comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista nunquam poterit. multo minus ipse fons eiꝰ
ul si quia dici excellentius et conuenentius de re¬
tanta potest. Magni quidam uiri et in scripturis
scĩs doctissimi. qui plurimũ eccłiam et bona studia
fidelium suis litteris adiuuerunt. ubi eis occasio da¬
ta ẽ. dixerunt inuisibilem dm inuisibilit̾ uideri. hoc
ẽ: ꝑ eam naturam que in nobis quoq inuisibilis ẽ:
munda scilicet mente uł corde: Beatus ambrosius cũ
de xp̃o ageret scdm id quod uerbum ẽ: ñ enim corpora¬
libus inquit s spiritalib oculis iħc uidetur. et paulo
post. ñ eum inquit uiderunt iudei. obcecatum enim
erat insipiens cor eorum: hinc ostendens unde uidea¬
tur. Item cum de sp̃u sc̃o loqueretur: int̾posuit u̾ba
dm̃ dicentis. Rogabo patrem. et alium paraclitũ da¬
bit uobis. qui uobiscum sit in et̾num. sp̃m ueritatis
quem mundus ñ potest acciꝑe quia non uidit eum
nec cognoscit eum. Merito gͦ se inquit in corpore demon

Expanded text:
ista numquam poterit, multo minus ipse fons eius ista numquam poterit, multo minus ipse fons eius uel si quid dici excellentius et conuenientius de tanta re potest. Magni quidam uiri et in scripturis sanctis doctissimi, qui plurimum ecclesiam et bona studia fidelium suis litteris adiuuerunt, ubi eis occasio data est, dixerunt inuisibilem deum inuisibiliter uideri, hoc est per eam naturam, quae in nobis quoque inuisibilis est, munda scilicet mente uel corde. beatus Ambrosius cum de Christo ageret secundum id, quod uerbum est: Non enim corporalibus\', inquit, sed spiritalibus oculis Iesus uidetur\'; et paulo post: Non eum uiderunt, inquit. Iudaei; obcaecatum enim erat insipiens cor eorum\' hinc ostendens. unde uideatur. item cum de spiritu sancto loqueretur, interposuit uerba domini dicentis: Rogabo patrem et alium paraclitum dabit uobis, qui uobiscum sit in aeternum, spiritum ueritatis, quem hic mundus non potest accipere, quia non uidet eum nec cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueniam peterem a fr̃e: qui lesum se litterarũ me¬
arum asꝑitate conquestus est. faciet et ipse ut spero.
qͥd sibi imperari nouit ab eo qui ꝑ apłm loquens a¬
ait. Donantes uobismet ipsis siquis aduersus aliquẽ
habet querelam: sicut et d̾s in xp̃o donauit nobis.
Estote gͦ imitatores di sicut filii dilectissimi: et ambu¬
late in caritate: sicut et xp̃c dilexit uos. In hac cari¬
tate ambulantes. si quid diligentius possumus de
spiritali corpore qͦd in resurrectione habebimꝰ con¬
cordit᷑ inquiramus. quia siquid alit̾ sapimꝰ. hoc qͦq¬
ss nobis reuelabit sim illo maneamꝰ. Qui enim ma¬
net in caritate in do manet. et d̾s in illo manet.qͥa
As caritas est. siue tanquam eius fons ineffabiliter
eristendo. siue illam nobis ꝑsuum sp̃m largiendo.
Sig doceri potest quod caritas corporalib oculis ali¬
quandio uidebitur. poterit fortassis & qs. Si autem

Expanded text:
ut ueniam peterem a fratre, qui laesum se litterarum meut ueniam peterem a fratre, qui laesum se litterarum mearum asperitate conquestus est. faciet et ipse, ut spero, quod sibi imperari nouit ab eo, qui per apostolum loquens ait: Donantes uobismet ipsis, si quis aduersus aliquem habet querelam, sicut et deus in Christo donauit uobis. estote ergo imitatores dei sicut filii dilectissimi et ambulate in caritate, sicut et Christus dilexit uos. in hac caritate ambulantes, si quid diligentius possumus, de spiritali corpore, quod in resurrectione habebimus, concorditer inquiramus, quia, et si quid aliter sapimus, hoc quoque nobis deus reuelabit, si in illo maneamus. qui autem manet in caritate, in deo manet et deus in illo manet, quia deus caritas est siue tamquam eius fons ineffabiliter existendo siue illam nobis per suum spiritum largiendo. si ergo doceri potest, quod caritas corporalibus oculis aliquando uidebitur, poterit fortassis et deus; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
re uolueram: si eius haberem copiam.Quod cum co¬
natus eẽm. scribente ad eum uiro uenerabili nobisq
omnib honore p̃ferendo. uenire noluit. dolum for¬
sitan meum sicut pleraq humana sunt quantũ
existimo suspicatus. A quo me longe abẽe tu illi fac
fidem quantum potes. qui p̃sens facilius potes. In¬
dica ei cum quanto. et quam uero dolore de offensio¬
ne anue eiꝰ tecum fuerim colloquutus. Nouerit qͣm
ñ eum contemnam. et quantũ in illo dm timeam.
et cogitem caput nr̃m: in cuius corpore fr̃s sumus.
Ad locum in quo habitat ideo m ñ putaui uenien¬
dum. ne spectaculum faceremus: alienis ridendũ.
nr̃is dolendum. nobis pudendum. ꝑ tuam sc̃itatem
& caritatem: totum recte agi potest. Ab illo quippe
agitur. qui ꝑ fidem suam habitat in corde tuo. quẽ
credo qͦd ñ sꝑnit in te: cum agnoscit in se: Ego certe
in hac causa quid melius facerem ñ inueni. quam

Expanded text:
re nolueram, si eius haberem copiam. quod cum core nolueram, si eius haberem copiam. quod cum conatus essem, scribente ad eum uiro uenerabili nobisque omnibus honore praeferendo uenire noluit dolum forsitan meum, sicut pleraque humana sunt, quantum existimo, suspicatus. a quo me longe abesse tu illi fac fidem, quantum potes, qui praesens facilius potes. indica ei, cum quanto et quam uero dolore de offensione animi eius tecum fuerim conlocutus. nouerit, quam non eum contemnam et quantum in illo deum timeam et cogitem caput nostrum, in cuius corpore fratres sumus. ad locum, in quo habitat, ideo mihi non putaui esse ueniendum, ne spectaculum faceremus ridendum alienis, nostris dolendum, nobis pudendum. per tuam sanctitatem et caritatem totum recte agi potest; ab illo quippe agitur, qui per fidem suam habitat in corde tuo, quem credo quod non spernit in te, cum agnoscit in se. Ego certe in hac causa, quid melius facerem. non inueni. quam
Abbreviated transcription (Latin):
longe alte¬
rius corporis erunt. S paratus sum si quid de hac
re meliꝰ nouit hic fr̃. uł ab ipso uł ab illo a quo di¬
dicit discere: Qͦd si irridenter dicerem illud. de dõ
corporali membrisq ꝑ loca diuisibili paratum
me ẽẽ discere: quod ñ dico. quia ñ irridenter lo¬
quor. et talem d̾m ñ ẽẽ omnino ñ ambigo. et ne ta¬
lis ẽẽ crederetur. illam epłam scripsi. in qua dum¬
eẽm in admonendo sollicitus. quamuis nominib
tacitis in corripiendo nimius atq imꝑuidus fui.
nec frat̾nam et episcopalem ꝑsonam sicut fr̃ et ep̃c
quemadmodum dignũ fuerat cogitaui. hoc ñ defen¬
do s rep̃hendo: hoc ñ excuso s accuso. Ignoscatur pe¬
to. recordetur nr̃am dilectionem pristinam: et obli¬
uiscatur offensionem nouam.faciat certe quod me
ñ fecisse succensuit. Habeat lenitatem in danda ue¬
nia. quam ego in illa epła conscribenda ñ habui.
hoc ꝑ tuam caritatem rogo. qͦd p̃sens p̃sentem roga¬

Expanded text:
longe alterius corporis erunt. 4. Sed paratus sum, si quid de hac re melius novit hic frater, vel ab ipso, vel ab illo a quo didicit, discere. Quod si irridenter dicerem, etiam illud de Deo corporali membrisque per loca divisibili, dicerem paratum me esse discere: quod non dico, quia non irridenter loquor, et talem Deum non esse omnino non ambigo, et ne talis esse crederetur, illam epessem in admonendo sollicitus, quamuis nominibus tacitis in corripiendo nimius atque inprouidus fui nec fraternam et episcopalem personam sicut frater et episcopus, quem ad modum dignum fuerat, cogitaui. hoc non defendo, sed reprehendo; hoc non excuso, sed accuso; ignoscatur, peto; recordetur nostram dilectionem pristinam et obliuiscatur offensionem nouam. faciat certe, quod me non fecisse suscensuit; habeat lenitatem in danda uenia, quam ego in illa epistula conscribenda non habui. hoc per tuam caritatem rogo, quod praesens praesentem roga
Abbreviated transcription (Latin):
et uidendi possibilitatem restitueret quȩ fuerat amis
potest. Si autem uult et ñ potest: in est uoluntas. sed
amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles co¬
netur qua suam sententiam ducat irrumpere si ua¬
leret. Obiecit enim sibi questionem dicens. S: caro
nobis sca¬

Expanded text:
et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissaet uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissapotest; si autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: sed caro nobis s
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ gr̃a dici existimatur quod ad dm ꝓpͥe ꝑtinere
monstratur: Expressa est sententia quȩ latebat: ñ ẽ
quemad modum possit abscondi. Ideo gr̃ȩ di tribuit
ñ peccandi possibilitatem. quia eius naturȩ ds auc¬
tor ẽ: cui possibilitatem ñ peccandi inseparabiliter in¬
sitam dicit. Cum uultꝰg facit: quia ñ uult ñ facit. Ubi
enim ẽ inseparabilis possibilitas. ei accidere ñ potest
uoluntatis infirmitas. uł potius uoluntatis adiacen¬
tia et ꝑfectionis indigentia. Sigͦ ita ẽ. unde uenit. uel¬
le adiacet. ꝑficere autem bonum ñ adiacet: Si enum
iste qui hunc librum scripsit de illa natura hominis
loquebatur. quȩ pͥmo inculpata et salua condita ẽ
ut cunq acceptaretur hoc dictum.quanquã insepa¬
rabilem habere possibilitatem. id est ut ita dicam in¬
amissibilem. ñ debuit illa natura dici quȩ uiciari
posset. et medicum querere. quicecioculos sanaret

Expanded text:
dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur ? expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret
Abbreviated transcription (Latin):
cando utiq agebat. ñ de uolendo: quia homines ñ ali¬
tes erant. Ecce homo quod uult bonum ñ agit: s quod
ñ uult malum hoc agit. Et uelle illi adiacet: ꝑficere
se transfiguret. si de se ipso ista ñ dicit apłs: homine
certe in se transfigurat. Ab isto autem ipsa humana
natura inseparabilem nichil peccandi possibilitatẽ
habere defenditur.S: his u̾bis id agitur etiam a nesci¬
ente quid loquitur. ñ autem nesciente illo qui hȩc lo¬
quenda incautis etiam dm timentib suggerit. ut eu¬
cuetur. xp̃i g̃r̃a. humana sibi ad iusticiam suam qua¬
si sufficiente natura. Ut autem declinetur inuidia
sine adiutorio gr̃ȩ di dicis hominem posse ñ peccare.
ipsa inquit ñ peccandi possibilitas. ñ tam in arbitru
potestate. quam in naturȩ necessitate ẽ. Et quicquid
in naturȩ necessitate positum ẽ: ad nature ꝑtinere
ñ dubitatur auctorem utiq d̾m. Quomͦ gͦ inqͥt absq

Expanded text:
cando utique agebat, non de uolando. quia homines non alicando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere se transfiguret, si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natura. Vt autem declinetur inuidia,sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque
Abbreviated transcription (Latin):
ait. seu uelimus seu nolimus. ñ peccamus. sine dubio
enim peccamꝰ si uolumꝰ. s tam̃ uelimꝰ nolimꝰ. habere
nos asserit ñ peccandi possibilitatẽ:. quã naturȩ insi¬
tam dicit. S de homine sanis pedibus tolerabiliter
dici potest. uelit nolit habet ambulandi possibilita¬
tem. Confractis uͦ et si uelit ñ habet. Uiciata est na¬
tura de qua loquitur. Quid suꝑbit t̾ra et cinis: Nici¬
ata est. medicum implorat. saluum me fac dne cla¬
mat:sana ammã meam clamat.Quid int̾cludit
has uoces. ut defendendo quasi p̃sentem possibilita¬
tem futuram impediat sanitatem: Et uidete quid
adiungat. unde illud confirmare se existimat. Qa
nulla inquit adimere uoluntas potest. qͦd insepa¬
rabilit̾ insitum ꝓbatur ẽẽ naturȩ. Unde gͦ illa uox.
ut ñ quȩ uultis faciatis: Unde etiam illa. ñ enim qd̃
uolo facio bonum.s: qͦd odi malum hoc ago: Ubi est
ecce homines ñ ea que uolunt faciunt. Et de ñ pec¬

Expanded text:
ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim possumus, si uolumus; sed tamen uelimus nolimus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago? ubi est ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non pec
Abbreviated transcription (Latin):
peccare.Quid si alius dicat. quia nolle infelicitatem
nr̃m est.possumꝰ eam et uelle et nolle: Et tamen eã
uelle omnino ñ possumꝰ. Quis enim ullomͦ uelle esse
possit infelix. etiam si aliud uult. ubi eum et nolentẽ
infelicitas consequatur: Deinde quia di ẽ. multoma¬
gis ñ peccare: num audebimꝰ eum dicere. et peccare
posse et ñ peccare: Absit a nobis ut dm̃ posse peccare
dicamus. Non enim ut stulti putant. ideo ñ erit om¬
npotens. quia nec mori potest.⁊t negare se ipsum ñ
potest. Quid ẽ gͦ quod loquitur. et quib loquutionũ
regulis conatur ꝑsuadere: quod ñ uult considerare:
adhuc addit et dicit. Quia uͦ ñ posse ñ peccare nr̃m
ñ ẽ. & si uoluerimꝰ ñ posse ñ peccare. ñ possumꝰ ñ posse
ñ peccare. Hoc dixit intricate: et ideo subobscure.S:
ita posset dici planius.quia posse ñ peccare nr̃m ñ
ẽ.seu uelimꝰ seu nolimus. possumꝰ ñ peccare. Non enĩ

Expanded text:
peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. Qd ñ peccare nr̃m sit : posse uͦ ñ peccare ñ nr̃m.
Side integra et sana hominis natura loqueretur.quã
mͦ ñ habemus. spe enim salui facti sumꝰ. spes autem q̃
uidetur ñ est spes. si autem qͦd ñ uidemꝰ speramus per
pacientiam expectamꝰ. nec sic recte diceret qͦd ñ pecca¬
re nr̃m tantummꝰ sit: quamuis peccare nr̃m eẽt. Nã
et tunc ẽẽt adiutorium dĩ. tanquã lumen sanisocuł.
quo adiuti uideant se p̃bere uolentib. Quia uͦ de
hac uita disputat. ubi corpus qͦd corrumpitur aggra¬
uat animam. et deprimit t̃rena inhabitatio sensum
multa cogitantem. miror quo corde etiam sine adiu¬
torio medicine saluatoris nr̃i. nr̃m putet eẽ ñ peccare
posse uͦ ñ peccare nature ẽe contendat: quam sic appa¬
ret ẽe uiciatam.ut hoc maioris uicu sit ñ uidere. Et¬
quia ñ peccare inquit nr̃m est: possumꝰ peccare et ñ

Expanded text:
dum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. dum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus —, nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. sicuti ẽ de ꝓximo serrȩ stridor. uł grunnitus
suis. quanquam obturatio aurium. ostendit non
in potestate nr̃a ẽẽ aꝑtis auribus ñ audirer̃ f̾acit
etiam fortasse talis obturatio. que ipsum sensũ nr̃m
adimat. ut in nr̃a potestate sit etiam audire ñ posse:
De odoratu autem quid dicit. nisi parum qͦd dicit at¬
tendit ñ eẽ in nr̃a potestate. posse odorari uł ñ posse.
s: in nr̃a potestate ẽẽ: hoc est in libera uoluntate odora¬
ri uł ñ odorari. cum int̃ odores graues et molestos.
quando constituti fuerimus. siquis nos illic manibꝰ
ligatis constituat. seruata ꝓrsus integritate ac salute
membroꝵ. uelimꝰ ñ odorari. nec om̃ino possimus. qͥa
cum sp̃m ducere cogim. simul et odorem quẽ nolumꝰ
trahimꝰ: Sicut gͦ iste similitudines false sunt: ita et il¬
lud ꝓpt̾ qd̃ eas uoluit adhibere. Sequitur enim et dic̃.
Simili gͦ modo de ñ peccandi possibilitate intelligen¬

Expanded text:
ratis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus ratis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ sit. posse uͦ audire. uł odorari. uł uidere: potesta¬
tis nr̃ȩ ñsit. s in naturali necessitate consistat. Aut e
go ñ intelligo quid dicat. aut ipse: Quomͦ enim in po¬
testate nr̃a non ẽ: uidendi possibilitas. si in potestate
nr̃a ẽ. non uidendi necessitas. quia in potestate est ce
citas. qua id ipsum uidere posse nobis si uolumus ad¬
imamus: Quomͦ autem in nr̃a potestate ẽ.uidere siue¬
limus. cum etiam salua integritate nature corporis.
ocłorumq nr̃oꝵ. nec uolentes uidere possimus. siue
ꝑ noctem luminibus quȩ forinsecus adhibentur ad¬
emptis.siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo
includat: Item si quod audire possumus uł ñ possu¬
mus in nr̃a potestate non ẽ. s. in naturȩ constrictio¬
ne. quod uͦ audimꝰ uł ñ audimus. hoc est ꝓprie uo¬
luntatis. cur ñ attendit quanta audiamus inuiti.
quȩ penetrant in sensum nr̃m etiam auribus obtu¬

Expanded text:
nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestanostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestatis nostrae non sit, sed in naturali necessitate cogo non intelligo quid dicat, aut ipse. Quomodo enim in potestate nostra non est videndi possibilitas, si in potestate nostra est non videndi necescitas. qua id ipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate naturae corporis oculorumque nostrorum nee uolentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrietione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus optu
Abbreviated transcription (Latin):
contentiose dicatur. etiam uexare adimere ẽ:possumꝰ
quidem id efficere et ore aliquib uinculis sic clauso
atq obserato. ut id aꝑire minime ualeamꝰ. neq ut aꝑi¬
atur in nr̃a sit potestate. cum in potestate fuerit ut clau¬
deretur. manente integritate et sanitate membrorum.
S quid ad nos: Nideamꝰ quid deinde contexat. uolun¬
tatis enim arbitrio inquit. ac deliberatione priuatur:
quicquid naturali necessitate constringitur. Et hic
nonnulla questio ẽ.Perabsurdum enim est.ut ia di¬
camꝰ ñ ꝑtinere ad uoluntatẽ nr̃am. qͦd beati ẽẽ uolumꝰ.
quia id omnino nolle ñ possumus. nescio qua et bo¬
na constrictione nature: nec dicere audemus. ideo
đm ñ uoluntatem s necessitatem habere iusticiȩ: qͥa
ñ potest uelle peccare. Attendite etiam quȩ sequunt᷑.
Hoc inquit. et de auditu. odoratu. uł uisu. sentire
possibile est. Quod audire.odorari. uidere. potestatis

Expanded text:
contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: ñ tam in arbitrui humani potestate: quam in
nature necessitate consistere. Ex emplis etiam uł si¬
militudinib quid dicat illustrat. Ut puta inquit
loqui possum. Quod loqui possum meum ñ est. Quod
loquor meum ẽ: id est ꝓpͥe uoluntatis. Et quia quod
loquor meum est. utrunq facere possum: id ẽ loqui
& ñ loqui. Quia uͦ qͦd loqui possum meum ñ ẽ: id est
arbitrii mei atq uoluntatis. necesse ẽ me loqui semꝑ
posse. Et si uoluero ñ posse loqui. ñ possum tam̃ ñ pos¬
se loqui. nisi forte membrũ illud adima. quo loquen¬
di impleri officiũ potest. Multa quidem dici possent.
quib si uelit homo adimat sibi possibilitatem loquen¬
di: ñ adempto illo membro quo loquimur. Uelut
si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur: loqui nemo
poterit manentib membris. Non enim uox hominis
membrũ est. Uexato sane aliquo interiore membro fi¬
eri potest. ñ adempto. S ne uerbo p̃mere uidear. mq

Expanded text:
tatem non tam in arbitrii humani potestate quam in tatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et quia quod loquor meum est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique
Abbreviated transcription (Latin):
uia. que id sine dĩ gr̃a defensari existimat. qͦd deo
tantum audiat debere reputari. Sinesciremus quȩ
sequantur. his tantumm auditis.falsa nos de illis
iactante fama. et quibusdam fr̃ib idoneis testibus
asseuerantib credidisse putaremꝰ. Quid enim dici
breuius potuit et uerius. quam possibilitatem non
peccandi quantacunq est.uł erit in homine. ñ ni¬
si d̾o debere reputari: Hoc et nos dicimus. Iungamꝰ
dexteras.An audienda sunt cȩtera : Audiendã pla¬
ne et corrigenda utiq uł cauenda. Nam cum dici¬
tar inquit ipsum posse arbitrui humanȩ om̃ino
ñ ẽẽ naturȩ. s auctoris nature. di scilicet qui fieri
potest. ut ñ ubiq gr̃a intelligatur: qͦd ad dm ꝓpͥe
ꝑtinere censetur: Iam apparere cepit quid dicat.
S ne forte fallamur.latiusid explanat et clarius.
S ut hoc manifestius inquit fat: paulo latiꝰ dispu¬
tandum est. Dicimus enim cuiuscũq rei possibili¬

Expanded text:
uia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo uia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibili
Abbreviated transcription (Latin):
in hac uita sine peccato. s utrum ẽẽ potuerint. siue
possint. ita ego etiam si fuisse uł eẽ consentiam. nullo
pe fides iustos sanauit antiquos.que sanat et nos: id
ẽ. mediatoris dĩ. et hominũ. hominis xp̃i iħu. fides
sanguinis eius. fides crucis eius. fides mortis .&. resur¬
rectionis eius. Habentes gͦ eundem sp̃m fidei. et nos
credimus. ꝓpt̾ qͦd et loquimur. Iste uͦ obiecta sibi que¬
stione:in qua reuera intolerabilis uidetur cordib
xp̃ianis. quid respondeat attendamus. Ait enim.
S hoc est quod multos mouet inquies. qͦd ñ ꝑd̃i
gram hominem sine peccato posse ẽẽ defendis.Pr¬
sus hoc est quod mouet. hoc ẽ: quod obicimus. rem
ipsam dixit. hoc omnino egerrime sustinemꝰ. hinc
axp̃ianis talia disputari. ea quam in alios et in
ipsos habemus. dilectione ñ ferimus. Nudiamꝰ gͥ
quomͦ se ab obiectione questionis huius expediat.
Oignorantiȩ cecitas inquit. o imꝑite mentis igna¬

Expanded text:
in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo pe fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis igna
Abbreviated transcription (Latin):
t .s. si uoluisser
Quis enim eum nescit sanum et inculpabilem fac¬
tum et libero arbitrio.atq ad iuste uiuendum po¬
testate libera constitutũ: S nunc de illo agitur. quẽ
semiuiuũ latrones in uia reliquerunt. Qui grauibꝰ
saucius confossusq uulnerib. ñ ita potest ad iusticiȩ
culm̃ ascendere. sicut potuit inde descendere: qui eti
etiam siiam in stabulo est. adhuc curatur. Non gͥ d̾s
impossibilia iubet. s iubendo admonet. et facere qͦd
possis. et petere quod ñ possis. Iam nunc uideamꝰ un¬
de possit: unde ñ possit. Iste dicit uoluntate ñ ẽ: qͦd
natura potest.Ego dico uoluntate quidem ñ est ho¬
mo iustus.si natura potest.s medicina poterit. quod
uicio ñ potest. Quid gͦ iam opus est in plurib immora¬
ri: Ueniamꝰ interius ad causam. quam in hac dunta¬
xat questione. uł solam.uł pene solam cum istis habe¬
mus. Sicut enim ipse dicit. ad qͦd nunc agit ñ ꝑtinere:
ut queratur utrum fuerint.uł sint aliqui homines

Expanded text:
 sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines
Abbreviated transcription (Latin):
luerit. Ait nanq ille: Nec ab initio immaculata.
humane enim hoc impossibile ẽ: naturȩ: s. ꝑ d̃i gra¬
tiam.et qualitatẽ sui. qui iam ñ peccat fit ut ĩma
ñ intelligat: Hoc agitur utiq nunc in hoc scło. ut
ad istam quam om̃s sc̃i cupiunt immaculatissimã
puritatem eccłia sc̃a ꝑueniat. quȩ in fut᷑o scło. neq a¬
liquo maloꝵ hominũ sibi ꝑmixto. neq aliqua inse
lege peccati resistente legi mentis ducat mundissi¬
mam uitam in et̾nitate diuina. Tam̃ attendat isti
qͥd scdm scͥpturas ambrosiꝰ ep̃c dixerit. Nec ab initio
immaculata. humanȩ enim hoc impossibile nature.
Ntiq enim ab initio dicit. quo ex adam nascimur. Na
ipse adam immaculatꝰ ꝓculdubio factus est. s in eis
qui sunt natura filii irę. ducentes ex illo quod uicia¬
tum ẽ. in illo. ab initio ẽẽ immaculatos humanȩ
tum ñ ẽẽ substantiam.s actum malignum. Quis
hoc n¬
etiam
natur

Expanded text:
luerit: ait namque ille, « Nec ab initio immaculata; luerit: ait namque ille, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae: sed per Dei gratiam et qualitatem sui, quia jam non peccat, fit ut immanon intelligat? Hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, immaculatissimam puritatem Ecclesia sancta perveniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto, neque aliqua in se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissimam vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae. » Utique enim ab initio dicit, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam immaculatus procul dubio factus est: sed in eis qui sunt natura filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse immaculatos, humanae tum non esse substantiam, sed actum malignum: quis hoc nEt quia natur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ humana uisum ẽ. s sicut placuit ei qui in me inqͥt
num uideri possit oꝑatur. Quem enim miseratur et
uocat. Et ideo qui xp̃m sequitur. potest int̾rogatꝰ cur
ẽẽ uoluerit xp̃ianus respondere uisum est m. Qa cũ
dicit: ñ negat dõ uisum. A dõ enim p̾paratur uolun¬
tas hominum. Ut enim ds̃ honorificetur a sc̃õ: di gra
est. Ecce quid iste sapiat si uerbis ambrosu delectetur
qͦd a do p̃paretur uoluntas hominum. & nulla uel
ñ magna questio est. quis uł quando ꝑficiatur. dũ
tam̃ sine. xp̃i gr̃a id ipsum fieri posse non minime du¬
bitet᷑. Deinde quantum erat ut adderet iste unum
u̾sum de ambrosii u̾bis que posuit: Cum enim ille
dixisset. nam cum eccłia ex gentib hoc ẽ. ex peccato¬
rib congregata sit. quom ex maculatis immacula¬
deinde quod ꝑ qualitatem ñ peccandi abstineat a
delictis. ille addidit. qͦd iste apparet curaddere no¬

Expanded text:
tum humana uisum est, sed sicut placuit ei, \'qui in me\', inqtum humana uisum est, sed sicut placuit ei, \'qui in me\', inqnum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; \'a deo\' enim \'praeparatur uoluntas hominum\'. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia e s t. ecce quid iste sapiat, si uerbis Ambrosii delectatur, quod a deo praeparatur uoluntas hominum, et nulla uel non magna quaestio est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit! cum enim ille dixisset : nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomdeinde, quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis? » Ille addidit, quod iste apparet cur addere no
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i clamo. sine qua nemo iustificatur. tanquam suf¬
ficiente nature libero arbitrio. immo ipse ꝑ ea cla¬
mat. ei cedatur dicenti. sine me nichil potestis facere.
Sc̃s autem ambrosiꝰ re uera in eo loco quem iste com¬
memorat illis restitit qui dicunt homine ñ ẽẽ posse
sine peccato in hac uita. Ut enim ea diceret. accepit oc¬
casionem de zacharia et elisabeth quod in ȩuangłio
commemorati sunt ambulasse in om̃ib iustificatio¬
nib legis sine querela. Nunquid tamen negat gr̃a
te eius passionem iustos uixisse ñ dubium ẽ. qui p̾stat
qua una iusti sunt quicũq sunt iusti. quem sp̃m me¬
moratus ep̃c etiam p̃cib impetrandũ admonet ita
illi uoluntas diuinitus ñ adiuta ñ sufficit. ubi in hym¬
no suo dicit: uotisq prestat sedulis sc̃m mereri sp̃m.
Commemorabo et ego de hoc ipso oꝑe sc̃i ambrosii ali¬
quid ex quo iste commemorauit qͦd cõmemorandũ
qͦd uisum sibi ẽẽ declarat. Non enim uoluntate tan¬

Expanded text:
i clamo, sine qua nemo iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Ambrosius reuera in co loco, quem iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis sine querella. numquid tamen negat gratite eius passionem iustos uixisse non dubium est, qui praesqua una iusti sunt quicumque sunt iusti. quem spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet — ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dieit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum  soli n isum esse, quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tan
Abbreviated transcription (Latin):
quoscunq inuenerint tantũmͦ credere. uit̾a uͦ inqui¬
natissimã. nec saltim occultare. s etiã libere ꝓfiteri. ac
nolle mutare. sanent filios eoꝵ si possũt. sicut sanata
ẽ filia chananeȩ mulieris. ñ tam̃ eos faciant m̃bra
xp̃i: cũ ipsi ẽẽ ñ desinant membra meretricis. Illud
sane ñ absurde intelligunt eũ peccare in sp̃m scm et¬

Expanded text:
quoscumque inuenerint tantummodo credere, uitam uero inquiquoscumque inuenerint tantummodo credere, uitam uero inquinatissimam nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri ac nolle mutare, sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae mulieris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra meretricis. illud sane non absurde intellegunt, eum peccare in spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
rus. mendacib. ꝑiuris. et siquid aliud sane doctri¬
nȩ adu̾satur. quȩ est scđ̾m euangłium głe beati di.
si tantũm in xp̃m credatis. et sacram̃tũ baptisma.¬
tis eius accipiatis. etiam si uitam istam pessimã
ñ mutaueritis. salui eritis. Unde nec illa nobis
mulier chananea p̾scribit. quia dñs ei quod petebat
dedit. cum ante dixisset. ñ ẽ bonũ tollere panem fili¬
oꝵ & mittere canib quia ille cordis inspector mu¬
tatã uidit. quando laudauit. et ideo ñ ait. o canis
magna ẽ.fides tua. s o mulier magna ẽ: fides tua.
Mutauit uocabulum. quia mutatum uidit affectũ:
atq illam correptionem ad fructum ꝑuenisse cogno¬
uit.Miror aut̃ si laudaret in ea fidẽ sine oꝑib id est
fidẽ ñ talẽ: quȩ ĩa ꝑdilectionem posset oꝑari. fidem
am nolunt intelligere mutasse ꝑditos mores. qͣn¬
do eã xp̃e contemnendo et corripiendo redarguit.

Expanded text:
riis, mendacibus, peiuris et si quid aliud sanae doctririis, mendacibus, peiuris et si quid aliud sanae doctrinae aduersatur, quae est secundum euangelium gloriae beati dei: si tantummodo in Christum credatis et sacramentum baptismi eius accipiatis, etiamsi uitam istam pessimam non mutaueritis, salui eritis. Ynde nec illa nobis mulier Chananaea praescribit, quia dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus, quia ille cordis inspector mutatam uidit, quando laudauit. et ideo non ait: o canis, magna est fides tua! sed: o mulier, magna est fides tua! mutauit uocabulum, quia mutatum uidit affectum adque illam correptionem ad fructum peruenisse cognouit. miror autem, si laudaret in ea fidem sine operibus, id est fidem non talem, quae iam per dilectionem posset operari, fidem am nolunt intellegere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo et corripiendo redarguit,
Abbreviated transcription (Latin):
scđiam. ne forte eam saluam faceret. reddens potiuꝰ
quam exigens debitum coniugale. ꝓfecto nec dolebit
carnalit̃. cum ab illo tale conubiũ seꝑabit᷑. neq enĩ
in ea cogitabat nisi que sunt di. quomͦ placeret deo.
Ac ꝑ hoc in quantum aurũ. argentum. lapides p̾cio¬
sos illis cogitationib suꝑedificabat. in tantum detri¬
mentũ nullũ pateret᷑. in tantum structura eiꝰ quȩ ñ
erat fenea nullo incendio cremaretur. Siue gͦ in hac
tantum uita homines ista patiunt᷑. siue etiam post
hanc uitam talia quedam iudicia subsequuntur
ñ abhorret quantũ arbitror a ratione ueritatis iste
intellectus huiuscemodi sententiȩ. Neruntam̃ etiã
si ẽ: aliꝰ quim ñ occurrit potiꝰ eligendꝰ. istum quandi¬
u tenemꝰ. ñ cogimur dicere iniustis. ñ subditis. sce¬
lestis. contaminatis. parricidis. matricidis. homi¬
cidis. fornicatorib. masculoꝵ concubitorib. plagia¬

Expanded text:
opter misericordiam, ne forte eam saluam faceret, reddens potius opter misericordiam, ne forte eam saluam faceret, reddens potius quam exigens debitum coniugale, profecto nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale conubium separabitur; neque enim in ea cogitabat, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. ac per hoc, in quantum aurum, argentum, lapides pretiosos illis cogitationibus superaedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, in tantum structura eius, quae non erat fenea, nullo incendio cremaretur. Siue ergo in hac tantum uita homines ista patiuntur siue etiam post hanc uitam talia quaedam iudicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione ueritatis iste intellectus huiusce sententiae. uerumtamen etiam si est alius, qui mihi non occurrit, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere iniustis, non subditis, scelestis, contaminatis, parricidis, matricidis, homicidis, fornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagia
Abbreviated transcription (Latin):
eo modo illã rectissime dimitti. si uiro suo dicat. ñ
ero uxortua. nisi mͥ uł de latrocimo cuuicias con¬
greges. aut nisi solita lenocinia quib nr̃am domũ
transigebas etiam xp̃ianꝰ exerceas. Aut si quid ali¬
ud. uł facinorosum uł flagiciosum in uiro nouerat.
qͦ delectata uł libidinẽ explebat. uł facilem uictũ
habebat: uł etiam incedebat ornatior. Tunc enim
ille cui hoc uxor dicit. si ueracit egit penitentiam
ab oꝑib mortuis. quando accessit ad baptismũ. ha¬
betq in fundam̃to fidem quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
ꝓculdubio plus tenebit᷑ amore diuine gr̃ȩ quã car¬
nalis luxuriȩ: et m̃brũ qͦd eũ scandalirat fortit᷑ am¬
putat. Quencunq aut̃ in hac direptione dolorem cordis
ꝓpt̾ carnalem affectum coniugis sustinebit. hoc est
detrimentũ qͦd patietur. hic ẽ. ignis ꝑ quem feno ar¬
dente ipse saluatur. Si autẽ iam sic habebat uxorẽ

Expanded text:
eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum coniugis sustinebit, hoc est detrimentum, quod patietur, hic est ignis, per quem feno ardente ipse saluabitur. si autem iam sic habebat uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. ꝓpterea qui ea sic habent. ut habeant in fun¬
damento fidem que ꝑ dilectionem oꝑatur. neq huic
ulla ratione ułcupiditate p̃ponunt in eorum amis¬
sione passi detrimentum. ꝑ ignem quendam doloris
ꝑueniunt ad salutem. A quo dolore atq detrimento
tanto ẽ. quisq securior. quanto ea uł minꝰ amauerit.
uł tanquam ñ habens habuerit. Qui uͦ ꝓpt̾ illa uel
tenenda. uł adipiscenda. homicidium. adulteriũ.
fornicationẽ: idolatriam. et similia queq commise¬
rit. ñ ꝓpter fundamentũ ꝑignem saluabit᷑: s amisso
fundam̃to. et̃no igne torquebitur. Qũa obrem et il¬
lud qͦd dicunt ueluti ꝓbare cupientes. quantum ua¬
leat sola fides. ubi apłs dicit. quod si infidelis disce¬
dit. discedat. Non ẽ enim seruituti subiectus frat̾
aut soror in huiusmodi. i est ut ꝓpt̾ fidem xp̃i ip¬
sa uxor legittima societate coniuncta. sine ulla
culpa relinquatur. si cum uiro xpiano ꝓpterea

Expanded text:
 amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fun amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amisso fundamento aeterno igne torquebitur. Quamobrem et illud, quod dicunt, ueluti probare cupientes, quantum ualeat sola fides, ubi apostolus dicit: quod si infidelis discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est, ut propter fidem Christi ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquatur, si cum uiro christiano prop
Abbreviated transcription (Latin):
uade uende omnia que habes et da pauꝑib et ha¬
bebis thesaurum in celo. et ueni sequere me: edificaret
suꝑ illud fundamentũ aurũ argentum. lapides p̃ci¬
osos. Non enim cogitaret nisi quȩ sunt di: quomͦ pla¬
ceret dõ. Et he cogitationes sunt. quantũ existimo.
aurũ. argentum. lapides p̃ciosi. Porro sicirca diuiti¬
assuas quodam carnali teneretur affectu. quãuis
ex eis multas elemosinas faceret. nec ad eas augen¬
das fraudis aliquid rapineq moliretur. aut earũ
minuendarum. uł amittendarum metu. in aliqͦd
facinus flagicium ue laberet᷑. alioqum iam se isto
mͦ ab illius fundam̃ti stabilitate subtraheret. s ꝓpt̃
carnalem ut dixi quem in eis habebat affectum. qͦ
talibus bonis sine dolore carere ñ posset.edificaret
suꝑ fundamentũ illud. ligna. fenum. stipulam. ma¬
xime si et uxorem sic haberet. ut etiam ꝓpt̃ ipsam co¬
gitaret ea quȩ sunt mundi quom placeret uxori. Hec

Expanded text:
uade, uende omnia quae habes, et da pauperibus, et hauade, uende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo; et ueni, sequere me, aedificaret super illud fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; non enim cogitaret, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. et hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur posita in fundam̃to neminẽ ꝑire ꝑmittit.
s quid sit ȩdificare suꝑ hoc fundamentũ. aurũ.
argentum. lapides p̃ciosos. & ligna. fenum. stipulam.
si subtiliꝰ disserere coner. uereor ne ad intelligendum dif¬
ficilior sit ipsa expositio. Enitar tam quantum dñs ad¬
uuat et breuit & quantum potero dilucide expedi¬
re qͦd sentio. Ecce ille qui quesiuit a magistro bono
quid faceret ut haberet uitam et̾nam. et audiuit si ad
uitam uenire uellet seruanda sibi ẽe mandata. et
cum quereret que mandata. dictum ẽ ei. ñ occides.
ñ mechaberis. ñ furtum facies. ñ falsum testimoniũ
adices. honora patrem tuũ. et matrem tuam. et diliges
ꝑximum tuũ tanquã te ipsũ. Hec faciens in fide. xp̃i.
teneret ꝓculdubio fidem que ꝑ dilectionem oꝑatur.
Neq enim diligeret ꝓximũ tanquam se ipsum. nisi
recepta dilectione di. sine qua ñ diligeret se ipsum. Por¬
ro si faceret qͦd dñs etiam addidit dicens. siuis ẽẽ ꝑfectꝰ

Expanded text:
tit. sed quid sit aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret, ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanda sibi esse mandata, et cum quaereret, quae mandata, dictum est ei: non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem tuam et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, haec faciens in fide Christi teneret procul dubio fidem, quae per dilectionem operatur. neque enim diligeret proximum tamquam se ipsum nisi recepta dilectione dei, sine qua non diligeret se ipsum. porro si faceret quod dominus etiam addidit dicens: si uis esse perfectus,