comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ictit suꝑius diximus aliud nuicium ẽẽ atq
aluid peccm qd̃ ex ip̃o nicio ꝓcedit: ita i¬
celligimus aluid ẽẽ iurtutes. atq alud opera
iusticie que ex ip̃is oriunt᷑. uirtus enĩ quasiã¬
dam sanitas est ⁊ integritas aĩe iõnalis cuut̾
corruptio uicium uocat᷑. Opus uͦ iusticie estĩ
plrime num̾ant᷑. maxime i que in eungłio
qual ãdam antidota. it sanitates contͣ.uii.
uiciorum corruptionem sub eodem nu̾o dispon̾r.
Prima est humilitas .ii. mansuetudo .ii. m̃tiᷤᷤ
gͥ in pec̾cis iacens: egrotus est. uicia: uuln̾a. Deꝰ
medicus. dona sp̃o sancti: antidota uirtutes: sa¬
tutates. beatitudines: gaudia. ꝑ dona enĩ spc
stĩ uicia sanant᷑. Sanitas uiciorum: integritas
est uirtutũtum. Sanus oꝑat᷑. oꝑans remu̾at᷑.
Sic post uirtutes oꝑa bona secunt᷑. ⁊ ex itutib
oꝑa ip̃a oriunt᷑. Sex oꝑa miscd̾ie in euͣngłio ⁊¬

Expanded text:
icut superius diximus aliud vitium esse, atque aliud peccatum, quod ex ipso vitio procedit, ita intelligimus aliud esse virtutes, atque aliud opera justitiae, quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est, et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium vocatur. Opus vero justitiae est in plurimae numerantur, maxime vero quae in Evangelio quasi quaedam antidota vel sanitates contra septem vitiorum corruptionem sub eodem numero disponuntur: prima est humilitas, secunda mansuetudo, tertia mentis igitur in peccatis jacens aegrotus est, vitia vulnera, Deus medicus, dona sancti Spiritus antidota, virtutes sanitates, beatitudines gaudia. Per dona enim Spiritus sancti vitia sanantur: sanitas vitiorum integritas est virtutum. Sanus operatur, operans remuneratur. Sic post virtutes opera bona sequuntur, et ex virtutibus opera bona oriuntur. Sex o
Abbreviated transcription (Latin):
faritatem ꝓximi: bonum qd̾ diligis ꝓximo ñ uł¬
nideas. Po̾teras aliquid dilig̾e. ⁊ ꝓximo ñ oslig̾e
pot̾as aliquid uelle hĩe. ⁊ tam̃ ñ uelle ut illudha¬
beret ꝓximus tuus. in deo tñ ñ poteras. Non enin
pot̾as dilig̾e̾ deum nisi oilig̾es ⁊ ꝓximum tuum
quia cum iudia ⁊ odio: deus diugi ñ potest. tũ
qiua in aliis reb hoc facere pot̾as ut aliquid uel¬
les. ⁊ ꝓximo tuo nõ uelles: distinctum est ut ut

Expanded text:
charitatem proximi bonum quod diligis proximo non incharitatem proximi bonum quod diligis proximo non invideas. Poteras aliquid diligere, et proximo non diligere; poteras aliquid velle habere, tamen non velle ut illud haberet proximus tuus; in Deo tamen non poteras. Non enim poteras diligere Deum nisi diligeres proximum tuum; quia cum invidia et odio Deus diligi non potest, tamen quia in aliis rebus hoc facere poteras, ut aliquid velles et proximo tuo non velle
Abbreviated transcription (Latin):
eli ne forte impleat᷑ extranei iurid tuss. ⁊ abo¬
rs tui sint in domo aliena. Isti gͥ sunt aliem. ⁊
ranci nimis remoti. ⁊ ionge facti quio ampłe¬
plus a nobis diligendi ñ sunt qꝑ al. uio lono.
ꝓpt̃ quod diligit᷑ omnis qui bñ diligit᷑. i rrecuꝑa¬
biit̃ corruerunt. Nusqmͣ nobis scupt᷑a diat ut
demones diligamus. neq illos homĩes qui iam
cum demonib dampnati sunt. Ili enum ꝓximi
ñ sunt. s remoti. ⁊ alieni facti a nobis. Nosaũ
ꝓximos diligere debemus ñ alienos .i. homines
nõ demones. ⁊ islos homĩes. qui ut ꝑ bonitatem
nõ recesserunt. uł ꝑ arb̃cti lib̾tatem redire posiuñ
Nonne enim omĩo longe sunt qui ⁊ si abierunt.
adhuc redire possunt. Isti sunt ꝓximi quos dili¬
gere debemus uł in deo si ñ recesserunt ut ppter
deum si redire possunt. Quos qñ diligimꝰ itt in
eis d̾m diligimus si boni sunt. ist eis d̾m diligi¬

Expanded text:
eli, ne forte impleantur extranei viribus tuis et laboeli, ne forte impleantur extranei viribus tuis et labores tui sint in domo aliena . » Isti ergo sunt alieni et extranei nimis remoti, et longe facti quibus ams diligendi non sunt, quia ab illo bono propter quod diligitur omnis qui bene diligitur, irrecuperabiliter corruerunt. Nusquam nobis dicit Scriptura ut daemones diligamus, neque illos homines qui jam cum daemonibus damnati sunt. Illi enim proximi non sunt, sed remoti et alieni facti a nobis. Nos autem proximos diligere debemus, non alienos, id est homines, non daemones, et illos homines, qui vel per bonitatem non recesserunt, Non enim omnino longe sunt; qui etsi abierunt, adhuc redire possunt. Isti sunt proximi, quos diligere debemus, vel in Deo si non recesserunt, vel propter Deum si redire possunt. Quos quando diligimus, vel in eis Deum diligimus quia boni sunt, vel in eis Deum diligi
Abbreviated transcription (Latin):
bonum est qd̾ ꝓmisit: debitor est quia bonũ
est. ⁊ quia ꝓmisit. Si aũt malum est qd̾ pro¬
misit debit᷑or ñ est in eo qd̾ malum est qd̾ ꝓmi¬
sit. reus tam̃ est quia ꝓmitte p̃sumpsit quad
sine culpa implere ñ potuit. Nouissime sequit᷑
uotum in quo ampluis aliquis a ꝓmissione
sionis spontanee. que ad solum dm̃ ⁊̃ ad
ea que dei sunt magis ꝓprie refect᷑. uou̾e siqͥdẽ
est testificõne ꝓmissionis spontanee deo se obli¬
gare. ac cebitorem statuere. Nam qui ꝓmittit
simplicit̾ spondet se facturum aliquid. Qui uͦ
uouet aitestat᷑ ꝓmissioni sue. ⁊ affirmat ip̃am
ꝓmissionem suam. ubi in qͣnͣtum est ꝓmissio te¬
net᷑. in qnͣtum est contestatio: obłigat᷑. Uotũ
aũt aliud occultum est ad dm̃ ⁊ coram deo ali¬
ud manifestum ad d̾m coram homĩe. Occultum
uotum factum: peccatum est. manifestum
aũt uotum fractum: pec̃cm ⁊ scandalũ. In

Expanded text:
bonum est quod promisit, debitor est quia bonum bonum est quod promisit, debitor est quia bonum est, et quia promisit. Si autem malum est quod promisit, debitor non est in eo quod malum est, quod promisit. Reus tamen est quia promittere praesumpsit, quod sine culpa implere non potuit. Novissime sequitur votum in quo amplius aliquid a promissionsionis spontaneae quae ad solum Deum et ad ea quae Dei sunt magis proprie refertur. Vovere siquidem est testificatione promissionis spontaneae Deo se obligare ac debitorem statuere. Nam qui promittit simpliciter spondet se facturum aliquid; qui vero vovet, contestatur promissioni suae et affirmat ipsam promissionem. Ubi inquantum est promissio, tenetur, inquantum est contestatio, obligatur. Votorum autem aliud occultum est ad Deum et coram Deo, aliud manifestum ad Deum coram homine. Occultum votum fractum, peccatum est. Manifestum autem votum fractum, peccatum et scan
Abbreviated transcription (Latin):
uinq modi sunt quib mens agenda¬
humana mens agenda tͣctare tractat.
consuenit. cogitatione uoluntate. delsb̾ati¬
one. ꝓmissione ⁊ uoto. Aliud est enim cogi¬
tare aliquid.atq aliud uelle qd̾ cogitau̾is. Nã
⁊ cagitare potes quod ñ nis. Uelle aũt ñ potes
nisi cum placet. id qd̾ cogitau̾is. Uerum aliqͦ¬
tiens contingit. ut id qd̾ scd̾m delectationẽ
ꝓlacet scd̾m ratõem ñ placeat. ⁊ ut ñdũ ip̃a.¬
ratio acquiescat ad illud ut faciat ip̃m qd̾ dde¬
ctet. ⁊ est quidem in ip̃a delectatde quasi q̃damuo¬
liuitas facti. s in ip̃a ratione: nec dum tam̃est
ꝓpositum faciendi Si aũt secutum fu̾it pͦt uo¬
luntatem ꝓpositum ut mens in id qd̾ desectat
assensum confirmet: iam tenet᷑ siue ad culpã
si malum est. siue ad m̃itum si bonum est. ħx
cuta su̾it post ꝓpositum iam obligari incipit
adu̾sus alium sponsor ⁊ debitor sit ꝓmissioniᷤ
sue ꝓ u̾itate seruanda ad ꝓximũ. Si quidem

Expanded text:
uinque modi sunt quibus humana mens agenda tractare consuevit: cogitatione, voluntate, deliberatione, promissione et voto. Aliud est cogitare aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum placet id quod cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsaoni acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est. Hoc cuta fuerit post propositum, jam obligari incipit adversus alium sponsor, et debitor fit promissionis suae pro veritate servanda ad proximum. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ex uniu̾sis unum ego ꝓferre uoluero. Est tamẽ
quiddam qd̾ cõmutatõem ulłam admittit̃. Nam
dispensatio ẽẽ non potest ubi recompensato eẽ
ñ potest. Dispensatio quippe nomen dispendii
est. ⁊ detͥmentum sonat qñ in ip̃o est. Stultum
enim est uoluntarie dampnum sustin̾e: ubi lu¬
crum ulłm consequit᷑. ubi aũt in paruo detͥmẽ¬
tum uoluntarie tolerat᷑. ut in maiori lucrum
ꝓueniat. Hoc dispensatio licrat᷑. ⁊ bona est dispẽ¬
satio ista. Ecce g̾ quomͦ bñ in illo uoluntauie
dampnum sustineri potest: quo mauis nicħ ac¬
quiri potest. Unum est si auctoritatem ius. quad
cõmutatõem ñ recipit. ñ ego dico. s ũ̾itas dicit᷑.
⁊ siege dico post u̾itatem dico. ⁊ scdm u̾itatem

Expanded text:
ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen quoddam quod commutationem nullam admittit. Nam dispensatio esse non potest, ubi recompensatio esse non potest. Dispensatio quippe nomen dispendii est, detrimentum sonat quantum in ipso est. Stultum vero est voluntarie damnum sustinere, ubi nullum lucrum consequitur. Ubi autem in parvo detrimentum voluntarie toleratur ut in majori lucrum proveniat, haec dispensatio vocatur, et bona est dispensatio ista. Ecce ergo quomodo bene in illo voluntarie damnum sustineri potest, quo majus nihil acquiri potest? Unum est, si auctoritatem vis quod commutationem non recipit, non ego dico sed veritas dicit; et si ego dico, post veritat
Abbreviated transcription (Latin):
uota stultorum frangenda sunt. uota qͥ¬
pe stultorum intlłigimus. ea que uł de malofi¬
uit. uł de bono male. U̾bi gr̃a. Si qruis nou̾it
quẽpiam int̾fice siue qd lib aliud in quo culpa
constaret se facturum: notum demaloeẽt. ⁊
malum ẽẽt. ⁊ idcirco soluendum ñ ẽẽt in quo
p̾ma culpa fuit uouere. scd̃a foret simpleret᷑
ꝑficere. Simłr ⁊ uotum de bono factum. si bñ
non fiat: int̾ uota stultorum que frangenda
sunt deputat᷑. Wene aũt ñ fit etiam si de bono
fit illud uotum in quo uouet᷑. uł qd̃ ñ licet
uł quod ñ expedit. Non lic ut si mulier non
consentiente. ut potius contͣdicente uiro suo
contiuentiã uoueat. Non expeditut si q̃spiau.
Hec gͥ omĩa int̾ uota stultorum deputant᷑ que
⁊ bonum uouet᷑ ⁊ bñ uouet᷑. q̃dam eiꝰmodi sunt. uͥ
cõmutatõem ex dispensatione suscipiant. q̃dam u̾o
talia que recompensatõem onũo ñ admittant. Qd̾¬
fortassis mͥ ñ credis qui auctoritatem q̃ris. si quid

Expanded text:
Vota stultorum frangenda sunt. Vota stultorum intelligimus ea, quae vel de malo fiunt, vel de bono male. Verbi gratia: Si quis voveret quempiam interficere, sive quodlibet aliud in quo culpa constaret se facturum, votum de malo esset, et malum esset, et idcirco faciendum non esset. In quo prima culpa fuit vovere, secunda foret si impleretur perficere. Similiter et votum de bono factum si bene non fiat, inter vota stultorum quae frangenda sunt, deputatur. Bene autem non fit etiam si de bono sit illud votum, in quo vovetur vel quod non licet, vel quod non expedit. Non licet, ut si mulier non consentiente vel potius contradicente viro suo continentiam voveat. Non expedit, ut si quispiaHaec igitur omnia inter vota stultorum deputantur, qum bonum vovetur et bene vovetur, quaedam ejusmodi sunt ut commutationem ex dispensatione suscipiant, quaedam vero talia ut recompensationem omnino admittant. CAPFortassis mihi non credis, qui auctoritatem quaeris, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
Tiusticie oꝑa oriunt᷑. Pecc̃a aũt alia uenialia. a¬
la crminalia dñr. uenialia sunt que nec faccie
uitar possunt ut aliqñ ñ fiant neq multam
tupitudĩem. ieł lesionem magnam hñt. sislãt.
bomiaidia. ad ult̾ia. ꝑ uiria. furta. ⁊ que his siłi¬
a adiungunt᷑ uł continent᷑ in istis sicut rapine.
saculegie.⁊ incestus. ⁊ cec̾a talia. benialia sunc
siut ira lenis ⁊ tnsitoria risus. ⁊ huiꝰmodi. que
sue delib̾atione agentium contingunt. siue ex
regligentia incante. siue ex infumitate pcipi

Expanded text:
njustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, anjustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Venialia sunt quae nec facile vitari possunt, ut aliquando non fiant, neque multam turpitudinem vel laesionem magnam habent si fianthomicidia, adulteria, perjuria, furta, et quae his similia adjunguntur, vel continentur in istis, sicut rapinae, sacrilegia, et incestus, et caetera talia. Venialia sunt, sicut ira levis et transitoria, risus et ejusmodi quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
niam. quia si hoc facis: fraudem facis. plas uouẽs
⁊ minus reddens. Cum aĩa tua dare potes peccuniã
tuam. ꝓ auima ñ potes: nisi forte ꝓ anua tua
tta peccuniam tuam dare uolu̾is. ut anima tua ac
ceptabilior fiat. ꝓilia cum cua amat᷑. ꝓ illa sñ
illa ñ accipit᷑. soli gͦ putare qd̾ ꝓ anima tua .i.
ꝓ cõmutatione anime tue peccuniam tuã dare
possis. quia ⁊ ip̃e peccumam tuam sic datam non
acciꝑet. ⁊ tu aĩam tuam seruare ñ posses sic retẽ¬
tam. Itaq ⁊ peccuna amitt̾et᷑. ⁊ aĩa nõ seruaret᷑. hor
gͥ u̾um est quod recompensatõem ñ accipit.Lu¬
Etera omĩa uota comutationem patiant᷑.¬

Expanded text:
niam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens niam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro anima non potes, nisi forte pro anima tua ita pecuniam tuam dare volueris, ut anima tua data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, pro illa sine illa non accipitur. Noli ergo putare quod pro anima tua, id est pro commutatione animae tuae pecuniam tuam dare possis, quia et ipsam pecuniam sic datam non acciperet, et tu animam tuam servare non posses sic retentam. Itaque et pecunia amitteretur, et anima non servaretur. Hoc igitur unum est quod recompensationem non accipit. CAP. VI. Quae vota commutationem patiunt
Abbreviated transcription (Latin):
si qua mulier seruo nuꝑserit liberũ
eum exitimans. aut lib̾ ancillam dic̃it lib̾am
putans postea ubi fraus dececta fu̾it conuigiũ
dissolui debeat. Et sunt qui hunc modum ałr
qmͣ suꝑiorem iudicandum putant. Nam quia
hic ñ in ꝑsona s in qualitate ꝑsone solum i¬
erratur. Idcuro scĩtatem matͥmonii preuidi
⁊ care censent. S fortassis hoc magis u̾itati ⁊ pa¬
ci in qua nos nocauit deus conueniat. ut ubi
alt̾ius ignorantia culpabilis ñ ẽẽ ostendit᷑: al¬
terius dolus ad lesionem ĩnocentis in eo quod
fraude usmpauit: stare ñ ꝑmittat᷑. Inci
duodeçima pars. DeUotis.
Puotis uotum ñ soluo
Modicum int̾ freqnͣtes
occupationes furatus
ocium sũmatim ꝑstruixi.
s ñ plene ꝑsecutus sum
qd quesisti. Queris de uo¬
tis utrum pari debito ⁊
eadem ncc̃itate astringant ꝓmissores suos. Si
init̾rogatõni tue tm. ⁊ ñ etiam edificatõmi respõ¬
stim dare uellem breuit̾ respond̾e potiussem. qr

Expanded text:
si qua mulier servo nupserit liberum eum existimans, aut liber ancillam duxerit liberam putans, postea, ubi fraus detecta fuerit, conjugium dissolvi debeat. Et sunt qui hunc dolum aliter quam superiorem judicandum putant. Nam quia hic non in persona, sed in qualitate personae solum erratur, idcirco sanctitatem matrimonii praejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non permittatur. PARS DUODECIMA. DE VOTIS.votis, votum non solvo;Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astringant promissores suos; si interrogationi tuae tantum et non etiam aedificationi, responsum dare vellem, breviter respondere potuissem
Abbreviated transcription (Latin):
po si potes qmͣ dabit homo cõmitatõem ꝓ aĩa sua
uides manifeste quia unũ est qd̾ cõmutationẽ
ñ recipit. neq dispensatõem admittit᷑. Hoc si uo¬
ues uno quia uoues. ñ enim bonus eẽ poter sin
quia si aluid redd̾e uolu̾s ñ accipit᷑ ꝓ isto qdẽ¬
nera que uou̾e nos iubet. ⁊ reddẽ psalmista. A¬
uetes ⁊ filii arietum. cum dicit. uouete ⁊ red¬
sequit᷑ Terribili ⁊ ei qui. au. sp̃m. pͥ. t̾u. a .o.¬

Expanded text:
ommutationem pro anima sua? Vides manifeste quod unum est quod commutationem non recipit, neque dispensationem admittit. Hoc si voves, imo quia voves non enim bonus esse potes si hoc quia si aliud reddere volueris, non accipitur pro isto quodcunera quae vovere nos jubet et reddere Psalmista: arietes et filii arietum cum dicit: Vovete, esequitur: Terribili et ei qui au
Abbreviated transcription (Latin):
quibdam uxores maognitas um soluat.¬
facie desponsantib alias quasdam uiles ꝑsonas do¬
lo suppositas. ubĩquidem si assensum suum pꝰca
hii qui dolum passi sunt facto qd̾ ex intentione
ñ fecerunt p̾bere noliu̾nt: neqͣqmͣ coniugium i¬
ratum. esse debere censemus. Ex uitentione enim
factum constat nec possunt constringi ad exe¬
quendum. qd̃ nec intenderunt cum fac̾ent. nec¬

Expanded text:
quibusdam uxores incognitas facie desponsantibus, alias quasdam viles personas dolo suppositas, ubi quidem si assensum suum postea ii qui dolum passi sunt, facto, quod ex intentione non fecerunt, praebere noluerint, nequaquam conjugium ratum esse debere censemus. Ex intentione enim non factum constat, nec possunt constringi ad exsequendum id quod nec intenderunt cum facerent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
in trinttate ꝑsona nichil nisia seinz¬
ip̃a habeat. Nichil omĩo accepit ab alio aliqͦ
nil ꝓrsus possidet ex mun̾e alio. Amorem itaq de¬
bitum ⁊ qualem tͥ suꝑius descripsimus nullo mͦ
uidet᷑. posse hĩe: qui a nullo alio deprehendit᷑ a¬
liquid accepisse. Unde ei ob noxius fieret. uł in
aliquo debitor existeret. Gratuitũ aũt amorem
se hr̃e ostendit qͥ ꝓcedentib de se plenitudinis
sue habundantiã tam largit᷑. tam libent᷑. ⁊
gratis impendit. Quid enim ab ip̃o ꝑsone ꝓce
qui ip̃m debitum amorem quem gratuitodi¬
lectori impendunt: ex euis dono accipiunt:
Alioquin aliquid hr̃ent quod ex ip̃o nõ acce¬
pissent. Qmͣqmͣ fłm sit: suꝑiora docent. hũc
tcaq amorem gratitum ⁊ gratuitum solũ
ht̃ inqmͣ gratuitum amoremꝰ. ⁊ qd̃ ampluis
ip̃a plenitudine quam ht̃. nil sibi soli reser¬
uat. s totum ꝯũicat. si oẽm plenitudinem
hr̃et. nec coĩcare uellet cum esset posset: ple¬

Expanded text:
in Trinitate persona nihil nisi a semetipsa habeat. Nihil omnino accipit ab alio aliquo, nihil prorsus possidet ex munere alieno. Amorem itaque debitum et qualem tibi superius descripsimus nullo modo videtur posse habere qui a nullo alio deprehenditur aliquid accepisse unde ei obnoxius fieret vel in aliquo debitor existeret. Gratuitum autem amorem se habere ostendit qui procedentibus de se plenitudinis suae abundantiam tam largiter quam libenter, et gratis impendit. Quid enim ab ipso personae pqui ipsum debitum amorem, quem gratuito dilectori rependunt, ex ejus dono accipiunt? Alioquin aliquid haberent quod ex ipso non accepissent. Quod quam falsum sit superiora docent. Habet itaque amorem gratuitum et gratuitum solum. Habet, inquam, gratuitum amorem, et, quod il sibi soli reservat, sed totum communicat. Si omnem plenitudinem haberet, nec communicare vellet, cum posset, ple
Abbreviated transcription (Latin):
Llam aũt ꝑsc̃am cuius est ꝓpriũ
ꝓcedere. nec tam̃ de se ꝓcedentem hr̃s cim̃ aliũde
accipit totum qd̾ ht̃: plenitudĩem debiti a¬
moris hr̃e oportet. Alioquin si sũme diligenti¬
b sũmũ amorem nõ rep̃hend̾et: sũmo amore
digna nõ esset Sũimo sane amore ab ip̃is di¬
ligit᷑ a quib plenitudĩem oẽm accepisse cog¬
noscitur. Quid itaq indebiti amoris possit
eis rependere. a quib constat oẽm eam pleni¬
tudinẽ gratis accepisse: Et qm̃ ip̃uis est ꝓpͥũ
ut ante iam cliximus de se ꝓcedentẽ nõ hr̃e:
nõ est in diunitate cui possit ꝑlenitudinem
gratuiti amoris exhibe ¶ Et quid̾ erga cre¬
Aitam ꝑsonam gratuitum amorem hr̃e po
esset si sũmo amore dilig̾et: qui sũme dili¬
gendꝰ nõ esset Sũmo si quidẽ amore oĩo dig¬
nus ñ est: qui sũme bonus nõ est. ꝑ sona uero
que deus ñ est: sũme bona eẽ ñ potest cim̃ deo
equari nõ potest. Plenitudĩem itaq debiti

Expanded text:
llam autem personam, cujus est proprium procedere, nec tamen de se procedente habere quoniam aliunde accipit totum quod habet plenitudinem debiti amoris habere oportet; alioquin, si summae diligentibus summum amorem non rependeret, summo amore digna non esset. Summo sane amore ab ipsis diligitur, a quibus omnem plenitudinem accepisse cognoscitur. Quid itaque indebiti amoris possit eis rependere, a quibus constat eam omnem plenitudinem gratis accepisse? Et quoniam proprium est ipsius, ut jam diximus, de se procedentem non habere, non est in Divinitate cui possit plenitudinem gratuiti amoris exhibere. Et quidem erga creatam personam gratuitum amorem habere pesset, si summo amore diligeret qui summe diligendus non esset. Summo siquidem amore omnino dignus non est, qui summe bonus non est. Persona vero quae Deus non est, summe bonus esse non potest, quoniam Deo aequari non potest. Plenitudinem itaque debiti
Abbreviated transcription (Latin):
ture ip̃ius ip̃ius oꝑatõe ẽẽ non posset: qd̾ deus ñ
esset. S satis suꝑlus ꝓbauimꝰ. qd̾ non possit eẽ dd̃
nisi subalit̾ unus. De ipso itaq deo. Deunica illa ⁊
singłari sub̃a eius: ẽẽ nõ potest aliuis deus s nec a¬
liuid aliquid qd̾ non sit deus. Constatitaq ab illo
ẽẽ scd̾m oꝑatẽem gr̃e: quicquid est aliud qm ip̃e. s
quicquid ab illo est non tam exigente natura qͣͣ
opante grã. S arbitrio bñplaciti potuit ab illo &
Potuit eque ⁊ ab illo põ fieri. Queg̾ ab illo fiunt
diuinam illam ⁊ incõmitabłem. ⁊ incorruptibi¬
lem subam: mat̾iam hr̃e nõ possunt. Constat ĩc
sola diuma suba excepta. cet̾a omĩa uł ex nichilo
fcã uł mutabile aliquid hĩe ꝓ mat̾ia. S pͥmor¬
tur Hinc g manifeste colligit᷑ qd̾ primordialim.¬
alia que ⁊ uniu̾salit̃ ontĩa: sint ex nichilo cite¬
ata. Constat itaq qd ũacit̃ crdimus qd̃ sosus
deus sit increatus. Sicut gͦ solusasem p̃o: s ab¬

Expanded text:
e esse non posset quod Deus non esset, sed satis superius probavimus quod non possit esse Deus nisi substantialiter unus. De ipso itaque Deo, de unica illa et singulari substantia ipsius esse non potest alius Deus, sed nec aliud aliquid quod non sit Deus. Constat itaque ab illo esse secundum operationem gratiae quidquid est aliud quam ipse. Sed quidquid ab illo est, non tam exigente natura quam operante gratia pro arbitrio beneplaciti potuit ab illo fieri, potuit aeque et ab illo non fieri. Quae igitur ab illo fiunt, divinam illam et incorruptibilem et incommutabilem substantiam, materiam habere non possunt. Constat itaque sola facta, vel mutabile aliquid habere pro materia. Sed primortur. Hinc ergo manifeste colligitur quod primordialialia quaeque et universaliter omnia sunt ex nihilo creata. Constat itaque quod veraciter credimus, quod solus Deus sit increatus. Sicut ergo solus a semetipso, sic ab
Abbreviated transcription (Latin):
sine om̃i mutatõe. Itaq qd increatum est: ñ solũ
incio caret uerũ etiã sine fine. ⁊ om̃i mutabili¬
tate manet. Carere aũt inicio ⁊ fine ⁊ omĩmu¬
tabilitate: dat et̾num esse. Igit᷑ ad̾ est uicreatum:
est: ab et̃no fuit. ⁊ eo ip̃o creari nõ potuit. Colli¬
git᷑ gͦ huiꝰmodi rõnib. quuia si nõ est increatur

Expanded text:
omni mutatione. Itaque quod increatum est non solum initio caret, verum etiam sine fine et omni mutabilitate manet. Carere autem nitio, et fine, et omni mutabilitate, dat aeternum esse. Igitur quod est increatum, est ab aeterno fuit, et eo ipso creari non potuit. Colligitur igitur his rationibus, quia si non est increatu
Abbreviated transcription (Latin):
aũt semptt̃num. Semꝑit̾nũ namq esse uidet᷑
qd̾ caret inicio ⁊ fine. Etnum: qd̾ caret utroq
⁊ om̃i mutabłitate. Et qͣmius forsitan neutr̃
sine alt̾o caret utroq innenit᷑. recte tam̃ int̾ no¬
minũ significatõem distinguit᷑. Quid itaq a¬
liuid est et̾nitas qmͣ durt᷑nttas sine uucio ⁊ fi¬
ne ⁊ carens om̃i mutabłitate. S qui uicreat᷑
⁊ sempit̃nus est: caret uucio ⁊ fine. ⁊ cuiꝰ status
inuariabilis est: manet absq om̃i mutabłita¬
te. In hiis itaꝙ trib: ꝓbatur eẽ et̃nus. Nam ħ
tria absq om̃i ambiguitate dant ec̃nitatem

Expanded text:
autem sempiternum. Sempiternum namque esse videtur quod caret initio et fine. Aeternum quod caret utroque et omni mutabilitate; et quamvis forsitan neutrum sine altero invenitur, recte tamen inter nominum significationem distinguitur. Quid itaqest aeternitas quam diuturnitas sine initio et fine, et carens omni mutabilitate? Sed qui increatus et sempiternus est, caret initio et fine, et cujus status invariabilis est, manet absque omni mutabilitate. In his itaque tribus probatur esse aeternus. Nam haec tria absque ambiguitate dan
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: Et si prius nõ hũit: certe nec sibi nec ałtͥi
dare potuit qd̾ omĩo ñ habuit. Ex hiis itaq po¬
test colligi: quia nõ potest crescere ł miniri:
S nunc uidendum si uł possit destatu ĩ statũ
equalem mutari. S ut aliquid destatu in sta
tum aliũ ⁊ equalem tͣnseat: oportet ut qualit̾.¬
cunq deficiat ab aliquo qd̃ prius hũit. ⁊ ut in
eiusdem defectus recompensatõem aliquid ei
accedat. quod pͥus nõ hũit. ⁊ tuncinuna ead̾¬
q alt̾atõe ẜdictis duab mutatõib subiacẽbit.
quarũ utramq suꝑior ratio imꝓbauit. Qui sibi
dec̃iorari nõ potest. Est incorruptibłis qͥ meliora¬
ri. uł alio quolibet modo uariari nõ potest oĩo
est ĩ cõmutabilis uere itaq ⁊ absq ulla ambig

Expanded text:
pervenit? Si prius non habuit, certe nec sibi, nec alteri pervenit? Si prius non habuit, certe nec sibi, nec alteri dare potuit quod omnino non habuit. Ex his itaque potest colligi, quia non potest crescere vel minui. Sed nunc videndum si vel possit de statu in statum aequalem transmutari. Sed si de statu uno in alium etiam aequalem transeat, oportet ut qualitercunque deficiat ab aliquo quod prius habuit, et ut in ejusdem defectus recompensationem aliquid ei accedat quod prius non habuit, et tunc in una eademque altercatione praedictis duabus mutationibus subjacebit, quarum utramque superior ratio improbavit. Qui igitur deteriorari non potest, est incorruptibilis; qui meliorari vel alio quolibet modo variari non potest, omnino est incommutabilis. Vere it
Abbreviated transcription (Latin):
fecto u̾itas. deus sicut inicio sic ⁊ fine carebit Se¬
ꝓit̾nus itaq ⁊̃ est deus sempit̃num ẽẽ hñs. ut po
sempit̾num esse: conseqñs ut q̃ramꝰan ⁊̃¬
haldãt ẽẽ incõmitabłe. Sciendũ itaq qd̾ omĩs mu¬
tatio est aut destati ii statum meliores aut cestatu.
in statum det̾iorem. alitdestatu istatum pͥori
equalem. Ubi autem nichil horum eẽ potest i̾a
incõmutabłitas inest. De singłis gͥ que p̃misi¬
mus: diligent̃ inuestigemꝰ. S qui omp̃c est
quomͦ dec̃iorari potest.: Quid est enundet᷑iorari
nisi corrumpiꝰ S qui uere omp̃s ĩmo ip̃a oĩpo¬
tentia est. nulla omĩo ei coiruptio dñari pot̃.
S uideamus nunc si saltem possit crescẽ quem
iam constat nõ posse decresc̾e. s om̃e qd̾ crescit. q̃le¬
cunq bomi augmentũ suscipit unde possit me
liorari. Uerum illud boni augm̃tum undehrẽt
qui nichil nisi a semet ip̃o ht̃. s nec hr̃e ualet.i.
Nam si prius hu̾it. quomͦ ad illud crescendo ꝑ¬

Expanded text:
rofecto veritas Deus, sicut initio sic et fine carebit. Sempiternus itaque est Deus, sempiternum esse habens, utpotesempiternum esse, consequens est ut quaerahabeat esse incommutabile. Sciendum itaque quia omnis mutatio est aut de statu in statum meliorem, aut de statu in statum deteriorem, aut de statu in statum priori aequalem: ubi autem nihil horum esse potest, vera incommutabilitas inest. De singulis ergo quae praemisimus diligenter investigemus. Sed qui omnipotens est, quomodo deteriorari potest. Quid est enlm deteriorari, nisi corrumpi? Sed qui vere omnipotens, imo ipsa omnipotentia est, nulla ei corruptio dominari potest. Sed videamus nunc si saltem possit crescere, quod jam constat non posse decrescere. Sed omne quod crescit, qualecunque boni augmentum suscipit unde meliorari possit; verum illud- boni augmentum unde haberet, qui nihil nisi a semetipso habet, sed nec habere valet? Nam si prius habuit, quomodo ad illud crescendo
Abbreviated transcription (Latin):
creari non potuit. Om̃e itaq treatũ ex temꝑe
cẽ cepit. Quod aũt iicieatũ est: om̃e tempꝰ ꝑces¬
st. Quod u̾o fuit ciñ nlłm tempus fuit:. ꝓtiadu¬
bio mutãbile eẽ nõ potuit. Alioqͥn tpriobnoxi¬
uni fuit: ciñ nlłm adbuc temp̃ fuit. qd̃ omĩo e
nõ potuit Qd̾ enim obnoxiũ est mutabilitat.
eo iso obnoxiũ est tp̃ri. Tempus enĩ semꝑ ĩ motu
est. ⁊ uł ad modicum quid̾ omĩo stare ñ potest.
Et si nuilla mutatio esset ꝓcuidubio temp̃ omio
nõ esfet. Constat itam qdꝰ suꝑiuisiam dxeẜ unã
tati aliquid ẽẽ non potuit. qñ tempͣ nlłm fuit.
Qd̾ gͦ increatã est: am̃ añ omĩa tempora fuuit:
mutabile eẽ nõ potuit. Quod aũt est incõmu¬
tabile: sicut nõ potest mutari de eẽ ad nõ eile:
sic nõ potest mutari de esse ad aluid ẽẽ. Qdͦ ude
non potest mutari de eẽ in nõ eẽ. diurat sñ fine
ad nõ potest mitari de de in aluid euẽ manec.

Expanded text:
e coepit: quod autem increatum est, omne tempus praecessit; quod vero fuit quando nullum tempus fuit, procul dubio mutabile esse non potuit. Alioquin tempori obnoxium fuit, quando nullum adhuc tempus fuit, quod omnino esse non potuit; quod enim obnoxium est mutabilitati, eo ipso obnoxium est tempori. Tempus enim semper in motu est, et vel ad modicum quidem omnino stare non potest, et si nulla mutatio esset, procul dubio tempus omnino non esset. Constat itaque, quod superius jam dixi, quia potuit, quando tempus nullum fuit. Quod ergo increatum est, quoniam ante omnia tempora fuit, mutabile esse non potuit. Quod autem est incommutabile, sicut non potest mutari de esse ad non esse, sic non potest mutari de esse ad aliud esse. Quod vero non potest mutari de esse in non esse, durat sine fine. Quod non potest mutari de e
Abbreviated transcription (Latin):
coniuncimꝰ ꝓtul dubio magnitudĩem ip̃nis insi¬
nitam ẽẽ negare non possumus. Alioquin ma¬
nifesta ratione fat̾i coniuntim᷑. qd̾ una eademꝙ
suła est. ⁊ se ip̃a maior ⁊ se ip̃a minor. Namsi ẽtu¬
tas eius est infinita magnitudo autem futa.
magnitudĩem minor ẽm̃gate sua. hoc est semet¬
ip̃a. Manifeste itaq colligit᷑. quia si infinita ẽ ia
iufinita erit ⁊ alt̾a. Habet itaq deus magnitudi¬
nem infinitam ⁊ eo ip̃o ĩmensam. Quod enĩ infi¬
uttum est nulla m̃sura comp̃hendi potest. Recte
ͦ deus ĩmensus d̾r cuius magnitudo nlła m̃su¬
consid̾are utrum sit possibłe płes ĩmenso
ẽẽ. Imensum sane m̃ito d̾r: qd̾ nilla m̃sura comp̃¬
hendit᷑. Imensum d̾r. qd̾ nulli mensure equale ł
comꝑabłe inuenit᷑. Si gͦ plures ĩmensos dicimus¬

Expanded text:
convincimus, procul dubio magnitudinem ipsius infinitam esse negare non possumus. Alioquin manifesta ratione fateri convincimur, quod una eademque substantia est et seipsa major, et seipsa minor. Nam, si aeternitas ejus est infinita, magnitudo autem finita, magnitudinem minor sua aeternitate, hoc est semetipsa. Manifeste itaque colligitur, quia si infinita est una, infinita erit et alia. Habet itaque Deus magnitudinem infinitam et eo ipso immensam. Quod enim infinitum est, nulla mensura comprehendi potest. Recte ergo Deus immensus dicitur, cujus magnitudo nulla mensuconsiderare, utrum sit possibile plures immensos esse. Immensum sane merito dicitur, quod nulla mensura comprehenditur. Immensum dicitur quod nulli mensurae aequale, vel comparabile inveni
Abbreviated transcription (Latin):
tuua est impossibłe. Impossibłe etiam erit pluros
ĩmensos ẽẽ. ¶ Quod si nlłs quolibet alt̃o maior
uł quolibet altero minor sicut unusq̾sq eorũ ẽ¬
incõpeehensibił̾. ⁊ cõmensurãbił sibi: sic erit ꝯp̾¬
hensibilis ⁊ cõmensurabił cuilibet alt̾i. Hiis
allegatõnib indũbitant̾ collig̾e possumꝰ qd̾¬

Expanded text:
mpossibile, impossibile erit plures immensos esse. Quod si nullus est quolibet altero major, vel quolibet altero minor, sicut unusquisque eorum est comprehensibilis et commensurabilis sibi, sic erit comprehensibilis et commensurabilis cuilibet alteri. His allegationibus indubitanter colligere possum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ que uis earum sit idemqd̾ alt̾a Constat itaq
quia qui et̾nitatem ht̃. ĩmensitatẽ utiq ñ hr̃e
nõ ualet. S si ĩmensitate carere ñ potest qui est
et̃nus: erit ꝓcul dubio simulutͣtum et̃nus ⁊ ĩ¬
niensus. Sicut gͦ nõ possunt ẽe plures ĩmensi:
sic ẽẽ nõ pot̃unt plures et̃ni. ¶ Int̃ ħ aũt illud¬
est maxime notandũ. ⁊ diligenti consid̾atõe dig¬
nũ. quod in hiis ciue ratiocinando tolligimꝰ: que¬
dam ex inspecta illuis rei de qua agiꝰ ꝓprietate
elicimnꝰ: q̃dam exalt̾us rei ꝯsid̾ata ꝓpͥetate ⁊ mu¬
tua utriusq habitudine comuncimꝰ. Nam qd̾
nõ possit ẽẽ ĩmensus nisiunus ex ĩmensitatis
ꝓpͥetate collegimꝰ. Quod u̾o nõ possint płes et̃ni

Expanded text:
dem quod altera. Constat itaque quia qui aeternitatem habet, immensitatem utique non habere non valet. Sed si immensitate carere non potest qui est aeternus, erit procul dubio simul uterque aeternus et immensus. Sicut ergo non possunt esse plures immensi, sic nec esse non poterunt plures aetest maxime notandum, et diligenti consideratione dignum, quod in his quae ratiocinando colligimus, quaedam ex inspecta illius rei de qua agimus proprietate elicimus, quaedam ex alterius rei proprietate et mutua utriusque habitudine convincimus. Nam quod non possit esse immensus nisi unus ex immensitatis proprietate colligimus. Quod vero non possint plures aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
esse qui est ab et̾no: ⁊ caiet om̃i edco¬
inicio. Nunc etiam illd̾ q̃rendum utrum
etiam sicut inicio: sic ⁊ fine careat. ⁊ sempit̾nũ
ẽẽ habeat. Nam hoc est sempit̾uũẽe: carere inicio
⁊ fine. Nuncͤgex eo qd̾ certissimum est conun¬
camus illud unde aliquis dubitare potest. Alioqn¬

Expanded text:
i est ab aeterno, et caret omni initio. Nunc illud quaerendum est utrum etiam sicut initio, sic et fine careat, et sempiternum esse habeat. Nam hoc est sempiternum esse, carere initio et fine. Nunc ergo ex eo quod certissimum est, convincamus illud unde aliquis dubitare potest.
Abbreviated transcription (Latin):
unitate que dicenda ui¬
debant᷑ suꝑuis iam dixi¬
mus: suꝑest ut de eiusd̃
nature ꝓprietatib aliqͣ
licamus ⁊ maxime de
hiis que m laudib duu¬
ciis cotitliano usu freꝙ̃¬
tamus. In quib quidem
quedam eiusmodisunt ut aĩus eisfacile adquiestat
⁊ ultͦneus acceptet. qͣmuis qua ratõe ꝓbent᷑ igno¬
ret. Quibdam uͦ minime uł minus sumit᷑ inheiet:
nisi in hoc ip̃m catholice tradita fides: ip̃m diigeret.¬
¶ Lam qd̾ deus sit increatus. et̃inis. ĩmensus: facile
suscipit. ⁊ libent̃ acquiescit ãiue humanꝰ. Esse ã
impossibłe plures et̃nos. pliues ĩmensos eẽ: nõ fa¬
tile crederet. nisĩ hoc ip̃m fidei regla ꝑsuaderet. maxi¬
me cum tres ẽẽ credant᷑. quoꝵ etͤnitatẽ ĩ mensita¬
tem oĩum ora fateant᷑. Quod aũt deus increatus
sit: satis ex suꝑiorib patet. ⁊ noua expositõe non
indiget. Si enim treatus ẽẽt: creatorem hr̃et. s qͥ
nõ nisla semet ip̃o est: creatorem hr̃e nõ potest. Qd

Expanded text:
quae dicenda videbantur, superius jam diximus, superest ut de ejusdem naturae proprietatibus aliqua dicamus, et maxime de his quae in laudibus divinis quotidiano usu frequentamus. In quibus quidem quaedam ejusmodi sunt, ut animus eis facile acquiescat et ultroneus acceptet, quamvis qua ratione probentur ignoret. Quibusdam vero minime vel minus firmiter inhaereret, nisi hoc ipsum catholicae tradita fide ipsa dirigeret. Nam quod Deus sit increatus, aeternus, immensus facile suscipit et libenter acquiescit animus humanus. Esse autem impossibile plures aeternos, plures immensos esse non facile crederet, nisi hoc ipsum fidei regula persuaderet, maxime cum tres esse credantur, quorum aeternitatem et immensitatem omnium ora fateantur. Quod autem Deus increatus sit, satis ex superioribus patet, et nova expositione non indiget; si enim creatus esset, creatorem haberet. Sed qui nonnisi a semetipso est, creatorem habere non potest: quid
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ uisi demens dicat sid̾ dei sub̾a sapĩam quid̾. hoc 
nõ hĩe: tam non potest sapiẽ plenitudĩẽ carere.¬
sapientie plenitudĩe. aut ip̃u ꝑtici tentie plem¬
patione est sapiens: sic sane potens quisq poten tũdĩe
tie plenitudine seu ip̃ius ꝑticipatõe est potens est
aut imposubłe aliquid se ip̃o ꝑticipare. Qd̾ gͥ deus
omp̃s est: potentie ꝑticipatr̃e eẽ non potest. siqͥdẽ
plenitudo potentie ñ estaliquid aliud: qm ip̃e.
Constat itaq eum potentem ee potentie plenitu¬
ese potest. Conseqñs gͦ est oĩpotentiã hĩe. ⁊ ueracit᷑

Expanded text:
nisi demens, dicat quod Dei substantia sapientia quidem hoc est non habere, tam non potest plenitudine carere.sapientiae plenitudine, aut ipsius participatione est sapiens, sic sane potens quisque, plenitudine potentiae, seu ipsius participatione est potens, est autem possibile aliquid seipso participare. Quia igitur Deus potens est, potentiae participatione esse non potest. Siquidem potentiae plenitudo, non est aliud aliquid quam ipse. Constat itaque eum potentem esse potentiae plenituesse potest. Consequens est ergo omnipotentiam eum habere,
Abbreviated transcription (Latin):
Constat itaq deum ũ̾acem ẽe ⁊ hoc ip̃m est ei ex ue¬
titate. u̾itas gͥ nõ est aliud aliquid qm ip̃e cum
u̾acit̾ coniuncipossit nõ hr̃e nisi ex se. qd̃tam̃
habet ex u̾itate. u̾itas aũt sicut ñ qmͣ non fuit. ss
nunqͣm non erit. ab et̃no uerum fuit. ⁊ in et̃nũ
uerum erit: qd̾ hec unu̾sttas eẽ potuit. Nam si eẽ
nõ posset: omĩo nõ esset. U̾itas itaꝙ ab et̾no fuit
ex qiua uerum fuit qd̾ ab et̾no uerum fuit. ⁊ iũ

Expanded text:
acem esse, et hoc ipsum est ei ex veritate. Veritas igitur non est aliquid aliud quam ipse, cum veraciter convinci possit non habere nisi ex se quod tamen habet ex veritate. Veritas autem sicut nunquam non fuit, sic nunquam non erit ab aeterno. Verum fuit, et in aeternum verum erit quod haec universitas esse potuit. Nam si esse non posset, omnino non esset. Veritas itaque ab aeterno fuit, ex qua verum fuit quod ab aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
Quienim uere omp̃s fu̾it facile nec deus nisi¬
effic̾e pot̾it ut cetorum quilibet nichil unis¬
possit. Alioquin: uere omp̃s nõ erit. Ecce quales
om̃potentes qui de facili fieri possunt nllipoten¬
tes. Ecce qmͣ facile conuincit᷑ qd̾ non nisi unum
oĩpotentem esse: ip̃a rerum natura patit᷑. Deum
aut oĩpotentem ẽẽ : ꝑspicua ratione collegimus:
⁊ eam inde dubitare non possumus. Qͣm gͥ non
potest ẽẽ oĩpotens nisi unus: tam non põt eẽ deus
diuinitatisinitate multa iam diximꝰ. suꝑest nũc
ut de nat᷑e ip̃uis singłaritate aliqua dicamus

Expanded text:
Qui enim vere omnipotens fuerit, facile efficere poterit ut caeterorum quilibet nihil possit, alioqui vere omnipotens non erit. Ecce quales omnipotentes, qui de facili fieri possunt nulli potentes. Ecce quam facile convincitur quod nonnisi unum omnipotentem esse ipsa rerum natura non patitur. Deum autem omnipotentem esse perspicua ratione collegimus, et jam inde dubitare non possumus. Quam igitur non potest esse omnipotens nisi unus, tam non potest esse Deus divinitatis unitate multa jam diximus, superest nunc ut de naturae ipsius singularitate aliqua dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
iam dictum est: similiquid̾ ta
ratione de clmina sapientia q̃ri potest An indedi¬
cat sũma qd ullus unqͣ̃m possit maior eecp illa
an ita u̾acit᷑ est sũma ut sit usq ꝙͣ ꝑfecta. S cer¬
tissime constat qm̃ ubi omĩpotentia est plenitu¬
do gr sapientie deesse non potest. Nam si eide sa¬
pientie plenitudine aliquid ꝑfectõnis deesset ꝙ
hab̾e non posset: absq ulla ambiguitate om̃po
nõ esset. Constat itaq de dei sapientia: qd̾ de om̃i
omĩo scientie ⁊ peudentie ꝑfectione nich ei desit¬
cuius adiectione maior uł melior ẽẽ possit. Not̃.
quomodo ex consid̾atõe diuine gr̃e sapĩe plenttudo
potentie ip̃ius deprehendit᷑ ⁊ rursus ex om̃ipotẽ¬
tie consid̾atione sapientie plenitudo manifesta¬

Expanded text:
jam dictum est, simili quidem ratione de divina sapientia quaeri potest. An inde dicatur summa quod nullius unquam possit major esse quam illa, an ita veraciter est summa, ut sit usquequaque perfecta? Sed certissime constat quoniam ubi omnipotentia est, plenitudo sapientiae deesse non potest. Nam si ei de sapientiae plenitudine aliquid perfectionis deesset quod habere non posset, absque ulla ambiguitate omnipotens non esset. Constat itaque de Dei sapientia, quod de omnium omnino scientiae et prudentiae perfectione nir esse possit. Notandum quod ex consideraratione divinae sapientiae plenitudo potentiae ipsius deprehenditur. Et rursus ex omnipotentiae considetione, sapientiae plenitudo manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ost spẽm de qualtate de qualitate tr̃ drẽ delemꝰ obħ
prouidñtia creatoris tam du̾sas quallitates rebus
indicit ut om̃is stꝰ hoĩs sua oblectamenta inueniat inue¬
diuat aᵈ precipit uisus aꝰ auditus a odoratus. a gustus ad
tattus. uisũ pascit pultritudo coloꝵ suauitas cantile de¬
mulcet auditũ flagrancia odoris orfaleftumi. dulcedo
saporis gustũ. aptitudo corꝑis tactũ. Et om̃s delicias sẽ¬
suũ emiare cueat. Que tam młtiplices st̃ in singlis ut
Quot .n. oblectamenta auriũ in uanotate sonoꝵ inue¬
nimus. Itẽ que prima st̃ dulcia sermonũ ꝯm̃cia quib
presentia indicant futura nũciant occsta reuelant a¬
deo sihiis careat uita hũana bestiis ꝯꝑabił iudeatur
Quid aũ ꝯcentꝰ auiũ. Quid hũane uocis melos iocũd̾
sermo facile explitare posset quo tñ cucta auditui ser¬
iuũt. ⁊ in eius delicias c̃ata st̃. Sic est de olfacttu hñt
thymanitata odorem suũ hũt unguenta odorem su¬

Expanded text:
ost speciem de qualitate rerum disserere debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt in singulis, ut ot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, qupraesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? atus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem su
Abbreviated transcription (Latin):
nere. pat̃ deusdeũ filiũ gn̾are. Quid inqͣma
liud oport uiclłre qmͣ illũ qui ꝓducit alium
de se. ꝓducentẽ uixͣ p̾ncipalẽ ꝓcedendi modũ
ꝓducere. Credimus ⁊ rõnis attestatõe ꝯsecuti
sumus patremgign̾e. ⁊ qd ꝯseqñs est filium:
nasci de patre. Credit᷑ ex gn̾atõe esse ꝓcessio. ¶ Si

Expanded text:
nere, Pater Deus Deum Filium generare; quid, inquam, aliud oportet intelligere quam illum qui producit alium de se procedentem juxta principalem procedendi modum producere? Credimus, et rationis attestatione consecuti sumus Patrem gignere, et quod consequens est Filium nasci de Patre. Creditur ex generatione esse processio Fi
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ ⁊ ꝑ omĩa iłbi equalem ⁊ hr̃e uolutt ⁊ potu¬
it. Qnte uenagnitatisqͣte dulcedis quiante.
beniuolentie fuit qd̃ de magnitudinissuedi¬
uiciis nichil sibisoli reseruauit. nicħ hr̃e uo¬
luit qd̃ nõ isli ꝯmu̾icaũit. Ecce habes singłarem
quenidã clarificandi modũ. scd̃m quemfiliuᷤ
clarificat pr̃em suũ. ¶ S forte ad hec obicis ⁊
dicis quod eodem clarificandi modo pat̃ clari
uoluit ut hrẽt cui ꝯmiucaret magnitudin̾
ut esset cui ꝯĩcaret caritatis sue delicias. ut̾
pat̃nam głam loquit᷑. in utroq pat̾na ꝓpͥetas
declarat᷑ ¶ S nota qd̾ predicta pat̾ne ꝓpri¬
etatis elarificatio quam ht̃ p̃r u filio: non
est ei cõmunis cum aliquo. qm̃ filius est a
patre solo. Illa aũt clarificatio que reluc
in sp̃u scõ: nõ est declaratio pat̾nitatis. nec ẽ
soliis patris. s est ei cum filio suo ꝯmũis. Nã
spc̃ sc̃s nõ est a patre solo. s ꝓrsus pari modo tã¬

Expanded text:
a sibi aequalem et habere voluit et potuit. Quantae benignitatis, quantae dulcedinis, quantae benevolentiae fuit quod de magnitudinis suae divitiis nihil sibi soli reservavit, nihil habere voluit quod non illi communicaverit. Ecce habes singularem quemdam clarificandi modum secundum quem Filius clarificat Patrem suum. Sed forte ad haec objicis, et dicis, quia eodem clarificandi modo Pater clarivoluit, ut haberet cui communicaret magnitudinis ut esset cui communicaret charitatis suae delicias. Utrumque paternam gloriam loquitur, in utroque paterna proprietas declaratur. Sed nota quod praedicta paternae proprietatis clarificatio quam habet Pater in Filio, non est ei communis cum aliquo, quoniam Filius est a Patre solo. Illa autem clarificatio quae relucet in Spiritu sancto, non est declaratio paternitatis, nec est solius Patris, sed est ei cum suo Filio communis. Nam Spiritus sanctus non est a Patre solo
Abbreviated transcription (Latin):
uionẽ honoris: in isto: ꝯmũonẽ amoris
Quod aũt ꝯformem diximꝰ: diligens lector q̃¬
rat attentius. ne fortead id referti ualeat
uł debeat: in quo uixta quãdam ꝓpeietatũ
ꝯformitatẽ solus filius patris ymagĩem por

Expanded text:
unionem honoris, in isto communionem amoris. Quod autem conformem diximus, diligens lector quaerat attentius, ne forte ad id referri valeat vel debeat, in quo juxta quamdam proprietatum conformitatem solus Filius Patris imaginem por
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est Si enim ittͣq uniformis eẽt: una scd̾m
ordĩem nature. alt̾a pͥncipalior nõ fuisset: su
in ꝓpagatõe humanar ꝑsonar mł̃tiformis ẽ
modus: scd̾m diũsos gmanitatis gradꝰ. sicut
supuisiam diximꝰ. Nam alius est ꝓcedendi mo¬
us filii de patre suo alius nepotis ab auosuo.
istis: uideri potest ⁊ in reliquis. Int̃ om̃s autẽ
ꝓcedendi modos: constat pͥmũ locũ ten̾e. ⁊ cet̾is
principaliorẽ ẽẽ. Illum ꝓcedendi modũ qui ẽ
filii a patre. Nam ubi iste ñ p̃cesserit: cet̾oꝵ nlłs
ex istendi lodum omio ħebit. Qñ aũt tͣnsumũt᷑
nomĩa de humanis ad diuina: constat utiq
hoc fieri similitudinis gr̃a. uixͣ id qd̾ legit᷑ ina¬

Expanded text:
non est. Si enim utraque uniformis esset, una secundum ordinem naturae, altera principalior non fuisset. Quogatione humanarum personarum multiformis est modus, secundum diversos germanitatis gradus, sicut superius jam diximus. Nam alius est procedendi modus filii de patre suo, alius nepotis ab avo, istis, videri potest et in reliquis: inter omnes enim procedendi modos constat primum locum tenere, et caeteris principaliorem esse illum procedendi modum qui est Filii de Patre. Nam ubi iste non praecesserit, caeterorum nullus existendi locum omnino habebit. Quando autem transumuntur nomina de humanis ad divina, constat utique hoc fieri similitudinis gratia, juxta id quod in A
Abbreviated transcription (Latin):
tessionẽ. natiuitatẽ ꝑ omĩa oportet intlłie
ꝓ modo ⁊ dignitate tante excellentie. ⁊ ꝓprie¬
tate suꝑeminentis natilre.¶Sigͥ queris
q tud sĩt ꝓcedendi modus. ille ꝓcerto quem
suꝑuis iam diximus. ꝓducenti ꝓcul dubio qͥ
est ipã omĩpotentia. idem erit de se aliũ ꝓduce
qd̾ ex ordinatissima causa id ip̃m uelle. Ex pͥn¬
cipaliori aũt causa id uelle. idem erit qd̾ ge¬
ñare Nam cum utt̃q ꝓcedendi modꝰ constet
in uoluntate: differu̾nt tam ꝓ cause alt̃ita¬
te. Uñ ⁊ in causa pͥncipaliori constat pͥncipa¬
lior modus ꝓcedendi uultis suꝑ hiis q̃ diffn¬
sius iam diximus audire ũbum abreuiatũ
Ingenctũ uelle hr̃e de se sibi conformẽ atq cõ¬

Expanded text:
essionem per omnia oportet intelligere, pro modo et dignitate tantae excellentiae et proprietatis supereminentis naturae. Si igitur quaeris quis sit producendi modus, ille pro certo quem superius jam diximus. Producendi procul dubio qui est ipsa omnipotentia, idem erit de se alium producere, quod ex ordinatissima causa idipsum velle. Ex principaliori autem causa id velle, idem erit quod generare. Nam, cum uterque procedendi modus constet in voluntate, differunt tamen pro causae alietate, unde et in causa principaliori, constat principalior modus procedendi. Vultis super his, quae diffusius jam diximus, audire verbum abbreviatum? Ingenitum velle habe