comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m sad̾ opera eoꝵ nolite facere
nõ scõs s sceleratos eos fuisse
ostendit. Nam sullo modo eoꝵ
oꝑa imitari prohibuisset. sibo¬
na ẽẽ agnouiss. Que quia imi¬
tari prohibuit certum est ꝙ ma
la esse uidicauit. Patet gͦ quia
etiam malis rectorib om̃is a sõ¬
ditis exhibenda obedientia est
auctoritas sola prelationis. ad
exhibendam eis obedientiã sus¬
ficeret. Licuit gͦ eis ettam scĩta¬
te remota subditis suis q̃ dc̃a st̾
imꝑare. licuit ⁊̃ subditis imꝑata
seruare. S ad hue ur̃m respon¬
sum poscimus Dixistis pro in¬
signi ⁊ nota sanctitate ⁊ ꝓro ꝯ¬
missi adeo regiminis auctorita¬
te scĩs seq̾ntib prioꝵ scõꝵ statu¬
ta mutare licuisse. Que ratio.
isusfitiens nob̾ uidettir. Quo¬

Expanded text:
opera vero eorum nolite facere, non sanctos, sed sceleratos eos fuisse ostendit; nam nullo modo eorum opera imitari prohibuisset, si bona esse cognovisset. Quae quia imitari prohibuit, certum est quia mala esse judicavit. Patet ergo quia etiam malis rectoribus omnis a subditis exhibenda obedientia est. auctoritas sola praelationis ad exhibendam eis obedientiam sufficeret. Licuit ergo eis etiam, sanctitate remota, subditis suis quae dicta sunt imperare; licuit et subditis imperata servare. Sed adhuc vestrum responsum poscimus. Dixistis, pro insigni et nota sanctitate et pro commissi a Deo regiminis auctoritate, sanctis sequentibus priorum sanctorum statuta licuisse mutare. Quae ratio insufficiens nobis videt
Abbreviated transcription (Latin):
ait. spũalis iudicat om̃ia ⁊ ip̃e
a nemine uidicatur Huis gͥ u
niu̾sis auctoritatib ⁊ r̃onib¬
que obiecistis cassamus. ꝙ tene¬
mus approbamus. s uĩa impba¬
re nolumus quanius inquibꝰ¬
dam ualeamus. Hoc tñ re¬
duce ad mentem caritas ur̃a de¬
bet ꝙ diuina mandata partim¬
sunt mobilia partim inmo¬
bilia. Duuna uo mandata dixi¬
mus non solum ea que ꝑse ip¬
sam incarne diuinitas appa¬
rens hominib tradidit. aut
ea que per apostolos teni ꝯsti¬
tuit. siue illa qͥ ante susceptã
carnem ꝑ priarchas ł ꝓpħas.¬

Expanded text:
is judicat omnia, et ipse a nemine judicatur . His igitur universis auctoritatibus et rationibquae objecistis, cassamus; quod tenemus approbamus; sed vestra improbare nolumus, quamvis in quibusdam valeamus. Hoc tamen reducere ad mentem charitas vestra debet quod divina mandata, partim mobilia, partim sunt immobilia. Divina vero mandata diximus, non solum ea quae per seipsam in carne divinitas apparens hominibus tradidit, aut ea quae per apostolos teneri constituit, sive illa quae ante susceptam carnem per patriarchas
Abbreviated transcription (Latin):
cet monachis causas ꝓprias ite
honeste simpliciter. religiose.
abscy litigio iniurias qͣs patiũ¬
tir uindici potestat exponere
⁊ nõut ultionem de adu̾sario
ħut que ab adu̾sario ablata
sunt recipiant ut monachos
decet querere. Siu̾o ad ħ dicitis
dese monachos scd̾m canoĩca ĩ¬
stituta peraduocatos causam

Expanded text:
t monachis causas proprias honeste, simpliciter, religiose, absque litigio injurias quas patiuntur vindici potestati exponere, et non ut ultionem de adversario, sed ut quae ab adversario ablata sunt recipiant, ut monachos decet quaerere. Si vero ad haec dicitis debere monachos secundum canonica instituta
Abbreviated transcription (Latin):
causidicos ẽẽ causamini
Tria gͥ obiecistis. ⁊ accusatore
testes. aciudices eos fieri ꝓhi¬
buistis: Hec u̾o tria sigillaci
ꝑscrutemur. et utrum si ꝯstet
ut dicitis subtiłr indagamus.
Acrusatores itac siue actores i
ppriis causis que lex que ratio.
monachos fi̾ ꝓhibet ÷ Sienun

Expanded text:
causidicos esse causamini. Tria ergo objecistis, et accusatores, testes ac judices eos fieri prohibuistis. Haec vero tria sigillatim perscrutemur, et utrum sic constet ut dicitis subtiliter indagemus. Accusatores itaque, sive actores in propriis causis, quae lex, quae ratio monachos f
Abbreviated transcription (Latin):
conseq̃ns eritut contra infestã¬
tes possidentium seqͣtur ⁊ actio
Alioquim si calumpniatoribꝰ
⁊ inuasoribus sua expon̾e̾ uolu¬
rint mox possessores ẽẽ desistẽt
Qd̾ si ⁊ istud egerint offens am
mox largitoris dei incurrent
qm̃ illa que uiris ipĩus fu̾ant
alienis relinq̾ntes tacendo nec
inuasorib resistendo ei auffei¬
re nõ timent. Hoc ne ꝓuẽiat
ne eccła dei que iuste possidet.

Expanded text:
consequens erit ut contra infestantes possidentium sequatur et actio. Alioquin si calumniatoribus et invasoribus sua exponere voluerint, mox possessores esse desistent. Quod si et istud egerint, offensam mox largitoris Dei incurrent, quoniam illa quae juris ipsius fuerant, alienis relinquentes tacendo, nec invasoribus resistendo, ei auferre non timent. Hoc ne proveniat, ne Ecclesia Dei, q
Abbreviated transcription (Latin):
cid̾e. ad uocatos hr̃e nõ ualue¬
rint uidetur ante ꝑmonachos
id debe̾ fiereͥ qͣm rem ecc̃asticam
ꝑmittamus amitti. Testes
autẽ uĩtatis monachos quis
cẽ ꝓhibeat: cum innumossãc
phibuisse: ut nulla mors nlli
corporis crutiatus. silentium
imponere quiuerit. unde et
mrͣm hoc est testium nom̃ me

Expanded text:
 advocatos habere non valuerint, videtur ante per monachos id debere fieri quam rem ecclesiasticam permittamus amitti. Testes autem veritatis monachos quis esse prohibeat, cum, innumeros sanctperhibuisse, ut nulla mors, nullus corporis cruciatus silentium eis imponere quiverit; unde et martyrum, hoc est testium nomen m
Abbreviated transcription (Latin):
ut morẽ uetẽm quo sñ
muolucris crurũ leuga plus
una equitare prohibebantur.
tene̾ siuoluint nõ cogantur.
Causa instituti huiꝰ fuitq nlia
ratio apparebat qua cogentur ab
ncũitate quib libet inuolucris

Expanded text:
vt morem veterem, quo sine inuolucris crurū leuga plus vna equitare prohibebatur, tenere, si voluerint, non cogantur. Causa instituti huius fuit, quia nulla ratio apparebat qua cogerentur absque necessitate, quibuslibet inuolucris
Abbreviated transcription (Latin):
obtine̾ humilitatem: Mittit᷑
int̾ea ꝑ eo romam. Apłica ꝯpel¬
latur auctoritas ⁊ ut papa nõ
neget assensum suggerttur ei ĩ¬
fantem olim aparentib oblat
fuisse monastio Non fuit qui
refelleret nec enim ꝯtradictor
est expectatus idicatũ ẽ de pr̃e
abuidicatum absentib. Iusti¬
ficati sunt qui inuiriam fece¬
runt. extid̾unt a causa qͥ passi
crideli nimium demens sñra
absolutõnis. quo reportato cõ¬
firmaretur fluctuanti male
suasa stabilitas. securitas du¬
brtanti. Ethic tenor litt̾arum
se definitio. ut teneant qui tu¬
sunt. quiescant qui amisu̾nt
Int ħ aut̃ pereat anima pro qͣxͥ
sionem. uouetur ꝙ nõ soluet᷑.
ꝓponitur ꝙ nõ tenebitur. Et cũ
primum pactum irritũ factũ
sit. in scd̾o geminatur preua¬
ricatio ⁊ fit supͣ mod̾ peccans
pcc̃m. Ueniet. ueniet. qui ma¬
la uidicata reiudicabit. illicite
uirata confutabit qui fatiet
uiditium iniuriam patientib¬
qui iudicab̾ in iusticia pauꝑes

Expanded text:
obtinere humilitatem? 6. Mittitur obtinere humilitatem? 6. Mittitur interea pro eo Romam. Apostolica compellatur auctoritas; et ut Papa non neget assensum, suggeritur ei infantem olim a parentibus oblatum fuisse monasterio. Non fuit qui refelleret nec enim contradictor est exspectatus, judicatum est de parte, abjudicatum absentibus. Justificati sunt qui injuriam fecerunt, exciderunt a causa qui passicrudeli nimium clemens sententia absolutionis; quo reportato 4 confirmaretur fluctuanti male suasa stabilitas, securitas dubitanti. Et hic tenor litterarum, sae definitio, ut teneant qui tulerunt, sileant qui amiserunt: inter haec autem pereat anima pro qua Csionem, vovetur quod non solvetur; proponitur quod non tenebitur; et cum primum pactum irritum factum sit, in secundo geminatur praevaricatio, et fit supra modum peccans peccatum . 7. Veniet, veniet qui male judicata rejudicabit, illicite jurata confutabit; qui faciet judicium injuriam patientibuqui judicabit in justitia pauperes,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quid u̾o deus cibos creauit.
si nõ liceat manducare: Utqͥ
nob̾ corpora dedit si prohibeats¬
tentare: Deniq qui sibi neqͣm
cui bonus: Quis umqͣs sanum
sapiens carnem suam odioha¬
buitc Talib tandem allegũbꝰ
ducitur. seductorem sequit᷑.
cluniacum ducitur. tondet᷑.
raditur. lauatur. exiutur. u̾ti¬
canis uetustis. sordib induitͤ
pretiosis. nouis. ac nitidis et
ita in conuentum suscipitur.
Sicum quali putas honore
Sum quo triumpho: Cum qͣn
nreuentia : Defertur ei super
om̃s doetaneos suos ⁊ tanquã
uuctor rediens apugna sic lau
diot collaudati colloçaturita
ut multis seniorib p̾latussit
adolescens fauet blanditur.
qracilatur ei uniu̾sa fr̾nitaᷤ
eultant om̃s tanꝙͣ uictores
capta preda qñ diuidunt spoli¬
a. Oihũ bone qͣm multa fr̃a st̃
nõ emollesceretur. Cuius int̾i¬
or qͣntumuis spũał occulus nõ
turbaretur: Cui int̾ talia ad
Quis deniq intanta pompauł
uitatem ualeat agnoscere uł

Expanded text:
Utquid vero Deus cibos creavit, si non liceat manducare? utquid nobis corpora dedit, si prohibeat sustentare? Denique, qui sibi nequam, cui bonus? Quis unquam sanum sapiens, carnem suam odio habuit? 5. Talibus tandem allegationseducitur, seductorem sequitur, Cluniacum ducitur; tondetur, raditur, lavatur; exuitur rusticanis, vetustis, sordidis; induitur pretiosis, novis ac nitidis; et ita in conventum suscipitur. Sed cum quali putas honore, cum quo triumpho, cum quanta reverentia? Defertur ei super omnes coaetaneos suos, et tanquam victor rediens a pugna, sic laudiocri collocatur, ita ut multis senioribus praelatus sit adolescens: favet, blanditur, congratulatur ei universa fraternitas; exsultant omnes, tanquam victores capta praeda, quando dividunt spolia . O Jesu bone! quam multa facta sunt non emollesceret? cujus interior, quantumvis spiritualis, oculus non turbaretur? cui inter talia ad quis denique in tanta pompa vel veritatem valeat agnoscere, vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ingenita uecumdia lex disci¬
pline est: Qd̾ si cui mirũ uidet᷑
quõ puer u̾etumdus. simplex
monis illusum: ꝙ sansonfor¬
titudini obiuatum. Qui procho¬
plaustrum dolo captum expłit
de prĩa felicitatis quid mirũ si
teno subripuit adolescentulo.
in loco horroris ⁊uaste solitudi¬
nis: Huc accedit ꝙ nec sicut
illos babilonicos senes spẽs de¬
cepit eum. nec sicut giezi peciñe
amor nec honoris ambitio. sic̃
uilianum apostatam s fefellit
eum scitas seduxit religio per¬
didit auctoritas senioꝵ Qris
estinantib quippe ouem esse
ue. ue ad missꝰ est solus ad solã
lupꝰ ad ouiculam Nec refugit
ouicula lupum ꝙ̃ ⁊ ip̃ã putabat
ouem. Quid pluras Attrahit
allicit blanditur. ⁊ noui euã¬
glii predicator ꝯmendat crapu¬
lam.par symoniam dãpnat.
Uoluntariam pauꝑtatem mi¬
siam dicit. Ieiunia. uigilias si¬
lentium: manuũꝙ laborem
uocat insaniam. Econtͤ occis¬
sitatem ꝯtemplationem num¬

Expanded text:
et ingenita verecundia lex disciet ingenita verecundia lex disciplinae est? Quod si cui mirum videtur, quomodo puer verecundus, simplex monis illusum , quod Samson fortitudini obviatum . Qui protoplastum dolo captum expulit de patria felicitatis, quid mirum si tenero subripuit adolescentulo in loco horroris et vastae solitudinis? Huc accedit quod nec, sicut illos Babylonicos senes, species decepit eum ; nec, sicut Giezi, pecuniae amor ; nec honoris ambitio, sicut Julianum Apostatam; sed fefellit illum sanctitas, seduxit religio, perdidit auctoritas seniorum. Quaestimantibus quippe ovem esse, vae! vae! admissus est solus ad solam lupus oviculam. Nec refugit ovicula lupum, quem et ipsa putabat ovem. Quid plura? attrahit, allicit, blanditur, et novi evangelii praedicator commendat crapulam, parcimoniam damnat; voluntariam paupertatem, miseriam dicit; jejunia, vigilias, silentium, manuumque laborem, vocat insaniam: e contrario otiositatem, contemplationem nun
Abbreviated transcription (Latin):
nitimes: Intrepidus ueni qͦte
uocat humilitas pertrahit ca¬
ritas. Securus accede talibus
neuentus obsidibi. Eugisti se¬
lum reu̾tere ad mansuetum:
leuocet te mea lenitas cuius
Uide fili qͣm te cupiam duci nõ
sp̃u seruitutis iter intimore s
spũ adoptionis filioꝵ. inquo cla¬
mare ⁊ tu nõ confumdariᷤ abba
pat̾. causam utiq tanti doloris
mei nõ minis apud tesi blandi¬
m̃tis precib non t̾rorib agens
Alius forutam alit̾ temptaret
Et uere quis alius nõ magis discu¬
tet ieatum ⁊ incut̾et metum:
nõ opponẽt uotum ⁊ p̾ponẽt ui¬
ditrum: nõ argueret inobedĩe
ñ indignaretur aposthasie. ꝙ de
ris: S ego noui animũ tuum
qui fatilius possit amore flecti
ꝙͣ timore compelli. Deniq quid
noc̃e est bis puigere nõ recalci¬
trantem. ualde timidum magi
ext̾rere ꝑ se satis erubestentem
confumd̾e amplius cui sua ratõ
mag̾r cui sua conscientia u̾ga

Expanded text:
tu times? Intrepidus veni quo te tu times? Intrepidus veni quo te vocat humilitas, pertrahit charitas. Securus accede, talibus praeventus obsidibus. Fugisti saevum, revertere ad mansuetum: revocet te mea lenitas, cujus Vide, fili, quam te cupiam duci, non spiritu servitutis iterum in timore, sed spiritu adoptionis filiorum, in quo clamare et tu non confundaris, Abba, Pater : causam utique tanti doloris mei non minis apud te, sed blandimentis; precibus, non terroribus agens. Alius forsitan aliter tentaret. Et vere quis alius non magis discuteret reatum, et incuteret metum; non oppoponeret votum, et proponeret judicium; non argueret inobedientiae, non indignaretur apostasiae; quod de ris? Sed ego novi animum tuum, qui facilius possit amore flecti, quam timore compelli. Denique quid necesse est his pungere non recalcitrantem, valde timidum magis exterrere, per se satis 3 erubescentem confundere amplius: cui sua ratio magister, cui propria conscientia virga,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ipãm indiscretõem meã
suspectam hales. noui̾s meiã¬
fore qui fiuisti. Mutatus mira¬
tum inuenies ⁊ꝙ̾y ante metue¬
bas magistrum comitem an¬
plectere securus Itaq sn̾ mea
culpa recessĩs ut tuputas ⁊ ego
nõ excuso sn tua. ut multi pu¬
tant. et si ego nõ acruso. siuer
mea si mul ⁊ tua. ꝙ ego magis
puto ex hoc iam sired ire remu¬
eris. solus ꝓfcõ mexcus ablus
eris. Uis ab om̃i culpa liberẽẽ:
Reu̾tere. Si tuam agnoscs
ignosco. Ignosce ⁊ tu m ubimi¬
am agnosco. Alioquim autt̃
nuis induges qui tuam cul¬
amn ⁊ agnoscis ⁊ dissimulas.
At mͥ nimis inmisicors es. cui
nec satisfatienti ignoscend̾ pu¬
tas. Iam si redire recusas: aliã
q̃re occasionem unde falso blan¬
diaris conscientie tue quia nõ
erit ultra ꝙ formidare debeas de
rigore districtionis mee. Neq
enum formidandum est ꝙ futu¬
ris sim presentiformidolosus:
nu adhuc absenti iam toto sũ
iusceribus. Humilitatẽ ehibeo
echibeo caritatem promitto.⁊

Expanded text:
m indiscretionem meam suspectam habes; noveris me jafore qui fuisti. Mutatus mutatum invenies, et quem ante metuebas magistrum, comitem amplectere securus. Itaque sive mea culpa recesseris, ut tu putas, et ego non excuso; sive tua, ut multi putant, etsi ego non accuso; sive mea simul et tua, quod ego magis puto: ex hoc jam si redire renueris, solus profecto inexcusabilis eris. Vis ab omni culpa liber esse? revertere. Si tuam agnoscis, ignosco: ignosce et tu mihi, ubi meam agnosco. Alioquin aut tibi nimis indulges, qui tuam culpam et agnoscis, et dissimulas; aut mihi nimis immisericors es, cui nec satisfacienti ignoscendum putas. 3. Jam si redire recusas, aliam quaere occasionem unde falso blandiaris conscientiae tuae: quia non erit ultra quod formidare debeas de rigore districtionis meae. Neque enim formidandum est quod futurus sim praesenti formidolosus, cui adhuc absenti jam toto sum visceribus. Humilitatem exhibeo, charitatem promitto: et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ⁊ presens quondam adu̾
Hinc ⁊ nc̃ sicut audiut etiã
absenti derogare nõ cessas:
Nont̾ imputetur. Possem for¬
sitam excusare ⁊ dice̾ qr sic
lascun pui̾tie motus coher¬
cendierant. ac rudib ãnis
debebantur asꝑa illa discipli¬
ne districtioris initta scrip¬
tura atrestante q̃ ait. Pcute
filiũ tuum uirga ⁊ liberab̾
animã eius amorte. Etr᷑sũz
Quos enĩ diligit dñs corrip̃.
flagellat aut̾ oẽm filium ꝙ̃
recipit. Et illud. Utiliora st̾
sti: nedũ de reatus ꝑpetratione
contendicur em̃datio retarde
At u̾o hic ul proculdubio ma¬
piet ẽẽ ⁊ tue si nõ pareas peni¬
tentr indulgeas confitenti q
potui quid̃ aliq̃n in aliquibus

Expanded text:
enim et praesens quondam adverenim et praesens quondam adverhinc et nunc, sicut audivi, etiam absenti derogare non cessas. Non tibi imputetur. Possem forsitan excusare et dicere, quia sic lascivi pueritiae motus coercendi erant; ac rudibus annis debebantur aspera illa disciplinae districtioris initia. Scriptura attestante, quae ait, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte ; et rursum: Quos enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit ; et illud: Utiliora suntisti: ne dum de reatus perpetratione contenditur, emendatio retardetur. At vero hinc vel procul dubio incipiet esse et tuae, si non parcas poenitenti, induigeas confitenti: quia potui
Abbreviated transcription (Latin):
feci si inuirias fugis. At nõ ex¬
pedit ced̾e ꝑsequtori ꝙͣ resistere:
sugere ferientem ꝙͣ referire e
Recte. Assentio. Nonut ꝯtende
culpa fugientis. si ꝑseq̾ntis. Nõ
ꝯtradico. omitto ꝙ fcm̃ est. nõ
reqiuiro curł quomͦ factum ẽ.
culpas nõ discutio. ñ retracto.
causas. nõ recordor inuirias.
Solent enim ħ magis instigare
ꝙͣ mitgare discordias. Solũ
ꝙ magis mͥ est cordi loquor i
Me misum ꝙ te careo ꝙ te nõ
uides. ꝙ sine te uiuo proquo
mori. in uiuere est. sñ quo uiui̾e
mori. Non igitur quero cur¬
abieris. s ꝙ iam nõ redieris q̾ror
Non causas disse discessionis:
s moras causor regressionis :
Ueni t̾n ⁊ pax erit. Reu̾tere.
⁊ satisfcm est. Redunqͣm re¬
di ⁊ letus cantabo. Mortuus
fuerat ⁊ reuixit. ꝑierat et in¬
uentus est. Eui̾t certe mee cl̾
pe ꝙ discessisti. delicato quippe
adolescentulo hausterꝰ astite¬
ram ⁊ tenerum durus nimiᷤ
in humane tractaui Hinc

Expanded text:
feci, si injurias fugi? An non exfeci, si injurias fugi? An non expedit cedere persecutori, quam resistere? fugere ferientem, quam referire? Recte: assentio. Non ut contenculpa fugientis, sed persequentis. Non contradico. Omitto quod factum est, non requiro cur, vel quomodo factum est: culpas non discutio, non retracto causas, non recordor injurias. Solent enim haec magis instigare, quam mitigare discordias. Solum quod mihi magis est cordi, loquor. Me miserum, quod te careo, quod te non video, quod sine te vivo, pro quo mori, mihi vivere est; sine quo vivere, mori! Non igitur quaero curabieris, sed quod jam non redieris queror; non causas discessionis, sed moras causor regressionis. Veni tantum, et pax erit: revertere, et satisfactum est. Redi, inquam, redi, et laetus cantabo: Mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est . 2. Fuerit certe meae culpae quod discessisti. Delicato quippe adolescentulo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhumane tractavi. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
tis sustinui dilcissĩẽ
fili. R si forte dei pretaᷤᷤ
ituam ꝑ se. ⁊ meam per te ani¬
mam dignaretur inuisere. tͥ
scilicet inspirando salutarem ꝯ¬
punttionem mͥq de tua salute
leticiam. S q̃m usq adhuc
hustratum. me cerno ab expͤ¬
tattẽ mea iam nõ ualeo tegere
dolorem meum. anxietatem re¬
puim̃̾e dissimulare t̾stitiam :
unde ⁊ contra uiris ordinẽ cogor
reuocare lesus eum qui me lesit
spetus requirere ꝯtemptorem:
inuiriam passus inuirtatori satiꝰ¬
facere. rogare deniq aquo roya¬
ridebueram. Dolor quippe nimiꝰ
nõ deliberat. nõ uerecumdatur.
nõ consulit rationem. nõ mett¬
it dignitatis dampnum. legi
nõ obtemperat. iuiditio nõ atqui¬
escit. modum ignorat ⁊ ordinẽ
io om̃im ⁊ solumm᷑ satagente
antmo. quo uł careat ꝙ se dolet
hr̃e ehabeat quo se dolet carere.
At inquis nec lesi quẽpiam. nec
spm̃. s spretus potius ego ac mlti¬
farie lesus cantum fugi male¬
fcõrem meeum. Cui iniuriam

Expanded text:
tis sustinui, dilectissime fili Roberte, si forte Dei pietas, et tuam per se, et meam per te animam dignaretur invisere: tibi scilicet inspirando salutarem compunctionem, mihique de tua salute laetitiam. Sed quoniam usque adhuc frustratum me cerno ab exspectatione mea, jam non valeo tegere dolorem meum, anxietatem reprimere, dissimulare tristitiam. Unde et contra juris ordinem cogor revocare, laesus, eum qui me laesit; spretus, requirere contemptorem; injuriam passus, injuriatori satisfacere; rogare denique, a quo rogari debueram. Dolor quippe nimius non deliberat, non verecundatur, non consulit rationem, non metuit dignitatis damnum; legi non obtemperat, judicio non acquiescit, modum ignorat et ordinem: id omnimodo et solummodo satagente animo, quo vel careat, quod se dolet habere; vel habeat, quo se dolet carere. At, inquis, nec laesi quempiam, nec sprevi; sed spretus potius ego, ac multifarie laesus, tantum fugi malefactorem meum. Cui injuriam
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i legato qui uos ur̃amq cuu¬
tatem tanti celebratione concilu
uoluit honoraie per omĩa qͣnt̃
inuob̾ est deuotus ⁊ obediens as¬
sistiͣtis roborare ⁊ confirmare
bona queq̃ ab eo uissa. ⁊ institu¬
sem habumdantiori ut decet⁊
honore suscipiatis. ⁊ de casam̃¬
to ꝙ tenetis hominũ ꝙ debetis¬

Expanded text:
ipsi legato, qui vos vestramque civitatem tanti celebratione concilii voluit honorare, per omnia, quantum in vobis est, devotus et obediens assistatis; roborare et confirmare bona quaeque ab eo jussa et institunsem, abundantiori, ut decet, honore suscipiatis; et de casamento quod tenetis, hominium
Abbreviated transcription (Latin):
in homine isto ꝙ̃ iudeciᷤᷤ
paupertatẽ ⁊ religionẽ ut si u¬
ni nõ compatimini alterũ
meo reuereamini qͦ nlłatenꝰ
id ei negare possitis. ꝓpt̾ꝙ uos
cũ tanto labore delonge reque¬
rere curauit. Itaq ⁊ si ñ ꝓpt̾
ip̃m certe ꝓpt̾ nos ei sucrurri¬
te qr qͣntũ uos illi sua paupen¬
quos ead decausa iam aduos
mistinus nullũ recolimus de
quo magis deo place̾ sciamus
ꝙͣ si huic bñfecĩtis Il.Ad

Expanded text:
in homine isto quem videtis, paupertatem et religionem, ut si uni non compatimini, alterum in eo revereamini: quo nullatenus id ei negare possitis, propter quod vos cum tanto labore de longe requirere curavit. Itaque etsi non propter ipsum, certe propter vos ei succurrite: quia quantum vos illi sua pauperquos eadem de causa jam ad vos misimus, nullum fuisse recolimus, de quo magis Deo placere sciamus, quam si huic benefeceritis.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens nõ paruũ. ꝙ ñ solum
cłici nõ solum laici h ⁊ ip̃i pu̾t
⁊ infirmi totius latine eccłe
ab om̃i esu carnis. ł solide uł at¬
trite ł liquefc̃e pro more iam
Antiquo ea die. ob reu̾entiam
passionis dñice abstinebãt soli
monachi iam dc̃a adipe e le¬
gumina sua infumdebant. ł
co frixa diu̾sa fercula assume¬
bant. Insuꝑ aut̾ tam absurd̃
ħ om̃ib pret̾ monachos uide

Expanded text:
ueniens non paruum, quod non solum clerici, non solum laici, sed & ipsi pueri & infirmi totius Latinæ Ecclesiæ ab omni esu carnis, & solidæ vel attritæ & liquefactæ pro more iam antiquo ea die, ob reuerentiā passionis Dominicæ abstinebant, soli Monachi iam dicti adipe & legumina sua infundebant, & eo frixa diuersa fercula assumebant. Insuper autem tam absurdum hoc omnibus præter Monachos vide
Abbreviated transcription (Latin):
porib litt̾is aut ego qͣntum ex
uris ppenditur minus aꝑte scͥpsi
ꝙ uolui aut uos alit̾ illas intł¬
lexistis ꝙͣ debinstis Siquid que
nob̾ de monachi illuis susceptõe
euentura denuntiaui ueracit᷑
ita timu ⁊ adhuc timeo ut sꝙͥ¬
censerem debere reddi. quippe qͥ
ip̃ius iam dudũ feruentissimũ
desid̾ium noui ⁊ ei potius ꝙ ñc̃
illud ad impleuit debeo ꝯgratu¬
lari S cum a familiarissimo
nr̃e litt̾e ad requirend̾ illum ue¬
bem̃ter exig̾entur ut a me sifi̾
poss õẽm depellerem suspittẽm
tales pro ut scun dictare curaui
quib ⁊ ip̃is satiffat̾em ⁊ uos ꝯtra
eoꝵd̾ e inminentes calumpniaᷤᷤ
uobis illas nõ tacendo pͥmuni¬
rem. Hec me ita millis litt̾is sẽ¬
sisse urãm sagacitatẽ ul ex eo
adutere posse credidi. ꝙ infine
illarum posuisse se memini si
tñ eo auob̾ occulo leg̾etur quo
a me scͥptum fuit siam cum de¬
nuntiatis mał que ñ inmĩto
uob̾ metuẽbam tandẽ inferrẽ:

Expanded text:
oribus litteris aut ego, quantum ex vestris perpenditur, minus aperte scripsi quod volui; aut vos aliter illas intellexistis quam debuistis. Siquidem quae vobis de monachi illius susceptione eventura denuntiavi, veraciter ita timui, et adhuc timeo, ut scrcenserem illum debere reddi: quippe qui ipsius jamdudum ferventissimum desiderium novi, et ei potius, quod nunc illud adimpleverit, debeo congratulari. Sed cum a familiarissimo nostrae litterae ad requirendum illum vehementer exigerentur; ut a me, si fieri posset, omnem depellerem suspicionem, tales, prout scivi, dictare curavi, quibus et ipsis satisfacerem, et vos contra eorumdem imminentes calumnias, vobis illas non tacendo, praemunirem. Haec me ita in illis litteris sensisse vestram sagacitatem vel ex co advertere posse credidi, quod in fine illarum posuisse me memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, quo a me scriptum fuit. Nam, cum denuntiatis malis quae non immerito vobis metuebam, tandem inferrem,
Abbreviated transcription (Latin):
nod nich ominus id ip̃m eque ut
modo placui̾t tali ꝙͦ comiectura
in quoq ẽẽ consilium securius
confidentes speramus nos ure i¬
triusꝙ deuotioni iuxͣ ꝙ definitũ
eat satis eẽ fcũros arbitra mur
enim acceptum ẽe dõ si qͣntũ ĩno¬
uisest nemini ẽẽ onĩ studuerimꝰ
ne non tam fructum ꝙͣ datum
in hoc eius negotio requrrere ui¬
us maiorib atq instantiorib
occupationib sub huiꝰ rei occupa¬
tõne importunuis ingerere. et
molestius cum nc̃c̃e non ẽ uob̾
exhibere ⁊ hoc gratum nõ eẽ deo
⁊utis scimus morib nõ ꝯgru̾e

Expanded text:
 nihilominus idipsum aeque ut modo placuerit: tali conjectura Dei quoque esse consilium securius confidentes, speramus nos vestrae utriusque devotioni juxta quod diffinitum erat, satis esse facturos. Arbitramur enim acceptum esse Deo, si quantum in nobis est, nemini oneri esse studuerimus: ne non tam fructum, quam datum in hoc ejus negotio requirere nos majoribus atque instantioribus occupationibus sub hujus rei occasione importunius ingerere, et molestos, cum necesse non est, vobis exhibere; et hoc gratum non esse Deo, et nostris scimus moribus non congrue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audieramus ⁊ uideramus s
nũc in nob̾ tpis exꝑiendo ꝑsen¬
maxime que ad deum ꝑtinent
añ omĩa ⁊ suꝑ omĩa necesseẽ
nos ⁊inquirere ⁊custodire.id¬
curo ad comproband̾ certius qͥ
ur̃a utiq industria mediante¬
fieri deb̾et ⁊ hortante ut celiter
omittendã s usq post messioñ
tum pro ur̃a tum pro tpr̃is oportu¬
nitate expectanda nõcio intͥmit¬
tendam eẽ puta uimus Iã uͦ cũi¬

Expanded text:
et audieramus et videramus; sed et audieramus et videramus; sed nunc in nobis ipsi experiendo pemaxime quae ad eum pertinent, ante omnia et super omnia necesse est nos et inquirere, et custodire; idcvestra utique industria mediantefieri deberet, et hortante ut celeriteomittendam, sed usque post messionem, tum pro vestra, tum pro temporis opportunitate exspectanda, necessario intermittendam esse putavimus. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
tpħo metensis
eccłe deigrã strenuo mi¬
declara ualle salt̾ ⁊ orationes Ex
quodudum si recolitis nr̃e uos
frat̾nitati dignant̾ sociastis
nrĩs uos orationib humilit̾
ꝯm̃dastis semꝑ solliciti fuimꝰ
ut debimus aliquid scire de ẽe
ur̃o. ⁊ euentus urõs crebroi
sciscitari studuimus a quib
potitimus desid̾antes iugit᷑ et
orantes uos prosperari in dei
opere adꝙ assumptus fueratis.
⁊ gressus urõs dirigi in se mitã
mandatoꝵ eitis. Be nedictus ita¬
q deus qui nõ anmouit orõẽm:¬
nr̃am ⁊ miãm suam a nob̾ letifi
ur̃a sospitate ⁊ꝓsꝑitate ac pace
ꝑ uõs eccł. reddita. Congratula¬
mur nob̾ s damus głam deo. sci
sic inmirum illo uiste iudicãte
qui ut humilib grãm dare ita
⁊ suꝑbis resist̾e consueuit qui ⁊
nõ solum cum sancto sanctꝰ s
describitur ual̾¬
Er̾s qui inclara ualle qualic̾q¬
obsequio seruiunt deo falt̾ ⁊ o¬
rationes fidelem curam ur̃an
inhis que dei sunt ⁊ suam olini

Expanded text:
NO Metensis Ecclesiae Dei gratia strenuo mide Clara-Valle, salutem et orationem. Ex quo dudum, si recolitis, nostrae vos fraternitati dignanter sociastis, nostris vos orationibus 44 humiliter commendastis; semper solliciti fuimus, ut debuimus, aliquid scire de esse vestro; et eventus vestros crebro sciscitari studuimus a quibus potuimus, desiderantes jugiter et orantes vos prosperari in Dei opere ad quod assumptus fueratis et gressus vestros dirigi in semitam mandatorum ipsius. Benedictus itaque Deus, qui non amovit orrdiam suam a vobis; laetificvestra sospitate et prosperitate ac pace per vos Ecclesiae reddita. Congratulamur vobis; sed damus gloriam Deo: sciesic nimirum illo juste judicante, qui ut humilibus gratiam dare, ita et superbis resistere consuevit: qui et non solum cum sancto sanctus, sdescribitur ERobsequio serviunt Deo, salutem et orationem. Fidelem curam vestram in his quae Dei sunt, etsi jam olim
Abbreviated transcription (Latin):
ad sextam prandere. Hanc
t̃n prandii sextam ꝯtinuã¬
dam dicit si necessarium
fũit.⁊ in abbatis ponit pro¬
uidentia. ut sic omĩa tem¬
peret ac disponat qualit̾
tanime saluentur ⁊ qd̃
fatiunt frẽs absq murmu¬
ratione fatiant. Et quia
hora illa refertionis sicut
cetis dieb. ita ꝙͦ duab illis
feriis continiandam di¬
cit. hoc est. ad sextam frẽs

Expanded text:
ad Sextam prandere. Hanc tamen prandii Sextam continuandam dicit si necessarium fuerit, et in abbatis ponit providentia, ut sic omnia temperet, atque disponat, qualiter et animae salventur, et quod faciunt fratres, absque murmuratione faciant. Et quia horam illam refectionis sicut caeteris diebus, ita quoque duabus illis feriis continuandam dicit, hoc est, ad Sextam pos
Abbreviated transcription (Latin):
quiritis ego nõ arbitror minora
trota impedire debẽ matora. nec de¬
uiexigere qd̾cumq sibi ꝓmissũ
lonum si pro eo melius aliquid
fui̾t ꝑsolutum Enim u̾o̾ alicui
forte debenti nob̾ duocim ñmos
nunquid sipro eis die ꝯstituto
marcam solu̾et argenti iustei¬
rasceremini:. Iam ⁊ si ab hurus
ep̃o aliquid timetis securũ uos
reddo q nõ solum ei siꝙ huic au¬
xiltum impend̾itis nõ displice

Expanded text:
iam, ego non arbitror minora vota impedire debere majora; nec Deum exigere quodcunque sibi promissum bonum, si pro eo melius aliquid fuerit persolutum. Enimvero alicui forte 61 debenti vobis duodecim nummos, nunquid si pro eis die constituto marcam solveret argenti, juste irasceremini? Jam si et ab hujus episcopo aliquid timetis, securum vos reddo, quia non solum ei, si quod huic auxilium impenderitis, non displice
Abbreviated transcription (Latin):
banc salutatcẽm profe̾ndi in
regula facta fu̾it mentio. S
⁊ si hoc prout uultis indifferẽ¬
ter concederetur forte ab aliqͥ¬
b nõ plene maturitate fun¬
datis inania ꝓ uttlibz. ludicra
censura silentii ꝓhibemus un¬
de hiis seruatis rattonib are¬
gula nõ deuiamus

Expanded text:
anc salutationem proferendi in regula facta fuerit mentio. Sed & si hoc, prout vultis, indifferenter concederetur: forte ab aliquibus non plene maturitate fundatis, inania pro vtilibus, ludicra censura silentij prohibemus: vnde his seruatis rationibus, a regula non deuiamus
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum est ut om̃s u̾sus
regularium horarum er¬
ceptis hymns sub una ⁊ medio¬
cͥ repausatione decantentur ita
ut uniu̾soꝵ uoces si mł cesurã
u̾sus finiant ⁊ post mediociem
ut dixi repaus atrẽm simul qͦ ali¬
am incipiant Mediocrem uoa¬
ui ad distinctionem illius ꝙͣ qui¬
dam face solent. incuius mt̾ual
bis qͣndoq t̾. olim ip̃e ꝯsumma¬
ui. Unde tantam cẽ oportet. ut
plene ab om̃ib spc̃ resumatur
⁊ mora ip̃a labor cantantiũ al¬
leuietur. Ab hac iustitutione
pofurne uise sunt posse susfi
ausa institutionis huiꝰ
fut ut ꝯfusa distinctio cantã¬
mi qͣ alis prius alii potestiꝰ
ainciprebant ⁊ finiebant ui¬
itur ⁊ intellectus ip̃e uelud qͦ
nꝯmini selentio simul pansã
dnformaretur ⁊ par durrnar
suenocturnarum horar̾ insrt̃
cipensa. intam uitili ⁊ celestidi¬
uno oꝑe expend̾etur

Expanded text:
TATVTVM est, vt omnes versus regulariū horarum, exceptis hymnis, sub vna & mediocri repausatione decantentur, ita vt vniuersorum voces simul cesuram versus finiant, & post mediocrem, vt dixi, repausationem, simul quoque allam incipiant. Mediocrem vocaui, ad distinctionem illius, quam quidam facere solent, in cuius interualbis, quandoque ter, olim ipse consummavi. Unde tantam esse oportet, ut plene ab omnibus semper resumatur, et mora ipsa labor cantantium allevietur. Ab hac institutione nocturnae visae sunt posse sufficere. Causa instituti hujus fuit, ut confusa distinctio cantantium, quam alii prius, alii posterius et incipiebant, et finiebant, uniretur, et intellectus ipse, velut quodam communi silentio, simul pausando reformaretur, et par diurnarum, sive nocturnarum horarum, in sus prius expensa, in tam utili et coelesti divino opere expenderetur
Abbreviated transcription (Latin):
redit. ur̃e tandem inchominꝰ
uolinitati. satiffactum sit B̾
aut̾ dico nou ut uram gͣ uos in
ħ uelim ꝯmendare beniuolẽ¬
uix suffice̾m sicut ẽ demonstra¬
re. s ut cͥtum nunc habeatis ꝙ¬
⁊añ nob̾ dixisse me memini
ꝙ sepo inquetos anunos quibꝰ
sua. in qͣ sunit uita nõ sufficit
districtior exꝑta compescit Con¬
ato uelle nos scripsistis audire
s nõ ptitaui ncc̃e fore cũ ꝑatꝰ
ueniat nõ suam ut sol auob̾
extorquete s urẽ ut decet uolũ¬
cultatem ing̾ssus ꝙͣ uade ti¬
met ꝓ ip̃o ⁊ cum ip̃o supplica¬
mus pie temꝑari ⁊ aliqͣntoi
mitiuscum eo agi ꝙͦ cum cetĩs
sol fugituuis. In similib enim
frĩs causa dissimił simile recu¬
sat iudictum Muitum quip¬
re disferunt a se is qui timo¬
re aut odio religionis de mo¬
nastio fugit ⁊ qui euisd̾ amo¬
re ⁊ desid̾io transit ad aliud:

Expanded text:
estrae tandem nihilominus voluntati satisfactum sit. Haec autem dico non ut nostram erga vos in hoc velim commendare benevolenvix sufficerem, sicut est, demonstrare: sed ut certum nunc habeatisante vobis dixisse me memini, quia saepe inquietos animos, quibus sua, in qua sunt, vita non sufficit, districtior experta compescit. Conato velle vos scripsistis audire: sed non putavi necesse fore, cum paratus veniat non suam, ut solet, a vobis extorquere, sed vestrae, ut decetcultatem ingressus, quam valde timet, pro ipso et cum ipso supplicamus pie temperari, et aliquanto mitius cum eo agi, quam cum caeteris solet fugitivis. In similibus enim factis causa dissimilis simile recusat judicium. Multum quippe differunt a se, qui timore aut odio religionis de monasterio fugit, et qui ejusdem amoet desiderio transit ad aliud
Abbreviated transcription (Latin):
blice predicatum ⁊ clamatum srͥ
qr adieb ihoĩs baptiste regnũ celo¬
rum tum patitur si precipue tũt
tpr̃is contigisse constiti̾t huiusce¬
mod a regno iuolentam inter¬
clusionem qual quidẽ nec ante
fu̾it nec post futura sit: Sane¬
cito quippe noui mist̾ii decreto s
adhuc secreto quis nam queso
mouentibr intĩm ad regnũ pa¬
tet accessus dum ⁊ uetus iã defic̃
qm a nouo excluditur. ⁊ nouum
tñ non subuenit qm̃ d̾ nescitur
nõ ꝑcipitur: Ofelicissima uia tẽ¬
ꝑa que sola ascłis om̃i penitus
salutis remedio uacua transie¬
runt. dum ⁊ circumcisio que illo
te laptismate nõ aud̾et. ⁊ baptis¬
ma qm̃ adhuc latẽt nõ sucrur¬
reret Forsam dormiebat eo tp̃r d̾s
qͣntum teor apparet ꝙ dampnaci¬
o nõ baptizatoꝵ ⁊ frustratio cir¬
cumcisoꝵ ⁊ euacuatio sacͥfitioꝵ.
qͣ forte ꝯͣ originale pocm̃ ritus ob¬
seruabat antiqus gn̾alit̾ iam tc̃
minime ceꝑit qñ nichodemo clã

Expanded text:
blice praedicatum et clamatum super blice praedicatum et clamatum super quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc mporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo te Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, quantum reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam
Abbreviated transcription (Latin):
Cos quid̃ qui nõ audierunt. ⁊¬
sinõ de ꝯtemptu indicari dãp¬
nari tñ ꝓpt̾ originale poc̃m̃ a qͦ
utiq nisi ꝑ lauacrum em̃dari ⁊
tiquis nõ defuisse tpr̾ib: Abra
quid̃ ⁊ semini eius circumcisio¬
nis sacramentum di inħ ipm̃
diuinitus traditum ẽ Innati
sunt adultoᷤ. quid fide ⁊ sacrifi¬
tiis credimus expiatos. ꝑtiulis
aut̾ etiam solam profuisse ĩ mo
⁊ suffecisse ꝑentum fidem Porro
se. quo uno substraituto uaccasse
utiq amicum ih̾u occultum tñ
de nocte requisisse colloquiũ Qn¬
ta aut̃ putas obisse inti̾m ut de
gentib taceã. milia circuicisoꝵ
cum necdum inlucem ꝓdierit qd̾
de bap̃o tunc intenebris dicebat᷑:
Quidgͥ: Dampnatos illos om̃s
dicimus ꝙr baptizati nõ sunt: Fit
gͦ iniuria antiquo illi d̾i eq̃ man¬
dato si nouo adhuc furtiue quodã¬
mͦ suꝑueniente nõ tn̾ sbueniẽte
illud ita subito euanuisse putet
ut prodẽẽ deinceps nõ ualet. Et
quidem quã longe post putas pu¬

Expanded text:
runt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari mitiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porrose: quo uno substituto, vacasse utique amicum Jesu, occultum tamen de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; pu
Abbreviated transcription (Latin):
cͥtissime potuisse scͥptura ꝯme¬
morat ⁊sic nimis ad breuiat
manum dei dum pret̾ paucos
illos ꝑfcisumos neminẽ eotẽ¬
ꝑe putat potuisse saluari. aut
c̾te si ⁊ illa tpra multitudinẽ sai¬
uandoꝵ. ⁊̃ pret̾ istos hũisse nõ
diffitetur magnam s mauditã
diumi inunĩs largitatem uet̾i
collatam ppło assit. si quide cẽm
illam multitudinem om̃ia q̃ de
mistr̾o nr̃e redemptoĩs suꝑius
enumerata sunt liquido p̾cog¬
nouisse ꝯstiti̾t. Cum enĩ ex bus
quippiam tunc nec scͥptũ ma¬
nifeste nec publice predicatũ
fuisse manifestum sit. restat
ut fateamur omĩa om̃ib per
spm̃ reuelata fuisse ⁊ sic omẽs

Expanded text:
certissime potuisse Scriptura commecertissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem saam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: restat ut fateamur omnia omnibus per ritum revelata fuisse; et sic omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾nt & id quidẽ falsum. Uer̃
ad refellendum tu intua epła
dendum penitus putem ⁊ pene
ꝙ addi possit nõ inueniam. De
homine tn qui ista loquitur pa¬
& ipñus dico paucis ꝙ sentio
Uidẽ mͥ plus nouitatis curiosꝰ
ꝙͣ stucliosus ui̾tatis grauarico
deom̃i re sentire cum aliis ⁊ di
&e ꝙaut solus non dixit aut pͥ¬
mus. Unde fit ut inhis q̃ sentit
aut loquitur mod̾ om̃io tene
aut ignoret aut dissimulet:
Ecce enim ⁊ in hac assercione:
sua dum pares inscientia facit
om̃s qui uentura sunt sꝑabãt
huis qui pretĩta legunt d̾m ꝓfcõ
aut nimis parcum predicat aut
miis laigum occłm discretio¬
nis ex nulla ꝑte aꝑiens. Aut
enim numer electoꝵ illius tẽ¬
ꝑis sub paucitate redigit raris¬
simoꝵ sp̃ualium quos ꝓsue
scĩtatis sp̃ali exrellentia insig¬
nes illustres q illis tp̃rib exti¬
tisse ac singulari mim̾e spũs
singla uti uentura erant p̾iide

Expanded text:
fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta in tudendum penitus putem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃i ꝑ fidem nõ tñ suam s alie¬
nam. Dignum nempe est ⁊ ad
dei spectat bñignitatem ut qͥbꝰ
fidem etas denegat ꝓpriam gr̃
potentis iustĩa ꝓpriam putat
hus exigendam fidem quos
Porro aliena opus est fide c̃ siu
sorde nõ uascantur aliena qͣt
quippe iuditia diuine iusticie
inquib exultans sc̃s dauid. me¬
ut dicis ille quẽ dicis om̃sãt¬
õmo hũisse prescientiam furu¬
roꝵ qͣntam nos qui pꝰt sumus
p̾tĩtoꝵ scientiam ita ut nlłs ł
simplitioꝵ iustoꝵ aliquid. ꝓrs
ignoraret de om̃ib que mͦ nob̾
euaigłica pandit ystoria. U̾b
gr̃a. U̾bum incarnatum. par¬
tum uirginalem. doctrinam
saluatoris. miracula. crucem
mortem sepulturam. descensũ
smfõs. resurrecttẽm ⁊ ad celoᷤᷤ
astensionem. sic omĩno om̃ib
mod̾ suo sunt tpr̃e post exhibita
⁊ modo cegnita nob̾. a deo ut nͨ
usti fii̾nt nec salui sint qui
hita clara omĩa ⁊ ꝑspitua nõ

Expanded text:
et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alieet ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quosculpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quaquippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Meut dicis, ille quem dicis, omnes antomnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibusmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non
Abbreviated transcription (Latin):
munerandum misicors ⁊ misa¬
tor dominus. Quõ is qui in alie¬
no teñi se debito forte in extͥmis
positus recolit si desit uide ꝑsol¬
uat sola nichłominus ꝑnr̃a et
cordis contricione obtinere ue¬
niam creditur. nec iam ꝓ eo u
dampnetur. sic sola fides ⁊ mẽ¬
nitentia remittitur pcc̃m si c̾
possit nõ restituit ablatumr sic
⁊ huic nulla prod̾it fides si cũ
possit nõ ꝑcipit sacramentum
Quanqͣm ⁊ fidem conuincitur
nõ hĩe ꝑfc̃am si negligit. Uera
enim ⁊ plena fides uniu̾sa pre¬
cepta complectirur Est aut̃ hoc
unum ipm̃q p̾cipuum ex pre¬
ceptis. Mĩto gͦ non fidelis sed
plane rebellis atq ꝯtemptorre¬
putabitur quisquis obedire re¬
nuerit. Quõ demq fidelis qui
d̾i ꝯtempnit sacram̃tum: Sa¬
ne infantes qr hanc ꝓhibente
etate nõ possunt hr̃e fidem ħ÷
cordis ad deum ꝯu̾sionem conse¬
careant. sñ qua impossibile est
ł ipõs placere deo. s saluantur

Expanded text:
munerandum misericors et miseramunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam pro eo damnetur: sic sola fides et mennitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consecareant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur
Abbreviated transcription (Latin):
qui in articulo mortis nõ solum
to desid̾io expetit sacram̾tum
dicemus aut nõ loqui in spn sc̃õ
⁊ falsus erit apłs. aut ⁊ cũ spũ¬
Saluatorem h̾t habitantem per
fidem incorde. ⁊ inore ꝑ ꝯfessionẽ
⁊ cũ saluatore dampnabit᷑s. Pro
cͥto cum non ⁊ aliumde martyri
nͥ ex fidei mĩto illam obtinuerit
pͥrogatiuã ut singularit᷑ uice i¬
baptismi secure suscipiatur. nõ
uideo cur non ip̃a eq̃ ⁊ sñ mrio
apud deum tantumd̾ possit cui
⁊ sn̾ mr̃ii ꝓbamento ꝓculdubio
innotescit. Possit sane tm̃d̾ di
obtentum. nõ aut̃ ad mĩti cumu¬
lum quo indubitant̾ m̾rium
antecellit legimus. Omĩs quio¬
dit frem suum homicida est. Q
itẽ Quidit mulierem. ad .ꝙ.e. iã¬
m .ẽ.e. in cordesuo. Quid planiꝰ
ꝙ uolumtas ꝓ fc̃o repntetur.
iͥ fcm excludit ncc̃itas: Nisi for¬
te putetur im malo ꝙͣ in bono
efficatior inueniri uoluntas a¬
pud deum qui caritas est ⁊ ꝓm¬
tior eẽ ad ulciscendum ꝙͣ adre¬

Expanded text:
qui in articulo mortis non solum toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et falsus erit Apostolus; aut et cum SpirSalvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdemobtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupi est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad re
Abbreviated transcription (Latin):
Sacram̃tum dei altissimum ẽ.
suscipiend̾ nõ discutiendum. ue¬
nerandum nõ diiudicand̾. fide
sortitum nõ innatum. traditoe
sanctitum nõ adinuentũ hũa¬
na ratione. Porrofidẽ ncc̃e ẽ ut
qͦ pacto quess exigi debebat añ¬
qͣm audiretur: uide aut̾ quomͦ
huc refugit apłs ⁊ de solo auditu
ꝯuincit incredulos. S dico incͥ
Nonquid nõ audierunt: Ac si
dicat. Excusari pot̾ant si nõ au¬
dissent. Ubi enim nõ estlex nec
p̾uaricatio. Nunc u̾o̾ cum ĩ cẽm
t̾ram exierit sonus predicãtium
⁊ infines orbis t̾re u̾ba eoꝵ: qr dis

Expanded text:
Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut quo pacto, quaeso, exigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus praedicantium, et in fines orbi