comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a facie tua. Ominem humanam consolationem
putat sibi auferri. scilicet bonitatem hominũ.
et diuinam collocutionem. Qui intertẽceont
cain. malo suo quia uolo ut septuplum ꝓuni¬
atui. temporaliter de te punitio fiat.Uel iu¬
terfector caui multipliciter punietur. plus
eciam quam cam propter prohibitionem homi¬
cidiĩ fattam a deo. que non erat facta cam. In
cussus erat ira dei. et excõmunicatus. Cognouit
caui uxdrem suam que concepit et peperit. Post
peccatum dñr iuri cognoscere uxores. et uxores ꝯ¬
capere et parere. per quod notatur q et filii
nascebantur pccores. et omnes isti de genere caini
per opera propria notantur peccatores fuisse. Ee¬
cidi uirum in uulnius meum. Opino antiqͣ trad̃
hebreoꝵ lamech fuisse cecum. et tamen uadasse ue¬
nationi pet quoddam instrumentum .i. arcum. qͥ
non fallit. auut cordam extensam quodcumq ani¬
mal dangit. retendit arcum et uulueratu ẜique¬

Expanded text:
a facie tua. Omnem humanam consolationem a facie tua. Omnem humanam consolationem putat sibi auferri: scilicet bonitatem hominum et divinam collocutionem. Qui interfecerit Cain. Malo suo, quia volo ut septuplum puniatur, id est temporaliter de te punitio fiat, vel interfector Cain multipliciter punietur. Plus etiam quam Cain propter prohibitionem homicidii factam a Deo, quae non erat facta Cain. In cussus erat ira Dei, et excommunicatus. Cognovit Cain uxorem suam, quae concepit et peperit. Post peccatum dicuntur viri cognoscere uxores, et uxores concipere et parere; per quod notatur quod et filii nascebantur peccatores, et omnes isti de genere Cain per opera propria notantur peccatores fuisse. Occidi virum in vulnus meum. Opinio antiqua tradit Hebraeorum, Lamech fuisse caecum, et tamen vacasse venationi per quoddam instrumentum, id est arcum qui non fallit; cujus chordam extensam quodcunque animal tangit tetendit arcum et vulneratur. Si quae
Abbreviated transcription (Latin):
casio paruta peccandi. quam merito male uolũ¬
tatis homo meretui: et deus iusto iuditio ei obi¬
cit hominis autem bene aut male agere. idõ bo¬
num uelle aut malum uodat: quia uolũtas
hominis libera est. et ad hoc et ad illud absq
exteriori ad miniculo. Peccatum quidem quod est¬
in forib ut exeat. praua uoluntas est que non
potest celari quin aliquando exeat et upparent
isliquo signo. Sub te erit appecitus eius. Hoc est
in tua potestate erit cauere tibi. uel isb int̾iori
praua uoluntate. uẽl exteriori occasione peccãdr.
Ubi est abel tuus. Confessionem requirit domi¬
nus ubiq ne possit uoluntas excusarĩ. uox san¬
guinis. etc̃. quia indiget iundicta. ideo clamat.
Uagus mutatione salicet mansionum. ꝓfugus
timore. Maior est iniquitas. Ecre semꝑ augĩ¬
tatur peccatum. primum fecit frĩcidium. deĩ¬
de mendatio uolens latere fc̃m negnuit. modo
conuictus de counine desperat. A facie terro et

Expanded text:
casio parata peccandi, quam merito malae voluncasio parata peccandi, quam merito malae voluntatis homo meretur, et Deus justo judicio ei objicit. Hominis autem bene aut male agere, ideo bonum velle aut malum vocat, quia voluntas hominis libera est et ad hoc et ad illud, absque exteriori adminiculo. Peccatum quidem quod in foribus ut exeat, prava voluntas est, quae non potest celari, quin aliquando exeat et appareat aliquo signo. Sub te erit appetitus ejus. Hoc est in tua potestate erit cavere tibi, vel ab interiori prava voluntate, vel ab exteriori occasione peccandi. Ubi est Abel frater tuus? Confessionem requirit Dominus ubique, ne possit voluntas excusari. Vox sanguinis, etc. Quia indiget vindicta, ideo clamat. Vagus, mutatione scilicet mansionum; profugus, timore. Major est iniquitas. Ecce semper augmentatur peccatum: primum fecit fratricidium, deinde mendacio volens latere factum, negavit; modo convictus de crimine, desperat. A facie terrae et
Abbreviated transcription (Latin):
ignis et eget materia et solum corpus uriti Frt
abel pastor et c̃. Breuiter transcurrit ea que nõ est
opus narrare. Cain de fruttib terre. Credimus
deum docuisse adam cultam diuinum quo recuꝑa¬
ret eus beniuolentiam quam amiserat per peo¬
catum. transgressionis et ipse docuit filios suos.
id est dare .ẜ. decimas. et primitias. Respexit dñs
ad abel et .c̃. Hanc consuetudinem crediturꝰ deus
habuisse erga illos primitiuos patres sacrifican¬
tes. quod mittebat ignem de celo ad comburen¬
da sacrificia eoꝵ que ei placebant. Quod autẽ
munera non ex se. sed ex merito offerentis ei plua¬
cebant per hoc innuitur. quia ad abel offerẽtem
prius quam ad munus dicitur respexisse. Pecca¬
tum in forib aderit. Duab de causis dr̃ aliquid
in forib adesse uel ut intret uel ut exeat similrꝰ
⁊ hic de pecoato potest intelligi. Peccatum ĩ fo¬
rib est ut intret post malam contagionem oc¬

Expanded text:
ignis et eget materia, et solum corpus urit. Fuit ignis et eget materia, et solum corpus urit. Fuit Abel pastor, etc.. Breviter transcurrit ea quae non est opus narrare. Cain de fructibus terrae. Credimus Deum docuisse Adam cultum divinum, quo recuperaret ejus benevolentiam, quam amiserat per peccatum transgressionis; et ipse docuit filios suos, dare scilicet decimas et primitias. Respexit Dominus ad Abel, etc., hanc consuetudinem creditur Deus habuisse erga illos primitivos patres sacrificantes, quod mittebat ignem de coelo ad comburenda sacrificia eorum qui ei placebant. Quod autem munera non ex se, sed ex merito offerentis ei placebant, per hoc innuitur quod ad Abel offerentem, prius quam ad munus dicitur respexisse. Peccatum in foribus aderit. Duabus de causis dicitur aliquid in foribus adesse, vel ut intret vel ut exeat. Similiter et hic de peccato potest intelligi. Peccatum in foribus est, ut intret post malam cogitationem oc
Abbreviated transcription (Latin):
hic. aliquando nequitia insultantis. et est sarcas¬
mos figura Nunc ergo ne forte nuttat mañ
et c̃. Nic innuitur quod etiam post pecoatum
si comederet homo de ligno uite fieret immor¬
dalis. et est oratio defectiua. Quid autem defi¬
ciat subiungens aperit hystoriographus ibir.
Emisit eum. et c̃ in quo umuitur supra defecis¬
se. Emictamus eum extra paradisum. et sic sub¬
lus uterq in paradiso peccauerant ut̾q eiectus
est. Et ne alicui illoꝵ iterum liceret intrare cõ¬
tra utrumq posita est custodia. et offendiculũ.
Cherubm ut repellant diabolum. ignis hoĩem.
Et notandum deum spẽm ignis facere aut fe¬
cisse. ut in uita sancti nicholai legitur. cuiꝰ na¬
tura dicitur esse ut si quis manum adhĩbu̾it.
ardorem quidem sentit sed nullam patitur.
adustioneni. et est ignis ille talis nature qui
comburit sp̃m. nec eget materia qmͣ ꝯsuinat.
sicut neoille qui est in spera solis. Iste autem nost̾

Expanded text:
hic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcashic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcasmos figura. Nunc ergo ne forte mittat manum, etc. Hic innuitur quod etiam post peccatum si comederet homo de ligno vitae fieret immortalis, et est oratio defectiva. Quid autem deficiat, subjungens aperit historiographus ibi, Emisit eum, etc. In quo innuitur supra defecisse. Emittamus eum extra paradisum, et sic sublus uterque in paradiso peccaverant, uterque ejectus est. Et ne alterutri illorum iterum liceret intrare, contra utrumque posita est custodia et offendiculum. Cherubim ut repellat diabolum, ignis ut hominem. Et notandum, Deum speciem ignis facere aut fecisse, ut in vita sancti Nicolai legitur, cujus natura dicitur esse ut si quis manum adhibuerit, ardorem quidem sentit, sed nullam patitur adustionem, et est ignis ille talis naturae quod comburit spiritum, nec eget materia quam consumat, sicut nec ille qui est in sphaera solis. Iste autem noster
Abbreviated transcription (Latin):
erant etiam post partum. uel quia non omnes pͥ¬
destinandi erant ad eternam uitam. sicut futu¬
rum esset si non peccasset. In dolore paries. Iste do
do secundum opus tuum. Comedes herbas terre.
Superius dixerat ecce dedi uobis omnem berbã.
uirentem. et omne lignum ponuferum in escã.
Aed ĩbi dedit eis herbam ad opud animalium. si bi
ipsis uero lignum pomiferum in escam. Hio
uero maledicendo dat hominib herbam in escã
cbum .s. iumentoꝵ. Mater esset.s. futura cuno¬
torum uiu̾. Fecit eis tumcas pelliceas. uel de ele¬
mentis nmisterio angeloꝵ. Uel toaut cos face¬
re detrahendo pelles ab animalib. Eoce adam fiy
est quasi unus ex nobis Ir risio est que respicit
ad stultam credulitatem eue. de uerbis serpen¬
tis. Eritis sicut dii. scientes bonum et malum.
et quanuus sola eua non adam hoc crederet. tam̃
illi quasi pielato et doctori imputatur. Calis aũ
irrisio aliquando fit merito pacientis et iuste ut

Expanded text:
erant etiam post partum, vel quia non omnes prerant etiam post partum, vel quia non omnes praedestinandi erant ad aeternam vitam, sicut futurum fuit si non peccasset. In dolore paries, etc. Istando secundum opus tuum. Comedes herbas terrae. Superius dixerat: Ecce dedi vobis omnem herbam virentem et omne lignum pomiferum in escam. Sed ibi dedit eis herbam ad opus animalium, eis ipsis vero lignum pomiferum in escam; hic vero maledicendo dat hominibus herbam in escam, cibum scilicet jumentorum. Mater esset, scilicet futura, cunctorum viventium. Fecit eis tunicas pelliceas vel de elementis ministerio angelorum, vel docuit eos facere detrahendo pelles ab animalibus. Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis. Irrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ejus de verbis serpentis. Eritis sicut dii scientes bonum et malum; et quamvis sola Eva, non Adam, hoc crederet, tamen illi quasi praelato et doctori imputatur. Talis autem irrisio aliquando fit merito patientis et juste, ut
Abbreviated transcription (Latin):
monachi ut uragis latenter posset furar i
inter monachos. et sic deprehensus de fur¬
to derisorie auidem monachus appellaretur
propter assumptas uestes. et uocando eum
attribuit ea illi que sunt funs serpentis. ⁊ ẽ
hystoria metaphorica. In imiciaas ponam. ⁊ c̃.
tĩam eg̾it. unde diabolus dolumt. Quasi dicat.
ctu gandebas modo quia eam deiecerasis fru¬
stra. qura uittus eris a muliere. Dem̃ tuũ ⁊c̃.¬
Semen diaboli uorat al. demones. Mubieris scm̃:
alios hominos. qr oꝵ quidam futuri erant sancti. et
illi contereus caput .i. superbiam diabohi de homine
deiecto. Et tuinsidiaberis calcaneo eius .i. semper se¬
queris ut decipias. Multiplicabo erimmnastuas res¬
pectu erumpnarum uiri. Et conceptus tuos. non
uidetur hoc esse maledictõ. sed potius benedittio. in
lege enini maledicta erat sterilis. sed hoc diceus ad
dolorem respicit pariendi. uel propter inutilitatem
concipiendi. qr non tociens pariet. uel quia inorit᷑i

Expanded text:
monachi, ut magis latenter posset furari monachi, ut magis latenter posset furari inter monachos, et si, deprehensus de furto, derisorie quidem monachus appellaretur propter assumptas vestes. Et, vocando eum, attribuit ea illi quae sunt serpentis, et est historia metaphorica. Inimicitias ponam inter tpoenitentiam egerit; unde diabolus doluit. Quasi dicat: Tu gaudebas modo, quia eam dejeceras; sed frustra, quia victus oris a muliere. Semen tuuSemen diaboli vocat alios daemones. Mulieris semen alios homines, quorum quidam futuri erant  l. sunt sancti, et illi conterent caput, id est superbiam diaboli de homine dejecto. Et tu insidiaberis calcaneo ejus, id est semper sequeris ut decipias. Multiplicabo aerumnas tuas, respectu aerumnarum viri. Et conceptus tuos. Non videtur esse hoc maledictio, sed potius benedictio; in lege enim maledicta erat sterilis. Sed hoc dicens ad dolorem respicit pariendi, vel propter inutilitatem concipiendi, quia non toties pariet, vel quia morituri
Abbreviated transcription (Latin):
et c̃. Conuictus de facto remouet crimen in
mulierem. et mulier similiter iu serpenten
et per hoo utriqs retorquet culpam in auctorẽ
deum. Quia hoc fecisti maledittus es. De ho¬
mine peccante non stacim̃a dedit sententiã
s proposita questione dedit ei spacium uͭ co¬
gitaret de causa sua et peniteret. Super de¬
abolum autem statim ponit sententiam
quia et aute peccauerat in se. et modo hoĩem
ad peccandum impulerat unde magis reus
factus meruit ut liceret ei temptare om̃s
alios futuros.et hoo totum ad decrimẽtũ
siu ipsius: et sicut unus luafer elatus est. ⁊
onines ei consencientes ceaderunt cum ex ita
hio ipse solus in serpence decepit mulierẽ. Et
quia omnes alii consenserunt ei. omnes cũ eo
susceperunt maledictionem. Non enĩ ser¬
pens. sed qui in serpente latelat diabolus ma¬
ledicituu. Uocatur tanen nomine eius. qura
eum quasi tumeam uduerat sed derisorie. q̃¬
admodum si latro aliquis ad simiereo uestes

Expanded text:
etc. Convictus de facto, removet crimen in etc. Convictus de facto, removet crimen in mulierem, et mulier similiter in serpentem, et per hoc uterque retorquet culpam in auctorem Deum. Quia hoc fecisti, maledictus es.. De homine peccante non statim dedit sententiam, sed proposita quaestione dedit ei spatium ut cogitaret de causa sua, et poeniteret. Super diabolum autem statim ponit sententiam, quia et ante peccaverat in se, et modo hominem ad peccandum impulerat. Unde, magis reus factus, meruit ut liceret ei tentare omnes alios futuros. Et hoc totum ad detrimentum sui ipsius. Et sicut unus lucifer elatus est, et omnes ei consentientes ceciderunt cum eo; ita hic iste solus in serpente decepit mulierem, et quia omnes alii consenserunt ei, omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed qui in serpente latebat diabolus maledicitur. Vocatur tamen nomine ejus, quia eum quasi tunicam induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro aliquis assumeret vestes
Abbreviated transcription (Latin):
cum fuisse lignum sciencie boni et mali. et quia
dominus dicit ad natanaelen in euͣngelio. pͫ¬
quam esses sub ficu cognoui te. uocem domini
deambulantis. Etre quanta est misodĩa dei. nõ
uult eos subito conuenire de culpa sua. ne anus¬
sa uerecundia inuereciudi fiant et pertinaces.
Sed dat eis locum penitentie et consitiz. Unde
deambulat ut audiant. et sio fiant memores
ipsuit dei. Adam ubt es: Questio. uel ex ĩcrepa¬
tione. uel ex compassione. Eo quod midus eẽm.
Nota qm̃ stulte agit. induicens ad se excusã¬
dum quod potius uercitur in eius accusatior̃
ut potius per hoc conuincantur peccasse in po¬
mo quam se exaiset. Quis enim indicauit. Alc
si dicat per nuditatem uolebas. te excusare. s¬
hoc potius te accusati quia significat nequici¬
am et peccatum precessisse in te. et uere hoc sig¬
inficat. quia quis uͥ tua nequicia indicauit a¬
bi quod nudus esses ᷑ Mulier quam dedisti mͥ

Expanded text:
cum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia cum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangelio: Pum esses sub ficu, vidi te . Vocem Domini deambulantis. Ecce quanta est misericordia Dei? non vult eos subito convenire de culpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiant et pertinaces. Sed dat eis locum poenitentiae et consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione, vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc convincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si dicat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua nequitia, indicavit tibi quod nudus esses? Mulier quam dedisti mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
ricia. Aperti sunt oculi amborum. non ꝙꝑ uide¬
rent aliqua que non ante uiderent. S quia ui¬
su percipiebant et cogitabant tale quid qd̾ ñ
aute. Cumq cognouissent se esse nudos. Id est
nuditatem disconuenire pro motu illicito. et
quia auferre non potuerunt. tegere uoluerũt
partes illas in quib motum illicitum senserũti¬
n Iuste quidem inflicta est homini hec pena a do¬
mno. ut quia ratio noluit obedire suo suꝑiori.
id est deo. nec ei obediat suum inferius. idẽ caro.
Eo miscdĩa tamen deu et ut homo subsist̾e pos¬
sit factum est. ut cetere partes corporis. ad nut̃
rationis stent aut moueantur. una autenr
rationi non obedit insignum transg̾ssioniss
pudenda. Ideo iidelicet quia tota propagatõ
generis huinani per ꝑcem illũ erat tnsitura.
Scriptum est in ea quas. iñ porta signum ino¬
bedientie parentum. inobedientia inflicta mem¬
brorum. Folia ficus. Per hoo quidam estimant fi¬

Expanded text:
ritia. Aperti sunt oculi amborum, non quod videritia. Aperti sunt oculi amborum, non quod viderent aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, id est caro. Ex misericordia tamen Dei, et ut homo subsistere possit, factum est ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant fi
Abbreviated transcription (Latin):
hibuit ostendat non tantum eos diligere quan¬
tum oportebat. Ne forte moriamur. Nota dñs
affirmauit dicens. Morte moriemim. MulieR
dubrtauit inquiens. Ne forte morianur:. iusde
diabolus sꝑans per hoo se posse esficere quod uole¬
bat. plane ut aduersarius negauit diceus. Ne¬
quaquam moriemini. Aperientur ocisli ur̃i. diui¬
nam coguitionem qua deus omnium naturas
perfecte et uno intuitu comprehendit ꝓmittit
ut unum persuadeat .i. cõmestionem pomi. Per
duo illa que promittit. induat in superbiam et
auaricam. Uñ ip̃o mulier estuaudo dubitãs atq
ponderans promusa diaboli et prohibitionem
dei. respent ad lignum. et ita capta est gula. ut
eciam atq promissis diuboli per solum iusum ad
esum ligni persuasa est. merito ut qui in sor¬
dib est sordescat adhuc. Dicitur tamon cõmes¬
tio pomi primum peccatum. sed actuale intel¬
ligendum est. quod precesserunt superbia ⁊ aua¬

Expanded text:
hibuit, ostendat non tantum eos diligere quanhibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu comprehendit, promittut unum persuadeat, id est comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et avaritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et ava
Abbreviated transcription (Latin):
lias. ut curam proprie familie impẽdere possit.
Et erunt duo in carnie una .i. tãta erit dilectio
inter uirum et mulierem. quod utriusq sp̃c nul¬
lam habebit differentiam inter carnem a se uiuis¬
ficatam. et captirm alterius dilectam. et si p̾sent
in una et eadem carne libenter habitarent. et qr
in re non possunt facere hauc uuutatem qd̾ pos¬
funt faciunt unionem dilettione. Uel ĩ carne una
scilicet in generatione unius carnis .i. prolis coo¬
perabuntur: Sed et serpens. ⁊ c. Permissus est hõ
temptari. quia aliter non esset gloriosum stare. S
nota quia non est temptatus per aliquam simpli¬
cem bestiam. ut est columba uel agnus. ne poss. ẜ
excusare transgressionem dicens. Quis putaret
dolum iuesse in huiusmodi specie uł forma᷑ Cur
precepit nobis deus. Caute fingit se dubitare
de precepto prohibente. ut et nuilierem faciat du¬
bitare. et deum qui tam boni ligni fructum pro¬

Expanded text:
lias, ut curam propriae familiae impendere possit. lias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione unius carnis, id est prolis, cooperabuntur. Sed et serpens, etc.. Permissus est homo tentari, quia aliter non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum pro
Abbreviated transcription (Latin):
mus de ĩllis quinq panib in eũngelio. Et reple¬
uit carnem pro ea. ne aut urpis esset fossa Si
uacua omnino. aut si os ꝓ osse reponereturs nul¬
lum signum remaneret ablate coste. per quam
constat unum tantum principium esse totius
generis humani. et ideo redentum est signum
sicut cicatrices xp̃i in triumphum. Quam or¬
bem relinquet homo et c̃. Due iste dantum
persone in paradiso excluduntur .s. ne pr̃ cum
filta. aut filius cum muatre coeat. Lex autem . x
personas. euͣngelium usq ad septem gneratio¬
nem omnes excludit. Quid est quod dicit relit¬
auet ᷑ nunquid ut prius faciat et post ea dunit¬
tate non. Ded rilinciuro .i. numquam carna¬
liter adherebit. Neo dicendum ꝙ relinquat
habitatione. aut omnius dilections sed pͥusle¬
gio dilettionis quod ad uxorem transferre debet.
et etiam relinquet sũbiectione et tutela pat̾¬
na aqua emancipatus est ex quo fit pr̃fami¬

Expanded text:
mus de illis quinque panibus in Evangelio. Et replemus de illis quinque panibus in Evangelio. Et replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis humani; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamobrem relinquet homo, etc. Duae istae tantum personae in paradiso excluduntur, scilicet ne pater cum filia, aut filius cum matre coeat. Lex autem decem personas, Evangelium, usque ad septem generationes omnes excludit. Quid est quod dicit relinquet? nunquid ut prius faciat, et postea dimittat? non. Sed relinquet, id est nunquam carnaliter adhaerebit. Nec dicendum quod relinquat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfami
Abbreviated transcription (Latin):
nondum habeant nature augmentum. diminu¬
ti iudioantur. S potius actendendum est quod nͦ
de capite neo de pedib uiri sumptum est id uñ fi¬
eret mulieret. Ne aut domina. si de capite. ait
ancilla si de pedib putaretur ideo de medio id est
costa sumi decuit ut socia intelligeretur. Queri.¬
tur eciam utrum cum additione rei extruisecꝰ
sumpte de costa illa fucta sit mulier anide so¬
la costa. et dicunt quidam ita esse. Ded si ad per¬
ficiendum corpus mulieris de costa illa deus ex¬
trinsecus augnientum sumpsit. cum illud ꝙ ad¬
debatur mauis quam ipsa costa fuerit potius
de illo muliereni fuctam scriptura debuit dicere
nũ plures partes sisbstantie sue acceperit. Nestat
ut dicamus costam illam in semeo ipsam mul¬
tiplicatam. et ex ea mulierem formatam nullo
additamento extrinsecus sumpto. Maius enĩ
fuit de nichilo omunia facere quam paruanr
sicbst antĩam in ipsam multiplioare. Idem dici¬

Expanded text:
nondum habeant naturae augmentum, diminunondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decuit, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multiplicare. Idem dici
Abbreviated transcription (Latin):
bolus dicens. non tantum propter preceptum
hominem comedere de illo ligno. quantum pro
sua utilitate. Fñciamus ei adiutorium simules.
Quia missta iam hisbobat ad iumenta. sed tñ
omnia dissimslia erant. ildduxit ea ad adã. ⁊ c̃
Uel. ui᷑. die sicut ordo narrationis uidecur conti¬
nere. uel lougo tempore post. quando diu̾sa
in duiersis loas forte uidit. Quod auteui ad eini
adducta sunt: ħ est rõ sailicet quia futurus erat
dominus super omina illa. et ideo dicebat ut ꝓ
arbitrio suo daret eis nomina. In misit gͦ soporem
in adam. Hoc ideo fattum est nẽ si uigilanti aufret
costam. iuderetur deus eum lesisse. nuin uͦ ita leuit̾
eam sumpsit auod nec etiam dormientem eiugila¬
uit. Quod quidam querunt si plures costas habu¬
it prius in illo latere de quo illa costa sumpta esti
in alio latere habuit tuno post ea duinutus fuit.
foiuolum est. quia neo dentes pueroꝵ qui pꝰt ea
nutantur duͣr suꝑꝵ flui. nec ipsimet quanuis

Expanded text:
bolus, dicens non tantum propter praeceptum bolus, dicens non tantum propter praeceptum hominem comedere de illo ligno, quantum pro sua utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad eum adducta sunt, haec est ratio, scilicet quia futurus erat dominus super omnia illa, et ideo decebat ut pro arbitrio suo daret eis nomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, utrum plures costas habuit prius in illo latere de quo illa costa sumpta est, in alio latere habuit, tunc postea diminutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
iterum oriri. qui secundi ortus nobis noti sunt.
Precepit ei deus de omni ligno parad̾. ⁊ c̃. Ecce
dat preceptum per quod si seruaret homo custo¬
diret paradisum. et hoc solum ͭ preceptum. de lig¬
no scientie ne comedas. Quod autem premictit᷑
ex omni ligno paradisi comede. ꝑmisso̾ est. Et
primum blanditur permittendo. post durius
locuturus in prohibitione. Sed queritur quare
absq omni precepto non dedit deus homi bo¬
num quod daturus erat ei. quare etiam tot ꝑ¬
misit. et unum solum prohibuit. quare eccam
quod prohibuit non precepit comedere quod ho¬
mni esses façilius. et equiualens obediẽtiaꝰ
ad meritum: Preceptum datum est ut ꝑ mĩ¬
tum obedientie gloriosius optineret bonũ. Mul¬
ta concessa suns ut fragilitati humane prouide¬
retur et ut non posset excusari in obedientiañ
precepit comedere de ligno sçientie boni et mali.
ut pura essec obedientia. Causaretur enim dra¬

Expanded text:
iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim dia
Abbreviated transcription (Latin):
quippe scientie obediendo habituruserat eternam
uitam. Et fluuius egrediebatur. Hic est fons su¬
pradictus. uel fluuius oriens a fonte illo. prius
unus. post in .iiiiͦ. diuisus. de loco quodam uolup¬
tatis .i. paradisi. non quod ĩbi ortus statun exiret
ad alia loca. sed ad irrigandum paradisum egrez¬
dieus. Qui m̃ duiditur. Uel in ip̃o paradiso post¬
quam aliquam diu ut unus manauit uel post ꝓͣ
a paradiso egressus esti Queritur quomodo et in
paradiso oriantur hec flumina. et in terra nr̃a
habeant notos fontes ut dicit beda.Unde ⁊ qui¬
dam affirmant totam terram. futuram para¬
disum si homo non peccasset. totam autem frm̃
exilium per peccatum. Nos uero et si probaꝰ¬
biliter ita dici possit: non asserimus nist quod
sancti comnuniter asserunt sclicet paradisũ
esse quendam locum determinatum in parte s̾¬
re. et flumina illa orcum habere in paradiso. et
item a terra ibidem ab sorta et extra ꝑadisum

Expanded text:
autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possit, non asserimus nisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
lignum uite sumptum in cibum et extra per
diuinam potentiam. ut possec non mori. Intꝰ
portam negligentie per rationem humauam.
extra portam molentie obserans per diuinam
custodiam. ut nisi homo ratione abutens por¬
tam negligentie aperiret: nuni quani ꝑ por¬
tam uolentie aliquid nocuuum intraret. Sed
quia noluit sibi cauere ut seruaret portum si¬
bi commnissam merito deus deseruit auꝰ custo¬
diam. Liguum autem sciencie dictum est non
propter naturum quam in se hr̃et sed quia ꝑ
ipsum satum est utrum esset horo bonus an¬
malus .i. obedieus an inobrdicus uel quia per olro¬
eutiam eius habiturus erat homo bona ad que tͣnͣ¬
siret. per inobedientiam uͦ mala que ei cõminatus
fuenat deus. Uel quia per ipsum experimento utrũz
cognouit. Que autem sut illa sacramenta prin¬
cipalia pro quib illa ligna posita fuerint in medio
poradisi sio accipe. Lignum uite datum fuit homini
ad sustentationem nite temporalis. per lignum

Expanded text:
lignum vitae sumptum in cibum, et extra per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sbi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus aest obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum
Abbreviated transcription (Latin):
in ea uigent operationes auime in corporalib
sensib. et in ea discernitur utrum hõ uiuat
an non. facilius quani in ceteris partib. Plã
Non anteguam celum et terram crearet ut
udetur uelle ieꝵ. Sed a tempore conditionis
quod fuit tercio die. in quo posuit hominem.
Extra paradysum uoluit eum facere deus ut ĩ¬
telligeret se egraua non ex natura in ꝑadyso
locatum. Lignum uite. duo ista ligna .i. lignum
uite. et lignum scientie boni et mali. ꝓpt̾ maiora
sacramenta que significant dũr fuisse ĩ medio.
et diuersis de causis habent heo nomina.Lignũ
enim uite quia in se habuit naturam ut conti¬
nuaret homini uitam si comederetur competen¬
ter Factus est enu homo mortalis et inuor¬
talis Sed sio immortalis quod poterat ñ mori
per cibi sustentationem quo egebat. Item morta¬
lis: quia perire potuit pet extruisecam uiolen¬
tiam. Ded deus ita munerat eum initus per

Expanded text:
in ea vigent operationes animae in corporalibus in ea vigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. PlanNon antequam coelum et terram crearet ut videtur velle Hieronymus sed a tempore conditionis, quod fuit tertio die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per
Abbreviated transcription (Latin):
lium per pluuiam ut crescerent. habebant cam̃
ꝑ fontemi remedium arbores et herbe create ne a¬
rescerent. fons iste potest intellig abyssus. scilicet
matrix omnium aquarum. ex qua omnes fontes
et flumina ͤ grediuntur. Uel singulare leges ꝓpłali
ut dicatur fons .i. fontes asc̃ uniuersam superfia¬
em rigans. non diluuium faciens. Sed sicut modo
humorem in aluentum terre ministrant. ñ enĩ
sola illa terra que cura ripas est fluminum humes¬
tatur et irrigatur ab aqua uicini flunii. s arcum¬
quaq usq ad .xii. uel .xuͦi. st adia per tracones
non erat qui terram coleret. Igitur formauit
et ã Hic primum uocat dominum deum. quia
hominem hũit. De angelo enim non facit men¬
tionem. sed sicut hystoriographus de isibilib in¬
tendit. horamem .i. corpus eius dicit formatum
humilitatem sequatur. Et inspirauit. salicet cor¬
pori preꝑato. animam precipue in faciem quia

Expanded text:
lium per pluviam ut crescerent, habebant tamen lium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex qua omnes fontes aquarum, et flumina egrediuntur, vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et irrigatur ab aqua vicini fluvii, sed circumquaque usque ad duodecim vel sexdecim stadia per tracones non erat, qui terram coleret? igitur formavit, etc. Hic primum vocat Deum Dominum, quia ilicet hominem habuit. De angelo enim non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia
Abbreviated transcription (Latin):
si diem confuse pro tempore accipianus: et ueri¬
similis et facilis erit solutio. et sic de tempore sex
dierum dictum fuisse intelligatur. Generationes.
uel actiue uel passine possunt accipi. Passiue: sic ce¬
lum et terra generata: sunt ista .i. talia.uł acti
arcifias initantis et inuantio naturam arbores ⁊
herbe crescerent per successionem sicut mͦ. scilicet
ĩmomento reddidit arborem perfectam ⁊ fructum
afferentem similiter et cetera. Germinaret s to¬
tum simul prouenit imperfectum statum. Nõ
enim pluerat deus ⁊ c̃ Quare nec opere nature sic̃
mͦ. nec opere artificis tunc prouenirent incremen¬
ta rerum: aperit dicens. Non enimi pluerat uñ
terra fecundata per oalorem superuenientem pul¬
lularet quod est opus nature. nec adhuo homo
id est artifex erat qui terram coleret. Sed fous
ascendebat et õ. Quasi dicat non pluerat s fõs
ascendit. Quod est dr̃e. et si non habebant aupi¬

Expanded text:
si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisi diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; velartificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem perfectam, et fructum afferentem: similiter, etc. Prius quam germinaret; quia totum simul provenit in perfectum statum. Non enim pluerat Deus, etc. Quare nec opere naturae, sicut modo, nec opere artificis tunc provenirent incrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. Nec adhuc homo, id est artifex, erat, qui terram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxi
Abbreviated transcription (Latin):
sit dominium et in maximis ⁊ in mininus. retinu¬
it tamen dominatum in mediis ad ꝯsolationem.
In maxanis ut in leonib et daaconib perdidit do¬
minium. ut cognosc̾et se anusisse dignitatem ꝓpri¬
am. In niumus amisit ut in pulicib muscis. ad cog¬
noscendam suam uilitatem. Unde domnus exercitũ
uesparum misit ad uindictam contra egyptũ ut
notaretur eoꝵ iulitas Ad ymaginemdei creauit
illum. Hoc inculcat ad expressionem ut in hoc ꝙ
deus notet reꝑiatur homo similis deo .i. in simpli¬
citate substantie. et multiplicitate scientie. et hoc
secundum animam. Et erant uissde bona. Nota
tres gradus. bonu simpliciter quanilibet crea¬
turam. Ualde bona. unuersa simul. summe bonũ.
solum deuni. Iste sunt generationes celi et terre.
Hec recapitulatio uidetur contraria eẽ suprapoĩte
expositioni sex dierum. ibi enim uisus est dixisse .ui.
dieb omnia esse creata. Hio uero uno die. Sed

Expanded text:
sit dominium et in maximis et in minimis. Retenusit dominium et in maximis et in minimis. Retenuit tamen dominatum in mediis ad consolationem. In maximis, ut in leonibus perdidit dominium, ut cognosceret se amisisse dignitatem propriam. In minimis amisit, ut in pulicibus, et muscis, ad cognoscendum suam vilitatem. Unde Dominus exercitum vesparum misit ad vindictam contra Aegyptum, ut notaretur eorum vilitas. Ad imaginem Dei creavit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in hoc quod Deus notet, reperiatur homo similis Deo, id est in simplicitate substantiae et multiplicitate scientiae, et hoc secundum animam. Et erant valde bona. Nota tres gradus: bonum simpliciter, quamlibet creaturam: valde bona, universa simul: summe bonum, solum Deum. Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed
Abbreviated transcription (Latin):
minem possumus dicere recognitionem ueri¬
tatis. Similitudinem dilectionem bonitatis. q̃
in uttoq. scilicet deo et homine sunt. Ad yma¬
ginem dei fuctus est homo secundum animam.
Sicat enuim ẜmago rei cetnitur in speculo. ita a¬
nina in sua ratione deum cognoscere potest. Adyma¬
guiem: quia non est ei usq quaq similis filiꝰ yma
go patris. non ad ymaginem. qura quicquid ht̃ pat̾
totum habet filius per naturam. Homo uero ita ẽ
ymago dei. quodad ỹmaginem. quia per naturam q
participatione. uel mutatione habet ea que der siuite
Uelad ymaginem dei. que in deo est sicut est omniũ
creaturarum in mente. Similitudinem. quod ip̃i
deo similis est homo in eo quod sicut ab uno deo oĩr
ita ab homine omnes homines uel ymago quod ẽ
rationalis. Sinulis. quod sicut deus. hominib. it a
homo antiualib dominatur. Presit piscib maris a ẽ
Dominari debint homo omnib. sed per pcãm ami¬

Expanded text:
minem possumus dicere recognitionem veriminem possumus dicere recognitionem veritatis; similitudinem, dilectionem unitatis; quae in utroque scilicet Deo et homine sunt. Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago rei cernitur in speculo; ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Ad imaginem, quia non est ei usquequaque similis. Filius imago est patris, non ad imaginem, quia quidquid habet pater, totum habet et filius per naturam. Homo vero ita est imago Dei, quod ad imaginem, quia non per naturam, sed participatione vel imitatione habet ea quae Dei sunt. Vel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creaturarum in mente. Ad similitudinem, quod ipsi Deo similis est homo, in eo quod, sicut ab uno Deo omnia, ita ab homine omnes homines. Vel imago, quod est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. Dominari debuit homo omnibus; sed per peccatum ami
Abbreviated transcription (Latin):
Deide dixit. Fĩat lux. Hic terrio adiungit. Sa¬
ciamus hominem. et c̾. In hoo uocari possunt
tres progressus. primum opus. temde informans
uerbum. tercio consilium. per hoc quod hio ad¬
sungit. Faciamus .h. et c̃ Neo propter ea con¬
silium induat qui eque possit facere. ⁊ mag¬
na. et parua. sed ut dignitatem creati hominis
ostenderet. et ut nos cantos reddat ne dedignem᷑
consilium accipere et ab equalib et a minorib.
cum ipse ad angelos ita loquatur quoꝵ mĩst̾io
forsitan formatum est corpus hominis. uel ꝙ
melius est. accipiamus consilium trmitatis fu¬
isse. et per uerbum plurale distinttionem ꝑ¬
sonarum. per hoc quod subiungit singuladiter
ad ymaginem. ⁊ similitudinem nr̃am. unitatẽ
essentie. Quid autem uocet ẜmaginem. ⁊ił si¬
militudinem iideamus Immago est: in linia¬
mentis similibi. Similitudo ini cuiusuibet eiꝰd̾
proprietatis ꝑticipatione. ymaginem dei ad ho¬

Expanded text:
Deinde dixit: Fiat lux, hic tertio adjungit: FaDeinde dixit: Fiat lux, hic tertio adjungit: Faciamus hominem, etc. In hoc vocari possunt tres progressus. Primum opus, deinde informans verbum, tertio consilium, per hoc, quod hic adjungit: Faciamus hominem, etc. Nec propterea consilium inducit, quin aeque possit facere et magna et parva; sed ut dignitatem creati hominis ostenderet, et ut nos cautos reddat, ne dedignemur consilium accipere et ab aequalibus et a minoribus; cum ipse ad angelos ita loquatur, quorum ministerio forsitan formatum est corpus hominis. Vel quod melius est, accipiamus consilium Trinitatis fuisse, et per verbum plurale distinctionem personarum; per hoc quod subjungit singulariter ad imaginem et similitudinem nostram, unitatem essentiae. Quid autem vocet imaginem, quid similitudinem, videamus. Imago est in lineamentis similibus; similitudo in cujuslibet ejusdem proprietatis participatione. Imaginem Dei ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
uentem atq motubilem uel mutabilem ut est
in hebreo. Quicquid enin fattum est propter
hominem feat deus ad mutationem ⁊ morten.
hominem uero solum ad immortalitatem. Qmͣ
produxerant ague .i. produxerunt. uel post quam
deus creauit. Crescite .i. multiplicamim ut unũ
sit glosa alterius Iumenta⁊ reꝑtilia. et bestias.
tyia ponit. Iumenta᷑ quetumq mansuescunt:
Deptilium. tria sunt genera. trahentia. serpen¬
tia. repentia. Trahentia sunt ueries qui primo
terram figentes ore sese post ea trahunt. Serpeu¬
tia. serpentes qui extra cutem pedes. non hũt¬
sed tamen intra hñt costas quib innitentes
toti simul feruntur Repentia qui extͣ᷑ cutent
pedes hñt ut botrace. lacerte. stelliones. Bestie
dñr fere que ledunt ungue uel dente. uel aĩmi
bestiali stulticia ut lupus. Saccamus hominem
ad ymaginem et similitudinem nr̃am. Primo
dixit in principio creauit deus celum et t̾rã:

Expanded text:
ventem atque motabilem, vel mutabilem; ut est ventem atque motabilem, vel mutabilem; ut est in Hebraeo. Quidquid enim factum est propter hominem, fecit Deus ad mutationem, et mortem: hominem vero solum ad immortalitatem. Quam produxerant aquae, id est produxerunt, vel postquam Deus creavit. Crescite, id est multiplicamini: ut unum sit glossa alterius. Jumenta, et reptilia, et bestias tria ponit. Jumenta quaecunque mansuescunt. Reptilium tria sunt genera: trahentia, serpentia, repentia. Trahentia sunt vermes, qui primo terram figentes ore, sese postea trahunt. Serpentia, serpentes qui extra cutem pedes non habent, sed intra habent costas, quibus innitentes toti simul feruntur. Repentia qui extra cutem pedes habent, ut batracae, lacertae, stelliones. Bestiae dicuntur ferae, quae laedunt ungue vel dente, vel animi bestiali stultitia, ut lupus. Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Primo dixit: In principio creavit Deus coelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
et totum statum corporis permutant quã ꝑo¬
tentiam a domino in creatione susceperunt. La¬
pides similiter statum corpoꝵ diuersomodo peritini¬
tant. Stelle quidem omnes et peincipsliter plane¬
re in corporib subiectis suos hñt effectus ꝑmu¬
tandi mediante aere.Inimutatis uero corporib
per affinitatem quan hñt cum animab sibi
adiunttis. ⁊ ip̃e quoq anime mutantur. gau¬
dium uel tristiciamr et consimiles affectiõner
sorcientes ab extrinsecis. Iste tamen affectiones nou
in tantum dominantur animis hominum ut as¬
tiones nr̃e magis seqnͣtur eas. quani disccetionem
mentis et liberum arbitoium. Icta autem opiio
ut aiunt quidam santti orta est ab hercule. athlã¬
te. ꝓmecheo. qui creduntur fuisse demones incarna¬
ti. et tradiderunt mathematicam. filsam quidem
dottomam. sed per quasdam ueri similes rationes
cam probauerunt ut facilius deciperent homines.
et istam sollicitudinem intinarent. Animamui¬

Expanded text:
et totum statum corporis permutant: quam poet totum statum corporis permutant: quam potentiam a Domino in creatione susceperunt. Lapides similiter statum corporum diverso modo permutant. Stellae quidem omnes, et principaliter planetae in corporibus subjectis suos habent effectus permutandi mediante aere. Immutatis vero corporibus per affinitatem quam habent cum animabus sibi adjunctis, et ipsae quoque animae mutantur, gaudium vel tristitiam, et consimiles affectiones sortientes ab extrinsecis. Istae tamen affectiones non in tantum dominantur animis hominum, ut actiones nostrae magis sequantur eas, quam discretionem mentis, et liberum arbitrium. Ista autem opinio ut aiunt quidam sancti orta est ab Hercule, Atlante, Prometheo: qui creduntur fuisse daemones incarnati, et tradiderunt mathematicam, falsam quidem doctrinam, sed per quasdam verisimiles rationes eam probaverunt ut facilius deciperent homines: et istam sollicitudinem intimarent. Animam vi