comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
residentibꝰ Sc̃i sps ad mirabili donoregulã fideimȩe solidã tenens & instructã
a gnoscens atq in honorẽ eiꝰ diadema głȩcũ cordis humilitate ꝓsternẽs. Illol&:
auditu qđ om̃s reges t̃reseriuunt & obedun dõ. En reuerendi patres & celsio¬
res mihi uenerationis honore sublimes corã uob aduenio in grãm mansuetu¬
dinis urȩ testimoniũ cõuocas. & ad testimonũi uisionis urȩ memed coram
om̃pis deinutibꝰ trem̃dis ad clinas reuerens illi cordela o gras opulentas qđ

Expanded text:
s episcopis. Admirabili dono regulam fidei meae solidam tenens, et instructam agnoscens, atque in honore ejus diadema gloriae cum cordis humilitate prosternens, illo laetus auditu quod omnes reges terrae serviunt et obediunt Deo, eo reverendi Patres excelsiori mihi venerationis honore sublimes, coram vobis advenio in gratiam mansuetudinis vestrae studium convocans, et testimonium visionis vestrae me et coram omnipotentis Dei nutibus tremendis acclinans, referens illi corde laeto gratias opulentas, quod
Abbreviated transcription (Latin):
missionis ex mulieribꝰ quidẽnatos: sed ex spũscõdican ȩȩ cõceptos. neillasso¬
boles quedecarnissemine nascit᷑ ad ei cõdicione ꝑtinere uideant᷑. Qđ catholi¬
cefider repugnans atq cõtrarũ ẽ que om̃em hominẽ in corporis animeq: substã¬
tiã a cõditore uniũsitatis formari atq: animari intramat̃ na uiscera cõfitetur :
manente quidẽ illo peccati mortalitatisq cõtagio qđ in ꝓlẽ aprimoparente
filii renascunt᷑ : nõ inutero carnis. sed inuirtute babtis matis. Unde x. dauid
qui utiq ꝓmissionis erat filiꝰ. dic̃ ad adñm. Manus tue fecer̃ me & blas mauer̃
me. Et adiheremiã dñsait. Priꝰ. quã formarẽ in utero nouite : & in uulua ma¬
tristue sc̃ificauite.
.Exeuosupͣ.cp̃ .x. Contraid qđ animas in celestibꝰ.
peccare dicunt: a. scđm qualitatẽ percati in hoc mundo accipere insor

Expanded text:
missionis ex mulieribus quidem natos, sed ex Spiritu sancto dicunt esse conceptos, ne illa soboles quae de carnis semine nascitur ad Dei conditionem pertinere videatur. Quod catholicae fidei repugnans atque contrarium est, quae omnem hominem in corporis animaeque substantia a conditore universitatis formari atque animari intra materna viscera confitetur, manente quidem illo peccati mortalitatisque contagio, quod in prolem a primo parente filii renascuntur, non in utero carnis, sed in virtute baptismatis. Unde et David, qui utique promissionis erat filius, dicit ad Dominum: Manus tuae fecerunt me et plasmaverunt 93 me. Et ad Jeremiam Dominus ait: Priusquam te formarem in utero novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te. X. Contra id quod animas in coelestibus peccare credunt, et secundum qualitatem peccati in hoc mundo accipere sor
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ & hucusq ad nob retemptã ad uctenere desiderat & de tota cordis in¬
tencione nõ dampnat: anathema sit

Expanded text:
entem, et hucusque a nobis retentam adhuc tenere desiderat, et de tota cordis intentione non damnat, anathema sit.
Abbreviated transcription (Latin):
in ex qͥrẽdis aliqͥbꝰ ar temaleficia aut ut indomossuas lustrẽ cofessiqui¬
quenio penitenciã a gat scđm antiquas regulas costitutas

Expanded text:
 U. add. rebus arte malefica, aut ut domos suas lustrent; confessi, quinquennio poenitentiam agant secundum antiquas regulas constitutas
Abbreviated transcription (Latin):
redisponituł ꝓfũdisua ut ec cłasticiuł quacũq suoꝵ oportunitate ꝑmissalicẽtia
hedi ficadi quia piberthocuotũ ne fasc̃ nõp̃sumat dedicatione que illihom̃i modis
bere ad quie scat : & om̃is eccła ipsius gubnatio adeũ incuiꝰ ciuitatis tritono eccla¬
surrex̃ ꝑtinebit: Qđsieiã scłariũ qͥcũq ec da medificcũrit: & aliũ magis quãcũ
in cuiꝰ tricorio edificat in uitãdaputtiũnt tt̃upse cui cõtracostitucne ac discipli¬
namgratificareuult quã om̃s cp̃i qͥ adhuiꝰ modi dedicationẽ inuitãt᷑ a couẽtuabs¬
cinebũt Si qͥs accesserit: in reatũd uocabit̃ Siqͥseex cessent hordinẽ recognos

Expanded text:
pro quacunque suorum opportunitate permissa licentia aedificandi, quia prohiberi hoc votum nefas est, non praesumat dedicationem, quae illi omnismodis bere acquiescat, et omnis ecclesiae ipsius gublium magis quam eum in cujus territorio aedificat invitandum putaverit, tam ipse cui contra constitutionem ac disciplinam gratificari vult, quam omnes episcopi qui ad hujusmodi dedicationem invitantur a conventu abstinebunt; si quis excesserit, in reatum devocabitur, si quis excesserit, ordinem recognos
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tpbresq filioꝵ aarõ iestãt̃ figurã arripere ñ p̃sumãt. Nã quã uiscũ ep̃isplurima
dã nouellisec cłasticiregulissibi pibita nouerĩt : sic̃ presbiteri: & diachonoꝵ
uł altaria cõsecrare : nec ꝑinpositioñmanꝰ: fidelib: babtis atisuł cõuersi exererĩ
particlitũ spmsc̃m tradre. nec erimacfic̃re. nec crimate babtis atoꝵ frõtesigna¬
re Sed nec public̃ quidẽ ĩmissaquẽ quã penitẽ ciũ recciliare. nec for matas cuiliba

Expanded text:
ri, qui filiorum Aaron gestant figuram, arripere non praesumant. Nam quamvis cum episcopis plurima t ecclesiasticis regulis sibi prohibita noverint, sicut presbyterorum et diaconorum,  conversis ex haeresi Paracletum Spiritum tradere, chrisma conficere, nec chrismate baptizatorum frontem signare; sed nec publice quidem in missa quemquam poenitentium reconciliare, nec formatas cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
corpous dñi & sanguinis participes extitisse. Oporta ut fidẽ aa ĩa quãui uel
nec essitate susceper̃ tenere cogant᷑ ne nom̃ dñi blasphemet᷑: & fidẽ quã sus¬
ceper̃ uilis ac contemptibilis habeat᷑ in eis.
Dehis qui contra fidem xp̃i uideis munus uł stiuorem prestant.

Expanded text:
ni et sanguinis exstitisse participes, oportet ut fidem etiam quam vi vel necessitate susceperunt tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides quam susceperunt vilis ac contemptibilis habeatur. De his qui contra fidem Christi Judaeis munus et
Abbreviated transcription (Latin):
quã impiea scpere.: ã sapienciorib doctoribꝰ q nõa ccedere : Sc in hãc
sapiẽciã caditt: qͥ cũ a digno cẽcia uerita tẽaliqͦin pediut̃ obstaculo non
ad ofaeiesuoces nõ cid aplicas literas nce aid euglicas ciuctoritatesse adseme ip¬
sos recurut Itidom agistri errors existut: quiaueritatis diqpłi nõ fuer̃ Quam
enĩ erudicc̃ nẽ desaeris noui & u& erites cam̃tipaginis adqͥ suiit : qui nec ipsi q̃

Expanded text:
busque non credere? Sed in hanc insipientiam cadunt, qui cum ad agnoscendam veritatem aliquo impediuntur obstaculo, non propheticas voces, non ad apostolicas litteras, nec ad evangelicas auctoritates, sed ad semetipsos recurrunt, et ideo magistri erroris existunt, quia veritatis discipuli non fuerunt. » Quam enim eruditionem de sacris N
Abbreviated transcription (Latin):
pbros & diachones uiuentes carnali adhuc desiderio uxorib: copulari
Neergo dec& erofiat hoc precipitur qđ & priorib: canonib: terminatur : ut
nõliceateis uiuere libidinosa soci&ate : sed manente in tereos fide coniugali
cõmunionem utilitatem babeat & no subuno cõdauimaneat. Ułcerte sisuf¬
fragat uirtꝰ : in aliã domũsuã uxore fticiathabitare : utc astitati saiput
dm̃& aput homines habcãt testimoniumbonum Si quis ueropꝰ. hãc couen¬
tionẽ obscene cũ uxore eligerituiuere : ut lector habeatur Qui uero
sempers ub canone ecđasticogenuer̃ : si cõ trau& erũ imperatu insiuscel¬
lulis mulierũq: in famã suspitionem possunt generare consortium habue¬
rit: illic anonice quidem destrugat᷑. Mulieres uero ipse abep̃is uenũ date.
preciũ ipsũ pauperib: crog&¬

Expanded text:
s ex haerese, carnali adhuc desiderio uxoribus copulari: ne ergo de caetero fiat, hoc praecipitur quod et prioribus canonibus terminatur: ut non liceat eis vivere libidinosa societate, sed manente inter eos fide conjugali communem utilitatem habeant, et non sub uno conclavi maneant, vel certe, si suffragat virtus, in aliam domum suam uxorem faciat habitare, ut castitas et apud Deum et homines habeat testimonium bonum. Si quis vero post hanc conventionem obscene cum uxore elegerit vivere, ut lector habeatur: qui vero semper sub canone ecclesiastico jacuerint, si contra veterum imperata in suis cellulis mulierum quae infamem suspicionem possunt generare consortium habuerint, illi canonice quidem distringantur, mulieres vero ipsae ab episcopis venundatae pretium ipsum pauperibus erog
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ postea sitfideli : filioq quicũ ȩȩ cathecuminꝰ susceperit hacpostea alioᷤ
cũ fideliꝰ utrũ sit fr̃s appellandianno: habcant pꝰ đ fucto patre heres scđe he¬
sentire atq uidicare absurdũ ẽq ratio est hoc malũ defendi. & uacua magisop¬
rit. humilita tẽ secut: fuerit: paciẽtiũ tenuerit helemos inifecerit. morti
đstinatos qualibe ratione cripuit adulteria ex orruerit. castitate tenuerit
querisibȩc cũ fuerit fact: pdelisamittit: quia ꝑbabtis mũ totũ qđ u&: homo
gesserat putat᷑ auferri. Aspiciamꝰ: ge tile homine corneliũ orationib: atq

Expanded text:
menus, postea sit fidelis, filiosque ex ea cum esset catechumenus susceperit, ac postea alios, menus, postea sit fidelis, filiosque ex ea cum esset catechumenus susceperit, ac postea alios, cum fidelis, utrum sint fratres appellandi an non? habeant postea defuncto patre eriscundae haesentire atque judicare absurdum est: quae malum ratio est hoc defendi, et vacua opinionrit, humilitatem secutus fuerit, patientiam tenuerit, eleemoysnas fecerit, morti destinatos qualibet ratione eripuerit, adulteria exhorruerit, castitatem tenuerit; quaero si haec, cum fuerit factus fidelis, amittat, quia per baptismum, totum quod vetus homo gesserat putatur auferri? Aspiciamus hominem gentilem Cornelium orationibus atque
Abbreviated transcription (Latin):
cõtraapłi eẽ p̃ceptũ qͥuiait. Uniꝰ uxoris uirũ opottae fieri sac̃ dotẽ. Sobi¬
cit᷑ quodĩbabtismo quicquid inu& erehomine gestũ e. sidotũ. Dicite mihi ci
Sicrim̃ est ergo priuate uemadixen eric auctor inculpa. Qui utcrimina co¬
mitterẽ t̃ in paradi socũ ipsa eo iunger benedix̃ Siuero nõe crim : quia qđ
ds̃ uinx̃ nefassit crim apellari. Etsalomo addidit Sicm̃ adeo preparat᷑ uiro uxa
quo modo credit̃ intercrimina essedimis sum qđ deo auctore legitur cosuma¬
tũ qđ dtailiũ filus ꝓcrehent᷑. Nũ quid ñ erut ad mittẽdi inhereditatis cosortio
Quia ex ea susceptisq antebabtis mũ fuituxor. Erq appellã diuł naturalesul
spuri : quia ñ ẽ legitimu matrimoniu nisullut ut uob uid& ur qđ pꝰbabtis mu¬
assumit᷑ Ipsed ñscũ introgara aiud eis silicer& dimittere cuxorẽ.
atq exponer& fierino debere. addidit Cđdsiux̃ homonõ separ&¬

Expanded text:
ceptum quod ait: Unius uxoris virum oportere fieri sacerdotem? Sed objicitur quod in baptismo quidquid in vetere homine gestum est sit lotum. Dicite mihi, cum Si crimen est, ergo, praefata venia dixerim, erit auctor in culpa, qui ut crimina committerentur, in paradiso, cum ipse eos jungeret, benedixit. Si vero non est crimen, quia quod Deus junxit nefas sit crimen appellari, et Salomon addidit: Etenim a Deo praeparatur viro uxor; quomodo creditur inter crimina esse dimissum quod Deo auctore legitur consummatum? Quid de talium filiis percensetur? Nunquid non erunt admittendi in haereditatis consortio quia ex ea suscipiuntur quae ante baptismum fuit uxor? Eruntque appellandi vel naturales vel spurii, quia non est legitimum matrimonium nisi illud, ut vobis videtur, m: Ipse Dominus dum interrogaretur a Judaeis, si liceret dimittere uxorem, atque exponeret fieri non debere, addidit : Quod De
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Rgines quis edõ dicar̃ sipactũ ꝑdiderit uirginitatis atq eidẽ libidi¬
nis seruierit nõ intellegentes quid ad miserint: placuit necinfinem¬
eisdandam ee comunione
nunionẽ. Qd semel ꝑuaserit aut in firmi corpo¬
ris lapsu uiciate om̃itpre uites uehuiꝰ modi femine egerit̃ penitẽcie
ut abstineat secicoitu eo qđ lapse pociꝰ uid eant᷑: placuit eas infine
comunione accipere debere.
EXCL TOLETANO .I. CPXUI. UT
de uota siadulterauerit .x. ans peniteat. S. imaritum accep¬
rit nõ ꝑmit tendã ad peniteciã nisi maritũs dis cesserit

Expanded text:
nes quae se Deo dicaverunt, si pactum perdiderint virginitatis, atque eidem libidini servierint non intelligentes quid admiserint, placuit nec in finemeis dandam esse communionem. Quod si semel persuasae aut infirmi corporis lapsu vitiatae omni tempore vitae suae hujusmodi feminae egerint poenitentiam, ut abstineant se a coitu, eo quod lapsae communionem accipere debere. Ex concilio Toletano I, cap. 16. devota si adulteraverit, decem annis poeniteat: si maritum duxerit non permittendam ad poenitentiam, nisi maritus discesserit
Abbreviated transcription (Latin):
separetis. Neq enĩ est ꝑsonalis hodii causa : sed in impios trans gresso¬
res dictadeo inspirante sententia. In qua quidẽ causa neq dep̃catio
ut trans gressoribꝰ absoluti ad rectã se fidẽ & affectuder &iudiciitimo¬
re cõuerterens. Sed obstinacio miseranda ꝑdurat nec ullismodis mor¬
tifera uenena uincuntur: malo semine firis inde teriꝰ. pululanter¬
nem uram deorientalibꝰ cłis poposcerit ad eã possit ad mitti. scđm quem
multos iã constant ȩȩ subiectos gaudentes ad recta cõ fluere & de ua de¬

Expanded text:
separetis. Neque enim est personalis odii causa, sed in impios trangressoseparetis. Neque enim est personalis odii causa, sed in impios trangressores dicta, Deo inspirante, senteut transgressores absoluti, ad rectam se fidem et affectu Dei et judicii timore converterent. Sed obstinatifera venena vincuntur, malo semine fixis in deterius pullulante rnem vestram de orientalibus clericis poposcerit, ad eam possit admitti, secundummultos jam constat esse susceptos, gaudentes ad recta confluere et devia de
Abbreviated transcription (Latin):
rit indomo ecdȩ subepis copali p̃sẽtia ap̃posito sibidebeat erudiri At
tu uolũtaꝰ eoꝵ d exp&enda cõiugiohabeo ꝑscrutaur. Quib sigrta costytaty
deo inspirã teplacuerit. s ꝓfessionẽ castimoniȩs uȩ absq cõiugali neces sittite
res põderit seruaturo hu taqua a paitore artissime uielenis simodm̃iugo
subdãtur . hac primus ubdiachonat : misteriũ abitt ꝓfessionisuȩ auigesi mo¬
ad furtiuo cõcubito ultrarecurrant Qđsi forte fecerit᷑ ut sacrilegio rei
ab eccła habeat᷑ ex tranei Hysaũt qͥb uolũtos ꝓpria in terrogationis tp̃re
desideriũ nubendi ꝑsuaserit: cõcessẽ ab apłis sententiã offerre nõ possu
mus itaut cũ ꝑfecte & atiꝰ in cõiugio positi. Renũ ciaturo separicõsesu
operib carniꝰs pođrit ad sacratos gradꝰ. adspirãt

Expanded text:
rint in domo ecclesiae sub episcopali praesentia a praeposito sibi debeant erudiri; at scrutetur, quibus si gratia castitatis Deo inspirante placuerit et professionem castimoniae suae absque conjugali necessitate se spoponderint servaturos, hi tanquam appetitores arctissimae vitae lenissimo Domini jugo subdantur, ac primum subdiaconatus ministerium habita probatione professioad furtivos concubitus ultra recurrant. Quod si forte fecerint, ut sacrilegii rei ab ecclesia habeantur extranei. Quibus autem voluntas propria interrogationis tempore desiderium nubendi persuaserit, concessam ab Apostolo licentiam auferre non pomus, ita ut cum provectae aetatis in conjugio positi renuntiaturos se pari consensu operibus carnis spoponderint, ad sacratos gradus aspirent
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃sumãt. Qdsi nec essittis cõpulerit: ut peccła aut necessitate aut utilica¬
teuł in usufnictu. ł in directeuł dic̃ne aliqͥd dis trahat᷑. aput duos uł trecõ¬
ꝓ uĩciales uł uicinos epo. causa quenecessesit uedẽdi primitꝰ cõꝓb&. & abita¬
discussione scẽ dotali eoꝵ subseripẽne quefacta fuerit uẽdic̃ robora. Alit
sibi eps lib̵ tate donciuerit cõlata libtate a successorib placuit custo diri.
cũ id qđ eismanumissorin lib̾tate in litate cõtalarit. Qđ ttm̃ uibe mꝰ¬
xx solidoꝵ modũ int̃rullauineola ł ospic̃ latenere. Iđ aut ampli datũ
fuent pꝰ. manumissoris mortẽ ecłereuocauit. Minꝰ culas uͦ res ante eccle
Toletono cp̃viiii. Ut scripturas quassa edotes ł ministri in iustefe¬
cerit̃ pꝰ mortẽ eor habeant annoꝵ numerũ cõputatũ.

Expanded text:
uod si necessitas compulerit, ut pro ecclesiae necessitate aut utilitate vel in usufructu, vel in directa venditione aliquid distrahatur, apud duos vel tres comprovinciales vel vicinos episcopos causa, qua necesse sit vendi, primitus coione sacerdotali eorum subscriptione quae facta fuerit venditio roboretur: aliter sibi episcopus libertati donaverit, collatam libertatem a successoribus placuit custodiri cum eo quod eis manumissor in libertatem contulerit, quod tamen jubem modum in terrula, vineola vel hospitiolo tenere: quod amplius datum fuerit post manumissoris mortem ecclesia revocabit; minusculas vero res aut ecclesiae t. VIII. Ut scripturae quas sacerdotes vel ministri injuste fecerint, post mortem eorum habeant annorum numerum computatum.
Abbreviated transcription (Latin):
cola seminare. Nec tum̃ mirare possumꝰ sihec erga uiuentes hi nunc tẽptare
audent qui nitunt᷑ ao ĩc̃i qui escentiũ fr̃em memoriã dissipare¬
cꝑ .iI. De sc̃o ep̃o augusti no mirabilis assercio.

Expanded text:
cola seminare. Nec tamen mirari possumus si haec erga viventes hi nunc tentare cola seminare. Nec tamen mirari possumus si haec erga viventes hi nunc tentare audent, qui nituntur etiam quiescentium fratrum memoriam dissipar II. De sancto episcopo Augustino mira laudis assertio.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ. modi nõ sithis liberũ habere ꝓuolunta te sermonẽ : desincit si ista ressun
incertare nouitas uetustatẽ desinat ecđar qui &tẽ inqui& udo turbare¬
cognatur sepe naufragio mergere : quos intraportũ stantes stacio stic̃ fida se¬
curos. łida quippe estomĩum stacio: quoꝵ p̃fectis gressibꝰ uestigianon mouent᷑.
ecurrer̃ ad apłicam p̃dicti sedẽ : hec ipsa nob que temptat ꝑ curb
cere magis ac magis cõpetat quã docere. Nã quid in ecđiis uosagitissuilli
sumã teneant p̃dicandi. Nisi forte illud obsistat qđ nõ auc toritate nõ aduc
racione colligit᷑ ut aliquid de fr̃mnumero nuꝑ delcicoꝵ cõsorciqͦ incollegiũ
nr̃m fortasse his ad missiones sciane quid sibi debean uindicare. Suꝑhis multa
ia dicta sunt eot̃pre quo ad fr̃cstuenti dedimꝰ scripta responsũ. Nunc tam̃

Expanded text:
hujusmodi. Non sit his liberum habere pro voluntate sermonem. Desinat, si ita res sunt, hujusmodi. Non sit his liberum habere pro voluntate sermonem. Desinat, si ita res sunt, incessere novitas vetustatem; desinat EcConantur saepe naufragio mergere, quos intra portum stantes statio faciat fida securos; fida quippe est omnium statio, quorum perfectis gressibus vestigia non moventur. Recurrerunt ad apostolicam praedicti sedem, haec ipsa nobis quae tentat perturbcere magis ac magis competat quam docere; nam quid in ecclesiis vos agitis, si illi summam teneant praedicandi? nisi forte illud obsistat, quod non auctoritate, non adhuc ratione colligitur, ut aliqui e fratrum numero nuper de laicorum consortio, in collegium vestrum fortassis admissi, nesciant quid sibi debeant vindicare. Super his multa jam dicta sunt eo tempore, quo ad fratris Tuenti dedimus scripta responsum; nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ nr̃m sollicitudo laudanda ẽ. tantonescio quibꝰ pbri is illic dicere qui dissen
tio ecłoo studeant sun apud nos ꝓsetuti: ut indisciplincitas questiones uocãtes
in mediũ ꝑtinacit̃ cosdicant p̃dicare aduersancia ueritatis. Sedũra dilectio¬
niustius imput amꝰ. quando illi suprauos habean copiã disputandi. legimus
sup᷑ magistrũ non ẽȩ discpłm hoc ẽ non sibi debere quẽquã inuiria doctoꝵ uin¬
dicare doctrinã a hos ipsos ad nonro positos nouimꝰ. addocendũ: cũsit dic̃te a pło
cis terciꝰ locꝰ. intra eccłam deputandͦ. Quid illic spei ẽ ubi magistris tacentibꝰ.
hilocunt̃. Quisita est coꝵ qui discpłi nõ fuer : timor neqͦuo nibere sic hoc tace¬
re timeo ne magis ipsisloquant᷑. qui ꝑmittum illis talit̾ loqui : qui intalihus
causis nõ car& suspicione tacit᷑ nitatis quia occurrer & ueritas si falsitas displi¬
ceret. Meritoñaq causa nos respic̃ : sisilentio foueamꝰ errore. Ergo corripiatur

Expanded text:
rum sollicitudo laudanda est, tantum nescio quibus presbyteris illic licere, qui dissensioni Ecclesiarum studeant, sunt apud nos prosecuti, ut indisciplinatas quaestiones vocantes in medium, pertinaciter eos dicant praedicare adversantia veritati. Sed vestrae dilectioni justius imputamus, quando illi supra vos habent copiam disputandi. Legimus supra magistrum non esse discipulum , hoc est, non sibi debere quem quam in injuriam doctorum vindicare doctrinam. Nam et hos ipsos a Deo nostro positos novimus ad docendum; cum sit, dicente Apostolo , eis tertius locus intra Ecclesiam deputandus. Quid illic spei est, ubi, magistris tacentibus, ii loquuntur qui, si ita est, eorum discipuli non fuerunt? Timeo ne connivere sit, hoc tacere. Timeo ne magis ipsi loquantur, qui permittunt illis taliter loqui. In talibus causis non caret suspicione taciturnitas, quia occurreret veritas, si falsitas displiceret. Merito namque causa nos respicit, si silentio foveamus errorem. Ergo corripiantur
Abbreviated transcription (Latin):
Lacuit ut ep̃iquascũq eccłas uł plebes quas ad suã catedrã cxistimatpue¬
nire. nõ ita repecierit ut eausassuas ep̃is uidicãtib: agat . sa alior& inẽ¬
te inruerĩt . siueuolẽtib. siuenolẽtib plebibꝰ causc sue đtrimentũ pacia¬
cõtẽpnũ: udille disced at quẽ cõstiterit p̃t̃ missis udicib eccłasticis in¬
russe nec sibqsqblandiat᷑ sia primatuutr& in eat litteras impararit: Sa
siueh ab etit lit terassiueñ habeat : cõueniat eũ ut eiꝰ lit teras cccipiat. ut ap¬

Expanded text:
i quascunque ecclesias vel plebes, quas ad suam cathedram existimant pertinere, non ita repetierint, ut causas suas episcopis judicantibus agant, sed alio retinente irruerint, sive volentibus sive nolentibus plebibus, causae suae contendunt, ille inde discedat quem constiterit praetermissis judicibus ecclesiasticis iruisse: nec sibi quisque blandiatur, si a primatu ut retineat litteras impetrarit; sed sive habeat litteras, sive non habeat, conveniat eum qui tenet et ejus lit
Abbreviated transcription (Latin):
ingulare m̃ebrũ ecđe tue religionis amplitudinẽ existere. a nobreueren¬
tissime coli : satis ẽ om̃ibꝰ manifestũ. In id so enĩ apice nobilitatis mul¬
tonobiliorẽ ecłe deuocionẽ inpendis & magis. l& a xp̃i agnicione pre¬
ceptis eiꝰ obteperas. & infide pociꝰ exultas quã tanti generis flore i acta
moribꝰ superare dñina filia merito illustris. C&era igit᷑ existens dilec¬
tissima uitehuiꝰ. quecũq s̃spocio & t̾renis dumisq officiis illustrare
cõtende. Ut qui in signẽ te p̃stitit: reddat sibi ꝑscła clariorẽ.

Expanded text:
ingulare membrum Ecclesiae, tuae religionis amplitudinem exsistere, et a nobis reverentissime coli, satis est omnibus manifestum. In ipso enim apice nobilitatis multo nobiliorem Ecclesiae devotionem impendis, et magis laeta Christi agnitione, praeceptis ejus obtemperas, et in fide pomoribus superasse, domina filia merito illustris. Certa igitur existens, dilectissima, vitae hujus quaecunque sunt spatia aeternis divinisque officiis illustrare contende, ut qui insignem te praestitit, reddat sibi per saecula clariorem.
Abbreviated transcription (Latin):
Texta ad notacio indicat eos dicere : qđ diabolus nũquã fucritbonus: nec na¬
tura eius opificiũ deisit : sede u̾excao & tenebris emersisse : quia scilic& nul¬
lu suihabeat auctorẽ : sed omis mali ipsesit principiũ atq substancia cum
fidesua eaque est catholicã om̃ium creaturar siue spiritaliũ siue corpora¬
liũ bona cõfiteant᷑ substancia & mali nullã ȩȩ̃ naturã. Quia ds̃ qͥ uniuersi ta¬
nera. Sed quia naturali excellentia male usus ẽ & inueritate nõstetit nõ
in contrariã substancĩa transiit. sed sum mobono cui debuit adherere des¬
ciuit. Sic̃ipsi quitalia asser̃ it auer̾ infalsa ꝓbant & natura ieũ argiun: in
quosponte delincun a ꝓsua uoluntaria ꝑuersitate dãpnant᷑. Q

Expanded text:
exta annotatio indicat eos dicere quod diabolus nunquam fuerit bonus, nec natura ejus opificium Dei sit, sed eum ex chao et tenebris emersisse: quia scilicet nullum sui habeat auctorem, sed omnis mali ipse sit principium atque substantia: cum fides vera, quae est catholica, omnium creaturarum sive spiritualium sive corporalium bonam confiteantur substantiam, et mali nullam esse naturam: quia Deus, qui universitatus est permaneret. Sed quia naturali excellentia male usus est, et in veritate non stetit, non in contrariam substantiam transiit, sed a summo bono, cui debuit adhaerere, descivit, sicut ipsi, qui talia asserunt, a veris in falsa proruunt, et naturam in eo arguunt in quo sponte delinquunt, ac pro sua voluntaria perversitate damnantur:
Abbreviated transcription (Latin):
detineri hoc ei cuiꝰ ẽẽ cognouerit exp̃senti p̃ceptimei auctorita teresti¬
tuat : Necogat᷑ quiuim ꝑtulit ad me uenire : & tantiitineris labore as¬
sumere cũ utrum uera dicat hic apud me nõ possit edoceri. Cõsiderata
ergouenturi iudicis maicstate om̃a cũ peccato oblata restitue. Sciens
qđ magnũ mihi lucrũ reportas: si mercedẽ pocius quã diuicias cõgre¬
gas .iII. Plerosq uero cognouimꝰ. de amissis mancipus cõqueri dic̃tes.
Quia si seruus cuiꝰ piã fortasse dñm suũ fugiens uiris eccłasticis se ẽẽ ꝓfectꝰ

Expanded text:
detineri, hoc ei cujus esse cognoverit ex praesentis praecepti mei auctoritate restidetineri, hoc ei cujus esse cognoverit ex praesentis praecepti mei auctoritate restituat; ne cogatur qui vim pertulit ad me venire, et tanti itineris laborem assumere cum utrum 526 vera dicat hic apud me non possit edoceri. Considerata ergo venturi judicis majestate, omnia cum peccato ablata restitue, sciens quod magnum mihi lucrum reportas, si mercedem potius quam divitias congregas. Plerosque vero cognovimus de amissis mancipiis conqueri: dicentes quia si servus cujuspiam fortasse Dominum suum fugiens, juris ecclesiastici se esse
Abbreviated transcription (Latin):
ualẽ seuir ecłasticꝰ erga potes
dei : paro subdiacono. Pergenti tibi ad ficiliam capitulare qđ dedi
assidue regendũ est ut cura maxima esse de ep̃is debeat ne in causis
sclaribꝰ misceant᷑ : nisi in quantũ necessitas defendoꝵ pauperũ cogit.
Demchis uero uł cłis que in eodẽ capitulare sunt insita : nequaquã extimo mo¬
do eȩ mouenda : sed experienticituci tanta hec obseruacione custodia. quã¬
ta mĩmde sideriũ ex hac reualect adimplere .II. Preterea ꝑi¬
reterea ꝑuenit ad me ab
antonini defensoris t̃p̃ribꝰ. nuncusq: in hoc decennio multos a romata ec¬
đa quasdc̃ uiolencias ꝑtulisse. it aut quidẽ publice cõ querant᷑ fines suosiuo¬
lent̃ in uasos manci pici abstractares & iã mobiles manu nõ uidicio aliquo
ablatas. In quibꝰ om̃ibꝰ. uolo ut experientia tua uehem̃ter iniuigil& & quic¬
quid ꝑ hoc decenniũ inuenerit uolent̃ ablatũ uł sub nñe eccłe inuiste

Expanded text:
E Dei Petro subdiacono. 163 Pergenti tibi ad Siciliam capitulare, quod dedi, assidue relegendum est, ut cura maxima esse de episcopis debeat, ne in causis saecularibus misceantur, nisi in quantum necessitas defendendorum pauperum cogit. monachis vero vel clericis quae eodem capitulari sunt insita nequaquam aestimo modo esse movenda; sed experientia tua tanta haec observatione custodiat, quanta meum desiderium ex hac re valeat adimplere. Praeterea pervenit ad me ab Antonini defensoris temporibus nunc usque in hoc decennio multos a Romana Ecclesia quasdam violentias pertulisse, ita ut quidam publice conquerantur fines suos violenter invasos, mancipia abstracta, res etiam mobiles manu, non judicio aliquo ablatas. In quibus omnibus volo ut experientia tua vehementer invigilet, et quidquid per hoc decennium invenerit violenter ablatum, vel sub nomine Ecclesiae injuste
Abbreviated transcription (Latin):
tes uidicio : sed serui uoce manibꝰ defendentes. Qđmihi tantũ displic&:
quantũ aueritatis ui dicio ab orra. Unde uolo : ut experientia tua
quecũq ita facta cognouerit pꝰ posita tarditate cor rigat: & talia qͦ q
mancipia si qua nunc inuire ecłasti cohabent᷑: sic̃ si ne uidicio ab lata s̃¬
ante restitui ante uidiciũ dec&. Ut siquid in eis sc̃ẽ eccłȩ legitime coñ¬
petit. tunc eoꝵ possessores debeant ordincita accionepulsari.

Expanded text:
mihi tantum displicet, quantum a veritatis judicio abhorret. Unde volo ut experientia tua quaecunque ita facta cognoverit, postposita tarditate corrigat, et talia quoque mancipia, si quae nunc in jure ecclesiastico habentur, sicut sine judicio ablata sunt, restitui ante judicium decet; ut si quid in eis sanctae Ecclesiae legitime competit, tunc eorum possessores debeant ordinata actione pulsari.
Abbreviated transcription (Latin):
euocaus. S & aeris & electri & lapi¬
dum multicoloꝵs species theo logia ce¬
lestib substantiis circũponit. Flectriun
quidem sicut auriuisun sumul & argen¬
ti usum manifestat inputribilẽ sicut
nes aut ignili aut auruuso ad signandũ.
Lapidum aũt multicolorias species ma¬

Expanded text:
etiam aeris, et electri, et lapidum multicolorum speciem theologia coelestibus essentiis circumponit . Electrum quidem quasi auriforme, simul et argenteum significat, imputribilem ut nes aut igneum, aut auriforme attribuendum. Lapidum vero multicolores species si
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fer mȩ quinquentuũ
cũ essem ad huc rome. q
ecclesiasten sc̃e blesille
legerem ut eam ad contẽptũ istiꝰ seculi pio¬
uocarem. & om̃e qd̃ inmundo cerneret
putaret esse pro nichilo. rogatũ ab
ea ut in morem cõmentarioli obscura que¬
q d issererem: ut absq me posset intelli¬
gere que legebat. Itaq qm̃ in ꝓcictu nr̃i
oꝑis sub ita morte subtracta est. es non
merumꝰ õ paula & eusto chiuĩ. talem uite
nr̃e habere consortem: tantoq uulnere
tunc ꝑcussus obmittui: nunc in bethleẽ
positus. angustiori ud elicet cuuitate. ꝙ. il¬
lius memorie. & uobis reddo qd debeo. hoc
breuit̾ admonens. ꝙd nulliꝰ auctoritatem
aptaui: in his dum taxat que non multũ
ab hebraicis discrepant. Interdum aquile
quoq ꝙ simachi. & theodotionis recordatus
sum. iti nec nouitate mina lectoris studi¬
um deterrerem: nec rursum contra consci¬
entiam meam fonte ueritatis omisso. opiĩ¬
onũ riuulos consectarer.
catum fuisse salomonẽ: scriptu

Expanded text:
hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam ioperis subita morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tantoque vulnere tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustiori videlicet civitate, et illius memoriae, et vobis reddo quod debeo. Hoc breviter admonens, quod nullius auctoritatem aptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilae quoque et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nec novitate nimia lectoris studium deterrerem, nec rursum contra conscientiam meam, fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectarer. catum fuisse Salomonem, Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
capitulo diuersa hominũ explanatio fuit.
& tot sententie pene. qd̃ homines. Unde qr
longũ est opinationes omniũ recensere. &
argumenta quibꝰ sententias suas approbare
uniꝰ uoluminiᷤ ẽ: sufficiat prudentib signi¬
ficasse qͥd senseriit: Et quasi in quadam breus
tab ella. situs puxxisse t̾rarũ. totiꝰq orbis ua¬
stitatẽ: & ambitũ occeani angusto monstras¬
se cõpendio. Hebrei ad isrł estimant ꝑti¬
nere mandatũ. cui p̃cipit᷑ ut fruat᷑ diuitiis
sius: & antequã ei captiuitatis tempꝰ adueni¬
at. & ad olescentiã senectute cõmutet. qͥe¬
quid delectabile uel iocundũ. i tam cor¬
di quã oculis apparuerit. eo dũ in ꝓmptu
est abutat᷑: ita tamen ut se nouerit in
oñibꝰ uidicandũ: & tam cogitationes ma-¬
las quã libidines fugiat. sciens stulticiã
adolescenti e copulatã: recor detͣq semꝑ cre¬
ator is sui antequã dies babilonie & roma¬
ne captiuitatis ad ueniant. in quibus habe

Expanded text:
capitulo, diversa omnium explanatio fuit, et tot pene sententiae, quot homines. Unde quia longum est opinationes omnium recensere, et argumenta quibus sententias suas approbare unius voluminis est: sufficiat prudentibus significasse quid senserint, et quasi in quadam brevi tabella, situs pinxisse terrarum, totiusque orbis vastitatem et ambitum Oceani, angusto monstrasse compendio. Hebraei ad Israel aestimant pertinere mandatum, cui praecipitur, ut fruatur divitiis suis, antequam ei captivitatis tempus adveniat, et adolescentiam senectute commutet: quidquid delectabile vel jucundum, tam cordi, quam oculis apparuerit, eo, dum in promptu est, abutatur: ita tamen ut se noverit in omnibus judicandum: et tam cogitationes malas, quam libidines fugiat, sciens stultitiam adolescentiae copulatam: recordeturque semper Creatoris sui, antequam dies Babyloniae ac Romanae captivitatis adveniant, in quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
obliterandus uideret᷑. eo qd uanas dĩ asserẽt
creaturas. ꝙ totũ putaret eẽ ꝓ nichilo. s cibii¬
&ẜ potum & lelitias transeuntes p̃ferret õib
ex hoc uno capitulo mer uisse aucdoritatẽ ut
in diuinoꝵ uoluminũ numero poneret᷑. qb to¬
tam disputationẽ suã. &. omnẽ cata logũ in hac
finem sermonũ suoꝵ auditu ẽ ꝓmptissimũ.
nec aliquid in se habere diffirile. ut scilioq
ti meamus dm̃ q eius p̃cepta faciamꝰ: ad hoc
enĩ natũ eẽ hominẽ. ut creatorẽ suũ intelligeis.
uen̾et᷑ eũ metu & honore. & oꝑe mandatoꝵ¬

Expanded text:
oblitterandus videretur, eo quod vanas Dei assereret oblitterandus videretur, eo quod vanas Dei assereret creaturas, et totum putaret esse pro nihilo, et cibet potum et delicias transeuntibus praeferret omnibus: ex hoc uno capitulo meruisse auctoritatem, ut in divinorum voluminum numero poneretur, quod totam disputationem suam et omne catalogum in hoc mnem sermonum suorum auditum esse promptissimum, nec aliquid in se habere difficile, ut scilicet Deum timeamus, et ejus praecepta faciamus. Ad hoc enim esse hominem creatum ut, Creatorem suum intelligens, veneretur eum metu, et honore, et ope
Abbreviated transcription (Latin):
nominant᷑. Qd̃ si diu̾sa ꝙ discrepantia dispu¬
taueris. ꝙ curiositate nimia huc atq illuc
esfugies peccatũ. Talibus igit᷑ libris. non est fi¬
nis: bonũ enĩ om̃e & ueritas: certo fine conclu¬
dit᷑. Malttia uero atq mendatiũ sine fine sunt
ꝙ quanto plus requirunt᷑ tanto maior eoꝵ
series nascit᷑: hac in re studiũ atq meditatis
labor carnis est: carnis inquã: non sp̃s. habq
si quidem  sp̃s laborem siũ: uixta illud qd̃
apłs ait plus autẽ om̃ib laboraui. non aut̃
ego: sed grã dei que mecũ ẽ. Et saluator. labo¬
raui damans. finis sermonis uniuersi:
auditu ꝑfarilis est: Deũ tune s mandata eiuis
custodi. hoc enĩ est om̃is homo. qtua omne
factũ ds̃ adducet in uidiciũ: de omi abscon¬
dito. siue bonũ. siue malũ sit. Aunt hebra
cũ int̾ cet̾a seripta salomonis que antiquata
sunt. nec in memoria durauett᷑ & hic liber

Expanded text:
nominantur. Quod si diversa et discrepantia dispunominantur. Quod si diversa et discrepantia disputaveris, et curiositate nimia huc atque illuc effugies peccatum . Talibus igitur libris non est finis. Bonum enim omne, et veritas certo fine concluditur: malitia vero atque mendacium sine fine sunt quanto plus requiruntur, tanto major eorum series nascitur. Super hac re studium atque meditatio labor carnis est. Carnis, inquam, non spiritus. Habet siquidem et spiritus laborem suum, juxta illud quod Apostolus ait: Plus autem omnibus illis laboravi. Non autem ego, sed gratia Dei quae mecum est . Et Salvator: Laboravi clamans . Finis sermonis verbi universi auditu perfacilis est: Deum time, et mandata ejus custodi. Hoc est enim omnis homo, quia omne factum Deus adducet in judicium de omni abscondito, sive bonum, sive malum sit. Aiunt Hebraei cum inter caetera scripta Salomonis quae antiquata sunt, nec in memoria duraverunt, et hic liber
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ fecit dñs suꝑ terrã: & uerbũ eius
iuxta est more nr̃o & in corde nr̃o. Alit̾.
Frequens lectio & cotidiana meditatio:
anime solet magis labor eẽ: quã carnis. Iuo¬
mͦ enim quicquid manu s corꝑe fit. mauꝰ
ꝙ corporis labore complet᷑. ita qd̃ ad lectio¬
uem ꝑtiner. magis mentis est labor. Ex quo
mͥ uident᷑ suꝑiora de multitudine libroꝵ
alit̾ sentienda: quã pleriq existimant. mo¬
ris est scripturar ũ quãuis plures libros
si int̾ se non discrepent. & de eadem rescri¬
bant᷑ unũ uolum̃ dicere: si quidem eũ głm̃.
& lȩx dñi immaculata conuertens animas
singulariter appellant᷑. cũ plura eũgłis &
&̃ multa mandata sint legis sic & uolum̃
in ysaie sermone signatũ om̃is scriptura
duuna est. & uno capitulo libri hierechiel
io hannisq uescuntur: saluator quoq om¬
arbitror nunc p̾ceptũ. ne plures libri fiant.
quicqͥd em̃ dixeris. si ad eum referant᷑ qui in

Expanded text:
sermonem fecit Dominus super terram , et verbum ejus juxta est in ore et in corde nostro . Aliter. Frequens lectio et quotidiana meditatio, animae solet magis labor esse quam carnis. Quomodo enim quidquid manu et corpore fit, manus et corporis labore completur, ita quod ad lectionem pertinet magis mentis est labor. Ex quo mihi videntur superiora de multitudine librorum aliter sentienda quam plerique existimant. Moris est Scripturarum, quamvis plures libros, si inter se non discrepant et de eadem re scribant, unum volumen dicere. Siquidem et Evangelium et lex Domini immaculata convertens animas singulariter appellantur , cum plura Evangelia et multa mandata sint legis. Sic et volumen in Isaiae sermone signatum omnis Scriptura divina est, et uno capitulo libri Ezechiel Joannesque vescuntur . Salvator quoque omgitur sensum 496 arbitror nunc praeceptum, ne plures libri fiant. Quidquid enim dixeris, si ad eum referatur, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiam in sinũ suũ receꝑit nutrie¬
ritq eam in pectore: iste comedit ani
mã & carnes suas quanto enĩ eũ eui
inuidet feliciorẽ uiderit. tanto ip̃e am¬
plius comtabescit s deꝑit: os paulatu
zelo & luiore distillat. Alit. manꝰ crebro
ꝓ oꝑibus accipiunt᷑. sicut ibi. uerbum
dignus existeret in cuiꝰ oꝑe̾ fieret uerbũ
dei. huic congruit & illud dautit. qui do¬
cet manus meas in p̾lium. Stultus igit᷑
amplexus est manus suas: id est cõtraxit
& extendere noluit. unde ñ comedet la¬
lores manuũ suarũ. quos ñ habet. sed¬

Expanded text:
invidiam in sinum suum receperit, nutrieinvidiam in sinum suum receperit, nutrieritque eam in pectore: iste comedit animam suam, et carnes suas. Quanto enim eum, cui invidet, feliciorem viderit, tanto ipse amplius contabescit et deperit, et paulatim zelo et livore distillat. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiuntur, sicut ibi: Verbum dignus existeret, in cujus opere fieret sermo Domini. Huic congruit et illud David: Qui docet manus meas ad praelium . Stultus igitur complexus est manus suas, id est, contraxit, et extendere noluit, unde non comedit labores manuum suarum 421 quos nec habet; sed
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hendi bonũ alt̾us eẽ. alteriꝰ malũ. Dũ
inuidus aliena felicitate torquet᷑. & patet
flere miserias uel ꝓpria lugere pecca¬
ta: sed melioribus inuidere: s̃ tultus¬
I complicat manus suas: & comedit
carnes suas. Hic est qui in ꝓuerbiis
piger describitur. continens manibꝰ
pectus suũ. cui tanquã citus cur sor
uenit in opia & qui ꝓpt̾ nimiã fam̃
yꝑbolice autẽ dictum sit comedit
carnes suas. Iui melus putat eẽ unũ
pugillũ habere farris. & otiosum tor¬
pentẽq uiuere quã laborantẽ: ma¬
num utrãq complere. Totũ autẽ qd̾
disserit hoc ẽ ut ostendat eũ qui labo¬
rat. & aliquid habet in mundo. patere
inuidie: & rursus eũ qui uiuere uult
quietꝰ. inopia oppͥmi & ẽẽ utrũq mise¬
rabilem: dũ alius ꝓpter opes ꝑiclitat᷑.
alius ꝓpter inopiam egestate conficit᷑.
Nel certe sic qui aliene felicitati inuid&.
& quasi sp̃s furore furore raptatur. ꝙ

Expanded text:
deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insiflere miserias, vel propria lugere peccata, sed melioribus invidere? Stultus complexus est manus suas, et comedit carnes suas . Hic est qui et in Proverbiis piger describitur, continens manibus pectus suum. Cui, tamquam citus cursor, venit inopia, et qui propter nimiam famem hyperbolice autem dictum sit comedit carnes suas. Qui melius putat esse unum pugillum habere farris, et otiosum torpentemque vivere, quam laborantem manum utramque complere. Totum autem quod disserit, hoc est, ut ostendat, et eum qui laborat, et habet aliquid, in mundo patere invidiae, et rursus eum qui vivere vult quietus, inopia opprimi, et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Vel certe sic. Qui alienae felicitati invidet, et quasi spiritus furore raptatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
licet ante fuer int peccatores. Suentes
enĩ adhuc eẽ in p̾lio. & quasi clausos cor¬
poris ergastulo retenterri: qui uero mor¬
te obierint iã eẽ securos & peccare desisse⁊
Sicut & iohannes quo maior ñ fuit int̾
natos mulierũ minor est eo. qui minior
est in regno celoꝵ: & corporis honere libe¬
ratus nescit cũ apło dicere. miser ego
homo. quis me liberabit de corpore mor¬
tis huiꝰ. Meliorẽ autẽ his duobus ẽẽ eum
qui necdũ natus est. nec uidit mala
quibꝰ in mundo homines depͥmuntur:⁊
Animas enĩ nr̃as antequã ad corpora
ista descenclant. uersari add̾ suꝑos: q tã¬
dui beatas eẽ. quã du celesti iherłm. et
choro teneantur angłico. Et udi ego uni¬
uersum laborem. & simul omne uurtu¬
tem oꝑis quia emulatio uiri a sodali
eiꝰ & quidem hoc uanitas: ⁊ p̃sũptio sp̃s.
Conuerti me rursũ ad alia: ꝙ uidi om¬
nem fortitudinẽ ꝙ głam laborantiũ. &

Expanded text:
licet ante fuerint peccatores. Viventes licet ante fuerint peccatores. Viventes enim adhuc esse in praelio, et quasi clausos corporis ergastulo retentari; qui vero mortem obierint, jam esse securos, et peccare desisse. Sicut et Joannes, quo major non fuit in natis mulierum , minor est eo, qui minimus est in regno coelorum, et corporis onere liberatus, nescit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Meliorem autem his duobus esse eum, qui necdum natus est, nec vidit mala, quibus in mundo homines deprimuntur. Animas enim nostras, antequam ad corpora ista descendant, versari apud superos, et tamdiu beatas esse, quamdiu coelesti Jerusalem, et choro teneantur Angelico. 420 Et vidi ego universum laborem, et simul omnem virtutem operis: quia aemulatio viri a sodali ejus; et quidem hoc vanitas et praesumptio spiritus. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et
Abbreviated transcription (Latin):
uentes: scdm illud iob de inferis disputautĩ.
ibi reque uerunt lassi corpore. cũ his qui
iuncti fuerant iã securi. ñ audientes uocẽ
exauctoris. Melior autẽ est his duobꝰ. iuuente¬
uidelics & defuncto: qui necdũ natꝰ est. aliꝰ
enĩ adhuc mala patit᷑. aliꝰ quasi de naufra¬
gio nudus euasit porro qui necdũ natus ẽ.
i eo felicior est: qd̃ necdum mala muncli ex¬
pertus est. Hoc autẽ dicit. non quo qͥ necdũ
natꝰ ẽ aute sit ꝗ̃ nascat᷑. & in eo felicior sit qr necdũ corpore
p̃grauatus est: sed qd̾ meliꝰ sit omĩno ni
eẽ. nec sensum habere substancie. quã
infelicit̾ uel ẽẽ uel uiuere. quom & de
uda dñs loquit᷑. futura eius torm̃ta sig¬
nificans. meluis erat ñ nasci homini illi:
qd̾ meliꝰ illi fuerit omĩno non ẽẽ. quã et̾¬
nos cruciatus perpeti. Alii uero hunc lo¬
cum ita intelligunt. meliores ẽẽ dicente ᷤᷤ
eos qui mortui sunt ab his qui uiuunt:

Expanded text:
ventes, secundum illud Job de inferis disputantis. ventes, secundum illud Job de inferis disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti fuerant, jam securi, non audientes vocem exavidelicet et defuncto, qui necdum natus est. Alius enim adhuc mala patitur, alius quasi de naufragio nudus evasit; porro qui necdum natus est, in eo felicior est, quod necdum mala mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quod qui necdum natus est, ante sit quam nascatur, et in eo felicior sit, qui necdum corpore praegravatus est, sed, quod melius est omnino non esse, nec sensum habere substantiae, quam infeliciter vel esse, vel vivere. Quomodo et de Juda Dominus loquitur, futura ejus tormenta significans: Melius erat non nasci homini illi : quod melius ei fuerit omnino non esse, quam aeternos cruciatus perpeti. Alii vero hunc locum ita intelligunt: Meliores esse dicentes eos, qui mortui sunt, ab his qui vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
soletur: s in manibus calũpniantiũ eos for¬
titudo. & non est eis consolator. ꝑ ost hanc
cogitationẽ illuc mentẽ meã oculosq con¬
uerti. ut uiderem calũpniatores s calũp¬
niã sustinentes: & ecce qͣui iniuste a potenti¬
oribis oppͥmunt᷑. lacrimis quas solũ habe¬
re in calamitatibus licet rei inuidiam ꝓ¬
testantes. consolatorẽ non queunt repperi¬
re. & quo maior miseria sit & in consolabił
dolor: calũpniatores uident in suis inqui¬
tatib fortiores. & hec est causa qd̃ ñ ualeant
consolari. ꝑ leniꝰ hõc locũ in septua gesimo
mine exqͣuttur. Et laudaui ego mortuos.
qui iam mortiu sunt. suꝑ uiuentes: quic̃q
ipsi uuunt usq nunc: & melior suꝑ hos
duos. qui nondũ natus est.: qui ñ uidit opꝰ
malũ qd factũ est sub sole. Ad comparatio¬
nẽ miseriarũ que in hoc sclo mortales pre-¬
munt. feliciores udicaui mortuos quã ui¬

Expanded text:
soletur eos, et in manibus calumniantium eos forsoletur eos, et in manibus calumniantium eos fortitudo: et non est eis consolator. Post hanc cogitationem illuc mentem meam oculosque converti, ut viderem calumniatores, et calumniam sustinentes. Et ecce hi, qui injuste a potentioribus opprimuntur, lacrymis, quas solum habere in calamitatibus licet, rei invidiam protestantes, consolatorem non queunt reperire. Et quo major miseria sit, et inconsolabilis dolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores. Et haec est causa, quod non valeant consolari. Plenius hunc locum in psalmo septuagesimo mine exsequuntur. 419 Et laudavi ego mortuos, qui jam mortui sunt, super viventes quicumque ipsi vivunt usque nunc. Et melior super hos duos, qui nondum natus est, qui nondum vidit opus malum, quod factum est sub sole. Ad comparationem miseriarum, quae in hoc saeculo mortales premunt, feliciores judicavi mortuos, quam vi
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur. Nec enĩ possumꝰ cũ hec uita fue¬
rit dissoluta. rur sum nr̃is laboribꝰ ꝑfrur
Aliter. suꝑiori errore turbatꝰ. qd̾ putarem
unt̾ homines & bestias nichil int̾ ẽẽ. in hanc
sentenciã praua opinione deductus sum:
ut nichil aliud boni dicerẽ nisi homini pre¬
sentẽ cãpere uoluptatẽ: neq enĩ cũ semel nos
dissoluisset interitus: posse his ꝑfrui aqui¬
bus discesseramꝰ ingrati. Alii de hoc qd̃ ait.
quis entm ad ducet eũ ut uideat ea que
sunt futura post se Ad illã intelligenti ã
retulerunt ut dicerent suis meliꝰ ẽẽ honil¬
nẽ laboribus ꝑfrui. quia hoc solũ de sub¬
stantia possit auferre: cũ enĩ mors uenerit
nescire quali sit herede moriturus: utr ũ
dignus au indignꝰ suis opib ꝑfruat᷑. Et
conuersus sum ego: & uidi uniuiersas calũp¬
nias que fu̾nt sub sole. & ecce lacrime emi
qui calũpniã sustinent. ꝙ ñ est qui eos con¬

Expanded text:
sequatur. Nec enim possumus, cum haec vita fuesequatur. Nec enim possumus, cum haec vita fuerit dissoluta, rursum nostris laboribus perfrui, Aliter: Superiori errore turbatus, quod putarem inter homines et bestias nihil interesse, in hanc sententiam prava opinione deductus sum, ut nihil aliud boni dicerem, nisi praesentem carpere voluptatem. Neque enim cum semel nos dissolvisset interitus, posse his perfrui, a quibus recederemus ingrati. Alii de hoc quod ait: Quis enim adducet eum, ut videat ea, quae sunt futura post se, ad illam intelligentiam retulerunt, ut dicerent: Melius esse suis hominem laboribus perfrui; quia hoc solum de substantia sua posset auferre. Cum mors venerit, nescire quali sit haerede moriturus, utrum dignus, an indignus, suis opibus perfruatur. . Et conversus sum ego, et vidi universas calumnias, quae fiunt sub sole, et ecce lacrymae eorum, qui calumniam sustinent, et non est qui con