comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illum qui dixit. Nõ ueni solu̾e legẽ s mmipłe
et natura ꝑ adam ꝑdita ꝑ illum repararet᷑ qui
dixit uenisse se q̃rere ⁊ saluare qd̾ pierat. In quem
uenturũ antiqui etiã patres crediderant qͥ diuge¬
bant d̾m. dicunt etiam grãm dei q̃ dataẽ ꝑ fiden

Expanded text:
ur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
q deus ꝑtitus ẽ mensurã fidei. ⁊ qd̾ tã ꝯmemora¬
iũ grã salui fc̃i estis. ꝑfidem. ⁊ hoc ñ ex itobis. set
deidonũ ẽ. ⁊ sslud qd scripsitad ephestos. pax
fr̃ib ⁊ caritas cũ fide a deo patre ⁊ dño nr̃o ihu¬
⁊p̃o. Et illud ubi art. qr uobis donatũ ẽ ꝓ xp̃o
nõ solũ ut credatis in eũ uerũ etiã ut patiamini
tũ ⁊ tolerantia patientiũ. qr utrũꝙ dixit ẽẽ dona¬
ceditut ut ei petenti alia concedant᷑. Quomͦ enĩ
gre fatit ut hẽamus fidem ⁊ ꝑfidem ĩ petremus
orando ut possimꝰ fate que ubemur. sdeo ip̃e apłs
assidue legͥi p̃ponit fedem. qm̃ qd̃ lexiisbet fac̾e
net daturades. p̃p quid ꝓ eis qui nolunt crede
oramus ut credant qd̾ ꝓrsus fac̾emus maniter
nisi rectissime crederemus. etiam ꝑueclas ⁊ fi¬
dei contranas uoluntates oĩpotentẽ d̾m adcre¬
dendum posse conũtere. Lberũ quidẽ arbrtͥamsho¬
miris pusatur. hd dicit᷑ hodie si uocẽ eiꝰ audre¬

Expanded text:
d jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pronon solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini tium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donaceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audie
Abbreviated transcription (Latin):
fatit ut leximpleatur. ut natura liberet᷑ ne pec̃m
dñetur. Cum ergonihiis cõuicti fuu̾nt ad hoc se cõ¬
u̾tuurt ut q̃cuinq modoconentur ostend̾e gr̃am dei
m̃ita bone udluntatis datur qr bona uoluntas
inquiunt p̃cedit oraritis. qͣm p̃cessit utoluntas cre¬
dentis ut scd̾m hec m̾ita grã sequat᷑ exaudiẽtis
dei. Iam u̾o quidẽ defide hec ẽ deuolintate creden¬
tis supius disputaui. Usq ad eo eam demonstuãs
ad gr̃am ꝑtinere ut apłs nõ diteret mt̃am conse¬
critus sũ ut fecelis eem. Sunt ⁊ alia testimonia

Expanded text:
it ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misecutus sum, quia fideli
Abbreviated transcription (Latin):
nec dixi ut apłigis uerbis liberũ arbit̾um ur̃m
a malo deterrem exhortarer ad bonũ. nec tñideo deb¬
tis inhoie. lec ẽ in uobis ip̃is ñ in dño głiari qũ¬
nõ scd̾m carnẽ uiuitis. S sp̃u actiones carms
mortificatis. Ut enĩ nõ se extollerent quib ista
dicebat existimantes se suo sp̃u tanta ħ bona
opa fat̾e posse nõ dei ꝓpterea cũ dyxisset. Si aũ sp̃u
aitiones coris mortificau̾itis iuuetis. continuo
subiecit. Quotqitot enĩ sp̃u dei agunt᷑. hii fil st̃
dei Quando enĩ sp̃u actiones carnis mortifica¬
tis ut nutatis. illũ głificate. illũ laudate. illi
grãs agite. cuł sp̃u agimini ut iftaualeatis. ut
solo adiutorio legis sine adintorio gre confidẽ¬
tes ĩuirtute sua suo sp̃o aguntur nõ sũt fili
dei. tales sũt de quib idem dicit apłs qd ignorã¬
tes dei iusticiam.⁊ suã uolentes constitũe uistici¬
e dei ñ sũt subiecti. de iudeis hoc dicit qui dese p̃su

Expanded text:
ec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ad bonum. Nec tamen ideo debetis in homine, hoc est in vobis ipsis, sed in Domino non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ẽ exlege. Nõ qr lex ab ip̃is ẽ constitita. s
mlege q̃ ex deo ẽ suam iustitiam constititerantꝰ
qũ eamdem legem suis uitib se impłe posse tre¬
debant ignorantes dei usticiã. nõ qua iusticia
d̾s iustus ẽ. s que iusticia ẽ hõi ex deo. ⁊ ut sciatis
hant illũ eoꝵ dixisse iusticiam. que ẽ exlege. hãc
aũ dei que hontim exdeo ẽ. Audite quid asio loco
lum detrimenta ẽẽ credidi uerũ ⁊ stercora existima¬
ui ẽẽ ut xp̃m lucrifaciã. ⁊ inueniar ĩ tllo ĩ hũs
meã isticiam q̃ exlege ẽ. s eam q̃ ẽ ex fide xp̃i¬

Expanded text:
ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco lum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae
Abbreviated transcription (Latin):
qni ẽ uirtus dei uł adiuuare ut infugam nertiere
Sũo uirtus dei alios iuuat inbello dando erori¬
dutram alios ĩmisso timore uertit ĩ fugam. nisi
quta alle qui incelo ⁊ int̾ra om̃ia q̃timq̃ nõ lut
fecit etiam inoordib hõim oꝑatur. Legimus quid
dipenit iors rer iscł mutens nuntisi adama siam
iegem uolentẽ pugnare cũ illo. Nam postaliqua
dient inhunc sẽdem domo tua quid ꝓuocas intema¬
lum ut cadas tu ⁊ uidas tetũ. Deinde scriptura sipb¬
cios cordẽ. Cm utiq iuste iras ceratur ntadmom¬
tionem salitͥorem ñ audiret s ea contẽpta rretm
pellum ubi cũ suo exereitũ caderet. ꝑ erechieleni
egro dñs sedui ꝓpham illũ. Et extendã manũ me¬

Expanded text:
oniam virtus est Deo vel adjuvare vel in fugam vertere ? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid lum, et cades tu et Judas tecum? » Deinde Scriptura subejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem ego Dominus seduxi prophetam illu
Abbreviated transcription (Latin):
meã iusticiã. que exlege ẽ iustitiedem̃ fũt fub¬
lecti. hoc ẽ gr̃e dei nõ fũt subiecti. Sub lege enĩ erat
ñ sub gr̃a. Et ideo es dñabatur pcc̃m. aquo ñ sit
homo liber lege s grã. pp̃ qd̾ alibi dicit. Peccatũ
enĩ uobis ñ dñabitur. nõ enĩ estis sublege. fet
sub gr̃a. nõ qr lex mala ẽ. s qr sub illa sũt qͥs
rros facit ubendo ñ adiuuando. Gr̃a qͥppeadiuiat
ut legis quisꝙ sit fc̃or sine qua gr̃a sub lege posi¬
tus tantũ modo erit legis auditor. Talib itaq dic̃
ita sit surdits adu̾sus apłicas uoces. qͥs ita desipiat
ĩnio insaniat. nesciens quid loquat᷑ ut audeat di¬
cere legẽ ẽẽ grãm cũ clamet qui sciebat qͥd leq̃ret᷑
s gr̃a. Numqd natura erit gr̃a. Nan ⁊ hocpelagi¬
am aust sũt dic̾e grãm ẽẽ naturã. inqua sictrea¬
ti sumus ut hẽamus m̃tem rõnalem qua ĩtelli¬
gere ualeamꝰ. fcĩ ad ymaginẽ dei ut dñemurpisci¬

Expanded text:
meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretsed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur pisci
Abbreviated transcription (Latin):
se suis opib donũ tale meruisse continuo sũb¬
ietit. Non ex oꝑib ne forte quis extollat᷑. nõ qr
negauit aut euatuauit oꝑa bona cũ dicat d̾m
unicuiq reddere scd̾m oꝑã enis. s quia oꝑast̃
exfide. nõ exoꝑib fides. ac ꝑ hoc ab illo sũt nob
opa iusticie. a quo ẽ ip̃a fidẽs. dequa dc̃m ẽ iuat᷑
ptͣ fide uunt. homines aũ nõ mtelligentes ꝙpant
ir̃ẽ auło. ton arbutraũ uistificari hoĩem ꝓfidem sine
oꝑib legis. ꝓutaiterunt eũ dic̾e sufficere honimi
fidem etiã si male uiuat. ⁊ oꝑa bona nõ habeat
Qd̃ absit ut sentiret nas electionis. qui cũ dixis¬
set quodam loco. In xp̃o enĩ tħu. neq cirtũcisio ali¬
quidualet neq sputium. mox addidit s fides q̃
ꝑdiletionem oꝑatur Ip̃a ẽ fides que fcceles dei se¬
ꝑat abinmundis demonib. Nam ⁊ ip̃i sicut dicit

Expanded text:
nt suis operibus se donum tale meruisse, continuo subnt suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam
Abbreviated transcription (Latin):
suyiuntimꝰ ꝑ eñ qui dilexit nos. Niõ erg̃o per
nõs. s ꝓ eũ qui dilexit nos. demde dixit.dir¬
sũ ⁊ simaui. s ille hoc dixit qui alio loco drit
Igitur ñ uslentis neq currentis. s miferentis
ẽ del. Que sententia millo modo pot̾ ettã sic cõ¬
uerti ut dicatur ñ miserentis dei s utolentie ⁊
currentis ẽ hõibi Siusqiuis enĩ ausus fu̾it dice
aperte se ostendit apło contradice. postremo dir̃
fidem seruaui.S nle hoc dixit qui alibiait. mi¬
sericordiam consetutus sũ ut fidelis eẽm. Nõ eñ¬
drcit mĩam consecutus sũ qui fidelis eram s
it fidelis eẽm. Hinc ostendens enam ip̃am si¬
dem haberi nisi deo miserante ñ posse. ⁊ essedo¬
nũ dei. Qd̾ aꝑtissime docet dicens. gr̃a salufr̃ĩ
estit ꝓfidem. ⁊ hoc nõ ex uobis. s dei donĩ ẽ. pos¬
sent enĩ dic̾e. Ideo accepimus grãm quia credi¬
dimus tanqͣm sibi fidem tribuentes grãm deo.
Non ex uobis. s dei donũ ẽ. Rursus ne dicent¬

Expanded text:
incimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non endiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Denon ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicere
Abbreviated transcription (Latin):
et adiuuante dño intelligamus apłm dicentẽ.
Qura ñ iustificabit᷑ exlege om̃is caro. coram ip̃o.
ꝑlegem enĩ cognitto peccati. cognitio dixit ñ cõsũ¬
matio. Quando aũ cognoscit homo peccatũ. si nõ
adiuuet gr̃a. ut cognitũ caueatur sine dubto
Lex iram oꝑatur. Qd̾ alio loco dixit apło. Ip̃us . il¬

Expanded text:
telligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus di
Abbreviated transcription (Latin):
excollatur. Uidit utiq posse putare hõmes rca
hre dictũ qͣl netessarianõ sint oꝑabona tredentib
s eis fides sola suffitiat. Et ruesus posse horaes
debonis oꝑibo extolli uelut ad ea facienda abi
suffrante Sor itat addidit. Ip̃ius enĩ simłsrs¬
inteeus ut ialis ambrlemus. Quid ẽ sxxqs
cũ dei gr̃am cõmmendans dixisset. nõ exopib.
ne forte quis extollatur.Cur hec dixent rationẽ
reddens.Ip̃ius enĩ sumꝰ inquit sigm̃timi ererte¬
ixo ibu moꝑib bonis. Quo ergo nõ ex opibr
ne forte quis extoliatur. sed audiet. intenixe
tib. set tantm hiis in quib te deus fuxit .i. for¬
mauit ⁊ creamit hxr enĩ ait. Iplus sums stgĩtũ.¬

Expanded text:
ollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus fit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creatibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intelligtibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ip
Abbreviated transcription (Latin):
noliunti a malo ⁊ alia similia sicut ẽ suntͥ
uolite fieri sicut equis ⁊ mulus quib ñ ẽm
tellectis. Et noli reppeslere consilia matris tue
et nolieẽ sapiens apud temet ip̃m ⁊ noli defid̾e
a discrpluta dñi. ⁊ noli negligere legem ⁊ noli
abstinere benefatere egenti ⁊ noli fabricare in
amitũ tuũ mala. ⁊ noli intendere fallaci mu¬
leri. Et noluit intelligere ut bene ageret Ex
noluerunt acciꝑe disciplinã ⁊ ĩnumerabilia
taba inueterib libris diumoꝵ eloquioꝵ qd
ostendimt uisi liberũ arbitriũ uolinitatis in

Expanded text:
Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
caritate ẽẽ faciendas. Unde ⁊ alibi cũ dixisset cor¬
ripite inquietos. consolamini pusillanimes. susci¬
pite infirmos. patientes estote ad oñs. Mox ad¬
iunxit. Uidete nequis malũ ꝓ malo alicui reddat.
Utgo ⁊ qnͣdo corripiunt᷑ inquieti nõ malũ ꝓmalo
int̾uos caritate̾ ꝓpetuo hñtes. qr caritas cooꝑit
multitudinẽ peccatoꝵ. Dicit etiam iacobus apłs.
Si tam̃ legem ꝑficitis regalem scd̾m apłmscͥpt᷑as
diliges ꝓximũ tuũ tanqͣm sp̃m benefacitis. Item
ioħes apłs. Qui diligit inqͥt frẽm suũ ĩ lumine
manet. Et alio loco. Qui ñ ẽ iustus ñ ẽ exdeo. ⁊
qui nõ diligit frẽm suũ qr hec ẽ annũtiatio qͣm
audiumĩ abmntiout diligamꝰ inuicẽ. Itẽꝙ alibi

Expanded text:
charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corcharitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . DicitSi tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sua sũti ñ irrigtatur. ñ cogitat malũ. ñ gau¬
det suꝑ iniquitatẽ. congaudet aũ u̾itati. eña
cadit. Et paislo post. manet inqͥt fides. spes. ca¬
ritas tria hec. Maior aũ hoꝵ caritas. Sectami¬
ni caritatẽ. Item dicit ad galatas. uos enĩ in
libertate uocati estis fr̃es. tantũ ne lib̾tatem
in occasionẽ carius detis. sed ꝑ caritatẽ seruite
ĩuicẽ. Om̃is enĩ lexĩuno sernone ĩpletur
in co qd̾ diliges ꝓximũ tuũ. tanꝙ̃ te ipsum.¬
hoc ẽ qd ad romanos ait. Qui diligit alterũ: legem
impleuit. Item dicit ad colosenses. Suꝑ oĩa aũ hec
caritatem que ẽ uinculũ ꝑfectionis. Et ad timothm
finis inquit p̃cepti ẽ caritas. Et ad iungens qͣlis
caritas. de corde inqͥt puro ⁊ conscĩa bona ⁊ fide
ñ ficta. Ad corrinth aũ cũ dicit. Om̃ia ur̃a cũ cari¬
tate fiant. Satis ostendit etiam ip̃as correctiones
quas asꝑas ⁊ amaras sentiũt qui corripiunt᷑ cũ

Expanded text:
 sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsumHoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uitate sp̃c ⁊ non ĩuretustate littere. legem uolens
intelligi lut̃e uotustatem. nouitatẽ u̾o sp̃c. quid
nisigrͣam. ⁊ ne putaret᷑ accusasse legem ut repre¬
hendissecontinuo sibi ꝓposuit questionem. Et
ait. Quid ergo dicemus lex peccatũ ẽ: absit. Sei¬
de subimxit. S peccatũ nõ cognoui nisi ꝑ legem.
hocẽ qd̾ dixerat ꝑ legem cognitio peccati. Nam cõ

Expanded text:
itus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lum cõ sũmaui fidem seritaui. primo ista bona cp
si nõ en p̃cessissent cogitationes bone mille cẽnt᷑
aiten dite itaꝙ quid deistis cogitationib dicit
ait enĩ secibens ad corrinhios. Nonq ydonei
sumus cagitare alicud tanqim yonobis metip
sis s sufficientia nr̃a exteo ẽ. Dende sigula m¬
spittantuis bonã iquit certam̃ ceitani. quoroq̃
uirtute cecau̾it. Uttũq sli exsemet iso fuitian
que desup data sitis absit ut tantus doctor geu¬
tium ienorau̾it legem dei cuĩꝰ uoxẽ indeutono¬
mio. ⁊edicas incorde tuo. fortitudo mea ⁊ poten¬
tia manis mee fecit mͥ uitute magnã hant Q¬
memorai̾us dñi dei tui qr ip̃e dat tibi fortitu¬
dinem fac̾e uirtutẽ. Quid aũ ꝓdest bonũ centa¬
min nisi sequatur uictoria. Et quis dat uictori¬
am nrsi slle de quo dicit ip̃e grãs deo qui dat no
te mortificamur tota die deptitati simiꝰ ut¬

Expanded text:
inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius t . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutememoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nobtibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si ta
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃m ẽ. Deus ẽ enĩ qui oꝑatur ĩuob̃ ⁊ uelle. de co¬
oꝑante illo cũ iam uolumus ⁊ uolendo facimus
Scimus inquit qm̃ diligentib d̾m om̃ia coope¬
rantur ĩ bonũ. Quid ẽ om̃ia nisi ⁊ ipãs t̾ribi¬
les seuasq passiones: sarcina quippe illa que
ĩfirmitati grauis ẽ. leius efficit᷑ caritati. Tali¬
b enĩ dñs dixit ẽẽ suam sarcinã leuem. qͣlis
pettus fuit qͣndo passus ẽ ꝓ xp̃o. nõ qualis fuit¬

Expanded text:
dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de codictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm te ip̃m. dilectio ꝓximi malũ nõ oꝑatur.
plenitudo ergo legis ẽ dilectio. Istam catitatẽ
apłs paulus petrus nõ dũ hũit. qñ timore dñm
ter negauit. Amor enĩ nõ ẽ incaritate. sit̃ ait
ioħes eimͣgelista in epła sua. s ꝑfecta caritas
foris mutit timorẽ. Et tam̃ qmius parua ⁊ iꝑ¬
fecta nõ deerat qͣndo dicebat dño. animã meã
ꝓ te ponã putalat enĩ se posse qd se uellẽ sciebat.
et quis istam ⁊ si paruam dare ceꝑat caritatẽ nisi
ille qui p̃parat uoluntatẽ. ⁊ cooperando ꝓficit qd̾ ope¬
rando incipit. qm̃ ip̃e ut uelimus oꝑatur incipiẽs
qui uolentib cooꝑatur ꝑficiens. pp̃ qd̾ ait apłs. Cer
usq in diem xp̃i sħu. Ut ergo uelimus si nõ nobis
oꝑatur. Cũ aũ uolumus ⁊ sic uolumꝰ ut fatiamus
nobiscũ coopatur. Tam̃ sine illo uł oꝑante ut ueli¬
mus uł cooꝑante cũ uolumꝰ ad bona ⁊ pietatis
oꝑa nicħ ualeamus de oꝑante illo ut uelimus

Expanded text:
te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: ne nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nobis in xp̃o iħu. Item merita sua set miala cõ¬
memorans dicit. fumus enĩ ⁊ nos stulti aliqͣndo
et increduli errantes ⁊ seriuentes desiderits ⁊ uo¬
luptatib uariis ĩ malicta ⁊ inuidia agentes ab¬
hominabiles ĩuicem odto hñtes. Quid istis tam
malis m̾itis nisi pena utiq debebatur. s deo red¬
dente bona ꝓ malis ꝑ grãm que nõ scd̃m m̾ita
nr̃a datur fcm̃ ẽ. Qd̾ demide subiungit ⁊dicit.

Expanded text:
est nobis in Christo Jesu . Item merita sua, sed mala comest nobis in Christo Jesu . Item merita sua, sed mala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: «
Abbreviated transcription (Latin):
um. mox addidit ⁊ gr̃a eius mine uacua ñ fuit
set plus om̃ib illis laboraui. Hoc enĩ lsberũ arbi¬
trium hõis exhortatur. ⁊ m aliis quib dicit. Roga¬
mus ne inuacuũ gr̃am dei suscipiatis. Ut quid
enĩ eos rogat si gr̃am sic susceperunt ut ꝓpriam ꝓ¬
derent uoluntatem. Et tamẽ ne ip̃a uoluntas sñ
gr̃a der putet᷑ boni aliquid posse continuo cũ dixis¬
set gr̃a eius in me uacua nõ fuit. s plus om̃ib
allis laboraui. subuunxitatq ait. Nõ ego aũ set
grã dei metũ.i. nõ solus set grã dei metũ. Ac per
hoc nec gr̃a dei sola. nec ip̃e solus. s gr̃a dei cũ silo
Ut aũ de celo nocaret᷑ Et tam magna efficacissi¬
ma uocatio ne conu̾cteret᷑ grã dei erat sola. qr
merita eł erant magna. set mala. Demq ali¬
bi dicit ad timoth̃m. Conlabora eiungesio sod̃
irrrtutẽ dei saluos nos facietis ⁊ uecari uocatto¬
ne sua sc̃a. s scom suũ ꝓpositũ ⁊ gr̃ãm que data

Expanded text:
fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; non s
Abbreviated transcription (Latin):
uiurt .i. que ẜ dilc̃onem oꝑatur ut reddat et deus
eternã uitam s cd̾m oꝑa eius. S quia ⁊ ip̃a bona
opa exdeo nobis sũt. a quo nobis ⁊ fires ẽ. ⁊ dilectio
ꝓp̃terea ⁊dem ip̃e doctor gentiũ etiam ipãm uitã¬
questio que dño douante soluenda ẽ. Si enĩuita
eterna uonis oꝑib redditur situt aꝑtissime di

Expanded text:
uae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aquaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissim
Abbreviated transcription (Latin):
nitatũ nr̃aꝵ. ⁊ hi alia q̃ cõmemorare longũ ẽ.
tiam ⁊ utenire ad xp̃m quid ẽ alud nisi ad eũ
credendo conuti. Et tam̃ ait. Nemo potest uenre
ad m̃ẽ nisi datũ ei fu̾it a patremeo. Itẽ qd̾ seri¬
tum ẽ in libro scd̾o ꝑalipomenõ. Sñs uobiscũ
cũ uos estis cũ eo. ⁊ si q̃ritis eum inuenietis. Si
aũ relmquentis eũ derelinquet uos. manifestat
quidem liberum arbitriũ uolutatis. S iliqui
dicunt grãm dei scd̾m merita nr̃a dari. qsta testi¬
monia sic accipiunt ut dicant mitũ nm̃ meo¬

Expanded text:
; et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos esautem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum no
Abbreviated transcription (Latin):
dabitur serinis durus. Si enĩ ⁊ intellexerit ñ ob¬
audiet. Qũo aũ dicit homo nõ possũ fad̾e quod
p̃cipitut. qm̃ concupiscentia meauincor.Iam qͥdẽ
de ignorantia nõ h̃t excusationẽ. nec d̾m causa¬
tut incorde sito. sec malũ suũ in se cognoscit et
li uraci acbitͥum sine dubio uoluntatis eiꝰ cõ¬
ueniturꝰ uelle enĩ ⁊ uolle ꝓprie uoluntatis ẽ.
Sed uretuendũ ẽ ueista om̃ia diuina testimõia
et q̃ cumq alia sũt que sine dubitatione fũt
plutima indefensione liberi arbitrii sic intelligã¬
tur ut aduitam piam ⁊bonã conusationem cui
mertes et̾na debetur adiutorio ⁊ gr̃a dei locus ñ
relinquatur. Et audeat miser hom̃o qñ bene uiuit
en

Expanded text:
dabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obdabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et li uinci, arbitrium sine dubio uoluntatis eius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuet quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit en
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ideo confugiendum ẽ ad ignorantie tenẽbraᷤᷤ
ut meis quisq requirat excusationẽ. Aliud est
enĩ nescisse. aliud scire noliusse. uoluntas qͥppe
arguit᷑ in eo dequo d̾r noluit intellig̃e ut bene
ageret. S ⁊ illa ignorantia que nõ ẽ eoꝵ qͥ scire
nolunt s eoꝵ qui tanqm simpłr nesciunt. Ne¬
minem sic excusat ut sempit̃no igne nõ ardeat.
si pp̃ea nõ credidit quia ñ audiuit oĩno quid
crederet. S fortasse ut micius aiteat. Non enĩ fũ
causa dc̃m ẽ. effunde iram tuã ingentes que te
ñ nouerunt. Et illd̃ qd̃ ait apłs. Cũ uenerit in
flãma ignis dare uindc̃am inr eos qui ignorant
d̾m uerumptñ ut hẽamud ⁊ ip̃am scĩam. ne
ditat unusquisq nesciui. ñ audiui. si intellexi
uoluntas cõuenitur humana ubi dicit. Holite
ẽẽ sicut eque ⁊ inulus quib nõ ẽ intellectus. ꝙͣ¬
uis peior appareat de quo dcm ẽ uerbis ñ emẽ¬

Expanded text:
tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nous qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emen
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sine lege peccauerunt sine lege ꝑfbunt. Qui dẽ
ĩ lege peccauerunt. ꝑ legem iudicabunt᷑. Qd̾ michi
nõ uidetur apłs ita dixisse tanqͣm peius altquid
significauerit ẽẽ passuros qui legem nesciũt ĩpec¬
catis sius. qm illos qui sciunt. Peius enĩ uidet᷑ eẽ
ꝑire qͣm iuidicari. S cũ hoc degentib ⁊ de iuders
loqueret᷑. qr illi sine lege sũt Isti aũ legẽ accepeĩt.
Quis audeat ditere uideos qui ilege petrant
nõ ẽẽ perituros cũ in xpo nõ crediderint. Quando qͥ¬
dem de illis dc̃m ẽ. ꝑlegem iudicabuntur. sine
fide enĩ xp̃i nemo siberari pot̾. Ac ꝑ hec ita iudica
scientiũ segem dei. Qũo uerũ erit qd̃ merurange¬
lio dñs ait. Seruus qui nescit uoluntatẽ dñi sui
et facit digna plagis uapulabit pauta. Seruus
aũ qui scit uoluntatẽ dñi sui. ⁊ facit digna
plagis uapulabit multa. Ecce ubi ostendit gͣ¬
uius peccare hoĩem scientem qm nescientẽ. Nec

Expanded text:
sine lege peribunt; qui autem in lege peccaverunt, per legem judicabuntur. Quod mihi non videtur Apostolum ita dixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt: pejus enim videtur esse perire, quam judicari. Sed cum hoc de gentibus et Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quandoqidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabscientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec
Abbreviated transcription (Latin):
ni agere possumꝰ. qute sint diuina testimonta uidea¬
mus. at primũ de ip̃a ur̃a ꝓfessione aliquid dicã.
Neꝙ enĩ congregaret uos ista societas inqua continẽ¬
teruiuitis nisi uoluptatẽ coniugalẽ contempnere¬
tis: Hinc aũ dño loquente cũ dixissent discipuli
si talis ẽ causa hoĩs cum uxore: nõ expedit nubete
Respondit eis. nõ om̃s capunt ilbum hoc set quib
datum ẽ. Nuniqͥd nõ liberũ arbitͥum timothei ẽ:
exhortatus apłs dicens. Contine te ip̃m. Et inhac
repotestatem uoluntatis oftendit. ubi ait. Nõ hñs

Expanded text:
divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dixisset saluator nr̃. Uigilate ne intretis in
temptationem. admonuisse tantũ mͦ uideret᷑
hoĩs uoluntatem. Cũ uero addidit. ⁊ orate. osten¬
dit d̾m adiuuare ne intretur intemptationem
Dictum ẽ libero arbitrio. fili noli deficere a dis¬
ciplina dñi. Et dñs dicit. Ego rogaui ꝓ te petre.
ne deficiat fides tua. Homo gͦ gr̃a iuuatur ne

Expanded text:
enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia juvatur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhebente. nisi ad niuet sp̃c ꝯt̾e. hocẽ qd dicit iie
ip̃e doctor gentiũ. Aculeus aũ mortis ẽ peccatũ ẽ¬
peccatũ. Uirtus u̾o peccati lex. Ecte inde dicit homo
uolo legis seruare mandatũ. s uirtute concup̃ie
defiat. Qd̾ ip̃e apłs secittus adinixit. Nam ⁊ cũ
dixisset uirtus peccati lex. continuo subinixit.
Oras añ deo qui dat nobis uctoriam ꝑ dñm nr̃m
aliud qmͣ dei donum. Inisto certamine adnuan¬
tis liberum arbitum ꝓpt̾ quod dict ⁊ celestis ma¬
gister. Uigilate ⁊ orate nentretis intẽptatianẽ.
ergo iinusquisꝙ contra suam concũpiam di¬
cans. oret ne intret intemptationem .i. ne sitab
alai abstractas ⁊ illectus. Non aũ intrat intemp¬
tationem si uoluntate bona uincat cõcupiammr¬
lam. Nec tam̃ sufficit arbitriũ uoluntatisꝰ huma¬
ne. nisi a dño uictoria concedatur oranti ne m¬
tret nitemptationem. Quid uto euidentiꝰ qm
det ostendituir gr̃a. ubi quod oratur accipitur. Si

Expanded text:
e. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscete fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominumaliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. X. Dicat coelestis magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si
Abbreviated transcription (Latin):
nos ubi possunt pelagiani suam obtinere sentẽ¬
tiam. qua dicunt grã dei scd̾m merita nr̃a dari
Quod qͥͣuidem moriente. hoc ẽ inꝓunitia palestina
iiqua ẽ ciuitas ierłm cũ ip̃e pelaguis ab ep̃is ihe¬
rnsalem audiretur affirmare auisus ẽ. namnt
cet̾a que illi obiecta sũti ⁊ hoc obiectum ẽ qd di
nisi hoc ob iectum sibi anathematitasset. ip̃e inde
anathematiratus exisset. S fallacit᷑ eũ anathe¬
matuasse posteriores es indicant libri inquib
om̃ino nicħ aluid defendit qm grãm dei scõm
merita nr̃a dari. ẽalia ergo de scriptutis colugũt
adme ⁊ conu̾tax aduos. ut scd̃m m̾itum conu̾¬
sionis nr̃e ad d̾m detur gr̃ã eius. In quta ad no:

Expanded text:
nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod dicnisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colliguntad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
mssluts concubitus q̃ritur suo sermone cõm̃dans.
et hoc ⁊ illud donũ dei ẽẽ monstrauit. Scribens ad
corrinthios ⁊ admonens cõiuges ne se ĩuicẽ frau¬
dent. sd uos cũ admonuisset adiungit. Sellem aũ
om̃s homunes eẽ sicut me ip̃m. eriua utiꝙ pp̃e ab
om̃i concubitu continebat. et continuo sibuntit
ne fornicationes ⁊ adutt̾ia cõmitantum mdicant
aliud qm̃ liberũ arbitum. Neq enĩ p̃ciperentur
nisi homo haberet ꝓprtam uoluntatem qua diu¬
nis p̃ceptis obediret᷑ Et tam̃ donũ dei ẽ sinre quo ser¬
uari castitatis p̾cepta nõ potest᷑. SUnde art ille ulur
sap̃ie. Cum scirem nemo potest ẽẽ continens misi d̾o
det ⁊ ho ipm̃ erat sapĩe cire cuiꝰ eẽt ha donũ Ut
aũ ista ͥ donsetuentur castitatis sc̃a mandata unns¬
quisꝙ temptatur a contrp̃ia suta abftractur es
lectus. Ubi si dixerit. Uolo seruare s uincora con¬
cupiscentia mea. Edet scriptura libero ei atbitro
qulodiam supius dixi Noli iunci amalo. s uince

Expanded text:
ritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxitne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatitest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince
Abbreviated transcription (Latin):
nolunti aut nõ implent qd̾ uolunt. taq ut hoc̃ qͥ¬
u̾bum qd̃ nõ abom̃iib capitur. ab ałiquib capiat᷑
et dei donũ ẽ ⁊ liberum arbitͥum. De ip̃a quoq pai¬
dicicia coniugali nempe apłs ait. Qd̾ uult fariat
ñ peccat si nubat. Et tam̃ etiam hoc donũ dei ẽ di¬
cente scriptura. a dño uingitur mułr iiro. Ideo
dector gentiũ ⁊ pudiciciam contugalem ꝑ qͣm ñ

Expanded text:
olunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudi
Abbreviated transcription (Latin):
et scripsi ad uos etia librũ quẽ si aduuante dño¬
diligenter egentis. ⁊ uiuatiter intellexenrtis. millas
existimo interuos de hac re dissensioires ulcerliam
futuras. sortant aũ secum ⁊ aliqua uob̃ dingenda
eẽ credidius. quib cognoscatis quemadinos ca¬
tholica eccłia m dm̃ misco̾ia pelagrane heresisuene
qd̾ pare ⁊ osino de affricano contilio scriptũ estiei¬
ꝙ rescriptũ ad uniũsos tocius orbis ep̃os missim
et qd̃ posteriore contilio plenario tocius aftrice et
ip̃m errorem breuit̾ constitiumꝰ. ⁊ supͣ memora¬
trm librũ meũ quẽ modo adiuos scrips heconra
et mp̃sentea leginuus cũ ip̃is ⁊ peos nusinnis uobs

Expanded text:
et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante dodiligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenenquod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legi
Abbreviated transcription (Latin):
uit captiuitatẽ dedit dona hõib. Si ergo dona
dei sũt bona mita tua. ñ d̾s coronat mit᷑a tua
dearitiiũ unerita tua s tanqͣm dona sua. Smide consi
dernuis ũti merita apłi pauli quib dixit coro¬
nam redditurũ uidicem iustũ ⁊ uideauins inrũ¬
merita ip̃ius tanqm ip̃ius .i exip̃o ei cõpanta

Expanded text:
sione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, sione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest,
Abbreviated transcription (Latin):
impuis .i. eximpio fiat iustus cũ reddunt᷑ es bona
ꝓ malis. S etram cũ fuerit iam iustificatus ex fide
ambilet cũ illo gr̃a. ⁊ incumbat suꝑ ip̃am necadat
pp̃ hoc scriptũ ẽ incantico canticoꝵ de ip̃a eccł̃ia. Que
est ista que ascendit de albata incumbens suꝑ fratru¬
elem suũ. de albata ẽ enĩ que se ipãm alba ẽe ñ posset
et aquo dealbata ẽ. nisi ab illo qui ꝑ ꝓpħam dicit. si
fu̾int peccata itr̃a ut phenitũ sicut muemt dealbabo
Quando ergo dealbata ẽ nicħ boni merebat᷑. Iam u̾o
asba fc̃ã bene ambillat. Set si suꝑ eũ deꝰ quo dealbata
ẽ ꝑsenerant̾ incumbat. pp̃ qd̾ ⁊ ip̃e iħc suꝑ qitẽ in¬
ẽ descerdens a patre luminũ. Unde dicit ⁊iohes¬
p̃cursor dñi nr̃i. Non pot̾ homo acciꝑe quicqͣm¬
ursi fuerit ei datũ de celo. utiq de celo. unde etiã
uenit sp̃c sc̃s. qͣnͣdo ĩ hc ascendit in altũ captiua¬

Expanded text:
impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Ppotestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante pas
Abbreviated transcription (Latin):
dinus ꝓbatur gr̃a dei. nõ scd̃m m̾rta nr̃a da¬
ri. Qñ quidem ñ nullis solis bonis. uerũ ettam
multis meritis malis p̃cedentib iudemus datã
et cotidie iuidemus dari. s plene cũ data fu̾it uꝑ¬
demus ẽẽ incipiunt. ettam m̾ita nr̃a bona ꝑ illã
tamẽ. Nam si se illa subtraxerit cadit homo ñ
erectus. s p̃cipitatus libers arbitͥo. Qua pp̃ noc¬
qñ ceperit homo habere m̾itã bona sibi debettri¬
buere illa. s deo cui dicitur inpsalmo. Adiroꝵ
nĩs esto ne derelinquas me. Dicendo ne yelraqͣs
me ostendit qr si derelictus fu̾it. nicħ boni ua¬
let ip̃e ꝑse Unde ⁊ ille art. Ego dixi in habun¬
dantia mea ñ mouebor inet̾nim. Sutanerat
enĩ suũ fuisse bonũ. qd̃ ei sic habundabat
ut nõ moueret᷑. s ut ostenderetur illi cuiꝰ eẽt
illud bonũ. de quo tamqͣm suo ceꝑat guari
paululũ gr̃a deserente Admonitus dicit. dñe
inuoluntate tua p̾stitisti decorimeo urtutem.¬

Expanded text:
I. Probatur gratia Dei non secundum merita nostra dari, quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie videmus dari. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen. Nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed pquando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem