comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ducatum p̾bente ꝑtnseũt.
sepe hmodi paucissimi degen
concupiscentiȩ ad regnũ iꝰticiȩ:
Qui sic transit recte hebreꝰ dr.
nam hebreꝰ transiens interp̃r.
Calcantes concupiscentiã & ap¬
p̃̾hendentes iꝰticiam transeũt
hebrei de regnoad regnũ. uel
potiꝰ sic̃ ꝓpħa ponit de regno ad
ppłm alt̾m. Qsͥ enĩ hominũ hoͥc
sine pecc̃o uiuit. qͥsnumqͣ. hic
carnalem delectationẽ sentit:
alibi gͦ ñ hic ht̃ iusticia regnũ
qͣmuis &̃. hic habeat ppłm al¬
terum. et auitiis ualde alienũ.
differunt᷑ gͥ int̾im hebrei a iꝰti¬
ciȩ regno. transeunt tñ de reg¬
no ad ppłm alt̾m et ñ dat᷑ trã¬
situs. nͥ ꝑmedioꝰ gladioꝰ hostiũ.
deo tñ ꝓtegente penetrat e ꝑtͣnse¬
unt medios hostes. Qaͥ ñ reliqͥt
hominẽ noc̃e eis. & corripuit ꝓ
eis reges. Solihomines int̾ cet̾a
animantia rõne utunt᷑. et int̾
ores nouerat. recte hos hoĩs
appellatione. illos ꝑreges de sig¬

Expanded text:
tamen ducatum praebente, pertranseunt tamen ducatum praebente, pertranseunt saepe hujusmodi paucissimi de genconcupiscentiae ad regnum justitiae. Qui sic transit, recte Hebraeus dicitur: nam Hebraeus transiens interpretatur. Calcantes concupiscentiam, et apprehendentes justitiam transeunt Hebraei de regno ad regnum, vel potius sicut Propheta ponit de regno ad populum alterum. Quis enim hominum hic sine peccato vivit, quis nunquam hic carnalem delectationem sentit? Alibi ergo, non hic habet justitia regnum quamvis etiam hic habeat populum alterum, et a vitiis valde alienum. Differuntur ergo interim Hebraei a justitiae regno, transeunt tamen de regno ad populum alterum, et non datur transitus, nisi per medios gladios hostium. Deo tamen protegente, penetrant et pertranseunt medios hostes. Quia non reliquit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Soli homines inter caetera animantia ratione utuntur, et inter ores noverat, recte hos hominis appellatione, illos per reges desig
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi paucos imo pauciꝰsimoᷤ
tas. numero qͥdem breui g̃t. &¬
facile numerari posst̃. Et con¬
stat satis. quia sine his salus ue¬
ranonẽ. & certum habet᷑ qͥa cũ
istis nemoꝑire pot̃. U̾mptam̃
mirũ uidet᷑ qualit̾ tambreui
numero pateat uel detur tran¬
sitꝰ. maxie de gente ad gentem.
& de regno adppłm alt̾̃m. p̾ser¬
tim cũ transeant ꝑtram alie¬
nam ad regionem longinqͣm.
Nam sunt qͥdem ñ solum pau¬
cissimi. sed incole & ꝑegrini. fi¬
des namq qͦd credit ñ dum ꝑ
intelligentiã apprehendit. &
qͦd sꝑatur nec dum tenet᷑. & huc¬
usq caritas desiderio suo ꝑfro¬
ꝑegrinat᷑. pos sumꝰ etiã dicere
qͥa uututũ tirones pauci qͥdẽ
adhuc st̃. qͣm diu hostilem uici¬
Oꝵ choortẽ funditꝰ delere nõ
posst̃. pauciores autẽ cum nõ¬
dum q̃ant sͥ subig̾e. & gͥ saltem
tributarios facere. paucissimi
uero cũ non q̃ant sine magno
labore et ꝑiculo graui illis re¬
sistere. uel uitam defend̾e. deo

Expanded text:
mos tas numero quidem brevi sunt, et facile numerari possunt. Et constat satis, quia sine his salus vera non est, et certum habetur, quia cum istis nemo perire potest. Verumtamen mirum videtur qualiter tam brevi numero pateat, vel detur transitus maxime de gente ad gentem, et de regno ad populum alterum, presertim cum transeant per terram alienam ad regionem longinquam. Nam sunt quidem non solum paucissimi, sed incolae et peregrini. Fides namque quod credit, nondum per intelligentiam apprehendit, et quod speratur, necdum tenetur et hucusque charitas desiderio suo perfruperegrinatur. Possumus etiam dicere, quia virtutum tirones pauci quidem adhuc sunt, quandiu hostilem vitiorum cohortem funditus delere non possunt; pauciores autem, cum nondum queant sibi subigere, et sibi saltem tributarios facere; paucissimi vero, cum non queant sine magno labore, et periculo gravi illis resistere, vel vitam defendere. Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tem sequit᷑ securitas. secuntatẽ
comitat᷑ ociositas. Ociositaᷤ ge¬
nerat curiositatẽ. curiositas
sub introducit cupiditatẽ. Con¬
cupiscentia autẽ quȩ omniũ ui¬
tiorum mat̾ est arcẽ mentiste¬
nente. & usq ad cordis penetra¬
lia cumqͣdam uiolentia pene¬
trante. facile uicioꝵ multitudi¬
nem ad se admittit. et suboĩ
festinatione qͣsi excercitũ suum
introducit. Sapĩe thesaurꝰ in
p̃dam diripit᷑ uirtutum plebᷤ
seruituti adicit᷑. fiunt it̾m no¬
uissima hoĩs illiꝰ peiora pͥorib.
Itm confugit᷑ ad diuine ꝓpitia¬
tionis ad iutoriũ. fundunt᷑ p̃ceᷤ
excorde. renouat᷑ pͥstine conuer¬
sationis studium. placat᷑ item
flectit᷑q tandẽ diuina benigni¬
tas. restituit᷑ homini ãtͥqͣ lib̾taᷤ
fit itaq fitq freqñter hec uiciᷤ¬
situdinũ alt̾natio. mͦ uicioꝵ op

Expanded text:
tem sequitur securitas, securitatem comitatur otiositas. Otiositas generat curiositatem, curiositas subintroducit cupiditatem. Concupiscentia autem, quae omnium vitiorum mater est, arcem mentis tenente et usque ad cordis penetralia cum quadam violentia penetrante, facile vitiorum multitudinem ad se admittit, et sub omni festinatione quasi exercitum suum introducit. Sapientiae thesaurus in praedam diripitur; virtutum plebs servituti addicitur, fiunt iterum novissima hominis illius pejora prioribus. Iterum confugitur ad divinae propitiationis adjutorium, funduntur preces ex corde; renovatur pristinae conversationis studium, placatur item, flectiturque tandem divina benignitas, restituitur homini antiqua libertas, fit itaque, fitque frequenter haec vicissitudinum alternatio, modo
Abbreviated transcription (Latin):
resurg̾e ñ ꝑ dñi sp̃m. Alioqͥn nec d̾s
nec angłi scĩ cum ita boni sint ut ñ
possint eẽ & mali. nec p̃uaricatores
angui cũ ita sint mali ut iã ñ uale¬
ant ẽẽ boni: lib̃i arbitrii eẽ dicentur.
S & nos illd̾ pꝰ resurrectionẽ amissuri
sumꝰ: qͣn utiq in seꝑabilit̾ alii bonis.

Expanded text:
oquin nec Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis
Abbreviated transcription (Latin):
sed exibeat seruire iusticie. & ita iam
ñ erit homo seruꝰ pecei. cũ pecc̾m ñ
fec̾it. a quo utiq lib̾atꝰ iam lib̾tatẽ
recuꝑare consili. iam suã incipiet
uendicare dignitatẽ: dũ diuine ĩse
imagini condignã uestierit simili¬
tudinẽ. immo antiꝙ̃. reꝑau̾it uenus¬
tate. Curet aut̃ hec ag̾e ñ minꝰ suauit
qͣm fortit̾. hoc ⁊ ñ ex tristicia aut ex¬
necessitate. qͦd ⁊ initiũ ñ plenitudo
sapientis s̃ ꝓmpta ⁊ alacri uolunta¬
te qd facit acceptũ sacrificiũ. q̃m hy¬
larem datorẽ diligit d̾s. Sicq ꝑ oĩa
imitabit᷑ sapientiam: dum ⁊ uicus
resistet fortit᷑. ⁊ inconscientia reqͥescet
suauit᷑. ulerũ cuiꝰ ad talia ꝓuocam᷑
exemplo. indigemꝰ ⁊ auxilio. quo ipsi
uidł ꝑ ipsam confortem̃. atq in ean¬
dem imaginẽ transformem̃ a clari¬
tate inclaritatẽ tanqͣm a dñi sꝑpũ.

Expanded text:
sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam non erit homo servus peccati, cum peccatum non fecerit: a quo utique liberatus, jam libertatem recuperare consilii, jam suam incipiet vindicare dignitatem, dum divinae in se imagini condignam vestierit similitudinem, imo antiquam reparaverit venustatem. Curet autem haec agere, non minus suaviter quam fortiter, hoc necessitate; quod est initium, non plenitudo sapientiae: sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium; quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, dum et vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. 35. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et auxilio: quo ipsi videlicet per ipsam conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a claritate in claritatem, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
diffusione. uł subiecte creatẽ tantum
officiali ãministratiõe s substantiali
qͣdam & ubiq p̃senti fortitudine. qͣ
utiꝙ unit̾sa potentissime mouet. or¬
dinat ad ministrat: & hec oĩa nulla
sui cogit᷑ fac̾e necessitate: nec enĩ aliq̃
inhis laborat difficultate: s disponit
om̃ia suauit̾ placida uoluntate. uel
certe attingit ã fine usq ad finẽ. hocẽ
ab ortu creature. usq ad finẽ destina¬
tum a creatore: siue inquẽ urget
natura. siue quẽ accełat causa siue
quẽ concedit gr̃a. Attingit fortiter
dum nil hoꝵ euenit qd̃ ñ ꝓut uult
potenti p̃ordinat. ꝓuidentia. Sic gͦ
& lib̾um arbit̾um suo conet᷑ p̃ esse
corꝑi. ut p̃ ÷⁊ sapientia orbi. attingẽs
& ipsum a fine usq ad finẽ fortit᷑.
ĩꝑans scił singłis sensib ⁊ artubus
tam potent̾. quatinꝰ non sinat reg¬
nare pecc̾m in suo mortali corporẽ:
nec membra sua det arma iniqͥtati.

Expanded text:
diffusione, vel subjectae creaturae tantum diffusione, vel subjectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quadam et ubique praesenti fortitudine, qua utique universa potentissime movet, ordinat, administrat. Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate. Nec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil horum evenit, quod non, prout vult, potenti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi attingens et ipsum a fine usque ad finem fortiter; imperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitati,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentã dergeret. ⁊ tolleret de regiõe
dissimilitudinis pͥstinãq in spetiem
reformatã. similem faceret illam in
bat qͣm d̾i filio. qui cum sit splẽdor
⁊ figura sub̃e patris. portans u̾bo
uniu̾sa ex utroq facile munitꝰ ap¬
paruit:⁊ un reformar& deformẽ.
& un debilem confortaret.dũ & de
splendore fugans tenebras pecc̃oꝵ
redleret sapientẽ. & ex uirtute uerbi
contͣ tirannidem demonũ potentẽ ef¬
fic̾et: uenit gͦ ipsa forma cui conformã
dum erat lib̾um arbitͥum. qr ut pͥstinã
reciꝑet formã. ex illa erat reformandũ.
ex qua fuerat & formatũ: fõrma aũ sa¬
pientia ẽ. Conformatio: ut faciat ia¬
go incorꝑe qd̾ forma fac̃ in orbe. Porro
illa attingit afine usꝙ ad finẽ fortit᷑.¬
hoc: a sũmo celo usq ad inferiores
partes t̾re. a maximo angło. usq ad
minimũ uermicłm. Attingit gͦ fortit̾
ñ qͥdem mobili discursione. uel locali

Expanded text:
inventam tergeret, et tolleret de regione inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis; pristinamque in speciem reformatam, similem faceret illam in bat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum, redderet sapientem, et ex virtute Verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret? Venidum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortitest a summo coelo usque ad inferiores partes terrae, a maximo angelo usque ad minimum vermiculum. Attingit autem fortiter, non quidem mobili discursione, vel locali
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽ. Qñ uͦ uolundas bona ma¬
gis qd̾ iniquũ qͣm ꝗd̾ iustũ ẽ elig̾et:
Cet̃m ñ uere pemtent qͥ ñ cã dolẽt.
se sibi uixisse. qͣm hoc ip̃m iã ñ posse.¬
Deniq foris ostendit᷑ qͥd intꝰ agature
Nam qͣndiu corpꝰ uiuit inflãma: tãdiu
constat in malitia ꝑsiste̾ uoluntatem.
Itaq de similitudine quȩ inconsilii itẽq
cõplaciti lib̾tate continet᷑. apd̾ inferos
penitꝰ nichil ẽ. nec ẽẽ potest: imagine
tam̃ etiã illic ꝑ lib̾um arbit̾um ĩ mo¬
bili ꝑmanente. S neq in hoc sclło eque
inueniri uspiam poss similitudo. s
ad huc hic feda ⁊ de formis iacuisset
imago: si ñ eũgłica illa mulier lu¬
cernam accender&. hoc ÷ sapientia
in carne apparer&. eu̾tere domũ . s.¬
uicioꝵ: dragmã suã requireret qͣm
ꝑdidãt. hoc ÷ imaginẽ suã. que nati¬
uo spoliata decore. sub pelle peccati
sordens tanqͣm inpuluere latitabat.

Expanded text:
justum. Quando vero voluntas bona majustum. Quando vero voluntas bona magis quod iniquum, quam quod justum est eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui non tam dolent se sibi vixisse, qDenique foris ostenditur, quid intus agatur. Nam quandiu corpus vivit in flamma, tandiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud inferos penitus nihil est, nec esse potest, imagine tamen etiam illic per liberum arbitrium immobili permanente. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc foeda, et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, sapientia in carne appareret, everteretque um, drachmam suam requireret quam perdiderat : hoc est, imaginem suam, quae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat;
Abbreviated transcription (Latin):
que facta st: hunqͥd intorm̃tis q̃spiã
aut ñ penit̾e. aut penit̾e mali ñ esse
saꝑe potest: Hoc autẽ recte oppon̾et᷑.
la puniret᷑. Hulli quippe dubium ẽ
qd̾ nemo in torm̃tis positꝰ actũ it̾are
peccati delectet᷑. heruntam̃ si uolũtas
ã intorm̃tis mala ꝑseu̾at qͥd pondis
putat᷑. quod iam in mediis flammis
luxuriari ñ libeat: Deniq in maliuo¬
lam animã ñ introibit sapientia.
Uñ aut̃ ꝓbabimꝰ qd̾ mala ⁊ in penis
uoluntas ꝑseuera: Certe ꝙͣ cetera¬
omittã: nollent oĩno puniri. Iustũ ÷
autẽ puniri: qui punienda gessert̾.
uoluntas quo iusticiȩ ñ concordat.
Quib gͦ peccare libuit quãdiu licu¬
it. ⁊ cũ iam ñ posst̾ multum man̾e
uolt̾ qd̾ peccauert̾. quid in hoc uere¬
sapientie. quid bone uoluntatis ap¬
paret: S esto. Penitet eos peccasse.
hunqͥd ñ tam̃ si optio detur. malt̾
adhuc peccare. qͣm penã sustinere
peccati: Et t̾n illd̾ inĩquu ẽ: hoc

Expanded text:
acta sunt? Nunquid aut in tormentis quispiam non poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, la puniretur. Nulli quippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis putetur, quod jam in mediis flammis luxuriari non libeat? Denique: In malevolam animam non introibit sapientia . Unde autem probabimus quod mala et in poenis voluntas peomittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri eos, qui punienda gesserunt.voluntas, quo justitiae non concordat. Quibus ergo peccare libuit, quandiu licuit, et cum jam non possunt, inultum remanere volunt quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae verae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse: nunquid non tamen, si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dum fortit̾ ex hibere. illam q̃
est spiritꝰ decarne uiolent̾ ex¬
igere. illamquȩ ẽ sp̃s dedia¬
bolo precib apud d̾m obtiñe.
Primautrimq feriendaẽ: a
spũ sciret et adeo. Quarta q̃ ẽ
sp̃s dediabolo ut bona eẽ pꝰsit.
fieri eamoportet a neutro s so¬
lo deo. Scdã autẽ que ẽ sp̃s ad
mundũ. fieridebet asp̃u solo
ñ autẽ exigi amundo. Gercia
quȩ ẽ sp̃s decarne. sp̃s debet a
carne sola uiolenter exigere
ñ autem ip̃e carni suȩ exibe.
Primã sane abut᷑q fieri opor¬
tet. quia nec sp̃s eam ꝑuimob
obtinere ualet. nec ds̃ eam sine
uoluntario sp̃s consensu fac̃e
uolet. Ut gͥ hec pax utrimq
firmari possit. oportet sp̃m se
deo ad omnẽ eius uoluntatẽ
humiliter subdere. dm̃ a̾ ni
chominꝰ necc̃e ẽ eius infirmi¬
tati miscditer condescendere
& utilitati consułe. Numꝗͣ ẽ si
hoc humilit̾ exhibet qͦd ualet.
sed illa par que ab impugna

Expanded text:
dum fortiter exhibere, illam quae dum fortiter exhibere, illam quae est spiritus de carne violenter exigere, illam quae est spiritus de diabolo, precibus apud Deum obtinere. Prima utrinque ferienda est, a spiritu scilicet et a Deo. Quarta quae est spiritus de diabolo ut bona esse possit, fieri eam oportet a neutro, sed a solo Deo. Secunda autem quae est spiritus ad mundum, fieri debet a spiritu solo, non autem exigi a mundo. Tertia quae est spiritus de carne, spiritus debet a carne sola violenter exigere, non autem ipse carni suae exhibere. Primam sane ab utroque fieri oportet; quia nec spiritus eam per vim obtinere valet, nec Deus eam sine voluntario spiritus consensu facere volet. Ut igitur haec pax utrinque firmari possit, oportet spiritum se Deo ad omnem ejus voluntatem humiliter subdere; Deum autem nihilominus necesse est ejus infirmitati misericorditer condescendere, et utilitati consulere: hoc humiliter exhibet quod valet. Sed illa pax, quae ab impugna
Abbreviated transcription (Latin):
pacem. Sperent itaq pacem
qͥ ñ dum accepeit̃. siiam dedi
dono uirtutẽ accipere meru¬
eit̃. Ad hoc siqͥdem suis ͥs dat
uirtutẽ. ut fortit̾ agendo per¬
tingant ad pacem. Et pot̾at
qͥdem dñs sine eorum indus¬
tria plenam eis pacem p̾sta¬
re. sed gloriosius reputat suoͦ
ꝑ multiplicẽ uictoriam ad pa¬
cis securitatẽ ꝑducẽ. hinc ẽ qͦd
ppło suo p̃cipit dicens. Inqͥre
pacem et ꝑseq̃re eam. accipi¬
unt itaq q̃nq pacem ꝑcͥcui¬
tum. qui uero salomonide¬
seruiũt. qui ipsi militare. eiꝰ¬
q imꝑio ꝑomnia obtemꝑare
decreueit̃. alioqͥn qui pͥncepꝰ
pacis ñ eẽt frustra sͥ salomo¬
nis .i. pacificinom̃ usurparet.
Attend̾e tam̃ diligent̃ unũqͤm¬
q oportet. qͣm dux suus ĩ qͥrere
pacem et ꝑseqͥ eam iubet qͥa alr
pax q̃renda adeo. alit̾ conqͥren¬
da amundo. atq alit̾ a carne
uel etiã adiabolo. Illamque ẽ
sp̃s addm debet humilit̾ im¬
petrare illam que ẽ sp̃c ad mũ¬

Expanded text:
pacem. Sperent itaque pacem qui nondum acceperunt, si jam de Dei dono virtutem accipere meruerunt. Ad hoc siquidem suis Deus dat virtutem, ut fortiter agendo pertingat ad pacem, et poterat quidem Dominus sine eorum industria plenam ei pacem praestare, sed gloriosius reputat suos per multiplicem victoriam ad pacis securitatem perducere. Hinc est quod populo suo praecepit, dicens: Inquire pacem, et persequere eam . Accipiunt itaque quandoque pacem per circuitum, qui vero Salomoni deserviunt, qui ipsi militare ejusque imperio per omnia obtemperare decreverunt. Alioqui qui princeps pacis non esset, frustra sibi Salomonis id est pacifici nomen usurparet. Attendere tamen diligenter unumquemque oportet, quem dux suus inquirere pacem, et persequi eam jubet, quia aliter pax quaerenda a Deo, aliter conquirenda a mundo, atque aliter a carne, vel etiam a diabolo. Illam quae est spiritus ad Deum debet humiliter impetrare, illam quae est spiritus ad mun
Abbreviated transcription (Latin):
a sapia regit᷑. a sapĩa instruit᷑
a sapĩa tuet᷑. ad hꝰ regis ppłm
ꝑtinet omĩs uoluntas bona.
omĩs cogitato munda. om̃e de¬
sidium sc̃m omne consilium
rectũ. omĩs intellectꝰ uerꝰ. oĩs
affectꝰ ordinatꝰ. delectat᷑ ad¬
modũ rex intalippło. & cõpla¬
cet sͥ millo. qͥabeneplacitum ẽ
cens. heditas mea isrł. In huiꝰ
laudabilis ppłi ammiratõne
ꝓph̃a acclamabat cum dicebat
huic ppło erat dissimit. ppłs
illegentium qͥ ambulabat in
tenebris. donec uideret lucem
magnã. et inciperet cognosc̃e
regem suũ. et hr̃e ducem sapĩẽ¬
tiam. oppłe gentiũ pũsitas uo¬
luntatũ. uanitas cogitatõnũ
usq qͦq ñ cognoscitis regẽ ur̃me
usq̃qͦ sedetis in regione umbre
mortis. usq qͣ moramini in re¬
gione dissimilitudinie Gand̃
aliqñ exite demedio babilonis
grite detenebs. ꝓparate ad patã
luminis ad regionẽ luciᷤ. Gand̾
aliqñ exite ad lucem. attendite

Expanded text:
a Sapientia regitur, a Sapientia instruitur, a Sapientia regitur, a Sapientia instruitur, a Sapientia tuetur. Ad hujus regis populum pertinet omnis voluntas bona, omnis cogitatio munda, omne desiderium sanctum, omne consilium rectum, omnis intellectus verus, omnis affectus ordinatus. Delectatur admodum Rex in tali populo, et complacet sibi in illo, quia beneplacitum est cens: Haereditas mea Israel . In hujus laudabilis populi admiratione Propheta acclamabat cum dicebat:huic populo erat dissimilis populus ille gentium qui ambulabat in tenebris donec videret lucem magnam, et inciperet cognoscere Regem suum, et habere sapientiam! O popule gentium, perversitas voluntatum, vanitas cogitationum, usquequo non cognoscitis Regem vestrum? Usquequo sedetis in regione umbrae mortis, usquequo moramini in regione dissimilitudinis? Tandem aliquando exite de medio Babylonis, exite de tenebris, properate ad patriam luminis, ad regionem lucis. Tandem aliquando exite ad lucem, attendite
Abbreviated transcription (Latin):
tminos constituat. uel curuls
ulteriꝰ diatare indignũ ducat.
ne scilicet a maritudinis mare.
uł abissum ignorantiȩ. seu &̃
luxum concupiscentiȩ intͣ reg¬
ni sui metas includat. s ista us¬
q quaq secludens decet̾o ꝑtin¬
git usq ad t̾minoꝰ orbis t̾rarũ
dilatans fines ppłi sui usq ad
nouissima ĩpossibilium. hecgͥ
quatuor st̃ que huiꝰ regis regno
finẽ constituũt. malitia. igno¬
rantia. uolupta. impossibłitaᷤ.
Int̾ hos itaq fminos sedilatat
beatus ille popurꝰ dequo scrip¬
tum inuenimꝰ. beatꝰ ppłs qͥ scit
Qualẽ tam̃ ppłm putamꝰ possid̾e
regem istũ. qui sedet rex in eter¬
num. et regni eiꝰ ñ erit finis:
Recole nc̃ uocem illam et intel¬
liges qͣlem ppłm possid̾e decet
dei uirtutẽ et dei sapĩam. Ego
sapĩa habito inconsilio. &. eru¬
ditis int̾sum cogitatõnib. Con¬
silia gͦ cogitatõnesq eruditas
rex iste in habitat possidet rayt
atq moderat᷑. Talis siqͥdem ppls

Expanded text:
terminos constituat, vel cur illud terminos constituat, vel cur illud ulterius dilatare indignum ducat, ne scilicet amaritudinis mare, vel abyssum ignorantiae, seu etiam luxum concupiscentiae intra regni sui metas includat, sed ista usquequaque secludens, de caetero pertingit usque ad terminos orbis terrarum dilatans fines populi sui usque ad novissima impossibilium. Haec igitur quatuor sunt quae hujus regis regno finem constituunt: Malitia, ignorantia, voluptas, impossibilitas. Inter hos itaque terminos se dilatat beatus ille populus, de quo scriptum invenimus: Beatus populus qui scit Qualem tamen populum putatis possidere Regem istum, qui sedet rex in aeternum, et regni ejus non erit finis? Recole nunc vocem illam, et intelliges qualem populum possidere decet Dei virtutem et Dei sapientiam: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus . Consilia ergo, cogitationesque eruditas Rex iste inhabitat, possidet, regit atque moderatur. Talis siquidem populus
Abbreviated transcription (Latin):
pote parata sede sua. extc̃. in¬
cipit inqͣm sedẽ inthrono suo
et regnare in ppło suo. ꝓficienꝰ
& c̃scens dedie indiem donec
attingat a fine usq ad finem
fortiter et disponat oĩa sua¬
uit̾. & dominet᷑ amari usq ad
mare. et aflumine usq ad t̃¬
minos orbis t̾rarum. Intra
enĩ hos t̃minos suũ sapĩa reg¬
num cohib̾e uoluit. nec illd̃
ultra hos fines extendere de¬
creuit. hinc eiciens mare ori¬
entale a maritudinẽ aꝑte ma¬
liciȩ. illinc excludens mare
occidentale abissum uidelic̃
tenebrose ignorantie. Ex alio
autẽ latere. a flumine incipiẽs
sapĩȩ regnum ꝑtingit usq ad
t̾minos orbis frarum. afluui
o gͦ incipiens totum tñ fluui¬
um exteriꝰ relinq̃ns. detestat᷑ si¬
qͥdem sapĩa oẽm fluxum uolu¬
ptatiꝰ. extendens se ꝑinfinita
pene. multiplicis obedientiȩ
spatia. ꝑtingit usq ad t̾minoꝰ
impossibilitatiꝰ. Certe uides
qͣm recte interhos fines. regnisus

Expanded text:
pote parata sede sua, extunc inpote parata sede sua, extunc incipit, inquam, sedere in throno suo, et regnare in populo suo proficiens et crescens de die in diem, donec attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter, et dominetur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. Intra enim hos terminos suum Sapientia regnum cohibere voluit, nec illud ultra hos fines extendere decrevit. Hinc ejiciens mare orientale, amaritudinem apertae malitiae, illinc excludens mare occidentale, abyssum videlicet tenebrosae ignorantiae. Ex alio autem latere, a flumine incipiens Sapientiae regnum pertingit usque ad terminos orbis terrarum. A fluvio ergo incipiens, totum tamen fluvium exterius relinquens. Detestatur siquidem Sapientia omnem fluxum voluptatis, extendens se per infinita pene multiplicis obedientiae spatia pertingit usque ad terminos impossibilitatis. Certe vides quam recte inter hos fines regni sui
Abbreviated transcription (Latin):
erat paulus post tale diluui¬
um qͦd qͥ ꝑfidem in eiꝰ corde ha¬
bitabat. xp̃c sederet rex inet̾nũ
uides certe qͦm recte pꝰqͣm dic¬
tum ẽ dñs diluiuiũ in habita¬
re facit. statim illud adiunctũ
ẽ et sedebit dñs rex inȩt̾num.
Ad hoc namq nifallor effun¬
dit᷑ suꝑt̾ram. hoc diluuiũ qͦ
mundet rexiste regnũ suum.
et sedeat rexdño inet̾num. S
hec que de diluuio dicta st̃. tẽ
tm̃ de eo intelligenda credimuˢ.
qñ accipit᷑ inbono. ẽ enĩ qͣndo
accipit᷑ in malo. sed ẽ ibi longe
alia lectio. Si ẽ enĩ ignis bonu̾.
& ignis malꝰ. si ẽ desertum bons
& desertũ malũ. sic̃ suꝑius os¬
tendimꝰ. si ẽ aqua bona et aqua
mala. cur ñ eque diluuiũ bo¬
num et diluuiũ malũ ẽẽ õda¬
mꝰ: Credend̾ sane et absq ulla
hesitatõne bonũ uld̾ ẽẽ diluinũ
q̃d dñs in habitare facit ut se¬
deat rexinet̾num. facto autẽ
hͦ mͦi diluuio mundatoq reg¬
no incipit extẽ et deinceps ut¬

Expanded text:
erat Paulus post tale diluvium, quod qui per fidem in ejus corde habitabat Christus, sederet rex in aeternum. Vides certe quam recte postquam dictum est: Dominus diluvium inhabitare facit, statim illud adjunctum est: Et sedebit Dominus rex in aeternum. Ad hoc namque, ni fallor, effundit super terram hoc diluvium, quo mundet Rex iste regnum suum, et sedeat rex Dominus in aeternum. Sed haec quae de diluvio dicta sunt, tunc tantum de eo intelligenda credimus, quando accipitur in bono. Est enim quando accipitur in malo, sed est ibi longe alia lectio: Si est enim ignis bonus et ignis malus, si est desertum bonum et desertum malum, sicut superius ostendimus, si est aqua bona et aqua mala, cur non aeque diluvium bonum et diluvium malum esse credamus? Credendum sane, et absque ulla haesitatione bonum illud esse diluvium quod Dominus inhabitare facit, ut sedeat rex in aeternum. Facto autem hujusmodi diluvio, mundatoque regno, incipit extunc, et deinceps, ut
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ de alienis cordib ardentisto¬
dio exstupare satagebat: Sed
paulũ dñs diluuiũ inhabita¬
re fecit. anforte diluuio illi qͦd
exdiuinis reuelatonib supͣ hu¬
mane intelligenciȩ modũ ĩ eiꝰ
corde excercuit. aliqͦd inmũdũ

Expanded text:
etiam de alienis cordibus ardenti stuetiam de alienis cordibus ardenti studio exstirpare satagebat! Sed Paulum Dominus diluvium inhabitare fecit, an forte diluvio illi quod ex divinis revelationibus supra humanae intelligentiae modum in ejus corde excrevit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si est inutile. uel impossi¬
bile omia inmunda aĩalia ad
mortẽ exponere. caueamꝰ sal
temꝑũsorum hominũ ne¬
minẽ intra conscĩȩ archam.
reciꝑe. Aliud ẽ ñ dum posse ꝑ¬
fecte mortificare omnes appe¬
titus carnis. & longe aliud ex
delibatione inse reciꝑe cõsensꝰ
prauitatis. Qdͥ iam degigan¬
tib dicimꝰ: Numqͥd uł unum
diluiuo p̃finito posse suꝑeẽ
credimꝰ: Absit hoc credẽ. Neq
enim facile erit post tale dilu¬
uium m̃tẽ criminalia aliqͣcõ¬
mitt̾e posse. &̃ si ñ sufficiat
omĩa uenialia ꝑfecte posse
delere. Nonuos inqͥt apostoł
app̃hendat temptacio nͥ hũa
Ecce qͦmͦ satagebat apłs gigan¬
tes penitꝰ deleri det̾ra. Qd .i.
rectius ꝑgigantes habenteᷤ for¬
mã monstruosã formã in mo¬
d̾atam. qͥd inqͣmrectiꝰ accipimꝰ
qͣm temptatõnẽ plusqͣm hũanã:
Qmꝑfecte putas hꝰ cemodigigã¬
tes desuo corde deleuerat quieoᷤ

Expanded text:
Sed si est inutile, vel impossiSed si est inutile, vel impossibile omnia immunda animalia ad mortem exponere, caveamus saltem perversorum hominum neminem intra conscientiae arcam recipere. Aliud est nondum posse perfecte mortificare omnes appetitus carnis, et longe aliud ex deliberatione in se recipere consensus pravitatis. Quid jam de gigantibus dicimus? Nunquid vel unum diluvio praefinito posse superesse credimus? Absit hoc credere. Neque enim facile erit post tale diluvium mentem criminalia aliqua committere posse, etiam si non sufficiat omnia venialia perfecte posse delere: Non vos, inquit Apostolus, apprehendat tentatio, nisi humana . Ecce quomodo satagebat Apostolus gigantes penitus deleri de terra. Quid enim rectius per gigantes habentes formam monstruosam, formam immoderatam, quid, inquam, rectius accipimus quam tentationem plusquam humanam? Quam perfecte, putas, hujuscemodi gigantes de suo corde deleverat, qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
lia st̃ desidia illa. que nil fe¬
ditatis suggerunt. Illd̾ autẽ ẽ
admodũ mirabile ualdeq no¬
tabile. qͦd sepe munda aĩalia
impediũt bonũ. impellt̃ ad
malũ. sict̃ sepe ecc in munda
adiuuant adbona. roborant
ccͣ mala. Pietatiᷤꝰ affectus erga
parentesordinatos eẽ qͥs neget:
Qm multistam̃ nocuit. & ab
amore dei retraxit qͦd suos te¬
nere diligebant. qͦs nec ꝓpter
dm deserere uolebant. Stims.
multis coͣ suꝑbiam adiuuit
& inhumilitate custodiuit.
Sic sic sepe exbonis qͥbꝰdam a
meliorib retrahimur.&. ex
malis qͥbꝰdam ad optima cõ¬
pellimur. Unde ẽ qͦd mũdoꝵ
animaliũ innumera diluiio
absorbent᷑. et in mũdoꝵ ñ pa¬
uca post diluuiũ reseruant᷑.
Recte enĩ illi affectꝰ. siue sint
pudendi siue pudici sapĩs di¬
luuio ꝑeunt qui ꝑfectioniꝰ sto¬
diũ impediunt. Recte soli illi
siue int̾ pudicos siue int̾ in pu¬
dicos deputent᷑. post diluuiũ
reseruant᷑. q̃ inbonũ cooꝑant᷑.

Expanded text:
lia sunt desideria illa quae nil foeditatis suggerunt. Illud autem est admodum mirabile valdeque notabile, quod saepe munda animalia impediunt bonum, impellunt ad malum, sicut saepe econtra immunda adjuvant ad bona, roborant contra mala. Pietatis affectus erga parentes ordinatos esse quis neget? quam multis tamen nocuit et ab amore Dei retraxit, quod suos tenere diligebant quos nec propter Deum deserere volebant. Stimulumultis contra superbiam adjuvit, et in humilitate custodivit. Sic sic saepe ex bonis quibusdam a melioribus retrahimur, et ex malis quibusdam ad optima compellimur, unde est quod mundorum animalium innumera diluvio absorbentur, et immundorum non pauca post diluvium reservantur. Recte enim illi affectus sive sint pudendi sive pudici, sapientiae diluvio pereunt, qui perfectionis studium impediunt. Recte solum illi, sive inter pudicos, sive inter impudicos deputentur, post diluvium reservantur, qui in bonum cooperantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ tuam. lum̃ ad reuelati¬
onẽ gentiũ. li ĩ lumine tuo
uideant lum̃ quo curr̃e posst.
inlumine uiuentiũ. Emitte
gͦ dñe emitte lucẽ tuã ec ue¬
ritatẽ tuam donec ꝑtͣnseat
qͣm .p. ꝑtranseat autẽ degen¬
te ad gentẽ. et de regno ad po¬
płm att̾m. deregione umbre
mortis: ad patͥam luminiᷤ. Ta¬
li talit̾q currenti d̾s isit ip̃e
dabit uirtutẽ et fortitudinẽ
et attendite diuine donatõniꝰ

Expanded text:
elationem gentium, ut in lumine tuo videant lumen quo currere possint in lumine viventium. Emitte, Domine, emitte lucem tuam et veritatem tuam, donec pertranseat ti, pertranseat autem de gente ad gentem, et de regno ad populum alterum, de regione umbrae mortis ad patriam luminis. Tali, taliterque currenti Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem et attendite divinae donationi
Abbreviated transcription (Latin):
tudo inqͥt reuelatõnum extol¬
lat me. datꝰ est mͥstimulꝰ car¬
nis mee. diluuium tc̃ inundaᷤ¬
se ñ pot̃ negari. qñ audiebat
archana ũba quȩ ñ licebat hõi
loqͥ. et tñ post tale diluiiũ sti¬
mulũ carniᷤᷤ senciebat qͦm int̾
animalia in munda deputand
nemo ẽ qͥ ambigat. U̾mptam̃
qͥa gigantes diluiuo penit᷑ ꝑi¬
erant. et q̃cumq sapĩe regnũ
confund̾e pot̾ant. nil iam ob¬
stabat quo minus sͥerigeret
tronum et sederet rexinet̾nã.
Ad enĩ aliud illa eius ũba sona¬
re uident᷑ ubi aꝑte contestat᷑
dicens. Ceitꝰ sum enĩ qͥa neq¬

Expanded text:
elationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae , diluvium tunc innudasse non potest negari, quando audiebat arcana verba, quae non licebat homini loqui; et tamen post tale diluvium stimulum carnis sentiebat, quem inter animalia immunda deputandum nemo est qui ambigat. Verumtamen quia gigantes diluvio penitus perierant, et quaecunque Sapientiae regnum confundere poterant, nil jam obstabat quominus sibi erigeret thronum et sederet rex in aeternum. Quid enim aliud illa ejus verba sonare videntur, ubi aperte contestatur, dicens: Certus sum eni
Abbreviated transcription (Latin):
bertate domꝰ tuȩ. & torrente
uoluptatiᷤᷤ tue potati. in pace
inidip̃m obdormiunt et reqͥ¬
esct̃. Sed ecce iam supponoma¬
nũ meã orimeo digitoq cõ¬
pesco labellum. ne uidear cõ¬
taminare sacrosca secreti huiꝰ
labiis inmũdis. Meliꝰ ista ex¬
ꝑiendo qͣm exponendo discũ
tutum ẽ ista inpublicũ ꝓferᷤ¬
re. q̃ debent apud secum ma¬
gna reu̾entia subsilentii cla¬
ustro reposita custodire. Cla
tũ meũmͥ. Ne forte conuĩcãt᷑
au̾itate. uel margaritas ante
porcos sparsisse. uel sc̃m̃ cani¬
b dedisse. Unum autẽ audeo
dicere. qͥa qͥ cumq potuit ad
uttime pacis excellentiã qͣntu¬
lacumq exparte ꝑtingere cu¬
mulabit᷑ ei supea modũ qͣc̃q
sit illa benedictio qͣm daturuᷤ
e dñs ppło suomnpace. Sed tan¬
dem ꝓlixus sermoponat fineᷤ
suos pacem. Bonum ẽ enĩ nos
hic eẽ. nec expedit nob̃ fineᷤ pa¬
cis excedere. finiat᷑ gͦ sermonr̃
in comtẽplatõne hꝰ pacis & pa¬

Expanded text:
bertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potati, in pace in idipsum obdormiunt, et requiescunt. Sed ecce jam superpono manum meam ori meo, digitoque compesco labellum, ne videar contaminare sacrosancta secreti hujus labiis immundis. Melius ista experiendo quam exponendo discunttutum est ista in publicum proferre, quae debent apud se cum magna reverentia sub silentii claustro reposita custodire. Clametum meum mihi , ne forte convincatur a veritate, vel margaritas ante porcos sparsisse, vel sanctum canibus dedisse . Unum autem audeo dicere, quia quicunque potuit ad ultimae pacis excellentiam quantulacunque ex parte pertingere, cumulabitur ei supra modum quaecunque sit illa benedictio quam daturus est Dominus populo suo in pace. Sed tandem prolixus sermo ponat fines suos pacem. Bonum est enim nos hic esse, nec expedit nobis fines pacis excedere. Finiatur ergo sermo noster in contemplatione hujus pacis, et pa
Abbreviated transcription (Latin):
astutiam p̾uasẽ nitit᷑ recte hõiᷤ
appellatõnem designat᷑. Sol̃ nã¬
q homoint̾ animalia rõne utit᷑.
unde illis &̃. quib fortitudine
inferior ẽ exingenii singłarita¬
te pͥncipat᷑. Quasi hõ gͦ ẽ qͣndo
utitur: ñ tam fortitudine qͣm
calliditate. qñ agit ñ tam for¬
titer qͣm prudent̃. De auib idem
ꝓpb̃a conq̃ritur cum alibi testat᷑
seq̃nter adiungit. Carnes scõrum
tuoꝵ bestiis terre. Bestias &̃. tc̃
metuebat cum alibi dño inor̃o¬
ne ꝓclamabat. Netradaᷤᷤ bestiiˢ
animas confitenteᷤᷤ tibi. hic qͥa
contra callidum temptatorẽ cer¬
tat insidiatorẽ suum hominẽ
appellat cum dicit. Eripe dñe. ab
hoc de meo sensu finrisse existi
absq dubio inuenies. Ibi legiᷤ
de semine qͦd secus uiam cecidit.
qͥa uolucres celi comedert̃ illd̃.
& de titania dicit᷑. quia iniicꝰ

Expanded text:
astutiam praevalere nititur, recte hominis astutiam praevalere nititur, recte hominis appellatione designatur. Solus namque homo inter animalia ratione utitur, unde illis etiam quibus fortitudine inferior est, ex ingenii singularitate principatur. Quasi homo ergo est, quando utitur non tam fortitudine quam calliditate, quando agit non tam fortiter quam prudenter. De avibus idem Propheta conqueritur cum alibi testatur, sequenter adjungit: Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae . Bestias etiam tunc metuebat, cum alibi Domino in oratione proclamabat: Ne tradas bestiis animas confitentes tibi . Hic quia contra callidum tentatorem certat, insidiatorem suum hominem appellat, cum dicit: Eripe me, Dominhoc de meo sensu finxisse existimabsque dubio invenies. Ibi legis de semine quod secus viam cecidit: Quia volucres coeli comederunt illud ; et de zizania dicitur: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
diabolica qñq ẽ subita. q̃nqẽ¬
subita. qñq est uiolenta. aliqͣndo
fraudulenta. Subita ẽ qñ rõniᷤ
fraudulenta ẽ quociensc̃q disc̃¬
tionis examenfallit. Scd̃m igit᷑
modũ temptatonis temptator
ip̃e sortitur sepe ꝓpͥetatem appel¬
lationis. huic ẽ qͦd scͥptura sacra
uicioꝵ incentores demones nc̃
aues nominat. nc̃ bestias. q̃nq
homines exqͣdam similitudine
appellat. Subito enĩ et qͣsi auiꝰ
uolat. cũ mentẽ ante delib̾atio¬
nem p̾occupat. Sepe et enĩ intã¬
ta festinatõne mens int᷑pem co¬
gitafonem labit᷑. ut postquam
aliqͥd in belib̃are possit. inde¬
lectatonem rapiat᷑. bemptator
gͦ qͣsi auis uolans ẽ. cum uenit
subitꝰ. uel imꝓuis. sed tẽ uelt̃
leo seuit. cũ sentit᷑ uiolentꝰ. Se¬
pe enĩ exp̃cedenti culpa agitur
ut uehemens pꝰ modũ &. oĩo in¬
tolerabilis temptat᷑o suboriat᷑.
Sed aduim faciendam licentiã
ñ accipit. sepe malignꝰ hostis
se ad fraudem conũtit. Cũ gͥ ꝑ

Expanded text:
diabolica quandoque est subita, quandoque est violenta, aliquando fraudulenta. Subita est, quando raFraudulenta est, quotiescunque discretionis examen fallit. Secundum igitur modum tentationis tentator ipse sortitur saepe proprietatem appellationis. Hinc est quod Scriptura sacra vitiorum incentores daemones, nunc aves nominat, nunc bestias, quandoque homines ex quadam similitudine appellat. Subito enim, et quasi avis volat, cum mentem ante deliberationem praeoccupat. Saepe etenim in tanta festinatione meus in turpem cogitationem labitur, ut priusquam aliquid inde deliberare possit, in delectationem rapiatur. Tentator ergo quasi avis volans est, cum venit subitus vel improvisus. Sed tunc velut leo saevit, cum sentitur violentus. Saepe enim ex praecedenti culpa agitur, ut vehemens postmodum, et omnino intolerabilis tentatio suboriatur. Sed cum ad vim faciendam licentiam non accipit, saepe malignus hostis se ad fraudem convertit. Cum igitur per
Abbreviated transcription (Latin):
torem. Aliuñ dicit᷑ creator. &
aliun saluator. Creator ẽ ꝓeo
qͦd fecit qͦd ñ erat. saluator ã
inde dicit᷑. quia restaurauit
qͦd ꝑierat. Dona gͥ nat᷑a ꝑti¬
nent adcreatorem: dona uero
gr̃e sp̃aliter ꝑtinere uident᷑
ad saluatorem. Dona nat᷑ȩ di¬
co qñ scđ̾m nat᷑alem cõplexio¬
nẽ. hos uidemꝰ ꝓniores admi¬
scđiam. illos rigidiores ad iti¬
tiam. hos naturalit̾ pruden¬
tiores. illos simpliciores. & cet̾a
ñ ex industria possidet. Gr̃e ã
accipimꝰ aprima conditione
ex munere creatoris. ista tẽpore
congruo accipimꝰ exbenefici¬
o saluatoris. Qñ itaq dona
naturȩ corrũpimꝰ: increato¬
rem peccamꝰ. qui eiꝰ opus des

Expanded text:
 dicitur Creator, et aliunde Salvator. Creator est pro eo quod fecit quod non erat; Salvator autem inde dicitur, quia restauravit quod perierat. Dona ergo naturae pertinent ad Creatorem, dona vero gratiae specialiter pertinere videntur ad Salvatorem. Dona naturae dico quando secundum naturalem complexionem hos videmus proniores ad misericordiam, illos rigidiores ad justitiam; hos naturaliter prudentiores, illos simpliciores, et caetera non ex industria possidet. Gratiae accipimus a prima conditione ex munere Creatoris; ista tempore congruo accipimus ex beneficio Salvatoris. Quando itaque dona naturae corrumpimus, in Creatorem peccamus, qui ejus opus des
Abbreviated transcription (Latin):
dubio arrogantia deficit. De¬
functo autẽ herode tempꝰ ert
reũtenti int̾rã isrł̃. Isrł uir ui¬
dens deum interp̃tat᷑. et ille
dei contempłone subleuatur:
Ego uiruidens pauꝑtatẽ meã¬

Expanded text:
fecto arrogantia deficit. Defuncto Herode tempus est revertendi in terram Israel. Israel vir videns Deum interpretatur. Ille  contemplatione levatur. Ego vir videns pau
Abbreviated transcription (Latin):
qua itidem apł̃s. & ipsa in¬
quit creatura lib̃abit᷑ a seruitute
corruptionis in lib̃tatem głe fili¬
oꝵ dei. S nunqͥd & istam sibi qͥs¬
piam in hac mortalitate p̃sumit:
Et hac itaq libum nominari ar¬
bitriuam: non immerito abnuimꝰ.

Expanded text:
qua itidem Apostolus: Et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Sed nunquid et istam sibi quispiam in hac mortalitate praesumit? Et hac itaque liberum nominari arbitrium non immerito abnuim
Abbreviated transcription (Latin):
palatinos: ut facilius qui eẽ qͣm qui
apparere humilis uelit imienias. Fi¬
mor dñi simplicitas reputatur: ne di¬
cam facuitas. Hirum circunispectum
et amicum ꝓp̾e conscientie. calump¬
niantur hypocritam. Porro amato¬
rem quietis. et sibi int̾dum uacan¬
gilas ne adhuc ad istos: qui cirrum¬
dederunt te laqueis mortis: Queso
sustine paulisp: et subporta me. Im¬
mo da ueniam: ñ tam temere qͣm
timide hec loquenti.ẜ mulor te eniu¬
latione bona: et utimam qͣm uehe¬
menti tam utili. Scio ii habitas: incre¬
duli et subu̾sores sunt tecum⁊ lupi
non oues sunt: talium tam̃ tu pas¬
tor. Utilis consid̾atio: qua forte in¬
uen̾is qͦmꝰ si fieri possit conuertas
cos: ne ipsi subũtant te. Qd diffidimꝰ
posse reu̾ti in oues: equib uerti ĩ
iupos potuerunt: hic hic ñ par¬
co tͥ: ut parcat ds̃

Expanded text:
palatinos, ut facilius qui esse, quam qui palatinos, ut facilius qui esse, quam qui apparere humilis velit, invenias. Timor Domini simplicitas reputatur, ne dicam fatuitas. Virum circumspectum et amicum propriae conscientiae calumniantur hypocritam. Porro amatorem quietis, et sibi interdum vacangilasne adhuc ad istos, qui circumdederunt te laqueis mortis? Quaeso, sustine paulisper, et supporta me. Imo da veniam, non tam temere, quam timide haec loquenti. Aemulor te aemulatione bona, et utinam quam vehementi, tam utili. Scio ubi habitas; increduli et subversores sunt tecum. Lupi, non oves sunt: talium tamen tu pastor. Utilis consideratio, qua forte inveneris, quomodo, si fieri possit, convertas eos, ne ipsi subvertant te. Quid diffidimus posse reverti in oves, e quibus verti in lupos potuerunt? Hic, hic, non parco tibi, ut parcat D
Abbreviated transcription (Latin):
Uale est quod de spoliis ecelia
eige euge: Paupum uita. in pla¬
teis diuitum seminat᷑. Argentum
micat in luto: accurritur undiq
tollit illud ñ pauꝑior s fortior: aut
qui forte ciciꝰ p̾cucurrit. Ate tam̃
mos iste: potius mors ista ñ cepit.
in te utinam desinat. S reliqua
multa circumdatis uarietater oueᷤ
quid capiunt: Si auderẽ dic̃e. de¬
moniũ magis qͣm ouiũ pascua ħ.
Scilicet sic factitabat petrus: sic
paulus ludebat. Uides omnẽ eccłi¬
asticum zelum feruere ⁊ sola pro
dignitate tuenda : honori totũ
datur: scĩtati nichil aut parum
Si causa requirente paulo sum¬
missiꝰ agere. ac sotialiꝰ te habere
temptau̾is: absit inquiunt. non
decet ⁊ tempori ñ congruit ⁊ maie¬
stati ñ conuenit: quã geras ꝑso¬
nam. attendito. De placito dei ul¬
tima mentio ẽ: ꝓ iactura salu¬
tis nulla cunctatio nisi qd̾ sub¬
lime .ẽ. hoc salutare dicamus:
et qd głam redolet id iustumssta
omne humile ꝓbro ducitur inter

Expanded text:
uale est, quod de spoliis ecclesiarEuge, euge? Pauperum vita in plateis divitum seminatur. Argentum micat in luto: accurritur undique, tollit illud non pauperior, sed fortior, aut qui forte citius praecucurrit. A te tamen mos iste, vel potius mors ista non coepit; in te utinam desinat. Sed reliquamulta circumdatus varietate. Oves quid capiunt? Si auderem dicere; daemonum magis, quam ovium pascua haec. Scilicet sic factitabat Petrus, sic Paulus ludebat? Vides omnem ecclesiasticum zelum fervere sola pro dignitate tuenda. Honori totum datur, sanctitati nihil, aut parum. Si causa requirente paulo submissius agere, ac socialius te habere tentaveris; Absit? inquiunt, non decet, tempori non congruit, majestati non convenit; quam geras personam attendito. De placito Dei ultima mentio est; pro jactura salutis nulla cunctatio: nisi quod sublime est, hoc salutare ducamus; et quod gloriam redolet, id justum. omne humile probro ducitur inter
Abbreviated transcription (Latin):
nĩe mistĩa his uniu̾sis bonis corde mũdato
imanib purificatis accede.: ⁊ tcm̃ salutis hu¬
uel ꝯtinua uel freq̃nta. Inuitat ad hec: ipse
teani  oportunitas loci quẽ te nuꝑdemon¬
strante uidi⁊ ut dignũ erat laudani. Ube
del sace altari assistens. m̃te tc maxime in

Expanded text:
nostrae mysteria, his universis bonis corde mundato nostrae mysteria, his universis bonis corde mundato et manibus purificatis accede; et tantum salutis huel continua, vel frequenta. Inuitat te ad hæc ipse decor, & oportunitas loci: quem te nuper demonstrante vidi, &, vt dignum erat, laudaui. Vbi tu sacro altari assistens, & cui
Abbreviated transcription (Latin):
tiars⁊ cõpone tepta d ⁊ si palustrib pona
fueois locis mattas antiquũ monachoꝵ og
cõpone suꝑ q̃s aut seꝑ aut sepe dormias. qͥs
cotidianis aut freqͥntib lac̾mis infundas. q̃e
sreq̾nti genuũ corã deo inflexiõe atteras
uelut beatꝰ ieronimꝰ ait aut fiscellã tere sĩ¬
eo aut lentis canistrũ plecte uiminib Istis
lasimilib studioꝵ sc̃oꝵ laborib totũ beate
uide cẽpus occupans: nec qͣntũlib& adu̾sanis
de se ĩmeng̾e ualeant. uł incorde tuo uelin
cella tua spaciũ relinqͥns. ut d̾s uirtutib
suis canda repleu̾it. nulłꝰ diabło. null ac¬
eudie nullꝰ peliqͥs uiciis locꝰ suꝑstdam in
nocturuis diurnisq officiis ñ parua tẽporis
portio ꝯsumet᷑ qͥb tractĩ ⁊ intente ut soleili¬
uerit canendis. tanto te magis necesse est
studiũ ad hibẽ q̃nto ñ uelut gratuitũ ĩhis
obseqͥum deo ĩpendis: s ꝙ̃i debitũ censum
nt seruꝰ dño reddis. hinc ad sac̃ redẽptionis

Expanded text:
uare, & componere tenta. Sed & si palustria prope sunt loca, mattas antiquum Monachorum opus compone, super quas aut semper aut sæpe dormias: quas quotidianis aut frequentibus lachrymis infundas, quas frequenti genuum coram Deo inflexione atteras: vel, vt beatus Hieronymus ait, aut fiscellam texe iunco, aut lentis canistrum plecte viminibus. Istis & consimilibus studiorum sanctorum laboribus totū beatæ vitæ tuæ tempus occupans, nec quantumlibet aduersariis, quo se immergere valeant, vel in corde tuo, vel in Cella tua spacium relinques: vt cum Deus virtutibus suis cuncta repleuerit, nullus diabolo, nullus accidiæ, nullus reliquis vicinocturnis diurnisque officiis, non parva temporis portio consumetur, quibus tractim et intente, ut soli licuerit, canendis, tanto te majus necesse est studium adhibere, quanto non velut gratuitum in his obsequium Deo impendis, sed quasi debitum censum ut servus Domino reddis. Hinc ad sacra redemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
uissime abigunt᷑. hac fugant᷑ spisse egẏptioꝵ
tenebre. hac infulget m̃tib lum̃ inuisibile. hac
cord̃ ocłs carnali adhuc essitudine obuelatꝰ. ce¬
lestia raimat᷑. hac ip̃m increatũ ⁊ creantẽ oĩa¬
lest theorie te amͦ uicturũ deuouisti. ꝓpt̾ hãc
mundi latitudinẽ fugiens: angꝰtiis te solitarie
spelunce coartasti. ne abhoc intuitu munda¬
narũ rerũ de multiplex uisio reuocaret: cor¬
poreis ocłis. firmͥor parietes obiecisti. Intͣ quos
clausꝰ. nec aspectꝰ hominũ reformidans. qͣnto
es abiłł remorior: tanto deo ad esto ꝓpinqͥor.
Se iunctꝰ ab aliis illi adiung̾e. ut qui corꝑe
ã corꝑib seggaris: sp̃u spĩtib ꝯiugaris: Ad

Expanded text:
nissimæ abiguntur, hac fugantur spissæ Ægyptiorum nissimæ abiguntur, hac fugantur spissæ Ægyptiorum tenebræ: hac infulget mentibus lumen inuisibile, hac cordis oculus carnali adhuc crassitudine obuelatus cœlestia rimatur, hac ipsum increatum & creantem olesti theoriæ te amodo victurū deuouisti, propter hanc mundi latitudinem fugiens, angustiis te solitariæ speluncæ coartasti: ne ab hoc intuitu mundanarum rerum te multiplex visio reuocaret, corporeis oculis firmos parietes obiecisti. Inter quos clausus, nec aspectus hominum reformidās: quanto es ab illis remotior, tāto Deo adesto propinquior. Seiunctus ab aliis illi adiungere, vt qui corpore a corporibus segregaris, spiritu spiritibus coniungaris. Ad