sed quia cuiusque partis naturae et in corpore et in animo sua quaeque vis sit, idcirco in his rebus summe nostra sponte moveamur. atque ut a corpore ordiar, videsne ut, si quae in membris prava aut debilitata aut inminuta sint, occultent homines? ut etiam contendant et elaborent, si efficere possint, ut aut non appareat corporis vitium aut quam minimum appareat? multosque etiam dolores curationis causa perferant, ut, si ipse usus membrorum non modo non maior, venatura totos se expetendos putent, nec id ob aliam rem, sed propter ipsos, necesmodum quis ambulet, sedeat, qui ductus oris, qui vultus in quoque sit?
Abbreviated transcription (Latin):
statũ coͣpoi̾s ꝑ le ip̃m exp̃etit qui ẽ maxiẽ enaͬ. que tota ꝑturbatur
si aut egrũ corpꝰ aut dolet aut caret uirib. Uideamꝰ animi par¬
tes quar̃ ⁊ aspectus illustrior. que quo sũt excellioeͬs eo dant clari¬
ora irdicia neͣ. Tantus ⁊ igit᷑ ĩnatus ĩ nob̾ cogrutioĩs amor oe sc̃e.
ut nemo dubitare possit. qu̾in ad eas res hoũum naͣ nullo emolu¬
mẽto inuitata raprat᷑. Uidemꝰ ne ut puei ne uerberib ꝗdẽ acõ¬
tẽplandis reb ꝑquirẽdisq det̾reãt᷑. aut pulsi reꝗrãt & aliꝗl scre se
gandeãt. ut aliis naͣrare gełtiat. ut põpa ludis atq hiuꝰ spectacłis tene

Expanded text:
statum corporis per se ipsum expetit, qui est maxime e natura, quae tota perturbatur, si aut aegrum corpus est aut dolet aut caret viribus. Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; quae quo sunt excelsiores, eo dant clariora indicia naturae. tantus est igitur innatus in nobis cognitionis amor et scientiae, ut nemo dubitare possit quin ad eas res hominum natura nullo emolumento invitata rapiatur. videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? ut pulsi recurrant? ut aliquid scire se gaudeant? ut id aliis narrare gestiant? ut
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ uita expetit᷑ que sit animi coͬporusꝰq expleta uiͣtutib. ĩ eoq sũmũ porĩ
necesse est. quãdo quidẽ id tale ẽẽ debet ut roꝵ expetendaꝵ sit extre¬
mũ. Quo cognito dubitari nõ potest quin cũ ip̃i hoĩes sint sibi ꝑse
fitis facilis est cõiectura ea maxiẽ ẽẽ expetẽda ex nrĩs q̃ plurimũ ha¬
bent dignitatis ut optrẽ cuiꝰq partis q̃ ꝑ se expetat᷑ uirtus sit expetẽ¬
da max̾ime. Ita fiet ut animi u̾tus corpoi̾s uiͣtuti anteponat᷑. ani¬
ꝙ uiͣtutes nõ uolũtarias uincãt uirtutes uolũtaie. Que ꝗdẽ ꝓprie uͥ¬

Expanded text:
enim vita expetitur, quae sit animi corporisque expleta virtutibus, in eoque summum bonum poni enim vita expetitur, quae sit animi corporisque expleta virtutibus, in eoque summum bonum poni necesse est, quandoquidem id tale esse debet, ut rerum expetendarum sit extremum. quo cognito dubitari non potest, quin, cum ipsi homines sibi sint per se sitis facilis est coniectura ea maxime esse expetenda ex nostris, quae plurimum habent dignitatis, ut optimae cuiusque partis, quae per se expetatur, virtus sit expetenda maxime. ita fiet, ut animi virtus corporis virtuti anteponatur animique virtutes non voluntarias vincant virtutes voluntariae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sib. Añimi ã & ciꝰ animi partes que pͥnceps est queq mes̃ noĩatur.
plures st̃ uitutes. Sed duo pͥma gna̾ unũ caꝵque ĩgn̾ant᷑ suaptena
appellant᷑q nõ uolũtarie. Alterum a eaꝵ que ĩ uoluptate posite ma¬
gis ꝓpͥo noĩe appellai̾ solẽt quaꝵ ẽ excellẽs ĩ aĩoꝵ laude p̃stãtia. Prioie
gnis est docilitas memoi̾a. que fere oĩa appellãt᷑ uno ĩgenui noĩe easq
uirtutes qui habent ingeniosi uocãt᷑. Alterũ ã genꝰ ẽ magnaꝵ ueraꝵ¬
q uirtutũ quas appellamꝰ uolũtarias & prudentiã. tẽꝑan̾tiã. fortitu¬
dinẽ. iustĩam & reliquas ciusdẽ gniͥs. Ꝙ sũmatim quidẽ hec erat̃ de
maxia. Nam cui ꝓposita lit cõẜuatio sui necesse ẽ huic partes q suica¬
ras esse. carioresq quo ꝑfectiores sint & magis ĩ suo gne̾ landabiles. Ea

Expanded text:
sibus. animi autem et eius animi partis, quae princeps est, quaeque mens nominatur, sibus. animi autem et eius animi partis, quae princeps est, quaeque mens nominatur, plures sunt virtutes, sed duo prima genera, unum earum, quae ingenerantur suapte natura appellanturque non voluntariae, alterum autem earugis proprio nomine appellari solent, quarum est excellens in animorum laude praestantia. prioris generis est docilitas, memoria; quae fere omnia appellantur uno ingenii nomine, easque virtutes qui habent, ingeniosi vocantur. alterum autem genus est magnarum verarumque virtutum, quas appellamus voluntarias, ut prudentiam, temperantiam, fortitudinem, iustitiam et reliquas eiusdem generis. Et summatim quidem haec erant demaxima. nam cui proposita sit conservatio sui, necesse est huic partes quoque sui caras esse carioresque, quo perfectiores sint et magis in suo genere laudabiles. ea
Abbreviated transcription (Latin):
quadã aut mõtu statuue deformi. ut si aut manib ĩgrediat᷑ quis. aut
nõ ante sed retro fugure. plane se ip̃ẽ & hoiẽm ex hõnẽ exues naturã
odisse uideat᷑. Quãobrẽ & sessiones q̃dam & flexi fractiq motus qͣ¬
les ꝓteruoꝵ hoĩu aut molliũ cẽ solẽt cõtra naturã sũt. ut & si animi
uicio id eueĩat. tñ ĩ cõpore ĩmutuͬ hoĩs ĩmutari hoĩs naͣ uideat᷑. Itaq¬
eꝯͣio moderati equabilesq habitus. affectioẽs. ususq coͬporis apta ẽẽ adna¬
turã uident᷑. ⁊ã uoͣ aũis nõ esse solũ sed & cudã modi debet ee̾ ut
& om̃es partes habeat ĩcolumes & de uirtritib nlła desit. Atqui ĩ sẽli¬
bris eist sua cuiꝰq uirtus ut neꝗd impediat quo minꝰ suo sesu ꝗłq mau¬
nere fũgat᷑. In his reb celexiter expediteq ꝑcipiẽdũ que sb̾iecte st̾ sen¬

Expanded text:
quadam aut motu statuve deformi, ut si aut manibus ingrediatur quis aut quadam aut motu statuve deformi, ut si aut manibus ingrediatur quis aut non ante, sed retro, fugere plane se ipse et hominem ex homine exuens naturam odisse videatur. quam ob rem etiam sessiones quaedam et flexi fractique motus, quales protervorum hominum aut mollium esse solent, contra naturam sunt, ut, etiamsi animi vitio id eaffectiones ususque corporis apti esse ad naturam videntur. Iam vero animus non esse solum, sed etiam cuiusdam modi debet esse, ut et omnis partis suas habeat incolumis et de virtutibus nulla desit. atque in sensibus est sua cuiusque virtus, ut ne quid impediat quo minus suo sensus quisque munere fungatur in iis rebus celeriter expediteque percipiendis, quae subiectae sunt sen
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ reꝵ accõmodataꝵ ingnatũ putaunͣt omĩb qui cõtinẽt᷑ ea com¬
mẽdatioẽ natuͬe̾ qua se ip̃i diligũt. Qcinceps uidẽdũ. est qm̃ satis aꝑ¬
tũ est sibi quẽq naͣ ẽẽ carũ. que sit hoĩs naͣ id est eĩ de quo q̃rimus
Atqui ꝑsyicuũ est hoĩem e cõpore aĩoq cõstare. Cũ pͥme sint aĩẽ animi
cellat aliis aũimq ita cõstitutũ: ut &e sensib instr̃uctus sit & habeat
p̃stãtiã mẽtis. cui tota animi nã pateat. in qua sit mixabil q̃dã uis
ratioĩs & cognitioĩs & scĩe̾ uͥtutũq oĩum. Nam q̃ corpo̾is łt̾ ea nec au¬
toritatẽ cũ animi partib cõparãdam & cognitionẽ hñt faciliorẽ. Itaq
ab his ordiam. Corpo̾i̾s igit᷑ nr̃i partes totãq figura & forma & statu¬
ra ꝗͣu apta ad naͣm sit apparet. Neq est dubiũ quin frons oculi au¬
res & relique partes quales ꝓpͥe sũt hoĩs ĩtelligat᷑. Sed certe opus ẽ ea

Expanded text:
continentur ea commendatione naturae, qua se ipsi diligunt. Deinceps videndum est, quoniam satis apertum est sibi quemque natura esse carum, quae sit hominis natura. id est enim, de quo quaerimus. atqui perspicuum est hominem e corpore animoque constare, cum primae sint animi cellat aliis, animumque ita constitutum, ut et sensibus instructus sit et habeat praestantiam mentis, cui tota hominis natura pareat, in qua sit mirabilis quaedam vis rationis et cognitionis et scientiae virtutumque omnium. iam quae corporis sunt, ea nec auctoritatem cum animi partibus comparandam et cognitionem habent faciliorem. itaque ab his ordiamur. Corporis igitur nostri partes totaque figura et forma et statura quam apta ad naturam sit, apparet, neque est dubium, quin frons, oculi, aures et reliquae partes quales propriae sint hominis intellegatur. sed certe opus est ea
Abbreviated transcription (Latin):
ne adolescẽti ueniã: An cũ disce̾ ea mauis q̃ cũ p̃clare didicerit nihil
sciat: Ego uoͣ isti inꝙͣ ꝑmtto. Sed nõ ne menũsti mͥ licere ꝓbare ista

Expanded text:
ne adolescenti veniam? an eum discere ea mavis, quae cum plane perdidicerit, nihil ne adolescenti veniam? an eum discere ea mavis, quae cum plane perdidicerit, nihil sciat? Ego vero isti, inquam, permitto. sed nonne meministi licere mihi ista
Abbreviated transcription (Latin):
ut sentẽtiis nrĩs ꝓ sius uterẽt᷑ noĩa tanꝙͣ reꝵ notas mutauerũt. Ita
reliquit᷑ sola hec disciplina lignia studiosis in genuaꝵ artiũ digna eruditis
digna claxis uiris. digna pͥncipib. digna regibus. Que cũ dixisset paulũ¬
q institissoe quid ẽ ĩnquit: Satisne uob̾ uideor ꝓ meo iure ĩ urĩs au¬
rib comẽtatꝰ: Et ego. Tu uoͣ inꝙͣ fiso ut sepe alias sic hodie ita nosse
Qđ quidẽ eo ꝓbaui magis ꝙͣ memũ Staseã Neapolitanũ doctorẽ illũ tuũ no¬
bilẽ sane ꝑipateticũ aliquãdo ista secus dic̾e̾ solitũ assentiẽtem his ꝗ młtun
ĩfortuna secũda aut adu̾sa młtũ ĩ bonis aut malis coͬporis ponerẽt. Est
huic Ciceroni nr̃o quẽ discipłm cupio a te abduce̾. Tum Luctꝰ. Mihi
uoͣ ista ualde ꝓbata sũt qđ itẽ frĩ puto. Tũ mͥfiso. Quid gͦ inꝗt: Das¬

Expanded text:
ut sententiis nostris pro suis uterentur, nomina tamquam rerum notas mutaverunt. ita ut sententiis nostris pro suis uterentur, nomina tamquam rerum notas mutaverunt. ita relinquitur sola haec disciplina digna studiosis ingenuarum artium, digna eruditis, digna claris viris, digna principibus, digna regibus. Quae cum dixisset paulumque institisset, Quid est? inquit; satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus? Et ego: Tu vero, inquam, Piso, ut saepe alias, sic hodie ita nosse quod quidem eo probavi magis, quia memini Staseam Neapolitanum, doctorem illum tuum, nobilem sane Peripateticum, aliquanto ista secus dicere solitum, assentientem iis, qui multum in fortuna secunda aut adversa, multum in bonis aut malis corporis ponerent. Est,huic Ciceroni nostro, quem discipulum cupio a te abducere. Tum Lucius: Mihi vero ista valde probata sunt, quod item fratri puto. Tum mihi Piso: Quid ergo? inquit, das
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfecta explicatio sũmi boni. Hinc cet̾i partiũculas arͣiꝑe conati suam
quilq uideri uoluit affere sentẽtiã. Sepe ab Aristotele & a seofrasto
mirabłr est laudata ꝓ se ip̃a reꝵ scĩa hoc uno captus Erillus scĩam sum¬
mũ bonũ eẽ defendit. nec rem ullã aliã ꝑ łe expetẽdã. Młta sũt dic¬
ta ab antiquis de cõtenmẽclis ac despiciẽdis reb humanis. Hoc unũ a¬
dolere. Hoc leronimꝰ sũmũ bonũ eẽ dixit. At uoͣ Calippho & post eũ
Diodorus cũ alter uoluptatẽ adamauisset. alter uacuitatẽ doloris neu
ticula querat. & u̾tutes habeãt ĩ ore totos dies. Uoluptatẽq pͥmo dũ¬
taxat expeti dicãt. deinde cõsuetudinẽ quasi alterã naͣm effici: qua
unpulsi multa faciũt nullã querẽtes uoluptatẽ. Stoici restat᷑. Ei ꝗ¬
dem nõ unã aliquã aut alterã a nb sed totã adl se nr̃am phỹam ttãstũ¬
lerũt atq reliqui fures eaꝵ reꝵ quas ceꝑũt signa cõmutat᷑. Sic illi

Expanded text:
fecta explicatio summi boni. hinc ceteri particulas arripere conati suam quisque videri voluit afferre sententiam. saepe ab Aristotele, a Theophrasto mirabiliter est laudata per se ipsa rerum scientia; hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit nec rem ullam aliam per se expetendam. multa sunt dicta ab antiquis de contemnendis ac despiciendis rebus humanis; hoc unum Adolere; hoc Hieronymus summum bonum esse dixit. at vero Callipho et post eum Diodorus, cum alter voluptatem adamavisset, alter vacuitatem doloris, neurticula quaerunt et virtutes habent in ore totos dies voluptatemque primo dumtaxat expeti dicunt, deinde consuetudine quasi alteram quandam naturam effici, qua inpulsi multa faciant nullam quaerentes voluptatem. Stoici restant. ei quidem non unam aliquam aut alteram rem a nobis, sed totam ad se nostram philosophiam traulerunt; atque ut reliqui fures earum rerum, quas ceperunt, signa commutant, sic illi,
Abbreviated transcription (Latin):
elt ĩ hoĩe diuiniꝰ. Eteĩm or̃um reꝵ quas ee creãt & que haud sine
aĩo lũt. aut młto lecus eoꝵ sũmũ bonũ ĩ corpoe̾ sũt est/ ut nõ inscite
illł dictũ uideat᷑ in suc animũ illi pecudi datũ ꝓ sale nõ putresceret.
Sut ã̾ bestic quedã ĩ quib inest aliꝗd siłe uirtutis. ut ĩ leonib. ut ĩ ca¬
nib. ĩ equis in quib nõ copoꝵ solũ ut ĩ suibus sed iã aĩoꝵ aliqua ex

Expanded text:
a et tuetur, quae aut sine animo sunt aut non multo secus, eorum summum bonum in corpore est, ut non inscite illud dictum videatur in suem, animum illi pecudi datum pro sale, ne putresceret. Sunt autem bestiae, in quibus inest aliquid simile virtutis ut in leonibus, ut in canibus, ut in equis, in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ nob̃is cõtineremꝰ ata ad scĩam prudẽtiã fortitudiẽm ãptos aĩos ha¬
beremꝰ. a cõtrariisq reb alienos nõ sine cã eas quas dixi ĩ pueris uͥ¬
tutũ qiͣ scintillulas uidemꝰ. e quib accẽdi phy ratio debet ut eã qrͣ
ꝑse sit tñ ĩchoata. Intrãdũ est igit᷑ ĩ reꝵ naͣm &e penitꝰ ꝗd ea postu¬
let ꝑuidendũ. Alr̾ eĩ nosmet ip̃os nosse nõ possumꝰ. Qđ p̾ceptũ qr
maiꝰ erat ꝙͣ ut ab hoĩe uide̾t᷑ idcico assignatũ est deeo. Iubet igit¬

Expanded text:
 ad scientiam, prudentiam, fortitudinem aptos animos haberemus a contrariisque rebus alienos, non sine causa eas, quas dixi, in pueris virtutum quasi scintillas videmus, e quibus accendi philosophi ratio debet, ut eam quaper se sit tantum inchoata. Intrandum est igitur in rerum naturam et penitus quid ea postulet pervidendum; aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. quod praeceptum quia maius erat, quam ut ab homine vide
Abbreviated transcription (Latin):
fiũt curioliꝰ incipiut̃ q comẽtari aliquid & disceͬ. & eoꝵ quos uiden
uolũt nõ ignorate noĩa. quibq reb equalib decertat. si uincũt effe¬
rũt se letiłia. uicti debilitant᷑. aĩosq cdemittũt. Quoꝵ sine causa
fiexi nihil putãdũ est. Est eĩ naͣ sic gnaͣta uis hoĩs ut ad omẽm
uiͣtutẽ ꝑcipiẽdã facta iuideat᷑. ob eãq cãmͦ pariu uirtutũ simulacris

Expanded text:
vident, volunt non ignorare nomina, quibusque rebus cum aequalibus decertant, si vicerunt, efferunt se laetitia, victi debilitantur animosque demittunt. quorum sine causa fieri nihil putandum est. est enim natura sic generata vis hominis, ut ad omnem virtutem percipiendam facta videatur, ob eamq