comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicamꝰ est qui mechatur uxore sua dimissa
alt̾am ducens. et est qui hoc faciens ñ mecha¬
tur. cũ ewꝰ. dicat omnem mechari qui hoc fa¬
cit. ¶ ꝑinde si quicũq hoc fec̾i. idẽ om̃is qui
hoc fẽc̾it ut uxore sua diussa. alt̾am duxerit
mechatur sine dubio iͥ sunt ambo. et qui ꝓpter
et aliam duxent. et si dixi mechatur s ead̾ u̾ba
in monte. nune .n. tractandũ susceꝑam. q̃ illis
u̾ba ita legunturut posui .i. quicũq dimise¬
rit uxorem suam excepta c̾a fornicationis fa¬
cit eam mechari et qui solutam a uiro duxent
mechatur U̾et liño nulsa exeplaria uͤbis duibs
cundem sensum hũt int̾ptatũ nõ tũ ab eo quod intel¬
ligitur discrepant. alia quippe hñt. quicũq dimise¬
rit alia. omĩs qui dimiserit. ¶ Item ⁊ alia excepta
c̾a forncat᷑oiuis. alia pret̾ cam forniatõnis. alianͥ
ob cam̃ formcat̾õnis. ¶ Item alia qui solutam a

Expanded text:
ut dicamus: est, qui moechatur uxore sua dimissa alteram ducens, et est, qui hoc faciens non moechatur, cum euangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? proinde\' si quicumque hoc fecerit, id est omnis, qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur, sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeteet aliam duxerit, et sic dixi: moechatur; sed haec uerba in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita leguntur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾o grauiꝰ mechos tñ ẽẽ cognostimꝰ. Neq .ii. qͥs¬
qũa ita est absurdus ut mechũ neget ẽẽ qui du¬
x̾it eam. qm maritus pp̃ cam formcationis ab iecͤ
cũ methũ ducat eũ qui dux̾it eam q̃ p̾ter causã
fornicationis abiecta est. Sicut ergo isti ambo st̃
mechi. Unde cum dicinius cuiq mulierẽ preter
cãm fornicationis a uiro dimissam dix̾it mecha
maritus dimiserit. ¶ Ita cũ ambo sint sint me¬
alt̾i copłau̾iti. ꝑfecto qñ de uno cod̾ legimꝰ ñ ita
intellig̾e debenius. qi ex hoc alter mechꝰ negatꝰ
sit. ꝙ alt̾ exp̾ssus sit. Q si hoc ewͣ. m. qr exp̃ssa
una sp̃e alteram tacuit facit ad intelligendũ dif¬
ficile. nõ quid ñõ alii gn̾ałr id ipm̃ ita complexi
sunti ut de ut roq possit intelligi. ñ a ẜ maritum
sic scͥptumẽ. qui cũq dimiserit uxorẽ suam etꝗ¬

Expanded text:
altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisaltero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abiecit, cum moechum dicat eum, qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, mmaritus dimiserit. Ita cum ambo sint moealteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelistauna specie alteram tacuit, facit ad intelligendum difficile; numquid non alii generaliter idipsum ita complexi sunt, ut de utroque posset intelligi? Nam secundum Marcum sic scriptum est: Quicumque dimiserit uxore
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserit. et aliã nõ dux̾it nõ mechatur. ¶ Est
fornicationem priorib s utiq minor qũa eoꝵ
qui nõ pp̃ forncationẽ dimitũt et alteras du¬
cunt. Põt quippe sicut dcm̃ ẽ scienti bonũ fac̾e
et ñõ facienti pcom̃ẽ illi. eo m̃o et illud duci dimit¬
tenti uxorem sine causa fornitationis et aliã du¬
tenti mechacio est illi. ¶ Quẽadmodũ igitur si di¬
x̾imus. quicumq mulierẽ amarito p̾t̾ cãm forni
catiomił dimuissam durtit metħati ꝓculoubio ue¬
rũ dm̃o. nec tñ ĩo illum qui pp̃ cam fornicationis
dimissam dux̾it ob hoc crimine ab soluimꝰ. s utͦs
mechos ẽẽ minime dubitamꝰ. ita cũ qui preter
cãm forncationis dimisĩt et aliam dux̾it me
chũ ꝓnũciabimꝰ. ¶ Nec io tñ eũ qui pp̃ causam
formcatois uxorẽ dimiserio et alt̾am dux̾it ab
huiꝰ pocĩ labe defendimus. Ambos .ii. licet alt̾m

Expanded text:
dimiserit, et aliam duxerit, non moechatur; est endimiserit, et aliam duxerit, non moechatur; est enfornicationem prioribus; sed utique minor quam eorum qui non propter fornicationem dimittunt, et alteras ducunt. Potest quippe, sicut dictum est, Scienti bonum facere, et non facienti, peccatum est illi; eodem modo et illud dici, Dimittenti uxorem sine causa fornicationis, et aliam ducenti, moechatio est illi. Quemadmodum igitur si dixerimus, Quiccationis dimissam duxerit, moechatur, procul dubio uerum dicimus nec tamen ideo illum, qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam dununtiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ in quis. int̾posuit et dñs cam̃ fornicatõis
et ñ pocius gn̾asr ait. quiq dimisi̾t uxorẽ suã
et aliã dux̾it mechatur. si et ille mechatus ẽ.
q dunissa formcante muliere alt̾am ducit. Ere¬
do qr illud qd̾ maiꝰ e̾̃ hoc dñs ꝯm̃dare uoluit. e¬
¶ Maius .n. adult̾ium quis ẽẽ negat uxore ñ
fornicante dimissa alterã duc̾e̾. qmͣ si formcã¬
apłs ait. S cienti gͥ bonũ gͥ fac̾e et nõ faciẽti
bonũ facere et ĩo nõ facit. utiq pecm̃ ẽ. s hoc
grauiꝰ si eciã sriat et nõ faciat. nec illud ĩo nlłm
qr minꝰ. Ut gͦ eod̾ modo utrumq dicamꝰ si cut
sicut quio dimisert uxorem excepta c̃a forni¬
cationis et aliã dux̾it mecham. ita quicũq scit
bonũ fac̾e. et ño facit pecrat. Sed õꝑadmodũ hic
recte dici nõ põt. gͦ si nescit ñ pertati Sũt .n. eriã
p̃cepta iguorantiũ quauis minora qmͣ scienti¬
um ita nec ille recte dici põt. gͦ si c̾a fornicatois

Expanded text:
suit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere et non facienti bonum facere et ideo non facit? utique peccatum est; sed hoc grauius, si etiam sciat et non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumque scit bonum facere et non facit, peccatrecte dici non potest, Ergo si nescit, non peccat; sunt enim etiam peccata ignorantium, quamvis minora quam scientium: ita nec illic recte dici potest, Ergo si causa fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
causam fornicationis et aliã dux̾it mechatur. si
hoc mõ ĩ telligẽdũ ẽ ut quicũq causa formeat̾ois
dimisit. et aliam dux̾io ñ mechetur. nõ uidetur
ĩ hao c̃a par forma ẽẽ mariti et uxoris. qñ qui d̾
mulier ⁊̃ si c̾a fornc̃atonis discesserit a uiro et a¬
lii mipserit mechatur. Uir aũ si ead̾ c̃a uxorẽ di¬
misi̾t. et aliam dux̾it ñ mechatur. ac si par forma
se a fornicante diffuxerit. ¶Paremuero esse
ñ ht̃ potestatẽ corporis sui. s uir. adiecit. a tepai

Expanded text:
causa fornicationis et aliam duxerit, moechcausa fornicationis et aliam duxerit, moechgendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma se a fornicante disiunxerit. parem uero esse non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ai
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłm dñs. qr mulierõ ñ ꝑmittit a uiro ñ for¬
nicante disced̾e. Restat ut eam ꝓhibeat si disces¬
sicut gͦ ista ĩ ꝯtinens ꝯpellitur nubere ut pꝰsit
oꝑ ñ continet nõ eẽ dampnabile. si a uiro illa
discedens ĩnupta ꝯpellitur ꝑman̾e ut possit qd̃
discedit nõ ẽẽ culpabile. culpabilit̾ aũt a uiro
nõ fornicante disdedit. ¶ Q̾ cũ ita se ħ̾eant. si
eo mõ nitellex̾imꝰ apłm ut nuilierib dicamus.
Ita uolite disced̾e a uiris urĩs eciã pudicis ut si
discedere uolu̾itis ĩnupte maneatis. om̃s quib
mabunt sibi licere discedere. Quod ꝓculdubio
rit manere innuptam. de illa dcm̃ docere debe¬
amꝰ. cui licet discedere. nõ utiq nisi a formcan¬
ꝑturbennis xp̃ĩana ꝯuigia et contra misericor¬
dissimu̾ dm̃ p̾ceptu dimisoł a cͦotin̾etib mubie¬
rib mꝯtinentes uiros. uł a continẽtib uinsĩꝯ¬
S tũ alibi dicii. Quiq dimiseut uxorẽ suã nisiob

Expanded text:
 dominus quia mulierem non permittit a uiro non fornicante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesSicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro fornicante discedit. quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus apostolum, ut mulieribus dicamus: ita nolite discedere a uiris uestris etiam pudicis, ut, si discedere uolueritis, innuptae maneatis, omnes, quibmabunt sibi licere discedere. quod procul dubrit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus. cui licere discedere utique a fornicanperturbemus christiana coniugia et contra misericordissimum domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes uiros uel a continentibus uiris inconsed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex
Abbreviated transcription (Latin):
aut si discessit sine ꝯuigio maneas aut ad p̾stinũ
couigiuꝰ reu̾tatur ¶ Iula ergo exstima̾te caꝰ for¬
incationis cinl ꝯiugi licebit unũ de trib eligete.
aut ñ disced̾e a ꝯiuge. aut si discesserit sic ma¬
nete. ant si nõ sio mansi̾t ñ alt̾m q̃r̾e. s priori se
orõni nisi ex ꝯsenso uoluit ꝯuiges carnali fra
corporis sui s uir. siłr et uir ñ hr̃ potestat̾e cor¬
poris sui. sed mulier. hoc quõ uiro erit ins qr
uolente ꝯuige nõ licet ꝯuigi contin̾e. Nam
s licet mulien sic dimitt̾e̾ nirũ ut maneat in¬
nupta nõ uir ht̃. s ip̃a sui corporis potestatem
qd̾ eccam de uiro intelligitur. Deiñde cũ dem̃¬

Expanded text:
ugio maneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali fraucorporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod etiam de uiro intellegitur. deinde cum d
Abbreviated transcription (Latin):
uicationis facit eam mechari quõ dcm̃ intel¬
lesturi sumus nͥ ꝓhibitũ ec̃ homĩ dimitt̾e u¬
xorẽ. si nulla causa formcatõis exstit̾to. Et di¬
ctũ ẽ quare. ne .s. faciat eam metbau. utiq ĩo
qr eciã si nõ ip̃a dimisĩt. s dimissa fũt erit me¬
cha si nupserit. ꝓpt̾ hoc gͦ tam magnũ malũ
ñ l hom̃i dmuttere uxorẽ suã uͥ ex c̾a formoa¬
ctionis. T̃unc. ñ ip̃e dinuttẽdo ñ facit adult̾am

Expanded text:
icationis, facit eam moechari, quomodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc
Abbreviated transcription (Latin):
dones uiro suo recõcilietur. s man̾e̾ in quit ĩnuptã
ant iuito suo reconciliau. hoc inqͥt faciat aut illd̾.
unũ e duob eligendum ꝑmusto ñ aũ in hoꝵ alt̾u¬
trum ꝯpulit. man̾e ĩnupta eligo ac si p̃ceptũĩ¬
pleo. Corpe. argue. iicrepa. ut̾e qua uolueris
solam deus magr̃ excepit cũ de dimittẽda loq̃re¬
tur uxore. deditq intelligi talem formã eciã ĩ ui¬
ro ẽẽ ẜuandam. qm̃ nõ solũ mulier ũ ht̃ potesta¬
tem sui corporis s uir. s et uir ñ ht̃ potestatẽ cor
poris sui. s mulier. Cũ gͦ tuũ mantũ argu̾e de
fornicatione ñ possis. quõ te putas ꝙ ab eo disten¬
dis ñ nbendo excusare a quotͥ ñ licet omĩo diste¬
de. Cum ħ a nob̾ mulier audierit puto ꝙ noł eã
sic respond̾e. ut dicat pp̃ea se man̾e ĩnuptã. qr sĩ
ulla uin forni catione discedis. Nam si ille non¬

Expanded text:
donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris solam Deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore; deditque intelligi talem formam etiam in viro esse servandam: quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, poris sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione disces
Abbreviated transcription (Latin):
pari ꝯcordic ꝯsensu. puto ꝙ ĩa intelligas. Sedrẽ
ipãm paulo aꝑtius ꝑloquamiur et quasi constan¬
amus añ oołos. Ecceͤ ꝯplacuit ꝯtinentia nuulieri.
uiro ñ ꝯplacuma discessit ab eo mulier. et cepit uiꝰ
ñ uult adulterutrũ uirum qui cũ se nõ contnui¬
erit alteram queret. ¶Quid sumꝰ dicturi mulier
nͥ ꝙ dicit ecc̃e sslna doctrina. Redde debitum iuro
ne dũ tsĩqueris unde amplius honoreris. ille unde
dampnetur ĩueniat. Loc .n. et illi dic̾em᷑. si te no¬
lente ꝯtinere uoluiss. ñ .n. hẽs potestatem corpors
tui. s ille. sicut nec ille ħo potestatẽ corporis sui.
s tu. nolite inuicem fraudare nͥ ex ꝯsenfu. cũħ
t̾ ut nob̾mulier ex ista tua rõe respõdeat. ego a¬
płm audio dñtem. p̃cipio mulierẽ a uiro ñ disce¬
d̾e. qd̃ si discessit man̾e ĩnuptã aut uiro suo re¬
ꝯciliari. ¶ Etre discessi nolo recõciliar uro s ĩnup¬
cta ꝑmanet. ñ .n. ait. si discesserit man̾e ĩ nuptam

Expanded text:
s. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuequod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. ctibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam,
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ceptũ ẽẽ iuideatist. ĩ alioꝵ nuptias ꝯuenite pro¬
m̃ q̃ dilex̾unt nullũ desidare ꝯcubitũ. nullũ fr̾e
ꝯnubiũ. licebit ois uiros suos sine eciam ulla forni
eas. et sine ullis nuptiis ꝑmanebũt. Tũo n. cis ut
putas alia ꝯiugia lic̾et inquirere. s fornicationis
causa dmortrũ nasc̾etur. Cũ u̾o ista c̃a ñ ẽ suꝑẽ ẜm

Expanded text:
 aliorum nuptias conuenire. proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre conubium, licebit eis uiros suos etiam sine ulla forniceas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasceretur. cum uero ista causa non est,
Abbreviated transcription (Latin):
debere si nulla una forncatione ꝯpulsa disces¬
serit. nec attendis si nullã uit eiꝰ ca̾m fornica¬
tõnis huit nõ eã discedentẽ man̾e ĩnupt̃ã. sed
omĩo discede nõ debere. ¶Namutiq
p̃cipitur ut si a uiro dicesserit ĩ pta ꝑmaneat

Expanded text:
debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec adtendis, si nullam uir eius causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere. nam utique cui praecipitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat,
Abbreviated transcription (Latin):
omia quid̾ mũda. Et qd̾ ẽ. S ñ omĩa expediũt
ipm̃ ẽ. sed malũ ẽ hoĩ qui per offentionẽ man¬
ducat. ita ostendit ea q̃ licita st̃. id ẽ nullo p̾cep¬
cto dñi ꝑhibentur. sicut expedit poci ẽẽ tractan¬
da. nõ p̾cepto legis. s cõsilio cautatis. ¶ U st̾ q̃ ã¬
pliis erogantur saucio qui curandus ad stabu¬
lum samaritani illius misa̾tione ductus ẽ. et ĩõ
dñtut non a dño p̾cipi. qmͣus dũo moueantur
offerri ut tanto ĩtelligantur ẽẽ graciora qnͣto in¬
ag̾ ostũdũtur ĩdebita. S ea qͥ ĩ eis talia st̃ ut qmͣ¬
uis sint licita ñ expediant. ñ ĩ eis dici p̃ot bonũẽ
ħ s illud melius. sicut dcm̃ ẽ. qui dat nuptum
bñ facit et qui nõ dat nptũ bñ facit. et qͥ non

Expanded text:
omnia quidem munda>; et quod est sed non omnia expediunt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. ibi en
Abbreviated transcription (Latin):
Stipłi duos libros de c̾oig i
Adulterins quałr potii scd̾m
scͥpturas cupiens solu̾e diffi¬
cillimam q̃om. ¶ Quod ntr̃
auodatissime fec̾im nescio. ĩ¬
mo uero ñ me ꝑuenisse ad hꝰ
rei ꝑfectionẽ sencio. qmͣuis
multos siꝰ aperuerim qd̾ iu¬
dicare potuit quis quis intelligenter legat hꝰ
oꝑis. pmmnus liber sic incipit. Incipit liber be¬
d me serbens tãcẜ uigi
osulendo tractasti. ꝙ is.
ait apłs. Hiis aũ qui sunt
mulierẽ a uiro nõ duxͤd̾e.
qd̾ si discessit man̾e ĩnupt̃a. aut iuro suote¬
conciliari et uxorem ñ dimittat utr̃ ita sit
accipiend̾ ut eã ꝑhibuisse nube ĩ telligat᷑
q̃ sine cã forncationis discessit a uiro. Id
.n. sentis. aut sic̃ ego sonsi ĩ eis libris quoᷤ

Expanded text:
Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaed me scribens, tanquam consulendo tractasti, quod ait Apostolus, His autem qui sunt lierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; et uir uxorem ne dimittat, utrum ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intellegatur, quae sine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos
Abbreviated transcription (Latin):
icipit ducere. purgat in quarto. reformat in
uinto. introducit in sexto. Pastio in septimo at¬
ꝑ hoc fit alias citius. alias tardius ut queq amo¬
e ac mitis ualent. oĩa tamen deus iustissime i¬
atissime. pulc̾rime facit quoquomõ sese hr̃e
oluerint de quib facit
am uero eciã pũoꝵ infantiu̾ consectationes
qnͣtum ꝑsint obscurissima q̃d est. nõ nicħ tũ ꝑ¬

Expanded text:
incipit ducere; purgat in quarto; reformat in incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherrime facit, quoquo modo sese habere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infantium consecrationes quantum prosint, obscurissima quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
sũmus et uetꝰ lege uͦuolabisi es icom¬
na. sine p̾mio. Id .n. indicauit ẽẽ pusc̾rimũt
ẽẽt quicquid est. quõ ẽ. et ita nature gradib
ordinaretur ut ꝯsid̾antes uniũsitatẽ nulla
offenderet ex illa parte deformitas. onũcp anti
ponam et om̃e p̾mium ꝯferret semper alqal
ꝓportione usta pulcritudiui dispositiomie iti¬
q om̃ium. Datum est .n. aĩe lib̾m arbitriũ ql¬
migatoriis rõcinationib labefactare coñas
usq ad co ceci sunit. ut ne ita ip̃a quid̾ uanslꝰ
sacrilega ꝓpͥa uoluntate se dice̾ intelliganiud
tñ ita libetum arbitrium anme datum est ue q ꝰ¬
libet eo moliens ullam partẽ diuidi ordinis legiͥs
ꝑpturbes datium eit .n. aͥ oapientisimo atq ndͥ¬
Ino tocꝰ eteature dño. Sedita nt uidenda lut ui.¬
no pancoꝵ c̃. Neq ad hoc quisquam msluera rel¬
ione fic y doneus. Es .n. religio uera quale umdo
uima iñ se pecõ uelut abruperat recõciliatione
ligatur. Iimectio ergo aĩam in illo actutͥcio at

Expanded text:
summus et verus lege inviolabili et incorna, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, quomodo est; et ita naturae gradibus ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte deformitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, qinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tamen ita liberum arbitrium animae datum est, ut quodlibet eo moliens, ullam partem divini ordinis legisque perturbet. Datum est enim a sapientissimo atqotius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque
Abbreviated transcription (Latin):
pulere ad pulcritudiẽ. pulcte apud puchrai¬
dinẽ. de quib om̃ib pꝰ requires si quid iudebi
aperiendum. Nime id̾o uelut tociens isa signo¬
re uocabuł uete moueat cũ aliqũ aliis nob
eadem uocant. aut aliter eciam ꝑtiuntur et le
ad ista. aut illa improbes. Innum̾abilib nii
dis e ad̾ res et appellar et diuidi potest refais¬
me ac ib̾tilissime. sed in tauta copia modorim
ntitur quisq quo congruenter uti existimas¬

Expanded text:
pulchre ad pulchritudinem; pulchre apud pulchritpulchre ad pulchritudinem; pulchre apud pulchritudinem. De quibus omnibus post requires, si quid videbitur aperiendum: nunc ideo volui toties ista signare vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nominibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis eaedem res et appellari, et dividi possunt rectissime ac subtilissime; sed in tanta copia modorum utitur quisque, quo se congruenter uti existima
Abbreviated transcription (Latin):
cui om̃ib ẜiuire utilissimum est es in euius serui¬
Sd uideo me pene ercestisde metail a
mei ac sine ulla int̾rogatione ta cułꝰ.
tã dixisse uec id me penitet. Nam cũ sino ini
tam multas ecc̃e scͥpturas dispetia. quaimnams
inconnode colligisse uideamur. plene ta nie a
sautatem ac robut compataus inquirat onluii¬
głatim diligentissime ac sagacissime. Nnd
lis om̃ib gradib meit distincta et ꝓpria iusoi¬
git cum difficuitate. aut certe cũ timore. agei
hoc multo qmͣ cetera attentior. ascendentibis
sursum pͥmus actus dicendi causa d̾r auimatio
Scõs. sensus. tͥcius. aro. quartus. uirtꝰ. Qntis
tñsquillitas. Sextus ingressio. uii. cõtemples
Possunt et hoc mõ appellan de corpore ꝑ corpis
ciroa corpus. ad seip̃am. in se ip̃am. ad dñ. apis
dm̃ possũt et sic. pulcre de alio. pulcre ꝑ aliud ss¬
cre cirea alud. pulere ad pulcrũ. pulcro ĩ pilco

Expanded text:
mnibus utilissimum est, et in cujus serviSed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intsanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sagacissime: namque illis omnibus gradibus inest distincta et propria pulchrie videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibusrsus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum. Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre circa aliud; pulchre ad pulchrum; pulchre in pulchro;
Abbreviated transcription (Latin):
compos. atq beatissima a mãda tiñiño et mu
ctanda est. ei q ꝓ mĩto atq ordine ꝙ ei cõgruit
defe̾ndum. nam dimm̃ dñ tuũ adorab̾. et illiso¬
li ẜuies. errantib uero cognatis aimis eo laborã¬
tib qũtum licet aco p̾ceptũ est opem ferendã c̃ẽ
sciamꝰ. ita ut hoc ipm̃ cũ bene agitur dm̃ ꝑ nos
age̾ intelligamꝰ. neq quicꝙͣ nob̾ ꝓpriũ uẽdice¬
mus manis głe cupiditate oecepti. quo uno

Expanded text:
compos atque beatissima est amanda tantummodo atque imitanda est, eique pro merito atque ordine quod ei congruit deferendum. Nam, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Errantibus vero cognatis animis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam esse sciamus, ita ut hoc ipsum cum bene agitur, Deum per nos agere intelligamus. Neque quidquam nobis proprium vindicemus inanis gloriae cupiditate decepti, quo u
Abbreviated transcription (Latin):
cłn a matores duc̾etem. per insblita q̃dam et ob
uͭ aluid ẽ in rerũ natura pͥt̾ ista q̃ sensib not
eo prorsus õ aliquod spaciũ loti obtinens quib
om̃ib pstantiorem animã humanã ẽe diximꝰ
Si quid gͦ aliud est eoꝵ q̃ deus creauit quidoã ẽ
det̾uis. qͥuiddam par. det̾uis ut anima pecons.
par ut angeli. meluis aũ nioħ. Et si qñ est aͥd̾¬

Expanded text:
eri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus notet prorsus quae aliquod spatium loci obtinent, quibus omnibus praestantiorem animam humanam esse diximus: si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, quiddam est deterius, quiddam par: deterius, ut anima pecoris; par, ut angeli: melius autem, nihil. Et si quando est a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit. quo nicħ sio secrenꝰ. niob̾ psentins. Co dif¬
ficile inuenitur ubi sit. difficlus ubi non sit.
cũ quo ẽẽ ñ om̃s possũt. et sine quo ẽe nemo
põt. Et si quid de illo incredibilius ꝯͥ entius tñ
atq aptius hoiẽs dic̾e ualemus. hio gͦ solus
deus amine colendꝰ ẽ n discrete. ii diffuse
Quicquid .n. aniina colit ut dm̃ necẽ ẽ ut me¬
luis ẽẽ qmͣ se ip̃am puter. Amme aũ natura
nec t̾ra. nec maria. nec syd̾a. nec luna. nec sol
nec quicqmͣ om̃ĩo ꝙ tangi. aut hiis ocułꝰ ud̾i

Expanded text:
 erit; quo nihil sit secretius, nihil praesentius; qui difficile invenitur ubi sit, difficilius ubi non sit; cum quo esse non omnes possunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de illo incredibilius, convenientius tamen atque aptius homines dicere valemus. Hic ergo solus Deus animae colendus est, neque discretQuidquid enim anima colit ut Deum, necesse est ut melius esse, quam seipsam, putet. Animae autem natura nec terra, nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam omnino quod tangi, aut his oculi
Abbreviated transcription (Latin):
scisse se aliqñ auquis puter cũ s scire uidebatur
ex quo minus impediatur anima. nõ tota inhe¬
re uitati. Mors que antea metuebatur .i. ab h
corpore omĩmoda fugit et elapso ꝑ sũmo mu¬
iere desideretur.

Expanded text:
scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota inhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapsio, pro summo munere desideretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ pudendum. respuete cũ opus ẽ mirandum.
rep̃hend̾e aliqñ. aut odisse solełis et impieta¬
ctis. tractare aũ ao dispesare ꝯmode laudis et
caritatis plenissimũ ẽ. uidebimꝰ eciã nature
huiꝰ corporee tantas ꝯmutat̾oes et nicissitudi
ita c̾tam teneamus ut c̾tius nob̾ ñ sio solem cũ
occid̾it oriturũ. Iam uero eos qui ad exẽplũ salu¬
tis nr̃e ac pͥmicias a filio d̾i potẽtissimo et̾no
ĩ ꝯmutabili susceptũ hominem eumq natũ et̃
de uirgne. cet̾aq huiꝰ hystorie miracula irridẽt
Sio contẽpuemꝰ tanqũa eos pũos qui eũ picto¬
rem ꝓpõitis tabuł quas intueatur pingẽtem
iud̾int nõ putent posse hominẽ pingi u̾ aliã
qui pingit aspexit. ẽanta aũ in cõtemplandaũ¬
tate uoluptas ẽ qnͣtacumq ex parte eam qͥs
ꝯtẽplari põt. tanta puritas. tanta sincltas. tam
indubitanda rer̃ fides ut neq quicqmͣ p̾t̾ eam

Expanded text:
randis est, pudendum: respuere cum opus est, miserandum; randis est, pudendum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dicharitatis plenissimum est. Videbimus etiam naturae hujus corporeae tantas commutationes et vicissitudinita certam teneamus, ut certius nobis non sit, solem, cum occiderit, oriturum. Jam vero eos qui ad exemplum salutis nostrae ac primitias, a Filio Dei potentissimo, aeterno, incommutabili susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam eos pueros, qui cum pictorem propositis tabulis, quas intueatur, pingentem viderint; non putent posse hominem pingi, nisi aliam picturam, qui pingit aspexerit. Tanta autem in contemplanda veritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, ut neque quidquam praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
ulud plane nunc ego audeo tibi dicere nos si
cursum quem uobis deus imperat. et quem te¬
nendum suscepinius ꝯ stantissime renuerimꝰ
puenturos ꝑ uartutem dei ate sapsam. ad sũ¬
mam illam cam uł fu̾mũ suctore. uł su̾muᷤ
pͥncipium rerum om̃ium. uł si quo alio modo
res tanta congruentius appellari põt. Quo in¬
tellecto uere uidebunus. qu̾a sint omĩa sb̾ sole.
Uauitas uanitatũ. Uanitas .ii. ẽ fallatia. uani¬
tates aũ uł falsi uł fallentes uł ut̾q intelligũ¬
tur licet tñ dinoscere quatum int̾ hec et ea q̃
uere sunt dister. Et ꝙ̃ admodum tũ eciam ista
om̃ia deo auctore creata sint ut in illoꝵ cõꝑa¬
tione nulla sun ꝑ se autẽ consid̾ata mira at¬
q pulchra. Tunc agnoscemus qmͣ uera credenda
imꝑata sint quĩq oportune ac salub̾rime apd̾
matrem eccam nutͥti fu̾mus q̃ ue sit utilitas
lactis illius quod apłs paulus ꝑ uulnus se po¬

Expanded text:
Illud plane ego nunc audeo tibi dicere, nos si Illud plane ego nunc audeo tibi dicere, nos si cursum quem nobis Deus imperat, et quem tenendum suscepimus, constantissime tenuerimus, perventuros per Virtutem Dei atque Sapientiam ad summam illam causam, vel summum auctorem, vel summum principium rerum omnium, vel si quo alio modo res tanta congruentius appellari potest: quo intellecto, vere videbimus quam sint omnia sub sole vanitas vanitantium . Vanitas tes autem vel falsi, vel fallentes, vel utrique intelliguntur. Licet tamen dignoscere quantum inter haec, et ea quae vere sunt, distet; et quemadmodum tamen etiam ista omnia Deo auctore creata sint, et in illorum comparatione nulla sint; per se autem considerata, mira atque pulchra. Tunc agnoscemus quam vera nobis credenda imperata sint, quamque optime ac saluberrime apud matrem Ecclesiam nutriti fuerimus, quaeve sit utilitas lactis illius quod apostolus Paulus parvulis se po
Abbreviated transcription (Latin):
i ab ea nom̃e u̾itatis abiudicent et cũ qua¬
Dans libidine et uoluptate misãbili in suas
tenebras quas eoꝵ morbus pati põt medi¬
tme maledicentes refugiant. Unde diuino af¬
lacu et prorsus ordinatissime illud a ꝓpħ̾a d̾r.
sor iũdũ crea in me deus. et spm̃ rectum ĩ no¬
ut auinia in u̾itate q̃rẽda deiuare atq erra¬
re ñ possit. Q ꝑfecto ĩ ea ñ instauratur nͥ prius
cor uiũdũ fu̾it. hoc est insi prius ip̃a cogitato
ab om̃i cupiditate ac fe̾ rerum mortauũ sese
cohibu̾it ac eliquauerit.
u̾itatis qͥ . uii. et ultimꝰ aĩe gradus ẽ neq
ĩa gradus. sed q̃dam mansio. quo illis gradi¬
b peruenitur. que sint gaudia. que ꝑfruitõ
sũmi et uen boni cuius sereuitatis atep et̾niia¬
tis afflatus quid ego dicam. Dixu̾nt s qu̾atũ
dicenda ẽẽ udicauint magne q̃dam et ĩ ꝯꝑa¬
biles aĩe quas eciã uidisse ac uid̾e ẽẽ credimꝰ.

Expanded text:
que ab ea nomen veritatis abjudicent, et cum quaque ab ea nomen veritatis abjudicent, et cum quadam libidine et voluptate miserabili in suas tenebras, quas eorum morbus pati potest, medicinae maledicentes refugiant. Unde divino afflatu, et prorsus ordinatissime illud a Propheta dicitur: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innout anima in veritate quaerenda deviare atque errare non possit. Qui profecto in ea non instauratur, nisi prius cor mundum fuerit, hoc est, nisi prius ipsa cogitatio ab omni cupiditate ac faece rerum mortalium sese cohibuerit et eliquaverit.us atque ultimus animae gradus est; neque jam gradus, sed quaedam mansio, quo illis gradibus pervenitur; quae sint gaudia, quae perfructio summi et veri boni, cujus serenitatis atque aeternitatis afflatus, quid ego dicam? Dixerunt haec quantum dicenda esse judicaverunt, magnae quaedam et incomparabiles animae, quas etiam vidisse ac videre ista credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
macułq diluta. cum se deuiq in se ip̃a letis¬
ne tenes nec om̃io aliquid metuit sͥ ut ulla
a olusa quicqm angitur. Eit gͦ iste quintus
adus. aliud est .n. effic̾e. aliud tenere puri¬
item et alia prorsus actio qua se comquina.¬
m redintegrat. Alia qua nõ patitur se rur¬
s in quinari. In hoc gradu omĩfane concip̃
uanta sio.
uod cum co̾ceꝑit tũ u̾o ing̾e̾ti quadam
et incredibili fiducia ꝑgit in dm̃ .i. in ip̃ã
Intep lationem u̾tatis et illud pp̃ quod tm̃ la¬
oratum ẽ altissimũ et secretissimũ p̾miũ. Sed¬
actio .i. appetitio intelligendi ea q̃ uere sũme
sunt sũmus aspectus est anime. quo ꝑfecti¬
e pͥuideat. aliud ipãm custodire atq firmare
auitatem. aliud iam serenũ atꝙ rectũ aspec¬
um in id quod udendũ ẽ d̾ig̾e̾. Quod qui pꝰ
uolunt fac̾e̾ quã mũdati et sanati fui̾nt ista
lla luce reu̾b̾antur u̾itatis. ut nõ solũ ncb̾
oni. s eciam mali płimũ ĩ ea putent ẽẽ at¬

Expanded text:
maculisque diluta, tum se denique in seipsa laetissime tenet, nec omnino aliquid metuit sibi aut ulla sua causa quidquam angitur. Est ergo iste quintus gradus: aliud est enim efficere, aliud tenere puritatem; et alia prorsus actio qua se inquinatam redintegrat, alia qua non patitur se rursus inquinari. In hoc gradu omnifariam concipit quanta sit: quod cum conceperit, tunc vero ingenti quadam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est, in ipsam contemplationem veritatis, et illud, propter quod tantum laboratum est, altissimum et secretissimum praemium. Set, appetitio intelligendi ea quae vere summeque sunt, summus aspectus est animae, quo perfective videat; aliud ipsam custodire atque firmare sanitatem; aliud jam serenum atque rectum aspectum in id quod videndum est, dirigere. Quod qui prius volunt facere quam mundati et sanati fuerint, ita illa luce reverberantur veritatis, ut non solum nihil boni, sed etiam mali plurimum in ea putent esse, at
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ ħ illa diceret cum et ip̃e sit uereꝯdatus istã
mulierib dare licentiam. Dixisti .n. si uit uxorẽ
adulteram dimiserit et auã dux̾co mulier tiñ
opprobriuꝰ hebit. Si anͦ musiet sup̃ dc̃a ca uituͦ dimi¬
sent eu alio nup serit nõ uir tm̃ s mulier obpprobͥũ
morbi uiciũ irruere. si aũ et ipm̃ dimisent et alii
tem appetisse. Hac reddita rõne. concludis et dici
nirũ tołare. aut m̃nupta man̾e. ¶ bonũ plane de¬
disti consiliũ mulierib ac cũ sciant sͥ ẽẽ ꝑmissũ
si adulteros iuros dimiserint. aliis ꝯiugari. ñ tñ
faciant pp̃ obpprobriũ. s pocus tollerent eciã ad¬
ulteros uiros. ne uideantur occõne hac multis
uelle misceri. eo ꝙ difficile fit ut nõ talem ĩue¬
niat mulier cui nubat quał fuit ꝙ̃ dimisio. qm̃i
ualde ĩ hunc morbũ st̃ ꝑoliues uiresi. ¶Cunigͥ
nos dnĩs eciã illi mulieri q̃ uir̃ fornicantẽ dimi

Expanded text:
 illa diceret, cum et ipse sis verecundatus istam mulieribus dare licentiam. Dixisti enim: « Si vir uxorem adulteram dimiserit, et aliam duxerit, mulier tantum opprobrium habebit. Si autem mulier supra dicta causa virum dimiserit, et almorbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii m uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicisuirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi muli
Abbreviated transcription (Latin):
li mors inique accipere possit eciam a eam si¬
cte iniquis intulit uehem̃t᷑ aũ formdatu
mors in hoc iam gradu cũ ẽ illud eo credit
infirmus quo solicitius q̃ritur. et eo ip̃o tu
int̾ sit int̾ puram et contaminatam eo magis
et metuere mortem. et ab illicebris huius ah
Ncut ꝑicula ip̃a postulant temperare.
anma ut eciã hoo p̾sio aduni̾ate Panim
dia sin̾m et ueri dei. qua ħ umu̾sttas sustentaus
et tegriur qua eciam fem̃ est ut nõ m̃o sim oil
s ita sint ut omĩo melius ẽẽ nõ poisint cuisesiͥ
opere tam difficili mũdationis sue adinuandiul
er ꝑficiendam piissime tutistm ee conuiste¬

Expanded text:
cidere possit, etiamsi eam forte iniquus intulerit. Vehementer autem formidatur mors in hoc jam gradu, cum et illud eo creditur infirmius, quo sollicitius quaeritur; et eo ipso minintersit inter puram et contaminatam; eo magis et metuere mortem, et ab illecebris hujus mundi, sicut pericula ipsa postulant, temperare. anima, ut etiam hoc possit adjuvante sane justitia summi et veri Dei, qua haec universitas sustentatur et regitur; qua etiam factum est, ut non modo sint omnia, sed ita sint, ut omnino melius esse non possint. Cui sese in opere tam difficili mundationis suae adjuvandam et perficiendam piissime tutissimeque commit
Abbreviated transcription (Latin):
incpit ato onĩis uera laudatio. Hinon. anus
sua nõ putare att potentie pulcritudiuiq de
parata disc̾uere. at contempn̾e. et inde qui
tentia dimon̾e moliũtut societat̾e humanan
loqui sͥ diñ credere. In hoc tam p̾claro actu s̃ele
adhuc labor et contra huiꝰ mũdi molestias am
blanditias magius aterrimꝰ ꝙ couflictus eñ
in. purgatioiis negocio sb̃ est metus mora it
pe nõ magnus. sepe uehemĩtissimus. nõ maguis
tñ cum robustissime creditur. Nam iiderem¬

Expanded text:
incipit, atque omnis vera laudatio. Hinc enim anima se sua non putare, atque potentiae pulchritudinique suae comparata discernere atque contemnere: et inde quo ententia dimovere moliuntur; societatem humanam loqui sibi Deum credere. In hoc tam praeclaro actu animae inest adhuc labor, et contra hujus mundi molestias atque blanditias magnus acerrimusque conflictus. In ipso enim purgationis negotio subest metus mortis saepe non magnus, saepe vero vehementissimus: non magnus tum cum robustissime creditur nam videre
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ pocius qũa cognoscẽda ꝑtusim. quod fiet u¬
tilissime si duce pietate requirantur¶ Quod cũ
ita sint quis ẽ qui uiste stomachetur ꝙ agẽdo
ltq ãm̾istraudo corpori anima data sit. cũ tãtus
t tam diuinus rer̃ ordo ꝯiecti melius nõ possit
aut q̃rendũ putet quał in hoc mortali et fragi¬
trusa sit. et uirtute. hic eciam possit excellere.
aut quał post hoc corpus futura sio. cũ et pena
nortis necessario man̾e debeat manente pec̃o et
iurtuti pieratiq fit d̾s ip̃e id̾ uitas. ip̃a pͥmiũ
Quare iam si placet tam longum ẜmonẽ t̾mi¬
nemꝰ aliqm̃ et ĩpellendis dei p̾ceptis ingilantissĩe
it religiosissime oꝑam demus. Non .ni. ẽ alia
suga de tantis mał. S quid aũ obstunꝰ a me dcm̃
qũa uelles facito ut memorie mandatũ aliaᷤᷤ
portuͬnis requiras. Neq .n. deerit nob̾ qͥrentib
e qui desuper magr̃ ẽ om̃i. Reñ. Ego uero et ab hͣ¬
or̃one tua ita sũ affestus ut eã ĩt̾ polare nephas pui¬

Expanded text:
o, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragim jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus aliquando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosissime operam demus: non est enim alia fuga de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac oratione ita sum affectus, ut eam interpellare nefas put
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ alba pr̃. Clamemꝰ ergo spũ caritatis et donec
ueniamꝰ ad hereditatẽ in qua semꝑ ꝑmanca¬
mꝰ lib̾ali amore simꝰ ñ ẜuili timore. pacientes
clamemꝰ. quã dui pauꝑes sumꝰ donec illa ħe¬
ditate ditemꝰ. Magna quippe inde pignoraas¬
cepimꝰ quod ad nos ditandos pauꝑ fcas ẽ xp̃c.¬

Expanded text:
 aeterna. Clamemus ergo spiritu charitatis, et donec veniamus ad haereditatem in qua semper maneamus, liberali amore simus, non servili timore patientes. Clamemus, quamdiu pauperes sumus, donec illa haereditate ditemur. Magna quippe inde pignora accepimus, quod ad nos ditandos pauper fac
Abbreviated transcription (Latin):
da q̃ nulla est. Si mitanda duritia negãda
ctius maiore supplicio dignum diudicauis am¬
mũ qnͣto magis intiis sb̾dit instrum̃ta uirtut̃
pacĩa comes eist sapĩe. no famula concupisc̃e
ergo quamquã iideris pacienter aliquid pati
noli contino landari patientiam qũã non
samuero ulla tenetur in crimine. tunc hiꝰ¬
multum erratur ni nomine. Non .i. acuꝯ.
qui sciunt sunt ꝑticipes scĩe. Ita om̃s qui ban¬
tur sunt ꝑticipes pacĩe. Sed qui passion peo
bilit̾ sufferunt satis uos ãmonent qnͣta suffen¬
da sunt pro utta bona et eciam postea ẽẽ posi¬

Expanded text:
da, quae nulla est, sed miranda duritia, negandactius maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes est sapientiae, non famula concupiscentergo quemquam uideris patienter aliquid pati, noli continuo laudare patientiam, quam non Cum vero illa tenetur in crimine, tunc hmultum erratur in nomine. Non enim sicut homines qui sciunt, sunt participes scientiae, ita omnes qui patiuntur sunt participes patientiae: sed qui passione recte rabiliter sufferunt, satis nos admonent quanta sufferenda sunt pro vita bona
Abbreviated transcription (Latin):
¶Maledcũs om̃is qui speni suã ponit ĩ honie
Uñ eciã al eis contingant ant au qua dura eras¬
pera uł ne displiceant homĩb uł ne gramora
pacinntur uł sͥ placendo et a mando p̃sũptio¬
nem suam ead̾ ip̃a suꝑbissima uoluntate siti¬

Expanded text:
s omnis qui spem suam ponit in homine. unde etiamsi eis contingat, ut aliqua dura et aspera, uel ne displiceant hominibus uel ne grauiora patiantur uel sibi placendo et amando praesumptionem suam eadem ipsa superbissima uoluntate susti
Abbreviated transcription (Latin):
saluos facies eos. ꝓ fecto ip̃a dat m̾ita nõ m̾̃itis da¬
tur. ¶ Pꝰuenit gͦ eciã fidem ex qua omia bonao¬
enis m̃itis reddi. nec desinit ẽẽ grã. qm̃ id adii¬
uat qd̾ est ip̃a largita pp̃ hanc itacy gr̃am que
git apłos quib ait. Ego uos de m̃do elegi. Quib
se dem̃do. Mox addidit. et ego uos elegi de mũdo
ꝓfecto. ut de m̃do nõ eeñt ipĩs ĩ elcõe collatũ ẽ.
Quo cirra si ꝑ niã iustĩam. ño ꝑ grãm eius elige

Expanded text:
salvos facies eos : profecto ipsa dat merita, non meritis datur. Praevenit ergo etiam fidem, ex qua omnia bona oejus meritis reddi, nec sic desinit esse gratia; quoniam id adjuuat, quod est ipsa largita. propter hanc itaque gratiam, quae git apostolos, quibus ait: ego uos de mundo elegi. quibusse de mundo. mox addidit: sed ego uos de mundo elegi, profecto, ut de mundo non essent, ipsius in eos electione conlatum est. quocirca si per suam iustitiam, non per gratiam eius elige
Abbreviated transcription (Latin):
lent pp̃ qmͣ laborabat mito dicit ꝑdidi tm̃ la¬
borem. Quisquis. uero ad suilaboris ꝓmissa
ꝑuen̾it gratulans dicit. Non ꝑdidi laborem
meũ. d̾r aũ labor non pensse: nõ qr manet ꝑ¬
petiis. S qr non est maint̾ fusus. sic et pa¬
cientia pauꝑm xp̃i. s ditandoꝵ ħedum xp̃i nõ
ꝑibit inet̾nũ. Nonqr et illic pacienter ferre
iubemur s qr pro hiis q̃ hic pacienter per¬
tulimꝰ et̾na b̾itudine ꝑfruemur. Nondabit
finem et̾ne felicitati. qui donat tẽporalem
pacĩam uoluntat et utr̾q muinꝰ donate do¬
natum est caritati.¬

Expanded text:
lerit, propter quam laborabat, merito dicit: perdidi tantum laborem; quisquis uero ad sui laboris promissa peruenerit, gratulans dicit: non perdidi laborem meum. dicitur ergo labor non perisse, non quia manet perpetuus, sed quia non est inaniter fusus. sic et patientiaibit in aeternum, non quia et illic patienter ferre iubebimur, sed quia pro his quae hic patienter pertulimus, aeterna beatitudine perfruemur. non dabit finem sempiternae felicitati, qui donat temporalem patientiam uoluntati, quia utrumque munus donatae donatum est caritati
Abbreviated transcription (Latin):
uadiũ uł flãmas. uł bestias. nł ip̃am crucemiti¬
idee gehennaꝵ et iguis et̾ni nullo mõ ista culp̃a
s hoꝵ pat̾etur. q̃ passus est c̃o fitendo. S estimã¬
ũ est fortasse tolabilius ei futurũ iudiciũ qm̃
tpm̃ negando cuncta illa uitaret ut illud q d̾ ait
płs.¶Si cradidero corpus meũ ut ardeã carita

Expanded text:
adium uel flammas uel bestias uel ipsam crucem timore gehennarum et ignis aeterni, nullo modo ista culpanda hil eorum pateretur, quae passus est confitendo, sed existimandum est fortasse tolerabilius ei futurum iudicium, quam si Christum negando cuncta illa uitaret, ut illud, quod ait apostolus: si tradidero corpus meum ut ardeam, carita