comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rialib simul & eccł astice discipli¬
nis institutus. grece parit̾ & lati¬
ne linguę ꝑitissimꝰ. Nunc ad se
accitũ papa. iussit episcopatu a e¬
cepto britanniã uenire. Qui in di¬
gnũ se tanto gradu respondens.
ostende se posse dix̃ aliũ. cuiꝰ ma¬
gis ad suscipiendũ episcopalis eru¬
ditio conuenir& ȩtas. Cũq mona¬
chũ quendã de uicino uirginum
monasterio nomine andreã pon¬
dignus episcopatuiudicatus. ẽ. Uerũ
pondus corporeȩ infirmitatis. ne
ep̃s fieri poss& obstitit. Et rursum
forte aliũ qͥ ep̃s ordinaret᷑ ex tẽpore
poss& inuenire. Erat ipso tẽpore
romȩ monachus ad riano notus. no¬
mine theodorus. natus tharso cili
morib & ętate uenerandus: ⁊ dest
ep̃s ordinaret᷑ obtinuit. Histam̃
conditionib int̃positis ut ipseeũ
ꝑducer&̃ britanniã. eo qđiãbis par¬
tes galliarũ diuersis ex causis adiss&.
et obid maiorẽ huiꝰ tuneris ꝑagendi

Expanded text:
rialibus simul et Ecclesiasticis disciplirialibus simul et Ecclesiasticis disciplinis institutus, Graecae pariter et Latinae linguae peritissimus. Hunc ad se accitum papa jussit episcopatu accepto Brittaniam venire. Qui indignum se tanto gradui respondens, ostendere se posse dixit alium, cujus magis ad suscipiendum episcopatum et eruditio conveniret, et aetas. Cumque monachum quemdam de vicino virginum monasterio, nomine Andream, pondignus episcopatu judicatus est. Verum pondus corporeae infirmitatis, ne episcopus fieri posset, obstitit. Et rursum forte alium, qui episcopus ordinaretur ex tempore posset evenire. Erat ipso tempore Romae monachus Hadriano notus, nomine Theodorus, natus  Al. add. emoribus, et aetate venerandus, id est,episcopus ordinaretur obtinuit: his tamen conditionibus interpositis, ut ipse eum perduceret Brittaniam, eo quod jam bis partes Galliarum diversis ex causis adiisset; et ob id majorem hujus itineris peragendi
Abbreviated transcription (Latin):
Nnio memorato ꝑ Pate
eclẏpsis. mox subse¬
quentis pestilentię.
quo & colman ep̃s
un animo catholicorũ intentio¬
ne suꝑatus. ad suos reuersus. ẽ.
deusdedit. sextus eccłe doruuer¬
functus. ecgbrecto filio. sedẽ re¬
gni reliqͥt. Quã ille susceptã ꝑ
nouẽ annos tenuit. Tunc cessañ¬
te ñ pauco tẽpore episcopatu. mis¬
susest romã abipso simul & a rege
nor danhymbrorũ osuuuu. ut p̃¬
cedente libro paucis diximꝰ. uighar
prb̃r. uir in eccł asticis disciplĩnis
doctissimꝰ de genere anglorũ. pe¬
tentib hunc eccłȩ anglorũ archi¬
ep̃um ordinari.. missis parit̾ apłi¬
copape donariis. & aureis atq
argenteis uasis ñ ꝑ aucis. Qui ubi
co patefecit. ñ multo post & ĩpse
& om̃s pene qͥ cũ eo aduenerant socii
pestilentia suꝑ ueniente deletisuni.
At apłicus papã habito de hii consĩ¬
lio. quȩ siuit sedulus quẽ eccłus
adrianus uir nacione afer. saeris
litteris diligent̾ inbutꝰ. mon aste¬

Expanded text:
nno memorato praefatae eclipsis et mox subsequentis pestilentiae, quo et Colmam episcopus unanima catholicorum intentione superatus ad suos reversus est, Deusdedit sextus Ecclesiae Doruverfunctus, Ecgbercto filio sedem regni reliquit, quam ille susceptam per novem annos tenuit. Tunc cessante non pauco tempore episcopatu, missus est Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum Osuio, ut praecedente libro paucis diximus, Uighard, presbyter, vir in Ecclesiasticis disciplinis doctissimus, de genere Anglorum, petentibus hunc Ecclesiae Anglorum archiepiscopum ordinari: missis pariter apostolico papae donariis, et aureis atque argenteis vasis non paucis. Qui ubi co patefecit, non multo post et ipse et omnes pene qui cum eo advenerant socii, pestilentia superveniente deleti sunt. At apostolicus papa habito de his consilio, quaesivit sedulus quem EcclesiHadrianus, vir natione Afer, sacris literis diligenter imbutus, monaste
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ & septẽ annos accepti epis copatꝰ.
de hac uitaꝓtracto breegilsũ cogno¬
mine bonefaciũ de ꝓuincia cantũa¬
riorũ loco eiꝰ substituit. Et ipse qͦq
honorius. postquã moetas suicursus
impleuit. ex hac luce migrauit: anno
briũ. & cessauit episcopatꝰ ꝑ annũ
& sex m̃ses. Electus . ẽ. aut̃ archiep̃s
cathedrȩ doruuernensis sextꝰ deus¬
dit. de gente occidentaliũ saxonũ.
quẽ ordinaturus uenit illuc ithamar
& rexit eccłam annos nouẽ. m̃ses .ui.¬

Expanded text:
decem et septem annos accepti episcopatus de hac vita subtracto, Berctgilsum, cognomine Bonifacium, de provincia Cantuariorum, loco ejus substituit DCLII. Et ipse quoque Honorius, postquam metas sui cursus implevit, ex hac luce migravit anno brium: et cessante episcopatu per annum et sex menses, electus est archiepiscopus cathedrae Doruvernensis sextus Deusdedit de gente Occidentalium Saxonum: quem ordinaturus venit illuc Ithamar et rexit Ecclesiam annos novem, menses
Abbreviated transcription (Latin):
hoc . ẽ. reliqͥas beatorũ apłorum
petri & pauli. & scõrũ martirũ
laurentii. ioħis & pauli. & gre¬
goru atq panerati. eis fecimus
dare. ur̃e excellentiȩ ꝓfecto
om̃s contradendas. Nã & comu
tũ cuncta sedes aplica una nob̃cũ
totã suã insulã dõ xp̃o dicare.
rofecto enĩ haba ꝓtectorẽ huma¬
ni generis redẽptorẽ dñm nrm¬

Expanded text:
beatorum apostolorum Petri et Pauli, et sanctorum martyrum Laurentii, Joannis et Pauli, et Gregorii atque Pancratii eis fecimus dari, vestrae excellentiae profecto omnes contradendas. Nam et conjtum cuncta sedes apostolica una nobiscumtotam suam insulam Deo Christo dicare. Profecto enim habet protectorem, humani generis redemptorem D
Abbreviated transcription (Latin):
relicta erant restaurare & adora¬
re sumulaera. quasi ꝑ hoc possent
a mortalitate defendi. Porro sociꝰ
eius & coheres regni eiꝰdẽ.sebbi.
in sequentib dicemꝰ. uitã fidelem
felicitate cõpleuit. Qđ ubi rex uul¬
fere cõꝑit. fidẽ uidelic& ꝓuincie
ex parte ꝓphanatã: misit ad cor¬
rigendũ errorẽ reuocandãq ad
fidẽ ueritatis ꝓuinciã. laruman
ep̃m qui successor erat trumcher
Qui multa agens sollertia. iuxta
& cooꝑator uerbi extiterat refere¬
bat. Erat enĩ religiosus & bonꝰuir
longe lateq om̃ia ꝑuagatus. & po¬
płm & regẽ p̃fatũ aduiã iustitiȩ
reduxit ad eo ut relictis siue de¬
structis fanis arisq qͣs fecerant
aꝑirent eccłas. ac nom̃ xp̃i eui con¬
tradixerant confiteri gaudent.
magis cũ fide resurrectionis in
illo mori. quã in ꝑfidiȩ sordib int̃
idola uiuere cupientes. Quib ita
gestis. & ipsi sac̃dotes doctoresq¬
eorũ domũ rediere lȩcantes. Exp̃i.

Expanded text:
relicta erant, restaurare, et adorarelicta erant, restaurare, et adorare simulacra: quasi per haec possent a mortalitate defendi. Porro socius ejus, et coheres regni ejusdem Sebbi, in sequentibus dicemus, vitam fidelem felicitate complevit. Quod ubi rex Uulfheri comperit, fidem videlicet provinciae ex parte profanatam, misit ad corrigendum errorem, revocandamque ad fidem veritatis provinciam Jaruman episcopum, qui successor erat Trumheri: qui multa agens sollertia, juxta t cooperator verbi extiterat, referebat, erat enim religiosus et bonus vir, longe lateque omnia pervagatus, et populum et regem praefatum ad viam justitiae reduxit: adeo ut relictis, sive destructis fanis arisque quas fecerant, aperirent ecclesias, ac nomen Christi, cui contradixerant, confiteri gauderent, magis cum fide resurrectionis in illo mori, quam in perfidiae sordibus inter idola vivere cupientes. Quibus ita gestis, et ipsi sacerdotes, doctoresque
Abbreviated transcription (Latin):
ci&. ut nouum cep̃i popłm coa¬
ceru&. catholicã ibi & apłicã
constituens fidẽ. Scriptũ est enĩ.
Querite primũ regnũ dĩ & iustitiã
eiꝰ: & hec om̃ia adicient᷑ uobis.
N imirũ enĩ quȩr& et imp& rabit. &
ei om̃s suȩ insulȩ ut optamꝰ subden¬
t᷑. Pat̾no itaq affectu salutantes
nes in om̃ib bonis oꝑib auxiliare
dignet᷑ ut cũ xp̃o infuturo regne¬
tis scło. Incolum̃ excellentiã urãm
gr̃a suꝑna custodiat. Quis sane ꝓ
uilgardo reꝑtus ac dedicatus sit
antistes: libro sequente oportuuiꝰ¬
supͣ diximꝰ. p̃fuere reges. sigheri. &
sebbi. quãuis ipsi regi mertiorũ
uulferi subiecti. Que uidelic&
ꝓuincia. cũ p̃fatę mortalitatis ela¬
de p̃meret᷑: sigheri cũ sua parte
popłi relictis xp̃iane fidei saeram̃¬
tis. ad apostasiã conuersus.ẽ. Nã &
ipse rex & plurii de plebe siue
optimatib. diligent̃ hane uitã &
futurã ñ querentes. siue etiã non
ẽẽ. credentes. coeper̃ fana quȩ de¬

Expanded text:
 ut novum Christi populum coacervet, catholicam ibi et apostolicam constituens fidem. Scriptum est enim: Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis. Nimirum enim quaerit, et impetravit, et ei omnes suae insulae, ut optamus, subdentur. Paterno itaque affectu salnes in omnibus bonis operibus auxiliari dignetur, ut cum Christo in futuro regnetis saeculo. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat. » Quis sane pro Uighardo repertus ac dedicatus sit antistes, libro sequente opportuniSupra, c. 22, praefuere reges Sigheri et Sebbi, quamvis ipsi regi Merciorum Uulfhere subjecti. Quae videlicet provincia cum praefatae mortalitatis clade premeretur, Sigheri cum sua parte populi, relictis Christianae fidei sacramentis, ad apostasiam conversus est. Nam et ipse rex, et plurimi de plebe sive optimatibus, diligentes hanc vitam, et futuram non quaerentes, sive etiam non esse credentes, coeperunt fana quae de
Abbreviated transcription (Latin):
Ui Ut ep̃i atq elerici ꝑegrini. conten¬
tisint hospitalitatis inunere oblato
nulliq eorũliceat ullũ sac̃dotule¬
Un Ut bis in anno sỹ nodus congreget᷑.
sed qͥa diuerse cause inpediunt.
placuit om̃ib in cõmune. ut Nł
augustas in loco qui appellatur
clofes. huc semel in anno ẽgregem᷑.¬

Expanded text:
iscopi atque clerici peregrini contenti sint hospitalitatis munere oblato; nullique eorum liceat ullum optimum. Ut bis in anno synodus congregetur; sed quia diversae causae impediunt, placuit omnibus in commune, ut Kalendis Augustis in loco qui appellatur Clofeshoch, semel in anno congregem
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ dese. ande alio aliqͦ dicer &. nob̃
man& incertũ.. dũ tantũ hoc qđ tantꝰ
uir dixerit. qͥa uerũ sit. eẽ. ñ possit
in certũ. Obut aut̃ ceadda sexto die
nonarũ marciarũ. & sepultus.ẽ. pri¬
mo qͥdẽ iuxta eccłam sc̃e mariȩ. sed
post modũ constructa ibidẽ eccła
beatissimi apłorũ principis p&ri. in
eadẽ sunt eiꝰ ossa trans lata. In qͦ utroq
loco. ad inditiũ uirtutis illiꝰ solent
crebra sanitatũ miracła oꝑari. De¬
niq nuꝑ frenetieus qͥdã dũ ꝑcun¬
cta errando discurrer&. deuenit
ibi uesꝑe nescientib siue ñ curan¬
tib loei custodib & ibi tota nocte
requiescens. manesanato sensu
egressus: mirantib & gauden¬
tib cunctis: qͥd ibi sanitatis dño
lignea in modũ domuncłi facta co
te. ꝑ qđ solent hii qͥ causa deuo¬
tionis illo adueniunt manũ
suã in mittere. ac partẽ pulue¬
ris inde assumere. quã cũ in aqͤs
miserint. atq has infirmantib
uum̃tis siue hominib gustandas

Expanded text:
io aliquo diceret, nobis manet incertum, dum tamen hoc quod tantus vir dixit quia verum sit esse non possit incertum. Obiit autem Ceadda sexto die Nonarum Martiarum, et sepultus est primo quidem juxta ecclesiam sanctae Mariae; sed postmodum constructa ibidem ecclesia beatissimi apostolorum principis Petri, in eandem sunt ejus ossa translata. In quo utroque loco, ad indicium virtutis illius, solent crebra sanitatum miracula operari. Denique nuper phreneticus quidam, dum per cuncta errando discurreret, devenit ibi vespere, nescientibus, sive non curantibus loci custodibus, et ibi tota nocte requiescens, mane sanato sensu egressus, mirantibus et gaudentibus cunctis, quid ibi sanitatis  Al.lignea in modum domunculi facta cote, per quod solent hi qui causa devotionis illo adveniunt, manum suam immittere, ac partem pulveris inde adsumere: quam cum in aquas miserint atque has infirmantibus jumentis sive hominibus gustandas
Abbreviated transcription (Latin):
exequi curãuit. Unde ab om̃ib
etiã his qui depascha altẽ sentie¬
bant merito diligebat᷑. nec solũ
a medioerib. uerũ ab ipsts qͦq
ep̃is. honorio cantuariorũ. & feli¬
ce orientalis anglorũ. uenera¬
missus ascoctia: grauior de obser
nata .ẽ. Unde mouit hec quȩstio
sensus & corda multorũ. timentiũ
ne forte accepto xp̃ianitatis uocabu¬
lo. in uacuũ currerent aut cu¬
currissent. Peruenit & ad ipsas
principũ aures. osuii. uidelic&
regis & filueiꝰ al fridi. qͥa numi¬
rũ osuui. a scottis edoctus aebap¬
titatus. illorũ etiã lingue opti¬
me inbutus. nil melius quã qđ
illi docuissent autumabat. Porro
aleh frid m agistrũ habens eru¬
ditionis xp̃iane uuilfridũ uirũ
doctissimũ. Nã & romã prius
ꝓpt̾ doctrinã eccłastieã adie¬
rat. & apud ã alfinũ archiep̃m¬

Expanded text:
exsequi curavit: unde ab omnibus exsequi curavit: unde ab omnibus etiam his qui de Pascha aliter sentiebant, merito diligebatur: nec solum a mediocribus, verum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, veneramissus a Scottia, gravior de observnata est: unde movit haec quaestio sensus et corda multorum, timentium ne forte accepto Christianitatis vocabulo, in vacuum currerent, aut cucurrissent. Pervenit et ad ipsas principum aures, Osuiu, videlicet, regis, et filii ejus Alchfridi; qui nimirum Osuiu a Scottis edoctus ac baptizatus, illorum etiam lingua optime imbutus, nihil melius quam quod illi docuissent autumabat. Porro Alchfrid magistrum habens eruditionis Christianae Uilfridum virum doctissimum: nam et Romam prius propter doctrinam ecclesiasticam adierat,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. nequaquã tam̃ finanũ emenda¬
re potuit. qͥn potius qđ ess& homo
ferocis animi. a cerbiorẽ castigando
& aꝑtũ ueritatis aduersariũ reddr¬
dit. Ob seruabat aut̃ iacob diaconus
quondã ut supra dociumꝰ uenerabi¬
lis archi ep̃ipaulini. uerũ & catho¬
licũ pasche diẽ. eũ om̃ib quos ad
in cantia fieri uidat habens secũ
de cantia prb̃m catholice obserua¬
nde ñ nũquã contigisse fert᷑ illis cẽ¬
porib ut bis in anno uno pascha
celebraret᷑ & eũ rexpascha dñi
solutis ieiuniis facer&. tũ regina
cũ suis ꝑsistens adhuc in ieuinio.
diẽ palmarũ celebrar&. Hȩc aut̃
dissonantia paschalis obseruan¬
tiȩ uiuente aidano pacient᷑ ab
om̃ib tolerabat᷑. qͥ pacient᷑ in¬
tellexer̃. qͥ a & si pascha contra
morẽ eorũ qui ipsuĩ miserant fa¬
cere ñ pocuit. tam̃ oꝑa fidei. pie¬
tatis & dilectionis. iuxta morem
om̃ib seĩs consuetũ. diligenter

Expanded text:
dit: nequaquam tamen Finanum emendadit: nequaquam tamen Finanum emendare potuit; quin potius, quod esset homo ferocis animi, acerbiorem castigando, et apertum veritatis adversarium reddidit. Observabat autem Jacob diaconus quondam, ut supra docuimus, venerabilis archiepiscopi Paulini, verum et catholicum Pascha, cum omnibus quos ad  juxta quod in Cantia fieri viderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicae observande nonnunquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno Pascha celebraretur. Et cum rex Pascha dominicum solutis jejuniis faceret, tunc regina cum suis persistens adhuc in jejunio diem Palmarum celebraret. Haec autem dissonantia paschalis observantiae vivente Aedano patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia etsi Pascha contra morem eorum qui ipsum miserant facere non potuit, opera tamen fidei, pietatis et dilectionis, juxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
sub rege uul fhere. gentis pertiorũ
aidano ep̃o de hacutta sublato
finan ꝓ illo gradũ epis copatue ep
seotas oidinꝰatus acmissus accepat.
quã tam̃ more scottorũ ñ de lapide.
sed de robore totã recto conposuit.
atq harundine cexit. quã tẽpore
sequente reuerentissimꝰ archiep̃s
theodorus in honore beati apłipari
minis eam totam hoc est & tectũ
& ipsos quoq parietes eiꝰ cooꝑire
curauit. Nis temporib questio sa¬
cta .ẽ. frequens & magna de obser¬
uatione pasche. confirmantib eis
qui de cantia uł de gallis aduene¬
rant. qđ scocti dñicũ pasche diem
contra uniuersalis eccłe morẽ cele¬
brarent. Erat in his acerrimꝰ ueri
paschȩ defensor nomine ronan. na¬
tione quidẽ scottus. sed in gallie ut
italie partib regula eccłastioe ueri¬
tatis edoctus. Qui cũ finano confu¬
gens. multos qͥdẽ correxit. uł ad sol¬
lertiorẽ ueritatis inqͥsitionẽ accen¬

Expanded text:
sub rege Uulfhere, gentis Merciorum sub rege Uulfhere, gentis Merciorum Aidano episcopo de hac vita sublato, Finan pro illo gradum episcopatus, a Scottis ordinatus ac missus acceperatquam tamen more Scottorum, non de lapide, sed de robore secto totam composuit, atque harundine texit, quam tempore sequenti reverentissimus archiepiscopus Theodorus in honore beati apostoli minis eam totam, hoc est, et tectum et ipsos quoque parietes ejus cooperire curavit. His temporibus quaestio facta est frequens et magna, de observatione Paschae , confirmantibus eis qui de Cantia, vel de Galliis advenerant, quod Scotti Dominicum Paschae diem contra universalis Ecclesiae morem celebrarent. Erat in his acerrimus veri Paschae defensor, nomine Ronan  Al., Sonan, natione quidem Scottus, sed in Galliae vel Italiae partibus regulam ecclesiasticae veritatis edoctus; qui cum Finano confligens, multos quidem correxit, vel ad sollertiorem veritatis inquisitionem accen
Abbreviated transcription (Latin):
donauit p̃fato peada filio regis pen¬
dan. eo qđ ess& cognatus suũs. sui¬
regnũ australiũ mertiorũ qͥ sunt
dieunt familiarũ qͥnq miliũ auer&i
fluiuo treanta ab aquilonalibus
septẽ miliũ. Sed idem peadarpoi¬
mouere. multũ ne faria ꝑemptus .ẽ.
ꝓditione ut dicunt coniugis sue. in
ipso tẽpore festi paschalis. Cõpleti
pendan regis. rebellarunt ad¬
uersus regẽ osuiu duces gentas
mertiorũ. immin. & eafa. & enado¬
brect. leuato in regẽ uulfere. filio
eiꝰdẽ pendan. adolescente quẽ oecul¬
tatũ seruauerant: & eiectis prta¬
cipib regis ñ ꝓprii. fines suoi for¬
titer simul & lib̾tatẽ receper̃. Sie¬
q cũ suo rege liberi. xp̃ouero regi
ꝓsempit̃ no in eęlis regno seruirĩ
gaudebant. Prȩfuit aut̃ rex idem
genti mertiorũ. annis decẽ & septẽ.
habuitq primũ ep̃m trumeherin
de qͦͥ supra diximꝰ Scđm iaruman
tertiũ ceaddan. quartũ uinfridũ.
Om̃s hu ꝑ ordinẽ sibim& succedentes

Expanded text:
da  Al., Penda, filio regis Pendan, eo quod esset cognatus suus, regnum Australium Merciorum, qui sunt, ut dicunt, familiarum quinque millium, discreti fluvio Treanta ab Aquilonalibus septem millium. Sed idem Peada proximo vere multum nefarie peremptus est, proditione, ut dicunt, conjugis suae, in ipso tempore festi paschalis DCLVIII.Pendan regis, rebellarunt adversus regem Osuiu duces gentis Merciorum Immin, et Eafha  Arct., levato in regem Wlfhere, filio ejusdem Pendan adolescente, quem occultum servaverant, et electis principibus regis non proprii, fines suos fortiter simul et libertatem receperunt: sicque cum suo rege liberi, Christo vero regi pro sempiterno in caelis regno servire gaudebant. Praefuit autem rex idem genti Merciorum annis decem et septem, habuitque primum episcopum Trumheri, de quo supra diximus , secundum Jaruman, tertium Ceaddan, quartum Uynfridum. Omnes hi per ordinem sibimet succedentes
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi dĩ causa ueniebant. Rex ipse
cũ oportunitas exegisso. cũ qͥnq tan¬
Qđ si forte eo sibi refiei continger&: sim¬
plici tantũ & cotidiano frm̃ cibo con¬
tenti. nil ultra quę̧ rebant. Tota enĩ
fuit tune sollicitudo doctorib illis.
dõ seruiendi ñ scło. Tota eura cordis
eccolendi. ñ uentris. Unde & in ma¬
nis habitus. ẽ. ita ut ubicũq clerieꝰ
aliqͥs aut monachus aduenir&: gau¬
dent̾ ab om̃ib tamquã dĩ famulus ex
gaudebant. uerbis qͦq horũ ex hor¬
tatoriis diligent̾ auditũ p̃bebant.
Sed & dieb dñicis ad ȩccłam siue ad
monasteria certatim ñ reficiendi
corporis. sed audiendi sermonis dĩ
gra confluebant. Et siqͥs sac̃dotum
inuicũ forte deuenu &. mox congre¬
ati in unũ incini uerbũ uite ab illo
expetere curabant. Nã neq alia
ipsis saẽdotib aut clericis uicos
ad eundi. quã p̃dicandi.baptizandi
infir mos uisitandi. & ut breuit̃ dicã
animas etrandi causa fuit. Quim

Expanded text:
um Dei causa veniebant. Rex ipse, cum opportunitas exegisset, cum quinque tanQuod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus illis, Deo serviendi, non saeculo; tota cura cordis excolendi, non ventris. Unde et in manis habitus; ita ut ubicumque clericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus tanquam Dei famulus excgaudebant; verbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant: et si quis sacerdotum in vicum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum vitae ab illo expectere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
cantuariorũ p̃bente.Tantũq rex
ille eclestis regni amator factus
ẽ ut adultimũ relictis regni ne
tenebat: intrauit mon asteriũ
qđ sibi fecerat. atq accepta ton¬
sura. ꝓ ęt̾no magis regno milita
rege penda. aduersus orientales
anglos in bellũ ꝓcede. Qui dũse
inferiores in bello hostib conspice¬
rent. rogauer̾ sigbertũ ad confir¬
mandũ militẽ secũ uenire in proe¬
liũ. Illonolente ac contradicente.
runt in certamine. sꝑantes minus
animos militũ trepidare. minꝰ p̃sen¬
te duce quondã strenuissimo & eximio
posse fugã meditari. Sed ipse ꝓfessi¬
onis suȩ ñ immemor. dũ opimo. eẽt
uallatus exercitu. ñ nisi uirgã tantũ
habere in manuuoluit. Occisusq ẽ.
una cũ rege eerice. & cunctus eorũ
insistentib paganis. cesus siue disꝑ¬
sus exercitꝰ. Successor aut̃ regni
ab eodẽ pagano mertiorũ duce. aqͦ¬
& egregiꝰ in signis ac uirtutib. cupi¬

Expanded text:
Cantuariorum praebente. Tantumque rex Cantuariorum praebente. Tantumque rex ille caelestis regni amator factus est, ut ad ultimum relictis regni negtenebat, intraret monasterium quod sibi fecerat, atque accepta tonsura pro aeterno magis regno militarrege Penda adversus Orientales Anglos in bellum procedere, qui dum se inferiores in bello hostibus conspicerent, rogaverunt Sigberctum ad confirmandum militem secum venire in praelium. Illo nolente ac contradicente, runt in certamen, sperantes minus animos militum trepidare, minus praesente duce quondam strenuissimo et eximio posse fugam meditari. Sed ipse professionis suae non immemor, dum optimo esse vallatus exercitu, nonnisi virgam tantum habere in manu voluit: occisusque est una cum rege Ecgrice, et cunctus eorum, insistentibus paganis, caesus sive dispersus exercitus. Successor autem regniab eodem pagano Merciorum duce, a q egregiis insignis virtutibus, cupi
Abbreviated transcription (Latin):
explere curabat. Hec in p̃fato anti¬
stite multũ conplector & amo. qͥa
nimirũ hȩc dõ placuisse ñ ambigo.
Q đ aut̃ pascha ñ suo tẽpore obserua¬
bat uł canonicũ eiꝰ tempus igno¬
rans. uł suȩgentis auctoritate
ne agnitũ sequeret᷑ deuictus.
ñ apꝓbo nec laudo. In qͦ tam̃ hoc
apꝓbo. qͥa in celebratione sui pas¬
chȩ ñ aliud corde tenebat. uene¬
rabat᷑ & p̃dicabat. quã qđ nos.
idest redẽptionẽ generis humani
ꝑ passionẽ. resurrectionẽ. ascen¬
sionẽ in cęlos mediatoris dĩ& homi
in qualib& fr̃ cũ iudȩis. sed die
rẽ. sigbert fr̃ eiꝰ p̃fuit. homobonꝰ
ac religiosus. qͥ dudũ in gallia
dũ inimicitias redualdi fugiens
exular&. lauacrũ baptismi ꝓ ce¬
pit. & patriã reuersus. ubi regno
potitus. ẽ. mox quȩ in gallus bene
disposita uidit imitari cupiens.
instituit scolã in quapuerilitte.¬
quẽ de cantia acceꝑat. eisq peda¬
gogos ac magistros iuxta morẽ

Expanded text:
explere curabat. Haec in praefato antiexplere curabat. Haec in praefato antistite multum complector et amo, quia nimirum haec Deo placuisse non ambigo. Quod autem Pascha non suo tempore observabat, vel canonicum ejus tempus ignorans, vel suae gentis auctoritate ne agnitum sequeretur devictus, non adprobo, nec laudo. In quo tamen hoc adprobo, quia in celebratione sui Paschae non aliud corde tenebat, venerabatur, et praedicabat, quam quod nos, id est, redemptionem generis humani per passionem, resurrectionem, ascensionem in coelos mediatoris Dei et homin qualibet feria cum Judaeis, sed die rem, Sigberct frater ejus praefuit, homo bonus ac religiosus: qui dudum in Gallia, dum inimicitias Redualdi fugiens exularet, lavacrum baptismi percepit, et patriam reversus, ubi regno potitus est, mox ea quae in Galliis bene disposita vidit imitari cupiens, instituit scholam in qua pueri litequem de Cantia acceperat, eisque paedagogos ac magistros juxta morem
Abbreviated transcription (Latin):
piebat. immo hoc inultũ detestans.
sicut in libro quẽ de tẽporib cõposui
manifestissime ꝓbaui. sed quasi
uerax hystoricus. simplicit̃ ea quȩ
de illo siue ꝑ illũ sunt gesta deseri¬
bens: & que laude sunt digna in eiꝰ h
actib laudans.atq adutilitatem
legentiũ memorie cõmendans. stu¬
diũ uidelic& pacis & caritatis. con¬
tinentiȩ & humilitatis. animũ ire
& auaritiȩ uictorẽ. suꝑbie simul
& uanę głe contẽptor ẽ. industriã
faciendi simul & docendimandata
cȩlestia: sollertiã lectionis & iuigi¬
liarũ. auctoritatẽ sac̃doti dignam
redarguendi suꝑbos ac potentes
parit̃. & infirmos consolandi. ac
pauꝑes recreandi ul defendendi
clem̃tiã.Quiut breuit̃ multa con¬
p̃hendã quantũ ab eis qͥillũ nouere
didicimꝰ nil ex om̃ib quȩ ineuan¬
gelicis uł aplicis siue ꝓph& icis litte.¬
ris facienda cognouerat prx̧t̃mit¬
tere. sed cuncta ꝓ suis uirib. oꝑib

Expanded text:
piebat: immo hoc multum detestans, piebat: immo hoc multum detestans, sicut in libro quem de Temporibus composui, manifestissime probavi, sed quasi verax historicus, simpliciter ea quae de illo sive per illum sunt gesta, describens, et quae laude sunt digna in ejus actibus laudans, atque ad utilitatem legentium memoriae commendans: studium, videlicet, pacis et caritatis, continentiae et humilitatis; animum irae et avaritiae victorem, superbiae simul et vanae gloriae contemptorem; industriam faciendi simul et docendi mandata caelestia, sollertiam lectionis et vigiliarum, auctoritatem sacerdote dignam, redarguendi superbos ac potentes, pariter et infirmos consolandi, ac pauperes recreandi vel defendendi clementiam. Qui, ut breviter multa comprehendam, quantum ab eis qui illum novere didicimus, nil ex omnibus quae in evangelicis, vel apostolicis sive propheticis literis facienda cognoverat, praetermittere, sed cuncta pro suis viribus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
abignib circũ cuncta uorantib ab¬
sumi ñ potuit. Quo clarescente mi.¬
racło. mex ibidẽ eccła restaurata.
& hȩc eadẽ destina in munim̃tũ. ẽ.
parietis ut ante fuerat forinsecus
apposita. Rursũq ꝑ actotẽpore
aliqͣndo euenit ꝑ culpã incurie
uicũ eundẽ & ipsã partẽ ecctę con¬
sumi ignib. Sed nec tunc qͥdẽ. ean
dẽ tangere flãma destinã ualebat.
Et cũ magno utiq miracło ipsa eius
foramina ingrediens qͥb edificio
illã ñ ut antea deforis infulcim̃tũ
domꝰ apposuer̃. sed untra ipsã eccłam
in memoriã miracłiposuer̃. ubi in¬
trantes genu flectere ac miscđiȩ cę¬
lestisupplicare debent. Constatq
multos ex eo tẽpore grãm sanitatis
ex ipsa destina excisis & in aquã mis¬
sis. plures sibi suisq languorũ reme¬
dia con quisiere. Scripsi aut̃ hȩc de
in eo laudans uł eligens hoc qđ de
obseruatione paschȩ̃ minꝰ ꝑfecte sa¬

Expanded text:
ab ignibus circum cuncta vorantibus, abab ignibus circum cuncta vorantibus, absumi non potuit. Quo clarescente miraculo, mox ibidem ecclesia restaurata, et haec eadem destina in munimentum est parietis, ut ante fuerat, forinsecus adposita. Rursumque peracto tempore aliquanto, evenit per culpam incuriae, vicum eundem, et ipsam pariter ecclesiam igndem tangere flamma destinam valebat: et cum magno utique miraculo ipsa ejus foramina ingrediens, quibus aedificio illam non ut antea deforis in fulcimentum domus adposuerunt; sed intro ipsam ecclesiam in memoriam miraculi posuerunt, ubi intrantes genu flectere, ac misericordiae caelesti supplicare deberent. Constatque multos ex eo tempore gratiam sanitatis ex ipsa destina excisis et in aquam missis, plures sibi suisque languorum remedia conquisiere. Scripsi autem  Al. oin eo laudans vel eligens hoc, quod de observatione Paschae minus perfecte sa
Abbreviated transcription (Latin):
tib agellis habens. Tetender̃ gͦ
ei egrotanti tentoriũ ad occiden.¬
talẽ eccłe partẽ. itaut ipsũ tento¬
riũ parieti hȩrer& ecctę. Unde fa
ctũ est. ut acclinis destine quȩ ex¬
trinsecus eccłe ꝓmunimine erat
apposita. sp̃m uitȩ ex alar& ultimũ.
Obut aut̃ septimo decimo episcopatꝰ
inde translatũ ad insulã lindisfar¬
nensiũ. atq incimiterio fr̃m se¬
pultus. ẽ. At int̾ iecto tẽpore aliqͦn¬
do cũ fabricata ess& ibi basilica
maior. atq in honore beatissimi
apłorũ principis dedicata: illo ossa
eiis translata. atq ad dexterã alta¬
ris iuxta uenerationẽ tanto pontifi¬
ei dignã condita sunt. Successit uͦ
scortorũ insula ac monasterio desti¬
natus aͤtẽpore ñ pauco in episcopatu
ꝑmansit. Contigit aut̃ post aliquot
annos. ut penda mertiorũ rex cũ
hostiliexercitu hȩc in loca ꝑueniens.
cũ cuncta quę poterat ferro flãma¬
obiit una cũ eccłamemorata flam

Expanded text:
tibus agellis habens. Tetenderunt ergo tibus agellis habens. Tetenderunt ergo ei aegrotanti tentorium ad Occidencclesiae partem, ita ut ipsum tentorium parieti haereret ecclesiae. Unde f Al., adclivis destinae quae extrinsecus ecclesiae pro munimine erat adposita, spiritum vitae exhalaret ultimum. Obiit autem septimo decimo episcopatus sulam Lindisfarnensium, atque in coemeterio fratrum sepultum est. At interjecto tempore aliquanto, cum fabricata esset ibi basilica major, atque in honorem beatissimi apostolorum principis dedicata, illo ossa ejus translata, atque ad dexteram altaris juxta venerationem tanto pontifice dignam condita sunt. Successit verScottorum insula ac monasterio destinatus, ac tempore non pauco in episcopatu permansit. Contigit autem post aliquot annos, ut Penda Merciorum rex cum hostili exercitu haec in loca perveniens, cum cuncta quae poterat ferro flammaobiit, una cum ecclesia memorata flamm
Abbreviated transcription (Latin):
urbẽ magna altitudine cireũde¬
Et dũ uentũ oportunũ cerner& illa¬
to igni conburere urbẽ nisus. ẽ.
Quo tẽpore. reuerentis simꝰ antistes
aidan. in insula farne quȩ duob
ab est morabat᷑. Illo enĩsepius secre.¬
te orationis & silentu causa. secede
consueuerat. Deniq usq hodie lo¬
cũ sedis illiꝰ solitarię in eadẽ insula
solent ostende. Quicũ uentis feren
mala facit penda. Quo dicto. sta¬
tim mutati aburbe uenti. in eos qͥ
accendant flãmarũ incendia re¬
corser̃: ita ut aliqͥ lȩsi. om̃s t̃riti
inpugnare ultra urbẽ cessareN.
quã diuinitus iuuari cognoue¬
uuiIrant. Nunc cũ dies mor̾tis egre¬
regia ñ longe aburbe de qͣ p̃fati
sumus. In hac enĩ habens eccł am
& cubicłm. sępius ibidẽ diuerti ac
manere.atq inde ad p̃dic andum
circũ quaq exire consueuerat.
Qđ ipsũ. & in alus uillis regis facere
solebat: ut pote nil ꝓprie posses¬
sionis. ex cepta eccła sua & ad iacen¬

Expanded text:
urbem in magna altitudine circumdeet dum ventum opportunum cerneret, inlato igne comburere urbem nisus est. Quo tempore reverentissimus antistes Aidan in insula Farne, quae duobuabest, morabatur. Illo enim saepius secretae  Al. secrete orationis et silentii causa secedere consuerat. Denique usque hodie locum sedis illius solitariae in eadem insula solent ostendere. Qui cum ventis ferentmala facit Penda. » Quo dicto, statim mutati ab urbe venti, in eos qui accenderant, flammarum incendia retorserunt, ita ut aliquot laesi, omnes territi, impugnare ultra urbem cessarent quam divinitus juvari us . Hunc cum dies mortis egreregia, non longe ab urbe de qua praefati sumus. In hac enim habens ecclesiam et cubiculum, saepius ibidem diverti ac manere, atque inde ad praedicandum circumquaque exire consueverat: quod ipsum et in aliis villis regis facere solebat, utpote nil propriae possessionis, excepta ecclesia sua et adjacen
Abbreviated transcription (Latin):
postea regnante eagfrido.ripen¬
sis eccłe p̃sul factus.ẽ. Uerũ illican¬
tiã ꝑuenientes. in uener̃ archiep̃mn
deus dedit iãmigrasse de scło. &
necdũ aliũ ꝓ eo constitutũ fuisse

Expanded text:
stea regnante Ecgfrido, Hrypensis Ecclesiae praesul factus est. Verum illi Cantiam pervenientes, invenerunt archiepiscopum Deusdedit jam migrasse de saeculo, et necdum alium pro eo constitutum
Abbreviated transcription (Latin):
phib& is. possẽ responđe. qͥa mul¬
tis in iuditio dicentib dño qđ in
nomine eiꝰ ꝓph&auerunt & demo¬
nia ciecerint. & uirtutes multas
fecerint. responsurus sit dñs qͥa
nũquã eos nouerit. Sed absit. hoc
multũ est de in cognitis bonũ ere¬
dere : quã malũ. Unde & illos dĩ
famulos ac dõ dilectos. eẽ. ñ nego.
qͥsimplicitate rustica sed intentio¬
ne pia dm̃ multũ dilexer̃. Neq illis
ob. eẽ. reor talẽ paschȩ obseruan¬
tiã. qͣndiu nullus aduenerat. qͥeis
instituta ꝑfectionis decr&a quȩ
sequerent᷑ ostend&. qͦs utiq eredo
siquis tunc ad eos catholicꝰ calcula¬
tor aduenir&. sic eiꝰ monita fuisse
secuturos. quomͦ ea quȩ noueraꝗ
ac didicerant dĩmandata ꝓbant᷑
fuisse secuti. Iu aut̃ & socutui.
sicut deer&a sedis apłice immo

Expanded text:
a multis in judicio dicentibus Domino, quod in nomine ejus prophetaverint, et daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus quia nunquam eos noverit. Sed absit ut demulto est de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si
Abbreviated transcription (Latin):
dider̃: & om̃s hu emulatores
sunt legis. Nectam̃ hodie clares¬
cente ꝓ mundũ euangłio. necesse
ẽ. immonec licitũ fidelib uel
circũcidi. uł hostias dõ uictima¬
rũ offerre carnaliũ. Itaq ioħs
mensis prima ad uesꝑam incipiebat
celebrationẽ festi paschalis.. nil
curans utrũ hȩe sabbato. aut in alia
qualiba feria ꝓuenir&. At uero
p&rus cũ romȩ p̃dicar&. memor
quia dñs prima sabbati resurrex̃
amortuis. ac mundo spem resur¬
rixtionis contulit. ita pascha
faciendũ irtellexit. ut seđm con¬
suetudinẽ ac p̃cepta legis .xiiii.¬
luna primi m̃sis. ęque sicut ioħs
orientẽ aduesꝑam sẽꝑ expecta¬
r&. et hac exorta si dñica dies
quȩ tunc prima sabbatiuo caba¬
tur erat mane uentura in ipsa
uesꝑa pascha dñicũ celebrare
facere solemꝰ. Sin aut̃ dñicañ
ꝓximo mane post luna .xiiii. sed
expectabat eũ. & p̃ cedente sab¬
bato uesꝑe saero sea pasche solẽ¬

Expanded text:
diderunt? et omnes hi aemulatores diderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre carnalium. Itaque Johamensis primi ad vesperam, incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil curans haec Sabbato, an alia qualibet feria proveniret. At vero Petrus cum Romae praedicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis, ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta legislunam primi mensis, aeque sicut Johannes Orientem ad vesperam semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrare facere solemus. Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam dexspectabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sacrosancta Paschae sollem
Abbreviated transcription (Latin):
colmanus. Mirũ quare stultũ ap¬
pellare uelis laborẽ nr̃m: in qͦtan¬
ti apłi qͥ suꝑ pectus dñi recũbe di¬
gnus fuit exẽpla sectam᷑. eũ ipsũ
sapientissime uixisse om̃is mundꝰ
nouerit. At uil fridus. absit in qͥt
ut ioħem stultitię rep̃hendamus.
cũ seita legis mosaicȩ iuxta litterã
seruar&. iudaizante adhuc inmul¬
tis eccłam.. nec subito ualentib apłis
om̃em legis obseruantiã quȩ adõ
instituta est abdicare. quomͦ simu¬
laera quȩ a dęmonib inuenta sunt
repudiare om̃s qͥ ad fidẽ ueniunt
necesse.ẽ. ut uidelic& ne seand alũ
facerent eis qͥiit̾ gentes erant iu¬
deis. Hinc est enim qđ paulus timo¬
theũ circũ cidit. qđ hostias in tẽplo
immolauit. qđ cũ aquila & priscil¬
la caput corinthi totondit ad
nihil uidelic& utile. nisi ad scan¬
dalũ uitandũ uideorũ. Hinc quod
eidẽ paulo iacob ait. Uides frat̃
quot milia sunt in iucdȩis quiere¬

Expanded text:
Colmanus: « Mirum quare stultum apColmanus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uilfridus: « Absit, inquit, ut Johannem stultitiae reprehendamus, cum scita legis Mosaicae juxta literam servaret, judaizante adhuc in multis Ecclesia, nec subito valentibus apostolis omnem legis observantiam quae a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonibus inventa sunt, repudiare omnes qui ad fidem veniunt, necesse est: videlicet ne scandalum facerent eis qui inter gentes erant Judaeis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judaeorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis qui cre
Abbreviated transcription (Latin):
in mediũ morẽ suȩ obseruatio¬
nis unde initiũ haber&. uł qua
hune auctoritate sequeret᷑. Res¬
pondit agilbrectus. Loquat᷑ ob¬
seero uieẽ mea discipłs ms̃ ui afrid
prbr. qͥa unũ ambosapimꝰ cũ cȩte¬
ris quihic assistunt eccłastic̃e
traditionis cultorib᷑. & ille me¬
lius acmanifestius ipsa lingua
anglorũ quã ego ꝑ int̃pretem
potest explanare quȩ sentund
um ulfridh iubente regeutdi
cuere. parsisunt & sepulti. ab
om̃ib celebrari. Hoc initalia. hoc
in gailia. quas discendi uł or andi
studio ꝑtransiuimꝰ. ab om̃ib agi
conspeximꝰ Hloc africa. asia. egrp¬
tus grecia. & in om̃i orbe qͦcũq¬
xpieccła diffusa. e ꝑdiersas
ntiones & linguas uno ac non
diuerso tẽporiꝰ ordine geri conpi
tionis eorũ complices. pictosdico
a brittones: cũ quib de duab ul¬
timis oceam insulis & his ñ toris.
contra totũ orbẽ stulto labore pu¬
gnant. Cui hec dicenti. respondit

Expanded text:
in medium morem suae observatioin medium morem suae observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qui hic adsident ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. » Tunc Uilfrid, jubente rege ut dcuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus: hoc Africam, Asiam, Aegyptum, Graeciam, et omnem orbem, quacumqia diffusa est, per diversas nationes et linguas, uno ac non diverso temporis ordine gerere  Altionis eorum complices, Pictos dico et Brittones, cum quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit
Abbreviated transcription (Latin):
hila. abbatussa cũsuis in parte scot¬
torũ in qua erat etiã uenerabilis
ep̃s cedda. iã dudũ ordinatꝰ aseot¬
tis ut supͣ docuiꝰ qͥ & interpres
in eo concilio uigilantissimꝰ utris¬
ꝙ partis excitit. P rimusq rex os¬
uid p̃missa p̃fatione qđ oportera
eos quiimi dõseruirent unã uiuen¬
diregulã tenere. nec discrepare
in celebratione sacram̃toru̾eele¬
stiu qͥunũ om̃s in cęlis regnũ de¬
pectarent: in quirendũ potius
que ess& uerior traditio. & hane
ab e m̃io cõmunit̃ esse sequendã¬
iussit primo dicere ep̃m suũ colma¬
nũ. qͥ ess& ritus & unde originẽ
ducens ille quẽ ipse sequeret᷑. Tunc
leo. amaiorib meis accepi qͥme
& reꝓbandũ esse uideat᷑. ipsũ est
qđ beatus eu angłista ioħs discipłs
specialit̃ dño dilectus. cũ om̃ibus
quib perat eocłus celebrasse legi¬
tur. Quo hȩe & his similia dicente.
iussit rex & agilbrectũ ꝓferre

Expanded text:
Hild abbatissa cum suis in part ScotHild abbatissa cum suis in part Scottorum, in qua erat etiam venerabilis episcopus Cedd, jamdudum ordinatus a Scottis, ut supra docuimus, qui et interpres in eo concilio vigilantissimus utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu praemissa praefatione, quod oporteret eos qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquirendum potius quae esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendajussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tuncleo, a majoribus meis accepi, qui et reprobandum esse videatur, ipsum est quod beatus evangelista Johannes discipulus specialiter Domino dilectus, cum omnibus quibus praeerat Ecclesiis, celebrasse legitur. » Quo haec et his similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre
Abbreviated transcription (Latin):
arũ in loco qͥ dicitur in ripã
quẽ uidelica locũ. paulo ante
eos qͥ scottos sequebant᷑ in posses¬
sionẽ monasteru dederat. Sed
qͥa illis postmodũ data sibi optione
magis loco cede quã suã mutare
consuetudinẽ uolebant. dedit
cũ illi qͥ dignã loco & doctrinam¬
s habera et uitã. Urnerat eotẽ¬
ad ꝓuintiã nordanhymbrorũ. &
apud eos aliqͣndiu demorabatur.
qͥ etiã uil fridũ rogatu alchfridi
in p̃fato suo mon asterio prbm fecit
habebat aut̃ secũ ipse prbm nomi¬
ne agathonẽ. Mota gͦ ibi questio¬
ne de pascha. uł de tonsura. uł de
aliis reb eccłasticis. dispositũ. ẽ.
ut inmonasterio qđ dicit᷑ strene.¬
salid. qđ in terp̃tat᷑ sinus fari. eui
tunc.hild. abbatissa dõ deuota fe¬
mina p̃fuit. synodus fieri: & hec
questio terminari deb̾&e. Uener̃¬
q illo reges ambo pater scilic&
et filius ep̃i colmã cũ elerieis sius
de scottia. agilbrectus cũ agatͥone
manus. in horũ parte erant. Tunc¬

Expanded text:
itur Inhrypum; quem videlicet locum paulo ante eis qui Scottos sequebantur in possessionem monasterii dederat. Sed quia illi postmodum data sibi optione, magis loco cedere quam suam mutare consuetudinem volebant, dedit eum illi qui dignam loco et doctrinam haberet, et vitam. Venerat eo temad provinciam Nordanhymbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Uilfridum, rogatu Alchfridi, in praefato suo monasterio presbyterum fecit. Habebat autem secum ipse presbyterum nomine Agathonem. Mota ergo ibi quaestione de Pascha, vel tonsura , vel aliis rebus ecclesiasticis, dispositum est ut in monasterio quod dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari, cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit, synodus fieri et haec quaestio terminari deberet. Veneruntque illo reges ambo, pater scilicet et filius; episcopi, Colman cum clericis suis de Scottia, Agilberctus cum Agathone manus in horum parte erant:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlorũ sunt data a dño. Responder̃.
Etiã utriq. At ille ita conclusit. Et ego
uobis dico. qͥa hic .ẽ. hostiariꝰ ille. ciu
ego contradicere nolo.. sed ui qͣntũ
noui uł ualeo. huiꝰ cupio in om̃ibus
oboedire statutis: ne forte me ad ueni¬
ente ad fores regnicelorũ. ñ sit qͥ re¬

Expanded text:
caelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, utique. » At ille ita conclusit: « Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte me adveniente ad fores regni caelorum, non sit qui re
Abbreviated transcription (Latin):
bat. dicens contẽpnendos. eẽ. eos
& miseros. qͥ dõ suo in quẽ crede¬
rent ob oedire contẽpnerent.
Coepta sunt hȩc biennio antemor¬
tẽ pendan regis. Ipso aut̃ occi

Expanded text:
dit, dicens contemnendos esse eos et miseros qui Deo suo in quem crederent obedire contemnerent. Coepta sunt haec biennio ante mortem Pendan regis. Ipso autem occi
Abbreviated transcription (Latin):
cessores eiꝰ uiros dõ dilectos qͥeodẽ
mͦ pascha fecer̃. diuinis pagius
contraria sapuisseuł egisse cre¬
dendendũ est. cũ plurimm fueriq̃
in eis quorũ sc̃itati celestia signa
& uirtutũ quȩ fecer̃ miractatesti¬
dubitans. sẽꝑ eorũ uitã. mores &
diserplinã sequi ñ desisto.: At
uuil frid. constat in qͥt anatho¬
liũ uirũ scĩssimũ. doctissimũ ac
laude. eẽ. dignissimũ. Sed qͥd est¬
uob eũ illo. cũ nec eiꝰ deer&a serue¬
tis Iile enĩ inpascha suũ regulã
utiq ueritatis sequens. circulũ
xp̃i eccła custoditũ. ꝓnihilo con¬
eadẽ ipsa die more egrptiorũ. xu̾.¬

Expanded text:
cessores ejus viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testidubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo regulam utique veritatis sequens, circulum risti Ecclesia custoditum, pro nihilo coneadem ipsa die more Aegyptiorum qu
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑam sepius pascha incipia¬
tis. cuiꝰ neqͦ lex ullã facit mentio¬
nẽ. neq auctor acdator euangłu
chamanducauit ad uesꝑã ułnoui
testam̃ti sacram̃ta in cõmemoratio¬
nẽ suȩ passionis eccłe celebrandã
maxime celebrandã cõmendauit.
celebratione ur̃i paschȩ funditus
eliminatis sicq ut dixi in cele¬
bratione sũmȩ festiuitatis: neq
euangłio concordatis. his con¬
tra cołmanus. Nũqͥd aut anatho¬
lius uir sẽs & in p̃fata hystoria
eccłastica multũ laudatus. legi
uł euangłio contraria sapuit̾. qͥ¬

Expanded text:
ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii cha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranda maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid, ait, Anatolius vir sanctus, et in praefata Historia ecclesiastica multum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
cta igit᷑ gens.. quȩ talẽ sapientis¬
simũ & dĩ cultorẽ ꝓmeruit hab̾e
meditat᷑ die noctuq ad fidem
catholicã atq apłicam ꝓ suȩ ani¬
mȩ redẽptione conuerti. Quis
enĩ audiens hȩc suauia ñ leget᷑.¬
Quis ñ exult& et gaudeat in hispus
potentidõ credidit scđdm duno¬
rũ ꝓph& arũ uoces. sicut seriptũ¬

Expanded text:
cta igitur gens, quae talem sapientiscta igitur gens, quae talem sapientissimum, et Dei cultorem promeruit habere meditatur die ac nocte ad fidem catholicam atque apostolicam pro suae animae redemptione converti. Quis enim audiens haec suavia, non laeteQuis non exultet et gaudeat in his piis potenti Deo credidit, secundum divinorum prophetarum voces, sicut s