comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid me cedis: uͥ ostendit illam ĩparationem
alrͥius maxilie: in corde faciendã. Quod eciam
apss paulus utiq nouerat. Nam et ip̃e cũ eẽt a¬
lapa ꝑcussus añ pontificem nõ au. ꝑcute alt̾am
maxilam. sed ꝑcuciet te dñs inquit paries de¬
aibate et tu sedes iudicare me ẜm legem. ei ꝗͣ
dotũ uideoꝵ iamtale fcm frusse. ut nomine
formsecus niteret: intͥnsecus aũ lutens concu¬
piscentiis sorderet. Quod tnͣsiturũ ẽẽ uldc̃a
dñi uidebat in spũ cum illud diceret. sed cñ
das. sed eciam quelib tormenta pro ueritate
pacienda. cum eoꝵ dilectione a quib illapa¬
teretur. Scͥptum est eciam. Ego autẽ dico uo
qũo accipiendũ ẽẽt quod dictum est. dico no¬
bis nõ uirare om̃io: ne.s. iurando ad facilli¬
ratẽ uirandi neniatur ex facilitate ad cõsue¬
tudinem. atꝙ ex ꝯsuetudine ĩ ꝑmiiũ decida¬
tur. et ĩo non muenitut uirasse insi seribens. u

Expanded text:
quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem alterius maxillae in corde faciendam. quod etiam apostolus Paulus utique nouerat; nam et ipse, cum esset alapa percussus, ante pontificem non ait: percute maxillam alteram, sed, percutiet te dominus, inquit, paries dealbate; et tu sedes iudicare me secundum legem, rdotium iudaeorum iam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet: quod transiturum esse uindicta domini uidebat in spiritu, cum illud diceret; sed tamen das, sed etiam quaelibet tormenta pro ueritate patienda cum eorum dilectione, a quibus illa pateretur. Scriptum est etiam: ego autem dico uobquomodo accipiendum esset quod dictum est: dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuenitur iurasse nisi scribens, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ianpotum apłs eciam filios habrahe quos u¬
iqr naturali ordine ꝓpagandi ppłi editos eõat
putasse facillime dicitur: ño .n. mõstra et ꝓ¬
ig̾ia nata sunt ut ad significationẽ ducant
nrabide qd̾ deus populo istł p̾strtit ad erudiẽ¬
os eos de ẜuitute qua megypto p̾mebantur.
henamꝙ undicte cum nutinere peccassent
sigura contigisse dicat. Que facta inueĩes
quib istam deroges et affirmare p̾sumas ad fi¬
gurã anquã nõ ẽẽ redigenda: Hiis gͦ excep¬
as ea q̃ in nouo testamento a sanstis fc̃a sunt
ualeant ad exemplar ĩ celligẽdaꝵ scͥpturarum
N i p̾ceptis digesta sumt: uelut cũ leginius in
tiuꝰ. accepistis aiapam: para alteram maxillai
Exemplum aũt pacĩe nullum qmͣ ip̃ius dñi po¬
tenciꝰ et exemllenciꝰ inuenimꝰ. et ip̃e cum aiapa
ꝓcussus eẽt. non ait. ecce aiteram maxillam: sed
atr. Si maie dixi exprobra de malo: si aũ male

Expanded text:
apostolus etiam filios Abrahae, quos uapostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse facillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant us populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta suntndatio est, ualeant ad exempla intellegendarum scripturarum, quae in praeceptis digesta sunt. Velut cum legimus in euangelio: accepisti alapam, para alteram maxillam. exemplum autem patientiae nullum quam ipsius domini potentius et excellentius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait: ecce altera maxilla, sed ait: si male dixi, exprobra de malo; si autem bene,
Abbreviated transcription (Latin):
son .n. iam de m̃dacio aritur utrũ ancui fatẽ¬
da sit inuiria. eciã nõ per m̃daciũ ut ilła abal¬
tero minũdiciã repellatur. Quod nullo mõ pud¬
uerim. qmͣquã ꝓponantur leiuissime murriene¬
luti est illa cĩ de uno modio amisso supra ꝯmemo¬
paciatur defendi ac muniri. Sed ut dixiauaqͥs
dum sit eciam si mneuitabił conditio ꝓponatiꝰ
aut hoc faciamꝰ aut stuprum paciamur. uelꝰ
execrabilem inquinat̾om eciã si mẽtiendo mꝰ
faciamus iniuriã. De qua re patebit aliquis ͦ¬
sid̾ationi locus si priꝰ duiias auctoritates aͥme
nuillum dant locum: frustra q̃ rimus quae¬
mꝰ. Tenendũ est .n. om̃i modo p̃ceptũ euis pass¬
fu̾imus equo animo seqñda. Si añ celapͥll
liquis exitus. non est intali causa recusandum
oatium. propterea diuine sc̾pture nõ solum
on ca dei conm̃etur: sed eciam uitam mores
otitestam̃ti. Quis .ii. aliquid ibi audeat affir.¬
pare nõ ꝑtinere ad figuratam p̃nũciationẽ.¬

Expanded text:
ritur, utrum alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemopatiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, aliandum sit, si etiam ineuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae  enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresque ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiatione
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃o dño ad regñdi annũciandũ uocatur.
It̃ quod scͥptum est. u̾bum custodiõs fuiꝰ a ꝑdici¬
one longe aberit excipiens añ excipit ill ud sͥ
filius. nisi u̾bum d̾i quod ẽ ueritas. ergo oxci¬
piens iu̾tatem filius longe aberit a ꝑditione:¬

Expanded text:
ab ipso domino ad regnum dei adnuntiandum uocatur. ab ipso domino ad regnum dei adnuntiandum uocatur. Item quod scriptum est: uerbum custodiens filius a perditione longe aberit; excipiens autem excipit illud sibi, filius, nisi uerbum dei, quod est ueritas. ergo excipiens ueritatem filius a perditione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est cordis inspector. Sed plane de ip̃o testi¬
monio nõ ab surde q̃ntur.apud ꝙ̾ quisq sit
quoscumq loquimur testes sumꝰ. sed apd̾ eos
quib expedit. et debetur per nos cognost̾e aut
credere uitatem. sicuti ẽ uidex. ne muldicando
errer. aut qui docetur doctrina religionis ne er¬
ret in fide. aut in ip̃a doctoris auctornate dubuis
fluctuer. Cumaũ ille te interrogat aut uult ex
re anquid nosse qui eam rem q̃ rit q̃ nõ ad eũ
ꝑtineat. aut qm ei nosse nõ expedit: nõ testẽ
s ꝑditorem requitit. Itaq si et mẽciaris a fło
fortasse testimonio auenꝰ eris. sed a m̃dacio ꝓ¬
fecto ñ eris. Saino gͥ eo qd̾ fłm testimonium
ueniri. ant si fłm testimoniũ est õe m̃daciũ:
uidendum est utrsi admictat ꝯpensationẽ
ut dicatur irtandi maioris pccĩ gra: sicut il¬
lud quod scͥptum est. honora prẽmet inrẽm
rapiente officio fortiore contẽpnitur. Uñ ultim̃
sepulture honorẽ prĩ ꝓhĩoerur exsoluere: qui

Expanded text:
n est cordis inspector. sed plane de ipso testimonio non absurde quaeritur apud quem quisque sit uoscumque loquimur, testes sumus, sed apud eos, quibus expedit et debetur per nos cognoscere aut credere ueritatem: sicuti est iudex, ne in iudicando erret; aut qui docetur doctrina religionis, ne erret in fide aut in ipsa doctoris auctoritate dubius fluctuet. cum autem ille te interrogat aut uult ex te aliquid nosse, qui eam rem quaerit, quae non ad eum pertineat, aut quam ei nosse non expedit, non testem, sed proditorem requirit. itaque si ei mentiaris, a falso fortasse testimonio alienus eris, sed a mendacio profecto non eris. Saluo igitur eo, quod falsum iri. aut si falsum testimonium est omne mendacium, uidendum est, utrum admittat conpensationem, ut dicatur uitandi maioris peccati gratia. sicut illud, quod scriptum est: honora patrem et matrem, rapiente officio potiore contemnitur: unde ultimum sepulturae honorem patri prohibetur exsoluere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mi. ẜmsuperiorẽ disputationẽ. Nam ueritatẽ
quitur ĩ corde. qui odit menciendi necessitatẽ.
sn penam huiꝰ nite mortał intelligit. Alius di¬
n Om̃s quid̾ ꝑdet deus qui loquũtur m̃daci¬
uo nulli ꝑcatur. id est si pc̃ca sua qiaisq confiteri
etrectans defendat ea pocnis et uolit ag̾e pm̃am
eatur. Odisti om̃s qui oꝑantur iniquitatẽ.
no non ꝑdes. si penttendo in confessione nen¬
tatem loquant᷑ ut faciendo istamuematẽ ueni¬

Expanded text:
m superiorem disputationem; nam ueritatem loquitur in corde, qui odit mentiendi necessitatem, quam poenam huius uitae mortalis intellegit. alius dicit: omnes quidem perdet deus, qui loquuntur mendaciquo nulli parcatur; id est, si peccata sua quisque confiteri detrectans defendat ea potius et nolit agere paenieatur: odisti omnes, qui operantur iniquitatem — sed non perdes, si paenitendo in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo istam ueritatem ueni
Abbreviated transcription (Latin):
sed eciã ractrus taiẽ urilt credi: qd̾ est utiq or
cordis decraħe. qd̾ dicto obscurũ et occultum
d̾o ẽẽ nõ posse. Nam quod alio loco scͥptũ em
nolli nelle m̃tiri om̃e m̃datiũ: nõ ad hoc ui¬
li uaiere ut millo m̃dacio quisq m̃ciatit
Itaq cam aninds dixerit ex isto scͥpture cefte¬

Expanded text:
us talem uult credi — quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum et occultum deo esse non posse. Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto scripturae testi
Abbreviated transcription (Latin):
gies om̃e m̃dacium. Qnͣto ergo fornꝰ quanto
excellẽcius dices: nec prodam nec menciar. fecit
hoc ep̃s quondam tagasensis ecc̃e firmus nomi¬
ne: firior uoluntate. Nam cum ab ed q̃ reretur
honio iussu ĩꝑatoris per apparitores ab couissos ẽꝑ
ad se confugientẽ diligentia qnͣta poterat occł¬
taban respondit q̃ rentib. nec m̃titi se posse. nͨ
hominem prodere. passusq tam multa torm̃e¬
ta corporis. ñdum .n. erant ĩꝑatores xp̃ian. per¬
mansit in sña. Deiñ ad ĩꝑatorẽ dustus usca

Expanded text:
gies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto gies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus us
Abbreviated transcription (Latin):
nõ conditor. An iõ nõ erit fłm cestimoniũ qd̾
ꝓ inocente mẽtiris: qr uec ille unidex s exe¬
critor int̾rogati Quid si ip̃e conditor legis int̾¬
roget. aut quilib uidex iniqꝰ ad supplitiũ que¬
rens ĩ nocentẽ: quid facies : falsus cestis an ꝓdi¬
tor eris An ilo erit ꝑditor qui iusto iudicilatẽ¬
tem homicidã ultro detulerit: et ille uõ erit qui
iuidici iniusto ubilateat innocens ꝙ̃ querit occi¬
dere. int̾roganti indicauerit: eum qui se fidei eiꝰ
cõmiserat: an int̾ crimen falsi testimonii et ꝓdi¬
tionis dubiꝰ intenꝰ q remanebis ¶n tatendo ł
ꝓfitendo ce nõ ẽẽ dictur᷑. cercus utr̃t uitabis:
Cur gͦ nõ facias et prius qũã adiudicẽ uenias.
ut caueas eciã m̃daciũ: Eunato .n. m̃dacio om̃e
testimoniũ fłm effugies. siue om̃e m̃dacium
sit faisum testimoniũ. suie nõ om̃e. Euitato
añ faiso testimonio qd̾ tr ẽẽ intelligisꝰ ño effu¬

Expanded text:
non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effu
Abbreviated transcription (Latin):
lateatꝰ ergo mentiti ad ciũqm᷑ tegendũ pccm̃ mra¬
lum ẽ. mentiri autẽ ad regendũ pccõrem uõ est
malum: Ita cane ait quispiam: Non .n. tunc
pecrat quisqũa cum enitat suppliciũ. s cũ fac̃
auquid dignũ supplicio. ꝑtinet aũ ad discipli¬
loco ubi se ille occultet int̾rogens. dicturus
es: an non ibi est ubi eum scis ẽẽ: an ñõ nont
uidi quod nosti et indisti: Dicturꝰ gͦ es faisimi
testimoniũ: et occisurus aĩam tuam ne occi¬
datur homitida: An usq ad conspectũ indi¬
cis mentius. iudici aũ c̾irenti. an uerũ dices
ne sis faistis testis: Ip̃e gͥ hominẽ ꝑdicione
occisurus es : ꝑditorem quippe ditu̾na scͥptura
derestatur au forte ꝓditor nõ est qui iudici mn¬
qm ultro ad exitum defret: Quid si oc iusto at¬
q inuocente uͥ lateat sciens a iudice in t̾roge¬
ris qui tñ ad mortem a maiore potestate nusꝰ
est rapi: ut ille qui int̾rogat executor sit legis

Expanded text:
lateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est, mentiri autem ad tegendum peccatorem non est malum? ita sane, ait quispiam; non enim tunc peccat quisquam, cum euitat supplicium, sed cum facit aliquid dignum supplicio. pertinet autem ad discipliloco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici in quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis
Abbreviated transcription (Latin):
uenimur et faisi testes d̾i. si testimoniũ diximꝰ
cauir. Ita .ii. ostendit fłm restimoniũ ẽẽ mẽda¬
aulꝰ etiã si in cuiꝰ qmͣ faua laude dicatur an forte
tũe dicit fłm testimontum qui mentitur. cũ au
do: Si .n. m̃daciũ quod ad u̾sus uitã cuiꝰ qm tẽpo¬
mlem dicitur detestabile est. qnͣtomagis qd̾ adu̾¬
sus uitam et̾uã sicuti est om̃e mẽdaciũ si ĩ doctri¬
ua religionis fiat: et ĩo fłm testimoniũ uocat
apłs. si quis de xp̃o eccam quod ad eiꝰ laudẽ inde¬
tar ꝑtinere menciatur. Si aũ mendaciũ sit qd̃
neq cunis qmͣ pc̃cm aut ꝯfingat. aut tegat. nec
a uidice q̃ ratur et nulli obsit et prosit auemi. nͨ
fłmtestimoniũ ẽe. nec rep̃hñsibile mẽdaciũ
Quid ergosi ad xp̃ianum homicida confugiat
nio uideat. quo confugit et de hac re int̾roget᷑
ab eo quiad suppliciũ cĩrit hominẽ m̃ciend̾ ẽ.¬
slue no de peco quis int̾rogatur s de I oco nbi

Expanded text:
inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus citauit. ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum autmodo? si enim mendacium, quod aduersus uitam cuiusquam temporalem dicitur, detestabile est, quanto magis quod aduersus uitam aeternam! sicuti est omne mendacium, si in doctrina religionis fiat. et ideo falsum testimonium uocat apostolus, si quis de Christo, etiam quod ad eius laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis i
Abbreviated transcription (Latin):
prcm̃ menciendo texisses. Non .n. quisqmͣ pec¬
cet abscondendo rem suã: qmͣ timet amittere.
Sedsi ppea ñ peccamꝰ metuendo qi nullũ põt
tegentes. et nulli obsumꝰ et aucui ꝓsumꝰ: quid
agimus de ip̃o pecõ m̃dacii: u .i. põnum est ne
furtum feceris: ibi poĩtum est ne fłm testimo¬
mñ dixeris. Cũ gͦ singula ꝓhibeantut: cur fai¬
sum testimoniũ tũc est culpabile si furtũ uel
catiper se ipñ fiat. ñ est culpabile cum ipsimi
fuitum pet se culpabile sit et cet̾a pcc̃a. An
occultare pccm̃ mẽciendo nõ licet: facere licet. Oꝑ
a absurd̃ est. quid dicemus: An fłm testimoniũ
ñ est. nͥ cũ quisq ita m̃titur. ut aut cͥmen cõfigat
⁊ aliqu̾e: aut alicuiꝰ cramẽ occultet: aut quoquo
mõ qu̾eqũa ĩ iudicio p̾mar : uidettir .n. testis i¬
indici uecessariꝰ ad cause cognitionẽ. S si hac¬
cenus testem scͥptira uoĩaret: ñ diceret apłs. ĩ

Expanded text:
peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam pecpeccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
danti. si de ĩnumens milib fritm̃toꝵ ami
unũ modum. qͥ tũ modus possit ad necessant
uictũ ꝑdesse furanti: conseqũs erit ut es fio¬
tum sie rep̃hñsione fieri possit. et fłmcell
Anuero si alius furatꝰ eẽc illũ modũ et tu m¬
deres: int̾rogarꝰq eẽs: mentireris honestoꝰ
panpere: et si id ꝑ tua pauꝑtate facias ciap¬
bert quasi ampitis auũ qũa te diugeul
ess. Utrũq ergo turpe ate uitand̾ õ S fortas¬
oet deptionem addendã quis puret ut sintdͥ
sonesta m̃datia q nõ solum uulli obsient s
s ño mullis ꝓsimt. exceptis hũs quib crimi¬
di tcisstantur et defenduntiur: ut ĩo sit ulld̾
st ẜe m̃idaciũ. ꝙ cñtus uulli obsio et prosit
amperi: furtum tũ occultat. Si aũ ita nulli
obees et ꝓdeẽt aucur ut eciã nullũ pc̃cm occul¬
dues atͦ defenderet turpe ũõ eẽt: uelut si quis¬
i prodet̃s cui opiis erat illud occultum. et nlłm

Expanded text:
danti, si de innumeris milibus frumentorum amittat danti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum tean uero, si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quisei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum
Abbreviated transcription (Latin):
runt ueritatem ut fallacia lerẽtur: istis quiase
mialunt placere ꝙͣ nerũ dicere. Istis guib qñ
ulla dubitationo dãpnatis sequitur gemism̃¬
dacii tanqua gradatim ad meliora surgẽtib ꝙ
beniuolis et bonis ilgo tribui solet: tũ ille
qui mẽtitur nõ solumalteri ñ obest. sedeciuã
prodest ancui. ⁊ b isto genere est tota contenti¬
o utrũ ne sͥ obsit qui sic ꝓdest alteri ut facat
contra ueritatẽ: aut si ueritas illa sola dit̾e¬
da est q̃ ipãs in entes intimo atq ĩ ꝯmutali¬
li limie illustrat facte certe contra nerĩ nĩ
contranerũ tñ facit qui dicit anquid ita et̾
ulł ñ ita. quod ei nec mens nec sensus nec opii¬
acio sua fide uere mĩciatur. Utr̃ gͦ nõ sͥ obsi
qui hoc mõ alreri ꝓdest an illa cõpẽsione nõ
obsit sibi qua ꝓdestalteri: magna cĩo ẽ. Sima
ꝙ nulli obẽ. Sed ea cõnexa sũt. et istis cõcis¬
sis nccͣio trahmitur q̃ multum contur bans

Expanded text:
runt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se runt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod contra uerum tamen facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. quod nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahuntur quae multum conturbant.
Abbreviated transcription (Latin):
qui amat m̃tiri. atq ħitat ĩ aĩo ĩ dilectione m̃¬
ciondi. Iuxta ponendi et quide m̃datio uolũt
placere homĩb nõ ut alicui faciant mimais
ab illo genere ĩ quo m̃daces posumꝰ horoub¬
runt quod illos m̃tiri delectat gaudente. ai
iueniunt uera: q̃ grata sint audientib. ne¬
ri eligunt pociꝰ qm tacere. Difficile est tñ m
sed plerumq ueris faisa contexunt ubi suaui¬
tas cos deserit. H aũ duo gña m̃dacioꝵ ñ oosi
credentib. qr incħ̾ de doctrina religionis ue¬
uratis q fanuntur. aut de ullo ꝯmodo us u¬
tilitate sua. Sufficit eis ur uidicent fien po¬
tuisse. quod dicitur. et fidem hẽant hoĩ qu̾e ñs
debent temere existimare m̃ cientẽ. Qiid eñ
obest si credo prem̃. aut anumancinꝰ uit bomi
fuisse: eciã si nõ fuit: aut usq ad ꝑsas miliĩdo
ꝑuenisse eciam si a roma nũquã recessit: hõt
aũ m̃cientib uaide obsuit. illis quid̾ qr sic detꝰ¬

Expanded text:
ero amat mentiri atque habitat animo in delectatione meero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam is. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen,sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic dese
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ msi uera credantur toueri certa ũ possunt.
licet gͥ uł dissertori atq disputatori atq p̾di¬
catori rerũ et̾naꝵ. uł narratori aut ꝓ mĩcia¬
tori rer̃ tp̃auũ ad edificand ã religionẽ act
pietatẽ ꝑtinẽtiũ. occultare ĩ tp̃e quicquid
occultandũ uidetur: mñtiri añ nũqu̾a lieet gͦ
nec occultare m̃ciendo. Hoc pͥmit᷑ et fluisłe
constituto. decet̾is mñdaciis secuniꝰ q̃ ritur. Sedꝯ
seqñt̾ eciã uidendũ est remonenda ẽẽ eciã om̃ia
m̃dacia q̃ anquẽ ledunt inuste. qr nulli est in¬
uiria uelleuiter inferenda: ut ab alio grauior
repellatur.nec illa st ad mittẽda m̃dacia q̃ cpͣnis
ñ obslnt alteri nilli tñ ꝓsiuit. et obsunt eis ipis
qui gratis m̃ituntur. Ipĩ .n. ꝓprie m̃daces dicẽ¬
di sunt. Int̾est .n. int̾ mẽcientem atq m̃dacem
Nam m̃ciens eciã qͥ m̃titur inuitus. mendax uͦ¬

Expanded text:
quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus et firmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax u
Abbreviated transcription (Latin):
nec innocens inunus uirgis cedendꝰ ẽ nec auꝰ
occidatur. Plane si uelint fiant: qr nec ledũ¬
tur cũ ita uolunt. s ntrũ eciã uolentis fama
faiso scupri crimine ledenda sit ut ab alt̾ins
corpore stuprũ au̾tatur. magna q̃o est. eo nesci¬
o utrũ facile reꝑitur quõ iustum sit uolẽtis
famã falso stupri crimine maculari: ꝙͣ ip̃o
tur ei qui thurificare y doł qmͣ muliebria ꝑꝑe¬
ti malum. ut si ulud uellec entrare famã ep̃i¬
ĩ aliqͦ mẽdacio molarer: insanissimꝰ eẽt a fa¬
cerer. Plus eciam dico qr in samis õet si auene
libidinis euitande causa ne id ĩ eo fieret qd̃
uulla sua libidine pareretur. xpi euuͣ geliũ
falis xͥ landib ĩ fairaret. mag̃ euitãs alienã
cortuptionẽ ĩ corpore suo: qm ĩ doctrina scĩfi
nis enũciantur cum illa docetur et discitur
ducatur. fracta .n. uł louiter demota auc̃to¬
ritate ueriratis om̃ia dubia remanebunt:

Expanded text:
nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo iustum sit uolentis famam falso stuptur ei qui thurificare idolis, quam muliebria perpeti maluit, ut si illud vellet evitare, famam Chrii aliquo mendacio uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla sua libidine pateretur, Christi euangelium falsis Christi laudibus infalsaret, magis euitans alienam corruptionem in nis enuntiantur, cum illa docetur et discitur,ducatur. fracta enim uel leuiter diminuta auctoritate ueritatis omnia dubia remanebunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quicquid fcm̃ fiu̾̃t ut illa ĩmundicia deuiter᷑.
nõ est pocm̃: qñ quid̾ sunt quedã m̃dacia q̃ gra¬
uius sit admittere cͦx illã pati. Nam sialiquĩ
ad stuprũ q̃ratur qͥ possit occultan m̃dacio: qͥs
audes dicere nec tunc ẽe menciendũ: Aut si
tau mendacio possit latere quod alt̾uis famã
ledat eus ĩ mũdicia falso crimine ad quam
paciendã ille q̃ ritur tanqu̾a si dicatur q̃ rẽti
nominato an quo casto uiro atq ab hiꝰ flagi¬
tiis aueno: uade ad illũ. et ip̃e tibi curabiẽ.¬
qd̃ libentius utaris. nouit .n. dñs cales et dili¬
git. atq ita iste ab eo qũe q̃ rebat posset au̾ti:
nescio utrũ alt̾uis fama m̃dacio uiolanda sit:
ne alt̾iuis corpus alieua libidine uoletut et õĩo
nuĩqũa pro auo m̃ciendũ est: eo m̃dacio qd̾ aite¬
rũ ledat et si leuius leditur cꝙ ule. insi ita mẽ¬
tireris led̾etur: qr nec paruis auenis ĩ uito qmͣ¬
nis uaientiori auferendꝰ ẽ ut alatur inf̾iior

Expanded text:
quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia deuitetur, non est peccatum, quandoquidem sunt quaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam illam pati. nam si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere nec tunc esse mentiendum? at si tali mendacio possit latere, quod alterius famam laedat eius inmunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi quo libentius utaris, nouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur infirmior,
Abbreviated transcription (Latin):
gue parcite qm̃ responsũ obscurũ in uacuũ
no ibit. Oc aũ qd̃ mñtitur occidit aĩam. uider᷑
gͦhiis minari qui obscurũ putant et secret̃
eẽ quod corde agirant atq uerant. Tam uero
clarum ostendere uoluit hoc ẽẽ aurib d̾i: ut
eciã tumultũ eum appellau̾it. Manifeste eti¬
am in euͦ inuenimꝰ os cordis ur inio loco et cor¬
poris et cordis os dñs cõmemorasse inueniauir
Ubi ai. adhuc et uos sine intellectuestis: ñ
intenigitis qr oñs quod mos intrat in uenirs̃¬

Expanded text:
guae parcite: quoniam responsum obscurum in vacuum non ibit. Os autem quod mentitur, occidit animam . Videtur ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse quod corde agitant atque versant. Tam vero clarum ostendere voluit hoc esse auribus Dei, ut etiam tumultum eum appellaverit. 32. Manifeste etiam in Evangelio invenimus os cordis; ut uno loco et corporis et cordis os Dominus commemorasse inveniatur, ubi ait: Adhuc et vos sine intellectu estis? Non inte
Abbreviated transcription (Latin):
q nõ coiquinatur cͦum edit aliquisd ĩ
corde exeunt. Nam et futurum cũ posst ot
pe ntifiat in silentio corporalis uocis at or
ꝑpetrari: dem̃tissimũ est sic intenige. ur c
putemꝰ quẽtiũa pecõ furti contaminan. con
id fatetur aut indicat: cũ añt id tacite core¬
tioꝰ incomquinant arbitrari. Qt uero siadoste¬
quo ore dixent. Os ant qͥ nod m̃titur otudre an¬
mani: ira qneri potest de quo m̃dacio. Uilet

Expanded text:
 non coinquinatur, cum edit aliquid inmue ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat, cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. at uero si ad os corquo ore dixerit: os autem, quod mentitur, occidit animam, ita quaeri potest, de q
Abbreviated transcription (Latin):
Mouetur .n. cerra suspicione. Si aũ pͥmo fatearis
te scire ubi sit. s ñõ dicere: põt fortasse ab illo loco ĩ¬
quisitor an̾ti. et tͥ iam incubere. ut uͥ ẽ a teꝑdat᷑.
pro qua fide ates humanitate quicquid fortiter
tuleris nõ solum inculpabiles eciã laudabile in¬
dicatur exceptis dimitaxat hiis q̃ si passus fu̾it
homo nõ fortiter sed ĩpudice turpiter patitur. ħ
est .n. ultimũ mẽdaciũ de quo diuigetꝰi tractatũ
ẽ¶Iam pͥmũ ẽ ad eutandũ capitale mẽdacium
b penituis euitatis atq reiectis. Sequiam or
genus quod et nulli obest ed ꝓdest aucui. uelio sia
piam pecumami aucuins miuste collendam ue
ubi sit nescire se ñiciatur quocũq int̾rogantes
ptimũ quod et nulli ob est et ꝓdest alicu uelis¬

Expanded text:
monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium nibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens, ubi sit, nescire se mentiatur quocumque interrogante. septimum, quod et nulli obest et prodest alicui
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis utrum illo loco sit᷑ an nõ sit. Ubi si eũ esse
scimus cacẽdo eum ꝓdimꝰ. uł eciã dicendo nequa¬
qmͣ uos ẽẽ dicturos utr̃ ibi sit anũõ sit. Ex hoc .n.
colligit ille qui querit ibicumẽe: nͥ si nõ eẽt: i¬
cħ̾ alud ab eo qui mentiri uollet nec hominẽ pd̾e¬
nisi enin nõ ibi esse ꝓd̾etur respond̾etur. ita peri
nrãm uel taciturntatẽ uł calia uerba homo ꝓ¬
ditur ut intret qui querit si potenatẽ ht̃ et ĩueĩ¬
at eum: qui tñ ab eiꝰ iuentione m̃dacio ur̃o pꝰ¬
sit au̾ti. Qua pp̃ si nescis uͥ sic ͥ nilla ẽ causa oceł¬
tande ueritatis: sed te nescire fatendũ est. Si aũt
scis uͥ sin suic ibi sit uͥ qͥnitur. siue alibi: ñ ẽ dicen¬
dum cũ q̃ situm fu̾it utrũ ibi sit au non sit. nło di¬
co ꝙ q̃rĩ. s dicendũ. scio ubi sed nuĩqmͣ m̃ostrabo
fatearis: talc est ac siemndẽ locũ digno ostendas.

Expanded text:
a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse scimus, tacendo eum prodimus uel etiam dicendo nequaquam nos esse dicturos, utrum ibi sit, an non sit; ex hoc enim colligit ille, qui quaerit, ibi eum esse; ubi si non esset, nihil aliud ab eo, qui mentiri nisi eum non ibi esse responderetur. Ita per nostram vel taciturnitatem vel talia verba homo proditur, ut intret qui quaerit, si potestatem habet, et inveniat eum: qui tamen ab ejus inventione mendacio nostro posset auerti. quapropter si nescis ubi sit, nulla est causa occultandae ueritatis, sed te nescire fatendum est. si autem scis ubi sit, siue ibi sit, ubi quaeritur, siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non dico quod quaeris. sed dicendum: scio, ubi sit, sed numquam monstrabo. fatearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas;
Abbreviated transcription (Latin):
stultum est uoluntaria frustra sustinere tor¬
m̃ta et fortassis utilem salutẽ ac uitã in cassũ
seuuentib ꝓic̾e̾. Aquo quero cur timeat quod
scͥptum ẽ. Fł̾m testimoniũ ñ dices. et nõ time¬
at qd̃ d̾o dictumest. perdes om̃s qui locũtur
m̃daciũ. Non inquit scͥpttum ẽ om̃e mẽda¬
cium: sed ita intelligo ac sit scͥptum. perdes
om̃s qui loquũtur fłm testimoniũ. Sed ibi
poĩtum est inquit uͥ cet̾a q̃ om̃imodo mala
sunt. Stũ et illud ñ ibi est. ñ occides: Quod si
om̃imodo malum est: qũo ab hoc crinine ex¬
cusabuntur iusti. qui post legem datam mł¬
tos ocaiderunt Sed responderur ꝙ ñ ip̃e occi¬
dat: qui iusti aucuiꝰ p̾ cepti minister ẽ. Eoꝵ gͦ
timorem sic accipio ut tñ illum laudabilem
uirum qui nec mentiri uoluit nec perde hoĩem
et melius arbiter intellexisse qd̃ scͥptũ ẽ. et ĩ¬
tellectum fortit̾ ĩplenisse. Sed uenitur aliqñ
est. ut inueniri facile nisi ꝑditus uequeat. sed qͣ

Expanded text:
catum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus projicere. A quo quaero cur timeat quod scriptum est, Falsum testimonium non dices ; et non timeat quod Deo dictum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ? Non, inquit scriptum est, Omne mendacium: sed ita intelligo, ac si sit scriptum, Perdes omne falsum testimonium. sed ibi positum est, inquit, ubi cetera quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: non occides? quod si omni modo malum est, quomodo ab hoc crimine excusabuntur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timorem sic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexisse, quod scriptum est, et intellectum fortiter impleuisse. Sed uenitur aliquanest, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poriui᷑ meo malefacto ĩpedire nõ debui.
on ergo peccantẽ approbat qui pro Lalio ñ p̾cat
neutrũ placer ei qui utrumq nollet admit
sed ilud qd̾ ad se ꝑtinet eciã potestate nõ pene¬
at quod autẽ ad alter̃ sola uoluitate condẽ¬
nat. et iõ ꝓponẽtib illam conditionẽ acq dirẽ¬
b si nõ thurificau̾is hoc pacieris. si respondiss
go nentrum diligo utrũq detestor. ad nicħ ho
uob̾ consensio: nulla approbatione teneretur
cũq ab eis passus eẽt illis deputaretur. iniuri¬
o: Si queris quod debiu̾t: neutrũ debuit. Si .n.
ixero alquid hoꝵ debuisse: anquid hoꝵ appro¬
abo cũ imꝑbem utrumq. S si q̃ritur quid
oꝵ potuit debnit euitare. qui utrũq nõ po¬
uit s alter̃ potuit. respondebo suũ pccm̃ pociꝰ¬

Expanded text:
non potui, meo malefacto inpedire non debui. non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil hous consensio, nulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur iniurire? si quaeris, quid debuerit, neutrum debuit. si enim dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum poti
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid alii pp̃ea fecissentr qr ip̃e nõ facat
Quid .ii. tales ꝑ secittores dñt: nisi fac mals̾
ne nos faciamus. Qui sic iure nobis fatiei¬
tib non fecissent. nec sic eis nr̃õ scelere suftaꝰ¬
gari deberemꝰ. Nunc uero qũ ĩa faciua aͥ
ista nõ dñt: cur nob̾ cum pocus ꝙħ soltre
quis nid approbamꝰ aid̾ faciua semper op¬
ar et qfitum in nob̾ est ꝓhibentes ne faci
faftumc ip̃oꝵ nõ solum nõ ꝯmittentes
uis sed ecam qntta p̃ sumus detestationedã¬
antes. Qũo inquis ñ cũ eis facit qũ illi hoc
catrin. si ip̃c ulud faceret: Hoc m̃o frangi
ianuã cum effractorib. qr si nõ oam claudẽ
aninon frangerent. Et ocaidimsꝰ homines
aritidium se factutũ cũ eofacimꝰ. a cum
bssum᷑. Totid̾ u̾b̾ .n. dici potest. fecisti cum eo:
hocie uon fecisser: si tu illud fecisses. Ergo
am aũ alienũ quod ineo p̾cepto extingue

Expanded text:
quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quid enim tales persecutores dne nos faciamus? Qui si vere, nobis facientibus, non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. Nunc vero quando jam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius, quam soli quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non frangerent, et occidimus homines parricidium se facturum, nos cum eo facimus. si, cumpossumus. totidem uerbis enim dici potest: fecisti cum eo, quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego urum autem alienum, quod meo praecepto extinguere
Abbreviated transcription (Latin):
hñda est: homicide sunt eciam qui occidimali¬
runt. quã fłm testimoniũ dicere: et quod et
homicidium grauiꝰ in se ip̃os. Cur .ii. hoc pas
ñ dicatur quod ip̃i se occid̾uit: qr hoc elegeni
in se fieri. ne facerent quod cogebantur: sua
si grauius putatur aliũ occidere qu̾ã scips̃
quid si hec conditio mariyri ꝓponeretur. ut
nollet de xpo falsum testimoniũ dicere atqi
molare demonib atq oculos ip̃ius alius non
quilib homo sed pr eius occideretur. ropat
eciã filiũ ne id perseuerancia sua fi̾ ꝑmitte
Nonne manifestũ est illo ĩ testimonii fidels¬
siiui siña ꝑmanente: solos homicidas futuros
fuisse qui prem̃ euis occid̾int. nõ illũ eciã po¬
cidam: Sicut ergo huiꝰ tanti sceleris ꝑticersts
ñ eẽt cũ legisset prem̃ suũ pociꝰ ab aliis mtͥts
eciam sacrilegum cuiꝰ anima raperetur abs
nas. quã fidem suam falso testimonio uiꝰ¬
rete sic talis ille consensus non faciret el

Expanded text:
habenda est, homicidae sunt etiam, qui occidi maluhabenda est, homicidae sunt etiam, qui occidi maluerunt quam falsum testimonium dicere, et quod est homicidium grauius, in se ipsos. cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint, quia hoc elegerunt in se fieri, ne facersi gravius putatur alium occidere quam se ipsum, quid si haec conditio martyri proponeretur, ut si nollet de Christo falsum testimonium dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater eius occideretur, rogans etiam filium, ne id perseuerantia sua fieri permitteret, nonne manifestum est illo in testimonii fidelissimi sententia permanente solos homicidas futuros fuisse. qui patrem eius occiderent, non illum etiam parricidam? sicut ergo huius tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cuius anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio uiolare: sic talis ille consensus non eum
Abbreviated transcription (Latin):
y doncuni. int̾cludit aditũ ueritati. uolens
.n. cũ m̃titur ẽẽ aptus: fit cm nerum dicit ĩ¬
c̾tus. Qmobrem nõ est credendũ bons: aut
credendũ est eis quos credimꝰ debere alqñt
istiti. aut nõ est credñdũ bonos aliqũ m̃titi
endi qui dñt nullum ẽe tam maiũ ecm quaos
ĩ peioris denuratione faciendũ sit: ꝑrnten¬
ad facta hom̃i nõ solum quicquid facuma
quicquid eciã cum consensione pacumi
nisi faceres minabatur. recte iidentur q̃ree
cur nonetiam mentiretur ut tantam illamcoe¬
pitudinẽ deuitaret. Ipãm .ii. consentionc̃ s̃i
stuprum pati mallet quã churificare y dolisi
passioñe dñt ẽe sed factum: quod ne facerie
tionẽ. an utrũ consentio sit. cum dicit. epes
hoc pati pocius qu̾a illud facere. et utrũ retei¬
le fecerit thurificare qũã stuprũ pati: et imiꝰ
menc̾iendũ eẽt pocius si ea conditio daretm
quam thurificandũ. S si tał consensio ꝑ fõ

Expanded text:
idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quamobrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum bonos aliquando mentaudiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatiad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet quam turificare idolis, non passionem dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, tionem; aut utrum adprobatio sit, cum dicitur: expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit turificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea condicio daretur, quam turificandum. sed si talis consensio pro facto
Abbreviated transcription (Latin):
tum intelligendis reb constãt uec ad ea que
intelligenda sunt perueniri pꝰsit nisl prius
credenda credantur. quõ credendum est ei qͥ
putat aliqũ ẽẽ menciendũ ne forte et tunc i¬
m̃ciatur cũ p̃cipit ut credamꝰ : Unde .n. scm pͥ
putat officiosi m̾dacii. estimans faisa natraci¬
one hominẽ territum posse a ubidine cohib̾i
atq hos modo eciã ad spiritalia se consulerem̃¬
ciendo arbitretur: Quo gñe amisso atq ap¬
probato omis omĩo fidei disciplina sb̾u̾itur.i
Qua sb̾u̾sa nec ad intelligentiam ꝑuenitur. cͥ
capiende ista ꝑuulos mitrit: atq ita om̃is doct᷑¬
na uentatis aufertur. cedens licenciosissime i
faisitati. s m̃dacio uelut officioso aliunde pẽ¬
netrandi aperitur locus. aut .ii. tp̃alia ꝯmoda
uł ꝓpria uelauena ueritati p̃ponit quicũq mẽ¬
tinir. quo quid ficri põt peru̾sius. aut cũ i̾¬
tati adipiscende opitulante m̾dacio mlt fac̾e

Expanded text:
tim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae tim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ appetat animꝰ. Ita quippe erit int̾ior et ca¬
hospites suscipete mereret᷑ stuprandas filias
sodomitis obtulit ut feĩaꝵ pocuis ab eis corꝑa
ꝙͣ uluoꝵ corrũꝑentur: qnͣto diligentiꝰ atq cõ¬
stantius aninicastitas ĩ ueritate ẜuanda ẽ. cũ
uerius ip̃e corꝑori suo: quã corpꝰ intile femmeo
corꝑi p̃f̾atur. Quod si quisꝙͣ putat iõ cuiqͣm
pro auo ẽẽ menciendũ ut interim uiuatur. ã
in hiis reb quas multum diligit non offẽda¬
tur quo possit ad et̾nam ueritatẽ ꝑuenire dis¬
cendo: non intelligit primo nullum ẽẽ flagi¬
tium ꝙꝑ ñ ead̾ ꝯ ditione suscipere cogatur. si¬
cut iam suꝑiꝰ demonstratũ est: deinde ip̃ius
doctrine auctoritatem int̾cipi et penitus inte¬
rire. si eis quos ad illam ꝑducere conamurm̃¬
dacio nr̃o ꝑsuademus aliqñ ẽẽ meciendum.
Cum .n. doctna salutaus ꝑtim credendis par¬

Expanded text:
ipsum adpetat animus. ita quippe erit integrior et caipsum adpetat animus. ita quippe erit integrior et cahospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, par