comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inc pꝰ peccatũ exul effectꝰ
stiriẽ auoq suã. quam pec¬
cando inse tamquam ira dice
uitiauerat. poena mortis ⁊ dam¬
nationis obstrixit ut quicquid
plis exillo i simul dampnata p
auam peccauerat conce ꝑcarna¬
lem concupiscentiã. inͣqͣua in o¬
bedientię pena similis retͥbutaẽ.
naseeret traheret originale pec¬
catũ quo traheret̾ ꝑerrores dolo¬
resq diuersos. adilluil extremũ
cum desertoribꝰ angłis uitiatoribꝰ
ipos essoribꝰ ⁊ consortibꝰ suis sine fi¬
ne suppliciã. Sic ꝑunum hoĩem
peccatum intrauit in mundum
⁊ppeccatũ mors. uta in omnes
homines ꝑtransit. in quo om̃s
peccauerͣ. Mundum qui dem
appellauit eoloco apłc. tinu̾sũ
genius humanũ. Ita ergose res

Expanded text:
inc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata, quam peccaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res
Abbreviated transcription (Latin):
eius lumine contum aciter a¬
u̾sa iuolauit. quȩ salubrem ser¬
uitucem ab eius legibꝰ male libero
abiuit arbitrio. uniuersa in ętͣnũ
deseretur abeo: uit peo merito.
penã ponde̾t sempit᷑nã. Plane
ica faceret. sitantum uistꝰ ñiam
eciam
misericors eẽ̾t. suamq indebitã¬
miã multo eiudentius. in indig¬
norum pocius libatiore monstra¬

Expanded text:
ejus lumine contumaciter aejus lumine contumaciter aversam violavit; quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam. Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstra
Abbreviated transcription (Latin):
scentiam.
Noc pͥmũ ẽ ereatiure rationalis.¬
comites sub inferuntur error ⁊ dolor
quȩ duo mala qn imminentia
sentiuntur. fugitantis animi
motus uocat̾ metꝰ. Porro animus
cum adipiscit̾ concupita quauis
pniciosa ł inania qͣm iderrore nõ
sentit. ł delectatione morbidauin¬
citur uana uam letitia uentilat̾.
Exhis morborũ noͣ ubertatis. s in¬
digentie tamquam fontibꝰ om̃is
museria nature rationalis emanat
uȩ tam̃ natura in
malis suis non potuit
dm̃ iustitia damnatorũ. S hoze
morte punitusẽ. Mortis ei quip¬
pe suppliciũ ds comminatꝰ fuerit.
si peccasset. Sic e ñ munerans
libero arbitrio. ut tñ regeret im¬
perio. tͣret᷑ exitio. atꝙ inꝑa disi
felicitate tanquam inumbra
uite. uinde iustitia custodita. ĩ

Expanded text:
scentia. Hoc primum est creaturae rationaliscomites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanatQuae tamen natura in malis suis non potuit Domini justitia damnatorum. Sed homomorte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio; atque in paradisi e tanquam in umbra vitae, unde justitia cust
Abbreviated transcription (Latin):
ec icleo ullum menda¬
eium putandum est nͣ¬
N
ec̃ peccatum quia possu¬
mus aliquando alicui
pde sse mͣtiendo. Possumus enĩ
dixerit non ẽe̾ peocatum. Pos¬
sumus ⁊ adulterando. Sialiqua
nisi adhoc ei consenciatus. ap¬
pareat amando moritura:⁊
suuxerit penitendo purgauda.
Hec ideo peccatum negabitur
tale adulteriuͣ. Si au̾t merito
nob plaoet castitas quid offen¬
dic ueritas. ut ꝓpteralienã¬
utilitatem illa honi noletur adalt᷑a¬
do. iuuoletur istamtiendõ Plurimũ
ꝓfectu merito laudetur.⁊ ñ cem
non fallacia. Que nt ignoscat᷑
xime inheredibꝰ cestam̃ti noui.

Expanded text:
ec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienautilitatem illa non violetur adultet violetur ista mentiendo? Plurimum profectu merito laudatur, vel etianon fallacia, quae ut ignoscatur xime in haeredibus Testamenti Novi,
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum dico in quibusdam rebus
nullo malo aliquem. ł ñnullo ⁊¬
iambono falli. nõipsũ et rorẽ dico
nullum moeeiisł nonnullaam
honũ simanim quo nonuenit̾.¬
exipso errore. quid noͣueniat. ł qͥd
pueniat. Nam ⁊ ipse ꝑseipsum
error aut magnũ inre magna
neget approhare falsa ꝓu̾̃is: aut
inpliare uera ꝓfalsis: aut habere
Sed aliude̾ bonũ hominẽ putare
aui malusẽ. q eͣ erroris:⁊aliudẽ
exhoc malo aliud malum non
pati. sinichil noceat homo malꝰ
qui ẽ putatus bonus. Itemq
aliud ẽ ipsam unã putare que
none̾ ipea: ⁊ aluide̾ ex hoc erroris
malo aliquidboniconsequi. ł ut ẽ
abinsidus malorũ hominũ lib̾ari.
errores cum homo de malohomi¬
ne bene sentit qualis sit nesciens:¬

Expanded text:
Sed cum dico in quibusdam rebus Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non veniturex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna,neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
biisdirr inquibusda non nullo¬
mur. Ham magno fallitur homo
intam qucit etͣnan᷑. Paruo aũt
inalo fallitur. qui falsum ꝓuero ap¬
pbando incidit in aliquas molestiã
temꝑales. quibꝰ tam̃ adhibitafidel
patientia conu̾tit eas inusumbonũ
ł uti si quis quam bonu hominẽ
putando quimalus ẽ aliq abeo
patiat̾ mali. Quiuo malũ hoĩem
itabonũ credit. ut nichil abeoinali
patiatur: nullo malo fallitur. Nec
ineuu cadit illaꝓpħatica decesta¬
tio. Nehis auidicunt Quod malũ¬
sis enu rebus l omines mali sut.
nͣ de hominibus dictum eẽ intelli¬
gendume̾. Uñ qͥ adultum dicit
honũ. recte arauitur illa uoce pro¬
phetica. Qui uero ipsum hominẽ
dicit bonu quem putat castũ nes¬
ciens adultͣm . non indoctͥna rerũ
bon arũ ⁊ malarũ: s in occultis hu¬
manorũ fallit̾ morũ. uocans ho
at ulterũ: ibonũ castum. s hunc
bonum dicens. nesciendo adultm
initinere contigisse :uam aliquid¬
bom homini errore confertur.

Expanded text:
in quibusdam nonnullomur. Nam magno malo fallitur homo,mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod masis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans homadulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterin itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ẽ adcapescͥendũ regnũdĩ
Sutirum credantur annon.
Eł utrum uera siie sint siue
putentur. anfalsa. Iillis errare
.i. aliud ꝓalio putare. nͣ arbitrã¬
atq leuissimtrĩ. Postremo quale¬
cumq illud: iquantum cũq sit.
adilla̾ uia̾ non ꝑtinet qua imus
addum. que iua ficdese rp̃i que

Expanded text:
interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint, sive putentur, an falsa; in his errare,  aliud pro alio putare, non arbitranatque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides e
Abbreviated transcription (Latin):
nipsarũ cñrerũ consideratione. qͣ
dicunt᷑ tantũ int̾ẽ. qua inrequisq
fallatur. siue m̃tiat᷑. ut cumfalli¬
minus quam m̾tiri sit malum. qͣnͣ
cuꝑtinet ad hominis uoluntate .n.
tamͣ longe sit collerabilius inhis qͣ
arelegione sunt se iuncta mͣtiri:
auam in his sine auorũ fide ł notitia.
d̾s coli non potest. falli: ut in pluribꝰ¬

Expanded text:
ipsarum consideratione rerum quae dicuntur, tantum interest qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his quae a religione sunt sejuncta mentiri, quam in his sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Item, ib
Abbreviated transcription (Latin):
Quodͣuerius illustretur exemplis
intueamur quale sit. si quis piam
dum̃citur inuere Nuntiet aliquẽ
mortuũ: al usdum fallit̾ credat
itͣm xpͣm postquaͣlibet longatpͣa
moriturũ. Honne illomodomͣtiri.
quarn istomodo falli incomparabi¬
liter pͥstat: iultoq minoris malie̾.
in illum errorem aliquem inducere.
quam mistũ abaliquo induci:
inquibusdam nullo malo inqui¬

Expanded text:
Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci? in quibusdam nullo malo, in qui
Abbreviated transcription (Latin):
sciens gerit. nesciens uerum
ee quoddicit. Ille namq nonaliud
habet inanimo aliud inuerbo. huic
uero quale cumq ꝑseipsumsit qd̾ ab
eodrͣ: aliud tñ clausum inpectore:
aluid inlingna pruptũe̾. quodma¬
lumẽ ꝓprium mͣtientis. De considã¬

Expanded text:
sciens gerit, nesciens verum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
onnulli enĩ eo usq ꝓgre¬
diuntur ut ⁊ ꝑiurare et
de rebus addei cultumꝑ
tinentibꝰ ac de ipsa di natura falsũ
aliquid dicere non numquam
di. quo modoille. qui nocendi
uoluntate mͣtit̾. Haud uero
tantum nocet qui uiatorem mͣ¬
tiendo inliuersum iter nttit:
quantum his qui uiam uite
mͣ̃daciofallente deprauat.
Nemo sane mentiens iudicandꝰ ẽ
qui dicit falsum quod putat u̾uͣ.
qͣm quantũ inip&o ẽ nõ fallit
ipse s fallitur. Honitaq mdacii
s aliquando temeritatis argu
trario quantum in ipsoe̾ ille mͣ¬
titur quidicit uerum quod pu¬
tat falsum. Quantum enum
ad animum eius atcinet. quia
non quod sentit hoc dicit: Nõ
uerum dicit. quamuis uerũ
inueniatur e̾e quod dicit.
Hullomõliber ẽ amͣdacio. qui
ore nesciens uerum loquit
sciens aut uoluntate mtitur
Nonconsideratis itaq rebus ipsis
dequibꝰ aliquid dr̃. s sola uitentio¬
ne dicentis melior ẽ qui nesciens
falsumdicit. qͣm iduerum putat.
quamille quimenti endi animũ

Expanded text:
onnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam di, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis argueontrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum
Abbreviated transcription (Latin):
Sea diligentiũ considata¬
u̾itatem cum aliud nichil sit errare.
quã uum pritare quod falsum ẽ.
pincerto. siue falsum siue sit u̾um.
idꝙ tamsit in aĩo deforme atq ĩ¬
sedes. quam pulchrum acdeco¬
non amittat̾ error ẽ necessariꝰ:
absit ut talis illauita. ubi ẽ aĩȩ
niͣx ipsa ueritas iita ubi nemo
fallit. fallitur nemo. Hic aut
homines fallunt atq falluitur.
Miserioresq sunt cuͣmͣtiendo
fallunt. quam cummentien¬
tibus credendo fallunt. Usq adõ
tamͣ rationabilis natura refuꝙͣ
falsitatem⁊⁊ quantum pot̾ deui¬
tat errorem. ut falli nolint et¬
iam quicumq amant fallere
Hunenĩ sibi qmͣtit̾ uidet̾ errare
s alium inerrorẽ mittere cre¬
dentem sibi. Et meare quidẽ
non errat. quã mendacio con¬
cayit. si nouit ipse quid ueruor
sit sed in hoc fallitur. quodpu¬
tat sibi suum nonobee̾ mͣdaciuͣ
cũmagis facienti quam patien¬
ti obsit oepeccatuͣ. Uerum hic¬
difficilluna ⁊ la tebrosissima
gugnitur questio: de qua iam

Expanded text:
Sed diligentius consideraritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et deconon amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam
Abbreviated transcription (Latin):
uappter in his contrariiᷤ
aue mala ⁊ bona uo¬
cant̾. illa dialecticorũ regła
deficit. quadicunt nullireidi .o
sustul in eẽ contraria. Hullus
enĩ aer simul ẽ ⁊ tenebrosus ⁊
lucidus. Nuitus eibus łpotꝰ si¬
mł dulcis ⁊ amarũ. Nuuum
corpris. simul ubi albuͣ ibi et
nigrum. Nulll̾isunt unide¬
forme ibi formosum. d hoc in
mulcis ac pene in om̃ibꝰ contrarii:
re peritur. ut inunare sumul eẽ
nonpossint. Cumau̾t bona et
mala nullus ambigat ẽẽcon
inbonis ẽẽ nonpossunt. Quã¬
uis bona sine malis possint.
malum auod iniustus. Et ħ duo
contraria ita insimł sunt. ut
ꝓrsus nec malum ee̾ potuisset.
quia non modo ubi confisteret.
s un oriretur corruptio nõhabet.
nisi ẽet euod corrumꝑetur. Qd̾
nisi bonum ee̾t nec corrũꝑetus.
Qmͣ nichil ẽ aliud corruptio. quã
boniextͣminatio. Ex bonis igit᷑
ulla malinatura Nam si eẽt.
inauantũ nat̾a eẽt. ꝓfecto bo¬
naee̾t. Et aut incorruptibilis
natura magnũ eẽti bonũ aut ÷

Expanded text:
Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse conin bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut set, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igiturulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quam sipenitus totamꝙ con¬
sumserit: ideo nullũbonuͣ
inerit. qr natura nulla erit.
Quocirca bonum corruptio noͣ
mͣdonaturam. Oiͣz ꝙͦ nat᷑a
bonu̾ẽ magnũ sicorrũpi non po¬
test. paruum. sipotest. Negari
tamenbonum esse. nisi stulte
at inepte ꝓrsus non pocest.
Que sicorruptione consumit̃.
nec ipsa corruptio remanebit.
nulla ubipossit ee̾ subsistente

Expanded text:
Quam si penitus totamque conQuam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corrmendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente
Abbreviated transcription (Latin):
ature igitur omnes.
auoniam naturaruͣ
prsus onnium con ditor
summe bonus ẽ bone sunt.
S caua non sicut earum
conditor sumine atq in coꝰ¬
mutabilrͣ bone sunt. ideoineis ⁊
minur bonum ⁊ augeripotest.
Dbonominui malum ẽ. Quaor¬
uis auantumcumq minuat̾
remaneat aliquid necẽẽ ẽ. siad¬
huc nature ẽ. unde natura sit.
Neq si qualiscumq i quancula¬
cumq naturaẽ. consumib. io¬
Inum quodnatura ẽ. nisi et
ipsa consumatur. potest Merito
eippe natura incorruptalau¬
datur. Porro si uncorruptibilis
sit auȩ corrumpi omĩnonon
possit. muldo e̾ ꝓcul dubio
laudabilior. Cumuero corrũ¬
pitur. idomalum ẽ eius corrup¬
tio. quia eam aualicumq pͥ¬
uat bono. Nam sinullo bono
priuat nonnocet. Nocet auͣt
itaꝙ natura corrumpitur.
mẽ eibonum auopriuetur.
Ac ꝑhoc sinature aliquid rema¬
nebit quod iamcorrũpine¬
queat: ꝓfectonatur incor¬
ruptibilis erit. Et ad hoc tam
magnũbonũ in corruptiõẽ
eampossit priuare corrupcio.

Expanded text:
ae igitur omnes, quoniam naturarum prorsus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autemitaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione quo eam possit privare corruptio.
Abbreviated transcription (Latin):
solum in maioribꝰ. uerũ etiã
inminoribꝰ rebuiꝰ. nec nisi
rerũ ignorancia possit errari.
noͣeͣ camͥ consequens ut coͣ¬
cinuoerret quis quid aliqrud
nescit. sed quis quis se existunat sei¬
re auod nescit: ꝓuero qruppe appro¬
bat falsum quod erroris ẽ. propriuor
plurimum. Hantinuna eadẽ¬
ꝙ re: inescienti sciens ⁊ erranti ñ
errans rectaratione pͣponitur. In
diu̾sis anͣt rebꝰ idest cum iste sciat
alia alia ille uiste utiliora. ille minꝰ
utilia ł etiã noxia. qͥs nͣinetꝰ que
ille seit ci p̃ferat nesciente. Sut
enun quedam quȩ nescire quam
scire sit melus. Quod ꝓsit error¬

Expanded text:
solum in majoribus, verum etiam solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
Uecum itasint. qn
nob̾maronis ille
uersus placet. felix qͥ
potuit rerum cornoscere causas.
non nobuideatur adfelicitatẽ
consequendam ꝑtinere. sisciaosꝰ
causas magnarum inmundo
corporalium motionũ. quȩ
abditissimis nature sensibꝰ sinibꝰ
occuluntur: untremor tͣris.
qua uimaria alta tumescunt.
obicibꝰ ruptis. rursusq inse ipsa
residant: icetera huius modi. s
bonarum ⁊ malarũ rerã causas
nosse debemiꝰ. Et id hactenus.
quatenus ea homini in hac
uita erroribꝰ e rumpnisq ple¬
nissima. adeos demerrores ⁊
erumpnas euadendas nos se
cõcedit᷑. Ad illam auippe feli¬
citate̾ tendendu̾ ẽ ubinutia
quatiamus erũpna. nulloerro¬
re fallam. Nam sicause cor¬
poralium motionũ nosoende
nob eent. nullam magis nos¬
q̃e quã nrͣe ualitudinis debeoꝰ.
Cumuo eã ignorantes medicoᷤᷤ
querimꝰ. qͥs nõuideat quod de
secretis cȩli tͣre nos lateat. qn¬
casit patientia nescienduor:
quanta possumus cu¬
ra cauendus sit. nõ

Expanded text:
cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum? Cquanta possumus cura cavendus sit, non
Abbreviated transcription (Latin):
tem isonullis errare ꝓfuit aliquan¬
do. s inuia pedum non inuiamoꝵs.
Nam nob̾ ipsis accidit. ut in quodã
biio falleremur: mnoͣ iremus ꝑeũ
locum ubi oꝑiens cransitũ nrͣm
donatistaram manus armata ob¬
sedet. atq factum eͣ ita. ut eo quo
iendehamus ꝑdeuium eircuitum
ꝑueniremus. cognitisq insidiss eoꝵ
nos gratularem̾ errasse. atq inde
grãs ag̾emus deo. Quis ergouia¬
tores sic e̾rantes sic nͣ erranti latͦn
pͣponere dubitau̾it: Et fortas¬
se ideo apͣulũ sũmũ poetã loqͣns
auidam miser amator: Ut uidi
inquid ut ꝑii. ut me malus abstu¬

Expanded text:
e nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstu
Abbreviated transcription (Latin):
malum sinullũsit bonx̃.
S bonu̾ omĩmalo careis.
integrũ bonu̾ẽ. Cumuo in est
malum: uitiatũ malũ ł uitio¬
sum bonu̾ẽ. Nec malum um¬
Quam potest eẽ ullum. ubi est
bonũ nullum. Uñ res mira coͣ¬
ficitur. ut qr omnis natura in
Quantum naturae̾ bonu̾ẽ:
nichil aliud diciuideat̾ cum

Expanded text:
malum, si nullum sit bonum; sed bonum omnino malo carens, integrum bonum est. Cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est; nec malum unquam potest esse ullum, ubi est nullum bonum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nih
Abbreviated transcription (Latin):
naua uillud auod malum di
bene ordinatum ⁊ ⁊ loco suopo¬
situm eminentius com̃dat
bona. ut magis placeant. et
laudabiliora sint dumcomꝑã¬
cur malis. Neq enĩ ds om̃ĩps.
euod ĩ infideles fatentur reruĩ
cui sũma potestas. cum sum¬
me bonus sit ullomodo sineret
mali aliquid eeͣ inoꝑibꝰ sius:
nisi usq ado ẽe̾t ommipotens.
ibonus. ut bene faceret ide malo.
Quid auͣt ẽ aliud auod m aluor
đr nisi priuatioboni: Namsiẽ
corporibus animalium nichil
aliudmorb ⁊ uulneribꝰ affici
auiã sanitate priuari. neq id
uit mala illa que ierant idest

Expanded text:
 illud, quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magilaudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum itur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari ; ita et vit
Abbreviated transcription (Latin):
uos ergo auerit᷑ aud creden¬
dum sit. Quod ad religio¬
nemꝑtineat. nonrerum natum¬
natiura itarimandaẽ quem admo¬
dum abeis auos phꝵ icos greciuo¬
cant. Nec metuendumẽ: ne ali¬
auid deuiet numero elem̃torũ
demotu atq ordine ⁊ defectibus
sidum. de figura geli. de generibꝰ.
maturis aĩaliũ. fruticũ. lapidũ.
fontium. fluminum. montiũ
de spatiis locorum ⁊ tẽporum. de¬
signis imminentiũ tempestat sĩ
i alia scientia de his ꝑebꝰ qͣs illi ł ĩue.¬
ignoret: qr necipsi omĩa repꝑert̃
anto excellentes in genio. flagran¬
ces studio. abundantes otio Et qͣ¬
quedamuo istorica exꝑientia per¬
scrutantes: ⁊ ineis quȩ se inuenis¬
se głant̾. plura opantes potius
creatarũ causas siue celestium
siue cͣrestriũ. siue uisibilium
siue inuisibilium non uisibo.¬
nitatem intelligere creatoris.
abipso. Eumq ẽẽ trinitatem.
dentem sed unum eundemq
spiritum et patris et filii.

Expanded text:
um ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et tesignis imminentium tempestatum, et alia scientia de his rebus quas illi inveignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et ququaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius causam, sive coelestium, sive terrestrium, sive visibilium, sive insivibilium, non nisi bonitatem intelligere Creatoris, ab ipso; eumque esse Trinitadentem sed unum eumdemque Spiritum et Patris et Filii.
Abbreviated transcription (Latin):
quis assentit incercis. nichilq cer¬
indiscretam similitudinem
falsi: uamsi quod uidet̾ forte
sit uerũ : acutissimis quidem.
s inpudentissimis conflictionibꝰ
disputant. Apud nos aũt iustus
ex fide uiuit. At si tollatur assen¬
sio fides tollit: quia sine assensio¬
ne nichil creditur. idumsint u̾a
quamius non uideant̾. quȩ nisi
credantur adiutam beatam. quȩ
nonẽ nisi etͣna non potest preueniri.
Cumistis uero utrum loqui debeaoiꝰ
ignoro. Quion uicturos inetͣnũ
sedinp̃senti auidem se uiuere
nesciunt. immonescire se dict᷑
qd̃ nͣescire negare nonpossunt.
Neq enim auis quam sinitur ne¬
scire se uiuere. quandoquidem si
non uiuit. non potẽ aliquid scire
Inescire. am nonsolum scire. ue¬
rũ i nescire uiuentis ẽ. S udelicet
non assentiendo quod uiuant
cauere sibi uident̾ errorem. cum
⁊iam errando coniuncant̾ sibitu¬
errare. Sicut enĩnos iuiuere. noͣ
solumuerũ sed uam certum est.

Expanded text:
quis assentitur incertis: nihilque cerquis assentitur incertis: nihilque cerindiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vierrare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est;
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓeis quȩ ꝑsensus corporis
capiamus cum occurrunt
nobsimilia. quę spu tanqͣ
corꝑe. aut corpore tanquam spr
sentiuntur. quale putabat cͣeͣ apłe
petrus. auando se eristunabat u
sum uidere repente de claustris
in ipsis rebꝰ corporeis lene putat̾ ẽẽ q̃
asꝑũ ẽ. aut dulce quod amarũ est.
aut olere quod putridum. aut
conare cum reda cransit. aut illũ
ẽẽ hominẽ cumsit alius. quando
Dunc michi enodanda suscepta est.
utrum aliquid debeat sapiens ap¬
ꝓbare ne incidat inerrorem. sip
ueris appliaberit falsa. cum oĩa
sicut affirmant ł occulta sintł
incerta. Unͣtria confeci uolumi¬
na. initio conuersionis mee ne
ininpedinͣto nob ee̾t. quȩ can¬
quam in hostio michi contradi¬
cebat:. Et uttquȩ fuerat remo¬
uenda inueniende desꝑatio uerita¬
tis quȩ illorũ uidebat̃ argumͣta¬
tionibꝰ roborari. Apud ullos ergo
uitari non posse contendunt.
iusi omnis suspendat̾ assensio.
Errare quippe dicunt eum. quis¬

Expanded text:
uae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quis
Abbreviated transcription (Latin):
marum quȩcumq sunt ui¬
tia. naturalium sunt priua¬
tiones bonoru. Que cũmsa¬
nantur non aliquo crans¬
feruntur sed ea quȩ ibi
esanit nusauam erunt
Quandoi illa sanitate
oN

Expanded text:
morum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non
Abbreviated transcription (Latin):
Ue his cuudicunt euod bonũ est
malũ. ⁊ quod malum ẽ bonuor.¬
Qui dicunt cenebras luce̾: ilucẽ
tenebras. auidicunt dulce ainarͣ
homonatura ẽ. Porro sihomo
aliquodbonu̾ẽ qr natura ẽ qͥd ẽ
ialus homo. nisi malũ bonũ:
Tam̃ cum duo ista discernimus.
iniquus ẽ. S bonũ caua homo.
ialũ auia iniauus. Quis¬
Quis ergo dicit malumẽ hoiẽ
ẽẽ. aut bonu̾ẽ iniquumeẽ. ip¬
se incidit in illã ꝓpheticã sentẽ¬
tiaͣ. Ue his quidicunt qͥbonu̾ẽ¬

Expanded text:
icunt quod bonum est, malum, et quod malum est, bonumqui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum,homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod b
Abbreviated transcription (Latin):
uid auͣt sꝑari pocest qd¬
non creditur: Porro ali¬
quid etiam quod nonsꝑatur
credipotest. Quis nam fideli¬
umpoenas noncredit impioꝵ:
nec sꝑat camͣ. Et quisquis cas
imminere sibi credit. ac fuga¬
cmotu animi exhoͬret. rectiꝰ :
timere dr auam sꝑare. Que
duo. lucanus distinquens ait.
Liceat sꝑare timenti. Nonau
abalio poeta quainuis meliore.
pͥe dictum sit. Hunc ego sipocin
tancũ sꝑare dolorem. Deniq
non nulliinarce grania tica
uerbi huius utunt᷑ exemplo.
al ostendendã in pͥam dictioͬẽ.
dẽ ait. sparedixͣ ꝓtimere. Eat itaq

Expanded text:
uid autem sperari potest qnon creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixi
Abbreviated transcription (Latin):
cato graui miseria pmebatur
genus humanũ: idine in
apłe cũ ad ipsam gͣram comͣ¬
o subiecit. Quomodo aut inuo¬
cabtͣt inquẽ nõ credidunt:
F ropter hoc simbolũ. Inhis duo¬
bus tria illa intuere. Fide ered
spes.:⁊ caritas orant. A sine ficde ẽẽ
no possunt. ac ꝑhoc ⁊fides orat.
Tropterea quippe dictum ẽ. quo¬
modoinuocabunt inquem
noncredideRNt.

Expanded text:
cato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divinaApostolus cum ad ipsam gratiam commo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt?
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dominice sententie refra¬
gari aua dicit. Nonpocest ar¬
bor bana fructus malos facere
Non potest em̾ si cut ueritas
dicit colligi uila de spinis.
Quoniam non potest uua na
scide spinis. S exbona cͣra ⁊
spinas.: ⁊ eodẽ mõ camquaor
arbor mala fruccus bonos.
idest oꝑa bona nõ potest fac̾e̾
uoluntas mala. s ex bona
hois nat᷑a oriri uoluntas et
bona potest ⁊ mala. Hec fuit
prsus unprimitus oriretur
uoluntas mala. nisi exangłi
⁊hominis naturabona. qd
upse dñs eode̾ loco ubide ar¬
bore ⁊ fructibꝰ loquebat̾: aꝑtis¬
sime ostendit. Ait enĩ. Aut
facite arbore̾ bonã ⁊ fructũ
eius bonuͣ. aut facite arbo
rem malã ⁊ fruccũ eiꝰ malũ.
Satis ammonens exarbore qͥ
bona malos. aut exmala.
bonos nasci fructus non poᷤᷤ¬
se. Exipsa camen tͣra ciulo¬
quebatur utͣmq arbore̾ oriri

Expanded text:
e refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonrem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri
Abbreviated transcription (Latin):
fide̾ quȩ ꝑdilectionem oꝑatur
appbat atq cõmendat quȩ utiq
sine spe non pocest eẽ. Proinde
nec amor sine spe ẽ. nec sine
amore spes. nec utrmq sine fide

Expanded text:
fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide
Abbreviated transcription (Latin):
postulas. idest quodma¬
nu possit astringi. non quod
armaria possit onerare. Ut gͥ
adilla tria redeamꝰ ꝑquȩ diximꝰ
colendũ dm̃. fidem. spẽ. carita¬
tẽ. facile ẽ ut dicatur quid ce̾¬
dendũ. quid sꝑandũ quid a¬
mandum sit: s quem admo¬
dum aduersus eorum qui di-¬
uersa sentiunt calũpnias de¬
fendat̾. oꝑosioris uberiorisq do¬
etͥnȩẽ. Quȩ ut habeatur no
breui enchiridion manꝰ debet
ĩpleris gͣn distudio pectꝰ accendi.

Expanded text:
postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed melius hanc appellamus
fidem quam diuina eloquia
docuerunt. earum scł rerum
auȩ nonuidentur. De spe qͦ
uidetur. none̾ spes. Quod enĩ
uidet quis quid sꝑat : Siaut
Quodnonuidemus sꝑamus.
ppacientiã expectamꝰ. Cum
ergo bona nob̃ futura eẽ credunt᷑:
nichil aliud quamsꝑantur. Iaor
de amore quid dicam. sine quo
fides nichilꝑdest: Spes uero sine
amore eẽ nonpocest. Deniq ut ait
apłs iacobus. ⁊ demones credunt
i contremescunt. nec tnsꝑant

Expanded text:
Sed melius hanc appellamus Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo bona nobis futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait Apostolus Jacobus, Et daemones credunt, et con
Abbreviated transcription (Latin):
ise auisq aliquando eẽ cepisse
qedit. ueefuisse utiq sẽpitnũ.
de alia atq alia nec solũ de alus
hominibꝰ multa que ad religi¬
onem ꝑtinent uerum ⁊ĩde an¬
gelis credimus. Spes aũt non nͥ
bonarumrerum ẽ. nec nisi fut̾a¬
rum ⁊adeum ꝑtinentium. qͥ
earum spem gerere ꝑhibetur.
Quȩ cum itasint. propteras cau¬
sas cdistinguenda erit fides ab
spe. sicut uocabulo ita trationa¬
bili differentia. Nam auod
attinet ad nonui dere. siue qͣ
creduntur. siue quȩ sꝑantu.
fidei. speiq commune est. In
epła quippe adhebreos qua
teste usisunt illustriͦs catholice
regłȩ defensores. fides eẽ dictaẽ.
cgnitio rerũ quȩ noͣuident̾.
Quamuis quandosequisq. nõ
uerb. nontestibꝰ. nõdeniq ullis
argiuntis s p̃sentium rerum
erudentia credidisse. hocẽ fidẽ
acemnodasse. dicit. nõitauidet̃
al surduii. ut recte repͣhendat᷑
noneredidisti. Uñ putaripo test
nonee consequens. ut nuidea¬
Ctur res quecumq incletur.

Expanded text:
e credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum. Et alios atque alia nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint propter has causas, distinguenda erit fides a spe, sicut vocabulo, ita rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebrteste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita surdus, ut recte reprehendatur non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut noatur res quaecumque creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
decertamꝰ. Diligunt fere fetus suoᷤ.
cadaueribus. hoc. ẽ. ultra omẽor
a cerbitatẽ & impietatẽ. ut m̃bra
quȩ genuit mat̾ deuoret. Ab¬
hoc contagio me tibi mundꝰ ab¬
soluo. quȩcũq in cȩlo potestas
pacẽ frequent̃ obtuli. qͥa uolebã¬

Expanded text:
decernimus. Diligunt ferae fetus suos, decernimus. Diligunt ferae fetus suos, cadaueribus. Hoc ultra omnem acerbitatem est, ut membra quae genuit matehoc contagio me tibi mundus absolvo, quaecunque in coelo potestas pacem frequenter obtuli. O infe
Abbreviated transcription (Latin):
Abunde exsaciata sũ. fam̃ nescio.
Gustate & uidete qͥa suauis.ẽ. filiꝰ m̃s.
Nolite molliores matre fieri. infirmio¬
res muliere. Aut si uos estis in meo
uulnere misericordes & ñ suscipi¬
tis hostiã meã atq adũsamini ho-¬
locaustũ meũ. ego consũm abo sacri¬
ficiũ meũ. Manducabo qͦd reliquũ
.ẽ. Uidete ne uob̃ obꝓbrio sit qͦd for¬
tior uob̃ mulier reꝑta sit. quȩ assu¬
meret epulas uirorũ. Ego quidẽ
tales ꝑaui epulas. s uos sic epula¬
ri matrẽ fecistis. Et me tenebat
passio. s uic̃ necessitas. Repleuit
continuo totã urbẽ tanti sceleris
incentores seditionis ex aminare
& uelut in prudentes sum̾ent.
Cepert̃q uniũsi timere ne diu
uiuerent. & mori uelle. S et¬
pleriq hoc horrere ꝑt̾riti. ad
hostẽ fugert̃. Qͦ cõꝑto cesar
execratus infelicis t̾rȩ contagi¬
uoi. manꝰ eleuans ad cęlũ: talia
ꝓtestabat᷑. Ad bellũ quidẽ õ

Expanded text:
abunde exsatiata sum, famem nescio. abunde exsatiata sum, famem nescio. Gustate et uidete quia suauis filius meus. Nolite fieri molliores matre, infirmiores muliere. Aut si uos in medio uulnere misericordes et non suscipitis hostiam meam atque auersamini holocaustum meum, ego consummabo sacrificium meum, manducabo quod reliquum est. Videte ne uobis opprobrio sit quod fortior uobis mulier reperta sit, quae absumeret epulas uirorum. Ego quidem tales paraui epulas, sed uos sic epulari matrem fecistis. Et me tenebat passio sed uicit necessitas.’ Repleuit continuo totam urbem tanti sceleris incentores seditionis examinare pet uelut inprudentes sumerent. Coeperunt uniuersi timere, ne diu uiuerent, et mori uelle. Peplerique horrore perterriti, ad hostem confugerunt. Quo comperto, Caesar exsecratus infelicis terrae contagium, manusque elevans ad coelum, talia protestabatur: Ad bellum quidem, o
Abbreviated transcription (Latin):
inͦ ne qͥs suꝑ uemiret. S nidor in eansub
censi ꝑuenit ad pͥncipes seditionis. cno¬
Et odorẽ secuti introier̃ mulieris
hospitiũ. minantes necẽ qͦd ausa
tes eos facere oibi quẽ repperisset.
dignari. habetis qͦd & uos edatis.
De meis uob̃ uiscerib cibũ ꝑ aui.
Considete otiꝰ m̃sã apponã. Mira-
filii fraudauerit m̃bris. Et ħ di¬
dete diligentiꝰ ne uos fraudaue.¬
rim. Ecce pueri manꝰ una. eoce
pes eiꝰ. ecce dimidiũ reliqͥ corꝑis.
Et ne aliũ putetis. filiꝰ m̃s. ẽ. iste.¬
Ego deniq diuisi mͥqͦd manduca¬
rẽ. & qͦd uob̾ reseruarẽ. Nũquã
mͥ dulcior fili fuisti. Tibi debeo
qͦd adhuc uiuo. tua su auitas
animã tenuit meã. & ꝓdux it
matri misere diẽ mortis. subue¬
nisti insame. cu munꝰ sup̃mũ
senecte. Tuꝑ cussoris repressor.
uener̃ nenaturi conuiuȩ facti sunt. ha¬
bebunt & ipsi qͦd tͥ debeant. cũ epu-¬
ias meas sũpserint. S qͥd refertis gra¬
dũ. qͥd horrescitis animo. cur ñ epu¬

Expanded text:
it, ne quis superveniret: sed nidor incensi pervenit ad principes seditionis; continuoque odorem secuti, introierunt mulieris hospitium, minantes necem, quod austes eos facere cibi, quem reperisset. dignari, habetis quod et vos edatis, de meis vobis visceribus cibum paravi. Considete ocius: mensam apponam: mirarifilii fraudaret gratia. Haec didete diligentius ne uos fraudauerim. Ecce pueri manus una, ecce pes eius, ecce dimidium reliqui corporis eius, et ne alienum putetis, filius estgenter diuisi, mihi quod manducarem, uobis quod reseruarem. Numquam mihi dulcior, fili, fuisti. Tibi debeo quod adhuc uiuo. Tua suauitas animam tenuit meam, produxit matri miserae diem mortis. Subuenisti in fame, tu munus supremae senectae, tu percussorum repressor. Venerunt necaturi, conuiuae facti sunt. Habebunt et ipsi quod tibi debeant, cum epulas meas sumserint. Sed quid refertis gradum, quid horrescitis animo? Cur non epu
Abbreviated transcription (Latin):
rueret assecuta.ẽ. Uerũ anno uitȩ
suȩ septuagesimo seriis ioca qͥb
delectabat᷑ ad miscens interit̃t.
Nã cũ uentris eluuie fessus assur¬
ced̾e t̾ris decet. Sicq ex animatꝰ
.ẽ. Ciu successit trtus filiꝰ eiꝰ:

Expanded text:
rueret assecuta est. Verum anno vitae suae septuagesimo seriis joca, quibus delectabatur, admiscens interiit. Nam cum ventris eluvie fessus sur excedere terris decet. Sicque exanimatus est, cui successit Titus filius ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ duces exercitꝰ dicens.
ñ sibi cũ insensibilib esse certa.
men. nec bellũ cũ ȩdificiis quȩ
iuctorib sufficerent si in exus
liquã ȩtatẽ incentiua futura.
quib esset grata in solentia.
Radices rebellionis funditus¬

Expanded text:
 dicens: non cum insensibilibus sibi certamen esse, nec bellum cum aedificiis, quae victoribus proficerent, si inexustliquum quoque incentivo futuram, quibus esset grata insolentia; radices rebellionis
Abbreviated transcription (Latin):
edes inspic̾e. Cuiꝰ gratia motꝰ.
oꝑib fatebat᷑. M irabat᷑ saporũ
magnitudinẽ. metalli nitor ẽ.
uenꝰtatẽ oꝑ is. grãm pulchritu¬
rito tantã fuisse loci cȩlebritatẽ.¬

Expanded text:
 gratia motus, operibus fatebatur. Mirabatur saxorum magnitudinem, metalli nitorem, venustatem operis, gratiam pulchriturito tantam fuisse loci celebritate
Abbreviated transcription (Latin):
secũ suas eõ deuererat opes. Qͥs
pͥmũ pͥncipes fact. onũ certatim
Uolebat mori. s ꝑcusiorẽ ñ inue
niebat. Malebant enĩ eã duittus
riora palearũ uł dura coriorũ ede.¬

Expanded text:
e suas deuexerat opes, quas principes factionum certatim uoniebat. Malebant insultare diutius, riora palearum vel coriorum du
Abbreviated transcription (Latin):
Huiꝰ ȩtiã fuit illua celebre dictũ¬
tantũ facundissimꝰ extitit. ut
causas latino poemate ꝑoraret.¬
& tragedias grece cõponeret.
Uerũ assũptȩ dñationis toto de¬
curso biennio cũ ingenti suoꝵ

Expanded text:
 omnia fuit illud celebre dictutantum facundissimus fuit, ut causas Latino poemate peroraret, tragoedias Graece componeret. Verum assumptae dominationis decurso biennio cum ingenti suorum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore ultionis electo÷ ut qͥ in diebꝰ
manib & sacrilegis uocib int̾e¬
in unũ carcerẽ conclusi. feralis pe¬
nȩ exitiũ qd merebant᷑ exciꝑent.
mestico fȩdere sequestrata sunt¬
ciuiliũ bellorũ certamina. Plerũq
enĩ acerba odia metus cõprimit.
Deniq cohortati st̃ se in uicẽ factio¬
nũ uiri. ut in uno conspirantib
studi is patriã defensarent. ne
eorũ discordia in cruentã roma-¬
xo. hostẽ subito adoriendũ puta¬
runt. & in ꝓuisa eruptione pri-¬
re. & ordine suo nixi incursan¬
tes cepert̃ cedere. scutis repellere.

Expanded text:
tempore hoc ultionis electo, ut qui in diebumanibus, et sacrilegis vocibin uno carcere conclusi, feralis poenae exitium, quod merebantur, exciperentmerant, in ipso velut mestico foedere sequestrata civilium bellorum certamina. Plerumque enim etiam acerba odia metus comprimit. Denique cohortati sese invicem factionum viri, ut in unum conspirantibus studiis patriam defensarent, ne eorum discordia incruentam Romaro hostem subito adoriundum putauerunt, et inprouisa eruptione prianimis, ordine suo nixi caedere incursantes coeperunt, scutis repellere,
Abbreviated transcription (Latin):
belli necessitate. maiore tam̃ suo
madidas manꝰ humo̾ gerentes
sanguine tractabant altaria. Ubi
q strages. ubiq luctꝰ. ubiq ꝑicu¬
lũ. ubiq clamor. ubiq desꝑatio.

Expanded text:
belli necessitate, maiore tamen Romdas manus humano gerentes sanguine ipsa adtrectabant altaria. Tique strages, ubique luctus, ubique periculum, ubique clamor, ubique desperatio.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nichil ã uideis pacificũ defe¬
rebat᷑. gemiino agmine menia
aggreditur. & duos aggeres atcol¬
li imꝑat. Snũ contra antoniã¬
& alterũ contra murũ qͥerat

Expanded text:
a nihil a Iudaeis pacificum deferebatur, gemino agmine Caesar moenia aggreditur et duos aggeres adtolli imperat, unum contra Antoniam, alterum contra murum qui erat