comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Amemoria et̾na iustus donuni con¬
stitutus suiorum non negligit me¬
moriam filiorum agens. post mor¬
tem ꝑagens q miraculis. qd̃ suis ad¬
huc uiuens oraculis p̃dicebat. Cerꝰ¬
nitur in oꝑib uirtutis eiꝰ sermo il¬
le uiuus et efficax. et testamentũ fi¬
dele qd̾ disposuit dilectis suis. Agã
inquit assidue clareuallensis fami¬
lie curam. et plantationem meam
contunue fouens bñdictionis irri¬
guo. Sic me p̾sentem bñficiis exibeo.
ut unde non iudear aliqͣudo recessiᷤ¬
se. Nndiq nob̃ mat̾iam consolatio¬
nis exquirit. ita ut nnuꝑ in ipĩs par¬
tib transmarinis nr̃is inuentuᷤꝰ sit
uihiare subsidiis. factum est enim
post annos plurimos ab obitu sc̃i hu¬
ius. ut scc̃tatis sue signa cde crutis
signaculo radiarent et qͣmpia cupi¬
ditate uͥtutem uufice crucis ambi¬
ret. ip̃e crutis consetrator ostendẽt. Cũ
enim sarracon dux turcoꝵ urbẽ ale¬
xandriam. et adiacentem egypti ꝓ
egypti repentino impetu in p̃sidia sb̃¬

Expanded text:
memoria aeterna justus Domino constitutus et suorum non negligit memoriam filiorum; agens post 1161 mortem peragensque miraculis quod suis adhuc vivens oraculis praedicebat. Cernitur in operibus virtutis ejus sermo ille vivus et efficax, et testamentum fidele, quod disposuit dilectis suis: « Agam, inquit, assidue Clarae-Vallensis familiae curam, et plantationem meam continue fovens benedictionis irriguo, sic me praesentem beneficiis exhibebo, ut inde non videar aliquando recessisse. » Undique nobis materiam consolationis exquirit: ita ut nuper in ipsis partibus transmarinis, nostris inventus sit inhiare subsidiis. Factum enim post annos plurimos ab obitu sancti hujus, ut sanctitatis suae signa de crucis signaculo radiarent, et quam pia cupiditate virtutem vivificae crucis ambiret, ipse crucis consecrator ostenderet. Cum enim Sarracon dux Turcorum urbem Alexandriam, et adjacentem Aegypti pAegypti, repentino impetu in praesidia sub
Abbreviated transcription (Latin):
seruato exilitatem reclactum crux
sineulla tamen notabili suꝑstitiõe
seruasti: omnes nmnietates et cona¬
tum nunietatib gli̾e fugiens appe¬
titum. Nunqͣm in ore tuo nusi pax.
nisi castitas. nisipietas. insi caritas.
sunqͣm in corde nisi horum omniũ
fructus minustrauit. exuberantes:
et multiplicem coprã in multoꝵ sa¬
littẽ et gaudia: ut noiinm̃ito cãta¬

Expanded text:
servato, exilitatem redactum crux servato, exilitatem redactum crux sine ulla notabili superstitione servasti, omnes semper nimietates, et cognatum nimietatibus gloriae fugiens appetitum. Numquam in tuo ore nisi pax, nisi castitas, nisi pietas, nisi charitas. Numquam in corde nisi horum omnium fructus ministravit, exuberantes in multiplicem copiam in multorum salutem et gaudia, ut non immerito
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ꝓbe uos ista nostis: et multo ple¬
nius uobis qm sermo sufficit aĩoꝵ
meditatione destribitis. eq ullus
non magno sibi dampno affici iusꝰ
est. si conspectu sacri corporis caruit:
si non uti quemq aut reuerentia aut
catis amictu eius palliis ficdes: que
p̃ciosissumm muneris loco habuit. a¬
liquam de uelaminib illius fubri¬
ain decerpsisse. Certaint in exequiis
illius uester affectus. Pmagno mu¬
nere habitum est lectite illius aut
manum admouisse. aut subiecisse¬
ceruicem. Hilistis non sineurã glã
gli̾am suam. Nlam et illa exequia¬
rum religio fidei deuocio eiat. et tã
letum erat habuisse talem. quam
graue talem amisisse. Net parum
fidutie dat sepulchri sui grã. slam
cuius hic osfa conclidimus: incelis
utiq patrocina p̃sumimus. Nllag¬
rent. Habet et pax inrẽs suos: xp̃i
euun tu ꝑpetuus qͣm dliu ĩ corpore
moratus es testis fuisti. Illud enim
qͣm uidimus licet aspetus clecore

Expanded text:
bat. Probe vos ista nostis, et multo plebat. Probe vos ista nostis, et multo plenius vobis quam sermo sufficit animorum meditatione describitis. 35. Neque ullus non magno sibi damno affici visus est, si conspectu corporis ejus caruit, si non, ut quemque aut reverentia aut catis amictu suo palliis fides, quae pretiosissimi muneris loco habuit aliquam velaminum illius fimbriam decerpsisse. Certavit in exsequiis illius vester affectus. nere habitum est lecticae manum admovisse, aut cervicem subjecisse. Vidistis non sine vestra gloria gloriam suam: nam et illa exsequiarum religio, fidei devotio erat, et tam laetum erat habuisse talem, quam grave talem amisisse. Nec parum fiduciae dat sepulcri sui gratia: nam cujus hic ossa condidimus, in coelo utique patrocinia praesumimus. rent. Habet et pax martyres suos; Christi enim tu perpetuus, quamdiu in corpore moratus es, testis fuisti. Illud etiamquam vidimus aspectus, licet decore
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam duob domunis famulatũ
negat. Quitquid recordatio in laudi
bus sugg̃it: totum sibi inter damꝑ¬
na numerans doloruendicat. Qm¬
quã et si adeẽt michi serenttas men¬
tis. et famulatu idoneo menti lĩgua
seruiret: minquid habundanciꝰ lauͤ
eius ꝑferri sermonib meis poterat.
qͣm in ur̃is sensib manet: Nlemo ẽ
ut puto cui non illius uiri et grã ma¬
ior occurrat: qͣm posset opulentissi¬
ma cuiuslibet ꝑferre facundia. Qͥa
gͦ ut scriptura testatur. memoria uiᷤ¬
torum cum laudib semꝑ est. nec po¬
test quisqͣm meritorum illustriũ ui¬
ros non cum laude memorare: ꝑferã
ut facultas datur aliqua ex his ñ¬
aliqua extrinsetus suꝑuenientis e¬
gritudo. non subitus febrium estuᷤ ab¬
sorbuit: s cdiu dilata infirmitas. ni¬
mio dudum ꝓprio sui ingore contrac¬
taiet adhuc remissioni patrum ad qͥ¬
tum semꝑ sp̃u pleuum grẽ corptis
exanime. Integrum si quidem uultꝰ
decorem: facies omnib grata serua¬

Expanded text:
tamquam duobus dominis famulatum congruum negat. Quidquid recordatio in laudis partibus suggerit, totum hoc sibi inter damna numerans dolor vindicat. Quamquam etsi adesset mihi serenitas mentis, et famulatu idoneo menti lingua serviret, num abundantius laus ejus proferri sermonibus meis poterit, quam in vestris sensibus manet? Nemo est, ut puto, cui non illius viri gratia major occurrat, quam possit opulentissima cujuslibet proferre facundia. Quia ergo, ut Scriptura loquitur, memoria justorum cum laudibus semper est , nec potest quisquam meritorum illustrium viros non cum laude memorare, proferam, ut facultas datur, aliqua ex his aliqua extrinsecus superveniens aegritudo, non subitus febrium aestus absorbuit; sed diu dilata infirmitas, nimio dudum propositi rigore contracta, et adhuc remissioni parum acquitum semper spiritu, plenum gratiae corpus exanime: integrum siquidem vultus decorem facies omnibus grata serva
Abbreviated transcription (Latin):
te crucis donum eiꝰdem scĩ pat̾s meri¬
tis app̾hendit. Porro supradc̃e ordi¬
nem uisionis idem ip̃erex richero
abbati saluationis. ore ꝓprio diligẽ¬
ter exposuit. qui eam postmodũ in
gallicanis partib fidelit̃ nuntiauͭ.
Homo utiq bomi testimonii et con¬
u̾sationis honeste. tam a mendacii
suspicione remotus. qͣm a uite cor¬
ruptionib alienus

Expanded text:
e crucis donum ejusdem sancti Patris meritis apprehendit. Porro supradictae ordinem visionis idem ipse rex Richero abbati Salvationis ore proprio diligenter exposuit, qui eam postmodum in Gallicanis partibus fideliter nuntiavit; vir utique testimonii boni et conversationis honestae, tam a mendacii suspicione remotus quam a vitae corruptionibus alienus
Abbreviated transcription (Latin):
rat̃ Robertus eiꝰdem xxuiii.¬
scĩ uiri monachus. et sclm̃ carnẽ
ppinquꝰ. in adolescentia sua quoxdam ꝑ¬
suasione tleceptus. clumacum sesecon¬
tulerat. Henerabilis aũt paf postea qm
aliqͣm dui dissimulauit: eundem fr̃ẽm
statuit ꝑ epłam reuocare. Quo dictãte
uenerabilis. giustinus rieuallis postea
monasf̾ii primus alb̃s. in membrana
scribens eandẽ excipiebat epłam. Erant
aũt ambo parit᷑ sub diuo secdentes. Ad
dictantlum quippe secrecius septa mo-¬
nasfu egressi fuerant. Subito aũt ino¬
puatus imber erupit. et is qui scribe¬
bat sicut ipõ referante diclicimus. car¬
tam reponeuoluit. Ad quem pat̃ sc̃s. o
pus inquit clĩ est scribe ne timeas. Scͥp¬
sit gͦ epłãm in medioiibre: sine imb ͤ
Cum enimundiq plueret. cartam ex¬
positam uͥtus oꝑuit caritatis: et que
dictabat epsam. scelulam quoc pari¬
ter conseruabat. Et hec quiclẽ epłã ob
tam grande miratulum in coelice e

Expanded text:
rater Robertus, ejusdem sancti Viri monachus et secundum carnem propinquus, in adolescentia sua quorumdam persuasione deceptus, Cluniacum sese contulerat. Venerabilis autem Pater posteaquam aliquandiu dissimulavit, eumdem fratrem statuit per epistolam revocare. Quo dictante, venerabilis Guillelmus, Rievallis postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem Pater sanctus: « Opus, » inquit, « Dei est; scribe, ne timeas. » Scripsit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis, et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat. Et haec quidem epistola ob tam grande miraculum, in codice e
Abbreviated transcription (Latin):
neruus uterq. et eleuauit eamunꝰ
e frĩb. ip̃e uero tenebat tibias. et
paulatim extendebant᷑. Cumq am¬
bulare cepiss incolumis: obstupui¬
mus uehement̾ omnes: s et sc̃s ip̃e
p̾ammiratione se signans. domino
uirtutum grãs referebat. xix. tap̃

Expanded text:
nervus uterque, et elevavit eam unus nervus uterque, et elevavit eam unus e fratribus; ipse vero tenebat tibias, et paulatim extendebantur: cumque ambulare coepisset incolumis, obstupuimus vehementer omnes, sed et Sanctus ipse prae admiratione se signans, Domino virtutum gratias referebat.
Abbreviated transcription (Latin):
consestim erexit eum: et tam ꝑfecte
curatꝰ est. ut in ex̃citum domini ꝓfec¬
turus. ilico susciꝑet signum crucisͤ
nimirum cuius uirtutem tantam
et tam celerem eẽt exꝑtus. Cumq
tollerent alii lestum eius. non sic ait
uenerabilis hugo. s magis ip̃e porta¬
bit. et imponens in humeros eius di¬
misit eum: et tam iuriliter ambula¬
bat. at si nichil puus sustinuisset in¬
commodi. Quartum qd̃ descͥbi hu¬
go miraculum postulabat: puelle
cuꝰdam ereptio fuit. Hanc in hospici¬
um uesꝑe obtulerunt: hum̃is depor¬
tantes. Cuiꝰ cum signaret ienua ur
beatꝰ: contractos et obduratos qua¬
si in modum uirge lignee neruos
senciens. heu in qͥt huius ex toto re¬
trasti sunt nerui. et flefte genua im¬
mo flexa extencdere omnino non pͥ
Et certe sic erat. nec poterat a diebuꝰ
multis gradi pedib: s manib et pe¬
lib reptabat utcumq. Igiturad pa¬
tris bñlictionem laxatus est statim

Expanded text:
confestim erexit eum, et tam perfecte confestim erexit eum, et tam perfecte curatus est, ut ad exercitum Domini profecturus illico susciperet signum crucis; nimirum, cujus virtutem tantam et tam celerem esset expertus. Cumque tollerent alii lectum ejus, « Non sic, ait venerabilis Hugo, sed magis ipse portabit: » et imponens in humeros ejus dimisit eum, et tam viriliter ambulabat, ac si nihil prius sustinuisset incommodi. Quartum quod describi Hugo miraculum postulabat, puellae cujusdam erectio fuit. Hanc in hospitium vespere obtulerunt humeris deportantes. Cujus cum signaret genua Vir beatus, contractos et obduratos quasi in modum virgae ligneae nervos sentiens, « Heu, inquit; hujus ex toto retracti sunt nervi, et flectere genua, imo flexa extendere omnino non potuit. » Et certe sic erat, nec poterat a diebus multis gradi pedibus, sed manibus et pedibus reptabat utcunque. Igitur ad Patris benedictionem laxatus est statim
Abbreviated transcription (Latin):
lio matrona quedam diues et hono¬
rata de regione eadem deportata est̾
que ex longo tempore lacuerat pa¬
ralitica. Et hant quoq signans ho d̾i.
tenuit manũ eiꝰ et erexit eam p̃cipi¬
ens ut libere ambularet in nomine
nes: s spãliter exultabant milites qͥ
ꝓpriis humeris deportauerant: quẽ
udebant regredientem peclib suis.
Nimirum uidebat᷑ sibi quodãmodo
miraculi particeps pia deuocio. Et
hec quoq extitauit animum nostrũ.
ut sileri miratulum hoc nefariũ uidi¬
caret. Tertium aũt simile est huic. E¬
rat si quidem in ꝓximo uico uir ꝑaliti¬
cus ab annis octo notus omib: et om¬
nium dignus miseratione. Neq e¬
nim mouere poterat menbra: nec si
domus in quo lacebat. uncliq flagra¬
re cepisset incendio. Hic gͦ coram no¬
bis et aliis qͣm plurib qui bõ patͥ tũc
assistebant. subnectus inculcit᷑. depo¬
situs est coram eo. Cuiꝰ debilia mem¬
bra. eclito signaculo salutis atrrestãᷤ

Expanded text:
lio matrona quaedam dives et honolio matrona quaedam dives et honorata de regione eadem deportata est, quae ex longo tempore jacuerat paralytica. Et hanc quoque signans Homo Dei, tenuit manum ejus et erexit eam, praecipiens ut libere ambularet in nomine nes; sed specialiter exsultabant milites qui propriis humeris deportaverunt, quam videbant regredientem pedibus suis. Nimirum videbatur sibi quodammodo miraculi particeps pia devotio. Et haec quoque excitavit amicum nostrum, ut sileri miraculum hoc, nefarium judicaret. 57. Tertium autem simile est huic. Erat siquidem in proximo vico vir paralyticus ab annis octo, notus omnibus, et omnium dignus miseratione. Neque enim movere poterat membra, nec si domus in qua jacebat undique flagrare coepisset incendio. Hic ergo coram nobis et aliis quampluribus qui beato Patri tunc assidebant, subvectus in culcitra, depositus est coram eo: cujus debilia membra edito signaculo salutis attrectans,
Abbreviated transcription (Latin):
uir domini in ingressu ciuitatis illu¬
minauit: et in domo puerum cetum
uno oculo Eutilauit rutilember¬
narddi presentia lux celestis: cuiꝰ bene¬
diccio claulis duab gressum. ausum
redlidit cetis eque duob in eadem
eccli̾a mulier claucla que genibus
et scabellulis ferebatur. erecta ẽ pri¬
usquam ꝑueniret ad hominem dĩ.
esiclebat aliqñ frankenemort in
solio pater sc̃s. et ꝑ fenestram ad ma¬
num eius admittebantur infirmi:
quorum innumerabilis multitu¬
do undiq fuerat congregata. Et
ecce oblatus est inter ceteros adoles¬
cens quidam surdus et mutus ex
ut᷑o matris sue. Cui uir beatuᷤᷤ ma¬
nũ imponens confestim curauit e¬
um: et libere aucliebat et loqͤbatur.
Nullam tamen nouerat linguam.
s ea tantum ꝑferebat ũba. que ex eolo¬
quentis audlisset. Hoc fuit qd̾ maxime
nr̃m mouit hugonem. ut clescribi hoc
miratulum postularet: s nos multa
similia uideramus. In ip̃o quoq so¬

Expanded text:
Vir Domini in ingressu civitatis illuVir Domini in ingressu civitatis illuminavit; et in domo, puerum caecum uno oculo. Rutilavit Rutilae in Bernardi praesentia lux coelestis, cujus benedictio claudis duabus gressum, visum reddidit caecis aeque duobus. In eadem ecclesia, mulier clauda, quae genibus et scabellulis ferebatur, erecta est, priusquam perveniret ad Hominem Dei. 56. Residebat aliquando Frankenvoert in solio Pater sanctus, et per fenestram ad manum ejus admittebantur infirmi, quorum innumerabilis multitudo undique fuerat congregata. Et ecce oblatus est inter caeteros adolescens quidam surdus et mutus ex utero matris suae: cui Vir beatus manum imponens confestim curavit eum, et libere audiebat, et loquebatur. Nullam tamen noverat linguam, sed ea tantum proferebat verba, quae ex colloquentis ore audivisset. Hoc fuit quod maxime nostrum movit Hugonem, ut describi hoc miraculum postularet: sed nos multa similia videramus. In ipso quoque so
Abbreviated transcription (Latin):
laudans et magnificans deũ. Hidẽs
autem ppls̃ qui clauclam prius noue¬
rat eam exclamauit in laude dei. tol¬
lentesq scabellulas ad altare ꝑtinꝰ
detulerunt: ut sisterent ea domino.
et bernardo seruo eius. Ibidem sane
ad tactum eius mulier de eodem ui¬
co clauda ab annis septem. et puel¬
lula contracta cuiꝰ obstupuerant
nerui femoris utriusq ut extendere
genua. aut erecta stare non posset.desi¬
deratum gressum coramomnib rece¬
perunt blati sunt eiuir quoq cecuᷤ.
et mulier ceca. et confestim eclito signa¬
culo crucis. ab ittroq reppulit tenebras:
et utriusq lucem restituit. S forte hec
nr̃a descriptio. licet stucdiosis breuion.
obliuiosis prolixior uideatur: et ipĩs
itaq prouidentes. instar prouerbii
quedicta sunt ꝑstringamus Ee¬
sultatat canoris uotib ecclia treue¬
rensis: ad bernardi tactum ambu¬
lante claudo: aucliente surda: ceco
uidente. Duas qͦq sorores cecas. ⁊dẽ

Expanded text:
laudans et magnificans Deum. Videns laudans et magnificans Deum. Videns autem populus, qui claudam prius noverat eam, exclamavit in laude Dei; tollentesque scabellula ad altare protinus detulerunt, ut sisterent eam 1191 Domino, et Bernardo servo ejus. Ibidem sane ad tactum ejus mulier de eodem vico clauda ab annis septem, et puellula contracta, cujus obstupuerant nervi femoris utriusque, ut extendere genua, aut erecta stare non posset, desideratum gressum coram omnibus receperunt. Oblati sunt ei vir quoque caecus et mulier caeca, et confestim edito signaculo crucis ab utroque repulit tenebras, et utrisque lucem restituit. Sed forte haec nostra descriptio, licet studiosis brevior, obliviosis prolixior videatur. Et ipsis itaque providentes, instar proverbii, quae dicta sunt, perstringamus. Resultabat canoris vocibus ecclesia Treverensis ad Bernardi tactum ambulante claudo, audiente surda, caeco vidente. Duas quoque sorores caecas idem
Abbreviated transcription (Latin):
illuminatum cercissime recorda
tile facta sunt non nulla subiũxi.
uiderat pater sc̃s in sompnis qd̾ nob̃
secrecius intimauit: mulierem clau¬
dam in ecclia querentem se: cum nͨ
ab ea nec appło cognosceretur. Gła¬
batur aũt qd̃ ignotus eẽt. et accedẽs
clanculo signabat eam et ꝑtransi¬
bat: subitoq admirans illa erigeba¬
tur. Huius aũt uisionis effectus: aꝑ¬
paruit manifestus. Siquidem dum
in ecclia illa missarum sollempiia
celebraret lur b̾̃s. allata est contrac¬
ta mulier. que a cdieb multis ꝑ ter¬
ram repens erigipenitus non uale¬
bat. s genib et scabellulis que ges¬
tabat manibus. utcumq gradieba¬
tur. Gontrannus de sirta qd̃ suꝑ mo¬
sellam situm est castrum a precdicto
monasterio paululum distans. mu¬
lierem illam in eccłia fecerat deporta¬
ri. Necdum ad beati patris manum
accesserat. et ecce accessit ad eam sp̃c
eius occulte sicut preuiderat. subito¬
q curata exiliit et ambulabat:

Expanded text:
illuminatum certissime recordamilluminatum certissime recordamtilae facta sunt, nonnulla subjunxi. Viderat Pater sanctus in somnis, quod nobis secretius intimavit mulierem claudam in ecclesia quaerentem se, cum nec ab ea, nec a populo cognosceretur. Gloriabatur autem quod ignotus esset, et accedens clanculo signabat eam, et pertransibat: subitoque admirans illa erigebatur. Hujus autem visionis effectus apparuit manifestus. Siquidem dum in ecclesia illa Missarum solemnia celebraret Vir beatus, allata est contracta mulier, quae a diebus multis per terram repens erigi penitus non valebat, sed genibus et scabellulis, quae gestabat manibus, utcunque gradiebatur. Guntrannus de Sirco, quod super Mosellam situm est castrum, a praedicto monasterio paululum distans, mulierem illam in ecclesia fecerat deportari. Necdum ad beati Patris manum accesserat, et ecce accessit ad eam spiritus ejus occulte, sicut praeviderat, subitoque curvata exsiliit, et ambulabat
Abbreviated transcription (Latin):
exto kalendas aprilis ingreclien¬
ruit ex more ppłs uniu̾sus. Et etce
offerebant ei puellulas sorores du¬
as. ex eadem ciuitate. altãm quinq
alteram quatuor annis. miserabi¬
li cetitatis incomtnodo laborantes.
U̾ uͦ signauit eas iursc̃s. ambe il¬
lumiate sunt: et in eccli̾a beati
petͥ declucte. ubi eadem hora missa¬
rum sollempnia celebrauit. Illic
eas udit clerus et ppłs: illic proba¬
iumus diligenter miratuli uerita¬
tem. Consuminato demum sacri¬
ficio. uir domini iuxta altare rese¬
dit: ut suꝑ egros manus imponet.
et bene haberent. ꝓtinus aũt clau¬
dus oblatus est et ambulauͭ. oblatꝰ
est cetus et uidit: oblata est muli¬
er surda et audiuit. Et hec quidem
in sompnis admonitam se ẽẽ clice¬
bat̾. ut festinaret ad eum cuiꝰ bene¬
dictione receptura ẽẽt auattũ. Non
dubito quin et alia multa diligẽs
inueniat inuestigator. s hec ael
memoriam arbitror posse sufficere.
Adhuctamen in domo archiepi pu
erum cetum oculo uno. toram nob̾

Expanded text:
exto kalendas aprilis, ingredienruit ex more populus universus; et ecce offerebant ei puellulas sorores duas ex eadem civitate, alteram quinque, alteram quatuor annis miserabili caecitatis incommodo laborantes: ubi vero signavit eas Vir sanctus, ambae illuminatae sunt; et in ecclesiam beati Petri deductae, ubi eadem hora Missarum solemnia celebravit. Illic eas vidit clerus et populus: illic probavimus diligenter miraculi veritatem. Consummato demum sacrificio, Vir Domini juxta altare resedit, ut super aegros manus imponeret et bene haberent. Protinus autem claudus oblatus est, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit: oblata est mulier surda, et audivit. Et haec quidem in somnis admonitam se esse dicebat, ut festinaret ad eum, cujus benedictione receptura esset auditum. Non dubito quin et alia multa diligens inveniat investigator: sed haec ad memoriam arbitror posse sufficere. Adhuc tamen in domo archiepiscopi puerum caecum uno oculo coram nobis
Abbreviated transcription (Latin):
es aliquot de pace tractatum ẽ: et ob
maximas difficultates occurrẽtes
itrimq sepius desꝑatum:. nͥ qd̾ om¬
nes iam consolabatur que omnib
innotuerat abbatis sc̃i tam certa de
resormanda pace ꝓmissio. Nec parũ
ip̃a clilatio ꝑfunt his p̃sertim qui ua¬
riis incommodis laborantes. reme¬
dia consequebantur in carne: seue¬
ciam qui udentes eclificabantur t̃
ficde. Tantus enim concursus erãt
ut multitutline pariteratq impor¬
tunitate sua tp̃m quoq negocium
componende pacis pene elespabiliter
impedirent. donec quesita tandem
in meuio flumine insula partis ut¬
usq primarĩ in nauiculis accesse¬
runt. Hbi compositis omnib secun¬
dum qd̃ fidelis arbiter dliffinuit: da

Expanded text:
es aliquot de pace tractatum est, et ob es aliquot de pace tractatum est, et ob maximas difficultates occurrentes utrinque saepius desperatum, nisi quod omnes jam consolabatur, quae omnibus innotuerat, Abbatis sancti tam certa de reformanda pace promissio. Nec parum ipsa dilatio profuit, his praesertim qui variis incommodis laborantes remedia consequebantur in carne, seu etiam qui videntes aedificabantur in fide. Tantus enim concursus erat, ut multitudine pariter atque importunitate sua ipsum quoque negotium componendae pacis pene desperabiliter impedirent: donec quaesita tandem in medio flumine insula, partis utriusque primarii in naviculis accesserunt; ubi compositis omnibus secundum quod fidelis arbiter definivit, da
Abbreviated transcription (Latin):
quid ille ꝑ sp̃m nusquam absentẽ
posset eciam in absentes.
am conuentus in magno turbi¬
ne soluebatur. sola utriq medi¬
tabantur arina. sola mibant con¬
silia malignandi: cum uir sc̃s eos
qui secum uenerant consolatꝰ frẽs
ne turbenunt inquit. licet enuim ꝑ
multas clisficultates omnino ta¬
men pax desic̾ata ꝓueniet. Quib
eciam unde id nosset innotuit cli¬
cens. Hidebarm̃ ꝑ nocturnum so¬
porem. missam celebrare solẽpnẽ
Cuinq expleta paulominus ora¬
tione prima recordarer angelicum
ex more cauticum asdest. głia. in
excelsis cłõ p̃cedere debuisse erubin:
et qd̃ oblitus omiseram canticum. ĩ¬
choans uobiscum parit̃ ad finẽ usq
compleui. Iam medium noctis tran¬
sieratꝰ. cum uir sc̃s de p̃dictortm ple¬
intudine principum legatione sus¬
cepta. iocunde satis conũsus ad suoᷤ.
agnosciteait ꝑmisse uobis cauende
głẽ et cantici patis p̃parationem.I
terum ergo partib conuocatis. ꝑ di¬

Expanded text:
quid ille per spiritum nusquam absentem quid ille per spiritum nusquam absentem posset etiam in absentes. Jam conventus in magno turbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, id est Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram canticum inchoans, vobiscum pariter ad finem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacis praeparationem. » Interim ergo partibus convocatis, per di
Abbreviated transcription (Latin):
caret. uincente omnia animo iuire ᷤ
corporis non deeẽnt. mirantib qͥ ui
debant eum et robustos homines
intolerancia suꝑare. Expletis nã¬
q negociis uelut in serediens. mł¬
tiplicib infirmitatib laborabat÷
ut uix uiueret feriatus. qui occu¬
patus defice nesciebat. cum operẽ
nouissimo tani manifeste tainq
magnisite diuina affuit iurtus. aut
ex laborib uires caꝑe uideretur. Ac¬
ciditautem cum in p̃dicti moselle
fluuii lictore resicdentib huiuide par¬
tib metliator fidelis rogaret que ad
pacem erant.: ut pars altera ex tãta
siquidem hostium strage ferocior
qd̃ exigebatur. obstinata animosita.¬
te renueret. Subito demqtanqm
agitati furiis discesserunt: iuirum
dei insalutatum. solam uero cetĩs
omnib relinquentes desꝑationem
pacis. Net sane ex contemptu aliqͦ.
s ex metu reuerentie eius miere fu¬
gam. siquidem uerebantur ne pie
facile flecteret: minus consid̾aute ᷤ.

Expanded text:
caret, vincente omnia animo, vires caret, vincente omnia animo, vires corporis non deedebant eum, et robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in opere novissimo tam manifeste, tamque magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera, ex tanta siquidem hostium strage ferocior, quod exigebatur, obstinata animositate renueret. Subito denique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere fugam: siquidem verebantur, ne prafacile flecteret; minus considerantes
Abbreviated transcription (Latin):
unicum ui tãta necesitate refugiũ
petiit et expeciit uirum adei. Nemẽs
gͦ claramuallem ip̃ius atq omni¬
um fratrum uestigiis tota humi¬
litate ꝓstratus. rogabat et obsecra¬
bat. ut se tantis dignaretur oppo¬
nere malis: quib alt̾ nemo modũ
posse ponere uideretur. Dominuᷤ au¬
tem ficut semꝑ fidelis serui sui dire¬
perat uias. et in precipius quib q
causis. aptissimo usus fuerat instru¬
mento. ex paucis dieb egritud inem
corporis eius aliquatenus releuaue¬
rat. Quib dieb cum ad litt̾as ueña¬
bilis hugonis ostiensis ep̃i rescͥberet:
ait. Uerum est qd̃ auclistis. Infirma
ut me sencio non clui. Uttam qͥppe
mortalem mortem magis qͣm utã
reputans. non a morte s ad mortẽ
reuocatum se senciebat. cum ab exi¬
tu reuocaretur. licet senciens aut
sepuis erga eum ꝓuidentia diui¬
na disposuit in cuius manu erãt
placita ei anima illius: ut quociẽs
eum grandis aliqua netessitas euo¬

Expanded text:
unicum in tanta necessitate refugium unicum in tanta necessitate refugium petiit et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum vestigiis tota humilitate prostratus rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse modum ponere videretur. Dominus autem, sicut semper fidelis servi sui direxerat causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quibus diebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam vitam reputans, non a morte, sed ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu erat placita anima illius: ut quoties eum grandis aliqua necessitas evo
Abbreviated transcription (Latin):
um adhuc pater sc̃s
in suo clareuallensi cenobio li¬
cet lectulo detubans cursum uite
uiriliter consummaret: grauis ad¬
modum plaga metensi populo suꝑ¬
uenit. Egressi enim in multitucłie
graui adũsus uincinos printipes
a qͥb preter morem lacessitam se ẽẽ
tanta ciuitas inclignabatur: tradi¬
ti sunt multi in manus paucissimo¬
rum. Condusi cderaq inter frigidi¬
montis. sic enim eum appellant. et
moselle ainnis angustias. ac mu¬
tuo sese impetu collidentes una ho¬
ra sicut dicebaturꝰ plusqm cluo ini¬
lia corruerunt: quidam in glacdiis
trucidati. plures amme subinersi.
Nehementigͥ inclignatione concep¬
ta nobilis illa cuntas totis ad uiłti¬
onem uirib parabatur: cum e re¬
gione a dũsarios quoq et fortioreᷤ.
p̃da copiosa et audatiores fecisset
euentus. Imminebat tocius ꝑuin¬
cie certa uastatio: cum uenerabilis
eorum metropolitanns illinus ar¬
chiep̃e treuerensis cdolens auxie de
p̃teritis. s adhuc grauiora formidã ͦ.

Expanded text:
um adhuc Pater sanctus in suo Clarae-Vallensi coenobio, licet lectulo decubans, cursum vitae viriliter consummaret, gravis admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum veneorum metropolitanus Hillinus archiepiscopus Treverensis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc graviora formidans,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus mouachus factus est: et a
Tanqͣm enim mori illo absente
non posset. quinq mensib infir¬
matus. et creberrimum inimo co
tis habens. sustinuit donec pat̾ sc̃s
rediret: qui ut olim ꝓmiserat tra¬
deret eum sepultureᷤ

Expanded text:
fectus monachus factus est; et a Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque mensibus infirmatus, et creberrimum, imo contihabens, sustinuit donec Pater sanctus rediret, qui, ut olim promiserat, eum traderet sepultur
Abbreviated transcription (Latin):
titudine uinceretur. quatuor illic
claudos ad ip̃ũis oronem et manus
impositionem dĩsis temporib xp̃c
erexit: cecos duos illuminauit. eluo¬
bus eque surstis et mutis auditum
prestitit et loquelam. lxui.

Expanded text:
titudinem vinceretur, quatuor illic claudos ad ipsius orationem et manus impositionem diversis temporibus Christus erexit, caecos duos illuminavit, duobus aeque surdis et mutis auditum praestitit et loquelam.
Abbreviated transcription (Latin):
ominus abbas ranar x uii.¬
odus cist̾ciensis. quẽ a claraualle
ut patrem: ob quorũdam monas¬
teriorum ordinationem ꝓuincie
partes intrauerat. De quo uir dĩ
in claraualle consistens cdum frĩ
tiudam loqueretur: subita inspira¬
tione ꝑmotus. dominus ait cister¬
ciensis. aut mortuus est. aut in ꝑxi¬
mo moriturus. Nec parum frater
ille miratus est. audiens u̾bum: ma¬
gis tamen obstupuit. cum eiusdẽ
abbatis post dies paucos. audiret o-¬
bitum nunciari .xuiii.

Expanded text:
ominus abbas Rainardus Cisterciensis, quem ex Clara-Valle ut patrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciae partes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, subita inspiratione permotus: « Dominus, ait, Cisterciensis, aut mortuus est, aut in proximo moriturus. » Nec parum ille frater miratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiret obitum nuntiari 20.
Abbreviated transcription (Latin):
dum stipem postulat sanitatem rece
scĩ nouissimus in remorum par¬
tesingressus. siquidem fc̃m est hocan

Expanded text:
dum stipem postulat, sanitatem recepit. i novissimus in Remorum partes ingressus: siquidem factum est hoc an
Abbreviated transcription (Latin):
bito inter loquencdum surgeret. pe¬
teretq uestigia eius: inclinauit se
modice et frĩ cuiclam ꝓpius assilẽ¬
ti inaure locutus est cicens. Istum
ego sicut nunc uideo uenientẽ noc¬
turna uisiose preuidi: ꝓpt̾ quẽ eti¬
am dominus nos adduxit. Qui ni¬
mirum nouicius in multa postino¬
dum puritate et deuotione conũ¬
satus. plurimumq acceptus deo

Expanded text:
bito inter loquendum surgeret, pebito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturna visione praevidi, propter quem etiam Dominus nos adduxit. » Qui nimirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, plurimumque acceptus Deo
Abbreviated transcription (Latin):
bii primus abbas monachum illũ
fecit: et angelico functus officio. pa¬
cem quam ex ore patris sui susceꝑat
postinodum apparuit conũsatõ. u
tali clignus oraculo usceretur. Nam
et p̾dicto galeranno in regimine
monasterii ursicampi ille successit:
et nouissime obitum suũ inmniẽ¬
tem sanus adhuc et incolumis. eo¬
dem galeranno ꝑ reuelationem sibi
annuntiante p̾sciuit atq predixit̾.
et qd̃ ad dimus huic sinule fuit uiii¬
atrem sc̃m fines parisiorum ꝑã
qui parit aderant obuixe rogantes
non pot̾ant obtinere. Magno siqui¬
dem zelo. nisi causa grauis urgeret.
conuentus publicos declinabat. Cũ¬
q uesꝑe iter suum alias ordinasset:
mane ũ primum locutus est fr̃ib.
dicẽ uibet ep̃o. quia parisius ibimuᷤ
ut rogasti. Conueniente gͥ clero ad¬
tres ex illis compuncti sunt et con¬
ũsi ab manib studiis ad uere sa¬
pientie cultum: abrenuntiantes
scło et dei famulo adherentes. Quo¬
rum ille primum intuens cum su¬

Expanded text:
bii primus abbas monachum illum bii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse spostmodum apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo videretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit. Et quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum aliqqui pariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias ordinasset, mane ubi primum locutus est fratribus, dicere jubet episcopo. « Quia Parisius ibimus, ut rogasti. » Conveniente igitur clero adtres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo adhaerentes: quorum ille primum intuens, cum su
Abbreviated transcription (Latin):
sit oculos: et eadem hora in pace qͥe
huic famulo dei reuelata ꝑ
um ẽẽt aliqͣmdui pater sc̃s in
ur be nouiomensium in domo
ep̃i symonis: adductus est ad eum
herueuis de baugenceio puer adino¬
dum gratiosus ortus ex regio sãgui¬
ne. et ip̃ius ep̃i nepos. De quo sequẽ¬
ti nocte famulo suo xp̃c ostendit. qd̃
erat post tempora louga futurũ. Si¬
quidem uidebatur sibi tanquam in
missarum celebratione angelo ciui¬
dam pacis osculum dare. qd̃ ad pue¬
rum deferret᷑. Nec dubius cle reue¬
latione. eundem herueium renun¬
ciaturum seculo. et futurum aliqn¬
do deuotum xp̃i famtilum ꝓmitte¬
bat. Que ꝓmissio tam celebris exti¬
tit et uulgata. ut ip̃e quoq heruemiᷤ
nobis postea fatetur adolescenti sibi
ad omnes arguentis conscientie sti¬
mulos semꝑ occurrere impossibile
ẽẽ. ut post uiri scĩ tale ꝓmissum ĩ se¬
culari habitu moreretur. Nec frau¬
datus est a spe sua. Siquidem uene¬
rabilis galerannus ursicampi ceno¬

Expanded text:
sit oculos, et eadem hora in pace quievit. huic famulo Dei revelata per um esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum aliquando devotum Christi famulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coeno
Abbreviated transcription (Latin):
loquet᷑ adhuc et suorum confessionẽ
faciet clelictorum ⁊ diuina quoq sus¬
cipiet sacramenta deuotꝰ. shirant᷑ om¬
nes. letatur filius. familia omĩs ex¬
ultat᷑. quicqͥd p̃cipit homo d̾i. firmit̃
tretius eum suꝑ tali ꝓmissione con¬
ueniunt: durius arguunt. acriꝰ inne¬
hunt᷑. Quib breuit simpliciter q
respondens: facileinquit potest face d̾s.
secretam. ad oblationem sacrificii in¬
mortalis accedit. Quo offerante ñtiꝰ
suꝑuenit. qui indicaret p̃fatũ iosb̾tũ
lam libẽ loquentem: rogare obuixius
ut uircłi festinaret ad eum. Cuieciã pꝰ¬
oblatum sacrificium uenienti. cũ lacͥ¬
mis et gemitu peccata confessus. et di
stituit sine ulla retractatione serua¬
ri. S et disposuit clomui sue et ele¬
mosinas dedit: et sic demum xpĩano
more in bona spe misccłie clĩ animã¬

Expanded text:
loquetur adhuc, et suorum confessionem loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat; quidquid praecipit Homo Dei, firmiter cretius eum super tali promissione conveniunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facere, inquit, potest facile Deus, orationem ad oblationem sacrificii immortalis accessit. Quo offerente nuntius supervenit qui indicaret, praefatum Josbertum, libere jam loquentem, rogare obnixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divinaanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum christiano more in bona spe misericordiae Dei anima
Abbreviated transcription (Latin):
Rinum gͦ signum hoc fuit: qd̾
in manu serui d̾i minnido celeb ͤ
xp̃c effecit. Cum aliqͣntos iam in cla¬
raualle annos explesset: contigit ui¬
rum nobilem et ip̃ius quoq carm. se¬
cunclum carnem ꝓpinquium iosb̃tũ de
firmitate qd̃ est oppidum ꝓximum mo¬
nassio grauit̾ infirmari. Q subito p̃¬
occupatus amisit penit᷑ intellectũ pa¬
rit̾ et loquelam. Unde et filius eiꝰ iosb̾¬
tus iunioretomnes simulamiti ma
gis affligebant᷑ dolore: qd̾ sine confes¬
sione et uiaticouir magnificus ⁊ mag¬
nifice honoratus obiret. Cucurrit nñ
tius ad abbatem: neq enĩtũc inmona¬
st̾io erat. Henit et inuenit eum iam
triduo sic iacentem. Compassus aũt
homini et motus lacrinus filii eius
et simul lugencium cẽt̾orum. confisꝰ¬
est de miscclĩa dei: et sermonem mag¬
nificum ꝓtulit eis dicens. Notum uo
Si mͥ creditis ut ecclesiis restituantur
ablata et usurpate in grauamen pau¬
perum consuetudines cdimittantur:

Expanded text:
rimum ergo signum hoc fuit, quod rimum ergo signum hoc fuit, quod in manu servi sui mundo celebre Christus effecit. Cum aliquantos jam in Clara-Valle explesset annos, contigit virum nobilem, et ipsius quoque secundum carnem propinquum, Josbertum de Firmitate, quod est oppidum proximum monasterio, graviter infirmari: qui, subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior, et omnes simul amici, eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus et magnifice honoratus obiret. Cucurrit ntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filii ejus, et simul lugentium caeterorum, confisus de misericordia Dei, sermonem magnificum protulit eis, dicens: « Notum eSi mihi 1250 creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur;
Abbreviated transcription (Latin):
pit ẽẽ occasio ut quasi hominib dese¬
culo expositus. quoꝵ iam ad eum mul¬
titudo magna confluebat. ip̃e ectam
p̃senciam suam liberius eis ac libera¬
lius commodans sibum uite p̃aicaret
Cumq et longius aliqnͣdo a monas¬
terio ꝓ causis eccłie communib obe¬
dientia traheretur. et quocũq ueni¬
ret. undecumq locuturus decleo sile¬
re non posset: et ag̾e que clĩ sunt nog
cessaret: sit in breui a pd̾ homines in¬
notuit. ut eccłia dei tam utili m̃bro.
in corpore suo reꝑto. itti ad qd̾cumq
oportebat non clissimularet. S et li¬
cet a primo flore meuntis etatis fruc¬
tib sp̃c semꝑ habundauerit: ab hoc
tamen ccẽpore copiosius ei addita est.
sicut apls̃ dicit. manifestatio sp̃c acl
utilitatem. sermo scilicet fecrinctior
tulationes sanitatum. Quorum que¬
dam quecerta narrare clicdici qͣ fide a
fidelib michi uiris assignata sunt: e¬
adem et ip̃e legentib resigno. xxi¬

Expanded text:
pit esse occasio ut, quasi hominibus de saepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius commodans, verbum vitae praedicaret. Cumque et longius aliquando a monasterio pro causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et quocunque veniret, undecunque locuturus, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret, sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat non dissimularet. Sed et licet a primo flore ineuntis aetatis, fructibus Spiritus semper abundaverit, ab hoc tamen tempore copiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad utilitatem ; sermo scilicet fecundior satulationes sanitatum. Quorum quaedam quae certa narratione didici, qua fide a fidelibus mihi viris assignata sunt, eadem et ipse legentibus resigno.
Abbreviated transcription (Latin):
dam apud homines ei efficit reueren¬
ciam. et in reuerencia auctoritatẽ. et
in auctoritate obedienciam. Iamtc̃
enim ad opus cdei p̃dicationis cliui¬
nitus aptabat᷑: ad qd̃ sicut supͣdc̃m ẽ
ex ut̃o matͥs sue cũ testimonio diuine
reuelationis. olim fuerat p̃signatus.
ordinante quo et agente. congriio ordi¬
ne ad hoc instituebat᷑. et ignorans qͥd
de se fieret. non solum monastico. s
om̃i eccli̾astico ordini in hoc p̃paraba¬
tur. Et primũ quidẽ circa resuscitan¬
dum in monastico orline antiquũ
religionis feruorem primitias iuuẽ¬
tutis sue dedicauit: exemplo et uerbo.
in conuentu frm intra septa monas¬
terii. ad hoc om̃i studio uacãs. pꝰmodũ
aũt cum ad alium uite et conũsati¬
onis ordinem infirmitate corporis ur¬
geretur: et sicut dictum est necessitas
infirmitatis et ordo necessitatis ã cõ¬
muni eum conũsatione conuentus
plus solito sequestraret: hec pͥma ce¬

Expanded text:
dam apud homines ei efficit reverendam apud homines ei efficit reverentiam, et in revenrentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. 42. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus. s suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coe
Abbreviated transcription (Latin):
bet et facilem apd̃ homines excusati-
ta tam subluia cum eo et ꝑ eñ oꝑã¬
do. felix cui solum reputaturad cul¬
pam: qd̾ cet̾i p̃sumere sibi solent ad glo¬
riam. fuerit aũt bono iuueni suspͤta.
iuuentus sua. beatus quippe q̃ semꝑ
est pauilus: fuerit ei studium tantã
uirtutũ plenitudinẽ qͣm habebat ex
gr̃a. aliqua etiam laboris sui et con¬
wonebatur imitanda: frugalis con¬
tinencie exemplo carere non cdebuit.
In quo seruus dei. et si nimietate for¬
sitan excessit: piis certe mentib nõ de
nimietate. s de feruore exemplum re¬
liquit. Qd aũt eñm hoc nntinur ex¬
cusare. in quo ip̃ẽ qͣueret᷑ omnia operã
fua non confulit᷑ usq hodie se accu¬
dum indiscreto feruore imbecille il¬
lud reddicłit ac pene inutile: Sed con¬
ualuit deinfirmitate: et infirmꝰ for¬
cior et potens fc̃s est. Hutus namq d̾i
uehemencius in infirmitate eiꝰ reful¬
gens᷑ extuncusq hocdie cligniorẽ quã¬

Expanded text:
bet et facilem apud homines excusationbet et facilem apud homines excusationta, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui con omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se accudum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quam
Abbreviated transcription (Latin):
tum uis robusti corporis et accusare
ualitudinis. tanta aliqnͣdo fecit qnͣ¬
ta iste fatit: et facit moribundus et
languidus ad honorem d̃i. et sc̃e eccle¬
sie utilitatem: Quantũ pꝰea numerũ
hominum ũbo et exemplo traxit de se¬
culo non solum ad conũsionem ⁊ s ad
ꝑfectionem: Quantas ex eis ꝑtotũ
xp̃ianum orbem constituit domos seu
ciuitates resugn᷑. ut quicũq peccaue¬
rint ad mortem. et et̾ne mortis rei uidi¬
cati fuerint reminiscant᷑ et conũtan¬
tur ad dñm et confugiant ad eas et
saluentur in eis: Que scismata eccli̾e
non seclauit:. quas non confuclit here¬
ses qm pacem uit̃ cdissidentes ecclĩas ⁊
populos non restituit: Et hec quidẽ
cominunia sunt. Cecerum qͦ bona ĩ¬
quis enumeret: Porro si nimietas ĩ
eo rep̃henditur sc̃i feruoris: habet c̃ce
apd̃ pias mentes. excessus iste reuerẽ¬
ciam suam. qua quicumq sp̃u clĩ a-¬
gunt᷑ multum uerent᷑ in seruo di᷑ re¬

Expanded text:
tumvis robusti corporis, et accuratae tumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversionem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caeterum quae bona inquis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiam suam; quia quicunque spiritu Dei aguntur, multum verentur in servo Dei re