comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
primunt. quem scripture
auctoritate didicerunt. et
testimonium proferunt.
ꝙ bethleem honorari na¬
tuutate nomi ducis osten¬
ditur ut ipsa eoꝵ scientia
et illis fieret ad testimomi¬
um dampnationis. et nob̾
ad adiutorium trudelitatis.
Quos ꝑtofecte bene ysais
cum iacob filium simm be¬
nediceret designauit. qui
et caligans oculis et aphe¬
tans. inpresenti filimuu ñ
uidit. cuitam multa inpo¬
sterum preuidit. Quia i¬
mirum indaitius ppłs ꝓ
phetie spiritu pleuus et ce¬
cus eumi de quo multa in
futuro predixit inpresenti
positum non agnouit. S
natiuitate regis nr̃i oͦgni¬
ta. herodes ad callida argusn¬
ta conuertitur. nec terreno
regno priuaretur. Nenunti¬
ari sibi ubi puer inuenire¬
tur postulat. adorare uelle
se simubat ut quasi sie hũc¬
si inueniri possit extingat
Sed quanta est humana
malicia contra consilium di¬
uuitatis. Scriptum quippe
est. non est sapientia. non
est prudentia. non est consi¬
lium contra deuin. Nam ea

Expanded text:
primunt, quem Scripturae primunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt, quod Bethlehem honorari nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. 1469 Quos profecto bene Isaac, cum Jacob filium suum benediceret, designavit ; qui et caligans oculis et prophetans, in praesenti filium non vidit, cui tam multa in posterum praevidit, quia nimirum Judaicus populus prophetiae spiritu plenus et caecus eum de quo multa in futurum praedixit in praesenti positum non agnovit. 3. Sed nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat, adorare eum velle se simulat, ut quasi hunc invenire possit exstinguat. Sed quanta est humana malitia contra consilium divinitatis? Scriptum quippe est: Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum . Nam ea
Abbreviated transcription (Latin):
runidam ideorum corde
duritia que hunc nec per
ꝓpħie domum nec per mi¬
racła agnouit. Omina qͥp¬
peelementa auctorem suũ
uenisse testata sunt. Ut
enim de eis quiddam usu
humano loquar. deum hc
celi esse cognouerunt. qz
eius se calcabile prebint.
Terra cognouit. qr eo mori¬
ente contremuit. Sol cogno¬
uit. qr lucis sue radios absꝯ¬
dit. saxa et parietes agno¬
uerunt. qr tempore mortis
eius scissa sunt. Infernus
agnouit. quia hos quos te¬
uebat mortnos reddit. Et
tamen hunc quem deum
ommna insensibilia elemẽ¬
ta senserunt. ad huc infide¬
lium uideorum corda dm̃
esse mimime cognoscunt.
Et duriora saxis sciudi ad
peiitendum nolunt eumiq
confiteri ab negant quẽ
elementa ut dixtinus. aut
signis aut scissiomibus dm̃
clamant. Qui etiam ad
danmatioms sue cuumilum
eum quem natum despiti¬
unt nasciturum longe an¬
te prescier̾. Et non solum
quia nasceretur nouerãt
s etiam ubi nasceretur.
Nam ab herode requisiti lo¬
cum natiuitatis eius ex¬

Expanded text:
orumdam Judaeorum corde orumdam Judaeorum corde duritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis quaedam usu humano loquar, Deum hunc caeli esse cognoverunt, quieius se calcabile praebuit. Terra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis eius scissa sunt. Infernus cognovit, quia hos, quos tenebat, mortuos reddidit. Et tamen hunc, quem Deum omnia insensibilia elementa senserunt, adhuc infidelium Iudaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et duriora saxis scindi ad poenitendum nolunt eumque coelementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamabant. Qui etiam ad damnationis suae cumulum, eum quem natum despiciunt, nasciturum longe ante praesciverunt. Et non solum quia nasceretur, noverant, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
celi rege nato. rex terre tur¬
batus est. Quia inmuirum
terrena altitudo confundi¬
tur. cum telsitudo celis aꝑit᷑¬
S querendum nobis est quid¬
nam sit quod redemptore na¬
to. pastoribus in uidea ange¬
lus apparuit. atq ad ad oum¬
dum hunc ab oriente magos
non angelus. s stella perdu¬
xit. Quia uidelic iudeis tam¬
quam ratione utentibus
ratione ammal .i. angelus
predicare debuit. gentiles
uero quia uti ratione nescie¬
bant: ad cognoscendum do¬
minũ ñ per uocem per signa
nostrum cum iam perfec¬
te esset etatis. eisdem genti¬
libus apostoli predicant.
eumq paruulum. et nec dũ
per humani corporis officiũ
loquentem stella gentib
demiuitiat. Quia minirũ
rationis ordo poscebat. ut ⁊
lcquentem iam dominum
loquentes nobis predicato¬
res innotescerent. et nec dũ
loquentem elementa muta
predicarent. S in omnb
signis que uł nascente do
mino uel moriente monst᷑¬
ta sunt. considerandum no¬
bis est quanta fuerit inqͦ¬

Expanded text:
coeli Rege nato, rex terrae turbatus est, quia nimirum terrena altitudo confunditur cum celsitudo coelestis aperitSed quaerendum nobis est quidnam sit quod, Redemptore nato, pastoribus in Judaea angelus apparuit, atque ad adorandum hunc ab Oriente magos non angelus, sed stella perduxit? Quia videlicet Judaeis, tanquam ratione utentibus, rationale animal, id est angelus, praedicare debuit; gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, ad cognoscendum Dominum non per vocem, sed per signa nostrum, cum jam perfectae esset aetatis, eisdem gentilibus apostoli praedicant, eumque parvulum, et necdum per humani corporis officium loquentem, stella gentibus denuntiat, quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem jam Dominum loquentes nobis praedicatores innotescecent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. 2. Sed in omnibus signis quae vel nmino, vel moriente, monstrata sunt, considerandum nobis est quanta fuerit in qu
Abbreviated transcription (Latin):
polluat non innda consu
re eius discamus unicere
nosmet ipsos qd̃ si perfecte
agimus ñ solum inminen¬
tem penas euademus sed
cominum cum mͣribus gła
remimerabimnur. Nam ꝙͣ¬
uis occasio persetutionis de¬
est. Habet tamen et par no¬
stra martẏrium suum quia
et si carinis colla ferro non
subdimus spirituali tamẽ
gladio carnalia desideria in
mente trucidamus. Adiuuã¬

Expanded text:
polluat, non invidia consumpolluat, non invidia consumre ejus discamus vincere nosmetipsos. Quod si perfecte agimus, non solum imminentes poenas evademus, sed una cum martyribus gloria remunerabimur. Nam quamvis occasio perseest, habet tamen et pax nostra martyrium suum: quia etsi carnis colla ferro non subdimus, spirituali tamen gladio carnalia desideria in mente trucidamus. I
Abbreviated transcription (Latin):
ledici oris impingin᷑. ħ
ad regnum etiam per fer¬
rum exut. nichil esse qd̃
obsistebat est miauit. Nos
ad precepta domunca lar¬
giri nostra saltim super¬
flua nolumus. Hec non
solum deo suam substan¬
tiam contulit. s pro illo
etiam propriam carnem
dedit. Nos cum ex diuina
iussione filios amittinus
sine consolatione lugemus
hec eos uelut mortnos plã¬
geret si non opulisset. Cum
ergo ad terribile eramen di¬
strictus uidex uenerit. quid
nos uiridicenius cum eis fe¬
mine gloriam iuderimus.
De debilitate mentis sue que
tunc erit uiri extusatio qñ
hec ostenditur que cum scło
et serum nic̃. Sequamur
ergo fratres karissimi distͥc¬
tam et asperam redemp toris
uiam. usũ quippe uirtutum
iam plana facta est. ut per
eam feminus libeat ambu¬
lare. Despitiamus cuncta p̾¬
sentia. nulla sunt et enim
que transire possunt turpe
sit diligere ꝙ constat titius
perire. Non nos terrenarum
rerum amor superet . non

Expanded text:
ledictionis impingimus; haec ledictionis impingimus; haec ad regnum etiam per ferrum exiit, nihilque esse quod obsistebat aestimavit. Nos ad praecepta dominica largiri nostra saltem superflua nolumus; haec non solum Deo suam substantiam contulit, 1447 sed pro illo etiam propriam carnem dedit. Nos cum ex divina jussione filios amittimus, sine consolatione lugemus; haec eos velut mortuos plangeret, si non obtulisset. Cum ergo ad illud terribile examen districtus judex venerit, quid nos viri dicemus, cum hujus feminae gloriam viderimus? De debilitate mentis suae quae tunc erit viris excusatio, quando haec ostendetur, quae cum saeculo et sexum vicit? Sequamur ergo, fratres charissimi, districtam et asperam Redemptoris viam; usu quippe virtutum ita jam plana facta est, ut per eam feminis libeat ambulare. Despiciamus cuncta praesentia, nulla sunt etenim quae transire possunt. Turpe sit diligere quod constat citius perire. Non nos terrenarum rerum amor superet, non s
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam quoq martyrii pal¬
mam uic̃. Ferttr apudue¬
teres mos fuisse ut quisqͥs
consul existeret iuxta oidi¬
nem temporum honoris fui
locum teneret. At siquis po¬
sterius ad consulatum ue¬
niens consul non semel. s
bis fortasse aut ter fieret
etiam illos laude et hono¬
retranscendez. qui non plus
qm semel consules extctis¬
sent. Uic̃ ergo beata felici¬
tas martyres que tot aute
se morientibus filiis pro
xpisto frequenter occubuit
quia et amori illuis sola
sua mors umime sufficit.
Consideremus fratres hnͣc
feminam. consideremus noᷤ
qui muembris corporis ui¬
ri sumus meius compara¬
tione ꝗd existimabinum.
Sepe nainq agenda aliqͣ
bona ꝓpominus s sumus
contra nos leuissimus Cꝰ¬
mo abore irridentis eru¬
pecit abintentione actio¬
nis nr̃e fracti protinus
et confusi resilumis . Foc̃
nos plerumq abono opere
uerba reuocant felicitatẽ
uero a sancca intent ione
frangere nec tormenta
potuerunt. Nos aura ma¬

Expanded text:
ipsam quoque martyrii palipsam quoque martyrii palmam vicit. Fertur apud veteres mos fuisse ut quisquis consul existeret juxta ordinem temporum honoris sui locum teneret; at si quis posterius ad consulatum veniens consul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, etiam illos laude et honore transcenderet qui non plus quam semel consules exstitissent. Vicit ergo beata Felicitas martyres, quae, tot ante se morientibus filiis, pro Christo frequenter occubuit, quia et amori illius sola sua mors minime suffecit. 4. Consideremus, fratres, hanc feminam, consideremus nos, qui membris corporis viri sumus, in ejus comparatione quid existimabimur. Saepe namque agenda aliqua bona proponimus, sed si unus contra nos vel levissimus sermo ab ore irridentis eruperit, ab intentione actionis nostrae fracti protinus et confusi resilimus. Ecce nos plerumque a bono opere verba revocant. Felicitatem vero a sancta intentione frangere nec tormenta potuerunt. Nos in auram ma
Abbreviated transcription (Latin):
filiis etiam carnalis affec¬
tus ninime pulsauit aiz
emm filios quos carnem
suam esse nouerat sine do¬
loris poterat morientes ui¬
dere. S erat ius amoris
interior que dolores uincerz
caris. Unde et passuro pe¬
tro dicitur. Cum senueris
extendes manus tuas et
alius te pretinget et du¬
cet quo non uis. Neq em̃
si plenissime petrus nollet
pro xpisto pati potuisset.
s martyrum quod ꝑ infir¬
mitatem carnis noͣluit
peruirtutem spiritus ama¬
int. Qui dum per carirem
ad penas trepidat per spiri¬
tum ad gloriam exultat.
Actum est ut cruciatum mͣr¬
tyrii nolendo uoluisset fic̃
nos q̃q tum gandium que¬
rimus salutis amarum po¬
culum suminus purgatio¬
is. Amaritudo quidem in
poculo displicet s restituen¬
da per amaritudinem salus
placet. Amauit ergo iuxta
carnem felicitas filios sed p̾
recte ergo hanc feminam
ultra martyrem dixerimi
que et tociens in filus et desi¬
derabiliter extincta dum mł¬
tiplex martyrum optuunt.

Expanded text:
filiis, etiam carnalis affecfiliis, etiam carnalis affectus minime pulsarit. Neque enim filios quos carnem suam esse noverat sine dolore poterat morientes videre, sed erat vis amoris interior quae dolorem vinceret carnis. Unde et passuro Petro dicitur: Cum senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Neque enim si plenissime Petrus nollet pro Christo pati potuisset, sed martyrium, quod per infirmitatem carnis noluit, per virtutem spiritus amavit. Qui dum per carnem ad poenas trepidat, per spiritum ad gloriam exsultat; actumque est ut cruciatum martyrii nolendo voluisset. Sic nos quoque cum gaudium quaerimus salutis, amarum poculum sumimus purgationis. Amaritudo quidem in poculo displicet, sed restituenda per amaritudinem salus placet. Amavit ergo juxta carnem Felicitas filios suos, sRecte ergo hanc feminam ultra martyrem dixerim, quae toties in filiis desiderabiliter exstincta, dum multiplex martyrium obtinuit, 1446
Abbreviated transcription (Latin):
rate frẽs karissim in femi¬
neo corpore uirile pectus ad
mortem stetit imꝑterrita
amittere se infiliis uerita¬
tis lumen temuit si non fu¬
isset orbata. Numquid ego
ap̾hetam: Utiq dico uob̾
et plusqͣm ꝓphetam. Et io¬
hannes ipse requisitus. res¬
pondit dicens. non sum ꝓ¬
pheta. Quia enim se plus
quam ꝓphetam nouerat.
esse se ꝓphetam negabat.
etiam ostendere. Iohannes
uero plusquam ꝓpheta est
quia quen uerbo predixit
digito ostendit. Nouergo
hant femmam martyrem
s plus qm martyrem dixe¬
rim que .uii. pignoribus
ad reguum premissis. toci¬
ens ante se mortua ad penaꝰ
prima uenit. s peruenit octa¬
ua. Aspexit mater et crucia¬
ta et imperterrita filiorum
mortem spei gaudium debuit
dolorem nature timuit iuuẽ¬
tibus gauisa morientibus
optauit nullum post se relĩ¬
quere ne si quem hr̃et super¬
stitem. non posset habere con¬
sortem. Nemo ergo ex uobis
fratres karissimi existimet
quod eius cor morientibus

Expanded text:
rate, fratres charissimi, in femirate, fratres charissimi, in femineo corpore virile pectus. Ad mortem stetit 1445 imperterrita. Amittere se in filiis lumen veritatis timuit, si non fuisset orbata. Nunquid ergo? Prophetam? utique dico vobis, et plus quam prophetam . Et Joannes ipse requisitus respondit, dicens: Non sum propheta . Qui enim se plus quam prophetam noverat, esse prophetam negabat. etiam ostendere. Joannes vero plus quam propheta est, quia quem verbo dixit digito ostendit. Non ergo hanc feminam martyrem, sed plus quam martyrem dixerim, quae, septem pignoribus ad regnum praemissis, toties ante se mortua, ad poenas prima venit, sed pervenit octava. Aspexit mater et cruciata et imperterrita filiorum mortem, spei gaudium adhibuit dolori naturae. Timuit viventibus, gavisa est morientibus. Optavit nullum post se relinquere, ne si quem haberet superstitem, non posset habere consortem. Nemo ergo ex vobis, fratres charissimi, existimet quod ejus cor, morientibus
Abbreviated transcription (Latin):
non est mirandum uero
ualde est quomodo etiam
mater dicatur. fideles em̃
discipulos fratres uocare
dignatus est dicens. itenũ¬
tiate fratribus meis. Qui
ergo frater dm̃ ad fidem ue
mater efficitur predican¬
do. Quasi enim parit domi¬
num quem cordi audientis
infuderit et mater eius
efficitur si per eius uocem
amor domini in proximi
mente generatur. Ad qͣm
rem nobis ydonee confir¬
mandam adest beata fe¬
licitas. cuius hodie nata¬
litia celebranus. que tre¬
dendo extitit ancilla xpisi.
et predicando facta est m̃r
xpisti. Septem quippe filios
sicut ingestis eius emenda¬
tioribus legitur sic post se
timuit uiuos incarne relĩ¬
quere. sicut carnales paren¬
tes solent metuere ne mor¬
tuos pret̾mittant. In perse¬
qutionis enim labore depre¬
hensa filiorum corda in a¬
morem superne patrie pre¬
dicando roboranit. Et par¬
turunt spiritu quos carne
pepererat. ut predicatione
pareret deo. quos carne pe¬
pererat mundo. Conside¬

Expanded text:
non est; mirandum vero non est; mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini fieri ad mater efficitur praedicando. Quasi enim parit Dominum, quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi mente generatur. 3. Ad quam rem nobis idonee confirmandam adest beata Felicitas, cujus hodie natalitia celebramus, quae credendo exstitit ancilla Christi, et praedicando facta est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se timuit vivos in carne relinquere, sicut carnales parentes solent metuere ne mortuos praemittant. In persecutionis enim labore deprehensa, filiorum corda in amore supernae patriae praedicando roboravit, et parturivit spiritu quos carne pepererat, ut praedicatione pareret Deo quos carne pepererat mundo. Conside
Abbreviated transcription (Latin):
ancti emͣgelii fratres
karissummi breius est
lectio retitata. sed magnłs
misteriorum ponderibus
grauida. Ihe et enim con¬
ditor et redemptor nr ma¬
trem se nosse dissimulat
et q̃ ei mater sit. ꝙ ꝓpinqui
non percognationem car¬
nis. s percomponctionem
spiritus designat. dicens
que est mater mea et qͥ
sunt fratres mei. Qanq¬
fecerit uoluntatem patris
mei qui incelis est. ipse m̃s
frater et soror et mater ⁊
Quibus nobis uerbis quid
aliud inuuit . isi quod ob¬
sequentes uissiombus suis.
multos ex gentilitate colle¬
git. et uideam ee cuius car¬
ne est genitus non agnos¬
tit. Unde et mater eius cũ
quan non agnoscitur. foris
stare perhibetur quia uide¬
licet synagoga idcirco ab
auctore suo non recognosci¬
tur. quia legis obseruati¬
onem tenens spirttualem
intellectum perdidit. et se¬
se ad custodiam littere foris
fixit. Sed tum is qui uolũ¬
tatem patris fecerit. soror
et frater domim dicitur.
ꝓpter utrumq sexum qui
ad fidem colligitur mirũ

Expanded text:
ancti Evangelii, fratres charissimi, brevis est lectio recitata, sed magnis mysteriorum ponderibus gravida. Jesus etenim conditor et redemptor noster matrem se nosse dissimulat, et quae ei mater sit, et qui propinqui, non per cognationem carnis, sed per conjunctionem spiritus designat, dicens: Quae est mater mea, et qui sunt fratres mei? Qis mei qui in coelis est, ipse meus frater, et soror, et mater est. Quibus nobis verbis quid aliud innuit, nisi quod obsequentes jussionibus suis multos ex gentilitate colligit, et Judaeam, ex cujus carne est genitus, non agnoscit? Unde et mater ejus cum quasi non agnoscitur, foris stare perhibetur, quia videlicet Synagoga idcirco ab auctore suo non recognoscitur, quia, legis observationem tenens, spiritalem intellectum perdidit, et sese ad custodiam litterae foris fixit. 2. Sed cum is qui voluntatem Patris fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum
Abbreviated transcription (Latin):
demptoris aduentum angłi
ab hominibus adorantur ⁊
tacent. postinodum nero ado¬
rari refugiunt. nisi ꝙ natu¬
ram nr̃am qm prius despe¬
xerant. postqm hanc super
se assumptam conspitunt
sub stratam sibi uidere per¬
timestunt. Nec iam sub se
uelut infirmam contemp¬
nere ausi sunt. quam suꝑ
se uidelicet iceli rege uene¬
rantur. nec habere dedigtiã¬
tur hominem sccium qui sr̃
Curemus ergo fratres ka¬
rissimi nequa nos immm¬
ditia polluat. qui ineterna
prescientia et dei ciues et
angelis equales sumus.
Uendicemus moribus dig¬
uitatem nr̃am. nulla nos
luxuria inquet nulla turpis
cogitatio accuset. ni malitia
mentem mordeat. inmundie
rubigo consumat. ñ elatio
inflet non ambitio per ter-¬
rena oblectamenta dilamet.¬

Expanded text:
demptoris adventum angeli demptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super Curemus ergo, fratres charissimi, ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dila
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis. Prius quippe qmͣ re¬
demptor noster per carnem
nasceretur discordiam cum
angelis habuimus. aquoꝵ
claritate atq munditia per
prime culpe meritum per
tias longe distabamus.Q
enim reccando extranei era¬
mus a deo extraneos nos
a suo consortio deputabant
angeli ciues dei. S quia
nos cognounnus regem no¬
strum recognouerunt nos¬
angeli cuies suos. Quia emĩ
celi rex terram nr̃e carnis as¬
sumpsit. infiruitatem no¬
stramn illa iam angelica cel¬
situdo non despicit. Ad pacẽ
nostram angeli redeunt. in¬
tentionem prioris discordie
post ponunt. et quos infir¬
mos prius abiectosq despe¬
rerant iam socios uenerã¬
tur. Hinc est enim ꝙ loch
uel iosue angelum adorãt
nec tamen adorare prohibẽ¬
tur. Iohannes uero in apoca¬
lipsi adorare angelum uo¬
luit. s tamen idem hune an¬
gelus ne se debeat adorare ꝯ¬
pescit dicens. Uide ne feceris.
conseruus tuus sum. et frm̃
tuorum. Quid est ꝙ ante re¬

Expanded text:
luntatis. Prius quippe quam Reluntatis. Prius quippe quam Redemptor noster nasceretur per carnem, discordiam cum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culplonge distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli, cives Dei. Sed quia nos cognovimus regem nostrum, recognoverunt angeli cives suos. Quia enim coeli rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt. Et quos infirmos prius abjectosque despexerant jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi adorare angelum voluit, sed tamen hunc idem angelus ne se debeat adorare compescit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Re
Abbreviated transcription (Latin):
de potestate eius scriptum est.
in ꝓpria uenit. In natura ⁊¬
enim sua. ante tempora na¬
tus est. in nr̃a ueiit ex terre.
Qui ergo eternus ꝑmanens
temporalis apparu̾it. ꝓfecto¬
alienum est ubi descendit
Et quia per ꝓphetam dicit᷑.
Omnis caro fenum. redemp¬
tor iñ factus homo. fenum
nr̃m uertit infrumentum.
qui de semet ipso ait. Nisi
granum frumenti cadens
interram inortuum fuerit.
ipsum solum manet. un¬
de et natus in presepe reclina
tur. ut fideles omes uideli¬
cet sancta anmalia caruis
sue frumento reficeret. ne
ab interne intelligentie pa¬
Quid est ꝙ uigilantibus pa¬
storibus angelus apparet . eos¬
q dei claritas circum fulget.
nisi quod illi preceteris uide¬
re sublinia merentur. qui
fidelibus gregibus preesse soli¬
cite scint. dum ꝙ ipsi pie
super gregem uigilant. diui
gelus nuntiat. eiusq uoci
angelorum chori concimũt
et congaudentes clamant.
Gloria inexcelsis deo. et int̾¬
ra pax hominibus bone uo¬

Expanded text:
de potestate ejus scriptum est: de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descenet, quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de seipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatus ponitur, ut fideles omnes, videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab internae intelligentiae paquod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divingelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae vo
Abbreviated transcription (Latin):
ter hodie celebraturi sumꝰ
lcqui du de euuangelica
lectione non possumus. S
nos aliquid uł breuiter di¬
cere redemptoris nr̃i nati¬
uitas ip sa compellit. Qͥd
est quod nascituro domino
mundus describitur. insi ħ
quod aꝑte moustratur. qr
ille apparelat incarne quui ele¬
ctos suos ascriberet meterm¬
tate: Quo contra de reprobis
per aphetam dicitur. delean¬
tur delibro uiuentium: et c̃
iustis non scribantur. Qui
bene etiam inbethleem nas¬
citur. beth leem quippe. domꝰ
panis interpretatur. Ipse nã¬
q est qui ait. Ego sum pa¬
nis uiuus qui decelo descendi.
Locus ergo in quo dommus
nasceretur. domus panis anã
uocabatur. Quia futurum
profecto erat. ut ille ibi per
materiam carnis appareret
qui electorum mentes inter
na satietate reficeret . Qui
non in parentum domo. s
nuia nascitur. ut ꝓfecto os¬
tenderet. quia per humani¬
tatem quam assumpserat
quasi in alieno nasceretur.
Aliemim iidelicet non secũ¬
dum potestatem dico. sedse¬
cundum naturam. Nlam

Expanded text:
ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes inna satietate refecturus. Bene etiam non in parentum domo, sed in via nascitur, ut in hoc ostenderet quia per humanitatem, quam assumpserat, quasi in alieno nascebatur. Alienum videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
amplius. Tunc niceta et aqui¬
la requirebant ame que esset
michi redon auit deus per doꝰ
meum petrum. Hec tum dyxis
uenissemiis antharadum et¬

Expanded text:
. Tunc Niceta et Aquila requirebant a Clemente que esset michi reddidit deus per dominum meum Petrum». Et cum ibi uen
Abbreviated transcription (Latin):
mittit alios cum peccumuis.
Qui quarto anno regressi.
nuntiant neq inrẽm neq frͣ¬
tres iudisse: s neq athenas
eos omnnno peruenisse. neq¬
cum ipsis fuerant uestiguuu
factns uesciens quo teuderet
quis eorum iudisset aut audiꝰ¬

Expanded text:
misit alios cum pecuniis; qui quarto anno regressi nuntiant neque matrem neque fratres se uidisse, sed neque Athenas eos omnino uenisse necum ipsis fuerant saltem uestigium factus nesciens quo tenderet quis uidisset uel audis
Abbreviated transcription (Latin):
misericordia mea. Ecce per¬
pendens inquibus laborib
humana sit uita constituta
deum applłat aduitoret. Et
qui atribulatione presenti
in requiem eternam nos sus¬
tipit. applłat etiam suscepto¬
rem . S considerans ꝙmala
nr̃a aspicit ⁊ portat. culpas
nostras tolerat. et tamen
nos per penitentiam ad pre¬
mia reseruat. Noliit deum
timus.penserus ex qnͣta dei
benignitate toleramur. Cõ¬
sideremus que sint pietatis
eius uiscera. ut non solum
culpas nndulgeat . s celeste
regnum peintentibus etiam
post culpas prouuttat. atq
ex omnib medullis cordis di¬
camus singuli. dicamus õs
deus meus misericordia ma.¬

Expanded text:
misericordia mea . Ecce permisericordia mea . Ecce perpendens in quibus laboribus humana sit vita constituta, Deum appellavit adjutorem; et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum cimus, pensemus ex quanta Dei benignitate toleramur, consideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpas promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omens: Deus meus misericordia m
Abbreviated transcription (Latin):
git drato qui per me ad deuo¬
meis modo intercedite quia cõ¬
uerti paratꝰ sum. ⁊ secularẽ
uitam funditus relinquere
Mox autem seruiturum sedeo
et esse se monachum deuouit
atq atempore illo nunc usꝙͣ
febribus premitur. doloribus
fatigatur. morti quidem sub¬
tractus est. sed adhuc plemꝰ
uite restitutus non est. Quia
enm longis et duturms ñ¬
quitatibus pressus est longo
langore fatigatur.⁊ durum
cor ignns purgationis duri¬
or concremat qr diuina dispẽ¬
satione agitur. ut prolixio¬
ra uitia. egritudo prolixior
exurat. Quis illum unqͣm
seruari ad conuersionem cre¬
deret. quis tantam mĩam
inuita. nec uidit ut uitam
funditus perderet. s cui ser¬
uierat sciret. sciendo resiste¬
ret. ipsum q resistendo supe¬
raret et eum aquo prius ñ
udens tenelatur. iuidit postea
cat. has diine pietatis di¬
uitias considerauit psalim¬
sta cum diceret. adutor m̃s
tibi psallam. quia tu deus
susceptor meus deus meus

Expanded text:
git draco qui me accegit draco qui me accemeis modo intercedite, quia converti paratus sum, et saecularem vitam funditus relinquereMox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatibus pressus est, longo languore fatigatur, et durum cor ignis purgationis durior concremat, quia divina dispensatione agitur ut prolixiora vitia aegritudo prolixior exurat. Quis illum unquam servari ad conversionem crederet? Quis tantam Dei miin vita, nec vidit ut vitam funditus perderet, sed ut cui servierat sciret, sciendo resisteret, ipsumque resistendo superaret, et eum a quo prius non videns tenebatur vidit postea cat? Has divinae pietatis divitias consideravit Psalmista, cum diceret: Adjutor meus, tibi psallam, quia tu Deus susceptor meus es, Deus meus
Abbreviated transcription (Latin):
lai corporis parte premor¬
tua uitalis uirtus in solo p̾¬
tore et lingua remanserant
frẽs aderant eiusq exitum
inqͣnͣtum deo largiente pote
bito ad deuorandum se draco¬
nem uenire conspitiens. mag¬
cens. Eoce draconi ad deuorã¬
dum datus sum. ꝓpter uestrã
presentiam deuorare me non
potest. quid michi moras fa¬
citis: date locum. ei ut deuo¬
rare me liceat. Cumq hunc
fratres ut signum sibi sancte
crutis imprimeret ammone¬
rent. respondebat urtute qͣ
poterat dicent . uolo me fig¬
nare. s non possum quia adͣ¬
cone premor. Spume oris
eius faciem meam liuuit.
guttur meum eus ore suffo¬
prmutur. qr iam caput me
um suo ore absorbuit. Cum¬
qr hoc ille pallens.tremens.
et moriens diceret. ceperunt
fratres uehementius orati¬
oni insiftere. et oppressum dͥ¬
chouis presentia sis preci¬
bus adiuare. Cumq repen¬
te liberatus magnis cepit
uocibus clamare dicens. deo
gtatias. ecce discessit. ecce exi¬
it ante orationes ur̃as fu¬

Expanded text:
jam corporis parte praemorjam corporis parte praemortua, vitalis virtus in solo pectore et lingua remanserat. Fratres aderant, ejusque exitum, in quantum Deo largiente poterbito ad devorandum se draconem venire conspiciens, magcens: Ecce draconi ad devoradum datus sum; propter vestram praesentiam devorare non potest. Quid mihi moras facitis? date locum ut ei devorare me liceat. Cumque hic, fratres, ut signum sanctae crucis imprimeret, admonerent, respondebat virtute qua poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia dracone premor: spuma oris ejus faciem meam liniunt, guttur meum ejus ore suffoprimuntur, qui jam et caput meum in suo ore absorbuit. Cumque hoc ille pallens et tremens et moriens diceret, coeperunt fratres vehementius orationibus insistere, et oppressum draconis praesentia suis precibus adjuvare. Tunc repente liberatus, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Deo gratias; ecce discessit, ecce exiit, ante orationes vestras fu
Abbreviated transcription (Latin):
li ecclesia situm est super ꝗ dã
ad conuersionem uenit . de¬
uote susceptus est. s ipse de¬
admonasterium fr̃ suus cor¬
pore non corde sequutus est.
Nam ualde comu̾sionis uitã
et habitam detestans in mo¬
nasterio ut hospes hĩtabat.
Et monachorum uitam mo¬
ribus fugiens recedere a iuo¬
nasterii habitatione nõ po¬
terat quia uel quid ageret
uel unde iueret non habebat.
Erat eius prauitas cunctis
ouerosa . sed hanc omnes eqͣ¬
nnuter pro fratris eius A¬
more tolerabãt. Nam cum¬
esset superbus et lubritus siqͥ
post hoc secłum sequeretur ui¬
ta nesciebat. Irridebat uero si
quis illic hanc p̾dicar uoluiss
Itaq cum hĩtu setulari uiue¬
baat in monasterio uerb̾ leuis
nutibus instabił. mente tu¬
midus ueste compositus acti¬
one dissipatus. Mense autẽ
uilio iiper elapso. huius
quam nostis pestuentie cla¬
de percussus est. Qui adextre¬
mum ueniens urgeri cepit
ut amnam redderẽt ⁊ uitima

Expanded text:
li ecclesiam positum est frater quidam li ecclesiam positum est frater quidam ad conversionem venit, et devote susceptus est, sed ipse dead monasterium frater suus corpore, non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestans, in monasterio ut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poterat, quia vel quid ageret vel unde viveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes aequanimiter pro fratris ejus amore tolerabant. Nam, superbus et lubricus, si qua post hoc saeculum sequeretur vita nesciebat, irridebat vero si quis illi hanc praedicare voluisset. Itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis levis, motibus instabilis, mente tumidus, veste compositus, actione dissipatus. Mense autem Julio nuper elapso, hujus quam nostis pestilentiae clade percussus est, qui, ad extremum veniens, urgeri coepit ut animam redderet. Et ultima
Abbreviated transcription (Latin):
tari nec desperare debetis. Qr d̾
enm scit hodie aspicinus
s quid cras futurus sit mius¬
quisq nestimus. plerumꝙ
qui post nos uenerit per agi¬
litatem nos bom operis ante¬
cedet. Et uix eum cras sequi¬
mur quem hodie preire uide¬
bamur. Certe cum stephanꝰ
pro fide moreretur: saulus la
bus ipse lapidauit. qui ad la¬
pidandum omnes exhortatos
reddidit. et tamen eundem ip¬
sum in saucta ecclesia labori
tyrem fecit. Duo ergo sunt q̃
sorucite pensare debemus quia
enim multi uocati panci elec¬
ti sunt. primum quidem est
ut de se quisq minime presũat
quia ⁊ si adfidem uocatusz
utrum perhemni regno dig¬
natus sit nescit. Scdꝰ uero ÷
ut umusquisq ꝓximũ quem
fortasse iacere ininciis conspi¬
cit desperare non audeat qr
que nuper contigit refe¬
L. ut siuos peccatores esse ex
corde conspicitis ommpoteu¬
tis dei mĩam amplius ametiᷤ
Presenti anno inmonaste¬
rio meo quod muxͣ beatorum
martyrum iohannis ⁊ pau¬

Expanded text:
tari. nec desperare debetis. Quid tari. nec desperare debetis. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumque et qui post nos venire cernitur per agilitatem nos boni operis antecedit, et vix eum cras sequimur quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur, Saulus lapntium manibus ipse lapidavit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus. Quia enim multi vocati, sed pauci electi sunt, primum est ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum, quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, ququae nuper contigit refero, ut si vos peccatores ex corde esse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Prrio meo, quod juxta beatorum martyrum Joannis et Pau
Abbreviated transcription (Latin):
negant. Hinc iacobus ait
fides sine operibus ociosa est.
Hinc per psalmistam domi¬
nus dicit. annũ̃tiaui ⁊ lo¬
quutus sum. multiplicati
sunt super numerum. uo¬
cante enim domino super
numerum multiplicantur
fideles. qr nũmunquam ꝰ
hu ad fidem ueniunt. qui
ad electorum nruerum
non pertingunt. Hinc em̃
fidelib̾us perconfessionenem
admxti sunt. s propter uitã
reprobam illic nunmerari in
sorte fidelium non merentur.
Hoc ouile sc̃e eccłie hedos cum
Agnis recipit. s attestante
euuangelio cum uidex uene¬
rit bonos a mal separat. sic̃
pastor separat oues ab hedis
Neq et enim possunt qui hie
carins sue uoluptatibus serm¬
unt il lic mouium grege nu¬
merari. Illic eos a sorte humi¬
lium uidex separat qui se hic
in superbie cornbus exaltat̃
Regnum celi percipere neque
ut. qui hic et incelesti fide po¬
siti toto desiderio terram q̃r̃.
Et multos tales inter san
ctam eccłiam fratres karis¬
sum cernitis. s eos nec nuit¬

Expanded text:
negant . Hinc Jacobus ait: negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine operibus otiosa est . Hinc per Psalmistam Dominus dicit: Annuntiavi, et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multipfideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Regnum coelorum percipere nequeunt 1514 qui hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram quaerunt. 6. Et multos tales intra Ecclesiam, fratres charissimi, cernitis, sed eos nec imi
Abbreviated transcription (Latin):
ta enim questio est hominis
contra benignitatem dei m̃¬
murare. C onquerendum
Unde uł apte subditur. An ccu¬
lus tuus neqm est quia ego
bonus sum: Nemo autem se
opere. nemo de tempore ex tol¬
lat. cum hac expleta senten¬
tia sb̾sequẽter ueritas clamet
Sic erunt nouissimi primi.
primi nouissum. Etce enm
⁊ si iam scimus que uel qnͣta
bona fecimus. ad huc supernꝰ
uidex qua subtilitate hec ex¬
amimiet ignoramus. Et qd̾
gaudendum curq sunumoꝑe
est in regno dei esse uł ulttm
sed post hec terribile est ualde
prosequitur. Multi autem
uocati sunt. pauci uero electi
Quia et ad fidem plures uẽi¬
unt : ad ce leste regnum pan¬
ci perdutuntur. Ecce enm
ad hodiernam festuntatem
qmͣ multi conuenimus ecc̃e
parietes inplenius. s tamen
quis sciat quam pauci sunt
qui in illo electorimi dei gre¬
ge numerentur. Ecce nox
ominium xpistum claniat.
s uita omniũ non clamat .
pleriq dm̃ uocibus sequĩt᷑
enim paulus dicit. qui confi

Expanded text:
ta enim quaestio est hominis ta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei. Non querendum Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est valde quod sequitur: Multi enim sunt vocati, pauci vero electi, quia et ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad hodiernam festivitatem quam multi convenimus, Ecclesiae parietes implemus, sed tamen quis sciat quam pauci squi in illo electorum Dei grege numerentur. Ecce vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat. Plerique Dominum vocibus sequunturenim Paulus dicit: Qui confit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. insi ille descenderet qui
para dysi claustra hominib
interpositione sue mortis a¬
periret. Eorum h ipsum mur¬
murare est. ꝙ⁊ recte percipi¬
endo regno inxerunt. et tam̃
dui ad pertipiendum regnum
dilati sunt. Quos enim pꝰ
ꝑactam iustitiam infermn lo¬
ca. quannius tranquilla sus¬
ceperant eis profecto et labo¬
rasse fuit in uinea et mur¬
murasse. Quasi ergo post
murumirationem denarium
accipint qui post longa in¬
ferm tempora ad gaudia reg¬
in peruenerunt. Nos aũt
qui ad undecinam uenimus
post laborem non murimram.
⁊ denarumi accipimus. qr post
mediatoris aduentum in hoc
mũdo uenientes ad regnum
ducimur. mox ut decorpore
eximus. ⁊ illud sine mora per¬
cepimus. ꝙ antiqui patres cũ
magna pertipere dilatione me¬
ruerunt. unde ⁊ eisdem pater¬
familias dicit. Uolo et huie
nouissimo dare sicut et tibi.
Et quia ipsa regni perceptio
eius est bonitas uoluntatis
recte subuingit. an non licet
michi quod uolo facere: Stul¬

Expanded text:
sunt, nisi ille descenderet qui sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum, in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cum magna percipere dilatione meruerunt. Unde et idem paterfamilias dicit: Volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Et quia ipsa regni perceptio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stul
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. qui labonaunt ad
undecimam quem expectaue¬
runt toto desiderio qui labora¬
uerunt ad primam quia eqͣ¬
lem uite eterne retributionẽ
sortiti sunt cum his qui in
mundi ntio uocati fuerant
hu qui in mundi fine ad
dominum uenerant. Unde
recte  hu qui in labore pre¬
cesserant muriurantes
dicunt. Hii nouissum una
hora fecerunt. et pares illos
nobis fecisti qui portauimꝰ
pondus diei et estus. Pondꝰ
enim diei et estus portaue¬
rant hii quos a mundi ini¬
tio quia diu hie contigit ui¬
uere neccesse fint etiam lon¬
giora carnis temptamenta
tolerare. Uinciuq enim pon¬
dus diei et estus ferre est per
longioris uite tempora carnis
sue calore fatigari. Sed que¬
ri potest quomodo murmura¬
re dicti sunt. qui saltim sero
adregnum uocantur. Celoꝵ
et enim regnnum nullus
murmnurans accipit. nillꝰ
qui accipit murinurare po¬
test. Sed quia antiqui pa¬
tres usq ad aduentum do¬
mini quam libet iuste ixe¬
runt ducti ad regnum nõ

Expanded text:
cipiunt qui laboraverunt ad cipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet juste vixerint, ducti ad regnum non
Abbreviated transcription (Latin):
decimam otiosus stetit. Un¬
de recte ad undecunam tor¬
pentibus dicitur. quid hic sta¬
tis tota die otiosi: ac si aperte
dicatur. Et si deo iiuere m
pueritia. et in iuuentute no¬
liustis. saltem in ultima¬
etate resipicrte. et ad uite iu¬
as cum iam laboraturi mul¬
tum non estis. uel sero uẽi¬
te. Et tales ergo paterfami¬
lias uocat et plerumq aũt
remun̾antur. quia prius ad
regnum decorpore ereunt. qmͣ
hii qui iam in pueritia uoca¬
tiesse uidebantur. Anñ ad un¬
decumam uenit latro. qui et¬
si tempus non habuit per
etatem habuit tamen sero
per penam qui deum in cruce
confessus. et pene tum uoce
sententie spiritum exalauit
uite.A noiussimo autem red¬
dere denarium paterfamili¬
as cepit. quia ad paradysi
requiem prius latronem ꝙͣ
petrum uocauit. Quanti
patres ante legem. quanti
sub lege fuerunt. et tamen
hii qui in domimi aduentu
uctati sunt ad celorum regn̾
sine aliqͣ tarditate peruener.
Eundem ergo denarium ac¬

Expanded text:
decimam otiosus stetit. Undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt, et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium ac
Abbreviated transcription (Latin):
uentutis deficit. Undecima u̾o
est ea etas que decrepita uel
ueterana dicitur. Unde ⁊ gͤ¬
ci ualde semores non geron¬
ut plusquam senes esse i¬
sinuent. quos prouectiores
uocant. Quia ergo ad uitã
bonam alu̾s in puericia. ali¬
us madolescentia alius inu
ueirtute. alius in senectute
alius indecrepita etate perdu¬
citur quasi diu̾sis horis opera¬
rii ad iineam uocantur. Mo
uidete. Penset imusquisq
quid agat ⁊ confideret si in
donuini uinea laborat. Qͥ
emm ni hac uta ea que sua
sunt querit ad huc ad deum¬
in iuneam non uenit. Illi
namq dommno laborant qͥ
non sua s lucra douninca co¬
gitant qui zelo caritatis
studio pietatis inseruunt.
aminab lucrandis muigi¬
lant perducere et alios secũ
aduitam festinant. ⁊ lam qͥ
sibi uiuit qui carins sue uo¬
luptatib pascitur. recte ccio¬
sus redarguitur quia frut¬
tum duum operis non secta¬
tur. Quiuero ⁊ usq ad eta¬
tem ultunam deo iiuere
neglererit quasi usq ad un¬

Expanded text:
ventutis deficit. Undecima vero ventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veterana dicitur. Unde Graeci valde seniores, non γέρονut plus quam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. Morvidete. Penset unusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad un
Abbreviated transcription (Latin):
quid inquisiti respondeant
dicunt enim quia nemo nos
conduxit. Nullus quippe ad
eos patriarcha. nullus pro¬
pheta uenerat. Et quid est
dicere ad laborem nemo nos
conduxit insi uite nobis iuas
nemo predicauit. Quid ergo
nos abono opere cessantes in
extusatione nostra dicturi su¬
mus qui pene amatris ut̾o
ad fidem uenimus qui uerba
ite ab ipsis cunabulis au¬
dimus qͥui abuberibus sanc¬
te eccłe potum superne pre¬
dicationis simipsimus. cum
lacte carius: Possumus uero
et easdem diuersitates hora¬
rum etiam ad unumquẽq
hominem per etatis mo¬
menta distinguere. Mane
quippe intellectus nostri pu¬
eritia est. Hora autem ter¬
tia. adolescentia intelligi
postest. quia quasi iam sol
in altum proficit. dumi ca¬
lor etatis crescit. Sexta uero
inuentus est. quia uelat in
centro sol figitur. dum in ea
plenitudo rõboris solidatur.
Nona autem senectus intel¬
ligi. inqͣ uelut sol ab alto are
descendit. quia etas acalore iu¬

Expanded text:
quid inquisiti respoquid inquisiti respoDicunt enim, quia nemo nos conduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavit. Quid ergo nos a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae, potum supernae praedicationis sumpsimus cum lacte carnis. Possumus vero et easdem diversitates horarum etiam ad unumquemque hominem, per aetatum momenta distquippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore ju