comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cogitau̾is. Uerum aliquotiens contingit ut id
quod scd̾m delectationem placet. scđm ratr¬
nem non placeat: ⁊ut uondum ipsa rõ adqͥe¬
scat ad illud ut faciat ipsum quod delectat.
Et est quidem inipsa delectatione quasi que¬
dam uoluntas facti. s iipsa ratione nec¬
dum cũ est ꝓpositum faciendi. Si aũ secutũ
fuerit post uoluntatem ꝓpositum. ut mens
in id qđ delectat assensum confirmet. iam¬
renetur siue ad culpam simalum est. siue acd
meritum si bonum est. H oc autem totum qđ
cogitationis est. ⁊ uoluntatis est. ⁊ ppositi est.
totum ipsa ÷. ⁊ adipsam. siue bonum sit siue
malum.⁊ non tenetur nisi inse.⁊ quantum in se
est. tm̃ tenerur. Cum autem ꝓmissio secuta fu¬
erit post płositum. iam obligari incipit aduersus
alium sponsor ⁊ debitor fit ꝓmissionis sue ꝓueri¬
Si autem malum ÷ qđ ꝓmisit debitor non est in eo
qđ malum est qđ ꝓmisit. reus tñ ẽ qr ꝓmittere

Expanded text:
cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jamenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est. Hoc autem totum quod cogitationis est, et voluntatis est, et propositi est, totum in ipsa est, et ad ipsam sive bonum sit sive malum, et non tenetur nisi in se; et quantum in se est, tantum tenetur. Cum autem et promissio secuta fuerit post propositum, jam obligari incipit adversus alium sponsor, et debitor fit promissionis suae pro veriSi autem malum est quod promisit, debitor non est in eo quod malum est, quod promisit. Reus tamen est quia promittere
Abbreviated transcription (Latin):
E uotis uotum non soluo. Tupo¬
stulasti. & ego quod non spopondi
soluere cogor. Modicum int̾ fre¬
quentes occupationes furatus ocium summatim
ꝑstruixi. s non plene ꝓsecutus sum qđ quesista.
Queris deuotis utrum pari debito ⁊ eadem neces¬
sitate astruigant ꝓmissores suos. Si introgatioĩ
tue tm̃ : non etiam edificationi responsum da¬
re uellem. breuit̾ respondẽ potussem. quia ñ
unum inuotis omnib debitum constat. Uerũ
quia te non questionem mouisse s edificationẽ
mag̾ quesisse non dubito: quantum int̾un ꝓ
cemꝑe possibilitas se suggessit ⁊ ratio: deuotiõi
tue satis facere conatus sum. tract at
de qͥnq modis qͥbꝰ mens agenda
uinq modi sunt quib humana mens agen¬
tla cractare consueuit. cogitatatione. uolun¬
tate. delib̾atione. ꝓmissione ⁊ uoto. Aliud est¬
enum cogitare aliquid. atq aliud uelle quod co¬
gitaueris. Nam ⁊ cogitare potes quod nonus.
Uelle autem non potes. nͥ cum placet id quod

Expanded text:
e votis, votum non solvo; tu postulasti, et ego quidem quod spopondi solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astringant promissores suos; si interrogationi tuae tantum et non etiam aedificationi, responsum dare vellem, breviter respondere potuissem, quod non unum in votis omnibus debitum constat. Verum quia te non quaestionem movisse, sed aedificationem magis quaesisse non dubito, quantum interim pro tempore possibilitas se suggessit et ratio, devotioni tuae satisfacere conatus sum. CAP. II. De quinque modis quibus mens agendauinque modi sunt quibus humana mens agenda tractare consuevit: cogitatione, voluntate, deliberatione, promissione et voto. Aliud est cogitare aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum placet id quod
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ aũ iccirco ꝓpt̃ seipsum diligendus ẽ: qr ipse ÷
bonum nr̃m: ꝓximus autẽ ido ꝓpt̾ d̾m diligen¬
dus ÷: qr cum ipso indo ⁊ bonumnt̾m. Illum di¬
ligunus ut adip̃m ueniamus.⁊ in ipso gaudeamꝰ.
istum diligunus ut cumipso curramꝰ. ⁊ cum ipso
ꝑueniamus. Iilumut gaudium. istum ut gaudii
socium. Illum ut requiem. istum ut requieicon¬
sortem. Quid ⁊ dm̃ dilig̾e : hab̾e uelle. Quid ÷
dm̃ diligere ꝓpt̾ seipsum: Ideo diligere: ut
habeas ipsum. Quid̃ ÷ ꝓximnum dilig̾e ꝓpt̃
dm̃i : Ideo dilig̾e quialit̃ dm̃. Sic diligunus
hominem ꝓpt̾ iusticiam .i. qr ht̃ iusticiam ⁊⁊ sic̃¬

Expanded text:
dus est, quia ipse est bonum nostrum; proximus autem ideo propter Deum diligendus, quia cum ipso in Deo est bonum nostrum. Illum diligamus, ut ad ipsum veniamus, et in Christo gaudeamus, istum diligamus, ut cum ipso curramus, et cum ipso perveniamus. Illum ut gaudium, istum, ut gaudii socium. Illum ut requiem, istum ut requiei consortem. Quid est Deum diligere? habere velle. Quid est Deum diligere propter se ipsum? ideo diligere, ut habeas ipsum. Quid est proximum diligere propter Deum? ideo diligere quia habet Deum. Sicut diligimus hominem propter justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minare uoluerunt alii usq ad septus
sicut & consanguinitatẽ obseruandã eẽ
iudicauerunt:  Sꝑitalis aut̃ germa¬
nitas siue ꝓpinquitas hoc modo custod¬
tur: Nemo conmatrẽ aut filiã sꝑiti¬
lem uxorem duc̾e pot̃ Simili modo mu¬
lier conpatri suo aut filio sꝑitali uxor
eẽ non pot᷑ Filius quoq conmatrẽ pati
uel filiam sꝑitalem urorẽ hab̾e̾ ꝓhiba¬
Et similit̾ filia cõpatri matͥs sue aut¬
ducat si ei cõmat̃ ñ ÷̃: qͦdsi uerũ ÷ similit̃ mu¬
lier de functa cõmatre sua uiro illiꝰ nubi

Expanded text:
terminare voluerunt. Alii usque ad septimum terminare voluerunt. Alii usque ad septimum sicut et consanguinitatem observandam esse judicaverunt. Spiritualis autem germanitas sive propinquitas hoc modo custoditur. Nemo commatrem aut filiam spiritualem uxorem ducere potest. Simili modo mulier compatri suo aut filio spirituali uxor esse non potest. Filius quoque commatrem patris vel filiam spiritualem uxorem habere prohibetducat, si ei commater non est. Quod si verum est, similiter mulier, defuncta commatre sua, viro illius nubere
Abbreviated transcription (Latin):
cure in serto gradu quedã uͦ in uiiͦ.
ꝓhibitionẽ t̾iminare uident᷑. Ambigua
ẽ enĩ locutio cum dr̃ quod usq ad sep¬
timũ gradũ coniugia copulari non
timo concedunt᷑. uł ꝙ septimꝰ gradus
tur. Quidam pͥmo gradu posuerunt fi¬
lios. scdõ nepotes. tercio ꝓ nepotes. quarto
trinepotũ nepqͣs In hunc modum
septem gradus inꝓhibitione contine¬
ntur Qui aut̃ patrẽ et matrẽ radi¬
cem generatioĩs eẽ dicunt filiũ autẽ
⁊ filiam quasi truncũ gen̾ationis con¬
stittiunt. isti in nepotib pͥmũ graduen
conputandũ censent. scdm quã acceptio¬
nem ille: gradꝰ qui ĩ suꝑiori dispositione
septimꝰ funt. i hac sextꝰ eẽ ostenditur:
Gradus consanguinitatis quantũ ius
tit. sicut de filio ad matrẽ ⁊ om̃s qui su
⁊ cet̾a: similit̃ de patre ad filiam uł de
gradus consanguinitatis in matrimon
computant᷑ Quidam affinitatẽ .u. gͣdi

Expanded text:
turae in sexto gradu, quaedam vero in septimo turae in sexto gradu, quaedam vero in septimo prohibitionem terminare videntur. Ambigua est enim locutio cum dicitur, quod usque ad septimum gradum conjugia copulari non timo conceduntur, vel quod septimus gradus tur. Quidam primo gradu posuerunt filios; secundo, nepotes; tertio, pronepotes; quarto,trinepotum nepotes. In hunc modum septem gradus in prohibitione continentur. Qui autem patrem et matrem radicem generationis esse dicunt, filium autem et filiam quasi truncum generationis constituunt; isti in nepotibus primum gradum computandum censent, secundum quam acceptionem ille gradus qui in superiori dispositione septimus fuit; in hac sextus esse ostenditur. Gradus consanguinitatis quantumvis tjugalem non admittit, sicut de filio ad matrem et omnes qui sup, etc. Similiter de patre ad filiam, vel de gradus consanguinitatis in matrimonio computantur. Quidam affinitatem quinto gradu
Abbreviated transcription (Latin):
fonte non suscep̃: Spũaliũ quoq pa-¬
rentum .i. conpatrum filii uł filie añ
siue pꝰ conpat̾nitatẽ geniti legittime
ꝯungi possunt p̃ter illas ꝑsonas quib
conpatres ȩristunt. qr spiritalẽ filiã
patris sui nemo uxorẽ duce potͣ ꝗͣuiᷤ
filiam enis qui ꝯpat᷑ ÷ patris sui si fi¬
liola patris sui non fuit uxorẽ acciꝑe
nitas. affinitas ⁊ sp̃alis germanitas.
ẽ consanguinitas ÷ int̃ eos qui iun¬
gunt᷑ scdm lineã gñis affinitas ẽ
intͣ eos qui gn̾e quidẽ iuncti non
sunt & tam̃ mediaute gn̾e sunt
sociati U erbi gr̾a. filiꝰ fr̃is mei. consan¬
guineꝰ meus ẽ uxor eiꝰ que de meo gn̾e
non ÷ ꝑ ipsum qui ÷ degde meo affinis
mͥ facta est & ego illi Qui gͦ de aliena
ris non quidẽ cogͥsannitas s affinitas.
in qua similit̾ ut in consanguinitate ꝯ¬
tractꝰ matrimonii ꝓhibet᷑. In consan¬
gumitate usq ad septimũ gͣdum con¬
uigia uetita sunt Quedam tam̃ scrip

Expanded text:
nte non suscepit. Spiritualium quoque parentum, id est compatrum filii vel filiae ante sive post compaternitatem geniti, legitime conjungi possunt. Praeter illas personas quibus compatres existunt, quia spiritualem filiam patris sui nemo uxorem ducere potest, quamvis filium ejus qui compater est patris sui si filiola patris sui non fuit, uxorem accipenitas, affinitas et spiritualis germanitas; est. Consanguinitas est inter eos qui junguntur secundum lineam generis. Affinitas est inter eos qui genere quidem juncti non sunt, et tamen mediante genere sunt sociati. Verbi gratia: Filius fratris mei consanguineus meus est; uxor ejus quae de meo genere non est, per ipsum qui est de genere meo affinis mihi facta est, et ego illi. Qui ergo de aliena ris non quidem consanguinitas, sed affinitas, in qua similiter ut in consanguinitate contractus matrimonii prohibetur. In consanguinitate usque ad septimum gradum conjugia vetita
Abbreviated transcription (Latin):
ant ut discidium fiat: tale consiliũ damus.
Siinnupti manere uoluerint: bonũ ÷. Sin aũ
grauis penitentia insidiatori iniungat᷑ & si¬
mul maneant. Et si ꝑͣ urerit p̃uaricator con¬
iugii acerrima penitentia multet᷑. & sine
spe conuigii maneat: Ex conci tͥburieusi.
Qui spiritalem compatrem cuius ut deꝰ
suo eius uiduam ducere inuxorem. si nullã
habent consanguinitatis ꝓpinquitatem.
Quid enim: Humquid non possunt conum¬
gi quos nulla ꝓrimitas carnalis uł in id ge¬
neratio se cernit spiritalis: I E.

Expanded text:
ant, ut dissidium fiat, tale consilium damus, ant, ut dissidium fiat, tale consilium damus, si innupti manere voluerint bonum est; sin autem, gravis poenitentia insidiatori injungatur; et simul maneant, et si supervixerit praevaricator conjugii, acerrima poenitentia mucltetur, et sine spe conjugii maneat. De concilio Tiburiensi. Qui spisuo ejus viduam ducere in uxorem, si nullam habent consanguinitatis propinquitatem. Quid enim? Nunquid non possunt conjungi, quos nulla proximitas carnalis, vel in id generatio secernit spiritalis. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
fenimas de sidiose. quasdam uͦ fraudulent᷑. ut
auiris sitis separent᷑ ꝓprios filios corã ep̃is
adconfirmandũ tenuisse. Unde nos dignũ
ditxunus: ut si qua mulier filium suum. desi¬
dia aut fraude aliqua coram ep̃o tenuerit
adconfirmandũ ꝑꝑ fallatiam suam aut ꝓpt̃
fraudem: quam diuuiuat penitentiã agat.
aiuiro tam̃ suo non separetur Ex concił oaguntiensi.¬
Deeo quod interrogasti si ille qui filio lam
suam duxit uxorem & de eo qui concubuit
cum matre sua spũali ⁊ de eo qui filiũ suũ
baptitauit. & cuiꝰ uxor eum defonte suscep̃.
ea ratione ut discidium coniungii fieret. si
pꝰea intali copulatione ꝑmanere possent:
de talibus sic respondendum ẽ. Si filiolam
aut cominatrẽ suam spiritalem aliquis
in cõiugio duxerit: se parandos eos ẽẽ uidica¬
mus. & graui pęnitentia plectendos. Si aut̃
coniuges legitumi unus aut ambo exiudustri¬
a fecerint ut filium suum de fonte suscipi¬

Expanded text:
nas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut nas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confirmandum tenuisse. Unde nos dignum duximus, ut si qua mulier filium suum desidia, aut fraude aliqua coram ead confirmandum, propter fallaciam suam aut propter fraudem, quamdiu vivet, agat poenitentiam; a viro tamen suo non separetur . C. V. SeparenDe eo quod interrogasti, si ille qui filiolam suam duxit uxorem, et de eo qui concubuit cum commatre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et cujus uxor eum de fonte suscepit, ea ratione ut dissidium conjugii fieret; si postea in tali copulatione permanere possent. De talibus sic respondendum est. Si filiolam aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit; separandos eos esse judicimus, et gravi poenitentia plectendos. Si autem conjuges legitimi unus aut ambo ex industria fecerint ut filium suum de fonte suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuentũ separet᷑. de spicuali germanitate.
ciscitatyr anobis sanctitas ur̃a si aliqͥs
Homo cõmatres spũales habere ualeat unã
post alceram in quo fr̃ternitas tua memi¬
nisse debet scriptum eẽ erunt duo in car¬
ne una. Itaq cum const& quia uir ⁊uxoꝵ
nnia caro ꝑ connubium efficiunt᷑. restat nimirũ
irum cõpatrem constrtui illi mulieri cuiꝰ ma¬
trimonio assumpta uxor. cominat̃ eẽ uideba¬
tur & idcirco liqu& uirum illi feminȩ non poᷤᷤ¬
se ningi incopula quȩ cõmat̾ erat eiꝰ cũ qua
idem una fuerat caro effectus. Id̃ Rarolo archiepõ
Siquis cummatre spũali fuerit fornicatus
anathematis ut scitis ꝑcutit᷑ ictibus. Simi¬
liter autem ⁊ illum ꝑ cutere ꝑmulgamꝰ qui
cum ea quam de sacrofonte baptismatis sus¬
ceperit. aut cum illa quam ante ep̃m tenue¬
rit cum sacro chrismate fuerit uncta fornica¬
tionis ꝑpetrauerit scelus. legittimã tam̃ si ha¬
buerit non dimittere cogatur uxorem.

Expanded text:
etur. CAP. XVI. De spirituali germanitate. Sciscitatur a nobis sanctitas vestra, si aliquis homo commatres spirituales habere valeat unam post alteram, in quo fraternitas tua meminisse debet scriptum esse: Erunt duo in carne una . Itaque cum constet quia vir et uxor una caro per connubium efficiuntur, restat nimirum virum compatrem constitui illi mulieri cujus matrimonio assumpta uxor commater esse videbatur; et liquet idcirco virum illi feminae non posse jungi in copula, quae commater erat ejus cum qua idem una fuerat caro effectus. Idem Carolo archiepiscopo. Si quis cum commatre spirituali fornicatus fuerit, anathematis ut scitis percutitur ictibus. Similiter autem et illum percutere promulgamus, qui cum ea quam de sacro fonte baptismatis susceperit, aut cum illa quam ante episcopum tenuerit, cum sacro chrismate fuerit uncta, fornicationis perpetravit scelus; legitimam tamen, si habuerit, non dimittere cogatur uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ anima sua. Uides manifeste quia unum est qdͣ
comutationem non recipit. neq dispensationẽ
adinittit. Hoc si uoues. ummo quia uoues. nõ eiũ
bonus ẽẽ potes si hoc non uoueris : redde qđ uoui¬
sti.⁊ ip̃m quod uoiusti redde. quia si aliutl rede
uolueris. non accipitur ꝓisto quodcumq illud fue¬
que uouere nos ubet ⁊ redd̾e psalmista. arietes
⁊ filii arietum cumdicit uouete ⁊ red .d.d.u.¬
sequit᷑. Terribili ⁊ ei qui aufert . s. pͥnc̃. t̾ribili ap̃
reges t̾re. Quid hoc ꝑtinuit ut postquam dixx
auferre non pot̃it sp̃m tuum : Redde gͦ uolun¬
taruis. ne amittas inuitus. Uouete ⁊ reddite

Expanded text:
 anima sua? Vides manifeste quod unum est quod commutationem non recipit, neque dispensationem admittit. Hoc si voves, imo quia voves non enim bonus esse potes si hoc non voveris redde quod vovisti, et ipsum quod vovisti redde, quia si aliud reddere volueris, non accipitur pro isto quodcunque illud fuequae vovere nos jubet et reddere Psalmista: arietes et filii arietum cum dicit: Vovete, esequitur: Terribili et ei qui aufert spiritum principum apud reges terrae . Quid hoc pertinuit ut postquam dixerauferre non poterit spiritum tuum? Redde ergo voluntarius ne amittas invitus. Vovete et reddite
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾ẽ non potuerunt ¶Dicunt quia caritas semel
habita deinceps nunquam amplius amittat᷑.
Ego gͥ illos int̾rogo si psi caritatẽ uiquam
ꝑdiderunt. Et utinã iccirco caritatẽ ñ ꝑdidisset̃
qi habitã retinussent. S uereor qđ ideo pociꝰ
non ꝑdiderunt qi numquam habuerunt. Si autem

Expanded text:
videre non potuerunt. Dicunt quod charitas semel videre non potuerunt. Dicunt quod charitas semel habita, deinceps nunquam amplius amittatur. Ego igitur illos interrogo si ipsi charitatem nunquam perdiderunt, et utinam idcirco charitatem non perdidissent quia habitam retinuissent. Sed vereor quod ideo potius non perdiderunt q
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Hoc gͦ dicuit de caritate qr uirtus ÷ uirtutũ
omniũ. ⁊ placent ꝓpt̾ ipsam que sine ipsa ⁊si ad ali¬
quid bona eẽnt ad sumium tñ bonũ optinendum
bona eẽ non possent. Hec omnia de caritate dicta
libent̾ suscipimus quasi pͥncipium bonũ sententie
ueracis. s sequit᷑ aliud quod se quidẽ coniungit
u̾itati cum falsum sit ipsum ut cũ illa ingrediat᷑
⁊ꝓilla suscipiat᷑. S nos lucem discernitnꝰ a tenebriꝰ
⁊ deridemus obscurum quodlumini se ingerit.
stare seputat cum lumine. Si enun caritas lum̃
Qui enĩ incaritate ẽ ant ambulat ⁊ uidet aut
stat ⁊ ñ p̃sumit ult̾ quam uidet. Quam dui uͦ
in lumine ẽ siue stet siue ambuler errare non
pot̃ qu̾ia uidet ubi ẽ. Qui aũ p̾sumptione sua
se p̃cipitat ubi non uidet. ꝑdit cͥaritatẽ qui a
totum ÷. Sic isti de caritate mentiunt᷑ nescientes.
caritatẽ qr p̾sumere non debuerunt in eo quod

Expanded text:
Deum. Hoc ergo dicunt de charitate, quia virtus est virtutum Deum. Hoc ergo dicunt de charitate, quia virtus est virtutum omnium, et placent propter ipsam, quae sine ipsa, etsi ad aliquid bona essent, ad summum tamen bonum obtinendum bona esse non possent. Haec omnia de charitate dicta libenter suscipimus quasi principium bonum sententiae veracis. Sed sequitur aliud quod se quidem conjungit veritati cum falsum sit ipsum, ut cum illa ingrediatur et pro illa suscipiatur. Sed nos lucem discernimus a tenebris, et deridemus obscurum quod se lumini ingerit et stare se putat cum lumine. Si enim charitas lumenQui enim in charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare non potest, quia videt ubi est. Qui autem praesumptione sua se praecipitat, ubi non videt perdit claritatem, quia totum est. Sic isti de charitate mentiuntur, nescientes charitatem, quia praesumere non debuerunt in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ant contͣ ueritatẽ. Et non ÷ tñ laus caritatis
ubi ÷ inuiria ueritatis ¶Dicunt caritatem ta¬
lẽ ac tantã uirtutẽ hab̾e ut sine illa relique
uirtures omnes quamius aliquomͦ̃ scd̃m afectũ
nature ad bonum ꝓcliuem in eẽ possuit. meritũ
tñ etne retͥbutionis aput dm̃ hr̃e non possint.
Qđ enun sine caritare fit ꝓpt̃ dm̃ non fit. Et
qđ ꝓpt̃ dm̃ non fit ds remunerare ñ habet si
uult etiam si sc̾m aliquid bonum ÷ illud quod fit.
Hature enu bonum ÷ non gr̃e. In natura non supra
naturam. Quod gͦ exnatura sola bonum ÷ in sola
natura ⁊ meritum simul ⁊ p̾mium illius ẽ. Itaq
quod sine caritate in sola natura fit ad illud qđ
in do ÷ supra naturam p̾mium non ꝑtingit. Liq̃t
gͦ qr bonum oꝑando sumiũ bonum non meretur.
nͥ is solum qui id quod facit bonum ꝓpt̾ summũ
bonum oꝑatur. Uis mereri dm̃ fac quod facis ꝓpt̾

Expanded text:
ant contra veritatem; et non est tamen laus charitatis ant contra veritatem; et non est tamen laus charitatis ubi est injuria veritatis. Dicunt charitatem talem ac tantam virtutem habere, ut sine illa reliquae virtutes omnes quamvis aliquo modo secundum affectum naturae ad bonum proclivem inesse possint, meritum tamen aeternae retributionis apud Deum habere non possint. Quod enim sine charitate fit, propter Deum non fit, et quod propter Deum non fit, Deus remunerare non habet si vult, etiamsi secundum aliquid bonum est illud quod fit. Naturae enim bonum est non gratiae; in natura, non supra naturam. Quod ergo ex natura sola bonum est in sola natura et meritum simul et praemium illius est. Itaque quod sine charitate in sola natura fit ad illud quod in Deo est supra naturam praemium non pertingit. Liquet ergo quod bonum operando summum bonum non meretur nisi is solum qui id quod facit bonum propter summum bonum operatur. Vis mereri Deum, fac quod facis propter
Abbreviated transcription (Latin):
bonum su amat bonum suum amat ⁊ qͥ amat
bonum sͥ ẽ bonum ꝓximi sui si amat illud ⁊ cupit
dicis. Quod maiꝰ bonum ÷ magis diligendum ÷.
aius aũ bonum᷑ duos saluari quam unũ. Qua¬
c̃ si optio data fuerit quidmalim. ego elig̾e debeo
multi saluentur quam ego solus. Hic gͦ ñ atten¬
s quia maius bonum mͥ ÷ ut saluus fiam ego solus
lures ꝑeant quam ut ꝑeam solus ego ⁊ multi sal¬
ntur. Quod aũ maius bonum mͥ ÷ ame plus dili¬
ndͥum ÷ qi mͥ pͥmum insitum ÷ ut diligam bonũ
eum illud maxime quod lierum ÷ bonum ⁊
st illud ⁊ scđm illud diligam bonum ꝓximi
ci. Scđ̃m me ⁊ pꝰme aliquid illi debeo ante
e uł contͣ me nicħ. Alioqͥn nonstaret diliges
runum tuum sicut teipsum sullum diligerem
dio habens meipsum. Scd̾m hunc itaq modiumn¬
nͥ duo sunt p̃cepta caritatis. pͥmum dedilecti¬
Uidam de caritate tam multa amittat᷑¬
dicere uolunt ut caritatẽ laudare incipi¬

Expanded text:
bonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proximi sui; si amat illud, et cupiSed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam ut peream ego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi primum insitum est ut diligam bonum meum, illud maxime, quod verum est bonum; et post illud et secundum illud diligam bonum proximi mei. Secundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum hunc itaque modum nonnisi duo sunt praecepta charitatis. Primum de dilectiQuidam de charitate tam multa dicere volunt, ut charitatem laudare incipi
Abbreviated transcription (Latin):
E PT EN capitalia uicia siue
pͥncipalia. siue originalia scriptura
cominemorat. que ideo capitalia
uł pͥncipalia uł originalia dñr.
qr reliquoꝵ omnium caput sunt ⁊ pͥncipiũ ⁊ or¬
go. Omnia quippe alia ab istis.uii. uiciis orunt̃
Hoc aũ int̾esse uidet᷑ init̃ peccata. ⁊ uicia. quod
uicia st̃ corruptiones anune. ex quib si rõne

Expanded text:
eptem capitalia vitia sive principalia, sive originalia, sacra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia vel principalia vel originalia dicuntur, quia reliquorum omnium caput sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. Hoc autem interesse videtur inter peccata et vitia, quod vitia sunt corruptiones
Abbreviated transcription (Latin):
esurientem pascere. Scđm sitientẽ potare .iiii.¬
uenire. In his enim necessitatib omnis uite hu¬
mane molestia uł comp̾hendit᷑. uł figuratur.
inquib quisquis ꝓpt̾ dm̃ ꝑximo compatit᷑. mĩam¬
quib anima rõnalis ad omne quod facit.
agendum impellitur. Unus ÷ tunor. alt̾ amor.
hec duocum bona sunt : om̃e bonum efficiunt: ꝑ¬
timorem enim mala cquentur. ꝑ amorẽ bona ex¬
ercentur. Cum autẽ. sunt: omniũ in aloꝵ causa
existunt: ꝑ tinorem enim malum abono recedit᷑.
ꝑ amorem uͦ malum mala ꝑpetrant᷑. Sunt gͦ
duo hec quasi porte due. ꝑquas mors ⁊ uita ingre¬
diuntur. mors quidem quando aꝑiunt᷑ admalũ.
uita autem quando adbonum reserantur.
re enu accedit. tunore recedit. Si iniusticia
ꝑstitiss homo. exuoluntate subiceretur melio¬
ri nc̃ aut̃ ex necessitate subicit᷑ forciori. Hec

Expanded text:
rimum est esurientem pascere, secundum sitientem potare,venire. In his enim necessitatibus omnis vitae humanae molestia vel comprehenditur vel figuratur, in quibus quisquis propter quibus anima rationalis ad omne quod facit agendum impellitur. Unus est timor, alter amor. Haec duo cum bona sunt omtimorem enim mala caventur; per amorem bona exercentur. Cum autem mala sunt, omnium malorum causa existunt. Per timorem enim malum a bono receditur; per amorem vero malum mala perpetrantur. Sunt ergo duo haec quasi portae duae, per quam mors et vita ingrediuntur. Mors quidem, cum aperiuntur ad malum; vita autem, cum ad bonum reserantur. re enim accedit, timore recedit. Si in justitia perstitisset homo, ex voluntate subjiceretur meliori; nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qd̾ uotũ nullã cõmutationẽ admittat
is scire que sunt illa que cõmutationem
non patiuntur : fortassis mͥ noncredis qui
auctoritatem queris. si quid exuniu̾sis unũ ego
ꝓferre uoluero. Est tñ quiddam qđ cõmutati¬
onem nullam admiteit. Nam dispensatio eẽ
non pot̃. uͥ recompensatio ẽẽ non potest. Dis-¬
pensatio quippe nomen dispendũ ẽ.⁊ detͥmen¬
cum sonat quantum imipso ẽ. Stultum uͦ ẽ uo-¬
liuitarie dampnum sustinere. uͥ lucrum nullum
consequitur. Uͥaũ inparuo detͥmentum uolunta¬
rie cołatur ut in maiori lucrum ꝓueniat. Hoc
cdispensatio uocatur. ⁊ bona ẽ dispensatio ista.
Ecce gͦ quomͦ bene ullo uoluntarie dampnũ
sustineri pot̃. quomaiꝰ nicħꝰ acquiri porest.
Unumẽ si auctoritatemuis qd cõmutationẽ nõ
recipit : non ego dico s u̾itas dicit. ⁊ si ego dico
pꝰ ueritatẽ dico.⁊ scđ̾m u̾itatem dico. qi ñ dabit
homo cõmutationem ꝓ anima sua. S forte re-¬

Expanded text:
d votum nullam commutationem admittat. Vis scire quae sunt illa quae commutationem ullam non patiuntur? Fortassis mihi non credis, qui auctoritatem quaeris, si quid ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen quoddam quod commutationem nullam admittit. Nam dispensatio esse non potest, ubi recompensatio esse non potest. Dispensatio quippe nomen dispendii est, detrimentum sonat quantum in ipso est. Stultum vero est voluntarie damnum sustinere, ubi nullum lucrum consequitur. Ubi autem in parvo detrimentum voluntarie toleratur ut in majori lucrum proveniat, haec dispensatio vocatur, et bona est dispensatio ista. Ecce ergo quomodo bene in illo voluntarie damnum sustineri potest, quo majus nihil acquiri potest? Unum est, si auctoritatem vis quod commutationem non recipit, non ego dico sed veritas dicit; et si ego dico, post veritatem dico, et secundum veritatem dico; quia non dabit homo commutationem pro anima sua . Sed forte re
Abbreviated transcription (Latin):
na. s: ĩ qͣltate ꝑsone solũ errat᷑. icdoo scĩtaten
matͥmoniĩ p̃iudicare debere censent. S
tassis ħ mag̃ uĩtati ⁊ paci ĩ qua noͭ uocaũ di
conueniat. ut uͥaltiꝰ ignorantia culpabilꝰ
et̃ ostñdit᷑. altiꝰ dolꝰ ad lesionẽ ĩ nocentis ĩes aͥ
eraude usin pauit stare ñ ꝑmittatU.

Expanded text:
rsona, sed in qualitate personae solum erratur, idcirco sanctitatem matrimonii praejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non permittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum ueritas oriret᷑ de t̾ra int̾ram. & ĩ ui¬
sibilis inhumanitate apparuit. introga¬
tum ÷ silicitum eẽt homini uxorẽ re¬
linquere. Quod ꝓhibens fieri uetuit. p̃
ter si fornicatio sola excluder& copulam
maritalem. Unde ꝓtulit statim inmedi¬
um eandem ipsam sententiam. quã ante
secula manens cum patre uerbum inspi¬
rauit inadam ipse confirmans quod ip¬
se ꝓtinus ꝓtulit homo. quamobrem re
aliquis eorum ꝓpinquitꝑtinerẽ uni siñ
ꝑtineat alteri: Quod minime tici posse co¬
dendum ÷ nam uno defuncto insuꝑstite afti¬
nitas non deletur. nec alia copula coniu¬
galis affinitatẽ prioris prioris copulȩ
sobolem placet adipsius affinitatis pricus
siquidẽ transire consortium ꝓ eo quod uer¬
bum domini ualidum ÷ & forte & ut inqui¬
ens dixit ꝓpħa. Quoniã ipse dixit ⁊ factat̃.¬

Expanded text:
cum Veritas oriretur de terra in terram, et vicum Veritas oriretur de terra in terram, et visibilis in humanitate appareret, interrogatum est, si licitum esset homini uxorem dimittere . Quod prohibens fieri vetuit, nisi forte si fornicatio sola excluderet copulam maritalem. Unde procul statim in medium eamdem sententiam ipsam quam ante saecula manens cum Patre Verbum inspiravit in Adam ipse confirmans quod ipse primus protulit homo: Quamobrem relaliquis eorum propinquius pertinere uni, si tineat alteri, hoc minime fieri posse credendum est. Nam uno defuncto in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem prioris copulae rius sobolem placet ad ipsius affinitatis prioris viri transire consortium pro eo quod verbum Domini validum est et forte, et, ut inquiens dixit Propheta: Quoniam ipse dixit et facta
Abbreviated transcription (Latin):
AEOORIuS seruus seruorum di ueneaio
caralitano: Fraternitatis tuȩ studiosȩ sagaci¬
tati frat̃ amande quas debeo refero grateᷤᷤ
qm̃ quesisti quȩ debusti iocundum redidis¬
time. Unde placide adinquisita respondeo:
Sedem apłicam consulere decreuisti si mu¬
lien copula nuptiali extraneo uito iuncta
cognationi eius ꝑtineat. sieo defuncto cogna¬
tio maneat eadem. uel si sub alio uiro cogna¬
tionis uocabula dissoluant᷑. uelsi susceptȩ
soboles possit legittime ad prioris uiri cogna¬
tionis transire copulam. Est enim uer¬
bum dñi ualidũ. & forte ẽ. durabile÷ ꝑseue¬
rabile ẽ. immutabile. non momentaneum.
non transitoriũ. Ait aut̃ ꝑ seipsã ueritas.
quod deus ÷ uerbum dei. Celum ⁊ t̾ra tͣnsi¬
bunt uerba aut̃ mea non transient. Anteꝗͣ
ds incarne inter homines appareret. eo in¬
spirante dixit adam. Quamobrem relin
quet homo patrem. ⁊ matrẽ suam: adhe¬
rebit uxori suȩ & erunt duo incarna una:
Cui non contra dixit dominus: Deinde

Expanded text:
Gregorius, servus servorum Dei, Venerio Cartalitano. Fraternitatis tuae studiosae sagacitati, frater amande, quas debeo refero grates, quoniam quaesisti quae debuisti, jucundum me reddidisti. Unde placide ad inquisita respondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem, vel si sub alio viro cognationis vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint legitime ad prioris viri cognationis transire copulam. Est enim verbum Domini validum et forte, durabile, perseverabile, immutabile, non momentaneum, non transitorium. Ait autem per seipsam Veritas, quod Deus est Verbum Dei. Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt . Antequam Deus in carne inter homines appareret, eo inspquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cui non contradixit Dominus. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
Non potest ꝑ uerbum suum atq preceptum
efficere duo incarnẽ unam. & masculũ & femt¬
nam. quiin numerã multitudinẽ serus utriũꝙ
non destitit secum facere unum. sicut ꝑse ueri¬
tas dixit: Non ꝓhis cantũ rogo. s ꝓeis qui¬
bis unũ sint. Siquis temerario ausu & sacri¬
lego in defuncto querit ꝓpinquitatẽ uelsud
altero affinitatis uocabula dissipare. uł sus¬
ceptam sobolem alt̾ius culpe credens legitim
sociari ꝓpinquitatis pͥoris. Hic negat dei¬
uerbum ualidum eẽ uł forte. Et qui tam
facile uł tam uelocit᷑ querit dissoluere. hic
non credit uerbum domini manere in et̾nũ
Confice t̾ram ex quatuor. locis distantib mas¬
na int̾ capidine & confectam & conglutinatan
finge cuiuscũq figurȩ uelimmensitatis copꝰ
uolueris. Ex concilio maticens
Sane consanguinitas quȩ in ꝓprio uiro ob¬
seruanda ÷ hec nimirum ĩ uroris parentela
delege nuptiarum custodienda ÷: qr constat
eos duos fuisse incarne una. cõmunis illis utq

Expanded text:
Nam potest per verbum suum atque praeceptum efficere duo in carnem unam, et masculum et feminam, qui innumeram multitudinem sexus utriusque non destitit secum facere unum, sicut per se Veritas dixit: Non pro his tantum rogo, sed bis unum sint . Si quis temerario ausu et sacrilego in defuncto quaerit propinquitatem, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel susceptam sobolem alterius copulae credens legitime sociari propinquitatis prioris; hic negat verbum Dei validum esse vel forte. Et qui tam facile vel tam velociter quaerit dissolvere, hic non credit verbum Domini manere in aeternum. Conspice terram ex quatuor locis distantibus magna intercapedine et confectam et conglutinatam, finge cujuscunque figurae vel immensitatis corpus volueris Ex concilio Matisconensi. Sane consanguinitas quae in proprio viro observanda est, haec nimirum in uxoris parentela de lege nuptiarum custodienda est; quia constat eos duos fuisse in carne una; communis illis utraque
Abbreviated transcription (Latin):
mone ⁊ digno scis reuerenter tractanda
Et. minora aut̃ sacramentoꝵ diuinoꝵ in¬¬
rumenta ꝓcapacitate simplitiũ humilio.¬
i locutionis gn̾e explananda. ut cõstet qd̾
scͥptũ ÷ infimbriis aureis circũ amicta uari.¬
itatibꝰ Sic̃ enĩ scã electoꝵ eccła mo.rum
bonoꝵ ac uirtutũ uarietate pulcre ad or¬
natur. ita sacra scͥptura unde ipsa eccła
scã uiuendi formã sumit in suo sermo¬¬
de pulcra uarietate cõtexitur. inqua
am̃ uarietas ipsa apta ⁊ ut scisma ñ gn̾et
rursũ modica magnis assotiari ĩ digna
st̃i s ornat̃ se ĩ uicẽ inuna ueritate que ꝓpt̃
uieritatẽ placẽt omã Nemo gͥ miret᷑ si pꝰ mag¬

Expanded text:
mone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
non reuelabis. neq enĩ turpitudinẽ patͥs
filius reuelare potest. s quia scriptum:
erunt duo incarne una qui turpitudinẽ
nouerce. quȩ una caro cum patre fuit re¬
uelare p̃sumpserit ꝓfecto patris turpi¬
tudinẽ reuelabit. Cum cognita quoq frĩ
misceri ꝓhibitum ẽ quia ꝑeonuinetionẽ
priorem caro frĩs fuerit facta ꝓ quare etiã
iohs̃ baptista capite truncatus ⁊ scõ marty

Expanded text:
non revelabis . Neque enim turpitudinem patris filius revelare potest. Sed quia scriptum est: Erunt duo in carne una . Qui turpitudinem novercae quae una caro cum patre fuit revelare praesumpserit, profecto patris turpitudinem revelabit. Cum cognita quoque fratri misceri prohibitum est, quia per conjunctionem priorem caro fratris fuerit facta, pro qua re etiam Joannes Baptista capite truncatus, et sancto marty
Abbreviated transcription (Latin):
loci considerauerit: decͣcti.õs. unioris.
Siquis fr̃is uxorem duxerit in coniugiuon.
anathema sit. Siquis nouercã aut nurum
suam duxerit: anathema sit. Si quis deꝓͥa
cognatione uel quam cognatꝰ habuit duxerit
inconiugium anathema sit: Beda ĩ hist. angl
sorores uxores acciꝑe. quȩ sunt abillis lon
fieri modis om̃ib licet. Nequaquam eiũ
in sacris eloquiis inuenitur. quod huic ca¬
pitulo contradicere uideat᷑. Ca pͥ.xxͦxuiͦi.

Expanded text:
loci consideraverit. Decretum Gregorii Junioris loci consideraverit. Decretum Gregorii Junioris Si quis fratris uxorem duxerit in conjugium, anathema sit. Si quis novercam aut nurum suam duxerit, anathema sit. Si quis de propria cognatione vel quam cognatus habuit duxerit in conjugium, anathema sit. Beda in Historia Ansorores uxores accipere, quae sunt ab illis longfieri modis omnibus licet. Nequaquam enim in sacris eloquiis invenitur, quod huic capitulo contradicere videatur. CAP. 28. - Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tionis illicita matrimonia contra hunc eru¬
ditissimum uirum causant᷑. non generalit̃ iiii.
generationis copulam censuisse immo uemia¬
liter simulq temꝑaliter ꝑmisisse cognoscant:¬
⁊a charias paꝑa capiͦ
Asserentib hominib degermanẽ partibus
didici quod beate recordationis. p̃p̃ onesornis
dum eis ad religionẽ xp̃ianitatis diuina grã
illustraret. licentiam ilł dedisset in quarta se se
tandi ad fidem. Quod quidẽ xp̃ianis licitũ ñ ÷¬
inuitandi ad fidem . ꝗͣꝗͣ minie scriptum repꝑi¬
uł deꝓpria cognatione. uel quã cognatꝰ habu¬
it. nullus audeat sibi in conuigio copulare.
Siquis huic tali nefario coniugio conuenerit.
& in eo ꝑmanserit. sciat se apostolicȩ auctori¬
tatis anathematis uinculis eẽ innodatũ. et
nullus sacerdos tribuat es cõmunionẽ. Si u̾
conuersus diuisusq fuerit a tali copulatio¬
ne. digne penitentię submittat᷑ ut sacerdos

Expanded text:
tionis illicita matrimonia contra hunc erutionis illicita matrimonia contra hunc eruditissimum virum causantur, non generaliter, quartam generationis copulam sensisse, imo venialiter simulque temporaliter permisisse cognoscantZacharias papa, cap. 1 . Asserentibus hominibus de Germaniae partibus, didici quod beatae recordationis papa Gregorius, dum eos ad religionem Christianitatis divina gratia illustraret, licentiam illis dedisset in quarta sese tandi ad fidem, quanquam invitandi ad fidem, quod minime scriptum reperivel de propria cognatione, vel quam cognatus habuit nullus sibi in conjugiSi quis huic tali nefario conjugio convenerit et in eo permanserit, sciat se apostolicae auctoritatis anathematis vinculis esse innodatum, et nullus sacerdos tribuat ei communionem. Si vero conversus divisusque fuerit a tali copulatione dignae poenitentiae submittatur, ut sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
speciliater non generalit̃ certissime scripsis¬
se me cognoscas. Unde ⁊ michi om̃is romana
ciuitas testis existit. nec ea intentione hex il¬
lis scripsi mandata: ut pꝰ quã firma radice in
fide fuerint. solidati siinf̾ra ꝓpriam consan¬
guitatẽ inuenti fuerint: non separent᷑ aut ĩfra
affinitatis lineã. id÷ usq ad septuã generati¬
onẽ iungant᷑. s quod ad huc illis neophitis exis¬
tentib eis pͥmũ illicita consentire ⁊ eos uerb̾
ac exemplis in struere: ꝙ que pꝰ detalib egeruit.
rationabilit̃ & fideliter excludere oporteret:
Nam uxta apostoluen qui ait Hac dedi uobis po¬
tum non escam. ista illis modo non posteris ut pie¬
fixum ÷ temꝑib tenenda indulsimus. ne bonũ
quod infirma ad huc radice plantatũ erat ex¬
ureretur. s aliquantũ firmaret᷑ iusq ad ꝑfecti¬
onẽ custodiret᷑. Hec gͦ ego ioħs iccirco ꝑstringñ¬
da curaui. ut hi qui occasione noue dispensatio

Expanded text:
specialiter non generaliter certissime scripsisspecialiter non generaliter certissime scripsisse me cognoscas. Unde et mihi omnis Romana civitas testis existit; nec ea intentione haec illis scripsi mandata, ut postquam firma radice in fidem fuerint solidati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur; aut infra affinitatis lineam, id est usque ad septimam generationem jungantur. Sed quod adhuc illis neophytis existentibus eis primum illicita consentire, et eos verbis ac exemplis instruere, et quae post de talibus egerint, rationabiliter et fideliter excludere oporteret. Nam juxta Apostolum qui ait: Lac dedi vobis potum non escam, ista illis modo, non posteris, ut praefixum est, temporibus tenenda indulsimus, ne bonum quod infirma adhuc radice plantatum erat, exureretur, sed aliquantum firmaretur, et usque ad perfectionem custodiretur. Haec ergo ego Joannes idcirco perstringenda
Abbreviated transcription (Latin):
REGORIUS PAEA requisitus. ab augussi¬
no anglorum gentis ep̃o. quota generall¬
one fideles debeant copulari. dispensato¬
rie sic rescribit. Quedã lex romana repi¬
blica ꝑmittit. ut siue fr̃ ⁊ soror seu duorun
frũm germanorũ uł duarum sororum fil
& filia misceat. sicut ex ꝑim̃to didicimꝰ ut ca¬
li conuigio sobolem non posse suecrescere. yn¬
de necesse ÷. ut iam .iiii. ł .u. generatioẽfidelisim
licent̃ sibi iungant᷑:. It e oo ioħs picitꝰ.
Uerum pꝰ multũ temꝑis afelice messane si¬
ciliȩ presule requisitus utrum augustino
seripserit ut anglorum .iiii. generationẽ con¬
tracta. matrimonia minime soluerent᷑. hu¬
millimꝰ pat̃ gregorius int̾ cetera talẽ dedit cati¬
onẽ. Quod scripsi augustino anglorum gentiᷤᷤ
ep̃õ alumno uidelieet ut recordaris tuo de
consanguinitatis coniunctione ipsi ⁊ angłoruor
genti quȩ nuꝑ ad fidem uenerat ne abono
quod cȩperat metuendo austeriora recederet.

Expanded text:
regorius papa requisitus ab August., Anglorum gentis episcopo, quota generatione fideles debeant copulari, dispensatorie sic rescribit: « Quaedam terrena lex Romanae reipublicae permittit ut sive fratris et sororis, seu duorum fratrum germanorum vel duarum sororum filius et filia misceatur, sed experimento didicimus in tali conjugio sobolem non posse succrescere, unde necesse est ut in IV vel V generatione fidelium licenter sibi jungantur. erum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus utrum Augustino Gregorius scripserit ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus pater Gregorius inter caetera talem dedit rationem: « Quod scripsi Augustino Anglorum gentis episcopo alumno, videlicet ut recordaris tuo, de consanguinitatis conjunctione, ipsi et Anglorum genti quae nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperat metuendo austeriora r
Abbreviated transcription (Latin):
qͥrecte consobrinos eos ꝓprie putant dici. qͥ ex duabis
sororib ꝓgenerant᷑ quasi consobrinof Sos ũ qui e
ex dnob fr̾ib filie nascerent᷑ sorores patrueles appa¬
lant᷑. At eos qui ex frẽ ⁊ sorore ꝓgenant᷑ Amitanos
pͥe dici amitine filii consobrint̃ te appeslant si fue¬
rit tua amita. Itẽ amite cue filii consobruiũ te
appellant tu illos amitinos.¶ Quinto supra ata¬
uus atauia. Infra abnepos abneptis. Ex transu̾s

Expanded text:
ed quidam recte consobrinos eos proprie putant dici, qui ex duabus sororibus progenerantur, quasi consororinos: eos vero, qui ex ex duobus fratribus filiae nascerentur, sorores patrueles appellantur. At eos qui ex fratre et sorore progenerantur, amitinos proprie dici. Amitae filii consobrinum te appellant; si fuerit tua amita. Item amitae tuae filios, tu illos, amitinos. Quinto gradu supra atavus, atavia. Infra
Abbreviated transcription (Latin):
patruelis consobrim ⁊ consobriue. amiti ͥ amr¬
ne filius filia. pͥor. sobrinus sobrina. hi sunt pa¬
trui magni amite magne auunculi magns mi¬
tertere magne: filiꝰ filia. Sexto gradu sunt su¬
pra tͥtauus tͥtauia. Infra tͥnepos łͥneptis. Ex tras¬
uerso frĩs sororisq ab nepos abneptis. Et con¬

Expanded text:
patruelis, consobrini et consobrinae, amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et con
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicemus : Plane artestari audemus. qr ⁊ si
negari forte ñ pot̾ ita hic dictũ ẽẽ ⁊ hoc dictiun
ita itelligendum ẽẽ nulla tñ rõne hismaxue
temporib quib homines aduicia ꝓnisunt expe¬
dit ita ten̾e ⁊ ira fac̾e. Et adhũc modũ forcassis si
qͥs dic̾e uoluerit. hec de illis temporib dicta eẽ
qñ homines mag̃ peccare erubescebãt ⁊ qñ sola
crubesentia p̾uaricationis colibere potuit fuctuan¬
tes ⁊ intemptatione constitutos ne a pposito ⁊ uoto

Expanded text:
ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non potest hic ita dictum esse et hoc dictum ita intelligendum esse, nulla tamen ratione his maxime temporibus quibus homines ad vitia proni sunt expedit ita tenere et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis dicere voluerit, haec de illis temporibus dicta esse quando homines magis peccare erubescebant et quando sola erubescentia praevaricationis cohibere potuit fluctuantes et in tentatione constit
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatem: dolens quidem qr asuꝑiori bono de¬
scendere cogor s tũ non omnino desꝑans quia ad
concessa descendo. Magis uolo ininferiori bono
saluari quam insummo ꝑiclitari. Et si force cul¬
pa ÷ aliqua qi descendo ꝙ ꝓpositum meum ñ ts neo.
ego penitentiam agam ⁊ satisfactione placabo dm̃.
Nichil durumerit aut difficile tantum hanc pas¬
sionem euadere possim ⁊ mortem istam in qua
uiuens teneor decłinare. Quisputatis ñ eiusmodi
rationib se iustiget ⁊ cohortet᷑ cum affugi ceꝑit
⁊uri stimulis carnis sue sisciat qi licet ⁊ qr fieri
pot̃ ⁊ saluses ⁊ illisquihoc faciunt ⁊ non cogit ec¬
cłia illos qui sic retro aspiciunt s rta uiuere
concedit ⁊ legituna censet eẽ coniugia illoꝵ:
Quis ũ malit cum intemptatione graui fuerit
multis annis penitere ⁊ quamlibet satisfactio¬
nẽ ex soluere tantum ut frui possit uoto ⁊ op¬
tione sua ⁊ desidia sua licite adimplere: Qd

Expanded text:
infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono deinfirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in inferiori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placabo Deum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc passionem evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, declinare. Quis putatis ejusmodi rationibus non se instiget et cohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis suae, si sciat quod licet et quod fieri potest; et salus est illis qui hoc faciunt, et non cogit Ecclesia illos qui sic retro aspiciunt, sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationem tuam au̾tent. ur niunquam
mentem lib̾am aut uoluntatem puram ad
eẽt uł ista cormenta deuitare. quam in doto
ꝑire ⁊ nichil sentire boni. Uidet d̾s qr inuitꝰ¬
tassis respiciet aduiolentiam passionis cue.
⁊ misertus exressu tuo ueniam dabit. Preci¬
pue c̃dicat apłs qr melius ÷ nub̾e quãuri ⁊ itẽ
Unꝰquisq tꝑxopem suam ħat ꝓpt̃ fornicationẽ.¬
Bene enim nouit apłs infirmitatem humaũ
⁊ ĩo non dixit : illi habeant qr illis licet ⁊illi
ñ habeant qr illis ñ licet. s unusquisq inquit
habeat. q qui continere ñ pot̃ meliuis: lit nu¬
bat quam uratur. Melius ÷ ut licite excipiat
infirmitatem quam uicio semꝑ uratur adpas¬
sionem. Nam ipse dñs dicit qui pot̃ caꝑe capit.
Ipse scit qi caꝑe ñ possum u̾bum hoc ut conti
S non ualeo colerare estum bullientis nature ardo¬
rem concupiscentie feruentis sustinere non possum.
Ideo facio qđ possutt. Uaclo ⁊ duco ux orem extipio

Expanded text:
cogitationem tuam avertent, ut nunquam cogitationem tuam avertent, ut nunquam mentem liberam aut voluntatem puram ad esset vel ista tormenta devitare quam in toto perire et nihil sentire boni. Videt Deus quod invitassis respiciet ad violentiam passionis tuae; et misertus, excessui tuo dabit veniam, praecipue cum dicat Apostolus: Melius est nubere quam uri . Et unusquisque uxorem suam habeat propter fornicationem.Bene enim novit Apostolus infirmitatem humanam; et ideo non dixit illi habeant, quia illis licet, et illi non habeant, quia illis non licet; sed unusquisque habeat: qui continere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continSed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscentiae ferventis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio