comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum itaq de aliquo nascatur aliquid. etiã ñ eo
modo ut sit fllius. nec uitsus oĩs qui dr filius
uirgine sicut filius insinuat nobis gr̃ãm dei. qua ho¬
mo nullis p̃cedentẽb m̾itis in ip̃o exordio nature
unitatem ut idem ip̃e eẽt filius dei qui filus hõis:
et filius hominis qui filius dei. ac si in nature hu¬
mane susceptione fieret quodam mͦ ip̃a gr̃a ili ho¬
nuum naturalis que nullũ peccatũ possit admit
ip̃e ꝓprie sic est deus ut dicatur ⁊̃ dei donũ. Unde
sufficienter loqui si tñ id fieri potest ualde ꝓlixe
iella gͥ uoluntate carnalis concup̃ie semina¬
tus sute conceptus ẽ. ⁊ ideo mullũ peccatũ ori¬
ginalit̾ trahens. Dei quoq gr̃a uerbo patris imi¬
genito nõ gr̃a filio. set natura. in unitatẽ ꝑsone
modo mirabili ⁊ in effabili ad iunctus atꝙ concer¬
tus est. Et ideo nullũ pcc̃m ⁊ ip̃e ꝯmiitens. tam̃ p̃p

Expanded text:
Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius rgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccaipse proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donum . Unde sufficienter loqui si tamen id fieri potest, valde prolixae Nulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter
Abbreviated transcription (Latin):
natum de sp̃u sc̃o ⁊ uirgine maria. quomodo nõ
sit filius sp̃c sc̃i. ⁊ sit filius uirginis marie. cũ
ut de matre uatus ẽ. Non ergo concedendum ẽ¬
quicqͥd dealiqua re nascitur: continito eiusdem
rei filium mũcupandum. Ut enĩ omittam ali¬
ter de homine nascifilium aliter capillũ. alit̃
pediculũ. lumbritũ quoꝵ ncħ est filius. ut gͦ
hec omitam qm̃ tante rei deformiter ꝯpantur:.
certe qui nascunt᷑ exaqua ⁊ spu sco. nõ aqite fi¬
natus est saius dei pr̃is nõ sp̃c sc̃i. Nam illud qd̃
de capillo cet̾is ꝙ diximus ad hoc tm̃ ualet ut ãmo¬
neamur. non om̃e qd̃ de aliquo nascitur etiã filiũ
eius dequo nascitur posse dici: sicut nõ om̃s qui
dicunt᷑ alicus filii. conseq̃ns est ut de illo ⁊̃ nati
ẽẽ dicant᷑᷑ sicut sunt qui ad optantur. Dicuntur
ettam filu gehenne. nõ exilla nati s m illam p̃p̃a¬
rati. sicut filii regni qui p̃parantur in regnum.

Expanded text:
natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius Spiritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae finatus est Filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o. ⁊ urgine maria utraq substantia. diuina
scilicet atq humana . filius ẽ unicus dei patris
quantum aũ homo ẽ: ⁊ ip̃e factus ẽ sicut apłs
dicit. factus ẽ ei ex semine duid scd̾m carnem.
S cumillam creaturam qmͣ uirgo concepit et
peperit. qͣmuis ad solam ꝑsonã filii ꝑtunentẽ
tota trinitas fecerit. nec enĩ separabilia sũt oꝑe
timitatis: cur in ea facienda solus sp̃t scũs no¬
minatus est: An ⁊ qͣndo unus trium inaliquo
oꝑere nõtatur. unuuersa oꝑatrnitatis intesli¬
guntur. Ita u̾o est. ⁊ exemplis doceri potest. see
nõ estmhoc duitius ĩmorandum. Illud .li. mo¬
uet quomͦ dictũ sit natus despũ scõ: cũ fflius
nctio si modo sit sp̃c sc̃i. Neq enĩ qr mundum
istum fecit deus. diii eum fas est dei filiũ. aut
natum de deo s fc̃m. ist creatum ist conditum
uł institutum ab silo: ut si quid huĩmodi recte
possumus dicere. Hic ergo cum confiteamur

Expanded text:
sancto et virgine Maria, utraque substantia, divina sancto et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana; Filius est unicus Dei Patris quantum autem homo est, et ipse factus est, sicut Apostolus dicit: Factus ex ss: « Cum illam creaturam, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis: cur in ea facienda Spiritus sanctus nominatus est? An etiam quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc ergo qd̃ despu sc̃o est scd̃m hoĩem natiui¬
tas ꝓp̃i quid aluid qm ip̃a gr̃a demonstraturͨ
um enĩ inrgo quefissẽt ab angło De sp̃u scõ.
quom fieret que ei nuntiabat qͣndo xxiii.¬
quidem uirũ illa nõ cognosceret. pxdit angelus.¬
Sp̃c scũs supuemet inte ⁊ iuitus altissum obum¬
brabit tibi. Idooq quod nascetur de te: scm̃ itorabr̃
filius dei. Et ioseph cũ uellet eam dimtere susꝑ¬
catus adulteram. qͣm sciebat nõ de segrauidaur:
tale responsum ab angelo accepit. Nolrtimere
acciꝑe mariam coniugem tuam. Quod enĩ inea
natum ẽ: de sp̃u sc̃o est: Id est qd̾ tu ẽẽ de alio us¬
rosuspicaris: de sp̃u sco est. Numquid tñ tdeo dio
et sp̃c sc̃i filius scd̃m hõiem quod eum sp̃t scũs
tancisn pat eius de matre ungme genuislete qͥs
hoc dicere audebit: Nec opus ẽ ostendere disputan¬
do quanta alia seqͣntur absurda. cũ hoc ip̃m iam
rita sit absurdum ut nlle fideles aures id ualeãt

Expanded text:
sancto est secundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur? Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo id fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret; respondit Angelustus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de alio viro suspicaris, de Spiritu sancto est. CAPUT XXXVIII.  sancti filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant
Abbreviated transcription (Latin):
tenet eos utiq anteqmͣ ꝑ regenerationẽ adtesta¬
m̃tum nouũ incipiant ꝑtinere. Qd̾ testam̃tum
ꝓphabatur cũ diceret᷑ ꝑ erechielem. ñ accepturos
filios poc̃a pr̃m suoꝵ uͨ ulterius futurã iisẽt
parabolam ellam. patres manducauerĩt uuã
acerbam. ⁊ dentes filioꝵ obstupuerũt. Ideo enĩ qͥs¬
ꝙ renascitur ut soluatur meo qͥcqͥd peccati ẽ cum
quo nascitur Nam pcc̃a que male agendo postea ⁊¬
neratio. nͥ q uitiosa ẽ generatio usꝙ adeo ut ĩ de
legntimo mat̾monio ꝓcreatus dicat. Inimqͥtati¬
b conceptus sũ: ⁊ ipeccatis mat̾ mea me ĩutero
aluit. Neꝙ hic dixit mĩquitate ł. in pc̃co. cũ ⁊ hoc
recte diciposset: set inquitates ⁊ pcc̃a dice maluit:
magnũ est ut eo mutares᷑ t̃ ꝯ uerteret in neressita¬
tem mortis humana natura repperiuntur. sic̃ ⁊ sup̃
disseru plura pcc̃a ⁊ alia parentũ que ⁊ si ñ ita pos¬
sunt mutare natitã reatu tñ sbiligant filios. nisi

Expanded text:
rationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur: nam peccata quae male agendo postea cneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici posset; sed iniquitates et peccata dicere malumagnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
bona p̾stantur inuitis. qñ eoꝵ ꝯsulitur utilitati
ñ uoluntati. qr ip̃i sebi raueniunt᷑ ẽ mumici a¬
mici u̾o eoꝵ poturs illi qͦs minaicos putant treddũt
ebrando mala ꝓbonis. cũ reddere mala xp̃ianus nõ
debeat nec ꝓ malis. Multa itaq genera sũt ełaꝵ q̃¬

Expanded text:
ulitur utilitati non voluntati, quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant, et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala Christianus non debeat, nec pro malis . Multa itaque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m. unde nec tota nec ulla ꝑs eius uislt se colipdo
net cutqͣm eẽ deus ꝑtrnentĩ ad templũ dei. qdͣ exi¬
si creatura ñ creator eẽt: ꝓfecto creatura cõnałis
eẽt. Ip̃ã ẽ enĩ sũma creatura ⁊ ideo in regilla fidei
nõ ponetur añ eccł̃iam. qr ⁊ ip̃e adeccłiam ꝓtinet¬

Expanded text:
Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedisi creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ut illa trinitas ⁊pleatur que deus ẽ. demee
sc̃a⁊ memoratur eccłia. unde datur intesligi rõna¬
lem creaturam ad ierłm liberam ꝑtinentem. Post
⁊merorationem creatoris .i. sũme illiꝰ mnitatis
fiuisse subtendam. qm quicqͥd dehõie xp̃o dcm̃ est
ad imitatem ꝑsone unigentt ꝑtinẽt. Rectus ita¬
q cõfessions ordo poscebat. ut trinitati sublunge¬
retur eccłia tanqm hĩtatori domus su ⁊ doo cẽ¬
plũ suũ ⁊ conditon ciuitas sua. que tota hic ac¬
copienda ẽ. ũ solum ex parte que pegrmatur in
tebris. a sclis ortu usq ad occasum laudant no¬
men dñi. ⁊ post captiuitatem uetustatis cantans
canticĩ nouim: uerum ⁊ exilla que incelis semp
erquo condita ẽ cohesit deo. nec utiũ malsi su ca¬
sus expta ẽ. Dec in scis angelis beata ꝑsiftit t sue
parti ꝑegrirenti sicut oportet opitulaturqr ute
una et̾it consortio eternitatis. Et mincuna ẽ im¬
cislo caritatis que tota ĩstituta ẽ adcolend̾ imã

Expanded text:
m, ut illa Trinitas compleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id efuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum
Abbreviated transcription (Latin):
S ded que nicelo ẽ affirmare quid possumus
nisi qd̾ nullus mea malus ẽ. nec quisam de sncips
inde cendit aut casurus ẽ. exquo d̾s angelis peccã¬
tib ñ peptit sicut scribit apłs petrus. S canerib
ealignus inferi retrudens tradidit inuiditio pimn
endos seruari. Qũo aũ se habeat beatissim iua
et supna societas que sbi sint differentie p̃situ¬
raꝵ ũt eũ oñs tanꝙͣ generali nõie angłi nuictu¬
pentur sit̃ inepła ad hebreos legimꝰ. cui eni anglo
dixit aliq̃n sede a dextris meis hoc qͥppe m sig̃atuit᷑
retur laudate eũ õs angłiei. laudate eũ õs dachangli.¬

Expanded text:
quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi ncertum. Quomodo autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit retur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli
Abbreviated transcription (Latin):
humane tanta głia nullis p̃cedentib meritis
sine dubitatione gratuita. nisi qr magna hic. ⁊
sola deigr̃a. fideliter ⁊ sobrie considerantib einden¬
ter ostenditur. tit intelligant hoĩes ꝑ eamdẽ gr̃am
se urstificari apct̃is ꝑ qm̃ fcm est ut homo xp̃s mil
lum posset habere petratum: Sic ⁊ eius matrem
angelus salutauit. qndo ei futurum nuntiauit
hinc partum. Ane inquit maria gr̃a plena. Et pau¬
lo post. Inuenisti ait gr̃am apud d̾m. Et hec qͥdem
eunͣgelista cum dixisset. ⁊ u̾bum caro fcm est:⁊ hĩ¬
tauit in nobis. ⁊ uidimus inquit głiam euts
głiam qͣi unigeniti a patre. plenum gr̃e ⁊u̾itatis.
Quod ait u̾bum caro fcm est: hoc ẽ plenũ gr̃e. qd̾
ait głiam qiͣ unigeniti apatre: hoc est plenũ u̾ita¬
tis. ueritas quippe ista unigenitus dei filius. nõ
gr̃a set natura. gr̃a suscepit hoĩem tanta imitate¬

Expanded text:
humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis, humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis, sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia, fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per lum posset habere peccatum. Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem ngelista cum dixisset: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia susc
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Ac ꝑhoc ⁊ minor est fcũs: ⁊ mansit equalis.
ntrumq imus sicrit dcm est. s aliud pp̃ uerbũ:
aliud ꝓpt̾ hominẽ. Opter u̾bum equalis patri:
pp̃ hoĩem minor. Unus dei fllius: idemꝙ homini
filius. IInus hoĩs filius. idemq dei filius. ñ duo
filii dei deus ⁊ homo: s unus dei filius: deus sine
initio. homo a certo initio dñs nr̃ iłt xp̃c.
eurdenterꝙ dei gr̃a cõmendatur. Quid enĩ
natsirahumana in hoĩe xp̃o meruit ut inimita¬
tem ꝑsone unici filii dei singulant᷑ eẽt assumpta:
Quẽ boua uoluntas cuĩ bont ꝓpositi studium q̃
bons᷑ oꝑi᷑ p̃cesserunt quib mereretur iste homo
una fieri ꝑsona cum deo: Numquid antea fuit ho¬
mo. ⁊ hoc eĩ singulare beneficium p̃stitum ẽ: ut sin
nõ altid ẽẽ cepit homo qm dei filius: ⁊ hoc unitus
ro fcm ẽ utiq deus. ut quemadinodũ ẽ mia ꝑsona
quilibet homo anima scilicet rõnalis ⁊ caro: ita
sit xp̃o una ꝑsona u̾bum ⁊ homo. unde nature

Expanded text:
ansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum aequalis Patri, propter hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo a certo initio, Dominus noster denter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum non aliud coepit esse, quam Dei Filius, et hoc unicus; ro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae
Abbreviated transcription (Latin):
minem natum nisi indampnationem detineri.
et neminem nisi in xp̃o renatum a dampnatione
liberari. De qua ꝑ imũ hoĩem pena ⁊ ꝑ miũ ho¬
minem gr̃ã. cum locutus fuisset qnͣtum isli epłe
sue loco sufficere udicauit. de inde sacci bap̃atis
incrate xp̃i grande mist̾ium cõmendat: eo modo

Expanded text:
minem natum, nisi damnatione detineri, minem natum, nisi damnatione detineri, et neminem, nisi in Christo renatum, a damnatione ibus. De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo,
Abbreviated transcription (Latin):
dilueretur s ut magna ꝯmendaret᷑ humilitas
Ita quippe nicħ meo bap̃s hũit qd̾ abliteret si¬
cut mors nich quod puniret ĩuenit: ut drabłs
uentate iusticie. ñ uiolentia potestatis opp̃sus.
et uictus. qm̃ ip̃m sine islo peccati mento miqͥs¬
sune occiderat. ꝑ ip̃m iustissime amnteret quos
neccitate s miseranti poti uolintate suscepiũ ẽ.
ut unus tolleret pecratum mundi. sicut unus pec¬
catum misit in mundum hoc ẽ inuniustun genus
dum: his u̾o unus ñ solum illito unũ. set cunt¬
Quia utiq illud unũ qd̃ origiialit trahitur
et si solum sit obnoxios dampnationis facit.:
gr̃a u̾o exmisltis delictis iustificat hominẽ qui
p̃ter sllud unũ qd̃ cõmunit̾ cũ om̃ib origniali¬
ter traxit sua quoꝙ ꝓpria mistra cõmisit. Nerũ¬
ptanien qd̃ paulo past dicit sicut ꝑiuis delictũ
in om̃s homines ad condempnationẽ: ita ⁊ ꝓuni
iustificationem in om̃s homines ad condempira¬

Expanded text:
dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus dum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncQuia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communitter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicit , « Sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justificationem in omnes homines ad justifica
Abbreviated transcription (Latin):
rentur ab iuitio gen̾is humani olum p̃cedentiũ
parentum suoꝵ origmałr pcc̃a contrahere ⁊ pena
parentib debitas ꝓ eis pendere: an aliqd aliud
de re tanta. scrptuns scĩs diligentius ꝓscrutatis
atꝙ tractatis ualeat uł ñ ualeat repperir.deme¬
siẽ ut inimo hõĩe originalit᷑ atq ut ita dyxeñ
radicabilit̾ totum genꝰ humanũ dampnaretur:
baptisinate ioh̃is. aquo ⁊ ip̃e baptuatus est.
set qͥ uodam p̃cursorio alls ininistĩo qui dicebat pa¬
rate uiam dño: huit uimquo solo renasci pote¬
gemerares quisquis in xp̃m credit. de quo xp̃c gene¬
ratus ẽ qui regeneratione nõ eguit. Unde uox itia
patris que suꝑ baptitatũ fcã ẽ. ego hodie genui
te n unũ alum temꝑis diem quo baptitatus ẽ.
s inmutabilis eternitatis oftendit. ut illum
hominẽ adinigenti ꝑsonã ꝑtinere mostraret.
orem̃ dies nec hesteri fiue inchoatur. ñ mitio
crastimi tot̾minatur. semꝑ hodiernus ẽ. Inaqua

Expanded text:
generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temeut in uno homine originaliter, atque ut ita dixerim radicaliter, totum genus humanum damnaretur, ipse baptizatus est: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci potegeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑloc si recte dcm est nõ uolentis hominis. s mi¬
serentis ẽ dei. qr ⁊ ioluntas hominis sola ñ implec
cur nõ eccͣrio recte d̾r nõ miserentis dei. s itolen¬
tis ẽ hõis qr id mĩa dei sola nõ implet: Porro
si nuslus dicere xp̃ianus audet. ñ miserentis dei
s uolentis ẽ hominis. ne apło aꝑtissime cẽdicat:
restat ut pp̃ca recte dc̃m intelligatur. ñ uolentis
neq cuirentis. s miserentis dei ẽ. ut totũ detur
deo. qui hominis uoluntatem bonam. ⁊ p̃parat ad
iuuandam.⁊ adiuuat p̃paratam. p̃cedit enĩ bona
uoluntas hominis multa dei dona. set nõ oñua
et mĩa eius sisosequeturme. Nolentem p̃uenit
Item curadmonennr petere ut accipiamus insi
ut abillo fiat qd̃ nolumus. aquo fcm ẽ ut ueli¬

Expanded text:
s hominis. Ac per hoc si recte dictum est: Non volentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicitur: Non miserentis Dei, sed voluntatis est hominis? quia id msi nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sea Dei miserentis, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam praeparat ad adjuvandum, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia:et misericordia ejus subsequetur me; nolentem praevenit Item cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut veli
Abbreviated transcription (Latin):
eum quisqͥs assentit incertis. ncħ ꝙ certum ẽẽ in
hominũ uisib pp̃ in discretam simuilitudinẽ fals
etiam si qd̃ uidetur fortasse sit uerum Acictissimiᷤ
quidem s impudentissimis ꝯflictationib disputãt
Apudnos autẽ. iustus exfide niuit. srt si tollatur
assensio fides tollitur qr sine assensione nicħ credit᷑
Et sunt uera qmuis nõ usdeanture que nisi credant᷑
ad uitam beatam que ñ nisi eterna ẽ nõ potest ꝑ¬
ueniri. Cum istis uo utrinis loqui debeamus ignoro
qui nõ solum uicturos met̾num. set in p̃senti se
uu̾e nesciunt. ĩmo nescire se dicunt quod nesci¬
re negare nõ possunt. Neq enĩ quisqm sinitur ne¬
cire se uiuere. qñ quidem si nõ uiuit nõ pot̃ aliqͥ
scire ist nescire. qm̃ nõ solum scire uetum ⁊̃ nes¬
cire uiuentis ẽ. S uidelicet nõ assentiendo quod
uiuant cauere sibi uidentur errorem: cũ etiam

Expanded text:
eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non puid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
amarimmẽ. aut bene olere qsd̃ putidum ẽ. aut̃
tonare cun reda transit aut illum eẽ hominem
cũ sit alius. qnͣdo duo simillimi sunt. qd̾ ingemi¬
nis sepe contigit. Unde ait ille. Gratus ꝙ parentĩb
eiror ⁊ cetera etiam talia pcca dicenda sint. Necqͥsti¬
o nodissima que homines acutissimos achademi¬
cos torsit nunc mnichi enodanda suscepta est utrum
aliquid debeat sapiens aꝓꝓbare. ne incidat merro¬
rem. si ꝓ ueris aꝓꝓbauerit falsa: cum om̃ia sicut
affirmant uł occisita sint ũt mcerta. Unde tria
confeci uolumma minctio conũsionis mee ne ĩ¬
pedim̃to nobis eẽt que tanqͣm mostio mͥ contra¬
dicebant. ⁊ utiq fuerat remouenda inuemende
desperatio ueritatis. que illoꝵ usdebatur argu¬
mentauonib roborari. Apud illos gͦ error oĩs
putatur ẽẽ pcc̃m: qd̾ uitari nõ posse ⁊tendunt.
nisi om̃is suspendatur assensio. Ercare quippe dñt

Expanded text:
amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
nisi errans malũ neget aꝓpbare falsa ꝓueris: aut
imꝓbare uera ꝓ falsis. aut habere incerta ꝓcertis.
uł certa ꝓ incertis: S est aluid in alum hoĩem pu¬
tare qui bonus ẽ qd est errorto. ⁊ aliud ex hoc ma¬
lo. aliud malũ nõ pati. si nicħ noceat honto malus.
qui est uita ꝓbatus bonus. Itemq aliud ẽ ipãm ui¬
am putare que nõ est ip̃a ⁊ aluid ẽ ex hoc errouis ma¬
lo aliquid boni consequi: uelut ẽ ab insidiis maloꝵ
hõim leberari. Nescio sane utrum ⁊̃ huiꝰmodi error ẽ
cũ homo de malo hõie bene sentit: qualis sitnesciens.
corporis capimus. cũ eccurrunt nobis .xii.¬
sunilia. que sp̃u tanqͣm corpore. aut corꝑe danqͣt
sp̃u sentiuntur. Quale putabat eẽ apłs pͥetrus: qũ¬
do existimabat se uisum uidere repente. de claustris
et iuntislis ꝑ angłm liberatur. aut in ip̃is reb corpe¬
reis lene putatur ẽẽ. qd̃ asperum ẽ: aut dulce qd̾

Expanded text:
nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum est. Unde qui ad ult̾ium dicit uonũ
num quem putat castum nesciens adutterũ. non
in doctrina rerum bonaꝵ ⁊ malaꝵ. set in occiatis hu¬
manoꝵ fallitur moꝵ: uocans hoĩem honũ in quo pu¬
tat ẽẽ qd̃ ẽẽ nõ dubitat bonũ. ⁊ dicens malũ esse¬
adulterum ⁊ honum castum: set huntbrnũ dicens
nesciendo ad ialterum castimm ñ ẽẽ. Porm si ꝑ errorẽ
euadat quis ꝑuitiem sicut suꝑuts dixi nõbis ini¬
tinere ꝯtigisse: etiam bomi aliquid homini ercore
confertur. s cum dico inquib dam reb nullo mͦ
aliquem. ist nõ nullo ⁊̃ bono falli: nõ ip̃m errorẽ
dito nullum malũ ut nõ nullis bonimi. s malũ
quo nõ uenitur. ist bonũ quo uenitur errando .i.
ex ip̃o errore quid nõ eueniat it quid ꝓuemat. Nã¬
et ip̃e ꝑ se ip̃m error. aut magnum in re magna. aut
ꝑuum in re ꝑua tamen semꝑ est malum. Quis enĩ

Expanded text:
intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut rvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
bet longa tempora moritunl nõne ille mͦ mentiri
qmͣ isto modo fasli in comꝑalilit᷑ prestat. multo q
minoris mali est in sllum errorem aliquẽ inducere.
magno. in qusbdam paruo. in quib dam nullo ma-¬
lo. inquibdam ñ nullo ⁊̃ bono fallimur. Nam malo me¬
gno fallitur homo. tũ hoc ñ credit qd̃ aduitam ducit
eternam. uł hoc credit qd̃ ad mortem ducit et̾nam.
paruo aũ malo fallitur qui falsũ ꝓ uero aꝓphande
incidit in aliquas molestras temporales. Quih ñ
ad hibita fidelis patientia. ꝯuercit cas musumbonũ.
uelut si quisqmͣbonum hoĩem ꝑrtando qͥd̃ malus ẽ
aliquid ab eo patiatur mali. Qui u̾o maliu hoĩem
ira bonum credit ut nicħ ab eo patiatur mali. nul¬
lo modo fallitur. nec in eum cadit illa ꝓpħia detesta¬
tio. Uehiis qui dicunt qd̾ malum ẽ bonum. de ip̃is
enĩ reb quib hoĩes malisunt: nõ de hõib dc̃m eẽ

Expanded text:
bet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri bet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ore nesciens uerum loquitur sciens: sciens aũ¬
uoluntate m̃titur. NIon ꝯsideratis itaq reb ip̃is de
quib aliquid dicitur. s sola intentione dicentis.
melior ẽ qui uestiens falsum dicit. qm̃ id uerũ pit¬
tat. qm qua mentiendi ammũ sciens gerit nesciẽs
uerum eẽ quod dicit. Ille namq nõ aliud ht ĩ aĩo:
aliud inuerbo. Huic uiero qualecumq ꝑse ip̃m sit
quod ab eo d̾r aliud est tñ clausum inpectore. aliud
inlingua ꝓuitum ẽ quod malum ẽ ꝓprium m̃tientis.
quisq fallatur uel m̃tiatur ut cum falli qm mẽ¬
tiri minus sit malum qnͣtum ꝓtinet ad homius
uoliuitatem. tñ longe sit tolerabilius in hiis que
a religione sunt. se runcta mentiri: qm in hiis sine
quoꝵ fide ist noticta deus coli ñ potest: falu ut in¬
uodut illustretur exemplis: paratione dispa
intueamur quale sit. si quispiãris m̃ datii. xl¬
et alius dum fallitur credat it̃m xp̃m poit queli¬

Expanded text:
qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. quisque fallatur, sive mentiatur, ut cum falli, quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his, quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in hquorum fide vel notitia Deus coli non potest, faluod ut illustretur exemplis, intueaintueamur quale sit, si quispiam et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpgrediuntur. ⁊ ut peierare.⁊ de reb ad dei¬
liquid dicere. ac de ip̃a dei natura falsum aliquid
dicere ñ uumqͣm bonũ piumq opus c̃ẽ contendant
michiaũ uidetur pcc̃m quidem ẽẽ om̃e mendatium.
sed multum inter ee quo animo. ⁊ de quib rebus
quisq mentiatur. Non enĩ pͣeccat ille qui consislen¬
dispatium quom ille qui nocendi uoluntate men¬
titur. An u̾o tantum nocet qui uiatorem m̃tiendo
indiu̾sum iter mutit: qnͣtum his qui uiam uite
mendatio fallente deprauat: Nemo sane m̃tiens iu¬
dicandus ẽ qui dicit falsum qd̃ putat uerum. q̃m
mendatii. s aliqñ temeritatis arguendus este qui
falsa incaritius credita ꝓueris ht̃. potius ꝙ ecccio¬
qnͣtum inisio ẽ ip̃e mentitur qui dicit uerũ qd̾ putat
falsum. Quantum enĩ ad animũ eius attinet. qr ñ
quod sentit hoc dicit nõ uerum dicit. qmuis uerx
inuematur ẽẽ qd̃ dicit. nec illo mͦ liber ẽ am̃datio.

Expanded text:
rogrediuntur, rogrediuntur, pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dimendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est qui falsa incautius credita pro veris habet. Potius e contrario ille mentitur, qui dixit verum, quod putat falsum, quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit, hoc dicit; non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit, nec ullo modo liber est a mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
falsum. siue sit uerũ. idq tamsit ĩ animo deforme
atꝙ indecens. qm pulctũ atq decoꝵ ẽẽ sentinurs:
ei nõ miniqͣm ut ñ amutatur error ẽ necessarius.
uita: uibi nemo fallit. fallitur nemo. Hic aũ hoies
fallunt atq falluntur: miseriores ꝙ sunt cũ men¬
tiendo fallunt qm cũ mentientib credendo fallũ¬
tur osꝙ adeo tñ rationalis natura resugit falsita¬
temi. ⁊ qͣntum potest deuitat etrorem. ut falli nolit
etiam quicrunq amant fallere. Non enĩ sibi qui
m̃titur uidetur errare. s alium merrorem nuttere
credentem sibi. Et in ea re quidem ñ errat qm men¬
datio contegit si nouit ip̃e quid uerum sit. S in hoc
sallitur qd̃ putat sebi suũ nõ obẽẽ mendatium
cũ magis fatienti qmͣ patienti obsit om̃e pccm.¬
uerum hic difficillua ⁊ latebrosissima gignitur
questio dequa iam grandem librum cũ responden¬
di neccitas nos urgeret absoluimus utrũ ad offi¬
cium hominis iusti ꝑtineat aliqñ mentiri. .ix¬

Expanded text:
falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis faerum hic difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. N
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓip̃m. Eum aũ desis irasci dicitur. nõ eius sig̃catur
ꝓturbatio qualis ẽ mamino uascentis hom̾iis
set exhumanis motib trauslato uocabislo uindic¬
ta enus que ñ nisi iusta est ire nom̃ accepit. Qitod
enĩ spũ dei aguntur hii filii sunt dei hec ẽ gr̃a

Expanded text:
. Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis, sed ex humanis motibus translato vocabulo vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : haec est gra
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. que pparanit deus ut amsbislemus malis
Tunc ergo efficimur uere liberi cumd̾s nos fingit
.i. format ⁊ creat. nõ ut hoĩes quod iam fecit. sẽt
ut boni homines sirus. quod nunt gr̃a sua facit
cormundum crea mine deus. Neq enĩ cor eius
qͣntum ꝑtinet ad naturam cordas humans. nõ
tanqsa ab ip̃o incipiat meritoum. cui tanqm
debitum reddatur pͥmium bene oꝑandi. ip̃a liber¬
tas andiat eundem grẽ p̃conem oitentem. Erus
enĩ est qui oꝑatur in nobis ⁊ uelle ⁊oꝑari ꝓbona
uoluntate. ⁊ alio loco. Igitur nõ uolentis neq
currentis. set miserentis est deu cum ꝓcul diforo
csi homio eius etatis est. ut ratione iam ut atur
nõ possit iam credere sperare diligere nisi uelit
nec ꝑuenire ad palmam suꝑne uocationis dei
nise uoluntate cuturrent. Qũo gͦ nõ currentis

Expanded text:
bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est, format et creat, non ut homines, quod jam fecit; sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit:Cor mundum crea in me, Deus . Neque enim cor ejus, quantum pertinet ad naturam cordis humani, non tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur involuntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis,
Abbreviated transcription (Latin):
uincilis obligaret. atq unuĩsos traheret ad de¬
bitas penas. sS eo qui diabolus feũs ẽ cumi socus
impietatis elato. ⁊ ip̃a cum eis elationẽ strato: ce¬
teri pia obedientia dño coheserunt: accipientes ⁊̃
qd̾̃ itli nõ habuerunt certam sciãm qua eẽnt de sua
sempiterna ⁊ numqͣm casura stabilitate securi.

Expanded text:
vinculis obligaret, atque universos traheret ad devinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi.
Abbreviated transcription (Latin):
minum reformationem nullam ꝓrsus ẽẽ uoluissẽt
sicut mipoꝵ mella ẽ angeloꝵ: nõne merito fieret
ut natura que d̾m deseruit que p̃ceptum sii creato¬
tis qd̾ custadire fatillime posset sua male potestate
calcauit atq transgressa este que inse sui conditorᷤ
ymaginem ab euis lumine ⁊tumaciter aueisa
molauit. que salubrem seruiturem abeuis legib
desereret᷑ ab eo. ut ꝓ suo merito penderet sempiter¬
nani: Plane ita faceret si tantũ uistus ñ ⁊̃ miseri¬
cors eet siuamq indebitam mĩam multo eusdẽ¬
tius in indignoꝵ potius liberatione monstraret.
impia suꝑbia deserentib d̾m. ⁊ in huiꝰ .xui.
aeris imam caliginem desuꝑna. ⁊ celestihitatione
deiectis residuus numerus angeloꝵ meterna cũ d̾o
bĩtudine ⁊ scĩtate ꝑmansit. sieq enĩ exumo ange¬
lo lapso atꝙ dampnato cer̾i ꝓpagati sunt. ut eos
sicut hõies originale malũ ohnoxie successionis

Expanded text:
minum reformationem nullam prorsus esse voluisset, minum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret. impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis
Abbreviated transcription (Latin):
in quo om̃s peccauerunt. Mundum quippe appel¬
lauit eo loco apłs uniu̾sum genus humanum.
Ira enio se res habebat. latebat in malis iet ⁊̃ uol¬
uebatur. ⁊ de malis in mala p̾cipitabatur tecius¬
humani generis massa dampnata. ⁊ ad tuncta
parti eoꝵ qͥm pettauerant angeloꝵ luebat impie
desertionis dignissimas penas. Ad itam quippedei
ꝑtinet iustam quitqͥd ceta ⁊ indomita ꝯcupudentia
faciut libenter mali ⁊ quiccid manifestis aꝑtis¬
q penis patuntur inuiti. ñ sane creatoris defstẽ¬
te bonitate.⁊ malis angelts submmistrare ui¬
tam. uiuacemꝙ potentiam. qite subministrati¬
o. si auferatur interibunt ⁊ hominũ qͣmius te
ppagure uitiata dampnataꝙ nascentium forma¬
re semina. ⁊ animare ⁊ ordinare m̃bra ꝑ tempoꝵ
etates. ꝑ locoꝵ spatia uegetare sensus. alimenta
donare. Meliuis enĩ nuidicauit de malis benetatt.
cͣm mala niella eẽ ꝑmitt̾e. Et si quidem ĩ meluisho¬

Expanded text:
in quo omnes peccaverunt : mundum quippe appelin quo omnes peccaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala phumani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius ho
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatoꝵ. s homo habet ⁊ penam ꝓpriam:
qm ⁊ corporis morte punitus est. mortis ei qͥppe
supplicium deits ꝯminatus fu̾at si peccaret. siceũ
minterans libero atbitrio. ut tam̃ regeret impio.
terreret exitio atq inparadisi felicitate tanqͣm in
umbra uite. ut inde iusticia custodtia ĩmeliora ã¬
scenderet collocauit. Hint post pc̃cm exul effectus
stirpem quoq suam qͣm pectando inse tanqͣm
in uidice uitiauerat. pena mortis ⁊ dampnatiõis
opstruxit: ut quicquid ꝓlis exillo ⁊ simul dam¬
prata ꝑ quam peccauerat consuge ꝑ carnalem cõ¬
ciepiscentiam inqua mobedientie pena similis re¬
trabuta ẽ nasceretur traheret originale peccatum
quo trahereuit perrores dolores ꝙ dutersos ad il¬
lud extremũ cum desertorib angelis uitiatorib
et possessorib. ⁊ consortib siuis sine fine supplictũ
Sit ꝑ unum hoĩem peccatum intrauit in mundũ.
et ꝑ pcc̃m mors: ⁊ ita in om̃s homines ꝑtransiit

Expanded text:
amque: Sed homo habet poenam propriam, qua corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata per quam peccaverat conjuge per carnalem concupiscentiam, in quam inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis sine fine supplicium. Sic « per unum hominem pet per peccatum mors, et ita omnes homines pertransiit,
Abbreviated transcription (Latin):
daupnatione genus humanũ ⁊ om̃s erant filii ire.
Qm̃ om̃s dies nr̃i defecerunt ⁊ mnira tua defe¬
cimus anni nrr̃i sicut aranea meditabutur. De qua
ira dacit ⁊̃ iob. Homo enĩ natits ex muliere breuis
uite. ⁊ plenus ire. De qua ira ⁊ dicit dñs słx. Qui

Expanded text:
damnatione genus humanum, et omnes erant filii irae. am omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nicha inter ẽ ad capessendum dei regnũ uerum
credantur an non. uł utrum uera siue sint siue
putentur an falsa. In hiis errare .i. aliud ꝓalio
putare. ñ arbitrandum ẽ ẽẽ pcc̃m aut si ẽ mini¬
mum eẽ atꝙ leuissimũ. Postremo qualetumq
sllud et qͣntuncumq sit adillam utã nõ ꝑtinet
qua imus ad d̾m. que uia fides ẽ xp̃i que ꝑdaet¬

Expanded text:
nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint, sive putentur, an falsa; in his errare, id est aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides est Christi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ peccatis atq suppliciis ⁊ originalib ⁊ ꝓpruis
tota perierat exeius parte reparata: qd̾ anglice
societati ruia illa diabolica minuenit suppleret᷑.
Hec enĩ ꝓmissum ẽ resurgentib scĩs qd̾ erunt e¬
quales angelis dei. Ita suꝑna ierłm mater nr̃a
ciuitas dei. nulla ciuiũ inimerositate siaudabr.
aut uberiore ⁊̃ copia fortasse reg abit. Neq nu¬
merum aut scõꝵ hominũ aur inmundoꝵ demo¬
num nouimus inqitoꝵ locum succedentes filii
sc̃e matris que sterilis apparebat interris. snea

Expanded text:
m peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae steril