comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a postolum. quȩ iam ad recipi¬
endam ueritatem esfent capa¬
ces Quam uis sub nomine
agerent faluatoris sed uitus
ꝑhibebantur carnalibus Ne
digni iam es sent addiscere
spiritalia. Denique uolentes
aliquando inbithiniaire.
& silas Cur nisi scira ad¬
huc effectum dees seꝰ Apud
corinthios aut cõmon&ur
apostolus. dicente dño lo¬
que re n&acueris. quia popu¬
lus mihi multus inhac ciuitate.
Non ergo orose ꝓhibitum se
dicit sed & causas morarum
dis creuit. & hos ut se p̃parent
adhortatus est. Vt audientes gra¬
tam sibi spiritalem ministran¬
dam fore dignos se efficerent
Auis carnalibus abstinentes
id excipiendam eam. Vt ali¬
quem fructum habeam & ini
uobis sicut & inc&eris gentib
Pro ut ilitate communiꝰ cupi¬
dũ se ueniendi ad eos dedarat.
ut xhi salutem spiritalis gra¬
tiȩ consequantur. Ratã ha¬
bentes fidei suȩ ꝓfessionem utt
hic fructum habeat apud dm̃
ministeri sui ꝑ qđ laces sit illos
ad fidem rectam exemplo c&¬

Expanded text:
Apostolum, quae jam ad recipiApostolum, quae jam ad recipiendam veritatem essent capaces, quamvis sub nomine agerent Salvatoris, sed vitiis prohibebantur carnalibus, ne digni jam essent addiscere spiritalia. Denique volentes aliquando in Bithyniam ire, et Silas . Cur? nisi quia sciret adhuc affectum deesse: apud Corinthios autem commonetur Apostolus, dicente Domino: Loquere, ne tacueris, quia populus mihi multus est in hac civitate . Non ergo otiose prohibitum se dicit, sed et causas morarum discrevit, et hos ut se praepararent adhortatus est, ut audientes gratiam sibi spiritalem ministrandam fore, dignos se efficerent, a vitiis carnalibus abstinentes ad excipiendam eam. Ut aliquem fructum habeam et in vobis, sicut et in caeteris gentibus. Pro utilitate communi cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritalis gratiae consequantur, ratam habentes fidei suae professionem; ut hic fructum habeat apud Deum ministerii sui, per quod lacessit illos ad fidem rectam, exemplo ca
Abbreviated transcription (Latin):
Ion autem arbitror ig¬
norare uos fratres. quia
sȩpe ꝓposui uenire aduos &
phibitus sum usque ad huc
pro positum & uotum suu
ostendit. qđ quidẽ scire illos
non ambigit ꝑ eos fratres
qui ab hierũ salem uel confini¬
bus ciuitatibus causa aliqua¬
suereligionis adurbem uenieba
sicut aquila & priscilla uotũ
eius insinuantes romanis
Cum enĩ sȩpe uelst uenire
& ꝓhiber&ur. sic factũ est
ut scriber& epistolam nediu
in mala exercitatione dexen¬
ti non facile corrigerentur
& fr̃s eos uocat. nonsolum q
renati erant. sedquia erant
Inter eos lic& pauci. qui recte
sentirent Unde dicit uocatii
scĩs quid tamen est uocatis scĩs n
Sienim iam scĩ sunt. quo modo
Iuocantur ut sci ficenturn
sed hoc addĩ ꝑtin& p̃scientiã.
Quia quos scit ds̃ futuros scõs
iam apud illum sc̃i sunt. &uo¬
cati ꝑmanent Prohibitum
se tamen dicit usque ad tẽpus
cdatę epistolȩ. Adeo utique
qui sciens ad huc inparatos
illos ad alias urbes direxit

Expanded text:
Non autem arbitror igNon autem arbitror ignorare vos, fratres, quia saepe proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Propositum et votum suum ostendit, quod quidem scire illos non ambigit per eos fratres, qui ab Hierusalem vel confinibus civitatibus causa suae religionis ad Urbem veniebant, sicut Aquilla et Priscilla, votum ejus insinuantes Romanis. Cum enim saepe vellet venire, et prohiberetur, sic factum est ut scriberet epistolam; ne diu in mala exercitatione detenti, non facile corrigerentur. Et fratres eos vocat, non solum quia renati erant; sed et quia erant inter eos, licet pauci, qui recte ssanctis: quid tamen est vocatis sanctis? Si enim jam sancti sunt, quomodo vocantur ut sanctificentur? Sed hoc ad Dei pertinet praescientiam, quia quos scit Deus futuros sanctos, jam apud illum sancti sunt, et vocati permanent. Prohibitum se tamen dicit usque ad tempus datae Epistolae a Deo utique, qui sciens adhuc imparatos illos, ad alias urbes direxit
Abbreviated transcription (Latin):
tau humanȩ sola fide addita
leginaturali. hominum ge
ut cum scriptis illos corri¬
gat. &acarnali sensu ab¬
strahat presentiam suã neces¬
sariam dicit ut gratiam illis
spiritalem monstrar& Cum
quia aliter dicta Ad aliud so¬
uc rapi sicut aNhereticis fit
Ideo desiderat ui presens doc¬
trinam euangelicam. sensu
quo scribit hos tradat nesub
ductoritate lit terarum eius
non aufes&ur error. sed fir
ut magis illis ꝓfitiat additis.
Id est simul consolari in uobis
ꝑeam quae inͣucẽ es fidem
Suram atquȩ meã Consolari
se dict cum illis. sian prehen¬
dant spirialia quia quã uis
gaudeat fide illorum: dol&¬
tamen quia non rectam
Accipiebant fidem. hocaf¬
fectu fuit apostolus ut ali¬
enauitia quasi sua dolerc
Ac ꝑ hoc consolemur inquit
perunam atque eandem
fidem ut tunc consolatio u¬
nasit siunius fidei efficeren¬
tur in xp̃o. Vt administratio
gratiȩ spiritalis euangelizan¬
te a postolo hunc prestar&
effectum.

Expanded text:
tati humanae, sola fide addita tati humanae, sola fide addita legi naturali, hominum gent tamen ut cum scriptis illos corrigat, et a carnali sensu abstrahat, praesentiam suam necessariam dicat, ut gratiam illis spiritalem ministraret; cum propter hoc quia aliter dicta ad aliud solent rapi, sicut ab haereticis fit? Ideo desiderat ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit, his tradat; ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur error, sed firmut magis illis proficiat aditis. Id est, simul consolari in vobis per eam quae invicem est, fidem vestram atque meam. Consolari se dicit cum illis, si apprehendant spiritalia; quia quamvis congaudeat fidei illorum, doltamen quia non rectam accipiebant fidem. Hoc affectu fuit Apostolus, ut aliena vitia quasi sua doleret. Ac per hoc consolemur, inquit, per unam atque eamdem fidem, ut tunc consolatio una sit, si unius fidei efficerentur in Christo; ut administratio gratiae spiritalis, evangelizante Apostolo, hunc praestaret effectum.
Abbreviated transcription (Latin):
paule. sicut erum testificatus es
deme hierosolimis ita &romae
Desidero enim uidere uos. ut gra¬
tiã spiritalem uobis ad ministr̃ẽ
ad confirmandos uos Confir¬
matio haec. tres ꝑsonas requirit
Annuentis dĩ. ministrantis apłi.
accipientis poptili. Nunc ergo¬
desiderii sui uoluntatem oftendit.
quonam es s&& uoto cirta illos.
cum enim ut gratiam uobis sp̃it.¬
ministrẽ carnalem illos sensũ
as secutos significat. Quia sub no¬
mine xp̃i non illa quae xp̃s
docuerat fuerant assecuti sodea
quȩ fuerant aiudeis tradita Se
aut cupere citius uenire. ut ab hac
illos traditione abstraer&. & spi¬
ritale illis trader& donum. Vt
adquirat illos dẽo participes illis
saciens gratiȩ spiritalis. ut in pro¬
fes sione & fide sua essent ꝑfecti
illorum laudasse. sed
lege agebant simpliciter. sicut
illis fuerat traditum. Nam
misericordia dĩ ad hoc data est
ut lex cessar. quod iam sepe
dixi. Quia ds̃ consulens infirmi¬

Expanded text:
Paule, sicut enim testificatus es Paule, sicut enim testificatus es de me Hierosolymis, ita et Romae . Desidero enim videre vos, ut gratiam spiritualem vobis administrem ad confirmandos vos. Confirmatio haec tres personas requirit, annuentis Dei, administrantis Apostoli, accipientis populi. Nunc ergdesiderii sui voluntatem ostendit, quonam esset voto circa illos; cum enim dicit: Ut gratiam spiministrem, carnalem illos sensum assecutos significat; quia sub nomine Christi non illa quae Christus docuerat, fuerant assecuti, sed ea quae fuerant a Judaeis tradita. Se autem cupere citius venire, ut 30 ab hac illos traditione abstraheret, et spirituale illis traderet donum, ut acquirat illos Deo, participes illos faciens gratiae spiritalis, ut in professione et fide sua essent perfecti.illorum laudasse, sed Lege agebant simpliciter, sicut illis fuerat traditum. Nam misericordia Dei ad hoc data est, ut Lex cessaret, quod saepe jam dixi; quia Deus consulens infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
sunc enim ꝓfectus ad est. si quod
agendũ est̃. cum dĩ uoluntate aga¬
tur Orat enĩ ut quacum que
excausa iam dexur occasio. qua
praedicando Sic pros perum it̃
imputans sidõ uolene uenir&.
quia ꝓuida est dĩ uoluntas. Pros¬
perum ergo iter est non indassũ
laborẽ itineris subire hoc
rogat utdi implea uoca. ido
illos ad suam gratiam. Auiditate
animi loquitur. Desiderat enĩ
illos suens& illis & sibi ꝑdesse
Siuit alibi dicit Quod est gau¬
dium nr̃m &corona non ne uos
in aduentum dñin Fructus enĩ
a postoli est uberior. si lucr&ur
multos. Pr&erea quia maius gau¬
diumest. si potentes mundi conuer¬
tent addm̃. Quia quanto ini¬
mici graues sunt. tanto magis
reconciliati neces sarii. Uolunta¬
tritaque eius sibccasio data est
ut coacius appellar& caesaremn
& dirigertur ex alia causa adur¬
bem somã dõ uolente. ut imple¬
fe  positum uoluntatis suae
denique innau fragio posito
adstitit dñs dicens Noli timere

Expanded text:
Tunc enim profectus adest, si quod Tunc enim profectus adest, si quod agendum est, cum Dei voluntate agatur. Orat ergo ut quacumque ex causa jam daretur occasio, qua praedicando: sic prosperum iter reputans, si Deo volente veniret; quia provida est Dei voluntas. Prosperum ergo iter est non incassum laborem itineris subire. Haec rogat ut Deus impleat, vocando illos ad suam gratiam. Aviditate animi loquitur; desiderat enim illos, sciens et illis et sibi prodesse, sicut alibi dicit: Quod est gaudium nostrum et corona? Nonne vos in adventum Domini ? Fructus enim Apostoli est uberior, si lucretur multos. Praeterea quia majus gaudium est, si potentes mundi convertantur ad Deum, quia quanto inimici graves sunt, tanto magis reconciliati necessarii. Voluntati itaque ejus sic occasio data est, ut coactus appellaret Caesarem, et dirigeretur ex alia causa ad urbem Romam, Deo volente; ut impleret propositum voluntatis suae. Denique in naufragio posito astitit Dominus dicens: Noli timere,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽs ptitantem quod in monie ad
orari se uelit ds̃ dicens. Uenit
hora & nunc est quodueri ado¬
raiores ad orabunt patrẽ. inspũ
& ueriate. It enim pater talesq¬
rit quiadorent eum Sp̃s est ds̃.
Aadorantes ergo insp̃ũ & ueritate
opori& adorare : Et non locus
orationẽ commend&. sed deuotus
Me morem ergo se illorum uio
rationibus suis flagitat. ut semi¬
n& in illis caritatem Facit enim
illis desiderium sui Quis enun non
am& eum quem audit memorẽ
sui es seͫ sienim ab his qu mis si
non erant libenter accepeant
doctrinam sub nomine xp̃i alul¬
teratis uerbis. quanto magis abeo
quem scrent esse a postolum
& cuius uerba comitar &ur uir¬
tus de siderarent audire. Obse¬
Scrans si quomodo tandem aliquan¬
do ꝓsperum iter habeam inuolun¬
taie dĩ ueniendi aduos Orationis
suae ꝓ illis sensum ostendit dmenĩ
se dicit p&ere ut uenir& adurbẽ
ad ꝓfectum illorum cum dĩ uolun¬
tate cuius predicat donum

Expanded text:
dem putantem quod in monte se dem putantem quod in monte se adorari vellet, dicens: Venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Etenim Pater tales quaerit, qui adorent eum. Spiritus est Deus . Adorantes ergo, in spiritu et veritate oportet adorare; et non locus orationem commendet, sed devotus Memorem ergo se illorum in orationibus suis flagitat, ut seminet in illis charitatem; facit enim illis desiderium sui. Quis enim non amet eum, quem audit memorem sui esse? Si enim ab iis qui missi non erant, libenter acceperant doctrinam sub nomine Christi, adulteratis verbis; quanto magis ab eo, quem scirent esse apostolum, et cujus verba comitaretur virtus, desiderarent audire! Obsecrans si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei, veniendi ad vos. Orationis suae pro illis sensum ostendit; Deum enim se dicit petere, ut veniret ad Urbem ad profectum illorum cum Dei voluntate, cujus praedicat donum.
Abbreviated transcription (Latin):
enim gaudebant roborati qui
crediderant. Ceriquia uidebiant
principes suos factos xp̃ianos
Aut certe qui noncrediderant
poterant credero horũ exẽplo
Facile enim facit inferior quod
Sfieri uiderit apriore. T estis
Senim mihi est ds̃ cui seruio inspũ
Smeo in euangelio filii eius. quod
Ssine intermissione memoriã
ur̃i facio semꝑ in orationibus
meis. Vt suad& caritatem. dm̃
testẽdat cui seruit. Adquẽ & p̃¬
cemi phis facit non in lege ser¬
uendo. sed in euangelio filii eius
hoc est non ineo quod moyses
seruus tradidit. sed in eo qđ fili¬
us dilectissimus docuit. Vt quan
tum distat seruus ad nõ. taniũ
dist& euagelium alege Non
quod maa sit lex sed quia me¬
lius : euangelium dõ itaque
seri ineuangelio filii eius. ut
osẜndat dĩ es se uoluntatem ut
non inurcũ cisione manu facta
neꝙ inne emenis. & in sabbato.
& discretione escarum. sed in
illi seruiri. Cui enim animo
seruitur exfide illi ser uitur
Haec & dñs fatus est ad samariti¬

Expanded text:
enim gaudebant roborati, qui crediderant: caeteri, quia videbant principes suos factos: aut certe qui non crediderant, poterant credere horum exemplo. Facile enim facit inferior, quod fieri viderit a priore. Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo, in Evangelio Filii ejus, quod sine intermissioneri facio semper in orationibus meis. Ut suadeat charitatem, Deum testem dat, cui servit, ad quem et precem pro his facit, non in Lege serviendo, sed in Evangelio Filii ejus, hoc est, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius dilectissimus docuit; quantum enim distat servus a domino, tantum distat evangelium a Lege: non quod mala sit Lex, sed quia melius est Evangelium. Deo itaque servit in Evangelio Filii ejus, ut ostendat Dei esse voluntatem, ut non in circumcisione manufacta, neque in neomeniis, et sabbato, et discretione escarum, sed in illi serviri; cui enim animo servitur, ex fide illi servitur. Haec et Dominus factus fatus est ad Samariti
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sołũ diligendũ. qđ moy ses
lit teris tradidit Sed impi
factis ñ colendo creatorẽ &
iniustitia in eis apparet
dũ uidentes dis simulant Aue¬
ritate: non facientes unũ dm̃
Qui a qđ notũ est dĩ manifestũ
est in illis Nottia dĩ manifes¬
ta est exmundi fabrica Ut
enĩ ds̃ qui natura in uisibilis. ẽ
&iam uisibilis pos sit sciri.
Opus factũ ab eo ẽ qđ opifi¬
cẽ uisibilitate sua manifesta¬
r&. Vt ꝑcertũ incertũ possit
sciri. Vt ꝑ hoc qđ c&eris in pos¬
sibile ẽ. ille ẽẽ ds̃ omniũ cre

Expanded text:
Deum solum diligendum, quod Moyses Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, opus factum est ab eo, quod opificem visibilitate sua manifestaret, ut per certum incertum posset sciri: ac per hoc quod caeteris impossibile est, ille esse Deus omni
Abbreviated transcription (Latin):
qui negant hunc ẽẽ xp̃m.
tȩ abacuc se conuertit. utde¬
clarar& olim ostensum ius¬
tum exfide non exlege
iustificari hominẽ apud dm̃
ꝑlegem. sed ꝑfidem. Uita enĩ
ex fide. non hȩc p̃sens est. sed
futura quia iustus exfide ui¬
uit. sed apud dm̃
De uelatur enim iradide.
cȩlo in omnẽ impi&atẽ.
x iniustitia hominũ eorũ
squi ueritatẽ dĩ iniustitia dexi¬
nent Sicut enim in illo qui
credit. iustitia dĩ reuelatur
sicut supra memoraur ita &
in eo qui non credit. impi& as
& iniustia reuelatur. Exipsa
enim cȩli fabrica iratus illi
ds̃ uid&ur. Idcirco enim tã
pulcra astra condidit. ut
ex his quantus & quã ammi¬
rabilis creator eorum est
possit agnosci. & solus adora¬
ri. Vndẽ scriptum ẽ. insalmo¬
XUIII. Celienar rant glori
adi & opera manuũ eius
annuntiant fir mamentũ.
Per naturalẽ ergo legẽ.
reum facit genus huͦmanũ
potuerunt enim id ꝑlegẽ
nature ad p̃hendere. fabrica
mundi testi ficante auctorẽ

Expanded text:
qui negant hunc esse Christqui negant hunc esse Christtae Habacuc se convertit, ut declararet 32 olim ostensum justum ex fide, non ex Lege justificari hominem apud Deum per Legem, sed per fidem: vita enim ex fide non haec praesens est, sed futura; quia justus ex fide vivit, sed apud Deum. Revelatur enim ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra condidit, ut ex iis quantus et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci, et solus adorari. Unde scriptum est in psalmo: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Per naturalem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
exfide infidẽ: Hoc dicit quia
in illd̃ qui credit siue iuidȩus sit.
siue grecus iustitia dĩ reuelat
sustiia dĩ dicit quia gratis iusti¬
ficat impium ꝑfidem sine o¬
peribuslegis: Sicut alibi
dicit. Ut inueniar in illo non
habens meam iustitlam quȩ
ex lege est. sed illã quȩ ex fide ẽ
Quae exdõ est iustitia infide.
ipsam iustitiam dicit reuelari
in euan gelio. dumdonat homi¬
ni fidem ꝑ quã iustific&ur.
Ostendit᷑. ĩn eo ueritas & iustitia
dĩ. dum credit & ꝓfit&ur. Iusti¬
tia est dĩ. quia quod ꝓmisit de¬
dit. Ideo credens hoc es se se
Infidem Quid aliud est ex fi¬
de infidem Nisi quia fides
dĩ est in eo quod de se esse re¬
ꝓmisit & fides hominis quicre¬
dit promittentiꝰ Ut exfide
dĩ promittentis infide homi¬
nis credentis. dĩ iustitia reuel & ⁊
Incredente enim iustus ds̃ appa¬
r&. In eo autem qui noncre¬
dit iniustus uid&ur. Negat
enim ueracem dm. qui noncre¬
dit dm̃ dedisse quod ꝓmis it
Hoc contra iudȩos loquitur

Expanded text:
Hoc dicit, quia in illo qui credit, sive Judaeus sit, sive Graecus, justitia Dei revelatur . Justitiam Dei dicit, quia gratis justificat impium per fidem, sine operibus Legis, sicut alibi dicit: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex Lege est, sed illam, quae ex fide est . Quae ex Deo est justitia in fide, ipsam justitiam dicit revelari in Evangelio; dum donat homini fidem per quam justificetur. Ostenditur enim in eo veritas et justitia Dei, dum credit et profitetur: justitia est Dei, quia quod promisit, dedit. Ideo credens hoc esse se in fidem. Quid aliud est, ex fide in fidem, nisi quia fides Dei est in eo, quod de se repromisit; et fides hominis, qui credit promittenti; ut ex fide Dei promittentis in fidem hominis credentis Dei justitia reveletur? In credente enim justus Deus apparet: in eo autem qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem Deum, qui non credit Deum dedisse quod promisit. Hoc contra Judaeos loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur apostolos uocat. ut p̃dica¬
r̾ent fidem omnibus gentibus
ut oboedirent & salua rentur:
Vidonum dĩ noniam solis iude¬
is uerum &iam omnibus gen¬
tibus concessum uide r&ur.¬
xp̃o & ꝑ xp̃m omnibus misereͬt᷑.
uicariis eius praedicantibus. hocẽ
ꝑnomine cius. Sicut libi dicit
Pro quo legationem fungimur
Hoc est legatione nobis fungen¬
tibus meminibus gentibus. ꝓno
mine ihũ xp̃i inter quos estis
&uos uocati. quia donum dĩ om¬
nibus mis sum ẽ Vt cum audunt
sc̃ intercaeros uocatos. scirent
se sub lege agere nondebere.
Quia sine leg̃e moxsi suscepe¬
ruu caderę gentes legẽ xp̃i
Omnibus qui sunt romãe di¬
lectis dĩ uocatis scĩs. quã uis ro¬
manis scribat. Illis tam̃ scribe

Expanded text:
igitur apostolos vocat, ut praedicaigitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus geut obedirent et salvarentur, ut donum Dei non jam solis Judaeis, verum etiam omnibus gentibus concessum videreturper Christum omnibus misereatur, vicariis ejus praedicantibus, hoc est: Pro nomine ejus; sicut alibi dicit: Pro quo legatione fungimur Hoc est, legatione nobis fungentibus in omnibus gentibus pro nomine Jesu Christi, inter quos estis et vos vocati; quia donum Dei omnibus missum est, ut cum audiunt se inter caeteros vocatos, scirent se sub Lege agere non debere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem Christi. Omnibus qui sunt Romae, dilectis Dei, vocatis sanctis. Quamvis Romanis scribat, illis tamen scribe
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse erat qui incipiebat
liberare israhel. Ipse enimdñs
ait cumex alta ueritis filiũ homi¬
nis. tunc cognoscxis quia ipse
egosum Et iterũ Cum exaltatus
fuero aterra omnia traham
adine idest tunc cognoscar
surrectio xp̃i generilem
tribuit resurrectionẽ. Hȩo
enim maior ud&ur uirtus
inxp̃o & uictoria. ut ea potes¬
late operar&ur mortuus.
qua operatus fuerat & iuuus.
Quo facto aparuit in lusis sen
mortem ut redimer& nos. unde
dnm̃ nostrum hunc uocat cop
Perquem accepinius grauam
& a postalgum adoboe diendũ.
fidei inomnibus gentibus pro
nomine eius. post resurrectio¬
nem manifestatus filius dĩ in.
uirtute gratiam dedit. iustifi¬
cans peccatores. & a postolos no¬
minauit quorum se hic socium
dicit. uiapostolatus cumgratia.
ess&x donidĩ non sicut iudeorũ
potestatem utuice dñi signis doc¬
trinam dominicã accẽptabi
querentur Testis enin doc¬
trine uirtus est. Vt qui a pre¬
dicatur incrodibi le mundo est
gestis fier& credibile. Missos

Expanded text:
quia ipse erat, qui incipiebat liberare Israel . Et ipse Dominus ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ipse ego sum ; et iterum: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me , id est, tunc cognoscar surrectio Christi generalem tribuit resurrectionem. Haec enim major videtur virtus in Christo et victoria, ut ea potestate operaretur mortuus, qua operatus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mortem, ut redimeret nos; unde Dominum nostrum hunc vocat. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Post resurrectionem manifestatus Filius Dei in virtute, gratiam dedit, justificans peccatores, et apostolos nominavit, quorum se hic socium dicit; ut apostolatus cum gratia esset doni Dei, non sicut Judaeorum potestatem, ut vice Domini signis doctrinam Dominicam acceptabilquerentur. Testis enim doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Missos
Abbreviated transcription (Latin):
uobis quia fides ura annuntiat
in uniuerso mundo Fanita p¬
fatione ante omnia gaudiũ suũ
eo testiur ut pute gentiui apos¬
tol ÷ quod cum romani regnea
nmundo subiecerint se fidei
xp̃ianȩ quae prudentibus saecu¬
lihumił & stulta uid&ur Cum
ergo multa essent ex quibus gau¬
studiosique magis agendi bene
quam sermonis. Quod non lon¬
geẽ areligione diuina In hoc
tam̃ primum gaudere se dicit
quia fides illorũ in omni loco
tis: tamen quia quod ab uno dõ
caeperant uenerari gratulatur.
suens illos posse ꝓfie̾re. Per
quod &iam caritatem suam
circa illos ostendit. quando con¬
gaud& bono coepto illorum . &
hortatur ad ꝓfectum. Cratias
ergo agere sedicit dõ suo dũta¬
xat. quia ad huc illorum none¬
rat plene. quia exipso est omĩs
paĩ nias. Sed quia omnis dispo¬
sitio salutis nrãe adõ quidem

Expanded text:
vobis; quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Finita praefatione ante omnia gaudium suum esse testatur, utpote gentium Apostolus, quod cum Romani regnarent in mundo, subjecerint se fidei christianae, quae prudentibus saeculi humilis et stulta videtur. Cum ergo multa essent ex quibus gaustudiosique magis agendi bene, quam sermonis, quod non longe est a religione divina, in hoc tamen primum gaudere se dicit, quia fides illorum in omni loco tis, tamen quia quod ab uno Deo coeperant venerari, gratulatur, sciens illos posse proficere. Per quod etiam charitatem suam circa illos ostendit, quando congaudet bono coepto illorum, et hortatur ad profectum. 29 Gratias ergo agere se dicit Deo suo dumtaxat, quia adhuc illorum non erat plene; quia ex ipso est omnis paternitas . Sed quia omnis dispositio salutis nostrae a Deo quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
re se significat . qui incaritate dĩ
sunt Qui sunt hi nisi quide filio
dĩ recte sentiunt isti scĩ sunt.
& uocati dicuntur Sub lege etum
agentes male intellegunt xp̃m
&iniuriam dõ patri faciunt
cum an in xp̃o ꝑfecta spessalutis
sit dubitant. Ideo sc̃i non sunt
cem cum his dicit esse qui recte
credunt Gratiaest quia peccas Re¬
tis absolutis unt ꝑax uero
quia ex impiis reconciliati sunt
creatori Sic̃ dicit dñs. Inquam¬
cũque uomu intrau ius &rece¬
perint uos. dicite. Pax huic do¬
mui Et ut sine. xp̃o nullã esse
pacem & spem docer&. adiecit
Cratiam & pacem non solũ ado
originem. quia ab ipso sunt om
filii dĩ¬

Expanded text:
re se significat qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? Isti sancti sunt, et vocati dicuntur, sub lege enim agentes male intelligunt Christum et injuriam Deo Patri faciunt, cum an in Christo perfecta spes salutis sit, dubitant, ideo sancti non sunt,Gratiam et pacem cum his dicit esse, qui recte credunt. Gratia est, quia a peccatis absoluti sunt, pax vero quia ex impiis reconciliati sunt creatori, sicut dicit Dominus: In quamcunque domum intraveritis et receperint vos, dicite: Pax huic domui , et ut sine Christo nullam esse pacem et spem doceret, adjecit, gratiam et pacem non solum a Deoriginem, quia ab ipso sunt omnfilii D
Abbreviated transcription (Latin):
eorum: His utique qui uiu en¬
tem xp̃m ex ꝓmissione recepe¬
runt. Ideo saluator. non ueniait
soluere legemi aut ꝓph&as. sed
adimplere & quia domus dĩ
non tantũ in sola herosolima.
sed & in c&eris locis futura erat
ait tacharias ꝓph&a ponam
hierus alem in omnibus gentib
mus inuenisse abraham pa¬
strẽ nostrum secundum carnem
post quam ostendit non posse
ꝑopera legis quem quam iusti¬
ficari apud dm̃. adiecit Nec
abraham potiusse aliquid
mereri secundum carnẽ Car¬
nem dicens circum cisionẽ posuit :
Ante enim iustificatus est. quã
circum cider&ur. Si enim habra¬
ham exoperibus legis iustifica¬
tus est. hab& gloriam sed non
apud dm̃ Hoo ꝓponentis est
Nam abraham ex fide iustifica¬
tus est. quod nulli dubium est.
Ideo hab& gloriam apud dm̃. Sed
quia quileg̾ẽ seruant siue moysi

Expanded text:
eorum . His utique qui venieneorum . His utique qui venientem Christum ex promissione receperunt. Ideo Salvator: Non veni, ait, solvere legem aut prophetas, sed adimplere . Et quia domus Dei non tantum in sola Hierosolyma, sed et in caeteris locis futura erat, ait Zacharias propheta: Ponam Hierusalem in omnibus gentibus : mus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Postquam ostendit non posse per opera legis quemquam justificari apud Deum, adjecit nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens, circumcisionem posuit, Ante enim justificatus est, quam circumcideretur. Si enim Abraham ex operibus Legis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Hoc proponentis est. Nam Abraham ex fide justificatus est, quod nulli dubium est: ideo habet gloriam apud Deum. Sed quia qui legem servant sive 48 Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
non credit. Igitur omnẽ homĩ¬
nem mendacem dicit. quidiffi
dee de promissis dĩ. Maxi¬
me tamen aduidȩos hoc perti¬
n& quorum causam tractat
hoc loco apostolus. qui uidentes
xp̃m negauerunt. hunc esse
quem ꝓmisit ds̃. Ac ꝑ hoc men¬
daces ꝓnunti antur : Ds autem
uerax est.quiꝰmisit xp̃m sicut
ꝓmisit Et sic uincit cum iudicatur
qui dabit quod daturũ negatur
Dum enim non ei creditur men¬
dax iudicatur. Ille autem cũm
dat quod iudicatur nondaturus
uincit ostendense ueracem illum
autem mendacem qui non credit
uerbis eius. Uidebit enim dĩ filiũ
in magestate quem negat. uidebit
& carnis resurrectionem. & sci et
ritatem dĩ. Nam & xp̃s cumiudi¬
catus est uicit Inique enim occi¬
sus est. reum fecit di ab olum quẽ
non iam peccando superauerat.
ut secundo uictus Ammit ter &
quos tenebat in inferis. Hocẽ
quia omnis homo meda x. ds
autem solus uerax:¬

Expanded text:
non credit. Igitur omnem hominon credit. Igitur omnem hominedit de promissis Dei. Maxime tamen ad Judaeos hoc pertinet, quorum causam tractat hoc loco Apostolus, qui videntes Christum, negaverunt hunc esse quem promisit Deus, ac per hoc mendaces pronuntiantur: Deus autem verax est, quia misit Christum sicut promisit. Et sic vincit cum judicatur, quia dabit quod daturus negatur: dum enim non ei creditur, mendax judicatur. Ille autem cum dat quod judicatur non daturus, vincit, ostendens se veracem, illum autem mendacem, qui non credit verbis ejus. Videbit enim Dei Filium in majestate quem negat; videbit et carnis resurrectioritatem Dei. Nam et Christus cum judicatus est, vicit: inique enim occisus est, et reum fecit diabolum quem jam non peccando superaverat, ut secundo victus amitteret, quos tenebat in inferis, hoc est, quia omnis homo mendax, Deus autem solus verax
Abbreviated transcription (Latin):
Non dabit reliquis credentibus.
uitã a&ernam quam ꝓmisit fu¬
turam ꝑfidem xp̃i. quia nomi
crediderunt ipsi se indignos fe¬
cerunt sine prȩiudicio c&erorũ
His dictis com mendat credentes
iudȩos. quia nihil ob est eif quia
multi exillis credere noluerunt.
est enim ds̃ uera x om̃is autem
homo mendax. Sicut scriptũẽ
ue iustificeris in sermonibus tuis
&uincas dum iudicaris. Vt fir¬
mar& quod supra dixit Quod
ds in promissione sua fidelis est
& omnis homo menda x. Exem¬
plum ꝓph&icum subdidit expsal¬
mo quin qua gesimo. quo & dm̃uer¬
bis fuis iustificari & homi nẽ men¬
dacem incredulitatis causa signa¬
uit Utrum que enim legitur
In libro psalmorum. qui a ds̃ ius¬
tus & uerax est. & omnis homo
mendax: Wendacem hominẽ
dicit. dum non credit quod ꝓmi¬
sit ds̃. Negans enimꝰ datũrum¬
dm̃ quem ꝑ̃misit mendax est
&dum ipse mendax est. Multis
ex causis dm̃ mendacem pro¬
nuntiat. quando ꝓmissis eius

Expanded text:
m, dabit reliquis credentibus m, dabit reliquis credentibus vitam aeternam, quam promisit futuram per fidem Christi; quia qui non crediderunt, ipsi se indignos fecerunt sine praejudicio caeterorum. His dictis commendat credentes Judaeos; quia nihil obest eis, quia multi ex illis credere noluerunt. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris . Ut firmaret quod supra dixit, quod Deus in promissione sua fidelis est, et omnis homo mendax; exemplum propheticum subdidit ex psalmo quinquagesimo, quo et Deum verbis suis justificari, et hominem mendacem incredulitatis causa signavit. Utrumque enim legitur in libro Psalmorum, quia Deus justus et verax est, et omnis homo mendax . Mendacem hominem dicit, dum non credit, quod promisit Deus; negans enim daturum quod promisit, mendax est: et dum ipse mendax est, multis ex causis Deum mendacem pronuntiat, quando promissis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
he. his enim eloquia dĩ sunt ge¬
dita dum legem quȩ peccatis ho¬
minum absoluerat quasi inpu¬
ne peccar&ur apud dm̃ merito
patrum reformatu accipiunt.
& populus dĩ uocantur. E gyp¬
tus quoque pp̃t in iurias illorum
diuersis plagis ꝑcutitur celeste
pane eybantur omnibus gentibus
ter rorisunt Iestante hoc raab
merarice Ouibus &iam xp̃ssil
uator ad scĩficationem ꝓ missusẽ
Ideo ait. Multum utilȩ uidȩis
ꝑ omnẽ modum. quia filu sunt
abrahȩ. Ante ponuntur enĩ gen¬
tibus. sed sicredant. Quid enim si¬
s quidam illorum noncrediderunta
Num quid incredulitas illoruin
fidem di euacuabit Ab sit : Nonin¬
quid quia aliqui iudeorum crede¬
re noluerunt quȩ ds̃ ꝓmisit filiis
abrahae. Idcirco prae iudicabił
c&eris iudeis nedigni dicantur
accipere quod ꝓmisit ds̃ fideli¬
bus Quipper cum sic factasit ꝓ.¬
missio ut credentibus ꝓficer&
Igitur non indignatus ds̃ pp̃t
illorum ꝑfidiam: Id est iudeorũ¬

Expanded text:
hae. His enim eloquia Dei sunt crehae. His enim eloquia Dei sunt credita, dum Legem, quae peccatis hominum obsoleverat, quasi impune peccaretur apud Deum, merito Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei vocantur. Aegyptus quoque propter injurias illorum diversis plagis percutitur: coelesti pane cibantur, omnibus gentibus terrori sunt, testante hoc Rahab meretrice: quibus etiam Christus salvator ad sanctificationem promissus est . Ideo ait multum utile Judaeis per omnem modum, quia filii sint Abrahae: anteponuntur enim gentibus, sed qui credunt. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? Numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit? Absit. Non inquit, quia aliqui Judaeorum credere noluerunt, quae Deus promisit filiis Abrahae, idcirco praejudicabitur caeteris Judaeis; ne digni dicantur accipere quod Deus promisit fidelibus: quippe cum sic facta sit promissio, ut credentibus proficeret. Igitur non indignatus Deus propter illorum perfidiam, id est, Judaeoru
Abbreviated transcription (Latin):
incarinis circum cisione. quod ex
patrihus sit. Vnde inter c&era
ait & gloria inpudendis eorũ
qui terrena sapiunt. hoc est
qui circum cisionem carnis. glori¬
ãputant: Terrena enĩ sapit. quiui
carne gloriatur. Qui uero in spũ¬
gloriatur. huius laus exdõ est sp̃ũ
enim non carne creditur
Aut quȩ utilitas circum cisio¬
nis multum ꝑ omne modũ
Frimum quidem qui a credita sunT
illis eloquia dĩ. Quã cum multa sint
quae adhonor ificentiam & meri¬
tum ꝑtineant seminis abrahae.
Hoc tamen solum aperte memo¬
rat. quia maxime laudiseoruẽ.
ut legem ꝑ quam addifcerent
rectum a per uersa distinguere.
digni iudicarentur acei per& Vt
post hoc primum e&era qualia sint
possint intellegi Qm̃ autem iuidȩ¬
is carnalibus. Id est incredulis ni¬
hil ꝓficere testimonium generis
ostendit. Ne omnes id est &creden¬
tes male tractasse uider&ur
Doc& multum utile esfe iudȩis
credentibus quia filiis unt abra¬

Expanded text:
in carnis circumcisione, quod ex in carnis circumcisione, quod ex Patribus sit. Unde inter caetera ait: Et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt ; hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant. Terrena enim sapit, qui in carne gloriatur: qui vero in spgloriatur, hujus laus ex Deo est; spiritu enim non carne creditur.aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei. Quamquam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, possint intelligi. Quoniam autem Judaeis carnalibus, id est, incredulis, nihil proficere testimonium generis ostendit; ne omnes, id est, et credentes male tractasse videretur, docet multum utile esse Judaeis credentibus, quia filii sunt Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius laus non ex hominibus sed
exdõ est. Non est obscurum quia
circum cisione carnis negat laudẽ
babere apud dm̃. Ni eñi abralã
ideo iustificatus est. quia circũcisus
est. sed quia credidit iustificatus est.
postea autẽ circum cisus est. Cordis
aũt circum cisionem laudabi lem
esse apud dm̃: Circum cidere enĩ
.ror. amputato errore agnoscere
est. creatorem & quia circũm cisio
cordis futura erat. Primus mo
y ses di ͣ xit  Circum cidetis durii¬
am cordis uestri Et hieremias
similiter. Cir cum cidite p̃putiuinꝰ
Cordis uestri. Hoc dixit iudȩ is.
idola sequentibus. Uelamen est
enim cor: quod conuersus addm̃
circumcid& quia fides aufert
Nebulamerroris. & tribuat per¬
fectam dĩ cognitionem In myste¬
rio trinitatis. quod in cognitum
erat a seculis Huius ergo circum¬
cisionis laus ex dõ est. occulta ho¬
minibus cordis enim meritũ est
quod aspicit ds̃. non carnis. Nã
iudȩorum laus . ex
hominibus est. Gloriantur enĩ

Expanded text:
cuius laus non ex hominibus, sed cuius laus non ex hominibus, sed eus est. Non est obscurum, quia circumcisionem carnis negat laudem habere apud Deum nec enim Abraham ideo justificatus est, quia circumcisus est, sed quia credidit justificatus est, postea autem circumcisus est, cordis autem circumcisionem laudabilem esse apud Deum. Circumcidere enim cor, amputato errore, agnoscere est Creatorem; et quia circumcisio cordis futura erat, primus Moyses dixit: Circumcidetis duritiam cordis vestri . Et Hieremias 42 similiter: Circumcidite praeputium cordis vestri . Hoc dixit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Deum circumcidit: quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem in mysterio Trinitatis, quod incognitum erat a saeculis. Hujus ergo circumcisionis laus ex Deo est, occulta hominibus; cordis enim meritum est, quod aspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est; gloriantur enim
Abbreviated transcription (Latin):
in signo circumcisionis filius ꝓ¬
Smis sum est abrahae Si igitur
p̃putium iustitias legis custodut¬
 Nonne preputium illius incir¬
cum cisione reputabitur Iustinas
legis. fides est .xp̃iana Socuit inali¬
o loco dicit finis legis xp̃si adius¬
titiam omni credentr Ideo mani¬
festum est. quia si gentilis credat
in xp̃m. fit filius abrahȩ qui pater
ã fidei. Et iudicabit quod ex natu¬
raest. prȩputium legem ꝑficiens
te qui ꝑlitteram & circum cisionẽ
puaricator legis es: Credens gea¬
tilis duce natura in xpm. condẽp¬
mat iudaeum. ccalex ꝓmiserat
xp̃m. & aduenienti ei credere nolu¬
it. Quanto ergo gentilis dignus
est gloria qui ꝑsolam naturam
Intellexit auctorem Sicut dicit
p&rus apostolus Auc torem uero
uitȩ inter fecistis. Ianto magis
puniendus idȩus est qui neque
pernaturã Neque ꝑlegẽ Apm¬
in mani festo iudeus est. neque
qui in occulto iudeus est. & cirtũ¬
cisio cordis. in spũ non lit tera

Expanded text:
in signo circumcisionis filius pin signo circumcisionis filius promissus est Abrahae. Si igitur praeputium justitias Legis custodiat, nonne praeputium illis in circumcisionem reputabitur? Justitia Legis fides est christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator es Legis. Credens gentilis, duce natura, in Christum, condemnat Judaeum, cui Lex promiserat Christum, et advenienti ei credere noluit. Quanta ergo gentilis dignus est gloria, qui per solam naturam intellexit auctorem, sicut dicit Petrus apostolus: Auctorem vero vitae interfecistis ; tanto magis Judaeus puniendus est, qui neque per naturam, neque per in manifesto Iudaeus est, neque qui in abscondito Iudaeus est, et cir cumcisio cordis in spiritu, non littera:
Abbreviated transcription (Latin):
legis sis. circumcisio tua prȩpu¬
tium factaest. Hoc est quod di¬
cit. Quia silex seruata ñ fuerit.
iudacus gentlis efficitur sed
arcum ꝗsionem ꝓgenere posuit
abrahȩs Quia ex abraham cir¬
cumcisio. Nec enim poterat edifica¬
re quȩe destruxerat. Hoc enim
Ait. Vt doceat. tunc ꝓdesse ex
genere abrahȩ esse silex ser¬
qui ꝓmissus ẽ. abrahȩ Quia
& suum meritum habent iusti¬
ficati ꝑfidem. & honore patrũ
sublimantur Omnis enim sa¬
lus inlege. dexp̃o est. Hic erat
seruat legem. qui credit in xp̃ii
Si autem non credit transgres¬
sor legis est. quia non recipit.
xp̃m quem lex adiustificatia¬
nem uenturum cecinit. qua ipsa
dare non potuit & nihil illi
ꝓderit dicifilium abrahae
Quia hic secundum meritum
filius est abrahȩ. qui fidem se¬
quitur ꝑ quam dignus dõ ex¬
istit abrabam. Unde Ait
Circumasio tua prȩputiũ.
facta est: Id est gentili similis.
factus es noncredens In eum qui

Expanded text:
Legis sis, circumcisio tua praepuLegis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Hoc est quod dicit, quia si Lex servata non fuerit, Judaeus gentilis efficitur. Sed circumcisionem pro genere posuit Abrahae; quia ex Abraham circumcisio: nec enim poterat aedificare, quae destruxerat. Hoc enim ait, ut doceat tunc prodesse ex genere Abrahae esse, si Lex serqui promissus est Abrahae; quia et suum meritum habent justificati per fidem, et hsublimantur; omnis enim salus in lege de Christo est. Hic ergo servat legem, qui credit in Christo; si autem non credit, transgressor legis est, quia non recipit Christum, quem lex ad justificationem venturum cecinit, quam ipsa dare non potuit; et nihil illi proderit dici filium Abrahae, quia hic secundfilius est Abrahae, qui fidem sequitur, per quam dignus Deo exstitit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quando iudȩos ꝓnoxiis suis tra¬
ditos sibi non aduertebaN.
sed idolis suis dabant glorias qua¬
si iudeorum dm̃ uicis sent in iudȩis
Ita & tempe a postolorum di no¬
men blas phe mabatur in xp̃o.
quia iudȩi xp̃m dm̃ negando
blas phemabant & patrem Sicut
dicit dñs. Qui me recipit. non me
recipit sed eum qui me misit.
& ideo inter gentes blas phema¬
batur. qui a credentibus gentili¬
bus iudȩi suadere Nitebantur
xp̃m dm̃ noncrodendum ut blas¬
phemium gentium aiud eis
uel fotini aũc toribus sit profec¬
tũ Circum cisio quidem ꝑdest.
silegem obserues Potest dici
econtra si ꝑdest cirtum cisio cur
prȩr mittiturs sed tunc pro¬
dest silegem obserues. Tenen¬
da ergo circumcisio est. & ut
possit ꝑdes se Seruanda est
lex Quid ergo ꝓhibuit quid
ꝑdes se silex ser u&ur ostendit᷑r
Uid&ur ergo male ꝓhibitũ
quod non ꝑ se displic&. sed per
alterius neglegentiam frustrari
dicitur. Si autem p̃uaricator

Expanded text:
quando Judaeos pro noxiis suis traquando Judaeos pro noxiis suis traditos sibi non advertebant, sed idolis suis dabant glorias, quasi Judaeorum Deum vicissent in Judaeis; ita et tempore apostolorum Dei nomen blaspquia Judaei Christum Deum negando, blasphemabant et Patrem, sicut dicit Dominus: Qui me recipit, non me recipit, sed eum qui me misit . Et ideo inter gentes blasphemabatur, quia credentibus gentibus Judaei suadere nitebantur Christum Deum non credendum; ut blasphemium gentium a Judaeis vel Photini auctoribus sit profectum. Circumcisio quidem prodest, si Legem observes. Potest dici e contra: Si prodest circumcisio, cur praetermittitur? Sed tunc prodest si Legem observes. Tenenda ergo circumcisio est; et ut possit prodesse, servanda est Lex. Quid ergo prohibuit quod prodesse, si Lex servetur, ostendit? Videtur ergo male prohibitum, quod non per se displicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur. Si autem praevaricator
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ patris auctoritate p̃dic&
ex quosunt omma᷑ sed quia fili¬
us dĩ semꝑ quidẽ apparuit
latebat autem quid ẽẽ. Cum
post resur rectionẽ cognoscitur.
dicitur que ei in confessioner
Tues enim ds. & nesciebamus.
Qui enim putabatur in lege.tan¬
tum angelus & dux exercitus
dñi. Aut cum intellegitur esse
filius dĩ dicitur ei cum gratiarũ
actione. Tues enim ds̃ & nescia¬
bamus per hoc ergo signifi¬
cat quia ipse ess& qui appara¬
erat quidem patri archis indñi
& post incarnatus est. sed non
fuerat intellectus ab omnibus¬
.Qui inlege gloriaris. ꝑ prae¬
suaricationem legis. dm̃ in hono¬
ras. Preuaricator legis es
Quando sensum legis quide in¬
carnatione & diuinitate xp̃i
est pr&eris & dm̃ non honoras
dum testimonium eius quodde¬
dit defilio suo. non recipis Ipse
enim dixit. Hic est filius ins
dilectus Nomen enim dĩ per
uos ꝥlas phe matur intergen¬
ies sicut scriptum est hoc dix̃
blas phematur intergentes.

Expanded text:
Dei Patris auctoritatem praedicet, Dei Patris auctoritatem praedicet, ex quo sunt omnia? Sed quia Filius Dei semper quidem apparuit, latebat autem quis esset, cum post resurrectionem cognoscitur diciturque ei in confessione: Tu es enim Deus, et nesciebamus. Qui enim putabantur in lege tantum angelus et dux exercitus Domini: at cum intelligitur esse Filius Dei, dicitur enim cum gratiarum actione: Tu es enim Deus, et nesciebamus. Per hoc ergo significat quia ipse esset, qui apparuerat quidem patriarchis in Deum, et post incarnatus est, sed non fuerat intellectus ab omnibus. Qui in lege gloriaris, per praevaricationem legis Deum inhonoras. Praevaricator legis es, quando sensum legis, qui de incarnatione et divinitate Christi est, praeteris, et Deum non honoras, dum testimonium ejus, quod dedit de Filio suo, non recipis: ipse enim dixit: Hic est Filius meus dilectus. Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est. Haec dicit blasphematur inter gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
eruditor ent insi pientium. Nec
magister infantium Nec lum̃
eorum qui intenebris sunt. sed
dux omnium orum adꝑditionẽ
Quiergo alium doces. tẽ ipsuma
nondocesꝰ hoc est tu qui gentiles
Argues quod sine lege & dõ sint.
te ipsum non argues diffidens
enim dexp̃o in lege ꝓmis sum.
In eis dem quȩ arguis inueturis¬
S Qui predicas non furandum fu¬
ranis facis enim quod p̃dicas
fieri non debere Dumeium fi¬
dem xp̃i ꝑmalam inter p̃tatio.¬
nem subripis. Negas x pm̃ nr̃m
in lege ꝓmissum. Quidicis non
mehandum moecharis. Adul¬
teras autem legem quando ue¬
ritatem xp̃i tollis. & mendaciũ
ponis. Vnde alio loco dicit Ad¬
ulteratores uerhi di. Qui exo¬
craris idola sacrilegium facis
Sacrilegus es quando xp̃m
que lex & ꝓph&icus sermo dm̃
significat Negas Dicit enim
i saias quia inteest ds̃ & non
& nesciebamus. dm̃ isrł salua¬
tor Num quid iudaei dedõ pa¬
tre dicebant. Tues enimds̃
& nesciebamus cum tota lex

Expanded text:
eruditor erit insipientium, nec eruditor erit insipientium, nec magister infantium, nec lumen eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem. Qui ergo alium doces, te ipsum non doces. Hoc est, tu qui gentiles arguis quod sine Lege et Deo sint, te ipsum non arguis: diffidens enim de Christo in Lege promisso, in iisdem quae arguis, inveniris. Qui praedicas non furandum, furaris; facis enim quod praedicas fieri non debere. Dum enim fidem Christi per malam interpretationem subripis, negas Christum nostrum in Lege promissum. Qui dicis non moechandum, moecharis . Adulteras autem Legem, quando veritatem Christi tollis, et mendacium ponis. Unde alio loco dicit: Adulteratores verbi Dei. Qui exsecraris idola, sacrilegium facis: Sacrilegus es, quando Christum, quem Lex et propheticus sermo Deum significant, negas; dicit enim Esaias: Quia in te est Deus, et non et nesciebamus: Deus Israel salvator . Numquid Judaei de Deo Patre det nesciebamus; cum tota lex
Abbreviated transcription (Latin):
merito est. totum uoluit conp̃ben¬
di. quod iudȩi non intellegentes.
nomen sibi car nalis iude defen¬
dunt & requiescis in lege & glo¬
piaris indõ: & nosti uoluntatem
ulegem Nom magnum ualde
uideri uult Siuid ȩus credat. quip¬
cum sit instructus ꝑ
legẽ sed ut ꝓ ponatus credens
meritum facit patrum. Quia
quam uis aliquis ꝑse floreat. eru¬
besc& tamen insuis Confidis
tẽ ipsum ducem ẽẽ cȩcorũ.
Slumen eorum qui intenebriss¬
ł ruditorem insipientium ma¬
sgistrum infantium. habentem
formã scientiȩ & ueritatis in lege
Uera sunt haec quia legis do¬
cumentum hꝰ est erudire im¬
peritos. & dõ subicere ꝓfanos.
uel ꝑ ido latriȩ culturam impi¬
admelioris spei fidutiãm pro¬
uocare Recte igitur gloriatur
in his legis doctor. quia for mam
tradit ueritatis. Siautem non
recipit eum quem lex ꝓmisit.
frustra gloriatur delege. Cui in¬
iuriam facit. dumx pm sper¬
nit ymissum in lege & nec

Expanded text:
merito est, totum voluit comprehenmerito est, totum voluit comprehendi: quod Judaei non intelligentes, nomen sibi carnalis Judae defendunt. Et requiescis in Lege, et gloriaris in Deo, et nosti voluntatem per legem. Non magnum valde videri vult, si Judaeus credat; quipcum sit instructus pelegem. Sed ut praeponatur credens, meritum facit patrum, quia quamvis aliquis per se floreat, erubescit tamen in suis. Confidisque te ipsum ducem esse caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium, magistrum infantium, habentem, formam scientiae et veritatis in lege. Vera sunt haec, quia legis documentum hoc est, erudire imperitos et Deo subjicere profanos, vel ab idololatriae cultura impiad melioris spei fiduciam provocare. Recte ergo gloriatur in his legis doctor, quia formam tradit veritatis. Si autem non recipit eum quem Lex promisit, frustra gloriatur de Lege, cui injuriam facit, dum Christum spernit promissum in Lege; et nec jam