comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ci nã deiectusq collis & necessitas tpris ꝗ̃ ut rei militaris rõatq or¬
do postulabat. Cum diuersis legionibus aliȩ alia in parte hostibus re¬
sisterent. sepibusq densisonnis ut añ de monstrauimus interiectis
prossectus impediretur: neq certa subsidia collocari neq quid in
quaq parte opus esset prouideri. neq ab uno oĩa imperia admi-¬
nistrari poterãt. Itaq in tãta reꝵ iniquitate fortunȩ qͦ. euẽtus
Uarii subsequebantur. Legionis nonȩ &decimȩ milites ut in sini-¬
stra parte a ciei constiterãt pilis emissis cursu ac lassitudine exa¬
nimatos uul neribusq confectos atrebates e nam his ea pars obuene¬
rat: celeriter ex loco superiore in flumen compulerũt. & transi¬
re conantes insecuti gladiis magnã partẽ eoꝵ impeditam inter¬
fecerũt. ip̃i transire flumen non dubitarũt. & in locũ iniquũ

Expanded text:
ci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque orci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
um expectabant. Sed per se quaẽ videbantur administ rabãt
Caesar nececcariis rebus imꝑitis ad cohortandos milites quã
in partem sors obtulit decucurrit. & ad legionẽ decimã deuenit:
milites non longiore orõe cohortatus est. qͣ uti pristinȩ uirtutis¬
suę memoriã retinerẽt neu pertubarẽtur aĩo. hostiũq impetii
fortiter sustinerẽt : & quia non longius hostes aberat ꝗ̃ quo telũ
adici poes& proelii cõmutendi signũ dedit. Atq in alterã partem
item profectus cohortandi cã. pugnantibus occurrit. Tpris tanta
suit exiguitas hostiumq tam paratus ad dimicandũ aĩus ut nõ
modo ad insignia accõmodanda sed& ad galeas induendas scutisq
tegumeta detrahenda tp̃s defueĩt. Quã quisq in partẽ ab opere cã¬
su deuenit: quaeq signa prima conspexit ad haec constiit. ne in q̃¬
rendis suis propugnãdi ep̃s dimitter&. instructo excitu magis uti lo¬

Expanded text:
um expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. um expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut lo
Abbreviated transcription (Latin):
mendeturrerũt: ut pene uno tpr̃e & ad silas & in flumĩe
& in manibus nr̃is hostes uiderentur. Eadem aũt celerita
aduerso colle ad nr̃a castra: atq eos qui in opere occupati erãt
contenderũt. Caesari omĩa uno tp̃re erãt agenda uexillũ
proponendũ qđ erat insigne cũ ad arina concurri oporter&
Signũ tuba dandũ: ab opere reuocandi milites: qui paulo
longius aggeris petendi cã processerãt accerscendi. acies in¬
struenda. milites cohortandi Signũ dandũ. quaꝵ reꝵ ma:¬
gnã partẽ tp̃ris breuitas & succersus et incursus hostiũ im¬
pediebant. In ins difficultatibus duȩ res erãt praesidio scĩa
atq usus militũ: ꝙ superiõibus proeliis excitati quid fieri o¬
porter& non minus commode ip̃i sibi praescribẽ ꝗ̃ ab aliis
doceri poterãt. & ꝙ abopere singulisq legionibus singulos le¬
gtitos caesar discedere nisi munitis castris uetuerat. hi ꝑꝑ
propinquitatẽ & celeritatẽ hostiũ nihil iam caesaris impenr¬

Expanded text:
ene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperi
Abbreviated transcription (Latin):
audere quas caesar postideret neq eycitũ sine magno come¬
atu atq emolumẽto in unũ locũ contrahere posse. sibi aũt
mirũ Uideri quid in sua gallia quã bello uicisset aut caesa
redeũtibus legatis iterx ad eũ caesar legatos cũ his mandatis
grauaretur: neq de cõmuni re dicendũ sibi & cognoscendũ
putar&. haec esse quae ab eo postularet primũ ne quã
multitudinẽ hõium amplius transrhenũ in galliã traducere
dem̃ obsides quos hret ab heduis redgeret. sequanisq perminte¬
ret ut quos illi hient uoluntate eius reddere illis liceret: ne¬
ue heduos iniuria. lacescer&. neue his sociisq eoꝵ belli infẽre.

Expanded text:
audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeaudere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesarrelatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret.
Abbreviated transcription (Latin):
ãt germanos consuescere rhenii transire: & in galliã ma¬
gnã eor multitudinẽ uenire. p̃ .r. periculosum uide¬
bat neq sibi hoĩes feros ac barbaros obtemꝑaturos existima¬
bat. qui cum omnẽ galliã occupas sẽt. Ut añ cimbri teu¬
toniq fecissent in proumciã exirẽt. atq in italiã cõten¬
derẽt prȩsertim cum sequanos a prouincia nr̃a rhenus di¬
uideret. Quibis rebus ꝗͣ maturrime occurrendũ putabat.
iͥ pse aut arioiustus tantos sibi spiritus tantã arrogãtiam.
sumpseiat. Ut serendus nõ uideretur. Quã obrẽ placuit ei
ut ad arioiustũ legatos muter&: qui ab eo postularẽt uti
aliquẽ locũ medium utriusq colloquio deligęr&. uelle se se
de re .p. et sumis utriuisq rebus cũ eo agere. Ei legationi a¬
rioiustus respondit. si quid ip̃i d caesare opus esse sese ad eũ
uentur. fuisse Si quid ille &se uelit illũ ad se uenire oporte¬
re. prȩterea se neq sine eycitu in eas partes gallis̨ uenire

Expanded text:
 transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i cum funditoribus sagitariisq flumẽ transgressi cũ hosti¬
um equitatu proeliũ cõmiserũt. Cum se illi idẽtidem in sil¬
uas ad suos reciperent. ac rursus e silius in nr̃os impetũ fa¬
cerẽt. neq nr̃i in langius ꝗ̃ quẽ ad fine porrecta ac loca
aꝑta ꝑtinebant cedentes in sequi auderẽt. Interim sec le¬
giones quae primae uenerãt opere dimenso castra muni¬
recȩperũt. Ubi prima impedimẽta nr̃i excitus ab hns ꝗ
in siluis abditi latebant uisa sunt. qđ tempus intercos com¬
iutendi proclii conuenerat. ita ut intra siluas acies ordinẽ¬
q constituerãt: atq ip̃i se se confirmauerãt. subito om̃ib

Expanded text:
nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostinostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesq
Abbreviated transcription (Latin):
erat haec. quẽ nr̃i castris delegerãt collis d sũmo aequaliter
decliuis ad flumen sabim qđ sup nominauimus uergebat: ab
eo flumme pari acliuitate collis nascebatur aduersus huic &
contrarius passibus circiterducentis infimus aptus a superio¬
ri parte siluestris: ut non facile introrsus perspici pors&. intra
eas siluas hostes in occulto se se continebant. In aperto loco
secundum flumen paucȩ statioe sequitũ uidebantur. Flu¬
minis erat altitudo pedum circitertriũ. Caesar equitatu
praemisso subsequebatur õibus copiis. sed rõ ordoq agminis
aliter se hẽbat: ac belgȩ ad neruios detulerãt. Nam quoad
hostis appropinquabat᷑ consuetudiẽ sua caesar sex legiones
ex peditas ducebat. post eas totius excitus impedimẽta collo¬
carat. inde duȩ legiones quae proxime conscriptȩ erãt totũ
agmen claudebant: praesidioq impedimẽtis erãt : equites

Expanded text:
erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites
Abbreviated transcription (Latin):
oncs impedimentoꝵ magnũ nũm intercedere: neq esse quicꝗ
negocii cum prima legio in castra uenisset. reliquȩq legiones¬
ꝑ magnũ sfaciũ abessent: hanc sbsarcinis adoriri posse. Qua
pulsa impedimẽtisq direptis futuꝵ ut relique contra consistere no
auderent. Adiuuabat & eoꝵ consiliũ qui rẽ deferebãt ꝙ neruii
antiquitus cum equitatu nihil poseent: neq enim ad hoc t̾pseirei
student. sedquicquid possunt. pedestribus ualent copiis. quo faci¬
lius finitimoꝵ equitatũ si praedandi cã ad eosueniszent impedirẽt:
teneris arboribus incisis atq inflexis. crebrisq maltitudinẽ ra¬
mis enatis. & rubis sentibusq interiectis effecerãt: ut instar mu¬
ri he sepes munimenta pręberent: quo non mõ intrari. sed ne
ꝑsfici quid pose&. His rebus cum iter agminis nr̃i impediretur
non omutendum sibi consiliũ neruii existimauerũt. Loci nã

Expanded text:
ones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam ones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ fines triduũ iter feciss et. inueniebat ex captiuis eoꝵ sa¬
bim flumen ab castris suis non amplius milia passuũ x. abesse
trans id flumen om̃s neruios consedisse: aduentũq ibi romanoꝵ
expectare una cum atrebatibus & neromandũis finitimis sus
Nam his utrisq persuasenãt uti eãdem fartunã belli experirẽt᷑.
Expectari & abhis aduatucoꝵ copias. atq eese in it mere mulieres
quiq peraetatẽ ad pugnã mutiles es se uiderẽtur. in eũ locũ conie¬
cisse quo ꝑp paludes excitui aditus non escet. his rebus cognitis ex¬
ploratores centurionesq praemutit. qui locũ idoneũ castris deli¬
gant: Cumq ex dedititiis belgis reliquisq gallis complures caesa¬
rẽ secuti una iter facerẽt. quidam exhis ut postea ex captiuis co¬
gnitũ est: eoꝵ dieꝵ consuetudine it meris mi excitus ꝑspectana¬
te ad neruios peruenerũt. atq demonstrarũt inter singulas legi¬

Expanded text:
eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Saeorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legi
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. Caesar honoris diuitiaci atq heduoꝵ causa sese eos
in fidem receptuꝵ & conseruatuꝵ dixit. Sed&erat ciuitas
magna & inter belgas auctẽ atq. hoĩu multitudine praestabat¬
sexcentos obsides poposcit. his traditis õibusq armis ex oppido colla¬
tis ab eo loco usq in fines ambianoꝵ peruenit. Quise suaq omĩa
sine mora dediderũt. Foꝵq. fines neruii attingebãt: quoꝵ de
nã moribus caesarquom quȩrer& sic reperiebat: nullũ aditii¬
eese ad eos mercatoribus: nihil pati uini reliquaꝵq rere adlu¬
xuriã ptinentiũ inferri: ꝙ his rebus relanguescere dĩos eoꝵ&
remitti uirtutẽ existimarẽt. esce hoĩes feros magnaeq uirtu¬
tis. increpitare atq incusare reliquos belgas qui se .p.r. dedis¬
sent patriãq uirtutẽ proiecissent. Confirmare sese neq lega¬
tos missuros neq ullam conditiõem pacis accepturos. Cum p

Expanded text:
uerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos uerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per
Abbreviated transcription (Latin):
uagos ducit. Qui cũ se suaq. omnia in oppidum bracuspantiu
contulissent. atq ab eo oppido caesar cũ excitu circiter milia
passuũ quinq abese&. om̃is maiores natu ex oppido egressi
manus ad caesarem tendere. & uoce significare coeperũt
ri mulieresq ex muro expansis manibus suo morẽ pacẽ a romanis
petierũt: pro hs diuiciaciis. nã post discessũ belgaꝵ dinussis he¬
duoꝵ copiis ad eũ reuerterat: facit uerba. Bellouagos omi tpre
in fide atq amicitia ciuitatis heduę fuisce. Impulsos a sus prm¬
cipibus qui dicerent heduos a caesare in seruitutẽ redactos om̃s
indignitates contumeliasq perferre: & ab heduis defecisce: &
ꝙ intelligerent quãtam calamitatẽ ciuitati intulissent: in
britaniã profugisse: ꝑpea petere non solũ bellouagos sed & pro
his heduos ut sua clemẽtia & mansuetudine in eosutatur. Qđ
ꝵ auxilus atq opibus si qua bella inciderint sustentare cõsue¬

Expanded text:
vacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium vacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt ri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod rum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare cons
Abbreviated transcription (Latin):
suesonũ qui proximi erãt exercitũ duxit. & magno itinere
confecto ad oppidum noiuodonũ contendit. Id ex itmnere
oppugnare conatus. & uacuĩ a defensorib esse audiebat.
ꝑꝑ latitudinẽ fossae murriq altitudinẽ paucis defenden-¬
tibus expugnare non potuit. Castris munitis uineas agere
quaeq ad oppugnãdum usui erãt comparare coepit. Interi
om̃is ex fuga suesonu multitudo in oppidii proxima nocte
conuenit. celeriterq uineis ad oppillum iactis. aggere iacto
turribusq constitutis magnitudiẽ operũ. quae neq uiderãt
añ galli. neq audierãt. & celeritate romanoꝵ ꝑmati le¬
gatos ad caesarẽ de dedeticẽ miitũt. & petentibus remis ut cõ¬
seruarentur impetrãt. cacsar obsidibus acceptis primis ciui¬
tatis atq ipĩus galliae regis ducbiis filiis armisq om̃ibus ex op¬
pido traditis in deditiõem suesones accepit. excituq in bello¬

Expanded text:
Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bello
Abbreviated transcription (Latin):
causa discederent nõdũ psexerat. Excitũ equitatũs continuit
castris prima luce confirmatare ab exploratõibus omẽm equi¬
tatũ qui nouissimũ agmen moraretur praemisit. Eiq. O. pe¬
diũ et lucillũ arunculeiũ cottam legatos praefecit. T. labie¬
nũ legatũ cũ legionibus tribus subsequi iussit. hi nouissimos
adorti & multa milia passuũ prosecuti magnã multitudinẽ
eoꝵ fugientiũ canciderũt. Cum ab extremo agmine ad qͦs
rent. prioresq abesae periculo uiderentur neq ulla neces¬
sitate neq imperio continerẽtur. exaudito clamore &¬
ꝑturbatis ordinibus om̃s in fuga praesidiũ sibi posuerũt. Ita
sine ullo periculo tantã eoꝵ multitudinẽ nr̃i interfecerũt
quantũ fuit diei ffaciũ. Sub occasu solis sequi destiterũt seq
in castra ut erat praeceptũ receperũt. postridie eius diei
caesar priusq̃ se hostes ex terrore ac fuga reciperẽt in fines

Expanded text:
causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos rent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines
Abbreviated transcription (Latin):
ubi &de expugnando oppido &de flumine transeundo ssem se
fefellisse intellexerũt: neq nr̃os in locũ iniquiorẽ progredi pugnã
ꝵ infines primũ romani escitũ introduxissent. ad eos defẽdẽ¬
dosundiq conuenirent: ut potius in suis ꝗ̃ in alienis finibus de¬
certarẽt. & domesticis copiis rei frumẽtaiȩ uterentur: ad eam
snĩam cũ reliquis causis haec quoq ratio eos deduxit. ꝙ diuitiacũ¬
quoq atq heduos finibus bellouagoꝵ appropinquare cognouerãt.
his persuaderi ut diutius morarentur neq sius auxꝰ ferrẽt. nõ
poterat. Ea re constituta secunda iugilia magno cũ strepitu ac
tumultu e castris eggressi sunt nullo certo ordine neq imperio
Cum sibi quisq primũ itinẽis locũ peteret. & domũ peruenire ꝓ¬
peraret fecerũt ut consimilis fugae profectio uiderctur. hac re
statim caesar per speculatores cognita insidias ueritus. ꝙ qua de

Expanded text:
ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnanduorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de
Abbreviated transcription (Latin):
stri interduas acies contendebatur. Uhi neutri transeũ¬
suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen
axonã contenderũt. quod ẽe post castra nr̃a demonstratu
est. Ibi uadis repertis partẽ suaꝵ copiaꝵ traducere conati sunt.
eo consilio ut si possent castellũ cui praeerat.U: Titurius lega¬
tus expugnarẽt: pontẽq interstinderent si minus possẽt Rag¬
ros remoꝵ popularentur: Qui magno nobis usui adbellũ geren¬
dum erant: comeatuq nr̃os prohiberent. Caesar certior fac¬
tus ab liturio omem equitatũ & leuis armaturȩ numidas fũ¬
ditores Sagutaĩosq pontẽ traducit: atq ad eos contendit. Acri¬
ter in eo loco pugnatũ est. hostes impeditos nr̃i in flumĩe aggres¬
si magnũ eorũ nũm occiderũt per eor corpora reliquos auda.¬
cissime transire conantes multitudine teloꝵ reppulerũt. pri¬
mos qui transierãt equitatu circũuentos interfecerũt. Nostes

Expanded text:
stri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeunstri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeunsuos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes,
Abbreviated transcription (Latin):
ta occupare poterat: atq &x utiaq. parte lateris decec tus hebat.¬
& in frontẽ leuiter castigatus paulatim ad planicit redibat. Ao
utroq latere eius collis transuersam foscam obduxit circiter pas¬
suũ quadringentoꝵ. &. ad excremas fos. ai castella constitiut.
ihiq tormẽta collocauit. ne cũ aues instruriscet. hostesꝙ tan.
tum multitudine poterãt a lateribus pugnãtes suos cii cũueire
possent. Noc facto duabus legiõibus quas proxime conscripserat
in castris relictis ut si quo opiis eoset subsidio duci possẽt. Re.¬
liquas sex legienes pro castris in acre constituii. Nostes si copias
suas e castris eduetas instruxerũt. palus erat nõ magna inter
nr̃m & hostiũ excitũ. hanc si nr̃i transirẽt hostes expectabant.
Nostri aũt si ab illis iniciui transc undi fier& ut impeditosas¬
grederentur parati in armis erant. Interim proelio eque¬

Expanded text:
ta occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat etta occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio eque
Abbreviated transcription (Latin):
studium propugnandi accescit: & hoslibus eadem de causa spes
potiundi oppidi discesgit. Itaq paulis ꝓapud oppidũ morati. &¬
grosq remoꝵ depopulati omib uicib aedificiisq quot adire po¬
tuerat incensis ad castra caesaris omib contenderiit: & dmili¬
bus pasguũ minus duobus castra posuerũt: Quae castra ut fumo
ac ignibus significabatur. amplius milibus paz suui octo in lati¬
tudinẽ patebant. Caesar primo & ꝑpmultitudmẽ hostiũ. &
po eximiã opinionẽ uirtutis proelio suꝑsedere statuit. Quori¬
die tñ equestribus proeliis quid hustis uirtute posg&: & quid nr̃i
auderẽt periculabatur. Uhi nr̃os non esse. inferiores intelle¬
xit loco pro castris adaciem struendam nã opportuno at ꝙ i¬
doneo ꝙ is collis ubi castra posua erãt paululũ e planicie eaitus
tantũ uersus in lacituainẽ patebat. quãtum inci acies instruc¬

Expanded text:
studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instruc
Abbreviated transcription (Latin):
Id ex itinere magno impetu beigȩ oppugnare caeperũt. Egre.
eo die sustentati est. Galloꝵ eadem atq belgaꝵ oppugnatio
est. At ubi circumiect̾a multitudine hoĩum totis moenibus
undiꝗ in mur lapides iaci coepti sunt: murusq desensoribus
nudatus est: cestudine facta porias succedunt: murq subru¬
unt: quod tum facile fiebat: Nam cũ tãta multitudo lapides
ac teia coniicere: in muro consistendi potestaserat nulli. Cũ
sinẽ oppugnandi noꝵ feciss et. Sectius remus sũma nobilitate
grã inter suos qui tum oppido praefcerat unu ex his ꝗ legui
de pace ad caesarem uenerant. nunciũad eũ mutit. nisi sũbsi¬
dium sibi subminatur sese diutius sustinere nõ posse. Eo die me¬
dia nocte caesar hisdem ducibus usus. qui nuntii ab sectio uene¬
rant numuidas & cretas sagitiarios & funditores halearesq so:¬
sidio oppidanis mutit: quoꝵ aauentu e remis ciĩ spe defensiõis

Expanded text:
Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis
Abbreviated transcription (Latin):
fines bellouagoꝵ introduxerĩt: & eoꝵ agros populari cocꝑint.
nis mandatis eũ ab se dimutit. postꝗ̃ om̃s belgaꝵ copias in u¬
nũ locũ coactas ad se uenire uidit: neq iam longe ab esse abhis.
quos miserat. exploratoribus & ab remis cognouit᷑ : ad flumẽ axe¬
nã ꝗđ est in extremis remoꝵ finibus. exercitũ traducẽ matu¬
rauit: Atq ibi castra posuit: quȩ res & latus unũ castroꝵ rip¬
pis fluminis muniebat. & post eũ quȩ essent tuta ab hostibus
reddebat. & comeatus ab remis reliquisq ciuitatibus ut sine pi¬
culo ad eũ portari posgent efficiebat. & in eo flumine pons erat
ibi praesidium ponit: & in altera parte fluminis. &. Titurũi sabi¬
nũ legatũ cum sex cohortibus reliquit. Castra in altitudine
pedũ xii. uallo fossaq duo de .xx. pedum munire iub&. Ab his
castris oppidum remoꝵ noĩe bibrax aberat milia passuũ uiii.

Expanded text:
fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remoravit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis munitum et post eum quae erant, tuta ab hostreddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
milia centũ. pollicitos & ex eo nũo eleciamilia sexaginta. to¬
tiusq belli imperiũ sibi postulare. Suescuone/ suos Ee fiii¬
mos finesq latissimos. fenacisoimosq aris possidere. Apud ei:
mũ. qui cũ magne ptis nae ieguaui. tũ &abritam ꝓinte¬
dentiãq suã totius belli sumamuntate deferri. op
gissimeq absint. Quindecim milia atrebates. Ambianos de
cemilia. Morinas xv. milia. Merapios ui. milia. Caleros
x. milia uelocasges & uermanduos totidem. Catuates .x. &¬
vIII milio. condrusos &burones ceresos pemanos qui uno no¬
mnine germani oppellantur arbitrari ad xl. milia. Caesar
remos echortatus liberaliterq orõe prosecutus omnẽ senatu
ad se conuenire: pricipũq liberos obsides ad se adduci uissit.
quae omnia diligenter addiem ab his facta sunt. Ipse diui¬
lutis intersit: manus hostiũ distineri. ne cũ tata multiuidine
uno tp̃re confugendũ sit. id fieri posse si suas copias hedui in

Expanded text:
milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos mum, qui cum magnae partis harudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppgissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviommunisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵq oppida omnia in potestate eius esgent. omnes cruciatꝰ
ecsent perferendi. nis rebus cognitis caesar galloꝵ aĩos uer¬
bis confirmauit: pollicitusq est eã rem curae sibi futurã. Ma¬
gnã se hr̃e spem & bñficio suo & auctoritate adductũ arioiustũ
finẽ iniuriis factur. hac orõe hĩta conciliũ dimifit. & secũ¬
dũ ea multȩ res eũ hortabantur. qr sibi eã rem cogitãdam
& suscipiendam putaret. imprimis ꝙ heduos fr̃es consangui¬
neosq saepenũo & Senatu appellatos in seruitute atq in ditio¬
ne uidebat germanoꝵ tener eorq obsides esse apuda¬
noiustũ ac sequanos intelligebat. ꝙ in tanto imperio

Expanded text:
quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio
Abbreviated transcription (Latin):
tare quinde omnibus obsidibus qui apud eũ sunt grauissimũ
suppliciũ sumat. Caesarẽ uł auctoritate sua atq excitus uel
recenti uictõia uł noie ppłi ro. deterrere posse ne maior ml¬
titudo germanoꝵ rhenũ traducatur. galliãq omẽm abario¬
iusti iniuria posse defendere. Hac orõe & diuitiaco hĩta oẽs
qui aderãt magno fletu auxiliũ a caesare petere coeꝑũt.
Animaduertit caesar unus ex omnibus sequanis nihil ear
rerũ facere quas coeteri fecissent. sed tristes capite demis¬
so terrã intueri. eius rei quae causa e̾et miratus ex ip̃is quę¬
siit: nihil sequani respondere: sed in eadem tristitia taci¬
ei permanere: cum ab his saepius quaerer&: neq ullã oĩo
uocem exprimere possent: Idem diuitiacus hediuis respon¬
plorare auderẽt: absentisq a rioiusti crudelitatẽ uelut si
retur. Sequanis uõ qui intra fines suosarioiustũ recepissent

Expanded text:
tare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum tare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respon auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si retur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent,
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝵ esse paucis annis uti omnes ex galliȩ̨ finibus pellerẽtur: atq
omnes germani rhenũ transirẽt: neq n. conferendũ es se gallicũ
cũ germanoꝵ agro. nȩc hanc consuetudinẽ uictus cũ illa cõꝑan¬
dum. Arioiustum aũt ut semel galloꝵ copias proelio uicerit:
qđ proeliũ factũ sit ad magetobrie. superbe & crudeliter impe¬
rare. obsides nobilisenni cuiusq liberos petere. & in eos omĩa
exempla crutiatusq edere si qua res nõ ad nutũ aut ad uolũ¬
tatẽ eius facta est. hominẽ esse barbaꝵ iracũdũ temera¬
riũ non posse eius imperia diutius sustinere nisi quid in cae¬
sare pp̃łoq ro. sit auxilii om̃ibus gallis iddem esse faciendum
qđ̃ heluetii fecerint. Ut domo emigrẽt: aliud domiciliũ ali¬
as sedes remotas a germanis petãt᷑. fortunãq quaecũq acci-¬
dat experiantur. haec si enuntiata arioiusto sint. nõ dubi¬

Expanded text:
urum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque urum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubi
Abbreviated transcription (Latin):
te & ppłi .ro. hospitio atq amicitia plurimũ ante in gallia potu¬
issent. coactos e̾e sequanis obsides dare nobilissimos ciuitaitis. et
iure iurando ciuitates obstringere. sese neq obsides recepturos. ne¬
q auxiliũ a ppło .ro. imploraturos neq recusaturos quominus
pp sub illoꝵ dicione atq. imperio essent. Unũ se esse ex omni
ciuitate heduor. qui adduci nõ potueit ut iurar& aut suos libe
ros obsides dar&: ob eam rẽ se ex ciuitate profugise. & romã
ad senatũ uenisse auxiliũ postulatũ ꝙ solus neq iure iurãdo neq
obsidibus teneretur : Sed peius uictoribus sequanis ꝗ̃ heduis uictis
set: tertiãq partẽ agri sequani. qui esset optimus totius galli¬
ȩ occupasset. & nũc de altera parte tertia sequanos decedere
iuberet. ꝑpeaꝙ paucis mensibus ante hartidũ milia hominum
xXIIII. ad eũ uenissent. quibus locus ac sedes pararẽtur. Fu-¬

Expanded text:
te et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis set tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Fut
Abbreviated transcription (Latin):
caesari ad pedes proiecerũt. nõminus id se contẽdere & labo¬
rare. ne ea quȩ dixiscent enũtiarentur. q̃ uti ea quae uel¬
atum se uenturos uiderẽt. locutus est prohis diuitiacus heduus gal¬
liac totius factiones esce duas. har alterius principatũ tenẽ he¬
duos. Alterius aruernos. hi cũ tantopere de potentatu interse
multos annos contenderẽt. factũ esse uti ab aruernis sequanis¬
q germani meraede arcesterentur. hoꝵ primo circitermilia
xii. rhenũ transisce. posteaꝗ̃ agros & cultũ & copias galloꝵ hõies
feri acbarbari adamascent traductos plures nũc esse in gallia
ad .C. & xxmilium num. cum his heduos eoꝵq dicionis hoĩes
semel atq iter armis contendisse. magnã calamitatẽ pulsos
accepisse: omnẽ nobilitatẽ. omnẽ senatũ. oẽm equitatũ ami¬
sisse. Quibus proeliis calamitatibusq fractos qui & sua uirtu¬

Expanded text:
Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laboCaesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae velatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ab his poenas bello repetiscet: tomẽ eã rẽ nõ minus ex usu te
rebus domos suas heluetii relinquiseent. uti toti galliae bellum
inferent: imperioq potirẽtur. locũq domicilio ex magna co¬
pia deligerent. quẽ ex omnigallia oportumissimũ atq fructu¬
osiscimũ udicasgent. reliquasq ciuitates stipendiarias hr̃ent:
petierũt uti sibi conciliũ totius galliae indiẽ certã indiceret.
idq caesaris uoluntate facere licer& sese hr̃e quasdã res quas
e cõmuni consensu ab eo petere uellẽt. Ea re ꝑmisca diẽ conci¬
lo consticuerũt: & uire iurando nequis enuntiar& nisi quib
cõmuni consilio mandatũ esset interse sanxerũt. Eo cõcilio
dimisco ildem principes ciuitatũ qui añ fuerãt ad caesarẽ re¬
uerterũt. petierũtq uei sibi secreto inꝯcculto de sua omniũq
salute cũ eo agere licer&. Eare impetrata se se omẽs flentes

Expanded text:
puli Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu tepuli Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu terebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes
Abbreviated transcription (Latin):
duis ꝙ egregia uirtute erant praediti. ut in finibus suis col¬
lacarẽt concescit : quibus illi agros dederũt: eosq postea in ptẽ
iuris libertatisq conditiõem atq ip̃i erant receperũt. In cas¬
tris heluetioꝵ tabulȩ repertȩ sunt luteris graecis confectȩ
& ad caesarẽ relatȩ: quibus in tabulis nominatim ratio cõfec¬
ta erat. qui nũs domo exisset eoꝵ qui arma ferre possẽt. &
itẽ sepatim pueri senes mulieresq: Quaꝵ om̃iu reꝵ sũima
erat capitũ heluetioꝵ milia . cclxiii. Tulignoꝵ milia
XXXVI. Latobrigorũ XXIIl. Rauracoꝵ XXXΙΙI BΟIΟꝵ XXII
redierũt censu hĩto Ut caesarimperauerat repertus est nus
miliũ .c. & .x. Bello heluetioꝵ confecto totius fere galliş lega¬
ti principes ciuitatũ ad caefarẽ congratulatũ conuenerunt.
intelligere sese iam & si pro ueteribus heluetioꝵ miuriis .p.r

Expanded text:
duis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis po