comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malia absq ulla discretioẽ indesinen¬
t̃ libidini seruiunt. quas ego nec
mittis pecudib cõparauerim:
Pecora enĩ & ipsa sciunt cũ conceperint:
ult᷑ ñ indulgere marib copiam sui.

Expanded text:
malia, absque ulla discretione, indesinenter libidini serviunt, quas ego nec mutis pecudibus comparaverim. Pecora enim cum conceperint, ultra non indulgent maribus copiam sui.
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ: s nc̃ iã ñ noumꝰ Quia gͦ ⁊ nunc
sermo eiꝰ ad subtiliorẽ & spũalẽ intelligentiã
ꝓuocat audicores & uult eos mehil
carnale in lege sentire: dicit. ut qͥ uult
auferre uelam̃ decorde suo. cõuertat᷑
ad dñm̃. ñ quasi ad carnẽ dnm̃ ẽ eiũ &
hoc. quia uerbũ caro factũ: s quasi

Expanded text:
 quia nunc sermo Apostoli ad subtiliorem et spiritalem intelligentiam provocat auditores, et vult eos nihil carnale in lege sentire; dicit: Qui vult auferri velamen de corde suo, convertatur ad Dominum, non quasi ad carnem Dominum; est enim et hoc quia verbum caro factum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
forte de scandalo catecuimuini. accipi. nã¬
cũ honore cũ modestia. cũ patiaentia
sic̃ apłs dicit. cũ mansuetudine corri¬
pientes eos qͥ resistunt. ñ cũ lite. sicut
prius cũ scandalũ intulit: Quod si for.¬
matꝰ iam fuerit infaus: dabit anuimã
panima Format᷑ in fans pocest iuderi
sermo dĩ incorde eiꝰ. munȩ quȩ grsim
baptismi cõsecuta ẽ. uel que eiudentiꝰ
&e clariꝰ uerbũ sidĩ concepit Hȩc g si

Expanded text:
t de scandalo catechumeni accipi. cum honore, cum modestia scilicets dicit: Cum mansuetudine corripientes eos qui resistunt , non cum lite, sicut superius cum scandalum intulit. Quod si formatus jam fuerit infans, dabit animam pro anima. Formatus infans potest videri sermo Dei in corde ejus animae quae gratiam baptismi consecuta est, vel evidentius et clarius, verbum fidei c
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: Aliqui ur̃m ut recitari audierint quȩ
legunt᷑: statĩ discedũt: Nulla exhis quȩ
lecta st̃ inquisitio adinuicẽ. nulla collatio.
nusquã memoria mandati illiꝰ qͦ te diui¬
na lex cõmonet: Int̾roga patres tuos & di¬
cent tibi: presbiteros cuos & annunciabt̃
tibi Alii nec hoc ipsũ quidẽ pacient᷑ ex¬
pectant: usq dũ lectiones inȩcclesia reci¬
tent᷑. Alii uͦ nec si recitent᷑ sciunt: s iniremo¬
tiorib dñice domꝰ locis scłarib fabulis oc¬
cupant᷑ De qͥb ego ausus sũ dicere. qi cũ
legit᷑ moyses ñ iã uelam̃ suꝑ cor eoꝵ: sed

Expanded text:
m. Aliqui vestrum, ut recitari audierint quae leguntur, statim discedunt; nulla ex his quae lecta sunt inquisitio adinvicem, nulla collatio, nusquam memoria mandati illius, quo te divina lex commonet: Interroga patres tuos, et dicent tibi; presbyteros tuos, et annuntiabunt tibi . Alii ne hoc ipsum quidem patienter exspectant, quod lectiones in ecclesia recitentur. Alii vero nec si recitentur sciunt, sed in remotioribus Dominicae domus locis, saecularibus fabulis occupantur. De quibus ego ausus sum dicere, quia cum legitur Moyses, jam non velamen super cor eorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cabunt popłm omi or Uerbũ aut̃ qd̾
grauius fuerit. referent adte Audiant
pͥncipes popłi &. prbri plebis quia debent
omĩ ora popłm iudicare. semꝑ &. sine in¬
t̃missione sedere iniudicio. dirimere lites.
reconciliare dissidentes. ingr̃am reuoca:¬
ie discordes Discat unꝰ qͥsq ex scripturis
scĩs officiũ suũ Alorses inquit ut sit
inhis quȩ addm̃ st̃. & uerbũ dĩ edisserit
popłis Cȩteri aut̃ pͥncipes qs appellant

Expanded text:
cabunt populum omni hora, verumtamen, quod gravius fuerit referent ad te. Audient principes populi et presbyteri plebis, qui debent omni hora populum judicare, semper et sine intermissione sedere in judicio, dirimere lites, et reconciliare dissidentes, in gratiam revocare discordes. Discat unusquisque ex Scripturis sanctis officium suum. Moyses, inquit, ut sit in his quae ad Deum sunt, et verbum Dei edisserat populis. Caeteri vero principes, quos appellavit
Abbreviated transcription (Latin):
cerce potest fortassis etiã illud aptari.
ut qͥ sibi conscius tanti scandali fuerit.
ponat animã suã ꝓ anima illiꝰ quẽ scair¬
dalirauerit. &. usq ad mortẽ det oꝑam
qmͦ redeat. qͦmͦ reparet᷑: qͦmͦ restituat᷑¬

Expanded text:
certe potest fortassis etiam illud aptari, ut qui sibi conscius tanti scandali fuerit, ponat animam suam pro anima illius, quem scandalizaverit; et usque ad mortem det operam quomodo redeat, q
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ꝓmanu & pes ꝓede deposcit᷑
Manꝰ ÷ animȩ iurtꝰ quȩ tenere aliquid &
constringere potest: uelut sidicamꝰ ac¬
tus eiꝰ a. fortitudo & pes: quo incedit
adbona uel mala Quia gͦ si scandalũ
patit᷑ anima ñ solũ infide sed & inactib¬
auferunt᷑ illiꝰ qui offendicłin p̃duit. &.¬
manꝰ quib ñ bene oꝑat᷑. &. pedes. qͥb non
bene incedit Recipiet exiã combusturã¬
ꝓcombustura. qua cõbussit: & gehenne

Expanded text:
o manu, et pes pro pede deposcitur. Manus est animae virtus, quae tenere aliquid et constringere potest: velut si dicamus actus ejus et fortitudo, et pes quo incedit ad bona vel ad mala. Quia ergo si scandalum patiatur anima, non solum in fide, sed in actibauferuntur illius qui offendiculum praebuit manus, quibus non bene operatur, et pedes quibus non bene incedit. Recipiet etiam combusturam qua combussit, et gehennae
Abbreviated transcription (Latin):
dor effulsit. hic pͥmũ uocauit moyses iħm:
cat iħm: lex inuocat xp̃m. ut eligat sibi
ipsiuiros potentes de popło Non poterit
moyses eligere: sed iħs solus qͥ potest po
elegistis. s ego uoselegi Ipse enĩ ÷ electoꝵ
dux: ipse potentiũ pͥnceps. ipse ẽ. qͥ cõ¬
fligit cũ amalecb Ipse ẽ. enĩ: qͥ intrat¬

Expanded text:
. Hic primum vocavit Moyses Jesum, cat Jesum, lex invocat Christum, ut eligat sibi viros potentes de plebe: non poterat Moyses eligere, sed solus Jesus, elegistis, sed ego vos elegi . Ipse est electorum dux et potentium princeps. Ipse confligit cum Amalec. Ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
pugnasse sed dicit᷑ adeũ: Dñs pugna¬
bit ꝓuob̾ & uos tacebitis Esst ergo¬
tempꝰ quando dñs pugnat ꝓ nobis.
nec ꝑmictit nos temptari suꝑ id qđ
possumꝰ: nec impares uirib sinit ad for¬¬
tam̃: iã ꝑfectꝰ impleuit Et tugͦ cũ ceꝑis
manducare panẽ. manna cȩleste uerbi
dĩ & bibere aquã de petra. cũq ad inte-¬
riora doctrinȩ spũalis accesseris. sꝑato

Expanded text:
pulus; sed dicitur ad eum: Dominus pugnabit pro vobis, et vos tacebitis. Est ergo quando Dominus pugnat pro nobis, nec permittit tentari supra id quod possumus, nec impares viribus sinit ad forfectus implevit; et tu ergo cum coeperis manducare manna, panem coelestem verbi Dei, et bibere aquam de petra, cumque ad interiora doctrinae spiritualis accesseris, exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
corporis tui: ẽ. oculus tuus Sed istud
candelabrũ lucernarũ maustro colloot.
ut ad aquilonẽ respiciat: Accenso &. enĩ
lumine. id ÷ ugilanti corde. respicere¬
semꝑ debet ad aquilonẽ: &. obseruare

Expanded text:
corporis tui oculus tuus est, et istud candelabrum in austro collocet, ut ad aquilonem respiciat. Accenso enim lumine, id est vigilanti corde, semper respicere debet ad aquilonem, et observare
Abbreviated transcription (Latin):
ez interiora uenire misteria: mur¬
murauer̃ enĩ aduersũ moysen & ꝓpt̃ẽa
iubet dñs ut ostendat petram: exqua
bibant: Siquis ẽ. qui legens moy sen mur.¬
murit aduersũ eũ .&. displicet ei lex. quȩ¬
uidet᷑ seruare cõsequentiã: ostendit ei

Expanded text:
Murmuraverunt enim adversus Moysen, ideo jubet Dominus ut ostendat eis petram de qua bibant. Si quis enim est qui legens Moysen, murmurat adversus eum, et displicet ei lex secvidetur habere consequentiam, ostendit ei
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cũ recitant᷑ uerba legis cõmunib fabuł
occupat᷑: auersus ẽ Omĩs qͥ cũ legit᷑ moy ses.
de negotiis scłi de pecunia de lucris solli¬
citudinẽ gerit: auersus ẽ Omĩs qͥ possessio¬
nũ cura stringit᷑ & diuitiarũ cupiditate
distendit᷑. qͥ głat᷑ scło & mundi honorib

Expanded text:
qui, cum recitantur verba legis, communibus fabulis occupatur, aversus est. Omnis qui, cum legitur Moyses, de negotiis saeculi, de pecuniis, de lucris sollicitudinem gerit, aversus est. Omnis qui possessionum curis stringitur, et divitiarum cupiditate distendi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ oꝑa &. actus eleuare ad dm̃. & ñ
hab̾e actus deorsũ deiectos & humi ia¬
centes. sed dõ placitos: & ad cȩlũ erectos
Eleuat gͦ manꝰ: qui thesaurizat incęlo:
Ubi enĩ ÷ thesaurus eiꝰ: ibi & ocłs eiꝰ. ibi¬
Eleuatio manuũ mearũ. sacrisiciũ ues¬

Expanded text:
s levare ad Deum, ut non habeat actus dejectos et humi jacentes, sed Deo placitos et ad coelum erectos. Elevat ergo manus qui thesaurizat in coelo. Ubi enim thesaurus, ibi oculus, ibiElevatio manuum mearum sacrificium ves
Abbreviated transcription (Latin):
quit a facie dĩ . &. habitauit intra naĩ
Exit ꝙͦ a facie dĩ: qͥ indignꝰ ⁊ a conspectu dĩ¬
Scĩ aut̃ & manducant & bibunt inconspec¬
tudĩ. & omĩa quȩ agune: in conspectu
dĩagunt. Ego ampliꝰ adhuc locũ p̃sen¬
tẽ discutiens. iudeo ꝙ pleniorẽ scientiã
dĩ accipiũt & plenius duinis ibuti
st̃ disciplius: isti qͥ etiã si malũ faciunt
corã dõ faciũt & inconspectu dĩ faciũt
sic̃ ille qͥ dixxit Tibi soli peccaui . &. malũ
&. dicit peccaui: Qui aut̃ discedit acons¬
pectu dĩnescit conũti. & peccatũ peniten¬
do purgare Hoc gͦ ut̃ ÷ malũ corã dõ fa¬
cere: & acdĩ conspectu discessisse peccantẽ:¬
S iudeo iot᷑hor ñ frustrai uenit ad moysen:
nec frustra manducauit panẽ cũ sem¬
orib popli. inconspectu dñ Dat enĩ
cõsiliũ moysi ꝓbabile. satisa utile. ut
eligat uiros & constituat pͥncipes popli¬
entes suꝑbiã Talescnĩ oportet eẽ pͥnci

Expanded text:
i, et habitavit in terra Noim. Exit ergo a facie Dei qui indignus est Dei conspectu. Sancti autem manducant et bibunt in conspectu Dei, et omnia, quae agunt, in conspectu agunt. Ego amplius adhuc locum praesentem discutiens video, quia qui pleniorem scientiam Dei accipiunt, et plenius divinis imbuti sunt disciplinis, isti, etiamsi malum faciunt, coram Deo faciunt, et in conspectu ejus faciunt, sicut ille qui dixit: Tibi soli peccavi, et malum  dicit: Peccavi. Qui autem discedit a conspectu Dei, nescit converti, et peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo interest, malum coram Deo facere, et a Dei conspectu discessisse peccantescedere. Non frustra venit Jethro ad Moysen, nec frustra manducavit panem cum senioribus populi in conspectu Dei; dat Moysi consilium probabile et utile, ut eligat viros, et constituat principes popentes superbiam. Tale
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sunt ñ dico suã aliqua ei adõ reue¬
lata sunt. sed si inlegis scientia aliqͥd
meriti habet. consiliũ dignant᷑ inferio¬
bonũ consiliũ ꝓferrent aput moy sen¬
id ÷ bonũ a spũalẽ intellectũ afferrent
enĩ facere lex sic̃ uidei dicunt: quia
infirmat᷑ lex incarne. id÷ inlitt̾a. &
nichil potest scdm litt̾am facere. Ni¬
chil enĩ adꝑfectũ addux̃ lex Sedm
hoc aut̃ cõsiliũ qđ nos afferimꝰ adlegẽ:¬

Expanded text:
praesunt, non dico si jam eis aliqua a Deo revelata sunt: sed si in scientia legis aliquid meriti habent, consilium dedignantur inferiobonum consilium proferrent, apud Moysen bonum et spiritualem intellectum afferentes  facere lex sicut Judaei dicunt, quia infirmatur lex in carne, id est in littera, et nihil potest secundum litteram. Nihil enim ad perfectum adduxit lex . Secundum hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
aures audiendi: audiat Hec enĩ omĩa¬
typus & umbra sunt glestiũ ⁊ imago
ñ satiat᷑ ocłs uidendo nec aures audiendo:
uec nos satiari possumꝰ intuendo. ⁊ cõ¬
siderando quȩ scripta st̃. q ex partib
nos edificent quantis nos instruant

Expanded text:
aures audiendi, audiat: haec enim omnia umbra sunt coelestium et imago Non satiabitur oculus visu, nec auris auditu, nec nos satiari possumus considerando quae scripta sunt, quibus nos aedificet, quantis nos modis instruat
Abbreviated transcription (Latin):
auferat᷑ oculꝰ eiꝰ ab eo qͥ eccłiȩ p̃est. &.
incellectus eiꝰ ille turbatꝰ & feror qui
scandalũ generat desec. et᷑ S &. si den¬
tem lesit auditoris. qͦ suscipiens cybũ
uerbi uł cõmuiuiere uł molarib terere
solitꝰ erit ut subtilem exhis aduentrẽ
animȩ transiicteret sensũ. si hunc dentẽ
ille uexauit & euellit. ut condentione
ipsius ñ possit anima subtilit̃ &. spũalit̾
susciꝑe uerbũ dĩ: auferat᷑ dens eiꝰ qui ñ
benc scripturarũ cõminuit & diuidit
cybos Fortassis enĩ ꝓpt̃ hoc &. alibi dicit᷑¬
dedño Dendes peccatoꝵ contruusti
Et alibi nichilominꝰ scribit᷑. Qui manducat
uuã acerbam: obstupescent dentes eiꝰ.
& alibi: Molas leonũ confringet dñs Sig¬

Expanded text:
auferatur oculus ipsius ab eo qui Ecclesiae praeest; et intellectus ejus, ille turbulentus et ferox, qui scandalum generat, desecetur. Sed et si dentem laesit auditoris, quo suscipiens cibum verbi Dei, vel comminuere, vel molaribus terere solitus erat, et subtilem ex his ad ventrem animae transmittere sensum, si hunc dentem ille vexavit et evellit, ut pro contentione ipsius non possit anima subtiliter et spiritualiter suscipere verbum Dei, auferatur dens ejus, qui non bene Scripturarum comminuit et dividit cibos. Fortassis enim propter hoc et alibi dicitur: Dentes peccatorum contrivisti . Et alibi nihilominus scribitur: Qui manducat uvam acerbam, obstupescent dentes ejus . Et alibi: Molas leonum confringet Domi
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ Tentoria quȩ ansulis assuta &
circus suspensa atq innexa funib ad
modũ cortinarũ. uiginti & octo in lon¬
gũ. atq inlatũ quatuor cubitis disten¬
dunt᷑ habeat᷑ reliqua credentiũ plepꝑs
nis enĩ triplex ñ rũpit᷑ quȩ ÷ trinitatiꝰ
fides: ex qua dependet & ꝑquã sustinet᷑
qd in longũ distendit᷑ & inlatũ qua-¬
tuor atrii unus mensura: puto qͦd¬
inserta lex ȩuangeliis designet᷑ Sep.¬
tenariꝰ nãq numerus legem significa¬
re solet. ꝓmultis septenarii nũmeri
sacram̃tis qͥ consociat᷑ ad quatuor:¬

Expanded text:
ia autem, quae ansulis assuta, et circulis suspensa atque innexa funibus ad modum cortinarum viginti et octo in longum atque in latum quatuor cubitis distenduntur, reliqua credentium plebs innis autem triplex non rumpitur, quae est Trinitatis fides, ex qua dependet et per quam sustinetur um in longum distenduntur, et in latum quatuor cortinae unius mensurae, inserta lex 398 Evangelio designatur. Septenarius namque numerus legem significare solet propter multa septenarii numeri sacramenta. Qui consociatus ad Eva
Abbreviated transcription (Latin):
Omẽ qͦ qd facunt scĩ: in conspectu dĩ facuĩt
Peccator a conspectu dĩ fugit Deniq serip¬
tũ ÷ qr adam postquã peccauit. sugit
aconspectu dĩ. & int̾rogatꝰ respondit. Audi¬
ui inquit uocẽ tuã & abscondime: quia

Expanded text:
o quod faciunt sancti, in conspectu Dei faciunt: peccator a conspectu Dei fugit. Adam postquam peccavit, fugit a conspectu Domini, et interrogatus respondit: Audivi, Domine, vocem tuam, et abscondi me, quia
Abbreviated transcription (Latin):
patres. id÷ diabolus & angłi eiꝰ cȩt̾iq
pͥncipes mundi. ac rectores tenebraꝵ
harũ. &. ipsi enĩ efficiũt᷑ patres peccati
sic̃ ae diabolus. qm̃ in quã patres isti
indigni st̃ qͥ imp̃senti scło corripiant᷑
sed infuturo recipient quȩ merent᷑: filii
eoꝵ id ÷ quos peccare ꝑsuaserint & qͥ ꝑ¬
gesser̃ ut purgatiores ad futurũ scłm
ꝑgant: & ultra diabolo socii ñ efficiant᷑¬

Expanded text:
patres, id est diabolus et angeli ejus, caeterique patres, id est diabolus et angeli ejus, caeterique principes mundi ac rectores tenebrarum harum et ipsi enim efficiuntur patres peccati sicut et diabolus, quomodo, inquam, patres isti indigni sunt qui in praesenti saeculo corripiantur, sed in futuro recipiunt quae merentur, filii eorum, id est, quos peccare persuaserint, et gesserunt; ut purgatiores ad futurum saeculum pergant et ultra diabolo socii non efficiant
Abbreviated transcription (Latin):
N unc gͦ uideamꝰ scđm hanc quã diximꝰ
ꝓgeniẽ qͦmͦ ds̃ peccata patrũ reddat
infilios int̾ciã & quartã ꝓgeniẽ: &
in ipsos ñ reddat patres Nichil enĩ
de patrib dix̃: Diabolus g quia pec¬
candi iã modũ excessit sic̃ ꝓpħa dicit.
quẽ ad modũ uestimentũ insanguine
concretũ ñ erit mundũ: ita & ipse
ñerit mundꝰ. In hoc scło neq corripit᷑
ꝓpeccato neq flagellat᷑: omĩa namq
ei seruata sunt infuturũ: Unde c&e
ipsesciens sibi illud statutũ tempꝰ eẽ
penarũ: dicebat ad saluatorẽ: Quid
uenisti ante tempꝰ torquere nos: dũ
gͦ stat hic mundꝰ peccata sua ñ recipit
diabolus qͥ ÷ peccãtũ pat̾: reddunt᷑
aut̃ infilios. id ÷ ineos qͦs genuit ꝑ pec¬
catũ Et enĩ homines incarne positi:
corripiunt᷑ adño. uerberant᷑ flagel¬
lant᷑: Non uult enĩ dñs mortẽ pecca¬
toris: sed ut reuertat᷑ & uiuat Et
ꝓpterea benignꝰ & misericors dñs
reddit peccata patrũ infilios. ut qm̃

Expanded text:
Nunc ergo videamus secundum hanc quam diximus progeniem, quomodo Deus peccata patrum reddat in filios in tertiam et quartam progeniem, et in ipsos non reddat patres. Nihil enim de patribus dixit. Diabolus ergo quia peccandi jam modum excessit, sicut propheta dicit, quemadmodum vestimentum in sanguine concretum, non erit mundum, ita et ipse non erit mundus in hoc saeculo, neque corripitur pro peccato, neque flagellatur. Omnia namque ei servata sunt in futurum. Unde et ipse sciens sibi illud statutum tempus esse poenarum, dicebat ad Salvatorem: Quid venisti ante tempus torquere nos ? Dum ergo stat hic mundus, peccata sua non recipit diabolus, qui est peccantium pater. Redduntur autem in filios, id est in eos quos genuit per peccatum. Etenim homines in carne positi corripiuntur a Domino, verberantur, flagellantur. Non enim vult Dominus mortem peccatoris, sed ut revertatur et vivat. Et propterea benignus et misericors Dominus reddit peccata patrum in filios, ut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ castã exhib̾e ap̃o . &. de qͦ in
ȩuangeliis scriptũ ÷ quia rex quidã
fec̃ nuptias filio suo. In huiꝰ gͦ uiri nup¬
tias cũ se anima dederit. &. legitimũ
cũ eo sortita fuerit matrimoniũ: etiã¬
si fuit aliquando peccatrix. etiã si me¬
retricata ẽ. tam̃ si se huic uiro tradiderit
ultra eã peccare ñ patit᷑ ⁊Iou pocest
ferre ut rursũ auima quȩ sortita ẽ. uirũ
alludat adulteris. excitat᷑ suꝑ eã ⁊elus
eius. defendit coniugii castitatẽ &. re¬
lans dicit᷑ ds̃: qͥ animã sibi emancipatã
ñ patit᷑ demonib ad misceri: Alioquin
si eã uiderit demerantẽ uira cõuigii.
& occasiones querere ad peccatũ: tunc
ut scriptũ ÷ dat ei libellũ repudii. &.
dimittit eã dicens Ubi ÷ libellus repur¬
dii matris ur̃ȩ qͦ dimisi eã : Quib eciã

Expanded text:
virginem castam exhibere Christo . Et de quo in virginem castam exhibere Christo . Et de quo in Evangeliis scriptum est, quia rex quidam fecit nuptias filio suo . In hujus ergo viri nuptias cum se anima dederit, et legitimum cum eo sortita fuerit matrimonium, etiamsi fuit aliquando peccatrix, etiamsi meretricata est, tamen si se huic viro tradidit, ultra eam peccare non patitur: non potest ferre ut rursum anima quae se sortita est virum, alludat adulteris; excitatur super eam zelus ejus, defendit conjugii castitatem. Et zelans dicitur Deus, quia animam sibi mancipatam non patitur daemonibus admisceri. Alioquin, si eam viderit temerantem jura conjugii, et occasiones quaerere ad peccatum, tunc, ut scriptum est, dat ei libellum repudii, et dimittit eam dicens: Ubi est libellus repudii matris vestrae, quo dimisi eam ? Quibus e
Abbreviated transcription (Latin):
animã & ꝓstitutã eẽ. demonib & habe
plurimos amatores: ita ut intret ad eã
mͦ qͥdẽ sp̃s fornicatioĩs illo discedente
intret sp̃s auariciȩ. post hunc ueniat
suꝑbiȩ sp̃s. inde ire. inde inuidie. post
ȩtiã uane głȩ. aliiq cũ eis plurimi:
Isti om̃s. ita cũ infideli auima meretri¬
cant᷑: ut alt̃ alteri ñ inuideat nec re¬
lotĩ. pi moueant᷑ adinuicẽ Et qͥd dico
qͦd alt̃ alterũ ñ excludat. Inmo & ur
uitant se inuicẽ a. sponte conuocant.
sic̃ paulo ante iã diximꝰ qđ in ȩuangłio
scriptũ ÷ de illo spũ qͥ exiit ab homine.
& regressꝰ adduxit secũ septẽ alios ner¬
quiores se sp̃s ut inuna antina simul
habitarent. Sic gͦ nullã relotypiã ama¬
toꝵ suoꝵ patit᷑ anima: quȩ. demonib
ꝓstituta ẽ Siuero legitimo cõiuncta
sit uiro. illi uiro cuiꝰ matrimonio pau¬
lus animas coniungit & sociat. sicut
& ipse dicit. statui enĩ uos uni uiro

Expanded text:
animam, aut prostitutam esse daemonibus, et habere animam, aut prostitutam esse daemonibus, et habere plurimos amatores, ita ut intret ad eam modo quidem spiritus fornicationis; illo discedente, intret spiritus avaritiae; post hunc veniat superbiae spiritus, inde irae, inde invidiae, post etiam, vanae gloriae; aliique cum eis plurimi. Isti omnes ita cum infideli anima meretricantur, ut alter alteri non invideant: nec zelotypia moveantur ad invicem. Et quid dico quod alter alterum non einvicem et sponte convocant: sicut paulo ante jam diximus, quod in Evangelio scriptum est de illo spiritu qui exiit ab homine, et regressus adduxit secum septem alios nequiores se spiritus , ut in una anima simul habitarent. Sic ergo nullam zelotypiam amatorum suorum patitur anima quae daemonibus prostituta est. Si vero legitimo conjuncta sit viro, illi viro cujus matrimonio Paulus animas conjungit et sociat, sicut et ipse dicit, Statui enim vos uni viro,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tuus. zelans Uide benignitatẽ dĩ.
qͦmͦ ut nos doceat & ꝑfectos faciat:
ipse fragilitatẽ humanoꝵ ñ recusat
affectuũ: Quis enĩ audicns dm̃ relantẽ
ñ continuo miret᷑ &. humane fragilitatis
uitiũ putet: Sed omĩa ꝓpt̃ nos & agit
& patit᷑ ds̃. & ut possimꝰ edoceri: notis
Sed ut contemplari faciliꝰ possint diuina:
de humanis scđm ea quȩ suꝑiꝰ disse¬
riumꝰ doccamꝰ exemplis Onũs mulier
aut subuiro ẽ. & subiecta ẽ. legib uiri.
aut meretrix ẽ. & utit᷑ libertate pec¬
candi Qui gͦ ingredit᷑ ad meretrioem:
scit se ad eam ingressũ eẽ. mulierẽ quȩ
ꝓstituta ẽ. &. cunctis uolentib pacet:
Et idõ indignari ñ potest: sicũ ea ȩtiã
alios uideat amatores: Qui uero legi¬
timo utit᷑ matrimonio. ñ patit᷑ uti
uxorẽ potestate. peccandi: sed accen¬
dit̾ zelo ad castitatẽ matrimonii cõ¬
seruandã. qͦ possit ex ea fieri legitimꝰ
pat̾: Hoc gͦ exemplo intelliganius omẽ

Expanded text:
inus zelans. Vide benignitatem Dei, quomodo ut nos doceat et perfectos faciat, ipse fragilitatem humanorum non recusat affectuum. Quis enim audiens Deum zelantem, non continuo miretur, et humanae fragilitatis vitium putet? Sed omnia propter nos et agit et patitur Deus: et ut possimus edoceri, notis Sed ut contemplari facilius possint divina de humanis, secundum ea quae superius disseruimus, doceamus exemplis. Omnis mulier aut sub viro est et subjecta est legibus viri, aut meretrix, et utitur libertate peccandi. Qui ergo ingreditur ad meretricem, scit se ad eam ingressum esse mulierem, quae prostituta est, et cunctis volentibus patet; et ideo indignari non potest, si cum ea etiam alios videat amatores. Qui vero legitimo utitur matrimonio, non patitur uti uxorem potestate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matrimonii conservandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. Hoc ergo exemplo intelligamus omnem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poteris: Sed ne inde qͥdẽ ꝓfectus
inpͥma statĩ mansione hȩc audire po¬
teris. nec in scđa. nec int̾cia. nec cũ tran¬
sieris rubrum mare Ftiam si ad myrrã
ueneris & fuerit tͥ amaritudo indulce¬
dinẽ uersa. etiã simbelim ueneris ad
cȩderosq ꝓfectus ascenderis. ñ dũ ad
huiꝰce modi uerba idoneus iudicaris:
sed cũ ueneris ad montẽ syna Multis
gͦ ante laborib ꝑ actis multis erũpnis
&e temptationib suꝑatis. iux aliquando
mereberis p̃cepta suscipe lib̾tatis: &
audire adño Ego sũ dñs ds̃ tuus qͥ
eduxi te de t̃ra egypti. dedomo serui¬
tutis Uerũ hic sermo nãdã sexmo
initia saltẽ ꝓut dñs dederit explicemꝰ.¬

Expanded text:
non poteras? Sed ne inde quidem profectus, non poteras? Sed ne inde quidem profectus, in prima statim mansione haec audire potuisti, nec in secunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad Maram veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa; etiamsi in Elim veneris ad caeterosque profectus ascenderis, nondum ad ejuscemodi verba idoneus judicaris, sed cum veneris ad montem Sina. Multis ergo ante laboribus peractis, multis aerumnis et tentationibus superatis, vix aliquando mereberis praecepta suscipere libertatis, et audire a Domino: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Verum hic sermo nondum sermo initia, saltem, prout Dominus dederit, explicem
Abbreviated transcription (Latin):
tis Audiet apłm de his scdm sapientiã
quȩ ei immysterio data fuerat ꝓnũcian¬
tẽ Quȩ aut̃ sursũ ẽ. in quit ierłm libera
ista t̾rena ꝓuncia filiis isrł domꝰ dicit᷑
seruitutis ad cõparationẽ uidee & ierłm.
quȩ eis domꝰ efficit᷑ libertatis: ita ad
comparationẽ cȩlestis ierłm que ut ita
dicam mat̾ ẽ. libertatis. totus hic mundꝰ
&e omĩa que in hoc mundo sunt.: domꝰ st̃.
seruitutis. Et qm̃ de paradyso libertatis
ꝓpena peccati adhuiꝰ mundi uentũ fuerat
seruitutẽ iccirco pͥmꝰ sermo decalogi.
id ÷ pͥma mandatoꝵ dĩ uox delibertate
ꝓfert̾ dicens Ego sũ dñs as̃ tuus qͥ eduxi
te de terra egypti. de domo seruitutis.
H anc uocẽ inegypto positꝰ audire ñ poteris.
ȩtiã si tͥ iniungat᷑ ut pascha facias. etiã¬
si accingas lumbos. &. sandalia accipias
inpedib etiam si uintã teneas inmanu.
& arima cũ amaritũdine cõmedas Et
quid dico inȩgypto positꝰ hec audire

Expanded text:
tis. Audi et Apostolum de his secundum sapientiam quae ei in mysterio data fuerat, pronuntiantem: Quae autem sursum est, inquit, Jerusalem, libera ista terrena provincia filiis Israel domus dicitur servitutis, ad comparationem Judaeae et Jerusalem quae eis domus efficitur libertatis, ita ad comparationem coelestis Jerusalem, quae, ut ita dicam, mater est libertatis, totus hic mundus, et omnia quae in mundo sunt, domus est servitutis. Et quoniam de paradiso libertatis pro poena peccati ad hujus mundi ventum fuerat servitutem, idcirco primus sermo decalogi, id est prima mandatorum Dei vox, de libertate profertur dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Hanc vocem in Aegypto positus audire non poteras, etiamsi tibi injungatur ut Pascha facias, etiamsi accingaris lumbos et sandalia accipias in pedibus, etiamsi virgam teneas in manu, et azyma cum amaritudine comedas. Et quid dico, in Aegypto positus haec audire
Abbreviated transcription (Latin):
Uisitat ergo te post peccatũ & cõmonet
te inflagello & uirga te uisitat ꝓpec¬
cato cui te diabolus pat̾ subiecit. ut
reddat illud tͥ in scło. id ÷ dũ in corpore
degis. & sic complet᷑ reddi peccata patrũ
d ĩ enĩ telans ÷ & animas quas sibi despon¬
dit inside. ñ uul illas ꝑmanere in con¬
taminatione peccati: s uult eas cito
purgari. uult eas uelocit᷑ abicere
om̃s immundicias suas sicui forte¬

Expanded text:
rgo tempus peccatum et commonet te: et in flagello et in virga te visitat pro peccato, quod tibi diabolus pater subjecit, ut reddat illud tibi in signum, id est, dum in corpore degis: et sic completur, reddi peccata patrum Dominus enim zelans est et animam quam sibi despondit in fide, non vult illam permanere in contaminatione peccati, sed vult eam cito purgari, et velociter abjicere omnes immunditias suas, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
N on enĩ domꝰ adhuc: sed templũ eẽ. debet
in qͦ habitet d̃ Si gͦ acceptã grãm negle¬
gat . & implicet se negotiis secularib
dicat sibi domũ uacantẽ. & ne iterũ
possit expelli: alios secũ septẽ sp̃s ad¬
hibet nequitiores Et fuĩt nouissima¬

Expanded text:
Non enim domus tantum, sed templum esse debet, in quo habitet Deus. Si ergo acceptam gratiam negligat, et implicet se negotiis saecularibut, et vendicat sibi domum vacantem. Et ne iterum possit expelli, alios secum septem spiritus adhibet nequiores se, et fiunt novissima
Abbreviated transcription (Latin):
unmo aduersum dm̃ leuant Sed hoc
fortassis & tercio Uerum sitĩ desinant
sed ꝑsistant: audi quid post hȩc mur¬
murantẽ popłm consequat᷑. Innum̃oꝵ
libro refertur: quod & in suis scriptis
reteruit apłs dicens Neq murmura¬
ueritis sicut quidã exipsis murmura.¬
uerunt & aserpentib interierunt:
Murmurantẽ ꝑopłm. uenenatꝰ in heremo
serpentũ de pascit᷑ morsus Uideamꝰ
nos qui hȩc audimꝰ. nos inquã pro
quib scripta sunt: Illis enĩ ad cor¬
reptionẽ facta sunt Scripta sunt aut̃
ꝓpt̃ nos: in quos fines scłoꝵ deuenerũt

Expanded text:
imo adversus Deum flebat. Sed hoc imo adversus Deum flebat. Sed hoc fortassis et tertio. Verum si non desinant, sed persistant, audi quid post haec murmurante populo consequatur. In Numerorum libro refertur, quod et in suis scriptis retexuit Apostolus dicens: Neque murmuraveritis, sicut quidam ex illis murmuraverunt et a serpentibus interierunt . Murmurantem populum venenatus in eremo serpentum depascit morsus. Videamus nos qui haec audimus, nos inquam pro quibus scripta sunt: Illis enim ad correptionem facta sunt: scripta sunt autem propter nos, in quos fines saeculorum devenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erant dii seruiebamꝰ: Nos etiã eramꝰ
qui longe ꝑ egrinabamur: de quib
dicit apłs. quia fuimꝰ hospites & ꝑe¬
grini testamentoꝵ dĩ. spem ñ haben¬
tes &e sine dõ in hoc mundo  Werun¬
tamen ñ dat᷑ manna decęlo milla
die qua primũ pascha fit. sed in illa
qua sccdm Panis enĩ qui decȩlo descen¬
dit. non uenit adillos qui primã
sollennitatẽ celebrabant: sed ad nos
qui scdam suscepinꝰ Nr̃m enĩ pascha
immolatus ẽ. xp̃s: qui uerꝰ nob̾ pa¬
nis de cȩlo descendit Sed interun
uideamꝰ quid ÷ qđ in hac die gestum
monstratur Quinta decima inqͥt¬
die mensis scdi murmurauitt popłs:
&e dixit. quia melius fuerat nos mori
inȩgypto: quando sedebamꝰ suꝑ ollas
carnis O popłs ingratꝰ: Desiderat egip¬
tũ: qui egyptios uidit extinctos Car¬
nes egypti requirit: qui egyptioꝵ car¬
nes uidit maris piscib & cęli alitib
datas Murmur ergo aduersũ moysen:

Expanded text:
non erant dii serviebamus. Nos etiam eramus, non erant dii serviebamus. Nos etiam eramus, qui longe peregrinabamur. De quibus dicit Apostolus: Quia fuimus hospites et peregrini, testamentorum Dei spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Verumtamen non datur manna de coelo in illa die, qua primum pascha fit, sed in illa qua secundum. Panis enim qui de coelo descendit, non venit ad illos, qui primam solemnitatem celebrabant, sed ad nos qui secundam suscepimus. Nostrum enim pascha immolatus est Christus, qui verus nobis panis de coelo descendit. Sed interim videamus quid est quod in hac die gestum monstratur. Quinta decima die mensis secundi, murmuravit populus et dixit: Quia melius fuerat nos mori in Aegypto, quando edebamus super ollas carnium. O! populus ingratus desiderat Aegyptum, qui Aegyptios vidit exstinctos. Carnes Aegypti requirit, qui Aegyptiorum carnes vidit maris piscibus, et coeli alitibus datas. Murmurat ergo adversum Moysen:
Abbreviated transcription (Latin):
populi peccatũ. quia murmurauerit
& ingratꝰ fuerit beneficiis diunis cũ
cȩleste magna susceperit Quid ȩtiã
dies scribitur. in qua die murmura¬
uerit populꝰ: Scdõ inquit mense
ñ absq ratione scriptũ ẽ. Recordare
delegib paschȩ quȩ dicta sunt: &
inuenies ibi hoc ee̾. tempꝰ. qđ statuit᷑
ad scdm pascha faciendũ. his qui
inmundi in anima fuer̃: uel occupati
negotiis ꝑegrinis: Qui ergo ñ fuerunt
umnundoͥ ui anima uł ñ longe ꝑegrr¬
nabant᷑: quarta decina die primi
mensis pascha fecerunt Qui autẽ
longe ꝑegrinabant᷑ & inmundi erant.
scđm pascha in hoc tempore faciunt.
inhoc tempore: quo & manna de
cȩlo descendit. Indie qͦprimũ pascha
fit. ñ descendit manna: sed in hoc qͦ
scđm pascha fic Uideamꝰ ergo nunc:
qui sit uihis ordo mysterii Primũ
pascha primi popli ⁊: scłm pascha
nr̃m ẽ Nos enĩ fumꝰ inmundi ina¬
nima qui colebamꝰ lignũ & lapidem.
& ignorantes dm̃  his qui natura

Expanded text:
um; quia murmuraverit et ingratus fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susciperet. Quid etiam dies scribitur, in qua die murmuraverit populus? Secundo inquit mense, non absque ratione scriptum est: Recordare de legibus Paschae quae dicta sunt, et invenies ibi hoc esse tempus, quod statuitur ac secundum Pascha faciendum his qui immundi in anima fuerunt, vel occupati negotiis peregrinis. Qui ergo non fuerunt immundi in anima, vel non longe peregrinabantur, decima quarta die primi mensis pascha fecerunt. Qui autem peregrinabantur et immundi erant, secundum Pascha in hoc tempore faciunt. In hoc tempore quo et manna de coelo descendit. In die quo primum pascha fit, non descendit manna: sed in hoc quo secundum pascha fit. Videamus ergo nunc qui sit in his ordo mysterii. Primum pascha primi populi est: secundum pascha nostrum est. Nos enim fuimus immundi in anima, qui colebamus lignum et lapidem, et ignorantes Deum, his qui natura
Abbreviated transcription (Latin):
abiurat. &. abicit. &. ñ solũ idolũ fieri
uetat. sed & similitudinẽ omĩũ quȩ in
Non adorabis ea. neq coles ea Aliud ÷ colere.
aliud adorare Potest qͥs int̾dũ & inuitꝰ
adorare sicut n ulł regib scĩ adulan.¬
tes cũ eos in huiꝰmodi studia deditos ui¬
derint adorare se simulant idola: cũ
in corde ipsoꝵ certũ sit quia nichil ẽ.
idolũ Colere uero ẽ: doto his affectu a.
studio mancipari Utrũq gͦ resecat ser¬
mo diuinꝰ. ut neq affectu colas. neq

Expanded text:
abjicit, et non solum idolum fieri vetat, sed et similitudinem omnium quae in Non adorabis ea, neque coles . Aliud est colere, aliud adorare. Potest quis interdum et invitus adorare, sicut nonnulli regibus adulantes, cum eos in hujusmodi studia deditos viderint, adorare se simulant idola, cum in corde ipsorum certum sit quia nihil sit idolum. Colere vero est toto hic affectu et studio mancipari. Utrumque ergo resecat sermo divinus, ut neque affectu colas, neque
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ds̃. quia audiui murmurationem
filioꝵ isrł Uidetis quia non latet dm̃
murmuratio nr̃a Audit omĩa. & qđ
ñ statim punit: pęnitentiã nr̃e conuer.¬
sationis expectat. Sed quid post hoc
recitatũ ẽ: Dixit inquit dñs ad moysen:
Eoce ego pluam uob̃̾ panes de cȩlo. &¬

Expanded text:
enim Deus, qui audivit murmurationem filiorum Israel: videtis quia non latet Dominum murmuratio nostra; audit omnia, eo quod non statim punit, poenitentiam nostrae conversionis exspectat. Sed quid post haec recitatum est? dixit autem Dominus ad Moysen: Ecce ego pluam vobis panes de coelo:
Abbreviated transcription (Latin):
his quȩ sũt uł incelo uel int̾ra uel maqͥs
format᷑ sicut suꝑiꝰ dixmiꝰ Uerũ tam̃ ñ
sic̃ de his quȩ int̾ra st̃. uel inmari simili¬
tudinib in promptu ẽ ꝓnuntiare: ita
ȩtiã de celestib nisi quis dicat de sole
iluna ce stellis hoc posse sentiri Et hor
nãq formas expͥmere gentilitas solet.
Sed qr moyses eruditꝰ erat ionũ sapientia
egyptioꝵ etiã ea que aput illos erant
in occultis & reconditis ꝓhibere cupiebat:¬

Expanded text:
in coelo vel in terra vel in aquis, formatur sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus, in promptu est pronuntiare. Ita etiam de coelestibus, nisi quis dicat de sole et luna et stellis hoc posse sentiri, et horum namque formas exprimere gentilitas solet. Sed quia Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, etiam ea quae apud illos erant in occultis et reconditis prohibere cupiebat
Abbreviated transcription (Latin):
date sint iustificationes & iudicia. &¬
taret inquit eos. si audirent uocem
diũ &e que mandabant᷑ custodirent:
Nam quantũ ad priorẽ popłm exspectat
quid eis boni aut ꝑfecti murmuran¬
tib & contradicentib mandaret᷑:

Expanded text:
are justificationes et judicia taret eos si audirent vocem Domini Dei, et mandata ejus custodirent. Nam quantum ad priorem populum, quid eis boni aut perfecti murmurantibus et contradicentibus mandaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cupis suscipere uerbũ dĩ: scito illud mi¬
nutũ eẽ̾ & ualde subtile sicut sem̃ cori¬
andri Habet eiũ aliquid inise & holeris.
quo nutrire &. recreare possit infirmos.
quia qui infirmꝰ ÷: holera manducet: ha¬
bet aliquid & rigoris: &. idõ ut pruina ẽ.
Candoris aut̃ &. dulcediuis habet płimũ:
Quid enĩ candidius quid splendidiꝰ erudi:¬
tione diuina: Quid dulcius quid ue sua¬
uius. eloquiis dñi que sunt suꝑ mel & fa¬
uũ: Sed quid ÷ quod dicit ut indie sexto
duplũ colligat᷑ in repositionẽ: quãtũ suf¬
ficiat ȩtiam sabbato: Hoc scđm nrãm
intelligentiã. ñ ociosi nec securi preterire
debemꝰ. Sextꝰ dies ẽ. hȩc inqua nc̃ sumꝰ
uita: In sex enĩ dieb ds̃ fecit hunc mundũ:
Hac ergo die tantũ reponẽ debemꝰ & recon¬
dere. quantũ sufficiat & infuturo die:
Siqͥd enĩ hoc boni oꝑis ad quiras. si quid
usticiȩ. miscdiȩ & pietatis recondas:

Expanded text:
cupis suscipere verba, scito illud micupis suscipere verba, scito illud minutum esse, et valde subtile, sicut semen coriandri. Habet enim aliquid in se et oleris, quo nutrire et recreare possit infirmos: quia qui infirmus est, olera manducet . Habet aliquid et rigoris, et ideo ut pruina est. Candoris autem et dulcedinis habet plurimum. Quid enim candidius, quid splendidius eruditione divina? Quid dulcius, quidve suavius eloquiis Domini, quae sunt super mel et favum? Sed quid est quod dicit, ut in die sexta duplum colligitur in repositione, quantum sufficiat etiam sabbato? Hoc secundum nostram intelligentiam, non otiosi nec securi praeterire debemus. Sexta dies est haec, in qua nunc sumus vita. In sex enim diebus Deus fecit hunc mundum. Hac ergo die tantum recondere debemus quantum sufficiat iSi quid enim hic boni operis acquiras, si quid justitiae, misericordiae et pietatis recondas,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs manna de celo Celestia namq
sunt eloquia ista quȩ nob̾ lecta sunt:
& adõ descenderunt uerba quȩ nob̾
recitata sunt Et idõ nobis qui tale
decȩlo Illi infelices dolent & suspirant
&e se miseros dicunt. quia mamia
sicut acceperunt patres ipsoꝵ ipsi
ñ merent᷑ accipere: Illi nunquã manna mair¬
ducant: Non enĩ possunt illud manduca¬
re. qͦd ÷ minutũ sicut sem̃ coriandri. &
candidũ sicut pruina Nichil enĩ inuerbo
dĩ minutũ. nichil subtile. nichil sentiunt
spũale. sed totũ pingue. totũ crassum
Incrassatum ÷ enĩ cor populi illiꝰ. Sed &. in¬
terp̃tatio nominis hoc idẽ sonat Mꝯan¬
na enĩ int̾pretat᷑: quid ÷ hoc Uide si ñ
ipsa nominis uirtꝰ addiscendũ te ꝓuo¬
cat. ut cũ audis legem dĩ recitari: inqui¬
ras semꝑ & int̾roges. ⁊ dicas doctorib
Quid ÷ hoc: Hoc enĩ÷. qͦd indicat manna:
Tu ergo siuis manducare manna. id ÷ si

Expanded text:
Dominus manna de coelo. Coelestia namque Dominus manna de coelo. Coelestia namque sunt eloquia ista quae nobis lecta sunt; et a Deo descenderunt verba quae nobis recitata sunt, et ideo nos, qui tale nna datur de coelo. Illi infelices dolent et suspirant, et se miseros dicunt; quia manna sicut acceperunt patres ipsorum, ipsi non merentur accipere. Illi nunquam manna manducant. Non enim possunt illud manducare, quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, nihil subtile, nihil sentiunt spirituale, sed totum pingue, totum crassum. Incrassatum est enim cor populi illius. Sed et interpretatio nominis hoc idem sonat. Manna enim interpretatur, Quid est hoc? Vide, si non ipsa nominis virtus ad discendum te provocat, ut cum audis legem Dei recitari, inquiras semper, et interroges et dicas doctoribus, Quid est hoc? Hoc enim est, quod indicat manna. Tu vero si vis manducare manna, id est, si
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quero ergo qua die cęperit manna
cęlitus dari. & uolo comparare domi¬
nicam nram cũ sabbato iudeoꝵ Ex
diuinis namq scripturis apparet qd̾
indie dominica primo interris datũ:
manna Si enĩ ut scriptura dicit sex
dieb continius collectũ ÷: septima aut̃
die quȩ ÷ sabbati cessatũ ÷: sine dubio
initiũ eius adie prima quȩ ÷ dies domi¬
nica fuit. Quod si ex diuinis script᷑is
hoc constat quod indie cdnĩca ds̃ pluit
manna. & insabbato ñ pluit: intelli.¬
gant uidei iam tum prelatam eẽ.
dñicam nrãm iudaico sabbato.iam tũ
indicatũ. quod insabbato ipsoꝵ głła dĩ
adeos de cęlo nulla descenderit. panis
cȩlestis qui ẽ sermo dĩ adeos nullus
uenerit: Dicit enĩ ae alibi ꝓpħa Dieb
multis sedebunt filii isrł sine rege. sine
principe. sine ꝓpħa. sine hostia. sine
sacrificio. sine sacerdote Innr̃a aut̃
dominica die semꝑ dñs pluit manna
decȩlo. sed a hodie ego dico. quia pluit

Expanded text:
es. Quaero ergo qua die coeperit manna coelitus dari, et volo comparare Dominicam nostram sabbato Judaeorum. Ex divinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaei jam tum praelatam esse Dominicam nostram Judaico sabbato; jam tunc indicabatur quod in sabbato ipsorum gratia Dei ad eos de coelo nulla descenderit, panis coelestis, qui est sermo Dei, ad eos nullus venerit. Dicit enim et alibi propheta: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine propheta, sine hostia, sine sacrificio, sine sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit manna de coelo. Sed hodie ego dico, quia pluit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed primo llctus ÷ ad aquas salsas
& amaras quib ligno monstrato ad nõ
dulcib effectis. postea uenit᷑ ad fon¬
tes: Si hystoriã solam sequam᷑ non
multũ nos edificat. scire adquẽ locũ
pͥmo uenerint ad quẽ scđo Siuero
runemur in his misteriũ latens: in¬
uenimꝰ ordinẽ fidĩ Primo enĩ ducit᷑
popłs adlict̾am legis: Abhac donec
ꝑmanet in amaritudine sua recedere
ñ podest Cũ uͦ ꝑ lignũ uite dulcis
flerit effecta & intelligi lex spũalit̃
cȩperit: tunc deueteri testam̃to tran¬
sit᷑ ad nouum. ⁊ uenit᷑ ad duo decim
apłicos fontes. ibi etiam arbores

Expanded text:
Sed primo ductus ad aquas falsas Sed primo ductus ad aquas falsas et amaras, quibus per lignum monstratum a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Si historiam solam sequamur, non multum nos aedificat scire ad quem locum primo venerunt, ad quem secundo. Si vero rimemur in his mysterium latens, invenimus ordinem fidei. Primo enim ducitur populus ad litteram legis: ab hac donec permanet in amaritudine sua, recedere non potest. Cum vero per lignum vitae dulcis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de Veteri Testamento transitur ad Novum, et venitur ad duodecim apostolicos fontes. Ibi etiam arbores
Abbreviated transcription (Latin):
tiat᷑ hoc ÷ ueq febriat. neq alios do¬
lores corporis ferat: non puto qđ hoc
iob iustissimꝰ ae totius pietatis obser¬
uantissimꝰ : qui acapite usq adpe¬
des repletur ulcere pessimo Hon
habebunt illas infirmitates quas
egyptii habent: Egyptus namq
mundꝰ figuralit̾ appellat᷑ Diligere
ergo mundũ ⁊ ea quȩ inmundo st̃:
ȩgyptius langor ÷: Dies obseruare
& menses & renpora. signa requirere.
stellarũ cursib adhere̾. egyptius lan¬
gor ÷: De seruire carnis luxuriȩ. uolup.¬
tatib oꝑandare. uacare deliciis. egyp¬
tius langor ẽ. Caret ergo his infirmi¬
tatib &e langorib: qui mandata
custodit: Post hȩc dicit. quia uener̃¬
inhelim: & erant ibi duodecun fon.¬
tes aquarum . & .Lxx. arbores palmaꝵ
utas ñ habet aliquid rationis. qđ ñ
ante in helim deducit᷑ popłs. ubi erant
xii. fontes aquarũ. quib nichil ama¬
ritudinis mnerat. Immo potiꝰ ubi euit
amenitas plima exdensitate palmaꝵ.

Expanded text:
tiatur, hoc est neque febrim, neque alios dolores corporis ferat. Non puto quod haJob justissimus et totius pietatis observantissimus, qui a capite usque ad pedes repletur ulcere pessimo. Non habebunt illas infirmitates quas Aegyptii habent. Aegyptus namque mundus figuraliter appellatur. Diligere ergo mundum et ea quae in mundo sunt, Aegyptius languor est. Dies observare et menses et tempora, signa requirere, stellarum cursibus adhaerere, Aegyptius languor est. Deservire carnis luxuriae, voluptatibus operam dare, vacare deliciis, Aegyptius languor est. Caret namque infirmitatibus his et languoribus, qui mandata custodit. CAPUT in Elim: et erant ibi duodecim fontes aquarum et septuaginta arbores palmarum . Putas non habet aliquid rationis, quod non ante in Elim ducitur populus, ubi erant duodecim fontes aquarum, in quibus nihil amaritudinis invenerat; imo potius, ubi erat amoenitas plurima ex densitate palmarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut uesꝑe carnes sine panib come¬
datis. aut mane panes absq pulm̃ti¬
diuini muneris. qͥd temꝑam̃ti gr̃e cę¬
lestis ostenditis : Hoc ne ẽ. in quo agnos¬
panib comcdunt᷑. & maiestatẽ dĩ dicitis
apparere. si rursũ panes sine carnib
qͥ ad quiescentes uob̃̾ in coturnicib
quib infinẽ scłi & aduesꝑam mundi
uerbũ caro factũ ẽ m illa carne ag¬
nosci dicimꝰ dnm quã suscepit exuir¬
gine: Istas enĩ uerbi dĩ carnes. neq mane
sed aduesꝑã Aduentꝰ enĩ dñi incarne
aduesꝑam factus ẽ: sic̃ & ioħs dicit
Pueri. nouissima hora ẽ. Sed & mane
inquit replebinini panib Nobis
⁊ panis uerbũ dĩ ẽ Ipse ẽ. enĩ panis
uiuus qͥ decelo descendit & uitam
dat huic mundo Sed quod dicit mane

Expanded text:
ut vespere carnes sine panibus comedant, aut mane panes sine pulmdivini muneris, quid temperamenti gratiae coelestis ostenditur? Hoc est, in quo agnospanibus comedunt, et majestatem Dei apparere dicunt, si rursum panes sine carnibus qui acquiescentes vobis, in coturnicibus quibus in fine ad vesperam mundi Verbum est caro factum, in illa tantum carne agnosci dicimus Deum, quem suscepit ex Virgine: has enim Verbi Dei carnes neque mane sed ad vesperam: adventus enim Domini in carne ad vesperam factus est, sicut et Joannes dicit: Pueri, novissima hora est .-- Mane, inquit, replebimini panibus. Nobis ergo panis Verbum Dei est: Ipse est panis vivus qui de coelo descendit, et dat
Abbreviated transcription (Latin):
torib suis demonib Sed postea quã
diccit. reuertar adiurũ meũ pͥorẽ. &.
uenit ad apm qui eã exinitio ad ima¬
ginẽ suã creauit. necessario locũ dedit
mentis sacramentoꝵ fideliũ. que nor̃

Expanded text:
oribus suis daemonibus. Sed posteaquam dixit: Revertar ad virum meum priorem, et venit ad Christum, qui eam ab initio ad imaginem suam creavit, necessario locum dedit mentis sacramentorum fidelium, quae norunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ Mꝯittunt᷑ nanq ieos serpentes:
id ÷ inmundis spĩtib tradunt᷑. uene¬
natisq demonib qui eos morsib occul¬
tis ac latentib ꝑunant: atq int̾nis
& intra cordis penetralia conelusis co-¬
gitationib absumant Sed obsecro uos:¬

Expanded text:
dicatur. Mittuntur namque in eos serpentes, id est, immundis spiritibus traduntur, venenatisque daemonibus, qui eos morsibus occultis ac latentibus perimant, atque internis et intra cordis penetralia conclusis cogitationibus absumant: dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quos generat auaricia: Isti sunt uermnes
quos generat diuiciarũ cȩca cupiditas.
his qui habent pęcunias. ⁊ uidentes in
necessitate fratres suos: claudunt᷑ ab eis
uiscera sua Proppt̃ea et apłs dicit: Diur¬

Expanded text:
quos generat avaritia. Isti sunt vermes quos generat divitiarum caeca cupiditas his qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos claudunt ab eis viscera sua. Propterea et Apostolus dicit: Divi
Abbreviated transcription (Latin):
ae ñ ex nob̾ Ut ergo possit bibi aqua¬
hȩc de myria: ostendit ds̃ lignũ qd
mitrtit᷑ in eam. ut qui biberit ñ moͬ¬
riat᷑. ñ amaritudinẽ sentiat. Unde
constat qđ siquis siue ligno uitȩ. Id:
sine mysterio crucis. sine fide xp̃i. sine
intelligentia spũali bibere uoluerit
de legis litt̾a: ꝑ amaritudinẽ nimiã
moriet᷑ Hȩc sciens apłs paulꝰ: dicebat
quia lict̾a occidit: Hoc ÷ aꝑte dicere.
quia aqua myrre occidit. si ñ mutata¬

Expanded text:
 Dei. Ut ergo possit bibi aqua amara, ostendit Deus lignum quod mittatur in eam; ut qui ex ea biberit, non moriatur. nec amaritudinem sentiat. Unde constat, quod si quis sine ligno vitae, id est, sine mysterio crucis, sine fide Christi, sine intelligentia spirituali bibere voluerit de Legis littera, per amaritudinem nimiam moriatur. Haec sciens Paulus apostolus dicebat quia littera occidit: hoc est aperte dicere, quia aqua amara occidit, si non per S