comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trentur in solo ȩuangłio tale p̃miũ ꝓmicti
sc̃is: uentrẽ q uacur̃ ⁊ ubera arida. ⁊ mortifi¬
catũ sem̃ ne pariant: intelligant ᷑ ee dictũ
restiterunt moysi. sic ⁊ isti resistunt ueritati
homines mente corrupti. reprobi circa fidẽ.
s ultra ñ ꝓficient: dementia eni ipsoꝵ ma¬
nifesta erit omĩb sicut ⁊ illoꝵ fuit. Cum gͦ
ultra ñ ꝓficient. tunc habebunt uentrẽ ua¬
¶cuũ
⁊ ubera arida ⁊ mortificatũ semen. in qua sen¬
tentia se isti tanꝗͣ in speculo dignentur inspi¬
ce R E.

Expanded text:
trentur in solo euangelio tale praemium promitti trentur in solo euangelio tale praemium promitti sanctis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semen ne pariant, intellegant de his esse mnes et Mambres restiterunt Moysi. sic et isti resistunt ueritati, homines mente corrupti. reprobi circa fidem, sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt uentrem uacuum et ubera arida et mortificatum semen. in qua sententia se isti tamquam in speculo dignentur inspicere.
Abbreviated transcription (Latin):
ł eo qd̃ scriptũ est in osee. da .xxu.¬
alis uentrẽ uacuũ ⁊ ubera arida: mortifi¬
ca sem̃ uentris ipsoꝵ ne pariant. & hȩc ꝓpħica
locutio est. utiq figurata. Nam ꝯuentrẽ ñ car-¬
neum intelligunt in ȩuangłio cũ legunt. Flu¬
mina aquȩ uiue fluent de uentre eiꝰ. ⁊ ubera
quedã habebat apłs cũ diceret. Lac uobis potũ
dedi ñ escam.ꝰ iterum. Factus sum paruulus
in medio urm. tanꝗͣ si nutrix fouens filios su¬
os. & galathas ad carnalia declinantes: iterũ
parturit. donec xp̃c in eis formo̾tur. E ido hu¬
ic ꝓpħicȩ sentencie ñ repugnat qd̃ adimantꝰ
posuit ex euangłio qd in resurrectione a mor¬
tuis neq nubent. neq uxores ducent neq mo¬
rientur. s sunt ut angłi di. Nam hoc est utiq
qd accipiunt etiã spadones de qͥb ysaias loqͥt᷑.
locũ nominatũ meliorẽ multo filioꝵ⁊ filiar̃
nom̃ ȩcernũ dabo eis inquit. Non gͦ isti arbi¬

Expanded text:
De eo, quod scriptum est in Osee: da iDe eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbi
Abbreviated transcription (Latin):
suos appellant: qui annona cotidiana satia¬
to uentre. aut donant statĩ qd̃ restat aut ꝑi¬
ciunt: quã ł dnĩ discipuli qui etiã cum ipso
dnõ celi ⁊ terrȩ in terrã ambulantes locu
renoꝵ contemptor. sic tam̃ gubernauit ea
quȩ p̃senti uitȩ erant necessaria: ut etiã de
uidius p̃ceꝑit dicens. Si quis fideł habet uidu-¬
as sufficienter tribuat eis ut ñ grauecur ec
quo ueris uiduis sufficere possit. S tam̃ illd de
formica sic positũ est. ut quẽ ad modũ illa estate
colligit unde hieme pascatur. sic unusdͥsq xp̃i¬
anus in rer̃ tranquillitate quã sig̾cat estas colli¬
gat uerbũ dĩ ut inaduersitate ⁊ tribulationibꝰ
que hiemis nomine sig̃cantur. habeat unde spũ¬
aliter uiuat. Non enĩ in pane solo uiuit homo.
s in omĩ uerbo di. Siaũ hoc eos mouet. qd in
terra condit formica qd̃ colligit: irascantur etiã
illi thesauro quẽ dñs in agro dicit inuento m.

Expanded text:
ivos appellant, qui annona quotidiana satiaivos appellant, qui annona quotidiana satiato ventre, aut donant statim quod restat, aut projiciunt, quam vel Domini discipuli, qui etiam cum ipso Domino coeli et terrae in terra aium terrenorum contemptor sic tamen gubernauit ea, quae praesenti uitae erant necessaria, ut etiam de uiduis praeceperit dicens: si quis fidelis habet uiduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis nomine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos castrant ꝓpt̾ regnũ celorũ. S nos iam
⁊ de uiro ⁊ de uxore ⁊ de spadonib quantũ
satis fuit in tercio capitulo disseruimus. xiiii.¬
E eo qd scriptũ est apud salomonẽ r¬
mitare formicã. ⁊ intuere diligentiã
eiͦ. qr ab estatis tp̃r usq ad hiemẽ colligits
alimonias. Neq hoc intelligunt manichei spi-¬
ritualiter eẽ accipiendũ. ⁊ putant p̃ceptũ
eẽ ut thesaurizemus in terra. ut etiã cu¬
remus hec horrea quȩ sine ullo p̃cepto mul¬
tũ homines implere festinant: ⁊ idõ illd̃ adi¬
mantus ex euangłio dic̃ aduersũ eẽ huic
sentencie ubi dñs ait. nolite cogitare de
crastino.S neq hoc intelligunt ad id ꝑtine̾
ut temporalia ñ amemus. neq timeamꝰ ne
nobis desint necessaria ⁊ ꝓpt̾ ipsa conquiren-¬
da ł dõł hominib seruiamus. Nam si hoc
id̾o dictũ est ut ñ seruet᷑ paniᷤ in crastinũ:
magis hoc implent uagi romanoꝵ quos pas-¬

Expanded text:
ipsos castrant propter regnum caelorum. sed nos iam ipsos castrant propter regnum caelorum. sed nos iam et de uiro et de uxore et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo disseruimus. De eo, quod scriptum est apud Salomonem: imitare formicam et intuere diligentiam eius, quia ab aestatis tempore usque hiemem colligit sibi alimonias. neque hoc intellegunt Manichaei spiritaliter esse accipiendum et putant praeceptum esse, ut thesaurizemus in terra aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines inplere festinant. et ideo illud Adimantus ex euangelio dicit aduersum esse huic sententiae, ubi dominus ait: nolite cogitare de crastino. sed neque hoc inteut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis desint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel hominibus serviamus. Nam si hoc ideo dictum est, ut non servetur panis in crastinum, magis hoc implent vagi Romanorum, quos Pass
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ facere cum inuentꝰ eẽt homo die sabbati
iussu di lapidatus est. de seruili aũ obserua¬
tione sabbati. ⁊ de iundicta temporalis moraᷤ
iam multa dicta sunt. Sicut enĩ tempore
caritatis bonitas. sic tempore timoris seueri¬
tas dĩ maxime cõmendatur. Et cũ adhuc ñ
oporteret ante aduentũ dñi nudare popło le¬
gitimarũ sacramenta figurarũ. ñ inuitaban
plangunt hominẽ lapidatũ dĩ p̃cepto. qua
contra ussũ legis ligna collegit. ⁊ ñ plangẽ
arborẽ arefactam uerbo xpĩ quȩ contra
nullis p̃ceptũ fecerat. cũ talem animã ar¬
sporis
eẽ credant qualem hominis..xxiii.
r eo qd scriptũ est. Mulier tua sicut
uinea frondescens. ⁊ filii tui ut nouel¬
la oliuarũ in circuitu mense tuȩ. ⁊ uidebis
citur homo qui timet dm̃. hoc ꝓpħam figu¬
chei ñ intelligunt: ⁊ putant contrariũ eẽ
n qd̃ in euangłio dñs de spadonib ait. qui se

Expanded text:
quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, iussu dei lapidatus est. de seruili autem obseruatione sabbati et de uindicta temporalis mortis iam multa dicta sunt. sicut enim tempore caritatis bonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commendatur. et cum adhuc non oporteret ante aduentum domini nudare populo legitimarum sacramenta figurarum, non inuitabantplangunt hominem lapidatum dei praecepto, quia contra iussum legis ligna collegit, et non plangunt arborem arefactam uerbo Christi, quae contra nullum praeceptum fecerat, cum talem animam arboris esse credant, qualem hominis. De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens et filii tui ut nouellae oliuarum in circuitu mensae tuae et uidebis citur homo, qui timet dominum. hoc per chaei non intellegunt et putant contrarium esse, quod in euangelio domiuus de spadonibus ait, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
serpente qui sixꝰ erat atq exaltatꝰ in ligno:
continuo sanabantur. Huic sacramento ip¬
se dñs actestatus est dicens. Sicut enĩ mor¬
ses exaltauit serpentẽ in heremo. ita exal¬
tari oportet filiũ hominis. Suscipiendo aũ
igno miniosissimũ apd̃ homines mortis gen̾
dauit nobis dilectionẽ suam ut merito apłs
diceret. accendens nos in eiꝰ caritatẽ. Xpc̃
nos redemit de maledicto legis. factus ꝓ no¬
bis maledictũ. Scriptũ est enĩ. Maledictus
omĩs qui pendet in ligno. ut ñ solũ nullã
mortem s etiam nullũ mortis genꝰ xp̃iana
libertas sicut iudaica seruitꝰ formidaret.
E homine quẽ lapidari ds̃ iussit qui
sabbato inuentus est ligna colligere.
dñs in euangłio ubi hominis manũ aridam
sanauit die sabbati. diuiũ opꝰ fecit ñ huma¬
nũ. nec ab ocio recessit. qui iussit ⁊ factũ est.
Eo ido ñ est simile hoc factũ ligna colligenti

Expanded text:
serpente qui fixus erat atque exaltatus in ligno, serpente qui fixus erat atque exaltatus in ligno, continuo sanabantur . Huic sacramento ipse Dominus attestatus est dicens: Sicut enim Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis . Suscipiendo autem ignominiosissimum apud homines mortis genusdavit nobis dilectionem suam, ut merito Apostolus diceret, accendens nos in ejus charitatem: Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis male dictum. scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, ut non solum nullam mortem, sed etiam nullum mortis genus christiana libertas sicut Iudaica seruitus formidaret. De homine, quem lapidari deus iussit, quia sabbato inuentus est ligna colligere. dominus in euangelio, ubi hominis manum aridam sanauit die sabbati, diuinum opus fecit, non humanum; nec ab otio recessit qui iussit et factum est. et ideo non est simile hoc factum ligna colligenti,
Abbreviated transcription (Latin):
utca signatur. quid absurdũ ht̃ qd̃ in uet̾ẽ
hominẽ maledictũ ꝓlatũ est quẽ dñi su¬
pendit in ligno Suia ex ipsa successione
mortalitatẽ gestauit. de uirgine maria
mortaliter natus. habens carnẽ ñ pecca¬
tricẽ s similitudinẽ gerentẽ peccati. qr
mori poterat ⁊ mors de peccato est. Unde
est etiã illd. Scientes q uetus homo nr̃ si¬
mul eynfixus est cruci cũ illo itt euacuet᷑
corpus peccati. Non gͦ dñs ꝑ linguam moy¬
si famuli dĩ. s mors ipsa mełuit maledi¬
ctum quẽ dñs nr̃ suscipiendo euacuitt.
Moas itaq illa pependit in ligno. quȩ ꝑmo
uerem ad hominẽ serpentina ꝑsuasione
ꝑuenit. Unde etiã serpentẽ ad sig̾conẽ
ipsius mortis moyses in heremo ex altaute
in ligno. Et qm̃ a mortiferis cupiditati¬
u ꝓ fidẽ sanamur crucis dñi. qua cruce
mors ligno suspensa est. ꝓpt̾ea qui ser¬
pentum morsib uenenabantur. conspecto

Expanded text:
uita signatur, quid absurdum habet, quod in ueterem uita signatur, quid absurdum habet, quod in ueterem hominem maledictum prolatum est, quem dominus suspendit in ligno, quia ex ipsa successione mortalitatem gestauit de uirgmortaliter natus, habens carnem non peccatricem, sed tamen similitudinem gerentem peccati ; quia mori poterat, et mors de peccato est. Unde etiam est illud: Scientes quia vetus homo noster simul confixus est cruci cum illo, ut evacuetur corpus peccati . Non ergo Dominus per linguam Moysi famuli Dei, sed mors ipsa meruit maledictum, quam Dominus noster suscipiendo evacuavit. Mors itaque illa pependit in ligno, quae per mulierem ad hominem serpentina persuasione pervenit. Unde etiam serpentem, ad significationem ipsius mortis, Moyses in eremo exaltavit in ligno. Et quoniam a mortiferis cupiditatibus per fidem sanamur crucis Domini, qua cruce mors ligno suspensa est; propterea qui serpentum morsibus venenabantur, conspecto
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is qui in ligno pependerit. Licet sepe a ma¬
nicheis ista questio uentilata sit: ñ uidõ ta¬
ñ qd̃ habeat huic sentencia contrarium. qd
ex euangłio adimantus opponendũ putaũ.
ubi dñs ait. Siuis ꝑfectus eẽ : uende omĩa q̃¬
cunq possides. ⁊ diuide pauꝑib. ⁊tolle cru¬
cem tuã ⁊ sequere me. hic p̃ter qd̾ crucẽ no¬
minat nichil attendit eẽ contrariũ ei qd di¬
ctum est. maledictus omĩs qui in ligno pepen¬
oerit. Quasi uͦ talem crucẽ pot̾ quisq tollere
⁊ sequi dñm. S illa tollitur cum sequimur
nẽ suam crucifixerunt. cũ passionib ⁊ concu¬
piscentiis. Talȩ enĩ cruce uetꝰ homo. idest uetꝰ
uita ꝑimicur. quã de adam traximꝰ. ut qd in
illo fuit uoluntariũ in nobis fieret natura¬
le. En ostendit apłs dicens. Fiumus ⁊ nos ali¬
quando filii irȩ. sic̃⁊ cȩteri. Sigͦ uetꝰ uita de
abam unde ⁊ nomine ueteris hominis uetꝰ

Expanded text:
omnis qui in ligno pependerit . Licet saepe a Maomnis qui in ligno pependerit . Licet saepe a Manichaeis ista quaestio ventilata sit, non video tamen quid habeat huic sententiae contrarium quod ex Evangelio Adimantus opponendum putavit, ubi Dominus ait. Si vis perfectus esse, vende omnia quaecumque possides, et divide pauperibus, et tolle crucem tuam, et sequere me . Hic praeterquam quod crucem nominat, nihil attendit esse contrarium ei quod dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit: quasi vero talem crucem possit quisque tollere et sequi Dominum. Sed illa tollitur, cum sequimur nem suam crucifixerunt cum passionibus concupiscentiis. tali enim cruce uetus homo, id est uetus uita perimitur, quam de Adam traximus, ut quod in illo fuit uoluntarium, in nobis fieret naturale. quod ostendit apostolus dicens: fuimus et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. si ergo uetus uita de Adam, unde et nomine ueteris hominis uetus
Abbreviated transcription (Latin):
timor. Que tam̃ omĩa dona temporalia figu¬
re fr̃ donoꝵ eternoꝵ. ⁊ illa de inimicis uicto¬
ria p̃signat iuctoriam de diabolo ⁊ angłis eiꝰ.
Ec qd isti adiecerunt quasi contrariũ ueteri te¬
stamento qd apłs loquitur dm̃ ñ pugna ⁊ diͦ¬
sensione s pace delectari: sciant talem dm̃
p̃dicari in scripturis uł. cui pacem suã ne¬
mo possit auferre. Non qualẽ ipsi p̃dicant qͥ
timens ne irrueret bellũ regionib suis. mẽ¬
bra sua longe misit ut ꝑegrina bolla tolera¬
rent ⁊ postea uberari atq purgari uicta:
inquinata ñ possent. In natura uͦ huma no.
que peccato in inferiora defluxit. na os̃ pa¬
ce delectatur ite ñ relinquat liberamenta
iusticiȩ. nec pacẽ quã diligit uelit calcan
a peccantib s amari a certaritib. apprehen-¬
di a uictorib. ⁊ ea carnalib figurata ꝓmio¬
tere. spũaub aꝑta monstrare. . xxi.¬
IDe co qd seriptũ est in orutromio ar

Expanded text:
timor. quae tamen omnia dona temporalia figutimor. quae tamen omnia dona temporalia figurae sunt donorum aeternorum et illa de inimicis uictoria praesignat uictoriam de diabolo et angelis eius. Et quod isti adiecerunt quasi contrarium ueteri testamento, quod apostolus loquitur deum non pugna et dissensione, sed pace delectari. sciant talem deum praedicari in scripturis illis, cui pacem suam nemo possit auferre, non qualem ipsi praedicant; qui timens, ne inrueret bellum religionibus suis, membra sua longe misit, ut peregrina bella tolerarent et postea liberari atque purgari uicta et inquinata non possent. in natura uero humana, quae peccato in inferiora defluxit, ita deus pace delectatur. ut non relinquat libramenta iustitiae nec pacem, quam diligit, uelit calcari a peccantibus,. sed amari a certantibus, adprehendi a uictoribus. et ea carnalibus figurata promittere spiritalibus aperta monstrare. De eo, quod scriptum est i
Abbreviated transcription (Latin):
diuites siunt in oꝑib bonis. facile tribuant.
cõmunicent. thesauritent s fundamentũ bonũ
in futurum. ut apprehendant ueram uita. Es
hic non intelligat ñ eẽ culpabile habere ista. s
amare ⁊ spem in eis ponere. ⁊ ea pferre aut etiã
conferre ueritati. iusticiȩ. sapientiȩ. fioei. bonȩ
conscientiȩ. caritati dĩ ⁊ ꝓximi. quib omĩb aiã
pia diues est in setretis siuis coram ocuł di ͤ S utt
diligatur d̾s qui diligentib se ista cuncta iui¬
sibilia ⁊ eterna largitur id est seipsũ his omĩb
plenũ donat dilectorib suis. ut gͦ ipse diligat᷑
illo etiam tp̃r quo carnał anima carnis uide¬
derare ñ nouit. ꝑsuadendis illi est qd̃ etiam
ista ds̃ dat homini qi ⁊ uerũ est .⁊ utilissime
creditur hoc popło isrł factũ eẽ ꝑ ilias poblici¬
tationes quas imꝑitissime miseri derident ũ
etiam in ipsis infimis reb qͦmodo possent om̃
diligere assuescerent. quanus priꝰ ibi opetur

Expanded text:
divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Quis hic non intelligat non esse culpabile habere ista, sed amare et spem in eis ponere, ea praeferre aut etiam conferre ueritati, iustitiae, sapientiae, fidei, bonae conscientiae, caritati dei et proximi, quibus omnis anima pia diues est in secretis suis coram oculis dei ? sed ut diligatur deus, qui diligentibus se ista cuncta inuisibilia et aeterna largitur, id est se ipsum his omnibus plenum donat dilectoribus suis, ut ergo ipse diligatur, illo etiam tempore, quo carnalis anima, carnis uidederare non nouit, persuadendum illi est, quod etiam ista dat deus homini, quia et uerum est et utilissime creditur. hoc populo Israhel factum est per illas pollicitationes, quas inperitissime miseri derident, ut etiam in ipsis infimis rebus, quoquomodo possent, deum diligere adsuescerent, quamuis plus ibi operaretur
Abbreviated transcription (Latin):
qui suꝑsticiones gentiũ euiertendas eẽ p̃ceptas
in uet̾i testam̃to comemorare uoluit. cũ in no¬
uo qd scriptũ est de inimicis diligendis tanenuĩ
contrariũ uellet opponere. Nos aii neq illo
ꝗd de hostib hominib occidenois in ueteribus
ubris illi popło dictu est contrariũ ec̃ dicimꝰ hu¬
ic p̃cepto ȩuangłico qͦ nobis ut inimicos nr̃os di¬
ligamꝰ dñs iubet. quandoqͥdem illa inimicoꝵ in¬
cerfectio carnali adhuc popło congruebat. cui
erant paucissimi. sicut moyses sic̃ ꝓpħȩ quo ani¬
rao facerent illam imimicoꝵ interfectionẽ. ⁊ u¬
triĩ eos qͦs interficiebant diligerent multũ laret
tis arguendi sc̃. Quid enĩ est qd dic̃ apł̃s ego qͥdem
absens corpore. p̃sens aũ spũ. ram iudicaui qͣsi p̃

Expanded text:
qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas in uetere testamento commemorare uoluit, cum in nouo quod scriptum est de inimicis diligendis tamquam contrarium uellet obponere. Nos autem neque illud, quod de hostibus hominibus occidendis in ueteribus ibris illi populo dictum est contrarium esse dicimus huic praecepto euangelico, quo nobis ut inimicos nostros diligamus dominus iubet, quandoquidem illa inimicorum interfectio carnali adhuc populo congruebat, cui erant paucissimi, sicut Moyses, sicut prophetae, quo animo facerent illam inimicorum interfectionem, utrum eos, quos interficiebant, diligerent, multum latet tis urgendi sunt. quid enim est quod dicit apostolus: ego quidem absens corpore, praesens au
Abbreviated transcription (Latin):
benedicite qͥ uob̃ maledicunt.⁊ benedicite his
qui uos oderunt: ⁊ orate ꝓ his qui uos ꝑsecunt᷑.
Qͦ loco pͥmo illd iudendũ est. qd̃ satis eẽ debuerit
homini uolenti quasi contraria monstrare qd̃
de occidendis inimicis in ueteri lege scriptũ eẽ
cõmonuit: dñs enĩ de inimicis dibgendis utiq
de hominib p̃cepit qͦs ꝑ nr̃am pacientiã ⁊ cari¬
tatem ad salutẽ posse conuerti ⁊ qͥuis intellig̃
⁊ ex emplis sepissime demonstratũ est. Eo gͦ sibi
uult ꝗd adiungenda consequentia putauit.
ubi scriptũ est: dõs eoꝵ ne ad orau̾itis. neq fe¬
ceritis oꝑa ipsoꝵ: s euersione euertite illos :
delete eoꝵ memoriã. nisi ꝙ ⁊ dõs gentiũ mani-
chei cogunt diligere : & qd̃ in euangũo dñs ait.
diligite inimicos ur̃os. ñ solũ ad homines s ad
demonia qͦ ł eciã ad simulacra ꝑtinere arbitran¬
cur. Qd si ita est: qͥs ñ istam decestatur amentiã :
Si aũ ñ hoc arbitrantur. iste plurimũ errauit

Expanded text:
ite iis, qui uos oderunt. et orate pro iis, qui uos persequuntur. quo loco primo illud uidendum est, quod satis esse debuerit homini uolenti quasi contraria monstrare, quod de occidendis inimicis in uetere lege scriptum esse commonuit. dominus enim de inimicis diligendis utique de hominibus praecepit; quos per nostram patientiam et caritatem ad salutem posse conuerti et quiuis intellegit et exemplis saepissime demonstratum est. quid ergo sibi uult, quod adiungenda consequentia putauit, ubi scriptum est: deos eorum ne adoraueritis neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertite eos et delechaei cogunt diligere? Et quod in Evangelio Dominus ait, Diligite inimicos vestros, non solum ad homines, sed ad daemonia quoque, vel etiam ad simulacra pertinere arbitrantur. quod si ita est. quis non istam detestetur amentiam ? si autem non hoc arbitrantur, iste plurimum errauit,
Abbreviated transcription (Latin):
diferentiã sic ꝓbamꝰ. ut in illo sint honera ser¬
uoꝵ. in isto gła liberoꝵ. In illocognoseatur p̃¬
siguratio possessionis nrẽ. in isto ceneatur ip¬
sa possessio. Interp̃tatur apłs sabbatũ ad hebre-¬
oscũ dic̃. remanet gͥ sabbatismũ popło di. int̾¬
pretatur etiã circumcisionẽ cũ dic̃ de habra¬
ham. ⁊ signũ accepit circũcisionis signatulũ
iusticiȩ fidei. Apostolicam teaq interp̃tationẽ
pualiter teneo. carnalem seruitutis ohserua¬
nonẽ libertate contempno. Utriꝰq testam̃ti
auctorem dm̃ uenerans. qui ⁊ ueteri homini fu-¬
gienti tanꝗͣ dͣs apposuit qd̃ timeret. ⁊ nouo
redeunti tanꝗͣ pater aperuit qd̃ amaret.
Si aure audieritis uocem meam. ⁊ facies
quecũq p̃cipio tibi. odero odientes te. ⁊ contri
⁊ gergesseos. ⁊ occidetis illos. Deos eoꝵ ne adoraue:¬
ritis neq feceritis oꝑa ipsoꝵ: sed euersione euer¬
tite eos. ⁊ delete eoꝵ memoriã. his uerbis de ue¬

Expanded text:
differentiam sic probamus, ut in illo sint onera servorum, in isto gloria liberorum ; in illo cognoscatur praefiguratio possessionis nostrae, in isto teneatur ipsa possessio. Interpretatur Apostolus sabbatum ad Hebraeos, cum dicit: remanet igitur sabbatismus populo dei. interpretatur etiam circumcisionem, cum dicit de Abraham: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. apostolicam itaque interpretationem spiritaliter teneo, carnalem seruitutis obseruationem libertate contemno utriusque testamenti auctorem deum uenerans, qui et ueteri homini fugienti tamquam dominus obposuit quod timeret, et nouo redeunti tamquam pater aperuit quod amaret. si aure audieris uocem meam et facies quaecumque pet Gergesaeum; et occidetis illos. Deos eorum ne adoraveritis, neque feceritis opera ipsorum; sed eversione evertite illos, et delete eorum memoria
Abbreviated transcription (Latin):
imponebant qͣsi ad salutẽ necessariũ. cũ iã
ñ eẽt umbra in corpore figuranda. s res ipsa
in corde gestanda. E qd̃ dic̃ Sies obseruatis. ⁊ sab¬
ponit. Non enĩ nominat ibi sabbatũ apłs.
dic̃ enĩ. dies obserur tis ⁊ annos ⁊ tempora: t¬
meo uos ne frustra laborauerĩ in uobis. Sed
putat et de sabbato dictũ. Nunqͥd ⁊ nos dicimꝰ
ista ñ eẽ obseruanda. s illa pociꝰ quȩ his sigc̃an¬
cur. Illi enĩ ea seruilit̾ obseruabant. non in¬

Expanded text:
inponebant quasi ad salutem necessarium, cum iam inponebant quasi ad salutem necessarium, cum iam non esset umbra in corpore figuranda, sed res ipsa in corde gestanda. Et quod dicit: dies obseruatis et sabponit. non enim nominat ibi sabbatum apostolus. dicit enim: dies obseruatis et annos et tempora; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis. sed puta esse de sabbato dictum. numquid et nos non dicimus ista non esse obseruanda, sed illa potius, quae his significantur ? illi enim ea seruiliter obseruabant non in
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ uocatꝰ erat sic maneret: Aduenientib enĩ re¬
b quar̃ erant umbrȩ ille obseruationes id actũ ẽ
ut ostenderetur in ipsis umbris ñ eẽ spẽ ponen¬
dam. s in ipsis reb quas illȩ umbre sig̾eabat
xia remouenda. s tanꝗͣ suꝑfluenda contẽ¬
pnenda apłs p̃cipit. Ut si qͥs iudeus xp̃o cre¬
didisset: ꝓpt̾ offensionẽ suoꝵ ñ ꝓhib̾etur in
ipsis suꝑfluis remanere. nec tam̃ in eis salutẽ
suam constitutã putaret: non enĩ signa illa
s ea que his sig̾cantur in salutẽ introduet᷑. Po¬
q p̃puciũ nichil est ⁊ circũcisio nichil est: s
obseru ierit. atio mandatoꝵ dĩ. Et qd̃ alio lo¬
co ait. enĩs h utinã abscindantur qui uos
contur  e bant: ñ ꝙ circumcisio contra¬
tant: s illd est euangłio contrariũ ut qͥsq ri
deserens quȩ ꝑ illam umbrã figuratur: ipsiꝰ
umbrȩ sequatur inanitatẽ qđ uolebant qui
gentib in xpm̃ credentib iugũ circũcisioni

Expanded text:
sicut vocatus erat, sic maneret? Advenientibus enim rebus, quarum erant umbrae illae observationes, id actum est, ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus quas illae umbrae significabant xia removenda, sed tanquam superflua contemnenda Apostolus praecipit; ut si quis Judaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur in ipsis superfluis remanere, nec tamen in eis salutem suam constitutam putaret: non enim signa illa, sed ea quae his significantur in salutem introducunt. Ideoraeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. et quod alio loco ait: utinam et abscidantur, qui uos conturbant, non quia circumcisio contratant: sed illud est Evangelio contrarium, ut quisque rem deserens, quae per illam umbram figuratur, ipsius umbrae sequatur inanitatem. Quod volebant qui Gentibus in Christum credentibus jugum circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
habent ⁊ cotii quare uolunt pucare filios iu¬
os in hane utea sperart. fideles aũ atq sapier
homines qui credunt eẽ aliam uita meli¬
nnem. ⁊ quanta possunt ex parte noue¬
runt. nec ipsi uindicart occidendo cũ si¬
lios suos corrigere uolunt. qi in hac uta
aierũ mdine. ñ q cosodt in qͣncũ homi¬
nis sunc. s in quantũ peccacores te Nam
in ipsis uet̾ib libris ieginiꝰ dictũ dõ.⁊ nichil

Expanded text:
habent et totum, quare uolunt educare filios suhabent et totum, quare uolunt educare filios suos, in hac uita sperant. fideles autem atque sapientes homines, qui credunt esse aliam uitam meliorem et quanta possunt ex parte nouerunt nec ipsi uindicant occidendo, cum filios suos uolunt corrigere, quia in hac uita rerum ordine, non quia eos odit, in quantum homines sunt, sed in quantum peccatores sunt. nam in ipsis ueteribus libris legimus dictum deo: et nihil
Abbreviated transcription (Latin):
cui terror ituł erat seuerissimo imꝑio domanti
ut quẽ admodũ uid ebant oari in manꝰ suas m¬
micas interficiendos impios cultores q sunulant¬
rũ sic ipsi formidarent in manꝰ ininucca cana
atq impiecates gentiũ laberentur. Ham n
ipsos similiter peccam es. ñ dissimilit̾ uindicatũl
S omĩs hec temporał uindicta infirmos anita
terret. ut enitirros sub disciplina erudiat.⁊
sempiternis acq ineffabilib supplicis possica¬
tere. ꝙ plus timem carnales homines ꝗd ini
iaiti õs̃ iuindient. quã ille qd̃ futur̃ minatur
Potese gͦ cẽ dilectio in iuncacante. qd unusqsa
in filic suo ꝓbat. cũ eum in mores pessimos orfa¬
ortẽ. se uerissima coertisone constringaͥt. Non¬
co magis quanto magis eum oiligit. atq hoc
m ccirigi posse arbieratur. Non aũ oecidunt
silios cͥis diligunt homines. quando eos cortig
uolunt: ꝙe multi hanc urca ꝓ magno bono

Expanded text:
cui terror utilis erat, seuerissimo imperio domaretur. cui terror utilis erat, seuerissimo imperio domaretur. ut quemadmodum uidebant dari in manus suas interficiendos inimicos inpios cultoresque simalacrorum, sic ipsi formidarent in manus inimicorum suatque inpietates gentium laberentur. nam et in ipsos similiter peccantes non dissimiliter uindicatum est. sed omnis haec temporalis uindicta infirmos animos terret. ut enutritos sub disciplina erudiat et a sempiternis atque ineffabilibus subpliciis possit auertere, quia plus timent carnales homines, quod in praesenti deus uindicat. quam illud, quod futurum minatur. Potest ergo esse dilectio in uindicante. quod unusquisque in filio suo probat, cum eum in mores pessimos defluentem seuerissima coherctione constringit et tanto magis, quanto magis eum diligit, atque hoc modo corrigi posse arbitratur. non autem occidunt filios, quos diligunt homines, quando eos corrigere uolunt, quia multi hanc uitam pro magno bono
Abbreviated transcription (Latin):
is estartaui. ad alioꝵ terrort. canis manũ ei in¬
culis mansis uͥ conuirabatur apłs. atq.it cũ
causa quereret᷑ a nescientib iisq panderetur.
inc ese. Siuellet aliquis dentes maniche¬
inĩ in insos conuertire. quã meadaciter ista re¬
p̃henoerer
S qi ⁊ ibi ñ est tacitũ quo animo fastũ sit. iia.
dilectio iundicantis. Sic ⁊ enĩ illa scriptura leco
qd̃ dep̃catꝰ fuerit apłs ꝓ illo in quẽ temparabo
uindicatũ est ut ei parceretur in futuro iuan
Si gͦ tempore noui testamenti quo maxime ea¬
stamenti hoc congruit : S illi popło intelligo¬
dũ est que timor legis tanꝙͣ peca zogi coheriehx
Nam hec est breuissima ⁊ aptissima differentia
duoꝵ testamentoꝵ timor ⁊ amor. Illd ad uecea
hoc ad nouũ hominẽ ꝑrinet. utrũq tanĩ umꝰ
di misericordissima disprnifatione platũ acqu
iunctũ. & in uetei. scriptura tacetur auimnis
uindicantiũ. q paucissimi sꝑuales oiuinis m¬
lationib quid facereni. nouerant. ut populus

Expanded text:
anis manum eius intulit mensis, . ubi conuiuabatur apostolus. atque ita cum causa quaereretur a nescientibus eisque panderetur iextitisse. si uellet aliquis dentes Manichaeorum in ipsos conuertere, quam mordaciter ista reprehenderet! sed quia et ibi non est tacitum, quo animo factum sit. uidetur dilectio uindicantis. sic enim in illa scriptura legitur. quod deprecatus fuerit apostolus pro illo. in quem temporaliter uindicatum est, ut ei parceretur in futuro iudicio. si ergo tempore noui testamenti, quo maxime caestamenti hoc congruisse illi populo intellegendum est, quem timor legis tamquam paedagogi cohercebat ? nam haec est breuissima et apertissima differentia duorum testamentorum, timor et amor: illud ad ueterem, hoc ad nouum hominem pertinet, utrumque tamen unius dei misericordissima dispensatione prolatum atque coniunctum. et in uetere scriptura tacetur animus uindicantium, quia paucissimi spiritales diuinis reuelationibus quid facerent, nouerant, ut populus.
Abbreviated transcription (Latin):
neter celebramus. ⁊ qͣsubet alias. xpĩanas dier̃
festiuitates. S ꝙ intelligimꝰ qͦ ꝑtineant ñ tẽ¬
pora obseruamꝰ: s quȩ ilł sig̾cantur tempori¬
b Manichei aũ sic ea reprehendunt: quasi nul¬
ios dies ⁊ tempora obseruent. S cũ dehis int̾¬
rogantur scd̃m opinionẽ sectȩ suȩ omiã conã¬
tur exponere. ut ñ ipsa tempora s res quar̃
ila signa fc̃ obseruare uideant᷑. Quas qͥdem res
fabulosas eẽ atq falsissimas aliis locis ostendit᷑.
Nunc ad hoc dictũ est ut ore suo cogantur fat̾i
posse talia rationabilit̾ celebrari. & ideo cͥc̃¬
cisionẽ carnis ⁊ recte imposicã seruis. ⁊ recte
aliberis intellectã. eẽ. manifestũ ẽ. Repudia:¬
mꝰ gͦ eam carnalẽ cũ apło: ⁊ approbamꝰ eã
mentis intendimꝰ. epudiamꝰ itaq tempoꝵ ob¬
seruationẽ cũ apło. ⁊ temporaliũ signoꝵ in¬

Expanded text:
ter obseruamus et quaslibet alias Christianas dierum festiuitates. sed quia intellegimus, quo pertineant, non tempora obseruamus, sed quae illis significantur temporibus. Manichaei autem sic ea reprehendunt, quasi nullos dies et tempora obseruent. sed cum de his interrogantur secundum opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non ipsa tempora, sed res, quarum illa signa sunt, obseruare uideantur. quas quidem res fabulosas esse atque falsissimas aliis locis ostenditur. nunc ad hoc dictum est, ut ore suo cogantur fateri posse talia rationabiliter celebrari. et ideo circumcisionem carnis et recte inpositam semis et recte a liberis intellectam esse manifestum est. repudiamus ergo eam carnalem cum apostolo et adprobamus eam mentis intendimus. Repudiamus itaque temporum observationem cum Apostolo, et temporalium signo
Abbreviated transcription (Latin):
nec homines reuerens. tam̃ sustinere ñ potuit
⁊audiuit ẽm ne ulteriꝰ tediũ paterit᷑. Ex cuiꝰ
comparatione multomagis łm qui est benig¬
nissimꝰ atq iustissimus. dix̃ uindicare electos
suos de inimicis suis. hiuc isti audexat obicere
qiuistionẽ. ⁊ dicant si possunt. Qb est qd iussisti
ut inmicos nr̃os diligamꝰ. ⁊ de illis nos uindica¬
re disponis: An farte contra uoluntatẽ suor
scõꝵ facturꝰ est. eos qͦs illi oiligunt runier. do
atq damnando: Inmo isti potiꝰ ab ista calii¬

Expanded text:
tamen sustinere non potuit et audiuit eam, ne ulterius taedium pateretur: ex cuius conparatione multo magis deum, qui est benignissimus atque iustissimus, dixit uindicare filios suos de inimicis eorum. huic isti audeant obicere quaestionem et dicant, si possunt: quid est, quod iussisti, ut inimicos nostros diligamus, et de illis nos uindicare disponis? an forte contra uoluntatem suorum sanctorum facturus est eos, quos illi diligunt, puniendo atque damnando ? immo ipsi poti
Abbreviated transcription (Latin):
uerba de scͥpturis hoc mͦ ille adimantꝰ ꝓposuit.
E sꝰ eni caluipnias refutandas. resellendasq susce¬
pimꝰ. S ⁊ iã supiꝰ de delo oĩ cũ calũpmaret᷑
puto satis eẽ responsũ. Meminerimꝰ tam̃. ñ
solũ ibi s etiã hic sic eũ de zelo dĩ criminatũ
scripturas: ut adiung̾et etrã qd̃ de simula crs
ñ colendis in uł libris p̃cipit̾ a dnõ dõ nrõ. qͣsi
ñ ob alid̃ rep̃hendat relũ dĩ. nͥ qd̃ illo ipso re¬
lo a cultu simulacroꝵ ꝓhibemur. uult gͦ uidĩ
fauere se simulacris. Qd ꝓpt̾ea faciunt ut mi¬
serrime ⁊ uesane suȩ secte etiã paganoꝵ con-¬
cilient beniuolentiã. Huic aũ legis capitulo
⁊ ait illi. Magister bone. qͥd faciens uitã ȩter
nã possidebo: Cui respondit iħe. Sd me int̾ro¬
gas de bono: Nemo bonꝰ nͥ unꝰ ds̃. Ut ex hoc ui¬
delicet contraria ista eẽ arbitremur: q in le¬
ge dr̃ ds̃ ignis edax. ⁊ ds̃ zelans. in euangłio

Expanded text:
verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. Ejus enim calumnias refutandas refellendasque suscepimus. Sed et jam superius de zelo Dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. Meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic, sic eum de zelo Dei criminatum Scripturas, ut adjungeret etiam quod de simulacris non colendis in illis libris praecipitur a Domino Deo nostro; quasi non ob aliud reprehendat zelum dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur; uult ergo uideri fauere-se simulacris. quod propterea faciunt, ut miserrimae et uesanae suae sectae etiam paganorum concilient beneuolentiam. huic autem legis capitulo et ait illi: mnam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Ut ex hoc videlicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege dicitur, Deus ignis edax, et, Deus zelans; in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
cã assum̃dũ. q sangius ẽ anima: eẽ positũ dici¬
mꝰ sic̃ alia multa ⁊ pene omĩa scͥpturar̃ illarũ
sacramta signis ⁊ figuris plena st̃ fut̾ẽ p̃dica
est. Sic est enĩ sanguis anima. sic̃ petra erat xp̃c̃.¬
sic̃ dic̃ apłs. Sibebant enĩ de spũali: seq̃nte pe¬
tra. petra aũ erat xpc̃. Notũ est aũ filios isrł
petra ꝑcussa bibisse aquã in heremo. de qͥb lo
spũalit̾ intelligi docet. Longũ est ⁊ nc̃ ñ neces¬
sariũ sacramta eiꝰdẽ legis ex pone̾. nͥ cũ bre¬
uit̾ possint. Suffic̃ aũ ut nouerint illi qͥ de
his calũpniant᷑ ñ ea nosita intellige̾ ut illas
solent irridere. s q̃madmodũ apłi omrã intel¬
ligentes pauca exposuert̃. ut ad easo ẽ regłas
cet̾a posteris intelligenda relinquerent. .xiii.
te ne obliuiscamini testamtũ dĩ ur̃ĩ qd̃ con¬
scͥpsit. ⁊ faciatis uob̾ imagĩnes ⁊ effigĩes. Ad dit
etiã dicens. ds̃ ur̃ ignis est edax. ⁊ ds̃ telans. Hȩc

Expanded text:
is est anima, esse positum dicimus sicut alia multa; et pene omnia Scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena sunt futurae praedest. Sic est enim sanguis anima, quomodo petra erat Csicut dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra, petra autem erat Christus . Notum est autem filios Israel petra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus lspiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem ut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa solent irridere; sed quemadmodum Apostoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad easdem regulas caetera posteris intelligenda relinquerent. CAPUT Xte ne obliviscamini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faciatis vobis effigies et imagines: addit etiam dicens, Deus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
nes suas. Non enĩ credebat aliquẽ ex istere qui
arriperet ȩuangłiui ⁊ conscientia legeret. ⁊ inue¬
nirec hominẽ in ipsis pratis qͥb greges suos drã
pascit laqueos in cautis ⁊ minꝰ ꝓuidis absconden¬
tẽ. Nam de his uerbis cõmoti discipłi. ⁊ ñ credẽ¬
res ꝓpͥe s potiꝰ figurate dum̃ locutũ eẽ cũ dic̾et
ñ coinqͥnari hominẽ quȩ ꝑ cibos ingrediunt᷑ in
eũ: qnĩ udei erant etiã ipsi discipłi. qͥ fugiendo
quarundã carniũ cibos a puericia institutũ as¬
ceꝑant. accedentes ad eũ dixert̃ ei. Scis ꝗ phari¬
sei audito uerbo scandalizati st̃: At ille respon¬
dens ait. Omĩs plantatio quã ñ plantauit pat̾
meus celestis: eradicabitur. Sinite illos. cȩci fi

Expanded text:
nes suas! Non enim credebat aliquem existere, qui nes suas! Non enim credebat aliquem existere, qui arriperet Evangelium, et cum scientia legeret, et inveniret hominem in ipsis pratis, quibus greges suos Dominus pascit, laqueos incautis et minus providis abscondentem. Nam de his verbis commoti discipuli, et non credentes proprie, sed potius figurate dominum locutum esse. cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Iudaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarundam carnium cibos a pueritia insitum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei : scis. quia pharisaei audito uerbo scandalizati sunt? at ille respondens ait? omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis, eradi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoras nichil est ingrediens hominẽ comqͥ¬
nans eũ. s ea quȩ ꝓcedunt de eo coiqͥnant:
uoluit qͣsi adhib̾e medicinã sine causa in mora¬
fero uulnere. Sic enĩ posuit ipsũ euangłicũ te¬
stimoniũ. In euangłio inqͥt dic̃ ad turbam dñs.
Audite ⁊ intelligite. Nichil est ingrediens in hom
nẽ coinqͥnans eũ. ⁊ cȩt̾a. Id gͦ cõmemorauit dñ
hoc ad turbam dixisse. nichil alid̾ ostendit. nͥ n
se ignorantia s malicia fecisse qd̃ fec̃: ut postea
diceret auditorib saͣd turbam dnm̃ ista locutũ
eẽ. ñ ad paucos scõs. quales se ipsi uidi uolt̃. Ut
qnĩ suos auditores tanquã ad huc immundos ꝑ¬
mittunt carnib uesci. saũ quasi iã mundis cũ
sceleratũ atq nefariĩ eẽ arbitrantur: hoc eai
dnm̃ sensisse uideatur. qd ñ paucos scõs. s turbas
ista docuerit. Ohominẽ pessimũ secur de negle¬
gentia gen̾i̾s humani: ad occultandas deceptis¬

Expanded text:
commemoras: nihil est ingrediens in hominem coinqucommemoras: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum, sed ea, quae procedunt de eo. coinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mortifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegiinem, coinquinans eum, et caetera. Quod ergo commemoravit Dominum hoc ad turbam dixisse, nihil aliud ostendit, nisi non se ignorantia, sed malitia fecisse quod fecit: ut postea diceret Auditoribus suis ad turbam Dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos, quales se ipsi videri volunt; ut quoniam suos Auditores tanquam adhuc immundos permittunt carnibus vesci, sibi autem quasi jam mundis cum sceleratum atque nefarium esse arbitrantur, hoc etiam Dominum sensisse videatur, quod non paucos sanctos, sed turbas ista docuerit. O hominem pessimum, securum de negligentia generis humani ad occultandas deceptio
Abbreviated transcription (Latin):
uigũ ex cutit. seruitutis. & illa sic dicta est ut
seruor onera fidẽ p̃nuncient liberoꝵ. Omiã eni
in qͦs finis secłoꝵ obuenit. Si gͦ in figurã contin¬
gebant que pacitibiantur. in figurã accipiebãt
quȩ monebantur. Cũ gͦ ista respondo.⁊ hoc mͦ
ñ eẽ contraria duo ista capitula de singłis testa¬
m̃tis collata monstrauero: qͥd iste facturꝰ est
contra quẽ dic̃ grauissimũ testimoniũ testis. ꝗͦ
contra aduersaruĩ ipse ꝓdux̃: Ipse enĩ cõmemo
rauic oe euan igłio testimoniũ dno dicente ñ
coinqͥnari hominẽ his escis que ing̃diunt᷑ in eĩ
⁊ipse a carnib abstinendũ canꝗͣ ab inmundis
escis monẽ ⁊ docẽ ñ cessat: & tam̃ sensit qͣnta
plagã s inflig̾et. ⁊ qͣnto ittu reꝑcussꝰ se ipse fau¬
ciaret. Ne qͥs enĩ eũ interrogaret ⁊ diceret. qͥ¬
mͦ gͦ ꝓhibetis carnib uesci si dñs dic̃ sic̃ tu ipse

Expanded text:
jugum excutit servitutis. Et illa tamen sic dicta est, ut jugum excutit servitutis. Et illa tamen sic dicta est, ut servorum onera fidem praenuntient liberorum. Omnia eniin quos finis saeculorum obvenit . Si ergo in figuram contingebant quae patiebantur, in figuram accipiebant quae monebantur. 2. Cum ergo ista respondero, et hoc modo non esse contraria duo ista capitula de singulis Testamentis collata monstravero, quid iste facturus est, contra quem dicit gravissimum testimonium testis quem contra adversarium ipse produxit? Ipse enim ravit de Evangelio testimonium, Domino dicente non coinquinari hominem iis escis quae ingrediuntur in eum: et ipse a carnibus abstinendum tanquam ab immundis escis monere et docere non cessat. Et tamen sensit quantam plagam sibi infligeret, et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. Ne quis enim eum interrogaret et diceret, Quomodo ergo prohibetis carnibus vesci, si Dominus dicit, sicut tu ipse
Abbreviated transcription (Latin):
urget auctorteas hoc capitulũ a corruptorib sc̃¬
ꝓcurar̃ insertũ tẽ euangłio: c̃ur gͥ adimantꝰ
hoc capiculo teste utitur. ⁊ inde conat᷑ uetꝰ te¬
stam̃tũ oppugnare. unde ipse ꝓsternitur : Cũ
enĩ qͥspiã catholicꝰ xpĩanꝰ utriꝰq scripturȩ uen̾a¬
cor ⁊ intellect  respondit hec ñ eẽ contͣria qd
illa de qͥrũdã carnibꝰ animaliũ qͥb ñ eẽ uescen¬
dũ popło adhuc carnali p̾ceptũ est. ad significõ¬
nẽ posita sint humanoꝵ moꝵ. qͦs ȩccła quȩ cor-¬
pꝰ est dnĩ in sue unitatis uinculũ stabile ⁊ sempi¬
ternũ reciꝑe ñ pot̾. tanquã inmundas escasre¬
spuens ⁊ in sua uiscera ñ conuertens. ut illa oĩa
p̃cepta carnali popło imposita futurã discipli-
sentencie diũ qua uerissime dic̃ ñ coinqͥnari ho¬
minẽ his quȩ ꝑ escã ingrediunt᷑ in eũ. Illa enĩ¬
sententia serius onera imponit. ista iam libis

Expanded text:
urget auctoritas. hoc capitulum a corruptoribus scrurget auctoritas. hoc capitulum a corruptoribus scripturarum insertum esse euangelio? cur ergo Adimantus hoc capitulo teste utitur et inde conatur uetus testamentum obpugnare. unde ipse prosternitur? cum enim quispiam catholicus christianus utriusque scripturae uenerator et intellector ei respoilla de quorumdam carnibus animalium, quibus non esse vescendum populo adhuc carnali praeceptum est, ad significationem posita sint humanorum morum, quos Ecclesia quae corpus est domini. in suae unitatis uinculum stabile et sempiternum recipere non potest tamquam inmundas escas respuens et in sua uiscera non conuertens. ut illa omnia praecepta carnali populo inposita futuram disciplinasententiae domini. qua uerissime dicit non coinquinari hominem iis, quae per escam ingrediuntur in eum. illa enisententia servis onera imponit; ista jam liberis
Abbreviated transcription (Latin):
erat apłi testimoniũ dicentis. bonũ est fr̃s
ñ manducare carnẽ neq bib̾e uinũ. dũ cu¬
pit de nouo testimonio uetĩ aduersari uͥ
dictũ est scd̃m desidiũ animȩ tue occide :
manduca omẽm carnẽ : sm gͦ nc̃ placet
ei sentencia dnĩ q dic̃ nichil eẽ ing̃diens in
hominẽ qd̃ coinqͥnet eum. s ea coinqͥ¬
nare. quȩ de homine ꝓcedunt: ubi se iste
abscondat ab hac sententia : qͦ fugiet: di
imaginatione continentie p̃cipit. Certi enĩ
si uer̃ est ñ comqͥnare illa quȩ ingrediunt᷑ in
hominẽ cũ magno errore inmundas eẽ dicũt
escos manichei. cũ homines carne uescunt᷑. di
aiĩ inmundȩ st̃ tales escȩ qͥd de isto testimonio
facient qd̃ euangłica ⁊ diuina auctoritate ꝓ¬
latũ et uͥ dñs dic̃. ñ coinqͥnari hominẽ his quȩ
ingrediunt᷑ in eũ. s his quȩ ꝓcedunt de illo :
An force dicturi ft̃ sic̃ solent drẽ cũ scͥpturarũ eo

Expanded text:
erat apostoli testimonium dicentis: bonum est. fratres, erat apostoli testimonium dicentis: bonum est. fratres, non manducare carnem neque bibere uinum, drim cupit de nouo testamento ueteri aduersari. ubi dictum est: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carneni. qua dicit nihil esse ingrediens in hominem. quod coinquinet eum, sed ea coinquinare, quae de homine procedunt? ubi se iste abscondet ab hac sententia? quo fugiet. dicimaginatione continentiae praecipit? certe enim si uerum est non coinquinare illa, quae ingrediuntur in hominem, cum magno errore inmundas esse dicunt escas Manichaei. cum homines carne uescuntur. si autem inmundae sunt tales escae, quid de isto testimonio facient. quod euangelica et diuina auctoritate prolatum est, ubi dominus dicit non C'oinquinari hominem iis, quae ingrediuntur in eum. sed iis, quae procedunt de illo ? an forte dicturi sunt. sicut solent dicere. cum scripturarum eos
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ib scripturis st̃ designati. Sicuti enĩ bos
ille cui trituranti uetat os alligari euangłistã
que ꝓhibita st̃ qͣsoã hominũ inmundicias
sig̾c̾ant. quȩ in societatẽ corporis xpĩ idest¬
in ȩccłam stabilẽ ⁊ sempiternã ñ recipiunt᷑.
Nam qd ad cibos attinet omĩno nichil immũ¬
dũ eẽ s malũ eẽ homini qͥ ꝑ offensionẽ mã¬
ducat. manifestissime apparet.xu.
cet carnẽ cameli. asini. ⁊ leporis. ⁊ porci.⁊ aqͥ¬
le ꝯ milui.⁊ corui. ⁊ uulturis ⁊ reliquoꝵ Nus-¬
quã manifestiꝰ plenissima dolis ⁊ fraudib ani-
aduersa atq contraria de utroq testam̃to
capitula obiecit. quã in łoco uͥ cõmemoraũ
in leuitico scͥptũ eẽ ut a ñnulł animaliũ car-¬
nib temꝑetur. Nanq huic sentencis illd̃
Nichil est ingrediensꝰ hominẽ comquinans
eũ: s ea quȩ ꝓcedunt de eo coinqͥnant.
Hoc si imprudens fec̃ nichil ceciꝰ: si au scien
nichil scełatiꝰ. Nonne ipse paulo ante posu¬

Expanded text:
eribus scripturis sunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uetat os alligari, euangelistaquae prohibita sunt, quasdam hominum inmunditias significant, quae in societatem corporis in Ecclesiam stabilem et sempiternam non recipiuntur. Nam quod ad cibos attinet, omnino nihil immundum esse, sed malum esse homini qui per offensionem manducat, manifestissime apparet. CAPcet carnem cameli, asini, et leporis, et porci, et aquilae et milui et corui et uulturis et reliquorum. nusquam manifestius plenissima dolis et fraudibus aniamquam sibi aduersa atque contraria de utroque testamento capitula obiecit. quam in hoc loco, ubi commemorauit in leuitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium carnibus temperetur.nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum. sed ea, quae procedunt de eo, coinquinant. hoc si inprudens fecit, nihil caecius; si autem sciens, nihil sceleratius. nonne ipse paulo ante posu
Abbreviated transcription (Latin):
exi tudirb  ettã mortib temporalibuᷤ
eoseuasii uule dampnare ui mundo. Ere¬
teuidax hec isti. ⁊ iudeant qͦmodo potue¬
rsigt si pie agemes dari in manꝰ popłi.
qnanius Sshue carnalis. tam unũ dm̃ co-¬
lencis ut ab eo nterficerentur. cũ in eo tarã
ppło siqus einc spũales sine alicuiꝰ odio intel¬

Expanded text:
bus eos, quos non uult damnare cum mundo. Adtendant haec isti et uideant, quomodo potuerint et inpiae gentes dari in manus populi quamuis adhuc carnalis, tamen unum deum colentis, ut ab eo interficerentur ; cum in eo tamen populo si qui essent spiritales, sine alicuius odio intel
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ ipse tu aut filiꝰ tuus. aut filia tua. aut pu¬
er tuus aut puella tua. bos tuus. zasinus tu-¬
us. z omiã iuntta tua ⁊ colonꝰ tuus. Sic aũ qͥ¬
escat seruꝰ tuus ⁊ancilla tua: quẽ ad modũ ⁊tu.

Expanded text:
opus ipse tu aut filius tuus aut filia tua aut puopus ipse tu aut filius tuus aut filia tua aut puer tuus aut puella tua, bos tuus et asinus tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua que