comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a chaldeis esset ingenti uastatione
subu̾sa atq translata. S hoc quidad
saulem: cũ si tale aliqͥd ꝯminandum
eẽt ipsi dauid fuerit potiꝰ ꝯminãdũ.
int̾ se gens hebrea diuisa ñ. ẽ s indif¬
ferent᷑ in eiusdem erroris societate
sub ꝑsona saulis iliꝰ regni et pͦpłi fi¬
guram gerentis eidem regno pͦpłoq
minatꝰ. ẽ: et̾na atq ĩmuitabilis significa¬
ta. ẽ: ꝑ hoc qͦd adiunctum. ẽ Et ñ
homo ut peniteat eũ. Ipse minat᷑: et ñ
ꝑ manet̃. Id. ẽ. homo minat᷑ et ñ ꝑmanae:
ñ autẽ ds̃ quẽ ñ penitet sic̃ hominem.
Ubi enĩ legit᷑ quod peniteat eũ muta¬
tio rerũ significat᷑: ĩnuitabili p̃scientia
manente diuinã. I gͦ ñ penitere dicit᷑.
ñ mutare intelligitur. ꝑrorsꝰ insolubilẽ
uidemꝰ ꝑ hec uerba. ꝓlatam diuinitꝰ fu¬
isse sententiã de ista diuisione popłi ifrł.
et om̃ino ꝑpetuã. Qͥcũq enĩ ad xp̃m

Expanded text:
a Chaldeis esset ingenti vastatione a Chaldeis esset ingenti vastatione subversa, atque translata. Sed hoc quid ad Saulem? si tale aliquid comminandum esset, ipsi David fuerat potius comminandum, inter se gens Hebraea divisa non est, sed indifferenter in ejusdem erroris societate sub persona Saulis illius regni et populi figuram gerentis eidem regno populoque minatus est, aeterna atque immutabilis significata est, per hoc quod adjunctum est: Et non homo ut ppermanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
le bonꝰ ẽ ideo sit suꝑ te. uixta illud
aluid ꝓpheticũ. Donec ponã uimi¬
cos tuos sub pedib tiuis in quib ẽ. et
isrł cui suo ꝑsecutori regnũ abstulit
xp̃o : qͣmuis fuerit illic et isrł in quo
dolus ñ erat: qͦddam quasi frum̃tum
illaꝵ paleaꝵ Nam utiq inde erant a¬
postoli inde tot martires quoꝵ pͥor
stepħs: inde tot eccłiȩ quas apl̃s pau¬
lus ꝯmemorat in conuersione eiꝰ mag¬
nificantes dm. De qua re ñ dubito in¬
telligendũ. eẽ qͦd sequit᷑. Et di¬
nidet᷑ isrł in duo. In isrł scilicet uu¬
isrł ad ancillam: et isrł ad lib̾am ꝑti¬
nentẽ. Nam ista duo gen̾a pͥmũ. si¬
mul erant uelut abraham adhuc ad¬
hereret ancille: donec sterilis ꝑ xp̃i
grãm fecundata clamaret. Eice an¬
cillam et filuĩ eiꝰ. ꝓpter peccatũ qͥdẽ
salomomis regnante filio eiꝰ roboam
scimꝰ isrł in duo finsse duusum: atq
ita ꝑ seuerasse habentib singłis par¬
tib reges suos: donec illa gens tota

Expanded text:
xta illud propheticum: Donec ponam inimicos tuos omnes sub pedibus tuis. In quibus est Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus, inde tot Ecclesiae, quas Apostolus commemorat, in conversione ejus magnificantes Deum. « De qua re non dubito intelligendum esse quod sequitur: Et dividetur Israel in duo. In Israel scilicet inIsrael ad ancillam, et in Israel ad liberam pertinentem: nam ista duo genera primum simul erant, velut Abraham adhuc adhaerente ancillae, donec sterilis per Dei gratiam fecundata clamaret: Ejice ancillam et filium ejus. Propter peccatum quidem Salomonis, regnante filio ejus Roboam, scimus Israel in duo fuisse divisum: atque ita perseverasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota
Abbreviated transcription (Latin):
titis temꝑib sic̃ archades inqͥt: qͥ anui
trem̃ses fuert̃. Idiecit ã aliqͣndo egip¬
tios quoꝵ prauos annos quat̃noꝵ men¬
siũ fuisse supradiximꝰ: lune fine limi¬
tasse annũ. Itaq apud eos inqͥt: et sin¬
gula milia annoꝵ uxisse ꝓdunt᷑.

Expanded text:
is temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaque aput eos, inquit, et singula milia annorum uixisse produnt
Abbreviated transcription (Latin):
diciens autẽ abrahã: sup̃sit u¬
xorem. cui nom̃ cetchiira. Ec¬
ce ambe dicunt᷑ uxores. Ambe por¬
ro concubine fuisse repꝑuint᷑ postea di¬
cente scͥptura. Cedit autẽ abra¬
ham omẽm censũ suũ ysaac filio suo.
Et filiis concubinaꝵ suaꝵ decdit abra¬
ham dona: et dimisit eos ab ysaac fi¬
lio suo adhuc se uiuo ad orientẽ in t̾rã
orientis. Habent gͦ ñ nulla mun̾a fi¬
lii ꝯcubinaꝵ: s ñ ꝑueniunt ad reg¬
nũ ꝓmissum. Nec ħetici nec iudei car¬
nales qͥa p̃t̾ ysaac nullus. ẽ heres. et ñ
qͥ filii carnis. hii filii di. s filii ꝓmissio¬
nis deputant᷑ in semine: de quo dictũ
ẽ in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃. Neq enum
iudeo: cur &̃ cetchiira pꝰ uxoris mortẽ
ducta. nͥ ꝓpt̾ hoc mysteriũ dicta sit ꝯ¬

Expanded text:
diciens autem Abraham sumsit uxorem, cui nomen Cettura. Ecce ambae dicuntur uxores; ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente scriptura: Dedit autem Abraham omnem censumsuumlsaacfiliosuo, etfiliisconcubinarum suarum dedit Abraham dationes et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se uiuo ad orientem, in terram orientis. Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perueniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Iudaei carnales, quia praeter Isaac nullus est heres, et non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine, de quo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen. Neque enim uideo, quur etiam Cettura post uxoris mortem ducta, n
Abbreviated transcription (Latin):
ficeq fuere: uerũ aliqͣnto minores
tñ qmͣ fama ferunt᷑. S qͥa ꝓuenere
ibi scͥptoꝵ magna ingenia: ꝑ t̾raꝵ
orbem athenieusiũ facta ꝓ maxi¬
mis cȩlebrant᷑. Ita eoꝵ qͥ fecere uͥtꝰ
tanta habet᷑: qͣntũ eam u̾b̃ potuere
extolłe p̃clara ingenia. Accidit hu¬
ic cuitati ñ parua ae ex litt̾is et phi¬
losophis gła: qͦd ibi potissimũ talia
studia uiguert̃. Nam qͣntũ attinet
ad imꝑiũ. nullũ maiꝰ pͥmis temꝑib
qͣm assyrioꝵ fuit: nec tam longe la¬
teq disfusum. Qͥppe uͥ nuiꝰ rex beli
filiꝰ unuisam asiam que totiꝰ orbis
ad num̾ũ partiũ t̾cia dicit᷑. ad ma-¬
gnitudinẽ uͦ dimidia. repperit᷑: us¬
q ad libie fines subegisse tradit᷑ So¬
lis qͥppe indis in partib orientis: ñ
dñabat᷑. Qs tam̃ eo defuncto: samira¬
mis uxor eiꝰ est aggressa bellando.
Ita factũ ẽ ut quic̃q in illis t̾ris ppłi
siue reges erant assyrioꝵ regno di

Expanded text:
ficaeque fuere; uerum aliquanto minores ficaeque fuere; uerum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia prouenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.\' Accedit huic ciuitati non parua etiam ex litteris et philosophis gloria, quod ibi potissimum talia studia uiguerunt. Nam quantum adtinet ad imperium, nullum maius primis temporibus quam Assyriorum fuit, nec tam longe lateque diffusum, quippe ubi Ninus rex, Beli filius, uniuersam Asiam, quae totius orbis ad numerum partium tertia dicitur, ad magnitudinem uero dimidia reperitur, usque ad Libyae fines subegisse traditur. Solis quippe Indis in partibus Orientis non dominabatur, quos tamen eo defuncto Samiramis uxor eius est adgressa bellando. Ita factum est, ut, quicumque in illis terris populi siue reges erant, Assyriorum regno di
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ illud in oriente hoc in occiden¬
te surrexit. Deniq in illiꝰ fines huiꝰ
inicium ꝯfestim fuit Regna cetã ce¬
terosq reges: uelut appendices istoꝵ
dixerim. Arus gͦ iã scđs rere¬
rat assyriors: qui patri suo belo suc¬
cesserat regni illiꝰ primo regi qͣndo
in t̾ra chaldeoꝵ natꝰ. ẽ abraham. Es¬
rat &ẽ temꝑe illo regnũ sicionioꝵ
admodũ paruũ: a quo ille undec̃q
doctissimꝰ marcꝰ uarro scͥbens de gẽ¬
te ppłi romani: uelut antiqͦ tẽꝑe ex¬
orsꝰ. ẽ. Ab his enĩ sicionioꝵ regib ad
athenenses ꝑuenit: a quib ad latinos
inde ad romanos. S ante conditã
romã in cõꝑatione regni assyrioꝵ.
ꝑ exigua ista memorant᷑: qͣmius athe¬
nienses in g̾cia plurimũ claruisse
fateat᷑. &̃ salustiꝰ romanꝰ historicꝰ. plꝰ
tñ fama qͣm re ipsa. Nam loqͣns de
illis atheniensiũ inqͥt res geste sicu¬
ti. ego existimo satis ample magni¬

Expanded text:
eo modo illud in Oriente, hoc in Occideneo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo tempore. exorsus est. Ab his enim Sicyoniorum regibus ad Athenienses peruenit, a quibus ad Latinos, inde Romanos. Sed ante conditam Romam in conparatione regni Assyriorum perexigua ista memorantur; quamuis Athenienses in Graecia plurimum claruisse fateatur etiam Sallustius Romanus historicus; plus tamen fama quam re ipsa. Nam loquens de illis: \'Atheniensium, inquit, res gestae, sicuti ego existimo, satis amplae magni
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃ualet opͥmit. Uictrici enĩ uicta
succũbit: dñationi scilicet uł. cẽ lib̾ta¬
ti. qualemc̃q pacem p̃ferens ac salutẽ:
ita ut magne fuerint admirationi qͥ
ꝑire qͣm seruire maluert̃. Nam in oĩb
fere gentib qͦdã mͦ uox nat᷑e ista ꝑsonu¬
it. ut subiuigari uictorib mallent qͥb
contigit uinci: qm bellica om̃ifaria
uastatione deleri. Hinc factũ ẽ. ut ñ si¬
ne di ꝓuidentia in cuiꝰ potestate. ẽ. ut
qͥsq bello subuiget᷑ aut subiuget: qͥdã
eẽnt regnis ꝑ̃diti qͥ dã regnantib
subata. S ed int̃ plurima reg¬
na t̾rarũ. in que trene. utilitatis. uł
cupiditatis. ẽ. diuisa. societas. quã ci¬
uitatem mundi huiꝰ uniu̾sali uocabu¬
lo ũcupamꝰ: duo regna cernimꝰ lon¬
ge cetis ꝓuenisse clariora. assirioꝵs
pͥmũ. deinde romanoꝵ: ut temꝑib
ita locis uit̾ se ordinata atq distine¬
tã. Nam qͦmͦ illud priꝰ hoc posterus.

Expanded text:
quae praeualet, obprimit. Victrici enim uicta quae praeualet, obprimit. Victrici enim uicta subcumbit, dominationi scilicet uel etiam libertati qualemcumque pacem praeferens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae ista personuit, ut subiugari uictoribus mallent, quibus contigit uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis praediti, quidam regnantibus subditi. Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo regna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦusq septimꝰ.x. liber tendit᷑: sola ui¬
det᷑ in meo stilo cucurrisse dĩ ciuitas:
c̃ in hoc scło ñ sola cucurrerit. s ambe
utiq in genere humano. sic̃ ab inicio
simul suo ꝓcursu temꝑa uariauerĩt.
Uerum hoc ideo feci it priꝰ ex qͦ aꝑ¬
tiores dĩ ꝓmisiones eẽ. ceꝑunt. usq ad
eiꝰ ex uirgine natiuitatem. in quo fue¬
rant quȩ ꝓmittebant᷑ implenda: sine
int̾pellatione a contrario alt̾iꝰ ciuita¬
tis ista que dĩ. ẽ ꝓcurrens distinctius
appareret: quãius usq ad renelatio¬
nem testam̃ti noui. ñ in lumine s iͥ
unibra cucurrerit.unc gͦqt
qͣntũ satis uidet᷑ attinguã: ut ambe
int̾ se possint consid̾atione legentiũ c̃¬
parari. Societas gͥ usq quaq mo¬
rtaliũ distũsa ꝑ terras. et in locoꝵ qͣn¬
tates et cupiditates suas quib q sectã¬
tib dũ id qͦd appetit᷑ aut nemini aut ñ
om̃ib susfic̃. qͥa ñ. ẽ id ipsum: adu̾sꝰ se
ipsam plerũq duudit᷑. et pars partẽ

Expanded text:
us septimus liber tenditur, sola videtur in meo stilo cucurrisse Dei civitas: cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique in genere humano, sicut ab initio simul, suo procursu tempora variaverint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad ejus ex Virgine nativitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur implenda, sine interpellatione a contrario alterius civitatis, ista quae Dei est procurrens, distinctius appareret; quamvis usque ad revelationem Testamenti novi, non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergquantum satis videtur, attingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium co. Societas igitur usquequaque mortalium diffusa per terras et in locorum quantates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemini aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus se ipsam plerumque diuiditur, et pars partem,
Abbreviated transcription (Latin):
iuda filiꝰ salomonif: et in samaria ihe¬
roboã rex ifrł seruus salomonis. Et c̃
uoluiss roboam tãqͣm tirãnidẽ diuise
illiꝰ partis bello ꝑsequi. ꝓhibitꝰ. ẽ. ppłc
pugnare c̃ fr̃ib suis: dicente deo ꝑ pro¬
pħani se hoc fecissẽ. Unde apparuit ui
ea re nullũ uł regis isrł uł p̾płi fuisse
pecc̾m: s uoluntatẽ di iuidicantis imple¬
tam. Qua cognita: pars utraq int̾ se
paccata ꝯqͥeuit. Non enĩ religionis s
quẽ ueracẽ ꝓmisso sͥ regno. datoq ꝓ¬
bau̾at timuit ne uemiendo ad tẽplũ
gem sacrificandi causa uuise illi
genti ueniendũ fuit seducet᷑ ab eo pͦ¬
płs. et stẏrpi dd̃ tãqͣm regio semini
reddẽt᷑: et instituit idolatriã in reg¬
no suo: et p̾płm dĩ secum simulachroꝵ
cultu obstrictum. nefanda ĩpiecate
decep̃. Nec tam̃ om̃imͦ cessauit ds̃ ñ
solum illũ regẽ: uerum &e successores
eiꝰ et impietatis imitatores. pͦpłmq
ipsũ arguere ꝑ ꝓpħas. Nam ibi exti¬

Expanded text:
Iuda, filius Salomonis, et in Samaria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae illius partis bello persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis dicente Deo per prophetam se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inpletam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad templum gem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exsti
Abbreviated transcription (Latin):
inde dimissa. templũ qͦd euersũ fu¬
erat instauraũ. & qͣmuis plurimi
eiꝰ in alienigenaꝵ degent t̾ris. ñ ha¬
buit tam̃ deinceps duas regni par¬
tes. et duos diu̾sos in singłis parci¬
b reges: s in ierłm eoꝵ pͥncepserat¬
imꝰ: atq ad di tẽplũ qͦd ibi erat om̃s
undiq u̾bic̃q eent. et undec̃q pos¬
sent. ꝑ certa temꝑa ueniebant. S
nec tc̃ eis hostes ex aliis gentib ex¬
pugnatoresq defuer̃t. Nam aẽ ro¬
manoꝵ iã tributarios eos. xp̃c in¬

Expanded text:
inde dimissa templum, quod euersum fuinde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps; atque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent, et undecumque possent, per certa tempora veniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt: nam etiam Romanorum jam tributarios eos Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulla mͥ in hoc oꝑe indeo esse po¬
nenda. Quod cõmodiꝰ fiet
adiuuante dño sequenti libro:
ne hc̃ tã ꝓlixum ulterius hone¬
uitatũ
DUA¬
Rum
Rum
dei una.
.ẽ. altera.
in qua. ẽ quantũ ad hominũ genꝰ ꝑ¬
tinet &ẽ ista ꝑegrina exortu et ꝓcursu
et debitis finib me script᷑um. eẽ ꝓmi¬
si: cũ priꝰ uumicos ciuitatis dĩ qͥ con¬
ditori eiꝰ xp̃o deos suos p̃ferunt. et li¬
uore sͥ ꝑiiciosissimo atrocit᷑ inuident
.xp̃ianis: qͣntũ me adiuuaret eiꝰ grã
refellissem. Qͦo uoluminib decẽ pͥo¬
tib iiiiͬ. libris. ambaꝵ. ẽ. digestꝰ exor¬
tꝰ. Demde ꝓcursꝰ ab homine pͥmo usq
ad diliuuũ. libro uno qͥ ẽ. huiꝰ oꝑis qͥn

Expanded text:
nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod commodius fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius oneuitatum duarum, rum Dei una, est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem priotibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis q
Abbreviated transcription (Latin):
et etram. ñ habuert̃ ꝓpħas usq
ad saluatoris aduentũ. nͥ alium ⁊ a¬
chariam patrẽ ioh̃is et elisabeth
eiꝰ uxorem. xp̃i natiuitate iã ꝑxi¬
ma: et eo iam nato symeonem senẽ
et anuã iuduã. iãq gͣndeuã. et ipsit̃
iohm nouissimũ. qͥ uiuenis iã uiue¬

Expanded text:
et Esdram non habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohannis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate iam proxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuue
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuu̾głio nota ẽ: uͥ et ipsa uir
uli regi. ẽ. ĩmutabilis p̃minciata.
Malachiã uͦaggeũ. et ⁊achariã. et
ezram. cẽ uidei reꝓbi in auctorita¬
tẽ canonicã receptos: nouissimos
hñt. Sunt enĩ et scͥpta eoꝵ sic̃ alioꝵ
qͥ in magna multitudine ꝓpħarũ
ꝑ pauciora scͥpsert. quȩ anctorita

Expanded text:
is nota est. ubi et ipsa uirguli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
dita ratio. S sic̃ aiuint qͥ scͥpserunt in¬
t̃ptationes nominũ hebreoꝵs q̃ his sacͥs
littis ꝯtinent᷑. saray int̾tat᷑ princeps
mea: sara autẽ uirtꝰ. Unde scͥptum est
in epła ad hebreos. Eide et ipsa sara:
iurtutẽ accepit ad emissionẽ seminis.
Ambo autẽ semores erant: sic̃ scͥptura
testat᷑. S illa. cẽ sterilis et cruore mens¬
truo iam destituta: ꝓpt̾ qͦd iam parere
ñ poss cẽ si sterilis ñ fuiss. Porro si femi¬
na ita sit ꝓuectioris ȩtatis ut ei solita mu¬
lierum adhuc fiuant. de uiuene pare¬
re potest. de seniore ñ potest: qͣmus
adhuc posit ille senior s de adolescen¬
tula gigne. sic̃ abraham pꝰ mortem sa¬
re de cetura potuit: qͥa inuidam eiꝰ
apłe. et ad hoc dic̃ abrahe iam fuisse corpꝰ
emortuũ: qm̃ ñ ex om̃i femina cui ad

Expanded text:
aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius  et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui ad
Abbreviated transcription (Latin):
mors aduit. aut natura ꝑ durãs uinc̃.
et dolorem sanitas tollit: ibi autẽ et
dolor ꝑmanet ut asfligat: et natura
ꝑdat ut sentiat: qͥa utrũq id eo ñ defi¬
cit ne pena deficiat. Ed hos au̾
fines bonoꝵ et maloꝵ illos ex pecẽdos.
istos cauendos. qm̃ ꝑ iudiciũ tnͣsibt̃

Expanded text:
mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transib
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃u qͥppe di fuerant facti angłi dei
et filii dĩ: s declinando ad inferiora
dicunt᷑ homines nomine nate ñ grẽ.
serendo deserti. Est .lxͣx. qͥdem int̃p̃¬
tes. et angłos dĩ dixerunt istos et fi¬
lios d̃ĩ: qͦd quidem ñ om̃s codices ha¬
bent. Nam qͥdam nͥ filios dĩ ñ hñt.
aqͥla autẽ quẽ int̾pretẽ iudei cetis
ante ponunt: ñ angl̃os di nec filios
di s filios deoꝵ interp̃tatꝰ. ẽ Utrũ¬
q autẽ: uerũ. ẽ Nam et filii di erãt
sub qͦ patre suoꝵs patrũ cẽ fratres
erant: et filii deoꝵ: qm̃ diis geniti e¬
rant: cũ quib et ipsi dii erant. iuxta
illud psalmi. Ego dixi dii estis: et

Expanded text:
uippe fuerant facti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem intanteponunt, non angelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem verum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam a diis geniti erant, cum quibus et ipsi dii erant, juxta illud Psalmi: Ego dixi, Dii estis, et
Abbreviated transcription (Latin):
os autẽ illos ita fuisse angłos d̃i
ut homines ñ eent. sic̃ quidam
putant: s homines ꝓcul dubio fuisse:
scͥptura illa sine ulla ambiguitate de¬
clarat. Cum enĩ p̃missum eẽt qͦd uidẽ¬
tes angl̃i di filias hominũ qͥa bone s̃.¬
supserunt sͥ uxores ex om̃ib qͣs ele

Expanded text:
on autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod uidentes angeli Dei filias hominum, quia bonae ssumserunt sibi uxores e
Abbreviated transcription (Latin):
dulos midata ꝑ uetustatẽ. siue ꝑ ium
fluminũ uariosq casus sepulchra
conuncunt: nͥ apparuer̃t uł unde.
cecidert̃ inc̾dibilis magnitudinis os¬
sa mortuoꝵ. Uidi ip̃se ñ solus s
aliqͦt mecũ in uticensi littore mola¬
rem hominis dentẽ tã ingentẽ: ut
si in nr̃oꝵ dͥentiũ modulos minuta¬
tĩ concidet᷑: centũ nob̃ uidẽt᷑ facere.
potuise. S illum gigantis alicuiꝰ fu
pora: gigantes longe cet̾is ante ibãt.
sic̃ aliis deinde nr̃is q tẽꝑib rara qͥđ̃
s nũqͣm ferme defuer̃t: que modũ
illoꝵ pluriniũ excedent.
liniꝰ scais doctissimꝰ homo qͣnͣ

Expanded text:
dulos nudata per uetustatem siue per uim dulos nudata per uetustatem siue per uim flumconvincunt, ubi apparuerunt, vel unde ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi littore molarem hominis dentem tam ingentem, ut si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis videretur facere potuisse. Sed illum gigantis alicujus fupora, gigantes longe caeteris anteibant. Sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed nunquam ferme defuerunt, quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus, doctissimus homo, q
Abbreviated transcription (Latin):
uamobrẽ nullus prudens.
rerũ existimator dubitau̾it
cayñ non solũ aliqͣm. uerũ oẽ mag¬
nã potusse condere ciuitatẽ. qͣndo
in tã longũ tempꝰ ꝓtendebat᷑ uita
mortalium: nͥ forte infideliũ qͥspiã
ex ipsa numerositate annoꝵ nob̃ in¬
gerat questionẽ. qua uixisse tc̃ ho¬
mines scͥptũ. ẽ. in auctoritatib nr̃is:
et hoc neget esse c̾dendũ. Ita qͥppe
ñ c̾dunt &e magnitudines corpoꝵ lon¬
ge ampliores tũc fuisse ꝗͣm nc̃ sunt.
Uude et nobilissimꝰ eoꝵ poeta uͥgi¬
liꝰ de ingenti lapide quẽ in agroꝵ li¬
mite infixum. uir fortissimꝰ illoꝵs
tẽpoꝵs pugnans: et rapuit et cucur¬
rit. et intorsit et ĩmisit: uix illũ in¬
quit lecti bis sex ceruice subirent:
qualia nc̃ hominũ ꝓducit corꝑa tellꝰ
significans maiora tc̃ corꝑa ꝓduce
solere tellurẽ. Quanto magis gͥ tẽ¬
porib recentiorib mundi ante illud
nobile diffamatũ q diluuiũ: S de
corpoꝵs magnitudine plerũq iucre¬

Expanded text:
uam ob rem nullus prudens rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse condere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium; nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat quaestionem, qua uixisse tunc homines scriptum est in auctoritatibus nostris, et hoc neget esse credendum. Ita quippe non credunt etiam magnitudines corporum longe ampliores tunc fuisse quam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Vergilius de ingenti lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum temporum pugnans et rapuit et cucurrit et intorsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus, significans maiora tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incre
Abbreviated transcription (Latin):
uificat ds̃. S ñqͥd eosdẽ dedux̃ ad
inferos et reduxit: Hoc utrũq sine
ꝯtrouersia fidelium in illo potiꝰ ui
tam. Nam qͥ ꝓprio filio ñ peꝑcit. s ꝓ
nob̃ om̃ib tradidit eũ: isto mͦ utiq
mortificauit eũ. Aquia resuscitauit
a mortius: eũdem rursꝰ uuficanit.
Et qͥa in ꝓphetia uox eiꝰ agnoscit᷑. ñ
derelinques animã meã in inferno:
eũdem dedux̃ ad inferos et reduxit.
Hac eiꝰ pauꝑtate ditati sumꝰ.
ñs enĩ pauꝑes facit: et ditat.

Expanded text:
vificat Deus: sed nunquid eosdem deduxit ad vificat Deus: sed nunquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controversia fidelium in illo potius vitam. Nam qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, iste modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos eHac ejus paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃figurans sapientia edificauit sͥ do¬
mũ. et suffulxit colũpnas septẽ. S̾ te¬
rilis enĩ erat in om̃ib gentib di ci¬
uitas: ante qͣm iste fetꝰ quẽ cernimꝰ o
riret᷑. Cernimꝰ eciã que multa in filiis
tute infirmata. ẽ. Gq̃s morti¬
ficat et uuificat. Mextisicauit illã
que multa erat in filiis: et iuuificaũ
hanc sterilem que peꝑit septẽ. Qͣm¬
iuis ꝯmodiꝰ possit intelligi eosdem ui¬
uificare: qͦs mortificam̃t. Id enĩ uelut
repetut addendo. Heduc̃ ad infe¬
ros et reduc̃. Quib enĩ dic̃ apłc si mo¬
rcui estis cũ xp̃o que sursũ s̃ q̃rite:¬
brit̃ itaq mortificant᷑ a dño quib ad¬
iungit que sursum s̃ sapite ñ que suꝑ
t̾ram: ut ipsi sint illi qͥ esurientes tͣn¬
sier̃t t̾ram. Mortui enĩ inqͥt estis. Ec¬
ce qͦm salubrit᷑ mortificat ds̃. Dem¬
de sequit᷑. et uita ur̃a. abscondita. ẽ
c̃ xp̃o indeo. Ecce qͦmͦ eosdẽ ipsos ui¬

Expanded text:
praefigurans Sapientia aedificauit sibi dopraefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis tute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursubriter utique mortificantur a Domino: quibus adjungit, Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis, uomodo salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: Et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Ecce quomodo eosdem ipsos vi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ sũ. Pleni panib inqͥt mino¬
rati s̃: et esurientes tͣnsiert t̾ram. Qͥst̃
intelligendi pleni panib: nͥ idem ipsi
qͣsi potentes id. ẽ isrłite quib cdita s̃ e
loqͥa di. S in eo p̾pło ancille filii mino¬
rati s̃: quo uerbo minꝰ quidẽ latino be¬
ne tũ exp̃ssum. ẽ qͦd ex maiorib mino¬
res factis: qͥa et in ipsis panib id. est
diuinis eloqͥis que ifraelite soli tc̃ ex
om̃ib gentib acceꝑunt t̾rena sapiũt.
Gentes autẽ quib lex illa ñ erat data.
postea qͣm ꝑ nouũ testam̃tũ ad eloqͥa
illa uener̃t. multũ esuriendo t̾ram dnͣ¬
sier̃t: qͥa in eis ñ tr̾ena s celestia sapu¬
er̃t̃. Et hoᷤ uelut quereret᷑ causa cur
factum sit: qͥa sterilis inqͥt peꝑit.uͭii.
et multa in filiis infirmata. ẽ. Hic to¬
tũ qͦd ꝓpħabat᷑ eluxit agnoscentib nu¬
apłc ad septem scribit eccłias: eo mͦ se
ostendens ad uniꝰ plenitudinẽ scrib̃e.
Ain ꝓuerbiis salomonis: hoc antea

Expanded text:
mus sum. Pleni panibus, inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illposteaquam per novum Testamentum ad eloquia illa venerunt, multum esuriendo terram transierunt; quia in eis non terrena, sed coelestia sapuerunt. Et hoc, velut quaereretur causa cur factum sit, Quia septem, et multa in filiis infirmata est. » Hic totum quod prophetabatur eluxit agnoscentibus nulus ad septem scribit Ecclesias , eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere. Et in Proverbiis Salomonis hoc antea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑos huiꝰ pie matris agnoscit.
onfirmatũ. ẽ cor meũ in dño: ex¬
altatũ.ẽ. cornu meũ in deo meo.
Uere confirmatũ cor. et cornu uere ex¬
altatũ. qͥa ñ in se s in clño deo suo. Di¬
latatũ. ẽ suꝑ inimicos meos os meĩt: qͥa
et in angustiis p̃ssuraꝵ sermo dłi ñ. ẽ al¬
ligatꝰ. nec in p̃conib alligat. Letata sũ
inqͥt in salutari tuo. Xp̃c. ẽ iste d̃s: quẽ
simeon sic̃ in eugłio legit᷑ senex amplec¬
tens paruũ: agnoscens magnũ: nc̃ dimit¬
tis inqͥt dñe seruũ tuũ in pace: qͥa iam
uder̃t ocłi mei salutare tuũ. Dicat ita¬

Expanded text:
os huius piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in salutari tSimeon, sicut in Evangelio legitur, senex amplectens parvulum, agnoscens magnum: Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Dicat ita
Abbreviated transcription (Latin):
Tamqͣm sc̃s et scĩficans: ustus et ustifi¬
cans. Non. ẽ. sc̃s p̃ter te: qͥa nemo fit nͥ
abste. Deniq sequit᷑. Nolite głari et no¬
lite loqui excelsa: neq exeat magniloqͥũ
uos scit et ubi nemo scit: qm̃ qͥ putat se
aliqͥd. eẽ. cũ nichil sit: se ipsum seducit.
Heo dicunt᷑ aduersariis ciuitatis d̃i ad ba¬
biloniã ꝑtinentib de sua uircute p̃sim̃¬
tib in se ñ in dño głantib: ex quib st̃ ẽ
carnales ifraelite terrene ierłm. ciues ter¬
rigene: qui ut dicit apłs ignorantes dei
iusticiam. id. ẽ. quã dat homini ds. qͥ sołꝰ
.ẽ. iustꝰ atq iustificans: et suã uolentes ꝯs¬
tituere id. ẽ. uelut a se sͥ paratã. ñ ab illo
mꝑtitã iusticie dĩ ñ s̃ subiecti. Utiq qͥa
suꝑbi de suo putantes ñ de di posse pla¬
cere se deo qui. ẽ ds̃ scientiaꝵ. atq ideo
et arbiter ꝯscientiarũ ibi uidens cogita
adinuentiones suãs. Qs ad inuentiones
putamꝰ: nͥ ut suꝑbi cacdant et humiles sur¬

Expanded text:
tamquam sanctus et sanctificans, iustus et iustificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquiumuos scit, et ubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibuscarnales Israelitae terrenae Jerusalem, cives terrigenae, qui, ut dicit Apostolus , « ignorantes Dei justitiam, » id est, quam dat homini Deus, qui solus est justus atque justificans, « et suam volentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitatadinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles sur
Abbreviated transcription (Latin):
E xt̾minabo inqͥt sculptilia
et conflatilia ponam sepult᷑am tuã:
qͥa ueloces ecce suꝑ montes pedes
euangłieantis et anñciantis pacẽ.
Celebra uiba dies festostuos. redde
uota tua: qͥa iã ñ adicient ult᷑ ut tnͣ¬
seant in uetustatẽ. Consũmatum. ẽ.
Consũptũ ẽ: ablatũ ẽ. N scendit qͥ m¬
susflat in faciem tuã: eripiens te ex
tͥbulatioẽ. Qͥascendit ab inferis et
insufflauit in faciem iudȩ hoc. ẽ in¬
menunit engł̃m. Ad nouũ enĩ testa¬
m̃tũ ꝑtinent: qͦꝵ dies festi ita sp̃ali¬
t̾ innouant᷑. ut in uetustatẽ tnsire
ñ possint. Porro ꝑ euangłm ext̾mi¬
iã uidemꝰ et hanc ae in hac re ꝓphe¬
tiã completã esse cognoscimꝰ.

Expanded text:
Exterminabo, inquit, sculptilia et conflatilia, ponam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumtum est, ablatum est. Adscendit, qui insufflat in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudae, hoc est Imeminit euangelium. Ad nouum enim testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritaliter innouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium extermiiam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam esse cognoscim
Abbreviated transcription (Latin):
Uũ gͥ genꝰ humanũ pꝰ pͥmã copu¬
Alã uiri facti ex pulu̾e et conuigis
ex eiꝰ uiri latere mariũ feminaꝵq con¬
iunctione opꝰ hab̃et ut gignendo multi¬
plicaret᷑: nec essent ulli homines nͥ qͥ
er illis duob nati fuissent: uiri sorores
suas ꝯuiges acceꝑunt. Qsͦ ꝓfecto qͣnto
ẽ antiquiꝰ ꝯpellente necessitate: tanto
pꝰea factũ. ẽ. dãpnabiliꝰ religione ꝓhibẽte.

Expanded text:
ur genus humanum post primam copulam uiri facti ex puluere et coniugis eius ex uiri latere manum feminarumque coniunctione opus haberet, ut gignendo multiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges acceperunt; quod profecto quanto est antiquius conpellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente.
Abbreviated transcription (Latin):
li de hoiũ p̃sũpserint cordib qͦd possẽt̃
ista patient᷑ ferre m̃dacia. que tam̃ ẽ
libent᷑ amplexi s̃: qui utiq qͣnto deuo¬
tiꝰ iouem colunt. tanto eos qui hec de
illo dice ansi s̃. seueriꝰ puimire debuert.

Expanded text:
li de hominum praesumserint cordibus, quod possent li de hominum praesumserint cordibus, quod possent ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter amplexi sunt. Qui utique quanto deuotius Iouem colunt, tanto eos, qui haec de illo dicere ausi sunt, seuerius punire debuer
Abbreviated transcription (Latin):
uolauerint. de oedipo. qͦd monstrũ
qͦddã que sphinga dicebat᷑ humana
facie quadrupedẽ soluta que ab il¬
la ꝓpomi soleret uelut insolubili qͦs¬
stione suo p̃cipitio ꝑire ꝯpulerit.
de antheo quẽ necauit hercules qͦd
fortior soleret assurgere: et si qua
forte alia p̃tmisi. He fabule bellum
adusq troianũ. uͥ scd̾m librũ marchꝰ
uarro de ppłi romani gente finiuit.
ex occasione historiarũ que res. uera¬
cit̾ gestas ꝯtinent. ita s̃ in genꝰ homi¬
nũ ficte: ut ñ sint obꝓbriis numinĩ
affixe. Porro antẽ quic̃q finxert̃ aio¬
ue ad stuprũ raptũ pulcherrimũ
puerũ ganimedẽ. qͦd nefas rex tan¬
talus fecit. et ioui fabula tribuit:
uł daues ꝑ ymbrẽ aureũ appetisse
ꝯcubitũ uͥ intelligit᷑ pudicicia mulie¬
ris auro fuisse corrupta: que illis tẽꝑi¬
b uł facta uł ficta s̃. aut facta ab aliis
et ficta de ioue. dici ñ potest qͣntũ ma¬

Expanded text:
uolauerint; de Oedipo, quod monstrum uolauerint; de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi soleret uelut insolubili quaestione suo praecipitio perire conpulerit; de Antaeo. quem necauit Hercules, quofortior soleret adsurgere; et si qua forte alia praetermisi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de populi Romani gente finiuit, ex occasione historiarum, quae res ueraciter gestas continent, ita sunt ingeniis hominum fictae, ut non sint obprobriis numinum adfixae. Porro autem quicumque finxerunt a Ioue ad stuprum raptum pulcherrimum puerum Ganymedem, quod nefas rex Tantalus fecit et Ioui fabula tribuit, uel Danaes per imbrem aureum adpetisse concubitum, ubi intellegitur pudicitia mulieris auro fuisse corrupta, quae illis temporibus uel facta uel ficta sunt, aut facta ab aliis et ficta de Ioue, dici non potest quantum ma
Abbreviated transcription (Latin):
ost mortẽ tħ̾cnaue p̾płc di iudi¬
ces habuit: qͥb temꝑib alt̾uauerc̃
apud eos et humilitates laboꝵ ꝓ eoꝵ
peccatis: et ꝓsꝑitates ꝯsolationũ ꝓpt̃
miserationẽ dĩ. His tẽꝑib fabule fic¬
te s̃ de triptolemo. qͦd iubente cerere
anguib portatꝰ alitib indigentib tr̃is
frum̃ta uolando ꝯtulerit. de mino¬
tauro qͦd bestia fuerit inclusa laberin¬
tho. qͦ c̃ intrassent homuines mextrica¬
bili errore inde exire ñ pot̾ant. de cen¬
tauris qͦd equoꝵ hominũq fuerit ua¬
tura ꝯuincta. de cerbero qͦd sit triceps
inferoꝵ canis. de frixo et elle eiꝰ sorore
qͦd uecti ariete uolauerint. de gorgo¬
ne qͦd fuerit cͥnita serpentib et aspi¬
cientes ꝯutebat in lapides. et belloro¬
fonte qͦd equo pennns uolante. sit uec¬
tꝰ. qui equs pegasꝰ dictꝰ. ẽ. de amphi¬
one qͦd cithare suauitate lapides mul¬
serit et attraxerit. de fabro dedalo
et eiꝰ ycaro filio qͦd sͥ coaptatis pẽnis

Expanded text:
ost mortem Iesu Naue populus Dei iudices habuit, quibus temporibus alternauerunt aput eos et humilitates laborum pro eorum peccatis, et prosperitates consolationum propter miserationem Dei. His temporibus fabulae fictae sunt de Triptolemo, quod iubente Cerere anguibus portatus alitibus indigentibus terris frumenta uolando contulerit; de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit triceps inferorum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecti ariete uolauerint; de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus et adspicientes conuertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo pennis uolante sit uectus, qui equus Pegasus dictus est; de Amphione, quod citharae suauitate lapides mulserit et adtraxerit; de fabro Daedalo et eius Icaro filio, quod sibi coaptatis pinnis
Abbreviated transcription (Latin):
iacob ꝑtinens ad ciuitatẽ di de qua
scͥbimꝰ maiore utiq reꝓbato: habe¬
uocabat᷑ ioseph mercatorib in egip¬
tũ tͣnseuntib fr̃s ad huc ysaac auo
eoꝵ uinente uendid̾ant. Stetita
ante pharaonẽ ioseph. q̃ ex humi¬
int̾pretatꝰ. p̃mnciauit septem ub̃ta¬
tis annos futõs: qͦꝵ habundantiam
p̃pollentẽ. ꝯseqͣntes alii septem steri¬
les fuerant ꝯsũpturi Et ob hoc eũ
rex p̃fecerat egypto de carce lib̾atũ:
quo eũ coniecerat integͥtas castitatis:
quã fortit̾ seruans male amanti dñe
et male c̾dulo dño mentite᷑. ueste ã
derelicta de manib attrahentis au¬
sugiens. ñ ꝯsensit ad stuprum.

Expanded text:
Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habeuocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humiinterpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerant consumturi, et ob hoc eum rex praefecerat Aegypto de carcere liberatum, quo eum coniecerat integritas castitatis, quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprum.
Abbreviated transcription (Latin):
deos: et docuerat obseruari temꝑa
ꝑ menses atq annos: qͥd eoꝵ quatuiꝰ
metirent᷑ atq num̾arent. Hec ineo
noua mirantes rudes adhuc hoĩes.
morte obita dm̃ eẽ. factum. siue opi¬
nati s̃ sine uoluert. Nam et io filia
inachi fuisse ꝑhibet᷑. que pꝰea ysis
appellata ut magna dea culta. ẽ. in
egipto: qͣmius alii scͥbant eam ex echi¬
opia in egiptũ uenisse reginã: et qͦd
late usteq imꝑau̾it. eisq multa cõ¬
moda et lictãs instituerit. hc̃ honorẽ
illi habitũ. eẽ. diuinĩ. pꝰea qͣm ibi
mortua. ẽ: et tantũ honorem ut ca¬
pitali cͥmine reus fieret. si qͥs eam
moꝵ nono messapho: qͥ cẽ cepisos
a qͥb dam tradit᷑. si tñ duoꝵ nomunũ
homo unꝰ fuit: ac ñ potiꝰ alt̾um ꝓ al¬
tõ putauert̃ fuisse hominẽ. qͥ in sus
posuer̃t scͥptis alt̾m nom̃.
Uum rex arguoꝵ t̾ciꝰ apis eẽt:
mortius. ẽ. ysaac annoꝵ cen¬
tum octoginta: et reliqͥt geminos

Expanded text:
deos et docuerat obseruari tempora deos et docuerat obseruari tempora per menses adque annos, quid eorum quatenus metirentur adque numerarent. Haec in eo noua mirantes rudes adhuc homines morte obita deum esse factum siue opinati sunt siue uoluerunt. Nam et Io filia Inachi fuisse perhibetur, quae postea Isis appellata ut magna dea culta est in Aegypto; quamuis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegyptum uenisse reginam, et quod late iusteque imperauerit eisque multa commoda et litteras instituerit, hunc honorem illi habitum esse diuinum. postea quam ibi mortua est, et tantum honorem, ut capitali crimine reus fieret, si quis eam niorum nono Messapo, qui etiam Cephisos a quibusdam traditur si tamen duorum nominum homo unus fuit ac non potius alterum pro altposuerunt scriptis alterum nomen, cum rex Argiuorum tertius Apis esset, mortuus est Isaac annorum centum octoginta et reliquit geminos
Abbreviated transcription (Latin):
mios solere uarro refert.
egnantib porro octanis regib
armamitre assyrioꝵ. sicionioꝵ
lencippo. et pͥmo arguioꝵ macho: ds̃
locutus. ẽ. ad ysaac. atq ipsi qͦ eadẽ
que patͥ eiꝰ duo illa ꝓmisit. seminisci¬
licet eiꝰ tr̾am chanaan. et in eiꝰ semi¬
ne benedictionẽ cunctarũ gentium.
Hec ipsa ꝓmissa s̃ cẽ filio eiꝰ nepoti
abrahe qui. ẽ appellatꝰ pͥmo iacob. pꝰ
isrł: cũ iam belocꝰ rex nonꝰ assyriȩ.
et foroneꝰ uiachi. filius scd̃s regnaret
archinis: leucippo adhuc apd̃ sicioni¬
os ꝑmanente. His temꝑib g̾cia
sub phoroneo argolico rege. legũ et
Phegous tñ frat̃ huiꝰ phoronei uui¬
or c̃ee̾t mortu. ad eiꝰ sepulchrũ tẽplũ
ẽ ꝯstitutũ in quo coleret᷑ ut ds̃: et ei
boues ĩmolarent᷑. Credo honore tãto
ideo dignũ putart̃: qͥa in regni sui
parte. pat̾ qͥppe loca ambob distri¬
buerat. in quib eo uiuente regnarẽt.
ista saccella ꝯstituerat ad colendos

Expanded text:
ios solere, Varro refert. Regnantibus porro octavis regibus, Armamitre Assyriorum, Sicyoniorum Leucippo, et primo Argivorum Inacho, Deus locutus est ad Isaac adque ipsi quoque eadem, quae patri eius, duo illa promisit, semini scilicet eius terram Chanaan et in eius semine benedictionem cunctarum gentium. Haec ipsa promissa sunt etiam filio eius, nepoti Abrahae, qui est appellatus primo Iacob, post Israel, cum iam Belocus rex nonus Assyriae et Phoroneus Inachi filius secundus regnaret Argiuis, Leucippo adhuc aput Sicyonios permanente. His temporibus Graecia sub Phoroneo Argolico rege legum et iPhegous tamen frater huius Phoronei iunior cum esset mortuus, ad eius sepulcrum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus et ei boues immolarentur. Credo honore tanto ideo dignum putarunt, quia in regni sui parte pater quippe loca ambobus distribuerat, in quibus eo uiuente regnarent iste sacella constituerat ad colendos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ gaudiũ ꝓpinqͥtatis fr̾no gradiu
ꝓximũ. qͣm raro ꝑ mores fiebat qͦd
fieri ꝑ leges licebat: qͥa id nec diui¬
na ꝓhibuit. et ñdum ꝓhibuerat lex
humanã. Uerñtam̃ factũ ẽ licitum
ꝓpt̾ uicinitatẽ horrebat᷑ illiciti: et
qͦd fiebat cũ consobrina pene c̃ soro¬
re fieri uidebat᷑: qͥa et ipsi int̾ se
ꝓpt̾ tã ꝓpinquã ꝯsangiunitatẽ fr̃s

Expanded text:
pter gradum propinquitatis fraterno gradui proximum quam raro per mores fiebat, quod fieri per leges licebat, quia id nec diuina prohibuit et nondum prohibuerat lex humana. Verum tamen factum etiam licitum propter uicinitatem horrebatur inliciti et, quod fiebat cum consobrina, paene cum sorore fieri uidebatur; quia et ipsi inter se propter tam propinquam consanguinitatem fr
Abbreviated transcription (Latin):
grecia: et hab̃e segetes in agricultura
delatis alunde seminib Argꝰ qͦ post
obitum ds̃ haberi cepit: templo et sa¬
crificiis honoratꝰ. Qui honor eo reg¬
nante ante illũ delatus. ẽ. homini pͥ¬
uato et fulminato cuidã homogyro:
eo qͦd pͥmꝰ ad aratrum boues iuixerit.

Expanded text:
Graecia et habere segetes in agricultura, Graecia et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum delatus est homini priuato et fulminato cuidam Homogyro, eo quod primus ad aratrum boues iunxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ sͥ ꝓcuratũ eẽ credebant. Non .N.
magnũ erat demonib ad eos decipi¬
endos fantasiam talis tauri. quã sola
cernet ostentare uacce ꝯcipienti atq
p̃gnanti. unde libido matris attrahe¬
ret: qͦd in eiꝰ fetu iam corꝑalit̾ appare¬
ret. sic̃ iacob de uirgis uariatis ut oues
et caprȩ uariȩ nasc̾ent᷑ effecit. Qdͦ enĩ
homines colorib et corꝑib ueris: hoc
demones siguris fictis facillime posst̃
animalib concipientib erhib̃e. N pis
.ẽ. in egypto. Huic filiꝰ argus successit
in regnũ. Ex cuiꝰ nomine et argi. et
ex hoc argiui appellati s̃: suꝑiorib aũ
regib ñdum uł locꝰ uł gens habebat
hoc nom̃. Hoc regnante apđ argi¬
uos et apud sicionios erat. apd assy¬
rios uͦ adhuc manente baleo mortuꝰ
deficiet pͥnceps ex iuda. et dux de fe¬
morib eiꝰ donec ueniant q̃ reposita
s̃ ei: et ipse erit ex pectatio gentium.
Regnante argo sus cepit uti frugib

Expanded text:
nitus sibi procuratum esse credebant. Non enim nitus sibi procuratum esse credebant. Non enim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare uaccae concipienti adque praegnanti, unde libido matris adtraheret, quod in eius fetu iam corporaliter appareret; sicut Iacob de uirgis uariatis, ut oues et caprae uariae nascerentur, effecit. Quod enim homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones figuris fictis facillime possunt animalibus concipientibus exhibere. CAPUT est in Aegypto. Huic filius Argus successit in regnum, ex cuius nomine et Argi et ex hoc Argiui appellati sunt; superioribus autem regibus nondum uel locus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et aput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adhuc manente Baleo mortuusdeficiet princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse exspectatio gentium. Regnante Argo suis coepit uti frugibus