comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interualł. decent̾ suauit̾q distinguit᷑. Ita
sese ht̃ etiã temporaliũ naturar̾ infima pul¬
chritudo. ut rer̃ transitu ꝑagatur. ⁊ distin¬
guat᷑ morte nascentiũ. Cuiꝰ pulchridmis
oromẽ ⁊ modos. si posset caꝑe sensꝰ nr̃ atq me¬
moria: ita nob̃ placeret ut defectꝰ qͥb distin¬
guitur. nec corruptiones uocare auderemꝰ.
Qd̃ aũ in peiꝰ pulchritudinis parce laboramꝰ. di
nos fiuentia desert̃ temporalia quȩ diligimꝰ:¬
toc ⁊ peccatoꝵ pęnas luimꝰ: ⁊ sempit̾na diligẽ¬
x cõmonem᷑. Ñ gͦ in hac pulchritudine q̃ramꝰ
speĩ bonũ. etiã huic qͣnuis infimȩ dedit. Nec ei
tam̃ ut amatores eiꝰ inhereamꝰ. s ut dĩ lauda¬
tores eã trangrediam᷑: ut supͣ eã collocati de
illa iudicemꝰ. ñ ei connexi in illa iudicem᷑. fe¬
stinemꝰ q ad uld bonũ qd̃ nec locis crassatur nec
tpr̃ uoluitur. ⁊ unde spẽm formã q accipiut

Expanded text:
interuallis decenter suauiterque distinguitur. ita interuallis decenter suauiterque distinguitur. ita sese habet etiam temporalium natururum infima pulchritudo, ut rerum transitu peragatur et distinguatur morte nascentium. cuius pulchritudinis ordinem et modos si posset capere sensus noster atque memoria, ita nobis placeret, ut defectus, quibus distinguitur, nec corruptiones uocare auderemus; quod autem in eius pulchritudinis parte laboramus, dum nos fluentia deserunt temporalia, quae diligimus, peccatorum poenas luimus et sempiterna diligere commonemur. Non ergo in hac pulchritudine quaeramus, speciei bonum etiam huic quamuis infimae dedit. nec ei tamen ut amatores eius inhaereamus, sed ut dei laudatores eam transgrediamur, ut supra eam conlocati de illa iudicemus, non ei conexi in illa iudicemur. festinemusque ad illud bonum. quod nec locis grassatur nec tempore uoluitur et unde speciem formamque accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilit̾ eẽ credendũ sit: idaũ qd̃ dr̃ ni¬
chil penitꝰ ñ eẽ manifestũ sit. ⁊ cũ ista tibi
ꝓposueris eẽ ⁊ ñ eẽ. atq cognoueris qͣnto au¬
getur sp̃es tanto qͥdq tende ut sit. qͣnto aũ¬
magis augetur corruptio. tanto magis ten¬
dere ut ñ sit : qͥd dubites dicere in unaqͣq
natura corruptibili qͥd in ea sit ex dõ qͥd sit
ex nichilo. cũ spe̾s scd̃m naturã sit corrup¬
tio contra naturã. q spẽs aucta cogit eẽ:
dm̃ fatemur sũme eẽ. corruptio uͦ aucta co¬
git ñ eẽ. ⁊ constat qd ñ est nichil eẽ: Sd inꝗͣ
dubitas dicere in natura corruptibili quã
⁊ naturã dicis. ⁊ corruptibilẽ dicis qͥd sit ex
do. qͥd ex nichilo: & qͥd quęxis dõ naturã cõ¬
trariã. quẽ si confiteris sume eẽ. ⁊ uides ei
uocis emissa p̃terit: ⁊ silentio ꝑimitur. ⁊ta¬
nĩ sermo nr̃ ex p̃tereuntiũ u̾boꝵ decessione
ac successione ꝑagitur. ⁊ modatis silentioꝵ

Expanded text:
nihil, penitus non esse manifestum sit; et cum ista tibi proposueris esse et non esse, atque cognoueris, quanto magis augetur species, tanto quidque tendere. ut sit; quanto magis augetur corruptio, tanto magis tendere, ut non sit: quid dubitas dicere in unaquaque natura corruptibili, quid in ea sit ex deo, quid sit ex nihilo, cum species secundum naturam sit, corruptio contra naturam ? quia species aucta cogit esse et deum fatemur summe esse; corruptio uero aucta cogit non esse, et constat, quod non est, nihil esse: quid, inquam, dubitas dicere, in natura corruptibili, quam et naturam dicis et corruptibilem dicis, quid sit ex deo. quid sit ex nihilo? et quid quaeris deo naturam contrariam. quem si confiteris summe esse, uides ei uocis emissae praeterit et silentio perimitur; et tamen sermo noster et praetereuntium uerborum decessione ac successione peragitur et moderatis silentiorum
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd hȩ natuie q̃ corrũpi posst: Ñ de dõ geni¬
te. s ab illo de nichilo factȩ sc̃. Quas qm̃ bonas
suꝑior ratio demonstrauit. nemo pot̾ recte di¬
cere ñ fecisse dmi bona. Siaũ dixerit sume bo¬
na ea fecisset: oportet intelligat. sũmũ bo¬
nũ ipsũ eẽ qͥ fac̃ hec bona. Edmali inqͥs fieret
si ⁊ ista fierent sũme bona : Q tam̃ si qͥs ex
nobis q̃reret accepto ⁊ credito dõ patre fũme
bono. si esset alis sũme bonũ. unde eẽt nob̾
pie uideretur: nullo mͦ recte responderemꝰ
nͥ de dõ patre qͥ sũme bonꝰ est. Ed gͦ de illo ẽ:
meminerimꝰ natũ de eo eẽ ñ ab eo factũ de
nichilo. zido ⁊ hoc sũme. idest incorruptibi¬
lit̾ bonũ eẽ. uidemꝰ q iniuste flagitari. ut
cã sũme bona sint que fecit de nichilo: quã
sũme bonꝰ est quẽ de se genuit. quẽ nͥ unũ
genuisset: ñ id qd̃ ipse est genuisset: q ipse

Expanded text:
eo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, non de deo genieo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, non de deo genitae, sed ab illo de nihilo factae sunt: quas quo- Diam bonas superior ratio demonstrauit, nemo potest recte dicere "non fecisset deus bona"; si autem dixerit "summe bona ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse, qui fecit haec bona. Quid mali, inquis, fieret, si et ista fierent summe bona? et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo patre summo bono, si esset aliud summe bonum, unde esse nobis pie uideretur, nullo modo recte responderemus nisi de deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est, meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo, et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse, uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit: quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset, quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset: minꝰ fortasse in has tanti erroris an-¬
gustias laberet᷑. Prȩproꝑe qͥppe ac pp̃ostere q̃¬
siuit unde eẽt: qd pͥmo ñ q̃sierat qͥd esset.⁊
id̾o nullo mͦ potuert̃ qͣrenti occurrere nisi
uana phantasmata. qͥb difficile animꝰ car¬
nalib sensib multũ pastꝰ ex uitur. dicet gͦ
aliqͥs. ñ iã certare s ñ errare desiderans. un¬
de ẽ ista corruptio. qd̵̃ qͣsi generale malũ
pecens. ⁊ constanti ꝑseuerantia pulsans pie.
Phomines enĩ cõmemoratio aliqͣ signis uerboꝵ
fieri pot̃. docet aũ unꝰ uerꝰ magister. ipsa m¬
corruptibił ueritas. solꝰ magister interior.
qͥ etiã ext̾ior factꝰ est. ut nos ab exteriorib ad
interiora reuocaret. ⁊ formã serui accipiens:
ut surgentib eiꝰ sublimitas innotesceret. ia¬
centib humił apparere dignatꝰ est. In eiꝰ noie
pot̾ quȩrentib unde corruptio ẽ: cũ dr̃. Ex

Expanded text:
fecisset, minus fortasse in has tanti erroris anfecisset, minus fortasse in has tanti erroris angustias laberetur. praepropere quippe ac praepostere quaesiuit, unde esset, quod primo non quaesierat, quid esset; et ideo nullo modo potuerunt quaerenti occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista corruptio, quod quasi generale malum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister, ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eius nomine erentibus, unde corruptio est, cum dicitur: ex
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ex parte corrũpi pot̃. Incorrupta gͦ q̃¬
cũq st̃. ⁊ tam̃ corrũpi posst̃: cũ corrũpi ceꝑĩt
eo ipso bono minuunt᷑. qͦ incorrupta erant.
Et magno qͥdẽ bono. qr magnũ malũ est cor¬
ruptio. & quã diumeis augeri corruptio po¬
test: cã diu habent bonũ qͥ minuant᷑. Euaꝓpt̃
naturȩ illȩ qͣs in terra tenebrar̃ fuisse con¬
fingit: aut poterant corrũpi aut ñ pot̾ant.
Si nĩ poterant: incorruptibiles erant. qͦ bono
suꝑiꝰ nichil ẽ. Si poterant: aut corrũpebant᷑
aut ñ corrũpebant᷑. Si ñ corrũpebantur : i¬
corruptȩ erant. qd uidemꝰ dici fine magna lau¬
de ñ posse. Di aũ corrũpebant᷑: minuebant᷑¬
de iulo tã magno bono. Si minuebantur bono
habebant bonũ qͦ minuerent᷑. Ed̃ si habebat̃
donũ: ñ erant nature illȩ sũmũ maluĩ.
omĩs manichei fabula falsa est. S qni q̃siui¬
mꝰ: conseqnt̾ q̃rendũ est unde sit. Ed ule si

Expanded text:
nulla ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo qunulla ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo quaecumque sunt et tamen corrumpi possunt, cum corrumpi coeperint, eo ipso bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono, quia magnum malum est corruptio; et quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo minuantur. quapropter naturae illae, quas in terra tenebrarum fuisse confingit. aut poterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorruptibiles erant, quo bono superius nihil est. si poterant, aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur, incorruptae erant, quod uidemus dici sine magna laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo tam magno bono; si minuebantur quo bono, habebant bonum, quo minuerentur. quodsi habebant bonum, non erant naturae illae summum malum et omnis Manichaei fabula falsa est. Sed qumus, consequenter quaerendum est, unde sit: quod ille si
Abbreviated transcription (Latin):
possint ⁊ in anima dici. ⁊ innumerabilia sint
in qͥb ꝓpͥa uocabula corruptio teneat. Uerũ¬
tam̃ uidere iã facile est. nichil nocere corru¬
sptionẽ
nͥ qd̃ labef acit naturalẽ statũ. zidõ eã ñ eẽ na¬
turã. s contra naturã. Qd si ñ inuenit᷑ in rebꝰ
malũ nͥ corruptio. ⁊corruptio ñ est natura :
nulla utiq natura maliĩ est. S si hoc forte in¬
telligere ñualetis: illd̾ attendite qd̃ omẽ qd cor¬
rũpit᷑. bono aliqͦ minuit᷑. Quia si ñ corrũꝑetur
incorrũptũ eẽt. siuͦ etiã ñ posset omino corrũ¬
pi: incorruptibile eẽt. Necesse est aũ ut siue
incorruptio siue incorruptibilitas bonuł sit rsi
maliĩ est corruptio. S nc̃ de incorruptibilina¬
tura nulla q̃stio est. De his agit᷑ que possc̃ cor¬
rũpi. q̃dũ ñ corrũpunt᷑ incorrupta dici posst̃
incorruptibilia ñ posst. Ild enĩ solũ incorrup¬

Expanded text:
possint et in anima dici et innumerabilia sint, possint et in anima dici et innumerabilia sint, in quibus propria uocabula corruptio teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem, nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non inuenitur in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura, nulla utique natura malum est. Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite, quod omne, quod corrumpitur, bono aliquo minuitur, quia si non corrumperetur, incorruptum esset; si uero etiam non posset omnino corrumpi, incorruptibile esset. necesse est autem, ut siue incorruptio siue incorruptibilitas bonum sit, si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- . ruptibilia non possunt. illud enim solum incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ qͥdẽ aliis atq aliis uocabrił alia atq alia ma
la nominari: s qd̃ omĩum rerũ malũ sit. in
qͥb mali aliqd̃ animaduerti pot̾: corruptio ẽ.
S corruptio ꝑitȩ animȩ imꝑitia uocatur. cor¬
rũptio prudentis imprudentia. Corruptio
iusticiȩ iniusticia. corruptio fortis ignauia.
corruptio qͥetis atq tranqͥllitatis. cupiditas ł
metꝰ. ł tristicia. ł iactancia. Deinde in corpore
animato. corruptio sanitatis dolor ⁊ morb.
corruptio uiriũ lassitudo. corruptio qͥetis: la¬
bor. Deinde in ipso corpore corruptio pulchri¬
tudinis feditas. corruptio rectitudinis praui¬
tas. corruptio ordinis ꝑuersitas. corruptio in¬
tegͥtatis discissio. aut fractura. aut diminutio
Longũ est ⁊ difficile ⁊ har̃ rer̃ qͣs cõmemoraui
⁊ aliar̃ innumerabiliũ coiruptiones noĩatĩ
enunciare: cũ etiã multȩ quȩ dnr̃ in corpore

Expanded text:
sunt quidem aliis atque aliis uocabulis asunt quidem aliis atque aliis uocabulis am rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae inperitia uocatur; corruptio prudentis inprudentia; corruptio iustae iniustitia; corruptio fortis ignauia; corruptio quietae atque tranquillae cupiditas uel metus uel tristitia uec iactantia; deinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus; corruptio uirium lassitudo; corruptio quietis labor; deinde in ipso solo corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum innumerabilium omnes corruptiones nominatim enuntiare, cum etiam multae, quae dicuntur in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
atq intrepido leonis pulchritudinẽ considare
atq laudare. De qͦ ego nichil dicã. nͥ qd̃ ad rẽ
maxime ꝑtinet. fieri posse ut aliqͣ natura of¬
fendat mn aliqͦ. ⁊ in totã nascatur odiũ: cũ
manifestũ sit multo meliorẽ eẽ spẽm ferȩ ac
uiuȩ bestiȩ. etiã cũ terret in siluis: quã imi¬
tatȩ atq simulatȩ. cũ in pariete picta lau¬
datur. hoc gͦ errore ille nos ñ decipiat: nec
cecos faciat ad considerandas naturar̃ spẽs.
cũ q̃dã in eis ita rep̃hendit. ut omĩ ex parte
cogat displicere: qd̾ omĩ ex parte reprehen¬
dere ñ pot̾. atq hoc mͦ animũ ad equũ iudi¬
ciũ componentes: queramꝰ iã unde sint cũ
uł bonis mala. quȩ me qͦ impdare dicebã.
Qd̃ faciliꝰ uidebimꝰ: si in unũ nom̃ potuerimꝰ
cuncta conferre. Es enĩ dubitet totũ illd̃ qd̾
dr̃ malũ. nichil eẽ alid quã corruptionẽ: Põ¬

Expanded text:
atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut aliqua natura offendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae bestiae, etiam cum terret in siluis, quam imitatae atque simulatae, cum in pariete picta laudatur. hoc ergo errore ille nos non decipiat nec caecos faciat ad considerandas naturarum species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere non potest. atque hoc modo animum ad aequum iudicium conponentes quaeramus iam, unde sint cum illis bonis mala, quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus, si in unum nomen potuerimus cuncta conferre. Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum nihil esse aliud quam corruptionem ? pos
Abbreviated transcription (Latin):
laudauimꝰ. pacẽ concordiãq partiũ in u¬
na qͣq natura. salutẽ ualentiãq animan¬
tiũ. ⁊ cet̾a que repetẽ iam piget. ita in t̾¬
ra cõmentita tenebrar̃ eẽ arbitratꝰ est.
ut ab illo dõ quẽ bonoꝵ omĩum auctorẽ
fatetur. alienare conaretur. Non enĩ ea
bona uidit. dũ hoc solũ attendit qd̃ displi¬
ceret: tanꝗͣ si qͥspiã leonis fremitu excer¬
ritꝰ. ⁊ eũ intuens trahentẽ ac dilaniantẽ
pecoꝵ aut hominũ corpora q̃cũq cõpre¬
hendisset. puerili qͣdã ĩnfirmitate animi
tanto timore ꝑcelleretur. ut solã feritatẽ
leonis intuens atq seuiciã. cȩterã eiꝰ negli¬
gens omĩno atq p̃teriens naturã illiꝰ ani¬
mantis: ñ cantũ malũ. s magnũ malũ
ẽẽ clamaret. tanto scilicet exaggeratiꝰ qͣñ¬
to timidiꝰ. At si edomita feritate leonẽ ma¬
suetũ uideret: p̃sertĩ si nunꝗͣ antea fuis¬
set de illa bestia territꝰ: tc̃ uacaret securo

Expanded text:
 pacem concordiamque partium in unaquaque natura, salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere iam piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem, alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens omnino atque praeteriens naturam illius animantis non tantum malum, sed magnum malum esse clamaret, tanto scilicet exaggeratius, quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de illa bestia territus, tunc uacaret securo
Abbreviated transcription (Latin):
rer̃ ordine ⁊ meritis animar̃. ldõ recte dicimꝰ ab
illo eẽ p̃miũ atq suppliciũ. lta enĩ ñ fec̃. cor¬
ruptionẽ : ut possit corruptioni eũ dare qͥ cor¬
rũpi meruit. idest qͥ seipsũ ceꝑit peccando cor-
teri testamto tantũ scͥptũ est. ego facio bona
⁊ condo mala: s eudentiꝰ in nouo ł dñs dicit.
Nolite timere eos qͥ corpꝰ occidt̃. ⁊ ampliꝰ ñ hnt̃
qͥo faciant. s eũ timete qͥ cũ corpꝰ occidit ht̃ po¬

Expanded text:
o recte dicimus ab illo esse praemium atque subplicium. ita enim non fecit corruptionem, ut possit corruptioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui se ipse coeperit peccando corrutere testamento tantum scriptum est: ego facio bona et condo mala, sed euidentius in nouo, ubi dominus dicit: nolite timere eos, qui corpus occidunt et amplius non habent, quid faciant
Abbreviated transcription (Latin):
integͣ. s aliã partẽ hic habens. ⁊ aliã alibi. uer̃
iliũ aspectũ aciẽq purgemꝰ. qͣ cernit̾ qͣntũ
in hac uita licet qͥd sit iustũ. qͥd piũ. q̃ sit sa-¬
pientiȩ pulchrituoo. Quȩ qͥsqͥs cernit: p̃ponit
longe omĩĩ localiũ spacioꝵ plenitudini. ⁊
sentit ut ista cernat ñ ꝑ locoꝵ spacia diffun¬
diaciẽ m̃tis suȩ. s incorporea potentia stabi¬
narie cogitatio nrã uersat ⁊ continet: dete¬
stamur istã heresim quȩ suoꝵ phantasmatõ
fidẽ secuta. ⁊ diuinã substanciã ꝑ locoꝵ spa-¬
cia qͣmuis infinita. uelut informẽ molẽ disie¬
cit atq diffudit. ⁊ eã ex una parte trunca ũ¬
uit ut inueniret locũ malo. qd̃ uidere ñ po-¬
tuit ñ eẽ naturã s contͣ naturã.⁊ ipsũ ma¬
lũ tanta specie ⁊ formis ⁊ pace parciĩ in sin-¬
guł naturis uigente decorauit. qr sine his
bonis nullã poterat cogitare naturã : ut ea
mala quȩ ibi rep̃hendit innumerabiliũ bo¬

Expanded text:
 aliam partem hic habens et alibi aliam. uerum illum aspectum aciemque purgemus, qua cernitur, quantum in hac uita licet, quid sit iustum, quid pium; quae sit sapientiae pulchritudo: quae quisquis cernit, praeponit longe omnium localium spatiorum plenitudini et sentit, ut ista cernat, non per locorum spatia diffundi aciem mentis suae, sed incorporea potentia stabinarie cogitatio nostra uersat et continet, detestemur istam haeresim, quae suorum phantasmatum fidem secuta et diuinam substantiam per locorum spatia quamuis infinita uelut informem molem disiecit atque diffudit et eam ex una parte truncauit, ut inueniret locum malo, quod uidere non potuit non esse naturam, sed contra naturam, et ipsum malum tanta specie et formis et pace partium in singulis naturis uigente decorauit, quia sine his bonis nullam poterat cogitare naturam, ut ea mala, quae ibi reprehendit, innumerabilium bo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliꝰ ñ sit: adoctis ⁊ ab indoctis ridebibͥur.
S ñ te uerbis p̃mo. Forcassis enĩ unũ quasi
unic̃ appellare uoliusti. Qo erat gͦ uxta il¬
us latꝰ terre. quã illustrẽ ac scãm uocas.
Terra inqͥt tenebrar̃. Eͥo de ista terra siltẽ ꝯ¬
cedis qd corporea erat: Necesse est te hoc
dicere. qͣno oqͥo ẽ omiã corpora inde asseris
originẽ ducere. Qͥo gͦ queso qͣnius cardi qͣnuis
carnales homines. ne hoc qͥdẽ aliquando aiad¬
uertitis. qd laterib sibi iungi utraq ista t̾¬
ra ñ possit. nͥ eẽt utraq corporea : Cur gͦ nob̃
dicebatur nescio qua cecitate ꝑuersis. cenebra¬
rũ tantũ terrã fuisse ł eẽ corporeã. illã uͦ que
t̾ra luminis diceret᷑ in corporeã. ⁊ spũalẽ credi
oportere ÷ Exꝑgiscamur aliquando hoĩes boni
⁊ saltẽ ammoniti qd̃ facillimũ est attendamꝰ
duas t̾ras sibi laterib ñ posse comungi: nisi

Expanded text:
cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. quamuis tardi, quamuis carnales homines, ne hoc quidem aliquando animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. nisi esset utraque corporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae teroportere? Expergiscamur aliquando homines boni, et saltem admoniti quod facillimum est attendamus, duas terras sibi lateribus non posse conjungi, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ci unũ latꝰ nͥ uͥ est alcer̃ latꝰ. Ubi aũ ł tria ł
plura st̃ latera: aue figure ambitꝰ intelligi¬
tur undiq t̾minatꝰ. aut si ex aliqͣ parte in ĩ¬
mensũ patet: ex his tam̃ quȩ latera dicunt᷑
necesse est finiat᷑. Dicant gͦ ex alio latere ł
ex alis laterib qͥd adiungebatur terrȩ luci
si ex uno latere erat gens tenebrar. N on dict̃
S cũ p̃munt᷑ ut dicant: infinita eẽ dict̃ alia
latera t̾rȩ illiꝰ quã lucis uocant. id est ꝑ in¬
finita spacia distendi: ⁊ nullo fine cohibi.
Nec intelligt̃ iã ñ eẽ latera. qd qͥb uis tardis
ingenus aꝑtissimũ est. Tunc enĩ eẽnt late¬
ra si finib siuis t̾minarent᷑. Ed ad me inqͥt si
ñ sc̃ lateraͤ S cũ diceres iuxta unã partẽ
ac latꝰ. aliã qͦ partẽ siue partes. ł alid latꝰ si¬
ue latera cogebas intelligi. Nam si unũ
aut iuxta unã mamillã. qr est altera. Si au
dicamꝰ uixta unũ nasũ. aut uxta umbilic̃

Expanded text:
ci unum latus, nisi ubi est et alterum latus. Ubi autem vel tria vel plura sunt latera, aut figurae ambitus intelligitur undique terminatus, aut si ex aliqua parte in immensum patet, ex iis tamen quae latera dicuntur, necesse est finiatur. Dicant ergo, ex alio latere, vel ex aliis lateribus, quid adjungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum? Non dicunt: sed cum premuntur ut dicant, infinita dicunt esse alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id est per infinita spatia distendi et nullo fine cohiberi. nec intellegunt iam non esse latera, quod quibusuis tardis ingeniis apertissimum est; tunc enim essent latera. si finibus suis terminarentur. quid ad me, inquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum aut iuxta unam mamillam, quia est altera. si autem dicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum,
Abbreviated transcription (Latin):
fcrmit̾ oe illa ⁊ turpit̾ creditur. uerũtamen
cũ carualib animis fortasse ñ sic agendũ ẽ:
s descendendũ est potiꝰ ad eoꝵ cogitationeᷤ
qͥnaturã incorporeã ⁊ spũalẽ cogitando
potiꝰ seqͥt̃ ñ audent ł ñdũ ualent: tta ut
nec ipsam cogitationẽ suã. eadẽ cogitatione
considerent. ⁊ inueniant eã locoꝵ spacia. de
ipsis iocoꝵ spacus iudicantẽ. Descendamꝰ gͦ ad

Expanded text:
formiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen formiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen cum carnalibus animis fortasse non sic agendum est, sed descendendum est potius ad eorum cogitationes, qui naturam incorpoream et spiritalem cogpotius sequi, vel non audent, vel nondum valent; ita ut nec ipsam cogitationem suam eadem cogitatione considerent, et inveniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis jud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ locos. s omiã talia spacia potentiȩ ui¬
uacitate suꝑare: qͥd de ipso dõ cogitandũ
aut existimandũ est qͥ supͣ om̃s rationaleᷤ
mentes inconcussus atq incõmutabił ma¬
net. tͥbuens qd̃ cuiq tͥbuendũ est : Quẽ
faciliꝰ eloqͥ audet anima quã iudere. ⁊ quẽ
tanto meͥnꝰ eloqͥtur. qͣnto sinceriꝰ uidere
potuerit. Qͥtam̃ si ut manicheoꝵ phantas¬
mata ꝑstrepunt. locoꝵ ex una parte det̾-¬
minato. ex aliis imenso spacio tenderet᷑:
qͣntelibet in eo particłe ⁊ innumerabilia fru¬
sta cẽnt: alia maiora. alia minora. ꝓ cogi¬
tantis arbitrio metirent᷑. Ut bipedalis in
eo uerbi grã socto partib minor eẽt: quã
decempedał. Io. enĩ necesse est contingat
omĩb naturis quȩ ꝑ talia spacia diffusȩ
uͥiq tote eẽ ñ posst̃. Qd̾ in ipsa anima ñ ĩnue-¬
niret ab eis qͥ hec considerare ñ ualent. de¬

Expanded text:
per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiper locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitrio metirentur, ut bipedalis in eo uerbi gratia pars octo partibus minor esset quam decempedalis. id enim necesse est contingat omnibus naturis, quae per talia spatia diffusae ubique totae esse non possunt, quod in ipsa anima non inuenitur et ab eis, qui haec considerare non ualent, de
Abbreviated transcription (Latin):
habitatorib suis. in qͥb manichei phantas¬
mata ueritatis ͥs nom̃ ausa st̃ usurpare:
Oͥd est gͦ ista potentia. quȩ ista discernit: Quȩ¬
ꝓfecto qͣntacũq sic: ⁊ his omĩb maior est ⁊
sine ulla tali rerũ imaginatione cogitat᷑.
huic inueni spacia si potes. hane diffunde ꝑ¬
locos. Hanc infinite molis tumore distende.
ꝓ fecto sibene cogitas ñ potes. Ecqͥd enĩ tibi
tale occurrerit: iudicas ipsa cogitatione
secari posse ꝑ partes. facisq ibi aliã partẽ
minorẽ. aliam maiorẽ qͣntũ placet. llld̃ aũ
ipsũ qͦ ista iuidicas: cernis eẽ supͣ ista ñ loci
altitudine. s potentie dignitate. Quare si
animã tociens mutabilẽ siue uariarũ uo-¬
luntatũ turba si aͤffectib ꝓ rerũ copia ł in¬
opia sese flectentib. siue ipsis innumera-¬
bilib ludis phantasmatũ. siue sub obliui-¬
ens mutabilẽ sentis ñ diffundi extendi q

Expanded text:
habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantashabitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit? profecto quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde plocos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis esse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitate. Quare si animam totiens mutabilem siue uariarum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuiens mutabilem sentis non diffundi extendique
Abbreviated transcription (Latin):
diffusũ ꝑ locos. qr maximoꝵ locoꝵ mmaginib
ñ qͣsi capit᷑. s potiꝰ eas capit. ñ sinu aliqͦ: s ui
potentia q ineffabili. qua licet eis ⁊ addere qd¬
libet ⁊ detͣhere. ⁊ in angustũ eas contrahere.
⁊ ꝑ ĩmensa expande ⁊ ordinare ut uelit. ⁊ ꝑ¬
turbare. ⁊ multiplicare. ⁊ ad pau citatẽ
singłaritatẽ ue redigere. Qͥo iã de. illa loqͣr
potentia qua intelligitur ueritas. qua istis ip¬
sis quȩ de corporis senseͣ hauste figurantur.
imaginib sese ꝓ ueritate opponentib magna
uiuacitate resistit᷑. qua uidet᷑: uerbi grã uerã
eẽ cartaginẽ. aliã quã cogitans fingit. ⁊ ꝓ
suo arbitrio tota facilitate cõmutat. ex ea¬
dẽ uenire facilitate innumerabiles mundoᷤ
in qͥb epicuri cogitatio innumerabilit̾ ꝑ egͥ¬
nata est. ⁊ ne multa consecter ex eadẽ ueni¬
re facilitate istã terrã lucis ꝑ spacia infinita
diffusã. ⁊ qͥnq antra gentis tenebrarũ cũ

Expanded text:
 maximorum locorum imaginibus non quasi capitur. sed potius eas capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit, et perturbare et multiplicare et ad paucitatem singularitatemue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque antra gentis tenebrarum cum
Abbreviated transcription (Latin):
iores. ꝗͣ nrĩ corporis qͣntitas tenet: diceret ali¬
qͥs intra ipsa sui corporis spacia qͥb ⁊ illa concho¬
dit᷑ has imagines animã figurare atq seruare.
Nc̃ uͦ cũ ꝑexiguã terrȩ partẽ occupet corp. ĩ¬
mensar̃ regionũ ⁊ cęli ac terre iagines ani¬
mꝰ uoluit. qͥb cat̾uatĩ discedentib ac suece

Expanded text:
iores quam nostri corporis quantitas teneret. diceret aliiores quam nostri corporis quantitas teneret. diceret aliquis intra ipsa sui corporis spatia. quibus et illa concluditur. has imagines animam figurare atque seruare. nunc uero cum perexiguam terrae partem occupet corpus. inmensarum regionum et caeli ac terrae imagines animus uoluit. quibus cateruatim discedentibus et succe
Abbreviated transcription (Latin):
ita in singłis distantib locis tota simul ad est.
ñ unũ deserens ut in alt̾o tota sit: neq ita u¬
trũq tenens ut aliã partẽ hic habeat. ⁊alibi
aliã. s sufficiens exhib̾e se singłis locis sunul
totã. qnĩ tota sentit in singłis: satis ostendit
se locoꝵ spacus ñ ceneri. Qoͥ si eiꝰ memoriã co¬
gitemꝰ. ñ rer̾ intelligibiliũ s har̃ corporeat᷑.
quã ⁊ bestiȩ habere sentiunt᷑. nã ⁊ ꝑ loca uo¬
ta sine errore uimenta ꝑgunt. ⁊ cubilia sua
bestie repetunt. ⁊ canes dnõꝵ fuoꝵ corpora
recognoscunt. ⁊ dormientes plerũq murmu¬
rant. ⁊ in latratũ aliquando erũpunt. qd̃
nullo mͦ possent. nͥ in eaꝵ memoria uisarũ re¬
rũ ł ꝑ corpꝰ utcũq sensarũ uersarent᷑ imagi-¬
nes. qͥs digne cogitet uͥ capiant᷑ istȩ imagines.
uͥ gestent᷑ ł uͥ formentur: Si eni ñ posstt̃eẽ ma-¬

Expanded text:
ita in singulis distantibus locis tota simul adest. ita in singulis distantibus locis tota simul adest. non unum deserens. ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens. ut aliam partem hic habeat et alibi aliam. sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in singulis satis ostendit se locorum spatiis non teneri. Quid? si eius memoriam cogitemus non rerum intellegibilium, sed harum corporearum. quam et bestiae habere sentiuntur — nam et per loca nota sine errore iumenta pergunt et cubilia sua bestiae repetunt. et canes dominorum suorum corpora recognoscunt et dormientes plerumque in murmurant et in latratum aliquando erumpunt. quod nullo modo possent, nisi in eorum memoria uisarum rerum uel per corpus utcumque sensarum uersarentur imagines — quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines. ubi gestentur uel ubi formentur? si enim non possent esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
bere aliã partẽ si alid̃ hic. ⁊ alid̃ alibi habens
ꝑ q̃libet spacia locoꝵ distanti ⁊ diuidua. ł potiꝰ
ut ita dicã sectili mole distendit᷑. Animȩ uͦ na¬
tura etiã siñ illa eiꝰ potentia consideret᷑ qua
intelligit ueritatẽ a.i. s illa inferior qua con¬
tinet corpꝰ ⁊ sentit in corpore: nullo mͦ inuenit᷑
locoꝵ spaciĩs aliqͣ mole oistendi. Nam singłis
sui corporis particuł tota p̃sto est cũ tota sen¬
tic in singłis. Nec minor pars eiꝰ in digico est
maior in brachio. sic̃ ipse digitꝰ brachio minor
tit. Totã enĩ tactꝰ ille ñ latet. qd̃ ñ fieret: nͥ
tota p̃sto eẽt. Nec sic tota p̃sto est cũ tangit᷑ di¬
gitꝰ ⁊ sentit in digito. ut cȩcer̃ deserat corpꝰ.⁊ se¬
se ad unũ illũ locũ in qͦ sentit agglomerat.
S cũ tota sentit in digito manꝰ. si aliꝰ locꝰ tanga¬
tur in pede. nec ibi desinit cota sentire. Atq

Expanded text:
bere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens bere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. animae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua continet corpus et sentit in corpore, nullo modo inuenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. nam singulis sui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor pars eius in digito est et maior in brachio, sicut ipse digitus brachio minor tit. totam enim tactus ille non latet; quod non fieret. nisi tota praesto esset. nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito. ut ceterum deserat corpus et sese ad unum illum locum. in quo sentit, adglomeret. sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede. nec ibi desinit tota sentire. atque
Abbreviated transcription (Latin):
entia. quȩ om̃s potentias animȩ suꝑat. cũ
ipsiꝰ animȩ natura quȩ mutabił inuenit᷑.
nullo mͦ locoꝵ spacia qͣdã mole sua occu¬
pec: Ecqͥd enĩ qualibet crassitudine est: ñ
pot̃ nͥ minui ꝑ partẽ. habendo alid̾ hic: ⁊
digitꝰ. alibi ille. alibi cȩcera manꝰ. Ed̃ ñ solũ¬
rȩ pais ami ista. ñ ibi est uͥ illa. q suũ loc̃¬
nor minoie. ⁊ maior maiori loco est.⁊ alra
pars est cirxa fundũ. alia circa haras poculi
Similit̾ aeris partes suos qͦ implent locos. nec
fieri pot̃ ut aer qͦ impletur hȩc domꝰ. simul se¬
cũ in eadẽ domo habere possit etiã illũ aerc̃
quẽ uicini habent. Lucisq ipsiꝰ alia pars infũ¬
dit᷑ ꝑ hanc fenestrã. alia ꝑ illã. & maior ꝑ ma¬
iorẽ. ꝑ minorẽ aũ minor. Nec omĩno pot̃ eẽ
aliqd corpꝰ siue celeste siue cerrestre. siue aereũ
siue humidũ. qd ñ minꝰ sit in parte quã in toto.
neq ullo mͦ possit in loco huiꝰ partis simul ha¬

Expanded text:
potentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et libi ille, alibi cerrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locnor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum, alia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem minor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul ha
Abbreviated transcription (Latin):
turas dicere urgeamini. Nes ab eodẽ de aliena
factã substantia. ne aut bonũ alid̃ fuerit p̃¬
t̃ dm̃. aut malũ p̃ter gentẽ tenebrar̃. Rema
necꝰͦꝙ uob̃ ut de nichilo t̾rã luminis dm̃ fecisse¬

Expanded text:
turas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena turas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bonum aliud fuerit . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo ter
Abbreviated transcription (Latin):
detur posse aliqͥd boni omĩpotentẽ dm̃ de ni¬
chilo face̾: uenite in catholicã. ⁊ discite om̃s na¬
turas qͣs fecit ⁊ condidit ds̃. excellentiȩ gͣdib
ordinatas. a sũmis usq ad infimas om̃s bonas.
s alias aliis eẽ potiores. easq factas eẽ de nichi¬
lo. cũ ds̃ arcifex ꝑ sapientiã suã potñtialit̾
ut ita dicã oꝑaretur. ut posset eẽ qd̃ ñ erat
⁊ in qͣntũ eẽt bonũ eẽt. in qͣntũ aũ deficeret
se ñ do genitũ. s ab ipso de nichilo factũ ostii¬
det. Ed enĩ uos tenet si consideretis ñ ĩnuenitis:
cũ t̾rã luminis quã describitis neq hoc eẽ qd̃ ds̃
est possitis dicere. ne ipsa dĩ nature feditas qͣd¬
rȩ illiꝰ martet᷑. neq de illo genitã. ne nichilo¬
nunꝰ hoc qd̃ ds̃ est cogat᷑ intelligi. ⁊ ad eandẽ
deformitatẽ redeat. Nec alienã ab illo. ne in
alieno regna eũ posuisse. ⁊ ñ duas s tres na¬

Expanded text:
detur posse aliquid boni omnipotentem deum de nidetur posse aliquid boni omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapientiam suam potentialiter, ut ita dicam, operaretur, ut posset esse, quod non erat, et in quantum esset, bonum esset; in quantum autem deficeret, se non de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis dicere, ne in ipsam dei naturam foeditas quadrae illius inartetur; neque de illo genitam, ne nihilominus hoc, quod deus est, cogatur intellegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres na
Abbreviated transcription (Latin):
Qs̾ si eã genuit ds̃. hoc oportet credi eẽ qd̃ ds̃
ist. sic̃ de unigentto filio in catholica credit᷑.
ltaq ad illã fugiendã ⁊ detestandã turpitu¬
dinẽ uos necessitas reuocat. ut ñ t̾rã qͣsi ali¬
am ⁊ diu̾sã: s ipsã dĩ naturã niger cuneus
ille diffindat. Ed si ñ genuit s fecit eã ds̃:
q̃ro unde fecerit. Si deseipso: qͥo alid est ge¬
nuisse: Si dealiena aliqͣ natura. q̃ro utrũ
bona an mala. di bona: erit gͦ aliqͣnatura bo¬
na quȩ ñ ꝑtinebat ad dm̃. qd̃ nullo mͦ dicere
audebitis. Si aũ mala: ñ ꝯͦ gens illa tenebrar̃
sola natura mala erat. An forte iam inde assũ¬
pserat partẽ aliꝗͣ ds̃. quã in t̾rã lucis conuerte¬
ret. ⁊ suꝑ illam regna sua stabiliret: de totagͦ
id fecisset. ut iã olim mala natura nulla eẽt.
Qd̃ siñ de aliena substancia fecit t̾rã lucis: restat
ut eã de nichilo fecerit. Quare si uobis iã ꝑsua¬

Expanded text:
quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persua
Abbreviated transcription (Latin):
pellite. An dicturi estis ñ uniꝰ eiꝰdẽq natͥȩ
illa tͥa cẽ. s alteriꝰ patre. alc̾s regna. alc̾iꝰ
t̾rã. utt suas naturas atq substantias habe¬
ant fingła diuersas. excellentiȩ gradib or¬
dinatas: Qd siuerũ est: ñ duas s .iii. na-¬
turas manicheus p̃dicare debuerat. Si aỹ
uiã naturã ht̃ pat̾ ⁊ regna. t̾ra uͦ sola diu̾¬
sam: tres nature fuerant p̃dicandȩ. Aut
si ꝓpterea duas dicere maluit qr t̾ra tene¬
brar̃ ñ ꝑtinet ad diñ: quero qͦmͦ ad dñ luciᷤᷤ
t̾ra ꝑtineat. Si enĩ ÷ naturã ht̃ diuersã ⁊ ñ
cã genuit neq fec̃: ñ ad eũ ꝑtinet.⁊ in ali¬
eno regna eiꝰ locata st̃. Aut si ꝓpt̾ea ꝑtinet
qr uicina est: ꝑtineat ⁊ t̾ra tenebrar̃. quȩ
t̾rã lucis ñ mͦ uicinitate contingit. s eciã
penecratione dissulcat. Si aũ genuit eã ñ
eã credi oportet diuersam hab̃e naturã.

Expanded text:
pellite. An dicturi estis, non unius ejusdemque naturae pellite. An dicturi estis, non unius ejusdemque naturae illa tria esse, sed alterius Patrem, alterius regna, alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diversas, et excellentiae gradibus ordinatas? Quod si verum est, non duas, sed quatuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. Si autem unam naturam habet Pater et regna, terra vero sola diversam, tres naturae fuerant praedicandae. Aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad Deum, quaero quomodo ad Deum lucis terra pertineat. Si enim et naturam habet diversam, et non eam genuit, neque fecit; non ad eum pertinet, et in alieno regna ejus locata sunt. Aut si propterea pertinet quia vicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ac sinceritatẽ nature spũał euoluere:
qͣnto meliꝰ humani corpons forma dñ cogi¬
tarẽ. quã illũ nigr̃ cuneũ scissurȩ inferiori
eiꝰ asfigerẽ. suꝑiorẽ q uastissimã laxitatẽ.
ñ inueniens unde oppilarẽ. sic ĩmensa ma¬
¶ nitate
patentẽ. ⁊ hiantẽ relinquerẽ. Eo ista opinio¬
ne fediꝰ qͥd tenebrosiꝰ hoc errore dici aut fin¬
gi pot̃: Delnde nolo mͥ dicatur qͣndo lego
dm̃ patrẽ. ⁊ supͣ lucidã beatãq terram fũ¬
data regna eiꝰ. utr̃ uniꝰ eiꝰdemq substanciȩ
atq nature sint. ⁊ pater. ⁊ regna eiꝰ. ⁊ t̾ra.
Od si ita est: iãm ñ qͣsi aliã naturã. qd qͣsi cor¬
pꝰ sit dĩ. cuneus ille t̾rȩ tenebrarũ. diffindit
ac penetrat. Rogo cogitate ista. homines
estis. Rogo cogitate ista ⁊ fugite. taliuĩq
phantasmatũ sacrilegia dilaniatis si fieri
pot̾ pectorib de fide urã eradicate. atq ꝓ¬

Expanded text:
rtatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. rtatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde uolo mihi dicatur, quoniam lego deum patrem et supra lucidam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam non quasi aliam naturam, quod quasi corpus sit dei, cet penetrat. Rogo, cogitate ista: homines estis; rogo, cogitate ista et fugite, taliumque phantasmatum sacrilegia, dilaniatis, si fieri potest, pectoribus, de fide vestra eradicate atque pro
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbuunt. qd dñt illa quȩ ab antiqͥs figurate
in libris diuina misteria posita st̃. huic qͥ ulti¬
mꝰ uenturꝰ erat soluenda ⁊ demonstranda eẽ
seruata. ⁊ ꝓpt̾ea post istũ iã neminẽ doctorẽ
diuinitꝰ eẽ missurũ. qr nichil iste ꝑ figuras
aꝑiret. ⁊ sua enodate manifesteq monstra-¬
ret. Non habent gͦ isti ad qͣs int̾pretationes
reuertant᷑. cũ illis de auctore suo legitur. Iu-¬
rta unã uͦ partẽ ac latꝰ illustris illiꝰ ac sc̃ȩ
t̾rȩ erat tenebrar̃ t̾ra. Qcũq se uerterint:
necesse est ut phantasmatũ suoꝵ miseria co¬
artata. in scissuras aut abruptas p̃cisiones
⁊ iuncturas aut fulturas turpissimas inci¬
dant. Quas ñ d ͥe incõmutabili dĩ natura. s
de omĩ natura incorporea qͣnuis mutabli
sicuti est anima: miserrimũ est credere. &
cogitationes meas a falsis imaginationib
q̃s ꝑ sensꝰ corporeos memoria fixa gero. in lib̃¬

Expanded text:
tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras  fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima. miserrimum est credere. et neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. quas per sensus corporeos memoria fixas gero, in libe
Abbreviated transcription (Latin):
potes eos qͥ tã deformẽ turpẽ q fissurã ł scissu¬
rã dĩ tã manit̾ supͣ huilcã tã in honeste infra
opturatã. multũ miserabili cogitatione una¬
ginantur. Cũ hoc etiã int̾sit qd̃ isti carnales qͥ
humana forma dñ cogitant. si ȩccłȩ catholi¬
cȩ gremio contenti cũ lacte nutriendi st̃. ñ
se in temerarias opiniones p̾cipitent. s ibi stu¬
piũ q̃rendi nutͥant. ibi petant ut accipiant
ibi pulsent ut eis aꝑiatur: incipiunt spũa¬
lit̾ allegoras parabolas q scͥpturar̃ intellige̾
⁊ paulatĩ saꝑe diuinas potentias congruent
alibi auriũ alibi oculoꝵ. alibi manuũ ł pe-
nomine enunciari. Qua intelligentia qͣnto
magis ꝓficiunt. tanto magis catholici eẽ fir¬
mantur. Manichei uͦ qͣndo figurȩ illiꝰ imagi¬
nationẽ reliquerint: manichei eẽ ñ potert̃.
Hoc enĩ qͣsi ꝓpͥũ atq p̃celsũ atictoris sui laudib

Expanded text:
potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissupotes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in temerarias opiniones praecipitent. sed ibi stupium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias parabolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas potentias congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum uel peium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ pot̾. cernit substantiã naturãq diui-¬
nã nulł locoꝵ spacus tendi. nulł laniam̃toꝵ
dimensionib figurari: s confer carnales ⁊
parulos nr̃os. qͥ solent auditis in allegoria mẽ¬
bris qͥb dã corporis nrĩ. uelut cũ dicunt᷑ ocłi dĩ
⁊ aures dĩ. solent dm̃ sibi libertate phantasma¬
tis corporis humani specie figurare. Hos con¬
fer iã ilł manicheis qͥ solent istas nugas inten¬
tis ⁊ curiosis hominib qͣsi magna secreta descri¬
be. ⁊ consida qͥ tolerabiliꝰ ⁊ honestiꝰ de dõ senti
undiq s tͥb qͣdris infinitũ atq condensũ. ex
una uͦ fissu. patentẽ. hiantẽ. laxũ suꝑiꝰ mani¬
tate. cuneatũ inferiꝰ terra tenebrar̃. ł si ita
meliꝰ est dicere. aꝑtũ suꝑiꝰ natura ꝓpͥa: intra¬
tũ inferiꝰ aliena. Ecce ego tecũ deridõ carnales
homines qͥ ñdũ posst̃ spuãlia cogitare: huma¬
na forma dm̃ existimantes. deride ⁊ tumecũ si

Expanded text:
substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libertate phantasmatis corporis humani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiaundique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si