comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seculo aũt. sicut ea que nascuntur mur¬
do. Cum gͦ scriptura dixisset. om̃ña ꝑ ip̃m
fc̃a sunt. ⁊ siũ ip̃s fcm̃ est ncħ. paulo pos
ait. In ħ mũdo. ecut etmudꝰ ꝑ ip̃m fc̃s¬
est. De hoc oꝑe dei alio loco scriptum est¬
aui fecisse fecisti mundũ d̾ mat̾ia in¬
formi ħ mundus plerumq celi et t̾re nc¬
mine nuncupatur. sicut iam conm̃m¬
rauimꝰ que sccptura cõmemorauit dm̃
Recisse. cũ fc̃s ẽ dies. de quibus u̾bis iam
qntum uisum est disputauimꝰ quẽadino¬
dum congruat ꝯdicõni mũdi huiꝰ et x¬
fe .ui. diebus consũmatus est cum om̃¬
Gus que meo sunt. et quod tunc ft̃s. cũ
factus est dies. ut ⁊ illud congruat ꝙ cre¬
auit omm̃ia simul. huius unu̾se descie¬
ature multa nõ as nouimus. sũ q̃ in
celis sunt alcius mͣ ut ñr sensus ea pͥ¬
sit accingͥe. siũ quc inregionib e̾tarũ
fortassis inuabitacõnb sĩ q̃ de orsum

Expanded text:
saeculo autem, sicut ea, quae nascuntur in munsaeculo autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, paulo post ait: in hoc mundo erat, et mundus per est . De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatur, sicut jam commemrauimus, quem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt am̃te nr̃a pp̃ dissmulitudinẽ sui
gen̾is. qm̃ corꝑalisi sunt.  ꝯdon̾a est
ea uid̾e apud deum. ũ ꝑ ħ sciamus. ꝙ et qnͣ¬
ta qualiaq sunt. Etiãm si nõ ea iudeamus
ꝑcorꝑis sensus. remota quippe sunt. ⁊ a sen¬
tis. aut int̾pesitis aut oppositis aliis añr̃o
cõtuitu actuq seꝑantur. ex quo sit utma¬
ior adilla innimenda sit labor amͣ ad illũ
aquo ftã s̃ cum sit incorꝑalis felicitate
pr̃ancius illum exanͣtiacumq ꝑticula pia
m̃te sũtire qmͣ illa uniu̾sa conp̾hende. Uñ
recte culpanitur in libro sapĩe inauisitores
huiꝰ seculi. Si em̃ tantum in quid potũnt
uałe ut possent estimare seculum qũo eĩ
dism nõ faciluis uiueñunt. Ignota em̃
nunc conside̾mus ea quefecit deus omnia
simul a auibus in uiͦ. die consĩnnatis
tequieuit in iiͦ. pa consid̾aturi oꝑa euis¬
in quibus usꝙ nũc oꝑatur. Ip̃e em̃ an̾
secula. a seculo aut eã dicimus exquo
cepit seculum sicut ip̃m mundum. In

Expanded text:
i generis, quoniam corporalia sunt; nec idonea est ea videre apud Deum, ut per hoc sciamus quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea videamus per corporis sensus. Remota quippe sunt et a senvel interpositis aut oppositis aliis a nostro contuitu tactuque separantur. Ex quo fit ut major ad illa invenienda sit labor, quam ad illum a quo facta sunt, cum sit incomparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire, quam illa universa comprehendere. Unde recte culpantur in libro Sapientiae inquisitores hujus saeculi: Si enim tantum, inquit, potuerunt valere, ut possent aestimare saeculum; quomodo ejus Dominum non facilius invenerunt ? Ignota enim snunc consideremus ea quae fecit Deus omnia simul, a quibus in die sexto consummatis requievit in septimo, postea considin quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in
Abbreviated transcription (Latin):
apꝰ nm̃imo om̃iũ sc̃orum data est gc̃a
ꝯ et ingentibus annũciare inuestigabi¬
les diuicias xp̃i et uluminare q̃uts sit
ditp̃o sacramenti ꝙ fuit abscondit᷑uin
aseculis ind̾o qura innũsa ẽnut ut notel¬

Expanded text:
nimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in
Abbreviated transcription (Latin):
cent. ⁊ in d̾o et in seip̃is illa uoluit matu¬
tina sĩ diuina cogncõne. ac ro uelus
uesꝑtina. Ip̃i añt do nõ audeo dic̃e auo mͦ
innocuisse. cum ea fecisset qm illo quo
eanorat uit fac̾et apud quẽ nõ est cͥoni¬
tacõ mom̃ti obumbracõ. nõ sane p̃p̃ in¬
fiat scientior s illo simplici ac mirab¬
li modo nouit omina stabilit̾ atꝙ in¬

Expanded text:
lut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque in
Abbreviated transcription (Latin):
sbaccipiamꝰ gͦ eum .ui. ip̃o die in hc ꝑspicua i¬
sibialia forma de limo fc̃m set tunt non cõme.¬
isinuatur et uidcamus utrum nob̾cum ip̃a
scuiptura concordet. Sic certe scriptum est cũ
ad huc diei sexti oꝑa natrarentur. et dỹt deus

Expanded text:
Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua visibilique forma de limo finctum, sed tunc non commeinsinuatur, et videamus utrum nobiscum ipsa Scriptura concordet. Sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: Et dixit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
insem ip̃o. sic dedit filio hr̃e uitum insemet
ip̃o. Nec ẜt̾mittendũ est ꝙ em̃dac̃õres coditẽ.¬
tes codices hñt auod fc̃m est mulo uita erat.
ta nõ ꝗnaliscumq nam et pecora dicinitar
uu̾e que frui nõ possunt ꝑticipa cõne sapĩe
s uita erat lux luminũ. m̃tes quippe rõr¬
nales pargate gr̃a eius possunt ꝑuenire ad

Expanded text:
e uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uita erat, ta non qualiscumque — nam et pecora dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatione sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe rationales purgatae gratia eius possunt peruenire a
Abbreviated transcription (Latin):
horum pͥns exc̾ta certislimũ est. sicut aũt
in ip̃o grano niuisibilit̾ erant om̃ia simul
que ꝑ temꝑa marborẽ surgerent. Ita ip̃e mũ¬
dus cogitandus est. Cum deus simul om̃a
cauit habuille simul om̃ia ane millo. c̃ mi¬
lo fc̃a sunt qñ fc̃s est dies. nõ solum celum. e
sole etluna ⁊ sid̾ibus. quoꝵ sp̃es manet mot
tocabili et t̾taetabissus que uelud inconstan¬
tes motris patiuntur ata incõferunt. si ⁊̃ ula

Expanded text:
 certissimum est. 45. Sicut autem in ipso grano invisibiliter erant omnia simul quae per tempora in arborem surgerent; ita ipse mundus cogitandus est, cum Deus simul omnia creavit, habuisse simul omnia quae in illo et cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae uelut inconstantes motus patiuntur atque inferius a
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari concra quos ꝓ fertur illa sentencia dm̃i
unt᷑ meus usq minͦc oꝑatur. et ne quisqmͣ
putcaret ap̃ se illum aliquid oꝑari. nõ in ħ
muido. pat̾ mie manens in quid facit oꝑ
sua. et sicut pat̃ suscitat mortuos et nui¬
ficat. sic et filius quos uuit uiuificat. dem̃
ista t̾rena et extremã ip̃a oꝑatur ita dicit ap¬
Sausl stulte tu ꝙ senimas nõ miuficat
insi moriatur et quod seminas nõ corpꝰ
quo futurum est seminas s nudum gra¬
num fere tnci᷑ ut alicuiꝰ cer̾orum. deus aũt
illi dat corpus quo uolu̾it. et unicuiq se¬
minũ ꝓbͥum corpus. sic gͦ credamꝰ uł si tꝰ¬
sumus eam inclłigamus utm nũc oꝑau
dr̃i. ut si conditis ab eo rebus oꝑacio eiut
subtrahatur inc̾eidant. s plane sialiamͣ
creaturam sic eum nũc institu̾e puta¬
uermis ut genus enis p̾me illi sue ꝯdc̃oi
nõ inseru̾it aꝑte cͥodicimꝰ dñiti scriptu

Expanded text:
ari. contra quos profertur illa sententia domini: pater meus usque modo operatur. et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo, pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. deinde erum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum; deus autem illi dat corpus quomodo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. sic ergo credamus uel, si possumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti s
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ⁊̃ din̾sis nu̾ius dieꝵ. et pa plantato ꝑa¬
diso ⁊ rep̾ssisse uium fontẽ mustis fontib
sicit᷑ eam uũc udems inplenisse t̾tam de
deuisisse. ut et t̾m cet̾a c̾aturarum suarum
plena sm̾bus congruos uũos suorum temꝑ¬
um agẽitibus fonces ⁊̃ suos hr̃et ac flumos
et paradisus loco elctiore plantatus .iiii. illa
flumina ex capite sui fontis emitcẽt auc ex ip̃o
imo fonce paradisi inuito larguis exũdante
pus totam tigasse t̾tam adq ad parienda per
d̾sasse in eõ loco aquaꝵ etupcõm uastassimã
s̃i dͤ diũsis ꝑ omẽm sram capitibus flumuñ
ac fonciũ iam mauarent. at dem̃ in regione
ulius foncis nõ iam uniu̾sam frum rigancis
.s memorabilet solos ilos. ntͦs. aluiuos enrit

Expanded text:
plantato paradiso repressisse illum fontem multisque fontibus, sicut eam nunc uidemus, inpleuisse terram, de diuisisse, ut et terra cetera creaturarum suarum plena generibus congruos numeros suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam rigasse terram atque ad parienda per repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diuersis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium iam manarent, ac deinde in regione illius fontis non iam uniuersam terram rigantis, sed memo
Abbreviated transcription (Latin):
ne quetendum est ubi ea fec̃it añamͣ eẽnt
suꝑt̾ram: et aũ qͣm ecorta sunt. Quis ẽm
nõ procliuis credet cunc ea dim fecisse cum ex¬
ortasunt. nõ añqni ꝯ exorta sunt. insi amon̾et᷑
ħ̾ dĩno eloquio ista dm̃ añ fecisse qmͣ exourentᷤ
ut si ubi frã sunt inuenire nõ possunt. credat
asi fcã qmͣ exorta quisquis huic scripture pie
edit: impie quippe nõ cõit. quiꝰ gͦ dicemus: an
quod nõ nulli pucau̾unt in ip̃o u̾bo di scã om̃ia
añꝙͣ exornentur int̾ra. S si ħ ño fc̃a sunt aꝑte¬

Expanded text:
ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non procliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exorta sunt, non antequam exorta sunt, nisi admoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, ut, si ubi facta sint inuenire non possit, credata quam exorta, quisquis huic Scripturae pie credit; impie quippe non credit. 8. Quid ergo dicemus? An quod nonnulli putaverunt, in ipso Verbo Dei facta omnia, antequam exorirentur in terra? Sed si hoc modo facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
no com̃datum estꝰ añꝙͣ ꝑlueret fecisse d̾m ulla
gignancia cum tm̃ posset ad uiuare pluia
qͣntum foni irrigans c̃tam u̾m ⁊ si aliquid
muiꝰ minora illa fortasse: nõ tñ milla nas¬
t̾entur. an hino ⁊ more suo scriptura tanqͣm
infiruns infirmit̾ loquitur. et tñ innuit alli¬
arud quod intelligat qui ualut. inmit̾ eñi¬

Expanded text:
Deum illa gignentia, cum quantum posset adjuvare pluvia, tantum fons irrigans terram? Verum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. An hinc etiam more suo Scriptura tanquam infirmis infirmiter loquitur, et tamen innuit aliquid quod intelligat qui valuerit? Ni
Abbreviated transcription (Latin):
pbatur idem apłs ita cestis est. et sñ dubio
in quidinagnũ est pietatis sacram̃tinu
qud mamfestum est in carne ilistifitat᷑̃
Et in sp̃m apꝑaruit augł p̾dicatum est
insp̃a gencibus. creditum est in mũdo
allaptimi est in głia ⁊ insi fallor mitum
est sinõ est omnia que dicitur deus tã¬
qm ad pres ens tempus agnost̾e id̾o dicit᷑
quia qr cognosci tacit sine ab angelis
sme ab hominib. modus quippe ilte locu¬
ioms cum ⁊efficientẽ id quod efficitur
significatur creber est inscripturis sc̃is
maxime cumdedo aliauid dicitur quoͦ d̾i
adppͥetatem locucionis nõ conuenire pͥsi dẽs
ñitibus ñr̃is ip̃a u̾itas clamat. iam numc
gͦ discernamus oꝑa d̃i queusq nũc oꝑã
ab illis oꝑibus ꝯuibus indie iurus reqme¬
uit. sunt em̃ qui arbitrentur cũmͦ mñ¬

Expanded text:
propalatur, idem apostolus ita testis est: et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in in gentibus. creditum est in mundo, adsumtum est in gloria. et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae dicitur deus tamquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuenire praesidens mentibus nostris ipsa ueritas clamat. Iam nunc ergo discernamus opera dei. quae usque nunc operatur, ab illis operibus, a quibus in die septimo requieuit. sunt enim, qui arbitrentur
Abbreviated transcription (Latin):
dei aquibus reameurt in die .uii. et ista que
nsꝙ ninc oꝑatur quẽdam scriꝑtura int̾poñes
sue narrõnis articulum comñdauit se illa
aplicasse. ce cepit iam ista contexere. illoꝵ ex¬
plicatorum conm̃dacõ sic fc̃a est . ħ est liber cre¬
ature celi et c̾re. cum fcũs est dies celum et

Expanded text:
ibus requieuit in die septimo, et ista, quae usque nunc operatur, quendam scriptura interponens suae narrationis articulum commendauit se illa explicasse et coepit iam ista contexere. illorum explicatorum commendatio sic facta est: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus
Abbreviated transcription (Latin):
capitulando cõmemoiat. am̃ qñ fecit deus
om̃e iride agri. et om̃e femim. nõ dum
pluerat suꝑt̾ram ⁊ nũdum erat nomo.
homo nõ erat qui oparetur t̾ram. S nes
ip̃m fenum erat suꝑ t̾ram. quod utiq añ
dicit fc̃m qmͣ exortum. an id̾o t̾cio deus fe¬
cit ista quiai nũ dum erat homo aui oꝑando
t̾cã fac̾et ea. q̃iss tam multa lingͣ᷑ et tã
nascuntur ext̾ra. añ ob ħ utrũq positũ

Expanded text:
am, quando fecit deus omne uiride agri et omne fenum, nondum pluerat super terram, et nondum erat homo? homo non erat. qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit factum quam exortum. an ideo die tertio deus fecit ista, quia nondum erat homo, qui operando terram faceret ea? quasi uero tam multa ligna et tam nascuntur ex terra. An ob hoc utrumque positum
Abbreviated transcription (Latin):
fons iste aut ista flumma. qñ ille unuuis max¬
inus aiscendetat det̾ia et irrigabat omnẽ faci¬
em t̾ce: Certe em tunc nõ geon qui dicitur¬
unus exillis .iiiͦͬi. rigabat egipt̃. añ fons as¬
cendebat d̾ t̾ra. et nõ egiptum tm̃. s om̃em
fuciem c̾re. saciabat. an pͥmꝰ dm̃ uoluisse
c̃dendum est uno fotite maximo urigare om̃ẽ
to humoris ad uitorio iam ⁊̃ ꝑcmptoria spa¬

Expanded text:
fons iste aut ista flumina, quando ille unus maxfons iste aut ista flumina, quando ille unus maximus ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Certe enim tunc nos ascendebat de terra et non Aegyptum tantum, sed omnem faciem terrae satiabat. An primo deum uoluisse credendum est uno fonte maximo inrigare omnem to humoris adiutorio iam etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
ut agant temꝑales nños suos naturis xbis
distributos. omĩa quiꝑpe pͥmordia sem̾nũ
tũ unide om̃is caro. suĩ mĩ om̃ia fiuc̃tecta
gigninitur hñida sunt. et echumore. cõ¬
crelcunt. In sunt aũ illic efficatissum nͣ
crahences nũm secũ sequaces potencias  Se
dam t̾aciem ẽre om̃is ỹdonens m̾ito auent᷑
si em̃ fuit. ⁊ obstrusus est uł ficcatus cause
quetenda est minc om̃i uidemus nullũ c̃e
fontẽ quo Ingetur om̃is facies ere fortas
ut tanta illiꝰ foncis rexͥssa largitas fuciui¬
mã t̃rit anferret fecunditatẽ. ut meel epã¬
colentiũ aug̾etr labor posset ħ amnus mu¬
ia id scriptura nartai̾it asfirmare huãna
suspicio insi ulud ocurretet quod pcc̃m hominũ
cui pena laboris inpõita est post paradisi delicias
exticit paradisus aũt habebat pre granduͤm fon¬
tem suum de quo post diligencins suo loco ioañdñ
est excuius uno capite . niͦs. magna fluiua et
nota gentibus manare narrantur. ubi gͦ erat

Expanded text:
ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. Omnia quippe primordia seminum, sive unde omnis caro, sive unde omnia fruteta gignuntur, humida sunt, et ex humore concrescunt. Insunt autem illis efficacissimi numeri, trahentes secum sequaces potentias ex idam faciem terrae omnis idoneus, merito quaeritur. Si enim fuit, et obstrusus est vel siccatus, causa quaerenda est. Nunc enim videmus nullum esse fontem, quo irrigetur omnis facies terrae. Fortas ut tanta illius fontis repressa largitas facillimam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi illud occurreret, quod peccatum hominum, cui poena laboris imposita est, post paradisi delicias exstitit: paradisus autem habebat praegrandem fontem suum, de quo post diligentius suo loco loquendum est; ex cujus uno capite quatuor magna flumina et nota gentibus manare narrantur. Ubi ergo erat
Abbreviated transcription (Latin):
bd.ct. ẜm mat̾ie ꝯtͣadam. utita dicami
cormabilitatẽ. que conseqñt̃ u̾bo eiuis for¬
manda fu̾at i̾cedens formacõm suam
no tp̃r s orignie. nam u̾tiq cum forma¬
retur pͥmum fc̃s est dies. cum st est dies.
feat deus celum et t̾rã. ⁊ om̃e uinde agri
añ qm eẽt suꝑt̾ram. et om̃e fenũ agri
siꝙͥ liquidius et conginentꝰ ind̾i. et dicipo¬
em̃ pluerat deus suꝑ t̾ram et homo nõ e¬
cat. qui oꝑctur ecom quo ꝑtinenͣt. et
quid nob̾ insimuet in digare difficile ẽ
Tamam sd̾̃o añqmͣ exortum est fecit deus
fenum agͥ. quia nũdum pluerat suꝑ
ttam. Si em̃ post plumã femũ fecisset. plu
insi ab eod̾ do. curaũt no etat hõ am oꝑareͤ¬

Expanded text:
secundum materiae quandam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter uerbo eius formanda fuerat, praecedens formationem suam non tempore, sed origine. nam utique cum formaretur, primum factus est dies; cufecit Deus coelum et terram, et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri quid liquidius et congruentius videri et dici poenim pluerat Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram; quo pertineat, et quid nobis insinuet, indagare difficile est. Tanquam ideo antequam exortum est, fecit Deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram: si enim post pluviam fenum fecisset, pluvnisi ab eodem Deo? Cur autem non erat homo
Abbreviated transcription (Latin):
uespe mauid ecmane et m̾idie ⁊ narrabo am̃i¬
ciabo et ex audres uocem meam inc fortasse
ꝑ temꝑum uices. S tñ anͣtum puto signifi¬
cans quid eũ temꝑr uicibus ag̾etur inpat̾a¬
lica illa societas. ⁊ imitas diei qͦuid pͥmitus
condidit dedit deus tunc ⁊ cum ħ cond̾entur
ꝑ sigłos deo ꝯd̾e placuit cond̾entur pͥo ħ accipi¬
ebatmũbo d̾i. ut meuis noticia pͥmitus fi̾ent¬

Expanded text:
 mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patrilica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus
Abbreviated transcription (Latin):
eit fuit᷑ si cum celo et c̾ta añ fc̃ĩ est dies
ile iuusitatus aꝙ incognitꝰ nb anẽ pͥmũ deꝰ
fecit aliud aũt exorui suꝑfram quod ñ sit
nisi ꝑ hos dies quos circuitus solis facit ꝑ tem¬
ꝑum moras sui᷑ cuiq gn̾i a comodatas qud̃
siita est dies aue illio societas ate untas sr̃
celestium angeloꝵ atq uirtutum est ꝑro¬
culdubio ionge au̾onota est angeł creltura
d̾i ał̃r nob̾ excepto quod eam iu̾bo d̾i noue¬
tunt ꝑ quod fcã sunt om̃ia ⁊ inse ip̃o dico
longe alit̾ nocã eis ẽẽ qm nob. illis .n. prs¬
mordialit̾. ut ita dicam uł originalit̾. sic̃
sũmatis usi modo. oꝑatur. cãlicer gͦ tũc
dcm est ꝑ duxisse t̾rã ħ̾bam et lignui .i.
pro auce̾ndi accepisse untutẽ. In ea quip¬
re nͣn tamqͣm in radicibus. utita dix̾im
tem̃pũ fc̃a erãt aue ꝑ temꝑa futura erãt
nam̃ utiq possa plantauit deus paradi¬
sum nixta orientem. ⁊ eiecit ibi de t̾ca
omne lignum spõnsum adaspectum

Expanded text:
it fieri cum coelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum Deus fecit; aliud autem exoriri super terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi accommodatas? Quod si ita est, diesque ille societas atque unitas super coelestium Angelorum atque Virtutum est; procul dubio longe aliter nota est Angelis creatura Dei, aliter nobis: excepto quod eam in Verbo Dei noverunt, per quod facta sunt omnia; etiam in seipsa dico longe aliter notam eis esse quam nobis. Illis enim primordialiter, ut ita dicam. uel originaliter, sicut summatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra omne lignum speciosum ad aspectum
Abbreviated transcription (Latin):
cio rerum cõdita ĩ quarto die lumina¬
na ⁊ syda c̾ata sunt. ut p̃us pars mũ¬
insiħilibus ordiaretur. quinto a quai
natum qui a celo a eriq conningrtur
produxit addĩ u̾bũt In digenas enqͦ
ommnia .s. natatilia et uolatilia ⁊ ħ po
hunc om̃eni ordinẽ creature ordina¬
te dies ille cognouit. Et ꝑ hanc cog̾¬
ncõnẽ sexies auodã mͦ p̾sentatꝰ camam sex
dies gibuit. cum sit ꝑrius dies t̃asscoꝵ no¬
catore pͥmitus et mip̃is ꝯñt̾ agnoscens.¬

Expanded text:
tio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars munuisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haeHunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cogionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, qeatore primitus et in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic accipiatur ꝙ dcm̃ est tempus a cre¬
acura cepit q̃i tempꝰ c̾atura iso sit. cum
gitamus a quib oꝑib suit deus in die
uiͦi. reameuit. nec illos dies sicut istos
solates. nec ip̃am oꝑacõnẽ ita cogita¬
re debemus auẽadmod̾ nũc aliquid de
oꝑatur in temꝑe s quemadmnod̾ oꝑatꝰ¬

Expanded text:
nec sic accipiatur quod dictum est: tempus a creatura coepit, quasi tempus creatura non sit, cum gitamus, a quibus operibus suis deus in die septimo requieuit, nec illos dies sicut istos solares nec ipsam operationem ita cogitare debemus, quemadmodum nunc aliquid deus operatur in tem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ĩb iam sunt om̃ia añ qmͣ euoluant qͦ¬
iam suꝑ c̾tam sunt iam exorta sunt. annĩo.
perunt quod ꝑ moras temꝑum nũc fĩ uide¬
mus suo cuiq gn̾i distributas. nunc gͦ se¬
mina cunc fc̃a sunt. cum fc̃s est dies. et mip̃is
erat om̃e uinde agͥ. et om̃e fenũ nũdum ea

Expanded text:
minibus iam sunt omnia, antequam euoluant quiam super terram sunt, iam exorta sunt. an non eperunt, quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nond
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ exorta exħbis ⁊ lignis. nõ aũs illa exsemi¬
nib s exẽra p̾sertim. quia et ip̃a u̾ba di sic se
hũt. nõ em ait g̾miẽt semina int̃ra her¬
lum feni et ligam̃ fructuosũ. si ait germiẽt
t̾ra h̾bam feni seminãs sem̃. ut semen ex
hͥba. nõ ħ̾bam insinuaret ex semine et semt¬

Expanded text:
esse orta ex herbis et lignis; non autem illa ex seminibus, sed ex terra: praesertim quia et ipsa verba Dei sic se habent. Non enim ait, Germinent semina in terra herbam feni, et lignum fructuosum; sed ait, Germinet terra herbam feni seminantem semen; ut semen ex herba, non herbam insinuaret ex semine. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt nũdum possis ħ relĩquas conspicienda
ualentib. cu aũ cum scuptum nõ deserentẽ
infirmitatẽ tuam ⁊ mat̾no incessu cecum tar¬
dius ambulande ꝓficias. que sic loquitur.
ut altitudine suꝑ irrideat ꝓ funditate ad¬
cencos t̾reat u̾itate magnõs pascat affabi¬
licate ꝑuulos nut̾at quid sibi gͦ uult ⁊̃ aud̃
sequitur nam ita sino contexitur. cum fc̃s
est dies fecit deus celum et t̾ram. et om̃e uiride
agri añqmͣ eeñt suꝑ t̾ram. et om̃e uuide fe

Expanded text:
si nondum possis, haec relinquas conspicienda si nondum possis, haec relinquas conspicienda valentibus: tu autem cum Scriptura non deserente infirmitatem tuam, et materno incessu tecum tardius ambulante proficias; quae sic lout altitudine superbos inrideat, profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod sequitur? nam ita sermo contexitur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fe
Abbreviated transcription (Latin):
diem deputat postquẽ ẜm annum̾at quo ft̃m
est fumam̃tum ⁊ c̾cium quo sp̃es t̾re maris
digeste sunt. ⁊ lignum ata ħ bam t̾ta ꝑduxit
an forte hoc nlud est quod in libro suꝑiore mo¬
hebamur ostend̾e simul dm̃ fecisse omnia añ¬
quid̃ narracõnic illa contexio. cum sec dierũ
nome creata cuncta.⁊ consumatã enemorasset
nũc aduium diem om̃ia rediguntur nomĩe
lig̾entur dies cornig̾entur lector cum recole¬
tet intide agͥ añ istum sclarem diem dm̃ dyxis¬
se dñt ut t̾ta. d ꝓduc̾et. Itaͤiam nõ exalio scriptu¬
re sc̃e ubro ꝓ fecͥtur testimonium ꝙ om̃ia suuł
deus creau̾it. s uicina testificatõ pagie cõ¬
seañtis. ex hac renos ad mon dicẽs. cam fc̃s
est dies fecit deus celum ec tͥram. ⁊ om̃e ui¬
nde agͥ. ñ istum diem et septies intelligos
repeticum. ut fie̾nt septem dies et cum audis
cinc fc̃i cum om̃ia fc̃s est dies illam seuanam
uł septeiariã repeticianͫ sine in t̾uallis moraꝵ

Expanded text:
at, quo factum est firmamentum; et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt, et lignum atque herbam terra produxit. An forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere, simul Deum fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine ligeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret viride agri ante istum solarem diem Deum dixisse ut terra produceret. Ita jam non ex alio Scripturae sanctae libro profertur testimonium quod omnia simul Deus creaverit ; sed vicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet, dicens, Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri: ut istum diem et septies intelligas repetitum, ut fierent septem dies; et cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam vel septenariam repetitionem sine intervallis morarum
Abbreviated transcription (Latin):
applłata est uł cutuitu suo. uł coͣctõne. ⁊ e̾cin¬
sione si corł est uices diurnas nocitnas q ꝑ eg̾it
uł sisputalis est condendu c̾aturis om̃ibus
p̃sentutu est sit suaq ip̃a pͥ sentia diem. noc
inum qmͣ illuis diei quẽ fec̃ deus septimã
repetitionẽ. aliodn aut nõ creauit deus diẽ

Expanded text:
appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem
Abbreviated transcription (Latin):
eꝑitur. horum tͥum ħ quod extremũ posuit
nobis ut cuma notumn est ꝑ corꝑis sensus. ⁊ hiꝰ
consuetudinẽ uite. duo uero ura remota a
sensibus nr̃is et abusu cogrtacdais huãne dꝰ
exdiuina aucͣte credenda sunt. Ne iñ ꝓ ħ aue

Expanded text:
uod extremum posui. nobis utcumque notum est per corporis sensus et huius consuetudinem uitae. duo uero illa remota a sensibus nostris et ab usu cogitationis humanae prius ex diuina auctoritate credenda sunt, deinde pe
Abbreviated transcription (Latin):
lem peruemant quẽ uidemus. nuc gͥ qr to¬
itaut nec ip̃i ocłi pͥus apͥci fuisse udantur
qm illo quo intend̾ant ꝑuemise. et certe iste
ge poĩta tanta cełitate contĩgens ut exilli¬
mati conꝑan  nõ possit. Nempe ħͥ et illa om̃ia
tã ampla ĩm̃saꝙ spacia simul imo ictu trãt¬
iri manifestum est quid pͥus post̾uis lod tnͣt¬

Expanded text:
lem perueniant, quem uidemus. num igitur quia toita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste ge posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius post
Abbreviated transcription (Latin):
liue corꝑalem nescio analuce nb in cognil
sm̃ sputalem insocietatẽ imitatis ange¬
uimus inuestigare conemur. Illud ⁊̃ nõ
abre fuĩt intuers qd cum posset dic̾e̾. he
lis creature celi et t̾re. cum fec̃ deus celuins
p̾ram. ut in celo ett̾ra intellig̾emus qui cauis in
as est. sicut loqm duma scciꝑtura consuerut
q nomime celi et t̾re sepissime int̾dum addi
cormaais inuulsam insinuet creaturã aliaũ
adiũgẽs et dicẽi et que sunt meis ut quicaud
hor dicet ibi interligͥemus. etdiem siũ quẽ ẜ̃¬
mtis condidit siue istum auem p̾sencia soł
facit. nõ ita dixit. S int̾posuit diem dicens
cumetͥs est dies. necita locutus est. ut dic̾e̾t¬

Expanded text:
sive corporalem nescio qua luce nobis incognita, sive corporalem nescio qua luce nobis incognita, sive spiritualem in societate unitatis angelectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremuest, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut dice
Abbreviated transcription (Latin):
c̾ature celi et t̾re cum fc̃s est diet focit denc ces¬
lum et t̾ram ꝓculdubio cog̃eod modo seĩ¬
telligi celum ett̾ram conmemorasse qu̾o
fc̃a funt cum fc̃us ẽ dies. dem̃ cum dcm̃ ẽcł
fecit deus celum et t̾tam. additum est et
om̃e nitide agri q̃ certe mani festum est t̾co¬
diem. cum aũt nonũe celi ect̾re usitato mo¬
rescripturaꝵr. Nukt uniu̾sam creaturã uolilis
accipi. quer põt cur addidit. et om̃e uinde
agri. quod michi nr̃. id̾o posuisse ut sign¬
ficanciis intimaret quẽ diem conrrẽdoiis
quod ait. Cum fc̃s⁊̃ dies cio em̃ qus qͣnti
taret hunc diem lutis corpee conm̃datũ
quod cirtumuerẽte nob̾ incissitudo di¬
ni. nocturmi mr tẽus exhibetur sicumt̃¬
turarum conditarum ordiẽ recolimus s
inuemmus om̃e urtide agͥ c̾cio die catum
fcũs est cuiꝰ p̾sencia dies iste cotidianus
nsitatusq ꝑ agitur. qñ audimus cum fis
est dies fecit᷑ deus celum et t̾ram et omne
mride agͥ. anmonem᷑ de ip̃o die cogitare quẽ

Expanded text:
um factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est terseptimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit, quod ait: cum factus est dies. cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, us praesentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride
Abbreviated transcription (Latin):
et limul ec p̾ͥus atq post̾ius uelut cum so¬
lem incuemur orientem õte manifestũ
est quod ad eum acies nr̃a ꝑuenire non
posset nͥbi cransiret cocum aeris coli que q¬
spicium quod int̾ nos et ip̃m nos ẽ. ħ aũt
cił longniquitatis fit quis existimare sus¬
ficiatur. nec utiq ꝑueniret eadem acies
us radiuc ocdor nr̃oꝵ ad transeundum ae

Expanded text:
 quod prius atque posterius: uelut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum ae
Abbreviated transcription (Latin):
rem ane est suꝑ mare. nisi pͥus granssis cum
aui est suꝑt̾ram in qualib mundi actinea te¬
gione simus ab eo loco ubi sunuis us adli¬
tus maris. dem̃ si adeandem lineam contui¬
tus nr̃i ad huc post mare t̾re adiac̾et eum quo¬
qi aerem ausuꝑ illas crans maͬmas t̾ras est
cranssire acies nr̃u nõ põt insi piuis per acco
spacio a ens illiue qui super mare quod pꝰ
occurnt excenditur. faciainus iam post
illas transmannas t̾ras nõ inisi occeanum
reman̾e ñiꝙͣ et aerem qui suꝑ ccc̃anum dif¬
funditur põt trausire aties insi pͥus transie¬

Expanded text:
rem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, ni
Abbreviated transcription (Latin):
q to fcmn scriptura narrauit. dem̃ quet die¬
puł opis erat ut aues nolarent sͥ asuis pͥmor¬
blis aistentes ad psimas. et penuaᷤ ꝑ nature
sae nios pernemreat. An forte ouã tm̃ pro
aeata eiant cum dͥnto die dc̃m est quod eie¬
caut eca que om̃e uolatile pennatum sttr
cum ge̾nus aut si pp̃ea recte ħ dic potuit qr
millo humore ouoꝵ iam etant om̃ia que
ꝓnũos ctos dieꝵ calescunt et explicantur auo¬
tamimͦ quia nrerant iam ip̃e nn̾ose rõnes
alit̾ ꝑtemꝑales su cuiꝰq gn̾is moras orin
etꝑfici põt poslent. de quo em̃ c̃atore scuptu¬
raista narrnuit quod .ui. diebus consũma¬
uͥit oꝑa sua de illo alibi nõ utiq dissonan¬
que narrari quia .s. hii qui nõ passunt
ud̾e quod dc̃m est creure creauit omina
nł nͥbi cum eis ẜmo cardius in cedat
senciam ꝑ angelicam cognicõm quesꝑe
ad mane. cum ip̃a trra simul .i. et diem et
uesꝑam etmane semel ei hr̃e suffcc̾it cũ

Expanded text:
o factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, raesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
us ꝑitur. ut instant̾. ac ꝑ seu̾ant̾ s agat ħ io
norat. mens uõ angłica pura canͣate ĩħ̾ens
u̾ro dĩ postã qmͣ illo ordine c̾ata est. ut p̾te¬
d̾et cer̃a pͥꝯ ea iidit in u̾bo dĩ facienda ꝙͣ
scã sunt. ac si pͥꝰ in eiꝯ fiebat cogͥcõne cũ¬

Expanded text:
pitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in ei
Abbreviated transcription (Latin):
qñ deus c̾au̾it nõ uidemus. Ĩ ip̃o qmppe die
ao fet̃ ad ĩmo abeis que .ur dieb fec̾at in
ad̃ .uiiͦ. requieuit. qũo gͦ requieuit in die
qm nõ creauit aut auo cũ pꝰ .ui. dies con¬
cimo c̾auit. cum sexto die consũmau̾it oũ
que c̾auit. nec aliquid .uii. dic treau̾it. si

Expanded text:
ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cõnẽ quicͥ cognosci põt. Nisi enĩ pͥꝯ sit
ꝙ cognoscatur rogͦsa nõ pot̃ post ħ si eo
modo sͥ ꝓlac̾et ut ampliꝰ se ip̃a qmͣ cãt̾ore
suo deletaret᷑. non fi̾et mane .i. nõ d̾ sua
cõne m̃tis angłice. Et poss rursꝰ dici ⁊ sic
lium sint int̾ualia. p̾cessit tñ rõ condnͣte
c̃ature in u̾bo d̾i cum dixit fiat lux ⁊ secuta
est ip̃a lux. qua angłica mens formata
u̾bum d̾i fc̃a est lux. ad hesit c̾anti luci q̃¬
lux c̾ata uidens illam ⁊ se in illa .i. rõm qͣ¬
uidñti ꝗuia ronum est ⁊ diuisa eẽt u
a tenebris ⁊ uocata lux dies ⁊ tenebre tor
qͣ distingueret᷑. a c̾atore c̾ature alit̾ ĩse
ip̃a cognita qmͣ in illo atq tã mane ⁊a
ciend̾ pͥꝯ in cognicõne m̃tis angłice. dom̃¬

Expanded text:
si enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua tione mentis angelicae, et posset rursus dici, Et sic lium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae noqua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et ciendum, prius in cognitione mentis ange
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ mirabili facilitate ħ om̃ĩa innul pos¬
se. imanid tñ diꝙ aut si aiisam dix̾it audiẽ¬
duc est illam celestem angelorum milib cuu¬
tatem aut nõ contemplari c̃atons et̾nitatem
au muitabilitatẽ ignorare creature aut exeiꝰ
quoa infiore quadam coguicõne. nõ landa¬
re c̾atorem simul ħ tatũ possint simul ẜ cocũ
faciant possunt tñ et facłt. Siul gͥ hñt et
diem et uesꝑam et mane nea em̃ u̾endum ẽ
ne forte aui est ỹdoneus iam illa sñtire Id̾o
nõ putet s ibi posse fĩ. quia mlis dieb
ami soł huiꝰ catnitu ꝑaguntur fi̾ nõ põt. et
et ħ auidem nõ põt eisde̾m ꝑtibus t̾re unu̾sñ¬
aut quis nõud̾at. ¶ accend̾e uelit et diem uͥ
sol est. et noctem ubi nõ est et ueꝑam iide dis¬
cedit etmane quo accedis simul hĩe. finos
plane int̾cic ħ momma simul hr̃e nõ possu¬
mus. nec id̾o cñ istum t̾renam condicõnem
lucis corꝑee. et temꝑalem localemq circuitũ

Expanded text:
cilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem um quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus rõ uidebatur rei faciende quecognita ẽ¬
A connemre ad intlłigendum diem et uesꝑam¬
suane. Si alit̾ quidem qmͣ in hac consue to
õnẽ suam iux in occasũ amͣ uesꝑe nomĩe
nũcupamus ⁊ ad ortum it̾m redditum quod
mane diciius. cur ⁊̃ illic uesꝑam nõ dica¬
mus cum a contemplacone c̃atoris c̾atura
dispicitur et mane acogracõne creature in
laudem creatoris cosurgitur. neq em̃ et

Expanded text:
prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita esprius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita ese conuenire ad intet mane: sed aliter quidem quam in hac consuetuditionem suam lux in occasum, quam vespere nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus; cur et illic vesperam non dicamus, cum a contemplatione Creatoris creatura despicitur, et mane cum a cognitione creaturae in laudem Creatoris assurgitur? Neque enim e
Abbreviated transcription (Latin):
e alit̾ dies isti. et nos int̾ dicm et noctem
emic .n. hñc diem condidit cum condidit
caem cuiꝰ ꝑsencia euud̾̃ exhib diem ille
añt dies pͥmitus conditus iam trduum ꝑ¬
aͥit. cum ñ iumĩatia illuis diei. arͣta repe¬
acione c̾ata sunt. qua ꝓ̃p̃ ꝯuod illũ diemuł
ulos dies. aui eius repeticione nuatifunt ĩ
nit nr̃a mortalitate t̾rena exꝑni acsentireñ
psumus. ⁊ si quid ad eos intlłigendos conari¬
lusqi nõ possit utos ceptem dies amꝓulis
agunt. Ebdomadam cuius cursu ⁊ recursi
cengra tapimitur in qua dies imus est ad
sł ortu usꝙ in ortum cͥcuitꝰ sic ulor mce¬
im̃dam᷑ xhib̾e credamas. ĩi nõ eos iilis siłes
hmultum ĩ pares mĩme dubitemus nec qͥs¬
qn arbitretur illud quod dixi de lute spitta¬
li. ⁊ decõdito die spuntali et angelica c̾atura
t decontempłone qͣm̃ ht̃ inũbo d̾i et de cognic̃o¬
ne qua in se ip̃a creacura cognoscitur cuiꝰai re¬
sone ad laudem in commmutabilis u̾itatis ubi

Expanded text:
 ait: et diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intliusque non possit; istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomadam, cujus cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorquandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cit ea que simus fc̃a sunt. Cenario quo
illiis diei nuo p̾sentaco p̾fic̾entur. Nõ
itaq temꝑali. s causali ordine pͥus fc̃a
est inforinis form abilisq mat̾ies. et spi¬
nitalis et corꝑalis. de qua fi̾et auod fa¬
ciendum eẽtͣ cum ⁊ ip̃a pͥusqmͣ institit¬
illum diem quẽ condidit. pp̃ea iam sic
appłłata. quia inde fca sum celum et
t̃tã. siñ nomine ẽte in uisibilis. et ĩ¬
conposite atq abbyssi tene brose ĩam
in pͣo libro cractatum est In hũs ã que
iam exinformitute formata sunt e¬
indencius que applłant᷑ creata uł fc̃a
uł condita pͥmũ fcũs est dies oꝑte bat

Expanded text:
t ea, quae simul facta sunt, senario quoque illius diei numero praesentato perficerentur. Non itaque temporali, sed causali ordine prius facta est informis formabilisque materies, et spiritalis et corporalis, de qua fieret, quod faciendum esset, cum et ipsa, priusquam instituillum diem, quem condidit, propterea iam sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In his uero, quae iam ex informitate formata sunt euidentiusque appellantur creata uel facta uel condita, primum factus est dies; oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾b congruenciorem fortassim iuemiã. neq em̃
hancita confirmo ut aliam m̃ aue reponẽda sit
muemiri nõ posse contendam sicut confirmo re¬
amẽ di scrpturam scãm nõ aĩ past lassitudinẽ
uł cure molestiam nob̾ in sinuare uoluisse. qm¬
obrem põt aliquis fortasse metum disputãdo
certare ut dicat sublunum celoꝵ angłos nõ
aiẽnantĩ cõtueri pͥo rõis creaturatũ incon¬
mutabilit̾ mu̾bi dei nrcon mutabili u̾ita

Expanded text:
uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incom
Abbreviated transcription (Latin):
cio qua creaturam qmͣlib inse ip̃a nouimus ñ
in m̾ito nox dici põt que nirsus tm̃ differt ab
etrore uł ignorancia eoꝵ qui nec ip̃am creatu¬
ram sciũt ut in eius conꝑacone nõ magne di¬
nõ magͣne dicatur dies sicut ip̃a uita fideliũ
aue inhac came atq inħ̾ scło dicitur inꝯꝑa
cõne uite infideł atq inpie non intõnabuit̾
lucis. sic̃ in die noneste ambulemus. qui tñ
dies isi tursus iꝯꝑacõne illiuis diei auo eqͣ¬
ies angelis fc̃i uidebimus dm̃ sicuti est ip̃e n
nox eẽt nõ hic pħ̾tice uiterua indigeremus
uñ apostolꝰ pecrus dicit. hẽmus ceitionẽ ꝓpħ¬
ticum sermonem cui bñfacitis intendentes

Expanded text:
tio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non tio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in one uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ⁊̃ posta iam dc̃o et sic est ec̃m. et focit deus sir¬
mam̃tum. dem̃ fit uesꝑa illus lucis cum ip̃m
firmam̃tum nõ mu̾bo di sic̃ añ. s ĩ ip̃a euis natu¬
ra cognoscit. que cognicõ qũi mior est recte ues¬
ꝑa nomine significatut postamͣ fit mane quo
concluditur ẜꝰ dies. et incipit t̾cius in quo ma¬
ne inde conũsio est lucis huiꝰ .i. diei huiꝰ ad lau¬
dandum deum auod oꝑatus sit firmam̃tum
et ꝑcipiendam de u̾bo eius cognicõnem creatu¬
pos re̾ que cundenda est firmat̃tũ. Ac ꝑħ̾ aud
dicit deus congregetur a qͣ que est sub celo in
collectõnẽ unam et appireat arida cognoscit
ħ ia lux niu̾bo d̾i quo id̾ dicitur et ido seͣ et
sic est fc̃m. ħ est menis cognicõne mũbo d̾i
Deinde cum additut. et cangregata est a qͥ
as. mmultũ quippe int̾ ẽ int̾ cogicõm rei cͦq
ad diem ꝑtineat b̾ aduesꝑam. incõꝑacõne eĩ
lucis illius que mu̾bo d̾i conspicitur. om̃is cogni¬

Expanded text:
ditur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congregata est aqua ei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cogni