comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat quomam et hoc illi pͥmum
erat. et principale speculum comtẽplã
pͥmũ et principaliter inunisibił deus.
quantum ao manifestatõm expositũ
est. uderi poterat. quod illius nna¬
gii ⁊ similitudini proximũ ⁊ cogna¬
tum magis factum erat. hoc antem
ipã ip̃ ec̃at. ⁊ mens rõne utens quo
ad pͥmam similitudinẽ dei ftã erat.
ut per se muemure poss enm a quofac
curtit. ⁊ sçientibus nnchil munus eẽ
pot̾. se ipam eẽ aliquid ignorare põt.
cum ex hiis ommibus que in se hoc ẽ
in corpore sus uisibilia uidet. nichil
se eẽ. uel eẽ posse uidet. Se cerit e⁊
amidit se per se ab eo toto quod młibi¬
le uiget i se. ⁊ minsibilem omninose
n se non posse uidet. uidet ergo mui¬
sibilia ẽẽ que tũ inabaiter non iiet.¬

Expanded text:
rat quoniam et hoc illi erat primum et principale speculum veritatis cprimum et principaliter invisibilis Deus quantum ad manifestationem expositum est videri poterat quod illius imagini et similitudini proximum et cognatum magis factum erat. Hoc autem ipsa ratio erat et mens ratione utens quo ad primam similitudinem Dei facta erat, ut per se invenire posset eum a quo facoccurrit et scientibus nihil minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse vel esse posse videt. Secernit ergo et dividit se per se ab eo toto quod visibile videt in se: et invisibilem omnino se i se non posse videt. Videt ergo invisibilia esse; quae t
Abbreviated transcription (Latin):
induxit necessitatem. ⁊ idcrco quia ne¬
cessitatem operata ẽ polutas ipam̃ uolũ¬
tatem extusare nõ pot̾ necessitas. Trans¬
gressionem ergo supenioris appetus que
solũ fuit culpa subsecuta est transgressio

Expanded text:
induxit necessitatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio
Abbreviated transcription (Latin):
lementa sibimet sicut natura men
Aqua nõ quanto lemor terra. tanto aere gra¬
nor. qui si forte aquis in nase aliquo subda¬
tur. statmmi ao superiora ut lemor enadit. Ig¬
nig̾q matenialiter accensus continno natu¬
ralem sui sedem super aera querit. s ne illuc
perueniat ĩmollem. aerem cuiꝰ circñfuisione
depͥmitur enanescit. Que tñ quadã nateꝰ
ꝓpinquitate sibimet ita cõmiscentur. ut t̾ra
quidem anda fuigida frigide aque. Aqua u̾o
frigida et humida. humido aeri. Porro aer
humidus ⁊ calidus calido igni. Ignis quoq
calidus et siccus terre sociatur aude. Unde
⁊ ignem in terris. ⁊ maere nibila t̾renaq

Expanded text:
lementa sibimet sicut natura, sicAqua vero quanto levior terra, tanto est aere gravior. Qui si forte aquis in vase aliquo subdatur, statim ad superiora, ut levior, evadit. Ignis quoque materialiter accensus, continuo naturalem sui sedem super aera quaerit, sed ne illuc proveniat, in mollem aerem, cujus circumfusione deprimitur, evanescit. Quae tamen quadam naturae propinquitate sibimet ita commiscentur, ut terra quidem arida et frigida frigidae aquae, aqua vero frigida et humida humido aeri, porro aer humidus et calidus calido igni, ignis quoque calidus et aridus terrae societur aridae. Unde et ignem in te
Abbreviated transcription (Latin):
dontim optinendum obedientia neceu¬
ua fuit. pronidentia ex rõne. obetia¬
tia ex p̃ceptione. Proudentia in ptipi
nature obedientia in p̾cepto disciplm
Sic itaq primus homo institutus est
ut unte infeuoris bonũ per pronidemus
custodiret inte nero supenoris bousi i
obidientiã quereret. Si ergo secandĩ
hanc iustitutõnẽ incessiss. perfcamꝰ n¬
aiciam tenuiss. ⁊ sicut alienus fuisb
a culpa ita etiam lib̾ ⁊ iniminis pani¬
siss a pena. ut aut huiꝰ insticutioru
modum utramq perfcũis agnoscan
uttiusq mte rõnem ⁊ formam ⁊ eu¬

Expanded text:
bonum obtinendum obedientia necesbonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaque primus homo institutus est, ut vitae inferioris bonum per providentiam custodiret; vitae superioris bonum per obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus, utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
sit a deo ⁊ ad recte ninendum infoe¬
matus. ut plemius naleamus agnoscere
ad mediũ renocare. Diximꝰ namq supe¬
nus duo bona a principio a deo homini
ĩparata. mniũ corporale aliud sꝑuituale.
rumm alind ecerĩ. unũ corpori alind spi¬
nt utraq uita suam iocunditatem habet̃.
alia ad fomentũ. alia ad ganclũr alł ad
necessitatem. ał ad felicitatem. alia ad
ussim temporis. alia ad fuictum etemita¬
tis. Horum itaq bononim que ad utiũ¬
Q intam pertinebant. spiritm qui ipĩcar¬
ni in homine precidebat. cura muicta ẽ.
Quatinus salz alterum hoc ẽ corporale
am quereret. Utrumq ergo ad spm̃ rõ¬
nalem pertnunt. ut et carm sue prom¬
derto ⁊ ssbi carni quidem sue in bono qd̃
sibi ad nsun eiusdem carius erat subcu
tam. sibi auõiubon illo quod noꝵ so¬
lam dai̾mꝰ. s ipł qmop qui i carue supe¬
nor fint. extitit dignitate p̃latum. Q¬
pp̃ ad infu̾iis quidem bonũ conserumai
pronidentia pertimunit. ad superius ani

Expanded text:
sit a Deo et ad recte vivendum informatus, ut plenius valeamus agnoscere ad medium revocare. Diximus namque superius duo bona a principio a Deo homini praeparata: unum corporale, alterum spirituale. corpori, alterum spiut utraque vita jucunditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scilicet alterum hoc est corporale am quaereret. Utrumque ergo ad spiritum rationalem pertinuit, ut et carni suae provideret et sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis etum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne supeor fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ non erat ab alio fem̃ ẽ qui
erat. quem idcuro ipm ab alio non
cepisse necesse ẽ quoniam qui ab a¬
lio eẽ accepit. primus omnibus ex¬
tendi. anctor ee non potiit. Nong
ab alio accipere eẽ potint. qui oufi¬
bus eẽ dedit. quem ꝓpterea sempe
fuisse ⁊ munquam cẽpisse farer opte¬
tet. qm̃ omne ꝙ aliquando ẽẽ ince¬
pit. auctorem habinit per quem ce
Constat ergo nec dubitari ullomoi
põt. quia ille per quem cepit quod
non semper finit numquam cepit.
s semper fuit. Illum ant itm auc¬
torem ⁊ pͥmũ plicipiũ hoc modo tõ

Expanded text:
d non erat ab alio factum est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper fuisse et nunquam coepisse fateri oportet; quoniam omne quod aliquando esse incoepit auctorem habuit per quem coepit. Constat ergo nec dubitari ullo modo potest quod ille per quem coepit quod non semper fuit nunquam coepit, sed semper fuit. Illum autem rerum auctorem et primum principi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt celum terra angeli. et aqua de inchilo.
Die no p̾mo lux factaẽ. ⁊̃ ipã de mehilo. Se
de lumine pͥmo die fcõ. Qiunto naturalia ⁊
nolatilia de aquis. Sexto reliqua ammalia
de terra. ⁊ homo carne de terra. anima u̾o de
nichilo creata. qui in paradiso quem dommnꝰ
a pͥncipio plantauerat constituitur. Septi¬
mo dñs requienit nõ a creature gubernatõe.
cũ in illo uinam. ⁊ moueamur. et simus.

Expanded text:
sunt coelum, terra, angeli, aer, et aqua de nihilo. Die autem primo lux facta est, et ipsa de nihilo; de lumine primo die facto; quinto, natatilia et volatilia de aquis; sexto, reliqua animalia de terra, et homo quidem carne de terra, anima vero de nihilo creatus; qui in paradiso, quem Dominus a principio plantaverat, constituitur; septimo Dominus requievit, non a creaturae gubernatione, cum in ipso vivamus, moveamur, et simus
Abbreviated transcription (Latin):
olis ignem dicant aqua xu¬
nntrui multoq hune luna ampli¬
ocem. lunam nõ terra eẽ minorem. unde
et cunsis imuꝰ magnitudinis apparet. qd̾
enim quasi cubitalis udetur niuie celsitu¬
duus distantia facit. alioqĩ maior indis.
nanira sir ignens. mutu quaꝙ nimio calo¬
rem adanget. Huic cursu nanante. dies.
menses. tempora. diuidit ⁊ annos. aens¬
q tempenẽ accecendo uł recedendo pro tem¬
porum tõne dispensat. ne si semper meis¬
dem moraretur locis. alia calor. alia frigus
drescer̃e clicunt s a sole illustratam a parte
quam bt̃ ad eum panlatim uł ab eo recedẽ¬
do uel ei appropinquando nobis canditã
parcem reuoluere uł atiã. et die quidem
aiescente supmam cerni nonam linã uipo¬
ce supiorem suli ⁊ ad aquilonusa
fros: penam uo soli semper adras
linẽ hmuli sole. humilemqo les
lucere dodranitis semmicias loato¬

Expanded text:
olis ignem dicunt aqua nutriri, multoque hunc luna ampliorem; lunam vero terra esse majorem, unde et cunctis unius magnitudinis apparet. Quod enim nobis quasi cubitalis videtur, nimiae celsitudinis, distantia facit; alioqui major oriens natura sit igneus, motu quoque nimio calorem adauget. Hic cursu variante dies et menses, tempora dividit et annos, aeris temperiem accedendo vel recedendo pro temporum ratione dispensat, ne si semper in iisdem moraretur locis, alia calor, alia frigus crescere dicunt, sed a sole illustratam, a parte quam habet ad eum, paulatim vel ab eo recedendo, vel ei appropinquando, nobis candidam partem revolvere, vel atram. Et die quidem crescente, supinam cerni novam lunam, utpote superiorem sole, et ad Aquiloniaros, plenam autem soli semper adversam. Sublimem humili sole, humilemque sublimi, quam lucere, dodrantis semuncias ho
Abbreviated transcription (Latin):
malum. ⁊̃ malum boms ad bonũ. ⁊
quod bonũ in coto ẽ. manus est quam
quod in parte ẽ solum. ⁊ hoc probatur
in hunc modũ. Ouĩe enim enim u¬
niu̾sale bonũ matus est quam id qd̾
in parte constat ⁊  conducit mag̾ ⁊ ex¬
pedit. manis ipm̃ merito nominat᷑.
Nunc autem ꝯgregemus in unũ ⁊
colliganius que csicta siit. qm̃ inple¬
no omĩs mandati bonũ illiẽ ppt quẽ
fcm̃ est ipm̃ mandatum. ⁊̃ quoniã ome
bonũ ant per se bonum ẽ aut ad aliquid.

Expanded text:
malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est majus est quam quod in parte est solum: et hoc probatur in hunc modum. Omne enim universale bonum, majus est quam id quod in parte constat; et quod conducit magis et expedit, majus ipsum merito nominatur. Nunc autem congregemus in unum et colligamus quae dicta sunt, quoniam impletio omnis mandati bonum illi est propter quem factum est ipsum mandatum. Et quoniam omne bonum aut per se bonum est aut ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ⁊ utrumq eẽ non põt. s ednobus al¬
terum eẽ solum nocẽ est. manis bonũ
est hoc eẽ quod bonũ est alicui. etiam si
pmũ bomini bonũ nou est. quam qd̾
bonũ est solum. ⁊ alicui bomim nõ est.
Ex eo enĩ quod bonũ non ẽ ⁊ alicui bo¬
nũ ẽ. illud etiam sequi nocẽ ẽ quod bo¬
nũ est. et alicui lonum ẽ. quod manus

Expanded text:
utrumque esse non potest, sed e duobus alterum solum esse necesse est; majus bonum est hoc esse quod bonum est alicui etiam si ipsum bonum non est, quam quod est bonum solum et alicui bonum non est. Ex eo enim quod bonum non est et alicui bonum est, illud etiam sequi necesse est quod bonum est et alicui bo
Abbreviated transcription (Latin):
cem cuiꝰ extrema pisci similia pinguntur. ꝙ
ianuano. Rebrnario pesces ob m̃ses imbri¬
feros tradunt. Singulis antem signis .xxx.
paites. t̾ne decades depntantur. eo quod sol
xix. diebus et .x. semis horis illa percurrat
figura candidior per mediũ celi uu¬
liertiem quem uulgo dieunt ex spendore sõ¬
lis in eo curtentis s frustra cum ab illo nũ¬
quam nisi inparte sagutarii uł geminoꝵ
tangatur in quib candidum circnlum sig
ifer singit. De csuet magnitudiue solis.

Expanded text:
cem, cujus extrema pisci similia pinguntur, quod Januario; Februario Pisces, ob menses imbriferos tradunt. Singulis autem signis XXX partes, ternae vero decades deputantur, eo quod sol XXX diebus et decem semis horis illa percurrat, figura candidior per medium coeli verticem, quem vulgo dicunt ex splendore solis in eo currentis ita fulgere; sed frustra, cum ab illo nunquam, nisi in parte Sagittarii et Geminorum, tangatur, in quibus candidum circulum signifer cingit. CAPUT XIX. De cursu et magnitudine solis.
Abbreviated transcription (Latin):
momimi quod est ⁊ constat ipm̃ ⁊ rarũ
ẽ nec quassari pot aliqũ quod in ipõẽ.
Omnia quecumq uoluit fecit. in hoc pro¬
batum est quia non quassatur uoluntas
enis. ⁊ uoluntati eius quis resistit. in
hoc probatum est quia non impedicimbe¬
neplacitum ipĩus. Ita consonat rerum
effectibus beneplacitur ip̃is. ⁊ pp̃i effĩs
rerum non discordant ab illo. fit emm
omne quod nult ⁊ om̃e quod non nult
non fit ⁊ omne quod nult semper nult
nt fiat. quod non semper est aliqũ qd̃
nult. Et hoc beneplatitum nmuersale.
quod eternũ est et omia que fiuint tem¬
poribus sius pariter simplici mitu insti¬
cie sue. approbat ut ad effcm̃ procedant ⁊¬
fiant. perficitur et consu̾̃atur ⁊ mani-¬
festatur duobus hiis que subsecuntur
intempore perinissione ⁊̃ operatione di¬
nina que ⁊ ipã rerum omnnũ que effcm̃
capunit uł subsistunt mnim̾sitatem
complectutur et respondent illi quod
niũ est in utroq ⁊̃ indissimile ad dis¬

Expanded text:
omni quod est. Et constat ipsum et ratum est; nec cassari potest aliquando quod in ipso est, Omnia quaecunque voluit fecit , in hoc probatum est, quia non cassatur voluntas ejus. Et voluntati ejus quis resistit? In hoc probatum est quod non impeditur beneplacitum ipsius. Ita consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius: et ipsi effectus rerum non discordant ab illo. Fit enim omne quod vult, et omne quod non vult non fit, et omne quod vult semper vult ut fiat, quod non semper est aliquando quod vult. Et hoc beneplacitum universale quod aeternum est, et omnia quae fiunt temporibus suis pariter simplici nutu justitiae suae approbat ut ad effectum procedant et fiant; perficitur et consummatur, et manifestatur duobus his quae subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est in utroque, et indissimile ad dis
Abbreviated transcription (Latin):
Texit inde nobis discre e¬
lio cognoscende uoluntatis
Amine in beneplacito eius. ⁊ in sig¬
no beneplaciti ip̃ius. Et dicimus qr
beneplacitum eius eius est. uolun¬
tas eius et signũ beneplaciti eius no¬
camus uoluntatem eius. Et uerũ ẽ

Expanded text:
exit inde nobis discretio cognoscendae voluntatis divinae in beneplacito ejus et in signo beneplaciti ipsius, et dicimus quod beneplacitum ejus est voluntas ejus. Et signum beneplaciti ejus vocamus voluntatem e
Abbreviated transcription (Latin):
orum a quarm. De aqiuis celestibus. uiii¬
quas suiper firm̃aitũ positas celis
quidem spiritualibus humiliores sed
t̃ omũi creatura corporali supenores. quidam
nomundatõnem dilum sernatas. alii no iec¬
tius ad ignem syderum temperandũ suspen
rerie sua incoluntur. quedã mimanitate ai¬
goris aut caloris ihabitabiles existunt.
Prinius ẽ seprenitionalis. fugoris ihabi

Expanded text:
UT VIII. De aquis coelestibus. Aquas, firmamento impositas, coelis quidem spiritualibus humiliores, sed tamen omni creatura corporali superiores, quidam ad inundationem diluvii servatas, alii vero rectius ad ignem siderum temperandum suspensperie sua incoluntur, quaedam immanitate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt. Primus est septentrionalis, frigore inhabit
Abbreviated transcription (Latin):
nertitem austimum. qui terra tepti
ma teneat. Extiemi enim sempera
sunt . iiii. orientalis ab oruls¬
sticiau a baalem. Australis mas i
sum brumalem. Ocadentalis ex hau
ad solsticialem. Porro septeranonl i
ianuas celi nominant. hec in medio ei
terre positis habentur equalia. Natl
lone de gentibus brumalis dies braui
solsticialis plixior ortum ⁊ occasum dli
alias plagas angustat. Item apud ii

Expanded text:
verticem Austrinum, qui terra tegituio, tertium bruma teneat. Extremi enim semper ssunt quatuor: Orientalis ab exortu solstitiali ad brumalem; Australis inde ad occasum brumalem; Occidentalis ex hinc usque ad solstitialem; porro Septentrionalijanuas coeli nominant. Haec in medio tantum terrae positis habentur aequalia. Nam sub Aquilone degentibus brumalis dies brevior, et solstitialis prolixior, ortum occasumque dilatans, alias plagas angustat. Item apud Aus
Abbreviated transcription (Latin):
color cuiq ẽ. Saturno candidus. Io¬
in claius. Mlarci ignens. lncifero gaudens.
uespero refulgens. Mercurio radians. lune
blandus. Soli cum oritur ardens. postea dies.
S colores racio altitudinũ temperat. Si qui

Expanded text:
color est, Saturno candidus, Jovi clarus, Marti igneus; Lucifero gaudens, Vespero refulgens, Mercurio radians, lunae blandus, soli, cum oritur, ardens, postea splendens. Sed colores ratio altitudinem temperat. Siqui
Abbreviated transcription (Latin):
Non em̃ singulanter persona patris potẽ¬
tor erat que silii erat et spiritus scĩ etar
neq singulanter sapientia persone filii
erat que patris erat et spritus sci erat.
Noꝙ singulanter persone spiitus sanc¬
t bonitas erat. que patus erat. ⁊ filii
erat. s predicabatur trantas existis. ĩ
significabatur in istis. Et tñ hec tna
etemia erant. ⁊̃ cansa omniũ erãt. et
pes hoc fcã sunt omnia. ⁊ ipã non sunt
fasta. Et assignaminus bonitati nolun¬
tatem. et sapienne dispõnem ⁊̃ potesta¬
ti operationem. Et oboutur conquisitõ
granis. et inuestigatio profunda de uo¬
luntate dei. et descientia illiuis. et pro¬
indentia. e dispositione. et porestate.
hec enĩ omĩa in cansis rerum confistãt

Expanded text:
rsonae Patris potentia erat quae Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapientia personae Filii erat, quae Patris erat, et Spiritus sancti erat; neque singulariter personae Spiritus sancti bonitas erat, quae Patris erat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et tamen haec tria aeterna erant, et causa omnium erant et per haec facta sunt omnia, et ipsa non sunt facta; et assignavimus bonitati voluntatem, et sapientiae dispositionem; et potestati operationem. Et oboritur conquisitio gravis et investigatio profunda de voluntate Dei, et de praescientia illius, et providentia, et dispositione, et potestate. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
scit nichil scit. Ecientia quippe que de uł¬
lo est. et ipã nulla ẽ. Omus ergo scien¬
tia de aliquo ẽ. quia si nichil ẽẽt de quo
scientia eẽt scientia nullam eẽt. Non ergo
in deo eterna scientia uł p̃scientia eẽt. ni¬
si futurum eet. aliquid de quo ect̃. Si ergo
creatum nichil uel creandum fuisset.
nichil in creatore scitum uł p̃scitum fu¬
isset. Ac per hoc scientia nulla. uł pre¬
scientia fuisset. Si antem scientia nul¬
la in creacore finssz. mnainfeste consequi
quomã nec ipẽ creator fuiss. qui utiq
sine scientia eẽ non potuisset. cui idem
eẽ ẽ quod scire. ut ergo scientia uł pre¬
scientia in creatore ẽẽ potuiss. nec esse
erat aliquid eẽ. uł futurum eẽ de quo eẽ
potinsset cum sicut dictum ẽ. si de nichi¬
loeẽt nilla eẽ. Omius enĩ scientia alicu¬
ius est scientia. et de aliquo est. Si ergo
ex creatoris pendet prescientia creatoris
cansaliter prius ẽ indebitur quod ereatũ

Expanded text:
 nihil scit. Scientia quippe de nullo est; et ipsa nulla est. Omnis ergo scientia de aliquo est; quia si nihil esset de quo scientia esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatu
Abbreviated transcription (Latin):
muemt cum que hibnit intus. et con¬
m̃xit duo hec ut pe mubilia iuisibu¬
A iuderet. et uidit creatoris potentiã⁊
sapientiam ⁊ bonitatem. asemetipã pe
ea que foris paruerunt magnitionem
extitata. Et hoc erãt quasi admouitio
t̃ recordatio pͥma trmuu eẽ deum. s
uondum petfecta consimacio agnit¬
onis qm̃ ad substantiam erãt nec pote

Expanded text:
 et conjunxit duo haec, ut per visibilia invisibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substanti
Abbreviated transcription (Latin):
eadem retum faciendarum. qua¬
A creator eẽ non posset nsi creatura eẽt.
Dem̃ ex ipa prescientia ⁊ prouidentia de
lalia necessitas in rebus factis uł fastis¬
endis prousdire quia fieu. non possit
ut non eneniat quod prouisun est ul
presaitum a dõ. quod utrumq ꝑa in¬
conuementia animũ pulsal. ⁊ conside¬
ratione perturbat. Priũ ergo consi¬
derandum est qua rõne rerum facien¬
darum ncc̃tas in deum eadem nideat
ex prescientia et pronidentia ex disposi¬
tione nel predestinatione eorumque
fatienda fuerant ab ip̃is. Omins em̃
scientia et prescieatia et prouidentia

Expanded text:
 quasi Creator esse non posset nisi creatura esset. Deinde ex ipsa praescientia et providentia Dei alia necessitas in rebus factis vel faciendis provenire, quasi fieri non possit ut non eveniat quod praevisum est vel praescitum a Deo; quod utrumque pari inconvenientia animum pulsat et considerationem perturbat. Primum ergo considerandum est qua ratione rerum faciendarum necessitas in Deum cadere videatur ex praescientia et providentia, ex dispositione et praedestinatione eorum quae facienda fuerant ab ipso. Omnis enim scientia, et praescientia, e
Abbreviated transcription (Latin):
dem ditam gladius unus mu¬
c̃ unꝰ ensis unꝰ pt̃ .n. unꝰ tot
uorabłis gladius agnosci ł
tas ÷ non numatõ uelud si
dicam ensis mut᷑ glafiie¬

Expanded text:
dem dicam gladius unus mucro unus ensis unus. Potest enim unus tot uocabulis gladius agnosci; haec tius est non numeratio, uelut si ita dicamus ensis mucro gladi
Abbreviated transcription (Latin):
currens tempꝰ facit sm̃pi tͥni¬
adicias sinꝑ faciens eius
ꝙ nc̃ ꝙ ÷ iugem indefessum¬
fac̾e eod mͦ dicimꝰ n uestius
curt᷑ de hͨ. de do custa. possidens
regit Rursus de eo nichil ꝯ
hͥ quodam mͦ referintur ad ad¬
ailius Int̾noscimꝰ qui hõ ÷ uel¬

Expanded text:
currens tempus facit et sempiterniadicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessum modo; dicimus enim uestitus currit de homine, de deo cuncta possidens regit. Rursus de eo nihil quodhaec quodam modo referuntur ad alcilius internoscimus: qui homo e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ueritati incimus profitemur. qm̃ simł
intempore imio ⁊̃ in principio temporis qñ
temꝑa ipã seperunt. fcã est sine creata pa¬
riter rerum ominũ insibilium materia
⁊ minsibilium increatura angaica ⁊ spi¬
ntuali natura. Nec fuisse in tempore nec
cepisse alteram sine altera. nec prius iiã
quam alteram s utrumq summul in tem¬
pore ⁊ cum tempore. ⁊ tñ priorem fuisse
ao quam fc̃a est altera ⁊ in qua suerunt
exemplaria sapĩe. quorum effectus sunt
et expressiones que insibilia conlita sunt.
Et hoc modo primo onñũ creata est sapĩa.
Qu autem dicunt ante celũ ⁊ terram an¬
gelos creatos ⁊̃ substuisse ante omĩa que
mutabilia fcã sunt ⁊ computant spacia
⁊ annos ⁊ secula quib ance mundi con¬
stitucõm deo sermerunt. asserit qm̃ cum
mundo tempns cepit ⁊ non fuit tempꝰ
ante muudum qm̃ mutabilitas non fuit
⁊ tñ funsse angelos ĩmutabiliter ⁊ intem¬
ꝑaliter prius quam iinidus factus est.

Expanded text:
s profitemur, quod simul in tempore uno et in principio temporis quando tempora ipsa coeperunt, facta est sive creata pariter rerum omnium visibilium materia, et invisibilium in creatura angelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque simul in tempore et cum tempore; et tamen priorem fuisse ad quam facta est altera in qua fuerunt exemplaria sapientiae quorum effectus sunt et expressiones quae visibilia condita sunt, ex hoc modo primo omnium creata est sapientia. Qui autem dicunt ante coelum et terram angelos creatos, et substitisse ante omnia quae mutabilia facta sunt, et computant spatia et annos et saecula quibus ante mundi constitutionem Deo servierunt, asserunt quod cum mundo tempus coepit, et non fuit tempus ante mundum, quoniam mutabilitas non fuit; et tamen fuisse angelos immutabiliter et intemporaliter priusquam mundus factus est;
Abbreviated transcription (Latin):
diuma potestas et sapientia diuma nec t̾¬
mino nec m̃sura concluditur. ⁊̃ arbitrii li¬
bertas eterm atq incõmutabił uoluntatis
complacitum. nulla uniquã inmoratione
siue necessitatis angustia coartatur. s ab¬
solutũ est et dnãns super exellens et efficax.
⁊ nutus sui libertate singulanter perfcm̃. ac
ꝓpria potestate plenĩ. Omẽ antem quod
creatum ẽ exparte est. ⁊ ex parte potens est¬
⁊̃ sapiens ⁊ liberum ex paite quia nec omĩs
efftũs potestati creature subicitur nec omẽ
occultum sapientie manifestatur. nec onĩs
euantus elcom sequi aut uoluncati fanm-¬
latur. s sccł̾m aliquid tm̃ possunt ⁊ sapĩt
secundum auiquid ⁊ liberi. simt. Et prop¬
terea determimanda est potestas eorũ. ⁊ det̾¬
minanda est sapientia. ⁊ determimanda ẽ
libertas. Porestas antem ad operationem
pertinet. sapientia ad cognitionẽ. libertas

Expanded text:
divina potestas et sapientia divina nec tedivina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque incommutabilis voluntatis complacitum nulla unquam minoratione sive necessitatis angustia coarctatur; sed absolutum est et dominans et superexcellens et efficax et nutus sui libertate singulariter perfectum, ac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut voluntati famulatur; sed secundum aliquid tantum possunt et sapiunt, secundum aliquid et liberi sunt. Et propterea determinanda est potestas eorum et determinanda est sapientia, et determinanda est libertas. Potestas autem ad operationem pertinet, sapientia ad cognitionem, libertas
Abbreviated transcription (Latin):
quod unta erant. quod indissolubiles
uel inmortales erant. equale omnibus e¬
rat. Quod autem natura potentes erant.
quod ceñtia subtiles erant. quod intelligẽ¬
tia sapientes erãt. ⁊̃ libertate uoluntatis
prompti ad utrumlibet ⁊ habiles non eqͣ¬
le omnibus erat. ⁊̃ tũ sufficienter erat. Il¬
tas discresiones inuisibiles inisibiłiũm
⁊̃ intelligibiliũ naturarum solus pondera¬
re potint. ⁊ uinus cuinsq mensuram ⁊
modum ⁊ terminũ sapientia sua comp̃hẽ¬
dere. cuius potentia conditum erat totum
⁊ proindentia ordinatum. Nos nero ca¬
ligante intelligentia tunide incedimus ad
illa et palpanius sensu cognitõnis infume.
que nirtute non comprebendimus. Que
igitur ius ⁊ quanta potentia fuĩt inuisi¬
biliũ eentiarum. que ue sapientia. quat¬
q libertas ⁊ quantum in hiis cõmne oĩ¬
b ⁊ quid singulis. ꝓprium uł singulare
ac differens datumi sit. uelde meffabile est
⁊ a seusu humano remotum. Sole enim

Expanded text:
quod vita erant, quod indissolubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscujusque mensuram et modum et terminum sapientia sua comprehendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sapientia, qualisque libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim
Abbreviated transcription (Latin):
orbis iiiuersus oceano cinctͥ
iii. diuiditur partes. euroꝑam. affri¬
m asiam. Origo ab occasu solis et gadi¬
o frem. qua urumpens oceanus ach-¬
iticus in maria interiora diffimditur.
nc intranti. dextera affrica leua est euro
inter has asia magnitudine compar
is duabus termini. anmes chanais. ⁊
ulus .xii. passinm in longitudine. quas
diximius fauces oceani. ũ. patent in lati¬
Cme. Europa antem ab occidente usq
O septentrionem. asia nõ a septentrione
t orientẽ usq meridiem. atq inde affri
amen die usq ad crtidentẽ extenditur.

Expanded text:
orbis universus, Oceano cinctus, in tres dividitur partes: Europam, Asiam, Africam. Origo ab occasu solis, et Gaditano freto, qua irrumpens Oceanus Atlanticus in maria interiora effunditur: hinc intranti dextera Africa, laeva est Europa: inter has Asia magnitudine compar est aliis duabus. Termini sunt amnes Tanais et Nilus. XV passuum in longitudine quas diximus fauces Oceani patent: V in latitudine. Europa ergo ab occidente usque ad septentrionem, Asia vero a septentrione per orientem usque ad meridiem, atque inde Africa a meridie usque ad occidentem extenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tata credere quo non indit. ueus sic enĩ
ab micio noticiam suam ab homine
temꝑanit. ut sicut mmquam quides¬
set totum poterat comp̃hendi. sic qui¬
a esset mĩquã prorsus posset ignora

Expanded text:
tata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam prorsus posset ignora
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ que ultima sunt aude ultima. cause ul¬
time. Et ultima generata. ⁊ prima ge¬
nerantia. Prime autem cause alie cr̃ea¬
te sunt. et que sunt in suo genere prime.
alie ingranate. create. et que inuuersalit̾
prime sunt. Que em̃ in suo genere prime
sunt ad aliquid prime sunt. s uuuersa¬
liter pͥme non sunt. quonami et si prece¬
dunt que subsequinitur omnia. huctiũ
et ipẽ aliquid quo posteriores inueniant᷑.
quomiam non preceount omĩa. In hac em̃
muu̾sitate rerum om̃m̃ ita cuiictis cansa

Expanded text:
et quae ultima sunt ante ultima, causae ulet quae ultima sunt ante ultima, causae ultimae, et ultima generata, et prima generantia. Primae autem causae aliae creatae sunt et quae sunt in suo genere primae, aprimae sunt. Quae enim in suo genere primae sunt, ad aliquid primae sunt; sed universaliter primae non sunt; quoniam etsi praecedunt quae subsequuntur omnia, habent tamen et ipsae aliquid quo posteriores inveniantur, quoniam non praecedunt omnia. In hac enim universitate rerum omnium, ita cunctis caus
Abbreviated transcription (Latin):
dispositioq a sumimo usq ad inium
in muuersitatis huius compage ita
sese cansis quibuldam rationumq ge¬
nituuis prosequitur ut omnum que
sunt nichil in conexum ant seperabi¬
le natura extermimq inueniatur.
Quecumq enim sunt rerum omniũ
ant cause mueniuntur subseqnentiũ
esfcm̃ eẽ. aut effectus p̃cedentium cansa¬
rum. ⁊ rerum quidẽ alia cause tantũ
sunt non etiam effcũs. sicut prima om
sicut ultima et postrema mimersorum.
alia antem et canse sunt ad posteriora q̃
generant. ⁊ ad pniora a quibus generan¬
tur effcũs. E sicnt hiis que ustima sut̃
et efftũs tantum priorum nichil post̾i
cernitur. sic quidem hiis que prima sunt
⁊ canse tm̃ subsequentium nichil prius
muenitur. De mediis autem quecum¬
ꝙ priora sunt magis cause nommnantur
et mimus efftũs. quecumq uero posteri¬
ora sunt magis sunt effcũs. ⁊ ninus
canse. ⁊ prima cansalissima. Et que pri¬
ma sunt post prima primi sunt effcũs.

Expanded text:
dispositioque a summo usque ad imum, in universitatis hujus compage ita sese causis quibusdam rationumque genituris prosequitur, ut omnium quae sunt, nihil inconnexum aut separabile natura externumque inveniatur. Quaecunque enim sunt rerum omnium, aut causae inveniuntur subsequentium effectuum esse, aut effectus praecedentium causarum. Et rerum quidem aliae causae tantum sunt, non etiam effectus; sicut prima omnsicut ultima et postrema universorum. Aliae autem et causae sunt ad posteriora quae generant; et ad priora a quibus generantur effectus; et sicut his quae ultima sunt et effectus tantum priorum nihil posterius cernitur; sic quidem iis quae prima sunt et causae tantum subsequentium, nihil prius invenitur. De mediis autem quaecunque priora sunt, magis causae nominantur, et minus effectus. Quaecunque vero posteriora sunt, magis sunt effectus; et minus causae, et prima causalissima. Et quae prima sunt post prima, primi sunt effectus;
Abbreviated transcription (Latin):
una ⁊ odiacum tredecies lim
per iii. fiunt.xluiii. partire perm
uonas portiones tria remansen. i
compuratõ. Smnau̾t alias quot fnis
no luna accensa nł dempsent. uł iti¬
rit partes. tot sequentibus ⁊ iamit¬
re uł adicere recorderis. uiii. horis l iꝰ

Expanded text:
una zodiacum tredecies in per IV, fiunt XLVIII. Partire per novem, ad nonas portiones tria remanserint, computatio; sin autem alias, quot primo signo luna accensa vel dempserit vel retinuerit partes, tot sequentibus etiam detrahere vel adjicere recorderis, novem horis i
Abbreviated transcription (Latin):
eius in carne subsecinitur. sacramentũ
passionis eius ⁊ per fidem suscipint̃ ⁊̃ per
reilatam iam cognitionem agnoscant.
unde beda in eandem questionem. inii
inquid idemq doninuce crucis tropheũ
prius ꝓphe ⁊ moyses quam apłi nonerat̃
⁊ p̃dicabant. s ꝓphete hoc aliquoctiens fĩ
guratis uelatisq sermonibus apłiaũt
apostoloꝵq successores patefacta luce enua
gelii semper a parte p̃dicabant. ita ut minc
omnus populus cristianus sare ⁊̃ confiteri
debeat fidem quam eo tempore panci ad mo-¬
dum ⁊ perfcõres quiq nouerunt. quam¬
quis omns dei populus etiam tunc eiusd̃
mist̾ia fidei in legalibus seumoniis typi-

Expanded text:
ejus in carne subsequuntur; sacramentum ejus in carne subsequuntur; sacramentum passionis ejus, et per fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestionem: Unum, inquit, idemque Dominicae crucis trophaeum, prius prophetae et Moyses quam apostoli noverant et praedicabant; sed prophetae aliquoties hoc figuratis velatisque sermonibus; apostoli autem apostolorumque successores, patefacta luce Evagelii semper aperte praedicabant; ita ut nunc omnis populus Christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt, quamvis omnis Dei populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice
Abbreviated transcription (Latin):
tio iustos fidem saluatoris hñisse. ⁊ õs
m fide redemptionis nenture istifica¬
tos fuisse. quia eandem redemptionem uł
uenturam cognonerunt. uel cognoscenti¬
bus ⁊ credentibus crediderunt. ⁊ tum hac
fide sacramenta redemptionis ipĩns que
ab mitio instituta sunt. ad sãficationem
susceperunt. ⁊̃ in ipĩs redemp iam eandẽ
redemptionem suam quasi in mubra ⁊
figura portanerunt. Quod bene dno illi
niri signanermt. qui botrũ in necte fus¬
pensum de terra promissionis ad filios is¬
rael in deserto portanerunt. Botrus siqui¬
dem in ueste cristus in cruce ẽ. cuius mis¬
tium in sacramento dno populi portant.
Qui p̃cesserunt portanerunt quid̾. s non
uderunt. quia p̃cedentes adnentum eius
sacramenta passionis enis omnes quid̃
per fidem portauerimo. s non omnes per
cognitionen quod porcaner̃. intelligere
mernerunt. Sequentes autem ⁊ portant
⁊ ind̾ñt. quia fideles qui post adnentum

Expanded text:
tio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes tio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem vel venturam crediderunt, vel credentibus et cognoscentibus crediderunt; et cum fide sacramenta ipsius redemptionis, quae ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cujus mysterium in sacramento duo populi portant. Qui praecesserunt, portaverunt quidem: sed non viderunt, quia praecedentes adventum ejus; sacramenta passionis ejus, omnes quidem per fidem portaverunt, sed non omnes per cognitionem, quod portaverunt intelligere meruerunt. Sequentes autem et portant et vident: quia fideles qui post adventum
Abbreviated transcription (Latin):
iustos faciebat antiquos. pusillos cum
magnis: quia eandem fidem mediatoris
antiqui iusti habuerunt pusilli cum
magnis. alii quedem que uentura erãt
sicut nenitura erant credentes ⁊ non cog¬
noscentes. alii u̾o non quidem cognos¬
centes s credendo ⁊̃ desiderando cognoscen¬
tibus ⁊ credentibus adherentes. Quod
in carne uenisse. sic illi uenturum sic̃
nos mortuũ sic illi moriturũ. ⁊ c̃: uel
tm̃ quibus hec uentura p̾scire singłari¬
ter datum ẽ. ut omnes quidema eaudem
fidem s non eandem sidei cognitionem
huisse dicantur. aut si de omnibus hoc
dcm̃ intelligitur. omnes qui futuram
redemptionẽ crecliderunt. hec etiam in
quibus redemptio constabat credidisse.
non in conuenienter affirmantur. In¬
quantum .n. ipãm. que ommia hec con¬
tinebat redemptionem uenturam cre¬
diderunt. hec crecliderunt: quannus
eandem de ipĩs omnes in credendo cog¬
ntionẽ non habuerunt. Hoc mͦ igitur
sano intellcũ clici pot̃. Omnes ab ini¬

Expanded text:
 salvat, salvos justos faciebat antiquos, pusillos magnis; quia eamdem fidem mediatoris justi antiqui habuerunt pusilli cum magnis. Alii quidem quae ventura erant, sicut ventura credentes et cognoscentes; alii vero non quidem cognoscentes, sed credendo et desiderando, cognoscentibus et credentibus adhaerentes. Quod in carne uenisse, sic illi uenturum, sicut nos mortuum, ita illi moriturum, sicut scire singulariter datum est, ut omnes quidem eamdem fidem sed non eamdem fidei cognitionem habuisse dicantur; aut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec continebat redemptionem venturam crediderunt, haec crediderunt, quamvis eamdem de ipsis omnes in credendo cognitionem non habuerunt. Hoc modo igitur sano intellectu dici potest omnes ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
ec sunt quibus ab micioados a¬
nichil minus unquam rectas
des habere potuit. credere ndel mr̃
malis suis eius miscclam quererent. ⁊
expectarent. futurum redemptorem. Hac
simplicium fidei ininitio suffecisse credil¬
mus. quibus ⁊̃ si nichil amplius acddi¬
tum ẽ ad cognitõnẽ. multum tũ collatũ
est ad deuotionem. Isti quidem nentur
in carne redemptorems et in eadem car¬
ne moriturũ ⁊ resurrecturum ⁊ ascen¬
surum siue alia quedam que illis tem¬
poribus abscondita fuerunt manifeste
non cognonerunt: ⁊ tñ fidem natunta¬
tis ⁊ passionis siue resurrectionis ⁊ ascen¬
sionis eins in hoc eos uerissime huisse
dicimus quia credentibus ⁊̃ scientibus
hec fide ⁊ deuotione sub spe ⁊ expectatio¬
ne eiusdem redemptionis ad heser̃. quã¬
ius modum eiusd̃ redemptionis sue
similit̾ non cognoueri. Sic ergo intel

Expanded text:
ec sunt quibus ab initio nihil minus unquam recta fides habere potuit. Credere videlicet unum malis suis ejus misericordiam quaererent vel exspectarent futurum redemptorem. Haec simplicium fidei in initio suffecisse credimus, quibus, etsi nihil amplius additum est ad cognitionem, multum tamen collatum est ad devotionem. Isti quidem venturum in carne redemptorem, et in eadem carne moriturum, resurrecturum, et ascensurum; sive alia quaedam quae illis temporibus abscondita fuerunt, manifeste non cognoverunt. Et tamen fidem nativitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae similiter no
Abbreviated transcription (Latin):
insticia utit᷑ debite potestatis. quosd̃
¶ad perclitionem deserens iusticia utitur
at assimeret sumliter in insticia nõ
ti. quia in eoꝵ salnatione ut̾etur iusti
¶potestatis. Siue igitur in his qui sal¬
ntur. sine in hiis qͣm dampnantur. iꝰ¬
eilia paciens est. per quam illud quod
¶ sic instum ẽ. ut etiam si aliter fieret
maustum non eẽt. Nam ⁊ hii qui secun¬
idam ñta sua iuste dapnantur. iustici¬
patiens ẽ. per gratiam dei iuste salua¬
e potuissent. si deus eos saluari noluis

Expanded text:
justitia utitur debitae potestatis, quosdam justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur t assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive igitur in his qui salvantur sive in his qui damnantur justitia patiens est per quam illud quod fit sic justum est, ut etiam si aliter fieret injustum non esset. Nam et ii qui secundum merita sua juste damnantur, per gratiam Dei juste salvari potuissent si D
Abbreviated transcription (Latin):
. ⁊ iustȩ punitur qui panitur. qmia
um mitum suñ ei retubuitur quos
mito debetur ⁊ est illic potestas insta
deus mste facit. ⁊ ipẽ iustus ẽ. Hic
abutio equa qua pecõr inste patitur.
tũ ipẽ non est instus. s pena eius
est. Cum no deus instificat porõrem¬
¶agit. ⁊ iustus est iunsticia potestatis
laitũ siñ accipit. s tñ minstus non
¶ sacit. ⁊ est iustus qui accipit insticia
maccipis. non tñ quia accipit. quia
insticia sua per solam gratiam iusti
accipit. De iusticia pãcientie ⁊ cogen
paciens est alia cogens. Insticia pa¬
is est. qua si fiat. aliquid iustum est.
nõ fiat iustum non est. Iusticia cogẽs
qua sic aliquid inste sit. ut si non fieret
stum eẽt. Propter quod insticia paci¬
¶ dispensationem habet iusticia cogens
atem. Sic igitur deus de massa gnĩs
Hnani quasdam ad saluationem assimi

Expanded text:
velit, et juste punitur qui patitur; quia velit, et juste punitur qui patitur; quia secundum meritum suum ei retribuitur quod ejus merito debetur, et est illic potestas justa qua Deus juste facit et ipse justus est. Et hic retributio aequa qua peccator juste patitur, qua tamen ipse non est justus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificat peagit, et justus est justitia potestatis, meritum suum accipit, sed tamen injustus non quae facit; et est justus qui accipit, justitia quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gratiam justitiam CAP. IX. De justitia patiente et cogente. patiens, alia cogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens
Abbreviated transcription (Latin):
uertamur. Cur deus homo
actus est raqz deus homo u h¬
nem quẽ fecerat liberaret. i
sum suũ demonstraret. Uemt sapi¬
aut rinceret maliciam. ut hostios
hostiam pro natura. o cristi.¬
uł de nͦ eet holceaustum offerenim
ius quidem redemptionis partitri
ficinir si ipsi redemptioris partion¬
sicisͣ per carnem nobis sociato peri
iuum᷑. Natura quidem humani n
iltatis pe misericordiam ad salutem.
antem per iusticiam deseruit ad da¬
tionẽ. ⁊ quos per misericorcliam sal
non sine nisticia saluaint quia me
testate erat ut hoc iuste facere posss
debitum facientis. alia secunclum si
pacientis. Insticia secundum debitar
tientis est potestitis. iusticia secrb
um pacientis ẽ equitatis. Iusticia est¬
tatis qua sine minsticia licet faatuis.
li qnod eius potestati debetur. iusti
uicatis est qua retuibutur pacienti
n si nolit quod eius m̾ito debetur.
sm ergo dens ꝓuint pcc̃orem. niste facis
eiuis potestati debetur: ur ħ possit si

Expanded text:
. Cur Deus homo. Factus est itaque Deus homo ut hominem quem fecerat liberaret, utsensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostis qhostiam pro natura, ut de nostro esset holocaustum offerendum Cujus quidem redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana toiversitatis per misericordiam ad salutem; quosdam autem per justitiam deseruit ad damnationem. Et quos per misericordiam salvavit, non sine justitia salvavit, quia in ejus potestate erat ut hoc juste facere possetdebitum facientis, alia secundum meritum patientis, justitia secundum debitum facientis est potestatis, justitia secundum meritum patientis est aequitatis. Justitia potestatis est qua sine injustitia licet facienti si velit quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est qua retribuitur patienti etiam si nolit quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit; quia ejus potestati debetur ut hoc possit si
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. non substansialiter bonũdi
quia ipm̃ bonũ no est s agadentalitꝰ
⁊ denominatinue qm̃ ex ip̃o bonũ est.
Quoddam ergo bomim bonũ .ẽ. qm̃
ipm̃ bonũ ẽ. aliud autem bonum est
nonẽ. Quod ergo bonũ est ⁊ sibiboñ
est ⁊ alii bomunis est in toto bonumest
quod autem bonũ est ⁊ sibi bonum est
⁊̃ alteri bonũ non est. ex parde lonun
est sicut quod bonum ẽ. ⁊ alteu bonĩ
est ⁊ sibi nonest ex parte bonum est

Expanded text:
n substantialiter bonum dicitur quia ipsum bonum non est, sed accidentaliter et denominative, quoniam ex ipso bonum est. Quoddam ergo bonum, bonum est, quoniam ipsum bonum est. Aliud autem bonum est, non est. Quod ergo bonum est et sibi bonum est et alii bonum est, in toto bonum est. Quod autem bonum est et sibi bonum est et alteri bonum non est, ex parte bonum est, sicut quod bonum est et alteri bonum est et sibi bonum non est, ex parte bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
lotie nichil impedit: quibus obeclienti¬
am debemins quantim natura habet
possibilitas: ⁊ auxilium mimo sernci¬
um quantum suppetit facultas.

Expanded text:
igere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
uisse. quibus alii superiores. alii inferi¬
ceos. possent constitui secundũ modera¬
mem sapientie cuncta bona creantis ⁊
bene orcdinantis dei.
ui enim natura subtiles toma.
magis et sapientia amplius per¬
icaces creati sunt. hii merito digni¬
catis superiores sunt constituti. Qui
nõ ⁊ natura minus subtiles ⁊ sapĩa
minus. perspicaces conlici sunt. nũto
dignitate infi̾is sunt ordinati. ita tñ¬
ait ⁊ hii qui exellentiores constitati sut
sine superbia prelati eem̃t ⁊ qui inferio¬
tres positi sunt sine miseua subrecti.

Expanded text:
pisse, quibus alii superiores, alii inferipisse, quibus alii superiores, alii inferiores possent constitui secundum moderamen sapientiae cuncta bona creantis et bene ordinantis Dei.Qui enim subtiles natura magis et sapientia amplius perspicaces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti.