comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et filio. diciturꝰ tamen ali mam deo nicħ¬
quid ex tempore. ueluti accidit. Aure
mus. Nam sempiterne sp̃c donu̾ stim e
temporaliter autem donatum. Na pisce
si et dominus non dicitur nisi cͥum pi.¬
cum habere incipit seruum. eciam
ista appellatio relatiua. ex tempore est
deo. Non enim sempiterna creatuira ẽ.
cuius est ille dominus. Quomodo gͦ
obtinebimus. nec ip̃a relatiua ẽe accĩ¬
dentia. qm̃ nichil accidit deo tempora¬
liter. quia non est mutabilis sicut
in exordio huius disputationis
tractaumus. Ecce dominum ẽẽ ñ
sempiternum habet ne cogamur eci¬
ille sempiterne non dominaretur: ni¬
si eciam ista sempiterne famulare¬
tur. S icut autem non potest ẽẽ ser¬
uus qui non habet dominum. sic nec
dominus qui non habet seruum. Et
quis quis extitent qui eternum qui¬
dem deum solum dicat tempora autem non ẽe
eterna p̃p̃ uarietatem et mutabilitatem. s
enim erat tempus antequam inciperent tẽ¬
pora. et ideo non intempore accidit deo ut

Expanded text:
et filio, dicitur tamen aliquid ex tempore, ueluti hoc ipsum mus. Nam sempiterne Spiritus donum, temporaliter autem donatum. Nam et si dominus non dicitur, nisi cum habere incipit servum, etiam ista appellatio relativa ex tempore est Deo: non enim sempiterna creatura est, cujus est ille Dominus. Quomodo ergo obtinebimus nec ipsa relativa esse accidentia, quoniam nihil accidit Deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio hujus disputationis tractavimus. Ecce Dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiille sempiterne non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne famularetur. Sicut autem non potest esse servus qui non habet dominum, sic nec dominus qui non habet servum. Et quisquis exstiterit qui aeternum quidem Deum solum dicat, tempora autem non esse aeterna propter varietatem et mutabilitatem, sed enim erat tempus antequam inciperent tempora, et ideo non in tempore accidit Deo ut
Abbreviated transcription (Latin):
te eternus. et ea ommpotentia ommpotens.
que illo nata est. sicut non ip̃e sua sapien¬
tia est. sed ea sapientia sapiens est. que de
illo nata est: Nam illud non est formidã¬
dum. ne cogamur multos filios dei dicere.
adoptione treature coeternos patri. si mag¬
nitudinis sue genitor est. et bonitatis. et
etetnitatis. et ommpotentie. Huic enim ca¬
lumpnie facile respondetur. sic non effici.
quia multa nominata sunt ut ille mł¬
torum filiorum coeternorum sit pater.
quemadinodum non efficitur ut duo¬
rum sit. cum dicitur dei uirtus et dei
sapientia. Eadem quippe uirtus que sa¬
pientia: et eadem sapientia que iurtus.
Ita igitur eciam de ceteris. ut eadem sit
magnitudo que uirtus. et si qua alia
uel supra commemorata sunt. E comine¬
morari ad huc possunt. Capitulum secun

Expanded text:
te aeternus, et ea omnipotentia omnipotens te aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmodum non efficitur ut duorum sit, cum dicitur Christus Dei virtus et Dei sapientia. Eadem quippe virtus quae sapientia, et eadem sapientia quae virtus est: ita igitur etiam de caeteris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunt. CAPUT II. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
cebant erat tempus quando non erat fi
rebant. Si dei filius uirtus et sapienti¬
a dei est. nec uinquam deus sine iurcute
et sapientia fuit: coeternus est. deo patri
do non habusse uirtutem aut sapientiã
cdementis est clicere. non igitur erat tem¬
pus quando non erat filius. Que ratio¬
tiotinatio ad id cogit ut dicamus deum
patrem non ẽẽ sapientem. nisi habendo sa¬
pientiam quam genuit. non existendo per:
se pater. ip̃a sapientia deinde sit. Ita filius
quoq ip̃e sicut dicitur deus de deo. lumen
de lumme. uidendum est utrum possit
sapientia de sapientia dici. sinon est deus
pater ip̃a sapientia. sed tantum genitor sa¬
pientie. Quod si tenemus. cur non et mag¬
nitudinis sue et bonitatis et eternitatis
onipotentie sue generator sit. ut non ip̃e
sit sua magnitudo. et sua bonitas. et
sua eternitas et sua onmpotentia. sed
ea magnitudine magnus sit quam
genuit. et ea bonitate bonus et ea edernita¬

Expanded text:
cebant, Erat tempus quando non erat Filcebant, Erat tempus quando non erat Filrebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coaeternus est Deo Patri do non habuisse virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternita
Abbreviated transcription (Latin):
ex hocimpediri. quominus Lurelii au¬
intelligatur quia scriptum est. gustim.¬
xp̃m dei uirtutem et dei sapientiam ut
ideo non uideatur equalitas. quia non
est pater ip̃e uirtus et sapientia. sed ge¬
nitor uirtutis et sapientie. Et reuera ñ
mediocri intentione queri solet. quomo¬
do dicitur deus uirtutis et sapientie pa¬
dei sapientiam. et hic non nulli nostri ad¬
aduersus airianos hoc modo raciocinati
sunt. eos dum taxat qui prius se aduer¬
sus catholicam fidem extulerunt. Nam
ip̃e arrius cdixisse fertur. Si filius est:
natus est. Si natus est. erat tempus
quando non erat filius. non intelligens
eciam natum eẽ. deo sempiternum esse.
ut sit coeterus patri filius. sicut splen¬
dor qui gignitur ab igne atq diffim¬
ditur. coeuus est. illi. et ẽẽt coetemus
si ẽẽt ignis etemus. Unde quidam poste¬
riores arriani abiecerunt istam senten¬
teiam. fassiq sunt non ex tempore cepis¬
se filium dei. sed inter disputatõnes qͣs
habebant nostri adueisus eos. qui cli¬

Expanded text:
ex hoc impediri quominus intelligatur, quia scriptum est, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam: ut ideo non videatur aequalitas, quia non est Pater ipse virtus et sapientia, sed genitor virtutis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Patutem et Dei sapientiam . Et hinc nonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui di
Abbreviated transcription (Latin):
ens. beatus. uerus. et quic tiam no¬
quid aliud non indigne dici mine¬
iudetur sed eadem magnitudo e tur¬
non enim mole magnus est. sed urtu
ce. et eadem bonitas que sapientia. et
magnitudo. et eadem ueritas que illa
omnia. et non est ibi aliud beatum
ẽẽ. et aliudmagnum. et sapientem.
aut uerum aut bonum ẽẽ. aut om¬
nino ip̃m eẽ. Nec quoniam trinitas
est. ideo triplex putandus est. Alio¬
qum. minor erit pater solus. aut
filius solus. quam simul pater ⁊ fi¬
lius. quamquam non inuenitur o¬
quomodo aici posũt aut pater solus
aut filius solus. cum semper atq insepa¬
rabiliter et illecum filio sit. et ille cum
patre. non ut ambo sint pater aut ain¬
bo filius. sed quia semper inuicem. o¬
neut̾ solus. Quia uero ddicimus et de¬
um solum ip̃am trinitatem. quamius
semper sit cum sp̃ibus et ammabus

Expanded text:
ens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo eNon enim mole magnus est, sed virtute: et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo, et eadem veritas quae illa omnia: et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut omnino ipsum esse. 9. Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus
Abbreviated transcription (Latin):
exterioris interioris¬
q confinium. Quic¬
quid enim habenus
in ammo commune
cum pecore recte ad¬
huc d̾r ad exteriorẽ
hommem pertinere.
Non enim solum corpus homo exteri¬
or deputabitur. sed adiuncta quadam
uita sua qua compages corporis et om¬
nes sensus uingent quibus instructuᷤ
est ad exteriora sentienda. Quorum sen¬
sorum ymagines infyce in memoria o
cum recordando reuisuntur: res adh̾c
agitur ad exteriorem hominem perti¬
nens. Atq in his omnibus non clista¬
mus a pecore. nisi quod figura corpo¬
ris non promi sed tecti sumus. Qua
inre admonemurab eo qui nos fecit
ne meliore nostri parte id est ammo si¬
niles pecoribus simus a quibus cor¬
poris erectione distamus. non ut ĩ ea
que sublimia sunt in corporibus aĩuo
proitiamus. nam uel iitalibus quie¬
tem uoluntatis appetere prosternere est
ammum. sed sicut corpus ad ea que st̃
excelsa corporum id est ad celestia natu¬
ualiter erestum est: sid amimus que sb̃¬
stantia spiitalis est ad ea que sunt in

Expanded text:
exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est, ad ea quae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
NM uum. Trmmitatem dei
tus est. simul pater et filius nu minꝰ¬
et spc̃ sanctus: nullo modo tri quam¬
plex clicendus est. Corpora quippe: tͥa¬
adiunctione sua crescunt. Quamius
enum qui adheret ricori sue umum cor¬
pus sit. maius tamen corpus fit quã
si solius uiriẽẽt. aut solius uxoris . In re¬
bus autem sp̃alibus cum maiori minor
adherescit sicut creatura ciratori. illa
Fit maior quam erat non ille. In his e¬
nn que non mole magna sunt. hoc est
mauis ẽẽ quod est melius ẽẽ. Melior
adheret treatori. quam si non adhereat.
et ideo etiam maior: quia melior. Qui
ergo adheret domino unus sp̃c est.sed
tamen dominus non ideo fit maior qͣm¬
ius fiat ille qui domino adheret. In ip¬
so igitur deo cum adheret equalis pa¬
tti filius. equaus autem sp̃c sanctus
patri et filio. non sit maior deus qͣm
singuli eqrum: qtua non est quo o
crescat illa peifestio: Perfectus autem sire
pater siue filius siue sp̃c sanctus et per¬
fectus deus pater et filius et sp̃o sanctus.

Expanded text:
 Dei tus est simul Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergo adhaeret Domino, unus spiritus est : sed tamen Dominus non ideo fit major, quamvis fiat ille qui adhaeret Domino. In ipso igitur Deo cum adhaeret aequali Patri Filius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater, sive Filius, sive Spiritus sanctus, et perfectus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus:
Abbreviated transcription (Latin):
deum in nr̃a memoria. intelligentia uo¬
luntate. Que tria in sua mente natu¬
raliter diuinitus instituta quisquis
uinatiter ꝑẜpicit. et qͣm magnum sit
in ea unde potest eciam sempit̾na ĩmu¬
tabilisq natura retoli conspiti concupis¬
ci. reminiscitur ꝑ memoriam. intuet᷑¬
ꝑ intelligentiam. conimplestitur per di¬
lestionem: ꝓfecto reperit illius sĩmie
truntatis ymaginem. ad quam sũmã
tͥnitatem reminiscendam. uidendam. di¬
ligendam. ut eam recordetur. eam contẽ¬
pletuiꝰ eam delectetur. totum debet refer¬
re quod uiuit. erum ne hanc ymaginẽ
ab eadem trinitate factam et suo iutio
indeterius commutatã ita eadem compa¬
ret trinitati. ut omnimodo existimet sum¬
lem sed potius in qualicumq ista surili¬
tudine magnam quoq dissimilitudinẽ
cerat quantum satis ẽẽ iudebatur ad¬
monui. Capitulum .xx .i. De similitudi¬

Expanded text:
Deum in nostra memoria, intelligentia, voDeum in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci reminiscitur per memoriam, intueturper intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod vivit. Verum ne hanc imaginem, ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in deterius commutatam, ita eidem comparet Trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicunque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse videbatur admonui. CAPUT CCXLVII. De similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
deretur ei. ergo et ip̃e uoluntate sua deus¬
est non natura. Quid ergo restabat. nisi
ut obmutesceret. et sua int̾rogatõne ob¬
ligatum in solibili iunculo se iuderet.
Sed uoluntas dei si et ꝓprie dicenda ẽ
aliqua intrinitate ꝑsona. magis hoc
nomen sp̃ui sancto. competit sicut ka¬
ritas. Nam quid est. aliud karitas.
quam uoluntas: Uideo me de sp̃u sc̃o
in isto libro scłm scripturas sanstas
hoc clisputasse quod fidelibus suffrait
rius substantie. nec minorem quam ẽ
pater et filius. quod insuꝑiorib libris
setuntlum easdem scripturas scas ue¬
uerum ẽẽ dociumus. de creatura etiam
quam fecit deus quantum ualiumuᷤ
admoniumus eos qui tonem dereb
talib postunt. utdinuisibilia eius. per ea
que fastasunt intellecta sicut possent con
spicerent et maxime ꝑ ratõnem uel intel¬
lestualem creaturam que facta est ad y¬
maginem dei. ꝑ quod uelut speculum
quantum possent cernerent trinitatẽ

Expanded text:
deretur ei, Ergo et ipse Deus est sua volunderetur ei, Ergo et ipse Deus est sua voluntate, non natura. Quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret, et sua interrogatione obligatum insolubili vinculo se videret? Sed voluntas Dei si et proprie dicenda est aliqua in Trinitate persona, magis hoc nomen Spiritui sancto competit, sicut charitas. Nam quid est aliud charitas, quam voluntas? 39. Video me de Spiritu sancto in isto libro secundum Scripturas sanctas hoc disputasse, quod fidelibus sufficit rius substantiae, nec minorem quam est Pater et Filius, quod in superioribus libris secundum easdem Scripturas verum esse docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut invisibilia ejus, pequae facta sunt, sicut possent intellecta conspicerent, et maxime per rationalem vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei, per quod, velut speculum, , si possent, cernerent Trinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
lium consilii uel uoluntatis dei dice¬
rent unigenitum uͦbum: ip̃m consiliu
seuuoluntatem prĩs idem uerbum ẽe cli¬
xetunt. Sed melius quantum existimo
clicitur consilium de consilio et uoluntas
de uoluntate: sicut substantia. de Suba
sapientia. de sapientia: ne absurditate
illa quamiam refellimus filius dicat᷑
pr̃em facere sapientem. uel uolentem.
sinhabet pater in substantia sua: consi¬
lium uel uoluntatem. Acute quidam sa¬
ne hendit heretico uersutissime int̾rogan¬
ti: utrum deus filium uolens annolenᷤ
genuerit. ut si diceret nolens absurdis¬
sima dei miseria sequeretur. si autem
uolens. continuocquod intendebat ue¬
lud inuista ratõne concluderet non na¬
ture ẽẽ filium: sed uoluntatis. At ille
iugilantissime uicissim quesiuit ab eo.
uttum deus pater uolens an nolens sit
deus. ut si renderet nolens sequeretur
illamuseria. quam de deo credere magna
in sania est: si autem diceret uolens pen¬

Expanded text:
lium consilii vel voluntatis Dei dicelium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia: ne absurditate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceret, Nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem, Volens, continuo quod intendebat velut invicta ratione concluderet, non naturae esse Filium, sed voluntatis. At ille vigilantissime vicissim quaesivit ab eo, utrum Deus Pater volens an nolens sit Deus: ut si responderet, Nolens, sequeretur illa miseria quam de Deo credere magna insania est; si autem diceret, Volens, respon
Abbreviated transcription (Latin):
nomiani heretiti exorti surt. filium ẽẽ¬
Qui cum non potusset intellige dixet̃t.¬
it nec credere uoluisset unigenitum dei
uerbum ꝰ qͣuod facta sunt omnia fili¬
um dei ẽẽ natura. hoc est de substantia
prĩs genitum non nature uel substan
tie siue e̾entie dixcit ẽẽ filium. sed filiũ
uoluntatis accidentem scilicet deo uolẽs
asserere uoluntatem que gigneret filiũ
iudelicet ideo quia nos aliquid aliquã¬
do uolumus: quod antea nolebamus
quasi non p̃p̃ ista mutabilis intelliga¬
tur nostra natura. quod absit: ut indeo
ẽẽ credamus. Neq enim ob aliud scͥp¬
tum est mutte cogitatõnes in corde uiri.
consilium autem domini manet me
ternum: nisi ut intelligamus siue cre¬
damus sicut eterum deum: ita et̾nũ
eius ẽẽ consilim. ac per hoc immuta¬
bile: sicut ip̃e est. Quod autem de oogi¬
tationibus. hoc etiam de uoluntatib
uerissime dici potest. Multe uolunta.¬
tes in cordeuiri. uoluntas autem domi¬
ni manet in ecernum. Quidam ne fi¬

Expanded text:
omiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia , Filium Dei esse natura, hoc est, de substantia Patris genitum; non naturae vel substantiae suae sive essentiae dixit esse Filium, sed filium voluntatis Dei, accidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur nostra natura, quod absit ut in Deo esse credamus. Neque enim ob aliud scriptum est, Multae cogitationes in corde viri; consilium autem Domini manet in aeternum ; nisi ut intelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita in aeternum ejus esse consilium, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne fi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemorate uero conu̾tunt᷑ ad lñm.
damquam reminiscentes reminiscendo
uitam cuius eas habebat obliuio Iͥtẽ
legitur in nonagesimo et tertio. Intel¬
ligite nunt qui insipientes estis ĩppło
et stulti aliquando sapite. qui plarita¬
uit aurem non audiet: et oetera. Eis
enim clictum est qui deum non intelli

Expanded text:
Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? et caetera. Eis enim dictum est, qui Deum non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ad hanc remcentia in deum
plum. Sicit tibi quispiam capax est¬
quem non recognoscis. Nosti m̃tis na¬
me : Et ut commoneat dicit. ubituta¬
qñ quomodo tibi innotuerit. omnibͦ¬
o adhibitis signis quibus in mem¬
oriam reuoceris si non recognoscis ita
iam oblitus es ut omius illa notici¬
a penitus deleta sit animo. nichilq
aliucl rescet. nisi aut credas ei qui tibi
hoc dicit. quod aliquando eum noue¬
ras. aut ne hoc quidem si fide dignuᷤᷤ
tibi ẽe quiloquitur non iudetur. Si
autem reminisceris. ꝓfecto redis in
memoriam tuam. et in ea inuenis qd̃
non fuerat penitus obliione deletũ
Redeamus ad illud pp̃ quod ahibui¬
mus humane conuersationis exem¬
plum. Int̾ cet̾a psalmus nonus ꝯuer¬
tantur inquit peccatores ininfernum.
omnes gentes que obluuscuntur de¬
um. Sorro autem uicesimus et pͥmu̾¬
ꝯin emorabunt᷑ inquit et ou̾tentur
acd dñm uniu̾si fines t̾re. Non gͥ sic e¬
nec commemorate recordarentur. ob
in mortem hoc est. hoc est. in infemum.

Expanded text:
m plum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum . Porro autem vigesimus primusCommemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic enec commemoratae recordarentur. Oblin mortem, hoc est, in infernum.
Abbreviated transcription (Latin):
quedam quamius mittabilia. non tamẽ
uisibilia. sicut nostre cogitiones et memori¬
e de uolurtates. et omnis in corpor ea creatu¬
ra. uisibile autem quicquam non est qd̃
non sit mutabile. Capitulum .x. Essentiã

Expanded text:
quaedam quamvis mutabilia, non tamen visibilia, sicut nostrae cogitationes, et memoriae, et voluntates, et omnis incorporea creatura: visibile autem quidquam non est, quod non sit mutabile. CAPUT XI. Essentia
Abbreviated transcription (Latin):
bonis quorum capax est humana nat᷑a
non de ullius mali ꝑpetratione uel ad¬
eptione gaudere desiderat. et bona qua¬
lia et in hac misera uita eẽ possunt. pru¬
denti. tempetanti. forti et uista mente
sectatur: et quantum datur assequit᷑
ut eciam in malis sit borus. et finitis
malis omnib atq impletis bonis

Expanded text:
bonis quorum capax est humana natura, bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
nibus cara sit: quid pu cupuit obtinu¬
tamus ẽẽ causecur horum it. ooruottro
magis eligant homines ut omnia o⁊ oo¬
que uolunt habeant. quamut omnia
bene uelint eciam si non habeant: In ip̃a
est prauitas generis humani. ut cum
eos non lateat nec illum beatum ẽẽ qui
quod uult non habet nec illum quicad̃
male uult habet. Sed sslum qui etħt
quecumq ult bona et nulla uult
mala ex his duobus quibus beatau
ꝑficitui qͥuardo utrumq non datur.
io eligatur pocius unde magis abeata
uita receditur:. Longuis quippe ab illa
est quicumq aclipiscitur male concu¬
pita: quam qui non adipiscitur concu¬
pita. cum pocius eligi debuerit uolun¬
tas bona. atq p̾pomi: eciam non adepta
que appetit. Sropinquat emm beato.
qui bene uult quecumq uult que ad¬
eptus cum fuerite beatus erit. Et uti¬
q non mala sed bona beatum facut.
quando faciunt quoꝵ bonoꝵ h̃t aliqͥd
iam il que non paru estimandum. eam
ip̃am scilicet uoluntatem bonam. qui de

Expanded text:
nibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
gracia hoc de aliqua domo. ubi aliquo¬
rum talium socretas est. hoc de ciuitate.
ueleciam de orbe terrarum licet cogita¬
be. si penes sapientes sancteq acperfe¬
sto deo sublitos. sit principatus et regi¬
mnen retum humanarum Guii.

Expanded text:
gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum.
Abbreviated transcription (Latin):
uerissime diceret. quemadiodum qui
Filius ergo est eciam sp̃c sancti si non
est in illa trinitate caritas dei nisi sp̃c
sonctus. Quod si absurdissimum esti
rastat ut non solus ibi sit karitas sp̃c
sanctus. sed ꝓpter ula de quibus satis
disseri ꝓprie sic uocetur. Quod autem
dictum est filii karitatis sue. nichila¬
luia intelligatur quam filii sui dilec¬
ti. quam filii postremo substantie sue.
karitas quippe patris que innatura e¬
uis est. ineffabiliter simplici nichil est
aluid quam eius ip̃a natura atq sub̾a¬
stia ut sepe iam diximus et sepertera¬
re non piget. Ac per hoc: filius karita¬
tis eius nullus est alius. quam qui de
substantia eius est genitus. Capitulũ

Expanded text:
verissime diceret, quemadmodum quiaverissime diceret, quemadmodum quiaFilius ergo est etiam Spiritus sancti, si non est in illa Trinitate charitas Dei, nisi Spiritus sanctus. Quod si absurdissimum est, restat ut non sanctus, sed propter illa de quibus satis disserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus. CCXL
Abbreviated transcription (Latin):
lius in effabiliter cõ munionem demõ¬
strat amborum. quid conuenientus ꝙ
ut ille ꝓprie dicatur karitas qui sp̃c est
commuis ambobus: Hoc autem sani¬
us creditur uel intelligitur ut non so¬
lus sp̃c sanctus karitas sit in illa tͥmi¬
tate. sed non frustra ꝓprie karitas nũ¬
cupetur. pp̾ illa que dicta sunt sicut¬
illud non solus est nulla trinitate. ł
quod non ambigit pietas. et tamen ip̃e
non frustra ꝓprie dicitur sp̃c sanctus.
Quia enun est. communis ambobus.
id uocatur ip̃e ꝓprie: quod ambo cõmiũ¬
ter. Alioquin sim illa trinitate solus
sp̃c sanctus est. karitas ꝓfecto et filius
non solus patris uerum eciam sp̃c sc̃
filius inuenitur. Ita enim lotis innume¬
rabilibus dicitur et legitur filius iui¬
genitus dei patris: ut tamen et illud
uerum sit quod apło ait de deo patre.
Qui eruit nos de potestate tenebraꝵ
et transtulit in regnum filii caritatis
sue. Non dixit filii sui. Quod si diceret

Expanded text:
lius, ineffabiliter communionem demonlius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum, quid convenientius quam ut ille proprie dicatur charitas qui Spiritus est communis ambobus? Hoc enim sanius creditur vel intelligitur, ut non solus Spiritus sanctus charitas sit in illa Trinitate, sed non frustra proprie charitas nuncupetur, propter illa quae dicta sunt: sicut non solus est in illa Trinitate, vel quod non ambigit pietas, et tamen ipse non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus, Quia enim est communis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter; alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est, charitas profecto et Filius, non solius Patris, verum etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur, Filius unigenitus Dei Patris, ut tamen et illud verum sit, quod Apostolus ait de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae. Non dixit Filii sui, quod si diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. et si nemiri detur: quia d̾s est
erat pr̃i et filio coeternus. anteqͣm ciuiqͣm
daretur. Net quia illi dant ip̃e datur: id̾o
minor est illis. Ita enim datur sicut dei do¬
num ut etiam se ip̃m dete sicut deus. Non
enim dici potest non ẽẽ sue potestatis. de qͦ
dictum est sp̃c ubi uult spirat. Et apud
autem het operatur unus atq idem sp̃c
diuidens ꝓpria unicuiq ꝓut nult. Non
ẽ. illic conditio dati. et dominatio domi¬
nantium. sed concordia dati et dantium.
Qua pp̃ sicut sancta scͥptura ꝓclamat
deus karitas est illa que ex deo est. et in
nobis io agit ut in deo maneamus ⁊ ip̃e
in nobis. et hoc inde cognoscimus: quia
dei karitas. Deinde sundonis dei nichil
maus est karitate. et nullumẽ mar
donum deiquam sp̃c sanctus. quid cõ¬
sequentius quam ut ip̃e sit kacitas. q̃
dicitur et deus eo deo. Et si kartas qua
pater diligit filium et prem diligit fi¬

Expanded text:
Deus est, etsi nemini detur, quia Deus Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. Nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest, non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat: et apud autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati, et dominatio dantium. sed concordia dati et dantium. Quapropter, sicut sancta Scriptura proclamat; Deus charitas est, illa quae ex Deo est, et in nobis id agit, ut in Deo maneamus, et ipse in nobis, et hoc inde cognoscimus, quia s est Deus charitas. Deinde, si in donis Dei nihil majus est charitate, et nullum est majus donum Dei quam Spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit charitas, quae dicitur et Deus et ex Deo? Et si charitas, qua Pater diligit Filium et Patrem diligit Fi
Abbreviated transcription (Latin):
autem loqui ad illos. cecidit sp̃c sc̃s in illos
sicut et in nos inmitio. memoratusq sum¬
uerbi domini sicut dicebat. quia iohannes
quidem baptizauit aqua: uos uero bapti¬
zabimini spu scõ. Sugitur equale donũ
dedit illis sicut et nobis qui credidimus¬
in dominum ih̃m xp̃m. ego quis eram qui
possem ꝓhibere deo. non dare illis sp̃m sc̃mͤ
Et multa alia sunt testimonia scͥpturarũ
que concorditer atrestantur donum dei ẽẽ
diligunt deum sed nuis longum ẽ cun¬
cta colligere. Et quid eis satis ẽ quib hec
que diximus satis non sunt: Sane admo¬
nendi sunt:quandoqͥdem donum deuam
uident dictum sp̃m scm. ut cum audiunt¬
donum sp̃c sancti. illudd genus locut̃onis
agnoscant. quo dictum est. in expoliatõne
corporis carnis. Sicut enucorpus carius
nichil aliud est. quam caro. sic donum sp̃c
sancti nichil aliud est quam sp̃c sanctus.
Intantum ergo donum dei est: inquantũ
datur eis quibus datur. Apud se autem

Expanded text:
autem loqui ad illos, cecidit Spiritus sanctus in illos, autem loqui ad illos, cecidit Spiritus sanctus in illos, sicut et in nos inuerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos uero baptizabimini spiritu sancto. si igitur aequale donum dedit illis . sicut et nobis, qui credidimus dominum Iesum Christum, ego quis eram, qui possem prohibere deum non dare illis spiritum sanctum? et multa alia sunt testimonia scripturarum, quae concorditer attestantur donum dei esse ui per eum diligunt deum. sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? Sane admonendi sunt, quando quidem donum dei iam uident dictum spdonum Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant quod dictum est, In exspoliatione corporis carnis. Sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam caro, sic donum Spiritus sancti nihil aliud est quam Spiritus sanctus. In tantum ergo donum Dei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam. ut abis eis accipere potestatẽ.
qua per impositõnem manus eius dare¬
tur sp̃c sanctus. Cu petrus idem petu¬
nia inquit tua tecum sit inperclitionẽ:
quia donum dei estimasti te ꝑ pecuniã
possidere. Etalio eiusdem libri loco cum
petrus cornelio et eis qui cum illo fuer̃a
loqueretur annuntians et predicans xͣ.
ait scͥptura. Ad huc loquente petro u̾ba
hec: cecilit sp̃c sc̃s super omnes qui au¬
diebant uerbum. Et obstupuerunt qͥ
ex circumcisione fideles simul cum petro
uenerant. quia et innatõnes donum sp̃c
sancti effusum est. Ludiebant enim
illos loquentes lingius. et magnificã¬
tes deum. Se quo facto suo quod inciꝑ¬
cumcisos baptar zauerat qui priusqͣm
baptizarentur ut non dum questio¬
nis huius auferret. in eos uenetat sp̃c
sc̃s cum pettus postea redderet ratõem
fratrib. qui erant ierosolimis. et hac re aucdita
mouebant᷑  ait post oetera. Cum cepissem

Expanded text:
pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem quia pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem quia qua per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus: cui Petrus idem, Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo fuerant, loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente Petro verba haec, cecidit Spiritus sanctus super omnes qui audiebant verbum, et obstupuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro venerant, quia et in nationes donum Spiritus sancti effusum est. Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum . De quo facto suo quod incircumcisos baptizaverat, quia priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis hujus auferret, in eos venerat Spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus qui erant Jerosolymis, et hac re audita movebantur, ait post caetera: Cum coepissem
Abbreviated transcription (Latin):
in edificatõem corporis xp̃i. Hec ẽ domsꝰ
que sicut psalmus canit edificatur
post captuttatem qͥmqui sunt a dlia¬
bolo eruti. a quo captiui tenebantur de
his eclificatur corpus xp̃i. que domus ap¬
pellatur ect̃a. hanc autem captiuitatem
ip̃e captiuauit. qui cliabolum uicit: et ne
illa que futura erant sancti capitis mem¬
bra metemum suplicium secum traheret.
eum iusticie prius. deinde potertie uinculiᷤᷤ
alligauit. Ip̃e itaq diabolus est appellata.
captuittas. quam captiuauit qui ascẽdit
in altum. et declit dona hominibus uel ac¬
cepit inhominib. Setrus autem apłc sic̃
corde uideis et dicentib. quid ergo facie¬
mus fratres monstrate nobis: dixxit ad
eos. Agie penitentiam. et baptizetur unꝰ¬
quisq ur̃m. in nomine ih̾u xp̃i. in remis¬
sionem peccatorum. et accipietis donum
sancti sp̃c. Itemq in eodem libro legitur
sẏmonem magum apłis dare uoluisse

Expanded text:
in aedificationem corporis Christi . Haec est domus, in aedificationem corporis Christi . Haec est domus, quae, sicut Psalmus canit, aedificatur post captivitatem : quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captivi tenebantur, de his aedificatur domus Christi, quae domus appellatur Ecclesia. Hanc autem captivitatem ipse captivavit, qui diabolum vicit. Et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supplicium secum traheret, eum justitiae prius, deinde potentiae vinculis alligavit. Ipse itaque diabolus est appellata captivitas, quam captivavit qui ascendit in altum, et dedit dona hominibus, vel accepit in hominibus. 35. Petrus autem apostolus,corde Judaeis et dicentibus, Quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis; dixeos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum, et accipietis donum Spiritus sancti. Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum apostolis dare voluisse
Abbreviated transcription (Latin):
sum donum a quo cuiq ꝓpria cluudũ¬
tur omnes habeant id est sp̃m sc̃m. Nã
et alibi cum multa dona commemoras¬
set. omnia inquit hec operatur unus
atq idem sp̃t. diuidens ꝓpria imuicuicy
prout uult. Quod uerbum et in epła q̃
ad hebreos est. inuenitur ubi scͥptum
est. attestaride deo signis et ostentis et
uariis uututibus. et sp̃c scĩ diuisionib.
Et hic cum dixisset ascendit m altum.
captiuauit captiuitatem dedit dona
hominibus quod aurem ascendit ait
quid est. nisi quia et descendit in infe¬
riores partes terre. qui descendit ip̃e est.
et qui ascendit super omnes celos ut
ad impleret omnna. Et ip̃e dedit quosdã
quidem apłos. quosdam autem ꝓphas.
quosdam uero euangelistas. quosdam
autem pastores et doctores. Ecce quare
dicta sunit dona. quia sicut alibi clit̃
numquid omnes apłi. numquid om̃s
ꝓphe. et cetera. hic autem adiuncit ad
consumatõem scõꝵ. iopus ministerii

Expanded text:
sum donum, a quo cuique propria diuidunsum donum, a quo cuique propria diuiduntur, omnes habent, id est spiritum sanctum. nam et alibi cum multa dona commemorasset: omnia, inquit, haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. quod uerbum et in epistula, quae ad Hebraeos est, inuenitur, ubi scriptum est: attestante deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et spiritus sancti diuisionibus. et hic cum dixisset: ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus: quod autem ascendit, ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? qui descendit, ipse est et qui ascendit suadimpleret omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt dona: quia, sicut alibi dicit, Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae ? et caetera. Hic autem adjunxit, Ad consummationem sanctorum in opus ministerii,
Abbreviated transcription (Latin):
captiuasti captiuitatem: accepisti dona
in hominib. Sic enimplures codites ha¬
bent. et maxime gret: et exxhebreo sit int̾¬
pretatum habemus. Sona itaq dixit apo¬
stolus. quemadmodum ꝓpha: non donũ
Sod cum ꝓpħ̃a dixerit acͥcepisti in homi¬
nibus. apłc maluit dicere dedit homini¬
b. ut ex utroq scilicet uerbo uno ꝓph̾ico
apłico alterd quia inutroq est. diuini ser¬
monis auctoritas. sensus plenissimus
redderet᷑ Ntumq enimuerum ẽ. et qr¬
accepit in hominib idem ip̃e utiq in mẽ¬
bris sius: ꝓpt̾q membra sua clamauit de
celo. Saule saule. quid me ꝑsequerisꝰ
Et de quib membris suis ait. Quando
uni ex minimis meis fecistis: michi fecistiꝰ.
Ip̃e gͦ xp̃c et dedit de celo. et accepit int̾ra.
Porro autem dona obhoc ambo dixerũt
multa dona que sint quib q ꝓpria diui¬
duntur. Non enim singuli quiq habent
omninia. sed hi illa. alii alia quamuis ip

Expanded text:
captiuasti captiuitatem, accepisti dona captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus quemadmodum propheta, non donum. sed cum propheta dixerit: accepisti i n hominibus, apostolus maluit dicere: dedit hominibus, ut ex utroque scilicet uerbo, uno prophetico, apostolico altero — quia in utroque est diuini sermonis auctoritas — ut sensus plenissimus redderetur. utrumque enim uerum est, et quaccepit in hominibus idem ipse utique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ipse ergo Christus, et dedit de coelo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc multa dona quae quibusque sint propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia, q
Abbreviated transcription (Latin):
sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua
qͣm ego dabo ei. non sitiet in et̾num: sed a¬
qua quam dabo ei. fiet in eo fons aque sa¬
lientis in uitam et̾nam. Quia ergo hec
aqua uiua sicut euangelista exposuit. sp̃t
hic dominus ait. Si scires donum dei. ⁊
quis est. qui dicit tibi da mibi bibere:
forsitan petisses ab eo. et dedisset tibi aꝙͣ
uiuam. Nam quod ibi ait flumina de uẽ¬
tre eius fluen aque iuue. hoc inisto loco fiet
inquit in eo fons aque salientis inuitam
eternam. Paulus quoq aplt. uniciuq i¬
quit nr̃m datur gr̃a. Ecd̃m mensuram
donatõnis xͥ. Atq ut donatõnem xp̃i sp̃m¬
sanctum ostenderet: secutus adiũxit.
Propter quod dicit. ascendit in altum
captiuauit captiuatõnem: dedit dona ho¬
minib Notissimum est. autem dũm she¬
impleti qui crediderant lingius omni¬
um gentium loquebantur. Nec moueat
quod ait dona. non donum. Id enun testi¬
monium de psalmo posuit. Hoc autem
in psalmo ita legitur Ascendisti in altũ

Expanded text:
sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut euangelista exposuit, spirihic dominus ait: si scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibiit? nam quod ibi ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuique, inquit, nostrum datur gratia, secundum mensuram donationis Christi. Atque ut donationem adjunxit, Propter quod dicit: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Notissimum est autem, Dominum Jeimpleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum,
Abbreviated transcription (Latin):
clei dictum ẽẽ in sacris dei dica¬
Hoc expestatur habemus in euange sanctꝰ¬
lio scd̃m iohannem domini ic uerba dicẽtis.
Si quis sitit ueniat ad me et bibat. Qui cre¬
dit inme sicut dicit scͥptura. flumina de
uentre eius fluentaque uiue. Porro euan¬
gelista secutus adiunxit. Hoc autem dix̃
um. Unde dicit etiam apłc paulus. Et om̃s
unum sp̃m portauimus. Utrum autem do¬
num dei sit appellata. aqua ista quod est.
sp̃c sc̃s: hoc queritur. Sed sicut hic inue¬
nimus hanc aquam sp̃m scm̃ ẽẽ. ita inue¬
nimus alibi i ip̃o euangelio hanc aqͣm
donum dei appellatam. Nam dominusi¬
dem qñ cum samaritana muliere ad pu¬
teum loquebatur. cui dixiterat da mͥ bi¬
bere. cum illa respondisset quod iudei nõ
conuerterent᷑ samaritanis. Rndit ihc ⁊
dixit ei. Si stires donum dei. et quis esti

Expanded text:
dei dictum esse in sacris hoc exspectatur, habemus in euangelio secundum Iohannem domini Christi uerba dicentis: si quis sitit, ueniat ad me et bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. porro euangelista secutus adiunxit: hoc autem dixitum. unde dicit etiam Paulus apostolus: et omnes unum spiritum potati sumus. utrum autem donum dei sit appellata aqua ista, quod est spiritus sanctus, hoc quaeritur. sed sicut hic inuenimus hanc aquam spiritum sanctum esse, ita inuenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana muliere ad puteum loquebatur, cui dixerat: da mihi bibere, cum illa respondisset, quod Iudaei non conterentur Samaritanis, respondit Iesus et dixit ei: si scires donum dei
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. uel dominum ẽe. Quod emm est ad se
d̾r. Pater autem ad filium. et dominus
ad seruientem creaturam dicitur. Rela¬
tiue ergo subsistit. sicut relatiue gignit.
et relatiue dominatur: ita iam substan¬
tia non erit substantia. quia relatiuũ

Expanded text:
esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativu
Abbreviated transcription (Latin):
sime quippe et de scripturis cognoscitur
quod pie credendum est. et aspectu mentis
indubitata perceptione ꝑstringitur. ⁊ pa¬
trem et. et filium ẽẽ et sp̃m sanctum eẽ. nec
ctum eundem patrem ẽẽ uel filium. quesi¬
uit quid tria diceret et dixit substantias.
siue personas. Quibus nommibus nõ
diuersitatem intelligi uoluit sed singu¬
laritatem uoluit. ut non solum ibi imitaᷤᷤ
intelligatur ex eo quod dicitur una ẽen¬
tia. sed et trinitas. ex eo quod dicituntres
substantie. uel tres persone. Nam si hoc
est. deo ẽẽ quod subsistere. ita non erant di¬
cende tres substantie. ut non dicuntur cres
eẽntie. quemadmodum quia hoc est. deo
ẽẽ quod sapere. sicut non tres eẽntias. ita
nec tres sapientias dicimus. Sic enm
quia hoc illi est. deum ẽẽ. quos est. ẽe. tam
tres eẽntias quam tres deos dici fas non
est. Si autem aliud est. deo ẽẽ aliud sb̾¬
sistere. sicut aliud deum ẽẽ. aliud pr̃em

Expanded text:
sime quippe de Scripturis cognoscitur sime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et Patrem esse, et Filium, et Spiritum sanctum; nec ctum eumdem esse vel Patrem vel Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem