comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio Ille auĩ negauit totum / et prtiit sibi dari corpus dni abbas auĩ
ugo suadebat ei ut non p̾sumeret corpus diũ assume᷑ nisi bñ cõ¬
fessus fuisset, At, ille dicens se bene esse confessum instituit ut
ei afferretur corpꝰ domini. quod cum põr actulisset et in os emepo /¬
et ille statim clamire cepit: Quid faciam miser quid̾ ffatiam ẽ
eunt pbr̃ abst ulit ab eo corpꝰ dni. quod suꝑ linguam tenebat: et ille
mox expirauit. ¶Item albas aliqñ infirmatue intͣuit infiomitorium
et uidit colundã iuecandidiorem super humerum monachi infir¬
marii quam cumidem monachus uellet apphendere, illa uolans uenit
ad albatem et intͣuit in sinũ eius: et postea exiuit ꝑ aꝑturam tu-¬
nice abbatis, et fixit rostrũ suum inaure eiusdem abbatis dicens ei
s humanis in nõie pr̃is et filii et sp̃ũs sancti para te

Expanded text:
proprio. Ille autem negavit totum; et petiit sibi dari corpus Domini. Abbas autem proprio. Ille autem negavit totum; et petiit sibi dari corpus Domini. Abbas autem Hugo suadebat ei, ut non praesumeret corpus Domini accipere, nisi bene confessus fuisset. At ille dicens se bene confessum, instituit, ut sibi afferretur corpus Domini: quod cum presbyter attulisset, et in os ejus posuisset, ille statim coepit clamare: « Quid faciam, miser, quid faciam? » Tunc presbyter abstulit ab eo corpus Domini, quod super linguam tenebat, et mox ille exspiravit. Idem abbas aliquando infirmatus intravit in infirmitorium, et vidit columbam nive candidiorem super humerum monachi infirmarii, quam cum idem monachus vellet apprehendere, illa volans, venit ad abbatem, et intravit in sinum ejus: et postea exivit per aperturam tunicae, et fixit rostrum suum in aurem abbatis, dicens ei verbis humanis: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: para te, para te,
Abbreviated transcription (Latin):
tis erat, et dum abbas uellet tactu ꝓbare utrum in corpore cẽtan
in sp̃u. mortuus enanuit In crastino abbas quesunt a confessore pau
si mortuus illi tale crimẽ confessus fuisset. qui res
etiam et qũo tu illud nosti: Ab ore inquit eius audiui .¶ Quidani
iuuenis monachus in eadem domo. nꝑ decesserat. ¶uiꝰ mater
ea uiso abbate cepit auxie flere de filio suo, queon
ait noli flere, Certa esto ꝙ filius tius in magna gła est. ego
scio qualit᷑ uͥxerit et ꝙͣ sancte. Quo auditomat̾ eiꝰ recepit consola
Non multo post / cum idem albas oraret. apparint ei
chus ille in bultu clarissimo et salutanit enm / quem abbas recog-¬
fuerat bonenallem ubi infiomatus est usq ad mortem Abbas
uisitans eum rogauit ut secure confiteretuo pc̃tm suum de quo
infamabatu. Quod ille nũꝙͣ confiteri uoluorat/ nec etiam ibbati

Expanded text:
tis erat. Et dum abbas vellet tactu probare, utrum in corpore esset, an tis erat. Et dum abbas vellet tactu probare, utrum in corpore esset, an in spiritu, mortuus evanuit. In crastino abbas quaesivit a confessore pauperum, si mortuus illi tale crimen confessus fuisset; cui respondit: « Etiam. Et quomodo illud nostis? » -- « Ab ore, inquit, ejus audivi. » Quidam juvenis monachus in eadem domo nuper decesserat: cujus mater postea, viso abbate, coepit anxie flere de filio suo. Quam ille consolans ait: « Noli flere; certa esto quod filius tuus in magna gloria est. Ego scio, qualiter vixerit, et quam sancte. » Quo audito mater ejus recepit consolationem. Non multo post cum idem abbas oraret, apparuit ei monachus ille in vultu clarissimo, et salutavit eum; quem abbas recogfuerat Bonamvallem, ubi infirmatus est usque ad mortem. Abbas autem visitans cum, rogavit, ut secure confiteretur peccatum suum, de quo infamabatur: quod ille nunquam confiteri voluerat, nec etiam abbati
Abbreviated transcription (Latin):
lai et añꝙ frẽs om̃s uẽnt congregati migrauit ille ꝑaliticꝰ¬
et in crastino Ioħes. ¶ Quidam famulꝰ celerarii bonenallis in¬
firmatus est usq ad nortem / et cõfessus est peccata sua moͣcho
confessori ccceo pauꝑum et dixit illi quoddam ar peccatum
quod monachus ille tinunt recipezet iniuxit illi infromo ut
hͦ cõfiteretur abbati quod ille concessit si uiueret. Albas autem¬
AAbbas autem cum redisset de uia post completoriũ et seder
lecto uolens se discalciare uidit illum mortuũ ascendentem gͣdus
dormitorii qui boniens añ illum cecidit ad pedes eius urniã petẽs.
hũit᷑ ut suam confessionem audiret. dicens se
ad eum ꝓpẽ hoc. et confessus est cum tanta lacrimarũ habũdontia
ꝙ etiam abbas motus est ad lacrimas ⁊ ploraueruẽ ambo in tni
uo manica tutulle abbatis ualde humectaretur. post absolutionem mor¬
tuus rogat humilit̾abbatem ut oraret ꝓ se quia in magnis tormẽ¬

Expanded text:
am fratres omnes essent congregati, migravit ille paralyticus: in crastino Joannes. Quidam famulus cellerarii Bonaevallis infirmatus est usque ad mortem, et confessus est peccata sua monacho confessori pauperum: et dixit ille quoddam peccatum, quod monachus timuit recipere, et injunxit infirmo, ut hoc confiteretur abbati: quod ille concessit, si viveret.Abbas autem cum rediisset de via post completorium, et sederet in lecto suo, volens se discalceare, vidit illum mortuum ascendentem gradus dormitorii: qui veniens ante illum cecidit ad pedes ejus, veniam petens: rogans humiliter, ut suam confessionem audiret, dicens se missum ad eum propter hoc. Et confessus est cum tanta lacrymarum abundantia, quod etiam abbas motus est ad lacrymas, et ploraverunt ambo intantum, ut manica cucullae abbatis valde humectaretur. Post absolutionem mortuus rogat humiliter abbatem, ut oraret pro se, quia in magnis tormen
Abbreviated transcription (Latin):
nem te orante sortirii tm̃̃ peto tribꝰ horis inducias, et post h ͦ quo usse¬
in mediam ciuitatem/ expectante populo igne combussit: clamiãs, uenite
uginũ monasterio in cellulam ꝑuã recludens ostiũ cellule plunibo signa¬
it̾m quõ deum deberet adorare / inquiret, Respondit non os digna noĩare
deunii neq in labus tuis nomen t̾nitatis adducere. sod nec ad celum ma-¬
nus expandere, qñ labia tua iniquitate plena sunt. et manus tue sor-¬
dibꝰ inquinate : sed tnmõ incumbens contra orientem respice hũc
tem antoniũ ut ab eo requireret si remisisset illi deꝰ peccata sua et nar

Expanded text:
nem te orante sortiri; horarum tantum trium inducias peto, et post hoc quocuin media civitate populo spectante igni supposuit, clamans: Venite virginali monasterio, in cellula parva ducens, ostium cellulae plumbo signaiterum quemadmodum Deum oraret requireret, dicit ei: Non es digna nominare Deum, nec in labiis tuis nomen divinitatis ejus adducere, sed nec ad coelum manus expandere, quoniam labia tua iniquitate sunt plena, et manus tuae sordibus inquinatae; sed tantummodo sedens contra Orientem respice, hunctem Antonium, ut ab eo requireret si peccata ejus r
Abbreviated transcription (Latin):
insticiam eum depesuerat⁊ quo auditõ sanctꝰ hugo manibꝰ extẽsis
in celum rogauit deum ut manifestarit se pura et recta inten¬
tione hos fecisse. et mox ille garrulꝰ insanens cepit discurregper
totam curiam albatie et comedere stercora porcorum que ibi erãt
quo uiso misertus eius uir sanctꝰ orauĩt ꝓ roset sanatus est
In domo boneuallis erat quidam monachus feruens qui cum eõt de¬
bilis corpore semꝑ tamen tenebat cõuentum tandem incidit in ꝑali¬
sim et diu languit in infirmitorio. Ibi erat mgr̃ nouiciorum pħes
benib benedictus, ad quem Iohannes ait. frater benedicte audis
que ego audio: Eni ille. Nichil audio, quid auditis. Ego inquit audio
qui ueniunt ꝓamina nõĩ paraliticizset ego cras eum sequar sed¬

Expanded text:
justitiam eum deposuerat. Quo audito, sanctus Hugo, manibus extensis justitiam eum deposuerat. Quo audito, sanctus Hugo, manibus extensis in coelum, rogavit Deum ut manifestaret se pura et recta intentione hoc fecisse: et mox ille garrulus insaniens coepit discurrere per totam curtem abbatiae, et comedere stercora pecorum, quae ibi erant. Quo viso misertus ejus vir sanctus, oravit pro eo, et sanatus est. In domo Bonaevallis erat quidam monachus fervens, qui cum esset debilis corpore, semper tamen tenebat conventum. Tandem incidit in paralysin, et diu languit in infirmitorio. Ibi erat magister novitiorum, Joannes ; ad quem Joannes ait: « Frater Benedicte, audis quae ego audio? » Cui ille: « Nihil audio: quid auditis? » -- « Audio, inqqui veniunt pro anima nostri paralytici: et ego cras cum sequar. Fe
Abbreviated transcription (Latin):
lenatus a fubꝰ sigͣuit se et rediit ad sedem suam Iin crastino narra¬
uit abbas in capło quid uiderat: et dixit aliquem de frdbꝰ eẽ in cri¬
minali ꝓpt̃ quem dyabolus uenerat: Quo audito onĩs timuerũt
sed qui reꝰ erat i celauit consciãm suam. In alt̾o crastino iterum dix
allas adhuc dyabolum eũ int̾ illos. et tunc fies confessi sunt
et acceperuẽ singuli disciplinas. p̾cantes dñm ut rei cõscientiã
reuelaret abbati: quod et factums tũt abbas reum traxit reum ad¬
ꝑtem quoandite et dixit ei peccatum suum. quo audito ille cecidit
¶ In quadim filia boneuallis abbas quidam genere nobilis sed moribꝰ
degener dignis ex causie ab hoc sancto uiro de positꝰ est et alius
dignior loco eius ceceerrs substitutus, Cumq post hoc fit̃m
saintꝰ hugo discederet. quidam ceo garrulꝰ familianis depõĩti
cepit ei detͣhere et publice dicire ꝙ ꝓpt̃ inuidiam magis ꝙͣ̃ ppt̃

Expanded text:
levatus a fratribus signavit se, et rediit ad sedem suam. In crastino narralevatus a fratribus signavit se, et rediit ad sedem suam. In crastino narravit abbas in capitulo, quid viderat, et dixit aliquem de fratribus esse in criminali, propter quem diabolus venerat. Quo audito omnes timuerunt; sed qui reus erat celavit conscientiam suam. In altero crastino iterum dixit abbas adhuc diabolum esse inter illos: et tunc fratres omnes confessi sunt, et acceperunt singuli disciplinas, precantes Dominum, ut rei conscientiam revelaret abbati; quod et factum est. Tunc abbas reum traxit in partem, et dixit ei peccatum suum. Quo audito ille cecidit t. In quadam filia Bonaevallis abbas quidam genere nobilis, sed moribus degener, dignis ex causis ab hoc sancto viro depositus est, et alius dignior in loco ejus substitutus. Cumque post hoc factum sanctus Hugo discederet, quidam garrulus familiaris depositi coepit ei detrahere, et publice dicere, quod propter invidiam magis quam propter
Abbreviated transcription (Latin):
casi ad hec uerba cõfortatus ille in domio perstitit / et optĩe¬
postea cõnersatus est qui duobꝰ annis añꝙͣ moreretur gͣuissima infro¬
sum Iob quem prmĩtirũ et deus totius cõsolationis misit ad cõsolãdũ¬
te sicut ego in tali infiruitate patiens fui sic et tu/et iõ flo
minasti: quod et factum ẽ Non multopost apparuit abbati suo ii
tradiderat et destruxerat  huic militi dormienti uidebatur ii
uisu noctis ꝙ in puteum caderet tam ꝓfundum ut trrs dies cõ¬
sumeret in cadendo donec ad fundum ꝑueniret. Qd̾ cũabbati scõ
retulisset ille int̾p̃tatus est pnteum̃ abyssi infernalis in quẽ
casurus erat si ordinem relinqueret et iõ mouebat illum ubre¬
est abbati temptationem suam. quem cõsolans abbas ꝓmisit ei ꝙ
si remaneret regina nũdi  amina eius ueniret. et duceret eũ
in requiem suam. quod et factum est nam p̾die ꝙͣ moreretur ap-¬
stantem in forma horribili. Ita ut ip̃e abbas pre bimore caderet qui

Expanded text:
eris. » Ad haec verba confortatus ille in Domino perstitit, et optimepostea conversatus est. Qui duobus annis antequam moreretur gravissima infirsericordiarum et Deus totius consolationis misit ad consolandue. Sicut ego in tali infirmitate patiens fui, sic et tu: et ideo meminasti. » Quod et factum est. Non multo post apparuit abbati suo in tradiderat et destruxerat. Huic militi dormienti videbatur in visu noctis, quod in puteum caderet tam profundum, ut tres dies consumeret in cadendo, donec in fundum perveniret. Quod cum abbati sancto retulisset, ille interpretatus est puteum abyssi infernalis, in quem casurus erat, si ordinem relinqueret; et ideo monebat eum, ut resus est abbati tentationem suam; quem consolans abbas, promisit ei, quod si remaneret, Regina mundi pro anima ejus veniret, et duceret eam in requiem suam, quod et factum est. Nam pridie quam moreretur, apedio choro stantem in forma horribili, ita ut ipse abbas prae timore caderet. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine natus. et pastoribꝰ n̾ciatus, et quõ crucifixus et cap¬
certus esto te amedo talibꝰ temptationibꝰ non pulsandũ. Post h ͨ
muriis abstimnentiis se affligire Ita ut pene sensum et
nam ꝑde uuderet᷑. ¶ Intea sccus bernardꝰ iuitunt ad huc uine¬
uat uenit ad eumi ꝑ dei ꝓuidentianiet inffit eum nutti in infirmi
et ut ei singulis noctibꝰ uigilie cantarentur pͥỹ
firmis quãtõ postra satis possot dornuro. et ut hẽret generalem
licentiam loquendi ubi uellet et ita ꝑ dei miseritordiam in breui cõ-¬
ualuit. Tunc cepit in eo religio multum frruescere nec multo
post albae factꝰ ẽ boneuallis. Sub h ͦ sancto uiro factꝰ ẽ quidam in-¬
uenis nouitins ualde feruens in suis p̾ncipiis qui postea tẽpta-¬
tus ualde cogitauit ad scłm redire et hanc cogitationẽ cõfessus
ẽ albati qui cepit ei suadere ut remaneret sed nichil ꝓfecit eñc¬

Expanded text:
de Virgine natus, et pastoribus annuntiatus; et quomodo circumcisus et capcertus esto te amodo talibus tentationibus non pulsandum. » Post haec coepit nimiis abstinentiis se affligere, ita ut pene sensum etretur. Interea sanctus Bernardus, qui tunc adhuc vivebat, venit ad eum per Dei providentiam, et jussit eum mitti in infirmitorium, et ut ei singulis noctibus vigiliae cantarentur, priusquam caeteris infirmis; quatenus postea satis posset dormire; et ut haberet generalem licentiam loquendi ubi vellet; et ita per Dei misericordiam in brevi convaluit. Tunc coepit in eo religio multa fervescere. Nec multo post abbas factus est Bonaevallis. Sub hoc sancto viro factus est quidam juvenis novitius valde fervens in suis principiis. Qui postea tentatus valde cogitabat ad saeculum redire, et hanc cogitationem confessus est abbati. Qui coepit ei suadere ut remaneret, sed nihil profecit. N
Abbreviated transcription (Latin):
uere frater si nos de domino cogitaremꝰ dñs cogitaret de nobis/ Conici
denter et ingeniose pollicens ie celare, consiliũet accelare negocium
rei geste narrationem extorsit . uocatus ibat ad electionem abbatis
lectionem aspirare deberet. hec eo cogitante et orante audiuit. uocem
erat: orante illo attentius uox iterũ dixit Int̾roga monachum
illum qui tecum badit. Ip̃e tibi dicet quis futurus sit abbas acces¬
sito statim robert dixit ei abbas: ꝑgiiꝰ ignacum et credo ꝙ ex me
pludinũ pendebit elc̃o uos qui fr̃m mores cognescites: dicite. m¬

Expanded text:
Vere, frater, si nos de Domino cogitaremus, Dominus cogitaret de nobis. » ConjiVere, frater, si nos de Domino cogitaremus, Dominus cogitaret de nobis. » Conjiprudenter et ingeniose pollicens se et celare consilium et accelerare negotium, rei geste narrationem extorsit. Hoc est primum et , ad cujus electionem aspirare deberet. Haec eo cogitante et orante, audivit vocem eillum, qui tecum vadit; ipse tibi dicet, quis futurus sit abbas. » Accersito statim Roberto, dixit ei abbas: « Pergimus Igniacum; et credo, quod ex me plurimum pendebit electio. Vos, qui fratrum mores cognoscitis, dicite m
Abbreviated transcription (Latin):
tiplex exꝑinentum fidei ouinẽmeam talem infiomitatem fioma¬
sensi. et aliqñ tale aliquis qd cum sentire desii gͣuiꝰ
bas uallis regis. quam electionem talis uisio p̾cessit, bidebatur ab-
itunc p̾erat igniaco candelabrum ardeno et lucen
altare maiꝰ portum. subito ꝑ maiorem uitream exire/ post modicũ
electꝰ est. ceinidam de mercennariis uallis regis mercedẽ a cellerario
cenuarius ad abbatem hoc referre uellet qui tunt egrotabat non
poterat quia cellariuseum intrare non siuebat . furens igitur iller ad¬
unam de grangiis finitimis acceffit ferens prunaᷤ ardentes in cacabo
ut eam incenderet . hoc eocogitante ucce affuit abbas. et quid uellet
e inquisiit. Expauit ille uiso abbate stupore ueli
totum ꝓpõitum . causamq ꝓpõiti confessus est. Cui abbas ne facias
inquit᷑ hͦ cras ad me in infromitoriũ beni et mercedem tibi iube-

Expanded text:
sed multiplex experimentum fidei omnem meam talem infirmitatem firmased multiplex experimentum fidei omnem meam talem infirmitatem firmasensi, et aliquando tale aliquid, quod cum sentire desii, gravibas Valiis Regis. Quam electionem talis visio praecessit: Videbatur abbati, qui tunc praeerat Igniaco, candelabrum ardens et lucens ante altare majus positum subito per majorem vitream exire: post modicum electus est. Quidam de mercenariis Vallis Regis mercedem suam a cellercenarius ad abbatem referre vellet, qui tunc aegrotabat, non poterat, quia cellerarius eum introire non sinebat. Furens igitur ille adunam de grangiis finitimis accessit, ferens prunas ardentes in cacabo, ut eam incenderet. Hoc eo cogitante, ecce adfuit abbas, et quid vellet agere, inquisivit. Expavit ille viso abbate stupore vehementi; et totum propositum causamque propositi confessus est. Cui abbas: « Ne facias hoc, cras ad me in infirmitorium veni, et mercedem tibi jubebo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi astare inuenem splendidum et quasi aureos hũten capillos
qui statim ab illo discedens ꝑ mediũ chorum ibat morose. et
maĩfeste incedens postꝙͣ ita diu apparuerat disparuit, media nocte don¬
nica frẽs Ifallebant. et ip̃e cum illis, tunc dolor capitis eum ĩta
sit tam uehemens ut chorum egredi cogitaret, et cum se ꝓpt̃ h ͦ
souunit uox p̾missa totaq illa nocte et sequente duc̾ca usq ad finẽ
cõuentuãl misse non cessauit conflicus ille doloris et confortatio
umq in ordine suo accessisset ad cornu altaris ut
oneii acciperet. in ip̃a inclinatione uisum est ei ꝙ lapis mag-¬
in ponderie de capite suo corrueret/ et ꝓtiiꝰ se erigens. et scãm
eucharistiam sumens ab om̃i illo dolore sanatꝰ est ¶Quidam religio
ab eo in confessione suasi aliqñ talem temptationem sensisset. Qui
inficior me taliplerumq cogitatione pulsatun

Expanded text:
sibi astare juvenem splendidum et decorum; et quasi aureos habentem capillos. sibi astare juvenem splendidum et decorum; et quasi aureos habentem capillos. Qui statim ab illo discedens, per medium chorum ibat, morose et manifeste incedens. Qui postquam ita diu apparuerat, disparuit. Media nocte Dominica fratres psallebant, et ipse cum illis. Tunc dolosit et ita vehemens ut choro egredi cogitaret. Ad quod agendum cuminsonuit vox praemissa. Tota illa nocte et sequente Dominica usque ad finem conventualis missae non cessavit conflictus ille doloris, et confortatio vocis. Cumque in ordine suo accessisset ad cornu altaris, ut communionem acciperet, in ipsa inclinatione visum est ei, quod lapis magni ponderis de capite suo corrueret, et protinus se erigens, et sanctam communionem sumens ab omni illo dolore sanatus est. Quidam religiosab eo in confessionem ne sua, si unquam talem tentationem sensisset. Qui ait: « Non inficior, me plerumque tali cogitatione pulsatum;
Abbreviated transcription (Latin):
aulam occurrerebant canes nigri et horribiles: qui impetu facto
in eum lacerare eum uelebant: sed duã illa magna et uener abis ca¬
nes actoritate sua magnifite fugauit :. et petrum ad se bocatum blandi
manibꝰ et dulci demulcens alloquiosecurum ẽẽ iussit, erat semꝑ in
eodem statuz a quo cum quidam albas familiars eius quere re̾t
spũs sensibiliter uisus ẽ m ĩme intrare .extunt usq nunt sp̃s ille uie᷑¬
illa uel affectio ni quodã modo dominatur regit me/ et deducit ue¬
lut onem Iseph sparsum ꝑ exteriora fieꝙ̃t introrsum colligit, aliĩs¬
tem intendere or̃om cogit. ea que oculis ingeriẽtur
sensitq quasi tactum aliciiꝰ qui pulsans eum suauit̾ excitabat.
at p̾orem ex̃ et eigilans aꝑtis oculis neminem
hoc eisepe contingiset et sepius excitatus excitatrem non uide¬
iet intellexit diuinam ẽẽ uirtutem. et egre ferebat ꝙ sexi offe
et se ri non ostendebat. Quadam igit᷑ nocte dum

Expanded text:
aulam occurrebant canes nigri et horribiles, qui impetu facto aulam occurrebant canes nigri et horribiles, qui impetu facto in eum, lacerare eum volebant. Sed domina illa magna et venerabilis canes auctoritate sua magnifice fugavit, et Petrum ad se vocatum blandis manibus, et dulci demulcens alloquio, securum esse jussit. Erat semper in eodem statu: a quo cum quidam abbas familiaris ejus quaereret, spiritus sensibiliter mihi visus est in me intrare. Extunc usque nunc spiritus iilla vel effectio mihi quodammodo dominatur, regit et deducit velud ovem volentem intendere ad orationem cogit. Ea quae oculis ingrediuntursensitque quasi tactum alicujus, qui pulsans eum suaviter excitabat. Putavit priorem esse, et evigilans, apertis oculis, neminemhoc et sepe contigisset, et sepius excitatus excitatorem non videret, intellexit divinam esse virtutem, et egre ferebat quod ei se offerebat seque celabat. Quadam igitur nocte dum
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallensis/ qͥ sublimitatẽ generie sui semꝑ ꝙͣta potuit dissi¬
i latione celauit, Igniaci nouicius factꝰ est, in cibo nl umꝙͣ fa
cile pret᷑ ꝯmutie sumpsit: de ip̃o cõmuni multum et sepe sibi subducẽs/
cucullam tñ̃ hẽbat et truitam In hyeme p̾ter solitum / unam cu-¬
cullam et bnam turtam hẽbat ¶ Hotis nũꝙͣ usus ẽ noc pedilisꝰ
insi simplicibꝰ. Digiluis et ingiter et ꝑtinaciters int̾fuit uilis uo-¬
lebat uideri /non humilis p̾dicarizgr̃as singulares nec habuit nec
hr̃ re quefunt. ut politum eloquium. uenustatem ꝑsone, industriam
in negocux sucularibꝰ fauorabilem largitatẽ. Bona intima posfide /¬
bat. In exterioribꝰ se olscurum eẽ gaudebat. Rlec sic obscurus, et uilis
erat ut putabat: sed apud recte indicãtes multis multum uenera¬
bilis et adnuirabilis erat. Nocte quadam aꝙͣ ueniret igniacum uidit
in uisu nocties ꝙ aulam ingrederetur pulchrimã ĩqua fedes erat põ

Expanded text:
Claraevallensis, qui sublimitatem generis sui semper, quantum potuit, dissimulatione celavit, Igniaci novitius factus est. In cibo nil unquam praeter commune sumpsit, de ipso communi multum et saepe sibi subducens. Cucullam tantum habebat et tunicam. In hieme praeter solitum unam cucullam, vel unam tunicam habebat. Botis nunquam usus est, nec pedulibus, nisi simplicibus. Vigiliis et jugiter et pertinaciter interfuit. Vilis volebat videri, non humilis praedicari. Gratias saeculares nec habuit, nec habere quaesivit; ut politum eloquium, venustatem personae, industriam in negotiis saecularibus, favorabilem largitatem. Bona intima possidebat. In exterioribus se obscurum esse gaudebat. Nec sic obscurus et vilis erat, ut putabat; sed apud recte judicantes multum venerabilis et amabilis erat. Nocte quadam antequam veniret Igniacum vidit in visu noctis, quod aulam ingrederetur pulcherrimam, in qua sedes erat posi
Abbreviated transcription (Latin):
ei sanctꝰ bernardꝰ et sanctꝰ malachyas unꝰ ex una ꝑte altaris et
alius ex alt̾a dicentes, noli dubitare ꝙ abbas gerardꝰ sit socius
de maie xius suscepit et etiam hĩtum cisterciensis ordimis suste¬
pissiet si doie dei ꝑmisisset sed sumitꝰ necessarios dedit ei ad fa¬
tiendam illuis ordiis unam abbatiam ¶ In quadam eccłia gallitana
orta est dissensio int̾ ch̾icos de electione poiit prcaee pn statica¬
dinalis romanꝰ comꝓiniserunt in eũ derici ꝙ ẽ duabꝰ quc̃e ill.
nominauerant illum eligerent quem nominaret: cardinalis
uirum sanctum cõsuluit quis de duobꝰ illi melior uideretur qui res¬
pondit in duobue de nariis falsis melior murniri nõ pot᷑. ¶ Cum ad
eẽt in ualle regis albas/ ex uiolentia morbi capitis
oculis eius totus liquefactꝰ effluxit, et factꝰ est monoculꝰ qui postea

Expanded text:
ei sanctus Bernardus et sanctus Malachias: unus ex una parte altaris, et ei sanctus Bernardus et sanctus Malachias: unus ex una parte altaris, et alius ex alia, dicentes: « Noli dubitare quod abbas Gerardus sit socius de manu ejus suscepit; et etiam habitum Cisterciensis ordinis suscepisset, si vir Dei permisisset; sed sumptus necessarios dedit ei ad faciendam unam illius ordinis abbatiam. In quadam Ecclesia Gallicana orta est dissensio inter clericos de electione pontificis. Praesens erat cardinalis Romanus. Compromiserunt in eum clerici, quod de duobus, quos illi nominaverant, illum eligerent, quem ille nominaret. Cardinalis virum sanctum consuluit, quis de duobus melior illi videretur, qui respondit: « In duobus falsis denariis melior inveniri non potest. » Cum adhuc esset in Valle Regis abbas, ex violentia morbi capitis alter a duobus oculis ejus totus liquefactus effluxit, et factus est monoculus. Qui postea
Abbreviated transcription (Latin):
Non multo post abbas gerardꝰ clareuallis igniatum ueuit ubi tunc e¬
rat hugo de basochis qui grauit in ordine deliquerat cuiꝰ offensam p¬
fatus gerardus regulari seuerctate uindicanerat. et ille erat
hugo cum fũbꝰ egus corpore mente Iacens infionius et cum dis¬
poneret abbatem occidere sedebat in uestibulo domius infirmorum
frater quidam religiosus hyamo nomine natione remensis. Tunc uidit
ille haymo duas horribiles personas introne in infromitorium: Abbas aut̃
in dormitorium hugo in insidus poĩtus ferro ad facurꝰ s̃parato¬
est petius aiũi ad elcõnem citatꝰ aufugit ini tamen absene electꝰ
est in eodem itirere cum monachi clareuallenses defener corpus
abbatis gerardi clarãuallem, et uenissent cum tor pore apud tat ila¬
nẽcet petuis tͥstis deduceret corpus. Idem gerudi appinius petio
neum et sepelies me Cum gͦ idem petiue rogatus ab ałiis alba¬
tibꝰ cantaret missam ꝓ defuncto et ẽẽt in canone misse apparueriũ

Expanded text:
Non multo post abbas Gerardus Claraevallis Igniacum venit; ubi tunc erat Hugo de Basochiis, qui graviter in ordine deliquerat: cujus offensam praefatus Gerardus regulari severitate vindicaverat. Et erat ille Hugo cum fratribus aegris corpore, mente jacens infirmus. Et cum abbatem disponeret occidere, sedebat in vestibulo domus infirmorum frater quidam religiosus, Haymo nomine, natione Remensis. Tunc vidit ille Haymo duas horribilis formae personas introire in infirmitorium. Abbas autem in dormitoriume. Petrus autem ad electionem citatus aufugit; qui tamen absens electus est. In eodem itinere cum monachi Claraevallenses deferrent corpus abbatis Gerardi Claramvallem, et venissent cum corpore apud Catalaunum, et Petrus tristis deduceret corpus, idem Gerardus apparuit Petro meum, et sepelies me. » Cum ergo idem Petrus rogatus ab aliis abbatibus cantaret missam pro defuncto, et esset in canone missae, apparuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ei egredere, qm̃ remisit tibi deꝰ xeccata tua, et illa respondit testor
deum quia ex iuo hic ingressa sum ex om̃ibꝰ peccatis mẽis uelut
sarcinã feci: et statiri añ oculos mers et sicut non discodis ha
nelitꝰ de naribꝰ meis. sic non discesserunt poccata mea ab ocuł mris.
sed flebam semꝑ illa cõsiderans: Cui abbas paulꝰ dixit / non ꝓpt̾ pnãm¬

Expanded text:
i: Egredere, quoniam remisit tibi Deus peccata tua. Illa respondit: Testor Deum, quia ex quo hic ingressa sum, omnia peccata mea velut sarcinam statui ante oculosnte oculos meos, et non discesserunt peccata mea ab oculis meis, sed flebam semper illa conspiciens. Cui abbas Paphnutius ait: Non prop
Abbreviated transcription (Latin):
direntur quidquid erat int̾ t̾ram et celum quod cum ille uideret
et diceret dũe deꝰ quid hͦ pt̃̾ r̃ẽ quis poterit euade̾ pericula ista audi¬
uit uecem dicentem sibi qui huĩlitatem hẽre potuerit ab hiis oninibꝰ
laqueis liberabit᷑ .on multo post uenit quedam claritas as orientr quã
solari claritate repleurerũt, et in eadem claritate apparint regina ange
Qeuam cum ille aspiceret. et dicet̾ int᷑ se deus bone
dit dña cx nr̃a aduocata nrã / saluatrix nũdi. respondit eiseadem
dña uenis succurrere huic loco qui meo indiget auxilio. uenio auxi¬
ari hus paupi abbatre / et aliorum pauꝑum locis qui confidut in

Expanded text:
derentur quidquid erat inter coelum et terram. Quod cum ille videret, derentur quidquid erat inter coelum et terram. Quod cum ille videret, et diceret: « Domine Deus, quid hoc potest esse: quis poterit evadere pericula ista? » Audivit vocem dicentem sibi: « Qui humilitatem habere potuerit, ab omnibus his laqueis liberabitur. » Non multo post venit quaedam claritas ab oriente: quamsolari claritate repleverunt, et in eadem claritate apparuit regina angelorum. Quam cum ille aspiceret et diceret intra se: « Deus bonedit domina nostra, advocata nostra, salvatrix mundi? » respondit ei eadem Domina: « Venio succurrere huic loco qui meo indiget auxilio. Venio auxiliari huic pauperi abbatiae et aliorum pauperum locis qui confidunt in
Abbreviated transcription (Latin):
mez quod audiens ille retinuit et ad om̃s temptationes dyaboli
semꝑ postra de isto uersicło tanꝙͣ cliper se muniuit. Cum auẽ
demones biderẽt eum hẽre fiduciam in isto uersu dicebant stul¬
te hͦ nos te dociumꝰ hoc uolumꝰ ut dicas, tunc ille in dubio
positus utram hͦ dicere deberet, an non quia simplex erat. et
illitteratus quesunt a clocis quid hec uox significarot / a quib
cum audiffet hoc eẽ pͥncipiũ cuiusdam psalmi totum illum
psalmũ ꝑ grãm dei didicit: et in hac pugna contra demones diu
fuit ¶ Quadã no ctedum fiẽs in hyeme ꝑ uigilias sederent et lege-¬
rent ad lumen in capitulo ille remansit in claustro orans et cũ
oraret / dixit ad eum boxde celo, Illi bom hoĩes quos uides in capitulo
sunt martires deiis Eodẽ anno uidit idem xanus omnem cõuen-¬
tum circundari a demonibꝰ qui tante muiltitudinis erant ut integie ui-¬

Expanded text:
me . » Quod audiens ille recitavit et ad omnes tentatime . » Quod audiens ille recitavit et ad omnes tentatisemper postea de isto versiculo, tanquam clypeo sese munivit. Cum autem daemones viderent eum habere fiduciam in isto versu, dicebant: « Stulte, hoc nos te docuimus, hoc volumus ut dicas. » Tunc ille in dubio positus, utrum hunc dicere deberet, an non, quia simplex erat et illitteratus, quaesivit a clericis, quid haec vox significaret. A quibus cum audisset hoc esse principium cujusdam psalmi, totum illum psalmum per gratiam Dei didicit; et in hac pugna contra daemones diu fuit. Quadam nocte dum fratres in hieme post vigilias sederent, et legerent ad lumen in capitulo, ille remansit in claustro orans. Et cum oraret, dixit ad eum vox de coelo: « Illi boni homines, quos vides in capitulo, sunt martyres Dei. » Eodem anno vidit idem Christianus omnem conventum circumdari a daemonibus; qui tantae multitudinis erant, ut tegere vi
Abbreviated transcription (Latin):
nam huilĩ correctionẽ ꝓruitters, mag̃r aut̾ indulsit ei et iiuuxit
ei pm̃ãm. et denarios male acquisitos retinere uoluit mio duusit rõs
admonere socies suos ut ad illum tnsirẽt̃ at / illi noluerunt
tuerunt int̾ se ut qui uellent de ip̃is. ad ordinem cisterciensem
ensire tͣnsirent  et eundem panũ miserut ad albatiam de elemo¬
a cum quo iuit prior suus cum uno sociospost amiu
expletum sp̃s maligni sepe aͬparebãt eidem xao in uisione noe
minantes ei ꝙ expellerent enm de domo illa m banũ laborare illĩ
dicebãt qͥa non duraret in ordine illo, At / ille reciurebat ad orõnem et
dum hoc uellum hẽret cam demonibꝰ quadam die facta ẽ ad ei
uor / a capite lecti sui dicens, memor esto huiꝰ uersiculi de psal¬
terio deus in noĩe tuo saluũ me fac et in uirtute tua iudica

Expanded text:
niam humiliter, correctionem promittens. Magister autem indulsit ei, et injunxit niam humiliter, correctionem promittens. Magister autem indulsit ei, et injunxit poenitentiam; sed denarios male acquisitos retinere noluit, imo divisit eosadmonere socios suos, ut ad illum transirent. At illi noluerunt, sed statuerunt inter se, ut qui vellent de ipsis ad ordinem Cisterciensem transire, transirent: et eumdem Christianum miserunt ad abbatiam de Eleemosyna; cum quo ivit prior suus cum uno socio. Post annum probationis expletum spiritus maligni saepe apparebant eidem Christiano in visione noctis, minitantes ei, quod eum expellerent de domo illa; et in vanum laborare illum dicebant, quia non duraret in ordine illo. At ille recurrebat ad orationem. Et dum hoc bellum haberet cum daemonibus, quadam die facta est ad eum quaedam vox a capite lecti sui, dicens: « Memor esto hujus versiculi de Psalterio: Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica
Abbreviated transcription (Latin):
uox ei dixerat. quod cum uidisset statim surͣexit et pecit locum secretĩd
in quo oraret / et dixit sancte stephane quas til qrãs agam de hoc tãte
amodo ꝓ anore tui non induar tineis sed laneis tantũ quod et  fecit
shc cum postra moueret crteros ut in bono ꝓpodto ꝑsisterent narrabat
dicene eram aliqũ in gastineto Iacens in lecto plenopaleis in solario q¬
dam et cum bolebam repausare se ntrebani hund quod se monebat sccs
reui̾ꝰ meis : dixi hoc ng̃io mes: sed illa motio non quienit Qrua
e inspirante in domino cepi eurtere paleam lecti mei/ et
nissem Ille iussit m ut afferrem illos ad sez quod cum fecissem õs
fres iussit congregari qui om̃s excoecauerũt illum qui hͦ fecerat qd̾
cum audisset caipentarius quidam dixit se hᵒ fecisse et petunt ue¬

Expanded text:
ox ei dixerat. Quod cum vidisset, statim surrexit, et petiit locum secretum, ox ei dixerat. Quod cum vidisset, statim surrexit, et petiit locum secretum, in quo oraret, et dixit: « Sancte Stephane, quas tibi gratias agam de hoc tanto  do tibi, quod pro amore tui non induar lineis, sed laneis tantum; » quod et fecit. Hic cum postea moneret caeteros, ut in bono proposito perseverarent, narrabat, dicens: « Eram aliquando in Gastineto jacens in lecto pleno paleis in solario quodam, et cum vellem repausare, sentiebam nescio quid, quod se movebat sub renibus meis. Dixi hoc magistro meo, sed illa motio non quievit. Quadam die inspirante mihi Domino coepi evertere paleam lecti mei: et eversa invenissem. Ille jussit mihi ut afferrem illos ad se. Quod cum fecissem omnes fratres jussit congregari; qui omnes excommunicaverunt illum, qui hoc fecerat. Quod cum audisset carpentarius quidam, dixit se hoc fecisse: et petivit ve
Abbreviated transcription (Latin):
relinquero hĩtum religionis et locum suum et grãs agens dño de tali
euersꝰ ẽ ad fres suos Iħic aliqñ in festo saiti stephani
bat ad matutinas et cum legeretur illa lectio ubi legitur et lapidabant
stephanum sc exꝑgefactus ad hᵒͦ ubũ reprehendebat se de sompnolẽtia
dicene be michi qui sic dormio ad obsequiũ dei Iste sanctus non dorni¬
ubat qñ lapideibatur et ego misen debueram rogare istum sanctum mar-¬
birem ut oraret ꝓ me et post h crpit intentissime uigilare et rogare
sanctum stephanũ ut oraret ꝓse. In crastinocum eẽt in refectorio anͣꝙͣ
aliquid gustasset ueuit ad rum uox dicens. Tui intendis ad terrenas ese¬
cabet non cogitas de glorieso ꝓthomartire qui orat ꝓ te Tunc aꝑti sut̃
oculi eius et leuans oculos iñ celum / uidit martirem orantẽ ꝓ sesicut

Expanded text:
relinquere habitum religionis, et locum suum; gratias agens Domino de talirelinquere habitum religionis, et locum suum; gratias agens Domino de talieversus est ad fratres suos. Hic aliquando in festo sancti Stephani dormiebat ad matutinas, et cum legeretur illa lectio, ubi legitur: Et lapidabant Stephanum , expergefactus ad hoc verbum, reprehendit se de somnolentia, dicens: « Vae mihi, qui sic obdormio ad obsequium Dei. Iste sanctus non dormiebat, quando lapidabatur: et ego miser rogare debueram istum sanctum martyrem ut oraret pro me. » Et post haec coepit intentissime vigilare, et rogare sanctum Stephanum, ut oraret pro se. In crastino cum esset in refectorio, antequam aliquid gustasset, venit ad eum vox, dicens: « Tu intendis ad accipiendas terrenas escas; et non cogitas de glorioso protomartyre, qui orat pro te. » Tunc aperti sunt oculi ejus, et levans oculos in coelum, vidit martyrem orantem pro se, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
co quod dicitur gascinetum. ubi dum fortiter temptaretur a carne sua.
affligebat si. in xl irunabat abstiuens ab om̃i potu preter unũ diem
in septinana. In hyemestabat uestitue in aqua faigida usq ad col:¬
lum discipliuã sibiuet dabat usꝙ quo uioge disrumperentes Quodcũ
quadam die faceret et se cecidisset usq ad sanguinem audiut uocẽ
clarias non dabit quod petis⁊ sed cõuertere ad me/ et auxiliabor tibi-
qued ille iudiens intellexit botem cẽ iimiciet cumorassot drin
ut auxiliarelur sibi contia temptationee ꝓposint aggrid pirogr¬
uationemad diu̾ses sanctos ut ita firet uitam suam in peregiman¬
do ut cum duu hͦ cogitasset accepto baculo egressus ẽ mdis pedibꝰ
Et cum uenisset ante quaridam eccłiam flexis genibꝰ rogauit di¬
um ut daret ei bonũ consilium. uix ab or̃oe surexerat. et ecce sensit
torem magnũ pex quod intellexit dyabolum ꝓpe astare / qui ei suggebat

Expanded text:
, quod dicitur Gastine. Ubi dum fortiter tentaretur a carne sua, affligebat se. In Quadragesima jejunabat abstinens ab omni potu, praeter unum diem in septimana. In hieme stabat vestitus in aqua frigida usque ad collum. Disciplinam sibimet dabat usquequo virgae dirumperentur. Quod cum quadam die faceret, et se cecidisset usque ad sanguinem, audivit voceinclamas, non dabit tibi quod petis. Sed convertere ad me, et auxiliabor tibi. » Quod ille audiens, intellexit vocem esse inimici. Et cum orasset Deum, ut auxiliaretur sibi contra tentationes, proposuit aggredi peregrinationem ad diversos sanctos, et ita finire vitam suam in peregrinando. Et cum diu hoc cogitasset, accepto baculo egressus est nudis pedibus: et cum venisset ante quamdam ecclesiam, flexis genibus rogavit Deum, ut daret ei bonum consilium. Vix ab oratione surrexerat, et ecce sensit fetorem magnum; per quem intellexit diabolum prope astare, qui ei suggerebat
Abbreviated transcription (Latin):
et pena reuersura est in caput aro ista suuim. ¶ Qeuodam messionis
tempore exunt cum fribꝰ ad laborem. Cum ergo monat hi pau-¬
farent in silentio uidit abbas tres mulieres pulchrima uenientes
int̾ fr̃es quarũ bna cet̾is intrabilitꝭ p̾cellebat. Cunc abbas it obui
Int̾ sr̃ẽs sc de ordine nõo. Cunc illa preclarior crteris ego inquit
mo uisitare messores meos. et ista est maria magdalena. et ista
est maria ugiptiaca. Quo audito abbas cecidit ad pedes eiꝰ quos cũ
uellet amplecti illa erauuit, ¶ Co mortuo quidam faater unũ de dentibꝰ
eius ꝓ reliquiis ext he cogitauit. Intans hͦ se facile sactirum quia
mortuus es aptrun hẽbat Cũmq se ad faciendum p̃pariret / os ita

Expanded text:
et poena reversura est in caput ista suum. » Quodam messionis tempore, exierat cum fratribus ad laborem. Dum ergo monachi pausarent in silentio, vidit abbas tres mulieres pulcherrimas venientes inter fratres, quarum una caeteris mirabiliter praecellebat. Tunc abbas ivit obviratres scilicet de ordine nostro? » Tunc illa praeclarior caeteris: « Ego a, quae venio visitare messores meos; et ista est Maria Magdalena, et ista est Maria Aegyptiaca. » Quo audito cecidit abbas ad pedes ejus; quos cum vellet amplecti, evanuit. Eo mortuo, quidam frater unum de dentibus ejus pro reliquiis extrahere cogitavit: putans hoc se facile facturum, quia mortuus os apertum habebat. Cumque se ad hoc faciendum p
Abbreviated transcription (Latin):
ingiterdũm ut eie ydoneum ꝓuideret abbatem. cui quodam tẽ¬
et ille ostendet tibi quid te oporteat facere. Ostensirus erat enim
omnibꝰ uere religiosis et sc̃i fernoris exemplum ¶henritꝰ conescam¬
panie p̾catus ꝓ̃ aliqñ sernũ dei ut pro se dnm̃̃ p̾caretur. Cele¬
brant ille missam int̾cessurue ꝓ ro expleto misterio cum ille dicturꝰ
extremã collectam ad suos se cõuertisset ministros apparuit ei comes absẽs

Expanded text:
jugiter Dominum, ut eis idoneum provideret abbatem. Cui alibebis abbatem, et ille ostendet tibi, quid te oporteat facere. » Ostensurus enim erat omnibus verae religionis, et sancti fervoris exemplumpaniae precatus est aliquando servum Dei, ut pro se Dominum precaretur. Celebravit ille missam, intercessurus pro eo. Expleto mysterio, cum ille dicturus extremam collectam ad suos se convertisset ministros, apparuit ei comes absens
Abbreviated transcription (Latin):
pe parum hic pausabo donec quidam tumor subcidat. quen in pe-¬
dibꝰ puluerulentis de longo circuitu t̾rarum contraxi sed e uestign
curatis gressibꝰ. et excusso cuere mudano liber ad potiora tͣnsibo/dic
autem successori mes poncio ut humilitatis et ĩnocencie thesau¬
ros custodiat/ et necessitates omnium suas reputans / mĩe studeat.
zelum monastici ordinis ex mei sapient̾ disponat sic emĩ urrilꝰ agẽs
nocte qua p̃̾beatus dorminit in domino uidit abbas quidam duos
diuit uoces in sublime dicentiũ heroas gemmos sui correctoros
et sclesseratis auro radiantibꝰ uite merito collocabimꝰ uiz. cant ua¬
riensem archiep̃m et clugniacensem abbaten qui multorum sunt
patres filiorũ in glã. Istiquidem coo duo. pene sub bno tempore
faiti sunt hñ usus, ¶ Ordine berno pͥuo stat honore beatior odo-
surgitab hue sanctus maiolꝰ forma uirorum Igneus ardentem uix

Expanded text:
; ego nempe parum hic pausabo, donec quidam tumor subsidat, quem in pe; ego nempe parum hic pausabo, donec quidam tumor subsidat, quem in pedibus pulverulentis de longo circuitu terrarum contraxi, sed e vestigio, curatis gressibus et excusso cinere mundano, liber ad potiora transibo. Dic autem successori meo Pontio ut humilitatis et innocentiae thesauros custodiat, et necessitates omnium suas reputans misericordiae studeat; zelum monastici ordinis exemplo mei sapienter disponat; sic enim viriliter agnocte, qua Pater beatus dormivit in Domino, vidit abbas quidam duos divit voces in sublimi dicentium. Hos geminos sui correctores et saeculi, stratis auro radiantibus, vitae merito collocabimus, videlicet Cantuariensem archiepiscopum et Cluniacensem abbatem, qui multorum sunt patres filiorum in gloria. Isti quidem duo pene sub uno tempore onem facti sunt hi versus: Ordine Berno, prius stat honore beatior Odo: Surgit ab his sanctus Majolus forma virorum, lgneus ardentem vix
Abbreviated transcription (Latin):
tis positus ⁊ ecolens aniuersariũ gaufadiarchiepĩ et uidonis abbatie obli
tuus ẽ benedictiones lectionũ lectoribꝰ imposuit. extremũ eius uerbum
totum corpus magnũ affluenter ꝑunctum ẽ quod uix ad solum lauã¬
dum caput sufficeret, insi bñdictione celesti multiplicatum int̾ manus
frd apud nogentum dicens ut festiuaret abire cuugniacum ut uale¬
dice̾ posset sancto hugomiistatim decessuro: ueni gͦ infelix sed scm̃
ntem non salutani datum ẽ tamen spiritui quod const
legio matrein dei maris stellam clarius choruscare. Cuiꝰ pñtia sagita
osdam apparentrs, ita exterrint et fugauit sicut de
lidꝰ autũpnales frondes deicere consueuit. Int̾ quos. martinus gẽma
sacordotum et bñdictꝰ / sol abbatum sp̃m st̃i hugo nis deducentes int̾
quaidam uinieam speciosam et fertilissimã collocaueruẽ. ut ibi io¬
cundaretur et in modico mansitaret, ubi ip̃e sanctꝰ hugo me as-
picientem talit ĩuitabat comede biue de candidis racemis, qui

Expanded text:
tis positus, recolens anniversarium Gaufridi archiepiscopi, et Widonis abbatis, obliviosos tuus est, benedictiones lectionum lectoribus imposuit. Extremum ejus verbum totum corpus magnum affluenter perunctum est; quod vix ad solum ldum caput sufficeret, nisi benedictione coelesti multiplicatum inter manust cuidam fratri apud Nongentum, dicens, ut festinaret adire Cluniacum, ut valedicere posset S. Hugoni, statim decessuro . . . . Veni ego infelix, sed sanctum migrantem non salutavi, datum tamen est spiritui, quod constlegio Matrem gittarios quosdam apparentes ita exterruit, et fugavit, sicut ventus validus autumnales frondes dejicere consuevit. Inter quos Martinus gemma sacerdotum, et Benedictus, sol abbatum, spiritum S. Hugonis deducentes, intra quamdam vineam speciosam et fertilissimam collocarunt, ut ibi jucundaretur, et in modico picientem taliter invitavit. Comede, charissime, de candidis racemis qui n
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Ibi ꝓpt̃ aliquantulam corporis curam maiorem suscipicatus incuriam
Ibi etiam tot obicos diuinorum ex lectione uborum tot trabes ex deuociõe
auditorum tot repagula repporit excaritate sibrmuicem seruiẽtium ut nlło
mõ ultra ualeus ꝓcede̾ cogereturretrocede̾ sic ab omnibꝰ officinis monaste
tori grãs agite/ quia et ne quissimũ hostem a nobis expulit et ip̃s nob cũ¬
ceo festum celebraturus r emansit paucis autem diebus/ ãy more¬
retur sanctꝰ hugo ciudam rusticano hõi in agro laboranti apparuit
uatur qui restitit et ait cuiꝰ ẽ o agricola ager iste quem colis: qui ait

Expanded text:
lit, ibique, propter aliquantulam corporis curam, majorem suspicatus mentium incuriam, lit, ibique, propter aliquantulam corporis curam, majorem suspicatus mentium incuriam, ibi etiam tot obices divinorum ex lectione verborum, tot trabes ex devotione uditorum, tot repagula reperit ex charitate sibi invicem servientium, ut nullo modo ultra valens procedere, cogeretur retrocedere. Sic ab omnibus officinis ecclesitori gratias agite; quia et nequissimum hostem a vobis pepulit, et ipse nobiscum festum celebraturus remansit. » 10. Paucis autem diebus antequam moreretur S. Hugo, cuidam rusticano homini, in agro lebatur; qui restitit, et ait: « Cujus est, o agricola, ager iste, quem colis? » Qui ai
Abbreviated transcription (Latin):
buntur et de meo ex te ortu. omnia simul celestia et trestria leta¬
hoc singulare gandium/ mudo dominabato. Quo ille impudens au¬
dito de latibulo suo egressus a longe se p̾sentabat, et ignominiose de¬
turbatus . cum multo planctu et ululatu ut admitteretur orabat et si
ait in nulla ꝑte eecłie admittor. in a̾ quo salte in reliquarum offi-¬
ciuarum locossuscipiar. It filius uirginis, uade inquit furcifer.
et ne te mea potentia p̾iudicatum lamenteris. tempta quod pote-¬
rs At ille solutus aditum capituli petiit. et intrare conatus non
potuit. in tantum eiũ et se tumdum et introitum capituli angꝰ¬
mitorium frm̃̃ gressum cõuertit. et phantasys solitis se eos inquie¬
tare posse cõfidens introire temptauit ⁊ sed eadem grossitudine sua
ab estio repulsus recessitꝰ postremo ad refectorium nocendi speraoritu¬

Expanded text:
renovabuntur, et de meo ex te ortu omnia similiter coelestia et terrestria laetarenovabuntur, et de meo ex te ortu omnia similiter coelestia et terrestria laetatas, quae ante hoc singulare gaudium mundo dominabatur? » Quo ille imprudens audito, de latibulo suo egressus, a longe se prodidit; et ignominiose deturpatus, cum multo planctu et ululatu, ut admitteretur orabat: « Et, si, ait, in nulla parte ecclesiae admittor, in aliquo saltem reliquarum officinarum loco suscipiar. » At Filius Virginis: « Vade, furcifer, inquit, ne te mea potentia praejudicatum lamenteris, tenta quod poteris. » At ille solutus, aditum capituli petiit; et intrare conatus, non potuit; intantum enim et se tumidum, et introitum capituli angu Inde ad dormitorium fratrum gressum convertit, et phantasiis solitis se eos inquietare posse confidens, introire tentavit; sed eadem grossitudine sua ab ostio repulsus, recessit. Postmodum ad refectorium nocendi spem contu
Abbreviated transcription (Latin):
catus indignũ. Contigit aliꝙñ sanctum hugonem eucharistiam p̾¬
buisse cuidam lepso cõmunioni hõim corꝑalr̃ subtracto. Tunc uero
cõmunicanti qui tumentibꝰ labiis et ulteroso . ore corpus dũ iniuriose
isticane portiunculam importuna screatione reiecit si
deuotius agere et cantuũ melodiis cereorum accensiomi
gelis solempnizare / hac igr̃ instante festiuitate fres more solito se
ninia p̾paranerut. ax uenerabilis ille pater hugo
brarum suarum nebulas tanto splendori possit/ i̾miscere: oui̾ ait quidam/
genuit nocte dulcissimo gremio cõtinere eiq sanctorum angłorũ multi¬
tudinẽ cum Inimenso lumine astare. Idem deus puer exultabat et cordis le¬
ticiam gestu corporis et plausu manuũ demonstrabat et cõuersus ad
mr̃ẽm aiebat. Cernis nr̃ noctem natiuitatis mees que ĩminet gaudiis
indam in qua et ꝓphetarum oratula et angłorum p̃conia

Expanded text:
catur indignum. 8. Contigit aliquando S. Hugonem eucharistiam praecatur indignum. 8. Contigit aliquando S. Hugonem eucharistiam praebuisse cuidam leproso, communioni hominum corporaliter subtracto, tunc vero communicanti; qui tumentibus labiis et ulceroso ore corpus Domini injuriose masticans, portiunculam importuna screatione rejecit, sdevotius agere, et canticum melodiis, cereorum accensionibgelis solemnizare. Hac igitur festivitate fratres se suaque omnia praeparaverunt. Venerabilis ille Pater Hugo,brarum suarum nebulas tanto splendori possit intermiscere. Frater enim, ait, quidam genuit nocte, dulcissimo gremio continere, eique sanctorum angelorum multitudinem cum immenso lumine astare. Idem Deus puer exsultabat, et cordis laetitiam gestu corporis et plausu manuum demonstrabat: et conversus ad Matrem aiebat: « Cernis, Mater, noctem nativitatis meae, quae imminet, gaudiis illustrandam? in qua et prophetarum oracula et angelorum praeconia