comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicare : Nam qͦd ad pͥmã originẽ ꝑti¬
net om̃iũ mortaliũ ꝓ geniẽ fuisse dãp¬
natam: hec ipsa uita si uta dicenda. ẽ.
tot et tantis malis plena testat᷑. Qͥd enĩ
aluid indicat horrenda quedã ꝓfundi
qͥ om̃s filios adam tenebroso qͦdam sinu
suscepit ut homo ab illo lib̾ari sine do¬
lore. labore. timore ñ possit. Qͥd amor
ipse tot rerũ uanarũ atq noxiarũ.
et ex hoc mordaces cure. ꝑturbationes.
merores. formidines. insana gaudia. di¬
scordie lites. bella. insidie. iracundie.
iumicicie. fallacie. adulatio. fraus. furtũ.
rapina. ꝑfidia. suꝑbia. ambitio. inuidia.
homicidia. parricidia. crudelitas. seui¬
cia. neqͥtia. luxuria. petulantia. impu¬
dentia. impudicicia. fornicationes. ad¬
ult̾ia. incesta. et contra nat᷑am utriꝰq
sexus tot stupra atq ĩmundicie. quas
turpe. ẽ. &ẽ dice. sacͥlegia. hereses. blas¬
phemie. ꝑ uiria. opp̃ssiones innocentiũ.
calũpnie. circ̃uentiones. p̃uaricationes.

Expanded text:
originem pertinet, omnem mortalium progeniem fuisse damnatam, haec ipsa uita, si uita dicenda est, tot et tantis malis plena testatur. Quid enim aliud indicat horrenda quaedam profundit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore dolore timore non possit? Quid amor ipse tot rerum uanarum adque noxiarum et ex hoc mordaces curae, perturbationes, maerores, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallacia, adulatio, fraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, inuidentia, homicidia, parricidia, crudelitas, saeuitia, nequitia, luxuria, petulantia, inpudentia, inpudicitia. fornicationes, adulteria, incesta et contra naturam utriusque sexus tot stupra adque inmunditiae, quas turpe est etiam dicere, sacrilegia, haereses, blasphemiae, periuria, obpressiones innocentium, calumniae, circumuentiones, praeuaricationes,
Abbreviated transcription (Latin):
mortał ad qͥrit᷑. Huiꝰ tante nat᷑e con¬
ditor cũ sit utiq d̃s̃ uerus et sumꝰ ipso
cũcta que fec̃ administrante. et sumã
potestatẽ. sũmãq habente iusticiam.
ñꝗͣm ꝑfecto in has miserias decidiss
atq ex his p̃ter eos solos qui lib̾abũt᷑
in et̾nas penas ess itura: nͥ minꝰ gͣnde
peccm in homine pͥmo de qͦ ceteri ex¬
orti s̃ p̃cessiss Iam uͦ in ipso corꝑe qͣm¬
ius nob sit cũ belumortalitate cõmu¬
ne. multisq eaꝵ repꝑiat᷑ infirmiꝰ.: qnͣ¬
ta di bonitas qnͣta ꝓuidentia tanti c̃¬
atoris apparet: Nonne ita s̃ in eo loca
sensuũ et cetã membra disposita. speci¬
esq ipsa ac figura. et stata totiꝰ corꝑis
ita modificata: ut ad muusteriũ amime
rationalis se indicet facꝰtũ: Non enĩ
ut animalia rationis exꝑtia. que ꝓna
esse uidemꝰ in t̾rã ita c̾atus. ẽ. homo. s
erecta in celũ corꝑis forma: amonet

Expanded text:
mortalis adquiritur. Huius tantae naturae conmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet
Abbreviated transcription (Latin):
m̃toꝵs. et ꝓ salute mortali tuenda. atq
mñta. et gule irritam̃ta reꝑerit. ad in¬
dagandas et suadendas cogitationes.
quã multitudinẽ uarietatẽq signoꝵ
uͥ p̃cipuũ locũ uba et lut̾e̾ tenẽt. adde¬
lectandos aios qͦs elocutionis ornatꝰ qm
cliu̾soꝵ carminũ copiã. ad mulcendas
aures qͦt organa musicoꝵs qͦs cantile¬
ne modos ȩxcogitau̾it. qͣntã ꝑiciã dum̃¬
sionũ atq mim̾oꝵ meatꝰq et ordines
syderũ qͣnta sagacitate cõprehendĩt.
qͣm multa rerũ mundanaꝵ cognitio¬
ne se impleu̾it qͥs possit eloqͥ: maxime
si uelimꝰ ñ aceruatĩ cuncta congerere
s in singłis ĩmorari: In ipsis postremo
errorib et falsitatib defendendis qmͣ
magna claruerint ingenia philoso¬
pho atq hereticoꝵ: qͥs estimare suf¬
ficiat: Loquim᷑ enĩ nc̃ de nat᷑a m̃tis
humane. qua ista uita mortalis ornat᷑.
ñ de fide atq itine u̾itatis: qua illa ĩ¬

Expanded text:
mentorum, et pro salute mortali tuenda adque mentorum, et pro salute mortali tuenda adque menta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa in
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ que uircutes uocant᷑. et sola dei
grã que in xp̃o.ẽ. filiis ꝓmissionis res¬
niq donant᷑. nonne humano ingenio
tot tanteq artes s̃ inuente et exercite.
partĩ necessarie partĩ uoluntarie. ut
tã excellens nis m̃tis atq rationis in
his &ẽ reb quas suꝑfluas ĩmo et ꝑicło¬
sas ꝑniciosasq appetit. qͣntũ bonũ ha¬
beat innat᷑a. unde ista potuit uł inue¬
nire. uł discẽ uł exercere. testet᷑ uesti¬
m̃toꝵ uł elificiors ad oꝑa qmͣ mirabi¬
lia qͣm stupenda industria humana ꝑ¬
uenerit: qͦd in agricult᷑a. qͦd in nauiga¬
tione ꝓfecerit. que in fabricatione qͦ¬
etate excogitauit et impleu̾it. que in
theatris mirabilia spectantib andientib
inc̾dibilia. facienda. et exhibenda moli¬
ta sit: in capiendis occidendis. domãdis
irrationabilibꝰ animantib que et qͣnta
repperit aduersꝰ ipsos homines tot ge¬
nera uenenoꝵ. tot armoꝵ. tot machina¬

Expanded text:
tatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei tatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione etate excogitaverit et impleverit: que in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machina
Abbreviated transcription (Latin):
tantiꝰ: s in qualibet minutissima mus¬
cula bene consid̾anti stuporẽ m̃tis in¬
gerat. laudẽq pariat c̾atoris. Ipse itaq
anime humane mñtẽ dedit. uͥ ratio et
intelligentia in infante sopita. ẽ qͦdã
mͦ quasi nulla sit: excitanda scilicae atq
exerenda etatis accessu. qua sit scientie
capax atq doctrine. et habilis ꝑceptioĩ
ueritatis et amoris boni. qua capacita¬
te hauriat sapientiã. uircutib que sit
p̃dita. quib prudent̃. fortit̃. temꝑantq
et iuste. aduersꝰ errores et ceta ingene¬
rata uicia. dimicet: eaq nulliꝰ rei desi¬
d̃io nͥ boni illiꝰ sũmi atq ĩmutabilis uĩ¬
cat. Qdͦ et si ñ faciat ipsa taliuĩ bonoꝵ
capacitas in natura rationali diuinitꝰ
instituta. qͣntũ sit boni qmͣ mirabile
onũipotentis opꝰ: qͥs competent̃ esffat᷑
aut cogitat: Pret enĩ artes bene u¬
uendi et ad ĩmortalẽ ꝑueniendi felici¬

Expanded text:
tantius, sed in qualibet minutissima mustantius, sed in qualibet minutissima muscula bene consideranti stuporem mentis ingerat laudemque pariat Creatoris. Ipse itaque animae humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenerata uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uuendi et ad inmortalem perueniendi felici
Abbreviated transcription (Latin):
re tras hominib. qͦmͦ c̾auit unũ sine
cõmixtione maris et femine sic poss
om̃s: ꝯcũbentes uͦ nisi illo c̾ante gene¬
rantes. eẽ. ñ possent. Sic̃ gͦ ait apłe de
institutione sp̃ali qua homo ad pietatẽ
usticiãq format᷑. neq qͥ plantat. ẽ. ali¬
qͥd ueq qͥ rigat: s qͥ inc̾m̃tũ dat deus:
ita oẽ hic dici potest. nec qͥ cõcũbit nec
qͥ seminat est aliqͥd. s qui format ds̃:
nec manit̾ que conceptũ portat et par¬
ut numeros suos explicent semina. et
a quibꝰdam latentib atq inuisibilib in¬
uolucrib in formas uisibiles huiꝰ qͦd as¬
picimꝰ decoris euolant: ipse incorporeã
corꝑeamq natam illã prepositã istam
subiectam. miris modis copulans et co¬
nectens animantẽ fac̃ qͦt opꝰ eiꝰ tã mag¬
nũ et mirabile. ẽ: ut ñ solum in hoĩe
qͦd. ẽ. animal rationale. et ex hoc cũctis
terrenis animantib excellentiꝰ atq p̃s¬

Expanded text:
re terras hominibus: quo modo creauit unum sine re terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et cumbentes uero nisi illo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait apostolus de institutione spiritali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et parut numeros suos explicent semina et a quibusdam latentibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius quod adspicimus decoris euoluant; ipse incorpoream corporeamque naturam, illam praepositam, istam subiectam. miris modis copulans et conectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius adque praes
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sionib ꝑ agere temꝑa. nec ꝓrsus in
eo qͦd c̾ate s̃ aliqͣtenus ꝑmanebt̃. Sic
gͦ c̾auit hominẽ ds̃. ut ei adderet ferti¬
litatẽ quãdam qua homines alios ꝓpa¬
garet. congenerans eis ce ipsam ꝓpa¬
gandi possibilitatẽ ñ necessitatẽ. Qͥb
tam̃ uoluit hoĩb abstulit eã ds̃. et ste¬
riles fuert̃: ñ tam̃ generi humano ab¬
stulit seniel datã pͥmis duob ꝯuigib
benedictione generali. Hec gͦ ꝓpagatio
qͣmuis peccato ablata ñ fuerit: ñ tam̃
&ẽ ipsa talis. ẽ. qualis fuiss si nemo pec¬
cass Ex quo enĩ homo ui honore positꝰ
postea qͣm deliqͥt cõꝑatꝰ. ẽ. peccorib si
milit̾ generat. ñ in eo tam̃ penit᷑ extĩc¬
ta. ẽ. quedam uelut scuitilla rationis.
ui qua factus. ẽ. ad imaginẽ dĩ. Hiuc
autẽ ꝓpagationi si confirmatio ñ adhi¬
bet᷑: nec ipsa in sui generis formas mo¬
dosq ꝓcedet. Si enĩ ñ concubuissent
homines. nichilominꝰ ds si uellet imple¬

Expanded text:
motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus,  exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et nihilo minus Deus uellet inple
Abbreviated transcription (Latin):
uto quecqͣ locũ corpis teneant. seruata
partiũ congruentia materie muta¬
bilitate uertent᷑ : qmius qͦd ait dñs ca¬
pillus capitis ur̃i non ꝑibit. ñ de lon¬
gitudine s de num̾o capilloꝵ dictũ

Expanded text:
ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus: Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudin
Abbreviated transcription (Latin):
positum acciꝑeniꝰ. sic̃ in eo qͦd dictum. ẽ.
beatꝰ uir qͥ timet dñm: utiq ibi s̃ et fe
am de capillis et unguib: Semel qͥppe in¬
tellecto ita nichil ꝑiturũ. eẽ. de corꝑe ut
deforme nichil sit in corꝑe. simul intelli¬
get᷑ ea que deformẽ factã fuerant enor¬
mitatẽ masse. ipsi accessura. ẽẽ. ñ locis in
qͥb m̃broꝵ forma curpet᷑. uelut si de li¬
mo uas fieret qͦd rursus in eũdem limũ
redactũ totũ de toto iterũ fieret. ñ. ẽẽt.
necesse ut illa pars luni que in ansa fue¬
rat in ansam rediret. aut que fundũ fe¬
cerat ipsa rursꝰ facet fundũ: dũ tam̃ to¬
tũ reuert̾et᷑ in totũ id. ẽ totꝰ ille limꝰ in
totũ uas nulla sui ꝑdita parce remea¬
ret. Qua ꝓpt̾ si capilli totiens tonsi un¬
gues ue desecti ad sua loca redeunt de
formit᷑ non redibunt: nec tam̃ cuiq re¬
surgenti ꝑibunt. qͥa in eamde carnem

Expanded text:
positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: Beatus uir qui timetam de capillis adque unguibus? Semel quippe intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut deforme nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s in uintatẽ fidei. et agnitionẽ filii di.
in uirũ ꝑfectũ. in m̃surã ȩtatis plenitu¬
dinis. xꝑ̃i et ceta: donec eadem m̃sura ĩ
quo corꝑe intelligenda eẽt ostendẽt di¬
cens: augeam᷑ in illo ꝑ om̃a qͥ. ẽ. cap̃ xꝑc.
ex qͥ totũ corpꝰ conerũ et ꝯpactũ. ꝑ om̃em
tactũ subminstrationis. scđdm oꝑationẽ
in m̃suram uniꝰcuiq partis. Sic̃ gͦ. ẽ m̃¬
sura unicuiq partis. ita totiꝰ corꝑis qͦd
om̃ib siuis partib constat: ẽ. utiq m̃sura
plenitudinis de qua dictũ ẽ. in m̃suram
etatis plenitudinis .xͥ. quã plenitudinẽ
õe illo ꝯmemorauit loco. uͥait de xꝑ̃o. A
ipsum dedit caput suꝑ om̃em eccłiam qͦ
ẽ. corpꝰ ei ͦ plenitudo eiꝰ qui omĩa in oĩb
implet᷑. Uerũ si hoc ad resurrectionis
formã in quaerit unꝰquisq referendũ
esset. qͥd nos impediret nominato iuiro
intellig̾e et feminã: ut uirũ ꝓ homine

Expanded text:
tatem fidei et agnitionem filii Dei, tatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorauit loco, ubi ait de Christo: Et ipsum dedit caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine
Abbreviated transcription (Latin):
iurũ ꝑfectũ. in m̃surã etatis plenitudi¬
nis .xͥ. ut ultra ñ simꝰ paruuli ȩtate et
circũferam᷑ om̃i uento doctrine in illusi¬
onẽ hominũ: in astitiam ad machina¬
tionẽ erroris. ueritatẽ autẽ facientes in
caritate. augeam᷑ in illo ꝑ om̃ia qͥ. ẽ. cap̃
xp̃c. ex quo totũ corpꝰ conexũ et cõpactũ.
ꝑ om̃em tactũ subministrationis scđm o
ꝑationẽ in mensurã uniꝰcuiq partis m¬
crem̃tũ corꝑis facit. in edificationẽ sui:
in caritate. Ecce qui.ẽ uir ꝑfectus. Cap̃
et corpꝰ qͦd constat om̃ib m̃bris que suo
temꝑe ꝯplebunt᷑: cotidie tam̃ eidem corꝑi
accedunt dũ edificat᷑ eccłia cui dicit᷑. uos
autẽ estis corpꝰ xp̃i et membra. & alibi.
ꝓ corpore inquit eiꝰ qͦd. ẽ eccłia. Itemq a¬
libi. Unus panis. unũ corpꝰ multi sum.
De cuiꝰ corꝑis edificatione: et hic dictũ. ẽ.
Ad consũmationẽ scõꝵ in opꝰ ministerii
in edificationẽ corꝑis xp̃i: ac deinde sub¬

Expanded text:
suram aetatis plenitudinis Christi: ut ultra non simus parvuli, jactati et circumlati omni vento doctrinae, in illusione hominum, in ast tia ad machinationem erroris: veritatem autem facientes in charitate augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus connexum, et compactum per omnem tactum submiationem in mensuram uniuscuiusque partis incrementum corporis facit in aedificationem sui in caritate. Ecce qui est uir perfectus, caput et corpus, quod constat omnibus membris, quae suo tempore conplebuntur, cottidie tamen eidem corpori accedunt, dum aedificatur ecclesia, cui dicitur: Vos autem estis corpus Christi et membra, et alibi: Pro corpore, inquit, eius quod est ecclesia, itemque alibi: Unus panis, unum corpus multi sumus. De cuius corporis aedificatione et hic dictum est: Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi ac deinde sub
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ conterat᷑ in pulue̾m. atq in au¬
ras uł in aqias adsꝑsum. qͣntũ fieri po¬
test iusqͣm eẽ. sinat᷑ om̃ino. nullo mͦ
subtrahi potit om̃ĩpotentie c̾atoris: s
capillus in eo capitis ñ ꝑibit. Erit gͦ spi¬
ritui subdita caro sp̾alis: s tam̃ caro ñ
sp̃e: sic̃ carm subditꝰ fuit sp̃c ipse car¬

Expanded text:
em adque in auras uel in aquas dispersum, quantum fieri potest. nusquam esse sinatur omnino: nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae Creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit. Erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse car
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui maximi fuert̃ minꝰ hab̾ent aliqͥd
in statura qͦd eis contra sententiã. xꝑ̃i
ꝑiret. qͥ dixit nec capillũ capitis esse ꝑi¬
turum: c̾atori utiq qui c̾auit cuncta de
nichilo. qͦmͦ de esse posset: unde adderae
qͦd addendũ esse mirꝰ artifex nosset: S:¬
mortius. ẽ. resurrex̃. nec fas. ẽ. dicẽ c̃ re¬
surrectionis om̃iũ tempꝰ uenerit accessu¬
ram corꝑi eiꝰ eam magnitudinẽ quã no
habuit: qñ in ea discipłis inqua illis erat
notꝰ apparuit. ut longissimis fieri habe.¬
at ȩqual̃. Si autẽ dixerimꝰ ad dñici cor¬
poris modũ. &̃ quorsq maiora corꝑa re¬
digenda. ꝑibit de multoꝵ corꝑib pluri¬
mũ: cũ ipse nec capillũ ꝑiturum esse ꝓ¬
miserit. E estat gͦ ut suã qͥsq recipiat m̃
surã: quã uł habinit in iuiuentute &ẽ si se

Expanded text:
illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statura, quod eis contra sententiam Christi periret, qui dixit nec capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artifex nosset? CAmortuus est, resurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando in ea discipulis, in qua illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque maiora corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuent
Abbreviated transcription (Latin):
lerrimo recepti. In sententia qͥppe do¬
mini uͥ ait capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit
dictum ẽ. ñ defuturũ. eẽ. qͦd fuit: ñ au̾
negatũ. ẽ. asfuturũ. eẽ. qͦd defuit: de¬
fuit autẽ infanti mortuo ꝑfecta qͣnti
fectionis modũ sic habent om̃s ut cũ
illo concipiant᷑ atq nascant᷑ s habent
in ratione ñ mole: sic̃ ipsa membra oĩa
iã sunt latent̃ in semine. cũ eẽ natis ñ¬
nulla ad huc desint sic̃ dentes ac si qͥd
eiꝰ modi. In qua ratione uniꝰcuiꝰq mate¬
rie indita corꝑali. iam qͦdã mͦ ut ita dicã
liciatũ uideat᷑ eẽ. qͦd ñdũ. ẽ. ĩmo qͦd lata.
s accessu temꝑis erit uł potiꝰ apparebit.
In hac gͦ infans iam brenis aut longus ẽ:
qͥ breuis longꝰue fut᷑us. ẽ. Scd̃m hanc ra¬
tionẽ ꝓfecto in resurrectione corꝑis det̾¬
mĩta corꝑis ñ timemꝰ qͥa si et equalitas
futura. esset hominũ. ita ut om̃s usq ad
giganteas magnitudines ꝑuenirent ne

Expanded text:
lerrimo recepturi. In sententia quippe Domini ubi ait: « Capillus capitis vestri non peribit , » dictum non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantiterfectionis modum sicut habent omnes ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non mole, sicut ipsa membra jam omnia sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes, aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali, jam quodammodo, ut ita dicam, liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius apparebit. In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis longusue futurus est. Secundum hanc rationem profecto in resurrectione corporis detrimenta corporis non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, ita ut omnes usque ad giganteas magnitudines peruenirent. ne
Abbreviated transcription (Latin):
in cruce pendentis latꝰ lancea ꝑfora¬
tũ. ẽ. atq inde sangitis et aqua ꝓflux̃
que sacram̃ta. eẽ. nouimꝰ. qͥb edificat᷑
eccłia. Nã hoc &ẽ u̾bo scͥptura usa est. uͥ
eam in mulierem: unde et apłc edifi¬

Expanded text:
in cruce pendentis latus lancea perforain cruce pendentis latus lancea perforatum est, atque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ecclesia. Nam hoc etiam uerbo scriptura usa est, ubieam in mulierem; unde et apostolus aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
iuirũ ꝑfectũ in m̃surã etatis plenitudi¬
nis .xͥ. et conformes imaginiis filii dei.
nec in sexu femineo resurrecturas fe¬
minas credunt. s in uirili om̃s: aiunt
qm̃ d̾s solum uirũ fec̃ ex limo. feminã
ex uiro. S mͥ meliꝰ saꝑe uident᷑ qͥ utrũ¬
q sexum resurrectm esse ñ dubitant.
ñ enĩ libido erit ibi que confusionis ẽ.
causã. Nam pͥꝰ qͣm peccassent nudierãt:
et ñ confund ebant᷑ uir et femina. Cor¬
porib gͦ illis uicia detrabent᷑: nat᷑a ser¬
uabit᷑. Non. ẽ. autẽ uiciũ sexus femi¬
neus. s nat᷑a: que tunc quidem et a cõ¬
cubitu et apartu inuius erit. Erunt
di laudet᷑ sapientia atq clem̃tia: qͥ et
qͦd ñ erat fec̃. et lib̃auit a corruptione
qͦd fecit. Ut enĩ in exordio gen̾is huma¬
ni de latere uiri dormientis costa deccͣ¬
ta femina fieret: xp̃m et eccłiam tali
facto iã tc̃ ꝓpħari oportebat. Sopor qͥp¬
pe ille uiri mors erat .xͥ. cuiꝰ exanimis

Expanded text:
uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunt, quoniam Deus solum uirum fecit ex limo, feminam ex uiro. Sed mihi melius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a cocubitu et a partu immunis erit. erant dei laudetur sapientia atque clementia, qui et quod non erat fecit et liberabit a corruptione quod fecit. ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa detracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali facto iam tunc prophetari oportebat. sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis
Abbreviated transcription (Latin):
liud intelligamꝰ dictum. eẽ. id. ẽ. ut illi
capiti in pͦpłis. xͥanis. accedente oñnũ ꝑ¬
fectione m̃broꝵ. etatis eiꝰ mensura ꝯple¬
at᷑ aut si hoc de resurrectione corꝑum
dictum. ẽ: sic accipiamꝰ dictũ. ut nec i¬
fra nec ultra uiuenilem formã resurgãt
usq ad quã xp̃m hic ꝑuenisse cognoui¬
mꝰ. Circa . xxx. quippe annos disfimer̃t
eẽ. &̃ seculi huiꝰ doctissimi homines uiuẽ¬
tutẽ que cũ fuerit spacio ꝓprio t̾minata:
inde iam hominẽ in detrim̃ta uergere
grauioris ac senilis etatis. et ideo ñ esse
dictũ in m̃surã corꝑis xp̃i uł in mensurã
stature: s in mensurã etatis plenitudi¬
nis xp̃i. Illud &ẽ qͦd ait p̃destinatos con¬
formes fieri imagnus filii dĩ. potest &
scđdm int̾iorem hominẽ intelligi. unde
nob̃ alio loco dic̃: nolite conformari hu¬
ic scło. s reformamini in nouitate m̃tis

Expanded text:
liud intellegamus dictum esse, id est. ut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura conpleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuusque ad quam Christum hic pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt etiam hujus saeculi doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio suo terminata, inde jam hominem ad detrimenta vergere gravioris ac senilis aetatis: et ideo non esse dictum in mensuram corporis, vel in mensuram staturae, sed in mensuram aetatis plenitudii Dei. Illud etiam quod ait, praedestinatos conformes imaginis Filii Dei , potest et secundum interiorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis
Abbreviated transcription (Latin):
mortui ibi s̃ resurrectos ut affirma¬
re ita negare ñ audeo: qͣmiuis ñ uideã
qͦmͦ ad eos non ꝑtineat resurrectio
mortuoꝵ. si ñ existimant᷑ de numero
mortuoꝵs. Aut enĩ ñ om̃s mortui resur¬
gent. et erunt aliquȩ humanȩ ammȩ
sine corꝑib in ȩt̾nũ. que corꝑa huma¬
ua qͣmuis intra iuscera mat̾na gestar̃
aut si om̃s anue hunane recipient re¬
surgentia sua corꝑa que habuert uͥc̃¬
q uuentia et morientia reliquert̃:
ñ inuenio quẽ admodũ dicã ad resur¬
rectionẽ non ꝑtin̾e mortuoꝵ: qͦs c̃q̃
mortuos &e inuteris matrũ. S utrũ¬

Expanded text:
ibi sunt mortui, resurrecturos ut affirmaibi sunt mortui, resurrecturos ut affirmare, ita negare non audeo: quamvis non videam quomodo ad eos non pertineat resurrectio mortuorum, si non eximuntur de numero mortuorum. Aut enim non omnes mortui resurgent, et erunt aliquae humanae animae sine corporibus in aeternum, quae corpora humana, quamuis intra uiscera materna, gestarunt; aut si omnes animae humanae recipient resurgentia sua corpora, quae habuerunt, ubicumque uiuentia et morientia reliquerunt, non inuenio quem ad modum dicam ad resurrectionem non pertinere mortuorum quoscumque mortuos e
Abbreviated transcription (Latin):
ficillima illa ꝓponit᷑. in cuiꝰ carnẽ re¬
ditura sit caro: qua corpꝰ alt̾iꝰ uescen¬
tis. humana uiscera fame ꝯpellente nu¬
trit᷑. In carnẽ qͥppe conuersa. ẽ. eiꝰ qui
talib ux̃ alim̃tis: et ea que macies
ostendat. decͥm̃ta suppleuit. Ytrũ g
illi redeat homini cuiꝰ caro priꝰᷤ fuit.
an illi potiꝰ cuiꝰ postea facta. ẽ ad hoc
ꝑcunctat᷑. ut fidem resurrectiois illu¬
dant. aut sic amime humane aut alt̾¬
nantes sic̃ plato ueras infelicitates
falsasq ꝓmuittant beatitudines: aut
pꝰ multas itidem ꝑ diu̾sa corꝑa reuo¬
lutiones. aliqñ tam̃ eas sic̃ porphiriꝰ
finire miserias et ad eas ñꝗͣm redire
fateant᷑: ñ tñ corpꝰ habenbo ĩmortale.
s corpꝰ om̃e fugiendo. Ad hec gͦ que¬
ab eoꝵs parte contraria me digerete
mͥ uicłent᷑ opposita: miscłia dei meis
nisib open ferente respondeam. Ab¬
ortiuos fetꝰ qui c̃ iã uxissent in utero

Expanded text:
ficillima illa proponitur, in cuius carnem reficillima illa proponitur, in cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. In carnem quippe conuersa est eius, qui talibus uixit alimentis, et ea, quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius caro prius fuit, an illi potius cuius postea facta est, ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ac sic animae humanae aut alternantes, sicut Plato, ueras infelicitates falsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fugiendo. CAPUab eorum parte contraria, me dirigente, mihi videntur opposita, misericordia Dei meis nisibus opem ferente, respondeam. Abortivos fetus, qui, cum jam vixissent in utero,
Abbreviated transcription (Latin):
ũ erit decꝰ Qͦd certe maiꝰ qͣm in ista esse
corruptioe̾ potuit: in illa ĩmortalitate. ẽẽ.
qͦ uel pinguedine. similit̾ disputant. Nã
si equales om̃s erunt: ñ utiq alii macri.
alii pingues erũt. Accedet gͦ aliis aliqͥd.
aliis minuet᷑: ac ꝑ hoc ñ qͦd erat recipien¬
dũ. s alicubi addendũ. ẽ qͦd ñ fuit: et ali¬
bestie. suit qͦs ignis absumit: naufra
gio uł quib c̃q aquis ita quidã ꝑeãt
ut eoꝵ carnes in humorem putredo
dissoluat. ñ mediocrit᷑ ꝑmouent᷑. at¬
q: omĩa ista recolligi in carnem. et re¬
dintegrari posse non credunt. Con¬
sectant᷑ cẽ quasq feditates et uicia. si¬
ue accidant suie nascant᷑: uͥ et mons¬
truosos partꝰ cũ horrore atq irrisio¬
ue cõmemorant: et reqͥrunt que nã
cuiꝰq deformitatis resurrectio sit fu¬
t᷑a. Sienĩ nichil tale redire in corpꝰ
hominis dixerimꝰ: responsionẽ nr̃ãm

Expanded text:
Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmortalitate esse quoque uel pinguedine similiter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt. Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alibestiae, sint quos ignis absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responsionem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
runt maximi atq longissimi. ñ solũ de
paruulis s de plurimis quert: unde ilł
accessurũ sit qͦd hic defuit. si ibi hoc qͥsq
recipiet qͦd hic habuit. Si autẽ qͦd ait a¬
płc occursuros nos om̃s in m̃suram ȩtatis
plenitudinis xͥ. et illud alt̾um qͦs p̃desti¬
nauit conformes fieri imaginis filis sui. sic
intelligendũ. ẽ. ut statura et modꝰ corꝑis
xp̃i. om̃iũ qui in regno eiꝰ erunt huma¬
nors corꝑum sit fut᷑us: multis erit inqͥrt
de magnitudine. et longitudine: corꝑis
detrahendum. Et nͥ iam erit capillus ca¬
pitis ur̃i non ꝑibit. si de ipsa corꝑis qͣnti¬
tate tã multũ ꝑibit: Qmus et de ipsis
capillis possit inqͥri: utrũ redeat᷑ qͥd ton¬
dentib decidit. Qͦs si reditum. ẽ. qͥs ñ ex¬
horreat illã deformitatẽ: Nam hoc et de
ungiuib uidet᷑ necessario secut᷑um: ut re¬
deat tam multũ qͦd corꝑis curata desecinit.

Expanded text:
runt maximi atque longissimi, non solum de runt maximi atque longissimi, non solum de parvulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiet, quod hic habuit. Si autem, quod ait Apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetplenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: \'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?\' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut cẽ in celo possint habitare p̃scbant.
S scrupulosissime crede et fidem qua
credimꝰ resurrectam carnẽ ita queren¬
do assolent irride. utrũ fetꝰ ab ortiui re¬
surgant: et qm̃i dñs ate am̃ dico uobis
capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit. utrũ statã
et robur equalia fut᷑a s̃ om̃ib andiu̾se
corꝑum qͣntitates. Si enĩ ȩqualitas erit¬
corꝑumꝰ: unde habebunt qͦd hic ñ habu¬
erunt in mole corꝑis illi abortuu. S¬
resurgent et ipsi. Aut si ñ resurgent.
qͥa nec nati s̃ s esfusi. eamdẽ qͣstionem
de paruulis uersant: unde illis ñisura
corꝑis qͣm nc̃ defuisse uidemꝰ accedat.
cũ in hac etate morunt᷑. Neq enĩ dicti
sumꝰ eos ñ resurrecturos: qͥ ñ solũ ge
nerationis uerũ cẽ regenatiõis capacess̃.
Deinde introgant quẽ admodũ ipsa eqͣli¬
tas habitura sit. Si enim tã magni et tã
longi erunt om̃s qͣm fuer̃t quic̃q hic fue¬

Expanded text:
ut etiam in caelo possint habitare, praescribant.ut etiam in caelo possint habitare, praescribant. scrupulosissime quaerere, et fidem qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo, assolent irridere, Utrum fetus abortivi resurgant? Et quoniam Dominus ait, Amen dico vobis, capillus capitis vestri non peribit : utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus, an diversae corporum quantitates? Si enim aequalitas corporum erit, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corresurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum gnerationis, verum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fue
Abbreviated transcription (Latin):
t̾raꝵ particłam in cȩlo: ita nullã par¬
ticłam uide debuimꝰ ignis in terra.
Nc̃ uͭ non solũ in tr̃is uerũ ẽ sub t̾ris
ita. ẽ: ut eũ eructent uertices montiũ.
Pret̃ qͦd in usib hominũ et eẽ ignem
in tra. et eum nasci uidemꝰ ex t̾ra: q̃nqͥd̃
et de lignis et de lapidib nascit᷑. que s̃
corꝑa. sine dubitatione t̾rena. S ille in¬
qͥunt ignis. ẽ. tnquillus. purꝰ. innoriꝰ.
sẽpit̾nꝰ: iste autẽ turbidꝰ. fume. corrup¬
tibilis atq corruptor: nec tam̃ corrũpit
montes. in quib iugit̃ estuat cau̾nasq
t̾rarũ. Esto sit illi iste dissimilis: ut t̾re¬
nis habitationib congruat. Cur gͦ nolt̃
ut credamꝰ natam corꝑum t̾renoꝵ ali¬
q̃n incorruptibilẽ factam celo ꝯuenien¬
tẽ fut᷑am : sic̃ nc̃ ignis corruptibił his
ꝯuenit tris: Nichil gͥ asferunt ex ponde¬
rib atq ordine elem̃toꝵ unde om̃ipotẽ¬
ti deo quo minꝰ faciat corꝑa nr̃a talia.

Expanded text:
articulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus ex terra; quando quidem et de lignis et de lapidibus nascitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus; iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis adque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus iugiter aestuat. cauernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: quur ergo nolunt, ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam caelo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris? Nihil igitur adferunt ex ponderibus adque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. siue &ẽ int̾ manꝰ secantis ꝑscrutã¬
abdita. abdita cũcta rimata. ẽ. ut qͥd⁊
numos tũ de qͥb loqͦr quib coaptatio que
trinsecꝰ atq intͥnsecꝰ totiꝰ corꝑis ꝯstat qͥd di¬
cam: Nemo ualuit inuenire: qͦs nemo
ausꝰ.ẽ. querere. Qsi noti. eẽ. potuissent:
init̾iorib qͦ iuscerib que nullũ ostentãt
decꝰ. ita delectaret pulchritudo rationis.
ut om̃i forme apparenti que ocłis placet:
ipsiꝰ intis que ocłis utit᷑ p̃ferͥt᷑ arbtrio.
Sunt uͦ quedam ita posita in corꝑe ut

Expanded text:
tuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantuorum siue etiam inter manus secantis perscrutan abdita cuncta rimata est, ut quid numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quatrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ẽ. adloquendũ. et ad scͥbendũ apta atq
conueniens. et at oꝑa arciũ plurimaꝵ
officioꝵ q complenda: nonne satis osten¬
dit quali anie ut seruiret tale sit corpꝰ
ad iũctum: Quãqͣm et detractis necessi¬
tatib oꝑandi. ita om̃iũ parciũ congruẽ¬
tia numerosa sit et pulchra sͥ parilitate
respondeat: ut nescias utrũ in eo condẽ¬
do maior sit utilitas habita ratio qmͣ de¬
coris. Certe enĩ nichil c̾atũ uidemꝰ in cor¬
ꝑe utilitatis causa: qͥ non habeat cẽ de¬
coris locũ. Plus autẽ nob̃ id apparet si
numos mensuraꝵ qͥb int̾ se cuncta co¬
nexa s̃ et coaptata nossemꝰ. qͦs forsitan da¬
ta oꝑa in his que foris enunent humana
possit uestigare sollercia: que uͦ decta s̃ ⁊
plexitas uenarũ atq neruoꝵ et uiscerũ.
sec̾ta uitaliũ inuenire nulłꝰ pot̃: qͥa et si
medicoꝵ diligentia ñ nulla crudelis qͦs
anathamnicos appellãt laniaũ corꝑa mor¬

Expanded text:
ta est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta su est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mor
Abbreviated transcription (Latin):
mi atq undosissimi ante qͣm sub aere
int̾ris curant:. suꝑ aera in nubib pen¬
deant.: Cur deniq aer est mediꝰ int̃
sũma celi et nuda terraꝵ. quaqͣ u̾sũ
orb̾ extendit᷑. si locꝰ eiꝰ int̃ celũ et aqͣs
sic̃ aquaꝵ uit ipsũ et t̾ras est ꝯstitutꝰ:
Postremo si ita. ẽ elem̃toꝵ ordo dispo¬
sitꝰ ut scd̾m platonẽ duob mediis.
id. ẽ aere et aqua. duo extrema. id. ẽ.
ignis et t̾ra uingant᷑. celiq obtineat
ille sũmi locũ. hec autẽ uni uelut fũ¬
daminis mundi. et ideo incelo esse
ñ potest t̾ra: cur. ẽ ipse ignis in t̾ra:
Scđm hanc qͥppe rationẽ ita ista duo
elemĩta in locis ꝓpͥis. ĩmo a sumo igniᷤ
et terra esse debuert̃. ut quẽ admodũ
uolunt in sumo. esse posse qͦd uni. ẽ:

Expanded text:
mi atque undosissimi, antequam sub aere mi atque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Cur denique aer est medius inter summa coeli, et nuda terrarum, quaquaversum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo ess
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. qͦd uarro ꝯmemorat. uestalẽ iur¬
ginẽ cũ ꝑiclitaret᷑ falsa suspitione
de stupro: cribrũ implesse aquade
tyberi. et ad suos uidices nulla eiꝰ par¬
te stillante portasse. Qͥs aque pondus
supra cribrũ tenuit: qͥs tot cauerus
patentib nichil int̾rã cadere ꝑmist
Responsuri s̃. aliqͥs ds aut aliqͥs de¬
mon. Sids. ñqͥd maior. ẽ. deo qͥ fecit
hc̃ mundũ. Si demon. ñqͥd potentu
.ẽ. anglo qͥ deo seruit. a qͦ factꝰ. ẽ. mũtͥ
Si gͦ ds̃ minor. uł angłe uł demon
potuit pondꝰ humidi helem̃ti sic si¬
pend̾e. ut aquarũ udeat᷑ mutatas
ñito habitet uuificatũ corpꝰ: in quo
uoluerit uiuificans sp̃c: Demde cũ
aerem mediũ ponant uit ignẽ desu¬
ꝑ et aqͣm subt̃. qͥd ẽ. qͦd eum int̃ aqͣm
et aqm. et int̾ aqͣm et t̾ram sepe uine
nimꝰ Qͥd enĩ uolunt esse aqͦsas nu¬
bes: int̾ quaset maria. aer mediꝰ rep¬
ordine efficit᷑. ut torrentes iuolentissi¬

Expanded text:
est, quod Varro commemorat, Vestalem virest, quod Varro commemorat, Vestalem virginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum implesse aqua de Tiberi, et ad suos judices nulla ejus parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? quis tot cavernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt, Aliquis deus, aut aliqmon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata t in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam enimus? Quid enim volunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius repordine efficitur, ut torrentes violentissi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ẽ eũ huc sursũ usus t̾ra pͥma aqi¬
scd̃a t̾ciꝰ aer. quartũ celum: ut suꝑ
om̃ia sit anime nataͣ. Nam et aristo¬
tiles qͥntũ corpꝰ eam dixit esse: et pla¬
to millũ. Siqͥntum eẽt: certe suꝑiꝰ et̃c
cetis. Cum uͦ nullũ. ẽ: multomag̃ su¬
ꝑat omĩa. In t̾reno gͦ qͥd fac̃ corꝑe.
in hac mole qͥd agit subtilior om̃ib.
in hoc ponde qͥd agit leuior om̃ib ĩ
hac tarclitate quid agit celerior om̃b
Itane ꝑ huiꝰ tã excellentis nat᷑e m̾̃itũ
ñ pot̾it effici. ut corpꝰ eiꝰ leuet᷑ in ce¬
lum. et cũ ualeat nc̃ natura corꝑũ
t̾renoꝵ depͥmere animas deorsũ. ali¬
qͣndo et anime leuare sursũ trena
corꝑa non ualebunt: Iam si ad eoꝵ
miracła ueniamꝰ. que facta adiissu
is opponunt mr̃ib nr̃is: nõne cẽ ip¬
sa ꝓ nob̃ facere et nob̃ repꝑient᷑ om̃i¬
no sufficere: Nam int magna mi¬
racła deoꝵs suoꝵ ꝓfecto magnũ illo

Expanded text:
Sic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqSic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quis opponunt martyribus nostris; nonne etiam ipsa pro nobis facere, et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum, profecto magnum illud
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ: qua cẽ in sũmo cȩlo ualeant ha¬
bitare. Animalia qͦ ipsa trena que uola¬
re ñ possunt. in quib et homines s̃: sic̃ sub
aqua pisces que s̃ aquarũ ammalia. ita
sub t̾ra uiuere debuer̃t. Cur gͦ ñ saltẽ
de scđo. id. ẽ de aquis. s de elem̃to t̾cio
t̾renũ animal carpit hanc uitã: Qre
cũ ꝑtineat ad t̾ram in scdo qͦd suꝑ t̾ram
ẽ. elem̃to uiu̾e si cogat᷑ continuo susfo¬
cat᷑. et ut uiuat uiuit in t̾cio. An errat
hic ordo elem̃toꝵ. uł potiꝰ ũ in nat᷑a re¬
rũ: s in istoꝵ argum̃tationib deficit:
Omitto dice qd iam in t̾cio decimo libro
dixi. quã multa grauia trena sint cor¬
ꝑa sic̃ plumbũ: et formã tñ ab artifice
accipiant qua natare ualeant suꝑ aqͣm
et ut accipiat qualitatẽ corpꝰ humanũ
qua ferri in celum et esse possit in celo:
om̃ipotenti artifici contracdicit᷑. Iam uͦ
qͦ ꝯfidunt: ñ inueniũt om̃imno qͦd dicant.

Expanded text:
uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant hauirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt, in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt. Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? Quare, cum pertineat ad terram, in secundo, quod super terram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uequo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant.
Abbreviated transcription (Latin):
passi s̃: ut possuit face̾ mirã. In eis ueris
mortalitatẽ resurrectionis in sua carne
pͥmꝰ ostendit: quã nob affut᷑am uł in pͥn¬
cipio noui scłi. uł in huiꝰ fine ꝓmisit.
res isti quoꝵ cogitationes nouit dñs qm̃
dicerunt mundi duo corꝑa maxima at¬
q postrema. duob mediis aere scilicet
et aqua ee̾ copulata atq ꝯuincta. ac ꝑ
hoc inquiunt qm̃ t̾ra ab hinc sursũ uͥsꝰ
aquã. quartũ suꝑ aera celum: ñ potest
esse t̾renũ corpus in celo: mom̃tis enim
ꝓpͥis ut orcdinem suũ teneant singła ele¬
m̃ta librant᷑. Ecce qualib argum̃tis
om̃ipotentie dĩ humana contradicit
infirmitas: quã possidet uanitas. Qd gͦ
faciunt in aere t̾rena tot corꝑa cũ a t̾ra
sit aer terciꝰ : nisi forte qui ꝑ plumarum
et pennaꝵ leuitatẽ donauit auium t̾re¬
nis corꝑib ut portent᷑ in aere. ĩmortalib
factis corꝑib hominũ non pot̾it donare

Expanded text:
passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris mortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisit. res isti, quorum cogitationes nouit Dominus qdicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare