comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usus atolesc̾et: Prima itaq g̾minatio ẽ qñ nascẽ¬
fit ħ̾ba. ħba qͦ ubi paululũ adoleu̾it: fit fenum.
Qmͣ utilis ꝙͣ uehemẽs uox: germunet t̾ra ħbã
feni. hoc est ipsa ꝑse gernunet t̾ca. Nullũ alt̾uiᷤ
querit auxiliũ: nõ cuꝰpiã indiget muust̾ro.
Solent eĩ pleriq dic̾e. slisi clem̃tior solis calor te
pefec̾it t̾ras. et quodã mͦ radiis sius fou̾it: ñ pot̃
g̾minate t̾ca. Et pp̃ea gentes dĩnũ honorẽ depu¬
tant soli ꝙ u̾tute caloris sui t̾ratũ penetret sinꝰ.
sparsaq foueat semina uel rigẽtes gelu uenas
arboꝵ relaxet. Audi gͦ dnm̃. uelut hanc uocem
emittentẽ. conticescat ineptꝰ sino hoĩm qui futu¬
rus est: facessat uana op̃io. Añꝙͣ solis fiat lũĩa¬
re: ħba nascatur. Antiquior sit eiꝰ p̃rogatuia ꝙͣ
solis: nec error hoim conualescat. Germinet pͥꝰ
t̾ra ꝙͣ fotũ solis accipiat. Sciant hoĩes solẽ auc¬
torẽ nõ eẽ nascentiũ. Dei clem̃tia t̾ram relaxat.

Expanded text:
usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascenfit herba: herba quoque ubi paululum processerit, fit fenum. Quam utilis, quam vehemens vox. Germinet terra herbam feni, hoc est, ipsa per se germinet terra, nullum alterius quaerat auxilium, non cujusquam indigeat ministerio. Solent enim plpefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum penetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat,
Abbreviated transcription (Latin):
aridũ: qd̾ sine usu et suaiuitate potandi sit.
celũ ait. hic dicit firmam̃tũ: qm̃ et dauid dicit
seli enatrant głam dei: et opera manuũ ciꝰ annũ¬
tiat firmam̃tit. hec est mundi opꝰ cũ uidetur:
suũ laudat austorẽ. Inuisibił eĩ maiestas eius:
ꝑ ea q̃ ustẽtur aguoscitur. Et uidetur mͥ nom̃¬
celoꝵ cõẽ ẽs̃: sp̃ale firmam̃tũ. Siquid̾ et hic
ita ht̃.: Et uccauit ds̃ celũ firmam̃tũ celũ Ut
uideatur supͣ gn̾ałr dixisse inpͥncipio celum
ftm̃. ut omnẽ celestis creature fabricã ⁊p̃hen¬
decet. hic a spãlẽ firmam̃ti hꝰ ext̾ioris soliditatẽ
qd̾ dẽ celi fitmam̃tũ: sicut legimꝰ in ymino ꝓphe¬
tico. Benedtũs es iu firmam̃to celi. Nam celid
lumina uelut signa hẽat tamꝙͣ celatid appel

Expanded text:
aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomle firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmamento caeli. nam caelum, lumina
Abbreviated transcription (Latin):
tione p̃ueniẽs. Nec mirũ: apud quẽ rerũ ꝑftĩo
nõ in consũmatione oꝑis: s insue p̃destinatẽe
est uolũtatis. Laudat singła qiͣ ⁊uemẽtia futĩs.
laudat plenutudinẽ: singłoꝵ uenustate ⁊positã
Illa est eĩ uera pulcritudo. et insingłis m̃bris
ẽẽ qd̾ deceat. et in toto: ut in singłis gr̃a. in õib
forme rueniẽtis plenitudo laudetur. S iam ⁊̃¬
scd̾s nob̃ claudatur dies. ne dũ opꝰ astruimꝰ fir¬
mam̃ti. infirmiores eos qui audiũt dicendi ꝓli¬
xitate faciamꝰ. dũ innoctẽ sermo ꝓducitur. que
adhuc caret lune stellaꝵq lũe. Nondũ eĩ lũia¬
ria creata fũt: que celi obscuritatẽ possũt aufre.
pemeantib simul ut tibo potuq curẽtur corꝑa. ne
animis epulantib. Fragilitas carnis de noct᷑no
ies t̾cius nobis hodie insmone nascu¬
tur: qui ortus est i lccẽ. Preclarus
dies qui t̾ram ãnaufragio libauit:
dũce deo. Congregetur aqͣ. Dt̃m est.¬

Expanded text:
ens. nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est uoluntatis. laudat singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno tertius nobis hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: congregetur aqua quae est
Abbreviated transcription (Latin):
celertimꝰ ille celoꝵ efficit motus: ab orientalib
oĩa hic ociosa reman̾ent: quodã hũane ad cele¬
stes sonos m̃tis extessu. S ea q̃ sũt aliena ab
studio nr̃o. et a dĩne lcoĩs serie hiis qui foris s̃
relinqͣmꝰ. uos inh̾eamꝰ scaptutarũ celestiũ magi

Expanded text:
celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibuscelerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibusomnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magi
Abbreviated transcription (Latin):
ru̾sionẽ. atq acutũ sonũ extitet. hic ã lunaris
gͣuissimꝰ nõ audiatur a nobis: cũ leuiora audi¬
re soleamꝰ. fidẽ gͦ eiꝰ disputatõis. si testimoĩo nr̃o
et auditꝰ mun̾e exigamꝰ ꝓbari: referũt obsurduis¬
se aures nr̃as. et hebetiorẽ nobis sensũ audiẽdi
⁊suetudiuẽ. et exemplũ afferũt eo ꝙ nilus fu¬
uioꝵ maximꝰ eo uidel lcco. ubi se ex altissimis
montib in hychadica illa p̃cipitat: magnitudĩe
fragoris sui aures accolaꝵ obstruat. ut audiẽ¬
di mun̾e carere dicantur. S facile hiis ipsa res¬
pondet u̾itas. Nam qui tonitrua audimus nu¬
biũ collisione gn̾ata: tantoꝵ orbiũ collisiones
qui maiore utiq sicut motu fĩ estimãtur: ita ue¬
hem̃tiores sonitꝰ extitarent. nõ ausdiremusꝰ
aaddũt p̃t̾ea ĩeo sons̃ hũt nõ ꝑuẽire ad t̾ras:
ne capti hoĩes ꝑ suauitatẽ eiꝰ atq dulcedinẽ: quã

Expanded text:
conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis rõ. cũ de deo disputãt: tui uere dr̃. qr ĩpossibile
Itibi nichil est. Itaq nos nõ solũ scd̾m. s ⁊̃ t̾ciũ ce
scciptoꝵ suoꝵ testificatõe confirmet. Dauid ⁊̃ ce
globoꝵ consonũ motũ introduxerũt. quoꝵ orbi¬
rant om̃ia. quos sibi ĩnexos et uelut insertos
u̾sari retto. et contͣtio cet̾is motu fc̃i arbitͣnt᷑:
eoq impulsu et motu ip̃oꝵ orbiũ. dulcẽ quẽdam
et plenũ suauitatis atq artis. et gͣtissimi mo¬
dulam̾s sonũ reddi qm̃ scissus aer tã artifici mo¬
tu: et acuta cũ gͣuib tẽꝑanite. ita uarios eqͣbilit̃
rcentus efficiat: ut omnẽ fuꝑgrediatur musici
carmis suauitatẽ. Huiꝰ rei si fidẽ requiras. atq
exp̾tes: sensu nobis et auditu ꝓlure hesitant. Nã
si uera foret: qũo tanto motu orbiũ ⁊crepante. cũ
ille celestis orbis cui affixos ferũt stellaꝵ cursus.
qui sine int̾missione uoluũtur. rcitatiorẽ hẽat

Expanded text:
tis ratio, cum de Deo disputant, cui vere dicitur: Quia impossibile tis ratio, cum de Deo disputant, cui vere dicitur: Quia impossibile tibi nihil est. Itaque nos non solum secundum, sed etiam tescriptorum suorum testificatione confirmet. Dauid etiam globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbirant omnia. quos sibi innexos et uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ nature qui origiiẽ dedit. S prius consid̾emꝰ
quid sit firmar̃tũ uctũ ip̃m sit qd̃ in suꝑiorib celũ
appellauit. an aliud. et sint duo celi an płes. slam
sunt qui unũ celũ ẽẽ ditant. nec altius celũ faci¬
teliqui fuit. qd̃ ad edificatom scd̃i celi tertiiue ꝓficet.
Alii uero ĩnurños celos et mundos ẽẽ ꝯĩt asse¬
rũt: quos irrident sui. Nõ eĩ nobiscũ illis maior
qmͣ cũ sius pugna ẽ. qui geomectis nu̾is et ncc̃i¬
tatib contendũt ꝓbare ꝙ aliud celũ ẽẽ nõ possit.
nec pati nmͣ. ut aut scd̾m aut t̾ciũ sit. nͨ oꝑatoris
u̾tutẽ iconeã. ut młtos celos facẽt. Et qui ñ hãc
eoꝵ artificẽ facundiã irrideãt: qui cũ ex una atq
eadẽ tã pła euisdẽ gn̾is ab hõĩb fieri posse nõ ab¬
Et alibi. Omĩa q̃cũq uoluit fecitͦ. Quid eĩ diffici
le ei cui uelle fecisse ẽ: fluitat gͥ illis ĩpossibilita¬

Expanded text:
legem naturae, qui originem dedit. Sed prius consideremus legem naturae, qui originem dedit. Sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus coelum appellavit, an aliud, et sint duo coeli, an plures. Nam sunt qui unum coelum esse dicant, nec alterius coeli facireliqui fuit, quod ad aedificationem secundi coeli tertiive proficeret. Alii vero innumeros coelos et mundos esse asserunt, quos irrident sui. Non enim nobiscum illis major, quam cum suis pugna est, qui geometricis numeris et necessitatibus bus contendunt ium sit, nec operatoris virtutem idoneam, ut multos coelos faceret. Et quis non hanc eorum artificem facundiam irrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura ejusdem generis ab hominibus fieri posse non abEt alibi: Omnia quaecumque voluit fecit . Quid enim dile ei, cui velle fecisse est? Fluitat igitur illis impossibilita
Abbreviated transcription (Latin):
testatis obtemꝑans. unde et ip̃e ait. Dextera ma¬
nus tua dñe glificata est inu̾tute: dext̾a in anꝰ
tua dñe confregit ĩimicos. Illo gͦ scã plebs eleua
m̃tẽ tuã. et totũ aĩm tuũ deo confer. Nõ sic ds̃
uidet: quẽadincd̾ hõ. Deus incorde. homo infacie.
m̃tũ iuter mediũ aquarũ. et sit discernens int̾̃
aquã et aquã. Et fcm̃ est ita Audi u̾ba dei. fiac
dicit. Iubentis est. nõ estimãtis. Imꝑat nature.
nõ possibilitati obtẽꝑat. Nõ m̃sura colligit: non
S̾mo eiꝰ finis est oꝑis. fiat inquit firmam̃tum
int̾ mediam aquã firmũ est omne qd̃ statuit
ds̃. Et satis pulcre p̃misit fiat firmaritũ. añ¬
qmͣ subic̾et int̾ mediam aquã ut tu priꝰ crederes
firmam̃tũ ex p̃cepto dei fcm̃ qm de aquarũ ꝓfiur
int̃ aqͣs solidatũ ẽ firmam̃tũ: Itle ꝓfiuũt: illud cõ¬
stringitur. Ille currũt: hec maret. Et sit inquit
discernẽs int̾ aquã S aquã confund̾e nõ disc̾nere¬

Expanded text:
extera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie.  inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non Sermo ejus finis est operis: Fiat, inquit, firmamentum inter mediam aquam. Firmum est omne quod statuit Deus. Et satis pulchre praemisit: Fiat firmamentum, antequam subjiceret inter mediam aquam; ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto Dei factum, quam de aquarum proflua inter aquas solidatum est firmamentum? illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. et sit inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non disc
Abbreviated transcription (Latin):
aque suꝑ celos ẽẽ nõ possũt: dñtes rotiud̾ eẽ or¬
bẽ illũ celi. cuiꝰ inmedio t̾ra sit. et in illo circuitu a¬
quã stare nõ posse. ꝙ ucc̃e est defluat et labatur.
cũ de suꝑiorib ad infiora decursus ẽ. Qũo eĩ aqua
suꝑ orbem stare ut aiuĩt potest: cũ orbis ip̃e uolua¬
tur: Hec est illa u̾sutia dyabolice. Da mͥ unde tibi
respondeã. Qd̃ si nõ uidetur: nullũ u̾bũ refertur
Petũt sibi concedi axẽ celi torqueri motu cõcito.
orbẽ ã t̾re eẽ ĩmobilẽ. ut astiuaut suꝑteles aqs
opiõnes illis respondeã. Negare possint in illa alti¬
tudĩe et ꝓfundo lõgitudinẽ ẽẽ et latitudinẽ. ꝙͣ
nemo potest xp̾hendere. uisi is qui ĩpletur in

Expanded text:
aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas dum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ in medio aque. et sit discernẽs inter aquã
et aquã. Et huic tractatus. utrũ hec firmam̃tũ
appellet. qd̾ ante iam fecit. de quo scriptũ ẽ. In pͥn¬
cipio fecit ds̃ celũ et t̾ram. Nec fallit qd aliqui
ante nos ita accepunt: eo ꝙ supͣ creatũ austore
teo et conditũ celũ scriptura exp̃ssit. hic expõm
oꝑis creatoĩs q diffud̾it. ut ibi qiͣ sũma oꝑis com¬
p̃hendenda sic: hic opõnis qͣlitas ꝑ ipãs ⁊ curren¬
tiũ cerũ digesta sit spẽs. S mo nos: qr et nom̃
alud sgãtur. et spẽs solidior. et cã disceruit᷑. et ꝑ¬
sona ccoꝑatoris adiũgitur. Sic eĩ scciptũ ẽ. Et dis¬
creuit ds̃ int̃ mediũ aque q̃ etat in firmam̃to.¬

Expanded text:
io aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit, de quo scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram. nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis prehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species solidior et causa discernitur et persona cooperatoris adiungitur. sic enim scriptum est: et discreuit deus inter mediu
Abbreviated transcription (Latin):
quib simł et gr̃a uenustatis et terũ natura cõp̃¬
henditur. qnͣto magis ds̃ oĩa q̃ ꝓbat uidet. et que
smonib n̾am lucis exp̃ssit. q̃ uidento ⁊ placet. qm̃
ip̃a uidendi officiũ sb̃ministt᷑. Nec ĩmu̾to tm̃ sibi p̃¬
dicatorẽ potuit ĩuenire. a quo iure pͥma laudatur.
qm̃ ip̃ã fecit. ut ⁊̃ cetera mũdi m̃bra digna sic̃ lau¬
dib. uidit gͦ deus lucẽ: et uultu suo illiũauit. Et
uidit qr bona est. Nõ ex ꝑte ds̃: s gñale iudiciũ

Expanded text:
quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprquibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat uidet et quae sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, s
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o se circĩfulsit aspt̃ui: ita ortus eiꝰ cito debuit expli¬
cari. Quid miramur si deus locutus est lucẽ et cali¬
ganti muudo lurã emicuit. qñ siquis int̃ aquas
m̃sus oleũ ore misi̾t: clatiora facit ea q̃ ꝓfundi tege¬
bantur occultis: Dixit ds̃. nõ ut ꝑ uccis organa qͥ¬
dam sonꝰ exiret sermonis. nec ut lingue motus ce¬
leste formaret alloquiũ atq aerẽ istũ quidã uͥboꝵ
sccepitus u̾beraret: s ut uolũtatis sue cegnitõm ꝓ¬
deret oꝑatõĩs effcũ. et discreuit iut̾ lucẽ et tenobs.
Et iudit ds̃ lucẽ qr bona ẽ. Dixit: et sonũ uecis
nullus audiuit. Discteuit: et oꝑatõis molimina
nemo dep̃hendit. uidit: et cculoꝵ eiꝰ intentom
nullus aspexit. Et uidit inqͥt ds̃ lutẽ qr bona est.
Nec qd̃ ignorabat uidit: nec id qd̾ nesciebat añ aut
ne laudatur. Suo eĩ utitur testimoĩo: nõ alieno
suffragio. Ꝙ si apud nos oculis iudiciũ emittitur:

Expanded text:
nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explinostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante autne laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
luit que cculis corꝑalib ⁊p̃heridetur. qr edificiũ aliqd̃
dignũ hĩtaculo pr̃isfamilias qui extcuere desid̾at. añ¬
qm fundam̃ta ponat. unde lucẽ ei infundat explorat:
et ea pͥma est gr̃a. Que si desit: tota domꝰ deformior
ẽ. S in cultu lux est: que reliquos domꝰ rm̃dat or¬
pifex lucẽ locutus est et creauit. S̾mo dei uolũtas est.
Opꝰ dei natura est. Lucẽ creauit. tenebs illiũauit. Et
dixit ds̃. fiat lux. Et fc̃a est lux. Nõ ideo dixit ut seq̃re¬
tur oꝑatio: s dc̃o absoluit negotiũ Uñ pulcte ẽ da¬
Auctor gͦ lucis ds̃. Iccus gͦ et cã tenebͣꝵ mundꝰ est.
S bonꝰ auctor ita lucẽ dilexit. ut mundũ ip̃m infu¬
so aꝑiret liũe. atq eiꝰ spẽmuenustaret. Resplẽdut¬
gͥ subito aer: et expauerũt tenebre. Noua liũs cla¬
ritate rep̃ssit eas. et qiͣ in abyssos tem̾sit repente ꝑ
uniusa mundi fulgor lucis infusus. Pulcre itaq
p̃hensione retectis surgẽtis dieͥ splendore regionib.

Expanded text:
eretur. Qui aedificium aliquod dignum habitaculo patrisfamilias struere desiderat, antequam fundamenta ponat, unde lucem ei infundat explorat, et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. Lux est quae reliquos domus commendat orpifex lucem locutus est, et creavit. Sermo Dei voluntas est, opus Dei natura est: lucem creavit, tenebras illuminavit. Et dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux. Non ideo dixit, ut sequeretur operatio, sed dicto absolvit negotium. Unde pulchre Daauctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque ne ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
in lcto: gͦ ⁊̃ locus sine pͥnci fuisse astruit᷑: in quo
erat mͣ terũ que pͥncipiũ nõ hẽbat. Qd̃ si absurd̃
iudetut deloco cced̾e: uidete ne forte uolatilẽ t̾ram
debeamꝰ estimare. que nõ hño fundam̃tũ alarũ re¬
migiis suspendebatur. Unde gͦ ei alas sumemꝰ.
nisi forte huc diriuemꝰ ꝓpħici sermonis int̾p̃ta¬
tõm. apennis t̾re ꝓdigia audiuimꝰ: Et illud. ue
t̾re nauisi pennate. S ut sic accipiamꝰ in quo aere
uolabat t̾ra: Sine aere eĩ uolare nõ poterat. S
aer ẽẽ adhuc nõ pot̾at: qr nõ erat sine rerũ mͣ ele¬

Expanded text:
fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum mate
Abbreviated transcription (Latin):
celi assendã ꝑpetuitatẽ qͥntũ corpꝰ etħeũ introducẽd̾
putauerũt: cũ eque uideant dissimilẽ cet̾is adiũc¬
tam m̃bei uiuꝰ portõm. labẽ corpori mag̾ aiffre cõ
raud̾. Qñ eĩ dixit et fcã sũt: nicħ int̾est quid prius
tõib se refellunt. Nobis & satis ẽ ad sallutẽ. ñ dispu¬
tatoꝵ controu̾sia. s p̃ceptoꝵ u̾i̾tas: nec argumẽ¬
tatoĩs astucia. s fides m̃tis: ut seruiamꝰ creatori
potiꝰ ꝙͣ creature. qui est ds̃ beuedistus in secula.
Terra a erat ĩuisibił et incõposita. Bonꝰ arti¬
fex priꝰ fundam̃tũ ponit. pꝰea fundam̃to poĩto
edificatoĩs m̃bra distinguit: et adiũgit oruam̃¬
tũ. Posito gͥ fundam̃to t̾re. et confi̾ata celi
sba: duo eĩ ista sũt quos uelut cardĩes rerũ sb̃

Expanded text:
caeli adserendam perpetuitatem quintum corpus aetherium introducendum putarunt, cum aeque uideant dissimilem ceteris adiunctam membri unius portionem labem corpori magis adferre corandum. quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius tionibus se refellunt: nobis autem satis est ad salutem non disputationum controuersia, sed praeceptorum ueritas nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut ca
Abbreviated transcription (Latin):
tuit eam. et firmam̃to uolũtatis sue ⁊tinz. qr in
manu eiꝰ om̃s fines t̾re. Et ħ fidei simplicitas:
argum̃tis omnib añcellit. Laudent alii ꝙ ideo
nusqͣm decidat t̾ra qr scd̾m nmͣ in medio regõm

Expanded text:
tuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in tuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. laudent alii quod ideo nusquam decidat terra, quia secundum naturam in m
Abbreviated transcription (Latin):
ceant. Neq eĩ cũ legimꝰ. ego ⁊fmaui colũpnaᷤ
eiꝰ: uere colũpns eã sbiuixã possumꝰ estimare.
s ea u̾tute que suffulciat sbam t̾re atq sustine
collige. qm̃ scriptũ est. Qui aspitit t̾ram. et facit
eam tremete. Et alibi. Adhuc ego semel cõtutio
t̾ram. Nõ gͦ libram̃tis sius ĩmobił manet. sed
freqñter dei nutu et arbittio ⁊mouetur: sicut et
iob dicit. Quia dñs rmouet eã afundam̃tis:
colũpne ã eiꝰ exagitant᷑. Et alibi. Nulla infn̾a ĩ
conspcũ eiꝰ. et nõ est morti ĩuolucrũ. Extendens
boream ꝓ nichilo. suspendẽs t̾ram innichilũ alligãs
aquã in nubib suis. Cobũpne celi euolauerunt.
et expauerũt ab increpatione eiꝰ. Uittute mitiga¬
uit mare. disciplina strauit cetũ. claustͣ ã celi ti¬
ment eũ. uolũtate gͥ dei ĩmobił manet. et stat
mouetur et nutat. Nõ gͦ fundam̃tis sus nixa sb̾¬
sistit: nec fulchris sius stabilis ꝑseu̾at. s dñs sta¬

Expanded text:
 cum legimus: Ego confirmavi columnas ejus , vere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea virtute quae suffulciat substantiam terrae atque sustineacollige, quia scriptum est: Qui aspicit terram, et facit eam tremere . Et alibi: Adhuc ego semel concutio terram . Non ergo libramentis suis immobilis manet: sed freqIob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat ioluntate dei mouetur et nutat. non. ergo fundamentis suis innixa subsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus sta
Abbreviated transcription (Latin):
nũ reducat diẽ. et qi septies inse recurrat. Est ã
locis secula appeslat. iude tur magis diu̾sitates sta¬
siones aliqͥs definite. qr diẽs dñi magnus et p̃¬
indiguis dies ille tenebrosus sit. quo fulgebit in¬
nccentia et miens noxia cruciabitur. Cet̾m ꝙ sine
int̾polatione noctiũ et successione tenelꝵ. dies ꝑpe¬
tuus ille remuin̾atoĩs et̾ne futurus sit. scciptura
nos docet. Pulcre ã uicẽ utmͣq unũ dcurus diẽ ma¬
tutino eũ fine ⁊dusit: ut et aluce iuchoare diẽ do¬
t̾et. et in lucẽ desin̾e. slõ eĩ est integtũ diei tp̃c et
noctis: nisi fu̾it expletũ. utide et nos sꝑ qiͣ indie ho¬
neste ambulemꝰ. et abiciamꝰ oꝑa tenebꝵ. Noctẽ
eĩ ad quietẽ corꝑis datã ẽẽ cognoscimsꝰ. nõ ad ininueri
S sit in nob̾ amor lucis. et cura hotiestatis: et tãꝙͣ
ĩn die ambulatices: oꝑa nr̃a coram deo luc̾e cupi¬
amꝰ. Cii est honor. laus et gła. et ptt̃as. cũ dño¬

Expanded text:
num redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autlocis saecula appellat, uidetur magis diuersitates stasiones aliquas definire: Quia dies Domini magnus et praeindignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicem utramque unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non aSed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui est honor, laus, gloria, potestas, cum Do
Abbreviated transcription (Latin):
Eła ã qͣtuor. aer ignis. aqͣ et t̾ra. que in om̃ib
sibi mixta sũt. Siquid̃ et in t̾ra ignẽ repies: qͥ
ex lapidib et fr̾o freq̃nt̾ excutit᷑. Et in celo cũ sit
iguitꝰ et micans fuilgentib stellis polus aqua
ẽẽ possit intelligi q̃ uel supͣ celũ est. uł de illo su¬
piori loco int̾tam largo freq̃nt̾ ymbre dimittit̃.
Que płib collig̾e possumꝰ. siquid ad edificatõm
ecc̃e ista ꝓfic̾e uiderimꝰ. S qr hiis ectupari ĩfruc¬
tuosũ negociĩ ẽ: Ad ula magis intendamꝰ aĩm iu
satis est ea ꝓme̾: que in ysaie scciptis reꝑinꝰ. qui
medioctib et usitatis sm̃onib qͣlitatẽ nature
celestis exp̃ssit dicẽs. ꝙ firmau̾it celũ sicut fum̃

Expanded text:
atuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ. Nondixit ⁊ noctes. Unte adu̾timꝰ ea que nc̃
inspẽ historie cradũtur: uim statuisse legis in post̾m
Pritcipiũ gͦ diei uox dei est: fiat lux. et fcã ẽ lux.
fuus diei uespere est. Iam sequẽs dies ex uoctis fi¬
uccauit tenebras noctẽ. Pretlare ⁊̃ utiũ. nõ pͥmũ
diẽ dixit. Nara secuturo scd̾o et t̾cio die. et deinceps
reliquis: pͥmũ potuit dic̾o. et hec ordinis uidebat᷑.
S legẽ statuẽs ut .xxiiii. hore diurne atq uoctur¬
ue: diei tm̃ noĩe defuuantur. ac si dic̾et .xxiiii.
horaꝵ m̃sura uuiꝰ diei tp̃c ẽ. Sicut eĩ uiroꝵ gño¬

Expanded text:
meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fiuocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut XXIIII horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: XXIIII horarum mensura unius diei tempus est. sicut enim uiro
Abbreviated transcription (Latin):
inter se hr̃e confusũ. Et uocauit ds̃ diẽ lucẽ. et tene¬
bras uecauit uoctẽ. Ut et in noĩe ip̃o diẽ noctẽq
distingu̾et. Adu̾tinus itaꝙ ꝙ lucis ortus añꝙͣ
solis diẽ iudeatur aꝑire. pͥncipia dieꝰ inuoctis exitu
claudũt. firusq tp̃is. et status limitis. nocti et die
uideatur ẽẽ scaiptus. Diẽ sol clatificat: lux facit.
fteq̃nter celũ nubib texitur ut sol tegatur. n ullꝰ
radsꝰ eiꝰ appareat. lux tam̃ diẽ demr̃at: tenebras ab
diẽ lucẽ. et tenebras uccauit noctẽ: deinde ꝙ uesꝑe
fiis diei sit: et mane finis noctis. Ergo ut p̾ro¬
gatiuũ et pͥmatũ natĩtatis diei datet: prius fiuẽ di
noctis adiunxit. Eo usq ã noctẽ diei scriptura ante¬
Et hanc scripture ⁊suetridiriẽ. ut potiori appellatio.¬
uẽ deputet. freq̃ntib exẽplis ꝓbamꝰ. Siquid̃ et
iacob dixit. Dies uite mee pusilli et mali. Et tt̾m.
Om̃s dies uite mee. Et dauid posuit. dies ãnoꝵ

Expanded text:
lucem et tenebras uocauit noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras absdiem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem dienoctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteet hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum
Abbreviated transcription (Latin):
opĩo malicie int̾im seq̃stretur: ne dĩne oꝑatõi et
pulchrime creature ea que indecora sũt ad misc̾e
iudeamur: maxume cũ seqͣtur. Et spc̃ dei ferebat᷑
ꝓspũ quẽ spiramꝰ. et quo carpimꝰ aude hꝰ uitalis
sp̃m: tios tam̃ cũ scõꝵ et fideliũ sũĩa ⁊ gruentes:
spm̃ scm̃ accipimꝰ. ut inconstitutoẽ mũdi oꝑatio
trinitatis eluceat. Premisso eĩ qr in pͥncipio fec̃

Expanded text:
opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum sequatur: ettu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit
Abbreviated transcription (Latin):
liis montiũ nec oddra florib. nec gͣta uinetis.
Merito incõposita q̃ ornatib indigẽbat: cui de¬
tu opator ornasset. Celũ ip̃m intextũ nubib:
horrorẽ oculis. mesticiã aĩs extitare ⁊ sueuit.
Terra ymbrib madefcã fastidio ẽ. Maria ꝓcellis
turbata: quos nõ incutiũt metꝰ: Pulcħruna ẽ
rerũ spẽs. S quid eẽt sine lũĩe: Quid sñ tem¬
perieꝰ Quid sine aqͣꝵ cõgregatoe. qͥb añ dim̾sa
poli ħꝰ hẽliautur exordia: Tolle solẽ t̾ris. tolle celo
steslaꝵ glolos. oĩa tenẽbris iuhorrescũt. Sic erat
añꝙͣ lum̃ huic mundo dñs infundet. et iteo sccip¬
tura ait. Quia tenebre erant suꝑ abyssũ. T̃ene¬
bre erant: qr splendor deerat lucio. Tenebre erãt:
qr aer ip̃e tenebrosus ẽ. Aqͣ ip̃a sub nube tenebro¬
sa est. qr tenebrosa aqua in nubib aeris. Erant
gͦ tenebre: suꝑ abissos aqꝵ. Nõ eĩ malas intelli

Expanded text:
liis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. liis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui detu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant super abyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
ne potuit nexus solu̾e iunculoꝵ. Qui uinctis
pedib gressũ dedit: huic nõ potuit ruptis uin¬
culis incessũ retd̾e: S utiq adu̾timꝰ. ꝙ uoluit
pꝰ dem̃tare mortuũ. ut cculis sius cred̾ent. deide
resuscitare. t̾cio iubere ut ipsi uincula fun̾s sol¬
uetẽt. ut iut̾ ista fides infund̾etur infidelĩb. et
in ysaie libro ait. Tollite iu celũ oculos ur̃os: et
aspicite iu t̾cam deorsũ. Quia celũ ut fumꝰ solida¬
tum ẽ: t̾ra ã ut uestim̃tũ ueterascet. hec t̾ra est
q̃ ante erat et incõposita. Nondũ eĩ erant uaria
suo fine distiucta. Et ideo uago fuictu et ꝓfun
stri uligine t̾ra inhorrere ⁊ sueuit: nec paciẽs est¬
uonu̾s: ubi infusus tͥris humor exundat. Erat
gͦ incõposita. ut pote sollertis agͥcole inarata cł.¬
turis: qr adhuc deerat cultor. Erat incõposita:
qr nuda gigñtiũ: nec thoris ħbosa ripaꝵ. opaca
nemorib. uec leta segetib. nec umbrosa suꝑxi¬

Expanded text:
n potuit nexus solvere vinculorum? Cui vinctis n potuit nexus solvere vinculorum? Cui vinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis vinculis incessum reddere? Sed utique advertimus quod voluit primo demonstrare mortuum, ut ocresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uaspicite terram deorsum; quia coelum ut fumus solidatum est, terra autem ut vestimentum veterascet . Haec terra est, quae ante erat incomposita. Nondum enim erant 16 maria suo fine distincta, et ideo vago fluctu, et profstri uligine terra inhorrere uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superci
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑. et isdẽ aphilosaphis et̃nitatis quib ds̃ pͥui¬
legiio honoratur: quid dic̾ent si ab uicio eius
pulcritudo u̾nasset: Dem̾sa a quis describitur:
uelut ciuidã pͥncipioꝵ suoꝵ addicta naufragio.
et adhuc a nõ nullis fcã nõ credit᷑. Quid si decorẽ
p̾genitũ uiudicare: Accedit illud ꝙ imitatores
nos fui ds̃ ẽẽ uoluit. ut pꝰ faciamꝰ aliqͣ. postea ue¬
nustemus. ne dũ simł uttũq adorimur: neutrũ
possimꝰ ĩpłe. fides ã nr̃a: quedã gͥssu crescit. Iteo pͥ¬
mũ fecit ds̃ pꝰea uenustauit. ut euntẽ credamꝰ
ornasse qui fecit. et fetisse qui ornau̾it: ne puce¬
mꝰ alt̾m ornasse. alt̾m creauisse: s eundẽ utcũq
u̾ent lapidẽ de sepulcro. ut morcuũ uidentes pꝰ¬
ea ͤ suscitatũ cred̾ent. Deiide uccauit lazarũ et re¬
surrexit: et ligatis manib et pedib exiuit foraᷤ.
Nõne pot̾at temou̾ẽ lapidẽ qui pot̾at mortuũ
suscitare: Et qui pocuit defuncto uitã redd̾e: nõ¬

Expanded text:
ernitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque uerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit, et ligatis manibus et pedibus exiit foras. Nonne poterat removere lapidem, qui poterat mortuum suscitare? Et qui potuit defuncto vitam reddere, no
Abbreviated transcription (Latin):
uer austoritatẽ sb̃e naturał. s mutabilitatis
uiciũ. et errorẽ ꝓlaꝑsionis. Eradicare hanc ds̃
desine a malo et fac bonũꝰ Qũo gͦ ei iuiciũ a dño
ecc̃am putauerũt. Huic marciotus. hinc ualen¬
tini. huic pestis illa manicheoꝵ. funesta scõꝵ m̃¬
tib tẽptauerũt infr̾e ⁊tagia. Quid nob̾ ipsi in lu¬
mine uite tenebras mortis inqͥrimꝰ. Sctiptura
dĩna salutẽ sugg̾it. uite cdorẽ fiagitat. ut sua¬
uitatẽ legẽs capias. nõ p̃cipicii discrĩ incurtas

Expanded text:
ubstantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deusdesine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a dominecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitatem legens capias, non praecipiti discnmendis
Abbreviated transcription (Latin):
De celo latũ est iudiciũ t̾ra tremuit et quieuit.
Et m̾to ĩuisibił qi incõposita : q̃ figurã et speciẽ
rgruentẽ adhuc nõ acceꝑat. a ꝓprio ⁊ditore. Et
fortasse dicant. Cur ei ds̃ sicut dixit et fc̃a sunt.
uõ simł ornatꝰ cõgruos reb. ac surgentib do¬
nauit elem̃tis: Qiͣ nõ potuit celũ insignitum
stellis subito ut cceatũ ẽ refulg̾e: et fiorib ac fru¬
ctib t̾ra uestiri: Potuit utiq. S sdeo pͥmo fcã.
pꝰea cõposita decłantur: ne uere increata. et sine
pͥncipio cred̾entur: si spẽs rerũ uelut iugñate
ab mitio. uõ pꝰea addite uidentui. Incõposita t̾r

Expanded text:
uit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposit
Abbreviated transcription (Latin):
clusus est. ubi gͦ erat ylen. nisi forte dicatur qͣ¬
dam dem̃ti intentione qr iu deo erat: gͦ deus in¬
uisibił nature atq ĩuolabilis. qui lucẽ hĩtat ĩ¬
accessibilẽ incõp̾hensibilis et purissimꝰ spc̃ locus
tio. cũ de hoc mundo nõ sit mẽs seruuloꝵ eius.
sicut hm̃is scriptũ. de hoc mundo nõ sũt. sicut et
ego nõ sum de mundo. Quẽadmod̾ gͦ inuisibilia
uisibilib. et ei qui ordinẽ ac decorẽ donauit oĩb
nõ ideo qr aquis oꝑta uisibił corꝑeis oculis ẽẽ
nõ pot̾at. quẽadinod̾ pletaq iuꝓfundo aquaꝵ¬

Expanded text:
solutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ergo deus inuisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, tio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aqua
Abbreviated transcription (Latin):
ri magͥ suꝑbia. effundi seuiciã ꝙͣ repͥmi hũilitate¬
dilig̾e mansuetudinẽ. Quid nãm accusas o
hõ: hc̃ illa uelut ĩpedim̃ta q̃dã. senectutẽ et in¬
firmitatẽ. s senectus pã in bonis morib dulcior.
in consiliis utilior. ad ⁊stantiã sũbeunde mortis
patior ad repm̃das libioĩes Fortior Insmitas qͦ¬
corꝑis. sobrietas m̃tis ẽ. Unde ait apłs. Cũ infi̾nor¬
głabatur. Responsũ qͦ dĩnũ refulsit oraculo salu¬
tari. qr uirtus ininfmitate ⁊ sũmatur. Illa cauenda
rõn abiles passiones corꝑis. Quoꝵ gͥ nos fumus

Expanded text:
ri magis suri magis sudiligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas qporis, sobrietas mentis est. Unde ait Aposgloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda rationabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ incuriosoꝵ aĩs freq̃nter obrepit. siõ gͥ ab extra¬
neis est nobis qmͣ a nobis ipsis maiꝰ ꝑiculum.
Int̾ est adu̾sariꝰ intꝰ auctor erroris: intus inqm
clausus innobismetipsis. ꝓposicũ tuũ speculare:
hĩtũ tus m̃tis explorat. Extubias obtende adu̾¬
sus m̃tis tue cogitatoẽs: et aĩ cupiditates. Tuip̃e
tibi causa es ĩpbitatis: tu ip̃e dux fiagitioꝵ tuoꝵ
atq incentor criminũ. Quid alienã naturã ac¬
cersis ad extusatõm tuoꝵ lapsuũ: utiuam te
ip̃e nõ ĩpelłes: utinã nõ p̃cipitares. utinã nõ ĩuol¬
ueres aut studiis ĩmed̾atiorib. aut indignatõib
aut cupiditatib. q̃ nos ĩnexos uelut quibdã
retib tenẽt. Et certe in nobis est mod̾ari studia
cohibere iracundiã. coħcere cupiditates. In nob̾
est ⁊̃ iudulg̾ẽ luxĩe. adolere libidĩes. infiãmati
iratũdia. uel infiãmãti aurẽ accomodare. eleua¬

Expanded text:
quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraquae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiditates. tu ipse tibi causa es inprobitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam accersis ad excusationem tuorum lapsuum? utinam te ipse non inpelleres, utinam non praecipitares, utinam non inuolueres aut studiis decursi aut indignatione aut cupiditatibus, quae nos innexos uelut quibusdam retibus tenent. et certe in nobis est moderare studia, cohibere iracundiam, cohercere cupiditates, in nobis etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam uel inflammanti aurem accommodare, eleua
Abbreviated transcription (Latin):
fodias. Sĩplex sm̃o est: qr fecit deus celũ et t̾rã.
fecit qd̾ nõ erat: nõ qd̃ erat. Et t̾ra erat ĩuisibił.
Ex quo frã est erat: et erat ĩuisibił. qr exiuidabat
aqua. et oꝑiebat eã. et eraut suꝑ eam tenebre
suꝑfuse: qr nõdũ erat lum̃ diei nõdũ solis radi
qui solet et sub aquis latentia decłare. Quid gͦ
dicũt ꝙ deus creauit malũ cũ ex cͣiis et adu̾sis ne¬
qͣꝙͣ sibi aliqͣ gen̾entur: Nec eĩ uita mortẽ gn̾at
nec lux tenebras. Nõ eĩ sic̃ mutabilitates affc̃mĩ
siti deflexione u̾tũtur: iste nõ ex xͣiis in adu̾sa
deflectũtur. s ex eiusdẽ gn̾is uł auitorib uł caĩs
create insiłitudinẽ sui referũtur auctoris. Qͥd
adeo fc̃a: unde ht̃ nmͣ malicia: slam mala ẽẽ inh
mundo nullus sapiẽs denegabit. cũ sit frequẽs
in hec seculo lapsus ad mortẽ S ex hiis q̃ iam
diximꝰ. possumꝰ collig̾ẽ qui nõ est una sba. sed¬
m̃tis acq ãĩ deprauatio a tramite u̾tutis deuia.

Expanded text:
t quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, et terra erat inuisibilis: ex quo facta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui sol Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis nequaquam sibi adversa generentur? Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim sicut mutabilitates affectuumsiti deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. Quida Deo facta, unde habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit 18 tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. Sed ex iis quae jam diximus, possumus colligere quia non est viva smentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s scd̃m nͣmͣ. p̃dicent artificis dĩni. et oꝑatoris
et̾ni excellentiã. Quis eĩ artificũ nõ ab illo acce¬
pit: Aut quis dedit młrib texture sapĩam. aut
uarietatis disciplinã: Ego tñ qui ꝓfund̃ maiesta¬
tis eiꝰ. et artis excellentiã nõ q̃o ⁊prehend̾e. non
disputatoris me libram̃tis ⁊mito atq m̃suris:
s oĩa reposita in eiꝰ existimo uolũtate. ꝙ uolũtas
esꝰ fundam̃tũ sit uniu̾soꝵ: et pp̃ eũ ad huc mundꝰ
et ip̃a creatura a seruitute corruptõis: cũ gr̃a dĩne
qͥntam qnͣdã nmͣ noui corꝑis ad rstitutõm eiꝰ in¬
ducant atq affingant. etheum ẽẽ corpꝰ. cui neq¬
nature ut gͣiuora dem̃gant. et iuꝑnũ ferautur.
uacua et leuia in suꝑiora se sb̾rigant. Est eĩ ꝓprius
xiũ. Qd̃ eĩ cõpositũ ex corruptibilib ełis ẽ: nctẽ¬

Expanded text:
turam, praedicent artificis diuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo accepit aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplinam? — ego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus et ipsa creatura a seruitute corruptionis, cum gratia diuinae quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingant aethereum esse corpus, cui neqnaturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora se subrigant — est enim proprius xium? Quod enim compositum ex corruptibilibus ele
Abbreviated transcription (Latin):
possedi̾t. Plus gͦ inuenit oꝑator oĩm: ꝙͣ rtulit.
Inueĩt mat̾iera: in qͣposset oꝑari. Contulit aut̃
figurã: q̃ decorẽ inuẽtis rẽb affr̾ec. uñ extipiẽdꝰ
a cet̾is taraꝙͣ dies unꝰ. nõ ⁊ferendꝰ cũ cet̾is tãꝙͣ¬

Expanded text:
possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non