comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uniu̾sꝰ orb t̾raꝵ fit eccłia eiꝰ. Et nũto.
Quia ipse suꝑmaria fundauit eũ: ꝙ suꝑ fiu¬
mina p̃parauit eum. Terra uł orb̃ suꝑ ma¬
ria fundari dr: qͥa aquis maris undiq
circũdat᷑ sic̃ dicimꝰ aliꝙͣ ciuitatẽ suꝑ ma¬
re fundatã: ñ ut sub ea mare sit: s qͥam
sine pͥmo suꝑ emunet maris. Si alitẽ
aliud qđ adnos magis ꝑtinet ista
dicta sig̃cant. possuiꝰ mꝰ intelligẽ
ꝑ mare mundũ. ꝑfluminacupidos
homines qͥ labunt᷑ inscłm. Etiã  istos suꝑ¬
at eccłia q̃ deuictis ꝑ d̾ni gr̃am cupiditatib
scłarib: ad recipiendã inmortalitatẽ carita¬
te parata ÷. Suꝑ maria fundata ÷ eccł̃ia:
qͥ iuxta amaras ħꝰ scł̃i fluctuationes sita ÷.
s iue suꝑ maria ñ submari fundat᷑: qͥa nulł
impioꝵ torm̃tis suꝑat᷑: uł qͥa non ei uitia
s ipsa uitiis dnat᷑. Suꝑ flumina qͦ p̃parat᷑:¬
stituunt᷑. Ecce eccłia posita est insubluni: in
alto locauit dñs orbem suum sic̃ imꝑator

Expanded text:
us orbis terrarum fit Ecclesia ejus. Et merito: Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Terra vel orbis super maria fundari dicitur, quia aquis maris undique circumdatur: sicut dicimus aliquam civitatem super mare fundatam, non ut sub ea mare sit, sed quia in fine primo supereminet mari. Si autem aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: possumus intelligere per mare, mundum: per flumina cupidos homines, qui labuntur in saeculum. Etiam Ex Audevictis per Domini gratiam cupiditatibus saecularibus, ad recipiendam immortalitatem caritate parata est. Super maria fundata est Ecclesia, qui juxta amaras hujus saeculi fluctuationes sita est. Sive super maria non sub mari fundatur: quia nullis impiorum tormentis superatur. Vel quia non ei vitia, sed ipsa vitiis dominatur. Super flumina qstituuntur. Ecce, Ecclesia posita est in sublimi: in alto locavit Dominus orbem suum, sicut Imperator
Abbreviated transcription (Latin):
nis.usticie d̾ñi recte letificantes corda.
p̃ceptum d̾ni lucidum illuminans ocłos.
Recte sunt iusticiȩ dñi. id⁊ inflexibiles
non declinant ad cdext̾am siuie adsini¬
stram.: non flectunt᷑ in ꝓsꝑis siue madũsis.
corda obseruantiũ eas letisicant sp̃ali gau¬
lam̃to carnali obseruationũ illuminans¬
ocłos .i. hominis int̾ioris aspectum¶ unoe
non ille sublege penalis temporalia bona
sibi subtͣhi ꝑhorrescens. quoꝵ dilectione
anua fornicat᷑. s castꝰ quo eccłia sponsũ
suum qͣnto ardentiꝰ diligit: canto cdiligentiꝰ

Expanded text:
rectae, laetificantes corda, praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Rectae sunt justitiae Domini , idest, inflexibiles: non declinant ad dexteram sive ad sinistram, non flectuntur in prosperis sive in adversis: corda observantium eas laetificant spirituali gaulamento carnalium observationum, illuminans hominis interioris aspectum. 10. non ille sub lege poenalis, temporalia bona sibi subtrahi perhorrescens, quorum dilectione anima fornicatur; sed castus, quo Ecclesia sponsum suum quanto ardentius diligit, tanto dilig
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nixistis enĩ. Considit indeo. lib̾et eũ
siuilt. Contempsistis hunulem aduen¬
tũ filii di. quia ineo ñ uidistis pompã scłi
Quia sꝑauit indeo. despectꝰ est auob̃: quib
trena magis placent ꝙͣ celestia. Quis dabit
exsion salutare isrł. subaudit᷑ nͥ ipse cuiꝰ
humilitatẽ contẽpsistis: Ipse enĩ incla¬
ritate uenturꝰ est adiudiciũ iuuoꝵ q mor¬
tuoꝵ regnũq iustoꝵ. ut qm̃ isto hu¬
mili ad uentu facta est cecitas expar¬
te uusrł. ut plenitudo gentiũ intͣret:
illo alio fiat qđ sequit᷑. ꝙ sic om̃is isrł sal¬
uus fieret. Piudens enĩ apłs etiã illuo isa¬
ie testimoniũ accepit qd dictum ⁊. ueni

Expanded text:
is enim, Confidit in Deo, liberet nunc eum si vult. Contemsistis humilem adventum Filii Dei, quia in eo non vidistis pompam seculi. Quia speravit in Deo, despectus est a vobis, quibus terrena magis placent, quam caelestia. 8. Quis dabit ex Sion Salutare Israel? Subauditur, nisi ille, cujus humilitatem conteritate venturus est ad judicium vivorum et mortuorum, regnumque justorum, ut quoniam isto humili adventu facta est coecitas ex parte in Israel, ut plenitudo gentium intraret, illo alio fiat quod sequitur: et sic omnis Israel salvus fieret. Pro Judaeis Apostolus etiam illud Isaiae testimonium acce
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s dauit. Apłs dicit. finis legis xp̃c ad in
iusticiam om̃i credenti. Ili credimꝰ q̃n
incipimꝰ uiã bonã ingredi: ipsũ uidebimꝰ
cũ ꝑuenerimꝰ. Et ideo ipse finis. Psalmus
constitutꝰ est: ad laudandum dm. Et
qͥa inhis ũsib psallit᷑ deo: ideo ñ inmerito
appellat᷑ psalmꝰ text᷑ huiꝰ oꝑis. Esalmꝰ aũ
exmotu digitoꝵ ꝙ consonantia uocis so¬
lebat fieri. ꝑ cutiebat cordas. resonabat
organũ: & cũ organo parit̃ ipse u̾ba can¬
cabat. Hoc significat qđ innob̾ c̃sonare
debent. bona oꝑatio & laudatio. Ad hoc nos
nere. ut hꝰ exilũ mala suo exemplo conti¬
nue ddeploremꝰ. ꝙ aduisionẽ celestis gle
arcdent̃ anhelemꝰ: ꝙoremꝰ. ne in mortife¬
ra peccata corruamꝰ. o nediabolo nob̃
insultandi occasionem demꝰ. & de hac
constantia ñ nob̃̾ s deo gr̃as referamꝰ
Infine qͦ ostendit se ind̾no corde exul¬
tare.: ꝙ ei laudando & bene iuuendo
cantare  psallere. Orat gͦ sic.¬

Expanded text:
s David. Apostolus dicit, Finis legis Christus, ad justitiam omni credenti . Illi credimus, quando incipimus viam ponam ingredi. Ipsum videbimus, cum pervenerimus. Et ideo ipse finis Psalmus constitutus est ad laudandum Deum. Et quia in his versibus psallitur Deo: ideo non immerito appellatur psalmus, textus hujus operis. Psalmus autem. ex motu digitorum et consonantia vocis solebat fieri. Percutiebat chordas, resonabat organum, et cum organo pariter ipse verba cantabat . Hoc significat quod in nobis consonare debent bona operatio, et laudatio. Ad hoc nos nere, ut hujus exilii mala suo exemplo continue deploremus, et ad visionem coelestis gloriae ardenter anhelemus: et oremus, ne in mortifera peccata corruamus, et ne diabolo nobis insultandi occasionem demus: et de hac constantia, non nobis, sed Deo gratias referamus. In fine quoque ostendit se in Domino corde exultare, et ei laudando et bene vivendo cantare et psallere. Orat ergo sic
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m altitudinẽ tuã multiplicasti filios ho¬
minũ. Bene incireuitu ambulare impũ di¬
cunt᷑: qͥa intemporaliũ rerũ cupiditate ro¬
tant᷑. que septem dierũ repetito circuitu
tam maloꝵ. Est ꝙ intemporalil mułtipli¬
catio. q̃ aũtit abonitate dĩ. Unde corpꝰ qtł
na inhabitatio sensum multa cogitantẽ

Expanded text:
 multiplicasti filios hominum. Bene in circuitu impii ambulare dicuntur: quia in temporalium rerum cupiditate rotantur, quae septem dierum repetito circuitu,tam malorum. Est et in temporalibus multiplicatio, quae avertit a bonitate Dei. Unde corpus quod na inhabitatio sensum multa cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ñis credent in eum. & uenienpsot ro¬
uani ꝙ dollent nob a locũ ꝙ u gen¬
tem. Tinuer̾̃t regnũ t̾renum amittẽ. uͥ
Tierat timor. & anuser̃t regnum celoꝵ
d timere debuerant. Et hoc deom̃ib
temporalib cõmodis incelligendũt. quoꝵ
missionẽ dum timent homines ad
om̃s qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ: qđ sequit᷑. Qñ d̃ns¬

Expanded text:
nes credent in eum, et venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem . Timuerunt regnum terrenum amittere, ubi non erat timor: et amiserunt regnum caelorum, quod timere debuerant. Et hoc de omnibus temporalibus commodis intelligendum est, quorum amissionem dum timent homines, adomnes qui operantur iniquitatem, quod sequitur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
ante ocłoseoꝵ. Hȩc fuit causa durucie
cordis eoꝵ. Quia dñm seo ñ timuer̃t
ideo obduruer̃t ad credẽ  dum. Ꝙ eue¬
nit eis iuxta qd scͥptum est. Qui autẽ
m̃tis est dure: corruet inmalũ. Hoꝵ ma

Expanded text:
ante oculos eorum. Haec fuit caussa duritiae cordis ipsorum, quia Dominum non timuerunt, ideo obduraverunt corda ad credendum, et evenit eis juxta quod scriptum est, Qui autem mentis est durae, corruet in malu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃os quos occidert̃. qͦs tanqͣm cibũ pa¬
nis deuorare descbunt᷑: ut illoꝵ affectꝰ
denotet᷑. Quomͦ enĩ dulcis est panis ao
comerdendũ: itadulcis erat illis ꝑsecttio
c̃õꝵ. Unde non manducare s deuorare
plescͥpa sunt: ut inhoc designet᷑ eoꝵ ñ
olum uoluntas. s etiam auiditas. Dñm¬

Expanded text:
quos occiderunt , quos tanquam cibum panis devorare describuntur, ut illorum affectus denotetur. Quomodo enim dulcis est panis ad comedendum, ita dulcis erat illis persecutio Sanctorum. Unde non manducare, sed devorare descripti sunt; ut in hoc designetur eorum non solum voluntas, sed etiam aviditas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibentẽ condempnarent. Recte aũ aspidi
comparant᷑. quia sic̃ aspis obturat aurẽ
suam aduocem incantantis. ita ipsi
obturabant auressuas aduocẽ p̃dica¬
tionis. Quoꝵ os maledictione & amari¬
tudine plenum est: ueloces pedes eoꝵ ad
effundendum sanguinem. Maledica¬
one os eoꝵ plenum fuit: qñ dixert̃ ñ ne
benedicimꝰ quia samaricanꝰ es ꝙ demo¬
nium habes: A maritudine qͦ repleti
fuert̃ cum dixert ad pilatum crucisi¬
ge eum. reus est mortis. Ueloces fuert̃ pedes
eoꝵ adeffundendum sanguinẽ. qñ eũ
extͣ ciuitatẽ duxer̃t̃ ꝙ occidert̃. Unde con¬
tͥti sunt abinmicis atq ad infilici catẽ

Expanded text:
prohibentem condemnarent . Recte autem aspidi prohibentem condemnarent . Recte autem aspidi comparantur, quia sicut aspis obturat aurem suam ad vocem incantantis , ita ipsi obturabant aures suas ad vocem praedicationis . Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Maledictione os eorum plenum fuit, quando dixerunt, Nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus es tu, et Daemonium habes ? Amaritudine quoque repleti fuerunt, cum dixerunt ad Pilatum, Crucifige eum, Reus est mortis . Veloces fuerunt pedes eorum ad effundendum sanguinem, quando eum extra civitatem duxerunt et occiderunt. Unde contriti su
Abbreviated transcription (Latin):
lus est: bonum facẽ non põt. Quantum
aũ auia u̾itatis declinau̾int: u̾baque
secunt᷑ ostendunt. Bicit᷑ enĩ. Sepulcrũ¬
patens est guttur eoꝵ. linguis suis dolo¬
se agebant. uenenum aspidum subla¬
biis eoꝵ. Bene patenti sepulero compa¬
rant᷑. quia sic̃ sepulcrum padet ut mor¬
tua cadauera recipiat: ita illi uabant
ut simplices animas s attͣherent. atq¬
ꝑ errrorem extinctas sibi incorporarent.
Bene aũ pꝰqͣm dixit linguis. addidit suis. ut
significaret malis. Mali enĩ malas linguas
habent. Tc̃ iudi linguis suis dolose eger̃t
qͣnd̃o dñm interrogauert̃. utrum liceret
censum dari cesari annon. Nolũ qͥdem
habebant in ore. s malicie uenenum
occultabant incorde. ut si dc̃et. licet: sta¬
tim eum redarguerent delege inqͣ p̃cipi¬
tur ut soli q̾no seruiat᷑. Rursum sidiõet
ñ licet. ad duxerant herodi auos qͥ eum
statim app̃hend̾ent. ꝙ regale tͥbutum

Expanded text:
lus est, bonum facere non potest. Quantum lus est, bonum facere non potest. Quantum autem a via veritatis declinaverint, verba quae sequuntur, ostendunt. Dicitpatens est guttur eorum: linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Bene patenti sepulcro comparantur: quia sicut sepulcrum patet, ut mortua cadavera recipiat: ita illi inhiabant, ut simplices animas sibi attraherent, atque per errorem extinctas sibi incorporarent. Bene autem postquam dixit, linguis, addidit, suis: ut significaret malis. Mali enim malas linguas habent. Tunc Judaei linguis suis dolose egerunt, quando Dominum interrogaverunt, utrum liceret censum dari Caesari, an non . Dolum quidem habebant in ore, sed malitiae venenum occultabant in corde: ut si diceret, Licet: statim eum redarguerent de lege, in qua praecipitur, ut soli Domino serviatur . Rursum si diceret, Non licet: adduxerant Herodianos, qui eum statim apprehenderent, et regale tributum
Abbreviated transcription (Latin):
gi. ut honoratiꝰ eos filios hominũ dixerit¬
ꝓpt̃ cultum di ad differentiam gentiliũ
qui ꝓpt̃ cultum lapidum corrupti et
ab ominabiles facti sunt. Espicit gͦ dñs
suꝑ filios hominũ ꝑ animas sc̃as suas qd̃
significat hoc qđ ait decelo. ut uideat
i. uidi factat. siest aliquis d̃m intel¬
ligens corde aut requirens oꝑe. Uel
ꝑ filios hominum possumꝰ indelligere
imitatores carnaliũ. sic̃ econtͣrio im¬
mitatores di filii dĩ nuncupant᷑. P
iustos enĩ homines ꝓspicit ds pecca¬
tores: ꝙ ꝑbonos redarguit malos. &
pͣuoꝵ errorem atq in iusticiam. Neqͥli
utiles facti sunt. ñ est qui faciat bo¬
num non est usq adunum. Nonest intel.¬
ligendum ita om̃s declinasse. ut inhu¬
mano gen̾e non eẽt uel unꝰ qͥ bonum
ageret cum paulopꝰ dicat. dñs ingene¬
ratione iusta est: s ex his uideł qui st̃
imitatores carnaliũ quoꝵ corrupta:
uita & continentia. non est aliqͥs qͥ¬
bonum faciat. Qmdiu enĩ homo ma¬

Expanded text:
gi, ut honoratius eos dixerit filios hominum propter cultum Dei, ad differentiam gentilium, qui propter cultum lapidum, corrupti et abominabiles facti sunt. Prospicit ergo Dominus super filios hominum per animas sanctas suas, quod significat hoc, quod ait, de coelo, ut videat, idest, videri faciat, si est aliquis Deum intelligens corde, aut requirens opere. Vel per filios hominum possumus imitatores carnalium intellimitatores Dei filii Dei nuncupantur. Per justos enim homines prospicit Deus peccatores, et per bonos redarguit malos, etpravorum errorem atque injustitiam: de utiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Non est intelligendum, ita omnes declinasse, ut in humano genere non esset vel unus qui bonum ageret: cum paulo post dicat, Dominus in generatione justa est. Sed eorum videlicet, qui sunt imitatores carnalium, quorum corrupta est vita et continentia, non est aliquis qui faciat bonum. Quandiu enim homo ma
Abbreviated transcription (Latin):
leticiam cordis generat: recte subdit x
ultabit cormeum insalutarituo: cantabo
dno qui bona tͥbuit mͥ. & psallam nomini
dñi altissimi. Tria hic nob̾ commendat.
exultat corde. cantat uoce: psallit oꝑe. Ex

Expanded text:
laetitiam cordis generat, recte subditur: laetitiam cordis generat, recte subditur: Exultabit cor meum in salutari tuo: cantabo Domino, qui bona tribuit mihi, et psallam nomini Domini altissimi. Tria hic nobis commendat: exultat corde: cantat voce: psallit opere. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
mors animȩ. Uñ scͥptum est. Anuna que
peccauerit: ipsa moriet᷑. Ab hoc somno mor¬
tis. nos excitat a pls dicens. Euigilate iusti.
s nolite peccare. Orandum est gͦ nob̾. ut
ab illo qui est lux uera illuminent᷑ ocłinr̃i
cordis. neumqͣm inmorte peccati ꝑ negligen¬
tiã dormiamꝰ. neqͣndo nob̾ insultet hostisan¬
tiquus & dicat se nob̃ p̃ualiusse. si nos sibi
potuerit ꝑ peccatum subic̃e. Gaudebit eñi
pͥnceps terebraꝵ. sim nob potuerit ꝑturba¬
re reccitudinis statun. Uñ & subiũgit. Q
tͥbulant me exultabunt simotꝰ fuero: ego
aũ inmiscł̃ia tua sꝑaui. Adhoc enĩ nos tri¬
bulant. adhoc innum̃iis tbulationib sre¬
q̃nt̃ inquietant: ut astatu reccitudinis
nos suis ꝑturbationib amoueant. Inhui¬
modi gͦ ꝑicłis consticuti nec debemꝰ despa¬
te: necrusus de nr̃is uirib p̃sumere. s po¬
ta spes nr̃a in ipsiꝰ figenda est misccłia qui
potens: & nos illuminare ne erremꝰ. s ro¬
borare ut firmit̾ stemꝰ. Et quia spes indeo

Expanded text:
e peccaverit ipsa morietur. Ab hoc somno mortis excitat Apostolus, dicens, Evigilate, justi, et nolite peccare . Orandum ergo est nobis, ut ab illo, qui est lux vera, illuminentur oculi nostri cordis, ne unquam in morte peccati per negligentiam dormiamus: ne quando nobis insultet hostis antiquus, et dicat se nobis praevaluisse, si nos sibi potuerit per peccatum subjicere. Gaudebit enim princeps tenebrarum, si in nobis potuerit perturbare rectitudinis statum. Unde et subjungit: 7. Qui tribulant me, exultabunt si motus fuero: ego autem in misericordia tua speravi. Ad hoc enim nos tribulant, ad hoc innumeris tribulationibus frequenter inquietant, ut a statu rectitudinis nos suis perturbationibus amoveant. In hujusmodi ergo periculis constituti, nec debemus desperare, nec rursus de nostris viribus praesumere. Sed tota spes nostra in ipsius figenda est misericordia, qui potest nos et illuminare, ne erremus: et roborare, ut firmiter stemus. 8. Et quia spes in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
meliis affic̾ent corpora sua in semetip
tur. Corrupti sunt & abominabiles
facti sunt instuduis suis. non est qui
faciat bonum. ñ estusq adunum.
Corrupti sunt inuiciis a peccatis. & ab¬
ominabiles facti sunt mutando naturalem
usum ineum usum qͥ est contͣ nat᷑am. Et
bene uitia eoꝵ ꝙ peccata uocat studia qͥa
ñ ex ignorantia aut ex infirmitate tm̃:
ꝑpetͣbant. Exhis non est unꝰ qui faciat
bonũ. qui nolunt cred̾e inunũ d̾m. Qm̃
absq fide impossibile est placẽ deo. Uñ
ipsa u̾itas dicit. Sine me nicħ potestis
facẽ. Quia pͥͫ peccauer̃t incorde. ideo pꝰ¬
modũ peccauer̃t inoꝑe: ꝙ exm̾̃to erroris.
punia sunt pena corruptionis. Seruan¬
da est itaq om̃i custodia m̃s nr̃a. neaqͦ¬
libet uicio corrumpat᷑. qm̃ ante d̃ĩ ocłõs¬

Expanded text:
meliis afficerent corpora sua in semetmeliis afficerent corpora sua in semettur: Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Corrupti sunt in vitiis et peccatis, et abominabiles facti sunt, mutando naturalem usum in eum usum qui est contra naturam . Et bene vitia eorum et peccata vocat studia, quia non ex ignorantia, aut ex infirmitate tantuperpetrabant. Ex his non est unus qui faciat bonum, qui nolunt credere in unum Deum . Quoniam absque fide impossibile est placere Deo . Unde ipsa Veritas dicit: Sine me nil potestis facere . Quia prius peccaverunt in corde, ideo postmodum peccaverunt in opere, et ex merito erroris puniti sunt poena corruptionis. Servanda est itaque omni custodia mens nostra, ne a quolibet vitio corrumpat
Abbreviated transcription (Latin):
qui dnm xp̃m dm esse negauer̃t. q ideo
ipsi ꝑerrorem & moꝵ pͣuitatẽ corrupti &
inutiles facti: alios qͦ secũ corrũꝑe atq
aderrorẽ suũ ad̃duc̃e conatist̃. Quib
adno repbatis. ingeneratione iusta habi¬
tare se ꝑhibet. atq de syon nutt̃e salu¬
tare suũ : ut plebem suam conũtat a
captiuitate. ut ineo exultet iacob aletet᷑
isrł. Et hȩc ideo nob scͥpta sunt: ut erran¬
tium attendences dampnationẽ. a fide¬
lium salutem: illos cauentes ꝙ istosimi¬
tantes ꝑmaneamꝰ in fide dni cħu. quiest
finis & merces nr̃a. adquẽ cũ ueñimꝰ sp̃a¬
lit̃ facti iacob. atq isrł in eo ꝑfecte gau¬
debimꝰ. Hȩc est psalmi hꝰ intentio atq
utilitas. Mat̾ia est ipse insipiens.
ixit insipiens in corde suo ñ est
Gentilis ppłs por es intelligi. qͥ intm̃
anaturali lege qͣm accepat desi¬
bilis hominis. & uolucrum & qͣdrupedũ
& serpentium. Propt̃ quod tͣndidit eos
d̾s inpassiones ignomniȩ. ut in contu¬

Expanded text:
um Deum esse negaverunt : et ideo ipsi per errorem et morum pravitatem corrupti, et inutiles facti, alios quoque secum 61 corrumpere atque ad errorem suum adducere conati sunt. Quibus a Domino reprobatis, in generatione just a habitare se perhibet, atque de Sion mittere Salutare suum, ut plebem suam convertat a captivitate; ut in eo exultet Jacob et laetetur Israel. Et haec ideo nobis scripta sunt, ut eorum attendentes damnationem, et fidelium salutem: illos caventes, et istos imitantes, permaneamus in fide Domini Jesu, qui est finis et merces nostra: ad quem cum venerimus, spiritualiter facti Jacob atque Israel, in eo perfecte gaudebimus. Haec est psalmi hujus intentio, atque utilitas. Materia est ipse insipiens.ixit insipiens in corde suo, Non est Deus. Gentilis populus potest intelligi, qui in tantum a naturali lege quam acceperat desibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium . Propter quod et tradidit eos Deus in passiones ignominiae, ut contu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ꝓpt̃ huiꝰ modi uicia disꝑdidit ds. Suꝑ
miseriam in opum & gemitũ pauꝑumnẽ
exurgam dicit ãns. Ipse misericors pat̾ ꝓpt̃
sp̃ũalium egentes. filium suũ dignatꝰ: nut¬
tere. Inde aũ incipit sermo eiꝰ apud mathe¬
um inmonte: cum dicit. Beati pauꝑes sp̃u:¬
qm̃ ipsoꝵ est regnũ celoꝵ. Uñ secutꝰ adiunũ.
onam insalutari: fiducialit̃ agam in eo. Ñ
dixit qͥd poñet. s quia insalutari dix̃: id⁊
re tuũ: ideo intelligit᷑ in illo posuisse: qd
admiseriã inopum auferendam. q c̃solã
fiducialit᷑ egit: iuxta illud ineugłio. Erat
a om̃s ppłi trib & linguȩ seruient ei. Et
potestas eius potestas et̃na q̃ ñ auferet᷑:
& regnum eiꝰ qd non corrumpet᷑. Be cuł
luce eloquentiȩ subiunctũ est. Floquia

Expanded text:
magniloqua est lingua alta et superba loquens. se despiciant: magnifice loquantur: quicquid ex suo sensu traxerunt, ex tumore superbiae spiritualium egentes, Filium suum dignatus est mittere. Inde autem incipit sermo ejus apud Matthaeum in monte, cum dicit, Beati pauperes spregnum caelorum . Unde secutus adjunxit, Ponam in salutari, fiducialiter agam in eo. Non dicit quid poneret. Sed quia in salutari dixit, id lud intelligitur in eo posuisse, quod ad miseriam inopum auferendam, et gemitumfiducialiter egit, juxta illud in Evangelio: Erat et omnes populi, tribus, et linguae servient ei. Et potestas ejus, potestas aeterna, quae non auferetur: et regnum ejus quod non corrumpetur . 7. De cujus luce eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
obliuiscit᷑ ãs: sic nec faciem suã aũat
S more nr̃o scͥptura loquit᷑. Qsi nos obliuiscit᷑
ds: cum uihac ꝑegͥnatione diu nos ꝑmit¬
tit laborare. Qsi faciem suã aũtit: cum a
nob manifestationẽ sue uisionis abscon¬
dit. In his gͦ ũbis. duo nob̾ insinuant᷑ ge¬
nera cõpunctionis: unum qdđ deflere de¬
bemiꝰ miseriam inqͣsumꝰ. aliut qd debemꝰ
flendo suspirare. adcelestis patriȩ głam in
qͣ non sumꝰ. Alia qͦ compunctionis geña
demonstrant᷑ cum subiungit᷑. uãdiu
ponam consilia maĩa mea. clolorem incorde
meo ꝑ diem : ꝑ diem continuationẽ sig̃cat.
consilio aũ ñ opꝰ est nisi inadu̾sis. Consili¬
um inaĩa ꝑdiem pon̾e est: suggestiones
ꝙ peccata quib corrumpit᷑ anima sollicite
ꝙ contuiue p̃ude atq cauere. Consiliũ in
anima sua ponebat: qui dicebat. In corde meo
abscondi eloquia tua: ut non peccem tͥ.
Dolorem uͦ incorde ꝑdiem hab̾e est: deꝑpet̾

Expanded text:
obliviscitur Deus, sic nec faciem suam avertit. Sed more nostro Scriptura loquitur. Quasi nos obliviscitur Deus, cum in hac peregrinatione diu nos permittit laborare. Quasi faciem suam avertit, cum a nobis manifestationem suae visionis abscondit. In his ergo verbis duo nobis insinuantur genera compunctionis. Unum, quo deflere debemus miseriam in qua sumus. Aliud, quo debemus flendo suspirare ad caelestis patriae gloriam, in qua non sumus. 3. Alia quoque compunctionis genera demonstrantur, cum subjungonsilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem? Per diem, continuationem significat. Consilio autem non opus est, nisi in adversis. Consilium in anima per diem ponere, est suggestiones et peccata quibus corrumpitur anima, sollicite et continue praevidere atque cavere. Consilium in anima sua ponebat, qui dicebat: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Dolorem vero in corde per diem habere es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙeris similis dno. ꝙ diliget te iustum.
impunitꝰ eris. Nam sequit᷑. Eqͥtatem ui¬
dit uultꝰ eiꝰ. Et inbonis a ininalis iuidet
eqͥtatẽ. seueritas uuloꝰ tui. Est aũ eqͥtas
ut bona bonis: ꝙ mala reͥbuat malis.
E quitas ÷. ut factis digna rependat. Qđ̃ gͦ
ait nistꝰ dñs. & iusticias dilexit. ad recte
iuuendi ꝑtinet ordinen. Qđ subiungit
tinet remunerationẽ:
lis ostendit᷑ quid intextu psalmoꝵ con¬
tineat᷑. Titulus hꝰ psalmi ẽ infinem ꝓ
octaua p̃s dauit. Iste p̃s est daut. id est

Expanded text:
et eris similis Domino, et diliget te justum, et eris similis Domino, et diliget te justum, equitatem vidit vultus ejus. Et in bonis, et in malis videt aequitatem severitas vultus Dei. Est autem aequitas, ut bona bonis, et mala retribuat malis. Aequitas est, ut factis digna rependat. Quod ergo ait, Justus Dominus, et justitias dilexit: ad recte vivendi pertinet ordinem: quod subjungit, ertinet remunerationem. lis ostenditur, quid in textu psalmorum contineatur. Titulus hujus psalmi est, In finem, pro octava Psalmus David. Iste psalmus est David, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
diiͥ ut priꝰ igne cupiditatis uastent᷑. de iñ
setore oꝑum qͣsi sulphure occupent᷑: adulti¬
num cum sp̃ib malignis inet̾no igne com¬
burant᷑. Et hȩc est pars calicis .i. tribulati¬
onis eoꝵ: ut sicut iusti inpartem suam
recipiunt uitam et̾nan: ita impii ꝓparce
sua recipiant dampnationẽ ꝑpetuã. Calicẽ
aũ ꝓpt̾ea puto appellatum: neqͥd p̃ter mo¬
dũ atq m̃suram uł inipsis peccatoꝵ sup¬
pliciis. ꝑ diuinã ꝓuidentiã fieri arbitre¬
mn. Et ideo tanq̃m rationẽ reddens qͣre id
cias dilexit. Non frustra pluralit̾ posuit
usticias. In multis eñi iustis: qͣsi multe
iusticie uident᷑ ẽẽ. cum sit una di cuiꝰ õs
parcipant᷑. ẜpt̾ea rursꝰ ad singłaritatem
serefert dicendo. E qͥtatem uidit uultꝰ eiꝰ.
Sic est inse iustꝰ dns. ut innob̾ suas iusti¬
cias diligat. Qͣlis ipse est tales nos om̃s ẽẽ
desid̾at. Unde nos admonet dicens esto¬
te sc̃i: qm̃ ego sum sc̃s. Serua iusticiam:

Expanded text:
Domini, ut prius igne cupiditatis vastentur, deinde foetore operum quasi sulphure occupentur, ad ultimum, cum spiritibus malignis in aeterno igne comburantur. Et haec est pars calicis, id est, tribulationis eorum: ut sicut justi in partem suam recipiunt vitam aeternam: ita impii pro parte sua recipiant damnationem perpetuam. Calicem autem propterea puto appellatum, ne quid praeter modum atque mensuram, vel in ipsis peccatorum suppliciis per divinam providentiam fieri arbitremur. Et ideo tanquam rationem reddens, quare id  et justitias dilexit. Non frustra pluraliter posuit justitias. In multis enim justis, quasi multae justitiae videntur esse, cum sit una Dei, cujus omnes participantur. Propterea rursus ad singularitatem se refert, dicendo, Aequitatem vidit vultus ejus. Sic est in se justus Dominus, ut in nobis suas justitias diligat. Qualis ipse est, tales nos omnes esse desiderat. Unde nos admonet dicens: Estote sancti, quoniam ego sum sanctus. Serva justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
est septuplum: ꝑ timorẽ di. ꝑpietatem.
ꝑscientiam. ꝑ fortitudinem. ꝑ consiliũ
ꝑ intellectum ꝑ sapientiã. Septẽ sunt
etiam beatitudinis gͣtꝰ. qͦs in eodem ser
beati lugentes. beati qͥ esuriunt ꝙ siti¬
unt iusticiã. bati misericordes beati
mundo corde: beati pacifici. Deqͥb sen¬
tentiis septẽ: totũ illũ sermonẽ ꝓlixũ
ꝓductum ẽẽ animadũti pot̾. Nam. uͣii.
u̾dictum ÷ beati qui ꝑsecutionem
patiunt᷑ ꝓpt̃ iusticiã: ipsum ignem
significat qͦ septemplicit̾ ꝓbat᷑ argen
minato eloquio ꝓfecerit: ostendit᷑
nos custodies: ne uita eoꝵ ꝙ morib
corrũpam̃. Et seruabis iet̃num. ut
decum inꝑpetuũ letem̃. Hic nos custo

Expanded text:
timorem Dei, per pietatem, per scientiam, per fortitudinem, per consilium, per intellectum, per sapientiam . Nam septem sunt etiam beatitudinis gradus, quos in eodem sermbeati lugentes, beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, beati misericordes, beati mundo corde, beati pacifici : de quibus sententiis septem totum illum sermonem prolixum ductum esse animadverti potest. Nam octava, ubi dictum est, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, ipsum ignem significat, quo septempliciter probatur argentminato eloquio perfecerit, ostenditurnos custodies, ne vita eorum et moribus corrumpamur: et servabis in aeternum, ut tecum in perpetuum laetemur: hic nos custo
Abbreviated transcription (Latin):
omnem hõiem oportet intelligi: qͥa nenii
ẽ cumqͦ sit oꝑandum malum. Et dilecti
ꝓximi: malũ ñ oꝑat᷑. Qd bis ait incorde a
corde: duplex cor sig̃cat. Ex his gͦ uerb̃ oss¬
dit. filios hominũ ita ẽẽ au̾itate dinuni¬
tos: ut uanitati & duplicitati & falsitati stu¬

Expanded text:
omnem hominem oportet intelligi, quia nemo est cum quo sit operandum malum. Et dilectio proximi malum non operatur . Quod bis ait, in corde et corde, duplex cor significat. Ex his ergo verbis ostenditur, filios hominum ita esse a veritate diminutos, ut vanitati et duplici
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ diminute sunt ueritates a fili
hominum. Ad illut tempꝰ uidet᷑
ꝓspicẽ. qͦ non erat dux neq ꝓpħa
faciebat. Uñ mnosee dr. Nieb multis seãc¬
bunt filii iscł sine rege sine pͥncipe sine sa¬
cͥficio: sine altari sine sacerdotio sine ma

Expanded text:
m diminutae sunt veritates a filiis hominum. Ad illud tempus videtur prospicere, quo non erat dux neque propfaciebat . Unde in Osee dicitur: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine
Abbreviated transcription (Latin):
Casta dicit sine corruptione simulationis.
Multi enĩ p̾dicant ueritatẽ ñ caste: qͥa uen¬
dunt illam p̃cio cõmoditatũ hꝰ scłi. Neta¬
ñ caste. ẜene aũ argento igne exanuna¬
to comparant᷑. qͥa sic̃ argentum exa¬
minat᷑. igne ut purum & clarumsit: ita ni¬
mirũ diuina eloquia igne scĩ sp̃c sunt exa¬
minata. Unde ipse dñs ait. Uerba que ego
loquor uob̃: sp̃c & uita sunt. Et idẽ psal¬
nista alibi dicit. Ignitum eloquiũ tuũ
uehement̃. Recte autẽ ꝓbatum t̾re dr:
quia diuinũ eloqͥum afidelib sc̃ȩ ȩccłiȩ¬

Expanded text:
casta dicit, sine corruptione simulationis. Multi enim praedicant veritatem non caste, quia vendunt illam pretio commoditatum hujus saeculi: de tanon caste . Bene autem argento igne examinato comparantur, quia sicut argentum examinatur igne, ut purum et clarum sit: ita nimirum divina eloquia igne Sancti Spiritus sunt examinata. Unde ipse Dominus ait, Verba quae ego loquor vobis, spiritus et vita sunt . Et idem Psalmista alibi dixit, Ignitum eloquium tuum vehementer . Recte autem probatum terrae dicitur: quia divinum eloquium a fidelibus sanctae Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ defectu & diminutione u̾itatis: de ad¬
uentu dñi. & claritate diuinȩ eloquentiȩ
desalute ustoꝵ ꝙ int̾itu reꝓboꝵ. Iste gͦ uir
sc̃s udens mundum positum in maligno.
s nos inmultis constitutos miseriis. formã
orandi nob̾ ꝓponẽ intendit: qͣtuiꝰ suo ex¬
emplo sic ꝑtemporalia tͣnseamꝰ: ut adet̾na

Expanded text:
e adventu Christi et claritate divinae eloquentiae, de salute justorum et interitu reproborum. Iste ergo vir sanctus videns mundum positum in malignitate , et nos in multis constitutos miseriis, formam orandi nobis proponere intendit: quatenus suo exemplo, sic per temporalia transeamus, ut ad a
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ est regnũ celoꝵ. Insidiat᷑ in abscon¬
dito qͣsi leo inspelunca sua. Leonẽ in
abscondito dicit eum: inqͦ a iuis & dolꝰ
fraudr lenta. que ꝑhereticos & falsesfĩs
erit & fraudulenta. Uim habebit inum¬
dito. Et rursum ipsa repetita sunt eodẽ
ordine. Insidiat᷑ inqͥt ut rapiat pauꝑ¬
em. Hoc adcrudelitatẽ ꝑtinet. Qd aũ
sequit᷑. raꝑe pauꝑem dum attͣhit eũ:
dolositati deputat᷑. Rapiet seruendo.
attͣhet blandiendo. In laqueo suo hu

Expanded text:
ipsorum est regnum coelorum . Insidiatur in abscondito, quasi leo in spelunca sua. Leonem in abscondito dicit eum, in quo et vis et dolus fraudulenta, quae per haereticos et falsos fratres erit, et fraudulenta. Vim habebit in imdito. E rursum ipsa repetita sunt eodem ordine. Insidiatur inquit ut rapiat pauperem. Hoc ad crudelitatem pertinet. Quod autem sequitur: Rapere pauperem dum attrahit eum: dolositat deputatur. Rapiet saeviendo, at
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uum ꝙ inscłm scłi: ꝑ ibitis gentes
de t̾ra illiꝰ. Non regnabit dns t̾reno
imꝑio s celesti. NIã t̾renũ regnũ tͥnsito¬
rium ẽ &s caducum. Transibit hoc
regnũ. tͣnsibit hoc scłm:. succedet aliud

Expanded text:
aeternum et in seculum seculi: peribitis gentes aeternum et in seculum seculi: peribitis gentes de terra illius. Non regnabit Dominus terreno imperio, sed caelesti . Nam terrenum regnum transitorium est et caducum. Transibit hoc regnum: transibit hoc seculum. Succedet aliud
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s: aũtit faciem suam ne uideat infinẽ
Laborans gͦ eccłia illis tpr̃ib tanqͣm na¬
iuis in magnis fluctib q ꝓcellis. tanqͣm
dormuentẽ excitat d̾nm. ut imꝑet uen¬
tis q tͣnquillitas redeat. Ianiq manife¬
stato iudicio. intelligentes & exultantes
cere. Dixit enĩ incorde suo ñ reqͥret s ñ
est ita ut ipse cogitauit.am u¬
des qm̃ tu laborem ꝙ dolorem consid̾as
iustoꝵ: ut tͣdas eos hoc est impios. in
manꝰ tuas. id÷ inpotestatẽ iudiciĩ tui.
eiꝰ. Iste pauꝑ illis ad dempꝰ est concessus
adpuniendũ. tͥ infine derelictꝰ ad głi¬
ficandum. Or fano tueris adiutor:
cui impiꝰ fuit ꝑsecutor. Contere bra¬
et᷑. Iudicabit᷑ peccato suo. & ꝑibit ipse
ꝓpt̾ peccatum suũ. Timeant gͦ pecca¬
tores q maligni: quia conteret eosds.
s malignitatẽ eoꝵ adnichilum rediget
piet eos d̾s. atq pꝰ laborem. adet̾nam
qiuetem ꝑlucet. Dñs regnabit me

Expanded text:
Deus, avertit faciem suam, ne videat in finem. Deus, avertit faciem suam, ne videat in finem. Laborans ergo Ecclesia illis temporibus, tanquam navis in magnis fluctibus et procellis, tanquam dormientem excitat Dominum, ut imperet ventis, et tranquillitas redeat . 30. Jamque manifestato judicio intelligentes et exultantes cere? Dixit enim in corde suo, Non requiret. Sed non est, ita ut ipse cogitavit. Nam, Vides quoniam tu laborem et dolorem consideras: justorum. Ut tradas eos hoc est impios in manus tuas. Id est, in potestatem judicii tui. ejus. Iste pauper illis ad tempus est concessus ad puniendum: tibi in fine derelictus ad glorificandum. Orphano tu eris adjutor: cum impius fuit persecutor. 32. Contere braetur. Judicabitur ipse peccato suo, et peribit ipse propter peccatum suum. Timeant ergo peccatores et maligni, quia conteret eos Deus, et malignitatem eorum ad nihilum rediget.piet eos Deus, atque post laborem ad aeternam quietem perducet. Dominus regnabit in
Abbreviated transcription (Latin):
insidias. Et bñ ait. in laqueo suo humi¬
liabit eũ. Cum enĩ signa illa face ceꝑit
qͣnto mirabiliora uidebunt᷑ hominib
tanto illi sc̃i qͥ t̾c ert̃ contempnent᷑.
ciam & innocentiã resist.ant: mirificis
factis suꝑare uidebit᷑. S inclinabit
se a cadet cum d̾natꝰ fu̾it pauꝑum:
id:÷ cum quelibet supplicia irrogab io
resistentib sibi seruis di. Unde autẽ
inclinabit se ꝙ cadet. Dixit enĩ incor¬
de suo oblitꝰ est d̾s: auertit faciem suã
& parci sibi putat.: cum excecat᷑. ꝙ ser¬
uat᷑ ad ultimã oportunãq uindictã:
de qͣ loqͥt᷑ cum subiungit. Ex irge qne
t̃ gentes in conspectu cuo .i. ioccul¬
to. ubi solus d̾s uidet. Hoc factum :
cũ impii admagnã que uidet᷑ ho¬
minib felicitatem ꝑueniunt. suꝑqͦs
constituit᷑ legis lator qͣlem habere
ge d̃ne d̾s ñs q exaltet᷑ manꝰ cua ñ
utiq in occulto s iam in manifestis¬
sima głaz ne obliuiscaris pauꝑum
sic̃ impii putant qui dicunt. oblitus est

Expanded text:
insidias: et bene ait, In laqueo suo humiliabit eum: cum enim signa illa facere ceperit, quanto mirabiliora videbuntur hominibus, tanto illi sancti, qui tunc erunt, contemnentur, tiam et innocentiam resistent, mirificis factis superare videbitur. Sed Inclinabit se, et cadet, cum dominatus fuerit pauperum. Id est, cum quaelibet supplicia irrogaverit, resistentibus sibi servis Dei. 29. Unde autem, Inclinabit se, et cadet? Dixit enim in corde suo, Oblitus est Deus, avertit faciem suam,  parci sibi putat, cum excaecatur et servatur ad ultimam opportunamque vindictam: de qua loquitur, cum subjungit: Exsurge, tur gentes in conspectu tuo; id est in occulto, ubi solus Deus videt. Hoc factum est, cum impii ad magnam quae videtur hominibus felicitatem pervenerunt; super quos constituitur legislator, qualem habere ge Domine Deus, et exaltetur manus tua: non utique in occulto, sed jam in manifestissima gloria. Ne obliviscaris pauperum. Sicut impii putant, qui dicunt, Oblitus est
Abbreviated transcription (Latin):
tas inipsa sc̃a scͥptura. que ita in se conti¬
net sententias: qͦmͦ pharet᷑ sagitas. Adħ
scilicet parauer̃t. ut sagittent inobscuro
rectos corde .i. ut rectos fide ꝑcuciant
in obscuris sententiis. uł inobscuro .i. in hoc
qđł sacre scͥpturȩ minꝰ capaces sunt: ꝙ qd
infide muunꝰ fundati. Obscuritas eñĩ cordis
est ignorantia. Et quia abistis tale ꝑicłm
eminet: dicendũ est idno confido. Et
ideo necessariũ ẽ od̾ne ut inte confidat᷑. q
ad tuũ auxilium recurrat᷑. qm̃ que ꝑfecisti¬

Expanded text:
tas in ipsa sancta Scriptura, quae ita in se contitas in ipsa sancta Scriptura, quae ita in se continet sententias, quomodo pharetra sagittas: ad hoc scilicet paraverunt, Ut sagittent in obscuro rectos corde. Id est, ut rectos fide percutiant in obscuris sententiis. Vel in obscuro, id est, in hoc quod sacrae Scripturae minus capaces sunt, et quod in fide minus fundati. Obscuritas enim cordis est ignorantia. Et quia ab istis tale periculum eminet, dicendum est, In Domino confido. Et ideo necessarium est, o Domine, ut in te confidatur, et ad tuum auxilium recurratur. 3. Quoni
Abbreviated transcription (Latin):
Nd̃no confido: qͦm dicits aninȩ meȩ.
tͣnsinigͣ inmontẽ sic̃ passer. Acsidic̃ẽt.
Cũ tm̃ montẽ habeat aĩa mea inqͦ fidu¬
tiam suã ponat. ut est xp̃c: qͣ ratione di¬
citis. ut ad alium montem tͣnseat. sicut
passer .i. tanqͣm cacta ꝙ astuta. Ynum
montẽ teneo inquo consido: qͦmͦ dicitis
ut aduos tͣnseam tanqͣm multi sint iͥ
tet quidem ẽẽ passerẽ pennatũ uircu¬
tib & p̾ceptis cłi. s ea ipsa ꝑhibet᷑ uolare
inistos montes: ꝙ insuꝑbis hominib
spem collocare habeo domũ uͥ requiescã
quia indno c̃fido. Nam q passer inue¬
nit sibi doniũ. Et factꝰ est dñs refugiũ
pauꝑi. Dicamꝰ gͦ tota fiducia : nec cum
xp̃m querimꝰ apud hereticos: amicta¬
ꝙ suis sensib applicauer̃t. Que scͥptura rec¬
te arcus dr. quia sicut exarcu exit sagit¬
ta feriens: ita de scͥptura ꝓcedit sententia
cor ꝑcutiens. Parauer̃t sagittas suas in pha¬
retra. id÷ aptauer̃t sententias suas uenena¬

Expanded text:
ino confido: quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montem sicut passer? Ac si diceret: Cum tantum montem habeat anima mea, in quo fiduciam suam ponat, ut est Christus: qua ratione dicitis, ut ad alium montem transeat sicut passer , id est, tanquam cauta et astuta? Unum montem teneo, in quo confido. Quomodo dicitis, ut ad vos transeam, tanquam multi sint Christi? tet quidem esse passerem pennarum virtutibus et praeceptis Dei. Sed ea ipsa prohibent volare in istos montes, et in superbis hominibus spem collocare. Habeo domum ubi requiescam, quia in Domino confido. Nam et passer invenit sibi domum : et factus est Dominus refugium pauperi . Dicamus ergo tota fiducia, ne cum Christum quaerimus apud haereticos, amittaet suis sensibus applicaverunt. Quae Scriptura recte arcus dicitur: quia sicut ex arcu exit sagitta feriens, ita de Scriptura procedit sententia cor percutiens. Paraverunt sagittas suas in pharetra. Id est, aptaverunt sententias suas venena
Abbreviated transcription (Latin):
& amaritudine & dolo. sublingua eiꝰ
labor & dolor. ꝑ maledictionẽ aꝑta con¬
uicia. ꝑ amaritudinem minȩ o t̃rores¬
ꝑ dolum blanda & seductoria u̾ba possunt
accipi. qͥb in suam partem conu̾surꝰ est
multitudinẽ. Bene autẽ sub lingua eius
labor & dolor esse descͥbit᷑: qͥa int̾iora eiꝰ
ira & odio. ꝙ om̃i mala uoluntate reple
qͥa ñ solum sine fructu s etiam ad ꝑni¬
tiem laborat᷑. Qui labor & dolor adillus
refert̾ qđ dixit incorde suo. non moue¬
bor ageneratione ingenerationẽ sine
malo. Et ꝓpt̾ea sublingua eus & non in
hominib aũ alia locuturꝰ ut bonꝰ ꝙ ĩt̾¬
nerib cumulabit: Et ideo ininsidũs
cum his sedere dictꝰ est: qm̃ falsam feli¬
citatẽ ipsoꝵ ad decipiendos homnes
ostentabit. Qpraua uoluntate dum ta¬
les ẽẽ cupiunt. & bona ȩt̾na non quer̃t¬
iilliꝰ laqueos incidunt. E ideo sequit᷑
In occultis: ut int̾siciat in nocentem. In
occultis dictũ est: uͥ non facile intelligit᷑

Expanded text:
sub lingua ejus labor, et dolor. Per maledictionem aperta convicia, per amaritudinem minae et terroresr dolum blanda, et seductoria verba possunt accipi: quibus in suam partem conversurus est multitudinem. Bene autem sub lingua ejus labor et dolor esse describitur: 52 quia interiora ejus ira, et odio, et omni mala voluntate replebquia non solum sine fructu, sed etiam ad perniciem laboratur. Qui labor et dolor ad illud refertur, quod dixit in corde suo, Non movebor a generatione in generationem, sine malo. Et propterea, sub lingua ejus, et non, inhominibus autem alia locuturus, ut bonus, etneribus cumulabit? Et ideo in insidiis cum his sedere dictus est, quoniam falsam felicitatem ipsorum ad decipiendos homines ostentabit. Qui prava voluntate dum tales esse cupiunt, et bona aeterna non quaeruin illius laqueos incidunt. Et ideo sequitur: In occultis, ut interficiat innocentem. In occultis, dictum est, ubi non facile intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos. merico dicendi sunt cdauid. Nauid di¬
co dirigentis minꝰ fundatos inside. nunꝰq eru¬
ditos inscͥpturis. infinem id est adhoc ut
instituta q p̾cepta xp̃i sint eis finis. & suf¬
ficientia ad defendentam fidem contra
hereticos. Est aũ intentio illoꝵ inuitare
alios. ut totam fiduciam suam defenden¬
di se contͣ hereticos ponant: indeo qui
uerꝰ est finis. Textum gͦ psalmi uideamꝰ
adũs hereticos canendum. qui cõmemorar¬
do ꝙ exaggerando uitã multoꝵ in eccłia
peccatoꝵ: qͣsi apud ipsos iusti sint. Ab
uniꝰ eccłie matͥs ut̾o q ub̃il nos aũtere
atq abriꝑe moliunt᷑: affirmantes ap̃d
ipsos sit xp̃c. ꝙ qͣsi pie studioseq monen¬
tes. ut adeos tͣnseundo tͣnsmigremꝰ ad

Expanded text:
haereticos, merito dicendi sunt David. David dihaereticos, merito dicendi sunt David. David dico dirigentis minus fundatos in fide, minusque eruditos in Scripturis, In finem, id est, ad hoc ut instituta et praecepta Christi sint eis finis et sufficientia ad defendendam fidem contra haereticos. Est autem intentio illorum invitare alios, ut totam fiduciam suam defendendi se contra haereticos ponant in Deo, qui verus est finis. Textum ergo psalmi videamus. Adversus haereticos cavendum, qui commemorando et exaggerando vitam multorum in Ecclesia peccatorum, quasi apud ipsos justi sint, ab unius Ecclesiae matris utero et uberibus nos avertere atque abrumpere moliuntur: affirmantes quod apud ipsos sit Ctes, ut ad eos transeundo transmigremus in
Abbreviated transcription (Latin):
głam di. Et tc̃ implebit᷑. qđ sub infert᷑.
Desid̃ium pauꝑum exaudiuit d̾ns. Illud
gustiis & tribulationib huiꝰ scłi. d̾ni diẽ
concupisc̾ent. Et hoc desid̾ium p̃paratio
cordis eoꝵ erat. Unde secutꝰ adiungit. Pre¬
parationẽ cordis eoꝵ audiuit auris tua.
Hȩc est cordis p̃paratio: de qͣ in alio psalmo
canit᷑. Paratum cormeũ ds. Seqͣ dicit
exaudit: debemꝰ acciꝑe. Et qd est illud
desidium pauꝑum qd exauditurꝰ est
huic scło. s qui omĩa contempnit ꝓpt̃
cłm. ꝙ sepuluerem esse accinerẽ agnos¬
cit : Aluit est aũ iudicare pupillum:
aliut iudicare pupillo. Iudicat pupil¬
lum: etiam qui condempnat. sudicat
autẽ pupillo qͥ ꝓillo ꝓfert sententiã. Est gͦ
desid̾ium pauꝑum ut ueniat finis scłi. ꝙ
fiat iudicium di: ut separatis iustis ab
impiis. iam ñ ultͣ p̃ualeant mali noc̃e
est dauid. id est illoꝵ qͥ infide ꝑfec¬
te fundati sunt: qui ꝓpt̾ scientiam scͥp¬
turaꝵ. & quia uirilit̾ resistunt cont̃¬

Expanded text:
 33. Et tunc implebitur, quod subinfertur: Desiderium pauperum exaudivit Dominus. Illud gustiis et tribulationibus hujus seculi, Domini diem concupiscerent. Et hoc desiderium praeparatio cordis eorum erat. Unde secutus adjungit: Praeparationem cordis eorum audivit auris tua. Haec est cordis praeparatio, de qua in alio psalmo canitur: Paratum cor meum Deus . De quo dicit exaudit, debemus accipere. 34. Et quod est illud desiderium pauperum, quod exauditurus esthuic seculo, sed qui omnia contemnit propter Deum, et se pulverem esse ac cinerem agnoscit. Aliud est autem judicare pupillum, aliud judicare pupillo. Judicat pupillum, etiam qui condemnat: judicat autem pupillo, qui pro illo profert sententiam. Est ergo desiderium pauperum, ut veniat finis seculi, et fiat judicium Dei: ut separatis justis ab impiis, jam non ultra praevaleant mali nocere est David, id est, illorum qui in fide perfecte fundati sunt, qui propter scientiam Scripturarum, et quia viriliter resistunt contr
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipsoꝵ est regnum celoꝵ. Et ñ est mi¬
rum si uistꝰ d̾̃ns. pauꝑes qui iuillo con¬
fidunt inhabitat. ꝙ sapientes qͥ eiꝰ fi¬
dem annuntiant in habitando illus¬
trat. ꝙ eos qui elatisunt ꝑerrorẽ exce¬
cat: qm̃ palpebre eiꝰ int̾rogant filios
hominũ. Scͥpture sacrȩ q̃ claudunt᷑
in locis aꝑiunt᷑ in locis: tanqͣm palpe
obscuritate Anexerceant᷑: utrum inflent᷑
rerum cognitione an confirment᷑. Et
hoc manifestiꝰ dicit: cũ subiungit. Dñs
int̾rogat iustum & impiũ: .i. ꝓbat bonũ
ꝙ malũ. S qđ iustꝰ est habet adeo: qd
uͦ impiꝰ asemet ipso. Qmͦ: Iniqͥtatẽ dili¬
gendo: a sic semet ipsum odiendo. & hoc
est qdđ dicit. Qui aũ diligit iniquitatẽ:
odit animã suã. Q contͣ ille ueracit̃
semet ipsum diligit: qͥ peccatũ odit.
luit suꝑ peccatores laq̃os. Eadem scͥpt᷑aꝵ
infusio. ꝓsuo cuiꝰq merito. ꝙ peccatori
pluuia laqueoꝵ: & iusto pluuia ub̃ta¬
tis est. Cum enĩ male intelligit᷑: pluit

Expanded text:
m ipsorum est regnum caelorum . Et non est mirum, si justus Dominus pauperes, qui in illo confidunt, inhabitat, et sapientes, qui ejus fidem annunciant, inhabitando illustrat: et eos qui elati sunt, per errorem excaecat. Quoniam Palpebrae ejus interrogant filios hominum. Scripturae sacrae, quae clauduntur in locis, aperiuntur in locis, tanquam palpeobscuritate, an exerceantur: utrum inflentur rerum cognitione, an confirmentur. 6. Et hoc manifestius dicit, cum subjungit: Dominus interrogat justum et impium. Id est, probat bonum et malum. Sed quod justus est, habet a Deo: quod vero impius, a semetipso. Quomodo? iniquitatem diligendo, et sic semetipsum odiendo. Et hoc est, quod dicit: Qui autem 56 diligit iniquitatem, odit animam suam. Quo contra ille veraciter semetPluet super peccatores laqueos. Eadem Scripturarum infusio pro suo cujusque merito, et peccatori pluvia laqueorum, et justo pluvia ubertatis est. Cum enim male intelligitur, pluit
Abbreviated transcription (Latin):
tñ dediũsis habet᷑. ut dehumanitate &s
diuinitate. ꝙ dep̃teritis q p̃sentib &
futuris. ꝙ ideo pluralit̃ enuntiat᷑ quia
deplurib constat. An fidem ꝑfecisti id⁊
ꝑfectam & integrã cordib fidelium gr̃a
tua inspirasti. & doctͥna intonasti: destrax¬
r̃t qͣntum in ipsis fuit & denegauer̃t.
ec conũsio ꝓpt̾ ad testatio ͤ facta est. Talia
fac̾e machinant᷑ peccatores. Iustꝰ aũ quid
fecit: Id ÷ dñs qui utramq partem iꝰte
agit. nicħ mali dimittendo impunicũ:ͥ
nicħ boni inremuneratũ quid fecto: Et ħ
int̾rogatio ñ sit exignorantia. s ut d̃o¬
ceat᷑ infirmoꝵ imꝑicia. Nñs fecit quod
suũ erat. Unde facta int̾rogatione res¬
pondet᷑. Dñs intemplo sco suo: cłns ince¬
lo sed̃es eiꝰ. Ipsi sunt templum d̃i: inqͥb
templum st̃.s etiam celum. Quos de¬
signat apłs cum dicit. Nr̃a autẽ conũsatio
incelis est. In illis residet d̾ns tanꝙͣ incelo.
Ex quib u̾bis ostendit᷑: qđ nec maiores ꝓmi

Expanded text:
etur: ut de humanitate, et divinitate, et de praeteritis, et praesentibus, et futuris: et ideo pluraliter enunciatur, quia de pluribus constat. Quam fidem perfecisti, id est, perfectam et integram cordibus fidelium gratia tua inspirasti, et doctrina intonasti: destruxerunt, quantum in ipsis fuit, et denegaverunt. Haec conversio propter attestationem facta est. Talia facere machinantur peccatores, Justus autem quid fecit? Id est, Dominus, qui utranque partem juste agit, nihil mali dimittendo impunitum, nihil boni inremuneratum, quid fecit? Et haec interrogatio non fit ex ignorantia, sed ut doceatur infirmorum imperitia. Dominus fecit, quod suum erat: unde facta interrogatione respondetur, 4. Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus. Ipsi sunt templum Dei, in quibus templum sunt, sed etiam caelum. Quos designat Apostolus, cum dicit, Nostra autem conversatio in caelis est . In illis residet Dominus tanquam in caelo. Ex quibus verbis ostenditur, quod nec majores pro