comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dies unus. R. Quid per uesperam
nisi perfectio singulorum operum. &
mane est inchoatio sequentium
DE SECUNDO DIE
ixit quoque ds̃. fiat firmamentũ.
id est. propter firmamentũ stabilitatis.
siue propter intrans gressibilitatem. supe¬
narum atq inferiarum aquarum Na¬
turam tamen aquarum. illic iam non
uaporali tenuitate sed glatiali soliditate
pandere aestimamur propter siderarũ
naturas mitigandas. nec creaturas dĩ
subter positas nimio ardore concrement
Quomodo autem autquales lib& sint
quia maior est scripturae huius aucto¬
ritas. quam om̃s humani ingenii capa¬
quaerenda est ratio. donec hic unum
firmamentum. factum commemorat
a postolus autem se in tertium caelum
raptum fuisse testatur. R. quid ergo
dicamus nisi conglobatae minimae¬
guttae inunum & faciunt colleccio¬
nem unam. & propter grauitatem
ponderis non eas suffert Aer sustinere
sed eius ponderis adhimum diffundendo
dat locum. haec est pluiuia. Ergo aes
qui est inter uapores humida undesuꝑ

Expanded text:
est? M. Quid per vesperam nisi perfectio singulorum operum, et mane est inchoatio sequeDE SECUNDA DIE. Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum. Idem propter firmamentum stabilitatis, sive propter intransgressibilitatem superiorum atque inferiorum aquarum. Naturam tamen aquarum illic jam non vaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere aestimamus, propter siderum naturas mitigandas, ne creaturas Dei subterpositas nimio ardore concrement. Quomodo autem ququia major est, inquit, Scripturae hujus auctoritas, quam omnis humani ingenii capaquaerenda est ratio. Dominus hic unum firmamentum factum commemorat, Apostolus autem se in tertium coelum raptum fuisse testatur. Quid ergo dicamus, nisi guttae in unum, et faciunt collectionem unam, et propter gravitatem ponderis non eas suffert aer sustinere, sed ejus ponderibus ad imum diffundendo dat locum, haec est pluvia. Ergo aerem, qui est inter vapores humidos, unde desuper
Abbreviated transcription (Latin):
R. Propterea enim appellauit lucem
diem. quia dies adhucnonerat formatio
Idest quia diescirca speciem factaerei
appellatus est IN. It tenebras noctẽ
quare similiter appellauit quae ad huc
minime formate erant. R. quia
nox ista quae nobis notissima est facit
eam eẽ. absentia solis superterram
quia decidente sole. uocamus ues¬
peram. Inchoante mane appellamꝰ
diem. Nox autem hic priuatio
operis est. Aut nox ipsa possibilitas
appellataest qui in estrebus factis
unde fieri potest. &iã sinon mutant¬
Dixit quoq dĩ. fiat lux. Id est
inluminatio credulitatis appareat¬
rima enim die lucem fidei dedit quia
prima est in conuersatione fides. Vnde
& ipsud primum praeceptis mandatũ est
Dñs ds̃ tius ds̃ unus est. Propterea
quam fidem ipse dñs &iam uisibiliter
inmundo apparere uoluit. lam tunc
ds̃ iuxta praescientiae suae gratiam
duusit iustos. Id est filios dĩ & lucis
a peccatoribus tamquam a tenebris.
istos uocans diem. illos noctem

Expanded text:
. Quamobrem appellavit lucem . Quamobrem appellavit lucem diem, quia dies adhuc non erat formata. Idemque dies circa speciem factae rei appellatus est. Et tenebras noctem. Quare similiter noctem appellavit, quae adhuc minime formata erat, quia nox ista, quae nobis notissima est, facit eam esse absentiam solis super terram. Quia, decidente sole, vocamus vesperam; inchoante mane, appellamus diem. Nox autem hic privatio operis est, aut nox ipsa possibilitas est appellata, quae in rebus est factis, unde fieri potest, etiamsi non mutentDixit quoque Deus: Fiat lux. Id est, illuminatio credulitatis appareatrima enim die lucem fidei dedit, quia prima est in conversione fides. Unde et ipsum primum in praeceptis mandatum est: Dominus Deus tuus, Deus unus est. Propter quam fidem ipse Dominus etiam invisibiliter in mundo apparere voluit. Jam tunc Deus juxta praesentiae suae gratiam divisit justos, id est, filios Dei et lucis, a peccatoribus, tanquam a tenebris: istos vocans diem, illos noctem.
Abbreviated transcription (Latin):
illa & inmutabilis ꝗ ñ est facta sed genita
sapientia in spiritalem atq rationalem
creaturam se transfert sicut inanimas
sc̃ãs ut in luminati lucere possint
sit ineis quaedam luculenta rationis
afectio qui potest accipi facta lux
Cum dixerit ds̃ fiat lux. lamenim
erat spiritalis creatio. quod caeli
nomine significatum est cumscriptũ
sit. In principio creauit ds̃ caelum
& terram. non caeli corporei. sed
caeli incorporei. In qua natura intel¬
leguntur om̃s scĩ angeli. IN. &uidit
ds̃ lucem quod ess&rbona. quare lucẽ
tantum laudauit. & non noctem.¬
R. Id est quia nox adhuc. nec dies
facta erant. nisi tantum lux ange¬
lica. Quia indiguumerat dõ rem
informem laudare quae adhuc for¬
mata non erat. sed rem illam quae
formata erat laudauit. Id est lucẽ
angelicam. IN. & diuisit lucem
a tenebris. quid est lucem a tenebris.
R. Dis tinctio est rei formate ab in¬
forme. Int. Cur appellauit lucẽ diem¬

Expanded text:
illa et immutabilis, quae non est facta, sed genita, illa et immutabilis, quae non est facta, sed genita, Sapientia in spiritalem atque rationalem creaturam se transfert sicut in animas sanctas, ut illuminati lucere possent, fit in eis quaedam luculenta rationis affectio, quae potest accipi facta lux, cum dixerit Deus Fiat lux. Jam enim erat spiritalis creatio, quae coeli nomine significata est, cum scriptum sit: In principio creavit Deus coelum et terram; non coeli corporei, sed coeli incorporei, in quo intelliguntur omnes sancti angeli. Et vidit Deus lucem quod esset bona. Quare lucem tantum laudavit, et non noctem. Id est, quia nox adhuc, nec dies factae erant, sed tantum lux angelica, quia indignum erat Deo rem informem laudare, quae adhuc formata non erat, sed rem illam quae formata erat laudavit, id est, lucem angelicam. Et divisit lucem a tenebris. Quid est divisio lucis a tenebris, nisi distinctio formatae ab informi. Appellavitque lucem diem
Abbreviated transcription (Latin):
tentes ut fier& temporalis motus in reb
temporalibus siue formandis siue ad¬
lux. Idest creatio angelica quia illi
tunc cognouerunt agnoscere uł ln tellegere
creatorem suum IN. quare iterũ
non repetit & fecit ds̃ lucem sicut incete¬
ras creaturas repetit quas creauit. ut
infirmamento dicit. fiat firmamentũ
&lterum. & fecit ds̃ firmamentum¬
R. Ideo quia non erat necesse ut dixis¬
s& fecitds̃ lucem. quia intellectualis
creatura erat. Id sunt angeli. quando
autem dicit. fiat firmamentũ uel
c&era ialus creaturis. hoc in cogniti¬
one angelica dicit. Quia nec mirũ
est si dĩ scĩs suis angelis in prima lucis
conditione ad se conuersus prius uoluit
ostendere. quid erat deinceps facturus
Quando uero dicit & fecit ds̃ lucem.
id est in propria natura rerum. lam
non erat hocopus de angelis iterum
repetere. quia illi tunc sicut diximꝰ
conuersi fuerunt ad agnoscendum
creatorem suum. Cum enima &erna

Expanded text:
tentes, ut fieret temporalis motus in rebus tentes, ut fieret temporalis motus in rebus temporalibus, sive formandis sive adlux. Id est, creatio angelica, quia illi tunc cognoverunt agnoscere vel intelligere Creatorem suum. Quare iterum non repetit; Et fecit Deus lucem, sicut in caeteras creaturas repetit, quas creavit, ut in firmamento dicit: Fiat firmamentum, et iterum: Fecit Deus firmamentum. Ideo quia non erat necesse ut dixisset: Fecit Deus lucem, quia intellectualis creatura erat, id sunt angeli. Quando autem dicit Fiat firmamentum, vel caetera in aliis creaturis hoc in cognitione angelica dicit, quia nec mirum est si Deus sanctis angelis suis, in prima lucis conditione ad se conversis, prius voluit ostendere quid erat deinceps facturus. Quando vero dicit: Et fecit Deus, id est in propria natura rerum. Jam non erat opus hoc de angelis iterum repetere, quia illi tunc, sicut diximus, conversi fuerunt ad agnoscendum Creatorem suum. Cum enim aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
R. Inuisibilis enimds̃. quia creatio
angelica est qua oculi nr̃inonualent
prospicere. satio enimerat ut die
quarto sidera in caelo fabricass&. qua
oculi nr̃i potuissent prospicere. In.¬
Ista creatio angelica est temporalis
an intemporalis. R. Temporalis erat
inangelis. in temporalis autem indõ
Temporalis erat quod dictum intelle
coa&ernum increatura spiritali. quã
iam tunc fecerat cum dictum est. IN
principio creauit ds̃ caelum & terram
Sed ista locutio non tantum sine aliquo
sono sed &iam sine ullo corporali motu
creatura spiritalis eius mente atque
ratione quodam modo in fixa ꝑ uerbũ
patris coa&ernum. Sed multumatq
difficillimum est capere quomodods̃
dõ non temporaliter iubenti neq id
temporaliter audiente creatura qui
contemplatione ueritatis omnia te¬
pora excedit. Sed intellectualiter
sibi m& in pressas cum patri coa&erna
sapientia tamquam intellegibiles locu¬
tiones ad ea quae infrasunt trans mit¬

Expanded text:
? Invisibilis vero dicitur, quia creatio ? Invisibilis vero dicitur, quia creatio angelica est, quam oculi nostri non valent prospicere. Ratio enim erat ut die quarta sidera in coelo fabricasset, quae oculi nostri potuissent prospicere. Ista creatio angelica, est temporalis, an intemporalis? Temporalis enim erat in angelis, intemporalis in Deo. Temporalis erat, quod dictum intelligcoaeternum in creatura spiritali, quam jam tunc fecerat, cum dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram; sed ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo corporali motu, creatura spiritalis ejus mente atque ratione quodam modo infixa per Verbum Patris coaeternum; sed multum ac difficillimum est capere quomodo dicitur, Deo non temporaliter jubente, neque id temporaliter audiente creatura, qui contemplatione veritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet expressas, cum Patri coaeterna Sapientia tanquam intelligentibus locutionis ad ea quae infra sunt transmit
Abbreviated transcription (Latin):
de mons trass& sp̃m sc̃m patrem esse filiũ.
quia non est nec pater nec filius seđ a
diina substantia processit quam¬
obrem nondicit sp̃s sc̃s natus apatre uł¬
a filio. quia non est natus sicut unigenitꝰ.
nec factus sicut nos ut perad optionẽ
gratiae filius uocar&r. IÑ. Quomodo
sp̃s sc̃s coa&ernus dicitur patri & filio.
quia dixit sp̃m scm ex patre & filio
procedentem. & co a&ernum esse¬
R. Semper enim processit Nam non
semper datusest. quia semper potest
fieri donum. non semperdatum. semꝑ
enim sp̃s̃ sc̃s processit. & a patre paratũ
fuit dare: Nam tunc non erat qui eũ
accepiss& neq angeli neq homines.
nisi solus creator omnium. IN. & si
a spu sc̃o. R. Ordo paterne reuerentiȩ
tenebrosum & fluuidum. quasi suꝑ¬
ferebatur lam super aquas in quo sub¬
sistens requiesceremus cuiusq uiuifi¬
caremur flatu & cuius unda ab lue
lux autem ista est uisibilis an inuisibilis.¬

Expanded text:
demonstrasset Spiritum sanctum Patrem esse Filii, demonstrasset Spiritum sanctum Patrem esse Filii, quia non est nec Pater nec Filius, sed de divina substantia processit. Quamobrem non dicit Spiritus sanctus natus a Patre vel Filio, quia non est natus sicut Unigenitus, nec factus sicut nos, ut per adoptionem gratiae filius vocaretur. Et quomodo Spiritus sanctus coaeternus dicitur Patri et Filio? Quia dixit Spiritum sanctum ex Patre et Filio procedentem, et coaeternum esse. Semper enim processit, nam non semper datus est, quia semper potest fieri donum non per datum. Semper enim Spiritus sanctus processit, et a Patre paratum fuit dari. Nam tunc non erat qui eum accepisset, neque angeli, neque homines, nisi solus creator omnium. Et si a Spiritu sancto? Ordo paternae reverentiae tenebrosum et fluidum, quasi super aquas jam superferebatur. In quo subsistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda abluereLux autem ista est visibilis, an invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
inquit erant super faciemabyssi. quia
delictorum cecitas & ignorantiae
profunda obscuritas corda nr̃a tegebat¬
aquas . R. Sicut aitbeatus a postolus.
ferre dicer&ur. Non loco sed omnia
superante atq praecellente potentia e
Duo quippe sunt propter quod amatds̃
creaturam suam. ut sit & maneat. Vt
sit formata & maneat in precepto crea¬
toris. Ergo sp̃s dĩ ferebatur superaquas.
ut ess& quod maner& Quam obrem
prius res informatas & postea sp̃m sc̃m
nominauit. Quia omnis enignius amor
& de ipsospũsco ait aportolus. qui non hab&
sp̃m xp̃i hic non est eius. IN. Si ergo
nibil inter est inter personam patris &
pater spiritui uel filius spiritui ex¬
poneR quia non hab& relatiuũ
modum unde reddere possit. sicut dicit
seruus domine aut domini seruus. uł filius
patris. aut pater filui. quia sidixiss&
pater spiritui. Ostendiss& dm̃ ẽẽ. patrẽ
spiritui. uel si dixiss& filius spiritui.

Expanded text:
ae erant super faciem abyssi. Quia ae erant super faciem abyssi. Quia delictorum caecitas, et ignorantiae profunda obscuritas corda nostra tegebataquas. Unde ait beatus Apostolus: ferri diceretur, non loco, sed omnia superante atque praecellente potentia. Duo quippe sunt, propter quod amat Deus creaturam suam, ut sit et maneat. Ut sit formata, et maneat in praecepto Creatoris. Ergo Spiritus Dei ferebatur super aquas, ut esset quod maneret; quamobrem prius res informatas, et postea Spiritum sanctum nominavit, quia omnis exiguus amor rebus Et de ipso Spiritu sancto ait Apostolus: Qui non habet Spiritum Christi, hic non est ejus . Si ergo nihil interest inter personam Patris, ePater Spiritus, vel Filius Spiritus? Quia non habet relativum modum unde reddere posset, sicut dicit Servus Domini, aut Domini servus, vel Filius Patris, et Pater Filii. Quia si dixisset Pater Spiritus, ostendisset Deum esse Patrem Spiritus. Vel si dixisset Filius Spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ qđ ẽ interuerbũ &uocem. IN
Quare nondixit. In principio fecit ds̃
caelum & terram sed creauit. R. ꝓpt̃
informitatẽ materiae. IN. Da sensum
spiritalem. R. In principio creauit dĩ
caelum & terrã. Principium xp̃s est
sicut ipse in cuagł ait Ego principium
qui & loquor uobis. In hoc igitur prin¬
cipium. fecit ds̃ caelum. Id est spiritales
qui cael estia meditantur & quaerunt
Iipso fecit & carnales qui terrenũ homi
nem nec dum deposuerunt. In. Terra
autem erat inanis &uacua. quur
in anis & uacua. R. Id est quia nondũ
Perat amare distincta. Vacua in quid
quia alitoribus non erat curcundata.
uł uicibus suis ornata. Id est arboribus
Terra scilic& carnis nr̃ae ianis erat &
uacua prius quam doctrina acciperit
formam. IN. quare tenebre dicuntur
superfaciem fuisse abyssi. R. Quia ñ
erat lux qui super funder&. quod si
esse utique super ess&. si lterum uis¬
ut dicam quomodo erat. Id est aer
spissatus lucem carens diuturnam

Expanded text:
tantum quod est inter verbum et vocem. D. tantum quod est inter verbum et vocem. D. Cur non dixit, in principio fecit Deus coelum et terram, sed creavit? M. Propter informitatem materiae. D. Da sensum pitulatio. In principio creavit Deus coelum et terram. Principium Christus est, sicut ipse in Evangelio ait: Ego principium, qui et loquor vobis. In hoc igitur principio fecit Deus coelum, id est, spiritales, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et canem necdum deposuerunt. D. Terra autem erat inanis et vacua . Cur inanis et vacua? M. Id est quia non erat a mari distincta; vacua, inquit, quia littoribus non erat circumdata, vel vicibus suis ornata, id est arboribus ra scilicet carnis nostrae inanis et vacua erat, priusquam doctrinae acceperit formam. D. Quare tenebrae dicuntur super faciem fuisse abyssi? M. Quia erat lux quae superfunderetur, quod si esset, utique superesset. Sed quomodo erat? Id est aer spissatus luce carens diurna.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ds caelum & terram. Hoc est secundũ¬
Et iterum̃ dicit apł̃s. quia in ipso condita
sunt omnia qua e h caelo sunt & quae in
terra. uisibilia & inuisibilia. Nam¬
& euangelista de xp̃odicit. lni hoa undo
erat & mundusperipsum factus est. Qbis¬
quare dixit in principio creauit ds̃¬
est quod simul creauit caclũ et terrã educ̃e
quianihil inter est nisi origotantũ sicut
homo duas parabolas cogitans simul non
potest enarrare. Ita et dñs fecit. quia
hoc prius enarrauit quod originẽ habuit.
& postea qđ ex inde factũ fuit: qũauis
utrumq simul feciss&. ut qđ sola origine
priorest infaciendo. prior sit extempore
enarrando. Ergo dum oportebad ut scriei¬
tura sc̃ã. utrumq enarrass& & res gestas
quaresenarratas. quod ex inde factum est
propter tardiores intellectu ut caperepo¬
tuissent. quaerem corporeȩ ex aliquo
fiebant: Quia nihil inter est intercrea¬
tionẽ caeli & terrae & lucẽ. nisi hoc in¬

Expanded text:
fecit Deus coelum et terram, in unfecit Deus coelum et terram, in unEt iterum dicit Apostolus: Quia in ipso condita sunt omnia, quae in coelo sunt et in terra, visibilia et invisibiliadicit: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est quare non dixit: In principio creavit Dm quod simul creavit coelum et terram et lucem, quia nihil interest nisi origo tantum. Sicut homo duas parabolas cognitas simul non potest enarrare, ita et Dominus fecit, quia hoc prius enarravit quod originem habuit, et postea quod exinde factum fuit, quamvis utrumque simul fecisset, ut quod sola origine prius est in faciendo, prius sit ex tempore enarrando. Ergo dum oportebat ut scriptura sancta utrumque enarrasset, tam res gestas quam res enarratas, quod exinde factum est propter tardiorem intellectum, ut capere potuissent, quia res corporeae ex aliquo fiebant; quia nihil interest inter creationem coeli et terrae et lucis, nisi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis namq scriptura diuma bipertita e.¬
uetus testamentum & nouum. Alia
quippe sunt ubia & erna intimantur
Et est In principio erat ucibum & relĩq¬
Alia facta narrantur. Vt est In prin¬
cipio fecit uel creauit ds̃ caelum etterra
Alia futura pronuntiantur sicut dixds̃.
Cum uenerit filius hominis in maiestate
sua & reliqua. Alia uero sunt quae
agenda precipiunt Vt est diliges
E odo ergobipertita est. RGP¬
qui a sunt alia quae secundum fgurã
dicta sunt : Vt est cantica cantidrum
it est audiuit adam uocen dm̃ dĩ
de ambulantis inparadrso. & alia sunt
gsiccis pedibus ambulauit. Alia
uero sunt quae utroq dicta sunt modo
Vt est transitus marerubri & miracula
illa qua dñis in euangelio fecit
Dicit uero: Ini principio creauit ds̃celũ
& terram. Inqui rendidinse hiquio
prinopiao ercauit ds̃ caelum & teruori
utrum in principio temporis. A in prin¬
ture eius. ex quo alia esse coeperunt¬
Non enim dõ coa&erna semper fuerunt
R Dicamus quiã in principio sibi co&ens

Expanded text:
m Scriptura divina bipartitTestamentum, et Novum. Alia quippe sunt, ubi interna intimantur, ut est: In principio erat Verbum . Alia facta narrantur, ut est: In principio fecit Deus coelum et terram. Alia futura pronuntiantur, sicut dicitur: Cum venerit Filius hominis in majestate sua . Alia vero sunt, quae agenda praecipiuntur, ut est: Diliges modo ergo bipartita est? Quia sunt alia quae secundum figuram dicta sunt, ut est Canticum canticorum; et est: Audivit Adam vocem Domini Dei deambulantis in paradiso . Et alia sunt mare pedibus ambulavit. Alia vero sunt, quae utroque modo dicta sunt, ut est transitus maris Rubri. Et miracula illa quae Dominus in Evangelio fecit. Dicit vero: In principio creavit Deus coelum et terram. Inquirendum est in quo principio creavit Deus coelum et terram, utrum in principio temporis, an in printurae enon enim coaeterna Deo semper fuerunt. M. Dicamus quia in principio sibi coaeterno
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur benedixit dsdie septimo & sũfica¬
uit illum dum diebus hoc non legitur eum
dixisse .&Ρ Vt ostender& sc̃orum requiem
postsex huiusscli &atum labores in a&er¬
uo sabbato & benedicta requie qui & uros
sicut dicturus erit. Venitebenedicti patris
mei percipite regnum. Ideo & illa dies
sineues pera legitur quidultima requies

Expanded text:
dicitur: Benedixit Deus diei septimo, et sanctificadicitur: Benedixit Deus diei septimo, et sanctificavit illum, dum de aliis diebus hoc non legitur eum dixisse? Ideo ut ostenderet sanctorum requiem post sex hujus saeculi aetatum labores in aeterno sabbato, et benedicta requie quieturos, sicut dicturus erit: Venite, benedicti Patris mei, et reliqua . Ideo et illa dies sine vespera legitur, quia ultima requies
Abbreviated transcription (Latin):
silio facta uider&ur & ut nobilitas eius os¬
tender&ur IÑT Curpluralinumerodix
homo conditorisuilmago .RΡ. in interiori
immoribus IÑT Curiterum dixerit¬
& creauit ds hominẽ ad imaginẽ suco
cũ antedixit ad imaginẽ nr̃am RP
Vt utrumq: & pluralitas personarum
& unitas substantiae insinuar&ur IÑT
singulariter Vidit dĩ qđ ess& bonũ sicut
de c& eriscreaturis dictũ est R Quia post¬
quã homo creatus est dicebantur ẽ ẽ omia
ualdebona quasi ante essent singulabona
rum inunum &sex eruntenuim duo primi
numeriperfecti uuitas uero hseipsanatu¬
ra & potestate perfecta est Senarius uero
numerus primus opere & actuperfectus
soptimi quod di ante creationẽ mundi hi
seipionatura & potestate perfectus est. &
a&ernaliter inseipso habetrequiem Cre¬
atirȩ uero actu abipsocreationis accepti
habeniperipsum isuis naturis perfectio
obedientiae & maximeration abiles cre¬

Expanded text:
silio facta videretur, et ut ejus nobilitas ossilio facta videretur, et ut ejus nobilitas ostenderetur. Inter. 37. Cur plurali numero dixit: homo conditoris sui imago?-- Resp. In interiori in moribus. Inter. 40. Cur iterum dixit: Creavit Deus hominem ad imaginem suam ; cum antea dixisset: ad imaginem nostram?--Resp. Ut utrumque, et pluralitas personarum, et unitas substantiae insinuaretur. Intsingulariter: Vidit Deus quod esset bonum, sicut de caeteris creaturis dictum est?-- Resp. Quia postquam homo creatus est, dicebantur omnia valde bona, quasi ante essent singula bonarum in unum et sex, erunt duo primi numeri perfecti: unitas vero in seipsa natura et potestate perfecta est; senarius vero numerus primus opere et actu perfectusseptimi, quod Deus ante creationem mundi in seipso natura et potestate perfectus est, et aeternaliter in seipso habet requiem; creaturae vero actu ab ipso creationis accepto habent per ipsum in suis naturis perfectionobedientiae, et maxime rationabiles cre
Abbreviated transcription (Latin):
IN. Curdictum est plantauerat¬
aũt dñs dĩ parady sum a principio
Mut hieronimus uult quod ante con¬
ditionem caeli& terre para dr̃ sum plan
que nomine significatur quanda di¬
citur in principiofecit ds̃ caelum &
terram RP. Informis illa mate¬
ria quam denihilo feut ds̃ appella¬
ta est̃ primo caelum & terra Non
quialam hocerat sed quia lam.
hocesse poterat. Nam secundo die
caelum istudsi dereum factum es se
legitur & tertia die terra apparu¬
uiuisicandam informem materiam
que hocloco. a que nomine signisica
eratinuisibilis & in composita. & In ui¬
sibilis ꝓpter obscuritatem in composita
posuit ut celeritatem uel facilitatem
operisdĩostender& INT. Quid est appol¬
lauit ds̃ iucemdiem R. Id est appel¬
ereata legitur RP Congruit ope¬
Vinde c& eraque crear& apparorent
IVT Quidest quod factum est uespere
& manedies unus R. Idest fini sope¬
nis perfecti& initium operis incepti
amus honuinẽ dealus aũt creaturis le

Expanded text:
27. Cur dictum est, plantaverat Deus paradisum a principio ?-- Resp. Hieronymus vult quod ante conditionem coeli et terrae paradisum plantque nomine significatur, quando dicitur: In principio fecit Deus coelum et terram ?-- Resp. Informis illa materia, quam de nihilo fecit Deus, appellata est primo coelum et terra: non quia jam hoc erat, sed quia jam hoc esse poterat. Nam secundo die coelum istud sidereum factum esse legitur, et tertio die terram apparuvivificandum informem materiam, quae hoc loco aquae nomine significaterat invisibilis et incomposita ?-- Resp. Invisibilis propter obscuritatem; incomposita posuit, ut celeritatem vel facilitatem operis Dei ostenderet. Inter. 32. Quid est: Appellavit Deus lucem diem ?-- Resp. Id est, appelcreata legitur?-- Resp. Congruit opeunde caetera quae crearet, apparerent. Inter. 34. Quid est: Factum est vespere et mane dies unus ?-- Resp. Id est finis operis perfecti, et initium operis incoeptiamus hominem ; de aliis autem creaturis leg
Abbreviated transcription (Latin):
dederant R Significat quod singulifilio¬
rum is mahelis equibus primogenitus eius
fuit nabeth a quo om̃is regio. ad eufrate usq
admarerubrum nabethenĩusque hodie
diciturq pars arabiȩ est. Na m& familie
eorum opidaq & pagiac munita castella
& tribus horum appellatione celebrantur
ab uno ex his cediar in deserto eoduma alio
regida & hemana ad austrũ & cedema ado
rientemplagã dicitur. IN. Quidest̃¬
quid dicitur de is maheloquorã omnibus
mortuus est superstitibus omniũ liberibus
& nullo prius morte prac repto fratresaut̃
profiliis appellari ia cobquoque & laban
demonstratdicens. Ponaturcoram fra¬
tribustuis ut iudicent internos nec enim
legimus alios frs. ia cobibi habere excep¬
tis liberissuis. IN Queritur quod gerit
rebecca interrogare dñm cum paruuli in
utero conlidebantur Rorte aloco
ubi arã constituerat abrahã orare uenit
uel &i amerant aliquitales &iam illotempo¬

Expanded text:
dederunt. Significat quod singuli filiodederunt. Significat quod singuli filiorum Ismaelis e quibus primogenitus ejus fuit Nabejoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars Arabiae est. Nam et familiae eorum, oppidaque, et pagi, ac munita castella, et tribus horum appellatione celebrantur. Ab uno ex his Cedar in deserto Eoduma, alia regio, et Hemana ad austrum, et Cedema ad rientalem plagam dicitur. Quidquod dicitur de Ismaele, coram omnibus mortuus est, superstitibus omnium liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat dicens: Ponatur coram fratribus nostris, ut judicent inter nos. Nec enim legimus alios fratres Jacob ibi habere, exceptis liberis suis. Quaeritur quo ierit Rebecca interrogare Dominum, cum parvuli in utero ejus collidebantur? Forte ad locum ubi aram constituerat Abraham, orare venit, vel etiam erant aliqui tales etiam illo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
appellabat᷑ adserduxisse aduersus lubi an
exercitũ & ibi uictis ostibus concedisse sĩq
posteros ex nomine ataui africã nuncu¬
passe alios quoque filios abrahe excethura
occupas se indie regionis aestimatur. IN.
Quomodo conuenit abrahȩ tams cõuiro & de¬
ficiens mortuui est R Inebreo non habe¬
tur deficiens sed alxx interpraetes additũ
est IN. Quid est quod plenus dierum¬
dicitur. R. Id est luce & dieioperibus ple¬
nus occubuerit IN. Quidest quod dicit
scriptura de filiis is ina hel habit auerunt
ab euila usque sur. quae ẽ contra faciem ae¬
grpti. R. Euila ẽ regio quã circuit fison
de paradiso fluens: dicta de quodã euila ne¬
potonoe: & est solitudo contrafaci ẽ aegipti
surquoq est solitudo intercades & barad.
extendens desertum usq ad marerubrum
& aegrpticontinio. IN Quid est quod dic̃
de ismahelo. quod duo de cĩ generass& prin¬
cipes uelduces regionibus uel tribus nomina

Expanded text:
appellabatur Asser, duxisse adversus Libyam appellabatur Asser, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi victis hostibus consedisse, ejusque posteros ex nomine atavi Africam nuncupasse. Alios quoque filios Abrahae ex Cethura occupasse Indiae regiones aestimatur Z.Quomodo convenit Abrahae, tam sancto viro, et deficiens mortuus est? In Hebraeo non habetur, deficiens, sed a LXX Interpretibus additum est. Quid est quod plenus dierumdicitur? Id est, lucis et diei operibus plenus occubuit. Quid est quod dicit Scriptura de filiis Ismael: Habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegypti? Evila est regio quam circuit Phison de paradiso fluens, dicta de quodam Evila, nepote Noe, et est solitudo contra faciem Aegypti. Sur quoque est solitudo inter Cades et Barad, extendens desertum usque ad mare Rubrum et Aegypti confinia. Quid est quod dicitur de Ismaele quod duodecim generasset principes? Vel duces regionibus, vel tribubus nomina
Abbreviated transcription (Latin):
IN Quidẽ theris trũ quose rebecca coope¬
ruit R Theris trumautẽ pallium dicitur
genus &i am nunc arabiciuestimenti quo
mulieres prouinciae. illius uelantur
isa ac in quo ei multiplicatio prolis & bene¬
dictio gentiũ promissa est adõ aliã uoluit
ducereuxorem R. Non propter in¬
continentiã cum &i amess& grandeuus
sedsicut agar. & is mahel significant carna¬
lesueteris testamenti. sic & cethura & fi¬
u eius significant her&icos. qui se existimant¬
pertinere ad nouum testamentum: Sed
nera. sola sarra semperuxor uocatur.¬
IÑ Quae est is tacethura aut unde genus
duxit R. C& hura interpr&aturcopu¬
lata autuicta: quã ob causã suscipiantur
hebrei eadẽ esse agar quã sarra mortua
de concubinatransierit inuxorem. &ui¬
deturde positi. iamabra he excusari &as.
nesex postmortẽ uxoris uetulȩ nobis argu¬
a turnuptiis lasciuisse fertur quoque
ra dicitur autẽ unus exposteris abra heqr

Expanded text:
. Quid est theristrum quo se ope. Quid est theristrum quo se operuit Rebecca? Theristrum autem genus etiam nunc Arabici vestimenti, quibus mulieres provinciae illius velantur.Isaac, in quo ei multiplicatio prolis, et benedictio gentium promissa est a Deo, aliam voluit ducere uxorem ?-- Resp. Non propter incontinentiam, cum jam esset grandaevus; sed sicut Agar et Ismael significant carnales Veteris Testamenti; sic Cethura et filii ejus significant haerpertinere ad Novum Testamentum. Sed nera. Sola Saraa semper uxor vocatur. Quae est ista Cethura, aut unde genus duxit? Cethura interpretatur copulata, aut vita, quam ob causam suspicantur Hebraei eamdem esse Agar, quae, Saraa mortua, de concubina transiret in uxorem, Et videtur depositi jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris vetulae novis arguatur nuptiis lascivisse. Fertur quoque ra. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
E Eradunt hebrei quod inscificatione eius
hoc eit circumcisione iurauerit: Sedme
carne uenturus ẽ quide illius semore pro¬
pagatusest IN. Quomo doseruus a brac
inpetitione signi auguriationis uitiocul¬
pandus non est RAliud est enĩmirum
Aliudest &iã humanos errores superstitio¬
sauanitate in auspitis augurationibus
& diuinationibus obseruarequas quidã
pactisunt diabo licȩ famili aritatis & non
sine grandipeccatifiunt quando fiunt :
Illud igitur superius poetitionis genus
conprobatio conputatio fidei est ad
dm̃ hoc posterius infidelitatis coniunc¬
tio addiabolum IN Quod proficiscente
rebeccasoror nr̃a es crescas inmiliamiliũ
& he reditate. obtineat sementuum
portas inimicorum suorum. numpro
tio isa ac quase exerceredicitur in cãpo
aduesperam R. Significat autemista
exercitatio orationẽ secumdũ illud quod
is a ac reuertendi seruo patris suicum rebec
ca RTerra austrigera significat unde
a patre adimmolandũ fuerat adductus¬

Expanded text:
 Tradunt Hebraei quod in sanctificatione ejus, hoc est circumcisione, juraverit. Sed mecarne venturus est, quae de illo femore propagata est. Quomodo servus Abrahae in petitione signi augurationis vitio culpandus non est? Aliud est enim mirum aliud est etiam humanos errores superstitiosa vanitate in auspiciis, augurationibus et divinationibus observare, quae quaedam pacta sunt diabolicae familiaritatis, et non sine grandi peccato fiunt quando fiunt. Illud igitur superius petitionis genus comprobatio et computatio fidei est ad Deum, hoc posterius infidelitatis conjunctio ad diabolum. Quod proficiscente Rebecca: Soror nostra es, crescas in millia millium, et haereditate obtineat semen tuum portas inimicorum suorum ? Num prtio Isaac, qua se exercere dicitur in campo vesperam ?-- Resp. Significat autem illa exercitatio orationem, secundum illud quod Isaac, revertente servo patris sui cum Rebec Terra Austri Gerara significat, unde a patre ad immolandum fuerat adductus
Abbreviated transcription (Latin):
a quo cas diei idemcaldei poste a uocati sunt
batuel de quo rebecca & laban paterlie&
anumero idẽ quatuor hab& nomen. quia
ibi quattuor patri archae sepulti sunt
Adamiagnus & humanige neris pater
ex quodã amicorum abrahã & mambre

Expanded text:
a quo Casiadei, id est Chaldaei, postea vocati sunt. a quo Casiadei, id est Chaldaei, postea vocati sunt. Bathuel, de quo Rebecca et Laban pater Liaea numero, videlicet quatuor, habet nomen, quod ibi quatuor patriarchae sepulti sunt; Adam magnus humani generis pater;a quodam amicorum Abraham Mambre
Abbreviated transcription (Latin):
futurum esse unũ carnale alterũ piritale
Ideo dixit eidñs sic erit sementuũ si cut stellas
caeli &uelut arenamaris. instella scaelispi¬
ritales . in arena carnales uolens intellegi.
IN Curenĩ nominauit. scriptura filios na¬
chorfratris abrahȩ. R. Quia de illis est uel
de eorũ stirpe aliquid celebre postea gestũee
dit scriptumẽ in ex ordio uoluminis eius.
uirfuit interrahus iob nomine. Maleigit᷑
quidã aestimant iobde gente esausecundus
nat. demelcha buz. excuius genere est
balã ille diuinus ut hebre itradunt. qui
& desideriũ munerũ cecatus : in eodumisrł
maledicerecupit: diuino uocabulo nuncu¬
patus: diciturq incodẽ libro &iratus
heliu filius barachihelbuzites. decuius uide¬
lic& buzi radicedescendens. camuhelue
ropater eius ent damasci. Ipsa enim uocat᷑
aran quihic prosiria scripta &ipso nomine
legitur inesaia car& h quoque quartus est

Expanded text:
futurum esse, unum carnale, aliud spiritale. futurum esse, unum carnale, aliud spiritale. Ideo dixit ei Dominus: Sic erit semen tuum sicut stellae coeli, et velut arena maris. In stellis coeli spiritales, in arena carnales volens  Z. Cur enim nominavit Scriptura filios Nachor fratris Abrahae ?-- Resp. Quia de illis, vel de illorum stirpe aliquid celebre postea gestum esse dit, scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra Chus, Job nomine. Male igitur quidam aestimant Job de gente Esau. Secundus t de Melcha Buzi, ex cujus genere est Balam, etc. ille divinus, ut Hebraei tradunt, qui et desiderium munerum excaecatus, dum Israel maledicere coepit, divini vocabulo nuncupatus. Diciturque in eodem libro: Et iratus Heliu filius Barachiel Buzites. De hujus videlicet Buzi radice descendens Cham vel pater ejus Damasci. Ipsa enim vocatur Aran, quae hic pro Syria scripta est et ipso nomine legitur in Isaia. Caseth quoque quartus est,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Sicut ibi & nunc cognoui quiatimes
id quod efficitur Sicut pigrum frigusdñs
eo quod pigros facit. Illud autẽ quod dixt
Vndeusq hodiedicitur dñs inmonte uidebit
sicut abrahe mise rebitur& nr̃i IN
Vocauit autẽ angelus dnĩ abrahã secundo
decȩlodicens Quia fecistirem hanc & non pe¬
percistifiliotuo unigenito propterme : nũ¬
quid abra hã propter angelũ nonpe percit
suofilio: & non propterdm̃ R. aut
enimangeli nomine quod xp̃s significatus est
quisine dubio ds̃ est & manifeste a proph&a
dictus ẽ magniconsiluangelus aut quia ds̃
inangelo & expersonadĩ angelus loquebatur
sicut in proph&is &iã sol& : Nam in conse¬
quentibus hoc magis uidetur apparere ubi
legitur. Quo cauit angelus dñiabraham
iterum de caelo : permem& ipsumiurauidi¬
citdñs IN. Quid est quod secundo a braã
eadem & non aliȩ promissiones fuerunt
factae R Significat duplũ semenabrahe

Expanded text:
fecit, sicut ibi: Et nunc cognovi quia times fecit, sicut ibi: Et nunc cognovi quia times id quod efficitur: sicut pigrum frigus dicimus, eo quod pigros faciat. Illud autem quod dixit: Unde usque hodie dicitur Dominus in montem videbit. sicut Abrahae, miserebitur et nt autem angelus Domini Abraham secundo de coelo dicens: Quia fecisti rem hanc, et non pepercisti filio tuo unigenito propter me. Nunquid Abraham propter angelum non pepercit suo filio, et non propter Deum? Aut enim angeli nomine, quo Christus significatus est, qui sine dubio Deus est, et manifeste a propheta dictus est magni consili angelus. Aut quia Deus in angelo, et ex persona Dei angelus loquebatur, sicut in prophetis etiam solet. Nam in consequentibus hoc magis videtur apparere, ubi legitur: Et vocavit angelus Domini Abraham iterum de coelo: per memetipsum juravi, dicit Dominus. Quid est quod secundo ad Abraham eadem et non aliae promissiones fuerunt factae? Significat duplum semen Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
umlta protenditur & pertotum triduũcres¬
centibus curis paternauis ceracruciantur.
ut omni hocipatiotã prolixo intueretur fili¬
umpater cibum cumeo sumer&. tot nocti¬
bus puerpender& in amplexibus patris in¬
herer & pectori. cubitar& ingremio : quate¬
nus per singula momenta in paterno affectu
gitabat mactare puerum dño in holocaus¬
tum : quid ẽ quod dixit pueris suis Vos
expectate hic ego & puercum ad ora uerimus
ferendi. & infedere suscitanti. Sciebat
certis iime dm̃ fallere non posie & lic&
isa ac immolatus est uenieni sol& quaeri
ande terra subi to ibi creatus ess& uelali¬
unde ab angelo adlatus. R. Aries iste non
lde o magis ad octoribus aestimatur aliunde
eumangelum adtulisse. quamibi deterra
postsexdierũ opera dñmprocreasse. IN
Quare appellauit abrahamno men locuillius
RVidit pro apparuit dixit. hoc estuideri

Expanded text:
um iter protenditur, et per totum triduum cresum iter protenditur, et per totum triduum crescentibus curis paterna viscera cruciantur: ut omni hoc spatio tam prolixo intueretur filium pater, cibum cum eo sumeret, ut tot noctibus puer penderet in amplexibus patris, inhaereret pectori, cubitaret in gremio; quatenus per singula momenta in paterno affectu gitabat mactare puerum Domino in holocaustum, quid est quod dixit pueris suis: Vos exspectate hic: ego et puer, cum adoraverimus,ferendi, et in fide resuscitandi. Sciebat certissime Deum fallere non posse: et licet Isaac immolatus est , venerit, solet quaeri: an de terra ibi subito creatus esset, vel aliunde ab angelo allatus?-- Resp. Aries iste non sse credendus est. Ideo magis a doctoribus aestimatur, aliunde eum angelum attulisse, quam ibi de terra, post sex dierum opera, Dominum procreasse. Inter. 207. Quare appellavit Abraham nomen loci illiusnon videat?-- Resp. Vidit pro apparuit dixit: hoc est, videri
Abbreviated transcription (Latin):
perdiñ fit probationis causa ut iustific& ur
homo & coron&ur dequadicitur tẽptat
uosdñs ds uester ut sciat sidiligatis eum hoc
est ut scire uosfaciat alia est dequaia cob:
dicit . ds neminem tẽptat quapeccato
implicatur de illa enim apłs dicit neforte
temptauerituosisqui temptat Igitur
abrahã adõ temptatus est ut probaraur
iuitificar&ur coronar&ur ut & eius ob&¬
dientia tali probata exanime posteris in
superunum montium quẽ monstra uerotibr
Rs agiunt ergo hebrȩi hunc montemẽe
abrahȩds̃ dixit tollefiliumtuũ cariusñimũ
tationis pondus acumular& & paternos
affectustorquer&iur ex memoria promis¬
sionis dumante dĩ dixit ad eum. inisa acuo¬
cabiturtibi semen. quasi ille occider&
sed triduana itineris mora eũ immolatu¬
rum secumduci iussus est. R Quatinus lon¬
gitudine temporis. temptationis quoque
auger&ur incrementum. Nampertridu¬

Expanded text:
per Deum fit probationis causa, ut justificetur per Deum fit probationis causa, ut justificetur homo et coronetur; de qua et dicitur: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligatis eum , hoc est, ut scire vos faciat. Alia est, de qua Jacobus dicit: Deus neminem tentat ; qua peccato implicamur. De illa Apostolus dicit: Ne forte tentaverit vos is qui tentat . Igitur Abraham a Deo tentatus est, ut probaretur, justificaretur, coronaretur, et ut ejus obedientia tali probata examine posteris innSuper unum montium, quem monstravero tibi ?-- Resp. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse, Abrahae Deus dixit: Tolle filium tuum charissimum, datione tentationis pondus accumularetur, et paternus affectus torqueretur ex memoria promissionis: cum ante Deus dixisset ad eum: In Isaac vocabitur tibi semen. Quasi  Ms., quia si ille occideretur, sed triduana itineris mora, eum immolaturus, secum ducere jussus est?-- Resp. Quatenus longitudine temporis, tentationis quoque etur incrementum. Nam per tridu
Abbreviated transcription (Latin):
mendaui. & ita emisitedomuquodin
sequentib: declaraturdũ dicitur. Surge
tolle puerum & tenemanum eius nonut
eum de terra uelut iacentẽ toller& Sed
quasi comitẽ manu tener& quod aut ma¬
nu parentis tenetur sollicitus monstrat᷑
affectus IN Quidẽ quod dicitur ma¬
trẽdeuisse . & dm̃ uocempueri exaudis¬
se Rs quia matrẽ non suam mortẽ
sed filide plorabat pepercit quedĩ pue¬
osuo proquofuerat fletus matris
plantauerat abrahãsi interra illa quemad¬
modum stephanus dicit non acciperat here¬
ditatẽ necspacium pedis R. Eaest in¬
tellegendahere ditas quam ds̃ munere suo
fuerat daturus grauitu nonista qui precio
empta est Intellegitur autẽ spacium cir¬
caputeum adilludemptionis pactum perti¬
nere in quofuerant agne .uii. Datequando
ab ime lech & abrahã sibi &iam iurauerunt
minem temptat quomodo utrumq intelle¬
gendumest. R. Duobus enim modis temp¬
tatio inscripturis sol& intellegiuna est que

Expanded text:
mendavit, et ita emisit e domo; quod in mendavit, et ita emisit e domo; quod in sequentibus declaratur, dum dicitur: Surge, tolle puerum, et tene manum ejus, non ut eum de terra velut jacentem tolleret, sed quasi comitem manu teneret. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Quid est quod dicitur matrem flevisse, et Deum vocem pueri exaudisse? Quia mater non suam mortem, sed filii deplorabat, pepercitque Deus puero suo, pro quo fuerat fletus matris.plantaverat Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat haereditatem nec spatium pedis? Ea est intelligenda haereditas quam Deus munere suo fuerat daturus gratuito, non in ista quae pretio empta est. Intelligitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam juraveruntminem tentat . Quomodo utrumque intelligendum est?-- Resp. Duobus enim modis tentatio in Scripturis solet intelligi. Una est quae
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit iuxta illud quoda libiscriptum ẽ
sedit populus inanducare & bibere &
surrexerunt ludere siue quodaduersũ
isa ac quasimaioris a&atis loco sibi & lu
sarra audi ens nontulit & hoc exipsius
ad probatur sermone dicentis eice ancil¬
lam hanccumfilio suo. non enimerit
heres filius ancille cumtilio meoisa ac
let R Inter hebreos autẽ uaria
opinio est ad serentibus aliis quinto an¬
no aliis duo de cimo ab lactationis tẽ¬
rumarat isma hel quando natus est
nis annis quomodo conuenit tante¬
a eatũ adole scentẽ matrisiẽ disiẽ ceruitib
dumdicitur sumpiit abrahampanes &uttũ
aquae & dedit agarponens super hume¬
rumeius & paruulum & dimisiteã. Rs
Omne sigiturfilius secundumidiomalin
guae hebreorũ ad conparationẽ paren¬
tũ infansuocatur& paruulus & estsen¬
sui posuit ergo abrahã panes & utrem sip
humerũ agar & hoc facto dedit puerũ
matri hoc est inmanueĩ eumtra didit cõ¬

Expanded text:
fecerit; juxta illud quod alibi scriptum est: fecerit; juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere ; sive quod adversum Isaac, quasi majoris aetatis, joco sibi et ludSarra audiens non tulit. Et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis ei: Ejice ancillam hanc cum filio suo; non enim erit haeres filius ancillae cum filio meo Isaac.let?-- Resp. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus aliis quinto  Ms., quarto anno; aliis duodecimo ablactationis temrum erat Ismael quando natus est nis annis, quomodo convenit tantaetatis adolescentem matris sedisse in cervicibus, dum dicitur: Sumpsit Abraham panes et utrem aquae et dedit Agar, ponens super humerum ejus et parvulum, et dimisit eam ?-- Resp. Omnis igitur filius secunguae Hebraeorum ad comparationem parentum infans vocatur et parvulus. Et est sensus: posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar, et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manum ejus eum tradidit, com
Abbreviated transcription (Latin):
IN Quare diebus noe peccatum mundi
aquaulciscitur hoc uero sodomitarum
gnepunitur R Quia illudnaturale
libidinis cũ feminis peccatũ quasileuior
elimento damnatur hoc uero contrana¬
turã cumuiris libi dinis peccatũ acrioris
mata a &erna sterelitate arescit. IN
nis correptione certus de dĩdefensione
quodiuiolari nompotunt in certus desuauita
an illorũ euaderit manus & miserande est
sarrae pulcritudinis formaq intanta
pepercitibi ut non peccares in me R
Vtnon aduerter&ur in dm̃ peccari quan¬
dotalia commituntur quiputant lio¬
mines leuiter habenda tainquã in car¬
melech mortuus ẽ dumdixit ei ds̃ ecce
quodsine dubio futurũ fuiss& si in hac
ammonitione a peccato abstinendo
natiuitatis uel circumcisi onis fecit con¬
significationẽ spiritalem tuncgau¬
quando solido ueritatis crbononlacte
carnalis intellegentiae pascitur. IN
De quoludo arguit sarra. ismahel. fili

Expanded text:
 Quare diebus Noe peccatum mundi  Quare diebus Noe peccatum mundi aqua ulciscitur, hoc vero Sodomitarum igne punitur? Quia illud naturale libidinis cum feminis fuit peccatum, quasi leviori elemento damnatur; hoc vero contra naturam cum viris libidinis peccatum acrioris mata aeterna sterilitate arescit. Intnis correptione certus erat de Dei defensione, quod violari non potuit; incertus de sua vita, an illorum evaderet manus. Et miranda est Sarae pulchritudinis forma, quae in tPeperci tibi, ut non peccares in me ?-- Resp. Ut adverteretur, in Deum peccari, quando talia committuntur, quae putent homines leviter habenda, tanquam in carmelech mortuus est, dum dixit ei Deus: Ecce quod sine dubio futurum fuisset, si in hac admonitione, a peccato abstinendo,nativitatis vel circumcisionis fecit consignificationem spiritualem: tunc enim gauituali, quando solido veritatis cibo, et non lacte carnalis intelligentiae pascitur. Inter. 196. De quo ludo arguit Sarra Ismael filiu
Abbreviated transcription (Latin):
& resoluult singulis ingresse noctibus
singule suscipiunt abignorante concer¬
ubi hic libi dinisculpa ubi incerticrimen
arguitur quo mododabitur uicio quod
non iteratus infacto. IN Si lot hqua¬
si incestus in hoc facto culpandusẽ annon¬
R Culpandus est ꝗđe in hoc facto lothi
quantũ hebri&atis igno rantiame¬
r&ur nã & hanclex a &erna condẽpna
que cibũ & potũ nonnisi ad salutẽ corpo¬
rissumere mandat & hic diligentius in¬
tendendũ est quantũ sit aebri&atis malis
& ualdetimendũ est illis quib: hoc malun
inusuẽ non incrimine. Ebri&as decips
quẽ sodoma. non decipit. Vrit illefiã mis
mulierum quem sulfure a flãmanonurs it
Eratergolotharte nonuoluntate deceptus
ideo medius quid ã interpeccatores &ius¬
tos quippe qui ex habrahe quidẽ cognationẽ
descenderat in sod omistantũ habitauo¬
rit Nam & hoc quodouadit ex sodo¬
mis ĩcut scriptura indicat magis adhono¬
rẽ abra he quã ad meritumpertin& lotsi¬

Expanded text:
et resolvunt, singulis ingressae noctibus, et resolvunt, singulis ingressae noctibus, singulae suscipiunt ab ignorante concepUbi hic libidinis culpa? Ubi incesti crimen arguitur? Quomodo dabitur vitio, quod non iteratur in facto? si Lot quasi incestus in hoc facto culpandus est, an non culpandus est quidem in hoc facto Lot, quantum ebrietatis ignorantia meretur? Nam et hanc lex aeterna condemnat, quae cibum et potum non nisi ad salutem corporis sumere mandat. Et hic diligentius intendendum est quantum sit ebrietatis malum, et valde timendum illis quibus hoc malum in usu est non in crimine. Ebrietas decipit, quem Sodoma non decepit. Uritur ille flammis mulierum, quem sulphurea flamma non ussit. Erat ergo Lot arte, non voluntate deceptus. Ideo medius quidem inter peccatores et justos, quippe qui ex Abrahae quidem cognatione descenderat, in Sodomis tamen habitaverat. Nam et hoc, quod evadit ex Sodomis, sicut Scriptura indicat, magis ad honorem Abrahae quam ad meritum pertinet Lot