comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eruditi funt in fide catholica: noles
quod deus fecerit nuptias. et sicitiq¬
iinceto a deo: ita diuortium a diabo
sit: & ꝓpterea in causa fornicationio
licet uxorem dimittere: quia ipsc
uxor prior noluit que fidem comu¬
galem marito non seruauit. Neci
que urginitatẽ deo uouent. quãs
ampliorem gradũ honoris et scĩtatiꝰ
in eccłia teneant: sine nuptiis sumꝰ
Lam et ipse ꝑtinent ad nuptias
titas firmaretur. et ostenderet᷑ sas¬
mentum nuptiarum. quia et illan
nuptiarum sponsus. ꝑsonam dnis
re: quantũ ille donat in cuiꝰ nomi
uob̾ pmisimus. Erat ꝓphetia antis
temporib et a ꝓpħie dispensation
nulla tempora cessauerunt. &: illa
ꝓpħia quando in illa xp̃c non inco¬
ligebat᷑: aqua erat: In aqua enĩ: un
quodũmodo latet dicit apłs quio
intelligamus in ista aqua. Usq.
hodiernũ inquit diẽ quãdiu legi
morses idipsũ uelamen suꝑ core

Expanded text:
eruditi sunt in fide catholica, noverunt eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias titas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini ere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ci qui non erant: nemo miretur: Sic a¬
quam in uinũ uersam quis non mi¬
retur: cum hoc annis om̃ib deus in
uitib faciat : s quia omĩa. que fec̃
dñs iħc. non solum ualent ad exci¬
tanda corda nr̃a miraculis. s etiam
ad edificanda in doctrina fidei: scru¬
tari nos oportet quid sibi uelint. illa
omĩa: id est quid significent: Horum
enĩ omĩum significationes: sicut recor¬
damini. in hodiernũ distulimus:
Quod dñs iuitatus uenit ad nup¬
tias. ctiam excepta mistica significa¬
tione confirmare uoluit: quod ipse
fecit nuptias: futuri enim erant de
quib dixit apłs. phibentes nubere et
et dicentes quod malum eẽnt nuptie.
et quod diabolus eas fecisset: cum idẽ
dñsdicat ĩ euangłio int̾rogatus. utrum
liceat homini dimittere uxorem suã
ex qualibet causi. non licere excepta
causa fornicationis: in qua responsio¬
ne si meministis hoc ait. quod deus o¬
iurait. homo non separet: & qui bes

Expanded text:
ci qui non erant, nemo miretur. Sic aci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare voluit quod ipse fecit nuptias. Futuri enim erant, de quibus dixit Apostolus, prohibentes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
SIT DNS DEUS ÑRUT
donet nob̾ reddere: quod
ꝓmisimus Hesterno enĩ
die si meminit scĩtac
urã cum. temporis exclu¬
deremur angustia ne
sermonẽ inchoatum
Simpleremus. in hodieriũ¬
diem distulimus: ut ea que in hoc fac¬
to euangłice lectionis mistice in sacia¬
mentis posita eẽnt. ipso aduiuante
apꝑt̾rent̃: Hon itaq opusẽ nobiam im¬
morari diutius: in cõmendando dei
miraculo: Ipse est enim cdeus. qui ꝑũ
niuersam creaturã cotidiana miraicu¬
la facit: que hominib non facilitate
s. assiduitate uluerunt: Rara aut̃
que facta sunt ab codem dñõ ia est
a uerbo ꝓpt̾ nos incainato: maiorẽ
stuporem hominib attulerunt:. Non
quia maiora erant. quã sunt ea que
cotidie in creatura facit .s quia ista q̃
cotidie fiunt tamꝙͣ naturali cui sũ
pagunt᷑: illa uero efficitia potentie
tamquã p̃sentis exhibita. iudent᷑
oculis hominũ: diximus sicut me¬
ministis. resurrexit unus mortuus:
obstupuerunt homines. cũ qͦtidie nas¬

Expanded text:
sit Dominus Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nas
Abbreviated transcription (Latin):
sui similem. iniustum diligere uescrns
diligat iustum. et tamen dumeum cre¬
dit iniustum. diligat non ipsum s quod
putat eẽ ipsum. Quem admodum. au ho¬
minẽ. sic et deum. deniq si interrogaren¬
tur iudei. utrum diligerent deum qͥd
se aliud quam diligere responderent :
Nec ex animo mentientes. s errando po¬
tius opinantes. Quomodo enĩ diligerent
patrem ueritatis qui haberent odio ueni¬
tatem: Nolunt enim sua facta dampna¬
ri: et hoc habet ueritas ut talia facta dap¬
nentur. Tantum gͥ oderunt ueritatem.
quantum oderunt suas penas quas tali¬
bus irrogat ueritas. Nesciunt autem il¬
lam eẽ ueritatem. que tales quales ipsi sut̃
dampnat. Oderunt ergo quã nesciunt.
et cum illam oderunt ꝓfecto et eum de
quo nata ẽ. nisi odisse non possunt. Ic ꝑ
hoc quia ueritatem qua iudicante dap¬
nantur de patre deo natam nesciunt:
uaq etiam ipsum et nesciunt et oberunt
siui seros homines. qui cum eẽ uolunt ma

Expanded text:
sui similem injustum diligere, nesciens sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali,
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo uitam uictum q habere no¬
lumus: eum q si discipline imponen¬
de necessitas cogit. siue ne aliis noceat.
siue ut fiat ipse correctior asꝑitate salu¬
bri ꝑsequamur: et hominẽ bonum tãꝙͣ.
malum a ffligamus. quem nesientes
dicus a nobis creditur impudiels sore
dubio enim sipudicũ diligo. hoc est pe
quod diligo: ergo etiam ipsum diligues
nescio. Et si impudicum odinon emono
sum odi: quia non ẽ quod odi  tarer
dilecto meo cum quo simul in laen
pudicitie habitat anima mea facoiona¬
rus iniuriam: non errans in diseretionã
uirtutum atq uitioꝵ s in cordium tonc̃¬
bris humanoꝵ: Pinde sicut fieripoteat.
ut homo bonus. hominembonũ oet
nesciens. uel potius diligat nesciens psũ
enim diligit cumbonum diligit. quui
id quod est ille hoc iste diligni. odent aui
nesciens non ipsum. s quod putat ẽipu
ita fieri potest ut etiam homo iniuisis
hominem oderit iustum. dum estimar se

Expanded text:
cum illo vitam victumque habere nocum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se
Abbreviated transcription (Latin):
tam humanum quam non posse inspi¬
cere cor humanum: et ideo non eius late¬
bras pscrutari. s.plerũq aliud quã id qł
ibi agitur suspicari Et quamquam in
his rerum tenebris humanarum hoc ẽ
cogitationum alienarum. et si suspitio¬
nes intelligere non possumus. quia ho¬
mines sumus. iudicia tamen id est de¬
finitas firmasq sententias. continere
debemus: nec ante tempus quicquã
iudicare. donec ueniat dns̃ qui et illu¬
minabit abscondita tenebrarum et
manifestabit cogitationes cordis. et tẽ
laus erit unicuiq adeo. Quando ergo
non erratur in rebus ut recta sit imp¬
batio uitiorum. uirtutumq appba¬
tio. ẜfecto sierratur in hominib ue¬
nialis ẽ humana temptatio. ꝑhas aũ
humanoꝵ cordium tenebras res mul¬
tum miranda et multum dolenda
contingit: ut eum nõnumꝗͣ. quem
iustum non putamus. et tamen iustꝰ
diligimus. deuitemus. aduersemur.
a nr̃o ꝓhibeamus accessu. cõmunem

Expanded text:
tam humanum quam non posse inspitam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quia nonnumꝙͣ. et historia et mul¬
tomagis fama mentitur. Ptinet autẽ
ad nos ne ꝑnitiosa opinatione fallam᷑.
ut quia non possumus hominum inda¬
gare conscientiã. de ipsis reb habeamꝰ
ueram certamq sententiam: Hoc est
ut si ille uel ille homo utrum sit im¬
pudicus pudicus ue nescimus: oderimꝰ
tamen inpuditiciã et puditiciã dili¬
gamus. Et si illum uel illum. iniustũ
eẽ iustum ue nesciamus: amemus tam̃
iusticiam et iniusticiam detestemur.
Non quas nobis ipsi errando confin¬
gimus. s quas fidelit hanc appetendã
illamq uitandam in dei ueritate conspi¬
cimus. ut cum de ipsis reb quod appeten¬
dum est appetimus. quod deuitandũ ẽ
deuitamus. ignoscatur nobis quod de
ocultis hominum aliquando. immo as¬
si due non uera sentimus. hoc enim ad
humanam temptationẽ ꝑtinere arbi¬
tror: sine qua ista ducinon potest uita.
ita ut apłs diceret. temptatio uos non
apprehendat: nisi humana. Quidenĩ

Expanded text:
tur; quia nonnunquam et historia, et multur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
amemus uel oderimus ignotum. S si
fama sit uerax. quomodo est de quo ue-¬
ra didicimus dicendus ignotus : An quia
eius faciem non uidimus: Quam cum
et ipse non uideat: nulli tamen potest
notior eẽ quam sibi. Non gͥ in eius facie
corꝑali nobis intimatur cuiusq noticia.
s tunc nobis ad cognitionẽ patet. quan¬
do eius mores et uita nonlatet. Alioqͥn
nec se ipsum nosse quisquam potest. qͥ
uidere faciem suam non potest: s utiq
tanto certius. quam notus ẽ aliis. ipse
se nouit: Quanto certius interiore cons¬
pectui. potest uidere quod sapit. uide¬
re quod cupit. uidere quod uiuit. Que
cum apꝑiuntur et nobis. tunc uere fit
cognitus nob̾. hec itaq quoniam plerq
ad nos. de absentib uel etiam mortuis.
siue fama siue litteris ꝑferunt᷑. hinc
fit ut sepe quos numꝗͣ. facie corꝑis uidi¬
mus. non tamen quos omino nescimꝰ:
uel oderimus homines uel amemus.
S plerumq in eis nr̃a credulitas falli¬

Expanded text:
amemus vel oderimus ignotum. Sed si amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas falli
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt. non ueritas utrumq dixisset.
quod eius patrem et nesciunt et oderunt.
s quomodo id fieri possic. si adiuuante
dno ꝑ nos demonstrari potest. quia hec
dspucatio est iam claudenda nũc ñ pot̃:
meum odit.¬
udistis dñm dicentem. qui me
odit et patrem meum odit. qͥ
suꝑius dixerat. hec facient
uobis quia nesciunt eum qͥ
misit me. Non itaq dissimulanda ques¬
nascitur questio: quomodo possint o¬
disse quem nesciunt. Si enim deum
non quod est ipse. s nescio quid aliud
eum suspicantur aut credunt. et hoc
oderunt: utiq nonipsũ. oderunt: sed
quod sua mendaci suspicione uel uana
credulitate concipiunt. Si autem qd̃
ẽ hoc de illo sentiunt. quomodo eum
nescire dicuntur : Et de hominib qui-¬
dem fieri potest. ut eos sepe quos num¬
quam uidimus diligamus: ac ꝑ hoc
ne ilud a contrario inpossibile est. ut
eos quos numquam uidimus oderimus.
fama quippe de aliquo sermocinante.
seu bene seu male:.fit. noninmerito ut

Expanded text:
nesciunt, non veritas utrumque dixisset, nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest. me oditudistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut
Abbreviated transcription (Latin):
enim iudicat sapientia diuina: quam
coniectura scrutatur aut effatur huma¬
na: Isti certe ad quos uenit et quib loqu¬
tus est xp̃c. non habent de magno infi¬
delitatis peccato ullam excusationem
quam possint dicere. non uidimus ne
audiuimus: siue non acceptarecue isa
ereusatio ab illo cunuis inscrurtabilia sunciiu¬
quis sue aceꝑt aretur et simnonat ab om̃ĩ
danonatione liberarent certe ut aliquan¬
olenus dampnarentur. Qui me odit.
siquse et patrem meum odit. Hic nobis
totas dicatur: quis potest odisse quem
neseu ftutiq ancequam diceret. si non
henssem et loquutus eis fuissem pecca¬
um non haberent. dixerat discipulis su¬
schecfacient uobis: quia nesciunt eum
quimisit me. Quomodo ergo nesciunt
et oderunt: si enim non quod ẽ ipse. sed
nescio quid de illo aliud opinantur. non
utiq ipsum. s illud inuenilint᷑ odisse qd̃
fingint aut errando potius suspicant:
ec tamen nͥ possent homines odisse quod

Expanded text:
 judicat sapientia divina, quam  judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. eamq scãm et mandatum sem ⁊
iustum et bonum fatentur: s infrmita¬
te non implent. quod ab ea rectissime
p̃cipi dubitare non possunt. Hisunt qui
aliquomodo forsitan possunt. abeorum
qui sine lege sunt ꝑditione discerni: sita¬
men quod apłs ait. ꝑ legem iudicabun¬
tur. sic accipiendum est. tamquam di¬
xerit non ꝑibunt. Quod mirumsi iaẽ.
Neq enim de infidelib et fidelib rac
sermo. ut hoc diceret. s de gentib et iu¬
deis. qui certe utriq nisi in eosaluacore
saluantur. qui uenit querere quod pie¬
rat. ad ꝑditionem sine dubio ꝑtinebunt.
quamuis dici possit. alios grauius alios
leuius ꝑituros. Id est alios grauiores. ali¬
os leuiores penas in sua ꝑditione passu¬
ros. Ille enim ꝑire deo dicitur: quisquis
ab illa beatitudine quam dat scĩs suis
ꝑ supplicium seꝑatur. Tanta ẽ autem
suppliciorum: quanta est diuersitas pec¬
⁊ catoꝵ que quomodo sese habeat. altus¬

Expanded text:
cipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et cipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius
Abbreviated transcription (Latin):
enim sine lege peccauerunt: sine lege
ꝑibunt. Et quicumq in lege peccauerut̃
ꝑlegem iudicabuntur. Que quidem
apłi uerba quoniam id quod ait. ꝑibunt.
terribilius sonat. quam quod ait iudi-¬
cabuntur: non solum nichil adiuuare
hanc excusationẽ uidentur ostendere:
uerum etiam plus gͣuare. Qui enim se
quia non audierunt excusabunt: sine
lege ꝑibunt. S utrum hii qui cum au-¬
dirent contempserunt. uel etiam resti-¬
terunt. nec tantum contradicendo s eos
a quib audierunt odiis ꝑsequendo. in
eis depucauidisunt. de quib aliquid lemns
uidetur sonuuisse. quod diccum est plos
iudicabuntur. merito queritur&lia
et illud est grauius. hoc autem leunss.
culdubio non sunt isti in hac penalena
ponendi. quia neq in lege peccauerin
s omĩno legem xp̃i acciꝑe noluerunt e
eam quantum ad ipsos attinet omino nus¬
lam eẽ uoluerunt. Illi autem pecrant in
lege qui sunt in lege. id est qui eam sis¬

Expanded text:
enim sine lege peccaverunt, sine lege enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Seet illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam sus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ea istos non habere quia uenit et lo¬
quutus est eis: Si autem habent utrum
ad hoc habeant ut apenis alienentur.
aut ut mitius puniantur. Ad hec inqui¬
sita ꝓ meo captu dño donante respon¬
deo. habere illos excusationẽ non de omĩ
peccato suo. s de hoc peccato. quod in
xpm̃ non crediderunt. ad quos non ue¬
nit: et quibusñ ẽ loquutus S non in eo
sunt numerohii. ad quos in discipulis
uenit. et quib ꝑ discipulos est loqutus.¬
quod et nunc facit. Nam ꝑ eccłiam suã
uenit ad gentes: et ꝑ eccłiam suam loqͥ¬
tur gentib Ad hoc ꝑtinet quod ait. qui
uos recipit. me recipit: et qui uos sꝑnit.
me sꝑnit. An uultis inquit apłs exꝑi
mentum acciꝑe eius qui in me loquit᷑¬
tes. et priusquam euangelium eius au-¬
dirent. uite huius fine preuentisunt.
seu p̃ueniuntur. possint habere hanc ex¬
cusationem. Possunt plane: s non ideo
possunt effugere dampnationẽ. Quic̃q

Expanded text:
propterea istos non habere, quia venit et lopropterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est loquod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An mentum accipere ejus qui in me loquittes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem. Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere monstrauit. Quid est ergo sinõ
uenissem peccatum non haberent: Nũ¬
quid sine peccato erant iudei antequam
ad eos xp̃c in carne uenisset: Quis hoc
uel stultissimus dixerit: S magnum
quoddam peccatum: non omne peccatũ
quasi sub generali nomine uult intelli¬
gi. hoc est enim peccatum quo tenent᷑
cuncta peccata: qđ unus quisq si non
habet dimitcuntur ei cuncta peccata.
eum. hoc peccatum si non uenisset: nõ
utiq haberent. Aduentꝰ quippe eius
quantum credentib salutaris. tantũ
non credentib exiciabilis factus est:
tamquam et ipse caput et princepe
apłoꝵ quod de se ipsi dixerunt. extite¬
rit quibusdã odor quidem uite in ui¬
tam: quibusdã uero odor mortis in mor¬
tem. S quod adiunxit atq ait. nunc
autem excusationẽ non habent de pec¬
cato suo. potest mouere querentes utrũ
hn ad quos non uenit xp̃c nec loquutus ẽ
cis. habeant excusationem de peccato suo.
Si enim non habent. eur hic dictum est.

Expanded text:
ipulos ejus. Quid est ergo, Si non venissem, peccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim pecuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
Et addidit quia nesciunt eum qui me
misit hoc scdm eam scientiam dictum
intelligendum ẽ. e qua et alibi dictũ
⁊̃ gcre autem te: sensus est consumma¬
tus. hac quippe scientia qui sciunt pa¬
trema quo missus est.xp̃c. nullo modo
ꝯsequuntur eos quos colligit. xp̃c. quia
et ipsi cum eis colliguntur a xp̃o.¬

Expanded text:
et addidit: Quia nesciunt eum qui me et addidit: Quia nesciunt eum qui me misit. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt Patrem, a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus, quia et ipsi cum eis colliguntur a Chr
Abbreviated transcription (Latin):
nitur: et ꝓpter iusticiã que in illoꝵ pe¬
na exercetur. Item queri potest. si etiã
inali faciunt ꝑsequutionem malis. si¬
cut impii reges et iudices. cum eẽntꝑ
sequutores pioꝵ. utiq et homicidas
et adulteros. et quoscumq maleficos
quos contra leges publicas fecisse cog¬
noscerent puniebant: quomodo intel¬
ligendum ẽ quod ait dns. si de mundo
ẽẽtis mundus quod suum erat diligẽ¬
ret. neq enim quos cdiligit punit mal¬
dis a quo uidemus. supradieta scelerum
Sinduis et in eisa quib talia scelera dili¬
muindur mundus itaq ille qui intelli¬
gibuit imalis atq impiis. et odit quod
siumet er ea parte hominum qua sce¬
sris hocet: et diligit quod suum est
ereiparte hominum qua eisdem ipsis
cnsederatis fauet. Ergo hec omnia faci¬
ent uobis ꝓpter nomen meum. uel ita
diccumeꝰ propter quod uos patimini.
uel itaꝓpter quod et ipsi faciunt. quia
hoc in uobis dum ꝑsequuntur oderunt.

Expanded text:
nitur, et propter justitiam quae in eorum poenitur, et propter justitiam quae in eorum poena exercetur. 4. Item quaeri potest, si etiam mali faciunt persecutionem malis; sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, utique et homicidas, et adulteros, et quoscumque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret . Neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum mundus est in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vovel ita, propter quod et ipsi faciunt, quia hoc in vobis dum persequuntur, oderunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nomen xp̃is Et quid est hoc nisi ꝓptes
iusticiame Namsi non ꝓpt̃ quos ponicis¬
unt ꝓpter hoc mali patiunt. quioricm
sunt facere propter quod boni pase pos
quia faciunt malippter iniusti ciamii¬
untur boni ꝓpt̾ iusticiam. Quon soade ps
erit uerum. hec omnia facient uos petor
iniquitatem suam: Hec questio dset¬
uitur si eo modo intelligamus dieum
hec omĩa facient uobis ꝓpter uonon
meum: ut totum referaturad uiter
tamquam dictum sit. hec omnia pa¬
ciemini. ab eis ꝓpter nomen meumn ut
hoc sit facient uob̾. quod est patiemin
ab eis. Si autem ꝓpter nomen meum
nomen meum quod in uobis oderunt:
ita potest accipi et ꝓpter iusticiã quam
in uobis oderunt. Ac ꝑ hoc et bonicum ꝑ¬
sequutionem faciunt malis. possunt
recte dici et ꝓpter iusticiam facere. quã
diligendo ꝑsequunt᷑ malos: et ꝓpter
iniquitatem quam oderunt in ipsis ma¬
lis. Ita ergo et ipsi mali possunt dici pa¬
ti. et ꝓpter miquitatem que m illis pu¬

Expanded text:
nomen Christi; et quid est, nisi propter nomen Christi; et quid est, nisi propter justitiam? Nam si non propter quod boni faciunt, propter hoc mali patiuntur; quia fasunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitiam. Quomodo ergo erit verum, Haec omnia facient vobis proiniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum nomen meum quod in vobis oderunt; ita potest accipi, et propter justitiam quam in vobis oderunt: ac per hoc boni cum persecutionem faciunt malis, possunt recte dici et propter justitiam facere, quam diligendo persequuntur malos; et propter iniquitatem, quam oderunt in ipsis malis: ita ergo et ipsi mali possunt dici pati, et propter iniquitatem quae in illis pu
Abbreviated transcription (Latin):
meus est. ideo non seruabunt: Hec̾ omĩa
meum. Tanto igitur miseriores qui ꝓpt̃
hoc nomen ista faciunt. quanto beatio
res qui ꝓpter hoc nomen ista patiuntur.
sicut ipse alio loco dicit. Beati qui ꝑsequ¬
tionem patiuntur. ꝓpter iusticiam. hoc
est enim ꝓpter me. uel ꝓpter nomen me¬
um. Quia sicut apłs docet. factus est nob̾
sapientia a deo et iusticia. et scĩficatio et
redemptio: ut quemadmodum scriptũ
ẽ qui głatur in dnõ głetur. Faciunt quip¬
pe ista mali malis. s non ꝓpt̃ iusticiam.
Et ideo miseri utriq et qui faciunt et qui
patiuntur. fãciunt et boni malis. ubiet¬
tur: ꝓfecto ꝓpter iusticiam hec eis mali
faciunt. Quod si ita est. ergo et quando
bonimalos ꝓpter iusticiã psequuntur.
ꝓpter iusticiam etiam mali patiuntur.
Si enim possunt mali ꝑsequutionem face¬
re bonis ꝓpter nomen xp̃i: cur non possut
mali ꝑsequutionem patia bonis. ꝓꝑter

Expanded text:
meus est, ideo non servabunt? Haec enim omeus est, ideo non servabunt? Haec enim onon vestrum, sed meum. Tanto igitur miseriores, qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto bres qui propter hoc nomen ista patiuntur: sicut ipse alio loco dicit, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam . Hoc est enim propter me, vel propter nomen meum: quia, sicut Apostolus docet, Factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Faciunt quippe ista mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi ettur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutionem facere bonis propter nomen Christi, cur non possunt mali persecutionem pati a bonis propter
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo. nonne euidenter ostendit quẽ¬
admodum intelligere debeamus. qđ
suꝑius dixerat iam non dicam uos ser¬
uos: Ecce enim seruos eos dicit. Nam
quid est aliud non est seruus maior duo
suo. nisi si me ꝑsequuti sunt. et uos ꝑse¬
quentur: Manifestum ẽ gͥ illum ser¬
foras hearitas mittit. eẽ intelligendũ
ubi dictum est iam non dicam uosser¬
uos: hic autem ubi dicitur non ẽ seruus
maior dño suo. si me ꝑfequuti sunt et
uos ꝑsequentur. illum significari ser¬
uum ꝑtinentem ad timorem castum:
qui ꝑmanet in scł̃m scli. Hic enim ser¬
uus est auditurus: euge serue bone intra
in gaudium dnĩtui. S hec omnia inqͥt¬
facient nisi que dixit. odio scilicet habe
nec tamen odissent eos. neq ꝑsequerent᷑.
uel etiam si odissent nec tamen ꝑseque¬
rentur eos: non omnia facerent. hec au¬
tem omnia facient uobis inquit ꝓpter
nomen meum. quid ẽ. aliud dic̾e. quam
me inuob̾. odio habebunt. me in uobis
ꝑsequentur. et sermonem ur̃m quia

Expanded text:
t quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos ? Ecce enim eos servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur illum serforas charitas mittit , esse intelligendum, ubi dictum est, Jam non dico vos servos: hic autem ubi dicitur, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur, illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi . Hic enim servus est auditurus, Euge, serve bone, intra in gaudium Domini tui . 2. Sed haec, inqfacient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur, non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis, inquit, propter nomen meum. Quid est aliud dicere, quam, Me in vobis odio habebunt; me in vobis persequentur; et sermonem vestrum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
fecissem in eis que nemo alius fecit. sed
hec et si pater aut spc̃ sc̃s fecit. nemo aliꝰ
fecit. quia totius trmitatis una substan¬
tia ẽ: inueniet etiam ipsum fecisse siquã¬
do quispiam dei homo tale aliquid fe¬
cit. Potest quippe ipse cuncta ꝑ se ipsũ
nemo autem aliquid pot̾ sine ipso. ꝓp̃c
namq cum patre et sp̃u scõ. non sunt
tres dii s unus deus. de quo scriptumẽ.
Benedictus dns deus isrł qui facit mira¬
bilia solus. Nemo ergo alius fecit. que¬
cumq in eis oꝑa fecit: quoniam quis¬
quis alius homo aliquid eoꝵ fecit. ipso
faciente fecit. hec autem ipse non illis
facientibus ẜ eCIT  iii¬

Expanded text:
fecissem in eis, quae nemo alius fecit sed fecissem in eis, quae nemo alius fecit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest qnemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit quaecumque opera in eis fecit; quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit. Haec autem ipse, non illis facientibus, fecit. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta que fecit.S neq hoc factum at
in iudeis neq coram eis: et non dumso
fecerat quando dicebat si oꝑa nonfeco¬
sem in eis que nemo alius fecit. Nimir
ergo illa sunt que in eoꝵ ualitudini
tanta miracula salutis ostendit. quai¬
ta illis antea nemo donauit. hec enim
uiderunt: et hoc eis exprobrans adum¬
git et dicit. Nunc autem et iiderunt
et oderunt: et me et patrem meum. s
ut impleatur sermo qui in lege eo
scriptus est quia odio habuerunt me
gratis. Corum legem dicit non abeis
inuentam. s ipsis datam. sicut dicmꝰ
panem nrm cotidianum: quem tam̃
a deo petimus addendoda nob̃̾. Gratic
autem odit: qui nullum ex odio cõmo¬
dum querit. uel incõmodum fugi:
Sic oderunt deum impii: sic diligunt
iusti hoc est gratis. ut alia preter illum
non expectent bona. quoniã ipse erit
in omnib omnia. Quisquis uero altius.
attend erit. xp̃m dicentem. si oꝑa non

Expanded text:
cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum, sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non
Abbreviated transcription (Latin):
is ponebant infirmos. et dep̃cabantur
eum. ut uel fimbriã uestimenti eius
tangerent. et quotquot eum tange¬
bant salui fiebant. hec nemo alius
fecit in eis. Sic enim intelligendum ẽ
quod ait in eis. non inter eos uel corã
eis: s prorsus in eis quia sanauit eoc.
hec quippe intelligi uoluit. que non so¬
lum facerent ammirationẽ. uerum etiã
manifestam conferrent salutem: ꝑ qͥb
beneficiis utiq amorẽ. non odium retri¬
buere debuerunt. Omnia quidem cete-¬
roꝵ miracula suꝑat quod est natus ex
uirgine. matrisq integritatem. solus
potuit necnon conceptus uiolare nec
natus: s hoc nec coram eis factum est
nec .xin eis. Ad cognoscendã quippe
hurus miraculi ueritatem: non cõmu¬
ni cum. eis aspectu. s discreto ab eis dis¬
cipulatu. apłi ꝑuenerunt. Iam uero
ilitd quod die tercio in carne in qua oc¬
asus fuerat. dei sepulchro se reddidit ui¬
uum. et numquã deinde moriturus:
cum illa ascendit in celum: suꝑat eti

Expanded text:
cabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu apostoli pervenerunt. Jam vero illud, quod die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam
Abbreviated transcription (Latin):
si sermonem meum serua¬
uerunt et ur̃m seruabut̃:
shec omnia facient uob̾ ꝓpter nom̃
meum quia nesciunt eum qui misit
me. De quib autem hoc dixerit si que¬
ramus: inuenimus ad eum ad hec uer¬
ba uenisse. ab eo quod dixerat. si mun¬
dus uos odit. scitote quia me priorem
llobis odio habuit. Nunc uero quod ad¬
didit. si non uenissem et loquutus fu¬
issem eis. peccatum non haberent: iu¬
deos ostendit expressius. de his gͦ et illa
dicebat. Nam hoc indicat uerboꝵ ipsa
contexio. De his enim dicit. si non uenis¬
sem et loquutus fuissem eis. peccatum
non haberent. de quib dicebat. si me ꝑ¬
sequuti sunt. et uos ꝑsequentur. si ser¬
monem meum seruauerunt et urm̃
seruabunt. S hec omnia facient uobis
ꝓpter nomen meum:quia nesciunt eũ
qui misit me. his enim uerbis et ista sub¬
iungit. Si non uenissem et loqut̃ fuissẽ¬
eis peccatum non haberent. Iudei ergo
ꝑsequuti sunt xpm: qd euidentissime
it intelligi mundum. qui odit xpm̃ et

Expanded text:
em meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentisit intelligi mundum, qui odit Christum et
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis. nisi ea fide que ꝑ dilectionem o¬
peratur: Quis utiliter mansuetus. cui
non dilectio moderatur: Quis ab eo con¬
tinet unde tur batur: nisi diligat unde
honestatur: Merito itaq magister bo¬
nus dilectionem sic sepe comendat. tã¬
quam sola p̃cipienda sit: sine qua nõ
possunt ꝓdesse cetera bona: et que nõ
potest haberi sine ceteris bonis. quibus
homo efficitur bonus. ꝓhac autem aie¬
tione. patienter debemus etiam in unei
odia sustinere. Necesse enimut nouoo¬
rit. quos cernit nolle quod iligos Sox
rimum nos de seipso dominus consolt
qui cum dixisset. hec mando uobis uf eli¬
ligatis in uicem. adiecit atq alt. Sinui¬
dus uosodit: scitote quia me priorenu¬
odio habuit. Cur ergo se membrum sur
uerticem extollit: Recusas eẽ m eorbar
sinon uis odium mundi sustiuere cips
capite.Si de mundo inquit essetisnn¬
dus quod suum erat diligeret. Salitr
utiq hoc dicit ecctȩ sue: quam pltrus¬

Expanded text:
fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem ofidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vosodio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae itaque hoc dicit Ecclesiae, quam pleru
Abbreviated transcription (Latin):
uicem. hac diligimus deum. Neq enĩ
uera dilectione diligeremus inuicem:
nisi diligentes deum. diligit enim uñ¬
quisq ꝓximũ tamquam se ipsum: si di¬
ligit deum. Nam si deum non diligit.¬
non diligit se ipsum. In his autem duob
hic est fructus nr̃. de fructu itaq nos
mandans. hec mando inquit uobis ut
diligatis inuicem. Unde et apłs paul
cum contra oꝑa carnis. comendare sp̃c
fructuis uellet: a capite hoc posuit. Fruc¬
tus inquit spc. est karitas. Ac deinde
cetera tamquam ex isto capite erorta¬
aet religata contexuit: que sunt gau¬
dium.pax. longanimitas. benignitas.
bonitas. fides. mansuetudo. continentia
Quis autem bene gaudet. qui bonum
non diligit unde gaudet: Quis pacem
ueram. nisi cum illo potest habere quẽ
ueracit̾ diligit: Quis est longanimis
in bono ꝑseueranter manendo: nisi fer¬
ueat diligendo: Quis est benignus nisi
diligat cui opitulatur: Quis bonus:
nisi diligendo efficiatur: Quis salubrit̃

Expanded text:
vicem, hac diligimus Deum. Neque enim vicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit Deum, non diligit seipsum. In his enim duobus hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
uos ut eatis et fructum afferatis
et fructus ur̃ maneat. ut quod cumq
petieritis patrem in nomine meo det
uobis. De quib uerbis iam nos quod
dedit dns disseruisse meministis:. Hic
autem dicit sequẽtiscilic lectiõe. quam
modo cum recitaretur audistis: hec mã¬
do uobis ut diligatis inuicem. Ac ꝑ hoc
intelligere debemus. hunc eẽ fructum
nr̃m de quo ait. ego uos elegi ut eatis.
et fructum afferatis: et fructus ur̃ ma¬
neat Et quod adiunxit ut quodcumq
petieritis patrem in nomine meo det uo¬
bis. tunc utiq dabit nobis si diligamꝰ
inuicem. cum et hoc ipsum dͣederit no-¬
bis. ipse qui nos elegit non habentes
fruccum. quia non eum nos elegeramꝰ.
et posuit nos ut fructum afferamus.
hoc est inuicem diligamus. quem fructũ
sine illo afferre non possumus. sicut pal¬
mites facere sine uite nichil possunt.
Karitas ergo est fructus nr̃. quam defi¬
niuit apłs: de corde puro et conscientia
bona et fide non ficta. hac diligimus in¬

Expanded text:
is, et fructus vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus in
Abbreviated transcription (Latin):
diligit in se ipso: et iubemur diligere
in illo quod ipse odit in se ipso. dei scili¬
cet opificium. et diuersas bonitatis
sue consolationes. Uicium quippe in
lo diligere ꝓhibemur. iubemurq di¬
ligere naturam: cum ipse in se diligat
incium oderitq naturam. ut nos eũ
et diligamus et oderimus recte. cum
se ipse diligat oderitq ꝑuerse:.¬

Expanded text:
diligit in seipso, et jubemur diligere diligit in seipso, et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque pe