comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nterluniũ lune ẽ tempꝰ ald mo lune
inter deficientẽ et nascentẽ lunã. est
autẽ .xxx. dies quo luna ñ lucet. que iõtc̃
uideri ñ pot̃. qi soli comũcta obscurat᷑. s
eodẽ mom̃to renascẽs paulatĩ abeo rece
IUna amissi et recepti luminiꝰ uicib
menstrua spacia moderat᷑. q̃ iõ ob
liquo ñ recto incedit curisu. ut sob scilicy
Crescens autẽ orientẽ cornib expectat
decrescens occidentẽ. merito. qr occasura ẽ¬
menses in luna. annos autẽ in solis eur¬

Expanded text:
nterlunium lunae est tempus illud inter deficientem et nascentem lunam. Est autem trigesima dies, quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatiLuna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderatur. Quae ideo obliquo et non recto incedit cursu ut sol, jus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat; decrescens occidentem; merito, quia occasura menses in luna, annos autem in solis cur
Abbreviated transcription (Latin):
luminari putat᷑. unde. et defectũ patit.
sunt̃ ipãm et solẽ umbra t̾re int̾ueniat
deatq solem. uel a sole uideat᷑. De diffe
inter se differt̃. Nam stella ẽ q̃libet
grandes. ut orion boetes. Sed hec noia sc̃p¬
tores confundt̃. et astra ꝓstellis. & stellaᷤ
ꝓ siderib ponunt: de lumine steulaꝵ¬

Expanded text:
luminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat.deatque solem, vel a sole videatur. § 60 inter se differunt. Nam stella est quaelibgrandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
auriga et cursus. equites siue pe¬
dites. auriga ꝓprie dictus. qd̾ currũ
agitet. regat. siue qd̾ feriat uinctos
equos. Nam aurit ferit. uit latus aunt
aptum. lpse ẽ et agitator. id ẽ u̾bera¬
tor ab agendo dictus Aurige autẽ dy.¬
ob colorib st̃. quib speciem idolatii.¬
e uestiunt. Nam prassinꝰ terre. uene¬
tus celo et mari apaganis dicat ẽ
quos unxiss e fertur sict̃ uirgłs auctor¬
rest: dicens. primꝰ erictoniꝰ currus et qͣ¬
tuor ausus iungere eqͦs. rapidis q ro¬
tis insistere uictor. fuit autẽ miner.¬
ue et uulcani filius de caduca ĩ trã
libidine. ut fabule ferunt ꝓcreatꝰ por¬
tentũ demoniacũ. immo diabolus.
qui pͥmus iunomi currũ dedicauit.
qd rotas habere uidet᷑. unde et carrũ
qͣsi currũ. Quadrigarũ ũo curs dupli¬
ci temone olim erant ꝑpetuoq et qͥ
omnib equis linceret᷑. lugo pͥmus si¬
cirestenes sicionius f̃m medios ligauit.
esq singulos ex utraq parte simpli.¬

Expanded text:
auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. Nam haurit, FERIT, ut: Latus haurit apertum. 2. Ipse est, et agitator, id est, verberator ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo et mari a paganis dicatus quos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Ericthonius currus, et quatuor ausus Jungere equos, rapidisque rotis insistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, imo diabolus, qui primo Junoni currum dedicavit. ia rotas videtur habere, unde et carrum, quasi curvum. Quadrigarum vero currus duplici temone olim erant, perpetuoque, et qui omnibus equis injiceretur jugo. 2. Primus Clysthenes Sicyonius tantum medios jugavit, eosque singulos ex utraque parte simpli
Abbreviated transcription (Latin):
elementis fc̃s ẽ qͣm ñr id ẽ qui nobis ĩuso
ẽ. Tria sũt autẽ eiꝰ noĩa. fulgur. fulgor. et
fulm. fulgur. qr tangit. fulgor qr ĩcen¬
dit. et urit. sulm̃ qr findit. so et cũ t̾ms
radiis finguntur. De arcu et nubiũ ef

Expanded text:
tus est, quam noster, id est, qui nobis in usu est. Tria sunt autem ejus nomina, fulgur, fulgor, et fulmen. Fulgur, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, quia findit; ideo et cum ternis radiis finguntur. CAPUT X. De arcu et nubium ef
Abbreviated transcription (Latin):
meridiẽ iter habet. qui postqͣm ad
occasum uenerit. et occeano setraxerit.
ꝑmoognitas suib fra mas uadit. & rur¬
sus ad orientẽ recurrit. De lumine lo
unã quippe philosophi dñt ne¬
ꝓprium lum̃ hr̃e globiq eiꝰ unã partẽ
et lucistuã. aliam uero ob scurã ⁊ pau
latim se uertendo diu̾sas formas efficere.
lis radiis illummari. unde et eglipsim
patit᷑. Si inter ip̃am et solẽ umbra terre
int̾ueniat. Solenĩ illa longe suꝑior ẽ

Expanded text:
meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit et rursus ad orientem recurrit. De lumine lunae . Lunam quidam philosophi dicunt proprium lumen habere, globique eius unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, ita:o paulatim se vertendo diversas formas efficere. lis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Sol enim illi loco superior e
Abbreviated transcription (Latin):
ormat᷑o mundi ita demonstrat᷑ mun
signa habeat stellarũ. Distixit enĩ d̾s
eum claris luminib et impleuit soł
scilicet et lune orbe fulgenti ⁊ astroꝵ

Expanded text:
ormatio mundi ita demonstratur. Nasigna habeat stellarum. Distinxit enim eum Deus claris luminibus, et inplevit sole scilicet et lunae orbe fulgenti
Abbreviated transcription (Latin):
sit animo audax. pedib alacer. trem¬
tib m̃bris. qd̾ ẽ fortituoiis inditiũ
qͥq ex sũma quiete facile concitet᷑. ut
excitã festinatione ñ difficile teneat.¬
Motꝰ aut̃ẽ equi in aurib intelligit᷑.uir¬
tus in menbͥs trem̃tib. Color hic p̾ci.¬
pue hic expectãt. badius. aureꝰ. roseus
mirteus. ceruleᷤ. giluus. glaueꝰ. scutu¬
latꝰ. canꝰ. candidꝰ. aibꝰ. guttatꝰ. niger. Se¬
q̃nti autẽ ordine uariꝰ ex nigro uarioq
distinctꝰ. reliquus uarius color. uł cine.¬
rius deterrimꝰ. Badiũ autẽ antiqͥ uadi.¬
ũ dicebant: qd̾ int̾ cetera animalia for¬
tius uadat. Ipse ẽ et spadis quẽ feni¬
catum dñt. Et dictꝰ spadis a colore
palme quẽ siculi spadican uocãt. Gla¬
uc̃ꝰ uero ẽ ueluti pictos oculos hñs
et qͦdam splendore ꝑfusos. Nam gla¬

Expanded text:
sit animo audax, pedibus alacer, tremsit animo audax, pedibus alacer, trementibus membris, quod est fortitudinis indicium, quique ex summa quiete facile concitetur, vel ex citata festinatione non difficile teneatMotus autem equi in auribus intelligitur, virtus in membris trementibus. 48. Color hic praecipue spectandus: badius, aureus, roseus, myrteus, cervinus, gilvus, glaucus, scutulatus, canus, candidus, albus, guttatus, niger. Sequenti autem ordine, varius ex nigro, badioque distinctus; reliquus varius color, vel cinereus deterrimus. 49. Badium autem antiqui vadium dicebant, quod inter caetera animalia fortius vadat. Ipse est et spadix, quem phoenicatum vocant, et dictus spadix a colore palmae, quam Siculi spadicam vocant. 50. Glaucus vero est, veluti pictos oculos habens, et quodam splendore perfusos; nam gla
Abbreviated transcription (Latin):
rientib dñi multi lacrimas fundt̃. So¬
lũ enĩ equũ ꝓpt̾ hominẽ lacrimari. do¬
loris affectum sentire. Unde. incentau.¬
ris equoꝵ et hominũ nat᷑a mixta ẽ. So¬
lent oe ex equoꝵ uel molestia. uł alacͥ¬
tate euentum fut᷑m dimicaturi colli¬
gere. Etas longeua eqͥs ꝑsicis: ugni¬
cis. et pyroticis. ac siculis. manms
ultra quinqͣginta. breuior aũ spanis.
ac numidis. et gallicis. freqñs opinio
ẽ. Ingñosis equis ut aiunt uet̾es qͣtu¬
or expectant᷑. forma. puscͥtudo. merit̃.
atq color. formã: ut sit ualidũ corpꝰ.
⁊ solidũ robori. conueniẽs altitudo.
pusomne musculoꝵ densitate no¬
dosum. pes siccus et cormi concauo
solidat᷑. Pulcritudõ ut sit exignũ
capud. ⁊ siccũ pelle ꝓpe ossib ad he¬
rente. aures breues ⁊ argutȩ. oculi
magni nares patulȩ. erectacerux.
com̃a densa et cauda. ungulaꝵ soli¬
ditas. fixa rotunditas. Meritũ: ut

Expanded text:
rientibus dominis multi lacrimas fundunt. Sorientibus dominis multi lacrimas fundunt. Solum enim equum propter hominem lacrimare et doloris affectum sentire. Unde et in Centauris equorum et hominum natura permixta est. Solent etiam ex equorum moestitia, vel alacritate eventum futurum dimicaturi colligere. Aetas longaeva equis Persicis, Hunnicis, Epiroticis, ac Siculis, in annis ultra quinquaginta; brevior autem Hispanis, ac Numidis, et Gallicis, frequens opinio est. 45. In generosis equis, ut aiunt veteres, quatuor spectantur: forma, pulchritudo, meritum, atque color. Forma, ut sit validum corpus, et solidum, robori conveniens altitudo, pus omne musculorum densitate nodosum, pes siccus, et cornu concavo solidatus. 46. Pulchritudo, ut sit exiguum caput, et siccum, pelle prope ossibus adhaerente, aures breves, et argutae, oculi magni, nares patulae, erecta cervix, coma densa, et cauda, ungularum soliditate fixa rotunditas. 47 47. Meritum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
magnos. et indomitos &r in deserto ua¬
gantes. Singłi autẽ feminarũ g̃gibꝰ p̃¬
Sunt. nascentib mascłis relant &e tes¬
ticulos eoꝵ morsu detruncãt. qũ carẽ.¬
tes matres eos insecretis locis ocultãt.
Asinos archaditos dictos. eo qt̃ ab ar¬
chadia pͥmũ uecti st̾ alti et magni.
Mmor autẽ asellus onagro plus neces¬
Saris ẽ. qr et laborem tolerat. oe ne¬
gligentiã ꝓpemodũ ñ recusat. Eq dic
ti qd qͣndo quadrigis iungebant᷑ eqͦ¬
bant᷑. pares q forma et similes cursu
capulant᷑. Cabaltus a pede cauo dictꝰ.
ꝓpt̃ qd̾ gradiens ungula imprecsa
terrã concauet qd̾ reliqua ammalia
ñ hñt. Inde et sompes qd̾ pedib sonet
Uiuacitas equoꝵ multa. Exultãt enĩ
i campis. odorant᷑ bellũ excitant᷑ sono
tube ad p̾lium uoce accensi ꝓuocant᷑
tant cũ uicerint. Quidã hostes ĩ bello
sencũt adeout adũsarios morsu petãt.
uorso nullũ recipiũt. interfectis uł mo¬

Expanded text:
magnos et indomitos et in deserto vamagnos et indomitos et in deserto vagantes. Singuli autem feminarum gregibus praesunt. Nascentibus masculis zelant et testiculos eorum morsu detruncant, quod caventes matres eos in secretis locis occultant. Asinos Arcadicos dictos, eo quod ab Arcadia primum vecti sunt magni et alti. Minor autem asellus agro plus necessarius est, quia et laborem tolerat et neglegentiam propemodum non recusat. Equi dicti, eo quod quando quadrigis iungebantur, aequabantur, paresque forma et similes cursu copulabantur. Caballus antea cabo dictus, propter quod gradiens ungula inpressa terram concavet, quod reliqua animalia non habent. Inde et sonipes, quod pedibus sonat. Vivacitas equorum multa: exultant enim in campis; odorantur bellum; excitantur sono tubae ad proelium; voce accensi ad cursumtant cum vicerint. Quidam hostes in bello sentiunt, adeo ut adversarios morsu petant: dorso nullum recipiunt: interfectis vel mo
Abbreviated transcription (Latin):
ingermania. hñtes cornua intm̃ ꝓ
tens a. ut regus mensis insignicapa:¬
causa nomn dedit. siue qndo oñantur.
ut breuiores fiant et humiles accu.¬
bant. qr greci cami humile.⁊bre¬
enĩ uerbo gͥco curiũ sig̃cat. hos licet
alie regiones mittãt. Sed arabia płi¬
mos. diffeit autẽ s. Nam arabici bi
bina tubera indorso hñt. reliquaꝵ
regionũ singła. Dromeda geñ came¬
loꝵ ẽ minoriꝰ qͥdem stature. sed ueloci.¬
oris. Unde et nom̃ ht̃. Nam dromos
grece cursus et uelocitas appellat᷑. Cen.¬
tũ enĩ et ampliꝰ milia una die ꝑgere
solet. Qd̾ animal sic̃t bos ruminat &¬
ouis et camelus. Ruminatio autẽ die¬
ta ẽ arumine eminente gutturĩ par¬
te. ꝑ quã dimnesꝰ cibus a certiᷤ reuocat᷑
ammalib. Asinꝰ et asellus a sedendo di.¬
conuemiebat. Ideo hoc amimnal sũpsit.
q̃m priqͣm equos caꝑent hoĩes binc
p̃sidere cepert. animal qͥdem tardũ.
&e nulia rõne renitens. statĩ ut uoluit

Expanded text:
in Germania, habentes cornua in tantum in Germania, habentes cornua in tantum protensa ut regiis mensis insigni capacausa nomen dedit, sive quod quando onerantur, ut breviores et humiles fiant, accubant, quia Graeci χαμαὶ humile et breenim verbo Graeco curvum significat. Hos licet et aliae regiones mittant, sed Arabia plurimos. Differunt autem sibi; nam Arabici bina tubera in dorso habent, reliquarum regionum singula. Dromeda genus cameest, minoris quidem staturae, sed velocioris. Unde et nomen habet; nam δρόμος Graece cursus et velocitas appellatur. Centum enim et amplius milia uno die pergere solet. Quod animal, sicut bos et ovis et camelus, ruminat. Ruminatio autem dicta est a ruma, eminente gutturis parte, per quam dimissus cibus a certis revocatur animalibus. Asinus et asellus a sedendo diconveniebat, ideo hoc animal sumpsit quia priusquam equos caperent homines, huic praesidere coeperunt. Animal quippe tardum et nul
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq iuuenc̃ ĩmolabat᷑. numꝗͣ taurꝰ.
Nam inuictimis &ẽ etas confid̾abat᷑. Ta¬
Indicis tauris color fuluns ẽ. uolucris
flectunt flexibilitate qua uolt̾. tergidy.¬
ricia om̃e telũ respuunt. inmiti ferita¬
rat qͣsi terionẽ. Neuꝰ. Trionẽ hic mod̾a¬
tur rusticꝰ. Cunꝰ iatitudo pelliũ amẽto
Ad crura palearia dñr a petia ip̃a. qͣsi
pellearia. qd̃ ẽ signũ generos itatis ĩ
boue. Boum insociis exinna pietas.
Nam alt̾ alfm inquirit. cũ qͦ ducera a¬
ratra consuenit. et freq̃nti mugitupi¬
um testat᷑ affectũ: si forte defecerit. Uac¬
cadicta qͣsi boaca. ẽ enĩ ex qͣlitate mo.¬
biliũ nominũ. sict̃ leo leena. draco.
dracena. uitulꝰ it uitula a uiridita¬
te uocati st̃. id ẽ etate uiridi sict̃ et
nxam. Nam enixa uuenca ẽ ut uac¬
cã. Bubali uocati ꝑ diriuatonẽ qd̾ sĩt
similes boum ad eo indomiti. ut pre
feritate iugum ceruicib si recipiat. hoᷤ
affrica ꝓcreat. Uri agrestes boues st̃

Expanded text:
abatur, numquam taurus. Nam in victimis etiam aetas considerabatur. TaIndicis tauris color fulvus est, volucris flectunt flexibilitate qua volunt; tergi duritia omne telum respuunt inmiti feritarat, quasi terionem Naevius: Trionum hic moderator rusticus. Cujus latitudo pellium a mento ad crura, palearia dicuntur, a pelle ipsa, quasi pellearia, quod est generositatis in bove signum. Boum in sociis eximia pietas. Nam alter alterum inquirit cum quo ducere collo aratra consuevit, et frequenti mugitu pium testatur affectum, si forte defecerit. 44 31. Vacca dicta, quasi boacca. Est enim ex qualitate mobilium nominum, sicut leo leaena, draco dracaena. 32. Vitulus, et vitula, a viriditate vocata sunt, id est, aetatixam: nam enixa iuvenca est aut vacca. Bubali vocati per derivationem, quod sint similes boum; adeo indomiti ut prae feritate iugum cervicibus non recipiant. Hos Africa procreat. Uri agrestes boves sunt
Abbreviated transcription (Latin):
equaꝵ g̃gib fieri fertͣ. ut gñosos abi.¬
ciant equos. uisib concipientiũ qͦ eoꝵ
similes cociꝑe et creare possint. Nã
et columbaꝵ dilectores depictas por.¬
tant pulc̾umas columbã hisdẽ locis
quib ille ũsant᷑. quoꝵ rapiente uisy
similes gnent. Inde ẽ qd qͣdam gͣuidaᷤᷤ
mulieres iubent nullos intuen Fyis.
Simos ammaliũ uultꝰ. ut ce nocephales
et sumas. ne uisib occurrentes simileᷤ
fetus pariant. hanc enĩ feminaꝵ eese
nat᷑am. ut quales ꝑspexerĩt. siue m̃te ꝯ¬
ceꝑint. in extremo uoluptatis estu dũ
conciprãt talemet sobolẽ ꝓcreent. Etenĩ
ammal musu uenerio formas extrinse¬
cus intus trasmittit eoꝵq saciata uul¬
tib sỹes rapit eoꝵ in ꝓpriã qͣlitatẽ. In
animantib bigña dnĩr q̃ ex diusis nas.¬
cunt᷑. ut mulus ex eque et asino. Bur¬
do exequo et asina. Hibride ex apris et
porcis. Titirꝰ ex oue et huro. Musmo ex
capra et ariete. Eautẽ dux ggis. De bestiis

Expanded text:
equarum gregibus fieri fertur, ut generosos objiciant equos visibus concipientium, quo eorum similes concipere et creare possint. Nam et columbarum dilectores depictas ponunt pulcherrimas columbas iisdem locis quibus illae versantur, quo rapiente visu similes generent. Inde est quod quidam gravidas msimos animalium vultus, ut cynocephalos et simios, ne visibus occurrentes similes foetus pariant. Hanc enim feminarum esse naturam ut quales perspexerint sive mente conceperint in extremo voluptatis aestu, dum concipiunt, talem et sobolem procreent. Etenim animal in usu Venerio formas extrinsecus intus transmittit, eorumque satiata t species eorum in propriam qualitatem. In animantibus bigenera dicuntur quae ex diversis nascuntur, ut mulus ex equa et asino; burdo ex equo et asina; hybridae ex apris et porcis; tityrus ex ove et hirco; musmo ex capra et ariete. Est autem dux gregis. De bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
gine capiant᷑. uł excludunt᷑ a spelun¬
cis. Sus dicta qd̃ pascua subigat. id
ẽ terra subacta escas inquirat. uerriᷤ.
qd̃ grandes habeat uires. Porcꝰ qͣsi
spurcus. ingurgitat enĩ se sceno luto
luto sus. hinc cẽ spurcitia. uł spurcu
nũcupatꝰ. Porcoꝵ pilos setas uocamꝰ.
et setas a sue dictas. a quib ⁊ sutores
uocant᷑ qd̾ ex setis suant. id ẽ consuant
pelles. Aper aferitate uocatꝰ. ablata. ẜ
litt̾a et subrogata .p. unde ⁊ apd̃ g̾cos¬

Expanded text:
gine capiantur vel excludantur ab speluncis. Sus dicta, quod pascua subigat, id est terra subacta escas inquirat. Verres, quod grandes habeat vires. Porcus, quasi spurcus. Ingurgitat enim se caeno, luto luto sus. Hinc etiam spurcitiam vel spurios nuncupatos. Porcorum pilos setas vocamus, et setas a sue dictas: a quibus et sutores vocantur, quod ex setis suant, id est consuant, pelles. Aper a feritate vocatus, ablata F littera et subrogata P. Unde et apud G
Abbreviated transcription (Latin):
areos. io ẽ a marte uocatꝰ. Unde: apd̃ nos
ingregib mascłi mares dñr. siue qd̾
hoc peccus ãgentilib pͥmũ aris ẽ ĩmo¬
latũ. Aries qd̾ aris imponeret᷑. unde e
illuo. Aries mac̾tat᷑ ad arã. Agnũ qͣmqͣ¬
latini autẽ hoc nom̃ hr̃e putãt eo qd̾
pcetenꝰ animantib matre agnoscant
adeo oẽ ut si in magno g̃ge errau̾it stat
balato recognoseãt uocẽ parentis. Edi ab¬
ab edendo uocati. parui enĩ pinguissi¬
mi st᷑. et saporis iocundi. Unde. ⁊ edei
inde et eduliũ uocatur. hireͦ. Lasciuum
animal & petulcũ. & feruens semꝑ ad
cottũ. euiꝰ ocusi ao libidinẽ intransũ¬
sum aspituĩt. Unde et nom̃ trartt nã
tẽ lapidẽ quẽ nec ignis nec ferri ualet
domare mat̾ia solus huiꝰ cruor dissolurt.
Maiores hirri cinfii dñr. a flumine ci¬
infe in libia ubi grantes nascunt᷑. Ca¬
pros. & capreat a carpendis uirgultiᷤ qͥdã
dixert̃. Alii qd̾ carpant asꝑa. ñ nulli a cͤ¬

Expanded text:
est, a Marte vocatus, unde apud nos in gregibus masculi mares dicuntur; sive quod hoc pecus a gentilibus primum aris est immolatum. Aries, quod aris imponeretur. Unde est illud: Aries mactatur ad aram. 40 Latini autem ideo hoc nomen habere putant, eo quod prae ceteris animantibus matrem agnoscat; adeo ut etiam si in magno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. Haedi ab edendo vocati. Parvi enim pinguissimi sunt et saporis iucundi, unde et edere, unde et edulium vocatur. Hircus lascivum animal et petulcum et fervens semper ad coitum; cuius oculi ob libidine in transversum aspiciunt, unde et nomen traxit. Nam tem lapidem, quem nec ignis, nec ferri domare valet materia, solus huius cruor dissolvat. Maiores hirci Cinyphii dicuntur a fluvio Cinyphe in Libya, ubi grandes nascuntur. Capros et capras a carpendis virgultis quidam dixerunt. Alii quod captent aspera. Nonnulli a cr
Abbreviated transcription (Latin):
t. que ddũ simitia pecorib tñ sub cura
humana ñ st. ut cerui dãme. onagri.
ncet᷑a. Sed neq bestiȩ st ut leones neq
ium̃ta ut usus hominũ iuiuare pꝰsĩt.
Pecus dm̃s om̃e qd̃ humana effigie
et lingua caret. ꝓprie autẽ pecoꝵ no
sn his animalib a cõmodari solet q̃ st̃
aduescend̾ apta. ut oues et sues. aut
inusu hominũ cõmoda ut equi ⁊ bone.
Disfeit autẽ inter pecora. & pecudes. slã
aĩalium pecora dixeit᷑. pecudes autẽ
illa ammalia tm̃: q̃ edunt᷑. qͣsi pecuedeᷤ.
G̃ñalit᷑ autẽ omne animal peccus apã¬
cendo uocat᷑. lumenta nõia inde traxe¬
it̃. qd̃ nr̃m laborẽ uł omiis suo adiuto.¬
rio subuectando. uł arando uiuẽti Nã
bos carpenta trahit. et durios imãs t̃¬
re glebas uomere nertit. Equus ⁊ asmꝰ
portant onera et hominũ in gͣdiendo
laborẽ temꝑant. Unde ⁊ ium̾ta appellã¬
turab eo qd̃ iuuãt homines. St enĩ mag¬
naꝵ uiriũ animalia. Idem qͦq arm̃ta. ł

Expanded text:
 sint similia pecoribus, tamen sub cura humana non sunt, ut cervi, damae, onagri, etc. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque jumenta, ut usus hominum juvare possint. 5. Pecus dicimus omne, quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem pecorum nomen his animalibus adcommodari solet quae sunt aut ad vescendum apta, ut oves et sues; aut in usu hominum commoda, ut equi et boves. Differt autem inter pecora et pecudes: nam animalium pecora dixerunt; pecudes autem tantum illa animalia quae eduntur, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Iumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem vel onus suo adiutorio subvectando vel arando iuvent. Nam bos carpenta trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit; equus et asinus portant onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et iumenta appellantur ab eo quod juvent homines, sunt enim magnarum virium animalia. 8. Eadem quoque armenta, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Mnibꝰ animantibꝰ adã pͥmũ
uocabuia indidit appellãs u¬
nicinq nom̃ ex p̃senti ĩstitu¬
tone uixta conditionẽ nate cu¬
⁊ sermret. Gentes autẽ unicuiq aĩaliũ:
libet gentiũ barb̾arũ noĩa illa impo¬
suit adam. s illa lingua q̃ ante dilu.¬

Expanded text:
mnibus animantibus Adam prima vocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae, cui serviret. Gentes autem unicuique animalium ut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, quae ante dilu
Abbreviated transcription (Latin):
sator. reu̾s. et tres testes. ludex di¬
ctus quasi ius dicens populo. siue
qd̾ iure disceptet. iure autẽ discep¬
tare ẽ iuste iudicare. Non ͤ autẽ iu¬
dex. si non ẽ in eo iusticia. Accusator
uocat᷑ quasi ad causator. quia ad
causã uocat eum qͤm appellat. Re¬
usare quã patit᷑ numcupatꝰ. qͥa
qͣmuis sceleris consciꝰ ñ sit. reusta¬
men dr. quamdiu in iuditio ꝓ re
aliqua petit᷑. Testes antiquitꝰ suꝑ.¬
stites dicebant᷑. eo qd̾ suꝑ statum
cause ꝓferebant᷑. Nunc parte ab¬
lata nominis testes uocari. Testis¬
autẽ consid̾atur. conditõne. nat᷑a.
ce uita. Conditõne. si liber. ñ seruus.
Nam sepe seruus mecu dominãtis:
testimoniũ suppͥmit ueritatis. Na¬
innocens. &e integer actu. Nam si
uita bona defuerit. fide carebit. ñ
em̃ potest iusticia cũ scelerato hr̃e
societatẽ. Duo sunt autẽ genera tes.¬
tium. aut dicendo id qd̾ uiderĩt. aut
ꝓferendo id qd̃ audieiͥt. duob autẽ
modis testes delinquũt. Cum aut

Expanded text:
sator, reus, et tres testes. Judex dictus, quasi jus dicens populo, sive quod jure disceptet. Jure autem disceptare est juste judicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium subprimit veritatis. Nainnocens et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ: in qua hominis ꝑsonã
fingimꝰ ꝓ expͥmendis affectib etatis
studii. fortune. leticie. sexꝰ. meroris auꝰ¬
dacie. Namcum pirate ꝑsona susci¬
pitur. audax abrimpta. temeraria
erit or̃o. Cũ femine sermo simulat᷑:
sexui conuenire debet or̃o. lam u̾o ad¬
olescentis. et senis & militis. et imꝑ¬
phi. diuersa rõ dicenda ẽ.. Aliter enĩ
loquit᷑ gaudio affectꝰ. aliter uulneratꝰ.
In quo geñe dictionis illa st̃ maxĩe
cogitanda. qͥs loquat᷑. ⁊ apd̾ qͣm. ⁊ de qͦ
& ubi et quo tẽpore. qͥd egerit. qͥd acto¬
rus sit. aut quid pati possit. si hec con¬
sutta neglexerit. De genenib q̃stio

Expanded text:
ocamus, in qua hominis personam fingimus, pro exprimendis affectibus etatis, studii, fortune, sexus, letitie, meroris, audacie. Nam cum pirate persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum femine sermo simulatur, sexui convenire debet oratio. Iam vero adolescentis et senis, militis et impphi diversa oratio dicenda est, aliter etiam loquitur gauIn quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda, quis loquatur et apud quem, de quo et ubi et quo tempore: quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neclexerit. De generibus quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
Saturꝰ .xxx. Quib ꝑactis ad reũlionem
cͥculi sui hudem signis ⁊ partib reũtunt᷑¬
Quedã autẽ sidera radiis solis p̃pedita a
anomala fiunt. aut recrograda. aut sta¬
cionaria. iuxta qd̃ et pocta meminit di

Expanded text:
s triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, juxta quod et poeta meminit di
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ q̃m patrẽ secunt᷑. latini autẽ spo¬
rii qͣs extra puritatẽ id ẽ iͥnminidi
Nepos ẽ. qui ex filionat᷑ ẽ. Dictꝰ ã ne¬
pos qͣsi nat᷑ꝰ pꝰ. pͥmĩ emĩ filiꝰ nascit᷑
deide nepos. Gradꝰ enĩ substitutomꝰ
ẽ. hinc et posteritaᷤ qͣsi post̾ior etas
Nepos autẽ utriq sexus. Nãut neptiꝰ
dicamꝰ in urre ẽ. ꝓpt̾ discretonẽ suc.¬
cessionis admissũ. ꝓnepos ẽ qͥ ex ne¬
pote conceptꝰ nat᷑q ẽ. ce dictꝰ ꝓnepos
qͣsi natꝰ porro post. Ex hocꝰ gradu in.¬
cipit et uocari ꝓgenies: qͣsi porro pꝰ
geniti. Nam filii et nepotes ñ st̃ ꝓ¬
genies. qr ñ ẽ in eis longa pꝰteritas.
Sic̃t autẽ inferiꝰ longe geniti ꝓge.¬
et ꝓgenitores appeliant᷑. qͣsi porro

Expanded text:
potius quam patrem sequuntur. Latine autem spupotius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii quasi extra puritatem, id est quasi inmundi. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenet progenitor
Abbreviated transcription (Latin):
lius ẽ qui aut patre iusto. aut auo aut
ꝓauo. cuiꝰ potestati ꝑ mancipatõnẽ ẽ
tradit᷑ in alienã potestatẽ. qui utriꝰq
fert nom̃ ut flauiꝰ emiliꝰ uł scipio pau
oẽ plures. de geminis autẽ uno ab ortoͣ
alter qui legitime natꝰ fũit uopiscꝰ no¬
tionẽ patris nascit᷑. idẽ post obitũ. Iste
⁊ definiti nom̃ accepit. sic enĩ lex uolu¬
it. ut qui de defuncto nascit defuncti
nobili et matre ignobili gignit᷑. sict̃
ex concubina. Est autẽ hoc nom̃ g̃cum
et in latinitate deficit. huic cͣcius est
spuriꝰ qui dematre ignobili et patre ig¬
nobili nascit᷑. Itẽ sp̃uriꝰ patre ĩcerto
matre iudua genitꝰ uelt̾ tm̃ spurii
filiꝰ qi muliebrẽ nat᷑am uet̾es spuriũ¬
uocabãt anocnoopoq hoc ẽ semimiꝰ ñ
patris nõie. eosdẽq et fauomios appel¬
labant. qr q̃dã animatia fauonio sp̃o
hausto conciꝑe existimant᷑. Unde ⁊ hii
qͥ ñ st̃ delegitimo matrimonio matrẽ

Expanded text:
lius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut lius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nmul nati, sed etiam plures. De geminis autem, uno aborto, alter qui legitime natus fuerit vopiscus notionem patris nascitur, id est, post obitum. Iste et defuncti nomen accipit; sic enim lex voluit ut qui de defuncto nascitur defunctnobili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum, et in Latinitate deficit. 24. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili, et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius, quia muliebrem naturam veter hoc est seminis; non patris nomine. Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem
Abbreviated transcription (Latin):
de lapidib istis suscitare filios habrahe.
uel sict eosdẽ iudeos dñs filios ẽẽ diabo
li dicit. a quoñ nati st̃. s quẽ fuerĩt imi¬
tati. Adoptione quoq ab humana cõso¬
etudine nulli licet nescire. ut sic̃ nos d̾o
ñ natura s ad optione dicimꝰ. pat̾ nr̃ qͥ
es incelis. Doctrina sict̃ apłc filios suoᷤᷤ
appellat eos in quib enungłm p̾dicat. fi¬
lii autẽ ideo inlegib liberi appenant᷑ ut
isto uocabulo secernant᷑ a serris qr sic̃t
sernus ẽ inpotestate dñi. sic filius ĩ poteꝰ¬
tate ẽ patris. lnde ot filio fit emancipa¬
tio. ut fit liber apatre. sic̃t fit senuoma¬
numissio. ut sit liberat᷑ a dño. Itẽ lib̾i
dictiqr ex libero ꝯt̃ matrimonio orti.
Nam fiuii st̃. ex libero et ancilia seruilis
condifonis. Semꝑenĩ qui nascit᷑ det̾io¬
rem parentis statũ sumit. Naturaleꝰ ã
dsir ingenuarũ concubinaꝵ filii. qͥs
solos natura genuit. ñ honestas conui¬
gii. Idem et puer apube. Ad optiuus fi-¬

Expanded text:
os Abrahae'; veluti sicut eosdem Iudaeos Dominus filios esse dicit diaboli; a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus fi
Abbreviated transcription (Latin):
nec ex testam̃to aliqͥd capere: nec suos
heredes facere poterãt. Ciuies romanipꝰ¬
ea sub consulib ꝑtestamentũ inuibe
roma effectist̃. Dĩcti autẽ ciues roma¬
ni qr testam̃to liberi effecti in numeis.
tus erat in urbe roma cõmorari. Cete¬
ris autẽ libertis ꝓhibebat᷑ neuł ĩ urbe
roma. uł infraseptimũ ab ube mili
Soluit enĩ tributũ auctoriꝰ. In hoc
ut st̃ filii et nepotes. ꝓheres ẽ qͥ loco he.¬
redis fungit᷑ qͣsi ꝓ herede. est enĩ aut in¬
stitutꝰ. aut substitutꝰ. pater ẽ aquo inicĩ
sumit᷑ gm̃is. Itaq is pater familias nõĩat᷑
Pat̾ autẽ dictꝰ eo qd̾̃ patratione ꝑacta fi¬
liũ ꝓcreet. patratio enĩ ẽ rei uenerie cõ¬
trũ. Genitores autẽ agignendo. parẽteᷤ
qͣi parientes. idẽ et ciratores. Cremen
tũ ẽ sem̃ mascłi. unde et animaliũ ⁊ ho¬
minũ corpora ꝑ᷑cipiunt. hinc creatoreᷤ¬
aliqͥd. Mater enĩ qͣzi masia. Nã ca pat̾

Expanded text:
nec ex testamento aliquid capere, nec suos nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliaSolvet enim tributum auctoris. In hoc ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae conra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntaliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipales magistratꝰ. ⁊ duũ iuraleᷤᷤ cu¬
rialiũ officioꝵ ordines st̃. pͥncipales
Dicti qd̾ pͥmis sint magistratib. Magiꝰ¬
tratꝰ uo. qd̾ maiores sit̃ reliqͥs officiis
Duũ uirales. Tabellio uocatꝰ eo qd̃ sit por¬
titor tabellarũ. Iem susceptor. Idem. ⁊
scriba publicꝰ. qr ea tm̃ que gestis pu.¬
blicant᷑ scribit. Burgarii aburgis dicti.
qr crebra ꝑ limites habitatula cõstitu¬
ta burgos uulgo uocant. Unde ⁊ bur¬
gundionũ genti nom̃ inherit qͦs qͦndã
qͦndã subacta gmania romani ꝑ castra
disposuert̃. atq ita nom̃ ex locis sump¬
seĩt. Collegiati dñr. qd̃ ex eoꝵ collegio cꝰ¬
todiis deputent᷑. qui aliqͦd facinꝰ cõmise¬
ñt. Est enĩ sordidissimũ genꝰ hominũ.
patre incerto ꝓgenitũ. priuati st̃ extra¬
nei ab officiis publicis. est autẽ nomen
magistratuũ hñti cͤcium. et dicti pͥuati
qd̾ sint ab officũs curie absoluti. Metrẽ¬

Expanded text:
Principales, magistrati et duumvirales cuPrincipales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercen
Abbreviated transcription (Latin):
uensꝰ inuiriã nobilitatiꝰ defend̾ent un¬
de &e defensores dicti. eo qd̃ plebẽ d cõmiᷤ¬
sam cont᷑ insolentiã imꝓboꝵ defendãt.
At qͥdam nc̃ eũsores ñ defensores existõt.
Numerari uocati st. qr publicũ nũmũ¬
erariis infert. functi ab eo qd fungãt᷑
officio et honore aliqͦ dicti. hinc et defr̃c¬
tos mortuos dicimꝰ. qui compleueit̃ uite of¬
ficia. nicħ enĩ iam faciunt. Miicipes
gt̃ in eoᷤmunicipio nati ab offo mune.¬
rũ dicti. eo qd̃ publica munia accipiũt
Munia enĩ officia st̃. Undẽ. ⁊ ĩmune
dñr qui nullũ gert̾ oftm. Municipaleᷤ
originales ciues. et in loco officiũ geren¬
tes. Decuriones dicti. qd̾ sint de ordine
curiȩ. officiũ enĩ curie ad ministrant.
Unde ñ ẽ decurio qui sũmã intulit nõ.¬
uel curiã participanit. Curiales autẽ
idem. ⁊ decuriones. et dicti curialẽ qr¬
qr ciuilia munera ꝓcurãt. et execunt᷑.

Expanded text:
versus iniuriam nobilitatis defenderent. Unversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam improborum defendant.  quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummuerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
piebat honorẽ senatorie dignitatis. Cẽ.¬
sores apud ueteres romanos erant. ẽ.u.
nom̃ censoris dignitas iudicialis. cense¬
re enĩ iudicare ẽ. Itẽ censores ꝯt̃ patri¬
monioꝵ udices. a censu eris appellati.
ludices dicti. qͣsi ius dicenteᷤ ppło. siue
qd̃ iure disceptent. lure autẽ discepta¬
re ẽ iuste iudicare. Ñ ẽ autẽ iudex sm̃ ẽ¬
q̃stores qͣs q̃sitores. eo qd q̃stionib p̃¬
ꝯt̃. Consiliũ enĩ et causa apd̃ eos ẽ. ꝓce¬
ante omẽs honore ꝓcedãt. Unde ⁊ capi¬
ta trabiũ q̃ eminẽt extra parietẽ ꝓces
res facta translatio qd̃ acetera multi¬
tudine ꝓminẽt. Tribum dicti. qd̃ plebi
uł uira uł opti tͥbuũt. Constitutiꝯt̃¬
q̃ .uͦi. anno post reges exacto. dũ enĩ a se¬
natu. ⁊ confulib p̃meret᷑ tẽ ip̃a sͥ tͥbu¬
nos qͣzi ꝓprios iudices et defensores cre¬
auit qui eoꝵ libertatẽ tuerent᷑. ⁊ eos ad¬

Expanded text:
piebat honorem senatoriae dignitatis. Cenpiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, squaestores, quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt, consilium enim et causa apud eos eante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, procres facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur et eas ad
Abbreviated transcription (Latin):
mũ demde romanoꝵ. ut tẽporib ⁊ lociͤ
int̾ se ordinata atq distincta. Nã sic̃t̃
illud priꝰ. ⁊ hoc posteriꝰ. ita illd̃ moriente
hoc in occidente exortũ ẽ. Deniq in illiꝰ
sine huiꝰ initiũ cõfestĩ fuit. Regna cet̾a
ceteriq reges. uelt̃ appendices istoꝵ ha¬
bent᷑. Reges a regñdo uocati. sict̃ enĩ
sacerdos a scificando. itarex a regndo. ñ
autẽ regit. qͥ ñ corrigit. Recte ã faciẽdo
si recte faciaᷤ. siñ faciaᷤ ñ eris. Nã stulti
cia seuera ẽ. Consules appłłati. a consu¬
lendo. sict̃ regeᷤ a regndo. sic̃t leges ale¬
gendo. Nã cũ romani regũ suꝑbã do¬
minat᷑onẽ ñ ferrẽt. annua imꝑia bꝯͣnoᷤᷤ¬
q cõsules sͥ fecert̃. Nam fastꝰ regiꝰ ñ ue¬
inuolentia consulentis. s suꝑbia dñ antiꝰ
erat. hĩc gͥ cõsules appellati. uł a cõso¬
lendo ciuib uł a regendo cuncta ꝯsi
mod̾atiores eito succurrerẽt. In de aut̃
duo pares qr unꝰ rem ciuilẽ. alt̾ rem

Expanded text:
poribus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendosi recte facis; si non facis, non eris. Regia est. 6. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, et sicut leges a legendo; nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastus regius non benevolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consmoderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem
Abbreviated transcription (Latin):
excercitꝰ ambulãs. Nam agnen dr qd̃
in longitudine directũ ẽ. quale solet ẽẽ
cũ excercitꝰ castrił  ꝓ̃cedit. Quicͥd fũit
aliud abusine dicitor: De imperiis
De imꝑiis milicieq uocabuł ex
parte dc̃m ẽ. deincepꝰ ciiũ nõia sũ¬
matĩ subiungamꝰ. Ciues uocati qd̃ ĩ urũ

Expanded text:
exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. De civibus . De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summati
Abbreviated transcription (Latin):
cã saluã ẽẽ uult me seqͣt᷑. Comuratio.
gulos uirare ñ patit᷑. s repñte colligit̃
multitudo et tumultuosa in ira con¬
flat᷑. hec et tumultuatõ dr. In acie
et nor̃a ab ipsis reb de quib transla¬
ta ꝯt̃ mutuant᷑. Acies dicta qd̃ ferro¬
sit armata. et acumine gladioꝵ. Ex¬
cercitꝰ. multitudo ex uno gñe ab excer.¬
citat᷑one belli uocata. Cuneꝰ ẽ collecta
in unũ militũ multitudo. uñ ꝓpt̃ qd̾
in unũ coit ip̃a coicio in unũ cune̾ no¬
minatꝰ ẽ. qͣsi cõne. eo qd̾ ininũ onineꝰ¬
cogunt᷑. Classes dicte ꝓpt̾ diuisionẽ
excerritꝰ. qͥ pꝰea manipuli dicti st̃. Unde
et uirgiliꝰ. Classib hic locꝰ ẽ hic acies
tudo. sict̾ turma equitũ. Nodũ autẽ di¬
ctum ꝓdifficultate qd̾ uix porsit resol
ui. Ale in excercitu.xxx. equites eẽ dñr.
Aie autẽ ẽ quiteꝰ obhoc dicti qi teg̃t pedi¬
tes alarũuice. Cornua uocant᷑. extͥmitã
excercitꝰ qd̾ intorta sitillgnen d̾a ẽ ex̃ci

Expanded text:
uratio, gulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi coune. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies ltitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercit
Abbreviated transcription (Latin):
gotiũ multoꝵ. aut amole rerũ. qͣsi mo¬
leatia. Legio sex miliũ armatoꝵ abe¬
lectoꝵ noĩe uocati. qͣsi lecti. id ẽ armiᷤ
electi. ꝓpͥe autẽ macedonũ. phalaux. fai¬
ẽ pars excertitꝰ incentenoᷤ militeᷤ diui¬
sa. unde: ihis qͥ p̃st̃ centuriones dñr.
Subcenturiati ũost̃. ñ qui in pͥma. s
qui inscc̃a centuria gt̃ qͣsi sub pͥma cen
siti. in bellost̃. ut si pͥma defecerit. is¬
⁊i qͦs sub sediximꝰ ⁊aborantib pͥmis:
subueniãt. unde et ad insidiand̃ po¬
nit᷑ subcenturiatꝰ. qͣsi armis dolosis
instructꝰ. Manipulꝰ ducentoꝵ ẽ mili¬
tũ. Mampuli autẽ dicti st̃ milites
siue qr beltũ pͥma manu incipiebant.
siue qd̾ anteqͣm signa eẽnt manipłos
sͥ idẽ fasciculos stipule uł herbe alicꝰ
ꝓ signis faciebãt. a quo signo milites
ad signa mamiplos. Turma .xxx. mili¬
tes gt᷑. Romani enĩ milites inuna tͣur
ma:ccc fuer̃t. De singłis enĩ centuriis

Expanded text:
gotium multorum; aut a mole rerum, quasi mogotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Galdicimus partes exercitus in centenos milites divisas, unde et qui his presunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centsiti in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulaad signa mates sunt; Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt, de singulis enim centuriis
Abbreviated transcription (Latin):
mos fuit: puberes pͥmos excerceri aR¬
mis. Nam sexe ͫ anno tiranes. milita¬
bant. qd̾ oẽ solo sub custodib agebant.
De quib uirgiliꝰ. Et pͥmo flore uiuentꝰ.
Senuos sane nuinꝙͣ militass e cõstat.
nͥ seruitute deposita. excepto hanibalis
tẽpore. cũ pꝰ cannense pͥliũ in tanta
necc̃itate finesẽt romani. ut nelibe¬
randoꝵ qͥdem suoꝵ daret᷑ facultaꝰ. De
sertores uocati eo qd̾ uocati qd̃ desertiꝰ
militarib officiis euagant᷑. hii ĩ alioᷤ¬

Expanded text:
mos fuit puberes primo exerceri armos fuit puberes primo exerceri armis. Nam decimo sexto anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibus Virgilius: Et primaevo flore juventus. 38. Servos sane nunquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Annibalis tempore, cum post Cannense praelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. 39. Desertores vocati, eo quod, desertis militaribus officiis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥcum: Mues dietꝰ ꝙi mile erãt ante in
numero uno. uel qr unꝰ ẽ ex mille electꝰ.
Romulus autẽ pͥmꝰ etegopulo milites
sumpsit et applłauit. libet u̾o pͥmꝰ mi¬
licie ordinẽ docuit. Miles autẽ ordinariꝰ
d̃r aut extra ordinariꝰ. Ordinariꝰ ẽ qͥ ꝑor
dinationẽ militat. nec adhuc aliquem
consecutꝰ ẽ gradũ honoris. ẽ enĩ gͥgariꝰ
id ẽ humilis milicie. Extraordinariꝰ u̾o
ẽ: qui obiuitutẽ ꝓmouet᷑ ex ordine. e.¬
meriti uocant᷑ ueterani. solutiq mili¬
ȩ labores. quietis suffragiũ consecunt᷑.
Equestres milites dicti qd̾ equo sedeãt.
Itẽ militat ille in eq̾stri ordine. Tironeᷤᷤ
Dñr fortes pueri qui ad militiã dele.¬
gant᷑. atq armis gerendis habilẽ ex¬
istunt. hii enĩ ñ ex sola ꝓfessione na¬
tiuitatis. sed ex aspectu et ualitudine
corporis existimant᷑. undẽ & tirones
dicti. quiq anteqͣm satram̃to ꝓbati
gͥt̃. milites ñ st̃. Romane autẽ milicie

Expanded text:
ur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique miliae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti, qItem militat ille in equestri ordine. 36. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam deliguntur, atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed ex aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, qui antequam sacramento rogati sint, milites non sunt. 37. Romanae autem militiae
Abbreviated transcription (Latin):
it alexander apud grecos. et uiliꝰ apud
romanos. hinc et monarchia dn. Mo¬
tenentes. Nam tetra .iiii. ꝯt᷑ qͣlis fuit
cati ꝓeo qd̾ sict patres filiis. ita ꝓuide¬
ant rei publicȩ. p̾fectidicti qd̃ p̾toria po¬
destate p̾sint: p̾tores idem qui et p̃fecti
q̃si p̾fectores. p̃sides uero dicti. qi alicuiꝰ
loci tutelam p̾sidialit̾ tenent. Tribuni
uocati qd̃ militib siue plebib iura tri.¬
St̃ militib. sict qͥnquagenarii qͥ in ca

Expanded text:
it Alit AlRomanos: hinc et monarchia dicitur, motenentes. Nam tetra quatuor sunt: qualis fuit  eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura trintum militibus: sicut quinquagenarii, quia in