comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poterit non iuuare & praeuaricatosam
ꝓnsuperfacere qui deignorantia se ex eusaras
non possit : Regnat enim carnalis cupiditeno
ubinon est dicaritas : Sed cumin altis smis ieno
rantiae tenebris nullaresisterationesecimi¬
dum carnem uiuitur : Haec sunt primahonit¬
nis: Deinde cumꝑ legem cognitio facta suc setur
peccat si nondum diuinitus adiuuat sp̃ĩ secun¬
ddumlegem uolensuiuere uincitur. & euoen
percat peccatoque subditus seruit: a quoeñ
quis deuictus est huic & seruus addictos est
Itagen tescientia mandatiut peccatũ opecum¬
tur in homine omnem concupiscentiam comu¬
lopraeuaricationis adlecto atquerta qued
scriptum est impleatur: Lex sub intrauda bom
bundar& delictum. Haec sunt secunda honi¬
nis. Si cu respexerit ds̃ ut adimplenda quaeo
mandat ipse adiuuare credatur & agi borno
coaperit d÷ spũ: concupiscitur aduersuscarn ẽ
fortiore robore caritatis ut quamuis adb du
sit quod homini repugn& & hoqinemdo nestũ

Expanded text:
poterit, non juvare; et praevaricatorem poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. rantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
amporro caritas quam duabus istis. id est fi¬
de ac spe maiorem dixit a postolus quantũ
in quo quam maiorest tanto melior est
in quo est: Cum enim queriturutrũ quisq:
sit homobonus non quaeritur quidcredat
aut sper& sed quida m&. Nam qui recte amat
proculdubio recte credit & sperat: qui uero
non amat in aniter credit. &i am si suntuera
quae credit in aniter sperat&iam si aduerã
felicitatem doceantur pertinere quaesperat.
nisi & hoccredat acsper& quod sibidonari pos¬
sit p&enti ut am& : quamuis enim sperare sine
amore non possit. fieritamen potest utid non
am& sine quo adid quodsperat non potestp¬
uenire tam quam sisper& uitama &ernam
quam quis nonamat & non am& iustitiam sine
qua nemo ad illam peruenit: Ipsa estaũ fides
ap̃i quam commendat apostolus quaeꝑ diles¬
tionem operatur & quod in dilectione ñ dũ
hab& p&it ut accipiat quaeritutinueniat
pulsatut aperiatur ei fidesnam que in parat

Expanded text:
am porro charitas, quam duabus istis, id est, fide ac spe majorem dixit Apostolus , quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat
Abbreviated transcription (Latin):
ne dictum est pertinore: Ideo quippeat
sedlibera. non ait & libera tam quam unam pe¬
titionem eẽ de monstrans. Nolihoc sedhoc
Vt sciatunus quisque in eo se liberari amalo
Quod infertur in temptationem  EX UIuI¬

Expanded text:
ne dictum est pertinere. Ideo quippe ait: ne dictum est pertinere. Ideo quippe ait: sed libera; non ait: Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. Et ai
Abbreviated transcription (Latin):
dictus est quia hic est necessarius quantusani
mae carniq tribuendus est si uespiritalrinodo
mue carnaliter si ue utroque ntellegatomrmo lo
ic est &iam quam poscimus remissio ubiesteomerosso
peccatorum Hic temptatione quaenos ad pec
candum uel alliciunt uelimpellunt Hacdehi¬
que malumunde cupimus liberari illicaũnibo
storumest: Euangelistauero lucasinoranq¬
ne dominica pecitiones non septem sedquinq
conplexus est  Nec abisto utique discrepabit
S ed quo modo ista septem sint intellegen daui
ipsa sua breuitate commonuit : Nomen quip¬
carnisre surrectione uenturũ ẽ ostendens
ergo lucas tertiam p&itionem duarum supieu¬
rorum eẽ quodam modo rep&itionem magis
eam praȩ tormittendo fecitintellag Deu¬
de tres alias adiungit depane cotidiano de
remissione peccatorum de temptatio necieo¬
tanda aduero quod ille in ultimoposuit sed
lberanosamalo iste non posuit ut intellege¬
remus adillud superius quod d& emptatio¬

Expanded text:
dictus est, quia hic est necesdictus est, quia hic est necesmae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive carnaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est commissio peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quipcarnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praetermittendo fecit intelligi. Deinde tres illas adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
roinde apud euangelistam matheum sep¬
tem p&itiones continere dominica uid&ur
oratio quarum tribus a&erna poscuntur
Reliquis quat tuor temporalia qua& amen
propter a&erna consequenda sunt necessa¬
ria Nam quod dicimus scĩ fic&ur nomentuũ
adueniat regnumtuũ fiatuo lunta stua in
caelo & in terra : quod non absurde quidam
intellexerunt in spũ & corpore omninosi¬
nefine r&inenda sunt. & hinc inchoan¬
tur quantũq: proficimus augentoran nob
Perfecta uero quod in alia uita sperandum
est semꝑ possi debuntur: Quoduero dici¬
mus panem nrm̃ cotidianum danobis hodi¬
e & dimit tenobis debita nr̃ã sicut & nos di¬
mittimus debitoribus nr̃is & ne nos inferas
in temptationem sedliberanos amalo¬
Quis non uide at ad oraesentis uitaeun digentoano
uertinere : In illa itaq uita a derna ubines
femper speramus futuros & nominisđ scifi¬
catio ea regnum eius & uoluntasenusnnostro
spũ & corpore perfecte atq inmortaliideo
perma nebunt: Panis uero cotidianus deo

Expanded text:
roinde apud evangelistam Matthaeum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra quod non absurde quidam intellexerunt, in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt: et hic inchoata, quantumcumque proficimus, augentur in nobis; perfecta vero, quod in alia vita sperandum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoriin tentationem; et: Sed libera nos a maloQuis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna, ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus, in nostro spiritu et corpore perfecte atque inimortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dei genitricis. & omniũ martirũ. qͣm bonefacius pa¬
pa celebrem et generalẽ instituit agi omĩb annis
inurbe roma. Sedet gregorius pontifex. pꝰ modũ
decreuit. eandẽ in honore omniũ scoꝵ. sollempnit
obseruari ꝑpetuo ab omni eocła¬
qui rome ordinatus a success orib apłoꝵ primus

Expanded text:
enitricis, et omnium martyrum, quam Bonifacius papa celebrem et generalem instituit agi omnibus annis in urbe Roma. Sed et Gregorius pontifex postmodum decrevit eamdem in honore omnium Sanctorum solemniter observari perpetuo ab omni Ecclqui Romae ordinatus a successoribus apostolorum, primus
Abbreviated transcription (Latin):
atalis beati latari qͤm dñs iħc in euungłio legit᷑re¬
suscitasse amortuis. Item beatȩ maithe sororis erꝰ
quoꝵ uenerabilẽ memoriã. extructa eccła. ñ longe a
bechania ubi euicino domus eoꝵ fuit conseruat.
pud macedoniã ciuitate philippis. natalis beatoꝵ
martirũ. rufi. et rosum. hi ex eo numero discipłorũ
fuert. ꝑ quos pͥmitiua eccła in udeis ⁊ grecis funda
Ipud arelatem. Natalis scĩ trophimmi Eta est.¬
cuiꝰ meminit paulus scribẽs adthimotheũ. qͥ ab eod

Expanded text:
 beati Lazari, quem Dominus Jesus in Evangelio legitur resuscitasse a mortuis. Item beatae Marthae, sororis ejus, quorum venerabilem memoriam extructa ecclesia non longe a Bethania, ubi e vicino domus eorum fuit, conservat.pud Macedoniam, civitate Philippis, natalis beatorum martyrum Rufi et Zosimi. Hi ex eo numero discipulorum fuerunt, per quos primitiva Ecclesia in Judaeis et Graecis fundaApud Arelatem, natalis sancti Trophimi, cujus meminit Paulus scribens ad Timotheum, qui ab eod
Abbreviated transcription (Latin):
calcent uestigia: nulla rõne credendum ẽ.qr nec so¬
liditas ꝑatitur. nec centrũ terrȩ. sed neq hoc ulla
historie cognitione firmatur. sed hoc poetȩ qͣi raci¬
ocinando coniectant. T̃itanas autẽ qsdam in greci¬
a ferunt fuisse robustos et excellentes uirib ppłp
quos ferunt fabuie ab irata contra deos terra: ad
eius ultionem creatos. Unde. et titanes dicti St. A
terre causa in deos armati existerent. Quos fabule
a ioue bello fuisse suꝑatos atq extinctos fingunt.
propter quod e celo iactis fulminib interierunt¬
rientis. hec intercia orbis parte disposita ab ori¬
ente ortu solis. a meridie occeano. ab occiduo mari
nr̃o finit᷑. et a septemtͥone meotidi lacu. et tanai
flumo t̾minatur. ht̃ autẽ ꝓuincias muitas & regi

Expanded text:
calcent vestigia, nulla ratione credendum est, quia nec socalcent vestigia, nulla ratione credendum est, quia nec soliditas patitur, nec centrum terrae; sed neque hoc ulla historiae cognitione firmatur, sed hoc poetae quasi ratiocinando coniectant. Titanas autem quosdam in Graecia ferunt fuisse robustos et excellentes viribus populos, quos ferunt fabulae ab irata contra deos terra ad eius ultionem creatos. Unde et Titanes dicti sunt ἀTerrae causa in deos armati existerent, quos fabulae a Iove bello fuisse superatos atque extinctos fingunt, propter quod e caelo iactis fulminibus interieruntrientis. Haec in tertia orbis parte disposita, ab Oriente ortu solis, a Meridie Oceano, ab occiduo nostro mari finitur, a Septentrione Maeotide lacu et Tanai fluvio terminatur. Habet autem provincia
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi. esperi. Garamantes. & indi. Osperii et̃ occi¬
dentis. garamantes. tripolis. indi orientis. Trogodi¬
te gens ethiopum. iõ numcupati qd̾ tanta celeri¬
tate pollent. ut feras cursu pedum asseqͣntur: Pan¬
phagii. et hu ethiopes sunt. quibꝰ escaẽ quicqͥd mã¬
di pot᷑. ce omĩa fortituitu gignentia. unde: &e appel¬
¶ lati. Ictiophagi. qd̾ uenando in mari ualeant.⁊ piꝰ¬
cib tantũ alantur huipost indos montanas regi¬
ones tenent.quos subactos alexander magnus:
piscib uesci ꝓhibuit. Antropofagi gens aspima
sub regione siricum sita qr humais carnib ueꝰ¬
cunt. iõ antropofagi nõiant᷑. Itaq sict̃. his ita et cete¬
ris gentib ꝑ scła. aut aregionib. aut a locis. ant
Amorib aut ex quibubet atiis causis ĩmutata st̃¬
uocabula ita ut prima origo noĩs eoꝵtẽpoꝵ ue¬
tustate non pateat. Lam uerohii .qui antipodes
ut quasi subterris positi aduersa pedib nr̃is

Expanded text:
populi: Hesperi, Garamantes et Indi. Hesperi sunt occipopuli: Hesperi, Garamantes et Indi. Hesperi sunt occidentis, Garamantes Tripolis, Indi orientis. Trochoditae gens Aethiopum, ideo nuncupati, quod tanta celeritate pollent ut feras cursu pedum adsequantur. Pamphagi, et hi in Aethiopia sunt: quibus esca est quidquid mandi potest et omnia fortuitu gignentia; unde et appellati. Icthyophagi, quod venando in mari valeant, et piscibus tantum alantur. Hi post Indos montanas regiones tenent, quos subactos Alexander Magnus piscibus vesci prohibuit. Anthropophagi gens asperrima sub regione Siricum sita, qui quia humanis carnibus vescuntur, ideo anthropophagi nominantur. Itaque sicut his, ita et ceteris gentibus per saecula aut a regibus, aut a locis, aut a moribus, aut ex quibuslibet aliis causis inmutata vocabula sunt, ita ut prima origo nominis eorum temporum vetustate non pateat. Iam vero hi qui Antipodae ut quasi sub terris positi adversa pedibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
tate massili uocati sunt. qͦs nos corrumpte mal¬
suios uocamꝰ. De quib uirgiliꝰ. hic m massile gẽ¬
tis monstrata sacerdos. Gaulasi gentes et ame¬
ridie usq occeanũ esꝑiam ꝑuagantes. his nom
gauloen insula dedit. que est uxta ethiopiam
uui nec serpens nascit᷑ neq uiuit Daramantes ppli
affricȩ ꝓpe cirenas in habitantes a garamante
rege appollinis fiuo nõiati quiibi ex suo noĩe ga¬
rama oppidũ condidit. St autẽ pximi gentib e¬
thiopũ. De quib uirgiliꝰ. Extremĩ garamantes
Extremiautẽ qr seui. & a consortio humanitatis
remoti. Esperii uero sunt.qui cira hispaniã cõmo¬
ti: a filio cham qui uocatus ẽ chus: exquo origi¬
nem trahunt Chus enĩ hebraica lingua echiopᷤ
interp̃r. hii q̾ndam ab indo flumine consurgenteᷤ.
iuxta egiptum. int̾ nilũ et occeanũ in meridie:
sub ip̃a solis uicinitate insedeit᷑. Quoꝵtres sũt

Expanded text:
Massylii vocati sunt, quos nos corrupte MasMassylii vocati sunt, quos nos corrupte Massulas vocamus: de quibus Virgilius; Hinc mihi Massylae gentis monstrata sacerdos. Gaulalii gentes sunt a meridie usque Oceanum Hesperidum pervagantes: his nomen Gauloe insula dedit quae est juxta Aethiopiam, ubi nec serpens nascitur neque vivit. Garamantes populi Africae prope Cyrenas inhabitantes, a Garamante rege Apollinis filio nominati, qui ibi ex suo nomine Garama oppidum condidit; sunt autem proximi gentibus Aethiopum. De quibus Virgilius: Extremi Garamantes. Extremi autem, quia saevi et a consortio humanitatis remoti. Hesperii vero sunt, qui circa Hispaniam commoti a filio Cham, qui vocatus enem trahunt. Chus enim Hebraica lingua Aethiops interpretatur. Hi quondam ab Indo flumine consurgentes, iuxta Aegyptum inter Nilum et Oceanum, in meridie sub ipsa solis vicinitate insiderunt, quorum tres sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut affri putant. sic sumpseit exordium. & uocabũ¬
lũ. Nam pꝰqͣm in hispania hercules interiit eiꝰ exer
sedes q̃rebant. Ex eo numero mediet ꝑse. &arme¬
nii nauib in affricam transiati ꝓxima mari lo¬
ca occupauert. Sed ꝑse dũ matias ĩ agris ꝓcõ
stituendis domiciliis nõ inuenissẽt. et ignara
lingua cõmerciũ ꝓhiberet. ꝑ patentes agros. &e di¬
uersas solitudines uagabant᷑. et a papuuatonib
uagabundis semet ipsos ꝓpria ungua numidas
appellauer̃t. idẽ sine opido uagos et errantes Medi
autẽ cum ubiis se miscuert. qui ꝓximã hispaniã
in habitant. Quoꝵ nom̃ paulati libies corrupere.
barbara lingua: mauros ꝓpt̾ medos appellantes
licet mauri ob colorẽ a grecis uocant᷑. Greci enĩ
nigrũ mauron uocant. estifero quippe colore affla¬
ti: spẽm atricoloris duet̃. Massilia ciuitas affriceẽ
ñ longe abathiante. et oris emispidũ. A quacuiii

Expanded text:
ut Afri putant, sic sumpserunt exordium et vocabuut Afri putant, sic sumpserunt exordium et vocabulum. Nam postquam in Hispania Hercules interiit, et exercsedes quaerebant, ex eo numero Medi et Persae et Armenii navibus in Africam transvecti proxima mari loca occupavere. Sed Persae, dum materiam in agris pro construendis domiciliis non invenirent, et ignara lingua commercium prohiberet, per patentes agros et diversas solitudines vagabantur, et a pabulationibus vagabundis semetipsos propria lingua Numides appellaverunt, id est sine oppido vagos et errantes. Medi autem cum Libyis se miscuerunt, qui proxima Hispania inhabitabant; quorum nomen paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros propter Medos appellantes, licet Mauri ob colorem a Graecis vocentur. Graeci enim nigrum μαῦρον vocant. Aestifero quippe calore afflati speciem atri coloris ducunt. Massylia civitas Africae est, non longe ab Atlante et hortis Hesperidum; a qua ci
Abbreviated transcription (Latin):
regio celtibia. Nam ex flumine hispaniȩ hibero ubi
consedert. et exgailis qui celtici dicebantur mixto u¬
¶tr̃oq uocabulo cettiberi numcupati st̃. Affri appella¬
ti ab uno exposteris habraȩ qui uocabat᷑ affer. quid̃r
duxiss e aduersus libiam excercitũ. et ibi uictis hos¬
tib consedisse eiusq posteros ex noĩe attaui. ⁊ affro.
ce affricanos numcupass e. Pem autẽ cartaginenses
sunt. a phenicib numcupati. qui cũ didone ꝓfectis̃t.
¶Tirios autẽ atiria urbe fenicum noĩatos de qua ꝓfecti
qui ingenti agmine a locis suis nauib conscendẽ¬
tes: loca sircium in libia occupauert. &e qr ex gethiᷤ
uenerant. diriuato noĩe getuli cognõiati sunt. Unde.
et opimo ẽ apud gothos abantiqua cognatione ma¬
uros consanguinitate ꝓpinqͦs s uocare. Affricam
autẽ initiũ habere libies. inde affri. posthec getu¬
li. postremo mauri. et numidie ¶ Hauri et numidie

Expanded text:
regio Celtiberia. Nam ex flumine Hispaniae Ibero, ubi regio Celtiberia. Nam ex flumine Hispaniae Ibero, ubi consederant, et ex Gallis, qui Celtici dicebantur, misto utroque vocabulo Celtiberi nuncupati sunt. 115. Afri appellati ab uno ex posteris Abrahae, qui vocabatur Afer: qui dicitur duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi victis hostibus consedisse, 417 ejusque posteros ex nomine Atavi et Afros et Africam nuncupasse. 116. Poeni autem Carthaginenses sunt a Phoenicibus nuncupati, qui cum Didone profecti sunt.Tyria urbe Phoenicum nominatos, de qua profecti qui ingenti agmine a locis suis navibus conscendentes, loca Syrtium in Libya occupaverunt, et quia ex Getis venerant, derivato nomine Getuli cognominati sunt. Unde et opinio est apud Gothos ab antiqua cognatione Mauros consanguinitate propinquos sibi vocare. Africam autem initio habuere Libyes, deinde Afri, post haec Getuli, postremum Mauri et Numides. Mauri et Numidae,
Abbreviated transcription (Latin):
Idem et uascones. qͣi uaccones.c. in .s. litt̃a demutata.
qͦs gneius pompei edomita hispana ad triumphũ
uenire festinans. de pirenei uigis deposuit. et in unũ
ab hispano: hispani cognominati sc̃. Galliticii a
candore dicti. unde ce galli. Reliqͥs enĩ hispanie ppłis
candidiores existunt. hii gcam sͥ originẽ assert. Unde.
et naturali ingemo calent. Si qͥdem post finẽ tro¬
iam belli. teucrũ a morte aiacis fr̃is inuisũ patri
thelamom dum ñ reciperet᷑ in regnũ ciprũ conces¬
sisse. ibiq urbem noĩe antique patrie salamina
condidisse. Inde ad galliciã ꝓfectꝰ expositis sedib
uocati eo qd̃ circastingen fluuiũ septi montib siluiᷤᷤ
crebrisq inhabitant. Cantabri gens hispaniȩ a uoca¬
bulo urbizoe heberi amnis cui insidunt nõati. hoꝵ
animꝰ ꝑtinax. et magis ad latrocinandum. et bellandõ.
gallicis celticis fuert̃. quoꝵ ex nomine appellata est

Expanded text:
Idem et Vascones, quasi Vaccones, c in s litteram demutata. Idem et Vascones, quasi Vaccones, c in s litteram demutata. 108. Quos Cn. Pompeius, edomita Hispania, et ad triumphum redire festinans, de Pyrenaei jugis deposuit, et in unum ab Hispalo HISPANI cognominati sunt. 110. Galleci a candore dicti, unde et Galli. Reliquis enim 416 Hispaniae populis candidiores existunt. Hi Graecam sibi originem asserunt. Unde et naturali ingenio callent. 111. Siquidem post finem Trojani belli, Teucrum morte Ajacis fratris invisum patri Telamoni, cum non reciperetur in Regnum, Cyprum concessisse, ibique urbem nomine antiquae patriae Salaminam condidisse ferunt, inde ad Galleciam profectum, et positis sedibusvocati eo quod circa Asturam flumen septi montibus silvisque crebris inhabitent. 113. Cantabri, gens Hispaniae, a vocabulo urbis et Iberi amnis cui insidunt appellati. Horum animus pertinax, et magis ad latrocinandum et ad bellandumGallis Celticis fuerunt, quorum ex nomine appellata est
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Gens intra occenum interfuso mari. qͣi extra or¬
tannos. Scoti a ꝓpria lingua nom̃ hñt. a picto cor¬
pore. eo qd̃ aculeis ferreis cum atram̃to uariaꝵ fi¬
guraꝵ stigmate ad notent Dalli a candore corꝑi¬
numcupati s̃t. Galla enĩ grece lac dr. Unde. et sibilla.
sic eos appellat̾. cum ait de his. tc̃ lactea colla auro ĩ¬
nectuntur. Scd̾m enĩ diũsitatẽ celi. et facies hõium.
et colores. & corꝑm qͣntitates. et animoꝵ diu̾sitates
existunt. inde. romanos graues. grecos. leues. Afros
uersipelles. gallos natura feroces. atq acriores inge¬
Enio ꝑuidemꝰ. qd̃ natura climatũ facit. Galli autẽ se-¬
nones. et antiquitꝰ tenones dicebant᷑. qd̃ lberũ hos¬
picio suscepissent. pꝰea .x. in .s. litt̃a cõmutata ẽ. uac¬
ca oppidum fuit uxta pirenũ. aquo gt̃ cognominati
uaccei. dequib credit᷑ dixiss e poeta. lateq uagantes

Expanded text:
t, gens intra Oceanum interfuso mari quasi extra ort, gens intra Oceanum interfuso mari quasi extra ortannos. Scotti propria lingua nomen habent a picto corpore, eo quod aculeis ferreis cum atramento variarum figurarum stigmate adnotentur. Galli a candore cornuncupati sunt. Γάλα enim Graece lac dicitur. Unde et Sibylla sic eos appellat, cum ait de his Virg. Aen. 8, 660: Tunc lactea colla auro innectuntur. Secundum diversitatem enim caeli et facies hominum et colores et corporum quantitates et animorum diversitates existunt. Inversipelles, Gallos natura feroces atque acriores ingenio pervidemus, quod natura climatum facit. 106. Galli autem Senones antiquitus Xenones dicebantur, quod Liberum hospitio recepissent, postea x in s litteram commutata est. 107. Vacca oppidum fuit juxta Pyrenaeum, a quo sunt cognominati Vaccaei, de quibus creditur dixisse poeta: Lateque vagantes
Abbreviated transcription (Latin):
trionis. de quib lucanus. fundit ab extremo flauos
aquilone sueuos. Quoꝵ centũ fuiss e pagos et popłoᷤ
multi ꝓdidert. Dicti autẽ sueui putantur amonte
sueuo. qui abortu mitium germaniȩ facit. cuiꝰ loca
¶incoluert. Burgundiones quondã a romanis subac¬
ti. in interiori germana ꝑ castroꝵ limites positia
tiberio cesare. in magnã coaluere gentẽ. atq ita no¬
m̃ ex locis sumpseĩt. qui crebra ꝑu̾mites habita cu¬
la constituta burgo uulgo uocant. hii pꝰea romaniᷤ¬
ripe rem fluminis insedeit. & nom̃ gentis optiny¬
¶ ert̃. Saxonũ gens mocceam littorib et paludib
inuiis sita. initute atq agilitate habilis. unde.
et appellata. qd̃ sit durum et ualidissimũ genꝰ ho¬
minũ et prestans ceteris ꝑiraticis Franci apprio
qͦdam duce uocati putant᷑. Alii eos a feritate moꝵ
numcupatos existimãt. Sunt enĩ in illis mores
inconditi. naturał ferocitas ammoꝵ. Britones
qͥdam latini: nominatus suspicant᷑. eo qd̾ sint bru¬

Expanded text:
e Septentrionis, de quibus Lucanus: Fundit ab extremo flavos, ab Aquilone Suevos; quorum fuisse centum pagos et populos multi prodiderunt. Dicti autem Suevi putantur a monte Suevo, qui ab ortu solis initium Germaniae facit, cujus loca incoluerunt. Burgundiones, quondam a Romanis subacta interiori Germania, per castrorum limites positi a Tiberio Caesare, in magnam coaluerunt gentem, atque ita nomen ex locis sumpserunt; quia crebra per limites habitacula constituta, burgos vulgo vocant. Hi ponomen gentis obtinuerunt. Saxonum gens in Oceani litoribus et paludibus inviis sita, virtute atque agilitate habilis. Unde et appellata, quod sit durum et validissimum genus hominum et praestans ceteris piraticis. Franci a quodam proprio duce vocari putantur. Alii eos a feritate morum nuncupatos existimant. Sunt enim in illis mores inconditi, naturalis ferocitas animorun. Brittones quidam Latine nominatos suspicantur, eo quod bruti sin
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso initio. Paradis est locus morientis pͥartib
constitutꝰ. cuꝰ uocabłm exgreco in latinũ uertit᷑ ortꝰ
p̃tant᷑. qd̃ utrumq iunctũ facit ortum deliciaꝵ. E
eñom̃i gñe ugni et pomiferarũ arboꝵ consitus ha¬
nemus irrigat. dundit᷑q in quatuor nascentia flu¬
mina. cuiꝰ loci post peccatũ boĩs aditus interclusꝰ

Expanded text:
Paradisus est locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: rpretatur. Quod utrumque iunctum facit hortum deliciarum; est enim omni genere ligni et pomiferarum arborum consitus, hanemus inrigat, dividiturque in quattuor nascentia flumina. Cuius loci post peccatum hominis aditus interclus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dam ꝑtitꝰ partem siram asportauit.
qñ eos qui ip̃m uent᷑um eẽ credid̾ant.ł
de eripuit. Sequitur ꝓ eo qd̾ tradidit
ĩmortem ai̾am suam. Cam sane repe¬
nimia pietate sua ꝓmundi redẽptõne
mori sustinuit. Ite sequit᷑. Et c̃ sccłatis

Expanded text:
partitus, partem suam asportavit, quando eos qui ipsum venturum esse crediderant, inde eripuit. Sequitur: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam. Causam sane repenimia pietate sua pro mundi redemptione mori sustinuit. Item sequitur. Et cum sceleratis
Abbreviated transcription (Latin):
iosue filio nũ. dici potuit. qͥ pꝰ moysen
nlłatenꝰ pͭ eẽ. de eo quippe patent̾ scͥpt᷑a
loquitur sic̃ ĩ libͦ nũi legitur. Respõdit
moyses ad dominum. Puideat dñs deus
sp̃uum om̃is carnis hoĩem. qͥ sit sr̃ ml¬
citudinem hanc. ⁊ possit exire ⁊ int᷑re ante

Expanded text:
io Nun dici potuit, qui post Moysen mullatenus potest esse. De eo quippe patenter Scriptura loquitur, sicut in lib. Numeri legitur: Respondit Moyses ad Dominum: Provideat Dominus Deus spirituum omnis carnis hominem, qui sit super multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
est nͥ iꝰtum intelligimꝰ: Et ꝓpħa pͥꝰ qͥ lõge¬
ẽ. ⁊ postea qͥ prope est duxit.⁊ sic peccator
n. qͣm uisto dõ ꝓpius ẽẽ monstrauit. Pos
sumꝰ ⁊̃ dr̃e .x. dieb ilł qui sunt apͥma
die mensis septimi usq ad diem expratio¬
nis sic namq dictum est adoctorib nr̃is.¬

Expanded text:
offert se peccatoribus et eis qui longe esse videntur, quam justis et fidelibus ac prope, ut dicis, existentibus. Quod et alibi propheta testatur, se decem diebus illis, qui sunt a prima die mensis septimi usque ad diem expiationis, sic namque dictum est a doctoribus nos
Abbreviated transcription (Latin):
idendum itaq tibi÷ o moyses qr so¬
le suꝑ mare ⁊ suꝑ c̾ram recta linea ex¬
istente de mari quid̃ urapor humidꝰ d̾ t̾ra
uͦ consurgit siccꝰ s ⁊ sursum ꝯscendunt.
ꝑ calorem solis. sicut ⁊ fumꝰ aque ꝑferuorẽ
ignis. Qui unpores duo. cum sursum ueni¬
unt: alt̾o alt̾i comnuxto ex se nubes den¬
sas conficiunt. Nubes autem cum curcit̾
miliaria sedecim in altum se erexerint
aerem frigidum ubi reperiunt. Uñ ior
altius transire nequeunt. ⁊ sic rursus in
terram decidunti et exilł imbres ꝓue¬
niunt. fecit autem d̾s montiũ ꝯcauita¬
tes ut ibi quasi thesaurus quidam recep¬
tarentur imbres. fẽcit ⁊̃ in ip̃is mon¬
tium extremitatib imis foramina
quedam parua. ꝑ que paulatim deri¬
uatur aqua. q̃ sicut in thesauro tene¬
batur abscondita. Et hii sunt fontes.
minum cianimalium adaqͣnt᷑ gͦgesi
uillule p̃t̾fluuntur ⁊ magne urbes. hꝰ
ã rei argum̃tum est qd̾ deficiente plu¬
uia fontes siccantur ⁊ fluminra. sic̃

Expanded text:
idendum itaque tibi est, o Moyses, quia sole super mare et super terram recta linea existente, de mari quidem vapor humidus, de terra vero consurgit siccus, sed et sursum conscendit per calorem solis, sicut et fumus aquae per fervorem ignis, qui vapores duo cum sursum veniunt, altero alteri misto, ex se nubes densas conficiunt. Nubes autem cum circiter milliaria sexdecim in altum crepserint, aerem ibi frigidum reperiunt, unde jam altius transire nequeunt, et sic rursus in terram decidunt, et ex illis imbres proveniunt. Fecit autem Deus montium concavitates, ut ibi quasi thesaurus quidam receptarentur imbres. Fecit et in ipsis montium extremitatibus imis foramina quaedam parva, per quae paulatim derivatur aqua, quae sicut in thesauro tenebatur abscondita, et hi sunt fontes, minum et animalium adaquantur greges, villulae praeterfluuntur et magnae urbes. Hujus autem argumentum rei est, quod deficiente pluvia, fontes siccantur et flumina, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
de quo illam dictam ẽẽ intelligas. Moc . M.¬
torum ꝓfecto quidam nr̃oꝵ. eam de
ieremia dictam ẽẽ asseruit. qi flagella¬
tus. uerb̾atꝰ. ⁊ incarc̾atus fuit. imulta
alia q̃ enumerare longum : mala ꝑ

Expanded text:
de quo illam dictam esse intelligis. MOYSES. Doctorum profecto quidam nostrorum eam de Jeremia dictam esse asserunt, quia flagellatus, verberatus, et incarceratus fuit , et multa alia quae enumerare longum est mal
Abbreviated transcription (Latin):
illa nouissima ñ fu̾int illa p̃ciosa ĩsignia
q̃ fuerunt in pͥma: llam neq archa dñi fu¬
it inscd̾a. nͨ rõnali usi sunt in ea. nͨ uenit
ignis de celo qͥ combureret holo causta. nͦ
fuit tc̃ temꝑis unctꝰ aut ꝓpħi. ⁊ alia itẽ

Expanded text:
issima non fuerint illa pretiosa insignia quae fuerunt in prima? Nam neque arca Domini fuit in secunda, nec rationali usi sunt in ea, nec venit ibi ignis de coelo qui combureret holocausta, nec fuit tunc temporis unctus aut propheta, et alia item
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ramtimare ⁊ aridamcimouebo omnes
gentes. ⁊ uenient desid̾ata cunctaruo
gentiũ. ⁊ implebo domũ istam gła di¬
cit dñs ex̾cituum. Meum ÷ argentuo
⁊ meum ÷ aurũ. dic̃ dñs ex̾cituum. Mag
dabo pacem dic̃ dñs ex̃. Ea qͥppe que¬

Expanded text:
ovebo omnes gentes: Et veniet desideratus cunctis gentibus; et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum. Magndabo pacem, dicit Dominus exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
tis qd̾ corpꝰ ł lum̃ lune d̾s augeat siue
obtond̾et. lune ⁊̃ lum̃ si splendori soł par
fieret: nemo ram ultra quiescẽt. Semꝑ
enim dies eẽt. ꝑ lunaris gͥ lucis siue so¬
laris augm̃tum uoluit ꝓpħa intelligi. fi

Expanded text:
tis quod corpus vel lumen lunae Deus augeat sive obtunderet. Lunae etiam lumen si splendore solis par fieret, nemo jam ultra quiesceret, semper etenim dies esset. Per lunaris igitur lucis sive solaris augmentum, voluit propheta intelligi fide
Abbreviated transcription (Latin):
y as. uocauit namq eũ dñs d̾ utero uͥginiᷤᷤ
iniusticra. hoc ÷ sine peccato. ⁊ carnis con¬
cupiscentia. de sc̃e ⁊ iuste uirginis natus ÷̃
xp̃c carne munda. Manum eiꝰ app̃hendit.
qd̃ ÷ signum ꝓtectionis ⁊ patͦcinii. ⁊ sirauit
eum. sic̃ de manu herodis adhuc uagientẽ
eripuit. In egiptum duxit ac reduxit. d̾ma¬
nib ud̾oꝵ eum lapidare ac int̾fice̾ uolñ¬
relicto errore. i expulsis tenebͥs ĩcredulita¬
unibͣ legis. lum̃ ostendit. De ꝯclusione iñc¬
tum eduxit qr in se credentes d captiui¬
tate om̃i usq hodie lib̾at ⁊ emittit. E duxit
⁊̃ de domo carceris sedentes in tenebͥs. qi eos
qui in tenebroso carc̾e tenebantur inferni:
descendens ad inferos ip̃e etͣcit. Głam ⁊ laudẽ

Expanded text:
nus de utero Virginis in justitia, hoc est, sine peccato et carnis concupiscentia; de sanctae et justae Virginis natus est Christus carne munda . Manum ejus apprehendit, quod signum est protectionis et patrocinii, et servavit eum, sicut de manu Herodis adhuc vagientem eripuit, in Aegyptum duxit ac reduxit , de manibus Judaeorum eum lapidare et interficere volenrelicto errore, et expulsis tenebris incredulitaumbra legis lumen ostendit. De conclusione vinctum eduxit, quia in se credentes de captivitate omni usque hodie liberat et emittit. Eduxit etiam de domo carceris sedentes in tenebris, quia eos qui in tenebroso carcere tenebantur inferni, desc
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam suam. udebit sem̃ ⁊ c̃. Scimꝰ ꝓfedo
ꝙ antiqͥtꝰ scͥptura sacͥficium qd̾ ꝓ pecc̃o
m̃ uidebit.i. sem̃ magnũ ⁊ hereds multos
habebit. Et xp̃c pꝰ sacͥficium corꝑis sui. et
mortem sitam. sem̃ magnum uidit. et
ħedes ꝑmultos hũit. ⁊ elongatum ÷ tẽpꝰ¬
eiꝰ ⁊ uoluntas dñi in eo completa suit. Ex la¬
bore anime sue uidebit ⁊ saturabr᷑. Ac si
dret. ad̾o laborabit anima sua. qd̃ cũ
uidebit laborem illum qr tantꝰ sic sat᷑a¬

Expanded text:
animam suam, videbit semen, etc. Scimus profecto quod antiquitus Scriptura sacrificium quod pro peccato men videbit, id est, semen magnum, et haeredes multos habebit . Et Christus per sacrificium corporis sui, et mortem suam, semen magnum vidit, et haeredes permultos, et elongatum est tempus, et voluntas Domini in eo completa fuit: Ex labore animae suae videbit, et saturabitur. Ac si diceret: Adeo laborabit anima sua, quod cum videbit laborem illum quia tantus fuit, satura
Abbreviated transcription (Latin):
mum uiror. Ad ostendendã humili¬
tatem siam addidit ⁊ pompe mun¬
dane ꝯtentum. Eũ inquit uirũ doloꝵ
Hir sane doloꝵ fuit ip̃e. qr nec in in¬
fantia nec in ꝑuericitia. nec in iu¬
uentute maliuoloꝵ insidiis caruit.
hic namq ꝑ infirmitatem istam
ñl aliud ꝓpħ̃a intesigi uoluit qͣmile¬
rias ⁊ labores. qͦs ẜ carnem in mundo
xp̃c sustinuit. Sequit᷑ qi absconditus
uultꝰ eiꝰ ⁊ despectꝰ. uñ nec reputamꝰ eũ.
carne ditatis splendor delituit. uimpe¬
tentib se resistere c̃ posset noluit. qͣre
d̾spectus ⁊ ñ reputatus .i. ñ ap̾ciatꝰ fuit.
Et uere languores nr̃os ip̃e culitcidolo¬
res nr̃os ip̃e portauit. Cum dolores at

Expanded text:
m virorum, ad ostendendam humilitatem suam addidit, et pompae mundanae contemptum. Eum, inquit, virum dolorum. Vir sane dolorum fuit ipse, quia nec in infantia, vel pueritia, nec in juventute, malevolorum insidiis caruit, Hic namque per infirmitatem istam nil aliud propheta intelligi voluit, quam miserias et labores, quos secundum carnem in mundo Christus sustinuit. Sequitur: Quasi absconditus vultus ejus et despectus, unde nec reputavimus eum. carne deitatis splendor delituit, et impetentibus se resistere cum posset noluit, quare despectus, et non reputatus, id est non appreciatus fuit. Et vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit, cum dolor
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentium. ꝓpt̾ scelꝰ popłi mei. plagatus
fuit. ⁊ dedit cum impiis sepulturam suã.
⁊ cum diuitib mortem siam. licet ini¬
qͥtatem non fec̾it neq dolus fu̾it in
ore eius. ⁊ dñs uoluit cont̾ere eum. et
infirmari.Si posuerit ꝓ peccato aĩam
siram. uidebit sem̃ et elongabit᷑ tempͦ.

Expanded text:
m. Propter scelus populi mei plagatus fuit, et dedit cum impiis sepulturam suam, et cum divitibus mortem suam, licet iniquitatem non fecerit, neque dolus fuit in ore ejus , et Dominus voluit conterere eum, et infirmari. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen, et elongabitur tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ sceła nr̃a. Et disciplina pacis nr̃e sr̃
Uñ seqͥtur. cuiꝰ liuore om̃s sanati sumꝰ.
ꝑpessus. Item sequitur. Om̃s nos qͣi oues
errauimꝰ. ⁊ unꝰ quisq ĩ urã suã declina¬
uit. Oues quippe simplicia ⁊ stolidissiori
sunt ammaba. ⁊ uraga. Et nos stulti qͣsi
iumꝰ. unꝰ qͥsq ã in utã sitã declinauit.
ħ̾ ÷ doctrine illiꝰ uix ullꝰ credidit. s uete
aꝑuit os suũ. Et si c̃ agnꝰ ad occisionẽ
ducet᷑.⁊ qĩ oius corã tondente obmu

Expanded text:
pter scelera nostra. Et disciplina pacis nostrae super Unde sequitur, quia livore ejus sanati sumus, pessus. Item sequitur: Omnes nos quasi oves erravimus, et unusquisque in viam suam declinavit. Oves quippe simplicia et stolidissima sunt animalia et vaga. Et nos stulti quasi in viam suam declinavit, hoc est, doctrinae illius vix ullus credidit, sed aperuit os suum, et sicut agnus ad occisionem ducetur, et quasi ovis coram tondente
Abbreviated transcription (Latin):
ostend̾et ꝗ ind̾itatis subtilitate tã pla
ne ñ possit uid̾i. Et dixit sic̃ pliuna ẽ d̾
celo descendit ñ reuertitur rursus ĩ ce¬
ut carnem acciprat sum missurꝰ. ad me
assumat. flagelletur. patiat᷑. moriatur.
de inferno suos eripiat. ⁊ legem q̃ clau

Expanded text:
in deitatis subtilitate tam plane videri non posset, et dixit: Sicut pluvia cum de coelo descendit non revertitur rursus in coeut carnem accipiat sum missurus, ad meassumat, flagelletur, moriatur, de inferno suos eripiat. ac resu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u scõ reuelante futurum eẽ p̃ui¬
dit. uñ ĩ sequentib addidit. Derelinqͣt
impius uiam siam ⁊ uir uquus co¬
gitationes suas.⁊ reu̾tatur ad dominũ.
uidelic ne d̾ eo umꝗͣ cogitarent aut
dm̃ ẽẽ eum ꝑꝑ assumptam carnem. du¬
bitarent. ĩ mo fideliter cd̾ent. nã ⁊ fid̾s
insola cogitatione ẽ.⁊ cogito hominis
dieda quidem est a cegitatonib d̃i. Unde
seqͥtur. Nlon enĩ cogitatõnes mee cogitatões¬

Expanded text:
sancto revelante futurum esse praevidit, unde et in sequentibus addidit: Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et revertatur ad Dominum, videlicet ne de eo inique cogitarent, aut Deum esse eum propter assumptam carnem dubitarent, imo fideliter crederent, nam et fides in sola cogitatione est . Et cogitatio hominis diversa quidem est a cogitatione Dei. Unde et sequitur: Non enim cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
istoꝵ potest eẽ. sleutri namq ꝓpħrac
totam pot̾is applicare. Nam si d̾ ieremn
intelligis: ieremias quid̃ flagella carce¬
rem. multamq afflictõnem sustinuit. s
nec occisus fuit. nec flagellatꝰ ꝯticuit.
nͨ peccata nr̃a tulit. nͨ cet̾a ip̃i appli¬

Expanded text:
istorum potest esse. Neutri namque prophetiam totam poteris applicare. Nam si de Jeremia intelligis, Jeremias quidem flagella, carcerem, et multam afflictionem sustinuit, sed nec occisus fuit, nec flagellatus conticuit, nec peccata nostra tulit, nec caetera ipsi appli
Abbreviated transcription (Latin):
nationis. uerumtñ ut om̃s obiectõnes
noccasiones tuas p̾cidam. iam de ip̃o
ysara auctoritatem unã patentissi¬
mam tibi dicam. dicit enim ip̃e yfi¬
ias. Ecce intelliget seruus m̃s exaltab¬
tur ⁊ eleuabitur ⁊ sublimis erit ualde.
Sicut obstupuerunt sr̃ te multi sic

Expanded text:
is. Verumtamen ut omnes occasiones et objectiones tuas praecidam, jam de ipso Isaia auctoritatem unam patentissimam tibi dicam. Dicit enim ipse Isaias: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi
Abbreviated transcription (Latin):
ne omoyses eis dũtaxat est facta: q̃
de iulrł credituri erant atq iuda uinde ũi
credulis ñ est completa. quemad̾m popło
ysi dicens. Descendi ut lib̾arem eũ de ma¬
nib egiptioꝵ. ⁊ educ̾em de terra illa. ĩ t̾rã
bonã ⁊ spaciosam. ĩmo om̃s in deserto

Expanded text:
ista, o Moyses, eis duntaxat est facta, qui de Israel credituri erant atque Juda, unde et in incredulis non est completa, quemadmodum populo promisit Dominus Moysi dicens: Descendi ut liberarem eum de manibus Aegyptiorum, et educerem de terra illa in terram bonam et speciosam , imo omnes in deserto
Abbreviated transcription (Latin):
domini reuelari .i. filius eiꝰ debeat in¬
carnari.i sic ꝑ assumptam carnẽ. mũ¬
do uisibilit̾ ostendi. Et ascendet inquit
sicut uirgultum coram eo.⁊ sic̃ radix
de t̾ra sicienti.uidemꝰ quid̃ qd̾ de terra
sitienti .i. de c̾ra arida: neq uirga ne¬
q radix sñ humore ꝓcari possit. hu¬
mor enĩ qͣi mas est ip̃iꝰ soli. xp̃c aũt¬

Expanded text:
debeat revelari, id est Filius ejus debeat indebeat revelari, id est Filius ejus debeat incarnari, et sic per assumptam carnem mundo visibiliter ostendi. Et ascendet, inquit, sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Videmus quidem quod de terra sitienti, id est de iterra arida, neque virga, neque radix sine humore possit procreari. Humor enim quasi mas est ipsius soli. Christ
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fectus. De quo gͦ ꝓpħiam dictã .M.
intelligis cui partes eius õs applica¬
re possis:¬
e xp̃o qd̾ enimꝰ dicit ecce intellig. p¬
seruus meus exaltabit᷑ ⁊ eleuabit᷑
⁊ sublimis erit ualde. Nos quid̃ nouimuꝰ
tus. ⁊ suꝑ om̃s seruos d̾i sublimis ⁊ exal¬
obstupuerunt suꝑ te multi. sic ĩglori¬
osus erit int̾ uiros aspectus eiꝰ. ⁊ forma
eiꝰ int̾ filios hominum. Sequitur iste as
nam pluit. cũ int̾ eos tanq̃ in ꝓpria
ueniti⁊ei oꝑa atq magnalia sua ol¬
tendit. Alias aũ gentes multas asꝑsit.
⁊ fama qͣsi rore quodam delonge irrigauit.
⁊ õs stupidos ⁊ p̃admiratõne taciturnos
reddidit. unde est. Suꝑ ip̃m continebũt
reges os suum. ꝙr qd̃ ñ est narratum el
uiderunt.⁊ qd̾ ñ audierunt: contemplati
sunt. sicut uideis narratũ fuit d̾ eo ⁊ au
credidit auditui nr̃o ⁊ brachium dñi
cui reuelatum ẽ : Ac si dicẽt. Ad eo sunt
miranda q̃ p̃dico ẽe uentura qd̾ iuix

Expanded text:
ES. De quo ergo prophetiam dictam intelligis, cui partes ejus omnes applicare possisod enim dixit, ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde, nos quidem novimustus, et super omnes servos Dei sublimis et exalobstupuerunt super te multi, sic ingloriosus erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. Sequitur: Iste asnam pluit, cum inter eos tanquam in propria venit , et eis opera et magnalia sua ostendit. Alias autem gentes multas aspersit, et fama quasi rore quodam de longe irrigavit, et omnes stupidos ac prae admiratione taciturnos reddidit. Unde est: Super ipsum continebunt reges os suum, quia quod non est narratum eis viderunt, et quod non audierunt contemplati sunt, sicut Judaeis narratum fuit de eo, et acredidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est? Ac si diceret: Adeo sunt miranda quae praedico esse ventura, quod vix
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ illam intelligis: Hos sane ꝑ bestiaᷤ
illas q̃ rapira ⁊ carne uiuunt impioᷤ
homines intelligimꝰ. ⁊ raptores. ꝑ reliqͣs
uero pecudes: mansuetos ac simplices.
tare ac pacem hr̃e p̾cipiet. Ꝙ ã d̾ hõibꝰ ħ¬

Expanded text:
os sane per bestias illas quae rapina et carne vivunt, impios homines intelligimus, et raptores; per reliquas vero pecudes, mansuetos ac simplices, tare ac pacem habere praeciperet. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtulit .i. enucleauit. patefecit.⁊ medullã
elicuit. ad ħ ut gentes illam possent ao
omnia humilitatem dilexit. Calamui
casfatum si cont̾et. ⁊ linum fumigans
ñ extinguet. uidemus sane qd̃ calamus
cassatus leuit̾ p̾ ꝑfringi. linum q̾ fumi¬
retinens fumi .i. ignis ꝑfacillime p ex¬
stingui. S sꝑ calamum cassatum. ł linũ
pene extinctum meliꝰ ꝗͣ peccatoris fra¬
ne mortuos inpeccatis. occidi ñ p̾ce¬
cia. id̾ est. In lege uͦ moysi iudiciũ erat
ip̾ceptum peccatorem occidi. xp̃c ã ad ue¬
ritatem ⁊ iusticram iudicium adduxit.
nolo mortem peccatoris s ut magis

Expanded text:
t, id est enucleavit, patefecit, et medullam elicuit; ad hoc ut gentes illam possent accomnia humilitatem dilexit. Calamum quassatum non conteret, et lichnum fumigans non exstinguet. Videmus sane quod calamus quassatus leviter potest perfringi: lichnum autem fumiretinens fumi, id est ignis, perfacillime potest exstingui. Sed quid per calamum quassatum, vel lichnum pene exstinctum, melius quam peccatoris frane mortuos in peccatis, occidi non praecetia, idem est. In lege vero Moysi judicium erat et praeceptum, peccatorem occidi. Christus autem ad veritatem et justitiam judicium adduxit, Nolo mortem peccatoris, sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
audirent. aut ignẽ tantũ ne more¬
rentur: aspic̾ent. Contͣ qd̾ dicit dñs ad
moysen. ꝓħam suscitabo eis d̾ mediof¬
trum suoꝵ. siłem tui. Quasi dr̾et. Illeq̃
suscitabo de ip̃orum erit ꝓgenie iudeorũ.
S ⁊ cui similis erit. ħ ÷ sicut cu legem
d̾disti ita ⁊ p̃e legem dabit. Ꝙ ⁊̃ ꝓ ħ
notatur qd̾ ꝓpħam singłarit̾ ⁊ ꝑ excellẽ¬
tram posuit. Nisi enũ ⁊ ip̃e legem dat᷑us
eẽt: ꝓphas sane ñ ꝓph̾am suscitabo dixis¬
set. ꝓpħ̾as quid̾ plures pꝰ moysẽ susci¬
tau̾it d̾s. qui annuntiauerunt u̾ba eiꝰ
s nullus eoꝵ legem dedit ad siłitudie¬

Expanded text:
audirent, aut tantum ignem ne morerentur aspicerent. Contra quod dicit Dominus ad Moysen : Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui, quasi diceret: Ille quem suscitabo, de ipsorum erit progenie Judaeorum, sed et tui similis erit, hoc est, sicut tu legem dedisti, ita et ipse dabinotatur, quod prophetam singulariter et per excellentiam posuit. Nisi enim et ipse legem daturus esset, prophetas sane, non prophetam suscitabo, dixisset. Prophetas quippe plures suscitavit Deus, qui annuntiaverunt verba ejus, sed nullus eorum legem dedit ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
cͥficium. Et in templo er̃ abhominatio
d sołonis. ⁊ usq ad ꝯsummatõnẽ: ⁊ finem
ꝑseu̾abit d̾solatõ. ꝓpħia sane ista o mo¬
yses clausa ÷ ⁊ ad intlłigñd̾ difficił. ist̃
ibi t̾mini multi designati. s tñ om̃s ad os¬
tendendum xp̃i aduentum st̃ poĩtis In
pͥmis igitur sciendum÷ qr ebdomad̃s
iste. annoꝵ sunt ebdomades. Cũ gͦ usq

Expanded text:
um, et in templo erit abominatio desolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio . Prophetia sane ista, o Moyses, clausa est, et ad intelligendum difficilis, et sunt ibi termini multi designati, sed tamen omnes ad ostendendum Christi adventum sunt positi. In primis igitur sciendum est, quia hebdomades istae annorum sunt hebdomades. Cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
donec ponat int̾ra iudiciũ. Mortẽ sane
fugium uͦ ascensum eiꝰ ĩ celum. Ac si
diceret. ñ morietur auit d̾ t̾ra recedet
.i. in celum ascendet: donec mittat legem
aut ad patrem in celum ascenderet: udiciũ
in t̾ra posuit. quando legem .i. euangłiũ
ficiet dixit. qr mors xp̃i ñ reuera mors. sed
transitus quidã ⁊ d̾fectus fuit. Qui .ii. mori¬

Expanded text:
at in terra judicium. Mortem sane fugium vero ascensum ejus in coelum. Ac si diceret: Non morietur aut de terra recedet, id est in coelum ascendet, donec mittat legem arnem obiret, aut ad Patrem in coelum ascenderet, judicium in terra posuit, quando legem, id est Evangeficiet dixit, quia mors Christi non revera mors, sed quasi transitus quidam et defectus fuit. Qui enim mori
Abbreviated transcription (Latin):
utiꝰ suꝑ t̾ram cucurrerint: ad pelagꝰ tan¬
dem deueniunt. ac marinis fluctibꝰ se
ꝯponunt. ⁊ sic uapor maris ut supͣdiximꝰ
reascendit. ⁊ ex se it̾m mibes conficiti nͥ
fuit ex quo mundum d̾s composunti s
nec erit quam diu rerum creatori pla¬
cuerit. teste salomone qͥ in ecclesiaste¬
dicit. Omĩa flumina intrant mare. et
mare non redundat. Ad locum und̾ ex
unam saltem mͥ patentem ostendi.
ꝑ quam qd̾ intendis manifeste posit

Expanded text:
utius cucurrerint, ad pelagus tandem deveniunt ac marinis fluctibus se componunt, et sic vapor maris sursum ut supra diximus reascendit, et ex se iterum nubes conficit, et  nec unquam fuit, ex quo mundum Deus composuit, sed nec erit, quandiu rerum Creatori placuerit, teste Salomone, qui dicit in Ecclesiaste: Omnia flumina intrant mare, et mare non redundat. Ad locum unde exeunam saltem mihi patentem ostendi, per quam quod intendis manifeste possit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa appellatur quisqͥs ea q̃ porro uen¬
tura sunt effatur. In ysara qͦ sic legr.
Ecce seruus meus. suscepi eũ. electꝰ
meus complacuit sͥ in illo am̃ me ⁊a.
Dedi sp̃m meum suꝑ eũ. iudiciũ gen¬
tib ꝓfert. Non clamabit nͨ exaltabit᷑

Expanded text:
a appellatur quisquis ea quae porro sunt ventura effatur. In Isaia quoque sic legitur: Ecce servus meus, suscepi eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet.
Abbreviated transcription (Latin):
popłs. c̃ duce uenturo .i. c̃ tito ⁊ finis eiꝰ
uastitas. ⁊ pꝰ finẽ belli statuta dsolatio.
annis obsessa ÷ cuitas ab ex̾citu roma¬
noꝵ. ⁊ infra illos.uii. ãnos adeo coacti
fuert̃ intꝰ ⁊ afflicti: qd̃ ñ hr̾ent uñ sa¬

Expanded text:
 duce venturo, id est cum Tito, et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. annis obsessa est civitas ab exercitu Romanorum, et infra illos septem annos, adeo coacti fuerunt intus et afflicti, quod non haberent unde sa
Abbreviated transcription (Latin):
le expectabunt. per insulas gentes accipimꝰ.
legem ã xp̃i gentes expectauerunt. qr nõ
ab ip̃o s adiscipulis eiꝰ .i. ab apostolis eam
acceperunt. sleq enim ip̃e ĩmo apostoli gẽ¬
tib p̾dicarunt. Item in ysara. Ego dñs uo¬
caui te in iusticia. ⁊ app̾hendi manum tua.
⁊ seruaui te ⁊ dedi te. infedus popłi. ĩ lucem
gentium ut aꝑires ocłos cecoꝵ ⁊ educeres

Expanded text:
ulas gentes accipimus. Legem autem Christi gentes exspectarunt, quia non ab ipso, sed a discipulis ejus, id est ab apostolis eam acceperunt. Neque enim ipse, imo apostoli, gentibus praedicarunt. Item in Isaia: Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam, et servavi te, et dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum, et educeres