comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disset arma uero omnia reposita contemptaq essent portis se fo¬
ras irrumpunt secundo magnoq uento ignem operibus infer̃t.
Hunc sic distulit uentus uti uno tempore agger plutei testudo tur¬
ris tormentaq flamam acciperent et prius hec omnia consu¬
merentur ꝙͣ quemadmodum accroisset animaduerti posset.⁊
Nostri repentina fortuna permoti arma que possunt arripiunt
alii ex castris se incitant. fit in hostes impetus. sed muro sagutis
tormentisq fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se
recipiunt ibiq musculum turrimq latericiam libere incendũt.
Ita multorum mensium labor hostium perfidia et ui tempestatis
punto temporis interiit. Tentauerunt hoc idem massilienses po¬
stero die eandem nacti tempestatem maiori cum fiducia ad alte
lerunt sed ut supcrioris temporis contentionem nostri omnez
remiserant ita proximi dici casu admoniti omnia ad defensio¬

Expanded text:
disset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se fodisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alterlerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensio
Abbreviated transcription (Latin):
moti legati milites ex opere deducunt oppugnatione desistunt o¬
peribus custodias relinquunt. Induciarum quodam genere mise¬
ricordia facto aduentus cesaris expectatur. Nullum ex muro nul¬
lum a nostris mittitur telum ut re confecta omnes curam et di¬
ligentiam remittunt. Cesar enim perlitteras trebonio magnoꝑe
mandauerat: ne peruim oppidum expugnari putaretur ne grauiꝰ
permon milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino
labore omnes puberes interficerent: quod se facturos minabant
egreq tunc sunt retenti quin oppidum irrumperent grauiterq
eam rem tulerunt: ꝙ stetisse per trebonium quominus oppido po¬
turentur uidebatur. at hostes sine fide tempus atq occasionem frau¬
dis ac doli querebant. Interiectisq aliquot diebus nostris languẽ¬
tibus atq animo remissis subito meridiano tempore cum alius
discessisset alius ex diutino labore in ipsis operibus quie se de¬

Expanded text:
moti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; omoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se de
Abbreviated transcription (Latin):
pidibus ex illa que suberat turri subductis repentina ruina pars ciꝰ
curris concidit pars reliqua consequens procumbebat cum hostes
ta foras uniuersi proripiunt adlegatos atq exercitum supplices
manus tendunt. qua noua re oblata omnis administratio bel¬
li consistit militesq aduersi a prelio ad studium audiendi et cog¬
noscendi feruntur. ubi hostes adlegatos exercitumq peruenerũt
xniuersi se ad pedes proiciunt orant ut aduentus cesaris expecte¬
tur captam suam urbem uidere opera perfecta turrem subrutam
itaq ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse quomi¬
nus cum uenisset sumperata non facerent ad nutum e uestigiot
diriperentur. Docent si omnino turris concidisset non posse mili¬
tes contineri quinse prede in urbem irrumperent urbemq delerẽt
Hec atq cuisdem generis complura ut ab hominibus doctis ma¬
gna cum misericordia fietuq pronunciantur. Quibus rebus com¬

Expanded text:
pidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius pidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes rsi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus com
Abbreviated transcription (Latin):
tur centonibus conteguntur. Hoc opus omne tectum uineis ad
ipsam turrem perficiunt subitoq inopinantibus hostibus mac¬
chinatione nauali falangis subiectis ad turrim hostium admo¬
uent ut edificio uingatur. Quo malo perterriti subito oppidanii
saxa ꝙͣ maxima possunt uectibus promouent precipitataq muro
in musculum deuoluunt. Ictum firmitas materie sustinet et quic¬
quid incidit fascigio musculi delabitur. Idubi uident mutant cõ¬
silium. cuppas ceda ac pice referctas incendunt easq de muro in
musculum deuoluunt inuolute labuntur. delapse a lateribus lõ¬
gurus furcisq ab opere remouentur. Interim sub musculo militeᷤ
uectibus infima saxa turris hostium quibus fundamenta conti¬
nebantur conuellunt musculus ex turri latericia a nostris telis
tormentisq defenditur. hostes ex muro ac turribus summouent̃
non datur libera muri defendendi facultas. Compluribus iam la¬

Expanded text:
tur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad tur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam la
Abbreviated transcription (Latin):
materia bipedali quem ipsi turri latericia ad hostium turrim mu¬
rumq perducerent facere instituerunt. cuius musculi hec erat for¬
ma. Duc primum trabes in solo cque longe distantes interse pe¬
des quatuor collocantur. Inq eis columnelle pedum in altitudi¬
nem quinq defiguntur. has interse capreolis molli fastigio cõ¬
iungunt ubi tigna que musculi tegendi causa ponant collocentur.
Eo supertigna bipedalia inicunt eaq laminis clauisq religant
ad extremumq musculi tectum trabesq extremas quadratas re¬
gulas quatuor patentes digito desigunt que lateres qui super
musculum statuantur contineant: ita fastigiato atq ordinatim
structo ut trabes que erant in capreolis collocate lateribus et lu¬
to musculus ut abigni qui ex muro iaceretur tutus esset contegit᷑
super lateres coria inducuntur ne canalibus aqua immissa latercᷤᷤ
diluere posset Coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpã¬

Expanded text:
materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim mumateria bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpan
Abbreviated transcription (Latin):
neq tormento traiciposse. Ubi uero ea pars turris que erat per¬
fecta tecta atq munita est ab omni ictu hostium plutcos ad alia
opera abdurerunt. Turris tectum per seipsum prensionibus ext
contignatione prima suspendere ac tollere ceperunt ubi quantũ
storiarum dimissio patiebatur tantum eleuabant. Intra hec teg¬
menta abditi atq muniti parietes lateribus extruebant rursusq
aliam prensionem ad edificandum sibi locum expediebant. ubi
tempus alterius contabulationis uidebatur tigna item ut pͥmo
tecta ex tremis lateribus extruebant exq ea contignatione⁊
rursus summam contribulationem storiasq eleuabant. Ita tu¬
to ac sine ullo uulnere ac periculo sex tabulata extruxerunt. fe¬
nestrasq quibus in locis iusum est ad tormenta mutenda in
struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri que circum essent opera tuc¬
ri se posse confisi sunt musculum pedum sexaginta longum ex

Expanded text:
neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perneque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex
Abbreviated transcription (Latin):
bus quibus suspenderent eam contignationem que turri teginen¬
to esset futura supraq ea tigna directo transuersas trabes iniccer̃
eaq asseribus reuigauerunt. has trabes paulo longiores atq emi¬
nentiores ꝙͣ extremi parietes erant effecerunt ut esset ubi tegien¬
ta prependere possent ad defendendos ictus ac repellendos. Cum ĩ¬
ter eam contignationem parietes extruerentur eamq contabu¬
lationem summam lateribus lutoq constrauerunt nequid ig¬
nis hostium nocere posset centonesq insuper miccerunt ne aut
tela tormentis missa tabulationem perfringerent aut saxa ex
catapultis lateritium discuterent storias autem ex funibus
ancorarus.i. in iongitudinem parictum turris latas.iiii. pedeᷤᷤ
fecerunt easq ex tribus partibus que ad hostes uergebant emi¬
nentibus trabibus circum turrim prependentes reugauerunt
quod unum genus tegienti alus locis erant experti nullo telo

Expanded text:
ibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimenibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo
Abbreviated transcription (Latin):
pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent
quam primo ad repentinos incursus humilem paruamq fecerãt.
huc sc referebant. hinc siqua maior oppresserat ius propugnabã¬
et hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant.
atebat hec quaq uersum pedes triginta sed parietum crassitu¬
do pedes quinq. postea uero ut est rerum omnium magister usuᷤᷤ
hominum adhibita solertia inuentum est magno esse usui pos¬
se. si hec esset in altitudinem turris elata. Id hac ratione perficit᷑¬
perfectum est ibi turris altitudo perducta est id contabulationis
in parietes instruxerunt ita ut capita tignorum extrema parienũ
structura tegerentur nequid eminerer ubi ignis hostium adhere¬
sceret. hanc insuper contignationem quantum tectum plutei ac
uinearum passum est latericulo astrurerunt. supraq eum locum ⁊¬
duo tigna transuersa iniecerunt ut non longe ab extremis parien¬

Expanded text:
pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis pariet
Abbreviated transcription (Latin):
rouersa que proximo eiloco ex bruti classe naues erant in eas im¬
peditas impetum faciunt celeriterq ambas deprimunt. Sed nas¬
sidianc naues nullo usui fuerunt: celeriterq pugna excesserunt.
Non enim has aut respectus patrie aut propinquoꝵ precepta ad
extremum uite periculum adire cogebant. Itaq ex eo numero na¬
uium nulla desiderata est. Ex massiliensium classe quinq sunt de¬
presse quatuor capte unacum nassidianis profugit que omnes
citeriorem hyspaniam petiuerunt. at ex reliquis una premissa
massiliam huius nuncii perferendi gratia cumiam appropinqua¬
ret urbi omnis sese mulcitudo ad cognoscendum effudit. At re co¬
gnita tantus luctus excepit ut urbs abhostibus capta eodem ue¬
stigio uideretur. Massitienses tamen nichilo segnius ad defen¬
sionem urbis reliqua apparare ceperunt. Est antem locus anim¬
aduersus a legionaruis qui dextram partem operis administra¬

Expanded text:
adversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administra
Abbreviated transcription (Latin):
tum antecedere. extimarent quibus urbe capta eadem esset belli
fortuna panenda. deductisq nostris paulatim nauibus et artifi¬
cio gubernatorum mobilitati nauium locus dabatur et siquando
nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis nauem religaue¬
rant undiq sius laborantibus succurrebant. Neq uero comuncti
albicis cominus pugna deficiebant neq multum cedebant uir¬
tute nostris simul ex minoribus nauibus magna eminus missa
tela multa nostris de improuiso imprudentibus atq impeditis
uulnera inferebant. Conspicateq naues triremes due bruri na
uẽs que ex signo facile cognosci poterat duabus ex partibus sese in
cam incitauerant sedtanta re prouisa brutus celeritate nauis e¬
nisus est ut paruo momento antecederet. Ille adeo grauiter inter
se incitate conflirerunt ut uehementissime utreq ex concursu labo¬
rarent. Altera uero perfracto rostro tota collafieret. Qua re anim¬

Expanded text:
tum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli tum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re anim
Abbreviated transcription (Latin):
superioris etatis cum liberis atq uxoribus ex publicis custodus
aut muro ad celum manus tenderent aut templa deorum ĩmor¬
talium adirent et ante simulaera proiecti uictoriam ab deis expo¬
scerent. Neq erat quisꝙͣ omnium qui non in cius diei casu sua¬
rum omnium fortunarum euentum consistere existimaret. Na
et honesti ex iuuentute et cuiusq etanis amplissimi nominatim
uocati atq obsecrati naues conscenderant: ut si quid aduersi acci¬
disset ne ad conandum sibi quidem quicqꝙͣ reliqui fore uiderent.
si superauissent uel domesticis opibus uel extraneis auxilus desa¬
lute urbis confiderent. Commisso prelio massiliensibus res nul¬
la ad uirtutem defuit. sed memores eorum preceptorum que pau¬
lo ante asuis acceperant. hoc animo decertabant ut nullum alurd
tempus ad conandum habituri uiderentur et quibus impugnan¬
do uite periculum acciderat non ita multo se reliquorum ciuium fa¬

Expanded text:
superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fa
Abbreviated transcription (Latin):
fidamus uehementiusq exterreamur ut tum accidit. aduentꝰ
enim.L. nasidi sumina spe et uoluntate cuutatem compleue¬
rat. Nacti enim ydoneum uentum ex portu exeunt et tauro enta
quod est castellum massiliensium ad nasidium perueniunt ibi¬
q naues expediunt rursusq se ad confligendum animo confir¬
mant et consilia communicant. dextera pars attribuitur massi¬
liensibus sinistra nasidio. Eodem brutus contendit aucto na¬
uium numero.Nam adeas que facte erant arelate perces arem⁊
captiue massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus
refecerat atq omnibus rebus instruxerat. Itaq suos cohorta¬
tus quos integros superauissent ut uictos contempnerent. plenꝰ
spci bone atq animi aduersus eas proficiscitur. Facile erat ex ca¬
stris. C. trebonii atq omnibus superioribus locis prospicere in
urbem ut omnis inuentus que in oppido remanserat. omnesq

Expanded text:
fidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus fidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque
Abbreviated transcription (Latin):
ac senatus fuga facta ex naualibus eorum unam deducit. hac iun¬
cta ad reliquas naues uersus massiliam cursum perficit premissa¬
q clam nauicula domicium massiliensesq de suo aduentu certio¬
res facit. cosq magnopere hortatur ut rursus cum bruti classe ad¬
ditis suis auxilis confligant. Massilienses post superius incom¬
modum ueteres ad eundem numerum ex naualibus productas ⁊¬
naues refecerant: summaq industria armauerant remigum gub¬
natorumq magna copia suppetebat piscatoriasq adiecerant atq
contexerant ut essent abictu telorum remiges tuti. Has sagitarus
tormentisq compleuerant. Tali modo instructa classe omnium t
matrum familic uirginumq precibus et fleni excitati ut extremo
tempore ciuitati subuenirent non minore animo ac fiducia ꝙͣ an¬
te dimicauerant naues conscendunt. Communi enim fit uitio
nature ut inuisis latitantibus atq incognitis rebus magis cõ¬

Expanded text:
ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiunac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis con
Abbreviated transcription (Latin):
tium in terra desigebantur. Itaq pedalibus lignis coniũ
ter se porticus integebantur atq huc agger inter manusi
erebatur. Antecedebat cestudo pedum sexaguita equandiloa
aisa facta. Item ex fortissimis lignis euoluta omnibus rebus qui¬
bus ignis. iactus et lapites defendi possent. Sed magnitudo oper
altitudo muri atq turrium multitudo tormentorum omnem admi¬
nistrationem tardabat. Crebre tamen per albicos eruptiones fie¬
bant ex oppido ignesq aggen et turribus inferebantur: que faci¬
ie nostri milites repellebant magnisq ultro illatis detrimentis ⁊¬
cos qui eruptionem fecerant in oppidum reiiciebant. Interim .l. na¬
siduis a. Gn. pompeio cum classe nauium .xui. ex quibus pauce e¬
rant erate. L. domitio massiliensibusq subsidio missus freto sici¬
lic imprudenter atq inopinate curione peruchitur. appulsisq mes¬
sanam nauibus atq inde propter repentinum terrorem principũ

Expanded text:
cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum
Abbreviated transcription (Latin):
et iocundum ut ex ipsa significat on
firmum esse posse si in aliud tempus disfereti
postea controuersias inter se milites habuerunt sua spon
gionibus pene seditione facta flagitaretur cius illi dienn¬
dum uenisse dicerent. Cesar ut cognosceret eoq utriq quad star
it contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus co biduonis
legiones suas antecetere tliquas subsequi uissit ut nõ¬
nterse spariatra faceren ciq negocio. Q. fuscium cale
tatum prefieit. Hac eius prescripto ex hyspania aduaru:
⁊est iter factun atq ibi reliqua pars cxercitus dimissa est.
Sis qui ad oppugnationem massilie
uscrat duabus ex partibus aggerẽ¬
as turresq ad oppidum agere insti
Una erat prorima portui nauibusq
ra a partem qua est aditus adgallia¬
uutus ioppido omnium rerum ad bellum apparatus
s prefiri atq maximis balistis missi per quatuor ordi

Expanded text:
et iucundum, ut ex ipsa significationefirmum esse posse, si in aliud tempus differretuascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponlegionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut nonter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggereas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallii erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus us praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines
Abbreviated transcription (Latin):
fornssunc pugnauer̃ ⁊ paucis uulnerio acceptis ꝯplures ex his ce¬
cidẽr postea uero ꝙ cꝗtans noster in ꝯspectu uenit hostes abiectĩ
arinis terga uerterunt magnusq eoꝵ numerus est occisus. esar
pestero dic titum iabienu iegatum cum his legionib quas ex bri¬
tãnia redurerat inmorinos qui rebelliene fecerant misit. Qui cu
Er opter paludum si eutatem quo se recipent non haberent quo su¬
pioue anno fuerant ust emnes fers in potestatem labieni puenert
aAt &. inat nir ⁊ luitus corta legati qui in menapioꝵ fines iegiones

Expanded text:
nt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo iore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones
Abbreviated transcription (Latin):
extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis dieb ꝯfecto
cum iam pecus atq extrema impedimenta a nostris tenerent ipsi
densiores siluas peterent ciusmodi sunt tempestates ꝯsecute uti
pus necessario intermitteretur ⁊ ꝯtinuatione imbrui dutius
bpellib milites ꝯtineri non possent. Itaq uastatis omnib eoꝵ
gris uicis edificiisq incensis cesar exercitum eduxit. ⁊ in aulertuͤᷤ
obusq reliquisq item cuutatib que maxime bellum fecer ĩ hy

Expanded text:
extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis it
Abbreviated transcription (Latin):
ter ꝯfici posse eo erercitum adduxit qui longe alia ratione ac reliqui
galli bellum gerere cepunt. Nam ꝙ intelligebant marimas nationcs
que p̃lio ꝯtendissent pulsas suꝑatasq esse ꝯtmentesq siluas ac pa¬
lutes habebant cose suaq omnia ꝯtulerunt. ad quarum mitiũ sil¬
iraꝵ cum cesar ꝑuenisset castraq munire instituiss neq hostis in¬
terim uisus esset dispersis in oꝑe nostris subito ex omnib partib
siluc enolauer ⁊ in nostros impetum fecer. Nostri celeriter cepunt¬
arma eosq in siluas repulerunt.⁊ ꝯplurib interfectis longus in¬
impeditiorib locis secuti paucos ex suns depdider. Reliquis deinceps
dieb cesar siluas cedere instituit ⁊ ne quis mermib imprudẽtibꝰq
militib alatere impetus fieri posset omnẽ eam materiã que erat
cesa ꝯuersam ad hostem collocabat ⁊ pro uallo ad utrumq latus

Expanded text:
ter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui ter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus
Abbreviated transcription (Latin):
sidio castris relicte interrite a labore erant ⁊ longiore it uere cir¬
cumductis ne ex hostium castris circumspici possent oianiũ oculis
mentib ad pugnam intentis celerit̾ ad eas quas diximus mu¬
nitiones puenerunt atq his pruptis prius in hostir castrieosti¬
terunt ꝙͣ planc ab his uideri aut quid rei ageretur. ꝯrosci uossi
Tum uero clamore ab ea parte audito nostri remiegratis uicib
quod plerumq in spe uictorie accidere ꝯsueuit ac ins imputnat
strates. garites ausci: garum sibuttates cocosatesq pauce ultime
nationes anni tempore ꝯfise ꝙ hyemps suberat. hoc facere neglexer
odem fere tempore cesar: ⁊ si prope eracta iam estas erat tamen ꝙ
omi gaura pacata morini menapiiq superant qui in armis essent
nec ad cum unꝙͣ legatos de pace misissẽt arbitratus id bellum celeĩ¬

Expanded text:
sidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere cirsidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeri
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandu fecisset atq omniu uoces audirent̃ expectari dintĩ
non oportere: quin ad castra iretur cohortatus iuos omnib cupi¬
entib ad hostium castra ꝯtendit. Ibi cum alii fossas ꝯplerent alii
multis telis ꝯiectis defensores uallo munitionibꝰq depellerent:
auxiliaresq quib crassus ad pugnam non multum . ꝯfidebat lapi¬
dibus telisq subministrandis ⁊ ad aggerem cespitib ꝯportandis
speciem atq opimionẽ pugnantiu p̾berent cum item ab hostib
ꝯstanter ac non timide pugnaretur telaq ex loco supiore missa.
non frustra accederent equites circuitis hostium castris crasso re¬
nuntiar non cadem esse diligentia a decumana porta castra mu¬
nita facilemq aditum habere. Crassus equitum prefectos cohor¬
tatus ut magnis p̾mus pollicitationibꝰq suos excitarent quid ficĩ
uelit ostendit. Illi ut erat impatum eductis his cohortib que pre¬

Expanded text:
pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
diesq hostium numeꝵ augeri non cuntandu existimauit quin
pugna decertaret. Hac re ad ꝯsilium delata ubi omnes idem sen¬
tire intellexit posteꝵ diem pugne ꝯstituit. Prima luce produ¬
ctis omnib copiis duplici acie instructa auxilusq in mediam a¬
ciem collocatis quid hostes ꝯsilu capent expectabat. Illi ⁊ si propt̾
multitudinem ⁊ ueterem belli gloriam paucitatẽq nostroꝵ se
tuto dimicaturos existimabant tamen tutius esse arbitrabant᷑
obsessis uiis. ꝯmeatuq intercluso sine ullo uulnere uictoria poti¬
ri. Et si propt̾ inopiam rei frumentane romani se recipe sese cepis¬
sent impeditos in agmine ⁊ subsarcinis infirnuioreq animo ado¬
rin cogitabant. hoc ꝯsilio ꝓbato a ducib ꝓductis romanoꝵ copus
sese castris tenebant. Hac re ꝓspecta crassus cum sua cuntatione
atq opinione timidiores hostes nostrosq milites alacriores ad

Expanded text:
dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad
Abbreviated transcription (Latin):
sus infines uocatuꝵ ⁊ carusaciu ꝓfectus est. Tum uero barbari
mot ꝙ oppidum ⁊ natura loci ⁊ manu munitu paucis dieb ꝗb
eo uentum erat expugnatum .gnouerãt legatos quoquo uersu
dimittere ꝯiurare obsides interse dare copias parare cepunt. Mi¬
tuntur eriam ad eas ciuitates legati que sunt citerioris hispanie
finitime aꝗtanie inde auxilia ducesq arcessunt᷑. Quoꝵ aduentu
magna cum autoritate ⁊ magna cum hominu multitudine bellũ
gerere conantur. Duces uero inde eliguntur qui una cum ꝗnto
sertorio omnes annos fuerant: sumamq scientiam rei militaris
meatib nostros intercludere instituut. Quod ubi crassus animad¬
uertit suas copias propter exiguitatem non facile deduci hostem
⁊ uagari ⁊ uias obsidere ⁊ castris satis p̾sidii relinq̃re obeamq
causam minus ꝯmode frumentũ ꝯmeatumq sibi supportari in

Expanded text:
sus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari sus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris meatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in
Abbreviated transcription (Latin):
actis cuius rei sunt longe pitissimi aꝗtani propterea ꝙ multislo¬
cis apud eos crarie secturieq sunt ubi diligentia nostroꝵ nihil
his reb ꝓfici posse intellexerunt legatos ad crassum mittunt se¬
q in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma uissi¬
tradere faciunt atq in eare omniuz nostroꝵ intentis animis alia
ex parte oppidi alatunnus qui suma imperii tenebat cum sexcẽtis
siquid pium accidat aut eundem casum una ferant aut sibi mor¬
tem consciscant neq adhuc hominu memoria reptus est quisꝙͣ qui
co interfecto cuius se amicicie deuouisset mori recusaret. Cum his
adiatundus cruptionẽ facere conatus clamore ab ea parte muniti¬
onis sublato cum ad arma milites ꝯurrissent uehementq ibi pugͣ¬
cum esset repulsus in oppidum est. Tamen uti eadem deditionis. xli¬
tione uteretur a crasso impetrauit. armis obsidib̾q acceptis cras¬

Expanded text:
actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis loactis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC nt, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Cras
Abbreviated transcription (Latin):
catis in sonciacum fines exercitum introduxit. Cuius aduentu co¬
gnito sonciate magnis copus coactis eqtatuq quo plurimu ua¬
lebant in itinere agmen nostru adorti pͥmu equestre p̃luim ꝯmi¬
serunt. Deinde eꝗtatu suo pulso atq in sequentib nostris subito
pedestres copias quas in ualle in insidiis collocauerant ostender.
hinostros disiectos adorti p̾lium renouarũt. Pugnatum est diu at¬
q acriter cum sonciates suꝑiorib uictorus freti in sua uirtute totiꝰ
aꝗtanie salutem positam putarent. Nostri autem quid sine impera¬
tore ⁊ sine reliquis legionib adolescentulo duce efficere possẽt
ꝑspici cupent. Tamen ꝯfecti uulnerib hostes terga uertere.Quoꝵ
magno numero interfecto crassus ex itinere oppidum sonciacum
oppugnare cepit: quib fortiter resistentib umeas turresq egit.
Illi alias eruptione tentata alias cuniculis ad aggerem uineasq

Expanded text:
catis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque
Abbreviated transcription (Latin):
serant reliquer. Sic uno tempore ⁊ de nauali pugna sabinus. ⁊
de sabini uictoria cesar certior factus est. Ciutatesq omnes se
statim titurio de dider. Nam ut ad bella suscipienda galloꝵ ala¬
cer ac promptus est animus sic mollis ac minue resistens ad
calamitates ꝑferendas mens cor est. Eodem fere tempore publiꝰ
crassus cum in aꝗtaniar puenisset que pars ut ante dictum est
⁊ regionũ latitudine ⁊ multitudine hominu ex tertia parte gallie
ẽ extimanda cum intelligeret in his locis sibi bellum gerendu ubi
paucis ante annis lucus ualerius p̾coninus legatus cxercitu pul¬
so interfectus esset. atq unde lucius mallius ꝓconsul impedimc̃¬
tis amissis profugisset: non mediocrem sibi diligenta adhiben¬
dam intelligebat. Itaq re frumẽtaria ꝓuisa auxilus cꝗtatuq cõ¬
uitates gallie ꝓuincie finitime ex his regionib nominatim euo¬

Expanded text:
serant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et serant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comne, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evo
Abbreviated transcription (Latin):
ferc libenter homines id quod uolunt credunt. his reb adduc¬
ti non prius uiridonicez reliquosq duces ex xilio dimittunt ꝙͣ
ab his sit xcessum arma uti capiant ⁊ ad castra ꝯtendant. Quare
uessa leti uelut explorata uictoria sarmentis uirgultisq collectis
quib fossas romanoꝵ ꝯpleant ad castra ꝑgunt. locus erat castͦꝵ
editus ⁊ paulatim ab imo accliuis circiter passus mille. Huc ma
hortatus cupientib signu dat. Impeditis hostib ꝓpter ea que fe¬
rebant onera subito duab portis eruprionẽ fieri iubet. factu c̃
oportunitate loci hostium inscientia ac de fatigatione uirtute
militum ⁊ suꝑioꝵ pugnaꝵ exercitatione ut ne unu quidem
nostroꝵ impetum ferrent ac statim terga uerterent. Quos un¬
peditos integris uirib milites nostri ꝯsecuti magnu numeꝵ
coꝵ occider. Reliquos equites ꝯsectati pancos qui ex fuga eua¬

Expanded text:
fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducfere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc maghortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga eva
Abbreviated transcription (Latin):
perii teneret nisi equo loco aut oportunitate aliqua data legatus
dimicandu non existimabat. ac ꝯfirmata opinone timoris yto¬
neuz quenda hominẽ ⁊ callidum delegit gallum ex his quos au¬
rilii causa secum habebat. huic magnis p̾miis pollicitationibusq
ꝑsuader uti ad hostes transeat ⁊ quid fieri uelit edocet. Qui ubi pro
ꝑfuga ad eos uenit timorem romanoꝵ ꝓponit quib angustus ip̃e
cesar a uenetis p̾matur docet: neq longius abesse quin prorima
nocte sabinus clam ex castris exercitum educat. ⁊ ad cesarem au¬
rilii ferendi causa ꝓficiscatur. Quod ubi auditum est xlamant
omnes occasionẽ negocii benegerendi amittendã non esse ad ca¬
stra in oportere. Multe res ad hoc ꝯsiliuz gallos hortabant̃. Supe¬
rioꝵ dier sabini cunctatio ꝑfuge ꝯfirnatio in opia cibarioꝵ cui
rei parum diligenter ab his erat ꝓuisum. spes uenetici belli ⁊ ꝙ

Expanded text:
perii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato perii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod