comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infiliis dĩ loco p̾cipuo constitutꝰ.
Cũ ergo filii di dicunt de his qͥ
ꝑseuerantiã ñ habuerunt. ex
nob exierunt sed ñ erant ex no-¬
bis : addunt. qđ si fuissent ex
nobis ꝑmansissent utiq nob̾cũ:
quid aliud dicunt. nisi ñ erant
filii etiã qͣndo erant in ꝓfessione
& nomine filioꝵ: ñ quia iustitiã
simulauerunt: sed quia in ea
ñ ꝑmanserunt. Neq enim ait
nã si fuissent ex nob̃. uerã non
fictã iustitiã tenuissent utiq
nobiscũ. sed si fuissent inquit
ex nob̾. ꝑmansissent utiq nob̾cũ.
Inbono illos uolebat ꝓcul dubio
ꝑmanere. Frant itaq in bono.
sed quia in eo ñ ꝑmansert. id ẽ
ñ usq infinẽ ꝑseuerauert̃: non
erant inquit ex nob̾ ⁊ quando
erant nob̾cũ. Hoc .ẽ. non erant
ex numero filioꝵ: ⁊ qͣndo erant¬
infide filioꝵ. Qm̃ qui uere filii
sunt. p̃sciti ⁊ p̃destinati sunt.
conformes imaginis filii eius.
⁊ scđm ꝓpositũ uocati sunt ut

Expanded text:
in filiis Dei loco praecipuo constitutus. in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione t nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc est, non erant ex numero filiorum, in fide filiorum, quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis filii ejus, et secundum propositum vocati sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ filii di. qui nondũ sunt nobis:
⁊ sunt iãdo. De quib ait euangłista
ioħes. quia iħs moriturꝰ erat pro
gente. nec tantũ ꝓgente : sed etĩã
ut filios di disꝑsos congregar&e in
unũ. Quodutiq credendo futuri
erant ꝑ euangelũ p̃dicationem:
& tam̃ antequã eẽt factũ. ia filii
di erant in memoriali patri sui
inconcussa stabilitate conscripti.
Et sunt rursus quidã qui filii di
ꝓpt̾ susceptã uł temporalit̃ grãm
dicuntur anob̾: nec sunt tãm̃
đo. De quib ait idem iohannes.
Exnob̾ exierunt: sed non erant
ex nob. Qđ si fuissent exnobis.
ꝑmansissent utiq nob̾cũ. Non
ait ex nob̾ exierunt. sed quia ñ
manserunt nob̾cũ iã ñ sunt ex
nob̾: uerũ ait ex nob̃exierunt.
sed ñ erant ex nob̾. Hoc. ẽ. ⁊ qͣndo
uidebant᷑ in nob̾: ñ erant ex nob̃.
& tamꝗͣ ei diceret᷑. Unde id osten¬
dis : quod si fuissent inquit ex
nob̾: ꝑ mansissent utiq nob̾cũ.
Filioꝵ dĩ uox. ẽ: ioħes loquitur

Expanded text:
filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipso qđ non dr̃ nunquã sine uitio
fuisse. Sed dr̃ sine uitio ñ ꝑman¬
sisse. ꝓcul dubio demonstratur
sine uitio fuisse in quo bono non
ꝑmansisse culpat᷑. sed illud magis
querendũ ẽ. oꝑ osiusq tractandũ ẽ.
quomͦ respondeamꝰ eis qui dicunt
si in illa rectitudine in qua sine
uitio factꝰ. ẽ. habuit ꝑseuerantiã:
ꝓculdubio ꝑseuerauit in ea. Et
si ꝑ seuerauit: utiq ñ peccauit.
nec illã suã rectitudinẽ dm̃q de¬
seruit. Fum auĩ peccasse. ⁊ deser¬¬
torẽ bonꝑfuisse ueritas clamat.
Non ergo habuit in illo bono per¬
seuerantiã. Q si ñ habuit: non
utiq accepit. Quomͦ enim &¬
accepiss& ꝑseuerantiã ⁊ ñ ꝑ seue.¬
rassoe: Porro si ꝓpt̾ea ñ habuit

Expanded text:
ipso quod non dicitur nunquam sine vitio ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non ha
Abbreviated transcription (Latin):
adiudiciũ. Miscđiam quidẽ. si
amassa ꝓditionis ille qui corripit᷑
grẽ largitate discretꝰ. ẽ: ⁊ ñ ẽ
int̾ uasa ire quȩ ꝑfecta sunt in
ꝑditionẽ. sed inter uasa miscđiȩ
in adiutorio dñi in cuiꝰ manu st̃
⁊ nos & sermones nr̃i aggredienda
atq soluenda. Queritur enĩ a nob̾
qͣntũ attin& adhoc donũ dĩ qđ
est in bono ꝑseuerare usq in fiuẽ
quid de ipso primo homine seutia¬
mus. qui certe sine tillo uitio factꝰ
ẽ rectꝰ. Nec dico si ꝑseuerantiam
ñ habuit quomodo sine uitio fuit.
cuitam̃ necessariũ donũ dei fuit.
Huic nãq int̾rogationi facile res¬
pondet᷑ eũ ꝑseuẽrantiã ñ habuisse.
quia in eobono quo sine uitiofuit
ñ ꝑ seuerauit. Coepit enim habere
uitiũ : ex quo cecidit. Et si coepit:
antequã coepiss& utiq sine uitio
fuit. Aliud. ẽ. enĩ habere uitiũ:
⁊ aliud ẽ. in ea bonitate inqua nul.¬
lũ uitiũ ẽ. non manere. Fo qͥppe

Expanded text:
judicium: misericordiam quidem, si judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sedin adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. conturbatꝰ. ita ut eũ mori
ꝓillo metuens ter negar&e: sed rur¬
sus conu̾tit adeũ faciem suã dñs
⁊culpã lacrimis diluit. Quid ÷ eñĩ
aliud respexit cũ. uisi faciẽ quam
paululũ ab illo au̾terat reuoca¬
uit ad eumi. factus gͦ sicerat contͣ¬
dat Sedquia didicit ñ de ipso
sydereetiã hoc ei ꝓficit in bonũ.
faciente. illo qui diligentib eum
om̃ia coopatur in bonũ. Quia
sođm ꝓpositũ uocatꝰ erat: ut nemo
eũ possoe eriꝑe de manu xp̃i cui
datus erat. Nemo gͦ dicat ñ esse
corripiendũ qui exorbitat de uia
iusta: sed ei reditũ ⁊ ꝑseuerantiã
a dño tantũ ẽẽ poscendã. Nemo
prudens ⁊ fidelis hoc dicat. Si enĩ
dubio illi etiã qđ corripit᷑: As co¬
oꝑatur in bonũ. Ytrũ autẽ ita
sit uocatꝰ qm̃ qui corripit nescit:
faciat ipse cũ caritate qđ scit ẽẽ faci¬
endũ. Scit enĩ talẽ corripiendum.
facturo do: aut admiscđiam aut

Expanded text:
factus est conturbatus, ita ut eum mori factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia filius erat ꝓmislionis ñ
ꝑditionis: exꝑtus đo paululum
deserente quid ẽẽt ipse. dñe inqͥ
in uoluntate tua pstitisti decori
meo uirtutẽ. auertisti faciẽ tuã
⁊ factꝰ sũ conturbatꝰ. Ecce doctior
⁊ obhoc etiã humilior. tenuit
uiã iam uidens ⁊ confidens in uo¬
luntate sua dm̃ decori eiꝰ presti-¬
tisse uirtutẽ. Qđ sibi ipse tribu¬
ens ⁊ dese p̃sumens in tali abun¬
dantia quã p̃stiterat ds̃: ñ de
illo qui eã p̃stiterat dicebat. ñ
mouebor inȩt̃nũ. Factꝰ ẽ ergo
conturbatꝰ ut se inuenir& : ⁊̃
humilit̃ sapiens ñ solũ ȩt̃ne uitȩ.
uerũ etiã in hac uita piȩ conuer¬
sationis ⁊ ꝑseuerantiȩ in quo
spes habenda ẽẽt ad disceret.
Hec uox ⁊ apłi petri eẽ potuit.
dixerat quippe ⁊ ipse in abun.¬
dantia sua. Animã meã ꝓte pona.
Sibi festinando tribuens: quod ei
fuerat ad nõ postea largiendum.
Auertit aut̃ ab illo faciem dñs: &

Expanded text:
Sed quia filius erat promissionis, non Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exultate ei cũ tremore. Ne qͣndo
irascat᷑ dñs. ⁊ ꝑeatis de uia nista.
Neq enĩ ait ⁊ ñ ueniatis ad uia
iustã : sed ne pereatis inquit de
iua iusta. Quid ostendens. nͥ eos
ẽẽ cõmonitos qui iã ambulant
in iua iustaut intimore đo ser¬
uiant. id ÷ ñ altũ sapiant. sed ti.¬
meant. qđ significat ñ suꝑbiant:
sed humiles sint: Unde alibi dic̃.
ñ alta sapientes.: sed humilib con-¬
sentientes. Exultent do. sed cum
tremore. ut innullo głantes qͣndo
nr̃m nichil sit. ut qui głatur in
dño głetur. ne ꝑeant de uia uista.
inqua iã ambulare coepert̃. dum
sibi hoc ipsũ assignant qđ in ea
sunt. His uerbis usus ẽ. ⁊ apłs ubi
ait. Cũ timore ⁊ tremore urãm
ipsoꝵ salutẽ oꝑamin. Et osteni.
dens quare cũ tunore ⁊ tremore.
ds̃ ẽ. enĩ inquit qui oꝑat᷑ in uob̃
⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓbona uoluntat
Non enĩ habebat hunc timorem
⁊ tremorẽ qui dicebat in abun¬
dantia sua. ñ monebor iet̃nũ.

Expanded text:
tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum sacum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑdã ex eo. Ab illo ergo datur
et̾iam ꝑseuerantia in bono usq
infinẽ. Neq enĩ datur nisi eis
rant ꝑibunt. Talib ds̃ diligen¬
tib eu̾m. omĩa cooꝑat᷑ in bonũ.
Usq ad eo prorsus om̃ia ut etiã
si qui eoꝵ deuiant ⁊ exorbitant.
etiã hoc ipsũ eis faciat ꝓficere in
bonũ quia humiliores redeunt
atq doctiores. Discunt enĩ in
ipsa uita iusta cũ tremore se exul¬
tare debere: ñ sibi arrogando
tanꝗͣ de sua uirtute fiduciã ꝑma¬

Expanded text:
non perdam ex eo . Ab illo ergo datur non perdam ex eo . Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque enim datur, nisi eis rant tibus omnia cooperantur in bonum: » usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores: discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam perma
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ⁊ om̃s iã p̃sciti ac p̃destinati
sunt: ⁊ multi iã uocati atq
iustificati. Qđ aut̃ posuit in
fine illos ⁊ głificauit: siquidẽ
illa gła ẽ hic intelligenda de
Quãuis ceꝰ illa duo id.ẽ. uocauit
⁊ iustificauit: ñ in om̃ib facta
sint de quib dicꝰta st̃. Ad huc enĩ
usq infinẽ scłi multi uocandi
riti tẽporis. posuit de reb etiã
futuris. tãquã iam fecerit ds̃.
quȩ iã ut fierent ex ȩt̃nitate
disposuit. Ideo de illo dicit &e
ꝓpħa esaias. Qui fecit quȩ fu¬
tura sunt. Qui cũq gͦ in dei
ꝓuidentissima dispositione p̃¬
scta p̃destinati. uocati. iꝰtificati.
głificati sunt: ñ dico etiã nondũ
renati sed etiã nondũ nati: iam
filii di sunt & om̃ino perire non
possunt. Hi uere ueniunt ad
xpp̃m: quia ita ueniunt quomodo
ipse dic̃. Omẽ qđ dat michi pat̾
adme ueni&e & eũ qui uenit
adme ñ eiciã foras. Et paulo post.
Hȩc ẽ inquit uoluntas eiꝰ qui misit
me patris: ut om̃e qđ dedit iͥ

Expanded text:
m et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi eriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quomodo ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam : quã dicentiũ ñ accepimus
ꝑseuerantiã. Qm̃ potest dici ho¬
mini. In eo qđ audieras ⁊ tenue.¬
ras: in eo ꝑseuerares si uelles.
Nullomodo aut̃ dici potest. Id qd̾
ñ audieras. crederes si uelles.
Ae ꝑ hoc & qui euangłiũ non
audierunt: & qui eo audito ue¬
nire ad xp̃m. Hoc ẽ tneũ crede
noluert. qm̃ ipse dixit nemo
uenit adme nisi ei datũ fuerit
apatre meo: & qui ꝑ ȩtatẽ par.¬
uulã nec credere potuerunt.
sed ab originali noxa a solo pos¬
sent lauacro regen erationis ab¬
solui. quo tam ñ accepto mortu
perierunt: n sunt ab illa conspa¬
sione discreti. quã constat esse
dampnatã.: euntib om̃ĩb ex
uno incondẽpnationẽ. Discer¬
nunt᷑ aut̃ ñ meritis suis: sed ꝑ
grãm mediatoris. hoc. ẽ. insan.¬
guine secundi ada iustificati
gratis. Itaq cũ audimꝰ. quis enĩ
te discernit: quid aut̃ habes qđ
ñ accepisti: si aut̃ ⁊ accepisti qͥd

Expanded text:
tiam, quam dicentium, Non accepimus tiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici potest, Id quod non audieras, crederes si velles. 12. Ac per hoc et qui Evangelium non audierunt, et qui eo audito nire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid
Abbreviated transcription (Latin):
sissimus martir hoc sentit. qđ
in his uerbis cotidie fideles xp̃i
petunt: ut ꝑseuerent in eo qđ
ẽẽ coeperunt. Nullo aut̃ dubi¬
tam̃ eos iuste quos corripim.
qui cũ bene uiuerent: ñ in eo
ꝑ seuerauert̃. Ex bona quipoe
in malã uitã sua uoluntate
mutati sunt: & ido corripiunt᷑.
⁊ si nichil eis correptio ꝓfuerit.
sed inuita ꝑdita usq ad mortẽ
ꝑseuerauerint. etiã diuina in
ȩt̃nũ dampnatione sunt digni.
Nec se excusabunt dicentes. sic̃
modo dicunt. quare corripun᷑.
ita tunc quare dãpnamur. qͣndo¬
quidẽ ut exbono reuerteremur
ad malũ: ꝑ seuerantiã ñ accepimꝰ
qua ꝑmaneremꝰ in bono. Nullo
modo hac excusatione aiuista
dãpnatione se lib̾abunt. Si enĩ
qui poterunt dicere ñ se audisse
euangłium xp̃i cũ fides exauditu
sit: quanto miꝰ se lib̾abunt qui
dicturi sunt ꝑseuerantiã non ac-¬
cepimꝰ : Iustior enĩ iudet᷑ excu¬
satio dicentiũ. ñ accepimꝰ audien¬

Expanded text:
sissimus Martyr hoc sentit, quod sissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitamen eos; justeque corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim,qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit : quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audien
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ actib legimꝰ. Audien¬
tes autẽ gentes gauisȩ sunt:¬
& exceperunt uerbũ dñĩ. &
credidert̃ quot quot erant
ordmati in uitã ȩt̾nã: Quis
in ȩt̃nã uitã potuit ordinari.
nͥ ꝑseuerantiȩ dono: Quando¬
quidẽ qui ꝑseuerauerit usq
infinẽ hic saluus erit: qua salu¬
te nisi ȩt̾na: Cum uͦ in oratio.¬
ne dnĩca do patri dicimꝰ scĩficet᷑
nom̃ tuũ: quid aliud dicimus
quã ut nom̃ eiꝰ scĩficetur in nob̾:
Qđ cũ iã ꝑ lauacrũ regeneratio¬
nis effectũ sit : quare cotidie
fidelib poscitur. nisi in eo qđ
factũ ẽ in nob̾ ꝑseueret᷑ a nob̾:
Nam &e beatꝰ cyprianꝰ hoc sic
intelligit. Exponens quippe
nr̃is: sed qđ petamꝰ ađo. ut
nom̃ eiꝰ sc̃ificetur in nob̃. Cete¬
rum. a quo ds̃ scĩficat᷑ qui ipse
scĩficat. Sed quia ipse dixit
id petimꝰ ⁊ rogamus. ut̃ qui in
baptis mo scĩficati sumꝰ : in eo qđ
eẽ cȩpimꝰ ꝑseueremꝰ. Ecce glorio¬

Expanded text:
Apostolorum Actibus legimus, AudienApostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe nostris; sed quod petamus a Deo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce glorio
Abbreviated transcription (Latin):
gelio aprima die usq nc̃: confi¬
Sens hoc ipsũ. qm̃ qui coepit in
uob̾ opꝰ bonũ. ꝑ ficioe usq indiẽ
xp̃i iħu : quid aliud eis quã per-¬
seuerantiã in bono usq in finem.
de di miseratione ꝓmittit: Itẽq
ubi dicit. Salutat uos epafras
stetis ꝑfecti ⁊ pleni in om̃i uolun-¬
tate đi: Quid. ẽ. ut stetis nͥ ut
pseueretis : Unde dictũ ẽ. de
diabolo. inueritate non stetit:
quia fuit ibi sed ñ permansit.
Nã utiq isti infide iã stabant.
Nec aliud oramꝰ cũ oramꝰ ut qͥ¬
stat stet : nisi ut ꝑseuer&. Itẽ
iudas apłs cũ dicit. ei autẽ qui
offensione ⁊ constituere ante
conspectũ głȩ suę ĩmaculatos
in lȩtitia: Nonne aꝑtissime
ostendit donũ d̃i ẽẽ in bono
ꝑseuerare usq infinẽ: qͥd enĩ
aliud donat qͥ conseruat sine
offensione ut constituat ante
conspectũ głȩ suȩ ĩmaculatos
inlȩtitia. nisi ꝑ seuerantiam
bonam: Quid ẽ. etiã quod in

Expanded text:
gelio a prima die usque nunc; configelio a prima die usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, stetis perfecti, et pleni in omni voluntate Dei. Quid est ut stetis, nisi ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo. In veritate non stetit , quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus ut qstat stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit: Ei autem qui offensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia. Nonne apertissime ostendit donum Dei esse, in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in
Abbreviated transcription (Latin):
mnũ. Sed ñ iđo est eiꝰ qui non
ꝑ seuerauerit negligenda correp.¬
tio: ne forte det̾ illis d̾s̃ pęnite¬
tiã. ⁊ resipiscant de diaboli lanꝰ
Correptionis quippe utilitati:
hanc sententiã subiunxit apłs
dicens. Sicut supͣ cõmemoraui
cũ modestia corripientẽ diuersa
sentientes: ne qͣndo det illis ds
penitentiã. Nã si dixerunꝰ istan
ꝑseuerantiã tã laudabilẽ. tamq
felicẽ. sic ẽẽ hominis ut ei ñ sit ex
deo : illud primitus euacuamus.
qđ ait dñs petro. Rogaui ꝓte:
ne deficiat fides tua. Quid enim
ei rogauit. nͥ ꝑ seuerantiã usq
infinẽ: Quę ꝓfecto si ab homine
homini eẽt. adeo poscenda non
ad dm̃. Neq enĩ nichil malum
facit qui bonũ deserit. & aquo
declinare ñ deb& inclinatur
in malũ: ñ ꝑ seuerans in bono.
Illo etiã loco ubi dicit. gratias
ago do in om̃i memoria uri
semꝑ in om̃i p̃ce mea ꝓomnib
uob̾ cũ gaudio dep̾cationẽ facieis.
suꝑ cõmunicatione ura in euan¬

Expanded text:
. Sed non ideo est ejus qui non perseveraverit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem Deo, illud primitus evacuamus quod ait Dominus Petro: « Rogavi pro te, ne deficiat fides tua . » Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communione vestra in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt etiã quando eẽ uide.¬
bantur. & ita uocabant᷑. Appel.¬
lamus ͦ nos ⁊ electos xp̃i disci.¬
pulos ⁊ di filios: quia sic appel¬
landi sunt quos regeneratos
pie iuiuere cernimus. Sed tunc
uere sunt qđ appellant᷑. si man¬
serint ineo: ꝓpt̃ qđ sic appellant᷑.
Si aut̃ ꝑseuerantiã ñ habent.
id. ẽ. in eo qđ coeperunt ẽẽ non
manent. ñ uere appellantur :¬
qd appellant᷑ & non sunt. Apd̾
eũ enĩ hoc non sunt cui notũ ẽ.
qđ futuri st̃. Id. ẽ. ex bonis mali.

Expanded text:
tiam quando esse videbantur, et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt quos regeneratos pie vivere cernimus. Sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo, propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est in eo, quod coeperunt esse, non manent, non vere appellantur quod appellantur, et non sunt. Apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est ex bonis mali.
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽ suꝑ t̾rã : Sicut gͦ cogunt᷑
fateri donũ dei eẽ ut finiat homo
istã uitã ante quã ex bono mutet᷑
in malũ. cur aut̃ id aliis donetur
aliis ñ donetur ignorant: ita
donũ di ẽẽ in bonõ ꝑseuerantiam
scđm scripturas de quib testimo.¬
nia multa iã posui fateant᷑ nob̾cũ.
Et cur aliis detur aliis non detur.
sine murmure aduersus dm̃. dig¬
nentur ignorare nobiscũ. Nec
nos moueat. qđ filiis siuis qͥb dã
ds̃. ñ dat istã ꝑseuerantiã. Absit
enĩ ut ita ẽẽt: si de illis p̃destina¬
tis ẽẽnt ⁊ scđm ꝓpositũ uocatis:
qui uere sunt filii promissionis.
Nã isti cũ pie iuuunt : dicunt᷑
filii dĩ. Sed qm uicturi sunt ĩpie.
& ineadẽ impietate morituri: ñ¬

Expanded text:
dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare nobiscum. Cnos moveat, quod filiis suis quibusdam Deus non dat istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eade
Abbreviated transcription (Latin):
in malũ. deficiente bona uolun¬
tate morunt᷑. Respondeant
si possunt cur illos ds̃ cũ fidelit̃
⁊ pie uiuerent. ñ tunc de uitę
huiꝰ periculis rapuit ne mali¬
tia mutar& intellectum eoꝵ
& ne fictio deciꝑet animas eorum.
Utrũ hoc inpotestate non habuit:
an eoꝵ mala futura nesciuit: Nẽpe
nichil hoꝵ nisi ꝑuersissime atq
insanissime đr̃. Cur ergo ñ fecit
respondeant qui nos irrident. qͣn¬
do in reb talib exclamamꝰ: quam
inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. ⁊ in¬
uestigabiles uiȩ eiꝰ. Neq enim hoc
ñ donat d̾s. quib uoluerit. Aut
ueroscriptura illa mentit᷑ quȩ de
morde uelut immatura hominis
iusti ait. raptus ẽ ne malitia inii.¬
tar& intellectũ eiꝰ. aut nefictio
deciper& animã eiꝰ : Cur igit᷑ hoc
tam magnũ beneficiũ aliis dat
aliis ñdat ds̃. apud quẽ non est
iniquitas nec acceptio ꝑsonarum.
Et incuiꝰ potestate ẽ. quãdiu qͥsq
in hac uita maneat quȩ tẽptatio

Expanded text:
in malum deficiente bona volunin malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae non donat Deus quibus voluerit, aut vero scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
uestigare ñ posse inuestigabiles
uias eiꝰ. Ut enĩ alia innumerabi¬
lia taceã quȩ aliis dant᷑ aliis ñ
dant᷑ hominib adño d̾o apd̃ quẽ
ñ ẽ. acceptio ꝑsonarũ: nec tribu¬
unt᷑ ista meritis uoluntatũ. sic̃
sunt celeritates. iures. bonȩ uali¬
tudines. & pulchritudines corpo¬
rũ. ingenia mirabilia. ⁊ multaꝵ
artiũ capaces naturę mentium:
uł quȩ accidunt extrinsecꝰ. ir est
opulentia. nobilitas. honores. &
cet̾a huiꝰ modi : quȩ quisq ut ha-¬
beat non nisi in dĩ est potestate.
ut ñ immorer etiã in baptismate
paruuloꝵ qđ nullus istoꝵ pot̃
dicere.sicut illa ad regnũ dĩ ñ
ꝑtinere: cur illi paruulo detur.
illi ñ detur. cũ sit utrũq in po¬
testate di. ⁊ sine illo sacram̃to
nemo intr& in regnũ di: ut hec
gͦ taceã uł relinquã. illos ipsos
intueantur de quib agitur.
De his enĩ disserimꝰ qͥ ꝑseuerantiã
bonitatis ñ habent. sed exbona

Expanded text:
vestigare non posse investigabiles vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono
Abbreviated transcription (Latin):
illud ñ minꝰ mirũ ẽ: & tam̃ uerũ
atq ita mamfestũ. ut nec ipsi
inimici grȩ̃ di quomͦ id negent
ualeant inuenire. quod filios
quosdã amicoꝵ suoꝵ hoc est re
generatoꝵ bonoꝵq fideliũ sine
baptis mo hinc paruulos exeun¬
des. quib utiq si uell& huius
lauacri grãm ꝓcurar&e. in cuiꝰ
potestate st̃ om̃ĩa alienat a
regno suo quo parentes mittit
illoꝵ : ⁊ quosdã filios inimicoꝵ
suoꝵ facit in manꝰ xp̃ianorum
uenire. & ꝑ hoc lauacrũ intro¬
duci in regnũ. aquo eoꝵ paren¬
tes aliem sunt. Cũ & illis malũ
⁊ istis bonũ. meritũ nullũ fit
paruulis : ex eoꝵ ꝓpria uolun
tate. Certe hic iudicia dĩ qm̃
iusta ⁊ alta sund: nec uituꝑari¬
possunt nec penetrari. In his .ẽ. &
illud de ꝑseuerantia de qua nunc
disputamꝰ. De utrisq igitꝰ excla-¬
memꝰ: o altitudo diuitiaꝵ sapien¬
tiȩ ⁊ scientię dĩ. quã inscrutabilia
sunt iudicia eiꝰ. Nec mirem᷑ nos

Expanded text:
illud non minus mirum est, et tamen verum, illud non minus mirum est, et tamen verum, atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum generatorum bonorumque fidelium, sine baptismo hic paruulos existentes, quibus utique si uellet huiusmodi lauacri gratiam procuraret in cuius potestate sunt omnia, alienat a regno suo in quod parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum uenire et per lauacrum introduci in regnum a quo eorum parentes alieni sunt, cum et illis malum et istis bonum meritum nullum sit paruulis ex eorum propria uolutate. Certe hic judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperpossunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia, de qua nunc disputamus. De utrisque ergo exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ ullo modo uellet. quã ꝓillo
ignorat tunc fuisse periturã fidẽ
petri. si ea quȩ fidelis erat uolun-¬
tas ipsa deficer&e. ⁊ ꝑmansuram
si eadẽ uoluntas manerae. Sed
dio. Quando rogauit gͦ ne fides
eiꝰ deficer&: quid aliud rogauit.
nͥ ut haberoe infide liberũsimã.
fortissimã. inuictissimã. ꝑseue.¬
rantissimã uoluntatẽ: Ecce quẽ¬
ad modũ scđm gram dĩ ñ contra
eã lib̾tas defendit᷑ uoluntatis.
Uoluntas quippe bumana non
lib̾tate consequit᷑ grãm. sed gr̃a
potius lib̾tatẽ. ⁊ ut perseuer &
delectabilẽ ꝑpetuitatẽ. & in su¬
perabilẽ fortitudinẽ. Mirandũ
ẽ. quidem. multũq mirandum.
qđ filiis siuis quibdã ds̃ quos
regenerauit ui xp̃o quib fidem
spem dilectionẽ dedit: non dat
ꝑseuerantiã. cũ filiis alienis sce¬
leratantũ dimittat: atq imꝑ¬
tita grã faciat filios suos. Quis
hoc non miret᷑ : quis hoc non
uehem̃tissime stupeat . Sed etiã

Expanded text:
Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Petrus ullo modo vellet, quam pro illo ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret? Sed tio. Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quidem, multumque mirandum, quod filiis suis quibusdam Deus quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam; cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia faciat lilios suos. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
abscondere. ñ ad uersus eiꝰ consiliũ
murinuremꝰ.: sed hoc quoq nob̃
saluberrimũ ẽẽ credamꝰ. Tu autẽ
quisquis inimicꝰ eiꝰ grẽ sic int̾rogas.
ipse quid dicis: Bene qđ te non
negas eẽ xp̃ianũ ⁊ catholicũ iactas.
Si ergo confiteris donũ dĩ ẽẽ per¬
seuerare in bono usq in finem.
cur hoc donũ ille accipiat ille ñ
accipiat. puto qđ mẽcũ pariter
nescis. & ambo hic in scrutabilia
uidicia dĩ penetrare ñ possumus.
Aut si ad liberũ arbitriũ hominis.
qđ ñ scđm dĩ grãm sed contra eam
defendis. ꝑtinere dicis ut ꝑseuer&
inbono quisq uł non ꝑseuer&. ñ
do donante si ꝑseuer&. sed huma¬
na uoluntate faciente : qͥd moli¬
turus es contͣ uerba dicentis. ro.¬
gaui ꝓte petre ne deficiat fides
tua: An audebis dicere etiã ro.¬
gante xp̃o ne deficer& fides petri.
defecturã fuisse si petrꝰ eã deficere
uoliuss&. hoc ẽ si eam usq infinem
ꝑseuerare noluissce. Quasi aliud

Expanded text:
dversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum, et catholicum jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ ẽ nob̾: potest etiã sic intelligi
qđ om̃s homines uult d̾s̃ saluos
fieri. qm̃ nos fac̃ uelle. Sic̃ misit
sp̃m filii sui clamantẽ abba pat̾.
Idẽ nos clamare facientẽ. De ipso
quippe sp̃u alio loco dicit. Acce¬
pimꝰ sp̃m ad optionis filioꝵ in qͦ
clamamꝰ aba pat̾. Nos gͦ clamamꝰ.
sedille clamare dictꝰ. ẽ : qͥ efficit
ut claniemꝰ. Si ergo clam antem
sp̃m recte dixit scriptura. a quo
efficitur ut clamemꝰ: Recte etiã¬
⁊ uolentẽ dm̃ a quo efficitur ut
uelimꝰ. ac ꝑ hoc quia ⁊ corripien-¬
do nichil aliud debemꝰ agere.
nͥ ut abista pace quȩ ẽ addm̃ ñ
recedat᷑. aut ad eã qui recesserat
reuertat᷑: nos agamꝰ sine despe¬
ratione qđ agimus. Si filiꝰ pacis
ẽ quẽ corripimꝰ : requiescet suꝑ
eũ pax nr̃a. Sin aut̃ ad nos re-¬
uertet᷑. Quãuis itaq etiã dũ

Expanded text:
st etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis ita
Abbreviated transcription (Latin):
correptione cõpunctꝰ salubrit᷑
ingenut. ⁊ ad similia bona oꝑa
uł etiã meliora reuertit᷑ : nẽpe
hic aꝑtissime utilitas correptio.¬
nis appar&ł. Sed ꝑ hominem
correptio siue excaritate sit.
siue ñ sit: tam̃ ut correptio
ꝓsit. ñ nisi ꝑ dm̃ fit. An ad huc
& ista nolens corripi potest di¬
cere : Quid ego feci qͥ ñ accepi:
Quẽ constat accepisse. ⁊ sua cul¬
pa quod acceꝑat amisisse: Pos¬
sum inquit. possũ om̃ino qͣndo
me arguit quod exbona uita
in malã mea uoluntate relapsꝰ
sim: dicere adhuc. Quid ego feci
qui ñ accepi : Accepi enĩ fidẽ
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur : sed
in illa usq infinẽ ꝑseuerantiã
ñ accepi.An quisquã dicere
audebit istã ꝑseuerantiã ñ ẽẽ¬
et donũ di: Et hoc tã magnũ
bonũ ita eẽ nr̃m: ut quisquis ia
habuerit. ñ ei possit apłs dicere.
Quid enĩ habes qđ ñ accepisti. qm
hoc sic haboe ut ñ acceꝑit: Adhȩ

Expanded text:
correptione compunctus salubriter correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto prosit, non nisi per Deum fit. 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
uus effectꝰ. ẽ. An uero ido praui¬
tas ista corripienda ẽ. in homine.
quia ñ eiꝰ ꝓpria qui corripitur.
sed cõmunis ẽ. om̃ib : Immo uͦ
corripiatur & insingulis: quod
ẽ om̃ium. Non enĩ ꝓpterea
cuiꝰquã ñ ẽ: qđ abea nullus
immunis. ẽ. Peccata quidẽ ista
originalia. ideo dicunt᷑ aliena:
quod ea singuli de parentibus
trahunt. S̾ed ñ sine causa dicun¬
tur & nr̃a  quia in illo uno om̃s
sicut dic̃ apłs peccauert̃. Corri¬
piat᷑ ergo origo dampnabilis.
ut ex dolore correptionis. uo¬
luntas regenerationis oriatur.
si tam̃ qui corripit᷑ filius est
ꝓmissionis. ut strepitu correp¬
tionis forusecꝰ insonante ac fla-¬
gellante. ds̃ in illo intrinsecꝰ
occulta inspiratione oꝑetur
oł uelle. Si aut̃ iã regeneratus
⁊ iustificatꝰ. in malã uitã sua
uoluntate relabitur: certe iste
ñ potest dicere ñ accepi. quod
acceptã grãm dĩ suo in malum
libo amisit arbitrio. Qui si

Expanded text:
vus effectus est. An vero ideo pravivus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerasi tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si
Abbreviated transcription (Latin):
uitẽ habes quod ñ accepisti:¬
Si aut̃ ⁊ accepisti. qͥd głaris qͣsi
ñ acceꝑis : Cur gͦ corripimͣ.ar.¬
guumur. rep̃hendim᷑. accusam :
quid facimꝰ qui ñ accepimus:
Qui hec dicunt extra culpã se
uideri uolunt. in hoc qđ non
oboediunt do. quia utiq ipsa
oboedientia munꝰ eiꝰ est: quȩ
necesse. ẽ. ut sit in eo. euii caritas
in est. quȩ sine dubio ex do. ẽ.
& dat eã pat̃ filiis suis. Hanc
inquiunt ñ accepimꝰ. Quid itaq
corripim᷑ quasi nos eã nob̾ dare
possimꝰ. ⁊ nro arbitrio dare nolimꝰ:
Nec attendunt si nondũ regene¬
rati sunc. primã ẽẽ causam̃ cur
obiurgati qđ sint in oboedien¬
des do: sibi debeant displicere.
Quia fecit ds̃ hominẽ rectũ ab
mitio humanȩ creaturȩ. ⁊ ñ est
inqͥtas apđ dm̃. Ac ꝑ hoc prima
prauitas qua dõ non oboedit᷑
ab homine.ẽ: qui ex rectitudine
in qua eũ d̃s primitꝰ fecit. sua
mala uoluntate decidens. pra¬

Expanded text:
autem habes quod non accepistiautem habes quod non accepistiSi autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pra
Abbreviated transcription (Latin):
quã ius possit etiã ñ ꝑ hominem
homini dari: concedant etiã cor¬
ipi se debere a p̃positis suis. a qͥb
xp̃iana gr̃a p̾dicatur: quã uis ñ
negeturꝰ ds posse quẽ uelit etiã
nullo homine corripiente corri-¬
gere: & ad dolorẽ salubrẽ peni-¬
tntiȩ occultissima ⁊ potentissi-¬
ma medicinȩ suȩ potestate ꝑ-¬
ducere. Et sicut ñ ẽ ab oratione
essrridũ ꝓ eis quos corrigi uolu¬
mus. etiã si nullo hominũ oran
a ꝓpetro dñs respexit eũ. &
fecit eũ suũ flere peccatũ. ita
ñ ẽ negligenda correptio. quãuis
ds quõs uoluerit. etiam ñ correp¬
dos facit ee correctos. Tunc autẽ
correptione ꝓficit homo: cum
miseretur atq adiuuat. qͥfacit
quos uoluerit. etiã sine correpti¬
one ꝓficere. Sed quare isti sic
illi alit̃ atq illi alit̾ diuersis
⁊ umumerabilib modis uocent᷑
ut reformentur: absit ut dica¬
mus iudiciũ luti eẽ debere.
Quis enĩ de discernit: Quid

Expanded text:
quamvis etiam possit non per hominem quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suum peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse debere, Quis enim te discernit? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
det eis ds̃ penitentiã ad cognos.¬
cendã ueritatẽ: ⁊ resipiscant
de diaboli laqueis. Cur aut̃ ist
qui corripi nolunt dicunt. tan¬
tũ p̃cipe mͥ ⁊ ora ꝓ me ut quod
p̃cipis faciã : Curꝰ ñ potius scđ̾n
suũ prauũ sensũ. & ista duo
resptiunt. ⁊ dicunt. Nec ut or
ei ds̃ pęnitentiã qua se negassi
dñm fleuit: Quis hominum
paulũ diuinis p̃ceptis ad fidem
xp̃ianã ꝑtinentib erudiuit:
Cũ gͦ audiretur p̃dicans euan¬
gelium ⁊ dicens. notũ enĩ uobis
zatũ ẽ. a me. quia non ẽ. scđdn
hominẽ. Neq enĩ ego abhomi
icepi illud neq didici. sed ꝑ reuela¬
cionẽ xp̃i iħu: responderetur ei.
Quid nob̃ molestꝰ es. ut abste acci.¬
pumꝰ atq discamꝰ. qđ tu ñ ab ho-¬
mine accepisti. neq didicisti: Po¬
cens ẽ. enĩ ille qui tͥ dedit. sic et
nob̾ dare quomͦ tibi. Porrosihoc
ñ audent dicere. sed patiunt᷑ sibi
euangłium ab homine p̾dicari.

Expanded text:
s poenitentiam ad cognoss poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, et dicunt, Nec ut praei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis zatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari;