comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo inter filium ⁊ creaturam pri¬
mum infallor ista discretio est quia
non est ex sub̾a fatientis s exsola
uoluntate ac potestate ꝑficitur.is¬
ta corruptibilis ꝑ naturam ubi fu¬
erit seruata ꝑ gr̃am ille incorrup¬
tibilis qui nascendo incorruptibilẽ
exincorruptibili patre uidetur hr̃e
sub̾am. filuis ꝑ omnia similis pri
dissimilis creature factor ille non ex
eo qd̃ non est in id qd̾ est ⁊ pp̃ ea ñ¬
quam inid qd̃ non est itxeo ꝙ est
Illa ex eo qd̾ non est in id qd̾ est ⁊ pp̃¬
ea quantum ad seattinet exeo ꝙ
est inid qd̃ non est sui ortus condi
deo quid inarchano huius auctori¬
tatis inuolueris ⁊ ideo recte facies
si id qd̃ ate ut mea fert opinio incõ¬
prehensibiliter dictum est intelligi¬
bilius explices. augꝰ. Dixi inquaᷤ
de filio tum eum acreature diffini¬
tione disternerem qm̃ is non exeo
ao
qid̾ non est inid qd̃ est qid̃ tale est ac

Expanded text:
et ideo inter Filium et creaturam priet ideo inter Filium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quianon ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per omnia similis Patri, dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est, et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est. Illa ex eo quod non est, in id quod est: et propterea quantum ad se attinet ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditdeo quid in arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte facies, si id quod a te, ut mea fert opinio, incomprehensibiliter dictum est intelligibilius explicaveris. Aug. Dixi inquam de Filio, cum eum a creaturae definitione discernerem: quoniam si non ex eo quod non est, in id quod est: quod tale est ac
Abbreviated transcription (Latin):
patris ⁊ non deipsa paternitatis
ueritate contendam. An ei se dici
maluit patrem quem nec sibi sed
creaturis uoluit esse consiilem᷑.
Et ideo fatendum tibi est ex sub̾a
patris extitisse filium si ⁊ natus
⁊deus est aut filium pariter deum
negare si non expaterna substã¬
cia sed exnulla operante tantũ.
sicut eciam in aliis creaturis pr̃e
patris uoluntate ⁊ potestate creatus est.¬
sionem neccessitate compellis id quod
a maiorib nr̃is concessis dici assolet ñ
tacebo. Aiunt enun creaturam esse fili¬
um s ꝑ fectam ⁊ que dominari possit
omnibus creaturis. augꝰ Gaudeo
quidem quod in religiose predicatio¬
nuis initio iurus manifesta confessi¬
one prodideris. Nichil tñ qd̃ credulita¬
te dignum uideatur opponis. Crea¬
tura namq est exeo qd̃ ad huc ñ est
aut aliq̃n non fuit rei cuiuslibet rec¬
titudinis corruptibilis quantum
uise est omnipotentis dei uolunta¬
tem fc̃a sub̾a ħ diffinitio utrum¬
uidei cadat filium uideamus. Nam

Expanded text:
Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est; aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate creatus est.sionem necessitate compellis, id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. AUG. Gaudeo quidem quod irreligiosae praedicationis intimum virus manifesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta subin Dei cadat Filium videamus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
qũo integritate eius ꝑ frui non
ꝑmittunt. ¶ferrum de terra tol¬
litur cum fortis ꝓpugnator ec̃ce¬
de t̾rena quam prius tenuit accio¬
nat patrem ⁊despicit partũ ma¬
tris sue effodiam illum corui de
torrentib ꝑuersi quippe dum di¬
iuna iudicia reprehendunt sub¬
sannant pr̃em ⁊ quilibet hereti¬
ci dum predicationem sc̃e ecc̃e fe
tunditatemq illuis deridendo cõ¬
tempnunt quid aliud quamꝑ
tum matris despicit quam ñ
ium̾ito eorum qͦ mr̃em dicimꝰ
quia de ip̃a exeunt qui contra
ipsam loquuntur iohannedi¬

Expanded text:
quoniam integritate ejus perfrui non quoniam integritate ejus perfrui non permittunt. litur, quum fortis propugnator ecclesiae a terrena, quam prius tenuit, actionat patrem, et qui despicit partum matris suae, effodiant illum corvi de torrentibus . Perversi quippe dum divina judicia reprehendunt, subsannant patrem. Et quilibet hci, dum praedicationem sanctae Ecclesiae fecunditatemque illius deridendo contemnunt, quid aliud quam partum matris despiciunt? Quam non immerito eorum quoque matrem dicimus, quia de ipsa exeunt qui contra ipsam loquuntur, Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppłi iutercessor assumitur.
ne fiant causa ruine ppłi. ¶ Gre.¬
uo locus est inquo conflatur. Quia
itaq atq heretiti dicitis conflari
uultis s locum quo debeat confla¬
ri nescitis. una est ecc̃a inqua quis¬
quis conflari uoluerit ab omnt̃
poterit peccatorum labe purga¬
ri. Si quid prodero amaritudinis
siquid tribulationis extra hantpo¬
siti sustinetis incendi potestis tant̃¬
tionis ignis qui extra catholicã
toleratur ecc̃am quam nullius
oĩo uirtutis sit paulus apłs insi¬
nuat dicens. sitradidero corpus
re scismatis ꝓximum non dilige̾¬
sp̃emtenet muscis ꝑcutitur musca
enim munis insolens ⁊ inqietum
animal est inqua quid aliud quã
insolentes cure desideriorum carna¬
lium designantur. unde alias dicit᷑
nusce morientes ꝑdunt suauita¬
tem ungenti qr cõgitationes suꝑ¬
flue que assidue manimo carnalia
cogitantis ⁊ nascuntur ⁊ deficuit
eam suauitatem qua unusquisq
intrinsecus ꝑ sp̃m unctus est ꝑ dt̃

Expanded text:
qui populi intercessor assumitur, ne fiant causa ruinae populi ro locus est in quo conflatur. Quid itaque ad haec, haeretici, dicitis? Conflari vultis, sed locum quo debeatis conflari nescitis. Audite quis conflari voluerit, ab omni etiam poterit peccatorum labe purgari. Si quid pro Deo amaritudinis, si quid tribulationis, extra hanc positi sustinetis, incendi potestis tantutionis ignis qui extra catholicam toleratur Ecclesiam, quam nullius omnino virtutis sit, Paulus Apostolus insinuat, dicens: Si tradidero corpus re scismatis, proximum non diligenspeciem tenet, muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum animal est. In qua quid aliud quam insolentes curae desideriorum carnalium designantur? Unde alias dicitur: Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti , quia cogitationes superfluae, quae assidue in animo carnalia cogitante et nascuntur et deficiunt, eam suavitatem qua unusquisque intrinsecus per spiritum unctus est perdunt,
Abbreviated transcription (Latin):
isitaq ꝓ huuis bereuitatis nec¬
cessitate tractatis qm̃ ñ cause.¬
tognoscende st̃ rer̃ bonaix ⁊ ma
larum quantũ ue sit satis que nos
ꝑducat ad regnum ubi erit uita sñ
morte sine errore u̾itas sine ꝑturbati¬
one felicitas. Nequaqͣm dubitare debe¬
mus rere que adnos ꝑtinent bonare
causam ñ ẽẽm sibonitatem dei malaꝵe
angeli hominis postea.

Expanded text:
 hujus brevitatis necessitate tractatis, quoniam causacognoscendae sunt rerum bonarum et larum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum angeli, hominis postea.
Abbreviated transcription (Latin):
mus post laua crum regenerationis
diu̾soꝵ malorum afflictione crutia¬
ri ut intelligamus totum qd̃ saluta¬
rib agitur satramentis magis ad spẽ
futuroꝵ bonoꝵ cͣͣ ad retentionẽ uł ad¬
eptionem p̾senciũ ꝑtin̾e. multa ⁊̃ ħ
uidentur. ignosci ⁊ nullis suppliciis iũ¬
dicari s eoꝵ pene reseruantur inpos¬
terum. Neq .n.frustra ille ꝓprie dr
dies uidicii q̃n uenturus est iudex.
iuuoꝵ atq mortuoꝵ sicut econtͣrio
iundicantur hic aliqua ⁊ tñ si remit¬
tuntur ꝓfecto infuturo scło ñ noce¬
bunt. pp̃ta de quib dam tp̃ralib pe¬
nis que inhat uita peccantib irrogã¬
tur eis quoꝵ pec̃ca delentur ne ser¬
ip̃os iudicaremus: a dño ñ uidicare¬
mur. Cum iudicamurã a dño corri¬
pimur necum hoc mũdo dampnem᷑.¬

Expanded text:
mus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reseripsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnem
Abbreviated transcription (Latin):
oc primum est creature rõnalis
malum .i. prima priuatio boni
deuideiam ⁊̃ nolentib sub unrauit re¬
rum ignorancia agendariu ⁊ concu¬
piscencia noxiarum. quib comites sb̃̾¬
inferuntuir error ⁊dolor que duo ma¬
la qñ ĩminentia senciuntur ea fu¬
gitantis aĩ motus uocatur metus.
porro auis cũ adipiscit᷑ concupita
quamuis ꝑniciosa ł inania quam
id errore ñ sentit ł delectatione mor¬
bida iuncitur uana ⁊ iam leticia uẽ¬
tilatur. Exhis morboꝵ ñ ub̾tatis s ĩ¬
digencie tanquam fontib oĩs mi¬
seria nature rationalis emanat.

Expanded text:
oc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat.
Abbreviated transcription (Latin):
docentur extancia. sed quid pro¬
dest horum multa colligere cum
paucorum testimoniis eciam ce
tate fundatam noua disputan¬
di arte conturbas id circo uelim
dicas michi denatura filii dei idest
substancia ipsa quid sencias. si
enim ut dicere uos soletis homo¬
usion est patri ipsequodam mͦ
pater est sibi. Alioquin consubstã¬
cialis non potest esse genitori. Nã
quidam nostrum homo usu opi¬
nio nem ridere sic solebat dicens.
si non extrinsecus sed ex eodem
ipso prolatus est filuis ut duos
quodam modo diuisus unus
quando quidem non aliud gig
um nos dicis aristotelica

Expanded text:
docentur exstantia. Sed quid prodocentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caete fundatam, nova disputandi arte conturbas; idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est, de substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodam modo pater est sibi, alioquin consubstantialis esse non potest genitori. Nam quidam nostrum homousii opinionem ridere sic solebat, dicens, Si non extriipso prolatus est Filius, in duos quodammodo divisus est unus, quandoquidem non aliud gignAPUT VII. Aug. Dum nos dicis Aristotelica
Abbreviated transcription (Latin):
parabilium rerum exempla cõ¬
pellis id cuco que sit ignis pote¬
cia uideamus. Ex quo semper ẽ
splendor semper est uapor. utrũ¬
ꝙ de eo nascitur netideo tũ igna
sine horum quorumlibet aliquate¬
nus inuenitur. ħ tria non seinui¬
cem gignunt quia non de splendo
re ⁊uapor aut deuaporeignis et
splendor s deignis splendor ⁊ ua¬
ror semper est genitus. Que cum
ita sint uides ne eciam increata᷑
posse aliquid nasci nec ostendi tñ
tp̃c quoid dequo natum est sine
genito potuerit inueniri: Si er¬
go uisibilib exemplis tͤta respexi¬
mus cur non depatre ⁊ filio uel
spiritu sancto quantum ad cõ¬
munem dum taxat atq in dif¬
ferentem eternitatem similia
predicemus: Neq enim ideo nec¬
esse est patrem ⁊ filium ⁊spiri¬
tum sanctum eque dicamus in¬
genitum quia nullum ab altero
euo interueniente dicimus seꝑa¬
tum. cum eciam exaliis rebus q̃¬
dam genita nec ideo tamen aut e¬
que gignentia aut sine inuicẽ

Expanded text:
parabilium rerum exempla comparabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit ignis potentia videamus, ex quo semper est splendor, semper est vapor. Utrumque de eo nascitur, nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen tempus quod id de quo natum est sine genito potuerit inveniri? Si ergo visibilibus exemplis ista perspicimus, cur non de Patre et Filio, vel sancto Spiritu, quantum ad communem duntaxat atque indifferentem aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse est Patrem et Filium et Spiritum sanctum aeque dicamus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem
Abbreviated transcription (Latin):
it autequam nasceretur filras. Ec¬
ceipso intellectu ante filium fuis¬
se dr̃ tp̃c. si autem antequam nas¬
ceretur filus non erat tp̃c sequit᷑
ut dicatur prĩ filius coetermis int̾
quem ⁊ pr̃em nullum fuisse d̾r tp̃c
maxime cum iuter cet̾a euuange¬
listis attestantib eciam tempus fa¬
cisse dicitur filius. s forte depatre
dictum aliquis putet erat quan¬
do non erat filius. Cui suĩe secuta
non concinunt quib dicitur. Et
antequam nasceretur non fuit. Na̾
ꝑ se pater semꝑ existens eciam auo¬
bis dici non pot̾ natus qui ñ ab ini¬
cio docetur exortus ⁊ in patre cad̾e̾
non potest erat qñ non eratge
mea fert opinio inopinata sub¬
tilitate certantib non medio¬
triter defatigas id circo queso.
ut si fieri potest exemplum cuins¬
libet rei possibile deesse qd̃ doc̾e
conaris. ostendas. Neq enim elłr
credere possum licet ui orationis
tum aut eternum patrem dixe¬
ris sibi. augꝰ ¶Dm̃ me adincom¬

Expanded text:
it antequam nasceretur? Si Filius; ecit antequam nasceretur? Si Filius; ecce ipso intellectu ante Filium fuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus: maxime cum inter caetera evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet: Erat, quando non erat Filius. Cui sententiae sequentia non concinunt, quibus dicitur: Et antequam nasceretur non fuit. Nam per se Pater semper existens, etiam a vobis dici non potest natus; qui non ab initio docetur exortus, et in Patrem cadere non potest: Erat, quando non erat gemea fert opinio, inopinata subtilitate certantibus non mediocriter defatigas, id irco quaeso ut, si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse quod docere conaris, ostendas. Neque enim aliter credere possum, licet vi orationis tum, aut utrumque Patrem dixeris sibi. Aug. Quoniam me ad incom
Abbreviated transcription (Latin):
quartus sp̃c. Quod si admittimꝰ
ut sine timore tp̃re gigni non
potuerit filuis uide quam late:
pateantista que dicimus. Nam
si non sine tp̃re est filiuis certe n᷑
nisi in loco docendus est genitus.
hoc admisso ante filium ⁊ sp̃m
coeuus quodam modo patri di
catur ⁊ locus qd̃ si ita est qd̾ sñ
loco ⁊ tp̃re nasci non potuerit
filius inquo loco locum aut in
quo tp̃r scm locum ditis ⁊ tp̃c. si
innullo ecce sine tp̃re ⁊ loco fieri
potuit tp̃c ⁊locus.si inaliquo id¬
est ip̃m tp̃c uidetur ⁊ iocus incuiꝰ
origine simiłr ⁊ locus requiritur.
⁊ tp̃s Quod si usqi a deo sine tp̃re
inloco fieri aliquid potuit utuͦ
in loco locum nec uxtpr̃e fc̃m do¬
qid̃ a maiorib nr̃is dictum p̾dicas re¬
petamus. Erat inquis quando non e¬
rat. si erat istud ad tp̃c referas ecce fili¬
um ante tp̃c. Si ad filium nunquam
non erat filius. Erat eniiam iam
quis non fuit. Quis queso non fu¬

Expanded text:
quartus Spiritus. Quod si admittimus, quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, ante Filium et Spiritum, coaevum quodammodo Patri tempus docetur et locus. Quod si ita est, ut sine loco et tempore nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, id ipsum tempus videtur et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur et tempus. Quod si usque, adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doquod a majoribus vestris dictum praedicas, reputamus. Erat, inquis, quando non erat. Si erat istud ad tempus referas, ecce ante Filium tempus; si ad Filium, nunquam non erat Filius: erat enim jam Fiquis, non fuit. Quis, quaeso, non fu
Abbreviated transcription (Latin):
trem dici non potest uo citatum.
Ion sum tam stultꝰ¬
ut tempus preferam filio sed in¬
icium dare certum est genito.
augꝰ. Quid ergo inter patrẽ
⁊ filium dicis medium nichil
uomodo igitur negas filium
prĩ coeternum qui int̾ pr̃em ⁊ filiũ
fateris esse nichil medium ne idip¬
sum non medium tantum cons¬
tet esse quam tercium. felicianus.¬
m̃ me disputandi arte conclu
tum est explicabo aiunt enim qͦci¬
ens deinicio filii ⁊ patris eternita¬
te tractatur. Erat qñ non erat et
antequam naseretur non erat.
augustꝰ. Quantum aduerto ma¬
nente male tredulitatis erroreso¬
la uerba mutata sunt dixisturaᷤ¬
q erat quando non erat. Erat is¬
tud ad euum ꝑtinere uultis an ad
filium:Si ad euum idest uelud
quoddam ante filii natiuitatẽ
eternitatis spacium. ecce ad suꝑi¬
orem blasphemiam necc̃itate di¬
laberis eum inter pr̃em ⁊ filium.
tertium quiddam tempus ĩmit¬
tis. Dicisq qr erat ante filium pr̃

Expanded text:
trem dici non potest vocitatum? FEL. trem dici non potest vocitatum? FEL. Non sum tam stultut tempus praeferam Filio, sed initium dari 335 certum est genito. Aug. Quid ergo? Inter Patrem et Filium dicis medium nihil ug. Quomodo igitur negas Filium Patri coaeternum, qui inter Patrem et Filium fateris esse nihil medium, ne idipsum non medium tantum constet esse quam tertium? Fel. Quoniam me disputandi arte concludtum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de initio Filii et Patris aeternitate tractatur: Erat quando non erat, et antequam nasceretur non erat. Aug. Quantum adverto, manente malae credulitatis errore, sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere vultis, an ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ante Filii nativitatem aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nam pris ⁊ filii dñis deitatem. feli¬
cianus. Quantum ad me atri¬
net non uideo quid ista nunc ool¬
ligas. Nam quamuis aristotlica
mecum subtilitate contendas fi¬
eri tñ non potest ut eum qui geni¬
tus est ab eo qui genuit nulla eui
intercedentis antiquitate discer¬
nas augꝰ Scio equidem ut ille
ait quam indifficili loco u̾setur
oratio tamen uerendum nobis
nichil est qui ꝑ adiutorium scĩ sp̃c
testimo nium dñis deo. Quid er¬
go dicemus. Est ne aliquid inpa¬
tre quod negatur ingenitum an
non.Si est non in toto sed inpar¬
te pocius ditur ingenitus alioqͥn
non extpr̃e cepit ẽẽ filius. Nam
si paternitas non cepit patrisini¬
tuun non inueniri potest prolis
Si inicium dicitur prolis non e¬
terna paternitas docebitur pa¬
tris. Et qũo stabit qr totum in
patre docetis ingenitum qui ip̃iꝰ
paternitatis nomen hr̃e putatis
inicium cum cepisse extp̃re dicitiᷤᷤ
filium quo nondum extante pa¬

Expanded text:
rnam Patris et Filii dicimus deitatem. FELrnam Patris et Filii dicimus deitatem. FEL. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest, ut eum qui genitus est, ab eo qui genuit nulla aevi intercedentis antiquitate discernas. AUG. Scio equidem, ut ille ait, quam in difficili loco versetur oratio: tamen verendum nobis nihil est, qui per adjutorium sancti Spiritus, testimonium dicimus Deo. Quid ergo dicemus? Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte potius dicatur ingenitus; alioquin non ex tempore coepit esse Filius. Nam si paternitas non coepit Patris, initium inveniri non potest prolis. Si initium dicitur prolis, non aeterna paternitas docebitur Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quo nondum exstante Pa
Abbreviated transcription (Latin):
patera filio interuentu non dico
temporis qd̃ dieb constat ac noc¬
tib sed cuiuslibet eui uel etatis.
spacio separetur. felicianus. Hoc
si ita est duo fateris ingenita et
quomodo altera patris altera fi¬
lii putatur esse ꝑsona cum per
significationem cominunis in¬
genit utraq uideatur esse con¬
fusa. augꝰ. In hec quidem a ma¬
ioribus uestris non mediocris
calumpnie sophisma contexitꝰ
tñ ꝑ auxilium ip̃ius trinitatis
catholica nec̃ce est simplicitate.
soluatur. Patremnamq ingeni¬
tum filium genitum dico nec ĩo
tamen genitum ingenito coet̃¬
nun esse non predico ⁊ tantum
do cens ingenitum patrem quia ñ
processit exaltero eo genitum filiũ
qr non extrtit ex se ip̃o. Non est com¬
mune utriusq nasci non est commu¬
ne non gigni ⁊ cõminune tñ estal¬
terum ab altero interuente mediũ
tp̃ris non diuelli itaq si ꝓprium pa¬
tris querunus sufficit qr solus nõ
ht̃ patrem si filii sans est qd̾ nonht

Expanded text:
Pater a Filio interventu, non dico Pater a Filio interventu, non dico temporis, quod diebus constat ac noctibus, sed cujuslibet aevi vel aetatis spatio separetur. Fel. Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Patris, altera Filii putatur esse persona, cum per significationem communis ingeniti utraque videatur esse confusa? Aug. In hoc quidem a majoribus vestris non mediocris calumniae sophisma contexitur, tamen per auxilium ipsius Trinitatis catholica necesse est simplicitate salvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico; eo tantum docens ingenitum Patrem, quia non processit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit a seipso. Non enim est commune utrique nasci, non est commune non gigni: et commune tamen est alterutemporis non divelli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufficit quia solus non habet patrem; si Filii, satis est quod non habet
Abbreviated transcription (Latin):
stanciam queris ip̃a trinitas unꝰ
deus. si ꝑsonam alter est filius. fe¬
licianꝰ. Et quomodo ⁊ idem essedi¬
tis ⁊ alterum filium. augꝰ. ¶dẽ
inquam communione substan¬
cie alterum ꝓprietate persone.
felitianus. Nescio quo patto uno¬
a8
credatur ẽẽ sub̾a. cum non una di
lis generamtur exorta docetur fe¬
faciliore dicta dilucides augꝰ In
reb quidem in comprehensibilib
exempla non suppetunt disputã¬
di tamen inquantum fieri pot̾.
eciam inhac parte non de ero. Etce
igitur homo pater habet hominẽ
filium. Est commune utriusq ꝙ
homo est uni tamen qid̃ filius ai¬
teri ꝓprium udetur qd̃ esse pater
est. Nam inutroq sic ꝑ sona dis¬
ternitur ut communis humani¬
nitas non negetur dum unus
gignit alius gignitur eque aut̃
homo ⁊ que genuit dei ⁊ ille qui
cat uelim geninis ab ingenito
utrum initio separetur annon.
augustiꝰ. Ne id quidem sp̃ualis
intelligentie u̾itate recipiturut

Expanded text:
stantiam quaeris, ipsa Trinitas unus est stantiam quaeris, ipsa Trinitas unus est Deus: si personam, alter est Filius. Fel. Et quomodo et idem esse dicis, et alterum Filium? Aug. Idem, inquam, communione substantiae, alterum proprietate personae. Fel. Nescio quo pacto una creditur esse substantia, cum non una diclis generanti docetur efaciliore dicta dilucides. Aug. In rebus quidem incomprehensibilibus exempla non suppetunt disputanti; tamen in quantum fieri potest, etiam in hac parte non deero. Ecce igitur homo pater habet hominem filium. Est commune utriusque quod homo est, uni tamen quod filius alteri proprium videtur esse quod pater est. Nam in utroque sic persona discernitur, ut communis humanitas non negetur; dum unus gignit, alius gignitur: aeque autem homo et qui genuit dicitur, et ille qui cas velim, genitus ab ingenito utrum 334 initio separetur, an non? Aug. Ne id quidem spiritalis intelligentiae veritate recipitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s.Ergo inquit qm̃ occio¬
si sumus ad homo usion ur̃i ques¬
tionẽ dequo non inter uos tm̃ s ĩ ĩ
tum est ueniamus ⁊ ne longuis
euagetur or̃o ip̃e iam ut soles ꝑso¬
nam ꝓponentis assume ⁊ a nobis
rõnem nr̃e fidei querentib uicissi
redditurus inquire. Tum ego. augꝰ¬
Dicmichi inquam u̾m nesit qd̾ a
te audio dr̃e pr̃i homo usion non
esse penitus filium. felicianus. Ue¬
rum est ⁊ ꝑsuaderi michi non pot̃
id ingenitum ẽẽ quod genitum
ne eundem patrem uidear predica¬
re quem filium. augꝰ. N on ita
animo est eundem ingenitum ẽẽ
quem genitum s id pocuis inge¬
nitum eẽ qd̾ ẽẽ genitum. felicia
Et quomodo non eundem inge¬
nitum dicis ẽẽ quem genitum s
tus non attendisse uerborum. Nõ
ad utrumq unum dico sub̾am
ueri prĩs ac ueri filii ex toto non
separo. Et dum non eundem pa¬
trem quem filium predico utriꝰ¬
q ꝑsonam seruata uniustuius¬
q ꝓprietate discerno itaq si sub¬

Expanded text:
Ergo, inquit, quoniam otiosi sumus, ad homousii vestri quaestionem, de quo non inter nos tantum, sed etum est, veniamus. 333 Et ne longius evagetur oratio, ipse jam, ut soles, personam proponentis assume, et a nobis rationem nostrae fidei quaerentibus, vicissim redditurus inquire. Tum ego, Dic mihi, inquam, verumne sit, quod te audio dicere, Patri homousion non esse penitus Filium? Fel. dixit. Verum est, nec persuaderi mihi potest id ingenitum esse quod genitum, ne eumdem Patrem videar praedicare quem Filium. Aug. dixit. Nonanimo est, eumdem ingenitum esse quem genitum, sed id potius ingenitum esse quod genitum. Fel. dixit. Et quomodo non eumdem ingenitum dicis esse quem genitum, si tus non attendisse verborum: nam dum utrumque unum dico, substantiam veri Patris ac veri Filii ex toto non separo. Et dum non eumdem Patrem quem Filium praedico, utriusque personam servata uniuscujusque proprietate discerno. Itaque si sub
Abbreviated transcription (Latin):
ne int̾rogatio Aut qũo salui fũit
ꝑaquam qui scõ bap̃mate malen
tentes cum uideantur ẽẽ intus us¬
q infinem uite. inflagitiosis ⁊ ꝑdi¬
tis morib ꝑseuerant. Aut qũo nõ
sunt ꝑ aquam saluati quos inpret̾i¬
nemo nͥ ꝑ aquam saluatꝰ est. Ip̃e .u

Expanded text:
e interrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeterinemo nisi per aquam saluatus est. ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
niciem ñ ad salutem: sicut hũit sa
erat extra ecc̃am. de quo discipuli
dño suggesserunt. sicut hñt aua¬
ri qui tñ ñ sunt templum dei. Qm̃
que societas templo dei cumydolis.

Expanded text:
niciem, non ad salutem, sicut habuit Saulerat extra ecclesiam, de quo discipuli domino suggesserunt —, sicut habent auari, qui tamen non sunt templum dei, quoniam quae societas templo dei cum idolis?
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ erunt fr̃es ⁊̃ inip̃a intus ecc̃a. Cum
est ⁊ innouandus qui ad ecc̃am ue¬
nit ut intus ꝑ scõs scĩficet. quid fa¬
tiet si ⁊ intus innon scõs incurrerit
An forte sõs est homicida. Et si pp̃ eaba¬
cerdotem q̃rit insacrilegum frau¬
de erroris incurrit ubi postea deposi¬
turus est si forte in ip̃a intus ec̃cai
dum hoĩem dei q̃rit inhomicidaᷤ
fraude erroris incurrit. Si ñ potest
in homine aliquid mane ẽẽ. ⁊ alicͥd
p̾ualere quare pot inhomicida sa
si quisquis sp̃m scm̃ dare non pot̃.
nec baptizare potest cur intus bapti¬
trem intenebris sit usq adhuc si
sp̃m ñ hñt. Ita ergo potest ħ eticꝰ
⁊ catholicus bap̃ma unum hr̃e ⁊ u

Expanded text:
derunt fratres, etiam in ipsa intus ecclesia. cum est et innouandus qui ad ecclesiam uenit, ut intus per sanctos sanctificetur, quid faciet, si et intus in non sanctos incurrerit? an forte sanctus est homicida? et si propterea bacerdotem quaerit, in sacrilegum fraude erroris incurrit; ubi postea depositurus est, si forte in ipsa intus Ecclesia dum hominem Dei quaerit, in homicidam fraude erroris incurrit? Si non potest in homine aliquid inane esse, et aliquid praevalere; quare potest in homicida SacSi quisquis Spiritum sanctum dare non potest, nec baptizare potest; cur intus baptitrem, in tenebris sit usque adhuc? Si spiritum non habent? Ita ergo potest haereticus et catholicus Baptisma unum habere, et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ut minus minusꝙ ĩnreb t̾renis
⁊ tp̃ralib delectantur uigilantissime sa¬
tagunt. Regulam fidei diligent̾ inqui¬
sitam firmissime tenent ⁊ si quid ab ea
deuiant cito auctoritate catholita corrigũ¬
tur quamuis in eius u̾bis ꝓsensu cͣrna¬
li uariis adhuc fantasmatum concur¬
sib fluctuent. sunt ⁊̃ quidam ex eo nu¬
mero qui ad huc nequit̾ uiuant aut
⁊̃ inheresib ł ingentilium suꝑstitio¬
sunt eius. Namq mnilla ineffabili p¬
scientia dei multi qui foris udenrtur.
intus sunt ⁊multi qui intus uident᷑
foris sunt. Ex illis ergo omnib qui ut
ita dicam intrinsetus ⁊ inccculto intͦ
st̃ constat ille ortus condusus. fons
signatus. puteus aque uiue. paradi¬
sus cum fructu pomoꝵ. hoꝵ muna
concessa diuinitus. ꝑtim sunt ꝓprra
sicut in hec tp̃re infatigabił caritas ⁊
ꝑ u̾sisq coĩa. sicut oĩa cet̾a inquib
sunt ⁊ sacro sc̃a mist̾ia. hinc itaq ⁊

Expanded text:
, ut minus minusque rebus terrenis , ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, uigilantissime satagunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et, si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis pro sensu carnali uariis adhuc phantasmatum concursibus fluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitiosunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et multi qui intus uidentur foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis caritas et sisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e est ortus condusus fons signa¬
tus. puteus aque uiue ꝑadisus cum
fructu pomoꝵ. Ex hec nũo quidam
sp̃ ualiter uiuunt. ⁊ semꝑ eminentẽ
uiam caritatis in grediuntur. Et
cum p̾ocupatum hoĩem in aliquo de¬
licto instruunt in sp̃u lenitatis in¬
tendunt ne ⁊ ip̃i temptentur. Et c̃
forte ⁊ ip̃i p̾ocupantur reprimitur
ineis aliquantulum. ñ tñ extingui¬
tur caritatis affectus. rursusq ins¬
gens ⁊ inardescens pristino cursui re¬
stituitur. Inortum .N. dr̃e. Dormita¬
uit aĩa mea p̾ tedio confirma me
inu̾bis tus. Cum ã aliquid ałr sai¬
piunt id qͦ illis incaritatis flagran¬
tia ꝑmanentib nec rumpentib iũ¬
culum pacis deus reuelabit. Quidam
u̾o ad huc carnales ⁊ animales pro¬
uectus suos instant̾ excercent ⁊ ut ci¬
bo sp̃ualium fiant y donei sc̃oꝵ mis¬
terioꝵ lacce nutriuntur. Ca que in
prauis morib ppłari ⁊̃ iuditio mani¬
festa sunt indei timore deuitant¬

Expanded text:
ipse est hortus conclusus, fons signaipse est hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. ex hoc numero quidam spiritaliter uiuunt et supereminentem uiam caritatis ingrediuntur et, cum praeoccupatum hominem in aliquo delicto instruunt in spiritu lenitatis, intendunt ne et ipsi temptentur, et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem extinguitur caritatis adfectus rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restituitur. norunt enim dicere: dormitauit anima mea prae taedio: confirma me in uerbis tuis. cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in caritatis flagrantia permanentibus nec rumpentibus uinculum pacis deus reuelabit. quidam uero adhuc carnales et animales prouectus suos instanter exercent et, ut cibo spiritalium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei timore deuitant et
Abbreviated transcription (Latin):
rib ⁊ ebriosis ⁊ inudis. Quos tñ
cum iustis bap̃m hũisse cõmunẽ
cũ quib cõmunem ñ hñt utiq i
caritatem. ex ip̃ius cy priani litt̃is
sicut sepe cõmemoraui ub̾ius dis¬
cimus ⁊ do cemus. Nam dicat michi
aliquis qũo irrepserint inortum
conclususum ⁊ fontem signatũ
quos scło ubis solis ⁊ ñ fcis renun¬
sine macula ⁊ ruga ⁊ illa speciosa co¬
lumba tali membroꝵ peste turpatur.
An iste sunt spine inquarum medio e̾
illa sicut lilium qd̾ in eo dem cantico
dr᷑. In quantum ergo lilium. in tm̃ ⁊
ortus conclusus ⁊ fons signatus. In il¬
lis uidelicet iustis qui inccculto uidei
sunt circumcisione cordis. Omnis .ni. pł¬
chritudo filie regum ab intus ł urtͥn¬
secus in quib est uniu̾sus miis certus
scoꝵ p̾destinatus ante mundi consti¬
tutionem. Illa u̾o multitudo spina¬
rum. siue cocultis siue aꝑtis seꝑationi¬
qui scd̃m ꝓpositum uocati sunt deqͥ¬
b dc̃m est. nouit dñs qui sunt euis

Expanded text:
ribus et ebriosis et inuidis, quos tamen cum iustis baptismum habuisse commune, cum quibus communem non habebant utique caritatem, ex ipsius Cypriani litteris, sicut saepe commemoraui, uberius discimus et docemus. nam dicat mihi aliquis, quomodo inrepserint in hortum conclusum et fontem signatum, quos saeculo uerbis solis et non factis renunsine macula et ruga, et illa speciosa columba tali membrorum parte turpatur? an istae sunt spinae, in quarum medio est illa sicut lilium, quod in eodem cantico dicitur? in quantum ergo lilium, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa uero multitudo spinarum siue occultis siue apertis separationiqui secundum propositum uocati sunt, de quibus dictum est: nouit dominus qui sunt eius,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ boni catholici salui fiunt ⁊ man ca¬
tholici ł heretici ꝑeunt. Quid autẽ
beatissimus cyprianus de catholica sẽ¬
ciat ⁊ qũo euis auctoritate penitus
obterantur heretici quamꝙͣ mul¬
ta dix̾im seorsum tñ si dño placue
rit aliq̃n ub̃ius atq manifestius
dr̃e statui cum prius de concilio eiꝰ
dixero que deberi a meputo. Qd̾ ĩ dei
uolũtate sequenti uolumine aggͥdiar.¬

Expanded text:
et boni et catholici salui fiunt et mali caet boni et catholici salui fiunt et mali catholici uel haeretici pereunt. quid autem beatissimus Cyprianus de catholica sentiat et quomodo eius auctoritate penitus obterantur haeretici, quamquam multa dixerim, seorsum tamen, si domino plarit, aliquanto uberius atque manifestius dicere statui, cum prius de concilio ejus dixero quae deberi a me puto, quod in Dei voluntate sequenti volumine aggrediar.
Abbreviated transcription (Latin):
qũo inarcha: si non inarcha quõ ĩ ec̃a:
si autem inecc̃a utiq marcha: Et si ĩ
archa utiq ꝑaquam. Potest ergo fi̾ ⁊
ut quidam foris baptitati ꝑ dei p̾sciẽ¬
tiam uerius inus laptirati deputent᷑
qr illic eis aqua incipit ꝓ desse ad salu¬
tem. neq .R ałr dici possunt salui fcĩ
inarcha nͥ ꝑ aquam ⁊ rursus quidam.
qui uidebantur intus baptitat ꝑ eandẽ
p̾scienciam dei foris baptitat neruis
deputentur male quippe utentes bap̃o
accidit nisi qui p̾ter archam fecit. Cer¬
temanifestum est. id qd̃ dr᷑ in ecl̃ia
intus ⁊ foris in corde ñ incorpore co¬
gitandum qñ quidem om̃s qui cor¬
dest̾ intus inarche unitate ꝑ eandẽ
aquam salui fiunt. ꝑ quam om̃t
qui corde sunt foris siue ⁊̃ corpore fo¬
ris sint siue ñ sint tanquam uni
tatis adu̾sarii moriuntur. sicut gͦ
ñ alia s eadem aqua ⁊ inarcha posi¬
tos saluos fecit ⁊ extra archam posi¬
tos urt̾emit sic ñ alio s eodẽ bap̃mo

Expanded text:
o in arca? Si non in arca, quomodo in Ecclesia? Si autem in Ecclesia, utique in arca: et si in arca, utique per aquam. Potest ergo fieri ut et quidam foris baptizati, per Dei praescientiam verius intus baptizati deputentur; quia illic eis aqua incipit prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salvi facti in arca nisi per aquam: et rursus quidam, qui videbantur intus baptizati, per eamdem praescientiam Dei foris baptizati verius deputentur: male quippe utentes Baptisaccidit, nisi qui praeter arcam fuit. Certe manifestum est, id quod dicitur, in Ecclesia intus et foris, in corde, non in corpore cogitandum; quandoquidem omnes qui corde sunt intus, in arcae unitate per eamdem aquam salvi fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, sive etiam corpore foris sint, sive non sint, tanqtatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia, sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra aream positos interemit, sic non alio, sed eodem baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
erat ñ ex ip̃o fonterta innos ducitur
ueritas ⁊ ut appareat nobis sic fĩ pos¬
se ut cum sit una ecc̃a sit spes una
hr̃ent qui unam spem ñ hr̃ent. Qũo
.ii. hr̃ent unam spem tum sc̃is ⁊ ius¬
tis illi qui dicebant manducemus
⁊ bibamus cras .i. moriemur dicẽtes
qd̃ ñ ẽẽt resurrectio mortuoꝵ. Et tñ

Expanded text:
erat; ex ipso fonte ita in nos ducitur erat; ex ipso fonte ita in nos ducitur veritas, ut appareat nobis sic fieri posse ut cum sit una Ecclesia, sicut spes una, haberent, qui unam spem non haberent. Quomodo enim habebant unam spem cum sanctis et justis illi qui dicebant, Manducemus et bibamus, cras enim moriemur , dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Magis enim qui hanc legem
rebaptrandi tenuerunt inplura
frusta concisi sunt.
am uero cum dicit ep̃tm docibi¬
lem ẽẽ deł̾e ⁊ adiungit docibił
ã ille est qui est ad discendi paci¬
enciam lenis ⁊mitis oportet e¬
nim ep̃cos ñ tm̃ docere s ⁊ disce̾
qr ⁊ ille melius decet. qui cotidie cres¬
cit. ⁊ ꝓficit discendo meliora: his ut¬
q u̾bis satis indicat uirsc̃s ⁊ pia ca¬
ritate p̾ditus ñ ẽẽ metuendum. sic
eius epłas legere. ut si quid postea
plurib ⁊ duiturniorib inquisitio¬
nib comꝑtum ecc̃am confirmañ:
non ambigamus qr situt multa e¬
rant que doccus cyprianus doceret:
disceret. Qd̾̃ autem nos ad monet utad
fontem returramus. idẽ adapłicam tra¬
ditionem ⁊ inde canalem innr̃a tp̃ra di¬
rigamus optimum est.⁊ sine dubitati¬
one fatiendum. Traditum est ergo no¬
bis situt ip̃e cõmemorat abapłis qid̾ sit
fuisse quib una spes ñ erat ⁊ unus bap̃s

Expanded text:
robatur. magis enim qui hanc legem robatur. magis enim qui hanc legem rebaptizandi tenuerunt in plura frusta concisi sunt. Iam uero cum dicit episcopum docibilem esse debere et adiungit: docibilis autem ille est qui est ad discendi patientiam lenis et mitis. oportet enim episcopos non tantum docere, sed et discere, quia et ille melius docet qui cotidie crescit et proficit discendo meliora, his utique uerbis satis indicat uir sanctus et pia caritate praeditus non esse metuendum sic eius epistulas legere, ut, si quid postea pluribus et diuturnioribus inquisitionibus conpertum ecclesia confirmauit, non ambigamus, quia, sicut multa erant quae doctus Cyprdisceret. Quod autem nos admonet, ut ad fontem recurramus, id est, ad Apostolicam traditionem, et inde canalem in nostra tempora dirigamus, optimum est, et sine dubitatione faciendum. Traditum est ergo nobis, sicut ipse commemorat, ab Apostolis, quod sit quosdam, quibus una spes non erat, et unum Baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
turba illa maloꝵ intus constituto¬
rum potest qr ⁊ ip̃a xp̃i sponsa non
generare filios dei. Sicut autem q̃¬
ritur utrum sp̃ualiter natus sit qui
bap̃m xp̃i apud heredicos accepit:ita
tus effudit retractare nolo: qr ⁊
non ꝯpus est. eadem quipe ipsa
dñr que iam satis discussa sunt
⁊ea p̾terire meluis est que ꝑiculũ
ꝑnitiose dissensionis habuerunt
stephanusã ⁊̃ abstinendos putauerat
qui de suscipiendis ħeticis priscam cõ¬
suetudinem conuellere conarentur.
Isteã questionis ip̃ius difficultate ꝑ¬
motus ⁊ sc̃is caritatis iuscerib largiᷤᷤ¬
sĩme p̾ditus inunitate cum eis ma¬
nendum qui diu̾sa sentirent. Ita
quamus cõmotius s tñ fr̃ne in¬
dignetur uitit tñ pax xp̃i incordib
eoꝵ ut intali disceptatione nullũ
int̾ eos malum scismatis oriret᷑
son ã hinc ubius extreu̾nt hereses
⁊ scismata qr id qd̾ in eis xp̃i est aꝓp¬
batur qd̾ autem ip̃orum est. imꝓ¬

Expanded text:
turba illa malorum intus constitutorum potest, quia et ipsa Christi sponsa non generare filios Dei. Sicut autem qritur, utrum spiritualiter natus sit, qui Baptismum Christi apud haereticos accepit: ita tus effudit, retractare nolo; quia et non opus est. Eadem quippe ipsa dicuntur, quae jam satis discussa sunt; et ea praeterire melius est, quae periculum perniciosae dissensionis habuerunt. Stephanus autem etiam abstinendos putaverat, qui de suscipiendis haereticis priscam consuetudinem convellere conarentur: iste autem quaestionis ipsius difficultate permotus, et sanctis charitatis visceribus largissime praeditus, in unitate cum eis manendum qui diversa sentirent. Ita quamvis commotius, sed tamen fraterne indignaretur, vicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali disceptatione nullum inter eos malum schismatis oriretur. Non autem hinc uberius excreverunt haereses et schismata, quia id quod in eis Christi est adprobatur, quod autem ipsorum est inp
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatem. Et ideo si alit̾ se res ht̃ ꝙͣ
nos dm̃s eadem simplicitate suscipi¬
mus ab ħetitis baptitatos quas sus¬
cipiebant illis quos pp̃ unitatẽ cypri¬
ta dc̃a sunt indicant ⁊ innon integ̾
łuta ł fide siueeoꝵ qui uidentur eẽ
intus nec tñ adunice illuis columbe
membra ꝑtinent siue eoꝵ qui sic ad
eam ñ ꝑtinent ut ⁊ iã aꝑte foris sĩt
pot̃ ẽe integer qui tum illis tp̃rib re¬
petebant eandem ueniam ꝑꝑ̃ carita¬
tã unitatis merebamtur qͣm meruis
os qͦ sine bap̃o ad missos eẽ arbitratus e.
Isti ergo qui nulla existente cã qñ quidẽ
sicut cyprianus ostendit mali bonis inu¬
nitate obẽẽ ñ possunt seab eiusdem uni¬
tatis caritate p̾ciderunt locum oĩs uenie
ꝑdiderunt. Et qui ip̃o scelere scismatis
int̾irent ⁊ si post catholicam ñ rebaptiza¬
rent quanto supplicio digni sunt qͥ ł
quod eos ñ hr̃e cyprianus affirmat habẽ¬

Expanded text:
ueritatem. et ideo, si aliter se res habet quam ueritatem. et ideo, si aliter se res habet quam nos dicimus, eadem simplicitate suscipimus ab haereticis baptizatos, qua suscipiebant illi quos propter unitatem Cyprita dicta sunt indicant, et in non integra uel uita uel fide, siue eorum qui uidentur esse intus nec tamen ad unicae illius columbae membra pertinent, siue eorum qui sic ad eam non pertinent, ut etiam aperte foris sint, potest esse integer, qui eum illis temporibus repetebant eandem ueniam propter unios, quos sine Baptismo admissos esse arbitratus est. Isti ergo qui nulla existente causa quandoquidem, sicut idem Cyprianus ostendit, mali bonis in unitate obesse non possunt se ab ejusdem unitatis charitate praeciderunt, locum omnis veniae perdiderunt: et qui ipso scelere schismatis interirent, etiamsi post Catholicam non rebaptizarent; quanto supplicio digni sunt, qui vel quod eos non habere Cyprianus affirmat, haben
Abbreviated transcription (Latin):
sis solu̾entur ⁊ꝓpria. Nam si teste cy¬
priano unitatis uinculum tm̃ ualet
qũo possent ledi alienis pec̃cis qui nol
lent abunitate recedere. si ⁊̃ ñ baptita¬
ti pecc̃is ꝓpriis ñ ꝑirent qui ad eam
tum est ideo semꝑ errandum est cum
magis sapientib ⁊ dm̃ timentib cõ¬
gruat patefc̃e ⁊ ꝑspecte u̾itati libent
atq incunctant obsequi quam ꝑti¬
naciter atq obstinate cc̃ fres ⁊ cũ sa¬
cerdotes ꝓ ħetitis reluctari u̾issime
dicit. Nec alt̾i potuis quam sibi ad¬
u̾satur qui resistit aptissime u̾ita¬
ti.S ꝑ illa que tam multa iam di¬
ximus quantum arbitror liquido
datur ⁊ sumitur posse uiolari. s ut
tertum ñ sit saltem adhuc ẽẽ dubi¬
um. Quis quis ea que dt̃a sunt ⁊ re¬
nitens cogitau̾it confitetur. Non gͦ
ꝓ manifesta u̾itate certamus sicut
ergo existimo aut certe sicut possũt
putare qui ñdum istam q̃onẽ so
lutam eẽ arbitrantur ad huc q̃rimꝰ

Expanded text:
sis soluerentur et propria! nam si teste Cysis soluerentur et propria! nam si teste Cypriano unitatis uinculum tantum ualet, quomodo possent llent ab unitate recedere, si etiam non baptizati peccatis propriis non perirent, qui ad eam tum est, ideo semper errandum est: cum magis sapientibus et Deum timentibus congruat, patefactae et perspectae veritati libenter atque incunctanter obsequi, quam pertinaciter atque obstinate contra fratres et consacerdotes pro haereticis reluctari: verissime dicit, nec alteri potius quam sibi adversatur, qui resistit apertissimae veritati. Sed per illa quae tam multa jam diximus, quantum arbitror, liquido datur et sumitur, posse violari. Sed ut certum nondum sit; saltem adhuc esse dubium, quisquis ea quae dicta sunt, etiam renitens cogitaverit, confitetur. Non ergo pro manifesta veritate certamus, sicut ego existimo; aut certe, sicut possunt putare qui lutam esse arbitrantur, adhuc quaerimus
Abbreviated transcription (Latin):
donec eis sicut apł̾s dicit si quid aĩr
sapiebant dñs reuelaret. Et ideo ue
istis qui ꝑ sacrilegam p̾cisionẽ ab
unitate disrupti si ⁊ apud nos ⁊ a¬
pud illos est bap̃mus rebaptitant
si ã incatholica sola est nec baptitãt
siue ergo rebapttent siue ñ bapti¬
zent ñ sunt iniunculo patis unde
tulilet istorum uulneri adhibeant
medicinam. Nos ã si ad ecc̃am si ne
bap̃mo ad mittimus meoꝵ nu̾o sumꝰ
quib cyprianus pp̃ unitatis custodi¬
am ignosci posse p̾sumpsit.si autẽ
sicut iam exarbitror ut exhiis que
insuꝑiorib libris diximus. manifes¬
tatum est ⁊̃ inħeticoꝵ inħeticoꝵ per¬
u̾sitate pot̃ eẽ xp̃iani bap̃mi integri¬
tas si qui tp̃rib illis rebaptizau̾nt.
nec tñ ab unitatis cõpagine uecesse¬
runt eadem dilectione pacis potuert̃
ad ueniam ꝑtinere qua cyprianus
inunitate positis aliena pecc̃a si adu¬
nitatem uenientib ⁊ sine bap̃o admis¬

Expanded text:
donec eis, sicut apostolus dicit, si quid aliter donec eis, sicut apostolus dicit, si quid aliter sapiebant dominus reuelaret. et ideo uae istis, qui per sacrilegam praecisionem ab unitate dirrupti, si et aput nos et aput illos est baptismus, rebaptizant, si autem in catholica sola est, nec baptizant. siue ergo rebaptizent sine non baptizent, non sunt in uinculo pacis, unde cuilibet istorum uulneri adhibeant medicinam. nos autem si ad ecclesiam sine baptismo admittimus; in eo numero sumus quibus Cyprianus propter unitatis custodiam ignosci posse praesumpsit. si autem — sicut iam, ut arbitror, ex his quae in superioribus libris diximus manifestum est — etiam in haereticorum peruersitate potest esse christiani baptismi integritas, si qui temporibus illis rebaptzauerunt nec tamen ab unitatis conpagine recesserunt, eadem dilectione pacis potuerunt ad ueniam pertinere, qua Cyprianus in unitate positis aliena peccata, si ad unitatem uenientibus et sine baptismo admis