comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er coem tẽpꝰ decẽ trib q in diuo¬
ne popłi uocate s̃ ifrł debellate a chal¬
deis et in eas t̾ras captiuȩ ducte s̃. re¬
manentib in uidea tra. duab illis tri¬
bub que noĩe iude uocabant᷑ seclemq
regni habebant ierłm. Mortuũ romu¬
lũ cũ et ipse ñ ꝯꝑuiss: in deos qͦd et uul¬
go notissimũ. ẽ retulere romani. Qs
usq ad eo fieri iã defierat. nec pꝰea nͥ ad¬
ulando ñ errando factũ. ẽ. temꝑib ce¬
sarum: ut cicero magnis romuli lau¬
dib tribuat. qͦd ñ rudib et indoctis
tẽꝑib qñ facile homines fallebant᷑. s
iã expolitis et eruditis m̾uerit hos ho¬
nores: qͣmuis ñdũ efferbuerat ac pullu¬
lauat philosophoꝵ subtilis et acuta lo¬
cacitas. S cẽ si posteriora tẽꝑa. deos ho¬
mines mortuos ñ instituer̃t. tam̃ ab an¬
tiqͥs institutos colere ut deos et hab̃e
ũ destiter̃t: qͥn cẽ simulachris q̃ uetes
ñ habebant auxer̃t̃ uane atq impie su¬

Expanded text:
er idem tempus decem tribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt uanae adque inpiae su
Abbreviated transcription (Latin):
S uͦ dictũ  siue regiones.
bat ad regnũ nemroth exise assur
et edificasse niniuer et alias quas cõ¬
texuit ciuitates longe postea factũ
ẽ qͥd ec hac occalione ꝑstrirt ꝓpt̃¬
nobilitatẽ regni assyrioꝵ. qͦd mirabilit̃
dilatauit uinꝰ beli filius conditor mni¬
ue cuutatis magne. Cuiꝰ ciuitatis nom̃
ex illiꝰ nomine diruiatũ ẽ: ut a nino ni¬
niue uocaret᷑. Assur autẽ unde
assyrii. ñ fuit in filiis cham medii filii
noe: s in filiis sem repꝑit᷑ qͥ fuit noe ma¬
ximꝰ filiꝰ filiũs. Vnde. apparet de ꝓge¬
ne sem exortos fuisse. qui postea reg¬
nũ gigantis illiꝰ obtinerent. atq alias

Expanded text:
siue ciuitates siue regiones. bat ad regnum Nebroth, exisse Assur et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit proptnobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et i
Abbreviated transcription (Latin):
se latrat mag̃ bestias qmͣ homines
ꝯfitet᷑. S om̃ia genera hominum
quȩ dicunt᷑. eẽ: credere ñ ẽ. necesse
Uerũ qͥsq uspiam nascit᷑ homo ib.
ẽ. animal rationale mortale: qͣmli¬
bet nr̃is musitatũ sensib gerat cor¬
poris formã. seu colorẽ siue motum.
siue sonũ. sie qualibet .iii. qͣlibet
parte qͣlibet qualitate nate. ex illo
uno ꝓthoplasto originẽ duc̾e. nulł
fidelium dubitau̾it. Apparet tñ qͥd
in plurib nat᷑a obtinuerit: et qͥd sit
ipsa raritate m irabile. Qual̃ antẽ
ratio reddit᷑ de monstruosis apud
nos hominũ parcub talis de mons¬
tyuosis qͥb dã gentib reddi potest.
Deus enĩ c̾ator ẽ. om̃iũ. qͥ ubi
et qͣndo c̾ari qͥd oporteat uł oportue¬
rit ipse nouit: sciens uniu̾sitatis
pulchritudinẽ quarũ partiũ uł si¬
militudine uł diu̾sitate ꝯtexat. S

Expanded text:
m homines confitetur? Sed omnia genera hominum quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem, sive motum, sive sonum, sive qualibet vi, qualibet parte, qualibet qualitate naturae, ex illo uno protoplasto originem ducere, nullus fidelium dubitaverit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit, et quid sit ipsa raritate mirabile. 2. Qualis autem ratio redditur de monstrosis apud nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat vel oportuerit, ipse novit, sciens universitatis pulchritunem quarum partium vel similitudine vel diversitate contexat. S
Abbreviated transcription (Latin):
dũm. Sic gͦ intelligendꝰ. ẽ. gigas iste
uenator contra dũm. Qͥd autem signi¬
ficat᷑ hoc nomine qͦd. ẽ uenator. nͥ an¬
malium trigenarũ deceptor. oppssor.
nit᷑ affectus: cẽ cui ñ succedit esfectꝰ.
Genꝰ uͦ ipsum pene. quale fuit: Qm̃
dominatio imꝑantis in lingua. ẽ: ibi
ẽ dãpnata suꝑbia. ut ñ intelligetur
ibens homini: qui noluit intellig̾e
ut obediret deo iubenti. Sic illa cons¬
piratio dissoluta. ẽ. cũ quisq ab eo quẽ
ñ intelligebat abscetłet: nec se nͥ ei c̃
quo loqui potat aggregaret. Et ꝑ
linguas diuise s̃ gentes. disꝑseq ꝑ tr̃as.

Expanded text:
Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor nitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispers
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ turris eiꝰ quã p̃cipuam moliebant᷑¬
esse int̾ alias siue om̃tum turriũ que ꝑ
numꝰũ singlarẽ ita significate s̃: ut di¬
cit᷑ mules et intelligunt᷑ milia militum.
ut rana et locusta. Sĩc enĩ appellata. ẽ.
multitudo ranarũ ac locustaꝵ. in pla¬
gis qͥb egyptii ꝑcussi s ꝑ moysen.
uid autẽ factura fuerat humana
etuana psũptio. cuilibet eo qͥntũ¬
libet incelum ad̾ u̾sꝰ dm̃ altitudinẽ mo¬
lis excolłet qͣn montes tnscendet uni¬
usos : qͣndoo spaciũ nebulosi acris huiꝰ
enadet: Qͥo deniq noceret deo qͣnta¬
cũq uł sp̾alis uł corꝑalis elatio. Tutam
uerãq in ceum itã molit᷑ humilitas.
falsi s̃: ut ñ int̾pretarent᷑ contra dñm
s ante dñm. Enancior qͥppe: et contra et
ante significat. Hoc enim u̾bũ. ẽ. in
psalmo: et ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos.
Et hoc uerbum ẽ. cẽ in libro iob: ubi
scriptum. ẽ in furorem erupisti contͣ

Expanded text:
unius turris eius, quam praecipuam moliebantunius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra
Abbreviated transcription (Latin):
linguã eoꝵs: ut ñ audiat imnꝰqͥsq uo¬
cem ꝓximui sus. Et dispsto dlĩs cos¬
inde suꝑ faciem oñs t̾re: et cessauerc̃
edificantes ciuitatẽ et turrẽ. ꝓpt̾ hoc
appellatũ ẽ nom̃ illiꝰ ꝯfusio. qͥa ibi con¬
fudit añs labiũ om̃is t̾re: et inde dis¬
ꝑsit illos dñs d̃s suꝑ faciem om̃is t̾rȩ.
sta ciuitas quȩ appellata. ẽ confusio.
ip̃sa. ẽ babilon: cuiꝰ mirabilem ꝯstrue¬
tionẽ c̃ gentiũ ꝯm̃dat historiã Babi¬
lon qͥppe int̾pretat᷑ confusiõ. Unde
colligit᷑ gigantẽ illũ nemroth fuisle
illiꝰ conditorem: qͦd suꝑiꝰ breuit᷑ fuerat
intimatũ. Ubi cũ de illo scͥptura loque¬
ret᷑ ait. Iniciũ regni eiꝰ fuit babilon.
id ẽ que ciutatũ ceterarũ gereret pͥn¬
cipatũ. nͥ ess tãqͣm in metropoli habi¬
tacłm regni: quauis esfecta ñ fuerit
usq in tantũ modũ. qnͣtũ suꝑba cogita¬
bat unpietas. Nam nimia disponebatꝰ
altitudo. que dicta ẽ usq in cȩlum siue

Expanded text:
nguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine
Abbreviated transcription (Latin):
fili cham. itͣii. nominent᷑ ex trib tã¬
tum qui nati s̃ adicͥunt᷑: et cũ filii
sem nominent᷑ sex duoꝵ tantũ pos¬
teritas attexit᷑: nũqͥd ceti sine filis
remanserunt: Absit hoc c̾dere: sed
gentes ꝓpt̾ quas ꝯmemorari digna
essent ñ utiq fecer̃t: qͥa sic̃ nascebã¬
t᷑ aliis gentib addebant᷑. Cũ gͦ in
suis lingnis iste gentes fuisse refe¬
rant᷑ redit tam̃ narrator ad illud tẽ¬
pꝰ quando una lingua om̃iũ fuit:
et inde iam exponit qͥd accidłit ut
linguarũ diu̾sitas nasceret᷑.
It erat inqͥt om̃is tr̾a labium
unũ: et uox una om̃ib Et fac¬
tũ ẽ c̃monerent ipsi ab oriente in¬
uenert̃ campũ in tra sennaar: et ha¬
bitauer̃t ibi. & dix̃ homo ꝓximo suo.
Uienite et faciamꝰ lateres: et coqͣmꝰ
eos igni Et facti s̃ illis lat̾es in la¬
pidem: et bitum̃ erat illis lutũ. Et
dixert. Uenite edificemꝰ nobmet ip¬

Expanded text:
filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tanfilii Cham quatuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex duorum tantum posteritas attexitur? Numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere. Sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid acciderit, ut linguarum diversitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ip
Abbreviated transcription (Latin):
noe scdm generationes eoꝵ.
scđm gentes eoꝵ. I b his disꝑse sũt
insule gentiũ suꝑ tr̾am: post diliuiũ.
Unde colligit᷑ septuaginta tres: uł
potiꝰ qͦd postea demonstrabit᷑ septu¬
aginta duas gentes. cc̃ fuisse ñ hoĩes.
Nam et pͥus cũ fuissent ꝯmemorati
filii phalech: ita conclusũ. ẽ. Et his se¬
gregate sunt insule gentiũ in tra
sua. umꝰquisq scd̾m linguã suã in
tribub sius et ingentib suis. Iam uͦ
in filiis chã quodam loco aꝑtiꝰ gentes
cõmemorate. s̃. sic̃ suꝑiꝰ ostendi: mes¬
raim genuit eos qͥ dicunt᷑ ludtim
et eodẽ mͦ cetere usq ad septẽ gentes.
Et enum̾atis om̃ib postea concludẽs:
hii filii cham inqͥt in tribub suis se¬
cundũ linguas suas in regionib sus
et ingentib suis. Propt̾ea gͦ multoꝵ¬
filii ñ s̃ ꝯmemorati qͥa gentib aliis
filii iafech.uiͦi. enumerarent᷑ ex duob
eoꝵs tantũ filii nati ꝯmemorant᷑. ⁊ c̃

Expanded text:
Noe secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. Unde colligitur septuaginta tres uel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis.in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis, et in gentibus suis . Propterea ergo multofilii non sunt commemorati, quia gentibus aliis filii Japhet octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
einde narrat᷑ quẽ abmodũ tha¬
ra cũ suis regionẽ reliquerit
caldeoꝵ. et uenerit in mesopotamiã
et habitau̾it in charra. Tacet᷑ antẽ
de uno filio eiꝰ qui uocabat᷑ nachor:
tãqͣm eũ ñ dux̾it secum. Hã ita nar
It sũpsit thara abram Irat᷑.¬
filiũ suũ. et loch filiũ aran fi¬
lium filii sui. et saran nurũ suã uxo¬
rem abram filii sui: et edux̃ illos de
regione chaldeoꝵ ire in terra cha¬
naan: et uenit in charram. et habi
taiuit ibi. Nusqͣm hic nominat᷑ nachor
et uxor eiꝰ melcha. S inuenimꝰ p̾ea
c̃ seruũ suũ mittẽt abraham. ad ac¬
cipiendã uxorem filio suo ysaac ita
scͥptum. Et accepit puer decẽ came¬
los de camelis dñi sui: et de om̃ib bo¬
nis dñi sui secũ et exurgens ꝓfectꝰ.ẽ.
in mesopotamiã in ciuitatẽ nachor
Isto et aliis sacre huiꝰ historie testimoniis
ostendit᷑ a&̃ nachor frẽm abre exisse de
regione chaldeoꝵ: sedesq ꝯstituisse in
mesopotamia: uͥ c̃ patre suo habitau̾at

Expanded text:
einde narratur quem ad modum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et utavit ibi . Nusquam hic nominatus est Nachor, et uxor ejus Melcha. Sed invenimus postea, cum servum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui, et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in civitatem Nachor . Isto et aliis sacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum, sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitaverat
Abbreviated transcription (Latin):
caput. et statuit illũ in titulũ. et suꝑ¬
fudit oleũ in cacum̃ eiꝰ: et nocaũ ia¬
cob nomĩ loci illiꝰ domꝰ di. Hoc ad ꝓ¬
pħiam ꝑtinet: nec more idolat̾e lapi¬
dem ꝑfudit oleo iacob uelut faciens
illũ dm̃. Neq enĩ ad orauit eumdem
a crismate. id. ẽ. ab unctione ꝓfectũ. ẽ¬
figuratũ. ẽ hic aliqͥd qͦd ad magnũ ꝑ¬
tineat sacram̃tũ. Scalam uͦ istã intel¬
ligit᷑ ipse saluator nob̃ in memoriã re¬
uocare in ȩn̾angłio: uͥ c̃dixiss de na¬
thanael ecce u̾e isrłita in qͦ dolꝰ ñ. ẽ qr
isrł uidat istam uisionẽ ipse. ẽ enĩ ia¬
cob: eodẽ loco ait. Am̃ am̃ dico uob̃ ui¬
debitis celũ aꝑtũ et angłos di ascendẽ

Expanded text:
tulum, et superfudit oleum in cacumen ejus: et vocavit Jacob nomen loci illius, Domus Dei . Hoc ad prophetiam pertinet: nec more idololatriae lapidem perfudit oleo Jacob, velut faciens illum deum; neque enim adoravit eumdem a chrismate est, id est ab unctione, profecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel uiderat istam uisionem ipse est enim Iacob, eodem loco ait: Arnen, amen, dico uobis, uidebitis caelum apertum et angelos Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ergens itaq in mesopotamiã ia¬
cob in sompnis accep̃ oracłm: de
quo sic scͥptum. ẽ. Et exiit iacob a pu¬
teo uirationis et ꝓfectus. ẽ in karra:
et deuenit in locum. et dormiuit ibi:
occidat enĩ sol. et sũpsit ex lapidib lo¬
ci et posuit ad caput suũ: et dormiuit
in loco illo et sompniaũ. Et ecce scala
stabilita suꝑ trã cuiꝰ caput ꝑtingebat
ad celũ: et angl̃i di ascendebant et des¬
cendebant ꝑ illã: et dñs incũbebat suꝑ
llã eo dix Ego sum do abrabã pato
tui. et ds ysaac: noli tim̾e. Terram in
qua tu dormis suꝑ eam tͥ dabo illam:
et senini tuo. Est erit sem̃ tuũ sic̃ ha¬
rena t̾rȩ et dilatabit᷑ supͣ mare. et in
affricũ et in aqͥlonem et ad orientem:
et bndicent᷑ in te om̃s trib t̾re. et in
semine tuo. Et ecce ego sum tec̃ cus¬
todiens te in om̃i uia quac̃q ibis: et
reducã te in t̾ram hanc: qͥa ñ te delin¬
autẽ nesciebam. Et tuuit et dixit.
Qͣmͣ t̾ribilis locꝰ hic: ñ. ẽ hoc nͥ domꝰ

Expanded text:
ergens itaque in Mesopotamiam Jacob, in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Jacob a Puteo jurationis, et profectus est in Charram, et devenit in locum, et dormivit ibi: occiderat enim sol: et sumpsit ex lapidibus loci, et posuit ad caput suum, et dormivit in loco illo, et somniavit. Et ecce scala stabilita super terram, cujus caput pertingebat ad coelum: et Angeli Dei ascendebant et descendebant per illam; et Dominus incumbebat super illam; et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac, noli timere: terram in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam, et semini tuo: et erit semen tuum sicut arena terrae; et dilatabitur super Mare, et in Africum, et in Aquilonem, et ad Orientem: et benedicentur in te omnes tribus terrae, et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni via quacumque ibis; et reducam te in terram hanc: quia non te derelinautem nesciebam. Et timuit, et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͦ natꝰ ẽ abrabam. sccdi re¬
ges erant apud assyrios uinꝰ apud si¬
cionios europs. Pruni autẽ illic beł
hic egialeus fuert. Eũ uͦ egresso
abraham de babilonia. ꝓmisit ei ds̃.
ex illo magnã gentẽ faturam. et in
eiꝰ semine om̃iũ gentiũ benedictionẽ:
assyrii quartũ regẽ habebant. sicionis
qͥntũ. Apud illos enĩ regnabat filius
nini post matrem semiramidẽ que
ab illo int̾fecta ꝑhibet᷑: ausa filiũ mat̃
incestare concubitũ. Hanc putant ñ
natus. ẽ. centenario patri filiꝰ abrahe
de sara ꝯiuge: que sterilis et anꝰ iã spẽ
ꝓlis amiserat: Tc̃ et assyriis qͥntꝰ erat
rex arriꝰ ipsi uͦ ysaac seragenario na¬
ti s̃ gemin esau et iacob: qͦs ei rebec¬
ca uxor pͤperit. auo eoꝵ abraham ad¬
huc uiuente. et centũ sexaginta ȩta
Ayiexplecis
centũ septuaginta qͥnq defunctꝰ. est.
regnantib apud assyrios. uerse illo
antiqͥore qui cẽ baleus uocabat᷑. et apd̾̃
sicionios thiriaco: quẽ quidam thiri¬

Expanded text:
uando ergo natus est Abraham, secundi reges erant, apud Assyrios Ninus, apud Sicyonios Europs: primi autem, illic Belus, hic Aegialeus fuerunt. Cum vero egresso Abraham de Babylonia, promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram, et in ejus semine omnium gentium benedictionem, Assyrii quartum regem habebant, Sicyonii quintum: apud illos enim regnabat filius Nini post matrem Semiramidem, quae ab illo interfecta perhibetur, ausa filium mater incestare concubitu. Hanc putant natus est centenario patri filius Abrahae de Sarra conjuge, quae sterilis et anus jam spem prolis amiserat. Tunc et Assyriis quintus erat rex Arrius. Ipsi vero Isaac sexagenario nati sunt gemini, Esau et Jacob, quos ei Rebecca uxor peperit, avo eorum Abraham adhuc vivente, et centum sexaginta aetaqui expletis centum septuaginta quinque defunctus est, regnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabatur, et aput Sicyonios Thuriaco, quem quidam Thuri
Abbreviated transcription (Latin):
rius itaq fuit trene cuuta¬
tis conditor fr̃icida. Nam
suum frẽm ciuem cuutatis ȩt̾nȩ in
hac t̾ra ꝑegrinantẽ: inuidentia ui¬
ctus occidit. Vnde mirandũ ñ. ẽ.
qͦd tanto pꝰ in ea ciuitate condenda
que fuerat huiꝰ t̾rene ciuitatis de qͣ
loquim᷑ caput futura. et tã multis
gentib regnatura: huic pͥmo exem¬
plo et ut greci appellant archeotyp¬
po. quedam sui generis imago res

Expanded text:
renae ciuitatis conditor fratricida; nam suum fratrem ciuem ciuitatis aeternae in hac terra peregrinantem inuidentia uictus occidit. Unde mirandum non est, quod tanto post in ea ciuitate condenda, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, apxetoTttj quaedam sui generis imago res
Abbreviated transcription (Latin):
morauit. similit̾q int̾rogantib qñ
eũ und̾int in hoꝵs indigentia ꝯstitu¬
tũ. qͦd minimis sius non factũ. ẽ. sͥ
factum ñ fuisse respondit: sermo¬
nẽq ꝯcludens. et ibunt inqͥt hi iun
suppliciũ ȩt̾nũ. iusti autẽ in uitã et̾¬
nã. Ioħ̃s uͦ enagłista aꝑtissime nar¬
rat eũ in resurrectione mortuoꝵ
fut᷑um p̃dixisse udiciũ. Cũ enĩ di¬
xiss neq enĩ pat᷑ uidicat quẽqͣm:

Expanded text:
rogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat que
Abbreviated transcription (Latin):
cati tãqͣm ex morte uiuificati. ad pͥmã
resurrectionẽ que nc̃. ẽ. ꝑtin̾e possimꝰ.
Ad hanc enĩ pͥmã ñ ꝑtinent: ñ qͥbeati
erunt in ȩt̾nũ. Ad scdam uͭ de. qua mox
locutur. ẽ: et beatos ꝑtine docebit et
miseros. Ista. ẽ. miscdiȩ. illa udicii: ꝓpt̃
qͦd in psalmo scͥptum. ẽ. misccłiam et
iudiciũ cantabo tͥ dñe. De quo iudicio:¬
conseqͣnt᷑ aduuix̃ atq ait. & potestatẽ
dedit ei et iudiciũ face̾: qͥa filiꝰ hominis
ẽ. Hic ostendit qͦd in ea carne ueniet in¬
dicat᷑us: in qua uen̾at uidicandꝰ. Ad hoc
enĩ ait. qm̃ filiꝰ hominis. ẽ. Ac demnde
subuingens unde agimꝰ nolite inqͥt mi¬
rari hoc qͦd dixi. qͥa ueniet hora in qͣ
onis qui in monumĩtis s̃ audient uocẽ
eiꝰ et ꝓcedent qui bona fecert̃ in resur

Expanded text:
uificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudicium cantabo tatem dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est. Hic ostendit, quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enim ait: Quoniam filius hominis est. Ac deinde subiungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent, qui bona
Abbreviated transcription (Latin):
meũ audit et c̾dit ei qͥ misit me ht̃
uitam ȩt̾nam: et in iudiciũ ñ ueniae
s tnͣsiet amorte in uitã. Ecce hic dix̃
fideles suos in iudiciũ ñ nenire. Q ͦ
mͦ gͦ ꝑ iudicium seꝑabunt᷑ a malis et
ad eiꝰ dextam stabunt: nͥ qͥa hoc loco
uidiciũ ꝓ dãpnatione posuit. In
tale qͥppe iudiciũ ñ uenient qͥ au¬
diunt uerbũ eiꝰ: et c̾dunt ei qͥ misit

Expanded text:
dit et credit ei qui misit me, habet uitam aeternam, et in iudicium non uenit, sed transiit a morte in uitam. Ecce hic dixit fideles suos in iudicium non uenire. Quo modo ergo per iudicium separabuntur a malis et ad eius dexteram stabunt, nisi quia hoc loco iudicium pro damnatione posuit? In tale quippe iudicium non uenient, qui audiunt uerbum eius et credunt ei, qui misit
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ uidicii.it. ẽ dãpnationis. Resur¬
gat gͥ in pͥma: qͥ ñ uult in sed̃a resurre¬
ctione dãpnari. Uenit enĩ hora et
nc̃ ẽ qñ mortui audient uocem filiidĩ.
et qͥ audierint uiuent: id. ẽ. in dãpnati¬
onẽ ñ uemient que scd̃a mors dicit᷑:
in quã mortem pꝰ scd̾am que corꝑni
futa . ẽ. resurrectionẽ p̃cipitabunt᷑. qͥ ĩ
pͥma que animaꝵ. ẽ. ñ resurgũt. Ue¬
met enĩ hora nͥ ñ ait et nc̃ . ẽ. qͥa in fi¬
ne erit scł̃i. hoc. ẽ in ultimo et maximo
indicio dĩ: qñ om̃s qui in monum̃tis s̃
andient uocem eiꝰ et ꝓcedent. Non dix̃
quẽ admodũ in pͥma. et qui audierĩt
uuient. Non enĩ om̃s unent ea uita sci¬
licae. que qm̃ beata. ẽ sola uita dicenda
.ẽ. Nam utiq ñ sine qualic̃q uita pos¬
sent audire de monum̃tis resurgentes:¬
et carnẽ ꝓduce. Quare autẽ ñ om̃s rii¬
uent: in eo qͦd sequit᷑ docet. Qͥbona in¬
quit fecerunt: in resurrectionẽ uite.

Expanded text:
tionem iudicii, id est damnationis. resurgat ergo in prima qui non uult in secunda resurrectione damnari. uenit enim hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent, id est in damnationem non uenient, quae secunda mors dicitur; in quam mortem post secundam quae corporum futura est resurrectionem praecipitabuntur qui in prima, quae animarum est, non resurgunt. Veniet enim hora ubi non ait: Et nunc est, quia in fine erit saeculi, hoc est in ultimo et maximo iudicio Dei, quando omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent. Non dixit quem ad modum in prima: Et qui audierint, uiuent. Non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae, quoniam beata est, sola uita dicenda est. Nam utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne procedere. Quare autem non omnes uiuent, in eo quod sequitur docet; qui bona, inquit, fecerunt, in resurrectionem uitae,
Abbreviated transcription (Latin):
tent eos in caminũ ignis. Ibi erit fle¬
tus: et stridor dentiũ. Tc̃ usti fulge¬
bt̃ sic̃ sol in regno patris eoꝵ. Qui
habet aures audiat. Hic iudiciũ qͥdẽ
uł diem udicii ñ nominauit. sed eũ
multo clariꝰ ipsis reb expressit: et ĩ
sine scl̃i futurum. eẽ. p̃dixit. Item dis¬
cipłis suis. Am̃ inquit dico uob̃: qͦd
uos qui secuti estis me in regenerati¬
one c̃ sederit filiꝰ hominis in sede ma¬

Expanded text:
ibi erit fletus et stridor dentium. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Qui habet aures, audiat. Hic iudicium quidem uel diem iudicii non nominauit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Arnen, inquit, dicouobis, quod uos, qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit fili
Abbreviated transcription (Latin):
passuri ȩt̾na torm̃ta. tẽꝑalib uł ꝓsu
is qͥbc̾ũq et qͣntulis c̃q peccatis asfl¬
g̾ent᷑: uł ꝓpt̾ implendas uͥtutes exer¬
cerent᷑ malis Nc̃ uͦ qͣndo ñ solũ in
malo s̃ boni et in bono mali qͦd ui¬
det᷑ inuistum. uerũ cẽ plerũq et ma¬
lis mala eueniunt. et bonis mala ꝓue¬
mũt: mag̃ inscrutabilia fiunt idi¬
cia dĩ. et inuestigabiles iie eiꝰ. Qͣm¬
uis gͦ nesciamꝰ quo iudicio ds̃ ista nł
faciat uł fieri sinat ap̃ quẽ sũma uͥt
ẽ. et sũma sapientia. et sũma iusticia.
nulla infirmitas. nulla temeritas. nu¬
lla iniqͥtas: salubrit̾ tam̃ discimꝰ. nõ
magnipend̾e seu bona seu mala q̃ ni¬
demꝰ esse bonis malis q ꝯmunia: et il¬
la bona querere qͣ bonoꝵs. atq illa
mala maxime fuge que ꝓpria s̃ ma¬
loꝵ. Cũ uͦ ad illud dĩ udiciũ uene¬
rimꝰ cuiꝰ tempꝰ iam ꝓpͥe dies uidicii.

Expanded text:
passuripassuriis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, adque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
niis: econtrario scelestus adu̾sarius
eiꝰ ñ solũ inpunitꝰ. uerũ cẽ uindicatꝰ
insultet. Impiꝰ optime ualeat: piꝰ lan¬
gore tabescat. Latrocinent᷑ sanissi¬
ni uiuenes: et qͥ nec uerbo quẽqͣm le¬
dere potuer̃t. diu̾sa morboꝵ atroci¬
tate asfligant᷑ infantes. Qtilis reb
humanis ĩmatura morte rapiat ᷑: et
qͥ uidet᷑ nec nasci debuisse. duitissime
insuꝑ uinat. Plenꝰ criminib sublime¬
t᷑ honorib: et hominẽ sine querela
tenebre ignobilitatis abscondãt. Ece¬
tera huiꝰmodi que qͥs colligit. qͥs enu¬
merat: Que si hab̾ent in ipsa uelut
absurditate ꝯstantiam. ut in hac inta
in qua homo sic̃ sacer psalmꝰ eloqͥt᷑.
uanitati simił factꝰ. ẽ. et dies eiꝰ uelut
ũbra p̃tereunt. ñ nͥ mali adipisce̾nt᷑¬
tnsitoria istabona atq t̾rena. nec nͥ
tna quȩ faciunt beatos. tẽꝑalib uł
misccłia ꝯsolarent᷑ bonis. et qͥ ñ erãt

Expanded text:
niis, e contrario scelestus aduersarius niis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatqui videntur nec nasci debuisse, diutissime insuper vivant: plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis abscondant: et caetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nontransitoria bona ista atque terrena, nec nisi terna, quae faciunt beatos, temporalibus vel ricordia consolarentur bonis; et qui non erant
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ Nongͥ in hoc libro de illis pͥmis nec
de istis mediis iudiciis. s de isto nouis¬
simo qͣntũ ipse tribuerit disputabo. qñ
et mortuos. Iste qͥppe dies iudicii ꝓprie
iam uocat᷑. eo qͦd nullus ibi erit imꝑite
querele locꝰ. cur inuistꝰ ille sit felix: et
cur ille iustꝰ infelix. Om̃iũ nãq tc̃ ñ nͥ
bonoꝵ uera et plena felicitas: et om̃iũ
ñ nͥ maloꝵ digna et sũma infelicitas
ferre discimꝰ que patiunt᷑ et boni. et
bona ñ magmipendẽ qͣ ad ipiscunt᷑ et
mali: ac ꝑ hoc ẽ in hisreb inqͥb ñ ap¬
paret diuina iusticia salutaris est
diuina doctͥnã. Nescimꝰ enĩ qͦ iudici¬
o di bonꝰ ille sit pauꝑ. malus ille sit
diues: iste gaudeat quẽ ꝓ sus ꝑditiᷤᷤ
morib cruciari debuisse merorib
arbitram᷑. contristet᷑ ille quẽ uita
laudabił gandẽ debuisse ꝑsuadet:
ex eat de iudicio ñ solũ multꝰ. uerũ
aẽ dãpnatꝰ innocens. aut inqͥtate ui¬
dicis p̃ssus aut falsis obrutꝰ testimo¬

Expanded text:
igitur in hoc libro de illis primis nec de istis mediis Dei iudiciis, sed de ipso nouissimo, quantum ipsi tribuerit, disputabo, quanet mortuos. Iste quippe dies iudicii proprie iam uocatur, eo quod nullus ibi erit inperitae querellae locus, quur iniustus ille sit felix et quur ille iustus infelix. Omnium namque tunc nonnisi bonorum uera et plena felicitas et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicitas ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimo
Abbreviated transcription (Latin):
neratione ista et condẽpnabit eã: qͥa
uenit afinib t̾re audire sapientiã sa¬
lomonis. Aecce płqͣm salomon hic.
Duas res hoc loco discimꝰ. et uentum
eẽ. iudiciũ: et c̃ mortuoꝵ resurrectiõe
uent᷑m. De niniuitis enĩ et regina austͥ
q̃n ista dicebat. de mortius sine dubio
loqͦbat᷑: qͦs tñ in die iudicii surrectos
ẽẽ. p̃dixit. Nec ideo dixit cõdẽpnabt̃.
qͥa ipsi uidicabt̃: s quia ex ipsoꝵ ꝯꝑa¬
tione isti merito dãpnabunt᷑. Rursꝰ a¬
lio loco. ẽde hominũ bonors et maloꝵ
die uidicii futã. ẽ. loqueret᷑: ad hibu¬
it sumlitudinẽ detritico seminato.
et su ꝑseminatis ⁊rtamiis: eãq sius ex¬
ponens discipłis: qͥ seminat inqͥt bo¬
ntĩ sem̃. ẽ filius hominis. ager autẽ
ẽ hic mundꝰ. bonũ uͦ sem̃ hi s̃ filii re

Expanded text:
ratione ista et condemnabit eam; quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. Duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mortuorum resurrectione uenturum. De Nineuitis enim et regina Austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. Nec ideo dixit: \'Condemnabunt1, quia ipsi iudicabunt; sed quia ex ipsorum conparatione isti merito damnabuntur. Rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum die iudicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus: bonum uero semen hi s
Abbreviated transcription (Latin):
se omĩa ꝯferant᷑. qͣdam qͥppe alt̾ obscu¬
rͥns. alt̾ explicat planiꝰ. ut ea que ad
unã rem ꝑtinentia dicunt᷑. appareat
unde dicant᷑. Qoͦ fac̾e ut cũq curaui
in quadã epła quã rescͥpsi ad beatȩ me¬
morie uirũ esychiũ salonitane urbis

Expanded text:
se omnia conferantur. quaedam quippe alter obscuse omnia conferantur. quaedam quippe alter obscurius, alter explicat planius, ut ea quae ad unam rem pertinentia dicuntur appareat unde dicantur. quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Esychium, Salonitanae urbis
Abbreviated transcription (Latin):
denario similis ẽ. causã. Non enĩ qͥa dic¬
tũ ẽ. uidicantes .xii. trib isrł. trib leui
que t̾cia decima. ẽ. ab eis iudicanda ñ
erit. aut solũ illum ppłm. ñ cẽ gentes
ceta̾s indicabunt: Qdͦ autẽ ait in rege¬
natioẽ: ꝓcul dubio mortuoꝵ resurrec¬
tionẽ nomine uoluit regeneratiois in¬
telligi. Sic enĩ caro nr̃a regenerabit᷑.
ꝑ incorruptionẽ: quẽ admodũ. ẽ. anima
nrã regenerata ꝑ fidem. Multa p̃tereo
qͦ de ultimo iudicio ita dici uident᷑. ut
diligent̃ ꝯsid̾ata repꝑiant᷑ ambigua. ł
mag̃ ad aluid ꝑtinentia. siue scilicet ad
eũ saluatoris aduentũ. qͦ ꝑ totũ hoc tẽpꝰ
in eccłia sua uenit. hoc. ẽ. in m̃bris siuis
particłatĩ atq paulatĩ. qm̃ tota corpꝰ est
eiꝰ siue ad excidiũ t̾rene ierłm. qͥa et de
ita ut dinosci ñ possit om̃ino. nͥ ea quȩ
apd̃ tres ȩuangłistas. math̃m marcũ.
et lucã. de hac re similit̾ dicta s̃. int̾

Expanded text:
enim quia dictum est: iudicantes duodecim tribus Israhel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit aut solum illum populum, non etiam gentes ceteras iudicabunt. quod autem ait: in regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine noluit regenerationis intellegi. sio enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem. multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis particulatim atque paulatim, quoniam tota corpus est eius, siue ad excidium terrenae Hierusalem, quia et de ita ut dinosci non possit omnia, nisi ea quae apud tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt inter
Abbreviated transcription (Latin):
ultimi indicii di testimonia de scͥpt᷑is
scĩs que ponere institui. pꝰ eligenda s̃
de libris instrum̃ti noui postea de ue¬
teris. Qͣmuis enĩ uet̾a pͥora sint tẽꝑe.
uetera. In ueterib habent᷑ lex et ꝓpħe:

Expanded text:
ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae,
Abbreviated transcription (Latin):
de totũ istum librũ uir sapientissimꝰ
disputanit. ñ utiq ob aluid nͥ ut eã ui¬
tam desidemꝰ. que uanitatẽ ñ habet sub
hoc sole. s u̾itatẽ sub illo qͥ fec̃ hc̃ solem:
in hac gͦ uanitate. ñ qͥd nͥ iusto dĩ rectoq
iudicio simił eidẽ uanitati facꝰtꝰ uanes¬
c̾ẽt homo: In dieb tũ uanitatis sue int̾¬
est plurimũ utrũ resistat an obtemꝑa&
m̾tati. et utrũ sit ex ꝑs u̾ȩ pietatis an
particeps. ñ ꝓpt̾ intȩ huiꝰ uł bona ad qͥ¬
renda uł mala uitanda. uanescendo
et bonis bona. et malis mala sine fine
mansurã. Deniq iste sapiens hõ librum
sic conclusit ut dicet. dm̃ time et mãda¬
ta eiꝰ obserua: qͥa hoc. ẽ om̃is homo: qͥa
despectu: siue bonũ siue malũ. Qd bre¬
uiꝰ ueriꝰ salubriꝰ. dici pot̃: Dm̃ inquit
time et mandata eiꝰ custodi: qͥa hoc. est
om̃is homo. Qc̃q̃ enĩ. ẽ. hoc. ẽ. custos uti
om̃e hoc opꝰ. id. ẽ qͦd ab homine fit in

Expanded text:
tum librum uir sapientissimus deputauit non utique ob aliud, nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem, — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto Dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? In diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati, et utrum sit expers uerae pietatis an particeps; non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo et bonis bona et malis mala sine fine mansura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: Deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo; quia despectu siue bonum siue malum. quid breuius, uerius, salubrius dici potuit? deum, inquit, time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. quicumque enim est, hoc est, custos utiqomne hoc opus, id est, quod ab homine fit in
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑm. G ipse saluator c̃ obuirgaret ci¬
uitates in quib uͥtutes magnas fec̾at.
neq c̾didant. et eis alienigenas antepo¬
net: uerũptam̃ inqͥt dico uob̃. tyro. et
sydoni remissiꝰ erit in die iudicii qͣm
uob̃. Est paulo pꝰ alt̾i ciuitati. Am̃ in¬

Expanded text:
Ergo ipse Saluator cum obiurgaret ciuitates, in quibus uirtutes magnas fecerat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: Verum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis; et paulo p
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. ee̾. iustissima: uͥ hoc qͦ manifes¬
tabit᷑. qm insto dĩ iudicio fiat. ut nẽ
tã multa ac pene omĩa uista udicia
di lateant sensꝰ m̃tesq mortalium:
c̃tñ in hac re pioꝵ fidem ñ lateat iꝰ¬
entissimꝰ rex isrł qͥ regnauit in ierłm:
librũ qͥ uocat᷑ eccłiastes. et aiuideis qͦ
habet᷑ in sacro canone littarũ sicex
morans erũpnas erroresq uite hinꝰ et
uanescentes int̾ea temꝑm lapsꝰ. uͥ nncħ
solidum nicħ stabile retinet᷑: in ea rerũ
insipientiã. sic̃ habundantia lucis suꝑ
tenebras. sapientis q ocłi sint in capite
ipsiꝰ. et stultus in tenebris ambulet: unꝰ
tam̃ cursꝰ incurrat om̃ib utiq in hac
uita que sub sole agit᷑. significans uide¬
licet ea mala que bonis et malis iubemꝰ
ẽẽ. ꝯmuniã. Dic̃ cẽ illud qͦd et bom pa¬
tiant᷑ mala tãqͣm mali sint: et mali tã¬
qͣm boni sit̃ adipiscant᷑ bona: ita loqͣus.
Est inqͥt uanitas que facta. ẽ. suꝑ t̾ram.

Expanded text:
bunt esse justissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam justo judicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac pene omnia justa judicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat juentissimus rex Israel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur ecclesiastes et a Iudaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sicmorans aerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur: in ea rerum insipientiam, sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita quae sub sole agitur, significans uidelicet ea mala, quae bonis et malis uidemus esse communia. Dicit etiam illud, quod et boni patiantur mala, tamquam mali sint, et mali, tamquam boni sint, adipiscantur bona, ita loquens: Est, inquit, uanitas, quae facta est super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ tendat᷑ incertũ ẽ: s scͥpt᷑aꝵ mo¬
re scãꝵ diem poni solere ꝓ temꝑe. ue¬
mo qͥ illas litt̾as qͣmlibet negligent᷑ le¬
gerit uescit. Ideo autẽ cũ diem iudicii
d̃i dicimꝰ. addimꝰ ultimũ uł nouissimũ.
qͥa et nc̃ uidicat. et ab humani gen̾is
inicio iudicanit dimittens de paradi¬
so et ligno uite seꝑans pͥmos homines
peccati magni ꝑpetratores: ĩmo cẽ qñ
angłis peccantib ñ peꝑcit. quoꝵ pͥnceps
hoĩes a se ipso subuersꝰ inuidendo sub¬
uertit. ꝓculdubio iudicauit: nec sine
illiꝰ alto iustoq iudicio. et in hoc aerio
celo et in tris et demonũ et hoĩum mi¬
serrima ẽ. uita errorib erũpnis q ple

Expanded text:
dicium tendatur, incertum est; sed scripturarum modicium tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit; nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque ple
Abbreviated transcription (Latin):
q asserturi aduersus impios et inc̾¬
dulos. tãqͣm in ecdificii fundam̃to priꝰ
pon̾e testimonia diuna debemꝰ. qͥb qui
nolunt c̾dere humanis ratiuncłis falsis
atq fallacib contra uenire conant᷑. ad
hoc ut aut aliud significare contẽdant
qͦd adhibet᷑ testimoniũ de litt̾is sacͥs aut
om̃ino diuinitꝰ. eẽ. dictũ negent᷑ Dã nul¬
lum existimo. eẽ. mortaliũ. qui c̃ ea sicut
dicta s̃ intellexerit. et a sũmo ac uero
deo ꝑ animas scãs dicta. eẽ. credidit. ñ
eis cedat atq ꝯsentiat. siue id c̃e ore fa¬
teatur. siue aliqͦ uicio fateri erubescat
aut metuat: uł &ẽ ꝑ uicatia simillima
uisanie id qͦd falsum. ẽẽ. nouit. aut c̃dit
cẽ contentiosissime defende moliatur.
Qͦ gͦ in confessione ac ꝓfessione tenet ois
eccł̃ia dĩ ueri. xp̃m de celo esse uentm
ad uiuos et mortuos iudicandos. hc̃ di¬
uini iudicii ultimũ diem dicimꝰ: id. ẽ.
nouissimũ tẽpꝰ. Nam ꝑ qͦt dies hoc ui¬

Expanded text:
t incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insaniae id, quod falsum esse nouit aut creditetiam contentiosissime defendere moliatur. 2. Quod ergo in confessione ac professione tenet omnis Ecclesia Dei veri, Christum de coelo esse venturum ad vivos ac mortuos judicandos, hunc divini judicii ultimum diem dicimus, id est, nouissimum tempus. Nam per quot dies hoc iu
Abbreviated transcription (Latin):
głoꝵ oꝑib ꝓpͥis que ger̃t arbitrio uo¬
luptatis. Nã et demones ne torqͤant᷑ p̃¬
cant᷑. nec utiq inuste uł parcit᷑ eis. uł
ꝓ sua quiq imꝓbitate torquent᷑. & ho¬
mines plerũq aꝑte. sepe occulte luũt
ꝓ sius factis diuinitꝰ pęnas. sine in hac
uita siue pꝰ mortẽ: qmuis nulł homi¬
nũ agat recte. nͥ diumo ad inuet᷑ au¬
xilio: nullꝰ demonũ aut hominũ agat
iniq nͥ diuino eodemq iustissimo uidi¬

Expanded text:
opriis, quae gerunt arbitrio uoluntatis. Nam et daemones ne torqueantur precantur, nec utique iniuste uel parcitur eis uel pro sua quique inprobitate torquentur; et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiuuetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi diuino eodemque iustissimo iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem iħu xꝑ̃i in om̃s qui c̾dunt. Hec
usticia dĩ ad nonũ ꝑtinet testam̃tũ: et
testimoniũ habet a uetib libris hoc. est
ẽ: et postea testes introducend̃i. Hc̃ et
ipse iħc. xp̃c ordinẽ seruandũ. eẽ. de¬
monstrans: scͥba inqͥt eruditus in reg¬
no di similis. ẽ. uiro patͥfamilias ꝓfe¬
renti de thesauro suo noua. et uetã.

Expanded text:
i in omnes qui credunt. Haec iustitia Dei ad nouum pertinet testamentum et testimonium habet a ueteribus libris, hoc est est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Iesus ordinem seruandum esse demonstrans: Scriba, inquit, eruditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera.
Abbreviated transcription (Latin):
eas utiq ꝯmemorauit. ñ que pͥme
suis parentib fuerint: s que in ꝓpa¬
ginis ordinẽ uenerint.
Ixempli grã qͦ id fiat aꝑtius
aliqͥd int̾ponã: unde nullus
ambigat fieri potuisse qͦd dico. Esuã¬
głista matħs generationẽ dñice car¬
nis ꝑ seriem parentũ uolens ꝯmen¬
uare memorie: ordiens a patre abra¬
ham atq ad dauid pͥmitꝰ ut ꝑuenire
intendens: abraham inqͥt genuit y¬
saac. Cur ñ dix̃ hismael quẽ pͥmitꝰ
genuit: Ysaac autẽ inqͥt genuit ia¬
cob. Cur ñ dix̃ esau. qͥ eiꝰ pͥmogenit᷑

Expanded text:
eas utique commemorauit, non quae primae eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae in propagationis ordinem uenerint. Exempli galiquid interponam, unde nullus ambigat fieri potuisse quod dico. Evangelista Matthaeus generationem Dominicae carnis per seriem parentum volens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham, atque ad David primitus ut perveniret intendens, Abraham, inquit, genuit Isaac: cur non dixit, Ismael, quem primitus genuit? Isaac autem, inquit, genuit Jacob: cur
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ.ẽ. suscitauit enĩ mͥ ds̃ sem̃ aliud ꝓ
illiꝰ scĩtatem: ñ qͦd ipse pͥor pꝰ eũ tẽꝑis
ordine nasceret᷑. Deinde qͦd scͥptũ ẽ.
uix̃ autẽ sech qͥnq et cͧc annos uel
scdm hebreos qͥnq et centũ annoset¬
genint enos: qͥ possit nͥ inconsidatꝰ as¬
seuerare hunc eiꝰ pͥmogenitũ fuisse:
ut ãmirantes merito reqͥramꝰ qͦmͦ ꝑ
tot ãnos ĩmunis fuerit a conubio. si
et genuit filios et filias. et fuert̃ om̃s
atq ita deinceps qͦꝵ anni ꝯmemorãt᷑
nec filios filiasq genuisse reticent᷑:
Foꝑ hoc ñ appare om̃ino utrũ qͥno¬
minat᷑ genitꝰ ipse fuerit pͥmogenitꝰ:
coniugib caruisse uł fetib: nec illos
eoꝵ filios pͥmos eis natos fuisse c̾di¬
bile.c̃: s c̃ sacre scͥptor historie ad or¬
tum uitaniq noe. cuiꝰ temꝑe diluui¬
ũ factũ. ẽ ꝑ successiones generationũ
notatis temꝑib intendẽt ꝑuenire:

Expanded text:
tus est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro tus est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro illius sanctitatem, non quod ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. Deinde quod scriptum est, Vixit autem Seth quinque et ducentos annos, vel secundum Hebraeos, quinque et centugenuit Enos. Quis possit inconsideratus asseverare hunc ejus primogenitum fuisse, ut admirantes merito requiramus quomodo per tot annos immunis fuerit a connubio, sinEt genuit filios et filias, et fuerunt omnes Adque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum, qui nominatur genitus, ipse fuerit primogenitusconiugibus caruisse uel fetibus, nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est. Sed cum sacrae scriptor historiae ad ortum uitamque Noe, cuius tempore diluuium factum est, per successiones generationum notatis temporibus intenderet peruenire,