comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Quare honoramꝰ eos caritate non seruitute: nec eis tẽpla
constituimꝰ. Nolunt enĩ se sic honorari a nob̾: quia nos ipsos
cũ boni sumꝰ tẽpla sumi dĩ.eẽ. nouer̃. Recte itaq scribitur. homi¬
nẽ ab angło ꝓhibitũ ne se adorar&. s unũ dnm̃ sub qͦ ei eẽt. &
ille conseruus Qui aut̃ nos inuitant ut sibi seruiamꝰ. & tanꝗ
dos colamꝰ : similes s̃ suꝑbis hominibꝰ qͥbꝰ si liceat similit̃ coli
uolunt S istos honuines ꝑpetiminꝰ. illos uͦ angłos colere
magis ꝑicłosum ẽ Omĩs enim hominũ dominatũs in homines.
aut̃ dnãntiũ aut seruientiũ morte finitur. seruitꝰ aut̃ sub
angłorũ malorũ suꝑbia ꝓpt̾ ipsũ tepꝰ. qđ ẽ. pꝰ mortẽ magis me
tuendaẽ Illud &iã cui uis cognoscere facebe ẽ : qđ sub homi¬
ne dnãnte libas cogitaciones habere concessũ ẽ. Illos aut̃ dños

Expanded text:
mus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa mus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa construimus: nolunt enim se sic honorari a nobis; quia nos ipsos cum boni sumus, templa summi Dei esse noverunt. Recte itaque scribitur, hominem ab angelo prohibitum ne se adoraret, sed unum Dominum sub quo ei esset et ille conservus . 111. Qui autem nos invitant ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, similiter coli volunt: sed istos homines perpeti minus, illos vero colere magis periculosum est. Omnis enim hominum dominatus in homines, aut dominantium aut servientium morte finitur: servitus autem sub angelorum malorum superbia, propter ipsum ttuenda est. Illud etiam cuivis cognoscere facile est, quod sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est; illos autem dominos
Abbreviated transcription (Latin):
colit sͥ summꝰ angłs id colendũ ẽ. & ia ab homine utimo:
quia ipsa hominis natura id non colendo facta ÷ ultima Non
enĩ aliunde sapiens angłs. aliunde homo. aliunde ille ue¬
rax. aliunde homo: s ab una incõmutabili sapientia &
ueritate. Nam id ipsũ actũ ẽ. tẽꝑali dispensatione. ad salutem
nram : ut naturã humanã ipsa dĩ uirtꝰ. & dĩ sapientia in cõ¬
nutabilis & consubstantialis patri & coet̾na susciꝑe dignaret᷑.
ꝑquam nos docer&: id eẽ. homini colendũ qđ abomĩ creatura
intellectuali & rationali colendũ ⁊. Hoc &iam ipsos optimos
angłos. & excellentissima minsteria di uelle credamꝰ: ut unũ
cum ipsis colamꝰ dm̃. cuiꝰ contẽplatione beatis: Neq enim &
nos uidendo angłm beati sumꝰ: s uidendo ueritatẽ. qua etiã ip¬
sos diligimꝰ angłos. & his congratulamur: Nec inuidemꝰ qđ ea pa¬
ratiores & nullis molestiis impedientibꝰ ꝑ fruuntur: s magis

Expanded text:
colit ergo summus angelus, id colendum est etiam ab homine ultimo: quia ipsa hominis natura id non colendo facta est ultima. Non enim aliunde sapiens angelus, aliunde homo; aliunde ille verax, aliunde homo: sed ab una incommutabili sapientia et veritate. Nam idipsum actum est temporali dispensatione ad salutem nostram, ut naturam humanam ipsa Dei virtus et Dei sapientia incommutabilis et consubstantialis Patri et coaeterna suscipere dignaretur, per quam nos doceret id esse homini colendum quod ab omni creatura intellectuali et rationali colendum est. « Hoc etiam ipsos optimos angelos et excellentissima ministeria Dei velle credamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemplatione beati sunt. Neque enim et nos videndo angelum beati sumus; sed videndo veritatem, qua etiam ipsos diligimus Angelos, et his congratulamur. Nec invidemus quod ea paratiores, vel nullis molestiis interpedientibus perfruuntur: sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
uos quidem nisi aliqua unitas continẽr&. nichil essetis.
s rursus si uos essetis ipsa unitas. corpora ñ essetis. recte
illi dicitur. Cnde istam nosti unitatẽ. scđm quã iudicas
corpora: Quam nͥ uideres: iudicare ñ posses qđ eã non
impleant: Si aut̃ his corporeis ocłis eam uideres.: non ue¬
re diceres. quã ꝗ eiꝰ uestigio teneantur. longe tam̃ ab ea
distare Nam istis ocłis non nisi carnalia uĩdes A ente
gͥ eã uidemꝰ: S ubi uidemꝰ : Si hoc loco eẽt. ubi corp
nr̃m est : ñ eam uider&̃ qui hoc modo in oriente de cor¬
poribꝰ iudicat: Non gͦ isto continetur loco Et cũ ad est
ubicumq iudicanti: nusꝗ ẽ. ꝑ spatia locorũ. & ꝑ poten¬

Expanded text:
Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, judicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam istis oculis corporeis non nisi corporalia vides: mente igitur eam videmus. Sed ubi videmus? Si hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non eam videret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest ubicumque judicanti, nusquam est per spatia locorum, et per poten
Abbreviated transcription (Latin):
Querã gͦ deinceps quare sint pulchra. & si titubabitur: sub¬
iciã utrũ idõ quia similes sibi partes sunt. & aliqua çopulati¬
one adunã conuenientiã rediguntur Qđ cũ ita eẽ. cõpere¬
rit: int̾rogabo utrũ hanc ip̃sam unitatẽ quã conuincitur
appetere. sũme impleant. an longe infra iaceant. & eã qͦdã¬
mͦ menciant᷑. Qđ siita ẽ: nã quis non admonitꝰ uideat. neq
ullã spetiẽ. neq ullũ omĩno eẽ. corpꝰ. qđ ñ habeat uuitatis
qualecumq uestignũ. neq ꝗtũ uis pulcherrimũ corpꝰ. cũ inter.¬
uallis locorũ necessario aliud alibi habeat. posse assequi eã
quã sequitur unitate᷑: Quare si ita ẽ: flagitabo ut respon¬
deat: ubi nideat ipse unitatẽ hanc. aut unde uideat: Qnã
si ñ uiderit᷑. unde cognosceret. & quid imitaretur corpoꝵ
speties & quid implere ñ posset: Nc̃ gͦ cũ dicit corporibꝰ

Expanded text:
Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subQuaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cognosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bebit : ut in suis oꝑibꝰ artifices faciunt S multis finis ÷¬
humana delectatio: nec uolunt adtendere ad suꝑiora. ut
iudicent cur ista uisibilia placeant: Itaq si quęrã ab ar¬
tifice uno arcu constructo. cur alterũ parẽ contra in al-¬
tera parte moliatur : respondebit credo. ut paria paribꝰ
edifitii m̃bra respondeant: P orro si ꝑgã querere id ipsum
cur eligat: dic& hoc decere. hoc ẽẽ. pulchrũ. hoc delecta¬
re cernentes. nichil audebit ampliꝰ Inclinatꝰ enĩ recũbit
oculis: & unde pendeat ñ intelligit: at gͦ uirũ intrinse¬
cus oculatũ. & inuisibilit̾ uidentem. ñ desinã cõmonere
cur ista placeant: ut iudex eẽ. audeat ipsiꝰ delectationis
humanȩ :lta enĩ suꝑ fertur illi. nec ab ea tenetur: dũ ñ
scđm ipsã s ipsã iudicat & pͥus quęrã. utrũ idõ pul-¬
chra sint quia delectant: an idõ delectent quia pul

Expanded text:
bebit; ut in suis operibus artifices faciunt. bebit; ut in suis operibus artifices faciunt. humana delectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo delectent, quia pul
Abbreviated transcription (Latin):
me intelligit : & tota caritate qđ intelligit diligit Ita
etiã ꝗtũ potest lex ipsa etiã ipse fit scđm quã iudicat
omĩa. & de qua iudicare nullus potest: sicut in istis tem¬
poralibꝰ legibꝰ quãꝗ de his homines iudicent cũ eas insti¬
tiuint : tam̃ cũ fuerint institutȩ atq firmatę. ñ licebit
iudici de ipsis iudicare: s scđm ipsas Conditor tamers
legũ tẽporaliũ. si uir bonus ẽ. & sapiens illã ipsam consulit
et̾nã de qua nulli animȩ iudicare datũ ẽ. ut scđm eius
in cõmutabiles regulas quid sit ꝓ tẽpore iubendũ uetandũ¬
q discernat. Et̾nam igitur legem mundis animis fas ẽ. cog¬
noscere : iudicare ñ fãs ẽ Hoc̃ aut̃ int̾est qđ ad cognosceñ¬
dũ satis ẽ: ut uideamꝰ ita eẽ. aliquid uel non ita Adiudi
candũ uͦ addimꝰ aliꝗͥd. qđ significemꝰ posse eẽ. & alit̃ : ue¬
lud cũ dicimꝰ ita eẽ. deb&. aut ita eẽ. debuit. aut ita eẽ. de¬

Expanded text:
me intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendudum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse de
Abbreviated transcription (Latin):
ũ Et̃ poribus. &̾ locis ẽe̾ mutabile: cuiuis aduertere facile est fantusmata pouo
nehil st aluidi quã despecie corporis corporeo sensuattrasta figriiar Qugine¬
monit mancdart ut arcepta sunt uł partiri. uł multiplicare. uł conteahere. uil disti

Expanded text:
vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere, vel d
Abbreviated transcription (Latin):
ocholica tuta sit. & qͦ mͦ ñ ꝑturbent animũ ea quibꝰ conmoti homincs incorũ cȩdunt
siticiã. rationibꝰ quas dñs dart dignat᷑. ꝗtũ possumꝰ demonstramꝰ: Ilued sane
iinis tenere te uolo. qͥbene nosti animũ meũ ñ hoc me fugiendȩ arrogantiȩ gr̃a
qua s lennicer dicere: qͥd qͥd in his literis crrous inucuri poterit. hoc solum nͥ
et. trbuendũ. qͥd qͥd aut̃ uerũ d̾ conucnionctr ex positũ. uni omiũ bouorũ mnuncrum
largitori dõ. Q a obrẽ sic cibi maniststũ atq ꝑceptũ. nullũ herrorẽ inreligione. eeͥ
pot̾uisse: sianima ꝓcdo suo ñ colere animã. aut corpus. aut fanfas mata sua
aut horũ aliqua cdais coniuncta. aut certe simul omĩa.ẜ inhac uita socictati genors
humani sinc dolo tcporalitor congruens. eõia meditarit᷑. unĩ dmñ coltus. Quiisi
pose nq ddẽ locator.s. tam̃ tẽꝑ aliter: suis afectionibus qͥsꝙ eognoset. Corpus

Expanded text:
in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit, hoc solum mihi esse tribuendum; quidquid autem verum et convenienter expositum, uni omnium bonorum munerretur. 18. Quamobrem sit tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Dposse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque cognoscit. Corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tam quadraturȩ legẽ iudicetur. & forũ quadratũ & lapis qua¬
dratus. & tabella. & gẽma quadrata. rursus scđm totã ȩqua lita¬
tis legẽ iudicent᷑ sibi conuenire motꝰ pedũ turrentis formicȩ.
& scm eã gradientis elefanti. quis eam dubitet locorũ int̾uallis
actẽporũ mec maiorẽ eẽ. nec minorẽ. cũ potentia super& omĩa:
Hȩc aut̃ lex omĩũ artiũ cũ sit omĩno in cõmutabilis. mens uͦ¬
humana cui talẽ legẽ uidere concessũ ẽ. mutabilitatẽ pati pos¬
sit erroris: satis apparet supra m̃tẽ nram eẽ. legẽ quȩ ueritas
dr̃. nec iam illud ambigendũ ẽ. in cõmutabilẽ naturã quę

Expanded text:
tam quadraturae legem judicetur et forum quadratum, et lapis quadratus, et tabella et gemma quadrata; rursus secundum totam aequalitatis legem judicentur convenire sibi motus pedum currentis formicae, et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet locorum intervallis ac temporum, nec majorem esse, nec minorem, cum potentia superet omnia? Haec autem lex omhumana, cui talem legem videre concessum est, mutabilitatem pati possit erroris; satis apparet supra mentem nostram esse legem, quae veritas dicitur. Nec jam illud ambigendum est, incommutabilem naturam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ ita dicitur. millã substantiã siue essentiã malũ esfe:
Neq de peccatis pęnisq eiꝰ animȩ efficit᷑ ut uniu̾sitas ulla
deformitate turpetur: quia rationalis substantia quȩ ab
conditore atq rectore uniu̾sitatis. decora sinit omĩa. Et est
pulchritudo uniu̾sȩ creaturȩ ꝑ hȩc tria inculpabilis: dãp¬
nationẽ peccatorũ. exercitationẽ iustorũ. ꝑfectionẽ beatoꝵ:¬
Quã obrem ipsa qͦq animȩ mediciena. quȩ diuina ꝓuiden¬
tia & ineffabili beneficientia geritur. gradatĩ distinct᷑eq pul¬
cherrima ẽ Tribuit᷑ enĩ in auctoritatẽ atq rationẽ. Auctori¬
tas fidẽ flagitat : & rationi p̃parat hominẽ: Ratio ad intelle¬
ctũ cognitionẽq ꝑducit R quã neq auctoritatẽ ratio peni¬
tꝰ deserit : cũ considatur cui credendũ fit Et certe sũma

Expanded text:
llam substantiam sive essentiam malum esse, neque de peccatis poenisque animae efficitur, ut universitas ulla deformitate turpetur, quia rationalis substantia, quae ab conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis, damnatione peccatorum, exercitatione justorum, perfectione beatoQuamobrem ipsa quoque animae medicina, quae divina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cu
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe dignatus. est: disciplina morũ fuit: Resurrcetio u̾ ẽ amortuis i¬
chilominꝰ perire nature cũ omiã salua sunt dõ. Iatis indicauitu e quie aini¬
modis cuncta seruiant creatori suo. siuie ad uindictã peccatorũ: sius. adhani¬
nis libcrationt̃. quãq facile corpus anio scruiat. cũ ipse subiciat᷑ ds. Qs¬

Expanded text:
suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nsuscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. q
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ diuitias ꝑniciose popłi appetebãt: pauꝑ. et̾ uoliut. honoribus t iniue¬
riis inhiabant: rer ficri noluit. Carnales filios magniũ bonũ putabant: tale
coniugiũ ꝓleq contẽpsit. Contumelias suꝑbissime horrebãt: om̃e genus eni¬
tumdi arũ sustinuit. Iniurias intolerabiles ẽt. arbitrabant᷑: que maior inuunia
quã iustũ in nocentẽq clamnari: dolores corpis execribant̾. Flagellatꝰ atqr in:¬
ciatis est. Mori mecuebant: morte multatus est Ignominiosũ mortis genus ur¬
ue putibant: crucifitis est. Omĩa que hab̾e cupientes ñ rectȩ iuuebamꝰ. A¬
renclo uile fecit. Omĩa quȩ uitare cupientts abstudio deuiebamꝰ: ꝑpetiendo
deicit. Non enĩ uliũ peccatũ cõmicti potest: nisi dũ ap̃petuntͥ ea que ille con¬
tepsit. aut fugunt᷑ que ille sustinuit: Tota itaq uita ciꝰ incerris. ꝑhominc au̾

Expanded text:
tatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et impetatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exsecrabantur: flagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant: morte multatus est. Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupientes ab studio deuiabamus ueritatis perpetiendo deiecit. non enim ullum peccatum committi potest nisi dum appetuntur ea quae ille contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque uita eius in terris per hominem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
um colerantiã tẽꝑato. sed hominibꝰ inucro homine apͣsuit: Ipsa oiĩ natura susci¬
pienda erat: que lib̾anda: & neqͥs forte sexus a suo crcutore se concẽptũ puta¬
R. uirũ suscepit. natus exstmina est: Hichil egit ui. sed omĩa suacdendo
porcune iã homini suadebat᷑. atq s alubriter. quã lib̾o. c̾c&. ereatꝰ arbitrio. Vli¬
racuł conciliauit fidẽ dõ quicrat: passione homini quẽ gerebat. It̃a loqus
adturbas ut d̃. nunciatĩ sibi matrẽ negauit: & tam̃ ut euangluĩ loqͥtum
putr partnaibꝰ subditus erat. dotrina eni ds̃ apparebat. etatibiis. hemo. leai
a quã inunũ conuersuris ut dõ: dic̃. recede ame mulier. mͥ detͥ qͥd est qnon¬
dũ uenit hora mea. Cũ aut̃ ueniss&̾ hora qua ut homo moreret᷑: de cruec
cognitã matre conmencdauit discipło. quẽ pcet̾is diligebat. Satellices. uoluo¬

Expanded text:
um tolerantiam temperato — sed hominibus in uero homine apparuit. ipsa enim natura suscium tolerantiam temperato — sed hominibus in uero homine apparuit. ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. et ne quis forte sexus a suo creatore se contemtum putaret, uirum suscepit, natus ex femina est. nihil egit ui, sed omnia suadendo opportune iam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio. miraculis conciliauit fidem deo, qui erat, passione homini, quem gerebat. itaque loquens ad turbas ut deus nuntiatam sibi matrem negauit; et tamen, ut euangelium loquitur, puer parentibus subditus erat; doctrinaquam in vinum conversurus ut Deus, dicit, Recede a me, mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites volup
Abbreviated transcription (Latin):
Eroborat. Acuit intetacionibꝰ prudentiã. ut solũ ineas non inducat᷑ sed fi¬
at etiã iugilantior. & in amorẽ ueritacis que sola nfallit ardentior IS¬
tũ omibꝰ modis medẽt᷑ animis ds̃ ꝓtempoꝵ oportunitatibꝰ quemira
sapientia ciꝰ ordinant᷑. deqͥbꝰ aut ñ est tractandũ. auc inter pios ꝑfectosq̃
tractandũ ÷: nullo mͦ bene ficientius consuluit genr̃i humano. quã eũ
ipsa dĩ sapientia. id est unicus filius consubstantialis patri & coeternus.
cotũ hominẽ susciꝑe dignatus est. & ucrbũ caro factũ est & habitauit ĩ¬
nobis: Ita cnĩ demonstrauit carnalibꝰ & nonualentibꝰ intuer mente ueritatẽ.
corporeisq sensibꝰ deditis. quã excelsũ locũ inter creaturas habeat natura huma¬
na: qđ ñ solũ usibiliter. nĩ id pottrat & in aliqͦ etherio corꝑe ad nr̃orũ aspectu¬

Expanded text:
et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiet roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, quae sola non fallit, ardentiorum omnibus modis medeatur animis Deus pro temporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum est; nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Sapientia Dei, id est unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est, et Verbum caro factum est, et habitalibus et non ualentibus intueri mente ueritatem corporeisque sensibus deditis quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum uisibiliter — nam id poterat et in aliquo aetherio corpore ad nostrorum aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
luntatt: corpus aut̃ spacĩo: Qđ aut̃ homini apuerso anglo ꝑsuasũ dicit᷑:
& ad hoc utiq uoluntate consensit: Nã si necessitait id feciss &: nullo pec¬
nere optimũ. post peccatũ factũ ÷ imbecillosũ & morti destinatũ. quãquã
enĩ nobis suadet᷑. acorꝑis uoluptatibꝰ ad et̾nã essentiã ueritatis amorẽ nr̃m
oportere conuerti & ÷ iusticie pulchritudo. cũ benitatis gr̃a concordans: ut
qm bonoꝵ inferioꝵ dulcedine deceptisumꝰ. amaritudine penarũ erudiam̃
łi ita ciiã nr̃a supplitia diuina ꝓuidentia moderata st̃ ut & in hoc corpore tã
coiruptibili ad iusticiã tecde licer&. & deposita omĩ suꝑbia unidõ uero collũ
subdẽ. nichil de seipso fidere. ili uni se regendũ cuendũq cõnuttere. Ita
ipso duce homo bonȩ uoluntacis molestias huiꝰ uice. uui sũ forcitudinis cõ¬
uertit Incopda uͭ uoluptatũ ppcrisqłuscessibꝰ tepaliũ. ceꝑ̾antit̃ suã ꝓbat:

Expanded text:
untate, corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso angelo persuasum dicitur, etiam ad hoc utique voluntate consensit. Nam si necessitate id fecisset, nullo pecnere optimum, post peccatum factum est imbecillosum et morti destinatum, quanquam enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate qua magis dm̃ quã se diligunt firmi & stabiles manent in illo:
&̾ fruunt᷑ maiestatẽ ipsius ei uni libentissime subditi Ille aut̃ angls magis
se ipsũ ꝗ dm̃ digͥendo. sublitus eiꝰ c̃t̾ noluit: &intumuit ꝑsuꝑbiã. & aiũ¬
ma essentia defecꝰ. & lapsus est: & ob hoc minus est quam fuit. quia eo qđ miiꝰ
crat frui uoluit. cum magis uoluit sua potentia frui. quãdĩ: Quãꝗ eni nõ
sume. tam̃ amplius erat. ꝗdo eo qđ sũme est fruebat᷑: qm̃ di solus sũme est
pia inuidentia. qͣdiabolus utiq diabolus est: Defectꝰ aut̃ iste qdđ peccatũ ur

Expanded text:
voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, quoniam Deus solus summe est. pia invidentia, qua diabolus utique diabolus est? CAPUT XIV.-- A libero ar
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ cẽporalẽ quã debemꝰ pͥmo peccato tẽpore suo atque ordine suo. hoc corpus
restituatur pristinȩ stabilitatt. quã ñꝑse habebit. sed ꝑ animã stabilitã. indõ. quȩ
rursus ñꝑse stabilit᷑. sed ꝑdm qͦfruit᷑. idoq amplus quã corpus iugebaͥt. Cor¬
pus cnĩ ꝑipsã uigibit: &ipsa ꝑincominutabilẽ ueritatẽ qui filius di unicus
est. atq ita & corpus ꝑ ipsũ filium dĩ uigebit: quia omĩa ꝑ ipsũ: dono etiam
tĩ qđ anime datur. idẽ. sancto spiritũ. ñ solũ anima cui datur salua & peͣcci¬
ta & scã fit: sedipsũ cuiã corpꝰ uiuifica uabit᷑. eritq in natura sua mundis¬
simũ. Ille enĩ dic̃. mundate que intus sunt: & que foris munda erunt: Dic̃ &¬
Ubi est mors a scto. culcus cuus & Uincit enĩ eissentia nichilũ: & sic ab¬
enitꝰ. non est malũ. ria. s inquãtũ ꝑucrsus est ꝓpͥa uoluntate. Fa.¬
tendũ est enĩ &̃ anglłos natura et̃. mutabiles: si solus ds̃ ẽ incõmutabił. S. ei

Expanded text:
mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, id est sancto Spiritu, non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Dicubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic abest, non est malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ce illi seriuens & bona uoluntate: sine dubitacionẽ reꝑabit᷑. & amultis muta¬
bilibꝰ adunũ in conmutabile reuertatur reformata. ꝑscpientiã nonformatam:

Expanded text:
mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutamente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uitã que fructũ corporis dectata negligit dm̃: inclinatur adnichilum.
&ista ÷ neqͥtia. hoc pacto aut̃ uita carnalis &eterrena efficitur. & obhoc &iam¬
caro &eterra nominat᷑. & quãdiu ita ÷: regnũ dĩ non possidebit. & eripit᷑ ei quod̃
amat. Id enĩ amat qđ & minꝰ est ꝗuita: quia corpus est. & ꝓpt̾ ipsũ peccatũ qd̃
amatur fit corruptibile. ut fluendo deserat amatorẽ suũ: quia & ille hoc amando
d̾icrut dm̃: Precepta enĩ : riꝰ neglex̃ dicentis. hoc manduca. & hoc noli: Trahitur
s ad penas: quia diligendo inftriora inegestate uoluptatũ suarũ. & indolorbus
aput inferos ordinatur: Quid ÷ enĩ qđ dicitur dolor corporis. nisi corruptio re¬
pentina salutis ciꝰ rei qua male utendo anima corruptioni obnoxiauiuit: Qͥd̃ au t ̃
cdũ in hoc stadio uite humane anima degit. iuincat eas quas aduersũ se nutri¬
uit cupiditates fruendo mortalibꝰ &ad eãs uincendas gr̃a dĩ se adiuuari credat.

Expanded text:
t. Vita quae fructu corporis delectata negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc pacto autem vita carnalis et terrena efficitur, etccaro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei, quod amat. Id enim amat, quod et minus est, quam vita, quia corpus est, et propter ipsum peccatum, quo amatur, fit corruptibile, ut fluendo deserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus negligit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli. Trahitur ergo ad poenas, quia diligendo inferiora in egestate voluptatum suarum, et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei, quam male utendo anima corruptionibus noxiavit? Quid autem dodum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat,
Abbreviated transcription (Latin):
sol malũ erit. aut ocłi: Nullomͦ St̃ enim substantiȩ:
Smalũ ẽ. in ordinatꝰ aspectus : & ipsa quȩ consequitur
ꝑturbatio Qđ malũ ñ erit: cũ ocłi fueruit recreati. & lu

Expanded text:
sol malum erit, aut oculi? Nullo modo, sunt enim substantiae. sol malum erit, aut oculi? Nullo modo, sunt enim substantiae. Sed malum est inordinatus aspectus, et ipsa, quae consequitur, perturbatio, quod malum non erit, c
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fec̃. atq hoc modo malũ qđ cauendo non didicit:
ardentiꝰ diligit cõparando Uitium gͦ animȩ est quo d
fecit: & difficultas ex uitio. pęna quã patitur & hoc ÷
totũ malũ facere aut̃ & pati: ñ substantia ẽ. Qua ꝓptẽr¬
substantia non est malũ: Sic enĩ nec aqua malum est:
nec animal quod uuit in aere. Nam iste substantiȩ sunt.
S malũ ẽ. uoluntaria p̾cipitacio in aquam: & suffocatio
quã mersus patitur Stilus ferreus alia parte qua scriba¬
mꝰ. alia qua deleamꝰ. a fabro factus ẽ. & in suo genere pul¬
cher. & ad usum nr̃m accõmodatus at si quispiã ea parte
scribere qua deletur. & ea uelit delere qua scribitur: nul¬
lo mͦ stilum malũ fecerit. cũ ipsũ factũ uire uituꝑetur:
Qđ si corrigat. ubi erit malũ: Si qͥs repente meridianũ
solẽ intueatur: reꝑculsi ocłi turbabuntur. Non idõ aut

Expanded text:
quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, ardentius diligit comparando. 39. Vitium ergo animae est quod fecit, et difficultas ex vitio poena est quam patitur; et hoc est totum malum. Facere autem et pati nsubstantia non est malum. Sic enim nec aqua malum est, nec animal, quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio, quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte, qua scribamus, alia, qua deleamus, a fabro factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus: at si quispiam ea parte scribere, qua deletur, et ea velit delere, qua scribitur, nullo modo stilum malum fecerit, eum ipsum factum jure vituperetur. Quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repente meridianum solem intueatur, repercussi oculi turbabuntur. Num ideo aut
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩternis ad tẽporalia a copiosis ad egena. a firmitate
ad infirma. Non gͦ a bono substantiali ad malũ substanti¬
ale. quia nulla substantia malũ ẽ: sed abono ȩt̃no ad bo¬
nũ temporale. a bono spũali ad bonũ carnale: a bono iN¬
celligibili ad bonũ sensibie. a bono sũmo: ad bonũ infi¬
mũ. Est igͥ qđ dam bonũ qđ isi diligat anima rationalis
peccat : quia infra illam ordinatũ ẽ: Quare ipsũ peccatũ
malũ ẽ: non ea substantia quȩ peccando diligitur: Nongͦ
arbor illa malũ ẽ. quȩ in medio ꝑadiso plantata scribitur:
s diumi p̃cepti trangressio Quȩ consequentẽ habet ius¬
tam dãpnationẽ: contingit ex illa arbore quȩ contra ue.¬
titũ tacta ẽ. dignoscenda boni & mali: quia cũ suo pec¬
cato anima fuerit implicata. luendo pęnas discit.
quid int̾ sit uit̾ p̃ceptũ qđ custodire noluit. & peccatũ

Expanded text:
ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma: non ergo a bono substantiali ad malum substantiale, quia nulla substantia malum est; sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit anima rationalis, peccat; quia infra illam ordinatum est: quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata scribitur, sed divini praecepti transgressio. Quae cum consequentem habet justam damnationem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas, discit quid intersit inter praeceptum quod custodire noluit, et peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
integritatem naturę suȩ: nisi in suo genere sit salua:
Ab eõ aut̃ est omĩs salus: a quo ẽ. omẽ ponũ. & omẽ bonũ
tent. nec ꝑnitioso studio uanę uictoriȩ caligant & ꝑtur¬
bantur: facile intelligit omĩa quȩ uitiantur & moriuntur
bona eẽ : quãꝗ ipsum̃ uitiũ & ipsa mors malũ sit: Nisie
enim salute aliqua priuarentur: non eis nocer& uitiũ uel
mors. Sed si non nocer et uitiũ: nullo modo ẽet. uitium:
Sagͦ salitti aduersatur uitium: & nullo dubitante salus
uoñum e: uona sunt omĩa quibꝰ aduersatur uitium. Qui
Gaute aduersatur iuitiũ: ipsa uitiantur: Sona sunt sͦ
quȩ uitiantur: sed idõ uitiantur: quia ñ sũma bona sunt
Quia gͥ bona sunt: ex dõ sunt: Quia ñ sũma bona sunt. N
uona ex ipsosunt. Quȩ ꝑ se ipsa possunt uitiarir quia ꝑ
se ipsa nichil sunt. ꝑ ipsum uit̃ partum non utciant urit
nitas: lta homo de ꝑadiso in hoc scłm ex pulsus est: id est

Expanded text:
integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est omne bonum; at omne bonum tent, nec pernicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bona esse, quanquam ipsum vitium, et ipsa mors, malum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceret vitium, nullo modo esset vitium. Si ergo saluti adversatur vitium, et nullo dubitante saluunt, quibus adversatur vitium; quibus autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: bona sunt ergo quae vitiantur; sed ideo vitiantur, quia non summa bona sunt. Quia igitur bona sunt, ex Deo sunt: quia non summa bona sunt, non em omnia bona ex ipso sunt, quae per seipsa possunt vitiari, quia per seipsa nihil sunt: per ipsum autem partim non vitiantur, ritas. Ita homo de paradiso in hoc saeculum expulsus est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
in laude ponitur: Id igitur est. unde fecit ds̃ omĩa.
qđ nullam spetiẽ hab&. nullamq formã. qđ nichil÷
aliud quã nichil. Nam illud qđ in comꝑatione ꝑfec¬
torũ informe dicitur. si hab& aliquid formȩ ꝗuis exi¬
guum. quis inchoatũ: nondũ est nichil. Ac ꝑhoc id qͦq
inꝗtũ est: ñ est nisi ex dõ Quaꝓpt̃ etiam si de aliqͣ
informi materia factus ẽ. mundus: hȩc ipsa facta est¬
de omĩno nichilo Nam & qđ nondũ formatũ ẽ. tam̃¬
ut aliqͦ mͦ formari possit inchoatũ est: dĩ benefitio for¬
mabile est Bonum enĩ est. eẽ. formatũ: Nonnullũ gͦ bo¬
nũ ẽ. & capacitas formȩ & idõ bonorũ omĩũ auctor qͥ
prestitit formã: ipse fecit etiam posse formari lta omẽ
ex dõ hab&: Qđ aliomͦ sic dicitur Omẽ formatum in
ꝗtum formatũ ẽ. & omẽ qđ nondũ formatũ ẽ. inꝗtũ
formari potest: ex dõ hab&. Nulla aut̃ res obtinet

Expanded text:
in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nullamque formam; quod nihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid formae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quoque in quantum est, non est nisi ex Deo. 36. Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet
Abbreviated transcription (Latin):
mino en comutabilis. nutabili tam̃ creature uerie subuent.
apdiuersitate morborũ alias alia iub& aut uetit. at auitio
unde mors incipit. & abipsa morte ad naturã sua & cssentiã
ea que defu̾nt idest adnichilũ tendunt. reducunit & firi&. S.
cibila sunt: Quia non sũme sunt. Quare non sũme st̃:
Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit:
qui summe est. Quis hic est. ds̃. in cõmutabilis trinitas.
qmi a ꝑ summã sapientiam ea fecit. & summa benignitate
conseruat: Cur ea fecit: Ut eẽnt Ipsum enim ꝗtumcũq
et. bonum est. quia sũmũ bonũ ẽ. sume ex̃. Vnde fecit.
ceo erit: Nam qm̃ sũma species summũ bonum est:
muinima speties minimũ uonuni est. Omẽ aut̃ bonũ aut
as: aut exdõ. Ergo ex dõ est etiam minima speties.
Sane qđ de specie. hoc etiam de forma dici potest: Neq
cum frustra tam spetiosissinũ quam etiã formosissimum

Expanded text:
omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea quae deficiunt, id est ad nihilum tendunt, reducat et firmet. CAPtabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quoniam et per summam Sapientiam ea fecit, et summa benignitate conservat. Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum
Abbreviated transcription (Latin):
liberaliter animũ. Quis qͥs aut̃ idõ negat utrumq testam̃tũ ab:
uno dõ.cc̾. posse quia ñ cisdem sacram̃cntis tenet᷑ popłs nr̃ quibꝰ
iudei tenebantur. uł ad huc tenentur: pocest dicere ñ posse fieri.
ut unus pater familias iustissimꝰ. alius imper& eis. qͥbuis serui¬
tute duriore utile uidicat. aliud eis quos imfiliorũ gradutn
ad optare dignatur. Si aut̃ p̾cepta uite moucut. qđ inueteri lege mino¬
ra sunt. in ẽuangło maiora & idõ putatur ñ adunũ dm̃ ucrãq ꝑti¬
nere. poctest qui hoc putat ꝑt̾bari. si unus mecdicus aliõs ꝑmintras suos
imbecillioubus. alia ꝑseipsũ ualentiorbꝰ p̾cipiat. ad reparaindã uł op¬
anandã salutt Ut enĩ ars medicinȩ cũ eadẽ maneat. neque
ullo pacto ipsa mutet᷑ mutĩt tim̃ p̃ceptũ languentibꝰ. quia
mucabilis. ̃ urã ualitudo: uͣt diuma ꝓuidentia eũ sit ipsa

Expanded text:
liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃ẽ anime instructionẽ ex erc̃itacionẽ acõmodatus. qͥd aliud quam
racionał ddisciplinȩ regulã impleuit: Nã & misteriorũ exposito adia
dirigit᷑: que aꝑtissime dicta sunt: Esi eã tantũ essent que tacilins
intelliqunt᷑: nec studiose quereret᷑: nec suauiter inuciint uemntass
satis cũ cognicione actio conuenit&: Nunc uͦ qñĩ pictas timorẽ
incho atur̃: ħ ariate ꝑficit᷑ popłs time̾re constrictus tẽpore sor¬
uitutis. in ueteri lege mulcis sacram̃tis onerabat᷑. Hoc enĩ utilltat
batur Que ubi uenit ab ip̃sa dĩ sapientia bomine assũpto. &
inlibertate uocati sumꝰ: pauca sacram̃ta saluberrima constituta sunt.
que societatẽ xp̃iani popłi hoc ÷ subuno dõ libere multitudinis
continerent. Multa uero que popło hebreo hoc ÷̃ subeodẽ uno dõ
conpedite multitudini imposita trant. ab actione remota sunt: infide
inter p̾tacione manserunt. Ita nec seruiliter alligant: &exercent

Expanded text:
ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur ueritas. satis cum cognitione actio conveniret. Nunc vero quoniam pietas timore inchoatur, charitate perficitur; populus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. Hoc enim talibus batur. Quae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent
Abbreviated transcription (Latin):
esab illo:÷. Quis est aut̃ hic nisi unus ds̃ : una ueritas. una salus omĩũ. & pͥma
uori: qm̃ sũma essentia fecit ce̾. om̃e qđ ÷. Vnde & essentia dicitur. Mors aut̃
ñtt̾. cogit. qͥd qͥd moritur. Nã siea quȩ moriuntur penitus morerentur: ad nichi-¬
lũ sine dubio ꝑuenirent. S tantũ moriuntur: ꝗ tominusessentie partici¬
pant. Q d breuius ita dici potest. Tanto magis morum : ꝗIs e u eͫ air: ꝗtominus sunt.
Corpus aut̃ minꝰ ẽ quam uita quelib&̾: qm̃ quã. Aitiã ufulũ cũꝙ mane̾ inspe
ue. ꝑuitã man&. siue qua unũ qđq animal: siue qua uniuersa natura mũ¬

Expanded text:
es ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima es ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima vorum, quoniam summa essentia fecit omne, quod est, unde et essentia dicitur, mors autem non esse cogit, quidquid moritur. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent; sed tantum moriuntur, quanto minus essentiae participant. Quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est, quam vita quaelibet, quoniam, quantulumcunque manet in specie, per vitam manet, s
Abbreviated transcription (Latin):
est quȩ non sit exdõ. quia utiq ds̃ sũma est uita:¬
& ipse fons uite. Nec aliqua uita inquantũ uita est malus. qul
in quandũ uergit ad mortẽ. Aors aut̃ uite non est nͥ ueqͥtian que abeo eued
uita qͣ uoluntario desctus desiciens ab illo qui eã fecit &cuiꝰ essentia fruebatur.
Quolens contͣ dĩ legem frui corporibus qͥbꝰ cã deus p̃fecit. uergit ad nichilum:
& hec nequitia nonꝰ quia corpus iã nichilũ est. Nã & ipsũ hab&̃ aliquã concordiã
partiũ suarũ: sine qua omino. ee̾. non poss &. Ergo abeo factũ est & corpus: qui
om̃is concordie caput est. hab&̃ corpiis qu̾ondã pacẽ sue formo̾: sine qua prorsus
nichil. ecͣt. Ergo ille est corporis conditor aqͥ paxomĩs c̃: & qͥforma: infabricata. atq
ominũ formosissima. Hab& aliquã speciẽ. sine qua corpus ñ ÷ corpus: Si gͦ queritur
quis instituerit corpus: ille gratur qui est omĩu spetiosissimus. Om̃is enĩspeci¬

Expanded text:
est quae non sit ex Deo, quia Deus utique summa vita est et ipse fons vitae, nec aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Nam et ipsum habet aliquam concordiam partium suarum, sine qua omnino esse non posset. Ergo ab eo factum est et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omnis enim speci
Abbreviated transcription (Latin):
sua ttrrã. sũos fecus animalia. suũ postremo regnũ habuerit. ingenitũq pͥncipiũ.
s qͦdã tẽpore ad uersus diñ rebellasse. dm̃ aut̃ qͥ aliud qđ facera. ñ hab̾&. & qͦ
modo aliter posit hosti resistere ñ inuenir&: necessitate opp̾ssũ misisse huc
animã bonã quãclĩ particłam substanciȩ suȩ Cuiꝰ conmistione atq miseria
host̃ tẽpatũ. ec̃. sõniant: & mundũ fabricatũ: Neq nune eorũ opituiones rtfel

Expanded text:
suam terram, suos fetus et animalia, suum postremo regnum habuerit, ingenitumque principium; sed quodam tempore adversus Deum rebellasse, Deum autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque miscela hostem temperatum esse s
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ligibus seruientẽ. ad comemorationem pͥme suc ꝑfecleq nature. partim
siglĩ hominibus partiu ipsi hominũ gener subucuitur. Ca est uris tepoubs
x piana religio. Quã cognosecre ac seqũi: securissima ac cercissima salus et.
defendi aut᷑ aducrsus lõquaces. & apiri quorentibꝰ multis modis pocest. omipu¬
tente ipso do ꝑscipsũ demonstrante que uera sunt: & adl het incuenda e peue¬
endia bonas uoluntates ꝑbonos angios & quos lib&̃e homnies aduuantt. Eo mdi
aute qͥs que utitur: quẽuid&̃ congruere his cũ quibꝰ agit Ego itaque du me¬
tumq considerans qualas oblatrantes & quales querentes ex ꝑtus sum: uł qͥl
uera pspeceris: tene &ecełe catholice tribue Que falsa: respue. E mͥ qͥheni
quunt᷑ diligenter & pie: quantũ potts: Talcs enĩ adiuuat᷑ deos. hoc

Expanded text:
 legibus servientem, ad commemorationem primae suae perfectaeque naturae, partim singulis hominibus, partim vero ipsi hominum generi subvenitur. Ea est nostris temporibus christiana religio, quam cognoscere ac sequi, securissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonos Angelos et quoslibet homines adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis erspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo quuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales enim adjuvat Deus. C
Abbreviated transcription (Latin):
atrice. ẽc̃. in quãtũ est & ordinatissime amministrare. sine ulla dubitationc ꝑ¬
spicitur:. Nonut aliã partẽ tocius creaturȩ fecisse intelligatur pater. & aliã filus. &
scĩ Om̃is enĩ res uł substantia. uł essentia. uł natura. uł si quo alio uerbo meliuis
enunciatur. simul hab& hec tria: ut & uinũ aliquid sit & speuie ꝓpria discerna¬
cur acctris. & rerũ ordinẽ non excedat: Quo cognito satis apparebit. quantũ he¬
mo assequi potast: quam necessariis Einuctis & uistis legibus d̃o E dnõ suo
cuinceta subiecta sunt. E x quo illa omĩa que prino credidimꝰ nchil nisi aucoricatom

Expanded text:
iem suam habere, et ordinatissime administrari, sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur Pater, et aliam Filius, et ncti. Omnis enim res, vel substantia, vel essentia, vel natura, vel si quo alio verbo melius enuntiatur, simul haec tria habet; ut et unum aliquid sit, et specie propria discernatur a caeteris, et rerum ordinem non excedat. mo assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem