comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erroris nox aꝑiatur. Ad uesꝑam.
ut scłi occasus imminens apꝓbet᷑
erecto ferm̃to : ut a corde ꝑuerse
intis malitiȩ corruptio tollatur.
Oblitis sanguine liminib domori
ut figura dñicȩ passionis fronte
signetur. Igne assũ. est enĩ euan¬
geliũ & sermo xp̃i robustꝰ cibus.
nec inaqua madidꝰ. Non ẽ. eñĩ deli¬
cadȩ int̾pretationis humido lan¬
quore soluendꝰ. Nichil p̃termittit᷑
nichil enĩ in xp̃o om̃ino repbat᷑.
Qa ñ conterunt᷑: quia nec com¬
minui id ẽ. uinci in quoꝗͣ xp̃s
potest. Quicqͥd suꝑ est: diumis
ignib imponit᷑. id ẽ. quȩ qͥs caꝑe
remittit. eoꝵ tantũ quȩ manifesta
sunt ꝓuirib epulator inuentus.
Nã & qđ stantes edunt forma ẽ.
nequis cadat aut nequis in euan¬
gelio ad necessitatẽ ꝓsternat. sed
iugentis animi robore contͣ ꝑsecu¬
tionũ p̃lia inuictꝰ idẽ. subluis
⁊erectꝰ assistat. Nam qđ succinctis

Expanded text:
erroris nox operiatur; ad vesperam, erroris nox operiatur; ad vesperam, ut saeculi occasus imminens approbetur; ejecto fermento, ut a corde perversae mentis malitiae corruptio tollatur; oblitis sanguine liminibus domorum, ut figura dominicae passionis fronte signetur; igne assus, est enim Evangelium et sermo Christi robustus cibus; nec in aqua madidus, non est enim delicatae interpretationis humido languore solvendus. Nihil praetermittitur, nihil enim in Christo omnino reprobatur. Ossa non conteruntur, quia nec comminui, id est, vinci in quoquam Christus potest. Quidquid superest, divinis ignibus imponitur; id est, quae quis capere remittit, eorum tantum quae manifesta sunt, pro viribus epulator intentus. Nam et quod stantes edunt, forma est, ne quis cadat, aut ne quis se in Evangelio ad necessitatem prosternat; sed vigentis animi robore contra persecutionum praelia invictus, id est, sublimis et erectus assistat. Nam quod succinctis
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ apłs dicat om̃a in fi¬
p̃t̾ea fuisse cuncta p̾t̾ita. Nã corpꝰ
xp̃m ẽẽ. possũ contende pascha
ñ nisi semel gestũ. eẽ: qͣndo figu¬
rarũ corpꝰ fuit xp̃s occisus. Nãm
& si ouis quã lex ad pascha descri.¬
bit ñ potest asscribi ut sic ex ouib
& hedis. discordat eñĩ horum
animaliũ ad coniunctionẽ cõmuniꝰ
foetiis ipsi natura. Quom odo potuit
pascha uerũ geri cũ defuerit agnus
talis ille qui pascha ẽ : At si x̃p̃c ex¬
hedis scđ̾m carnẽ nascit᷑: Hic ẽ. solꝰ
agnꝰ ille qui quęrit᷑. quiq dũ non
ut diximꝰ tt̃ temporis fuert. Nam
agnꝰ eligit᷑.: ut simplicitas ⁊ in nocen¬
tia desigͥnet᷑. Masculus quęritur
ut inuictꝰ coꝓbetur immaculatꝰ᷑:
ut sine crimine anniculꝰ. ut ex acto
p̃dicationis tẽpore ꝑfectꝰ. ut in¬
structus om̃i uirtutũ genere
Mense pͥmo ut totꝰ annus a pͥmor.¬
dio ꝓpͥo consecret᷑. Quarta decima
mensis: ut lumine ueritatis ĩpleco.

Expanded text:
stolus dicat, omnia in fipraeterea fuisse cuncta praeterita; nam corpus Christum esse: possum contendere, pascha non nisi semel gestum esse, quando figuratum corpus fuit occisus Christus. Nam et si ovis, qualem lex ad pascha describit, non potest inveniri, ut sit ex ovibus et haedis: discordat enim horum animalium ad conjunctionem communis fetus ipsa natura: quomodo potuit pascha verum geri, cum defuerit agnus talis ille qui pascha est? At si Chrhaedis, secundum carnem nascitur, hic est solus agnus ille qui quaeritur, quique dum non ut diximus, tunc temporis fuerunt: nam agnus eligitur, ut simplicitas et innocentia designetur; masculus quaeritur, ut virtus comprobetur; immaculatus, ut sine crimine; anniculus, ut exacto praedicationis tempore; perfectus, ut instructus omni virtutum genere; mense primo, ut totus annus a primordio proprio consecretur; quartadecima die mensis, ut lumine veritatis impleto,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis exhibent. quasi priuatim
inferiores potestates quȩ dam
miracła ut eos habeant subui.¬
gatos. Permissũ tam̃ diuinȩ ꝓ-¬
sua cuiq tribuant᷑. xlui

Expanded text:
cum eis exhibent quasi privatim inferiores potestates, quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, permissu tamen divino sua cuique tribuuntur. U
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. & sp̃s sc̃s in colũba.
Quia ille uenit ut exẽplũ uiuendi
demonstraret hominib. ille ut do.¬
nũ ipsũ quo bene iuuendo ꝑuenit᷑
significar& apparuit. Ytrũq aut̃
uisibilit̾ factũ est. ꝓpt̾ carnales.
ab his quȩ ocłis corporis cernunt
adea quȩ inm̃te intelliguntur.
sacram̃toꝵ gradib transferendos.
Nam & uerba sonant & transeunt.
nec tam̃ ea quȩ uerbis significant᷑.
cũ aliquid diuinũ atq ȩternum
loquendo exponit᷑ similit̾ tͣnseunt.

Expanded text:
APPARVIT ET SPIRITVS SAKCTVS IN COLVMBA. - Quia ille uenit, ut exemplum uiuendi demonstaret hominibus, ille, ut donum ipsum, quo bene uiuendo peruenitur, significaret, apparuit. utrumque autem uisibiliter factum est propter carnales ab his quae oculis corporeis cernunt, ad ea quae mente intelleguntur sacramentorum gradibus transferendos. nam et uerba sonant et transeunt, nec tamen ea quae uerbis significantur, cum aliquid diuinum atque aeternum loquendo exponitur, similiter transeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
G UERBO. In principio
erat uerbũ. quod grece
& uerbũ significat. Sed hoc loco
melius uerbũ interpretamut.
ut significetur ñ solũ ad patrẽ
respectus. sed & ad illa etiã quȩ
ꝑ uerbũ facta sunt oꝑatiua po.¬
tentia. Ratio aut̃ & si nichil ꝑ
illã fiat. recte ratio dicitur.

Expanded text:
 Verbo. In principio erat Verbum . Quod graece et verbum significat. Sed hoc loco melius verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ ꝑfecte amatur. Neq ut¬
sola mens potest cognoscere: ita
& amare sola potest᷑. Nãq amor
appetitꝰ quidã ẽ. & uidemus etiã
ceteris animi partib ineẽ appetitũ.
Qui si m̃ti rationiq consentiat.:
in tali pace & tranquillitate uaca¬
bit m̃ti contemplari qđ ȩt̃nũ ẽ.
Ergo etiã cet̾is suis partib amare
animꝰ debet hoc tãmagnũ quod
m̃te noscendũ. ẽ. & qm id qđ amat᷑
afficiat ex se amantẽ necesse.ẽ. fit
ut sic amatũ qđ ȩt̃nũ ẽ. et̃nitate
aniniũ afficiat. Quocirca ea demũ
uitabeata: quȩ ȩt̃na ẽ. Quid uero
ȩt̃num ẽ. quod̃ ẽt̾nitate afficiat
animũ nisi ds̃ : Amor aut̃ rerum
amandarũ caritas uł dilectio me.¬
lius dr̃. Quare om̃ib cogitationis
uirib considandũ ẽ. saluberrimũ
illud p̃ceptũ. Diliges dñm dm̃¬

Expanded text:
quod non perfecte amatur. Neqquod non perfecte amatur. Neqsola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. namque amor appetitus quidam est, et uidemus etiam ceteris animi partibus inesse appetitum, qui si menti rationique consentiat, in tali pace et tranquillitate uacabit mente contemplari quod aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare animus debet hoc tam magnum quod mente noscendum est. et quoniam id quod amatur afficiat ex se amantem necesse est, fit, ut sic amantem quod aeternum est aeternitate animum afficiat. quocirca eadem uita beata, quae aeterna est. quid uero aeternum est, quod aeternitate afficiat animum, nisi deus? amor autem rerum amandarum caritas uel dilectio melius dicitur. quare omnibus cogitationum uiribus considerandum est saluberrimum illud praeceptum: diliges dom
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ut habeat quisq aliqͥd
qđ habere hoc sit quod nosse neq
amet tam̃. quãꝗͣ bonũ qđ ñ amat᷑:
nemo potest ꝑfecte hab̾e uł nosse.
Quis enĩ potest nosse quantum sit
bonũ qͦđ non fruit᷑: non aut̃ fruit᷑
si ñ amat. Nec habet igit᷑ qd̾ aman¬
dũ ẽ. qui ñ amat: etiam si amare
possit qui non habet. Nemo igitur
beatã uitã nouit: & miser. ẽ. Qm̃
si amanda ẽ. sicuti ẽ hoc est ea
nossẽ qđ habere. Quȩ cũ ita sint:
quid ẽ aliud beate uiuere. niesi
etnũ aliquid cognoscendo habẽ:
Aternũ ẽ enĩ de quosolo recte fidit᷑
qđ amanti auferri ñ potest: idq ipfũ
ẽ. quod nichil sit aliud hab̃e ꝗͣ nosse.
Om̃iũ enĩ rerũ p̾stantissimum est
qđ ȩt̃nũ. ẽ. Et ꝓpt̃̾ea id habere ñ
possumꝰ nisĩ ea re qua p̾̃stantiores
sumꝰ id. ẽ. m̃te. Quicquid autem
m̃te habetur: noscendo habetur.
Nullũq bonũ ꝑfecte noscitur:

Expanded text:
fieri potest ut habeat quisque aliquid, fieri potest ut habeat quisque aliquid, quod habere, hoc sit quod nosse, neque amet tamen. Quanquam bonum quod non amatur, nemo potest perfecte habere vel nosse. Quis enim potest nosse quantum sit bonum, quo non fruitur? Non autem fruitur, si non amat: nec habet igitur quod amandum est, qui non amat, etiam si amare possit, qui non habet. Nemo igitur beatam vitam novit, et miser est: quoniam si amanda est, sicuti est, hoc est eam nosse quod habere. 2. Quae cum ita sint, quid est aliud beate vivere, nisi aeternum aliquid cognoscendo habere? Aeternum est enim, de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest: idque ipsum est quod nihil sit aliud habere quam nosse. Omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum est: et propterea id habere non possumus, nisi ea re qua praestantiores sumus, id est mente. Quidquid autem mente habetur, noscendo habetur; nullumque bonum perfecte noscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Omiũ scilicet maloꝵ radix. Et
id̾o ñ amandũ ẽ: quod amanti et
fruenti auferri potest. Cuiꝰ ergo rei
amor amandus ẽ. nisi eiꝰ quȩ non
potest deesse dũ amat᷑ : Id ẽ. autẽ
qđ nchil. ẽ. aliud habere quã nosse.
Porro aurũ & om̃e corpꝰ: non hoc
ẽ. habere qđ nosse. Non itaq aman¬
dũ ẽ. Et qm̃ potest aliquid amari
nec haberi ñ solũ ex his quȩ aman.¬
da ĩ sunt: ut pulchrũ aliqđ corpꝰ
sed eoꝵ etiã quȩ amanda sunt. ut
beata uita. & rursus podest aliqͥd
haberi nec amari ut cõpedes. iure
querit᷑ utrũ possit quispiã id qđ
habere nichil. ẽ. nisi nosse ñ ama¬
re cũ habeat id ẽ. nouerit. Sed cũ
uideamus ñnullos ñ ob aliud uer¬
bi grã discere numeros. nͥ ut eadẽ
disciplina pecuniosi fiant aut ho¬
minib placeant. quã cũ didiceriã
ad eundẽ finẽ referant quẽ sibi cũ
discerent ꝓposuerant. neq ullã
discipliniã aliud sit hab̾e quã nosse.

Expanded text:
omnium scilicet malorum radix. Et omnium scilicet malorum radix. Et ideo non amandum est, quod manenti et fruenti amori auferri potest. Cujus ergo rei amor amandus est, nisi ejus quae non potest deesse dum amatur? Id autem est, quod nihil est aliud habere quam nosse. Porro aurum et omne corpus non hoc est habere quod nosse: non itaque amandum est. Et quoniam potest aliquid amari, nec haberi, non solum ex his quae amanda non sunt, ut pulchrum aliquod corpus, sed etiam eorum quae amanda sunt, ut beata vita; et rursus potest aliquid haberi, nec amari, ut compedes: jure quaeritur utrum possit quispiam id quod habere nihil est nisi nosse, non amare cum habeat, id est, noverit. Sed cum videamus nonnullos non ob aliud, verbi gratia, discere numeros, nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant, aut hominibus placeant; quam cum didicerint, ad eumdem finem referunt, quem sibi cum discerent, proposuerant; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse:
Abbreviated transcription (Latin):
U ID amandũ sit. Quoniã
quicquid ñ uiuit ñ metuit.
neq uita carendũ quisquã ꝑsua.¬
serit : ut meti etiã carere possimꝰ.
amandũ ẽ. sine metu iuuere. Sed
rursus quia uita metu carens etiã
si intelligentia careat ñ.ẽ. appe.¬
tenda: amandũ ẽ sine metu cum
intellectu uiuere. id ne solum an
amor quoq ipse amandus est :
Ita uero qͣndo sine hoc illa non
amant᷑. sed si ꝓpt̃ alia quȩ aman.¬
da sunt amor amatur: non recte
amari dicitur. Nichil enĩ aliud
ẽ. amare ꝗͣ propt̾ semet ipsam rẽ
aliquã appetere. Num igit᷑ ꝑ se
ipsũ amor appetendꝰ ẽ. cũ quando
desit qđ amatur ea sit indubitata
miseria : Deinde cũ amor motus
quidã sit. neq ullus sit motꝰ nisi
ad aliquid cũ quęrimꝰ quid aman¬
dũ sit: quid sit illud ad quod mo¬
ueri oporteat quę̧rimꝰ. quare si
amandus ẽ amor: ñ utiq omis
amandus ẽ. Est enim & turpis
quo animꝰ se ipso inferiora sectat᷑.
quȩ magis ꝓprie cupiditas dicit᷑.

Expanded text:
uid amandum sit. 1. Quoniam quidquid non vivit non metuit, neque vita carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam carere possimus; amandum est sine metu vivere. Sed rursus quia vita metu carens, etiam, si intelligentia careat, non est appetenda; amandum est sine metu cum intellectu vivere. Idne solum amandum? an amor quoque ipse amandus est? Ita vero, quando sine hoc illa non amantur. Sed si propter alia quae amanda sunt amor amatur, non recte amari dicitur. Nihil enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem aliquam appetere. Num igitur propter se ipsum amor appetendus est, cum quando desit quod amatur, ea sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus nisi ad aliquid; cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moveri oporteat, quaerimus. Quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. Est enim et turpis, quo animus se ipso inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
raliter fabricatur. Nec ideo tam̃
ꝓ magno habendi sunt qui talia
oꝑa fabricant᷑ aut diligunt: qͥa
minorib reb intenta anima
quas ꝑcorpꝰ corporalit facit. minꝰ
inher& ipsi sũmȩ sapientiȩ un
dũ foris exercet. Illa enĩ in quib
eas exercet diligens: interiorem
earũ formam stabilẽ negligit.¬
& in anior infirmiorq efficitur.
Qui uero talia oꝑa etiã colunt.
quantũ deuiauerint a ueritate.:
hinc intelligi potest quia si ipsa
animaliũ corpora colerent quȩ
multo excellentiꝰ fabricata sunt.
& quoꝵ sunt illa imitam̃ta: quid
eis infelicius diceremꝰ. Lii ii.

Expanded text:
raliter fabricat. Nec ideo tamen raliter fabricat. Nec ideo tamen pro magno habendi sunt, qui talia opera fabricant, aut diligunt; quia minoribus rebus intenta anima, quas per corpus corporaliter facit, minus inhaeret ipsi summae sapientiae, unddum foris eas exercet; illa enim in quibus eas exercet, diligens, interiorem earum formam stabilem negligit, et inanior infirmiorque efficitur. Qui vero talia opera etiam coluerunt, quantum deviaverint a veritate, hinc intelligi potest, quia si ipsa animalium corpora colerent, quae multo excellentius fabricata sunt, et quorum sunt illa imitamenta, quid eis infelicius diceremus? LXXIX.
Abbreviated transcription (Latin):
potentis quȩ etiã sapientia eius
dr̃. ipsa oꝑatur etiã ꝑ artifices.
ut pulchra & congruentia faci¬
ant: quãuis non de nichilo sed
de aliqua materia oꝑent᷑. uelut
lignaᷤ aut marmore aut ebore.
& si quod aliuid materiȩ genus
manib artificis subdit᷑. Sed ido
non possunt isti de nichilo ali¬
quid fabricare : quia ꝑ corpꝰ
oꝑantur. Cum tam̃ eos nume.
in animo accipiant ab illa sũma
sapientia: quȩ ipsos numeros &
ipsam conuenientiã longe artifi.¬
ciosius umuerso mundi corpori
imp̃sserit qđ de nichilo fabricata
est. In quo sunt etiã corpora ani.¬
maliũ. quȩ iam de aliquo id est
de elementis mundi fabricantur
sed longe potentius & excellentiꝰ
quã cũ artifices homines easdẽ
figuras corporũ &e formas in suis
oꝑib imitant᷑. Non enĩ omnis
numerositas humani corporis
inuenitur instatua. sed tamen
quȩcũq ibi inuenit᷑ ab illa sapi.¬
entia ꝑ artificis animũ traicitur.
quȩ ip̃sum corpꝰ humanũ natu.¬

Expanded text:
a, quae etiam sapientia ejus dicitur, ipsa operatur etiam per artifices, ut pulchra atque congruentia faciant; quamvis non de nihilo, sed de aliqua materia operentur, velut ligno, aut marmore, aut ebore, et si quod aliud materiae genus manibus artificis subditur. Sed ideo isti non possunt de nihilo aliquid fabricare, quia per corpus operantur; cum tamen eos numeroprimunt, in animo accipiant ab illa summa sapientia, quae ipsos numeros et ipsam convenientiam longe artificiosius universo mundi corpori impressit, quod de nihilo fabricatum est: in quo sunt etiam corpora animalium, quae jam de aliquo, id est, de elementis mundi fabricantur; sed longe potentius excellentiusque, quam cum artifices homines easdem figuras corporum et formas in suis operibus imitantur. Non enim omnis numerositas humani corporis invenitur in statua; sed tamen quaecumque ibi invenitur, ab illa sapientia per artificis manum trajicitur, quae ipsum corpus humanum natu
Abbreviated transcription (Latin):
solet quomͦ post resurrectionem
atq ĩmutationẽ corꝑis quȩ scĩs
ꝓmittit᷑ cogitationes nr̃as iudere
possimꝰ. Coniectura itaq capien¬
da .ẽ. ex ea parte corporis nr̃i quȩ
plus habet lucis qm̃ angłica corꝑa
dissima atq ȩ t̾na ẽẽ credendũ est.
Si ergo multi motꝰ animi nr̃i nõ
agnoscunt᷑ in ocłis. ꝓbabile est
quod nullus motꝰ animi latebit:
cũ totũ fuerit corꝑꝰ etheriũ. iN
cuiꝰ cõparatione isti ocłi caro st̃.

Expanded text:
resurrectionem atque immutationem corporis, quae sanctis promittitur, cogitationes nostras videre possimus. Conjectura itaque capienda est ex ea parte corporis nostri, quae plus habet lucis; quoniam angelica corpora, dissima atque aetherea esse credendum est: si ergo multi motus animi nostri nunc agnoscuntur in oculis, probabile est quod nullus motus animi latebit, eum totum fuerit corpus aethereum, in cujus comparatione isti oculi caro s
Abbreviated transcription (Latin):
ditari posst̃: ut numerꝰ quod
dictũ.ẽ. significet certã ⁊ in¬
dubitatã confirmationẽ scien.
ȩt̃nis. Queri potest quo¬
modo ab apło paulo dictũ sit
ante tẽpora ȩt̾na. Si enĩ tẽ¬
pora quomͦ ȩt̾̃na : nͥ forte ante
om̃ia tẽpora intelligi uoluit.
qͥa si dixisset ante tẽpora neq
ad didisset ȩt̾na : posset accipi
ante quȩdã tẽpora quȩ ante
se hab̾ent alia tẽpora. At̃na aut̃ ma.¬
luit dicere ꝗͣ om̃ia. fortasse ido.: qͥa
tẽpꝰ ñ cępit extẽpore. AN ȩt̾na tẽ¬

Expanded text:
itari possunt, ut numerus quod dictum est significet certam et indubitatam confirmationem scientiae. ERNIS.. Quaeri potest, quomodo ab apostolo Paulo dictum sit: ante tempora aeterna. si enim tempora, quomodo aeterna? nisi forte ante omnia tempora intellegi uoluit. quia, si dixisset: ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia fortasse ideo, quia tempus non coepit ex te
Abbreviated transcription (Latin):
ad certã sapientiã ꝑuenert̃. noti¬
nisi ab eadem ueritate suarũ singil.¬
latim ȩtatũ oportunitate illustra.¬
ti sunt. Aqua ueritate ut popłs
sapiens fieret ipsius generis humani
oportuna ȩtate homo susceptus. ẽ.¬
De diG̃ aut̾s
& hora nemoscit. neq angł̃i
cȩloꝵ neq filius hominis. nisi pat̾
solus. Sic scire ds̃ dicitur etiã cum
eum. Non enim sic dictũ ẽ. quasi
nesciat ds̃ : sedut ipsi sciant qͣn.¬
tum indñi dilectione profecerint.
Qđ nisi temptationib quȩ accidt̃
non plene abhominib agnoscitur.
& ipsũ temptat: ꝓ eo positũ ẽ. quod
temptari sinit. Sic & cũ dr̃ nescire
aut ꝓ eo dr̃ quod ñ approbat idest
indisciplina & doctrina sua ñ agnos.¬
cit. sicut dictũ ẽ. nescio uos: aut ꝓ
eo quod utilit̾ nescientes facit quod
scire iNutile ẽ. Id̃o bene accipitur
& quod dictũ ẽ. solũ scire patrẽ sic
dictũ ẽẽ. quia facit filiũ scire. Et qđ

Expanded text:
ad certam sapientiam pervenerunt, nonad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi eadem veritate suarum singillatim aetatum opportunitate illustrati sunt: a qua veritate, ut populus sapiens fieret, ipsius generis humani opportuna aetate homo susceptus eDe die autem illo et hora nemo scit, neque angeli coelorum, neque Filius hominis, nisi Pater solus . Sicut scire Deus dicitur, etiam cum eum . Non enim sic dictum est hoc, quasi nesciat Deus: sed ut ipsi sciant quantum in Domini dilectione profecerint; quod, nisi tentationibus quae accidunt, non plene ab hominibus agnoscitur. Et ipsum Tentat, pro eo positum est, quod tentari sinit. Sic et cum dicitur nescire, aut pro eo dicitur, quod non approbat; id est, in disciplina et doctrina sua non agnoscit, sicut dictum est, Nescio vos : aut pro eo quod utiliter nescientes facit, quod scire inutile est. Ideo bene accipitur, id quod dictum est, solum scire Patrem, si dictum esse quia facit Filium scire: et quod
Abbreviated transcription (Latin):
inprincipio peccati hominis. Quu
om̃e pulchrũ a sũma pulchritu.¬
dine.ẽ. qđ est ds̃: temporalis aut̃
pulchritudo reb decedentib sue¬
cedentib q ꝑagitur. Habet aut̃
decorẽ suũ in singulis quibq ho.¬
minib singula quęq ȩtas ab in¬
fantia usq ad senectutẽ. Sicut
ergo absurdus ẽ. qui iuuenilem
tantũ etatẽ uellet. ẽẽ. in homine
temporib subdito. inuideret eñĩ
ceteris pulchritudinib quȩ cet̾is
etatib suas uices atq ordinẽ gert̃.
sic absurdus. ẽ. qui in ipso uniu̾so
genere humano unã ȩtatẽ desi-¬
derat. Nam & ipsũ tamquã unus
homo ȩtatessuas agit. nec opor.¬
tuit ei uenire diuinitꝰ magistrũ
cuiꝰ imitatione in mores optimos
formaret᷑: nisi tẽpore iuuentutis.
Ad hoc ualet qđ apłs dicit. sub
lege tãquã sub pedagogo par¬
iiulos custoditos: donec᷑ uenir&
cui seruabat᷑ qui per prophetas
ꝓmissus erat. Aliudem̃ est qd dun.¬
na ꝓuidentia qͣsi priuati cũ singu¬

Expanded text:
in principio peccati hominis? Quia omne pulchrum a summa pulchritudine est, quod Deus est: temporalis autem pulchritudo rebus decedentibus succedentibusque peragitur. Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tantum aetatem vellet esse in homine temporibus subdito; invideret enim caeteris pulchritudinibus, quae caeteris aetatibus suas vices atque ordinem gerunt: sic absurdus est, qui in ipso universo genere humano unam aetatem desiderat; nam et ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Ad hoc valet quod Apostolus dicit, sub lege tanquam sub paedagogo parvulos custoditos , donec veniret cui servabatur, qui per Prophetas romissus erat. Aliud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singu
Abbreviated transcription (Latin):
Quib sententiis manifestissime
docet ñ eos p̃terito bono opere
ad fidei iustificationẽ ꝑuenisse. nec
meritis eoꝵ istã grãm datã: qͣndo dic̃.
⁊ hȩc quidẽ fuistis. Sed cũ dic̃ qm̃ qͥ
tałia agunt regnũ d̃i ñ possidebt̃. satis
ostendit iã ex quo credidert̃ bene de¬
omino locis idẽ apłs paulus satis aꝑteq
p̃dicat recte uiuendũ om̃ib qui in
xp̃o credidert̃ ne ad pęnas ꝑueniad:

Expanded text:
Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene opeomnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
qd significabat lazarꝰ sepultꝰ. qͥa
indisciplina & in p̃ceptis eiꝰ ñ ft̃
peccata. Huic introgationi simi¬
le ẽ. illud in genesi. adã ubi es:
qm̃ peccauerat ⁊ se absconderat
a facie di. Quã occultationẽ hic
sepultura significat: ut pec cantis
habeat similitudinẽ moriens. sepul.¬
tus absconditi a facie dñi. Auferte
qͥ uenientib ad eccłam ex gentib
onus circũcisionis imponere uole.¬
bant. contͣ quos multiplicit̾ scribit

Expanded text:
quod significabat Lazarus sepultus; quia quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es ? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte aqui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos mult
Abbreviated transcription (Latin):
ERESURRECTIONE LATARI.
riã resuscitatũ lazarũ plenafide
teneamꝰ: tam̃ in allegoria signifi.¬
care aliqͥd ñ dubito. Neq cũ res
factȩ allegoriant᷑. geste rei fidẽ
amittunt᷑. Dic̃ duorũ filioꝵ abra¬
hȩ allegoriã paulus exponit duo
ẽẽ testam̃ta. Nunquid aut abra.¬
hã ñ fuit aut illos filios ñhabuite
Ergo & inallegoria. accipiamꝰ
lazarũ inmonium̃to anim̃a t̃re¬
nis peccatis obrutã. id ẽ om̃e hu¬
manũ genꝰ: quã alioloco dr̃s¬
ouẽ ꝑditã significat. ꝓpter quã
lib̃andã relictis nonaginta nouẽ
inmontib descendisse se dicit.
Qđ aut̃ int̾rogat dicens ubi eũ
posuistis : uocationẽ ntãm quȩ
fit in occulto arbitror significa¬
re. Predestinatio enĩ nr̃e uocatio
nis occulta ẽ. Cuiꝰ secreti signũ ẽ
int̾rogatio dñi qͣsi nescientis: cũ
ipsi nesciamꝰ. Sicut dic̃ apłs. ut
cognoscã sic̃ e cognitꝰ sũ: uł qđ
ignorare se peccatores alio loco
dñs ostendit dicens. ñ noui uos:

Expanded text:
resurrectione Lazari. riam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio loco Dpter quam liberandam relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos :
Abbreviated transcription (Latin):
apłs p̃dicauit. Nã qͥ putant istã
iacobi apłi sententiã contrariã
illi pauli apłi ẽẽ sententiȩ: posst̃
arbitrari etiã ipsũ paulũ sibi eẽ
contrariũ. qͥa dicit alioloco. Noꝵ
enĩ auditores legis iusti st̃ apđ̃
dm̃: sed factores legis iustifica.¬
bunt᷑. Et alio loco. sed fides quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur. Et iterum.
Si eñi scđm carnẽ uixeritis: mo¬
riemini. Si aut̃ spu facta car-¬
nis mortificaueritis : uiuetis.
Que sint aut̃ facta carnis quȩ
oꝑib sp̃ualib m ortificandast
alio loco demonstrat dicen.
Manifesta aut̃ st̃ oꝑa carnis. Quȩ
sunt fornicationes. ĩmunditiȩ.¬

Expanded text:
aedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditi
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ comitata st̃ satis. ostendit
apłm paulũ ñ ita ꝑ abrahã doce¬
re iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine
opib ut si quis credidit non ad
eũ ꝑtineat bene oꝑari : sed ad
se addonũ iustificationis quȩ ẽ
infide. In hoc eĩ se gentib it
xp̃m credentib iudẽi preferre
cupiebant: qđ dicebant se me
ex eis credid̾ant. qđ in circũcisis
gentib xp̃i grã traderet᷑. Unde
apłs paulus dicit posse hominẽ
nerit. Non meritobonoꝵ operũ.
sed grã dĩ quȩ uacare in illo non¬
potest. cũ iã ꝑ dilectionẽ bene
oꝑat᷑. Qđ si cũ credidit moxde
hac uita discesserit: iustificatio
fidei manet cũ illo. nec p̃ceden¬
tib bonis oꝑib. quia ñ merito
ad illã sed grã ꝑuenit: nec con¬
sequentib. qͥa in hac uita ẽẽ ñ
sinit᷑. Unde manifestũ. ẽ. quod
paulus apłs dicit. arbitramur
enĩ iustificari hominẽ ꝑfidem
sine oꝑib. Non tam̃ ita intelli¬
gendũ ẽ. ut accepta fide si uixe

Expanded text:
tata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ad se ad donum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se merex eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem nerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei, quae potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificfidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixe
Abbreviated transcription (Latin):
dicans iustificari hominẽ ꝑfidem
sine oꝑib ñ bene intellectus ẽ ab eis
qͥsic dictũ acceper̃t ut putarent
cũ semel in xp̃m credidissent etiã¬
si male oꝑarent᷑ & facinorose flagi¬
tioseq uiuerent. saluos se ẽẽ ꝑfid̾e
sensũ pauli apłi quomodo sit intel¬
ligendꝰ exponit. Id̃oq etiã abrahȩ
mãgis exemplo utit᷑ uacuã esse
fidẽ si non bene oꝑetur: qm̃ abra¬

Expanded text:
dicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse posse sensum Pauli apostoli, quomodo sit intelligendus, exponit . Ideoque magis Abrahmagis exemplo usus est vacuam esse fidem, si non bene operar
Abbreviated transcription (Latin):
erit. neq quicꝗͣ futurũ qͣsi nondũ
sit: sed quicquid. ẽ. tantũ modo. ẽ.
sloco dei. Deus xx¬
non alicubi ẽ. Qđ alicubi eñi
est: continet᷑ loco. quod contine᷑
loco: corpꝰ ẽ. Ds̃ aut̃ non ẽ corpꝰi
Non igitur alicubi ẽ. Et tam̃ qu a
& in loco non ẽ: m illo sunt potiꝰ
enĩ in spacio. ẽ: qđ longitudine. &¬
latitudine. & altitudine corporis
occupat᷑. Nec ds̃ tale aliquid est.
Et om̃ia igit᷑ in ipso sunt: & locꝰ
non ẽ. Locus tam̃ ab usiue dr̃ tem
plũ dei. Non qđ eo contineat᷑. sed

Expanded text:
erit, neque quicquam futurum, quasi nondum sit, sed quidquid est, tantummodo est. DE LOCO DEI. Deus non alicubi est. quod alicubi enim est, continetur loco; quod continetur loco, corpus est. deus autem non est corpus. non igitur alicubi est. et tamen, quia est et in loco non est, in illo sunt potiusenim in spatio est, quod longitudine, latitudine, altitudine corporis occupatur; nec deus tale aliquid est: et omnia igitur in ipso sunt et locus non est. locus tamen dei abusiue dicitur templum dei, non quod eo contineat
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ modi ẽ: ꝗͣuis ĩmortale quia sẽp
uiliit recte dici possit. Uocatur
tam̃ ȩt̾̃nũ int̾dum etĩa qđ ĩmor¬
tale ẽ. Illud uero qđ &e mutationẽ
patitur. & animȩ p̾sentia cũ am

Expanded text:
em modi est, quamuis immortale, quia semper uiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur et animae praesentia, cu
Abbreviated transcription (Latin):
omiũ rerũ causa ẽ: etiã sapientię
suȩ causa ẽ. Nec unquã ds sine
sapientia. Suȩ igit᷑ sempit̾ne sa.¬
pientiȩ causa. ẽ. sempit̃na: nec
tempore prior.ẽ. quã sua sapien¬
tia. Deinde si patrẽ ẽẽ. sempit̾nũ
in est dđo. nec fuit aliqͣndo ñ pat̾.
nunꝗͣ sine filio fuit. x UIII
e scisntia sĩ. Omẽ p̃t̾itũ
ĩa non ẽ. om̃e futurũ nondõ
est. Om̃e igit᷑ & p̃teritũ & futurõ¬

Expanded text:
e suae causa est: nec unquam Deus sine sapientia sua. Igitur sempiternae sapientiae suae causa est sempiterna: nec tempore prior est quam sua sapientia. Deinde si Patrem sempiternum esse inest Deo, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine Filio fuit. XVII. De scientia Dei. Omne praeteritum jam non est; omne futurum nondum est: omne igitur et praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
Nec p̃teritũ igit᷑ nec futurũ. sed
om̃e p̃sens est᷑ apd dm̃. xUIIII¬
aliud. ẽ. quo constat. aliud
quo discernit᷑. aliud qͦ congruit.
U niuersa igitur creatura. si &
est quo quo modo. & ab eo quod
omino nichil. ẽ. plurimũ distat.¬
& suis partib sibimet congruit
causam quoq eiꝰ trinã ẽẽ oportae.
qua sit. qua hoc sit. qua sibi ami¬
ca sit. Creaturȩ aut̃ causã. idest
auctorẽ dm̃i dicimꝰ. Oportet ꝓͦ
eẽ trinitatẽ: qua nichil p̾stan¬
tius. intelligentius. & beatius
inuenire ꝑfecta ratio potest. Idoq
etiã cũ ueritas quęrit᷑. plusꝗͣ tria
genera questionũ ẽẽ ñ possunt:
utrũ om̃ino sit. utrũ hoc an aliud
sit. utrũ ap ꝓbandũ ĩꝑbandũuesit.
E DEO ET CREATURA.X
eñi semꝑ eius modi.ẽ. Et ido et̾nũ¬

Expanded text:
teritum igitur, nec futurum, sed omne praesens est apud Deum. De trialiud est quo constat; aliud quo discernitur; aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit. Causam quoque ejus trinam esse oportet, qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Creaturae autem causam, id est auctorem Deum dicimus. Oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire perfecta ratio potest; ideoque etiam cum veritas quaeritur, plusquam tria genera quaestionum esse non possunt: utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. De Deo et creatura. Qenim semper ejusdem modi est, et ideo aeter
Abbreviated transcription (Latin):
Item quia conuigis castitatem
relando uiri custodire consuert̃.:
illã dĩ ꝓuidentiã ꝑ quã p̃cipitur
atq agiͥtur. ne anima corrũpatur.
& deos alienos atq alios sequens
quodã modo meretricet᷑. zelũ dei
appellauert̃. Sic & manũ dĩ uim
qua oꝑatur. & pedes dĩ iuim qua
inom̃ia constituenda & guber.¬
nanda ꝑtendit. & aures dei uel
ocłos dei ium qua omĩa ꝑcipit
atq intelligit. & faciẽ d̃i ium qua
se manifestat atq dinoseitur: &
cetera in hunc modũ. Proptea
scilicet quia nos ad quos sermo fit.
& manib solemꝰ oꝑari. ce pedib
incedere. & quo fert animꝰ ꝑuenire.
& aurib atq ocłis cet̾isq sensibus
corporis corporalia ꝑciꝑe &e facie
innotescere: & si quid aliud ad hãc
tãꝗͣ regulam ꝑtinet. Hoc modo
igitur qm muͥtare ceptũ aliqđ
nisi penitendo: quã ꝗͣ diuina pro¬
uidentia serena m̃tẽ intuentib
appareat cuncta certissimo ordine
administrari : accõmodatissime

Expanded text:
item quia coniugii castitatem item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei uim, qua operatur, et pedes dei uim, qua omnia custodienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat atque dinoscitur, et cetera in hunc modum, propterea scilicet, quia nos, ad quos sermo dei fit, et manibus solemus operari et pedibus incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere, et si quid aliud ad hanc tamquam regulam pertinet. hoc modo igitur, qnisi poenitendo, quanquam divina providentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare administrari, accommodatissime
Abbreviated transcription (Latin):
ac deorsũ. Sed eo considerantes
decipiunt᷑: qđ sensib & consue.¬
tudini difficile obsistitur. Non
enĩ tã facilis. ẽ. nob̃ conu̾sio corpo.¬
ris quȩ fit si quis capite deorsum
moueri uelit. quã facilis. ẽ. a dex¬
tra in leuã: uł ab anteriore in po¬
steriorẽ partẽ. Quã obrẽ remotiᷤᷤ
uerbis secũ ipsi animosatagendũ
ẽ ut hoc cernere ualeat. xx.xii.
E eO QUod dictũ ẽ. penitet
me hominẽ fecisse. Diuinȩ
ad diuinũ & cȩlestẽ nos erigen¬
tes usq ad ea uerba descendert:
quib int̾ se stultissimoꝵ etiã utit᷑
consuetudo. Itaq etiã earũ affec.¬
tionũ nomina quas animꝰ nr̃ pa.¬
titur. quas longissime adeo eẽ
seuinctas iã qui meliꝰ sapit intelli¬
git: ñ dubitauert̃ illi uiri ꝑ quos
libris ponere. ut uerbi causa qm̃
difficillimũ ẽ. ut homo aliquid
uindicet sine ira : iundictam dei
quȩ om̃ino sine ista ꝑturbatione
fit : irã tam̃ uocandã udicauer̃.

Expanded text:
ac deorsum. Sed eo considerantes ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri velit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo satagendum est, ut hoc cernere valeat. XXX.De eo quod dictum est: Poenitet me hominem fecisse, ex eodemad divinum et coelestem nos erigentes, usque ad ea verba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. Itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a Deo esse sejunctas, jam qui melius sapit, intelligit, non dubitaverunt illi viri per quos libris ponere. ut uerbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
efficiens : mauis. ẽ. quã id qđ efficit᷑.
Nichil aut̃ maius ẽ: uoluntatedi.
Nonergo eiꝰ causa quȩrenda est.
.XXXI.Utrũ aliquid sit sursum
scriptũ ẽ. quȩ sursũ sunt sapite.
Ea quȩ sursũ sunt saꝑe iubem᷑
spiritualia scilicet. quȩ ñ locis et
partib huiꝰ mundi sursũ ẽẽ intel¬
ligenda st̃. sed merito excellentiȩ
suȩ. ne in eiꝰ mundi parte figamus
animũ nrm̃ quo uniu̾so nos debe¬
mus exuere. Sursũ aut̃ ac deorsõ.
in eius partib ẽ. Nã in uniuerso.
nec ipse habet sursũ ac deorsum.
Corporeus ẽ enĩ: quia om̃e uisi.¬
bile corporeũ est. Nichil aut̃ in
uniuerso corpore sursũ ac deor.¬
sum ẽ. Cum enĩ insex partes mo¬
tus fieri uideat᷑ qui rectꝰ dr̃. id ẽ
qui circularis ñ ẽ. in anteriora.
& posteriora. in dext̾iora & sini-¬
steriora. insuꝑiora. & inferiora.
nulla omĩno ratio est. cũ uniu̾¬
so corpori ante ac post. nichil sit¬
& dextera ac leua. sit aut̃ sursũ

Expanded text:
efficiens majus est quam id quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. XXIX. Utrum aliquid sit sursum niverso. Quae sursum sunt sapite . Ea quae sursum sunt sapere jubemur, spiritualia scilicet, quae non locis et partibus hujus mundi sursum esse intelligenda sunt, sed merito excellentiae suae; ne in ejus mundi parte figamus animum nostrum, quo universo nos debemus exuere. Sursum autem ac deorsum in hujus mundi partibus est. Nam universus nec ipse habet sursum aut deorsum. Corporeus est enim; quia omne visibile corporeum est. Nihil autem in universo corpore sursum aut deorsum est. Cum enim in sex partes motus fieri videatur, qui rectus dicitur, id est, qui circularis non est, in anteriora et posteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum
Abbreviated transcription (Latin):
bene administrantae quȩ fecit.
nichil inordinatũ in uniu̾so. nichilq
iniustũ ẽ: siue scientib siue nesci¬
entib nob. sed in parte offenditur
anima peccatrix. Iam̃ quia pro
meritis ibi.ẽ. ubi ẽẽ talẽ decet. & ea
patit᷑ quȩ talẽ pati ȩquũ ẽ: uni-¬
uersũ regnũ dĩ nulla sua foeditate
deformat. Quã obrẽ qm̃ non omĩa
nouimꝰ quȩ de nob̃ bene agit ordo
diuinꝰ: in sola bona uoluntate
scdm legem agimꝰ. in cet̾is aut̃ scd̾m
legẽ agimur. cũ lex ipsa in cõmuta.¬
bilis maneat. & om̃ia cõmutabilia
pulcherrima gub̃natione mod̾et᷑.

Expanded text:
fecit, nihil inordinatum in universo, nihilque injustum est, sive scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen quia pro meritis ibi est, ubi talem esse decet, et ea patitur quae talem pati aequum est, universum regnum Dei nulla sua foeditate deformat. Quamobrem, quoniam non omnia novimus quae de nobis bene agit ordo divinus, in sola bona voluntate secundum legem agimus; in caeteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat, et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ malũ hominẽ diuina
ꝓuidentia & puniat & opitulet᷑.
plantauit. & gentib saluti fuit.
Itẽ fieri potest: ut diuina ꝓuiden.¬
tia ꝑhominẽ bonũ & dampnet
&ł adiuuet. sicut ait apłs. Aliis
sumꝰ odor uitȩ inuitã: aliis aut̃
odor mortis in mortẽ. Sed cum
om̃s tribulatio aut pęna ĩpioꝵ
sit. aut exercitatio iustoꝵ: quia
eadẽ tribula & paleas concidit.
& frum̃ta a paleis exuit. unde
tribulatio nom̃ accepit: Rursꝰ
cũ pax &e quies a molestiis corpo.¬
ralib & bonos lucretur. & cor.¬
rũpat malos . omĩa hȩc diuina
ꝓuidentia ꝓmeritis moderatur
animarũ. Sed tam̃ ñ sibi eligt̃
boni ministeriũ tribulationis:
nec mali amant pacẽ. Quare ipsi qͦq
ꝑ quos idagit᷑ qđ ignorant. ñ iusti.¬
tiȩ quȩ refertur ad dm̃. sed mali-¬
uolentiȩ suȩ mercedẽ accipiunt:
quẽ ad modũ nec bonis imputatur.
qđ ipsis ꝓdesse uolentib nocet᷑ alicui.
sed bono anumo. beniuolentiȩ p̾miũ

Expanded text:
nem diuina prouidentia et puniat et opituletur. plantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beniuolentiae praesmium
Abbreviated transcription (Latin):
impecretur. Quideñ ꝓdesset uł
ante baptismũ pęnitentia nisi
baptismus sequeret᷑. uł post ea nͥ
p̃cederet: In ipsa quoq oratione
añica quȩ cotidiana. ẽ. nr̃a mui¬
datio. quo fructu quo effectu q.¬
ceretur. dimitte nob̾ debita nrã
nisi ab eis qui baptizati st̃ dicertꝰ
Itẽq elemosinarũ largitas et
beneficientia quantalibet. cui
tandẽ ad dimittenda sua peos¬
ta ꝓdesset. si baptizatꝰ non esa
Postremo regni cȩloꝵ ipsa fele¬
tas ubi non habebit ȩccłia m¬
cułã aut rugã aut aliquid hul
modi. ubi nichil rephensionis
nichil simulationis erit. ubi n
solũ reatus. sed nec concupiscen¬
tia erit ulla peccati. quoꝵ era
nisi baptiratoꝵ: Ac ꝑhoc non
solũ om̃ia peccata sed omĩa pit¬
sus hominũ mala xp̃iam laua¬
chri scĩtate tolluntur: qͦ mui¬
dat eccłam suã xp̃s. ut ex hibes
eã sibi ñ in isto scło sed infuturascõ natꝰ abstinuit a peccato.¬

Expanded text:
impetretur. quid enim prodesset uel impetretur. quid enim prodesset uel ante baptismum paenitentia, nisi baptismus sequeretur, uel postea, nisi praecederet? in ipsa quoque oratione dominica, quae cotidiana est nostra mundatio, quo fructu, quo effectu diceretur: dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? itemque elemosynarum largitas et beneficientia quantalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? postremo regni caelorum ipsa felicitas, ubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aliquid eius modi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum reatus, sed nec concupiscentia erit ulla peccati, quorum erit nisi baptizatorum? Ac per hoc non solum omnia peccata, sed omnia prorsus hominum mala christiani lauacri sanctitate tolluntur, quo mundat ecclesiam suam Christus, ut exhibeat eam sibi non in isto saeculo, sed in futuro non haben
Abbreviated transcription (Latin):
purgante atq sanante. eadẽ
caroꝰ ꝑ quã facta ẽ. anima car-¬
nalis. fiet etiã ipsa spũalis. nul¬
lam legi m̃tis resistentẽ conou¬
piscentiam carnis habitura.
nichil carnalis seminis enussu.¬
ra. Sic enĩ accipiendũ ẽ quod
clesiam. &e semet ipsũ tradidit
ꝓea. ut eã scĩficaroe mundans
eã lauachro aquȩ in uerbo. ut
exhiberet sibi ipse głosã ȩcdam.
ñ habentẽ maculã aut rugã.
aut aliquid huiꝰ modi. Sic in¬
quã hoc accipiendũ ẽ: ut eodẽ
lauachro regenerationis ⁊ u̾bo
scĩficationis om̃ia prorsus ma.¬
la hominũ regeneratoꝵ mun¬
dent᷑ acq sanent᷑. non solum
peccata quȩ om̃ia nunc remittuntꝰ
in baptismo. sed etiã quȩ posterus
humana ignorantia uł infirmi.¬
tate contrahunt᷑. ñ ut baptisma
quotiens peccatur totiens repetarꝰ
sed quia ipso qđ semel datur fit
ut ñ solũ antea uerũ etiã postea
quoꝵlibet peccatoꝵ uenia fidelibꝰ

Expanded text:
purgante atque sanante eadem purgante atque sanante eadem caro, per quam facta est anima carnalis, fiet etiam spiritalis ipsa, nullam legi mentis resistentem concupiscentiam carnis habitura, nihil carnalis seminis emissura. sic enim accipiendum est, quod clesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, sic, inquam, hoc accipiendum est, ut eodem lanacro regenerationis et uerbo sanctificationis omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque sanentur, non solum peccata quae omnia nunc remittuntur in baptismo, sed etiam quae posterius humana ignorantia uel infirmitate contrahuntur, non ut baptisma quotiens peccatur, totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, ut non solum antea, uerum etiam postea quorumlibet peccatorum uenia fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
tatio naturȩ. totũ genꝰ humanũ
fecit oleastrũ: ita ut quẽadmo.¬
dũ nunc in ipsis uidemꝰ arborib
si quid inde inoleã gr̃a diuina
conu̾tit ibi uitiũ pͥmȩ natiuita¬
tis qđ erat originale peccatum.
de carnali concupiscentia tradu¬
ctũ & attractũ remittat᷑. tegat᷑.
nec imputet᷑: inde tam̃ oleaster
nascatur. nisi & ipse inoleã eadẽ
grã renascat᷑. Beata itaq olea
cuiꝰ remissȩ st̃ iniquitates: & cuiꝰ
tecta sunt peccata. Beata cui ñ
imputabit dñs peccatũ: sedillud
qđ remissũ. ẽ. ⁊ tectũ. ẽ. & non
imputat᷑. donec fiat in etuã in¬
mortalitatẽ plena mutatio. ha.¬
bet uim quandã occultã unde
seminetur amarus oleaster: nͥ
& illic eadẽ dĩ agricultura re¬
mittatur. tegatur. nec ĩputet᷑.
Nonerit aut omĩno aliquia
uł in carnali semine uitiosum:
cũ eadẽ regenaratione quȩ
nunc fit ꝑ sicrũ lauachrũ usq
infinẽ cuncta mala hominis

Expanded text:
tatio naturae, totum genus humanum tatio naturae, totum genus humanum fecit oleastrum, ita ut — quemadmodum nunc in ipsis uidemus arboribus — si quid inde in oleam gratia diuina conuertit, ibi uitium primae natiuitatis, quod erat originale peccatum de carnali concupiscentia traductum et adtractum, remittatur, tegatur, non inputetur, unde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur. Beata itaque olea, cuius remissae sunt iniquitates et cuius tecta sunt peccata, ccatum. sed illud quod remissum est et tectum est et non inputatur, donec fiat in aeternam inmortalitatem plena mutatio, habet uim quandam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi et illic eadem dei agricultura remittatur, tegatur, non inputetur. non erit autem omnino aliquid uel in carnali semine uitiosum, cum eadem regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in finem cuncta mala hominis
Abbreviated transcription (Latin):
tetur : id ẽ. ut etĩa reatus eiꝰ cũ
illa sit. quȩ teneat et̾ni supplicũ
debitorẽ. Hoc enĩ traicit parens
in ꝓlem carnalẽ qđ ẽ. ipse carna-¬
liter natꝰ. non qđ spũ alit̃. ẽ. renatꝰ.
quia idipsũ qđ carnalit̃ natus ẽ.
quãuis reatu soluto ñ impediat
fructũ eiꝰ. tam̃ tanꝗͣ in semine
oliuȩ latet: etiã si ꝓpt̾ remissio¬
nem peccatoꝵ nichil oleo noceat.
est appellatus ab oleo id ẽ. a cris¬
mate. iustus ex fide uiuit. Hoc
aut̃ qđ in parente regenerato tãꝗͣ
in oleȩ semine sine ullo reatu qͥa
remissũ.ẽ. tegitur. ꝓfecto in ꝓle
nondũ regenerata uelut in ole-¬
astro cũ reatu habetur: donec
etiã illic eadẽ gr̃ã remittatur.
Ex quo enĩ adam exolea tali in
qua nec sem̃ erat eiusmodi un¬
de amaritudo nasceretur oleastri.
in oleastrũ peccando conuersus ẽ.
quia ta magnũ peccatũ fuit. ut¬
ibi magna fieret indeterius mu¬

Expanded text:
tetur, id est, ut etiam reatus eius cum tetur, id est, ut etiam reatus eius cum illa sit, quae teneat aeterni supplicii debitorem. hoc enim traicit parens in prolem carnalem, quod et ipse carnaliter natus, non quod spiritaliter est renatus, quia id ipsum, quod carnaliter natus est, quamuis reatu soluto non inpediat fructum eius, tamen tamquam in semine oliuae latet, etiamsi propter remissionem peccatorum nihil oleo nocet, est appellatus ab oleo, id est a chrismate, iustus ex fide uiuit. hoc autem quod in parente regenerato tamquam in oleae semine sine ullo reatu, quia remissum est, tegitur, profecto in prole nondum regenerata uelut in oleastro cum reatu habetur, donec etiam illic eadem gratia remittatur. ex quo enim Adam ex olea tali, in qua nec semen erat eius modi, unde amaritudo nasceretur oleastri, in oleastrum peccando conuersus est, quia tam magnum peccatum fuit, ubi magna fieret in deterius mu