comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestate utiq ꝑmiteret. qͣsi uͦ impunita peccata ẽẽ. ꝑmiserit. ⁊̃ in eis qͦs asup¬
plicio sempiterno remissione liba̾t peccatoꝵ. N ullus quippe debitȩ gͣuioris
pene acipit ueniã: nisi qͣlẽcunq & si longe minorẽ quã debebat soluerit penã.
Adq ita imꝑtitur largitas miscd̾iȩ : ut ñ relinqͣtur ⁊̃ iusticia discipline.
nam & peccatũ quod inultũ uidetur. habet pedissequã penam suam: ut
nemo de admisso nͥaut amaritudine doleat. aut cecitate ñ doleat. Sicut gͦ
tudicis cur ꝑmittit ista sidiplicent: ita ego dico cur punit ista si placent.
Ac ꝑ hoc sicut ego confiteor qd̾ omnino ista ñ fierent uͥ ab oĩ potente ꝓmuit¬
Sterentur:
ita tu confitere facienda non eẽ. que a iusto piuuantur. ut non faciendo quȩ pri¬
nit: mereamur abeo discere cur ꝑmitait eẽ. quȩ punit. ꝑ fectoꝵ. ẽ. enĩ sicut

Expanded text:
utique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse permiserit etiam in eis, quos a suputique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista, si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum est enim, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
suo autẽ furore blasphemi. Et enĩ aduersus eũ excontrario pͥncipio inducunt mali
substantiã rebellantẽ cui ñ potuisset resistere. nͥ substantiȩ naturȩq suȩ partẽ eidẽ
rebellanti contam inandã corrũpendãq miscuisset: et t̃c̃ pecrare dicunt quando
natura mali p̃ualet naturȩ dĩ. Hec manicheoꝵ ẽ. in mundissima insania. quoꝵ
machinam̃ta diabolica facillime ui̾tas indubitant̃ subu̾tit: quȩ dĩ
naturã incontaminabilẽ adq incorruptibilẽ confitet᷑. Quid autem
fagitiose contaminationis .⁊ corruptionis de istis merito ñ credit᷑. aquib
ds qui sũ me atq incõꝑabilit̾ bomis ẽ. contaminabił ⁊ corruptibilis creditur :
Sunt ⁊ hii qui eo mͦ excusatione peccatoꝵ suoꝵ accusant dm̃: ut dicant ei pla¬
cere peccata. Ilam si displicerent inquiunt: nullomͦ ea fieri onmpocentissima

Expanded text:
suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario principio inducunt mali suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset tunc peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae dei. haec Manichaeorum est inmundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit, quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem con- fitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur? Sunt et hi, qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima
Abbreviated transcription (Latin):
Apud homines enĩ si uidicenur. qm̃ falli possunt: quacunq uelut purgan¬
te fallatia quod ꝑperã factũ ẽ: ꝓdesse aliqͥd uidetur ad tẽpiis. Apud dm̃ aũt
qui falli ñ potest. ñ ẽ adhibenda fallax defensio: s uerax confessio peccatoꝵ.
Et alii quidem qui sua consueuerant excusare peccata: fato se ad peccandum
agitari putant N ec t̾n hoc se fortuita temeritate. s ꝑspecta rõne sapere atq asse¬
uerare contendunt. Es ual gͦ dementia ẽ. disputationes suas rõni tͥbuere. ⁊ actiones
suas casib subiugare. Alii totũ qd̃ male faciunt indiabolũ referunt. nec uolt̃
cũ illo habere uel partẽ. cũ illũ sibi occultis suggestionib suasisse suspicari posst̃:
seautẽ illiꝰ suggestionib undecunq suerint consensisse dubitare ñ possunt. Sunt
etiam qui excusationẽ suam extendunt inaccusationẽ dĩ. diuino uidicio miseri:

Expanded text:
apud homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque uelut purgaapud homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio peccatorum. Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum agitari putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia est disputationes suas rationi tribuere et actiones suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint, consensisse dubitare non possint. sunt etiam, qui excusationem suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri,
Abbreviated transcription (Latin):
mueniri: dedignaturq cũ pecrat conuinci quod ipse pecauerit. ñ salubri
humilitate suscipiens accusationẽ sui: s excusationẽ potiꝰ ruinosa elatione
conquirens. A dhanc suꝑbiã cohertendã. continentiam petiuit a dño ille
cuiꝰ suꝑiꝰ uerba iam posui: & sicut potui comm̃daui. Namq cũ dixisset pone
dñe custodiam ori mneo. et ostiũ continentiȩ circũ labia mea. ne declines cormeum
inuerba malignaꝰ unde hoc diceret euidentius explicans : ad excusandas in qͥt
etiam deoꝑe malo conuictus. qd̃ negare ñ ualeat : Et qm̃ factũ ñ potest tegere.
nec benefactũ potest dicere. ia se factũ uidet patere: querit in aliũ referre quod
fecit. tamꝗͣ. inde posset auferre qd meruit. Nolens se eẽ. reũ addit potiꝰ ad reatũ:
& sua excusando ñ accusando peccata. ignorat ñ se penã remouere s ueniam:

Expanded text:
inueniri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri inueniri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille, cuius superius uerba iam posui et, sicut potui, commendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans, ad excusandas excusatietiam de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit, tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam.
Abbreviated transcription (Latin):
qua frenenius. domemus. tuncamꝰ concupiscentiã. in hoc tã magno p̃lio inquo
uiuit hono sub gr̃a. & cũ bene pugnat aduitus. exultat indño cũtremore.
Non desunt tam̃ etiã strenius bellatorib & oꝑm carnis quauis inuictis morti¬
ficatorib aliqua uulnera peccatorũ: ꝓpt̾ quȩ sananda cotidie ueracit̃ dicant.
dimite nobis debita nostra. contra eadem uitia ⁊ contra diabolũ pͥncipẽ regẽq
uicior. multo uigilantius n⁊iacrius. ipsa or̾one certantes: ne ualeant aliqͥs mor¬
tiferę suggestiones eiꝰ. quib insuꝑ instigat pegatores: ad sua excusanda potiꝰ
qmͣ accusanda peccata. Ac sic illa uulnera ñ mͦ ñ sanentur: uerũ ñ & si mor¬
tifera ñ erant. gͣuit᷑ ⁊ letalit̾ infligant᷑. E t hic ergo cautiore opis ẽ. conti¬
nentia : qua cohibeat᷑ suꝑbus hominis appetitꝰ. quo placet sibi ⁊ ñ iuilt culpabił

Expanded text:
qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio, in quo qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius m accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus, quo placet sibi et non uult culpabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet carnẽ. & tam̃ quia scd̃m se ipsũ uiu̾e uoluit inu̾itate ñ stecit. Quid gͦ mi¬
rũ si scd̃m seipsũ uiuens cũ loquit᷑ m̃datiũ desuo loquit᷑. qd̾ uerũ deillo ueritas
dixit: Cũ gͦ audis peccatũ uobis ñ dominabit᷑. noli de te fidere ut peccatũ
non dominetur : s deillo eii dicit orans quidã sc̃s. Itinera mea direge scd̃m uer¬
bum tuũ : & ñ dñetur mͥ omnis iniquitas. Et enĩ ne fortasse cum audisseui
peccatum uobis ñ dñabitur nos ipsos excolleremus. & uirib nr̃is hoc tribu¬
eremus: statim hoc uidit apłs atq subiecit. Non enĩ estis sublege: s sub gr̾a.
mortificaueritis ueuetis: ñ hoc tantũ bonũ spũi nr̃o. quasi ꝑ seipsum possit
ista tribuamꝰ. Nam ne istũ carnalem sensum spu mortui potiꝰ quã mortifican¬
tes haberemꝰ: ilico addidit. Quotqͦt enĩ spũ dei aguntur: hii filii sunt dei

Expanded text:
non habet carnem et tamen, quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non stetit. quid ergo minon habet carnem et tamen, quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non stetit. quid ergo mirum, si secundum se ipsum uiuens, cum loquitur mendacium, de suo loquitur? quod uerum de illo ueritas dixit. Cum ergo audis: peccatum uobis non dominabitur, noli de te fidere, ut peccatum non dominetur, sed de illo, cui dicit orans quidam sanctus: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas. etenim ne fortasse, cum audissemus: peccatum nobis non dominabitur, nos ipsos extolleremus et uiribus nostris hoc tribueremus, statim hoc uidit apostolus atque subiecit: non enim estis sub lege, sed sub gratia. mortificaueritis, uiuetis, non hoc tantum bonum spiritui nostro, quasi per se ipsum possit ista, tribuamus. nam ne istum carnalem sensum spiritu mortuo potius quam mortificante saperemus, ilico addidit: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit honimẽ. Abeo qui fecit te: noli deficere ne ad te Homo enĩ dicebat. quitamen
ñ scd̃m hominẽ iuuebat. Non quia idonei sumꝰ cogitare aliqͥd a nobis quasi ex nobis¬
ietipsis: s sufficientia nr̃a ex deo ẽ. Uide si scd̾m hominẽ uiuebat. qui ueracit̃ ista
dicelat. Admonens gͦ apłs hominẽ ne uiuat scd̃m hominẽ: hominẽ deo reddit.
nominata intelligitur homo qd̃ iam ostendimꝰ: sicut sola aĩa nominata intelligit᷑
homo. E t septuaginta qͥnq animȩ descenderunt i negiptũ cũ iacob: idest septua¬
ginta quq homines. Noli ergo uiuere scd̾m te ipsũ o homo. Inde perieraᷤ. s que¬
situs es. Noli inquã uiuere scd̾m te ipsũ: si perieras ⁊ inientus es. Noli carnis ac¬
cusare naturã : quando audis siscd̃m carnẽ iuxeritis moriemini. Sie eiũ dici
potuit. ⁊⁊ uerissime dici potuit. si scd̃m uos uixeritis. moriemini Nam diabolus

Expanded text:
m, qui fecit hominem; ab eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat, qui tamen m, qui fecit hominem; ab eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat, qui tamen non secundum hominem uiuebat: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem, hominem deo reddit. nominata intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima nominata intellegitur homo, et: septuaginta quinque animae descenderunt in Aegyptum cum Iacob, id est septuaginta quinque homines. noli ergo uiuere secundum te ipsum, o homo; inde perieras, sed quaesitus es. noli, inquam, uiuere secundum te ipsum; si perieras, inuentus es. noli carnis accusare naturam, quando audis: si secundum carnem uixeritis, moriemini. sic enim dici potuit et uerissime potuit: si secundum uos uixeritis, moriemini. nam diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
creatura ẽ: & in eo rationalis est animꝰ quo distat a pecore. Caro autẽ esti¬
firma & terrena pars hominis: & ideo scd̃m eam iuuere uitiosũẽ. ꝓ pt̾ quod
ille qũ scd̃m hoĩem uiuit. ñ utiq scd̃m carnẽ s potiꝰ sod̾m eã partẽ hoĩs ui¬
caro natelsigenda est nisi homo: i uidebit omĩs caro salutare dĩ quid potest
omnis caro. quid est nisi nullus uistificabit᷑ homo: Quod idem apłt alibi
manifestius exprimens: non inquit iustificabitur homo ex oꝑib legis. So¬
rintios qͦ increpat dicens. Non ne carnales estis. & sed̃m hominẽ ambulatis:
Cnicarmiases eos dixisset. ñ ait scõm carnẽ ambulatis: s sed̾m homiñẽ. Sapa
hoeguas siosu tt intelligi. nͥ scõm carnẽ: Nam utiq si culpabiliter qͥde sdn
carue. landabilit autẽ scd̃m hominẽ ambularetur. idẽ iuueretur: non exploiatũ
ser uecens scm homiue ambulatis. Agnoscat homo ol ꝓbrium. iniutet ꝓpositũ

Expanded text:
n eo rationalis est animus, quo distat a pecore; caro autem est infirma et terrena pars hominis et ideo secundum eam uiuere uitiosum est. propter quod ille, qui secundum hominem uiuit, non utique secundum carnem, sed potius secundum eam partem hominis uicaro intellegenda est nisi homo? et uidebit omnis caro salutare dei, quid potest omnis caro, quid est nisi nullus iustificabitur homo? quod idem apostolus alibi manifestius exprimens, non, inquit, iustificabitur homo ex operibus legis. Corinthios quoque increpat dicens: nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? cum carnales eos dixisset, non ait \'secundum carnem ambulatis>, sed: secundum hominem, quia et hoc quid uoluit intellegi nisi secundum carnem? nam utique si culpabiliter quidem secundum carnem, laudabiliter autem secundum hominem ambularetur, id est uiueretur, non exprobrans diceret: secundum hominem ambulatis. agnoscat homo obprobrium, mutet propositum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minꝰ miranda ẽ diuine sapie efficatia. que ita congrne inuniu̾sitate singładis¬
tribuit: ut ñꝙͣ omnino uinctura parciũ gene̾t repugnantiã qͣlitatũ E cee ut
exẽpli causa de multis pauca ponamiꝰ. in humani cõpositione corꝑis qͣnta elucet
sapĩa creatoris. Sursũ ÷ hõ uniforinis. deorsũ bifariã diuisus. qr ⁊ uniforme ÷
pͥncipale ñĩtis id÷ r̃o. que inuisibilia respicit: ⁊ gemina ÷ ansme qͣlitas. ira ⁊ concu
piscentia que deorsũ ad t̾rena descendit. Itẽ brachiis inlatũ extenditur. tibiis de¬
oisũ figitur stacura humani corꝑis: qr ⁊ intentio oꝑationis animũ extendit. &
affectus desiderior sigit Itẽ scd̾m latitudinẽ huic inde ꝑdigitos manuũ. deorsum¬

Expanded text:
itate singula distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum est homo uniformis, deorsum bifariam divisus; quia et uniforme est principale mentis, id est ratio quae invispiscentia quae deorsum ad terrena descendit. Item brachiis in latum extenditur, tibiis deorsum figitur statura humani corporis; quia et intentio operationis animum extendit, et affectus desideriorum figit. Item secundum latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
partitiones apͥncipio repetamꝰ. ⁊ imno qͦq diuisionis gñe. qͣlit̃ uł exĩmen¬
sitate creaturarũ creatoris manifestet᷑ potentia. ł exdecore sapientia. uł ex

Expanded text:
partitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex univerpartitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
conseruat. Potentiam manfestat creaturarũ ĩmensitas. sapientiã decor:
benignitẽ utilitas. Inimensitas creaturarũ constat inmułtitudine ⁊ mag¬
iitudine. Multitudo insimilib indiu̾sis inꝑmixtis. Magnitudo ⁊ in mo¬
le ⁊ spacio. Noles est inmassa ⁊ pondere. Spaciũ ẽ. in lato. ⁊ longo. ꝓfundo ⁊
sib ⁊iappertib. Rationalis est infactis. ⁊ consiliis. Sp̃es ÷ forma uisibilis. quȩ
oculo discernit᷑. sic̃ colores ⁊ figure corꝑũ Qualitas ẽ ꝓpͥetas interior. que cet̾is
sensib ꝑcipit̃. ut melos insono audicu auriũ. dulcor insapore gustu fauciũ.
fraglantia inodore olfactiinariũ. lenitas incorꝑe tact manuum. Utilitas
creaturarũ ꝯstat ingrato. ⁊ apto. ⁊ cõmodo. ⁊ necessario. Gratũ ÷ qd̃ placet.
aptũ qd̾ ꝯuenit. cõmodũ qd̃ ꝓdest. necessariũ sine qͦ qͥd ẽẽ ñ potest. N c ꝓpositas

Expanded text:
conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensitas creaturarum constat in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, in permistis. Magnitudo est in mole et spatio. Moles est in massa et pondere. Spatium est in longo et lato, profundo et sibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visoculo discernitur, sicut colores et figure corporum. Qualitas est proprietas interior, que certis sensibus percipitur, ut melos in sono, auditu aurium, dulcor in sapore, gustu faucium; fragrantia in odore, olfactu narium; creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas
Abbreviated transcription (Latin):
lunte tua prestitisti decori meo uirtutẽ: auertisti faciem tuam a
me: & factus sum conturbatus Permediciualem ꝓuidentiam pau¬
lulum desertus est a rectore: ne ꝑ exitialem suꝑbiam desereret ipse¬
rectorẽ Siue ergo hic ubi cum uiciis nr̃is domandis minuendisq
confligimus. siue ibi quod iufine futurum est. ubi omni hoste quia
omni peste carebimus. id nobiscum salubriter agitur: ut qui glo¬
NUISIOILIA dei acreatura mundi ꝑ eaque facta sunt. intellecta conspiount.
Tria sunt inuisibilia dei. Potentia. Sapientia. Benignitas. Ab his tͥb ꝓcedt̃
omina In his tͥb consistunt oĩa. ꝑ hec tria reguntur oĩa ꝑ otentia creat. Sa¬
pientia gubnat. benignitas conseruat. Eͥ tñ tͥa sicut indeo ineffibilit̾ unũ
suit: ita in oꝑatione seꝑari ñ possunt. Potentia ꝑ benignitatẽ sapient᷑ creat.
sapientia ꝑ potentiam benigne gubernat: benignitas ꝑ sipientiam potent̃

Expanded text:
luntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam, luntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. per medicinalem prouidentiam paululum desertus est a rectore, ne per exitialem superbiam ipse desereret rectorem. siue ergo hic, ubi cum uitiis nostris domandis minuendisque confligimus, siue ibi, quod in fine futurum est, ubi omni hoste quia omni peste carebimus, id nobiscum salubriter agitur, ut qui glopsius a creatura mundi per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus omnia, in his tribus consistunt omnes, per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter
Abbreviated transcription (Latin):
captiuã. Tunc regnabit peocatũ in hominis mortali corꝑe. ad obediendũ desi¬
deriis eius: tc̃ sua arma exibebit arma iniquitatis peccato. erunt nouissi¬
ma illiꝰ peiora pͥorib Multo ẽ. enĩ tolerabiliꝰ certam̃ eiꝰmodi ũcepisse. quã ceptũ
reliquisse conflictũ: & factũ exbono p̃liatore. ł ⁊̃ ex uictore captuiũ. U nde
dominus non ait qui ceperit. s qui ꝑseuerauerit usq infinem: hic sal¬
uus erit. Siue autem ne iuincamur acriter confligentes. siue aliquo¬
ciens uel etiam insꝑata uł inopinata facilitate iuincentes: ei qui nobis
dat continentiam demus głam Meminerimus quendã iustum dixisse In
abundantia mea non mouebor ineternum. Demonstraturq illi qmͣ temere
hoc dixerit : tanꝗm sius uirib tribuens. quod ei desuꝑ prestabatur: hoc
autem ipso confitente didicimus. Mox enĩ adiunxit. Domine in uo¬

Expanded text:
captiuam. tunc regnabit peccatum in hominis mortali corpore ad oboediendum desicaptiuam. tunc regnabit peccatum in hominis mortali corpore ad oboediendum desideriis eius; tunc sua membra exhibebit arma iniquitatis peccato et erunt nouissima illius peiora prioribus. multo enim est tolerabilius certamen huius modi non coepisse quam coeptum reliquisse conflictum et factum ex bono proeliatore uel etiam ex uictore captiuum. unde dominus non ait: qui coeperit, sed: qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Siue autem ne uincamur acriter confligentes siue aliquotiens uel etiam insperata uel inopinata facilitate uincentes ei, qui nobis dat continentiam, demus gloriam. meminerimus quendam iustum dixisse in abundantia sua: non mouebor in aeternum, demonstratumque illi esse quam temere hoc dixerit, tamquam suis uiribus tribuens, quod ei desuper praestabatur. hoc autem ipso confitente didicimus; mox enim adiunxit: domine, in uo
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ diceret eis deponite. qui iã deposuerant. ex ea parte quia talib uitiis
ñ consentiebant. nec sua m̃bra eis arma peocati dabant: nͥ qͥa in hoc factũ est.
In hac adhuc oꝑatione uersatur quamdu mortales sumꝰ uita scõꝵe Hun
enĩ spo concupiscit adu̾sus carnẽ. ex magna intentione res agitur. delectatio¬
nib pͣuis. libidinib immundis. motib carnalib atq turpib. suauitate sc̃ita¬
tis. amore castitatis sp̃ali uigore ⁊ continentiȩ decore resistitur: sic deponun-¬
tur ab eis qui mortui sunt eis. nec consentiendo uiuunt in eis. Sic inquã
deponunt᷑: dũ continuata continentia ne resurgant p̃munt᷑. Es iusqͥs quasi
securus ab hac eor depositione cessauerit. ilico in arcem mentis ꝓsilient.
eamq ipsi deponent. atq insuam redigent seruitutẽ. turpit̾ deformiterq

Expanded text:
autem diceret "deponite eis, qui iam deposuerant ex ea parte, qua talibus uitiis autem diceret "deponite eis, qui iam deposuerant ex ea parte, qua talibus uitiis non consentiebant nec sua membra eis arma peccati dabant, nisi quia in hoc facto est et in hac adhuc operatione uersatur, quamdiu mortales sumus, uita sanctorum. dum enim spiritus concupiscit aduersus carnem, haec magna intentione res agitur, delectationibus prauis, libidinibus inmundis, motibus carnalibus atque turpibus suauitate sanctitatis, amore castitatis, spiritali uigore et continentiae decore resistitur: sic deponuntur ab eis qui mortui sunt eis nec consentiendo uiuunt in eis, sic, inquam, deponuntur, dum continuata continentia, ne resurgant, premuntur. quisquis quasi securus ab hac eorum depositione cessauerit, ilico in arcem mentis prosilient eamque inde ipsa deponent atque in suam redigent seruitutem turpiter deformiterque
Abbreviated transcription (Latin):
ineisdẽ non uiuentib illa uiuebant sicut paulo aute iam ostendi. et
menbra dicebantur ipsorum. ea iudelicet uitia que in membris habi¬
tabant eoꝵ. modo locutionis ꝑ id qd̃ continet. id quod continetur. Sicut dicitur
totũ forũ inde loquitur: cũ homines locunt᷑ qui sunt inforo. Ipso locutionis mͦ
in psalmo canit᷑. O mnis terra adoret te : id est om̃s homines qui sunt int̾ra. Nc̃
autẽ deponite inquit & uos uni u̾sa: & cominemorat plura eiꝰ modi mala. S ed
qͥdẽ qd ei ñ suffecit dicere deponite uos uniu̾sa s addita coniunctione dixit &¬
uos. nisi ne ꝓpt̾ea se putarent hec mala facere. atq ineis uiuere impune. qͥa
fides eorũ liberaret eos ab ira que uenit infilios infelicitatis ista facientes. ⁊ in
his sine fide uiuentes: Deponite inquit. ⁊ uos illa mala ꝓpt̾ quȩ uenit iradĩ
infilios infidelitatis: nec uobis eoꝵ impunitatẽ ꝓpt̾ fidei meritũ ꝓmit᷑atis. N

Expanded text:
ant, sicut paulo ante iam ostendi, et membra dicebantur ipsorum ea uidelicet uitia, quae in membris eorum habitabant, eo modo locutionis per id quod continet id quod continetur, sicut dicitur: totum forum inde loquitur, cum homines loquantur, qui sunt in foro. ipso locutionis modo in psalmo canitur: omnis terra adoret te, id est: omnes homines, qui sunt in terra. Nunc autem deponite, inquit, et uos uniuersa et commemorat plura eius modi mala. sed quid est, quod ei non sufficit dicere: deponite uos uniuersa, sed addita coniunctione dixit: et uos? nisi ne propterea se putarent haec mala -facere atque in eis uiuere inpune, quia fides eorum liberaret eos ab ira, quae uenit in filios infidelitatis ista facientes et in eis sine fide uiuentes. deponite, inquit, et uos illa mala, propter quae uenit ira dei in filios infidelitatis nec uobis eorum inpunitatem propter fidei meritum promittatis. non
Abbreviated transcription (Latin):
seruiendo demonib. acorꝑis uoluptatib continent: ut ꝑ eos expleant nefari¬
as uoluntates. quarũ impetũ ardorẽq ñ contiuent. Unde ut aliquid dicã.
& cetera ꝓpt̃ sermonis longitudinẽ taceã: quidã ñ attingunt ⁊̃ uxores suas.
dũ qͣsi mundi ꝑ magicas artes. ꝑuenire moliunt᷑ ad uxores alienas. O ad mira-¬
bilem ꝯtinentiam. immo uͦ nequitiã atq immundiciã singularẽ S ienĩ
uera eẽt continentia. magis ab adulterio qmͣ ꝓpt̾ adulteriũ ꝑpetrandum
carnis concupiscentia debuit a coniugio continere Hanc quippe concu¬
piscentiam cirnis. relaxare solet continentia coniugalis: eiꝰq frenis hactenus
moderamen. imponere. ut nec in ipso conuigio immoderata licentia diffiuatur:
s custodiat᷑ modus aut infirmitati conuigis debitus. eui hoc ñ sod̾m imꝑium

Expanded text:
seruiendo daemonibus a corporis uoluptatibus continent, ut per eos expleant nefariseruiendo daemonibus a corporis uoluptatibus continent, ut per eos expleant nefarias uoluptates, quarum inpetum ardoremque non continent. unde ut aliquid dicam et cetera propter sermonis longitudinem taceam, quidam etiam non adtingunt uxores suas, dum quasi mundi per magicas artes peruenire ad uxores moliuntur alienas. o mirabilem continentiam, immo uero nequitiam atque inmunditiam singularem! si enim uera esset continentia, magis ab adulterio quam propter adulterium perpetrandum carnis concupiscentia debuit a coniugio continere. hanc quippe concupiscentiam carnis relaxare solet continentia coniugalis eiusque frenis hactenus moderamen inponere, ut nec in ipso coniugio inmoderata licentia diffluatur, sed custodiatur modus, aut infirmitati coniugis debitus, cui hoc non secundum imperium
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas etiam carnis aut animi libidines mirabiliter continet. istam continentiã
de cuiꝰ utilitate & decore disserimꝰ. habere dicendus est. Quidã enĩ qd̵ mirum
dictu uideri potest ꝑ incontinentiam continent: uelut si se mulier continet
amarito. quia hoc uirauit adultero Quidam ꝑ in iusticiam. uelud simis¬
cendi sexus ñ reddat conuix conuigi debitũ. quia ipse ł ipsa iã potest
iuncere talem corꝑis appetitũ. Item qͥdam continent. decepti fide falsa
& uana sperantes. uana sectantes : inqͥb sunt om̃s heretici. nqͥcunq sub
nomine religionis aliquo errore falluntur. Quoꝵ continentia uera eẽt.
si eẽt ⁊ fides uera. Cum uͦ illa ꝓptẽa nec fides sit appellanda quia falsa est:
sine dubio & ista continentie nomine indigna ẽ. N unqͥd enĩ continentiam
qm munꝰ dei uerissime dicimꝰ. dicturi sumꝰ eẽ. peccatũ: Absit a nr̃is cordib

Expanded text:
ipsas etiam carnis aut animi libidines mirabiliter continet, istam continentiam, ipsas etiam carnis aut animi libidines mirabiliter continet, istam continentiam, de cuius utilitate et decore disserimus, habere dicendus est. quidam enim, quod mirum dictu uideri potest, per incontinentiam continent — uelut si se mulier contineat a marito, quia hoc iurauit adultero — quidam per iniustitiam — uelut si miscendi sexus non reddat coniux coniugi debitum, quia ipse uel ipsa iam potest uincere talem corporis adpetitum — item quidam continent decepti fide falsa et uana sperantes, uana sectantes: in quibus sunt omnes haeretici et quicumque sub nomine religionis aliquo errore falluntur. quorum continentia uera esset, si esset et fides uera; cum uero illa propterea nec fides sit appellanda, quia falsa est, sine dubio et ista continentiae nomine indigna est. numquid enim continentiam, quam munus dei uerissime dicimus, dicturi sumus esse peccatum? absit a cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
nes continere: Si tam̃ alias continent. quid in eis ꝑ continentiam fieri
potest mundũ. quoꝵ continentia tał immunda ẽ : Os ue nc̃ continentia¬
ñ nominanda ẽ. Sentire quippe qd sentiunt. uirus ẽ. diaboli: contiuentia
uͦ munus ẽ. dĩ. Sicut aut̃ ñ om̃is qui aliqͥd patit᷑. aut qͦslibet dolores tole¬
rantissime patitur habet eã uirtutẽ. quȩ similit̾ dĩ munꝰ ẽ. & pacientia ñ¬
cupatur : multi enĩ tolerant multa tormenta ne se insius cͥminib ꝓdant.
aut male sibi conscios. aut seipsos. multi: ꝓ explendis ardentissimis libidinb
i obtinendis. uł ñ relinquendis eis reb qͥb uuncło praui amoris obstrioti sunt.
multi ꝓdiu̾sis ⁊ ꝑniciosis quib uehem̃t̃ tenentur errorib. qͦs om̃s ab sit
ut ueram dicamus habere patientiam: ita ñ omnis qͥ aliqͥd contiuiet. uel

Expanded text:
nes continere? si tamen aliquas continent. quid in eis per continentiam potest nes continere? si tamen aliquas continent. quid in eis per continentiam potest fieri mundum, quorum continentia talis inmunda est? quae nec continentia nominanda est. sentire quippe quod sentiunt, uirus est diaboli; continentia uero munus est dei. sicut autem non omnis, qui aliquid patitur aut quoslibet dolores tolerantissime patitur, habet eam uirtutem, quae similiter dei munus est et patientia nuncupatur — multi enim tolerant multa tormenta, ne in suis criminibus prodant aut male sibi conscios aut se ipsos; multi pro explendis ardentissimis libidinibus et obtinendis uel non relinquendis eis rebus, quibus uinculo praui amoris obstricti sunt; multi pro diuersis et perniciosis, quibus uehementer tenentur, erroribus: quos omnes absit ut dicamus ueram habere patientiam — ita non omnis, qui aliquid continet uel
Abbreviated transcription (Latin):
mundo dampnemur. & illud inpsalmo. Scd̃m multitudinẽ doloꝵ maoꝵ
incorde meo: consolationes tue iocundauerunt aĩam meã. Tunc ẽ gͦ span
da carnis nr̃e sine ulla repugnatione ꝑfecta sanitas: quando erit ȩccłiȩ
xp̃i sine ullo timore certa securitas. E ec adu̾sus manicheos fallacit̾ continentes. ꝓue¬
raci continentia disputare suffecerit : ne continentiȩ frucluosus . igloriosus labor.
ñ salubrit̃ castigare. s insectari credat᷑ hostilit̃. Corpis quippe ab animi ẽ qͥdem
natura diu̾sum: s ñ ẽ a natrira hominis alienũ. Non enĩ animꝰ constat excor¬
pore : s tam̃ homo ex animo constat . ⁊ corꝑe & utiq ds quẽ liberat. totũ
hominẽ liberat. Unde totũ hominẽ ñ ipse saluator suscepit: dignatꝰ in nob̃
totũ liberare qd̵ fecit. Qui contͣ istam sentiunt ueritatẽ: qͥd eis ꝓdest libidi¬

Expanded text:
mundo damnemur, et illud in psalmo: secundum multitudinem dolorum meorum mundo damnemur, et illud in psalmo: secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. tunc ergo speranda est carnis nostrae sine ulla repugnatione perfecta sanitas, quando erit ecclesiae Christi sine ullo timore certa securitas. Haec aduersus Manichaeos fallaciter continentes pro ueraci continentia disputare suffecerit, ne continentiae fructuosus et gloriosus labor pnon salubriter castigare, sed insectari credatur hostiliter. corpus quippe ab anima est quidem natura diuersum, sed non est a natura hominis alienum. non enim animus constat ex corpore; sed tamen homo ex animo constat et corpore: et utique deus quem liberat, totum hominem liberat. unde totum hominem etiam ipse saluator suscepit, dignatus in nobis totum liberare quod fecit. qui contra istam sentiunt ueritatem, quid eis prodest libidi
Abbreviated transcription (Latin):
in ininore: tñ contͣ iusticiã ꝯcupiscit᷑. Et de xp̃o scriptũ ẽ: qi factꝰ : nobis sapi¬
entia a deo. & iusticia. ⁊ soĩficatio. ⁊ redẽptio. In omni gͥ pecedto. contͣ. xp̃m sine
dubio concupiscitur. S qui sanat om̃s languores nr̃os. cũ ꝑduxerit eccłiam
& ideo nulla erit causa. cur aduersꝰ carnẽ. etiã sp̃e concupiscat. Tunc finẽ acci¬
piet om̃is pugna: tc̃ ambarũ substantiau erit suma concordia Tunc usq adeo ibi
nullus erit carnalis: ut ⁊̃ cairo ipsa sit sp̃alis. Qd̃ gͦ nc̃ agit cũ carne sua qͥsq se¬
cundũ xp̃m uiuens. cũ & concupiscit ad u̾sus eiꝰ malam ꝯcupiscentiam qm̃
sanandam continet quã ñdũ sanatam. tenet. ⁊ tñ eiꝰ bonã nutrit fouetq
ne impunitate inflata dissiliat: ⁊ consolationib erigit. ue gͣuata infirmi¬
tace succũbat. Hinc est illud ampliꝰ. Si enim nos ipsos diuidicaremus.¬
a dño non uidicaremur. Cũ iudicamur autẽ a dño corripimur. necũ hoc

Expanded text:
scitur. et de Christo scriptum est: qui factus est nobis sapientia a deo et iustitia et sanctificatio et redemptio. in omni igitur peccato contra Christum sine dubio concupiscitur; sed qui sanat omnes languores nostros, cum perduxerit ecclesiam et ideo nulla erit causa, cur aduersus carnem etiam spiritus concupiscat; tunc finem accipiet omnis haec pugna, tunc ambarum substantiarum erit summa concordia, tunc usque adeo ibi nullus erit carnalis, ut etiam ipsa caro sit spiritalis. quod ergo nunc agit cum carne sua quisque secundum Christum uiuens, cum et concupiscit aduersus eius malam concupiscentiam, quoniam sanandam continet, quam nondum sanatam tenet, et tamen eius bonam nutrit fouetque ne inpunitate inflata dissiliat, et consolationibus erigit, ne grauata infirmitate succumbat. hinc est illud apostoli: si enim nos ipsos iudicaremus, non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi illis locũ ocoupantib non ualerent exurgere noua. hoc quoq satis
mirabile in hac dispositione cernitur. qd̃ ipsa tẽꝑa ita immutabili lege
sue iutabilitatis uices custodiunt: ut nec aliqñ ab explendo ministerio
suo deficiant. neq secus currentia. ordinẽ sue institutionis confundant¬

Expanded text:
quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgere nova. Hoc quoque satis quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgere nova. Hoc quoque satis mirabile in hac dispositione cernitur, quod ipsa tempora ita immutabili lege suae mutabilitatis vices custodiunt, ut nec aliquando ab explendo ministerio suo deficiant, neque secus currentia ordinem primae institutionis confundant
Abbreviated transcription (Latin):
temporũ distinxit: E oce post noctẽ ueuit dies. ut torpentes inocio laboris ex¬
erceat: post diẽ seqr̃ nox. ut fessos ad refocillandũ qͥes excipiat. Non semꝑdi
es. non sẽꝑ nox. ñ semꝑ eqͣlis dies ⁊ nox: ne uł ĩ modãtꝰ labor debilitatos fran¬
gat. uł quies continuata natã inficiat. uł identitas ꝑpetua ño tediũ gignat.
Item quẽ adiodũ uicissitudo dierũ ⁊ noctiũ animantia renouat: ita quatuor
tẽpora anni ordine sibi succedentia totius mundi speciẽ imnuitant. Pͥmũ ꝑtepo¬
rẽ ueris. quadã innouatione mundꝰ nascitur: deinde ꝑferuorẽ estatis quasi
inuiuentutẽ roboratur. Post hec suꝑueniente autũpno ad maturitatẽ ꝯscendit
postrano succedente hieme ad defectũ uergit. Iccirto aũ semꝑ deficit. ut
semꝑ pꝰ defectũ renouari possit. quia nͥ prius astatu suo defic̾ent uetera:

Expanded text:
temporum distinxit? Ecce post noctem venit dies, ut torpentes in otio labor extemporum distinxit? Ecce post noctem venit dies, ut torpentes in otio labor exerceat; post diem sequitur nox, ut fessos ad refocillandum quies excipiat. Non semper dies, non semper nox, non semper aequalis dies et nox, ne vel immoderatus labor debilitatos frangat, vel quies continuata naturam inficiat, vel identitas perpetua animo taedium gignat. Item quemadmodum vicissitudo dierum ac noctium animantia renovat, ita quatuor tempora anni ordine sibi succedentia, totius mundi speciem immutant. Primum per teporem veris quadam innovatione mundus nascitur. Deinde per fervorem aestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad maturitatem conscendit. Postremo succedente hieme, ad defectum vergit. Idcirco autem semper deficit, ut semper post defectum renovari possit, quia nisi prius a statu suo deficerent vetera,
Abbreviated transcription (Latin):
bestiis. ⁊ serpentib ⁊ alioꝵ reptiliũ uermiũq geni̾b repleuit Quasdã regiones ditaũ
ub̾tate frugũ. qͣsdã opulentia uinearũ. alias fertilitate olerumi. alias fecunditate pecorp
alias potentib herbis. alias geminis p̃ciosis. alias animalib ⁊ bestiis inonstruosis. alias colo¬
rib uariis. alias diu̾sarũ artiũ studiis. alias metalloꝵ. alias tẏmiamatũ diu̾sis genib
ut nulla prorsus regio sit. que ñ aliqͥd p̃ceteris nouũ ⁊ speciale possideat: nulla itẽ
q̃ ñ aliqͥd nouũ ispeciale ab aliis acciꝑe queat. Quid. qd̾ ñ eaq̃ humanis usib necessa¬
sinib abscondit. ut quẽ amor uͥtutis abĩmod̾ato ñ castigat appetitu: siltẽ laboris
tẽpoꝵ dicemꝰ: Qͥs satis ammirãri pot̃ quã mira rõne ꝓuidentia diuina cursus

Expanded text:
bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit ubertate frugum, quasdam opulentia vinearum, alias fertilitate olerum, alias fecunditate pecorum, alias potentibus herbis, alias gemmis pretiosis, alias animalibus et bestiis monstruosis, alias coloribus variis, alias diversarum artium studiis, alias metallorum, alias thimiamatum diversis generibus, ut nulla prorsus regio sit, quae non aliquid prae caeteris novum et speciale possideat; nulla item quae non aliquid novum et speciale ab aliis accipere queat. Quid quod etiam ea quae humanis usibus necessasinibus abscondit, ut quem amor virtutis ab immoderato appetitu non castigat saltem laboris temporum dicemus? Quis satis admirari potest, quam mira ratione providentia divina cursus
Abbreviated transcription (Latin):
glutinũ. qͥs cet̾a ninumãbilia enumerare queat: Ex quo claret ꝗͣ sint firma rerũ
uincła. cũ singła queq condita tanto nisu naturã ⁊ ẽẽ suũ defendant: simul uͦoĩa
sitionẽ rerũ quał sit consideremꝰ. Neq enĩ minima fiet ammiratio: siqͥs diligent̃
attendat qd̵ sic singłis locis. singłis tẽꝑib. singłis reb diuina ꝓuidentia causas suas
distribuit. ut innullo penitꝰ rerũ ordo ꝑturbetur. Ecce celũ sursũ ẽ. n terra
deorsũ. In celo luminariaꝰ stellas collocauit: ut subiecta omnia illustrarent. Inaere
uentis ⁊ nubib uiã fecit: ut agitationib suis disꝑse pluuiã deorsũ funderent. In-
gremio telluris moles aquarũ recipi uissit: ut ꝑ gurgites suos hinc illincq qͦ nitꝰ
ferret iubentis dicurrerent. Uolucres inaere suspendit. pisces aqͥs in mersit: terrã

Expanded text:
glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum vincula, cum singula quaeque condita tanto nisu naturam et esse suum defendant, simul vero omnia sitione rerum qualis sit consideremus. Neque enim minima fiet admiratio, si quis diligenter attendat, quod sic singulis locis, singulis temporibus, singulis rebus, divina providentia causas suas distribuit, ut in nullo penitus ordo rerum perturbetur. Ecce coelum sursum est, et terra deorsum. In coelo stellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus viam fecit, ut cogitationibus suis dispersae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aquarum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis discurrerent. Volucres in aere suspendit, pisces aquis immersit, terram
Abbreviated transcription (Latin):
exere fusiles desuꝑ cirũqͣq oppansi. Terra uͦ inmedio pondere suo librata sẽꝑ
ĩ mobilis ꝑseuerat. ut cetera in medio fructuantia. huic soliditas celoꝵ illinc
terre stabilitas inunũ coartent ⁊ constringant: ne citra legitimos t̾minos dif¬
fusa concordiam diu̾sitatis dirũpant. Eoce quomͦ ꝑ uiscera telluris intrnisecus
tracones aquarũ sparsi. ⁊ foris ꝑ alueos suos diu̾sa deducti. intꝰ fatiscentẽ ne
dissoluantur conglutinant: ⁊ foris ne fatiscat arentẽ rigant E oce qͦmͦ in huma¬
ni corꝑis fabrica uncturas ossiũ. uincła neruoꝵ ligant. ⁊ medullis intus
ducunt. ac deinde teneritudinẽ carniũ cutis deg m̃ in uoluit: ut ⁊ rigor
ossium intͥnsecus corpiis sustineat. n pelł munimen foris defendendo cꝰtodut.
Quis duriciam lapidum. qͥs soliditatẽ metalloꝵ qͥs nodositatẽ roborũ. qͥs tenacitatẽ

Expanded text:
ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere librata, semper ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia, hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiam universitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et foris per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus ducunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium intrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatem metallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem
Abbreviated transcription (Latin):
lia.s ea ⁊̃ que creante potentia diu̾sa atq repugnantia ad ẽẽ ꝓdiert̃: dictante
sapĩa inunã quodãmͦ amioitiã  federationẽ conuenunt. Quid repugnanttus
solum ad inuicem ꝯmune societatis uinculũ ñ dissipent. uerũ ⁊̃ nascentib cunctis
ut subsistere possint uitale nutrim̃tũ subministrent: Quid de humani corporis
compage loquar. ubi omniũ m̃brorũ iuncture tantam ad iiuicẽ seruant con-¬
cordiam. ut nullũ omnino inueniri possit m̃brũ cuiꝰ officiũ alt̾i non uideatur
p̾stare adminiculũ : Sic õĩs natura sediligit: ⁊ nuro qͦdãmͦ plurimũ dissimi¬
liũ ⁊ inunũ redactoꝵ concordia. unã inoĩb armoniã fecit. Apta ẽ. gͦ ⁊ con¬
ueniens omniũ rerum compositio s qͦmͦ est firma : Quis ñ uideat: Quis
ñ miretur : Ecce celi qui ambitu suo concludunt omĩa. qͦ mͦi solidi st̃: ⁊ quasi

Expanded text:
lia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt, dictante lia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt, dictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederationem conveniunt. Quid repugnantius solum ad invicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omnino possit inveniri membrum, cujus officium alteri non videatur praestare adminiculum? Sic omnis natura se diligit, et miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ. soio qͥdẽ qr minꝰ quiqͥd dixerimꝰ: s tñ decens ñẽ ut ideo omnino taceamꝰ. ibi
p̃cipue ubi si fieri posset maxime loqͥ decent̃ deberemꝰ. Quatuor diximꝰ. sitũ.
motũ. spẽm. ⁊ qͣlitatẽ. Pmũ gͦ pͥmo discutiamꝰ. Situs est in ꝯpositione ⁊ ordine: hoc ÷
in ꝯpositione ⁊ dispositione. Compositio duo hr̃e debet. aptitudinẽ. ⁊ firmitatẽ. ħ
est ut ꝯponenda apte ⁊ cõpetenter coeant. & ꝯposita firmit̾ oohereant. Laudabilis est
ꝯpositio talis. Aptitudo ꝯsiderat᷑. in quantitate ⁊ qͣlitate Inqnͣtitate. ne nimis teniua
⁊exilia grossis ⁊ corpulentis. inqͣlitate. nenimis humida siccis. nimis calida frigidis.
nimis leuia ponderosis. ⁊ siqua sint talia. i nordinate conungantur. Uide si pul-¬
cͥtudini diuinoꝵ oꝑm aliqͥd horũ desit: ⁊ sinicħ deẽẽ uid̾is. iã aliqͥd ħs unde⁊¬
decora. qm cunctis partib suis absoluta. inqua ũ solũ concordiam seruant simi¬

Expanded text:
minus erit quidquid dixerimus, sed tamen decens non est ut ideo omnino taceamus, ibi praecipue, ubi si fieri posset, maxime decenter loqui deberemus. Quatuor diximus, situm, motum, speciem et qualitatem. Primum ergo primo discutiamus. Situs est in compositione et ordine, id est in compositione et dispositione. Compositio duo habere debet: aptitudinem et firmitatem, hoc est ut componenda apte et competenter coeant; et composita firmiter cohaereant: laudabilis est compositio talis. Aptitudo consideratur in quantitate et qualitate. In quantitate ne nimis tenuia et exilia grossis et corpulentis. In qualitate, ne nimis humida siccis, nimis calida frigidis, nimis levia ponderosis; et si qua sunt talia, inordinate conjungantur. Vide si pulchritudini divinorum operum aliquid horum desit, et si nihil deesse videris, decora, quam cunctis partibus suis absoluta, in qua non solum concordiam servant simi
Abbreviated transcription (Latin):
tatores eiꝰ sunt quasi locuste. Qui extendit uelut nichilũ celos ⁊ expandit eos
sic̃ tab̾naculũ. & psalmista iterũ inqͦdã loco. cũ argueret idoloꝵ cultores. ait. Oñs
dii gentiũ danonia. dñs aũ celos fecit Qͥd ergo pitatis qd in assertionẽ uere diui
creatura recte ꝯsidata hõi creatorẽ suũ ostendit: Considemꝰ gͦ. iuos quanta sint
mirabilia dĩ. ⁊ ꝑpulcͥtudinẽ rerũ ꝯditarũ queramꝰ illdͤ pulcrũ. pulcroꝵ om̃iũ¬

Expanded text:
ores ejus sunt sicut locustae. Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum . Et Psalmista iterum in quodam loco cum argueret idolorum cultores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit . Quid est ergo putatis, quod in assertionem verae divicreatura recte considerata homini Creatorem suum ostendit? Consideremus et nos quanta sint mirabilia Dei, et per pulchritudinem rerum conditarum quaeramus pulchrum illud,
Abbreviated transcription (Latin):
exercent̃: Carnis tam̃ oꝑa hec omĩa ñcupauit apłs. siue que ad ani¬
mũ siue que ad carnẽ. ꝓpͥe ꝑtiuerent: ipsum scilicet hominẽ nomine
carnis appellans. O ꝑa quippe hominis sunt que ñ dicunt᷑ dei: qm̃ homo
qui hec agit scd̃m seipsum uiuit. ñ scd̃m deũ inquantũ hec agit. Sunt
autẽ alia oꝑa hominis: que magis dicenda sunt oꝑa dei. Deus est enim

Expanded text:
ncupauit apostolus, siue quae ad animum siue quae ad carnem proprie pertinerent,. ipsum scilicet hominem nomine carnis appellans. opera quippe hominis sunt, quae non dicuntur dei, quoniam homo, qui haec agit. secundum se ipsum uiuit, non secundum deum, in quantum haec agit. sunt autem alia opera hominis, quae magis dicenda sunt dei. deu
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. hoc ÷ insitu. in motu. in spẽ. et qͣlitate. Que qͥdẽ siqͥs plene inuestigare suf¬
ficẽt: mirabilem in eis sapĩẽ lucẽ dei inueniret. & hec utinã tã possem subtilit̃
ꝑspic̾e̾. tã ꝯpetent̃ enarrare. ꝗͣ possũ ardent̃ diligẽ. Delectat enĩ me qr ualde dulce

Expanded text:
consistit. Hoc est in situ, in motu, in specie, in qualitate. Quae quidem si quis investigare sufconsistit. Hoc est in situ, in motu, in specie, in qualitate. Quae quidem si quis investigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei lucem inveniret. Et hoc utinam ego tam possem subtiliter perspicere, tam competenter enarrare, quam possum ardenter diligere. Delectat enim me quia valde dulce