comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemi intesligat. qr re uera nõ natura eius que
bona ẽ. set iutia carnalia carnis hocloco nõie
sece eadem uoluntas in homine ubi ẽ postibil¬
tas illa nature. sateamur grãm neccariam
Clamemus ego miser homo quis me libera¬
uit de corꝑore mortis hus. ⁊ respondeatio nob

Expanded text:
nem, quia reuera non natura eius, quae bona est, sed uitia carnalia carnis hoc loco nominecce adest uoluntas in homine; ubi est possibilitas illa naturae? fateamur gratiam nccessariam, clamemus: miser ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? et respondeatur nob
Abbreviated transcription (Latin):
etiam d̾m tr̃tib suggerit uteuacuetur xp̃t gr̃a
humana sibi adiustitiã suam quasi sufficiente
O gte dei dicis hominẽ posse ñ peccare Ip̃a inquit
ñ peccandi possibilitas nõ tam ĩ arbitei potestate
qͣm innature nectitate ẽ. Quicqͥd in nature neces¬

Expanded text:
etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente o gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicq
Abbreviated transcription (Latin):
confumare existimat. quia nulla inquit admmiere
uolintas potest. qd̃ infeꝑabilit̾ insitũ ꝓbatur ẽẽ
nature. unde ergo illa uox ut ñ que uultis fa¬
ciatis. Unde etiam illa. Non enĩ qd̾ uolo facio
bonũ. s quod odi malũ hoc ago. Ubi ẽ impossi¬
balitas qute infepabilit᷑ msita ꝓͣbatur cẽ nature.
ecce homines nõ ea que uolunt fatnit ⁊ de ñ petrã¬
do utiq agebat. ñ deuolando. quia hoĩes ñ alites
erarit. Ecce homꝯ qd̾ iult bonũ nõ agit. sed quod
ñ mat malũ hocagit. uelle illi ad racet. ꝓficere aũ
bonũ nõ adiaceti Ubi ẽ inpossebilitas que nsera¬
fignret. Sod de se ip̃õ ista nõ dicit apłs hoiẽm certe i
sẽ transfiguret. Aisto aũ ista humana natura i¬
seꝑabilem nicħ peccandi possebelitatem habere defen¬
ditur. Sed huis u̾bis idagitur etiam a nõ sciente ẽ
loquit᷑ nõ aũ nescientestio qui hec loq̃nda in cautis

Expanded text:
confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde ebonum; sed quod odi malum, hoc ago? Ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? Ecce homines non ea quae volunt faciunt: et de non peccando utique agebat, non de volando, quia homines, non alites erant. Ecce homo quod vult bonum non agit; sed quod non vult malum, hoc agit: velle illi adjacet, perficere autem bonum non adjacet . Ubi est possibilitas, quae insepaem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis
Abbreviated transcription (Latin):
et quib locutionũ regulis conatur ꝑ suadere qd̾
nõ nũit confĩderare. Ad huc addit ⁊ dicit quia
uero posse nõ peccare nr̃m nõ ẽ. ⁊ li uoluerimus
ñ posse ñ peccare. nõ possumus ñ posse nõ peccare
Intorte hec dixit. ⁊ ideo sub obscure. S ita posset
dici planius. qr posse nõ peccare nr̃m ẽ seu iteli¬
bro enĩ peccamus si itolumus. sed tam̃ uelumus
nolumus habere nos asserit ñ peccandi possibili¬
tatem qm nature insitam dicit. Set de homine
sanis pedib tolerabilit̾ dici potest uelit nolit
habet ambulandi possibilitatem. Confractis u̾o
et si itelit nõ h̃t. uitiata ẽ natura de qua loquit᷑.
Quid supbit terra ⁊ cnis: uuiata ẽ meditũ im¬
plorat. Taluũ me fac dñe clamat sana aĩam
meã clamat. Quid int̾cludit has uoces ut defẽ¬
dendo qĩ p̃sentem possibilitatem futurã impedi¬
at sanitatem. Et uidete quid ad iungat unde slld̾

Expanded text:
et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non ebio enim peccamus, si volumus: sed tamen velimus nolimus, habere nos asserit non peccandi possibilitatem, quam naturae insitam dicit. Sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest, velit nolit habet ambulandi possibilitatem: confractis vero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud
Abbreviated transcription (Latin):
uolentib. quia u̾o dehac uita disputet ubi corp̃
qd̃ corrumpitur aggrauat aĩam. ⁊ depͥmit terre¬
na nshĩtatio sensum iulta cogitantẽ. Miror quo
corde etiam sine adiutorio medatine saluatoris
nrĩ nr̃m putet cẽ nõ peccare. posse uõ nõ peccare
nature eẽ contendat. qmͣ sic apparet ẽẽ utiatam
ut hoc maioris uicii sit. ñ uidere. qr ñ peccare in¬
quit nt̃m ẽ. possumus peccare ⁊ nõ peccare. eͥd
si aliis dicat qr nolle infelititatem nr̃m ẽ: pos¬
sumus eam ⁊ uelle ⁊ nolle. ⁊ tam̃ eam uelle oĩ¬
no nõ possumus. Quis enĩ ullo modo uelle ẽẽ
possit infelix. etiam si aliud uult ubi eũ ⁊ no¬
lentem infelicitas consequat᷑. Deinde qr dei mul¬
to magis ẽ nõ peccare. Num audebimus eũ dic̃s
et peccare posse ⁊ ñ peccare. Absit a nobis ut d̾m
posse peccare dicanrus. Non enĩ ut stulti putãt
Ideo nõ erit om̃ipotens. qr nec mori potest ⁊ ne¬
gare se ip̃m nõ potest. Quid ẽ ergo qd̾ loquit᷑

Expanded text:
 ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
admodum possit abscondi. Ideo dei gr̃e trsbuit ñ pet¬
candi possibilitatem. quia euis nature ds auctorẽ
Cu possibilitatẽ nõ peccandi inseparabilit̾ insitã
dicit. Cum iuilt ergo faciat. quia ñ uislt ñ fatit.
Ubi enĩ ẽ inseꝑabilis possibilitas eiaccidere ñ pot̾
uolintatis infrrmitas. ut potis uoluntatiladia¬
centia ⁊ ꝑfectionis indigentta. Si ergo ita ẽ unde ue¬
nit uelle adiacet. ꝑfitere aũ bonũ nõ adiacet. Si enĩ
iste qui hunt librum scripsit de ulla hoĩs natura
loqueret que pͥmo inculpata ⁊ salua condita ẽ. ut¬
cumq acceptaret᷑ hoc dictum quamqͣm insepabilẽ
hr̃e possibilitatem .i. ut ita dicam ĩ amisibilem ñ
debuit illa natura dici. que uitiati posset. ⁊ mreda¬
cũ q̃rere qui ceti oculos sanaret ⁊ uidendi possibi¬
litatem restitueret que fuerat amissa ꝑcecitatẽ.
aũ uiat ⁊ nõ potest. in est uoluntas. s amissa ẽ
possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur

Expanded text:
o dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissa per quaestioautem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃termisso intelligi oportere. sicut ꝑuniꝰ inquit
delictum in om̃s hoĩes incondempnatõem. sic ⁊ ꝑ
Cum ꝑ xp̃i inquit iusticiam nõ om̃s set eos tm̃
qui isli obedire uoluerũt ⁊ bapĩni enis ablutõe
purgati sũt sc̃ificatos ẽẽ nõ dubiũ sit. nõ plane
isto testimonio ꝓbat qd̃ uult. Nam sit̃ dc̃m ẽ. Si¬
cut ꝑ uniꝰ delictum in om̃s hoĩes incondempna¬
tionem ut nullus p̃termuteret᷑ sic ⁊ ĩ eo ꝙ dc̃m
ẽ. per uĩ iusticiã mͥ om̃s hoĩes iniustificationẽ

Expanded text:
praetermisso intelligi oportere. « Sicut per unius, » inquit, « praetermisso intelligi oportere. « Sicut per unius, » inquit, « delictum in omnes homines in condemnationem; sic et per Christi, inquit, iustitiam non omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius ablutione purgati sunt, sanctifieatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam sicut dictum est : sicut per unius delictum in omnes hom ines in condemnationem. ut nullus praetermitteretur, sic et in eo, quod dictum est: per un ius iustitiam in omnes homines in iustificationem
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. Eur nõ etiam ego hic exclamem. ĩmo excla¬
mabo ⁊ istis ĩ crepitabo. dolore xp̃iano. Euacuati estiͤ
a xp̃o qui m natura iustificamini a gra extidistis.
ignorantes  enĩ dei iusticiam. ⁊ urãm uõlentes
constituere. Iiusticie dei ñ estis subiesti. Sicut enĩ
finis legis it a etiam nature humane uitiose sal¬
uator xp̃c ẽ ad iustitiam om̃i credenti. Quid aũ
sibi opposuit ab eis dici contͣ quos loquit᷑. Om̃s
enĩ peccauerunt manifestum ẽ. qd̾ dehiis dicebat
apłs qui tunc erant. hoc ẽ de uideis ⁊ gentib. Set
plane sllud qd̾ cõmemoraui. ꝑ unũ hoiem peccatũ
intrauit ĩmundũ ⁊ ꝑ pcc̃m mors. ⁊ ita in om̃s
hoĩes ꝓtransiit in quo om̃s peccauerũt. ⁊ antiqͦs
et recentiores. ⁊ nos ⁊ posteros nr̃os sententia ista cõ¬
plectitur. ponit etiam slud testimoniũ unde pro¬
bet cũ dicimt᷑ om̃s nõ semꝑ om̃s om̃ino mllo

Expanded text:
crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclacrucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt; et antiquos et recentiores, et nos et posteros nostros sententia ista complectitur. Ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo
Abbreviated transcription (Latin):
berũ arbitͥum etiã sine isto noĩe saluits ẽẽ posse cre¬
datur. Set putat fortasse ideo necessariũ eẽ xp̃i nom̃
ut ꝑ enis enuangłm discamus quẽadinod̾ unũe
debeamus. Non etiã ut eius adiuuem̃ gr̃a quo bene
uiuamus. Uel hinc saltem confiteatur eẽ miserabi¬
les tenebras in animo humauo qui scit quẽad¬
modum debeat leonem domare ⁊ nescit quẽadmo¬
dum uiu̾e. an et hoo ut sciat sufficit ei liberũ ar¬
bitriũ lexque naturalis. hec ẽ sapĩa uerbi qua
euacuatur crux xp̃i. Set habeo qui dixit Perdam
sapĩam sapientiũ quia ista crux ñ pot̾ euacuari
ꝓfecto ista sap̃iarꝑ stultictã p̃dicationis qua credẽ¬
tes sanantur euertitur: Si enĩ possibilitas natura¬
lis ꝑliberum arbitͥum ⁊ ad cognoscendũ quomodo
uruere debeat ⁊ ad bene uiuendũ sufficit sibi. ergo
xp̃t gratis mortuus ẽ. Ergo euacuatum ẽ scandalum

Expanded text:
liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse creliberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ⁊ cui nõ minus sit donet aditiam eius forti¬
tidinem ureniatur. Ubi tota hominis absosbeat᷑
infirinitas. Magna plane sententia conclusit
hunt locum cũ ait. Credimus gͥ qd̾ legrinus. ⁊
qd̃ nõ legimus nefas credamus astruere. qd̾ de
uiet om̃e qd̾ legrius credexe nos debere pp̃ illud
et astruere aliquid etiam qd̃ nõ legimus nefas
nõ eẽ. Possummus enĩ aliquid bona fide testes as¬
truere qd̾ experti sumus ⁊ si forte ñ legumꝰ. Hic
fortasse respondet ego cũ hoc diterẽ de scriptius
sc̃es agebam. O ꝑtinam ñ dico aliud qmͣ inlit
iet astruere. fidelit᷑ ⁊ obedient̾ audiret qd̵ sccptũ
ĩ ẜ lunũ hotem peccatũ intrauit ĩmũdum. ⁊ ꝑ pecca¬
tum mors. ⁊ ita m om̃s hoĩes ꝑtransit. in quõ om̃s
peccauerũti ⁊ nõ infirmaret tãnti medici grãm dũ
fateri nõ uult naturã humanã ẽẽ uitiatam. O utmã
litatẽ nature humane. ita defenderet ut homo ꝑli

Expanded text:
rat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortirat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de nec omne quod legimus credere nos debere, propter i; et astruere aliquid etiam quod non legimus, nefas non esse. Possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. Hic fortasse respondet, Ego cum hoc dicerem, de Scripturis sanctis agebam. O utinam, non dico aliud quam in illis let astruere! fideliter et obedienter audiret quod scriptum r unum hominem peccatum intravit itum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam litatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per
Abbreviated transcription (Latin):
ad obediendum desideriis eius. Hiis quippene
obediamus ad ea que nõ licent. ieł minus decent
cotidiana ⁊ ꝑpetua conflictatione certandum ẽ.
Dam utiq ex hoc uitio mittit᷑. ist dimitit᷑ ocu¬
lus quo nõ oportet. Qd̾ uitiũ li conualuerit ⁊
p̃ualuerit etiam ad ult̾ium ppetratur ĩ corpore.
qd̾ incorde tanto fit cicius qͣnͣto ẽ cogitatio ee¬
lerior ⁊ nullũ impedim̃tum moraruĩ hoopecca.
tũ .i. hoc uito se affectionis appetitum qui
magna exparte frenarunt ut nõ obedirent de¬
sideriis eius. nec exhiberent ei menbra sua ar¬
ma miquitatis etiam iuisti appellari merue¬
runt. thoc adiutorio gr̃e dai. Uerum qr sepe in
leuissimis et aliqͣnto incantis obrepit poc̃m
et iusti fuerunt. ⁊ sine peccato nõ fuerũt. Postre¬
mo si in abel iusto qua caritas dei. qua una u̾e
uistus ẽ. Quicũq iustus ẽ ad huc erat quo posset¬
⁊ deberet augeri. Quicqͥd minus erat exiutio e¬

Expanded text:
a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio e
Abbreviated transcription (Latin):
tura amemorare notuit. Uñ nõ mili pamiti
considerantes quã multa scriptura tatite p̃tereat ip¬
sum cayn cũ matre contubuisse putauerunt. Unde
ꝓlem que cõmemorata ẽ ꝓcrearet. putantes illis
filiis adam sorores nõ fuisse quia ea scriptura tũc
tatuit. Postea recapitulando inferens qd̃ p̃termi¬
serat adam filios ⁊ filias ꝓcreasse. Nec temps quo
natisunt. nec numerũ nec uocabula ostendens. Ita
nec cõmemorandum fuit si abel qͣmius m̾ito
uistus appellatus ẽ. paulo ĩmoderatius aliqñ risit
ist anui remissione iocatus ẽ. ut iudit aliqͥd
ad concupiscendũ. uł aliqñ ĩ moderatius ponia
decerpit. itt pluscilo cibo crudior fuit. uł cum
oraret cogitauit aliquid. unde eius in aliquid
auocaretur intentio. Et quotiens illi ista ac si¬
mslia muslta subrepserint. an forte peccata nõ
sunt de quib generalit̾ cauendis atq ꝓhibẽ¬
dis ãmon emur p̃cepto apłico ubi dicit. Non
ergo regnet peccatum in nr̃o mortali corpore

Expanded text:
tura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore
Abbreviated transcription (Latin):
quin ettam iustum ostendit. Credamus ꝙ qd̃
astruere. Hec dicens parũ attendit qͣs parao
ante ip̃e dixerat iam exorta nusttitudinege¬
neris hirani turbe nuimerosi tute potuisse
scripturã dissimilare õĩun peccata ꝯ texere
hat enĩ si satis attendisset uideret etiamũmo bo
mine tiubam ⁊ multitudinẽ leiũ peccatoꝵ. ut
nõ potiusse. uł si etiam potuit ñ de buisse coit¬
sribi. sa qͥuippe scripta sũt quib ⁊ modie ad¬
hebendus fuit. ⁊ paucis exemplis admulta
necessana lector mstuuendus ⁊am tũ ip̃os
tunt homines liceb adhuc pautes quot ubo
fuerant id ẽ adam ⁊ eua quos filios ⁊ altad¬

Expanded text:
quin etiam iustum ostendit. credamus igiturquin etiam iustum ostendit. credamus igiturastruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam
Abbreviated transcription (Latin):
scriptui cõmemorauit que tantuboni fice
eoꝵ cõmemorare curauit. s hoc etiam ipe forde¬
tan udit ⁊ ideo subiecit atq att s esto aliis
temeortb tuabe nnmerositate ꝯĩuse dissiu¬
lauerit peccata contexere mip̾o statei fundi
rare uitum fugentis multitudiis causaene
nẽ dim erat. anquia illoꝵ tantũ qui cõni¬
serant meminit. Iluis uero qui mallam
cõmiserat memuisse nõ potuit adhitt adiũ¬
git uerba quib ista sentia uberius ⁊ planĩ
asteuatur. Cerde inquit pͥmo interape adam
et eua exoruib cayn ⁊ abel nant sutst qua¬
tuor tm hoies fiusse referuntur Pecant eua
scoptura hoc ꝓdidit. Adam quoq deliquit eate
scriptura nõ tͥacuit. s ⁊ cayn pectasse. ̃ hecaes
seriptura testata ẽ. quoꝵ nõ modo peccataiue
uerum etiam peccatoꝵ indicate qualitattu
ed̾ si ⁊ abel peccassetr. ⁊ hoc sine dubio scriptã
dixisset. d nõ dixit Ergo nec ille peccaunt

Expanded text:
scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi rare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit,
Abbreviated transcription (Latin):
haberentperratum. qr ueritas meis ñ eẽt. Dicet
forsican mquit. Numquid oĩum potuit scrpta
cmemorare pecrata. Et uerũ eis dicent qͥcumq
dicent. ⁊iec cũ contra hoc aliquid ualid̃i Iuins
respondisse quãnis uideam tacere noluisse. Quid
em dixenit qͥueso attendite. hoc inquit recte di¬
cipotest dehu̾s quoꝵ neq bonoꝵ neꝙ maloꝵ scͥo¬
tuta fit memor. Deitlis ud quoꝵ iusticie memi¬
nit et pecatoꝵ sine dubio memimsset si qua ex
recraisle sensisset. Dicat ergo ñ ꝑtininsse adusci¬
ciam tantam illoꝵ fidem quĩ magra misltitu¬
dine p̃cedentes ⁊̃ conseq̃ntes cũ laudib dñi asci¬
lum etiam inter fiem̃tes iquare hoc facent inimi¬
cos clamabant dicentes. osanna fili dauid uene¬
dictus quiuenit m̃noĩe dñi. audeat ento iste
diceresi potest neuimẽ fuisse intanta iłia mia¬
titudine qui illum hr̃et oĩno peccatũ. Sd u
absiridissimũ ẽ dicere cur nulla peccata eox

Expanded text:
haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cheas dauiel. a nantas. ararias. misahel. ereduel
omidocheus. symeon. tosep̃h cui desponlata erar
uugo maria.I ołes ad ningit etiam femmas de¬
boram annam fannuelis matrs̃ In dut hester
adiincendum om̃i exparte pectatum que conci¬
pere atparere meriuit quent tonstat inillia huisse
receatum. Hac engo uirgme excepta si õis ulsse
scõs ⁊ scãs cum hic uiuerent congregare possemus
et nẽsopare utrum eeñt sine peccato. Quidanise
responsuros putamus utrũ hos quod iste dicit. au
libet fu̾int mhoc corpore excellentia sãtats. u
hoc intermorari potuissent. una uoce clamassent
i dicerinius qr peccatum ũ hñis nos ipõs decipi¬
mus ⁊ u̾atas in nobis nõ est. An id humailius
respenderent fortasse quam uerus. ed hucia
placer ⁊ recte placet lautem humilitatis ĩ parte
nõ ponere falsitatis. ita ho siuerum dic̾ent ha¬
berent peccatum. quod humilit quia faterentur
u̾itas ilieis eẽt. Si aũ hoc mentuentur me põts

Expanded text:
cheas, Daniel, Ananias, Azarias, Misael, Ezechiel, Mardochaeus, Simeon, Joseph cui desponsata erat virgo Maria, Joannes. » Adjungit etiam feminas, « Debboram, Annam Samuelis matrem, Judith, Esther, ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit, an libet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
apłm uolebat efficere cui tñ dicit urctus inĩfir¬
mitate ꝑficitur. ⁊ nõ ei tociens oranti aufert nes¬
cio quẽ stimulũ carnis quẽ sibi dicit datũ. ne
magnitudine reuelationũ extolleret᷑. cet̾a emĩ
uitia tantũ in malefcĩs ualent. sola aũ suꝑbia
etiam inrecte factis cauenda ẽ. Unde admonentur
illi ne dona dei sue potestati tribuendo sese ꝙ extol¬
lendo grauiꝰ ꝑeant qͣm si nicħ oꝑarent᷑ boni. quib
dicitur cũ timore ⁊ tremore ur̃am ip̃oꝵ salutẽ oꝑa¬
mini. Deus enĩ ẽ qui oꝑatur ĩ uobis oꝑari ⁊ uelle¬
ꝓbona uoluntate. Quare gͦ cũ timore ⁊ tremore
et ñ potius cũ securitate si deus oꝑatur. Nisi quia
pp̃ uoluntatẽ nr̃am sine qua bene ñ possimiꝰ oꝑari
ciͣto pot̾ subriꝑe animo humano. ut qd̾ bene oꝑa¬
tur sinĩ tantũ m̃ existimet ⁊ dicat Inhabundantia

Expanded text:
apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirapostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operaminibona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potest uiuere. Sanat ergo deus nõ solũ ut deĩe¬
at qd peccauimus. set ut prestet etiam ne peccemꝰ.
Acute sane tractat ⁊ u̾sat. Et qnͣtum sibi uidetur
redarguit atq conuincit qd̾ eis dicit᷑ etiam neces¬
sartum fuisse homini ad offerendam suꝑbie ul
głie occasionem ut absq pcc̃o eẽ nõ posset. Absur¬
dissimũ quippe ⁊ stultissimũ putat petcatũ fuis¬
si nõ ⁊ ulcus in dolore est. ⁊ sectio dołorem oꝑatur.
ut dolor dolore tollatur. Hoc si experti nõ essemus
et in alibuib terris ubi ista numqͣm contigerãt
audiremus sine dubio utq deridentes fortassis ⁊̃
uerbis huiꝰ nteremur. ⁊ diceremus absurdissimũ ẽ.
dolorem necͣtariũ fuisse ne ulceris dolor eẽt. Setd̾s
inquiunt potest om̃ia sanare. hoc utiq agit ut
sanet om̃ia. set agit iudicio suo. nec ordinẽ sanan¬
di accipit ab egroto. ꝓculdubio quippe firmissim̃

Expanded text:
non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut delenon potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuissi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum
Abbreviated transcription (Latin):
futurus dirigatur intessus. sit mala nr̃a ñ ad¬
hoc solũ suꝑnis medicus sanat ut słla iam ñ sint
set ut decetero recte ambislare possimus. Quod qͥdẽ
etiam sani nõ nisi ab illo adiuuante poterrmus.
Nam medicus homo cũ fanauerit hominẽ iam de
cetero sustentandũ elem̃tis. ⁊ alim̃tis corporalib
ut eadem sanitas aperto subsidio conualescat at
ꝙ ꝓsistat. deo dimutit qui p̃bet ista incarne ui¬
uentib. cułꝰ erant etiam illa que dũ curaret adhi¬
bebat. Non enĩ quẽqͣm medicirs exhiis reb quas
ip̃e creauerit sanat. S exillius opib qui creat oĩa
necessaria sanis atq uitiosis. Ip̃e aũ deus cũ ꝑme
amq ꝑduxerit ñ deserit si nõ deseratur ut pie sẽꝑ
iuste q uiuatur. Sicut enĩ ocislus corporis etiã płe¬
nissime sanus nisi candore lucis adintus ñ potest
ceruere. sic homo etiam ꝑ fectissime uistificatus.
nisi eterna luce uisticie diuinitus adiuuet᷑. recte

Expanded text:
futurus dirigatur incessus, sic mala nostrafuturus dirigatur incessus, sic mala nostrahoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum pamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte
Abbreviated transcription (Latin):
puam sub dño suo ip̃e contempserat. Et quod
nũc cũ eadem lege peccati nascimur. qm̃ men
bris nris repugnat legi mentis. Neq adu̾sus
d̃m murmurare. neq contͣ rem manifestissi¬
mami difputare. s ꝓ pena nr̃a illius mĩam¬
querere. ⁊ orare debemus. Artendite sane ingi¬
lanter quomͦ dyxerit. adhibet quidẽ etiã huic
parti si qͣnͣdo necͣcarium fuerit mĩam suam
deus qr homini post peccatũ ita subuenire ne¬
cesse ẽ. nõ quia deus cãm huiꝰ necessitatis op¬
tauerit. Uidetis ne quemadinodũ ñ dicat ne¬
cessariam mĩam dei ut ñ peccemus. S quia pͤ¬
cauimus. deinde subiungit. sed ⁊ inedicus ad
curandũ iam uulueratũ paratus ẽẽ debet. nõ
debet aũ ut sams uulueret᷑ optare. Si ista si¬
militudo de reb quib agimus congruit Certe
uuluerari nõ potest natura humana peccato q̃m
claudicans ideo curatur. ut sanato malo p̃terito

Expanded text:
puam sub domino suo ipse contempserat. et quod puam sub domino suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius miquaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoclaudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ habebat qd̃ ñ acreperat. Quare osten¬
dendum ei fu̾at unde haberet ut recipet humi¬
Inqua ego habundantia mea dicebam. ñ mo¬
uebor cum hoc mͥ eẽt abs te ñ ame. Deniq au̾¬
tisti faciem tuã ame ⁊ fcũs sũ conturbatus.¬
pondeamus que nr̃o obimuit errori. qm intẽ¬
dere qm̃ sint salisbria ut careamus ercore. uñ
cũ istis nõ tam disputationib qm̃ ꝓ eis sic̃
ꝓ nobis or̃onib agendum ẽ. Non eni hoc eis
dicumus qd sebi iste opposuit ut ẽẽt cansa
miscd̾ie dei necessanum fuisse peccatũ. Utinã
ñ fuisset misiria. ne usta eẽt miscd̾ia necessa¬
ria. S iniquitatẽ peccati tanto grauiorem
quanto faciluis homo s̃ peccaret. quẽ nulla
adhuc tenebat insitimitas pua iustissinta
subsecuta ẽ. Ut mercedem mutitã pecrati sui
insemet ip̃o reciꝑet amitens sub se positam
sui corporis quodam mͦ obedientiam. qmͣ p̃ci¬

Expanded text:
Quid enim habebat quod non acceperat ? Quare ostenQuid enim habebat quod non acceperat ? Quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut reciperet humiIn qua ego abundantia mea dicebam, Non movebor, cum hoc mihi esset abs te, non a me. Denique avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatuspondeamus, quae nostro objiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut careamus errore. Unde cum istis non tam disputationibus, quam pro eis, sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum\' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praeci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ potestate. ⁊ hoc ẽ p̃tium nrłu quo nos a
morte redinieret. ⁊ hoc istoꝵ disputatio eua¬
citare condendit. Oum ab eis ita natura hu¬
mana defenditur ut possit ꝑliberũ arburi¬
ui isto p̃tio nõ egere. Ut a potestate tenebraꝵ
inquit uenit princeps huĩ mundi ⁊ inie
nichil initemet. ⁊ utiq nicħ peccati. Unde p̃po¬
sitits mortis iuire suo ageret ut ꝑimeret. set
ut scrant oñts inquit qd uoluntatẽ patris
mei facio. surgite eamus hunic .i. quia nõ
tade. dicit nuliũ malũ boni alituius eẽ cãm
quasi pena bonũ nõ sit qua tasn multi emeu¬
dati sunt. Sunt ergo mala que ꝓsunt mirabili
muscd̃ia dei. Num qͥd ille boni aliquid passus
ẽ qui dixit. Auertisti faciem tuam ame ⁊ ft̃s
sum conturbatus. Non utiq ⁊ tam̃ hec ei contur¬
batio contra suꝑbiam fuit medicinalis quodã
modo. dixerat enĩ in habundantia sua ñ moue¬
bor met̾mim. et sibi tribitebat qd̃ a dño habebat

Expanded text:
est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum inquit, ueniet princeps huius mundi e t in me nihil inueniet — et utique nihil peccati, unde praepositus mortis iure suo ageret, ut perimeret —, sed ut sciant omnes. inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, camus hinc, id est quia 27. Dicit nullum malum boni alicujus esse causam. Quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt. Sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia Dei. Numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit, Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus? Non utique: et tamen haec ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodam modo. Dixerat enim in abundantia sua, Non movebor in aeternum: et sibi tribuebat quod a Domine habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
uitiare. Non ei dicimus mortem corporis ad
peccatum ualere ubi sola uudcã ẽ. Nͥemo enĩ
peccat corpore moriendo. set ad pcc̃m iralet mors
anime quam descruit uita sua. hoc ẽ deus ex̃
que uecc̾e ẽ mortua oꝑa faciat. donee xp̃i gr̃a
reuiniscat. famẽ ⁊ sitim ⁊ ceteras molestias
corporales. absit ut dicamus necc̃itatẽ hr̃e pec¬
candi. quib molestiis ex̾citata utta iustoꝵ
splendidus enituit ⁊ eas ꝑ patĩam suꝑando
fessione fortitudinem ꝓmerens. Nouterat enĩ
deo dicere qm̃ tit es patientia inea. de qua gr̃a
et adiutorio ⁊ miscõia sine qua bene ñ pos¬
sumus unuere. Nescio quare om̃ino iste nich
diciti lmimo etiam uelut sibi ad iusticiã suffici¬
entem si sola uolumtas assit defendendo natu¬
ram gr̃e xp̃i qua iustificam apertissime contra¬
citationem fidei mors corpoꝵ mancat. quã¬
uis. quãuis uenerit depectato. Iam. ⁊ hoci
alis ad sc̃e memorie marcellinũ libris ut

Expanded text:
uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando fessione fortitudinem promerens. nouerat enim dei dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo naturam gratiae Christi, qua iustificamur, apertissime contracitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pondeat dm̃ adista nõ cogere. set dignos deseri
tantum deserere. si hoc dicit uerissime dicit. de¬
serti quippe ut dyxi lute iusticie. ⁊ ꝑ hec conteneb¬
ti quid panant aliud qm hec om̃ia que cõme¬
moraui oꝑa tenebraꝵ. donec dicatur eis si dicto
obaudiant. Surge qui dormis ⁊ exirge amortius.
et alluminabit te xp̃c. Mortuos u̾itas dicit unde
ẽ t sscitd. Sine mortuos sepelire mortuos suos.
Mortuos ergo u̾itas dicit. quos iste dicitledi ⁊
uitiari nõ potuisse peccato. qr uidelicet dicit pet¬
catũ nõ ẽẽ substantiam. Nemo ei dicit sic homi¬
nem fc̃m ut de iusticia quidẽ possit inpeccatũ ire.
et de peccato ad iusticiam redire nõ posse. S ut in
peccatum iret suffecit et liberum arbitrsum.
quo se ip̃e uitiauit uerumptũ ut redeat ad
iustitiam oꝑirs ht̃ medico qm̃ sanus nõ est.
Opus ht̃ uiuificatore qr mortus ẽ. de qua
gt̃a iste om̃ino nichil dicit qr si sola sua uo¬
luntate se possit sanare. quia eũ potuit sola

Expanded text:
pondeat, Deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. Si hoc dicit, verissime dicit: deserti quippe, ut dixi, luce justitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud, quam haec omnia, quae commemoravi opera tenebrarum, donec dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus ? Mortuos Veritas dicit, unde est et illud, Sine mortuos sepelire mortuos suos : mortuos ergo Veritas dicit, quos iste dicit laedi et vitiari non potuisse peccato, quia videlicet didicit peccatum non esse substantiam. Nemo ei dicit, sic hominem factum, ut de justitia quidem posset in peccatum ire, et de pepeccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola
Abbreviated transcription (Latin):
subdidisse. siñ dimiseritis peccata honnib¬
nec dimitet uobis pat̾ ur̃ peccata uña. ꝑ hoc er̃
ꝯtidrauum sp̃itale qͥuodam mͦ mncensum qd̾ añ
dmanaltare cordis qid susum hr̃e adinonenixt̃
cet mori sine peccato subide uenia cesetur qdͥ
ssb inde npiorantia ub lfirinitate cõmtttitier
e uide commemorat eos quinõ modo n rectas

Expanded text:
enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis pater uester peccata uestra. per hoc enim cotidianum spiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, cet mori sine peccato, dum subinde uenia deletur. quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur. Deinde commemorat eo
Abbreviated transcription (Latin):
talorũs dictum ẽ ne aliquo modo allio p̃ter ip̃m
quisqm saluus fieri posse credatim⁊ Sicut uno
licderaꝵ magr̃o incitate constrruto rectissime di¬
cimis om̃s iste hic litt̾as docet. Non qr om̃s ciues
int̾as discut. s quia nemo dascit nisi quẽ ille
docuerit. Sic nemo iustificatur nisi quẽ xp̃o iustifica¬
uerit.set esto inquit consciam qr om̃s pcc̃ores fu¬
isse testatur. Dicit enĩ quid fuerint nõ qd̃ aluid
eẽ nõ potuerint. Smobrem ⁊ st om̃s hõies inquit
peccatores possunt ꝓbari. Desimtiomi tam̃ nr̃e neqͣ¬

Expanded text:
\'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitio
Abbreviated transcription (Latin):
et ministrabit eis. Non enĩ cũ ista cõmemoramꝰ
arbinũ utoluntatis tollumis. set dei gr̃am p̃¬
dicamus. Cui enĩ ꝓsunt ista insi uolenti. sed
humiliter uolenti. nõ sc de uoluntans itib
tanqm ad ꝑfectionẽ iusticie sola sufficiat ex¬
tollenti. Absit aũ ut ei dicamus qd̾ aquib¬
dam contra se dici ait cõparari hõiem deo. si
sentio quia enam tũ fu̾it in nobis tanta iustitia
ut ei addi õto nicħ possit. ñ equabitur treatu¬
tantur. ⁊ hoc efficiamur ꝓrsus qd̃ ille ẽ uid̾uit
quemad mod̾ astruant. sententiam suã mͥ fateor ħ¬
nõ eẽ ꝑsitasum. Iam sane hec multũ faneo lib̾
huiꝰ auctoris qd̾ adu̾sus eos qui dicũt rõna¬
bile quidem uidetur ẽẽ qd̃ asseris. s suꝑbũ
ẽ dici hoiẽm absq pcc̃o ẽẽ posse. Ita respondet
ut oĩno si uerum ẽ. mllo modo suꝑbũ eẽ dicẽ¬
dum sit. Ait erũ acutissime atq uerissime.

Expanded text:
et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creaturtamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus eos qui dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime:
Abbreviated transcription (Latin):
plinam neqñ irascatur dñs ⁊ peatis deuia iusta.
Cum exarsenit inbreui ira enrs suꝑ uos. ñ ait
neqũ irascatur dñs ⁊ nõ uobis. offendat uiam
iustam. aut nõ uos introducat muiã iustam
set iam islit amibilantes sic terrere potuit ut
diceret ne percatis de uta iusta. Unde uisi qr suꝑ
homo dum qd̃ dei ẽ deputat suũ. amuitat qd̾
det ẽ ⁊ redeat ad suũ. Ideo quo psalmits ip̃e con¬
cluditur faciamus. Beati om̃s qui confidũt ĩ eũ
U̾tiq ut ip̃e faciat ip̃e oftendat uiam suã. Qui
lutẽ ut ambulare possimus. Cui dicit᷑. Et saluta¬
re tuũ dñe da nobis. Ip̃e in eadem uia deducat.
cui dicitur. deduc me dñe inuia tua. ⁊ ansbula¬
bo inu̾itate tua Ip̃e ad illa quo uiã ducit ꝓmis¬
sa ꝑducat. cui dicit᷑. Et enĩ illuc manus tua
deducet me ⁊ ꝑducet me dexteraitua. Ip̃e ibi
pascat retumbentes cũ abraham ysaac ⁊ iacob.
De quo dc̃m ẽ. faciet eos recumbere.⁊ transibit

Expanded text:
is de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur dominus\' et non \'uobis ostendat uiam iustam\' aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia shomo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui lutem, ut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit
Abbreviated transcription (Latin):
te sanatum ẽ ꝗd̾ quidẽ molesceret de nõ recte nsa
santare descendit. sxquo uitto iam male ualens
uł infrrmitate uł decitate plura cõmittit. ꝓ quo
supplicand̾ est ut sanetur. Et demiceps in ꝓpetua sa¬
nitate uitetur. Non suꝓbiendum quasi homo ead̾
altino deiiudiciũ me fatear ignorare. Qit ettã
ipãm supbiam que ⁊ mrecte factis amimo isidi¬
atirrhumano. nõ cito deus sanet ꝓqua sananda
gli pie aniine cũ lactimis ⁊ magnis genitib sup¬
plicant. ut ad eam superandam. ⁊ quodam mͦ calcã¬
dam ⁊ obterendam dext̾am conantib porrigat.
ubi eiũ letatus fu̾it ualiquo bono oꝑe seetiam
sirperasse suꝑbiam ex ip̃a leticia cap̃ engit ⁊ di¬
tit. scce ego uiuo quid triumphas ⁊ideo uiuo
qr trumphas Aute tempus enĩ fortasse decia
qͣ iucta triumphari delectat. cũ extrema et inib᷑
nlo metidre qͣntum arbitror ab sorbebitur. Qui

Expanded text:
te sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa te sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eademaltius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. ab