comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hamata: sunt leuia. Secari ergo et diuidi possunt: si ali¬
quid in est illis quod emineat. Si autem Leuia sunt et hu¬
moris indigent: coherere non possunt. Hamata igituR
esse oportet: ut possint inuicem concatenari. Cum uero
tam minuta eẽ dicantur: ut nulla ferri acie disiici ua-¬
leant: quomodo hamos: aut angulos habent: Quos qͥa
extant: necesse est posse diuelli. Deinde quo foedere
interse: qua mente cõueniunt: ut ex his aliquid cõstitu¬
atur : si sensu careant: nec coire tam disposite possunt:
Quia non põt quicquam rationale ꝑficere nisi ratio. M
multis coargui haec uanitas potest: sed proꝑat oratio.
H ic est ille. Qui genus humanum ingeĩo superauit: et om¬
nes Extinxit stellas: exortus ut aethereus sol. Quos eꝗ¬
dem uersus nunꝗͣ sine risu legere possum. Non enim de Socra¬
te aut Platone saltem dicebat: qui uelut Reges habentur
philosophoꝵ: sed de homine quosano et uigente nullus ager

Expanded text:
hamata, sunt leuia. secari ergo ac diuidi possunt, si alihamata, sunt leuia. secari ergo ac diuidi possunt, si aliquid inest illis quod emineat. si autem leuia sunt et hamis indigent, cohaerere non possunt. hamata igitur esse oportet, ut possint inuicem concatenari. cum uero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici ualeant, quomodo hamos aut angulos habent? quos, quia extant, neceinter se, qua mente conveniunt, ut ex his aliquid construatur? Si sensu carent, nec coire tam disposite possunt; quia non potest quidquam rationale perficere, nisi ratio. Quam multis coargui haec vanitas potest! sed properat oratio. Hic est ille, Qui genus humanum ingenio superavit, et omnes Praestinxit stellas, exortus uti aetherius sol. Quos equidem versus numquam sine risu legere possum. Non enim de Socrate, aut Platone hoc saltem dicebat, qui velut reges habentur philosophorum: sed de homine, quo sano et vigente, nullus aeger
Abbreviated transcription (Latin):
se temere conglobatis uniuersa gignuntur atq cõcrescũt.
Cur igitur illa non sentimus: aut non cernimus: Quia nec
colorem habent inquit nec calorem ullum: nec odorem:
saporis quoq et humoris expertia sunt: et tam minuta
ut secari ac diuidi nequeant. Sic eum quia in principio¬
falsum susceperat: consequentium rerum necessitas adde-¬
liramenta perduxit. Ubi enim sunt aut unele ista cor-¬
puscula. Cur illa nemo praeter unum Speusippum som¬
niauit: A quo Democritus eruditus hereditatem stul-¬
ticiae reliquit Epicuro. Quae si sint corpuscula et qͥdẽ
solida ut dicunt: sub oculos certe uenire possunt. Si ea¬
dem est natura omnium quomodo res uarias efficiunt:
Uario inquit ordine ac positione conueniunt: sicut litte¬
rae quae cum sint paucae: uarie tamen collocatae innume¬
rabilia uerba conficiunt. At litterae uarias formas habẽt
ta inquit et haec ipsa primordia. Nam sunt aspera: sunt

Expanded text:
se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. cur igitur illa non sentimus aut cernimus? quia nec colorem habent inquit nec calorem ullum nec odorem. saporis quoque et umoris expertia sunt et tam minuta, ut secari ac diuidi nequeant. sic eum, quia falsum in principio susceperat, consequentium rerum necessitas ad deliramenta perduxit. ubi enim sunt aut unde ista corpuscula? cur nemo illa praeter unum Leucippum somniauit, a quo Democritus eruditus hereditatem stultitiae reliquit Epicuro? quae si sunt corpuscula et quidem solida ut dicunt, sub oculos certe uenire possunt. si eadem est natura omnium, quomodo res uarias efficiunt? uario inquit ordine ac positione conueniunt sicut litterae: quae cum sint paucae, uarie tamen collocatae innumerabilia uerba conficiunt. at litterae uarias formas habent. 20 ita inquit et haec ipsa primordia: nam sunt aspera, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
derem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. Item si nul¬
La prouidentia ẽ: quomodo animalium corpora tam pro¬
uidenter ordinata sunt: ut singula quaeq membra mira¬
bili ratione disposita: sua officia conseruent: Nihil in¬
quit in procreandis animalibus prouidentiae ratio moli¬
ta est. Nam neq oculi facti sunt ad uidendum: neq au-¬
res ad audiendum: neq lingua adloquendum: neq pes
ad ambulandum: quoĩam prius haec nata sunt ꝗͣ esset lo¬
qui: audire: uidere: ambulare. Itaq non haec ad usum
nata sunt: sed usus ex illis natus est. Si nulla prouidẽtia
est: cur hẏmbres cadunt: fruges oriuntur: arbusta fron¬
descunt: Non inquit semper animantium causa ista fi¬
unt: quoĩam prouidentiae nihil prosunt. sed omia sua
sponte fieri necesse est. Unde ergo nascuntur: aut quo modo
fiunt omnia quae geruntur: Non est inquit prouidẽtiae
opus: sunt enim semina perinane uolitantia quibus inter

Expanded text:
derem, nec sapientem hunc fuisse, nec sanum. Item si nulderem, nec sapientem hunc fuisse, nec sanum. Item si nulla providentia est, quomodo animalium corpora tam providenter ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conservent? Nihil, inquit, in procreandis animalibus providentiae ratio molita est; nam neque oculi facti sunt ad videndum, neque aures ad audiendum, neque lingua ad loquendum, neque pedes sd ambulandum: quoniam prius haec nata sunt quam esset loqui, audire, videre, ambulare. Itaque non haec ad usum nata sunt: sed usus ex illis natus est. Si nulla providentia est, cur imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? Non, inquit, semper causa animantium ista fiunt, quoniam providentiae nihil prosunt: sed omnia sua sponte fieri necesse est. Unde ergo nascuntur aut fiunt omnia quae geruntur non est inquit prouidentiae opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
deposceret. Quadere etiam in librio Consulatus sui eadẽ
dixit quae Lucretius. Nam pater altitonans stellanti
nixus olympo. Ipse suas arces atq inclyta templa pe-¬
tiuit. Et capitolinis iniecit sedibus ignes. Pertinaci er¬
go stulticia non modo ium maiestatemq ueri dei non intel¬
Lexerunt: sed etiam impietatem sui erroris auxerunt. ꝗ
templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere con-¬
tra fas omne contenderint. Cum haec igitur cogitaret Epi¬
curus earum rerum uelut iniquitate inductuo. Sic enĩ
causam rationemq ignoranti uidebatur existimauit nul-¬
Lam esse prouidentiam. Quod cum sibi persuasisset su-¬
scepit etiam defendendum. sic in errores inextricabiles
se ipse inclusit. Si enim prouidentia nulla est: quomodo
tam ordinate tam disposite mundus effectus ẽ: Nul¬
la inquit dispositio est. multa enim facta sunt aliter ꝗͣ
fieri debuerunt. Et inuenit homo diuinus quae repre¬
henderet. Quae singula si uacaret refellere: facile ostẽ¬

Expanded text:
deposceret. qua de re etiam in libris consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stultitia non modo uim maiestatemque ueri dei non intellexerunt, sed etiam inpietatem sui erroris auxerunt, qui templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint. cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum uelut iniquitate inductus — sic enim causam rationemque ignoranti uidebatur — existimauit nullam esse prouidentiam. quod cum sibi persuasisset, suscse ipse conclusit. Si enim providentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus effectus est? Nulla, inquit, dispositio est; multa enim facta sunt aliter, quam fieri debuerunt. Et invenit homo divinus, quae reprehenderet. Quae singula si vacaret refellere, facile osten
Abbreviated transcription (Latin):
ultro nobis inferamus. Sicut philosophoꝵ plurimi et maximi
saepe fecerunt. quod est sceleratum ac nefarium. sed ut co¬
acti deum relinquere ac fidem perdere: mortem suscipere
malimus. libertatemq defendamus aduersus impotentiã
stultam uecordemq uiolentiam: ut omnes saeculi minas
atq terrores fortitudine animi prouocemus. Sic ea quae
alii timent: excelsa et insuperabili mente dolorem mortẽq
calcamus. Haec est uirtus: haec uera constantia in hoc tuen¬
da et conseruanda solo: ut nullus nos terror: nulla uis a deo
possit auertere. Uera igitur ciceronis illa sententia est. ne¬
mo inquit iustus potest esse: qui mortem: qui dolorem: ꝗ
exilium: qui egestatem timet. Item Senecae in libris mora¬
lis philosophiae dicentis. hic est ille homo honestus: nõ api¬
ce purpura ue. non lictorum insignis ministerio: se nulla

Expanded text:
ultro nobis inferamus, sicut philosophorum plurimi et maximi ultro nobis inferamus, sicut philosophorum plurimi et maximi saepe fecerunt; quod est sceleratum ac nefarium: sed ut coacti Deum relinquere, ac fidem prodere, mortem sumalimus libertatemque defendamus aduersus inpotentium stultam uecordemque uiolentiam et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi prouocemus. sic ea quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcabimus. haec est uirtus, haec uera constantia, in hoc tuenda et conseruanda solo, ut nullus nos terror, nulla uis a deo possit auertere. uera igitur Ciceronis illa sententia est: nemo inquit iustus potest esse qui mortem, qui dolorem, qui exsilium, qui egestatem timet; item Senecae m libus moralis philosophiae dicentis: hic est ille homo honestus, non apice purpuraue, non lictorum insignis ministerio, sed nulla
Abbreviated transcription (Latin):
& ut ipsi dicunt quietum tranquillumq reddere. quod
fieri non tantum non potest: quia et ratio eus in motu est.
sed ne oportet quidem. quia sicut aqua quidem semper ia-¬
cens et quieta insalubris et magio turbata est. sic animus
immotus ac torpens inutilis est etiam sibi: nec uitam ip̃am
tueri poterit: quia nec faciet quicquam: nec cogitabit: cũ
cogitatio ipsa nihil aliud sit: ꝗͣ mentis agitatio. Deniq ꝗ
hanc immutabilitatem animi asserunt: priuare animum ui¬
ta uolunt. quia uita actuosa est. mors quieta. Quaedam eti¬
am recte pro uirtutibus habent. sed earum modum non te¬
nent. Uirtus est constantia: non ut inferentibus iniuriam
resistamus. His enim caedendum: quod cur fieri debeat:
mox docebo. sed ut iubentibus facere nos contra dei legẽ
contraq iusticiam nullis minis: aut suppliciis terreamuR:
quominus dei iussionem hominis iussioni praeferamus. Itẽ
Uirtus est mortem contemnere: non ut appetamus: eamq

Expanded text:
ut ipsi dicunt quietum tranquillumque reddere. Quod fieri non tantum non potest, quia vis et ratio ejus in motu est; sed ne oportet quidem. Quia sicut aqua semcens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut supquominus Dei jussionem hominis jussioni praeferamus. Item virtus est, mortem contemnere: non ut appetamus, eamque
Abbreviated transcription (Latin):
bitauerit. Quid enim perderet si dedisset: Sed credo calor
deterrebat: ne tantam multitudinem periculo cõmitteret
ne si aestu nimio perissent: ipsius culpa euenisse tanta ca-¬
Lamitas diceretur
Capitulum .XXIiIi. De Antipodibus

Expanded text:
bitaverit. Quid enim perderet, si dedisset? Sed, credo, calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret; ne si aestu nimio periissent, ipsius culpa evenisse tanta calamitas diceretur. CAPUT XXIV. De antipodibus
Abbreviated transcription (Latin):
nem non dico mutoꝵ: sed pecudum ac beluaꝵ. Nam uolu¬
cres pene omnes faciunt matrimonia: et paria iungũtur:
et nidos suos tanꝗͣ genitales thoros concordi mente de¬
fendunt: et foetus suos quia certi sunt: amant. et si alie¬
nos adieceris abigunt. At homo sapiens contra morẽ ho¬
minum contraq naturam: stultiora sibi quae sequeret᷑
elegit. Et quoniam uidebat in caeteris animalibus officia
marium feminaꝵq non esse diuisa: existimauit oportẽ
etiam mulieres militare: et consiliis publicis interesse:
et magistratus gerere: et imperia suscipere. Itaq his ar¬
ma et equos assignauit: consequens ẽ ut lanam et telã
uiris et infantium gestationes: nec uidit impossibilia
esse quae diceret ex eo: qđ adhuc in orbe terrae neq tã
stulta neq tam uana ulla gens ex titerit: q̃ hoc mͦ uiuer̃t.

Expanded text:
nem, non dicam mutorum, sed pecudum ac belluarum. Nam volunem, non dicam mutorum, sed pecudum ac belluarum. Nam volucres pene omnes faciunt matrimonia, et paria junguntur, et nidos suos tamquam geniales toros concordi mente defendunt; et foetus suos, quia certi sunt, amant; et si alienos objeceris, abigunt. At homo sapiens contra morem hominum, contraque naturam, stultiora sibi, quae imitaretur, elegit. Et quoniam videbat in caeteris animalibus officia marium foeminarumque non esse divisa, existimavit oportere etiam mulieres militare, et consiliis publicis interesse, et magistratus gerere, et imperia suscipere. Itaque his arma et equos assignavit: consequens est, ut lanam et telam viris, et infantium gestationes. Nec vidit impossibilia esse, quae diceret; ex eo quod adhuc in orbe terrae, neque tam stulta, neque tam vana ulla gens extiterit; quae hoc modo viveret.
Abbreviated transcription (Latin):
esse cõmunitas. Nam si iusticia uirtutum omnium ẽ mater
cum ill&e singulae tolluntur: ipsa subuertitur. Tulit autem
ꝑlato ante omnia frugalitatem: quae utiq nulla est: ubi
proprii nihil habetur.Tulit abstinentiam: siquidem nihil
fuerit: quo abstineatur alienum. Tulit temperantiam. Tu¬
lit castitatem: quae uirtutes in utroq sexui maxim ae sũt.¬
ulit uerecundiam: pudorem: et modestiam: si honesta et
legitima esse incipunt: quae solent flagitiosa et turpia
iudicari. Sic uirtutem cum uult omnibus dare: omnibꝰ
ademit. Nam rerum proprietas et uitioꝵ et uirtutũ ma-¬
teriam continet. cõmunitas autem nihil aliud ꝗͣ uitiorũ
licentiam. Nam uiri qui multas mulieres habent: nihil ali
ud dici possunt ꝗͣ luxuriosi ac nepotes. ltem mulieres quȩ
a multis habentur: non utiq adulterae: quia certum matͥ¬
monium nullum est: sed prostitutae ac meretrices sint ne¬
cesse est. Redegit ergo humanam uitam ad similitudi¬

Expanded text:
esse communitas. nam si iustitia uirtutum omnium mater est, cum illae singulae tolluntur, ipsa subuertitur. tulit autem Plato ante omnia frugalitatem, quae utique nulla est ubi proprii nihil habetur, tulit abstinentiam, siquidem nihil fuerit quo abstineatur alienum, tulit temperantiam, tulit castitatem, quae uirtutes in utroque sexu maximae sunt, tulit uerecundiam pudorem modestiam, si honesta et legitima esse incipiunt quae solent flagitiosa et turpia iudicari. sic uirtutem dum uult omnibus dare, omnibus ademit. nam rerum proprietas et uitiorum et uirtutum materiam continet, communitas autem nihil aliut quam uitiorum licentiam. nam uiri qui multas mulierud dici possunt, quam luxuriosi ac nepotes. Item mulieres, quae a multis habentur, non utique adulterae, quia certum matrimonium nullum est, sed prostitutae ac meretrices sint necesse est. Redegit ergo humanam vitam ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem esse ꝗͣ terram: stultissime credidit. et ꝙ huic
Leuitati fuit consentaneum. dixit intra concauũ Lu-¬
nae sinum eẽ aliam terram. et ibi aliud genus hominũ
simili modo uiuere: quo nos in hac terra uiuimus. Habẽt
igitur illi Lunatici homines alteram lunam quae illis no¬
cturnum lumen exhibeat: sicut haec exhibet nobis. Et
fortasse hic noster orbis alterius inferioris terrae luna
sit. Fuisse seneca inter stoicos ait qui deliberaret. ut¬
ne soli quoq suos populos daret. inepte scilicet qui du

Expanded text:
maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic leuitati fuit consentaneum, dixit intra concauum lunae sinum esse aliam terram et ibi aliut genus hominum simili modo uiuere, quo nos in hac terra uiuimus. habent igitur illi lnnatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat sicut haec exhibet nobis, et fortasse noster hic orbis alterius inferioris terrae luna sit. fuisse Seneca inter Stoicos ait qui deliberaret, utrumne soli quoque suos populos daret: inepte scilicet, qui du
Abbreviated transcription (Latin):
is corporibus arcendas: naturalibus munimentis prouidẽ¬
tia caelestis armauit. Homini autem quia nibil istoꝵ da¬
tum est: accepit pro istis omnibus miserationis affectũ.
qui plane uocatur humanitas: qua nosmet inuicem tue¬
remur. Nam si homo ad conspectum alterius hominis
auferetur: quod facere uidemus animantes: quaꝵ natu¬
ra soliuaga ẽ: nulla esset hominum societas: nulla urbi
um condendaꝵ uel cura uel ratio. sic neq uita quidem
satis tuta cum caeteris animalibus exposita esset imbe¬
cillitas hominum: et ipsi inter semet ipsos beluaꝵ more
saeuirent. Nonminor in aliis dementia. Quid enim dici
potest de illo: qui nigram dixit esse niuem: ꝗͣ conseq̃ns
erat: ut etiam picem albam eẽ diceret. Hic est ille qui
se iccirco natum eẽ diceret. ut caelum ac solem uideret
qui in terra nihil uidebat sole lucente. Xenophanes dicẽ¬
tibus mathematicis orbem lun ae duodeuiginti partibꝰ

Expanded text:
is corporibus arcendas naturalibus munimentis prouidenis corporibus arcendas naturalibus munimentis prouidentia caelestis armauit, homini autem quia nihil istorum datum est, accepit pro istis omnibus miserationis adfectum qui plane uocatur humanitas, qua nosmet inuicem tueremur. nam si homo ad conspectum alterius hominis efferaretur, quod facere uidemus animantes quarum natura soliuaga est, nulla esset hominum sum condendarum vel cura, vel ratio. Sic neque vita quidem satis tuta, cum et caeteris animalibus exposita esset imbecillitas hominum, et ipsi inter semetipsos belluarum more saevirent. Non minor in aliis dementia. Quid enim dici potest de illo, qui nigram dixit esse nivem? quam consequens erat, ut etiam picem albam esse diceret! Hic est ille, qui se idcirco natum esse dicebat, ut coelum ac solem videret, qui in terra nihil videbat sole lucente. Xenophanes dicetibus mathematicis orbem lunae duodeuiginti partibus
Abbreviated transcription (Latin):
bito Utrum ne sanus an demens fuerit. Abite inquit
in profundum male cupiditates. ego uos mergam: ne
ipse mergar a uobis. Si tantus pecuniae contemptus ẽ:
fac illam beneficium: fac humanitatem: largire paupe¬
ribus. Potest hoc quod perditurus es: multis succurre¬
re: ne fame aut siti aut nuditate moriantur. lmitare
insaniam saltem furoremq Tuditani: sparge populo di¬
ripienda. Potes et pecuniam effugere: et tamen bene
collocare: quia saluum est: quicquid pluribus profuit.
Cenonis autem paria peccata quis probat: Sed omittamus
id quod est ab omnibus semper irrisum. Illud satis est
ad coercendum furiosi hominis errorem: quia inter uitia et
morbos misericordiam posuit. Adimit nobis affectum quo ra¬
tio humanae uitae pene omnis continetur. Cum enim natu-¬
ra hominis imbecillior sit: ꝗͣ caeteroꝵ animalium: quae uel
ad perferendam uim temporum: uel ad incursiones a su-¬

Expanded text:
bito utrumne sanus an demens fuerit. \'abite\' inquit bito utrumne sanus an demens fuerit. \'abite\' inquit \'in profundum malae cupiditates, ego uos mergam, ne ipse mergar a uobis. \' si tantus pecuniae contemptus est, fac illam beneficium, fac humanitatem, largire pauperibus: potes hoc quod perditurus es multis succurrere, ne fame aut siti aut nuditate moriantur. imitare insaniam saltem furoremque Tuditani: sparge populo diripiendam. potes et pecuniam effugere et tamen bene collocare, quia saluum est quidquid pluribus profuit. Zenonis autem paria peccata quis probat? sed omittamus id quod est ab omnibus semper inrisum: illut satis est ad coarguendum furiosi hominis errorem, quod inter uitia et morbos misericordiam ponit. adimit nobis adfectum quo ratio humanae uitae paene omnis continetur. cum enim natura hominis inbecillior sit quam ceterorum animalium, quae uel ad perferendam uim temporum uel ad incursiones a su
Abbreviated transcription (Latin):
UM. igitur in tanta uanitate ipsi phi tores sint.¬
losophoꝵ principes deprehendantur: quid illos
minores putabimus: qui nunꝗͣ sibi tam sapientes uideri
solent: ꝗͣ cum pecuni ae contemptu gloriantur : fortis ani¬
mus. Sed expecto quid faciant: et quo ille contemptus
euadat. Tradita sibi a parentibus patrimonia: tanꝗͣ ma-¬
lum fugiunt ac deserunt. Et ne in tempestate naufragi¬
um faciant: in tranquillo se ultro praecipitant. non uirtu¬
te: sed peruerso metu fortes: sicut illi qui cum timent
ne abhoste iugulentur: ipsi se iugulant: ut mortẽ mor¬
te deuitent. Sic isti unde possent gloriam liberalitatiᷤᷤ
acquirere: sine honore sine gratia perdunt. Laudatur
Democritus ꝙ agros suos dereliquerit: eosq pascua pu¬
blica fieri passus sit: probarem si donasset. Nihil autem
sapienter fit: quod si ab omnibus fiat : inutile est: ac ma¬
lum: sed haec negligentia tolerabilis. Quid ille qui patri-¬
monium in nummos redactum effudit in mare: Ego du¬

Expanded text:
um igitur in tanta uanitate ipsi philosophorum principes deprehendantur, quid illos minores putabimus? numquam sibi tam sapientes uideri solent quam cum pecuniae contemptu gloriantur. \'fortis animus.\' sed expecto quid faciant et quo ille contemptus euadat. tradita sibi a parentibus patrimonia tamquam malum fugiunt ac deserunt et ne in tempestate naufragium faciant, in tranquillum se ultro praecipitant, non uirtute, sed peruerso metu fortes, sicut illi, qui cum timent ne ab hoste iugulentur, ipsi se iugulant, ut mortem morte deuitent. sic isti unde possent gloriam liberalitatis adquirere, sine honore, sine gratia perdunt. laudatur Democntus, quod agros suos reliquerit eosque pascua publica fieri passus sit. probarem, si donasset. nihil autem sapienter fit, quod si ab omnibus fiat, inutile est ac malum. sed haec neclegentia tolerabilis. 20 quid ille qui patrimonium in nummos redactum effudit in mare? ego du
Abbreviated transcription (Latin):
pauperes ad cõmunionem proprii laboris admitterent.Flu¬
mina iam lactis: iam flumina nectaris ibant. Nec mirum cum
promptuaria iustoꝵ benigne paterent omnibus. nec auaricia
intercipiens beneficia diuina famem sitimq uulgo faceret:
sed omnes aequaliter abundarent: cum habentes non habenti¬
bus large copioseq donarent. Sed postꝗͣ Saturnus a filio
pulsus in latiumq delatus est: arma louis fugiens: et Regni
exul ademptis. Cum iam populus uel noui Regis mȩtu: uel
quia sponte deprauatus deum colere desisset. Regemq pro

Expanded text:
pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flupauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro
Abbreviated transcription (Latin):
teo loquitur carmine. Nec consanguineis fuerat discordia
nota. Immo nec alienigenis quidem: neq ulli omnino gladi
qui nudarentur: fuerunt. Quis enim presente ac uigente
iusticia: aut de tutela sui cum nemo insidiaretur: aut de per¬
nicie alterius cogitaret: cum nemo quicquam concupis ceret.
Malebant tenui contenti uiuere cultu. Ut Cicero in suo narrat:
quod est proprium nostrae religionis. Ne signare quidem aut
partiri limite campum: Fas erat in medium. Quaerebant. qͥp¬
pe cum deus cõmunem omnibus terram dedisset: ut cõmunem
degerent uitam. non ut rabida et furens auaricia sibi omnia
uendicaret. nec ulli deesset: quod omnibus nasceretur. Quod
poetae dictum sic accipi oportet: non ut existimemus ni¬
hil omnino tunc fuisse priuati: sed more poetico figuratum:
ut intelligamus tam liberales fuisse homines: ut natas sibi
fruges non includerent: nec soli absconditis incubarent. sed

Expanded text:
teo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia teo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
UNC. reddenda est de iusticia proposita disputatio:
quae aut ipsa sola est uirtus: aut fons est ipsa uirtu¬
tis: quam non modo philosophi quaesierunt: sed poetae quo¬
q qui priores multo fuerunt: et ante philosophiae nomen pro
sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt abesse hanc re¬
bus humanis: eamq finxerunt offensam uitiis hominum cessis¬
se e terra: in caelumq migrasse: atq ut docerent quid sit iu¬
ste uiuere. Solent enim praecepta per ambages dare a Satur
ni temporibus quae illi uocant aurea: repetunt exempla iu¬
sticiae: narrantq in quo statu fuerit uita humana: dum illa
in terra moraretur: quod quidem non pro poetica fictionẽ: sed
pro uero habendum est. Saturno enim Regnante nondum deo¬
rum cultibus institutis: necdum illa gente ad diuinitatis opi¬
nionem consecrata deus utiq colebatur: et ideo non erant
neq dissensiones: neq inimiciciae: neq bella. Non dum uesa¬
nos rabies nudauerat enses. Ut Eiermanicus Caesar in Ara-¬

Expanded text:
unc reddenda est de justitia proposita disputatio: quae aut ipsa est summa virtus, aut fons est ipsa virtutis; quam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui et priores multo fuerunt, et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim prani temporibus, quae illi uocant aurea, repetunt exempla iustitiae narrantque in quo statu fuerit humana uita, dum illa in terra moraretur.. quod quidem non pro poetica nctione, sed pro uero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Ara
Abbreviated transcription (Latin):
deo habere cepisset. cum ipse propemodum parricidae xemplo cate¬
ris esset ad uiolandum pietatem. Deseruit propere terras iustissima
Uirgo. Sed non ut ait Cicero. Et louis in Regno coeliq in parte re¬
sedit. Ouomodo enim poterat in eius Regno residere: aut commo¬
rari qui patrem Regno expulit: bello persecutus est: exulem
toto orbe iactauit. Ille malum uirus serpentibus addidit atris.
Er aecdariq lupos iussit. Idest odium et inuidiam et dolum homi¬
nibus inseruit: ut essent tanquam serpentes uenenati: tam rapa¬
ces ꝗͣ lupi. Quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo
persequuntur : dantq iudicibus saeuiendi aduersus innoxios po¬
testatem. Fortasse aliquid eiusmodi iupiter fecerit ad expugnã¬
dam tollendamq iusticiam. et ideo efferasse serpentes ac lupos
acuisse traditur. Tum belli rabies et amor successit habendi. Neq
immerito. Sublata enim dei religione: boni quoq ac mali scienti¬
am perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uite: et

Expanded text:
deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et
Abbreviated transcription (Latin):
Urbi Cum pipere et palmis uenit. Tanquam sapientia
cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si secundum
hominis naturam ẽ: cum homine eẽ cȩperit. necesse est.
iuero non ẽ: nec capere quidem illam posset humana na¬
tura. sed quia recipit: igitur a principio fiusse necesse
uera sapientia. sed uidelicet Graeci qui ad sacras uei̾tati

Expanded text:
urbi Cum pipere et palmis venit; tanquam sapientia urbi Cum pipere et palmis venit; tanquam sapientia cum saporis mercibus fuerit invecta: quae si secundum hominis naturam est, cum homine ipso coeperit necesse est; si vero non est, nec capere quidem illam posset humana natura. Sed quia recepit, igitur a principio fuisse sapientivera sapientia. Sed videlicet Graeci, quia sacras veritati
Abbreviated transcription (Latin):
suscipi oportere testamur. Ille cum philosophiam tolleret.
nec melius aliquid afferret: sapientiam tollere putabatur.
eoq facilius de sapientia pulsus ẽ. quia constat hominem
non ad stulticiam: sed ad sapientiam nasci. Praeterea illud
quoq argumentum contra philosophiam ualet plurimum.
quo idem est usus Hortensius: ex eo posse intelligi philo¬
sophiam non esse sapientiam: qđ principium et origo eius
appareat. Quando inquit philosophi eẽ cȩperunt.Thales
ut opinor primus: recens haec quidem aetas. Ubi ergo apđ
antiquiores Latuit amor iste inuestigandae ueritatis: Idẽ
Lucretius ait. Deniq natura haec reꝗ ratioq reperta ẽ.
N uper. et hac primum cum primis ipse repertus. Nunc
ego sum in patrias qui possum uertere uoces. Et Seneca.
Nondum sunt inquit mille anni ex quo initia sapientiae
mota sunt. Multis ergo saeculis humanum genus sine ra¬
tione uixit. Quod irridens Persius. Postꝗͣ inquit sapere

Expanded text:
suscipi oportere testamur. Ille, cum philosophiam tolleret, suscipi oportere testamur. Ille, cum philosophiam tolleret, nec melius aliquid afferret, sapientiam tollere putabatur, eoque facilius de sententia pulsus est: quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci. Praeterea illud quoque argumentum contra philosophiam valet plurimum, quo idem est usus Hortensius; ex eo posse intelligi, philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo ejus appareat. Quando, inquit, philosophi esse coeperunt? Thales ut opinor primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste investigandae veritatis? Item Lucretius ait: Denique natura haec rerum, ratioque reperta est Nuper; et hanc primus cum primis ipse repertus Nunc ego sum, in patrias qui possum vertere voces. Et Seneca: « Nondum sunt, inquit, mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. » Multis ergo saeculis humanum genus sine ratione vixit. Quod irridens Persius: Postquam inquit sapere
Abbreviated transcription (Latin):
bant: nec ipsi decretis suis obtemperauerunt: nec quis ꝗͣ per
tot saecula inuentus ẽ: qui eorum legibus uiueret. Abiiciẽ¬
da est igitur omnis philosophia: quia non studendũ sapien-¬
tiae : quod fine ac modo careat: sed sapiendum est et ꝗdẽ
mature. Non enim nobis altera uita cõceditur: ut cum quae¬
ramus in hac sapientiam: in illa sapere possimus. in hac utrũ¬
q fieri necesse ẽ: cito inueniri debet: ut cito suscipi possit.
ne quid pereat ex uita: cuius finis incertus ẽ. Ciceroĩs
Hortensius contra philosophiam disserens: circunuenitur
arguta condusione: qui cum diceret philosophandum nõ eẽ
nibilominus philosopbari uidebatur: quoĩam philosophi ẽ
quid in uita faciendum. uel non faciendum sit disputare.
Nos ab hac calumnia immunes ac liberi sumus. qui philosophi¬
am tollimus: quia humanae cogitationis inuentio ẽ. Sophi¬
am defendimus: quia diuina traditio ẽ. Eamq ab omnibꝰ

Expanded text:
bant, nec ipsi decretis suis obtemperaverunt; nec quisquam per bant, nec ipsi decretis suis obtemperaverunt; nec quisquam per tot saecula inventus est, qui eorum legibus viveret. Abjicienda est igitur omnis philosophia, quia non studendum est sapientiae, quod fine ac modo caret: sed sapiendum est, et quidem mature. Non enim nobis altera via conceditur, ut, cum in hac sapientiam quaeramusque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari uidebatur, quoniam philosophi est quid in uita faciendum uel non facieNos ab hac calumnia immunes ac liberi sumus, qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inventio est; sophiam defendimus, quia divina traditio est, eamque ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
rare : Bonum est autem recta et honesta praecipere. sed nisi
et facias mendacium est. et est incongruens atq ineptum
non in pectore: sed in labiis habere bonitatem.Non ergo uti¬¬
litatem exphilosophia: sed oblectationẽ petunt. Quod qui¬
dem Cicero testatus est. Profecto inquit omnis istoꝵ disputa¬¬
tio quanꝗͣ uberrimos fontes uirtutis et scientiae cõtineat:
tamen collata cum horum actis perfectisq rebus: uereoR
ne non tantum uideatur attulisse negociis hominum quan
dam oblectationem ocii. Uereri quidem non debuit: cũ ue-¬
rum diceret : sed quasi timeret ne proditi mysterii reus a
philosophis citaretur.Non est ausus confidenter pronun¬
tiare: quod fuit uerum: illos non ideo disputare ut doce¬
ant : sed ut se oblectent in ocio: qui quoniam autores sũt
reꝵ gerendarum: nec ipsi quicꝗͣ gerunt: pro loquacibus
sunt habendi. Sed profecto quia nihil boni ad uitam affere¬

Expanded text:
rare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi rare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, inquit, omnis istorum disputatio, quanquam uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis perfectisque rebus, vereor ne non tantum videatur attulisse negotiis hominum utilitatis, quantam oblectationem otiis. » Vereri quidem non debuit, cum verum diceret: sed quasi timeret, ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi. Sed profecto, quia nihil boni ad vitam affere
Abbreviated transcription (Latin):
ER UMENIM. cum se perpetuae desidiae tra-¬
dant: nullamq uirtutem capessant: et omnẽ suã
uitam nihil aliud ꝗͣ in eloquentia peragant: quid aliud ꝗͣ in¬
ertes putari debent: Sapientia autem nisi in aliquo actu
fuerit: quo uim suam exerceat: inanis et falsa ẽ. Recteq
Tullius ciuiles uiros qui rem . p. gubernent: qui urbes aut
nouas constituant: aut constitutas aequitate tueantur: qui
salutem libertatemq ciuium: uel bonis legibus: uel salubribꝰ
consiliis: uel iudicus grauibus conseruent. philosophiae docto¬
ribus praefert. Bonos enim facere oportet: potius ꝗͣ inclusos
in angulis facienda praecipere: quaene ipsi quidem faciũt ꝗ
loquuntur. et quoniam se a ueris actibus remouerũt: appa¬¬
ret eos exercendae linguae causa: uel aduocandi gratia ar-¬
tem ipsam philosophiae repperisse. Qui autem docent tantũ
nec faciunt: ipsi praeceptis suis detrahunt pondus. Quis
enim obtemperet: cum ipsi praeceptores doceant nõ obtempe¬

Expanded text:
Verum cum se perpetuae desidiae tradant, nullamque virtutem capessant, et omnem suam vitam nihil aliud quam in eloquendo peragant, quid aliud quam inertes putari debent? Sapientia enim, nisi in aliquo actu fuerit quo vim suam exerceat, inanis et falsa est; recteque Tullius civiles viros, qui rempublicam gubernent, qui urbes aut novas constituant, aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel salubribus consiliis, vel judiciis gravibus conservent, philosophiae doctoribus praefert. Bonos enim facere oportet potius quam inclusos in angulis facienda praecipere, quae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendae linguae causa, vel advocandi gratia artem ipsam philosophiae reperisse. Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ bonis. Non potest ergo uirtus esse in hio rebus quaren¬
dis: in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet
nec ad ea ipsa transfugiet: quae magno ac excelso animo
calcare ac proterere gestit. neq fas est animam caelesti¬
bus intentam bonis: ut haec fragilia sibi comparet: ab im¬
mortalibus suis operibus auocari. sed potissimum in his
rebus comparandis uirtutis ratio consistit. quas nobis nec
homo ullus: nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se
habeant: illud quod sequitur uerum est. Uirtus diuiti¬
is precium persoluere posse. Qui uersus idem fere signisi¬
cat : quod primi duo. sed neq ipse neq quisquam philoso¬
phorum scire potuit precium ipsum uel quale: uel quod
sit. lidem enim poetae et illi omnes quos secutuo est pu

Expanded text:
quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerenquam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque quisquam philosophorum scire potuit pretium ipsum uel quale uel quod sit. id enim poeta et illi omnes quos secutus est pu
Abbreviated transcription (Latin):
malum ignorauerint: qui nec deum: nec aduersarium eiꝰ
scierint. Itaq finem bonorum ad corpus et ad hanc bre¬
uem uitam retulerunt. quod scilicet solui et occidere ne¬
cesse est. non sunt progressi ulterius: sed omnia praecepta
et omnia quae inducunt bona: terrae inherent: et humĩ
iacent. quoniam simul cum corpore quod est terra: moriun¬
tur. pertinent enim non ad uitam homini comparandam
sed ad quaerendas uel augendas opes: honores: gloriam: po¬
tentiam: qua sunt uniuersa mortalia tam scilicet ꝗͣ ille ꝗ
ut ea sibi contingerent. Laborauit. Hinc est illud. Uir¬
tus quarendae rei finem scire modumq. Eracipiunt enĩ
quibus modis et quibus artibus res familiaris quarenda
sit. quia uident male quaeri solere. Sed huiusmodi uirtus
non est praeposita sapienti. Nec enim est uirtus opes quae¬
rere: quarum neq inuentio: neq possessio in nostra pote¬
state est. ltaq et quaestu et obtentu faciliores sunt malis

Expanded text:
malum ignoraverint, qui nec Deum, nec adversarium Dei malum ignoraverint, qui nec Deum, nec adversarium Dei scierint? Itaqtam breuem retulerunt, quam scilicet solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis
Abbreviated transcription (Latin):
IXI. quod erat primum: scientiam boni non esse uir¬
tutem. deinde quid sit uirtus: et in quo sit.sequitur
ut id quoq ipsum quid sit bonum: et malum: nescisse philo¬
sophos breuiter ostendam. quia pene declaratum est libro ter¬
tio cum de summo bono disputarem. Oui autem quid esset sũ¬
mum bonum nescierunt: et in caeteris bonis malis ue quae
summa non sunt: errauerint: necesse est. quod non potest ue¬
ro iudicio examinare: qui fontem ipsum non tenet: unde illa
descendunt. Fons autem bonorum deus est: malorum uero il¬
le scilicet diuini nominis semper inimicus: de quo saepe dixi¬
mus. Ab his duobus principiis bona malaq oriuntur. Quae ue¬
niunt a deo hanc habent rationem: ut immortalitatem parẽt:
quod est summum bonum. Quae autem ab illo altero id habẽt
officium ut a caelestibus auocatum terrenisq demersum: ad
penam interficiant sempiternam: quod est summum malum
Non igitur dubium est: quin omnes illi: quid esset bonum et

Expanded text:
ixi, quod erat primum, scientiam boni non esse virtutem; deinde quid sit virtus, et in quo sit. Sequitur, ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum nescisse philosophos, breviter ostendam, quia pene declaratum est libro tertio, cum de Summo Bono disputarem. Quia autem quid esset summum nescierunt, et in caeteris bonis malisve, quae summa non sunt, erraverint necesse est; quae non potest vero judicio examinare, qui fontem ipsum non tenet, unde illa descendunt. Fons autem bonorum Deus est, malorum vero ille, scilicet divini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent, quod est Summum Bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a coelestibus avocatum, terrenisque demersum, ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. Num igitur dubium est, quin illi omnes quid esset bonum et
Abbreviated transcription (Latin):
Mox redit ista: suis conditor illa Locis.
Iec fortunate sortis: natisq uolucris:
Cui dese nasci praestitit ipse deus.
ors illi uenus est: sola est in morte uoluptas.
Ut possit nasci: haec appetit ante mori.¬
psa sibi proles: suus est pater: et suus hȩres
Nutrix ipsa sui: semper alumna sibi.
psa quidem. sed non eadem qͥa est ipsa: nec ipsa est.
e ternam uitam mortis adepta bono.

Expanded text:
Mox redit ista; suis conditur ille locis. Mox redit ista; suis conditur ille locis. At fortunatae sortis filique volucrem, Cui de se nasci praestitit ipse Deus! Mors illi Venus est; sola est in morte voluptas: Ut possit nasci, haec appetit ante mori. Ipsa sibi proles, suus est pater, et suus haeres, Nutrix ipsa sui, semper alumna sibi. Ipsa quidem, sed non eadem, quae est ipsa, nec ipsa est. Aeternam vitam mortis adepta bono.
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ de medio lucida flamma micat.
quatur toto capiti radiata corona
Phaebi referens uerticis alta decus.
Crura tegunt squamae flauo distincta metallo
Ast ungues roseus pingit honore color.
Effigies inter pauonis mixta figuram
Cernitur et mixtam Phasidis inter auem
Magniciem terris Arabum quae gignitur ales
Uix &equare potest: seu uera: seu sit auis.
N on tamen est tarda ut uolucres: quae corpore magno.
Incessus pigros pergraue pondus habent.
ed leuis et uelox regali plena decore:
Talis in aspectu se prebet usque hominum.
onuenit & gyptus tanti ad miracula visus:
Et raram uoluerem turba salutat ouans.
rotinus in sculpunt sacrato in marmore formam
& signant titulo remq diemq nouo.
ontrahit in caetum sese genus omne uolantum
Nec praedae memor est ulla: nec ulla mȩtus.
Alituum stipata choro uolat illa per altum
Turbaq prosequitur munere laeta pio.
ed postquam puri peruenit ad atheris auras

Expanded text:
Quorum de medio lucida flamma micat. Quorum de medio lucida flamma micat. Aequatur toto capiti radiata corona, Phoebei referens verticis alta decus. Crura tegunt squamae flavo distincta metallo: Ast ungues roseus pingit honore color. Effigies inter Pavonis mixta figuram Cernitur, et pictam Phasidis inter avem. Magniciem, terris Arabum quae gignitur ales, Vix aequare potest, seu fera, seu sit avis. Non tamen est tarda, ut volucres, quae corpore magno Incessus pigros, pergrave pondus habent: Sed levis et velox, regali plena decore. Talis in aspectu se exhibet usque hominum. Huc venit Aegyptus tanti ad miracula visus; Et raram volucrem turba salutat ovans. Protinus exsculpunt sacrato in marmore formam; Et signant titulo remque diemque novo. Contrahit in coetum sese genus omne volantum; Nec praedae memor est ulla, nec ulla metus. Alituum stipata choro volat illa per altum; Turbaque prosequitur munere laeta pio. Sed postquam puri pervenit ad aetheris auras;
Abbreviated transcription (Latin):
Euolat. ad patrias iam reditura domos.
Ante tamen proprio quicquid de corpore resta¬
Ossaq ue cineres: exuuiasq suas.
Unguine balsameo myrrhaq et thure soluto
Condit et in formam conglobat ore pio.
Quam pedibus gestans contendit solis adortus
Inq ara residens promĩt in aede sacra.
Mirandam sese praestat: prȩbetq uehenti
Tantus ibi decor est: tantus abundat honor.
Principio color est: qualis sub sydere caeli
Mitia quem croceo punica grana legunt.
Qualis in est foliis: quae fert agreste papauer
Cum pendens uestit sole rubente polus.
Noc humeri: pectusq decens uelamine fulgent.
Hoc caput: hoc ceruix summaq terga nitent.
audaq porrigitur fuluo distineta metallo.
In euius maculis purpura mixta rubet.
Larum inter pennas insigne: desuper iris
Pingere: ceu nubem desuper alta solet.
lbicat insignis mixto uiridante smaragdo:
Et puro cornu geminea cuspis hiat.
ngentes oculos credas geminosq hyacinthos:

Expanded text:
Evolat ad patrias jam reditura domos. Evolat ad patrias jam reditura domos. Ante tamen, proprio quicquid de corpore restaOssaque, vel cineres, exuviasque suas; Unguine balsameo, myrrhaque, et thure soluto Condit, et in formam conglobat ore pio. Quam pedibus gestans contendit solis ad ortus, Inque ara residens, ponit in aede sacra. Mirandum sese praestat praebetque videnti; Tantus ibi decor est, tantus abundat honor. Principio color est, qualis sub cortice laevi, Mitia quem croceum punica grana legunt. Qualis inest foliis, quae fert agreste papaver, Cum pandit vestes Flora rubente polo. Hoc humeri pectusque decens velamine fulgent; Hoc caput, hoc cervix, summaque terga nitent. Caudaque porrigitur fulvo distincta metallo, In cujus maculis purpura mixta rubet. Clarum inter pennas insigne est desuper, Iris Pingere seu nubem desuper alta solet. Albicat insignis mixto viridante smaragdo; Et puro cornu gemmea cuspis hiat. Ingentes oculos credas geminos hyacintos;