comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utine exiguos nos facias dñe p̃ter om̃s qui habitant t̾rã His gͦ uerbis atq his p̃cib inuo¬
co& inuito miscd̾iam dñi Quod & si holocaustũ possem. meipsũ offerrẽ sacͥficiũ. ut irã
dñi mitigarẽ : ñ parcerẽ. ñ differrẽ: S & uos oreligiosa plebs. etiam uos imitanuni me¬
tculosũ & timidũ sacerdotẽ. queso uos nati mei. obsecro uos. coniungitȩ mec̃ lam̃tatio¬
nem urãm. ⁊ fietus ur̃os meis fletib annnuscete.⁊ clemenciã dñi ꝓuocemꝰ ꝑ habundan¬
tum lacrimarum. indignationisq diuinȩ accensũ ignẽ fietib restinganius & miti-¬
gemus irã dñi conu̾sionib nr̃is. scĩsicemus ieiniũ. p̃dicemꝰ ourationem: hec enim
nobis suggerunt scĩ ꝓpħe remedia. Congregenius p̾sbiteros. lactentes paruulos abip¬
sis matrum uberib euellamꝰ. & ꝓioiamꝰ inconspectu dñi. etatẽ onini miseratione digu
& que sola mereatur dei misdiam uagitib impetrare. Nos quoq sacer dotes ⁊ minis¬

Expanded text:
inuoco et inuito misericordiam domini. quodsi et holocaustum possem offerre me ipsum sacrificium, ut iram domini mitigarem, non par- cerem, non differrem. sed et uos, o religiosa plebs, etiam uos imitamini meticulosum et timidum sacerdotem. quaeso uos, nati mei, obsecro uos, coniungite mecum lamentationem uestram et fletus uestros meis fletibus admiscete; et clemen­ tiam domini prouocemus per abundantiam lacrimarum indigna- tionisque diuinae accensum ignem fletibus restinguamus; mitigemus iram domini conuersione nostri. sanctificemus ieiunium, praedicemus curationem. haec enim nobis sug­ gerunt sancti prophetae remedia. congregemus presbyteros, lactantes paruulos ab ipsis matrum uberibus auellamus et proiciamus in conspectu domini, aetatem omni miseratione dignam, et quae sola mereatur dei misericordiam uagitibus inpetrare. nos quoque sacerdotes et minis
Abbreviated transcription (Latin):
ad multorum ꝑniciem ꝑtinet. siquid erratur a uobis: & rursum multorũ salutiui¬
Accipitis quod lex. xp̃i sacerdotali uos ur̃e subicit potestati. atq istis tribunalib subdit:
dedit enĩ et nobis potestatem: dedit pͥcipatum multo ꝑfectiorẽ pͥncipatib ur̃is. Aut nin¬
quid uobis iustum uidetur. sicedat sp̃s carni: siaterrenis celestia suꝑentur: si diuinis
gregis mei. axp̃o michi summo pastore anumeratam: et a scõ spũ consignatam Scio te
inter sacra altaria cum ueneratione subici manib sacerdotis: Scio te beatȩ trinitatis
cultum. fide quidem tua. s nr̃a predicatione seruare: Scio te exeodem lumine quo nos
no que sunt humana dispensans. Ab illo tibi in homines uite uenia. et potestas mortis in-¬

Expanded text:
ad multorum perniciem pertinet, si quid a vobis erratur, et rursus multorum salutiaccipitis quod lex Christi sacerdotali vos nostrae subjicit potestati, atque istis tribunalibus subdit? Dedit enim et nobis potestatem, dedit principatum, multo perfectiorem principatibus vestris. Aut nunquid justum vobis videtur, si cedat spiritus carni, si a terrenis coelestia superentur, si divinis gregis mei a Christo mihi summo pastore annumeratam, et a sancto Spiritu consignatam; scio te icultum fide quidem sua sed sacerdos praedicatione servat; si non tam dominari sno quȩ sunt humana dispensas. Ab illo tibi et vitȩ venia et potestas mortis in
Abbreviated transcription (Latin):
lirrters puidam ꝑ setores pessimi: uł certe aliis pictorib idest plebilarus etell
aebet insemed imam. depes. ꝓieere imaginiis eiꝰ pessima p̃bentes exemplaria : ereler¬
ce no accidat nobis ⁊ es iisitati ꝓu̾bis. ut qui ad alios curandos pͥresumꝰ inuend¬
nus aosi. sca notes ulcerib ⁊S um de inde quod etiã sise ipsui aliquis atoel peru¬
uai unstaminatione custodiat: ne hoc quidem susficere estimo liuis etiee¬
uendu am instiuendus aduirtutem populo preest. Neq enim sadis est eui

Expanded text:
uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii, ut, qui ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque instituendis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is faueant et hortentur. Et hoc
est quod mͥ uidetur etiã beatus aggeus
intelligens ad mirandã illam
introduxisse ꝑcunctationis imaginẽ.
cũ ad eum dicitur. Interroga
sacerdotes legem: & dic eis. Si caro sc̃a uł
uas scm̃ contigerit aliciuus ues
huisnide alieni materie dd hibeatur. Parati autem sumus ad recipiendũm ni¬
lum qm plurim & apei: uelut si aride quis stipule scincillam ionis iniciat ique
conumua qm urrtutis ignib uel accendi uł c̾ concaleseere possimus Ieam uer
oosui niurimo parũ ab sintu iniectum: uelocẽ amaritudinẽ tradit. Mellii uero
etea .si dlpln ciatur ab sunthio: non poterit eꝰ obtineri dalcedo. eeex breuaste
eceđ a duuii mp̃e subd ubfanton dustocus fuminis deriuati inpreceyin ebfilte
qlebo q auertere lapsum fuuui iux magnis molibus & in mensis machinesqiue
pems ces neroe gno omniia uerendum est. noc inueniamue pulcce & decorea

Expanded text:
omnes faueant et hortentur. et hoc omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admirandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem et dic eis: si caro sancta uel uas sanctum contigerit alicuius uesthumidae alicui materiae adhibeatur. parati autem sumus ad recipiendum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipulae scintillam ignis iniciat, quaeconsumimur quam uirtutis ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis machinis queer quod primo omnium uerendum, ne inueniamur pulchrae et decorae
Abbreviated transcription (Latin):
soris populi rector extiterit. S icut certe grauius est inmultos diffundi pestem
quam unum pestilentia consumi: nec cadaueris fetor ita ꝑniciosus est. siunum
polluat locum. sicut si parsim seuo nidore diffuso corrupti aeris morbum płibus ge¬
neret: ita siquis est inrectore uiciors moibus. facile ineos qui ei adobtempandum
prrsto sunt. tradictu atqꝙ tñfunditur: & multo faciliꝰ quod malũ est abeoteasit.: qin
papilu sineo uatcutis & industrie suerit. Inquo ego quoꝙ. soleo er ebro apidine¬
met ipsiueo aetalib Cnferens. ammirari plurimũ. quod tam facile. & siealiqtio ha¬
baet asu mlle aniconfarens mancia proficit. & mehul tam facile.ẽ. quam esficina¬
born etiã si hemo doreat nemo conpellat: raro autẽ et ꝑ difficile sit fieri bonum ⁊ cei
uum etasi aimneomđesdus eta que cuiusdam & prerupte ruꝑis asoensus. licet ꝑlo¬
res prouocent. licet multi inuitent. etiã si

Expanded text:
sioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem sioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus conferens admirari plurimum, quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis adminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat, nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
tutis uero animi & industrie nulla cura. huiꝰcemodi pastorib imminet. ꝑ qua neces¬
se babeant uoluntati gregis magis quan sue obsequi. Homini uͦ cũ ꝑdifficile sit scire
regi. id est regenti se obtemꝑare: multo difficilius est scire alios regere: & regere
scd̃m istam nr̃ãm disciplinam que exdiuina lege descendit. atq ad deum ducit.
Cuius quanto spes & gła maior est: tanto ꝑiculum grauius. quippe habentibus in-¬
cellectum. Queni recłorem pͥmo omiũ ut michi uidetur oportet sicut argentum & au¬
rum probari. & exom̃i parte circumspici atq inoni tempore & actibus contemplari.
nequid forte habeat intra se admixtionis aliene uel materie uilioris. & raucũ sonum
plumbi uel eris admixtione respondeat: & lateat intrinsecus adulteri nũ a liquid qđ
ignis examinet & resoluat: Quod malum utiq tanto fiet ꝑniciosius. quanto numero¬

Expanded text:
tutis uero animi et industriae nulla cura huiuscemodi pastoribus inminet, per quam necestutis uero animi et industriae nulla cura huiuscemodi pastoribus inminet, per quam necesse habeant uoluptati gregis magis quam suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius est scire alios regere et regere secundum istam nostram disciplinam, quae ex diuina lege descendit atque ad deum ducit. cuius quanto spes et gloria maior est, tanto et periculum grauius quippe habentibus intellectum. quem rectorem primo omnium, ut mihi uidetur, oportet sicut argentum uel aurum probari et ex omni parte circumspici atque in omni tempore et actibus contemplari, ne quid forte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numero
Abbreviated transcription (Latin):
uirides ruus deligit campos quos fecundiores ꝓbauerit ad pabula.⁊ & hos ipsos alt̃¬
nis pastib in nouat. & ab aliis ad alios gregem transmouet saltus: s & ad requiem ꝑ¬
quirit nemorosa cubilia. Agit autẽ gregem int̾dũ uirga : p̃cipue tamen calami
uł fistule suauitate ꝑ mulcens. Nec aliud ultra oꝑis uł arm̃tario inininet. uł pasto¬
ri: nisi quod parua quedã sollicitudo requiritur adu̾sus insidias atq inꝓbitatem
lupoꝵ: & sicubi forte est egrũ pecus uł reuisere oculo. uel palpando curare: uin¬
bras in estibus ꝓspicere: strata recunbentib mollia atq herbida prouidere: ꝑfla-¬
riq recunbentium locum auris spirantibus sinere quem ꝓpter decurrentis riui
frigida unda ꝑstringat. Cantare quoq & uelut alloqui greges. aut antiquitatis aliqͥd
aut amoris: ad hec uel ugulare pinguius quodq uel inprecium uertere licet. Uit¬

Expanded text:
uirides riuis deligit campos, quos fecundiores probarit ad pabula, et hos ipsos alteuirides riuis deligit campos, quos fecundiores probarit ad pabula, et hos ipsos alternis pastibus innouat et ab aliis ad alios gregem transmouet saltus. sed et ad requiem perquirit nemorosa cubilia. agit autem gregem interdum uirga, praecipue tamen calami uel fistulae suauitate permulcens. nec aliud ultra operis uel armentario inminet uel pastori, nisi quod parua quaedam sollicitudo requiritur aduersum insidias atque inprobitatem luporum et, sicubi forte aegrum pecus, uel reuisere oculo uel palpando curare, umbras in aestibus prospicere, strata recu- bantibus mollia atque herbida prouidere perflarique recubantium locum auris spirantibus sinere, quem propter decurrentis riui frigida unda perstringat, cantare quoque et uelut alioqui greges aut antiquitatis aliquid aut amoris. ad haec uel iugulare pin­ guius quodque uel in pretium uertere licet, uir
Abbreviated transcription (Latin):
nobis antiquoꝵ historia tradidit. uel tantum in eccłia fu̾isse ministroꝵ numerũ:
uł tam uilit̾ congregatum. Unde & religioni ac doctrine nr̃e obꝓbrium nascitur.
quod sacerdocia uł ministeria ambitione potius & gr̃a quã meritor iudicio de¬
feruntur. Cuiꝰ rei uiciũ uł labeni &̃ siphibe̾ supͣ nos est. at certe erubescere. & adu̾
sari. pars aliqua pietatis est. Quod uͦ mauis est onũbus & supra cuncta que suꝑiꝰ
diximꝰ deterrebat illudest. Nemeniendum nãq est ad sũmũ ipsũ uerbi fastigiũ.
& proferendum que uera sunt. Neq enim fas ÷ intalib fallere. Arbitrabat non ẽẽ si¬
mile. sicut & nunc quoq arbitror: pe cora uł armenta regere. & hominib p̃eẽ atq
aminas moderari. Ibi enim studiũ. ẽ. gregẽ uł armenti uł pe coris ualidũ menbris
& letum carnib facere. Quod ꝓspiciens uł arm̃tariꝰ ille uł pastor. comantes herbis &

Expanded text:
nobis antiquorum historia tradidit uel tantum in ecclesia fuisse ministrorum numerum nobis antiquorum historia tradidit uel tantum in ecclesia fuisse ministrorum numerum uel tam uiliter congregatum. unde et religioni ac doctrinae nostrae obprobrium nascitur quod sacer­ dotia uel ministeria ambitione potius et ad gratiam quam meritorum iudicio deferuntur. cuius rei uitium uel labem etiamsi prohibere supra nos est, at certe erubescere et auer­ sari pars aliqua pietatis est. 9. Quod uero me maius omnibus et supra cuncta quae superius diximus deterrebat illud est — ueniendum namque est ad summum ipsum uerbi fastigium et proferendum quae uera sunt; neque enim fas est in talibus fallere —: arbitrabar non esse simile, sicut et nunc quoque arbitror, pecora uel armenta regere et hominibus praeesse atque animas mode­ rari. ibi enim studium est gregem uel armenti uel pecoris ualidum membris et laetum carnibus facere; quod prospiciens uel armentarius ille uel pastor comantes herbis et
Abbreviated transcription (Latin):
rat eti: quo a siuie rustieitatis siue liber tatis mee fuerit. uos pbate: E rubus
dequibusdam qͦs uidebam ncħ penitus ad emendationẽ uite sue. nicħ ao quisisse
coreptionis ad mores: quinimo & nequiores effectos. inmundis ut dicitur pedi¬
bus irruentes certatim inscã: & pͥusqm digni haberentur. pͥmo aditu ac ianuis
ad tribinal continuo tendere atq ad sacerdocium festinare ⁊ & repulsis cet̾is.
ipsis sacris altaribus incubare: ut iam non ad formam q exemplum plebi p̃bendũ
ordo ille uideatur. S occasio quedam in habundantia & securitate uiuendi:
nec officium ducatur futuro dĩ uidicio obnoxium: s secura quedã & nusqͣm
discucienda ad ministratio pute¬
tur. & sunt pene plures numero rectores
isti quã illi quos regunt. ut nus¬
qͣm sit illud apłi quod ait. nonom̃s ꝓpħ̃e
non om̃s magistri. Hic enim om̃s

Expanded text:
secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubui secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubui de quibusdam, quos uidebam nihil penitus ad emendationem uitae suae, nihil adquisisse correctionis ad mores, quin immo et nequiores effectos inmundis, ut dicitur, pedibus inruentes certatim in sancta et, priusquam digni haberentur primo aditu ac ianuis, ad tribunal continuo tendere atque ad sacerdotium festinare et repulsis ceteris ipsi sacris altaribus incubare, ut iam non ad formam et exemplum plebi praebendum ordo ille uideatur, sed occasio quaedam in abundantia et securitate uiuendi, nec officium ducatur futuro dei iudicio obnoxium, sed secura quaedam et nusquam discutienda administratio putetur. et sunt paene plures numero rectores isti quam illi quos regunt, ut nusquam sit illud apostoli quod ait: non omnes prophetae, non omnes magistri. hic enim omnes
Abbreviated transcription (Latin):
rerti scit que dieo. ⁊ que loquor agnoscit. nqͣre ꝑturbatus sim nouitͥ aefacile ue¬
nam dabit ¶ etis autẽ non ero nimiꝰ insatiffactione: quibus forctasse huuisorie¬
modi sermo dlum opiis eius ignoratur. etiam derisui esse potert de hisyreciplie
qoibis mo aue languor recte uidicandi p̃pedit sensum roꝑuorcuno uieisfuco
non us suguait philo sophiam cenodoxiam uocantes. & preclara sapiencie sud
nota nose a ppellatiombus infamantes: quibus libeñ uilis quocs & impaite mul¬
ticuainis consensius acced it. Paratior namq est imꝑ itore turba ad detrota nouĩ
bonas ulus quam adimitandũ. ut sit eis om̃i ge̾nere delictũ. uł dum ião¬
botas Et pups uana la non uutant: ueldũ occultis ⁊ reconditis non creduntdo¬
nis ad hec accessit c̃ illud proferam & enuĩ omĩa apud uos. s nicħ iam tegail

Expanded text:
rem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile uerem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile ueniam dabit. ceteris autem non ero nimius in satisfactione, quibus fortassis huiuscemodi sermo, dum opus eius ignoratur, etiam derisui esse potest, et his praecipue quibus inuidiae languor recte iudicandi praepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt philosophiam cenodoxiam uocantes et praeclara sapientiae studia iactantiae appellationibus infa­ mantes, quibus libenter uilis quoque et inperitae multitudinis consensus accedit. paratior namque est inperitorum turba ad derogandum bonis studiis quam ad imitandum, ut sit eis omni genere delictum, uel dum manifesta et publica mala non uitant uel dum occultis et reconditis non credunt bonis. 8. Ad haec accessit etiam illud — proferam etenim omnia apud uos et nihil iam tegam
Abbreviated transcription (Latin):
quietis. tumultuosis huiꝰ uitẽ fragoribus obici. Nichil enĩ reuera mad beitã
uitam p̾stanciꝰ udebatur. quã uelut clausis carnalibus sensib s eertus ar nemin
mundumq effectũ quem piã insemet ipsum conu̾ti. id̃ suos sensus atis auimoᷤ
conspicari: lienũq effectũ a mortalum curis sibi soli loqui & des. ut altior cun¬
tis ui sibilib factus. mentem suã repleat diuinis sensib ⁊ celestibus formis. absq ul¬
la adͥmixtione terrena. uere speculum in maculatum effectus imagnais dĩ et
ex spsius lumine semꝑ lumen accipiens. aupicia quedam uelemcia saduri uole¬
met ipso scłi ferens. atł interris adhuc positus. consorcio quodam modo ꝓfiue
ang lori despecta ac derelicta fragilitate terrena ad suꝑna & celestia sꝑe sce stb¬
uectione tnfferri. siquis forte ur̃m huiꝰdemnodi amoris aliquaudo sensit ae d¬

Expanded text:
quietis tnmultuosis uitae huius fragoribus obici. 7. Nihil enim re uera mihi ad beatam quietis tnmultuosis uitae huius fragoribus obici. 7. Nihil enim re uera mihi ad beatam uitam praestantius uidebatur quam uelut clausis carnalibus sensibus et extra carnem mundumque effectum quempiam in semet ipsum con­ uerti, id est suos sensus atque animos conspicari alienumque effectum a mortalium curis sibi soli loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem suam repleat diuinis sensibus et caelestibus formis absque ulla admixtione terrena uere speculum inmaculatum effectus imaginis dei et ex ipsius lumine semper lumen accipiens, auspicia quaedam uel initia futuri in semet ipso saeculi ferens atque in terris adhuc positus consortio quodammodo perfruens angelorum, despecta ac derelicta fragilitate terrena ad superna et caelestia spiritus sancti subuectione transferri. si quis forte uestrum huiusce- modi amoris aliquando sensit ardo
Abbreviated transcription (Latin):
dentiusq resistere: Causas gͦ huiꝰ rei. quod iam dui desideratis: audite: Preci¬
pua illa suit ꝑturbationis mee causa. quod subito uuchi suꝑuentum ẽ: ⁊ sicu
cumsonꝰ aliquis repentinus increpuit. turbantur animi ex inꝓuiso terrore
ꝑculsi: ita ego quoq territus omnẽ resolui uerecundiam: que inomũ uita mea
michi semꝑ comes indissociabilis fuit. Tum de inde recordatio mei silentii & qͥe¬
tis mee uehementuis ꝑturbabat. cũ id mͥ impediri uiderẽ. quod ego a pͥncipie
uite mee singłarit̃ dilexi: & inmagnis maximisq ꝑiculis deo uoui. Cuiꝰ desi¬
derio eo ampliꝰ concitabar. quo mͥ iam uidebar eius saltem ianuam contigise
atq inde acrius accendebar. quo michi nociora eius bona fiebant. & ideo nõn
tuli me uolent̾ in medias turbas ꝑtrahi popłort: & uelut dequodam tẽplo

Expanded text:
dentiusque resistere. causas ergo huius rei, quod iam dudum desideratis, audite. praecidentiusque resistere. causas ergo huius rei, quod iam dudum desideratis, audite. praecipua fuit illa perturbationis meae causa, quod subito mihi superuentum est. et sicut, cum sonus aliquis repentinus increpuit, turbantur animi inprouiso terrore perculsi, ita ego quoque territus omnem resolui uerecundiam, quae mihi semper in omni uita mea comes indissociabilis fuit. tum deinde re- cordatio me silentii et quietis meae uehementius perturbauit, cum id mihi inpediri uiderem quod ego a principio uitae meae singulariter dilexi et in magnis maximisque periculis deo uoui. cuius desiderio eo amplius concitabar, quo mihi iam uidebar eius saltim ianuam contigisse, atque inde acrius accendebar, ex quo mihi notiora eius bona fiebant. et ideo non tuli me uiolenter in medias turbas pertrahi populorum et uelut de templo quodam
Abbreviated transcription (Latin):
naute quiddem ꝓbabili. si res poseat ad inspectionẽ ꝓre tranfferri: uelex illo loco
siuentorũ ꝓbabiliter collegerit disciplinam ad ipsa nauis qubnacula ꝓpuocari uel
fortissino militi curam turme eohortisq conmitti: uel bene agentẽ du̾rmam alti¬
ti exercitus tnfferri magisterium. Non gͦ existimet quis eorpꝰ inalienis negociis
grauissimi censores fiunt. ⁊ ex sius uicuis aliena gesta ꝑ pendunt: quod ego eru¬
buerim ministerũ huuis gradũ. maiora p̃sumens. maiora desideraus. Non ita
ego sum uel diuinaꝵ rerũ n magnitudinis. uł humanaꝵꝵ humilitatis ignar
ut non magnũ arbitrer uniu̾se nature mortaliũ quolibet modo & inquo lib&
ordine appropinquare deo: qui solus inaccessibilem om̃i creature lucem ha
bitat. Que gͥ ratio est in obediencie mee : Uisus sum ⁊ enim in illo tempore
nichil meum habere. nec meis moribus simile: s audatius contradicere. in pu¬

Expanded text:
nautae quidem probabili, si res poscat, ad inspectionem prorae transferri uel ex illo loco, nautae quidem probabili, si res poscat, ad inspectionem prorae transferri uel ex illo loco, si uentorum probabiliter collegerit disciplinam, ad ipsa nauis gubernacula prouocari. uel fortissimo militi curam turmae cohortisque committi uel bene agentem turmam ad totius exercitus transferri magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis negotiis grauissimi censores fiunt et ex suis uitiis aliena gesta perpendunt, quod ego erubuerim ministerii huius gradum maiora desiderans. non ita ego sum uel diuinarum rerum magnitudinis uel humanarum humilitatis ignarus, ut non magnum arbitrer uniuersae naturae mortalium quoquolibet modo et in quolibet ordine adpropinquare deo, qui solus in- accessibilem omni creaturae habitat lucem. 6. Quae igitur ratio est inoboedientiae meae? nisus sum etenim in illo tempore nihil meum habere nec meis moribus simile, sed audacius contra dicere inpu
Abbreviated transcription (Latin):
malũ eẽ econtrario & inutile uel omnes fieri uelle rectores. ut nullus qui regi debeat
um suꝑsit: uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere: ꝑ quod utiq
continuo claudicare ⁊ labefactari poterit om̃e corpus eccłie. nemine scilioet gub̃nan¬
te: & ubi iam nobis. uel quomodo aut aquib coletur deus: Quo pacto sacro sẽa
misteria ad instar celestis i maginis celebrabuntur: ꝑque utiq ad huc inderris
positi celestibus ordinib sociamur: Erit sine dubio illud quod dictũ ẽ: ut non
sit rex neq pͥnceps. neq sacerdotium. neq sacrificium & om̃ia illa quoq nobis ac¬
eident. quibus ꝓ immensis scelerib prior ille populus condẽpnatus est Uerum ne
hoc quidem nõuũ aut peregrinũ est his apud quos diuine phylosophy e studia
uigent. ut exordine discipulor quis in magistrori. assumatus essicuua. cut ue

Expanded text:
malum esse e contrario et inutile uel omnes fieri uelle rectores, ut nullus qui regi debeat malum esse e contrario et inutile uel omnes fieri uelle rectores, ut nullus qui regi debeat iam supersit, uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere, per quod utique claudicare continuo et labefactari poterit omne corpus ecclesiae nemine scilicet gubernante. et ubi iam nobis uel quomodo aut a quibus coletur deus? quo pacto sacrosancta mysteria ad instar caelestis imaginis celebrabuntur, per quae utique in terris adhuc positi caelestibus ordinibus sociamur? erit sine dubio illud quod dictum est, ut non sit rex neque princeps neque sacerdotium neque sacrificium. et omnia illa nobis quoque accident, quibus pro inmensis sceleribus prior ille populus condemnatus est. 5. Uerum ne hoc quidem nouum aut peregrinum est his, apud quos diuinae philosophiae studia uigent, ut ex ordine discipulorum quis in magistrorum adsumatur officium, sicut ne
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut & uerbo & opere rectorum ad id quod expedit. imbuantur: alios pastores
dedit & doctores ad ꝑfectionem eccłie : eos scilicet qui p̃cet̾is uirtute animi prediti.
familiariꝰ dõ assistant. & id officii ineccłia gerant. quod uel anima incorpore uel mens
uratio operatur in anma ut utraq pariter compaginata ⁊ sibi inuicem mixta in quo
quid deest & in quo habundat uelut inmenbroꝵ diu̾sitate consonantia facta ꝑ spm̃
caput. Quamuis ergo ne aliis quidem ullis animantib absq rectorib esse ⁊ guber¬
naculis tutum sciam: s multomagis hominib. idcirco quod ampliꝰ his & matus
ꝑidm inpendet errantib: A quib siquidẽ illud quod pͥmũ est non potest serua
ri. ne delinquant: hoc certe ineis scd̾m salutis optinet locum si corrigantur & reuo¬
centur a delicto. Si gͦ hoc uerũ apparuit & bonũ ustumq uisũ est: certum ẽ.

Expanded text:
est —, ut uerbo et opere rectorum ad id quod expedit inbuantur; alios pastores est —, ut uerbo et opere rectorum ad id quod expedit inbuantur; alios pastores dedit et doctores ad perfectionem ecclesiae, eos scilicet qui prae ceteris uirtute animi praediti familiarius deo adsistant et id officii in ecclesia gerant, quod uel anima in corpore uel mens et ratio operatur in anima, ut utraque pariter conpaginata et sibi inuicem mixta, in quo quid deest et in quo abundat uelut in membrorum diuersitate consonantia facta per spicaput. 4. Quamuis ergo ne aliis quidem ullis animantibus absque rectoribus esse et gubernaculis tutum sciam, multo tamen magis hominibus idcirco quod amplius his et maius periculum inpendet errantibus, a quibus siquidem illud quod primum est seruari non potest ne delinquant, hoc certe in eis secun­ dum salutis obtinet locum, si corrigantur ac reuocentur a de- licto. si ergo hoc uerum apparuit et bonum iustumque uisum est, certum est
Abbreviated transcription (Latin):
manere: eoꝵ qui uel bona nr̃a uel contraria. curiosa examinatione discutiunt:
C̃st enim & hoc religionis officiũ. uerbi fatiffactione curare: siqui illi forte sunt.
qui uidentur suspicionũ spiculis uulnerati: qm̃ quidẽ ꝑ optunũ est. ut neq pec¬
cando quis. neq positus insuspicationẽ peocati si fieri potest. & res indulget. offẽdi-¬
culum fr̃ib ponat. aut scandalũ. Scimus eni scandalitanti unum ex minimis:
diuinas leges statutaq despiciens. Noui & enim quia ficut incorpore nostro alia
sunt menbra que regunt corpus. atq om̃ib motib eiꝰ p̃sident: alia sunt que re¬
guntur. & obsequium rectorib prebent: ita etiam in eccłia statuit deus. equitatis
eã lege dispensans: & per diuinam ꝓuidenciam suam qua uniu̾sa conponit.
meritoꝵ temꝑans pͥuilegia. alios instituit regi & gubernari. quibus hoc utilius

Expanded text:
manere eorum qui uel bona nostra uel contraria curiosa examinatione discutiunt. manere eorum qui uel bona nostra uel contraria curiosa examinatione discutiunt. est enim et hoc religionis officium uerbi satisfactione curare, si qui illi forte sunt qui uidentur suspicionum spiculis uulnerati, quoniam quidem peroptimum est, ut neque peccando quis neque positus in suspicione peccati, si fieri potest et res indulget, offendiculum fratribus ponat aut scandalum. scimus enim scandalizanti unum ex minimis qdiuinas leges statutaque despiciens. noui etenim quia, sicut in corpore nostro alia sunt membra quae regunt corpus atque omnibus eius motibus praesident, alia sunt quae reguntur et obsequium rectoribus praebent, ita etiam in ecclesia statuit deus aequitatis eam lege dispen­ sans et per diuinam prouidentiam suam, qua uniuersa conponit, meritorum temperans priuilegia. alios constituit regi et guber­ nari — quibus hoc utilius
Abbreviated transcription (Latin):
matio referatur. Causa ꝓqua dudũ uelut tedio quodam & indignatione suꝑatus
abscessi. & elongaui fugiẽns. & habitaui indeserto non paruo tempore: alia fortasse
aliis uideatur : hisqui uelodio circa me ut fieri solet. uel amore detinentur. & id
quod tunc feri quidem uidebamur & immittes. nunc uͦ mansueiumis. & egressi
sumus in hoc quod antea fugeranius: aliꝰ quidẽ culpat inronstantie: alius ample¬
ctitur factũ Nichil eñ hominib suauiꝰ qͣm aliena loqui & aliena curare: maxie
sieueniat uelodio aliquos uel amore preueniri: a quib precipue semꝑ occultatur
ueritas & furatur A lii gͥ ut dixi putent alia: ego uero absq om̃i uerecundia quod
uerũ est in mediũ ꝓferam: utrisq partib satiffaciens. id ẽ tam his qui affectu in nos.
dine mea ac metu pͥstino disseram. Neq enĩ patiar in me suspicionis quicqͣm re-¬

Expanded text:
matio referatur. causa, pro qua dudum uelut taedio quodam et indignatione superatus matio referatur. causa, pro qua dudum uelut taedio quodam et indignatione superatus abscessi et elongaui fugiens et habitaui in desejto non paruo tempore, alia fortassis aliis uideatur, his qui uel odio erga me, ut fieri solet, uel amore detinentur. et id quod tunc feri quidam uidebamur et inmites, nunc uero mansueuimus et regressi sumus in hoc quod antea fueramus, alius quidem culpat inconstantiae, alius amplectitur factum. nihil enim hominibus suauius quam aliena loqui et aliena curare, maxime si eueniat uel odio aliquos uel amore praeueniri. a quibus praecipue semper occultatur ueritas et furatur. alii igitur, ut dixi, putent alia, ego uero absque omni uerecundia quod uerum est in medium proferam utrisque partibus satis faciens, id est tam his qui affectu in nos dine mea ac metu pristino disseram. neque enim patiar in me suspiciones cuiquam re
Abbreviated transcription (Latin):
tuerint. s id obtinuerit apud deum & eccłias dĩ meriti: ut quic̃q ausus fuent
doctrine eius inaliquo refragari: ex hoc ipso quia ipse sit magis heretietis
arguatur. M anifestum namq indiciũ est non eẽ recte fidei: hominẽ qui inifids
gregono ñ concordat. hunc gͦ absq ullo ꝓrsus lege sempulo: soiens tam̃ quod eloqu¬
tie eius p̃sulgidũ ingreo lum̃ non parũ necesłitas intͣpretationis obscurat. Inquo
utrum nr̃i sermonis pauꝑtas. an ipsa int̾pretationis natura hoc agat: tu utrius
Incipit apologeticum G negorii nazanteni ep̃i:¬
iolus sum: & fateo me esse fuꝑatum. Subiectus sum drĩo: & obsecraui eum
Dignum &e enĩ ẽ ut nuchi beatus dauid aꝑiat sermonis exordiũ: unmo uͥ
ille ipse qui indauid loquebatur. & qui etiam nunc ꝑ eum loquitur. Optimus nãq
ordo est. ut cotius uel uerbi. uel oꝑis. & a deo nobis origo sumatur: & indeũ consum¬

Expanded text:
tuerint, sed id obtinuerit apud deum et ecclesias dei meriti, ut, quicumque ausus fuerit tuerint, sed id obtinuerit apud deum et ecclesias dei meriti, ut, quicumque ausus fuerit doctrinae eius in aliquo refragari, ex hoc ipso quia ipse magis sit hereticus arguatur; manifestum namque indi­ cium est non esse rectae fidei omnem qui in fide Gregorio non. concordat. hunc ergo absque ullo prorsus scrupulo lege, sciens tamen quod eloquentiae eius praefulgidum in Graeco lumen non parum necessitas interpretationis obscurat. in quo utrum nostri sermonis paupertas an ipsa interpretationis natura hoc agat, tu, qui utriusque ICIT PROLOGUS GREGORII NA­ ZANZENI EPictus sum et fateor me esse superatum; subiectus sum domino et obsecraui eum. dignum etenim est, ut mihi beatus Dauid aperiat sermonis ostium, immo uero ille ipse qui in Dauid loquebatur et qui etiam nunc per eum loquitur. optimus namque ordo est, ut totius uel uerbi uel operis et a deo nobis origo sumatur et in deum consum
Abbreviated transcription (Latin):
riani temꝑa eccłas catholici recepissent: constantinopolim ad instituendã eccłiã¬
uel docendam tnͣsire exoratus est. Ubi cũ magnisicum opus iuuerbo dĩ ageret
& infinitas cotidie pene multitudines ab hereticis ad fidem uerã conuerteret.
ut fieri solet. głam emulatio subsecuta est. Ille uero tam erat intimore dĩ ꝑsec¬
tus. ut cum sensisset: causa fui esse inter epos disceptationẽ. statini sponte disce¬
deret: dicons illũ tantũ modo ꝓpħicũ sermonẽ Si ꝓpter me est tempestas ista.
tollite me & mitate me in mare: ⁊ desinat a uobis cominotio. Huiis neq uit
ꝗͥd probabiliꝰ & sanctus. neq eloquentia clarius & illustrius: neq fide purius &
rectius: neq sciencia plenus & perfectius inueniri potest: qui solus sit. de cui
fide nec dissudentes quidem int̾ se ut fieri solet partes & studia disputare po¬

Expanded text:
riani tempora ecclesias catholici recepissent, Constantinopolim ad instituendam riani tempora ecclesias catholici recepissent, Constantinopolim ad instituendam uel docendam ecclesiam transire exoratus est. ubi cum magnificum opus in uerbo dei ageret et infinitas cottidie paene multitudines ab hereticis ad fidem ueram conuerteret, ut fieri solet, gloriam aemulatio subsecuta est. ille uero tam erat in timore dei perfectus, ut, cum sensisset causa sui esse inter episcopos disceptationem, statim sponte discederet dicens illum tantummodo propheticum sermonem: \'si propter me est tempestas ista, tollite me et mittite in mare, et desinat a uobis commotio\'. Huius neque uita aliquid probabilius et sanctius neque eloquentia clarius et lnlustnus neque fide purus et rectius neque scientia plenius et perfectius inueniri potest, qui solus sit, de cuius fide ne dissidentes quidem inter se, ut fieri solet, partes et studia disputare po
Abbreviated transcription (Latin):
ille eum familiarius & ambitiosuis conplectentes: aiunt. Ne moleste accipias uiuenis: no
tibi satis sumus & familiares. Altera enim ex nobis sapientia. altera castitas dicitur: & mis¬
sȩ sumus a dño tecũ habitare: quia iocundũ nobis. ⁊ satis mundũ incorde tuo habi¬
taculũ p̃parasti. Tum de inde cum obeximium inlitteris profectum athenis ut
oratoriam doceret astringeretur: furtum nocte egressus abscessit & cum se in explor¬
to mari cõmisisset. tempestate uexatus est: inqua se deo seruiturum uouit. Quodq
cũ faceret. subito a patre ep̃o insacerdocium sub rogatus est. Quod egre ferens: dis¬
cessit ad tempus. ꝑ ost modum uero regressus. libellũ hunc apologeticum dixit in
eccłia: causas sue abscessionis uel &̃ reditus allegans. Post hec etiam desuncto pati
succedit inepiscopatũ: apud natanti breue opidum & inde cum post ualentis ar¬

Expanded text:
illae eum familiarius et ambitiosius conplec­ tentes aiunt: \'ne moleste accipias, iuuenis, notae illae eum familiarius et ambitiosius conplec­ tentes aiunt: \'ne moleste accipias, iuuenis, notae tibi satis et familiares sumus — altera enim ex nobis Sapientia, altera Castitas dicitur — et missae sumus a domino tecum habitare, quia iucundum nobis et satis mundum in corde tuo habita- culum praeparasti.\' tum deinde, cum ob eximium in litteris profectum Athenis ut oratoriam doceret adstringeretur, furtim nauem ingressus abscessit. et cum se inexplorato mari commi­ sisset, tempestate uexatus est, in qua deo se seruiturum uouit. quodque cum faceret, subito a patre episcopo in sacerdotium subrogatus est. quod aegre ferens discessit ad tempus; post­ modum uero regressus libellum hunc apologeticum dixit in ecclesia causas suae abscessionis uel etiam reditus allegans. post haec etiam defuncto patri succedit in episcopatum apud Nazianzum breue oppidum. et inde, cum post Ualentis Ar
Abbreviated transcription (Latin):
ut tibi absens quoq aliquid operis impenderem: nec nos a consuetis stu¬
diis necessitas mee ꝓfectionis inhiberet. Petebas ergo gregoriũ natantenũ¬
tibi inlatinũ uerti. uirũ ꝑ omĩa inconparabilem. qui uerbo & oꝑib clarꝰ
splendidissimũ lumen scientie. xp̃i eccłiis prebuit. dũ ei docuit quȩ fecit: nec
seipsũ condẽpnauit agendo contraria qmͣ docebat. Is capadocia domo. ep̃o patre.
matre quoq satis religiosa. orunidus suit: athenis & alitus & eruditus. ut pauci:
Nectamen inconuersatione scolari. uel etatis uel sodalium illecebris cedens uel ꝑͣdidit pudi¬
citiam : s tanqm sibi adeo connussũ thesaurũ ad domũ castam reportauit integrũ signa¬
culum castitatis: Deniq cũ phylosophye fludiis apud athenas floreret: uidit ꝑsoporem seden¬
ti sibi & legenti duas decoras satis dextra leuaq feminas consedisse Quas ille castitatis ui¬
stinctu oculo toruiore respiciens: que nã essent. & quid sibi uellent ꝑcunctabatur At

Expanded text:
ut tibi absens quoque aliquid operis inpenderem, ne nos a consuetis studiis necessitas meae profectionis inhiberet. petebas ergo Gregorium tibi in Latinum uerti, uirum per omnia inconparabilem, qui uerbo et operibus clarus splendi­ dissimum lumen scientiae Christi ecclesiis praebuit, dum ea docuit quae fecit nec se ipsum condemnauit agendo contraria quam docebat. is Cappadocia domo episcopo patre, matre quoque satis religiosa oriundus fuit. Athenis et altus et eruditus ut pauci nec tamen in conuersatione scholari uel aetatis uel sodalium inlecebris cedens prodidit pudicitiam, sed tamquam a deo sibi commissum thesaurum ad domum castam reportauit integrum signaculum castitatis. denique cum philosophiae studiis apud Athenas floreret, uidit per soporem sedenti sibi et legenti duas decoras satis dextra laeuaque feminas consedisse. quas ille castitatis instinctu oculo toruiore respiciens quaenam essent et quid sibi uellent percontabatur. at
Abbreviated transcription (Latin):
materie generetur. & seditione qualibet solutionem sui meditetur: uelsi duimo
penani: si uel mare efferueat uel terra quatiatur. uel ꝑniciosus imber et pestifer de¬
cidat. aut sol subtraota sui luce refugiat. aut aer ardorbus excandescat. aut ultra
mensuram sui natura ignis exestuet: sine dubio excidium mundi & int̾itus uiu¬
uersitatis putatur: & bõnum pacis. elementoꝵ seditione subu̾titur. Ut omittam

Expanded text:
materiae generetur, et seditione aliqua solutionem sui meditetur haec machina, vel si divino eatur, si vel mare efferveat, vel terra quatiatur, si perniciosus imber decidat, aut sol subtracta luce refugiat, si aer ardoribus excandescat, aut ultra mensuram sui natura ignis exaestuet, excidium sine dubio mundi interitusque putatur, dum bonum pacis elementorum hac seditione subvertitur. Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
putant ẽẽ sũ mũ bonũ. Pret̾ enĩ sũma corꝑa q̃ celestia sc̃. niinꝰq corruptioni subiacent. su¬
nũbonũ cogitare ñ possunt. Ideoq in ordinatissime flagitant. ut neo mortẽ nec ullã corrup-¬
tionẽ paciant᷑ corꝑa bestiarũ: qͣsi ñ sint mortalia cũ sint insima. aut iõ mala sint qͥa st̃ ode¬
ha meliora. Dolor aut̃ quẽ bestie sentiunt: aĩarũ ⁊̃ bestialiũ uĩ quandã insuo gn̾e inira¬
bilẽ laudabilẽq cõm̃dat. hoo ipso enĩ satis apparet in regendis animondisq sius coꝑib. ꝙͣ.
int appetentes unitatis Qͥd ẽ. enĩ aliud dolor. nͥqͥdã sensus diuisionis ł cotruptionis ĩpacieus
unde luce clariꝰ apparet ꝙͣ sit illa aĩa in sui corꝑis uniu̾sitate auida unitatis ⁊ tenax. quęnec
ibent̾ neo indifferent̾. s potiꝰ renitent̾ ac reluctant̾ intendit in eã passionẽ corporis sui. qua

Expanded text:
ora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec i
Abbreviated transcription (Latin):
A gustate ⁊ eritis sic̃ dĩs. T urbat aũ ꝯsiderantes qd̾ ita q̃rt̃. S tulticia pͥmꝰ hõ recessit adao
an recedendo stultꝰ factꝰ:÷ Qa si responderis eũ stulticia recessisse a sapientia. uidebit̃ fuli
fuise anteq̃ recederet a sapientia: ut stulticia ili eẽt. causa recedendi. Itẽ si responderis eũ rae¬
dendo stultũ et̃ factũ: q̃rit᷑ utrũ stulte an sipient᷑ fecerit. qd recessit. Si enĩ sapient foct
recte fec̃. nich̾q peccauit. Si stulte: iã erat inquiunt ineo stulticia. qͣ fictũ ẽ. ut recedẽt. Non enĩ
tulte aliqͥd sine stulticia fac̾e pot̾at. Ex qͦ apparet ẽẽ qͦddã mediũ qͦ ad stultitiã a sapientia tͣnsit̃. qd nas

Expanded text:
Gustate, et eritis sicut dii . 73. Turbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? Gustate, et eritis sicut dii . 73. Turbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliqd hõ: & meliꝰ quã pecꝰ ex eo qd p̃cepti capax & hoc meliꝰ: cũ p̃ceptũ iã cepit. Rur
hoc meliꝰ : cũ p̃cepto paruit. Et his oĩb meliꝰ: cũ et̾no lumine sapientie beatꝰ est. Pe¬
catũ autẽ malũ ẽ. in negligentia uł ad capiendũ p̃ceptũ ł ad obseruandũ: ł ad custodien
contẽplationẽ sapientiȩ. Ex quo intellit᷑ ⁊̃ si sapiens pͥmꝰ hõ factꝰ÷: potuisset tn seduciss
Dicentes se ẽẽ sapientes: stulti facti sc̃. Suꝑbia enĩ au̾tit a sapientia. Auersionẽ aũ ful¬
ticia consequit᷑. Stulticia qͥppe cecitas q̃dã ẽ: sic̃ idẽ dic̃ & obscuracũ ẽ. insipiens cor eorp uõ
d̾s. sibi ipse uult eẽ. bonũ suũ. ficuti s̃ ẽ. ds: Itaq adme ipsũ inqͥt ꝯturbata ẽ ala med

Expanded text:
 melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus,  melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia cDeus, sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima me
Abbreviated transcription (Latin):
pcepti capax. eui fidẽ debet: ut qd̾ p̃cipitur faciat. Sicut aut̃ natura ronis ꝓceptũ eapxt e tup¬
cepti obsenuatio sapietitiã Q tiod autẽ natura ad capiendũ p̃ceptũ: hoc ẽ. uoluntas ad obseriun¬
dũ & ficut ronalis natura tanꝙͣ meritũ ẽ. p̃cepti accipiendi: sic p̃cepti obseruatio uiltu
accipiende sapientiȩ E x quo aũt incipit homo p̃cepti ẽẽ. capax: ex illo incipit posse p¬
care. Duob autẽ modis peccat anteꝙͣ fiat sapiens: si aut se ñ accommodet ad accipiendun
p̃ceptũ. auit cũ accepit ñ obseruet. Sapiens aut̃ peocat: si se auerterit a sapientia. Sie
enĩ p̃ceptũ non ẽ. ab illo cui p̃cipitur.s ab illo qui p̃cipit: sic ⁊ sapientia ñ ẽ. abillo quil¬
minatur. s. ab illo qui illuminat. Quid gͦ ẽ. unde laudandus ñ sit hõĩs creator ⁊ ħonũ est

Expanded text:
praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic ppraecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ q̃libet s uiciosa ignorantia. Uñ neq aĩal irrationale stultũ dicimꝰ: qr ñ accepit ut sapiens ẽẽ p
Appellamꝰ tñ plerũq exfimilitudine aliqͥd ñ ꝓpͥe Nã ⁊ cecitas cũ maximũ uiciũ sit ocłoꝵ: ñ tũ inca
tuł nascentib uiciũ ẽ. nec ꝓpͥe cecitas dici potest. Si gͦ ita factꝰ ẽ hõ ut qmuis sapiens ñ dũ ẽẽt. p̃oe¬
tũ tñ posset acciꝑe. cui utiq obtẽꝑare deberet: nec illud iã mirũ ẽ. qd seduci potuit. nec illud
inuistũ qd p̃cepto ñ obtẽꝑans penas luit. nec creator eiꝰ auctor uicior ẽ. qr ñ habere sapientĩ
ñdũ erat uiciũ hominis. si ñ dũ ut habere posset acceꝑat. S t̾n habebat aliqͥd qͦ si bene utiu
let: ad id qd̃ ñ habebat ascenderet. Aliud ẽ enĩ eẽ r̾onalẽ: aliud ẽẽ sapiente. Ratione fit qͥs

Expanded text:
non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sigo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque
Abbreviated transcription (Latin):
affectionẽ: que nec stulticia nec sapientia dici possit. Tẽ enĩ hõ incipit aut stultꝰ ẽẽ aut sapiens ut
alterutrũ horr necessario appellet̾: cĩa posset nͥ negligeret habe sapientiã. ut uiciosȩ stulticiȩ su
uoluntas rea. Non enĩ qͥsꝗͣ ita desipit. ut stultũ appellet infantẽ: qm̃uis sit absurdior si uelit appel¬
lare sapientẽ. Ut gͦ infans nec stultꝰ nec sapiens dici potest. ꝗͣuis iã hõ sit. ex qͦ apparet nat᷑am h
reciꝑe aliqͥd mediũ. qdͣ neq stulticia neq sapientia recte potest appellari: ita ñ si qͥsꝙͣ tali afe¬
ctione animatꝰ eẽt. qͣlẽ habent illi qͥ ꝑ negligentiã sapientia carent nemo eũ stultũ rected¬
ceret. quẽ ñ uitio s natura talẽ uideret. ẜst eĩ stulticia rerũ appetendarũ ⁊ uitandarũ

Expanded text:
affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum