comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tade ceptũ : fiat caritate ꝑfectũ.
Talib ꝓfecto id retribuet᷑. qđ
illis qui uł pari consensu cum
conuigib uotũ hoc uouerunt.
uł nullis conugiis alligai ꝓpt̃
mais bonũ continentiã dele¬
gerunt. Si autẽ ita se continent
ut si moriantur quarũ uita
conuigari inpediuntur. alias
ducerẽ cogitent: ꝓfecto etiam¬
si prius ipsi in tali continentia
de corpore abscedant. ñ eis un-¬
putatur nisi ad pudicitiã con¬
iugalẽ. ꝓpt̾ quã ñ faciunt qđ
facerent siliceret. Hac quippe
intentione continent̃ uiuere.
parũ. ẽ. ad accipienda illius quȩ
liberius eligitur continentię
p̾mia. sed sufficit ad cauenda
adulteria. Hȩc aut̃ me de utroq
sexu memineris dicere sed ma.¬
xime ꝓpt̾ uiros qui ꝓpt̾ea se
feminis suꝑiores. eẽ. arbitrant᷑.
ne pudicitia pares sese dignen¬
tur. In qua etiã p̾ire debuert̃:
ut eos ille tanꝗͣ sua capita se-¬
querent᷑. Quando aut̃ lex ꝓhi-¬

Expanded text:
tate coeptum, fiat caritate perfectum. tate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, etiamsi prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur nisi ad pudicitiam coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis superiores esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohi
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui in ea necessitate contrusi
sunt. faciunt eã ẽẽ uoluntatis.
si non de ipsis sed de illo aquo
est bonũ om̃e confidunt. Illi
ad eã conscenderunt causa ma¬
ioris głȩ: ut amplius aliquid
inuenirent. isti adeã confugert̃
cura salutis nouissimȩ ne peri¬
rent: utriq ꝑmaneant. utriq
inquiꝰd ꝑuenerunt: ambulent
usq in finem. Ferueant studiis.
supplicent uotis. quia & illis
salus cogitanda. ẽ. ut ab eo qđ
uoluntas arripuit cadere time¬
ant: & istis gła desꝑanda non
est: si in eo q̃đ necessitas intulit
ꝑsistere diligant. Bieri enim
potest. ut dẽo t̾rente ⁊ hortan¬
te. conuertente ⁊ implente. hu-¬
manꝰ in melius mutetur affectꝰ.
atq ita uoueant sine coniugiiꝰ
⁊ sine illo concubitu atq ĩmun¬
da libidinis attrectatione per¬
seuerantissime uiuere. ut etiã¬
si reparata conugia locũ du-¬
cendi alias moriendo aꝑueriñ.
claudatur ex uoto qđ patet ex
licito. Et quod erat ex necessi¬

Expanded text:
et qui in eam necessitate contrusi et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessi
Abbreviated transcription (Latin):
deberent si haberent conuges diu¬
turuo languore marcentes. uł loco
sibi in accessibili ab sentes. uł ani¬
mositate illicita continentes. hoc
faciant. si habuerint coniuges ad¬
ulterina inquinatione sor dentes.
ꝓpt̾ hoc asuo consortio diuorti.¬
entes. non alia querant coniugia:
quia non erunt conrugia. sed ad¬
ulteria. Cum enĩ par formasit
in hoc uinculo uiri & uxoris: sic̃
uxor uiuente uiro uocabitur
adultera si fuerit cum aliouiro:
ita & uir iuiuente uxore uoca.¬
bitur adulter si fuerit cũ alia
muliere. Et si grauius qui p̃ter
causam fornicationis: omnis
tamen qui dimiserit uxorẽ suã
& aliã duxerit: mechat᷑. Non.
eos terreat sarcina continentiȩ
si fides aderit quȩ impetrat a
ubente qđ iusscrit. Non eos
frangat qđ uidetur eoꝵ con.¬
tineñtia necessitatis eẽ ñ uo-¬
luntatis: quia & illi quieam
uoluntate delegerunt. fecert̃
cã. eẽ. necessitatis. qm̃ sine dãp¬
natione ab illa deuiare ñ possud.

Expanded text:
deberent, si haberent coniuges diudeberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina continentiae;si fides aderit, quae impetrat a iubente quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine damnatione ab illa deuiare non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
feminas aut stupra quȩ lib&.
Sed qui post concubitũ conui¬
gũ se ipsos castrant ꝓpt̾ regnũ
c̃ȩloꝵ. aut morte amittunt
coniuges: aut exconsensu cũ eis
tiã ꝓfitentur necessitate diuor.¬
tioꝵ. ne uiduis conugib se aliis
copulando adulteria ꝑpetrent:
castrant se ipsos ꝓpter regnum
cȩloꝵ. ñ ut clariores ibi esse pos¬
sint: sed qđ alit̾ eẽ ibi ñ possunt.
Nam qui non ista necessitate
se continent. sed ut boni appe.¬
titione meliores possint ibi ẽẽ
etiã seruata pudititia conui-¬
gali. quãuis in p̃miis minorib
tam̃ intus erunt. Quȩ uero
ꝓpt̃̾ea se continent quia prio¬
rib coniugib uiuis timent
aliis coniuigari: maiorẽ çurã
debent gerere ꝓ salute quã ges.¬
serunt illi a quib continentia
conugib pristins. non conugib
ꝓpriis sed adulteris ad herebunt.
Et si a regno cęloꝵ abierunt. ubi
crunt nisi ubi salui non er̃t: Hos
igitur alloquor. ut quod facere

Expanded text:
feminas ac stupra quaelibet. feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis tur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum caelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod aliter esse ibi non possunt nam qui non ista necessitate se continent, sed boni adpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, quamuis in praemiis minoribus, tamen intus; qui uero propterea se continent, quia prioribus coniugibus uiuis timent aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere
Abbreviated transcription (Latin):
rit uxorẽ suã ⁊ aliã duxerit:
mȩchatur. Quib om̃ib con¬
sideratis atq tractatis. restat
ut abeis qui hȩc fidelit audi-¬
unt. dicatur nob̾ qđ dño dictũ
ẽ. Si talis.ẽ. causa cũ uxore:
ñ expedit nubere. Quib & nos
quid respondeamꝰ nisi qđ ipse
respondit. non om̃s capiunt uer¬
bũ hoc. sed quib datũ. ẽ : Sunt
enĩ eunuchi. qui de matris ut̾o
sic nati sunt: et sunt eunuchi
qui facti sunt ab hominib. &
sunt eiinuchi qui se ipsos castra.¬
uerunt ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ. Qui
potest caꝑe cap̾iat. Ergo qui
potest capiat quod non om̃s capi.
imusta. Sed in his om̃ĩb quise
ipsos castrauerunt propter reg¬
nũ cęloꝵ: alii sunt qui in utroq̃
sexii concubitũ nesciunt. alii qͥ
partim uero licite exꝑti. Porro
in his qui licite exꝑti sunt. qͥdã
sunt qui non nisi licite. quidã
& licite & illicite. Sunt quippe
ineis qui conuigia sua tantum
sciunt: sunt autẽ qui & alias

Expanded text:
rit uxorem suam et aliam duxerit, rit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid respondeamus, nisi quod ipse respondit? non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; et sunt. eunuchi. qui facti sunt ab hominibus; et sunt eunuchi, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. qui potest capere, capiat. ergo qui potest capiat, quod non omnes capiuniniusta. sed in his omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qupartim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, quidam sunt, qui nonnisi licite, quidam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias
Abbreviated transcription (Latin):
ritis ñ differunt̾ nubere. Cũ gͦ
crediderint homines dño dicenti.
om̃is qui dimiserit uxorẽ suam
p̃ter causam fornicationis facit
eã mȩchari: si crediderint ⁊ tͥ
dicenti. muliere fornicante
licere uiro eiꝰ alterã ducere: quis¬
quis uoluerit ꝓpt̾ alias quas lib&
molestias carere uxore cui iun-¬
ctus ẽ: prius eã maecharifaciat
sine fornicatione dimittendo.
ut tunc ducat alterã cum illa¬
fuerit mecha nubendo. ac sic a
priore peccato quo eã mȩchari
fecit. siue ꝑbaptismũ siue per
penitentiam lib̾atus. sine suo
adiutorio eã sibi hab̾e uideat᷑.
quã post prioris adulterium.
tanquã hinc soluto matrimonii
uinculo alterã duxit. Qqđ qui¬
dem si fuerit machinatus. et
uxorẽ suã mechã faciet: & ipse
quaus post adulteriũ coniugis.
aliã ducendo mechus erit. ii.¬
chilq illi ꝓderit qđ tibi credi¬
derit : ⁊ non ei potius qͥnullo
excepto ait. Omĩs qui relique¬

Expanded text:
ritis, non differunt nubere. cum ergo ritis, non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui relique
Abbreviated transcription (Latin):
formcationẽ sicut put᷑as soluto.
liceat eis alt̾as ducere. ⁊ ex eo
qđ illas mechari coegert̃. aut
baptismate ablui. aut peniten¬
& gra ⁊ medicina negabitur
quãdui cũ adulteris uiuunt.
nisi forte quis dicat neminẽ
posse uxorẽ suã mȩcharifacere
si pudica. ẽ : Et tam̃ dñs. Om̃is
qui dimiserit inquit uxorẽ suã
pret̃ causam forncationis. facit
eã mȩchari. Utiq ꝓpt̾ea. quia
cũ ẽẽt pudica cũ uiro: tamen
dimissa cogitur ꝑ incontinen¬
tiã uiuo priore alt̾i copulari.
& hoc. ẽ. mȩchari. Qđ si hoc
ista ñ fecerit: tam̃ ille qͣntũ in
ipso. ẽ. facere cõpulit. & hoc ei
ds̃ peccatũ etiam si illa casta
ꝑmaneat imputabit. Sed quis
nesciat quã sint rarissimȩ quȩ
ita pudice iuiuant cũ uiris. ut
etiã si ab eis dimittant᷑ alios non
querant: Incõparabilit̃ quippe
numerus. ẽ. amplior feminarũ
quȩ cũ pudice adhereant mari¬
tis. tam̃ sidimisse fuerint a ma¬

Expanded text:
fornicationem, sicut putas, soluto fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitenet gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuNisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est: et tamen Dominus: Omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari . Utique propterea, quia cum esset pudica cum dimissa cogitur per incontinentiam uiuo priore alteri copulari, et hoc est moechari. quodsi hoc ista non fecerit. tamen ille, quantum in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, inputabit. sed quis nesciat, quam sint rarissimae, quae ita pudice uiuant cum uiris, ut, etiamsi ab eis dimittantur, alios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen, si dimissae fuerint a ma
Abbreviated transcription (Latin):
tractores. cogi homines occidere
uxores suas. insidiarũ scelerib
quas molestas ferre ñ possunt.
siue diuturno languore labo.¬
rantes. ⁊ pati concũbitũ non ua¬
lentes. siue pauꝑes. siue steriles.
sue deformes. aliarũ spe ducen¬
darũ. sanarũ. opulentarũ. fecun¬
darũ. pulcherrimaꝵ. qui eas
quas ꝑpeti nolunt preter cau.¬
sam fornicationũ repudiare ñ
licet. ⁊ alteras ducere. ne ꝑpetuo
deuncti adulterio. nec bapti¬
rari possint. nec penitendo sa¬
nari: Nunquid ꝓpt̃ea ne
ista homicidioꝵ scelera ꝑpetren¬
tur dicturi sumꝰ. non ẽẽ adul¬
teria. repudiatis p̃ter causam
fornicationis uxorib sibi alt̾as
copulauerint: Iam uero ex
hoc qđ sapis non ẽẽ adulteriũ.
siuir uxorẽ causa fornicationiᷤᷤ
abiecerit ⁊ alterã duxerit. ñ ne
arbitraris cauendũ. ne discant
iuri uxores suas quas propter
allas innumerabiles causas fer¬
re ñ possunt męchari cogere.
ut ab eis uinculo coniugali per

Expanded text:
tractores, cogi homines occidere tractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ multo. ẽ. leuius ⁊ tolera.¬
bilius ut adulteras mariti. quã
ut maritos adulterȩ occidant :
Placet ne tibi ut ꝓpt̾ hanc uanis.¬
simã inuidiã dñicȩ defensionẽ
sententiȩ differamꝰ. uł etiã insuꝑ
accusemus dicentes. ñ debere
adulterã iudicari. etiã si ꝓpter
causã fornicationis repudiata
auiro. alteri coniungatur. ne
maritũ eiꝰ a quo dimissa. ẽ. com¬
pellatur occide. dũ adulterũ
inconubiũ cupit. uiri prioris
morte conuertere: Scio tibi
hoc minime placere. ut ꝓpt̾
hanc uanissimã inuidiã lex
xp̃i cũ uera inueniatur & sana:
dura & in humana dicat᷑. Sic itaq
non tibi deb& uideri ido negandũ
ẽe adulteriũ. quando uxore ad¬
ultera uiuente ducit᷑ altera: qͥa
potest maritꝰ ꝑ hoc cogi adulterã
occiđẽ. dũ cupit sibi licere illa ex.¬
tincta alterã ducere: si hoc ea ui¬
uente ñ licet facere. Quid si enĩ
& illud dicant xp̃iane fidei de¬

Expanded text:
quidem multo est levius et toleraquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. Placetne tibi, ut propter vanissimam inuidiam dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei de
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ si hec adulteria dixerimus.
cogentur mariti occiđe adul-¬
teras. quaꝵ uita impediunt᷑
alteras ducere. atq ut hoc ex¬
aggerares: dixisti. Non michi
uidetur aniantissimẽ pater¬
om̃ib his diuinꝰ eẽ sensus: ubi
benignitas & pietas excluditur.
Si ergo quispiã nolens credere
eẽ adulteriũ quando a marito
sine fornicationis crunine repu.¬
diata ab altero ducitur. & hoc
contra te inueniat quia ista ra.¬
tione suadetur hominib homi.¬
cidia ꝑ petrare. ⁊ eaꝵ maritos
quas eo modo repudiatas duxe.¬
ruit. uł insidiis quib potuerint.
uel calũniis appetere. uł aliquib
ueris criminib accusare ⁊ occidẽ.
ut eis mortuis possint eẽ coniugia
quȩ iius fuerant adulteria. ñue
id exaggerando tibi dicturus ẽ.
si michĩ uidetur amantissime
pat̾ hic diuinus ẽẽ. sensus. ubi
ñ solũ benignitas & pietas exclu¬
ditur. sed ẽtiã ingens maligni¬
tas ⁊ impietas excitat᷑. quando.¬

Expanded text:
Quoniam si haec adulteria dixerimus, Quoniam si haec adulteria dixerimus, cogentur mariti occidere adulteras, quarum vita impediuntur alteras ducere. Atque ut hoc exaggerares, dixisti: Non mihi videtur, amantissime pater, hic divinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur. Si ergo quispiam nolens credere esse adulterium quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inveniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare, et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, vel insidiis quibus potuerint, vel calumniis appetere, vel aliquibus veris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis esse possint conjugia, quae vivis fuerant adulteria; nonne id exaggerando tibi dicturus est, Non mihi videtur, amantissime frater, hic divinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et impietas excitatur? Quando
Abbreviated transcription (Latin):
dubitas ẽẽ adulteriũ: si quisqͣ
ducat uiuentis uxorẽ. a uiro
suo ꝑ libellum repudii sine
ulla mulieris fornicatione di¬
missam. Quid gͦ: Cũ uiderit
se nec ad baptismũ ad mitti si
cathecuminus.ẽ. nec utiliter
agere penitentiã si baptizatus
hoc fecit: non corrigendo &
relinquendo qđ fecitꝰ. si eum
uoluerit & potuerit occidere
cuiꝰ duxerit uxorẽ. & hoc scelus
uł baptismate diluatur uel
penitendo soluatur. atq ita
etiã illud adulteriũ ñ ꝑma.¬
neat. euacuata muliere a lege
iuri post mortem uiri. sed &e
transacto quod factũ ẽ. per
pęnitentiã satis fiat uł gene¬
ratione deleatur. nunquid
tanꝗͣ cõpulerit fieri honucidiũ.
cũ sine crimine fornicationis
repudiatã ducere. dũcit esse
adulteriũ : Hic enĩ si parũ qͥd
loquamur attendimꝰ. multo
grauiora dici posse quã ipse
dixisti. Namtu dũ non uis eẽ
adulteria si aliȩ ducantur di-¬
nussis adulteris. hoc inuenisti

Expanded text:
dubitas esse adulterium, si quisquam dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. Quid ergo, cum viderit se nec ad Baptismum admitti, si catechumenus, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum voluerit et potuerit occidere cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel Baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium non permaneat, evacuata muliere a lege viri post mortem viri, sed de transacto quod factum est, per poenitentiam satis fiat, vel regeneratione deleatur; numquid tanquam compulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere, dicit esse adulterium? 17. Hic enim, si parum quid loquamur attendimus, multo graviora dici possunt quam ipse dixisti. Nam tu dum non vis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc invenisti:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non humanũ sanguinẽ fun-¬
dat. Qđ si est utrũq nefariũ.
ñ deb& alterũ ꝓ altero ꝑpetrare.
sed utrũq uitare. Hic iudeo qͥd
dici ab incontinentib possit. qđ
iuddicoł qui dimittit ⁊ iuiuere
ꝑmitat adulterã. si alteram
duxerit quãdui illa prror ui-
uit. ꝑ petiius adult̃ est: nec
agit penitentiã fructuo sam
a flagitio ñ recedens. nec sic
caticuminus ad baptismum
admitatur . qm̃ ab eo quod
impedit ñ mutatur. nec recon¬
ciliari penitens potest in eadẽ
nequitia ꝑseuerans. Si autẽ
accusando adulterã occiderit.
hoc peccatũ qm̃ transactum ẽ.
& in eo non ꝑmanetur. et si
catbecumino factũ. ẽ. baptisina.¬
te abluitur. ⁊ si bapticato. peni.¬
tentia ⁊ reconciliatione sanat᷑.
Sed nunquid ꝓpterea dicturi
sumꝰ ad ulterium non ẽẽ adul¬
teriũ. quod sine dubio cõmittit᷑.
si coniuge ad ultera uiuente
altera d̾ucitur: Sed hoc adul¬
terii genere excepto. nempe ñ

Expanded text:
 non humanum sanguinem fun non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illavivit, perpetuus adulter est, nec agit poenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec si catechumenus est, ad Baptismum admittitur, quoniam ab eo quod impedit non mutatur; nec reconciliari poenitens potest in eadem nequitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, Baptismate abluitur; et si a baptizato, poenitentia et reconciliatione sanatur. Sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si conjuge adultera vivente altera ducitur? Sed hoc adulterii genere excepto, nempe non
Abbreviated transcription (Latin):
urũ lib̾am potestatẽ: Postre¬
mo quero abs te utrũ marito
xp̃iano liceat uł scđm ueterẽ dĩ
legẽ. uł romanis legib adulte.¬
ram occiđe : Si licet. melius. ẽ.
ut abutroq se tẽper&. id.ẽ. &
alicido illa peccante supplicio:
& ab illicito illa uiuente conui¬
gio. Qđ si alterũ eligere ꝑse.¬
uerat : satius. ẽ. ei facere quod
lcet ut adultera puniatur. ꝗͣ
idquod ñ licet: ut ipsa uiuaꝰ
lle mechetur. Si aut̃ qđ ueriꝰ
dicitur ñ licet homini xp̃iano
adulterã coniugẽ occidere.
sed tantũ dimittere. quis est
dam demens qui ei dicat. fac¬
quod ñ licet. ut tibi liceat qđ
ñ licet: Cum enĩ utrũq scđm
legẽ xp̃i illicitum sit. siue ad¬
ulderam occide. sue illa uiuen¬
te adulterã ducere. ab utroq
abstinendũ ẽ. non illicitũ pro
illicito faciendũ. Si enĩ facturꝰ
ẽ quod non licet: ĩa faciat ad¬
ulteriũ. ⁊ non faciat homicidiũ.
ut uiuente uxore alterã ducat.¬

Expanded text:
iarum liberam potestatem. postreiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: facquod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis illius : & de euangłio.
Dimit tite & dimittetur u̾obis.
ut possimus dicere. Dimitte
nob̾ debita nr̃a: sicut ⁊ nos
dimittimus debitorib nr̃is.
Et de apło. Nulli malũ ꝓ malo
reddentes. Et si qua sunt huiꝰ.
modi inscripturis scĩs quib ad
ulciscendum quando humanꝰ
animꝰ excitatur. qui xp̃ianꝰ. ẽ.
mitigat᷑. Quanto inquam ista
meliis dicimꝰ. quã ut dicamꝰ tan¬
tũ ad ulteras istas dimitate. &
earũ nolite sanguinẽ querere:
Quicquid doloris ex earũ flagitisꝰ
habetis: consolabuntur uos alie
quas duxeritis. Merito enĩ uelle.¬
tis istas de iuuentiũ numero au¬
ferre. si earũ uita impedunto ẽẽt.
quo minus alias duceretis. Nunc
uero etĩa istis uiuentib cũliceat
alia uobis matrimonia ꝓuidere.
quid eas tanto pere uultis occide:
Hec cũ dicimꝰ. nonne attendis
quam nra suasio longe sit a carac¬
tere xp̃i ano qui & falsũ dicimꝰ
as licere quod non licet. ut istis

Expanded text:
peccatis illius? et de euangelio: peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nulli malum pro malo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur. Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qđsi eẽ sedixerint: se ipsos
seducunt. ⁊ ueritas in eis ñ est.
Porro si se ñ seducunt. ⁊ est in
eis ueritas: non erit ineis cruen.¬
ta seueritas. Scientes enĩ se non
ẽẽ sine peccato : dimittunt ut
dimittatur eis. nec ab eis benig.¬
nitas ⁊ pietas excludatur. Mags
enĩ hȩc excluduntur: si pecca.¬
tis coniugũ ab eis inipetret ue¬
niam licentia libidinis non cura
pietatis. id est ut ꝓpt̃ea parcan
quia licet eis alteras ducere: &
ñ potius ꝓpt̾ea quia uolunt &
sibi dñm parcere. Quanto itaq
melius ⁊ honestius. xp̃iana de¬
niq ꝓfessione dignius. ut par.¬
cant adulteraꝵ sãngiuni uxoꝵ.
quod scriptũ. ẽ. eis dicimus. di¬
mitte iniustitiã ꝓximo tuo.⁊
tunc peccanti tibĩ peccata sol.¬
uentur. Homo homini seruat
irã. & a dño querit medelã:
Suꝑ hominẽ similẽ sibi ñ habet
miscđiam. & de peccatis suis
dep̃catur: Cũ ipse caro sit. ser.¬
uat iracundiã. quis ꝓpitiabitur

Expanded text:
est: quod si esse se dixerint. se ipsos est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ uolens exaggerare : dixi.¬
sti. Non mͥ uidetur᷑ amantissi¬
me pat̾ hic diuinus. eẽ. sensus:
ubi benignitas & pietas exclu.¬
ditur. Ita ista dicis. qͣsi ꝓpt̾ea
mariti parcere debeant adul¬
teris feminis : quia licet eis ad.¬
ulteras ducere. aut si non licet¬
non parcant : ut liceat. Qui¬
immo ꝓpt̾ea debent peccatri¬
cib p̃bere miscđiam : ut et
ipsi ꝓ suis peccatis miscđiam
consequant᷑. Et multo magis
hoc faciendũ. ẽ. qui dimissis
uxorib adulteris. cupiunt
iuiuere continent᷑. Tanto qͥp¬
pe debent eẽ misericordiores :
qͣnto uolunt ẽẽ sanctiores. ut
castitatẽ in se ipsis seruando
diuinitꝰ adiuuent᷑. dũ castita¬
tẽ abuxorib uiolatã nec ipsi
humanitꝰ ulciscunt᷑. Et maxi.¬
me uox illa dominica eis ẽ. in
memoriã reuocanda : qͥ sine
ꝑeocato. ẽ. prior in illã lapidẽ
iaciat. Non qui sine ipso pec¬
cato. ẽ. qm̃ loquimur de pu¬
dicis uiris: s qui sine peccato

Expanded text:
litatem uolens exaggerare dixilitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, non parcant ut liceat. Quinimo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui sine ipso peccato est. quoniam loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ pudicũ pudica dimitter&.
Puto enĩ xp̃ianũ neminẽ reluc¬
tari ad ulterum eũ ẽẽ: qui uel
diu languente. uł diuabsente.
uł contĩnent̃ uiuere cupiente
sua uxore. alt̾i cõmixtus. ẽ. fe-¬
minȩ. Sic ergo ⁊ dimissa ad ulta
adulter.ẽ: cũm adultera: qm̃
ñ ille aut ille. sed om̃is qui dimit¬
tit uxorẽ suã & ducit alteram
mechatur. Quaꝓpt̃ si coniugali
iunculo immiunis minꝰ appet̾it᷑
uita scõꝵ: ex horreatur pena
mȩchoꝵ. ⁊ timore saltẽ frenetur
concupiscentia: si amore ñ eli.¬
gitur continentia. Si enĩ ubi .ẽ.
timor operetur labor : ubi erat
labor. erit ⁊amor. Non enim
confidendũ.ẽ. de nr̃is uirib.
sed oratio ad iungenda conatibꝰ.
ut impleat bonis qui deterret
a nialis. Respondeamus etiam
ad illud ubi putas maritos ad
pumendas adulteras sine ulla
miseratione cõpelli: cũ uolunt
eas mori. si eis uiuentib ñ eis
licet alteras ducere. Quã crude¬

Expanded text:
tamen pudicum pudica dimitteret. tamen pudicum pudica dimitteret. Puto enim Christianum neminem reluctari, illum adulterum esse, qui, vel diu languente, vel diu absente, vel continenter vivere cupiente sua uxore, alteri commistus est feminae. Sic ergo et dimissa adultera, adulter est cum adultera, quoniam non ille aut ille, sed, omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crude
Abbreviated transcription (Latin):
quadiu siue mecha. siue casta uxor
eius uiuit: mechatur si alteram
duxerit. Hȩc nãq alligatio qͣndo¬
quidem non soluitur: etiam si
ꝑrepudiũ coniunx a casta coniu¬
ge separetur : multo minꝰ sol¬
uitur si non separata mech etur.
Ac ꝑ hoc ñ eã soluit nisi mors con¬
uigis: ñ in adulteriũ corruentis.
sed de corpore exeuntis. Qua ꝓpt̃
si recesserit mulier ab adultero uiro.
& ei reconciliari non uult: maneat
innupta. Et si dimiserit iir adul-¬
terã mulierẽ. ⁊ eã non uult reci¬
pere nec post penitentiã: custodiat
continentiã. ⁊ si non exuoluntate
eligendi potioris boni: certe ex
necessitate uitandi ꝑnitiosi mali.
Ac ꝑ hoc ad hoc exhortarer etiã¬
si uxor eẽt in languore insanabili
atq diuturno: etiã si alicubi eẽt
corpore separata. quo maritꝰ non
posset accedere. Postremo adhuc
exhortarer: etiã si mulier uolens
uiuere contiuent̃. quãuis contra
disciplinã quia non exconsensu

Expanded text:
quamdiu siue moecha . siue casta uxor quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namqquidem non solvitur, etiamsi per repudium conjux a casta conjuge separetur, multo minus solvitur, si non separata moechetur: per hoc non eam solvit nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. Quapropter si recesserit mulier ab adultero viro, et ei reconciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit vir adulteram mulierem, et eam non vult recipere nec post poenitentiam, custodiat continentiam, et si non ex voluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate vitandi perniciosi mali. Ac per hoc ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, aut etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere: postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier volens vivere continenter, quandiu contra disciplinam, quia non ex consensu,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum itaq dicebat uolo iuniores
nubere: hoc itaq monebat ꝓpt̃
riunã continentię fulciendam.
Sed ne forte ab eis sola carnalis
concupiscentię cogitaret᷑ infir.¬
mitas. cui tantũ modo eẽt opere
conubiis seruiendũ. nuptiarum
aut̃ uł contẽpneret᷑ uł neglige.¬
retur bonũ: continuo subiunxit.
filios ꝓcreare. matresfamilias eẽ.
Qui uero eligunt continere: aliqͥd
utiq meliꝰ esigunt quã. ẽ. nupti¬
arũ bonũ. hõc. ẽ. generatio filioꝵ
Unde si eligit᷑ cont̾inentia. ut
bono nupt̾iaꝵ meliꝰ aliqͥd capes¬
satur : quanto potius custodien¬
dũ ẽ. ut adulteriũ caueatur:
Cũ enĩ dixisset apłs. qđ si se non
continet nubat. melius.ẽ. en im
ad quod exhortemͣ eos qui rẽconci-¬
liari timent coniugib adulteris
penitendo sanatis : nisi ad custo¬
diendã continentiã. qm̃ mulier
alligata. ẽ. quã dui suie mechus
siue castus uir eiꝰ uiuit. mechat᷑
si alteri nupserit. Et uir alligatus.

Expanded text:
cum itaque dicebat: uolo iuniores cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non continet, nubat, melius est enim, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet hoc tẽpore continendi ab
amplexi. non ẽ. necesse filios pro.¬
pagare. Et quare dixit si se non
continet nubat: Utiq ꝓpt̾ea.
ne ꝑ incontinentiã cogatur adul.¬
terare. Si ergo se continet: nec
nubat nec generdł. Si autẽ se
non continẽt: licite nubat. ne
turpit̃ generet. aut turpius con¬
cũbendo non generet. Quã qu
hoc qđ ultimũ dixi. non nulli
faciant etiã licite conugati.
Illicite namq ⁊ turpit̃ etiã cũ
legitima uxore concũbitur. qđ
dit illũ ꝓpt̾ hoc ds̃. Propagatio
itaq filioꝵ ipsa. ẽ. prima ⁊ na.¬
turalis ⁊ legitima causa nupti.¬
aru. Ac ꝑ hoc qui ꝓpt̾ incon.¬
tinentĩa conuingunt᷑: ñ sic
debent tẽperare malũ suum.¬
ut bonũ ext̃minent nuptiaꝵ.
id.ẽ. ꝓpagationẽ filioꝵ. De
incontinentib quippe loquę¬
batur apłs ubi ait. Uolo igit᷑
nullã occasionẽ dare ad u̾sario
maledicti grã. Iam enĩ quȩdam
conuersę sunt retro post satanan.

Expanded text:
scscamplexu, non est necesse filios propagare. Et quare dixit, Si se non continet, nubat? Utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. Si ergo se continet, nec nubat, nec generet. Si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet, aut turpius concumbendo non generet. Quanquam hoc quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite conjugati. Illicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur, ubidit illum propter hoc Deus . Propagatio itaque filiorum, ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum: ac per hoc qui propter incontinentiam conjugantur, non sic debent teut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. ut illud ueniale sit malũ.
Cũ sint gͦ nuptiȩ causa generan¬
di institutȩ: ea causa fiebat pa.¬
trib qui tantũ officio generandi
feminis. sed non illicitẽ misceban¬
tur. Erat enĩ tunc quȩdã ꝓ pa.¬
gandi necessitas quȩ nuncꝰ non ẽ.
qm̃ tempꝰ amplectendi sic̃ scrip¬
tũ ẽ. utiq tunc fuit. & tempus
contiuendi ab amplexi nunc. ẽ.
De quo dempore apłs loquens
ait. Decetero fr̃s tẽpus breue. ẽ.
Reliquũ est: uti &e qui habent
uxores tanꝗͣ non habentes sint.
Unde nunc certissime dicitur.
qͥ potest caꝑe capiat: qui autẽ
se non continet nubat. Tunc gͦ
etiã continentia ꝓpt̾ ꝓpagationẽ
filioꝵ innuptias descendebat offi.¬
cio: nunc aut̃ iunculũ nuptiale
incontinentiȩ subuenit uitio. ut
abeis qui se ñ continent non ꝑ
turpitudinẽ stuproꝵ. sed per
honestatẽ conuigioꝵ fiat ꝓpaga.¬
tio filioꝵ. Cur ergo non dixit apłs
si filios non habet᷑ nubat : Quia

Expanded text:
bonum, ut illud ueniale sit malum. bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostolus loquens ait: de cetero, fratres, tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint. unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio; nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit apostolus: si filios non habet, nubat? quia
Abbreviated transcription (Latin):
runt. quid obtendit᷑ ꝓcreandoꝵ
causa filioꝵ. Non enim ꝓpt̃ea
flagitioꝵ est ꝑmittenda licen¬
tia. Aut uero tã cauendum ẽ.
siue posteris mori. quã eligen-¬
dũ pudice in posterũ iuuere:
ulteri : quos neceẽ . ẽ. post pri¬
mã mortẽ scdȩ mortis ȩt̾nitate
dampnari. Nam ꝓereandoꝵ fili.¬
orũ ista causatio etiã ñ adult̾as
sed castissimas feminas si forte sint
steriles cogit dimitti: & alteras
duci. quod tibi existimo ñ place.¬
re. Quaꝓpt̃ si causa incontinen.¬
tiȩ ñ sunt excusanda adulteria
quanto minus excusantur pro¬
creandoꝵ causa filioꝵ. Illi qͥppe
infirmitati. hoc. ẽ. incontinentie
uoluit apłs subuenire honesta¬
de nuptiarũ. Non enĩ ait si filioᷤ
ñ habet nubat. sed si se ñ conti.¬
net nubat. Filioꝵ quidẽ ꝓpagati.¬
one cõpensatur: qđ in continen¬
tiȩ nubendo ceditur. Nã utiq
incontinentia uitiũ ẽ. comugiũ
aut̃ ñ.ẽ. uitiũ. Et idofit ꝑ hoc

Expanded text:
runt, quid obtenditur procreandorum runt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? ulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iudicemus adulterã: Absit. Sed
respondebis ñ eã debuisse dimita:
quia fornicationis nulla causa p̾-¬
cesserat. Uerũdicis. Nam peccatũ
mariti eius dñis exp̃ssit : ubi ait.
Qui dimiserit uxorẽ suã excepta
causa fornicationis: facit eam
mȩchari. Sed nunqͥd ista iđo nu¬
bendo postea ñ peccauit. quia
priꝰ dimittendo ille peccauit:
Quid ergo ei ꝓdest qđ de lege
xp̃i mulier in continens queritur.
nisi ut murmurans puniatur:
Iam nc̃ etiã illa uideamꝰ quȩ alio
loco int̾ponens ad didisti. meq
respondere uoluisti: ubite mo¬
uet. & miseraris hominẽ qui cu-¬
bare cũ adultera etiã si non in-¬
continentia. certe filioꝵ ꝓcre¬
andoꝵ necessitate cõpellitur. si
non ei licet sic eã dimittere.
ut ea uiuente alt̾am ducat.
Unde recte mouereris: si adul¬
teriũ non ẽẽt. quãuis adultera
uiua uxore alterã ducere sit¬
peccatũ. Si aut̃ adulteriũ est.
ut ea quȩ sunt disputata docue-¬

Expanded text:
iudicemus adulteram? absit. sed iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docue
Abbreviated transcription (Latin):
catũ dicimꝰ habendũ. ẽẽ. marito.
qui male dimittendo prior con¬
iugale uinculũ rupit: Nã qua
ratione dicturus es eũ rupisse
uinculũ coniugale. qui licet
sit mȩchus non dimisit uxorẽ.
& eũ non rupisse qui etiã cas-¬
tam dimisit uxorẽ: Ego aut̃
dico in utroq manere hoc un-¬
culũ: qm̃ mulier alligata est
quã diu uir eiꝰ uiuit. siue conti.¬
nens. siue mȩchus. Iđo mȩchari
ea que dimissa nupserit. et
mechari eũ qui dimissã duxe-¬
rit. siue amecho. siue aconti.¬
nente dimissa sit: qm̃ mulier
alligata. ẽ. quã diu uir eiꝰ uiuit.
Sed nunc de querelis inconti.¬
nentiũ disputamꝰ. Quid enim
udetur iustius huiꝰ mulieris
querela. quȩ dicit. dimissa sum
non dimisi. ⁊ qm̃ continere
paucoꝵ ẽ: ñ me continui. Ne
fornicarer nupsi. & dicor mecha
quia nupsi: Nunquid ꝓpt̾ huiꝰ
quasi ustã querelã. lege̾ censebimꝰ
mutandã ẽẽ diuinã. ut istã non

Expanded text:
c dicimus habendum esse pro mortuo, c dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis sed potius continen¬
tiȩ. sitq incontinens cui repudiũ
ꝓpt̃ hoc datur: quero utrũ non
erit adulter uł adultera si alteri
copuletur. Si non erit ut dicit᷑.
qño contradicitur cuiꝰ hȩc u̾ba
sunt. Dictũ.ẽ. aut̃. Quicumq
dimiserit uxorẽ suã : det illi li¬
bellũ repudii. Ego autem dico.
quia om̃is qui dimiserit uxorẽ
suã excepta causa forncationis.
facit ea mȩchari. Et qͥ dinussun¬
duxerit: adulterat. Ecce dimissa
est: ñ dimisit. Et quia continere
paucoꝵ. ẽ: incontinentiȩ cessit &
nupsit. & tam̃ adulter adulterã
duxit. Ambo rei. ambo dãpnan¬
di sunt: & quȩ duxit uiuo mari-¬
to. & qui duxit eã cuiꝰ uiuit ma¬
ritus. Nunqͥd hic legẽ xp̃i dici.¬
mus inhumanã quã constituit᷑
rea tanti cruinis atq punitur.
quã uir nulla eius p̃cedente
fornicatione dimisit. ⁊ quia pau.¬
coꝵ. ẽ. continere. dimittendo cõ¬
pulit nubere: Cur in hoc pec¬

Expanded text:
fornicationis, sed potius continenfornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autem dico, quia omnis qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissduxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hi
Abbreviated transcription (Latin):
continentiũ uelimꝰ admittere:
necesse nobis erit ad ult̾ia fienda
ꝑmittere. Quid enĩ si aliquo diu¬
turno & insanabili morbo corꝑis
teneatur coniunx quo concubitꝰ
impediatur. Quid si captiuitas
uł uis aliqua separet. ita ut sciat
uiuere maritus uxorẽ. cuiꝰ sibi
copia denegat᷑: Censes ne admit.¬
tenda incontinentiũ murmura.
⁊ ꝑmittenda adulteria: Quid in
hoc ipso unde int̾rogatꝰ est dñs
respondit quȩ fieri non debent.
sed ad duritiã inquit cordis illoꝵ
moyses ꝑmisit dari libellũ repudii.
& quacũq causa dimittere conui¬
nentib displicet: qui uxores lia.¬
giosas. inuiriosas. imꝑiosas. fasti.¬
diosas. ⁊ ad reddendum debitum
coniugale difficillimas. repudio
int̃posito abicere uolunt ⁊ alt̾as
ducere. Lam gͦ quia istoꝵ incon.¬
tinentia legẽ xp̃i horruit. ad eoꝵ
lex xp̃i arbitrium comutanda ẽ:
Iam uero si maritũ relinquat
uxor uł maritꝰ uxorẽ. non causa

Expanded text:
continentium uelimus admittere, continentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniunentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa