comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& opmatione consistit. Melior est aut̃ ex scientia ueniens: quã ex
opinatione sententia. Nã illa uera ẽ. ista chuibra. Ad maioris culpȩ
cinmisũ ꝑtinet scire quẽquã qđ sequi debeat: & sequi nolle qd̾ sciat.
nde & cdñs. Seriuiis inquit sciens uoluntatẽ dñi sui. & ñ faciens
digna. plagis uapulabit multis. Et racobꝰ. Scientiiqͥt bonũ & ñ
facienti: peccatũ ẽ. Simplicitatẽ cũ ignauia uocari stulticiã. simpli¬
citatẽ uͦ cũ prudentia uocari sapientiã. Utile ẽ multa scire: & recte
uiuere. Qd si utrumq ñ ualemꝰ: meliꝰ ẽ ut bene uiuendi studiũ quã
mnulta sciendi sequamur. Non ꝑtinere ad beatitudinẽ cõsequendã
seientiã rerũ: nec esse beatũ multa scire. sed esse magnũ beate inuere.
Nichil ꝓdesse omnẽ scire prudentiã cũ ignorintiadĩ: & nicħobese
scientibus deum ignorantiã mundi. Perfecte aut̃ scit. qui clm̃ pͥ¬

Expanded text:
et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis . Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est . 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil obesse scientibus Deum ignorantiam mundi. Perfecte autem scit, qui potius De
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ om̃is homo ab scientia. P rimũ ẽ scientiȩ studio q̃rere dm̃. deinde
honestatẽ uite. cũ umocentiȩ oꝑe. Nullus sapientiã dĩ plenereci¬
pit. nsi qui se abstrahere ab omni actionũ cura contendit. Unde
& scriptũ ẽ. Sapientiã scribȩ in tempore ocii. & qui minorat᷑ actu
ipse ꝑcipiet eã. N on prauȩ intelligentiȩ arcẽ ꝑuenisie. qͥ scit secre.¬
ta dei se penetrare ñ posse. Tunc aut̃ recte dm̃ cognoscimꝰ: quando
eũ ꝑfecte scne nos denegamꝰ. Interdũ quedã nescire cõuenit. milt̾
aut̃ in culpa maior ẽ: quã ille qͥ dm̃ nescit. Inuestigationẽ ueri
multoꝵ ẽ querere: sed paucoꝵ est inuenire. ła aut̃ que supraho.¬
minis intelligentiã sunt. scrutanda ñ sunt. Quicqͥd supra hominis
intellectũ ẽ: querendũ ñ ẽ. Consilio aut̃ cliuino seruandũ ẽ.: ut hoc
eredatur esse iusticia qđ diuine placuerit uoluntati. Nõ enĩ pote¬
nt esse imustũ qd̾ iusto complacet uidici. Om̃ĩs sapientia scientia

Expanded text:
est omnis homo a scientia sua . 3. Primum est scientiae studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere actionum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore otii, et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . 5. Non ad parvae intelligentiae arcem pervenit, qui scit secreta Dei se penetrare non posse. Tunc autem Deum recte cognoscitur, 191 quando eum perfecte scire nos denegamus. 6. Interdum quaedam nescire convenit. Nullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum est invenire. Ea autem quae supra hominis intelligentiam sunt, scrutanda non sunt. Quidquid supra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia
Abbreviated transcription (Latin):
de & adiecit. Hoc ẽ consilium qđ cogitaui suꝑ om̃ẽ cerrã. & hec¬
ẽ manus eiuis extensa suꝑ om̃s gentes. Item postquã sub ꝑsona
babilonie arguit uniuersũ mundũ. rursus ad eand ẽ quasi de
genere ad speciem reuertit᷑. dicens que eidem ciuitati specialit̃
contigerunt. Coce ego suscitabo suꝑ eos medos. Nai regnante bal¬
thasar a medis obtenta ẽ babiloma. sic et in onus egipti ex ꝑsona eiꝰ.¬
dem totum uult intelligere mundũdicendo. Et cõcurrere faciã
egiptios aduersũ egiptios regnũ aduersus regnũ: cũ egiptꝰ ñ multa
regna. sed unũ habuisse scribitur regnũ. Quinta regula ẽ de tẽpo¬
minor temporis ꝑ partẽ maiorẽ inducitur. sic̃ est de triduo dm̃g
sepultiue: dũ nec tribus plenis dieb ac noctibus iacuert inse.¬
pulcro. sed tam̃ aparte totũ triduum accipit᷑: uel sic̃ illud quod

Expanded text:
de et adjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et hade et adjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de tempominima temporis per partem majorem intelligitur. Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
boacatt es ꝵ edelent᷑: ꝑ hanc enĩ regulã sic ad oms loquit serur¬
Sita. ut & beni reclarguant᷑ cũ malis. & mali laudent᷑ ꝓ bomro
enda acdinonentur: gr̃a ꝑ quã ut operemur uiuamur: uelqã lex
nontaitum istorice: sed etiam spiritaliter sentienda ẽ. Namq
ce istorice oportet fidem tenere. & spiritalit̾ legẽ intelligere.
Quartaregula ẽ de specie or gñe. ꝑ quã pars ꝓ toto. & totũ pro
parte accipit᷑ ueliti si imni populo uel cuntatiloquat᷑ css̾or ta¬
men intelligatur om̃ẽ contingere m̃dũ. Nã licet aduersus unã
cnutatẽ babilomã ꝑ esaiã cdñs cõminet᷑: tam̃ contra eã dũloqͥ¬
tur transit adgenꝰ de specie. & conuertit contra totũ m̃dũ ser¬
monẽ. Certe si non diceret aduersus inuiersũ orbẽ. ñ adderet
infra gñaliter & disperdam omnẽ t̾ram. & uisitabo suꝑ orbis
mala. &c cetera que secunt᷑ ad int̾nitionẽ mundi ꝑtinentta. Un

Expanded text:
 delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur propterenda admoventur; gratia per quam ut operemur adjuvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritualiter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam peitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram et visitabo super orbis mala , et caetera quae sequuntur ad intentione
Abbreviated transcription (Latin):
que de uino aut ad unũ loquit᷑ atq inuna ꝑsona. Modo caput. mꝰ
cmt ostendit. sic̃ isaias ait. Incdint me uestim̃tis salitari quas ispõ¬
sm decoratũ corona. &e quasi sp onsã ornatã monilib sius. Inina
enĩ ꝑsona duplici uocabulo nominata. &e caput id est sꝑonsi er
isam idest sponiã manifestauit. ꝓ inde notanoĩ in scripturiꝰ
Muando specialt̃ caput describit quando &e caput & corpꝰ. aut
auando ex utroq transeat ad utrũq aut ab altero aclalterũ
seq quit capiti. quid corpori conueniat prudens lector intel

Expanded text:
quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intel
Abbreviated transcription (Latin):
tio dei uiolent̃ segregat hominẽ amundano & carnali amore..
Quidĩ p̃cepta contẽpint. dm̃ ñ diligit. leq enĩ regẽ diliginus.
et quanto se quisq subtrahit mundo. tanto opus ẽ ut se associet bo
norũ consorcio. Caritas. indilectione dĩ & ꝓrimi constat. Seruat
alt̃ inse dilectionẽ dĩ. qui ã caritate ñ diuuiditur. ꝓximi. Qui
afratua societate secernit᷑: a diuinȩ caritatis participatione pri¬
uat᷑. nec pot̾it dm̃ diligere. qui noscitur in ꝓrimi dilectione er.¬

Expanded text:
tio Dei segregat hominem a mundano et carnali amore. Qui praecepta Dei contemnit, Deum non diligit; neque enim regem diligimus, et quanto se unusquisque subtrahit mundo, tanto necesse norum consortio. 7. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem in se dilectionem Dei, qui a charitate non dividitur proximi. Qui a fraterna societate secernitur, a divinae charitatis participatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in proximi dilectione er
Abbreviated transcription (Latin):
npit ẽ inquoꝵ. & hiuus capitis corpus sinit om̃s imnqui. sicq cr̃
nembris sĩns unitus ẽ. ut sepe qđ corpori eiꝰ dr̃ ad eũ potiꝰ refera

Expanded text:
caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui. Sicque cum caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui. Sicque cum membris suis
Abbreviated transcription (Latin):
siđm dĩ ec̾nitatẽ accipienda s̃. apud quẽ omina facta s̃ que futura
ssetin regula ẽ de recapitulatione. Recapitulatio eium ẽ: cum
scriptura redit adillud cuiꝰ narratio iã transierat: sic̃ cũ filios fili¬
oriũ noe scriptura cõmemorasset: dixit illos fuise in linguisce gen¬
tibus suis. Et tam̃ postea quasi hoc etiã in hoc ordine temporũ re¬
ligua erat om̃ibꝰ. nisi qͥa ad illud qđ iam tranfierat iecapitilim¬
aoẽ teuersa narratio: Septima regula ẽ de diabolo cxenis corpe
qui sepe dicunt᷑ ĩpsiꝰ capiti. que suo magis conuenient corpore. se
Se nomine corpis intelligitur caput ait ẽ illudin euangelio ⁊ ran
stetico admixtis cdicente dño. unmicus homo hoc fecit. hominẽ
ipsum chabolũ uocans. & ex normine corporis caput designans
steri er nomine capitis significat᷑ corpꝰ sic̃ menangelio de: duo¬
decim uos elegi. sed umis ex uobis cdiabos est. uudam utiq indi¬
cins qui chiaboli corpus fuit. Apostata quipꝑe anges ominiũ

Expanded text:
i aeternitatem accipienda sunt, apud quem jam omnia facta sunt, quae futura sunt. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio est enim, dum Scriptura tendit ad illud, cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum relingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. SaeEx nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; , et ex nomine capitis significatur corpus, sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, sed unus ex vobis diabolus est ; Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
iã facta sunt in diuina p̃destinatione : Nobis gͥ temporalit᷑ accidũt.
que conditori omniũ sine tpr̃e ꝓuident᷑. P ropt̾ea ꝓphetia rerũ futu¬
rarũ gesta p̃sentibus miscet reb. ut ita credant᷑ illa futura. quẽ ad mo¬
dũ ista cernunt᷑ esse cõpleta. More enĩ suo ꝑp̃sentiã de futuris lo¬
quit᷑. sic̃ in ꝑsona iherusalẽ de eccła. & sic̃ in ꝑsona effrau de heretia.
ꝑro factis diuinis plerũq & dicta ponunt᷑. idcirco quia ñ oꝑatione
maniũ ds. s cdicendi imꝑio opatur sic̃ scriptũ ẽ. Pirit &e facta sit

Expanded text:
jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerumque et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptura sacra ꝓ unuiscuiꝰq lectoris intelligentia uariat᷑. sic̃ manna
que populo ueteri ꝓ singuloꝵ delectatione uariũ dabat saporem.
Iuxta sensuũ enim capacitatẽ singulis sermo dm̃cus congruit: & dũ
sit ꝓ uniuscuiꝰq intellectu diuersus: inse tam̃ ꝑmanet unus. Ideo
in libris scĩs quȩdã obscura quedã aꝑta repꝑiunt᷑. ut intellectꝰ lecto¬
ris oe studiũ augeat᷑. Nã si cuncta paterent. statim intellecta iules¬
cerent. Rursus si cuncta clausa existerent: confestim diffidentiã
gignerent. Ne gͦ de obscuris desꝑatio fiat. ea que manifesta s̃ saciãt.¬
& ne de intellectis fastidiũ existat. ea que clausa s̃ desideriũ excitãt.
Nã pleraq quantomagis latent: tantomagis exerciciũ p̃bent. In
scripturis scĩs sepe ea que futura s̃ quasi facta nairant᷑: sic̃ illud. De¬
derunt in esca mea fel: & insiti mea potauer̃ me aceto. Sedcurfu¬
tura quasi p̃terita scribunt᷑: nisi quia ea que adhuc faciendas inoꝑe

Expanded text:
sque lectoris intelligentia variatur, 162 sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere
Abbreviated transcription (Latin):
singula dona tribuunt᷑. Xp̃c aut̃ om̃ẽ plenitud inẽ gr̃arũ habu¬
it. de qͦ ita legit᷑. plenꝰ gr̃a&e ueritate. In ap̃o gͦ om̃is plenitudo
gr̃arũ ẽ: nã in singulis electis singula tribuunt᷑ dona. Insp̃u scõ
om̃is grã donoꝵ consistit: ipse enĩ ꝓut uult grãrũ dona largit᷑.
aliis dans sermonẽ sapientiȩ. aliis scientiȩ. alis fidẽ. atq ita
unicuiq uirtute scĩ sp̃s dliuisio gr̃arũ tribuitur. &e in om̃ibꝰ idem
habet᷑. Ipse enĩ etiã meffabilia docet. que ꝓferre humanꝰ sermo ñ po¬
test. Ante aduentũ dm̃ tantũ ꝓpħe et pauci ex om̃i ppłouisti. do¬

Expanded text:
 habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, et pauci ex omni populo justi, do
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. hoc respondendũ est. Nc̃ ideo saluti ꝓponendi stͣ morbi.
quia plerũq ita gn̾alit̃ m̃dũ occupant: ut parũ saluti locũ relin¬
quant ¶Nõ posse hereticos habere requiẽ. nisi ꝑ eccłam catholicam:
sic̃ & amici iob ñꝑse placcare dm̃ sibi potuerunt. nisi ꝓ eis iobsacri.¬
ficium obtulisset. Opera bona que heretici faciunt. oe iusticia eoꝵ
adnuintiabo iusticũ tuã. & oꝑa tua nõ ꝓder̃ tibi. heretici quãuis logẽ
& ꝓphetas adimpleant: ex eo tam̃ qđ catholici ñ sunt: ñ ẽ ds̃ in cõ.
uentib eorũ. ipso dño testante. Si stet̾it moyses & samuel corãme:
ñ ẽ amia mea ad populũ istũ. Eice eos afacie mea & egrediant᷑.
ꝑmoysen quippe &r samuel legẽ accipe &e ꝓpħas. qͦs quãnus he.¬
retici oꝑe i mplere contendunt.⁊ ꝓptͣ erroris tam̃impie

Expanded text:
veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos habere veniam, nisi per Ecclesiam catsicut et amici Job non per se placare Deum sibi potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset . Opera bona, quae haeretici faciunt, et justitia, annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi . » Haeretici, quamvis legem aut prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus, ipso Domino testante: « Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. Quos quamvis haeretici opere implere contendant, propter erroris tamen impie
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sunt hereses nisi qui relicta dĩ eccła priuatas eleger̃ socie.¬
tates: De quib dñs dicit. Duo mala fecit popussꝰ meus. Mederdi¬
quȩ cõtinere ñ ualent aquas. Causã heresis ob quã rẽ sit. idest ad ex¬
ercitationẽ fidei. uis uͦ ꝑ quã fit: obscuritas ẽ duunaꝵ scripturaꝵ
inqua caligantes heretici aliud quã res se habeat intelligunt. noc ẽẽ
do essentiã ñ adquirunt. ad nichilũ enĩ tendunt. Heretiei ingenti
studio m̃dacia sua discunt. & labore uehem̃ti ne ad unitatẽ ȩccłeue
nant decertant. De quibꝰ ꝑ ꝓpħam congrue dr̃. Docuer̃ linguã suã
loqui m̃cdaciũ. & ut inique agerent laborauerunt. Dũ uicissimhe¬
retici mutuo se lacerent. quando alt̾utrũ sese in ꝓprias sectas indu.¬
cent: sic tam̃ inuicẽ sese collidunt. ut contra eccłam pari erroris
sp̃u decertent: oe qui in inuicẽ sunt diuisi: in aduersitate ȩccłe si¬
mul existunt uni. Eis qui ꝑ quo tantũ ualeant heresis uident᷑ habe

Expanded text:
Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquae continere non valent aquas . » Causa haeresis ob quam rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haeretici, aliud quam se res habet intelligunt. Nec esse do essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dicitur: « Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui invicem divisi sunt, in adversitate Ecclesiae simul existunt uni; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere
Abbreviated transcription (Latin):
iretiret decipula. Nã si innoxiꝰ xp̃c ñ occideret᷑: homo chabolo
mantratis appetit que patebat. quasi hamo diumnitatis eius eapt ẽ
nea loga que ex euangelio recitat᷑: tenens uꝰ hanc lineã chs̃ pat est
dosima cõterens inchoat aiosepħ & cosumat in dm̃ dũ dicit. qui
reuertendi ad cel s scđ̾m testimonũ ysaie ꝓpħe dicentis. positste
ssandũ magis uiã. ut transient libati. U iã quippe ap̃sin ꝓfuncdũ
iaris posut. quando in infernũ cdescendens. scĩ iter as celui reuer.

Expanded text:
 diabolo manitatis impetit, quae patebat, quasi hamo divinitatis ejus captus est, nealogia quae ex Evangelio recitatur . Tenens autem hanc lineam Deus Pater estad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad cõsummationẽ scłi. Sedet ap̃s ad dexterã patris: ñ ut der¬
terã corporeã habeat pat̾: s dext̾a patris beatitudo ẽ. sic̃ sinistra
am̃i fecit me: oe spiraculũ om̃ipotentis uiuificauit me. Sp̃s sc̃¬
ñ habeat filius. Non enĩ res una & duoꝵ consubstantialis potent
Sp̃s scĩ pignus accepit ȩccła: ut ꝑ eũ in uno corpore imũfierent
credentes. ꝑ quẽ pat̾ & filius unũ essentialit̾ sunt: ipso saluatore
ad patrẽ dicente. ut sint unũ sic̃ et nos unũ sumꝰ. Xp̃s ñtantũ a¬
patre. s etiã aspũ sc̃o se missũ testat᷑ dicente ꝓpħa. accedite ad
me ⁊ audite ñ a principio in abscondito locutus sũ: ex tempore an¬
dr̃. & reuera dũ dona sacram̃toꝵ distribuit. cõsolationẽ animȩ p̃bet.
Credo equidẽ qd̃ magnã leticiã sentit. qͥ aliqͥd reuelante sp̃u didicit.¬

Expanded text:
saeculi. 18. Sedet Christus ad dexteram Patris, non ut dexteram corpoream habeat Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me. 2. Shabet Pater, quod non habeat Filius. Non enim res una, et duorum consubstantialis poteritsanctum pignus accepit Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicente: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. 3. Christus cente propheta: Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, andicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante spirit
Abbreviated transcription (Latin):
Dieut fasciruli lignoꝵ ad combustionẽ de similibꝰ colligant᷑:
ita in iudicii diẽ similis culpȩ reos suis similib iungere ut
ui malũ. Sic̃ unusquisq sc̃s in futuro udicio ꝓ quantitate iurtu¬
nã slificabitur: ita & unusqͥiq impiꝰ ꝓ quantitate facinoꝵ cõdẽp.¬
nabit᷑: nec derit insuplieio de futuriꝰ dampnationis o rtdo .s. upta.

Expanded text:
icut facisculi lignorum ad combustionem de similibus colligantur; ita in judicii die similis culpae reos suis similibus jungere, uin malum. Sicut unusquisque sanctus in futuro judicio pro quantitate virtutum glorificabitur, ita unusquisque impius pro quantitate scelerum condemnabitur. Nec deerit in supplicio futurus damnationis o
Abbreviated transcription (Latin):
ad se. quia ñ uestim̃to & uictui ẽ homo necessariꝰ. s ista homim.
deo aut̃ illa apta. quia ñ sibi sic̃ bomo pulchia aut ad se s adals¬
ud. idest ad hominẽ accõmodata. ñ sibimet necessaria. Hoc a
Imalũ. quia sine dõ factũ est nichil. Dĩ aut̃ malũ ñ fecit.Nul¬
la esse natura mali quia natura om̃is aut incõmutabilis. ut dẽ est.
aut commutabilis ut creatura ÷. Malũ uͦ ideo natura milla ẽ. qͥa
aecedendo in bonã naturã efficit eã uitiosã. que dũ discedit natira
manet. &r malũ qd inerat nusquã ẽ. Eꝙx eo qd uitiũ nocet nature:
de io scit᷑ intiũ ñ natura ẽẽ: quia nicħ qd̾ naturale ẽ nocet. Dũ nata¬

Expanded text:
ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc etmalum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum nli constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale e
Abbreviated transcription (Latin):
ra. ipsut fiat qd dictũ est in ȩt̾nitate. uerbi. ñ in uocis sono enũ¬
tiatũ ẽ. Hon septies a deo iusa sentiesq laudata est creatura :
que ante quã fieret ꝑfecte ab illo ẽ uisa. Sed dũ nos singula
uidentes laudamꝰ: tanqnã ipse udeat laudetq ꝑ nos. si c̃ illio.
loquit᷑. ita uidet & laudat ꝑnos. Sed ꝑse ꝑͥennit̃ ac sempit̾.¬
ne uidet. ꝑ nos uͦ tpralit̃. Attende untuersaliter creaturam
inprincipio ualde bonã uocari: singularit̃ uero tantũ bonam.
qͥa & membra corporis cũ sint singula bona: maiꝰ tamen bonũ
faciunt. dũ singula omnia ualde bona corpꝰ efficunit. Decor ele¬
m̃torũ omniũ inꝑulchro & apto confistit. sed pulchrũ esse qdꝑ
se ipsũ pulerũ. ut homo ex anima & m̃bris om̃ib constans..
ptũ uͦ eẽ ut uestim̃tũ. ut iictũ. ideoq hominẽ dici pulchrum

Expanded text:
ra, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enunra, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, sicut est illud: loquit temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
continuo mane fiebat. Siuͦ ꝑmaneret neglecto creatore in creatu¬
re aspectu. iã ñ uesꝑa. s nar utiq fieret. Dũ se creatura melius
indõ quã inse ipsa nouerit. ipsa sui cognicio. que maior in deo est:
dies ce lux dr̃. Cognitio uͦ sua inse tpsa ad cõpensationẽ cognitio¬
nis illius que ẽ indeo. quia longe inferior ẽ. uesꝑa nominat᷑: idenq
post uesperã mane fiebat. qͥa dũ suã inse cognitionẽ sibi satis face.¬
re nõ agnosceret. ut se pleniꝰ nosse potus set. ad dm̃ se se referebat
ereatura. in qͦ se dies agnoscendo meliꝰ fieret. Nõ sic quẽ ad modũ
nos transitorie dicimꝰ fiat aliqͥd: sic dr̃ dixit fiat celũ in pͥnci.¬
pios illud enim sempit̾ne in uerbo imico dictũ ẽ. Si transi.¬
torie dictũ ẽ adeo fiat: erat utiq creatura aliqua unde iã talis
fieret uar. S quia ante quã diceret fiat nuilla extitit creatii.¬

Expanded text:
continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creatucontinuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħan. ego dñs formans lucẽ et creans tenebras. s qͥa an¬
gelica natura que ñ est p̃uaricata lux dr̃. illa aut̃ que p̃uaricata
ẽ tenebrarũ nomine nuncupat᷑. Unde & in pͥncipio lux a tenebris
formans. malosuͦ creans tantũ ñ formans. Hoc et de hominibꝰ bo¬
nis malisq accipiendũ ẽ. Post adnumeratũ cȩli t̾req creaturã. ideo
nominat᷑ in genesi sp̃s sc̃s: ut qͥa uꝑfer᷑ri eũ dici oportebat: ante
postolꝰ indicat. dũ suꝑ eminentẽ uiã caritatis demonstrat. Ideo suꝑ.¬
tus ẽ unꝰ. & idcirco ipse repetit᷑ semꝑ in exsecutione creature. Qui
chies hoc ẽ natura angłoꝵ. quando creaturã ipsã contẽplabat᷑ quo¬
danimͦ nesperascebat. ñ aut̃ ꝑmanendo in eiꝰ creature constitutione¬
s laudẽ eiꝰ ad dm̃ referens. eãq meliꝰ indiuina ratione conspiciens.

Expanded text:
am: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras ; sed quia anam: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris formans; malos vero tantum creans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante postolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo supertus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥđͣ ipse aliud ẽ. aliud uoluntas eiꝰ. s hoc ẽ illi uelle qd̃ ipse ẽ. & q̃d
ip̃se est utiq ȩt̾nꝰ et incommutabilis ẽ. hoc ẽ gͦ uoluntas eiꝰ. Ma¬
cessit ut somis cantũ. Prior enĩ ẽ sonꝰ cantu. quia suauitas eanti¬
lene ad somuĩ uocis. ñ sonꝰ ꝑtinet adsuauitatẽ. ac ꝑhoc utrũq simul¬
suit s ille ad quẽ ꝑtinet cantꝰ prior ẽ. idest sonꝰ. Matia exqua
celum traq formata est. ideo informis uocata ẽ: qr nondũ ex ea
formata erant que forman restabant. uerũ ipsa mat̾ia ex nichilo
facta erat. Aliud ẽ aliquid fieri posse. aliud fieri necesse esse. Fieri
necesse ẽ q̃d dĩ naturas inseruit. fieri aut̃ posse est: q̃d extracur¬
sũ inditũ naturarũ creator. ut faceret. quandoq uoluit reserua¬
uit. Non ex hoc substantiã habe credendȩ s̃ tenebrȩ. qͥa dñs dicit

Expanded text:
est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Macessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet adsunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia dicit
Abbreviated transcription (Latin):
undꝰ ex reb unibilibꝰ sed tam̃ inuestigabilibꝰ constat. Fomo
aut̃ ex rerũ uniuersitate composit̾: alter inbreui qͦdanmͦ
creatꝰ ẽ mundꝰ. Ratio mundi: de uno consideranda ẽ homine. Nã sic̃
ꝑ dimensiones etatũ ad finẽ homo uertit᷑. ita & mundus ꝑ hoc qd̃
ua ꝓ mundo faciendo orta fuisse cogitatio. quando insuo ȩt̃no ma-¬
neret consilio huius mundi constructio. nec tempꝰ ante principium.
s ȩt̃nitas fuerit. tempꝰ uͦ a substitutione creaturȩ. ñ creatura cepit ã
tp̃re. Quidã aunit. qͥd faciebat dẽ ante quã celũ faceret. cur nona
uolintas in dm̃ ut m̃dũ conderet orta ẽ: s noua indm uoluntas ex
orta nonẽ. quia & si ire mundꝰ ñ erat. in ȩt̃na tam̃ ratione &e cõsilio
semꝑ erat. Dicunt quidã qd̃ subito uoluit ds̃ facere mundũ qd̃ ante
non fecit. uoluntatẽ dĩ immutari arbitrantes: qui aliquando uolu

Expanded text:
undus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo undus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod am pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando volui
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. quod ex ipso cepit rerũ lirnuersarũ exordiũ. Nullũ spaciũ
corporalit̾ habent tp̃ra. quia ante abscedunt pene quã ueniãt.
ideoq in reb nulł statꝰ ẽ temporũ: quia celeri ereature motu
mutant᷑. Hec centũ anni unũ tempꝰ ẽ. uec unꝰ unꝰ anm̃is unũ tẽpꝰ
est. nec unꝰ m̃sis unũ tẽpꝰ est. nec dies nec hora. qͥa clũ hec omna
particulis accedunt sins ⁊ decidunt. qͦmͦ imũ dicendũ ẽ qõ ñ simulẽ.
Utrũ sit p̾titũ futurũne tempꝰ sic̃ p̃sens. & si ẽ: scirx oportet ubi
est. sed auerte qõ euncta et futura et p̃t̾ita et p̃sentta: in am̃o sũt
potiꝰ reqͥrenda. Tria ista p̃tĩta p̃sentia et futa᷑ in animo tantũ inue
nire. p̃t̾ita reminiscendo. p̃sentia cõtuendo. futura exspectando. Spe¬
ramꝰ gͥ aduenientia. intuem᷑ p̃sentia. recclimꝰ transeuntia. Hec ũ
ita in deum s̃: ciiꝰ simul om̃a ad sunt. De myxiᵈͦ e¬

Expanded text:
r, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sic et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt. 128
Abbreviated transcription (Latin):
splendorẽ possidet ania. s fuscat᷑ cõmixtione cariis qua retinet᷑
inelusa. ex eiꝰ enim parte uertit᷑ ad peccandi infirmitatẽ. s̃alomone chioens

Expanded text:
splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone tes
Abbreviated transcription (Latin):
phorũ sententie dicunt ẽẽ animã priusquã nascat᷑ in corpore. qđ
uerũ esse nillis ad ꝓbat᷑ incdiciis. Nã utrũ ante fuissemꝰ nec ipsi no¬
uimꝰ. nec quis hominũ dicat habemꝰ. Nõ ẽ gͦ querendũqd q̃rendo
magis ẽ irridendũ. Gentiles & heretici de anima disputare conant᷑.
sed qͦmͦ de illa aliquid recte sentire possunt. qͥ actorẽ adcuiꝰ ma.¬
ginẽ facta ẽ ñ nouert̃. & ideo multa errori digna dixer̃. Mutabi.¬
lis ẽ amina ñ localit̾ s tp̃ralit̾ sins affectionibꝰ. corpꝰ aut̃ & loco &e t̃p̃re
mutabile. qͥa & tp̃re mutat᷑ & uariat᷑ loco. Qd̃ ẽ ad corpus mutatio
locorũ. hoc ẽ ad amimũ mutabilitas cogitationũ. que uarietas male
motionis tunc m̃ti in hesit: quando ab ȩt̾̃noꝵ cõtẽplatione primꝰ ho-¬
mo recedens in illo stare noluit aqͦ male recessit. & usta cdãpnatione
in constans ꝑ rerũ raptꝰ uarietate defluxit. Multũ ex sua natura

Expanded text:
catur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutlocorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti adhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit; et justa damnatione inconstans per rerum raptus varietatem defluxit. Multum quidem ex sua natura
Abbreviated transcription (Latin):
ueri inficit᷑. ut in his om̃ib iicħ certiꝰ cõtẽplet᷑: Flomo q̃ miraris nderũ
altitudinẽ ẽ maris ꝓfunditatẽ ammitii abisũ intra. & mrare si potes.
Multa cogitantes sine sensi cariis ex sine imaginb uiuis. animo tantũ
cernentes intueniur memoria. que m̃te sibi eas fingente tenentꝰ multa
ops. ũ esse inerios cogitatione. qͥa motũ quẽ gerunt mñte. ñ cdum
uoluntatis ñ dũ obtemꝑat illis fragilitas corꝑis: nec ades oꝑe nocere
ceg endo em̃ animũ remiiscere q̃d memorie comm̃datũ ẽ.: t cogita¬
tis. Rerũ omnũ thesaurꝰ memoria ẽ. ipsa ẽ enĩ cusstos rebꝰ imuentis.
ipsa cogitatis. de qua alicui difficile ẽ aliqͥd chisputare. quia grancla eiꝰ
ppsertas ẽ: a anmꝰ ipsaẽ. Imago a sensibꝰ corporis remota sue speciei
ĩ psemetipsã adest. qdđ si ꝑse metipsã adesset: utiq ñ obliduiscerem

Expanded text:
rtius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multaopere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum voluntatis non obtemperat illis fragilitas corporis, nec adeo opere nocere memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset, utique non obliviscerem
Abbreviated transcription (Latin):
cecda ñ ea muracula facit. que sub apłis faciebat ea causaẽ. quatic
oportebat in dũ miraculis credere. nunc i iã credente opor tet honis
opib choruscare. Nam ideo tunc signa faciebant erteriuis lt ui¬
terus sioes roboraretur. Iam in fide miracula quicũq requint
uanã glam ut laudet᷑ quent. Scriptũ ẽ eñ. Lingue in signĩs.
nõ fidelibus sed infidelibus. Cece signũ non ẽ fidelibis necessarũ

Expanded text:
esia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infi
Abbreviated transcription (Latin):
ori uirtute. ñ sensu corporis. s& ratione m̃tis excellimꝰ ceteris
spiritalibꝰ capiendis. Illecti aut̃ homimes rerũ corporearũ usiu. neħ
pitant alit esse. iusi pt̃ quã cariis sensu concipiunt. Sic p̃celiunt s
corporei seniꝰ Iuiersitate locoꝵ. itasibimet & uirtute sentiendi pre.
longi quitate. sic aures odoratiu longiꝰ enĩ audimꝰ quã odoramꝰ. sc ocu¬
lsuribꝰ longierã uidemꝰ quã audimꝰ. A nimꝰ aut̃ as loco & merto his
uniuersi sensibꝰ suꝑfert᷑: n arce eñ capitis constitut᷑. qͣ isli corpora¬
lit nõ attingunt. iste intellectualit̾ contuet᷑: Ampliꝰ eicellit ocilorũ
sensꝰ etis sensibꝰ quandoquidẽ q̃ ad alios ꝑtinent sens uidẽ dicamus.

Expanded text:
1. Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalispiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praeclonginquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
ne tantit noccant quantũ cupiunt. Boni aut̃ angli admmisteri.¬
um sabitis humanȩ deputati s̃. ut curas administ re nt monti ter
regant om̃a iussũ dei testante apło. Nonne om̃s administiatores

Expanded text:
ne tantum noceant quantum cupiunt. Boni tamen angeli ad ministerine tantum noceant quantum cupiunt. Boni tamen angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt, ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
nañti su affixos habuit. Ad quorũ se cõparationẽ dũse clari¬
orẽ cudis aspexit. confesti intumuit: & cor sinĩ ad supbiã ele¬
uauit. Angeli semꝑ in deo gaudent: ñ inse. Mas ĩ inde est
diabolus. qͥa ñque dei sed que s̃ requisiuit. Nulla aut̃ maior ini¬
quitas quã ñ in dm̃ secd inse uelle quẽpiã głari. Angeli in uerpo
dei cognoscunt om̃a ante quã in refiant: &x que aputꝰ homines ado.¬
hie futira s̃. angłi iã reuelante deo nouert̃. p reuaricatore sangli
exã sc̃itate ammissa. ñ tam̃ ãmiserunt uiuacẽ anglice creature
sensu. Triplici eñ modo p̃scientiȩ acumme uigent. idest subtilita¬
tematsus. expientia temporũ. reuelatione sipiorũ potestatum.
uotensdĩ qͥcũq Elagello huic m̃ddo irascit᷑: administerũ uincdic¬
te cpostate angl̃i miitunt᷑. Qui tam̃ diuma porestate cohentent

Expanded text:
namenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clarinamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velDei cognoscunt omnia antequam fiant in re; et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli, jam revelante Deo, noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur,
Abbreviated transcription (Latin):
U nde oportet agnosci q̃d malorũ iniquitas sc̃orũ seruiat humilitati.
qͥa unde mali corruunt inde bon ꝓficiunt. Bonorũ angłorũ nu¬
merus qͥ post runã angłorũ maloꝵ ẽ minit᷑. ex numero elector
omniũ suplebit᷑: qui nimerus soli dõ ẽ cognitꝰ. Int̾̃ angelos dlistantia
potestatũ ẽ. & ꝓ graduũ dignitate ministeria eisdẽ st̃ distributa. ali¬
isq ali p̃ferunt᷑. tã culmine potestatis quã scientia uirtutis. Subim¬
nistrant gͥ alii alioꝵ p̃ceptis: atq obeclunt iussis. Unde & ad ꝓpham
tachariã angelꝰ angłm mittit: et quecumq adnuntiare debeat p̃cĩ.
Nouẽ esse distinctiones uł ortlines angłoꝵ sacix̧ scripturȩ testantur:
ꝓpheta describit. sub totidẽ nominibꝰ lapidũ: cũ de primatu apos.¬
tare angeli loqueret᷑ Omnis inquit lapis p̃cios oꝑim̃tũ tium.
bunculus. & smaragł. Quo numero lapioũ ipsi ordmes designa.
tis̃ anglor. Quos apostata angłs ante lapsũ quasi in uestimto or¬

Expanded text:
Unde oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati, quia unde mali corruunt, inde bonmerus qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, quia numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praecunque annuntiare debeat praecipit. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum sacrae Scripturae testantur, propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis operimentum tuum, bunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento or
Abbreviated transcription (Latin):
actones transit. año ꝑ diuersa reqiuẽ solidã querit nec inuent᷑ in
illi accesserit: iã tam̃ uaturalis facta ẽ. quia originalit᷑ apͥmo ho¬
mine sic̃ & mors in om̃s homines transiit. de anuna ⁊ ceteris sẽ¬
ẽ sine anina: ita amna mortua ẽ sine dõ. Anima hominis ñ ẽ
homos corpꝰ. qđ ex humo factũ ẽ: id tantũ homo ẽ. In habitando aut̃
incorpore amia ex ipso participio carnis hominis nom̃ accepit. sic̃¬
& apłs int̾iorẽ hominẽ dicit. animã ñ carnẽ cõditã eẽ ad dĩmnagi

Expanded text:
rit, nec invenit, in aevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homine, sicut et mors, in omnes homines transit. 144 CAPUT XII. Dest sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imagi
Abbreviated transcription (Latin):
hominis animno: pena peccati ẽ ex pͥmo homine mom̃s filios euie¬
rpapaa: ut qͥ uoluit cũ dõ esse unt: esset in semetipsosiui ce qui
impanti dño noluit esse subiectus. fieret sibimet ipsi redellis. atquõ¬
tars. unde nec sibi pot̾it subugari. si pruis d̃ ñ fuerat sibugit
sbiq seriuet nolens. qͥ deo nolut uolens. Qua uarse ꝑtu erani¬

Expanded text:
nis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
habere festinant. & amant & amare nitunt᷑. Si enĩ sic uide deside.¬
rant ut effectũ desiderii ñ ꝑfruant᷑: desideriũ hoc necessitatẽ ha¬
bet. Hecessitas ista penalis ẽ: & beatis angelis om̃is pena longe est:
qͥa nuquã simulpena & beatitudo conueniunt. Rursũ si eos dici¬
mus dei inisione saciari: sacietas fastidiũ hab̾e solet. & scimꝰ illosdĩ
uisione quã desiderant fastidire ñ posse. Quid gͦ ẽ. nisi ut miro mͦ
simul utrũq credamꝰ qr oc desiderant &ꝰ saciant᷑: S desiderant
sine labore &e satiant᷑ sine fastidio. Ne enĩ sit in defiderionecessitas:
desiderantes satiantir.: & iterũ ne sit ĩ sacietate fastidĩ sata¬
ti desiderant. Uident gͦ angłi faciẽ patris ꝑsatietatẽ. s quia
sacietas ista fastidiũ nescit: angeli desiderant in eo ꝓspicere sẽꝑ.
nationis aduentũ: discordia int̾ homines & angłos fuit. Ueniens
aut̃ xp̃s. pacẽ in se & angłis & hominib fecit. Eo quippe natocla¬

Expanded text:
habere festinant, et amant et amare nituntur. 23. Si enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, necessitas ista poenalis est; 139 sed a beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. 24. Quid ergo est nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant, et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate fastidium, satiari desiderant. Vident ergo angeli faciem Patris per satiesatietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. adventum, discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quippe nato, cla