comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te: St nichil turpe ex honesto
nasti potest. Aum diuicias.
aũ potestas: At ea quidẽ fra¬
gilia sũt et caduca. Aũ głoriã.
⁊lũ honorẽ: Nũ memoriã no¬
mĩs: Ast hec omña nõ sũt in
ip̃ã uirtute: sed in aliorũ exis¬
tiatione atq arbitrio posita.
Nã sepe uirtus et ĩuisa est. et
malo afficitur. Debet aut̃ id bo¬
nũ qd̾ ex ea nastitur ita cohere
ut diuelli at̾q abstrahi neq̃at.
⁊lec aliter sumũ bonũ uideri
potest. qͣm si et ꝓpriũ sit uirtu¬
tis. et tale ut neq ad dici qͣcqͣm
nec detrahi possit. Quid qd̾ in
hus omĩbus conteminẽdis uir¬
tutis officia consistũt: Nã uo¬
luptates opes. potẽtias. honar
eaq omĩa. q̃ ꝓ bonis habẽt᷑
nõ concupistere. nõ appet̾e. nõ
amare. qd cete̾i uicti facuit̃ cpi¬
ditate. io est ꝓfecto uirtus
rius efficit. Nec frustra hns
pñtibus bonis reluctatur: insi
qd̃ maiora et ueriora desid̾et¬
⁊ lon desperemꝰ ĩueniri posse.

Expanded text:
tem? at nihil turpe ex honesto tem? at nihil turpe ex honesto nasci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem fragilia sunt, et caduca. Num gloriam? num honorem? num memoriam nominis? at haec omnia non sunt in ipsa virtute, sed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. Nam saepe virtus et invisa est, et malo afficitur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur, ita cohaerere, ut divelli atque abstrahi nequeat; nec aliter summum bonum videri potest, quam si et proprium sit virtutis, et tale, ut neque adjici quidquam, nec detrahi possit. Quid, quod in his omnibus contemnendis virtutis officia consistunt. Nam voluptates, opes, potentias, honores, eaque omnia, quae pro bonis habentur, non concupiscere, non appetere, non amare, quod caeteri ditate, id est profecto uirtutis. rius efficit nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod maiora et ueriora desiderat. non desperemus inueniri posse,
Abbreviated transcription (Latin):
optãtur ab hiis qui eas iam te¬
nẽt. Quid regnũ ip̃m : Ne
id quidẽ. Non enĩ cũcti hones
regnare possũt. et necesse est
umuersos sũmi bom capaces eẽ
Queramꝯ igitͣ aliq̃d qd ꝓposi¬
tũ sit omĩbus. Num uirtus:
Negari nõ pocest quin et bonũ
sit. et om̃iũ certe bonũ. Sed si
beata esse nõ potest. q̾a uis et
natura eius in malorũ ꝑfeñtia
posita est: nõ est ꝓfecto sũmũ
bonũ. Queamus aluid. At ncħ¬
il uirtute pulchus nchil sapiẽ¬
te dignius ĩueniri potest. Si e¬
m̃ uicia ob turpitudinẽ fugien¬
da sũt. uirtus igit᷑ appetẽda est¬
ob decorẽ. Quid igit. Pocest ne
fieri. ut qd̾ bonũ. quod honestũ
esse constat. mercede ac prenno
careat: sicq tã sterile. ut nnchil
ex se cõmodi pariat: labor il¬
le magnus et difficultas et eluc¬
tatio aduersus mala quibꝰ hec
uita plena est: aliquid magni
bom pariat necesse est Id uero
quid esse dicemus: ⁊lũ uolupta¬

Expanded text:
optantur ab iis qui eas iam teoptantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne id quidem: non enim cuncti homines regnare possunt et necesse est uniuersos summi boni capaces esse. quaeramus igitur aliquid quod propositum sit omnibus. num uirtus? negari non potest quin et bonum sit et omnium certe bonum. sed si beata esse non potest, quia uis et natura eius in malorum perferentia posita est, non est profecto summum bonum. quaeramus aliut. at nihil uirtute pulchrius, nihil sapiente dignius inueniri potest. si enim uitia ob turpitudinem fugienda sunt, uirtus igitur adpeteob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat necesse est. Id vero quid esse dicemus? Num volupta
Abbreviated transcription (Latin):
omiserũt qui eos ad ueri stiam
potuit erudire. Sic honnes qui
alterutrũ sustipũt uitã deuiã
maximisq erroribus plenã seqũ¬
tur: qͦmã in hus duobus inseꝑa¬
biliter cõnexis et officiũ homis
et ueritas omĩs inclusa est mi¬
ror itaq nullũ philosophorũ ex¬
titisse: qui sedẽ ac domicliũ sũ¬
an bom reperisset. Potuerũt
enĩ sic quere̾. Quodcũq est sũ¬
mũ bonũ: necesse est om̃ibus ẽẽ
ꝓpositũ. Uoluptas est que appe¬
titur a cunctis.: Sed hec et
cõmumis est cũ belius. et hones¬
ti uimi nõ habet. et sacietatẽ
affert. et munia nocet. et ꝓcessu
minuitur etatis. et multis nõ
contingit. Nlam q̃ opibus ca¬
rent quoꝵs maior est numerus:
etiã uoluptate careant necesse
est. Non est igit᷑ sũmũ bonũ.
sed ne bonũ quide uoluptas
Quis diuicie multo magis.
plam et pautioribus et plerũ¬
q casui et mercibus e seꝑe et
nõ mĩqͣm scelere cõtingũt: et

Expanded text:
omiserunt, qui eos ad veri scientiam omiserunt, qui eos ad veri scientiam potuit erudire. Sic homines, qui alterutrum suscipiunt, viam deviam, maximisque erroribus plenam sequuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter connexis, et officium hominis, et veritas omnis inclusa est. Miror itaque nullum omnino philosophorum extitisse, qui sedem, ac domicilium summi boni reperiret. Potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas. quid diuitiae? multo magis: nam et paucioribus et plerumque casu et inertibus saepe et nonnumquam scelere contingunt et
Abbreviated transcription (Latin):
faciendũ est ut religiom serui¬
possumus. quia nichil eiusmodi
potest cogitando ĩueniri. sicut
supra docu: religiom igit᷑ ser¬
uiendũ est. Quã qui nõ susti¬
pit ip̃ẽ se ꝓsterint in terrã: et
uitã petudũ secutus humãita¬
te se abdicat. Sapiẽtiores igi᷑
imꝑeriti: qui eniã si errat in
religione deligenda. tamẽ na¬
ture sue condicionisqz memime¬
rut̃. Constat igit᷑ totiꝰ humai
gnis consensu religionẽ susti¬
pi oporte: sed quomõ in ea
erretur explicandũ est. Natu¬
rã homĩs deus hãc esse uoluit.
ut duarũ cupidus et appetẽs
esset. religionis et sapientie.
sed homies ideo fullũtur. qd̾
aut religionẽ sustipiũt omissa
sapientia. aut sapiẽtie soli stu¬
dent omissa religione. cũ altin
ligiones. sed ideo fahsas q̃a
sapientiã reliquerũt. q̃ illos
doce poterat deos nĩltos ẽe
nõ posse. aut student sapiẽtie. sed
ideo false. quia religionẽ sũmi dei

Expanded text:
faciendum est, ut religioni seruifaciendum est, ut religioni seruillo modo possumus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt. Constat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo in ea erretur explicandum est. naturam hominis deus hanc esse uoluit, ut duarum esset, religionis et sapientiae. Sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt, omissa sapientia, aut sapientiae soli student, omissa religione, cum alteruligiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse: aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi Dei
Abbreviated transcription (Latin):
q tam fera. que nõ etiã si igno¬
ret quãłe haberi decẽat deũ.
tamẽ habendũ stiat. Ex quo
efficit᷑. ut is uñ agnostat de¬
um. qui uñ ortus sit qͣsi retor¬
detur. Quia igͣ philosophi uo¬
sũt ammos om̃i metu sibeare.
tossũ etiã resigione: et orbat
hoiem suo ꝓprio ac singulai̾ bo¬
no. qd est a rcẽ. uiuendo. atq
ab om̃i humanitate disuictũ.
quia deus ut cũcta uiuẽtia sb̃¬
iecit homi sic hoiem̃ ipm̃ sibi.
Nã quid est tur idẽ ip̃i disputẽt
eo dirigendã esse mentẽ: quo
wltus erectus est Si enĩ nob̾
in celũ spectandũ est. ad nch il
utiq aliud ꝙͣ ob relugionẽ. Si re¬
ligio tollit᷑: nulla nobis cũ celo
ratio est. Itaq aut eo spectan¬
dũ est. aut in terrã ꝓcũbendũ.
In terrã ꝓcumbẽ si uelimꝰ qͦͥdẽ
possumꝰ: quorũ status rectus
est. In celũ igit᷑ spectandũ est.
quo natura corꝑis ꝓuotat. Quo
si constat esse faciendũ. a̾ ideo

Expanded text:
que tam fera, quae non, etiamsi ignoque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem Deum haberi deceat, tamen habendum sciat. » Ex quo efficitur, ut is agnoscat Deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur. Qui ergo philosophi volunt animos omui metu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cułu uitãt latibula sibi parãt
in plures exitus dispatẽtia
ꝓfecto aliqued intelligũt. Pt̃
aliquis negare illis messe rati¬
onẽ cũ homĩem ipmĩ seꝑe de lu¬
dãt: Nã quibus genandi mel¬
lis officiũ est cũ assignatas
incolũt sedes castra muniunt.
donnicilia menarrabili arte co¬
ponũt regi suo seruiĩt: nesti¬
o an in huis sit ꝑfecta prudẽtia
homi tribuũtur cõmuma sint
cũ aliis uiuetibus. Re ligionis
certe sũt expertia. Equidẽ si
arbitror uniuersis ammalibꝰ
datã esse rationẽ. sed mutis
tantũmodo ad uitã tuendã
hom̃i etiã ad ꝓpagandã. Et
quia in homĩe ratio ip̃a ꝑ fcã
est sapientia noniatur: que in
hoc eximiũ facit honnem. qd
soli datũ est intelligere diuina.
Qua de re ciceroms uera sen¬
tentia est. Ex tot inquit gm̾¬
bus nullũ est ammal pret ho¬
mine qd̾ habeat notitiã aliꝙͣ
dei: ipĩsq in homĩbus nulla
gens est. neq tã mansueta. ne¬

Expanded text:
cula vitant, latibula sibi parant cula vitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium est, cum assignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo serviunt; nescio an non in his perfecta sit prudentia. homini tribuuntur, communia sint cum aliis viventibus: religionis certe sunt expertia. Equidem sic arbitror, universis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad vitam tuendam, homini etiam ad propagandam. Et quia in homine ipsa ratio perfecta est, sapientia nominatur: quae in hoc eximium facit hominem, quod soli datum est intelligere divina. Qua de re Ciceronis vera est sententia. « Ex tot, inquit, generibus nullum est animal praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam Dei; ipsisque in hominibus nulla gens est, neque tam immansueta, ne
Abbreviated transcription (Latin):
piectiq in terrã fuerũt diuim
ignorando. existimãdus est
anaxagoras ad q̃ uidenda no
tũ se dixerit. nec celũ uidisse
nec sołe. Expedica est igit᷑
ħomĩs ratio: si stiat cuiꝰ ꝓpria
est humanitas. Nã ip̃a hu¬
manitas quid est nsi iustitia
Quid est iusticia insi pietas:
Pietas autẽ nichil est alud
qͣm dei parẽtis agnitio. Sĩnũ
igit᷑ homĩs bonũ in sola reli
gione est. Nã cetera etiã q̃
ceteris quoq aĩmalibus repe¬
riũtur. Cũ enĩ suas uoces ꝓp̃¬
is inter se notis discernũt atq
dinostũt. colloqui uidẽtur. Ri
contractoqz rictu et oculis in
lastiuiã resolutis aut hom̃i al¬
ludũt aut suis. Quid cõuigibꝰ
ac fetibus ꝓpriis: nonne aliq̃d
amore mutuo et indulgẽtie
simile impertuit: Ia illa que
sibi ꝓspicĩt in futurũ et cibos
reponũt habẽt utiq pdentiã.
Rationis quoq signa in multis
deprehẽdũtur. Na qm̃ utilia
sibi appetũt mala cauẽt. peri¬

Expanded text:
oiectique in terram fuerunt diuina oiectique in terram fuerunt diuina ignorando , existimandus est Anaxagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cuius propria est humanitas. sed ipsa humanitas quid est nisi iustitia? quid iustitia nisi pietas? pietas autem nihil aliut quam dei parentis agnitio. Summum igitur hominis bonum in sola relgione est; nam caetera, etiam quae caeteris quoque animalibus reperiuntur. Cum enim suas voces propriis inter se notis discernunt atque dignoscunt, colloqui videntur; ridcontractoque rictu, et oculis in lasciviam resolutis, aut homini alludunt, aut suis quisque conjugibus ac foetibus propriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile impartiunt? Jam illa quae sibi prospiciunt in futurum, et cibos reponunt, habent utique providentiam. Rationis quoque signa in multis deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt, mala cavent, peri
Abbreviated transcription (Latin):
si quis hommẽ qui uere sapiat
interroget cuiꝯ rei causa natus
sit: respõdebit intrepidus ac
paratus. colendi se dei gratia
natũ: qui nos ide o generauit
ut ei seruamꝰ. Seruire aũt
deo nichil est aliuid: qm̃ bonis
oꝑibus tueri et cõseruare iuste¬
ciã. Sed ille ut hõ diuinarũ
rerũ impeitus rẽ inaxnnã re¬
degit ad minimũ: duo sola di¬
ligẽdo q̃ sibi diceret intuenda
Quod si natũ se esse dixiss ut
mũdũ intuetur. qiqͣm omiã
cõprehende̾t ac maio̾e utetur
sono. tamẽ nõ implesset hoĩs
officiũ: qͥa quãto pluris est aĩ¬
ma qͣm corpus. tãto pluris deg
est q̃m mũdus. quia mũdũ deꝯ
fecit et regit. N lõ igit᷑ mũdus
oculis quia utrũq corpus est
sed deus ammo cõtemplandꝰ
est: quia deus ut est ip̃e ĩmor¬
talis sic animũ esse uoluit rẽ¬
piternũ. Dei autẽ cõtẽplatiõe
uenerari et colere cõmunẽ pa¬
rentẽ gmĩs humam. Quod si
a philosophis affuit ab fuit.¬

Expanded text:
si quis hominem qui uere sapiat si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, respondebit intrepidus ac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono, tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus quam mundus, quia mundum deus et fecit et regit. non ergo mundus oculis, quia utrumque corpus est, sed deus animo contemplandus est, quia deus ut est ipse inmortalis, sic animum esse uoluit sempiternum. dei autem contemplatio est uenerari et colere communem parentem generis humani. quod si a philosophis afuit pr
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ĩmensũ et admirabile opꝰ
laudes. Confitere igit᷑ rerũ cõ¬
stitutorẽ esse deũ: qui te ĩ hũc
mundũ qͣiͣ cestẽ laudatorẽ q
tanti sui oꝑis nduxit. Mag̃¬
nũ esse credis uidere celũ atq
sõle. Cur igit᷑ nõ gratias agis
ei. qui huiꝯ bene ficni auctor
est.: Cur nõ ip̃ius uirtutẽ. ꝓ¬
uidentiã. pocestatẽ metiris ã¬
mo. cuiꝰ opera miraris: ⁊ le¬
cesse est eni ut multo mĩabilior
sit: qui mirabilia fecit. Si te
quispiã uocasset ad cenã in
eaq optime acceptus esses.
num sanus uiderere si pluris
faices uoluptatẽ ꝙͣ uoluptans
auctorẽ Adeo philosophi ad
corpus referut om̃ia nich il
ꝓrsus ad mentẽ: nec uident
amplius qͣm sub oculos uenit.
Aicquiiñ remocis om̃ibus offi¬
ciis corꝑis: in sola mente po¬
nenda est homns ratio. Nã igͣ
ideo nastimur ut ea que sut̃
facta uideamꝰ. sed ut ip̃m fat¬
torẽ rerũ om̃iũ contẽplemur.
id est mente cernamus. Quãe

Expanded text:
hoc inmensum et admirabile opus hoc inmensum et admirabile opus laudes. confitere igitur stitutorem deum, qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias . agis ei qui huius beneficii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam potestatem metiris animo, cuius opera miraris? necesse est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. atquin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hominis ratio. non ergo ideo nascimur, ut ea quae sunt facta uideamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiꝯ rei causa natus esset: respõ¬
dit celi ac solis uidendi. Hãt
uocẽ admirãtur omẽs: ac philo¬
sopho dignã iudicãt. Sit ego
hũc puto. nõ ĩuemẽtẽ qd respõ¬
deret effudisse hoc passim: ne
taceret. Quod quidẽ secũ si sa¬
piẽs fuisset cõmentatũ medita¬
tũq habe̾ debuit: et quia si qͣs
rationẽ sui nestiat ne homo sit
quidẽ. Ne putemꝰ nõ ex tꝑre
dictũ est illud effusũ. uideamꝰ
in tribus uerbis quot et qnͣta
peccauerit. P̾mũ qd om̃e hoĩs
officiũ in solis ⁊ oculis posuit
nich il ad mentẽ referẽs. sed ad
corpus onĩa. Quid si cetus fu̾i̾t
officiũ ne homĩs amictẽt: quod
fieri sñ occasu anime nõ potest.
culis sitũ: Qñi doctrina et sapi¬
ẽtia ꝑcipi in auribus solis potest.
oculis solis nõ pocest. Celi ac
solis uidendi causa natus es.
Quis te in hoc spectaculũ ĩ dux¬
it: dut quid ceło rerũ q natẽ
uisio tua confert: Nimirũ ut

Expanded text:
cuius rei causa natus esset, responcuius rei causa natus esset, respondit caeli ac solis uidendi. hanc uocem admirantur omnes ac philosopho dignam iudicant. at ego hunc puto non inuenientem quid responderet effudisse hoc passim, ne taceret: quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum meditatumque habere debuit, quia si quis rationem sui nesciat, ne homo sit quidem. set putemus non ex tempore dictum illut effusum. uideamus in tribus uerbis quot et quanta peccauerit: primum, quod omne hominis officium in solis oculis posuit nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. quid ? si caecus fuerit, officiumne hominis amittet? quod fieri sine occasu animae non potest. culis situm, quoniam doctrina et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest? caeli ac solis uidendi causa natus es: quis te in hoc spectaculum induxit aut quid caelo rerumque naturae uisio tua confert? nimirum ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicetur.: Que qͦmã ĩuidia premi
ac uexari potest: ut sit ip̃a ꝓpũ
ac ꝑpetuũ bonũ. nullo extũsecꝰ
adumẽto indigere debet: quin
sius ꝑ se uiribus nitatur et cõ¬
stet. Itaq nec ullũ ei ab homĩe
bonũ sperandũ est. nec ullũ
mału recusandũ. Benio nunc
ad uere sapiẽtie sũmũ bonũ: cu¬
ius natura hoc modo det̾minãda
est. P̾mũ ut solius homĩs sit. n ͨ
cadat in ullũ aluid ammał de¬
uide ut soliuis animi nec cõmuni¬
cari possit cũ corꝑe: postremo
ut nõ possit cuiqm sine stiẽtia
et uirtute cõtinge̾. Que circũscp¬
tio illorũ omẽs sentẽtias exclu¬
dit ac soluit Eorũ em̃ q̃ dixert̃.
nichil tale est. Dicã nũt quid sit.
ut doceã qd̾ institui. philosophos
omẽs cetos atq insipiẽtes fuisse.
qui qd esset homi sũmũ bonũ cõ¬
stitutũ. nec uide̾ nec intelligere
nec suspitari aliqñ potuerũt
Anauagoras cũ ab eo querẽtur

Expanded text:
dicetur? quae quoniam inuidia premi dicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum. Venio nunc ad uerae sapientiae summum bonum. cuius natura hoc modo determinanda est, primum ut solius hominis sit nec cadat in ullum aliut animal, deinde ut solius animi nec communicari possit cum corpore, postremo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio illorum omnes sententias excludit ac soluit: eorum enim quae dixerunt nihil tale est. dicam nunc quid sit, ut doceam quod institui, philosophos omnes caecos atque insipientes fuisse, qui quod esset homini summum bonum constitutum nec uidere nec intellegere nec suspicari aliquando quiuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur
Abbreviated transcription (Latin):
ignorarẽt quid efficẽt uirtus
aut quo tenderet. honestius ãt
inchił reꝑirẽt. substiterut in ip¬
suis uirtutis nomĩe. quã nulło
ꝓposito emolimento appetendã
ere dyoerũt. et honuĩ sibi cõstitu¬
erũt qd̾ bono indigeret. diris¬
toules ab hus nõ longe recessit.
qui uirtutẽ cũ honestate sũmũ
bonũ putauit. quasi possit uł¬
la esse uirtus insi honesta. aut
nõ si quid habuĩt turpitudims
uirtus esse desinat. Sed uidit
fieri posse. ut de uirtute prauo
iudicio male sentiat᷑. et ideo ex¬
istimationi hõim seruiẽdũ pu¬
tauit. Quod qui facit a recto bo¬
noq discedit. quia nõ ẽ in nr̃a
pocestate. ut uirtus ꝓ sus me̾i¬
tis honestetur. Nã q̃s honestas.
nnsi honor ꝑpetuus ad aliquẽ se¬
cũdo populi rumore delatus Qs¬
igitur fiet. si errore ac prauitate
hõii mala existimatio sb se qͣtur
dbiciemus ne uirtutẽ. qa flagi¬
ciosa et curpis ab insipiẽtibius iu¬

Expanded text:
ignorarent quid -efficeret uirtus ignorarent quid -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iu
Abbreviated transcription (Latin):
diãt acumẽ suũ: errorẽq de¬
fendãt. Si facile ad illud ac si¬
ne ullo labore ꝑueniri potest.
sũmũ bonũ nõ est. Quid enĩ nos
cruciemꝰ. qͥd cõficiamꝰ eintẽdo
diebus ac noctibus: qnͣdo quidẽ
tione amini cõprehẽdat: S
si cõmune quoq ac mediotre qd¬
libet qdlibet bonũ nõ isi laboe
asse q̃mur. qm̃ bonorũ natura
in arduo posita est. malorũ in
p̃cipiti. sũmo igit᷑ labore sũmũ
bonũ assequi necesse est. Qd̾¬
uirtute opus est. ut ꝑueiamꝰ
ad eã uirtutẽ. q̃ dicit᷑ sũmũ
bonũ. Quod est incõgruẽs et
absurdũ: ut uirtus ꝑ seip̃a
ꝑuemat ad seipam. Si nõ po¬
test ad ullũ bonũ insi ꝑ laborẽ
ꝑueniri: apparet uirtutẽ esse ꝑ
quã ꝑuẽiatur. qm̃ in suscipiẽdis
ac ꝑferẽdis labõibus us officiũ¬
q uirtutis est. Ergo sũmũ bonũ
nõ potest esse id ꝑ quod necesse
est ad alud ꝑueniri. Sed illi cũ

Expanded text:
diant acumen suum erroremque dediant acumen suum erroremque defendant. si facile ad illut ac sine ullo labore perueniri potest, summum bonum non est. quid enim nos cruciemus, quid conficiamus enitendo diebus ac noctibus, quandoquidem tione animi comprehendat? sed si commune quoque ac mediocre quodlibet bonum non nisi assequimur quoniam bonorum natura in arduo posita est, malorum in praecipiti, summo igitur labore summum bonum assequi necesse est. Quvirtute opus est, ut perveniamus ad eam virtutem quae dicitur summum bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum nisi per laborem perueniri, apparet uirtutem esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumque uirtutis est. ergo summum bonum non potest esse id per quod necesse est ad aliut perueniri. sed illi cum
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ et bonoꝵ sũmũ bonũ
sit. Cur igit᷑ stiẽtiã maluit. ꝙͥ
ipam̃ sapientiã sũmũ bonũ
dic̾e. cũ sit utriusq sig̃ficatio
et uis eadẽ. Nemo tamẽ usꝙ
adhuc sũmũ bonũ dixit esse
sapiẽtiã qd̾ melius dici potuit
Nã stiẽtia parũ est ad bonũ
sustipiendũ malũq fugiendũ
nisi accedat et uirtus. multi
enĩ philosophorũ cũ de bonis
malisꝙ diiferẽnt. aliter tamẽ
ꝙͣ loq̃bãtur natura cogẽte uixo¬
erũt. qͥa uirtute taruerut᷑.
uutus aut̃ cũ stiẽtia cõm̃cta
sapiẽtia est. Suꝑ est ut eos
etiã refellamus qui uirtutẽ
ipam̃ sũmũ bonũ putauerũt.
in q̃ opimone etia marcꝰ tul¬
lius fuit.in quo multũ icõsidati
fuerũt. Non emi uirtus ipã
est sũmũ bonũ sed effectrix et
mater est sũm bom: qm̃ ꝑueniri¬
ad illud sine uirtute nõ potest
Utrũq intellectu facile est. Que¬
bonũ facile ꝑueniri putẽt. an
cũ difficultate ac labore. Expe¬

Expanded text:
onum sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo tamen usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi accedat et uirtus. multi enim philosophorum cum de bonis malisque dissererent, aliter tamen quam loquebantur natura cogente uixerunt, quia uirtute caruerunt. uirtus autem cum scientia coniuncta sapientia est. superest ut eos etiam refellamus, qui uirtutem ipsam summum bonum putauerunt, in qua opi- Dione etiam Marcus Tullius fuit: in quo multum inconsiderati fuerunt. non enim uirtus ipsa est summum bonum, sed effectrix et mater est summi boni, quonitute non potest. utrumque intellectu facile est. quaebonum facile perueniri putent an cum difficultate ac labore? expe
Abbreviated transcription (Latin):
excusatio. nisi ut qͥ docet faciat
q̃ docet. et sit qͣsi p̃uius. et manũ
porrigat secuturo: Quẽ admodũ
aut̃ potest face̾ q̃ docet: si non
sit similis ei quẽ docet  aã si ułłi
ubiectus sit passiõi: ꝑt̾ ei docẽti
peccare. s uincor. Indutus sũ em̃
fragili carne et ĩbecilla. hes ẽ

Expanded text:
excusatio, nisi ut qui docet, faciat excusatio, nisi ut qui docet, faciat quae docet et sit quasi praeuius et manum porrigat secuturo? quemadmodum autem potest facere quae docet, si non sit similis ei quem docet? nam si nulli subiectus sit passioni, potest ei docenti peccare, sed uincor: indutus sum enim carne fragili et inbecilla, haec est
Abbreviated transcription (Latin):
do quoq sicut in cet̾is ꝑfectus et
cõsũmatus sit necesse. At id
om̃ino fieri nõ potest: insi mor¬
tale sib̃i corpus assumat. Cur
aut̃ fieri nõ possit ratio clara
est. ⁊lã si ueniat ad honnes
ut deus. ut omietã qd̾ mor tales
oculi claritatẽ maiestatis eiꝯ cõ¬
spic̾e aut sustmne nõ posũt:. ip̃
terit. quia exꝑs corꝑis nõ fa¬
ciet q̃ docebit. ac ꝑ hoc doct̾na
eius ꝑfecta nõ erit. Ailioqn si
sũma uirtus est dolorẽ patiẽ
ter ꝓ iusticia offĩcioq ꝑferre.
si uirtus est mortẽ ipa et in¬
tentã nõ metuere. et illatam
fortiter sustine̾: debet igit᷑ doc¬
tor ille ꝑfectus et docẽ ista p̃ci¬
piẽdo. et cõfirmare faciendo.
et qui dat p̃cepta uiuendi. am¬
putare debet om̃iũ excusationũ
uias. ut imponat hõĩbus ꝑndi
necessitatẽ. nõ ui aliqͣ s pudõe.
et tamẽ libertatẽ reliquat. ut
quia poterãt nõ par̾e si uellẽt.
Quomodo igit poteĩt amputari

Expanded text:
do quoque sicut in ceteris perfectus et do quoque sicut in ceteris perfectus et consummatus sit necesse est. at id omnino fieri non potest, nisi mortale sibi corpus adsumat. cur autem fieri non possit, ratio clara est. nam si ueniat ad homines ut deus, ut omittam quod mortales oculi claritatem maiestatis eius conspicere ac sustinere non possunt, ipse terit, quia expers corporis non faciet quae docebit ac per hoc doctrina eius perfecta non erit. alioquin si summa uter pro justitia officioque perferre, si virtus est, mortem ipsam et intentatam non metuere, et illatam fortiter sustinere; debet ergo doctor ille perfectus, et docere ista praecipiendo, et confirmare faciendo; ia qui dat praecepta vivendi, amputare debet omnium excusationum vias, ut imponat hominibus parendi necessitatem, non vi aliqua, sed pudore, et tamen libertatem relinquat, ut quia poterant parere si uellent. quomodo igitur poterit amputari
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽtiã tradidit et doctrmnã p̃¬
senti uirtute firmauit. Age nũt cõ¬
sideremꝰ an doctor e celo missꝰ¬
possit nõ esse ꝑfectus. Nundũ
de hoc loqiͦ. quẽ uenisse a deo ne¬
gant. Fingamꝰ aliquẽ de celo
esse mictendũ: qui uitã homĩ
rudimẽtis uirtutis ĩstituat et
ad iusticiã formet. Nemimi du¬
biũ potest esse.qurã qm̃ is doctor
qui celitus mictit᷑. tã stiẽtia sit
nichil inter celestẽ terrenũq dif¬
ferat. ⁊ lã in homĩe interna et
ꝓpria doctrina esse nullo pacto
potest. Aec enĩ mẽs terrems
uistei̾bus inclusa. et tabe corꝑis
ꝑ se potest aut caꝑe ueritatẽ.
nisi aliũde doceat᷑. Et si maxiẽ
possit sũmã tamẽ uirtute ca¬
ꝑe neq̃at. et omibus uiciis re
siste̾: quorũ matĩa in uistei̾bus
cõtmet᷑. Eo fit: ut t̾renꝰ doctor
ꝑfectus esse nõ possit. At ue̾̃o
celestis cui stiẽtia duuinitas uir¬
tutẽ ĩmortalitas tribuit: in docẽ¬

Expanded text:
sapientiam tradidit et doctrinam prsapientiam tradidit et doctrinam praesenti uirtute firmauit. Age nunc considerempossit non esse perfectus. Nondum de hoc loquor, quem venisse a Deo negant. Fingamus aliquem de coelo esse mittendum, qui vitam hominum rudimentis virtutis instituat, et ad justitiam formet. Nemini dubium potest esse, quin is doctor, qui coelitus mittitur, tam scientia sit nihil inter coelestem terrenumque differat. Nam in homine interna et propria doctrina esse nullo pacto potest. Nec enim mens terrenis visceribus inclusa, et tabe corporis r se potest, aut capere veritatem, nisi aliunde doceatur. Et si maxime possit, summam tamen virtutem capere nequeat, et omnibsistere, quorum materia in uisceribus continetur. eo fit ut terrenus doctor perfectus esse non possit. at uero caelestis, cui scientiam diainitas, uirtutem inmortalitas tribuit, in docen
Abbreviated transcription (Latin):
gat iustã esse hãc r̾spõsionẽ
Qui etiã in concẽptũ uenet
hmnõi doctor: et eludet᷑ uicissim.
quia uidebitur et ip̃e delude̾. Quid
faciet ille p̃ceptor si hec fuerĩt¬
ei oppõita: Quomõ adimet excu¬
sationẽ cõtumacibꝰ: nͦ ut pñtibus
factis doceat possibilia se docere
unde euenit ut philosophorũ p̃¬
ceptis nullus obtẽꝑ et. Hoĩes enĩ
malũt exempla qͣm uerba. quia
loqui facile prestare difficile. Oti¬
nã quidẽ tã multi bene facerẽt
qͣm multi loquũtur bene. Sed qui
p̃cipuit nec faciũt: abest ab hiis
fides. Et si homĩes fuerit̾ cõtem¬
nẽtur ut leues: si deus opponet᷑
excufatio fragilitatis humane. Su¬
ꝑ est ut factis uerba firmẽtur: qd
philosophi fac̾e ne queũt. Itaq
cũ ip̃i p̃ceptores. unicãtur affec¬
tibus quos uinci p̃cipuit oport̾e:
neminẽ possut ad uirtutẽ quã
fuit. Nemo em̃ post mũdũ cõditũ
talis extitit insi xpũs: qͥ et uerbo

Expanded text:
get iustam esse hanc responsionem? get iustam esse hanc responsionem? quin etiam in contemtum ueniet huiusmodi doctor et deludetur uicissim, quia uidebitur et ipse deludere. quid ergo faciet ille praeceptor, si haec ei fuerint obposita? quomodo adimet excusationem contumacibus, nisi ut praesentibus factis doceat possibilia se docere? inde euenit ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. homines enim malunt exempla quam uerba, quia loqui facile est, praestare difficile: utinamque tam multi bene facerent quam multi locuntur bene! sed qui praecipiunt nec faciunt, abest ab iis fides: et si homines fuerint, contemnentur ut leues, si deus, opponetur ei excusatio fragilitatis humanae. superest ut factis uerba firmentur: quod philosophi facere nequeunt. itaque cum ipsi praeceptores uincantur adfectibus quos uinci praedicant oportere, neminem possunt ad uirtutem quam fuit. nemo enim post mundum conditum talis extitit nisi Christus, qui et uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
muneroq homi segregae inter
qͥs habitat ip̃e. Et ip̃i eodẽ mõ
uiuendũ quo st docet ẽẽ uiuẽdũ.
ne si aliter uixerit: ip̃e p̃cep¬
tis suis fidẽ detrahat. lemotẽ¬
qr doctemã suã faciat. si re ipã
resoluat qd̾ u̾bis intat᷑ ast̾ñgẽ.
unusquisq emĩ cũ audit p̃cipientẽ
nõ ult sibi impomi necessitatẽ pa¬
rendi tanqͣm sibi ius libertatatis
adimatur. Respõdet itaq doctori.
hoc modo. Non possũ fac̾e̾ q̃ iubes.
quomã sũt impossibilia. Uetas me
irasti. uetas cuꝑe uetas libidine
cõmoueri. uetas dolorẽ uł mor¬
tẽ timere: sed hoc nõ adeo cõtra
naturã est. ut hiis affectibꝰ ãima¬
lia umuersa subiecta sint. uel
si adeo putes repugnari posse
nature: et tu ip̃e q̃ popis fac ut
sciam fieri posse. Cũ aut̃ ip̃e nõ
facias: que insoletia est ut homi
libero impone uelis leg̃es q̃bus
ip̃ẽ nõ pareas: Prius diste que
doces: et anteqm mores aliorũ
corrigas tuos corrige. Quis ne¬

Expanded text:
e hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est quo docet esse uiuendum, ne si aliter uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis adimatur. respondet itaque doctori hoc modo: \'non possum facere quae iubes, quoniam sunt inpossibilia. uetas me irasci, uetas cupere, uetas libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem timere, sed hoc adeo contra naturam est, ut his adfectibus animalia uniuersa subiecta sint: uel si adeo putas repugnari posse naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut sciam fieri posse. cum autem ipse non facias, quae insolentia est ut homini libero inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige.\' quis ne
Abbreviated transcription (Latin):
uł argumẽtis uł exẽplis ul ydone¬
is testibus asserã et stultitiã quã
nobis isti deoꝵs cultoes obiectare
nõ de sinũt. ut nullã penes nos
sic totã penes ipõs ẽẽ doceamus.
Et qͣnqͣm p̾oribꝯ libris cũ falsas
arguerĩ religioes. et ħ c̃ fabrã
sapiẽtiã tollerẽ ubi uitas sit os¬
tenderĩ. plamꝰ tamẽ q̃ religio
et q̃ sapiẽtia uera sit ꝓximus

Expanded text:
vel argumentis, vel exemplis, vel idonevel argumentis, vel exemplis, vel idoneis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores obiectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi ueritas sit ostenderim, planius tamen quae religio et quae sapientia uera sit liber
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ docent. a̾ quẽ instruũt. qͥ seipõs
nũdũ instruxerũt Quẽ sanare
egroti. quẽ rege̾ ceci possũt: Huc
igͣ nos oẽs quibus est cura sapiẽtie
cõfe̾amꝰ. Au exp̾t abimꝰ donet so¬
crates aliqs stiat an anaxagoas
n tenebris lumẽ ĩueniat ã demo¬
critus u̾itatẽ de puteo extrahat.
ut empedocles dilatet ãnni sui se¬
mitas. a archesilas tharneadas. ui¬
deãt senciãt ꝑcipiãt. uox ecce
de celo u̾itatẽ docens. et nobis so¬
le ipso clariꝰ lumẽ ostẽdẽs. Quid
nobis iniqꝰ simꝰ et saꝑiã sustiꝑe
cũctam᷑. quã docti boiẽs cõtriti in
q̃rendo etatibꝰ suis nũꝙͣ reꝑire
potuerũt. Q̾ wlt sapiẽs ac bts̃
eẽ audiat dei uocẽ distat iusticiã
sacͣmẽtũ natĩtatis sue norit. hu¬
mana cõtẽnat. diuina sustipiat
ut sũmũ illd̾ bonũ ad qd̾ natꝰ est
possit adipisti. Dissolucis cͥligiõibꝰ
uniu̾sis. et oĩbus qͥtũq ĩ earũ de¬
fensiõe dici uł solebãt uł potãnt

Expanded text:
unt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat aut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus est possit adipisci. Dissolutis religionibus uniuersis et omnibus quaecumque in earum defensionem dici uel solebant u
Abbreviated transcription (Latin):
et de filio locutus est multa q̃ diui¬
nis cõtmnẽtur archanis. Que cũ ita
q habeat ut ostẽdimꝰ: apparet ñł¬
cã ałiã spem uite hom̃i esse ꝓpo¬
itã insi ut abiectis uanitatibus
et errore miserabili deũ cognos¬
cat et deo seruiat. insi huic tẽpo¬
rali renũciet uite: ac se rudimẽ¬
tis iusticie ad cultũ religionis in¬
stituat. Hac eni condiciõe gigni¬
nuir. ut gena̾nti nos deo iusta et
debita obse quia trib p̃beamꝰ. Hũc
solũ nouẽiꝰ. hũc seqͣmur. hoc
unculo pietatis obstricti deo et
religati sumus. unde ipã religio
nẽ accepit: nõ ut cice̾o int̾p̃tatus
est a relegando qui in libro de
natura deorũ scdõ ita dixit. Nõ
eñ philosophi solũ: uerũ etiã ma¬
iores nostri suꝑsticionẽ a religiõe
eꝑauerũt. Nam q̃ totos dies p̃¬
abãtur et ĩmolabãt ut sui sibi

Expanded text:
, de filio locutus est multa quae diui, de filio locutus est multa quae diuinis continentur arcanis. Quae cum ita se habeant ut ostendimus, apparet nullam aliam spem uitae homini esse propositam, nisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis obstricti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero interpretatus est a relegendo, qui libro de natura deorum secundo ita dixit: non enim philosophi solum, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt. nam qui totos dies precabantur et
Abbreviated transcription (Latin):
potest mors eterna uitari. Idẽ
sũt qui deiciẽdi hoĩs causa uaĩ¬
os sibi cultus ꝑuersa religiõe cõ¬
diderũt. mẽtitis tamẽ assup̃tis¬
q nomĩbus ut fallent. ⁊ã q̃a
diuinitatẽ ꝑ seipõs affecta̾e nõ
poterãt adstiuerũt sibi noniã
potẽtũ regũ: sub quorũ titulis
honorẽ sibi deorũ uiidicarent
Qui error distuti potest. et in
lucẽ ueritatis ꝓtrahi. Nã si qs̃
studet altius inquirẽ: congreget
eos quibus ꝑicia est ciere ab
feris ammas. Euocẽt iouẽ nep¬
tunũ uostanũ. mercuriũ. apossiẽ
patrẽq om̃iũ saturnũ. Respõde¬
but̃ ab inferis et int̾rogati lo¬
quẽtur. et de se ac deo fatebũtur.
Post hoc euocẽt xp̃m: nõ ade̾i̾t
nõ aꝑꝑebit: quia nõ amplius ꝙͣ
biduo apud inferos fuit. Quis
hac ꝓbatiõe certius ꝓferri pt̾.
Ego uero nõ dubito quin ad
trasmegistus hac aliqua ratioe
ꝑueneit: qui de deo patre onña¬

Expanded text:
potest mors aeterna uitari. idem potest mors aeterna uitari. idem sunt qui deiciendi hominis causa; uarios sibi cultus per diuersa regionum condiderunt, mentitis tamen adsumptisque nominibus ut fallerent. nam quia diuinitatepoterant, adsciverunt sibi nomina potentium regum, sub quorum titulis honores sibi deorum vindicarent. Qui error discuti potest, et in lucem veritatis protrahi. Nam si quis studet altius inquirere, congreget eos, quibus peritia est ciere ab inferis animas. Evocent Jovem, Neptunum Volcanum Mercurium Apollinem patremque omnium Saturnum: respondebunt ab inferis omnes et interrogati loquentur et de se ac deo fatebuntur. post haec euocent Christum: non aderit, non adparebit, quia non amplius quam biduo aput inferos fuit. quid hac probatione certius proferri potest? ego uero non dubito quin ad ueritatem Trismegistus hac aliqua ratione peruenerit, qui de deo patre omnia
Abbreviated transcription (Latin):
iurati ꝑ nomẽ dei ueri ꝓtinus
fuguit. Que ratio est ut upm
timeant. ⁊ ouẽ aut̃ nõ tneãt. insi
qd̾ idẽ sut demones. qs uolgus
deos esse oꝑmatur: Demq si cõ¬
sticuãtur in medio. et is quẽ con¬
stat incursũ demoĩs ꝑꝑeti. et del¬
phici apollinis uates. eodẽ mõ
nomẽ dei horrebũt. et tã celeĩ¬
ter excedet de uate suo apollo.
qmͣ ex homĩe spũs ille demonitus
et adiurato fugatoq deo suo ua¬
tes in ꝑpetũ conticesset. Ergo
idẽ sũt demones quos fatẽtur
exetrandos esse. ide diis quibus
supplicat. Si nobis credẽdũ nõ
putat᷑. credant homero q̃ sũmũ
illũ iouẽ demonibus aggͦgnuit.
sed et aliis poetis ac philosopha
qui eosde modo demonas mõ deos
nũcupãt. quorũ asteriõ uerĩ al¬
terũ fahũ est. Illi eñ neq̃ssum
spũs ubi adiurãtur. ibi demonas¬
se cõfitẽtur: ubi colũtur ibi
se deos mẽtĩtur. ut errores
homĩbus ĩmittãt. et auocẽt a
ueri dei notione. ꝑ quã solã

Expanded text:
tinus. fugiunt. quae ratio est ut Christum timeant, Iouem non timeant, nisi quod idem sunt daemones quos uulgus deos esse opinatur? denique si constituantur in medio et is quem constat incursum daemonis perpeti et Delphici Apollinis uates, eodem modo dei nomen horrebunt et tam celeriter excedet de uate suo Apollo quam ex homine spiritus ille daemonicus et adiurato fugatoque deo suo uates in perpetuum conticescet. ergo idem sunt daemones quos fatentur execrandos esse, idem dii, quibus supplicant. si nobis credendum esse non putant, credant Homero, qui summum illum Iouem daemonibus adgregauit, sed et aliis poetis ac philosophis, qui eosdem modo daemonas, modo deos nuncupant, quorum alterum uerum, alterum falsum est. illi enim nequissimi spiritus ubi adiurantur, ibi se daemonas confitentur, ubi coluntur, ibi se deos mentiuntur, ut errores hominibus immittant et auocent a ueri dei notione, per quam solam
Abbreviated transcription (Latin):
ignoraret affectus est. Quid
de huis trucis indig̾tate dicemꝰ.¬
in quadeus a cultoribus dei
suspẽsus est atq affixus: Q̾s tã
facũdus. et tãta rerũ uerborũ¬
q copia instructus existet. que
oratio tanta affluẽtie ub̾tate
decurrẽs: ut illã crutẽ merito
deploret. quã mũdus ip̃e et
tota elemẽta mũdi luxerũt. hec
aut̃ sit futura fiusse et ꝓpħarũ
uocibus et sybilliis carmĩbus
denũciatũ est. Apud ysaiã ita
scriptũ ĩuenit᷑. Nlõ sũ cõtumax
neq cõtradicio. dorsũ meũ po¬
sui ad flagella. et maxillas me¬
as ad palmas. faciẽ aut̃ nõ ci
uerti meã a feditate sputorũ.
Siiliter dauid in psało trice¬
flagella. et ignoraui dissoluti
sũt nec cõpũcti sũt: tẽp̃tauer̃t

Expanded text:
ignoraret, affectus est. Quid ignoraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemin qua deus a cultonbus dei suspensus est atque subfixus? quis tam facundus et tanta rerum uerborumque copia instructus existet, quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illam crucem merito deploret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? haec autem sic futura esse et prophetarum uocibus et Sibyllinis carminibus denuntiatum est. aput Esaiam ita scriptum inuenitur: non sum contumax neque contradico: dorsum meum posui ad flagella et maxillas meas ad palmas, faciem autem meam non auerti a foeditate sputorum. similiter Dauid in psalmo XXXIflagella et ignorauerunt, dissoluti sunt nec conpuncti su
Abbreviated transcription (Latin):
cruci affigerũt illuserũt. Indu¬
tũ enĩ coloris punicei ueste ac
spins coronatũ quasi regẽ
salutarũt. et dederũt ei cibũ
fellis. et mistuerut̾ aceti potioẽ.
post hec cõspuerũt ĩ faciẽ eiꝰ
et palmmis cetiderũt. Cumq
ipsi carnifices de uestimẽtes
contẽdentes: sortiti sũt inter se
de tunica et pallio. Et cũ hec
onnã fierẽt: nulłã uocẽ ex ore
suo tanqͣm si mutus esset emi¬
sit. Tũc suspẽderut eũ inter
duos noxios mediũ. qui ob la¬
trocima dãnati erãt. cruti q af¬
fixerũt. Quid ego hic in tanto
facmore deplorẽ. aut qbus uer¬
bis cantũ ne fas conq̃rar Nõ
quã marcus tullius uiiuerse
effusis totius igenii fõtibus ꝓ¬
secutus est: facinus indignũ es¬
se ꝓclamãs ciuẽ romanũ cõtra
omẽs legẽs in crucẽ ẽẽ sublatũ.
Qui qͣmius ĩn ocẽs fueit. et illo
supplicio indignus mortalis tñ
et ab homĩe scelesto q̾ iusticiã

Expanded text:
cruci affigerent, illuserunt; inducruci affigerent, illuserunt; indutum enim coloris punicei veste, ac spinis coronatum, quasi regem salutaverunt, et dederunt ei cibum fellis, et miscuerunt ei aceti potionem. Post haec, conspuerunt faciem ejus, et palmis ceciderunt. Cumque ipsi carnifices de vestimentis ejus contenderent, sortiti sunt inter se de tunica et pallio. Et cum haec omnia fierent, nullam vocem ex ore suo tamquam si mutus esset, emisit. Tum suspenderunt eum inter duos noxios medium, qui ob latrocinia damnati erant, crucique affixerunt. Quid ego hic in tanto facinore deplorem? aut quibus verbis tantum nefas conquerar? Non quam Marcus Tullius universiseffusis totius ingenii fontibus, prosecutus est, facinus indignum esse proclamans, civem Romanum contra omnes leges in crucem esse sublatum. Qui quamvis innocens fuerit, et illo supplicio indignus, mortalis tamen, et ab homine scelesto, qui justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
lato qui cũ legatus syriã regebe
oblatũ crnti affigi postulauerũ
ꝙr dixerat. si solue̾itis hoc tẽpł
qd̾ ed ificatũ est amnis ul ui.
illud in triduo sñ manibus re¬
sustitabo. significas breui futu¬
rã passionẽ suã. et se a uide is
interfectũ. tertio die i̾surrecturũ.
Ipse em̃ erat uerũ dei tẽplũ.
has uoces eius tanq̃z infaustas
et impias i infectabãtur. Que
cũ pilatus audisset. et ille in
defensionẽ sui nichil dicẽt. ꝓnũ¬
ciauit nchil in eo dampnatioe
dignũ uideri. At illi iustissimi
accusatoẽs cũ populo quẽ incita¬
uerat̾ succlamare ceperũt: et
crutẽ eus uiołetis uotibus fla¬
gitare. Tum põtius et illorũ
lamoribus. et herodis tetrarche
instigatione metuẽtis nerg̾no
pellẽtur uictus est. nec tñ ipẽ
sentẽtiã ꝓtulit sed tradidit eũ
uideis ut ip̃i de illo scdm le gẽ
suã iudicarẽt. Duxerũt igͣ eũ
flagellis uerba̾tũ. et pͥusꝙͣ c̾ci

Expanded text:
lato, qui tum legatus Syriam regebat, lato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum cruci adfigi postulaueruntquia dixerat: si solueritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illut in triduo sine manibus resuscitabo, significans futuram breui passionem suam et se a Iudaeis interfectum tertio die resurrecturum. ipse enim fuerat uerum dei templum. has uoces eius tamquam infaustas et inpias insectabantur. quae cum Pilatus audisset et ille in defensionem sui nihil diceret, pronuntiauit nihil in eo damnatione dignum uideri. at illi iniustissimi accusatores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem suam iudicarent. duxerunt igitur eum flagellis uerberatum et
Abbreviated transcription (Latin):
dimibus ĩmergerẽt. sicut sus que
ingurgitat ceno. uel terrems
seriuãt simulachris ac se luto
inquinẽt. luto enĩ se oblimũt qͥ
deos id est lutũ terrãq uenant᷑
Sic uiiuersa peccata uidaite le¬
gis ad exhibendã iusticiã spe¬
tãt:. qͦmã ꝑ ambagẽ data st̃. ut
ꝑ carnaliũ figurã spiritualia nos¬
cẽntur. Cũ igit᷑ ea q̃ deus fieri
uoluit. queq ꝑ ꝓphetas suos mł¬
tis seculis ante p̾dixit xpũs i
pleret: ob ea incitati et diumas
deũ suũ condeninaret. Quos
cũ stiret futurũ. ac subm̃ dicẽt
oporte̾ se pati atq interfici ꝓ
salute młtorũ: secessit tamẽ cũ
discipulis suis. nõ ut uitaret qd
necesse erat ꝑpeti ac sustinere.
sed ut ostenderet qd ita fie̾i o¬
portet᷑ in om̃i ꝑ secutione ne
sua quis culpa incidisse uideat᷑
ac denũciauit fore ut ab uno eo¬
rũ ꝓdẽtur. Itaq uisas p̃mio
illectus tradidit filiũ dei uides
sit illi cõprehensũ ac põtio pi¬

Expanded text:
dinibus inmergerent sicut sus, qui se dinibus inmergerent sicut sus, qui se ingurgitat caeno, uel ne terrenis seruiant simulacris ac se luto inquinent. luto enim se oblinunt qui deos id est lutum terramque uenerantur. sic uniuersa praecepta Iudaicae legis ad exhibendam iustitiam spectant, quoniam per ambagem data sunt, ut per carnalium figuram spiritalia noscerentur. Cum igitur ea quae deus fieri uoluit quaeque per prophetas suos multis saeculis ante praedixit, Christus inpleret, ob ea incitati et diuinas deum suum condemnarent. quod cum sciret futurum ac subinde diceret oportere se pati atque interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis, non ut uitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ostenderet quod ita fieri oporteat in omni persecutione, ne sua quis culpa incidisse uideatur; ac denuntiauit fore ut ab uno eorum proderetur. itaque ludas praemio inlectus tradidit eum Iudaeis. at illi conprehensum ac Pontio Pi