comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e t̃ rȩparusq ad diuideni crculum m̃suratendat᷑: integra circuli ꝑ quẽsol
urrit diam&ros inuepitt : Duplicatis igit᷑ illis quad ragiesoccies cenenis
nilib erit integra diam aeios celestis cirtuli nonugies sexiescentenis mnilib stidioꝵ
tinuenta dia maros sa qlen m̃ surã nob ipsius quoq ã bit ꝓdit Nancepĩ
ũ dictũ .ẽ &ita inuenies totius arculi ꝑqua solcurrit ambitũ stadiorũ habere
retenties cente namilia & in suꝑcentũ septuagintamilia His distis quibus
potuit curculipquẽ solmeat dephendimagnitudo: itapipsũ drcũs tm¬
ñ sura solis inuenta ẽ in huc modum ꝓcedente in quisitioni s ingenio: Ae qu

Expanded text:
e terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim um est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper centum septuaginta milia. His dictis, quibus potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequ
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tia ẽ de tribus & quattuor q̃ quantũ ualeat reuoluamus: geo metria
corporis abimpari prima planicies intrib: lineis constat: hi s enĩ trigona¬
lis forma conduditur: pari uero prima in quattuor inuenit᷑ : Ite samꝰ se¬
cundum platonẽid est secundum ipsius ueritati s arcanũ illa forti int seuinculo
c̃ligari quibu sint̃iecta medietas prestatuinculi firmitatẽ : Cũ uero medi&as :¬
ipsa geminat᷑ haeq extimas ñ tenact̃ tantũ sed &iã in solubiliter uinciunđ:¬
Primoergo ternario contingitnu mero ut interduas sũ mas medium quo ł¬
uinger& accipi& : Quat̃ narcus uero duas medi &aces primu somniũ natus ẽ:
Quas ab hoc numero deus munda nȩ molis artifea terditorq mutuat᷑ : inso¬
lubili inter seuinculo elim̃ta deuigx̃ : Si cut intiio platonis assertũ ẽ

Expanded text:
Tertia est de tribus et quattuor, quae quantum ualeat reuoluamus. Geometrici Tertia est de tribus et quattuor, quae quantum ualeat reuoluamus. Geometrici corporis ab impari prima planities in tribus lineis constat his enim trigonalis forma concluditur; a pari uero prima in quattuor inuenitur. Item scimus secundum Platonem, id est secundum ipsius ueritatis arcanum, illa forti inter se uinculo colligari quibus interiecta medietas praestat uinculi firmitatem. Cum uero medietas ipsa geminatur, ea quae extima sunt non tenaciter tantum, sed etiam insolubiliter uinciunPrimo ergo ternario contigit numero ut ter duo summa medium quo vinciretur acciperet. Quaternarius vero duas medietates primus omnium nactus est, quas ab hoc numero Deus mundanae molis artifex conditorque mutuatus, insolubili inter se vinculo elementa devinxit: sicut in Timaeo Platonis assertum e
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ab hac sursumreceditiã pure incorporeũ ẽ numera s autẽ ac superiores
nario aptissime iungit᷑ cũ hic a derrantes ut diximꝰ ad caelitona sille
referati s edilleratione scissionis hncnumero : Illa uero quinario numero
ri&as excepta potentie ultra c&enx sẽminenti s euenit. qđ solus om̃a quȩ tsñ
his queq: uidentur eãs secomplexus ẽ : Esse a utẽ dicimꝰ intellegibilia uideri
eẽ corporalia om̃a seu diuinũ corpus habeaÑ seu caducum: Hic ergonu¬
merus simul om̃a & supñt & subiecta designat: Aut enĩ ds̃ sũmus ẽ
aut mens ex eonata inquarerũ speties continent᷑ aut mundi anima quȩ
inim̃ arũ omniũ fons ẽ aut cȩlestia susq ad nos aut terrena natura ẽ
& sic quinarius rerũ omniũ numerus impl& : De secunda septenarii
num̃ coniunctione dicta haecꝓ afflecta te breuitatis neces sitate suffician:

Expanded text:
quod ab hac sursum recedit iam pure incorporeum est; numeros autem hac superiores quod ab hac sursum recedit iam pure incorporeum est; numeros autem hac superiores nario aptissime iungitur, cum hic ad errantes, ut diximus, ad caeli zonas ille referatur, sed ille ratione scissionis, hic numero. Illa uero quinario numero proprietas excepta potentiae ultra ceteras eminentis euenit quod solus omnia quaeque sunt quaeque uidentur esse complexus est esse autem dicimus intellegibilia, uideri esse corporalia omnia, seu diuinum corpus habeant seu caducum. Hic ergo numerus simul omnia et supera et subiecta designat. Aut enim deus summus est aut mens ex eo nata in qua rerum species continentur, aut mundi anima quae animarum omnium fons est, aut caelestia sunt usque ad nos, aut terrena natura est: et sic quinarius rerum omnium numerus impletur. De secunda septenarii numeri coniunctione dicta haec pro affectatae breuitatis necessitate sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
haberisi quidemunũ apud geom& nespunctm loctobtin& duo linee duc¬
tũ faciunt quȩ duobuspuncts ut supradiximꝰ coercet᷑ : Quattuor uero punc¬
ta aduersũ se in duobus ordinibus bina ꝑ ordinẽ posita ex primuis quadri
speciẽ a singulis punctis. aduersum punctũ eiec talinea hec quattuor ut dixi¬
mus duplicata & octo facta duo quaditi similia describunt quȩ suꝑ posita¬
quȩ addita altitudine formam cr̃bi qđ ẽiolidum corpus efficiunt : Ex his
appar& antiquiorẽ eẽ numerũ suꝑ ficiẽ lineis ex quibus illam constare
memonauimꝰ formisq omnib: alin eis enĩ ascendit᷑ adnumerũ tã quã ad pri¬
ore intelligat᷑ ex diuersis numeris linearũ q forme geometrice describaus
ipsam uero suꝑ ficiẽ cũ lineissuis primã postcorpont diximꝰ incorportã
ẽẽnaturã : Nec tam̃ sequestrandam ꝓpt̃ ꝑp&uã cũ corporib: sou& atẽ : Ergo

Expanded text:
haberi. Si quidem unum apud geometras puncti locum obtinet, duo lineae duchaberi. Si quidem unum apud geometras puncti locum obtinet, duo lineae ductum faciunt quae duobus punctis, ut supra diximus, coercetur; quattuor uero puncta aduersum se in duobus ordinibus bina per ordinem posita exprimunt quadri speciem, a singulis punctis in aduersum punctum eiecta linea. Haec quattuor, ut diximus, duplicata et octo facta, duo quadra similia describunt, quae sibi superposita additaque altitudine formam cybi, quod est solidum corpus, efficiunt. Ex his apparet antiquiorem esse numerum superficie et lineis ex quibus illam constare memorauimus formisque omnibus. A lineis enim ascenditur ad numerum tamquam ad priorem, ut intellegatur ex diuersis numeris linearum quae formae geometricae describantur. Ipsam uero superficiem cum lineis suis primam post corpora diximus incorpoream esse naturam, nec tamen sequestrandam propter perpetuam cum corporibus societatem. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ephifama uocant longo latoq: distendit᷑ alto cas& : Ethȩc plamicies inquib:¬
quantis ue contineat᷑ lineis ex pressimꝰ : Soliditas autẽ corporũ constatcũh
duab: addit᷑ altitudo : Fit enĩtrib: dem̃sionib: impl&is corpussolidũ : Quod
stereon uocan : qualis ẽ tessent quȩ cibos uocat᷑ : Si uero ñ unius partissed
totius uel is corporis suꝑ ficiẽ cogitase qđ ꝓponamꝰ eẽ quad ratum ut de
uno qđ exemplo suffici& disputemꝰ iã ñ quattuor sed octo anguli colliguns: qđ
anĩ aduertit si ꝑ unũ quadratũ quale prius dix̃imꝰ alterũ tale altius in positũ
m̃te conspicias. ut altitudo quȩ illi planodeenat adiciat᷑ fiatq tribus d¬
mensionib: impl&is corpus solidum CTEPΟN uocant adimitationẽ tes¬
sereq: cyboc uocat᷑ : Ex his appa s&o tonariũ numerũ solidum corpus & eẽ &

Expanded text:
ἐπιφάνειαν uocant, longo latoque distenditur, alto caret, et haec planities ἐπιφάνειαν uocant, longo latoque distenditur, alto caret, et haec planities quantis lineis contineatur expressimus. Soliditas autem corporum constat cum his duabus additur altitudo: fit enim tribus dimensionibus impletis corpus solidum quod στερεόν uocant, qualis est tessera quae κύβος uocatur. Si uero non unius partis, sed totius uelis corporis superficiem cogitare, quod proponamus esse quadratum, ut de uno quod exemplo sufficiet disputemus, iam non quattuor, sed octo anguli colliguntur. Quod animaduertis si super unum quadratum, quale prius diximus, alterum tale altius impositum mente conspicias, ut altitudo quae illi plano deerat adiciatur fiatque tribus dimensionibus impletis corpus solidum quod στερεόν uocant, ad imitationem tesserae quae κύβος uocatur. Ex his apparet octonarium numerum solidum corpus et esse et
Abbreviated transcription (Latin):
non nisi circa corpus appar& cũ totũ denique corpus nominas&iã
suꝑfities hoc uo cabulo contin& decorporibus eã tam̃ & si non res
sed intellectus sequestraz: Haec suꝑ ficies sicuti corporũ terminus ÷
it alinei s terminant᷑ quas suo nomine grammas grecia nominauit pun¬
tis lineȩ finiunt᷑ & haec s̃ corpont quȩ mathematica uocant᷑ de quibus solerti
industria geo metria disputat᷑: Ergo haec suꝑficies cũ exalia parte
corporis cogiatu ꝓforma subiecticorporis accipitnumerã linea¬
rum: nam seutriũ ut trigonũ secquat tuor ut quadnitũ seu pluriũ
sit angulorũ totidem linois sese ad extrema tangentibus planidias
eius indudit᷑: hocloco ad monendi sumꝰ qđ omne corpus longitudinis lati¬
tudinis & altitudinis dimensionibus constat: Exhistribus in linea eductu
una demensio ẽ longitudo ÷ en ĩ sinelatitudine : Planicies uero quã grea

Expanded text:
non nisi circa corpus apparet. Cum totum denique corpus nominas, etiam non nisi circa corpus apparet. Cum totum denique corpus nominas, etiam superficies hoc uocabulo continetur, de corporibus eam tamen etsi non res sed intellectus sequestrat. Haec superficies, sicut est corporum terminus, ita lineis terminatur, quas suo nomine γραμμάς Graecia nominauit. Punctis lineae finiuntur, et haec sunt corpora quae mathematica uocantur, de quibus sollerti industria geometriae disputatur. Ergo haec superficies, cum ex aliqua parte corporis cogitatur, pro forma subiecti corporis accipit numerum linearum. Nam seu trium ut trigonum, seu quattuor ut quadratum, seu plurium sit angulorum, totidem lineis sese ad extrema tangentibus planities eius includitur. Hoc loco admonendi sumus quod omne corpus longitudinis, latitudinis et altitudinis dimensionibus constat. Ex his tribus in lineae ductu una dimensio est: longitudo est enim sine latitudine. Planities uero, quam Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo qđ cogitationi ad superas meanti occurrit: Prima ꝑfit¬
tio in cor poralitatis in numeris int̃ ipsos tamen ꝓprie pleniuocam
secundum hos modos qui presenti traectatu eces sarii sunt qui autuimob¬
tinant uinculorũ aut corpora rursus efficiunt᷑ aut corpus efficiuat sed
corpus qđ intelligendum non sentiendum concipias totũ hoc ut obscuri¬
tatis depr eca offensam paulo altius repetit᷑srerũ luce pandendũ ẽ:
Om̃a corpont suꝑ fitiefiniunt & in ipsam eorũ parsultima t̃minat᷑:
hi autẽ terminicũ sint semꝑ circa corpona quorũ t̃minis in corporei
tamen intelligunt : Nã quousq: corpus eẽ dicet᷑ nec dum terminus
intelligit᷑ cogitatio quȩ cđnceperit t̃minũ corpus reliquiđ : Ergo pri¬
mus a corporib ad in corporea transitus offendit corporũ terminos:
Et haec ẽ prima in corporea natunt post corpora. sed nom purenec ao
integrũ carenscorpore : Nam lic& extra corpus natunt eius sit tam̃

Expanded text:
plenitudo, quod cogitationi a nobis ad superos meanti occurrit prima perfectio incorporalitatis in numeris; inter ipsos tamen proprie pleni uocantur secundum hos modos qui praesenti tractatui necessarii sunt, qui aut uim obtinent uinculorum aut corpora rursus efficiuntur aut corpus efficiunt, sed corpus quod intellegendo, non sentiendo concipias. Totum hoc, ut obscuritatis deprecetur offensam, paulo altius repetita rerum luce pandendum est. Omnia corpora superficie finiuntur et in ipsam eorum pars ultima terminatur. Hi autem termini, cum sint semper circa corpora quorum termini sunt, incorporei tamen intelleguntur. Nam quousque corpus esse dicetur, necdum terminus intellegitur: cogitatio quae conceperit terminum corpus reliquit. Ergo primus a corporibus ad incorporea transitus offendit corporum terminos, et haec est prima incorporea natura post corpora, sed non pure nec ad integrum carens corpore; nam licet extra corpus natura eius sit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dã rasinisi duobus mediis aeris & aquȩ nexibus uincerent᷑ : Ita enĩelem̃ta
int̃ se diuersissima opifextam̃ deus ordinisoportunitate connexuit
ut facile iurigerent᷑ : Nam cũbinȩ essen in singulis qualitates talemuni¬
cuiq: deduabus alterã dedit ut in eocui adherer& cognatã sibi & simelemre pe¬
rir& terra ẽ sicca & frigida a quauero frigida & humesta ẽ : haec duo elem̃ta
lic& sibi ꝑsiccũ humectũq contraria sint ꝑfrigidum tam̃ cõmune iunꝰ guađ aer
humectus & calidus ẽ &cũ aquȩ frigidus contrariũ sit calori conciliatione tamen
socii copulat᷑ humoris : Suꝑ hunc igniscũ sit calidus & siccus humorẽ quidem
aeris respuit siccitate sed comnectit᷑ ꝑsocietatẽ caloris : Et ita fit ut singula
quȩq: lim̃torũ duo sibihinc indeuicina singulis qualitatibus uel ut quibusdam
am plectant᷑ ulnis : A quaterrã frigore aere a sibi nectit humore : Aegt̃ quȩ

Expanded text:
derari, nisi duobus mediis aeris et aquae nexibus uincirentur. Ita enim elementa inter se diuersissima opifex tamen deus ordinis opportunitate conexuit ut facile iungerentur. Nam cum binae essent in singulis qualitates, talem unie de duabus alteram dedit ut in eo cui adhaereret cognatam sibi et similem reperiret. Terra est sicca et frigida, aqua uero frigida et humecta est. Haec duo elementa, licet sibi per siccum humectumque contraria sint, per frigidum tamen commune iunguntur. Aer humectus et calidus est, et cum aquae frigidae contrarius sit calore, conciliatione tamen socii copulatur humoris. Super hunc ignis, cum sit calidus et siccus, humorem quidem aeris respuit siccitate, sed conectitur per societatem caloris. Et ita fit ut singula quaeque elementorum duo sibi hinc inde uicina singulis qualitatibus uelut quibusdam amplectantur ulnis: aqua terram frigore, aerem sibi nectit humore; aer aqu
Abbreviated transcription (Latin):
frigidi appellatio dulcis inmelle : hoc necẽẽ deanima. Aut peci¬
eti nom̃ intellegi : qđ latina conuersio significat ꝑ semoueri : Nectes
confundat qđ moueri passiuũ uerbum ẽ Nec sicut secaricũ dr̃ duo
ten& & qđ tene .I. Ita hic moueri duarũ rerũ significationẽ putes q̃
mou& & quȩ mou& : nã secari quidem & teneri passio ẽ : ideo conside¬
nationẽ & facientis & pacientis amplectit᷑ : Moueri autẽ cũ dehis qu¬
dem dr̃ quȩ ab alio mouenđ u trãq considenrtionẽ similit̃ rep̃sentat:
Deeo autẽ qđ ita ꝑsemou& ut sit aut ocit&on qo moueri dr̃ qua ex seno

Expanded text:
frigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de anima autocifrigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de anima autocieti nomen intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat quod moueri passiuum uerbum est; nec, sicut secari cum dicitur, duo t quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet et quae mouetur. Nam secari quidem et teneri passio est; ideo considerationem et facientis et patientis amplectitur. Moueri autem cum de his quidem dicitur quae ab alio mouentur, utramque considerationem similiter repraesentat; de eo aute
Abbreviated transcription (Latin):
moueri : Quib: autẽ idem .ẽ & eẽ & moueri nũ quã a motuces sanđ
q sino essentia sua eẽ non possunt : Sicut ferrũ amitut calorẽ ignis
uerocalese pondesinit: Ab se ergo mou& anima lic& & animalia
Carbores ꝑseuideaNd moueri sedillis quã uis interius latens aliatq
causa id ẽ apimalieinatunt motũminist sx ideo &amittud hocad
aliunde sũ serui : Anima uero it a ꝑsemou& ut ignis psecal& nulis
aduenticia causa uel illum calefaciente uel hancmouente : Nã cũ ies
calidum dicimꝰ non duo diuersa concipimꝰ unũ qđ calefacit alterũ
quꝰalefit: Sedeotũ calidum secundumsuã naturã uocamꝰ: Cumi¬
uẽ frigidam cũ meldulce appellam non aliud qđ hanc qualitat
prestat aliud cui prestat᷑ accipimꝰ : Ita &cũ animã ꝑsemo ueridicins
nongemina considenitio sequit᷑ mouentis & motus sed inipsomotis

Expanded text:
moueri. Quibus autem idem est et esse et moueri, numquam a motu cessant, moueri. Quibus autem idem est et esse et moueri, numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, sicut ferrum amittit calorem, ignis uero calere non desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens, alia tamen causa, id est anima uel natura, motum ministrat. Ideo et amittunt hoc quod aliunde sumpserunt. Anima uero ita per se mouetur ut ignis per se calet, nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc mouente. Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum quod calefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel dulce appellamus, non aliud quod hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; sed in ipso motu
Abbreviated transcription (Latin):
animalia autore quidem abalio sed occultonã ab anuma moued:
aut ut mouens arbores quarũ & si nonuid& agitatorã natunc tam̃
ea sinterius latente constat agitari: Sed plato ita animã diit ex se
moueriut non aliam causã ł extrinsecus accidentẽ ł interius latentẽ
huius motus dicat auctorẽ : Hoc̃ quẽ ad modum accipiendum sit in¬
struem: ignẽ calidum uocamꝰ sed & ferrũ calidũdicim : Et niuemfri¬
gidam & saxum frigidum nuncupamꝰ: meldulce sed & mulsũ dulce
uocitamꝰ: Horũ tam̃ singula dediuersis diuersa significant : A lit̃ epĩ
fit calidus tontra ferrũ non nisi exalio calescit : Vt nix frigida
ut mel dulcesit : non aliunde contingit : Sa xotam̃ frigiesi s. uel mulso
dulcedo a niue uel mellȩ ꝓueniun : Sic & sta se & moueritã de his dr̃ quȩ
abseuel stañ uel mouenł : quã de illis queuel sistunđ uel agitanł exalia̾
Sed quib: moueriabalio uolsta setontingit haec & sta sedesinun &

Expanded text:
animalia, auctore quidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadmodum accipiendum sit instruemus. Ignem calidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de diuersis diuersa significant. Aliter enim fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his dicitur quae ab se uel stant uel mouentur, quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, haec et stare desinunt et
Abbreviated transcription (Latin):
pore ita monas numerus eẽ nondicit᷑ sed origonu merorũ : Primꝰ ergo
numerus in duobus ẽ qui similis ẽ linee depuncto subgemina puncti
terininationȩꝓductȩ : Hic numerus duo gemin opesꝰ deseeffic̃ quattuor
id simi litudinẽ mathematici corporis qđ sub quattuor punttis lodi¬
go lacoq distendit᷑: Quat̃ narius quoque ipse eminatusocto effiꝗs
qui numerus solidum corpusimitat᷑ : Sicut duaslineas diximꝰ dialo
suꝑ positas octo apgulorũ dimensione integrã corporis soliditatẽ csrast :¬

Expanded text:
pora: ita monas numerus esse non dicitur, sed origo numerorum. Primus ergo pora: ita monas numerus esse non dicitur, sed origo numerorum. Primus ergo numerus in duobus est, qui similis est lineae de puncto sub gemina puncti terminatione productae. Hic numerus duo geminatus de se efficit quattuor, ad similitudinem mathematici corporis quod sub quattuor punctis longo latoque distenditur. Quaternarius quoque ipse geminatus octo efficit, qui numerus solidum corpus imitatur, sicut duas lineas diximus superpositas octo angulorum dimensione integram corporis soliditatem cr
Abbreviated transcription (Latin):
histribus omnecorpus solidum contin& Geo m&rȩ tam̃ alia sibi corpona
ꝓponunt. quȩ appellant mathematica cogitationi tantũ subicienda lon
nec altitudo deprehendit᷑ : Quippe qđ innullas partes diuidipossit :
Bꝓtractũ effic̃lineã idẽ corpus unius dimensionis : Longũ ẽ eni sine
latosine alto & duob punctis exutrrq parte solam longitu dinẽ t̃minan¬
tibus contin&: hanclineã sigemin aueris. alterũ mathematicũ corpuseffi. N¬
ties qđ duab: dim̃sionib: ȩstimat᷑ longo latoq: sed auto cara & hẽ qđ apud
illos suꝑfities uocat᷑: Punctis autẽ quattuor contineN idẽ ꝑ singulas
linea sbinis : Si uero hȩ duȩlineȩ fuerint duplicatȩ ut subiectis duabus
dubio octo angulis continebit᷑ qđ uidem intesser quȩ greconomine
cybosuocat᷑ : His geo m&ricis rationib: ad plicat᷑ natunt numerorum
Et monas punctũ putat᷑ qr sicut punctũ corpus non ẽ sedex sefacit cor¬

Expanded text:
his tribus omne corpus solidum continetur. Geometrae tamen alia sibi corpora proponunt quae appellant mathematica, cogitationi tantum subicienda, non nec altitudo deprehendatur, quippe quod in nullas partes diuidi possit. Hoc protractum efficit lineam, id est corpus unius dimensionis. Longum est enim, sine lato, sine alto, et duobus punctis ex utraque parte solam longitudinem terminantibus continetur. Hanc lineam si geminaueris, alterum mathematicum corpus efficies, quod duabus dimensionibus aestimatur, longo latoque, sed alto caret. Eillos superficies uocatur. Punctis autem quattuor continetur, id est per singulas lineas binis. Si uero hae duae lineae fuerint duplicatae, ut subiectis duabus dubio octo angulis continebitur: quod uidemus in tessera, quae Graeco nomine κύβος uocatur. His geometricis rationibus applicatur natura numerorum, et monas punctum putatur, quia, sicut punctum, corpus non est, sed ex se facit cor
Abbreviated transcription (Latin):
II
hui pumero plepitudinẽ deputauit: Nunc oport& eximpari qq̃ rumero que
ad modum ađẽs efficiat᷑ in spͥuese & qr tã paris quã in paris numerimona soti¬
gont terparius pumerus primalinea eẽ csedat᷑ : Hic triplatus noue parium
puxierũ facit qui& ipse quasi deducib lineis lonigũ latũq corpus efficit sic̃

Expanded text:
ia huic numero plenitudinem deputauit. Nunc oportet ex impari quoque numero quem ad modum idem efficiatur inspicere. Et quia tam paris quam imparis numeri monas origo est, ternarius numerus prima linea esse credatur. Hic triplicatus nouenarium numerum facit, qui et ipse quasi de duabus lineis longum latu
Abbreviated transcription (Latin):
Deindetonus ꝑnatunt̃ sqͣinduo diuidisibi aequa non poterit: Cu.
ex nouenario numero const& nouẽ autd nũ quã equalit̃ diuidant : Tonis
induas diuidimedietates recusit: Sel semitoniũ uocitauer sonũ tono
minorẽ : quẽ tã paruo distare atonode prehepsũ ẽ quantũ hiduonume
ri interse distant : Id ÷ ducta quadirgintatria &ducenta quinquagin¬
tasex: Hoc semitonũ prtagorici quidem ueeres diesrn nominaba uĩ Sed
sequens usus sopũ semitonio minorẽ diesrnconstituit nominandum Plato
son: Sed hic numerus symphoniarũ ad musicã ꝑtin& quã uel flatus
humanus intendere uel capere potest humanus auditus: Vltro autẽ

Expanded text:
Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa non poterit. Cum enim ex nouenario numero constet, nouem autem numquam aequaliter diuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum ri inter se distant, id est ducenta quadraginta tria, et ducenta quinquaginta sex. Hoc semitonium Pytsequens usus sonum semitonio minorem δίεσιν constituit nominandum. Plato πασῶν. Sed hic numerus symphoniarum ad musicam pertinet quam uel flatus humanus intendere uel capere potest humanus auditus. Vltro aute
Abbreviated transcription (Latin):
superior aestim& : Illis ergo quispheras earũ subsole dixer. hoc uisũ est
ex illo stellarũ cursu qui nonnũ quã ut diximꝰ uidet᷑ inferior. qui& uere
notabilior ẽ quiatuncliberius appastt : Nam cũ superioratenent magis
radiis occulunt᷑ : Et ideo ꝑ suasio ista conualuit & ab omnibus pene hicordo
in usum receptus ẽ : Perspicaciorta m̃ obseruatio. ueriorẽ ordinẽ dep̃hen

Expanded text:
superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferior, qui et uere notabilior est quia tunc liberius apparent. Nam, cum superiora tenent, magis radiis occuluntur; et ideo persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordinem deprehen
Abbreviated transcription (Latin):
conficiat : Rursus tantũ aioue sphȩra marti s recedit. ut cundemcur sũbien
pragitꝰ Venꝰ autẽ tanto ẽ segionemartis in ferior ute a nn satis sit ad rodiacũ
peragrandũ : lã uero ita ueneri prima ẽ stella merciri & mercurio solopin¬
quus ut hitres cȩlũ suũ paritẽporiss patio id ẽ annopiusminue arcũ tars Ideo
&ticero hos duoscursus comites solis uocauit q in spatiopari longea senũ quã
guit inm̃ sa distanitia : neq delupȩ regione q̃ ab omnibus multũ recesst
utt̃ ueteres aliqua dissensib orũ triũ sib ꝓximoꝵ ueneris mercurii
& solis ordinẽ uicina confundit : Sed apud alios aggyptiorũ solertiã
atio non fuit qugalis ẽ : Circulus ꝑquẽ soldiscurrit amercurucir¬
culo ut inferior ambit᷑. Illum quoq superior circulus ueneris indudit¬
Atq ita fit ut hȩduȩstellȩ cũ ꝑ superiores circulorũ suorũ currunduntell

Expanded text:
conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam guit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includiatque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices curru
Abbreviated transcription (Latin):
poreũ cuiusq essentiã nullus sensuss& solanttio dep̃hendit ullice
Oaltitudinẽ phylosophie rationalis ascendit: Vere &iã ꝓnunci¬
andum ẽ nihil hoc opere ꝑfectius quo uni uersa phylosophiȩ

Expanded text:
poreum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad poreum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendit, illic ad altitudinem philosophiae rationalis ascendit. Vere igitur pronuntiandum est nihil hoc opere perfectius, quo uniuersa philosophiae
Abbreviated transcription (Latin):
in lecebris ut siussedib inerett quanta illis uiolentius separanđ
tasito a dsupent seruis reuertud᷑ : Sediã finẽ sommio quo ibita
disputatione faciamꝰ :hoc adiecto qđ concessione decebit̃ qicũ
sin tocius philo sopine trespartes moralis naturalis & netiona¬
lis iusit moralis q̃i doc& morũ elimatã ꝑfectionẽ paturalisq̃
dediuinis corporib disputat rationalis cũ dom corporeisist¬
mo ẽ q̃ mnens sola conplectit᷑ nullã derib tulliusin hoc som¬
nio p̃termisit : Nã illa adurtites amorẽq pair ꝑ & a contep¬
iostueta moralia: cũ uero uel spherarũ modouel de noutta¬
desiueni aguitudine siderũ deq: principatu solis acutiscetes¬
tib cingulis q t̃ris trib: &oceani situloquit᷑ &armone supes¬
rũ pandit arcanũ phisicȩ secr& a cõmemorat : At cũ de morũ
Rin mortalitate a nimȩ disputat cuinihil constat inet̃ cor¬

Expanded text:
illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contempae instituta moralia? Cum uero uel de sphaerarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribus et Oceani situ loquitur et harmoniae superum pandit arcanum, physicae secreta commemorat. At cum de motu et immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse cor
Abbreviated transcription (Latin):
contẽplans. quã maximes ea corpore abstra h&: haecenĩ illius sus
precepta doctrinȩ quȩ illamdicit mortẽ philosophantiu id pe¬
tendam : Ex qua fit ut ad huc in corpore positicorpus ut a pl lienã
sarcinã in quantũ patit᷑ natura despiciant : & facilenunc atq opor¬
ture uirtutes suad& : postquȩ : quanta & quãdina premia ui¬
tutib debeant᷑ aedix̃ sed quint̃ leges qq̃ illain ꝑfecta dr̃ainquã
nulla deuãtib: poenia sancit᷑ ideo in condusione operis poena
sancit extrait᷑ p̃ceptauiuentib: ique locũ e rille platonicusco¬
piosius ex secutus ẽ scđa infinita dinumerans  quib nocentũ
apime in easdem poenas sepereuolute sero de cartaris ꝑ mitu
emergeie : & ad naturesue principia qđ ẽ. celum tandãm in¬
pesrata purgatione remeare : Necesse . ẽ enuĩ omnẽ anima ad
originis sue sedem reuerti sedq̃ corpustã quã peregrineinao¬
lunt cito p̾cor pusue ut patriã reuertias. Que uero corporũ

Expanded text:
contemplans quam maxime se a corpore abstrahet.» Haec enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ dũ regit. qđ qͥdẽ in t̾risfiat accepciꝰ quã c̃ailiacetꝰq hominũi ure
sociati que ciuita te sapellãt᷑. Harũ rectores & c̃seruatores.

Expanded text:
mundum regit, quod quidem in terris fiat acceptius, quam concilia cetusque hominum iure mundum regit, quod quidem in terris fiat acceptius, quam concilia cetusque hominum iure sociati, que civitates appellantur. Harum rectores det conservatores
Abbreviated transcription (Latin):
ciã excindes Sed cu̾ eris curru in capitoliũ inuect offendes rẽ publicã consiliis ꝑtur¬
bata nepotis mei. Hiccu a fricane ostendas oportebit patriȩ . lum̃ animi ingenii con¬
siliq tui. Sed eiꝰ temporis ancipitẽ uideo quasi fatoꝵ uiã. Na cũ atastua septenos
octies solis anfract reditq c̃uerterit duoq hi numeri quoꝵ ut̃q plenꝰ: alter altera
decaus ahab& circuitu naturali sumã tibi fataleꝰ c̃fecerid inte unu atq intuu non
se tota c̃uest& ciuitas : Te senatꝰ te oms boni socii te latini intuebunt᷑: Tueris
unus in quonitat᷑ ciuitatis salus. Ac ne multa dictator re .p. constituas epost& si
leuit̃ arridens scipio & que so inquid neme ex sc̃ no excites & parũ reb: audite
nitũ locũ ubi beatieuo sẽp̃it̃no fruant᷑. Nihilẽ ẽnĩ illi pͥncipi dõ qͥ omẽm¬

Expanded text:
tiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturtiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis anfractus reditusque converterit, duoque ii numeri, quorum uterque plenus alter altera de causa habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oporentius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite nitum locum, ubi beati aevo sempiterno fruantur; nihil est enim illi principi deo, q
Abbreviated transcription (Latin):
homero scribit henmius. De quo uidelic& sepissimne uigilans solebat cogitaurt
A loqͥ africanus se ostendit ea forma quȩ mͥ tã eximagine eiꝰ. quã exipro erat
raotior: Quẽ ubia gnoui: equide cohorriu.: Sed ille ader in quid animo & omte
timorẽ scipio & quedicã trade memoriȩ. Vides ne illã urbẽ quȩ parere pri
coacta ꝑme renouat pristina bella. Nec potest quiescere : ostendebat
aut̃ cartaginẽ de excelro stellarũ illustri & claro quodã loco Ad quã tu
oppugiandã ne uenis penemiles. hanc hocbiennio consul euestr
Eratq: cognom id tibi ꝑte partũ qđ haber adhuc a nobir here ditarium¬
q uͥ aut̃ casthaginẽ deleueris trium phu̾ egeris consorsq fueris & abieris legatꝰ agy ptũ
soriã asia grecia. delegere iteruꝰ consul absens bellũꝙ maximũ conficies numan¬

Expanded text:
Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime vigilans solebat cogitare Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime vigilans solebat cogitare et loqui Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoriae. Videsne illam urbem, quae parere populo Romano coacta per me renovat pristina bella nec potest quiescere? ostendebat autem Karthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numan
Abbreviated transcription (Latin):
uo maffrica uenssẽ a manlio comile ad quasta legionẽ tribunus ut sci-¬
ts mlitu: puhil miln fuit potus quã ut masi pissã conuonirẽ regem. fami¬
le nr̃e ustis de causis amcissimũ Ad que ut uem complexus me senex conlacrina¬
uit: Aliquantoq post sus pexit ad cȩlũ. Et grates inquid tibi ago summe sol
uobis qreliquis celites qđ antequã ex hac uita migro. conspicio i meo rgio
exhis tectis .p. corneliũ scipionẽ cuiꝰ ego nomine ipse recreor : Itaq ium quã
ex animno meo discedit illius optim atq inuictis sim uiri memoria. Dende
ultro citro ꝙ habitis ille nobis e. consumptus dies. Post aut̃ apparat regio ac¬
rpti sermonẽ iimalta noct ꝓduximus cũ serex iihl nisi de affricano loque¬
set᷑. om̃aqeiꝰ ponfactu solũ. red &iã dicta meminiss& De inde ut cubitum
solebat somnus cõplexus est. Hic mͥ credo equidẽ exħ qđ eramꝰ locuti Tic enũ
sfere ut cogitationer sermones pri pariant aliquid in somno tale quale de

Expanded text:
 Africam venissem M'. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus, ut scitis, militum, nihil mihi fuit potius, quam ut Masinissam convenirem regem, familiae nostrae iustis de causis amicissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelum et: Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque, reliqui Caelites, quod, ante quam ex hac vita migro, conspicio in meo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ultro citroque habitis ille nobis consumptus est dies. Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniaque eius non facta solum, sed etiam dicta meminisset. Deinde, ut cubitum solebat somnus complexus est. Hic mihi credo equidem ex hoc, quod eramus locuti; fit enim fere, ut cogitationes sermonesque nostri pariant aliquid in somno tale, quale de
Abbreviated transcription (Latin):
dm lum̃ accendit qđ nunc solem uocamꝰ: Videsut haet difinitio uult. eẽ
omniũ spherarũ lum̃ in sole : Sed cicero sciens &iã ceteras stellas habere
lum̃ suũ sola uq: lunã ut sȩpeiã diximꝰ ꝓpriocarese : obscuritatẽ definico¬
nis huius liquidius ab soluens & ostendens in solem aximũlum̃ eẽ : non solũ ai
due princeps & modenitor luminũ reliquorũ: ad eo & c&eras stellas ̃it e
lumina seđ unc duc& principẽ : quẽ heraditus fontẽ caelestis lucis appr¬
lat : Duxergo ẽ ꝙ om̃s luminis maiestates p̃cedit : Princeps qr itaemi¬
ria uit ꝓpterra qđ talis folus appareat sol uocet᷑ : Moderator reli quo

Expanded text:
do lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maximum lumen esse, non solum ainum reliquorum.» Adeo et ceteras stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquo
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis somnia nisi querector eꝰ magistratis ueuidis ra. ait qur
depolebe nonunus sedmulti similia sominias eent : Sic &a pudbe tetũ
iumin concilio grecorũ aga mennon somniũ qđ de insaruen do proe¬
lio uidenet publica rsi nestor quinonitunus ipseprudentia qdam
omis iuuenta uiribus iuuit exertã conolians fidem relt
Destatu in quit publico credendum regitito samnid qđ siulger
uidissa repadiaremus ut futile: sed nor abreat ut scipio &
necdum adeptustunc fuerit consulatum nec enterictor exercitu
carthaginis somniar& interitũ. cuius enat auctor futurus. audi¬

Expanded text:
ciuitatis somnia nisi quae rector eius magistratusue uidisset, aut quae de plebe non unus sed multi similia somniassent. Ideo apud Homerum, cum in concilio Graecorum Agamemnon somnium quod de instruendo proelio uiderat publicaret, Nestor, qui non minus ipse prudentia quam omnis iuuenta uiribus iuuit exercitum, concilians fidem relatis: «De statu, inquit, publico credendum regio somnio, quod, si alter uidisset, repudiaremus ut futile.» Sed non ab re erat ut Scipio, etsi necdum adeptus tunc fuerat consulatum nec erat rector exercitus, Carthaginis somniaret interitum cuius erat auctor futurus audi
Abbreviated transcription (Latin):
rã t̃rȩ. defluun ñ int̃rã sed incȩlum caderens. qđ uilitatẽ iociscur ilis excedit:
erit superior ista quã possidem & illa subpedib : Nisiergo caden&omne pondus in
t̃ñ p̃aruã nimis imbriũ partẽ t̃nt susciper ab a usq ad c̃ : latent uero aeris e
ab if usq ad e &a gusq ad .l. humorẽ suũ in aerẽ celumq deiȩcerea : De in¬
feriore autẽ cȩlihemis spherioꝵ pluuia in exteriont. & ideonaturȩ ignota
defluer& sicut ostendit subiecta discriptio: Sed uel refellese dedignat᷑
sermnosobrius qđ si ab surdum ẽ at sine argum̃torũ patrocinio subruat᷑ Restat
ergo it induhitabili ratione monstratũ sit int̃rã ferrioma nutusuo pondera
ista astẽ quȩ dehoc dictas̃ opitulabund nobis & ad illius loci disputationẽ. quo
antipdas. et̃ commemorat : Sed hic in habita continuatione tractatus ad sec undi
comntaru uolum̃ disputationẽ sequentiũ reseruemꝰ eũ datit̃t

Expanded text:
ra terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam nimis imbrium partem terra susciperet ab A usque ad C; latera uero aeris, id est ab F usque ad E et a G usque ad L, umorem suum in aerem caelumque deicerent; de inferiore autem caeli hemisphaerio pluuia in exteriora et ideo naturae ignota deflueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc uel refellere dedignatur sermo sobrius, quod sic absurdum est ut sine argumentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione monstratum sit in terram ferri «omnia nutu suo pondera». Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad illius loci disputationem quo antipodas esse commemorat. Sed hic, inhibita continuatione tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem sequentium reseruemus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
quia rerũ quȩilli illinar ratesunt altitudotecta ꝓfunditat pruden¬
tornon potest nobis nisi scientia int̃p̃tationis aperiri: Ad ipsius quoq
somniispeties om̃s referunt᷑ : ⁊ proprium quia ad supeni ipseoꝗ
animȩ sor titȩ sunt dep̃hendit : Cummune qđ eadem locatam
sibi quã ceteris eiusdem merii didicit prepacari: Rublicum qđ uic¬
toriai patriȩ & caraginis interitõ acapitolipumebiumipsquni
Ac solicitudinẽ fucur seditionis agnouit : Genenale qđ celum celiq¬
pe ercualos conuorsionisq concentũ uiuo adhac homini noua&
ineoginta stllarũ &iã acluminũ motus tergeq omis sitũ fãse¬
puem̃do ueldispiciendo concepit : Nec dici potest non aptã fuisse
scipiotis o seomȩ sorinium qđ a gementile ẽ & publicum pinane

Expanded text:
quia rerum quae illi narratae sunt altitudo, tecta profunditate prudenquia rerum quae illi narratae sunt altitudo, tecta profunditate prudentiae, non potest nobis nisi scientia interpretationis aperiri. Ad ipsius quoque somnii species omnes refertur: est proprium, quod ad supera ipse animae sortitae sint deprehendit; commume, quod eadem loca tam sibi quam ceteris eiusdem meriti didicit praeparari; publicum, quod uictoriam patriae et Carthaginis interitum et Capitolinum triumphum ac sοllicitudinem futurae seditionis agnouit; generale, quod caelum caelique circulos conuersionisque concentum, uiuo adhuc homini noua et incognita, stellarum etiam ac luminum motus terraeque omnis situm suspiciendo uel despiciendo concepit. Nec dici potest non aptum fuisse Scipionis personae somnium quod et generale esset et publicum quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
Huius quin que sunt species : Aut enim pro priũ aut alienũ. aut com¬
mune aut publicũ aut genentle ẽ : Pro prium .ẽ cũ sequis facient
pacientẽue aliquid somniat: alienũ cũ alium: communecũse
unacũ alio : Publicũ ẽ cũ ciuitati foroue uel the atrho seu quibꝰ b&
publicis mennibus actibus uel triste uell&um quid estimat accidisse :
Genenile ẽ aũ circa solis orbem luna rẽglobum seu alia sidera uel celum
om̃sueas aliquid somniat in nouatũ : Hoc ergo qđ scipio uidisse
scccalit &tria dia que sola probabila suN generi principalitatisam¬
plectt̃: Com̃s ipsius sominii species at tingit: Estenim oraculats ꝗ
paulus& africanus uterq parens sc̃igni uesquambonie aliati aacer¬
docio quid illi cuenturũ ex̃ depountiauer: Est uisio quialoca ipsa
in quibus postcorpus uel qualis futurus cãe aspecit : Est sominum

Expanded text:
Huius quinque sunt species: aut enim proprium aut alienum aut comHuius quinque sunt species: aut enim proprium aut alienum aut commune aut publicum aut generale est. Proprium est, cum se quis facientem patientemue aliquid somniat, alienum cum alium, commune cum se una cum alio; publicum est, cum ciuitati foroue uel theatro seu quibuslibet publicis moenibus actibusue triste uel laetum quid aestimat accidisse; generale est, cum circa solis orbem lunaremue globum seu alia sidera uel caelum omnesue terras aliquid somniat innouatum. Hoc ergo quod Scipio uidisse se rettulit et tria illa quae sola probabilia sunt genera principalitatis amplectitur, et omnes ipsius somnii species adtingit. Est enim oraculum, quia Paulus et Africanus uterque parens, sancti grauesque ambo nec alieni a sacerdotio, quid illi euenturum esset denuntiauerunt. Est uisio, quia loca ipsa in quibus post corpus uel qualis futurus esset aspexit. Est somnium,
Abbreviated transcription (Latin):
suasio quiescentes opinant᷑ eͥuadere & ponde se suo ꝓp̃sos acsentientes gra¬
uare : His duobus modis adnullam noscendi futuri opem receptis tribus
c&eris : ingeniũ diuinationis instruimur: Et ÷ oraculum quidem cũ
in somnis parens uel alia sanc tagrauisq: persona seusacerdos uel &iã
ds̃ a perte uenturũ quid aut nõeuenturũ faciendum uit andumue
lenuntiat: Visio ÷ aũtcũ id quis uid& qđ eodem modo quo a paruera
eueniat : Amicũ peregre commonentẽ quẽ non cogitabat uisũ sibi ẽ
reuersũ suidere & ꝓcedente obuius quẽ uidereuenit : amplexusde po¬
situm in qui&em suscepit: Et matutinus ei p̃cator occurritmandans
pecuni e tutelam & fide custodie caelandam comittens : Somniũ ꝓprie
uocat᷑ qđ tegit᷑ figuris &uelatam ambagibus non nisi interp̃tatione
intellegendam significationem reiꝰđe monstrt᷑: Quod quale sit non
a nobis exponendum .ẽ cũ hoc unusquisque exusu quid sit agnoscatꝰ :¬

Expanded text:
suasio quiescentes opinatur inuadere et pondere suo pressos ac sentientes grauare. His duobus modis ad nullam noscendi futuri opem receptis, tribus ceteris in ingenium diuinationis instruimur. Et est oraculum quidem cum in somnis parens uel alia sancta grauisque persona seu sacerdos uel etiam deus aperte euenturum quid aut non euenturum, faciendum uitandumue denuntiat. Visio est autem cum id quis uidet quod eodem modo quo apparuerat eueniet. Amicum peregre commorantem quem non cogitabat uisus sibi est reuersum uidere, et procedenti οbuius quem uiderat uenit in amplexus. Depositum in quiete suscepit et matutinus ei precator occurrit mandans pecuniae tutelam et fidae custodiae celanda committens. Somnium proprie uocatur quod tegit figuris et uelat ambagibus non nisi interpretatione intellegendam significationem rei quae demonstratur, quod quale sit non a nobis exponendum est, cum hoc unusquisque ex usu quid sit agnoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ singuli numeri exprimunt tantũ antecedentibus addendo
pcedas inuenia&s uigintiocto ñatos desepte : Hunc &iã numerũ qui
in quater septe nose quasorte digerit᷑ ad totã ⁊ odiaci latitu dinẽ ei¬
ciendam remeciendamq consumit : Nam septẽ diebus extremitatem
septẽ trionalis boreȩ oblique ꝑlatũ meanido ad medietatẽ latitudi¬
nis ꝑuenit qui bocus appellatur eclipcus septẽ sequentibus a medio
sadimum astraledelabit. septẽ aliis rursũ ad medium obliquata
conscendit ultimi septẽ septẽ trionał : ed dit᷑ summitati itahis den
quater septenis diebus omnẽ zoda ci & longitudinẽ & latitudinem

Expanded text:
tum singuli numeri exprimunt tantum antecedentibus addendo tum singuli numeri exprimunt tantum antecedentibus addendo procedas, inuenies uiginti octo nata de septem. Hunc etiam numerum, qui in quater septenos aequa sorte digeritur, ad totam zodiaci latitudinem emetiendam remetiendamque consumit. Nam septem diebus ab extremitate septentrionalis orae oblique per latum meando ad medietatem latitudinis peruenit — qui locus appellatur eclipticus —, septem sequentibus a medio ad imum australe delabitur, septem aliis rursus ad medium obliquata conscendit, ultimis septem septentrionali redditur summitati. Ita isdem quater septenis diebus omnem zodiaci et longitudinem et latitudinem