comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabat᷑ egrediens: et de thesauro ut cũq loq̃n¬
ti libentissime colloquens. Intrabat aut̃ crebͦ.
uir nouo ꝑfusus sp̃u. qͣndam criptam: sotio
deforis expectante. ⁊ qͥd intus ag̾et penitus igno¬
rantez ibiꝙ cum lacrimis celestem exorabat
in abscondito patrem: ut uiam ip̃ius cdirigẽs.
suam ei plenius ostend̾et uoluntatem Si iu¬
giter in or̃one ꝑsistensi semet ip̃m grauiter
affligebat. donec diuinitꝰ qualit̾ inchoandum eẽt¬
cognosc̾et ffectionum sͥ uitissim succedentiũ
importunita sap̃m quiescere ñ sinebat. Alt̾na¬
bant᷑ namq in illo gaucdium ꝓgustati dulce¬
dine spc̃. dolor gͣuissimus ꝓ pecc̃is pret̾iti tempo¬
ris tunor ñ moduꝰ de futũris: feruensꝙ deside¬
rium suꝑ hiis que conceperat consũmantlis:
Tandem miseratõne diuina pleniꝰ inuotata.
ꝓ optato meruit exaudiri: celicoq infallibili¬
ter inditio quid ag̾et edoceri Lantoq de incepᷤ

Expanded text:
cabatur, egrediens et de thesauro utcumque loquencabatur, egrediens et de thesauro utcumque loquenti libentissime colloquens. Intrabat autem crebro vir novo perfusus spiritu quamdam cryptam, socio deforis exspectante et quid intus ageret penitus ignorante; ibique cum lacrimis caelestem exorabat in abscondtto Patrem, ut, viam ipsius dirigens, suam ei plenius ostenderet voluntatem. Sic iugiter in oratione persistens, semetipsum graviter affligebat, et donec divinitus qualiter inchoandum cognosceret, affectionum sibi vicissim succedentium importunitas ipsum quiescere non sinebat. Alternabantur namque in illo gaudium pro gustati dulcedine spiritus, dolor gravissimus pro peccatis praeteriti temporis, timor non modicus de futuris, fervensque desiderium super iis quae conceperat consummandis. 5 Tandem, miseratione divina plenius invocata, pro optato meruit exaudiri, caelicoque infallibiliter indicio quid ageret edoceri. Tantoque deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
Ranciscꝰ itaq iam a publice negocia¬
tionis tumłtu se subthens: eiuͣngesitus
negociator efficit᷑ ⁊ qͣi bonas margaritas donee
unam pcosam inueniat quetit aum adui¬
dendum quid deo placentius inchoet. diu̾saꝵ
meditando uirtutum officinas ingreditur.
Cumq sic in agrum dñicum meditari secedit.
thesaurum illic absconditũ inuenit ⁊ recõdit:
eumq cum agro uenditis om̃ib cõparare ꝓpo¬
nit. Iam noui ꝓpositi nowm consiliariũ qͥd q̃rit:
dm̃ quid agat unicum consulit: nulliq mor¬
talium qͥd intendat exponit. Solum tñ quen¬
dam sͥ precet̾is familiarem. gaudii sui partici-¬
pem cẽ desiderans. quin potius occasionẽ ut uer¬
bis aliqͣndo leticiam mentis expͥmeret q̃rens:
ip̃m ad loca secretiora scpiꝰ euocabat. ⁊ qͥdem sub
enigiate loquens. s om̃ino ꝓpositi sui secreta
ñ reserans: magnum se p̾ciosumq thesaurũ
reperisse dicebat. Congͣtulabatur sͥ uir ille ñ
modicum letant̾ cum ip̃o quotienscũq uo¬

Expanded text:
ranciscus itaque iam a publicae negotiationis tumultu se subtrahens, evangelicus negotiator efficitur, et quasi bonas margaritas, donec unam pretiosam inveniat, quaerit, dum ad videndum quid Deo placentius inchoet, diversarum meditando virtutum officinas ingreditur. Cumque sic in agrum dominicum meditari secedit, thesaurum illic absconditum invenit et recondit, eumque cum agro, venditis omnibus, comparare proponit. 4 Iam novi propositi novum consiliarium quaerit: Deum, quid agat, unicum consulit, nullique mortalium quid intendat exponit. Solum tamen quemdam sibi prae caeteris familiarem gaudii sui participem esse desiderans, quin potius occasionem, ut verbis aliquando laetitiam mentis exprimeret, quaerens, ipsum ad loca secretiora saepius evocabat; et quidem sub aenigmate loquens, sed omnino propositi sui secreta non reserans, magnum se pretiosumque thesaurum reperisse dicebat. Congratulabatur sibi vir ille non modicum, laetanter cum ipso, quotiescumque vo
Abbreviated transcription (Latin):
fletu rupit. plorans ac eiulans ꝙ eum uiuum
minime repperiss. Deinde iam cum deferretur
corpꝰ ad sepulchrum. tota pene cuutas ruit in
obsequio fun̾is cum luctu. Nam ⁊ regina seuo.¬
ta cum eẽt hyemis tempore palus in mensa.
nullatenus suadeti potuit ut uehicło uteret᷑
equi. s pedestri et graui labore sequens feretrum
ꝑ paludem. lamenta continua cum om̃i socia¬
bat familia. ¶ qͣntus luctus om̃ium. qͣntus
p̾cipue monachoꝵ fletus ⁊ pauꝑum: qui eo
die ibi confluxant: plateas om̃s ꝑ strepebant.
Chorus siquidem psallentium lacͥmosas redee¬
bant uoces cantus et agmina flentium lugo¬
bres reboabant in aere fletꝰ Omnem ppłs ur¬
bem qͣciehat gemitib celsumꝙ culmen oli¬
pi implebat plangorib. Quis enim in il¬
lo die qͣmuis sine uscerib eẽt cum paupe¬
rum lamenta audiret ñ statim in flectũ
ꝓrumperetr Quis etiam nunc sictis ocl̃is
recordari pot̾it cum ꝑuientum eẽt ad locum

Expanded text:
fletum prorupit, plorans atque eiulans, quod eum vivum fletum prorupit, plorans atque eiulans, quod eum vivum minime repperisset. corpus ad sepulchrum, tota paene civitas ruit in obsequio funeris cum luctu, Nam et regina devota, cum esset hiemis tempore palus inmensa, nullatenus suaderi potuit, ut vehiculo uteretur equi, sed pedestri et gravi labore sequens feretrum, per paludem lamenta continua cum omni sociabat familia. O quantus luctus omnium, quantus praecipue monachorum fletus et pauperum, qui eo die ibi confluxerant, plateas omnes perstrepebant! Chori siquidem psallentum lacrimosas reddebant voces, cantus et agmina flentium lugubres reboabant in aere fletus; omnem populus urbem quatiebat gemitibus celsumque culmen Olimpi implebatur plangoriblo die, quamvis sine visceribus esset, cum pauperum lamenta audiret, non statim in fletus underet? Quis vero etiam nunc siccis oculis recordari poterit, cum perventum est ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
nettare. Hoc ergo ordine lancta euis anima sai¬
cina carnis abiecta. atꝙ t̾renis pressionib libera.¬
ta. ad suum letare uolauit auctorem: ⁊ antiꝙͣ
possessionem diu hit peregͥnata celo gaudente
t̾ra plorante angłis etiam plaudentib tandẽ¬
ouansconscendit. Itaꝙ qͣntum hr̃et uir beatus
in ꝑl omorem. confestim in eius declaratum ẽ
mitdo resonabat omnesq plateas currente nũ¬
cio uacius subito rumor impleuerat et uniꝰ
obitu qͣi communi orbitatis uulnere tota simł
ciuitas lamentabat. Quid multa.: compositum
continuo exmore corpꝰ fecetroq inditum ad eccle¬
siam deferunt. Ibiꝙ excubias uicissim agentes
derus in hymnis ppłs in lamentis noctem ꝑ ui¬
gilem ducunt.
acto autem mane conuenit ingens in
oppidum utͥusꝙ sexis multitudo. affuit
ctiam et regina bqͥnldis cum filiis ⁊ optimatibꝰ
excituꝙ copioso. Que uelocter oppidum ing̾s¬
sa. celeriq cuisu fim̾i acturrens. ingenti uoce in

Expanded text:
netrare. Hoc ergo ordine sancta ejus anima sarnetrare. Hoc ergo ordine sancta ejus anima sarcina carnis abjecta, atque terrenis pressionibus liberata, ad suum laeta revolavit auctorem, et in antiquam possessionem, diu hic peregrinata, coelo gaudente, terra plorante, angovans conscendit. Itaque quantum haberet vir beatus in plebe amorem, confestim in eius declaratum est tius urbis in caelo resonabat omnesque plateas, currente nuntio, varius subito rumor impleverat et unius obitu quasi commune orbitatis vulnere tota simul civitas lamentabat. Quid multa? Conpositum continuo ex more corpus feretroque inditum ad ecclesiam deferunt, ibique excubias vicissim agentes, clerus in hymnis, populus in lamentis noctem pervigilem ducunt. 37. Facto autem mane convenit ingens in oppidum utriusque sexus multitudo. Adfuit etiam et regina Balthildis cum filiis et obtimatibus exercituque copioso; quae velociter oppidum ingressa celerique cursu funeri accurrens, ingenti voce in
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ spes mea in miscłia tua fuit.: et fides mea
in tua credulitiste ꝑmansit Et nunt quoꝙ sub
confessione sancti noministui tuens extremũ
xp̃e alitum fundam. Suscipe ergo me scd̃m ma¬
gnam miscłiam tuam. ⁊ ñ confundas me ab
expestatione mea. Aꝑi michi ꝓperanti ianuam
uite. ⁊ principes tencbrax ñ occuitant mͥ. nec cõ¬
turbent me potestates aetis huiꝰ. ħ clemens de¬
xtera tua ꝓregat. et potentia ma sefendat: at
manus tua deducat uił in locum refcigetii.
uł in ultimum tab̾naculum quod p̾parasti set¬
uis tuis ⁊ tuimentib te st his dictisint᷑ uerba or̃o¬
nis lagitatum a suꝑis emisit sp̃m. statim u̾o
cum cẽt hora prima noctis iuisus est subito ue¬
lut pharus magnus in genti clacitate resplẽ¬
dens ex eadem domo choruscando conscende atty
int̾ mirantium optutus. spera ign̾ea cruns in
se similitudinem p̾serens. uelociꝙ cursu densi¬
itatm nuibium prct̾ens. celi alitudinem pe¬

Expanded text:
semper spes mea in misericordia tua fuit, et fides mea semper spes mea in misericordia tua fuit, et fides mea in tua credulitate permansit; et nunc quoque sub confessione nominis tui ruens, extremum, Christe, habitum fundam; suscipe ergo me secundum magnam misericordiam tuam, et non confundas me ab exspectatione mea: aperi mihi properanti januam vitae, et principes tenebrarum non occurrant mihi, non conturbent me potestates aeris hujus, sed clemens dextera tua protegat, et potentia tua defendat, ac manus tua deducat me in locum refrigerii, et vel in ultimum tabernaculum quod praeparasti servis tuis et timentibus te. Et, his dictis, inter verba orationis flagitatum a superis emisit spiritum. Statim vero cum esset hora prima noctis, visus est subito velut pharus magnus ingenti claritate resplendens ex eadem domo coruscando conscendere, atque inter mirantium obtutus sphaera ignea crucis in se similitudinem praeferens, velocique cursu denuitatem nubium praeteriens, coeli altitudinem pe
Abbreviated transcription (Latin):
ħ solummodo u̾ba celonabant Dolemns¬
quidem impacientius nr̃i causa quod nos sola¬
tio abscessus tui destituis s tui causa pat̾ opti¬
me consolamur: qi post mundi la borẽm ad ꝑ¬
hennem requiem uadis. Cunc ille supplĩces ocło ᷤ¬
cum manib ad celum eleuans. dui cacitam pͥ¬
cem fuditz deinde in uocem ꝓrumpens ait. Nunc
dimitus setum tuum dñe. scłm uecbum tuum
in pace. Recordare queso ꝙ sicut lutum fecerus
me. et non intres in uidicium cum fetuo tuo qr
ñ iustificabit᷑ in conspestu tuo om̃is uiuens. Et qͥb¬
dam int̾positis. adiect dicens. Memento mei qͥ
solus sine pocco es xp̃e redemptor mundis ⁊ ecdu¬
censme de corpore mortis huius. saluum fac in re¬
gnum tuum celeste. qi utrumꝙ tuum ẽ ⁊ quan¬
do uoluisti me in hunc mundlum intrare. ⁊ qͣndo
ex eo iubes exire tu semꝑ fiusti ꝓtector meus. in
manus tuas commendo sp̃m meum. Scio me
ñ mereri conspectum tuum: tamen tu scis quia

Expanded text:
haec solummodo verba resonabant. Dolemushaec solummodo verba resonabant. Dolemusquidem impatientius nostri causa, quod nos solatio abscessus tui destituis, sed tui causa, Pater optime, consolamur, qui post mundi laborem ad perennem requiem vadis. Tunc ille supplices oculos ad coelum elevans, diu tacitam precem fudit, deinde in vocem prorumpens, ait: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace ; recordare quaeso, quod sicut lutum feceris me ; et non intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et quibusdam interpositis adjecit, dicens: Memento mei qui solus sine peccato es, Christe Redemptor mundi, et educens me de corpore mortis hujus, salvum fac in regnum tuum coeleste, quia utrumque tuum est, et quando voluisti me in hunc mundum intrare, et quando jubes ex eo exire. Tu semper fuisti protector meus, in manus tuas commendo spiritum meum; scio me non mereri, conspectum tuum, tamen tu scis quia
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e longo iam tempore alens instituerat. ⁊
cepit eis finem diex suoꝵ palam fac̾e: ac sic̃
semꝑ consueuerat. int̾ cetera p̾dicare pacẽ
semꝑ habendam. pacem frĩb custoiliendam
calor tepesceret in pestore nec pͥter sensum.
quicqͣm uiui hominis spiraret uocatis ad
se discipłis ⁊ sodalib. dum in mutuos mis¬
centur amplex᷑ ꝑ singulos plorans omnib
ualedicebat dicens. Iam non ultra loquar
uobiscum ⁊ faciem meam amplius non ui¬
debitis. ideoꝙ ualete in pace ⁊ me iam secetͥo
sinite quiescere. parentemꝙ mat̾iam ꝑmit¬
tite tandem redire ad t̾ram. Hec aut̃ audliẽ¬
tes qui circonstabant nullo gen̾e quiuerãt
temꝑari a fletu. Complebant᷑ enuim cunsto¬
rum latͥmis ora singultus etiam omniũ
occupat uocem h̾entemꝙ linguam uisce¬
ra commota quatrebant: atty in medios
conatus sermo gemitu int̾rumpebat᷑. uix
tamen int̾ dira suspitia ⁊ amaras lacͥmas.

Expanded text:
ipse longo iam tempore alens instituerat, et ipse longo iam tempore alens instituerat, et coepit eis finem dierum suorum palam facere hac, sicut semper consueverat, inter cetera praedicare pacem semper habendam, pacem fratribus custodiendam calor teperet in pectore, nec praeter sensum quidquam vivi hominis superesset, vocatis ad se discipulis et sodalibus, dum se in mutuos miscent amplexus, per singulos plorans, omnibus vale dicebat, dicens: Jam non ultra loquar vobiscum, et faciem meam amplius jam non videbitis, ideoque valete in pace, et me jam de caetero sinite quiescere, parentemque materiam permittite tandem redire ad terram. Haec autem audientes qui circumstabant, nullo genere quiverunt temperari a fletu; complebantur enim cunctorum lacrymis ora, singultus etiam omnium occupabat vocem, haerentemque linguam viscera commota quatiebant, atque in medios conatus sermo gemitu interrumpebatur; vix tamen inter dira suspiria, et amaras lacrymas,
Abbreviated transcription (Latin):
suspiria trahens. ait. Non ur̃a ex hoc s po¬
cius dñi in me fiat uoluntas. Exigit enim
nature conlicio. ut post multiplicia uite hꝰ
oblestamenta. tandem iam ꝑgamus ad
ueniam. S et uob̾ expedit ut effectu neq̃¬
aris. uł sola tamen uoluntare. dei in hoc
uoluntati non discrepetis. qi procul dubio
tempꝰ iam prefinitum ẽ. Porro adħ u̾ba
cunctis in merorem conu̾sis ait. Nolite ob id
filioli contristari. s pocius gaudete ⁊ congͣ¬
tulamini michiz qr olun hoc tempꝰ desidera.¬
bam: olim hanc messionem. post longam
uite erumpnam ꝑciꝑe cupiebam. Illis itaꝙ
suspirantib atq in angorem conu̾sis. nich¬
ominus ⁊ rei ambiguitate detentis. ab huiꝰ¬
modi colloquio cessatum ẽ. Nec mora post
hec et leuissimo febre corpori infuso cepit
tediari. Cunc certus quid. d̃iiina ꝓuiden¬
tia de sua morte condiscens iussit conuoca¬
ti omnes famulos ⁊ ministros suos. quos

Expanded text:
suspiria trahens, ait: 'Non nostra ex hoc, sed posuspiria trahens, ait: 'Non nostra ex hoc, sed potius Domini in me fiat voluntas. Exigit enim naturae conditio, ut post multiplicia vitae huius oblectamenta tandem iam pergamus ad veniam; sed et vobis expedit, ut cum effectu nequeatis, vel sola tamen voluntate Dei in hoc voluntati non discrepetis, quia procul dubio tempus iam praefinitum est'. Porro ad haec verba cunctis in merorem conversis, ait: 'Nolite ob id, filioli, contristari, sed potius gaudete et congratulamini mihi, quia olim hoc tempus desiderabam, olim hanc messionem post longam vitae aerumnam percipere cupiebam'. Illis itaque suspirantibus atque in angorem conversis, nihilominus et regi ambiguitate detentis, ab huiusmodi conloquio cessatum est. Nec mora, post haec et levissimo febre corpori infuso coepit taediari. Tunc certius quid divina providentia de sua morte condiscens, iussit con vocari omnes famulos et ministros suos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis bonis oꝑĩb refectus. sentiensiam dis¬
solutõnem sui corporis imminere. cepit qua¬
dam die cum discipłis nouiomo in oppio
deambulare. Et fortuitu conspicienseminꝰ.
uidit ex fronte basilice sancti medardi pa-¬
rietem ex parte ddissipatum: cripturamꝙ
immunens cuinam minitantem instare.
Iussit ergo continuo artificem uocari: ⁊ pa¬
rietis inficmitatem ilico cum liniamentis
solidare. Cui cum discipłi dicerent. oportu¬
num dñe tempus expestet᷑ ut facilius ac so¬
lidius emendetur. ille respondit. Sinite
huc usq filiolis q̃m si modo non emendat᷑
me iam saꝑstite in corpore. ñ emendabitur.
Ex quo u̾bo cuncti pene tabefacti atꝙ in an¬
gorem u̾si. ceperunt mutuo suspirantes
dicere. Non contingat dnẽ famulis tus
ħ uidere que loquetis s magis annis mul¬
tis ad ornatum eccł̃ie sue dñs. pauꝑumq
p̾sidium beatitudinem tuam hic u̾nare ꝑ¬
mittat. Ad hec ille supplices ocłos. celoꝵ as¬
pestui dirigens. att eximo pestore longa

Expanded text:
cunctis bonis operibus refertus, sentiens iam dissolutionem sui corporis inminere, coepit quadam die cum discipulis Noviomo in oppido deambulare, et fortuitu conspiciens eminus, vidit ex fronte basilicae sancti Medardi parietem ex parte dissipatum cripturamque inminens ruinam minitantem instare. Iussit ergo continuo artificem vocari et parietis infirmitatem ilico cum liniamentis solidare. Cui cum discipuli dicerent: 'Oportunum, domine, tempus expectetur , ut tum facilius ac solidius emendetur', ille respondit: 'Sinite huc usque, filioli, quoniam si modo non emendatur, me iam superstite in corpore non emendabitur'. Ex quo verbo cuncti paene tabefacti atque in angorem versi, coeperunt mutuo suspirantes dicere: 'Non contingat, domine, famulis tuis haec videre quae loqueris, sed magis annis multis ad ornatum ecclesiae suae Dominus pauperumque praesidium beatitudinem tuam bic vernare permittat'. Ad haec ille, supplices oculos caelorum aspectu dirigens atque ex imo pectore longa
Abbreviated transcription (Latin):
que teram casta ꝓducit. Cunc ille qui of¬
ferre noluit. ad missi criminis se teste confy¬
sus. ⁊ immensi pudoris reatu ꝑclusus est.
uidensq sͥ a raclice sue conscientie tante
turpitudinis obꝓbria pullulasse. et ĩ fa¬
ciem suam occulte cogitatõnes facinora
reuelata. aspexit. considerauit. ingemuit.
⁊ fleuit ut saltan la crimax fonte rigan¬
te dilueret. ꝙ cor delinquens fedauit. Q
postra maiora obtulit exactus. cere uidi¬
cio castigante.

Expanded text:
quae ceram casta producit. Tunc itaque ille qui ofquae ceram casta producit. Tunc itaque ille qui offerre noluit admissi criminis se teste confusus, et immensi pudoris reatu perculsus est; vidensque sibi a radice suae conscientiae tantae turpitudinis opprobria pullulasse, et in faciem suam occultae cognitionis facinora revelata aspexit, consideravit, ingemuit, et flevit, ut saltem lacrymarum fonte rigante dilueret quod corde delinquente foedavit. Qui postea majora obtulit exactus, cerae judicio castigante.
Abbreviated transcription (Latin):
ec illud tam fidele mist̾ium. obliuio¬
ne noxia subtrahat᷑. Itaq cum duo
negotiatores ad beati basilicam occurrissent
hñtes formam cere qi socialiter in cõmune.
quidam ex his alloquit᷑ alterum. ut eam et¬
si tam paruam rem. tamen tanto confessori
uł libenter offerrent s in cassum sua u̾ba
in animo socii nolentis expendit. Ip̃e camẽ
cum codem collega suo in oratione ꝓsternit᷑
ceramq illam ante tremendi sepulchri cã¬
cellos exponit. Mox ad omnem equalitatẽ.
cere ip̃ius speties se diuisitz i pars illiuis fi¬
delis ablatoris accepta. pars altera uidentib
płimis uoluendo usc ad alios cancellos no¬
tu diuino. cum om̃i contumelia ẽ repul-¬
sa: qͣsi nollet sc̃s inuadere ꝙ alt̾ illi deuotꝰ
ñ obtulit. Et q̃m semꝑ ab horruit quod
ex fide non uenit. tam certus in uidicio qͣm
misericors ẽ in uoto. O qͣm incortuptibił
arbiter claret fastior est iste in examinatõ¬
ne uidicii. qͣm in electione floꝵ. illa apis¬

Expanded text:
ec illud tam fidele mysterium oblivione noxia subtrahatur. Itaque cum duo negotiatores ad beati basilicam occurrissent, habentes formam cerae quasi socialiter in commune; quidam ex his alloquitur alterum, ut eam etsi tam parvam rem, tamen tanto confessori vel libenter offerrent. Sed in cassum sua verba in animo socii nolentis expendit. Ipse tamen cum eodem collega suo in oratione prosternitur, ceramque illam occulte ante tremendi sepulcri cancellos exponit. Moxque ad omnem aequalitatem cerae ipsius species se divisit, et pars illius fidelis oblatoris accepta, pars altera, videntibus plurimis, volvendo usque ad alios cancellos, nutu divino cum omni contumelia est repulsa: quasi nollet Sanctus invadere, quod alter illi devotnon obtulit; et quoniam semper abhorruit quod ex fide non venit, tam certus in judicio quam misericors est in voto. O quam incorruptibilis arbiter claret! Castior  Al., cautior est iste in examinatione judicii, quam in electione florum illa
Abbreviated transcription (Latin):
dicie. mundauer̃t maculas lepre. Cuius
uere ferret beneficia medicine.Ex quib
castarius diaconus. ⁊ crispo subdliaconus
institutꝰ. ad eius obsequium usꝙ infinẽ
suum ꝑ quem sanati sunt adheser̃t Et
merito illius elegert sustinere iuga dñi.
a quo pena liberi sunt effectiz

Expanded text:
ditiae mundaverunt maculas leprae! Cuius ditiae mundaverunt maculas leprae! Cuius vere ferret beneficia medicinae? 14 Ex quibus Castorius diaconus et Crispio subdiaconus institutus ad eius obsequium usque in finem suum per quem sanati sunt adhaeserunt: et merito illius elegerunt sustinere iuga domini, a quo poena liberi sunt effecti
Abbreviated transcription (Latin):
postea apicem meruit obtinere bituricen¬
sis pontificatus ⁊ usq in hodicruũ diem.
lutis in scĩ hylarii int̾ressione fundantes ꝑ¬
sistebantz ⁊ de puluere qui ab eius sepulchro
abstgebatur sua cum aqua lauantes capi¬
ta.⁊ m̃bra reliqua ꝑungentes. tam du cͥ
talem curam fidelit̾ impender̃t. donec in fir¬
mitatis ip̃ius ulcerosa uarietas. de corpore
ꝙ captiuauerat captiua migraret: et decep¬
ta suis solaciis. colorem quem inuaserat in¬
uiolatum relinqueret ⁊ qͣm secum attule¬
rat turpitudinis speciem non teneret Post¬
u̾o innumerabilia uulnera. membris om̃i¬
bus instaurata ẽ cutis una. Uulnus illa
bus repingi ymaginez nec agnosci quał
fuerat ꝑ infirmitatem. ꝑ fidelissimum
rit ex quo tam p̾dicabilis patuit mise¬
ratio confessoris. ꝙ et laborem eis longin¬
qui itineris abstulit. ⁊ salutis uota porrex
O quam inestimabilum claruerunt
documenta uirtutum. nͥ sepulchri ĩmũ¬

Expanded text:
postea apicem promeruit obtinere postea apicem promeruit obtinere pontificis, et usque in hodiernum diem lutis in sancti Hilarii intercessione fundantes persistebant, et de pulvere qui ab ejus sepulcro abstergebatur sua cum aqua lavantes capita, et membra reliqua perungentes, tam diu sibi talem curam fideliter impenderunt, donec infirmitatis ipsius ulcerosa varietas de corpore quod captivaverat captiva migraret, ut decepta suis solatiis colorem quem invaserat inviolatum relinqueret, et quam secum attulerat, turpitudinis speciem non teneret. Post innumerabilia itaque vulnera, membris omnibus, instaurata est cutis una; vultus ille bus repingi imagine, nec agnosci qualis fuerat per infirmitatem. Per fidelissimum rit. Quae tam praedicabilis patuit miseratio confessoris, qui et laborem longinqui itineris abstulit et salutis vota porrexit. 13 O quam inaestimabilium claruerunt documenta virtutum, ubi sepulchri mun
Abbreviated transcription (Latin):
da quidem uenit extͣ sortem cuncta concludẽs.¬
tamen int̾ressione brati hylarii restiterat
moribunda salutis occasio. Quem franco
suus genitor. ⁊ ꝑiculosa mat̾. que magis
conu̾so nomine. filii ꝑ iclitabatur in nece.
iam qͣi defuncti p̾meditantes exequias. cum
ingenti luctu ⁊ fletu in confessoris taberna¬
culum detulert. Lunc sc̃s hylarius ab auc¬
tore suo serrete artis exibeus mediciuã. con¬
suctus de dispendio funeris reddere compen¬
dia sanitatis. subito membroꝵ fluentem
fabricam u̾bo oꝑante erexit: ⁊ in statum
pͥstinum tamqͣm si nicħ in ea fuiss solu¬
tum reformauit. Mloxꝙ parentum lacui¬
mas. leticie mole suꝑueniẽte. siccauit. Gemi¬
tus uoto succedente p̾clusit ubi iam ꝑ dolo.¬
rem ñ erat s ꝑ gaudia quod plorarent. Qs
penas que tormenta mors tunc ꝑtulit qͣndo
illud quod credebat inuadere sic amisit:
ꝓfecto quando alienum uctrix ferire non
potuit. se se uicta ꝑcussit. Qui tam̃ ꝓbian

Expanded text:
dquid invenit extra sortem cuncta conctamen intercessione beati Hilarii restiterat moribundo salutis occasio. Quem Franco suus genitor, et Periculosa mater, quae magis converso nomine, filii periclitabatur in nece, jam quasi defuncti praemeditantes exsequias, cum ingenti luctu et fletu in confessoris tabernaculum detulerunt. Tunc sanctus Hilarius ab auctore suo secretae artis exhibens medicinam, consuetus de dispendio funeris reddere compendia sanitatis, subito membrorum fluentem fabricam verbo operante erexit, et in statum pristinum, tanquam si nihil in ea fuisset solutum reformavit; moxque parentum lacrymas, laetitiae mole superveniente, siccavit, gemitus voto succedente praeclusit, ubi jam per dolorem non erat, sed prae gaudio quod plorarent. Quas poenas, quae tormenta mors ipsa tunc pertulit, quando illud quod credebat invadere sic amisti! Profecto quando alterum victrix ferire non potuit, sese ipsam victa percussit. Qui tamen Probianus
Abbreviated transcription (Latin):
fama. illa cellus erumpens sursum excre¬
uitz atꝙ fideli famulo xp̃i in medio residen¬
tium epõx. sessum nec humiliorem p̾bu¬
it. Quod uniu̾sis ⁊ maxime catholicis sto
p̾uentum. repentino defecisse int̾itu. Quid
plura: Clerus conuent᷑ꝙ turbatur tiui¬
tas omnisq ppłs hoc attonitꝰ facto mirat᷑.
Synodus disiungit᷑. ep̃i omnes cum reue¬
rentia ⁊ laudib beatissimi uiri dñi hyla¬
rii. ad ꝓpria. erroris capite contrito reu̾tunt᷑.¬

Expanded text:
fama, ipsa tellus erumpens sursum excrefama, ipsa tellus erumpens sursum excrevit, atque fideli famulo Christi in medio residentium episcoporum sessum nec humiliorem prebuit. Quod universis et maxime catholicis stuppreventum repentino defecisse interitu. Quid plura? Clerus conventusque turbatur, civitas omnisque populus hoc attonitus facto miratur. Synodus disiungitur, episcopi omnes cum reverentia et laudibus beatissimi viri Hylarii ad propria, erroris capite contrito, revertunt
Abbreviated transcription (Latin):
lus. Ac si dr̃et ei. Non sum natione gallus
s de gallia presul Et papa pocius animit
stomachatione ꝑmotus. hec infit. Et si tu
hylariꝰ de gallia. ego leo romane secdis apłi.¬
cus et iudex. Tunc hylarius eiꝰ ꝑtinacem in¬
telligens controu̾siam: responlit ei ñ stu¬
lre quidem si sapient̾. Quod si loo. s non
de cribu iudai. Et si iudicans resides: non ta¬
men ui sede maiestatis. Mox ille cum in¬
dignatione spreta sede. immo secdis digni¬
tate. surrexit multum pͥ sagum antisti.¬
tem minans. exiuit dicens. Uide qi peuer¬
tens. ce ab his tumidis sermocinationibꝰ
mitigatum: ⁊ humiliatum testituam. Et
si inquit hylarius non redieris: Quod au¬
tem ei locus digne sessionis denegatꝰ fue¬
rat. non adeo uir dei moleste tulit. Terta
tamen se in si dere parans. dixisse supplex
illud psalmiste fertur. Dñi est terra. et
pleuitudo eius. Ad qͣm predicationis uocẽ
statun ut sese ht̃ ad pͥsens usq. relationis

Expanded text:
lis. Acsi diceret ei: Non sum natura Gallus, lis. Acsi diceret ei: Non sum natura Gallus, sed de Gallia presul. Et papa animi potius stomachatione permotus hec infit: 'Et si tu Hylarius de Gallia, ego sum Leo Romane sedis apostolicus et iudex'. Tunc Hylarius eius pertinacem intelligens controversiam, respondit ei non stulte quidem, sed sapienter: 'Quod si tu Leo, sed non de tribu Iuda; et si iudicans resides, sed non in sede maiestatis'. Mox ille cum indignatione, spreta sedę, immo sedis dignitate, surrexit, multumque presago antistiti minans, exivit dicens: 'Vide, quia revertens te ab his tumidis sermocinationibus mitigatum humilitati restituam'. 'Et si', inquit Hylarius, 'non redieris'? Quod autem ei locus digne sessionis denegatus fuerat, non adeo vir Dei molestę tulit, sed terre se insidere parans, dixisse fertur supplex illud psalmistae: Domini est terra et plenitudo eius. Ad quam predicationis vocem statim, ut sese habet ad presens usque relationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ heresi ꝑ orbem furente. młti qui eccłie ui¬
debantur ẽẽ columpne. huiꝰmodi ueneno in¬
ferti inisere ac desipienter a fidei salute lan¬
guebant: in tantum ut ip̃e cunc apłice se¬
dis papa leo. ip̃ius lepre com maculatione
resꝑsus. ueri dognatis ⁊ ip̃e pͥuaricatorait
exantiquitatis relatu memorat᷑ existeret.
tardius armis tam̃ uniu̾salis adei munit᷑.
Quod cum a nunciante dictum fuiss. adẽ
indignatus. mandauit synodo. ne ullus
ei ep̃oꝵ assurgeres: aut locum ei sessionis
annueret. Presentatꝰ si quidem uir sei con¬
cilio. honore pontificatꝰ papam pͥueniens.
ip̃i cunctisq residentib. u̾bum salutatõnis
digna reuerentia inserens. auete dixit sui
ille qͣi quem ignoraret insultans. talib res.¬
pondisse fertur. Lu crgo hylarius galluses:
Ille u̾o ad id quod erat fatendum. sermonẽ
conu̾tens sic ait. Non sum inquit. hylarius
gallus s de gallia. Nam gente aquitani.¬
cus. pontisicali u̾o dignitate preminebat gal¬

Expanded text:
que heresi per orbem furente, multi, qui ecclesie videbantur esse columpnae, huiusmodi veneno infecti misere ac desipienter a fidei salute languebant, in tantum ut ipse tunc apostolicae sedis papa Leo ipsius lepre commaculatione respersus, veri dogmatis et ipse prevaricator, ut ex antiquitate relatus memoratur, existeret. tardius, armis universaliter munitus. Quod cum a nunciante dictum fuisset: 'Adeindignatus, mandavit synodo, ne ullus ei coepiscoporum assurgeret aut locum sessionis annueret. Presentatus siquidem vir Dei concilio, honore pontificatus papam preveniens, ipsique et cunctis residentibus verba salutationis digna reverentia inferens: 'Avete', inquit. Cui ille, quasi quem ignoraret, insultans, talibus respondisse fertur: 'Tu ergo Hylarius Gallus es'? Ille vero ad id quod erat fatendum sermonem convertens, dixit: 'Non sum', inquit, 'Hylarius Gallus, sed de Gallia'. Nam gente Aquitanicus, pontificali vero dignitate preminebat Gal
Abbreviated transcription (Latin):
omino scõ ⁊ meritis beatissimo patͥ
pascencio pape. et in xp̃o florigera pec
conditores uoluminum. eloquentie suc
pompam cunctis ostendere causa ꝓuocaue¬
rit opinionis inflate. dum int̾ regum uo¬

Expanded text:
omino sancto et meritis beatissimo Patri, Pascentio papae, et in Christo florigera pereconditores voluminum, eloquentiae suae pompam cunctis ostendere causa provocaverit opinionis inflatae, dum inter regum vo
Abbreviated transcription (Latin):
illum in beatoꝵ int̾cessione plantare. quibꝰ
hic u̾ba si soluimus. illic gaudia compara.¬
mus: Idcirco reddet illi mobił lingua p̾co¬
nium. a quo priꝰ pectora hunc conceꝑunt af¬
fectum. Nam bonis cius a parce creditur in¬
uideri. si que de illo cognouimus. alentio ini-¬
deant᷑ abscondi. Mecito itaꝙ cum ceteris
⁊ me de se loqui compellit. qui etiam mul-¬
tos ut loqͣntur absoluit. S qͣm plura suꝑ¬
stes in corpore fecͥit uł quanta oꝑatus sit pꝰ¬
quam et̾nã in requiem plaudentib de se an¬
gelis ad xp̃m uictor de mundi certamine tͣns.¬
inlgrauit ⁊ si non potui an noꝵ uetustate
subripiente conting̾e. actameu uł que p̾¬
senti tempore miracula misericors p̾buit cu.¬
pio indigenti memorie non fraudorez ut qͥs¬
quis hec fideli sicut deret auditu ꝑceꝑit. ⁊ pre¬
terita se cognoscere gaudeat: ⁊ si milia fieri
Quͥtute confessoris in futuro confidat.

Expanded text:
illum in beatorum virorum intercessione plantare, quibus illum in beatorum virorum intercessione plantare, quibus hic verba si solvimus, illic gaudia comparamus? 2. Idcirco reddat illi mobilis lingua praeconium, a quo prius pectora hunc conceperunt affectum. Nam bonis ejus aperte credetur invideri, si quae de illo cognovimus, silentio videantur abscondi. Merito itaque cum caeteris et me de se loqui compellit, qui etiam mutos, ut loquantur, absolvit. Sed quam plura superstes in corpore fecerit, vel quanta operatus sit, postquam aeternam in requiem, plaudentibus de se angelis, ad Christum victor de mundi certamine transmigravit, etsi non potui, annorum vetustate subripiente, contingere, attamen vel quae praesenti tempore miracula misericors praebuit, cupio indigenti memoriae non fraudare, ut quisquis haec fideli, sicut decet, auditu perceperit, et praeterita se cognoscere gaudeat, et similia fieri virtute confessoris in futurum confidat.
Abbreviated transcription (Latin):
fu nera. idest ꝓspera uł aduersa confuso
uocis ordine quo dam mo do uisi sunt can¬
tare parit̾ et plorare uitam. qui dixerunt
uł de quib loquuti st̃ ut saltan in libris
uiuerent:⁊ si uacuis acdib inanit̾ defecis¬
sent. cur ego melioris spei sollicitatꝰ instĩ¬
ctu pacian reticeri de summi confessoris ui
ta soluerem. fide si de beati hylarii in deficiẽ¬
tis lampadis splendore. infangabili uoce.
continuata die cum nocte parit decanta¬
rem: Qua u̾o uel irtetitus inscientia
uł impulsus offensa. in ea uoluntate
sub graui torpore ꝑsisterem. ut cum illi
dercepti plimo tractatu de resoluta umbrayx¬
ymagine non nulla conficerent:⁊ in pul¬
uerem redacta cadauera falsis quasi lau¬
dib animarent: ego se scĩs ꝑmanentib.
⁊ quod ẽ felicuis in regno xͥ cottidie floren¬
tib nil referrem p̾sertim ubi diu̾sa preci
tiles fructum laboris sui ĩmanitatum fauo.¬
re uoluerunt consistere. nos aut̃ oporteat

Expanded text:
funera, id est prospera vel adversa, confuso vocis ordine quodam modo visi sunt cantare pariter et plorare, ut tam qui dixerunt vel de quibus locuti sunt saltim in libris viverent, etsi vacuis actibus inaniter defecissent: cur ego melioris spei sollicitatus instinctu patiar reticeri de summi confessoris vivta solverem, si de beati Hilarii indeficientis lampadis splendore infatigabili voce die continuata cum nocte pariter decantarem. 3 Qua vero vel inretitus inscientia vel inpulsus offensa, in ea volsub gravi torpore persisterem, ut cum illi decepti plurimo tractatu de resoluta umbramagine nonnulla conficerent, et in pulverem redacta cadavera falsis quasi laudibus animarent, ego de sanctis permanentibus, et, quod est felicius, in regno Christi quotidie florentibus, nihil referrem, praesertim ubi diversa divertiles fructum laboris sui in inani tantum favore voluerunt consistere, nos autem oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
gula reserauit. Quam fuit indissertione
ꝓuidus in tractatu ꝓfundus ꝑ litteraturam
eloquens. ꝑ uirtutem mirabił. incomplexib
multiplex in resolutione subtilis. Astutus iuxta
ꝓpħam. immo prudens uxta dñi uocem ut ser¬
pens columbe simplicis gr̃am non amittens.
Ipe sal conditi ingenii. fons loquendi. thes¬
aurus scientie. lux doctrine. defensor ecclie. hos¬
tium ꝓpugnator. Cuius dicta qui leg̾it non
credet dicere. s tonare. Hoc fuit ult᷑ homines sa¬
pere. eum tam caute de religione censere. Si qͥ
rita respiciat. uolumina relegat flicta ꝑpendat.
signa cotadiana ꝑcenseat. Qui dlum suꝑstes
fuit in scło. aut scripsit ecł̃iastice fidei documẽ¬
ta. aut pugnando calcauit heretica crimina.
aut petenti tͥbuit mairaculoꝵ suffragia. que uo¬
lente deo usq in hodiernum diem eiꝰ orano
gula de sc̃õ sp̃u que ꝑ etim et bꝑãtus ẽ ⁊ lotut᷑.
sicut illi dignum ẽ cuncta ꝓfcc̃is Det mͥ puꝰue¬

Expanded text:
gula reseravit? Quam fuit in dissertione gula reseravit? Quam fuit in dissertione providus, in tractatu profundus, per litteraturam eloquens, per virtutem mirabilis, in complexionibus multiplex, in resolutione subtilis, astutus juxta prophetam, imo prudens juxta Domini vocem, ut serpens columbae simplicis gratiam non amittens. Ipse conditi sal ingenii, fons loquendi, thesaurus scientiae, lux doctrinae, defensor Ecclesiae, hostium oppugnator. Cujus dicta qui legerit, non credet dicere, sed tonare. Hoc fuit ultra hominem sapere, tam caute de rerita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, signa cotidiana percenseat. Qui dum superstis fuit in saeculo aut scripsit ecclesiasticae fidei documenta, aut pugnando calcavit haeretica crimina, aut petenti tribuit miraculorum suffragia: quae volente domino usque in hodiernum diem eius oratigula de sancto spiritu qui per eum et operatus est et locutus, sicut illi dignum est, cuncta proferre. Det mihi pius ve
Abbreviated transcription (Latin):
rare: si merratorem forsitan ĩurenirent: Qͥd
distat int̾ uiuificati infantis. ⁊ filie morti¬
ficate mist̾ium nisi ꝙ illum resuscitauit
ad baptismum. hanc destinauit ad regnũ.
et ꝙ adhuc in illo spes peccancli restabat h̃
immacłata finierat: Quod cum uidisset
mat̾ abre beate a pontifice postulat. ut et
ip̃a si mereret᷑ erepta de mundi crimine
cum filia p̾sentaretur ad regnum. Cuius
uota considerans. assidua or̃one ⁊ ip̃am an¬
te se transmisit ad głam. Quis estimatur᷑
ẽ talem uirum ita cdilexisse dñm. coniugis
⁊ filie uiuendi affectu contempto: tamen
in hoc magis illas amasse cognoscit᷑ cum
ꝑ ip̃m lumini ꝑ petuo transferuntur. Qͥs
u̾o habundantiam eiꝰ rigantis ingenii con.¬
tendat euoluere. aut eius u̾ba uerbis uale¬
at ȩxequãre: Qualit̾ ille in diuise tͥnita¬
tis libros stilo timente contȩxu̾itz aut scͥpta
dauitica carminis sermone coturnato ꝑ sin¬

Expanded text:
rare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid rare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid distat inter vivificati infantis, et filiae mortificatae mysterium? Illum resuscitavit ad baptismum, hanc praedestinavit ad regnum: nisi quod in illo adhuc spes peccandi restabat, haec immaculata finierat. Quod cum vidisset mater beatae Abrae, a pontifice postulat, ut et ipsa, si mereretur, erepta de mundi crimine, cum filia praesentaretur ad regnum. Cujus vota considerans, assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam. Quis aestimaturus est talem virum ita dilexisse Dominum, conjugis et filiae affectu contempto? Tamen in hoc magis illas amasse cognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transferuntur. 14. Quis vero abundantiam rigantis ingenii contendat evolvere, aut ejus verba verbis valeat exaequare? Qualiter ille indivisae Trinitatis libros stylo tumente contexuit, aut scripta Davidici carminis sermone cothurnato per sin
Abbreviated transcription (Latin):
ri. quam euis meritie. minumimim.
uncuero memorandum ẽ qd supͣ
p̾termisimus q̃liter murcla teliqͣ
hoc subiecto miracło cumulentur. Deniꝙ
cum beatissimam abram filiam suam ad
qͣm de exilio destinauit epłam incolumen in¬
ueniss: alloquit᷑ illam quomͦ potuerat dul¬
cedo prĩs ⁊ facundia oratoris. Quid dicam :
ailioquit᷑ illam hylarius cuius eloqñtie pꝰ
ip̃m comparare aliquem uix audemus. ni¬
si qui fu̾it spu diuino ut ille repletꝰ. Tẽptat
ranterq ut celeriter ei iung̾etur optabat.
Cuius uoluntatem pat̾ piuis agnoscens. in.¬
tentus orationib non cessauit: donec sine
dolore. sine contagio. se p̾sente. filia de mũ¬
manib ut decuit uenerande tradilit sepl¬
ture. O funcris gła. que melior habet᷑ quã
uita qi quod t̾re surcipuit. in celum trans¬
misit. Uere ut ego considero plus fuit quã
resuscitari. sic mori. Certa enum salus ẽ. nõ
contaminari pactis. Quare cuperent rebus
cum uita traditis. talem transitum compa

Expanded text:
ri, quam ipsius meritis. Nunc vero memorandum est, quod supra praetermisimus, qualiter miracula reliqua hoc subjecto miraculo cumulavit. 13. Denique cum beatissimam Abram filiam suam, ad quam de exsilio destinavit epistolam, incolumem invenisset, alloquitur eam, quomodo poterat dulcedo patris et facundia oratoris. Quid dicam? Alloquitur illam Hilarius, cujus eloquentiae post ipsum comparare aliquem vix audemus, nisi qui fuerit spiritu divino, ut ille, repletus: tentat ranterque, ut celeriter ei jungeretur, optabat. Quam voluntatem pius pater agnoscens, intentus orationibus non cessavit, donec sine dolore, sine contagio, se praesente filia de muopriis manibus| ut decuit . uenerandae tradedit sepulturae o funeris| gloria quae melior habetur . quam uita . quia quod ter| rae subricuit . in caelo transmisit . uere ut et ego conside| ro . plus fuit quam resuscitare . sic mori certa enim salus| est non contaminare peccatis quanti . cupirent rebus| cum uita . tradetis talem tr
Abbreviated transcription (Latin):
Sciuitate tuscanella miles quidam bra¬
tum franciscum hospitio deuote collegerat cu¬
ius unicus filius et si iam annos ab lastationiˢ
transierat. adhuc tamen incunabił clauclꝰ
et toto corpore debilis decubabat. Hic brati ui¬
ri pedib humilit̾ se ꝓstrauit eumꝙ flebilit̾
ꝓ filii sui sanitate rogauit. Ses dei famulis
ad talia indignum se reputans. ne qͣnͣm pri¬
mitus ad quieuit donec ad ultimum uictus
instantia dep̾cantis ad or̃onem se contulit.
frõꝙ de inde signo crucis in nomine dñi pue¬
rum alleuauit. Puer autem cunctis uiden.¬
tib incontinenti surrȩxit: ⁊ sanus ꝑdomum
huc atq illuc ꝓut uoluit ambulauit.

Expanded text:
civitate Tuscanella miles quidam beacivitate Tuscanella miles quidam beatum Franciscum hospitio devote collegerat; cuius unicus filius etsi iam annos ablactationis transierat, adhuc tamen in cunabulis claudus et toto corpore debilis decubabat. Hic beati viri pedibus humiliter se prostravit, eumque flebiliter pro filii sui sanitate rogavit. Sed Dei famulus, ad talia indignum se reputans, nequaquam primitus acquievit, donec ad ultimum victus instantia deprecantis ad orationem se contulit, factoque deinde signo crucis, in nomine Domini puerum allevavit. Puer autem, cunctis videntibus, incontinenti surrexit, et sanus per domum huc atque illuc, prout voluit, ambulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
anctus uir dei franciscus es tp̃r quo
iuna uirtute ad penitentiam corda commouit
ꝙ et aliquotiens ad religionis habitum simłꝰ
tͥguita recepit. Canto namq desiderio turma¬
tim ppls confluebat ad ip̃m: ut si quis uł euis
uestimenta conting̾e posset. felicem se pre de¬
uotione ꝑmaxima reputaret Introeunte ip̃o
ciuitatem aliqͣm uelcastellum: pulsatis illum
campanis sollem pniter extepett̃: ⁊ tum ingẽ¬
ti gaudio aduentiu euis unanimiter appla¬
udantes: obuiam sͥ qͣndoꝙ cum ramis acłoꝵ:
ꝓcesserunt. Confundebat᷑ heretica prauitas.
fides extollebatur catholica: qͣm non solum hͥ
scõ uta magnificauit et uerbis: s et pluri¬
mis extulit miraculoꝵ ꝓdligiis. Nam et om¬
nem languorem diuini nominis inuocata
uirtute curauitz u̾bo magnifice demones effo¬
gauit nullaq oranti neressitatis seu ꝑiculi
difficultas obsistere potuit Cuius miracula ⁊
A ꝓlixiori tractatui reseruemus. pauca tamẽ
huic opuscilo breuiter in seremus: inmm

Expanded text:
anctus vir Dei Franciscus, eo tempore vina virtute ad poenitentiam corda commovit, quod et aliquoties ad religionis habitum simul triginta recepit. Tanto namque desiderio turmatim populus confluebat ad ipsum, ut si quis vel eius vestimenta contingere posset, felicem se prae devotione permaxima reputaret. Introeunte ipso civitatem aliquam vel castellum, pulsatis illum campanis solemniter exceperunt, et cum ingenti gaudio adventui eius unanimiter applaudentes, obviam sibi quandoque cum ramis arborum processerunt. Confundebatur haeretica pravitas, fides extollebatur catholica, quam non solum hic sanctus vita magnificavit et verbis, sed et plurimis extulit miraculorum prodigiis. Nam et omnem languorem, divini nominis invocata virtute curavit, verbo magnifice daemones effugavit, nullaque oranti necessitatis seu periculi difficultas obsistere potuit. Cuius miracula etsi prolixiori tractatui reservemus, pauca tamen huic opuscolo breviter inseremus. 47 In
Abbreviated transcription (Latin):
mere. Et q̃m ad unum pͥncipium om̃ia re¬
corquebat. ꝓpt̾ hoc omnia fratͥno nomi¬
ne nuncupabat: omnia ad unius condito¬
ris laudem continuus ip̃e in laudib inui
tabat. Ip̃e uero nomen dei nominans: totus
supͣ hominis intellectum afficiebat: totus in
iubilo: totusq alterius scl̃i uidebatur. Proꝑ¬
terea et tantam nomini saluatoris reueren¬
tiam exhibebat: quod ⁊ qualecumq scͥptum
inueniret in honeste locatum: reuerentetil¬
lud recolligens in loco reponebat honestoz ne

Expanded text:
mere.Et quoniam ad unum principium omnia remere.Et quoniam ad unum principium omnia retorquebat, propter hoc omnia fraterno nomine nuncupabat, omnia ad unius Conditoris laudem continuus ipse in laudibus tabat. Ipse vero, nomen Domini nominans, totus supra hominis intellectum afficiebatur, totus in iubilo, totusque alterius saeculi videbatur. Propterea et tantam nomini Salvatoris reverentiam exhibebat, quod et qualecumque scriptum inveniret inhoneste locatum, reverenter illud recolligens, in loco reponebat honesto, ne
Abbreviated transcription (Latin):
rans: gub̾nandos eidem uiro cõmisitz et ne
uł eos uenderet ullo temꝑe lederet ue distͥte¬
on solum aut̃ huiusmo ¶ precepit¬
di bestiis ⁊ digniorib creaturis. s et
aliis u̾ilib ⁊ minimis simili affectu compas¬
sionis adhesit. Nam qr de saluatore legitur
ego sum uermis et non homo: u̾miculos etiã
ne cont̾erentur multociens de uia legebatz
s i apib ne defic̾ent. forte unum uł mel in
hyeme ministrabat. Diligenter enĩ non tã
illaꝵ qͣm et aliaꝵ creaturaꝵ efficatiam at¬
tendebat ⁊ quicquid ammirationis. delecta¬
menti. seu cuiuscumq ualoris in unaqua
ꝙ ꝓpendere poterat: id totum in om̃ium fc̃õ¬
ris glam regerebat. Quid putas in sole. luna.
firmamentoq et stellis quid in elementis
et eoꝵ affectib siuie ornatib: quid inqͣm in
om̃b omnium creatoris potentiam. sap̃iam.
bonitatemq contemplans. uere cognitionis
dulcedinis hausit et gr̃e: Utiq quẽ piam
mortalium ñ arbitror hoc posse u̾bis expri¬

Expanded text:
rans, gubernandos eidem viro commisit, et ne vel eos venderet ullo tempore laederetve diston solum autem huiusmodi bestiis et dignioribus creaturis, sed et alus vilibus et minimis simili affectu compassionis adhaesit. Nam quia de Salvatore legitur: Ego sum vermis et non homo, vermiculos etiam, ne contererentur multoties de via legebat; sed et apibus, ne deficerent, forte vinum vel mel in hieme ministrabat. Diligenter enim, non tam illarum, quam et aliarum creaturarum efficaciam attendebat, et quidquid admirationis, delectamenti seu cuiuscumque valoris in unaquaque perpendere poterat, id totum in omnium Factoris gloriam regerebat. Quid putas, in sole, luna firmamentoque et stellis; quid in elementis et eorum effectibus sive ornatibus; quid, inquam, in omnibus omnium Creatoris potentiam, sapientiam bonitatemque contemplans, verae cognitionis, dulcedinis hausit et gratiae? Utique quempiam mortalium non arbitror hoc posse verbis expri
Abbreviated transcription (Latin):
luͥta languescere nature debita seruitia dis¬
soluebat: neꝙ pes instabilis membioꝵ struc¬
turam sustentabat. Adhuc insuꝑ tocius cor¬
poris fabricata massa torpebat que in festi¬
uitate beati hylarii intͣ basilicam posita. cũ
in genti fauore spectantib omnib ẽ eresta.¬
compleuit: Ad̃ tenuata genuum uestigia
mborauit linguam rigentem. flexibilitati
⁊ facilitati uocis aptauit. Ad usum lanificii
debiles qͣndam palmas armauit liniamẽ¬
ta uiscerum. gr̃a pii muneris animauit.
Aliqͣndo uetus infans in u̾ba ꝓrupit ut ꝙ
quesiuit. Cugo ut tales cibos ante omnia
posceret. quid aliud datur in telligi nisi quan¬
do sanata ẽ. tunc prius credidiss se nasci.

Expanded text:
luta languesceret natura, debita servitia disluta languesceret natura, debita servitia dissolvebat, neque pes instabilis membrorum structuram sustentabat: adhuc insuper totius corporis infabricata massa torpebat. Quae in festivitate B. Hilarii intra basilicam posita, cum ingenti favore spectantibus omnibcomplevit. Attenuata genuum vestigia roboravit, linguam rigentem flexibilitati et facilitati vocis aptavit, ad usum lanificii debiles quondam palmas armavit, lineamenta viscerum gratia pii muneris animavit. Aliquando vetus infans in verba prorupit; et quod quaesivit. Ergo ut tales cibos ante omnia posceret, quid aliud datur intelligi, nisi quando sanata est, tunc prius credidisse se nasci
Abbreviated transcription (Latin):
ad opus suum portaret die dñico. non
est meum nosse quo p̾uenta peccato. manus
salua fieri qͣm tocuis ꝓperaret. Quo illa fidẽs
nuncio: tamqͣm cum ip̃o sanitatis sue p̾uia¬
tore leta p̾currit. Et dum in basilica psallere¬
tur. similiten in absolutione die d̃nico quo
p̾cesserat pena. secuta sunt gaudia. Ecce con¬
suetudinem patroni singłaris amabilem:¬
qui ut inueniat ꝙ prestet. ⁊ causas exquirit.
O beatum hylarium omnium corde. ore uo.¬
ce cantandum: cuius tam larga benignitas
ẽ ut non solum se alicui ñ abscondat s ingerat.
eniamus ad illos uenerancdi fructus
intͣ funus extincti corporis. tantum suꝑstes
anina palpitabat. S in toto cadauere. lumi¬
na qͣi sola uigebantz ac uelut in se mem̃bra¬
mortua. uigilantes ocłi custodiebant. Non
lingua torpens intͣ palati cameram uolubi¬
lis excurrebat nec imo ducta de pectore uox
collata poterat u̾ba disponere. ñ manus so¬

Expanded text:
ad opus suum portaret die dominico, – non ad opus suum portaret die dominico, – non est meum nosse quo praeventa peccato, – manusalva fieri properaret. 25 Quo illa fidens nuntio tamquam cum ipso sanitatis suae praeviatore laeta percurrit. Et dum in basilica psalleretur, similiter in absolutione die dominico, quo praecesserat poena, secuta sunt gaudia. Ecce consuetudinem patroni singqui ut inveniat quod praestet, et causas exquirit. O beatum Hilarium omnium corde, ore, voce cantandum: cujus tam larga benignitas est, ut non solum se alicui non abscondat, sed ultro ingerat! Veniamus ad alios venerandi fructus intra funus extincti corporis tantum superstes anima palpitabat, et in toto cadavere lumina quasi sola vigebant, ac velut mortua in se membra vigilantes oculi custodiebant. Non lingua torpens intra palati cameram, volubilis excurrebat, nec imo ducta de pectore vox collata poterat verba disponere: non manus, cum so