comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus⁊ a sesaribus debet ficri sagitta ut mali¬
is uitia p̃dicando ꝑimat. ⁊ corda hommũ
amore di pungat. Sequitur arã quim
terp̃tatur eleccusuł exelsus. qꝙ postq aliqͥs
zamundo remotus est ⁊ aliis ꝓficit necẽẽ
est ut do lectus sub limis hõibus ⁊ celebriꝰ
habeatur.uł exelsus iuurtutib Seqcur
aminadapi spontaneus popidi oportet
eni it spontanea uoluntate⁊ bona non
coactione n timore faciat qͥeqͥd oꝑatur Se¬
quitur naason quiinterp̾tatur auguriũ.
ħocau̾ auguriũ non est sclare sceleste. de
augurari Sciphus est auuna scriptura ubi ẽ¬
potussapientie. Inhac auguriat᷑ sapiens quia
ibi udet futura .i. celestia. Sic auguriatur
lis: postꝗ enĩ aliqͥsstudet indiuina scripeu¬
ra sit sensibilis .i discernens gustu rationis
qͥ abonũ qͥd malũ qͥd dulce qͥd amarum.
Sequiturboor i fortis. Instructus eni ĩsarip¬

Expanded text:
tiis et saecularibus, debet fieri sagitta, ut in alitiis et saecularibus, debet fieri sagitta, ut in aliis vitia praedicando puniat, et corda hominum amore Dei pungat. Sequitur Aram, qui interpretatur electus vel excelsus, quia postquam aliquis a mundo remotus est et aliis proficit, necesse est ut Deo electus sublimis et celebris habeatur, et sit excelsus in virtutibus. Sequitur Aminadab, id est spontaneus populus. Oportet enim ut spontanea voluntate, et bona non coactione non timore faciat quidquid operatur. Sequitur Naasson, qui interpretatur augurium, Hoc augurium non est saeculare, sed coeleste. De augurari . Scyphus enim est divina Scriptura, ubi potus est sapientiae. In hac auguratur sapiens, quia ibi videt futura, id est coelestia. Sic auguratur lis. Postquam enim aliquis studet in divina Scriptura fit sensibilis, id est discernens gustu rationis quid bonum, quid malum, quid dulce, quid amarum. Sequitur Booz, id est fortis. Instructus enim bonis Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ut pecrus id eo necessaria est fidĩ c̾fessio.
necessaria est nonsolũ fidei s: etiã pecca¬
torũ confessio. Merito datur quartus lecꝰ
udȩ qr ⁊ quartũ locũ tenet in ordinẽ¬
frũm. ubir ⁊ confessio scđm allegoriam
iure in quarto locoponitur. Primis enĩ
ruben scdi̾ si meon. cerciꝰ leui. quartus
uidas. Ruben concupiscentiã sig̃cat. quod
deeo in benedictionib dr. Ruben effusus
ut aqua. qui equidẽ fluensin concupiscen.¬
aliꝰsacerdotessunt electr ⁊i sacerdotibus
sex cõmissa est rãonẽ sigc̾at. quȩ lege sua
utrãꝙ uiꝰ animȩ tẽꝑare debet. Si aũt ui
iie peccant debȩt sequi confessio pecca¬
cori que omĩa purgat. Post uidam sequitur
pharesti tarã ẜhares diisi otarã oriens
int̃ ptatur: ichamar amaritudo. Conses¬
sioenĩ gn̾at diuisionẽ auitus. ⁊ ortum
uirtutũ dechamar .⁊ de amaritudine pe.¬
nitentiȩ. Porpharessequitur efromqͥsasit.¬
ca int̾p̾catur. Postꝗ eniꝰ aliqͥs diusis est aui.¬

Expanded text:
sio. tes peccet, necessaria est non solum fidei, sed etiam peccatorum confessio. Merito datur quartus locus Judae, quia et quartum locum in ordinem allegoriam jure quarta ponitur. Primus est Ruben, secundus Simeon, tertius Levi, quartus Judas. Ruben, concupiscentiam significat, quia de eo in benedictionibus dicitur: Ruben effusus ut aqua , quia quidem fluens in concupiscentillius sacerdotes electi sunt et sacerdotibus lex commissa est, rationem significat, quae lege sua utramque vim animae temperare debet. Si autem illi tres peccant, debet sequi confessio peccatorum, quae omnia purgat. Post Judam sequitur Phares et Zaram. Phares divisio, Zaram oriens interpretatur, et Thamar amaritudo. Confessio enim generat divisionem a vitiis, et ortum virtutum, de Thamar, id est amaritudine poenitentiae. Post Phares sequitur Esron, qui sagitta interpretatur. Postquam enim aliquis divisus est a vi
Abbreviated transcription (Latin):
est ep̃e qđ hoc mͦ ostenditur. Us est sũ mũbo
num.ꝑse ñ ꝑaliud: cetera sunt bona ex
sũmo nẽ bono. Us ergo diligendus est qr pse
bonꝰ. ceteã aũ diligenda sunt q exsũmo bo
creatine bonȩ sint ꝑ illud sũmũ bonũ dili¬
gende sunt inquantũ sunt ex ipso s. rationa¬
liscreatura quȩ adheret deo ⁊ deo seruit.
⁊ eũ diligit. duplici mͦ diligenda est tũqr
exdeo inquantũ creatura est. tũ qr sponte
deo adheret. ⁊ seruit. ꝓximꝰ itaq qr bonus
est adherendo deo dupplicit̾ est diligendus :
tũq creatura di tũ qi bonꝰ. Malus aitt ꝑxi¬
mus cantũ diligendus est qicreatura di est.
Pasce gͦ illũ substantiã sustentando ꝗͣ aeus¬

Expanded text:
est tempore. Quod hoc moest tempore. Quod hoc mon per aliud; caetera sunt bona ex summo bono. Deus ergo diligendus est, quia per se bonus; caetera autem diligenda sunt, quia haec summo bocreaturae bonae sunt, per illud summum bonum diligendae sunt inquantum sunt ex ipso. Sed rationalis creatura, quae adhaeret Deo, et Deo servit, et eum diligit, duplici modo diligenda est, tum quia ex Deo, inquantum creatura est, tum quia sponte Deo adhaeret et servit. Proximus itaque, quia bonus est adhaerendo Deo, dupliciter est diligendus, tum quia creatura Dei, tum quia bonus est. Malus autem proximus, tantum diligendus est, quia creatura Dei est. Pasce
Abbreviated transcription (Latin):
Ipseeni fut pͥma uia credñdi qui quando .iii.
uidit ⁊ unũ adorauit sacramitũ trinitatis
unttatis nobis indicauit. Sequitur ysaac.
qui si ģnificat spe qr ysaac interptatur risus.
rũ sperauit. ułdũ ꝑeu̾ se multiplicandum
sperauit. Spes uero simul est gaudiũ nr̃m.
dũ eterna bona sperare facit: ⁊ inde gaudere.
Habrahã genuit ysaac. qr fidesgn̾at spem uta
apłm qui ait fĩdes est suba. id est firmam̃tũ
rerũ sperandaruĩ. frustra enĩ sperat qͥ ñ credit.
Hascitur iacob dehis duob parentib idest cari.¬
tasquȩ nascitur deside ⁊ spe. Quodeniꝰ credi¬
mus q̃uodsperamꝰ diligimꝰ: Uideamꝰ quare ia-¬
cob sig̃tat caritaritate̾. Iacob binomius est.
Priꝰ eniꝰ dicꝰtus est iacob. deinde postluctationẽ
filios genuit lia paucos racheł. hoc totũ signi¬
ficat caritatẽ. Pilectio enĩhabet duosra¬
mos dilectionẽ di ⁊ pxi mi. Dilectio di pͥar est
natura ⁊ dignitate. Pilectio ꝓximipriar

Expanded text:
Ipse enim fuit prima via credendi, qui, quando tres vidit, et unum adoravit sacramentum trinitatis et unitatis nobis indicavit. Sequitur Isaac, qui significat spem, quia Isaac interpretatur risus, rum speravit, vel dum per eum se multiplicandum speravit. Spes vero similiter est gaudium nostrum, dum aeterna bona sperare facit, et inde gaudere. Abraham ergo genuit Isaac, quia fides generat spem, juxta Apostolum, qui ait: Fides est substantia, id est firmamentum, rerum sperandarum . Frustra enim sperat qui non credit. Nascitur Jacob de his duobus parentibus, id est charitas quae nascitur de fide et spe. Quod enim credimus, quod speramus, diligimus. Videamus quare Jacob significet charitatem. Jacob binomius est; prius enim dictus est Jacob, deinde post luctationem filios generavit Lia, paucos Rachel. Hoc totum significat charitatem. Dilectio enim habet duos ramos, dilectionem Dei et proximi. Dilectio Dei, prior est natura et dignitate. Dilectio proximi, prior
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb duos tantũ filios ac filiã
pͥusquã moreret᷑ amisit. Raro¬
lũ qͥnatu maior erat. & yipi¬
nũ quẽ regẽ italiȩ fecerat : &
rothtrudẽ quȩ filiarũ eiꝰ pͥmo¬
genita. a constantino grecoꝵ
unꝑatore desponsata erat. Qͦrũ
pipinꝰ unũ filiũ bernardũ. fi¬
lias aut̃ qͥnq ad alardẽ. atulã.
gundrada. berthaidẽ. ac theo¬
deratã suꝑstites reliqͥt. Inqͥb
rex pietatis suȩ p̃cipuũ docu¬
m̃tũ ostendit. cũ filio defuncto.
nepotẽ patri succede. ⁊ neptes
int̾ filias suas educari fecisset.
Imꝑator deniq ny cephorus
constantinopolitanꝰ ad eũ misit.
⁊ firmissimũ fedus cũ eo dispo¬
suit. totãq uenetiã illi uo¬
luntate spontanea donauit.
karolus cũ finẽ uite sibi cer¬
neret ĩminere: iudo uico
filio suo quẽ aqͥtanię regẽ
dudũ ordinauerat : coronaei¬

Expanded text:
omnibus duos tantum filios et unam filiam omnibus duos tantum filios et unam filiam priusquam moreretur amisit: Karolum, qui natu maior erat, et Pippinum, quem regem Italiae praefecerat, et Hruodtrudem, quae filiarum eius pgenita a Constantino Graecorum imperatore desponsata erat. Quorum Pipinus unum filium Bernardum, filias autem quinque, Adalaydem, Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Imperator denique Nicephorus Constantinopolitanus ad eum misit, et firmissimum fedus cum eo disposuit, totamque Venetiam illi voluntate spontanea donavit Karolus cum finem vitae sibi cerneret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae regem dudum ordinaverat
Abbreviated transcription (Latin):
quat̃ aut qͥnqͥes ñsolũ ex ꝑgiscen¬
licet pipinũ. ⁊ ludouicũ. habuit
⁊ tres filias. Rottrudẽ. bergã.
& gislã. Habuit ętiã alias duaᷤ
filius de fastrada sua uxore.
Fastelda uͦ de functa: leothgar¬
da Aannã dux̃ uxorẽ. &
ea mortua: uabuit iterũ duaᷤᷤ
coneubra as. gresuindã saxo¬
mei generis. de qͣ ei nata ÷ filia
noĩe ad altruth. & reginã quȩ
genuit ei drogonẽ. ⁊ hugonẽ.
Pt̾e̾a mat̃ eiꝰ bertrada in magno
apud eũ honore consenuit. Li
beros qͦq suos ita censuit ĩstitu¬
endos.
ut tã filii quã filiȩ pͥmo libera¬
lib studi is qͥb ⁊ ipse oꝑam dabat
erudirent᷑: Tũ filios cũ pͥmũ ȩtaᷤᷤ
paciebat᷑. more francoꝵ eqͥtare.¬
& armis ac uenationib exerceri
fec̃. Filias uͦ lanefitio assuescere.
coloq ac fuso ne ꝑ otiũ torꝑent
operã ĩpende: atq ad omẽm ho-¬
nestatẽ erudiri iussit. Exhis

Expanded text:
quater aut quinquies non solum expergiscenquater aut quinquies non solum expergiscenlicet, Pipinum et Ludovicum. Habuit et tres filias, Rothrudem, Bergam et Gislam. Habuit etiam alias duas filias de Fastrada sua uxore. Fastrada vero defuncta, Leothgardam Alamannam duxit uxorem; et ea mortua, habuit iterum duas concubinas, Gresuindam Saxonici generis, de qua nata est ei filia nomine Adaltruth, et Reginam, quae genuit ei Drogonem et Hugonem. Preterea mater ejus Bertrada in magno apud eum honore consenuit. Iberos suos ita censuit instituendos ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare, armis ac venatibus exerceri fecit, filias vero lanificio adsuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri iussit. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
regũ amicitiai ex perebat. ut
serenissimꝰ ĩꝑator corꝑe fuit
ãplo atq robusto. statura emi¬
nenti. & apice capitis rotundo.
naso paululũ mediocritantẽ
excedente. oculis pulchris canicie
ueneranda. facie leta. uoce clara. ua¬
rarissime. cȩnaq cotidiana qͣ ternis
tantũ ferculis p̾bebat᷑. p̃t̃ assã car
nẽ ꝗͣ uenatores uerib in ferre sole¬
bant. qua ille libentiꝰ quã ullo
alio cẏbo uescebat᷑. Int̾ cęnandũ
aut̃ aliqͦd a croama. aut lectorẽ
audiebat. Legebant᷑ ei historiȩ
antiqͦꝵ. & res geste. delectabat᷑
& libris scĩ augustini. p̃cipueq
his qͥ de ciuitate dĩ p̃titulati st̃.
Uini uͦ & om̃is potus adeo parcus
rnbibendo erat. ut suꝑ cȩnã raro
plusꝗͣ ter biberet. Estate pꝰ cybũ
meridianũ pomoꝵ aliqͥd sumens
ac semel bibens depositis uestib
& calciam̃tis uelut noctu solitus
erat duab aut trib horis qͥesce̾.
Noctib sic dormiebat. ut sõnum

Expanded text:
regum amicitias expetebat, ut regum amicitias expetebat, ut serenissimus imperator corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti et apice capitis rotundo, naso paululum mediocritatem excedente, oculis pulchris, canitie veneranda, facie leta, voce clara, varo. Caena cotidiana quaternis tantum ferculis praebebatur, praeter assam, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter caenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat: legebantur ei historiae et antiquorum res gestae, delectabatur et libris sancti Augustini, praecipueque his qui De cVini vero et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super coenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens, ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noctu solitus erat duabus aut tribus horis quiescere. Noctibus sic dormiebat, ut somnum
Abbreviated transcription (Latin):
Porro hȩc st̃ noĩa metropoleorũ
qͥ sub eiꝰ dictione manebant. Ro¬
ma. Rauenna. Medio laniũ. fo¬
ro uliũ. Oradꝰ. Colonia. Magon¬
Treueris. Senonis. uesuntiũ. Lug¬
dumĩ. Rothom agꝰ.Rhemis. Are¬
las. Uienna. Darantasia. Ebru
contentꝰ.s ȩtiã in peregrinis lin¬
guis ediscendis oꝑam ĩpendit:
Uerũ grecã linguã melius poterat
intellig̾e ꝗͣ ꝓnunti are. Indiscenda
deniq grãmatica petrũ pisamĩ
habuit auditorẽ : & in cȩt̾is dis¬
ciplins albinũ cognom̃to alcumii.
Tẽptabat ȩtiã scriħe. tabulasq
ferebat. ut cũ uacuũ tẽpꝰ e̾e̾t.
manũ litt̾is esfigiendis assuescet.
S parũ ꝓfuit labor p̃pꝰterus. ac
nec nũ ⁊ nocturnis horis. ⁊ sacri¬
fici ĩ tẽprꝰ inpigre frequentauit.
suo regno illis subuenire. uerũ
ȩtiã in transmarinis regionib
in sẏriã. & egẏptũ. & asfricã.
& iherosolimis. ⁊ alexan arie.
atq Kartagini pecumnias niuhaᷤ
mittere satagebat. Olikoe

Expanded text:
Porro haec sunt nomina metropoleorum quae sub ejus ditione manebant: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forojulium, Gradus, Colonia, MagonTreveris, Senonis, Vesontium, Lugdunum, Rothomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebredcontentus, sed etiam in peregrinis linguis ediscendis operam impendit. Verum Grecam linguam melius poterat intelligere quam pronuntiare. In discenda denique grammatica Petrum Pisanum habuit auditorem et in ceteris disciplinis Albinum cognomento Alcuinum. Temptabat etiam scribere, tabulasque ferebat, ut, cum vacuum tempus esset, manum litteris effigiendis assuesceret; sed parum profuit labor preposterus ac snecnon et nocturnis horis et sacrificii tempore impigre frequentavit. suo regno illis subvenire, verum etiam in transmarinis regionibus in Syriam et Aegiptum et Affricam et Hierosolimis et Alexandriae atque Kartagini peccunias multas mittere satagebat. Ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ecotidianis auͣt brenibus
leuibꝰq peccatis sine quibꝰ¬
I hec uita non ducitur coci¬
diana oratio fidelium satis facit.
Eorum ẽ enĩ dicere patͣ nͣ quies in
celis. Qui talipatri regeneratist̃
tio minima ⁊ cocidiana pecca. del
nuia aquibꝰ uita fidelium ͣ scelerai¬
te gesta. sed penitendo inmelius me¬
tata discedit. siquemãm odũ uera¬
cit᷑ drͣ dimitte nob̃ debita nrͣa. qm
tenti homini ignosoere. De mul¬
cꝑhoc ad omnia quȩ utilimĩa
fiunt ualet quod dñs ait.
date elemos inam:iecce oĩa
munda sunt uob̃. Nonsolum gͦ
quidat esurienticibum. sicienti
potum. nudouestitum. ꝑegͥnaͬti
ospitiũ. fugienti latibulum. egro
ł incluso iusitationẽ. captiuo redẽp¬
tionẽ. debili subuectione̾. cecodu

Expanded text:
quotidianis autem levibus brevibusque peccatis sine quibus haec vita non ducitur quotidiana oratio fidelium satisfaciet. Eorum est enim dicere: Pater noster qui es in coelis , qui jam tali Patri regenerati suntio minima quotidianaque peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit. Sed quemadmodum veraciter dicitur: Dimitte nobis debita nostra tenti homini ignoscere. CAPUhoc ad fiunt, valet quod Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco
Abbreviated transcription (Latin):
ale aliquid ⁊̃ pꝰ hancuitã
fieri incredibile none᷑. et
utrumitasit queri potest.
iaut inueniri aut latere
non ullos fideles ꝑignem quendã
purgatorium. quantoma gis
minusue bona ꝑeuntia dilȩxer̃.
tanto tardiꝰ citius q saluari.
Nontam̃ cales de qualibus dic¬
tume̾. quod regnũdei nonpos si¬
debunt: nisi conuenient᷑ peni
uenient᷑ auͣt dixi: ut steriles in
elemosinis nonsunt: quibꝰ cantũ
tͥbuit scͥptura diuina. ut earũ
tantũmodo fructũ se inputatur
pnuntiat dominus dextris. et
earum cancum modo sterilitatẽ
sinistris. quandohis dieturus ẽ.
uenite beneclicti patris mei ꝑ¬
cipite regnum. Ilis auͣt. Ite ma
ledicti inignem ȩternuod.
elemosinis posse reduni. iisi ab¬
ane cauendume̾ ne qͥs ꝗͣ
exsstimet infanda illa cͥ¬
mina. qualia quiagunt
regnumdei non possideburt.
cotidie ꝑ petranda ⁊ elemosinis
cotidie redim̾da. In melius quip¬
pe ẽ uita mutanda ⁊ ꝑelemosinaᷤ
de peccatis pͣc̾itis ẽ ꝓpitiandus dͤs

Expanded text:
ale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenvenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum . eleemosynis non redimi, nisi Sane cavendum est ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus;
Abbreviated transcription (Latin):
tum. lapides p̃ciosos. Sed lignafe¬
nuinstipulam: Dehis eniͣ dictũẽ
quod ꝑignem salui erunt. qͣm fun¬
damͣti merito nonꝑibunt: Si est
intelligendum. ut his manifestis
non inueniat̾ ẽe contrariũ. Ligua
quippe foenũ istipula nonabs ur¬
de accipi posunt rerum secularitĩ
quamuis licite concessarũ tales
cupiditates ut aminittisine aĩ
dolore non posunt. Cum auͣt iste
dolor urit six incorde fundamͣti
labet locum .i. ut ei nichil anͣ¬
ponatus: ⁊ malit homo quitali
dolore uritus rebꝰ quas itadiligit
inagis carere quam xp̃o. ꝑignẽ
fit saluis: Siaut̃ res huius mun¬
ditemporales acsecłares tẽpore
tẽptationis maluerit cenere ꝗͣ
quia ł pͥori loco hau̾it. cum in
hedificatione prius nonsit aliqͥd
fundam̃to. Ignis enĩ de quo eo loco
ut ambo ꝑeum cranseant .i. qui

Expanded text:
tum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco ut ambo per eum transeant; i
Abbreviated transcription (Latin):
ludouico imꝑatori quat tuor
eiꝰ successere filii. Quorum
lotharus pꝰ patris obitũ ñ
multis dieb euolutis. auersa
ualitudine correctus imꝑu
sui tẽꝑam̃to derelicto mona¬
chus factus .ẽ. relinquens
filio suo ludouicõ italici di¬
gnitatẽ imꝑii. Karolus uͦ
puis. franciã burgundiam.
⁊ aquitaniã obtinuit solus.

Expanded text:
Ludovico imperatori quatuor Ludovico imperatori quatuor ejus successere filii. Quorum Lotharius post patris obitum non multis diebus evolutis aversa valitudine correptus, imperii sui temperamento derelicto, monachus factus est, relinquens filio suo Ludovico Italici dignitatem imperii. Karolus vero Pius Franciam, Burgundiam et Aquitaniam obtinuit solus.
Abbreviated transcription (Latin):
tos ꝑfenestrã decantauit. qͦrũ
hoc est exordiũ. Gła laus et
honor tibi sit rex xp̃e redẽp¬
tor. Cui puerile decus prõpsit
osanna piũ. Quib imꝑator
emollitus mox eũ aumculis
ab solui p̃cepit. & priori gratia
redonauit. S dũ asua reu̾tit:
ueneno ficut fert᷑ extinguit᷑.
Cui successit in episcopatu ionaᷤᷤ
iuir uenerabilis qͥ contra clau¬
diũ taurmensẽ ep̃m heresiar¬
chem librũ de adoranda ed idit
cruce. Dogniati ⁊ abat enĩ me¬
moratus hereticus crucis do¬
minicȩ signũ ñ oportere ado.¬
rari: qͦd nisi adhibeat᷑ frontibꝰ
nr̃is. siue aqͥs qͥb regeneramꝰ.
aut crismati quo linimur.
aut sacrificio quo uegetam᷑.
nichil rite ꝑficitur. S ei me¬
moratꝰ ionas ep̃s satis lucide
catholicȩq illo suo respondit
libello. Flor uit ȩtiã hoc eode
tp̃r uir qͥdã rabanꝰ nomine
qui ⁊ ipse de laude cruetz
librũ diu̾sis scematib decora.¬
tũ. metrice cõposuit. Porro

Expanded text:
tos, per fenestram decantavit; quorum tos, per fenestram decantavit; quorum hoc est exordium: Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christe redemptor, Cui puerile decus prompsit osanna pium. Quibus imperator emollitus, mox eum a vinculis absolvi precepit et priori gratia redonavit. Sed dum ad sua revertitur, veneno, sicut fertur, extinguitur. Cui successit in episcopatu Jonas, vir venerabilis, qui contra Claudium Taurinensem episcopum heresiarchen librum de adoranda edidit cruce. Dogmatizavit enim memoratus hereticus crucis dominicae signum non oportere adorari, quod nisi adhibeatur frontibus nostris sive aquis quibus regeneramur aut crismati quo linimur aut sacrificio quo vegetamur, nichil rite perficitur. Sed ei memoratus Jonas episcopus satis lucide catholiceque illo suo respondit libello. Floruit etiam hoc eodem tempore vir quidam Rabanus nomine, qui et ipse de laude crucis librum diversis scematibus decoratum metrice composuit. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
Post cuiꝰ obitũ qͣctuor eiꝰ filii apd̾̃
fontanidũ cãpũ atrocit᷑ int̃ se¬
dimicauer̃t. In qͦ bello franciȩ.
italiȩ. aqͥtaniȩ. alamanniȩ.
saxoniẽ. burgundiȩq om̃s pene
milites mutu is sese concidere
lus optinuit caliuis. In romana
uͦ cathedra. memorato papę
gregorio serguis suocessit. Et
sergio leo qͣrtus. ⁊ leoni bene¬
dictus. ⁊ benedicto ichosaus.
floruit ȩtiã his tẽporib cheo¬
dulfus floriacensiũ abbas. & aure¬
lian ensiũ ep̃s. Qui cũ in simula¬
tus multis criminib apud in¬
ꝑatorẽ ludouicũ falso fuisses:
andegauis . ẽ. ex ilio relegatꝰ.
Quo dũ in custodia teneretur.
contigit ut ibidẽ die palma¬
riĩ ueniret iã dictꝰ piissimꝰ
imꝑator. Et cũ secus domũ
qua custodiebat᷑ idẽ theodul¬
fus ep̃s ꝓcessio ꝑ transiret : fa¬
cto silentio p̃sente imꝑatore
illos pulcherrimos uersus qui
nunc usq ꝑgalliã in eadem
sollẽpnitate psallunt᷑ a se edi¬

Expanded text:
Post cujus obitum quatuor ejus filii apud Fontanidum campum atrociter pugnaverunt. In quo bello Franciae, Italiae, Aquitaniae, Alamanniae, Saxoniae Burgundiaeque omnes pene milites mutuis se concidere lus optinuit Calvus. In Romana, vero cathedra memorato papae Gregorio Sergius successit, et Sergio Leo quartus, et Leoni Benedictus, et Benedicto Nicholaus. Floruit etiam his temporibus Theodulfus Floriacensium abbas et Aurelianensium episcopus. Qui cum insimulatus multis criminibus apud imperatorem Ludovicum fuisset, Andegavis est exilio relegatus. Qui dum in custodia teneretur, contigit ut ibidem die palmarum veniret jam dictus piissimus imperator, et dum secus domum qua custodiebatur idem Theodulfus episcopus processio pertransiret, facto silentio presente imperatore illos pulcherrimos versus, qui nunc usque per Galliam in eadem sollempnitate psalluntur, a se edi
Abbreviated transcription (Latin):
trburcii corpora a roma delata.
& in scĩ dyonisiĩ ęccła ñ longe
aburbe parisi aca st̃ tumulata.
thedra eugenio pape successit
ualentini anꝰ ⁊ ualentini ano
te lothariꝰ patrẽ suũ ludouicũ
ĩꝑatorẽ cõp̃hendit. & apd̾ sc̃i me-¬
dardi monast̾iũ custodiri man¬
dauit. Uxorẽ qͦq ipsĩ iudith
ex ilio relegauit. & Karolũ quẽ
ex ea ludouicus susceꝑat castro

Expanded text:
Yppoliti atque Tyburcii corpora a Roma delata et in sancti Dyonisii ecclesia non longe ab urbe Parisiaca sunt tumulata. thedra Eugenio papae successit Valentinianus, et Valentiniano te Lotharius patrem suum Ludovicum imperatorem comprehendit, et apud sancti Medardi monasterium custodiri mandavit. Uxorem quoque ipsius Judith exilio relegavit, et Karolum, quem ex ea Ludovicus susceperat, castro
Abbreviated transcription (Latin):
Dici non pocest dilectiᷤ¬
sime fili LAURENTI.
quantum tua eru¬
ditione delecter:
auantũq ce cupiam eẽ sapientẽ
non exeorũ numero de quibꝰ drͣ.
ubi sapiens. ubi seriba. ubi conqͥ¬
sitor huius scłi: nonne stultaor
fecit ds sapientiam huiꝰ mͣdi:
sed exeorũ numero dequibꝰ dic¬
tum ẽ. mulcitudo sapientium
sanitas ẽ orbtͣrarũ. Et quales

Expanded text:
Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales
Abbreviated transcription (Latin):
enchiridion ut dicunt habeaᷤᷤ
ide cius manibus non rece¬
dat. continens postulata: id
ẽ auid sequendum maxime.
quid propter diuersa prinꝰ¬
cipaliter hereses sit fuꝙ en¬
dum inquantiun ratio
preligione contendat. ł quid inra.¬
tione cum fides sit sola nonconue¬
niat. ł quid primum quid uldĩmũ
teneatũr. que c̃otius diffini tionĩ.
bio scies diligenter sciendo. qͥd
credi quid sꝑari debeat. qui d
amari. Hec eni maxime imnmo
uero sola in religionem sequẽ¬
dasunt. Nis qui contradicit.
aut omnino axp̃inomine
alienus ẽ. aut hereticus. Hec
sunt defendenda ratione.
auȩ ł asensibus corporis incho¬
ata. ł ab intelligentiam̃tis
inuenta. Quod auͣt nec cor¬
poreo sensu exꝑtisumus. nec
mente assequi uoluimus. ac
uolemus. eis sine ula dubita¬
tione creddenda sunt testibus.
aquibꝰ ea quȩ diuina uocari
iam meruit scriptura confec.¬
ta ẽ: qui ea siue ꝑcorpus siue
ꝑanimũ diuinitus adiuti.

Expanded text:
Enchiridion ut dicunt habeas, Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis bio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti,
Abbreviated transcription (Latin):
ominis aut sapientia pie¬
tasẽ. Habes ergo hoc in li¬
bro sci iob. Nam ibi legitur
Quod ipsa sapientia dixit hoĩ.
ecce pietas . ssapientia. Siauͣt
aueras quẽ dixerit eolocopieta¬
tem distinetius ingreco reperiẽ.
bian. auo noĩe significatur
bonus cultus quamus ⁊ hoc
pͣcipue referatur adcolendũ
dm. Sed nichil ẽ cõmodius il¬
lonomine quo eudenter di
auipetis ame ut breuit᷑ ma ꝙ¬
na dicantur: anhoc ipsum cibi
fortasse desid̾as breuit᷑ aꝑiri
Quonã moͬ sit colendus ds.
caritate colendum dm̃.
ꝓfecto dicturus es breuius hoc
dictum eeͣ quã uelles. ac demͣ
petiturus ea cibi breuiter expli¬
cari. aue ad singła tͥa istaꝑti¬
neant. quid credendum fide¬
scit. quid sꝑandum spe. quid
amandum sit caritate. Quod
cũ fecero ibi erunt omnia illa
ouȩ inepła tua querendapo¬
siusti. Cuius exemplum si ẽ
penes ce. facilee̾ ut eã reuoluaᷤ
rrelegas. Siau̾t non eͣ cõme¬
morante me recola.
benim tibi ut scribis.
librum ame fieri. quȩ̃

Expanded text:
ominis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies  quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc cipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei ui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, quonam modo sit colendus Deuscharitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me recolas.nim tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem
Abbreviated transcription (Latin):
fallatur. siue m̃tiat᷑. ut cumfalli¬
minus quam m̾tiri sit malum. qͣnͣ
cuꝑtinet ad hominis uoluntate .n.
tamͣ longe sit collerabilius inhis qͣ
arelegione sunt se iuncta mͣtiri:
auam in his sine auorũ fide ł notitia.
d̾s coli non potest. falli: ut in pluribꝰ¬

Expanded text:
fallatur, sive mentiatur, ut cum falli, quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his, quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in his, sine quorum fide, vel notitia Deus coli non potest, falli. » I
Abbreviated transcription (Latin):
Ue his cuudicunt euod bonũ est
malũ. ⁊ quod malum ẽ bonuor.¬
Qui dicunt cenebras luce̾: ilucẽ
tenebras. auidicunt dulce ainarͣ
lus homo. nisi malanatura. qr
homonatura ẽ. Porro sihomo
aliquodbonu̾ẽ qr natura ẽ qͥd ẽ
ialus homo. nisi malũ bonũ:
Tam̃ cum duo ista discernimus.
iniquus ẽ. S bonũ caua homo.
ialũ auia iniauus. Quis¬
Quis ergo dicit malumẽ hoiẽ
ẽẽ. aut bonu̾ẽ iniquumeẽ. ip¬
se incidit in illã ꝓpheticã sentẽ¬
tiaͣ. Ue his quidicunt qͥbonu̾ẽ¬

Expanded text:
icunt quod bonum est malum, et quod malum est bonumqui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum,lus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod b
Abbreviated transcription (Latin):
inc pꝰ peccatũ exul effectꝰ
stiriẽ auoq suã. quam pec¬
cando inse tamquam ira dice
uitiauerat. poena mortis ⁊ dam¬
nationis obstrixit ut quicquid
plis exillo i simul dampnata p¬
auam peccauerat conce ꝑcarna
lem concupiscentiã. inͣqͣua in o¬
bedientię pena similis retͥbutaẽ.
naseeret traheret originale pec¬
catũ quo traheret̾ ꝑerrores dolo¬
resq diuersos. adilluil extremũ
cum desertoribꝰ angłis uitiatoribꝰ
ipos essoribꝰ ⁊ consortibꝰ suis sine fi¬
ne suppliciã. Sic ꝑunum hoĩem
peccatum intrauit in mundum
⁊ppeccatũ mors. uta in omnes
homines ꝑtransit. in quo om̃s
peccauerͣ. Mundum qui dem
appellauit eoloco apłc. tinu̾sũ
genius humanũ. Ita ergose res

Expanded text:
inc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata pquam peccaverat colem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res
Abbreviated transcription (Latin):
eius lumine contum aciter a¬
u̾sa iuolauit. quȩ salubrem ser¬
uitucem ab eius legibꝰ male libero
abiuit arbitrio. uniuersa in ętͣnũ
deseretur abeo: uit peo merito.
penã ponde̾t sempit᷑nã. Plane
norum pocius libatiore monstra¬

Expanded text:
ejus lumine contumaciter aejus lumine contumaciter aversam violavit; quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane norum potius liberatione monstra
Abbreviated transcription (Latin):
de malis inmala p̾cipitabatur.
dampnata ⁊ ad uincca parti eoꝵ
qui peccauerunt anglorum. et¬
luebat impie desercionis dignis¬
simas penas. Adiram quippe di
ꝑtinet iustam quic quid ceca
undomica concupiscencia faciũt
libent᷑ mali:iquic quid manifestiᷤᷤ
aꝑtisq penis patiuntur inuiti.
Nonsane creatoris desistente
bonicate : imalis angłis subminiᷤᷤ¬
trare uitam uiuademq potentiã.
quę submninistratio siauferatur
deꝓpagine uitiata damnataq
nascentium formare semina::
animare ⁊ ordinare menbra. ꝑ
uegetaresensus. alimͣta donare.
Melius iudicauit de malis
benefacere. quammala nulla eẽ
ꝑmictere. Et si ouidem in meliꝰ
hominũ reformationẽ nullã
ꝓrsus eẽ. uoluisset sicut impio¬
rum nullae̾ angłorũ. non ne¬
merios fieret. ut natura quȩ doͣ
deseruit. quȩ preceptum sui qea¬
coris auod custoclire facillune
posset. sua male utens pocestate
calcauit. atq trans gressa ẽ. quȩ
inse sinconditoris ia gine̾ ab

Expanded text:
de malis in mala praecipitabatur damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei rtinet justam quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifeapertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque potentiam; quae subministratio si auferatur, de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra per vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere. Etsi quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, non immerito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custodire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque transgressa est; quae in se sui Conditoris imaginem ab
Abbreviated transcription (Latin):
fide̾ quȩ ꝑdilectionem oꝑatur
appbat atq cõmendat quȩ utiq
sine spe non pocest eẽ. Proinde
nec amor sine spe ẽ. nec sine
amore spes. nec utrmq sine fide¬
uos ergo auerit᷑ aud creden¬
dum sit. Quod ad religio¬
nemꝑtineat. nonrerum natum¬
natiura itarimandaẽ quem admo¬
dum abeis auos phꝵ icos greciuo¬
cant. Nec metuendumẽ: ne ali¬
auid deuiet numero elem̃torũ
demotu atq ordine ⁊ defectibus
sidum. de figura geli. de generibꝰ.
maturis aĩaliũ. fruticũ. lapidũ.
fontium. fluminum. montiũ
de spatiis locorum ⁊ tẽporum. de¬
signis imminentiũ tempestat sĩ
i alia scientia de his ꝑebꝰ qͣs illi ł ĩue.¬
ignoret: qr necipsi omĩa repꝑert̃
anto excellentes in genio. flagran¬
ces studio. abundantes otio Et qͣ¬
quedamuo istorica exꝑientia per¬
scrutantes: ⁊ ineis quȩ se inuenis¬
se głant̾. plura opantes potius
creatarũ causas siue celestium
siue cͣrestriũ. siue uisibilium
siue inuisibilium non uisibo.¬

Expanded text:
fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fideum ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et tesignis imminentium tempestatum, et alia scientia de his rebus quas illi inveignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et ququaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius causam, sive coelestium, sive terrestrium, sive visibilium, sive insivibilium, non nisi bo
Abbreviated transcription (Latin):
numeri supplem̃tũ de genere
hrimano. integritas uuuis ciui¬
soinstaurantur quippe. quȩ incer
sunt cumidq inde in angłis lapsũ
ẽ ex hoibꝰ redditur. Instaurãt̾ aũt
quȩ int̾ris sunt. cũ ipsihoĩes qͥp̃desti¬
natisunt in ec̾nãuitã acorrupcioĩe
uetustate renouant̾. Acsic ꝑilld
singlare sacͥficiũ inquo mediator
ẽ immolatus qd̾ unu̾ multe in lege
uiccie figurabant. pacificant᷑¬
ciliari inipso. pacificans ꝑsangiu¬
nẽ crucis eiꝰ. siue quȩ incelis sunt

Expanded text:
numeri supplementum de genere humano integritas illius civiso instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod in angelis lapsum est, ex hominibus redditur. Instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium in quo Mediator est immolatus, quod unum multae in Lege victimae figurabant, pacificantciliari omnia in ipso, pacificans per sanguinem crucis eius siue quae in caelis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modi ipsũ regẽ futurũ designa¬
re uidebat᷑. Porro ĩꝑante apsima¬
ro uistinianꝰ degens in cersona
cepͣ m anifeste popło qͦd ee̾t iterõ
Qua de re loci acole. augti ⁊ elo

Expanded text:
smodi ipsum regem futurum designare videbatur. Porro imperante Absimaro Justinianus degens in Cersona coepit manifeste populo, quod esset iterum Qua de re loci incolae Augusti zelo
Abbreviated transcription (Latin):
bib qͥd amascũ uih abitabant. &
cũ bulgarib pacẽ firmissimã fir̃.
Restauraũ etiã ȩxcłas qͥ fuerant
dirute. atꝑrib heraclũ. ꝓ aui sui.
Insurrex p̃ce̾a contͣ mono chelitaᷤ
satagens eoꝵ opiniones subu̾t̾e.

Expanded text:
i Damascum inhabitabant, et cum Bulgaribus pacem firmissimam fixit; restauravit etiam ecclesias, quae fuerant dirutae a temporibus Heraclii proavi sui. Insurrexit praeterea contra Monothelitas, satagens eorum opiniones subvertere,
Abbreviated transcription (Latin):
ebroino pipmꝰ filiꝰ aͥ segisili dñari
sub regib cep̃ in austria. Porro iste
ansegisilus anchises de noĩe an¬
chise qͦndã troiani pͥncipis dictꝰ¬
.ẽ. Cuiꝰ memoratꝰ filiꝰ pipmꝰ ex uxo¬
re plectrude duos filios habuit.
drogũ. ⁊ grimoldũ. S ex concubi¬
na genuit Rarolũ tuditẽ. Mor¬

Expanded text:
Ebroino, Pipinus, filius Ansegiseli, dominari sub regibus coepit in Austria. Porro iste Ansegiselus Anchises de nomine Anchisae quondam Trojani principis est Cujus memoratus filius Pipinus ex uxore Plectrude duos filios habuit, Drogum et Grismoldum; sed ex concubina genuit Karolum Tuditem.
Abbreviated transcription (Latin):
clotarꝰ pꝰ annos tres assũpti pͥn¬
cipatus regnũ cũ uita ꝑdidit.
Quo uita pͥuato: succ essit ei fr̃ eiꝰ
theodericꝰ. Uerũ hu ne pꝰ modicũ
tẽpꝰ franci de regno ꝓpellunt.
S ebromũ regiȩ aulȩ p̃positũ
luxouio monastio trudt̃. eũ
eiꝰ ultͣ neqͥtias tolerare nequi¬
rent. Deinde assum̃tes theode¬
rici frẽm childericũ regẽ sibi

Expanded text:
Clotarius post annos tres assumpti principatus regnum cum vita perdidit. Quo vita privato successit ei frater ejus Theodericus. Verum hunc post modicum tempus Franci de regno depellunt, et Ebroinum regiae aulae praepositum Luponio monasterio intrudunt, cum ejus nequitias ultra tolerare nequirent, deinde assumentes Theoderici fratrem Childericum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
discooꝑuit. Qͥb patͣtis. statuit
remeare retrorsũ. Igit᷑ a roma
digressus ad syciliã nauigauit.
Quo cũ qͥdã die secretiꝰ inbalneũ
lauaret᷑ a suis int̃ficit᷑. Pꝰ cuius
decessũ milites assumentes meren¬
tiũ quẽdã meniũ sibi creauert̃
ĩꝑatorẽ. S ñ pꝰ multos dies constan¬
tinꝰ constantis augꝰti defuncti filiꝰ
cũ multo ibidẽ ueniens naiugio
⁊ iꝑialẽ purnurã sũosit : & me

Expanded text:
discooperuit. Quibus patratis, statuit discooperuit. Quibus patratis, statuit remeare retrorsum. Igitur a Roma digressus ad Siciliam navigavit. Ubi cum quodam die secretius in balneo lavaretur, a suis interficitur. Post cujus decessum milites assumentes Mezentium quemdam Armenium sibi creaverunt imperatorem, sed non post multos dies Constantinus Constantis Augusti defuncti filius cum multo illuc veniens navigio, et imperialem purpuram sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd heresi suȩ nullatenꝰ adqͥesce̾
uellent. dpt̃ qͦd cũ ap̃ biz antiũ
pene om̃ib e̾ẽt exo sus ad ita¬
liã nauigaũ. uolens illã & a
pocestate longobardoꝵ erue¬
re. & ibi aliquan clu manere.
Egressus gͦ uaegia urbe. ue¬
nit athenas. ibiq mare tͣnsiers
beneuentanoꝵ fmes iuasit. S.
eiꝰ exercitũ grim dald eiusdẽ
cernens augꝰtus qͦd nichil contͣ
longobardos ꝓficeret romã ꝑ¬
rex̃. Cui sexto ab urbe milia.¬
Nrio uilitanꝰ papa reuerent᷑
occurrit. & eũ ad beati petri
limina oũ magna popłi ꝑdux̃
frequentia. Quo cũ ꝑueniss et.
optulit scõ petro palliũ optimũ
auro textũ. Et cũ inurbe i ã
ꝑ duodecĩ dies resedisset. magna
tactꝰ cripiditate uaria ornat̃ toꝵ
gn̾a ex aere ⁊ marmore qͥb urbs
decorabat᷑ in tẏberĩ uex̃ ut ea
constantin o polĩ ferret. Int̾ quȩ
basilicã sc̃ȩ dĩ genitricis mariȩ
& omĩum martẏrũ. quȩ pant̾eon
antiqͥtꝰ uocabatur. a eris regulis

Expanded text:
eo quod haeresi suae nullatenus acquiescere vellent. Propter quod cum apud Byzantium pene omnibus esset exosus, ad Italiam navigavit, volens illam et a potestate Longobardorum eruere, et ibi aliquantulum manere. Egressus igitur de regia urbe venit Athenas, ibique mare transiens Beneventanorum fines invasit. Sed ejus exercitum Grimoaldus ejusdem cernens Augustus, quod nihil contra Longobardos proficeret, Romam perrexit, cui sexto ad urbe milliario Julianus papa reverenter occurrit, et eum ad beati Petri limina cum magna populi perduxit frequentia. Quo cum pervenisset obtulit sancto Petro pallium optimum auro textum. Et cum in urbe jam per duodecim dies recedisset, magna tactus cupiditate varia ornamentorum genera ex aere et marmore, quibus urbs decorabatur, in Tiberim vexit, ut ea Constantinopolim ferret, inter quae basilicam sanctae Dei genitricis Mariae, et omnium martyrum, quae Pantheon antiquitus vocabatur, aereis tegulis
Abbreviated transcription (Latin):
in regno. anno in carnationis di¬
cũ eẽt qͣsi annoꝵ .xui. puerili usuᷤ
temeritate pacẽ ꝗͣpat̃ eiꝰ cũ abi-¬
sne lech arabbũ principe fixerat
soluit. & pacẽ cũ bulgarib nexã.¬
ꝑtͣbans ea q̃ a patre suo ordina¬
bilit᷑ fuerant facta. Remouit &
ãmare mardaitarũ exercitũ qͦd
imꝑiũ eiꝰ ab ĩpetu arabbũ tuebat᷑.
Qͥb rep̃ssis. pace ⁊ qͥete potitꝰ. ẽ.

Expanded text:
in regno, anno Incarnationis dicum esset quasi annorum sexdecim puerili usus temeritate, pacem quam pater ejus cum Abimelech Arabum principe fixerat, solvit, pacem cum Bulgaribus perturbans et ea quae a patre suo ordinabiliter fuerant facta. Renovavit etiam Marcianitarum exercitum, quo imperium suum ab impetu Arabum tuebatur. Quibus repressis, pac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisset. arabbes in fugã comittit.
ubidẽ hicmauit. Demũ ui ad
ĩꝑatorẽ regressus. uolens ab eo¬
sente iohe patricio elegit ꝗͣdã
apsimarũ quẽ ⁊ noĩnauit tẏbiũ.
aũt supto stolo qͥ secũ erat naui¬
gauit adurbẽ. & sine mora in¬
trouut in ea. ꝑmurũ blacherna¬
irũ. Et app̃hendens leontiũ exi¬
lio relegauit:¬

Expanded text:
bes in fugam convertit, ibidem hiemavit. Demum ad imperatorem regressus est, volens ab esente Joanne patricio, elegit quemdam Absimarum, quem et nominavit Tiberium, autem, sumpto stolo qui secum erat, navigavit ad urbem, et sine mora introivit in eam per murum Blachernarum, et apprehendens Leontium exsilio relegavit
Abbreviated transcription (Latin):
cos ex eis ꝓstrau̾. S dũ in de reu̾¬
teret᷑ p̃peditꝰ abulgarib in arto
clausere. cũ ꝓprii popłi cede ⁊
uulneratione iux p̾ualuit re¬
meare. Constituit p̃te̾a stephañ
ꝑsã sacellariũ suũ iuirũ crudelẽ
ao pessimũ. qͥ plures rei publice
pͥncipes gͣuit affligebat. quiq¬
enatrẽ ipsiꝰ uꝰti anastasiã absente
eo p̃sũpsit ab enis more pueri fla.¬
gellare. Quȩ res maxime fecit¬
eũ exosũ cunctis pͥncipib ⁊ domes¬
ticis suis. Insurrex̃ gͦ adu̾sus eũ
leontiꝰ patritiꝰ conspirante secũ
gallinico patriarcha. & carcerib
reseratis solutisq multis retrusis
cũ exiuit in forũ. moxq iustinia¬
nũ narib ãputatis apd̃ cersonã
ex ilio relegaũ. Deinde p̃fatoꝵ¬

Expanded text:
inde reverteretur praepeditus a Bulgaribus in arcto clausurae cum proprii populi caede et vulneratione vix praevaluit remeare. Sustinuit praeterea Stephanum Persam, sacellarium suum, virum crudelem, ac pessimum, qui plures reipublicae principes graviter affligebat. Quique matrem ipsius Augusti Anastasiam absente eo praesumpsit more pueri flagellare. Quae res maxime fecit exosum cunctis principibus, et domesticis suis. Insurrexit ergo adversum eum Leontius patritius, conspirante secum Gallinico patriacha, et carceribus reseratis, solutisque multis retrusis,cum eis, exivit in forum, moxque Justinianum naribus amputatis ad Cersonam exsilio relegavit; deinde p
Abbreviated transcription (Latin):
eraclonas gͥ heraclii filuis
ĩꝑauit cũ matre sua martia
hiuas arabbũ amirasmissus abhun¬
maro cȩp̃ cȩsareã palestine. & occi¬
dit inea .uii milia hominũ. et
eodẽ anno repulit senatꝰ hera¬
clonã oũ matre sua martina.
& lingua martinȩ recisa. & he¬
raclone naso reciso ꝓuex̾ ad ĩꝑiũ
constantẽ filiũ heraclii constan¬
tini: nepotẽ heraclii. His p̃tea¬

Expanded text:
eraclii filius imperavit cum matre sua Martina chinas Arabum admiraldus missus ab Hummaro cepit Caesarem Palaestinae, et occidit in ea septem millia hominum. Et eodem anno repulit senatus Heraclonam cum matre sua Martina, et lingua Martinae rescisa, et Heraclonae naso resciso provexit ad imperium Constantem filium Heraclii Constantini, nepotem Heraclii. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
floruer̃. Porro mauritiꝰ augꝰtus
dũ e̾e̾t uir dm̃ timens malebat
in hoc scło facinoꝵ suoꝵ corporali
supplicio uindictã ꝑsoluere. quã
torm̃tis gehennalib cruciari. Qs
cũ uigit̾ insuis orationib dñm
p̃caret᷑ meruit exaudiri. Quadã
itaq nocte dũ instratu suo qͥesc̾et.
uidit ꝑsõniũ ante aneã se ad stare
saluatoris effigiẽ. q̃ erat ante pala-¬
tii portã. Ex qͥ emissa .ẽ. uor ad
eũ dicens. date mauritiũ. Et te¬
nentes eũ qͥdã iudiciarii munstri
exibuer̃t ei. Tc̾ ait adeũ saluatoris
imago. Ubi uis reddã tͥ mala qͣ
meruisti. hic an infut᷑o seło. Et
ille. Oamator hominũ dñe. Inc
potiꝰ qͣ in illo. Tẽ uissit diuina uox
tradi eũ. & constantiã eiꝰ uxorẽ.
& omẽm eoꝵ cognationẽ phoce
accersiendũ philippicũ generũ
suii. Cui sibi adsistenti dix̃ mau¬
rituis. Scis int̾ agm.ra nr̃a ab ꝗͤ¬
m ilitẽ noĩe phocã: Cui ilie.
Scio unũ. Et ĩꝑator. Ciuꝰ.ẽ qͣli

Expanded text:
fecit. Porro Mauritius Augustus dum esset vir Deum timens, malebat in hoc saeculo facinorum suorum corporali supplicio vindictam persolvere, quam tormentis gehennalibus cruciari: quod cum jugiter in suis orationibus Dominum precaretur meruit exaudiri. Quadam itaque nocte cum in stratu suo quiesceret, vidit per somnum ante aeneam se astare Salvatoris effigiem, quae erat ante palatii portam, ex qua emissa est vox ad eum dicens: Date Mauritium, et tenentes quidam judiciarii ministri exhibuerunt ei. Tunc ait ad eum Salvatoris imago: Ubi vis reddam tibi mala quae meruisti? hic an in futuro saeculo? Et ille: O amator hominum, Domine, hic potius quam in illo. Tunc jussit divina vox tradi illum, et Constantiam ejus uxorem, et omnem eorum cognationem Phocae accersendum Philippicum generum suum. Cui sibi assistenti dixit Mauritius: Scis inter agmina nostra aliquem militem, nomine Phocam? Cui ille: Scio unum. Et imperator: C
Abbreviated transcription (Latin):
ł ost hȩc aut̃ maurituis augustꝰ in
hostili t̾ra positꝰ. cũ milites suos
ferro & rapinis abstinere cõpel¬
leret. nec tam̃ eis consueta stipen¬
dia largiret᷑. phocatẽ rogare ce-¬
pert̃. ut imꝑii regim̃ suꝑ eos
acciꝑet. Qͥb sepe noĩatus phocaᷤ
obaudiens. regalẽ purpurã sũpsit.
Qͦd audiens mauritius animo dis¬
solutꝰ reb adu̾sũ se fluentibus
cessit. & in qͣndã siluã mari conti¬
guã fugit. In qͦ cũ uxore & qͥnq¬

Expanded text:
ost haec autem Mauritius Augustus, in hostili terra positus, cum milites suos ferro et rapinis abstinere compelleret, nec tamen eis consueta stipendia largiretur, Phocam rogare coeperunt, ut imperii regnum super eos acciperet. Quibus saepe nominatus Phocas obediens, regalem purpuram sumpsit. Quod audiens Mauritius animo dissolutus, rebus adversum se fluctuantibus cessit, et in quamdam silvam mari contiguam fugit; in qua cum uxore