comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ legis fuerant peccatores
Ces sat enim factorum lex
id est obseruatio sabbatorũ.
&neo meniarum. cir cum cisio¬
nis escarum discr&io. Ani¬
malis mortui aut sanguis
mustele obseruatio ldeo exfi
de secundum gratiam ut fir¬
ma sit ꝓmissio omni semini
hoc est. omni homini exom¬
ni gente nisi fuerit ex fide:
Quia origo ꝓmissionis exfi¬
de est: non exlege Qui a qui
sublegesunt reisunt. ꝓ mis¬
sio autem reis dare non po¬
test: Ac ꝑ hoc purificandisun
Prius ꝑfidem ut digni fiant
missio : Sienim filios dĩsedicant
cumsint rei hoc est sublege
nor est firmum quia filũ di
liberisunt apeccato. Sier¬
go qui sublege sunt erudiendi
sublegunt: ut ꝓmissionẽ me¬
reantur accipere: quantoma¬
gis qui sub lege non sunt N
ergo expedit ut semittat
sublege ut possit conpendio
medelã uulneris inuenire
Non ei qui ex legeest tantum:
sed ei qui ex fide est abrahae.
hoc est quod supra dixit om¬
ni semini tam iudȩorum qui
utique exlege ueniebant:

Expanded text:
nem legis fuerant peccatores. nem legis fuerant peccatores. Cessat enim factorum lex, id est, observatio sabbatorum, neomeniarum, circumcisionis, escarum discretio, animalis mortui, aut sanguinis mustelae observatio. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio ohoc est, omni homini ex omni gente, nisi fuerit ex fide, quia origo promissionis ex fide est, non ex lege, quia qui sub lege sunt, rei sunt: promissio autem reis. dari non potest, ac per hoc purificandi sunt prius per fidem, ut digni fiantmissio. Si enim filios Dei se dicant, cum sint rei, hoc est, sub lege, non est firmum; quia filii Dei liberi sunt a peccato. Si ergo qui sub lege sunt, eruendi de sub lege sunt, ut promissionem mereantur accipere; quanto magis qui sub lege non sunt! Non ergo expedit, ut se mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire. Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam Judaeorum, qui utique ex lege veniebant,
Abbreviated transcription (Latin):
lus quid mali sit hereditate spe¬
Srare exlege. Liex enim iram
operatur: Vt penitus ostendat
non posse ustificari hominem
ꝑlegem apud dm̃: neque ꝓmis¬
sionem ꝑlegem fieri potuis se
Lexait iram operatur. Ad hoc
enim dataest: ut reos facer&
delin quentes: fides autẽ donũ ẽ
miseri cordia dĩ: ut ꝑlegem rei
facdi ueniam consequentur:
Idcirco fides gaudium operatur:
non contra legem loquitur sed
ante ponit illi fidem. Quia
perlegem salui eẽ non poteran:
gratia dĩ saluantur perfidẽ :
Non ergo lex ira est: sed iram
operatur peccati: Idest pę̧nã
dum non ignoscitꝰ sed uindicat :
Penã enim peraram generat:
Ira autem nascitur ex peccatõ:
ac ꝑ hoc relinqui uult legẽ: ut ad¬
fidem confugiatur quȩ delic¬
Sta agnoscit salu&: ubi enĩ
non est lex: nec prȩuaricatio:
Hoc dicit. quia sub latis reis de
potestate legis data uenia p̃¬
uaricatio nullaẽ : Iustificati
enim sunt. quiꝑ prȩuaricatio¬

Expanded text:
lus quid mali sit haereditatem spelus quid mali sit haereditatem sperare ex lege. Lex enim iram operatur. Ut penitus ostendat non posse justificari hominem per legem apud Deum, neque promissionem per legem fieri pLex, ait, iram operatur, ad hoc enim data est ut reos faceret delinquentes: fides autem donum est misericordiae Dei, ut per legem rei facti, veniam consequantur. Idcirco fides gaudium operatur, non contra legem loquitur, sed anteponit illi fidem, quia qui per legem salvi esse non poterant, gratia Dei salvantur per fidem. Non ergo lex ira est, sed iram operatur peccanti, id est, poenam; dum non ignoscit, sed vindicat. Poena enim per iram generatur, ira autem nascitur ex peccato; ac per hoc relinqui vult legem, ut adfidem confugiatur, quae delicta ignoscit, ut salvet. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc dicit, quia sublatis reis de potestate legis, data venia, praevaricatio nulla est; justificati enim sunt, qui per praevaricatio
Abbreviated transcription (Latin):
legem ꝓ missio ab rahe aut
semini eius ut heres ess& mundi
sed ꝑ iustitiã fidei Manifesture :
qui a neque adhuc lexdata erat:
Neque ia erat circum cisio: quan¬
do ꝑmissio factaest abrahȩ cre¬
denti & semini eius quod est
xp̃s qui hominũ peccata ablu¬
erat: Vnde dicit iohannes bab¬
tista Ecce agnus dĩ. Ecce quitol¬
lit peccata mundi Nonergo
merito seruate legis: heros factus
est mundi sed fidei Heres autem
mundi eres est terre: quam infi¬
lus consecutus est: Ap̃s autem
heres est gentium: ut dauid canit
Et dabotibi gentes hereditatem
tuã & posses sionẽ ter minosterre.
Iꝑsi enim moriemur. & uiuemus
cum eo Si enim qui exlege hisunt
heredes id est hi qui ex lege uel
sub legesunt: heredes exleges unt
Eua cuata est fides. Abolitaẽ
ꝑ missio Manifestum est: qm̃ si
exlege hereditas. ꝓmissio quȩ ex
fide facta est ad abraham In in
teritũ uenit: Sed non est ꝑ legẽ

Expanded text:
legem promissio Abrahae aut legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Manifestum est, quia neque adhuc Lex data erat, neque jam erat circumcisio; quando promissio jam facta est Abrahae credenti, et semini ejus, quod est Christus qui hominum peccata ablueret. Unde dicit Joannes Baptista: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Non ergo merito servatae legis haeres factus est mundi, sed fidei: haeres autem mundi haeres est terrae, quam in filiis consecutus est: Christus autem haeres est gentium, ut David canit: Et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; ipsi enim moriemur et vivemus cum eo. Si enim qui ex lege, hi sunt haeredes, id est, si ii qui ex lege vel sub lege sunt, haeredes ex lege sunt, Evacuata est fides, abolita est promissio . Manifestum est, quoniam si ex lege haereditas, promissio quae ex fide facta est ad Abraham, in irritum venit. Sed non est per Lege
Abbreviated transcription (Latin):
filium se habiturum Huius
catus sit cerner&ur : Noner¬
go circum cisio aliquid hab&
dignitatis. sed signum ẽ. tan¬
tũ: Quod signã ideo accipie¬
bant fili abrahȩ: ut scirentur
eius filii eẽ. quicredens dõ hoc
signũ acceperat. Vt emuli. es¬
fent paterne fidei. ut crederent:
In ihm qui ꝓmissus ẽ abrahȩ.
cuius infigũra natus est isa acͥ
Nec enim inisaac om̃s gentes
benedicunt. sed in xp̃o. Quia non
est aliud nomen datum sub celo :
In quo oporteat saluos fieris
Dicit p&rus apostolus: Vt sit
pater circum cisionis eorum:¬
qui non solũ excircum cisione
sunt. sed eorũ qui secunt uestigia
fidei quȩ est in p̃putio patris.
nostri abrahȩ  hoc dicit: quia
credens abrahã primus factusẽ
pater circũ cisionis: sed cordis:
Nontantum eorum qui sunt
exeius origine: sed eorum quisi¬
militer credunt ex gentibus: Se¬
cundũ carnẽ enim iudeorũ pa¬
ter est: secundum fidem uero. om¬
nium credentium:. Non enim ꝑ

Expanded text:
filium habiturum, hujusfilium habiturum, hujuscatus sit, cerneretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum. Quod signum ideo accipiebant filii Abrahae, ut scirentur ejus filii esse, qui credens Deo hoc signum acceperat; ut aemuli essent paternae fidei, et crederent in Jesum, qui promissus est Abrahae, cujus in figura natus est Isaac. Nec enim in Isaac omnes gentes benedicuntur, sed in Christo: Quia non est aliud nomen datum sub coelo, in quo oporteat salvos fieri , dicit Petrus apostolus. Et sit pater circumcisionis non solum eorum qui ex circumcisione sunt, sed et eorum qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Hoc dicit, quia credens Abraham, primus factus est pater circumcisionis, sed cordis, non tantum eorum qui sunt ex ejus origine, sed et eorum qui similiter credunt ex gentibus. Secundum carnem enim Judaeorum pater est, secundum fidem vero omnium credentium. Non enim per
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo haec ꝑfectam habeat
S& securitatem & gloriam: Beati¬
S tudo ergo haec Incircumꝰ cisio¬
Sne tanum man& an & in p̃putio
ldest Num quid beatitudo ista
abrahȩ tantum filiis concessa ẽ
an & his qui incircum cisi sunt
Sienim illo tempore non ꝓbibtȩ
sunt gentes accedere adlegem
& ꝓmissionẽ abrahȩ : quinfieri
poterat ut tempore xp̃i pro¬
hiberentur uenientes ad gratia
mus enim  Hoc est sensulegis
loquimur. Quia reputata est
Ab origine incipit: ut om nẽ
tergi uersationem cauillati¬
onis excludat. Qura capite
exduditur. non hab& unde
scipiat facere questionẽ: Quo¬
modo ergo reputata est. cũ incir
÷ putio & signum accepit circũ¬
cisionis signaculum iustitiȩ fi¬
cum ess& inprepu̾tio: c̃redidit
dõ. Quid credidit Semense
habiturum Id est filiũ in quo
omnes gentes iustificarentur
ꝑsut ꝑfidem in prȩputio:¬
abrahã iustificatus ẽ
Na circum cisionẽ signum ac¬
cepiteiustitiȩ fidei Credens em̃

Expanded text:
rofitetur; ut beatitudo haec perfectam habeat rofitetur; ut beatitudo haec perfectam habeat et securitatem et gloriam. Beatitudo ergo haec in circumcisione tantum manet, an et in praeputio? Id est, numquid beatitudo ista Abrahae tantum filiis concessa est, an et iis qui incircumcisi sunt? Si enim illo tempore non prohibitae sunt gentes accedere ad legem et promissionem Abrahae, qui fieri poterat, ut tempore Christi prohiberentur venientes ad gratiammus enim, hoc est, si sensu legis loquimur, quia reputata est Ab origine incipit, ut omnem tergiversationem cavillationis excludat; quia qui a capite excluditur, non habet unde incipiat facere quaestionem. Quomodo ergo reaeputio. Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiae ficum esset in praeputio, credidit Deo. Quid credidit? Semen se habiturum, id est, filium, in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputioAbraham justificatus est. Nam circumcisionem signum accepit justitiae fidei: credens enim se
Abbreviated transcription (Latin):
gradus iniquitas est uel impi¬
&as dumnonagnoscitur cre¬
ator: Secundus grauior pec¬
catorum operibus : Tertius
uero leuium. Hos t a mon om̃s
Inbabtis mate obliteraris Tri¬
bus his gradibus totius peccati
corpus significauii: Quem ad¬
modum autem adp̾ȩnitentiã
ꝑsonã potest ꝑtinere cumdicit
Beatiquorum tec¬
tasunt peccata Cũ const&
penitentes labore & gemitu
remissionem peccatorum ad¬
qui rere aut quo modo martiy¬
rio congruit quod dicit. Be¬
atus uir cui non in putabit
dñs peccatum: Cumsciamus
gloriam martyri passionib
& pressuris ad quiris ꝓph&a aut
tempus felix preuidens insalua¬
toris aduentu: beatos nuncupai
quibus sine labore uel alico ape
re ꝑlauacrum remittunt ur
& teguntur & non inputantur
peccãta A postolus tamen pp̃t
plenitudinẽ temporum: & quia
plus gratia in apostolis ost quã
fuit inꝓph&is maiora ꝓtestatur
quȩ exdono baptis matis consequi¬
mur : Quia non solum remissionẽ

Expanded text:
gradus est iniquitas vel impigradus est iniquitas vel impietas, dum non agnoscitur Creator: secundus, in gravium peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omnes in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus significavit. Quemadmodum autem ad poenitentium personam potest pertinere, cum dicit: Beati quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere? Aut quomodo martyrio congruit, quod dicit: Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum; 49 cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri? Propheta autem tempus felix praevidens in Salvatoris adventu, beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere per lavacrum remittuntur, et teguntur et non imputantur peccata. Apostolus tamen propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae in apostolis est, quam fuit in prophetis, majora protestatur, quae ex dono baptismatis consequimur; quia non solum remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
sremis sȩ sunt iniquitates. & quo¬
srum tecta sunt peccata.Beatus
uir cuinon in ꝓutabit dñs pec¬
catũ. Manifestȩ beati sunt quib
sine lahore uel opere ali quo
remit tuntur iniquitates &
peccata teguntur: Nulla ab his
requisita penitentiȩ opera
Nisi tantum ut credant: Beatus
&iam hic uir est cui non in pi¬
tabit dñs ꝑeccatum. Remiite¬
re & tegere & noninputare:
una ratio & unus est sensus
Omnia enim uno modo opti¬
nentur &donantur Vid&ur
autem quihus dã tripertita
ratio in his dictis: quia diuersis
ꝑph&a usus est uerbisi & quia
Saplurali numero adsingula¬
rem descendit: Cum enim uer¬
badĩ inubertatẽ gratiȩ qui a
peccati diuer sa sunt nomina
ꝑdelictorum uocabula enume¬
rare uult. latius loquutus est.
unius tamen significationis
sunt uerba Qui a & cum tetgu
remittit: & cum remitut non
in putat: Ad laudẽ enim gra¬
tiȩ dĩ ꝓlixius loquitur: ut am¬
plific& gratiam: Tres enim
gradus fecit pp̃t delictorum
uari&atem: Quorum primus

Expanded text:
e sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata teguntur, nulla ab his requisita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peccatum. Remittere, et tegere, et non imputare, una ratio, et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula enumerare vult, latius locutuunius tamen significationis sunt verba, quia et cum tegit, remittit, et cum remittit, non imputat; ad laudem gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet gratiam. Tres enim gradus fecit propter delictorum varietatem: quorum primus
Abbreviated transcription (Latin):
odio legis xp̃m & corpus eius
negare iħm ꝓfiteri. iudȩis autẽ
& fotiꝰꝯ̾ ꝓp̃ter selum legis.
iħm negare qđ ds̃ sit Nam quo¬
ties cun. quo auc ihm dicit. aut
xp̃m. aliquando dm̃. aliquan¬
do hominem significat. Sicut
hoc loco interc&era Et unus
inquit dñs ihs̃ ꝑ quem omnia.
quod utique addi filium ꝑtin&.
iuxta qđ ds̃ est & alio loco
& sapientia quodutique homi¬
ni compoit. Uocatus a postolus
propter qđ dĩn cognouit & fa¬
l&ur. factus idonẽus seruus
primo tum sẽ ostendit. dicens
uocatus a postolus. Hoc est ad nõ¬
mis sus ad reseius agendas ꝑqđ
ostendit hunc meritum habe¬
re apud dm̃i. qui ser uit non le

Expanded text:
stum et corpus ejus negare, Jesum profiteri: Judaeis autem et Photino propter zelum Legis Jesum negare, quod Deus sit. Nam quotiescunque aut Jesum dicit aut Christum, aliquando Deum, aliquando hominem significat, sicut hoc loco inter caetera, et unus, inquit, Dominus Jesus per quem omnia , quod utique ad Dei filium pertinet, juxta quod Deus est. Et alio loco: et sapientia , quod utique homini competit. Vocatus apostolus. Propter quod Deum cognovit et fatetur, factus idoneus servus, promotum se ostendit dicens: Vocatus apostolus, hoc est, a Dominmissus ad res ejus agendas. Per quod ostendit hunc meritum habere apud Deum, qui servit non Le
Abbreviated transcription (Latin):
praedestinatus est secundum
sp̃m scificationis inuirtute
manisestari filius dĩ cumresur¬
git amortuis. Sicut scriptu ẽ
in psalmo octuagesimo quar¬
Omnis enim ambi guitas o
diffidentia resurrectioi
eius calcata est & compres sa
Siquidem adhuc incruce posi¬
Tircenturio uidens magnalia.
dĩ filium consit&ur. Na  disci¬
puli inmorte cuis dubitauerunt.

Expanded text:
praedestinatus est secundum praedestinatus est secundum spiritum sanctificationis in virtute manifestari Filius Dei, cum resurgit a mortuis, sicut scriptum est in psalmo octogesimo quar. Omnis enim ambiguitas et diffidentia resurrectione ejus calcata est, et compressa; siquidem adhuc in cruce positum, centurio videns magnalia, Dei Filium confitetur . 28 Nam et discipuli in morte ejus dubitaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
enim exȩterno dĩ filius erat. Igno¬
rabatur aũt acreatura. dũ uult
manifestari ꝓhumana salute
ui sibilis debuitꝰ & corporeus fieri
Quia & cognosci sẽ uoluit ꝑuirtutẽ.
& hominem peccatis abluere in car¬
ne morte doui Et idoo exse¬
mine dđ fit ut sicui dõ sexante
saecula natus est. it a secundum
carnem exrege ortum regium
caper&. Factus opere sp̃s scĩ
deuirgine. ho est natus. ut reue¬
rentia ei reseruata ex hoc ultra
hominum cognosca &ur. qui ab
humanȩ legis natiuitate distar&
sicut praedicium fuerat abisa¬
ia ꝓphõa Etce uirgo inutero
concipi& & c&era ut cũ nouũ
factum uider&ur et laude
dignũ ꝓuidentia quadã dĩ ciria
uisitationẽ humani gene¬
ris futura dinoscer&ur
Oipredestinatus est filius di
muirtute secundũ spm scĩfica¬
uonis exresur rectione mortu¬
Filium dĩ dicens significauit
scĩficationis ostendit mysteri¬
um trinitatis hic ergo qui incar¬
natus quid esscx latebat Tunc

Expanded text:
enim ex aeterno Dei Filius erat, ignoenim ex aeterno Dei Filius erat, ignorabatur autem a creatura, dum vult manifestari pro humana salute, visibilis debuit et corporeus fieri, quia et cognosci se voluit per virtutem et hominem peccatis abluere in carne, morte devicta, et ideo ex semine David fit, ut sicut de Deo rex ante saecula natus est, ita et secundum carnem ex rege ortum regium caperet, factus opere Spiritus sancti de virgine, hoc est natus, ut reverentia ei reservata ex hoc ultra hominem cognosceretur, quod ab humanae legis nativitate distaret, sicut praedictum fuerat ab Isaia propheta: Ecce virgo in utero concipiet, etc. , ut cum novum factum videretur et laude dignum, providentia quaedam Dei circa visitationem humani generis futura cognoscereturtinatus est Filius Dei in virtute secundum spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuFilium Dei dicens, Patrem significavit sanctificationis, ostendit mysterium Trinitatis. Hic ergo qui incarnatus, quid esset, latebat; tunc
Abbreviated transcription (Latin):
uidere tur Nem̃o enim rem
uilem magnis p̃cur soribus
nuntiat Inscripturis scĩs. hoc
ad cumulũ uere ꝓtestationis ad¬
iecit. ut maiorem fidutiam cre¬
dentibus facer&. & legem co¬
mnendar&. Scaẽ enim sunt scrip¬
turȩ. quae uitia dãpnant. &
sacram̃tum illic unius dĩ. &
incarnationis contin&ur filu
dĩ prosalute humana testib
signorum ꝓdigus defilio suo
dignũ fuit ut quia ds̃ filiũ suũ
ꝓpriũ mundo ꝓmittebat Per
claros uiros illum ꝓmitter&.
ut ex his quã potissimus ess&.
qui p̃dicabatur possit sciri
Vt scripturis scĩs aduentũ eius
futurum inserer& & ut falsũ
non possex uideri qđ a sũs pre¬
Sdicatũ est scripturis. quifactus ẽ
sei ex semine dauid secundũ carnẽ
eum quierat dĩ filius secundum
sp̃m scm id est secundũ dm̃ q ds̃¬
sp̃s est & sine dubio sc̃s ẽ: Factum
dicit iuxta carnem dĩ filiũ ex se¬
mine dauis Iuxta illud. & uerhũ
caro factum est ut iam unus sit

Expanded text:
videretur. Nemo enim rem videretur. Nemo enim rem vilem magnis praecursoribus nuntiat. In Scripturis sanctis. Hoc ad cumulum verae protestationis adjecit, ut majorem fiduciam credentibus faceret, et Legem commendaret; sanctae enim sunt scripturae, quae et vitia damnant: et sacramentum illic unius Dei, et incarnationis continetur Filii Dei pro salute humana, testibus signorum prodigiis. De filio suo. Dignum fuit, ut quia Deus Filium suum proprium mundo promittebat, per claros viros illum promitteret; ut ex iis quam potentissimus esset, qui praedicabatur, posset sciri, ut Scripturis sanctis adventum ejus futurum insereret, et ut falsum non posset videri, quod a sanctis praedicatum est Scripturis. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Eum qui erat Dei Filius secundum Spiritum sanctum, id est, secunduest, et sine dubio sanctus est, factum dicit juxta carnem Dei Filium ex semine David juxta illud, et Verbum caro factum est, ut jam unus sit
Abbreviated transcription (Latin):
gatus in euatigedium dĩ. Euan¬
gelium est dĩ bonũ nuntiũ.
quo p̃dicatores ad indulgentiã
conuocant¬
conuocant. Aposto lus aut̃
quoniam iniudais mo loco
doctoris habebat᷑ ut pute
phariseus. ide. aiudais ie
p̃dicatione segregatum se
dicit in euangelium dĩ Utale¬
qui quod lex non potuit creden¬
tes inse iustificare. sed non
contra legem. sed plege est.
Ipsa enimꝰ hoc futurum diut:.¬
Dicente ⁊ saia ꝓph&a.
ueni& exsion quieripiat da
uertat captiuitatem abiacob
Et hoc illis ame testam̃tum.
cum abstulero peccata eorum
es se in xp̃o. Iam prius euan¬
gelium eius dicit adõ ꝓmissũ.
ut exeo idoneum illum sponso¬
rem uitae docer&. Prius quã
uenir&x testimonium eiꝰdatũ
ostendit patri. At testante
pro a postolo Nec enim aliud
datum est inquit nomen sub
caelo inquo oport& saluos fie
NI per ꝓph&as suos ut mani¬
festius salutarem ẽẽ aduentũ
ꝑquas ꝓmissionem signauerit.
demonstrauit. Ut quam uera
& magnifica sit ꝓmissio ex his

Expanded text:
cit in Evangelium Dei. Evangelium est Dei bonus nuntius, quo peccatores ad indulgentiam convocantur. Apostolus autem quoniam in Judaismo locum doctoris habebat, ut pote Pharisaeus, ideo a Judaismi praedicatione segregatum se dicit in Evangelium Dei, ut a leicaret, qui, quod lex non poterat, potuit credentes in se justificare; sed non contra legem, sed pro lege est, ipsa enim hoc dicit futurum, dicente Isaia propheta: « Veniet ex Sion, qui eripiat et avertat captivitatem ab Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum.esse in Christo: jam prius Evangelium ejus dicit a Deo promissum, ut ex eo idoneum illum sponsorem vitae doceret, priusquam veniret testimonium ei datum ostendit, attestante Petro apostolo: Nec enim aliud datum est, inquit, nomen sub coelo, in quo oportet salvos fieri .-- Per prophetas suos, ut manifestius salutarem esse adventum quas promissionem signaverit, demonstravit, ut quam vera et magnifica sit promissio ex his
Abbreviated transcription (Latin):
AU LUS SERUUS INU
ratione nomina compone¬
bantur ut isa ac pp̃terrisũ.
& iacob propter calcaneum
Ita iste propter inqui&udinẽ.
faulus est nuncupatus. post¬
quam autem credidit exfaula
paulum sedicit. hoc est imma¬
iaium Et quia saulus secundũ
supra dicium sensum Inqui¬
&udo seu temptatio inier p̃¬
tatur hiccum ad fidem xp̃i
aues sit paulum se dicit.
ldest quasi extemptat ore
factum qui&um humilẽq
uel paruulum & quia paxẽ
fidos nostra : Cum prius enin
ĩeptationes ex inqui&udinẽ iuda¬
ismidĩ seruis inferr& post
iemptationes pas sus est. prop¬
ter spem quamante amore
atum ostendit. Et ideo utrum
troque est dñs. Sict & p̾rus
apostolus testatur dicens hicẽ

Expanded text:
aulus servus Christi ratione nomina componebantur, ut Isaac propter risum, et Jacob propter calcaneum; ita et iste propter inquietudinem Saulus est nuncupatus: postquam autem credidit, ex Saulo Paulum se dicit, hoc est, immutatum. Et quia Saulus secundum supradictum sensum, inquietudo seu tentatio interpretatur, hic cum ad fidem Christi accessit, Paulum se dicit, id est, quasi ex tentatore factum quietum, humilemque, vel parvulum; quia pax est fides nostra. Cum prius enim tentationes ex inquietudine Judaismi Dei servis inferret, post ipse tentationes passus est propter spem, quam ante amore utum ostendit. Et ideo utrumqtroque est Dominus, sicut et Petrus apostolus testatur dicens: Hic
Abbreviated transcription (Latin):
indieiudicii. De serebat enimom̃s
contaminationis causa. ut indiedñĩ
nudiabspũ sc̃o inuenti audirentauidi¬
cedño Recediteame non nouiuos
dnon est saluus onutiquesibi qui
inpassibilisẽ. sed nobis quib datus est.
ut ꝑ illum dĩfilii eẽ probemur Res
enim quȩ amittitur: saluanonẽ. Non
utique sibi qui ubique sit necesse est.

Expanded text:
in die judicii. Deserebat enim omnes contaminationis causa, ut in die Domini nudi ab Spiritu sancto inventi, audirent a judice Domino: Recedite a me, non novi vos et non erit salvus: non utique sibi, qui impassibilis est: sed nobis quibus datus est: ut per illum Dei filii esse probemur. Res enim quae amittitur, salva non est, non utique sibi, quae ubicumque sit, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
barbari sibiuideantur sed quia concor¬
dia eresest hisnitendũ est. ut per una¬
nimitatem Intellectus communi
mulatores estis spirituum ad ȩdifi¬
s cationem ecđae. quaerite ut prophe¬
Stetis. quia pro dest scripturas expla¬
nare. Nam incitatur &audet
animus quando ali quid descripturis
percipit Et quantũ propensior
in hac partesit tantum deserit uitia
Propterea ad hanc partem studiũ
monet adplicandum Ideo quilo qui¬
tur lingua oret ut interpretetur
Eum quilingius loqui desiderat.
orare deberẽ ut accipiat donum
interpretandi ut proficiat ceteris
studium eius Siora uero lingua sp̃s¬
s meus orat. mens autem measinefruc¬
tuẽ Manifestum est ignorare
animum nostrum silin gualo quat᷑
quam nescit. sicut ad solent latini
homines. grece cantare oblectati
sono uerborum nescientes tamen
quid dicant Sp̃s ergo quidatur in
baptismo scit quod oret animus dum
loquitur aut perorat lingua sibi lgno¬

Expanded text:
barbari sibi videantur: sed quia concorbarbari sibi videantur: sed quia concordiae res est, his nitendum est; ut per unanimitatem intellectus, communi mulatores estis spirituum, ad aedificationem Ecclesiae quaerite, ut prophetetis. Quia prodest Scripturas explanare nam incitatur et gaudet animus, quando aliquid de Scripturis percipit: et quantum propensior in hac parte fit, tantum deserit vitia, proterea ad hanc partem studium monet applicandum. Ideo qui loquitur lingua, oret ut interpretetur. Eum qui linguis loqui desiderat, monet orare debere, ut accipiat donum interpretandi; ut proficiat caeteris studium ejus. Nam si oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu est. Manifestum est ignorare animum nostrum, si lingua loquatur, quam nescit, sicut adsolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum; nescientes tamen quid dicant. Spiritus autem qui datur in baptismo, scit quid oret animus, dum loquitur, aut perorat lingua sibi igno
Abbreviated transcription (Latin):
s aut in prophetia. aut indoctrina i
Haec omnia unum sfrnificant.
docere enim nemo poterit. nisi in¬
tellegatur. Tamen quȩ sine anima¬
s sunt uocem dantia siue tibia siuecx¬
sthara. si distinctionem. sonus nonde¬
sderint. quomodo cognoscetur qđ
spertibiam canitur. aut quod eytha¬
srizaturi etenim si lncertam uocem
stubadederit quis separabit adp̃liumi
qm̃ exemplã facilius suadent quam
uerba exemplis comm̃dat perquae
facile adsequantur Non debereillos
in ecclesia loqui linguis. qui int̾pre¬
tari non possunt. ut quidenim loqua¬
tur quem nemolntellegit. Itaet uos
ꝑlinguam nisi significantem sermonẽ
dederitis quomodo scietur quodloqui¬
minii Eritis enim in aeraloquentes
et nihil sine uoce Multaquidem
genera linguarum sunt inquit sed
s ut intellegatur siergo nesciero
suirtutem uocis. ero ei cuiloquor
sbarbarus et is quilo quitur mihi barbarꝰ
Non utique id studendum monet ut
inuocem pro in cognitam linguam

Expanded text:
 aut in prophetia, aut in doctrina?  aut in prophetia, aut in doctrina? Haec omnia unum significant; docere enim nemo poterit, nisi intelligatur. Tamen quae sine anima sunt vocem dantia, sive tibia, sive cithara, si distinctionem sonitus non dederunt, quomodo cognoscetur quod per tibiam canitur, aut quod citharizatur? Etenim si incertam vocem tuba dederit, quis se parabit ad praelium? Quoniam exempla facilius suadent quam verba, exemplis commendat per quae facile assequantur non debere illos in Ecclesia loqui linguis, qui interpretari non possunt. Ut quid enim loquatur, quem nemo intelligit? Ita et vos per linguam nisi significantem sermonem dederitis, quomodo scietur quid loquimini? Eritis enim in aera loquentes; et nihil sine voce. Multa quidem genera sunt linguarum, inquit, sed, ut intelligantur. Si ergo nesciero virtutem vocis, ero ei cui loquor, barbarus: et is qui loquitur, mihi barbarus. Non utique id studendum monet, ut invicem per incognitam linguam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim solus fatescit. quod lo¬
quitur se solum aedificat. Nam
qui prophetat omnem plebem
aedificat dum intellegitur ab
omnibus quidloquatur. Prophe¬
tas inter pretes dicit scripturarũ
Sicut enim propheta futura dicit.
quae nesciuntur. ita ethic dumscrip¬
turarum sensum quimultis occul¬
tusest. manifestat dicitur prophe¬
tare uolo autemomnes loqui
slinguis. magis aut̃ ut prophetetis
Non poterat prohibere linguis lo¬
qui. quia superius donum istud
dicites sesp̃s scĩ. Sed ideo prophe¬
tandi magis studium haben dum.
qui autilius est. Maior ẽ enim qui
prophetat. quam qui loqui tur
slingua. nisi interprete tur Quio
si inter pretari poterit. nonerit
hoc enim malus eiꝰ quod omnibus
prodest hic enimper donum dĩ
linguis loquitur. qui etiam inter¬
pretatur. sicut et illi xii. in actib¬
sapostolorum Nunc fratres siue¬
nero ad uos linguis loquens. quid
uobis prodero sinonloquar uobis¬
s aut in reuelatione aut in notitia.¬

Expanded text:
quod forte solus scit, quod loquod forte solus scit, quod loquitur, se solum aedificat: nam qui prophetat, omnem plebem aedificat, dum intelligitur ab omnibus quid loquatur. Prophetas interpretes dicit Scripturarum; sicut enim propheta futura praedicit, quae nesciuntur: ita et hic dum Scripturarum sensum, qui multis occultus est, manifestat, dicitur prophetare. Volo autem vos omnes loqui linguis: magis autem ut prophetetis. Non poterat prohibere loqui linguis, qui superius donum istud dicit esse Spiritus sancti: sed ideo prophetandi magis studium habendum, quia utilius est. Major est enim qui prophetat, quam qui loquitur lingua, nisi interpretetur. Quia si interpretari poterit, non erit hoc enim majus est, quod omnibus prodest. Hic enim per donum Dei linguis loquitur, qui etiam interpretatur, sicut et illi duodecim in Actibus apostolorum . Nunc autem, fratres, si venero ad vos linguis loquens, quid vobis prodero, nisi loquar vobis aut in revelatione, aut in notitia,
Abbreviated transcription (Latin):
quia quamuis magnis int sp̃itales
gradus quos enumerat Hic tamen
melior quia adutibitatem ecđȩ
proficit ut discant omnes diuinae
legisrationem In quo enimquis
animum dederit. in eo ipso accipit
donum Dicente salemonae
Scirelegem sensus est optimus
Scientia enim subnixa caritate
non inflatur. sed est mansueta.
proficiens omnibus adutilitatem
Hoc est quod dicit. quia quiloqui¬
tur in cognitalingua dõloquitur.
quia ipse õmnia nouit. Homines
enim nesciunt. Ideoque nullus ẽ
quoddicit qui enim prophetat
hominibus loquitur adȩdificatio¬
snem et exortationem . et consolati¬
onem Aedificatur enim quando
quaestionum solutionum ad discit
Exortatio aut̃ illi fit. ut desideriũ
patiatur prophetandi Consolat᷑
uero quia contemptudisciplinae
inspeuidet Scientia enim legis
firmatanimos et prouocat adspei¬
s melioris profectum Quilo quitur
linguase mo ipsũ aedificat qui uero¬
s prophetat aecclesiam aedificat

Expanded text:
quia quamvis magni sint spiritales quia quamvis magni sint spiritales gradus, quos enumerat: hic tamen melior, qui ad utilitatem Ecclesiae proficit, ut discant omnes divinae legis rationem. In quo enim quis animum dederit, in eo ipso accipit donum, dicente Salomone: Scire legem, sensus est optimi ; scientia enim charitate subnixa non inflatur, sed est mansueta, proficiens omnibus ad utilitatemHoc est quod dicit, quia qui loquitur incognita lingua, Deo loquitur; quia ipse omnia novit: homines vero nesciunt; ideoque nullus est quod dicit. Qui enim prophetat, hominibus loquitur ad aedificationem, et exhortationem, et consolationem; aedificatur enim, quando quaestionum solutionem addiscit. Exhortatio autem illi fit, ut desiderium patiatur prophetandi: consolatur vero, quia contemptum disciplinae in spe videt. Scientia enim legis firmat animos, et provocat ad spei melioris profectum. Qui loquitulingua semetipsum aedificat, qui autem prophetat aecclesiam aedificat
Abbreviated transcription (Latin):
s cogitabam. cum factussumuir eua
quia exeuntes scĩ dehoc mundo
plus neces seest inueniant quam
nuncputant. Sicut iohannes apłs
desaluatoreait Tunc uidebimus
eum sicuti est. in hac ergouita
paruuli sumus ad computationẽ
futurae uitae. quia sicut uita haec
Sinper fectaest lta et scientia. Vide¬
mus nunc per speculum in enigma¬
ste. tuncuero facie ad faciem
Apertum est nunc lmagines uideri
perfidem tuncres ipsasꝰ. Modo
scio exparte. tunc uero cognoscam¬
s sicut et cognitussum Idestiudeam
quae promissa sunt sicut uideor.
striahaec. malor aut̃ horum ẽ caritas
dignemalor est caritas. quia ut fides
predicaret᷑ et spes esset futuraeuitȩ
caritas prestitit. sicut supramemo
ipsepronobis animam suam posuit.
lste iritur malor caritas. per quam
reformatum est genus humanum
spiritalia magis autem ut prophece¬
tis Post caritatem prophetan di
studium magis habendum hortatur.

Expanded text:
s cogitabam: at ubi factus sum vir, ea s cogitabam: at ubi factus sum vir, ea quia exeuntes sancti de hoc mundo, plus necesse est in veniant, quam nunc putant, sicut Joannes apostolus de Salvatore dixit: Tunc videbimus illum, sicuti est . In hac ergo vita parvuli sumus ad comparationem futurae vitae; quia sicut vita haec imperfecta est, ita et scientia. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc vero facie ad faciem. Apertum est nunc imagines videri per fidem, tunc res 156 ipsas. Modo scio ex parte: tunc vero cognoscam, sicut et cognitus sum: id est, videbo quae promissa sunt, sicut videor; tria haec: major autem horum est charitas. Digne major est charitas: quia ut fides praedicaretur, et spes esset futurae vitae, charitas praestitit, sicut supra memoipse pro nobis animam suam posuit . Juste igitur major charitas, per quam reformatum est genus humanum.spiritalia: magis autem ut prophetetis. Post charitatem prophetandi studium magis habendum hortatur:
Abbreviated transcription (Latin):
per quod saluatus est Vt per inde
discernerent quia grauiter delinque¬
bant quiaescam fraternae caritati
preponebant Nam ethaecẽ quae
inp̃senti prodest et in aeternum
scum dño permanet Siue auter¬
s prophetiae euacuabuntur. sue
slin gue cessabunt. siuescientiae
s destruetur. exparte enim cogosci¬
mus et exparte prophetamus cum¬
s autem uenerit quod ꝑsectum est¬
s euacuabuntur quae ex parte sunt
Omnia charismatum dona euacuari
dixit quia non tantum possunt con¬
prehendere quantum ipsa ueritas
habet nequenos aut capere aut.
enarrare possumus plenitudinem
ueritatis Quid enim fieri potest
ut lin gua humana omne complec¬
tatur quod dĩ ẽ ldeo destruetur
inperfectio nr̃a. non id quoduerum ẽ
euacuabitur. seddum additur in ꝑ¬
fectio quodẽ destruetur Destruc¬
tio enim Inperfectionis est. quando
id quod inperfectum est impletur
Sinuerum Cum essem par uulus
squasi paruulus lo quebar. quasi
paruulus sapiebam quasi paruulus¬

Expanded text:
per quod salvatus est. Ut proinde per quod salvatus est. Ut proinde discerent quia graviter delinquebant, qui escam fraternae charitati praeponebant. Nam haec est quae et in praesenti prodest, et in aeternum cum Deo permanet. Sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientparte enim cognoscimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, evacuabuntur illa, quae ex parte sunt. Omnia charismatum dona evacuari dixit; quia non tantum possunt comprehendere, quantum ipsa veritas habet. Neque nos aut capere aut enarrare possumus plenitudinem veritatis. Qui enim fieri potest ut lingua humana omne complectatur, quod Dei est? Ideo destruetur imperfectio nostra, non id quod verum est evacuabitur: sed dum additur imperfecto, quod deest, destruetur. Destructio enim imperfectionis est, quando id quod imperfectum est, impletur in verum. Cum essem parvulus, quasi parvulus loquebar, quasi parvulus sapiebam, quasi parvulu
Abbreviated transcription (Latin):
rit aemulus sicut supra memoraui
Et siero zauero omnem substantiã
meam Apertum est quiasi om̃s
substantia mihi inpendatur nihil
proficit caritate nezlecta. quia
caput religionis caritasẽ et qui
caput non habet uitã non habet
Et sitradidero corpusmeum ut
Sardeam nihil mihi prodest
Sine caritate nih il prodẽ quia fun¬
damenta religionis caritas est
Quicquidergo sine caritctefit.
caducum est Caritas magnanima¬
S est lu cundaẽ Caritas non ae¬
s mulatur. non inflatur non agit¬
srit quae sua sunt. non irritatur
s quamexcidit Tanta preconia
caritatis ed ocuit. ut non in merito
hanc ceteris ante ponere uideretur
et incassum laborare eos qui aliis
mandatis operam dant huic non
operam dantes Hinc ait iohannes
a postolus Caritas ds̃ est. ut qui ca¬
ritatem non habet sciat se dm̃ non
habereUnde in alia epistola idem
tatem suam misertus est nr̃i qui
ergo caritatem non habet. Ingratꝰ
est̃ misericor dia edĩ qui n on diligit

Expanded text:
rit aemulus, sicut supra memoravi. rit aemulus, sicut supra memoravi. Et si erogavero omnem substantiam meam. Apertum est quia si omnis substantia impendatur, nihil proficit, charitate neglecta; quia caput religionis charitas est: et qui caput non habet, vitam non habet. Et si tradidero corpus meum, ut ardeam, nihil mihi prodest. Sine charitate nihil prodest; quia fundamentum religionis charitas est. Quidquid ergo sine charitate fit, caducum est. Charitas magnanima est, jucunda est. Charitas non aemulatur, non inflatur, non perit quae sua sunt, non irritaquam cadit. Tanta praeconia charitatis edocuit, ut non immerito hanc caeteris anteponere videretur, et incassum laborare eos, qui aliis mandatis operam dant, huic non obtemperantes. Hinc ait Joannes apostolus: Charitas Deus est ; ut qui charitatem non habet, sciat se Deum non habere; unde et in alia epistola idem tatem suam misertus est nostri . Qui ergo charitatem non habet, ingratus est misericordiae Dei; quia non diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis hostistradidit saluatorẽ
Et propheta hie techiel diabolũ
mysteria caelestia scire ostendit.
quando increpita uoce in para di¬
sumillũ dĩ fuisse. et praetiosos lapi¬
des habuissetestatur quos lapi¬
des idem apłs doctrinae diuinae
mysteria significauit. et nihililli
profuit quia caritatis in memor
insuperbiam pro siliuit. et si hab eã
omnem scientiam nihil mihi prodẽ
scientia sicaritas non sit denique
scribis et pharisaeis nihil profuit
dicente saluatore. Vos habetis clauẽ
scientiae. et neque uos intratis. neq
hilum deduxerunt Nam et tertul¬
lianus et nouatianus non paruae
scientiae fuerunt. sed quiaperzelũ
caritatis foedera perdiderunt in
scisma uersi ad perditionem sui here¬
ses creauerunt. Et si habuero om¬
s nem fidem. it aut montes trans ferã
Virtutes facere aut daemonia
perfidem eicere dĩuirtus et gloria
est Nec hoc ad meritum prõficit.
nisiquis bonae conuersationis fue¬

Expanded text:
charitatis hostis tradidit Salvatorem charitatis hostis tradidit Salvatorem Et propheta Ezechiel diabolum mysteria coelestia scire ostendit, quando increpita voce in paradiso illum Dei fuisse, et pretiosos lapides habuisse testatur, quos lapides idem Apostolus doctrinae divinae mysteria significavit : et illi nihil profuit; quia charitatis immemor, in superbiam prosilivit. Et si habuero omnem scientiam. Nihil mihi prodest scientia, si charitas non sit. Denique scribis et pharisaeis nihil profuit, dicente Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque ntiam ejus ad nihilum deduxerunt. Nam et Tertullianus et Novatianus non parvae scientiae fuerunt: sed quia per zelum charitatis foedera perdiderunt, in schisma versi, ad perditionem sui haereses creaverunt. Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam. Virtutes facere, aut daemonia per fidem ejicere Dei virtus et gloria est: nec hoc ad meritum proficit, nisi quis bonae conversationis fue
Abbreviated transcription (Latin):
ceret dĩmalestatem. Etpueri
infantes in laudẽ dĩ proruperun
ad confusionem iudaeorum Salua¬
torautem non solum istos. sed et
lapides ad condemnationem per¬
fidorum et gloriam dĩ clamare
posseo stendit Et interipsa pri¬
mordia ad condemnationem fidei.
qui baptizabant᷑ linguis loque¬
bantur Etsihab uero prophetiã
et nouerim mysteria omnia et om¬
s nemscientiam. caritatem autem¬
I non habeam nihil mihiꝓdest
Ad dĩ enim gloriam prophetatur
sicut dicit dauit ꝑ ropheta Non
nobis dñe non nobis sed nominituo
da gloriam Nam et balaam pro¬
phetauit cum propheta non esset.
sed ariolus Et cai phas ꝓphetauit
non merito sed dignitate ordinis
sacerdotalis Et saulprophetaũ
cũ in obȩdientiae causaspũ malo
fuisset repletus Sed propter
dĩ causam ut non posset comp̃hen¬
deredauid et occidere quem uo¬
lebat Et si sciero om̃a mysteria
Iudae enimnihil profuit fuis secũ
apłis et didicisse mysteria. cum

Expanded text:
ceret Dei majestatem : et pueri ceret Dei majestatem : et pueri infantes in laudem Dei proruperunt ad confusionem Judaeorum . Salvator autem non solum istos, sed et lapides ad condemnationem perfidorum, et gloriam Dei clamare posse ostendit . Et inter ipsa primordia ad commendationem fidei, qui baptizabantur, linguis loquebantur . Et si habuero prophetiam, et noverim omnia mysteria, et omnem scientiam; charitatem autem non habeam, nihil mad Dei enim gloriam prophetatur, sicut dicit David propheta: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Nam et Balaam prophetavit , cum propheta non esset, sed hariolus: et Caiphas prophetavit , non merito, sed dignitate ordinis sacerdotalis: et Saul prophetavit , cum jam inobedientiae causa spiritu malo fuisset repletus; sed propter Dei causam, ne posset comprehendere David, quem et occidere volebat. Et si sciero omnia mysteria; Judae enim nihil profuit fuisse cum apostolis, et didicisse mysteria; cum
Abbreviated transcription (Latin):
et nos docet condolere fratribus.
sialiquid huiusmodi. aut necessi¬
statis emerserit Siuegloriatur
sunum membrum congaudent¬
s omnia membra Manĩfestum ẽ
qui al aetum caput siue cetera
membra sie pedes fuer int
accurati uel sani Sic debemus
et nos alacres fieri. si fratremali¬
quem uiderimus cultorem et auc¬
tum hones tȩmorum hocerit sanũ
s eẽ consilio uos autemestis corpi
s xp̃i et membra demembro
Hostendit a perte nr̃am secausam
per membrorum carnalium rati¬
onem tractasse. quia non om̃s eadem
possumꝰ sed singuli proqualitate
possit habere angelicũmotum
Sed hoc ad meritum non adscribi.
sed ad dĩ gloriam insubiectis ostendit
dicens Sicesse ut aerem̃ta sonans
aut cimbalum tinniens Quia sicut
aerementum inpulsu alterius reso¬
nat et cimbalum tinnit. ita et hic
quilinguis loquitur sp̃s scĩ effectũ
habet et motum ut loqui possit.
Nam etasina locutaẽ humanalin¬
gua ad bala am filium beor ut edis¬

Expanded text:
et nos docet condolere fratribus, et nos docet condolere fratribus, si aliquid hujusmodi, aut necessitatis emerserit. Sive glorificatur unum membrum, congaudeant omnia membra. Manifestum est quia laetum est caput sive caetera membra, si pedes fuerint accurati vel sani. Sic debemus et nos alacres fieri, si fratrem aliquem viderimus cultorem Dei, et auctum honestate morum, hoc est, sanum esse consilio. Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro. Ostendit aperte nostram se causam per membrorum carnalium rationem tractasse; quia non omnes possumus eadem, sed singuli pro qualitatepossit habere angelicum motum. Verum hoc ad meritum non ascribi, sed ad Dei gloriam, subjectis ostendit, dicens sic esse ut aeramentum resonans, aut cymbalum tinniens. Quia sicut aeramentum impulsu alterius resonat, et cymbalum tinnit; ita et hic qui linguis loquitur, Spiritus sancti effectum habet et motum, ut loqui possit, . Nam et asina locuta est humana lingua ad Balaam filium Beor, ut addi
Abbreviated transcription (Latin):
bus studium peritiae et conuer¬
sationis iiget hones tatis nihil est.
quod a nobis addatur. Debitus
enim illis redditur honor despec¬
tis uero uel humilibus. exhortatio
neces saria est perquam addatur
illis aliquis honor ut fiant utiles
Si quominus ipso contemptuneg¬
legentiores cir case. er᷑ in quibus¬
smagis proficiendum est Vt non sit¬
sscisma incorpore. sed prolnuicem
sollicita sint membra Sicut dict¬
Sicut dicit
adño moderatum humanũ corpus
ut omnia membraeius necessaria
sint acperhoc prose inuicem sol¬
licita quia aliuid sine altero esse
non potest Et quod inferius puta¬
tur magis necess arium ẽ. sicut et
defratribus ex positum est. uel dis¬
putatum quia nullus debet uelud
Sin utilis despici Et siquid patitur
Sunum membrum. conpatiuntur¬
s omnia membra hoc de mebris
corporis carnis ambiguum non est
quasi oculus aut pes uel manus capi¬
antur aegritudine aliqua infirmi¬
tatis totum condolet corpus. It a

Expanded text:
bus studium peritiae, et converbus studium peritiae, et conversationis viget honestas, nihil est quod a nobis additur; debitus enim illis redditur honor. Despectis vero vel humilibus exhortatio necessaria est, per quam addatur illis aliquis honor, ut fiant utiles: si quominus, ipso contemptu negligentiores circa se erunt, in quibus magis proficiendum est. Sed schisma in corpore, sed pro invicem sollicita sint membra. Sic dicit a Deo moderatum humanum corpus, ut omnia membra ejus necessaria sint; ac per hoc pro se invicem sollicita, quia aliud sine altero esse non potest: et quod inferius putatur, magis necessarium est; sicut et de fratribus expositum est, vel disputatum, quia nullus debet velut inutilis despici. Et si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra. Hoc de membris corporis carnis ambiguum non est; quia si oculus, aut pes, vel manus capiatur aegritudine aliqua infirmitatis, totum corpus condolet: ita
Abbreviated transcription (Latin):
et inceteris inuenimus Quolenĩ
honore dignaesmanus quando
et nos addimus eis honorificentiã
ut putape dibus quos quia humi¬
les sunt et sine dignitate caltia m̃¬
tis ornamus Et quae in honesta
sunt nr̃a habundantiorem. hones¬
tatem habent Manifescum est¬
quia pudendanostra quae turpia
uidentur dum aspectos publicos
uitant. honestate se conterunt.
ne per inreuerentiam hors eant
Similimodo et quidam fratrum
cum sint egestate et habitu in ho¬
nesti non tamensunt sine gratia¬
propt̃ quod membras corporis nr̃i
Nam solent suc cincti pedenudo¬
ergo uideantur contemptibile
mãgis honorissunt quia solent
uitam habere mundiorem quod
enim hominibus uidetur despec¬
tum. solet adõ pulchrum uidicari
Ho nesta autem nr̃a nullius egent
sed ds̃ temperauit corpus ei cui
deerat abuntiorem tribuendo
Shonorem Apertum est quia ca¬
put non eget neque facies neque
manus ut his addatur per quod
decorentur itaet fratribus inqui¬

Expanded text:
in caeteris invenimus. Quo enim in caeteris invenimus. Quo enim honore dignae sunt manus, quando et nos addimus eis honorificentiam, ut puta pedibus; quos 153 quia humiles sunt et sine dignitate, calceamentis ornamus. Et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honorem habent. Manifestum estquia pudenda nostra, quae turpia videntur, dum aspectus publicos vitant, honestate se contegunt, ne per irreverentiam horreant. Simili modo et quidam fratrum, cum sint egestate et habitu inhonesti; non tamen sunt sine gratia, per quam membra sint corporis nostri: nam solent succincti vergo videantur contemptibiles, magis honori sunt; quia solent vitam habere mundiorem. Quod enim hominibus videtur despectum, solet a Deo pulchrum judicariHonesta autem nostra nullius egent: sed Deus temperavit corpus ei, cui deerat, abundantiorem tribuendo egent. Apertum est quia caput non eget, neque facies, neque manus, ut his addatur per quod decorentur: ita et fratribus, in qui
Abbreviated transcription (Latin):
sublimis. quia ferrum potest qđ
non potest aurum. Ac perhoc
honorem capiti faciunt pedes¬
s Sed multo magis quae uidentur¬
s membra corporis infir miora esse¬
÷ necessariora sunt. Manifestum
est quia quamuis aliquis dignita¬
te sublimis sit si sub lectus tãmen
defuerit qui obsequiissuis illum
faciat gloriosum ipsa dignitas
contemptibilis erit. officium
est enim per quod dignitas c̃stat
taleest sulm peratori desit exerci¬
tus quam uis ergo magnus sit.
imperator. neces sarium tamen
habet exercitum Membrumẽ
enim corporis eius antesehabens
tribunos comites magistros.
His omnibus inferiores sunt milites.
et magis necessarii sunt sicut mem¬
bra corporis quae cum inferiora.
uendentur plus utilia sunt. Sine
oculis enim manibus opera tur.
et ambulans uictum quaerit.
Et quae putamus ignobilioraee
sensus est quia qui putantur sine
dignitate esse. inuenimus in eis qđ
laudemus. sicut et inmembris ut
plus nobis placeat quam quod

Expanded text:
sublimis, quia ferrum potest, quod sublimis, quia ferrum potest, quod non potest aurum: ac per hoc honorem capiti faciunt pedes. Sed multo magis quae videntur membra corporis infirmiora esse, necessariora sunt. Manifestum est, quia quamvis aliquis dignitate sublimis sit; si subjectus tamen defuerit, qui obsequiis suis illum faciat gloriosum, ipsa dignitas contemptibilis erit: officium enim est, per quod dignitas constat. Tale est si imperatori desit exercitus. Quamvis ergo magnus sit imperator, necessarium tamen habet exercitum; membrum est enim corporis ejus, ante se habens tribunos, comites, et magistros. His omnibus inferiores sunt milites, et magis necessarii sunt, sicut membra corporis, quae cum inferiora videntur, plus utilia sunt; sine oculis enim manus operatur, et pes ambulans victum quaeritat. Et quae putamus ignobiliora esest sensus, quia qui putantur sine dignitate esse, invenimus in eis quod laudemus, sicut et in membris vilioribus, quod plus nobis placeat, quam quod