comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bom qui corruptis moribꝰ publicit
cõuitiũ bene uiuendo faciãt: Cur
nõ omẽs sint eque mali rapaces.
impudici adulteri. ꝑuiri. cupidi.
frauduleti: Quin potus aufe¬
rãtur quibus corã male uiuere
pudet: qui peccantiũ frontẽ et¬
si nõ uerbis q̃a tatet. tñ ip̃o uite
gen̾e dissimili fecerũt et uerbañt
Castigare enĩ uidetur. qͥcũq dissẽ¬
tit. Nec est magnoꝑe mirãdũ
si aduersus homies ista fuĩt cũ adu̾¬
sus ipm̃ deũ ꝓpter eandẽ causã in¬
surrexerit etiã ppłus in sꝑe con¬
stitutus. nec dei nescios. Seqͥt̾q iu¬
stos eadẽ necessitas. que ip̃m iu¬
sticie uiolauit auctorẽ. Uexant
sic igit᷑ et exq̃sitis penarũ gm̾ibus
excruciãt. parũq habent inter¬
fic̾e̾ quos oderũt. nsi eciã crudelitas
corꝑibus illudat. Si quidẽ autẽ
doloris uel mortis metu. uel
suapte ꝑfidia celeste sacͣmẽtũ de¬
seruerint. et ad funesta sat̾ficia cõ¬

Expanded text:
boni, qui corruptis moribus publicis boni, qui corruptis moribus publicis conuicium bene uiuendo faciant? cur non omnes sint aeque mali rapaces inpudici adulteri periuri cupidi fraudulenti? quin potius auferantur quibus coram male uiuere pudet, qui peccantium frontem etsi non uerbis, quia tacent, tamen ipso uitae genere dissimili feriunt et uerberant. castigare enim uidetur quicumque dissentit. nec est magnopere mirandum, si aduersus homines ista hunt, cum aduersus ipsum deum propter eandem causam insurrexerit etiam populus in spe constitutus nec dei nescius, sequiturque iustos eadem necessitas quae ipsum iustitiae uiolauit auctorem. uexant ergo et exquisitis poenarum generibus excruciant parumque habent interficere quos oderunt, nisi etiam crudelitas corporibus inludat. si qui autem doloris uel mortis metu uel suapte perfidia caeleste sacramentum deseruerint et ad funesta sacrificia con
Abbreviated transcription (Latin):
mentionẽ. qui feras ĩmanitate
unicũt. qui placidissimũ dei gre¬
gẽ uastat. supi ceu raptores atra
in nebula quos impba uent̾s ebe¬
git cecos rabies. Derũ hos nõ
uentris sed cordis rabies effera¬
uit: nec atra in nebula ses aꝑta
p̃dicatioẽ grassãtur. nec unqͣm¬
eos cõstiẽtia scelerũ reuocat ne
sanctũ ac piũ nomẽ iustitie ore
causã esse dicamꝰ: utrũ ne uĩtas
odiũ parit. ut ait poeta quasi
diuino spiritu instinctus: an eru¬
bestũt corã iustis et bomis ẽẽ
nequã. an potius utrũq: Nã et
ueritas ideo semꝑ ĩuisa est. qd̾ is
qui peccat uolt habe liberũ pec¬
candi locũ: nec aliter se pucat
male factorũ uoluptate securiꝰ ꝑ¬
frui posse. qͣm si nemo sit cui de¬
sicta nõ placeãt. Ergo tanquã
scelerũ et malicie sue testes extpãe
funditus incũtur et tollẽ: gͣues q
sibi putãt tãꝙͣ uita eorũ coargu¬
atur. Cur enĩ sint aliq̃ intẽ pestuie

Expanded text:
mentionem, qui feras inmanitate mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi ceu raptores atra in nebula, quos inproba uentris exegit caecos rabies. uerum hos non uentris, sed cordis rabies efferauit nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur nec eos umquam conscientia scelerum reuocat, ne sanctum ac pium nomen iustitiae ore causam esse dicamus? utrumne ueritas odium parit, ut ait poeta quasi diuino spiritu instinctus, an erubescunt coram iustis et bonis esse nequam, an potius utrumque? nam et ueritas ideo semper inuisa est, quod is qui peccat uult habere liberum peccandi locum nec aliter se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit cui delicta non placeant. ergo tamquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur et tollere grauesque sibi putant, tamquam uita eorum coarguatur. cur enim sint aliqui intempestiue
Abbreviated transcription (Latin):
nõ esse iusticiã quã nos seq̃mur.
Quomõ si illa uenit quã uerã pu¬
tãt eã incipiẽt: qui lamãt et occi¬
dũt eos quos et ip̃i facẽtur imitato¬
res esse sap iustorũ. quia bona oꝑen¬
tur et iusta: cũ si tantũmõ malos
occide̾nt digmi essẽt ad qͦs iusticia
nõ ueniret. cui nulla fuit alia cc̃
Emquẽdi terrã: qmͣ hamam cruoĩs
effusio. qnͣtomagis cũ pios inter¬
ficiãt et ipõs iusticie sectatores
ꝓ hostibus ducãt. ỹmo uẽo plusaͣ
ꝓ hostibus. quibus utiq cũ ãimas
eorũ et opes et liberos ferro et
ign appetãt tamẽ ꝑcitur uictis.
et est lotus inter arma clemẽtie
dut si adeo seuiri placuit nchil
płus in eos fit ꝙͣ ut occidãtur ũl
in seruitutẽ obducãtur. Hoc uẽo
ĩe narrabile est qd fit aduersus
eos qui male fac̾e nestiĩt: et
nulli nocẽtiores habẽtur ꝙͣ q̃ st̃
ex om̃ibus innocẽtes. Audẽt ig̾¬
honnẽs inꝓꝓbissum iusticie face

Expanded text:
non esse iustitiam quam nos sequimur: non esse iustitiam quam nos sequimur: quomodo si illa uenerit quam ueram putant, eam recipient? qui laniant et occidunt eos quos et ipsi fatentur imitatores esse iustorum, quia bona operentur et iusta, cum si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos iustitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatorespro hostibus ducant; immo vero plus quam pro hostibus? quibus, utique cum animas eorum, et opes et liberos ferro et igni appetant, tamen parcitur victis; et est locus inter arma clementiae: aut si adeo saevire placuit, nihil plus in eos fit, quam ut occidantur, vel in servitutem abducantur. Hoc vero inenarrabile est, quod fit adversus eos qui malefacere nesciunt. Et nulli nocentiores habentur, quam qui sunt ex omnibus innocentes. Audent ighomines inprobissimi iustitiae facere
Abbreviated transcription (Latin):
ceribus neq gladiis p̃sidũ neq
terrore penarũ cũ p̃ceptoꝵ ce¬
lestiũ salubritas humanis pectõi¬
bus infusa ultro ad iusticie oꝑa
honnẽs erudiret. Nluc̃ at̾ mali
sut ignoratione recti ac boni: qd
quidẽ cicero uidit. Disputãs em
de legibus. sicut una inquit eadẽ
omes honnẽs inter se na cõfusi
prauitate dissentiũt. neq se intel¬
sigũt esse consangneos et subiet¬
tos omẽs sub unã eandẽq tutela
Quod si tenẽtur: deorũ ꝓfecto
uita honnẽs uiue̾nt. umu̾sa ig̾
rũ cultus induxit. Nec enĩ pote¬
rãt retmnẽ pietatẽ: qui cõmunẽ
rebelles liberi ab negaissẽt. No¬
nũꝙͣ tamẽ sencuũ st malos ẽẽ
de suis moribus meritisq cõiectãt
abesse iusticiã: quã obuersant ẽ
oculis suis nõ tantũ nõ sustipĩt
nec agnostũt. uerũ etiã uiolẽter
oderũt et ꝑsequũtur et ext̾im̃a
re contendũt. Fingamꝰ hanc iterũ

Expanded text:
ceribus neque gladiis praesidum neque ceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum, cum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectoribus infusa ultro ad iustitiae opera homines erudiret. nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. quod quidem Cicero uidit. disputans enim de legibus sicut una inquit eademqomnes homines inter se natura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur ue inpius deorum cultus induxit. nec enim poterant retinere pietatem qui communem rebelles liberi abnegassent. Nonnumquam tamen sentiunt se malos esse de suis moribus meritisque coniectant abesse iustitiam: quam obuersantem oculis suis non tantum non suscipiunt nec adgnoscunt, uerum etiam uiolenter ore contendunt. fingamus hanc interim
Abbreviated transcription (Latin):
fraudes et rapme si deo p̃cipiẽte
sidicissent et suo et ꝑuo esse
contẽti: ut fragilibus et caducis
solida et eterna p̃ferrẽt. Nõ es¬
set adulteria et stupra et młierũ
ꝓstitutioẽs. si esset om̃ib ꝯ notid
damnari a deo quitqͣm appetit᷑ ult
genandi cupiditatẽ. Nec femĩam
necessitas cogẽt pudorẽ suid ꝓ¬
fanare. ut uictũ sibi querat ob
cõtinerẽt. et habẽtũ pia et reli¬
giosit collatio nõ habẽtibꝰ sbuei¬
ret. Non eent̃ igitur ut dixi hec
om̃a in terris mala si ab hom̃i¬
bus in legẽ dei cõuiraret᷑. si ab
uniuersis fierẽt q̃ unus noster
populus oꝑatur. Quã beatꝰ esset
qm̃q aureus hũanarũ rerũ statꝰ.
s ꝑ totũ orbe mãsuetudo et pie¬
ras et pax et innotẽtia et eq̃tas
et tꝑancia et fides moraetur
demq ad regẽdos honnẽs nõ
opus esset tã multis et tã uari¬
is legibus. cũ ad ꝑfectã ĩnocẽti¬
am dei lex una sufficẽt neq car¬

Expanded text:
fraudes, neque rapinae, si Deo praecipiente fraudes, neque rapinae, si Deo praecipiente didicissent, et suo, et parvo esse contenti, ut fragilibus et caducis solida et aeterna praeferrent, non essent adulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damnari a deo quidquid adpetitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissicontinerent et habentium pia et religiosa conlatio non habentibus subueniret: non essent igitur, ut dixi, haec omnia in terris mala, si ab omnibus in legem dei coniuraretur, si ab uniuersis fierent quae unus noster populus operatur. quam beatus esset quamque aureus humanarum rerum status, si per totum orbem mansuetudo et pietas et pax et innocentia et aequitas et temperantia et fides moraretur! demque ad regendos homines non opus esset tam multis et tam uariis legibus, cum ad perfectam innocentiam dei lex una sufficeret, neque car
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ꝑ terrã. eius scilicet q̃ ex¬
ecrat᷑ maliciã. exigitq bonitatẽ.
ciuꝰ tẽplũ est nõ lapides ã lutũ
sed homo ipse qui figura dei
gestat: qd templi nõ auri aut
gẽmarũ donis corruptiblibus
sed eternis uirtutũ muneribus
ornat᷑. Distite igit᷑ si q̃d uobis re¬
lique mẽtis est. honñes ideo ma¬
los et ĩiustos esse quia dii colũ¬
tur. et ideo mala omia rebus
humanis cotidie ingͣuest̾e. quia
deus mũdi huiꝯ effector et gub¬
nator derelictus est: quia sustepte
sũt cõtra qͣm fas est impie reli¬
giones: postremo quia nẽ coli qͥ¬
de uel a paucis deũ smitis. Qd̾
si deus solus cole̾tur. nõ essẽt dis¬
sentioẽs et bella cũ sciret̃ homĩes
se umꝰ dei fillos ẽẽ. ideoq diuine¬
i. necessitudinis sacro et ĩu iolabli
uniculo copulatis nulle fie̾nt in¬
sidie. cũ stirẽt cuiusmõi penas de¬
us ammarũ int̾fectoi̾bꝰ ꝓparet
qui clamdestina stelera et ipãs
etiã cogitatoẽs ꝑuidet. Nõ eent

Expanded text:
ram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui figuram Dei gestat. Quod templum non auri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus hujus mundi effector et gubernator derelictus est; quia susceptae sunt, contra quam fas est, impiae religiones; postremo, quia ne coli quidem, vel a paucis, Deum sinitis. Quod si solus Deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se Dei filios esse; ideoque divinae necessitudinis sacro et inviolabili vinculo copulatis, nullae fierent insidiae, cum scirent cujusmodi poenas Deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera, et ipsas etiam cogitationes pervidet. Non essent
Abbreviated transcription (Latin):
q iusticiã:. et ideo efferasse ser¬
pentes ac lupos acuisse tradatur.
Tũ belli rabies et amor successit
habendi. Neq ĩmerito. Sublata
em̃ dei religione bom quoq ac
mali stiẽtiã ꝑdiderũt. Sic ho¬
mĩbus intercidit cõmunitas uite:
et diremptũ fedus societatis hu¬
mane. Tũ inter se manus cõserẽ
ceperut et insidiari: et gloriã
sibi ex humano sangiũe cõpare.
r uorũ om̃iũ maloꝵ fons cu¬
piditas erat. q̃ stilicet ex cõtẽp¬
tu uere maiestatis erupit. Non
tantũ enĩ nõ ꝑticipabat aliis¬
hn quibus aliquid affluebat. ẜ
aliena quoq rapiebat in p̾uatũ
lucrũ trahẽtes omiã. et q̃ anteo
in usus hom̃i etiã singuli labo¬
rabat in paucorĩ domos cõfere¬
bãtur. Ut enĩ ceteos seruicio
subiuigarẽt in p̾mis necessaĩa uite

Expanded text:
que iustitiam et idcirco efferasse serque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare. Quorum omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. non tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. ut enim seruitio ceteros subiugarent, in primis necessaria uit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ habẽtibus large copiose q
donarẽt. Sed postꝙͣ a saturnus
a filio pulsus in latiũq delatꝰ ẽ
arma iouis fugiẽs et regnis
exul ademptis: tũ iã ppłus uel
noui regis metu. uł sua sponte
de prauatus deũ cole desisset. regẽ¬
q ꝓ deo habere cepisset: cũ ipse
ꝓpe modũ parricida exemplo cet̾is
esset ad uiolendã pietatẽ defuĩt
ꝓprie terras iustissima uirgo: ses
in eius regno residere ã cõmoru̾.
qui patrẽ regno expulit. bello
ꝑsecutus est. exułe toto orbe iac¬
tauit: Ille malũ uirus serpẽti¬
bus addidit atris. p̃dariq lupos
iussit: id est odiũ et ĩuidiã et
dolũ homibus inseruit. ut tam
esset̃ qͣm serpẽtes uenenati. tã
rapaces qͣm lupi. Quod quidẽ
uere facuit hn qui iustos ac fide¬
les deo ꝑsequũtur. dãtq uidicibꝰ
seuiendi aduersus ĩnoxios pote¬
statẽ. Fortasse eiusmõi iupit aliq̾s
fecerit. ad expugnãdã tolledã¬

Expanded text:
non habentibus large copioseque non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendam
Abbreviated transcription (Latin):
cogitaret. cũ nemo quicꝙͣ cõcupis¬
ceret. malebãt tenui cõtenti ui¬
uere cultu. ut cicero in suo narrat.
quod est ꝓpriũ nr̃e religioĩs. Ne
signare quidẽ aut ꝑtiri lumite
campũ fcis erat. in mediũ q̃rebũt.
quippe cũ deus cõem om̃ibꝯ terrã
dedisset: ut coem̃ degent uittĩ.
nõ ut rabida et furẽs auaricia si¬
bi omĩa uendicaret: nec ulli dees¬
set qd̾ om̃ibus naste̾tur. Qd̾ poete
dictũ sic accipi oportet. nõ ut ex¬
istimemꝰ rchil om̃ino tuc̃ fiusse
p̾uati. sed more poetico figu̾atũ.
ut incelligamꝰ tam liberales fius¬
se homñes. ut natas sibi fruges
nõ includent. nec soli abstonditis
ncubarẽt: sed pauꝑes ad coĩonẽ
ꝓpen laboris admitteñt. flumĩa
iã lactis iã flumiã nectaris ibãt
Nec mirũ cũ ꝓmptuaria iustorũ
tercipiẽs bñficia diuna famẽ
sitimq ulgo facẽt: sed omẽs
equaliter abundarẽt. cũ habẽtes

Expanded text:
cogitaret, cum nemo quicquam concupiscogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum tercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes
Abbreviated transcription (Latin):
eãq fixerut offensã uiciis
honi cessisse e terra in cełuq
migrasse. Atq ut doceat quis
sit iuste uuu̾e solent enĩ p̃cepta
ꝑ ambages dare a saturm tẽꝑ¬
bus que illi uotant aure a
repetũt exempla iusticie: narrãt¬
q in quo statu fuerãt uita huma¬
na dũ ilła in terra moraret᷑. Qd̾
quidẽ nõ ꝓ poetica fictione. ses
ꝓ uero hãbendũ est. Saturno
enĩ regnãte nũdũ deorũ cultibꝰ
institutis. nec adhuc illa gente
ad diuinitatis opimonẽ cõsecrata:
deus utiq colebatur. Et ideo nõ e¬
rãt dissentiones. neq mimicicie neq
bella. riudũ uesanos rabies nu¬
dauerat enses ut germanicꝰ cesar
in aratheo loq̾tur carmĩe. nec cõ¬
sang̾neis fueat distordia nota
ĩmo nec aliemgena quidẽ: sed
neq ulli om̃ino qui nudae̾ntur
fuerĩt. Quis enĩ p̃sente ac uigẽte
iusticia. aut de cutela sui cũ nemo
insidia̾etur: aut de ꝑnicie alt̾ius

Expanded text:
eamque finxerunt offensam vitiis eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim praecepta per ambages dare a Saturni temporibus, quae illi vocant aurea, repetunt exempla justitiae, narrantque in quo statu fuerit humana vita, dum illa in terra moraretur. Quod quidem non pro poetica fictione, sed pro vero habendum enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ autoribus. Qd̾ quia ille nõ
fecit raptus eximia erudiciõe di¬
uinarũ licte̾arũ. ut hiis solis cõ¬
tentus esset quibus fides cõstat
accessi deo inspirãte ut ego facerẽ.
et simul ut uiã ceteris admittã¬
dũ pararẽ. dic si hortatu nrõ
docti honnes ac diserti huc se cõ¬
ferre ceperĩt et ingema sua uii¬
q dicendi in hoc ueritatis cãpo
iactare maluerĩt: euanturas
breui religiones falsas et occa¬
surã esse omem philosophiã ne¬
mo dubitauerit: si fuit omibus
ꝑsuasũ tũ hant solã religionẽ.
sapiẽtiã. Sed euagatus łogiꝰ¬
sũ qm̃ uolebã. ⁊lut reddẽda
est de iusticia ꝓposita disputatio.¬
que aut ipã sũma est. uirtus
aut fons est ipã uirtutis. Quã
nõ modo philosophi q̃sierut. s
poete quoq p̃ꝰ q̃ p̾ores musto
fuerũt. et ante natũ philoso¬
phie nomẽ ꝓ sapiẽtibus habe¬
bãtur. Hn płane incellexerut
abesse hanc a rebus humanis.

Expanded text:
retur auctoribus. Quod quia ille non retur auctoribus. Quod quia ille non fecit, raptus eximia eruditione divinarum litterarum, ut iis solis contentus esset, quibus fides constat, accessi Deo inspirante, ut ego facerem, et simul ut viam caeteris ad imitandum pararem. Ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint et ingenia sua uimque dicendi in hoc ueritatis campo iactare maluerint, euanituras breui religiones falsas et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitauerit, si fuerit omnibus persuasum cum hanc solam religionem, sapientiam. sed euagatus sum longius quam uolebam. Nunc reddenda est de iustitia quae aut ipsa est summa virtus, aut fons est ipsa virtutis; quam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui et priores multo fuerunt, et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt abesse hanc a rebus humanis,
Abbreviated transcription (Latin):
contineri. nõ defugi hũc laborẽ
ut implerẽ materiã ꝙͣ cip̾anꝰ
nõ est executus. in ea oratiõe
qua de metrianũ sicut ip̃e ait
oblatrantẽ atq obstrepẽtẽ ue¬
ritati redargue̾ conatur. qua
materia nõ est usus ut debuit.
Nõ eni scripture testimoniis qͣm
ille utiq uanã fictã cõmẽticiã
pucabat. sed argumẽtis et ra¬
tione fuerat refelledus. Nã cũ
ageret cõtra hoĩe ueitatis ig¬
narũ. dilatiõ paulisper diuimis
lectiõibus formare hunc a pn̾ci¬
pio tanqͣm rudẽ debuit: eiq pau¬
latim lucis pn̾cipia mõstrae ne
toto sumĩe obiecto caligaet. ⁊ a
sicut infans solidi ac fortis tibi
uii caꝑe nõ pocest ob stomachi
teneritudmẽ. sed liquo̾e lactis
ac mollitudine alitur. donec
firmatus uiribus uesti possit¬
fortioribꝰ: ita et huic oporte¬
p̾us humana testimoiã offerri.
is est philosophorũ et histori¬
corĩ: ut suis potissimũ refuca¬

Expanded text:
contineri, non defugi hunc laborem, contineri, non defugi hunc laborem, ut implerem materiam, quam Cyprianus non executus est in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem veritati redarguere conatur: qua materia non est usus, ut debuit; non enim Scripturae testimoniis, quam ille utique vanam, fictam, commentitiamque putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. Nam cum ageret contra hominem veritatis ignarum, dilatis paulisper divinis lectionibus, formare hunc a principio tanquam rudem debuit, eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine objecto caligaret. Nam sicut infans solidi ac fortis cibi capere vim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec, firmatis viribus, vesci fortioribus possit: ita et huic oporteprius humana testimonia offerri, id est, philosophorum et historicorum, ut suis potissimum refuta
Abbreviated transcription (Latin):
qui paucis uerbis obteri pota̾nt:
sed ut omẽs qui ubiq idẽ oꝑis ef¬
ficiũt aut effecerũt uno impetu
semel ꝓfligarẽ. Non dubito em̃
quin et aln plurnm et m̃ltis in
socis: et nõ modo grecis ẜ etiã
lotimis licteĩs monumentũ iusticie
sue struxerĩt. Quibus singłis qm̃
responde nõ poterã sit agẽdã
nichi hanc causã putaui. ut et
priores cũ omĩbus suis striptis
puerterẽ et futuris oẽ facultatẽ
stribendi a̾ rspondẽdi amputarẽ
prebeant modo aures: efficiã
ꝓfecto. ut qͥcũq ista cogͦueit aut
suscipiat. qd añ damnauit. aut
qd est ꝓonnũ deridẽ aliqnͣdo de¬
sistat. Qmͣqͣm triculianꝰ eandẽ
causã plene porauei̾t ĩ eo cui¬
libro cui apologeticon nomẽ est.
tamẽ qm̃ aluid ẽ accusãtibus res¬
pond̾e qd̾ in defensione. aut in¬
negaciõe sola positũ est. aliud
nstituere qd̾ nos facimꝰ. in quo
necesse est doctrine totiꝯ sub̾am

Expanded text:
qui paucis uerbis obteri poterant, qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem operis efficiunt aut effecerunt, uno semel inpetu profligarem. non dubito enim quin et alii plurimi et multis in locis et non modo Grlitteris, monimentum injustitiae suae struxerint: quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putavi, ut et priores cum omnibus suis scriptis perverterem, et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. Praebeant modo aures: efficiam profecto ut quicumque ista cognoverit, aut suscipiat quod ante damnavit, aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. Quanquam Tertullianus eamdem causam plene peroraverit in eo libro cui Apologetico nomen est: tamen, quoniam aliud est accusantibus respondere, quod in defensione aut negatione sola positum est, aliud instituere, quod nos facimus, in quo necesse est doctrinae totius substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ouis pelle celare. ut fallaci titu¬
so possit irretire lectorẽ Merũ
esto. Iusticia hoc non malicia
feceris. Quã tandẽ nobis actu¬
listi ueritatẽ. insi qd̾ assertor
deors eos ipõs ad ustimũ ꝓdi¬
disti.: Psecutus enĩ sũmi dei
laudes. quẽ regẽ. quẽ marimiũ.
quẽ opifitẽ rerũ. quẽ fontẽ
factorẽꝙ uiuẽciũ confessꝯ es
ademisti ioui tuo regnũ: eũq
sũma pocestate depulsũ ĩ mi¬
istrorũ numerũ redigisti. Epy¬
logus ittiq te tuus arguit. stul¬
ticie uamtatis erroĩs. Affumas
em deos esse. et illos tamẽ subi¬
cis et mãcipas ei deo. auꝰ reli¬
gionẽ conaris euerte̾. Hn igit᷑
&e quibus dioi. cũ p̃sente me ac
dosente sacrilegas suas licteas ex¬
plicasfẽt. et illorĩ suꝑba ĩpietate
samulatus et ueritatis ip̃ius cõ¬
suẽtia et ego arbitror. sustepi
hoc munus : ut omibus ingemi
mei uiribus accusatoẽs iusticie re¬
futarẽ: nõ ut cõtra hos stribetẽ

Expanded text:
ouis pelle celare, ut fallaci tituouis pelle celare, ut fallaci titulo posset in retire lectorem. uerum esto, inscitia hoc, non malitia feceris: quam tandem nobis adtulisti ueritatem, nisi quod adsertor deorum eos ipsos ad ultimum prodidisti? prosecutus enim summi dei laudes, quem regem, quem maximum, quem altoremque uiuentium confessus es, ademisti Ioui tuo regnum eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. epilogus itaque te tuus arguit stultitiae uanitatis erroris. adfirmas enim deos esse et illos tamen subicis et mancipas ei deo cuius religionem conaris euertere. Hi ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente sacrilegas suas litteras explicassent, et illorum superba inpietate stimulatus et ueritatis ipsius conscientia et, ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei uiribus accusatores iustitiae refutarem, non ut contra hos scriberem
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia fecit. s q̃a uidimus
m eo scc̃ esse onña q̃ nobis ãnũ¬
ciata sũt uaticimo ꝓphetarũ.
fecit mirabilia. Magũ putas¬
semꝰ ut et uos nũcupatis. et iu¬
dei tuc putauerũt. si non illa
spiritu p̃dicaret. Itaq deũ cre¬
diniꝰ. nõ magis ex factis oꝑibꝰ¬
q mirãdis ex illa ipã cruce ꝙͣ
uos sicut canes lambitis: qͦmã
simul et illa p̃dicta est. Aõ igi̾
omĩa que fecit ac passus est mł¬
to ante cecinerũt fidẽ diuintaꝵ
accepit. qd̾ neq apollomo ueq
apuleio neq cuiqͣm magorũ po¬
tuit aut potest aliqñ cõtinge
Cud igit᷑ talia ignorãtie sue de¬
liramẽta fudisset. cũ ueritatẽ pe¬
intus excide̾ comsus esset: au¬
sus est libros iuos nefarios ac
tare. O cetĩ pectus: o mentẽ
Discipulus hic fortasse anaxa¬
gore fuerit: cui mues atramẽtũ
fuerũt. Atquĩ eadẽ cecitas est.
et uero falsitatis. et mẽdacio ue¬
ritatis nomẽ impon̾e. uidelicet
homo subdolus uoluit lupũ sub

Expanded text:
a fecit, sed quia vidimus in eo facta esse omnia, quae nobis annuntiata sunt vaticinio prophetarum. Fecit mirabilia: magum putassemus, ut et vos nunc putatis, et Judaei tunc putaverunt, si non illa spiritu praedicassent. Itaque Deum credimus, non magis ex factis operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur omnia quae fecit ac passus est multo ante cecinerunt, fidem diuinitatis accepit, quod neque Apollonio neque Apuleio neque cuiquam magorum potuit aut potest aliquando contingere. cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum ueritatem penitus excindere conisus esset, ausus est libros suos nefarios ac tare. o caecum pectus, o mentem discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui niues atramentum fuerunt. atquin eadem caecitas est et uero falsitatis et mendacio ueritatis nomen inponere. uidelicet homo subdolus uoluit lupum sub
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ nos mali pn̾cipes mo¬
liũtur:fieri ipse permictit.
Et tamẽ miustissum ꝑ se cutoes qͥbus
dei nomẽ contumelie ac ludibrio
fuit: nõ se putẽt impune laturos
quia in dignatoĩs aduersũ nos
eius quoq ministri fuerĩt puniẽ¬
tur enĩ udicio dei qͥ accepta pote¬
state supra humanũ modũ fuerĩt
abusi. et insultauerũt eti ã suꝑ
giis suis subiecerint impie nefa¬
neq calcandũ. ꝓptẽa uiidicaturũ
se in eos celeriter pollicet᷑. et ex¬
ermĩaturũ bestias malas de
terra. Sed idẽ qͣmius ppłi su
rexatoẽs et hir hic ĩ pñti soleat
uindicare: tamẽ iubet nos expec¬
tare paciẽter illũ celestis iudi¬
tn diem: quo ip̃e ꝓ suis quẽq
meritis aut honoret a pumat
Quaꝓpter nõ sperẽt sacrilege
anime contẽptos et multos fo̾e:
quos sic obterũt. Uemet rabio¬
sis ac uoracibus lupis merces¬
ua: qui iustas et simplices aicĩs
uillis facinoribus admissis ex¬
cruciauerũt. Nos tantũ modo

Expanded text:
adversum nos mali principes moliuntur, fieri ipse permittit. Et tamen injustissimi persecutores, quibus Dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent impune laturos, quia indignationis adversus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo giis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
nec enĩ ualet qͥt qͣm mortalis hoĩs
aucoritas. sed duumis aliq̃bus te¬
stimoniis cõfirmẽt. sicuti nos
facimꝰ. Nos est opus ui et ĩiuria.
quia religio cogi nõ potest: u̾bis
pocius qͣm uerberibus res agẽda
est ut sit uołutas. Distinguãt aciẽ
ingemorũ suorũ: si ratio eorũ uẽa
est asseratur. Pati sumus audire
si doceãt. Tacẽtibꝰ c̾te nichil cͤdimiꝰ.
sicut ne seuiẽtibus quidẽ cedimus
Initẽtur nos: ut rationẽ totiꝰ rei

Expanded text:
nec enim valet quidquam mortalis hominis nec enim valet quidquam mortalis hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria, quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum vera est, afferatur. Parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus; sicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et ra
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. Congrediãtur cõminus: et
singula q̃q distuciãt. Decet eos
sustiꝑe defensionẽ deoꝵ suoꝵ. ne
i nostra ĩualuerĩt ut cotidie ĩua¬
stũt: cũ delub̾s suis ac ludibis de
serãtur. Et qm̃ inchil possũt: au¬
getur enĩ resigio dei quãtomagis
p̃mitur: ratione potius et horta¬
mẽtis agunt. ꝓcedãt in mediũ
põtifices seu minores seu maximi.
lamines augures. item reges
sacrificoli quiq sũt sacerdotes et
antistites religionũ. cõuocẽt nos
ad contionẽ. cohortẽtur nos ad
suscipiẽdos cultus deorũ: et ꝑ¬
suadeat multos ẽẽ quorũ numie
ac ꝓuidẽtia regãtur om̃ia: ostẽdãt
orignes et initia sacrorũ at deoꝵ.
quomodo sit morͣłibus tͣdita qui
fons. que ratio sit explicent. ꝓ¬
ferãt q̃ merces in cultu. q̃ pena
in cõteptu maneãt: qua̾e ab hõi¬
bus coli se uelint: quid illis si be¬
ati sut̃ humana pietas cõferat.
Que omiã nõ asseueatiõe ꝓpria

Expanded text:
sunt: congrediantur cominus, et sunt: congrediantur cominus, et singula quaeque discutiant. Decet eos suscipere defensionem deorum suorum, ne, si nostra invaluerint ut quotidie invalescunt, cum delubris ac ludibriis suis deserantur. Et quoniam vi nihil possunt augetur enim religio Dei, quanto magis premitur ratione potius et hortamentis agant. Procedant in medium pontifices, seu minores, seu maximi; flamines, augures, item reges sacrificuli, quique sunt sacerdotes et antistites religionum. Convocent nos ad concionem: cohortentur ad suscipiendos cultus deorum; persuadeant multos esse quorum numine ac providentia regantur omnia: ostendant origines et initia sacrorum ac deorum, quomodo sint mortalibus tradita; qui fons, quae ratio sit, explicent; proferant, quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se velint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat. Quae omnia non asseveratione propria
Abbreviated transcription (Latin):
sequẽdis sapiẽtibus tã mali suit.
fingũtq illis cõsulẽ: illos ad bo
nã mentẽ reuocare. Num igit᷑ hoc
sermone aut aliqua ratiõe reddica
facere nitãtur: Mmne. Sed ui
atq tormẽtis. O mira et ceca iłe¬
nẽtia. In huis putat᷑ mala mens
ese qui fidẽ consernare conãtur. in
rarmficibus autẽ bona. In hiis¬
ne mala mens est. qui tõtra ius
humanitatis. contra fas ome lace¬
rãtur. an potius in hus. qui ea
faciũt ĩ corꝑibꝰ innocentiũ q̃ nec
seuissum latrones. nec iratis¬
mi aliqũ fecerint. Adeo ne etiã
sibi mẽtiũtur: ut uicissim noĩa¬
lom et mali nonnia trãsferant
et ĩmutẽt: Q̾s igit᷑ nõ diẽ noctẽ
uocãt: solẽ tenebras: Alio quin
eadẽ impudentia est. bonis malo¬
rũ nomẽ imponere. sapiẽtibus
stultorũ. iustis impiorũ. Qn̾imo
si qua illis fiducia est. ũł ĩ pħilo¬
sophia. uel in eloquẽtia: armẽt
se et refellat̾ hec nostra si pos¬

Expanded text:
ersequendis sapientibus tam mali sint ersequendis sapientibus tam mali sint finam mentem velle revocare. Num igitur hoc sermone, aut aliqua ratione reddita facere nituntur? Minime; sed vi atque tormentis. O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, qui fidem servare conantur; in carnificibus autem bona. In iisne mala mens est, qui contra jus humanitatis, contra fas omne lacerantur? an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentum, quae nec saevissimi latrones, nec iratisri aliquando fecerunt? Adeone etiam sibi mentiuntur, ut vicissim boni ac mali nomina transferant et immutent? Quid ergo non diem, noctem vocant? solem, tenebras? Alioquin eadem impudentia est, bonis malorum nomen imponere; sapientibus, stultorum; justis, impiorum: quinimo, si qua illis fiducia est, vel in philosophia, vel in eloquentia, arment se, ac refellant haec nostra, si pos
Abbreviated transcription (Latin):
tiũtur. sed auertẽ honmẽs ad
intũturq sũma diligẽtia ne qͥ
sit amnna incolumus in terra q̃
saluo statu suo spectet᷑ in celũ.
Quid aluid dicã q̃m miserõs qui
p̃donũ suarũ uestigatõibus parẽt
quos deos esse opmãtur. quorũ
neq cõdicionẽ neq origiẽ neꝙ
nonnã neq rationẽ stuit̃ sed i¬
herẽte ꝑsuasione uolgari libent
errãt et stultitie suc fauent.
A quibus si ꝑsuasionis eius rat¬
onẽ requiras: nufłã pñt reddẽ
sed ad maiorũ iudicia cõfugũt
qd̾ illi sapiẽtes fuerint. illi ꝓ¬
bauerit illi scierint. quid eset
optinud. seq ipõs sensibꝰ spoliãt
ratione abdicat. did alienis erro¬
ribus credant. Sic implitati t̾rũ
omiu ignorãtia net se n ͭ de os
suos norũt. At utmã soli errare
soli desiꝑe uellent. Alios etiã in cõ¬
sortiũ mali sui rapiũt. qiͣ habituri
solaciũ de ꝑdicione multorũ.
ded hec ignoa̾ncia efficit. ut ĩ ꝑ¬

Expanded text:
tiuntur, sed auertere homtiuntur, sed auertere homitunturque summa diligentia, ne qua sit anima incolumis in terra, quae salvo statu suo spectet in coelum. Quid aliud dicam quam miseros, qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos esse opinantur? quorum neque condicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed inhaerente persuasione uulgari libenter errant et stultitiae suae fauent. a quibus si persuasionis eius rationem requiras, nullam possint reddere, sed ad maiorum iudicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probauerint, illi scierint quid esset optimum, seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. sic inpiicati rerum omnium ignorantia nec se nec deos suos norunt. atque utinam soli errare, soli desipere uellent ! alios etiam in consortium mali sui rapiunt quasi habituri solacium de perditione multorum. sed haec ipsa ignoratio efficit ut in p
Abbreviated transcription (Latin):
nus putatur qui sit exheres. et
tuius nomẽ in ꝑpetud̃ de familia
deleatur. qnͣtomagis qͥ deũ dese̾it
in quẽ duo uocabula domini et
patris eq uenerãda cõuemut̃
⁊lã ille qui seriuo p̃cio cõꝑat
quid in eũ beneficii confert. p̃t̾
almẽta que illi utilitatis sue gͣ¬
tia submĩstrat: Et qui filum
generat. nõ habet in potestate
ut concipiat᷑. ut nastat᷑ ut uiuat
unde apparet. nõ esse illu patrẽ.
sed tantũmodo generãdi mĩstrũ
Quibus igit᷑ suppliciis dignus ẽ
desertor eius qui et dominꝯ uerꝯ
et pater est insi q̃ deus ip̃e con¬
stituit. qui spiritibus ĩuistis et̾i
ꝑauit ignẽ. qd̾ ipẽ ꝑ uates suos
impiis ac rebellibus cõminat᷑.
Distant igit᷑ et suarũ et aliena¬
rũ interfectores ammariõ. qmͣ
mexpiabile facinus admittat̾ p̃¬
mũ qd̾ se ipõs iugulat ꝑditissi¬
mis de mombus seruiendo: quos
deus in eterna supplicia dãnauit
deinde qd̾ nec ab aliis deũ coli pa¬

Expanded text:
nus putatur qui sit exheres et nus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. quibus ergo suppliciis dignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae deus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus comminatur?. Discant igitur et suarum et alienarum interfectores animarum quam inexpiabile facinus admittant, primum quod se. ipsos iugulant perditissimis daemonibus seruiendo, quos deus in aeterna supplicia damnauit, deinde quod nec ab aliis deum coli pa
Abbreviated transcription (Latin):
celatã. ut misteriũ ueritatis ac
religiois sue esset archanĩ: ut
has religiones sapiẽtiãq terrenã
extollentẽ se altius sibiq mlcũ
placentẽ uanitatis erroĩsq dam¬
naret: ut ꝓposita demq difficul¬
tate angustissimus trames ad
ĩmortalitatis p̃miũ sublime ꝑ du¬
teret. Docui ut opmior cur ñ¬
populus apud stultos stultus ha¬
beretur. ⁊lã cruciari atq interfici
malle qͣm thura tribus digitis
cõprehẽsa in focuõ iactare. tam
ineptũ uidetur: ꝙͣ in ꝑiculo uite
alłius ammã mag̾is curare ꝙͣ suã
Nesciũt enĩ quãtũ sit nephas
adorare aliuid preterꝙͣ deũ qui
condidit celũ acq terrã. qͥ huma¬
nũ genus fuixit. inspirauit. luce
donauit. Quod si seruorũ nequis¬
simus habetur qui dñm suũ fuga
deserit. isq uerbe̾ibus et uniculis
et ergastulo et cruce et oi malo
dignissimꝰ uidicatur. et si filius
obsequatur. ob eãq causã dig¬

Expanded text:
celatam, ut mysterium ueritatis ac celatam, ut mysterium ueritatis ac religionis suae esset arcanum, ut has religiones sapientiamque terrenam extollentem se altius sibique multum placentem uanitatis errorisque damnaret, ut proposita denique difficultate angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster aput stultos stultus habeatur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit caelum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius obsequatur, ob eamque causam dig
Abbreviated transcription (Latin):
ti potẽtes sus uirtutẽ p̃miis spoli
tẽ induxisti: si spoliari premio
suo potest. Que si bona sua di¬
potentes. qui wirtutẽ sitã¬
spoliare ualeant hns boms. que
fuerut in eã collata diuinitus: Ne
se illa inquit multis solaciis oblec¬
tat maximeq suo decore se ipã
sustentat. Quibus solacuis q ͦ decore.
cũ in crmmen sepe ueniat. et ĩ penã
decor ille uertatur. Qd em̃ si ut
furius dicebat rapiat᷑ uexet᷑. ex¬
t̾minetur. egeat. auferãtur ei manꝯ
effodiãtur oculi. danet᷑. uniciatur
uratur. miseris etiã modis necet᷑
peribit ipsa: Mmme. sed et mer¬
cedẽ suã deo uidice accipiet et uiu
ac semꝑ uigebit. Que si tollas.
nichil potest in uita homi tã muti¬
le tam stultũ uideri esse ꝙͣ u̾tus:
cuius naturalis boritas et honestas
docere nos potest ammã nõ esse
mortale. diuinũq illi a deo p̃miũ
cõstitutũ. Sed idcirco u̾tutẽ ipa¬
deus sub ꝑsona iusticie uoluit eẽ

Expanded text:
mici potentes suis uirtutem praemiis spoliamici potentes suis uirtutem praemiis spolia uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua dipotentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipdeus sub persona stultitiae uoluit esse
Abbreviated transcription (Latin):
norũ argumẽtis et uatũ r̾spõsis.
et ꝓphetarũ diuinis uocibus disti¬
mus: hanc pñtẽ cũ suis bonis cõ¬
tempn̾e sapiẽtis est. cuius omĩs
iactura ĩmortalitate censetur¬
pẽsatur. Apud ciceonẽ idẽ ipse
iusticie defensor lelius. Uolt inq̃t
plane uirtus honorẽ: nec ẽ uir¬
tutis ulla alia merces. Est plane
et quidẽ uirtute dignissima: quã
tu leli nũqmͣ pota̾s suspitari.
Nlichił enĩ diuinarũ noua̾s lr̃arũ.
Quã tamẽ illa inqt̃ accepit facile
exigit nõ acerbe. Erras uehemẽ¬
ter si putas ab hoĩe p̃miũ solui
posse uirtute cũ ip̃e alio loco uẽis¬
sime dixeris. huic tu uiro qͣs dicias
obiçies q̃ imꝑia q̃ regnar Et ista
putat hũana: sua dt bona diuina
uidicat Qs igͣ te sapiẽtẽ leli putet
cũ ip̃e t̾ loqͣris conͣria: et paulopost
uirtuti adimas q̃ dedisti: S uidel
ignoa̾ntia ueri facit inc̾tã labãtẽ
ingrati uniu̾si ã ĩuidi mł̃ti a muni¬

Expanded text:
norum argumentis et uatum responsis norum argumentis et uatum responsis et prophetarum diuinis uocibus discimus, hanc praesentem cum bonis suis contemnere sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput Ciceronem idem ille iustitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemingrati uniuersi aut inuidi multi aut ini
Abbreviated transcription (Latin):
uero in homiem solũ cadit. Sa¬
pientia emĩ est intelligẽtia uł
ad bonũ rectũꝙ faciendũ: uł
abstmẽtia delictoꝵ factorũq imꝓ¬
borũ. lucro aut̾ sapiẽs studet.
quia hec bona terrena cõtẽpint.
Neq quẽquã falli patit᷑. q̃a bom
uirũ officiũ est errores hom̃i
corrige eosq in uiã reducere
Si quidẽ socialis est homĩs ac bñ¬
fica natura: quo solo cognatõem
cũ deo habet. Sed minicũ s ͭ cau¬
sa efficit. ut stultus esse uideatur
qui egere aut mori malit. ꝙͣ noce¬
at uł eripiat aliq̾d alteri. qd hoĩe
mortẽ deleri putãt. Ex qͣ ꝑsua¬
sione omẽs ta tum ulgi tũ philo¬
sophorũ nascũtur ercores. Si enĩ
post mortẽ nichil sumus ꝓfecto
stultissimi ẽ hoĩs nõ huic̾ uite tõ¬
sule̾. ut sit diutma et cõmodis õi¬
bus plena. Qd̾ qui faciet a iusticie
regula discedat necesse est Si
aũt suꝑ est homi uita melior et
longior qd̾ et philosophorũ mag¬

Expanded text:
uero in hominem solum cadit. sauero in hominem solum cadit. sapientia est enim intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere aut mori malit quam noceat uel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasione omnes cum uulgi tum etiam philosophorum nascuntur errores. si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quod et philosophorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
recti ac bom erracio. Ergo stultꝰ
nõ est qui ne sibi quidẽ parcit. dũ¬
nodo nõ noceat alteri qd̾ ẽ małũ:
s̃ quidẽ nobis et ratio et ui̾tas
pã p̃stribit. In om̃ibus uidemus
amalibus quia sapiẽtia carẽt. cõ¬
siliatricẽ sui esse naturã. Nocet̃
igit᷑ aliis ut sibi ꝓsint: nestiũt enĩ
quia małũ est nocere. Homo uẽo
quia scientiã bomi ac mali habet.
Et ideo inter sũmas hoĩs u̾tutes
re ne noceat: ut id officiũ q ͦ
a mutis disterntur seruet. 2lã
qui uendẽtis errorẽ nõ eͦdarguit
ut auro ꝑuo emat. aut q̃ nõ ꝓ¬
fitetur fugituũ seruũ uł pesti¬
lentẽ se domũ uendere lucro
et cõmodo suo consulẽs non ille
sapiẽs ut carneades uidei uole¬
bat sed callidus et astutus. Cal¬
Nditas aut̃ et astucia in mutis
quoq anmalibus sũt. uł cũ insĩ¬
diãtur aliis et dolo capuit ut de¬
uorẽt: uel cũ insidias aliorud
uario gn̾e deludũt. Sapiẽtia

Expanded text:
recti ac boni, erratio. Ergo stultus recti ac boni, erratio. Ergo stultus non est, qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est malum. Quod quidem nobis et ratio, et veritas ipsa praescribit. In omnibus enim videmus animalibus, quia sapientia carent, conciliatricem sui esse naturam. Nocent igitur aliis, ut sibi prosint; nesciunt enim quia malum est, nocere. Homo vero, qui scientiam boni ac mali habet, et ideo inter summas hominis virtutes re ne noceat, ut id officium quo a mutis discernitur seruet. nam qui uendentis errorem non redarguit, ut aurum paruo emat, aut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentem se domum uendere lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades uideri uolebat, sed callidus et astutus. calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, uel cum insidiantur aliis et dolo capiunt, ut deuorent, uel cum insidias aliorum uario genere deludunt, sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Denq ut cõcludã disputationẽ.
nõ posse eũ dẽ iustũ ẽẽ ac stultũ.
eũ dẽ sapiẽtẽ et ĩiustũ: docet
ipã ratio. Qui enĩ stultus ẽ. qͥd
semꝑ peccat. Ducit᷑ emĩ qiͣ capti¬
uus ad uicia: nec resist̾e ullo
modo potest. quia caret utute
quã nestit. Iustus aut̃ ab om̃i
peccato se abstinet. Qd̾ aliter
face̾ nõ potest qͣm si habeat rcĩ
prauiq noticiã. Rectũ aut̃ dis¬
ternẽ a prauo quis pocest insi
sapiẽs: Ita fit ut nũ qͣm possit
iustus esse qui stultus est: neq
sapiẽs qui fuerit ĩustus. Qd̾
si est uerissimũ mamfẽstũ est
eũ qui aut naufrago tabulã. aut
equũ saucio nõ ademerit stultũ
nõ esse: quia hec facere peccatũ
est. a quo se saꝑiẽs abstinet. ui¬
seri tamẽ et ip̃e confiteor ꝑ ho¬
minũ errorẽ ignorãtiũ ciuꝯtũq
het questio nõ tã argumẽtis qͣm
diffutioe dissoluitur. Stulticia ig
est in factis dictis q ꝑ ignõantiã

Expanded text:
denique, ut concludam disputationem, denique, ut concludam disputationem, non posse eundem iustum esse ac stultum, eundem sapientem et iniuipsa ratio. Qui enim stultus est, quid semper peccat. Ducitur enim quasi captivus a vitiis; nec resistere ullo modo potest, quia caret virtute, quam nescit. Justus autem ab omni peccato se abstinet, qfacere non potest quam si habeat recti prauique notitiam. rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit iustus esse qui stultus est, neque sapiens qui fuerit iniustus. quod si est uerissimum, manifestum est eum qui aut naufrago tabulam aut ecum saucio non ademerit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque haec quaestio non tam argumentis, quam definitione dissolvitur. Stultitia igitur est in factis dictisque, per ignorantiam