comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e granum. om̃e frum̃tum. omne
lignum habet uermen suum: ⁊alius
uermis mali. alius piri. alius fabę.
alius tritici. Uermis diuitiarum. fu
ꝑbia. Ergo precipe diuitibus huiꝰ scli
non suꝑbe sapere. Exclusit uitium:
doceat usun non suꝑbe saꝑe. Unde
autem non suꝑbe sapere: De eo quod
sequitur. Heq sperare in incerto diuitia¬
rum. Qui non sꝑant in incerto diuitia¬
rum: non suꝑbe sapiunt. Si non altum
sapiunt: cunent. Si timent: non altum
sapiunt. Quam multi eri diuites. hodie
pauꝑes : Quam multi dormiunt diui¬
tes. et uenientib latronib ⁊ cuncta au¬
ferentib eiuigilant pauꝑes: Ergo non
spare in incerto diuitiarum. sed in deo
uiuo: qui prestat nobis om̃ĩa habun¬
daut̃ adfruendum temporalia ⁊ ȩt̃na.
s magis ad fruendum ȩterna: adutendũ
temporalia. Temporalia tanquam uiato
ribus: et̾na tanquam habitatoribꝰ. tem¬
poralia unde bona faciamus: et̃na unde

Expanded text:
omne granum, omne frumentum, omne omne granum, omne frumentum, omne lignum habet vermem suum. Et alius est vermis mali, alius pyri, alius fabae, alius tritici. Vermis divitiar. Ergo praecipe divitibus hujus mundi, non superbe sapere. Exclusit vitium, doceat usum. Non superbe sapere. Unde autem non superbe sapere? De eo quod sequitur, Neque sperare in incerto divitiarum. Qui non sperant in incerto divitiarum, non superbe sapiunt. Si non altum sapiunt, timeant. Si timent, non altum sapiunt. Quam multi heri divites, hodie pauperes? Quam multi dormiunt divites, et venientibus latronibus et cuncta auferentibus, evigilant pauperes? Ergo non sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter aSed magis ad fruendum aeterna, ad utendum temporalia. Tempribus; aeterna, tanquam habitatoribus. Temporalia, unde bona faciamus; aeterna, unde
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui uolũt diuites fieri: incidũt
et noxia. quȩ mergunt hominem in
interitum ⁊ ꝑditionem. Radix ẽ om̃iũ
malorum auaritia: quam quidam se¬
quentes. afide ꝑerrauerunt. Attende
quid dimiserunt: doles quia hoc di¬
miserunt. Uide: quo se inseruerunt.
audi. a fide ꝑerrauerunt: ⁊ inseruerũt
se doloribus multis. S qui: Qui uolunt
diuites fieri. Aliud est ẽẽ diuitem: ali¬
ud uelle fieri diuitem. Diues est: qui
de diuitib natus ẽ. Non quia uoluit
diues ẽ: quia multi hereditates dimise¬
runt. Uideo facultates: non interrogo
uoluptates. Hic cupiditas accusatur.
non aurum. non argentum. non di¬
uitiȩ s cupiditas. Nam qui uolunt di¬
uites fieri: uel qui non curant. uł nõ
ardent. cupiditatibus: non auaritiȩ
facibus accenduntur. s diuites sunt:
audiant apłm. Hodie lectum ẽ. P reci¬
pe diuitibus huius mundi. Precipe.
Quid p̃cipe: Ante omĩa non superbe
sapere. Nichil est enim quod sic genent
diuitiȩ: quomͦ suꝑbiam. Om̃e pomũ.

Expanded text:
nam qui uolunt diuites fieri, incidunt et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem; radix enim omnium malorum auaritia, quam quidam appetentes a fide errauerunt equid dimiserunt. Doles quia hoc dimiserunt: vide quo se inseruerunt. Audi: A fide pererraverunt, et inseruerunt se doloribus multis. Sed qui? Qui volunt divites fieri. Aliud est, esse divitem; aliud, velle fieri divitem. Dives est, qui a divitibus natus est: non quia voluit, dives est, sed quia multi haereditates dimiserunt. Video facultates, non interrogo voluptates. Hic cupiditas accusatur, non aurum, non argentum, non divitiae, sed cupiditas. Nam qui nolunt divites fieri, vel qui non curant, vel non ardent cupiditatibus, non avaritiae facibus accenduntur, sed divites sunt, audiant Apostolum. Hodie lectum est, Praecipe divitibus hujus mundi. Praecipe. Quid? Praecipe ante omnia, non superbe sapere. Nihil enim est quod sic generent divitiae, quomodo superbiam. Omne pomum,
Abbreviated transcription (Latin):
dum: nichil inquit intulimus in hẽ
mundum. Sed forte quia nichil at¬
tulisti.⁊ hic multa inuenisti aliquid
hinc tecum ablaturus es: & hoc fortas
se amore diuitiarum trepidas confite¬
ri. dudi et hoc. Q hoc apłs dicat. qui
te non palpat. Nichil intulimus in hẽ
mundum: utiq quando nati sumus.
S nec auferre aliquid possumus: utiq
quando de mundo exiemus. Nichil
acculisti. nichil hinc auferes. Quid te
inflas contra pauꝑem: Quando nas¬
cuntur infantes. recedant de medio
parentes. serui. clientes. Recedant de
medio turbȩ obsequentes: ⁊ agnoscan¬
tur pueri diuites flentes. Pariant si¬
mul diues ⁊ pauꝑ: pariant simul mu¬
lier. diues ⁊ pauper. Non attendant:
quod pariunt. Discedant paululum:
redeant ⁊ agnoscant. Ecce diues nicħ
attulisti in hunc mundum: sed nec
auferre hinc aliquid potes. Quod
dixi de natis: hoc dico de mortius.
Certe quando aliquo casu uetera se¬
pulera franguntur. ossa duntis ag¬

Expanded text:
dum. Nihil, inquit, intulimus in hunc dum. Nihil, inquit, intulimus in hunc mundum. Sed forte quia nihil attulisti, et hic multa invenisti, aliquid hinc tecum ablaturus es? Et hoc fse amore divitiarum trepidas confiteri. Audi, et hoc Apostolus dicat, qui te non palpat: Nihil intulimus in hunc mundum : utique quando nati sumus, sed nec auferre aliquid possumus, utique quando de corpore eximus. Nihil attulisti, nihil hinc auferes: quid te inflas contra pauperem? Quando nascuntur infantes, recedant de medio parentes, servi, clientes, recedant de medio turbae obsequentes, et agnoscantur pueri divites flentes. Pariant simul dives et pauper; pariant simul mulier dives et mulier pauper; non attequod pariunt, discedant paululum, redeant et agnoscant. Ecce, dives, nihil attulisti in hunc mundum: sed nec auferre hinc aliquid potes. Quod dixi de natis, hoc dico de mortuis. Certe quando aliquo casu vetera sepulcra franguntur, ossa divitis ag
Abbreviated transcription (Latin):
S et ibi ȩtiam cogitemus. quando pe¬
titur anobis: qui petunt a quib petunt.
quid petunt. Qui petunt: homines.
Aquib petunt : Ab hominibꝰ Qͥ petũt:
moitales. A quibus petunt: Amortalibꝰ
Qui pecunt: fragiles. a quib petunt:
Afiagilibus. Qui petunt: Miseri. a quibꝰ:
amiseris. Excepta substantia fatultatũ.
tales sunt qui petunt: quales sunt a
quibus petunt. Quam frontem habes
petendo ad dnm̃ dm̃ tuũ. qui non ag̾¬
noscis pat̾rem tuum: Non sum inquit
talis. absit ame ut talis sim: inflatus.
obsericatus. Ista loquitur de pannoso:
si ego nudos interrogo. Non interrogo
muestib quales sitis: sed quales nati
fueritis. Ambo nudi. ambo infirmi.
ambo miseram uitam inchoantes.
ideo ambo plorantes. Ecce recole diues
prmordia tua: uide utrum hoc aliqͥt
ntuleris. Iam uenisti: et canta inueni¬
sti. Die gͦ rogo te: quid attulisti. dic qͥd
culeris. Aut si dicere erubescis: apłm
audi. Nichil intulimus in hunc mun¬

Expanded text:
Sed et etiam ibi cogitemus, quando peSed et etiam ibi cogitemus, quando petitur a nobis, qui petunt, a quibus petunt, quid petunt: Qui petunt? homines. A quibus petunt? ab hominibus. Qui petunt? mortales. A quibus petunt? a mortalibus. Qui petunt? fragiles. A quibus petunt? a fragilibus. Qui petunt? miseri. A quibus? a miseris. Excepta substantia facultatum, tales sunt qui petunt, quales sunt a quibus petunt. Quam frontem habes petendo ad Dominum tuum, qui non agnoscis fratrem tuum? Non sum, inquit, talis: absit a me ut talis sim. Inflatus, obsericatus ista loquitur de pannoso. Sed ego nudos interrogo: non interrogo in vestibus quales sitis, sed quales nati fueritis. Ambo nudi, ambo infirmi, ambo miseram vitam inchoantes, ideo ambo plorantes. Ecce recole dives primordia tua, vide utrum huc aliquid attuleris. Jam venisti, et tanta invenisti . Dic, rogo te, quid attulisti? Dic quid attuleris. Aut si dicere erubescis, Apostolum audi: Nihil intulimus in hunc mun
Abbreviated transcription (Latin):
enim fr̃s mei mendicos suos nos fecit ds̃:
monendo nos ⁊ hortando ⁊ iubendo ut
petamus. queramus. pulsenus: actenda¬
ius ⁊ nos qui a nobis petunt. Petimus nos
Aquo petins. qui petimus. quid petimꝰ:
A quo uł qui. uł quid petimus: Petimꝰ
adõ bono. petimus homines mali. peti¬
mus autem iusticiam. uude simus bom
Hoc ergo petinius. quod inet̾̃nũ habeamꝰ.
Quo cum saturati fuerimus. ulterius
non egeamus. s ut saturemur: esuria¬
mus. ⁊ sitiamus. Esuriendo ⁊ sitiendo.
petamus: ⁊ queramus. pulsemus. Beati
enim qui esuriunt ⁊ sitiunt iusticiam.
Quare beati esuriunt ⁊ sitiunt. ⁊ beati
sunt. Aliquando egestas beata ẽ: non
unde beati sunt quia esuriunt ⁊ siti¬
unt: s quia ipsi satinabunt᷑. Ibi erit
beatitudo insatũritate: non infamȩ.
S p̃cedat saturitatem fames: ne fasti¬
ximus aquo petamus qui petamus:
quid petanius. S petitur ⁊ anobis. Men¬
dici enim dei sumus: ut agnoscat ille
mendicos suos. agnoscamus ⁊ nos nr̃os.

Expanded text:
es mei, mendicos suos nos fecit Deus, monendo nos, et hortando et jubendo ut petamus, quaeramus, pulsemus; attendamus et nos qui a nobis petunt. Petimus nos. A quo petimus? qui petimus? quid petimus? A quo, vel qui, vel quid petimus? Petimus a Deo bono: petimus homines mali: petimus autem justitiam, unde simus boni. Hoc ergo petimus quod in aeternum habeamus: quo cum saturati fuerimus, ulterius non egeamus. Sed ut saturemur, esuriamus et sitiamus; esuriendo et sitiendo petamus, quaeramus, pulsemus. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam. Quare beati? Esuriunt et sitiunt, et beati sunt? Aliquando enim egestas beata est? Non inde beati sunt, quia esuriunt et sitiunt; sed quia ipsi saturabuntur . Ibi erit beatitudo in saturitate, non in fame. Sed praecedat saturitatem fames, ne fastiximus, a quo petamus, qui petamus, quid petamus. Sed petitur et a nobis. Mendici enim mendicos suos, agnoscamus nos nostros.
Abbreviated transcription (Latin):
genãtionem. In prima generatione. et
alters genãtione: iefugium factus et
nobis. iu refugium ut nasceremur qui
non eramus. tu refugium ut renascere¬
mur qũ mali erimus. łu refugium ut
pasceres desercores tuos. tu refugium ut
erigis ⁊ dirigas filios tuos. t̃ u refugium
factus es nobis. ate non recedemus. cum
liberaueris nos ab om̃ibuis inalis nr̃is:
et impleueris nos bonis cuis. Bona das.
blandinis ne fatigemur inuia: corripis:
cedis: percutis.: dirigis: ne aberremus in
uia. Siue gͦ blandiars ne fitigemur in
uia. siue castiges ne aberremuns inuia
dñe refugiuim factus es nobrs:

Expanded text:
eratione. In prima generatione et eratione. In prima generatione et altera generatione, refugium factus es nobis. Tu refugium ut nasceremur, qui non eramus: tu refugium ut renasceremur, qui mali eramus: tu refugium ut pasceres desertores tuos: tu refugium ut erigas et dirigas filios tuos: tu refugium factus es nobis. A te non recedemus, cum liberaveris nos ab omnibus malis nostris, et impleveris nos bonis tuis. Bona das, blandiris, ne fatigemur in via: corripis, caedis, percutis, dirigis, ne aberremus a via. Sive ergo blandiris, ne fatigemur in via; sive castigas, ne aberremus a via; Domine, refugi
Abbreviated transcription (Latin):
potuit p̃stare pater tuuis quia coript
ce quia uerberaunit te. quia flagellum
protulit ⁊ cocidit to: Humquid prestare
potuit ut uiueres męc̃num: Quod no
potuit prestare sibi quando prestaret tibi:
Piopt̃ peccunam suam quantulamcũ¬
q quam de usuris ⁊ laboribus collegit
erudielut te flagellis. ne dimissus tibi la¬
bor eius te male uiuente dispderetibi.
doecidit filium. timens ꝑue labores suos
qm̃ reliquit tibi quod nec cenere hrc pos¬
cerat: nec auferre. Nlon enim hnc aliquid
tibi dimisit: quod ipsius eẽ possit. Ceslitꝰ
ut succederes. Peus autem cuus. redemp¬
tor tuus domitor tuus. castigator tuuie
piter tuus: erudit te. Quo: Ut accipias
hieredititem. ubi non efferas patrem: secd
hereditatem habeas ipsum patiem. Ao
trnte spem erudiris ⁊ murmurais & siquid
triste aeciderit. fortisse blasphemas. Quo
ibis aspũ eius. E cce dimitit te. ⁊ non
ligellat. Deserit blasphemantem: non
senties udicantem: Nonne melius est
ut flagellet te. ⁊recipiat te: quam parcat

Expanded text:
potuit praestare pater tuus, quia corripuit te, quia verberavit te, quia flagellum protulit et cecidit te? Numquid praestare potuit ut viveres in aeternum? Quod non potuit praestare sibi, quando praestaret tibi? Propter pecuniam suam quantulamcumque, quam de usuris et labore collegit, erudiebat te flagellis, ne tibi dimissus labor ejus te male vivente disperderetur. Et cecidit filium, timens perire labores suosm reliquit tibi, quod nec tenere hic poterat, nec auferre. Non enim aliquid tibi dimisit quod ipsius eut sic accederes. Deus autem tuus, redemptor tuus, domitor tuus, castigator tuus, pater tuus, erudit te. Quo? Ut accipias haereditatem, ubi non efferas patrem, sed haereditatem habeas ipsum patrem. Ad hanc spem erudiris, et murmuras? et si quid triste acciderit, fortasse blasphemas? Quo ibis a spiritu ejus? Ecce dimittit te, et non flagellat: deserit blasphemantem, non senties judicantem? Nonne melius est ut flagellet te, et recipiat te, quam parcat
Abbreviated transcription (Latin):
uenietis pulsate ⁊ aꝑictur uobis. Omis
enim qui pecit accipit. ⁊ querens in¬
ueniet: ⁊pulsanti aperietur: dut
quis est ex uobis homo aquo petit¬
filius eius panem. nimquid lapidẽ
porrigit ei. Aut piscem si petierit. nũ¬
quid serpentem porrigit ei: dut cum¬
petit ouum. numquid scorpionem por¬
riget ei: Si ergo uos inquit cum sitis ma¬
li nostis bona data cdare filiis ur̃is. quãto
magis pater ur̃ qui incęlis ẽ dabit bona

Expanded text:
tur vobis. Omnis enim qui petit accipit, et quaerens invenit, et pulsanti aperietur. Aut quis est ex vobis homo, a quo filius suus panem petit, numquid lapidem porrigit ei? aut si piscem petit, numquid serpentem porrigit ipetit ovum, numquid scorpionem porriget ei? Si ergo vos, inquit, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester, qui i
Abbreviated transcription (Latin):
auertit. Ille qui nolebat dare. quod pece¬
batur.fecit: quia ille inpetendo ñ defecit.
Quanto magis bonus dabit qui nos hor¬
tatur ut petamus. cui displicet si nonpe¬
tamus: S cum aliquando tardius dat.
cominendat dona: non negat. Dui desi¬
derata. dulcius obtinentur: cito autem
data uilescunt. Pete. quere. insta peten¬
do ⁊ querendo. crescis ut capias. Seruat
tibi dẽ quod non uult cito dare: ut ⁊ tu
discas magna magnę desiderare. Ideo¬

Expanded text:
avertit. Ille qui nolebat dare, quod peteavertit. Ille qui nolebat dare, quod petebatur fecit, quia ille in petendo non defecit. Quanto magis dabit bonus, qui nos hortatur ut petamus; cui displicet, si non petamus? Sed cum aliquando tardius dat, commendat dona, non negat. Diu desiderata, dulcius obtinentur: cito autem data, vilescunt. Pete, quaere, insta. Petendo et quaerendo crescis, ut capiatibi dominus quod non uult cito dare, ut tu discas magna magne desiderare’. Se
Abbreviated transcription (Latin):
trano similitudmem: uel comparationẽ.
Sicut de illo diuite iniquo. hoitntene
nos ad oracionem: quando ait dñs: erat
quidim uidex inciuitate: qui nec dñi
tielut. nec hominem reuerebatur.
Quedam uidua interpellabat eum co¬
tidie. et dicebat. Uindica me. Nolebat ille:¬
ꝑ multum tempus. Illa interpellare ñ
definebat. et fecit tedio quod nolebat be¬
neficio. Sic enim a contrario nos ammo¬
cum suum cui hopes uenerat. et cepit
pulsare et dicere. Hospes michi uenit:
commoda michi tres panes. Respondit
ille. Iam requiesco. ⁊ mecum seru mei
reqiuescunt. Ille non cessat: adstat. instat.
pulsat. ⁊tanquam amicus ab amico men¬
dicat. Et quid ait: Dico uobis quia suig̃.
⁊ non ꝓpter amiciciam euis sed propter
improbitatem dat illi quantos uoluerit.
Non propter amiciciam quamius ami¬
cus eius sit: sed propt̾ imbitatem. Quid
est propt̾ improbitatem: Quia pulsare nõ
destitit. quia cum eẽt negatum: non sẽ

Expanded text:
trario similitudinem vel comparationem, trario similitudinem vel comparationem, sicut de illo divite ini quo, hortantem nos ad orationem, quando ait Dominus: Erat quidam judex in civitate, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur. Quaedam vidua interpellabat eum quotidie, et dicebat, Vindica me. Nolebat ille per tempus: illa interpellare non desinebat; et fecit taedio, quod nolebat beneficio . Sic enim a contrario nos admocum suum, cui hospes venerat; et coepit pulsare, et dicere: Hospes mihi venit, commoda mihi tres panes. Respondit ille: Jam requiesco, et mecum servi mei requiescunt. Ille non cessat, astat, instat, pulsat; et tanquam amicus ab amico mendicat. Et quid ait, Dico vobis, quia surgit, et non propter amicitiam ejus, sed propter improbitatem dat illi quantos voluerit . Non propter amicitiam, quamvis amicus sit, sed propter improbitatem. Quid est, propter improbitatem? Quia pulsare non destitit: quia et cum esset negatum, non se
Abbreviated transcription (Latin):
nuitur: quod eras dimissurus. illud mi¬
nuitur quod eras relicturus: illud au¬
getur quod inȩt̾num es possessitrus.
Laudas enim mercatorem qui uendit
plumbum: ⁊ adquirit aurum. ⁊ nõ lau¬
das mercatorem qui erogat pecuniam
⁊ ad quirit iusticiam: Sed ego inquis nõ
erogo pecuniam: quia non habeo iustici¬
am. Eroget peccuniam: qui habet ui¬
beõ uel peccuniam. Ergo quia nõ habes
iusticiam. nonuis erogare peccuniam:
Magis erogi peccuniam: ut habeas ui¬
sticiam. Aquo enim habebis iusticiam.
nisi adeo fonte iusticię: Ergo siuis hr̃e
iusticiam: esto mendicus dei. Qui te pau¬
lo ante ex euangłio ut peteres. quereres.
pulsares. monebat: mendicum suum
sciebat. Et ecce paterfamilias ⁊ magnus
diues diuitiarum scilicet spiritalium.
⁊ et̾narum: hortatur et dicit tibi. Pete.
quere. pulsa. Qui petit accipit. querens
imieniet: pulsanti apietur. Hortatur ut
petas: negibit quod petis: Attende a con¬

Expanded text:
nuitur quod eras dimissurus, illud minuitur quod eras dimissurus, illud minuitur quod eras relicturus: illud augetur quod in aeternum es possessurus. Laudas enim mercatorem, qui vendit plumbum, et acquirit aurum; et non laudas mercatorem qui erogat pecuniam, et acquirit justitiam? Sed ego, inquis, non erogo pecuniam, quia non habeo justitiam. Eroget pecuniam, qui habet jubeam vel pecuniam. Ergo quia non habes justitiam, ideo non vis erogare pecuniam? Magis eroga pecuniam, ut habeas justitiam. A quo enim habebis justitiam, nisi a Deo fonte justitiae? Ergo si vis habere justitiam, esto mendicus Dei, qui te paulo ante ex Evangelio ut peteres, quaereres, pulsares, monebat. Mendicum suum sciebat, et ecce paterfamilias et magnus dives, divitiarum scilicet spiritualium et aeternarum, hortatur, et dicit tibi: Pete, quaere, pulsa. Qui petit accipit: quaerens invenit: pulsanti aperietur. Hortatur ut petas: negabit quod petis? 5. Vidua ad judicem. Attende a con
Abbreviated transcription (Latin):
facias bonum. habes aurum. ⁊ habes ar¬
gentum. ⁊ concupiscis aurum. ⁊ concu¬
piscis argentum. & habes ⁊ concupiscis:
⁊ plemis es. ⁊ sitis. Morbus est ⁊ non opu¬
lentia. Sunt homines in morbo: humo¬
re pleni sunt ⁊ semꝑ sitiunt. Humore ple¬
ni sunt: ⁊humorem siciunt. Quomodo
ergo delectas opulentiam. qui habes
y dropem concupiscentiam: Habes ergo
aurum: bonum ẽ. Habes non unde sis
bonus: s unde facias bonum. Quod bonũ
inquit facturus sum de auro: Non au¬
disti psalmum: Disꝑsit inquit dedit
pauperibus: iusticia eius manet inscłm
scłi. Hoc est bonum. Hoc est bonum unde
bonus es: iusticia. Si habes bonum unde
sis bonus: fac bonum de bono. unde ñ
es bonus. habes pecimiam: eroga. E rogan¬
do peccunam: auges iusticiam. Disꝑsit
enim. distribuit: dedit pauꝑib. iusticia
eius manet inscłm scłi. Uide quid mi¬
nuatur: ⁊ quid augeatur. Mmuitur
peccunia: augetur uisticia. Illud mi¬

Expanded text:
facias bonum. Habes aurum, habes arfacias bonum. Habes aurum, habes argentum; et concupiscis aurum et concupiscis argentum. Et habes, et concupiscis; et plenus es, et sitis. Morbus est, et non opulentia. Sunt homines in morbo, humore pleni sunt, et semper sitiunt. Humore pleni sunt, et humorem sitiunt. Quomodo ergo delectas opulentiam, qui habes hydropem concupiscentiam? Habes ergo aurum, bonum est: habes, non unde sis bonus, sed unde facias bonum. Quod bonum, inquis, facturus sum de auro? Non audisti Psalmum? Dispersit, inquit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in saeculum saeculi . Hoc est bonum, hoc est bonum unde bonus es, justitia. Si habes bonum unde sis bonus; fac bonum de bono unde non es bonus. Habes pecuniam, eroga. Erogando pecuniam, auges justitiam. Dispersit enim, distribuit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in saeculum saeculi. Vide quid minuatur, et quid augeatur. Minuitur pecunia, augetur justitia. Illud mi
Abbreviated transcription (Latin):
ueris te: queris qui sanet ce. Bona ergo
scdm tempus. bona temporalia. corporalia.
carnalia. nouimus dare filiis nr̃is: etiã
cum simus mali. Bona enim sũt: ⁊ ista.
Quis dubitet: piscis: ouum: panis: po¬
mum: frumentum: lux ista: aer iste
quem ducimus: bona sunt : Heȩ ipsȩ
diuitiȩ in quib homines extollunt᷑. et
pares suos homines alios non agnoscunt.
inquib inquam homines extolluntur:
magis amantes uestem fulgentem. quã
cogitantes cominunem cutem: ipse ergo
diuitiȩ bonȩ sunt: s ista omĩa bona quȩ
cominemoraui abonis ⁊ malis baberi pos¬
sunt. Et cum bona sunt: bona tamen
faciat bonum. et est bonum unde faciaᷤᷤ
bonum. bonum quod facit: deus est:
Non enim faciet hominem bonim: nͥ
ille qui semꝑ est bonus. Ergo ut sis bonus:
dm̃ inuoca. Aliud autem bonum est:
unde facias bonum: idest quicquid ha¬
bueris. aurum ẽ. argentum ẽ. bonum ẽ.
Non quod te faciat bonum: s unde

Expanded text:
veris te, quaeris qui sanet te. Bona ergo veris te, quaeris qui sanet te. Bona ergo secundum tempus, bona temporalia, corporalia, carnalia novimus dare filiis nostris, etiam cum simus mali. Bona enim sunt et ista, quis dubitet? Piscis, ovum, panis, pomum, frumentum, lux ista, aer iste quem ducimus, bona sunt haec: ipsae divitiae in quibus homines extolluntur, et pares suos homines alios non agnoscunt: in quibus, inquam, homines extolluntur, magis amantes vestem fulgentem, quam cogitantes communem cutem; ipsae ergo divitiae bonae sunt: sed ista omnia bona quae commemoravi, a bonis et malis haberi possunt; et cum bona sint, bonos tamen faciat bonum: et est bonum, unde facias bonum. Bonum quod facit bonum, Deus est. Non enim facit hominem bonum, nisi ille qui semper est bonus. Ergo ut sis bonus, Deum invoca. Aliud autem bonum est unde facias bonum: id est, quidquid habueris. Aurum est, argentum est; bonum est, non quod te faciat bonum, sed unde
Abbreviated transcription (Latin):
nostis bona data dare filiis ur̃ĩs. Miran¬
la res fiz: mali sumus. ⁊bonum patrem
hibemus. Quid eiudentius: dudiuimꝰ
nomen nr̃m. Cum sitis inquit mali.
bona data nostis dare filuis ur̃is. & quos
dixit malos: uidete qualem patrem u¬
lis ostendit. Quantomagis pat̾ ur̃:
Quorum pater: certe maloꝵ. Et qualis
pat᷑: nemo bonus. nisi solus ds̃. Ergo fr̃s
ideo mali bonum patrem habemus: ne
semꝑ mali remaneamus. Nemo malus.
facit bonum. Si nemo malus fac̃ bonũ.
liomo malus quomͦ se facit bonum.
Fieit de malo bonum: qui semꝑbonus ẽ.
Quid mchi dicunt uani uana: Tu te
saluum facis: si uolueris. Sana me dñe:
⁊ sanabor. Nos boni condicisumius abono:
facit enim ds̃ hominem rectum. arbit̾o
uitem nr̃o: facti fumus mali. Potuimuis
esse ex bonis mali: ⁊ poterimus eẽ ex malis
boni. S qui semꝑ ẽ bonus: ipse facit ex
malo bonum: quia ipse homo uoluntate
sua se sanare non potuit. Non queris me¬
dicum ut uulneres te: s cum uulnera¬

Expanded text:
stris. Miranda res, fratres: mali sumus, et bonum Patrem habemus. Quid evidentius? Audivimus nomen nostrum: Cum sitis, inquit, mali bona data nostis dare filiis vestris. Et quos dixit malos, videte qualem Patrem illis ostendit: Quanto magis Pater vester? Quorum Pater? Certe malorum. Et qualis Pideo mali bonum Patrem habemus, ne semper mali remaneamus. Nemo malus facit bonum. Si nemo malus facit bonum, homo malus quomodo se facit bonum? Facit de malo bonum, qui sempeideo mali bonum Patrem habemus, ne Quid mihi dicunt vani vana: Tu te salvum facis, si volueris? Sana me, Domine, et sanabor. Nos boni conditi sumus a bono: fecit enim Deus hominem rectum ; arbitrio autem nostro facti sumus mali. Potuimus esse ex bonis mali, et poterimus esse ex malis boni. Sed qui semper est bonus, ipse facit ex malo bonum: quia ipse homo voluntate sua se sanare non potuit. Non quaeris medicum, ut vulneres te: sed cum vulnera
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum martẏrum. emissa ꝑ sc̃m dd̾ ac
dicentium. cibabis nos pane lacrimaio
& potum dabis nob̃ in lacrimis in mestẽ¬
Et ꝑ apłi pauluo: In omĩbus cribilti¬
onem patimur: sed non angustiamur de¬
monstra et azina scẽ paule: ex isrłtices
nali. spĩtalis esfectus Celebrastiano
pascba cum popło uetͣi: & quẽ madnahis
nouus popłs figuras in ueritate aruti
tu dociusti tu demonstrasti: Ottendes uau

Expanded text:
sanctorum martyrum emissa per sanctum David, ac sanctorum martyrum emissa per sanctum David, ac dicentium, Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis, in metolum Paulum, In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur ? Demonstra et azyma, sancte Paule, ex Israelita carnali spiritualis effectus. Celebrasti enim pascha cum populo vetere, et quemadmodum novus populus figuras in veritatem converteret, tu docuisti, tu
Abbreviated transcription (Latin):
nibus in cruce pendentib ÷ ad iħm autẽ
cum uenissent non fregerunt eius crura:
ut impleret᷑ ait euangłista quod scriptũ
est. os non cõminuetis ex eo: sed lancea unꝰ
ex militib latus eius aꝑuit : & continuo
exiuit sanguis & aqua quę sunt matris
eccłiȩ gemina sacram̃ta: Percussit latus
lancea ꝑcussor: & fudit p̃cium redemptor.
Hic sanguis mebriat mentem: ut amorem
obluuscatur mundi: hȩc aqua munde
animam: ut corpus sorde careat diaboi
Nec ielinquetis quicquã ex eo usg hini
ne. Noc nunc agitur. Comeditur enꝰ i
ꝑ noctem huius secłi: ut cum mane ura
uenerit quod uesꝑum non habebit ii
iam osferatur sacrificium imaginis aqꝰ
sed ipsum agnum quem cotidie coms
& cuus singuinem bibimus. Inuema
alic eum sicerdotem ꝑfectum: quem bo
nrã salute constat occisum: Quȩ suit he
pigridiȩ olera amaritudinis quȩ comcat
isrł ip̃iritał. nisi uox illa amara ad tepꝰ

Expanded text:
nibus in cruce pendentibus: ad Jesum autem nibus in cruce pendentibus: ad Jesum autem cum venissent, non fregerunt ejus crura; ut impleretur, ait Evangelista, quod scriptum est, Os non comminuetis ex eo . Sed unus e militibus latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, quae sunt matris Ecclesiae gemina Sacramenta. Percussit latus lancea persecutor, et fudit pretium Redemptor. Hic sanguis inebriat mentem, ut amorem obliviscatur mundi. Haec aqua mundat animam, ut corpus sordes careat diaboli. Nec relinquetis quidquam ex eo usque in mane. Hoc nunc agitur: comeditur enim agnus per noctem hujus saeculi, ut cum mane illud venerit quod vesperum non habebit, non jam offeratur sacrificium imaginis agni, sed ipsum Agnum quem quotidie comedimus, et cujus sanguinem bibimus, inveniamus illic eum sacerdotem perfectum, quem hic pro nostra salute constat occisum. Quae sunt hae picridiae, olera amaritudinis, quae comedit Israel spiritualis; nisi vox illa amara ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
fili abtahȩ scdm fidem non sodm carnem:
demonstra et tu quomodo celebres pascha
Nabes agnum occisum: de monstra. Ecce
agnus dĩ: ecce inquit qui tollit peccata
mundi: Lini sanguine eius postes domũ
tuȩ: demonstra ce dic. Ecce crux sangui
est: impletum ẽ. hoc in ipsa domini pussione.
ipsius scĩ agni imnolatione: quando cruci¬
fixis cum duob latronib in medio pen¬
debat ipsa summa iusticia : lib̾ans unuor
confitentem: alium puniens blaspheman¬
tem. Ita factę sunt tres cruces: tres causȩ:
Pnus latronum xp̃o insultabat: alter sua
merita confessus. xp̃i se miscdiȩ cõmenda¬
bat. Crux xp̃i in medium nõ fuit supplici¬
um: sed dribunal. Mox ut ꝑgit omĩa quȩ
de se erant scripta. acceptã felle et aceto.
ꝓpter illud quod p̃dictum erat. dederunt
in escam meam fel. ⁊ in siti mea potauerũt
me aceto: inclinato capite tͣdidit spiritũ:
Uenerunt milites. fregerunt crura latro¬

Expanded text:
fili, Abrahae secundum fidem, non secundum carnem, fili, Abrahae secundum fidem, non secundum carnem, demonstra et tu quomodo celebres pascha: habes agnum occisum, demonstra. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Lini sanguine ejus postes domus tuae: demonstra et dic, Ecce crux sanguinest: impletum est hoc in ipsa Domini passione, ipsius sancti Agni immolatione, quando crucifixus cum duobus latronibus in medio pendebat, ipsa summa justitia liberans unum confitentem, alium puniens blasphemantem . Ita factae sunt tres cruces, tres causae. Unus latronum Christo insultabat, alter sua merita confessus Christi se misericordiae commendabat: crux Christi in medio, non fuit supplicium, sed tribunal. Mox ut peregit omnia quae de se erant scripta, accepto felle et aceto, propter illud quod praedictum erat, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; inclinato capite tradidit spiritum. Venerunt milites, fregerunt crura latro
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑiat egẏptios : ut quẽad modum nullus
remansit egẏptiorum: nichil remaneat
ȩtiam urorum peccator Totum mund&e:
qui dotum fecit. Reparet ꝑdita: qui crea¬
auit omĩa integra: Extingat pharaonem.
diabolum mortis auctorem : & suum popłm¬
& lib̾et ꝑ aquam salutarem: Audistis di¬
lectissimi figurę illȩ quomͦ tͣnsierunt ad
speciem ueritatis: illud suꝑest. ut noueritĩ
quem admodum celebrauerit pascha: Li¬
beratus popłs ex egẏpdo: baptizatus ut
ait apłs innube & in mari rubro. acceꝑ¬
unt p̾ceptum dnĩ ꝑ moẏ sen. ut in occisi¬
one agni celebrarent pascha: Ex cuius
singiune postes domus suȩ unusquisq
linuiret: noc timerent angłm uastorem.
qui sanguinis signum agni occisi in suȩ
fronte domus haberent. Os inquit diccumẽ:
non cõminurtis ex eo: nec relinquetis quic¬
quam inmane: Cum pigridis & azimis¬
agnum comedetis: fecerunt quod p̾ceptũ
est filii isrł. Demonstra et cu isrł spĩlis

Expanded text:
operiat Aegyptios; ut quemadmodum nullus operiat Aegyptios; ut quemadmodum nullus remansit Aegyptiorum, nihil remaneat etiam vestrorum peccatorum. Totum mundet, qui totum fecit; reparet perdita, qui creavit omnia integra: exstinguat Pharaonem diabolum mortis auctorem, et suum populum liberet per aquam salutarem. lectissimi, figurae illae quomodo transierunt ad speciem veritatis: illud superest, ut noveritis quemadmodum celebraverit pascha liberatus populus ex Aegypto, baptizatus, ut ait Apostolus, in nube et in mari Rubro . Acceperunt praeceptum Domini per Moysen, ut in occisione agni celebrarent pascha, ex cujus sanguine postes domus suae unusquisque liniret, nec timerent angelum vastatorem, qui signum sanguinis agni occisi in suae fronte domus haberent. Os, inquit, non comminuetis ex eo, nec relinquetis quidquam in mane. Cum picridiis et azymis comedetis agnum . Fecerunt quod praeceptum est filii Israel. Demonstra et tu, Israel spiritualis,
Abbreviated transcription (Latin):
catus. quem regem maris ẽẽ uolunt. qui re¬
gem uerum am̃ suum agnoscere nolunt :
Uirga extensu manu aquas ꝑcutit moy ses.
& statim cogitur fluctus in cumulum : et
unda in semetipsa rep̃ssa curtatur. Solis¬
ditatem liquor recipit: et solum maris cres¬
cit in pulueres. Ingressi sunt alii saluandi-
alii dampnandi. Unum elem̃tum aquarum:
aucdore totius creaturȩ ubente iudicauit
utrosq Separauit pios ab impus. Iulos
abluit: istos obruit. Illos mundauit: istos
occidit. Moẏses fuguram habuit dnĩ xp̃i:
qm̃ dux fuit popłi. In uirga agnoscite crucẽ:
Mare rubrum: agnoscite baptismum. xp̃i
sanguine purpuratum. Regem egẏptiorum
popłmq euis auctorem peccitorũ diabolum.
cum om̃ibus ministris eiꝰ: Seuit diabolus:
quando uos uidet ꝑ aquam baptisimni a sua
oppressione lib̃ari. Exclamate ad moysen
urm̃ dominum xp̃m: Et uirga crucis per¬
cutiat mare baptismi: reu̾tatur aqua &

Expanded text:
catus, quem regem maris esse volunt, qui recatus, quem regem maris esse volunt, qui regem verum Deum suum agnoscere nolunt? Virga extensa manu aquas percutit Moyses, et statim cogitur fluctus in cumulum, et unda in semetipsa repressa curvatur: soliditatem recipit liquor, et solum maris arescit in pulverem. Ingressi sunt alii salvandi, alii damnandi. Unum elementum aquarum auctore totius creaturae jubente judicavit utrosque: separavit pios ab impiis; illos abluit, istos obruit; illos mundavit, istos occidit . Moyses figuram habuit Domini Christi, quoniam dux fuit populi. In virga agnoscite crucem. Mare Rubrum agnoscite baptismum Christi sanguine purpuratum: regem Aegyptiorum populumque ejus, auctorem peccatorum diabolum cum omnibus ministris ejus. Saevit diabolus, quando nos videt per aquam Baptismi a sua oppressione liberari. Exclamate ad Moysen vestrum Dominum Christum, et virga crucis percutiat mare Baptismi, revertatur aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
potestate diuina. Inferunt᷑ decem plage
in egi to. et iundex ira in popłm contu¬
nacem surgit: ut exminutissimis animan¬
abus. uermiculis. ranis & locustis. ceruix
cad̾et suꝑborum. In quib plagis ultima
mors pͥmogenitorum egyptiorum om̃ium
facta est: ut suos uiste ꝑderent. qui alienos
iniuste detinebant. Dimittit popłm phario.
non uoluntate: sed nimia necessitate coN¬
trictus ꝑgit popłs erutus ad mare rub¬
brum festinans: ut ꝑ aquas saluarentur.
qui a pessimo oste lib̾antur.. Secuntur
egiptii: immminent popło fugienti. Uidẽt
suꝑ se isrłite hostes & mimicos suos: ex¬
pectant gladium Mors in oculis. timor
& tremor in manib singłorum: ne in fau¬
es cadent ꝑsequentium. Exurgit moyses
fmulus dĩ portans uirgam quam a dnõ
ꝑcussit mare: et diuisum ẽ. Ubi est illa
potentia non hominum s demomorum:
Ubi ẽ. uana suꝑstio paganorum: Nunquid
ut mare diuideretur ille neptunus ẽ. inuo¬

Expanded text:
potestate divina: inferuntur decem plagae potestate divina: inferuntur decem plagae in Aegypto, et vindex ira in populum contumacem surgit, ut ex minutissimis animantibus, vermiculis, ranis et locustis cervix caderet superborum: in quibus plagis ultima mors primogenitorum Aegyptiorum omnium facta est, ut suos juste perderent, qui alienos injuste detinebant. Dimittit populum Pharao, non voluntate, sed nimia necessitate constrictus. Pergit populus erutus ad mare Rubrum festinans, ut per aquas salvarentur qui a pessimo hoste liberabantur. Sequuntur Aegyptii, imminent populo fugienti. Vident supra se Israelitae hostes, et inimicorum suorum exspectant gladium. Mors in oculis, timor et tremor in manibus singulorum, ne in fauces caderent persequentium. Exsurgit Moyses famulus Dei portans virgam quam a Dominpercussit mare, et divisum est. Ubi est illa potentia, non numinum, sed daemoniorum? Ubi est vana superstitio Paganorum? Numquid ut mare divideretur, ille Neptunus est invo
Abbreviated transcription (Latin):
osdelis ẽ: mergitur. Sed porrigat minum
mminus ȩciam infidelib mergentib : et
enum fidem oꝑetur in cordib Audite adhuᷤ
ans sacram̃tum: quod iuobis oꝑatur. Pro¬
hum figuram: ut ex ea uob ueritas eluces¬
a. sum egiptum duris oꝑibus populum
sͥncrent hebreum: clamor fictus ẽ. populi
maurib domini: ⁊ dep̃cati sunt ut eos lib̾a¬
nt a dominatu gentis pessimȩ. Missus est
moyses qui eos ex egẏpti educert seruitute
apud psaraonem pͥncipem egiptiorum. Fi de¬
lissimus dĩ fimulus allegat imꝑatoris sui
iussionem: & quid rex omĩum gentium pre¬
apit. aurib durissimi regis insinuat. Ob¬
durit pharao cor suum: nescire se dicit
dm̃: atq euis ministros repudians. gͣuiorib
pens asfligit popłm. E x maiori angustia
ppłi: maior clamor exurgit. Suscipit
ortim̃ famulus dĩ moyses. congreditur
cum pharaone: nullo telo. nullo gladio.
nuilli nsibili indutus arma: s munitus

Expanded text:
nfidelis est, mergitur. Sed porrigat manum nfidelis est, mergitur. Sed porrigat manum Dominus etiam infidelibus mergentibus, et plenam fidem operetur in cordibus. 4. Audite adhuc, aquae Sacramentum quid in vobis operabitur. Proponam figuram, ut ex ea vobis veritas elucescat. Cum Aegyptii duris operibus populum premerent Hebraeum, clamor factus est populi in auribus Dei; et deprecati sunt ut eos liberaret a dominatu gentis pessimae. Missus est Moyses, qui eos ex Aegypti educeret servitute. Apud Pharaonem principem Aegyptiorum fidelissimus Dei famulus allegat Imperatoris sui jussionem, et quid Rex omnium gentium praeceperit, auribus durissimi regis insinuat. Obdurat Pharao cor suum, nec scire se dicit Deum: atque ejus ministros repudians, gravioribus poenis affligit populum. Ex majori angustia populi major clamor exsurgit. Suscipit certamen famulus Dei Moyses, congreditur cum Pharaone, nullo telo, nullo gladio: nulla visibilia indutus arma, sed munitus
Abbreviated transcription (Latin):
dece potentiam uerbi dĩ. quemadnibi
dominet᷑ cunctȩ creature sue. Quod drarꝰ
sum nostis. In euangłio legitur: sincur¬
cipulos suos ambulins suꝑ aquas matse
inueniret eos piscantes. quos iam fat
hominum piscatores ꝑterritiaapli
putauerunt se fantisma uidere lesit
audem iħs: et ait illis. Nolite amr ig
sum. Tunc unus ipsorum pecrus dipa
sumptor et postea negator post un
confessor et amador: si tues inqui ir̃.
iube me uenire ad te suiꝑ aquas. ꝙ domin
Ueni inquit. Descendit petrus & apitam¬
bulare suꝑ mare: plenus fiducia. Ium
ambulat trepidauit infirmitas: sedstaĩ
subuenit diuinitas. Cepit mergi: e ex¬
clamauit. Domine pereo. Porrexit marĩ
dñs: exexit mergentem : confirmauit es¬
dentem.E ait illi. Modicȩ fidei quar
bitasti : Uidetis dilectissimi quantund
uiuet fides: & quantum deprimat mel¬
litasͦ. Si quis enim ueniens ad aquas lus¬
tismi fide plenus ẽ: subleuat᷑. Si qus h¬

Expanded text:
idete potentiam Verbi Dei, quemadmodum dominetur cunctae creaturae suae. Quod dicturus sum nostis. In Evangelio legitur: Cum quarscipulos suos, ambulans super aquas maris, et inveniret eos piscantes quos jam fecerat hominum piscatores, perterriti discipuli putaverunt se phantasma videre. Accessit autem Jesus, et ait illis: Nolite timere, ego sum. Tunc unus illorum Petrus ille praesumptor et postea negator, post vero confessor et amator: Si tu es, inquit, Domine, jube me venire ad te super aquas. Et Dominus: Veni, inquit. Descendit Petrus, et coepit ambulare super mare plenus fiducia. Dum ambulat, trepidavit infirmitas, sed statim subvenit divinitas. Coepit mergi; et exclamavit, Domine, pereo. Porrexit manum Dominus, erexit mergentem, confirmavit diffidentem, et ait illi: Modicae fidei, quare dubitasti ? Videtis, dilectissimi, quantum adjuvet fides, et quantum deprimat infidelitas. Si quis enim veniens ad aquas Baptismi, fide plenus est, sublevatur: si quis i
Abbreviated transcription (Latin):
intellexistis. Idõ foras existis: uerbum ui¬
de reliquistis: Non in uob̾ manet: qui
cum patre equalis manet: Audi ipsum
quia sunul cum patre manet. Si quis
inquit me diligit. diliget᷑ a patre meo. et
ego diligam eum : & uememus ad eum ego
cuam sinui nabitait hoc trinitis. patrt
filius oe sp̃is sc̃t̃: quoniam et sp̃c sẽs hoa

Expanded text:
intellexistis: ideo foras existis, quia verbum viintellexistis: ideo foras existis, quia verbum vitae reliquistis. Non in vobis manet, qui cum Patre aequalis manet. Audi ipsum, quia simul cum Patre manet. Si quis, inquit, me diligit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et veniemus ad eum ego tuam simul habitat haec Trinitas, Pater et Filius et Spiritus sanctus? Quoniam et Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
calice dicebat ipse dñs: Panis quem ego
dedero. caro mea ẽ. pro seculi uita: & ca¬
licem quem scĩficauero singuis m̃s ẽ: qui
Suꝑus enim dixerat nisi manduca ũitĩ
carnem filii hominis & bib̾itis eius sangui¬
nem: non habebitis uitam in uitam it¬
uob̾ Quod uerbum audientes et non in¬
telligentes discipli: dixerunt. durus est
hic sermo: Quis eum potest poaudur: Q
multi ex hoc uerbo scandaliziti: dnͤsserunt.
Cum uideret autem iħe : ait reliquis. Nlũ¬
quid et uos uultis abire: Tunc petrus qͥ
scãm figuram portabat eccłie: iespondit
ꝓ om̃ibus. Et̃ ad quem ituri sumus : Uer¬
bum uitȩ habes: et dimittimus de: Uide¬
tis dilectissimi quid sit exire: quid sit per¬
manere Qui crierunt quia uerbum xp̃ĩ
non intellexerunt: iam non discipuli sed
heretici remanserunt. Qui ꝑstiterunt : it¬
uerbum uitȩ tenuerunt: Agnoscite here¬
tici exitum uestrum: quia minorem p̃
liustis: quia xpm̃ unum eẽ cum patre non

Expanded text:
calice dicebat ipse Dominus, Panis quem ego calice dicebat ipse Dominus, Panis quem ego dedero, caro mea est pro saeculi vita: et calix quem sanctificavero, sanguis meus est, qui itis carnem Filii hominis, et biberitis sanguinem ejus, non habebitis vitam in vobis. Quod verbum audientes, nec intelligentes discipuli, dixerunt: Durus est hic sermo; quis eum potest audire? Et multi ex hoc verbo scandalizati discesserunt. Cum videret autem Jesus, ait reliquis: Numquid et vos vultis ire? Tunc Petrus, qui sanctae figuram portabat Ecclesiae, respondit pro omnibus: Et ad quem ituri sumus? Verbum vitae habes, et dimittimus te ? Videtis, dilectissimi, quid sit exire, quid sit permanere. Qui exierunt, quia verbum Christi non intellexerunt, non jam discipuli, sed haeretici remanserunt: qui perstiterunt, verbum vitae tenuerunt. Agnoscite, haeretici, exitum vestrum, quia minorem praluistis, quia Christum unum esse cum Patre non
Abbreviated transcription (Latin):
sum sustineas uerbum : Eorum quite cum
patre nolunt ẽẽ unum : s duudendo intͣ
patrem et filium. int̾ sponsam & sponsum.
magnum incurrunt sacrilegium: magnũ
suae animȩ inferunt morbum : quia nec te
unius unicum sponsum. nec fidelem atq
integrum habere desid̾ant medicum. Tu
autẽ anima xpiana quȩ ascensura es ex sa¬
cratissimo fonte. rubore atq decore ꝑfusa.¬
omĩs speciosa nimis & cindida. serua deco¬
rem tuum: agnosce quid fueris. et quid eris.
Uide ne deseras mensam sponsi tui. ut pul
potabis. Uide ne deseras hanc mensam:
plurimos apparatus hereticorum fuge.
Ꝙ si pluria illic prauis disputationibꝰ
oͥpponuntur: aut feda sunt. aut sema sunt.
& filius et sp̃c sẽi non est unum: Mensa spõ¬
si cui panem babet incegrum: et calicem
sinctum: Quem pnem & si confrrictum
cõminutumq uidimus ti passione. inte¬
grum tamen mansit in illa sua cum patre
indundui unitite. De isto pane et de isto

Expanded text:
sum sustineas verbum? qui te cum sum sustineas verbum? qui te cum Patre nolunt esse unum, sed dividendo inter Patrem et Filium, inter sponsam et sponsum, magnum incurrunt sacrilegium, magnum suae animae inferunt morbum; quia nec te unius unicum sponsum, nec fidelem atque integrum habere desiderant medicum. Tu autem, anima christiana, quae ascensura es ex sacratissimo fonte, rubore atque decore perfusa, speciosa nimis et candida, serva decorem tuum: agnosce quid fueris et quid eris, vide ne deseras mensam sponsi tui. Ut pulcpotabis: vide ne deseras hanc mensam. Plurimos apparatus haereticorum fuge: et si plurima illic pravis disputationibus apponuntur, aut foeda sunt, aut semesa suntet Filius et Spiritus sanctus non est unum. Mensa sponsi tui panem habet integrum, et calicem sanctum: quem panem etsi confractum comminutumque vidimus in passione, integer tamen mansit in illa sua cum Patre individua unitate. De isto pane et de isto
Abbreviated transcription (Latin):
greges sodalium auorum: Ecce dum ce quero¬
ubi pascas ubi cubes: in meridiae. Meridies
affrica ẽ: quȩ in solis occasu est. & tamen
quii ab ortu solis usq ad occasum iaudatur
nomen tuum. & sunt quite p̃dicant non cas¬
te. querentes quȩ sua sunt non quȩ tua sunt:
dum te quero in meridie idẽ in asfrica:
ecce greges sodalium duorum scole pessimȩ
hereticorum. fraus manicheorum. nequi¬
cie pelagianorum: suꝑba congregatio arri¬
anorum. insultant uelut oꝑde. idẽ. uelut
incognite: et dicunt michi: Quem queris:
Xp̃m queris : E cce illic ẽ: ecce hic ẽ. Tu aũ
quia me admonusti dicens. si audem dixe¬
rint. ecce hic ẽ. ecce illic est: ne abieris post
eos. cum te nouerim ubiq totum ẽẽ. non
purtes defend̾e. s unitatem diligere. Fic¬
ta sum ilł incognita & uelut oꝑta: & de¬
rident me. quia nescuint te. Et quid mag¬
num. quia ego ab eis sustineo tale opprobri¬
um.: cum tu eors nunc usq contumelio¬

Expanded text:
greges sodalium tuorum. CAPUT greges sodalium tuorum. CAPUT ubi pascas, ubi cubes in meridie, meridies Africa est, quae in solis occasu est, et tamen quia ab ortu solis usque ad occasum laudatur nomen tuum , et sunt qui te praedicant non caste, quaerentes quae sua sunt, non quae tua sunt, dum te quaero in meridie, id est in Africa; ecce greges sodalium tuorum, scholae pessimae haereticorum, fraus Manichaeorum, nequitiae Pelagianorum, superba congregatio Arianorum, insultant velut opertae, id est, velut incognitae, et dicunt mihi, Quem quaeris? Christum quaeris? Ecce hic est, ecce illic est. Tu autem quia me admonuisti dicens, Si autem dixerint, Ecce hic est, ecce illic est, ne abieris post eos ; cum te noverim ubique totum esse, non partes defendere, sed unitatem diligere, facta sum illis incognita et velut operta: et derident me, quia nesciunt te. Et quid magnum, quia ego ab eis sustineo tale opprobrium, cum tu eorum nunc usque contumelio
Abbreviated transcription (Latin):
n ande sermocinaret᷑: respexit diunitas.
& ficuit humanitas: Agniti ẽ. dolcedo:
o perut a maritudo: Suscepti est kantas:
a dileca ẽ iniquitas. Redut amor: et fu¬
gatus ẽ. cimor. Ecce subito quẽ negau̾at
quia non habebat speciem neq decorem:
agnoscit resurgentem speciosum forma p̃
hominum: coniunctamq illi uidet sponsã
ainica illa immortalitatis: quã antea pe¬
trus cimuerat perituram indutĩ. Uidet.
cognoscit. quod talis sit enrtum amicta ues¬
te: et alloquitur illam ipsam sponsam
petrus. ut seruet huius cunicȩ dignititem:
reuocet a consortio dilecti cui: Ama aman¬
tem: quia pͥus ille amauit non amandem:
Aequire requirentẽ: quia pͥus ille quesi¬
uit non querentem: Require: & dic sp̃o
sdio: I bi pascis. ubi cubas in meridie:
ie forte fim sicut oꝑta suꝑ greges sodali¬
I aiorum quam sic dilexisti. pro qua
sangumem fudisti : cuis tib̾naculum iN
sole posusti: Non fiam sicut oꝑta super

Expanded text:
in corde sermocinaretur, respexit divinitas, in corde sermocinaretur, respexit divinitas, et flevit humanitas: agnita est dulcedo, et periit amaritudo; suscepta est charitas, et deleta est iniquitas; rediit amor, et fugatus est timor. Ecce subito quem negaverat, quia non habebat speciem neque decorem, agnoscit resurgentem speciosum forma prae filiis hominum, conjunctamque illi videt sponsam, tunicam illam immortalitatis, quam antea Petrus timuerat perituram, indutam videt: cognoscit quod tali sit circumamicta veste, et alloquitur illam ipsam sponsam Petrus, ut servet hujus tunicae dignitatem, revocet a consortio dilecti tui. Ama amantem, quia prius ille amavit non amantem: require requirentem, quia prius ille quaesivit non quaerentem. Require, et dic sponso tuo, Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum . Quam sic dilexisti, pro qua sanguinem fudisti, cujus tabernaculum in sole posuisti ; non fiam sicut operta super
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Noli expauescere. noli tunere. nol
negare: tuicam illam diuinitatis atq
mortalitatis. xp̃s non ꝑdidit incruce:
sponsȩ sue. eam consignauit in dote
ti eum o petre non habentem speciem as
decorem: & contunuo negasti illum quel¬
aem omibuis cius relictis amasti: Et non
uum semel: sed stans in atrio sacerdotis.
duni ancilla tercio interrogaris et negas.
bubi te gallo canente conuicit p̃sumpto¬
a qui predidixerat antea negatorem.
iperit te intus in corde: & ut amare fle
d intus quodammꝰ tecum tacite ioquebat᷑
iu ipsi cius diumitas: et dicebat tibi Ubi
es pere: Si possides amicum: in tempta¬
tione posside eum: Ubi es in tempore tri¬
bilitionis illuis: ꝑm inc fidelis: ut in
hetdite illius coheres sis. Ubi est petre.
annuim meam ꝓte ponim: & tecum usq
admecem: Quam celerit̾ negasti quasi
hominem mortuum. quẽ ante ⁊ confessus
fucrais uiui dĩ filium. Nec dum ille tecũ

Expanded text:
tem? Noli expavescere, noli timere, noli tem? Noli expavescere, noli timere, noli negare: tunicam illam divinitatis atque immortalitatis Christus non perdidit in cruce, quia sponsae suae eam consignavit in dote. Vidisti eum, o Petre, non habentem speciem neque decorem, et continuo negasti illum, quem omnibus relictis tuis amasti: et non solum semel, sed stans in atrio sacerdotis ab una ancilla tertio interrogaris, et negas. At ubi te gallo canente convicit praesumptorem, qui praedixerat antea negatorem; respexit te intus in corde, et ut amare fleres , intus quodam modo tecum tacite loquebatur illa ipsa ejus divinitas, et dicebat tibi: Ubi est, Petre, Si possides amicum, in tentatione posside eum ? ubi est, In tempore tribulationis illius permane illi fidelis, ut et in haereditate illius cohaeres sis ? ubi est, Petre, Animam meam pro te ponam ? et, tecum usque ad mortem ? Quam celeriter negasti quasi hominem mortuum, quem antea confessus fueras vivi Dei Filium! Haec dum ille tecum