comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricis nullo pacto coniunctap¬
cipitur conuersatio : Ianua
diaboli uia iniquitatis : scorpus¬
nis percussus sum nociuam que
genus femina. Cum proxime
stipula incenditignẽ. flãm¬
gero igne percutit. femina
conscientiã pariter habitantis
exuritq funda menta montũ :
Ego uidico sicũ uiris feminȩ hab¬
tabant: Viscariũ non de erit
diabuli. Ex eis occupatus eͥiab
initio peccatũ. Ferreas mentis
libi dodomat: Sialligat quis
ignem in sinũ suũ uestimerti
non conburentur. Aut siquis
ambulauerit supercar bones
ignis pedes suos non conburtu
qui feminarũ accessiba copule
Sed dicis quiambubat inquit se¬
pliciter ambulat confidenit
Bene & arguitelis ed & oportali¬
in troitũ trepidauit. Hospi¬
talem praecepit a postolus
dericũ ordinandũ Hoc prae¬
cepto pater abraham & lothan¬
gelos susceperunt. quia hospi¬
tes dilexerunt. Sic &onesi¬
forus paulũ doctrinȩ fontem
suscepit haecimitationes
sint urae & nesinatis in colam

Expanded text:
clericis nullo pacto conjuncta pclericis nullo pacto conjuncta praecipitur conversatio. Janua diaboli, via iniquitatis, scorpionis percussio, nocivumque genus est femina. Cum proximat stipula, incendit ignem. Flammigero igne percutit femina conscientiam pariter habitantis, exuritque fundamenta montium. Ego judico, si cum viris feminae habitent, viscarium diaboli: ex eis aucupatus est ab initio peccatum. Ferreas mentes libido domat. Si alligaverit quis ignem in sinu suo, vestimenta ejus non comburentur? Aut si quis ambulaverit super carbones ignis, pedes suos non comburet? re, qui feminarum accessibus copulatur. Sed dicis: Qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter . Bene et argute. Sed oportintroitum trepidavit. Hospitalem praecepit Apostolus clericum ordinandum . Hoc praecepto pater Abraham et Loth angelos susceperunt, quia hospites dilexerunt ; sic et Onesiphorus Paulum doctrinae fontem suscepit. Haec imitationes sint vestrae, et ne sinatis incolam
Abbreviated transcription (Latin):
eprecatus es ut corũ
tibi breuiter exponere
qualiter clerici uictita¬
redebeant. Hinc me pleriq
maledictis aemulis praesto¬
lantur quia non sileo ueritatẽ:
Prima quidem temptam̃ta sunt
clericorũ. feminarũ frequen¬
teraccessus. Istius sexus
reprehen sibiles exhibent cle¬
ricos. quid tibi reuera cum fe¬
minis qui adaltare cũ dño fa¬
bularis. Tecuncti inpublico
temagrorusticearator es acu
mitores cotidie grauiter lace¬
rabunt si contradis positum
fidei cũ feminis habitare con¬
tendis. Et quia aut arbitror
cupiscis in reprehensibilis in¬
ueniri. Testimonio bonomu¬
nire Num quid inchoro a pos¬
tolorũ feminȩ ad fuerunt.
Prohibȩ uirgines tecũ cõmota
ri que degener&uo non sunt.
diligis eas exterius ordina fre¬
quenter uisita. iunctus obseq
clericorũ. Necũ secr&aliter
ac solus in grederis maculisces¬
timoniũ tuũ: Aliter nãqo
iugati alitercontinentes edac¬
tur eedesia sticum subiremis¬
teriũ. Onus feminarũ cumo

Expanded text:
eprecatus es, ut tibi breviter exponerem, qualiter clerici victitare debeant. Hinc me plerique e maledictis aemulis praestolantur, quia non sileo veritatem. Prima quidem tentamenta sunt clericorum, feminarum frequentes accessus. Iste sexus reprehensibiles exhibet clericos. Quid tibi revera cum feminis, qui ad altare cum Domino fabularis? Te cuncti in publico, te in agro rustici aratores ac vinitores quotidie graviter lacerabunt, si contra dispositum fidei cum feminis habitare contendis. Et quia ut arbitror concupiscis irreprehensibilis inveniri, testimonio bono munire. Nunquid in choro apostolorum feminae affuerunt? Prohibe virgines tecum commorari, etiam quae de genere tuo sunt. Diligis eas? exterius ordina, frequenter visita junctus obsequio clericorum, ne dum secretaliter ac solus ingrederis, macules testimonium tuum. Aliter namque conjugati, aliter continentes edocentur ecclesiasticum subire ministerium et onus. Feminarum cum
Abbreviated transcription (Latin):
in quadragessima martyrum
natalicia cele brari sedeorũ scã cõ¬
memoratio in dieb sabbatorum.
tes adnuptias plaudere uł salta¬
re sed uenerabilitercenare. uel pran
Quod non o porteat sacerdotes
aut clericos ex collatis uł cõmissa¬
tionib: conuiuia celebrare hocaut̃
nec laicus porre congruere :
ante processionẽ epi introire sacra¬
riũ & sedere sed cũ ep̃odebent ingre¬
di uł in subsellus sederenisi forsi¬
tan in firmitate detineatur aut
in agris epis copus constitui seduisi¬
tatores. uerũ tamen iã pridem
constitui nihil faciant pretercons¬
cientiã epĩciuitatis similit̃ & pres¬
biteri praet̃ consiliũ ep̃i nihilagant :
Quod non o porteat indomibus ob
mos in ecclesia cantari necdibros p̃t̃
canonũ legi sed sola sacra uolumi¬
na nouite stam̃ti uł c&eris

Expanded text:
in Quadragesima martyrum natalitia celebrari, sed eorum sancta commemoratio in diebus Sabbatorum etes ad nuptias plaudere, vel saltare; sed venerabiliter coenare, vel prandQuod non oporteat sacerdotes aut clericos ex collatis vel comessationibus convivia celebrare. Hoc autem nec laicis posse congruere. ante processionem episcopi introire sacrarium et sedere, sed cum episcopo debent ingredi, vel in subselliis sedere, nisi forsitan infirmitate detineatur, autin agris episcopos constitui, sed visitatores. Verumtamen jampridem constituti nihil faciant praeter conscientiam episcopi civitatis; similiter et presbyteri, praeter consilium episcopi nihil agant. bus non oportmos in ecclesia cantari, nec libros praeter canonem Legis, sed sola sacra volumina Novi Testamenti vel Veteris
Abbreviated transcription (Latin):
inquadragessima non opor tere :
ma panẽ benedictionis offerri.
sima in ultima septimana quinta
feria icunium. soluere totãq
qla dragesimã sine ueneratio¬
ne transire magisq: conueniat
omnen quadra gesimã destrio.¬
co. uenerati ieiunio.

Expanded text:
in Quadragesima non oportere. Itma panem benedictionis offerri, sima, in ultima septimana quintae feriae jejunium solvere, totamque Quadragesimam sine veneratione transire; magisque conveniat omnem Quadragesimam districto venerari jejunio.
Abbreviated transcription (Latin):
to epis cõpo ipsius nemo susci¬
Apiat nemosollicit& : ni¬
si forte explacito caritatis.
id inter dantem accipientemq
conueniat. Nam grauis in iuriȩ
reus ẽ. quide fratris ecclesia
id quod ẽ. utilius aut pra&iosiu
que si intra prouintiã resiguꝰ
trans fugã elericũ deccde sa¬
sua metro politanus redira
pell&: Si autẽ longius reg¬
sit tui praecepti auctoritam
uocabitur. ut nec cupiditati
nec ambitioni occasio relinquo¬

Expanded text:
to episcopo ipsius nemo suspiciat, et nemo sollicitet, nisi forte ex placito charitatis id inter dantem accipientemque convenerit. Nam gravis injuriae reus est qui de fratris ecclesia id quod est utilius aut pretiosius que si intra provinciam res agatur, transfugam clericum ad suam ecclesiam metropolitanus redire compellat. Si autem longius processit, tui praecepti auctoritate revocabitur, ut nec cupiditati nec ambitioni occasio relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
excessisse cognoscunt: Sita¬
menpatrum facta non diligant.
sed tantũ operiant nec imitent᷑
Nam sunt qui praepositos suos
peruerse iudicant dum terre¬
nis studiis eos plus uiderint
es se intentos. siuel parũ iã ipsi
de sp̃italib cognouerint: Rec¬
tores ergo iudicandi adõ sunt.
asuis autẽ subditis nequaquam
iudi candisunt: Exemplo dñi
quiper seuendentes colũbas
et nummolariorum mensas
proprio euertit flagello : et pro¬
Quod sia fide exorbitauerit
rector tuncerit arguendus
a subditis. Promoribus uero
reprobis tollerandis magis
quam dis tinguendus ciplebe ẽ :
ednos praesentibus delec¬
tati dũ in hacuita cõmoda
nr̃a & honores inquirimꝰ¬
non ut meliores sedutditiores:
Necut sanctiores seduthonora¬
tiores simus c&eris praees se
festinamus: Nec gregem dñi
qui nobis pascendus tuendus¬
que commissus est. sed nr̃ãs uo¬
luntates dominationẽ diuitias.
et c& erablandimenta carnali¬
ter cogitamus: Pastores dici

Expanded text:
excessisse cognoscunt, si taexcessisse cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant, dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritalibus cognoverint. Rectores ergo judicandi a Deo sunt, a suis autem subditis nequaquam judicandi sunt, exemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagello , et proQuod si a fide exorbitaverit rector, tunc erit arguendus a subditis. Pro moribus vero reprobis tolerandus magis quam distringendus a plebe est. ed nos praesentibus delectati, dum in hac vita commoda nostra, et honores inquirimnon ut meliores, sed ut ditiores, nec ut sanctiores, sed ut honoratiores simus, caeteris praeesse festinamus. Nec gregem Domini, qui nobis pascendus tuendusque commissus est, sed nostras voluptates, dominationem, divitias, et caetera blandimenta carnaliter cogitamus. Pastores dici
Abbreviated transcription (Latin):
uod bene qua triduani mor tui
resus citatio illa significat quȩ
uidelic& demonstrat: quia pri¬
us mortuũ dñs uocauit & uiui¬
ficauit dicens. latare ueni foras:
Et postmodũ isqui uiuus egressus
fuerat adiscipulus est solutus
sicut seriptũ ẽ. Cumq egres¬
sus ess& : qui fuerat ligatus
institis: T uno dixit discipulis
stuis: Soluit eum. & sinite abire.
Scilic& ut pastores eccłȩ ei paenã
debeant amore quã meruit:
qui non erubuit confiteri qđ fe¬
cit: Submagno moderamine
pastor es ecłae uel soluere stu¬
deant uelligare. Sedutrum
iuste an iniuste oblig& pastor
pastoris tamen sententia gregi
timenda ẽ Ne isqui sub ẽ. &cum
in iuste forsi tanligatur obliga¬
tionis suae sententiã exaliacul¬
pa mereatur. Pastor quisque
uel absoluere in discretetimeat
uelligare: Is autẽ qui sub manu
pastoris est ligaritimeat ius
te uel in iuste: Nec pastoris sui
iudicium temere reprehendat:
Ne&si in iuste ligatus est & ipsatu

Expanded text:
Quod bene quatriduani mortui Quod bene quatriduani mortui resuscitatio illa significat: quae videlicet demonstrat, quia prius mortuum Dominus vocavit et vivificavit, dicens: Lazare, veni foras ; et postmodum is, qui vivus egressus fuerat, a discipulis est solutus, sicut scriptum est: Cumque egressus esset qui fuerat ligatus institis, tunc dixit discipulis suis: Solvite eum, et sinite abire , scilicet ut pastores Ecclesiae ei poenam debeant amovere quam meruit, qui non erubuit confiteri quod fecit. Sub magno modpastores Ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare. Sed utrum juste, vel injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est: ne is qui subest, et cum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare; is autem, qui sub manu pastoris est, ligari timeat vel juste, vel injuste, nec pastoris sui judicium temere reprehendat: ne etsi injuste ligatus est, ex ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
tam sae cularium quam diuina
rum lit terarũ: sine ambigui¬
tate doctissimi siscirent res
ecclesie debere contemni : num¬
quam eas haberent qui omnu
sua reliquerant: Vnde datu
intellegi quod tanti actales
uiri qui uolentes fueri xp̃ids
cipuli: renuntia uerunt on¬
nibus quae habebant non uts¬
Omp̃s itaque dñs & omnia sciens
curante probationẽ quas i dubi¬
tat nisiut grauitatis nobis exẽ¬
plum proponat. Nemala homi¬
num ante pra sumamus credere
quã probare: quid hoc exẽplo
nisi nos ad monemur ÷ nead pro¬
ferendam sententiã umquam
pracipites essedebeamus : ne
tenere indiscussa uidicemus.
nequelib& mala audita nos mo¬
ueant nepassim dicta sine pro¬
batione credamus:. Causeuide
lic& pensande sunt & tuncli¬
gandi atq soluendi potestas
ta post culpã Vt quos om̃p̃s ds̃
perconpunctionis igratiã uisi¬
tat. illos pastoris sententia
absoluat: Tunc uera ẽ ab solu¬
tio praesidentis: cum interni
arbi trium sequitur uidicis:

Expanded text:
tam saecultam saeculrum litterarum sine ambiguitate doctissimi, si scirent res Ecclesiae debere contemni, nunquam eas haberent, qui omnia sua reliquerant. Unde datur intelligi quod tanti ac tales viri qui, volentes fieri discipuli Christi, renuntiaverunt omnibus quae habebant, non ut posOmnipotens itaque Dominus, et omnia sciens, cur ante probationem quasi dubitat, nisi ut gravitatis nobis exemplum proponat, ne mala hominum ante praesumamus credere, quam probare. Quid hoc exemplo nisi nos admonemur, ne ad proferendam sententiam unquam praecipites esse debeamus, ne temere indiscussa judicemus, ne quaelibet mala audita nos moveant, ne passim dicta sine probatione credamus? Causae ergo pensandae sunt, et tunc ligandi atque solvendi potestas ta post culpam: ut quos omnipotens Deus per compunctionis gratiam visitat, illos pastoris sententia absolvat. Tunc enim vera est absolutio praesidentis, cum interni arbitrium sequitur judicis.
Abbreviated transcription (Latin):
xpedit facultates ecclesiȩ
pos sideri et proprias per¬
fectionis amore contemni:
Non enim propriesunt: sed cõ¬
munes ecdesiae facultates:
Etideo quis quis omnib que ha
buit dimissis autuenditis : fit
reisuae contemtor: cũ praposi¬
tus fuerit factus ecđae: omni¬
um qua hab& ecclesia: officit᷑
dispensator: Denique sc̃s pau¬
linus ut ipsi melius nostis: in¬
gentia praedia quae fuerunt
sua : uendita pauperib: eroga¬
uit: Sed cũ postea factus ess&¬
ep̃s. non contẽpsit: ecđȩ faculta¬
tes sed fidelissime dispensau
quo facto satis ostendit & propris
debere exper fectione contemis
et sine in pedimento perfections
sc̃s hilarius: Non ne& ipsea
nia sua aut parentib: reliqui
aut uendita pauperib: erogaun
Istamen : cũ merito perfections
non solum possedit sed a iam
acceptis fidelium numeroq
hereditatib ampliauit: Isti
ergo tã scĩ. tamque perfecti
ponti fices: factis euidentibus
clamant posse & debere fieriqo
fecerunt: Quiutiq homines

Expanded text:
xpedit facultates ecclesiae possideri, et proprias perfectionis amore contemni. Non enim propriae sunt, sed communes ecclesiae facultates, et ideo quisquis omnibubuit, dimissis aut venditis, fit rei suae contemptor, cum praepositus fuerit factus ecclesiae, omnium quae habet ecclesia efficitur dispensator. Denique sanctus Paulinus ut ipsi melius nostis, ingentia praedia quae fuerant sua, vendita pauperibus erogavit. Sed cum postea factus pus, non contempsit ecclesiae facultates, sed fidelissime dispensavit. Quo facto satis ostendit, et propria debere propter perfectionem contemni, et sine impedimento perfectioniss Hilarius? Nonne et ipse omnia sua, aut parentibus reliquit, aut vendita pauperibus erogavit? Is tamen, cum merito perfectionis non solum possedit, sed etiam acceptis fidelium numerosis haereditatibus ampliavit. Isti ergo tam sancti, tamque perfecti pontifices, factis evidentibus clamant, posse et debere fieri quod fecerunt. Qui utique homines
Abbreviated transcription (Latin):
cendi accipit officium in ter¬
dũ ad tempus facta proximi
taceat que statim corrigere
ne quaquã existimat: Nam
sicorrigere potest: a dissimu¬
lat uerũ ẽ. qđ consensum er¬
roris alieni habeat. Pleriq
scĩ doctores promali ꝑtinatia.
quia in quos emendareneque¬
unt. Histacere disponunt
sed calorem sp̃s quo aguntur
ferre non sustinentes: Iterũ
in increpationẽ prosiliunt
mpiorum:

Expanded text:
cendi accipit officium, intercendi accipit officium, interdum ad tempus facta proxime taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum est quod consensum erroris alieni habeat. Plerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt: sed calorem spiritus quo aguntur, ferre non sustinentes, iterum in increpationem prosiliunt mpiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ saulus lapidatũ stepl¬
num precursurus erat qui
inmorte eius lapidantiũ uesi¬
menta seruabat: Hisergo
primũ cogitationib humilia¬
aufertur doctrina pra¬
cationis: Probono merito
audientis tribuitur sermo doc¬
toris In potestate diuina con¬
sistit: cui uelitds̃ doc trine uer¬
bum dare : uel cui auferre : Et
hoc aut prodicentis. aut proau¬
dientis fitinerito: ut modo pro
cul paplebis : auferatur sermo
doctoris modouero proutilita¬
te rectoris tribuatur: Namet
bonus doc&bonũ: & malus ma
doctrine secundũ salomonis
sententiã : dicentis: Tempus
tacendi ÷ & tempus loquendi:
Nonquidem ꝑtimorẽ sed ꝑdiscre¬
tionem: Propt̃ malorũ incor¬
rectibilem iniquitatẽ: nonnũ¬
quãelectos oport& ad octri
cessare: Interdum
tores aecclesiae calore
caritatis. ardentes contices¬
sunt adocendo: quia non estqui
audiat testante propheta
iuitatesaustriclausȩ sunt: et
non .ẽ. qui a periat: Quiado¬

Expanded text:
meritum Saulus lapidatum Stephmeritum Saulus lapidatum Stephanum praecursurus erat, qui in morte ejus lapidantium vestimenta servabat? His ergo primum cogitationibus humiliaaufertur doctrina praedicationis; pro bono merito audientis, tribuitur sermo doctoris. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui auferre: et hoc aut pro dicentis, aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doctoris, modo pro utilitate rectoris tribuatur. Nam et bonus docet bonum, et malus maldoctrinae, secundum Salomonis sententiam dicentis: Tempus tacendi et tempus loquendi . Non quidem per timorem, sed per discretionem, propter malorum incorrigibilem iniquitatem, nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes, conticescunt a docendo, quia non est qui audiat, testante propheta: Civitates Austri clausae sunt, et non est qui aperiat . Qui do
Abbreviated transcription (Latin):
Nos quia infirmihomines sum̃
cum de dõ hominib loquimur
debemus primũ meminis se
quod sumus: ut expropria
in firmitate pensemus quo
docendi ordine infirmis fra¬
tribus consolemur: Consi¬
dereigitur quia aut tales
sumus quales non nullos
corrigimus: Aut talesali xxu¬
quando fuimus & suã diui¬
na gratia operante non sumꝰ:
ut tanto eos temperantius
corde humili corrigamus quan¬
tonos m&ipsos uerius in his quos
emendamus agnoscimus: Si
nos sacerdotes tales nec sumus
nec fuimus quales adhuc illisi
emendare curamus: Neccor
nr̃m forte suꝑbiat & depsain¬
nocentia peius ruat: quorũ ma¬
lacorrigimus: Aliorũ bona
nobis ante oculos reuocemus
Quas omnino nulla sunt: ad occul¬
tadĩ iudicia recurramus: quu
sicutnos. nullis meritis hocii¬
sum bonum qđ habemus accipi¬
mus: ita illos quoq potest gra¬
tiȩ superne uirtutis infund¬
re: excitati pos terius: &iam
accepimus praeuenire : quis
enim creder& qđ ꝑ apos tolati

Expanded text:
Nos quia infirmi homines sumus, Nos quia infirmi homines sumus, cum de Deo hominibus loquimur, debemus primum meminisse quid sumus, ut ex propria infirmitate pensemus quo docendi ordine infirmis fratribus consulamus. Consideremus igitur quia aut tales sumus quales nonnullos corrigimus, aut tales aliquando fuimus, etsi jam divina gratia operante non sumus, ut tanto eos temperantius corde humili corrigamus, quanto nosmetipsos verius in his quos emendamus agnoscimus. Si nos sacenec fuimus quales adhuc illi sunt quos emendare curamus: ne cor nostrum forte superbiat, et de ipsa innocentia in pejus ruat, quorum mala corrigimus, alia eorum bona nobis ante oculos revocemus; quae si omnino nulla sunt, ad occulta Dei judicia recurramus. Quia sicut nos nullis meritis hoc ipsum bonum quod habemus, accipimus: ita illis quoque potest gratia supernae virtutis infundere, ut excitati posterius, etiam accepimus, praevenire. Quis enim crederet quod per apostolatus
Abbreviated transcription (Latin):
ad sobriaatẽ: Neigitur rector
incautus adloquendũ proruat
hoc quodiam praemisimus. perse¬
m& ipsam discipulis ueritas cla¬
mat: habetesal in uobis: & pacẽ
habete interuos: Acsi figurate
per habitũ. sacerdotis dicat: Ma¬
lapunica tintinabulis iungite.
ut ꝑ omne qđ dicitis unitatem fi¬
dei: cauta obseruatione teneatis
Sacerdos semꝑ uocẽ praedicationis
habeat ne suꝑ niex pectator is
iudiciũ exsilentio offendat:
Sacerdos in tabernaculũ ingre¬
diens: uel egredi ens moritur:
si de eo sonitus non auditur.
quia iram contrase occultiiu¬
dicis exigit: sisine praedicatio¬
nis sonitu incedit. Aptetut¬
nabula: uestimentis pontifi¬
cis describuntur inserta: ues¬
timenta & enim sacerdotis.
quidaliud: quã recta opera
debemus accipere: Propheta
ad testante quiait: Sacerdo¬
tes tui induantur iustitiam:
Vestimentis itaq: illius tinti¬
nabula inherent: ut uitȩ uiã
cum linguae sonitu ipsa quoq
opera sacerdotis clament:

Expanded text:
ad sobrietatem . Ne igitur rector ad sobrietatem . Ne igitur rector incautus ad loquendum proruat, hoc quod jam praemisimus, per semetipsam discipulis Veritas clamat: Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos . Ac si figurate per habitum sacerdotis dicat: Mala punica tintinnabulis jungite; ut per omne quod dicitis unitatem fidei cauta observatione teneatis. Sacerdos vero semper vocem praedicationis habeat, ne superni inspectoris judicium ex silentio offendat. Sacerdos in tabernaculum ingrediens vel egrediens moritur si de eo sonitus non auditur, quia iram contra se occulti Judicis exigit, si sine praedicationis sonitu incedit. Apte tintinnabula vestimentis pontificis describuntur inserta. Vestimenta etenim sacerdotis quid aliud quam recta opera debemus accipere, Propheta attestante, qui ait: Sacerdotes tui induantur justitia ? Vestimentis itaque illius tintinnabula inhaerent, ut vitae viam cum linguae sonitu ipsa quoque opera sacerdotis clament.
Abbreviated transcription (Latin):
lant: hanc in conspectu occulti
arbitris flamina in timi amoris
accendat: quae scilic& caritas¬
de qui ad ñtsimub ac proximũ dili¬
git: qua si ex duplici cinctura
fulgescit quisic ad auctoris
speciem anhelat ut proximorũ
curã neglegate uel sac proximoꝵ
curã exsequitur : uta diuino
amore torpescat: qui unũ horũ
qđ liba neglegit in suꝑ hume¬
ralis ornam̃to habere coccũ¬
bistinctũ nescit: Cum rectorse
ad loquendũ praeparat. subquan¬
to cautelestudio loquatur ad¬
tendat. Nesun ordinate ad lo¬
quendũ rapitur errorisiuil¬
nere audientiũ corda feriantur:
Et cũ fortasse sapiens uideri
desiderat : unitatis conpagem
insipienter abscidat: In euan¬
gelio ueritas ait habere sal inuo¬
bis & pacem habete interuos.
Persal quippe: uerbi sapientia
de signatur: quugitur loqui
sapienternititur: magnopere
m&uat : ne in eius eloquio : audien¬
tiũ hunitas confundatur. Hinc
paulus ait: Non plus sapere
quam oport& sapere: sed sapere

Expanded text:
lant, haec in conspectu occulti lant, haec in conspectu occulti arbitri flamma intimi amoris accendat. Quae scilicet charitas, quia Deum simul ac proximum diligit, quasi ex duplici tinctura fulgescit. Qui igitur sic ad auctoris speciem anhelat, ut proximorum curam negligat; vel sic proximorum curam exsequitur, ut a divino amore torpescat: qui unum horum quodlibet negligit, in superhumeralis ornambis tinctum nescit. Cum rector se ad loquendum praeparat, sub quanto cautelae studio loquatur attendat; ne si inordinate ad loquendum rapitur, erroris vulnere audientium corda feriantur, et cum fortasse sapiens videri desiderat, unitatis compagem insipienter abscidat. In Evangelio Veritas ait: Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos . Per sal quippe verbi sapientia designatur. Qui igitur loqui sapienter nititur, magnopere metuat ne ejus eloquio audientium unitas confundatur. Hinc Paulus ait: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis uita cõmendat. quia qđ
dicit: Super montẽ excelsũ as¬
cendetu: qui euangelizassion
Vt uidelic& qui caelesti praedica¬
tione utitur: ima iamter renoru
operũ deserens: in rerum culmine
sta reuideatur: Tanto que facili¬
us sub ditos ad meliora. ꝑtrahu
quanto ꝑuite meritũ de suꝑnis
clamat: Recte &iam et sacerdos
suꝑ humerale exauro iacintho
parpurabis tincto coceo ettor¬
ut quantauir tutũ diuersitate
clares ceredebeat de monstret᷑
Insa cerdotis quppehabitu ante
omnia aurũ fulg&. ut in eo in¬
tellectus sapientiae principali¬
ter emic&. Cui iacinctus quia¬
et hereo colore resplend& adiun¬
gitur : ut ꝑ omne qđ intellegen¬
do penetrat non ad fauores infi¬
mos sed adamorẽ caelestiũ sur¬
gat Nedũ suis in cautus laudib
c& iacincto acpurpurabistinc¬
tus coctus adiungitur. ut ante
interni iudicis. oculos: omnia uir¬
tutũ bona excaritate de corent᷑.
et cuncta que corã hominib: ruti¬

Expanded text:
dicentis vita commendat, quia quod dicentis vita commendat, quia quod am Dominus dicit: Super montem excelsum ascende tu qui evangelizas Sion . Ut videlicet qui coelesti praedicatione utitur, ima jam terrenorum operum deserens, in rerum culmine stare videatur, tantoque facilius subditos ad meliora pertrahat, quanto per vitae meritum de supernis clamat. Recte etiam sacerdos superhumerale ex auro, hyacintho, purpura, bis tincto cocco, et torut quanta virtutum diversitate clarescere debeat, demonstretur. In sacerdotis quippe habitu ante omnia aurum fulgtellectus sapientiae principaliter emicet. Cui hyacinthus, qui aethereo colore resplendet, adjungitur, ut per omne quod intelligendo penetrat, non ad favores infimos, sed ad amorem coelestium surgat: ne, dum suis incautus laudibuset hyacintho, ac purpurae, bis tinctus coccus adjungitur, ut ante interni judicis oculos omnia virtutum bona ex charitate decorentur, et cuncta quae coram hominibus ruti
Abbreviated transcription (Latin):
haer bae que haec animalia nutri¬
unt: aliaoccidunt. & lenis sibi¬
lus equos mitigat. catulos insti¬
gat. Et medicam̃tũ quod hunc
morbũ inminuit: alter uires
iungit. Et panis quiuitã fortiũ
roborat: paruulorũ necat. Pro
qualitate igitur audientium: for
marideb& sermodoctorum:
Vt & ad sua singulis congruat:
et tam̃ a cõmunis aedificationis
artenũ quã recedat. Quidenim
sunt intente mentes auditorũ:
nisi ut ita dixerun. quaedã in cytha¬
ra tensiones tractȩ cordarum:
quas tangendi artifex: ut non sibi¬
m& ipsi dissimile canticũ faciat:
dissimilit̃ pulsat: & idcirco corde
consonã modulationẽ redduntꝰ:
qui auno quidẽ plectro sed nonun
inpul suferiuntur. Doctor quis¬
non una eademq: exhortatione
tangere corda audientiũ deb&:
Doctoretenim qui locisui necessi¬
tate exigitur sũmadicere : hacea¬
dem necessitate conpellitur sũma
monstrare: Illanãque uoxliben¬
tius auditorũ corpenetrat: quam

Expanded text:
herbae quae haec animalia nutriherbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt, et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat; et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit: et panis, qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur aumari debet sermo doctorum: ut et ad sua singulis congruat, et tamen a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi ut ita dixerim quaedam citharae tensiones tractae chordarum. Quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat: et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu, feriuntur. Doctor quisnon una eademque exhortatione, tangere corda audientium debet. Doctor etenim, qui loci sui necessitate exigitur summa dicere, hac eadem necessitate compellitur summa monstrare. Illa namque vox libentius auditorum cor penetrat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uero delinquunt prosolaciri¬
tite utlocus est corripiendis
Nontamen cũ seueritate : sicuthĩ
quinobis regendi sunt cõmissi
Prius docendi sunt seniores plebis
ut ꝑeos infrapositi : facilius do
quid commenda fidelibus homi¬
nib: quiidonei sunt ad alios do¬
cere. Ingenium bonidoctoris
est incipientib: laudibus corũ
Quos salubriter obiurgatos cor¬
rigere cupiunt: Sicut apłs
ad chorinthios facit : quos a lau¬
dib: inchoat & increpationib:
probat: Sed erant apud corin¬
thios: qui& laude & increpa¬
tione dignies sent Ille uero
loquitur. ut omniũ ut raque
conuenire uideatur:
TI SUBIECTOS DOCEINT AC
SEMET IPSOS IISCTA
CIRRCŨ SPECTIO UE PREUIDE
uia igitur qualis debeat¬
esse pastor superius os¬
tendimus: nuncqualiter
doceat demons tremus. Non u¬
na eademq cunctis exhortatio
congruit. quia neccunctos par
morũ qualitas abstringit. Se¬
penãque aliis officiunt: quae
aliis prosunt. Quia & plerũq

Expanded text:
vero delinquunt, pro sola charivero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius docaec, inquit, commenda fidelibus hominibus, qui idonei sunt et alios docere . Ingenium boni doctoest incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero loquitur, ut omnibus utraque convenire videantur. ti subjectos doceant ac semetipsos discreta circumspectione praevideant. Quia igitur qualis esse debeat pastor superius ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Non una eademque cunctis exhortatio congruit, quia nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt quae aliis prosunt, quia et plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
uulis in xp̃o. lacuobis potũ de di
non escã: Carnalib quippeani¬
mis nec altanimis decaelestib:
nec terrena conuenit pradica¬
re: Sed medio criter ut initia
corũ moresque desiderant edo¬
ceri: Coruus dum suos pupillos
uiderit albi coloris nullis eos
cibisalit : sed tantundem ad ten¬
dit donec paterno coloreni gres¬
cant: Et sic illos frequenticibo
reficiat: Ita et ecclesiae doctor
strenuus : nisi eos quos doc& ui¬
derit ad suam similitudinem
penitentiae confessione ni¬
grescere. anitore sacculari
deposito lamentationis habitũ
depeccati recordatione induere¬
Vt potead huc exterioribus hoc
estcarnalibus non a perit in¬
tellegentiae spiritalis. Pro¬
fundiora mysteria Nedum
audita non capiunt. prius in¬
cipiunt comtemnere quã ue¬
nerari mandata caelestia:
Aliter est agendũ ergacos qui nr̃o
committuntur regimine sed¬
offendunt atq aliter cũ his qui
nobis cõmissi nonsunt: Quist
uistisunt uenerandisunt Si

Expanded text:
vulis in Christo lac vobis potum dedi, vulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare, sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edocere. 5. Corvus, dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit, sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit; ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et, nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, upote adhuc exterioribus, hoc est, carnalibus, non aperit intelligentiae spiritualis profundiora mysteria, ne dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. 6. Aliter est agendum erga eos qui nostro committuntur regiminoffendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si
Abbreviated transcription (Latin):
on om nib: una eademq
doctrina adhibenda
sed proqualitate morum
diuersa exortatio erit doctorũ
Nam quosdam increpatiodura.
quosdam uero exortatio corri¬
git blanda: Sicut periti medic
aduarios corporis morbos diuir¬
so medicamine seruiunt. itaut
iuxta uulnerũ uari&ates. me¬
dicinadiuersa sit. sic & doctor
ecclesie singulis quibus que cn¬
gruum doctrine reme dium
adhibebit: & quid cuiq opor¬
teat proa&ate prosexu acpro¬
fessione ad nuntiabit: Nonen¬
nibus eaquae sunt clausa a peri¬
enda sunt: Multi sunt enim qui
capere nom possunt quibisi in¬
dis cr&e manifestentur : statim
aut de trahunt aut neglegunt
prima quippe prudentie uirtus
est eã quã docere oporteat exis¬
timare personã: Rudib popu¬
lis seu carnalib plana atque cõ¬
munia : non summa atq: ardua
praedicanda sunt nein mensita¬
te doctrinȩ opprimantur po¬
tius quã erudiantur: Vnde
et paulus a postolus dicit: Non po¬
tui uobis loquiquasi spiritalib:
sed quasi carnalibus tã quã par¬

Expanded text:
on omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum, diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates, medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et apostolus Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam par
Abbreviated transcription (Latin):
sacro minis terio deditos
a presbiteris usq ad diac
et reliquũ ecclesias ticũ ord¬
nem id ẽ usq ad subdia cons
lectores cantores exorcis
et hostiarios. & exnumeris
tinentiũ & monachorum
di tabernas:¬
alus epis opus dx a dariti
acpiditas qua rtrũoriniũ
uorũ matrẽ esse nemoquis
lubita: Pronde in bibendaẽ
ne quis alienos fine susur pa
aut per praemũ terminos patrũ
stacutos uransuendat ne comni¬
no cui qua dericorũ liceatde .lxiii.
qualiba refoenus accipere : quã¬
quam nouelle suggestiones:
que ud obs curae sunt uel subge¬
nere latent inspectȩ a nobis for¬
mam accipient: Ca&erũ dequi
bus a pertissime diuinitus scrip¬
tura sanexit : non ẽ. differenda
sententia:. sed potius exsequen¬
da, Proinde qđ in laicis repre¬
henditur : idmultomagis deb&
indericis praȩdã pnari: Vni¬
uersum conciliũ dixit: Nemo lxiui¬
contra proph&as. nemocontra
euanelica facit sine periculo:¬

Expanded text:
s a presbyteris usque ad diaconos, et reliquum ecclesiasticum ordinem, id est, usque ad subdiaconos, lectores, cantores, exorcistas, et ostiarios, ex numero continentium et monachorum, ingredi tabernasus episcopus dixit: Avaritiae cupiditas, quam rerum omnium malarum matrem esse, nemo qui dubitet, proinde inhibenda est, ne quis alienos fines usurpet, aut per praemium terminos Patrum statutos transcendat, nec omnino cuiquam clericorum liceat de qualibet re fenus accipere. Quanquam novellae suggestiones, quae vel obscurae sunt, vel sub genere latent, inspectae a nobis, formam abus apertissime divina Scriptura sanxit, non est differenda sententia, sed potius exsequenda. Proinde quod in laicis reprehenditur, id multo magis debet in clericis praedamnari. Universum concilium dixit: Nemo contra prophetas, nemo contra Evangelia facit sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
ceho quoque pra&ercun lx¬
dum esseduximus quos¬
da lueri turpis cupiditate
captos. usurariã exercere pecu¬
niam & foenore uelle ditescere
quod nos non dicã in eos qui sunt
inlericali officio constituti.
sed & in laicos cedere qui xp̃ianos
sedicicupiunt condolemus:
Quod uindicari acrius in cos qui fu¬
erint confutati decernimus ut
omnis peccandi oportunitas adi¬
matur:¬

Expanded text:
c hoc quoque praetereundum esse duximus, quosdam lucri turpis cupiditate captos, usurariam exercere pecuniam, et foenore velle ditescere, quod nos, non dicam in eos qui sunt in clericali officio constituti, sed in laicos cadere, qui Christianos se dici cupiunt, condolemus. Quod vindicari acrius in eos qui fuerint confutati decernimus, ut omnis peccandi opportunitas adimatur
Abbreviated transcription (Latin):
Qui diui nationes expetunt & mor¬
tem gentiliũ subsecuntur aut
indomos suas huiusce modi homi¬
nis introducunt exquiren di
ali quidarte malefica aut expi¬
andi causa subregula quinquen¬
nii. iaceant secundũ gradus
rem eius uiolauit & grauidam
red dedit post modum despun¬
satam sibi duxit uxorẽ illa uero
que corrupta ẽ. laqueo seper¬
emit: Hi quifuerunt conscii
post decennem satis factionẽ
iussi sunt suscipi secundum
gradus penitentiae. consti¬
tutos

Expanded text:
Qui divinationes expetunt et more gentilium subsequuntur, aut in domos suas huiuscemodi homines introducunt exquirendi aliquid arte malefica aut expiandi causa, sub regula quinquennii iaceant secundum gradus rem ejus violavit, et gravidam reddidit: postmodum desponsatam sibi duxit uxorem, illa vero, quae corrupta est, laqueo se peremit. Hi qui fuerunt conscii, post decennem satisfactionem jussi sunt suscipi, secundum gradus poenitentiae constitutos
Abbreviated transcription (Latin):
Inmatutinis meditabor inte quia
fuisti adiutor meus. & alibi Prȩ¬
uenerunt oculimei ad tedilucu¬
lo : ut meditarer eloquiatua:
Cassianus autẽ dicit: Matutine
sollemnitatis officio nouo ad¬
huctẽpore instituto : Primitus
in bethleem monasterio ubi dñs
uersũ mundũ eiusdem caelebra¬
rionis. Inualuit consu&udo:
Diluculo autẽ proinde oratur:
Quod resur recti oxp̃i celebr&ur
Matutina autẽ luceradiante dñst
saluator nosterab inferis resurrꝗ
quando cepit oririfidelib lux¬
quaemori entexp̃o oceiderat pecu¬
toribus: Si quidem& eoden
tem porecunctis spes future
surrectionis creditur : Cũiusu
et omnes ab hactem porali morte
quasi asopere somnire surgntes
euigilabunt:¬

Expanded text:
abor in te, quia fuisti adjutor meus : et alibi: Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua . Cassianus autem dicit , matutinae solemnitatis officium, novo adhuc tempore institutum, primitus in Bethleem monasterio ubi Dominversum mundum ejusdem celebrationis invaluit consuetudo. Diluculo autem proinde oratur, quod resurrectio Christi celebretur. Matutina autem luce radiante, Dominus et Salvator noster ab inferis resurrexit, quando coepit oriri fidelibquae moriente Christo, occiderat peccatoribus. Siquidem et eodem tempore cunctis spes futurae resurrectionis creditur, cum justi, et omnes ab hac temporali morte, quasi a sopore somni resurgentes evigilabunt
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod non oporteat abhereticis
eulogias accipere que sunt male¬
dictionis potius quã benedictio¬
nes:
Quod non o porteat cũ hereticis
aut scis maticis. pariterorare.
at deserere martyres xp̃i &ire
ad pseudo martyres: id ẽ here¬
ti corũ & quosipsos constathercti¬
cos. extitisse hunã que sunt ali¬
eni adeo sunt igitur anate ma
quiatales accesserunt¬
xxxx. denis qui ancitus colun
ecle siã dĩ derelinquere & ire
adq angelus nominare & congre¬
gationes facere que in t̃ dicta
noscuntur siquis igitur inuentꝰ
fuerit huic occulte ido latrie ser¬
uiens sit anathema quia dereli¬

Expanded text:
Quod non oporteat ab hereticis eulogias accipere, quae sunt maledictiones potius quam benedictiones. Quod non oporteat cum hereticis aut sciat deserere martyres Christi, et ire ad pseudomartyres, id est haereticorum, et quos ipsos constet haereticos exstitisse, hi namque sunt alieni a Deo: sint igitur anathema, qui ad tales accesserint. De his qui angelos colunEcclesiam Dei relinquere, et ire, atque angelos nominare, et congregationes facere, quae interdicta noscuntur. Si quis igitur inventus fuerit huic occultae idololatriae serviens, sit anathema, quia dereli
Abbreviated transcription (Latin):
Qued nono porteat sacris offi¬
uis. deditos aut cdericus aut con¬
tinentes uel omnẽ laicũ. xp̃ia¬
num lauacra cũ muli eribus
elebrare. quia hec aput gentes
reprehensio prima est:
foedera nuptiarum
Quod nono porteat cũ hereticis
uni uersis nuptiarũ foederacȩ¬
Flebrare neccis filiosdare. uł
filias sed magis accipere si tamen
xp̃i anus. fieri promittant:¬

Expanded text:
Quod non oporteat sacris officiis deditos aut clericos, aut continentes vel omnem laicum Christianum, lavacra cum mulieribus celebrare, quia haec apud gentes reprehensio prima est.  jungunt foedera nuptiarum. CXXXIV. Quod non oporteat cum haereticis universis nuptiarum foedera celebrare, nec eis filios dare vel filias, sed magis accipere: si tamen Christianos se fieri promittant
Abbreviated transcription (Latin):
et phylacteriis utuntur
Quod non oporteat sacris offi¬
ciis deditos uł clericos magos
aut incantator es existere aut¬
facere phylacteriȩ que anima¬
rum suarũ uincula conproban¬
tur. eo s autẽ quihis utuntur
ab ecclesia pelli precipimus.
Quod non oporteat aiudaeis uł
hereticis. eaquemittuntur.
munera. festiua suscipere. nec
cum eis festa celebrare.
Quod non oporteat azima aiu¬
dacis accipere & cõmunicare im¬
pi&atibus eorum:
festa gentilium:
Quod non oporteat cũ gentili¬
bus fes tacaelebrare. & cõmu¬
nicare prauitatib: eoꝵ quis inedõ s̃
DeCpiscopis quite quic
fiunt. euocationes ad synodũuitanđ
dum uocatos omnino contẽpne¬
re sed protinus ire & docere.
uel discere. ea queadcor rectionẽ
ecclesie ułrliquarũ pertin
rerũ scipsum ueroqui contepu
accusabit. nisi forte ꝑ cgrits¬
nem ire non possit.

Expanded text:
et phylacteriis utuntur. CXXXIX. Quod non oporteat sacris officiis deditos, vel clericos, magos aut incantatores existere, autfacere phylacteria: quae animarum suarum vincula comprobantur. Eos autem qui his utuntur, ab Ecclesia pelli praecipimus.Quod non oporteat a Judaeis vel haereticis ea quae mittuntur munera festiva suscipere, nec cum eis festa celebrare. CXLI. Quod non oporteat azyma a Judaeis accipere, et communicare impietatibus eorum. festa gentilium. CXLII. Quod non oporteat cum gentilibus festa celebrare, et communicare pravitatibus eorum qui sine Deo sunt. De episcopis qui eas quae fiunt evocationes ad synodum vitantdum vocatos omnino contemnere, sed protinus ire, et docere, vel discere ea quae ad correctionem Ecclesiae vel reliquarum pertinent rerum. Seipsum vero, qui contempserit, accusabit, nisi forte per aegritudinem ire non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iehis quipertinent ad ecclesiã
quecũq cũ noness& episcopus
presbiteri uindider placuit
rescisso contractu adiura ec¬
clesia stica reuo cari iniudicio
autẽ eritepis copi si precium
debeat recipi nec nequia ple¬
rum que rerũ distractarũ redi¬
tus ampliorẽ summã propre¬
cio dato reddiderit.

Expanded text:
his quae pertinent ad ecclesiam, quaecunque, cum non esset episcopus, presbyteri vendiderunt, placuit, rescisso contractu, ad jura ecclesiastica revocari. In judicio autem erit episcopi, si pretium debeat recipi, necne, quia plerumque rerum distractarum reditus ampliorem summam pro pretio dato reddiderit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł uxta quendã modũ iudaiza
operarieos in edemdie prafe¬
rentes autẽ inueneratione domi¬
nicũ diem siuare uoluerint ut
xp̃iani hoc faciant. qđ si reꝑti
fuerint iudaitare anathema

Expanded text:
uxta quemdam modum judaizaroperari eos in eodem die: praeferentes autem in veneratione Dominicum diem, si vacare voluerint, ut Christiani, hoc faciant. Quod si reperti fuerint judaizare, anathema
Abbreviated transcription (Latin):
lomonis nonest homo qui nom per¬
cuuit a in libro scĩ iob inmanu
om̃s homines signat ut sciat om̃s
homo infirmitatẽ suam unde&diã
diniel sc̃s &iustus cm in oratio¬
ne pluraliter dicera peccauimꝰ
inquitatẽ fecimus et c&era que
ibi ueraciter & humiliter confite¬
tur. Neputaraur quemam mo¬
dum quiddansenciunt. hoc non
desuis sed depopuli sui potius
dixisse peccatis. posteadixit.
cumorarem & confiterer pecca¬
tamea & peccata populi mei dño
dõ meo. noluit dicer epeccata nr̃a
sed populi sui idix & sua qm̃ fa¬
iuros stos quitã male intellege¬
rent tã quã ꝓphetã prȩuidit:

Expanded text:
lomonis: Non est homo qui non peclomonis: Non est homo qui non peccavit; et in libro sancti Job: In manu omnis hominis signat, ut sciat omnis homo infirmitatem suam. Unde etiam Daniel sanctus et justus, cum in oratione pluraliter diceret, Peccavimus, iniquitatem fecimus; et caetera, quae ibi veraciter, et humiliter confitetur, ne putaretur quemadmodum quidam sentiunt haec non de suis, sed de populi sui potius dixisse peccatis, postea dixit, Cum orarem, et confiterer peccata mea, et peccata populi mei Domino Deo meo : noluit dicere, peccata nostra, sed populi sui dixit, et sua, quia futuros istos, qui tam male intelligunt, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter sed&iam ueraciter dici
poterat en ima postolus dicere sidixx
rimus non habemus peccatũ nos
ipsos extollimus & humilitas in
nobis non est sed cũ ait nos ipsos deci¬
pimus &ueritas in nobis non est
satis ostendit eũ quidixerit. senon
habere peccatũ non uerũ loqui
inoratione dominica ideodicere
sc̃s debitenobis debitanr̃a ut non
proipsis hocdicant quia non eis
iam neces saria .ẽ. sta precios& ꝓ
aliis qui sunt in suo populo pecca¬
tores & id eo non dicere unũ quẽ ꝙ
scõrum demit temihi debi tamea
s& demit te nob̵ debitanra uthoc
proaliis pocius quã pros eius tus
petere intellegatur a nathemast
sc̃s̃ enim &iustus erat a postolus
iacobus cũ dicebat in multis enĩ
offendimus om̃s rã quare addi¬
tum ẽ om̃s nisi atsta sententia
conuenirent apsalmo ab ilege
neintris inudicio cum ser uo
tuo qñm non iustificabitus
in conspectu tuo om̃s uiuens
etin oratione sapientis simi sa¬

Expanded text:
humiliter, sed etiam veraciter dici. humiliter, sed etiam veraciter dici. Poterimus, non habemus peccatum, nos ipsos extollimus, et humilitas in nobis non est: sed cum ait, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est, satis ostendit eum qui dixerit se non habere peccatum non verum loqui,in oratione dominica ideo dicere sanctos, Dimitte nobis debita nostra, ut non pro seipsis hoc dicant, quia non est eis jam necessaria ista petitio, sed pro aliis, qui sunt in suo populo peccatores, et ideo non dicere unumquemque sanctorum, Dimitte mihi debita mea, sed, Dimitte nobis debita nostra, ut hoc pro aliis potius quam pro se justus petere intelligatur, anathema sit. Sanctus enim et justus erat apostolus Jacobus, cum dicebat: In multis enim offendimus omnes Nam quare additum est, omnes, nisi ut ista sententia conveniret et psalmo, ubi legitur: Ne intres in judicio cum servo tuo, quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens: et in oratione sapientissimi Sa
Abbreviated transcription (Latin):
boni possimus implere
tem placuit ut quicũq dixerit
idõ nobis gratiã iustificationis da¬
ri ut qđ facere ꝑliberũ iubemur
arbitrium facilius possimus im
adem facile sed ta menpossimus
etiã sineullã implere diuinaman¬
data anatemasit defructibenĩ
amandorũ dñs loquebatur ubi non
ait sine mẽ difficilius potestatis
facere sed ait sine me nihil potestis
facere:
mmnomoolu humilis
sed & uerax scõrũ uox sta est. si
dixerimus quia peccatũ non ha¬
bemus nos ipsos seducimus
templacuit ut quod ait scõs iohan¬
nis a postolus sidixerimus qula
peccatũ non habemus nos ipsos
decipimus etueritas in nobis non
est quis quissic accipiendũ. puta¬
uerit ut dicat propt̃ humilitatẽ
opor teredicinos non habere pec¬
catũ non quiauere staest anate¬
masit. Sequitur enim a postolus
et adiungit. siautẽ confessi fue¬
rimus peccata nra fidelis ẽ. et
iustus. qui remittat nobis peccata
etmund& nos ab omni iniquitatẽ
ubi satis appar& hoc non tantum

Expanded text:
boni possimus implere. CXIII. Item placuit ut quicunque dixerit ideo nobis gratiam justificationis dari, ut quid facere libero jubemur arbitrio, facilius possimus impdem facile, sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata, anathema sit. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me difficilius potestis facere: sed ait, Sine me nihil potestis facere. uod non solum humilis, sed verax sanctorum vox ista est, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimustem placuit ut quod ait sanctus Joannes Apostolus: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est ; quisquis sic accipiendum putaverit, ut dicat, propter humilitatem oportere dici nos non habere peccatum, non quia veritas est; anathema sit. Sequitur enim Apostolus, et adjungit: Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui remittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate Ibidem; ubi satis apparet hoc non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ad patitꝰ. ñ gͥ ĩ eiꝰ uacatõe cogotet ignauia
desidia. mercia. sic̃ nͨ in eiꝰ oꝑe labor. conat̾
industria. nouit qͥestens ag̾e. ⁊ agẽs qͥestere
t ad op̃ nonũ ñ nouũ: s sẽpit̾nũ adhib̾e ꝯsiliũ
n ͦ penitẽdo ꝙ pͥus cessauat. cerit face ꝙ nõ¬

Expanded text:
d patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenite
Abbreviated transcription (Latin):
tanta illũĩaret gr̃a tanta fͥmitate soborat
tit̃ta demq maiestate sb̾ueħet ut oĩa ꝯtẽp¬
nendo q̃ pͣui hoĩes cupiũt ⁊ oĩa ppetiendo que
horrescũt ⁊ oĩa faciᵈ ͦ que mirant᷑ genꝰ hia̾
ad tũ salubrẽ fidem sũmo amore atq auct᷑¬

Expanded text:
mitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad 16 tam salubrem fidem summo amore atque auct