comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
placuit nec ꝓhibuit eñ uelle uł ĩplere qd uole¬
bat recce uoluisse ut filius mortem tam pie cã
utilit̾ sustin̾e̾t ꝙͣnis penã eius nõ amaret affu¬
mat᷑. Non adntẽ potuisse calicem tͣnsire nͥ bib̾e̾t
illũ dixit nõ qr nõ posset mortẽ iuutare si nellet
sed qm̃ sicut dcm̃ est m̃dũ erat alit̾ ĩpo ͤ saluari.¬

Expanded text:
placuit, nec prohibuit eum velle aut implere quod volebat recte voluisse ut Filius mortem tam 79 pie et tam utiliter sustineret, quamvis poenam ejus non amaret, affirmatur. Non autem potuisse calicem transire nisi biberet illum, dixit. Non quia non posset mortem vitare, si vellet; sed quoniam, sicut dictum est, m
Abbreviated transcription (Latin):
uidei apłos ꝯtep̃serũt ea tũc fuit occasio ut
ad gentes illi ꝯu̾te̾nt᷑. s. stullo mͦ uideo quid
contͣ hoc dic̾e possim. d. unde tͥ iudet᷑ accide
singulis illa leticia de alieno casu s unde
eno dãpno gaud̾et .s̾. ita uidet ᷑. d. putas¬
ne illoꝵ aliquẽ hiturũ hant cercitudinẽ si młto
plures erunt ꝙͣ qui cecid̾unt : ꝑ. neqͣꝙͣ possũ
minutũ erat ant ꝓ cõplendo qd ñdũ ꝑfectũ
erat de illo nuoͣ ꝯsticuende cuntatis sit fãs
Sed om̃es certi erũt se factos esse ad ꝑficien¬
dam illam canitatem: d. Ergo si plures erut
ꝙͣ repbi angeli ulłus potĩt aut debebit scere
se nõ eise ibi assup̃tũ nͥ ꝓ alieno casu ẜ. xm¬

Expanded text:
udaei apostolos contempserunt, ea tunc fuit occasio ut ad Gentes illi converterentur. BOS. Nullo modo video quid contra haec dicere possim. ANS. Unde tibi videtur accidere singularis illa laetitia de alieno casu? BOS. Ueno damno gauderet. BOS. Ita videtur. ANS. Putasne aliquem illorum habiturum hanc certitudinem; si multo plures erunt, quam qui ceciderunt? BOS. Nequaquam possum mminutum erat, aut pro complendo quod nondum perfectum erat de illo numero constituendae civitatis, sit factus: sed omnes certi erunt se factos esse ad perficiendam illam civitatem? ANS. Ergo si plures erunt quam reprobi angeli nullus poterit aut debebit scire se non esse ibi assumptum, nisi pro alieno casu.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem qua uoluit filius ꝓ salute m̃di mor
dedit illi pat̾ nõ tam̃ cogendo mãdatũ ⁊ calica
passõnis. et nõ peꝑcit illi sed ꝓ nob̃ oĩbꝰ tͣbidic
illũ. et mortem illiꝰ noluit. et qr ip̃e filius obe¬
diens funt usq ad mortem. Et didicit ex his qͦ
passus ẽ obediãm. Qm̃adm̃ enĩ scdm̃ hñanitatẽ
nõ habebat a se uolũtatem iuste muendi sed
face̾t mori noluit nõ potuit hab̾e uͥ a parte
lumiñ a quo ẽ om̃e datũ optim̃ ⁊ om̃e douĩ

Expanded text:
it Filius pro salute mundi mori, dedit illi Pater non tamen cogendo mandatum et calicem passionis; et non pepercit illi, sed pro nobis tradidit illum, et mortem illius voluit; et quia ipse Filius obediens fuit usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, obedientiam. Quemadmodum enim secundum humanitatem non habebat a se voluntatem juste vivendi, sed faceret, mori voluit, non potuit habere nisi a Patre luminum, a quo est omne datum optimum, et omne do
Abbreviated transcription (Latin):
mortem sastiauit ꝑ quã ⁊ post quã illam exalta¬
cõnẽ face̾ decͤuit. Potest hoc ⁊ eo mͦ intlłigi quo
idem dñs legit᷑ ꝓfecisse sapĩa ⁊ gr̃a apde dm̃. nõ
qr ita erat sed qr ille sic se h̾ebat ac si ita esset
Nlam sic post mortem ȩxaltatus ẽ qiͣ ꝓpt̾ illã hoc
fieret. Qd antẽ ip̃e ait nõ ueni uolũtatẽ meã
face̾ sed eius qui misit me tale ẽ quale ẽ ⁊ illd̾
mea doctͥna nõ ẽ mea. Nam qd̃ quis nõ habet a se
sed a deo hoc nõ tam suũ ꝙͣ dei dice̾ debet. nlłus
uͦ homo a se habet n̾i̾tatem qͣm docet dũ iustã
uolũtatem sed d deo. Non gͦ uenit xpũs uolũ

Expanded text:
mortem sustinuit, per quam et post quam illam exaltationem decrevit facere. Potest hoc et eo modo intelligi, quo idem Dominus legitur profecisse sapientia et gratia apud Deum: non quia ita erat, sed quia ille sic se habebat, ac si ita esset. Nam sic post mortem exaltatus est, quasi propter illam hoc fieret. Quod autem ipse ait: Non veni voluntatem meam facere, sed ejus qui misit me , tale est, quale est et illud: Mea doctrina non est mea : nam quod quis non habet a se, sed a Deo, hoc non tam suum quam Dei dicere debet. Nullus vero homo a se habet veritatem quam docet aut justam volunta
Abbreviated transcription (Latin):
lx tͣñsire nͥ bibam illũ fiat uolũtas tua na¬
turalẽ salutis ꝑ uolũtatem suã sigͥficat appeti¬
tñ quo hũatia caro dolorem mortis fagiebat. uo¬
lñtatem nͦ patͥs dicit. nõ qm̃ maluerit pater
reꝯcibacõnem m̃di fieri dico te hoc mͦ uelle mor¬
tem meam. fiat gͥ hec nolũtas ia. id ẽ fiat
mors mea ut mũdus tͥ reꝯciliet᷑. Nam sepe dli¬
quẽ uelle dicimꝰ aliquid qr nõ uult aluid qł si
uellet nõ fieret illd̾ qd̾ dicit᷑ uelle. ut cũ dicmꝰ

Expanded text:
lix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua , naturalem salutis per voluntatem suam significat appetitum, quo humana caro dolorem mortis fugiebat. Voluntatem vero Patris dicit, non quoniam maluerit Pater reconciliationem mundi fieri, dico te hoc modo velle mortem meam: fiat ergo voluntas tua, id est fiat mors mea, ut mundus tibi reconcilietur. Nam saepe aliquem velle dicimus aliquid, quia non vult aliud quod si vellet, non fie
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ ar̃is orõnibus quas hoc postulantes sepe
nͥ petenti ad hoc ip̃m ꝓmisistis qd q̃ritis non
tam ostñd̾e qͣm tecũ quer̾e. sed eo pacco qͦ or̃a
que dico uolo accpi udelicet ut si qͥd dixero qđ
mdior nõ ꝯfirmet ductͣitas ꝙͣius istud racõne
pbđre indear nõ alia cercitudine dcapiat᷑ nͥ qr
uit̾im ita mͥ iudet᷑ doñ deus mͥ meti aliqͦ modo
reuelet. Qd̾ si aliqͣtenus qͦni tue sat̾ face̾ pot̾o
certũ esse debebat qr ⁊ sapiencior me pleniꝰ hoc fa
patere gͥ ut u̾bis utar infideliũ. Equũ enĩ ẽ
sine rõne uolũt acced̾e. Qnͣtus enĩ illi id̾o raci¬
onẽ q̃rant qr nõ credunt nos uꝰ qr credimꝰ uitũ
idem q tam̃ ẽ qd querimꝰ. Et si qͥd responderis
cui ductͣitas obsiste̾ sacͣ indeat ᷑ liceat illã mͥ ob

Expanded text:
te et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe te et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, quamvis illud ratione probare videar; non alia certitudine ac aliquo modo revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me plenius hoc faPatere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo rationem quaerant, quia non credunt, nos vero, quia credimus, unum idemque tamen est quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obsistere videatur, liceat mihi illam ob
Abbreviated transcription (Latin):
bent nt earũ tlła possit plene sine aliis
nõ młtũ ut puto facile nec oiõ ĩutile. si
earũ ignorãcia quedã facit difficłia que
garũ noticam fiñt facilia. B̾. Sic bͤinte
de his sais locis dice̾ pot̾i̾s ut. ⁊ ꝗd suffiuis
ad p̾sens opus habeamꝰ ⁊ ꝗd plus dicendĩ t̃
ĩ alud tempꝰ differamꝰ. A. hos qͦs młtu
me retͣhit a peticõne tua qr mati̾a tã s¬
hoĩnũ. unde tuneo ne p̃adip̃ ego solen ⁊¬
mi figura pingi nideo ita mͥ ꝯtingat si
tam decoram mat̾iam mñcõpto ⁊ ꝯtẽptibl
diccam̃e erarare p̾samo. G̾. Nec hocte
debet rechere. qr sicut cu ꝑm̃tis ur qͥpot̾
melius dicat sic nłłi p̾ftͣis ut cui dictdinen
cañ nõ placet pulcͥus nõ scribat. Um ut oẽs
excusacõnes tuas at excludam qd̾ postalo nõ
facies doctis sed mͥ ⁊ hoc ipm̃ mecũ petãtibus.
iñ iudeo ĩportunitatẽ tuam et illoꝵ qͥ hoc
tecũ ee kdritate et religioso studio pe¬
tunt temptabo ꝓ mea possibłitate deo Adiuuã¬

Expanded text:
habent ut earum nulla possit plene sine aliis non multum, ut puto, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia mathominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo  nostrum informi figura pingi video, ita mihi contingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. oniam video importunitatem tuam et illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso studio petunt, tentabo pro mea possibilitate Deo adjuvan
Abbreviated transcription (Latin):
opinãt᷑ hab̾e ĩ possidñdo hoĩem iusticiã ad hoc
tant diabolũ illam uiste inferre. Contĩgit en̾
idem aliqͥd du̾sis ꝯsid̾acõib esse nistũ ⁊ ĩiustũ e

Expanded text:
opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc tant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et
Abbreviated transcription (Latin):
cam fecislet illi qm̃ iuste possidebat horẽm quẽ
ant ĩ alia ꝙͣ ĩ dei pͤtate man̾et Forsitan hoc
recte dice̾t᷑. Cũ autẽ diabolus aut homo nõ
ut̾q nãq fut erat cũ alt̾ alco ꝑsuadente se¬
ipm̃ dño suo furabat᷑. Quid etũ iustius fert
posset si hoc deus facẽt an si index oĩũ deus
hoĩem sic possessũ de potestate tam ĩuste pos¬
dentis uł ad puniendũ illũ alit̃ ꝙͣ ꝑ diabolũ uł
ad ꝑcendũ illi eriꝑet que hec ñusticia esset
Qnͣuis euĩ homo iuste a diabolo torq̃ret᷑ ipe q̃
illũ ĩuiste torquebat homo nãq meruerat ut
puniret᷑ nec ab ullo ꝯͥencius ꝙͣ ab illo caĩ ꝯsen¬
serat ut peccaret. Diaboli uͦ m̾itũ nllm̃ erat
nt puniret ĩmo tanto hoc facebat ũnstius
qͣnto nõ ad hoc amore iustice tͣhebat᷑ s ĩstĩgu
maliae ĩpellebat᷑. siam nõ hoc facebat d̾o iule¬
te. sed ĩꝯp̾hensibili sapr̃a sea qua eciã mala bene
ordinat ꝑm̾tente. Et puto illos qͥ diabalũ alo

Expanded text:
tiam fecisset illi, quoniam juste possidebat hominem, quem aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si judex omnium Deus hominem sic possessum, de potestate tam injuste possidentis, vel ad puniendum illum aliter quam per diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustitia esset? Quamvis enim homo juste a diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
solidũ suꝑ ꝗd pĩget ut maneat qd pingit ne¬
mo enĩ pingit in aqua uł in aere qr nlła ibi ma¬
nent pictare uestigia. Quappt̃ cũ has dͥencias qͣs
dicis infidelib qiͣ quasdã piccaras rei geste obtẽ¬
dimꝰ qm̃ nõ rem gestam sed figmentũ arbit᷑ut᷑
esse qd credimꝰ qiͣ suꝑ nubem ping̾e tos geisti¬

Expanded text:
solidum super quod pingat ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi super nubem pingere nos existi
Abbreviated transcription (Latin):
cuti sũt eũ uidei usq ad mortem : s. nõ obͥ
indecliabłr tenebat. A. hoc puto qr ds ab
oĩ rõnali cͤacura exigit et hoc illa ꝑ obedien¬
d̾initati ⁊ hanc ab illo exigebat pat̾. S̾. ħ tilliꝰ
dubiũ. ̾. Ecce habes quid fect epigente obe¬
diencia .B̾. uerũ ẽ ⁊ iam indeo qͥs sibi illatũ
qr obediendo ꝑsen̾anit sustinuit. Nam illata
ẽ illi mors qr ꝑsticit iñ obedĩa ⁊ hanc sastinunt
Sed qͦmͦ hoc obedĩa nõ exigat nõ intlłigo . ꝙ.
Si homo ñqͣm peccasset deb̾et pati mortẽ aut
nalem cͤaturam instam factã eẽ ⁊ ad hoc ut
deo fruendo bata esset nõ negas. g. nõ. .I.
Deo autẽ neqͣqͣm ȩeistimabis ꝯtienire ut quã
est . R̾. patet si nõ pectasset homo nõ deb̾et
ab eo dens mortem exig̾e̾. Non gͦ coegit deus
xpm mori ĩ quo alłm fuit peccmn sed ipẽ spon¬
te sustimt mortem. nõ ꝑ obedĩam desẽndi
nitam sed ꝓpt̃ obediãm feruãdi iasticiam ĩ qua

Expanded text:
cuti sunt eum Judaei usque ad mortem? BOS. Non ob indeclinabiliter tenebat. ANS. Hoc puto quia Deus ab omni rationali creatura exigit; et hoc illa per obediendivinitati; et hanc ab illo exigebat Pater. BOS. Hoc nulli dubium est. ANS. Ecce habes quid fecit exigente obedientia. BOS. Verum est; et jam video qui sibi illatum, quia obediendo perseveravit, sustinuittitit in obedientia et hanc sustinuit; sed quomodo hoc obedientia non exigat non intelligo. ANS. Si homo nunquam peccasset, deberet pati mortem; aut tam esse, et ad hoc, ut Deo fruendo beata esset, non negas. BOS. Non. ANS. Deo autem nequaquam aestimabis convenire ut, quamest. BOS. Patet quia si non peccasset homo, non deberet Deus ab eo mortem exigere. ANS. Non ergo coegit Deus Christum mori, in quo nullum fuit peccatum; sed ipse sponte sustinuit mortem, non per obedientiam deserendi vitam, sed propter obedientiam servandi justitiam, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
it qͦmͦ defendemꝰ sapĩam eis atq insticiam:
illũ tͣctanit ant ĩnocentẽ ꝓ nocente morti
tͣdidit . siõ enĩ eñ ĩnitñ ad mortem ille coe¬
gis aut ocadi ꝑmisit sed idem ipẽ sponte sua
mortẽ sustinuit at hoĩes saluaret. B. Eriã¬
si nõ ĩuitũ qm̃ uolũtati patͥs ꝯsensit qͣdam

Expanded text:
atque justitiam? illum tractavit, aut innocentem pro nocente morti tradidit. Non enim eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi permisit; sed idem ipse sponte sua mortem sustinuit, ut homines salvaret. BOS. Etiamsi non invitum, quoniam voluntati Patris
Abbreviated transcription (Latin):
ti nͥ mmiscd̾ia peccatori ꝑcłt ⁊ eñ libet de re¬
dicat. Qm̾obrem ꝑ hoc cyrogp̃hũ nlłam iñen¬
ri posse diaboli iusticiã in hõis nepacõne cͤde̾
debemꝰ. Demq sicut in bono angelo ulła oĩo ẽ
ĩnsticia ita ĩ malo nlła penit᷑ꝰ ẽ insticia. Nchal
qͥ erat in diabolo cur dens contͣ illũ ad lib̾andũ
hoiẽm sua uti fortitudĩe nõ deb̾et . A. Suffi¬

Expanded text:
ricordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non deberet. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ueni uolũtatẽ meam face̾ sed nolũtatẽ eiꝰ qͥ
misit me. Et iturus ad passonẽ dict. sicͤ mã¬
datũ dedit mͥ pat̾ sic facio. Itẽ calicẽ quem
dedit mͥ pat̾ nõ bibam illũ: Et alibi. Pater
si po ͤ est tͣuseat a me calx iste x̾mptũ non
sicut ego uolo sed sicut tu. Et pat̾ si nõ potest

Expanded text:
veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui misit me . Et iturus ad passionem dicit: Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio . Item: Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? Et alibi: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu . Et iterum: Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
nis angelis qͣntũ eos diligat ꝓ quibꝰ talia nõ sus¬
tinet. Qd nͦ dicitis eñ uenisse expugnare. pro
uob̃ diabolũ ꝯͦ sensu andetis ꝓferre Nõne dĩ
õĩpotencia regnat ubiq: Q nomꝰ gͦ indigebat
deus ut ad m̃cendũ diabolũ de celo descend̾et
hec infideles nobis obic̾e posse indent᷑. Sed et

Expanded text:
gelis bonis quantum eos diligat, pro quibus talia non sustinet? Quod vero eum dicitis venisse expugnare pro vobis diabolum, quo sensu audetis proferre. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatͤm tali filio ꝯseutire si qs iult lardablr ad hono¬
rem dei ⁊ utilit̃ ad salm̃ hõmũ que alit̾ fieri nõ
potuit .S̾. in hoc adhuc u̾sam᷑ qualr̾ mors illa ra¬
cõnabilis ⁊ neccĩa monstri possit. Alit̃ nãq nͨ ipẽ
filius eam uellet nec pat̾ coge̾ aut ꝑmͣte̾ debuis¬
se nidet᷑. Querit᷑ enĩ cur deus alit̃ hoiẽm saluare
nõ potuit. aut si potuit cur hoc mͦ uoluit. Nam ⁊
ĩꝯͥens uidet᷑ esse deo hoiẽn hoc mͦ saluasse nͦ appar
quid mors ista ualeat ad saluãdũ hoiẽm. mirũ enĩ
est si deus sic deleccat᷑ ant eget sangͥne ĩnocentis
ut nõ il eo int̾fecto parce̾ uelit duc possit nocẽti

Expanded text:
sentire, si quid vult laudabiliter ad honorem Dei, et utiliter ad salutem hominum, quae aliter fieri non potuit. BOS. In hoc adhuc versamur, qualiter mors illa rationabilis et necessaria monstrari possit. Aliter namque nec ipse Filius eam velle, nec Pater cogere aut permittere debuisse videtur. Quaeritur enim cur Deus aliter hominem salvare non potuit; aut si potuit, cur hoc modo voluit. Nam et inconveniens videtur esse Deo hominem hoc modo salvasse; nec apparet quid mors illa valeat ad salvandum hominem. Mirum enim est, si Deus sic delectatur aut eget sanguine innocentis, ut nonnisi interfecto eo parcere velit aut possit nocenti.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaret᷑ ͦ: Qd̾ si esset nlłatenꝰ restauraturus
essec in illam dignitatẽ quã ħitarus erat si nõ
peccasset cũ ip̃e qui nõ dei seruns ⁊ eqͣlis angelis
bomis ꝑ oĩa futnͣs erat seruus esset euis qͥ deus
nõ esset ⁊ cuiꝰ angeli serui nã essent. Boso. ui.¬
oc est qd ualde mirant᷑ qr lib̾acõnẽ bauc
redẽpcõnẽ uocainꝰ. In qua nãq diunt nobis
capcõne aut ĩ quo carce̾ ant ĩ cuiꝰ potestate te¬
nebamini unde uos deus nõ potuit lib̾are nͥ uos
tantis laboribꝰ ⁊ ad ultim̃ sangͥne suo redime̾t.
Quibꝰ cũ dicimꝰ redemit uos a pectatis ⁊ ab it ira¬
sua ⁊ de inf̾no ⁊ de potestate diaboli. qr  nos nõ
pot̾amꝰ ip̃e. ꝓ nobis uenit expugnare.⁊ rede
qr face̾ deus hec oĩa nõ potuit solo uissu que m
cũcta cͤasse ibendo dicitis repugnatis nob̾met¬
ip̃is qr ĩpotentẽ illũ facitis. dut si facenm qr
potuit sed nõ uolint il hoc mͦ qͦmͦ sapientẽ illũ¬

Expanded text:
dicaretur? Quod si esset, nullatenus restauratus esset in illam dignitatem quam habiturus erat, si non peccasset: cum ipse, qui nonnisi Dei servus et aequalis angelis bonis per omnia futurus erat, servus esset ejus, qui Deus non esset, et cujus angeli servi non essent. CAPUT oc est quod valde mirantur, quia liberationem hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguine redimeret? Quibus cusua, et de inferno et de potestate diaboli, quem quia nos non poteramus, ipse pro nobis venit expugnare, et redemquia Deus haec omnia facere non potuit solo jussu, quem cuncta jubendo creasse dicitis, repugnatis vobismetipsis, quia impotentem illum facitis. Aut si fatemini quia potuit, sed non voluit nisi hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
nãq talis uolũtas oꝑa fdat placica deo cũ potest
oꝑari. et cũ nõ pͭ ip̃a sola ꝑ se placet. qr nlłm opꝰ
sine illa placet. Hñc honorem debitũ qui deo nõ
reddit dufert deo qd̃ suũ est ⁊ dm̃ exhonorat.
et hoc ẽ petrare. Qmͣ du antẽ nõ soluit qd̾ ra¬
puit manet in culpa. Non sufficit solũmͦ redde
qd̃ ablatũ ẽ sed ꝓ ꝯtamelia illata plas debet redd̾e
ꝙͣ abstulit. Sicut enĩ qͥ ledit salutẽ alt̾ius non
sufficit si salm restituit nͥ ꝓ illata doloris ĩmria
i eꝯpenset aliqͥd tra qui honorẽ alicuiꝰ uiolat
nõ suffict honorem redd̾e si nõ scdtã exhonora¬
cõns factam ĩuiriam uł molestiã aliqͥd ꝯt place
re qd ab illo nõ posset exigi si alienũ nõ rapuis¬
sec. Sic gͦ debet oĩs qui pectat honorẽ do quẽ
rapuit solu̾e. et hec ẽ sac̾ faitõ quã oĩs peccõr¬

Expanded text:
is voluntas opera facit placita Deo, cum potest operari; et cum non potest, ipsa sola per se placet, quia nullum opus sine illa placet. Hunc honorem debitum qui Deo non reddit, aufert Deo quod suum est, et Deum exhonorat; et hoc est peccare. Quandiu autem non solvit quod rapuit, manet in culpa; nec sufficit solummodo reddere quod ablatum est, sed pro contumelia illata plus debet reddere quam abstulit. Sicut enim qui laedit salutem alterius non sufficit, si salutem restituit, nisi pro illata doloris injuria recompenset aliquid; ita qui honorem alicujus violat, non sufficit honorem reddere, si non secundum exhonorationis factam molestiam, aliquid quod placeare, quod ab illo non posset exigi, si alienum non rapuisset. Sic ergo debet omnis qui peccat, honorem, quem rapuit Deo, solvere; et haec est satisfact
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ ea que ꝑ int̾rogacõnẽ ⁊ respãsionen
ĩuestigant᷑ młtis ⁊ marĩe tardioribꝰ ĩgenũ
mdgis patent ⁊ ideo plas placent imũ ep ils
qui hoc flagitant qui int̾ alios instanaꝰ ad lo
me sollicitat accipiam mecũ dispucante i
Boso querat ⁊ anselmꝰ respondeat hoc mͦ. bos

Expanded text:
ponsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondeat hoc modo.
Abbreviated transcription (Latin):
sĩplicitatem xͥanã qiͣ fatuam deridentes obicere
⁊ fideles mlti in corde n̾sare qua scil rõue uel
necc̃itate deus ħ̾o factas sit. ⁊ morte sua sicat
credimꝰ ⁊ ꝯfitem᷑ m̃do uitam reddid̾it. cũ hoc duc
ꝑ abam ꝑsonã siue angłicam siue hũduã dut¬

Expanded text:
stianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive huma
Abbreviated transcription (Latin):
nõ hoc tantũ tim̾e debes qͣntũ ⁊ remituscie
sepe contingit ĩ collo qñdo de astiqua qͦne it
dens aꝑiat qͣ pͥus latebat. et spare de gral
dei qr si ea que gͥtis accepisti libent̾ ĩꝑtiris ͥ¬
cora ad que ñ dñ aitigisti m̾eb̾is accꝑe. ꝓ
Est ⁊ aluid ꝓpt̃ quod uideo ant nix aut nlla

Expanded text:
um timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut
Abbreviated transcription (Latin):
there duc ĩpellere dens cũ talem dat noluta¬
tur molencie necãtas sed accepte bone nolũtatis
quẽ nõ ĩnitus bib̾et dedisse: Et si filus sibi nõ
peꝑcisse sed ꝓ nob̾ oĩbus spõcanea uolũtate se¬
ip̃m tͣdidisse recte dicit᷑ quis neget recte dici ꝙr
sed ꝓ nob̃ t̾didit illũ ⁊ mortem eius uoluit : hoc
etiam mͦ indeclinabłr ⁊ sponde seruãdo acceptam
a patͤ uolũtatẽ filius factus ẽ illi obediens usq
ad mortem. et didicit ex his que passus ẽ obedi¬
enciam id ẽ ꝙͣ magna res facienda sit ꝑ obedien
deo acceptam. aliis qͦ modis recte passumꝰ patͤm
noluisse filii mortem intlligere ꝙͣus isti possint
suffic̾e. Nar sicat uelle dicimꝰ eũ qui facit ut
alius uelit ita dicimꝰ eciam illũ uelle qͥ nõ facit
ut alius uelit sed aꝓꝓbat qr nult. ut cñ iudemꝰ ali¬
quẽ forcit̾ pati uelle molestiam ut ꝑficiat ꝙ bñ
nuilt ꝙͣuis fateam᷑ nos uelle ut illã penã sastine¬

Expanded text:
r Deus, cum talem dat voluntatur violentiae necessitas, sed acceptae bonae voluntatis quem non invitus biberet, dedisse? Et si Filius sibi non pepercisse, sed pro nobis spontanea voluntate seipsum tradidisse, recte dicitur, quis neget recte dici quia sed pro nobis tradidit illum et mortem ejus voluit? Hoc etiam modo indeclinabiliter et sponte servando acceptam voluntatem a Patre Filius factus est illi obediens usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, obedientiam, id est quam magna res facienda sit per obedieDeo acceptam. Aliis quoque modis recte possumus Patrem voluisse Filii mortem intelligere, quamvis isti possint sufficere. Nam, sicut velle dicimus eum, qui facit ut alius velit; ita etiam dicimus eum velle, qui non facit ut alius velit, sed approbat quia vult: ut, cum videmus aliquem fortiter pati velle molestiam ut perficiat quod bene vult, quamvis fateamur nos velle ut illam poenam sustine
Abbreviated transcription (Latin):
leo respond̾e q̃rentibꝰ memorie scri¬
bendo cõmendem. Dicũt enĩ eas sibi placere et
drbitͣnt᷑ sac̾face̾. Qd petunt nõ ut ꝑ rõnẽ ad
fidem accedant sed ut eoꝵ que credũt inclłn ⁊ cõ¬
tẽplacõne delectent᷑. et ut sint qͣntũ passũt ꝑati
semꝑ ad sat̾fco̾nẽ oĩ poscenti se rõnẽ de ea que¬

Expanded text:
leo respondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Quod petunt, non ut per rationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad sat
Abbreviated transcription (Latin):
lemtis ad quẽ ista ꝑtinent mistĩa
sollicitado ꝑrochiarũ ⁊ ordinacõ ⁊ iurgil
ad eiis ꝑtinent curam. ꝓ reꝑandis dyocesians
U asilics ip̃e sugg̾it sac̾doti. ip̃e inqͥrit pa ro¬
chias cũ nssione ep̃i. ⁊ ornarãta uł res basilicarũ
uł prochiarũ. gesta lib̾tatũ eccłiasũ eccłiasticar̃
epõ idem refert. collectam pecciũam de cõĩone
ip̃e accpit ⁊ ep̃o defert. et cet̾a quedã ep̃alis pro¬

Expanded text:
levitis, ad quem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit parochias cum jussione episcopi, et ornamenta vel res basilicarum, vel parochiarum; gesta libertatum ecclesiasticarum episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse accipit et episcopo defert, et caetera quaedam episcopalis pro
Abbreviated transcription (Latin):
quo rarior eo p̾cõsior . et habet duos calores
eu auro ⁊ etħea claricate maxĩe lucens. cũ
splendore solis tangit᷑ suꝑans oĩũ gẽmar ñ
claritates ĩ aspectũ suũ singularit̾ ꝓnocans
aspicientes. quẽ si polis abscuras. si natare¬

Expanded text:
quia rarior et pretiosior, et habet duos colores ex auro et aetherea claritate, maxime lucens cum splendore solis tangitur, superans omnium gemmarum claritates, in aspectum suum singulariter provocans aspicientes, quem si plus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea resmr rert᷑i sũt corꝑis eeiguitate
qua mortui sed qd̃ eis tardins . Accessurũ en
tempore hoc sut̃ illo dei oꝑe miro atq ce¬
ier rimno recepturi: In sentñcia qͥrpe dĩ abis
de fut᷑m esse qd fuit nõ autẽ negatũ ẽ asi

Expanded text:
n ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui, sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo Dei opere miro adque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini, ubi defuturum esse quod fuit, non au
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾dit᷑ cͥspantibꝰ aquis. anrã nõ uentis s
de semet ip̃o sibimet excͤans. unde ⁊ geuesar
did᷑ g̾to nocabulo qiͣ gn̾ans sibi auram
Deniq ꝑ diffusiora loca lacus freqñtibus
auris spirantibꝰ agitat᷑. Uñ ⁊ parior hanstꝰ
enis ⁊ ad potandũ dulcis ⁊ habilis¬

Expanded text:
s, auram non ventis, sed de se ipso sibi excreans. Unde et Genesar dicitur Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram; denique per diffusiora spatia lacus frequentibus auris spirantibus agitatur; unde et purior haustus eius, et ad potandum dulcis et habilis
Abbreviated transcription (Latin):
hie fata fuerñt ne carisa illoꝵ faisse credat᷑ ex istis. sleꝵ
id̾o huc nenerñt qr iba suerãt qiͣ eẽ nõ potuissent illa
sine istis. siam et illa fuissent enam si ista ex illis fut᷑a
nõ fussent. tatñ istori cansa nõ faissent si ista facura
nõ stussent. xui. c Sirer future nõ fuissent sapĩa
o saencia esset sed p̾sciencia non dice̾tur.

Expanded text:
e credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non fuissent. CAP. XVI. Si res futurae non fuissent sapientia Dei scientia esset, sed praescientia non di
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et constat oĩpotens nolũtas eius certa ⁊ fu ma
in bñplacito suo aꝓꝓbans bona ⁊ ꝑmͣcens mala ꝓpt̃ bõa
que nͦ pͭ ĩpediri ut nõ fiat qd̾ in ip̃a est. neq infir
si illud esse banũ nõ sit p̾cepto ⁊ phibucõ signa
sñt qd̾ bonũ sit eniam si illad eẽ donũ nosit¬

Expanded text:
est. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmsi illud bonum non sit; praeceptio et prohibitio signa sunt quid bonum sit
Abbreviated transcription (Latin):
lucens ex lñe nõ bamẽ illmans. nã illa sapĩa qua
sapit sapĩa ista c̾ata nõ ẽ nͨ c̾atura ẽ nͦ aliũde ẽẽ hab
sicat alĩde saꝑe nõ habet. Ista autẽ q̃ de semet ip̃a
saꝑe nõ habet neq esse habet a semet ip̃a ⁊ ip̃a cͤata
ẽ ⁊ iniciũ habet. Et dicit scͥpt᷑a. qͦmͦ fca ẽ sapĩa ista¬

Expanded text:
sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et dicit Scriptura quando facita est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓhibicio. Et distĩguit᷑ bñplacitũ in eo qd̾ res aꝓpba
et in eo in quo aꝓpbat᷑ actus rei. Et distĩgt᷑ oꝑacõ ĩ
eo qd̾ oꝑat᷑ ⁊ in eo qd̾ cooꝑat ᷑. qr alia facit d̾s oꝑando
q̃ solus facit. alia cooꝑando que solus nõ facit. Et dis¬
tingͥtur p̾ceptõ in eam q̃ fic extͥnsetus ꝑ s̾taoẽm ⁊
in eam q̃ fit intͥnsecus ꝑ aspiracõnẽ. Et constat ĩ hiis

Expanded text:
hibitio. Et distinguitur beneplacitum in eo quo res approbatur, et in eo quo approbatur actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. E
Abbreviated transcription (Latin):
co t̾acara corpea in toto rasiblit ⁊ in coco temꝑalis
post pͥmas gͦ cãs incͤatas ⁊ ĩmsibłes exibit ꝯsid̾a¬
cio ⁊ ꝓcedet ad angłicam nat᷑am rõnalem ⁊ ĩcsi¬
blem. deinde ad hñanã insibłem ⁊ rõnalẽ de qͣ
ꝓpoĩtũ pͥmũ funit ut ꝯsũme᷑. Nam de insibłibtis
qͥd̾ que postͤma sũt idcͥto pͥmã ꝓpõtiẽ fecimꝰ ut de

Expanded text:
ea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae po
Abbreviated transcription (Latin):
rgo qm̃ ꝓpt̃ illũ mandatũ fit
cui fit ipm mãdatũ bonuĩ ip̃nis debet esse cui
mãdat᷑ mandatũ. neq aliud mandari debet  qd̾ bo¬
nũ ẽ illi cui mãdat᷑ mãdatũ. frastͣ enĩ mãdatũ fieret
si illi ꝓpt̃ quẽ fieret bomĩ nõ esset. inaxiẽ cũ a bono
mãdatũ esset qͥ nͥ p̾t̾ bonũ mãdare deb̾et. sleq enĩ¬

Expanded text:
rgo propter illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deb
Abbreviated transcription (Latin):
⁊d eos fabulose ꝓarens t̾ra ĩmensa mole
⁊ siłes sibi gerit . ge. enĩ t̾ra noĩatar.
geuis genus. licet t̾re filios uulgnis uocet qͦꝵ
genus incertũ est. Falso autẽ opmãt᷑ qͥdam
imꝑiti de scͥpturis sacͥs p̾uaricatores angelos
cũ filiabus hom̃ũ ante diliiũ ꝯcubuisse ⁊
exinde natos aigantes .i. nimiũ grandes et
forces uiros de qͥbus t̾ra ĩpleta ẽ. huic usq sc̃¬

Expanded text:
d eos fabulose pariens terra immensa mole et similes sibi genuerit. Ge enim terra appellatur: genos, genus: licet et terrae filios vulgus vocet, quorum genus incertum est. Falso autem opinantur quidam imperiti de Scripturis sacris praevaricatores, angelos cum filiabus hominum ante diluvium concubuisse, et exinde natos gigantes, id est, nimium grandes et fortes viros, de quibus terra completa est. C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes deximabant et hanc scd̾am decimã sͥ reser¬
uabant. et ex ed ter ĩ ãno cũ ascendebant ĩ
ierłn oblacõnes ⁊ epnlas sibi ⁊ damni sue faci¬
ebant. et lenitã ꝯcellaneũ qͥ eciã cũ eis ascen¬
sb̾latis ut diximꝰ t̾ciã faciebant iti̾n deã acõeor
ĩ usus panꝑũ ⁊ hanc reponebant apd̾ se ait ha¬
berent ũ de darent ꝑegͥno ⁊ adueue pupillo
⁊ indue et egeutibus e lenitis si indigerẽt
ĩ nsus uͦ ꝓpͥs ex hac uͤ ĩpendebant. et de hac

Expanded text:
tes decimabant, et hanc secundam decimam sibi reservabant, et ex ea ter in anno, cum ascendebant in Jerusalem, oblationes et epulas sibi, et domui suae faciebant, et Levitam concellaneum, qui etiam cum eis ascensin usus pauperum, et hanc reponebant apud se, ut haberent unde darent peregrino, et advenae, pupillo et viduae egentibus, et etiam Levitis, si indigerent. In usus vero proprios ex hac nihil expendebant, et de hac
Abbreviated transcription (Latin):
qd .s. auri metallo ĩ uͥgalis leutes cence
q̃dã ordinis flexuosa cathenula ꝯterie᷑ i
siłitudiẽm muremile serpentis q̃ ad callum
ese tͣdunt et ꝯciꝑe a serpente. ob id apis¬
⁊ capit᷑. Icta antẽ fustis difficłe int̾rantur.
certũ est. nã capite ꝑcussa uix int̾i̾micar¬

Expanded text:
 auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudinem murenae serpentis, quae ad collum esse tradunt, et concipere a serpente; ob id a piset capitur; ictu autem fustis difficulter interimitur; certum est; nam capite percusso vix eam interimi di
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpenidi. ⁊ ꝓpt̃ pecc̃a ꝑentũ filios ⁊ nepotes usq
bona eciam ⁊̃ dĩa que fbesitdu ꝑ illos ꝯseqͣtentar
inserere. sed dico peccm̃ origiale ĩ oĩb if̃¬
eqͣlit̃. Si autẽ pecc̃a ꝑentũ aliqũ nocent uͥ¬
bus filioꝵ hoc mͦ pocius fieri existimo nõ ꝯt q
illis dens ĩputet aut ꝯd eos in aliqua deliccape
ꝑentes ĩducat. Sed qm̃ sicut sepe tu̾itis penĩ
filios instoꝵ a pectatis eruit ita filios ĩultu
eoꝵ m̾itis in suis aligũ d̾elĩquit. qm̃ enĩ temo
lib Ea pecc̃õ nͥ deo lib̾ante cã nõ lib̾at diccr

Expanded text:
i, et propter peccata parentum filios et nepotes usquebona etiam in anima, quae forsitan per illos consequerentur, inserere. Sed dico peccatum originale in omnibus infa. Si autem peccata parentum aliquando nocent animabus filiorum, hoc modo potius fieri existimo, non quod ea illis Deus imputet, aut quod eos in aliqua delicta propter parentes inducat, sed quoniam sicut saepe meritis parentum, filios justorum a peccatis eruit, ita filios justorum eorum meritis, in suis aliquando derelinquit. Quoniam enim nemo liber est a peccato, nisi Deo liberante, cum non liberat, dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ma die xiusd̾ mensis erat festũ ꝓpiciacõis
qr rediit edd̾ die moyses ad eos refen̾s
eis dm̃ placatũ saꝑ offensa uiculi ꝯfla¬
tilis. edd̾ die itiunabant hoĩes ⁊ ium̃ta
⁊ pu̾i septẽnes a uesꝑa usq ad nesꝑam

Expanded text:
ma die ejusdem mensis erat festum Propitiationis , quia ea die rediit Moyses ad eos, referens Deum eis placatum super offensam vituli conflatilis, ea die jejunabant homines, et jumenta, et pueri se
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ĩ qͣttior diebus int̾poĩtis a die decima
usq ad hauc diem hebreos obfernare
ebus fe̾bant ĩ maĩbus ramos mirre et
salias ⁊ sim̃mitaces palmarũ ⁊ ugulas ira¬
li ꝑsici. fiebat q de cũctis stugib̾ t̾re

Expanded text:
ma usque ad hanc, Hebraeos observare ebus ferebant in manibus ramos myrti et salicis, et summitates palmarum, virgulas mali Persici. Fiebatque de cunctis frugibus terrae
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ septem dierũ et ꝑ singłos offe̾bãt ᷑ eedẽ
hostie que ⁊ ĩ neomenia ⁊ ĩ diebꝰ aimoꝵi cũ
libam̃tis suis. tam̃ ide᷑ uelle Iosephꝰ et ũcio¬
nitas. Neomeuia ⁊ festũ dangoris uł caba¬
rũ. unde buccinate ĩ ueomenã taba. in
qͦ buctinabant cormibꝰ pecormis qr ead̾ die
lib̾acuis erat ysaac ne ĩmolare᷑ pecare s̾sti¬

Expanded text:
 septem dierum, et per singulos offerebantur caedem hostiae, quae etiam in Neomenia et diebus Azymorum cum libamentis suis. Tamen videtur velle Josephus tunc immonitas, Neomenia et festum Clangoris, vel Tubarum . Unde: « Buccinate in Neomenia tuba . » In quo buccinabant cornibus pecorinis; quia ea die liberatus est Isaac, ne immolare
Abbreviated transcription (Latin):
les erdat septem. sabb̃m neomeua. phase
penthecoste. festũ clangoris. Festũ ipicia¬
cõnis. scenophegia. ESabb̃m int̾p̾tat᷑ qͥer
et pocest daci festũ dm̃i qr cũ alia festa insti¬
tuta ⁊ noĩata sint ab aliqͦ enentũ ał opere
ẽ aͦ forte qł pͥlegatã est in duobus qr

Expanded text:
les erant septem: Sabbatum, Neomenia, Phase, Pentecostes, festum Clangoris, festum Propitiationis, Scenopegia. Sabbatum interpretatur requies, et potest dici festum Domini, quia cum alia festa instituta et nominata sint ab aliquo eventu; vel opere est forte, quia privilegiatum est i
Abbreviated transcription (Latin):
cia ĩgeniositas dolositas cantela indust̾ͥa
Noctua dicͣ ꝓ eo qd de nocte cͥꝯuolat et
ꝑ diem nõ potest uid̾e. nã exorto splẽ¬
dore solis uisus illiꝰ hebetat᷑. hanc antẽ
insala cretensis nõ habet. et si nemat
aliũde statĩ morit᷑. Noctua antẽ nõ ẽ bu

Expanded text:
 ingeniositas, dolositas, subtela, industria, Noctua dicitur pro eo quod nocte volat et per diem non possit videri, nam exorto splendore solis visus illius hebetatur. Hanc autem insula Cretensis non habet, et si veniat aliunde, statim moritur. Noctua a quibu
Abbreviated transcription (Latin):
el addidit de festo pͥme diei apͥlis. ⁊ alibi
de decima die qua tollebat᷑ agnus. unde
⁊ pͥmꝰ mensis solet ꝯꝑari septimo in sollẽptu¬
tacibus. forte moyses cã bcitatis ꝑtñsũt.
bł młta ad ampliand̾ cultũ dei saꝑ addica
sãt que ez echiel ꝓseqͣ. sicut ĩ sabbo de pre¬

Expanded text:
el addit de festo primae diei Aprilis, et alibi de decima die qua tollebatur agnus . Unde et primus mensis solet comparari septimo in solemnitatibus; forte Moyses causa brevitatis pertransiit. Vel multa ad ampliandum cultum Dei superaddita sunt, quae Ezechiel prosequitur, sicut in Sabbato de port
Abbreviated transcription (Latin):
nocabant kalendas legales ⁊ erat dies feri¬
alis apud eos. eo die offe̾bant uitulos duos
arietem unũ. ãncłos agnos septẽ cũ liba¬
mentis sins ꝑ sirgłas. hyrcũ qͦ pro decli¬
uacõne peccati cũ libam̃tis sis. or̃a ħ iñ holo

Expanded text:
vocabant Kalendas legales, et erat dies ferialis apud eos. Ea die offerebant vitulos duos, arietem unum, agnos anniculos septem, cum libamentis suis per singulos; hircumque pro declinatione peccat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ altm̃ in holocaustũ. Dies qͦ quos fece¬
rat ꝓ infeccis erant ⁊ noti sui sc̃imõiã
it̾m incipiebat. forte nõ ꝓ quolib mor¬
ãnicłm in holocaustũ. ouẽ ãnicłam pro
peccõ arietem pacificam hostiã. Et nota

Expanded text:
o, alterum in holocaustum. Diesque quos fecerat, pro infectis erant, et voti sui sanctimoniam iterum incipiebat. Forte non pro quolibet moranniculum in holocaustum, ovem anniculam pro peccato, arietem hostiam pacificam. Et nota
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ĩ medio ligaũ saenae bom ⁊ mali ut ꝑ illnd hõ al
obediendo ad bona gnstanda et cog̾sienda tͣnsireti
nem accire debuit. nõ tam̃ ex nat᷑a ligni que ho
hoĩ ex se dare nõ potuit sed qr in eo nł obediendo
ni uł nõ ebediendo mali ꝓhibita reminacõne eo¬

Expanded text:
quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel nem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remunera
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ antẽ ꝑ collectõnẽ ⁊ unionẽ młta in simplicem
eeñciam redeñt sicut pͥus c̾stendo ꝑ tłtiplicacõem
a simplici eeñcia płima exiuerũt terciũ opus ẽ. ꝙ
nt ͫ ĩ occulto nat᷑e scmi ctͣ aliqͣs eeñcias di̾na potẽ¬
cia aꝑer᷑ ut salic aliqna a nułbipliacate ad ulsĩpli¬

Expanded text:
autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simpli
Abbreviated transcription (Latin):
de sb̾a coste mse d̾ina u̾tute absq extͥnseco additam̃¬
to młriplicata corpus młieris fañ est. sieq enĩ ꝯneĩt
nt costam illam excͥtsetus additat̃tũ accepisse dicamꝰ
suffice̾ potuit. sed qm̃ si hoc uerũ eiset nõ de costa
set. hoc siqͥd̾ ĩ mati̾a maiꝰ ⁊ pͥncipaliꝰ faisfet et pͥnci¬
palis mat̾ia nocari debiasset. son itaq coste illi extͥa
secns ad additũ ẽ. s ip̃a tn semet ip̃a dina u̾tuce ope¬
rante młtiplicata est ꝙ̃ adm̃ postea nat᷑am hñanã
a pͥmis ꝑentibas in sb̾seqñtẽ gñacõnẽ semm̃atam a mo¬
dico iam ĩ tant ñ młtiplicacam c̾nimꝰ ut młta ho¬
miñ milia ex ea iam excͤuisse tudeamꝰ. Et hec totũ

Expanded text:
a costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa set. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materia vocari debuisset. Non itaque costae secus est additum, sed ipsa ex semetipsa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc tot
Abbreviated transcription (Latin):
care posset etiam si uellet creata in u̾lũ redig̾e
post senariũ oꝑibus deputatũ septenaruis seqͣ cui nõ
opus sed quies debet᷑. hec oꝑa idcbo distĩcximꝰ ꝓpcer

Expanded text:
creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus pr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑ solam scãm. postꝙͣ autẽ lignũ uetitũ tetigit
malũ eciam iam ꝑ ixꝑienciam cogͦsc̾e̾ cepit. atq ꝑ
exꝑienciam ip̃ius mali bonũ qͦ qͣm stͥcte fm̾t tenẽd̾
agnonit. Sic gͥ lignũ istad ꝑ u̾cutem obedĩe nł ꝑ
mobedienie calpam ꝓdesse aut noce hoĩ potuit.
qͣñtũ autẽ spectabat ad nat᷑am ip̃ius tale fuisse cͤdi¬
tur ut sine ed̾et sine nõ ed̾et hõ frntus eis nõ
led̾et᷑. cõueĩent̃ antẽ lignũ uire ex sua nat᷑a u̾tutẽ

Expanded text:
 solam scientiam. Postquam autem lignum vetitum tetigit, malum jam etiam per experientiam cognoscere coepit, atque per experientiam ipsius mali bonum quoque quam stricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae
Abbreviated transcription (Latin):
dam obedĩãtn taãdato informans młta cõcesit ⁊ patuca
ꝓhibut ut ip̃a abedĩa eisset liła. Et que ꝓhibuit
idcto pocins ꝓhibuit ꝙͣ p̾cepait ut abedĩa ip̃a esset pu¬
bam ⁊ mali ne camedas. ut sal pͥus inf̾micatẽ sensꝰ
hũani ꝑ concessiont̃ ꝯsolaret᷑ ne forte postea ad ꝓhi
tempꝰ diffuitũ a deo ad illud bomĩ qd̾ ei ĩ celis p̾ꝑaã
fu̾at sine mortis dolore tͣnffri debusset cã oĩ ꝓlt
suia post ipm̃ sb̾seqñce ĩ ꝯsorcio b̾atoꝵ angłoꝵ uita
celesti sine fint uict arus

Expanded text:
dam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit boni et mali ne comedas , ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohtempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti s
Abbreviated transcription (Latin):
d̾et ᷑ ⁊ hñane nature hũilitas d̾ine salicet ymag̾is
siłitndiẽ głificaret᷑. Di abalus nãq aliud a d̾o p̾ͥnciͣ
eisse concupierat. Et i dcto ut magis enis saꝑbia ꝯfã¬
d̾et᷑ hoc homo in dono accepit qd̾ ille ꝑ u̾se rapere
noluit ⁊ obtraere nõ potrat. uo in hoc eciam yma¬

Expanded text:
turae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc ima
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽt᷑ hoiẽm ĩ necãtatẽ p̾naricacõnis p̾cipitaret
cũ e dnobuis ꝯtͣriis altm̃ sine alc̾i̾us tͣnsgͤssione ĩple¬
bm̃ arbitͥñ fait. et abi homo ad utͣlib se ꝓ neto
ĩ clinare potint. Sic tam̃ opoetebat ut de ip̃a ꝯcessione
p̃ceptũ discipline sume̾t᷑ quatmnꝰ ꝑ p̾ceptã ꝯcessio ip̃a
nõ mutaret ᷑ id ẽ ut p̾ceptũ nat᷑am rei de qua fi̾ debe

Expanded text:
duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione impleberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ot̾at itaq homo p̾ceptũ nature ꝯsernar e
bonũ naͣle qd̾ habuit sed ꝑ illud nõ potuit
et nũ illud bonũ qd nͨ dũ habuit adipisci. Neq enĩ
ad itam saꝑiorem optinẽdam mĩtã illud foret
sñt appet̾et siue ad utͣlibet mediis ut̾et᷑. qm̃ ĩ hiis
õĩbus nõ tam p̾cipientis affectũ ꝙͣ ꝯmodũ obediẽtis

Expanded text:
oterat itaque homo per praeceptum naturae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, ria appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis
Abbreviated transcription (Latin):
Ẽ si ĩ pͥnciꝰ suo a ꝑfecto inchoata ꝑ sb̾seqñtem ꝓpagaci¬
onẽ a modico ad maiora ⁊ mli̾ora ꝓficiat. Et de corꝑe
qͥd̾ hũano fortassis difficłe nõ erit neq inꝯͥens iudeb ͦ
hec in estimacõnẽ .i. eciꝑe uerũ de sensn ⁊ de cogͥcõne ne¬
ritatis fortasse nnꝰ ꝓbabłe estimabit᷑. qd̾ scil hui qͥ
sine peccõ nasce̾nt᷑ senfa ⁊ intlłi̾gãcia mentis ĩꝑfect ĩ
nascẽnt᷑. ꝓpt̃ea qd oĩs ingnorancia ĩ rõnali cͤattra nõ
nͥ ex pena petã ẽẽ indet᷑. Sed qui hoc dicũt nõ satis di¬
ꝑfecte scit statĩ ingnorãciam hab̾e siue ĩ ĩgnorancia
ẽẽ dicend̾ est. qr ĩgnorancia nõ dicit ᷑ nͥ tñt solũ cã

Expanded text:
est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione veritfecti nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diperfecte scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sermĩando sine ĩ plancando ⁊ cetĩs eiꝰmoi oꝑibꝰ qͥbns
nat᷑a bena ge caltara ꝓfectũ capit in melins p̃tã
hoĩem nõ ad laborem sed ad delectacõnẽ ex̾tendũ ut
et opus esset ad delectatõnẽ ⁊ exemplũ ad erndicio¬
niem. Sic nãq extĩor hõ ex̾cendus erat ut ab ip̃o sta¬
dio ext̾ioris oꝑis forma sum̾et ᷑ stadũ uit̾ioris. Et m¬

Expanded text:
in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio ext
Abbreviated transcription (Latin):
tennuset. Et sicat abenus ftuss a cubꝑa ita etiã liber
⁊ ĩ manis ꝑmãsisset a pena. ut antẽ huiꝰ insticucõtnt
med̾ utͥnq ꝑfectius agnoscamꝰ neͥusq uite r acõnẽ et
formã ⁊ ed que ad utͣnq uitam spectare uident᷑ bona
eoꝵ q usũ diligñcius nos ꝯsid̾are aporcet

Expanded text:
set a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus, utriusque vitae rationem et formam, et ea quae ad utramque vitam spectare videntur bona, eorumque usum diligentius non considerare oportet.