comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chil deinceps de corruptione sollicit᷑.
Tulit et ad sua recdiens usq hodie
gloriatur: fidei sue defectum euidẽ¬
tissima rei ueritate conuinci. Nec
enum passus est pat̾s sc̃i non iusitare
sepulchrum. nec minus nunc erga
eum afficitur. nec minus qmͣ olim ĩ
uruente confidit: nuimirum qͣm ueriꝰ
transierit. illesum eum beati uiri fi¬
des et benelictio custoduuit. xxix

Expanded text:
hil deinceps de corruptione sollicitus. » hil deinceps de corruptione sollicitus. » Tulit, et ad suos rediens usque hodie gloriatur fidei suae defectum evidentissima rei veritate convinci. Nec enim passus est Patris sancti non visitare sepulcrum, nec minus erga eum nunc afficitur, nec minus quam olim in vivente confidit, nimirum quem verius transierit, illaesum eum Beati viri fides et benedictio custodivit.
Abbreviated transcription (Latin):
magnum: quamuis eundem auidi¬
erimus ꝓtestantem qd̃ expend̃it in
itinere ip̃o argenti marcas ampliꝰ
quam sexcentas. Henit gͥ clarãnal¬
lem ꝑsona humilis et sublimis: qm
a finib terre non curiositas auclien¬
de sapiencie. s fidei zelus et plenctu¬
do deuotionis attraxerat. Ubi qnͣtũ
fleũit qualem se exhibuerit. non mͦ
erga eum quem tam unice suspiti¬
ebat. s etiam erga minimos quossi
rediturus ad ꝓpria. ut bñclictam a
dei famulo panem referre possit. et
diutius conseruare humano sensu
p̃cipit ut in clibano recoquatur: si¬
cut solent qui maria transeunt pa¬
nem ferre bis coctum. Aucliens aũt
sc̃s. non est passus etrare hominem
tam deuotum: s amicabiliter ar¬
guens in hac parte fidem eiꝰ modicã
inuentri. ita ne inquit non poterit
panem ip̃m bũdlictio magis qmͣ re¬
coctio conseruare: Et non adquie¬
uit bñdicere sstum: s communem
sibi panem p̃cipiens exiberi bñdixit
iet clixit. Etce hunc tolle tecum: ni¬

Expanded text:
magnum, quamvis eumdem audierimus protestantem, quod expenderit in itinere ipso argenti marcas amplius quam sexcentas. Venit ergo Claram-Vallem tam humilis et sublimis, quem a finibus terrae non curiositas audiendae sapientiae, sed fidei zelus et plenitudo devotionis attraxerat. Ubi quantum fleverit, qualem sese non modo erga eum, quem tam unice suspiciebat, sed etiam erga minimos quoslibrediturus ad propria, ut benedictum a Dei Famulo panem referre possit, et diutius conservare, humano sensu praecipit ut in clibano recoquatur, sicut solent qui maria transeunt panem ferre biscoctum. Audiens autem Sanctus non est passus errare hominem tam devotum, sed amicabiliter arguens in hac parte fidem ejus modicam inveniri: « Itane, inquit, non poterit panem ipsum benedictio magis quam recoctio conservare? » Et non acquievit benedicere illum, sed communem sibi panem praecipiens exhiberi, benedixit, et dixit: « Ecce hunc tolle tecum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
q eum ad ecclĩam ꝓperantem: tarde
inquit girarde uenisti. Expauescẽte
illo: festiura ait. adhuc suꝑ est qd̾ au¬
dias. Oculi quippe eius tenebantur:
nec ꝓrsus quid ageretur intelligeba.
Denum ad alciores gradus ecclie.
cum adhuc compeditum data ma¬
nu girardum subleuasset ⁊ introe¬
unte illo eccłiam. tunc primum qͥd
ageretur agnouit. et conatus eum
recinere non potuit. Hoc gͦ modo
girarilus a capeiuitatis amore se¬
culi huius. et captiuitate filiorum

Expanded text:
que eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, que eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, » inquit, « Gerarde, venisti. » Expavescente illo: « Festina, » ait, « adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageretur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et captivitate filior
Abbreviated transcription (Latin):
paucis int̾positis dieb audiuit uocẽ
in sompnis dicentem sibi. hocdie libe¬
rabis. Erat autem sacrum quadrage
horam cogitans qd̃ auclierat. compe¬
des suas tetigit: et ecce ferrum ex par¬
retur:. et aliquatenus inted̾e̾ posset. S
quid ageret: Erat ostium obseratũ:¬
et ꝓ forib pauperum multitudo. Sur¬
rexit tainen et non tam spe euadendi.
quam tedio iacendi seu curiositate tẽp¬
tantli accelens ad hostium subt̾ranee
domus. in qua iunctus et clausus erat
mox ut pessulum tetigit. sera tota in¬
ter manus eiꝰ collapsa est.⁊ hostium
domus aꝑtum. Exiensq pecdetentun.
situt homo compeditus: ad ecclĩam
ũ adhuc uesꝑtina celebrabant᷑ officia
ꝑtendebat. Porro mendici qui ꝑfori
bus astabant. uidentes qd̃ fiebat. q
diuinitus exterritim fugamuersi
sunt: nichil clamantes. Cumq iam
ecclĩe ꝓpinquaret: egrediens quidã
de familia captiuitatis sue. gerina¬
nus ip̃ius a quo custodiebatur iuden᷑¬

Expanded text:
paucis interpositis diebus, audivit vocem paucis interpositis diebus, audivit vocem in somnis dicentem sibi: « Hodie liberaberis. » Erat autem sacrum Quadrageshoram cogitans quod audierat, compedes suas tetigit, et ecce ex parretur, et aliquatenus incedere posset. Sed quid ageret? Erat ostium obseratumpro foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam taedio jacendi, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collapsa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus, ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cumque jam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, germanus illius a quo custodiebatur, videns
Abbreviated transcription (Latin):
ciensis. Nichilominus tam̃ captus et
reclusus in custodia est. uocatus est
bernardus ꝑ celerem nuntiũ. s non
uenit. Sciebam inquit et p̃clixeram.
qd̃ clurum foret ei contͣstimulum cal¬
citrare: nec tamenad mortem ei uul¬
nus hoc s aduitam. Et fcm̃estita. Si¬
quidem de uulnere p̃ter spem etto con¬
ualuit: ꝓpositum uͦ seu uotũ od̾uone¬
rat non mutauit. Cumq iam liber̾
ab amore seculi hostilib adhuc uin¬
culis teneretur ⁊ et hoc solumeẽt qcl̃
conũsionis eiꝰ ꝓpositum retardaret:
in hoc etiam affuit ei misccli̾a dĩ. Ne¬
nit fraf eius laborans ut erui posset:
s non ꝓfecit. Et cũ nͨ loqͥ ei ꝑmittẽtur:
acceclens ad carterem clamauit. Sti¬
to frater girarde quia ituri sumus
ĩ ꝓximo. et monast̾ĩum introituri.
Tuero qͣndoquidem exirenon licet:
hic monachus esto ⁊ sciens qd̾ uis ⁊
non potes. ꝓ facto reputari. Cumq
girardus magis ac magis anxiaret᷑:

Expanded text:
ciensis. » Nihilominus tamen captus et ciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nuntium, sed non venit. « Sciebam, » inquit, « et praedixeram quod durum esset ei contra stimulum calcitrare: nec tamen ad mortem ei vulnus hoc, sed ad vitam. » Et factum est ita. Siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit, propositum vero seu votum quod voverat non mutavit. Cumque jam liber ab amore saeculi hostilibus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod conversionis ejus propositum retardaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, sed non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Gerarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero quandoquidem exire non licet, hic monachus esto, sciens quod vis, et non potes, pro facto reputari. » 12. Cumque Gerardus magis ac magis anxiaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ecunclus natu post guidonem gi¬
rardus erat:miles in armis stre¬
nuus. magne prucdencie. benignitatis
eximie: et qui ab omnib diligeretun.
Qͥ cet̾is ut dcm̃ est primo auditu. et pri¬
ma die ad quiescentib. ut est mos sapi¬
encie secularis leuitatem reputãs: ob¬
stinato animo salubre consilium. ⁊ frĩs
monita repellebat. Tunc bernarclus fi¬
de iam igneus. et frne caritatis zelo mi
scio sola uexacio intellectum dabit aucli-¬
tui. Digitumq lati eiꝰ apponens. ueniet
inquit cdies et citoueniet: cum lancea
lateri huic infixa. ꝑuiũ faciet iter a cl
cortuum consilio salutis tue qd̾ asper¬
naris. Ettimebis quidem s minime
morieris. Sic dc̃m sicq fcm est. Pautis¬
simis int̾positis clieb circumuallatus
ab inimicis. captus et uulneratus iux¬
ta sĩbum frĩs ÷ lanceam gestans ip̃i la¬
teri eidemq infixam loco cui ille appli¬
cuerat tigitum trahebat᷑: et moriem
quasi iam p̾sentem metuens clamaba.
sonachus sum. monachus sum cister¬

Expanded text:
ecundus natu post Guidonem Gerardus erat, miles in armis strenuus, magnae prudentiae, benignitatis eximiae, et qui ab omnibus diligeretur: qui caeteris, ut dictum est, primo auditu et primo die acquiescentibus, ut mos est sapientiae saecularis, levitatem reputans, obstinato animo salubre consilium et fratris monita repellebat. Tum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mir« scio, sola vexatio intellectum dabit auditui. » Digitumque lateri ejus apponens: « Veniet, » inquit, « dies, et cito veniet, cum lancea, lateri huic infixa, pervium iter ad cor tuum faciet consilio salutis tuae, quod aspernaris: et timebis quidem, sed minime morieris. » Sic dictum, sicque factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco cui ille digitum applicuerat, trahebatur, et mortem quasi jam praesentem metuens clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cister
Abbreviated transcription (Latin):
fidelit̃ expleuit. In quo potissimum
notum fecit dñs. a qnͣta ꝑfectione
scẽ conũsionis grãm iste asĩ famulꝰ
ceꝑit: qui in eius spũ qui fecit qͤ fut᷑a᷑
sunt. qd̾ erat futurum uidere potuit.
quasi iam factum. Presentialit̃ quiꝑ¬
pe in latere frĩs ei lancea apparebat.
qͣndo digitum applicuit loco uulñis
mox futuri. sicut postinodum ip̃econ

Expanded text:
um notum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando digitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse con
Abbreviated transcription (Latin):
accidisset interrogans. Ex ea gͥhora
pͥstinam sanitatem mentis et corpo¬
ris ꝑ beati patris merita sc̃a recepit:
nl penctus qd in illo tam gram ca¬
su fecerit. aut locitus fuerit recorda¬
tus. Hec quidem a nobis de testimo¬
no uiri reuerentissimi heschili cla¬
norum archiep̃i. ex occasione panis a

Expanded text:
accidisset, interrogans. Ex ea igitur hora accidisset, interrogans. Ex ea igitur hora pristinam sanitatem mentis et corporis per beati Patris merita sancta recepit, nil penitus quod in illo tam gravi casu fecerit aut locutus fuerit, recordatus. Haec quidem a nobis de testimonio viri reverendissimi Eskili Danorum archiepiscopi ex occasione panis a
Abbreviated transcription (Latin):
aucliebant edere uoces. ut inclubitã¬
ter trederent qd̾ lingita alia loqueret᷑.
Post aliquͣtas gͥ horas cũ uehemẽt
confusi frẽs quid agẽ possent. anxie
cogitarent et stucliose conquererent
unus ex eis salubre consilium domt¬
no inspirante conspiciens: sacra pig¬
nora ab ip̃o archiep̃o eodem anno is¬
tic deposita. iutlelicet de capillis ⁊ bar
afferri monet. et eius pectori subponi.
Qd̃ ut factum est germanica ligna
ꝑ os eius cepit horrendis uocib ne¬
quam spc̃ exclamare. tollite. tollite.
ammouete bernaridum. Et dicebat.
heu quam pond̾osus fc̃s es bernarde:
quam grauis qͣm intolerabilis fc̃s
es mͥ. Cumq hec et his similia loque¬
retur. aliqͣmcliui factum est breue si¬
lentium. et subito frat̃ idem domi no
miserante. purgatus aꝑuit oculos:
ac uelut de graui sompno eingilans
cirtunstantes frẽs. et sua plurimũ
uinntula inirabatur÷ uerecunde satiᷤᷤ
quiduam sibi uellent hec. uel quiel

Expanded text:
audiebant edere voces, ut indubitanaudiebant edere voces, ut indubitanter crederent quod lingua aliqua loqueretur. Post aliquantas igitur horas, cum vehementer confusi fratres quid agere possent anxie cogitarent, et studiose conquirerent; unus ex eis salubre consilium Domino inspirante concipiens, sacra pignora ab ipso archiepiscopo eodem anno istic deposita, videlicet de capillis et barafferri monet, et ejus pectori superponi. Quod ut factum est, Germanica lingua per os ejus coepit horrendis vocibus nequam spiritus exclamare: « Tollite, tollite, amovete Bernardum. » Et dicebat: « Heu, quam ponderosus factus es, Bernarde! quam gravis, quam intolerabilis factus es mihi! » Cumque haec et similia aliquretur, factum est breve silentium, et subito frater idem Domino miserante purgatus, aperuit oculos, ac velut de gravi somno evigilans, circumstantes fratres et sua plurimum vincula mirabatur, verecunde satis quidnam sibi vellent haec, vel quid
Abbreviated transcription (Latin):
dei patrocinio et domini miseratio¬
ne piissima cdeuotione p̃sumens. at
ꝑinde cirtumstantib omnib multã
sue salutis relinquens fiduciam ex¬
pirasset: offerebant frẽs ꝑ ꝯmendati¬
one amme eius quam deuotissime
poterant cdominici corporis hostiam
salutarem. Cum subito inimitus
humane salutis. ex eiusdem situt ĩ¬
cdubitabile uidetur ẽẽ liberatione a¬
mime. quam ex multis dieb itrepã¬
rabiliter sese occupasse iidebat iram
magnam concipiens. et eandem per-¬
mittente cleo crudeliter satis exercẽs:
unum e frib repentino furore perira¬
sit. Clamabat gͥ horrendis uocibuᷤ
miserabilis homo: et iux multorum
manib tenebatur. Demum cũ ma¬
ximo quidem labore asportatus et ĩ
lectalo religatus: tam sua quam as¬
tancium menbra cdentib appetens
dirissime uexabatur. Nec ulla quã
loquebatur. Et cum nichil qd̃ dic̃ẽt
intelligerent. tam libere tamen et si¬
ne offencliculo. non inconcinnas eũ

Expanded text:
Dei patrocinio, et Domini miseratioDei patrocinio, et Domini miseratione piissima devotione praesumens, ac proinde circumstantibus omnibus multam suae salutis relinquens fiduciam exspirasset, offerebant fratres pro commendatione animae ejus, quam devotissime poterant, Dominici corporis hostiam salutarem. 27. Tum subito inimicus humanae salutis, ex ejusdem, 1140 sicut indubitabile esse videtur, liberatione animae, quam ex multis diebus irreparabiliter sese occupasse credebat, iram magnam concipiens, et eamdem, permittente Deo, crudeliter satis exercens, unum e fratribus repentino furore pervasit. Clamabat igitur horrendis vocibus miserabilis homo, et vix multorum manibus tenebatur. Demum cum maximo quidem labore asportatus, et in lectulo religatus, tam sua quam astantium membra dentibus appetens, dirissime vexabatur. Nec illa quam loquebatur. Et cum nihil quod diceret intelligerent, tam libere tamen et sine offendiculo non inconcinnas eum
Abbreviated transcription (Latin):
arrauerunt eciam nobis uiri re¬
ligiosi qui cum eodem arthiep̃o
uenerant miraculum clignum me¬
moria nuꝑ factum in cenobio qđ ut
supra meminimus in terra sua ip̃e
fundauit. Erat enim inquiunt ĩ re¬
gione eadem a dolescens nobilis. tp̃uiᷤ
quoq archiep̃i scdm carnem ꝓpuiquᷤ:
s ob multa sua flagicia minus caru᷑.
Correptus ualitudine grauissima. au¬
uit se contulit. Ubi et cum maxina
corclis compuntione renuncians
sclõ ꝑ clies aliquot in humili et fide¬
lissima confessione ꝑsistens: magis
at magis eadem egritudine laborabat.
Qua demum inualescente exctum si¬
bi imiminere cognoscens: abbatis et
fr̃m p̾sentiam miro amplestebatur
affectu. mi eos deuotione monelat.
ut spãlia arma corriꝑent egressuram
ꝓtinus animam sibi commendatam
efficaciter ꝓtecturi: et exibituri ficde¬
liter uecesarium prorsus inter
inminentium hostium crudelissima
tela conductum. Cumq in huimo¬
di supplicatione: cliuinis iam sacmẽ¬
tis munitus. et de eorumdem seruorũ

Expanded text:
arraverunt etiam nobis viri religiosi, qui cum eodem archiepiscopo venerant, miraculum dignum memoria nuper factum in coenobio, quod, ut supra meminimus, in terra sua ipse fundavit . Erat enim, inquit, in regione eadem adolescens nobilis, ipsius quoque archiepiscopi secundum carnem propinquus, sed ob multa sua flagitia minus charus. Correptus autem gravissima va se contulit. Ubi et cum maxima cordis compunctione renuntians saeculo, per dies aliquot in humili et fidelissima confessione persistens, magis ac magis eadem aegritudine laborabat. Qua demum invalescente exitum sibi imminere cognoscens, abbatis et fratrum praesentiam miro amplectebatur affectu, mira eos devotione monebat, ut spiritualia arma corriperent, egressuram protinus animam sibi commendatam efficaciter protecturi, et exhibituri fideliter necessarium prorsus inter imminentium hostium crudelissima tela conductum. Cumque in hujusmodi supplicatione divinis jam Sacramentis munitus, et de eorumdem servorum
Abbreviated transcription (Latin):
oͣmius spes posteritatis cdecidẽt. in quã
scẽ illius pauꝑtatis hereditas transfũ¬
deretur: uenerantib omĩb in eis uite
scĩtatem. s refugientib austeritatẽ
repente diuina hac uisitacione. tam
cepisse sibi domus illa uideretur. Leta¬
re sterilis que non pariebas. erumpe
et clama que non parturiebas: qͥa mł¬
ti filii deserte. magis qͣm eius que ha¬
bet uirum᷑. de quib postinodum ui

Expanded text:
omnis spes posteritatis decideret, in quam omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam cepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus postmodum vi
Abbreviated transcription (Latin):
nib cognatis et amitis ꝓiceret᷑ : ibiq
ꝓprietati renuntians. s non omnino
ꝓpuie uoluntati: obiit quidẽnon intus
situt fr̃ et domesticus. s foris misccłiã
pat̾na b̾nardus pat̾ frm̃ suorum. cũ
frĩb suis filiis suis spũalib: quos uer¬
bo uite xp̃o genuerat. uidens autem
guido primogenitus frm̃ suorum ni
frat᷑ niuarde. ad te solũ respicit omĩs
t̾ra possessionis nr̃e. Ad qd̾ puer non
puerilit̾ motus: uobis gͦ inquit celũ
michi terra: Non ex equo diuisio hec
fcã est. Quo dicto abeuntib illis: tũt
quidem domi cum patre mansit: s mo¬
tlico post euoluto tempore frẽs secutꝰ.
nec a patre. nec a ꝓpinquis. sen amicis
potuit detineri. Suꝑerat de cleo dicata
domo illa pater semorcum filia: de qͥb
eciam suo loco cicemus.
o tempore nouellus et pufiallus
grex cisterciensis. sub alle degens
teclio ei ẽẽ inciperet pasicitas sua. et

Expanded text:
nibus cognatis et amicis projiceretur: ibique nibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians, sed non omnino propriae voluntati, obiit, non quidem intus, sicut frater et domesticus, sed foris misericordiam paterna Bernardus, pater fratrum suorum, cum fratribus suis, filiis suis spiritualibus, quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido primogenitus fratrum suorum « frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motus: « Vobis ergo, » inquit, « coelum, et mihi terra? Non ex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, ter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
iam suspecta inciꝑet ẽẽ multitudo.
ne quem de num̃o eorum subriꝑetis qͥ
nes conseclisse in domouna: et ꝑ ordi¬
nem singulos qͣi cõmunicare cle cibo
quodam miri caudoris et saporis. Quẽ
cet̾is omĩb optime suscipientib. et
cum gaudio magno: cluos ex omni
numero illo notabat: a eibi illius sa¬
lutaris participatione uatuos reniã¬
sisse. Altnamq eorũ nec sumebat. al¬
ter sumere quidem uidebatur: s tan¬
quã minus caute sumeret spargebat᷑.
Ntrumq uͦ postea ꝓbauit euentus.
Ait̃ enim priusqͣm uentum eẽt ad rẽ
conũsus retrorsum in scłm rediit: al¬
ter cum cet̾is. cepit quidem opꝰ bonũ s
non ꝑfecit. Hidi ego eum in scło pꝰea
uagum et ꝓsugum a facie dĩ sicut
cayn. qͣntum animadũtere potui. ho¬
minem humillimũ et miserabilis
confessionis: s nimie pusillammita¬
tis. Qͥ tamen in ultimis clarãuallẽ
rediit infirmitate corporis et mopia.
cogente: cum homo benenatus ab om¬

Expanded text:
jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is nes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non perfecit. Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab om
Abbreviated transcription (Latin):
pet leonis ueniens salutare m ea nõ
repperit signum. ꝑcussit gͥ mniscrũ nͦ
tamen ilico defungitur: s datur per
triduum penitencie locus. Ille paciẽ¬
cia dei abutitur: et in pcc̃o suo morit᷑
cdesꝑatus. Miserabili pomꝑa corpũ eiꝰ
effertur: cadauer eius in lateluus se¬
pelitur: et usq hoctie fouea illa ã ca¬
tholitis ignoratur. Attamen pars ip̃iꝰ

Expanded text:
Petri Leonis veniens, salutare in ea non Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defungitur: sed datur per triduum poenitentiae locus. Ille patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pompa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepelitur, et usque hodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
et contempnentes se facit inglorios:
et erigit in sublime humiliatos. Igit᷑
circa curationem cuiꝰdam uiri nobil..
et in urbe salernitana notissimi fuc¬
cumbentib mecticis. quox ibi p̃cipue
ars uget et studim: eidem iuro de me¬
dicorum auxilio desꝑanti. noctu qͥcdã
ꝑ sompnium apparens. intimaũ ad¬
uenisse salernum uirum sc̃m et ĩ tu¬
rationib efficacem. Hunt inquirere
iubetur: et de lauacro manuum euiꝰ
bibete. Quesuit. inueuit: aqͣm peciit.
bibit. conualuit. Hoc u̾bum ꝑ totam
urbem diuulgatum. ad aures regis et
ꝓcerum eius ꝑuenit. Cum ominũ gͥ
pplõrum fauore solo rege in malicia ꝑ¬
manente abbas romam reũtitur. pre¬
lictum quoq pectum pisanum. et qͦs¬
dam alios recontiliat ecclie et innocen¬
cio pape confederat. xxi.
duenerat tempiis in quo comple¬
ta amorrei malicia. angelus per¬
cuciens gladium iam iubrabat: et ꝑ¬
transiens domos quarum suꝑlunina¬
ria sanguis agni imbuerat. ad domũ

Expanded text:
et contemnentes se facit inglorios et contemnentes se facit inglorios et erigit in sublime humiliatos. Igitur circa curationem cujusdam viri nobilis, et in urbe Salernitana notissimi, succumbentibus medicis, quorum ibi praecipue ars viget et studium, eidem viro de medicorum auxilio desperanti, noctu quidam per somnium apparens intimavit advenisse Salernum Virum sanctum, et in curationibus efficacem. Hunc inquirere jubetur, et de lavacro manuum ejus bibere. Quaesivit, invenit, aquam petiit, bibit, convaluit. Hoc verbum per totam urbem divulgatum, ad aures Regis et procerum ejus pervenit. Cum omnium igitur populorum favore, solo Rege in malitia permanente, Abbas Romam revertitur: praedictum quoque Petrum Pisanum, et quosdam alios reconciliat Ecclesiae, et Innocentio papae confoederat. 47. Advenerat tempus, in quo completa Amorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
legia: necesse est ut sub uno turbi¬
ne corruant in abyssum. Epõs et
abbates. et reliquos eccłi̾e principeᷤ.
collo p̾cipiti mola asinaria alligata
pelagus uorax excipiet. Solus exp̾ti¬
cipib munili archam pet̾ intrabit
iste rogerus: et cet̾ĩs omnib eneca¬
tis solus ip̃e saluabitur. Absit ut to¬
cius inunili religio pereat: et anibit̃o
pet̾ cui uita palam est qualis extit̾it.
mͥ credas intrabrimus archam. Et
sicut iam pridem mente conceperat
salutarib illum aggrediens moni¬
tis cooꝑante gr̃a dei ꝓtinus ꝑsuasit
ut ad urbem rediens in nocentio pa¬
pe reconciliaretur. Soluta conciotie
petri patrimonium qd̃ in cassinensi
et beneuentana ꝓunicia amplissi¬
mum est. cupidus occupauerat: pu¬
tabat q huiuismodi suspensionibus
aliqua a romanis extorquere pͥuile¬
gia ꝑ que mius ꝓprium cleiiceps si¬
bi stabiliretur hereditas. Sic hero¬
des uisum saluatorem contempsit:
qm accepit a patre dedit hominib:

Expanded text:
legia, necesse est ut sub uno turbilegia, necesse est ut sub uno turbine corruant in abyssum. Episcopos, et abbates, et reliquos Ecclesiae principes collo praecipiti mola asinaria alligata pelagus vorax excipiet. Solus ex principibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis, solus ipse salvabitur? Absit ut totius mundi religio pereat, et ambitio Petri, cujus vita palam est qualis exstiteritmihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens monitis, cooperante gratia Dei, protinus persuasit ut ad Urbem rediens, Innocentio papae reconciliaretur. Soluta concione, cti 1111 Petri patrimonium, quod in Cassinensi et Beneventana provincia amplissimum est, cupidus occupaverat, putabatque hujusmodi suspensionibus aliqua a Romanis extorquere privilegia, per quae in jus proprium deinceps sibi stabiliretur haereditas. Sic Herodes visum Salvatorem contempsit, quam accepit a Patre, dedit hominibus ,
Abbreviated transcription (Latin):
et honestiora te occupassent negocia.
Htinam te patronum causa felicior
obtineret. et sine clubio racionabilia
allegantem. nulla posset impeclire
facunctia. Et nos quidem agrestes li
assueti: si causa fidei non urgeret tu¬
stitictum silencium teneremus. stũc
autem cogit nos caritas eloqui: qͥa
tunicam domini qͣm in tempore pas¬
leonis lacerat et difrumꝑit. Ina ẽ
fides. unus cdñs: unum baptistna no
imus. Ut ab autiquis ordiar. uua
archa tempore dilunii fuit. In hac oc
et quotqͦt extra archam inuenti sũt
perierunt. Archam hant tỹpum ec
clesie halere nemo est qui ambigat.
archa alia nuꝑ fabricata ẽ: et cum
sint due att̾am necesse est ẽẽ adulte¬
ram ÷ et in ꝓfundum demergi. Ar¬
cham quan regit pecrus si ex deo est:
necesse est ut archa quam regit ĩno¬
centius obruatur. ꝑibit gͦ orientat
ecclĩa. peribit occidens totus ꝑ ibit frã
raregna. in ꝑfimdum pelagi demer¬
bilia seruorum et ancillarũĩ cli col¬

Expanded text:
et honestiora te occupassent negotia! et honestiora te occupassent negotia! utinam te patronum causa justior et felicior obtineret! et sine dubio rationabilia allegantem nulla posset impedire facundia. Et nos quidem agrestes, saassueti, si causa fidei non urgeret, institutum silentium teneremus. Nunc autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam Domini, quam in tempore pasLeonis lacerat et disrumpit. Una est fides, unus Dominus, unum Baptisma. Novimus. Ut ab antiquis ordiar, una arca tempore diluvii fuit. In hac octet quotquot extra arcam inventi sunt, perierunt. Arcam hanc typum tenere Ecclesiae, nemo est qui ambigat. Arca alia nuper fabricata est, et cum duae sint, alteram necesse est esse adulteram, et in profundum demergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo est, necesse est ut arca, quam regit Innocentius, obruatur. Peribit ergo orientalis Ecclesia, peribit Occidens totus: peribit Frara regna in profundum pelagi demerbilia servorum, et ancillarum Dei col
Abbreviated transcription (Latin):
mora dux ipe secut᷑ ut monachũ usoit
sicut erat armatus equo desiliit. et eiꝰ
pedib aduolutus grãs inquit ago deo
et fideli seruo eius. quia non nr̃is uiri¬
bus. s eius fideli collata hec iuctoria
est: itterumq insiliens equo hostes in¬
sequebatur. Nec tamen hac plaga ce
gis ÷ nec detumunt ꝓcella qͣm glome¬
rarat prauementis intentio. s post fu¬
gam reñsis qui euaserant simulans
alacritatem religiosum ornatum at¬
tollens stipata militib curia utramq
partem p̃cepit accersiri. et prius ĩstrnc¬
to petro et multarum ꝓmissionum
auctoramentis accenso de cause sue
rationib eloqui iubet. Prior itaq pe¬
trus. electionem dm̃i sui canonicam
ꝓbare contenclit: et ũba sua multis
legum et canonum assertionib rau¬
nit. alt uͦ uir dei non in sermone. s
in urtute regnũ dei ẽẽ intelligẽs. scio
inquit petre teuirum sapientem et
luĩatum ẽẽ. et utinam sanigi pars

Expanded text:
mora, Dux ipse secutus, ut monachum vidit, mora, Dux ipse secutus, ut monachum vidit, sicut erat armatus, equo desiliit; et ejus pedibus advolutus: « Gratias, inquit, ago Deo, et fideli servo ejus, quia non nostris viribus, sed ejus fidei collata haec victoria est. » Iterumque insiliens equo, hostes insequebatur. 45. Nec tamen hac plaga, gis, nec detumuit procella quam conglomeraverat pravae mentis elatio: sed post fugam reversis qui evaserant, simulans alacritatem, regio se ornatu attollens, stipata militibus curia, utramque partem praecipit accersiri; et prius instructo Petro, et multarum promissionum auctoramentis accenso, de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaque Petrus electionem domini sui canonicam probare contendit; et verba sua multis legum et canonum assertionibus munit. At vero Vir Dei non in sermone, sed in virtute regnum Dei esse intelligens: « Scio, inquit, Petre, te virum sapientem et litteratum esse; et utinam sanior pars,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenisset. ꝑ multos dies iuitinas a ci¬
es necomterent impediuit: denunci¬
ans regi quia si conflictum mnieris uit¬
tus et confusus abibis. Nonissime uͦ
cum eiꝰdem regis plurimum creuissz
ex̃citus ignorans qd̃ nonin multitu¬
dine foret euentus belli. uirum sc̃m
querentem ea que pacis erant. ulte¬
rius audire contempsit. At ille ducẽ
rannulfum et catholicorum a ciem
ũbis potentib adhortatus: sicut regi
fugam. sic illis uictoriam pollicitus
est et trumphum. Cumq ad pxiniã
iullam declinasset. et instaret or̃om:
repente fugientium et inseqñtium
clamor auit᷑. Siquidem ꝑ eũ dem
locum fugientem regis excitum ran¬
nulphus ꝑ sequebatur. Egressus ita¬
q frãt quidam ex his qui cum abbate
erant. unu ex mactib occurrit: et qͥd
accidisset int̾rogat. At ille siquidem
litt̃as nouerat. indi inquit impiũ
suꝑ exaltatum et eleuatũ sicut ce¬
drus: et transiui et eccenonerat. Nec

Expanded text:
invenisset, per multos dies vicinas aciinvenisset, per multos dies vicinas acies, ne committerent, impedivit: denuntians Regi, « Quia si 1110 conflictum inieris, victus et confusus abibis. » Novissime vero cum ejusdem regis plurimum crevisset exercitus, ignorans quod non in multitudine foret eventus belli, Virum sanctum quaerentem ea quae pacis erant, ulterius audire contempsit. 44. At ille ducem Rannulfum, et Catholicorum aciem verbis potentibus adhortatus, sicut Regi fugam, sic illis victoriam pollicitus est et triumphum. Cumque ad proximam villulam declinasset, et instaret orationi, repente fugientium et insequentium clamor auditur. Siquidem per eumdem locum fugientem Regis exercitum Rannulfus persequebatur. Egressus itaque frater quidam ex his qui cum Abbate erant, uni ex militibus occurrit, et quid accidisset, interrogabat. At ille, siquidem litteras noverat: Vidi, inquit, impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani; et transivi, et ecce non erat . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
rem aut sencire sentenciam. Mtite¬
bat aũt in dolo. Audierat enm pe¬
trum pisanum eloquentissimum ẽẽ.
et in legum et canonum sciencia nł¬
li sccłm: putabatq si eloquentie eiꝰ
in publico consistorio audiencia p̃¬
beretͣ de clamationib rechoriciᷤᷤ sim¬
plicitatem abbatis posse obrui. et si¬
lencium ei ui uerborum et ponclere
rõnum imponi. Ne diu morer uenit
pars utraq salernum: s militaue¬
rat ulcio et p̃uenerat tantisceleris
machinamentum. Parato namq
ad bellum innumerabili ex̾c̃itu. ad¬
ũsus rannulphum ducem sdem rex
in campum armatas pelupataties
dente territus fugit: effusumq exer¬
citum p̃de et cetib exposuit. et m̃ume¬
ris milttib captis et int̃fectis. inuitus
ducem ditauit. opib et glia sublima¬
uit. Que quidem iuxta u̾bum uiridĩ
omnia ei contigerunt. Cum enim pri¬
mus eorum qui uocati fuerant abbas
sc̃s adueniens. regem in castris positũ

Expanded text:
rem, aut sancire sententiam. Mitterem, aut sancire sententiam. Mittebat autem in dolo, quia audierat Petrum Pisanum eloquentissimum esse, et in legum et canonum scientia nulli secundum; putabatque si eloquentiae ejus in publico consistorio audientia praeberetur, declamationibus rhetoricis simplicitatem Abbatis posse obrui, et silentium ei vi verborum et pondere rationum imponi. Ne diu morer, venit pars utraque Salernum. Sed militaverat ultio, et praevenerat tanti sceleris machinamentum. Parato namque ad bellum innumerabili exercitu adversus Rannulfum ducem, idem rex in campum armatas produxerat acdente, territus fugit, effusumque exercitum praedae et caedibus exposuit, et innumeris militibus captis et interfectis, invitus Ducem ditavit opibus. gloria sublimavit. Quae quidem ei juxta verbum Viri Dei omnia contigerunt. Cum enim primus eorum qui vocati fuerant Abbas sanctus adveniens, Regem in castris positum
Abbreviated transcription (Latin):
solui. Auclitis his aliis q turi d̾i ser¬
monib defluebant a petro. cotictie
partis illius clissociatis agminibus
unicula rumpebant᷑. ip̃ius quoq pe¬
tri anmus tabescebat. quia se cousdre
minui. innocencium uero crescere
minime dubitabat. Defecerant pec¬
cuiue. contabuerat curie ãplitudo.
aruerant minisfĩa domus. rarus mẽ¬
sam eius frequentabat comunua: de¬
licie implebeia cibaria commicta¬
te. cultus obseqñtium uetustate ob
si. et tota domus effigies pallida. dis¬
solucionem ꝓximam indicabat.
Nt̾ea rex sicilie rogerius. xx.¬
qui solus iam ex principib obedire
pape innocencio decrectabat. ad eũ
mittit eplãs petens. ut haimericum
cancellarium suum et abbatẽ cła¬
reuallis ad semitt̃et: nichilominus
a petro leonis idem petens. ut pecrum
sibi pisanum a suo latere delegaret.
Aiebat aũt se dissensionis huiꝰ qͦ iam¬
diu incluruerat uelle scire originem:
et cognita ueritate aut corrigẽ erro¬

Expanded text:
solvi. Auditis his aliisque Viri Dei sersolvi. Auditis his aliisque Viri Dei sermonibus defluebant a Petro, et quotidie partis illius dissociatis agminibus, vincula rumpebantur: ipsius quoque Petri animus tabescebat, quia se quotidie minui, Innocentium vero crescere minime dubitabat. Defecerant pecuniae, contabuerat curiae amplitudo, aruerant ministeria domus. Rarus mensam ejus frequentabat conviva, deliciae in plebeia cibaria commutatae, cultus obsequentium vetustate obssi, et tota domus effigies pallida, dissolutionem proximam indicabat. 43. Interea rex Siciliae Rogerius, qui solus jam ex principibus obedire papae Innocentio detrectabat, ad eum mittit, petens, ut Haimericum cancellarium suum, et Abbatem Clarae-Vallensem ad se mitteret: nihilominus a Petro Leonis idem petens, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere delegaret. Aiebat autem se dissensionis hujus, quae jamdiu induruerat, velle scire originem; et cognita veritate, aut corrigere erro
Abbreviated transcription (Latin):
catum. s non audere reuerti ne ꝑpe¬
tua notatus infamia uilis uit̃ cetetos
haberetur: et malle sub umbra hones¬
tatis int̾im sic ẽẽ qm expelli a seclibus
suis et publice mendicitati expom. Eo¬
rum qui de pet̾ ꝓsapia erant. hec erat
responsio. quia iam crecdi eis a nemĩe
posset: si demembrarent genus suum:
et eum relinquerent qui cognationis
sue caput ẽẽt et clñs. Cetĩ iuramento
fidelitatis excusabant ꝑfidiam: nͨ ali¬
quis ex sana conscientia parti illi con¬
ferebat suffragia. Dentinciabat ttaq
abbas eis colligationes impietatis ẽẽ
sacrilegas et ꝓphanas conspiraciones
legibi et canonib condempnatas tu¬
ramento non posse muniri. nec clebe
fragari. Insauire aũt eos qui rem il¬
licitam sacramenti patrocino con¬
stare estimant cum oporteat extra¬
ordiuarias pactiones quocumq re-¬
ligionis obtentu. sancitas reuocari ĩ
irritum. et auctoritate cdiuina dis¬

Expanded text:
catum, sed non audere reverti, ne perpecatum, sed non audere reverti, ne perpetua notatus infamia, vilis inter caeteros haberetur: et malle sub umbra honestatis interim sic esse, quam expelli a sedibus suis, et publicae mendicitati exponi. Eorum qui de Petri prosapia erant, haec erat responsio: quia jam credi eis a nemine posset, si demembrarent genus suum, et eum relinquerent, qui cognationis suae caput esset et dominus. Caeteri juramento fidelitatis excusabant perfidiam, nec aliquis ex sana conscientia parti illi conferebat suffragia. Denuntiabat itaque eis Abbas colligationes impietatis esse sacrilegas, et profanas conspirationes legibus et canonibus condemnatas juramentis non posse muniri; non posse,fragari. Insanire autem eos, qui rem illicitam sacramenti patrocinio constare existimant, cum oporteat extraordinarias pactiones quocunque religionis obtentu sancitas, revocari  al. evacuari in irritum, et auctoritate divina dis
Abbreviated transcription (Latin):
mułtum curetis. neq ur̃ã ꝓpria. neq
aliena iudicia approbantes. sub tuno¬
re di si state. ut nec uos quempiam
iudicantes. aliqͣndo excollamini. nec
aliorum curantes nicticia excidatis ĩ
nugas: singula uero ꝓseq̃ntes uõ ser¬
uos inutiles reputeris. Ei̾sdũ ẽ aũt
quo nos obediencia uocat: et huius
et commendamus. Hec dicens et
bñdicens flentib uniũsis cliscessit:
et cum multa reuerentia ubiq su᷑¬
ceptus. demuni romam ꝑuenit. In
cuiꝰ aduentu tam dñs paꝑa qͣm frẽs
letati sunt: et communicatis cum
eo consiliis sccłm rerum ꝓuent᷑ et
statum causarum abbas alia ura op̃¬
aggredit᷑. nec in currib necin equiˢ
spem ponens: s colloquia quorũclã
suscipiens. sciscitatur que sit eox fa¬
cultas. qui fcõrum anuni. ictrum er¬
rore an malicia seclucti tantum sce¬
lus ꝓtrahant et ꝓtelant. Intellexit ex
secretis cderum qui cum petro erat de
statu suo sollicitum scire quidem pec¬

Expanded text:
multum curetis, neque vestra propria, neque multum curetis, neque vestra propria, neque aliena judicia approbantes; sub timore Dei sic state, ut nec vos quempiam judicantes aliquando extollamini: nec aliorum curantes judicia, excidatis in nugas: singula vero prosequentes, vos servos inutiles reputetis. Eundum est autem quo nos obedientia vocat, et hujus radimus et commendamus. » 42. Haec dicens, et benedicens, flentibus universis, discessit: et cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt; et communicatis cum eo consiliis, secundum rerum proventus et statum causarum Abbas alia via aggreditur: nec in curribus, nec in equis spem ponens, sed colloquia quorumdam suscipiens, sciscitatur, quae sit eorum facultas, qui fautorum animi; utrum errore, an malitia seducti, tantum scelus protrahant et protelent. Intelligit ex secretis clerum qui cum Petro erat, de statu suo sollicitum, scire quidem pec
Abbreviated transcription (Latin):
consensum. Comuratos habet honu
nes petrus ꝑditos. quos corrupit pec¬
cunia. et municionib eortum occupa¬
tis non symonis pet̾ fidem. s symonis
magi rep̃sentat p̃stigia. Contra unã
gentem occidente edomito suꝑest luc¬
ta. Orantib uobis et iubilantib ihe¬
rico ruet: et cum extenderitis ad dĩn
cum moyse manus. amalech uictꝰ au¬
fugiet. Iosne pugnat. et ut ad consum¬
mationem uictorie dies sufficiat ꝓte¬
lata: soli ut stet non tã orat qͣm um¬
pat. et meretur fides tam solis obedi¬
enciam qͣm de hoste ꝓstrato uictoriã.
Nobis gͥ pugnantib uos ferte p̃sidiũ.
et atixilium de celo supplicib animus
implorate. Agite que agitis et state m
statu quo statis. et licet nichil nob̾ con¬
scii sitis uidicio tamen tir̃õ non estime¬
tis uos iustos: quia solus deus quo uesti¬
ficat iudicat. et ꝑsectissimus quisꝙ iu¬
dicii ditun clistrictum examen igno¬
rat. Indicari aũt ab humano dienõ

Expanded text:
consensum. Conjuratores habet Petrus consensum. Conjuratores habet Petrus homines perditos, quos corrupit pecunia: et munitionibus eorum occupatis, non Simonis Petri fidem, sed Simonis Magi repraesentat praestigias. Contra unam gentem, Occidente edomito, superest lucta. Orantibus vobis et jubilantibus Jericho ruet; et cum extenderitis ad Deum cum Moyse manus, Amalech victus aufugiet. Josue pugnat, et ut ad consummationem victoriae dies sufficiat protelata, soli ut stet, non tam orat, quam imperat: et meretur fides tam solis obedientiam, quam de hoste prostrato victoriam. Nobis igitur pugnantibus vos ferte praesidium, et auxilium de coelo supplicibus animis implorate. Agite quae agitis, et state in gradu quo statis: et licet nihil vobis conscii sitis, judicio tamen vestro non aestimetis vos justos; quia solus Deus quos justificat judicat, et perfectissimus quisque judicii 1109 divini districtum examen ignorat. Judicari autem ab humano die non
Abbreviated transcription (Latin):
pulabatur deliciis: qͣntum nobis ꝓfu¬
erit. quib illius bñdictionis reliquiaᷤᷤ
in scriptura seruauit: manifestum ẽ
legentibus eam.xix
Ntẽa litc̃ẽ apłice uiruns d̾i uocant: et
ut adsit laboranti ecclie supplicant car¬
diuales. Int̃mittunt᷑ stuclia: et que mo
bus resunauitur. Nulla natacio suꝑẽ.
seruus dei autorat. aut meaciat᷑. aut
legit aut concionatur. Hidens gͥ excuisa¬
tionem frustra expendi. et necesse esse
obedire manclatis. conuocatos a mul¬
tis partib frẽs. dui ꝓfundeq suspirãs
asfat᷑. Uidetis frẽs in qͣnͣtis tribulatio¬
nib laboret eccl̃ia. Pars quidem petri
et in ytalia et in aquitania auctore dõ
iam non parturit. s abortit: enasati st̃
ui his regionib scismatis defensores. Ro¬
me magna pars nobilium innocenciũ
sequit᷑ et fauent ei multi fidelium: qͥ
tamen temerarie multitudimiꝰ impe¬
tum formidantes. non aulent publice
confiteri. quẽ in nocentio firmauere

Expanded text:
pulabatur deliciis, quantum nobis profupulabatur deliciis, quantum nobis profuerit, quibus ejusdem benedictionis reliquias in scriptura servavit, manifestum est lnterea litterae apostolicae Virum Dei vocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae, supplicant cardinales. Intermittuntur studia, et quae modbus resumuntur. Nulla vacatio superest: Servus Dei aut orat, aut meditatur, aut legit, aut concionatur. Videns igitur excusationes frustra expendi  al. obtendi et necesse esse obedire mandatis, convocatos a multis partibus fratres, diu profundeque suspirans, affatur: « Videtis, fratres, in quantis tribulationibus laboret Ecclesia. Pars quidem Petri, et in Italia, et in Aquitania, auctore Deo elisa, jam non parturit, sed abortit. Evasati sunt in his regionibus schismatis defensores. Romae magna pars nobilium Innocentium sequitur, et favent ei multi fidelium: qui tamen temerariae multitudinis impetum formidantes, non audent publice confiteri, quem Innocentio firmavere,
Abbreviated transcription (Latin):
tempus aliis se negociis occupauit.
et secetlens in casulis pisaciis torqͥb
circumtextam. meditacionib cdiur¬
nis uacare disponit. et repente occur¬
runt ei in aiũsorio humili quasi ad
p̃sepe domni consistenti amatoria
cantica. et spũalium fercula npcia¬
rum. sonsiderat et expauescit. qd̃ ille
quem etiam angeli ꝓspicẽ desiderãt.
fuscam adamaũit sponsam. et decoso¬
ratam a sole tanto extollat p̃comio:
ut dicat eam totam formosam. nec
ullam in ea maculam eẽ. Ip̃e qͦq spon¬
sam cdlilectione languere miratur: ⁊
cient̃ auhelat. Cumq sponsus misttĩ
laudib sponsam attollat. uon tam̃
mominib plenam. ei sui copiam pre¬
beat. nec usꝙͣ aplenitudinem sacie¬
tatis sesponse desideranti concedat. Que¬
situs aliqͣndo non inueniat᷑. et pꝰ lon¬
gos circintus reꝑtug teneatur ne fu¬
giat. Multo tempore iuir beatus in ha
rum rerum mectitatione animã suã
effudit: et multiplicit̃ hec exponens.

Expanded text:
tempus, aliis se negotiis occupavit, tempus, aliis se negotiis occupavit, et secedens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occurrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spiritualium fercula nuptiarum. Considerat et expavescit, quod Sponquem etiam Angeli prospicere desiderant, fuscam adamaverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languere miratur, et tienter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non inveniatur, et post longos circuitus repertus teneatur, ne fugiat. Multo tempore  al. aliquandiu in harum meditatione rerum animam suam effudit; et multipliciter haec exponens,
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ extinctus est. Et cum dicat scrip¬
tura. est pocm̃ ad mortẽ. ꝓ eo non dico
ut roget quis impenitens. et subtto
mortuns sine confessione et matico.
de corpore egredientem sp̃m ei reddidit:
cuiꝰ minister usq in sinem excct̾at. Cor¬
pus eius a nepotib suis quos in ecclĩa
illa honorib sublunauerat inuentũ
in lectulo suo exanime et enormiter
tumidum in basilica quadam huma¬
tum ẽ. s postea a gaufrido carnoten¬
si ep̃o. secdis apsĩce legato inde extrac
et omnis ꝓgenies et plantacio a radi¬
ce euulsa. ꝑ ext̾a regna tanti iuclitu
circumferens queruonias exultauͭ.
Canto gͥ malo obrato et scismate gi¬
raidi reclacto in cineres uir dei cum
gaulio magno claramuallem reũtit᷑.
Ad sunt fratres circun fusi pedib eius.
gracias agunt deo qui bonis miciis fe¬
liciores prouentus accumulat: et ser¬
ui sui huulitatem uͥq glorificat et
exaltat. Nactꝰ uero uir d̾i aliqd̃ quietiꝰ

Expanded text:
biliter exstinctus est. Et cum dicat Scripbiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et viatico, de corpore egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstiterat. Corpus ejus a nepotibus suis, quos in ecclesia illa honoribus sublimaverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed postea a Gaufrido Carnotensi episcopo Sedis apostolicae legato inde extractet omnis progenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat, et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis
Abbreviated transcription (Latin):
listi. uade et reconciliare ei. et in osculo
scõ pacis cum eo iungito fed̾a. et ip̃e ad
sedem suam eum reclucito: et satis¬
faciens dõ. redde ꝓ contumelia glãm.
et in uniũso principatu aiuisos et
cliscordes ad caritatis reuoca unita¬
tem. Subde innocencio pape: et sicͣ
ei omnis obedit eccłia. tu quoq elec¬
to a deo tanto pare pontisici. Hec co
statim occurrit. et in pacis ostulo re¬
cepit ep̃m: et eadem qua eum adiura¬
u̾at manu cum tocius exultatione
cuutatis ad ppriam secdem reduxit.
S et deinceps abbas cũ comite iam
familiarius et suauius loquens. pa¬
t̾ne eum monuit. ne ad tam impios
et tam temerarios ausus ultra exur¬
gẽt: ne cdei pacienciam in tantis irri¬
taret flagiciis. ne pacem fcãm in ali¬
quo iuolaret. Pace itaq omni aqui¬
tanice ecclĩe reddita solus guarilus ꝑ¬
seuerat in malis. s non multopost ad¬
ueniente clie ire in domo sua misera¬

Expanded text:
listi. Vade et reconciliare ei, et in osculo listi. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiestatim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed non multo post, adveniente die irae, in domo sua misera