comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erodes maior sub quo dñs natus est
quatuor tradit᷑ filios habuisse. Philip¬¬
pum uidelicet qui hic commemoratur:
quiq ut lucas narrat fuit tetrarcha
iturię et traconitidis regionis. archelaũ
quoq & lisaniã sed & herodem subqͦ
dñs passus est. Philippus ergo iste prin-¬
ceps ut pre memoratum est quarte
partis regni iudeorũ in honorẽ tyberii
cesaris ciuitatem statuit adradicem
libani montis ubi iordanis induobus
fontib exhoritur. quam cesaream phi¬
lippi. in memoriam sui nominis parit̾q
honorẽ tyberii cesaris appellauit. Hec

Expanded text:
Herodes major, sub quo Dominus natus est, quatuor traditur filios habuisse, Philippum videlicet qui hic commemoratur, quique, ut Lucas narrat Cap. III, fuit tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis. Archelaum quoque et Lysaniam, sed et Herodem sub quo passus est Dominus. Philippus ergo iste princeps, ut praemonstratum est, quartae partis regni Judaeorum, in honorem Tiberii Caesaris civitatem statuit ad radices Libani montis, ubi Jordanis in duobus fontibus exoritur, quam Caesaream Philippi in memoriam sui nominis, pariterque in honorem Tiberii Caesaris appellari c
Abbreviated transcription (Latin):
pre dixit Multi igitur cũ sint suꝑbi.
fures. rapaces odiũm in corde tenen.¬
tes. si alios uel ad modicũ uiderint
sua crimina aut leuia. aut nulla. illoꝵ
autem grauia esse censentes. Et quo¬

Expanded text:
e dicitur. Multi igitur cum sint superbi, fures, raptores, odium in corde tenentes, si alios vel ad modicum viderint sua crimina aut levia aut nulla, illorum autem gravia esse censentes. Et cu
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo. non tollit nobis intelllgen.¬
tiam uidicandi: sed illud ammo¬
netur ne dampnemus aliquem: cuiꝰ
& cogitatio nobis cognita non est
uel nescimus qualis postea futurus
de quibus dubitare possumus. quo
partem interpretemus. ut sunt di
eo quod possint qui lib& humani¬
cibi simplici animo sine uicio con-¬
cupiscentię sumi. horum ergo & si¬
miliũ oꝑum que in differenter. geri
possunt᷑ tempus quo uidicentur.
adueniet: cum sicut apłs docet illu¬
minabit dñs abscondita tenebrarũ
& mantfestabit consilia cordium.
At uero de illis uidicare ꝑmittitur.
de quib dubium non est quin
praua intentione gerantur : ut sunt

Expanded text:
dicendo, non tollit nobis intelligendicendo, non tollit nobis intelligentiam judicandi, sed illud admonet ne damnemus aliquem cujus vel cogitatio nobis cognita non est, vel nescimus qualis postea futurus de quibus dubitare possumus quo apartem interpretemur: Sicut verbeo quod possent humani cibi quilibet simplici animo sine vitio concupiscentiae sumi. Horum ergo et similium operum quae indifferenter geri possunt, tempus quo judicentur adveniet, cum, sicut Apostolus docet, illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium . At vero de His judicare permittimur, de quibus dubium non est quin prava intentione gerantur, qualia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lato abhomine uocabulo. qui utiq
suꝑ omnem creaturam suam miseri.¬
cors. ẽ. qui clementi protectionem
disponit & ordinat ne ad nichilum
redeat: sed potius eterna stabilitate
uerbium sicut non semꝑ pro eq̃uali¬
tate ponitur. sed nonnum quam etiã
pro similitudine. Patet enim nos nulla
ratione tantã habre posse misericor¬
diam : quam magnam dĩ habere pro-¬
batur: sed deus sicut in mensus est
in mensam etiam misericordiam exhi-¬
bet. Nos quoq ab eius potentia ualde
dissimiles ut pote qui puri homines
sumus in quantũ intellectus & possi¬
bilitas suppeditat misericordes esse
curemus: diligendo. & beneficia cu-¬
mulando. non solũ gratis & amicis.
sed etiã in gratis & inimicis. Nolite¬
uidicare: & non iudicabimini. Nolite
condempnare & non condempna¬
bimini. Queri potest cum dñs per
psalmistam dicat recte uidicate. filui
hominũ cur hic ipse idem fieri pro
hibeat dicens. Nolite iudicare. Hoc

Expanded text:
lato ab homine vocabulo, qui utrique lato ab homine vocabulo, qui utrique supra omnem creaturam suam misericors est, quam clementi protectione disponit et ordinat, ne ad nihilum redeat, sed potius aeterna stabilitate verbium sicut, non semper pro aequalitate ponitur, sed nonnunquam etiam pro similitudine. Patet enim nos nulla ratione tantam habere misericordiam, quam magnam Deus habere probatur: sed Deus, sicut immensus est, immensam etiam misericordiam exhibet. Nos quoque ab ejus potentia valde dissimiles ut pote qui puri homines sumus, in quantum intellectus et possibilitas suppeditat, misericordes esse curemus, diligendo et beneficia cumulando, non solum gratis et amicis, sed etiam ingratis et inimicis. Quijudicare, et non judicabimini; nolite condemnare, et non condemnabimini. Quaeri potest cum per Psalmistam dicat: Recte judicate, filii hominum , cur hic idem prohibeat fieri, dicens: Nolite judicare? Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
a hac lectione non solum misericordes
esse docemur: sed etiam quomodo simus
misericordes insinuatur. nobis cum dicit᷑.
uel quia cũ non essemus nos creauit: uel
quia cũ ꝑditi essemus misericorditer
reparauit. Misericors igitur deus. pater
noster est: uel larga sua misericordia
in gratis & malis temporalia bona tribu¬
endo: super iustos & in iustos pluendo
suꝑ malos & bonos solem suum oriri
faciendo: uel etiam spiritualiũ bonorũ¬
munera. speciali gr̃a. suis electis conferen.
unitanda p̾roponitur: si filii dei esse
desideramus. Dicitur autem misericors¬
cum miseretur alterius. Quis enim
non contendat ab omni miseria
lib̾um eẽ. debere sapientem cum
subuenit inopi. Cum esurienti cibũ
prestat potumq sicienti cum uestit
nudũ. cum ꝑegrinũ recto recipit.:
tuorũ: Nam & si ut faciat mente tran¬
quilla nullis acculeis doloris instinc
enim nichil obest nomen. cui prodest
diuinorũ implecio mandatorum.
Misericos igitur dicitur omp̃s ds. trans¬

Expanded text:
Evangelii, non solum misericordes esse docemur, sed etiam quomodo simus misericordes insinuatur nobis, cum dicitur:vel quia cum non essemus, nos creavit, vel quia cum perditi essemus, misericorditer nos recreavit. Misericors igitur Deus Pater noster est, vel larga sua misericordia ingratis et malis temporalia bona tribuendo, super justos et injustos pluendo, super bonos et malos solem suum oriri faciendo, munera speciali gratia suis electis conferendoimitanda proponitur, si filii Dei esse desideramus. Misericors autem cum miseretur alterius. Quis enim non contenliberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, ctuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctenim nihil obest nomen, cui prodest divinorum impletio mandatorum. Misericors igitur dicitur omnipotens Deus, trans
Abbreviated transcription (Latin):
eũuangelista aꝑtius ponit dicens. In quo
enim udicio iudicaueritis: uidicabi.¬
mini. Sed numquid si nos temere iu¬
temeritas qua noces alii ipsa tibi noceat
necesse est & iusticia. qua alium uiuas.
restat etiã ut ipsa te adiuu&. Potest
eciã hoc et de largienda elemosina sim.¬
erga pauperes xp̃i. magis misericors
fuerit. tanto potiorẽ adño recipiet¬
& similitudinẽ Numquid potest
cecus cecum ducere ambo infoueam
cadunt. huius uersiculi sensus heret
sensui suꝑioris sententię ubi precipitur
elemosina tribui & peccantib offensa
remitti. Ac si dicer&. Si te contra ini.¬
micũ ira cecauerit. ꝙ contra illum qͥ
ate elemosinã petit auaricia obduace.¬
rit: numquid eius uiciũ exhortando.
curare poteris. presertim cũ & tua
mens codem uicio teneatur obstricta:
aut numquid putas illũ solum qui
tibi in iuriam fecit reum deputandũ
uero si illius inprobitas mentem. tuam¬
& ille adpęnitentiam mouebitur: &

Expanded text:
evangelista apertius ponit, dicens: In quo evangelista apertius ponit, dicens: In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Sed nunquid si nos temere jutemeritas qua noces alii, ipsa tibi noceat necesse est; et justitia qua alium juvas, restat etiam ut ipsa te adjuvet. Potest etiam hoc et de largienda eleemosyna simerga pauperes Christi magis misericors fuerit, tanto potiorem in illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? Nonne ambo in foveam cadunt? Hujus versiculi sensus haeret sensui superioris sententiae, ubi praecipitur eleemosynam tribui, et peccantibus offensam remitti. Ac si dicat: Si te contra inimicum ira concitaverit, aut contra illum qui a te eleemosynam petit, avaritia obduxerit, nunquid ejus vitium exhortando curare poteris, praesertim cum et tua mens eodem vitio teneatur obstricta? Aut nunquid putas illum solum qui tibi injuriam fecit, reum deputandum,vero, si illius improbitas invenerit met ille ad poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
& suꝑ effluentem .i. suꝑ habundantẽ¬
dabunt mensurã bonam nisi pauperes
quib beneficia dederitis: Talem est &
illud quod ueritas alibi de pauperib¬
dicit. Facite uob̾ amicos de mamona ini-¬
quitatis & cetera. Non enim pauperes ipsi
mercedem reddent hisqui elemosinam
illis iargiuntur: sed xp̃c pro euius dilec.¬
tione hoc faciunt. Quã tamen uisinũ
dare dicuntur. quia ut ipsam merce-¬
dem largitores elemosinarũ adño pro¬
mereri. potuissent pauꝑes ipsi occasionẽ
dederunt. cũ aut mirabiliter egentes.
aut inpetendo inportuni excistentes.
Fortiores funt beneficio sustentati. & non¬
nulli etiã illorũ adfidẽ xp̃i ꝑ dulcia
beneficia prouocati. Ud certe ut de ini-¬
micis aliqua dicamus. multi malorum
contra bonos seuientes eorũ patientia.
uel beniuolentia adreccitudinẽ carita.¬
tis sunt reuocati. Fadem quippe men-¬
sura qua mensi fueritis: remetietur uobis.
Mensure nomine. ipsam udicii regulã
significatam accipimus. Quod alius

Expanded text:
et supereffluentem, id est superabundantemdabunt mensuram bonam, nisi pauperes quibus beneficia dederimus? Tale est et illud quod Veritas alibi dicit de pauperibus: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, etc. . Non enim pauperes ipsi mercedem reddent his qui eleemosynam illis largiuntur, sed Christus, pro cujus dilectione hoc faciunt. Quam tamen in sinum dare dicuntur, quia ut ipsam mercedem largitores eleemosynarum a Domino promereri potuissent, pauperes ipsi occasionem dederunt, cum aut miserabiliter egentes, aut in petendo importuni existentes, fortiorum sunt beneficio sustentati, et nonnulli etiam eorum ad fidem Christi per dulcia beneficia provocati. Vel certe ut de inimicis aliquid dicamus, multi malorum contra bonos saevientes, eorum patientia vel benevolentia ad rectitudinem charitatis sunt revocati. Notandum quod insura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Mensurae nomine ipsam judicii regulam significatam accipimus. Quod alius
Abbreviated transcription (Latin):
set etiã homo nisi peccass& in mortalis atq
ecernus. Taliter ergo ut dixi ad similitudi.¬
nem & immaguiẽ dei ẽ. homo conditus.
non in corpore sed in anima: ea distinctio¬
ne seruata. ut imago accipiatur in scĩtate:
similitudo autẽ ineternitate. Studeamꝰ¬
igitur renouari sp̃ũ mentis nr̃e: & in duere
nouum hominem qui scđm dm̃ creatus. ẽ.
ut mereamur ei reddere denariũ suũ hoc
est uitã nrãm. scãm & unmaculatã Aliter.
Phariseos & herodianos qui ad temptandum
dñm sunt missi: diuerse constat fuisse uo-¬
iuntatis. Ali i enim nil reddere cesari:
Qui uero tantum cesari omnia censebant
esse reddenda. Pro inde duo isti ordines
temptatorũ: duo significant genera here¬
ticorum. Quorũ alterũ doc& tantum modo
corpori obsequendum: & cesari id est uentri
qui & in libro beati iob exactor uͦcatur.
solum modo militandũ. Cuius secte auc-¬

Expanded text:
set etiam homo nisi peccasset immortalis atque set etiam homo nisi peccasset immortalis atque aeternus. Taliter ergo, ut diximus, ad similitudinem et imaginem Dei est homo conditus, non in corpore, sed in spiritu, ea distinctione servata, ut imago accipiatur in sanctitate, similitudo autem in aeternitate. Studeamus ergo renovari spiritu mentis nostrae, et induere novum hominem qui secundum Deum creatus est, ut mereamur ei reddere denarium suum, hoc est, vitam nostram sanctam et immaculatam. Aliter Pharisaeos et Herodianos, qui ad tentandum Dominum sunt missi, diversae constat fuisse voluntatis. Alii enim nil reddere Caesari, alii vero tantum Caesari, omnia censebant esse reddenda. Proinde duo isti ordines tentatorum duo significant genera haereticorum, quorum alterum docet tantummodo corpori obsequendum, et Caesari, id est ventri, qui et in libro beati Job exactor vocatur, solummodo militandum. Alteru
Abbreviated transcription (Latin):
imago eius exprimitur ita deus requir&
anobis animã lum ine uultus sui insigni¬
tam. unde psalmista ait. Signatum est
suꝑ nos. lumen uultus tui dñe. Quem ad-¬
modũ enim denarius signat᷑ regis unma-¬
gine: ita anima nr̃a diuini luminis illus-¬
tratur claritate. Homo namq ad imaginẽ
& similitudinẽ dei conditus est. non incor-¬
pore sed in spu. idest in anima. Quod paulꝰ
apłs manifestat cum dicit Renouamini
spũ mentis ur̃ȩ & induite nouum hominẽ
qui scđm deum creatus est in iusticia &
scĩtate ueritatis. Quib uerbis non incor¬
pore sed in sp̃u adimaginẽ & similitudinẽ
dei: homo creatus esse ostenditur. Creatus
in anima : ut sicut deus est sc̃s. iustus &
uerus. discernitq inter bonũ & malum:
ita & ipse homo sc̃s. tustus & uerus manens
discretionem ȩque maliue retineret. Acisimi.¬
litudinem nichilhominus dei factꝰ est: ut
sicut est deus ꝑpetuus & inmortalis: ita es¬

Expanded text:
imago ejus exprimitur, ita Deus requiret imago ejus exprimitur, ita Deus requiret a nobis animam lumine vultus sui insignitam. Unde Psalmista ait: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Quemadmodum enim denarius insignitur regis imagine, ita anima nostra divini luminis illustratur claritate. Homo namque ad imaginem et similitudinem Dei conditus est, non in corpore, sed in spiritu, id est anima. Quod Paulus apostolus manifestat cum dicit: Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Quibus verbis non in corpore, sed in spiritu, ad imaginem et similitudinem Dei homo creatus esse ostenditur. Creatus in anima, ut sicut est Deus sanctus, justus et verus, discernitque inter bonum et malum, ita et ipse homo sanctus, justus verusque manens, discretionem aeque boni malive retineat. Ad similitudinem nihilominus Dei factus est, ut sicut est Deus perpetuus et immortalis, ita es
Abbreviated transcription (Latin):
non soluit didragma. Attille ait: etiã
Et cũ introiss& petrus domum preuenit̾
eum iħe dicens. Quid tibi iudetur si¬¬
monꝰ Reges terre aquid acciprunt
tributum uel censum. afili is suis. an.
ab alienis: Et ille dixit. Ab alienis. Dirit
illi iħc Ergo liberif̃filii: ac si diceret. Si
filii regum liberi sunt a tributo: ego qui
sum filius regis ȩterni atq de stirpẽ regis
terreni generatus. liber esse deberem a tri-¬
buto. Ut autem non scandalizamus eos.¬
ignorare se. quid potissimum mirandũ
sit utrũ prescientia saluatoris a magnitu¬¬
do uircutis eius. Prescientia quidem qđ
nouerit piscem habere staterẽ in ore
& quod primum ipse capiendus ẽẽt. Mag¬
nitudo autem uirtutis si aduerbum illiꝰ
statim in ore piscis creatus est stater. Deo
etiã reddidit dñs iħc xp̃c que dei sunt.
qm̃ in omnib oꝑib suis uoluntatẽ patris
impleuit iuxta quod ipse loquitur. Non
ueni facere uoluntatem meam. sed eius
cesar exigit denariũ asuis fubiectis in quo

Expanded text:
non soluit didragma?" At ille: "Etiam." Et cum intrasset in domum, praeuenit eum Iesus, dicens: "Quid tibi uidetur, Simon? reges terrae a quibus accipiunt tributum uel censum, a filiis suis an ab alienis? At ille ait: Ab alienis. Dixit illi Jesus: Ergo liberi sunt filii . Ac si diceret: Si filii regum liberi sunt a tributo, ego qui sum filius regis aeterni, atque de stirpe regis terreni generatus, a tributo liber esse deberem. Ut autem non scandalizemus eos,ignorare se quid potissimum mirandum sit, utrum praescientia Salvatoris, an magnitudo ejus virtutis. Praescientia quidem, quod noverit piscem habere staterem in ore, et quod primum ipse capiendus esset. Magnitudo autem virtutis, si ad verbum illius statim stater in ore piscis creatus est, et quoetiam reddidit Dominus Jesus quae Dei sunt, quoniam in omnibus operibus suis voluntatem Patris adimplevit, juxta quod ipse loquitur: Non veni facere voluntatem meam, sed volunCaesar exigit denarium a suis subjectis, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postquam ita diabolo quod ab illo ac-¬
cepimus reddimus. necesse est ut deo
om̃ipotenti quod ab illo fupsimus in teme.¬
ratum restituamus. Animam uidelic &
nr̃am lumine uultus ei us insignitam:
& in maculatis accionib adornatam. Mo-¬
neta enim dei sumus. athesauro eius deci¬¬
dimus: errore detritum est. quod in nobis
fuerat in pressum. Quo circa sollerter. ẽ
studendum. ut ad imaginem quam pec-¬
uiuendo reparari satagamus: ipso adiu-

Expanded text:
Sed postquam ita diabolo quod ab illo acSed postquam ita diabolo quod ab illo accepimus reddimus, necesse est ut Deo omnipotenti quod ab illo sumpsimus intemeratum restituamus, animam videlicet nostram lumine vultus ejus insignitam et immaculatam, actionibus adornatam. Moneta enim Dei sumus, a thesauro ejus decidimus, errore detritum est quod in nobis fuerat impressum. Quocirca solerter est studendum ut imaginem Dei quam pecnitendo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Literũ uero genus hereticorum suad&
corporis curam penitus omittendam: &¬
in anima tantum modo profectib inuigi¬
landũ. Nonnũquam etiam ipsi corpori.:
causa anime ꝑniciem inferendam. Sed
dñs utrumq abnuens. regia uia doc& esse
gradiendũ: & corpor quidem subsidiũ
non esse negandum. anime uero profec-¬
tui pro utilitate & tempore insinuat
insistendũ. discretione in om̃ib conserua-¬
ta: quatinus & corpus subfistere ualeat.¬
& animus inedia corporis non tabescat:
Item alio senfu. Cesarem intellige diabolum
qui semel inparadiso homini male ꝑsuasio.¬
nis nũmum contulit: & cotidie ab eo huius
debiti reatũ querit. Cui tunc non sicut
ille expetit sed sicut nr̃a utilitas poscit cen-¬
sum reddimus: cũ ꝑuersa agere despicimꝰ
cum peccatdm quod eo suadente contraxi¬
mus. digna penitentiȩ satis factione pur-¬
gamus : cum uica deserimus. eisq cum
suo actore abrenunciamus: ut tali tributo
reddito. liberi ac securi deuceps uiuamꝰ.

Expanded text:
dum. Alterum vero genus haereticorum suadet corporis curam penitus omittendam, et animae tantummodo profectibus invigilandum, nonnunquam etiam ipsi corpori causa animae perniciem inferendam. Sed Dominus utrumque abnuens, regia via docet esse gradiendum, et corpori quidem subsidium non negandum: animae vero profectui pro utilitate et tempore insinuat insistendum, discretione in omnibus conservata, quatenus et corpus subjacere valeat, et animus inedia corporis non tabescat. Item alio sensu Caesarem intellige diabolum, qui semel in paradiso homini vilem persuasionis nummum contulit, et quotidie ab eo hujus debiti reatum quaerit. Cui tunc non sicut ille expetit, sed sicut utilitas nostra poscit, censum reddimus, cum perversa agere despicimus, cum peccatum quod ab eo suadente contraximus, digna poenitentiae satisfactione purgamus, cum vitia deserimus, eisque cum suo auctore abrenuntiamus, ut, tali tributo reddito, liberi ac securi deinceps vivamus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod non dũ conseruo dimiserat impediuit
dnĩm eius. quo minus in illo gempore acci-¬
piende ratiosis. dimitter& omnia que de-¬
bebat. Sed quid ꝓfuit quando quidem
incaput eius propter oclioꝵ ꝑseuerantiam.
rursus omnia continuo replicata sunc. Sic
non impeditur baptisnii gr̃a. quo minus
omnia peccata dimittat: & lam si ꝯdium
fraternium in eius eui dimittuntur animo
ꝑ seuerat. Soluitur enim hesternꝰ dies. & quic-¬
quio suꝑ est soluitur. eciam ipsa hora momen¬¬
tumq ante baptismũ & iubaptismo. Deinceps
autem continuo reus esse incipit: non solũ
consequentiũ sed etiam preteritorũ dierũ.¬
horarũ momentorum. redeuntib omnibus
que dinissa funt Et sepe ista contingunt.

Expanded text:
quod nondum conseruo dimiserat impediuit quod nondum conseruo dimiserat impediuit domino eius, quominus in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia quae debebat. sed quid profuit, quandoquidem in caput eius propter odiorum perseuerantiam rursus omnia continuo replicata sunt? sic non impeditur baptismi gratia quominus omnia peccata dimittat, etiamsi odium fraternum in eius cui dimittuntur animo perseuerat. soluitur enim hesternus dies et quidquid supra est soluitur, etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo. deinceps autem coconsequentium, sed etiam praeteritorum dieruorarum, momentorum, redeuntibus omnibus quae dimissa sunt, et saepe ista contingunt
Abbreviated transcription (Latin):
reddere. que ei dimiserat tmpus ugo
dimittantur. Non tamen ule seruus postea
didit conseruo suo mutuam peccuniam
quã cũ ille non poss& reddere non eius miser.¬
tus est sed iã ei debebat conseruus eius cum
ipse rationiem dño suo reddens tinti numeri
debito sosueret᷑ Nec dimiserat conseruo suo
quod ei dehebat & sic accesserat: ut ei dimit.
ter& dñs. hdc indicant uerba conserui di-¬
centis. facientiã habe inme & omnia reddã
tibi. Alioquin dicer &: Iam misi hoc dimi¬
seras. cur iterum reppetis: Hoc & ipsius dñi
uerba manifestius aꝑiunt: ait enim. E gres¬
sus autem seruus. Me inuenit unum de
conseruis suis: qui debebat ei centum dena-¬
rios. Non dixit eiu debitum iam centum
denariorũ dimiserat si enim dimiserat:
non ei debebat Quiergo dixit debebat
ei: manifestum est pł non dimiserat. Et
meluis quidem fugtat atq hoc potius con-¬
gruebat tanto depitori reddituro rationẽ.
& expectanti misclłiam dñi sui: ut prius
ipse conseruo dimitter& quod ei debebat᷑¬

Expanded text:
am tempus est dimittantur. non tamen ille seruus postea dedit conseruo suo mutuam pecuniam, quam cum ille non posset reddere non eius misertus est, sed iam ei debebat conseruus eius, cum ipse rationem domino suo reddens tanti numeri debito solueretur, nec dimiserat conseruo suo quod ei debebat et sic accesserat, ut ei dominus dimitteret. hoc indicant uerba conserui dicentis: patientiam habe in me et reddam tibi. alioquin diceret: iam mihi hoc dimiseras; cur iterum repetis?\' hoc et ipsius domini uerba manifestius aperiunt. ait enim: egressusus autem seruus ille inuenit unum de conseruis suis qui debebat ei centum denarios. non dixit: ccui debitum iam centum denariorum dimiserat\'; si enim dimiserat, non ei debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod non dimiserat. et melius quidem fuerat adque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et expectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret quod ei debebatur et
Abbreviated transcription (Latin):
preceptis obedire diuinis & propria recog.¬
nosceit peccata dicens ium propħa. quoniã
uuquitate meam ego cognosco. Cur& &iã
uter resistere: et cuni ia cobo supplantatore
omni fortitudine uicia supplantare. Satagat
quoq debonis suis actib bonorum omniũ
largitori actiones gr̃arũ. cũ ioħe qui inter¬
pretatur gr̃ã dei rependere: ut bonum qđ
agit non sibi sed deo ꝑ omnia deputans. ab
ipso infuturo remunerari mereatur. qui uuit

Expanded text:
praeceptis obedire divinis, et propria recogpraeceptis obedire divinis, et propria recognoscere peccata, dicens cum propheta: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco . Curet etiam iter resistere, et cum Jacobo supplantatore omni fortitudine vitia supplantare. Satagat quoque de bonis suis actibus, bonorum omnium largitori actiones gratiarum cum Joanne, qui interpretatur gratia Dei, rependere, ut bonum quod agit non sibi, sed Deo, per omnia deputans, ab ipso in futuro remunerari mereatur, qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
qui postquã ad fidẽ uenit in preceptis dei
uiriliter ambulare studuit: & quicquid
boni egit non suis meritis. sed totum gr̃ę
saluatoris attribuit Moraliter quoq qua-¬
tuor nomina ista inse unus quisq fideliũ
ual& recognoscere. si illorũ interpretationes.
in quatuor principalib uirtutib studuerit
obseruare. Est enim unus quisq fidelis simon
petrus. cum ꝑ prudentiam agnoscit propria
peccata: & his deletis. mandatis diuinis fortẽ
exhibet obedientiam. Est andreas. c̃um
uiriliter ꝑ temꝑantiam. sustin& temptati.¬
ones sibi illatas. Iacobꝰ quoq non indebite
dicitur. si ꝑforticudinem uicia supplanta¬¬
re probatur. Conuenienter etiam ioħes
nominari potest. si ꝑ usticiam manclata
creatoris ad implens. nil sibi deputat. sed
cuncta bonoꝵ omniũ largitori assignat.
Quisquis ergo ad patriam celestem uenire
desiderat: studeat necesse est cũ simone petro
qui interpretatur agnoscens siue obediens.

Expanded text:
qui postquam ad fidem pervenit, in praeceptis Dei qui postquam ad fidem pervenit, in praeceptis Dei viriliter ambulare studuit: et quidquid boni egit, non suis meritis, sed totum gratiae Salvatoris attribuit. Moraliter quoque quatuor nomina ista in se unusquisque fidelium valet recognoscere, si illorum interpretationes in quatuor principalibus virtutibus studuerit observare. Est enim unusquisque fidelis Simon Petrus, cum per prudentiam agnoscit propria peccata, et, his deletis, mandatis divinis fortem exhibet obedientiam. Est Andreas, cum viriliter per temperantiam sustinet tentationes sibi illatas. Jacobus quoque non indebite dicitur, si per fortitudinem vitia supplantare probatur. Convenienter etiam Joannes nominari potest, si per justitiam mandata Creatoris adimplens, nil sibi deputat, sed cuncta bonorum omnium largitori assignat. Quisquis ergo ad patriam coelestem venire desiderat, studeat necesse est cum Simone Petro, qui interpretatur agnoscens sive obediens,
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum. Retia autem implicamenta
huuis mundi significant. Quisquis ergo
dñm fideliter sẽqui cupit necesse est ut
primo ab impedimentis humanarum
rerũ. acuris uidelic& uite presentis pedõ
excuciat: & sic diabolum tota iurtute⁊
fugere satagat. Auegoricȩ isti quatuor discpłi
adño de mari uocati: duos significant popłos
de sollicitudinib et in quiete huius scłi. ad
soliditatẽ sp̃ualis studii ꝑ grã dei uocatos.
Nam simon petrus qui intp̃tat᷑ obediens
siue agnoscens. & iacobus qui fupplantator
dicitur. uidaicũ popłm significant: qui
prior ꝑlegis lationem creatorem suum ag.¬
noscens. obedire preceptis illius promisit.
dicens admoisen. Omnia que locutus est
nobis dñs faciemus: & erunus obedientes.
Qui etiam gentilẽ popłm supplantauit ido¬
la contempnendo. & dm̃ colendo: Andreas
uero qui uirilis dicitur. & ioħes qui gr̃a
dĩ interpretatur. gentilem popłm designãt.

Expanded text:
diabolum. Retia autem implicamenta diabolum. Retia autem implicamenta hujus mundi significant. Quisquis ergo Dominum fideliter sequi cupit, necesse est ut primo ab impedimentis humanarum rerum, a curis videlicet vitae praesentis pedem excutiat, et sic diabolum tota virtute fugere satagat. Allegorice quatuor discipuli a Domino de mari vocati, duos significant populos, de sollicitudinibus et inquiete hujus saeculi ad soliditatem spiritualis studii per gratiam Dei vocatos. Nam Simon Petrus, qui interpretatur obediens, sive agnoscens, et Jacobus, qui supplantator dicitur, populum Judaicum significant, qui prior per legislationem Creatorem suum agnoscens, obedire praeceptis ejus promisit, dicens per Moysen: Omnia quae locutus est nobis Dominus, faciemus, et erimus obedientes . Qui etiam gentilem populum supplantavit, idola contemnendo et Deum colendo. Andreas vero, qui virilis dicitur, et Joannes, qui gratia Dei interpretatur, gentilem populum designant,
Abbreviated transcription (Latin):
retib & patre: secuti sunt cum. Hos apłos
uidit dñs quem ad modum & suꝑiores.
hoc. ẽ. misertus est corũ. Uidere enim illius:
misereri est. Uocauit illos: uocauit & istos.
isti omnia sicut & illi. secuti funt dñm.
quẽa dinodum & illi. Sed queri potest
quomodo primũ duos uocauerit. petrũ
& andream: & post paululum alios duos
iacobũ & ioħem. sicut matheus & marchus
narrant cum lucas dicat. petri socios fuisse
filios ⁊ ebedei: & impletis nauiculis multi¬¬
tudine pisciũ ad extrahenda retia ab eodẽ
petro fuisse uocatos. Ubi etiam cum dixxiss&
riter eos fuisse secutos. Sed intelligendum
est. hoc quidem pͥmo factum esse quod
lucas narrat: nec tunc eos dñm uocasse. ut¬
se sequerentur. sed tantum. petro predixisse
quod homines esset capturus. & post ea sicut
matheus describit. binos & birios uocasse.
isti apłi dñm secuturi reliquisse dicuntur
retia. et patrem suũ zebedetĩ. ⁊ebedeus
namq ĩt᷑p̾tat᷑ fugitiuus & significat

Expanded text:
e secuti sunt eum. Hos apostolos vidit Dominus, quemadmodum et superiores, hoc est, misertus est eorum. Videre enim illius, misereri est. Vocavit illos, vocavit et istos. isti omnia, sicut et illi. Secuti sunt Dominum, quemadmodum et illi. Sed quaeri potest quomodo primum duos vocaverit, Petrum et Andream, et post paululum alios duos, Jacobum et Joannem, sicut Matthaeus et Marcus narrant, cum Lucas dicat Petri socios fuisse filios Zebedaei, et impletis naviculis multitudine piscium, ad extrahenda retia ab eodem Petro fuisse vocatos. Ubi etiam cum dixisset riter eos fuisse secutos. Sed intelligendum est hoc quidem primum factum esse quod Lucas narrat, nec tunc eos Dominum vocasse ut sequerentur, sed tantum Petro praedixisse quod homines esset capturus, et postea, sicut Matthaeus describit, binos et binos eos vocasse isti discipuli Dominum secuturi, reliquisse dicuntur retia et patrem suum. Zebedaeus namque interpretatur fugitivus, et significat ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
quos uolebat. Ut enim beato hieromino
referente comꝑtum habetur: tantus splen-¬
dor & maiestas occulte diuinitatis in
humana facie xp̃i relucebat uit ex primo
suo aspectu adse uenientis facillime attra.¬
heret Et procedens inde uidit alios duos

Expanded text:
quos volebat. Ut enim beato Hieronymo quos volebat. Ut enim beato Hieronymo referente compertum habetur, tantus splendor et majestas occultae divinitatis in humana facie Christi relucebat, ut ex primo suo aspectu ad se venientes facillime attraheret. Et recedens inde, vidit alios duos
Abbreviated transcription (Latin):
sent amplas diuitias. & latas posessiones
istius scłi. omnia pro xp̃i amore relinque¬
rent: sicut nauĩ & retia reliquerunt.
T anta enim ab aplis dm̃ sequentib dimis¬
sa sunt: quanta anon sequentib concupis¬
ci potuerunt. Affectus enim illorũ ma¬¬
gis pensandus est: quam substantia. Ar-¬
guit sane porfirius & uilianus augustus
atq apostata. uel impericiam historici¬
mentientis uel stulticiam apostolorũ: qui
ad primã uissionis uocem sȩcuti sunt sal¬
uatorem : taniquam hominem quem lib&¬
ir racionabileter uocitantẽ: cũ scriptum
sit. ne sis facilis ad credendum. Sed si dñs
huuis modi creaturas condidit quȩ alias
ad se attrahere creaturas preualeatt uerbi
gr̃a sicut in magnete lapide & succinis
cernimus. quib tantauis in esse dicitur.
atq potentia. ut ferrũ uel stipulam. ad¬
se attrahant & sibi co herere faciant:
multo magis ipse omniũ creaturarum
conditor. ad se sequendũ attrahere poterat:

Expanded text:
sent magnas divitias et latas possessiones sent magnas divitias et latas possessiones istius saeculi, omnia pro Christi amore reliquissent, sicut navim et retia reliquerunt. Tanta enim ab apostolis Dominum sequentibus dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Affectus ergo illorum magis pensandus est quam substantia. Arguit sane Porphyrius et Julianus Augustus atque apostata, vel imperitiam historicae mentis, vel stultitiam apostolorum, qui ad primam jussionis vocem secuti sunt Salvatorem, tanquam hominem irrationabiliter vocantem, cum scriptum sit: Ne sis facilis ad credendum . Sed si Dominus hujusmodi creaturas condidit, quae alias ad se attrahere praevaleant creaturas: verbi gratia, sicut in magnete et succinis cernimus, quibus tanta vis inesse dignoscitur atque potentia, ut ferrum vel stipulam ad se attrahant et sibi cohaerere faciant, multo magis ipse omnium creaturarum conditor ad se sequendum attrahere poterat
Abbreviated transcription (Latin):
retur: dũ uident euuangeliũ non ꝑ
eloquentes: sed ꝑ simplices predicatores
usq ad fines terre dilatatum. Bini autẽ
uocant᷑. quia geminã dilectionem pre.¬
dicatõri. geminũ & iam testamentum
mundo erant tradituri. Spiritualiter
uero. quod ambulans dñs secus mare
galilee. uidit petrũ & andream recia
mictentes inmare: significat quia in car-¬
natus dei filius in mare istius mundi
spũales piscatores uidit. quos ante cons-
titutionem mundi ad opus predicatio¬
nis aptos esse presciuit. & ait illis. Ueni¬
post me. faciam uos fieri piscatores homi¬
nũ. Congrue piscatores piscium promit.¬
tuntur. futuri esse piscatores hominum:
ut artis similitudine delectati. discipu¬
latui saluatoris ubentius colla sub mit.¬
terent At illi relictis retib secuti sunt eũ.
Forsitan dicat aliquis. Quid uel quantũ
runt: qui uoluntatem habendi deserue¬¬
runt Multum dimiserunt: qui omnia
que habebant. uel habere poterant aut
concupiscere: dimiserunt. Si enim habuis¬

Expanded text:
etur, dum vident Evangelium non per eloquentes, sed per simplices praedicatores usque ad fines terrae dilatatum. Bini autem ideo vocantur, quia geminam dilectionem praedicaturi, geminum etiam Testamentum mundo erant tradituri. Spiritualiter vero, quod ambulans Dominus secus mare Galilaeae, vidit Petrum et Andream retia mittentes, significat quia incarnatus Dei Filius in mari istius mundi spirituales piscatores vidit, quos ante mundi constitutionem ad opus praedicationis aptos esse praescivit. Et ait illis. Venipost me, et faciam vos fieri piscatores hominum. Congrue piscatores piscium praemittuntur esse futuri piscatores hominum, ut artis similitudine delectati, discipulatui Salvatoris libentius colla submitterent. At illi, relictis retibus, secuti sunt eum. Forsitan dicat aliquis, Quid vel quantum runt, qui voluntatem habendi deseruerunt. Multum dimiserunt qui omnia quae habebant vel habere poterant aut concupiscere, dimiserunt. Si enim habuis
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris cesari: & que funt dei deo. Reddite
cesari que eius sunt. id est nummum
tributum. & peccuniam. Et que dei sũt
deo. idest decimas. & primitias. & cetera
donaria. que legis decreto mandantus.
Quod dñs faciendũ precepit: ipse quoq

Expanded text:
Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo. Reddite Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo. Reddite Caesari quae ejus sunt, id est, nummum, tributum et pecuniam; et quae Dei sunt, Deo, id est, decimas et primitias, et caetera donaria, quae legis decreto mandantur. Quod Dominus faciendum praecepit, ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quod pro decẽ nũmis imputabatur. &
habebant nomen & imaginẽ cesaris. Et
ait illis iħe. Cũuis ẽ immagoꝰ & suꝑ scrip.¬
tio: Ex hoc loco conicere possunt ueritatẽ
qui dicunt dñm nr̃m iħm xp̃m causa
ignorantiȩ aliquando uideos in terrogas.
se: & non potius causa dispensationis. In¬
terrogat enim cuius sit imago nummi.
& suꝑ scriptio eius: non quo ipse nesciat
quod om̃ sscire poterant. qui uidebatł
denariũ. sod ideo ut ad sermonẽ coruim
competenter respondere ualeat. Dieunt
ei cesaris. In hoc loco cesar. non augustus
octauianus intelligendus est: sed tiberiꝰ
priuignus eius. qui successerat in imꝑio.
subquo & passus est dñs. Sciendum uero
est omnes reges romanorũ cesares esse
appellatos: apͥmo gaio iulio cesare. qui
ideo sic appellatus est: quod uel ceso ute¬
ro matris in lucem erupint. uel quod
cum cesariȩ capillorum fuerit natus.
Tunc ait eis. Reddite ergo que sunt

Expanded text:
quod pro decem nummis imputabatur, et quod pro decem nummis imputabatur, et habebat nomen et imaginem Caesaris. Et ait illis: Cujus est imago haec et superscriptio? Ex hoc loco conjicere possunt veritatem, qui dicunt Dominum Jesum Christum causa ignorantiae aliquando interrogasse Judaeos, et non potius causa dispensationis. Interrogat enim cujus sit imago nummi, et superscriptio ejus, non quod ipse nesciat quod omnes scire poterant qui videbant denarium, sed ideo ut ad sermonem eorum competenter respondere valeat. Dicunt ei: Caesaris. In hoc loco Caesar non Augustus Octavianus intelligendus est, sed Tiberius privignus ejus, qui successerat in imperio, sub quo et passus est Dominus. Sciendum vero est omnes reges Romanorum Caesares esse appellatos, a primo Caio Julio Caesare. Qui ideo sic appellatus est quod vel caeso utero matris in lucem eruperit, vel quod cum caesarie capillorum fuerit natus. Tunc ait eis: Reddite ergo quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dis qui presentes erant. tenerent illũ quasi
seditionis principẽ contra romanos. Si uero
dicer& tributum eẽ reddendum: tamquã
destructorem legis illum calumpniarent᷑
Cognita autem iħc nequicia eorum dixit.
hoc est considerans dolum & fraudes eoꝵ:
dixit. Quid me temptastis hipochrite
Adtendendũ quia non scđm sermones fic¬¬
tos blande respondit. sed uixta conscien-¬
tiam eorũ crudelem. asꝑa obiecit cogita-¬
tionib illorũ non uerbis respondens. Hy-¬
audientes ex eus ore. quod ipsi cogitabatł
incorde: ꝑficere non auderent. Hipochrite¬
autem sub aurati dicuntur. hipo enim
grece suberisis aurũ dicitur. Merito ergo
temptatores suos hipocritas noncupat
qui aliud nitebantur oꝑe: aliud simula¬
bant uoce Ostendite michi numinisma
uincerti Ostendite michi inquit nũmis¬
ma idest inscriptionem denarii. uel ut
alii dicunt monetã. Dictum autem nũ-¬
misma: anomue quod inscribebatur de¬
nario. Est autem denarius genus nũmi.

Expanded text:
s qui praesentes erant, tenerent eum quasi seditionis principem contra Judaeos. Si vero diceret tributum esse reddendum, tanquam destructorem legis illum calumniarentur. Cognita autem Jesus nequitia illorum, hoc est, considerans dolum et fraudes eorum, dixit: Quid me tentatis, hypocritae? Attendendum quia non secundum sermones eorum fictos blande respondit, sed juxta conscientiam eorum crudelem aspera objecit, cogitationibus illorum non verbis respondens. audientes ex ore ejus quae ipsi cogitabant in corde, autem subaurati dicuntur. Hypo enim Graece sub, chrysos aurum dicitur. Merito ergo tentatores suos hypocritas nuncupat, qui aliud nitebantur opere, aliud simulabant voce. Ostendite mihi numisma vinceret. Ostendite, inquit, mihi numisma, id est, inscriptionem denarii, vel, ut alii dicunt, monetam. Dictum autem est numisma a nomine quod inscribebatur denario. Est autem denarius genus nummi
Abbreviated transcription (Latin):
salinarum. Secis hoc mare redemptor
nr̃ ambulans. uidit duos fr̃s piscatores:
mittentes retia in mare. Sed merito que¬
rit᷑ cur ad noui testamenti grãm inmun-¬
do predicandã non fili i rẽgum non
scribe pͥmo uocantur: sed piscatores eli¬
gunt᷑ Nimirũ ideo. quia quẽ infirma
sunt apud homines. fortia sunt apud dm̃
Piscatores enim uocantur. & non nobiles.
ne potentes illius scłi suꝑbirent & dice-¬
rent: quia xp̃c fidẽ suã non nisi ꝑ illos¬

Expanded text:
invitaret. Secus hoc mare ergo Redemptor noster ambulans, vidit duos fratres piscatores mittentes retia in mare. Sed merito quaeritur cur ad Novi Testamenti gratiam in mundo praedicandam, non filii regum, non scribae primo vocantur, sed piscatores eliguntur. Nimirum ideo quia quae infirma sunt apud homines, fortia sunt apud Deum. Piscatores enim vocantur et non nobiles, ne potentes saeculi istius superbirent, et dicerent quia Christus fidem suam non nisi per illos
Abbreviated transcription (Latin):
da ueritate. nullius uel amiciciã. uel
inimiciciã curas. Quare hoc dixerint.
manifestant cũ subdunt Non enim respi-¬
cis ꝑsonam hominũ. Idest nec propter pau¬
perem nec propter diuittem ueritate relic¬
ta mencdacitim loqueris. Dic ergo nobis.
quid tibi uidetur licet censum dari cesari
annon: Tam quã dicerent. Nos serui sumꝰ
summi regis: & ideo in uistũ est ut terre
adhoc illum ꝑducere laborabant: ut ma-¬
gis dm̃ quã cesarẽ timens. dicerd̃ romanis¬
non debere solui tributa. quatinus hoc¬

Expanded text:
da veritate, nullius vel amicitiam, vel da veritate, nullius vel amicitiam, vel inimicitiam curas. Quare hoc dixerint, manifestant cum subdunt: Non enim respicis personam hominum, id est, nec propter pauperem, nec propter divitem veritate relicta mendacium loqueris. Dic ergo nobis quid tibi videtur? Licet censum dare, an non? Tanquam dicerent: Nos servi sumus summi Rad hoc illum perducere laborabant ut magis Deum quam Caesarem timens, diceret non debere Romanis tributa so
Abbreviated transcription (Latin):
suspicione inimicicie iã erant apud xp̃m.
neferte quasi suspecti circum uenire eũ
non possent. Et mittunt ei discipulos suoᷤᷤ
qui se ustos simulantes saltẽ insermone
illum capiant. & sic pocestati presidis tra-¬
dant: ut uelud ipsi amorte eius inmunes
uideantur. Mittunt ergo discipulos suos
ad illũ quasi adhuc minus suspectos. ut
aut facile eũ deciꝑent: aut si uincerentur
sicut & contigit. illi qui eos miserant. mi¬
nus erubescerent Nam consilio malo dep̃¬
henso. tanto minor nascitur confusio:
quanto fuerit ꝑsona deterior. Herodianos¬
autem ut diximus milites herodis ap¬¬
pellat: qui in exigendis tributis erant
prepositi. Dic t ergo. Magister scimus qͥa
uerax es. Magistrũ & ueracẽ uocant ut
quasi homo eorũ adulatione delectatus.
secreta sui cordis eis simpliciter aꝑiat
Scimus inquiunt quia uerax es: & uiam
dei idest legẽ dĩ. inueritate doces. Et nõ
est tibi cura de aliquo. Ia ẽ inproferen¬

Expanded text:
suspicione inimicitiae jam erant apud Christum, suspicione inimicitiae jam erant apud Christum, ne forte quasi suspecti circumvenire eum non possent. Et mittunt ei discipulos suos, qui, se justos simulantes, saltem in sermone eum caperent, et sic potestati praesidis traderent, ut velut ipsi a morte ejus immunes esse viderentur. Mittunt ergo discipulos suos ad illum quasi adhuc minime suspectos, ut aut facile eum deciperent, aut si vincerentur sicut et contigit, illi qui eos miserant minus erubescerent. Nam consilio malo deprehenso tanto minor nascitur confusio, quanto fuerit persona deterior. Miitaque ut diximus milites Herodis appellat, qui in exigendis tributis erant praepositi. Dicunt ergo: Magister, scimus quia verax es. Magistrum et veracem vocant, ut quasi homo eorum adulatione delectatus, secretum sui cordis eis simpliciter aperiat. Scimus, inquiunt, quia verax es, et viam Dei, id est legem Dei, in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, id est, in proferen
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia ꝑpeti: quã tributa romane
milicie pendere. Quia ergo principes
sacerdotũ timore popłi dñm compre¬
hendere non poterant: saltẽ ut insermo¬
ne eũ caꝑent: laborabant. Abierunt er¬
rgo pharisei: & consiliũ acccꝑunt. Quo
habierunt: Utiq adherodianos qui
erant milites herodis: & in exigendis
tributis prepositi. Nam exeo quod non¬
dicit euuangelista consiliati sunt: sed
onsiliũ acceꝑunt. & exeo quod dicit quia
cum hirodianis pariter uenerunt: appa-¬
ret quia cũ illis huiuscemodi conuenti¬¬
onis consiliũ tractauerunt. Cogitabant
enim apud se sacerdotes dicentes. Si nos
soli euntes interrogauerunus xp̃m. quã¬
uis dixerit. quia non lic& cesari dare tri.¬
butũ: tamen nobis talia dicentib contra
eum. nemo cred&: quia om̃s iam sciunt.
quod in imici eius sumus. Inimicorũ autẽ
testimoniũ inuidicio & si uerũ fit. tam̃
quasi suspectum reprobatur. ꝑ sem& ipsos

Expanded text:
avaritia perpeti, quam tributa Romanae avaritia perpeti, quam tributa Romanae militiae pendere. Quia ergo principes sacerdotum timore populi Dominum comprehendere non poterant, saltem ut in sermone eum caperent laborabant. Abierunt ergo Pharisaei, et consilium acceperunt. Quo abierunt? Utique ad Herodianos, qui erant milites Herodis, ac exigendis tributis praepositi. Nam Caedicit evangelista, conciliati sunt, sed consilium acceperunt, et ex eo quod dicit, cum Herodianis pariter convenerunt, apparet quia cum illis hujuscemodi circumventionis consilium tractaverunt. Cogitabant enim apud se sacerdotes dicentes: Si nos soli euntes interrogaverimus Christum, quamvis dixerit quia non licet Caesari dare tributum, tamen talia dicentibus nobis contra eum, nemo credet, quia omnes jam sciunt quod inimici ejus sumus. Inimicorum autem testimonium in judicio, etsi verum sit, tamen quasi suspectum reprobatur. Per seipsos e
Abbreviated transcription (Latin):
uca referente euuangelista
manifestũ. quia dño saluatore nato sub
cesare augusto. ui toto orbe est celebrata
descriptio: & uiter omnes nationes totius
orbis que romano imꝑio subiecte erant.
tudea quoq eisdem romanis stipendaria
fuerat facta. Quam ob causam magna se.¬
ditio tunc temporis inpopło feruebat
Quidam enim dignum esse uidicabant.
ut quia romani ꝓsecuritate & quiete
omniũ assidue militabant c̃ensum cis
deberent ꝑsoluere. At contra pharisci qui
sibi de falsa usticia applaudebant. nite¬
bantur asserere: quod popłs dĩ qui deu-¬
mas soluer& primitiua dar&: & cetera legis
decreta obseruar& non deber& humanis
legib subdi. Que seditio intantum con-¬
ualuit: ut post dñi passionem in hac
ipsa ꝑtinatia & rebellione uidei ꝑduran-¬
tes. romanis sub hac occassione inuindie.¬
tã necis saluatoris uenientib. amitte¬
rent locum. & gentem. & regnũ. uitam
etiam presentem ꝑderent ac futuram:¬
dum maĩuerunt hec omnia cecante

Expanded text:
uca referente evangelista manifestum est quia, ipso Salvatore nato sub Caesare Augusto, in toto orbe celebrata est descriptio, et inter omnes nationes totius orbis quae Romano imperio subjectae erant, Judaea quoque ejus stipendiaria facta fuerat. Quam ob causam magna seditio tunc temporis in populo fervebat. Quidam enim dignum esse judicabant ut quia Romani pro securitate et quiete omnium assidue militabant, censum eis deberent persolvere. At contra Pharisaei, qui sibi de falsa justitia applaudebant, nitebantur asserere quod populus Dei qui decimas solveret, primitiva daret et caetera legis decreta observaret, non deberet humanis legibus subdi. Quae seditio intantum convaluit, ut post Domini passionem in hac ipsa pertinacia et rebellione Judaei perdurantes, Romanis sub hac occasione in vindictam necis Salvatoris venientibus, amitterent locum, gentem et regnum, vitam etiam praesentem perderent ac futuram: malueruntque haec omnia caecante
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte dicer&. Quã uis singulare pͥuilegiũ
beatitudinis habeat. que dei filium incarnatũ¬
in utero uirginali. gestare parere ac nutrire
digna fuit. p̃cipuũ tamen in eadẽ uitȩ ꝑhen-¬
nis beatitudinent locũ. et ipsi sunt habituri:
qui eius fidem ac dilectionem casto corde con¬
cipiunt. quiq sedula inmente preceptorum
illius memoriam portant & qui hanc incor.¬
de proximorum sollerti exortatione nucrire

Expanded text:
 Quamvis singulare privilegium beatitudinis habeat, quae Filium Dei incarnatum virgo in utero gestare, parere, ac nutrire digna exstitit, praecipuum tamen in eadem vita perpetuae beatitudinis locum et ipsi sunt habituri qui ejus fidem ac dilectionem casto in corde concipiunt, qui sedula in mente praeceptorum ejus memoriam portant, qui hanc et in mente proximorum solerti exhortatione nutrire
Abbreviated transcription (Latin):
quiores diabolo. eẽ. dicuntur: quia cũ diabo¬
lus totus malignus sit illi tamen qui suis
meritis inpellentib prefatis uici is mancipan.¬
tur. non modo mali funt.: sed etiam speciẽ
bonitatis affectatis uirtutib ꝑ hipochrisin.
ostentare nituntur. Et sunt norussima ho¬

Expanded text:
quiores, diabolo dicuntur, quia cum diabolus malus sit, illi tamen qui suis meritis impellentibus, vitiis mancipantur, non solum mali sunt, sed etiam speciem bonitatis affectatis virtutibus per hypocrisim ostentare nituntur. Et fiunt novissima ho
Abbreviated transcription (Latin):
sum qui sum: sic dices fili is israel. Qui est:
misit me aduos. Et iterum. Ego sum dĩ
abrahã & deus ysaac: & deus iacob Et
in apocalipsi. Ego sũ. alpha & co: iniciũ
& finis. Et i euuangelio. Amen dico uob̾:
antequam abraham fier& ego sum. Ut
ergo ostender& filiũ dĩ semꝑ esse cum
patre. erat dixcit. & non fuit Consideran¬¬

Expanded text:
Dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . » Et iterum: « Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. . » Et in Apocalypsi: « Ego sum alpha et omega . » Et in Evangelio: « Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum . » Ut ergo ostenderet Filium Dei semper esse cum Patre, erat dixit, et non fuit. Daemon
Abbreviated transcription (Latin):
mo singulari potentia ipsum strauit.
mundũq illius dominationi substraxit
Arma autẽ diaboli que dñs abstulit c̃alli¬
dissime sunt uersutię spiritalium nequi¬
tiarum. Spolla ilius sunt. animȩ ab eo

Expanded text:
ortiori potentia ipsum stravit, mundumque ab ipsius dominatione liberavit. Arma diaboli quae abstulit, calidissimae sunt versutiae spiritualis nequitiae. Spolia, sunt animae ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
talis est. Si inquit expulsio demonũ in.
Ideo ipsi iudices ur̃i erunt: non potestate
sed comparatione. dũ ipsi opus quod agunt
pi demonum deputatis. Porro si incligito
dei eicio demonia: ꝓfecto ꝑuenit in uos¬

Expanded text:
 daemonum in Ergo ipsi judices vestri erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum pi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto