comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his expositis corare nõ minus necessciriũ esse existimauit de
repentino aduenti caesaris pompeiũ fieri certiorẽ ut ad
id consiliũ capere poscet cnte q̃ de mandatis agi incifer&
acq idem continuato & nocte et die itinere atq omnib:
copiss mutatis ad celeritatẽ iumẽtis ad pompeiũ conten¬
dit: ut adesse caesarẽ nunciaret. pompeius erat eo tpr̃
in candauia. utq ex macedonia in hiberna apolloniam
dirachiũq hẽbat: Sed re noua ꝑturbatus maiorib itine¬
rib apolloniã petere coepit: ne caesar orae maritimę
ciuitates occupar&. At ille expositis militib eodem die on¬
cũ proficiscitur. quo cũ uenisset .L. Torquatus ꝗ iussu pom.¬
peii oppido pracerat: praesidiũq ibi ꝑtmor hẽbat conatꝰ
portis clausis oppidum defendere graccos mun ascendere
atq arma capere iubde. Illi aũe cum se contra imperiũ
te caesarem recipere conarentur. desferatis omnib au¬

Expanded text:
ius expositus Corcyrae non minus necessarium esse existimavit de ius expositus Corcyrae non minus necessarium esse existimavit de repentino adventu Caesaris Pompeium fieri certiorem, uti ad id consilium capere posset, ante quam de mandatis agi inciperetur, atque ideo continuato nocte ac die itinere atque omnibus oppidis mutatis ad celeritatem iumentis ad Pompeium contendit, ut adesse Caesarem nuntiaret. Pompeius erat eo tempore in Candavia iterque ex Macedonia in hiberna Apolloniam Dyrrachiumque habebat. sed re nova perturbatus maioribus itineribus Apolloniam petere coepit, ne Caesar orae maritimae civitates occuparet. at ille expositis militibus eodem die Oricum proficiscitur. quo cum venisset, L. Torquatus, qui iussu Pompei oppido praeerat praesidiumque ibi Parthinorum habebat, conatus portis clausis oppidum defendere, cum Graecos murum ascendere atque arma capere iuberet, illi autem se contra imperium te Caesarem recipere conarentur, desperatis omnibus au
Abbreviated transcription (Latin):
na & praeceptis hr̃e possẽt. ut reliquos casustimerẽt.
illum ab italia expulsum amissa sicilia & sardinia du¬
abusq. hispciniis. & cohorcib itcilia atq. hispania ciuiũ
romanoꝵ .Catq. .xxx. morte curionis & detrimẽto af
poco& iam ip̃i in cõmodis suis scitis eesẽt documẽto. hoc
umũ esse ep̃s de pace agendi: dum sibi uterq confideret:¬
& pares ambo uiderentur. Si uõ alteri paululũ modo tri¬
buisset fortima: non esse usurũ condiciõib pacis cũ qui
superior uideretur. neq fore aequa ꝑte contentũ ꝗ se oĩa
ĩtur confider&. condiciões pacis qm̃ cintea conuenire
nõ potuissent roma & senatu & a populo peti debere. Inta
rasset: se triduo proximo exertitũ dimissuꝵ : deposicisq armis
auxilisq. quib nũc confiderẽt. necessaĩo populi sencitusq
sent oẽs suas terrestres urbiũq copias dimissurũ. Bibilus¬

Expanded text:
na et praeceptis habere possent, ut reliquos casus timerent: na et praeceptis habere possent, ut reliquos casus timerent: illum Italia expulsum amissa Sicilia et Sardinia duabusque Hispaniis et cohortibus in; Italia atque Hispania civium Romanorum c atque xxx; se morte Curionis et detrposset, iam ipsi incommodis suis satis essent documento. hoc unum esse tempus de pace agendi, dum sibi uterque confideret et pares ambo viderentur; si vero alteri paulum modo tribuisset fortuna, non esse usurum condicionibus pacis eum, qui superior videretur, neque fore aequa parte contentum, qui se omnia habiturum confideret. condiciones pacis quoniam antea convenire non potuissent, Romae ab senatu et a populo peti debere. interravisset se triduo proximo exercitum dimissurum. depositis armis auxiliisque, quibus nunc confiderent, necessario populi senatusque probari possent, omnes suas terrestris urbiumque copias dimissurum. Vibull
Abbreviated transcription (Latin):
pctu altera sunt adorti. inde terciti &i quarta & de¬
inceps reliqua: ommnibq eos castris expulerũt . & ma¬
gno nũo interfecto reliquos atq ipsum octauiũ in
naues confugere coegerũt. hic fuit oppugnatiõis exi¬
tus. iamq hyems appropinquabat & tõtis detrimẽ¬
tis receptis octauiius desperata oppugnatiõe oppidi di¬
rachiũ sese ad pompeiũ recepit. Demostrauimus.L. bi¬
bulum ruffum pompeii praefectũ bis in potestatẽ ꝑue¬
nisse caescrris. atq ab eo esse dimissum: semel ad cor¬
finiũ: Iteꝵ in hispania. hũc pro suis bñficiis caesar idone¬
um iudicauerat: quẽ cum mandacis ad . GN. pompeium
mitteret: eundemq. apud .on. pompeiũ auctoritatem
hr̃e intelligebat. Erat aũt haec suma mandatorum.
debere utrũq ꝑtinatiae finẽ facere : & ab armis disce¬
dere neq amplius fortuã periditari. Satis esse
magna utrinq in cõmoda accepta: quae pro discipli¬

Expanded text:
petu altera sunt adorti, inde tertia et quarta et depetu altera sunt adorti, inde tertia et quarta et deinceps reliqua, omnibusque eos castris expulerunt et magno numero interfecto reliquos atque ipsum Octavium in naves confugere coegerunt. hic fuit oppugnationis exitus. iamque hiems adpropinquabat, et tantis detrimentis acceptis Octavius desperata oppugnatione oppidi Dyrrachium sese ad Pompeium recepit. Demonstravimus L. Vibullium Rufum, Pompei praefectum, bis in potestatem pervenisse Caesaris atque ab eo esse dimissum, semel ad Corfinium, iterum in Hispania. hunc pro suis beneficiis Caesar idoneum iudicaverat, quem cum mandatis ad Cn. Pompeium mitteret, eundemque apud Cn. Pompeium auctoritatem habere intellegebat. erat autem haec summa mandatorum: debere utrumque pertinaciae finem facere et ab armis discedere neque amplius fortunam periclitari. satis esse magna utrimque incommoda accepta, quae pro discipli
Abbreviated transcription (Latin):
essent infirmi ad resistendum ꝑꝑ paucitatẽ hõĩu cre¬
bris confecti uul nerib ad extremũ auxiliũ descenderũt
seruosq omnes puberes liberauerũt: et praesectis omnius
mulieꝵ crinib tormenta effecerũt. Quoꝵ cognita sñia
octauius quinis castris oppidum circũdedit. atq uno t pr̃e
obsidione & oppugnatiõib eos premere coepit. Illi oĩa ꝑpe¬
ti paniti maxime a re frumentaĩa laborabant. Qui
remissis ad caesarem nunciis auxiliũ ab eo petebant : re¬
liqua ut poterãt ꝑ se incõmoda sustinebant. & longo incer¬
posito spacio cum diucurnitas oppugnatiõis negligentiores
octauianos effecisset nacti occasionẽ meridiani tp̃ris dis¬
cessu cor pueris mulieribusq in muro dispositis ne quid
quotidianȩ consuctudinis desyderaretur: ip̃i manu facta
cum his quos nuper manimissos liberauerãt in proxi¬
ma octauii castra irrumpũt. his expugnatis eodem im¬

Expanded text:
essent infirmi ad resistendum propter paucitatem hominum creessent infirmi ad resistendum propter paucitatem hominum crebris confecti vulneribus, ad extremum auxilium descenderunt servosque omnes puberes liberaverunt et praesectis omnium mulierum crinibus tormenta effecerunt. quorum cognita sententia Octavius quinis castris oppidum circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus eos premere coepit. illi omnia perpeti parati maxime a re frumentaria laborabant. cui Aegyptiis navibus Pompeius filius, Asiaticis D. Laelius et C. Triliqua, ut poterant, incommoda per se sustinebant. et longo interposito spatio cum diuturnitas oppugnationis neglegentiores Octavianos effecisset, nacti occasionem meridiani temporis discessu eorum pueris mulieribusque in muro dispositis, nequid Caesar ut Brundisium venit, contionatus apud milites, cum iis quos nuper maxime liberaverant, in proxima Octavi castra inruperunt. his expugnatis eodem im
Abbreviated transcription (Latin):
& nactus circiter .xxx in eas diligentiae suȩ ac doloris
iracundia erupit: omnesq. incendit. eodemq igne nau¬
tas dominosq nauiũ interficit: magnitudine poenae
reliquos de terrere sferans. hoc confecto negotio a solo¬
niscid oriciportũ stationes litonaq. oĩa longe laceque
classibus occupauit: custodissq̃ diligentius disposicis ip̃e
grauissima hyeme in nauibus excubabat: neq ullum.
laborẽ aut mimus despiciẽs neq subsidiũ expectans si
in caesaris complexũ uenir& sed post discessum libur¬
nare ex illirico. M. octauius cum his quas hẽbat naui¬
bus salonas peruenie. ubi concitacis dalmatis reliquisq
barbaris hi ssam a caesaris amicitia auercit. conuentus
solonis cũ neq pollicitatiõib neq denuntiatiõe periculi
permorere poes& oppidum oppugnare instituit. Est aũt
oppidum & loci nã & colle mimitũ. Sed celeriter ciues
romani ligneis effectis turrib. his sese munierãt. & cũ

Expanded text:
 nactus circiter xxx in eas indiligentiae suae ac doloris  nactus circiter xxx in eas indiligentiae suae ac doloris iracundiam erupit, omnesque incendit eodemque igne nautas dominosque navium interfecit, magnitudine poenae reliquos terreri sperans. hoc confecto negotio a Sasonis ad Orici portum stationes litoraque omnia longe lateque classibus occupavit, custodiisque diligentius dispositis, ipse gravissima hieme in navibus excubans neque ullum laborem aut munus despiciens neque subsidium exspectans, si in Caesaris complexum venire posset. Discessu Liburnarum ex Illyrico M. Octavius cum iis quas habebat navibus Salonas pervenit. ibi concitatis Dalmatis reliquisque barbaris Issam a Caesaris amicitia avertit. conventum Salonis cum neque pollicitationibus neque denuntiatione periculi permovere posset, oppidum oppugnare instituit. est autem oppidum et loci natura et colle munitum. sed celeriter cives Romani ligneis effectis turribus sese munierunt, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ICTATORE HABENTE Comitia caesare¬
consules ercantur iulius cacsar &.p. ser¬
uilius Is .N. erat annus quo ꝑ leges ei cõ¬
sulem fieri liceret. insrebus consectis cũ
tota fides staliae esset angustior. neq credię pecumiae
xii. naues longas praesidio duxiss&: In quib erat & ipse
illi neq bibulus impeditis nauibus dispersisq remigibus satis
mature occurrit ꝙ prius ad continentẽ uisus est cesar
q̃ de cius aduentu fama oĩo in eas regiones ꝑferetur. Expo¬
sitismilitibus naues eadem nocte brundusiũ d caesare
remituntur: ut reliquae legiones equitatusq. transpor¬
tari possint. huic officio praepositus erat fusius calenus
legitus qui celeritatẽ in trinssortandis legionib cidhibe
ret serius a terra prouectae naues neq usae nocturna
aura in redeundo offenderũt. Bibulus .N. corcirae cer¬
tior factus de aduentu caesaris speras se alicui parti
onustarũ nauium occurrere posse. nauibus occũmt.¬

Expanded text:
ictatore habente comitia Caesareconsules creantur Iulius Caesar et P. Servilius; is enim erat annus, quo per leges ei consulem fieri liceret. his rebus confectis, cum fides tota Italia esset angustior, neque creditae pecuniaomnino xii naves longas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus impeditis navibus dispersisque remigibus satis mature occurrit, quod prius ad continentem visus est Caesar, quam de eius adventu fama omnino in eas regiones perferretur. Expositis militibus naves eadem nocte Brundisium a Caesare remittuntur, ut reliquae legiones equitatusque transportari possent. huic officio praepositus erat Fufius Calenus legatus, qui celeritatem in transportandis legionibus adhiberet. sed serius a terra provectae naves neque usae nocturna aura in redeundo ffenderunt. oBibulus enim Corcyrae certior factus de adventu Caesaris, sperans alicui se parti onustarum navium occurrere posse inanibus occurrit, et
Abbreviated transcription (Latin):
eo legiones .xii. equicticũq uenire iusserat. Sedta¬
tum nauium reperit ut anguste .xu. milia legionari¬
oꝵ militum .d. equites cransportare possent. hoc unũ
inopia nauiũ caesari ad conficiendi belli celeritatem¬
defuit: Atq hȩ ipse copiae hoc frequẽtiores quoq impo¬
nuntur ꝙ multi galli tot bellis defecerũt: longumq
iter ex hissamia magnũq. num diminuerat : & grauis
cutumnus in apulia circũq brundusiũ ex saluberimis
galliae & hispciniae regionibus omnẽ excitũ ualitudi¬
ne tentauerat. pompeius anni spaciũ ad comꝑãdas
copias nactus qđ uacuũ abello atq. ab hoste ociosum fu-¬
erat: magnũ ex asia cycladibusq insulis corcira. athe

Expanded text:
eo legiones xii, equitatum omnem venire iusserat. sed taeo legiones xii, equitatum omnem venire iusserat. sed tantum navium repperit ut anguste xv milia legionariorum militum, d equites transportari possent. hoc unum inopia navium Caesari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atque eae ipsae copiae hoc infrequentiores inponuntur, quod multi Gallia tot bellis defecerant longumque iter ex Hispania magnum numerum deminuerat, et gravis autumnus in Apulia circumque Brundisium ex saluberrimis Galliae et Hispaniae regionibus omnem exercitum valetudine temptaverat. Pompeius annuum spatium ad conparandas copias nactus, quod vacuum a bello atque ab hoste otiosum fuerat, magnam ex Asia Cycladibusque insulis Corcyra Athe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & adtimorẽ nouaꝵ itibulaꝵ tollendum minuendũq
qui fere bella & ciuiles dissensiones sequi consueuit: &
ad debitoꝵ tuendam existimationem ecce aptissimũ
pulum. ferencib non nullos ambicus pompeia lege
dennncitus ilis ep̃rib quib in urbe praesidia legionũ
pompeius habuerat quȩ iudicia aliis audientib iu¬
dicibus aliis sñiam ferentibus singulis dieb erant ꝑ.¬
fecta in integrũ restiuit: qui se illi odio ciuilis bel¬
li opculertnt si sua opera in bello uti uellet proinde
existimans acsiusus eoc& q̃m suffecissent potestatẽ
Statuerat enim hos prius iudicio populi romani debẽ
restitui qͣ suo bñficio uideri receptos ne aue ingnatus
in referenda grã: aut arrogans in proripiendo põpuli
bñficio uideretur. his rebus a feriis latinis comitiisq
omnib perficiendis .xi. dies tribuit: dictaturaq se
abdicat: & ab urbe proficiscitur: brundusiumq. puenit.

Expanded text:
hoc et ad timorem novarum tabularum tollendum minuendumque, hoc et ad timorem novarum tabularum tollendum minuendumque, qui fere bella et civiles dissensiones sequi consuevit, et ad debitorum tuendam existimationem esse aptissimum pulum ferentibus nonnullos ambitus Pompeia lege damnatos illis temporibus, quibus in urbe praesidia legionum Pompeius habuerat, quae iudicia aliis audientibus iudicibus, aliis sententiam ferentibus singulis diebus erant perfecta, in integrum restituit, qui se illi initio civilis belli obtulerant, si sua opera in bello uti vellet, proinde aestimans ac si usus esset, quoniam sui fecissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio populi debere restitui quam suo beneficio videri receptos, ne aut ingratus in referenda gratia aut arrogans in praeripiendo populi beneficio videretur. His rebus et feriis Latinis comitiisque omnibus perficiendis xi dies tribuit dictaturaque se abdicat et ab urbe proficiscitur Brundisiumque pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
pauti presq farmiliae. qui aut grã. aut misericordia
ualerent. aut naues adnare poesẽt recepti insicili¬
am incolumes ꝑuenirẽt. reliquȩ copiae missis aduar.¬
rum noctulegatis cum centurionib se se ei dediderũt
quoꝵ cohortes militũ iubai postero die añ oppidũ conffica.¬
tus suã esse proiedicãs prȩdam magnã ꝑtem eoꝵ inter¬
fici iussit. paucos electos in regnũ remisit. Cum uarrus
suam fidem ab eo ledi quereretur: neq. resistere auder&
ip̃e equo in oppidum uectus proseq̃ntib complurib sena¬
coribus quo in nũo erat Ser. sulpitius & Lucinius da-¬
masippus paucis dieb quae fieri uellet uticę constituit
atq imperauit. diebusq post paucis se in regnũ cũ oĩb¬
soluerentur constitiue ut arbieti darentur. per eos fie¬
rent aestimatiões possessionũ & reꝵ: quanti quaeque
eaꝵ ante bellũ fuissent : atq ea credicoribus traderentur

Expanded text:
patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post paucis se in regnum cum omnibusolverentur, constituit ut arbitri darentur; per eos fierent aestimationes possessionum et rerum, quanti quaeque earum ante bellum fuisset, atque eae creditoribus traderentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cohortatur suos ne aĩo deficiant. Illi orãt acq. obsecrant
ut in siciliam nauibus reportentur. pollicetur. magrisq
inperat neuuiũ ut primo uespere ommnes seapheis cad lũtus
cippulsas hẽat. Sed tantus fuit omniũ cerror ut alii ad¬
esse copias subaie dicerẽt: alii cum legionibus instare uiriuĩ.
Iamq. se puluerẽ uenientiũ cernere quaꝵ reꝵ nihilõo
acciderat alii classem hostiũ celeriter aduolaturã suspica¬
rentur. Itaq perterritis õĩb sibi quisq consulebat ꝗ indas¬
se erãt proficisti properabãt hoꝵ fuga naiuiũ oneranaꝵ
magr̃os incitabat. peuici lenũculi ad officiũ impiũq con¬
ueniebant. sed tanca erat completis litorib contentioꝗ
potissimũ ex magno nuo conscenderẽt. ut miulticudine
atq onere non milli deprimerentur: reliqui hoc cimone
propius adie tardarentur. quib rebus accidie. Ut milites

Expanded text:
cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites
Abbreviated transcription (Latin):
salutis esse arbitratus proximos colles capere uniuersos. atq
eo signa inferri iubet. hos quoq pracoccupat missus a sabii¬
ra equitatus. sum uõ ad sumam defferatiõem nr̃i ꝑueni¬
unt. & partim fugiẽtes ab equitatu interficiũtur: partim
integri procumbũt. hortatur curionẽ gx. domicius pr
equitũ cum paucis equitib circũsistens ut fuga saluiem.
petat: atq in castra contendat. & se ab eo nõ disscessurũ
pollicetur. At curio nũꝗ̃ amisso exeritu. que a caesare
fidei cõmissum acceperat. se in eius conspectũ reuersuruĩ
confirmat: atq. ita proclians interficitur. Equites ꝓpau
ci ex proelio se recipiunt sedhi quos ad nouissimũ agnien
equoꝵ reficiendoꝵ cã substitisse demostratu est. Iuga
totius exercitus procul animaduersa sese incolumes confe¬
runt: militesq ad unũ omnes interficiuntur. his rebus
cognitis. M. ruffus quaestor in castris relictus a curione

Expanded text:
salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius praefectus equitum, cum paucis equitibus circumsistens, ut fuga salutem petat atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione
Abbreviated transcription (Latin):
em inrtãm & aduersarios proterere incipit. Cum cohortes
&acie procurrissent numidac iniegri celeritate impetũ
nror effugiebant rursusq ad ordmessuosse recipienies
cnrcubat & ab acie excludebant. sic neq in loco manere
ordinesq seruare: neq procurrere. & casum subire cutũ
uidebatur. hostiũ copię sumissis ab rege auxiliis crebro cui¬
gebcintur: nrosuires lassitudine deficiebant. simul hi
qui uulnera acceperãt neq acie excedere: neq in locum
tutũ referri poterãt. ꝗ tora acies equitatu hostiũ circũdata
tencbatur. hi de sua saluce desserantes ut extremo ipre ui¬
tae hoĩes faicere consueuerũt. aut suã mortẽ misereban¬
tur. aut parẽtes suos cõmendabant si quos ex co periculo
fortuna seruare potuisset. plena erãt oĩa timoris & luc¬
tus Curio ubi perterritis omnib neq cohortatiõessuas neq
preces audiri intelligit: unã ut in miseris reb ssem reliqͥm

Expanded text:
em nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes em nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam
Abbreviated transcription (Latin):
cognouisset imperatuꝵ. Curio ad superiorẽ spem addita
pñtis tp̃ris opimone hostes fugere arbitratus copias ex locis
superioribus in campũ deducit. quib ex locis cũ longius es¬
set progressus confecto iam. labore exercitu .xui. milium
ssacio consistit. dat signũ suis sabura. aciẽ constituit: et cir¬
ciure ordines atq hortari incipit. sed peditatu dumtaxat
procul ad spem utitur: equites in aciẽ immittit. Non deest
negocio curio suosq hortatur ut spem omnẽ in uirtute re¬
ponãt. nec militib quid ut defessis neq equitib ut paucis
et labore confectis studium. ad pugnandum uirtusq. deerat.
sed hi nuo .cc. reliqui in itinere substiterãt ꝗ quãtunq ĩ
ꝑtem impetũ fecerãt hostes loco cedere cogebant. sed neq
longuis fugẽtes prosequi. nec uehementius equos incitare po¬
terant: atq equitatus hostiũ ab utroq cornu circuire aci¬

Expanded text:
cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aci
Abbreviated transcription (Latin):
sed libenter praedicant. Multa n. prȩterea ssolia p̃fereltin¬
tur captihoĩes equitesq producebantur. Ita spei curionis
militũ studia nõ deerãt equites sequi iub& sese iterq cc¬
telerat ut q̃ maxime ex fuga perterritos adoriri poc&.
At illi itinere totius noctis consecto subsequi non poterãt
atq alii alio loco resistebant: ne haec quiđ rescurionẽ
ad spem mortibatur. Iuba certior factus a sabura de noc¬
turno proelio duo milia hisfanoꝵ & gallor. equictũ quoe
quot suae custodiae cã circũ se hr̃e consueuerat. et pedi¬
tũ eam ꝑtẽ cui maxime confidebat saburę sũmutit. Ip̃e
cum reliquis copiss elephantisq Ix lentius subse quebatur.
Sufficatus praemissis equicib ipsum affore curionem
sabura copias equitũ peditũq instruit : atq his impenit
ut simulatiõe timoris paulatim cedine ac pedem referãt
sese cum opus esset signũ proelii dacurũ: & quod rẽ postulare

Expanded text:
s libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebans libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebanmilitum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ nũm interficuĩt. multi perterriti ꝑfuguĩt. qͦ fac to
ad curionẽ equites reuertuntur. captiuosq. ad eũ redu¬
cunt. curio cũ omnib copiis quarta uigilia exierat cohor¬
muenit rem gestam: cognouit ex captiuis quȩrit ꝗs
castris ad bragadam praesit. respondent Etiburam.
reliqua studio itineris conficiendi querere ꝓ̃cermittit:
proximaq respiciens signa uidetii ne inquit milites
captiuor orõem cum perfugis conuenire. abesse regẽ.
exiguas ecce copias missas. quae paucis equitib pares
esse non potuerint. promde ad predam adgloria pro-¬
perate. ut iã de premissurĩs et de referenda grã cogi¬
tare incipiamus. Erãt ꝑse magna. quae gesserat eq̃¬
tes prȩsertim cũ eoꝵ exiguus nĩs cũ canta multitũ¬
dine numidar conferctur. haec tñ abhis inflatiuis com¬
memorabantur ut de sius hoĩes laudib insolenter quid¬

Expanded text:
eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohorsuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibu
Abbreviated transcription (Latin):
rehus probacisq consiliis ex perfugis quibusdam oppida¬
nis audit iubam reuocatũ finitimo bello & controuersi¬
is leptitanoꝵ resticisse in regno. Saburã eius praefec¬
tũ cum medio trib copiis missum utice appropinquare.
hisciuctorib temere credens consiliũ commutat: et proe¬
lio rẽ comutere consticuit. Multũ adhano rẽ probandã
aduuat adolescentia magnitudo animi superioribus
tp̃rib prouentus fiducia rei bñgerendȩ his reb impul¬
sus equitatũ omnẽ prima nocte ad castra hostiũ mittit
ad flumen bragadam: quib praeerat sabura: de quo
añ erat audicũ. Sed rexcũ omnib copiis insequebatur:
& sexmiliũ pas giũ interuallo a sabura consederat.
ꝑquites missi uer nocte conficiũt: imprudentes atque
mopinantes hostes aogrediuntur Numidae ti. quadã
barbara confuetudine nullis ordinib passim conside¬
rant. hos oppressossomno et dispersos adorti magnũ

Expanded text:
rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidarebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum
Abbreviated transcription (Latin):
tantã hẽbat suaꝵ reꝵ fiduciã. Iam caesaris in hispania
ressetundȩ in africã nunciis ac lr̃is perferebantur. quib
omnib reb sublatus niluil contra se regem nisuꝵ existima¬
bat. Sed ubi certis auctoribus comperit minus U. et .xx.
milib longe ab utica eius copias abecce. relictis mumi¬
tiõibus sese in castra cornelia recepit. huc frumentum
comportare: castra munire: materiã conferre coepit.
Statimq in siciliam misit uti duae legiones reliquusq
equitatus ad se muteretur. Castra erat adbellũ duen¬
dum aptissima nã & locimuitiõe & maris propinꝗtate
& aquat r salis copia. cuius magna uisiã ex proximis
erat salinis eo congesta. nõ materia multieudine ar¬
boꝵ non frumentũm cuius erãt plenissimi agri defi¬
cere poterat. Itaq omniũ suoꝵ consensu curio reliquas co:¬
pias oxpectare. & bellum ducere pairabat. his coristicucis

Expanded text:
tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
su curionis multiq prȩterea ꝑsimulationẽ uulneni g
castrism oppidum ꝑꝑtimore sese recipiũt. qua re
cia duersa uarrus & terrore exercitus cognico bucinato¬
re in castris& pouicis ad spem tabernaculi relictis deco¬
cia iuigilia silentio in oppidum exercitũ reducit. postero
die curio uticã obsidere & uallo circũmuire insticuit. Erat
in oppido multitudo insolens belli duturnitate otii. QV¬
censes pro quibusdam caesaris in se bñficiis illi amicissimi
bellis magnus. Ittiq dediciõem omnes pellem loquebantu
& cum .p. actio agebant ne sua ꝑtinacia omniũ fortunas
ꝑturbar uell& hoec cũ agerentur nunci praemiss
a rege iuba uenerũt. ꝗ illum adesse cũ magnis copis
dicerẽt. et de custodia ac defensiõe unbis hortarentur
quae res eoꝵ ꝑterritos aĩos confirmauit. Nunciabantur
haec eadem curioni : sed aliquandiu fides fieri nõ poterat.

Expanded text:
su Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex su Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi,proeliis magnus. itaque de deditione omnes iam palam loquebantur et cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat;
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ille saepius appellatur aspexit. ac resticit. &ꝗͥ esset
cuit quid uellet quaesiuit. humerũ apertũ gladio appetit
paululumq abfuit. quin uarrũ interficeret. quod ille
periculũ sublato ad eius conatũ scuto uitauit. Fabius
a proximis milicibus circũuentus interficitur: ac fugien¬
tium multitudine ac turba portae castroꝵ occupantur
atq impediuntur: pluresq in eo loco sine uulnere. ꝗ̃ in
periculo aut fuga intereũt: neq. multũ abfuit. ꝗn &
castris pellerentur. Ac non nulli protinus eodem cursu in
oppidum contenderunt: sed cũ loci natura tũ & mii¬
tio castroꝵ aditũ prohibebant. & ad proeliũ egressi curi¬
onis milites his rebus indigebant. quas ad oppugnatiõem
castroꝵ erant usui. Itaq curio exercitũ in castra rediq
suis omnibus pnaeterstibui incolumibus ex nio cidiena¬
rioꝵ ciraiter de interfectis atq uulneratis ꝗ om̃s diti¬

Expanded text:
ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes disces
Abbreviated transcription (Latin):
ciisquẽ curio secũ ex sicilia duxerat. ꝙ magnum hre usũ
in re militari sciebat pterritũ inquit hostẽ uides curio
quid dubitas uti pr̃is op̃portunitate. Ille unii eloquutus
Ut memoria tenerẽt milites ea quae pridie sibi confirmas¬
sent sequi sese iub&: & praecurrit an oẽs: adeoq erat ĩ¬
pedita uallis ut in asscensi nisi subleuati e suis primi non
facile eniterentur Sed praeoccupatis aĩs actianoꝵ milicu
timore tpre & fuga & cede suoy nihil de resistendo cogi¬
tabant. om̃sq iam se ab equitatu circũueniri arbitrabat᷑.
taq priusq̃ telum abiici poes& aut nr̃i propius accederent
ois uarri acies terga uertit: seq in castra recepit. qua in
fuga fabiis pelignus quidcm ex infimis ordinib de excitu
curionis primũ agmen. fugientiũ consecutus magna uoce
Uarrũ noie appellans requirebat. Uti unus es se ex eius
militibis & monere aliquid uelle ac dicere uideretur.

Expanded text:
saris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum saris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
quo superiorib diebus constiterat. in acie collocat. NeUar¬
rus quid actius dubitat copias producere. siue sollicitandi
milites: seu si aequo loco dimicandi detur occasio. ne facul¬
tatẽ praetermitat. Erat uallis inter duas acies ut supͣ
demostratũ est. nõ ita magno aut difficili & arduo ascen¬
su. hãc uterq. si aduersarioꝵ copiae transire conarent᷑
expeciaibat quo equiore loco proeliũ cõmitteretur. Simł
a sinistro cornu. publii actii equitatus oĩs & una leuisar¬
matura. & interiecti complures cũ se in uallem dimiue¬
ret cernebantur. Ad eos curio equilaitũ & duas mari¬
cinoꝵ cohortes mutii. quoꝵ primũ impetũ eꝗtes hostiũ nõ
tulenit. sed amissis equis ad suos refugerũt : relicti ab his
qui ima procurauerat leuis armaturȩ circũ ueniebantin
atq nuerficiebantur dnr̃is. huc tota uarri conuersa acies
suos fugere et concidi uidebat. Tunc rebillus legatus cae¬

Expanded text:
quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Vaquo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Cae
Abbreviated transcription (Latin):
ut neq pedestri itinere: neq nauib comeati suuani poo¬
sint: hac uos fortunai atq his ducibus repudiatis corfinesem
ignominiã in italiȩ fuga an inspoinoꝵ deditioem in africi
belli praeiudicio sequimini: equitẽ me caesiris militẽ dici
uolui. uos me imperitoris noĩe appeliciuistis cuiussi uos
poenitet urum uobis bñficiũ remito : mihi meũ resticuite
nomẽ: ne ad contumeliã honore dedisse uideamini. Qua
orõe ꝑmoti milites crebro & dicentẽ in terpeliabãt . ue ma¬
gno cum dolore infidelitatis sussiciõem sustinẽ uiderent.
discedentẽ uõ ex contiõe uniuersi cohortantur magno sit
aĩo. neu dubitet proeliũ comutere: et suã fidem uirtutẽq
experiri. quo facto & cõmutata omniũ uoluntate & opinio¬
ne consensu suo constituit curio cũ primũ sit data potestas
proelio rem cõmittere. postero die productos loco eodem.

Expanded text:
ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari posut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco,
Abbreviated transcription (Latin):
iue sibi clam non uobis scilutẽ fuga petiuit: Nam ꝑdici
ꝑ illum caesaris bñficio estis conseruati. Sacramẽto quiđ
uostenere qui potuit cũ proiec̃tis fascibus & deposito imꝑio
priuatus & captus ip̃e in alienã uenisset potestatẽ : Reliꝗt᷑
noua religio ut eo neglecto sacram quo tenemini. recipi¬
atis illud quod deditioe ducis& capitis diminutiõe subla¬
tum est. At credo si caesarẽ probatis iam me offenditis.
qui de eius in uosmeritis diuidicaturus non solum quȩ sũt
adhuc & mea uoluntate & ur̃a expectatiõe leuiona. Sed
tñ sui laboris miliees semper euentu belli premia petiuerũt
cã an pocnitet uos ꝙ saluũ atq in columẽ exertitu nul¬
la oĩo naue desyderiea traduxerim ꝙ cdassem hostiũ
primo impetu adueniens profligauerim : ꝙbis perbidium
equestri proclio superaiuerim: ꝙ ex portũ simiq aduersa¬
rioꝵ .cc. naues onerarias adduxerim : eoq illos compileñ

Expanded text:
non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, teream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ põt ur̃ȩ fidei cõmisit. Adsunt qui uos hortentur ut a
nobis desciscatis. quid enim est illis optatius q̃ uno tp̃re &
noscituuenire : & uos nesario scelere obstringẽ : aut ꝗd
srati grauius de uobissentire possũt : ꝗͣ̃ ut eos prodatis ꝗ
se oĩa uobis debere iudicãt: & in eoꝵ potestate ueniatis ꝗ
peruos perisse existimãt. An uõ in hissainia resgestas
caesaris non audistis : duos pulsos exercitus duos supenutes
duces duas receptas prouincias haec acta dieb .xL qbus
in conspectũ aduersarioꝵ uenerit caesar. An ꝗ incalu¬
mes resistere non potuerũt ꝑditi resistãt: uos dũt certa
uictoria caesarem secuti diiudicata iã belli fortuna
uictum sequimini cum ur̃i officii premia recipe debeatis:
Desertos .N. ac se proditos ae uobis dicunt: & prioris sacram
mentiõem faciũt. Uosne uõ.L. domiciũ: anuos domicius
deseruit: Non ne extremã pati fortunã paratis proiecie:

Expanded text:
non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciextremam pati fortunam paratos proiecit ille?
Abbreviated transcription (Latin):
uersariis augeamus aut & ut media nocte proficisconnur
addunt quo maiorem credo licentiã hẽant ꝙ pectanre co¬
nentur. Namq hiuusmodi res aut pudore aut̃ metu tenẽ¬
tur: quib rebus mox maxĩe aduersaria est: quare neq
tanti sum animi ut sine spe castra oppugnanda censea :
arbitror: magnaq. iam ex ꝑte me una uobiscũ de re iudi¬
ciũ facturũ confido. Dimisso concilio contionẽ aduocat
milituq studia cõmemorat: ꝙsi eoꝵ usus studio ad corfi¬
nui caesar ut magnã ꝑtẽ italiae bñficio atq auc̃torita¬
it coꝵ suam fecerit. uosenim urumq factũ inquit. oĩa
deinceps municipia funt secuta. Neq sine cã caeser ai¬
cissime de uobis & illi grauissime iudicauerũt. pompeius
enim nullo proelio pulsus uri sacti praciudicio de motus ita¬
lia excessit caesarme quẽ sibi carissimũ hũit prouinciã
siciliam atq africã sine quib urbem atq Italiã tueri

Expanded text:
ersariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, ersariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri
Abbreviated transcription (Latin):
bansconsiliũ quantii alteri sinȩ de esset cũ tantu alteri su¬
ra loci mumitissima castra expugnari pocce confidimus: aut
&̃ quid profitimus si accepto magno detrimeto ab oppugnatiõe
castroꝵ discedimus: qi nõ felicitas reꝵ gestar. excitibus be¬
niuolentia imꝑatoris & resaduersae odia concilient. Castro¬
rũ ciũt mutatio quid ht nisi turpem fugam & desperatitem
omniũ : & alientitiõem excitus. Namneq prudentes suspi¬
cari oportet sibi parũ credi: neq improbos scire sese timeri
ꝙ illis licentiã timor augeat: nr̃is studia diminucit.  si
iam inquit haec explorata hemus quae de exercitus alie-¬
natiõe dicuntur. quae quiđ ego aut oĩo falsa. aut certe
minora opiniõe esse confido quãto haec dissimulari. &o
cultari ꝗ̃ per nos confirmari praestat. An uo̾ uti corpõis
uulnera ita exercitus in cõmoda sunt tegenda ne stem ad:¬

Expanded text:
bans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri subans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri sura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adv