comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moti. graiiter eciam questi sumꝰ. Q̾s¬
q. ui
tandem hoc umdicandum non dicam sepa¬
ratione ab eccã. sed pro magnitudine flagi¬
tiiuehementi saltem obiurgatione arbit᷑¬
tus est: Et hec erat om̃is excusatio impuns¬
ctatis ilorum: quod eo tempore quo connẽ¬
cticula eorum lege publica prohiberentur
nequid iesi proderent metuebatur. Ubi est
ergo quod perpetuam sibi persecutionem in
hoo mundo futuram predicant. eoq se cõ¬
mendatiores hr̃ uolunt. Hino int̾pretan¬
tes quod hic mundus eos oderit. et pp̃ea
penes se querendam u̾tatem affirman¬
tos. quia in promissione sp̃c scĩ paraoliti di¬
ctum est quod eum mundus iste accipe¬
re non possit ᷤ ⁊ E qua re non iste locus dis¬
serendi est. Sed certe si perpetua uobis per¬
secutio futura est usq in seculi finem pet¬
petua enti et heo dissolutio tanteq trapi¬
tudiuis impunita contagio. dum tales
ledere formidatis. Id enam nob̾ responsũ

Expanded text:
moti, graviter etiam questi sumusmoti, graviter etiam questi sumusQuis tandem hoc vindicandum, non dicam separatione ab ecclesia, sed pro magnitudine flagitii vehementi saltem objurgatione arbitratus est? 69. Et haec erat omnis excusatio impunitatis illorum quod eo tempore quo conventicula eorum lege publica prohiberentur, ne quid laesi proderent, metuebatur. Ubi est ergo quod perpetuam sibi persecutionem in hoc mundo futuram praedicant, eoque se commendatiores haberi volunt, hinc interpretantes quod hic mundus eos oderit ; et propterea penes se quaerendam veritatem affirmantes, quia in promissione Spiritus sancti paracleti dictum est quod eum mundus iste accipere non possit . De qua re non iste locus disserendi est. Sed certe si perpetua vobis persecutio futura est, usque in saeculi finem, perpetua erit et haec dissolutio tantaeque turpitudinis impunita contagio, dum tales laedere formidatis. 70. Id etiam nobis responsum
Abbreviated transcription (Latin):
aut deprehensus in pccõ. aut certe sus¬
pitioni subdicus fuerit. Multi in uino ⁊¬
n caruibus multi lauantes in balueis
inuenti sunt. Sed heo audiebanius. nõ¬
nuni auenas feminas ceduxisse appro¬
bati sunt: ita ut huic plane dubitate ñ
possimi. Sed sit et hec magis fama ꝙpͣ
u̾iti. uidi ip̃e non solus. sed cum hiis qui ꝑ¬
ctim iam ula superstitione liberati sunt.
partim adiuc opto ut liberentur: indimꝰ
enim in quadruuio cartaginis in p latea
celeberrima. non unum sed plures qm
tres electos simul post transeutes nesci¬
o quas feminas tam peculanti gestu abñ¬
dare nt onũum truualium impudicitiã
impudicitiamq superarent. Quod de ma¬
gna uenire consuetudine ates illos inter
se ita uiuere eminebat: quando quidẽ
nullus socii presentiaui ueritus. omnes
aut certe pene omnes ea dem tenen pe¬
ste indicabat. Non enim erant hi exu¬
na domo: sed diuerse prorsus habitan
cenderant. Nos autem grauiter com¬

Expanded text:
aut deprehensus in peccato, aut certe susaut deprehensus in peccato, aut certe suspicioni subditus fuerit. Multi in vino et carnibus, multi lavantes in balneis inventi sunt. Sed haec audiebamus. Nonnulli alienas feminas seduxisse approbati sunt, ita ut hinc plane dubitare non possim. Sed sit et haec magis fama quam verum. Vidi ipse non solus, sed cum iis qui partim jam illa superstitione liberati sunt, partim adhuc opto ut liberentur; vidimus ergo in quadrivio Carthaginis, in platea celeberrima, non unum, sed plures quam tres electos simul post transeuntes nescio quas feminas tam petulanti gestu adhinnire, ut omnium trivialium impudicitiam impudentiamque superarent. Quod de magna venire consuetudine, atque illos inter se ita vivere satis eminebat, quandoquidem nullus socii praesentiam veritus, omnes, aut certe pene omnes eadem teneri peste indicabat. Non enim erant hi ex una domo, sed diverse prorsus habitantcenderant. Nos autem graviter com
Abbreviated transcription (Latin):
quia et talis est res. ut eaui pocius reformid
quam insectetur orõ. et ꝓpoĩtum ulud in eñ
per totum sermonem aniuerti potest quo
statui nich exagerare sed nudis quod ammͦ
rebus et rõnbus agere transeamus ad ali
tria nr̃a signacula. Hii sunt urĩ mores. ħͥ
fiiis ad mirabilium preceptorum. Ubini¬
cħ certum. incħ constans. nicħ rationabile.
nicħ inculpabile. sed omĩa dubia: inmo
uero sine dubitatione faisissima. omnia
repugnantia. omĩa ab surda ⁊ mnq ta¬
men multa et tam grauia peccata. in
hiis moribus deprehenduntur: ut si qͥs
accusaro omĩa uelit homo alicuuis fa¬
cultatis singula ut miuimum singulis
uolumiibus possit. Hec igitur si custo¬
dieritis uestramq impleretis professio¬
nem. nicħ uobis eẽt in eptius. uicħ stultꝰ
aut inuenin potest. Nouem annos to¬
ctos magna cura et diligentia uos au¬
diui. uullus michi electorum in notes¬
cere potuit qui scd̃m hec precepta nõ

Expanded text:
quia et res talis est, ut eam potius reformidet quia et res talis est, ut eam potius reformidet quam insectetur oratio, et propositum illud meum per totum sermonem animadverti potest, quo statui nihil exaggerare, sed nudis quodammodo rebus et rationibus agere, transeamus ad aliutria vestra signacula. Hi sunt vestri mores, hic finis admirabilium praeceptorum, ubi nihil certum, nihil constans, nihil rationabile, nihil inculpabile: sed omnia dubia, imo vero sine dubitatione falsissima, omnia repugnantia, abominabilia, absurda. Denique tam multa et tam gravia peccata in his moribus deprehenduntur, ut si quis accusare velit omnia, homo alicujus facultatis, singula ut minimum, singulis voluminibus possit. Haec igitur si custodiretis, vestramque impleretis professionem, nihil vobis esset ineptius, nihil stultius, aut inveniri potest? 68. Novem annos totos magna cura et diligentia vos audivi, nullus mihi electorum innotescere potuit, qui secundum haec praecepta non
Abbreviated transcription (Latin):
cimini liberare uos uenle animã creditur
de aminalium seminibus non credat᷑
Non enim ut ipam̃ carnem mortui ani¬
mantis uinmiudam ẽẽ dicitis quod aui¬
mani ẽẽ dicitis non ht̃ hoc ita potestis
et de aminantis semine dicere in quoa¬
nimam que apparebit in piole colliga¬
tam ẽẽ sensetis. et iñ quo ip̃ius maui¬
chei animam implicatam fuisse fatemi¬
ui. Et quia non possunt ab auditoribus
urĩs purganda uobis talia semina afferri:
quis non suspicetur secretam de uob̾ ipĩs
inter uos fieri talem purgationem: et i d̾o
illis ne uos deserant occultari: Que si non
facitis quod utmam ita sit : iudecis tamẽ
quaute suspieationi ur̃a suꝑstitõ pateat.
et quam nõ sit homuinib succensendũ
id opinantibus quod de ura professione
colligitur. cum uos anuiuas per escam
et potum de corporibus et sensibus lib̾a¬
re predicatis ¶Nolo hie diutius ĩmoran.
Nidetis quantuł sit inuectionis locus. Sed

Expanded text:
cimini, liberare vos velle animam creditur, cimini, liberare vos velle animam creditur, de animalium seminibus non credatur? Non enim, ut ipsam carnem mortui animantis immundam esse dicitis, quod animam non habet; hoc ita potestis et de animantis semine dicere, in quo animam, quae apparebit in prole, colligatam esse censetis, et in quo ipsius Manichaei animam implicatam fuisse fatemini. Et quia non possunt ab auditoribus vestris purganda vobis talia semina afferri, quis non suspicetur secretam de vobis ipsis inter vos fieri talem purgationem, et ideo illis, ne vos deserant, occultari? Quae si non facitis, quod utinam ita sit, videtis tamen quantae suspicioni vestra superstitio pateat, et quam non sit hominibus succensendum id opinantibus, quod de vestra professione colligitur, cum vos animas per escam et potum, de corporibus et sensibus liberare praedicatis. Nolo hic diutius immorari; et videtis quantus sit invectionis locus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
causa: sed saiciande libidinis habidinis hr̃e
coniugeni censeatis. Nuptie autem ut ip̃e inp¬
ctiales tabule clamant: uberoꝵ ꝓcreandoꝵ cau¬
sa marem feminamq conuingunt. Quisq
ergo procteare liberos quam concumbere gͣ¬
utus dicit ẽẽ pecratum: prohibet utiq nupri¬
as. et non iam uxorem sed meretricem femi¬
nam facit que douatis sibi certis rebus ani¬
ro ad explendam eius libidinem iungitur.
Si enim uxor est. matrimonium est. Nou
autem matrimonium est ubi datur opera
ne sit m̃r. Non igitur uxor. Quo ccͣ iupti¬
as prohibetis nec ab hoc crimine quod olĩ
spũ sco de uobis predictum est. ulla uos rõe
defenditis Iam uero cum uehementer sa¬
tagitis ne per concubitum auima ligetur ui
carne. et uehementer asseritis per scõꝵ cibũ
animam de semimibus uberari. nonne con¬
firmatis o misori quod de uobis homines i ͦ¬
picantur. Cir enim de tritico. et de faba. et
de lenticula aliis seminibus cum hiis ues¬

Expanded text:
causa, sed satiandae libidinis habere causa, sed satiandae libidinis habere conjugem censeatis. Nuptiae autem, ut ipsae nuptiales tabulae clamant, liberorum procreandorum causa, marem feminamque conjungunt: quisquis ergo procreare liberos quam concumbere gravius dicit esse peccatum, prohibet utique nuptias; et non jam uxorem, sed meretricem feminam facit, quae donatis sibi certis rebus, viro ad explendam ejus libidinem jungitur. Si enim uxor est, matrimonium est. Non autem matrimonium est ubi datur opera ne sit mater: non igitur uxor. Quocirca nuptias prohibetis, nec ab hoc crimine, quod olim a Spiritu sancto de vobis praedictum est, ulla vos ratione defenditis. 66. Jamvero, cum vehementer satagitis ne per concubitum anima ligetur in carne, et vehementer asseritis, per sanctorum cibum animam de seminibus liberari, nonne confirmatis, o miseri, quod de vobis homines suspicantur? Cur enim de tritico, et de faba, et de lenticula aliisque seminibus, cum his ves
Abbreviated transcription (Latin):
cersa est castitas ur̃. Non em̃ concubitũ
sed ut louge antea ab apło dictum esti ue¬
re nuptias prohibetis. que talis operis una
est houesta defensio. Hio non dubito uos cẽ
olamaturos. inuidiam que facturos. dicẽ¬
do castitatem perfectam uos uehementer
conmendare atq laudare: non tamen
nuptias prohibere quando quidem audi¬
tores urĩ quorum apus secundus est gra¬
dus ducere atq habere non ꝓhibeantur
uxores. Que cum magna uoce. et magna
indignatione dixeritis: ego uos lenius
introgabo adnuo uiodu. Nonne uos e¬
estis qui filios gignere quod anime ligentur
in carne grauius putatis ẽẽ pecratum quam
ipm̃ concubitum. Nonne uos estis qui nos
soletis mouere. ut quantum fieri poiset obẜ¬
uaronins tempus quo ad conceptum muli¬
er post genitalium iuscerum purgationẽ
apta eẽt eoq tempore a concubitu tempeta¬
romus: ue carui anima implicaretut: Et qͦ
illud sequitur ut non liberorũ procteandoꝵ

Expanded text:
certa est castitas vestra. Non enim concubitum, certa est castitas vestra. Non enim concubitum, sed ut longe ante ab Apostolo dictum est, vere nuptias prohibetis , quae talis operis una est honesta defensio. Hic non dubito vos esse clamaturos, invidiamque facturos, dicendo, castitatem perfectam vos vehementer commendare atque laudare, non tamen nuptias prohibere; quandoquidem auditores vestri, quorum apud vos secundus est gradus, ducere atque habere non prohibeantur uxores. Quae cum magna voce et magna indignatione dixeritis, ego vos lenius interrogabo ad hunc modum: nonne vos estis qui filios gignere, eo quod animae ligentur in carne, gravius putatis esse peccatum, quam ipsum concubitum? Nonne vos estis qui nos solebatis monere, ut quantum fieri posset, observaremus tempus, quo ad conceptum mulier post genitalium viscerum purgationem apta esset, eoque tempore a concubitu temperaremus, ne carni anima implicaretur? Ex quo illud sequitur, ut non liberorum procreandorum
Abbreviated transcription (Latin):
opinari: quam pediculos nrõs. Et tamẽ iua
occidere nefas uobis uidetur: hiis autem par
aua parua contempnitis. Sane si ita est. ut
aniinal quobreuinus est: eo contemptiis ẽẽ
dobeat: uecesse est camelum homini prefͤatiꝰ
Huc accidit ula gradatio que cum uos au¬
direm: uos sepe turbauit. Nuua enmm causa
est cur pp̃ paruun corporis modulum pu¬
lex necandus sit: non eciam musta que in
faba gignitur. Et si hec. cur non ecianusta
paulo amplior. cinus certe fetus inmor
est qmͣ illa: Hoc eciam sequitur. ut apes quo¬
lum et locustam: inde ad puilum muris inu¬
ris et murem. Et ue longum faciam: ĩme
uidetis hiis gradibus ad elephantũ perne¬
niri ut ouũo recusare nõ possit ingentem
illam beluam sine culpa se occidere. quisqͥs
pp̃ parmulum corpus interfectionem pulicis
peccatum ẽẽ nõ putat: Sed iam eciam de
huiusmodi uugis satis dictum arbitror. Ne¬
stat sigitaculum simis: in quo multum in¬

Expanded text:
opinari, quam pediculos vestros; et tamen illa opinari, quam pediculos vestros; et tamen illa occidere nefas vobis videtur, his autem parlia parva contemnitis. Sane si ita est, ut animal quo brevius est, eo contemptius esse debeat, necesse est camelum homini praeferatis. 64. Huc accedit illa gradatio, quae cum vos audirem, nos saepe turbavit. Nulla enim causa est cur propter parvum corporis modulum, pulex necandus sit, non etiam musca quae in faba gignitur. Et si haec, cur non etiam ista paulo amplior, cujus certe fetus minor est quam illa. Hoc etiam sequitur, ut apis quolum et locustam, inde ad pullum muris et murem. Et ne longum faciam, nonne videtis his gradibus ad elephantum perveniri, ut omnino recusari non possit ingentem illam belluam sine culpa se occidere, quisquis propter parvulum corpus interfectionem pulicis peccatum esse non putat? Sed jam etiam de hujusmodi nugis satis dictum arbitror. stat signaculum sinus, in quo multum in
Abbreviated transcription (Latin):
de punce et cimice dicitur. Cin entm nõ
mamfestum est hec animalia. non de mõ
corpore existere. Deinde si concubitum
uehenentiꝰ execramini quod niniũ ii¬
deti uultis. cur non uobis mũdiora indẽ¬
tur aminatia que sine concubitu dem̃a
carne nastiuitur: Quamꝙͣ etũ postea
coeundo pariant: non tamen nobis coeunti¬
bus de nr̃o corpore prno nascuntur. Iamu̾o
si queciuiq uiuentibus gignutur corpori¬
bus sordidissinia sunt putanda: multomia¬
gis quecumq de mortius. Impunius ergo
occiditur uel sorex. uel auguis uel scorpio:
quos de hunanis cadaueribus uascia nobis
potissimum solennis audire. Sed obscura
omitto et incerta. de apibus certe est fama
celebrior. quod de bouni cadau̾ibus oriant᷑.
Ergo occiduntur impune. At si hoc quoq d
dubium: nemo fere de srarabeis dubitat qͥn
de funo in pyla retundato ab hiis atq obru¬
to existant. Heo igitur animantia et aua q̃
persequi longum est. sordidiora certe debetis

Expanded text:
de pulice et cimice dicitur. Cui enim non de pulice et cimice dicitur. Cui enim non manifestum est haec animalia non de nostro corpore existere? Deinde si concubitum vehementius exsecramini, quod nimium videri vultis, cur non vobis mundiora videntur animalia, quae sine concubitu de nostra carne nascuntur? quanquam enim postea coeundo pariant, non tamen nobis coeuntibus de nostro corpore primo nascuntur. Jam vero, si quaecumque de viventibus gignuntur corporibus, sordidissima sunt putanda, multo magis quaecumque de mortuis. Impunius ergo occiditur vel sorex, vel anguis, vel scorpio, quos de humanis cadaveribus nasci, a vobis potissimum solemus audire. Sed obscura omitto et incerta. De apibus certe fama est celebrior, quod de boum cadaveribus oriantur. Ergo occiduntur impune. At si hoc quoque dubium est, nemo fere de scarabeis dubitat, quin de fimo in pilam rotundato ab his atque obruto existant. Haec igitur animantia et alia quae persequi longum est, sordidiora certe debetis
Abbreviated transcription (Latin):
ma ꝓficianti de ip̃is frugibus. et ponus ali¬
quid comedendo dissoluitis: Quid si ergo
agros iocuste aut uiures aut sorices uastẽt
quod sepe accidere manfestimi est. Ampune
ab agricola urõ auditore necabiuitur: quia
dͥo peccat ur fructus ꝓficiautiꝰ Hic certe coar¬
tamini. it enm conceditis auditoribus mtͥ¬
fectionem animaluim quã uester auctor
concedere noluis. aut eos agri ab eciamcul
tura prohibetis quã me concessit. Quam¬
quam sepe eciam dicere audeatis. fenem¬
torem inuocentiorem ẽẽ quam rusticum.
Usc ad eo melioribus ossi hom̾ibus estis
amiciores. Si quidem ili ne ledantur me¬
lins indicatis hominem feuore trucid ati
heccine est. appetenda et p̃dicanda iusticia. an
poctus execranda et dampnanda fallacia. H
noc nos ip̃i in pediculis et pulicibus et cumi¬
abus tẽperatis magnamiq huius rel defen¬
sionem putatis. quod has ẽẽ sordes itrorĩt
corporum dicitis. Quod primo aperte fłm

Expanded text:
ma proficiant, et de ipsis frugibus et pomis alima proficiant, et de ipsis frugibus et pomis aliquid comedendo dissolvitis? Quid si ergo agros locustae aut mures et sovices vastant, quod saepe accidere manifestum est? impune ab agricola vestro auditore necabuntur, quia ideo peccat ut fructus proficiant? Hic certe coarctamini. Aut enim conceditis auditoribus interfectionem animalium, quam vester auctor concedere noluit, aut eos ab agricultura etiam prohibebitis, quam ille concessit. Quanquam saepe etiam dicere audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; usque adeo melonibus quam hominibus estis amiciores. Si quidem illi ne laedantur, melius judicatis hominem fenore trucidari. Haeccine est appetenda, et praedicanda justitia, an potius exsecranda et damnanda fallacia? Hanec vos ipsi in pediculis et pulicibus et cimicibus temperatis? Magnamque hujus rei defensionem putatis, quod has esse sordes nostrorum corporum dicitis. Quod primo aperte falsum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio pertinebinit. quibus parcere non
est mandatum auditoribus. Reditur ergo ad u¬
lud inualdum: ea que in styrpibus auditores
lediit expiari perfectus quos ad eccãm ur̃a
ferunt. ⁊tiñ est enim hoc modo posse qui in
maceuo lauiant animana carnesq nendicant
sutĩ anditores sint. suaq lucra comparatis fmn¬
gibus uobis conferant: eedem illam cotidianam
sibi licere contempuere. et qucquid in ea pet¬
cati est. ur̃ĩs epulis aboleri. Quod si dicatis qñe¬
admodum de pomis et de oleribus conferẽ¬
dum fuisse ut ula int̾fectione ueniam me¬
reretur. quod quia fieri non potest electi .i.
non ledinnt carnem temperandum ẽẽ au¬
ditoribus auece animalium: quid respon¬
debitis de spinis herbisq in utilibus quase¬
uellendo in agris purgandis agricole uecãt
nec ex hiis uobis possunt cibos aliquos exibes
Quomodo ad nemam pertinebit tanta ua¬
statio. unde milla est esta sc̃orum: An forte
quitquid peccatum fuerit ut fruges et po¬

Expanded text:
cul dubio pertinebunt, quibus parcere non est mandatum auditoribus. Reditur ergo ad illud invalidum, ea quae in stirpibus auditores laedunt, expiari per fructus quos ad ecclesiam vestram ferunt. Dictum est enim hoc modo, eos qui in macello laniant animalia carnesque venditant, si vestri auditores sint, suaque lucra comparatis frugibus vobis conferant, caedem illam quotidianam sibi licere contemnere, et quidquid in ea peccati est, vestris epulis aboleri. 62. Quod si dicatis, quemadmodum de pomis et de oleribus, conferendum fuisse ut illa interfectio veniam mereretur; quod quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, temperandum esse auditoribus a nece animalium: quid respondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evellendo in agris purgandis agricolae necant, nec ex his vobis possunt cibos aliquos exhibere? Quomodo ad veniam pertinebit tanta vastatio, unde nulla est esca sanctorum? An forte quidquid peccatum fuerit ut fruges et po
Abbreviated transcription (Latin):
daiat fratrem. non manducando carneuũ
eternim: ue fratrem scandalizem. Item ano¬
loco. Quid ergo: quod ydolic inmolatumat
aliquid: Non quod ydolum sit auquid. sed
et non deo. Nolo autem uos socios fieri de¬
monioꝵ. Non potestis calicem domini bi¬
bere: et calicem demonioꝵ. Non potestis
mense deum participes ẽe: et mense dem¬

Expanded text:
dalizat fratrem, non manducabo carnem in saeculum, ne fratrem scandalizem . III. Nlic: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid ? non quod idolum sit aliquid. sed ificant. nolo autem uos socios fieri daemoniorum. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae domini participare et mensae daem
Abbreviated transcription (Latin):
difficili. ad dissoluẽdũ delitescere sinam. Nõ
saciam aderit de ꝓximo d̾s ip̃e cuiꝰ illa p̃cepta
sunt uec me in tantis angustiis mopeni ac de¬
ut euat̾e auqũ possitis. Ad esto inqmͣ. et sine
ꝑtinatia sine studio iesistendi. Namq auter
uob̾ ꝑniciosissimũ ẽ iudicare. Certe .ni. nemĩ
dubium ẽ neo au̾si uos ita estis a uerol ut ñ in¬
tenigatis si dilig̾e dm̃i et ꝓximũ bonũ ẽ. qd̃ ne¬
gare nemo potest. quicquid ui hiis duob pre¬
ceptis pendet iutuperari iuire ñ pꝰse. Quid gͦ ĩ
hiis pendeo Ridiculũ est si a me q̃rendum pu

Expanded text:
difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac deut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ri
Abbreviated transcription (Latin):
bria ẽẽ ista p̃cepta. his mores optimos contin̾i
neq diligentib dm̃ omĩa ꝓced̾e̾ in bonũ: neq
dilectionem ꝓximi malũ ñ oꝑari᷑. quib duo¬
b salubume atq optime humana uita dis¬
ponitur. Que si dñt: ñ solum uł cũ xpĩanis. sed
nec cũ hom̃b quidem rõ ẽ. Sm ħ dicere nõ
audent cogũturq confit̾i ẽẽ diuina. quid eoc
libros uñ ista ꝓlata sunt impietate nefaria la¬
cescere atq imꝓbare ñ desinunt. ¶ln illud dcũ¬
ti sunt. ñ ce cõnseqũs ut omĩa ibi bona sinti
ubi heo muenire potuinuis. ⁊ am hoc solent dicẽ.
Ciu ego tegĩtationi quid respondeã. quẽadino¬
dum occurã. nõ facile uideo. Discutiam ne u̾¬
ba singuia uet̾is testam̃ti. et in hiis sũmaicũ¬
ensꝰ ẽẽ ꝯcordiam ꝑuicatib indoctis q demõstrẽ:
Sed qñ istud erit. Qũ aut ego sufficiã. aut ip̃i
pacientur. Quid gͦ faciam: ⁊eseram ne causã
et eos in sententia qũaus iiꝓba et faisa tñ

Expanded text:
lubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cuesse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ibi seruitus. hic lib̾tas ab apłis p̃dicat᷑. ⁊ e qͦꝵ
testam̃toꝵ admirabili quodam ordine diuino¬
q ꝯcentu. longissimũ ẽ dic̾e̾. Et multi religio¬
si doctiq dixerunt. Muitos libros res ista flagi¬
tat: ut ꝑ mu̾to quatũ ab homine põt explicari
et p̃dicari queat.¶Qui gͦ diligit ꝓximũ: agit
quãtũ põt ut sauuis corpore. salusq aĩo sit.
Sed cura corporis: ad santatẽ aĩ refe̾nda est.
Agit gͦ hiis gradib quod ad animũ ꝑtinenũ
primo timeat. deinde diligat dm̃i. Hi mores
sunt optimi. per quos nob̾ eciã ip̃a ꝓuenit ad
qui om̃i studio rapinur agnitioueritatis. at
q in hiis duob ꝯueuit mͥ cũ manicheis .i. ut de¬
um et ꝓximũ diligamꝰ. S hoc uet̾i testaaẽto
negant contineri. In quo quantũ errent: satis o
pnior apparet ex hiis quas superiꝰ ꝓtulimꝰ de utͦ¬
q seutentiis. U̾mptñ ut beeue anquid dicã. sed

Expanded text:
ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ib exibeantu q̃ corpori exibenda ẽẽ dix¬
inꝰ Cum .n. ħ facimꝰ operere corpori. quil
añ docimꝰ iet fiaut discipiia aĩo sb̾ueniuꝰ
Sũt uero amina ana quib multimodi
uaniꝙ morbi animoꝵ magna quadam
et ꝓrsus mesfabili rõne sauantur. Que
medicina n diuintꝰ popcilis mtteret᷑.
nulla spes saiutis eẽt tam iinod̾ata ꝓgressiõt
peccantib. Qmͣquã et illa corporis si aitius
terum originem repetas: ñ inuenit᷑ unde ad
homines manare potuerit insi a deo. cui re¬
cina est: quantũ sc̾pcuris ip̃is diuinis conigi
licet in duo distribuitur. cohcitionẽ ec ĩstr¬
uctioneni. Coħcitio timore. instructio uero
amore perficitur. eiꝰ dico: cui per disciplinã
uonitate atq clementia sit oĩo ut ad simus:
duob testam̃tis uet̾i et nouo discipline nob̾
regulam dedit. Quãqm .n. utrũq in utroq sit
p̃ualer tñ in uet̾i timor amor in nouo. Que

Expanded text:
tibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse dixtibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui recina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. Coercitio timore, instructio vero amore perficitur, ejus dico cui per disciplinam bonitate atque clementia fit omnino ut aliquid simus, duobus Testamentis, Vetere et Novo, disciplinae nobis regulam dedit. Quanquam enim utrumque in utroque sit, praevalet tamen in Vetere timor, amor in Novo: quae
Abbreviated transcription (Latin):
renantur. Itaq multo prudentiꝰ eciã d̾s ip̃e mi¬
sencors dicitur qͥ qm̃admodũ dicatur restat ĩ¬
temgere hiis qui sese ydoneos religione stu¬
dioq p̃stiterint uecum u̾b̾ doctoctoꝵ mepte
utunier. in doctoꝵ aminas pruis durascerei
uitando mĩam: quam benigiuitatẽ appeten¬
nos ab homine pellere inconmoda: sic innotẽ¬
plinam per qmͣ ip̃ĩ amino sauitas instauta¬
ctur. q̃ si absit nich ad depellendas misi̾as
calus uia corporis ualet: difficilluna om̃o
res ẽ. Atq ut in corpore dicebamꝰ aliud ẽẽ
morbos et uulnera curare quod pauciho¬
mines benefacere possunt. auud autẽ fa¬
men sitimq sopire. et cet̾a in quib ib̾ue¬
nire hominẽ homiui uulgo sĩtimq sopi¬
te  passim conceditur: sic in animo sũt
quedam. in quib exceulentia illa et rata
magisteria ñ ad modũ desid̾antur. ut cũ
hortamur et monemꝰ ut hec ip̃a indigen¬

Expanded text:
renantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse mirenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetennos ab homine pellere incommoda, sic innocenplinam, per quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigen
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ infligitur: caiuitemunde nũc agitur ma¬
uere nõ sinunt. Quare ilła omĩa quib huiꝰce¬
modi mał incomnodis ue resistitur qui offici¬
ose atq humiliter p̃bent inisericordes uocan¬
tutr eciam si capientes usq a deo sint ut iã nul¬
lo ammi dolore trabentun Nam quis ignoret ex
eo appellatam cẽ mĩam. quod miserum cor faci¬
at condolescentis aueno malo: Et quis ñ conce¬
dat ab omĩmuiseria liberum ẽẽ debere sapiẽtẽ.
cum uestit nudum. cum peregrino subtecto reci¬
pit cum oppressum liberat. cum demq huma¬
uitatem suam hec usq ad sepulturami porrigit
mortuorũ: Etiam si id faciat mente tranquil¬
la mullis aculeis doloris instinctus. sed adductꝰ
officio bonitatis: misericors tñ uocandꝰ ẽ. Hutic
em̃ incħ obest nomen: cum absit miseria. Stu.
officio satis mou̾er nequeunt. si nec ꝑturba¬
tione ꝯmouentur congelascunt pocius rigo¬
re in humanitatis qmͣ rõnis tnͣsquillitate se¬

Expanded text:
utem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum cor faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, cum absit miseria. 54. Sofficio satis moveri nequeunt, si nec perturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate se
Abbreviated transcription (Latin):
quod suum est querat: sed quod alterius. Eẽ
quod in macello uenit manducare nichil ĩ¬
terrogantes propter conscientiam. Si quis
autem dixerit hoc inmolatum est ydolis.
nolite manducare propter illum qui in¬
dicat. et pp̃ conscientiam. Conscientiam aũ
dico non tuam. sed alterus. ut quid enim
libertas mea uidicatur ab alia conccienti¬
a  Si ego cum gracia participo. quid blas¬
phenor pro quo grãs ago. Siue gͦ mãdu¬
catis. siue bibitis uel alitid quid faciatis:̃ om¬
nia in gloriam dei facite. Sine offensione e

Expanded text:
lterius. Omne quod in macello venit, manducate; nihil interrogantes propter conscientiam. Si quis autem dixerit, Hoc immolatum est idolis; nolite manducare, propter illum qui indicat, et propter conscientiam: conscientiam autem dico, non tuam, sed alterius. Utquid enim libertas mea judicatur ab alia conscientia? Si ego cum gratia participo, quid blasphemor pro quo gratias ago? Sive ergo manducatis, sive bibitis, vel aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite
Abbreviated transcription (Latin):
Corp̃ aũ ñ soricatomi sed dño: et dñs corpori
Dous uero suscitauit dmñ: et nos quoq susscitas
per uirtutem suam. An nesritis quĩ corꝑa ur̃a mẽ
meret̾cis: Absit. An nescitis qm̃ qui adheret m̾e¬
triti. iniũ corpꝰ esficitur Erunt .ii. inquit duo ni

Expanded text:
n fornicationi, sed Domino, et Dominus corpori. Deus vero suscitavit Dominum, et nos quoque suscitabit per virtutem suam. An nescitis quoniam corpora vestmeretricis? Absit. An nescitis quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur? Erunt enim, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
lis et openitionem concubitus ueniunt cã
ad ilos ab orcuios fetus reuocatur origor
nasdentium quero in qũa si ita est: rtrũ
apes et uauas et aua umilta que sine con¬
cubitu gignuis᷑. non sit nefas occideresle¬
res urõs prohibetis. Aut generalem cogna¬
tionem om̃ium eẽ corpoꝵ dicitis: arbores
quot ad candem principum offeusionẽ¬

Expanded text:
rolis et operationem concubitus veniunt, cum rolis et operationem concubitus veniunt, cum ad illos abortivos fetus revocatur origo nascentium; quaero, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia multa, quae sine concubitu gignuntur, non sit nefas occidere? Neres vestros prohibetis. Aut si generalem cognationem omnium esse corporum dicitis, arbores quoque ad eamdem principum offensione
Abbreviated transcription (Latin):
iste afferat sauctis escas quam agricola. et
rusticus. nonne eadem compensatione sibi
auimantia licere perimere clamitabit. E
inquit auaquedam secretissima racio. Nõ
cum de est homtin cauido aduersus indoctoᷤ
in nature obscuritare perfugium. Celestes
eium ait principes qui de gente tenebraꝵ
capti atq uncti conditore mundi in illis
ordiuati sunt locis sua quisq ui terra pos
sidet aninalia de suo scilicet genere acsty¬
rpe uenientia. qui ꝑemptores reos reuẽt
nec de hoo mundo exire peruuttut pen¬
aq illos et quibus possunt et crutiatibꝰ
atcerunt. Quis imperttorum non hec
farunder. et qui in tauta obicurttate ni¬
oħ uideti hoc ita ut dicitur ẽẽ arbitretut.
Sed ego maitutum uou relinquã meũ
cui deus aderit. ut apertissima uentare ob¬
scura mendacia refellantur. Quero eniui
si animalia que iuterris sunt et in aquis de
illo geuere principium per successionem ꝓ¬

Expanded text:
istis afferat sanctis escas quam agricola et istis afferat sanctis escas quam agricola et rusticus; nonne eadem compensatione sibi animantia licere perimere clamitabit? Est, inquit, alia quaedam secretissima ratio. Non enim deest homini callido adversus indoctos in naturae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui de gente tenebrarum capti atque vincti, a Conditore mundi in illis ordinati sunt locis, sua quisque possidet in terra animalia, de suo scilicet genere ac stirpe venientia: qui peremptores eorum reos tenent, nec de hoc mundo exire permittunt, poenisque illos quibus possunt, et cruciatibus atterunt. Quis imperitorum haec non formidet, et qui in tanta obscuritate nihil videt, hoc ita ut dicitur esse non arbitretur? Sed ego institutum non relinquam meum, cui Deus aderit, ut apertissima veritate obscura mendacia refellantur. 61. Quaero enim, si animalia quae in terris sunt et in aquis, de illo genere principum per successionem p
Abbreviated transcription (Latin):
in ligno sensus doloris appares. quid manifestiꝰ
quam tunc optino se hr̃e arborem cum iuget
cum frondet. cimi floribus leta. fructibus opu¬
lenta est: Ad hoc ei plerumq ao maxime pu¬
tatõe p̃istatur. Quod si ferrum sic sentiret uł
iulas: contrabesceret pocius tot tantisq afe¬
cda uulnenbus. qũa ex ulis pululans locis tã
cerca exuitatione reuiresceret. Uerumptam̃
curinanis uesas putatis animalia quã styr¬
pes cedere. cum ille uobis puriorem animã
quam carnes habere uideantur ¶Cit inquit
compensatio quedam. cum eorum que de
agris afferuntur. pars aliqua datur electiss
scĩsq purganda. Iam suꝑuis ista frustrata
sima: satisq demonstratum est: quantum e¬
istimo: nulla ratione dici plus ẽe. in frugibꝰ
partis ulus boni quam in carmbus. Sed si
uendendis carubus uictum quisq sustẽtet
atq omne talis negocii lucrum in emẽdis
electorum urõrum cibis consluat pluresq

Expanded text:
in ligno sensus doloris apparet, quid manifestius in ligno sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere arborem cum viget, cum frondet, cum floribus laeta, fructibus opulenta est? At hoc ei plerumque ac maxime putatione praestatur. Quod si ferrum sic sentiret, ut vultis, contabesceret potius tot tantisque affecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsultatione reviresceret. 60. Verumtamen cur majus nefas putatis animalia quam stirpes caedere, cum illae vobis puriorem animam quam carnes habere videantur? Fit, inquit, compensatio quaedam, cum eorum, quae de agris auferuntur, pars aliqua datur electis sanctisque purganda. Jam superius ista frustrata sunt, satisque demonstratum est, quantum existimo, nulla ratione dici plus esse in frugibus partis illius bonae quam in carnibus. Sed si vendendis carnibus victum quisque sustentet, atque omne talis negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cantemq deseres ue arbor poleret duuu
fructus demitur. et tu signaculi dissolutor
ad penas maincheias destineris. Omores
mnocentiam singularem Sed iam de ne¬
ce animauiun requiram quod mouet. et
multa quidem huius modi eciani in hoc ge¬
nere dici possunt. Nam quid oberit auime
lupi qui lupum int̾fecerit. cum et luꝑut
ille quamdu uiuit lupus futurꝰ sit. uoc
ulli obtemperet p̾dicatori ut auquãtũ
ab ouium sangume temperet. et ex ilo
dem cede. auditores eciam ños prohibetis
Maior enim iudetur quam in arboribus
Hic ur̃os sensus corporeos uidelicet: non
multum. Uidemus enim et uocibus sẽtiꝰ¬
mnis. cum dolore mori animantia. Quod
quidem homo contempint in bestia: cũ
qua scilicet rationabilom animam nõ
habente nulla legis societate copulat᷑.
Ded eosdem urõs sensus intuendis ar¬
borib quero: et uos ceos prorsus inucĩo.
Ut enim omittam quod nullis motibꝰ

Expanded text:
precantemque deseres, ne arbor ploret dum precantemque deseres, ne arbor ploret dum fructus demitur, et tu signaculi dissolutor ad poenas manichaeias destineris. O mores et innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium requiram quod movet, et multa quidem hujusmodi etiam in hoc genere dici possunt. Nam quid oberit animae lupi, qui lupum interfecerit: cum et lupus ille, quamdiu vivit, lupus futurus sit, nec ulli obtemperet praedicatori, ut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo hac quidem caede auditores etiam vestros prohibetis: major enim videtur quam in arboribus. Hic vestros sensus, corporeos videlicet, non multum improbo. Videmus enim et vocibus sentimus, cum dolore mori animantia, quod quidem homo contemnit in bestia, cum qua scilicet rationalem animam non habente, nulla legis societate copulatur. Sed eosdem vestros sensus in intuendis arboribus quaero, et vos caecos prorsus invenio. Ut enim omittam quod nullis motibus
Abbreviated transcription (Latin):
q sepelias. pocuis quam cormis ule deuoratã
fimesto corpori uisceat atq in alias formas
auligandam cruciandamq transmitrat. Qd
te crudelius. si uerum est. quid in eptius a
fłm est: Quid magis contrarium discipline
nr̃e si signaculum solueris quid te inimicitꝰ
del mẽbro si custodiens. Sed hoc ex ur̃a opi¬
nione faisa. et nugatoria. Nami certa et n¬
manifesta crudelitas in uobis ẽẽ conuinci¬
tur: et eodempõ errore manans. Si quis
enim per morbum corpore dissoluto festꝰ
ab itinere. ao peste sennanimis in uia iace¬
at. nicħ ualens ampluis quam ut cumq u̾¬
ba ꝓferre. cui prosit ad stringendum corp
puum dari. teq transeuntẽ. ut subuenias
oret atq obsecret ut de arbore ꝓxima a qua
nullo humano. nullo deuiq uero uire prohi¬
beris. pomum auferas homini post paululsĩ
nisi feceus morituro. tu uix xp̃ĩanꝰ et sanctꝰ
transibis pocuis et hominem sic affectum

Expanded text:
que sepelias patius, quam corvus ille devoratam que sepelias patius, quam corvus ille devoratam funesto corpori misceat, atque in alias formas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si verum est? quid ineptius, si falsum est? quid magis contrarium disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid te inimicius Dei membro, si custodieris? 58. Sed hoc ex vestra opinione falsa et nugatoria: nam certa et manifesta crudelitas in vobis esse convincitur, ex eodem ipso errore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluto, fessus ab itinere, ac peste semianimis in via jaceat, nihil valens amplius quam utcumque verba proferre, cui prosit ad stringendum corpus pirum dari, teque transeuntem ut subvenias oret, atque obsecret ut de arbore proxima, a qua nullo humano, nullo denique vero jure prohiberis, pomum afferas homini, post paululum nisi feceris morituro; tu vir christianus et sanctus transibis potius, et hominem sic affectum
Abbreviated transcription (Latin):
as euis ante sermouem in animo ceruent
Si uero hec falsa sunt uidete tũ in quoer¬
rore iaceatũ Iam quod pomia ip̃i non de¬
cerpitis herbamq non uellitis. sed tamen ab
auditoribus urĩs decerpi et euelli ato offr̾i
uobis iubetis. non ut hiis qui afferunt tan¬
tum sed ut hiis eciam qui auferinur pro¬
desse possitis: quis bene considerans uno mo¬
do collerauerit: Nimo quia nicħ interest u¬
tium ip̃e scelus admittas. an pp̃ re ab alio
admitti uelis: nolle te dicis. Quomodo gͦ
subuenitur illi diuine parti que in lactu¬
cis eo in porcis iacet. si nemo hec euellati
et ad scõs purganda deferat: Deinde tu rpe trã¬
siens per euui agium in quo tibi inre amicitie
decerpendi quodubet potestas datur: si fico ui¬
deus coruum iinminentẽ. quid facies: Nõne
ex opinione tua ficus ip̃a tetum loqui et depre¬
ri miserabiliter uidetur ut eam ip̃e decerpas
et sancto uentre pificandam. resuscitandã¬

Expanded text:
as ejus ante sermonem in animo cernerent. as ejus ante sermonem in animo cernerent. Si vero haec falsa sunt, videte tandem in quo errore jaceatis. 57. Jam quod poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, sed ut iis etiam quae afferuntur, prodesse possitis, quis bene considerans ullo modo toleraverit? Primo, quia nihil interest utrum ipse scelus admittas, an propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. Quomodo ergo subvenitur illi divinae parti, quae in lactucis et in porris jacet, si nemo haec evellat, et ad sanctos purganda deferat? Deinde, tu ipse transiens per eum agrum, in quo tibi jure amicitiae decerpendi quod libet potestas datur, si fico videris corvum imminentem, quid facies? Nonne ex opinione tua, ficus ipsa tecum loqui et deprecari miserabiliter videtur, ut eam ipse decerpas, et sancto ventre purificandam resuscitandam
Abbreviated transcription (Latin):
iuinis hoc fieri potest non quas mente a di¬
iieritis. sed quas uentre receperitis: Qmͣ
uis id ip̃m auimas arborum quam dui ssit
in arboribus ad sapientiam non proficere
summe angustie quautum arbitror uos
compellunt fateri cum a uobis quentur
cut et arboribus non mutratur preceptor
apłs: aut cur ille qui hominib miteitur
non arboribus predicer ueritatem. Hie co¬
gimini respondere: uas ammas percipere
in talibus corporibus precepta dñia non
posse. Sed uehementiꝰ ab auo latere urge¬
mim quado quidem illas peribetis. et audire no¬
ces urãs. et uerba intenigere: et corpora motꝰ¬
q corporum intueri cogitationes deuiq ipãt
perspicere. Que si uera sunt: cur nicħ̾ p̾sũt
a lucis apło discere. uel eur non eciam multo
facilius possunt quaui uos. cum inreriorae¬
ciam mentis aspiciant. Ita emi magister
ille qui uos loquendo uix docet ut discitis
cogitando eas posset erudire: que sententi¬

Expanded text:
nimis hoc fieri potest, non quas mente adjnimis hoc fieri potest, non quas mente adjuveritis, sed quas ventre receperitis? 56. Quamvis idipsum animas arborum, quamdiu sunt in arboribus, ad sapientiam non proficere, summae angustiae, quantum arbitror, vos compellunt fateri, cum a vobis quaeritur cur et arboribus non mittatur praeceptor apostolus, aut cur ille qui hominibus mittitur, non et arboribus praedicet veritatem. Hic cogimini respondere, illas animas percipere in talibus corporibus praecepta divina non posse. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quandoquidem illas perhibetis et audire voces nostras, et verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. Quae si vera sunt, cur nihil possunt a lucis apostolo discere? vel cur etiam multo facilius non possunt quam nos, cum interiora etiam mentis aspiciant? Ita enim magister ille, qui vos loquendo vix docet, ut dicitis, cogitando eas posset erudire, quae sententi
Abbreviated transcription (Latin):
la utilitate tenebatur. Nam et reuolutionẽ
hominis in arborem et notum ẽ nob indere
auctorem ipm̃ urm̃ pro ingenti pena. non
tũ pro sĩmima solere mintan. Et cñ põt
in arbore amina fieri ut in homine sapienti¬
or. Non necandi hominis quippe certissima rõ
est: ne aio enni neces. cuius sapientia et uir¬
tus aiis pliuimum prodest aut eum qui for¬
cte poterat ad sapientiam peruenire suie ex¬
ctrinsecus ab aliquo admonitus : siue interi¬
oribus cogitationibus diuinitus illustratus.
Anima autemi hominis quando sapientior e¬
corpore excesserit᷑ tanto utilus excedere u̾i¬
ctas docet. et ratione subtilissima. et auctorita¬
te latissime peruagata. Quamobrem qui
arborem deicit: auimam nicħ in sapientia
ꝑficientem de ulo corpore liberat. Itaq uos
homines sancti uos in quam potissimũ exa¬
dere homues arbores deberetis. et earum a¬
nimas ab illo uiutulo exuras orationib. et
psalmis ad meliora perducere Nn de hiis a¬

Expanded text:
la utilitate tenebatur. Nam et revolutionem la utilitate tenebatur. Nam et revolutionem hominis in arborem, notum est vos, id est auctorem ipsum vestrum, pro ingenti poena, non tamen pro summa, solere minitari: et num potest in arbore anima fieri, ut in homine, sapientior? Non necandi hominis quippe certissima ratio est, ne aut eum neces cujus sapientia et virtus aliis plurimum prodest, aut eum qui forte poterat ad sapientiam pervenire, sive extrinsecus ab aliquo admonitus, sive interioribus cogitationibus divinitus illustratus. Animam autem hominis, quanto sapientior corpore excesserit, tanto utilius excedere veritas docet, et ratione subtilissima, et auctoritate latissime pervagata. Quamobrem qui arborem dejicit, animam nihil in sapientia proficientem de illo corpore liberat. Itaque vos homines sancti, vos, inquam, potissimum excidere arbores deberetis, et earum animas ab illo vinculo exutas orationibus et psalmis ad meliora perducere. An de his a
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ponenda insa est. pp̾ea quia de pecorum
auinia et de quadam uita qua diciuitur
arbores uiuere. non potest nobiscum sb̾tilit̾
disputari Sed ipm̃ priuilegio quodam tue¬
miul ut de sqͥpturis opprimi nequeatis. dice̾¬
do eas eẽ falsatas. quaniquã ea que comino¬
raui de arbore et de grege porcorũ minqnͣt
a corruptorib nnuissa ẽẽ dixistis. tamẽ ne
consid̾antes quantumi nobis aduersetur
hoc idem eciam de hiis anqñ dicere uelitis.
teneam ꝓpoĩtum meum: ut a uobis magnis oĩ¬
no pollicitarorib rõnis acop u̾itatis queram pͥ¬
mum quid obsit arbori. non dico si pomũ fo
lumi ue decerpas quod quidem apud a quis ũ
npndentia sed sciens fecerm signacula cortup¬
tor sine ulla dubitatione dãpuabitur. sod oĩo
si cam radicitus eruas. Anina naniq ula qm᷑
rõnalem meẽ arboribus arbitramini arbore
excisa unculo soluitur. uos .ii. hoc dicitis: et co
quidem uinculo in quo magna miseria nul¬

Expanded text:
interponenda visa est, propterea quia de pecorum interponenda visa est, propterea quia de pecorum anima, et de quadam vita qua dicuntur arbores vivere, non potest vobiscum subtiliter disputari. Sed quoniam privilegio quodam vos tuemini, ut de Scripturis opprimi nequeatis, dicendo eas esse falsatas; quanquam ea quae commemoravi de arbore, et de grege porcorum, nunquam a corruptoribus immissa esse dixistis: tamen, ne considerantes quantum vobis adversentur, hoc idem etiam de his aliquando dicere velitis; teneam propositum meum, ut a vobis, magnis omnino pollicitatoribus rationis atque veritatis, quaeram primum quid obsit arbori, non dico si pomum inde foliumve decerpas, quod quidem apud vos, si quis non imprudentia, sed sciens fecerit, signaculi corruptor sine ulla dubitatione damnabitur, sed omnino si eam radicitus eruas. Anima namque illa quam rationalem inesse arboribus arbitramini, arbore excisa vinculo solvitur, vos enim hoc dicitis, et eo quidem vinculo in quo magna miseria, nul