comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Accepi epłãs. Qͥ cum claniele sorcitꝰ est. nom̃ qm̃ ipse damel
uir desicũoꝵ uo̾eatꝰ ẽ abangło. sicut iste nine desider iꝰ ap¬
pessatur. Qd nocabulũ p̃sagio quodam futuroꝵ impositũ
ar it ħreo quod desideruis uocatꝰ est. desid̾abilem futurũ
ñꝑ aeñ qerabilia postulaturũ significaret᷑.: Pentateueus
grresꝯ̃omenẽ. qd̾ inlatinã lingũa crans latũ qͥnq uolu¬
minũ in t̃p̃tat᷑. Penta enĩ grest latine sonat qͥnq. theucos
uolumen. Hinc pentatheucus opꝰ quinq uoluminũ siue li¬
broꝵ. Significat aut̃ qͥnq libros legis editos amorse. suggil¬
lationẽ. de crachonẽ. siue opp̃ssionẽ qͥdam int̃pretant᷑. qͣsi sub¬
gulationẽ. asub & gula. sicut ⁊ suffocatio quasi subfaucatio a
sub & fauce cłr̾.: Ita ingenium qͣsi uinum ꝓbantes qͦ suꝑue¬
mente nouo uetus a.cessit. cum eacdem similitudo ñsit quia
ex sensu p̃sentiũ sapientia antiquoꝵ duloior apparet.

Expanded text:
accepi epistolas. Quid cum Daniele sortitus est nomen, quoniam ipse Daniel vir desideriorum vocatus est ab angelo; sicut iste nunc Desiderius appellatur. Quod vocabulum praesagio quodam futurorum impositum dicitur, ut in eo quod Desiderius vocatus est, desiderabilem futurum, vel desiderabilia postulaturum significaretur. Pentateuchon graecum nomen est, quod in latinam linguam translatum quinque volumin teuchos, volumen. Hinc Pentateuchon opus quinque voluminum sive librorum. Significat autem quinque libros legis editos a Moyse. Suggillationem, detractionem sive oppressionem quidam interpretantur, quasi subgulationem a sub et gula: sicut suffocatio quasi subfaucatio a sub et fauce dicitur. Ita ingenium quasi vinum probantes, quo superveniente novo vetus acescit; cum eisdem similitudo non sit: quia ex sensu praesentium sapientis antiquorum dulcior apparet
Abbreviated transcription (Latin):
imago patͥs ñ adimaginẽ. quia qͥeqͥd habet pat̃. tutum habet
filius ꝑnaturam. homo uͦ ita ẽ imago di qͦd adimaginẽ qͥa
ñ ꝑnaturam s participatione uł imitatione habet ea q̃di st̃.
Nel adimaginem dĩ que indo ẽ sicut ẽ omium ereaturarũ
inmente. Si militudinẽ qͦd ipsi do similis ẽ homo in eo qͦd
ficut abuno do om̃ia. ita abhomine om̃s homines. Uel una¬
go qͦd est rationalis. similis qd̾sieut ds hõib: ita hõ animalib
dñatur. Presit piscib maris & cet̾. Dn̾ari debuit homo ho

Expanded text:
imago est patris, non ad imaginem, quia quidquid habet pater, totum habet et imago est patris, non ad imaginem, quia quidquid habet pater, totum habet et filius per naturam. Homo vero ita est imago Dei, quod ad imaginem, quia non per naturam, sed participatione vel imitatione habet ea quae Dei sunt. Vel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creaturarum in mente. Ad similitudinem, quod ipsi Deo similis est homo, in eo quod, sicut ab uno Deo omnia, ita ab homine omnes homines. Vel imago, quod est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. Dominari debuit homo
Abbreviated transcription (Latin):
deret. ⁊ ut nos cautos reddat nede diguem᷑ consilium acci¬
ꝑe et abequalib et aminorib. cum ipse ad angłos ita loqͥ¬
tur quor minist̾io forsitan formatũ ẽ corpꝰ hominis. Uel qͦd
melins ẽ accipiamus consilium tͥnitatis fuisse. et ꝑ ũbum plu¬
rale distincꝰtonem ꝑsonarum ꝑhoc qͦd subiungit singula¬
rit̃. adimaginẽ & simil itudinẽ nr̃am unitatẽ essentiȩ.
Ed aut̃ uocet imaginem ułsimilituidinem uideamus.
Imago ẽ in liniamentis similili. Similitudo in cuiꝰlibet
eusdem ꝓpͥetatis parcicipatione. Imaginẽ dĩ ad hominẽ
possumꝰ dicere cognitionem u̾itatis. Similitudinẽ dilec¬
qonẽ bonitatis que inutroq scilicet dõ et homine sunt.
Adimaginẽ di factus ẽ homo sed̾m animã. Sicut enĩ ima¬
go rei ceruit᷑ in speculo. ita anima in sua ratione dm cogn¬
oere potest. Adimaginem qͥa non ẽ eiusq qͣq similis. filius

Expanded text:
deret, et ut nos cautos reddat, ne dedignemur consilium accideret, et ut nos cautos reddat, ne dedignemur consilium accipere et ab aequalibus et a minoribus; cum ipse ad angelos ita loquatur, quorum ministerio forsitan formatum est corpus hominis. Vel quod melius est, accipiamus consilium Trinitatis fuisse, et per verbum plurale distinctionem personarum; per hoc quod subjungit singulariter ad imaginem et similitudinem nostram, unitatem essentiae. Quid autem vocet imaginem, quid similitudinem, videamus. Imago est in lineamentis similibus; similitudo in cujuslibet ejusdem proprietatis participatione. Imaginem Dei ad hominem possumus dicere recognitionem veritatis; similitudinem, dilectionem unitatis; quae in utroque scilicet Deo et homine sunt. Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago rei cernitur in speculo; ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Ad imaginem, quia non est ei usquequaque similis. Filius
Abbreviated transcription (Latin):
suescunt. Reptilium. Tria sunt genera thrahentia. serpen¬
ta repentia. Trahentia. sunt ñmes qui pͥmo t̾ram figentes
ore.postea sese crahunt. Serpentia. serpentes qͣ extra cutẽ
pedes ñ habent. s camen intrahabent costas quib in niten¬
tes corisimul ferunt᷑. Repentra qͥ extra cutem habent pe¬
des ut botrace. lacerce. stelliones. Bestie dicunt᷑ fere
que ledunt ungne ueldente uel animi bestiali. stultieia ut lepꝰ.
faciamus hominẽ adimaginẽ & similitudinẽ nr̃am. Primo
ayxit. in pͥncipio ereaiit d̾s celum & t̾ram. De iñ dyxit. fiat
lire. Hic tercio adiunxit. fãciamus hominẽ. & cet̾. In hoc no¬
cari possunt tres ꝓgressus. pͥmum opus. deinde informans
uerbum. cereio consiliũ ꝑ hoc qͦd hic ad iungit. faciamus ho¬
minẽ ⁊ cet̾. Nec ꝓptea comsilium inducit quin eque possit fa¬
cere et magna & parua. s ut dignitatẽ ereati hominis osten¬

Expanded text:
suescunt. Reptilium tria sunt genera: trahentia, serpensuescunt. Reptilium tria sunt genera: trahentia, serpentia, repentia. Trahentia sunt vermes, qui primo terram figentes ore, sese postea trahunt. Serpentia, serpentes qui extra cutem pedes non habent, sed intra habent costas, quibus innitentes toti simul feruntur. Repentia qui extra cutem pedes habent, ut batracae, lacertae, stelliones. Bestiae dicuntur ferae, quae laedunt ungue vel dente, vel animi bestiali stultitia, ut lupus. Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Primo dixit: In principio creavit Dlux, hic tertio adjungit: Faciamus hominem, etc. In hoc vocari possunt tres progressus. Primum opus, deinde informans verbum, tertio consilium, per hoc, quod hic adjungit: Faciamus hominem, etc. Nec propterea consilium inducit, quin aeque possit facere et magna et parva; sed ut dignitatem creati hominis osten
Abbreviated transcription (Latin):
dium uł cristiciam ⁊ comsimiles affectiones sortientes ab ex¬
trinsecis. Iste cam̃ affectiones ñ in tantũ dñantur animis ho¬
minũ ut achones nr̃e magissequant᷑ eas qua diseretionẽ m̃¬
tis & liberum arbitrium. Ista aut̃ opinio ut aiuint qͥdam or
ta ẽ ab hercule. atblante ꝓmecheo. qui eredunt eur fuisse de¬
mones incarnati. et cradiderunt mathematicam falsam
quidem doctͥnã. ẜ ꝑ quasdam uerisimiles rationes eam ꝓba¬
uerunt ut facilius deciꝑent homines. ⁊ istam sollicitu dinem
intimarent. Animã uiuentem atq motabilem uel mutabi¬
lem ut est inhebreo. Qͥcqͥd enĩ factum ẽ ꝓpt̃ hominẽ fecit q̾s
Adimitationẽ ⁊ mortẽ. hominẽ uͦ solũ ad ĩmortalitatẽ. Qũa
ꝓduxerant aque .i. ꝓdnxerunt. uel pꝰ quani ds̃ ereauit. Cres¬
eite .i. multiplieamini. ut imum sit glosa alceruis. Iumenta
C reptilia & bestias triaponit. Inmenta quecumq man¬

Expanded text:
dium vel tristitiam, et consimiles affectiones sortientes ab exdium vel tristitiam, et consimiles affectiones sortientes ab extrinsecis. Istae tamen affectiones non in tantum dominantur animis hominum, ut actiones nostrae magis sequantur eas, quam discretionem mentis, et liberum arbitrium. Ista autem opinio ut aiunt quidam sancti orta est ab Hercule, Atlante, Prometheo: qui creduntur fuisse daemones incarnati, et tradiderunt mathematicam, falsam quidem doctrinam, sed per quasdam verisimiles rationes eam probaverunt ut facilius deciperent homines: et istam sollicitudinem intimarent. Animam viventem atque motabilem, vel mutabilem; ut est in Hebraeo. Quidquid enim factum est propter hominem, fecit Deus ad mutationem, et mortem: hominem vero solum ad immorquam Deus creavit. Crescite, id est multiplicamini: ut unum sit glossa alterius. Jumenta, et reptilia, et bestias tria ponit. Jumenta quaecunque man
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitatis necesse ẽ eam eẽ. mͦ ut homo de hoc statu in ꝑfecti¬
oms ꝑueniat ad ĩmutabilitatẽ et ꝑfectionẽ. Ad quam eñ
nandi metendi transfretandi et huiusmodi. Non enĩ in por¬
tant necessitatẽ aliquã animis nr̃is ut auferant liberũ ar¬
bitrium inclinando eos ad quaslibet achones. sicur fabulant᷑
genelliaci. Uerum ẽ camenquia quodãmͦ corporib dñantur
Tria enĩ mire uircuris et efficatie fecit d̾s increaturis. herba
lapides. stellas. Herbe enĩ frige facuint et cale faciunt
et cotum statum corꝑis ꝑmutant. quã potentiam adño in
ereatione susceꝑunt. Lapide similit̾ statum corpoꝵ diũso
modo ꝑmutant. Scelle quidem om̃s & pͥncipalit᷑ planete
incorꝑib subiectis suos habent effectus ꝑmutandi mediante
aere. Immutatis uͦ corꝑib ꝑ affinitatem qu̾a habent cũ
animab sibi ad iunctis. et ipse quoq anime mutant᷑ gau¬

Expanded text:
tabilitatis, necesse est eam esse modo, ut homo de hoc statu imperfectitabilitatis, necesse est eam esse modo, ut homo de hoc statu imperfectionis perveniat ad immutabilitatem, et perfectionem, ad quam cum nandi, metendi, transfretandi et hujusmodi. Non enim important necessitatem aliquam animis nostris, ut auferant liberum arbitrium, inclinando eos ad quaslibet actiones, sicut fabulantur genethliaci. Verum est tamen, quod quodammodo corporibus dominantur. Tria enim mirae virtutis et efficaciae fecit Deus in creaturis, herbas, lapides, stellas. Herbae enim frigefaciunt, et calefaciunt, et totum statum corporis permutant: quam potentiam a Domino in creatione susceperunt. Lapides similiter statum corporum diverso modo permutant. Stellae quidem omnes, et principaliter planetae in corporibus subjectis suos habent effectus permutandi mediante aere. Immutatis vero corporibus per affinitatem quam habent cum animabus sibi adjunctis, et ipsae quoque animae mutantur, gau
Abbreviated transcription (Latin):
apt ꝓfunditatem. mͦ tenebras ꝓpt̃ absentiã lucis. mͦ aquas ꝓpt̃
mobilitatẽ appellat. Nota qͦd terra & aer. ñ mutauerunt pͥo¬
ra loca sieut ignis. et aqͣ ꝓpterea quia t̃ra et aere ubiq in di¬
get humana natura terra. ut sustentetur aere. ut crabat
emutat flacum quo uita subsistit. calore uͦ ignis et aque
humiditate ñ semꝑ eget. fiant luminaria infirmaniento
celi. Ecce incipit dioere de ornatu trium sequentiũ dierum
post distinchonem trium p̃cedentiũ & pͥmum deornatu su¬
perior icit. Sicut sol diem inchoat & t̃minat ꝑ ortum &
occasum et distinguit in certas par tes ꝑ ꝓcessum & discernit
a nocte ꝑlucis sue splendorem. similit̾ luna & stelle. diuidunt
noctem. Tempꝰ distinguit᷑ ꝑsolem qͦd modo necessariũ ẽ ad re¬
parationẽ generiᷤ humani. Cum enĩ tempꝰ sit successio mu¬

Expanded text:
propter profunditatem, modo tenebras propter absentiam lucis, modo aquas propter propter profunditatem, modo tenebras propter absentiam lucis, modo aquas propter mobilitatem appellat. Nota quod terra et aer non mutaverunt priora loca, sicut ignis et aqua, propterea quia terra et aere ubique indiget humana natura: terra, ut sustentetur; aere, ut trahat et emittat flatum quo vita subsistit. Calore vero ignis et aquae humiditate non semper eget. Fiant luminaria in firmamento caeli. Ecce incipit dicere de ornatu trium sequentium dierum post distinctionem trium praecedentium: et primum de ornatu superiorum dicit: Sicut sol diem inchoat, et terminat per ortum et occasum, et distinguit in certas partes per processum, et discernit a nocte per lucis suae splendorem, similiter luna, et stellae dividunt noctem. Tempus distinguitur per solem, quod modo necessarium est ad reparationem generis humani: cum enim tempus sit successio mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓduxit tra animalia diũsi generis. In eadem factꝰ ẽ homo
adimaginem & similitudinẽ dĩ. Et m̾ito pꝰomĩa fac̾tus
est homo qui om̃ib p̃ferendus erat. Hec sunt oꝑa sex der̃
erib pͥmis dieb ds cuncta inmateria creauit et ordinauit.
ltrib uͦ sequentib dieb ornauit. s modo ueniamus ad lit
Npͥncipio ereauit d̾s¬
celum & terram. Tria suꝑiora elementa celum uocat. Ter¬
xa aut̃ erat inanis & nacua. In anis a seminib. uacua a
germinib. Nel mantł ꝓpt̃ concauitatẽ. uacua. quia ⁊ ntanta omn¬
cauitate t̾re nonerat nͥ aer & nebula. Tenebre erant suꝑ faciem
abissi. Tenebras possumis dicere nebulam illam. seilieet cõ¬
mistionem trium elementoꝵ. ignis. aeris. aque. Abillum con¬
cauitate. Hel alit̾. slebulam abissum. & tenebras absentiam
nem. qui quasi arcifex oꝑi formamdo perat: aquas uocat ne¬
bulam illam ꝓ motabilitatẽ et ita eandem rem mͦ abissum

Expanded text:
produxit terra animalia diversi generis: et in eadem factus est homo produxit terra animalia diversi generis: et in eadem factus est homo ad imaginem, et similitudinem Dei. Et merito post omnia factus est homo, qui omnibus praeferendus erat. Haec sunt opera sex dierum. Tribus primis diebus Deus cuncta in materia creavit, et ordinavit: tribus vero sequentibus diebus ornavit. Sed modo veniamus ad litprincipio creavit Dcoelum, et terram. Tria superiora elementa coelum vocat. Terra autem erat inanis et vacua. Inanis a seminibus; vacua a germinibus; vel inanis propter concavitatem: vacua, quia in tanta concavitate terrae non erat nisi aer et nebula. Tenebrae autem erant super faciem abyssi. Tenebras possumus dicere nebulam illam, scilicet commistionem trium elementorum, ignis, aeris, aquae; abyssum concavitatem. Vel aliter: nebulam, abyssum, et tenebras, absentiamnem, qui quasi artifex operi formando praecerat, aquas vocat nebulam illam propter mobilitatem: et ita eamdem rem modo abyssum
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentũ sit deaquis solidatis quasi cristallinus lapis
quod ueri simile uidetur. cum color eiꝰ hoc uisib nr̃is indi-¬
cet. alĩ aͥieunt qͦd igneȩ mͥature sit. Quodaquȩ suꝑ fir mam̃tũ
sint. & ingenesin & in ꝓpħa etiam habet᷑ ubi dr̃. Aque quę
suꝑ celosꝰ sunt laudent nomen dñi. Quales aut̃ sint aque
ille nonest nob̾ certum. Dicunt tamen qͥdam expositores
nebule ibi consistant. Tercia die congͤgate sunt aque in
raneam concauitatem. uñ ꝑtracorios .i. ductus subterra¬
igne p̃dicto meliorando eum forma & splendore eum fecit so¬
lem. Qdͦ desupͣ memorato igne factꝰ sit  In de conieimus qͥa
sepe possumꝰ conicere u̾itatẽ significantium. Solus sol ꝓpͥam
& luna de aeria materia facte sunt. & tantum relucent. et
non lucent. Qͥntodie. pisceset aues. de aquis fac̾ti sunt. Inde
illud. parcim remittũ gurgiti. parcĩ leuas inaera. Sexta die

Expanded text:
firmamentum sit de aquis solidatis quasi crystallinus lapis; firmamentum sit de aquis solidatis quasi crystallinus lapis; quod verisimile videtur, cum color ejus hoc visibus nostris indicet. Alii dicunt quod igneae natursint, et in Genesi et in Propheta etiam habetur; ubi dicitur: Aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Quales autem sint aquae illae, non est nobis certum. Dicunt tamen quidam expositores cilicet, fumi vel nebulae ibi consistant. Tertia die congregatae sunt aquae in raneam concavitatem. Unde per tracones, id est ductus subterraigne praedicto, meliorando cum forma et splendore, fecit solem. Quod de supra memorato igne factus sit sol, inde conjicimus, quod saepe possumus conjicere veritatem significantium. Solus sol propriam  luna, de aerea materia factae sunt, et tantam relucent et non lucent. Quinta die pisces et aves de aquis facti sunt; unde illud: partim remittis gurgiti, Partim levas in aera. Sexta die
Abbreviated transcription (Latin):
ds. fiat lux .i. distinguat᷑ ignis acct̾is elementis. fieri
enim in hoc loco distingui in telligit᷑. fecit enim ds omĩa &
ereando ⁊ distinguendo ñ oꝑatione s sola uoluntate que fuit
abet̾no. Ignis uͦ distinctꝰ lum̃ p̃buit mundo qualecumq infe
rior et motum habens circularem quasi quedam lucida nu¬
bes circumferebat᷑ sicut mͦ sol. ortu & occasu suo. fecit tres pri¬
mos dies et noctes. Qualis aut̃ forma ea fuerit rotunda scil
an longua ignorat᷑. Creata autem eredit᷑ lix illa ineo loco ubi
soloritur. et ira initiũ illius pͥmi aiei ñ p̃cessit aurora siue ma
ne .i. lux p̃nunta orcus soł. qd̾ caute innuens scͥpt᷑a distinguit
nat᷑alem diem ꝑduos excremos arcicłos ita. Et factumẽ in qͥt
in occasn. qͦd ꝑ equalitatẽ eqͥnoctiał diei et noctis potest ꝓbari.
et cotũ illud spacium ẽ unus dies nat᷑alis. Sed̾a die factũ est
firmamentum ut diuideret aquas abaquis. Beda dicit qͦd

Expanded text:
dicit: Fiat lux, id est distinguatur ignis a caeteris elementis. Fieri enim in hoc loco distingui intelligitur. Fecit enim Deus omnia, et creando et distinguendo, non operatione, sed sola voluntate, quae fuit ab aeterno. Ignis vero distinctus lumen praebuit mundo infe et motum habens circularem; quasi quaedam lucida nubes circumferebatur, sicut modo sol. Ortu et occasu illius fecit tres primos dies et noctes. Qualis autem forma ei fuerit, rotunda scilicet an longa, ignoratur. Creata autem creditur lux illa in eo loco ubi sol oritur, et ita initium illius primi diei non praecessit aurora sive mane, id est lux praenuntia ortus solis; quod caute innuens Scriptura distinguit naturalem diem per duos extremos articulos, ita: Et factum est, inquin occasum. Quod per aequalitatem aequinoctialis diei et noctis potest probari. Et totum illud spatium est unus dies naturalis. Secunda die factum est firmamentum, ut divideret aquas ab aquis. Beda dicit quod
Abbreviated transcription (Latin):
sit diluuium. qͦd quidem dubium ẽ. siẽ n illud qñ scilieet aque
uaporalit̾ erigunitur ad suꝑiora ad temꝑandum suꝑiorẽ calorẽ minu¬
atur aqua: antantumdẽ minferiorib remaneat. Catharacte. Quidã
uolunt firmam̃tum aꝑtum fuisse. & suꝑ cęlestes aquas descendisse
ꝑ pluuias. quod dubium ẽ similit̃. & ecordatꝰ est antẽ ds noe scilicet
scdin effectum ñ affectum. oblitus enĩ uidebat᷑ quia tam diu dimise¬

Expanded text:
 et illud, quando scilicet aquae vaporaliter eriguntur ad superiora, ad temperandum superiorem calorem, utrum minuatur aqua, an tantumdem inferioribus remaneat. Cataractae coeli apertae sunt. Quidam volunt firmamentum apertum fuisse, et super coelestes aquas descendisse per pluvias; quod dubium est similiter. Recordatus est autem Deus Noe, scilicet secundum effectum, non affectum. Oblitus enim videbatur quia tam diu dimise
Abbreviated transcription (Latin):
cat ꝑnuditatẽ uolebas excusare. s hec potiꝰ te accusat. qͥ a
significat neqͥtiam & pecẽm p̾cessisse uite. et uͦ hoc sig¬
nificat. qͥa quis nͥ tua neqͥtia indicauit tͥ qͦd nudus ẽẽs:¬

Expanded text:
cat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia cat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua nequitia
Abbreviated transcription (Latin):
honio subsistere possit facꝰtum ẽ ut cetere partes corꝑis ad
nutum rationis stent aut moueantur. Un a aut̃ rationi
ñ obedit in signum transgressionis scił pudenda. Id̾o ui¬
delicet quia tota ꝓpagatio generis humaniꝑ partẽ illam
erat transitura: Scͥptum est inea quasi in porta signũ in¬
obedientie parentũ. in obedienta inflicta menbroꝵ. folia
ni & mali. & quia dñs dicit ad natanaelem in eungłio. Pri
culpa sua. ne amissa uerec̃dia in uerecundi fiant. ⁊ ꝑtina¬
ces. s dat eis loc̃ penitentiȩ et consilii. Unde de ambulat
ut audiant. & sic fiant memores ipsius dĩ. Adam ubi es ÷
Questio ul. increpatione uł ex compassione. Eo qͦs nudus
eẽm. Nota qũa stulte agit. in ducens ad excusan dũ qͦo poti
uertitur in eius accusationẽ. ut potius ꝑ hoc conuincat᷑ pec¬
casse in pomo qu̾a se excuset. Qͥs enim indieauit. Ac si di¬

Expanded text:
homo subsistere possit, factum est ut caeterae partes corporis ad homo subsistere possit, factum est ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folini et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangelio: Prculpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiant et pertinaces. Sed dat eis locum poenitentiae et consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione, vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc convincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si di
Abbreviated transcription (Latin):
riciam. Unde ipsa mulier estuando dubitans atq ponde¬
rans. ꝓmissa diaboli et ꝓhibitionem dĩ respexit adlignum.
& ita capta ẽ gula. ut etiam absq ꝓmissis di aboli ꝑsolum ui¬
sum ad hesum ligni ꝑsuasa ẽ. merito ut qͥ insordib ẽ sorde¬
cat ad hue. Dicitur cam̃ comestio pomi pͥmũ pecẽm. s ac¬
tuale intelligendum ẽ. qͦd p̃cesserunt suꝑbia et auaritia.
Aꝑcisunt ocłi amboꝵ. Nonquod uiderent aliqua que ñ ante
uiderent. s quia uisu ꝑcipiebant et cogitabant tale qͥd
qͦd non ante. Cumq cognouissent se ẽẽ. nudos .i. nu di¬
catẽ disconuenire ꝓmotu illicito. et quia auferre ñ potu¬
erunt. tegere uoluerunt parces illas in qͥb motũ illieitũ
senserunt. Iuste quidem inflicta ẽ homini hec pena a
dño. ut qͥa ratio noluit obedire suo suꝑiori .i. do. nec ei o¬
bediat suum inferius .i. earo. Ex miscd̾ia sam̃ di. et ut

Expanded text:
ritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderitiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et avaritia. Aperti sunt oculi amborum, non quod viderent aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, id est caro. Ex misericordia tamen Dei, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt unionẽ dilectione. Uel in carne una. scił ingen̾atione
quia non est temptatꝰ ꝑ aliquam simpli cem bestiã. ut ẽ co¬
lũba. uł agnis. neposset scił excusare cransgressionẽ ais¬
cens. Qͥs putaret dolum in eẽ. in huiꝰ modi specie uł for¬
ma: Cur p̃cepit nob̃ ds ⁊ cet̾. Caute fuixit se dubitare
de p̃cepto ꝓhibente ut et mulierẽ faciat dubitare. et dm
qui tam boni ligni fructum ꝓhibuit ostendat ñ tautum
eos diligere quantũ oportebat. Ne forte moriam᷑. Nota.
dũs affirmauit dicens. Morte moriemini. Mulier dubitauit
inquiens. Neforte moriam᷑. unde diabolꝰ sꝑans ꝑ hoc se pos¬
se efficere qͦd uolebat. plane ut adũsariꝰ negauit dicens. Ne¬
quaquam moriemini. Aꝑient᷑ ocłi ur̃i. diuinã cognitionẽ
qua ds omĩum nat᷑as ꝑfecte ⁊ uno intuitu cõp̃hendit ꝓmit
tionẽ pomi. Pduo illa que ꝓmittit. in ducit in suꝑbiã et aua¬

Expanded text:
ciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione ciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione quod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu comprehendit, protionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et ava
Abbreviated transcription (Latin):
ni. ⁊ id̾o retentũ ẽ signũ sicut cicatrices xp̃i in triũphũ. Qũa¬
obrem relinquet homo. & cet̃. Due iste tamtũ ꝑsone in para¬
diso excludunt᷑. scił ne pat̃ cũ filia. aut filiꝰ eum matre eo eat.
dimittat : S relinquet.i. nunꝗͣ carnaliter adherebit. Nec
dicendum qd relinquat habitatione. aut om̃tno dilechone
s pͥuilegio dilectonis qͦa ad uxorem transferre debet. et eti¬
am relinquet subiectione et cutela pat̾na aque mancipatꝰ
est ex quo fit pat̃ familias ut curam ꝓprie familie impende¬
re possit. Et erunt duo in carne una .i. tanta er it dilectio
int̾ uirũ & mulierẽ quod utruisq sp̃e nullam habebit dif¬
ferentiam int̾ carnem a se uiuificatam. et carnẽ alter ius
dilectam. et si possent inuna et eadẽ carnẽ libent̃ habita¬
rent. & quia inire ñpossunt facere hanc unitatẽ. qͦd possunt fa¬

Expanded text:
ni; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamni; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamobrem relinquet homo, etc. Duae istae tantum personae in paradiso excluduntur, scilicet ne pater cum filia, aut filius cum matre coeat. Ldimittat? non. Sed relinquet, id est nunquam carnaliter adhaerebit. Nec dicendum quod relinquat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, fa
Abbreviated transcription (Latin):
it ut socia intellig̾etur. Querit᷑ etam utrum eũ ad ditioue
rei excrinsecus sumpte decosta illa facꝰta sit mulier. ande so¬
la costa. et cdicunt quidam ita ẽẽ. S si ad ꝑficiendũ corpꝰ mu¬
ueris decosta illa ds ex crinsecus augmentũ sumpsit. eũ illd̾̃
qͦd adclebarur maius quam illa cosfa fuerit. potnus de illo
mulierẽ factam scͥptura debuit dicere unde plur es par¬
tes substantiȩ suȩ acceꝑit. Restat ut dicamus costam illã
insemet ipsam multiplicatã. n exea mulierẽ formatã nul¬
lo addimenid excrinsecus sumpto. Maiꝰ enĩ fuit de nichilo
om̃ia face̾. quã paruam substantiã in ipsam mulriplicare
Iđe dicimꝰ de illis qͣnq panib in eungłio. Et repleuit ear¬
nem ꝓea. ne aut turpis eẽt fossa si ua eua om̃ino. aut si o
ꝓ osse reponeret᷑ nullum signum remaneret ablate coste
ꝑquam constat unum tantũ pͥncipiũ ẽẽ totius generis huma¬

Expanded text:
it, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione it, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus in Evangelio. Et replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis huma
Abbreviated transcription (Latin):
ei adiutoriũ simile sibi. Qͥa multa iam habebat ut ium̃ta.
s tam̃ om̃ia dissimilia erant. Ad dux̃ eã adadam ⁊ c̃. uel
ratio. scił quia futurꝰ erat dñs suꝑ omĩa illa. & id̾o decebat ut
ꝓ arbitrio suo daret eis nomina. Immisit gͦ soporem in adam.
hoc id̾o factũ ẽ ne si uigilanti auferret costam. uideret᷑ ds
eum lesisse. nunc uͦ ita leniter eam sumplit qͦd nec eqiam dor¬
mientẽ eingilauit. Eo qͥdam querunt si plures costas habu¬
it.pͥus nullo latere de quo illa costa sũpta ẽ. cunc erat suꝑflu
nutus fuit. friuolum ẽ. qͥa nec dentes pueroꝵ qͥ postea mutan¬
tur dicunt᷑ suꝑflui. nec ipsi met quauis non dum habeant
naturale augmentũ diminuti uidicant᷑. S potius atten¬
dendum ẽ quod nec de capite nec depedib uiri sumptũ
est. id unde fieret mulier. Ne aut aña si decapite. aut. an¬
cilla si depedib putaret᷑. ideo demedio .i. costa sumi deeu¬

Expanded text:
ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel ratio, scilicet quia futurus erat dominus super omnia illa, et ideo decebat ut pro arbitrio suo daret eis nomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, utrum plures costas habuit prius in illo latere de quo illa costa sumpta est, quia si sic, tunnutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis nondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decu
Abbreviated transcription (Latin):
inparadiso. et itẽ at̃ra ibidem absorta. et extra parady sum
iterum oriri. qui scd̃i ortus nobis not sunt. Precepitq ei ds
de om̃i ligno paradisi & cet̾. Eece dat p̃ceptũ ꝑ qͦd si serua¬
ret homo custodiret paradi sum. et hoc solũ ẽ p̃ceptũ. de
ligno scientie ne comedas. qd aut̃ p̃mittit᷑. ex om̃i ligno pa¬
radisi comede ꝑmissio ẽ. Etpͥmum blandit᷑ ꝑ mittendo. pꝰ
ñ ds̃ homini bonum dedit quod daturus erat ei. quare etiã
tot ꝑmisit. ⁊ uũ solũ ꝓhibuit. quare etiam qͦd ꝓhibuit ñ
p̃cepit comedere qͦd homini eẽt facilius. et equi ualens obedi¬
entia admeritũ :. Preceptũ datum ẽ ut ꝑmeritũ obedien¬
tre głosius obtineret bonum. Multa concessa sunt ut fragili¬
tati humane ꝓuideret᷑. et ut ñ posset excusari mobedientia.
ñ p̃cepit comedere de ligno scientie boni et mali. ut pura eẽt

Expanded text:
in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post mni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset
Abbreviated transcription (Latin):
ad sustentationem uite temꝑalũ. ꝑ lignum quippe seientie bobe¬
c̃uendo habiturꝰ erat et̃nam uitam. Et fluuius egrediebatur.
hic ẽ fons supͣdictus uł fluuius oriens a fonte illo. prius unus.
pꝰ in iiiͦiͬʳ. diuisus. de loco quodam. uoluptatis .i. paradisi. ñ qͦd
ibi ortus statim exiret ad alia loca. s ad irrigandum paradisũ
egrediens. Qͥ inde diuidit᷑. uł in ipso paradiso pꝰ quã aliquan¬
diu ut utiꝰ manauit uł pꝰ quã a paradiso egressus ẽ. Querit᷑ qͦmͦ
n imparadiso oriant᷑ hec flumina. & in terra nr̃a habeant no¬
tos fontes ut dicit beda. Unde & quidam affirmant totam ter¬
ram futuram paradisũ si homo ñ peccass totam aut̃ factum
exiliũ ꝑ pecẽm. Nos uͦ et si ꝓ babilit̃ ita dici possit. ñ asserimꝰ¬
nisi qͦd seĩ cõmunit᷑ asserunt scilicet paradẏsum eẽ. quendam
locum det̾minatum in parte t̾re. et flumina illa ortũ hab̾e

Expanded text:
ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obead sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possitnisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere
Abbreviated transcription (Latin):
mini uitam si comederet᷑ conpetent̃. Factꝰ ẽ enĩ homo mortaliᷤᷤ
et immortalis. S sic ĩmorcalis qͦd poterat ñ mori ꝑcibi susten¬
cationẽ qͦ egebat. Item mortalis quia perire potuit ꝑ excrinse¬
cam uolentiam. S d̾s ita munierat eum intꝰ ꝑlignũ uite sũp̃¬
tum in cibum. et extra ꝑdiuinã potentiã ut posset ñ mori. In¬
cus porcam negligentie ꝑrationẽ humanã. extra. portam uio¬
lentie obserans ꝑdiuinam custodiam ut nͥ hõ racione abutenᷤ
portam negligente aꝑiret. nunquã ꝑportam uiolentie aliqͥd
nociuum intaret. S qͥa noluit sibi cauere ut seruaret
portam sibi cõmissam. n̾uto ds deseruit eiꝰ custodiã. Lignũ
aut̃ sciente dictum ẽ ñ ꝓpt̃ naturam quam inse haberet. s
quia ꝑ ipsum scitum ẽ utrum eẽt homo bonꝰ anmalꝰ .i. obe¬
diens an in obediens. uł qr ꝑ obedientiã enis habiturꝰ erat
erunt inmedio paradisi sic accipe. Lignũ uite datũ fuit hõi

Expanded text:
retur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat erint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini
Abbreviated transcription (Latin):
petiuerant quia erat pascuosa. Qͥdam tam̃ dicunt qͦd ante qͣ
illi tressimul redirent pꝰ debellatam t̾ram ꝓmissionis solus
gad reaut ad liberandos filios et ipcores qͦs hostes inuaserant
dum ipsi fuerunt in expeditione ultra iordanẽ. et hoc uolt̾
ꝑ hoc in telligere. ubi dicitur accinget᷑ retrorsum. Aser pi¬
gnis. ⁊ cet̾a. Solũm habundantiã & delitias futnras notat
scdm hebreos. Neptalim ceruus emissus. Ceruus emissul
aicit᷑. quia tr̃a quam optinuit citius quam alie messem malt̃
ferebat unde inpasca pͥmum sac̾ficium fiebat. et laus do quã
uocat eloquium pule̾tudinis. Ioseph filius accrescens. duplicẽ
parcẽ quam filii eius habuerunt notat. et illam etiam partẽ
quam ioseph seorsum optinuit. decorus aspectu. Pulcͥtudinẽ
euis in nuit ꝓpt̾ quã egiptie mulieres eum amabant. qͦd ibi
aꝑit ubi dicit. filie discurrerunt ꝑmurum ad illum uidendũ

Expanded text:
petiverant, quia erat pascuosa. Quidam tamen dicunt quod antequam simul petiverant, quia erat pascuosa. Quidam tamen dicunt quod antequam simul illi tres redirent post debellatam terram promissionis, solus Gad rediit ad liberandos filios et uxores quos hostes invaserant, dum ipsi fuerunt in expeditione ultra Jordanem. Et hoc volunt per hoc intelligi, ubi dicitur: Accingetur retrorsum. Asper pinguis, etc. Solummodo abundantiam et delicias futuras notat secundum Hebraeos. Nephtalim cervus emissus. Cervus emissus dicitur, quia terra quam obtinuit citius quam aliae messem maturam ferebat. Unde in pascha primum sacrificium fiebat et laus Deo quam vocat eloquium pulchritudinis. Joseph filius accrescens. Duplicem partem quam filii ejus habuerunt, notat, et illam etiam partem quam Joseph seorsum obtinuit. Decorus aspectu. Pulchritudinem ejus innuit, propter quam Aegyptiae mulieres eum amabant, quod ibi aperit ubi dicit: Filiae discurrerunt super murum: ad illum videndum
Abbreviated transcription (Latin):
mestum. Tabulonͥ nlictore maris. & cet̃. Hic notat᷑ locus ha¬
bitationis sue. int̾ra ꝓmissionis. Ysachar asinus fortis. Istum
p̃dicit mansurũ int̾minis diusarum regionũ & futurũ mer¬
carorem & inde multa lueraturũ. qͦd ꝑ hoc notat ubidieit fac¬
tus tͥbutisseruens ñ quͦd aliciiꝰ seruus fiat. Uidit reqͥem. Re¬
quiem uocat t̃ram fecundam quã possidebat. qͦd et sub innuit
dicens. et it̃ram qͦd eẽt opgrina. Dan uidicabit. ⁊ cet̾. Ne iste
estimaret᷑ uilior aliis quia erat filius ancille. dic̃ qr uidicabit
sicut et cet̾i. et hoc dicit ꝓpt̃ sanson quem metaphorice ⁊ colu¬
brum & cerastem nominat. qͥa quasi humiliᷤᷤ & c̃ra gradiens
ñ eques multos equites philistinoꝵ ꝓstrauit. qͦd uͦ dicit morde
Nocat hic qđ ruben & gad ⁊ dimidia crib manasse. anite alios
transierunt iordanem ad acqͥrendam t̃ram ꝓmissionis fr̃ib
suis et pꝰ regressi sunt iterum ad t̃ram suã citra iordanẽ qũa

Expanded text:
abulum in littore maris, etc. Hic notatur locus habitationis ejus in terra promissionis. Issachar asinus fortis. Istum praedicit mansurum in terminis diversarum regionum, et futurum mercatorem et inde multa lucraturum: quod per hoc notat ubi dicit: Factusque est tributis serviens: non quod alicujus servus fiat. Vidit requiem. Requiem vocat terram fecundam quam possidebat: quod et subinnuit dicens: Et terram quod esset optima. Dan judicabat, etc. Nec iste existimaretur vilior aliis, quia erat filius ancillae: dicit quod judicabit, sicut et caeteri. Et hoc dicit propter Samson quem metaphorice et colubrum et cerastem nominat, quia quasi humilis et terra gradiens, non eques, multos equites Philistinorum prostravit; quod vero dicit: Mordens Notat hic quod Ruben et Gad et dimidia tribus Manasse, ante alios transierunt Jordanem, ad acquirendam terram promissionis fratribus suis, et post regressi sunt iterum ad terram suam citra Jordanem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
re. Hec recapitulatio uidetur contraria eẽ. supͣ posite exposi¬
qoni sex dierum. Ibi enim uisus est dixisse .ui. dieb om̃ia ẽe. ere¬
ata. hic uͦ uno die. S si diem confuse ꝓ temꝑe suscipiamus & ue¬
ri similis et facilis erit soluto. et sic de tempore. Ui dierum dic¬
tum fuisse intelligat᷑. Generationes uel achue uel passine pos¬
sunt accipi. Passiue sic celum ⁊ t̾ra generata. sunt ista .i. talia

Expanded text:
rae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra g
Abbreviated transcription (Latin):
rei .i. seĩficati & dignioris reputat int̾ frẽs. Beniamin lupus
rapax & eet̃. quia hec trib multũ fuit bellicosa. et siẽ consui¬
ctudo ẽ raptoꝵ qͦd adquirebant statim dabant largiendo. quia
ille cui ex facili uenit facile expendit. Benedichonib ꝓpͥis
unicuiq sedm meritũ suum benedichonẽ uł maledichonẽ
deait pogus cam̃ ꝑpħando quam inp̃cando. hatisunt inge¬

Expanded text:
 sanctificati, et dignioris reputati inter fratres Benjamin lupus rapax, etc. Quia haec tribus multum fuit bellicosa: et sicut consuetudo est raptorum, quod acquirebant statim dabant largiendo; quia ille cui ex facili venit, facile expendit. Benedictionibus propunicuique, secundum meritum suum - benedictionem vel maledictionem dedit; potius tamen prophetando, quam imprecando. Nati
Abbreviated transcription (Latin):
artifex erat qui t̾̃ram coleret. S fons ascendebat. et cecera.
quasidicat. non pluerat. s fons ascend̾. quod ẽ dioere. et si non
habebant auxilium ꝑpluuiam ut crescerent. habebant tam̃
ꝑfontẽ remedium arboris et herbe create ne arescerent. fons
iste potest in telligi abissus scilieet matͥs omĩum aquarũ. ex
ꝑplurali ut dieat᷑ fons .i. fontes asc̾. Uniũsam suꝑficiem riganꝰ.
Nondi luuiũ faciens s sicut mͦ humorem in alimentũ tremi¬
nistrans. ñ enim sola illa t̾ra que cirea ripas ẽ fiuminũ hum ec

Expanded text:
ram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxilium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est fluminum humect
Abbreviated transcription (Latin):
ximum. alcitudinem ad qm. Prime gͥ & pͥncipali unitati
ex huꝰ crib numeris or dine positionis denarius ꝓximus est.
Millenariꝰ forma dispositionis. Ille loco uicinior. iste ꝑfec¬
qone similior. Sedm numeri computationẽ. ut denariꝰ
ꝑfechonẽ significat. quia meo porrectio computationis
finem facit. Scd̾m multiplicationẽ numeri signifieant
ralium. ternarius spiritaliã forma ẽ. Seł̃m parqum agg̃ega¬
gonẽ numeri significant ut senarius formae᷑. ꝑfectionis.
ꝓpterea quod partes eiꝰ ternarius binarius unitas aqgerata
simul totum complent. et nec ultra exuberant nec infra
subsistunt. quod ꝑfectioni conuenit. in qua nec plus iusto
nec minus ẽẽ debet. Sedm multitudinem partium nu¬
meri significant ut binariꝰ ꝓpt̃ duas unitates caritatẽ cħi
et ꝓximi. ternarius ꝓpt̃ tres. crinitatẽ. Quat̾nar iꝰ ꝑꝑt iiii.¬

Expanded text:
roximum, altitudinem ad Deum. Primae igitur et principali unitati roximum, altitudinem ad Deum. Primae igitur et principali unitati ex his tribus membris ordine positionis, denarius proximus est; millenarius forma dispositionis. Ille loco vicinior, iste perfectione similior. Secundum numeri computationem ut denarius perfectionem significat, quia in eo porrectio computationis finem facit. Secundum multiplicationem numeri significant,ralium, ternarius spiritualium forma est. Secundum partium aggregationem numeri significant, ut senarius forma est perfectionis, propterea quod partes ejus ternarius, binarius, unitas, aggregatae simul totum complent; et nec ultra exuberant, nec infra subsistunt, quod perfectioni convenit, in qua nec plus justo nec minus esse debet. Secundum multitudinem partium numeri significant, ut binarius propter duas unitates charitatem Dei et proximi. Ternarius propter tres, trinitatem. Quaternarius,
Abbreviated transcription (Latin):
mulcituclinẽ: scd̾m ex aggerationem. Scdm orcdinẽ positio¬
peceatũ significat. quo apͥmo bono deuiatum ẽ. Sed̾m qͣlita¬
tem cõpositionisuum̾ significant. ut idembinariꝰ qͥsec honẽ
recipit & in duo diuidi potest. corruptibilia & transitoria sig¬
nificat. Ternarius uͦ quia unitate media in t̾ueniente secho¬
nem ñ recipit ut induo equadiuidat᷑. in dissolubilia et in¬
corruptibilia de signat. Sedm̃ modum porrechonis numeri
significant. ut septenarius ulcra senarium reqͥem pꝰ oꝑationẽ.
Oc tonarius ultra septenarium. et̾nitatẽ post mutabrlitatẽ.
Nouenaruis ante denarium defectũ intra ꝑfechonem. Inde¬
narius ulcra deuarium excra mensuram trans gressionem.
Scd̃m formam dispositonis ut denarius qui in longum tendi¬
cur rechcudinẽ fidi significat. Centenarius qr in latũ ex panda¬
tur aniplicudinẽ caritatis. Millenarius qui in altum lenatur
altitudinẽ sper de signat. Reclitudinẽ adse. latitudinẽ ad ꝓ¬

Expanded text:
multitudinem, secundum exaggerationem. Secundum ordinem positiopeccatum significat quo a primo bono deviatum est. Secundum qualitatem compositionis numeri significant, ut idem binarius qui sectionem recipit, et in duo dividi potest, corruptibilia et transitoria significat. Ternarius vero, quia unitate media interveniente sectionem non recipit, ut in duo aequa dividatur, indissolubilia et incorruptibilia designat. Secundum modum porrectionis numeri significant, ut septenarius ultra senarium requiem post operationem. Octonarius ultra septenarium, aeternitatem post mutabilitatem. Novenarius ante denarium, defectum intra perfectionem. Undenarius ultra denarium, extra mensuram transgressionem. Secundum formam dispositionis, ut denarius, qui in longum tenditur, rectitudinem fidei significat. Centenarius, quia in latum expanditur, amplitudinem charitatis. Millenarius qui in altum levatur, altitudinem spei designat. Rectitudinem ad se, latitudinem ad p
Abbreviated transcription (Latin):
dieb uoluit᷑. Scd̾m ex aggͤrationẽ numeri significant
cum eausa exigit aggrauari. et cum quadam exaggeratione
his que p̃missa sunt responderi quale ẽ illud in leuitieo. Ad
dam correptiones ur̃as septuplum ꝓpt̃ peccata ur̃a. Ubi ni¬
chil aliud qũa multiplicitas pene signat᷑ exp̃ssa ꝑ septena¬
rium. Ex paucis multa sapiens ꝑpendere discat.

Expanded text:
diebus volvitur. Secundum exaggerationem numeri significant, cum causa exigit aggravari, et cum quadam exaggeratione iis, quae praemissa sunt, responderi, quale est illud in Levitico: Ad Adam correptiones vestras septuplum propter peccata vestra , ubi nihil aliud quam multiplicitas poenae signatur, expressa per septenarium. Ex paucis multa sapiens perpendere discat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ateria diuine sẽpture ẽ ũbum incarnatũ cũ om̃ĩb sagra¬
mentis suis camp̃cedentib apͥncipio mundi quam futͣa
iisꝙ ad finem seħ. Et seiendũ qͥa tota ista series ce porrecho tem¬
poris diuidenda ẽ in duosstatus ueterem & nouum & tria temꝑa
nat᷑alis legis. & scͥpte & gr̃e et sex etates. Prima etas abadam usq

Expanded text:
ateria divinae Scripturae est Verbum incarnatum cum omnibus sacramentis suis, tam praecedentibus a principio mundi quam futuris usque ad finem saeculi. Et sciendum quod tota ista series et porrectio temporis dividenda est in duos status: veterem, et novum, et tria tempora naturalis legis, et scriptae et gratiae, et sex aetates. Prima aetas ab Adam usq