comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
copr̃ .G. Non iniusta ratiõe d̾sid̾atis
reꝓmissa fisco idẽnitate: eos
principali loco conuenri. qui reliqua
contraxer̃: mox aduos ꝑueniri: qui
abhis quedã meirati estis.
gentũ ꝙ inferre debebas: ratiõib fuit
relatũ. si cautiomi que ubi suꝑ eo expo¬
sita st̃: tabulanius ñ sub notauit. E¬
quũ ẽ tñ: ut prius de bonis eiꝰ. ꝗ exac¬
tor fuit sisoluendo ẽ. ⁊ conuemendi eiꝰ
facultas datur: ut indenntati fisci sa¬
nsfiat tuncate: si seruari hie modus
non possit: reposcatur.
u. Qm̃ augurio ac filio eiꝰ ad exigẽ¬
da reliqua consortes uos: atq sociatos
eẽ dicatis: ensꝙ certoꝵ dũ taxat nomi¬
nũ exactionẽ mandatã: nec int̃ eũ et
cetosꝗ exactores fuerant nominati con¬
fuse exactionis. mutuũ ꝑiculũ consti¬
tuitũ. s. seꝑato muneris obsequio: discẽ¬
tã solliatudinis rauonẽ fuisse ad seue
ratis: a uire ñ discrepat: ut prius exbonis
exactoꝵ: ꝗ p̾ncipali loco: ad exactionẽ fu¬

Expanded text:
. Non iniusta ratione desideratis repromissa fisco indemnitate eos principali loco conveniri, qui reliqua contraxerunt, mox ad vos perveniri, qui ab his quaedam mercati estis.argentum, quod inferre debebas, rationibus fuit relatum, si cautioni, quae tibi super eo exposita est, tabularius non subnotavit. aequum est tamen, ut prius de bonis eius qui exactor fuit, si solvendo est et conveniendi eius facultas datur, indemnitati fisci satisfiat, tunc a te, si servari hic modus non possit, reposcatur.m augurio ac filio eius ad exigenda reliqua consortes vos atque sociatos esse dicatis eisque certorum dumtaxat nominum exactionem mandatam nec inter eum et ceteros, qui exactores fuerant nominati, confusae exactionis mutuum periculum constitutum, sed separato muneris obsequio discretam sollicitudinis rationem fuisse adseveratis, a iure non discrepat, ut prius ex bonis exactorum, qui principali loco ad exactionem fu
Abbreviated transcription (Latin):
ad se eã domũ ꝑtiñe: quã afisco eiꝰ nõe
dicis cõꝑatã: p̃tiũꝙ ab ea exsolutũ: ꝯ in
eã dominiũ translatum: frustra fiscum
exꝑsona matris eiꝰ: referre questionẽ: ꝓ¬
d: Si tp̃ra que infiscalib astis statuta
ꝓfitearis adi rationalẽ ñm: ut uxta iꝰ.
d̾: Quecũq ꝓreliquis ꝓdigoꝵ inanno¬
nario utulo. cetisq fiscalib debitis. inꝗ
b. cũq corꝑib subactiõe. licitanda st̃: fi¬
sco auctore uendant̃. ut ꝑpetuo penes
cos sint iure dĩi: ꝗb res hiuuscemodi
subaste sollenis arburio: fiscus ad dixĩt:
ꝯsiquid ũquã ut afisco facta uenditio
possit infringi: auctõitare rescͥpti fu̾i̾t in¬
pecratũ: nullus obtẽꝑet. cũ ꝯ̃ minorib si¬

Expanded text:
ad se eam domum pertinere, quam a fisco eius nomine dicis comparatam , pretiumque ab ea exsolutum et in eam dominium translatum, frustra fiscum ex persona matris eius referre quaestionem  Si tempora, quae in fiscalibus hastis statuta profitearis, adi rationalem nostrum, ut iuxta ius que pro reliquis prodigorum in annonario titulo ceterisve fiscalibus debitis in quibuscumque corporibus sub auctione Licitanda sunt, fisco auctore vendantur, ut perpetuo penes eos sint iure dominii, quibus res huiusmodi sub hastae sollemnis arbitrio fiscus addixerit. Et si quid umquam, ut a fisco facta venditio possit infringi, auctoritate rescripti fuerit impetratum, nullus obtemperet, cum etiam minoribus
Abbreviated transcription (Latin):
copr̃: Scire debet grauitas iua:
intestaroꝵ res: ꝗ sine legitimo herede
decesserĩt. fisci nr̃i rationib. uendican¬
das. Nec auitates audiendas: que sibi
eaꝵ uendicandaꝵ ius: uelnti exꝑmissu
uendicare nuunt̃. Et deinceps quecũq

Expanded text:
nali. Scire debet gravitas tua intestatorum res, qui sine legitimo herede decesserint, fisci nostri rationibus vindicandas nec civitates audiendas, quae sibi earum vindicandarum ius veluti ex permissu vindicare nituntur: et deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. alex̃. Giauissimũ ueretũdia
mea duxit. ut cuins rei p̃tiũ cũbona. fe
ẽ addicta. semel fiscus acceꝑit: eiꝰ c̃troũ¬
siã referat. Ñsolũ gͦ ẽp̃torẽ ab eadẽ sta¬
tione. s nec abalia ꝗd: questiõẽ pati
dbe: equũ ẽ. cũ ꝯ in his uenditionib
empcore ñ iiquietato: offica ut̃ se
possint experiri:
dit: eꝗtatis honestausq rõ ñ patitur.

Expanded text:
ales. Gravissimum verecundia mea duxit, ut, cuius rei pretium, cum bona fide esset addicta, semel fiscus acceperit, eius controversiam referat. Non solum ergo emptorem ab eadem statione, sed ne ab alia quidem quaestionem pati debere aequum est, cum et in his venditionibus emptore non inquietato officia inter se possint experiri. dit, aequitatis honestatisque ratio non patitur.
Abbreviated transcription (Latin):
fiscolocũ feasse extimabit᷑. capi: prius
quã a nob̾ forma fĩt data. Et ut oĩ ꝓui¬
si oĩs gñẽ: occursũ sit cesarianis. sac̃cimꝰ
licere uniu̾sis quoꝵ int̾ẽ: obicẽ manꝰ
his: ꝗ ad capienda bona alicuiꝰ uenerĩt
ausi fuerĩt. a tenore date legis desistere
ip̃is priuatis resistentib ꝓfacienda iniu¬
ria arteant᷑. Tc̃ i his cuius intẽ: bona
alicuiꝰ int̃pellari: officialib uolentib. ea
caꝑe: debet ad ꝗescere: cũ litãs nr̃is cog¬
nouĩt. ñ exarbitrio suo: cesarianos offi¬
ciales .i. ad capiendas easdẽ uenisse facul¬
tates. s nistme uigore id fieri statuisse
p̃cipimꝰ c̃cremari obhoc solũ: ꝙ suis tẽ¬
porib. ꝓlate ñ st̃. iã calũme priuatoꝵ
eo saltẽ arteantur exẽplo: quo iustas
ꝗb aliquã inqui etudinẽ fiscus infert
cũ facultates eoꝵdẽ: ad huc ẽtrou̾sia
pendente: inquietari describiq fas ñ
sit. Ubi gͦ ẽtrou̾sia extit̾it: fisco alicuiᷤ

Expanded text:
fisco locum fecisse existimabitur capi prius, quam a nobis forma fuerit data. Et ut omni provisionis genere occursum sit Caesarianis, sancimus licere universis quorum interest obicere manus his, qui ad capienda bona alicuius venerintausi fuerint a tenore datae legis desistere, ipsis privatis resistentibus a facienda iniuria arceantur. Tunc enim is, cuius interest bona alicuius non interpellari, officialibus volentibus ea capere debet adquiescere, cum litteris nostris cognoverit non ex arbitrio suo Caesarianos ad capiendas easdem venisse facultates, sed iustitiae vigorem id fieri statuisse.praecipimus concremari ob hoc solum, quod suis temporibus prolatae non sunt. iam calumniae privatorum eo saltem arceantur exemplo, quo iustas quibus aliquam inquietudinem fiscus infert, cum facultates eorundem adhuc controversia pendente inquietari describique fas non sit. Vbi ergo controversia extiterit fisco alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ. ut si quid subtractũ funĩt: exigat᷑.
ꝯ extrinsecus om aluid mulcte nõe qͣn¬
tũ suerat ꝑ fraudẽ ab latũ. Sane in hu¬
iuscemõi questioẽ : si cesariani nom̃ in¬
cid̾it. adusurpationẽ constitutioĩs istiꝰ.
ñ debebit acced̾e. Si quid̾ consuetudo
fraudũ ꝗb p̃dicti oiã temerare c̃sueue¬
r̃. excepuonẽ eoꝵdẽ meruerit.
uosis: int̾uetfoꝵ maculosis sese frau¬
dib implicuerint. quadrupli redbi¬
bitione teneantur.

Expanded text:
da est, ut, si quid subtractum fuerit, exigatur et extrinsecus tantum aliud multae nomine, quantum fuerat per fraudem ablatum. Sane in huiuscemodi quaestione si Caesariani nomen inciderit, ad usurpationem constitutionis istius non debebit accedere, si quidem consuetudo fraudium, quibus praedicti omnia temerare consueverunt, exceptionem eorundem meruerit. niciosis interversorum maculosis se fraudibus inplicuerunt, in quadrupli redhibitionem teneantur.
Abbreviated transcription (Latin):
listi: ꝓ curatori meo. ad cuiꝰ officiũ desi¬
d̾iũ tuũ ꝑt̾imet: allega. Cuisi ꝓbaũis:
ñ auccore ꝓcuratore. ł eo cui uendendi
mala fide facta: easdẽ res recpies. cũfrn¬
ctib⁊ quos ad ep̃torẽ malafide ꝑuenisse:
ł ꝑuenire debere: constiterit.

Expanded text:
listi, procuratori meo, ad cuius officium desiderium tuum pertinet, adlega. cui si probaveris non auctore procuratore vel eo, cui vendendi mala fide facta easdem res recipies cum fructibus, quos ad emptorem mala fide pervenisse vel pervenire debere constiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Siminori p̃tio quã res ẽ. aꝑta fra¬
ude ep̃toris. ł grã. q̃ obligata st̃ fisco.
uenierĩt. aditꝰ ꝓcurator ms. dbitã q̃ntita¬
tẽ inferenti. restitui ea p̃dia iubebit.
ꝗ iussu p̾ͥnapis maliã ciuitatẽ tͣns lati
ft̃. Nã p̃diaeoꝵ q̃ ante quã d̾migrarẽt᷑
habuerĩt. si abhis distracta ñ eẽnt. fisci
rationib uendicari. ĩa pridẽ d̾cretũ ẽ.
msi alud ĩpeciali p̃cepto: augusta maie¬
stas d̾creuerit. Ut gͥ aprincipib salubri¬
t̃ statutũ ẽ. ita saluis hs q̃ utilit̃ placu

Expanded text:
a fraude emptoris vel gratia quae obligata sunt a fisco venierunt, aditus procurator meus debitam quantitatem inferenti restitui ea praedia iubebit. qui iussu principis in aliam civitatem translati sunt. nam praedia eorum, quae antequam demigrarent habuerint, si ab his distracta non essent, fisci rationibus vindicari iam pridem decretum est, nisi aliud speciali praecepto Augusta maiestas decreverit. Vt igitur a principibus salubriter statutum est, ita salvis his, quae utiliter placu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tmissa hastaꝵ sollẽntate. ꝑossessiones
tuas ex officio distractas suggeris.⁊ ꝙ p̃
ti uilitate obexiguũ d̾ biũ. gratiosã
ẽp̃tionẽ. infraudẽ tuã utilitatẽꝙ ratio¬
nũ meaꝵ. adu̾sariũ cõm̃tũ fuisse dicis.
Qua ꝑꝑ illicita ista redargue. tã indẽm¬
tati fisci consulturus: quã tue securita¬
ti oꝑam laturus.

Expanded text:
missa hastarum sollemnitate possessiones tuas ex officio distractas suggeris, et quod pretii vilitate ob exiguum debitum gratiosam emptionem in fraudem tuam utilitatemque rationum mearum adversarium commentum fuisse dicis. quapropter illicita ista redargue, tam indemnitati fisci consulturus quam tuae securitati opem laturus.
Abbreviated transcription (Latin):
uolu̾it ⁊ p̾natam fortassis elige intã
st̾mũ intͣbat eas domini ẽẽ most̾ii ⁊ nil
penitꝰ eiciat. ¶ Illud quo ⁊ et misi qui

Expanded text:
oluerit et privatam fortassis elegere vitasterium intrabat, eas dominii esse monasterii, et nihil penitus eiciat. Caput V Illud quoque decerni
Abbreviated transcription (Latin):
eruent aduos dubicacõnem
fcĩs uon infmpͥt̾itũ feratur in hissque
non decreto aut tnͣsaccõne sut t̾mĩate
q̃stiorib. nob̾ utiq cũ particłanter
ponemus leges expͥssim in pͥma con¬

Expanded text:
ervenit ad nos dubitationem factis, non et in praeteritum feratur in his quae non decreto aut transactione sunt terminatae quaestionibus: nobis utique, cum particulariter poneremus leges, expressim in prima con
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ant ꝑ teptare. ꝙ ⁊ tc̃ optimũ ẽ custo¬
diri: cũ lucratiue facultates. exboĩs curi¬
aliũ curie obuenerĩt: ut ꝯmoꝑes ⁊ lo¬
cupletes: fructii ꝓuisionis simillime po¬
tiantur:. Quã dispositionẽ: si quis udi¬
cũ numerarioꝵ. ł curialiũ. mutlandã eẽ
crediderit: int̾minationi quã nr̃a sedes

Expanded text:
deant pertemptare. Quod et tunc optimum est custodiri, cum lucrativae facultates ex bonis curialium curiae obvenerint, ut et inopes et locupletes fructu provisionis simillimae potiantur. Quam dispositionem si quis iudicum numerariorum vel curialium mutilandam esse cred
Abbreviated transcription (Latin):
mpr̃. leo. Si diuina domꝰ. aut q̃libet ht¬
alia: cuiuscũꝙ dignitatis. atꝙ fortune.
re uera fundos extrametrocomias. ñ pa-¬
trocini grã: s ep̃tionis iure. ł quolibet
alio titulo legitimo possed̾int. ⁊ ñ un¬
positas rei .p. functiones agnoiũnt:. q̃ ad¬
modũ prior dñs dependebat: oĩb moĩs
possessiones eoꝵ : p᷑. uendicent᷑: ꝯcurie
eiꝰdẽ cntatis subqua nncti st̃ ad signẽ¬
tur. ⁊p᷑. cõmoditatib cͥca tributarias fũ

Expanded text:
p. Si divina domus aut quilibet cuiuscumque dignitatis atque fortunae re vera fundos extra metrocomias non patrocinii gratia, sed emptionis iure vel quolibet alio titulo legitimo possederit et non impositas rei publicae functiones agnoverit, quemadmodum prior dominus dependebat, omnibus modis possessiones eorum publico vindicentur et curiae eiusdem civitatis sub qua vici siti sunt adsignentur
Abbreviated transcription (Latin):
prio cogantur exsoluere militib ꝙ de¬
betur. ipsis adũsus obnoxios repetitione
ẜuata. ꝙsi adnos aliqua deretentis opi¬
natorib querela ꝑuenerit: induplũ ab
his ꝓtinꝰ exigetur. ut partẽ d̾bitã miles:
reliquã fiscus accipiat. Iudicib qͦ coꝵq
officiis. eatenꝰ subuemmus: ut inc̃tumaces
debitores caiistibet dignitatis: auctorita

Expanded text:
prio cogantur exsolvere militibus quod deprio cogantur exsolvere militibus quod debetur, ipsis adversus obnoxios repetitione servata. Quod si ad nos aliqua de retentis opinatoribus querella pervenerit, in duplum ab his protinus exigetur, ut partem debitam miles, reliquum fiscus accipiat. Iudicibus quoque eorumque officiis eatenus subvenimus, ut in contumaces debitores cuiuslibet dignitatis auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
ris annone: cũ d̾legatoruis uidicib. eoꝵ¬
ꝙ officus instant: ut intra anm metas
id ꝙ debetur accipiant. Nic̾ his sit cũ pos¬
sessore cõmune. cui ñ militẽ: s exactorẽ
sisit obnoxius conuenit imminere. Iudi¬
ces itaq qui ꝓuinciales passi fũnt opi¬
natorib delegari: eiꝰdẽ quantitatis duplȩe
pena reunebit. Et apparitores ex quolibꝰ
officio: sententiã d̾portationis exopient :
si ꝑsemet exigendos uoluert̃ delegare
militib: ꝯcuriales tp̃rale manebit exili¬
ũ: si eos quos sollẽnit̃ exigere c̃sueuer:
opinatorib putaũit eẽ trahendos. cum
idicẽ oporteat inquirere d̾bitores: tabu¬
larios: fidelit p̃uid̾e nõa d̾bitoꝵ. Appa¬
ritores siue curiales. confuetudine ẜuata.
regionũ. conuictis d̾bitorib inmiñe. ut
ꝑceptis congruis emolum̃tis. opinatores
impleto anno. ad ꝓprios nuõs ualeant
remeare. Ꝙ si ultra annũ ꝑtracu fuam̾t:
iudices eoꝵq officia: absꝙ ulla mora d̾ ꝓ¬

Expanded text:
inatores cum delegatoriis iudicibus eorumque officiis insistant, ut intra anni metas id quod debetur accipiant; nihil his sit cum possessore commune, cui non militem, sed exactorem, si sit obnoxius, convenit imminere. Iudices itaque, qui provinciales passi fuerint opinatoribus delegari, eiusdem quantitatis duplex poena retinebit: et apparitores ex quolibet officio sententiam deportationis excipient, si per semet exigendos voluerint delegare militibus: et curiales temporale manebit exilium, si eos quos sollemniter exigere consuerunt opinatoribus putaverint esse tradendos, cum iudicem oporteat inquirere debitores, tabularios fideliter providere nomina debitorum, apparitores sive curiales consuetudine servata regionum convictis debitoribus imminere: ut perceptis congruis emolumentis opinatores impleto anno ad proprios numeros valeant remeare. Qui si ultra annum protracti fuerint, iudices et officia absque ulla mora de pro
Abbreviated transcription (Latin):
exactũt ꝗdue ꝑ latũ ẽẽ uid̾atur. Ne lon¬
ginqui itineris diuersitate susceptor ad¬
ductus: ⁊ curie sue desit: ꝯrei familiaris¬
I detrimenta sustineat.
cecisꝙ utulis: ꝗ ad archã emmentissime
ꝑtinent p̃fecture: necñ inhis debitis que
rationalis usurpat officiũ. reccores ꝓum
exigẽdi: a quib eespectatur auctoritas

Expanded text:
exactum quidve perlatum esse videatur, ne longinqui itineris diversitate susceptor abductus et curiae suae desit et rei familiaris detrimenta sustineat. ceterisque titulis, qui ad arcam eminentissimae pertinent praefecturae, nec non in iis debitis, quae rationalis usurpat officium, rectores provexigendi, a quibus expectatur auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
sique ꝑsingulos ordines: cogemib diũ¬
sis negotus agitentur: ñ sumant añ pͥnci¬
piũ quẽ ap̃ acta ꝓuinciaꝵ rectorib inti¬
mentur: ꝯ exeoꝵ faerint receptis senten¬
tus. S ꝯaurũ ꝙ ee huiꝰmõi contributiõe
redigat᷑: ita debet suscepton aurario c̃¬
signari: ut securitatib nom̃ ferentis. di¬
es. consules. m̃sis. causa ꝯ sũma: cõp̃hẽ¬
datur. Quo ꝯ discriptioĩs equitas illu¬
stret᷑. ꝯ discriptꝰ : docum̃tis euidentibus
fulciatur. hoc ꝯ̃ obẜuãdo: ut inquadri¬
m̃stris qq̃ breuib. ꝗ ad excellentie iue
officiũ sollẽnit̃ diriguntur: celebrate di¬
s̃cͥptioĩs dispũtio societur: ut õs ur̃e pote

Expanded text:
nes cogentibus diversis negotiis agitantur, non sumant ante principium, quam apud acta provinciarum rectoribus intimentur et ex eorum fuerint receptae sententiis. Sed et aurum, quod ex huiusmodi contributione redigitur, ita debet susceptori aurario consignari, ut securitatibus nomen inferentis, dies consul mensis causa et summa comprehendatur, quo et descriptionis aequitas illustretur et descriptus documentis evidentibus fulciatur. Hoc etiam observando, ut in quadrimenstruis quoque brevibus, qui ad excellentiae tuae officium sollemniter diriguntur, celebratae descriptionis dispunctio societur, ut omnes vestrae pote
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pacificandi potestatem ad largitatẽ
sdlam cãm consulibus nũciauit thnͣ
tp̃racam ⁊ ordinatam mẽslirãq ñex¬
cedentem. ꝓaulatim u̾o quidã ita pͥ¬
sumptuose cãm ag̾ssi sunt ut suãꝗdẽ
ex̾cent magna muntatẽ nõ tũ cogita¬
rent. qr exemplũ aliud nonbẽrent non
enĩ ad plurios uenit sb̾e magnitudo¬

Expanded text:
et pacificandi potestatem ad largitatem solam causam consulibus mutavit et hanc temperatam et ordinatam mensuramque non excedentem. Paulatim vero quidam ita sumptuose causam aggressi sunt, ut suam quidem ederent magnanimitatem, non tamen cogitarent quia exemplum aliud non haberent. Non enim ad pluri
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs s eritquidem e ꝓcessus pͥmus ꝙs̃i
scepirconsulatum ⁊ hunis possidet codi¬
allos kłis ranuariis post illum uero
mappam semel exbend̾ ⁊postillud ꝙdi
citur cocius diaint ⁊ multa delectacõ¬
ne ⁊plebit ppłm ħ qd̾ uocatur pancã¬
pon lacine silua aspecta ⁊ cum bestiis
pugnãtes hoiẽs ⁊ uĩcentes audacia ĩ¬
suꝑ ⁊ int̾e ipte bestie quintũ quos fa¬
cuit ꝓ cessurt ꝙ ad teatrũ ducitꝙͣ abor¬

Expanded text:
populus. Sed erit quidem ei processus primus quo suscipit consulatum et huius possidet codicillos, kalendis Ianuariis. Post illum vero mappam semel exhibendum; et post illud quod dicitur totius diei, ubi et multa delectatione complebit populum hoc quod vocatur pancarpon Latine silva conspectum, et cum bestiis pugnantes homines et vincentes audacia, insuper et interemptae bestiae. Quintum quoque faciet processum qui ad theatrum ducit,
Abbreviated transcription (Latin):
indicis dispiciamꝰ iuditis¬
t quidꝰ inpͥmis cilud obf̾uare d
iudex ne asiter iudicet qͣm qd̾
ꝓditum est. Iõ si noxali udicio
additus sit ouseruare d ut si cõ¬
dcmpnandus uidebitur dñs ita
sit siue ceͣ petitorẽ iudicauit. ab¬
solu̾e d possessorem suie cͣcͣ possõ¬
rem uilere cos d ut rem ip̃ãm
restituat cum fructib s ⁊ si in
p̾senti neget se posser᷑̃or resticu̾
posse ⁊ siue frustracõne indebit᷑
tempus restituenidi causa pet̾e

Expanded text:
iudicis dispiciamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet quam proditum est. Et ideo si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, itasit, sive contra petitorem iudicavit, absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat cum fructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere posse et sine frustratione videbitur tempus restituendi causa pete
Abbreviated transcription (Latin):
successiones quał fu̾at diano¬
bonoꝵ emꝑcio que debonis de¬
bitoris uendendis. ꝑ multas ãba¬
ges fu̾at introdueta ⁊ tũc locũ
hẽbat. qnã iudicia ordinaria in
le iuisum fu̾it ea dispon̾e quod
ex laciorib digestoꝵ lib̾ns ꝑfec¬
cius apparebit. erat ex senatus
amore bachata ip̃am lib̾tatem
ꝑsenatus ꝯustum amitcebat ⁊
cum lib̾tate sb̾am quod indig̃¬
nũ nr̃is temꝑib ẽẽ existimãtes

Expanded text:
successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in le visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatamore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substantiam: quod indignum nostris temporibus esse existimantes
Abbreviated transcription (Latin):
tas dñoꝵ eiusõem pͥncipis con¬
stitucõne coħcetur. Nam con¬
sultus a quibrdam p̾sidib pro¬
ainciaꝵ de hiis i̾uis qui ad edẽ
sacram uł ad statuas p̾ncipum
ꝯfugiũt p̾cep̃. ut si intollerabi

Expanded text:
 per eiusdem principis constitutionem coercetur: Nam consultus a quibusdam praesidibus provinciarum de his servis, qui ad fana deorum vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ t̾rã coalescunt: solo cedunt. ead̾
lo ced̾e intelliguntꝰ ẽet̾m sicut is
que ĩaliend iolo edificau̾it. si ab eo
dñs petat edificiũ. defendi pot̃.
iͣ eiusdẽ excepcõis auxilio tutꝰ ẽẽ
pot̃ is qui alienũ fund̃ sua ĩpensa
bona fide ꝯsẽnit. ¶lr̃e quo licet
auree sint ꝑ iñ cartis mẽbranis¬
q cedunt. ac si solo ced̾e solent ea¬
que ĩ edificant᷑. aũ ĩs̾unt. ¶Iõsi in
cartis m̃bͣnis ue tuis carm̃suł istori¬
corꝑis nõ ticius s tu dñs ẽẽ uideris.
s si a ticio petas tuos libros. tuas¬
ue m̃bͣnas ẽẽ nec ĩpensas scͥpture
solu̾e ꝑatus sis: poterit se ticius de

Expanded text:
 terra coalescunt solo cedunt, eademlo cedere intelleguntur. ceterum sicut is, qui in alieno solo aedificauit, si ab eo dominus soli petat aedificium, defendi potest ta eiusdem exceptionispotest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedquae aedificantur aut seruntur. ideoque si in chartis membranisue tuis carmen uel historicorporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius def
Abbreviated transcription (Latin):
rit ꝙͣuis ex ea causa eam tͥ no
tradidit. eo tñ ip̃o ꝙ patit᷑ tuã
ẽẽ statimad quiritur tibi ꝓpri¬
etas ꝑ inde ac si eo nõie tradita
tranffert ꝓpͥetatẽ m̃cium ad ẽp¬
torem. ¶ Hoc ampluis int̾dũ et
ĩ incerta ꝑsonam collata uolun¬
tas dñi transfert reiꝓpͥetatem
sut ecce pͥtores uł ꝯsules qui mis¬
silia iactant ĩuulgus ignorãt
quid eoꝵ quisq acceptirus sit
⁊ tñ qr uolunt quod quisq ce¬
pit eius ẽẽ statĩ eũ dñm effici¬
unt. QQua rõne u̾ius ẽẽ indetur
ut si rem ꝓ d̾elictoa dño hĩtã

Expanded text:
vis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelic
Abbreviated transcription (Latin):
dñoꝵ ꝑmanent.q palani est eas¬
qͥs nõ eo aĩo ei quo quis h̃e nõ
uult. s quo mag̃ cũ ea nau ꝑ¬
icłm maris effugiant. Qua de
cã siquis eas fluctib expulsas
uł ⁊̃ in ip̃o mari nactiis luctan¬
di aĩo abstułit. furtũ ꝯmittit.
Nec longe disced̾e udentur ab
huis que de reda cente nõ intel¬
ligentib dñis cadunt. de rebus¬
uedã p̾t̾ea res corporalib ⁊ ĩ¬
hee que sui natura tangiposst̃.
fueluti fundus h̃o uestis aurum

Expanded text:
manent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt. edam praeterea res corporales sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum
Abbreviated transcription (Latin):
su id mixtũ fu̾it. uł ticius ĩmis¬
cuerit sine uoluntate tua nõ
uidet᷑ cõe ẽẽ qr singula corꝑa
in sua sb̃a durant s nec mag̃
istis cãib cõe sit frim̃tũ qͣm¬

Expanded text:
su id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casib
Abbreviated transcription (Latin):
si is uenditori pͥciũ solu̾it uł ali¬
o modo ei satisfec̾it. ueluti ex pro¬
mus ꝯre aut pignore dato. Qd̾
⁊ iuregenciũ .i. iuire naturali id
efficio ⁊ siis qui uendidit sidẽ
suã an uolinitate eius alius cui¬
ciis rẽ nẽdid̾it ⁊ tradid̾it facit
eamaccipientis ¶ Int̾dũ ĩ sine
tradicõne nuda uoluntas susfic̃
dñi ad rẽ tͣnsferendã. neluti si rẽ¬

Expanded text:
si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod ntium, id est iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem , an voluntate eius aliutiis rem uendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda uoluntas domini sufficit ad rem transferendam, ueluti si re
Abbreviated transcription (Latin):
eque bona fideacceꝑit naturali
rõne placuit fructos quos ꝑce¬
ꝑit eius ẽẽ ꝓculcura ⁊ cura. ⁊ õ
si postea dñs suꝑuen̾it ⁊ sundũ
uendicet. de fructib ab es ꝯmũp¬
tis ag̾e non pot̃. ¶ Ei u̾o quisci¬
ens auienũ fund̾ ẽẽ possed̾it. nõ
idem ꝯcessum est. Ita cum sun¬
do licet fructus ꝯ sũꝑti sint cogͭ
restitu̾e. ¶ Isu̾o ad qũeulusfruc¬
tus sundi ꝑtinet: nõ ałr fructu¬
um dñs efficitur. qm si eos ip̃e
ꝑceꝑit. ⁊ ĩo licet maturis fructi¬
b nõdũ tñ ꝑceptis decesserit ad
heredes eius nõ ꝑtinent. s dño
ꝓpͥetatis ad quirunt eadem fere
⁊ de colono dñr ¶Inpecuidũ fructu
⁊̃ fetus est sicuti lac. ⁊ pilli ⁊ lana.
⁊ equli. statim natuxali iure dm̃i
sunt fructuari¶ꝑtus u̾s ancille
infructu nõ est. Ita ÷ ad dñium
in locum de mortuoꝵ capitum¬
exfetu fructuarius sĩttedebet
a uł arboꝵ locũ alias d substi¬
drianus nat᷑alẽ equitatẽ secutꝰ

Expanded text:
eque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem c licet consumpti sint, cogitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceperit. et ideo licet maturis fructibus, nondum tamen perceptis, decesserit, ad heredem eius non pertinent, sed domino proprietatis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non est, itaque ad dominum in locum demortuoex fetu fructuarius submittere debet vel arborum locum, alias debet substidrianus naturalem equitatem secutus
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ. potit mat̾ie dñs. si nõ fu̾it
duplumͣ secutus tũc eam uen¬
dicare ⁊ad exhibendum de eare¬
ta intelligr̃. utiq si nõ ignora¬
bat se in aueno solo edifigare.
n õ licet diruta sit domus uen¬
dicare mat̾iam nõ pot̃. ¶ Eerte
illud ꝯstat si in possone ꝯstituto
edificatore. soli dñs petat dom̃
suã ẽẽ. nec soluat p̾ciũ mat̾ie et
m̾cedes fabroꝵ.posse eoꝵ eũ ꝑ ex¬
cepcõm dolimali repelli. utiq
si bone fid̾i possõr fuit qui edifi¬
cauit. Nam scienti auienũ ẽẽ so¬
lum. ꝓot᷑ culpa obici ꝙ tem̾e edi¬
ficau̾it in eo solo ꝙ intlłigeret
alienũ ẽẽ ¶ Si ticuis alienam plã¬
tam in suo solo posu̾it: ip̃ius erit
et ex diu̾so si ticius suã plantam
in meuii solo posu̾it meiui planta
eriti silltro cãu radices eg̾it. añ¬
aut̃ qͣm radices eg̾it. eiꝰ ꝑmanet
cuiꝰ ⁊ fu̾at. adeo aut̃ ex eo tp̃r. Qr ͦ
radices eg̾it planta ꝓbͥetas eius
omutatur. ut si uicini arbor iͣ t̾¬

Expanded text:
inus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibendum ageta intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem
Abbreviated transcription (Latin):
argentum ⁊ dem̃ alie res ĩmu̾a¬
biles ¶ Incorꝑales aut̃ sunt. q̃
tangi no possunt. qͣlia sunt ea q̃
in iure ꝯsistunt sicut hereditas¬
⁊ usustꝰ. usus. obligõnes quoquo
modo ꝯtracte. Necͥad rem ꝑtin
ꝙ in h̾rditate res corꝑales ꝯtiñet᷑.
¶ eorꝑales sũt ⁊ id ꝙ exaliqͣ obligõ¬

Expanded text:
e aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertinet quod in hereditate res corporales continentur: corporales sunt, et id quod ex aliqua oblig
Abbreviated transcription (Latin):
uendicarr ñ possunt. ꝯdicitñ
a furib ⁊ aquibedã aliis posser¬
sorib possunt. ¶ S̾i duoꝵ ma¬
t̾ie ex uoluntate dñoꝵ ⁊fuse
sint totũ id corpus ꝙ exꝯfusi¬
one fit. ut qs ꝯmune est ułuti
siqͣm uina sua ꝯfud̾int au̾ mas¬
sas argñti uł auriꝯflau̾int:
si ꝓpͥa sp̃es fc̃asit forte. ut ex
uino ⁊ melle mulsum uł ex
auro ⁊ argento eledium idẽ
iuris est. Nam ⁊ eo caũ mminẽ
ẽẽ sp̃em nõ dubita tm Quod¬
si fortuttu ⁊ nõ uolũtate dñoꝵ
que eiusoem gn̾is sunt idem
iuris ẽẽ placit. ¶Quodn frm̃

Expanded text:
ndicari non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auri conflaverint. propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi fortuitu et non voluntate dominoram quae eiusdem generis sunt, idem iuris esse p
Abbreviated transcription (Latin):
f̾itutes sunt hee ut uicinus ho¬
nera uitimi sustineat. ut in ꝑie¬
tem eus liceat tignũ ĩmittere.
ut stalicidii uł flum̃ recipiat
quis inedes suas isł inclohacam¬
Et ne altius tollat quis edes sua
ne luminib incini sui officiant.¬

Expanded text:
itutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel inet ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ip̃iui ẽẽ. dimidiũ fisci uł ciui¬
tatis. ¶ ꝑtradicõm qͦ iure nat᷑ali
res nob̾is ad quirunt. Nicħ .n. tã
ꝯueĩens est naturali equitati qmͣ
uolinitatẽ dñi uolentis rem suã
in aliũ transferre ratũ hĩe. et iõ
cuiꝰtũq gn̾is sit corꝑał res tradi
pot̃. ⁊ a dño tradita alienatur ¶
stipendiana queq ⁊ tͥbutaria p̾di¬
a: eodẽ m̃o alienantꝰ uocant ᷑ aũ
stipendiaria ⁊ tributaria p̾dia q̃

Expanded text:
dium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria et tribut
Abbreviated transcription (Latin):
me ced̾e. uñ sia dño tabule ymagi¬
nẽ p̾sidente is qui puixit eã petat
nec soluat p̾ciũ tabule pot̾it ꝑ ex¬
pinxit possideat: osequens est. ut
Quo cãu siñ soluat ĩpensam pict᷑e¬

Expanded text:
ae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per expinxit possideat, consequens est ut quo casu, si non solvat impensam pict
Abbreviated transcription (Latin):
nos ħ iuste moueruns ⁊ legẽ cõidẽde̾
uolentes. ⁊ hiis quiꝑtalem ꝙͣ danifor¬
tume cutũ uencõnem leduntur dare
p̾sidiũ possibile cupientes q̃uid ergo
ag̾e oportebat nisi ad legem aliature¬
spice que digne cãm iuuaret: obsua

Expanded text:
nos haec iuste moverunt et legem transcendere nolentes et his qui per talem quandam fortunae circumventionem laeduntur dare praesidium possibile cupientes. Quid ergo agere oportebat nisi ad legem aliam respicere, quae digne causam iuvaret? Caput
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt ⁊optinere legem hñc uolumꝰ
tllius obenacõnems plurimi int̾pell¬
aunt nos dicences se quid̾ demĩciasse:
appellantibus. ⁊ uoluisse litam examĩa¬
re nõ cñ ab ip̃is iudicibus impetͣre ur¬

Expanded text:
ta sunt, et obtinere legem hanc volumus et illius observationem. Sed plurimi interpellaverunt nos dicentes se quidem denuntiasse appellantibus et voluisse litem examinari, non tamen ab ipsis iudicibus impetrare va
Abbreviated transcription (Latin):
usci ad.c. aureos actur̃ exti¬
mant que sm̃a sane beingni¬
or est. ꝙ si minoris emͥis. hẽb̾.
dat ut sibi .c. aureoꝵ fimidus
em̾et᷑ is utiq mandasse intł¬
ligit᷑ ut minoris si pois em̾e¬
tut. Iecte gͦ mandatũ cctum
si dum adhuc integra res sit
reuocatum fu̾it esianescit.
¶Item si adhuc integro man¬
qͥ tͥ mãdau̾at tu ignoras eũ
decessisse execritus fu̾is man¬
datũ posse te ag̾e mandatiac¬
cõne. alioqͥn iusta ⁊ possibilis
⁊ huic simile est ꝙ placuit si
debitores mamuisso dispen¬
satore.ticii ꝑ ignoranciã lib̾to
solu̾int libari eos. cum alio
quin stͥcta iuris rõne ñ possũt
lib̾ari qr alii soluissent qͣmcͥ¬

Expanded text:
usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebidat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revocatum fuerit, evanescit. Item si adhuc integro manqui tibi mandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum quin stricta iuris ratione non posset liberari eo, quod alii soluisset, quam cu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ eos nascunt᷑ accõnes. q̃
appellantur negõꝵ gestoꝵ
eum qui gessit directape
nasci maĩtm̃ .. quippe ita
nascũt᷑ iste accõnes si sinei
mandato quusq aliens gẽ¬

Expanded text:
inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum geseum qui gessit directa conasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis ne
Abbreviated transcription (Latin):
¶Insũma sciend̾ est mandat᷑
nͥ gͣtuitũ sit alienã formã
negociũ cadere. Iam m̃cede
to offõ mandati au̾ deposi¬
tiotiahitur negm̃. hus cã¬
sib in t̾nemente m̾cede lo

Expanded text:
In summa sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede to officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, lo
Abbreviated transcription (Latin):
empcõne p̾dioꝵ colloces cuiꝰ
gĩis mandatũ mag̃ ꝯsilium
cum lib̾m sit cui ap̃ se expło¬
rare. an expediat ꝯuluim.
Ita si ociosam peciũam domi.
te. hñtem hortatus su̾it quis.
net᷑. ¶ et adeo ħ ita sunt: ut
q̃sitũ sit an mandatitenet᷑.
qui mãdauit tͥ ut ticio pͥm
sen̾ares. s obtinu̾ sabitusña¬

Expanded text:
emptiones praediorum colloces. cuius generis mandatum magis consilium cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, netur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabin
Abbreviated transcription (Latin):
eamñiat ꝑscrutando cum lin̾a sit
pͥoxibus uiris ac timilieribus quihica¬
uerũt aut e hactenus hĩtant mõas¬
teria ⁊ marime filiis existencibussua
resquo uolunt disponere mõ. ¶Eua

Expanded text:
erunt perscrutando, cum licentia sit prioribus viris ac mulieribus qui habitaverunt aut etiam hactenus habitant monasteria, et maxime filiis existentibus, suas res quo volunt dispone
Abbreviated transcription (Latin):
bis dudũ dcm̃ ẽ hẽbunt mensuram.
nere libos ꝓponentes lnaturalesqr si di
cõres ⁊cunales demde uideantur postea
antintotimi aut expteposidere res do¬
natas aut relictas sibi aut ł alienare tene¬

Expanded text:
bis dictum est, habebunt mensuram. nere liberos praeponentes licet naturales quam fieri ditiores et curiales, deinde videantur postea aut in totum aut ex parte possidere res donatas aut relictas sibi aut etiam alienare, tene
Abbreviated transcription (Latin):
cogebatur p̾stare id de quo iogatꝰ
etat. Quib .n. pot̾ant hereditates
uł legata relinquere. si relinq̃bãt
sid̾i mitcebant coꝵ qui caꝑe extes¬
tam̃to pot̾ant. ⁊ iõ si d̾uimissa appel¬

Expanded text:
cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appel
Abbreviated transcription (Latin):
gau̾it. nicħ legatariis ꝓ deest. uł si
ante aditam hereditatem ꝑ suoile
reditariosant ex ꝑtu ancillat mnn
accesserit h̾rdicati. ut .s. aureis le¬
gatoꝵ nõĩe erogatis. hes aĩtam ꝑce¬

Expanded text:
gaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam
Abbreviated transcription (Latin):
legandi potestas: ut liceret uł to
ea lege ita cautũ est. uti quis le¬
gaiset sue rei itaius esto. uisum
est hnͣc legandi licenciam coar¬
sumeit. ob id ꝙ pleriq intestati
moriebantur. Rctusantib scͥptis
h̾edib ꝓ nullo aut mimĩo kicro
hereditates adire. ¶ Et cum suꝑħ
tam lex furia qm uoconia late
sunt: quaꝵ neutra sufficiens ad
sime lata est lex falcidia. qua ca¬
netur ne plus legare uiceret. ꝙͣ
plures. aput eũ aosue. pͥqrta re¬
maneret. ¶ et cum q̃sicum esset.
duob ħedib institutis. ułuti ticõ
t seio ⁊ ticii ꝑs aut tota ex hausta
sit legatis que aͣb eo data sunt au̾
supͣ mod̾ non̾ata. ascio u̾o nulla
relicta sunt legata. aut eaque
ꝑtem eius dumtaxat iñꝑtemdi
placuit ut qͣrͣtam ꝑtem sue ꝑtis
⁊ tum in singłis ħediu io legis
faicidieponenda est. ¶ Qnͣtitas añ

Expanded text:
legandi potestas, ut liceret vel toea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coarsum est, ob id quod plerumque intestati moriebantur, recusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad sime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne plus legare liceat quam plures, apud eum eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem placuit, ut quartam partem suae partis etenim in singulis heredibus ratio legis F
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ minus reluiquat᷑. Solida legata di¬
cunt᷑. nec eares dampnosa ÷ hedicũ
sit ei lib̾um nõ adire heroditatem
Que res efficit ut nc̃ce ut legat a¬
einaut̃ rõ legis falcidie ĩpont᷑ añ
deducitur es auenũ Item fu̾is in¬
pensa ⁊ p̾cia sernoꝵ manumissoꝵ.

Expanded text:
 minus relinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legataratio legis Falcidiae ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa
Abbreviated transcription (Latin):
dempcõ legatoꝵ siue eodem
testo adimatur. siue codicil¬
bis fiat adempcõ. ułuti siquidẽ
ita quis legau̾it: dolego. sta adi¬
¶ Transferri quo legatũ. ab alio
ad aliũ pot̃. ueluti ita siquis dix¬
erit. hõiem sticum quẽ ticio lega¬
ui. Seio do lego. sine meodẽ testõ
siue incodicillis ħ fec̾it quo cãu
simł ticio adiui ⁊ uidet᷑ dariseio.¬

Expanded text:
demptio legatorum, sive eodem testamento adimantur sive codicilbis fiat ademptio, veluti si quod ita quis legaverit ‘ do lego ’ ita adi Transferri quoque legatum ab alio ad alium potest, veluti si quis ita dixerit: ‘ hominem Stichum, quem Titio legavi, Seio do lego ’, sive in eodem testamento sive in codicillis hoc fecerit: quo casu simul Titio adimi videtur et Seio
Abbreviated transcription (Latin):
d ⁊s̃ tu emancipatus fu̾is ni¬
chil est inpedimento nppcut¬
¶ Et ideo ꝯstat siquis gni ad¬
optare uelit: debere eumiañ
siliam suam emancipare. Et
siquis uelit nurum adopta¬
re: debere ẽu ange filium¬
suũ emancipare. ¶ Frĩs u̾o so¬
roris ue filiam uxorẽ ducere
non licet S nec neprem frĩs
uł sororis ducere quis potest.
Qmuis qͣrto gͣdu fit. Einꝰ em̃
filiam uxorem ducere ñ licet
¶Eiis u̾omuliers quam pater
tuus adoptauit siliam: non
ud̾is impediri uxorẽ ducere.
Quia neqs naturali naturb
ciuili iuire tibi ꝯuigitur.
libi uł fr̃is ⁊ sororis iungi pos¬
sunt. Item amitam licet ad¬
optiuam: uxorem duc̾e non
licet. Item mat̾teram qr ꝑen¬
tum loco hñtur. Qua rõnez
uerum. magnam quo am¬
tama mat̾tẽram magnam
ꝓhib̾r uxorẽ duc̾e. ¶ asfin̾i¬
tatis quo uen̾acõne quar̃¬
dam nupciis abstin̾e nc̃ce ⁊
ut ecce pulegiũ p̾iugnam
au t nutum uxorem ducere
si fint mirus aũ p̾iugnatua.¬

Expanded text:
et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. cuius enim filiam uxorem ducere non licet, eius vero mulieris quam pater tuus adoptavit filiam non videris impediri uxorem ducere, quia neque naturali neque civili iure tibi coniungitur. liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione verum est, magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere si fuit nurus aut privigna
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si ad huc nurꝰ estiisi ad¬
huc nupta est filio tuor alia
rõne uxorem duc̾e non possiᷤ.
Quia eadem duob nupta eẽ

Expanded text:
nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯflauntur. quib emĩnõ ẽ ucto tui¬
ta sufficiens isti defensoꝵ em̃dican¬
tes ordinacõnẽ ad hnc accedunt cã
⁊ proalio quodãlusoidicũ sbiacẽt
uoluntatibusdemq remouet̃ cos

Expanded text:
untur. Quibus enim non est victus et vita sufficiens, isti defensorum emendicantes ordinationem ad hanc accedunt curam, et pro alio quodam lusu iudicum subiacent voluntatibus. Denique removent eos,
Abbreviated transcription (Latin):
dare: tñ inuitũ eũ curã susciꝑe:
nõ cogendũ diuus sei̾ũ ⁊ anto¬
nius rescripserũt. Itẽ rescripsent
maritum uxoris sue curatorem
dat᷑: exciisare se posse. licet se in¬

Expanded text:
n invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se i
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Datũ est a ius remouẽdi
suspectos tutores. Rome pͥtori.
to ꝓꝯsuł. ¶ Ostendimus qͥ possũt
de suspecto gnosc̾e. lũc iudeamꝰ
qui suspecti fieri possunt. ¶ et qd̃
sũt. siue testam̃taruĩ sint siue nõ.
Quod si pr̃omuis: adnͨ id̾ erit dicen¬
dum dũ mõ memnumꝰ fame pa¬
troni. ꝑcend̾ est licet ut suspectꝰ
remotus sũit ¶ Eonseqñs est ut
uideamus qui possint susꝑectos
postulare ⁊ sciendũ qiͣ publicam¬

Expanded text:
dere. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori oscere. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem sunt, siue testamentarii sint, siue non quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
stõnem eisqui ad talem eos ꝑdux̾unt
introductã. quĩ ⁊̃ abstineant autma¬
mbus antinsidiis aut aliis exuibus
lib̾ti tale aliquid agentes rursus fin¬
tatem sustmeant ẜm dehiisscriptas
leges ⁊ resticim̃tur pͥori condicõi. nã
si millumpenitꝰ ing̃tũ eẽ circa dona¬
torem ꝑmisimus. l fi̾ntbñ natus. s do¬

Expanded text:
onem eis qui ad talem eos perduxerunt introductam; quin etiam abstineant aut manibus aut insidiis aut aliis ex quibus liberti tale aliquid agentes rursus servitutem sustinent secundum de his scriptas leges et restituuntur priori condicioni. Nam si nullum penitus ingratum esse circa donatorem permisimus, licet fuerit bene natus, sed do
Abbreviated transcription (Latin):
lxͣ ur̃alege exp̾senti die inchoante ñ
em̃ aliquid boꝵ quepͥusftã sunt per¬
scrutaniur sirmamus ergo om̃ia p¬
cedencia ut ualeant ⁊ eos ꝑ quos fc̃a
funt modos sħ quidem sic hr̃e sc̃imꝰ¬

Expanded text:
 lege ex praesenti die incohante: non enim aliquid horum quae prius facta sunt perscrutamur, firmamus ergo omnia praecedentia, ut valeant secundum eos quos facta sunt modos. Sed haec quidem sic habere sancim
Abbreviated transcription (Latin):
cõ intro ductum ⁊ rocte postmodu
reꝓbandum solam ualere rouiana
aintitem in lib̾tatibus uolumꝰ nõlocis
non etatibus non alio quodã cãm di¬
sẽnentes. ¶ Qunĩ anteni sempaliquid
melius deuris sb̾iectis ccͣ̃tamus ⁊ ip̃m¬
scĩmis siquis maminutteneẜ uimaut
ancillam suam ciues deminciaint ro
quiꝑlib̾tacem accepit ht̃ sb̾sequens mox

Expanded text:
introductum et recte postmodum reprobatum, solamque valere romanam civitatem in libertatibus voluimus, non locis non aetatibus non alio quodam causam discernentes. Quoniam autem semper aliquid melius de nostris subiectis tractamus, et ipsancimus, si quis manumittens servum aut ancillam suam cives denuntiaverit romqui libertatem accepit habebit subsequens mox
Abbreviated transcription (Latin):
ito damus querelam ⁊ hr̃di eius intͣ
mensestres. ¶ Siuo tnͣscurrerit de¬
rela erit. tẽpore ad oĩa sufficiente nłr
⁊ si quid̾ intͣetatẽ maritus sit mnon
querarur tm̃ad integĩm restõuan¬

Expanded text:
ito damus querelam et heredi eius intra menses tres. Si vero transcurrerit derela erit, tempore ad omnia sufficiente mulieri. Et si quidem intra aetatem maritus sit et non queratur, tantum ad in integrum res
Abbreviated transcription (Latin):
enĩbmplixo sic tempore decẽum dici¬
uus ꝓpone querelam citace eleg̾it
palami ẽ noluisse. uł si nõ accepirdo¬
tem oiõ suos reddere hr̃des hisualẽ¬
tibus. ⁊ si repudio solui cõcingat minic

Expanded text:
e decennii dicimus proponere querelam, si facere elegerit, palam est voluisse, vel si non accepit dotem, omnino eam suos reddere heredes. His valentibus etsi repudio solvi contingat matrim
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾se illi pepigintignorante istoqhẽt
cos obligatos ⁊ unusquis tenebitur ĩ¬
id ꝙabnicõ scupst ⁊ artibus autdolis
aut tñsaccõibus pͥuarigari que consti¬
utq aut onmelocis sc̃mnis negen iu¬

Expanded text:
se illi pepigerint ignorante isto qui habet eos obligatos, et unusquisque tenebitur quod ab initio scripsit, artibus aut dolis aut transactionibus praevaricari quae constiue aut omnes locis, sancimus negotii iu
Abbreviated transcription (Latin):
to quen ⁊ drẽ non illacam sibidocem
mict̾e querelani semł manto querẽ¬
te ⁊ uliere quiadedit nõ ꝓbante.
Siautann intͣ decẽmum queat᷑dera
at̾ntate manti. aufferimus querclam
nec. annĩ dances ult̾uis eius hr̃dibui

Expanded text:
to queri et dicere non illatam sibi dotem mittere querelam, semel marito querente et muliere quia dedit non probante. Si autem neque intra decennium queratur, taciturnitate mariti auferimus querelam, nec annum dantes ulterius eius heredibus.
Abbreviated transcription (Latin):
caĩbus noner anĩatas nĩas relinq̃uĩt
leges. sꝓlixitatem eor ⁊ essusionẽ abre¬
mabinnis nesna negłia aut callidita¬
te forsan negoriis fruantur hoĩes ⁊ cĩs
bõneserunt eas enbere uolentibus. mul¬
ta quo tempus resutat qͣ pp̃bũfacen

Expanded text:
t leges, sed prolixitatem earum et effusionem adbreviavimas, ne sua neglegentia aut calliditate forsan negotiose fruantur homines et causas emper probationes erunt eas exhibere volentibus, multa quoque tempus refutat. Quapropter ben