comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ p̃destinat. In q̃stiõe de p̾scientia cogiouimꝰ aꝑte aliqͣ p̾sciri
futa ꝑ lib̾ũ arbitriũ sine om̃i repugnantia. Unde uĩtas qͦ eui¬
dens & rõ doc&e p̃detinari similit̾ ꝑ lib̾ũ arbitriũ: q̃dã fut᷑a abs¬
q: om̃i ĩ conuenientia. Nã neq p̾scit ds neq p̃destinat quẽ¬
ꝙͣ iustũ futum. ex necessitate. N enĩ habet iustitiã. qͥ eã ñ¬

Expanded text:
stinat. In quaestione de praescientia cognovimus aperte aliqua praesciri futura per liberum arbitrium, sine omni repugnantia. Unde veritas quoque evidens, et ratio docet praedestinari similiter per liberum arbitrium quaedam futura, absque omni inconvenientia. Nam neque praescit Deus, neque praedestinat quemquam justum futurum ex necessitate. Non enim habet justitiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
qr̾ si dr̃ iustꝰ hõ eciã cũ dormit. & nichil cogitat. haƀe uolin¬
tatẽ iuste uiuendi. & iniustꝰ hõ negat᷑ hab̾e cũ dormit
uoluntatẽ iuste uiuendi: eadẽ uoluntas negat᷑ de in uis¬
tõ ꝗ̃ asserit᷑ de usto: Palã aũ ÷ qr cũ dicimꝰ ñ eẽ in inuis¬
to dormiente uoluntatẽ iuste uiuendi: ñ negat᷑ in eo

Expanded text:
e voluntatem juste vivendi; et injustus homo negatur habere, cum dormit, voluntatem juste videndi: eadem voluntas negatur de injusto, quae asseritur de justo. Palam autem est quia cum dicimus non esse in injusto dormiente voluntatem juste vivendi, non negatur in eo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ pordinatio siue p̃stitutio & idõ qđ ds̃
p̃destinare dr̃: intelligit᷑ p̃ordinare qđ ÷ statuere futum
bona & mala q̃ fiunt: hichib sit ꝑ lib̾ũ arbitriũ s oĩaex ne¬
cessitate: At si tantũ bona p̃destinat: sola bona s̃ex necessi¬
tate: nec÷ lib̃ũ arbitriũ nͥ ad mala qđ nimis : ab surdũ.
N gͦ sola bona p̃destinat ds̃. Si aũ q̃dã bona oꝑa fac̃ lib̃ũ

Expanded text:
ordinatio, sive praestitutio: et ideo quod Deus praedestinare dicitur, intelligitur praeordinare: quod est statuere futurubona et mala quae fiunt, nihil fit per liberum arbitrium; sed omnia ex necessitate. At, si tantum bona praedestinat, sola bona sunt ex necessitate, nec est liberum arbitrium nisi ad mala: quod nimis est absurdum. Non ergo sola bona praedestin
Abbreviated transcription (Latin):
angłs dominni in flamma ignis de tubo. & uidit qm̃ rubꝰ
ardebat igne. rubus autem non cremabatur. & dixit
moy ses. Uidebo hoc grande uisum. Cur itaq non cre¬
matur rubus: Cum uidisset autẽ dñs quia accedit
Quis es dñe: ait illi dñs. Ne accesseris ad huc. nisi
solueris calciamenta de pedibus tuis: Locus enim
Ego sum ds patrum tuoꝵ ds̃ abraham. ⁊ ds ysaac ⁊¬

Expanded text:
angelus Domini in flamma ignis de rubo: et uidit, quoniam rubus ardebat igni, rubus autem non cremabatur. et dixit Moyses: transiens uidebo hoc grande uisum, cur utique non crematur rubus. ut uidit autem, quoniam accedit quid est? et dixit: ne accesseris huc nisi solueris calciamentum de pedibus tuis. locus enim, ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
tum. fraglantia odoris olfactũ. dulcedo saporis gustũ. Aptitudo corꝑis tac¬
tũ. & qͥs om̃s delicias sensuũ enuma̾re queat: Que tã multiplices sunt
tet. Quot enĩ oblectam̃ta oculoꝵ indiu̾sitate celor monstrauimꝰ: tot oble¬
ctam̃ta auriũ inuarietate sonoꝵ inuenimꝰ. Int̾ que pͥma sunt dul¬
cia sermonũ ꝯmercia. quib homines ad inuitẽ suas uoluntates cõmu¬
nicant. p̃t̾ita narrant. p̃sentia indicant. futura nuntiant. occulta
reuelant: adeo ut si his careat uita humana. bestiis ꝯparabilis. uide¬
atur Quid aut̃ ꝯcentus auiũ. qͥd humane uocis melos iocundũ. qͥd
dulces modos sonoꝵ oĩũ ꝯmemorẽ. qr tã multa suit armonie ge¬
nera. ut ea nec cogitatꝰ ꝑ currere. nec sermo facile explicare pos¬
sit. que tñ cuncta auditui seruiunt. ⁊ in eiꝰ delicias creata sunt.
Sic est de olfactu. Habent thimiamata odorẽ suũ. habent unguen¬

Expanded text:
tum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt tet. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguen
Abbreviated transcription (Latin):
Uidemꝰ rubentes rosas. candida lilia. purpureas uiolas. in quib omnib
ñ solũ pulcritudo s origo qͦ mirabił ẽ: quomodo scilicet dei sapientia det̾re
pulu̾e talẽ ꝓduc̾ speciẽ. P ostremo suꝑ om̃e pulcrũ. uiride quomͦ aĩos intu¬
entiũ rapit. qͣnͣdo uere nouo. noua qͣdam uita germina ꝓdeunt. ⁊ erecta
sursũ inspiculis suis qͣsi deorsũ morte calcata ad imaginẽ future resurrec¬
tionis in lucẽ parit̾ erumpunt: s qͥd de oꝑib dĩ loquim̃. cũ ⁊̃ humane
industriȩ fucos adult̾ina qͣdam specie fallentes oculos tantoꝑe admiramur.
Sin̾sas q̃litates reb indidit: ut ouͣiis sensus hominis sua oblectam̃ta
inueniat. Aliud ꝑcipit uisus. aliud auditꝰ. aliud odoratꝰ: aliud gustꝰ. aliud
tactus. Uisum pascit pulcͥtudo colorũ. Suauitas cantilenȩ demulcet audi¬

Expanded text:
Videmus rubentes rosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus Videmus rubentes rosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus non solum pulchritudo sed origo quoque mirabilis est. Quomodo scilicet Dei sapientia de terrae pulvere talem producit speciem. Postremo super omne pulchrum viride, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos tantopere miramur? diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet audi
Abbreviated transcription (Latin):
sus ꝓbetquantũ natẽ decoris addit᷑. cũ tã uariis distincta colorib ador¬
natut. Qͥd luce pulcͥus: quecũ colorẽ inse ñ habeat: omniũ tñ colores
rerũ ipsa qͦdãmͦ illuminando colorat. Quid iocundius aduidendum
celo cũserenũ ẽ. qd resplendet q̃si saphirꝰ. ⁊ gͣtissimo quodã sue claritatis
temꝑam̃to uisũ excipit ⁊ demulcet aspectum: Sol sicut aurt̾i rutilat.
Luna pallet qͣsi electrũ. S tellarũ quedã flãmeo aspectu radiant. q̃dã
luce roseamicant: quedã uͦ alt̾natim nc̃ roseũ nc̃ uiridẽ nc̃ candidum
fulguorẽ demonstrant. Quid degeminis ⁊ lapidib p̃ciosis narrẽ. quoꝵ
non solũ efficatia utilis. s aspectus quoq mirabilis ẽ : E oce tellus redimita
florib qm̃ iocundũ spectaculũ p̃bet. qͦmꝰ uisũ delectat : qͦmͦ aspectũ ꝓuocat.

Expanded text:
sus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adorsus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splendet quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat?
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ uide foliũ quomͦi serratis dentib ꝑgirũ distinguitur: qͦmͦ int̾nse¬
cus ꝓductis costulis huc illucq intexitur. Numera unũ. numera ali
inuno quot dentes inalio. tot costulas inuno. qͦt costulas in alio. talẽ
formã in uno. qualem formã inalio: talẽ colorẽ inuno qͣlẽ colorẽ ina¬
lio. E oce quomodo mora. qͦmͦ frag a quib dã granulis ad iniuicẽ com-¬
pactis eircũquaq distinguntur. tale unũ q̃le alterũ: ⁊ omĩs nat᷑a
quasi cuiꝰ dã int̾nsecꝰ dictantis p̃ceptũ acceꝑit nusꝗͣ t̾minos suos exce-¬
de p̃sumit. Hoc qͦq mirabile est. qd in uno corꝑe tot ꝯstriuunt᷑ m̃bra:
tot m̃broꝵ formȩ. tot loca tot officia. E oce inuno hominis corpore
quot m̃brat Aliud auris. aliud oculus. aliud lingua. aliud nasus.
aliud pes. aliud manꝰ. singuł sua forma. sua loca. sua officia: ⁊ cũ sint ita

Expanded text:
dinem. Vide folium quomodo ferratis dentibus per gyrum distinguitur, quomodo intrinsedinem. Vide folium quomodo ferratis dentibus per gyrum distinguitur, quomodo intrinsecus productis costulis huc illucque intexitur. Numera unum, numera aliuin uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo fraga, quibusdam granulis ad invicem compactis circumquaque distinguuntur; tale unumquodque quale alterum, et omnis natura quasi cujusdam intrinsecus dictantis praeceptum acceperit, nusquam terminos suos excedere praesumit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra? Aliud auris, aliud oculus, aliud lingua, aliud nasus, aliud pes, aliud manus; singulis sua forma, sua loca, sua officia, et cum sint ita
Abbreviated transcription (Latin):
aliena est. tanto leuiꝰ humanũ animũ in admirationẽ cõpellere potest.
Quare cocodrillus manducans inferiorẽ molã ñ mouet: ⁊ qͦmͦ salamandra
inigne illesa ꝑmanet Quis dedit hericio spmas ⁊ docuit eũ ut se poms
turbine discussis inuoluat. quib honustus incedens. stridet qͣsi plaus-¬
trũ: ⁊ formica ꝗͣ biemis suꝑuenture prescia granis horrea sua replet. a¬
ranea qͦ de uiscerib suis laq̃os nectit ut p̃dã capiat. Isti st̃ testes sapientie
dei. Est adhuc aliud uerũ ⁊ euidens diuine sapĩe argum̃tũ: qd omnegenꝰ
simile sibi ꝓcreat. ⁊ intã multis similitudo una ꝓpagata pͥme originis
formã ñ inmutat. Non ouis uitulũ. ñ uacca agnũ. ñ cerua leporem. ñ
leo uulpẽ: s insibi similẽ ꝓpaginẽ suam extendit om̃e qd est. Hoc quoq
insensibilis natura custodit. Aliud genus est tilia. aliud fagꝰ.aliud quer

Expanded text:
aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis similitudo una propagata primae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca agnum, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliud querc
Abbreviated transcription (Latin):
iremotis sedib ⁊ inabditis nature sinib abstrusa hec autẽ iccirco crea¬
toris ꝓuidentia seorsum collocare uoluit. ut illoꝵ ꝯsortio q̃ noxia st̃ non
ledatur humana societas. eoꝵ q̃ p̃ciosa st̃ sp̃e ꝓbetur humana cupiditas.
eoꝵ q̃ rara sunt nouita te excitata admirari discat humana tarditas:
postremo ut hec bona simul ⁊ mala quasi eminus posita qͦdãmͦ alloquant᷑
hominẽ. ut atcendat qnto studio et̾na mala fugere ⁊ bona et̃na appetẽ
debet. si ꝓhis temꝑalib bonis adipiscendis ⁊ malis euitandis tantos labores s
rerum figurationẽ miram᷑. qͥa speciali quodãmꝰ decore sunt ⁊ conuenient̾
coaptate: ita ut ipsa dispositio oꝑis qͦdãmꝰ innuere uideat᷑ specialẽ sibi
adhibitã diligentiam conditoris. Rursus alia iocireo miram᷑. qr motis¬
truosa qͦdãmͦ st̃ uł ridicula. quoꝵ qͥdem plasmatio qnͣ̃tũ ab humana roẽ

Expanded text:
remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Crearemotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna appetere debet, srerum figurationem miramur quia speciali quodam modo decorae sunt et convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m paruitatẽ ꝯsideratur. qñ res quelibet cet̾is sui geni̾s qnͣtitate equa¬
res sunt. Uide ergo qͥd magis mireris dentes apri ł tinee. alas grisfis
uł scinifis. capud eqͥ ł locuste. crura elefantis uł culicis. rostrũ suis uł
suocrionis. aqͥlã uel formicã. leonẽ ł pulicẽ: tigridẽ uł testudinẽ. Ibi nui¬
raris magnitudinẽ. hic miraris paruitatẽ: corpus pariũi magna sapĩa
conditũ. Magna sapĩa cui nulla surrepit negligentia. illis dedit oculos
qͦs iux ꝯp̃hende̾ pot̾ oculus ⁊ intã exiguis corꝑib sic omĩfariã luuañtra
naturȩ suȩ ꝯgrua plenissime distribuit: ut nicħ uideas deẽẽ inmini¬
mnis core omniũ que natura formauit in magni.
quedã in reb conditis q̃ icciro cũ uidentur magis mira sunt. qr ad hominũ
noticiã raro ꝑueniunt. ł. obħ qd insuo genere pauca creata sunt: ułquia

Expanded text:
secundum parvitatem consideratur quando res quaelibet sui generis quantitati aequasecundum parvitatem consideratur quando res quaelibet sui generis quantitati aequares sunt. Vide ergo quid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos, quos vix comprehendere potest oculus; et in tam exiguis corporibus sic omnifariam lineamenta naturae suae congrua plenissime distribuit, ut nihil videas deesse in minimis eorum omnium quae natura formavit in magnis.quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
debeant ordinat. Deniq motus rõnalis qui est infactis ⁊ in consiliis satis admira¬
bitriũ intorquet. ita tẽꝑat ⁊ mod̾atur. ut nicħ in uniu̾sitate possit fieri. quos
ñ ipsa ad decorẽ oꝑum suor aut p̃cipiendo aut ꝑmitendo fieri uelit:
uisibilis. que continet duo. figuras ⁊ colores. figure aũt rerũ multis modis
apparent mirabiles Aliqnͣdo exmagnitudine. aliqñ ex paruitate. A liqñ qͥa
rare aliqñ ͣ pulchre. Aliq̃n ut interĩ ita loqͣr qr qͦdãmodo conuenient᷑ in ep¬
te. aliqñ qr inmultis una. aliqñ qi inuno diu̾sa. Singula ordine suo ꝓsequa¬
mur. figura scd̃m magnitudinẽ attendit᷑: qñ res quelibet sui gen̾is modũ
inqͣntitate excedit. Sic miram̃ gigantẽ int̾ homines. cetũ int̾ pisces. grifen
int̾ uolucres. elefantẽ inter qͣdrupedes. draconẽ int̾ serpentes. Figura

Expanded text:
uantum appetere debeant, ordinat. Denique motus rationalis qui est in factis et consiliis satis admirauantum appetere debeant, ordinat. Denique motus rationalis qui est in factis et consiliis satis admiravoluntatis arbitrium intorquet, ita imperat et moderatur ut nihil in universitate possit fieri quod non ipsa ad decorem operum suorum aut praecipiendo, aut permittendo fieri velit. visibilis, quae continet duo, figuras et colores. Figurae autem rerum multis modis apparent mirabiles. Aliquando ex magnitudine, aliquando ex parvitate, aliquarae, aliquando quia pulchrae, aliquando, ut interim ita loquar, quia quodammodo convenienter ineptae, aliquando quia in multis una, aliquando quia in uno diversa, singula ordine suo prosequamur. Figura secundum magnitudinem attenditur, quando res quaelibet sui generis modum in quantitate excedit; sic miramur gigantem inter homines, cetum inter pisces, gryphonem inter volucres, elephantem inter quadrupedes, draconem inter serpentes. Figura
Abbreviated transcription (Latin):
stringamꝰ. Uide quomͦ in motu locali sapientia conditoris appareat Cogita nc̃
uñ defluentib semꝑ aquis indeficiens semꝑ uena ministrat᷑. unde motus
uentorũ educit᷑. qͥs infatigabilem astror cursũ moderatur. qͥs solem ꝑbiber¬
na descendere signa p̃cipit. qͥs rursum ꝑ estiua eũ signa ascendere facit. quis
eũ ab oriente i noccidentẽ ducit. ⁊ iterũ ab occidente ad orientẽ reuehit. Hec
cuncta mirabilia. ⁊ soli deo possibilia sunt. Quid ñ de motu naturali dicam: Qs
putas nascentib cunctis increm̃tũ tribuit. ⁊ quasi de qͦdã occulto nature sinu
maꝑtũ g̾minantia educit. cursũq ẽadẽ marcentia illuc unde uenerant reu̾ti
facit: Satis hec diligent̃ intuentib mirabilia apparebt̃. Deuide seq̃r motꝰ aiał.
qui ẽ insensib ⁊ inappetitib. Cogita gͦ qͣlis eẽ possit qui sensus oĩũ iuuentiũ

Expanded text:
erstringamus. Vide quomodo in motu locali sapientia Conditoris appareat. Cogita nunc erstringamus. Vide quomodo in motu locali sapientia Conditoris appareat. Cogita nunc unde defluentibus semper aquis indeficiens semper vena ministratur, unde motus ventorum educitur, quis infatigabilem astrorum cursum moderatur, quis solem per hiberna descendere signa praecipit, quis rursum per aestiva eum signa ascendere facit, quis eum ab oriente in occidentem ducit, et iterum ab occidente ad orientem revehit. Haec cuncta mirabilia, et soli Deo posibilia sunt. Quid etiam de naturali motu dicam? Quis putas nascentibus cunctis incrementum tribuit, et quasi de quodam occulto naturae sinu in apertum germinantia educit, rursumque eadem marcentia illuc unde venerant reverti facit? Satis haec diligenter intuentibus mirabilia apparebunt. Deinde sequitur motus animalis, qui est in sensibus et appetitibus. Cogita ergo qualis esse possit, qui sensus omnium viventium
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ corpus sustineat. D einde caro ossa uestit: ut duricia eor molliter
tactũ excipiat. Ad ultimũ pellis carnẽ induit: ut sua qͦdãmͦ tenacitate
ab in commodis foris accidentib corpꝰ muniat Attendite quomͦi illd quod
molle ⁊ infirmũ ẽ. in medio quasi in loco tutiore ponitur: ne uł intͥn¬
secus fulcim̃to carens concidat. ł extrinsecꝰ mumm̃tũ ũ habens fatiscat.
Qd̾ inuno aut̃ exẽplificatũ ÷ incunctis geñib rerũ inueniri potest. Sio
enĩ cortex munit arbores. sic pennȩ ⁊ rostra uolucres. sic squame pisces.
rebq singulis scd̃m competentian naturȩ suę. ꝓuidentia creatoris minum̃ta dedit.
Huc usq de situ locuti sumꝰ: nc̃ admotũ tͣnseamꝰ. Motus est qͣdrifarius. localis. natu
ralis. animalis. r̾onalis. Deqͥb qr ꝑfingła multa dice̾ ñ possumꝰ : breuit̾ singula ꝑ¬

Expanded text:
eorum corpus sustineat; deinde caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter eorum corpus sustineat; deinde caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio quasi in loco tutiore ponitur; ne vel intrinsecus fulcimento carens concidat, vel extrinsecus munimentum non habens fatiscat. Quod autem in uno exemplificatum est, in cunctis generibus rerum inveniri potest. Sic enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squammae pisces, rebusque singulis secundum competentiam naturae suae, providentia Creatoris munimenta instituit. Hucusque de sit quia per singula multa dicere non possumus, breviter singula p
Abbreviated transcription (Latin):
in narib olfactus. ad pꝰ hunc inore gustus. Scimus autẽ qd̾ oñis sensus defo
ris intꝰ ueniunt: solus iusus deuitꝰ foras exit. ⁊ eminꝰ posita mira p̾ceteris
agilitate ꝑcipit. Dene gͦ quasi speculator qͥdam eminentionẽ cunctis locũ
obtinuit. ut que cet̾is sensib suꝑuentura sunt. ante ꝑiculũ p̃uid̾e possit.
Post hc̃ auditus ⁊ loco ⁊ mobilitate secundꝰ est: deuide obfactus. Gustꝰ autem
qͥ nil sentire potest nͥ id qd̃ tangit. merito uelut tardior cet̾is sensib inu
no resedit Tactus specialẽ sedẽ non ht̃. Qui iõ uniu̾salis est: qr cunctis
cooꝑatur sensib Unde ⁊ indigitis pollex qͥ tactũ significat. coadunatis in
unũ digitis solus oĩb respondet: qr sine tactu nullus sensuũ eẽ potest.
Uidete ⁊̃ quomͦ in humano corꝑe ossa intͥusecꝰ collocata st̃: q̃tinꝰ robur

Expanded text:
in naribus olfactus, atque post hunc in ore gustus. Scimus autem quod reliqui omnes senin naribus olfactus, atque post hunc in ore gustus. Scimus autem quod reliqui omnes sensus foris intro veniunt, solus visus intus foras exit, et eminus posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae caeteris sensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus omnibus respondet, quia sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt, quatenus robur
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ. ꝑ intentionẽ oꝑis. siue deorsũ figat᷑ ꝑdesidiũ affectionis. qͥnq sensus sunt ꝑ
qͦs foras exit. Itẽ digiti ternis articuloꝵ int̾uallis distingunt᷑. qui inmauib de una
palma. inpedib deuna planta ꝓdeunt . qr deuna sensualitate qͥnq sensus exeunt.
inqͥb trina distinctione pͥmũ sensus. deinde sentire. postinodũ sensibile iuuenitur.
Postremo insingłis digitis extremoꝵ articuloꝵ capita suꝑpositis ungiub qͣsi
galeata cernunt᷑. ut quocunq siue manꝰ extenta. siue pes ꝓmotꝰ offendiculũ
inuenerit. ipso suo mumiine ꝓtecti. ille si ꝑmanere possuit. Similit̾ t̾rena
ista ad similitudinẽ unguiũ foris sensib ad herentia quasi innecessitate nos mu¬
niunt. s qntũ ñ ꝑtiuent ad necessitatẽ. qͣsi ext̃ carnẽ sine sensu p̃cidi possunt.
E cce inhumana facie qm rationabili distinctione instrum̃ta sensuũ colloca¬
ta st̃ supremũ locũ obtinet uisus in oculis. deinde auditꝰ inaurib Post hõ

Expanded text:
tentionem operis, sive deorsum figatur per desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item digiti ternis articulorum intervallis distinguuntur, qui de una palma in manibus, in pedibus de una planta prodeunt; quia de una sensualitate quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus, deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi galeata cernuntur, ut quocunque, sive manus extensa, seu pes promotus offendiculum invenerit, ipsi suo munimine protecti, illae si permanere possint. Similiter terrena illa ad similitudinem unguium foris sensibus inhaerentia, quasi in necessitate nos muniunt; sed quantum non pertinent ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ecce in humana facie quam rationabili distinctione instrumenta sensuum collocata sunt. Supremum locum obtinet visus in oculis. Deinde auditus in auribus; post hunc
Abbreviated transcription (Latin):
erit utraq substantia nr̃a. quando qͥdem nc̃ in ista corruptione .i im mortalita¬
te cũ ad huc corpus corruptibile aggrauat animan. & qd̃ apłs dicit corpꝰ
testimoniũ ꝑhibet idem ipse
carni nr̃e. id est parti nr̃ȩ infirmȩ
atq terrenȩ. ut dicat quod
paulo ante commemoraui. nemo
unquã carnẽ suam odio ha¬
bet. statunq subiungat s nutrit
cdesiam: Quo igit᷑ non dico errore
s ꝓrsus furore. manichei car¬
nẽ nr̃am uescio cui fabulosȩ genti tribuunt tenebrarũ. quã uolunt suosine
ullo initio malam semꝑ habuisse naturã. cum uerax doctor uiros diligẽ
uxores suas exemplo suȩ carnis hortetur. quos ad hoc ipsum xp̃i quoq ex
ꝑtinens recordandus est. Uiri inquit diligite uxores ur̃as sicut ⁊ xp̃e

Expanded text:
erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista corruptione et mortalitaerit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista corruptione et mortalitate, cum adhuc corpus corruptibile adgrauat animam et, quod apostolus dicittestimonium perhibet idem ipse carni nostrae, id est parti nostrae infirmae atque terrenae, ut dicat, quod paulo ante commemoraui: nemo enim umquam carnem suam odio habet, statimque subiungat: sed nutrit ecclesiam. Quo igitur, non dico, errore, sed prorsus furore Manichaei carnem nostram nescio cui fabulosae genti tribuunt tenebrarum, quam uolunt suam sine ullo initio malam semper habuisse naturam, cum uerax doctor uiros diligere uxores suas exemplo suae carnis hortetur, quos ad hoc ipsum Christi quoque et pertinens recordandus est. uiri, inquit, diligite uxores uestras, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
& suppliciis implicati. P ost hanc uero uitã reis manebit inȩternũ pena pro
culpa. liberis non remanebit ineternũ nec culpa nec pena: s ꝑmaneb̃t in
ȩt̾nũ substantiȩ bonȩ sp̃c ⁊ caro. quas deus bonus ⁊ immutabilis. bonas
quãuis mutabiles condidit. ꝑ manebunt autẽ in melius cominutate. ñqͣm
in deteriꝰ iam mutandȩ: consũpto penitus omni malo. ⁊ qđ̵ homo fecit iu¬
est unũ p̃cedentis iniquitatis. alterũ. consequentis infelicitatis: erit hominis
sine ulla prauitate uoluntas recta. Ibi omnib erit clarum atq ꝑspicuũ. quod
nc̃ afidelib multis creditur. apaucis intelligit᷑: malũ non ẽẽ substantiã. s sicut
tate ꝑfecta. O mni ergo malo exotto a nobis & ꝑdito in nobis. bono ñ nr̃o usq
ad eulmen felicissime incorruptionis & inmortalitatis aucto atq ꝑfectõ. qͣlis

Expanded text:
et suppliciis inplicati. post hanc uero uitam reis manebit in aeternum poena pro et suppliciis inplicati. post hanc uero uitam reis manebit in aeternum poena pro culpa; liberis non remanebit in aeternum nec culpa nee poena; sed permanebunt in aeternum substantiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamuis mutabiles, condidit. permanebunt autem in melius commutatae, numquam in deterius iam mutandae consumpto penitus omni malo, et quod homo fecit inquorum unum est praecedentis iniquitatis, alterum consequentis infelicitatis, erit hominis sine ulla prauitate uoluntas recta. ibi omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc a fidelibus multis creditur, a paucis intellegitur, malum non esse substantiam, sed sicut tate perfecta. omni ergo malo exorto a nobis et perdito in nobis, bono etiam nostro usque ad culmen felicissimae incorruptionis et inmortalitatis aucto atque perfecto qualis
Abbreviated transcription (Latin):
ut insint ulla uicia in illa quȩ futura est pace regnantib. quandoqͥdem in isto bello
ootidie minuuntur inꝓficientib non peccata solũ. s ipse qͦq concupiscentiȩ cũ
quib ñ consentiendo ꝯfligit᷑: ⁊ qͥb consentiendo peccatur. Es uod gͦ caro concupis
cit adu̾sus sp̃m. qd ñ habitat in carne nr̃a bonũ. qd̃ lex inm̃bris nr̃is repugnat
legi meutis. ñ ẽ duarũ naturatũ excont̾riis pͥncipiis facta com mixtio: s umꝰ
aduersus se ipsam ꝓpt̾ peccati meritũ facta diuisio Non sic fuimꝰ inadan: anteqͣm¬
nr̃a nat̾a suo deceptore audito ac secuto. suũ contẽpsisset adq offendisset a ucto¬
rẽ. Non est ista pͥor uita creati hominis: s posterior pena dampnati. Ex qua
lute plena. s iam salutis pignore accepto: non liberati autẽ apeccatis: rei sunt

Expanded text:
ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello cotidie minuuntur in proficientibus non peccata solum, sed ipsae quoque concupiscentiae, cum quibus non consentiendo confligitur et quibus consentiendo peccaturcarne nostra bonum, quod lex in membris nostris repugnat legi mentis, non est duarum naturarum ex contrariis principiis facta conmixtio, sed unius aduersus se ipsam propter peccati meritum facta diuisio. non sic fuimus in Adam, antequam natura suo deceptore audito ac secuto suum contempsisset atque offendisset auctorem; non est ista prior uita creati hominis, sed posterior poena damnati. ex qua lute plena, sed iam pignore salutis accepto; non liberati autem et peccatis rei sunt
Abbreviated transcription (Latin):
opus ẽẽt ut contineretur : nͥ moueret᷑. E rit quandoq ⁊̃ ꝑfectio boni: qndo¬
q consũmatio mali. Illud summũ : hoc erit nullũ. ss d̾si in ista mortalitate
sperandũ putamꝰ. fallimͣ. Tunc erit enĩ: qnͣdo mors ñ erit. & ibi erit. ubi
uita ȩt̾na erit I n illo enĩ scło. ⁊ in illo regno. erit bonũ sũmũ. malũ nullũ:
quando erit & ubi erit sapientiȩ amor sũmꝰ. continentiȩ labor nullus ⁊:
Non igitur mala est caro: simalo careat. id est uicio quo uiciatꝰ : homo. non factus
malȩ. s ipse faciens. Exuit᷑q enĩ parte. id ẽ anima ⁊ corpore abono deo factus bonus.
ipse fecit malũ. quo factꝰ ÷ malus. A cuiꝰ mali reatu iam etiã solutꝰ ꝑ indulgentiam
ne leue existimet eẽ qͦd fecit: adhuc cũ suo uicio pugnet ꝑ continentiã. Absit aũt

Expanded text:
opus esset, ut contineretur, nisi moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quandoopus esset, ut contineretur, nisi moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumtio mali; illud summum, sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. non igitur mala est caro, si malo careat, id est uitio, quo uitiatus est homo, non factus male, sed ipse faciens. ex utraque enim parte, id est anima et corpore a bono deo factus bonus ipse fecit malum, quo factus est malus. a cuius mali reatu iam etiam solutus per indulgentiam, ne leue existimet esse quod fecit, adhuc cum suo uitio pugnat per continentiam. absit autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ne fierent arma peccati. Sunt gͦ in nob̾ desidia mala: qͥb ñ consentiendo non
uiuimꝰ male. S unt in nobis concupiscentiȩ peocatoꝵ: quib ñ obediendo ñ
ꝑficimꝰ mialũ. s eas habendo nundũ ꝑficunꝰ bonũ. Utrũq ostendit apłs. nec ho¬
minẽ hic ꝑfici ubi malũ sic concupiscit᷑: nec malũ hic ꝑfici qnͣdo tali concupis¬
centiȩ non obeditur. Illud quippe ostendit. ubiait uelle adiacet mͥ: ꝑficere aut̃
bonũ ñ. Hoc uͦ ubi ait. spũ ambulate. ⁊ concupiscentias carnis. ne ꝑficietis.¬
piscentiȩ male: quando id quod non licet libet. S: non ꝑficiunt᷑ cũ legidĩ m̃¬
te seruiente: libidines continentur. Et bonũ fit : cum id qd̃ malȩ libet. uin¬
cente bona delectatione ñ fit. S boni ꝑfectio ñ impletur: quandui legi pec¬
cati carne seruiente. libido illicita qmͣuis contineat᷑. tam̃ moueat᷑. Non enĩ

Expanded text:
ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne piscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur; et bonum fit, cum id quod male libet uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non impletur, quamdiu legi peccati carne seruiente libido inlicit. quamuis contineatur, tamen mouetur; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ cũ eẽ. destiterit caro erit : s iam uiciata uł uiciosa ñ erit. Os uã tam̃ ad no¬
strã ꝑtinere naturã idẽ doctor ostendit: pͥusdicendo scio quia ñ habitat in
me. Es uod ut exponeret ad didit. hoc ÷ iucarne mea bonũ Se itaq dicit
carnẽ suam. Non gͦ ipsa ẽ.inimica nr̃a. Et qnͣdo ei resistit᷑ ipsa amat᷑ : qr ipsa
curat᷑. Nemo enĩ carnẽ suã unꝗͣ odio habuit : sicut ipse apłs dicit Ꝙ alio loco
dic̃. G̃ ipse ego mente seruio legͥi dĩ: carne autẽ legi pecrati. Audiant qͥ au¬
res habent. gͥ ipse ego: ego mente. ego carne. S mente seruio legi dĩ: carne
autẽ legi peccati. Quomͦ carne legi peccati : Nunqͥd concupiscentiȩ consen¬
tiendo carnali : Absit s motꝰ desiderior illinc habendo. qͦs habere nolebat:
s tam̃ habebat. S eis ñ consentiendo m̃te seruiebat legi di. & tenebat m̃bra

Expanded text:
quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad noquod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando ecuratur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra,
Abbreviated transcription (Latin):
quando anima carnali concupiscentia sp̃ui reluctat᷑. Totũ autẽ hoc nos sumꝰ:
⁊ caro ipsa quȩ discedente anima moritur. nr̃a pars infirma ẽ. cũ fugienda di¬
mititur. s recipienda reponit᷑. nec recepta ulteriꝰ relinquet᷑. Seminat᷑ autẽ
corpiis aĩale: surget corpus sp̃ale. Tunc iam caro nicħ concupiscet aduersus
sine ulla corꝑał alim̃ti indigentia : inȩtͣnũ uiuificanda subdet᷑ Hec gͥ duo que nunc
inuicem aduersantur in nobis. qm̃ inutroq nos suimꝰ: ut concordent oremꝰ &
agamꝰ Non enĩ alterũ eoꝵ putare debemꝰ inimicũ: s uitiũ qͦ caro concupisẽ
adu̾sus sp̃m. Quod sanatũ nec ipsũ erit: at substantia utraq salua erit. & in¬
utroq nulla pugna erit. Audiamꝰ apłm. S cio inquit qͥa ñ habitat in me:
hoc ÷ incarne mea bonũ hoc utiq ait: qͥa uitiũ carnis. in rebona ñ ẽ bonũ.

Expanded text:
quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet aduersus sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus sputramque nulla pugna erit. Audiamus Apostolum: Scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum:
Abbreviated transcription (Latin):
tiã Ilud factũ ẽ inbaptismate consistentib: hoc fit inagone certantibus
audim̃ dicentes. dimitte nobis debita nr̃a. hoc autẽ cũ exaudimur dicen¬
tes. nenos inferas intẽptationẽ. Unꝰ quisq enim teniptatur sicut aitapes
cinale poscitur aduitoriũ. ab illo qui potest. om̃s huiꝰcemocli sanare languo¬
res: ñ a nobis alienȩ seꝑatione. s in nobis nr̃ȩ reꝑatione nat̾e. Unde. ⁊ p̃dici¬
tus apłs ñ ait iinus quisq tẽptatur aconcupiscentia s addidit sua: utque
hoc audit intelligat quomodo clamare debeat ego dixi dñe miserere mei
sana animam meã qm̃ peceaui tibi. Non enĩ sanatione indigrusetce
nisi se ipsam pecrando uitiasset. ut aduersus eam caro sua coñcupiscẽt.
id est ipsa sibi met ipsi exea parte qͣ in carne infirmata ẽ. repugnaret:
Caro enim. nicħ nͥ ꝑanimam coneupiscit S concupiscere caro adu̾sus sp̃m dr̃.

Expanded text:
tiam. illud factum est in baptismate confitentibus, hoc fit in agone certantibus, tiam. illud factum est in baptismate confitentibus, hoc fit in agone certantibus, audimur dicentes: dimitte nobis debita nostra; hoc autem, cum exaudimur dicentes: ne nos inferas in temptationem. unusquisque enim temptatur, sicut ait Iaccinale poscitur adiutorium ab illo, qui potest omnes huiusce modi languores sanare, non a nobis alienae separatione, sed in nobis nostrae reparatione naturae. unde et praedictus apostolus non ait: unusquisque temptatur a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit intellegat quomodo clamare debeat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. non enim sanatione indiguisset, nisi se ipsa peccando uitiasset, ut aduersus eam sua caro concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata est repugnaret. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit; sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
abono condita instititaq natura nunc bellũ ẽ: qm̃ salus ñdũ ẽz langor sa¬
netur: pax est. languorẽ autẽ istũ culpa meruit: natura ñ habuit. Q uam
sane culpã ꝑlauacrũ regenerationis di gr̃a fidelib iam remisit: s subeiꝰdẽ
medici manib ad huc natura cũ suo languore confugit. Intali autẽ pugna
sanitas erit tota uictoria. Nec tẽporalis sanitas s et̾na: ubi ñ solũ fimatur
hic languor. uerũ ⁊̃ de inceps nullus oriatur. ꝓpter quod alloquitur aĩam
suã iustus. & dicit. B enedic anima mea dũm. ⁊ noli obliuisci or̃s recribu
ciones eiꝰ : qui ꝓpitiꝰ fit iniquitatib tus. qui sanat om̃s languores tuos. Propi¬
tiꝰ sit in iqͥtatib. cũ pecrata dimitcit. Sanat languores. cũ desideria pͣua c̃pescr
Propitꝰ fit iniqͥtatib dando indulgentiã: sanat langtores dando continen¬

Expanded text:
a bono condita institutaque natura nunc bellum est, quoniam salus nondum est. languor saa bono condita institutaque natura nunc bellum est, quoniam salus nondum est. languor sanetur, pax est. languorem autem istum culpa meruit, natura non habuit. quam sane culpam per lauacrum regenerationis dei gratia fidelibus iam remisit; sed sub eiusdem medici manibus adhuc natura cum suo languore confligit. in tali autem pugna sanitas erit tota uictoria: nec temporaria sanitas, sed aeterna, ubi non solum finiatur hic languor, uerum etiam deinceps nullus oriatur. propter quod adloquitur iustus animam suam et dicit: benedic, anima mea, dominum, et noli obliuisci omnes ius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos. propitius fit iniquitatibus, cum peccata dimittit, sanat languores, cum desideria praua compescit; propitius fit iniquitatibus dando indulgentiam, sanat languores dando continen
Abbreviated transcription (Latin):
minui pocest. ⁊ qͥ suo bono qͦd ipse ẽ. oĩno munui ñ potest: cũ audimꝰ apłindi¬
sp̃m. sp̃e autẽ adu̾sus caruẽ: hec enĩ sibi inuicẽ adu̾santur. ut non q̃cunꝙ
uultis illa faciatis: absit ut credamus qd manicheoꝵ credit insinia. que duas
demonstrat eẽ nat᷑as excontrariis int̾ se pͥncipiis confligentes: unã mali alteram
bom. Prorsus ista duo. ãbo sunt bona. & sp̃c bonũ ẽ. ⁊ caro bonũ ẽ: & hõ qͥ exu¬
troq constat uno imꝑnte alio seruiente. utiq bonũ ẽ: s mutabile bonũ. Quod
tam̃ fieri ñ posset. nisi ab in cominutabili bono: aqͦ ẽ. om̃e bonũ creatũ siuepar¬
nũ snie magnũ s qualibet paruũ a magno tñ factũ: ⁊ quãlibet magnũ. mul¬
lo m tam̃ factoris magnitudini cõꝑandũ. Uerũ in hac bona honmus. ⁊ bene

Expanded text:
minui potest, et qui suo bono quod ipse est omnino minui nminui potest, et qui suo bono quod ipse est omnino minui nspiritus autem aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis, absit, ut credamus, quod Manichaeorum credit insania, duas hic demonstratas esse naturas ex contrariis inter se principiis confligentes, unam mali, alteram boni. prorsus ista duo ambo sunt bona: et spiritus bonum est et caro bonum. et homo, qui ex utroque constat, uno imperante, alio seruiente, utique bonum est, sed mutabile bonum: quod tamen fieri non posse nisi ab incommutabili bono, a quo est omne bonum creatum, siue paruum siue magnum; sed quamlibet paruum, a magno tamen factum; et quamlibet magnum, nullo modo tamen factoris magnitudini comparandum. uerum in hac bona hominis et bene
Abbreviated transcription (Latin):
tori suo inseꝑabilit̾ coherente. nichil nobis repugnabit ex nobis Hoc
⁊ ipse saluator uoluit quantũ mͥ uidetur intelligi ubi ait. Sint lumbi
ur̃i accincti. & lucerne ardentes. Quid sit lumbos accingere.Libidi¬
nes cohercere: qd̃ ẽ continentiȩ. Lucernas uͦ ardentes habere. bonis
oꝑib lucere adq feruere : quod ẽ. iusticie. Neq hic tacuit qͦ fine¬
ista faciamus: ad dendo atq dicendo. Et uos similes hominib expectantib dm̃u
suũ. quando ueniat anuptiis. C ũ enĩ uenerit. nos remunerabit qui continurmꝰ
nos abhis quȩ cupiditas. ⁊ ea quȩ imꝑauit caritas fecimꝰ: ut in eius ꝑfecta &
sẽpiterna pace sine ulla nali contentione. & cũ sũ ma boni delectatione regne¬
mus. Om̃s ergo qui credimꝰ indeũ uiuũ ⁊ uerũ. cuiꝰ sũme bona immutabiłꝙ
natã nec mali aliquid facit. nec mali aliqͥd patit᷑: aquo ẽ. onĩe honũ quod ⁊

Expanded text:
tori suo inseparabiliter cohaerente nihil nobis repugnabit ex nobis. hoc tori suo inseparabiliter cohaerente nihil nobis repugnabit ex nobis. hoc et ipse saluator uoluit, quantum mihi uidetur, intellegi, ubi ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes. quid est lumbos praecingere? libidines cohercere, quod est continentiae; lucernas uero ardentes habere bonis operibus lucere atque feruere, quod est iustitiae. neque hic tacuit, quo fineista faciamus, addendo atque dicendo: et uos similes hominibus expectantibus dominum suum, quando ueniat a nuptiis. cum enim uenerit, nos remunerabit, qui continuimus nos ab his quae cupiditas et ea quae imperauit caritas fecimus, ut in eius perfecta et sempiterna pace sine ulla mali contentione et cum summa boni delectatione regnemus. Omnes ergo, qui credimus in deum uiuum et uerum, cuius summe bona inmutabilisque natura nec mali aliquid facit nec mali aliquid patitur, a quo est omne bonum, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ⁊ subtilius disputare: s neq hoc isto sermone suscepimꝰ. ⁊ eiꝰ nunia
uitanda est longitudo. Nunc gͦ ad illud ꝓpt̾ qd̃ diximꝰ ista: redeamꝰ. Conti¬
nentia nobis opus ẽ: & eã diuinũ eẽ. minius cou̾oscimꝰ. ne decli¬
netur cor nr̃m inu̾ba maligna: ad excusandas excusationes in
peccatis. Cui aut̃ peccato cohibendo ñ habeniꝰ necessariã continen-¬
tiam ne cõmittat᷑: quando ⁊ hoc ipsa colnbet. ne commissũ si fuerit. ne¬
faria suꝑbia defendatur. U niu̾salit̾ continentia nobis opus ẽ. ut decli¬
nemꝰ a malo. Ut autẽ faciamꝰ bonũ: ad aliã uidetur uirtutẽ. hoc ÷ ad
iusticiã ꝑtinere. Hoc nos admonet sacer psalmꝰ: ubi legimꝰ. declina
amalo ⁊ fac bonũ. Quo autẽ fine ista faciamꝰ: mox addidit dicens. quere
pacẽ ⁊ sequere eam. Pax enĩ ꝑfecta tc̃ erit nobis: qnͣdo nat᷑a nr̃a crea¬

Expanded text:
possunt et subtilius disputari; sed neque hoc isto sermone suscepimus et eius nimia possunt et subtilius disputari; sed neque hoc isto sermone suscepimus et eius nimia uitanda est longitudo. Nunc ergo ad illud, propter quod diximus ista, redeamus. continentia nobis opus est, et eam diuinum esse munus cognoscimus, ne declinetur cor nostrum in uerba maligna ad excusandas excusationes in peccatis. cui autem peccato cohibendo non habemus necessariam continentiam, ne committatur, quando et hoc ipsa cohibet, ne commissum si fuerit nefaria superbia defendatur? uniuersaliter ergo continentia nobis opus est, ut declinemus a malo. ut autem faciamus bonum, ad aliam uidetur uirtutem, hoc est ad iustitiam pertinere. hoc nos admonet sacer psalmus, ubi legimus: declina a malo et fac bonum. quo autem fine ista faciamus, mox addidit dicens: quaere pacem et sequere eam. pax enim perfecta tunc erit nobis, quando natura nostra crea
Abbreviated transcription (Latin):
facit tamen ille qđ bonũ ẽ. Non potest enĩ bonũ non eẽ. qd̃ iustũ ẽ. & utiq sicuti
iustũ est peccati suppliciũ. ũ autẽ potestas deo defuit. talẽ facere hominẽ qui pec
care ñ posset: s maluit eũ talẽ fac̾e cuii adiaceret peccare siuellet. ñ peccare si nol¬
let. Hoc ꝓhibens. illud p̃cipiens. ut prius illi ẽẽt bonũ meritũ ñ peccare: & pꝰea
ñ possint. Tales habet quippe ⁊̃ nc̃ angłos suos quos in illo sic amamꝰ: ut de nul¬
lo eoꝵ ne pecrando fiat diabolus formidemꝰ. Quod de nemine homine iusto.
in huiꝰ uitȩ mortalitate p̾sumimꝰ. Tales autẽ om̃s futuros. in illius uite im¬
mortalitate confidimꝰ. Omp̃s enĩ deus qui oꝑatur bona ⁊̃ denr̃is malis. qͣlia
dabit bona cũ liberauerit ab omnib malis : Multi de bono usu mali copiosiꝰ

Expanded text:
facit tamen ille quod bonum est. non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et utique sicuti facit tamen ille quod bonum est. non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et utique sicuti iniustum est pcare non posset; sed maluit eum talem facere, cui adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens, illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum non peccare et postnon possint. tales habet quippe etiam nunc angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens enim deus, qui operatur etiam bona de nostris malis, qualia dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? multa de bono usu mali copiosius
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est solidus cibꝰ: in quo hii quibene ꝓfecerunt iã intelligt̃ ad omnipo
tentiã dei potiꝰ id ꝑtinuisse. ut ex libero arbitrio uoluntatis mala uenientia ẽẽ
ꝑmitteret. Tam qͥppe ẽ omnipotens bonitas ei. ut ⁊̃ de malis facere possit bona:
siue ignoscendo. siue sanando. siue ad utilitates pior coaptando. aq uertendo:
siue ñ iustissime undicando. Omnia naq ista bona sunt: & deo bono atq omni¬
potente dignissima. nec tam̃ fiunt nisi de malis. Quid gͥ meliꝰ. qͥd onim potentius
eo. qui cũ mali nicħ faciat. bene ⁊̃ demał fac̃: Clamant ad eũ qͥ male fecer̃ dimitte .nͥ. deb̾.
nr̃a. E xaudit. ignoscit. Nocuerunt sua mala peccantib: subuenit eis. eoꝵq
medetur languorib Sciuunt suorr hostes: de illoꝵ seuitia facit martires. P ostre¬
mo ⁊̃ condẽpnat eos: qͦs dãpnatione iudicat dignos. Sua licet illi mala paciantur:

Expanded text:
scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene tentiam dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens bonitas eius, ut etiam de malis facere possit siue ignoscendo siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus: subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua licet illi mala patiantur,