comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luntate et actione ñ ideo laus sit et di et hominis. qͥa
sic uult ħo ut cñd̾s uoluntati eiꝰ ardorẽ dilectionis ĩspiret.
didit qua uelle & agere possemꝰ n uellemꝰ ñ ageremꝰ. Hãc
autẽ naturalem possibilitatẽ qͦd adiuuari di gr̃a con¬
fitetur. ñ est hic aꝑtum uł quã dicat gr̃ãm. uł quate¬
nꝰ ea naturam sentiat adiuuari. S sicut aluis locis in
quib euidentius loquitur intelligi potest: ñ uult ali¬
ud accipi quã legem atq doc trinam. qua naturalis
possibilitas adiuuetur. Nam quodam loco ait. Hic nos
imꝑitissimi hominũ putant iniuriam diuinȩ gr̃ȩ fa¬
cere.quia dicimꝰ eã sine uoluntate nr̃a nequaquã in
nobis ꝑficere sc̃itatem: quasi ds̃ gr̃e suȩ aliqͥd imꝑau̾it.
et ñ illis quib imꝑauit. etiam gr̃ȩ suȩ auxilium sub¬
ministrat. ut qͦd ꝑ liberum homines facere iubentur ar¬
bitrium. facilius possent implere ꝑ grãm. Et tanquam

Expanded text:
luntate et actione non ideo laus sit et dei et hominis, quia luntate et actione non ideo laus sit et dei et hominis, quia sic uult homo, ut tamen deus uoluntati eius ardorem dilectionis inspiret, didit, qua uelle et agere possemus, nec uellemus nec ageremus. Hanc autem naturalem possibilitatem quod adiuuari dei gratia confitetur, non est hic apertum uel quam dicat gratiam uel quatenus ea naturam sentiat adiuuari; sed sicut aliis locis, in quibus euidentius loquitur, intellegi potest, non uult aliud accipi quam legem atque doctrinam, qua naturalis possibilitas adiuuetur. Nam quodam loco ait: \'hic nos imperitissimi hominum putant iniuriam diuinae gratiae facere, quia dicimus eam sine uoluntate nostra nequaquam in nobis perficere sanctitatem — quasi deus gratiae suae aliquid imperauerit et non illis, quibus imperauit, etiam gratiae suae auxilium subministret, ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, facilius possent implere per gratiam\' — et tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
hinc pelagius incautos fallat et simplices. uł etiã se ip¬
sum: qm̃ cũ dixisset. gͦ in uoluntate et oꝑe bono laus
hominis ẽ. uelut correxit. atq addidit. immo et homi
nis et di. Non enĩ hoc ꝓꝑterea dix̃. quia scđm sana doc¬
trinã intelligi uoluit. qͦd et uelle et oꝑari d̾s oꝑetur in
nobis: s cur hoc dixerit satis euident᷑ ostendit. conti¬
nuo subiungendo. Qui ipsius uoluntatis et oꝑis possi¬
bilitatẽ dedit. Hanc autem possibilitatẽ in natura eũ
ponere. de uerbis eius suꝑiorib clarum est. S: ne nicħ
de gr̃a dixisse uideretur: adiunxit. Quiq ipsam possi¬
bilitatem gr̃e suȩ adiuuat semꝑ auxilio. Non ait ip¬
sam uoluntatẽ. uł ipsam oꝑationẽ: qͦd si diceret. ñ abhor¬
rere a doctrina apłica uideretur: s ait ipsam pos¬
sibilitatem. illud uidelicet extrib qͦd in natura loca¬
uit. gr̃ȩ suȩ adiuuat semꝑ auxilio: ut scilicet in uo¬

Expanded text:
hinc Pelagius incautos fallat et simplices uel etiam se iphinc Pelagius incautos fallat et simplices uel etiam se ipsum, quoniam cum dixisset: ergo in uoluntate et opere bono laus hominis est\', uelut cornis et dei\'. non enim hoc propterea dixit, quia secundum sanam doctrinam intellegi uoluit, quod et uelle et operari deus operetur in nobis, sed cur hoc dixerit satis euidenter ostendit continuo subiungendo: \'qui ipsius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. hanc autem possibilitatem in natura eum ponere de uerbis eius superioribus clarum est. sed ne nihil de gratia dixisse uideretur, adiunxit: \'quique ipsam possibilitatem gratiae suae adiuuat semper auxilio\'; non ait: ipsam uoluntatem uel ipsam operationem — quod si diceret, non abhorrere a doctrina apostolica uideretur — sed ait: \'ipsam possibilitatem\', illud uidelicet ex tribus, quod in natura locauit, \'gratiae suae adiuuat semper auxilio\', ut scilicet in uo
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ut nullo indigeant eius auxilio: et ideo ñ adiuuet
ut uelimus. ñ adiuuet ut agamus. s tantũmͦ adiuuet
ut uelle et agere ueleamus. Contra autẽ apłs. Cum ti¬
more inquit et tremore ur̃am ipsorum salutẽ oꝑamini.
Et ut scirent quia ñ tantũ in eo qͦd oꝑari possint. hoc enĩ¬
et in natura et in doctrina iam acceꝑant. s etiam in eo
qͦd oꝑantur diuinit᷑ adiuuantur. ñ ait. ds ẽ enim qͥ
oꝑatur in uobis posse.tanquam ipsi iam et uelle et oꝑa¬
ri ꝑse ipsos habeant. nec in his duob adiutorio eiꝰ indige¬
ant: s: ait. Ds̃ ẽ: enim qui oꝑatur in uobis et uelle et ꝑfice¬
re. uł sicut in alus et maxime grecis codicib legitur: et
sc̃o spũ tanto ante p̃uidit. et hec duo id est et uelle et oꝑa¬
ri que iste ita nr̃a ẽe uoluit. tanquam ipsa diuine gr̃e
ñ adiuuentur auxilio. dm in nobis dixit oꝑari. Neq

Expanded text:
tia, ut nullo indigeant ejus auxilio; et ideo non adjuvet tia, ut nullo indigeant ejus auxilio; et ideo non adjuvet ut velimus, non adjuvet ut agamus, sed tantummodo adjuvet ut velle et agere valeamus. Contra autem Aposmore, inquit, et tremore uestram ipsorum salutem operamini. et ut scirent, quia non tantum in eo quod operari possint — hoc etenim in natura et in doctrina iam acceperant — sed etiam in eo quod operantur diuinitus adiuuantur, non ait: deus est enim qui operatur in uobis posse, tamquam ipsi iam et uelle et operari per se ipsos habeant nec in his duobus adiutorio eius indigeant, sed ait: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et perficere, uel, sicut in aliis et maxime graecis codicibus legitur, et sancto spiritu tanto ante praeuidit et haec duo, id est et uelle et operari, quae iste ita nostra esse uoluit, tamquam ipsa diuinae gratiae non adiuuentur auxilio, deum in nobis dixit operari. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
us occasio.
ubi solius di causa tractatur. Non enim de uelle. nec
deesse: s tantũmͦ de eo qͦd potest eẽ disseritur. Ecce ẽ:
totum dogma pelagu in libro eius t̾cio. ꝓlibero ar¬
bitrio. his omnino uerbis diligent̃ exp̃ssum. Quo tria
ista. unũ qͦd ẽ. posse: alterum quod est uelle: t̾ciũ qͦd ẽ
ẽẽ. idest possibilitatem. uoluntatẽ. actionem. tanta cu¬
rauit subtilitate distinguere: ut quandocunq legi
malo declinemꝰ. bonumq faciamꝰ. siue in lege atq
doctrina. siue ubilibet constituat. sciamus quid lo¬
quit᷑. nec erremus. alit̾ eum intelligendo quam sentit.
Scire quippe debemꝰ. quod nec uoluntatẽ nr̃am nec
actionem diuino adiuuari credit auxilio:si solam
possibilitat̾ẽ uoluntatis atq oꝑis quã solam in his tri¬
b nos habere affirmat ex do: tanquam hoc sit infir¬
mum. qͦd ds ipse posuit in natura: cȩtera uͦ duo quȩ
nr̃a ẽe uoluit. ita sint firma et fortia. et sibi sufficien

Expanded text:
is occasio, ubi solius dei causa tractatur; non enim de uelle nec de esse, sed tantummodo de eo quod potest esse disseritur\'. Ecce est totum dogma Pelagii in libro eius tertio pro libero arbitrio his omnino uerbis diligenter expressum, quo tria ista, unum quod est posse, alterum quod est uelle, tertium quod est esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem, tanta curauit subtilitate distinguere, ut quandocumque legimalo declinemus bonumque faciamus, siue in lege atque doctrina siue ubilibet constituat, sciamus quid loquitur nec erremus aliter eum intellegendo quam sentit. scire quippe debemus, quod nec uoluntatem nostram nec actionem diuino adiuuari credit auxilio, sed solam possibilitatem uoluntatis atque operis, quam solam in his tribus nos habere affirmat ex deo, tamquam hoc sit infirmum, quod deus ipse posuit in natura, cetera uero duo, quae nostra esse uoluit, ita sint firma et fortia et sibi suffic
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nꝰ affectus ignosceret. qͥd ei restitit. nisi ꝑditum
flere: et sui regni pace acquisita. suã mesticiam conss¬
lari: Sic gͦ catholica mat̾ bellantib adusus eã. qͥd
aliud qũa filuis suis. qͥa utiq ex ipsa magna arbore q̃
ramorũ suoꝵ porrectione toto orbe diffundit᷑. iste in
affrica ramusculus fractus ẽ. cũ eos caritate parturi¬
at ut redeant ad radic̃e:sine qua uerã uita habere ñ
possũt. si aliquoꝵ ꝑditione tam multos cȩteros colli¬
git. p̃sertim quia isti ñ sic̃ absalon casu bellico. s spon¬
taneo magis ꝑeunt. dolorem mat̾ni cordis lenit. et

Expanded text:
paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica mater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et
Abbreviated transcription (Latin):
guine congregarent. Potens est dñs et misericors. quẽ
cotidie rogamꝰ. ut etiam cȩteris det penitentiam. et re¬
sipiscant a diaboli laqueis a quo captiui tenent᷑ scd̾m
ipsius uoluntatẽ: qui ñ querunt nisi unde nobis calũ¬
nient᷑. et retribuant mala ꝓbonis. quia nec intellige¬
re nouerunt que circa eos animũ dilectionẽq serue¬
lem ꝓpħam pastorib dedit. reuocare errantes. et ꝑ¬
ditos inuenire: Illi autẽ quod et alibi aliquando dixi¬
mꝰ. et qͦd nobis faciunt sibi ñ imputant. et qd̾ sibi faci¬
unt nobis imputant. Quis enĩ nr̃m uelit. ñ solũ ali¬
quẽ illoꝵ ꝑire. uerũ etiã aliqͥd ꝑdere: S si alit̃ ñ me¬
ruit habere pacem domꝰ dauid. nisi absalon filiꝰ eius
in bello qͦd contra patr̃e gerebat fuisset extinctus. qu̾a¬
uis magna cura mandauerit suis. ut eũ quantum
possent uiuũ saluũq seruarent. et ẽẽt cui penitenti

Expanded text:
guine congregarent. potens est dominus et misericors. quem guine congregarent. potens est dominus et misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant ipsius voluntatem : qui non quaerunt nisi unde nobis calumnientur, et retribuant mala pro bonis; quia nec intelligere noverunt, quem circa eos animum dilectionemque servelem prophetam pastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi faciunt, nobis inputant. quis enim nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti
Abbreviated transcription (Latin):
to duutius laboratũ ẽ. Ex hissunt in quib adhuc la¬
borat᷑. In qͦ labore. multi catholici. & maxime ep̃i et
clerici. horrenda et dura ꝑpessi sunt. quȩ commemo¬
rare longum est.quando quoꝵdam et oculi extincti
sũt. et cuiusdã ep̃i manꝰ et lingua p̾cisa ẽ: ñ nulli eti¬
am trucidati sunt. Taceo ettam crudelissimas cedes. et
domoꝵ dep̃dationes ꝑ nocturnas aggressiones et in¬
cendia ñ solum priuatorũ habitaculoꝵ uerũ etiã ec¬
cłiaꝵ. in quas fłamas ñ defuer̃t qui et codices dñicos
mitterent. S nos huiusmodi afflictos malis. conse¬
quens consolatus ẽ:fructus. Nam ubicunq a ꝑditis
ista cõmissa sunt. ibi feruentiꝰ atq ꝑfectius unitas x¬
ana ꝓfecit. et uberius laudat᷑ dñs. qui donare digui
ẽ:ut serui eiꝰ passionib suis lucrarent᷑ fr̃s suos. et oues
eiꝰ mortifero errore disꝑsas in pace salutis et̾nȩ suosan¬

Expanded text:
to diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc lato diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est, quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiusdam episcopi manus et lingua praecisa est, nonnulli etiam trucidati sunt. taceo crudelissimas caedes et domorum depraedationes per nocturnas adgressiones et incendia non solum priuatorum habitaculorum uerum etiam ecclesiarum; in quas flammas non defuerunt qui et codices dominicos mitterent Sed nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore dispersas in pacem salutis aeternae suo san
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. Docuit enĩ eos sollicitudo. qͦs negligentes secu¬
ritas fecerat. Istoꝵ aut̃ om̃iũ p̃cedentium auctori¬
tatem. & ꝑsuasionẽ sequuti sunt multi. qͥ minꝰ ido¬
nei erant ꝑse ipsos intelligere qͥd distaret int̾ dona¬
tistarum errorem. et catholica ueritatẽ. ita ut cũ mag¬
na agmina popłoꝵ uera mat̃ in sinũ gaudens re¬
ciꝑet. remanserunt turbȩ durȩ. et in illa peste infe¬
lici animositate resistentes. Ex his quoq plurimis¬
mulando communicauert: alii paucitate latuerũ
S illi qͥ simulabant paulati assuescendo. et p̃dicati¬
oñẽ ueritatis audiendo. maxime post collationẽ et di¬
sputationẽ: q̃ int̾ nos & ep̃os eoꝵ apud carthaginem
fuit. ex magna parte correcti sunt. In qͥbdã uͦ locis
ubi ꝑtinacior. & impacatior p̾ualuit multitudo. cui
ne sententia. aut turbȩ auctoritati paucoꝵ potenti¬
oꝵ subditȩ in malam partem obtemꝑarunt. aliqͣn¬

Expanded text:
ti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes secuti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per se ipsos intellegere, quid distaret inter Donatistarum errorem et catholicam ueritatem. Ita cum magna agmina populorum uera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae et in illa peste infelici animositate sistentes. ex his quoque plurimi simulando communicauerunt, alii paucitate latuerunt. sed illi, qui simulabant, paulatim adsuescendo et praedicationem ueritatis audiendo maxime post conlationem et disputationem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt. in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior praeualuit multitudo, cui ne sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
rent. xp̃i dispensatores. quando imꝑatores. xp̃ianos
ꝑiclitante ȩccłia reꝑirent. hinc gͦ factum ẽ. ut imꝑa¬
tor religiosus et pius ꝑlatis in noticiam suã talib cau¬
sis. mallet pussimis legib illiꝰ impietatis errorem om¬
rent.ad unitatẽ catholicam trendo et cohercendo re¬
digere: quã seuiendi tantũm auferre licentiam. et er¬
randi ac ꝑeundi relinquere. Iam uͦ cum ipse leges ue¬
nissent in affricam p̃cipue illi qui querebant occasi¬
onem. aut seuitiã furentiũ metuebant. aut suos ue¬
recundabant᷑ offendere: ad eccłiam conanuo transie¬
runt: multi etiã qui sola illic a parentib tradita con¬
suetudine tenebantur. qualem uͦ causam ipsa here¬
sis haberet. nũquã antea cogitauerant. nũquã que¬
rere et considerare uoluerant.mox ubi ceꝑunt adu̾¬
tere: et nichil in ea dignum inuenire ꝓpt̃ qͦd tanta
damna paterent᷑. sine ulla difficultate catholici fac¬

Expanded text:
rent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos rent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem omrent, ad unitatem catholicam terrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici fac
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit.cicatricib suis tam multis. tam ingentib.
tam recentib. ñ frustra mortuũ fama se nunciauisse
ñ tam sui ulciscendi causa. quam tuende eccłie sibi
creditȩ. Qd si pret̃misisset. ñ eiꝰ fuisset laudanda paci¬
entia: s negligentia culpanda. Xeq eñĩ & apłs paułꝰui
tȩ sue transitorie consulebat. s eccłiȩ dĩ. quando contͣ
illos qui eũ occidere conspirauerant consiliũ illoꝵ tri¬
buno ut ꝓderetur effecit. Unde factum ẽ. ut eum ad
locum quo fuerat ꝑducendus: deduceret miles ar¬
matus. Et ne illoꝵ pateret᷑ insidias. romanas etiam
leges implorare minime dubitauit. ciuem romanũ
se ẽẽ ꝓclamans: quos tunc affligi uerberib ñ licebat.
Itemq ne iudeis int̾imere eũ cupientibus traderet᷑.
cesaris poposcit auxiliũ. romani quidẽ principis s
ñ xp̃iani. Ubi satis ostendit quid facere postea debe¬

Expanded text:
apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse n tam sui ulciscendi causa quam tuendae ecclesiae sibi creditae. quod si praetermisisset, non eius fuisset laudanda patientia sed neglegentia merito culpanda. neque enim et apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Romanum se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem principis sed non Christiani. ubi satis ostendit, quid facere postea debe
Abbreviated transcription (Latin):
sericia ꝓfuisset. Nam cũ grauit sauciatũ ꝑ t̾ram in¬
suꝑ traherent. exundanti uenȩ puluis obtrusus san¬
guinẽ abstinuit. cuius effusione ibat in morte. De:¬
inde cũ ab eis tandem relictũ nr̃i cum psalmis au¬
ferre temptarent. illi ardentiore ira succensi. eum
de portantiũ manib abstulert̃. male multatis fu¬
gatisq catholicis. quos ingenti multitudine suꝑa¬
bant. et facile seuiendo t̾rebant. Inde in quandam
turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cum ille
adhuc uiueret abiecerunt. S quodã molli aggere
exceptus. et a quibusdã nocte transeuntib. ꝑ lucer¬
nam conspectus. agnitus. atq collectus. & ad religio¬
sam domũ portatus.adhibita magna cura cũ pꝰ mul¬
tosdies ab illa desperatione recreatus ẽẽt. occisũ ta¬
m eũ fama scelere donatistarũ etiam transmare nũ¬
ciauerat. qͦ postea quã uenit. et uita eiꝰ inopinatissima

Expanded text:
saeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insaeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi eum de portantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque catholic-is. quos ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione recreatus est. sed occisum tamen eum fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopinatissima
Abbreviated transcription (Latin):
tholici ep̃i eccłiȩ uagaiensis effecit. ut nr̃a legatio iam
quid ageret ñ haberet. Iam enĩ lex fuerat ꝓmulgata
ut tante immanitatis heresis donatistarũ. cui crude¬
lius parci udebatur quã ipsa seuiebat. ñ tantũ uio¬
lenta ẽẽ s omnino ẽẽ ñ sineret᷑ impune: ñ tam̃ sup¬
plicio capitali ꝓpt̃ seruandã etiam circa indignos
mansuetudine. xp̃ianã. s pecumariis damnis ꝓpositis.
et in ep̃os uł ministros eoꝵ exilio constitutos. Supra
dictum quippe ep̃m uagaiensem. qm apud ordina¬
riũ iudicem dicta int̃ partes sententia obtinuerat ba¬
silic̃a quã illi cum catholica eẽt inuaserunt. stantem
ad altare irruentes horrendo impetu et furore cru¬
deli. fustib et huiuscemodi telis. lignis deniq eiusdẽ
altaris effractis immanit̾ ciciderunt.pugione etiã
ꝑcusserunt in inguine. qͦ uulnere sanguis effluens
eũ exanimẽ redderet. nisi ei ad uitam maior eorum

Expanded text:
tholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, tholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uidebatur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constituto. Supra dictum quippe episcopum Bagaiensem, quoniam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catholica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes horrendo impetu et furore crudeli fustibus et cuiusce modi telis, lignis denique eiusdem altaris effractis immaniter ceciderunt; pugione etiam percusserunt in inguine, quo uulnere sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei ad uitam maior eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et quãuis alus fr̃ib aliud uideretur iam ȩtate grauio¬
rib. uł multarum ciuitatũ et locoꝵ exempla curren¬
tibus ubi firmã et ueram catholicã uidebamꝰ. quȩ tam̃
ibi talib beneficus di constituta ẽẽt atq firmata. dũ ꝑ
prioꝵ imꝑatoꝵ leges ad communionẽ homines catho
torib peteretur. Decretũ ẽ. in concilio nr̃o. Legati ad co¬
mitatum missi sunt. S: di maior miscdia quisciret
harũ legum t̾ror et quedã medicinalis molestia. quã
multoꝵ eẽt prauis uł frigidis animis necessaria. et il¬
li duriciȩ quȩ u̾bis em̃dari ñ potest. s tam̃ aliquantu¬
la seueritate disciplinȩ potest. id egit ut legati ñri qd̃
susceꝑant obtinere ñ possent. Iam enĩ nos p̃uenerant
ex aliis locis quedã ep̃oꝵ querelȩ grauissimȩ. qui mala
fuerant ab ipsis multa ꝑpessi. et a suis sedib exturbati.
p̃cipue horrenda et incredibilis cedes maximiani ca¬

Expanded text:
et quamuis aliis fratribus aliud uideretur iam aetate grauioet quamuis aliis fratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi firmam et ueram catholicam uidebamus, quae tamen ibi talibus beneficiis dei constituta esset atque firmata, dum per priorum imperatorum leges ad communionem homines cathold dixi, ab imperatoribus peteretur. decretum est in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed dei maior misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari non potest, sed tamen aliquantula seueritate disciplinae potest, id egit, ut legati nostri, quod susceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae grauissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani ca
Abbreviated transcription (Latin):
rum furiosas uiolentias ñ ꝑaterentur. qui uerita¬
tem catholicam. uł p̃dicarent loquendo. uł legerent
constituendo. Quod eo mͦ fieri aliquatenꝰ posse arbitra¬
bam si legem pussime memoriȩ theodosii quam gene
ralit̾ in om̃s hereticos ꝓmulgauit. ut quisquis eorũ
ep̃c uł clericus ubilibet eẽt inuentus. decẽ libris auri
multaretur. ex pressius indonatistas qui se negabant
hereticos ita confirmarent. ut ñ om̃s ea multa feri¬
rentur. s in quoꝵ regionib aliquas uiolentias acle¬
ricis. uł circuncellionib uł populis eoꝵ eccłia catholica pa¬
teretur. ut scilicet post ꝓtestationem catholicoꝵ qui
fussent ista ꝑpessi. iam cura ordinũ. ad ꝑsoluendam
multã. ep̃i siue ministri cȩteri tenerent᷑. Ita enim existi¬
mabamꝰ eis t̾ritis et nichil tale facere audentib. posse
libere doceri et teneri catholicam u̾itatem. ut ad eam
cogeretur nemo.s eam qui uellet sine formidine seque¬
retur: ne falsos et simulatores catholicos haberemus

Expanded text:
rum furiosas uiolentias non paterentur, qui ueritatem catholicam uel praedicarent loquendo uel legerent constituendo. quod eo modo fieri aliquatenus posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae Theodosii, quam gene raliter in omnes haereticos promulgauit, ut, quisquis eorum episcopus uel clericus ubi libet esset inuentus. decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorum regionibus aliquas uiolentias a clericis uel Circumcellionibus uel populis eorum ecclesia catholica pateretur. ut scilicet post protestationem catholicorum, qui fuissent ista perpessi, iam cura ordinum ad persoluendam multam episcopi sine ministri ceteri tenerentur. ita enim existimabamus eis territis et nihil tale facere audentibus posse libere doceri et teneri catholicam ueritatem, ut ad eam cogeretur nemo. sed eam, qui uellet, sine formidine sequeretur, ne falsos et simulatores catholicos haberemus.
Abbreviated transcription (Latin):
iuntatis et oꝑis possibilitatẽ dedit. quiq ipsã possibuita
t̃ẽ gr̃e sue acliuuat semꝑ auxilio. Qa uͦ potest homo uel¬
le uonum. atq ꝑficere solius di ẽ. Potest itaq illud unu
ẽe etiam si duo ista ñ fuerint: ista uͦ sine illo ẽẽ ñ possunt.
Itaq liberum mͥ est. nec uoluntate bonam habere nec de¬
actionẽ. nullo autem modo possũ ñ habere possibilitate
boni. Inest metiam si noluero nec ocium sui aliquanas
inhocnatura recipit. Quem nobis sensum. exempla ali¬
qua faciant clariorem. Ed possumꝰ uidere oculis nr̃mi¬
cogitare. illius est qui hoc posse donauit. quihoe poss.
aquiuat. Qa uͦ bene uł agimus. uł ioquimꝰ. uł cogitam
nr̃m ẽ. quia hec om̃ia utere in malũ etiam possumus.
Unde qͦa ꝓpter calumniã ur̃am sepe repetendum ẽ. cu
dicimꝰ posse ẽe hominem sine peccato. confessione pos¬
sibilitatis accepte laudamus deum qui nobis hoc pos¬

Expanded text:
luntatis et operis possibilitatem dedit, quique ipsam luntatis et operis possibilitatem dedit, quique ipsam tem gratiae suae adiuuat semper auxilio; quod uero potest homo uelle bonum atque perficere, solius dei est. potest itaque illud unum esse, etiamsi duo ista non fuerint, ista uero sine illo esse non possunt. itaque liberum mihi est nec uoluntatem bonam habere nec actionem, nullo autem modo possum non habere possibilitatem boni; inest mihi, etiamsi noluero, nec otium sui aliquando in hoc natura recipit. quem nobis sensum exempla aliqua faciant clariorem. quod possumus uidere oculis, nostonauit, qui hoc posse adiuuat; quod uero bene uel agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est, quia haec omnia uertere in malum etiam possumus. unde, quod propter calumniam uestram saepe repetendum est, cum dicimus posse hominem esse sine peccato, et confessione possibilitatis acceptae laudamus deum, qui nobis hoc pos
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuari. tanquam illa quȩ nr̃a sunt hoc est uoluntas
et actio tam sint ualentia ad declinandũ a malo.et fa¬
ciendũ bonum. ut diuino adiutorio ñ indigeant: illud
uͦ qͦ nobis exdo est. hoc sit inualidũ. id est possibilitas
ut semꝑ gr̃e adiuuet᷑ auxilio.S. ne quis forsitan dicas
nos uł ñ recte intelligere que loquit᷑. uł maliuolo ar¬
mo in aliũ sensũ q̃ ñita dicta sunt utere: ipsa iam uba
eiꝰ accipite. Nos inquit sic tria ista distinguimꝰ: et certũ
uelut in ordinem digesta partimur. Primo loco posse sta¬
tuimꝰ: scco uelle: tc̃io eẽ: Posse in natura. uelle in abitrio.
ẽẽ in effectu locamꝰ. Primũ illud id est posse. ad đm ꝓpe
ꝑtinet: qui illud creaturȩ suȩ contulit. Duo uͦ reliqua
hoc est uelle. et ẽẽ. ad hominẽ referenda sunt.quia de
arbitrii fonte descendunt. Ergo in uoluntate et opere
bono laus hominis ẽ immo et hominis et di. qͥ ipsiꝰ uo¬

Expanded text:
adiuuari, tamquam illa quae nostra sunt, hoc est uoluntas adiuuari, tamquam illa quae nostra sunt, hoc est uoluntas et actio, tam sint ualentia ad declinandum a malo et faciendum bonum, ut diuino adiutorio non indigeant, illud uero, quod nobis ex deo est, hoc sit inualidum, id est possibilitas, ut semper gratiae adiuuetur auxilio. Sed ne quis forsitan dicat nos uel non recte intellegere quae loquitur uel maleuolo animo in alium sensum quae non ita dicta sunt uertere, ipsa iam uerba eius accipite. <nos>. inquit, \'sic tria ista distinguimus et certum uelut in ordinem digesta partimur. primo loco posse statuimus, secundo uelle, tertio esse; posse in natura, uelle in arbitrio, esse in effectu locamus. primum illud, id est posse ad deum proprie pertinet, qui illud creaturae suae choc est, velle et esse, ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii fonte descendunt. Ergo in voluntate et opere bono laus hominis est, immo et hominis et Dei, qui ipsius vo
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ. ut declinet a malo. et faciat bonum. reuelando
et ostendendo quid fieri debeat. adiuuare credat᷑. n
etiam cooꝑando et dilectionem inspirando. ut i qͦd
faciendũ eẽ cognouerit faciat. Nam cũ tria constituat
atq distinguat quib diuina mandata dicit imple¬
ri. possibilitatẽ. uoluntatẽ. actionẽ. possibilitatẽ scili¬
cet qua potest homo ẽẽ iustus. uoluntatẽ qua uult
eẽ iustus. actionẽ qua iustus ẽ: horum trium pͥmũ
id est possibilitatem datam confitetur a creatore natu
nec ẽẽ in nr̃a potestate: s eam nos habere etiã si nolimꝰ.
Duo uͭ reliqua. id est uoluntatem et actionẽ. nr̃a ẽẽ as¬
serit: atq ita nobis tribuit. ut ñ nisi a nobis ẽe conten¬
dat. Deniq gra c̃i. ñ ista duo quȩ nr̃a om̃ino uult ẽẽ.
id est uoluntatẽ et actionem. s illam quȩ in potestate
nr̃a ñ est. et nobis ex d̾o est. id est possibilitatem. ꝑhibet

Expanded text:
minem, ut declinet a malo et faciat bonum, reuelando minem, ut declinet a malo et faciat bonum, reuelando et ostendendo quid fieri debeat adiuuare credatur, non etiam cooperando et dilectionem inspirando, ut id quod faciendum esse cognouerit faciat. Nam cum tria constituat atque distinguat, quibus diuina mandata dicit inpleri: possibilitatem, uoluntatem, actionem — possibilitatem scilicet, qua potest homo esse iustus, uoluntatem, qua uult esse iustus, actionem, qua iustus est — horum trium primum, id est possibilitatem datam confitetur a creatore naturae nec esse in nostra potestate, sed eam nos habere, etiamsi nolimus, duo uero reliqua, id est uoluntatem et actionem nostra esse asserit atque ita nobis tribuit, ut nonnisi a nobis esse contendat. denique gratia dei non ista duo, quae nostra omnino uult esse, id est uoluntatem et actionem, sed illam, quae in potestate nostra non est et nobis ex deo est, id est possibilitatem, perhibet
Abbreviated transcription (Latin):
satione nr̃a intueamur dñncȩ conu̾sationis exemplum.
Quidet autem fides ur̃a a confessione gr̃e de qua questio
est. quam sit distinguenda ista confessio: & tam̃ obtegi
potest istoꝵ ambiguitate u̾borum. S quid inirum. quã¬
doquidem ipse pelagius cum episcopalib gestis. sine ul¬
la recusatione damnauerit eos. qui dicunt grãm di et
adiutorium ñ ad singłos actus dari. s in libeco arbitri
ẽẽ. uł in lege atq doctrina. ubi putabamꝰ eiꝰ de hacre
om̃s t̃giu̾sationes ẽẽ consumptas. damnauerit etiam
eos qui aocent gram̃ dĩ scđ̾m merita nr̃a dari. tamen
in libris quos eclidit pro libero arbitrio. quorũ menti¬
onem facit in epla quam romam misit miebil aliua
sentire monstratur. quam id qͦd damnasse uidebatur
Nam gram d̃i & adiutorium. quo adiuuam᷑ ad ñ pec¬
candum. aut in nat᷑a et libero ponit arbitrio. aut in
lege atq doctrina. Ut uidelicet cum adiuuat deus ho¬

Expanded text:
satione nostra intueamur dominicae conuersationis exemplum. satione nostra intueamur dominicae conuersationis exemplum. peruidet autem fides uestra a confessione gratiae, de qua quaestio est, quam sit distinguenda ista confessio et tamen obtegi potest istorum ambiguitate uerborum. Sed quid mirum? quandoquidem ipse Pelagius, cum episcopalibus gestis sine ulla recusatione damnauerit eos, qui dicunt gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina — ubi putabamus eius de hac re omnes tergiuersationes esse consumptas — damnauerit etiam eos, qui docent gratiam dei secundum merita nostra dari, tamen in libris, quos edidit pro libero arbitrio, quorum mentionem facit in epistula, quam Romam misit, nihil aliud sentire monstratur quam id quod damnasse uidebatur. nam gratiam dei et adiutorium, quo adiuuamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit arbitrio aut in lege atque doctrina, ut uidelicet, cum adiuuat deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
mã misit commemorat. omnino eũ putat hoc sentire
qͥa ueritas habet. Quisquis autẽ quid meis aꝑtius
dicat adutit: debet habere etiam ista u̾ba suspecta.
res saluos facere. in sola remissione peccatorũ constitu¬
at. potest huic sensui uerba ista coaptare dicens. ideo
cam ꝑsingłas horas. ꝑsingła momenta. et ꝑactus
singulos necessariam. ut semꝑ in memoria retinentes
et reminiscentes dimissa nobis ẽe peccata. ñ peccemꝰ ul¬
terius: adiuti ñ aliqua subministratione uirtutis. sed
uirib ꝓpriȩ uoluntatis. qͥd sibi remissione peccatorũ
ystitum fuerit ꝑactus singulos recordantis. Item qm̃ so
sent dicere: nobis m eo. xp̃m ad ñ peccandum p̃buisse ad¬
iutorium. quia iste ipse uiuendo iusteq docendo reli¬
quit exemplum: possunt etiam ad hoc ista u̾ba coapta¬
re. ut dicant ꝑsingła momenta. ꝑ singłos actus necessa¬
riam nobis ẽẽ huiusmodi gr̃am: id est ut in om̃i conuer¬

Expanded text:
mam misit commemorat, omnino eum putat hoc sentire mam misit commemorat, omnino eum putat hoc sentire quod ueritas habet; quisquis autem quid in eis apertius dicat aduertit, debet habere etiam ista uerba suspecta, res saluos facere, in sola peccatorum remissione constituat, potest huic sensui uerba ista coaptare dicens ideo eam per singulas horas, per singula momenta et per actus singulos necessariam, ut semper in memoria retinentes et reminiscentes dimissa nobis esse peccata non peccemus ulterius adiuti non aliqua subministratione uirtutis, sed uiribus propriae uoluntatis quid sibi remissione peccatorum praestitum fuerit per actus singulos recordantis. item quoniam solent dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia iuste ipse uiuendo iusteque docendo reliquit exemplum, possunt etiam ad hoc ista uerba coaptare, ut dicant per singula momenta, per singulos actus necessariam nobis esse huius modi gratiam, id est ut in omni conuer
Abbreviated transcription (Latin):
auantum de ur̃a et corpo¬
s rali & maxime sp̃uali salute gaudeamuᷤ¬
Stogti sincerissimi fr̃s dilecti ađo. al¬
bina. pimane: et melania. quia effari ñ possumꝰ. uob̾
cogitandũ credendumq dimittimꝰ: ut ea de quib nos
consuluistis. potius iam loquam᷑. festinante etenim ꝑ¬
latore int̃ occupationes nr̃as. multo apud carthaginẽ
quã ubicũq alibi densiores. quantũ aĩs donare dignat᷑
ẽ. ut potumus ista dictauimus. Scpsistis mͥ cum pela¬
gio uos egisse. ut quecũq adu̾sus eum dicerentur scͥpto
damnaret: eumq dixisse audientib uobis. anathemo
ras. aut ꝑsingła momenta s: etiam ꝑ singlos actus no¬
stros ñ ẽẽ necessariam. Et qui hanc conantur auferre:
penas sortiantur et̃nas. Quisquis hec audit. et sensum
eius ignorat. quem in libris suis satis euident᷑ exp̃ssit.
ñ illis qͦs dicit inemendatos sibi fuisse surreptos. aut
omnino suos negat. s: in illis qͦs litteris suis quas ro¬¬

Expanded text:
Quantum de uestra corporali et maxime spiritali salute gaudeamus, sincerissimi fratres dilecti a deo Albina, Piniane et Melania, quia effari non possumus, uobis cogitandum credendumque dimittimus, ut ea de quibus nos consuluistis potius iam loquamur. festinante etenim perlatore. inter occupationes nostras multo apud Carthaginem quam ubicumque alibi densiores quantum deus donare dignatus est, ut potuimus, ista dictauimus. Scripsistis mihi cum Pelagio uos egisse, ut quaecumque aduersus eum dicerentur scripto damnaret, eumque dixisse audientibus uobis: \'anathemo ras aut per singula momenta, sed etiam per singulos actus nostros non esse necessariam et qui hanc conantur auferre poenas sortiantur aeternas\\ quisquis haec audit et sensum eius ignorat, quem in libris suis satis euidenter expressit, non illis quos dicit inemendatos sibi fuisse subreptos aut omnino suos negat, sed in illis quos litteris suis quas Ro
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd in oꝑe stili nr̃i utilit̾ elaboratum ẽẽ cognoscis.
do gr̃as age. Si qua autem uicia mea ꝑspicis. uti caris¬
simus amicus ignosce: eadem scilicet sinceritate dilec¬
tionis michi optans medicinam. qua concedis et ueniã.

Expanded text:
quidquid in opere stili nostri utiliter elaboratum esse cognoscis, quidquid in opere stili nostri utiliter elaboratum esse cognoscis, Deo gratias age. Si qua autem vitia mea perspicis, uti charissimus amicus ignosce; eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et veniam.
Abbreviated transcription (Latin):
de qua scͥptum ẽ. ds caritas ẽ. Cum uͦ eius habitationẽ
cogitas. unitatem cogita congregationemq sc̃oꝵ maxi¬
me in celis ubi ꝓpterea p̾cipue dicitur habitare. qui¬
a ibi fit uoluntas eius ꝑfecte: eorum in quib habitat
obedientia. deinde in t̾ra ubi edificans habitat domũ
suam. in fine scłi dedicandam. Xp̃m autẽ dñm nr̃m.
unigenitũ di filium. equalem patri. eundemq homi¬
nis filiũ quo maior ẽ. pat̾. et ubiq totũ p̃sentẽ ẽẽ ñ dubites
tanqũa dm: et in eodem templo di ẽe:tanquã in ha¬
bitantẽ dm̃. et in loco aliquo celi: ꝓpt̾ ueri corporis mo¬
dũ. S: cum me delectat loqui tecum. nescio utrum ser¬
uauerim sermonissufficientis modum: quasi diutur¬
nũ silentium loquacitate compensũ. Uerum quia re
ligione et beniuolentia qua me p̃occupasti. ita inuisce¬
ratus es cordi meo. ut tanquã cum amico uere colloqͣr:

Expanded text:
de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum. in quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine saeculi dedicandam. Christum autem dominum nostrum unigenitum dei filium aequalem patri eundemque hominis filium, quo maior est pater, et ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodem templo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum sligione et benevolentia qua me praeoccupasti, ita invisceratus es cordi meo, ut tanquam cum amico vere colloquar,
Abbreviated transcription (Latin):
minib aliquib sc̃is quantalibet sapientia & scĩtate
p̃stantib ullomͦ potest ẽẽ communis: ubi diuinȩ gr̃ȩ
satis ꝑspicuum clarumq docum̃tũ ẽ. Quis enĩ tam sit
sacrilegus. ut audeat affirmare aliquã posse animam
ꝑ meritum liberi arbitrii ut alt̾ sit xp̃c efficere: Ut gͦ
ad ꝑsonam u̾bi unigeniti ꝑtineret. quo pacto ꝑ liberũ
arbitrium cõmunit᷑ om̃ib et naturalit̃ datũ una sola
anima meruisset. nisi hoc singularis gr̃a p̃stitisset. quã
fas est p̃dicare:de qua nefas ẽ: uelle iudicare: Hȩc siꝑ
uirib nr̃is quantũ d̾ns adiuuit rite tractauimꝰ. quan¬
do dm ubiq p̃sentem et ñ spaciis distantib quasi aliqͣ
mole uł distensione diffusum. s ubiq totũ cogitare te
extendis. auerte mentẽ ab omnib imaginib corpoꝵ.
quas humana cogitatio uoluere consueuit. Non enĩ
sic sapientia. ñ iusticia. ñ sic deniq caritas cogitatur.

Expanded text:
minibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate minibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit. rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoccine interesse arbitramur int̾ caput et membra cȩ¬
tera: qͦd in quolibet quamuis p̃cipuo membro. uelut
bitet. ñ tam̃ ficut in capite: qͦd est xp̃c. om̃is plenitudo
diuinitatis: Nam et in nr̃o corpore in est sensus singłiᷤ
membris.s ñ tantus quantus in capite. ubi ꝓrsus oĩs
et gustus.& tactus: inceteris autem solus est tactus. An
etiam preter hoc qͦd tanquam in templo in illo corpore
habitat om̃is plenitudo diuinitatis. est aliud qͦd int̾sit
int̃ illud caput et cuiusubet m̃bri excellentiamꝰ. Est pla¬
ne qͦd singłari quadam susceptione hominis illiꝰ una
facta ẽ: ꝑsona cum u̾bo. De nullo enim scõꝵ dici potuit.
aut potest. aut poterit. u̾bũ caro factum ẽ. Nullus scõꝵ
qualibet p̃stantia gr̃ȩ unigeniti nom̃ accepit. ut quod
ẽ. ipsum ubũ. di ante scła. hoc simulcũ assumpto homi¬
ne diceretur. Singularis gͦ ẽ illa susceptio. nec cum ho¬

Expanded text:
hocine interesse arbitramur inter caput et membra cehocine interesse arbitramur inter caput et membra cetera, quod in quolibet quamuis praecipuo membro uelut ibitet, non tamen sicut in capite. quod est Christus, omnis plenitudo diuinitatis? nam et in nostro corpore inest sensus singulis membris sed non tantus quantus in capite. ubi prorsus omnet gustus et tactus. in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum ho
Abbreviated transcription (Latin):
plo suo:cui ꝑgr̃am benignus ẽ.: et ꝓpitius.Capitur aut̃
habitans. ab alus amplius: ab aliis minus. De ipso uͦ ca
pite nr̃o apłs ait. quia in ipso inhabitat om̃is plentu¬
do diuinitatis corporalit̃. Non ideo corporalit̃. quia cor¬
poreus est d̾s s aut u̾bo transiato usus est. tanquã in tem¬
plo manufacto ñ corporalit̃.s umbralit habitauerit.
idest p̃figurantib signis. Nam illas om̃s obseruationes
umbras futurorũ uocat: etiam ipso transiato uocabu¬
lo.Summꝰ enĩ ds sicut scͥptum ẽ. ñ in manufactis tem¬
plis habitat. Aut certe corporalit̃ dictum ẽ: quia et in
xp̃i corꝑore qͦd assumpsit ex uirgine. tanquã in templo
habitat ds. Hinc est enim qͦd iudeis signum petentib
cum dixisset soluite templũ hoc. & in triduo resuscita¬
bo illud: euangłista quid hoc eẽt consequent̃ exponens
ait. Hoc autẽ dicebat de templo corporis sui. Quid gͣ ẽ

Expanded text:
plo suo, cui per gratiam benignus est et propitius: capitur autem plo suo, cui per gratiam benignus est et propitius: capitur autem habitans ab aliis amplius ab aliis minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis templis habitat —, aut certe \'corporaliter dictum est, quia et in Christi corpore. quod adsumpsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et in triduo resuscitabo illud, euangelista. quid hoc esset. consequenter exponens ait: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est?
Abbreviated transcription (Latin):
quisq de loco suo. om̃s insule gentiũ. s. congregaret in
unum dictũ est. in unũ sp̃m. et in unũ corpus: cuiꝰ unũ
caput est xp̃c. Talis congregatio: edificatio ẽ templi di.
Talẽ. congregationem ñ generatio carnalis: s: regenerati¬
o spiritalis facit. Habitat itaq in singłis d̾s tanquam
in templis suis. et in om̃ib simul in unũ congregatis.
tanquam in templo suo: qͦd templũ quandui sicut ar¬
cha noe in hoc scło fluctuat. fit qͦd in psalmo scriptũ
est. dñs diluuium inhabitat: quãuis et ꝓpt̃ multos
in om̃ib gentib poplos fidelium qͦs aquarũ nomine
apocalypsis significat. possit congruent intelligi. dñs
diluuium inhabitat. Sequitur enĩ. et sedebit dñs rex
in ȩt̃nũ. utiq in ipso templo suo. iam in uita et̾na. post
fluctuationẽ huius scłi constituto. Ds̃ igitur ubiq p̃¬
sens est. & ubiq totus p̃sens. nec ubiq habitans. s in tẽ¬

Expanded text:
squisque de loco suo omnes insulae gentium, sed \'congregaret in squisque de loco suo omnes insulae gentium, sed \'congregaret in unum\' dictum est in unum spiritum et in unum corpus, cuius unum caput est Christus. talis congregatio aedificatio est templi dei. talem congregationem non generatio carnalis sed regeneratio spiritalis facit. Habitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo scriptum est: Dominus diluuium inhabitat, quamuis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine Apocalypsis significat, possit congruenter intellegi \'dominus diluuium inhabitat\'. sequitur autem: Et sedebit dominus rex in aeternam. utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuationem huius saeculi constituto. deus igitur. qui ubique praesens est et ubique totus praesens, nec ubique habitans sed in tem
Abbreviated transcription (Latin):
destinatio¬
nem ñ inconuenient̃ intelligi. sicut filios di appellat
euangłium nondũ regeneratos. ubi cayphas cum de
año dixisset. expedit nobis ut unus moriat᷑ homo ꝑ
popło. et ñ tota gens ꝑeat: mox ȩuangłium sequũtũ
adiunxit. Hoc aut̃ a semetipso ñ dix̃. s cum eẽt pontifex
anni illius. ꝓpħauit quia iħs moriturus erat ꝓ gente:
ẜtñ tantum ꝓgente: s ut filios d̃i qui erant dispersi
congregaret in unum. filios di appellauit utiq prẽt
hebream gentem. in cęt̾is etiã gentib om̃ib constitutos:
ñdum fideles. nondũ baptiratos. Quomͦ gͦ di filios. ni¬
si scđm p̃destinationẽ. scđm quam et apłs dicit. qͦd ele¬
gerit nos ds in xp̃o. ante constitutionẽ mundi: Illa uͦ
in unũ congregatio factura eos erat filios di. Neq enĩ
in unũ dictum est aliquẽ corporalem locũ cum de tali
uocatione gentium ꝓpha p̃dixerit. et adorabunt eũ unꝰ¬

Expanded text:
destinationem non inconuenienter intellegi, sicut filios dei appellat euangelium nondum regeneratos, ubi Caiphas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unus moriatur homo pro populo et 11011 tota gens pereat, mox et euangelista secutus adiunxit: Hoc autem a semet ipso non dixit: sed cum esset pontifex anni illius, prophetauit, quia Iesus moriturus erat pro gente et non tantum pro gente, sed et ut filios dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. filios dei appellauit utique praeter Hebraeam gentem in ceteris etiam omnibus gentibus constitutos nondum fideles. nondum baptizatos. quo modo ergo dei filios nisi secundum praedestinationem. secundum quam et apostolus dicit, quod elegerit nos deus in Christo ante constitutionem mundi? illa uero in unum congregatio factura eos erat filios dei. neque enim \'in unum\' dicturus est aliquem corporalem locum, cum de tali uocatione gentium propheta praedixerit: Et adorabunt eum unu