comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i  absit hoc a nobis atq ab om̃ib xp̃ianis: ut cau¬
sam cuiꝰlibet peccati qͥsquã audeat deputare di¬
uinȩ audeat ȩquitati: cum nec maliciȩ nec
ĩpietatis cuiꝰquã causa esse possit: nͥ in eo qͥ ma¬
lus atq impiꝰ fuerit: Ut gͦ ex malis fiant homi¬
nes bonr: & ex ĩpiis iusti: laudanda ẽ dei miscd̃ia:
Ut aũt ex bonis fi a nt mali homines. aut ex
iustis iniqui⁊ si diuinȩ p̃destinationis asserit᷑ cau¬
sa: erit qd absit ui ituꝑanda iusticia⁊ qͥnĩmo nec
iustieia dicitur: si puniendũ reũ non inuenisse sed
fecisse Idicit᷑ Maior uero erit iniusticia si lapso
ds̃ retribuit pęnã: quẽ instantẽ p̃destinasse dr̃
peccandũ: id est ad uoluntatẽ malã quȩ est
totius origo peccati: quã utiq atribuisse dm̃
uondũ peccanti homini aut retribuisse cre¬
dendũ est peccatori: hanc itaq sinondũ peccã¬

Expanded text:
i? Absit hoc a nobis atque ab omnibus Christianis, ut caui? Absit hoc a nobis atque ab omnibus Christianis, ut causam cujuslibet peccati quisquam deputare divinae audeat aequitati: cum nec malitiae, nec impietatis cujusquam causa esse possit, nisi in eo qui malus atque impius fuerit. Ut ergo ex malis fiant homines boni, et ex impiis justi, laudanda est Dei misericordia: ut autem ex bonis fiant homines mali, aut ex justis iniqui, si divinae praedestinationis asseritur causa, erit quod absit vituperanda justitia. Quinimo nec justitia justa dicetur, si puniendum reum non invenisse, sed fecisse dicatur. Major vero erit injustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum est peccatori. Hanc itaque si nondum peccan
Abbreviated transcription (Latin):
Qtuita manifestat᷑ iustific̃õ ĩpior: et in eo qa sicit
inserit̃ pat̾ filis ta misertus est dñs aũtib cũ
gratuita claret ꝑ eandẽ fidei iustificationẽ adop¬
cio filioꝵ. Neq enĩ sicut pater filiis misereretur:
nsi nobis gr̃a pater factus: nos sibi filios facere
dignaretur: Quot qͦt enĩ receꝑunt eũ. dei fieri: hec ẽ¬
in scĩs causa p̃destinationis diuine: prȩparatio
scilicet iustificationis & adoptionis indebitȩ: quã
p̃destiuati non ad luenda supplicia. sed ad perpetͣn¬
da peccata ⁊ cũ causa ipsius p̃destinationis queri¬
tur: non inuenio quid respondere possit. quisqͥs
hanc asserere meditatur:. Nuiqͥd eñ sic recte
dicimꝰ ad hoc p̃destiuatos scõs: ut dõ ineis mi
sericorditer oꝑante ex malis fierent boni: & ex
impiis iusti :  Et cũ dicimꝰ: ad dei głam dicimͦ
Nũquid sic̃ dicere poterimꝰ recte ad hoc p̃desti¬
iuste exbonis fierent mali⁊ & ex iustis fierent ĩ pi¬

Expanded text:
ifestatur justificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei justificationem adoptio filiorum. Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potein sanctis causa praedestinationis divinae, praeparatio scilicet justificationis et adoptionis indebitae, quam praedestinati, non ad luenda supplicia, sed ad perpetranda peccata, cum causa praedestinationis quaeritur, non invenio quid 18 respondere posset, quisquis hanc asserere meditatur. Nunquid enim, sicut recte dicimus, ad hoc praedestinatos sanctos, ut Dsericorditer operante, ex malis fierent boni, et ex impiis justi, quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus, nunquid sic recte dicere poterimus, ad hoc praedestiuste operante, ex bonis fierent mali, aut ex justis tierent impi
Abbreviated transcription (Latin):
scoꝵ ĩpiorũq sentire: Simulq ut appareat
eiusdem beati augustim dictis tenorẽ nr̃ȩ sen¬
tentiȩ conuenire: Proinde qͥa sufficienter ut ar¬
bitror iniqͦs non ad peccatũ sed ad suppliciũ
p̃destinatos oftendimꝰt huic uolumini ĩa ter-¬
minũ demꝰ⁊ ut ad aliarũ questionũ disputati¬
onem attentius recensendã lectoris renouet
studiũ: tẽperies distincta libroꝵ: Scđs lib̾¬

Expanded text:
sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat ejusdem beati Augustini dictis tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter ut arbitror iniquos non ad peccatum, sed ad supplicium praedestinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad aliarum quaestionum disputationem attentius recensendam, lectoris renovet studium temperies distincta librorum. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
non credendi intulit. quia falli de ea quȩ
futura erat infidelitate non potuit Num¬
ta decima etiã obiectio his uerbis insertaẽ.
qd idem sit p̃scientia qd p̃ destinatio: Cui
ꝓsper sic respondit: Qp̃scientiã dei in nullo
ab ipsius p̃destinatione discernit. qđ tri¬
buendũ est dõ de bonis: hoc eciã conat᷑
remq eorũ dm̃ mala aũt ad uolunta¬
riã rationalis creaturȩ neqͥciã referenda
sint: dubiũ non ẽ sine ulla tẽporali dif¬
ferentia dm̃ & p̃scisse simul & p̃destinasse
quȩ ipso erant auctore facienda uel quȩ
malis meritis iusto erant iudicio retribũ¬
enda: Prescisse uͦ tantũ modo non eciã
predestinasse quȩ non ex ipso erant causam oꝑa-¬
tionis habitura: Nos itaq carissime hec interim
pauca de libris scĩ augustini & de responsionib
ꝓsꝑi. ob hoc maluimꝰ huic libello inserere: ut
cuncti noueriat qͥd debeant de p̃destinatione

Expanded text:
non credendi intulit, quia falli de ea, quae non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. » Quintadecima etiam objectio his verbis inserta est, quod idem sit praescientia quod praedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione discernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de mremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae nequitiam referenda sint, dubium non est, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda: praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habitura. » Nos itaque, carissime, haec interim pauca de libris sancti Augustini, et de responsionibus Prosperi, ob hoc maluimus huic libello inserere, ut cuncti noverint quid debeant de praedestinatione
Abbreviated transcription (Latin):
nou ut nou multa nunc ponamꝰ: ne libellum
istũ quẽ ꝓlixũ facere disputandi necessitas
cogit⁊ ꝓlixiorẽ uoluntas facere uideatur.
duarũ responsionũ loca dixius inseren¬
da Quarta decima qͥꝑpe galloꝵ obiecꝰtio sic
habeturi qđ qͥ euangelicȩ p̃dicationi non eͤ¬
dunt: ex dĩ predestinatione credant: i & qđ at̃
ita definierit ut quicũq non credunt: ex ipsiꝰ
constitutione non credant: huic itaq prauita¬
ti quȩ beati augustini dictis non ex ueritate
s ex liuore obiciebatur. tali ꝓsper sermone
respondit: Infidelitas non credentiũ euan¬
gelio. neqͣquam ex dei p̃destinatione gene¬
ratur: bonoꝵ eñi ds auctor ẽ non malor:
Predestinatio gͥ dei semper in bono est.
aut adretͥbutionẽ iusticiȩ aut ad ddonatio¬
nem pertinens gratiȩ: Uniuerse eñi uiȩ
credentiũ non ad constitutionẽ dei. sed ad p̃¬
scientiã referenda ẽ: quȩ non idõ necelsitatẽ

Expanded text:
 ut non multa nunc ponamus, ne libellum  ut non multa nunc ponamus, ne libellum istum, quem prolixum facere disputandi necessitas cogit, prolixiorem voluntas facere videatur, duarum responsionum loca duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant. Et quod Deus ita definierit, ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant. » Huic itaque pravitati quae beati Augustini dictis, non ex veritate, sed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. 26 Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad donationem pertinens gratiae, Universae enim viaecredentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
um Puto in his dictis beati augustim eui¬
denter ostensum bona oꝑa deũ prescisse
& p̃destinasse. hoc est siue quȩ ad miscdiam
seu quȩ ad iusticiã ꝑtinent: Mala uero
opera hoc est peccata prescisse tantũ non
eciam predestinasse. quia ibi non opus dĩ
esse dicitur: s iudiciũ: Ideo in peccato o¬
pus dei non est : qͥa ut peccat̃ fieret p̃de¬
stinatũ a deo nonẽ: Ideo aũt iudiciũ est:
quia non relinquitur. inultũ quod sine¬
ignoras eciã pretĩto tp̃r illi luculentissimo
sc̃i augustini opi. qđ scripsit de predestinatio¬
ne scõꝵ aqͥbusdam gallis obiectũ. qd be¬
atus augustinus in assertione p̃destinationis
diuine⁊ peccatores non ad solũ p̃destinatos
diceret᷑ iudiciũ. sed eciã ad peccatũ: Cuiꝰ dicta
quia ipse celeri p̃uentus ẽ obitu⁊ prosper
uir eruditus & sc̃s: recta defendit fide & co¬
pioso sermone: ex quib galloꝵ capitulis ut¬

Expanded text:
um. » Puto in his dictis beati Augustini evium. » Puto in his dictis beati Augustini evidenter ostensum, bona opera sua Deum praescisse et praedestinasse, hoc est, sive quae ad misericordiam, seu quae ad justitiam pertinent; mala vero opera, hoc est peccata, praescisse tantum, non etiam praedestinasse; quia ibi non opus Dei esse dicitur, sed judicium. Ideo in peccato opus Dei non est, quia ut peccatum fieret, praedestinatum ab eo non est. Ideo autem judicium est, quia inultum non relinquitur, ignoras etiam praeterito tempore illi luculentissimo sancti Augustini operi, quod scripsit de praedestinatione sanctorum, a quibusdam Gallis objectum, quod beatus Augustinus in assertione praedestinationis divinae, peccatores, non ad solum praedestinatos diceret judicium, sed etiam ad peccatum; cujus dicta, quia ipse celeri praeventus est obitu, Prosper vir, eruditus et sanctus, recta defendit fide et copioso sermone. Ex quibus Gallorum capitulis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut manifestiori dictoꝵ eiꝰ indicio nr̃a ful¬
ciatur assertio: aliqͥd nobis ponendũ est dde
libro quẽ scripsit de p̃destinatione scõꝵ
qͦ manisestius ostendit sine p̃destiuatione
p̃scientiã dei ẽẽ posse: p̃destinationẽ nͦ sine
prescientia esse non posse. & qͥa deus p̃sei¬
uit eciã que ipse fecit: hoc ẽ peteata Insu¬
pra memorato igitur libro haec est beati
augustini sententia: Predestiuatio ⁊ẽ: quȩ
sine p̃scientia non pocest esse: Potest aũt
esse sine p̃destinatione p̃scientia: P redestiua¬
tione qͥppe ds̃ ea p̃sciuit quȩ fuerat ipse
facturus: Unde dictũ est: fecit que futura
sunt: Prescire eciã potens est quȩ ipse
non facit: sicut quȩcũq peccata: Quia &si
sũt quȩdã quȩ a peccata si nt ut pen&
sint eciã peccatoꝵi ftadidit illos deus in
rȩꝓbam mentẽ ut faciant quȩ non conue¬
miunt: Non ibi peccatũ dei est. sed iudiei¬

Expanded text:
uit, dictorum ejus indicio nostra fuluit, dictorum ejus indicio nostra fulciatur assertio, aliquid nobis ponendum est de libro quem scripsit de Praedestinatione sanctorum, quo manifestius ostendit sine praedestinatione praescientiam Dei esse posse, praedestinationem vero sine praescientia esse non posse; et quia Deus praescivit etiam quae ipse non facit, hoc est, peccata. In supra memorato igitur libro, haec est ejusdem beati Augustini sententia : « Praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae ictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi peccatum Dei est, sed judici
Abbreviated transcription (Latin):
isti. s tanquã iniudicio quo doces tuos nõ
suꝑbire: Unde alibi dicitur: Et iudicia tua
adiuuabunt me Supͣdictũ itaq marcelli¬
num tali doctrina sc̃s augustinus informãs.
sequitur & dicit: Nulliꝰ ꝓinde culpe huma¬
nȩ in dm̃ referas causam: Uicioꝵ nãq om̃iũ
hu manorũ causa. suꝑbia ẽ. In istis sci augusti¬
ni dictis attende quȩso mi kmñe pͥmũ. quia
ut non homines adiuuentur a deo. in ipsis
causa esse dicitur: non u deo: Deinde quia
propter iniqͥtatẽ supbiȩ p̃destinati dicunt᷑
damnandi qd̃ ꝑtinet ad iudiciũ: non depra¬
uandi qđ ꝑtinet ad peccatũ: Tercio aũt cõ¬
sidera: quia nullius culpȩ humanȩ in dm̃ re¬
ferendam admonet causam Quiꝰsi aliqͥ pec¬
catoris iniquitas adeo p̃destinata creditur:
ipsius iniquitatis causa in p̃destinatione q̃i
dicit Ex tolli quippe in superbiã uolunta
ad hoc eos cõpellit. aut ad iuuat deus: &¬

Expanded text:
isti, sed tanquam in judicio quo doces tuos non isti, sed tanquam in judicio quo doces tuos non superbire. Unde alibi dicitur: Et judicia tua adjuvabunt me . » Supradictum itaque Marcellinum tali doctrina sanctus Augustinus informans, sequitur et dicit: « Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione didicit: « Extolli quippe in superbiam propriaead hoc eos compellit aut adjuvat Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
paruuloꝵ: ad marcellinũ scribens inter ali¬
a sic dicit: Ignorantia gͥ & infirmitas. uicia
sunt quȩ impediunt. uoluntatẽ: ne moue¬
atur ad faciendũ opꝰ: uel̃ ab opere malo abs¬
tinendũ Ut aũt innotescat qđ latebat. &
suaue fiat qđ non delectabat gratia& dei ẽ
qua hominũ adiuuat uoluntates: qua ut ñ
adiuuentur in ipsis itidem causa ẽ nonͭ dõ ⁊
siue damuandi predestiͣ sintꝓpt̾ iniquitatem
suƿerbiȩ: siue contͣ ipsam suꝑbiã iudican¬
Unde ieremias cũ dixisset. scio dñe qͣm non
est in homine uia eius⁊ nec uiri ẽ ut ambu¬
let & dirigat gressus suos: continuo subũi¬
xit: Corripe me dñe. ueruncam̃ in iudicio
& non ui furore tuo Tamquã diceret: Scio
ad correptionẽ meam pertinere qđ minꝰ abs
te adiuuor: ut perfecte dirigantur gͦssus
mĩt ueruntamen hoc ipsũ noli sic mecũ ag̾e
tanquã in furore quo iniqͦs damnare statu¬

Expanded text:
parvulorum ad Marcellinum scribens, inter aliparvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit : « Ignorantia igitur et infirmitas vitia sunt, quae impediunt voluntatem, ne moveatur ad faciendum opus bonum, vel ab opere malo abstinendum. Ut autem innotescat quod latebat, et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adjuvat voluntates, qua ut non adjuventur, in ipsis itidem causa est, non in Deo, sive damnandi praedestinati sint propter iniquitatem superbiae, sive contra ipsam superbiam judican« Unde Jeremias, cum dixisset, Scio, Domine, quoniam non est in homine via ejus, nec viri est ut ambulet, et dirigat gressus suos , continuo subjunxit, Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, et non in furore tuo. Tanquam diceret: Scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei. Verumtamen ob hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statu
Abbreviated transcription (Latin):
catari : iuste aũt est adpunitionẽ diuina eqͥ¬
tate p̃destinatus. qui peecator est diuina cogni¬
tione p̃scitꝰ Stpote qui miquitatẽ ad quam
a deo non est predestinatus: ꝓpͥa esset uolun¬
tate facturꝰ:. Ut in qͦ p̃scientia uidebat fut᷑m
opus iniustũ. huic ꝑ p̃destinationis sententi
se ceteriq tui similes studio legendi & ueloci¬
tate intelligendi. ex hoc loco dic̃toꝵ sc̃i augu¬
stini quȩ in tua epistola posuisti facillime
cognoscatis: quid catholicus habeat intel¬
lectus. de his quos ad interitũ p̃destinatos
audiuimus: ne tarddiores qͥq hunc tantum
locũ minus sibi poͣnent in hac questione
aliis qͦq sc̃i augustini libris quedam inseru¬
i. quibus docuit humanȩ iniquitatis causã
solã esse superbiã. neͤ ad peccandũ homines
sed ad damnationẽ p̃destinatos adeo Qui
ut non adiuuentur a deo: in ip̃sis causa est
non in deo: In libro itaq sco de baptismo

Expanded text:
catori? Juste autem est ad punitionem divina aequcatori? Juste autem est ad punitionem divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria esset voluntate facturus. Ut in quo praescientia Dei videbat futurum opus injustse, caeterique tui similes studio legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque secundo de Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
uero seminat in carne: & de carne me tet cor¬
ruptionẽ: Ideo non lȩtabit᷑ in messe. quia ñ
dm̃ sed seipsum habuit auctorẽ in semine:
Peccata itaque hominũ. cuncta qͥdemds̃
in peccatoribus presciuit futura: et quia
ips e non ea p̃destinauit facienda:. iuste pre-¬
destinauit iudicio punienda: Quiͦd eciã in ip¬
sis dictis sci augustini quȩ tuȩ inseruisti e¬
pistolȩ si consideres. ꝓfecto cognosces: qui po¬
stquã dixit: hoc gͦ bonũ quod̃ est require¬
re deũ. non erat qui faceret. non erat usq ad
unum: s in eo genere qđ p̃destinatũ est ad
interitũ. statĩ secutꝰ ad iunxit dicens Suꝑ
hoc enĩ respexit dei p̃scientia:. protulitq sen¬
tentiã Nempe satis atq euidenter his dictis
ostendit⁊ qͥa deus pecata hominũ p̃scientia ui¬
dit: quib sententiã p̃destinatione dictauit:
Quiã eñĩ aliuã accipere debemꝰ in hac ꝓlati¬
one dei sententie dĩ. nisi paratũ supplicrũ pec¬

Expanded text:
ero seminat in carne, et de carne metet corruptionem; ideo non laetabitur in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum cuncta quidem Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: « Hoc ergo bonure Deum, « non erat qui faceret, non erat usque ad unum ; » sed in eo genere quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adjunxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium pec
Abbreviated transcription (Latin):
qũa necesse ẽ ut patiãtur retribuente
iuftissimo udice: Seu quiante ꝑceptam
grãm baptismi recedũt de sclo. Siie qui
in uacuum grãm recipientes. dei paceo¬
tũ baptismũ usq infinẽ p̃sentis uitẽ
malunt serui esse peceati. nec uolũt dũ
tẽpus ẽ acceptabile ⁊ dies salutis cõũ¬
ti a uia sua mala ut uiuant. ⁊ ignora¬
tes qͥa benignitas dĩ ad pęnitentiam eos
nitens cor. thesaurieant sibi irã in
die irȩ ⁊ reuelationis iusti iudicũ dĩ : De
illa g morte quã sibi peccatores manibas
ibiᷤ accersiert̃. ⁊ estimantes eam amica deflux̃¬
runt: dicit᷑: Nolite delare mortẽ in erro¬
rem uitȩ urȩ: neq ad qͥratis ꝑditionẽ ani

Expanded text:
quam necesse est patiantur, retribuente quam necesse est patiantur, retribuente justissimo judice; seu qui ante perceptam gratiam baptismi discedunt de saeculo; sive qui in vacuum gratiam Dei recipientes, post acceptum baptismum usque in finem praesentis vitae malunt servi esse peccati, nec volunt, dum tempus est acceptabile, et dies salutis, converti a via sua mala ut vivant, et ignorantes quoniam benignitas Dei ad poenitentiam eos nitens cor thesaurizant sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . De illa ergo morte, quam sibi peccatores manibus et verbis accersierunt, et aestimantes eam amicam defluxerunt, dicitur: Nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae, neque acquiratis perditionem ani
Abbreviated transcription (Latin):
tulo doceri multo plura quȩ nescio. a
qua accepi pauca quȩ seio: Ipsam rogo
In his quȩ uera noui custodiat me. In
quib ut homo fallor. corrigat me: in
qͥbus ueri s titubo cõfirmet me. ⁊a fal¬
sis ac noxiis eripiat me. ut in cogitati¬
ombus ac sermonib meis qd salubrit᷑
donat inueniat. & ea faciat de ore mõ
procedere. que sint cor̃a ipso pͥncipalit᷑
grata: ⁊ sic fiant fidelibus cunctis accep
ta Quiantũ gͥ ipsa ueritate que uerũ
lumen ẽ illũm inante tenebras meas
in huiꝰ questionis scrutatione facultas.
mone quo ad int̾itum quosdã p̃desti¬
natos firmat. nͥ ad interitũ suplicu. ñ
delicti: Neq ad malũ qđ iniuste ad¬
mitunt. Sed ad cruciatũ quem iustis.¬
sime patiuntur. Nec ad ꝑeccatũ quo
pͥme resurrectionis beneficiũ aut nõ ae¬
cipiũt aut amittũt. sed ad tormentũ qͥa illis
ꝓpiia iniquitas maleparit:⁊ equitas di¬
uina bene retri buit: Nec ad mortẽ ori.

Expanded text:
tulo doceri multo plura quae nescio, a tulo doceri multo plura quae nescio, a qua accepi pauca quae scio. Ipsam rogo,in his quae vera novi custodiat me, in quibus ut homo fallor corrigat me, in quibus veris vero titubo confirmet me, et a falsis ac noxiis eripiat me, ut in cogitationibus ac sermonibus meis quod salubriter donat, inveniat, et ea faciat de ore meo procedere, quae sint coram ipsa principaliter grata, et sic fiant fidelibus cunctis acceptum igitur ipsa veritate quae verum lumen est illuminante tenebras meas, in hujus quaestionis scrutatione, facultas mone, quo ad interitum quosdam praedestinatos firmat, nisi ad interitum supplicii, non delicti: neque ad malum quod injuste admittunt, sed ad cruciatum, quem justissime patientur: nec ad peccatum quo primae resurrectionis beneficium aut non acipiunt aut amittunt, sed ad tormentum quod illis propria iniquitas male parit et aequitas divina bene retribuit; nec ad mortem anima
Abbreviated transcription (Latin):
mãꝵ ꝓpositionũ faciam uos sequenda
tuita gr̃a largiente modulũ possũ ꝓpͥs
paruitatis agnoscere. sub illo uno dno aus
magistro in eius scola positꝰ nõ fr̃m̃ m̃õꝵ
uocari magist᷑. aut doctor affector. quoꝵ
inueritate condiscipulus semꝑ esse desi¬
dero: Q uaꝓpt᷑ hoc ab illo uero dño ac ma¬
gistro nr̃o postulare nõ desino. ut ea me
tionem fr̃m cõdiscipuloꝵ q meoꝵ. siue
ciam ꝑ iuspirationis sue internã suauiorem¬
q ddoctuam. lͥi sine sonis sermonĩr isine
elementis literarũ: eo duleiꝰ quo secretiꝰ
ueritas loquit᷑. eame docere dignetur.
que sie ꝓponã. sic asserã. ut in ꝓpositio¬
nibus  atq assertionib meis. ue.¬
ritati que nec fallit nec fallitur. semꝑ
in hexeam. sẽper obediens cõsentiensq
reperiar: Qm̃ ut ueritati obedire atq
cõs entire ualeã. ipsa ueritas illuminat.
ipsa adiuuat. ipsa cõfirmat: ab ipsa pos¬

Expanded text:
mearum propositionum, faciam vos sequenda mearum propositionum, faciam vos sequenda tuitam gratiam largiente modulum possum propriae parvitatis agnoscere, sub illo uno Domino atque Magistro, in ejus schola positus, non fratrum meorum vocari magister aut doctor affecto, quorum in veritate condiscipulus semper esse desidero. Quapropter hoc ab illo vero Domino ac Magistro nostro postulare non desino, ut ea me, tionem fratrum condiscipulorumque meorum, sive etiam per inspirationis suae internam suavioremque doctrinam ubi sine sonis sermonum et sine elementis litterarum eo dulcius quo secretius veritas loquitur ea me docere dignetur, quae sic proponam, sic asseram, ut in propositionibus atque assertionibus meis, veritati quae nec fallit, nec fallitur semper inhaeream, semper obediens consentiensque reperiar. Quoniam ut veritati obedire atque consentire valeam, ipsa veritas illuminat, ipsa adjuvat, ipsa confirmat, ab ipsa pos
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ id debemus acciꝑe qd ibi ait. deus
intelligens regrens dm̃ hoc gͦ bonũ qd
est requirere dm̃ nõ erat qui faceret. nõ
erat usq ad unũ: Sed in eo genere ho-¬
minũ qd p̃destinatũ ẽ ad interitũ. hie
dicis sentire me ĩa cur iterũ hȩc ĩ culces.
scilicet qd sepius reluctanti te michi p̃¬
destinationẽ nõ tantũ in bono dici s eci¬
am in mala. Dũ in malo p̃destinationẽ
te relegisse diceres ipse docẽs aiebã. ad
pȩnã debitã. nõ ad male faciendũ posse
clici aliã p̃destinationẽ: Ed eciã sicut scͥp t̾u¬
sisti cõfirmas. scire te tam̃ asseris. qͥd ⁊ hic
respondeã. ut tuear sententiã meam. hoc
est. int̾itũ nõ dici nͥ mort̾ẽ: Et adiungis ĩ¬
terĩ legisse te hoc. ⁊ asseuerasse etiam p̃-¬
d estinatũ ppd̃m ad interitũ: Deinde admo.¬
nes ut cõsider̃e ipsius loci sermonẽ: ⁊ ut
doctor meoꝵ discipulorũ nõ ut assertor

Expanded text:
dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: Deus dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: Deus  requirens Deum . Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum. Hic dicis sentire me jam cur iterum haec inculces, scilicet quod saepius reluctanti te mihi, praedestinationem non tantum in bono dici, sed etiam in malo, dum in malo praedestinationem te relegisse diceres, ipse docens aiebam ad poenam debitam, non ad malum faciendum, posse dici aliam praedestinationem. Quod etiam tu, sicut scripsisti, confirmas. Scire te tamen asseris quid et hic respondeam, ut tuear sententiam meam, hoc est interitum non dici, nisi mortem. Et adjungis, interim legisse te hoc, et asseverasse etiam praedestinatum populum ad interitum. Deinde admones ut considerem ipsius loci sermonem, et ut doctor meorum discipulorum, non ut assertor
Abbreviated transcription (Latin):
cedentis ur̃e orationis adiutorio fulcia
tur Prime gͥ questionis intelligentiã in il¬
lius nomine quesit᷑us de qͦ scͥptũ est qͥa
dñs dat sapientiã:⁊a facie eius scientia
et intellectus. hoc cõuenientiꝰ atq cõmo¬
dius arbitratꝰ sũ. ut tã uerba tua quam
beati augustini quȩ in tua epła posuisti
reuoluerem. ut his relictis faciliꝰ agnoscat᷑.
tam intentio quã eciã solutio questionis.
nis. teftimoniũ ꝓphetȩ in ordinẽ relegens
auditu cauto pedetẽptĩ paulubũ retracta¬
ui. uͥ ait Non ẽ qui faciat bonũ. nõ ẽ usq
ad uñu:. & sine aliꝗͣ nebula sine aliqua du¬
bitatione exp̃ssit int̾pres ipse uerissimus
genus tale esse hominũ. qd nõ faciebat bo¬
nuni. Eũ p̃destinatũ utiq add interitum.
atq ut tuus sermo p̃fati scĩ uiri fulciret᷑
eloquio. ead̃ uerba que a beato augtmo
gloriosissimꝰ augustinꝰ: de illo enĩ bono

Expanded text:
aecedentis vestrae orationis adjutorio fulciaaecedentis vestrae orationis adjutorio fulcian illius nomine quaesiturus de quo scriptum est, quia Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus , hoc convenientius atque commodius arbitratus sum, ut tam verba tua quam beati Augustini, quae in tua epistola posuisti, revolverem: ut his relectis, facilius agnoscatur tam intentio quam solutio quaestionis. nis, testimonium prophetae in ordinem relegens, auditu cauto pedetentim paululum retractavi, ubi ait: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Et sine aliqua nebula, sine aliqua dubitatione expressit interpres ipse verissimus, genus tale esse hominum, quod non faciat bonum, illud praedestinatum utique ad interitum. Atque ut tuus sermo praefati sancti viri fulciretur eloquio, eadem verba, quae a beato Augustigloriosissimus Augustinus: De illo enim bono
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥsitionẽ inueni. qͥd ẽ qđ̃ apłs duobus
denariis qͦs accepit suꝑ erogare potuerit.
Cũ gͦ has tantũm duas epłas inuenirem.
t̃ciȩ quoq sũ ꝓtinꝰ recordatꝰ. quȩ mͥ a notario
non fuit oblata: In qͣ memini uuã cõtin̾i
de scõ spũ questionẽ: cur scilicet a patre
mittenddus ad cõsecrãdũ sacͥficiũ corporis
& sanguinis dñi postulet᷑. he s̃ interĩ qͣtuor
questiones. qͦrũ tres ex duab tuis ẽpłis.
unã uero memoria suggerẽte recolui:
Qaͣ si forte s̃ alie quas nobis misisti sol¬
uendas. nec ͥ muienis oꝑe positas. aut sol¬
utas. queso ut nõ ad cõtẽptũ. uel fastidiũ
redigas. sed obliuion pacient̃ ignoscas.
p̃sertim cũ illã de sp̃u sc̃o ꝙͣ. ego eciã epis¬
tola nõ inuenta recolui. silentio p̃terire
nequiui: Sed qͥa tu cunctau sique forsi¬
tan s̃ sine dubio meministi. nõ te pigeat
ut te rescͥbente cõmemorer: & sꝑo quia in

Expanded text:
inquisitionem inveni: Quid est quod Apostolus duobus inquisitionem inveni: Quid est quod Apostolus duobus denariis quos accepit, supererogare potuerit? Cum ergo has tantummodo duas epistolas invenirem, tertiae quoque sum protinus recordatus, quae mihi a notario non fuit oblata, in qua memini unam contineri de sancto Spiritu quaestionem: Cur scilicet a Patre mittendus ad consecrandum sacrificium corporis et sanguinis Domini postuletur. Hae sunt interim quatuor quaestiones, quarum tres ex duabus epistolis tuis, unam vero memoria suggerente recolui. Quod si forte sunt aliae , quas nobis misisti solvendas, nec in hoc invenis opere positas aut solutas, quaeso ut non ad contemptum vel fastidium redigas, sed oblivioni patienter ignoscas; praesertim, cum illam de Spiritu sancto, quam ego, etiam epistola non inventa, recolui, silentio praeterire nequivi. Sed quia tu cunctarum si quae forsitan sunt sine dubio meministi, non te pigeat, ut te rescribente commemorer. Et spero quia in
Abbreviated transcription (Latin):
celestis accipimꝰ: nõ solũ inqͥrentib nobis
suorũ aꝑit archana sermonũsed ut eciã
queramus ipse gͣtis inspirat affectum
Quia nec esurire panẽ illũ qͥ de cȩlo des¬
cendit possumꝰ. nͥ ab ipso fastidientibus
esuries det᷑. qui se ad saciendos esuriem¬
tes donare dignat᷑. Ab ipso eciã nobis ẽ
qđ ad fontẽ sitientes currimꝰ. qui se nobis
ĩueniendũ nob qͦrẽt donat: Qui ꝓfecto nullã¬
tenus inuenit᷑: nͥ ip̃se nos excitet ut que.
uel quarũ tͥ essem debitor questionũ. du¬
as ad p̃sens epistolas potui repperire: Sña
c̃õtinentem sc̃ĩ augustim uerba que in lib
de ꝑfectione iusticiȩ hominis. de his qͥ
ad interitũ p̃destinati sũt: int̾ alia posu¬
isse cognoscitur: Cui alterã statĩ subiunc¬
tam questionẽ uideor inuenisse. hoc est
de sacrificio quod soli patͥ qͥdã ex isti¬
mant ĩ molari: In alt̾a uero epła positam

Expanded text:
coelestis accipimus, non solum inquirentibus nobis coelestis accipimus, non solum inquirentibus nobis suorum aperit arcana sermonum, sed ut etiam quaeramus, ipse gratis inspirat affectum. Quia nec esurire panem illum, qui de coelo descendit , possumus, nisi ab ipso 4 fastidientibus esuries detur, qui se ad satiandos esurientes donare dignatur. Ab ipso etiam nobis est quod ad fontem sitientes currimus, qui se nobis inveniendum nobis quaerentibus donat. Qui profecto nullatenus invenitur, nisi ipse nos excitet, ut quaevel quarum tibi essem debitor quaestionum, duas ad praesens epistolas potui reperire. Unam continentem sancti Augustini verba, quae in libro de Perfectione justitiae hominis, de his qui ad interitum praedestinati sunt, inter alia posuisse cognoscitur. Cui alteram statim subjunctam quaestionem videor invenisse, hoc est, de sacrificio, quod soli Patri quidam existimant immolari. In altera vero epistola positam
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate dilata: Ueruntamen int̾ ipsas
occupationes qͣs inuitus colerare cõpel¬
lor. tantũ studio tuo cõgͣtulor. quantũ
tua caritate delecꝰtor: Eõ magis cõplectẽs
scm̃ auiditatis tue ꝓpositũ. q sicut u̾e
sp̃alis negociator interioris hominis lue̾
consectans ⁊ celestiũ merciũ questus ma¬
gis ac magis amplificare desiderans Primũ
qđ ame flagitas debitũ. subinde cumulas
fenore ques tionũ. ut scilicet tuoꝵ cõmo¬
dorũ militet increm̃tiᷤ ipsanr̃e necessitas tar¬
ditatis. Proinde confido in misericordi¬
a dei ñri. quia siqͥd mͥ huiꝰ ĩqͥsitionis ac dispu
inuentionis effectu fraudari ullatenꝰ sinet:
qͥ te ad inquirendũ sp̃alit̃ inflamauit.
cũ ipsius fidele ꝓmissum nulla ratione
casset᷑ dicẽtis Pecite ⁊ accipietis. querite
& inuenietis. pulsate ⁊ aꝑ iet᷑ uobis Inter¬
nus igit᷑ magister. a qͦ subsidiũ do ctrinȩ

Expanded text:
varietate dilatam. Verumtamen inter ipsas varietate dilatam. Verumtamen inter ipsas occupationes quas invitus tolerare compellor tantum studio tuo congratulor, quantum tua caritate delector. Eo magis amplectens sanctum aviditatis tuae propositum, quod sicut vere spiritalis negotiator, interioris hominis lucra consectans, et coelestium mercium quaestus magis ac magis amplificare desiderans, primum quod a me flagitas debitum, subinde cumulas fenore quaestionum, ut scilicet tuorum commodorum militet incrementis ipsa nostrae necessitas tarditatis. Proinde confido in misericordia Dei nostri, quia si quid mihi hujus inquisitionis ac disputsitionem tuam Deus inventionis effectu fraudari ullatenus sinet, qui te ad inquirendum spiritaliter inflammavit, cum ipsius fidele promissum nulla ratione cassetur dicentis: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Internus igitur Magister, a quo subsidium doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
colo. eciã in tuã noticiã ꝑuenert̃. Niehil enĩ
ibi posito leg̾e possem qdđ tͥ recensendũ
offerre nõ possem: Eosdẽ gͥ libellos si dñs
uoluerit. ur̃e caritati celerit᷑ destina¬
bo. ⁊ ñ dubito qđ meã tarditatẽ in tuo
debito digneris pacient̃ ferre. q̃m scio
quantũ de lecteris uł quãtum nos seꝑ ipse
copellas. ut nos dño aduiuante
nõ pigeat hereticis respõdere Incip̃lib̾
iterȩ tuȩ fili R̾m̃e monime. quan¬
tũ demonstant delectabilẽ tui animi sin¬
ceritatẽ laudabilẽq studii sp̃alis arciorẽ.
tantũ nr̃e responsionis querula benig¬
nitate uident᷑ arguere tarditatẽ: Tam¬
quam in eo minus quã debet te uidear
diligere. qđ inqͥsitionib tuis nõ euraue¬
Ñ celeriter respondere: Sed crede m
sicut in caritate xp̃i ꝑsonã tuã neqͣ quã
incorde meo contẽptam. sic responsionẽ
meã non uoluntate. sed occupationum

Expanded text:
cola, etiam in tuam notitiam pervenerunt; nihil enim cola, etiam in tuam notitiam pervenerunt; nihil enim te ibi posito legere possem, quod tibi recensendum offerre non possem. Eosdem igitur libellos, si Dominus voluerit, vestrae caritati celeriter destinabo. Et non dubito quod meam tarditatem in tuo debito digneris patienter ferre. Quoniam scio quantum delecteris, vel quantum nos semper ipse compellas, ut nos, Domino adjuvante, non pigeat haereticis respondere. LIBER terae tuae, fili carissime Monime, quantum demonstrant delectabilem tui animi sinceritatem, laudabilemque studii spiritalis ardorem, tantum nostrae responsionis, querula benignitate, videntur arguere tarditatem. Tanquam in eo minus quam debeo te videar diligere, quod inquisitionibus tuis non curaverim celeriter respondere. Sed crede mihi sicut in caritate Christi personam tuam nequaquam in corde meo contemptam, sic responsionem meam, non voluntate, sed occupationum
Abbreviated transcription (Latin):
geat: In ꝙͦ tum enĩ gͣtis largit᷑: intãtũ
debitor inuenit᷑. Nec eũ potest aliqͥs de
ita. largitate cõferre: Ipsũ gͥ ꝓ me iugit᷑
posce. ut mͥ largiatur reddendi debiti
facultatẽ. qͥ donauit ut in ipso carita¬
tis tͥ liberã debeã seruitutẽ. Ut eñ u̾e
tuo cordi qđ cor meũ ẽ totũ fatear qm
sic̃ cordi mõ ita cordi tuo aliqͥd celare
nõ possum. reddendi debiti tarditatem
illa mͥ ratio ꝓcreauit. qm̃ aduersus cuiꝰ¬
dã heretici uaniloqͥa responde cõpulsus
sum. qͥ nõ solũ meũ nom̃ sub fotiniani
erroris nõ dubitauit nota lacessere. quin
eciã scõꝵ augustini ⁊ ieronimi dicta tãꝙ¬
meẽ cõfessis professioni contria.inme
uoluit retorquere. cuiꝰ nom̃ nũc literis in¬
sinuare distuli. sed potes ipse ꝓeul dubio
retor dari: nã ibi te nobiscũ apuo cartagi¬
nẽ posito. mͥ dicta eiꝰ allata sũt:⁊ sibene re¬

Expanded text:
geat. In quantum enim gratis largitur, in tantum geat. In quantum enim gratis largitur, in tantum debitor invenitur. Nec eita largitate conferre. Ipsum igitur pro me jugiter posce, ut mihi largiatur reddendi debiti facultatem, qui donavit, ut in ipso caritatis tibi liberam debeam servitutem. Ut enim vere tuo cordi, quod cor meum est, totum fatear, quoniam, sicut cordi meo, ita cordi tuo aliquid celare non possum, reddendi debiti tarditatem illa mihi ratio procuravit. Quoniam adversus cujusdam haeretici vaniloquia respondere compulsus sum, qui non solum meum nomen, sub Fotiniani erroris nota, non dubitavit lacessere; quin etiam sanctorum Augustini et Hieronymi dicta, tanquam meae professioni contraria, in me voluit retorquere. Cujus nomen nunc litteris insinuare distuli, sed potes ipse procul dubio recordari. Nam ibi te nobiscum apud Carthaginem posito, mihi dicta ejus allata sunt, et si bene re
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ qͥdatꝰ ẽ nobis. Qͥ ergo nobis dedit
qđ reddendo debeamus. ipse donabit
nobis facultatẽ qua possimꝰ redd̃e qd
debemꝰ Ille gͥ auctor est debiti. qͥ aue¬
tor ẽ qoni. Nã ⁊ se ipsũ sua largitate
dignatus ẽ facere debitorẽ: nõ quia
ĩdigens ab aliqͦ accepit. sea qͣm habun¬
ddans largit̃ tribuit: Seminece quippe
suo iumento ĩpositũ. stabularioq curã¬
dũ tͣdens. duobꝰ denariis datis ita se de¬
bitorẽ ꝓfitet᷑ ut diceret: si qͥd suꝑ ero ga¬
ueris cum uenero reddã tͥ Qͥd ẽ aũt si
quid suꝑerogaueris. n si quid̃ a me ma¬
gis acceꝑis: Na ⁊ ipse qui suꝑ eroga¬
bat in eo qđ nõ acceꝑat p̃ceptũ. se da¬
bat ex caritate cõsilium: mĩam se ꝓfi
uͥginib aũt p̃ceptũ dñi nõ ħabeo. sed cõ¬
siliũ do. tãquã miscdiam cõsecutꝰ a dño:
ut ampliꝰ erogaret: ecce qͣlis ẽ dñs nr̃.
ut donando debeat. ⁊ quanto magis do¬
nat: tanto magis eũ debitorẽ eẽ nõ pi¬

Expanded text:
 datus est nobis. Qui ergo nobis dedit quod reddendo debeamus, ipse nobis donabit facultatem qua possimus reddere quod debemus. Ille igitur auctor est debiti, qui auctor est doni. Nam et seipsum sua largitate dignatus est facere debitorem, non quia indigens ab aliquo accepit, sed quoniam abundans largiter tribuit. Seminecem quippe suo jumento impositum, stabularioque curandum tradens, duobus denariis datis, ita se debitorem profitetur, ut diceret, Si quid supererogaveris, cum venero, reddam tibi . Quid est autem, si quid supererogaveris, nisi, si quid a me magis acceperis? Nam et ipse qui supererogabat in eo quod non acceperat praeceptum, sed dabat ex caritate consilium, misericordiamvirginibus autem praeceptum Domini non habeo, sed consilium do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut amplius erogaret. Ecce qualis est Dominus noster, ut donando debeat, et quanto magis donat, tanto magis eum debitorem esse non pi
Abbreviated transcription (Latin):
Padita ẽ tantũmꝰ non ꝓmissa Qã eciã diauiis te¬
tmonus ficilius ostendit᷑: Inillo qͥppe ꝓphe loco
utrũq parit inuenitur expressum ubi as̃ ꝑssai¬
ant eos qui sibi non seruiunt his arguit uerbis
scce qͥ seruiunt inͥ manducabunt:uos uͭ esire¬
teis: ecce qͥ seruunt mͥ bibent: uos uͦ sitietis: ⁊et qͥ
seriuiunt mͥ letibuntur: uos uero confundemini
Ecce qui seruunt mͥ exultabunt in letieatuos au¬
tẽ elamabitis p̃ dolore coradis ur̃i÷ cea contritione sp̃s
ꝑtinent: pdicta sunt tautit modo non ꝓmilsa. Neq
enĩ diceudũ ẽ bonitatis largitate ꝓmissum: qd intẽ¬
tat mniquitatis merito sȩueritas inferendũ: S qua
uero ad ꝑsonã serientiũ deo ꝑcinent: e p̃dicta sũs
epmissa: Tale aliqͥd ẽ in illo eciã saluatoris ir̃i
sermone quo ait Tunc illi ibunt in cõbustionem
pernã: iusti aũt in uitã eterña. Predixit &ꝓmisit

Expanded text:
praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis tepraedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur. In illo quippe Prophetae loco utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce, qui serviunt mihi manducabunt, vos vero esurietis. Ecce qui serviunt mihi, bibent, vos vero sitietis. Ecce qui serviunt mihi, laetabuntur, vos vero confundemini. Ecce qui serviunt mihi, exsultabunt in laetitia, vos autem clamabitis propter dolorem cordis vestri, et a contritione spiritus non promissa. Neque enim dicendum est bonitatis largitate promissum quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt, et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermone, quo ait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit
Abbreviated transcription (Latin):
Iniquis aũt p̃destinatũ iusticiȩ suȩ opus p̃dixit
tantũ modo nõ ꝓmisit: Qđ siquis quȩrat cur as̃
onĩa qͥdem p̃destinata p̃dixerit. non tam̃ om̃a p̃.¬
ebestinata ꝓmiserit: respondemus. promissionẽ diem̃¬
posse neũ aliqͥd ad hoc p̃dicitur faciendũ. ut posit
ei ciui ꝓmitait᷑ ꝓdesse iam factũ: Et ꝓmissũ semper os¬
se doui non semꝑ esse idicu: cũ ꝓmissi largitas seꝑ
lecificet iudicu uͦ seueritas aliquando contstet. Qc̃ꝓ
pheta metuens: huiꝰcdemodi adam̃ orationẽ effunait.
Ne intres in iudiciũ cũ seruo tuo: qͥa non iustificabr
in conspectu tuo om̃is uiuens: Screbat eñ cunctos
pari retribuendos pumtionis uinculo. n ds̃ inqͥbus
uellet. iniscd̃iam fecisset suꝑ eratari indicio: Iusti-¬
beatio gͥ & glorficatio quȩ nonẽ honuni ex homines
exdeo⁊ qͥa multũ scĩs futura fuerat: ideo p̃ddicta ẽ
eo ꝓmissa: P unitio uͦ quȩ ineternũ fuit ĩpis obfuta

Expanded text:
e suae opus praedixit tantummodo, non promisit . Quod si quis quaerat cur Deus omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit? Respondemus promissionem diut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii; cum promissi largitas semper beatificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod Propheta metuens, hujusmodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitionis vinculo, nisi Deus in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicio. Justificatio igitur et glorificatio, quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa; punitio vero, quia in aeternum fuit impiis obfutura,
Abbreviated transcription (Latin):
deo punitionẽ: non ad trans gressionẽ: dco interitũ
quẽ ira iusti iudicis peccantib reddidit: non ad
interitũ quo in se trã dei peccantiũ iniquitas ꝓuo¬
cauit. Qd beati apłi p̃dicatio manifestat. qui
malos quos inȩcernũ damnat᷑us ẽ ds. uasa uo.¬

Expanded text:
ad punitionem, non ad transgressionem: ad interitum, ad punitionem, non ad transgressionem: ad interitum, quem ira justi judicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos quos in aeternum damnaturus est Deus, vasa vo
Abbreviated transcription (Latin):
is dei: Porro aũt in iuqͥs puniturus ẽ qđ ut essent ma¬
li non dedit:⁊ neo eos ad miqͥtatẽ aliꝗͣ p̃. destinauit:
qͥa ut iniq uellent. hoc eis ipse daturus non fuit:
Et quia male uoluntatis ꝑseuerans iniqͥtas in¬
ulta remanere non debuit:⁊ tales ad interitum
p̃destinauit: quia talibus iustȩ punttiois
suppliciũ p̃parauit: Quod utiq manifesto dñs¬
ipse sermone ꝑdocuit: in eo qd a se oftendit pa¬
ratũ non solũ regnũ uͥ letentur boni: s & ignem
eternũ ubi crucientur mali: bonis & enĩ dicturuis
est. Uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ
uobis paratũ est ab origine mundi: Malis aũt diefꝰ¬
est: Ite maledicti inignẽ eternũ qui p̃paratus est
diabolo & angelis eiꝰ fecce ad qͦd dñs iniquos & ĩpi¬
os p̃ ddestinauit. id est ad suppliciũ iustũ: nonada¬
liquod opus iniustũ: Ad pȩnã: non ad culpam:

Expanded text:
is Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mais Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali, non dedit, nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit, quia ut inique vellent, hoc eis daturus ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus justae punitionis supplicium praeparavit. Quod utique manifesto Dipse sermone perdocuit, in eo, quod a se ostendit paratum, non solum regnum ubi laetentur boni; sed et ignem aeternum, ubi crucientur mali. Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est a connem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, non ad culpam:
Abbreviated transcription (Latin):
stinauit sc̃õs ad iusticiã accipiendã: sic p̃deftinaũ
iniqͥsᷤ ad eandẽ iusticiã amitendã: Qa misericors
dñs co iustus potuit gratis a pͣuitate liberare. quem
uoluit. Prauitatis aũt oꝑator nũquã fuit ⁊ qͥa pͥius
numnquã aliqͥs fuit: nisi in quantũ adeo discessit.
Nec discessurum deus p̃destinauit: quãuis dis¬
cessurũ coguitione diuina p̃seruerit: ds̃ itaq lici
auetor non sit malarũ cogitationũ: odinator ta¬
me ẽ malarũ uoluntatũ: & de malo oꝑe cuius¬
libet mali non desinit ipse bonũ oꝑari. nec in ip.¬
sis iiuste uoltintatis oꝑibus desert opum suoꝵ
iustum ordinẽ: quia & in hoc ipso ordine habet
qđ malam iuste deserit uoluntatẽ: Quam tamen
sic in suis malis oꝑib a se discedentẽ deserit: ut ibi
ꝑmittentis dei oꝑatio hona non desit:⁊ dũ& in pec¬
catis uoluntate iniusta implet ĩpses iusticiã. q de
stinatio dei sempiterua scilicet dispositio futuri oꝑ¬

Expanded text:
ustitiam accipiendam, sic praedestinavit iniquos ad eamdem justitiam amittendam, quia misericors Dominus et justus, potuit gratis a pravitate liberare quem voluit; pravitatis autem operator nunquam fuit, quia pravus nunquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discnec discessum Deus praedestinavit, quamvis discessurum cognitione divina praesciverit . Deus itaque, licet auctor non sit malarum cogitationum, ordinator tamen est malarum voluntatum, et de malo opere cujuslibet mali, non desinit ipse bonum osis injustae voluntatis operibus deserit operum suorum justum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod 21 malam juste deserit voluntatem. Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate injusta implet ipse justitiam, et de im praedestinatio Dei, sempiterna scilicet dispositio futuri oper
Abbreviated transcription (Latin):
culpauda non ẽ prescientia humanȩ iniqͥatis: ita
pdestinatio iustissime laudanda ẽ ultionis: Ut agnos.¬
ceretur nonabeo p̃destinatũ hominẽ aa qualecũq
peccatũ quẽ p̃ destiunauit pecati merito puniendũ.

Expanded text:
culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio laudanda est ultionis, ut agnoscatur, non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum.