comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aũas cum corporib nasti. Ratem cũ corporib extigni
Assumpserant .ii. nichil fieri mente diuina. Quod ip̃s
non aliter ꝓbare poterãt. ꝗͣ si oñderẽt ẽẽ aliqͦ in quib
uderet᷑ ꝓuidẽtie rõ clauditare. Reprebederunt igr̃
ea in quib uł maxĩe diuinittas suã ꝓiudẽtia mirabłr
expssit ut illa q̃ rettuli de morbis : &ĩmatura mẽte
cu debuerunt cogitare his assumptis ꝗͥ nenioͣ sequeret᷑
Sequunt᷑ aũt ula q̃ dixi si moͬbũ nõ reciꝑẽt. neq tectis
neq uestib indigerent. Quis tii uẽtos aut iabtes
nut frigora metuet᷑. qͦe⁊uis in eo ÷ ut mobos afferãt.
dareo t accepit sapium : ut aduersus notẽtia feuoie¬
Quia is ad quẽ morbus non uẽẽt. firmꝰ sit necẽẽ ⁊
Infirmitas aut̃ ht̃ mn se mortis conditioem fiemitas ueri
ubi fuĩt᷑. nec senectus locũ pot hr̃: nec mors q̃ sequitur

Expanded text:
animas cum corporibus nasci et item cum corporibus extingui: animas cum corporibus nasci et item cum corporibus extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent esse aliqua in quibus uideretur prouidentiae ratio claudicareea, in quibus vel maxime divinitatem suam providentia mirabiliter expressit, ut illa, quae retuli de morbis et immatura morte, cum debuerint cogitare, his assumptis, quid necessario sequeretur sequuntur autem illa, quae dixi si morbum non reciperet, neque tectis, neque vestibus indigeret. Quid enim ventos, aut imbres, aut frigora metueret, quorum vis in eo est, ut morbos afferant? Idcirco enim accepit sapientiam, ut adversus nocentia fragiquia is ad quem mors non venit, firmus sit necesse est: infirmitas autem habet in se mortis conditionem; firmitas vero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere, nec mors, quae sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
sint nati: Nomo .i. nisi senexmori debl Nompe ideo¬
mori debde: ꝗa deus non ⁊ Atqui mortalitas nõ põt
cũ immortalitate ꝯiugi. Si .ti. mortalis ⁊ insenectute.
immortalis ẽẽ in adolestentia non põt.net ⁊ ab eo ton¬
ditio mortis aliena: qui qñ moriturꝰ ⁊ idet ulta im¬
mortalitas ÷ eui sit t̾minus cõstitutus. Ita fit. ut a
immortalitas exclusa in ꝑpetuũ & ad ep̃us rerpta
mõtalitas. hoĩe cõstituat in ea cõditiõe. ut sit in qͣliba
etate mortalis: Quadrat ig̃ẽ neressitas undiq ner
debiusse alit̾: nec fas fiuusse. S isti rõem sequentiu
nen uderit:qr semel errauerũt in ip̃a sũma. Exelu¬
ra .n. de reb humãis diuina piudẽtia: necio seq̃bat᷑
ut oĩa sua sponte sint nata. Huic Inuenorunt ulas
minutoꝵ seminum plagas & cõcursitẽs fertuitas
qr rr̃ griginem non uidebtnt. In quas se cmgustius
cum cõiecissent. iam cogebat eos necessitas estimare

Expanded text:
sint nati. \'nemo nisi senex mori debsint nati. \'nemo nisi senex mori debmori debet, quia Deus non est. Atqui mortalitas non potest cum immortalitate conjungi. Si enim mortalis est in senectute, immortalis esse in adolescentia non potest; nec est ab eo conditio mortis aliena, qui quandoque moriturus est; nec ulla immortalitas est, cui sit terminus constitutus. Ita fit, ut et immortalitas exclusa in perpetuum, et ad tempus recepta mortalitas, hominem constituat in ea conditione, ut sit in qualibetate mortalis. quadrat igitur necessitas undique nec debuisse fieri aliter nec fas fuisse. sed isti rationem sequentium non uident, quia semel errauerunt in ipsa summa, exclusa enim de rebus humanis diuina prouidentia necessario sequebatur ut omnia sua sponte sint nata. hinc inuenerunt illas minutorum seminum plagas et concursiones fortuitas, quia rerum originem non uidebant. in quas se angustias cum coniecissent, iam cogebat eos necessitas existimare
Abbreviated transcription (Latin):
fingeretur. Nocesse ⁊ igr̃. ut mortem recipiat qñado libl:
gra nẽ cenditio locum illi sticit. Ita conseq̃ns erit iut mobis
qͦr subiectus sit. Neq .i. patit᷑ na᷑ ut abesse possie iusi¬
natum Ut aliqł̃i soluendum sit Ss putemis fiers
posse. q̃ aid medum uolunt : ut hõ nõ eta ꝯditiõt nusitae¬
qua morbo: mortiue subiectꝰ sit: nisi ꝑ aicto etatis sue spa¬
cio: ed ultimã ꝓcesserit senectatem. Non rg̃r iuolent si
ita sit cõstitutũ: ꝗͥ sequatur hõi : utiq certo tp̃r moi᷑ ullo
mõ posse. S si ꝓhaiberi ab altero uictu põt: mori pote̾it.
Res ig̃r̃ erigit: ut hom̃i. qui ante rertũ dimmorinon
põt. ciberum alim̃tis ꝗa subtrahi possunt: opus non fit.
Si opus cibo non erit: iam nõ homo ille: s deusfiet.
Ergo ut suꝑius dixi. qui de fragilitate hõis querunt᷑.
iol potissime querunt᷑. ꝙ nõ immortales: sempiterntq

Expanded text:
fingeretur. Necesse est igitur, ut mortem recipiat quandolibet, fingeretur. Necesse est igitur, ut mortem recipiat quandolibet, runtur; quoniam naturae conditio locum illi facit. Ita consequens erit, ut morbis quoque subjectus sit; neque enim patitur natura, ut abesse possit infiuod aliquando soluendum est. sed putemus fieri posse quemadmodum uolunt, ut homines ea condicione nascanturquis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimentis, quia subtrahi possunt, opus non sit. <sed si opus cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut superius dixi, qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non inmortales sempiternique
Abbreviated transcription (Latin):
poss&. nec mors ꝗł posset: qm̃ mtrs sequella mortor ꝓ est :
immatura uͦ mors: quomõ abesset ab eo: cui ẽẽt constituta na
Nempe nullũ hoĩu mori uolunt: nisi cum rẽtisimum etatis
compleuerit annum. Inomodo illis in tanta repugnãtia
rõ poterit rõ constare: Ut .i. ante annos centũ mori
quisq non possit. aliꝗ illi roboris. qł sit mmoreale tribu¬
extrarios solidũ. atq in expugnabilem faciat : Cum ti
consta ex ossib le nerius. Ee uisterib. d sangune.
qͥ horũ põt ẽẽ tam firmũ. ut fragilitatem repellat: ac
mortem: At igr̃ homo indissolubilis sit: ante illud tp̃s
q̃ illi putãt oportiurre constitiu: ex qua ei mateĩa cerpus
uetribuent. Fragilia sunt oĩa que iuderi: at tangiꝰ
possũt. Suꝑ est. ut aliꝗͥ ex celo petant: qm̃ in tera nichil
e q̃ non sit infirmum. Cum gͦ sie homo fermandus
semꝑ. Res ipã exxigebait: ut terreno ee fragili corpore

Expanded text:
posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequella morborum est. posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequella morborum est. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris quod sit inmortale tribuextrarios solidum atque inexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et neruis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, mortem? Ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus, quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? Fragilia sunt omnia, quae videri, ac tangi possunt. Superest, ut aliquid ex coelo petant, quoniam in terra nihil est, quod non sit infirmum. Cum ergo homo sic formandus  res ipsa exigebat, ut terreno et fragili corpore
Abbreviated transcription (Latin):
corpois ut offico lingue careas aut auius pers apestunt
libra distursatio. Ut maub indigeas. Plus ti manus prestant.
qͣ leuitas ususq pennarum Plus lingua: ꝗͣ totius corporis
fortitudo. Que igr̃ amẽtra : ea prestrre. q̃. si odata sit
idem querunt᷑. hoĩes morbis : & immature mõti ẽẽ subicitos.
indignant᷑ udelicde non deos ẽẽ se natos.Minime ingunt.
S ex hoc ostẽdimꝰ hoĩem nulla ꝓudẽtra ẽẽ factũ: qͥ aliter
fieri debuit. Quid si ostedero id ip̃m magna rõe ꝓuisũ
ẽẽ. ut E morbis uerari posset. &uita sepe in medio cũ¬
sus suĩ spaicio reperetur. Cum .ii. deus. aiał qđ fererat: sua
sponte ad mortem tñsire cognouisset. ut mortem ipam.
que ⁊ dissolutio neͣ caꝑe possit. dedit ei fragilitatem: que
morti aditũ ad dessolũcdum cital inueirde. Nam si eiꝰ
roboris fieret: ut ad cũ merbus &egritudo adire non

Expanded text:
corporis, ut officio linguae careas, aut avium per aerem corporis, ut officio linguae careas, aut avium per aerem libera discursatio, ut manibus indigeas: plus enim manus praestant, quam levitas ususque pennarum, plus lingua, quam totius corporis fortitudo. quae igitur amentia est ea praeferre quae si data sint, Idem queruntur hominem morbis et inmaturae morti esse subiectum. indignantur uidelicet non deos esse se natos. minime\', inquiunt sed ex hoc ostendimus hominem nulla prouidentia esse factum, quod aliter fieri debuit\'. quid si ostendo id ipsum magna ratione prouisum esse, ut morbis uexari posset et uita saepe in medio cursus sui spatio rumperetur? cum enim deus animal quod fecerat sua sponte ad mortem transire cognouisset, ut mortem ipsam, quae est dissolutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissoluendum animal inueniret. nam si eius roboris fieret, ut ad eum morbus et aegritudo adire non
Abbreviated transcription (Latin):
aut in qͦ lum̃ illud ingenii estenolde: c̃ er que possunt
ẽẽ rõis: ultro naͣ cousedat : Si aũt rõe sit preditum :¬
ꝗͥ opus erit sepimẽtis corporis: cũ semel concessa rõ: ncͣ
addeo dari. Deniq nĩ de corporis non mugni homo
& exiguare uiriũ. & ualitudinis sit infirme tñ qm̃¬
id q̃ ÷ mauis accepit: de instructior ÷ aĩalib: & ornatio
Nam nĩ fragilis imbecillusq nastat᷑. tñ R amutis oĩb
fortiter patiunt᷑. ab hoĩe tñ tuta ẽẽ nõ possunt. Ita fit
magͥtudo uiriũ. neq firmittis coiporis efficere põt
retum deo ꝙ modicas uires ꝙ ꝑuũ corpus acceperit
boñficia in se diuina pro merito estimat: Quedit ingrati
out ut uerius loquar in sani. Melius ig̃r plato ut bos redo
⁊uitito malus Re sanuis qui sensit conditiões herais es
meliorem ꝙ iste qui se pecudis natos ee malertu psecut
dius in ca fortaeos cõuerterit aĩalia qͦu serte p̃ferũt
soditiorm pefinã Rlagitent ꝑa nõ ⁊ tanti robur ue fum̃itas

Expanded text:
ngenii ostendet, cum ea, quae possunt esse rationis, ultro natura concedat? Si autem ratione sit praeditum, quid opus erit sepimentis corporis? cum semel concessa ratio naturae a Deo dari. Denique cum et corporis non magni homo, et exiguarum virium, et valetudinis sit infirmae, tamalibus, et ornatior. Nam cum fragilis imbecillisque nascatur, tamen et a mutis omnibus fortiter patiuntur, ab homine tamen tuta esse non possunt. Ita fit, magnitudo virium, neque firmitas corporis efficere potest, rerum Deo, quod modicas vires, quod parvum corpus acceperit? nec beneficia in se divina pro merito aestimat, quod est ingrati, aut ut verius loquamur insani. Plato, ut hos, credo, magis melius et sanius, qui sensit condicionem hominis esse meliorem, quam isti qui se pecudes natos maluerunt! quos si deus in ea forte conuerterit animalia quorum sortem praeferunt conditionem pristinam flagitent; quia non est tanti robur ac firmitas
Abbreviated transcription (Latin):
instructũ eẽ at regi mũdum. S origiem rerũ Decabilib
ac solidis corporib assignãt: quoꝵ fertuitis cõcurs iõil
mundũ uitio dant. in quo ridicule insaniunt. Id sumo
Fad rem de qua nũc agimus ꝑtrade. Querunt hõĩoe
errigi &e gestire discansib statiq aeri tolerãdo idonea
ct̃ ꝙ in lucem naͣlib indum̃tis munita ꝓcesserit̃. hoĩe
contra. nudũ Rinermẽ tanꝗͣ ex naufragio in hiuus
uite misrias proiti & expelli qui nee moue̾ se laorubi
estusus est possit: nec alim̃tu luctis appete᷑ nec ĩiuriã
tpr̃is ferre. Itaq nãm nõ mattem eẽ humati generis.
s nouercam: que cum mutis tam liberalitor gessert: hõĩem
uͦ sic effuclerit: ut iors & infirmus. & om̃i auxilio ĩdigẽs
nichal aliud pessit. ꝙ̃̃ fragilitatis sue conditiõe ploratu
ac fletib suis ominari. scilicet cui tantũ in uita restet

Expanded text:
instructum esse ac regi mundum, sed originem rerum insecabilibus instructum esse ac regi mundum, sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus adsignant, quorum fortuitis concursionibus sum mundum pertinentia uitio dant, in quo ridicule insaniunt: id sumo, quod ad rem de qua nunc agimus pertinet. Queruntur hominem erigi et gestire discursibus statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus indumentis munita processerint, hominem contra nudum et inermem tamquam ex naufragio in huius uitae miserias proici et expelli, qui neque mouere se loco ubi effusus est possit nec alimentum lactis adpetere nec iniuriam temporis ferre. itaque naturam non matrem esse humani generis, sed nouercam, quae cum mutis tam liberaliter gesserit, hominem uero sic effuderit, ut inops et infirmus et omni auxilio indigens nihil aliac fletibus suis ominari: scilicet, Cui tantum in vita restet
Abbreviated transcription (Latin):
qr R ingeĩo poterat armari te rõe uestiri. Ea uͦ ip̃a q̃
mutis data: & hoĩb denegata sunt: ꝗͣ mirabilit̾ in hoĩe
ad pulchritudinem faciãt: expͥmi non põt. Namsa hoĩ
ferinos dentes. aut pornua: aut ungues. aut ungulas
aut caudum aut uarii coloris pilos addidiss& quis nor
sentiat ꝗͣ turpe aĩal eẽt futuꝵ. sicut de muta si nuda
& merinia fingerent᷑. Quib si detrahaes: uł nãlim sui
corporis uestum: uł ea quib oe se armant᷑: neo spenora
poterũt ẽẽ nec tuta. Ut mirabiliter si utilitatem cagites
instructa : si speruem ornata uideant᷑. Adeo miro modo
consentit utilitas cum decore. hoĩe uͦ qm̃ et̾num aĩal
interis armauit. Nec munim̃tũ eius in corpore : s ĩ aĩo
posuit. qm̃ suꝑuacuũ fuit: c̃ illi q erat maxĩu: tribuis&¬
corporalib cũ tegeͣ munim̃tis: ñ presertim pulchritudũ
qui ne opera rep̾henderũt ut astẽdunt nullia ꝓuiđetia

Expanded text:
quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae mutis data, et homini denegata sunt, quam mirabiliter homini ad pulchritudinem faciant, exprimi non potest. Nam si in homine ferinos dentes, aut cornua, aut ungues, aut ungulas, aut caudam, aut varii coloris pilos addidisset; quis non sentiat quam turpe animal esset futurum, sicut muta, si nuda et inermia fingerentur? Quibus si detrahas, vel naturalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si utilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur: adeo miro modo consentit utilitas cum decore. hominem uero quoniam aeterninterius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo posuit, quoniam superuacuum fuit, cum illi quod erat maximum tribuiscorporalibus eum tegere munimentis; cum praesertim pulchritudinequi naturae opera reprehendunt, ut ostendant, nulla providentia
Abbreviated transcription (Latin):
impetus extnos sua ꝓͥa munim̃ta cõstituit ue aut nalibe
tellis repugnẽt fortiorib: aut q̃ sunt ibrtilliera sub frahtint
se ꝑiculis ꝑniatate fugiendi : aut q̃ sim̃t de uirib de celeri¬
tate indigenti astu se ꝓtegãt. aut latibulis sepiãe Itaq alia
ceꝵ uł piumis lenib in sublime suspẽta sune uł sutulta
ungulis ÷ instructa cornibi quibus dũ uiuore arma sĩt dentes
aut in pedib adunci ungues nulliq munim̃tũ ad tutelã
sui deest. Si qua uͦ in predam melorib redũt ne tamen
streps coꝵ funditꝰ interiret: aut in ea sũt religata regione
ubi maiora ẽẽ nõ possint:aut acceꝑũt uberẽ gnandi fetun¬¬
ditatem. ut dẽ bestiis q̃ sanguiẽ abant᷑. uictꝰ suppeteret
oex illis. Re illatã tñ eladem ad cõseruatioẽ gnͣis młtitudo
ip̃a suꝑaret. Nominem aũt rõe cõtossa. de uirtute sen¬
sunt. fecit oxpertem. Quia sapĩa redderu poterat. que
illa ne conditio denegcisset. Statuit nudũ & inermem

Expanded text:
impetus externos, sua propria munimenta constituit; ut aut naturalibus telis repugnent fortioribus, aut quae sunt imbecilliora, subtrahant se periculis pernicitate fugiendi, aut quae simul, et viribus, et celeritate indigent, astu se protegant, aut latibulis sepiant. Itaque alia eorum, vel plumis levibus in sublime suspensa sunt, vel suffulta ungulis, vel instructa cornibus; quibusdam in ore arma sunt deaut in pedibus adunci ungues: nulli munimentum ad tutelam sui -deest. si qua uero in praedam maioribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt religata regione, ubi maiora esse non possunt, aut acceperunt uberem generandi fecunditatem, ut et bestiis quae sanguine aluntur, uictonservationem generis, multitudo ipsa superaret. Hominem autem, ratione concessa, et virtute sensunt, fecit expertem, quia sapientia reddere poterat, quae illi naturae conditio denegasset, statuit nudum, et inermem,
Abbreviated transcription (Latin):
si mens ab intimis penetralib capitis ꝑ exignas cauernarum
rimulas attenderet: Ut si ꝗs uelit trãspitere ꝑ cicutã nõ plus
ꝓrofecto cernat᷑ ꝗͣ cicute ipius capacitas cõgrehendat. Itaq ad
uidendũ membris potius in orbem conglobatis opus fuit:
ut uisus in latũ spargeret᷑. & que in primori sticie adhere¬
rent: ut libere possint or̃a contueri. Ergo in effabilis oliuine
prouidentie uirtus . fecit dius simillimos orbes: cosq ita deuĩ-¬
xit: ue non in totũ conueͬti. s moueri tñ ac flecti cũ mõ
possent. Orbes ciũt ip̃os humoris puri ac liquidi plenos õẽ
uoluit: In quoꝵ medra parte scintille luminũ cõcluse tene¬
rent᷑ quas pupillas nũ cupamus. in quib puris ac subtilibus
cernẽdi sensus at rõ cõtinet᷑. ꝑ cos gͥ orbes se ip̃a mẽs inte¬
dit: ut iudeat: miraq rõe in unũ miscet᷑. Q ꝯiũgit᷑ amboꝵ

Expanded text:
si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum
Abbreviated transcription (Latin):
amur. Uerius & mãĩfestius ⁊ mentẽ cẽ que ꝑ oculos ea
q̃ sunt opposita trauspiaat q̃ĩ ꝑ fenestras perlucente uitro
aut spenilari lapide obductas. Idarco mẽs ac uoluntas
ex oculis sepe dinostitur. Quod ꝗ ut reffelleret luctius
ineptisimo usus ⁊ argumento. Si .s̃. mens in ꝗt ꝑ oculos uid&
eiutis Reffosis oculis magis uidẽt: qmi euulse cum postib stres
plus inferũt luminis. ꝗͣ si fii̾nt obolucte  Nimiꝵ ip̃i uł petiuis
epicuro: qui eũ dotuit: effossictuli  erant: effossos orbes. & ruptas
oculoꝵ fibras. R fluentem ꝑ uenas sanguĩo. E crescentem ex
uulnerib carnem: Robductas ad ultiũ citatrices nichil posse
luas admittore. Nisi forte oculos narib siłes nasti uolebat:
ut nen tam oculis: ꝗͣ for am̃ĩb cerneremꝰ. Quo nichil ad spẽm
fedius : ad usum inutilius fleri põt. Quãtulu .N. uulẽ possemꝰ

Expanded text:
amur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea amur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitro aut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus,
Abbreviated transcription (Latin):
mollior alligarle: & hr̃ent aptã sił R flexibiłe firmi¬
tates. In his audĩedi tm̃: oft̾iũ cõstitutũ ⁊ sicͭ ĩ oculis
uidendi. Quoꝵ p̾cipue in explicabilis ÷ ac mira subtilitas:
ꝗa eoꝵ orbes gẽmaꝵ silitudĩe p̾ferẽtos: ab ea parte : qua
iudẽdu fuit membranis preluãtib texit: ut imagines
rr̃ contrapositaꝵ tanꝗͣ in speculo refulgentes ad sensum
intimũ penetrarent. Per etis igr̃ mẽbranas sensus ille ꝗ
dr̃mens : ca q̃ sunt foris traspicit. ne forte existĩes aut ima¬
ginũ contũsiones nos cernere: ut pħi dixerũt. Quoĩam
udendi offm̃ in co debde c̃ẽ q̃ uid&r nõ in eo q̃ uidẽt: aut
intensiõe aeris cũ acie. cuit effusiõe radioꝵ: qm̃ suita esset.
tardius ꝗͣ oculis aduertimus. uideremus donet intentus aer
cũ acie aut effusi radii ad iol q̃ udendũ ẽẽt. ꝑuẽirent. Cum
nichilorunꝰ tñ uniuẽ̾sa que contra sunt posita Intue¬

Expanded text:
mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmimollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos cernere, ut philosophi disserunt, quoniam uidendi officium in eo debet esse quod uidet, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tue
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. ꝙ ad spem nullus ÷ ꝑfectior nũs ꝗͣ duoꝵ. Sicut &¬
aures duas. quaꝵ duplititas in redibile ÷ quãta pulchritu¬
dincm preferat. ꝙ tum pars Vtraq silitudine ornata ⁊
tũ ut uẽientes altrinscais uites stitilius colligant᷑. Nam &
nuda. & in obsepta: ꝙ Qminus decoꝵ &minus utile fuiss&
Qñ simpliciũ cauernaꝵ angustias preteruolare nõ pertar¬
uox poss& & spargi nisi exceptam ꝑ cauossinus: & reptus¬
su retẽtam foramĩa ip̃a combiberent: illis siłia uastulis. ꝗb
Uotemq his auribus hausi. aut ꝗa uotem ip̃a greci đX AHN
uotant. ab auditu ꝑ ĩmitatiõe littere aures uelut audes st̃
nõiãte: noluit deus artifex mollib pelliculis informare: ne
pulchritudõem demerẽt. pendule atq flaccentes. neq duis
ac solidis ossib ne ad usu inhabiles eẽnt immobiles at rigẽ¬
tes S q eẽt horꝑ mediũ excogitauit. ut eas chartilago

Expanded text:
uoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quuoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quaures duas, quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod tum pars utraque similitudine ornata est, tum ut venientes altrinsecus voces facilius colligantur; nam et da et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago
Abbreviated transcription (Latin):
Hom̃is itaq soluis recta rõ & sublinis status & uultus deo
patri communis ac ꝓximꝰ originẽ siiam fictorẽq testaret᷑.
Eius prope diuina meus: ꝗa nõ tm̃ aĩantiu q̃ sunt in terra
s & sui corporis ÷ sortita dñatu: in sũmo capite collocata
tanꝗͣ in arce sublimis speculat᷑ or̃a : &contuet᷑ Hanc ciꝰ
aulam deus nõ obductã porrectãq formauit: ut in mutis
aĩalib. s orbi & globo siłem ꝙ om̃is rotũditas ꝑferte rẽis ÷
ac figure. Eo igr mens & ignis ille diuinus : tãqͣ celo
tegit᷑ : cuus cũ sũmũ stistigiũ neli ueste texiss& priorem
partẽ i que dr̃ fticies nere ssurũs mbroꝵ m̃istcriis: & ĩstruxit
puiter Re ornauit. Ac pͥmũ otulorꝵ orbes concauis fera¬
minib cenclusit. A quo foratu fronte noĩata Uarro
existimauit. Et cos neq: minus. neq: amplius ꝗͣ duos etre

Expanded text:
hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite collocata tanquam in arce sublimi, speculatur omnia et contuetur. Hanc eius aulam non obductam porrectamque formavit ut in mutis animalibus sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas perfecte rationis est ac figure. Eo igitur mens et ignis iltegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texisset, primorem partem quae dicitur facies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius quam duos esse
Abbreviated transcription (Latin):
loci decẽtia. trons gͦ uallata ꝑ tircuitũ. &a temporib
effusi ante aures capilli setarꝑ sũme ꝑtes in corone modu
cincte. Qocciputiũ om̃e contectũ spem̃ miri decõis oũtat.
corpoꝵ maturitatem: uł ad differẽtia sexis : uł ad decorc̃
uirilitatos ac roboris. Ut iudeat᷑ oio nõ constatura fiusse
totius oꝑis rõ: si quicꝗͣ aliter ẽẽt uffectum.
VNCRATEONEA totius hõis oñdam singulorumq
m̃broꝵ. que in corpore aperta. aut oꝑta sunt. Utilitates
Qhĩtus explicabo Cum ig̃r statiuss& deus ex om̃ib
aĩalib solum hoĩe fare᷑ celestemꝰ. & cetera uniuersa terrena
hũc ad celi cõtemplatiõe rigidũ erexit: bipedeq constituit
scili& ut eddem spectar& unde illi origo ÷ Illa uͦ depres¬
sit ad terrã: ut qr nulla his immortalitatis expectatio :
toto corpore in humũ proieita uentri pabuloq seruirent

Expanded text:
loci decentia. Frons ergo vallata per circuitum, et a temporibus loci decentia. Frons ergo vallata per circuitum, et a temporibus effusi ante aures capilli, et earum summae partes in coronae modum cinctae, et occipitium omne contectum, speciem miri decoris ostentant. corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent.
Abbreviated transcription (Latin):
ui si serpentib pedes. aut pilos addas. inꝗl porrecti
cqualiter corporis longitudo. nichil aliud exigat :¬
nisi ut maculis terga distincti: Qsquãmaꝵ leuitate
suffulti in lubricos tractus sinuosis flexib laberẽt ÷
in quadrupedib aũt iolem opifex contextum spine:
cisummo capite deductũ. longius ex rõpus feduxit.
Racuminauit in cauda: ut obstene corporis partes:
uł ꝑp seditatẽ tegexent᷑ uł ꝑꝑ teneritudĩe munirent.¬
Ca corpore: Quod mbra si iletrahas: imꝑfectũ fit aĩal ac
ut neq nucdo quadrupede. neq hõĩe tecto excogitarͣ quitqͥ
turpius poss&. S tñ cũ ip̃a nuditas hõis mire ad pulchr¬
itudinẽ ualeat: non tñ R capiti congruebat. Quanta¬
men. ornauit: qui ornatus nõ ⁊ in orbem coactus: aut
in fignram pile teres stutus: ne quibusdam partib nudi
aẽt informis. s alibi infusus: alibi retractꝰ. ꝓ cuuslibet

Expanded text:
uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirenta corpore: quod membrum si detrahas, imperfectum fit animal, ac ut neque nudo quadrupede, neque homine tecto excogitari quidquam turpius possit. Sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem valeat, non tamen etiam capiti congruebat; quantamen ornavit: qui ornatus non est in orbem coactus, aut in figuram pilei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus, alicubi retractus pro cujuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
ferat udĩctatis. Nam in õib fere que spirant. cadem
series de ordo mbroꝵ ÷ Primũ .ii. caput: Rhuic an¬
nexti ceruix: itẽ collo pectus adiunctũ: Rex eo ꝓminẽ¬
tes armi:. adherens pectori uenter.itẽ uẽtri subnixa ge¬
uitalia. Ultimo luto femina : pedesq:. Nec solũ meinbra
suũ tenorẽ ac situm in oĩb serũat. s etiã ptes m̃broꝵꝑ:
Nam in uno capito ip̃o rertam sedem possident aures certã
mlti plex diuersitas figuraꝵ ÷ : ꝙ ea que digi: aut pro¬
ductiora. aut cõtractiora lincam̃tis uarie differentibus:
cõprehensa sunt. Quid illud : non ne diuinũ : ꝙ in
tanta uiuentiũ młtitudine: Unũ quodq cũal in sui gn̾e¬
D spe pulcherrimum ⁊ Ut si ꝗ uicissis de aleero
in alteꝵ tnsfercitur: nichul Impedituis ad utilitatem :
nichil deformius ad aspectũ iuderi necesse sit. Ut si
elephanto ceriurem plixam tribuas. aut camello breues

Expanded text:
ferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem ferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo membrorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni, adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam ita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem
Abbreviated transcription (Latin):
alius refellemus epicurum : Nunc de ꝓuidentiaiut
cepimus disseramus
EVGIGI ΠUR solidam̃ta corporis que ossa dicunt᷑
noduta. & adiuncta in uitem neruis alligauit ata
constrinxit. Quib mens si excurrere aut restieͬ uelit :
tanꝙͣ retinatulis uteret᷑ : & ꝗ nullo labore: nulloq co-¬
natu : s uł mĩmo motu totius mollom corporis temꝑa¬
ret. aut flecteret. Nec aũt uisterib operuit. ut quemq
lotũ decebati ut q̃ solida eẽnt cõclusa tegerent᷑. ł tem
quas disturrens humor & sangius uniuersa membra
succis uitalib irrigaret: Sea uistera formata in erc̃
molũ: qui unicurq gniͣ ac loco aptus fuit: superiecta
pelle contexit. Quam uł sola pulchritudine decorauit.
uł setis ad operuit : uł squamis muniuit :ũł plumis in¬
signib adornauit. Illud uͦ commentũ duĩ mirabile
T una dispositio & unus hĩtus innut̾biles imaginis pre¬

Expanded text:
alias refellemus Epicurum: nunc de prouidentia ut alias refellemus Epicurum: nunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item quas discurrens umor et sanguis uniuersa membra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum modum qui uni cuique generi ac loco aptus fuit, superiecta pelle contexit: quam uel sola pulchritudine decorauit uel setis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus habitus innumerabiles imaginum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e usus oñdit : qui utiq nullo mõ poss& exosteͣ: nͥ ẽẽnt
m̃bra oĩa tam ordinata. taz prudenter elfecta. ut usu
possent hr̃e. Quul .n. si dicas aues nõ aid uolandum ẽẽ
natas : neq feras ad seurendũ: neq pistes tid natãdũ.
neq hoĩes ad sapiendũ : cum appareat ei nae᷑ officioq
curnũꝗͣ fortito accidit sic toire illa prĩcipia. ut efti¬
cerẽt aĩal eiusmõi. ꝗđ narib potius audira. aue odorard
oculis. aut aurib cernert : Si .ti. pͥmerdia nullũ genus
positiõis inexꝑtum relinquũt. oportuit eiusmõi quottiodie
mõstra gnãri. in quib m̃broꝵ ordo preposterus: &usus
longus diuersus existerle. Sum uͦ uniuerta gña. R
uniuersa in q membra leges suas &usus. & ordines
sibi attributos tueant᷑. inaitestũ ⁊ nichil fortinito esse
factũ: qm̃ diuine rõis dispositio ꝑꝑetua seruat᷑. Uerũ

Expanded text:
ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque cur numquam fortuito accidit sic coire illa principia, ut efficerent animal eiusmodi quod naribus potius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi attributos tueantur, manifestum est nihil fortuito esse factum, quoniam diuinae rationis dispositio perpetua seruatur. uerum
Abbreviated transcription (Latin):
que ad uuendũ neci᷑a eeͤnt : ꝗͣ uitã ipam daret. Que utuꝵ
constare nou posset: nisi pͥus estata ẽẽnt quibus constat.
Uidebut ig̃r epicurus in corpoib aĩaliũ diuine rõis soler¬
tiam. s ut eficẽt q̃ ante Imprudenter assumpserat
adiecit aliud deliramentũ suꝑiori cõgruẽs. Dixit .ti
net oculos ad uidendũ eẽ natos: net aures ad audiẽdũ
nec pedes ad ambulandũ : qm̃ m̃bra hec pͥus nata sunt:
ꝙͣ eẽt usus iudendi de audiendi. & ambulandi. S hor/
oiũi offiã ex natis extitisse. Uereor: ne huiusmedi per¬
tẽta. & ridicula refutare nõ minus ineptũ ẽẽ iudcat᷑.
S libet ineptire. qm̃ cũ inepto agimus: ne se ille nimis
argutũ putet. Qiud ais epicure: Non sunt ad ui-¬
dendũ oculi nati : Cur ur̃ uident: postea inꝗt. usus
eoꝵ apparuit. Uidendi gͦ cã nati sunt. si ꝗ nichil possut
aliud ꝗͣ uidere. Ites m̃bra cetera cuius rei cã nato sũt.

Expanded text:
 essent quam uitam ipsam daret? quae utique constare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. uidebat igitur Epicurus in corporibus animalium diuinae rationis sollertiam, sed ut efficeret quod ante inprudenter adsumpserat, adiecit aliud deliramentum superiori congruens. dixit enim neque oculos ad uidendum esse natos neque aures ad audiendum neque pedesquam esset usus videndi, et audiendi, et ambulandi: sed horum omnia officia ex natis extitisse. Vereor ne hujusmodi portenta et ridicula refutare non minus ineptum esse videatur. Sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. Quid ais, Epicure? Non sunt ad videndum oculi nati? Cur usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rena cõtemnit. nec q̃mꝙͣ falsi patit᷑ qr boni uiri offmꝰ est
errores hoiu corrige eosq in uiam redut̾ẽ. Siꝗd̾ sotialis ẽ
hõis ac bñfica nã quo solo cognatõne cũ deo ht̃
DEd nimiꝵ hec causa efficit ut stultus eẽ uideat᷑. ꝗ egẽ aue¬

Expanded text:
terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere au
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi ꝓsint. Nescuit .n. qr malum est not᷑e. hõ uõ quia
sciãm boni ac mali ht̃. abstinet se a nocẽdo &̃ cũ ĩ comodo
suo qđ aĩal irrationale facere nõ põt. Et iõ inter sum̃as
hõis uĩtutes ĩnocentia mĩatur. Quib rel apparet sapien¬
tissimu ẽẽ qui mauult pire ne noceat ut id offina quo
i mutis discernitur ẜuet. Nam qui uendentis errorẽ nõ redar¬
guit: ut auꝵ ꝑuo emat. aut qui nõ ꝓfitetur fugitiuũ ẜuu
uł pestilentem se domũ uẽdẽ lutro a cõmodo suo cõsulẽs
nõ estꝰ sapiens ut carneades uidẽs uolebat. sed callid̾ & astutꝰ
aliis de dolo capuĩt: ut deuorẽt: uł cum ĩsidias alioꝵ uario ge¬
nẽ deludũt. Sapiã uõ ĩ hoĩem solum cadit. Sapiã est .n. ĩtelli¬
gentia uł ad bonũ xectumq faciendu uł abstinẽtia dictoꝵ
factoꝵq imꝑboꝵ. Lucro aũt nũꝙͣ sapiens studet: qr bona hȩc

Expanded text:
ut sibi prosint: nesciunt enim quia malum est nocere. homo uero quia ut sibi prosint: nesciunt enim quia malum est nocere. homo uero quia scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo etiam cum incommodo suo, quod animal inrationale facere non potest, et ideo inter summas hominis uirtutes innocentia numeratur. quibus rebus apparet sapientissimum esse qui mauult, perire ne noceat, ut id officium a mutis discernitur seruet. nam qui uendentis errorem non redarguit, ut aurum paruo emat, aut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentem se domum uendere lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades uideri uolebat, sed callidus et astutus. aliis et dolo capiunt ut devorent, vel cum insidias aliorum vario genere deludunt. Sapientia vero in hominem solum cadit. Sapientia est enim intelligentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec
Abbreviated transcription (Latin):
docet ipã rõ. Qui.n. stultus est ꝗd sit ustu ac honũ nescit
& iõ semꝑ pectat᷑. Ducit᷑ .n. qͣr captuus auitꝰ: nec resisteͬ ullo mõ
põt qr caret uirtute quã nescit. Iustus aũt ab oĩ se pectato ab¬
stinet qđ aliter face̾ non põt ꝙͣ si heãt recti prauiq notitiã
Rectu aut discernẽ a prauo quis põt m sapiens: Ita fit ut
ademẽit stultum nõ eẽ. qr hec face̾ peccatu ẽ a quo se sapi¬
ens abstinet. Uideri tñ & ip̃e confiteor ꝑ hoiũ errorem
ignorantiũ cuiꝰq rei ꝓpetatem. Itaq oĩs hȩc questio nõ tam
argum̃tis ꝙͣ diffinitione soluitur. Stultitia ig̃ est ĩ facus di¬
ctisq ꝑ ignorantiam boni ac recti erratio. Ergo stult̾no ẽ
qui ne sibi qđ parcit. dũmõ nõ noceat alteri qd̃ est malu
qr sapiã carent. cõciliatricem sui eẽ naturã. Nocẽt ig̃ aliis

Expanded text:
docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit et ideo semper peccat. ducitur enim quasi captiuus a uitiis nec resistere ullo modo potest, quia caret uirtute, quam nescit. iustus autem ab omni se peccato abstinet, quod aliter facere non potest quam si habeat recti prauique notitiam. rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut ademerit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque rei proprietatem. itaque omnis haec quaestio non tam argumentis quam definitione dissoluitur. stultitia igitur est in factis dictisque per ignorantiam recti ac boni erratio. ergo stultus non est qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est maluquia sapientia carent, conciliatricem sui esse naturam. nocent igitur aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
nuatur. Stultitia est inꝗt alienȩ aĩe ꝑcere cu ꝑnitie suȩ.
Nu &ẽ ꝓ amicitia ꝑire stultu iudicabit᷑: Quid gͦ illi familia¬
res pythagoreit laudant᷑ a nobis. quoꝵ alter se tyrano uadẽ
mortis ꝓ altero dedit alter ad p̾stitutũ tp̃us cu iã sponsoꝵ
euis duceretur p̾stantiã sui fecit eumq ĩteruentu suo libe¬
rauit: quoꝵ uitus ĩ tanta gloria nõ habẽtur cum alter
ꝓ amico. alter ã ꝓ fide mori uoluit si stulti putarentur.
Deniq ob hanc ipam uirtutẽ tyrãnus his gratiam retulit ut᷑q
ẜiando & hoĩs crudelissimi nã mutata est qn & depcatus
eẽ dicit᷑ ut se t̾ciu ĩamicitiã reciꝑent nõ utiq tanꝙ stultos¬
hoĩ gloriosum. Ergo stultissimi st qui nob crimini dant mõi
uelle ꝓ deo cu ip̃i eum ꝗ pro hõie uoluit mori ĩ cęlũ sũmis
laudib tollant. Deniq ut cõcludam disputationẽ nõ posse
eundem iustum eẽ ac stultum eundem sapientem & ĩiũstũ

Expanded text:
it, alienae animae parcere cum pernicie suae. Num etiam pro amicitia perire, stultum judicabis? Quid ergo illi familiares Pythagoraei laudantur a vobis, quorum alter se tyranno vadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum jam sponsor ejus duceretur, praesentiam sui fecit, eumque interventu suo liberavit? quorum virtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori voluit, si stulti putarentur. Denique ob hanc ipsam virtutem tyrannus his gratiam retulit, utrumque servando, et hominis crudelissimi natura mutata est. Quin etiam deprecatus esse dicitur, ut se tertium in amicloriosum. ergo stultissimi sunt qui nobis crimini dant mori uelle pro deo, cum ipsi eum qui pro homine mori uoluit, in caelum summis laudibus tollant. denique, ut concludam disputationem, non posse eundem iustum esse ac stultum, eundem sapientem et iniustum
Abbreviated transcription (Latin):
faretra siue ꝑ sirtis. iter estuosas: siue facturꝰ. ꝑ ĩhospi¬
talem caucasu uel quę. loca fabulosus lambit hidaspes
Non põt gͦ fieri ꝗn hoiẽ ustu ĩter discrimina tempe¬
statu ac belloꝵ cęlestis cust tutela custodiat ac nõ &̃ si cũ
paricidis & notentib nauiget. aut malis quoq parcat᷑ ut
una iusta ac in ocens aĩa liberetur aut terte ꝑeuntib cętis
sola ẜuetur sa cõcedamꝰ posse fie̾i qđ ꝓponit pħus ꝗđ eg
ustus faciet si nactus fueiͬt. aut ĩ quõ fautiu aut ĩ ta¬
hula naufragum: Non ĩuit̾ cõfiteor morietur potiꝰ ꝙͥ occi¬
det nec iõ tñ iustitia qđ est singulaẽ hoĩs homĩ stultitiȩ¬
nomen accipiet. Quid .n. melius ꝗd carius hoĩ ẽẽ debet: ꝙͣ mo-¬

Expanded text:
pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospipharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. sed concedamus posse fieri quoustus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium, aut in tabula naufragum? Non invitus confiteor, morietur potius, quam occidet. Nec ideo tamen justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitinomen accipiet. Quid enim melius, quid carius esse homini debet, quam i
Abbreviated transcription (Latin):
pta deo putas ut nihil possit nihilq heãt ĩ sẽse qđ ad
custodiam sui ualeat: S& iudelicet ꝗ sacram̃tu hõĩs
ignorant iõq ad hanc temporalem uita referut oĩa ꝙͣta
sit uis iustitię scire nõ possunt. Nam cu & de uirtute
disputãt. ꝙͣius ĩtelligant erũnis ac miẜiis eẽ plenissima
& ĩmortalia nullo mõ uident sic rebus oĩb ad hanc prę¬
sentem uitã relatis. uirtutẽ plane ad stultitiam redigũt.
Si ꝗd tantos huiꝰ uitę labores frustra & inaniter suscipit
sed hȩc alio loco plenius. interĩ de iustitia ut coepimꝰ. cuiꝰ
tanta uis est ut cu oculos ĩ telu substuleit adeo mereat̃
oĩa. Recte ig̃ flaccus tantã ẽẽ dixit inocentiȩ uim ut
ad cutelam sui nõ egeat nec armis nec uirib quacũq
iter fecerit. Integer inte scelerisq purus nõ eget mauris
iaculis. nec arcu. nec uenenatis grauida sagittis. fufce

Expanded text:
ptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad ptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, t aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce,
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ ig utrũ ne iustitia fedus aliqđ hr̃e cũ stultitia possit.
Iustus inꝗͦt si aut ȩquũ sautio aut tabulã naufragio non ade¬
meĩt: ut ip̃e aiãm suam liberet stultus est. Primũ oũi ne¬
go ullo mõ fie̾i posse ut homini ꝗ ꝗđ uere iust̾ sit: eiꝰ mõi
eas eueniat qr iustus neq cuiꝙͣ nato inimic̾ neq ꝗꝙͣ
oĩo appetit alienũ. Cur .n. nauiget aut ꝗd petat ex aliena
terra cui sufficit sua  Cur aũtꝰ belligera. ac se alsenis fu¬
grinus m̃cibus aut huano sanguiẽ delectabitur: qui nec
lucrum sciat appetẽ cui sufficit uict & nõ mõ ip̃e cedẽ
fatere s& ĩt̾ esse facientib ac spectas ducat nefas. Sae
omitto ista qm̃ fieri põt ut uel ĩuit ad hec subeunda
cogatur. Adeo ne gͦ iustitiam o furi uł potiꝰ o carneade
cuiꝰ est illa oĩs ratio tã inanẽ tam suꝑuacuã tãq cõtem¬

Expanded text:
ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. Justus, inquit, si aut equum saucio, aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. Primum omnium, nego ullo modo fieri posse, ut homini, qui quidem vere justus sit, ejusmodi casus eveniat; quia justus neque cuiquam nato inimicus est, neque quidquam omnino appetit alienum. Cur enim naviget, aut quid petat ex aliena terra, cui sufficit sua? Cur autem belligeret, ac se alienis fugrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contem