comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis conandum: atq omni rõe efficiendum & totius diei
pugna atq labore defessi rem in posterũ diem distule¬
runt. Caesar quoq in proximo colle castra ponit
media circiter nocte his qui adaquandi cã longius
a castris processerant ab equitibus correptis fit certi¬
or caesar duces aduersarioꝵ silentio copias castris
edutere quo cognito signũ dari iub&: & uasa milita¬
ria more conclamandi proferre. Illi exciudito clamo¬
re ueriti ne noctu impediti sub onere confligere coge¬
rentur: aut ne ab equitatu caesaris in angustiiste¬
nerentur iter supprimũt: copiasq in castris continẽt
postero die petreius cũ paucis equitibus occulte ad ex¬
ploranda loca proficisitur. hoc iddem fit ex castris cae¬
aris. Mutitur.L. decius saxa cũ pauicis qui locinatu¬
ram pspiciat. Uterq iddem suisrenuncat .u. milia
passuum proxima intercedere itineris campestris: inde

Expanded text:
lis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei lis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde
Abbreviated transcription (Latin):
expediuntur ac subleuantur: interiit tñ nemo. Tradui¬
to incolumi exercitu copias instruit. tripliceq̃ aciẽ du¬
cere incipit: ac tm̃ fuit in militib studiũ: ut milia
UI. ad iter addito ad Uadum circuitu magnaq. flumĩs
mora interposita eos qui de certia uigilia exissent añ
horam diei nonã consequerentur. quos ubi affraniꝰ
procul uisos cum petrcio conspexit. noua re ꝑternicus
locis superiorib consticit: aciẽq. instruit. Caesar in
campis exercitũ reficit. ne defessum proelio obiciat:
rursus conantes progredi insequitur & monatur. Illi
necessaĩo macurius ꝗ̃ constituerãt. castra ponũt. sub¬
erant .N. montes atq ad milia passuũ u itinera diffi¬
cilia atq angusta excipiebant hos montes intra sere
cipiebant: ut cquitatum effugerẽt caesaris praesidissq
m angustiis collocatis exercitũ itinere prohberẽt. Ip̃i sine
piculo ac timore hiberũ copias traducerent quod fuit il¬

Expanded text:
excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducexcipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit il
Abbreviated transcription (Latin):
cohortiũ impeti nr̃os propelli dem̃ rursus conuersos in seq
totisuõ castris milites conturbari & dolere. hostem ex mã¬
nibus dimitti: bellum necessaĩo longi duci: centuriones
tribunosq militũ adire atq obsetrare: ut per eos caesar
certior fieret: ne labori suo neue piculo parcer& : para¬
tos es se sese posse & audere ed transire flumẽ. qua
traductus esset equitatus. quõꝵ studio & uocib excitatꝰ
caesar & si timebat tantae magnitudinis flumini excitũ
obiicere: conandum tñ atq. experiendũ iudicat. Itaq ĩ¬
firmiores milites ex omnibus centuriis deligi iub& : quoꝵ
cuit aũis aut uires uidebantur sustinere non posse. hos
cum legione una praesidio castris relinꝗt: reliquas le¬
giones expeditas educit: magnoq nũo iumentoꝵ in
flumine supra atq infra consticuto traducie exercitũ.
pauci ex hismilitibus in flumine abrepti ab equitatu

Expanded text:
cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
reperiebatur. Iam uõ eo magis illi maturandũ iter existima¬
bant. Itaq duabus auxiliaribus cohortibus illerdę prȩsidio
relu tis omnibus copiis sicorim transeũt: & cũ duab legio¬
nibus quas superioribus diebus traduxerãt. castra coniun¬
gunt. Relinquebatur caesari nibil nisi uti equitatu agmĩ
aduersarioꝵ male hr̃et. & caperet. pons n. ip̃ius magnum
circuitũ hẽbat: ut multo breiuore itinere illi adhiberũ
peruenire possẽt. equites ab eo missi flumen transeũt: &¬
cum de tertia uigilia petreius acq affranius castra mouisset
repente sese ad nouissimũ agmen ostendunt: & magna mul¬
titudine circũfusa morari atq uer impedire incipĩt .pri¬
ma luce ex superioribus locis quae caesaris castris erant
coniuncta cernebantur equitatus nr̃i proelio nouissimos
illoꝵ premi uehementer ac nunq̃ sustinere extremũ a¬
men. atq. interrumpi alas. inferri signa: & uniuersaꝵ

Expanded text:
reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimareperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum
Abbreviated transcription (Latin):
magnaq auxilia expectabant: & suis i locis bellũ in hyemẽ
ducere cogitabant. hoc inito consilio toto fiumine hibero
nauis conquirere & octogessã adduci iubent. Id erat oppi¬
dum positum ad hberũ milia quinq passuũ ab castris aberat.
xx ad eum locũ fluminis nauib iunctis pontem imperãt
fieri. Legionesq duas flumen sicorim transducũt. castraq.
muniũt uallo pedum .xii. qua re per exploratores cognita
sumo labore militum caesar continuato diẽ noctẽq opere
in flumine auertendo huc iam reduxerat rẽ. ut equites
et si difficulter atq. egre fiebat: possent tñ atq auderẽt flu¬
men transire. pedites uõ tm̃ humeris ac sũmo pectore ex¬
tabant: ut cũ altitudine aquae cũ &̃i rapacitate fiuminis
ad transeundũ non impedirentur. Sed tñ eodem fere tp̃re
pons in hbero prope effectus nunciabatur. et in sicori uadũ

Expanded text:
magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum
Abbreviated transcription (Latin):
desiscunt: & caesaris amictiã sequuntur. quib reb ꝑterri¬
tis aĩs aduersarioꝵ caesarne semꝑ magno circuitu ꝑ pontẽ
equitatus e̾e̾t mitendus nactus idoneũ locũ fossas pedum
xxx. in latitudinẽ complures facere instituit. quibus
partem aliquã sicoris auerteret. uadumꝙ in eo flumine
efficeret his pene effectis magnũ intimorem affranus petre¬
uuq̃ perueniunt: ne oĩo frumẽto pabuloq includerentur
ꝓ multum caesar equitatu ualebat. Itaq constiuuint ipsi
Iocis excedere : & in celuberiã bellum transserre. huuic consi¬
uo suffragaibat &̃ illa res: ꝙ ex duabus contrariis gñib q̃ supe¬
riore bello cũ L. sertorio stetenãt ciuitates uictę nomẽ atq
imperiũ absentis timebãt. quaeq in amicitia manserunt¬
pompei magnis affectae bnficiis cũ diligebãt. Cacsaris aue
erat in barbiris nomen obscurius. hinc magnos equitatus

Expanded text:
desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterridesciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus
Abbreviated transcription (Latin):
fugiebant. postremo & plures intermutere dies. & prȩter cõ¬
suetudinem omniũ noctu constituerãt pabulari. Interim
oscenses & calaguritani ꝗ erãt cum oscensib contributi mit¬
tunt ad eum legatos. se seq imperata facturos pollicentur.
hos teraconenses & racentani & ausetani. & paucis post di¬
ebus lugauonenses qui flumẽ hiberũ atingũt insequuntur
petit ab his omnibus ut se frumẽto iuuent pollicentur atq
oĩb undiq conquisicis iumẽtis in castra deportãt. trãsit
&e cohors lugauonensis ad eum cognito ciuitatis consilio. &
signa ex stãtione transfert. magna celeriterfit cõmuta¬
tio rer ꝑfecto ponte. magnis qnꝗ ciuitatib ad amicitiam
adiunctis expedita re frumentaria. extinctis rumoribus
de auxiliis legionũ: quae cũ pompcio per mauritaniã ueni¬
re dicebantur. mulcę longuinquiores ciuitates ab affranio

Expanded text:
refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter conrefugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio
Abbreviated transcription (Latin):
teria non cundem usum celeritatis hẽbant. Itaq dum
locus cominus pugnandi daretur. aequo aĩo singulas binis naub
obiiciebãt: atq miecta manu ferrea. & retenta utraq nauidi¬
uersi pugnabant. atq in hostium naues transcendũt. & magno
nũo albicorũ & pastorũ interfecto partem nauiũ deprimunt.
non nullas cum hõib capiũt. reliquas in portũ compellũt. eo
die naues massiliensium cum hisquę sunt captę intereunt
uiiii. hoc primũ cum caesari ad illerdam nunciatur. simul
perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. Illi perterriti uir¬
tute equitũ minus libere minus audacter uagabantur. Alii
non longo ab castris progressi sfacio. ut celerẽ receptũ hr̃ent
angustius populabantur. Alii longiore circuitu custodias
stationesq equitũ uitabãt: aut aliquo accepto decrimento
aut procul equitatu uiso ex medio itinere proiectis sarcinis

Expanded text:
teria non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum teria non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis
Abbreviated transcription (Latin):
portu deducũt : cũ massiliensibus confligũe. pugnatũ est
utrinq fortissime acq. accrrime. neq multũ albicint̃is
uiitute cedebant hoies asperi & montam & exercitati ĩ
armis atꝗ hi modo digressi massiliensibus recentẽ corun¬
dem pollicitatiõem cuis continebant: pastoresq. indomiti
spe libertatis incitati sub oculis domicii om̃s suã probare
operam studebãt. ip̃i massilienses & celeritate nauiũ
adoriri singulas. aut remos transcurrẽtes detergere si
possent contendebãt. Cum propius erat necessaro uen¬
tum ab scia gubernatorũ acq artificis ad uirtutẽ mon¬
tanorum confugiebant: qui minus exercitatis remigibi
minusq̃. peritis gubernatoribus utebantur: ꝗq repence
ex onerariss nauibus erãt producti. neq dum uocabulis
armamentoꝵ cognitis. cum & tarditate et grauitace i¬
nauiũ impediebantur. factȩ .N. subito ex humida ma¬

Expanded text:
portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate naviumadoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida ma
Abbreviated transcription (Latin):
ues longas expediũt nũo .xuii. quaꝵ erãt .xi. tectal
multa his minora nauigia addunt. ut ip̃a młtitudie
nr̃a dassis terreatur. magnũ num sagitarioꝵ magnũ
aldicoꝵ de quibus supra demõstratũ est imponũt acq
promiss pollicitatiõibq̃ incitãt. certas sibi deposcit na¬
ues domitius atq has colonis pastoribusq quos secũ addu¬
serat complet. sic omnibus rebus instructa dasse ma¬
gna fiducis ad nr̃as naues procedunt: in quibus pracerat
Sbrutus. hic ad insulam quae est conera massiliã stati¬
ones optinebat eraic mulco inferior nũo nauiũ brutus
sed electos ex ommnibus legionibus fortissimos uiros ante signa
rios caesar ei classi actribuerat qui sibi id muneris causa¬
depoposcerant. in manus ferreas atq arpagones paraue¬
rant magnoq nũo piloꝵ tragulaꝵ. reliquoꝵq. telorũ
se instruxerãt. Ita cognito hostiũ aduentu suas naues ex

Expanded text:
vis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. vis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atqpraemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter priusꝗ̃ ab aduersariis sentiatur cõmunit. Inic
legionẽ postea traietit: atq. ex utraq ꝑte pontẽ insti¬
tutũ biduo perficit. Ita comitatus eosqui frumenti
cã processerant. tuto ad se recipit: & rem frumenta¬
riam expedire incipit. eodem die magnã ꝑtẽ equitu
flumen traiecit: qui inopinãtes pabulatores. et sine ul¬
lo dissipatos timore aꝯgressi. q̃ magnũ nũm iumentoꝵ
atq hominũ intercipiũt. cohortib centuriatis subsidio
missis scienter in duas ꝑtes sese distribuũt. Alii ut prę¬
dae praesidio sint. alii ut uenientibus resistant: atq
eos propellant . unamq cohortẽ quae temere añ ęte¬
ras exera aciem procurrerat. seclusam ab reliꝗs circũ¬
ueniũt: atq interficiũt: in columesq cũ magna prae¬
da eodem ponte in castra reuertuntur. Dum hęc ad
querdam geruntur. Massilienses usi L. domicii consilio na¬

Expanded text:
celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio na
Abbreviated transcription (Latin):
ci pleniora atq uberiora romã ad suos perscribebãt: ilca
rumor fingebat ut pene bellũ confectũ uideretus. qb
lr̃is nuncissq romã ꝑlacis magnidemũ concursus adas¬
franiũ magnaeqͥ. gratulationes fiebant. Multi exita¬
lia ad gn. pompeiũ proficiscebantur. alii ut principes
talem nunciũ actulisse: alii ne euentũ belli expectasse
aut ex omnibus nouissime uenisse uiderentur. Cũ in
his angustiis resesset: atq om̃s uiae ab affranii militi¬
bus equitibusq obsiderentur: nec pontes perfici possent.
imperat militibus caesar ut naues faciant: cui gnĩs
cũ superioribus annis usus britaniȩ docuerat cariae.
ac primũ stramine et ex leui mã fiebãt: reliquum
corpus nauium. uiminib contextũ coriis integebatur.
has perfectas carris uinctis deuehit noctu milia passiui
ab castris XXII. militesq his nauib flumen transpor¬
tat: continentẽq ripae collem ĩ prouiso occupat. huc

Expanded text:
ci pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa ci pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc
Abbreviated transcription (Latin):
utulit nr̃is ad salucem momentũ. nacti.n. spaciũ se
in loca superiora receperũt. desyderati sunt eo die sa¬
gutarii circiter.cc. equites pauci colonũ. atq. impedimẽ¬
toꝵ non magnus nũs. his tñ oĩb incõmodis anona cre¬
poris timore ingrauescere consueuit. iamq ad .RL. in sin¬
gulos modios ãnona peruenerat: & militũ uires iopia
frumenti diminuerat: atq. incõmoda in dies augebant᷑.
et tñ paucis diebus magna erat rerũ facta cõnutatio.
ac se fortuna inclinauerat. ut nñi magna inipia ne¬
cessariarũ rerũ conflictarentur. Illi oĩbus abundarent
rebus. superioresq hr̃entur. Caesar his ciuitatib quae
ad eius amicitiã accesserãt. quo minor erat frumẽti
copia petus imperabat. Calones ad longuinquiores ci¬
uitates dimittebat. ipse pñtem iopiã quib pterat sub¬
sidiss tutabatur. hacc affranius pecreuisq & eorũ ami¬

Expanded text:
attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona creuri temporis timore ingravescere consuevit. iamque ad denarios l in singulos modios annona pervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum ami
Abbreviated transcription (Latin):
cum multis carris magnisq impedimẽtis ut fert gallica cõ¬
suetudo. erant pnaeterea cuiusq gñis hominũ milia circi¬
ter sex cum seruis liberisq̃ sed nullus ordo nullum imperiũ
cercum cum suo quisq consilio uteretur atq oñssine timo¬
re iter facerent usu superiorũ tp̃t. atq itmeꝵ licentia.
erant complures honesti adolescentes senatoꝵ filii. &or-¬
dinis equestris. erant legationes ciuitatũ. erant legati
cacsaris om̃s hos flumina continebãt. ad hos reprimẽ¬
dos cum omni equitatu tribusq: legionibus affranius die
noctuq. proficiscitur: imprudentesq añ missis equitibus
aogredicur. celeriter sese tñ galli equites expediũt proe¬
liumq committũt. hi dum pari certamine resgeri potu¬
it magnũ hostium nũm. pauci sustinuere. Sed ubi si¬
gna legionũ appropinquare coeperũt: paucis amississese
in proximos montes conferũt. hoc pugnae ep̃s magnũ

Expanded text:
cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica concum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ reꝵ abundat copia. multum erat frumentum
prouisum & conuectũ superiorib temporib. multũ ex oĩ
prouincia comportabatur. magna copia pabuli suppetelat.
harum oĩum reꝵ facultates sine ullo periculo pons Iuerdȩ
prȩbebat: & loca trans flumen integra: quo oĩo Caesar
adire non poterat. hac permanserũt aquae dies compli¬
res. conatus est caesar reficere pontes: sed nec magni¬
tudo fluminis permittebat: nec ad ripã dispositę cohor¬
tes aduersarioꝵ perfici patiebantur: & illis prohibe̾ erat
facile. tum ip̃ius fluminis natura. acq. aquae magnitu.¬
dine. tum ꝙ ex totis ripis in unũ atq angustũ locũ tela
iaciebant: atq. erat difficile eo tpre rapidissimo flumiẽ
opera perficere & tela uitare. Nunciatur affranio ma¬
gnos comeatus ꝗ iterhebant ad caesarẽ ad flumẽ consti¬
tisse. uenerant eo: sagictiris ex ruthenis equites exgallias

Expanded text:
omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad cacsaris amicitiam accesserãt frumentũ supporia¬
reneq in ꝗ paibulatũ longius progressi essent. interclusi
fluminibus reuerti: neq maximi cõmeatus ꝗ ex Italia
gallitiq̃ ueniebant in castra peruenire poterãt. Tpus enu
ddifficillimũ quo neq frumenta in hibernis erãt: neꝗ mul¬
tum a maturitate aberãt: ac ciuitates exinanitę̧ ꝙaf
franius pene õe frumentũ ante caesaris aduentũ illerdã
conuegerat: reliqui si quid fuerat. caesar supiorib diebus
consumpserat. pecora quod secundum poterat esse in opere
subsidium ꝑꝑbellum finitimȩ ciuitates longius remoue¬
rãt. qui erant pabulandi aut frumẽtandi cã progressi
hos leuis armaturae lusitani peritiq. eaꝵ regionũ ce¬
trati citerioris hispaniae consectabantur. quib erat
procliue tranare flumen: ꝙ consuetudo eoꝵ oium est
ut sine utrib ad exercitũ non eant. At exercitus affranii

Expanded text:
quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportaquae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani
Abbreviated transcription (Latin):
congressu terga uertere coegissent. Nriaũt ꝙ iniquo
loco atq impari congressi muo ꝙquinq horis proclium
sustinuissent: ꝙ montem gladiis districtis ascendissẽt
ꝙ ex hoc loco superiori hostes terga uertere aduersarios
coegissent. atq in oppidum compulissent: qui cũ turu¬
lum pro quo pugnatũ est magnis opib muniuerunt
praesidiumq ibi posuerũt. accidit &̃ repentinũ in cõmo¬
dum biduo quo haec gesta sunt. Tanta N. tempestas exo¬
ritur. ut nunq̃ illis locis maiores aquas fuisse constar&.
Tum aũt ex omnib montib nix profluit: ac sũmas ri¬
pas flummis superauit: pontesii. ambos quos .e. fabius
fecerat uno die interruperit. quae res magnas difficul¬
tates exercitui caesaris attulit. Castra .N. ut supra de¬
mostratũ est cum essent inter flumina duo sicorim&
Cingam spacium milium .xxx. neutrũ hoꝵ transiri poterat:
nocessarioq om̃s his angustiis continebantur. Neq ciuitates

Expanded text:
congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates,
Abbreviated transcription (Latin):
tus aũt noster ab utroq latere & si deiectis atq. inferiorib
locis constiterat: eñ sũmum iugi uirtute cõnititurt. atq
inter duas acies perequitãs cõmodiorẽ ac tutiorẽ m̃ie
receptum dat. Ita uario certamine pugnatũ est. nr̃i
primo congressu circiter Ixx. occiderũt in his&. ful¬
gimius ex primo hastato legionis .xiiii. qui ꝑꝑexiiam
Uirtutem ex inferioribus ordinibus in eum locũ perue¬
nerat. uulnerantur amplius de ex afframanis in¬
terficiuntur .T. cecilius primipili centurio : & prȩter
cum centuriones quatuor. Milites amplius .cc. Sed
haec eius diei praefertur opimio: ut se utriq suꝑiores
discessisse existimarẽt. Affraniani ꝙ cum esse oium iu¬
ditio inferiores uiderentur: cominus tñ diustetissent:
& nr̃ot impetũ sustinuissent. & inicio locũ tumulumq
tenuissent: quae cã pugnandi fuerat : et nr̃os primo

Expanded text:
tus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus tus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo
Abbreviated transcription (Latin):
rat receptũs ꝙ co incitati studio inconsultius processerãt
hoc pugnabatur loco ꝑꝑ angustiasiniquo & ꝙ sub ip̃is radic-¬
bus montis constiterãt: ut nullũ frustra telum in eos mit¬
teretur: tñ uirtute & patientia nitebantur: atq. omnia
uulnera sustinebant. Augebantur illis copiae: atq. &x
castris cohortes peroppidum crebro submutebantur: ut in¬
tegri defessis succederẽt. hoc iddem caesar facere cogebat᷑
ut submissis in eũdem locũ cohortibus defessos reciperet. hoc¬
loco cum esset pugnatũ mõ continenter horis quinq nr̃iq
grauius & multitudine premerentur: consumptis õibus
telis gladiis districtis impetũ aduersus montẽ in cohores
faciunt paucisq deicctis reliquos sese conuertere cogunt.
dũmotis sub murũ cohortibus ac non nulla ꝑte ꝑꝑcerrorẽ
in oppidum compulsis facilis est nr̃is receptus datus eꝗta¬

Expanded text:
rat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; rat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equita
Abbreviated transcription (Latin):
perterrita đ praeter opinionẽ consuctudmẽq actiderat
cohortatus suos legionẽ nonã subsidio ducit : hostem m¬
solentem a criterq nr̃os insequentẽ supprimit : rursusq
terga uertere: seqͥ. ad oppidum illerdam reciꝑe. et sub
muro consistere cogit. Sed nonȩ legionis milites clati
studio dum sarcire acceptũ detrimẽtum uolũt. temere
insecuti fugientes in locũ iniquũ progrediuntur. & sub
montẽ in quo erat oppidum positũ suerda succedunt.
hinc se recipere cũ uellent rursus illi ex loco superiore
nr̃os premebant. pręruptus locus erat utraq ex ꝑte
directus ac tantũ in latitudinẽ pacebat ut trẽs in¬
structȩ cohortes cum locũ explerent: ut neq subsidia
ab lateribus submuti: neq equites laborantibus usui esse
posset. ab oppido aũt editus locus tenui fastigio uerge¬
bat in longitudinem passuũ ciraiterccce. hac nr̃ise¬

Expanded text:
perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris e
Abbreviated transcription (Latin):
tere. seq. ad signa legionũ regressi recipe coguntur. gñs
erat pugnae militũ illorũ. ut magno impetu pͥmo pr̃o¬
curreret: audacter locũ caperẽt. ordines suos nõ magno
pere seruarẽt: rari dispersiq. pugnarẽt: si premerent
pedem referre & loco excedere non turpe existimarẽt.
cum iusitanis reliquisq. barbaris gnẽ quodam pugnae a¬
suefactis qđ fere fit quibus quisq. in locis miles inuetera¬
uerit. ut multũ earũ regionũ consuetudine moueat᷑.
hacc tum rõ nr̃os perturbat insuctos huius gñis pugnae
circum .N. sese ab aperto latere procurrentib signis arbi¬
trabantur ipseaũt suos ordmnes seruare: neq ab singu¬
lis discedere neq sine graui cã locũ eũ quẽ ceperant
dimuti censuerãt oportere. Itaq. perturbatis antesigna.¬
riis legio quae in eo cornu constiterat locũ continuit.
atq in proximũ collem sese recepit. Caesar pene oĩ ace

Expanded text:
tere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus tere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie
Abbreviated transcription (Latin):
die caesar uallo castra cõmunit: reliquas cohortes qͦs
in superiorib castris reliquerat. impedimẽtaq ad se tra¬
duei iub&. Erat m oppido illerda & proximo colle ubi
castra petreius atq affranius hebant planicies circuer
passuum .ccc. atq in hoc fere medio spatio tumulus erae
paulo editior: quem si occupasset caesar & cõmunisset ab
oppido et ponte & cõmeatu omni quae in oppidũ contu¬
lerat se interclusurũ aduersarios confidebae. hoc sperãs
legiones tres ex castris educit: acieq. in locis idoneis in¬
structa unius legionis añsignarios procurrere: atq eum
tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter q̃
in statione pro castris erãt affranii cohortes breuiore
itmere ad eundem occupandũ locũ mutuntur. cõten¬
ditur proelio. et ꝙ prius in tumulũ affranii uenerant
nri repelluntur: atq aliis submissis praesidiis terga uer¬

Expanded text:
die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga ver
Abbreviated transcription (Latin):
Sed a fronte castra contra hostempedum .XU. fossã fien
instituit. prima & secunda acies in armis ut abmitio
constituta erat pmomebat. post hoc opus in occulto a
tertia acie fiebat. sic omne prius est perfectũ opus ꝙ̃ i
telligerentur castra ab affranio muniri. Sub uesperũ
Caesar inter hanc fossam legiones reducit: atq. ibi sub
armis proxima nocte conquiescit. postero die oẽm exa¬
tum mera fossam continet: & ꝙ longius erat agger pe:¬
tendus in pñtia sumilem rõem aperis instituit: singulas
accra castroꝵ singulis aitribuit legionibus munienda:
sossasq ad eandem magnitudinẽ perfici iubet. reliquas
egiones in armis expeditas conera hostem consticuit. Affra¬
nus petreiusq̃ terrendi cã atq opis impediendi copias su¬
us aꝗ infimas montis radices producũt & proelio lacessũt
praesidio & munitiõe fossae. Illi non diu cõmorati. nec lon¬
gius ab infimo progressi copias in castra reducũt. Tertio

Expanded text:
sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a iii acie fiebat. sic omne prius est perfectum opus, quam intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. um trium et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio
Abbreviated transcription (Latin):
legiones redueie in castra. eo biduo caesar cum eꝗtib
UIIII. quos sibi praesidio reliquerat in castra peruenit.
pons ꝗ fuerat tempestate interruptus pene erat refectu
hũc noctu perfici iussit. ipse cognita locoꝵ nã poti castͥsa
praesidio sex cohortes reliꝗti atq omnia impedimenta.
et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad iller¬
dam proficiscitur: & sub castris affranii constitit. & ibi pau¬
lisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potes¬
tatẽ. potestate facta affranius copias educit: & in medio
colle sub castris constitit. Caesar ubi cognouit affraniũ
stare quo minus proclio dimicarctur. ab infimis radicib
montis intermissis circiter passib.iiiͦi. castra facere cõsti¬
tuit. & ne in opere faciundo milites repentmo hostium
incursu exterrerentur. atq opere prohiberentur. uallo
mimiri uetuit ꝙeminere & procul uideri necesse erat

Expanded text:
legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat,
Abbreviated transcription (Latin):
et aquae magnitudine pons ille interruptus. et reliqͦ
multitudo equitũ interclusa est. quo cognito a petre¬
io & affranio ex aggere atq cratibus qui a flumine fe¬
rebantur. celeriter suo ponte afframius quẽ oppido castsq
coniunc̾tum hẽbat. legiones quatuor equitatũq. omnẽ
traiecit. duabusq fabianis occurrit legionib. cuius ad¬
uentu nunciato L. plancus qui legionibus pracerat ne¬
cessaria re coactus Locum capit superiorẽ: diuscmiq
aciem in duas ꝑtes constituit ne ab equituoiiti rcãue¬
niri possetiItti congressus imparinũo magno sumpetus
legionũ equitatsq sustinet cõmisso aib equitarib proe¬
lio sighadegiqnũ duaꝵ procul ab utrisq conspiciuntur
quafo fabus adceriore ponte subsidio nr̃is miserat
suspicacis fordiad quod accidit: ut duces aduersariorũ
occasione rbinficio fortunȩ ad nr̃os opprimendos uteren¬
tur. quaꝵ eiduentu proelium dirimitur: ac suas uten

Expanded text:
et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque
Abbreviated transcription (Latin):
nit nominatim ex omnibus ciuitatibus nob dissimo
et fortissimo quoq euocato ad se hinodptimignis ho¬
legionibus iter i hispaniã facere: confestimq eese
as pecunias sumpsit. has exercitui distribuit. qͦ facto
duas res consecutus est ꝙ pignore aĩos centurionũ deuin¬
xit & largitione milicum uoluntates redemit. fabius
finitimarũ ciuitatũ aĩos lr̃is nuncissq tentabat . in si¬
core flumine pontes effecerat duos distantes inter se
milia passuum quatuor. his pontibus pabulatũ mute¬
bat ꝙ ea quae citra flumen fuerãt. diebus superiori
bus consumpserat hoc iddem fere atq eadem de cã
pompeiani exercitus duces faciebant. crebroq. incerse
equestribus proeliis contendebant. huc quom quotidiana
consuetudine congresse pabulatorib praesidio proprio
legiones fabianę duae flumen transirẽt: impedimẽ¬
taq̃ et om̃s equitatus subsequeretur subito iuimentorum

Expanded text:
rat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo rat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis holegionibus iter in Hispaniam facere confestimque esse as pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore ponte legiones Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum