comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s uols rihil pro dest : Sicum principio copulel
tinimissi quam mittentes auctoritate mourantur
Potest aliquis dicere Contrariũ est huiclo coillud
quod ad romanos seribitur. Circumcisioquidem
prodest silegem custodias : & infra Quidergo e
ampliusiudaeo aut quȩutilitas circũcisionis: cnul¬
tum ꝑ omnem modũ. Primũ quidem quia credi¬
ta suntillis eloquiađi : Si enĩ his quicircum cisi¬
fuerint xp̃s nihil prodest. quo modo legem custo¬
dientibus prodest circumcisio: quod quidẽ hac
responsione solueur ut dicamus epistolam q̃ ad
romanos scripta est: ad eos eẽdictã qui exiu deis
gentilibus que crediderant : & hocegis sepaulũ
nł neuter populus offender&ur quod scilic&
suumutraq plebs priui legium possider& ut
nec gentiles circumciderentur . nec circũcisi
adducerent praeputiũ ad galathasaut̃ scri¬
bens aliousussit argumentõ Non enĩerant ex
circumcisione sed exgentibus quicrediderant:
nec poterat eis prodesse circumcisio qui posteuan¬

Expanded text:
s vobis nihil prodest, si cum principio copuletur, tam missi, quam mittentis auctoritate moveantur. Potest aliquis dicere: Contrarium est huic loco illud quod ad Romanos scribitur: Circumcisio quidem prodest, si Legem custodias ; et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquiasunt Christus nihil prodest, quomodo legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvitur, ut dicamus Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse directam qui ex Judaeis Gentibusque crediderant; et hoc egisse Paulum, ut neuter populus offenderetur, quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret, ut nec Gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens, alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione, sed ex Gentibus, qui crediderant, nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evan
Abbreviated transcription (Latin):
rit irxp̃o esto quis dicat : bene circũcisionõ inxp̃o
nihilua lere monstrauit quam sciebat aliquando
ualuisse Num quid aliquid & dep̃putio aliquis
ambigob atudicere Nequepputiũ : sedsi consi¬
deremus plurimos christianorũ i dest exnris
quideoleastro insertimus in radicembonae
oliuȩ & exultare contra fractos ramos populi
iu daeorum & dicere magisualere p̃putium
in quo abraham dõplacuit a reputata est eifi¬
des iniustitia quam circuossionem quae in
signum fidei data est. & habentieã non ꝓfuit
is raheli. Vi debimus &iam hano quorurdã
usurpationem cautis sime nunc exclusam¬

Expanded text:
rit in Christo. Esto quis dicat: Bene circumcisionem in Christo rit in Christo. Esto quis dicat: Bene circumcisionem in Christo nihil valere monstravit, quam sciebat aliquando valuisse: numquid et de praeputio aliquis ambigebat, ut diceret, neque praeputium? Sed si consideremus plurimos Christianorum, id est, e nostris, qui de oleastro inserti sumus in radicem bonae olivae , exsultare contra fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, magis valere praeputium, in quo Abraham Deo placuit, et reputata est ei fides ad justitiam, quam circumcisionem, quae in signum fidei data est, et habenti eam non profuit Israeli: videbimus etiam hanc quorumdam usurpationem cautissime nunc exclusam
Abbreviated transcription (Latin):
diliges proximũtuũ tam quãte fides aut̃ ꝑ cari¬
tatem operata ual& plurimũ manifestũ estope¬
rationem fidei ꝑ caritatem plenitudinemm an¬
dacorum omniũ continere. quomodo autẽ
iuxta apłm ia cobum fides absq. operib mortuaẽ
Sicabs quefide quamuis bona opera sint mortua
conputantur. Quiigitur in x p̃onon credunt &s
probis moribus. aliũdquid magis habent quam
opera uirtutũ : Exemplum fidei quae ꝑ carita¬
temoperatur de euangelio illa mer&rix tribuat
quaecum in domopharis aei accubanti dño pedes
quaginta & quingentos denarios debitoris pro¬
posuiss& adiecit᷑. Propter quod di cotibi dimit¬
tuntur tibĩ peccata multa qͥa dilexit multum
& ad ipsammulierem conuersus ait Ridestua
tesaluam fecit. uade in pace. a ꝑteenim in hoc
loco demonstratum est. mulieremistã habuis¬
sefidem ꝑcaritatemoperatã . quae multũ ualue¬

Expanded text:
Diliges proximum tuum tamquam te, fides autem per chariDiliges proximum tuum tamquam te, fides autem per charitatem operata valet plurimum, manifestum est operationem fidei per charitatem, plenitudinem mandatorum omnium continere. Quomodo autem juxta apostolum Jacobum, fides absque operibus mortua est : sic absque fide, quamvis bona opera sint, mortua computantur. Qui igitur in Christo non credunt, et sunt probis moribus, aliud quid magis habent quam opera virtutum? Exemplum fidei quae per charitatem operatur, de Evangelio illa meretrix tribuat, quae cum in domo Pharisaei accubanti Domino 484 pedes quaginta et quingentos denarios debitoris proposuisset, adjecit: Propter quod dico tibi: Dimittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum . Et ad ipsam mulierem conversus, ait: Fides tua te salvam fecit: vade in pace. Aperte enim in hoc loco demonstratum est mulierem istam habuisse fidem per charitatem operatam, quae multum value
Abbreviated transcription (Latin):
tem nec dum sehabere causabatur morses ut in
hebreo scriptumest. Ego aut̃ sum p̃putiuha¬
bens in labiis: multũ utilitatis praob& in rebus
ueneriis circumcisio cũ ꝑcastitatom in prdicitia
desecatur. Igitur in xp̃oitiũ necoircum cisio
uale nec praeputiũ corporale : quia in medio
idest interuitia uirtutes quae sunt posita. sed
fides quȩ ꝑ caritatem operatur ut & fides quae
reputat a est abrahae iniustitia comprobelur
Nomne opus fidei in caritate ponatur tota
lege & propheis ex carita te pendentibus. In
his siquidẽ duobus p̃ceptis. diliges dnm̃ dm̃tuũ & di¬
liges proximũtuũ : saluator ad soruit legem ꝓ¬
pheas que consistere & pauliis in alio loco &enĩ
non adulterabis non furaberis non concupisces
&si quoda liudmandatũ in hoc sermone recapitu¬
latur Diliges proximumtuũ sicutte: Sienimom¬
nem andatum recapitulatur in eo qđ dictum est

Expanded text:
tem, necdum se habere causabatur Moyses, ut in tem, necdum se habere causabatur Moyses, ut in Hebraico scriptum est: Ego autem sum praeputium habens in labiis. Multum utilitatis praebet, et in rebus venereis circumcisio cum per castitatem impudicitia desecatur. Igitur in Christo Jesu nec circumcisio valet, nec praeputium corporale, quia in medio, id est, inter vitia virtutesque sunt posita; 483 sed fides, quae per charitatem operatur, ut et fides quae reputata est Abrahae in justitiam, comprobetur, et omne opus fidei in charitate ponatur, tota Lege et Prophetis ex charitate pendentibus. In his siquidem duobus praeceptis: Diliges Deum tuum, et diliges proximum, Salvator asseruit Legem Prophetasque consistere. Et Paulus in alio loco: Etenim non adulterabis, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut te . Si ergo omne mandatum recapitulatur in eo quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nontam circum eisionẽ penitus nihil prodesse.
quam inxp̃oiũ eam non ualere testatus est: Ex co
si quidem tempore quoe uangeliũ in toto orbe ra¬
di auit. suꝑflua est circũcisionis iniuria quae
tunc ut o&era quoque legis ualuit . quando & be¬
nedictiones carnalas legem seruantib: spondȩ¬
bantur. quod scilic& sun plessent eam. bene dicti
essent inciuitate bene dicti in agro plena
haberent horrea & multa alia q̃ in repromissi¬
onibus continentur. Nosaut̃ in xp̃oinũ ualere
uolumus & confortari : Id est inuera circũcisio¬
ne & non concisione iudaica. N eque enĩ quiin
aꝑtoiuda eus est nequem anifesta in carne cir¬
cumcisio. sed qui in abs condito iudacus & circum¬
cisione cordis spũ non lictera. Nihilitaq prodest
in xp̃o carnis circũcisio sed cordis & aurium quae
aufert illud obprobrium iudaeorum. Ece in¬
circumcisȩ auresurãe & non potestis audire
Prodest cir cũcisio labiorũ. quã iuxta humilita¬

Expanded text:
non tam circumcisionem penitus nil prodesse, non tam circumcisionem penitus nil prodesse, quam in Christo Jesu eam non valere testatus est, ex eo siquidem tempore quo Evangelium in toto orbe radiavit, superflua est circumcisionis injuria. Quae tunc, ut caetera quoque Legis, valuit, quando et benedictiones carnales Legem servantibus spondebantur; quod scilicet, si implessent eam, benedicti essent in civitate, benedicti in agro, plena haberent horrea, et multa alia quae in repromissionibus continentur . Nos autem in Christo Jesu valere volumus et confortari, id est, in vera circumcisione, et non in concisione Judaica. Neque enim qui in aperto Judaeus est, neque manifesta in carne circumcisio, sed in abscondito Judaeus, et circumcisio cordis in spiritu, non littera . Nihil itaque prodest in Christo carnis circumcisio, sed cordis et aurium, quae aufert illud opprobrium Judaeorum: Ecce incircumcisae aures vestrae, et non potestis audire . Prodest circumcisio labiorum, quam juxta humilita
Abbreviated transcription (Latin):
spes iustitia om̃s quirtutes cuius nos secundũ
expectamus aduentum quo iudicaturus estoma
&iam non patientia sed iustitia ad futurus
utreddat unicui que secundũ operasua. Cuiusdi
aiunt Adueniat regnutuũ: Vt eũ filius do
patritra diderit regnũ et in subi ecti s omnibus
fuerit &ipse subiestus tunc caput subi oiatur in
corpore ut sit dsomã i nomnib: quia quinunc
est exparte ꝑsingulos tunc incipi & totuscẽper
uirtutes ad p&en desunt uitia fugienda Media
uero quae interuirtutes &uitia. nec fugiendas
custodias. qua eidcircoutilis fuit hisqui in lẽge
uixerunt non qui a circũcisi erant sed quiã cre¬
dita suntillis eloquia đi quae inopera uertens
a salute extranei non fuerunt. Nec nos moueat
quod sefforatollens calculũ filiũ circum cidit.
& suffocantem angłm prohibuit amarito siue
ut iliter in hebreo scriptum refertur quia nuno

Expanded text:
spes, justitia, omnesque virtutes, cujus nos secundum spes, justitia, omnesque virtutes, cujus nos secundum exspectamus adventum, quod judicaturus est omnia, et jam non patientia, sed justitia affuturus, ut reddat unicuique secundum opera sua. Cujus Daiunt: Adveniat regnum tuum , ut cum Filius Deo et Patri tradiderit regnum, et in subjectis omnibus fuerit et ipse subjectus: tunc caput subjiciatur in corpore, et sit Deus omnia in omnibus . Quia qui nunc est ex parte, per singulos, tunc incipiet totus esse per virtutes appetendae sunt, vitia fugienda. media vero quae inter virtutes et vitia sunt, nec fugienda, , si Legem custodias. Quae idcirco utilis fuit his qui in Lege vixerunt, non quia circumcisi erant, sed quia credita sunt illis eloquia Dei, quae in opera vertentes, a salute extranei non fuerunt. Nec nos moveat quod a Sephora tollens caleulum, filium circumcidit, et suffocantem angelum prohibuit a marito , sive ut aliter in Hebraeo scriptum refertur, quia nunc
Abbreviated transcription (Latin):
inlegeiustificamini agratia excedistis quomodo
nemopotest duobus dominis seruire : sicum brã
pariter & uerita tem legis implere difficile est.
Vmbra inlege ue eriest donec aspir& dies & amo¬
ueantur umbrae. Veritas in eu angeli oxp̃i. gra
gogratiã xpĩ & euangeliũ qđ tenuerat amittit :
qui inaliquao bseruatione legis se iustificaripri¬
tat. & cumgratiã amiserit axp̃i fide destruitur
& in eius opere conquiescit RATapheHTΑI
tis magis intellegitur : ut id qđ supra specialiter
decircum cisione praeceperat dicens: Sicircum¬
cidamini xp̃s uobis nihilprodest: Nuncde otalege
generaliter comprehendat. nihileos in xpĩopere
proficere : qui in quacũ que obseruatione legis
secre diderint iustificandos. Nos enim spm̃ ex
fide spem iustitiae expectamus : Spm̃ ad distinc¬
tinctionem litterȩposuit . Spes uero iustitiae
xp̃s intellegendus quia ipseest ueritas patientia

Expanded text:
in Lege justificamini, a gratia excidistis. Quomodo in Lege justificamini, a gratia excidistis. Quomodo nemo potest duobus dominis servire , sic umbram pariter et veritatem Legis implere difficile est. Umbra in Lege veteri est, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae: veritas in Evangelio Christi: Gratgo gratiam Christi, et Evangelium quod tenuerat, amittit, qui in aliqua observatione Legis se justificari putat: et cum gratiam amiserit, a Christi fide destituitur, et in ejus opere conquiescit: κατηργήθητεtis, magis intelligitur, ut id quod supra specialiter de circumcisione praeceperat, dicens: si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest, nunc de tota Lege generaliter comprehendat, nihil eos in Christi opere proficere, qui in quacumque observatione Legis se crediderint justificandos. Nos enim spiritu ex fide, spem justitiae exspectamus. Spiritum, ad distinctionem litterae posuit. Spes vero justitiae, Christus intelligendus: quia ipse est veritas, patientia,
Abbreviated transcription (Latin):
rationabiles quoque & spiritales uiros : animalia
uero eos qui tardioris ingenii sunt & aspiri¬
talibus ad agenda dñi sabbata erudiuntur
N ec contrarium eẽ id quod supra dictum est: Si
circumoi damini xp̃s uobis nihil prodest. Et qđ se¬
quitur Testificoromnẽ hominẽ circumciden¬
temse qm̃ debitor est uniuersȩ legis faciende
huic qm̃ quodinfertur nobis Neque enĩ audito¬
res legis iustia pud dm̃. sed factores legis iustifica¬
buntur quia factor illesit legis. qui potest dicere
Nossumus circumcisio & inocculto iuda eus & sci¬
mus qui alex spirictlis est : Quiaũt concisionem &
interfectricem sequatur litterã cum non legis ee
factorem sed uerelegis inimicum. maxime post sal¬
uatoris aduentum qui ad seconuestentib tollat
decorde uel amen ut om̃s reuelata facie gloriam
dñĩ contemplantes. trans figuremur de u&usta¬
te litterȩ in nouita tẽ sp̃s. Euacuatiestis axp̃o qui

Expanded text:
rationabiles quosque et spirituales viros, animalia rationabiles quosque et spirituales viros, animalia vero, eos qui tardioris ingenii sunt, et a spiritualibus ad agenda Domini sabbata erudiuntur. Nec contrarium esse id quod supra dictum est: Si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest: Et quod sequitur: Testificor omnem hominem circumcidentem se, quoniam debitor est universae Legis faciendae, huic quod infertur a nobis. Neque enim auditores Legis sunt justi apud Deum: sed factores Legis justificabuntur. Quia factor ille sit Legis, qui potest dicere: Non sumus circumcisio; et, In occulto Judaeus: et, scimus quia Lex spiritualis est. Qui autem concisionem et interfectricem sequatur litteram, eum non Legis esse factorem, sed vere legis inimicum, 481 maxime post Salvatoris adventum, qui ad se convertentibus tollat velamen de corde, ut omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, transfiguremur de vetustate litterae in novitatem spiritus. Evacuati estis a Christo: qui
Abbreviated transcription (Latin):
tabimus itaq hebionem & sectatores eius qui
post eugłm credentes in xp̃o circumcidendos pu¬
tant. ut aut circũcisionem faciant & ceeri
quae praecipiuntur inlege. aut si inpossibi lec̃
cunotafieri cess& & circumcisio quaecuc& erisqua¬
siinutilis prȩermissaest . Quodsi responderint
pos sibilia tantũ deberefacere: Non enĩ dm̃ ea anb̃
exigere quae non possumus sed quae possumus
implere : dicemus eis non eius demesse dicusto¬
dire uellebem & eosqui legem custodiunt dere¬
linquere Aut quomodo propter intermis sam
legem reoseos esse faci& qui&iamsiue lint
uniuersa complere non possint: Nosuerolege
sequi spiritalem quaedicat non infrenabis
os bouitrituranti. & cum apło intellegere
Num quid debubus cura est do : sed propt᷑ nosut i¬
que dic̃obseruare sabba tadelicata. non ut
bos & asinus nt̃ &uilia pecora la&entur insabbato
Sedilli homines & pecora de quibus scriptum est
homines &iumenta saluos facies dñe: homines

Expanded text:
tabimur Ebionem, et sectatores ejus, qui post Evangelium credentes in Christo circumcidendos putant, ut aut circumcisionem faciant, et caetera quae praecipiuntur in lege; aut si impossibile est cuncta fieri, cesset et circumcisio, quae caeteris quasi inutilis praemissa est. Quod si responderint possibilia tantum debere se facere non enim Deum ea a nobis exigere quae non possumus, sed quae possumus implere, dicemus eis non ejusdem esse Dei custodire velle legem, et eos qui legem custodiant, derelinquere. Aut quomodo propter intermissam legem reos eos faciet qui, etiamsi velint, universa complere non possint? Nos vero legem sequi spiritualem, quae dicat: Non infrenabis os bovi trituranti , et cum Apostolo intelligere: Numquid de bobus cura est Deo ? sed propter nos utique dicit, et observare sabbata delicata , non ut bos et asinus noster, et vilia pecora laetentur in sabbato; sed illi homines, et pecora, de quibus scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Homines
Abbreviated transcription (Latin):
nec nobiscumeis ẽs um quã mixta festiuitas
Ecceegopaulus dicouobis. qm̃ sicir cũcida¬
mini :xp̃suobis nihil prodest. Ineuangelio
saluator ad discipulos loquitur. quiuõs audit
meaudit: Quiuos suscipit me suscipit & apłs
eius quiin ineloquitur xp̃s : ex quoliquido com¬
ꝓbatur hoc quo dnunc dixit: ec cecgo paulus
dico uobis non quasi paulit antũ accipienda sed d ñi
Namcum e prima adcorint hios praemississe ihi
aut̃ quinupti sunt denuntio non egosed dñs Q
statimintuliss& c&eris aut̃ ego pcipio: neui¬
ducer&ur qui propbeta simitans dicere Hec

Expanded text:
us, ne  Al. nec nobis cum eis esse umquam mixta festivitas. us, ne  Al. nec nobis cum eis esse umquam mixta festivitas. Ecce ego Paulus dico vobis: quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest. In Evangelio Salvator ad discipulos loquitur. Qui vos audit, me audit: qui vos suscipit, me suscipit . Et Apostolus ejus qui in me loquitur Christus ? Ex quo liquido comprobatur hoc quod nunc dicit: Ecce ego Paulus dico vobis, non quasi Pauli tantum verba accipienda, sed Domini. Nam cum et in prima ad Corinthios praemisisset: His autem qui nupti sunt denuntio, non ego, sed Dominus ; et statim intulisset: caeteris autem ego praecipio , ne viduceretur, qui prophetas imitans diceret: Haec
Abbreviated transcription (Latin):
tatis inquit ponere iugum graue suꝑ collũ fratrũ
qđ nequenos neque patres nrĩ portare potuer
quod aut̃ ad posuit nolite iterũ nõ quo prius le¬
gem galathȩ custo dierint. Sed quo &idola¬
triȩ iugum grauesit quoa egyptiorũ populus
oppressus ad instar plumbi inrubrũ mare mer¬
sus est. Iuxtaquem sensũ & supradixerat. Quo¬
modo conuertimini iterum ad infirma. & egena
elementa quibus rursum serui re uultis dies
obseruantes & menses e tempora & annos. Gala¬
thȩenĩ qui ad pauli apłi p̃dicationẽ i dolis de¬
relictis statim addeuangelii transcenderant
gratiam non reuertebantur ad legis iudaicȩ
seruitutem quãnũ quã prius cognouerant:
seduolentes obserucre temporacircũcidi
carne a osti as offerre corporeas. quod ã mo
doeos dem reuertebanturcultus. quibus in
ido latria anteseruierant Aiuntenĩ &ae¬
gyptis acerdotes &is maelitas &madi aneos

Expanded text:
tatis, inquit, imponere jugum grave super collum fratrum, tatis, inquit, imponere jugum grave super collum fratrum, quod neque nos, neque patres nostri portare potuerunt ? Quod autem apposuit, nolite iterum, non quo prius Legem Galatae custodierint; sed quo et idololatriae jugum grave sit, quo Aegyptiorum populus oppressus, ad instar plumbi in Rubrum mare mersus est . Juxta quem sensum et supra dixerat: Quomodo convertimini iterum ad infirma, et egena elementa; quibus rursum servire vultis, dies observantes, et menses, et tempora, et annos? Galatae enim qui ad Pauli apostoli praedicationem, idolis derelictis, statim ad Evangelii conscenderant gratiam, non revertebantur ad Legis Judaicae servitutem, quam numquam prius cognoverant: sed volentes observare tempora, circumcidi carne, et hostias offerre corporeas, quodammodo in eosdem revertebantur cultus, quibus in idololatria ante servierant. Aiunt enim, et Aegypti sacerdotes, et Ismaelitas, et Madianaeos
Abbreviated transcription (Latin):
tum. seruus est peccati. Ille quiase ab omnibus ui¬
tiis liberum: ab omni concupiscentia eerrore
sciebatim alienum : recte in xp̃i liberta temgau¬
debat dicens Non sumus ancille filii sed liberȩ
Qualibertate nos xp̃s liberauit : State & noltei terũ
iugo seruitutis contineri & ex hoc ostenditur. qui¬
anon st& quiiugo inhereat seruitutis & quiais quia
xp̃o libertatem donatus est tam̃ diufuerit subiugo
quam diuspm̃ seruitutis habuerit intimore ellegis
initiasit secutus Quod aut̃ aitstate firmã &
insaluatore ꝑmanent pede. dequo& in aliolocoius¬
tus loquitur : Statuit supra p&ram pedes meos. ꝓeo¬
qđ est suꝑ xpm̃ nescilic& circũ ferantur omniuento
doctrinae & in diuersa rapi antur : Vnde&ad
eoquem ste p̾hanus adextris patris stantẽ uidit
legem uocat : duram difficilem laboriosam.
quae dieac nocte cultores suos grauiopere con¬
sumat. sicut & p&rus in actib: apłorum qui dcep¬

Expanded text:
tum, servus peccati est . Ille quia se ab omnibus vitum, servus peccati est . Ille quia se ab omnibus vitiis liberum, ab omni concupiscentia et errore sciebat alienum, recte in Christi libertate gaudebat dicens: Non sumus ancillae filii, sed liberae: qua libertate Christus nos liberavit . State, et nolite iterum jugo servitutis contineri. Et ex hoc ostenditur, quia non stet qui jugo inhaereat servitutis. Et quia is qui a Christo libertate donatus est, tamdiu fuerit sub jugo, quamdiu spiritum servitutis habuerit in timore, et Legis initia sit secutus. Quod autem ait, state, firmamin Salvatore permaneant pede. De quo et in alio loco justus loquitur: Statuit super petram pedes meos stum: ne scilciet circumferantur omni vento doctrinae, et in diversa rapiantur . Unde et ad eo, quem Stephanus a dextris Patris stantem vidit Legem vocat duram, difficilem, laboriosam, quae die ac nocte cultores suos gravi opere consumit. Sicut et Petrus in Actibus apostolorum: Quid ten
Abbreviated transcription (Latin):
gentes eaquaerunt quae sursum sunt . nondeor sum
faciant qđ uolunt cumis mael ꝑse quenturisa ac: eici¬
entur foras cum ancilla matre aegrptia nec accipi¬
ant hereditatem quam solus quiderepromissione
natus est consequ&ur. Eleganteraũt &illud qd is
qui secundũ carnẽ natus est ꝑsequaebatur spirita¬
lem Num quã enĩ spiritalis ꝑsequitur carnal sẽ dig¬
noscit ei quasi rusticano fratri: Scit eũ posse prõ¬
ficere ꝑtempus. & siquando aegrptiae filium ui¬
derit irascentem recor dabitur unius patris. qui
luoem bonus crearit &culicem. & inmagnadomo
non solũ et̃ uasa aurea &argentea sedligne a& fic¬
tilia Itaquecum apłodicamus: non sum us ancil¬
lȩ filũ sed liberȩ : & renouati inxpo audiamus uer¬
badnĩ adiudaeos loquentis Simanseritis in ser¬
mone meo cognos c&is ueritatem & ueritas
liberabit uos : Haclibertate & apłs liberatus aie¬
bat Cum enĩ simliberex omnib qui facit pecca¬

Expanded text:
gentes, ea quaerunt quae sursum sunt, non deorsum. Faciant quod volunt: cum Ismaele persequantur Isaac: ejicientur foras cum ancilla matre Aegyptia: nec accipient haereditatem, quam solus qui de repromissione natus est, consequentur. Eleganter autem et illud, quod is qui secundum carnem natus est, persequitur spiritualem. Numquam enim spiritualis persequitur carnalem; sed ignoscit ei quasi rusticano fratri: scit eum posse proficere per tempus. Et si quando Aegyptiae filium viderit irascentem, recordatur unius patris, qui lucem, boves crearit et culicem: et in magna domo, non solum esse vasa aurea et argentea; sed lignea et fictilia. Itaque cum apostolo Paulo dicamus: Non sumus ancillae filii, sed liberae ; et renovati in Christo, audiamus verba Domini ad Judaeos loquentis: Si manseritis in sermone meo, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Hac libertate et Apostolus liberatus aiebat: Cum enim sim liber ex omnibus. Qui facit pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mddo coniugio sepeuiri semen in causa est
nedibempro ẽ peentur nonnũ quamsterilis
uxor semina nonten& & frequenter n cutor
ad geneiandũ aptus est. & et contrario uterq
fuecundus: ita& inis qui uerbum diseminant
qua drifaria hace diuisio custoditur Utimple¬
au qitidem suũ docto officium sed sit steribl
poditor uelaudio bonȩ indolis sit sedpim
peritiet doctoris uebi semen intorgit . saiꝑtert
quantu ille possio haurire uelantusus oipere
doctis quanta doctor ingerere tnusicone
dus lhune ĩ idices indices sumus nescinus quo¬
tus psalmus soqua epars prophauasnts qo¬

Expanded text:
modo in conjugio saepe viri semen in causa est modo in conjugio saepe viri semen in causa est ne liberi procreentur, nonnumquam sterilis uxor semina non tenet, et frequenter neuter ad generandum aptus est, et econtrario uterque fecundus: ita et in his qui verbum Dei seminant, quadrifaria haec divisio custoditur, ut impleat quidem suum doctor officium, sed sit sterilis auditor: vel auditor bonae indolis sit, sed per imperitiam doctoris, verbi semen intereat: aut certa quantum ille possit haurire: vel tantum suscipere doctus, quantum doctor ingerere. At nunc omnes judices sumus. Nescimus quotus psalmus sit, quae pars prophetiae, q
Abbreviated transcription (Latin):
neranda est. Sicut enĩ inuulua mulieris pri¬
mo semeniacitur in forme : ut sulcis & fundo
eius quasi quodã glutino adhereat. De quo
& proph&a initiĩ sui recordatus ait. In com¬
positũ meum uiderunt oculitui. De inde ꝑno
uemmenses restricto sanguine futurus ho¬
mocoagulatur corporatur pascitur atque
distinguitur ut postquã in utero palpitarit
statuto tempore fundatur in lucem & tan¬
tis difficultatibus nascitur quantis postea
ne intereat enutritur: ita & semen sermonis
xp̃i cumin animã audientis inciderit ꝑgrađ
suoscrescit &multi precereci possumus
siquidem facilem corporalem descriptionẽ
tiuis ferre adintellegentiãspiritalem: Tam¬
diuinancipitiest quam diupariat qui coes¬
pane eestertim finis industriȩest : didsse sed
tim calterius laboris exordium est. ut lacg¬
usninfantem sedulis nutrimentis &studiũ
usque ad plen imxp̃ĩ ꝑducctt aclatem & quo¬

Expanded text:
neranda est. Sicut enim in vulvam mulieris prineranda est. Sicut enim in vulvam mulieris primum semen jacitur informe, ut sulcis et fundo ejus quasi quodam glutino adhaereat: de quo et propheta initii sui recordatus, ait: Incompositum meum viderunt oculi tui : deinde per novem menses restricto sanguine, futurus homo coagulatur, corporatur, pascitur atque distinguitur; ut postquam in utero palpitarit, statuto tempore fundatur in lucem, et tantis difficultatibus nascitur, quantis postea ne intereat, enutritur: ita et semen sermonis Christi cum animam audieatis inciderit, per gradus suos crescit, et, ut multa praeteream possumus siquidem facile corporalem descriptionem transferre ad intelligentiam spiritualem, tamdiu in ancipiti est, quamdiu pariat qui concepit. Nec statim finis industriae est edidisse, sed tunc alterius laboris exordium est, ut lactentem infantiam sedulis nutrimentis et studiis, usque ad plenam Christi perducat aetatem. Et quo
Abbreviated transcription (Latin):
limei quos iterum parcurio donec formeur
xps in uobis Quantis difficultatib & dolore
focius promantur exutero maledictio prima
declarat dicens Intristitia paries filios uo¬
ieis igitur paulus ostendere magistrorum
prodiscipulis sollicitudinem quos patiantur ad¬
fectus nesectatores sui excidant asalitet Ait
Pilio limei quositerũ parturio Quienĩ inclio
loco quasi pater dixerat si decemmilia peda¬
gogorum habecitis in xp̃o sed non multos patres:
iam non quasi pater. sed ut iaterloquitur
in xp̃o. ut utrius que anxici& atem & pi&atem
in separentis agnoscant. Tale quid & morses
depopuloloquebatur. Num quid ego in utero
accepi omnẽpopulũ istũ: quis putas nrm̃ ita
de discipulorum anxius est salute. ut non pau¬
cisoris aut ut multũ bi duotriduoue. sed toto
uit ae suae tempore torqueatur donecxp̃s
tertenendũ ut possimus intelle gere qđ
dicitur: Natura non erubescenda sed ue¬

Expanded text:
li mei, quos iterum parturio, donec formetur li mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Quantis difficultatibus et dolore fetus promantur ex utero, maledictio prima declarat, dicens: In tristitia paries filios . Volens igitur Paulus ostendere magistrarum pro discipulis sollicitudinem, quos patiantur affectus, ne sectatores sui excidant a salute, ait: Filioli mei, quos iterum parturio. Qui enim in alio loco quasi pater dixerat: Si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non multos patres , jam non quasi pater, sed ut mater loquitur in Christo, ut utriusque anxietatem, et pietatem in se parentis agnoscant. Tale quid et Moyses de populo loquebatur: Numquid ego in utero accepi omnem populum istum ? Quis, putas, nostrum ita de discipulorum anxius est salute, ut non paucis horis, aut ut multum biduo triduove, sed toto vitae suae tempore torqueatur, 466 donecter tenendum, ut possimus intelligere quod dicitur. Natura non erubescenda, sed ve
Abbreviated transcription (Latin):
uersa : Dequa & alibi dictum est: Nolimalignas
inmalignantibus & hic Aemulantur uos non
bene Inuenimus & alium telum. quorelatis
filiii acobioseph fratrem suum & maria. & aa¬
ron amicum dñimor sen Neque enĩ autilli
aut hi ut meliores essentioseph & morsẽ.
ad telum sunt concitati : sed quia dolebant illos
essemeliores Istetelus uicinus inuidiacest
Hongum est siue limomnia t eligeneraboni seu
iudae sed non proditoris. qui obinsignem celin
seuircutem &iam telotes nomen accepit
teli Nis forte medius hic telus est & nec inbo¬
nã neclnmalã parte accipi potest sedinter
utramq: ⁊e lotrpia potius appellatur. Alit̃
Nidentes hi qui ex circum cisioneerant gala
seuero non linguis loqui non don ahabera
curationũ non gratiã prophaiae : cupiebant
eos ⁊elistimulis incittitiad legis onera trans¬
ducere ut incipient &illi suisimiles fieri filio¬

Expanded text:
versa, de qua et alibi dictum est: Noli aemulari versa, de qua et alibi dictum est: Noli aemulari in malignantibus : et hic: Aemulantur vos non bene. Invenimus autem et alium zelum, quo zelati sunt filii Jacob, Joseph fratrem suum : et Maria et Aaron amicum Domini Moysen . Neque enim aut illi, aut hi, ut meliores essent Joseph et Moyse, ad zelum sunt concitati: sed quia dolebant illos esse meliores. Iste zelus vicinus invidiae est. Longum est si velim omnia zeli genera, boni seu e , et apostoli Judae sed non proditoris qui ob insignem zeli in se virtutem, etiam Zelotis nomen accepit zeli . Nisi forte medius hic zelus est, et nec in bonam, nec in malam partem accipi potest; sed inter utrumque zelotypia potius appellatur. Aliter: Videntes hi qui ex circumcisione erant Galartutibus, se vero non linguis loqui, non dona habere curationum; non gratiam prophetiae, cupiebant eos zeli stimulis incitati, ad Legis onera transducere, ut inciperent et illi sui similes fieri. Filio
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quȩtradideram ꝑdidistis. destationesta
& fido portu rursum in altum unda relaben¬
te subtracti. Nec mirum sirecedente apłouas
thȩ sunt mutati : cum&iã nunc cernamus
in ecclȩsiis i dipsum fieri. Si quando enĩ doctor
quis in ecclesi a contigerit sermone ornatus
&uicta. qui audientes quasi stimulis quibus dã
concit& aduirtutes: uidemus omnẽ plebem
circa ely mosinas. ieiunia. castitatem. suscepti¬
onempauperum sepulturas &c&er asimilia
festinare feruere discurrere: Cum aut ille
recesserit paulatimem arcescere : Et subtrac¬
tocibo tenuari pallere. languescere & inte¬
ritũ sequi omniũ quȩ prius uigebant. Quã obrẽ
qui a mes sis multa. operariuiꝰ aut̃ pauci: p&a¬
mus dnm̃ messis. ut mittat operarios admeen¬
dum Quispica spopuli xpĩani quȩstant in ecde¬
sia futuro triticoprȩparatȩ m&ant. colligant.¬
& inhorrea comportantes. nequaquã perire
patiantur. Hoc de eotelo & aemulatione per¬

Expanded text:
omnia quae tradideram perdidistis, de statione certa omnia quae tradideram perdidistis, de statione certa et fido portu, rursum in altum unda relabente subtracti. Nec mirum si, recedente Apostolotae sunt mutati: cum etiam nunc cernamus et in Ecclesiis idipsum fieri. Si quando enim doctor quis in Ecclesia contigerit sermone ornatus et vita, qui audientes quasi stimulis quibusdam concitet ad virtutes, videmus omnem plebem circa eleemosynas, jejunia, castitatem, susceptionem pauperum, sepulturas, et caetera similia festinare, fervere, discurrere. Cum autem ille recesserit, paulatim emarcescere, et subtracto cibo, tenuari, pallere, languescere, et interitum sequi omnium quae prius vigebant. Quamobrem quia messis multa, operarii autem pauci , precemur Dominum messis, ut mittat operarios ad metendum, qui spicas populi Christiani, quae stant in Ecclesia, futuro tritico praeparatae, metant, colligant, et in horrea comportantes, nequaquam perire patiantur. 465 Hoc de eo zelo et aemulatione per
Abbreviated transcription (Latin):
iora gradientem r& hrahere festinat At se
potius aemulecur quir& rõsumuadit. autcer¬
teeũ multũ ultranon prouioc& Loquitur ita q̃
galathis qui ab ad sertoribus legis inducti fue¬
ranit ut eos imitarentur cũ illi potius galathas
debuerint imitari quia natura est maiorem
deminore nonminorem fieri demaiore: & dic̃
Bonum aemulamin ilnbono idest nolite a d ser¬
tones uidaicȩ obseruationis imitari sed eque
bona sunt imitamini Quomodo enĩ quidiuiti¬
as potentiam dignitatẽ alicuius imitatur non
tambona quã ea quae fugiendas̃ aemulatur:
Itaduos econtrario bonũ aemulamin iinbono
magis quȩrentes spiritalia quam carnalici :¬
Vo nonilliuos iuda eos sed uos illos xpi anos cẽ
doceatis Hoc aũt facite semꝑuit ꝑse ueranti
gradu udfinem bonioperis ꝑuenire possitis
Aemu labaminisiqui dẽ bonum in bono prius
cum apudes sem: qui post quã a uobis recessi¬

Expanded text:
jora gradientem retrahere festinat; ut se jora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae observationis imitari, sed ea quae bona sunt, imitamini. Quomodo enim qui divitias, potentiam, dignitatem alicujus imitatur, non tam bona, quam ea quae fugienda sunt, aemulatur: ita et vos econtrario, bonum aemulamini in bono: magis quaerentes spiritualia quam carnalia; ut non illi vos Judaeos, sed vos illos Christianos esse doceatis. Hoc autem facite semper, ut perseveranti gradu, ad finem boni operis pervenire possitis. Aemulabamini siquidem bonum in bono, prius cum apud vos essem: qui postquam a vobis recess
Abbreviated transcription (Latin):
mentis & syllabis & leccione puerili coepiuos
Admaiorastudia prouocare ut libros teneatis
inmanibus . & plena eruditionis & sensuũ uerba
discatis. rec alcitratis irascimini grauis uobis
uid&ur eẽꝑfectio doctrinarũ. & in tanto ina¬
lios mutatiestis aefestus : VUt mequẽ quasi angłm
ecxp̃m susceperatis cui uolebatis oculos uestros
tradere nunchabeatis inimicũ qui a uobis plenã
adnuntio ueritatem Eleganter aũt sententiã
terminauit dicens Ergo lnimicus uobis fac¬
tus sum ueritatem dicens uobis sut osten der&¬
&cordisintellex resurrexit cum xp̃o eaque¬
rit quae sunss unt liberatus est ab omnire
a seruitute legali ne angas negustes neadtami¬
nes imperatis : Huic siquis scripturarum uerbis
uoluerit ꝑsuadere ut non ꝑtropologiam sed oc¬
cidentem litteram quae sunt scripta suscipiat
ut inmanifesto fiatu daeus non in occulto: ae¬
mulatureũ nom bene sed concitocursu. ad ma¬

Expanded text:
mentis et syllabis, et lectione puerili coepi vos mentis et syllabis, et lectione puerili coepi vos ad majora studia provocare, ut libros teneatis in manibus, et ut plena eruditionis et sensum verba discatis, recalcitratis, irascimini, gravis vobis videtur esse perfectio doctrinarum, et in tantum in alios mutati estis affectus, ut me, quem quasi angelum et Christum susceperatis, cui volebatis oculos tradere, nunc habeatis inimicum, quia vobis plenam annuntio veritatem. Eleganter autem sententiam terminavit, dicens: Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quo e uangeliũ iuxta carnem suscepe
ratis beatos dicerem quodinitus feruebatis
tamennuno qui a nonuideo aedificioculmen
in positum &benene qua quã iacta fundamina
cogor dicere ubi estergo beatitudo uestra. qua
uos beatos arbitrans ante laud abam : Iuere enĩ
&ipsefateor qui asic meuobis humilia praedicantẽ
uel ꝑsecutionibus conflictatum in principio dile¬
xistis. ut sifieriposs&. hyꝑboliceaũt sunt accipi¬
enda quaeloquitur eruiss&is uobis oculos. & mihi
ut omniũ urm̃ luminib: pluscernerẽ dediss&is
Optabatis quippeuos caecos eẽ ꝑ in effabilem in
me caritatem : ut plus inmeo corpore euangelii
lumen orir&ur emolumentũ meũ ur̃is damnis
crescere uolebatis. & hoc illo tempore quo uobis
quasi paruulis at que lactantibus siue propter
infirmitatem carnis urãe parua & humilia aed¬
nuntiabã siue propter meae carnis iniurias.
non dignus ude barfide Nunc uero quia bele¬

Expanded text:
tempore quo Evantempore quo Evanratis beatos dicerem, quod in initiis fervebatis; tamen nunc quia non video aedificio culmen impositum, et pene nequidquam jacta fundamina, cogor dicere: Ubi est ergo beatitudo vestra, qua vos beatos arbitrans ante laudabam? Vere enim et ipse fateor, quia sic me vobis humilia praedicantem, vel persecutionibus afflictatum in principio dilexistis, ut si fieri posset hyperbolice autem sunt accipienda quae loquitur eruissetis vobis oculos, et mihi, ut omnium vestrum luminibus plus cernerem, dedissetis. Optabatis quippe vos caecos esse per ineffabilem in me charitatem, ut plus in meo corde evangelii lumen oriretur. Emolumentum meum vestris damnis crescere volebatis, et hoc illo tempore, quo vobis quasi parvulis atque lactentibus, sive propter infirmitatem carnis vestrae, parva et humilia annuntiabam, sive propter meae carnis injurias indignus videbar fide. Nunc vero quia ab ele
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtu tumuia. sedsi aduirtutes usque ꝑuenerit
Necpro dest auitiis recessis se nisioptima comp̃¬
hendat. qui a nontã initia sunt in nobis studio lau¬
danda quam finis. Sicut enĩ inuinea multiusq
ad proelum uuae gradus sunt: & primũ neces seẽ
ut uitis gemi& in pampinis spempro mittat in
floribus dehinc ut flore decusso futtiribotrui
species deformeur paulatimque turgescens
uua parturiat: ut priessa torcularib dulcia
musta desud& : It & in doctrina singuli beati¬
tudinum sunt prouestus. ut audiat quis uerbũ
đi ut concipiat ut inutero animae eius adulescat
ex ad partum us que ꝑ ueniat : Vitcum pepererit
adolescentiam iuuentutem & ad ꝑfectũ uirũ
us que ꝑducat: Eumergo singuliut diximus
grad iuxta prouectus suos habeant beatitudinẽ:
sifinis &utitaloquar extremamanus operi de¬
fuerit totus labor irritus fi& & dic&ur. Vbiẽ
ergobeatitudo uestra: quamuis inquit uos eo

Expanded text:
in virtutum via, sed si ad virtutes usque pervenerit. in virtutum via, sed si ad virtutes usque pervenerit. Nec prodest a vitiis recessisse, nisi optima comprehendas. Quia non tam initia sunt in bonis studiis laudanda, quam finis. Sicut enim in vinea multi usque ad praelum uvae gradus sunt: et primum necesse est ut vitis gemmet in pampinis, spem promittat in floribus: dehinc ut flore decusso, futuri botri species deformetur, paulatimque turgescens uva parturiat, ut pressa torcularibus dulcia musta desudet. Ita et in doctrina singuli beatitudinum sunt provectus  Al. profectus: ut audiat quis verbum Dei, ut concipiat, ut in utero animae ejus adolescat, et ad partum usque perveniat. Ut cum pepererit adolescentiam, juventutem, ad perfectum virum usque perducat. Cum ergo singuli, ut diximus, gradus, juxta provectus suos habeant beatitudinem: si finis, et ut ita loquar, extrema manus operi defuerit, totus labor irritus fiet; et dicetur: Ubi est ergo beatitudo vestra? Quamvis, inquit, vos eo
Abbreviated transcription (Latin):
sis se : qominus coeptũ eugłm praedicar& : Nã
tradunt eum grauis simu̾ capitis dolorem se¬
pe ꝑpessum. & hunceẽ angel um satanȩ
qui ad positus eisit. ut eum colã firar& in ocirne
neextoller&ur. Haec infirmitas & langor hic
corporis apudeos quibus ad nuntia batur cugłm
temptatio fuit ancontẽ pnerent eũ sublimia
promittentem quem langorib: corporis sub¬
iectum uidebant Nec non & illũ dicipotest. qđ
in principio aduentus sui adgalathas. contu¬
melias e ꝑsecutiones &plagas corporis ab his
qui contra ibant euangelio sustiner& &
cantauerat dicens Minorastieũ paulom inꝰ
ab angelis & tantũ sua uerba in principio ualu¬
isse demonstrat ut angłi putarentur & xp̃i
U bi estergo beatitu dõ uestra .:Itesti moniũ ꝑhibeo
uobis quiasi fieri potuis s& oculos uros erus sedis
adedis s&is mihi Ergo inimicus uobis factus sũ
uentatem dicens uobis : Beatus est qui ambulat

Expanded text:
sisse, quo minus coeptum Evangelium praedicaret. Nam sisse, quo minus coeptum Evangelium praedicaret. Nam tradunt eum gravissimum capitis dolorem saepe perpessum: et hunc esse angelum Satanae, qui appositus ei sit, ut eum colaphizaret in carne, ne extolleretur. Haec infirmitas, et languor hic corporis, apud eos quibus annuntiabatur Evangelium, tentatio fuit: an contemnerent eum sublimia promittentem, quem languoribus corporis subjectum videbant. Nec non et illud dici potest, quod in principio adventus sui ad Galatas, contumelias, 461 et persecutiones, et plagas corporis ab his qui contraibant Evangelio sustinuerit: et cantaverat, dicens: Minorasti eum paulo minus ab angelis ; et tantum sua verba in principio valuisse demonstrat, ut angeli putarentur et Christi. Ubi est ergo beatitudo vestra? Testimonium enim perhibeo vobis: quia si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? Beatus est qui ambulat
Abbreviated transcription (Latin):
Haec ergo uestra temptatio quaego uos inoar¬
nali mei sermonis adnuntiacione temptabã
non fuit contẽpta nec uilis sed plusquã aesti¬
mabam habuit dignitatis. Potest locus iste
Mituedisseri Quando ueni aduos non ueni
insermone sapientiae. sed homo humilis atq
contep̃tus ni hilmagnũ deferens crucifixum
Cũigitur me uideritis in corpore infirmitati¬
bus obnoxio constitutũ. regnac ae lestia polli¬
contem non inrisistis nec aestim astis dignũ ce
contemptui : Intellegebatis quippehumilita¬
tem carnis meae & ipsius habitus uilitatem
adurmm temptationem fieri Anui delicꝵ
conti pseritis eum qui ab incredulis miscrabilis
putabatur. sed e contraillũ humilẽ uilem. itq
contemptum itaut angłm & plusquam angłm
suscoepistis Aut certe suspicaripos sumus apłm
eotempore quo primũ uenit adgalathas aegro¬
tasse: & aliqua corpus culi infirmitate deentũ
non cessas se tamen. necuocemsilentio reprȩs¬

Expanded text:
Haec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carHaec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carnali mei sermonis annuntiatione tentabam, non fuit contempta, nec vilis; sed plus quam aestimabam, habuit dignitatis. Potest et locus iste ita edisseri: quando veni ad vos, non veni in sermone sapientiae, sed homo humilis atque contemptus, nihil magnum deferens, crucifixum. Cum igitur me videretis in corpore infirmitatibus obnoxio constitutum, regna coelestia pollicentem non irrisistis, nec aestimastis dignum esse contemptu: intelligebatis quippe humilitatem carnis meae, et ipsius habitus vilitatem, ad vestram tentationem fieri: an videlicet contemneretis cum, qui ab incredulis miserabilis putabatur; sed econtra illum humilem, vilem atque contemptum, ita ut angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut certe suspicari possumus, Apostolum eo tempore quo primum venit ad Galatas, aegrotasse; et aliqua corpusculi infirmitate detentum, non cessasse tamen, nec vocem silentio repres
Abbreviated transcription (Latin):
tuos fuerit uireius. liberate est. cuiuute nu¬
bat tantũ in dño Nequaquã uero ꝑ infirmi¬
tatem carnis doc& ista commemorans. Solu¬
tus es ab uxore. noli quȩrere uxorem ettom¬
pus est ut qui habent uxores. sic sint quas inoui
hobentes : Ala quppepaepta adspiritales alia
dantur idcarneos : & aliudest quodiuxtuim¬
perium aliud quodiuxta indulgentiã pcipituis
Obscurus locus & acrius intuendus Egoqui¬
demait quasi paruulis uobis aatque lactantib
ꝑ infirmitacem carnis ur̃ȩ i impride euan¬
geliz aui aminoribus incipiens. & ut ita dicã
apuduos paene balbutiens q̃ dispensitio & p̃¬
dicationis infirmae simulatio. meaquidẽ
gubernatio eraet sed urã temptatio : Anuo¬
bis placerent ea &magnauiderentur. q̃ pro
condicione sui minora erant & a me qua si hu¬
milit ꝓmebantur Quae quidẽ uos non ut
parua sedut magna capientes intantũ ad mi¬
ratiestis. ut me qui ea loquebar quasi angłm
& ut plus diccm quasi dĩfiliũ susceperitis

Expanded text:
us, libera est: cui vult nubat, tantum in Domino . Nequaquam vero per infirmitatem carnis docet, ista commemorans: Solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem. Et: Tempus est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habentes . Alia quippe praecepta ad spirituales, alia dantur ad carneos. Et aliud est quod juxta imperium, aliud quod juxta indulgentiam praecipitur. Obscurus locus, et 460 acrius attendendus. Ego quidem, ait, quasi parvulis vobis atque lactentibus per infirmitatem carnis vestrae jam pridem evangelizavi, a minoribus incipiens, et ut ita dicam apud vos pene balbutiens. Quae dispensatio et praedicationis infirmae simulatio, mea quidem gubernatio erat; sed vestra tentatio, an vobis placerent, et magna viderentur ea quae pro conditione sui minora erant, et a me quasi humilia promebantur. Quae quidem vos, non ut parva, sed ut magna capientes, intantum admirati estis, ut me qui ea loquebar quasi angelum, et, ut plus dicam, quasi Dei Filium susciperetis.
Abbreviated transcription (Latin):
pronobis ipse male dictum: Sciens talenti quoq
minimam non dimittere portionẽ & nouis simũ
exigere quadrantem : quia scriptum est: male¬
dictus omnis qui pendit in ligno ut ingentibus be¬
ne distio habrahȩ fier& in xp̃oihũ ut repro missi¬
ones sps accipiamus perfidem : Ante quam
desensu & uerbis apłi disputemus iustum uide¬
tur deutero nomii testimoniũ de quo apłs
haec sumpsit pauca replicare & componere
illud c&eris editionib: Septua ginta ergo
hter pr&es it ah unc locum transtuler:
iaut fuerit in aliquo peccatum iuditiũ mortu
& mortuus fuerit & sus penderitis eum in ligno
non dor mie corpus illius suꝑ lignum sed sepe¬
lientes sepeli&is eum indie illa : Qui amaledic

Expanded text:
pro nobis ipse maledictum, sciens talenti quoque pro nobis ipse maledictum, sciens talenti quoque minimam non dimittere portionem, et novissimum exigere quadrantem . Quia scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno: ut in gentibus benedictio Abrahae fieret in s accipiamus per fidem. Antequam de sensu et verbis Apostoli disputemus, justum videtur Deuteronomii testimonium, de quo et apostolus haec sumpsit , paucis replicare, et componere illud caeteris editionibus. Septuaginta ergo interpretes ita hunc locum transtulere: Si autem fuerit in aliquo peccatum et judicium mortis, et mortuus fuerit, suspenderitis eum in ligno, non dormiet corpus illius super lignum, sed sepelientes sepelietis eum in die illa; quia maledic