comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uando abstulit: Hȩc micbi uidetur sufficiens ratio eur adrufan¬
tes peccat̾u & mala descendant adȩ. si diligent̾ remota nr̃a uolunta¬
te quȩ sepe & mult̾u impedit ment̾e ab intellectu rectitudinis
ipsa pura iusticia consideretur. Qualit̾ aũ peccatu id̾e mͥ udeatur
ad eos descendr̾. pancis expediam. E st peccat̾u a naturaut dixi. ⁊ ẽ
peecatu a ꝑsona.Itaq quod ẽ a ꝑsona potest dici ꝑsonalt. quod au̾
a natura naturale. quod dicitur originale. & sieut ꝑsonale tran¬
sit ad naturã. ita naturale ad ꝑson̾a hoc modo: Quod adara come¬
urbit: hac natura exigebut. quia ita ut ħ exigeret creata erat:
Q uod uͦ de ligno uetito comedit. ñ ħ uoluntas naturalis s ꝑsonalis
Persona enim erat quod dicebatur adam. natura quod ho. Fecit gͥ¬
Siquid̾e non quia homo erat ut uetitum p̾sumeret impulsus ẽ. sed
ꝓpria uoluntate qu̾a non exegit natura s ꝑsona concepit attra¬

Expanded text:
vando abstulit. Haec mihi sufficere videtur ratio, cur ad infanvando abstulit. Haec mihi sufficere videtur ratio, cur ad infantes peccatum et mala descendant Adae; si diligenter, remota nostra voluntate, quae saepe et multum impedit mentem ab intellectu rectitudinis, ipsa plura justitia consideretur. Qualiter autem peccatum idem mihi videatur ad eos descendere, paucis expediam. Est peccatum a natura, ut dixi : et est peccatum a persona. Itaque quod est a persona, potest dici personale; quod autem a natura, naturale, quod dicitur originale: et sicut personale transit ad naturam; ita naturale ad personam hoc modo. Quod Adam comedebat, hoc natura exigebat; quia ut hoc ex geret, sic creata erat. Quod vero de ligno vetito comedit, non hoc voluntas naturalis sed personalisPersona enim erat, quod dicebatur Adam; natura, quod homo: feciSiquidem non quia homo erat, ut vetitum praesumeret impulsus est: sed propria voluntate, quam non exigit natura, sed persona concepit, attra
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus h̾o factus est. ⁊ in eo un̾ eua facta est. ñ uoluntate creaturȩ
aut potestate s sola diuina uirtute. s iste tanto mirabilius ⁊ ma¬
iori gra. quanto illi puri hoĩes hic hõ d̾s factus ẽ. Ualde gͦ diu̾so
modo iste erat in adam quando peccauit. qu̾a erant illi qͥ uolunta¬
rio ⁊ naturali cursii ꝓcreantur. Iulos gͦ quod̾a mͦ fac̾ ad̾a quosꝑac
Suo Quod gͦ conuenientius ad ostendent̾a magnitudine honitatiꝰ di
& ad plenitudine gr̃e qu̾a adȩ concedebat. qu̾a ut quoꝵ et̾ in illuis
potestate sic erat. ut quod ille naturalit᷑ erat. ħ illi ꝑ ilłu̾ e̾e̾nt. ita qͦq
in eiꝰ eẽt arbitrii. libertate. ut qualis erat ipse iusticia . felicitate.
tales eos ꝓpagaret  Hoc gͥ illi datũ ẽ. Qm̃ itaq in tantȩ gr̾e celsitu¬
dine positus bona quȩ sibi & illis seruanda acceꝑat sponte deseruit.
iccirco filii ꝑdiderunt quod pat̾ cu̾ seruando illis dare posset. nͥ ser¬

Expanded text:
tus est, et in eo unde Eva facta est, non voluntate creaturae aut potestate, sed sola divina virtute: sed iste tanto mirabilius et majori gratia; quanto illi puri homines, hic homo Deus factus est. Valde itaque diverso modo iste erat in Adam, quando peccavit; quam erant illi, qui voluntario et naturali cursu procreantur. Illos ergo quodammodo facit Adsuo. Quid ergo convenientius ad ostendendum magnitudinem bonitatis Dei, et ad plenitudinem gratiae quam Adae concedebat; quam ut quorum esse in illius potestate sic erat, ut quod ille naturaliter erat, hoc illi per illum essent: ita quoque in ejus esset arbitrii libertate, ut qualis erat ipse justitia et felicitate, tales eos propagaret? Hoc igitur illi datum est. Quoniam itaque in tantae gratiae celsitudine positus bona, quae sibi et illis servanda acceperat, sponte deseruit: idcirco filii perdiderunt quod pater illis cum servando dare posset, non ser
Abbreviated transcription (Latin):
de deo ꝓpt̾ pdictã oppositionẽ. Cũ enĩ nõ sit deus nͥ aut pat̾. aut
filius. aut sp̃c sc̃s. aut duo ex his. aut tres simul. nõ pot̃ ẽe deus
pat̃ de deo. nͥ aut de patre. hoc ÷ de se ipse. aut defi. aut de sp̃ũ
sco. aut de duob aut de tͥb dese ipso nõ pot̾ ẽẽ qr existens oe ali¬
qͦ ⁊ de qͦ existit nõ pot̾ id̾ ẽẽ. de filio nõ ÷ qr filiꝰ : de ipso. ⁊ idoñ

Expanded text:
de Deo, propter praedictam oppositionem. Cum enim non sit Deus nisi aut Pater aut Filius aut Spiritus sanctus, aut duo ex his, aut tres simul; non potest esse Deus Pater de Deo, nisi aut de Patre, hoc est de seipso, aut de Filio, aut de Spiritu sancto, aut de duobus, aut de tribus. De seipso non potest esse; quia existens de aliquo, et de quo existit non potest idem esse. D
Abbreviated transcription (Latin):
enȩ. facile monstrari ualet ꝑ unitat̾e ꝑsonałe assum̃tis : assũptȩ
naturȩ.: si prius necessitas illa repellit᷑. qua ad satiffac tionẽ ꝓ pecca
tis pͥmoꝵ & ꝑximoꝵ parentũ astringi uidetur S illud nullum
sequat᷑ a ꝑximis parentib debit̾u dubiũ ñ erit. si a debito pͥmor̾ii
co noset possit inuestigare. quatinus hoc monstrato: in aliis nͥ sit necessita¬

Expanded text:
enae facile monstrari valet per unitatem personalem assumentis et assumptae enae facile monstrari valet per unitatem personalem assumentis et assumptae naturae: si prius necessitas illa repellitur, qua ad satisfactionem pro peccat proximorum parentum astringi videtur. Sed quod illud nullum sequatur a proximis parentibus debitum, dubium non erit; si a debito primorum cognosci possit, investigare: quatenus hoc demonstrato, in aliis non sit necess
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod filius d̾i in ꝑson̾a sua assumpsit de uirgine. nulla potuit
ẽe peccati macła S dic t̾u ẽ qr sem̃ a parentib trahitur. cĩi neces¬
sitate peccati futuri. cu fuerit animatu anima rationali: Hoc u¬
tiq non ẽ ꝓpt̾ aliud. nͥ quia humana natura nasciturin infanti¬
b ut dixi eu debito satisfaciendi ꝓ peccato adȩ ⁊ sed̾m qd̾ posui ꝓxi¬
moꝵ parent̾u. qd nequaqu̾a facere potest.⁊ qu̾adiu ñ facit peccat.
& qr sola ñ ualet ꝑse iusticiã habere qu̾a deseruit. & anima quȩ adgͣua¬
tur corpore quod corrumpitur nequit ea salt̾e intellige. quȩ nec
seruari nec haberi potest non intellecta. Quaꝓpt̾ si ab his neces¬
sitatib sem̃ assumpt̾i de uirgine liberu ostendi poterit. pała erit
perare nequit. & illa qua corpus quod corrumpitur agrauat animꝰ.
ut eand̾e iusticiã nec accepta in ętate ꝑfecta sine auxilio grȩ ser¬
uare. nec in infãntib salt̾e intellig̾e queat. ab illo semine sint ali¬

Expanded text:
eo quod Filius Dei in personam suam assumpsit de Virgine, nulla potuit esse peccati macula. Sed dictum est quia semen a pareatibus trahitur cum necessitate peccati futuri, cum fuerit animatum anima rationali: hoc utique non est propter aliud, nisi quia humana natura nascitur in infantibus ut dixi cum debito satisfaciendi pro peccato Adae, et, secundum quod posui, proximorum parent se non valet justitiam habere quam deseruit; et anima, quae aggravatur corpore quod corrumpitur, nequit eam saltem intelligere, quae nec servari potest nec haberi non intellecta. Quapropter si ab his necessitatibus semen assumptum de Virgine liberum ostendi poterit, palam eritperare nequit, et illa qua corpus quod corrumpitur aggravat animam, ut eamdem justitiam nec acceptam in aetate perfecta sine auxilio gratiae servare, nec in infantibus saltem intelligere queat, ab illo semine sint ali
Abbreviated transcription (Latin):
in quib om̃s alios homines c̾cipi posuera. posset intelligi. E de il¬
la quid̾e necessitate qͣ recuꝑare iusticiã qu̾a deseruit humana
natura ꝑ se nequit. & de illa qͣ corpꝰ quod corrumpitur aggͣuat ani¬
ma̾ & maxiine in infantib illud uberari posse. qr hõ ille d̾s ee̾t cͥfi¬
debam. si prius ab illo necessitas peccati & debiti adȩ & ꝓximoꝵ pa¬
rentu rationabilit̾ alienaretur. Incepi itaq querere quomodo
ualeret boc intelligi de necessitate peccati & debiti adȩ. ut de a¬
uis postia facilius quod querebam inuemiretur. & ab undante
grã illius oe enuis conceptionis agit᷑ mundicia factũ et. ut
nĩ m̃ ab om̃i peccato & debito & necessitatib p̃fatis liberi cogno¬
certt᷑ s insuꝑ hominẽ ita conceptũ ee deberep̃dictĩ ñ minou

Expanded text:
in quibus omnes alios homines concipi posueram, posset intelligi: et de ilin quibus omnes alios homines concipi posueram, posset intelligi: et de illa quidem necessitate, qua recuperare justitiam, quam deseruit humana natura, per se nequit; et de illa, qua corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et maxime in infantibus, illud liberari posse, quia homo ille Deus esset, confidebam; si prius ab illo necessitas peccati et debiti Adae et proximorum parentum rationabiliter alienaretur. Incoepi itaque quaerere quomodo valeret hoc intelligi de necessitate peccati et debiti Adae; ut de aliis postea facilius quod quaerebam inveniretur: et abundante gratia illius de cujus conceptionis agitur , munditia factum est, ut non modo ab omni peccato, et debito, et necessitatibus 103 praefatis liberum cognoscer
Abbreviated transcription (Latin):
dicet aliquis: Si purus ho qui d̾s non e̾et potuit fieri de ad̾a sine
om̃i peccati contagio̾e sicut dicis cur necesse fuit dm incarnari. eu
aut ꝑ uniu̾ talem qui ee̾t sine oĩ peccato ꝓosset peccatores d̾s redim̾e.
aut tot qͦt necessarii erant ad ꝑficiend̾a suꝑnam ciuitat̾e hoĩes si¬
mili miracło facere : Ad quod breuit respondeo: Id̾o d̾s fac tus ẽ ħo.
quia nͥ sufficeret ad redim̾dos alios sicut in sepefato opusculo mon¬
strat̾ii ẽ. ho nͥd̾s: Iccirco etiã nͥ feoit tot hoi̾es tales quot necessarii
erant. ne si nullus de ꝓpagatio̾e naturali saluaret᷑. frustra natur̾a
ilła in adam condidisse. & quasi quod nͥ bene feciss& correxisse uide¬
retur. qd sumȩ sapientiȩ nͥ cͥuenit de aliqua natura face. Non
longe supͣ inuestigare ꝓposui. quomͦ sem̾ sumpt̾u de uirgine in
qͦ monstratũ erat nullum e̾e peccatũ uberu a necessitatib p̾dictiᷤᷤ.

Expanded text:
dicet aliquis: Si purus homo, qui Deus non esset, potuit fieri de Adam sine dicet aliquis: Si purus homo, qui Deus non esset, potuit fieri de Adam sine omni peccati contagione, sicut dicis, cur necesse fuit Deum incarnari; cum aut per unum talem, qui esset sine omni peccato, posset peccatores Deus redimere: aut tot, quot necessarii erant ad perficiendam supernam civitatem, homines simili miraculo facere? Ad quod breviter respondeo. Ideo Deus factus est homo, quia non sufficeret ad redimendos alios, sicut in saepefato opusculo monstratum est, homo non Deus. Idcirco etiam non fecit tot homines tales, quot necessarii erant: ne si nullus de propagatione naturali salvaretur, frustra naturam illam in Adam condidisse, et quasi non fecisset, correxisse videretur: quod summae sapientiae non convenit de aliqua natura facere. Non longe supra investigare proposui, quomodo semen sumptum de Virgine, in quo monstratum erat nullum esse peccatum, liberum a necessitatibus praedictis,
Abbreviated transcription (Latin):
to ⁊ pena peccati. qr per miracułit concepti sunt. ualde utiq intelli¬
genda est ab istis aliena ratio illa. quȩ uirginałe conceptionẽ lberam
ab om̃i peccati monstrat necessitate. Aiud enim ẽ aliquid inaudi¬
tu & inopinabile atq naturȩ in cognit̾u fac̾e. & aliud natur̾a aut
etate aut aliquo uicio debilitatã sanare. ⁊ ad tuum opꝰ reuocare:
Nam si ad̾a non peccass& sicut ipse nulla senec tute: nulla causa infir¬
maretur. sic natura ꝓpagandi ereata in illo ⁊ ad utend̾n ut ĩa dicᷤ¬
tum ẽ eius potestati subdita. nullo casu a suo cursu impediret᷑. Nongͦ
in iohe & similib est aliquid nou̾ii naturȩ adȩ sicut est in filio uirgi¬
nis dat̾u. s quod suis causis infirmat̾u erat cognoscit᷑ e̾e reparatum:
sunt aut debent ei de quo agimus in conceptionis assimilari miracło.
ut ab originalis peocati uinculo absoluti possunt ostendi. Forsitan¬

Expanded text:
to et poena peccati, quia per miraculum concepti sunt; valde utique intellito et poena peccati, quia per miraculum concepti sunt; valde utique intelligenda est ab istis aliena, ratio illa quae virginalem conceptionem liberam ab omni peccati monstrat necessitate. Aliud est enim aliquid inauditum et inopinabile atque naturae incognitum facere: et aliud naturam aut aetate aut aliquo vitio debilitatam sanare, et ad suum opus revocare. Nam si Adam non peccasset, sicut ipse nulla senectute, nulla causa infirmaretur: sic natura propagandi creata in illo et ad utendum, ut jam dictum est, ejus potestati subdita, nullo casu a suo cursu impediretur. Non ergo in Joanne, et similibus, est aliquid novum naturae Adae, sicut est in filio Virginis, datum; sed quod suis causis infirmatum erat, cognoscitur esse reparatum. sunt aut debent ei de quo agimus, in conceptionis assimilari miraculo, ut ab originalis vinculo peccati absoluti possint ostendi. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ad mod̾u cecitas non ẽ in aliqua parte hõis quanis ħo dicat᷑ ceeus.
nisi in oculo ubi deb& ee̾ uisus. non ẽ in manu uel in pede. nec
surditas est nͥ in aure cũ ho dr surdus. ita lic& massa generis hu¬
mani peccatrix nominet᷑: ñ tñ in ulla parte euis ẽ peccat̾u ut dixi
nisi in uoluntate. qu̾a in nulla hõis conceptiõe sem̾ habere cognos¬
citur. Qu̾a obrẽ nulla ratioe uera aut uerisimili contͣdicente si
c̃sidereit᷑ quȩ supͣdic ta sunt ia ubere possumus conelud̾e. qr mil¬
laratio: nulla ueritas nullus intellectus ꝑmittit ad hominem
ex sala uirgͥine conceptũ de peccato massȩ peccatricis qu̾anis de il¬
ia sit assumptus aliquid potuisse aut debuisse acced̾e. etiã si non
lib & in quib p̾ senec tute natura generandi ia erat emortua ꝓ
pagati sunt. & quasiꝑ simiłe ration̾e putantur debuisse nasci sine pecca¬

Expanded text:
admodum caecitas non est in aliqua parte hominis, quamvis homo dicatur caecus, admodum caecitas non est in aliqua parte hominis, quamvis homo dicatur caecus, nisi in oculo ubi debet esse visus; non enim est in manu, vel in pede: nec surditas est nisi in aure, cum homo dicitur surdus; ita licet massa generis humani peccatrix nominetur, non tamen in ulla parte ejus est peccatum, nisi, ut dixi, in voluntate, quam in nulla hominis conceptione semen habere cognoscitur. Quamobrem nulla ratione vera aut verisimili contradicente, si considerentur quae supra dicta sunt, jam libere possumus concludere quia nulla ratio, nulla veritas, nullus intellectus permittit ad hominem ex sola Virgine conceptum de peccato massae peccatricis, quamvis de illa sit assumptus, aliquid potuisse aut debuisse accedere, etiamsi non libus, et in quibus, prae senectute, natura generandi jam erat emortua, pagati sunt, et quasi per similem rationem putantur debuisse nasci sine pecca
Abbreviated transcription (Latin):
test facere mund̾u de inmundo conceptu gemine. ⁊ in iniquitati¬
b conceptus sũ. & in peccatis concepit me mat̾ mea. ñ hie laboro. qr
n indigeo. ut quod non potest caꝑe capiat. s peto ut quod breuit᷑ di¬
cã adtendat. Iui utiq qui hȩc dixer̾ aut uoluerunt ea intelligi de
om̃i hominis semine. aut tant̾u de illo quod cũ sensu seminat᷑ uolup¬
tatis. quȩ non erset nͥ brutoꝵ animaliũ. si homo non peccasset:
At si de om̃i hoc senserunt. gͦ sem̃ de sola uirgine sumptũ inmun¬
dum tanti iuri asserunt. quod impium est cred̾e. Non itaq ħ de illo
scripder.s si de aliquo hominis semine scđm iustius sensũ ꝓtulert.
non nisi de illo quod eũ p̾dicta uoluptate concipitur: intelligiuo¬
luer̾. ħ aũ nullatenꝰ refragatur nr̃ȩ rationi. quȩ sem̃ de uirgine
sumptu asserit mund̾ii. quaus sit de massa peccatrice. Na qu̾e¬

Expanded text:
test facere mundum de immundo conceptum semine? Et: In iniquitatitest facere mundum de immundo conceptum semine? Et: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea : non hic laboro, quia non indigeo, ut quod non potest capere, capiat; sed peto ut quod breviter dicam, attendat. Illi utique qui haec dixerunt, aut voluerunt ea intelligi de omni hominis semine; aut tantum de illo quod cum sensu seminatur voluptatis, quae non esset nisi brutorum animalium, si homo non peccasset. At si de omni hoc senserunt; ergo semen de sola Virgine sumptum immundum tanti viri asseruerunt: quod impium est credere. Non itaque hoc de illo scripserunt. Sed si de aliquo hominis semine hoc juxta hunc sensum protulerunt, non nisi de illo, quod cum praedicta voluptate concipitur, intelligi voluerunt. Hoc autem nullatenus refragatur nostrae rationi, quae semen de Virgine sumptum asserit esse mundum, quamvis sit de massa peccatrice. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
liquo debito siue in comodo gͣuat̾u. aꝑte mens rationalis cognoseit.
eum qu̾e similit᷑ ꝓpria uoluntate & uirtute ꝓcreat. alicui malo
subditum fieri ñ drbere. qm nimis inconueniens ẽ om̃ipotenti
& sapienti dei bonitati talem fac̾e rationalẽ natura sola ꝓpria¬
a
uoluntate de materia in qua nulłu ẽ peccatũ. Quod qui ñ intelligit.
ñ cognorcit qiud d̾o c̾ueniat. Qud ꝓpt̾ etiã si puru homin̾e sic faceret
d̾s ut dictum est. necesse ee̾t eũ non minori p̾dit̾u iusticia & beat̾i¬
tudine. qu̾a fuit ad̾a cũ pͥm̾u factus fuit. Nam si mens alicuius nͥ capit
quod de semine hominis dixi. scilic& nͥ esse in illo peccat̾u ante ani¬
mam rationałe. s inmund̾u dici peccato & iniquitate. ꝓpt̾ futu¬
rã inmundicia eu ĩa erit homo. atq pitat illud inmunt̾u eẽ in ipsa
conceptione: ꝓpterea quia sicut ipre michi opposui legitur. quispo¬

Expanded text:
liquo debito sive incommodo gravatum, aperte mens rationalis cognoscit liquo debito sive incommodo gravatum, aperte mens rationalis cognoscit eum, quem similiter propria voluntate et virtute procreat, alicui malo subditum fieri non debere: quoniam nimis inconveniens est omnipotenti et sapienti Dei bonitati, talem facere rationalem naturam sola proa voluntate de materia, in qua nullum est peccatum. Quod qui non intelligit, non cognoscit quid Deo non conveniat. Quapropter etiam si purum hominem sic faceret Deus, ut dictum est; necesse esset eum non minori praeditum esse justitia et beatitudine, quam fuit Adam, cum primum factus fuit. CAPUT XIV. Quod quod de semine hominis dixi, scilicet, non esse in illo peccatum ante animam rationalem, sed immundum dici peccato et iniquitate, propter futuram immunditiam, cum jam erit homo: atque putat illum immundum esse in ipsa conceptione propterea quia, sicut ipse mihi opposui, legitur: Quis po
Abbreviated transcription (Latin):
acsttialere mala quȩ non habebat. qu̾a non seruando sibi bona cum
potuit. ita nulli alii ualuit ead̾e bona auferreatq mala inferre. ni¬
Ei non feruando. bona cͥu seruare qui uit. Seruare aut̾e nulli potuit
ea bena nisrillis quoꝵ generationis potestat᷑e subdita uoluntati ac¬
cepit. Nisui gͦ ꝑsonȩ qͦu̾auis de se ꝓpagatȩ tͣnsmitt̾e mala ꝑdita po¬
tuit. in cuius generatione nec natura illidata ꝓpagandi. nec uo¬
luntas eius quicqu̾a operata ẽ. aut operari ualuit. Qua re mala
adȩ pͥdicta nulla ratione aut rectitudine ad homine conceptum
pientẽ d̾i speculamur iusticiã. niis absurd̾u intelligit᷑. ut ꝑ il¬
lud sem quod non creata natura: ñ uoluntas creaturȩ. nͥ ullidata
alieni peccati seu debiti suir pęnȩ ad eund̾e homin̾e necessita ul¬
ia ꝑtranseat. etiã si non assumatur in ꝑsona dei. s ut purus hõ fiat.
N a ead̾e ipsa ratione qua ñ debuit d̾s adam facere nisi ust̾u. nec a¬

Expanded text:
attrahere mala quae non habebat, quam non servando sibi bona, cum potuit: ita nulli alii valuit eadem bona auferre, atque mala inferre, nisi non servando bona cui servare quivit. Servare autem nulli potuit ea bona, nisi illis quorum generationis potestatem voluntati subditam accepit. Nulli ergo personae quamvis de se propagatae transmittere mala praedicta potuit in cujus generatione nec natura illi data est propagandi, nec voluntas ejus quidquam operata est, aut operari valuit. Quare Adae mala praedicta nulla ratione aut rectitudine ad hominem conceptum pientem Dei speculamur justitiam; nimis absurdum intelligitur ut per illud semen, non creata natura, nec voluntas creaturae, non ulli dataalieni peccati seu debiti sive poenae ad eumdem hominem necessitas ulla pertranseat; etiamsi non assumatur in personam Dei, sed ut purus homo fiat. Nam eadem ipsa ratione, qua non debuit Deus Adam facere nisi justum, nec a
Abbreviated transcription (Latin):
qm humana natura numqu̾a in illo sine duina fuit. nec illius
anima unqu̾a aggͣuata contͣ uoluntat̾r aut ullo modo impedita
ẽ corpore corruptibili: Quȩ anima qm ipsa unmo totus ille h̾o
& tierb̾ii d̾i d̾s una ꝑsona semꝑ extitit. numquam sine ꝑfecta
iusticia. ⁊ sapientia & potestate fuit. qua semꝑ a se ipso ille se¬
cund̾u ꝑson̾a sicut d̾s habuit. licet in naturis humana a di¬
uina quod habuit acceꝑit. Aitiore au aliã ratione̾ quomͦ d̾s
assumpsit hominẽ de massa peccatrice sine peccato uelut a¬
rimi de ferm̾to pͥter ist̾a qu̾a hic. & aliã qu̾a alibi posui esse
nͥ nego. Qu̾a sim ostensa fuerit libent̾ accipio. & meas si quod
ñ arbitror contͣ uoluntate ueritat̾e r̾e poterintos tendi nͥ

Expanded text:
quoniam humana natura nunquam in illo sine divina fuit, nec illius quoniam humana natura nunquam in illo sine divina fuit, nec illius anima unquam aggravata contra voluntatem, aut ullo modo impedita est corpore corruptibili. Quae anima, quoniam ipsa, imo totus ille homo et Verbum Dei Deus, una persona semper exstitit, nunquam sine perfecta justitia, et sapientia, et potestate fuit, quam semper a seipso ille secundum personam, sicut Deus, habuit; licet in naturis humana a divina, quod habuit; acceperit: altiorem autem aliam rationem, quomodo Deus assumpsit hominem de massa peccatrice sine peccato, velut azymum de fermentato, praeter istam, quam hic; et illam quam alibi posui esse non nego: quam, si mihi ostensa fuerit, libenter accipio; et meas, si quod non arbitror contra veritatem esse potuerint ostendi, n
Abbreviated transcription (Latin):
ac tionis querenti copiose satiffac̾e. & qu̾auis ad id̾e tendant
in boc tñ differunt. quod ista quide qua hie ꝓtuli monstrat dm
etiã de peccatricis uirginus substantia qm nusqu̾a ẽ in homi
uͦ ꝓbat quia etiã si in tota uirginis essentia peccatum cetita
erit dissoluit᷑. Quaꝓpt̾ ex utraq pała ẽ quia nichil nisi pia
ꝓposui suf ficient ostensu̾ ẽ. quomͦ ad homin̾e de uirgine c̃¬
cept̾i nulla ratione descend̾e a parentib potuit. s potuis
iustus & beatus fieri ratione exigente debuit: Qũa obrem
qm de iusto patre scd̃m diuin̾a & de uista matre sed̾m hu¬
man̾a natur̾a iustꝰ ab ipsa origine ut ita dictu sit natus est.
ñ megrue ꝓ originali itiiusticia qu̾a om̃s alii filii adȩ habent
a sua origine usticiã originale̾ habere dicendus t̃. At de ꝑ¬
sonali iniusticia suꝑfluũ est disputare. quod ad illũ nͥ attigerit.

Expanded text:
actionis quaerenti copiose satisfacere. Et quamvis ad idem tendant, actionis quaerenti copiose satisfacere. Et quamvis ad idem tendant, in hoc tamen differunt, quod ista quidem, quam hic protuli, monstrat Deum etiam de peccatricis Virginis substantia, quoniam nusquam est in hominvero probat quod etiam si in tota Virginis essentia peccatum esset, tamen erit, dissolvitur. Quapropter ex utraque palam est quia nihil nisi pia proposui, sufficienter ostensum est quomodo ad hominem de Virgine conceptum nulla ratione descendere a parentibus potuit; sed potius justus, et beatus fieri, ratione exigente, debuit. Quamobrem, quoniam de justo Patre secundum divinam, et de justa matre secundum humanam naturam, justus ab ipsa origine, ut ita dictum sit, natus est; non incongrue pro originali injustitia, quam omnes alii filii Adae habent, a sua origine justitiam originalem habere dicendus est. ersonali injustitia superfluum est disputare, quod ad illum non attigerit;
Abbreviated transcription (Latin):
miseram facere. Quauis gͦ de mundissima iugine fuius at
uerissime conceptus sit. ñ tñ ħ ea necessitate fac tui ẽ quati
de peccatrice parente iusta ples rationabilit̾ generari ꝑ hniꝰ¬
modi ꝓpagationẽ nequirt s quia decebat ut alius hõis concep¬
tio de matre purissima fiera. Nempe decens erat ut ea puri¬
tare qua maior sub deo nequit intelligi uirgo illa nitera. eui
ds pater unicũ filiũ qu̾e de corde suo equalem sibi grneti tam¬
quam se ipsũ diligebat. tta dare disponebat. ut naturalit᷑ esset
unis id̾e q cõmunis dei patris ⁊ uirginis fluis. ⁊ qu̾a ipse faiꝰ
oꝑaturus erat ut conciperet᷑ & nasceret᷑ ille de qͦ ipse ꝓcedebat.
ualit̾ aũ unrgo ead̾e̾ ꝑ fide ante ipã conceptioñt mundatasit
dixi ubi aliam ratione de ħ ipso unde hic agitur reddidi¬
Quȩ duȩ rationes intellec tui meo uident᷑ ad questionẽ una¬
quȩq ꝑ se suffic̾e. s ambȩ simul animo uim rationis & decorẽ

Expanded text:
ic decebat. Quamvis ergo de mundissima Virgine Filius Dei verissime conceptus sit, non tamen hoc ea necessitate factum est, quasi de peccatrice parente justa proles rationabiliter generari per hujusmodi propagationem nequiret: sed quia decebat ut illius hominis conceptio de matre purissima fieret. Nempe decens erat, ut ea puritate, qua major sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi genitum, tanquam seipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset unus idemque communis Dei Patris et Virginis Filius: et quam ipse Filius lebat, et operaturus erat, ut conciperetur et nasceretur ille de quo ipse procedebat. Qualiter autem Virgo eadem per fidem ante ipsam conceptionem mundata sit, dixi ; ubi aliam rationem de hoc ipso, unde agitur hic, reddidiQuae duae rationes intellectui meo videntur ad quaestionem unaquaeque per se sufficere; sed ambae simul animo vim rationis et decorem
Abbreviated transcription (Latin):
liber a peccato. & debito sepe fato. & a poena peccati. ⁊ beatus. & po¬
possa&s semper seruare sibi non seruauit. ea sibi ipre abstidit. ⁊ hoꝵ
se contͣriis obiecit. Fac tus ẽ itaq seruiis peccati siue iniusti

Expanded text:
liber a peccato et debito saepefato, et a poena peccati, et beatus poliber a peccato et debito saepefato, et a poena peccati, et beatus poposset semper servare sibi, non servavit; ea sibi ipse abstulit, et horum se contrariis subjecit. Factus est itaque servus peccati, sive injusti
Abbreviated transcription (Latin):
obiuare udetur. quia nichil habent nͥ quod ab illo acceꝑunt. nec ule
ita ñ e̾ naturalis aut̃ uoluntaria s mirabilis. sient illa quȩ midir¬
r̃e ꝓtulit de solo iuro. & fieut ereatio uiri de limo. pała ẽ quia ne¬
quaqu̾a subiacet legib & merttis illius ꝓpagationis qu̾a & uoluntã
& natura qu̾auis discrete oꝑantur. aiuid eni ibi fac̃ uoluntas. aue iͥ.¬
Parit̾ tñ uerus ẽ ho& adam de ñ homine. & ib̾c de sola muliere. ⁊ euati
solo uiro. sicut ẽ uerꝰ homo qui libet uiraut mũlier de uiro & miiliere.
m̃is aute homo aut adu tͥ art de ada .s. ena de solo adam. ꝙ om̃s ali ar
adam ⁊ eua. Quoniam namq maria de qua sola ẽ iħc deatam ẽ & ena. nͥ
potest ipse de eisde ñ r̾e. Sic namq expedielat ut qui redempturꝰ
erat genus hominii. ess& & nasceretur de patre & matre om̃uim.
Q nomͦ añ filius uirginis non subiaceat peccato. aut debito adȩ. sic

Expanded text:
obviare videtur; quia nihil habent, nisi quod ab illo acceperunt, nec ille obviare videtur; quia nihil habent, nisi quod ab illo acceperunt, nec ille ita non est naturalis, aut voluntaria; sed mirabilis, sicut illa quae mulierem protulit de solo viro, et sicut creatio viri de limo; palam est quia nequaquam subjacet legibus et meritis illius propagationis, quam et voluntas et natura, quamvis discrete, operantur; aliud enim ibi facit voluntas, alipariter tamen verus est homo et Adam de non homine, et Jesu de sola muliere, et Eva de solo viro; sicut est verus homo, quilibet vir aut mulier de viro et muliere. Omnis autem homo aut Adam est, aut de Adam: sed Eva de solo Adam est, et omnes alii de Adam et Eva. Quoniam namque Maria, de qua sola est Jesu, de Adam et Eva est; non potest ipse de eisdem non esse. Sic namque expediebat ut qui redempturus erat genus humanum, esset et nasceretur de patre et matre omnium.odo autem filius Virginis non subjaceat peccato, aut debito Adae, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Fea quȩ nec ꝑ se nec ꝑ aliã ereaturã sciunt docent᷑. cũ noxit uolun¬
tates a suo impetu sola gr̃a regente ad ħ qd ꝓdest conu̾tuntur. eum
alia multa fiunt quȩ nec ereatura nec eius uoluntas ꝑusitatĩ eur¬
u suu̾ oparetur. Natura leuia sursũ: gͣuia deorsũ tramt. terram
aliquando nullo uoluntatis oꝑe pcedente herbas & arbores innumeras
ꝓducet &s eas fruc tificare facit & alia multa quȩ facilius uisu qua doee tn¬
naeeog nozeimus. Uoluntati illa imputant᷑. quȩ sunt huiis modi
itre fare. edificare scrib̾e. loqui & similia. quȩ ñ nsi uoluntas facit᷑:
C ũ gͥ om̃ia quȩ tiunt si diligent᷑ considerentur fiant aut sola uolumta¬
tr di aut natura sed̃m uim illi ad̾o inditã. aut uoluntate ertaturr.
es ta quȩ nee natura creata nec uoluntas ereaturȩ. s solis ds facit seꝑ
miranda sint appars quia tres sunt cursus rerũ. scilieet mirabilis.
neturalis uoluntarius & mirabilis quid̾e aliis aut eoꝵ ligi nulla

Expanded text:
ea quae nec per se, nec per aliam creaturam sciunt, docentur; cum noxiae voluntates a suo impetu, sola gratia regente, ad hoc quod prodest convertuntur; cum alia multa fiunt, quae nec creatura, nec ejus voluntas per usitatum cursum suum operaretur. Natura levia sursum, gravia daliquanto nullo voluntatis opere praecedente, herbas et arbores innumeras producere et eas fructificare facit; et alia multa, quae facilius usu quam doctrina agnoscimus. Voluntati imputantur illa, quae sunt hujusmodi, iter facere, aedificare, scribere, loqui, et similia quae non nisi voluntas facit. Cum igitur omnia quae fiunt, si diligenter considerentur, fiant aut sola voluntate Dei, aut natura secundum vim a Deo illi inditam, aut voluntate creaturae: et ea quae nec natura creata, nec voluntas creaturae, sed solus Deus facit, semper miranda sint; apparet quia tres sunt cursus rerum, scilicet, mirabilis, naturalis, voluntarius: et mirabilis quidem aliis aut eorum legi nullat
Abbreviated transcription (Latin):
sd iuuat. aut concedit. Sola dei uoluntas fec in pͥncipio reru natã
dons quibda competentes singłis uolunates ut nature & uolurta¬
tes sed̾m ordint fibi traditũ suũ opus in rerũ cursui ꝑsoluerent. et
ad hic multa facit cũ de eisde naturis & uoluntatib oꝑatur qd̾ ille
scđm suũ usũ &. ꝓposit̾u nequaqu̾a facerent. Solius quippe uolun

Expanded text:
adjuvat aut concedit. Sola Dei voluntas fecit in principio rerum naturas, adjuvat aut concedit. Sola Dei voluntas fecit in principio rerum naturas, dans quibusdam competentes singulis voluntates; ut naturae et voluntates secundum ordinem sibi traditum, suum opus in rerum cursu persolverent: et adhuc multa facit, cum de eisdem naturis et voluntatibus operatur, quod illae secundum suum usum et propositum nequaquam facerent. So
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾a ñ accepit natura ꝓpagandi nͥ ꝑ uir̾i simul & muliere. Siqͥde¬
ñ ht humana natura & impossibile cognoscitur. ut solus uir aut so
la mulier homin̾e gener&. natura tantũ & uoluntate ꝓpͥa operante
Sicut naq limus terrȩ ñ acceꝑat natura aut uoluntat̾e qͣ oꝑante
uir pͥmus oe illo fier&. quauis eet de qͦ ad̾o fieri poss&. sic ñ ẽ fac¬
ta mulier de costa uiri. aut uir de sola muliere oꝑante natura aut
uoluntate hominis. s d̾s ꝓpͥa potestate ⁊ uoluntate fec̃ uiru un̾u.
de limo & alterũ de sola femina. & femina de solo uiro. Licet enim
nichil fiat nͥ uoluntate d̾i faciente aut ꝑmittente. quȩd̾a tͥn sola
potestas ⁊ uoluntas eiꝰ fac̃ quȩd̾a creata natura. quȩdã uoluntã creat᷑ȩ:¬
x.
S ad ront erenta natura mebil face ꝑ se potest nisi quod a uolunntate dei
accepit. ita uoluntas creaturȩ nequit per se opriari nisi quod natura

Expanded text:
Adam non accepit naturam propagandi, nisi per virum simul et mulierem. SiquideAdam non accepit naturam propagandi, nisi per virum simul et mulierem. Siquidem humana natla mulier hominem generaret, natura tantum et voluntate propria operante. Sicut namque limus terrae non acceperat naturam aut voluntatem, qua operante vir primus de illo fieret; quamvis esset de quo a Deo fieri posset: sic non est facta mulier de costa viri, aut vir de sola muliere, operante natura aut voluntate hominis. Sed Deus propria voluntate et potestate fecit virum de limo unum, et alterum de sola femina, et feminam de solo viro: licet enim nihil fiat, nisi voluntate Dei faciente aut permittente; quaedam tamen sola potestas et voluntas ejus facit; quaedam, creata natura; quaedam, voluntas creature. Sed sicut creata natura nihil per se facere potest, nisi quod a voluntate Dei accepit: ita voluntas creaturae nequit per se quidquam operari, nisi quod natura
Abbreviated transcription (Latin):
Oim̃is gͥ ho si peccat̾ii ñ p̾cessiss&: simul e̾e̾t sic̃ ad̾a et iustus ⁊ rationalis.
Qm̃ uͭ ad̾a subditꝰ noluit ẽe dĩ uoluntati. ipsa natura ꝓpagandi qu̾auis
remaner& ñ fuit subdita eiꝰ uoluntati. sic̃ e̾e̾t sinꝰ peccass&. & gr̾am
qu̾a de se ꝓpagandis seruare potrrat ꝑdidit. atq om̃s
qus eꝑante natura qu̾a acceꝑat ꝓpagant᷑ eius astricti debito nas¬
cuntur. Qu̾a obre qm̃ humana natura quȩ sic erat in ad̾a tota. ut
nichil de illa extͣ ilłn e̾e̾t : peccando sine om̃i necessitate dm̃ ex hono¬
rauit. un ꝑ se satisface̾ ñͥ potuit. grãm qu̾a accept̾a ꝓ pagandis de se
potuit semꝑ seruare ꝑdidit. ⁊ peccat̾u secu comitante poena peccati
qͣntucuiq ꝑ datã ꝓpagandi natura ꝓpaget᷑ trahit. Nunc diligenter.
considerandũ ẽ utr̾u hȩc quasi hereditas peccati ⁊ pęnȩ peccati ad ho¬
minẽ ꝑ uirgin̾e̾ de ad̾a ꝓpagatui iuste ꝑtranseat. Certũ quid̾e ẽ qđ

Expanded text:
praecessisset, simul esset sicut Adam, et justus et rationalis. Quoniam vero Adam subditus noluit esse Dei voluntati; ipsa natura propagandi quamvis remaneret, non fuit subdita ejus voluntati, sicut esset, si non peccasset: et gratiam, quam de se propagandis servare poterat, perdidit: atque omnes, qui operante natura quam acceperat, propagantur, ejus astricti debito nascuntur. Quamobrem quoniam humana natura quae sic erat in Adam tota, ut nihil de illa extra illum esset, peccando sine omni necessitate, Deum exhonoravit, unde per se satisfacere non potuit; gratiam, quam acceptam propagandis de se semper potuit servare, perdidit: et peccatum, secum comitante poena peccati, quantumcunque per datam propagandi naturam propagetur, trahit. CAPUT XI.considerandum est utrum haec quasi haereditas peccati, et poenae peccati ad hominem per virginem de Adam propagatum juste pertranseat. Certum quidem est quod
Abbreviated transcription (Latin):
et bomie abiatã ẜ ꝑ ada. Nam sicut ad̃a non se fecit homine. ita nͥ fec
inse natutã ꝓragandi s de qui eũ ereauit homine. fecctin es hane na¬
tura. ret de illo ꝓpagarent᷑ homines. Pubiũ au ñ ẽ unde iiñqiusq ali¬
an durdebito de quo agitur. Non enim in quia ho ẽ. nec quia psonas
Nam si ceires unusquisq huius debiti reus est quia ẽ hoalt psonti na¬
cssse erat ad̾a pͥusqũa peccassa: hoc debito astrictu ẽe. quia erat bomo
e psena .qued ẽ aibsurdis siunum. Restat gͦ ut ꝑ ħ tantũ sit debitor quia
eada s ñ simplicit᷑ quia ẽ ada s quia ẽ peccator ada. N empe sequeritꝰ
ura si ninquia peccasser ada tͥn qͥ de illo ꝓpagarent᷑ cũ ħ debito nasceren¬
tur ed ampiũ e Non in congruũ exric repete quod iã supͣdictũ est
cir seilico unusquisq peccato uel debito adȩ grauatur. iecireo quia
ue ilo ꝓpagat᷑. cũ eiꝰde peccati conscius ñ fuerit. Cñ as frett aba fec

Expanded text:
esse homo ab Adam, sed per Adam. Nam sicut Adam non se fecit hominem; ita non fecit in se naturam propagandi: sed Deus qui eum creavit hominem, fecit in eo hanc naturam; ut de illo propagarentur homines. Dubium autem non est, unde unusquisque alligetur debito, de quo agitur: non enim unde, quia homo est, nec quia persona est. Nam si idcirco unusquisque hujus debiti reus est, quia est homo, aut persona; necesse erat Adam, priusquam peccasset, hoc debito astrictum esse, quia erat homo et persona: quod est absurdissimum. Restat igitur ut per hoc tantum sit debitor, quia est Adam; sed non simpliciter, quia est Adam; sed quia est peccator Adam. Nempe sequeretur quia si nunquam peccasset Adam; tamen qui de illo propagarentur, cum hoc debito nascerentur: quod impium est. Non incongruum est hic repetere, quod jam supra dictum est: cur, scilicet, unusquisque peccato vel debito Adae gravetur, idcirco quia de illo propagatur; cum ejusdem peccati conscius non fuerit. Cum fecit Deus Adam fecit
Abbreviated transcription (Latin):
regratio n ibili uoluptate .s. humana &e rationabili uohintate. Sic̃ tñ
bestiari ẽ nuebil uelle cũ ratione. ita honuniũ eẽt nietii uelle sine aa¬
tione: Quod semꝑ debent. quia potestate accepit hanc ada. ⁊ ea semꝑ ser¬
uare ualuit. Uedit etiã illi d̾s hane gr̃am. ut sicut quando illu condit it
nulla ꝓpagandi operante natura. aut uoluntate creaturȩ. simulfec
eũ & rationałẽ & iust̾u. ita simul cũ rationale̾ haberent anima̾ iusti
essent. quos generar& oꝑante natura & uoluntate si nͥ precaret:
Eade quippe ratio̾e qͣ monstratur rationałe natura uist̾a ẽẽ creata.
quod in p̾fati feci opusculo. ꝓbat᷑ etiã qd qͥ ex humana natura ꝓpaga¬
rentur ñ p̾cedente peccato. ex necessitate parit̾ iusticiã haberent
cũ rationalitate. Siquid̾e qui creauit pͥm̾i̾ homine̾ sine parent̾u

Expanded text:
rationali voluptate, sed humana et rationali voluntate. Sicut enim est bestiarum nihil velle cum ratione; ita hominum esset nihil velle sine ratione: quod semper debent, quia potestatem hanc accepit Adam et eam semper servare potuit. Dedit etiam illi 101 Deus hanc gratiam, ut sicut quando illum condidit nulla propagandi operante natura, aut voluntate creaturae, simul fecit eum et rationalem et justum: ita simul cum rationalem haberent animam, justi essent, quos generaret operante natura et voluntate, si non peccaret. Eadem quippe ratione, qua monstratur rationalem naturam justam esse creatam, quod in saepe fato fecit opusculo , probatur etiam quod qui ex humana natura propagarentur non praecedente peccato, ex necessitate justitiam pariter haberent cum rationalitate. Siquidem qui creavit primum hominem sine paren
Abbreviated transcription (Latin):
uei ad imor sen. etiã m eoe qui nͥ peccauerunt. in similitudine pͥnaricati¬
onis act Q̾ ulta quoq alia legunt᷑. quȩ magis ad̾a qu̾a ȩua criminariii¬
bentur. Qd ido fieri eristimo. quia duoꝵ copula tota intelligiturin
masculu & feminã fecit eos & benedix illis & uocauit nom eoꝵ ada indie
qͦ ereati sunt. aut iecireo quia si ñ ad̾a s: sola eua peccasset non necesset
in quo senen on̾iũ hominũ ereauerat aliam face muliere ꝑ qu̾a de ada ꝓpesta¬

Expanded text:
ue ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae . Multa quoque alia leguntur, quae magis Adam quam Evam criminari videntur. Quod ideo fieri existimo quia illa duorum copula tota intelligitur in Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eis . Et vocavit nomen eorum Adam in die quo creati sunt: aut idcirco, quia si non Adam, sed sola Eva peccasset; non necesse in quo semen omnium hominum creaverat, aliam facere mulierem, per quam de Adam p
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ aut ubi legt᷑ in sacra script᷑a qđ similiter ñ intelligacur
modis intelligit᷑ est enĩ sp̾c patris quia est de patre et quia
datur ĩ ã patre. Alii uero sp̾c ñ est nisi quia datur afilio. hocest
qd ⁊ q̃ro unde habent Ee ui dicunt qđ innulla autentica dietuas
pagina nec sequit᷑ ex eo qđ ibi scͥptũ sit cur nos reprehendunt
cũ ex his q̃ legunt et credt̃ hec necessitate osequi intelligamus.
Indicent ergo ipsi qđ pocus stiscipiendũ sit quãius utrũq insa¬
qd ostendli nꝰ o. hic osequ que ueraciter credimus an qđ ipsiet
cellare ab bae sta sententia si tamen hoc dicunt ut audiõqi¬

Expanded text:
sensum, aut ubi legitur in sacra Scriptura quod similiter non intelligatur modis intelligitur: Est enim spiritus Patris, quia est de Patre, et quia datur a Patre; Filii vero spiritus non est, nisi quia datur a Filio. Hoc est quod quaero, unde habeant. Et si dicunt quod in nulla authentica dictum est pagina; nec sequitur ex eo quod ibi scriptum sit: cur nos reprehendunt,cum ex his, quae legunt et credunt, hoc ex necessitate sequi intelligamus? Judicent quoque ipsi quid potius suscipiendum sit, quamvis quod ostendimus ex his consequi quae veraciter credimus; an quod ipsicessare ab hac sua sententia, si tamen hoc dicunt, ut audio
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pariter nos et greci credimꝰuf. Si aut̃ dicunt nullo
modo debuisse corrũpi simbolũ canta auccoritate taxatum:
nos non uidicamus ẽẽ corruptionẽ ubinihil qđ hisq̃ ibi¬
dicta st̃ aduerset᷑. Et quãuis defendere possimꝰ hãc adiectionẽ.
ñ eẽ corruptionẽ. siquis tamen hoc ꝯtenciose uoluerit asserere.
seruamus et ueneram̃. autẽ istud quo freqñtiꝰ in płi audientia
utim latino more dictatũ cũ additam̃to supradicts edidimus.
Id aut̃ querit᷑ quare grecorũ eccłȩ ⁊ sensu factũ ñ ÷ respondemꝰ
re colligere nec erat necesse uñ ñ dubitabat̃ in questionẽ ad¬

Expanded text:
tamen pariter et nos et Graeci credimus. Si autem dicunt nullo tamen pariter et nos et Graeci credimus. Si autem dicunt nullo modo debuisse corrumpi Symbolum tanta auctoritate taxatum, nos non judicamus esse corruptionem, ubi nihil addimus dicta sunt, adversetur. Et quamvis defendere possemus hanc adjectionem non esse corruptionem, si quis tamen hoc contentiose voluerit asserere, servamus et veneramur; istud autem, quo frequentius in populi audientia utimur, Latino more dictatum cum addimento supradicto edidimus. Quod autem quaeritur, quare hoc Graecorum ecclesiae consensu factum non est. Respondemus re colligere; nec erat necesse unde non dubitant hoc in quaestionem ad
Abbreviated transcription (Latin):
d hoc qͣd nos rep̃hendẽ ingymbolo illo
ꝗł parit nos et illi suꝑepum et tenemus a d disse sp̾m scõ.
de filio ꝓcedere et querit᷑ cur hoc factũ sit. et quare pͥͫꝰ hoc eoꝵ
su adderetur. qđ addendũ erat: ad hoc inguã sufficiens respon
sũ habemꝰ. Nam si querit᷑ cur faccũ sit dicunus qͥa necesse erat
ꝓpt̃ quosdã minus intelligentes qͥa non animaduertebant.
in illis quȩ uniuersa credit ȩcclesia ꝯtineri et ex his seqͥ spõi
scõ de filio ꝓcedere ne forte hoc ceedere dubitarent. Idneces¬
sariũ fuerit ꝑ illos qui hoc negant quia in illo simbolo positũ
ꝓhibebat. et uera fides hoc admi ttebat. fiducialit̾ hoc assie¬
ruit lacinicas qđ credendũ et ꝯfitendũ eẽ cognoscebat. Scimꝰ
illi qui simbolũ illud dictauert̃ uoluerunt fidẽ. xp̃ianã eẽ
dtentam ea tantũ modo crede̾ et ꝯfiteri quȩ ibi posuert̃. t
enĩ alia taceam: non ibi dicit᷑ dñs ad infernũ descendisse qđ

Expanded text:
quod nos reprehendunt in Symbolo illo, quod pariter nos et illi suscipimus et tenemus addidisse Spiritum sanctum a Filio procedere; et quaerunt cur hoc factum sit, et quare hoc prius eorsu adderetur quod addendum erat: ad hoc, inquam, responsi quaeritur cur factum sit, dicimus quia necesse erat propter quosdam minus intelligentes, qui non animadvertebant in illis, quae universa credit Ecclesia, contineri, et ex his sequi Spiritum sanctum de Filio procedere; ne forte hoc credere dubitarent. Quod quam necessarium fuerit, per illos qui hoc negant, quia in illo Symbolo positum prohibebat, et vera fides hoc admittebat; fiducialiter asseruit Latinitas, quod credendum et confitendum esse cognoscebat. Scimusilli qui Symbolum illud dictavere, voluerunt fidem Christianam esse contentam ea tantummodo credere et confiteri, quae ubi posuerunt. Ut enim alia taceam, non ibi dicitur Dominus ad infernum descendisse; quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ magis est pater hoc unde sp̃s sc̃s est quam filius: intellig ne¬
quit cur magis sic de patre quã de filio.
uos si dicunt non eum posse eẽ de duabuis causis siue deduobꝰ
principiis respondemus qm̃ sicut non credimus sp̃m scõ eẽ¬
de hoc uñ duo st̃ pater et filiuiꝰ secd de hoc in quo unũ st tta non
dicimusduo eiꝰ ẽẽ principia sed unũ principiũ. Iiuapecum dicimꝰ
deum principiũ creaturȩ. intelliginus patrem et fliũ et sp̃m scm̃.
unũ principiũ non truprincipia. sic̃ unũ creatorẽ non tres crẽ

Expanded text:
non magis est Pater hoc unde Spiritus sanctus est quam Filius, intelligi nenon magis est Pater hoc unde Spiritus sanctus est quam Filius, intelligi nequit cur magis sit de Patre quam de Filio.uod si dicunt non eum esse posse de duabus causis, sive ex duobus principiis, respondemus: Quoniam sicut non credimus Spiritum de hoc unde duo sunt Pater et Filius, sed de hoc in quo unum sunt, ita non dicimus duo esse ejus principia, sed unum principium. Quippe cum dicimus Deum principium creaturae, intelligimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum principium, non tria prin
Abbreviated transcription (Latin):
quia ibi simul coadunatur. Cidemus aut̃ quia riuus non ÷ de hoc
uñ fons aqͥua dict᷑. sed de hoc qđ÷ idẽ de aqua nec lacus est de hoc
uñ aqua dicit᷑ sons et riuus. sed de illa aqua quȩ una et eadẽ est
in fonte: Non ergo de hoc uñ differunt fons et riuus sed de hoc
inquo unũ sc̃ lacus ȩxistit Si ergo ñ magis est fons hoc uñ lacus
est quã riuus: nequit iutelligi lacus magis eẽ de fonte quã de
intelligitur essencia et unus deus qđ nomen ipsius significatiuũ es¬
sentiş sed in patre intelligitur gignens in filio genitus ui spͥu sco singł
gulĩ quodam et in estabili modo ꝓcedens. Quc̃admodũ igit᷑ lacus.
non est de hocunde diuersi sunt abinuicem fons et ruius secd
de aqua in qua unũ st̃ ita sp̃s sc̃s non est de hoc. unde ali sc̃
abinuicẽ pat̾ et filiꝰ sed de diuina essentia. inqua unũ sit. Si gͥ

Expanded text:
quia simul ibi coadunatur. Videmus autem quia rivus non est de hoc quia simul ibi coadunatur. Videmus autem quia rivus non est de hoc unde aqua fons dicitur; sed de hoc quod est, id est de aqua; nec lacus est de hoc unde aqua dicitur fons aut rivus, sed de ipsa aqua, quae una et eadem est in fonte et rivo. Non ergo de hoc, unde differunt fons et rivus; sed de hoc in quo unum sunt, lacus existit. Si ergo non magis fons est hoc unde lacus est quam rivus, nequit intelligi lacus magis esse de fonte quam deus; una in tribus intelligitur essentia, et unus Deus, quod nomen est ipsius significativum essentiae; sed in Patre intelligitur gignens, in Filio genitus, et in Spiritu sancto singulari quodam et ineffabili modo procedens. Quemadmodum igitur lacus non est de hoc, unde diversi sunt ab invicem fons et rivus; sed de aqua in qua unum sunt; ita Spiritus sanctus non est de hoc, unde alii sunt ab invicem Pater et Filius; sed de divina essentia, in qua unum sunt. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mus d iligentius quomodo lacusssit de fonte parit̃ et de riuo. ut
ꝑ hoc sicut ꝑ temporale et locale aliquid potest intelligi qđ̃ eteruũ
est: cognoscamus sp̃m sc̃m ẽẽ de patre et de filio. Multa enĩ hor in
osideratione. sicut in ȩpła aduenerabis memoriȩ urbanũ papã de
in carnatione uerbi scripsi inuenuint᷑ ꝗͣ unideo et tribꝰ ꝑsonis ꝑ
quandam similitudinẽ aptant᷑ Constat quia una et eadẽ aqua est
qui et fons ⁊ riuus et lacuss dicit᷑ non tres aquȩ. quãuis tres sint.
fons. et ruus. et lacus. Discernamus itaꝙ inter fontẽ. ⁊ riuũ. ⁊ lacũ.
et uideamus quid singula hȩc cũ tria sint inuna intelligant᷑ aqua.
Infonte quidẽ de abisso descendens aqua ebullit in riuode fonte
descendens fluit. in lacũ colligitur et manet. Per fontẽ igitur uitelli¬
gitur aqua de al yssõ ebulliens ꝑ riuũ quia defonte fluit: ꝑ lacũ

Expanded text:
ius consideremus quomodo lacus sit de fonte, pariter et de rivo: ut ius consideremus quomodo lacus sit de fonte, pariter et de rivo: ut per hoc, sicut per temporale et locale aliquid potest intelligi quod aeternum est, cognoscamus Spiritum sanctum esse de Patre et Filio. Multa enim in horum consideratione, sicut in epistola ad venerabilis memoriae Urbanum papam de incarnatione Verbi scripsi, inveniuntur quae uni Deo et tribus personis per quamdam similitudinem aptantur. Constat quia una eademque aqua est, quae et fons, et rivus, et lacus dicitur, non tres aquae, quamvis tres sint, fons, rivus et lacus. Discernamus itaque inter fontem, rivum et lacum; et videamus quid singula haec, cum tria sint, in una intelligantur aqua. In fonte quidem aqua de abysso ascendens ebullit; in rivo de fonte descendens fluit; in lacu colligitur et manet. Per fontem ergo intelligitur aqua de abysso ebuliens; per rivum, quia de fonte fluit; per lacum,