comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
undesit malum : pihil sepperiunt pisi malum:
quam illo modo euigilare:
Delethargicis enim fren&icos faciunt: Interquos
morbos cumsit uterque plerumque mortiferis
plerumque mortiferus
HoctameN inter est: quod l&argici sine aliena
uexatiope moriuntur. fren&icus autem
multis sanis. &eis potissimum quiuolunt subue¬
nise. i&uendus est: Nam neque ds̃ mali
auctorest. Necumquam eum quicquam fecisse paenituit.
Nec ullius commotionis animitempestate turbatur
Necterrę particula regnum eius est Nulla flagitu
uel scelera probat aut imperat. Numquam mentius
Haec efim atq. huius modi nos mouebant
cumea magis iniectionibus quaterent. & hanc
esse u&eris
testamenti discipliNam
quod omnino falsissimum est: Itaque
illos recte rep̃hendere ista concedo: Qui dergo didici
quid p̾utas: nisi cum ista rep̃henduntur disciplinã
catholicam nonrep̃hendi. Ita quod apud eos uerum
didiceram: teneo: quod falsum putaueram. respuo.

Expanded text:
unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferusplerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo.
Abbreviated transcription (Latin):
quidest ingratum esse opi atque auxilio. diuino.
quantanto labore predite auctoritatȩ uelle resistere
& siuna quȩque disciplina quan.quam uilis & facilis.
utpercipi possit doctorem aut magistrum requirit.
quid temerariȩ superbiȩ plenius quam diuinorum
sacramentorum libros &abinter pr&ibus suis
nulle cognoscere. & in cognitos uelle damnare
& siueram utcredo curamtui geris. uelmme audias.
& bonis preceptoribus catholicae xpĩanitatiste pia
fide a la crispe. simplicicaritate committas
Dm̃ que ipsum cuius unius & bonitate factisumus.
& iustiticc pęnas luimus
liberamur
orare Noncesses:. Itatibi neque prȩcepta & disputado¬
Nes doctissimorum homiNum &uere xpĩa¬
norum. Neque libẽri. Neq serenȩ ipsȩ cogitatio¬
Nes defuerint: quibus facile quod quȩris iNuenias
Nam istos uerbosos &miseros. quidenim aliusmi¬
us dixerim : penitus desere: quidum Nimis quer̃

Expanded text:
quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare  si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias t bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus t iustitia poenas luimus liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere chrisnorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quo distanon possunt Necsine ꝓuectu mentis in dm̃
Necsine quibusdam scintillis uirtutis. accusant:
Hocfactumest diuina puidentia. perproph&arum
uaticinia ꝑhumanitatẽ. doctrinam quexp̃i.
Per apostolorum itinera. ꝑ martyrum contumeluas.
cruces sanguinem. mortes. fer scõrum p̃dicabilem
uitam. atque in his uniuersis digna rebus tantis atq
uirtutibus protemporum oportunitate miracula:
Cumigitur tantum auxiliumdĩ. Tantum profectum
fructum queuideamus dubitabimus nos eius ecdesiae
condere gremio. quȩusq ad confessionem generis
humani ab apostolica sede. persuccessiones episcoporum.
frustrahaer&icis circum latrantibus & partim plebis ipsius
iuditio. Partim conciliorum
Columen atictoritatis optinuit c̃uinolle primas. dare
ł summȩ ꝓfecto impi&atis:. uel precipitis arrogantiȩ:
Nam sinulla certa ad sapientiam salutem¬
que animis uiaest. nisi cumeos rationi precolit fides

Expanded text:
quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum nec sine quibusdam scintillis uirtutis accusant. hoc factum est diuina prouidentia per prophetarum uaticinia, per humanitatem doctrinamque Christi, per apostolorum itinera, per martyrum contumelias, cruces, sanguinem, mortes, per' sanctorum praedicabilem uitam atque in his uniuersis digna rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides,
Abbreviated transcription (Latin):
congregata atq. propagata. in ipsos mores utilis conuerte¬
r&ur auctoritas: Mores autem quilib&. tantum
ualent adoptinendas hominum mentes. ut &iam
quȩ inhis prauasunt: quod fere superantibus libidinibus
euenit. in probare citius &d&estari: quam deserere
autmutare possimus:
Nihil igneu
dumest. Non pauci doctissimi disputant: Sedimpe¬
ritum &iam uulgus marium feminarumque Intam
panis &aquȩ & non cotidianit solum sed &iam ꝑcon¬
textos plures dies ꝑp&uata ieiunia. quod castitas
usq ad coniugii prolisq contemtum. quod patientia
usq adcruces flammas quenec lectas. quod libera¬
litas usq ad patrimonia distributa pauperibus.
Quod denique totius huius mundi as pernatio
us que ad desiderium mortis intenditur . Pauci
haec faciunt. pauciores bene prudenter quefaciunt:
Sedpopuli probant. populi audiant. populi fauent
Diligunt postremum populi: Populisuam in becillitat̃

Expanded text:
congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuertecongregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. nihil igneum, dum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam panis et aquae et non cotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas usque ad coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt, sed populi probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postremum populi: populi suam inbecillitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
inuinum conuersam saturata quiNq milia quiNq panibus.
transita pedibus maria. Mortuos resurgentes uiderunt :
Ita quaedam corpori manifestiore beneficio. quaedam uero
menti occultiore signo: E tomnia hominibus maiesta
Etomnia hominibus maiesta¬
tis testimonio consulebant: sic inse tuncanimas errantes
mortalium diuina commouebat auctoritas: Quur inquis
istamodo Nonfiunt: quia Nonmouerent. Nisi mira essent:
Ađsisolita essent. mira Nonessent.
Annorum quadrifariam conuersi onem. decidentes redeuntes¬
que frondes arboribus. infinitam uim seminum. pulchri¬
tudinem lucis. colorum. sonorum odorum saporem que
uari&ates: daqui primum uideat atque sentiat.
Cumquo tamen loqui possimus hͤbescitobruitur que
ulis: Nosuero haec omnia. Noncognoscendi
facilitate. Quidenim causis horum obscurius: sed certe
sentiendi assiduitate contemnimus: Facta s̃ igitur
illa oportunissime: uthis multitudine credentium

Expanded text:
in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestaet omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent.annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque ulis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine credentium
Abbreviated transcription (Latin):
antedixi : pastim miraculis. pastim multitudine ualere
Nemoambigit: Miraculum uoco: quicquid arduum
autinsolitum. supra spem uel facultatem mirantis appar&
in quogenere nihilest populis aptius & omninostulas
hominibus quam id quod sensibus ammo u&ur. Sed
rursus haec in duo diuiduntur: Quaedam enim sunt
quaesolam fatiunt am̾mirationem : quaedam uero mag¬
nam &iam gratiam. beniuolentiam que conciliant
Namsiquis uolantem hominem cesnat. cum ece resniml
spectatori afferat commodi p̃teripsum spectaculum:
miratur tantum modo: Siquis autem graui & desperato
morbo affectus. mox utiussum fuerit conualescat
ammirationem sanitatissue sanantis &iam caritate su¬
perabit : Talia facta sunt illotem pore quods̃ in uero homi¬
ne quantum saterat hominibus apparebat: Sanatilus¬
guidi. mundati leꝓsi. incessus claudis. caecis uisus. sus¬
dis auditus est redditus: Homines illius temporis. aqua

Expanded text:
ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam
Abbreviated transcription (Latin):
seruiendum: meliores quosque animos. quasi publicepriua¬
timque hortatur: Non est desperandum ab eodem ipso
dõ auctoritatem aliquam constitutam: qud uelut gradu cesto
innitentes attollamur indm̃: Haecautem. seposita raeti¬
one. quam sinceram intellegere ut sȩpediximus difficil¬
limum stultifest dupliciter nosmou& partim miracu¬
lis. pastim sequentium multitudine: Nihil horum ẽ
pecessarium sapienti: quisnegat: Sed id nue agitur
ut sapientes esse possim us: Idest inherere ueritati: quod
ꝓfecto sordidus animus non potest: Sunt autem¬
sordes animi ut breui explicem. amor quarum lib& rerũ
p̃teranimum & dm̃: a quibus sordibus quanto est quis
purgatior tanto uerum facilius intu&ur. Verum
igitur uidere uelle ut animum purges. cum ideo purg&
ut uideas: ꝑuersum ceste atque p̃posterum est. homini
ergo non ualenti uerum intueri. utadid fiat idoncus
purgari quesesinat auctoritas presto est: quamut piulo

Expanded text:
seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuaseruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potestsordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo
Abbreviated transcription (Latin):
quam diumaleͥ corporis atque fortuita formidantur
Illenascen do mirabiliter et operando: Conciliauit can¬
tatem : moriendo autem & resur gendo exlusit timorem:
Iamuero talem seinc&eris rebus omnibus p̃buit quaspẽr¬
sequi longum est. Vt & diuina clementia quo porrigi
Ethumana infirmitas quo possit euehi sentiremus: Hec est.
crede saluberrima auctoritas. Haec prius mentis nr̃ae¬
a terrena in habitatione suspensio: hec indm̃ uerum abhu¬
husmundi amore conuersio: Sola est auctoritas¬
que commo u& stultos. ut ad sapientiam festin&ur
Quamdiu intellegere sincere non possumus. Nucto¬
ritate quidem decipi miserum est : Sed ceste miseri¬
us non moueri: Sienĩdĩ ꝑuidentia non p̃sid& rebus
humanis. Nihilẽ dereligione satagendum: sin uero &
species rerum Omnium. quam ꝓfecto exaliquo ueris¬
simȩ pulchritudinis fontemanare credendum est. Et
interior nescioqua ton scientia dm̃ quȩrendum dõque

Expanded text:
quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando conciliauit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem. iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis na terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctorite commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque
Abbreviated transcription (Latin):
in terpositam esse hominis sapientiam: Sapiens enim quan¬
tum datum est: imitatur dm̃. Homini autem stulto adi¬
mitandum salubriter. Nihilest homine sapiente ꝓpin¬
quius: quem qm̃ ut dictum est intellegere ractione
facileest. O postebat quaedam miracula ipsis oculis am̾mo¬
ueriꝰ quibusutuntur stulti multo quammente commodi¬
us  ut commotorum. auctoritate hominum. prius uita mores¬
que purgarentur. &itarationi accipiende habiles fierent.
Cumigitur & homo ess& imitandus et non in homine spespo¬
nenda : quid potuit indulgentius & liberaligus diuini¬
tus fieri : quam ut ipsadĩ sincera. a&erna: in commuta¬
bilis que sapientia. cuinos haerere opost&. suscipere homi¬
nem dignar&ur: qui non modo illa facer& quibus ad
sequendum dm̃ inuitaremur: Sed &iam illa pater&ir
quibus asequendo dõd&erebamur: Nancum adipisci
cestissimum ac summum bonum nemopossit nsud
plene perfecteque dilexerit. quod nullo pacto si&

Expanded text:
interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quaninterpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stulto ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purgarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorita temreruit fidem fide contraxit Multitudinem.
multitu dine obtinuit u&ustatem. u&ustate roborauit
Religionem. quam nonsolum her&icorum ineptissimce nouitas
fraudibus agens: Sed necgentium quidem u&ernosus error
uiolenter aduersans aliqua ex paste conuellerent: quam¬
obrem tam & sidocere non ualeo. monere tamen non desino.
ut quo multise sapientes uideri uolunt. neque utrum sint
stultis dinoscere facileest. Omnuntentione uotisqueu
omnibus. gemitibus denique uel&iam sifieri potest fle¬
tibus dindep̃care. utte aberrore malfliber& si tibibeatae
uita cordiest: Quo facilius fi&. sip̃ceptis eius qua&anta
ecdesiȩ catholicȩ auctoritate sirmataesse uoluit. libens
obtem peres. Cumenim sapienssit dõitamente coniunc
tus utnihil inter ponatur
tas. Necullo pacto sapiens quisquam est. si nonueritatem
mente contingat: Negarenon possumus interstultitiam
hominis & sincerissimam dĩ ueritatem: Medium quiddã

Expanded text:
auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique, vel etiam, si fieri potest, fletibus Deum deprecere, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata vita cordi est. Quod facilius fiet, si praeceptis ejus, quae tanta Ecclesiae catholicae auctoritate firmata esse voluit, libens obtemperes. Cum enim sapiens sit Deo ita mente conjunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
UIN QUE MIHI PROPOSUISTI
pertractandas quȩstiones atque soluendas dilec¬
tissime mi fraterhonorate. Hinc inderaptas. sicut te
uelle gentem mouere uelcogitanti tibi inmentẽ uenire
potuerunt: & in conspectum meũ fusas quodam modo
quacrum solutionem. siuelim disserendo ordinare: non
ut carptim sicut ꝓposites desingulis disseram: Sed uno¬
Seduno
quodam tenore sermonis eas interse connectam atquecon¬
t exam difficile opus uid&ur : Et tamen puto facilius eas
solui. si hoc fecero: IN uicem quippe ad iuuabunt si altera
ipendebit exaltene: doneo om̃s ueniant inseriem dispu¬
tationis:
Non sin gillactim separatis locis. quasi una¬
quaeque in sua priuata intentione habit&. Sedunum
aliquid intuentes &unum conlaborantes. socialiitione
& indiuidua ueritate: Voluistiergo & scripto commonu¬
isti exponiatque aperiri tibi Quid sibi uelit uox illa
dni. ds̃meus ds̃meus ut quid me dereliquisti. Et quid
sit quodait apol. ut in caritate radicati & fundati p̃ua

Expanded text:
uinque mihi proposuisti uinque mihi proposuisti pertractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini: Deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: Ut in car
Abbreviated transcription (Latin):
So ipso tempore quo contra donatis tas uehementes
exercebamur & contra pela gianos exercen
iam coeperamus: Amicus quidam misit mihi quin qle
a carthagine quȩstiones. & rogauit ut eas illifcribendo
exponerem: quȩ sunt: quid sibi uelit uoxilladnĩ
Ds mi ds̃ meus. ut quid medereli quisti: Et quid st
quod ait apostolus ut incaritate radicati & fundat.
praeualeatis comp̃hendere cumomnibusscĩs. quaesi
latitudo & longitudo & altitudo & ꝓfundũ Et quesin
quinque uirgines
uerbum caro factum est: Ego autem intuens supra
dictam heresim nouamini micam gratiaedĩ: Sextã
mihi ꝓposui quȩstionem de gractia noui testamenti:
Dequa disputans
interposita expositione psalmi &i.
incuius capite scriptum est quod dñs exclamauit
incruce. quodille amicus inprimis mihiꝓposuit expo¬
Nendum
Omnia illa quinque dissolui: Non hoc
ordine quoerant ꝓposita: sed sicut mihi disserenti degratia
nouitestamenti tam quam suis locis congruenter occurre¬
repotuerunt : HICLIBERSICINCIPIIR

Expanded text:
o ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fundati praeualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamre potuerunt. Hic liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
& hccecuoluntas eius. in abditoẽ: cuius secr&i ꝓfunditatem
quodammodo ex pauescens a postolus lam̃at : Galtudo
diuiticcrũ sapientie & scientiȩ dĩ: quaminscrutabilia sunt
iudicicceius. & inueftigabiles uiȩeius quisenĩ cognouit
sensũ dñi: & hocest ꝓfundũ: Altitudo quippe commune
Nomenest. Excelso & ꝓfundo: sed cum in excelsodicitur
Sublimitatis eminentio commendat᷑: cum aut̃ in ꝓfun¬
do difficultas inuestigationis et cognitionis. Vnde
& illud dõdicit̾ quam magnificata sunt operatuadnẽ ni¬

Expanded text:
et haec voluntas ejus in abdito est, cujus secreti profunditatem et haec voluntas ejus in abdito est, cujus secreti profunditatem quodammodo expavescens Apostolus clamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, gantur, et hoc est profundum. Altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo. Sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur. Cum autem in profundo, difficultas investigationis et cognitionis, unde et illud Deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua,
Abbreviated transcription (Latin):
mune magis quam in priuatũ consulens. dicit᷑ non
quȩrere quȩ sua sunt. Hac uiuunt corda in scbn sđi
tamquam saturatec panecȩlesti De quadicit ipse
saturator. Nisiman ducaueritis carnem meam
et sanguinem biberitis  non habebitis uitam in uobis: Meri¬
toergo istorũ qui saturant̃ uiuent cordaeorũ linsȩculũ seculim¬
Vrta enĩ xp̃sest quiꝰ abitat in cordib corum: interim perfidem it̃
rib dilectionis exerc&or qua se ad subuemiendũ quaqua¬
uersum: potest porrigit et haeclatitudo ẽ : hocaut̃ totum¬
ꝓpt̃ adipiscendam uitam facita &ernam: que illi ꝓmitatur
in excelso: & haec altitudo est: Existituero exoculto istaca¬
ritas ubi fundati quodammodo. & radicati sumas. ubi causae
uoluntatis dĩ non uestigant᷑. Cuius gratia sumus salin facti
Non exoperib iustitiae quȩ nos fecimus sed secundũ erufmis eri¬
cordiam: uoluntarie quippegenuit nos. uerbo ueritcts

Expanded text:
mune magis quam in priuatum consulens dicitur non mune magis quam in priuatum consulens dicitur non quaerere. quae sua sunt. hac uiuunt corda in saeculum saeculi tamquam saturata pane caelesti, de qua dicit ipse saturator: Nisi manducaueritis carnem meam et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis. merito ergo istoruVita enim Christus est, qui habitat in cordibus eorum, interim per fidem, ribus dilectionis exercetur, qua se ad subveniendum quaquaversum potest, porrigit; et haec latitudo est: nunc lopropter adipiscendam vitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. Existit vero ex occulto ista charitas, ubi fundati quodammodo et radicati sumus; ubi causae voluntatis Dei non investigantur, cujus gratia sumus salvi facti, non ex operibus justitiae quae nos fecimus, sed secundum ejus misericordiam. Voluntarie quippe genuit nos verbo veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
quod saturati sunt. Requir̃ enĩ eum quia non sunt exeis
eũ laudant patiturtemporalem tribulationẽ uelmortem:
uiueNt cordasorum iN seculũ seculi:
Heuita cordis: non ẽin sensib corporis secr&aẽ in luce
quemtus est: nonintenebris quȩ forissunt: infine p̃cepti pon
inimitio peccati finisaut̃ p̃cepti estcaritas decordepuro &con¬
scientiabona & fidenon ficta: Caritas quȩ non emulator
uonin flatur quȩ non altũ sapit sedtm &. Ꝙideo cohaer&
timore casto ꝑmanente in seculũ sȩculi: in itiũ aut̃ omnnis
peccati suꝑbia: qued iabolus in reuocabilit in exteriorae
ꝓgressus e hominemque inuidendo & eisimile aliqut
suadendo deiecit: Cui homini inquadam scripturadict᷑
quid su ꝑbittera & cinis: quõ inuita sua ꝓiecrintima sua
Inuita suadictũ ẽ tamquam in ꝓpricsua & quasi prida¬
ta: quadelectat᷑ omnissuꝑbia: Vnde caritas in com¬

Expanded text:
quod saturati sunt. requirunt enim eum, quia non sunt ex eisquod saturati sunt. requirunt enim eum, quia non sunt ex eiseum laudant, patitur temporalem tribulationem uel mortem, uiuent corda eorum in saeculum saeculi. haec uita cordis non est in sensibus corporis; secreta est in luce, quae intus est, non in tenebris, quae foris sunt, in fine praecepti, non in initio peccati. finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, caritas, quae non aemulatur, non inflatur, quia non altum sapit, sed timet: et ideo cohaeret timore casto, permanente in saeculum saeculi. initium autem omnis peccati superbia, qua diabolus inreuocabiliter in exteriora progressus est hominemque inuidendo et ei simile aliquid suadendo deiecit. ! cui homini in quadam scriptura dicitur: Quid superbit terra et cinis, quoniam in uita sua proiecit intima sua? in uita sua\' dictum est tamquam in propria sua et quasi priuata, qua delectatur omnis superbia. Unde caritas in com
Abbreviated transcription (Latin):
a sapientib & prudentib & reuelastiec paru&lis: ideosequit᷑
&dicit. Uo tamea reddam coramtimentib
cum. EdENt paupeRes et saturabuntq.
etlaudABunt dNcn Qui requirunt euq
psisunt paruolidequib dixit. & reuelastiete parudlis
limentes eũ & pauperes idesthumiles: quinon alta sa¬
piunt. sedtimeñtimore illo casto: non quo poena formi¬
datur. sed quo gratia conseruatur: uota uerosuo: scccri¬
fitiũ uultintellegi corporissui. quodẽ fideliũ sacram̃tum
Id eocũ dixiss & uotameareddam coramtimentib eũ
continuo subiunxit: Edent pauperes & saturabuntur:
lpsienĩ saturabunt᷑ pane quidecelo descendit quie cohe¬
rentes & eius pacem dilectionem que seruantes. imitat eius
humilitatẽ.: Ideo pauperes: in hac pauꝑtate & saturitate.
p̃cipue a postoli claruer: & laudabunt in quit dnm̃ qui requi¬
reum: intellegentes non meritorũ suorũ sed illius essegratȩ

Expanded text:
a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Ideo sequitur a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Ideo sequitur et dicit: Vota mea reddam coram timentibus eum. edent pauperes et saturabuntur et laudabunt dominum. qui requirunt eum. ipsi sunt paruuli, de quibus dixit: Et reuelasti ea paruulis, timentes eum et pauperes, id est humiles, qui non alta sapiunt, sed timent timore illo casto, non quo poena formidatur, sed quo gratia conseruatur. Vota uero sua sacrificium uult intellegi corporis sui, quod\' est fidelium sacramentum. ideo cum dixisset: Vota mea reddam coram timentibus eum, continuo subiunipsi enim saturabuntur pane, qui de caelo descendit, qui ei cohaerentes et eius pacem dilectionemque seruantes imitantur eius humilitatem; ideo pauperes. in hac paupertate et saturitate praecipue apostoli claruerunt. et laudabunt. inquit, dominum, qui requirunt eum intellegentes non meritorum suorum sed illius esse gratiae.
Abbreviated transcription (Latin):
q auertit fatiem suam ame
etcũ clamarem ad eũ exaudiuitons
Fecitergo quod paulo anterogatus ẽ. abi e dep̃cans
dixit Nediscedas ame: Sienĩ exaudiuit. ꝓfecto fecit:
ponutiq discessit: ponergo derel quit hocmodo qui
alio modo dereliquiđ ut saperemus quomodomagis non abeo
derelinqui uelledebemus: EEput̾te laug mea
Quidergo nocent. quitamquam uicto insultant quod meintẽ¬
poralib derdiqueris: ineclesia macNa c̃fiteboꝵt
Ionquantaista sẏnagogaẽ quȩ inrid& mortem derelicti.
sedinecdesia magna diffusa ꝑ om̃s gentes. quȩ credit in rescir¬
rectionem non derelicti: hȩcestunica illa quam p&it dema¬
nucanis erui.: Dequa &iam paulo ante dixit. in medio eode¬
siccecantabote.: Et nuncquodait confitebortibi: iei sutiq
sed & laudisdĩ. sicut ipsein euan gło , con¬
fiteorinquit pater: DNe caeli & terra. qui abscondistihȩe

Expanded text:
que auertit faciem suam a me que auertit faciem suam a me et, cum clamarem ad e u m, exaudiuit me. fecit ergo, quod paulo ante rogatus \'est, ubi ei deprecans dixit: Ne discedas a me. si enim exaudiuit, profecto fecit, non itaque discessit. non ergo dereliquit hoc modo, qui alio modo dereliquit, ut saperemus, quo modo magis non ab eo derelinqui uelle debemus. Apud te laus mea. quid ergo nocent, qui tamquam uicto insultant, quod me in temporalibus dereliqueris? in ecclesia magna confitebor tibi, non quanta ista synagoga est, quae inridet mortem derelicti, sed in ecclesia magna diffusa per omnes gentes, quae credit in resurrectionem non derelicti. haec est unica illa, quam petit de manu canis erui, de qua etiam paulo ante dixit: In medio ecclesiae cantabo te, et nunc quod ait: Confitebor tibi, in eis sed et laudis Dei; sicut ipse in Evangelio, Confitebor tibi, inquit, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec
Abbreviated transcription (Latin):
omnesem̃ isrł: et uidecausam quam coniungit:
QŨO NONSP̃ET INQuIđ NEQVT DESPE NT PRICI¬
Pau pERIS Pauperem humilem i dicit: hincest. po¬
lialtumes apere. sedtime: Timeat ergoeũ omne sem̃ isrł.
quõ non despexit eius p̃cem quinon altũ sapuit sedti¬
muit. põtesthoc & capiti coaptari: quia ipse saluator cor¬
poris ꝓpternos pauꝑfactus est cum diues e&. uteius pau¬
ꝑtate ditarem᷑ Exformaenĩ serui pauꝑ fecctus est
ex qua &p̃cem fudit: in ea quippehumiliauit. sem &ipsum.
factusobediens usq ad mortẽ: Uideergo quiddi cat
quõ non sp̃uit Nequedes pexit p̃cempauperis.¬
NE Que auertit Fatiemsuam ame
Ubiẽ illud quaremedereliquisti. sinecfatiem auestit abeo:
Nisi quia & derelinquens non derelinquit. quando
in bonis temporalib: non ex audit: non ad insipientiam
sedut sapiamus quid auferat. et quid offer& nobis
Non inquiđ sp̃uit. nequedespexit p̃cem pauperis. pe¬

Expanded text:
omne semen Israhel. et uide causam, quam coniungit: omne semen Israhel. et uide causam, quam coniungit: Quoniam non spreuit, inquit, neque despexit precpauperis. pauperem humilem dicit; hinc est: Noli altum sapere, sed time. timeat ergo eum omne semen Israhel, quoniam non despexit eius precem, qui non altum sapuit, sed timuit. potest hoc et capiti coaptari, quia ipse saluator corporis propter nos pauper factus est, cum diues esset, ut eius paupertate ditaremur. ex forma enim serui pauper factus est, ex qua et precem fudit; in ea quippe humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem. uide ergo, quid dicat: Quoniam non spreuit neque despexit pneque avertit faciem suam a me. Ubi est illud, Quare me dereliquisti, si nec faciem avertit ab eo? nisi quia et derelinquens non derelinquit, quando in bonis temporalibus non exaudit; et non ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus quid auferat, et quid offerat nobis. Non, inquit, sprevit neque despexit precem pauperis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Netalib: oblectationib qualib. hic iniqui ꝑfruuntur: quan¬
doinfidelitate atq in iustitia tenebrescunt: etiam in illo sup¬
plitio seusuros. dement̃ existimaent : qui a enĩ uolentes
iniusteutunt᷑ bonis. iustenolentes crutiabunt᷑ malis.
Vndepossunt &iam tenebrȩ exteriores intellegi ponȩ corpo¬
rales: Corpus quippeest animȩ exterius: ut sintani mȩ malce
quib a caritatis lumine a uersa. in peccatis oblectatur exte¬
rȩtenebrȩ : corporisaut̃ mala: quib a &ernis infinem tor¬
quebit᷑ : exteriores tenebrȩ: quassolastiment. qui ser¬
uili ad huctimore d&ment᷑: Dam sieis licer& in illis
xteris quȩ sunt inpeccatis¬
lui. Profectonumquã uellent accedereaddm̃ etin¬
luminari Et in herere illi ꝑcaritatem. ubiestamor castis
ꝑmanens in scłm scłi .: Quitimor non crutiat. sed tenatiorem
facitanimam boniillius. quod si dimiserit cadãt timeat eũ

Expanded text:
ne talibus oblectationibus. qualibus hic iniqui perfruuntur, quanne talibus oblectationibus. qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque iniustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment: quia enim uolentes iniuste utuntur bonis, iuste nolentes cruciabuntur malis. unde possunt etiam tenebrae exteriores intellegi poenae corporales — corpus quippe est animae exterius —, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in finem torquebitur, exteriores tenebrae. quas solas timent, qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peccatislui, profecto numquam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi: est timor castus, permanens in saeculum saeculi, qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit animam boni illius, quod si dimiserit, cadit. , Timeat eum
Abbreviated transcription (Latin):
ratusest di abolo & angeliseius: hismalignis spiritib comun¬
gendos simulquedamnan dos dic&ituros intenebra sexte¬
riores. Idest in soci&atem poenalem diaboli etangelorũen
huicpoenȩ contrarium est quodbonos seruo dicitur
in traimgaudiũ dominitui : ut quanđosunt istȩ tenebrȩ exte¬
riores. tanto sit lumen illud interius : Non haec ꝑ locorũ
inter ualla. in ani phantas mate cogitanda sunt: localia spatia
nonoccupant. nisi corporũ moles: Nonest hoc sp̃s uitȩ non est
hocanima rationalis : multominus ds̃ omnium benignissim
conditor &iustissimus ordinator: Voluntatib et affectibus
ista uelꝓpinquare uellongefieri uel intrare uel exiredicunt᷑ :
sed quia malo opereidẽ tenebross delectant᷑ : fatientes secutu¬
raest aut poena. que torqueat: id eo dñs ubidicit: tenebras
exteriores. addidit&iam ibieritploratus & stridordentiũ

Expanded text:
ratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniunratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium est, quod bono seruo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt; localia spatia non occupant nisi corporum moles. non est hoc spiritus uitae, non est hoc anima rationalis, multo minus deus omnium benignissimus conditor et iustissimus ordinator. uoluntatibus et affectibus ista uel propinquare uel longe fieri uel intrare uel exire dicuntur.\' Sed quia malo opere, id est tenebroso delectantur facientes, secutura est autem poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit \'tenebras exteriores\', addit etiam cibi erit ploratus et stridor dentium\',
Abbreviated transcription (Latin):
minantur. & feruore ueg&antur: sic in corporeae creaturae
rationales. ipsiuscreatoris fiunt pasticipatione meligres: Cum
ei coherent purissima et scĩstissima caritate : quamomni
modo sicaruerint: tenebrescent &obdurescent quod ammodo
Promn dein fideles homines tenebrȩsunt qui ꝑfidem conuer¬
si addm̃ quadam p̃missa in luminatione. lux fiunt anqua ꝓsiti¬
endo si exfide adspeciem ꝑuenerint. ut id quod credunt ȩtiam
conspicere sicuttantũ bonũ potest conspice mereantur: ꝑ fec¬
tam recipient imaginem dĩ: talib. enĩ dicit apostolus: fuistis
aliquando tenebrȩ Nuncaut̃ lux indnõ: Porrodiabolus
et angelieius: tenebrȩ sunt infidelib hominib exteriores :
plus enĩ abilla caritate auersi insuum fastũ obstinationem¬
quȩ ꝓgressisunt: Etqm̃ extremoiuditio dicturus est xp̃s
eis quos adsinistram discern& iteinignum a&ernũ quipa¬

Expanded text:
minantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae minantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem dei; talibus enim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. porro diabolus et angeli eius tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in suum fastum obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus eis, quos ad sinistram discernet: Ite in ignem aeternum, qui pa
Abbreviated transcription (Latin):
creatura siue in angelico spũ. siue in anima. ita facͬta est¬
ut sibi ipsabona quobeata fiat esse non possit: Sed mutabi¬
litas eius si conuertatur ad in commutabile bonũ. fiatbeata.
Vnde si auertatur. misera est: auersio eius uitiũ eius: et
conuersio uirtus eius est: naturaergo non est mala.
quia creatura sp̃suita est rationalisetiam priuata bono
cuius pasticipatione beatificatur: Idestetiam uitiosa.
meliorest ecorpore quod summum est in corporibus.
Idestacluce quȩ sentit᷑ oculis carnis. quia & ipsacorpusest.
Omniaut̃ corpore qualibetin corporea natura prestantior
Nonmole. quia nonnisi corporumest moles sedui quadamqua
suꝑgredit᷑ omnem phantasiam quam uolutat animus
Haustam desensib corporis: Sedquem ammodum in ipsis
corporib eaquȩ in feriorasunt. sicutterra. etaqua. et ipseaer
meliora fiunt participatione melioris. idestcum luce in lu¬

Expanded text:
creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta estcreatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta estut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed mutabilitas eius, si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam uitiosa melior est corpore, quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est, omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior non mole, quia nonnisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus ea, quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inlu
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur incantico canticorum Exsurgeaquilo & ue¬
łxsurge
qui inruisti. qui subditis incumbis. qui possessos p̃mis.
Exsurgeuta tuo pondere releuati erigantur. quorum ani¬
mas p̃mendo curuasti . Et ueni auster in quit: spm̃ inuocans
gratiae flantẽ de meridie. uelut a ꝑaraeferuida & luminosa:
ut fluantaromata: unde a postolus dicit: xp̃ibonus odor sum
in omniloco.: Hinc &iam dicit᷑ in quodampsalmo.: Conuer¬
tednẽ captiuitatem nram̃. sicuttorrens in austro.: Captiui¬
tatem scilic&: qua subdiabolo tamquam suba quilone
tenebantur: ubi habundante iniquitate friuerant et
quodammodo congelauerant: Hinc enĩ &ineuangło
dicit. Qnm̃ abundabit iniquitas refrigescet caritas
multorum : at uero flante austro. glaties resoluitur et
torrentes fluunt: idest peccatis remissis. populiad xpm̃
caritate concurrunt: Hinc &alibi scriptum est. sicut gla¬
cies insereno ita soluuntur peccatatua: ꝓinderationalis

Expanded text:
dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, edicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, exsurge, qui inruisti. qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur, quorum animas premendo curuasti; et ueni, auster, inquit spiritum inuocans gratiae flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aromata. unde apostolus dicit: Christi bonus odor sumus in omni loco. hinc etiam dicitur in quodam psalmo: Oonuerte, domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro, captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euangelium dicit: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. at uero flante austro glacies resoluitur et torrentes fluunt, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
re sed longe aliter. lon gedissimiliter : quali senĩlux est ip¬
sacaritas quis uerbis explicat ii qui searũ rerum quȩ sensi¬
bus corporis adlaçent ullo de monstrat exemplo an foste
lux caritas non est u Audi apostolum ĩohannem: ipsequip¬
luxest & ds̃caritas ẽ profecto caritas lux ipsa est quȩ dif
quiodit fratresuum intenebris est usquead huc: istesunt
tenebrȩ. in quasdiabolus &angelieius multo suꝑbiendo ꝓ¬
gressisunt: Caritas enĩ nonemulatur. non in flatur: ideo
nonemulatur. quia non in flatur : ubi enĩ p̃cedit inflatio.
continuosequitur aemulatio. Qm̃ su ꝑbia mater est in ui¬
dentiae: Diabolus igitur. & angelicius aluce atque feruo¬
re caritatis auersi &nimis insuꝑbiam inuidiamque
ꝓgressi. uelut glatiali. duritiatorpuer̃:: Etideo ꝑfi¬
tam quam ina quilone ponuntur : Vndecũ generi¬
Undecũ generi
humano diabolus incubar& uentura gratia saluatoris

Expanded text:
re, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipre, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux caritas non est? audi apostolum dicentem Iohannem. ipse quiplux est et deus caritas est, profecto caritas lux ipsa est, quae difqui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in quas diabolus et angeli eius multum superbiendo progressi sunt. caritas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, qcontinuo sequitur aemulatio; quoniam superbia mater est invidentiae. 55. Diabolus igitur et angeli ejus a luce atque fervore charitatis aversi, et nimis in superbiam invidiamque ogressi, velut glaciali duritia torpuerunt. Et ideo tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris
Abbreviated transcription (Latin):
re & tremore suam ipsorum salutemoperentur:
Ds̃ ẽ enĩ quioperat᷑ in eis. & uelle &operari ꝓbona
uoluntate. hecẽstiustitia dĩ. hoc est quodds̃donat homini
cumiustificat impiũ: Hancdĩ iustitiam ignorantes suꝑbi
iudei. & suam uolentes constituere: iustiti aedĩ non sunt
subiecti: Hac suꝑbi deiciunt᷑. ut humilis inseratur Oleas¬
ter & illiibunt intenebras exteriores. De quib interalia
requi sisti: uenientib ab oriente & occidente multis.
qui recum bant cumabraham isa ac &ia cob in regnocaeloꝵ.:
Suntenĩ modo in exteris tenebris: unde correctio despe¬
randa non est: quamsi contem serint
ibunt intenebras
exteriores ubi correctionis locus nonerit : Qm̃ds̃ lux est
& tenebre in eo Non sunt ullȩ: Sed lux cordis: nonistorũ
qui incarnesunt oculorũ: ne comnino talis: qualis huiusuisi¬
bilis lucis phantasia cogitatur : Quan quam &ibi est uide¬

Expanded text:
re et tremore suam ipsorum salutem operentur. re et tremore suam ipsorum salutem operentur. deus est enim, qui operatur in eis et uelle et Operari pro bona uoluntate.. Haec est iustitia dei, hoc est quod deus donat homini, cum iustificat impium; hanc dei iustitiam ignorantes superbi Iudaei et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster, et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est. quam si contemserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit, quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae; sed lux cordis, non istorum qui in carne sunt oculorum. nec omnino talis huius uisibilis lucis phantasia cogitatur, quamquam et ibi est uide
Abbreviated transcription (Latin):
quain illa factum est ut eam non peccare delect&: quoti¬
m& ned seam deserat. &iam sinullis dolorum crutiatib
puniat hictimor castus est: Noneũ eicit caritas. se udsias
Deillo quippescriptũ est Timordm̃ castus ꝑ manens insȩ¬
culum sȩculi : Nequaquam istũ dicer& ꝑmanentem : nisi
sciensaliũ qui non ꝑmaner&. Et beneistum castum dixit:
Hocenim non car&amor. quo anima in hȩr& dõ: quae dicit
in alio osalmo ꝑdidistiomnem qui fornicatur abste. mihi
aut̃ adhereredo bonũ est : Nam & coniux que ad ulteri¬
nũ animũ gerit. etiam sitimore uiri non ꝑp&r& adul¬
teriũ: tamen quoddeest operi in est uoluntati: Casta
uero alitertim &. : nam &ipsatim & uirum. sed caste : De¬
niquetim & illa neuir infestus adueniat istane offensus
abscedat: Non a mantienĩ. p̃sentia uiri molestaẽ.
amantiaut̃. absentia: timoreitaq casto ꝑmanentan sđm
pon altas apiendo sed humilib: consentiendo: Cumtimo¬

Expanded text:
qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo tiqua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum eicit caritas, sed adsciscit. de illo quippe scriptum est: Timor domini castus, permanens in saeculum saeculi. nequaquam istum diceret permanentem nisi sciens alium, qui non permaneret; et bene istum castum dixit, hoc enim non caret amor, quo anima inhaeret deo, quae dicit in alio psalmo: Perdidisti omnem, qui fornicatur abs te: mihi autem adhaerere deo bonum est. nam et coniunx, quae adulterinum animum gerit, etiamsi timore uiri non perpetret adulterium, tamen, quod deest operi. inest\' uoluntati; casta uero aliter timet, nam et ipsa timet uirum sed caste. denique timet illa, ne uir infestus adueniat, ista. ne offensus abscedat; non amanti enim praesentia uiri molesta est, amanti autem absentia. non alta sapiendo, sed humilibus consentiendo, cum timo