comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
despiritualib loquitur. qui despiritualibus
disserit. qui mysteria regni celorum reuelat.
ille buccina concinit. Ille detuba loquitur.
qui demagnis & maximis loquitur. qui scienti¬
am xp̃i humanis aurib pandit. Sed cur et cor¬
nea dicitur buccina: Quia et descõ dicitur.
cornu eius exaltabitur ingła. Unde & unius¬
cuiusq buccina dr̃ cornea. in eo quod multi¬
plicem scientiam xp̃i. & crucis eius quȩ incor¬
nu designatur deserit sacramenta. Cum hac
ergo buccina militantes. et cum hac pugnan¬
tes. uincimus alienigenas. et hostes infugm
uertimus. & iam sifuerit multitudo eorum¬
sicut locustȩ. Locustis enu comparata ẽ de¬
monum multitudo. quib neq incȩlo neq
iterris ẽ sedes. Precedat ergo et nos in hoc bel¬
lo operum lux. scientiȩ uirtus diuinȩ. uerbi
predicatio. Pugnenius et nos inhymnis et
psalmis. et canticis spirnulib concunentes.
et clamantes addm̃. ut abipso uictoriam

Expanded text:
de coelestibus loquitur, qui de spiritalibus disserit, qui mysteria regni coelorum revelat, ille buccina concinit. Ille de tuba loquitur, qui de magnis et maximis loquitur, qui scientiam Christi humanis auribus pandit. Sed cur et cornea dicitur buccina? Quia et de sancto dicitur: Cornu ejus exaltabitur in gloria . Unde et uniuscujusque buccina dicitur cornea, in eo quod multiplicem scientiam Christi, et crucis ejus, quae in cornu designatur, disserit sacramenta. Cum hac ergo buccina militantes et cum hac pugnantes vincimus alienigenas, et hostes in fugam vertimus, etiamsi fuerit multitudo sicut locustae: locustis enim comparata est daemonum multitudo, quibus neque in coelo, neque in terris est sedes. Praecedat ergo et nos hoc bello operum lux scientiae, virtus, divini verbi praedicatio; pugnemus et nos in hymnis et psalmis et canticis spiritalibus concinentes et clamantes ad Deum, ut ab ipso victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
tum muusterium. & explet opera conuer¬
generat. Alaria uero secus pedes uerbidĩ.
optuã partem dicitur elegisse. &. perhȩe
intelligitur uelut gratiȩ germina ꝓcreare.¬
filium: Cimuhel inquit qui dõ assistit.
dequo inpsalmis dicitur. Moyses &. ia¬
ron insacerdotib eius & samuhel mͦiis

Expanded text:
quens ministerium: explet opera convergenerat. Et Maria sedens secus pedes verbi Domini, optimam partem dicitur elegisse, et intelligitur velut gratia gemina procreare.ilium Samuel, qui Deo assistit, de quo dicitur: Moyses et Aaron in sa
Abbreviated transcription (Latin):
Heli interpretatur arabs. siue extrarius.
Extrarius quippe adõ ẽ. qui non tenet di¬
sciplinam. qui delinquentem filium non
castigat. non corripit ut erendet: qui
indulget uitiis. qui delicta non punit.

Expanded text:
Heli interpretatur extraneus; extraneus quippe a Deo, qui non tenet disciplinam, et filium non cogitat, non corripit, aut emendat, qui indulget vitiis. Fil
Abbreviated transcription (Latin):
loco dicitur. Et effecti estis qui lacte indige
tis. & non cybo forti. Qm̃ omnis quilacte
alitur. alienus ẽ asermone iustitiȩ. Paruulꝰ
enim ẽ. Perfectorum uero ẽ cyb solidus qui
propossibilitate sumendi. exercitatos habent
sensus. ad discretionem boni ac mali. Igitur

Expanded text:
 Dei, et facti estis quibus lacte opus sit non cibo forti. Omnis enim qui lacte alitur, expers est sermonis justitiae: parvulus enim est. Perfectorum vero est cibus solidus, qui pro possibilitate sumendi, exercitatos habent sensus, ad discretionem boni et mali . Et iter
Abbreviated transcription (Latin):
post se abierer. qui utiq nusquã erat. Inter¬
pretatur autem abiezer. patris mei auxiliũ.
Non ergo honunem aliquẽ. sed patris sũmi
gedeon inuocasse uidetur auxilium. Mit¬
tit interea. &. uuxilia collituri conueniunt
popłi. & omnis ad gedeon exercitus congre¬
Si siluũ facis inmanu mea isrł. quemadmo¬
dum locutus es. ecce ego ponam uellus la

Expanded text:
post se Abiezer, qui utique nusquam erat. Interpretatur autem Abiezer patris mei auxilium; non ergo hominem aliquem, sed patris summi Gedeon invocasse videtur auxilium. Mittit interea et auxilia convocari, conveniunt populi, et omnis ad Gedeon exercitus congreSi salvum facies per manum meam Israel, sicut locutus es
Abbreviated transcription (Latin):
lam uiam incecderent quȩ dicit. Ego sum
uia. & ueritas. & uita. Nemo enim uiã
uitȩ cum mitio mortalitatis incedit. Ta¬
minus laucdabilis. Propeccato enim re-¬
trorsum corruens. expirauit. & nonpu¬
corruit. siquis retro conuertitur afide et
ueritate. necesse ẽ ut cadat & ut continu¬

Expanded text:
lam viam incederent. Qui dicit: Ego sum via, et veritas, et vita. Nemo enim viam vitae cum indicio mortalitatis incedit. minus laudabilis; pro peccato enim retrorsum corruens expiravit. ravit. Si quis retrorsum convertitur a fide, et veritate, necesse est ut cadat, et continu
Abbreviated transcription (Latin):
in quo peccata purgantur. recte auulsio
nominatur. ubi auellitur cor lapideum.¬
quia omnes donec adlocum scm ueniamꝰ.
caltiati sumus. Cum autem ꝑuenerimus
adeum. discaltiari iubemur: sicut dicitur
admoysen. Solue corrigiam caltiamenti tui.
Locus enim in quo tustas. terra scã ẽ. Et quide

Expanded text:
in quo purgantur peccata, evulsio nominatur, ubi evellitur cor lapideumquia omnes, donec ad locum veniamus sanctum, calceati sumus; cum autem perveniamus ad eum, discalceari jubemur. 13. Ut Moysi dicitur: Solve corrigiam calceamenti tui, locus enim in quo stas terra sancta est ,
Abbreviated transcription (Latin):
scit. qui uitiis non indulget. neq obpeocati
situ sternitur ꝓnus. Sed et quod dicit eos
manu uel lingua aquam lambere. non absq
sacramenti quadam significantia hoc nuchi
uidetur. scriptum ẽẽ. scilicet quod manu.
lingua. operari debent milites xp̃i. Hoc ẽ.
opere et uerbo. Quia qui docet .&. facit. hic
magnus uocabitur in regno celorum. Quid
autem &iam similitudinem canis lambentis
scriptura posuit: uidetur michi istud animal
hoc in loco propterea nominatum. quod supͣ
omnia cȩtera animalia amorem dicitur pro¬
prii dñi seruare. nec terrore. nec iniuriis obli¬
terare in eo fertur affectus. Trecenti ergo soli¬
sunt. qui sacramenti huius imaginem pre¬
formabant. Isti electi. isti probati. isti adiucto¬
riam consecrati. qui et ipso numeri sacramen¬
to obtinere aduersarios possint. Trecenti et e¬
nim sunt. qui tertio centena multiplicant. &
perfecte timitatis numerum ferunt. sub quo

Expanded text:
scit, qui vitiis non indulget, neque ob peccati scit, qui vitiis non indulget, neque ob peccati sitim sternitur pronus. Sed et quod dicit eos manu vel lingua aquam lambere, non absque sacramenti quadam significantia hoc mihi videtur: innuit scilicet, quod et manu et lingua operari debent milites Christi, hoc est, opere et verbo; quia qui docet et facit, hic magnus vocabitur in regno coelorum. Quod autem etiam similitudinem canis lambentis Scriptura posuit, videtur mihi istud animal hoc in loco propterea nominatum, quod supra omnia caetera animalia amorem dicitur proprii domini servare, nec tempore nec injuriis oblitterare in eo fertur affectus. Trecenti ergo soli, qui sacramenti hujus imaginem praeformabant, isti electi, isti probati, isti ad victoriam consecrati: qui et ipso numeri sacramento obtinere adversarios possent. Trecenti etenim sunt, qui tertio centena multiplicant, et perfectae Trinitatis numerum ferunt, sub quo
Abbreviated transcription (Latin):
madian inmanu tua. In omnib pene uete¬
rum gestis mysteria. designantur ingentia.
sicut &iam inhoc loco fieri uidemus. Quia
ii qui descendunt adaquam. idest qui adbap¬
tismi gr̃am ueniunt. non debent ꝓcidere
iunterram. nec flectere genua sua. & cedere
temptationib uenturis. sed stare fortiter
et constanter. sicut et ꝓpheta dicebat. Denus¬
sas manus. & dissoluta genua. erigite. et
gressum rectum facite semitis ur̃is. Uenisti
adaquam baptismi. istud ẽ certaminis &
pugne spiritualis initiũ. huic tibi aduersũ
zabulum nescitur pugnę principium. Si
remissior fueris. si flecti facile poteris. quo¬
modo pugnabis : quomodo stabis aduersũ
astutias rabuli: Ptopterea et apłs clamat.
State ergo. et nolite iterum uigo seruitutis
herere. Et iterum dicit. state in dño. Et
tertio dicit. qm̃ cunc uiuimus. siuos statis
indño. Ille ergo prolubilis. ille electus ẽ. qui
postea quam ad aquam baptismi uentũ ẽ.
flecti ad necessitates terrenas et corporeas ne¬

Expanded text:
ad Saul . In omnibus pene veterum gestis mysteria designantur ingentia, sicut etiam in hoc loco fieri videmus: quia hi qui descendunt ad aquam, id est, qui ad baptismi gratiam conveniunt, non debent procidere in terram, nec flectere genua sua, et cedere tentationibus ventris, sed stare fortiter et constanter, sicut et Apostolus dicebat: Remissas manus, et dissoluta genua erigite, et gressum rectum facite semitis vestris . Venisti ad aquam baptismi; istud est certaminis et pugnae spiritalis initium. Hinc tibi adversum diabolum nascitur pugnae principium; si remissior fueris, si flecti facile potueris, quomodo pugnabis, quomodo stabis adversum astutias diaboli? Propterea et Apostolus clamat: State ergo, et nolite iterum jugo servitutis haerere . Et iterum dicit: State in Domino . Et tertio dicit: Quomodo tunc vivimus, si vos statis in Domino . Ille ergo probabilis, ille electus est, qui posteaquam ad aquas baptismi ventum est, flecti ad necessitates terrenas et corporeas ne
Abbreviated transcription (Latin):
dies festos uros: odit anima mea Odit
gͦ ds̃ eos qͥuna die putant festũ diem
ẽẽ dñi Xp̃iani omi die carnes agni co¬
medunt: id ÷ carnes uerbi dĩ cotidie
dñs: ut tu semꝑ manduces de car-
ueniat mane Et si inhac uesꝑa sol.¬
licitꝰ fueris. ⁊ infletu ac ieuiniis atq
in om̃i labore. iusticie uitã dureris.

Expanded text:
dies festos vestros odit anima mea . Odit dies festos vestros odit anima mea . Odit ergo Deus eos qui una die putant festum diem esse Domini. Christiani omni die carnes Agni comedunt, id est, carnes Verbi Dei quotidie Dominus, ut tu semper manduces de carni, usquequo veniat mane. Et si in hac vespera sollicitus fueris, et in fletu ac jejuniis, vel in omni labore justitiae vitam duxe
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. sicut ceruus desiderat ad fontes
aquaꝵ. ita desiderat anima mea ad
te ds̃. siciit anima mea addm̃ uiuũ.
quando ueniã & parebo ante conspec
paululũ neglegentes & desides cõmo¬
neamꝰ: Habetote patientiã qr de re-¬
becca uob̃. id ÷ depatientia sermo ẽ
Et necesse ÷ nos eos qͥ collectã neglegunt
⁊i audire declinant uerbũ dĩ paululũ
ꝑpatientiã castigare. qͥ ñ desiderant
panẽ uite. nec aquã uiuã. qͥ ñ exeũt
de castris. nec ꝓcedunt dedomib lu-¬
teis. ut colligant sibi mannã. qͥ ñ ue¬
miunt adpetrã ut bibant de spũali
habetote inquã uos paululũ patientiã:
Sermo enĩ nob̃ ad neglegentes ẽ: ⁊ eos
qͥ male habent: Sani enĩ ñ indigent
medico. s male habentes: Dicite mͥ uos
qͥ tantũmͦ festis dieb adęccłiã cõueni¬
sollẽpnes Et idõ ad eos dicit dñs: qr
neomenias ur̃is &e sabbata &e diem
magnũ ñ sustineo Ie iuniũ ⁊ ferias &:

Expanded text:
dicere, Sicut cervus desiderat ad fontes dicere, Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum vivum; quando veniam et apparebo ante conspectpaululum negligentes ac desides commoneamus. Habetote patientiam: quia de Rebecca vobis, id est, de patientia sermo est: et necesse est nos eos qui collectam negligunt, et audire declinant verbum Dei, paululum per patientiam castigare: qui non desiderant panem vitae, nec aquam vivam, qui non exeunt de castris, nec procedunt de domibus luteis, ut colligant sibi manna, qui non veniunt ad petram, ut bibant de spirituali Apostolus. Habetote, inquam, vos paululum patientiam; sermo enim nobis ad negligentes est, et eos qui male habent: sani enim non indigent medico, sed male habentes. Dicite mihi vos, qui tantum festis diebus ad ecclesiam convenisolemnes: et ideo ad eos dicit Dominus, Neomenias vestras et sabbata, et diem magnum non sustineo; jejunium, et ferias, et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ elatã grecȩ facundiȩ arrogantiã.
⁊ adhumilẽ ac simplicẽ ꝓpheticũ se meli¬
nãs sermonẽ dicit Bibe tu ⁊ camelos ad
phetici sermonis tenet figurã. qͦmͦ portat᷑
arebecca. quã ipse magis portare de.¬
beret: Uide gͦ ne forte sicut ⁊ dñs iħc
cũ ipse sit panis uitȩ & ipse pascat a¬
nimas esurientes. ipse rursũ esurire se
fatet᷑ cũ dicit. esuriui & dedisti mͥ man.¬
ducare. & iterũ cũ ipse sit aqua uiua ⁊
potũ det omĩb sicientib. rursũ ipse
dicit ad samaritanã. da mͥ bibere: sic
&e ꝓpħicus sermo cũ ipse potũ det si¬
cientib nichilominꝰ ipse. abhis potari
dicit᷑. cũ studiosoꝵ exercicia & uigilantias
suscipit: Ista gͦ cał anima que agit
cuncta patient̃ que tã promta ẽ. &
tanta eruditione subnira. que de pro¬
fundis haurire scientie fluenta cõsue¬
uit: ipsa potest copulari nuptu̾ xp̃i:
haurias aquas. ñ solũ alios po. tare
ñ esuris. nec sitis iusticiã. ⁊ qͦmͦ poteris

Expanded text:
e facundiae arrogantiam: et ad humilem et simplicem propheticum se inclinans sermonem dixit, Bibe tu, et camelos adarophetici sermonis tenet figuram; quomodo potatur a Rebecca, quam ipse magis potare deberet? Vide ergo ne forte sicut et Dominus Jesus, cum ipse sit panis vitae , et ipse pascat animas esurientes; ipse rursum esurire se fatetur, cum dicit, Esurivi, et dedistis mihi manducare : et iterum cum ipse sit aqua viva, et potum det omnibus sitientibus; rursum ipse dicit ad Samaritanam, Da mihi bibere : sic et propheticus sermo, cum ipse potum det sitientibus; nihilominus ipse ab his potari dicatur, cum studiosorum exercitia et vigilantiam suscipit. Talis ergo ista anima, quae agit cuncta patienter, quae tam prompta est, et tanta eruditione subnixa; quae de profundis haurire scientiae fluenta consuevit, ipsa potest copulari nuptiis Chrishaurias aquas; non solum alios potare non esuris, nec sitis justitiam. Et quomodo poteris
Abbreviated transcription (Latin):
cnĩ mane. id ÷ in scło uenturo. si in hoc
scło fructũ iusticie infletu & labore
collegeris Uenite gͦ nuos dũ tempus ÷:
bibamꝰ de puteo uisionis. ubi isaac de
ambulat: & ubi ꝓcedit ad exercitiũ:¬

Expanded text:
oc saeculo fructum justitiae in fletu et labore collegeris. Venite ergo vos dum tempus est; bibamus de puteo visionis, ubi deambulat Isaac, et ubi procedit ad exercitiu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ emptemꝰ facere etiã ilłd qđ sapientia
conmonet dicens Bibe aquas detius
fontib & de tuis puteis. & sit tͥ fons
habere. ꝓpͥũ puteũ & ꝓpriũ fontẽ:
ut &e tu cũ apphenderis librũ scrip¬
turarũ. incipias etiã in ꝓprio sensu
ꝓferre aliquẽ intellectum. & scdm
ea quȩ uĩęccłia didicisti. tempta &
tu bibere de fonte ingenii tui Est
inera de natura aquę uiuȩ sunt uine
ꝑennes & irrigua fluenta. rationabił
sensus sira ñ sint tra ex ruderib op¬
pleta Sed satis age fodere t̾rã tuã
&e purgare sordes. id ÷ ingenii tui amo¬
uere desidiam. & torporem cordis ex¬
cũtere. Audi enĩ qͥd dicit scriptura:
Pumge occulũ & ꝓfert lacriuiã:
P unge cor: & ꝓfert sensũ Purga g̾ &r
tu ingeniũ tuũ ut aliquando etiam
de tius fontib bibas. & de tiuis puteis
haurias aquã uiuã. Si enĩ suscepisti
inte uerbũ dĩ si accepisti. ab iħu aquã
uiuã & fidelit̃ accepisti. fiet ite fons

Expanded text:
entemus facere etiam illud quod sapientia commonet dicens: « Bibe aquam de tuis fontibus, et de tuis puteis. Et sit tibi fons habere proprium puteum et proprium fontem, ut et tu cum apprehenderis librum Scripturarum, incipias etiam ex proprio sensu proferre aliquem intellectum, et secundum ea quae in Ecclesia didicisti. Tenta et tu bibere de fonte ingenii tui. Est intra te natura aquae vivae, sunt venae perennes et irrigua fluenta rationabilis sensus, si modo non sint terra et rudibus completa. Sed satage fodere terram tuam, et purgare sordes, id est ingenium, amovere desidiam et torporem cordis excutere. Audi enim quod dicit Scriptura. « Punge oculum, et profer lacrymam: punge cor, et profer sensum . Purga etiam et tu ingenium tuum, ut aliquando etiam de tuis fontibus bibas, et de tuis puteis haurias aquam vivam. Si enim suscepisti in te verbum Dei, si accepisti ab Jesu aquam vivam, et fideliter accepisti, fiet in te fons
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetudo. continentia castitas: &e his
similia: Uides aliũ popłmn qͥ ce ipse
intra nos ẽ. secliste minor ẽ. ille maior:
Semꝑ enĩ plures st̃ mali quã boni. ce
uitia numerosiora uirtutib Sed si
talessumꝰ qualis rebecca ce mereamꝰ corde
de isaac. id÷ de uerbo dĩ habere concep¬
tũ: etiã inn nob̾ popłs popłm suꝑabit.
ce maior seruiet minori Seruiet enĩ caro
spui: & uitia uirtutib cedent Et imple.¬

Expanded text:
mansuetudo, continentia, castitas , et his similia. Vides alium populum, qui et ipse intra nos est; sed hic minor est, ille major: semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus. Sed si us qualis Rebecca, et mereamur de Isaac, id est, de verbo Dei habere conceptum, etiam in nobis populus populum superabit, et major serviet minori: serviet enim caro spiritui, et vitia virtutibus cedent. Se
Abbreviated transcription (Latin):
sermo dĩ ẽ. ꝙ sermo inlege ordeũ seminat:
ꝑfectorib & sp̃ualib: hunc imperitio¬
rib & animalib parat. qr scriptum :
Homines & ium̃ta saluos facies dñe. Isa ac
gͦ sermo legis ordeũ seminat. & tam̃
inipso ordeo uiuenit centesimũ fructũ:
Inuenis enĩ & inlege martyres quoꝵ:
Uis aut̃ uidere qi etiã ipse ordei cibũ
incipientib exhibet: Scriptũ ÷ in ęuan¬
geliis: qr scdõ pauerit turbas Sed illos
ꝓfecissent in uerbo & doctrina triticeos
eis exhibebat panes Sed post hoc
dñs inqͥt benedix̃ isaac: & magnificatꝰ :
ualde: Paruus erat isaac inlege: s pro-¬
cessu tẽporis fit magnꝰ: Fit magnꝰ pro¬
lege ẽ. nũdũ magnꝰ :: qͥppe quȩ &e uela¬
Cũ ceperit littera legis uelut palea ordei
geliis paucos panes frangit. & qͦd milia
reficit popłoꝵ. & quanti cophini reli¬
quiarũ suꝑ sc̃. Donec integͥ st̃ panes:
nemo saturatur. nemo reficit᷑. nec ipsi
panes uident᷑. augeri Considera gͦ

Expanded text:
sermo Domini est, qui sermo in lege Dei ordeum seminat, perfectioribus et spiritalibus, hic imperitioribus et animalibus parat: quia scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Isaac ergo, sermo legis, ordeum seminat, et tamen in ipso ordeo invenit centesimum fructum. Invenis et in lege martyres, quoruVis autem videre quia etiam ipse ordei cibos incipientibus exhibet? Scriptum est in Evangeliis quia secundo paverit turbas, sed illas ssent in verbo et doctrina, triticeos eis exhibet panes. Sed post hoc Dominus, inquit, benedixit Isaac, et magnificatus est valde. Parvus erat Isaac in lege, sed processu temporis fit magnus in prolege est, nondum magnus est, quippe quae et velacum coeperit littera legis velut palea ordei geliis paucos panes frangit, et quot millia refecit populorum, et quanti cophini reliquiarum supersunt. Donec integri sunt panes, nemo saturatur, nemo reficitur; nec ipsi panes videntur augeri. Considera ergo
Abbreviated transcription (Latin):
desponsare. p̃mittit adte istũ puerũ
Puer iste sermo ꝓpheticus ÷: Quẽ nͥ
prius susceꝑis: nub̾e xp̃o ñ poteris:
Scito tam̃ qr nemo inexercitatꝰ um
peritꝰ sermonẽ ꝓpheticũ susce̾pit:
s qͥ scit haurire aquã de ꝓfundo pir¬
tei. ⁊ qͥ intantũ scit haurire ut etiã
his sufficiat qͥ irrationabiles ⁊ ꝑuer.¬
ut ⁊ ipse possit dicere. qr sapientib
i insipientib debitor sũ: Deniq sic
inqͥt uirginib que ueniũt ad aquã.

Expanded text:
desponsare, praemittit ad te puerum istum. desponsare, praemittit ad te puerum istum. Puer iste sermo propheticus est, quem nisi prius susceperis, nubere Christo non poteris. Scito tamen, quia nemo inexercitatus et imperitus sermonem propheticum suscipit; sed qui scit haurire aquam de profundo putei: et qui in tantum scit haurire, ut etiam iis sufficiat qui irrationabiles et pervut et ipse possit dicere, quia sapientibus et insipientibus debitor sum . Denique sic i
Abbreviated transcription (Latin):
estis ad audiendũ Uideamꝰ tam̃ hoc. qͦd
Rebeeca cotidie ueniebat ad puteos. cotidie
hauriebat aquã: Et qr cotidie uacabat
ad puteos: iccirco inueniri potuit apue¬
ro abrahã. ⁊ in matrimonio sociari isaac
Hȩc fabulas putatis eẽ. ⁊ historias narra-¬
re inscripturis sp̃m scm̃: Animarũ ẽ
ista eruditio ⁊ispũał doctrina. que te
instituit ⁊ docet cotidie uenire adpu¬
teos scripturarũ. ad aquas sp̃s scĩ. ⁊ hau¬
rire. semꝑ ac plenũ uas domũ referre
sicut faciebat exiã rebecca. quȩ ñ alit̃
iungi potuisset tanto patriarche ssa¬
ac qͦui ex reꝓmissione natꝰ ÷. nͥ hauri¬
endo aquas. ⁊ utantũ hauriendo. ut
s ⁊ puerũ abrahe. iñ tantũ puerũ.
sed ⁊eo usq abundaret aqͥs quas hau¬
riebat de puteis. ut ⁊ camelos posset
ad aquare. usq qͦ cessarent inqͥt liben¬
tes Misteria sunt cuncta que scrip¬
id ÷ desponsare: Ad te enĩ loqͥt᷑ ꝑ ꝓpħã
agnoscas dnm: Quia gͦ uult te sibi

Expanded text:
estis ad audiendum . Videamus tamen hoc quod Rebecca quotidie veniebat ad puteos, quotidie hauriebat aquam: et quia quotidie vacabat ad puteos, idcirco inveniri potuit a puero Abrahae, et in matrimonio sociari Isaac. Haec fabulas putatis esse, et historias narrare in Scripturis Spiritum sanctum? Animarum est ista eruditio, et spiritualis doctrina, quae te docet quotidie venire ad puteos Scripturarum, ad aquas Spiritus sancti, et haurire semper, ac plenum vas domum reportare: sicut faciebat etiam sancta Rebecca; quae non aliter jungi potuisset tanto patriarchae Isaac, qui ex repromissione natus est, nisi hauriendo aquas: et in tantum hauriendo, ut sed et puerum Abrahae: et non tantum puerum, sed et eousque abundaret aquis, quas hauriebat de puteis, ut et camelos posset adaquare, Usquequo cessarent, inquit, bibentes . Mysteria sunt cuncta, quae scripstus desponsare: ad te enim loquitur per pragnoscas Dominum . Quia ergo vult te sibi
Abbreviated transcription (Latin):
saac in qͥt scriptura crescebat ⁊ con¬
fortabat᷑. id ÷ gaudiũ crescebat abra
de p̾sentib abraha: neq de diuiciis
mundi ⁊ actib scłi Siuis audire
abrahã uncĩe gauderet: audi dñm
adiudeos dicentem: Abrahã pat̾ ur̃
abrahȩ illa uisio qr uidebat xp̃i diem.
nipes quȩ inipio erat gaudia cumula¬
bat: Atq utinã eficeremini ȩtiã uos isaac.
iessetis gaudiũ matri ur̃ȩ eccłiȩ s uereor
ne adhuc intristicia ⁊ gemitu eccłia filios
pariat An ñ ÷ ei tristicia ⁊ gemitꝰ cũ uos
ñ cõuenitis ad audiendũ dĩ uerbũ. & uix¬
festis dieb ad eccłiã ꝓceditis. ⁊ hoc ñ tam
desiderio uerbi quã studio sollemnita¬
tis ⁊ publicȩ qͦdãmͦ remissionis obtentu:
Qd gͥ ego faciam cui dispensatio uerbi

Expanded text:
saac, inquit Scriptura, crescebat et confortabatur : id est, gaudium crescebat Abrahde praesentibus Abraham, nec de divitiis mundi et actibus saeculi. Sed vis audire Abraham unde gauderet? Audi Dominum ad Judaeos dicentem: Abraham pater Abrahae illa visio qua videbat Christi diem, et spes quae in ipso erat, gaudia cumulabat. Atque utinam efficeremini et vos Isaac, et essetis gaudium matris vestrae Ecclesiae. Sed vereor ne adhuc in tristitia et gemitu filios Ecclesia pariat. Annon est ei tristitia et gemitus, cum vos non convenitis ad audiendum Dei verbum, festis diebus ad ecclesiam proceditis; et hoc non tam desiderio verbi quam studio solemnitatis, et publicae quodammodo remissionis obtentu. Quid igitur ego faciam, cui dispensatio verbi
Abbreviated transcription (Latin):
addit que st̃ allegorica Nũcͥd sacram̃ta
legiseis apperuit᷑. qͥneq legunt: neq au
diũt legem: S legẽ legentib dicebat.
legẽ ñ audistis. Quomͦ gͦ potero mys.¬
teria legis ⁊ allegorias quas ab apło edoc̃¬
tus sũ aꝑire ⁊ ꝓdere his. qͥb ⁊ auditio
lapsantẽ Timeo enĩ illd̃ qͦd scriptũ ẽ:
P opłs m̃s qͥbeatificant u̾os. seducunt.
uos: ⁊ semitas pedũ ur̃oꝵ cõturbant:
Tanquã filios meos Rm̃os moneo Miror
sino ndũ uob̾ innotuit uia .xp̃i. si ne
hoc qͥdẽ audistis qͦd ñ ÷ lata & spaciosa.
s arta ⁊ angusta uia ẽ. quȩ ducit ad

Expanded text:
addit, Quae sunt allegorica . Numquid sacramenta addit, Quae sunt allegorica . Numquid sacramenta Legis eis aperuit, qui neque legunt, neque intelligunt? Sed Legem legentibus dicebat, Legem non audistis? Quomodo ergo potero mysteria Legis, et allegorias, quas ab Apostolo edoctus sum, aperire et prodere iis, quibus et auditio lapsantem. Timeo enim id quod scriptum est: Populus meus, qui beatificant vos, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum conturbant . Tanquam filios meos charissimos moneo. Miror si nondum vobis innotuit via Christi, si nec hoc quidem audistis, quod non est lata et spatiosa, sed arcta et angusta vi
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m tempꝰ inueniam: Plurimũ ex hoc
immo pene totũ. mundanisoccupatio¬
nib teritis: Inforo aliud: aliud innegoti¬
atione cõsumitis: Aliꝰ agris. aliꝰ litib uacat.¬
i adaudiendũ dĩ uerbũ: nemo aut pauci
admodũ uacant: S qͥd uos de occupati.¬
onib culpo: Quid de absentib cõqueror:
Presentes etiã ⁊ inȩccłia positi ñ estis in-¬
tenti. s cõmunes ⁊ exusu fabulas teri-¬
tis. ⁊ uerbo dĩ uł lectionib diuuns terga
conuertitis Uereor ne ⁊ uob̃ dicat᷑ a¬
dño. ilłd̃ qͦd ꝑpropħam dictũ ÷: Conu̾¬
ter̃ ad me dorsa. ⁊ ñ facies suas Qd gͥ
ego faciã cui ministeriũ uerbi creditũ: :
Quȩ legunt᷑ mystica st̃: in allegoricis ex¬
ponenda st̃ sacram̃tis Possũ ne suu dis
⁊ auersis aurib ingerere margaritas
uerbi dĩ: tͥIõ ita ait apłs. Uide enĩ qͥd
dicit Qlegẽ inqͥt legis is: legẽ ñ audistis:
Abraħã enĩ duosfilios habuit. icet̃a qͥb

Expanded text:
um tempus inveniam? Plurimum ex hoc, imo pene totum mundanis occupationibus teritis: in foro aliud, aliud in negotiatione consumitis; alius agris, alius litibus vacat: ad audiendum verbum Dei nemo, aut pauci admodum vacant. Sed quid vos de occupationibus culpo? Quid de absentibus conqueror? Praesentes etiam et in ecclesia positi non estis intenti; sed communes et ex usu fabulas teritis, et verbo Dei vel lectionibus divinis terga convertitis. Vereor ne et vobis dicat prophetam dictum est: Converterunt ad me dorsa sua, et non facies suas . Quid igitur ego faciam, cui ministerium verbi creditum est? Quae leguntur mystica sunt, in allegoricis exponenda sunt sacramentis. Possumne surdis et aversis auribus ingerere margaritas verbi Dei? Non ita egit Apostolus; vide enim quid dicit: Qui Legem, inquit, legistis, Legem non audistis? Abraham enim duos filios habuit, etc, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nob̾ sacram̃toꝵ cumulus
naiuigio. ingrediat᷑ mare. dous¬
t̃rȩ uicinus ÷ minꝰ metuit: cũ uͦ paula.¬
tim in altũ fuerit ꝓgressꝰ. & undis in¬
uͦ mentẽ pauor ingens & formido ꝑcur¬
rit. qͦd exiguã partẽ tã inm̃sis fluctib
credidit: ita etiã nos pati uidebimͣ qͥ
exigui merito. sed ⁊ ingenio tenues.
su portũ salutis intrabimꝰ Uideamꝰ¬

Expanded text:
tum vobis sacramentorum cumulus navigio ingreditur mare, doterrae vicinus est, minus metuit, cum vero paulatim in altum fuerit progressus, et undis inuo mentem pavor invadit, et formido percellit, quod exiguam ratem immensis fluctibus credidit, ita etiam nos pati videmur, qui exigui meritis et ingenio tenues, su portum salutis intrabimus. Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
legimus ubidic̾. quia habens quis centũ oues ex qͥb
cũ ꝑusset una relictis nonaginta nouẽ in montr¬
bus descendit querere eam quȩ ꝑierat: qũaq¬
centenarius totius ereaturȩ rationabilis mimerꝰ
q̃m ex semet iptoꝰ ubsistit. sed ex trinitate descendit
& longitudiñe uitȩ hoc est inmortalitatis gratiã
ex patre ꝑ filiũ ac sẽm sp̃m suscepit. iccireo tripli
tiã lapt̃i per agnitionem trinitatis restitiat
in trecentos. Latitudo quinquagenariũ nume¬
rũ tenet. qui numerus remissione & indulgen¬
tia consecratiis est. Scdm̃ leg̾e enĩ quinquage¬

Expanded text:
legimus, ubi dicit: Quia habens quis centum oves, ex quibus cum periisset una, relictis nonaginta novem in montibus, descendit quaerere illam quae perierat. centenarius totius creaturae rationabilis numerus, non ex semetipso subsistit, sed ex trinitate, descendit, et longitudinem vitae, hoc est immortalitatis gratiam, ex Patre per Filium et Spiritulapsi sumus, per agnitionem trinitatis restituamur in trecentos. Latitudo quinquagenarium numerum tenet, qui numerus remissioni et indulgentiae consecratus est. Secundum legem enim quinquage
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. Ego puto quant̾u in his quȩ describinit᷑
apparet. quatuor angulis ex imo consurgentem
eisde q paulatim usq ad sũmu in angustũ attẽtis¬
in spacium unius cubiti fuisse collecta. Sie eni
refertur. quod in fundam̃tis eius trecenti cubiti
in longitudin̾ẽ. in latitudin̾e uͦ quinquaginta
sunt poriti. triginta aũ in altitudine̾ edificati.¬
s collec ti in cacumina in angustũ. ita ut cubituᷤ
sit latitudinis & longitudinis eius. lam uͦ intritse.

Expanded text:
es: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemqin spatium unius cubiti fuit collecta. Sic enim refertur quod in fundamentis illius trecenti cubiti in longitudine, in latitudine vero quinquaginta sunt positi, triginta autem in altitudine, sed collecta in cacumen angustum, ita ut cubitum sit latitudin
Abbreviated transcription (Latin):
cat alienu. ne uideat ad c̾cupiscendũ mu¬
herem: Cui enĩ erga feminarũ
formas lascuius & euriosus oberrt aspȩ¬
ctus. iste meircumcisus ẽ ocłis. S & si qͥs
ẽ qui siue manducet siue bibat sic̃ apłs

Expanded text:
cat alienum, ne videat ad concupiscendam mucat alienum, ne videat ad concupiscendam mulierem. Cujus enim circa feminarum formas lascivus et curiosus oberrat aspectus, iste incircumcisus est oculis. Sed et si quis est, qui sive manducet, sive bibat, sicut Apos
Abbreviated transcription (Latin):
cucisus ẽ corde. S & qui hereticos sensus
m̃te cͣtinet. & blasphemas assertiones contra
scientiã xxp̃i disponit in corde: hic incirc̾u¬
cisus ẽ corde. Qui uͦ purã fidem in conser¬
entiȩ sinceritate custodit. iste cireucisus
ẽ corde. de qͦ dici potest. Beati mundo cor¬
de. quia ipsi dm̃ uidebunt. Ego uͦ audeo
ex simili etiã hȩc ꝓpheticis uocib addere.
quia sic̃ oport& aurib & labiis & corde &
carnis p̃pucio scđm ea quȩ supͣdiximus
circucidi: ita fortassis & manus nr̃ȩ indi¬
gent circucisiõe. & pedes. & uisus .&. odora¬
tus. & tactus. Ut enĩ ꝑfectus sir homo
dĩ in om̃ib. cunc ta circũcidenda s̃ m̾bra
Manus quiðe a rapinis. a furtis. a
da. Circucidendi sunt pe¬
des. ne ueloces sint ad effundend̾u sanr¬
guinẽ. & ne intrent in consilium mali.¬
gnantiũ. sed ut tantũ ꝓ mandatis dei cir.¬
cũeant. Circucidatur & ocłs. ne coneupiᷤ¬

Expanded text:
cumcisus est corde. Sed et qui haereticos sensus cumcisus est corde. Sed et qui haereticos sensus mente retinet, et blasphemas assertiones contra scientiam Christi disponit in corde, hic incircumcisus est corde. Qui vero puram fidem in conscientiae sinceritate custodit, iste circumcisus est corde, de quo dici potest: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Ego vero audeo ex simili, etiam haec propheticis vocibus addere, quia sicut oportet auribus et labiis et corde, carnis praeputio secundum ea quae supra diximus circumcidi, ita fortassis et manus nostrae indigent circumcisione, et pedes, et visus, et odoratus, et tactus. Ut enim perfectus sit homo Dei in omnibus, cuncta circumcidenda sunt membra: manus quidem a rapinis, a furtis, ac dae. Circumcidendi sunt pedes, ne veloces sint ad effundendum sanguinem, et ne intrent in concilium malignantium, sed ut tantum pro mandatis Dei circumeant. Circumcidatur et oculus, ne concupis
Abbreviated transcription (Latin):
femina̾ qu̾a c̾iug̾e legitim̾a nouerit.
& in ea quoq ipsa posteritatis tantũ¬
mͦ cauza certis & legitimis temporib¬
igat: iste circncisus p̾pucio carnis suȩ
dicendꝰ ẽ Qui uͦ in omne̾ lascuuã prir¬
it. & ꝑ diu̾sos & illicitos passim pendet
enplexius. atq in omñe libidinis gur.¬
gite fertur infrenis: iste incircucisus ẽ.¬
Uer̃ ȩccła xp̃i gr̾a eius qui ꝓse erucifixus ẽ
roborata. ñ solum ab illicitis nefandisq cu¬
bilib ueru etiam a concessis & licitis tẽꝑat.
& tãqu̾a uirgo sponsa xpͥi castis & pudicis
uirginib floret. in quib uera cireucis io
carnis p̾pucu facta ẽ. & uere testament̾u
der & testamentu ęt̃nũi in eoꝵ carne serua¬
tur: Suꝑ ẽ nob̃ designare etiã circucisi.¬
one cordis. Si quis ẽ qͥ obscenis deside.¬
rus & fȩdis cupiditatib ęstuat. & ut
breuit᷑ dicã qͥ mechat᷑ in corde. hic incir¬

Expanded text:
feminam quam conjugem legitimam noverit, feminam quam conjugem legitimam noverit, et nec quoque ipsa nisi posteritatis tantummodo causa certis t, iste circumcisus praeputio carnis suae dicendus est. Qui vero in omnem lasciviam proruit, et per diversos et illicitos passim pendet amplexus, atque in omnem libidinis gurgitem fertur infrenis, iste incircumcisus e Christi gratia ejus qui pro se crucifixus est roborata, non solum ab illicitis nefandisque cubilibus, verum etiam a concessis et licitis temperat, et tanquam virgo sponsa Christi, castis et pudicis virginibus floret, in quibus vera circumcisio carnis praeputii facta est, et vere testamentum Dei et testamentum aeternum in eorum carne servatur. Superest designare etiam circumcisionem cordis. Si quis est qui obscenis desideriis et foedis cupiditatibus aestuat, et, ut breviter dicam, qui moechatur corde, hic incir
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano : ꝓloquit᷑. Si quis uͦ ab his o̾ib
c̾tinet os suum. & disponit sermones
suos in uidicio. uerbositatẽ reprimit.
lingu̾a temꝑat. uerba moderat᷑. iste me¬
rito circũcisus labiis dicit᷑. S & qͥ ini.¬
quitat᷑e in excelsũ locunt᷑. & extend̾t
in cęlũ lingu̾a suã sic̃ heretici faciunt :
incircu̾cisi & inmundi labiis dicen¬
di sunt. Circucisus uͦ & mundus qui
semꝑ uerbũ dĩ loquit᷑. & sanã doc trin̾a
euangelicis & apłicis monit̾a regulis ꝑ¬
fert. Hoc gͦ mͦ & circũcisio labioꝵ datur
in ȩccła dei. Nc uͦ scđ̾m pollicitatione̾
nr̃am qͣlit̾ etiã carnis circu̾cisio suscipi
debeat uideamus. Membr̾ii hoc in qͦ
p̃puciũ uidet᷑ e̾e. officiis naturalib
coitus & generatioĩs deseriure. nemo
qͥ dubit&. Si qͥs igit᷑ erga huiꝰcemodi
motus ñ importunus existat. nec sta¬
tutos legib t̾minos suꝑet. nec aliam

Expanded text:
Christiano, proloquitur. Si quis vero ab his omnibus Christiano, proloquitur. Si quis vero ab his omnibus continet os suum, et disponit sermones suos in judicio, verbositatem reprimit, linguam temperat, verba moderatur, iste merito circumcisus labiis dicitur. Sed et qui iniquitatem in excelsum loquuntur, et extendunt in coelum linguam suam sicut haeretici faciunt, incircumcisi et immundi labiis dicendi sunt. Circumcisus vero et mundus, qui semper verbum Dei loquitur, et sanam doctrinam evangelicis et apostolicis munitam regulis profert. Hoc ergo modo et circumcisio labiorum datur in Ecclesia Dei. Nunc vero secundum pollicitationem nostram, qualiter etiam carnis circumcisio suscipi debeat, videamus. Membrum hoc in quo praeputium videtur esse, officiis naturalibus coitus et generationis deservire, nemo est qui dubitet. Si quis igitur erga hujuscemodi motus non importunus existat, nec statutos legibus terminos superet, nec aliam
Abbreviated transcription (Latin):
scđm u̾b̾ii dĩ. ut uocẽ ñ recipiant obtre¬
ctantis. ut maledici & blasphemi u̾b id̾i¬
ñ audiant. ut falsis criminationib m̃
& clause sint ne uidiciũ sangninis air¬
diant: ne impudicis canticis & theatra¬
lib sonis pateant. Nichil obscenu reer¬
piant.s ab om̃i sceno corruptionis auer¬
sȩ sint. Hȩc ẽ circu̾cisio. qua ȩccła xp̃i
aures suoꝵ circũcidit infantũ: Istȩ ere.¬
do sunt aure qz in auditorib suis reqͥ
rebat dñs dicens Qui habet aures ait¬
diendi audiat. Nemo eni potest in¬
circu̾cisis aurib & inmundis. munda
uerba sapientiȩ & ueritatis audire.
Ueniamus gͦ si uultis. & ad labioꝵ eireuei¬
sionẽ Ego puto quod in circucisus sit la¬
buis. qͥ nondii cezsauit ab stultiloquio.
ab scurrilitate. qͥ bonis derogat. qͥ crimi¬
lunias mouet. qͥ fr̾s int̾ se falsa loquen.¬
do cõmittit. qͥ uana. inepta. scłaria. inr¬
pudica. turpia. inuiriosa. ꝓterua. blas.¬
phema. & cetera quȩ indigna sunt

Expanded text:
m verbum Dei, ut vocem non recipiant obtrectantis, ut maledici et blasphemi verba non audiant, vel falsis criminationibus et clausae sint, ne judicium sanguinis audiant, aut impudicis canticis et theatralibus sonis pateant. Nihil obscenum recipiant; sed ab omni scena corruptionis aversae sint. Haec est circumcisio qua Ecclesia Christi aures suorum circumcidit infantum. Istae, credo, sunt aures quas in auditoribus suis Dominus requirebat dicens: Qui habet aures audiendi, audiat . Nemo enim potest incircumcisis auribus et immundis munda verba sapientiae et veritatis audire. Veniamus, si vultis, et ad labiorum circumcisionem. Ego puto quod incircumcisus sit labiis, qui nondum cessavit a stultiloquio, a scurrilitate, qui bonis derogat, qui crimilumnias movet, qui fratres inter se falsa loquendo committit, qui vana et inepta, saecularia et impudica, turpia et injuriosa, proterva, blasphema, et caetera quae indigna sunt
Abbreviated transcription (Latin):
iste cireucisus ẽ gustu Cuiꝰ aũ deus
uent᷑ est. & suauitatib uitȩ deseruat.
huiꝰ incircucisũ dixerim gus tum:
Si quis xp̃i adore honĩi capit & in ope¬
rib miscđie odor̾e suauitatis requirit.
huius circu̾cisa ẽ odoratio. Qui uͦ prr¬
mis unguentis delibittꝰ incedit. iste
incircucisus odoratu dicendus est:
S & si singła quȩq m̾broꝵ in officus manr¬
datoꝵ dei deseruiant. circũcisa dicen¬
da sunt. Si uero ultra p̾scriptas siue dr¬
uinitus datas luxuriant leges. incircũ¬
cisa reputanda sunt. Ꝙ. hoc p̾uto ẽẽ qͦd¬

Expanded text:
iste circumcisus est gustu. Cujus Deus venter est, et suavitatibus gulae deservit, hujus incircumcisum dixerim gustum. Si quis Christi odorem bonum capit, et in operibus misericordiae odorem suavitatis requirit, hujus circumcisa est odoratio. Qui vero primis unguentis delibutus incedit, iste incircumcisus odoratu dicendus est. Sed et singula quaeque membrorum si in officiis mandatorum Dei deserviant, circumcisa dicenda sunt. Si vero ultra praescriptas sibi divinitus luxuriantur leges, incircumcisa reputanda sunt. CAPUT XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo. quomͦ paulus doc tor gentium in
fide & ueritate de circumcisionis miste.¬
rio xp̃i ȩccłam docet. Widete inquit¬
circũcisionẽ. de uideis loquens. qui cir¬
cũciduntur in carne Nos enim sumꝰ
ait circũcisi qui sp̃u do seruimus. & ñ
in carne fiduciã habemus. Hȩc una pau-¬
li de circũcisioe sententia. Audi & aliã.
Non enim qͥ in manifesto uideus ẽ inquit.
neq quȩ manifeste in carne ẽ cireuci¬
sio. s qui in occulto iudęnis ẽ circũcisiõe
cordis in sp̃u non litt̃a Num tͥ uidetur
dignior talis cirencisio dicenda in scĩs &
amicis dei. qũa carnis obtruncatio:
sibilia enĩ uidet᷑ paulus p̾sumere. qͥ circũ¬
cisionẽ cordis induc̃. Quomͦ enĩ fieri po¬
terit. ut circucidat᷑ membr̾ii quod ur¬
ternis uiscerib obtec tũ etiã a conspectr¬
b ipsiꝰ hominis lat&: Redeamꝰ gͦ ad ꝑ.¬

Expanded text:
ergo quomodo Paulus doctor gentium in fide et veritate de circumcisionis mysterio, Christi Ecclesiam docet. Videte, inquit, concisionem, de Judaeis loquens, qui conciduntur in carne. Nos enim sumus, ait, circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et non in carne fiduciam habemus . Haec una Pauli de circumcisione sententia. Audi et aliam. Non enim qui in manifesto Judaeus est, inquit, neque quae manifeste in carne est circumcisio, sed qui in occulto Judaeus est, circumcisione cordis in spiritu non littera . Non tibi dignius videtur talis circumcisio dicenda in sanctis et amicis Dei, quam earnis obtruncatio? sibilia enim videtur Paulus praesumere, qui circumcisionem cordis inducit. Quomodo enim fieri potuerit ut circumcidatur membrum quod internis visceribus obtectum, etiam a conspectibus ipsis hominum late
Abbreviated transcription (Latin):
is conuertere se potest a reb fluxis ac pe¬
reuntib & caducis & audire uerbum dei
ac p̾cepta cęlestia: hic intra corsuũ arch̃a
salitis edificat. & bibliotec̃a ut ita dicam
intra se diuini consecrat uerbi. Longitu¬
dinẽ in ea & altitudin̾e̾. & latitudinem.

Expanded text:
is convertere se potest a rebus fluxibus et caducis, et audire verbum Dei, et praecepta coelestia, hic intra cor suum arcam salutis aedificat, et bibliothecam intra se divini conferat verbi. Longitudinem in illa, et latitudinem, et altitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
ritu liberat id est in ȩccła sua. hunc quinquage¬
uit. Nisi enim remissionẽ peccatoꝵ donassos
credentib. non fuiss& ꝑ orb̾e terrȩ ȩccłx latitu¬
do cliffuza. Triginta autem altitudinis nimerꝰ
simile ut trecenti continet sacramentum:
Q uod enĩ ibi centeni. hoc hic deni tercio multipli¬
cati faciunt. Ad unũ aũ totius constructionis
numer̾ii sũma reuocatur. quia unus d̾s pat̾ ex
quo om̃ia. & unus dñs. & una eccłã. & una fides ẽ.
Unum baptisma. unu̾ corpus & unus sp̃s. & ad unũ¬

Expanded text:
rne sua, id est in Ecclesia sua, hunc quinquagevit. Nisi enim remissionem peccatorum donasset credentibus, non fuisset per orbem terrarum Ecclesiae latitudo diffusa. Triginta autem altitudinis numerus simile ut CCC continet sacramentum. Quod autem ibi centeni, hoc hic deni tertio multiplicati faciunt. Ad unum autem totius constructionis numerum summa vocatur, quia unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus, et una Ecclesiae fides, et unum baptisma. Multa de his
Abbreviated transcription (Latin):
uri Igitur quandoquid̾e in hos de-¬
uenimus locos requirere uolo. si om̃pc
ds quĩ cęli ac terrȩ dñatii tenet. uo¬
lens testam̃tii ponere eũ iuro sc̃o. in
hoc summã tanti negocii collocabat.
nt pͣpuciũ carñis eius ac futurȩ ex eo
sobolis circuciderrtur Erit en̾i in qͥt
testam̾tĩi meũ super carn̾e̾ tuam:
Iec inerat quod cęli ac terrȩ dñs ei qu̾e
p̃cunctis mortalib solum dilexerat.
et̾ni testamenti munera conferebat:
Hȩc enĩ sunt sola. in quib magistri et
doc tores sinagoge sc̃oꝵ głam ponunt.

Expanded text:
us. Igitur quandoquidem in hos devenimus locos, requirere volo, si omnipotens Deus, qui coeli ac terrae dominatum tenet, volens testamentum ponere cum viro sancto, in hoc summam tanti negotii collocabat, ut praeputium carnis ejus, sed et futura ex ipso soboles circumcideretur. Erit enim, inquit, testamentum meum super carnem tuam. Hoc inerat, quod coeli ac terrae Dominus, ei, quem e cunctis mortalibus solum delegerat, aeterni testamenti munera conferebat. Haec enim sunt sola in quibus magistri et doctores Synagogae sanctorum gloriam ponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
collocatus ẽ. T radunt autem etiam ostiũ quod ex
latere fac tum dicitur. eo loco fuisse. ut inferio¬
ra quȩ dixit bicamerata. in fra se haberet. & quȩ dix̃
sint. Et inde ingressa uniuerza animalia. ꝑ sua
quȩq loca scđm quȩ supra diximus congrua de¬
Quomodo enim postea qu̾a clausum est . & nullus hoc¬
minum extra archam fuit. bituminari extrinse.

Expanded text:
orsum. Tradunt enim etiam ostium quod ex latere factum dicitur, eo loco fuisse, ut inferiora, quae dixit bicamerata, infra se haberet, et quae dixi et inde ingressa universa animalia, per sua quaeque loca secundum quod supra diximus, congrua diQuomodo enim posteaquam clausum est ostium et nullus hominum extra arcam fuit, includi et bituminari extrinsecu
Abbreviated transcription (Latin):
um suoꝵ refert ad unĩi. sciens quia om̃s
quidem currunt sed unus accipit palm̾a.
scilicet qui cogitationii uarietate & insta¬
Sed hanc biblioteca non ex agrestib & im¬
politis sed ex quadratis & scđm equitatis
non ex scłarium auctoꝵ sed ex ꝓphetieiᷤ
atq apostolicis uoluminibus. Ipsi eni sunt
tis om̃ib uicus & excisis quadratã conti¬
nent uitam. & ex om̃i parte libratam:
Nam auc tores scłarium libroꝵ possunt qui¬
dem dici ligna excelsa. & ligna umbrosa¬

Expanded text:
um suorum refert ad unum. Scit enim quia omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium, scilicet qui cogitationum varietate nsed hanc bibliothecam non ex agrestibus et impolitis, sed ex quadratis construxit non ex saecularium auctorum, sed ex propheticis et apostolicis voluminibus. Ipsi enim sunt is vitiis et excisis, quadratam continent vitam, ex omnique parte libratam. Nam auctores saecularium voluminum possunt quidem dici ligna excelsa, non pos
Abbreviated transcription (Latin):
pectat nulla potuit t̾a ẽueniens & ẽgrua archȩ
species dari. qu̾a ut e sumo uelut e tecto quo¬
tate c̾sistens. nec impulsu uentoꝵ nec impetu
fluc tuũ nec inquietudine animaliũ quȩ intrin¬
secus erant aut melinari poss& aut mergi¬

Expanded text:
vere nulla potuit tam conveniens et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quotate consistens nec impulsu ventorum, nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium, quae intrinsecus erant, aut inclinari posset, aut mergi
Abbreviated transcription (Latin):
da. Sed munda quidem animalia facile
possumus dicere. quod memoriȩ eruditio
intellectus examinatio & iudiciũ eorum
quȩ legimus aliaq his similia intelligi¬
possunt: De inmundis uͦ ꝓnunciare dif¬

Expanded text:
da. Sed munda quidem animalia facile possimus dicere, quod memoria, eruditio, intellectus, examinatio, et judicium illorum quae legimus, aliaque his similia intelligunt. De immundis vero pronuntiare dif
Abbreviated transcription (Latin):
re illu ppłm ponimus. qui de egipto
ꝓfectus. & de marirubro ac ꝑsecuti¬
one pharaonis t̾aqu̾a de sodomiticis
ignib liberatus. rursũ carnes & ollas
egipti. & cibos cucimeresq deside¬
rans retro respexit. & cecidit in de¬
serto. factus etiã ipse concupiscentiȩ
memor in beremo. Ibigͦ lex primũ
illũ ppłm tamquã loth retro respici¬
ent̾e ꝑdidit. ac reliquit uxorem
nde ueniens loth habitat in segor de
qua dicit. Ciuitas hȩc pusilla & salua¬
Quȩ gͦ ẽ quantũ ad lege̾ ꝑtinet ciuitã

Expanded text:
rem illum populum ponimus, qui de Aegypto profectus, et de mari Rubro ac persecutione Pharaonis, tanquam de Sodomiticis ignibus, liberatus, rursum carnes et ollas Aegypti, et cepas cucumerosque desiderans retro respexit, et cecidit in deserto, factusque est etiam concupiscentiae memoria in eremo. Ibi ergo lex primum illum populum tanquam Lot retro respicientem perdidit, ac reliquit uxorem. Inde veniens Lot habitat in Segor, de qua dicit: Civitas haec parva, et salvargo quantum ad legem
Abbreviated transcription (Latin):
partes ppłs diuisus. duas fec̃ filiaᷤ legiᷤ
stȩ carnalem cupidȩ ꝓgenie̾ ꝓpagari.
& uires regni t̃restris numerosa poste¬
ritate muniri: sopientes patr̃e: et
sõnũ ei indicentes. id ẽ obruentes eius¬
sp̃uałe sensũ. soła ex eo carnis intelli¬
gentiam trahunt. Inde c̾cipiunt. in¬
de generant filios tales. quos nec sen¬

Expanded text:
partes populus divisus, duas fecit filias legis. Istae carnalem cupiunt progeniem propagare, et vires regni terrestris numerosa posteritate munire, sopientes patrem, et somnum illi inducentes: id espiritalem sensum, solam ex eo carnis intelligentiam trahunt, et inde concipiunt, inde generant filios tales quos nec sen
Abbreviated transcription (Latin):
Et fac tũ ẽ inquit cũ ext̾minar& dñs ei¬
uitates sodomoꝵ recordatus ẽ abrahȩ:¬
& eiecit loth de terra illa. S & filiari
eiꝰ puto ꝓpositu diligentius c̃siderandũ.¬
ne forte etiã ipsȩ non tantu quant̾u¬
putatur. acciꝑe criminis mereantur.
Refert enĩ scriptura. quia dixer̃ inuic̾e
sibi łat̾ inquit nr̃ senior ẽ. &. nemo ẽ

Expanded text:
Uritur ille flammis mulierum, quem sulphurea flamma non ussit. Erat ergo Lot arte, non voluntate deceptus. Ideo medius quidem inter peccatores et justos, quippe qui ex Abrahae quidem cognatione descenderat, in Sodomis tamen habitaverat. Nam et hoc, quod evadit ex Sodomis, sicut Scriptura indicat, magis ad honorem Abrahae quam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ saluata: Suspicate sunt tale aliqͥd
factu. quale in temporib audierant
noe. & ob reparand̾a mortaliũ posterita¬
tr solas se ẽẽ cũ patre seruatas. Recupe¬
randi gͥ humani generis desideriũ su¬
munt. atq instaurandi scłi ex sese dan¬
dĩi oppinant᷑ exordium. ⁊ qu̾auis gran¬
de eis crim̾ uideret᷑ furari concubit᷑u
patris. grauior tñ eis uidebat᷑ impietas
si humanȩ ut putabant posteritatis
spẽ seruata castitate delerent: P ropt̾
hoc gͦ consilũr in eunt minorẽ ut ego¬
arbitror culpa. Spe tñ argumentoq ma¬
iore patris mesticiã uel rigore uino
mollunt & resoluunt: singulis ingrẽ¬
ubi incesti crim̾ arguit᷑: Quomͦ dabit᷑
uitio. qđ ñ iterat᷑ in facto: Uereor

Expanded text:
 in mundo. Suspicatae sunt tale aliquid factum quale in temporibus audierant Noe, et ob reparandam mortalium posteritatem solas se esse cum parente servatas. Recuperandi igitur, humani generis desiderium sumunt, atque restaurandi saeculi ex sese dandum opinantur exordium; et quamvis grande eis crimen videretur furari concubitum patris, gravior tamen eis videbatur impietas, si humanae, ut putabant, posteritatis spem servata castitate delerent. Propter hoc ergo consilium ineunt, minori, ut arbitror, culpa,  Z., addit argumentoque majore patris moestitiam vel rigorem vino molliunt, et resolvunt, singulis ingresUbi incesti crimen arguitur? Quomodo dabitur vitio, quod non iteratur in facto? si