comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exorsus est fuit ⁊ quetumq alii uul
io sacerdocio laudabiłr iusteq iuxe¬
runt. Quit̃ hẽbant necc̃itatem sa¬
crificium primitus ꝓ suis offerre pec¬
catis solo xp̃o existente tuiꝰ uenturi
figuram gestabant qui hanc nec¬
cessitatem sacerdos incontamina¬
bilis non hr̃et. Qd̃ autem dezacharia
⁊ elysabech laudabile dc̃m est qd̾ de¬
se apłs cum xͦ nondum credidisset
ꝓfessus est. Dycit .n. scd̾m iusticiam
que ex lege est fuisse sine querela.ħ
⁊ deillis ita legitur. Erant autem ã¬
bo iusti ante deum incedentes in oĩ¬
b mandatis ⁊ iustificationib dñi
sine querela. Quia ergo quicquid
eis inerat iusticie non erat ad hoĩes
simulatum ideo dc̃m est ante dñm.
Qd̾̃ autem detacharia ⁊ eius coniu¬
ge scriptum est inomnib manda¬
tis ⁊ iustificationib dñi noc illebre¬
iuiter dixit in lege.Non alia lexilla
alia estis fuit ante euuangeliũ s
una atq eadem quam legntimus
sacrrficabat. Et tñ apłs qui similitc̃

Expanded text:
fuit, et quicumque alii in illo sacerdotio laudabiliter justeque vixerunt; qui tamen habebant necessitatem sacrificium primitus pro suis offerre peccatis, solo Christo existente, cujus venturi figuram gestabant, qui hanc necessitatem sacerdos incontaminabilis non haberet. 20. Quid autem de Zacharia et Elisabeth laudabile dictum est, quodstum nondum credidisset, professus est? Dixit enim se secundum justitiam quae in lege est, fuisse sine querela: hoc et de illis ita legitur, Erant autem ambo justi ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela . Quia ergo quidquid eis inerat justitiae, non erat ad homines simulatum, ideo dictum est, ante Deum. Quod autem de Zacharia et ejus conjuge scriptum est, in omnibus mandatis et justificationibus Domini: hoc ille breviter dixit, in lege. Non enim alia lex illi, alia istis fuit ante Evangelium; sed una atque eadem, quam legimus sacrificabat. Et tamen Apostolus, qui simili tunc
Abbreviated transcription (Latin):
inquit mea dirige scd̃m u̾bcũ tuũ
⁊ ñ dñetur michi omnis iniqui¬
tas. Ab hꝰ excecrande dñationis i̾¬
seruitute liberantur quib dñs iħo
dedit potestatem filios dei fieri eb
ista horrenda dũanone lib̾andi fu¬
erant quib dicit. Si uos filius lib̾a¬
uerit. tunc uere lib̾i eritis. his atq
hiꝰ aliis innumerabilib testimom¬
is dubitare ñ possum. nec dm̃ hoĩ ĩ
p̾cepisse nec deo ad opitulandum ⁊
adiuuandum quo fiat quod uibet
impossibile aliquid esse. Ac ꝑ hec
rotest homo si uelit ẽẽ sine pecc̃o ad¬
urus adeo.
i autem qd̃ scdo loco posue¬
ram queratur utrum sit ẽẽ e nõ
credo. magis enim scripture credo di¬
centi. Non intres inuidicium cum
seruo tuo qr non iustificabitur
inconspectu tuo omnis uiuens. Et
um dño ⁊ tu dimisisti impietatẽ
cordis mei. continuo subiunxit. ꝓ
hac orabit adte omnis sc̃s in tp̃re
oportuno. Non ergo omnis pecc̃or
rimus qr pec̃cm ñ hm̃s nos ipsos

Expanded text:
inquit, mea dirige secundum uerbum tuum, inquit, mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. ab huius execrandae dominae seruitute liberantur, quibus dodedit potestatem filios dei fieri. ista horrenda dominatione liberandi fuerant, quibus dicit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. his atque huiusmodi aliis innumerabilibus testimoniis dubitare non possum nec deum aliquid cepisse nec deo ad opitulandum et adiuuandum, quo fiat quod iubet, inpossibile aliquid esse. ac per hoc potest homo, si uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod secundo loco posueram, quaeratur utrum sit, esse non credo. magis enim scripturae credo dicenti: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. et um domino, et t u dimisisti impietatem cordis mei, continuo subiunxit: pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore oportuno, non ergo omnis peccator, rimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
tionum si a me queratur utꝵ
homo sine pecc̃o possit ẽẽ inhac
uita confitebor posse ꝑ dei grati¬
am ⁊ liberum eius arbitriũ ip̃m
quo lib̃m arbitrium ad dei gra¬
Qciam hocest ad dei dona ꝑtinere nõ
bonum sit .i. ad faciendã mandata
dñi conu̾tatur atqi ita dei gr̃ã nõ
solum ostendat quid faciendum sit
s adiuuet ⁊̃ ut possit fieri cid̃ ostẽ¬
derit. Quid .i. hñis qd̃ ñ accepunus
Unde ⁊ ierenuas dicit scio dñe q ñ
est in hoĩe uia eius nec uiri est ut
ambulet ⁊ dirigat gressus suos.
hinc ⁊ inpsalmis cum quidam
dixisset deo tu p̾cepisti mandata tu¬
nam inquit dixigantur iuemee
ad rustodiendas iustificatio nes
tuas. Tunc non confundar dum ĩs¬
picio inomnna mandata tua. Quid
at optat qd̃ inpotestate sicht̃ ut
ad faciendum nullo indigeat ad¬
iumento. Aquo autem id optat
Quia non afortuna ł afato ł aqͦ¬
libet alio preter deum inconse¬
quentib satis ostendens trinera.

Expanded text:
tionum si a me quaeratur, utrum tionum si a me quaeratur, utrum homo sine peccato possit esse in hac uita, confitebor posse per dei gratiam et liberum eius arbitrium, ipsum quoque liberum arbitrium ad dei gratiam, hoc est ad dei dona, pertincre non bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuertatur atque ita dei gratia non solum ostendat quid faciendum sit, sed adiuuet etiam, ut possit fieri quod ostenderit. quid enim habemus quod non accepimus? unde et Hieremias dicit: scio, domine, quia non est in homine uia eius nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. hinc et in Psalmis cum quidam dixisset deo: tu praecepisti mandata tunam, inquit, dirigantur uiae meae ad custodiendas iustificationes tuas! tuncnon confundar, dum inspicio in omnia mandata tua. quis optat, quod in potestate sic habet, ut ad faciendum nullo indigeat adiumento? a quo autem id optet, quia non a fortuna uel a fato uel a quolibet alio praeter deum, in consequentibus satis ostendens: itinera,
Abbreviated transcription (Latin):
est deprecandam eẽ p̾sumunt. Nec
ideo tñ solis de hac reuons agendũ
est ut non subinferatur annitẽdo
.N. ñr deus dr. Necadiuuari potest nͥ
qui aliquid ⁊̃ sponte conatur Qrma
non sicut in lapidib insensatis añ
sicut ineo iniquoꝵ natura ratione
uoluntatemq non condidit salute
nr̃am deus oꝑatur innob̾. Cur autẽ
tm̃ istum illo illum isto modo pe¬
nes ip̃m est ⁊ equitatis tam secre¬
te ratio ⁊ excellencia potestatis. Nã
qui dicunt ẽẽ inhat uita hoĩem si¬
ne pecc̃o non est eis continuo in¬
cauta temeritate obsistendum. Si
.ii. ẽẽ posse negauerimus ⁊ hoĩs li¬
rero arbitrio qui hxc uolendo appe¬
tit ⁊dei uirtuti ł miscdĩe qui hoc ad¬
iuuando effecit derogabumis. S ali¬
a questio est utrum ẽẽ possit alia u¬
trum sit. Ali si non est cum non pos¬
sit ẽẽ cur non sit alia utrum qui oĩo¬
nunquam nunquam nullum pec¬
n hac quadriꝑtita ꝓposinone q̃s¬

Expanded text:
est, deprecandam esse praesumunt? nec est, deprecandam esse praesumunt? nec ideo tamen solis de hac re uotis agendum est, ut non subinferatur ad bene uienim noster deus dicitur nec adiuuari potest, nisi qui aliquid etiam sponte conatur, quia non sicut in lapidibus insensatis aut sicut in cis, in quorum natura rationem uoluntatemque non condidit, salutem nostram deus otum, istum illo, illum isto modo, penes ipsum est et aequitatis tam secretae ratio et excellentia potestatis. Nam qui dicunt esse posse in hac uita hominem sine peccato, non est eis continuo incauta temeritate obsistendum. si enim esse posse negauerimus, et hominis libero arbitrio, qui hoc uolendo appetit, et dei uirtuti uel misericordiae, qui hoc adiuuando efficit, derogabimus. sed alia quaestio est, utrum esse possit, alia utrum sit; alia, sinon est, cum possit esse, cur non sit; alia, utrum qui omnino numquam ullum pecin hac quadripertita propositione quaes
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicunt accepto semel libere uolũ¬
tatis arbitrio nec orare nos debere
ut deus nos aduiuet ne peccemus. Ta¬
lib . N tenebris nec pħiseus ille ceta¬
bantur qui qui qͣmius in hec erra¬
ret quo sibi addendum ad iusticiã
nichil putabat seq arbitrabatur eiꝰ
plenitudine saturatum. deo tñ gr̃as
agebat qid̾ non eẽt sicut cet̾i hõĩes in¬
uisti raptores adulti sicut ille pu¬
blicanus qd̃ bis insabb̃o ieuiaret
cid̃ oĩm que possidebat decimas da¬
ret. Nchil sibi ad iusticiam patebat.
s tm̃ exhiis que habebat gr̃as deo a¬
gendo ab illo seaccepisse omnia fa¬
tebatur. Et tñ impbatus est ⁊ qr ue¬
lum saturanis nichil dealimemis
iusticie rogabat acuipere ⁊ qd̃ eã
publicano esurienti ⁊ sinienti seue¬
lut insultans p̾ ferre gestiebat. Quid
ergo illi fiet qui ⁊ si fateantur señ
hr̃e ł non plenam hr̃e iusticiam:
tñ ac semet ip̃is hñdam non a suo
creatore ubi horreum euis ⁊ fonseiꝰ

Expanded text:
qui dicunt accepto semel liberae uolunqui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nec orare nos debere, ut deus nos adiuuet, ne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine saturatum, deo tamen gratias agebat, quod non esset sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut ille publicanus, quod bis in sabbato ieiunaret, quod omnium quae possidebat decimas daret. nihil sibi addi ad iustitiam iam petebat, sed tamen ex his quae habebat gratias deo agendo ab illo se accepisse omnia fatebatur. et tamen inprobatus est, et quia ueluti saturatus nihilde alimentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam publicano esurienti ac sitienti se uelut insultans praeferre gestiebat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere iustitiam, tamen a se ipsis habendam, non a suo creatore, ubi horreum eius et fons eius
Abbreviated transcription (Latin):
si autem ab illo autimur nr̃m ẽ⁊
tunc scd̾m carnem sapimus tunc
contupiscentie carnis ad illicita cõ¬
sentimus. Conu̾sos ergo deus adiu¬
uat. au̾sos deserit. s ⁊̃ ut conu̾tam᷑
ip̃e adiuuat qd̃ certe cłis corporis
lux ista ñ prestat. Cum ergo nobis
uibet dicens. Com̾itimini adme ⁊e¬
go conu̾tar aduos. nosq illi dm̃is
conu̾te nos deus sanitatum nr̃aꝵe
⁊ deus uirtutum com̾ite nos ⁊ aliud
quid dñis: quamda qd̃ iubes. Cũ
iubet dicendo intelligite ergo. qui ĩ¬
sipientes estis inppło. nosq illi di¬
timus. da michi intellectum ut
discam mandata tua. quid aliud
dm̃s quem da qd̃ uibes: Cum iuber
aliud dñis quam da qd̃ iubes: Cũ
iubet dicendo facite iusticiam itẽq
dicit. beati qui esuriunt ⁊ siciũt
iusticiam. q̃m ip̃i saturabuntur.
a quo debemus petere cibum potũ¬
q iusticie nisi abillo qui esurien¬
tib eam ⁊ sicientib ꝓmittat eiuis
saturitatem. Repessamus itacy ab

Expanded text:
si autem ab illo auertimur, nostrum est et si autem ab illo auertimur, nostrum est et tunc secundum carnem sapimus, tunc concupiscentiae carnis ad inlicita consentimus. conuersos ergo deus adiuuat, auersos deserit. sed etiam ut conuertamur, ipse adiuuat, quod certe oculis corporis lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostrarum, et: deus uirtutum, conuerte nos, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, nosque illi dicimus: da mihi mihi intellectum, ut discam mandata tua, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: facite iustitiam itemque dicit: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur, a quo debemus petere cibum potumque iustitiae nisi ab illo, qui esurientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab
Abbreviated transcription (Latin):
si forte temptari ceꝑimus a con¬
cupiscentia nr̃a aduitorio eius ñ
deseramur ut ineo possimus uin¬
cere ne abstrahamus illecti. Deinde
ad dimus qd̃ ꝑ ficietrir infine cũ
ab sorbebitur mortalea uita. Sed
lib̾a nos a malo. Tunc enim nulla.
erit talis concupiscentia cum qua
certare ⁊ tui non consentire uibe¬
amur. sic ergo totum hec intrib
beneficiis positum breuiter peti põt.
Ignosce nobis ea inquib sumus
ab aratti aconcupiscentia. ad inia
ne abstrahamura concupiscentia au¬
fera nobis concupiscentiam. ad peccã¬
dum namq ñ ad iuuamur ad eo.
Iusta autem agere ł iusticie p̾ceptũ
sumus nisi adiuuemur adeo.Situt.
.Ni. corporis ccłs ñ adiuuatur aluce
ut ab eademaluce clausus au̾sus ue
discedat. ut autem iudeat adiuuat᷑
abea neq hoc omnino nͥ illa ad iu¬
uerit potest tta deus qui lux est hoĩs
ĩtioris adiuuat nr̃ei mentis obtu
iusticiam boni aliquid operemur.

Expanded text:
si forte temptari coeperimus a consi forte temptari coeperimus a concupiscentia nostra, adiutorio eius non deseramur, ut in eo possimus uincere, ne abstrahamur inlecti. deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a uita: sed libera nos a malo. tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare et cui non consentire iubeamur. sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum breuiter peti potest: \'ignosce nobis ea, in quibus sumus abstracti a concupiscentia, adiuua, ne abstrahamur a concupiscentia. aufer a nobis concupiscentiam\'. Ad peccandum namque non adiuuamur a deo; iusta autem agere uel iustitiae praeceptum ssumus, nisi adiuuemur a deo. sicut enim corporis oculus non adiuuatur a luce, ut ab eadem luce clausus auersusue discedat, ut autem uideat adiuuatur ab ea neque hoc omnino, nisi illa adiuuerit, potest, ita deus, qui lux est hominis interioris, adiuuat nostrae mentis obtutcundum eius iustitiam boni aliquid operemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ter nr̃a situt ⁊ nos dimittimus debito¬
rib nr̃is: ⁊ nenos inferas intempta¬
tionem. s libera nos a malo. manet
.N. malum incarne nr̃a natura ñ
inqua diuinitus creatus est homo
s uicio ꝓͦuoluntate ꝓ lapsus est ubi
amissis iuirib non ea qͣue uulneratꝰ
est uoluntatis facilitate sanatur.
malo nos non obedire precepit cũ
dicit. non ergo regnet pec̃cm in ur̃o
mortali corpore nonad obediendũ
desideriis eius. Si ergo his desideriis
concupiscencie carnis illicita uolũ¬
tans indinanone consenserimus
ad hoc sanandum dñis dimitte nob̾
debita nr̃a adhibentes remedium
⁊ nos dimittimus debitorib nr̃is
utautem non ei consentiamꝰ dep̾¬
camurad iutorium dicentes. Et ne
nos inferas intemptationẽ ł sicut
ñ nulli codices hñt: ne nos inducas
intemptionem. Non qd̾ ip̃e deus ta¬
li temptatione aliquem temptet.¬
Nam deus intemptator maloꝵ est.
Ip̃e enim neminem temptat s ut

Expanded text:
ta nostra, sicut et nos dimittimus debitota nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitate sanatur. malo non obedire praecipit, cum dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Si ergo his desidconcupiscentiae carnis inlicita uoluntatis inclinatione consensimus, ad hoc sanandum dicimus: dimitte nobis debita nostra, adhibentes remedium et nos dimittimus debitoribus nostris. ut autem non ei consentiamus, deprecamur adiutorium dicentes: et ne nos inferas in temptationem —uel, sicut nonnulli codices habent: ne nos inducas in temptationem—,non quod ipse deus tali temptatione aliquem temptct-nam deus intemptator malorum est, ipse autem neminem tcmptat-scd ut,
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ exaltat autem mĩa iudicio. Cõ¬
cupiscencia ignur tanquam lex
pec̃ci manens in memibris corporis
mortis hꝰ cum ꝑuulis nascitur ĩ
ꝑuuilis baptiratis areatu soluit᷑
ad agonem relinquiturante ago¬
nem mortuos nulla dampnatio¬
ne ꝑ sequitur ꝑuulos non bapni¬
zatos reos ꝯinnectit ⁊ tanquam i¬
re filios ⁊̃ si ꝑuuli moriantur ad cõ¬
dempnationem trahit. Ingrandi¬
b autem baptizatis inquib iam
ratione utentib quictiud eidẽ
concupiscencie mens ad peccandũ
consentit ꝓprie uoluntatis est delẽs
peccis ⁊̃ omnib soluto ⁊̃ ueatu quo⁊
iunctos originałr detinebat ada¬
gonem interim manet non sibi
ad illicita consencientib nichil oĩ¬
no nocitura donec absorbeatur
mors inuictoria ⁊ pace ꝑfecta nͥi
qd̃ uincatur existat. Consencie̾¬
tes autem sibi ad illicita reos te
ꝓnobis interpellantem sanent᷑.
⁊ dñs orare nos docens inter cetera mo¬
nuit ut dicamus. Dimitte nob̾ debi¬

Expanded text:
supercxultat autem misericordia iudicio? Concupiscentia igitur tamquam lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis nascitur, in paruulis baptizatis a reatu soluitur, ad agonem relinquitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos reos innectit et tamquam irae filios, etiamsi paruuli moriantur, ad condemnationem trahit. in grandibus autem baptizatis, in quibus iam ratione utentibus quicquid eidem concupiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos tennobis interpellantem sanentur,et dominus orare nos docens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debi
Abbreviated transcription (Latin):
est uoluntatis quas nos non per¬
fecte inominib adhibitirros pͥuidit
qui ꝑ ꝓpham ueri dice dici uoluit. Nõ
iustificabitur inconspectu tuo om̃is
uiuens. Tales itaq nos futuros dñc
preuidens quedam salubra remedia
⁊̃ post bap̃m dareat ualere dignatꝰ
est. oꝑa scilicet miscdĩe cum ait. Di¬
mittite ⁊ dimittetur nobis date ⁊da¬
bitur uobis. Quis enim aliquai
spe adipiscende salutis et̾ne de hac
uita emigraret manente illa sm̃a
qid̾ quicum q totam legem serua¬
uerit offendat autem in uno factꝰ
est. oĩm reusnͥ post paululum lo¬

Expanded text:
est uoluntatis, quas nos non perest uoluntatis, quas nos non perfecte in omnibus adhibituros praeuidit, qui per prophetam ueridice dici uoluit: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens quaedam salubria remedia etiam post baptismum dare ac ualere dignatus est, opera scilicet misericordiae, cum ait: dimittite et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. quis enim cum aliqua spe adipiscendae salutis aeternae de hac uita emigraret manente illa sententia, quod quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus,
Abbreviated transcription (Latin):
quidam tm̃ presumentes de libero hu¬
mane uoluntatis arbtirio ut adñ
peccandum nec adiuiuandos nosdi¬
uininis opinentur semel ip̃i nat᷑e
nr̃e concesso ub̾e uoluntatis arbito
unde fit consequens ut nec orare de¬
beamus ne intremus intempta¬
tionem hoc est netemptatione. uĩ¬
canur iꝰ cum failit ⁊ precupat nes¬
tientes ł cum p̾mit atq urget ĩ fir¬
contrarium ip̃iq religioni qua ĩ¬
buti sumus ⁊ pietati qua deum.
colimus quam uehement ad uer¬
sum ut ꝓ adipiscendo bñficio do¬
minum non rogemus atq imp̃a
or̃one dñica ne nos inferas intemp¬
tationem frustra positum existime¬
mus u̾bis explicare non possumus.
Acute autem sibi uidentur dr̃e .ti.
mus non peccamus non pretiꝑet
deus homini qd̃ ẽẽt humane ĩpos¬
sibile uoluntati. s hec ñ uident qd̃
adnon nulla suꝑanda ł que male
cupuntur ł que male metuuntꝰ
magͥis aliqñ ⁊ tocius uirib opus

Expanded text:
quidam tantum praesumentes de libero huquidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis arbitrio, ut ad non peccandum nec adiuuandos nos diuinitus opinentur semel ipsi naturae nostrae concesso liberae uoluntatis arbitrio. unde fit consequens, ut nec orare debeamus, ne intremus in temptationem, hoc est ne temptatione uincamur, uel cum fallit et praeoccupat nescientes uel cum premit atque urguet infirciosum atque contrarium ipsique religioni, qua inbuti sumus, et pietati, qua deum colimus, quam uehementer aduersum, ut pro tali accipiendo beneficio dominum non rogemus atque in ipsa oratione dominica: ne nos inferas in temptationem frustra positum existimemus, uerbis explicare non possumus. Acute autem sibi uidentur dicere. qumus, non peccamus, nec praeciperet deus homini, quod esset humanae inpossibile uoluntati\'. sed hoc minus uident, quod ad nonnulla superanda, uel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliquando et totis uiribus opus
Abbreviated transcription (Latin):
ebapĩno ꝑuulorum
marcelline carissime
quod non solum eis
ad regnum dei u̾m
⁊̃ ad salutem uitam¬
q ẽt̃nam ad ipiscen¬
dam detur qm sine.
dei regno ⁊ sine xp̃i saluatoris socie¬
tate inquam nos suo sanguine rede¬
mit hr̃e nullus pot̃ priore libro satis
ut arbitror disputanimus. Inhccã
uinat ne aliquis inhoc scł̃o ł iuxerit
uicturus uesit sine ullo om̃i pec̃co.
excepto uno mediatore dei ⁊ horm.¬
hoĩe xp̃o iħ̾u qui dedit semet ip̃m red̃p¬
tionem ꝓ omnib quanta ip̃e donat
diligencia ł facultate disserendum
enodandumq suscepi. Qui disputati¬
oni si se idemptidem aliqua necc̃itate
łoportunitate inseruerit questio de
ñ erit nec defugiendum ut eis locis
adomnia que rensionem nr̃am fla¬
gitant sicut ualemus rendeamus.
hꝰ autem q̃onis soluno de hoĩs uita
sine ulla susbreptioneł p̾cccupatio¬
ne pecc̃i propter cotidianas ⁊̃ nr̃as
or̃ones maxime nect̃ia est. Sunt eĩ

Expanded text:
baptismo paruulorum, Marcelline carissime, quod non solum eis ad regnum dei, ucrum etiam ad salutem uitamque aeternam adipiscendam detur, quam sine dei regno et sine Christi saluatoris societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus 6 potest, priore libro satis, ut arbitror, disputauimus. in hoc autem uiuatne aliquis in hoc saeculo uel uixerit uicturusue sit sine ullo omnino peccato excepto uno mediatore dei et homihomine Christo lesu, qui dedit semet ipsum redemptionem pro omnibus, quanta ipse donat diligentia uel facultate disserendum enodandumque suscepi. cui disputationi si se identidem aliqua necessitate uel oportunitate inseruerit quaestio de, mirandum non erit nec defugiendum, ut eis locis ad omnia, quae responsionem nostram flagitant, sicut ualemus respondeamus. Huius autem quaestionis solutio de hominis uita sine ulla subreptione uel praeoccupatione peccati propter cotidianas etiam nostras orationes maxime necessaria est. sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ ebrius quamuis ab sit ut fuerit
ebriosus. Baniel u̾o post or̃onem quã
fudit deo: dese ip̃o dicit. Cum orarem ⁊
confiterer pecc̃a mea ⁊ peccata populi i¬
mei dño deo meo. Propterea nisi faĩ¬
lor ꝑ supra memoratum erechielẽ
cuidam suꝑbissimo d̾r. Nunquid tu
sapiencior quam damel neq hic dici
potest qd̃ quidam contra oronem do¬
minicam argumentanturqr ⁊ si o¬
rabant iam inquiunt sci ⁊ ꝑfecti iam

Expanded text:
aliquando ebrius, quamuis absit, ut fuerit aliquando ebrius, quamuis absit, ut fuerit ebriosus. Danihel uero post orationem, quam fudit deo, de se ipse dicit: cum orarem et confiterer peccata mea et peccata populi mei domino deo meo. propterea, nisi fallor, per supra memoratum Hiezechielem cuidam superbissimo dicitur: numquid tu sapientior quam Danihel? neque hic dici potest, quod quidam contra orationem dominicam argumentantur, quia etsi orabant eam, inquiunt, sancti et perfecti iam
Abbreviated transcription (Latin):
Quam dui .a. homo quamuis totꝰ
inspe iam ⁊ iam inre exꝑte in rege¬
neratione sp̃uali reno uatus adhuc
tũ portat corpus qd̃ corrumpitur
⁊ aggrauat animam qui qͦd̃ perti¬
ueat ⁊ quid unde dicatur ⁊̃ inumo
hoĩe distinguendum est. Nam ut
ego arbitror non facile cuiquam
scriptura dei tam magnum iusti¬
cie ꝑhibet testimonium quam tͥ¬
b famulis eius noe damel ⁊ iobqͦs
eechiel ꝓpħa dicit abiminente qua¬
dam iracundia solos posse liberari
intrib utiq illis uiris tria queda
hoĩm lib̾anda genera p̾figurans.
Innõe quantum arbitror uistos
tes in iob iustos coniugales. Et si
quis est forte alius intellectus de cͦ
nunc non est nec̃ce disquirere. u̾mp
tñ quanta isti iusticia p̾minue¬
rint. ⁊ hec ꝓphico ⁊ aliis diuinis
testimoniis satis apparet. Necideo
quisquam sobrus dix̾it ebrieta¬
tẽ ñ eẽ pecc̃m: que tñ subrepsit. tã¬
to uiro. Nam noe sicut legimus fuit

Expanded text:
quamdiu enim homo quamuis totus quamdiu enim homo quamuis totus in spe iam et iam in re exparte regeneratione spiritali renouatus adhuc tamen portat corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, quid quo pertineat et quid unde dicatur, etiam in uno homine distinguendum est. nam, ut ego arbitror, non facile cuiquam scriptura dei tam magnum iustitiae perhibet testimonium quam tribus famulis eius, Noe, Danihel et Iob, quos Hiezechiel propheta dicit ab inminente quadam iracundia dei solos posse liberari, in tribus utique illis uiris tria quaedam hominum liberanda genera praefigurans: in Noe, quantum arbitror, iustos tes?, in Iob iustos coniugatos et si quis est forte alius intellectus, de quo nunc non est necesse disquirere. uerum tamen quanta isti iustitia praeeminuerint, et hoc prophetico et aliis diuinis testimoniis satis apparet. nec ideo quisquam sobrius dixerit ebrietatem non esse peccatum, quae tamen subrepsit tanto uiro; nam Noe, sicut legimus, fuit
Abbreviated transcription (Latin):
filios dei. filii .ii. huius scł̃i generant
⁊ generantur. Inde ⁊ qd̃ nascitur ta¬
le est qr ⁊ qd̃ nascitur de carne caro e̾
Iusti autem non st̃ filii dei. tarne nõ¬
nan sunt. S ex hoc carne gignunt
quicumq eoꝵ gignunt exquo nõ¬
dum innouitãtem ꝑ fectam tocius
uetustatis reliquias commutarunt.
Unde quisquis filius de hac ꝑte nascit᷑.
uetustate infirma nec̃ce est ut ⁊̃ ipse
uetustus sit. ⁊ infirmus. Id circo opor¬
tet ut ⁊̃ ip̃e inaliam regenerationẽ
ꝑ remissionem pec̃ci sp̃u renouetur.
Qd̃ si in eo non fit: nichil ei ꝓderit
pr̃ iustus. Sp̃ u enim iustus est: quo
eum non genuit. Si ã fit nichil ei ob¬
erit ⁊̃ pr̃ iniustus. Iste .n. gr̃a sp̃uali
inspem nouitatis eterne transitũ
fecit. ille autem mente carnali to¬
tus inuetustate ꝑ mansit. Non igi
timonio. qd̾ iam natis ex deo d̾r.Si
diximus qr pect̃m ñ hñs nos ipsos
decipimus ⁊ ueritas in nobis non eꝰ

Expanded text:
filios dei; filii enim saeculi huius generant filios dei; filii enim saeculi huius generant et generantur. inde et quod nascitur tale est, quia quod nascitur de carne, caro est. iusti autem non sunt nisi filii dei. in nati sunt. sed ex hoc carne gignunt, quicumque eorum gignunt, ex quo nondum in nouitatem perfectam totas uetustatis reliquias commutarunt. unde quisquis filius de hac parte nascitur uetusta et infirma, necesse est ut etiam ipse uetustus sit et infirmus; idcirco oportet ut etiam ipse in aliam generationem per remissionem peccati spiritu renouetur. quod si in eo non fit, nihil ei proderit pater iustus; spiritu enim iustus est, quo eum non genuit. si autem fit, nihil ei oberit etiam pater iniustus; iste enim gratia spiritali in spem nouitatis aeternae transitum fecit, ille autem mente carnali totus in uetustate permansit. Non igittimonio, quoiam natis ex deo dicitur: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est.
Abbreviated transcription (Latin):
mus q̃m udebimus eum sicirti ẽ. Nẽ
ergo ⁊ siles ei ẽẽ iam cepimus pͥ mici¬
as hñtes sp̃c ⁊ adhuc dissimiles sumꝰ
ꝑ reliquias uetustatis. ꝓinde inquã¬
tum similes intantum. regeneran¬
te sp̃u filii dei. Inquantum autem dis¬
similes intantum filii carnis ⁊ seculi.
Illic ne ergo peccare non possumus.
hinc uero si dixerimus qr peccatum
non hm̃is. nos ip̃os decipimus donec
totum transeat inad optionem ⁊ sit
pecc̃or ⁊ queras locum euis ⁊ non in¬
uenias. frustra itaq non nulli ⁊̃ il¬
lud argum entantur ut dicant. Si
pec̃cor genuit pec̃corem: ut ꝑuulo eiꝰ
reatus originalis pecc̃i inbaptismi
acceptione soluatur. ⁊̃ ustus iustũ
gignere debuit. Quasi ex hec quisq
cialiter ⁊ mouetur ⁊ ad usum ꝓpa¬
gandi lex pec̃ci mentis lege conuer¬
titur. Ex ixc ergo gignit qd̾ adhuc
uerustum trahit int̾ filios scłi non
exhoc tid̾ innouitatem ꝓmouit int̾

Expanded text:
mus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc mus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi, illinc ergo peccare non possumus; hinc uero, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, donec totum transeat in adoptionem et non sit peccator et quaeras locum eius et non inuenias. Frustra itaque nonnulli etiam illud argumentantur, ut dicant: si peccator genuit peccatorem, ut paruulo eius reatus originalis peccati in baptismi acceptione soluatur, etiam iustum gignere debuit. quasi ex hoc quisque tialiter mouetur et ad usum propagandi lex peccati mentis lege conuertitur. ex hoc ergo gignit, quod adhuc uetustum trahit inter filios saeculi, non ex hoc, quod in nouitatem promouit inter
Abbreviated transcription (Latin):
spes autem que udetur non ẽ spes
Quo enun uidet quid quid sperat.
si autem qd̃ non uidemus spera¬
mus ꝑ pacientiam expectamus.
adoptio ergo plena filioꝵ iure¬
demptionem fiet ⁊̃ corporis nostri.
filii dei re ip̃a fcĩ sumus. Inceteris
uero spe. situt salui sicut innoua¬
ti ita ⁊ filii dei re autem ip̃a qr ñ¬
dum salui ideo nondum plene in¬
nouan nondum filii dei s filii scli.
ꝓfuimus ergo in renouationem
iustamq uitam ꝑ qd̃ filii dei su¬
mus ⁊ ꝑ hoc peccare omnino nõ
possumus donec inhec totum trãs¬
mutetur: ⁊̃ illud ꝑ qd̃ adhuc filii
scd̃i sumus. ꝓhec . ñ. ⁊ peccare adnuc
possumus. Ita fit. ut ⁊ qui natus est ex
deo non percet.⁊ si dix̾imus qr pec̾c̃m nõ
hm̃s nos ip̃os detipiamus ⁊ ueritas nõ
sit innobis. Consumetur ergo qd̃ filii
carnis ⁊ scł̃i sumus ⁊ ꝑficietur qd̃ filii
dei ⁊ sp̃u renouati sumus. uͣ idem ioħes
⁊ erimus inre. Nam sequitur ⁊ dicit.
scimus qr cum apparuerit siłes ei eri¬

Expanded text:
tur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Adoptio ergo plena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. , unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur, etiam illud, quo adhuc filii saeculi sumus; per hoc enim et peccare adhuc possumus. ita fit ut et qui natus est ex deo non peccet et, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus et uefilii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii dei et spiritu renati sumus. unde idem Iohannes: , erimus in re? nam sequitur et dicit: scimus, quia, cum apparuerit, similes ei eri
Abbreviated transcription (Latin):
nũquam pot̃. tauquam bonus filus
pr̃em uelit uiuere quem dñs bona
uoluntate ult mori ⁊ rursus fi̾ pot̾
ut hoc uelit homo uoluntate mala
si malus filius uelit mori prem ue
potius consonat quamius aliud
uolentis quam hꝰ idem uolentis
impictas. Tantum ut̾ est quid ⁊¬

Expanded text:
filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala si malus filius velit mori patrem, velit potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Multum enim interest quid
Abbreviated transcription (Latin):
ic oĩo granditer ⁊ eiidenter
dei gr̃a cõmendatur. Quid .N
natura humana inhoĩe xp̃o meruit
ut inunitatem ꝑsone unici filii dei
singulariter ẽẽt assumpta que bo¬
na uoluntas tuius boni ꝓpositi stu¬
dium que bona oꝑa p̾cesserunt qͥ¬
b m̾eretur iste hõ una fi̾ ꝑsona cũ
deo. Nunquid antea fuit ho ⁊ hoc ei
singulare uñficiũ p̾stitũ est ut si¬
gulariter p̾ mereretur deum. Nẽpe
ex quo hõ eẽcepit ñ aliud cepit eẽ hõ
utqd̾s ut ꝙ̃ad modum estuna ꝑ¬
ita nisi qr magna hic ⁊ sola dei gr̃a fidełr
⁊ sobrie considerantib euident̾ ostendit᷑
ut intelligant hoĩes ꝑeandem gr̃am enis
se iustificari apecc̃is ꝑ quam fc̃s est ut hõ
xp̃c nullum posset hr̃e pecc̃m. Sic ⁊ eiusma¬
trem angĩs salutauit. qñ ei futurum nũ¬
tiauit hunc ꝑtum. Aue inquid gracia
plena ⁊ paulo post inuenisti grãm apud¬

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse homo qutique Deus: ut quemadmodum est una pita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter ac sobrie considerantibus evidenter ostenditur; ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis per quam factum est ut homo Christus nullum posset habere peccatum? Sic ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum. Ave, inquit, gratia plena: et paulo post, Invenisti,
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti a pr̃e plenum gr̃e ⁊ u̾itatis
Qd̃ ait u̾bum caro fc̃m est hoc est plenũ
gr̃a. Qd̃ ait gl̾am .q. unigeniti a patre¬
ħ est plenum u̾itatis u̾itas quippeipsa
lius natura. gr̃a suscepit hoĩem tanta
unitate ꝑsone ut idem ip̃e ẽẽt ⁊ iam ho¬
minis filius idem namq iłxxͨ filius
dei unigenitus .i. unicus dei filius dñt¬
nr̃ natus est de sp̃u scõ ⁊ uirgine mari

Expanded text:
unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem namque Jesus Dei unigenitus, id est unicus, Dominus noster, natus est de Spiritu sancto et virgine Maria
Abbreviated transcription (Latin):
ed quẽad modum si statua cuiꝰ¬
libet uolubilis metalli ant in
igne liquesceret aut contereretur in
sam ⁊ eam uelit artifex rursus exil¬
lius man̾ie quantitate parare. Nich̾
int̾ẽet ad euis integritatem que ꝑticła
mat̾ie ciiq membro statue redderet᷑
dum tñ totum ex quo constituta
fuerat restriuta resumeret. Ita deus
mirabũratq in effabiłr artifex de to¬
to quo caro nr̃a constiterat eã mira¬
bili ⁊ ineffabili cełitate restituet nec
aliquid atinebit adhꝰ rei integrati¬
onem utiꝵ capilli ad capillos redeãt
an ungues adungues an quicquid
eoꝵ ꝑierat mutetur incarnem ⁊ in
ꝑtes alias corporis reuocetur curãte
artificis ꝓuidencia neqͥd ĩdecẽs fiat.

Expanded text:
ed quemadmodum si statua cujuslibet volubilis metalli aut in igne liquesceret, aut contereretur in sam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare; nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capillan ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias partes corporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
et illud est consequens ut ideo
diu̾sa statura sit reuiuiscen¬
cuimꝰ singulorum qr fu̾at diu̾sa ui¬
uentiũ macri tum eadẽ macie aut
pingues cũ eadem pingnedinere¬
uiuiscant. s si hoc est inconsilio trea¬
toris ut ineffigie sua cuiusq ꝓprietas
⁊ discernibilis similitudo seruetur in
cet̾is ã corporis bonis equalia cuncta
reddantur ita modificabitur illa in
uno qͦ mat̾ies ut nec aliquid in ea ꝑ¬
eat ⁊ qd̃ alicui defuerit ille suppleat
qui ⁊̃ denichilo potuit qd̃ uoluit oꝑa¬
ri si autem incorporib resurgenciũ
rationabilis in equalitas erit sicut ẽ
uocum quib impletur fanctus. hoc
fiet ciuiq de fa matĩa corporis sui qd̾̃ ⁊
hoĩem reddat angelicis cetib ⁊ nͥl in¬
conueniens eoꝵ ingerat sensib indeco¬
rum quipp e aliquid ibi non erit sed
quicquid futurum est hoc decebit qr
nec futurum est si ñ decebit resurgẽt
igitur corpoꝵa scoꝵ si ne ullo iutio
sine ulla deformitate sicut sine ulla

Expanded text:
ec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerant diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit ipse suppleat, qui et de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum cum quibus impletur cantus: hoc fiet unicuique de materia corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit, sed quidquid futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebat. Resurgent igitur sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid igrtur gestum est ĩ
crute xp̃i insepultura inresur¬
rettione tertia die in ascenũone ad
celum ⁊ sederead dexteram pr̃is ita ge¬
stum estut his reb non mistice tm̃
dictis s ⁊̃ gestis configuraretur uitax
cem dc̃m est. Qui autem xp̃i st̃ carnẽ¬

Expanded text:
uidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita ucem dictum est: Qui autem Christi Je
Abbreviated transcription (Latin):
um adueniat regnum tuũ fiat uo¬
luntas tua sicut incelo ⁊ int̾ra. qd̃
ñ ab surdequidam intellex̾unt ĩsp̃u
⁊corpore oĩo sine fine retinenda
sunt ⁊ hec inchoantur quantũtũ¬
q ꝓficimus augent᷑ in nnob̾ per¬
sit semꝑ possidebuntur. Qd̃ uo dm̃spa
⁊ dimitte nob̾ debita nr̃a sicut ⁊ nos
dimittimus debitorib nr̃is ⁊ uenos
inferas intẽptationẽ s libera nos
a malo quis ñ uideat ad p̾sentis uite
indigenciam ꝑtin̾e. In illa itaq iu¬
ta et̾na ubi nos semꝑ sꝑamus finu¬
ros ⁊ noĩs dei scĩficatio ⁊ regnum ⁊¬
uoluntas eius in nr̃o sp̃u ⁊ corpore
ꝑ fecte atq immortałr ꝑ manebũt
panisu̾o cotidianus ideo dc̃s est qr
hic est necc̃ius quantusaĩe carni¬
qz tribuendus est. siue sp̃ałr siue¬
mͦ. hic est ⁊̃ quam poscunus remis¬
sio ubi est oĩs cõmissio pecc̃orum
hic temptationes que nos ad pec¬
candum illiciunt ł impellunt. hic
deniq malum. uñ cupimus lib̾ari.¬

Expanded text:
um: Adveniat regnum tuum, et fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda esse, et hic inchoantur. Quantumcunque proficimus, augentur in nobis. Perest semper possidebuntur. Quod nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, Et ne nos inferas in tentationem, Sed libera nos a malo , quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum oluntas ejus in nostro spiritu et corpore perfecte atque immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est quia hic est necessarius, quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritumodo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt, hic denique malum unde cupimus liberari
Abbreviated transcription (Latin):
sum iustuis baptizandum est. Hoc
ergo isti faciant s possunt bapurẽt
postebriosos suos si postioħem sob¬
um apłi baptitau̾nt Quid hinc rendeãt
nͥ pp̃ea se post istos non baptizare qr ꝑ
habebant. hoc quidem ⁊̃ ip̃e sibi cui res¬
pondemus opposuit oppositumq ñ sol¬
uit. Ait .i. Dicit forsitan aliquis. S ii qͦs
paulus it̾m dapurauit bap̃mo iohĩs
abluti fu̾ant ñ bap̃mo iħu xp̃i. undere¬
baptizari dico. ñ oportere quos cons
tat ẽc̃ atraditorib tm̃ inxp̃i nomine
baptizatos. hoc ip̃i sibi cum ip̃e ꝓpo¬
suisset attende quemadmodum frus¬
tra rendere conatus sit. huic inquit
mecum non colligit disꝑgit. Et it̾m.

Expanded text:
sum iustius baptizandum est! hoc sum iustius baptizandum est! hoc ergo isti faciant, si possunt; baptizent post ebriosos suos, si post Iohannem sobrium apostoli baptizarunt\'. quid hinc respondent, nisi propterea se post istos non baptizare, quiaismum nondum habebant. Hoc quidem etiam ipse sibi cui respondemus obposuit obpositumque non soluit. ait enim: dicit forsitan aliquis: sed . hi, quos Paulus iterum baptizauit, baptismo Iohannis abluti fuerunt, non baptismo Iesu Christi. unde rebaptizari dico non optat esse a traditoribus tamen in Christi nomine baptizatos. Hoc sibi cum ipse proposuisset attende quemadmodum frustra respondere conatus sit. Huic, inquitmecum non colligit, dispergit » ; et iterum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem qui u̾m deum ignorantes
eum tũ colebant ĩmo ⁊ oberat ad ꝑni¬
tiem qd̃ falsos deos simul colentes ei¬
dem u̾o deo sacrilegam iniuriam faci
pnauonẽ qd̃ insacrilega iniquitate er¬
roris humani ⁊̃ diuini sacramenti ñ
ꝑ quam mundentur s ꝑ quam seue¬
rus iudicentur detinent u̾itatem. Et
sicut apłs q̃n illos sacrilegos corrige¬
bat deum tñ u̾m qui extra ecc̃am ab
eis ignorantib colebatur agnosce¬
s paulus inquiunt cum uenisset
ephesum quosdam qui se dicebant
ioħ̃is bap̃mate baptitatos uissit bap¬
titati ussit inxp̃o. Quisquis isto ex¬
emplo scismancos ⁊ ħeticos bapti¬
deerat datum est ñ qd̃ inerat im¬
tera sacramenta p̾cursorio quodã
⁊ p̾figuratorio fungebantur offõ
tatum est inquiunt quanto mag̾
post heticum baptizandum est. Po¬
test aluis uelud iusta simiłr indig¬
nationem cõmotus dr̃e si post io¬
hẽm baptitatum est qui uinum pe¬
nitus ñ bibebat quanto post ebrio¬

Expanded text:
ad salutem, qui uerum deum ignorantes ad salutem, qui uerum deum ignorantes eum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam facienationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini sacramenti non per quam mundentur, sed per quam seuerius iudicentur detinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacrilegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnosceSed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se dicebant Iohannis baptismate baptixatos, baptizari iussit in Christo. quisquis isto exemplo schismaticos et haereticos baptideerat datum est, non quod inerat intera sacramenta praecursorio quodam et praefiguratorio fungebantur officizatum est, inquiunt, quanto magis post haereticum baptizandum est! potest alius uelut iusta similiter indignatione commotus dicere: si post Iohannem baptizatum est, qui uinum penitus non bibebat, quanto post ebrio
Abbreviated transcription (Latin):
inrtua iniquitate qua deoꝵ cultor nis
traduntur nulla sua falsitate muta
ce maleditebas. Dei .ii. u̾itatem de uni¬
tate bap̃mans ininiquitatedetines
tue duisionis. Corrige iniquitatem
ħ̾ etiti figmeni ne ꝑdat te ⁊ noli sr̃¬
bire de u̾itate xp̃iam sacramenti que
ibi est ut uidicet te. Ego autem absit
ut sic detester iniquitatem tuam ut
xp̃i ab negem u̾itatem quam inte
inuenio ad dampnationem tuam
absit ut sic te corrigam ut illud unde
te corrigo destruam. Nisi forte destere
debeo uerum qd̃ inuenio inaĩa ħ eci
in lapidepaganoꝵ. Plus est unus d̾s
qr satramentum est. dei. Et tm̃ ipse
unus deus ⁊̃ extra ecc̃am ab ignoran¬
tib datur colebatur. Sic ergo ⁊ unꝰ
datur. Quidicit fĩ ñ potuissentimꝰ
deus ⁊ uerus ab ignorantib extra
ecc̃am coleretur uideat ñ quid mi¬
respondere dicenn. Quem uos igno¬
rantes couns hc̃c eego annuntio no¬
b is. &uamobrem sicut ñl eis ꝓderat.

Expanded text:
iniquitate, qua deorum cultor uis iniquitate, qua deorum cultor uis traduntur, nulla sua falsitate mutauce maledicebas: Dei enim veritatem de unitate Baptismatis in iniquitate detines tuae divisionis. Corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam, ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte destruere debeo aerum quod inuenio in anima haerin lapide paganorum\'. Plus est unus deus quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unudatur. qui dicit fieri non potuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra ecclesiam coleretur, uideat non quid mirespondere dicenti: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ip̃orum erat ꝓprium detestabile
uicium. Qd̃ uero sciebant xp̃m pro
se ẽe cruuisixum ⁊ se ineuis noĩe lap¬
tiratos ñ erroris eoꝵ s diuini apd̾
eos mun̾is erat. hanc dei u̾itatem inũ¬
quitate suoꝵ scismatum detinebant.
hanc aꝓpbans bĩssimus paulus non
ꝑ illa uicia destructa ⁊̃ istam destruit
s ꝑ hanc confirmatam illa emenda¬
nebant de suo falso erubesc̾ent qd̃ a¬
gebant. sicut ergo dr̃ uideo tene fidẽ
resurrectionis mortuoꝵ sicut tenelus
s crede iam xp̃m resurrexisse amor¬
tius qd̃ ñ credebas u̾itatem quippe dei de
mortius resurretturis intua iniquita¬
te decines. Quia xp̃m resurrexisse non cͦ¬
dis sicut ydolorum cultori dr tene ab
uno uero deo mundum ẽẽ conditũ qd̃
tenebas s noli credere deos ẽẽ ligna et
lapides ⁊ ip̃ius mundi quaslibet ꝑticu¬
las quas colebas dei .N. u̾itatem qͣ cre¬
dis ab ip̃o conditum mundum detines

Expanded text:
hoc ipsorum erat proprium detestabile hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendannebant de suo falso erubescerent quod agebant. sicut ergo dicitur Iudaeo: \'tene fidem resurrectionis mortuorum sicut tenebas, sed crede iam Christum resurrexisse a mortuis quod non credebas; ueritatem quippe dei de mortuis resurrecturis in tua iniquitate detines, qua Christum resurrexisse non credis\'; sicut idolorum cultori dicitur: \'tene ab uno deo uero mundum esse conditum quod tenebas, sed noli credere deos esse ligna et lapides.. et ipsius mundi quaslibet particulas quas colebas; dei enim ueritatem, qua credis ab ipso conditum mundum, in tua detines
Abbreviated transcription (Latin):
testimonio ad docendoᷤᷤeos qui ista nesci¬
ebant hꝰ regule apłice sectator ep̃c cypri¬
anus de uno uero deo adu̾sus multorum
deorum falsorumq cultores disputans
multa ꝓfert testimonia delibris eorum
quos p̾daros auctores hñt hec est exisla
u̾itate quam ininiquitate detinentqͥ¬
rabilius est qd̃ fecit apłs ut eorum fa¬
na circumiens aram quandam int̾
aras demonum inuentam inqua scͥp¬
tum eẽt ignoto deo neq hoc negando ⁊
refellendo destruxerit s pocius confir¬
mando hinc ⁊̃ repperit oportunssimũ
sue disputanionis exordium dicens.
queuos ignorantes coluis hunc ego
annuncio nob̃. hanc itaq ⁊ nos per
maiores nr̃os iraditam nob̾ seque¬
tes apłicam regulam si quid recti ⁊̃
inꝑu̾sis inuenerimus eoꝵ ꝑu̾sitate
correcta illud qd̾ rectum est minime
iuolamus ut inmo hoĩe ex iis q̃ uera
tenet ⁊̃ falsa emendentur ñ exfalsis
ñ uictis ⁊̃ uera destruantur. Tp̃rib

Expanded text:
testimonio ad docendos eos, qui ista nescitestimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. huius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno deo uero aduersus multorum deorum falsorumque cultores disputans multa profert testimonia de libris eorum, quos praeclaros auctores habent, hoc est ex illa ueritate quam in iniquitate detirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. temporibus