comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝑductũ: s aliud ẽ cȩlũ aeriũ: aliud ethereũ.
Cȩlũ qͥppe aeriũ t̾rȩ ẽ ꝓximũ: uñ  aues cęli dici¬
mus: qr eas uolitare in aere uidemꝰ. In cęlũ itaq
aeriũ helias sublatꝰ ẽ: ut in secretã qͣndã tͣrȩ regi¬
onẽ repente dicet᷑: uͥ in magna iã carnis ⁊ spẽ
qͥete uiuera. qͦusq ad finẽ mundi redeat.⁊ mor¬
tis debitũ soluat. Subleuatꝰ nãq helias: ascensi

Expanded text:
ductum? Sed aliud est coelum aereum, et aliud aethereum. Coelum quippe aereum terrae est proximum, unde et aves coeli dicimus, quia eas volitare in aere videmus. In coelum quippe aereum Elias sublevatus est, ut in secreta quadam terrae regione repente duceretur, ubi in magna jam carnis ac spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redeat et mortis deb
Abbreviated transcription (Latin):
P ostula qd̃ uis: faciã tͥ añqͣm tollar ate. Dix̃q he¬
liseus. Obsecro ut fiat sp̃c tuus duplex inme. Qui
respondit. Rem difficilẽ postulasti. Attam̃ si ui¬
deris me qñ tollar a te:erit qd̃ petisti.Si aũ ñ ui¬
deris: ñ erit. Quẽ enĩ hoc loco significat helias. nͥ

Expanded text:
Postula quod vis ut faciam tibi: antequam tollar a te. Dixitque Heliseus. Obsecro ut fiat duplex spiritus tuus in me. Qui respondit. Rem difficilem postulasti. Attamen si videris me quando tollar a te: erit quod petisti. Si autem non videris: n
Abbreviated transcription (Latin):
incidit᷑. Item uir recta fide plenꝰ quȩ scĩs
solent ad iusticiã deputari: ea ipsa scͥptẽ
sacre q̃ hereticuᷤ affert testimonia colli¬
git: & erroris eiꝰ ꝑtinatiã inde conuincit.
Cont᷑ nos nãq dũ sacre legis testimonia
ad portant: secũ nob̃ afferunt uñ uin¬
cant᷑. Uñ & dđ tipum dni qͥ uidelicet for¬
tis manu int̾p̃tat᷑. golias uͦ reuelatꝰ siue
tͣnsmigrans hereticoꝵ suꝑhiã signans: hoc
reb locuti funt: qd̃ nos u̾bis aꝑimꝰ. Golias
qͥppe cũ gladio: dđ uͦ cũ pera pastorali ue¬
nit ad p̃liũ. S eundẽ goliã dauid suꝑans.
meruimꝰ. Nam cũ suꝑbientes hereticos
& sacre scͥpture sententias deferentes. eis¬
dem u̾bis atq sententiis qͣs ꝓfert̃ uincimꝰ.
q̃si elatũ goliam suo gladio detruncamꝰ.¬

Expanded text:
inciditur. Item vir certa fide plenus, quae sanctis inciditur. Item vir certa fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam computari, ea ipsa Scripturae sacrae, quae haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit. Contra nos namque dum sacrae legis testimonia adportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet fortis manu interpretatur; Golias vero, revelatus sive transmigrans, haereticorum superbiam signans, hoc rebus locuti sunt quod nos verbis aperimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum virga pastorali venit ad praelium; sed eumdem Goliam David superans, meruimus: nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncam
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͦ ostendit dd legẽ fine grã oꝑari ñ
posse. nͥ cũ illos lapides qͥnq qͥb significabat᷑
lex in libris qͥnq coniung̾e uolens grẽ. posu¬
it inuase pastorali. qͦ lac mulgeri consuerat:
His armatꝰ ꝓcessit adu̾sus goliã suꝑbũ se iac¬
tantẽ: & de se p̃sumentẽ. Tulit unũ lapidẽ:
⁊ deiecit diabolũ. Infronte ꝑcussit: & cecidit
ex eo loco corꝑis. uͥ signũ xͥ non habuit. Hoc
qͦ lic&. attendas. qͥnq lapides deposuit: unũ
misit. qͥnq libri electi sunt. s unitas uicit.
Plenitudo gͦ legis caritas. ut ait apłs: suffe
rentes inuicẽ in dilectione. studentes serua¬
re unitatẽ sp̃c. in uincło pacis. Deiñ illo
ꝑcusso atq deiecto: gladiũ eiꝰ abstulit: &
deiñ illi caput abscidit. Et fecit hoc ñr ddđ̃.
Deiecit diabolũ de fuis qñ credebant ma
animas trucidabat. Conu̾tunt linguas suas
cont᷑ diabolũ. &. sic golie de gladio suo caput

Expanded text:
Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non polex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem; tulit unum lapidem, et dejecit diabolum; in frontem percussit, et cecidit ex eo loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides deposuit, unum misit. Quinque libri legis sunt, sed unitas vicit: Plenitudo enim legis charitas ut ait Aposrentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . » Deinde, illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde caput abscidit. Et fecit hoc noster David, dejecit diabolum de suis, quando credebant malanimas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliae de gladio suo caput
Abbreviated transcription (Latin):
tprẽ ruxelationis noui testam̃ti. insinuande
& cõmendande grẽ p̃uidens. arma deposu¬
it: qͥnq lapides tulit. Deposuit gͦ corporalia
sacram̃ta legis: q̃ ñ sunt imposita. Deposuit
mus & ñ obseruamꝰ: tñ ad aliqͣm significa¬
tionẽ p̃missa ⁊ posita intelligimꝰ. deniq hȩc
arma deposuit. tanqͣm onera sacram̃tors¬
uet̾is legis. & ipsam legẽ accepit. Quinq
enĩ lapides. qͥnq libros maysi significant
Tulit gͦ illos qͥtiq lapides de flumine: id est
de scło. Labit᷑ enĩ mortale scłm: & p̃ter fluit
qͥcqͥd uenit inmundũ. Erant enĩ influmi¬
lic inutiles ⁊ uacabant: nichil ꝓderant: tͣn¬
sibat supͣ fluuiꝰ. S qͥd fecit dauid: Ot lex illa
utilis eẽt: accepit grãm. Lex enĩ sine grã: un¬
pleri ñ potest. Plenitudo legis: caritas est.
grã lacte: hoc ẽ enĩ in carne gratuitũ. ubi
mat̾ ñ querit acciꝑe. s satagit dare. Hoc
mat̾ gratis dat: & contͥstat᷑ si desit qͥ accipiat.

Expanded text:
tempore revelationis novi Testamenti, insinuandae et commodandae gratiae praevidens arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis quae non sunt imposita gentmus, et non observamus, sed ad aliquam significationem praemissa et posita intelligimus. Haec arma deposuit tanqveteris legis; et ipsam legem accepit: quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est de saeculo: labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumilic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibant super fluvios. Sed quid fecit David? Ut lex illa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. Plenitudo enim legis charitas. gratia lacte: hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare: hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ritꝰ ẽ qui seq̃bat᷑ eũ : ⁊ expectauit septem
dieb iuxta placitũ samuelẽ: ⁊ ñuenit sa¬
muel ingalgala. Dilapsusq ẽ ppłs ab eo. Ait
gͦ saul. Afferte mͥ holocaustũ ⁊ pacifica.
pabilit̾ saul obtulisse holocaustũ: cũ samuel
ab eo expectatꝰ. iuxta placitũ septẽ dierum
ñ uen̾it. Qd̃ qͥ hunc locũ bene distinterit:
inuenis eũ ñ immerito culpatũ fuisse. ⁊
in obedientiȩ redargutũ. Locus aũbic apd̃
ebreos. ita distinguit᷑. Et descendes ante me
ingalgala. ego qͦppe descendam ad te: ⁊ p̾ea
infert᷑. ad offerendas oblationes & unmo
landas uictias pacificas: se ab eo eisdem
septẽ dieb uoluit expectari. Qd̃ ille. neqͣ¬
qͣm fec̃: ⁊ ido merito culpat᷑ ⁊ stulticie elo¬
gio donat᷑. Qd̃ aũ saul mandatũ dnĩ tus¬
gredienti samuel ita dixisse legit᷑. stulte
egisti. nec custodisti mandata diũ di tui
q̃ p̃cepit tͥ. qd̃ si ñ fecisses iam nc̃ p̃ꝑasset¬

Expanded text:
erritus est, qui sequebatur eum, et exspectavit septem diebus juxta placitum Samuelis, et non venit Samuel in Galgala. Dilapsusque est populus ab eo. Ait ergo Saul: Afferte mihi holocaustum, et pacifica, dam inculpabiliter Saul obtulisse holocaustum, cum Samuel ab eo exspectatus juxta placitum septem dierum non venerit. Quod si quis hunc locum bene distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inobedientem redargutum. Locus autem hic apud Hebraeos ita distinguitur: Et descendes ante me in Galgala: ego quippe descendam ad te. Et postea infertur: Ad offerendaslandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari. Quod ille nequaquam fecit; et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Quod autem Saul mandatum Domini transgredienti Samuel ita dixisse legitur: « Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui quae praecepit tibi. Quod si non fecisses, jam n
Abbreviated transcription (Latin):
ac si dic̾et. Non uiuat anima tua rex si
noui: aut uideã mortẽ tuã si noui. Alit̃.
Quia si comunctio aliqñ ponit᷑ ꝓ ñ adu̾bio:
se. uñ dd̃ sit. Hoc enĩ mͦ ⁊ ingenesi ioseph
pałarcha cont̃ fr̃s suos usus ẽ qͣndo dixit.
ꝑ salutẽ pharaonis ñ egrediemini huic: donec

Expanded text:
Ac si diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi; aut: Videam mortem tuam, si novi. Aliter: quia si conjunctio aliquando ponitur pro non adverbio, se unde David sit. Hoc enim modo et in Genesi Joseph patriarcha contra fratres suos usus est, quando dixit: « Per salutem Pharaonis non egredimini hinc, donec
Abbreviated transcription (Latin):
illd̃ in iherłm: arma uͦ eiꝰ posuit in taber¬
nacło suo. Qd̃ dic̃ attulisse dd̃ caput phi¬
listei in iherłm: anticipatio ẽ qd̃ p̾ea fecit.
Arma uͦ eiꝰ idẽ philistei. ñ ẽ intelligendũ
qd̃ insuo posuerit tab̾nacło: s in tab̾nacło
dnĩ. de qͦ tab̃nacło postea ħ ab abimelech
sac̾dote accepit. Eo aut̃ tp̃re qͦ uiderat
saul cdauid egredientẽ contͣ philisteum:
ait ad abner pͥncipem milicie. De qͣstir pe¬

Expanded text:
posuit in tabernaculo suo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est, Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: « De q
Abbreviated transcription (Latin):
fecit absq lib̃is mulieres gladiꝰ tuus: sic absq
lib̃is erit int̾ mulieres mat̾ tua. Ꝙ infrusta
concidit samuel agag corã dño ingalgalis.
cant. efficiunt᷑ crudeles:⁊ humanũ sanguinẽ
sicientes dicunt: qr ⁊ iusti ita ꝑcussert̃ hosteᷤ.
ut ñ relinq̃ret᷑ ab eis qͥ saluus fiers: ⁊ ñ intel¬
ligunt in his u̾bis obumbrari misteria: ꝙ hoc
nob̃ magis indicari. ut pugnantes adu̾sus ui¬
cia nullũ penitꝰ ex his relinq̃re debeam᷑: s oĩa
interim̾e. Nã si peꝑcerimꝰ: scire debemꝰ re¬
putari nob̾ inculpã: sic̃ reputatũ ẽ sauli qui
uiuũ seruau̾at regẽ amalech. Qͦmͦ enĩ qͥsq
iustꝰ manebit: si adhuc aliqͥd peccati insemo&s
ipso seruau̾it sic̃ saul:At uͦ scĩ infigura samu¬
elis ita seuiunt suꝑ hostes suos. id ÷ suꝑ uitia
peccoꝵ: ut ñ ꝑmittant relinqͥ aliqͥ peccatũ

Expanded text:
fecit absque liberis mulieres gladius tuus, sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. In frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalicant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt in his verbis obumbrari mysteria; et hoc nobis magis indicari, ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercerimus, scire debemus reputari nobis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus mipso servaverit sicut Saul? At vero sancti, in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est super vitia peccatorum, ut non permittant relinqui aliquod peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
direxert̃ aciẽ ad pugnandũ contͣ philistiim.
ꝙ cet̾a. Hinc iosephus pꝰñ multa siqͥdẽ tp̃ra
palestini denuo congregati. ⁊ magnũ suꝑ
om̃s isrłitas exercitũ colligentes: int̾ soc coth¬
⁊ arecha. castra metati sunt. contͣ qͦs denuo
saul ꝓdurit exercitũ: & suꝑ qͦndã montẽ cas¬
tra ponens. coegit palestinos pͥora qͥdẽ castra
relinquere. ex adu̾so montis quẽ saul app̃hen¬
dat aduenire. Dnusitq eoꝵ exercit᷑. mediq
mons erat positꝰ int̾ eos. Et egressus ẽ uir spuriꝰ

Expanded text:
irexerunt aciem ad pugnandum contra Philisthiim, » etc. Hinc Josephus: « Post non multa siquidem tempora Palaestini denuo congregati, et magnum super omnes Israelitas exercitum colligentes inter Socho et Azecha castrametati sunt. Contra quos denuo Saul produxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul aprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. » « Et egressus
Abbreviated transcription (Latin):
sione neruoꝵ mistice gerebat᷑. Ipsaq pas¬
sio q̃ cantabat᷑ iam tc̃ sp̃c̃ demonicos oppͥme¬
bat. Tropologicȩ aut̃ hoc facto dd̃ ad compa¬
ciendũ ꝓximo instruim᷑. Plerumq enĩ su¬
ꝑbꝰ diues exhortacionis blandimento placan¬
dus ẽ: qr ⁊ plerũq dura uuln̾a ꝑlenia fom̃¬
ta mollescunt: & furor insanoꝵ sepe ad sa¬
lutẽ medico blandiente reducit᷑. Cumq
eis indulcedinẽ condescendit᷑: langor insa¬
nie mitigat᷑. Neq enĩ negligent̃ uituen¬
dum ẽ: qd̾ cũ saulem spc̃ adu̾sus inuadere:

Expanded text:
sione nervorum mystice gerebatur, ipsaque passione nervorum mystice gerebatur, ipsaque passio, quae cantabatur, jam tunc spiritus daemoniacos opprimebat. Tropologice autem, hoc facto David ad compatiendum proximo instruimur. Plerumque enim superbus dives exhortationis blandimento placandus est: quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis in dulcedinem condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem s
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ etiã sopor diũ. qͥ occupau̾at milites
eiꝰdẽ saul: cũ dd̃ hastam ⁊ scyphũ abstulissos
a capite dormientis: ñ qr sopor tẽ in dño
erat ut ipse dormire. s qr ille sopor qͥ tc̃ hoĩes
app̃hendat nutu dĩ erat infusus: ne dauid
dĩ malus. hoc ẽ minister dĩ ad faciendũ in
saul qd̃ eũ pati iudex õĩum potentissimꝰ iu¬
ñ erat dĩ: creatura uͦ q̃ condit᷑ erat ⁊ potesta¬
te ꝗͣ. ñ sua s. dni õĩum eqͥtate acceꝑat. dei
homine legio. dnõ dicebat. Si eicis nos: mit¬
te nos ingregẽ porcoꝵs. Sola gͦ uis illa tunen¬
da ẽ: q̃ cũ hostẽ seuire ꝑmiserit: ei ad usum
iusti iudicii. ⁊ iniusta illiꝰ uoluntas seruit.
Erat aut̃ dd̃. in canticis musicis eruditus.
Diuersors enĩ sonoꝵ rationabilis inoderatiͦi:
concent᷑. concordiuar etaie cõpacta. ordina¬
te eccłiȩ insinuat unitatẽ: q̃ uariis modis
cotidie resonat: ⁊ suauitate mistica modu¬
lat᷑. Iste adhuc puer incithara suauit̾ ĩ mo

Expanded text:
iam : « Sopor Domini, » qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis; non quia sopor tunc a Domino erat ut ipse dormiret, sed quia ille sopor qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne David ergo spiritus Dei malus, hoc est, minister Dei ad faciendum in Saul quod eum pati Judex omnium potentissimus junon erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestate, quam non sua, sed Domini omnium aequitate acceperat, Dei homine Legio Domino dicebat: « Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum . » Sola ergo vis illa timenda est, quae cum hostem saevire permiserit, ei ad usum justi judicii et injusta illius voluntas servit. Erat autem David in canticis musicis eruditus. Diversorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus, con cordi varietate compacta, ordinate Ecclesiae insinuat unitatem, quae variis modis quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur. Iste adhuc puer in cithara suaviter, imo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs apłs paulus cõmemorat: in conu̾satione
magnificantes dm̃. De qͣre ñ dubito intelli
ancillã. ⁊ isr ł ad liberã ꝑtinentẽ. Nã ista duo
gen̾a pͥmũ simul erant: uelut abrahã adhuc ad¬
clamar&: eice ancillã ⁊ filiũ eiꝰ. Apt̃ pecc̾m
qͥdẽ salomonis regnante filio eiꝰ roboã. scimus
isrł in duo fuisse diuisũ. atq ita ꝑseuerasse
hñtib singłis partib reges suos: donec illa
gens tota a chaldeis eẽt ingenti uastacione
subu̾sa atq tͣnsiata. S ħ qͥd ad saulẽ cũ si tale
aliqͥd cõminandũ ẽẽt ipi dd̃ fuerit potiꝰ cõ¬
minandũ : cꝰ erat filiꝰ salomon: Postremo nc̃
int̾ se gens hebrea diuisa ñ ẽ: s indifferent̃
in eiꝰdẽ erroris societate disꝑsa ꝑt̾ras. Diuisio
uͦ illa ꝗͣd̾s sub ꝑsona saulis. illiꝰ regni ⁊ ppłi
fig̃am gerentis. eidẽ regno ppłoq minatꝰ ẽ:
ȩt̾na atq inmutabilis significata ẽ ꝑ hoc
qd̃ adiunctũ ẽ. E ñ conuertet᷑ neq penite¬

Expanded text:
stolus Paulus commemorat, in conuersione eius magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adclamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenite
Abbreviated transcription (Latin):
nathan scribit᷑ ñ ionathan. Pugna uͦ philisti¬
noꝵs contͣ isrł: ñ inconuenient̃ malignoꝵ
spũum p̃liũ adu̾sum ȩcłiam di accipi potest.
Inde egredit᷑ de castris scił philistinoꝵ. uir
spurius nomine goliath nimie magnitudi¬
nis. Qͥ bene pot̾ significare diaboli suꝑbiam:
qͣm dđ nr̃ singłari certamine aggressus
ꝓstrauit: ac ppłm di a timore eiꝰ eripuit: qͥ
leonẽ ⁊ ursum necauit. Ursũ uidelicos dia

Expanded text:
na vero Philisthinorum contra Israel, » non inconvenienter malignorum spirituum praelium adversus Ecclesiam Dei accipi potest. Inde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leon
Abbreviated transcription (Latin):
cendi de celo ñ ut faciã .ii. meã: s .ui. eiꝰ qͥ mi¬
sit me. Qͥd enuĩ si suã fac̾et: eos qͥ ad se ueniuiit
reppulissa: Qͥs aũ nesciat qd̃ uoluntas filii
disi exiuit: scd̾s ad redemptionẽ hõm ueni¬
ens. dũ uoluntatẽ se patͥs ⁊ ñ suã fac̾e ostendit:
tatem patͥs fac̃. eos qͥ ad se ueniunt foras nos
eicit: qr dũ exemplo suo nos obedientiȩ subi¬
cit: uiam nob̃ egressionis claudit. Hinc rur¬
sum ait. Nonpossũ ego a me ip̃o fac̾e qͥcqͣm:
s sic̃ audio iudico. Nob̃ qͥppe obedientia: usq
ad mortẽ seruanda p̃cipit᷑. Ipse aũ si sic̃ audit

Expanded text:
 qui misit me . » Quid enim, si suam faceret, eos qui ad se veniunt repulisset? Quis autem nesciat quod voluntas Filii disi exivit; secundus ad redemptionem hominum veniens, dum voluntatem se Patris, et non suam facere ostendit, tatem facit, eos qui ad se veniunt, foras non ejicit, quia dum exemplo suo nos obedientiae subjicit, viam nobis egressionis claudit. Hinc rursum ait: « Non possum ego a me facere quidquam; sed sicut audio, judico . » Nobis quippe obedientia usque ad mortem serva
Abbreviated transcription (Latin):
Gabaa int̾p̃tat᷑ collis uł sublimitas. Ibi elea¬
rar filiꝰ aminadab constituit᷑ sac̾dos: ut cus¬
todiat archã dñ. Elearar qͥppe. cdĩ adiutoriũ
int̾p̃tat᷑. ꝙ bene qͥ custodit archã dnĩ. di ad¬
iutoriũ dr̃: qr scĩ uiri qͥcqͥd boni hñt. ñ ad¬

Expanded text:
Gabaa interpretatur collis vel sublimitas. Ibi Eleazar filius Abinabad constituitur sacerdos, ut custodiat arcam Domini. Eleazar quippe Dei adjutorium interpretatur. Et bene qui custodit arcam Domini, Dei adjutoriu
Abbreviated transcription (Latin):
runtq serui saul ad eũ. Ecce exagitat tr. sp̃c
dñi malus:⁊ cet̾a. In hoc loco g̃ri sol& de spũ
qͥ agitabat saul: si dii cur malus: si malus.
cur dnĩ dicat᷑. Hac sentencia duob u̾bis cõ¬
p̃hensa ẽ. ⁊ in dñõ potestas iusta: ⁊ in diabo¬
lo uoluntas iniusta. Nam idẽ ẽ sp̃c malus ꝑ¬

Expanded text:
runtque servi Saul ad eum: Ecce exagitat te spiritus Domini malus, » etc. In hoc libro quaeri solet de spiritu qui agitabat Saul: si Domini, cur malus; si malus, cur Domini dicatur? Haec sententia duobus verbis comprehensa est, et in Deo potestas justa, et in diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
potencia. iã se paruulũ ñ uidebat. Cet̾oꝵ nãq
comꝑatione se p̃ferens. q plus cunctis pot̾at
magnũ se p̃ oĩb estimabat. Miro aũ mͦ cũ apd̃
se paruulus. apud dnũm magnꝰ. cũ uͦ ap̃ se mag¬
nus apparuit: ap̃ dñm paruulus fuit. Plerũq
gͦ dũ ex subiectoꝵ affluentia animꝰ inflat᷑. ui
luxũ suꝑbiȩ ipso potenciȩ fastigio lenocinante
corrumpit᷑. Q uidelica potenciã bene regit:
qͥ ⁊ tene illã nou̾it ⁊ ipugnare. Bene hanc
regit qͥ scit ꝑ illã suꝑ culpas erigi. scit in illa cũ
cet̾is eqͣlitate cõponi. humana ⁊ enĩ menᷤ plerũq
extollit᷑: &̃ cũ nulla potestate fulcit᷑. Entoma¬
gis se in altũ erigit: cũ se ei &̃ potestas adiungit:

Expanded text:
rvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, cum apud se parvulus, apud Deum magnus; cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quam videlicet potentiam bqui et tenere illam noverit et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, scit in illa cum teris aequalitate componi. Humana enim mens plerumque extollitur etiam cum nulla potestate fulcitur, quanto magis se in altum erigit, cum se etiam ei potestas adjungit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ palli eiꝰ: q̃ ⁊ scissa ẽ. ꝙ ait ad eũ samuel¬
Scidit dñs regnũ isrł a te hodie: ⁊ tͣd& illud
ꝓrimo tuo meliori te. Nota misteriũ: qd̃
sic̃ ipassione diũ pontifex uestimentũ sci¬
dit: ita rex sauluestẽ ꝓpħȩ nc̃ scindẽ descͥbit᷑.
Put̃mq enĩ potestatẽ. ⁊ regalẽ uidelios ac
sac̾dotalem. scissio uestim̃toꝵ factaẽ. ut de¬
monstret᷑ stabilitatẽ regni seu sac̾dotii in
ppło iudeoꝵs fieri ñposse: qͥuerũ regẽ ⁊ sa¬
cerdotẽ ad se uenientẽ dñm uidelics xp̃m.¬

Expanded text:
 scissa est, et ait ad eum SamuelScidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo, meliori te. » Nota mysterium, quod sicut in passione Domini, pontifex vestimentum suum scidit , ita rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet ac sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est: ut demonstretur stabilitatem regni seu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum regem et sacerdotem ad se venientem, Dominum videlic
Abbreviated transcription (Latin):
isrł ñ parca: ⁊ plenitudine ñ flectet᷑. Neq
enĩ hõ ÷ ut agat penitenciã. Triũphator u
isrł dñs ẽ: cui oĩs uictoria recte adscͥbit᷑:
editio ht̃: ñ reu̾tar inqͥt samuel tecũ. qr
suꝑ isrł. Et conu̾tit samuel faciẽ fuã ut
abiras: ⁊tenuit saul pinnulã diploidiᷤ eiꝰ :
dirupit eã. E dix̃ ad eũ samuel. Dirupit
dñs regnũ ab isrł de manu tua hodie:⁊
dabit ꝓximo tuo bono suꝑ te. ⁊ diuidet᷑
isrł induo: & ñ conu̾tet᷑ neq penitebit
nat᷑ ⁊ ꝑmano. Iste cui dr̃ sꝑnit te dñs ne
suꝑ ifrł. tanto scilic& tp̃ris spatio. qͣnto ⁊
ip̃e dd̃: ⁊ audiuit hoc pͥmo tp̃re regni
sui. Intelligunꝰ gͦ iõ dictũ: qr nullus de
eiꝰ stirpe fuerat regnaturꝰ: & respiciamꝰ
ad stirpẽ dd̃: uñ exortꝰ ẽ scđ̾m carnẽ me¬

Expanded text:
nitudine non flectetur. Neque enim homo est ut agat poenitentiam, etc. » Triumphator in Israel Dominus est, cui omnis victoria recte ascribitur,editio habet: « Non revertar, inquit Samuel, tecum, quia super Israel. Et convertit Samuel faciem suam ut abiret: et tenuit Saul pinnam diploidis ejus, et dirupit eam. Et dixit ad eum Samuel. Dirumpet Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, et dabit proximo tuo bono super te. Et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit ne srael, tanto scilicet temporis spatio quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui. Intelligamus ideo dictum, quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd̃ ag̾et uirtꝰ ẽẽt: qͣnto ⁊ a bono cessans.
auctori suo se subditũ humiliꝰ exhib̾et. S
notandũ qd̃ illic dr̃ ex om̃ĩ ligno ꝑadisi edi¬
te. de ligno aũ scientie boni ⁊ mali ne tetige¬
ritis. Qͥ enĩ ab uno qͦlib& subiectos uetat. ne¬
cesse ẽ ut multa concedat: ne obedientis mẽs
cessit. cũ ab una ꝓhibuit: ut creat᷑am suã
qͣm nolebat extingui s ꝓuehi. tanto faciliꝰ
ab una restͥngͥet: qͣnto ad cunctas latiꝰ re¬

Expanded text:
a bono cessans auctori suo se subditum humilitas exhiberet. Sed notandum quod illic dicitur: « Ex omni ligno paradisi edite, de ligno autem scientiae boni et mali ne tetigeritis . » Qui enim a bono quolibet subjectos vetat, necesse est ut multa concedat ne obedientis mens cessit, cum ab una prohibuit, ut creaturam suam, quam nolebat exstingui, sed provehi, tanto facilius ab una restringeret, quanto ad cunctas latius re
Abbreviated transcription (Latin):
aũ tͣnsiert̃ iordanẽ. t̾ram gad ⁊galaad. ques¬
ifrł inp̃fatis locis: qͥd ẽ qd̾̃ ait. hebrei aut̃
enĩ qͥbdã isrłitis. qͥ saul ⁊ ppłm qͥcũ eo erat
reliquerant. q̃dam parsillors qͥhic ebrei
uocant᷑. timore ꝑt̾riti. defecert̃ a saul ⁊ a
uiris qͥ cum eo erant: de descendert̃ in cast᷑
philistiim. Quẽ locũ ad intelligendũ clariꝰ:
manifestiꝰ sequentia demonstrant: in eo lo¬
co uͥait. S ⁊ hebrei qͥfuerant cũ pbilistiim
heri ⁊ nudiꝰ t̾tiꝰ. ascendantq cũ eis in castͥs.¬

Expanded text:
transierunt Jordanem in terram Gad et Galaath. Spraefatis locis, quid est quod ait: Hebraei autem enim quibusdam Israelitis qui Saul et populum qui cum eo erat, reliquerant: quaedam pars eorum qui hic Hebraei vocantur timore perterriti, defecerunt a Saul et a viris qui cum eo erant, et descenderunt in castra Philistiim. Quem locum ad intelligendum clarius et manifestius sequentia demonstrant, in eo loco ubi ait: Sed et Hebraei qui fuerant cum Philistiim ab heri et nudiustertius, ascenderuntque cum eis in cast
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ appetat: obedientiȩ sͥ meritũ minu¬
it: qͥ ad ea q̃ in hac uita despecta sunt. inuitꝰ
nolensq descendit. Ad detͥmentũ qͥppe
comitant᷑. Debos gͦ obedientia ⁊ in adu̾sis
ex suo aliqͥd hab̾e. ⁊ rur sum in ꝓsꝑis ex suo
aliqͥd omĩmͦ ñ habe: qͣtinꝰ ⁊ in adu̾sis tanto
sit głosior. qͣnto diuino ordini &̃ ex desidĩo¬

Expanded text:
appetat, obedientiae sibi meritum minuit, qui ad ea, quae in hac vita despecta sunt, invitus nolensque descendit. Ad detrimentum quippe comitantur. Debet ergo et obedientia in adversis ex suo aliquid habere, et rursum in prosperis ex suo aliquid omnino non habere, quatenus et in adversis tanto sit gloriosior quanto divino ordini etiam ex desid
Abbreviated transcription (Latin):
patre gigante: matre uͦ gethea natꝰ erat. Da-¬
uid aũ erat filiꝰ uiri effratei de bethleem iuda
cui nom̃ erat ysai qͥ habebat octo filios. Queri¬
tur cur octo filios hab̃e dicat᷑: cũ in paralipo¬
menon ñ ampliꝰ qͣm septẽ legant᷑. Qd̃ ita soluit᷑.
Nathan itaq ꝓpħam filiũ semmaa filii sui
quẽ in loco filii educau̾at ⁊ nutrierat: int̃ fi¬
lios annumerat. Nã ⁊ coram samuele septẽ
eiꝰ filii legunt᷑ ad ducti fuisse. &. uiii. ẽẽ in pas¬
cius int̾ qͦs nathan adductũ fuisse manifestũ
ẽ qͥ ⁊ ionathanuocat᷑. De qͦ in extrema parte

Expanded text:
patre gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, intlios annumerat: Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti fuisse, et octavus esse in pascuis . Inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte
Abbreviated transcription (Latin):
phlisteum. quẽ ictu lapidis ipse occidit. xui.¬
ost hec philistiim agmina sua inp̃liũ cos¬
duxert̃ in socoth uide. ⁊castͣ metati st̃
int̃ soccoth. & azecha. infinib dominun. Soc¬
coth ẽ oppidũ in tͥbu iuda. Sunt aũusq hodie
uiculi duo ꝑgentib de elia ad eleuteropoleos
in nono miliario uie publice: iuiꝰ inmonte: &
alt̃ in campo sitꝰ: qͥ soccoth nuncupat᷑. Int̾p̃tat᷑
uͦ ramꝰ uł humilitas. Azecha ciuitas ẽ chanane¬
orum inparte tͥb udȩ: ad qͣm usq ꝑsecutꝰ ẽ iħc¬
iuda uicꝰ gͣndis ẽ: indoroma hoc ẽ ad australem
plagã infinib eleuteropoleos decẽ ⁊ septẽ ab
ea milib distans. Duma int̾p̃tat᷑ silentiũ siue
gͣndiũ. Porio saul ⁊ uiri isrł congregati in
ualle therebinti. Therebintꝰ ẽ insicimis sub¬

Expanded text:
Philisthaeum, quem jactu lapidis ipse occidit. « Post haec, Philisthiim agmina sua in praelium conduxerunt in Socho Judae, et castrametati sunt inter Socho et Azecha, in finibus Dommim. » Socho est oppidum in tribu Juda. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in novo milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs,qui Socho nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas. Azecha civitas est Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus Juda vicus grandis est in Daroma, hoc est ad australem plagam, in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ad ea millibus distans. Duma interpretatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati in valle Terebinthi. » Terebint
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ possidas: qͣsine qͥsq infideł conuincit᷑.
ꝙ̃ si fidelis ẽẽ uideat᷑. Hinc ꝑsalomonẽ inos¬
tensione obedientiȩ dr̃. Nir obediens loqͥt᷑
uictorias. Uir qͥppe obediens loqͥt᷑ uictorias:
qr dum aliene uoci humilr subdim᷑: nosin&¬
ipsos incorde suꝑamꝰ. Hinc in eugłio ueritas¬

Expanded text:
ritum possidet, sine qua quisque infidelis convincitur, etiamsi fidelis esse videatur. Hinc per Salomonem in ostensione obedientiae dicitur: Vir obediens loquitur victorias . Vir quippe obediens loquitur victoriam, quia, dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
int̾na pectoris nrĩ redeamꝰ: ut contẽplatio¬
ni dĩ uacemꝰ. ⁊ uitã nrãm in nob̃ma ipsis
diuidicemꝰ: qͣtinꝰ in altare fidĩ gͣtas hostias
constituit. qͥ excesserunt᷑. q̃ ꝓpt̾ peciert̃ regẽ:
ipseq saul reqͥrens asinas ad ꝓpħam ꝑuenit.¬

Expanded text:
ut contemplationi Dei vacemus, et vitam nostram in nobismetipsis dijudicemus, quatenus in altari fidei gratas hostias constituit, qui excesserunt; quapropter petierunt regem, ipseque Saul requirens asinas ad prophet
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ds̃ quẽ ñ penitis sic̃ hominẽ. Ubi enĩ le¬
git᷑ qd peniteat eũ: mutacio rerũ significat᷑.
inmutabili p̾scientia manente diuina.
sus insolubilẽ uidemꝰ ꝑhȩc u̾ba platã diuinit᷑ꝰ
fiuisse sententiã: de ista diuisione ppło isrł
naturã. Prsus qͥcũq ex isrłitis adherentes xͦ ꝑ

Expanded text:
nitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. sus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Isrnaturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩb filiis isrł: cũ ascendent de egipto. Cineꝰ
ip̃ ÷ ihetro cognatꝰ moysi. de cꝰ gen̾e erant
cinei qͥ descend̾ant ad amalech ⁊ habitabar
cũ eo: qͥ utiq eoꝵ consanguineus erat: &
si qͣlit̃ multitudinẽ ppłi gub̃nars. De bello¬

Expanded text:
Israel, cum ascenderent de Aegypto. Ceni ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei qui descenderant ad Amalec, et habitabant cum eo, qui utique consanguineus eorum erat: et si qualiter multitudinem populi gubernare
Abbreviated transcription (Latin):
dñs regnũ isrł de manu tua. s sic̃ a nobis
positũ ẽ inuentũ ingrecis. dirupit dñs
regnũ ab isrł de manu tua. ut hoc intelli¬
gat᷑ de manu tua qd̃ ẽ ab ifrł. Ppł̃i qͦ isrł
ꝑsonã fig̾ate gerebat hõ iste: qͥ ppłs reg¬
De qͦ dũ dr̃. & dabit illdꝰ ꝓximo tuo: ad carnis
cognitionẽ id refert᷑. Ex isrł enĩ.xͦ scd̃m car

Expanded text:
gnum Israel de manu tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus regDe quo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis cognationem id refertur; ex Israel enim Chr
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro usq ad mulierẽ: & paruulũ atq
lactentẽ. bouẽ. ⁊ouẽ. camelũ. ⁊ asinũ. Id̃o
aũ uum̃ta amalech dñs iub&s demoliri:
ut nec in iumentis eiꝰ memoria fierꝙ. Oñs
enĩ dixerat se deleturũ memoriã amalech
de sub cęlo. iccirco p̃cipit᷑ sauli ut eũ penitꝰ ab
homine usq ad ium̃ta delers. & qr eiꝰ memo

Expanded text:
rem et parvulum atque lactantem, bovem et ovem, camelum et asi num. » Ideo autem jumenta Amalec Dominus jubet demoliri, ut nec in jumentis ejus memoria fieret Dominus enim dixerat se deleturum memoriam Amalec de sub coelo. Idcirco praecipitur Sauli ut eum penitus ab homine usque ad jumenta dele
Abbreviated transcription (Latin):
bem t̾rarũ. imitant᷑ aũ eũ qͥ st̃ ex parte. eiꝰ.
¶ñ ⁊ duplici reatti diabolus contͥngit᷑. hoc
ẽ suꝑbiȩ & inuidiȩ. Suꝑbiȩ. qr ipse cecidit.
Inuidiȩ. qr alios deic̾e contendit. P hilistum
enĩ int̾p̃tant᷑ duplex ruina: ⁊ hebrei tͣnseun
u̾sus philistiim uniu̾so exercitu indixit ieiuni¬
um: qd̃ ionathas ignorans ꝑ gustacionẽ mellis fre-¬
git. ⁊ ob hoc uix p̃cib ppłi a nece lib̾atus ẽ .xiii.¬
nterea saul dum ꝑgera dimicaturꝰ adu̾sus
philistiim: indix̃ cuncto exercitui ieiniũ
qͦusq reu̾terent᷑ a p̃lio. S ionathan filiꝰ eiꝰ suꝑ

Expanded text:
bem terrarum . » Imitantur eum enim qui sunt ex parte ejus. bem terrarum . » Imitantur eum enim qui sunt ex parte ejus. Unde et duplici reatu diabolus constringitur, hoc est superbiae et invidiae: superbiae, qua ipse cecidit; invidiae, qua alios dejicere contendit. Philisthiim enim interpretantur duplex ruina, et Hebraei, transeuntversus Philisthiim universo exercitui indixit jejunium, quod Jonathas ignorans per gustationem mellis fregit, et ob hoc vix precibus populi a nece liberatus est. Interea Saul, dum pergeret dimicaturus adversus Philisthiim, indixit cuncto exercitui jejunium, quousque reverterentur a praelio.
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ in omĩ t̾ra isrł. Cauebant enĩ philistiim:
ne forte fac̾ent hebrei gladiũ ⁊ lanceã. & cet̾.
Qd̾ aut̃ philistei qͦ facilius ebreos possent suꝑa¬
re. phibuert̾ ne faber ferrariꝰ eẽt in omni
t̾ra isrł. ne forte fac̾ent gladium aut lanceã.
significat qd̃ diabolus partim ꝑ paganos. par¬
tĩ ꝑhereticos. partĩ ꝑ falsos. rͥanos ꝓhib̾e stu¬
det. ne sint doctores in ȩccła: qͥ spãlia arma
fabricantes. accõmodent pugnantib xͥauis.
ducebant imbuerent᷑. Hereticos similr̾ le¬
gimꝰ ꝑsuade pͥncipib gentiũ: ut catholiq
fidi defensores in exiliũ trudẽnt: qͦ faciliꝰ
plebem pastore destituto. a ueritate au̾te¬
re possent. Nc̃ etiã idem hostis antiqꝰ simi¬
limͦ inpace eccłiȩ eos qͥ ppłis p̾sunt qͦscũq
potest ab instantia eruditionis au̾tere sata¬
git: ne subditis dogma u̾itatis impendant:
qͣtinꝰ illos incautos leuiꝰ deciꝑe possit. ꝑ inui¬
diam enĩ diaboli mors introuut in totũ or¬

Expanded text:
 Philisthiim ne forte facerent Hebraeis gladium et lanceam, » etc. Quod autem Philisthaei, quo facilius Hebraeos possent superare, prohibuerunt ne faber ferrarius esset in omni terra Israel, ne forte facerent gladium aut lanceam, significat quod diabolus partim per paganos, partim per haereticos, partim per falsos Christianos prohibere studet ne sint doctores in Ecclesia qui, spiritualia arma fabricantes, accommodent pugnantibus Christianis. ducebant, imbuerentur. Haereticos similiter legimus persuasisse principibus gentium ut catholicae fidei defensores in exsilium truderent, quo facilius plebem pastore destitutam a veritate avertere possent. Nunc etiam idem hostis antiquus simili modo in pace Ecclesiae eos qui populis praesunt, quoscunque potest, ab instantia eruditionis avertere satagit, ne subditis dogma veritatis impendant, quatenus illos incautos lenius decipere possit. « Per invidiam enim diaboli mors introivit in totum or
Abbreviated transcription (Latin):
disse cũ sanguine dñr ꝑ iictatis uictimis
ñ obtulerunt ad scũariu s. ic̾dotib iixta
legis p̃ceptũ adipẽ ⁊ sanguinẽ: cũ uidelicos
scũariũ secũ hab̾ent. Qñ locꝰ scũarii ꝓcul¬
fuerat: iubebat᷑ sangius uic:imarũ in t̾rã
fundi: de his uidelicas uictimis qͣs ad suos
gius hostiarũ suꝑ altare dnĩ iubebat᷑ fun¬
di. sic̃ ÷ illd̃ in libro deut̾onomii. Sangui¬
nẽ hostiarũ tuarũ fundes in altari. carnib
cũ antea legat᷑ edificasse altare. qñ a samu-¬
ele increpatꝰ ẽ: cur hic dicat᷑. tc̃ pͥmũ cepit
edificare altare dnõ. Edificasse itaq an¬
tea legit᷑ altare: s qr inobedient̃ illd̃ edi¬
ficauit. ñ dno edificasse intelligit᷑. Hic
aũ qr obedient̃ ⁊ recte illd̃ edificauit: dnõ¬

Expanded text:
disse cum sanguine dicunt: quia mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus juxta legis praeceptum adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum habeAl. jubebatur sanguis victimarum in terram fundi, de his videlicet victimis quas ad suos guis hostiarum super altare Domini jubetur fundi, sicut est illud in libro Deuteronomii: Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari: carnibus cum antea legatur aedificasse altare, quando a Samuele increpatus est, cur hic dicatur, tunc coepit aedificare altare Domino. Aedificasse itaque antea legitur altare: sed quia inobedienter illud aedificavit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedient
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ samuel isrł cunctis dieb uite suȩ: ⁊ ibat ꝑ
singłos annos circuiens bethel ⁊ galgala. ⁊ mas¬
phat. ⁊ iudicauit isrłẽm insup̃dictis locis. Be
thelẽ ciuitas induodecimo abhelia lapide a
dextris euntib neapolim q̃ pͥus luza id ẽ amig¬
dalon uocabat᷑: ⁊ cecidit in sortẽ tͥb beniamin.
Uocabat᷑ aut̃ pͥus luza. bethel ut diximꝰ. Nam
⁊ hoc qd̵ bethaun aliud oppidũ suspicantur.
uonita s ex eo tprẽ quo ibi ab iheroboã filio
nabath uituli aurei fabricati sunt. ⁊ a decẽ
idoli. q̃ antea uocabat᷑ domꝰ dĩ. Galgala¬

Expanded text:
quoque Samuel Israel cunctis diebus vitae suae. Et ibat per singulos annos circuiens Bethel, et Galgala et Masphat, et judicavit Israelem in supradictis locis, » etc. Bethel est civitas in duodecimo ab Hierosolyma lapide, a dextris euntibus Neapolim, quae prius Luza, id est, amigdalon vocabatur, et cecidit in sortem tribus Benjamin. Vocabatur autem prius Luza Bethel, ut diximus. Nam et hoc quod Bethauen aliud oppidum suspicantur, non ita est, sed ex eo tempore quo ibi a Jeroboam, filio Nabath, vituli aurei fabricati sunt et a decem idoli, quae antea vocabatur Domus D
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ ꝓ mnobedientia qͣ diũ mandatũ explere
ñ curauit: p̃dic̃q eũ regnũ amissurũ: qr
rectitudinẽ mandatorũ dĩ seqͥ noluit. Et
merito ille de potestatis culmine abicit᷑:
qͥ rite regnũ ten̾e nescit. Ipse enĩ reguñ ri¬
te tens: qͥ se suꝑiori ꝑ humilitatẽ ad obedi¬
endũ subicit: & inferiori ꝑ auctoritatẽ

Expanded text:
ia mandatum explere non curavit, praedixitque ei regnum dimissurum, quia rectitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
arim urbẽ de q̃ sup̃ diximꝰ. Int̾p̃tat᷑q mase¬
phat specłatio uł contemplatio: siue intencio
uł locus iudicii. Saphat etũ. iudicare ẽ.ꝙ. bñ
conuenit iste locꝰ tam scõ uiro. qͥ plebem sͥ cõ¬
missã in iusticia ⁊ u̾tate iudicauit: ⁊ summa
prudentia gub̃nauit. Tulit aũ samuel agnũ
lactentẽ unũ: ⁊ obtulit illũ holocaustũ duõ.
Et clainauit samuel inquit ad dnm̃ ꝓ isrł

Expanded text:
urbem, de qua supra diximus. Interpretaturque Masphat speculatio, vel contemplatio, sive intentio, vel locus judicii. Saphat enim judicare est. Et bene convenit iste locus tam sancto viro, qui plebem sibi commissam in justitia et veritate judicavit et summa prudentia gubernavit. « Tulit autem Samuel agnum lactantem unum, et obtulit illum holocaustum Domino. Et clamavit Samue
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ de isboseth filio saul: de qͦ ⁊ inseqͤntib
ita ⁊ scͥptũ ẽ. Quadraguita annoꝵ erat isbo¬
seth cũ regnare cepiss& suꝑ isrł. ⁊duob an¬
ns regnauit. Sigͦ a morte heli simul omẽ
tẽpꝰ condudat᷑. quo sainuel ⁊ p̾ea saul isrł

Expanded text:
dixit de Isboseth filio Saul. De quo et in sequentibus ita scriptum est: « Quadraginta annorum erat Isboseth cum regnare coepisset super Israel, et duobus annis regnavit. » Si ergo a morte Heli simul omne tempus concludatur quo Samuel et postea Saul Israel
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia aliq̃n si de suo aliqͥd ñhabeat
nulla ẽ. aliq̃n aũ si de suo aliqͥd ñ habeat. mi¬
nima. Nã cũ hꝰ mundi succesẜ p̃cipit᷑. cum
locꝰ suꝑior imꝑat᷑: is qͥ ad ꝑcipienda ħ obedit.
obedientiȩ sͥ uirtutẽ euacuat: si adħ etiã¬

Expanded text:
obedientia aliquando, si de suo aliquid habeat, nulla est; aliquando autem, si de suo aliquid non habeat, minima. Nam, cum hujus mundi successus praecipitur, cum locus superior imperatur, is, qui ad percipienda haec obedit, obedient
Abbreviated transcription (Latin):
samuel sauli cuncta ita uenerunt: ⁊ ipse
saul ꝑtͣnsito quercu thabor. qͥ mons ẽ in me¬
dio galileȩ campo mire rotunditatis subli-¬
inis.⁊ int̾p̃tat᷑ ueniens lum̃. ad collem diũ
ꝑueniens: ita gͦ ipse uocat᷑ locꝰ ob aliqd̃ col¬
latũ a dnõ bñficium: ꝓpħauit inmedio ꝓ-¬
pħa: um ibi consistenciũ: significat qd ui¬
ineis conscripta. legendo ⁊ ꝓnuntiando ꝓ¬
ferre noscunt᷑. Qd̃ aũ de ipso saul scͥptum ẽ
qd̃ udentes eũ om̃s qͥ eũ nou̾ant heri ⁊ nu¬
inuicem. Quȩ nam res accidit filio cis: Nũ
⁊ saul int̾ ꝓpħas : Respondit. aliꝰ ad alt̾in
dicens. Et quis pat̃ eoꝵ:. ł pt̾ea u̾sum ẽ ui

Expanded text:
Samuel Sauli, cuncta ita evenerunt, et ipse Samuel Sauli, cuncta ita evenerunt, et ipse Saul, pertransita quercu Thabor, qui mons est in medio Galilaeae, campo mirae rotunditatis sublimis, et interpretatur veniens lumen, ad coeniens ita ipse vocatur locus ob aliquod collatum a Domino beneficium, prophetavit in medio prophetarum ibi consistentium, significat quod Juin eis conscripta legendo et pronuntiando proferre noscuntur. Quod autem de ipso Saul scriptum est quod videntes eum omnes qui eum noverant heri et nuinvicem quaenam res accidit filio Cis num et Saul in prophetis responditque alius ad alterum dicens et quis pater eorum propterea versum est in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ os ꝓpħias doctrinis suis ppłm hebreoꝵ sẽꝑ
ad altiora ꝓuocasse: ut scientia spãli refecti.
inculmine uirtutũ consisterent: nec rela¬
berent᷑ in foueã uiciors. Qd̾ aut̃ samuel
sauli uidentẽ querenti. apparens locutꝰ ẽ
dicens. ego sũ uidens. ascende aute me in ex¬
celsum. ut comedas mecũ hodie. ⁊ dimittã
te mane. ⁊ omĩa q̃ sunt incorde tuo udica
bo tͥ. ⁊ de asinis qͣs ꝑdidisti nudiꝰ t̾ciꝰ ne solli¬
citꝰ sis qr inuentȩ sunt: erat incorde saul. sic̃
Quȩ uisio. signũ regale erat. Cũq abieris
bor: inuenient te tres uiri ascendentes¬
ad dnm̃ inbethel. Hiuiri causa orationis ibar
betͥel:uͥ iacob lapidem erex̾at. Post ħ ueniens
gog. ⁊ magog. ⁊ de p̃miis iustoꝵ. ⁊ pena umpi¬
His signis nosse pot̾is qr ds̃ te regẽ. forte uo¬
luit: ⁊ idcirco ad omĩa q̃tͥ agenda sunt rega¬
liter age: qr ds̃ tecũ ẽ. Qd̃ aũ signa q̃ p̃dix̾at

Expanded text:
et omnes prophetas doctrinis suis populum Hebraeorum semper et omnes prophetas doctrinis suis populum Hebraeorum semper ad altiora provocasse, ut scientia spiritali refecti, in culmine virtutum consisterent, nec relaberentur in foveam vitiorum. Quod autem Samuel Sauli Videntem quaerenti apparens locutus est, dicens: « Ego sum Videns, ascende ante me in excelsum, ut comedatis mecum hodie, et dimittam te mabo tibi. Et de asinis, quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus sis, quia inventae sunt. » Erat in corde Saul sicut quae visio signum regale erat. « Cumque abieris t, « invenient te tres viri ascendentad Deum in Bethel. » Hi viri causa orationis ibant in Bethel; ubi Jacob lapidem erexerat. « Post haec veniens Gog et Magog, et de praemiis justorum et poena impiHis signis nosse poteris quia Deus te regem fore voluit, et idcirco omnia quae tibi agenda sunt, regaliter age, et Deus tecum est. Quod autem signa quae praedixerat
Abbreviated transcription (Latin):
tatum. consedẽ fecit secũ incȩlestib. Nec ñ
filiis isrł non eẽt eo uir melior. magis ad
ponã suꝑ eũ spm̃ meũ: ⁊ iuditiũ gentib nũ¬
tiabit. Et iheremias ita ait. Orex gentiũ.
tuũ ẽ enĩ decꝰ int̃ cunctos sapientes gentiũ:
⁊ inuniu̾sis regnis illoꝵ nullusẽ simił tui.
Et inpsalmo. Qm̃ qͥs in nubib equabit᷑ anõ:
aut qͥs simił erit dõ int̾ filios dĩ:Qd̾ aut̃
saulasinas patris sui cis ꝑditas quesuut:
in itin̾e qͦ ꝑrexit ad ppħam uenit. qͥ eũ in
regẽ unxit: signific̾at qd̾ uidei stulticiã car¬
ualis sensus seqͤntes. perroris deuia luxum
tes hoc ẽ ad moysen: inuentas eẽ asinas ab
eo audierant. hoc ẽ bona t̾re cõmessuros se¬
eẽ didicerant: a qͦ eis unctionis oleũ infusũ.
⁊ regni guber nacła futura p̃dicta sunt: inqͥb
fr̃s suos ad tempꝰ de manb hostiũ suoꝵs eri¬
ꝑent. Qd̃ aũ samuel saul iexcelsũ ducit.¬
⁊ ibi illi refectionẽ p̃ꝑat. significat moysen

Expanded text:
elestibus . Nec non filiis Israel non esset eo melior, magis ad ponam super eum Spiritum meum, et judicium gentibus nuntiabit . » Et Jeremias ita dicit: « O rex gentium, tuum est enim decus inter cunctos sapientes gentium, et in universis regnis illorum nullus est similis tui . » Et in psalmo: « Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei? » Quod autem Saul asinas patris sui Cis perditas quaesivit, et in itinere quo perrexit ad prophetam venit, qui eum in regem unxit, significat quod Judaei stultitiam carnalis sensus sequentes, per erroris devia luxum tes, hoc est, ad Moysen, inventas esse asinas ab eo audierant, hoc est, bona terrae comesuros esse didicerant, a quo eis unctionis oleum infusum, et regni gubernacula futura praedicta sunt, in quibus fratres suos ad tempus de manibus hostium suorum eriperet. Quod autem Samuel Saul in excelsum ducit, et ibi refectionem praeparat, significat Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ionatha ingabahat beniamin. Machinaᷤᷤ
huc usq uicꝰ gͣndis ostendit᷑. infinib heliȩ
antiquũ nom̃ retinens. octo ab ea milib dis¬
tans. iuxta uillã ramã. ⁊ int̾p̃tat᷑ humilitas.
Gabaath intͥbu beniamin. urbs ẽ finees filii
eleazar. uͥ sepultꝰ ẽ ipse elearar. Est aũ nunc
gabatha uilla. in .xii. lapide eleutheropo
tria milia isrłitarum electa ft̃ ad pugnan¬
dũ contͣ philisteos. qr hi solũmͦ apti sunt ad
spãlem militiã. ut pugnent contͣ hostes eccłiȩ:¬

Expanded text:
onatha in Gabaa Benjamin. » Machmas huc usque vicus grandis ostenditur in finibus Aeliae, antiquum nomen retinens, octo ab ea millibus distans, juxta villam Rama, et interpretatur humilitas. Gabaath in tribu Benjamin, urbs et Phinees, filii Eleazar, ubi sepultus ipse Eleazar. Est autem nunc Gabaath villa in duodecimo lapide Eleutheropoltria millia Israelitarum electa sunt ad pugnandum contra Philisthaeos, quia si solummodo apti sunt ad spiritalem militiam, ut pugnent cont
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ habitastis confident̃. Ieroboal ip̃m nomi¬
nat. qͥ alio noĩe in librũ iudicũ gedeon est
nominat᷑. & bedan. ipse ÷ samson fortissimꝰ.
de qͦ in p̃dicto libro refert᷑. qd isrł contͣ phi¬
listiim defencłẽt. Et clamauit sainuel ad
dñm: ⁊ dedit dñs uoces ⁊ pluuias indie illa.

Expanded text:
et habitastis confidenter, » etc. Jerobaal ipsum nominat, qui alio nomine in libro Judicum Gedeon est nominatus, et Bedan ipse est Samson fortissimus; de quo in praedicto libro refertur quod Israel contra Philisthiim defenderet. « Et clamavit Samuel ad Dominum, et dedit Dominus voces et pluvi