comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhibuit cum ea qui ut pote creatus
naturalit̾ ñ pot̾at eẽ d̾s. grã sua simili¬
tudinẽ dĩ ꝯtulit. Que cũ dĩ similitudo
tur recipiat. Ꝙ ⁊ de angłica sentiendũ
ẽ creat᷑a. Uñ ⁊ arguit᷑ in ezechicle ut su¬
ꝑus dictũ ẽ angłs ille. Et foraminatua

Expanded text:
adhibuit, cum ei, qui utpote creatus, naturaliter non poterat esse Deus, gratia sui similitudinem Dei contulit. Quae Dei similitudo, tur, recipiat. Quod et de angelica sentiendum est creatura. Unde et arguitur in Ezechiel et, ut superius dictum est, angelus ille: « Et foramina tua,
Abbreviated transcription (Latin):
ta diffrã uire famulareret᷑. Gnͣdi qͥppe
diffrã sese ab uno qui erat ĩsinuꝑa¬
tris distare indignabat᷑. cũ se inter
at̾a ab artifice dõ fc̾m. illũ ex pat dõ
solũ uid̾et suꝑ oĩa natũ. tuc̃ seruit

Expanded text:
ta differentia jure famularetur. Grandi quippe differentia sese ab uno qui erat in sinu Patris, distare indignabatur, cum se inter caetera ab artifice Deo factum, illum ex Patre Deo solum videret super omnia natum. Tunc ser
Abbreviated transcription (Latin):
.i. bostẽ ł inimicũ tͥ ꝯstitiusti. Si filiũ
deneges cũ filiꝰ dĩ sapĩa sit. dm̃ tͥ brutũ
⁊ insipientẽ phanatico errore ⁊ fiuxiᷤ¬
ti. Nam de filio male sentientes. nice¬
ni fides ꝯcilii gentiliũ simił eẽ ꝯuinc̃.
Itaq iure catholica fides ut iã supra¬
dictũ ẽ. sic̃ mnarrio sub̃e seꝑationem:
sic in sabellio ꝑsonaꝵ anathematrat
confusionẽ ł ꝑemptionẽ. Quomͦ nus¬

Expanded text:
. Si Filium deneges, cum Filius Dei sapientia sit, Deum tibi brutum et insipientem phantastico errore confinxisti. Nam de Filio male sentientes, Nicaeni fides concilii gentilium similes esse convincit. Itaque jure catholica fides, ut supradictum est, sicut in Ario substantiae separationem, sic in Sabellio personarum anathematizat confusionem vel peremptionem. 136
Abbreviated transcription (Latin):
te uł ordine oꝑis manifesta. nulliq
fideliũ ignoranda ꝑsonaꝵ sit discre¬
tio. Nam illa uox fatiamꝰ hominẽ ad
gine sũpta. mortua. ac sepulta ẽ ⁊ re¬
surtex̃ filii caro ẽ. ⁊ illa colũba qͥ suꝑ¬

Expanded text:
te vel ordine operis, manifesta nullique fidelium ignoranda personarum sit discretio. Nam illa vox: « Faciamus hominem ad gine sumpta, mortua ac sepulta est, et resurrexit, Filii caro est, et illa columba, qu
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam uiuentẽ in gen̾e suo ⁊c̾. Tandẽ ⁊
hominẽ sic plasmauit ut gn̾aret sicut
scͥptũ ẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ suã.
Sic fatuus ille ut ñ uideat qntã creatori
irtoget ꝯtumeliã. qntãq natui : eiꝰ crimi¬
netur sterilitatẽ atq ĩopiã r. creatis¬
ab eo fc̃ĩs ingn̾e suo sem̃ afferentib nul¬
lum ip̃e creator gn̾is sui sem̃ hãt. eod̃
utiq bono ꝙ aliis ꝯtulit. ip̃e careat. ste¬
rił desertꝰ. atq solitariꝰ. Nne gͦ m̾ito
contͣ h̾mõi de rogatores q̃rit᷑ ip̃e ĩꝓpħa¬
dicens. ñqͥd ego qͥ alios parere facio ip̃e
ñ pariã: ⁊qͥ aliis gn̾ationẽ tͥbuo. ste¬
rilis ero: Uñ enĩ exemplar accep̃. ut
fecũditatẽ suis daret creatis. sunse¬
ip̃o sterilitate aridꝰ extitit. sicreans tã
multa nich de se ip̃o gn̾are ualuit: ut
qͥd tantoꝑe tota nocte uite p̃sentis ad
ñ genuino uiret semĩe.: Instat enĩ ⁊
intͥnsec᷑ ut sue nat᷑e ꝯmunionẽ eũ ꝙ̃¬

Expanded text:
c. Tandem et hominem sic plasmavit, ut generaret, sicut scriptum est, ad imaginem et similitudinem suam . Sic fatuus ille, ut non videat quantam Creatori irroget contumeliam, quantamque naturae ejus criminetur sterilitatem atque inopiam, ut creatuab eo factis, in genere suo semen afferentibus, nullum ipse Creator generis sui semen habeat, eodem utique bono, quod aliis contulit, ipse careat, sterilis, desertus atque solitarius? Nonne ergo merito contra hujusmodi derogatores queritur ipse in pdicens: « Nunquid ego, qui alios parere facio, ipse non pariam? et qui aliis generationem tribuo, ipse sterilis ero? » Unde enim exemplar accepit, ut fecunditatem suis daret creaturis, si in seipso sterilitate aridus existit, si creans tam multa, nihil de seipso generare valuit? Ut quid tantopere tota nocte vitae praesentis adonon genuino viret semine? Instat enim et intrinsecus, et suae naturae communionem eu
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ne sub̃e qm ingn̾atione filii ꝯten¬
dit. ꝯseq̃nt̃ intelligi oport̾e dicendũ ẽ.
male illos nimiũq carnali sensu sibi¬
met illuxisse. Nenĩ a carne q̃ in ꝓpa¬
gando possibilit defluit. argumtũ du¬
cere debuant ĩ ratione diuine gn̾atio¬
nis. Reb qͥppe dissimilib ead̾ ñ ꝯue¬
niunt. Quid aut̃ tã dissimile ꝙͣ sarm

Expanded text:
ae, quam in generatione filii contendit, consequenter intelligi oportere dicendum est male illos nimiumque carnali sensu sibimet illusisse. Non enim a carne, quae in propagando passibiliter defluit, argumentum ducere debuerant in ratione divinae generationis. Rebus quippe dissimilibus eadem non conveniunt. Quid autem tam dissimile quam
Abbreviated transcription (Latin):
uela pandimꝰ insignia ꝯfessiõĩs catholi¬
ce. alt̾ eoꝵ enĩ filiũ pat᷑ minorẽ ⁊ creatã
atq ꝯũtibilẽ eẽ ꝯtendens. impie atq sce¬
leratissime creatori b auferre molitꝰ ẽ.
ne largiri dignatꝰ ẽ. Sic enĩ singła distĩ¬
xit. ut ĩ spẽ sua gen̾arent: ⁊ñ degenera¬
rent. gͣminet inqͥens t̾ra ħbã uirentẽ.
⁊ facientẽ sem̃ iuxta genꝰ suũ. lignũq
faciens fructũ. ⁊ hñs unũ ꝙq sem̃ scd̾m¬

Expanded text:
 insignia confessionis catholicae. Alter enim eorum, Filium Patre minorem, et creaturam atque convertibilem esse contendens, impie atque sceleratissime Creatori hoc auferre molitus est, ne largiri dignatus est. Sic enim singula distinxit, ut in specie sua generarent, et non degenerarent: « Germinet, inquiens, terra herbam virentem, et facientem semen juxta genus suum, lignumque faciens fructum,
Abbreviated transcription (Latin):
incanuit xp̃o adueniente. sñ magno
p̃dicantiũ labore intellig̾e potuit.
simul qi nͨ dũ illã qm in hac fide ꝯfi
nram. beata tͥnitas diuisit oꝑationẽ
tͥnam ut hoĩem ꝙ̃ pat̾ creau̾at. filiꝰ

Expanded text:
incanuit, Christo adveniente sine magno praedicantium labore intelligere potuit, simul quia necdum illam, quam in hac fide confnostram beata Trinitas divisit operationem trinam, ut hominem quem Pater creaverat, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ditorẽ quẽpiã ł in actũ tͣnseat. Si cũctis
qͥ adeẽ ł audire posst̃ tuũ ꝯsiliũ ꝓferas.
cuaue scĩam doctor sedułꝰ ĩmultoꝵ au¬
res dicendo docendo tnͣsfundas ⁊ qͦs
uacuos acceꝑas discentiũ aĩas ĩpleas.
nũ iccurto sensꝰ tiuis deflux̃ ĩminutꝰ ẽ.
⁊ sui aliqd̃ detͥm̃tũ passꝰ ẽ : Itẽq si arti¬
fex es ⁊ eg̾giũ aliꝙ opꝰ meditaris. modũ¬
q structure pꝰ in m̃te p̃pingis. ⁊ pꝰmo¬
dũ in re mirandũ atq laudandũ inac̾¬
tu cõponis. ñquid ingenii tui uenia
ꝓtinꝰ ariut nͨ id̾ retinet qd̃ edidit: Qnͣ
tifex oiã ꝓspiciens q̃ atting̃ a fine usq
ad finẽ. ñ sic nata ẽ ut efflueret. ñ sic
genita ẽ ut pat̃nã sub̃am diminue¬
ret: Nec tc̃ qñ pͥmũ ad cõponẽdã mũ¬
di fabricã emicuit. ⁊ oĩa uisibilia ł in¬
iusibilia ꝯdidit. nͨ tẽ qñ in ut̾o uirginis¬

Expanded text:
torem quempiam vel in actum transeat. Si cunctis qui adesse vel audire possunt, tuum consilium proferas, tuamve scientiam doctor sedulus in multorum aures dicendo, docendo transfundas, et quos vacuos acceperas, discentium animos impleas, num idcirco sensus tuus defluxit, imminu tus est, et sui aliquid detrimentum passus est? Itemque si artifex es, et egregium aliquod opus meditaris, modumque structurae prius in mente praepingis, et postmodum in re mirandum atque laudandum in actu componis, nunquid ingenii tui vena protinus aruit, nec idem retinet quod edidittifex, omnia prospiciens, quae attingit a fine usque ad finem , non sic nata est ut efflueret, non sic genita est ut paternam substantiam diminueret? Nec tunc, quando primum ad componendam mundi fabricam emicuit, et omnia visibilia vel invisibilia condidit, n
Abbreviated transcription (Latin):
estimare debemꝰ. s magnã creatoris
diligentiã nob̃ m̃datã fidelit̾ adũ¬
adcortuũ o qͥcũq es artifex aliciuꝰ lau¬
respice qnͣtum ĩ oꝑe tuo dilig̃ntia tua
ꝯtulit. Certe in m̃te tua quodãm᷑ sic
habebas artẽ sic̃ erat in pͥncipio ũbũ
ap̃diñ. Euis artis tͥ ꝯscĩ ñ ociosũ te eẽ pas¬
sus es. Quare: Ut de multis q̃ subeẽ potue¬
runt cãm meliorẽ inferã: utilitatis
amor .i. intentio ꝓficiendi płimis ocu
te impacientẽ reddidit. Una cã ħ abillo
te s̃uodisc̾nit qͥ malꝰ ⁊ piger arguit᷑ dũ
uide qͣntã int̾ te atq illũ distantiã di¬
ligentia siie beniuolentia q̃ inte est
effecerit: dũ ille fodit in t̾ram ⁊ abs¬
condit pe cuniã dñi sui. tu oꝑando in¬
credito tͥtalento dupplicia lucraris.
luctũ. Ampliꝰ sitis ⁊ p̃ magnitudine
desiderii. laborẽ ĩ oꝑe ñ sentis. Cresc̃
lucrũ cresc̃lucͥ desid̾iũ. Ad hãc gͦ si¬
militudinẽ ꝑpendis qͣnt̾ ĩ oꝑe dĩ dili¬

Expanded text:
aestimare debemus. Sed magnam Creatori diligentiam nobis commendatam fideliter adverad cor tuum, o quicunque es artifex alicujus laurespice quantum in opere tuo diligentia tua contulit. Certe in mente tua quodammodo sic habebas artem, sicut erat in principio Verbum apud Deum. Ejus artis tibi conscius, non otiosum te esse passus es. Quare? Ut de multis, quae subesse potuerunt, causam meliorem inferam, utilitatis amor, id est intentio proficiendi plurimis, otii te impatientem reddidit. Una causa haec ab illo te servo discernit, qui malus et piger arguitur, dum vide quantam inter te atque illum distantiam diligentia sive benevolentia, quae in te est, effecerit. Dum ille fodit in terram, et abscondit pecuniam Domini sui , tu in operando credito tibi talento, duplicia lucraris, lucrum, amplius sitis, et prae magnitudine desiderii laborem in opere non sentis. Crescit lucrum, crescit lucri desiderium. Ad hanc ergo similitudinem perpendis quantum in opere Dei, dili
Abbreviated transcription (Latin):
sibiles erũt. Itaq tam in creatione
ꝙͣ in recreatioe hoĩs ut p̃dictũ ẽ. tͥm¬
tas distincte oꝑata ẽẽ ꝯpbat᷑. totũq
sui dispositiõe ñ fallitur: testat᷑ illa cõ¬
silii diuimi reuenda exp̃ssio. quadic¬

Expanded text:
urrectionem impassibiles erunt. Itaque tam in creatione quam in recreatione hominis, ut praedictum est, Trinitas distincte operata esse comprobatur, totumque sui dispositione non fallitur, testatur illa consilii divini reverenda expressio, qua dic
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe sũpta suis hostẽ telis reũb̾at. Nã
sumat᷑. uͥ eiꝰ .s. dĩ imago splend̾e ꝓbat᷑.
Non aut̃ corpꝰ hoĩs formatũ ẽ ad ima¬
ginẽ d̾i ꝙ arbitͣti sunt hi qͥ dñr hu¬
maniformii ꝓ eo ꝙ dm̃ humanã brẽ¬
formã suspicantes ĩmane simulachr̃
ĩ tẽplo cordis sui collocauert᷑. Nãcũ
scͥptum sit celũ mͥ sedes ẽ. ⁊ t̾ra scabellũ¬

Expanded text:
homine sumpta, suis hostem telis reverberat. Nam i imago splendere probatur. Non autem corpus hominis formatum est ad imaginem Dei, quod arbitrati sunt hi qui dicuntur Humaniformii, pro eo quod Deum humanam formam suspicantes, immane simulacrum in templo cordis sui collocaverunt. Nam cum scriptum est: « Coelum mihi sedes est, et terra scabellu
Abbreviated transcription (Latin):
imitat᷑. N gͦ ut iã dictũ ẽ dilectio ip̃a q̃
t̾m. s tͥum ꝑsonaꝵ eẽ. Quarũ qmlibet
ture qd̾lib ex supͣdictis tͥb detrahas
nulliꝰ dignitatis opꝰ remanet. Amis¬
sa nãq dilectioe qui angłs lucis crea¬
tus fuerat: diabolꝰ pͥnceps tenebrarum
fc̃s ⁊ homo similit̃ absq dilectione ma¬
lus. ⁊ eiꝰdem diaboli filiꝰ ẽ. Ꝙ si rõnalitaᷤ
nͨdilectio mnulla creatã erit. Sic inqm̃
qͣmlibr tͥum ꝑsonaꝵ deneges. dm̃ ñ ha¬

Expanded text:
imitatur. Non ergo, ut jam dictum est, dilectio ipsa quae e. Quarum quamlibet turae quodlibet ex supradictis tribus detrahas, nullius dignitatis opus remanet. Amissa namque dilectione, qui angelus lucis creatus fuerat, diabolus princeps tenebrarum factus. Et homo similiter absque dilectione malus, et ejusdem diaboli filius est. Quod si rationalitas nec dilectio in ulla creatura est; si, inquam, quamlibet trium personarum deneges, Deum n
Abbreviated transcription (Latin):
uł aiam ñ ipã eẽ q̃ ẽ rõnalitas. Aliogͥn
nulla eẽt rõnecarẽs aĩa. S ẽ bruta pec¬
coris aĩa q̃ sic̃ rõne caret. sic ⁊ et̾nitate.
carne morit᷑. Itẽ rõnalitas ñ ẽ ipã que di¬
lectio. alioqͥn nullũ rõnale eẽt absꝙ di¬

Expanded text:
 animam non ipsam esse, quae est rationalitas, alioqui nulla esset ratione carens anima. Sed est bruta pecoris anima, quae sicut ratione caret, sic et aeternitate; carne moritur. Item rationalitas non est ipsa quae dilectio, alioquin nullum rationale esset absque di
Abbreviated transcription (Latin):
uite sub̾a subtił lucida mobił. acuta.
nulł ut sup̃dictũ ẽ accid̃ntib subiecta.
nulliꝰ indigens. om̃i uite rõna li capa¬
bilis. nulliꝰ ipã capax. Nam id ꝙ alt̾iꝰ ca
densior atq corpulentior aque elem̃to ẽ.
S ħ uita de qua loqͥm᷑. ad eo cũctis subti¬
lior atq purior ẽ ut reb oĩb ex mat̾ia
forma ipã sñ matĩa sit: atq iõ simplex.
⁊io qd̃ ẽ absq omi mutabilitate ꝑma¬
manens forma boni lum̃ ñ illumina¬
tũ. s t̾m illuminãs. lum̃ ingͣ uerũ fons¬
um uascła st̃. s ab hac uita in se uiuẽ¬
te dõ capaci rõnalitate. formata eiꝰ ca¬
pacia s̃. uñ ⁊beate scẽq uiiunt. filiꝰ
qd̃ dici pot̾: ⁊de aliquo qͥ accidentali

Expanded text:
tia subtilis, lucida, mobilis, acuta, nullius, ut supra dictum est, accidentibus 133 subjecta, nullius indigens, omni vitae rationali capabilis, nullius ipsa capax. Nam id quod alteriudensior atque corpulentior aquae elemento est. Sed haec vita, de qua loquimur, adeo cunctis subtilior atque purior est, ut rebus omnibus ex materia forma ipsa sive materia fit, atque ideo simplex, et id quod est, absque omni mutabilitate permanens, forma bona, lumen non illuminatum, sed tamen illuminans; lumen, inquam, verum, fonsituum vascula sunt, sed ab hac vita in se vivente Deo, capaci rationabilitate formata, ejus capacia sunt, unde et beate sancteque vivunt. Filius quod dici potest et de aliquo qui accidentali
Abbreviated transcription (Latin):
ta disponens. speciosa. suauis. lucida.
głosa locuples oĩuĩ artifex hanc sapĩã
dĩ eẽ filiũ. natalit̃ ex illo genitũ didici¬
mus. credimꝰ ⁊ ꝯfitem᷑. Nat᷑alit̃ inqͣm ñ
imaginarie ł ꝑ similitudinẽ. qͦmͦ filios

Expanded text:
ta disponens, speciosa, suavis, lucida, generosa, locuples, omnium artifex . Hanc sapientiam Dei esse Filium, naturaliter ex illo genitum didicimus, credimus et confitemur; naturaliter, inquam, non imaginarie vel per similitudinem, quomodo filios
Abbreviated transcription (Latin):
qñ neq filiꝰ patrẽ neq pat̾ amabat fili
ũ ꝙ ł suspicari denĩtissimũ ẽ atq ĩpiũ.
Nob̃ uͦ suꝑuacaneũ ẽ testimoniis as¬
truere ꝙ pat̃ diligat filiũ. ĩmo ꝙ sic̃ ipẽ
ait. dilexerit eũ añ mũdi ꝯstitutionẽ.
qi satis ꝓbabile ĩmo necessariũ ẽ. ꝙ talis
pat̃ talẽ sẽꝑ dilex̾it filiũ. Quod ħ ꝙ ait¬

Expanded text:
quando neque Filius Patrem, neque Pater amabat Filium. Quod vel suspicari dementissimum est, atque impium. Nobis vero supervacaneum est testimoniis astruere quod Pater diligat Filium, imo quod, sicut ipse ait, dilexerit eum ante mundi constitutionem , quia satis probabile, imo necessarium est, quod talis Pater talem semper dilexerit Filium. CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑis eoꝙ eq̃ sñ initio sit. loci eoꝙ eq̃ ĩcir¬
cunscͥptꝰ ⁊ ĩ omĩ loco sit. fatiendi. eo quod
oꝑatio tͥnitatis. eq̃ ĩꝑmutabił sit. Pati¬
endi. eo ꝙ eq̃ nulli subiaceat passioĩ. Sit᷑:
eo ꝙ eq̃ nulla teneat᷑ positiõe locali ia¬
cendi aut sedendi. Quis u gn̾is ꝙ hr̃e

Expanded text:
eo quod aeque sine initio sit; loci, quod aeque incircumscriptus et in omni loco sit; faciendi, eo quod operatio Trinitatis aeque impermutabilis sit; patiendi, eo quod aeque nulli suhjacet passioni; situs, eo quod aeque nulla teneatur positione locali jacendi, aut sedendi. Ejus ve
Abbreviated transcription (Latin):
⁊diuia sub̃a ꝑpt̾ sui simplicitatem
Nausa nulł accidñtibꝰ subiaceat.
Q manifestae cur suba creatrye
accid̾ntia ñ suscipiat. si pͥmo attndas
sit ex mat̾ia simł ⁊ forma osistit. u̾bi
grã uelut aurifex. cũ fabrili arte sta¬
tuã figurat. mat̾ia eiꝰ ẽ eris spĩs. forma
uͦ qͣuis inducta ꝑ artẽ effigies. s. imago
imꝑatoris: aut si malu̾it simulachr̃
ioius. Ita qd̾ statuã noĩamꝰ ñ ẽ id ꝙ ẽ q

Expanded text:
sui simplicitatem nullis accidentibus subjacet. Causa manifesta est cur substantia creatrix accidentia non suscipiat, si primo attendas sit, ex materia simul et ex forma consistit, verbi gratia, velut artifex cum fabrili arte statuam figurat, materia ejus est aeris species; forma vero, quaevis inducta per artem effigies, scilicet imago imperatoris, aut si maluerit simulacrum Jovis. Ita quod statuam nominamus, non est id q
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ficit. ablato a corde eiꝰ int̾iore sensu
legis sue. litt̾am solã ĩmanu eiꝰ d̾elin¬
quit. q̃ accusante rẽ teneat᷑: sic̃ ait ip̃e
dñs. Est qͥ accuset uos. moyses in qͦ sꝑatis.¬
mortis sue sisam urias ip̃e portare
scẽ tͥnitatis fidẽ p̃dicare cepũt apłi. reci

Expanded text:
interficit, ablato a corde ejus interiore sensu legis suae, litteram solam in manu derelinquit, qua accusante reus teneatur, sicut ait ipse Dominus: « Est qui accusante vos Moses, in quo vosmortis suae sententiam Urias ipse portare sanctae Trinitatis fidem praedicare coeperunt apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
ipã q̃ p̃dicta ẽ relatio d̾o ꝑ accid̾ns eueñ.
ñ aluid ꝗlib accidẽs diuine sub̾e se int̃se¬
rit. Ñ enĩ i his tͥb ꝑsonis ulla ẽ diũ sittˢ
aut qͣntitatis aut qͣlitatis. aut tẽꝑis
aut loci. aut fatiendi. aut patiendi. au
sitꝰ. aut hñdi. Qnͣtitatis eo ꝙ sub̾alit̃ tã¬

Expanded text:
atio Deo per accidens evenit, nec aliud quodlibet accidens divinae substantiae se interserit. Non enim in his tribus personis ulla est diversitas, aut quantitatis, aut qualitatis, aut temporis, aut loci, aut faciendi, aut patiendi, aut situs, aut habendi. Quantitatis, eo quod substa
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ ꝑstͥngendũ ẽ. prima duo sabbi
⁊ seq̃ntis diei pentec̃ officia. spm̃ sapi¬
entie ⁊ intellectꝰ p̃dicant. Sapĩa nãꝙ
⁊ intellectũ apłis dedit ut sic̃ ĩ sabbo
cantauimꝰ flumina de uent᷑ eoꝵ flu¬
ent aque .u. ut intelligent scͥpturas
sic̃ ipã dic pentet̃ legimꝰ dnõ ꝑmittẽte

Expanded text:
breviter perstringendum est. Prima duo Sabbati et sequentis diei Pentecostes officia, spiritum sapientiae et intellectus praedicant. Sapientiam namque et intellectum apostolis dedit, ut, sicut Sabbato cantavimus: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , et intelligerent Scripturas, sicut ipsa die
Abbreviated transcription (Latin):
dicti fuint dii siue in celo siue ĩ t̾ra:
cũctã ãputans turbã. quoꝵ oĩũ alii fal¬
so dicti fc̃ dñi. quos uario errore delusa
gentilitas coluit. alii ñ nat᷑ałr oii s
accidental dono auͦ dõ d̾ificati. uixta
illud. Ego dixidii estis. f. e .o. Nam⁊¬
nitatis noĩa humana p̃sũptio falli
diis affinx̃ ut creatores atq rectores
orbis t̾rarũ ĩmortales ac semptt̃nos.
celestes atq omĩpot̾ntes eos ñcuparet.
⁊ similia q̃ poeticis qͦ figm̃tis inser¬
ta demones pasc̾e ꝯsueu̾e uocabula ill
ditũ. nͨ homines de corde suo ommisci

Expanded text:
dicti fuerint dii, sive in coelo, sive in terra, cunctam amputans turbam, quorum omnium alii falso dicti sunt dii, quos vario errore delusa gentilitas coluit, alii non naturaliter dii, sed accidentali dono a vero Deo deificati, juxta illud: « Ego dixi: dii estis, et nitatis nomina, humana praesumptio falsis diis affinxit, ut creatores, atque rectores orbis terrarum, immortales ac sempiternos, coelestes atque omnipotentes eos nuncuparet, et similia, quae poeticis quoque figmentis inserta daemones pascere consuevere, vocabula illiditum, nec homines de corde suo comminisci
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. ñquid ego qͥ alios parere fatio.
ipẽ ñ pariã. si ego qͥ aliis gn̾ation ẽ tri¬
buo sterił ero: Ꝙ licet de adoptuus diẽ¬
tũ uideat᷑ filis pͥncipiũ laudis abilliꝰ
ht̃ genitura filii qui solus naturał est¬
cuꝰ participatione alii sunt adoptiui

Expanded text:
nquid ego qui alios parere facio, ipse non pariam? si ego qui aliis generationem tribuo, sterilis ero? « Quod licet de adoptivis dictum videatur filiis, principium laudis ab illius habet genitura Filii, qui solus naturalis estjus participatione alii fiunt adoptivi
Abbreviated transcription (Latin):
tres magna ⁊ digna ꝯscͥbentes. suaqi
uindemiantes repleu̾e torcularia. nõ
qi colligendo racemos pꝰ uindemiato¬
res. ⁊ ipi ĩ bñdictioe dĩ sꝑantes. nous¬
simi ꝓ ead̾ fide ũba catholice pacis ef¬

Expanded text:
tres, magna et digna conscribentes, sua quasi ut vindemiantes, replevere torcularia, nos quasi colligendo racemos post vindemiatores, et ipsi in benedictione Dei sperantes, novissimi pro eadem fide verba catholicae pacis ef
Abbreviated transcription (Latin):
ded̾at ꝑ moysen scãm quid̾ ⁊ bonã. sed
inutilẽ carnali ppło coħentẽ. ficut ĩ¬
fructuoso ꝯiugio bethsabeẽ. pulc̃ qͥd
uałde. s sterił iuncta erat urie etheo.
Gollensq eã scđm legẽ sac̃m. ⁊ spũi suo

Expanded text:
d inutiliter carnali populo cohaerentem, sicut infructuoso conjugio Bersabeae, pulchra quidem valde, sed sterilis juncta erat Uriae Ethaeo. Tollensque, eam scilicet legem sacram, et spiritui suo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat ꝙ maxi̾e ex eungłio claret qͦ
bñdictiõe dñi panes multiplicati re¬
ferunt᷑. de c̾ rei mistico sensu suꝑiꝰ iã
plebit os eiꝰ laude ut piã eloquat᷑ i᷑ti
uidicii dĩ ꝯfessionẽ. Sabb̃i offm̃ ad spm̃
torẽ agnou̾int: ꝓpe erit dies iudicii.

Expanded text:
dicat, quod maxime ex Evangelio claret, quo benedictione Domini panes multiplicati referuntur , de cujus rei mystico sensu superius jplebit os ejus laude, ut piam eloquatur justi judicii Dei confessionem . Sabbati officium ad spiritum torem, prope erit dies judicii,
Abbreviated transcription (Latin):
nitentib fidissimis ciꝰ ducibꝰ. dũ capit᷑
ciitas adũsa. ut ñ suo s eiꝰ noĩ asc̾bat᷑
uictoria ꝙ̃ admod̾ ⁊ dd̾ illi dictũ legimꝰ.
aduce suo obsidente Rabath filioꝵ amon.
Cong̾ga ppłm ⁊ obside ciuitatẽ qr capi¬
enda ẽ urbo. ne cũ capta fu̾it:. noĩ meo
ascͥbat᷑ uictoria. De qͦ ⁊ subdit᷑. qr tulit
diadema regis eor de capite eiꝰ. ⁊ ĩposi¬
tũ ẽ suꝑ cap̃ dauid. ẜ regis eoꝵ ĩ ebreo
scribr melchõ. Uñ ieronimꝰ. Rex eoꝵ¬

Expanded text:
dissimis ejus ducibus, dum capitur civitas adversa, ut non suo, sed ejus nomini ascribatur victoria, quemadmodum et David illi dictum legimus a duce suo, obsistente Rabath filiorum Amon: « Congrega populum, et obside civitatem, quia capienda est urbs, ne cum capta fuerit, nomini meo ascribatur victoria . » De quo et subditur quia tulit diadema regis eorum de capite ejus, et impositum est super caput David. Pro regis eorum, in Hebraeo scribitur Melchom. Unde Hieronym
Abbreviated transcription (Latin):
p̾s dd̾ prĩqͣm liniret᷑ .i. in regẽ ung̾et᷑.
Qui ⁊ mittit nos ad hystoriã. Daiuid ad¬
hiic in domo patͥs sui .s. in beethleem
puerulꝰ unctus ẽ a samuele regẽ illũ
fut᷑um spũ scõ sic p̃signante. Deinde
unctus ẽ in ebron. ⁊ suꝑ tͥbũ uda t̾m¬

Expanded text:
d priusquam lineretur, id est regem ungeretur. Qui et mittit nos ad historiam. David adhuc in domo Patris sui, scilicet Bethlehem, puerulus unctus est a Samuele , regem illum futurum Spiritu sancto sic praesignante. Deinde unctus est in Hebron, et super tribum Juda tam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ potestatibꝰ in celis quas soãs miniftͣs¬
q dĩ acciꝑe debemꝰ. ignota fuit mul¬
tiplex sapĩa dĩ q̃ nc̃ eis ꝑ eccłiam re¬
uelata ẽ: gnͣtomagis patriarchis et
monstrauimꝰ. Multiplex quippe sa¬
pĩa d̾i ꝑ eccłiam eius nũc ⁊ pͥncipatibꝰ
⁊ potestatibꝰ reuelata ẽ: qm̃ olim ds̃
futurã in sua m̃te decreu̾at. ⁊ ñc eẽ.

Expanded text:
et potestatibus in coelis, quas sanctas ministrasque Dei accipere debemus, ignota fuit multiplex sapientia Dei, quae nunc eis per Ecclesiam revelata est, quanto magis patriarchis et monstravimus. Multiplex quippe sapientia Dei per Ecclesiam ejus, nunc et principatibus et potestatibus revelata est, quam olim Deus futuram in sua
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊ cetera uicioꝵ portenta. ut que sunt hõiob
lectamẽta peccandi: deo sunt instrum̃ta pumi¬
encli. Inuidus alterus macrescit rebus opimiᷤ.
S inuidia siculi non ĩuenere tyranni maiꝰ
tormentum. uicium enĩ corrũpit naturam.
ãpło attestante qui ait. qr euanuerunt incogi¬
tationib suis. Obscuratũ est insipiens coreoꝵ¬

Expanded text:
Sic et cetera vitiorum portenta, et que sunt homini Sic et cetera vitiorum portenta, et que sunt homini oblectamenta peccandi Deo sunt instrumenta puniendi: Invidus alterius rebus macrescit opimis. Sed: Invidia Siculi non invenere tyrampni maius tormentum. 3 Vitium enim corrumpit naturam, apostolo testante qui ait: «Quia evanuerunt in cogitationibus suis, obscuratus est insipiens cor eo
Abbreviated transcription (Latin):
nicationẽ potest uxor a iuro dimitti. Nec di¬
mittens aliam potest ducere. nec dimissa alii
potest copulari. Nam qͥcũq: dumiserit uxorẽ
suam nisi ob sola fornicatione ⁊ aliam duxe¬
rit: mechat᷑. Ꝙ si uxor a uiro di̾cesserit: ma¬
nere debet innupta. aut uiro suo reconcilia¬
ri. similiter ⁊ uir. si discesserit ad urore. gͣue
dinis: qui celat cͥmen uxoris. ⁊ si dimittit ad¬
ulteram absq: sui culpa: punitur. qm̃ illa
uiuente: cogitur continere. ꝓpͥter ꝙ discipłi
picio relocipum uehem̃t̾ affligit. Nam licet
scͥptum sit. erunt duo incarne una. ⁊elustã In s
uiri duos inuna carne non patitur de bonoit
phec ⁊ torquetur. Uermis enim conscĩe nũꝙͣ¬
morit᷑. ⁊ ignis rõnis nũqͣm extinguet᷑. uidut
eos qui oꝑantur iniqͥtatem. ⁊ seminant dolorẽ
⁊ metuunt eos. flante deo ꝑisse. ⁊ spiritu ire eiꝰ
lat. ira succendit. angit gula. dissoluit luxu¬
na. ligat mendaciũ. ⁊ macłat homicidiũ.

Expanded text:
nicationem, non potest uxor a viro dimitti. Sed nec dimittens potest aliam ducere, nec dimissa alii potest copulari. Nam « quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationis cau Quod si uxor a viro discesserit, manere debet innupta, aut viro suo reconciliari; similiter et vir, si discesserit ab uxore I Cor. VII. » Grave nus est turpitudinis, qui celat crimen uxoris. Si vero dimittit adulteram, absque sui culpa punitur, quoniam illa vivente cogitur continere, propter quod et dipicio zelotypum vehementer affligit; nam licet scriptum sit: « Erunt duo in carne una Gen. III; viri duos in una carne non patitur. CAPUT XIXhaec et torquetur : « vermis » enim conscienxtinguitur. «Vidi eos qui operantur iniquitatem et seminant dolores et metunt eos, flante Deo perisse et spiritu ire eiuslat, ira succendit, angit gula, dissolvit luxuria, ligat mendacium, maculat homicidium.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłis in ciui. ꝑiculis infalsis fr̃ib. In labore ⁊
erũpna. inuigiliis multis. In fame ⁊ siti. iiue¬
uiniis multis. in frigore ⁊ nuditate. in angͦ¬
tiis multis. Iustus enim ab neget semet ip¬
sum crucifigens menbra sua cum uiciis ⁊ cõcu¬
rit. Sustinet secłm tanꝙͣ exiliũ. clausus incor¬

Expanded text:
s fratribus. In labore et erumpna, in vigiliis multis, in fame et siti, in ieiunis multis, in frigore et nuditate», in angustiis multis. 5 Iustus enim «abnegat semetipsum», crucifigens membra sua cum vitiis et concum inquirit. Sustinet seculum tanquam exilium, clausus in cor
Abbreviated transcription (Latin):
cid̾etur hña dictum est apsalmista. Dies anno¬
rum nostroꝵ imp̃is septuaginta annis. Si aũ
inpotẽtatib octoginta anni ⁊ ampliꝰ eorum la¬
bor ⁊ dolor. Nunꝙͥ paucitas dierum meoꝵ fim

Expanded text:
cidatur humana, dictum est a psalmista: «Dies annocidatur humana, dictum est a psalmista: «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas. indigna uilitas hũe ducit.
conlitionis. herbas ⁊ arbores inuestiga. Ille de
se ꝓdeunt flores. frondes ⁊ fructus. ⁊ tu dete lẽteᷤ¬
⁊ pudiculos. ilumbricos. Ille de se fundunt ole¬
um. uinũ ⁊ balsamũ. ⁊ tu de te sputum. uri¬
nam istercus. Ille de se spirant suauitatem edo¬
ris. ⁊ tu dete reddis abhominationẽ fetoris. Qͦ¬
lis est arbor talis est fructus. Non enim arbor
radices sunt cͥnes. truncus est caput cũ collo.
stipes est pectus cũ aluo. Rami sunt ulne cũ ti¬
bis. frondes sunt digiti cum articulis. hoc et
foluim quod auento rapitur. ⁊stipula que
N pͥmordio conditionis humane tate uite.¬
nongentis annis ⁊ ampluis homines uixisse
leguntur. sed paulatim uita hominis declinã¬
te clixit dominus ad noe. Non ꝑmanebit spuitꝰ
mens in homine inetnum. qi caro est: eruntq
gi potest tam de t̾mino uite ꝗͣ. de spacio penitẽ¬
di. Ex tunc enim ranssime legunt᷑ homines
plus uixisse. S cum magis ac magis uita re¬

Expanded text:
dignitas, o indigna vilitatis humane conditio! Herbas et arbores investiga: ille de se producunt flores, frondes et fructus, et tu de te lendes, pediculos et lumbricos. Ille de se fundunt oleum, vinum et balsamum, et tu de te sputum, urinam et stercus: illae de se spirant suavitatem odoris, et tu de te reddis abominationem fetoris. Qualis est ergo arbor, talis est fructus. « Non enim poteradices sunt crines, truncus caput cum collo, stipes est pectus cum alvo, rami sunt ilia cum tibiis, frondes sunt digiti cum articulis. Hoc est folium quod a vento rapitur, et stipula quae n primordio conditionis humane nongentis annis et amplius homines vixisse leguntur. Sed paulatim vita hominis declinante, dixit Dominus ad Noe: «Non permanebit spiritus meus in homine in eternum quia caro est, eruntque intelligi potest tam de termino vite, quam de spatio penitendi. Ex tunc enim rarissime leguntur homines plus vixisse, sed cum magis ac magis vita re
Abbreviated transcription (Latin):
moriunt᷑ añꝙͣ oriantur pͥus mortem sentien¬
tes ꝙͣ uitam scientes. Qͥdam enim tã deformẽ
nunqͣ. ꝓdissent ad uisum. qm̃ ut monstra
nuti menbͥs ⁊ sensib nascunt᷑ corrupti. ami¬

Expanded text:
moriuntur antequam oriantur, prius mortem sentienmoriuntur antequam oriantur, prius mortem sentientes quam vitam scientes. Quidam enim tam deformes nunquam prodiissent ad visum, quoniam ut monstra nuti membris et sensibus corrupti
Abbreviated transcription (Latin):
peccemus peccõ constringim᷑. ⁊ añꝙͣ delinqͣmꝰ:¬
delicto tenem᷑ ꝑ unum hominẽ peccm̃ inhe
mundum intͣuit. ⁊ ꝑ peccm̃ ĩ om̃s homines
mors ꝑtnͣsiit. An non patres nr̃i comedert̃
uuam acerbam. ⁊ dentes filioꝵ obstupescũt.¬
re qui fertur ẽẽ tam detestabilis ⁊ ĩmundus.
ut ex eius contactu fruges non germinent.
arescant arbusta. moriant᷑ herbe. amittãt
arbores fetus. Si canes inde comederint: in ra¬
biem efferant᷑. Concepti fetus uiciũ ꝯtrahãt.
nascantur. Unde sccłm legem mosaysam mu¬
lier que menstrua patitur reputat᷑ inmũda.
⁊ si quis ad menstruatam accessent: iubetur in¬
terfici. Ac ꝓpter immũdiciam mẽstruoꝵ iubet᷑
ut mulier si masculũ pareret. xͣl. dieb. si uero
feminam . lxͣ. dieb a templi cessaret ingressu.
est lux ⁊ uita hiis qui infantr.¬
lulit in amaritudine anime. felices illi qui

Expanded text:
peccamus peccato constringimur et antequam delinqpeccamus peccato constringimur et antequam delinqdelicto tenemur. «Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit et per peccatum in omnes homines mors pertransiit». An non «patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt. Qui fertur esse tam detestabilis et immundus, ut ex eius contactu fruges non germinent, arescant arbusta, moriantur herbe, amittant arbores fetus, et si canes inde comederint in rabiem efferantur. Concepti fetus vitium seminis conascantur. Unde secundum legem Mosaycam mulier que menstrua patitur ruputatur immunda, et si quis ad menstruatam accederet iubetur interfici. Ac propter immunditiam menstruorum precipitur ut mulier si masculum pareret quadraginta, si vero feminam octoginta diebus a templi cessaret ingressu. est lux et vita hiis qui sunt in amaritudine anime?». Felices illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
bonum ⁊ malũ. Irascibilem: ut respuat
malum. cõcupiscibilem: ut appetat boñ.
Iste tres tͥbus oppositis uiciis originałr cor¬
rumpunt᷑. uis rõnalis ꝑ ignorantiã. uͭ nõ
discernat inter bonũ ⁊ malũ. uis irascibi¬
lis ꝑ iracundiam. ut respuat bonũ. uis con¬
cupicibilis ꝑ concupiscẽtiã u appetat malũ.
Prima gignit delictum. ultima parit pecc̃m.
Media delictũ generat ⁊ pecc̃m. Est enĩ delictũ
facere non faciendũ. Pecc̃m agere non agen¬
dum. ħ tͥa uicia contrahunt᷑ ex carne corrup¬
ta ꝑtres caruales illecebras. Incaruali qͥdem
dmercio rõnis sopitur intuitus ut ignorãtia
broꝵ. fomes pecc̃i. languor nature. pabulũ
mortis. sine quo nullus moritur. sũ quo nłłs
nascitur. Q si qñ transit reatu: semꝑ tñ re¬
manet actu. Si i dixerunus qr peccm̃ non ha¬
bemus. nos ip̃os seducimꝰ. ⁊ u̾itas in nobis non
est. O gͣuis necc̃itas. ⁊infelix conditio añqͣm

Expanded text:
bonum et malum, irascibilem ut respuat bonum et malum, irascibilem ut respuat malum, concupiscibilem ut appetat bonum. Iste tres vires tribus oppositis vitiis originaliter corrumpuntur. Vis rationalis per ignorantiam, ut non discernat inter bonum et malum, vis irascibilis per iracundiam, ut respuat bonum, vis concupiscibilis per concupiscentiam, ut appetat malum. Prima gignit delictum, ultima parit peccatum, media delictum generat et peccatum. Est enim delictum non facere faciendum, peccatum agere non agendum. 3 Hec tria vitia contrahuntur ex carne corrupta per tres carnales illecebras. In carnali quippe commercio rationis sopitur intuitus, ut ignorantia brorum, fomes peccati, languor nature, pabulum mortis, sine quo nemo nascitur, sine quo nemo moritur: qui si quando transit reatu, semper tamen remanet actu. «Si enim dixerimus quoniam peccatum non habemus, nosipsos seducimus et veritas in nobis non est». 4 O gravis necessitas et infelix conditio: antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ex humano semine ꝓcreatus. At ille fuit
formatus de t̾ra s uirgine tu uero ꝓcreatꝰ
ex semine: s immundo. Quis enĩpotest fa¬
cere mundum de immundo conceptũ semi¬
immacłatus sit ⁊ iustus appareat ⁊ Natus
de muliere. Rice enim inmiqͥtatib concep¬
tus sum. ⁊ indelictis pceꝑit me mater mea.
Non inuna iniqͥtate tm̃. non inuno tant̃
delicto. s inmultis iniqͥtatib ⁊ inmultis de¬
num ⁊ altera naturarum. Prima fit incom¬
missis. sccła incontͣctis. Parentes cõmittunt
inpͥma. ꝓles trahit insecunda. Qͥs enĩ nesci¬
at concubitũ ⁊̃ coniugalem nũꝙͣ. omino cõ¬
mitti sine pruritu carnis. sine feruore libidi¬
nis. sine fetore luxurie. Unde semina ꝯcepta
fecdantur. uitiant᷑ ⁊ macłant᷑. Ex quib tan¬
dem auima infusa contrahit labem pecc̃i. sor
to liquor infusus corr̃pit᷑. ⁊ pollutum cõtin¬
gens ex ip̃o contactu polluitur. ht̃ enĩ hõtͦs

Expanded text:
utem ex humano semine procreatus? At ille fuit utem ex humano semine procreatus? At ille fuit formatus de terra, sed virgine; tu vero procreatus de semine, sed immundo. « Quis enim potest facere mundum de immundo conceptum semiimmacde muliere?». «Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater mea». Non in una tantum iniquitate, non in uno tantum delicto, sed in multis iniquitatibus et in multis denum et altera naturarum: prima fit in commissis, secunda in contractis. Parentes enim committunt in prima, proles contrahit in secunda. Quis enim nesciat concubitum etiam coniugalem nunquam omnino committi sine pruritu carnis, sine fervore libidinis, sine fetore luxurie? Unde semina concepta fedantur, maculantur et vitiantur, ex quibus tandem anima infusa contrahit labem peccati, macto liquor infusus corrumpitur et pollutum contingens ex ipso contactu polluitur. 2 Habet enim a
Abbreviated transcription (Latin):
terre. que ceteris est indignior elemen¬
⁊ uolucres fecit ex aqua. homines et: i¬
liorem agnoscet. considerãs ignea. se ui¬
lissimũ reputabit. nec audebit se pa¬
cificare celestib. nec audebit se preferre ter¬
renis. qr parem se iumentis inueniet. simi¬
lem recognoscet. Unus ẽ it hoĩum ⁊ium̃torũ
intentus. equa utriusq conditio. ⁊ nichil
ht̃ hõ uim̃to amplĩ. De terra orta sũt. ⁊ int̾ram
pariter reuertent᷑. Uerba sunt ista nõ cuiꝰl¬
tet hominis. s sapientis salomonis. Quid
est ergo homo nisi lutũ ⁊ cins: Hinc u hõ
dicit ad deum. Memento q̃o ꝙ sicut lutum
feceris me: ⁊ inpuluerem reduces me. hinc
teris. Comꝑatus sum ait luto. ⁊ assimilatus
sum fauille ⁊cineri. Lutum efficitur ex aqͣ
⁊ puluere utroq manente. Cinis autem fit
ex igne iligno utroq deficiente. Exp̾ssũ mi¬
sterium s alias expͥmendum. Quid ergolu¬
tum suꝑbis. de quo puluis extollis. unde ci¬

Expanded text:
terre», que ceteris est indignior elementerre», que ceteris est indignior elemenet volucres fecit ex aqua: homines et iuliorem agnoscet, considerans ignea se vilissimum reputabit, nec valebit se parificare celestibus, nec audebit se preferre terrenis, quia parem se iumentis inveniet et similem recognoscet. 2 «Unus est enim hominum et iumentorum interitus et equa utriusque conditio, et nichil habet homo iumento amplius. De terra orta sunt et in terram pariter revertuntur». Verba sunt ista non cuiuslibet hominis, sed sapientissimi Salomonis. Quid est igitur homo nisi lutum et cinis? Hinc enim homo dicit ad Deum: «Memento, queso, quod sicut lutum feceris me et in pulverem reduces me». Hincteris». «Comparatus sum, ait, luto et assimilatus sum faville et cineri». Lutum efficitur ex aqua et pulvere, utroque manente; cinis autem fit ex igne et ligno, utroque deficiente. Expressum misterium, sed alias exprimendum. Quid ergo lutum su
Abbreviated transcription (Latin):
fuissemin utero ut fuiss mͥ mater mea sepul¬
crum. ⁊ uulua eius conceptus et̾nus. fuissẽ¬
enim qͣi non eẽm. de utero translatus ad tu¬
mulum. Quis gͦ det oculis meis fontem lacui¬
homo. sane formatus de terra. conceptus in¬
culpa. natus ad penam. Agit praua que nõ
licent. turpia que non decent. uana que ñ
expediunt. fiet cinis. esca uermis. massa
putredinis. Sxponam coplanius. edisserã
plemius. formatus est deluto. de cinere. de pul¬
uere. ꝙ ꝙ decenius est de uilissimo spermate.
i dolorem. quodꝙ misenus est ad mortem.
agit praua quib offendit deum. offendit
primum. offendit se ip̃m. agit impra qͥb
polluit famam. polluit ꝑsonam. polluit cõ¬
scientiam. Agit uana quibus negligit seria.
negligit utilia. negligit neccĩa. fiet cib ig¬
nis. qui semꝑ ardet ⁊urit mextinguibilis.
esca uerinis qui semꝑ rodit ⁊ comedit. inimi¬
talis. massa putredinis. que semper fecet ⁊¬

Expanded text:
inam interfectus fuissem in utero, ut fuisset mihi mater mea sepulinam interfectus fuissem in utero, ut fuisset mihi mater mea sepulcrum, et vulva ejus conceptus aeternus Jeenim quasi non essem, de utero translatus ad tumulum». 2 Quis ergo det oculis meis fontem lacrihomo. Sane formatus culpa, natus ad penam, agit prava que non licent, turpia que non decent, vana que non expediunt; fiet cibus ignis, esca vermis, massa putredinis. 3 Exponam id planius, edisseram plenius. Formatus est homo de pulvere, de luto, de cinere: quodque vilius est de spurcissimo spermate. et dolorem: quodque miserius est ad mortem. Agit prava, quibus offendit Deum, offendit proximum, offendit seipsum; agit turpia, quibus polluit famam, polluit personam, polluit conscientiam. Agit vana quibus negligit seria, negligit utilia, negligit necessaria. Fiet cibus ignis, qui semper ardet et urit inexstinguibilis; esca vermis qui semper rodit et comedit immortalis; massa putredinis, que semper fetet et
Abbreviated transcription (Latin):
subtractum seu transpositum uideatur. ⁊ ut
legentib ipsius expositionis plenior pateat
intellectus. totũ continue censui subcribẽdũ.
gratia portuensi episcopo lota¬
rius indignus diaconus gra¬
tiam inpresenti. ⁊ głiam infu¬
turo. Modicum ocii ꝙ inter
młtas angͥtias nuꝑea q̃ nosti occõne captaui
Non ex toto mͥ pretenit ociosum. S ad depr¬
mendam suꝑbiam que caput est om̃iũ uicioꝵ¬
uilitatem humane conditionis utramq des¬
cͥpsi. titulũ autem presentis opusculi: estro
nomni dedicaui. Rogans ⁊ postulans uͭ siqͥ
ineo ur̃a discretio dignum inuenerit. gr̃e
diuine totum describat. Si uero pat̾ni as
tus. ut ꝑillud humilis exaltetur. De miseria
sus sum. ut uiderem laborem ieremias
inutero. qualia loqͣr ego de me quem mater
mea genuit inpecc̃o : Heu me clixexim mat̾
mea. quid me genuisti filium amaritudi¬
nis ⁊ doloris: Quare non inuulua mortuus
sum : Egressus ex utero statim perii : Cur ex

Expanded text:
subtractum seu transpositum videatur, ut subtractum seu transpositum videatur, ut legentibus ipsius expositionis plenior pateat intellectus, totum continue censui subscribendum gratia Portuensi episcopo, Lotharius indignus diaconus, gratiam in praesenti, et gloriam in futuro. Modicum otii, quod inter multas angustias nuper ea, quam nosti, occasione captavi, non ex toto mihi praeteriit otiosum. Sed ad deprimendam superbiam quae caput est omnium vitioilitatem humanae conditionis utcunque descripsi. Titulum autem praesentis opusculi vestro nomini dedicavi, rogans et postulans, ut si quid in eo vestra discretio dignum invenerit, divinae gratiae totum ascribat. Si vero paternitas tus, ut per illud humilis exaltetur al. Grasus sum, ut viderem laborem et dolorein utero , qualia loquar ego de me, quem mater mea genuit in peccatis? Heu me, dixerim, mater mea, quid me genuisti, filium amaritudinis et doloris? « Quare non in vulva matris mortuus sum? egressus ex utero non statim perii? Cur exce
Abbreviated transcription (Latin):
non preualens lippientibus oculis solem in
rota conspicere. tanti misterii maiestatem
quasi ꝑ speculum in enigmate michi uisus
sum intueri. nec penetrans ad iuteriora cena¬
culi. sed preforibus assidens inuestibulo feci
diligenter ut potui. non fufficient̾ ut uolui.
presertim cum ex officio tot causarum sĩ im¬
ptlitiis incursibus. tot negocioꝵ nexib irre¬
titus. ut infra breue temꝑis spacium nͨ ad
meditandum otium. nͦ ad dictandũ quiue¬
rim nancisci quietem. Et quidem minorin
singłis diuisus ad singula uix potui mecli¬
tata dictare. nedum meditanda concipere.
quo circa non solum benignum imploro lecto
solam apud homines huius opusculi mer¬
ceclem expectans. ut apud misericordissimũ
iudicem ꝑmeis peccatis deuotas orationes ef¬
fundant : qui ꝑfecte cognoscit qua cordis in¬
tentione tractatum istum exegenm. ⁊ si nõ
multis: saitem aliquib aut etiam mͥ soli uł
inmedio ꝑfutunim. Q uero canonem mis¬
se ꝑticulatm exposuum ne quid additum ł

Expanded text:
non praevalens lippientibus oculis solem in rota conspicere, tanti mysterii majestatem, quasi per speculum in aenigmate , mihi visus sum intueri, nec penetrans ad interiora coenaculi, sed prae foribus assidens in vestibulo, feci diligenter ut potui, non sufficienter ut volui. Praesertim eum ex officio, tot causarum sim impeditus incursibus, tot negotiorum nexibus irretitus, ut infra breve temporis spatium, nec ad meditandum otium nec ad dictandum quiverim nancisci quietem. Et quidem minor in singulis, divisus ad singula vix potui meditata dictare, nedum meditando concipere. Quocirca non solum benignum imploro lectorsolam apud homines hujus opusculi mercedem exspectans, ut apud misericordem judicem pro meis peccatis devotas orationes effundant, qui perfecte cognoscit qua cordis intentione tractatum istum exegerim etsi non multis, saltem aliquibus, aut etiam mihi soli vel in modico profuturum. Quia vero canonem missae particulatim exposui, ne quid additum vel
Abbreviated transcription (Latin):
ri mollit᷑. cuncta uult posse ⁊ nichil nõ pos¬
se. si pulcra fu̾it ÷ facile adamat᷑. Si feda:¬
facile concupiscit᷑. sed difficile custoditur ꝙ
aimultis diligitur. ⁊ molestum est possidere
ꝙ nemo dignat᷑ habere. Alius forma. alius
ingenio. alius facetiis. alius liberalitate solli¬
citat. ⁊ sic aliqua ꝑte capitur ꝙ undiq lacessi¬
tur. equus ⁊ asinus. bos ⁊ canis. uestis ⁊ lec¬

Expanded text:
ri molitur. Cuncta vult posse, nulla non posri molitur. Cuncta vult posse, nulla non posse. Si pulchra fuerit, facile adamatfacile concupiscit: sed difficile custoditur quod a multis diligitur, et molestum est possidere, quod nemo dignetur habere. Alius forma, alius ingenio, alius facetiis, alius liberalitate sollicitat: et ex aliqua parte capitur quod undique incessitur. 5 Equus, asinus, bos et canis, vestis et lec
Abbreviated transcription (Latin):
flatu succendit. materiam apponit. faculta¬
tes tͥbuit. ⁊ importunitatẽ ministrat. pug¬
nat ⁊ spẽs que subito uisa est facile concupis¬
citur. Uñ dauid post meridiem deambulauit
insolario domus regie uidens ex adu̾so bersa¬
beᷤͤ se lauantem. erat enim pulchra ualde. mi¬
sit ⁊ tulit eam ⁊ dormiuit cũ illa. Porro qͥcũ
uxore est sollicitus est. que sunt mundi. ⁊di¬
uisus est. distrahitur enim ꝑ multas angͦtias
⁊ uarias sollicitudines. dissecatur ut filiis ⁊
ornatum. ⁊ uariam surpellectiuẽ ut płis sepesit
cisltꝰ uxoris: ꝙͣ. census mariti. Alioqͥn ꝑ nocteᷤ
⁊ lies suspirat. ⁊plangit. garrit ⁊ niurmu¬
rat. Tria sunt que non sinunt hominem in
domo manere. fumus. stillicidium ⁊ mala
uxor. Illa inquic ornatior ꝓcedit inpublicum.
hec ab hominib honorat᷑ Ego misera incõuen¬
tu feminarũ sola despicior. a cunctis cõtẽpnor.
sola uult diligi. sola laudari. alterius amo¬
non ualet. famulari non patitur. s domina¬

Expanded text:
 succendit, materiam apponit, facultatem tribuit et oportunitatem ministrat. Pugnat et species, que subito visa, facile concupiscitur. Unde cum David post meridiem deambularet in solario domus regie, videns ex adverso Bersabee se lavantem, erat enim mulier pulchra nimis, misit et tulit eam et dormivit cum ea. 3 Porro qui cum uxore est, sollicitus est que sunt mundi et divisus est. Distrahitur enim per multas angustias et in varias sollicitudines dissecatur, ut filiis et ornatum et variam suppellectilem, ut pluris sit sepe cultus uxoris quam census mariti; alioquin per dies et noctes suspirat et plangit, garrit et murmurat. Tria sunt enim, que non sinunt hominem in domo permanere: fumus, stillicidium et mala uxor. ‘Illa, inquit, ornatior procedit in publicum, hec ab omnibus honoratur: ego miserrima in conventu mulierum sola despicior, a cunctis contempnor’. Sola vult diligi, sola laudari, alterius lauult, sed vinci non valet. Famulari non patitur, sed domina
Abbreviated transcription (Latin):
mo. Ipsum uero sacrificiũ id est hostia missa
uocatur quasi tnͣsmissa pͥmũ nobis a patre
ut esset nobiscum. postea patͥ a nobis ut inter¬
cedat ꝓ nobis ad ip̃m. pͥmũ nobis a patre ꝑ in¬
cramento pͥus nobis apatre ꝑ scificationem.
postea patͥ a nobis ꝑ oblationem. ħ enim est so¬
la sufficiens ⁊ idonea missio seu legatio ad soluẽ¬
das inter deum ⁊ homines inmicicias ⁊ offẽsas.
Cum ergo diaconus ait. ite missa est idemest
ac si diceret. Redite ad propria. quia oblata
qui assistit ep̃o mensam altaris ⁊ armũ
pontificis osculatur. ostendens hunc ẽẽ pontiti¬
cem illum. cui sccłm legis figuram dexter armꝰ
seꝑationis debetur de hostiis salutarib ⁊ pacifi

Expanded text:
mo. Ipsum sacrificium, id est hostia missa mo. Ipsum sacrificium, id est hostia missa vocatur, quasi transmissa. Primum nobis a Patre ut esset nobiscum, postea Patri a nobis, ut intercedat pro nobis ad ipsum. Primum nobis a Patre per incramento primum nobis a Patre per sanctificationem, postea Patri a nobis per oblationem. Haec est sola sufficiens et idonea missio seu legatio ad solvendas inter Deum et homines inimicitias et offensas. Cum ergo diaconus ait: Ite, missa est, idem est ac si diceret, redite ad propria, quia oblata qui assistit episcopo mensam altaris et armum pontificis dextrum osculatur, ostendens hunc esse illum pontificem, qui secundum legem figurate dextrum armum separare debet de hostiis salutarib