comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt accepit alia qd̃ sicalia autem sic
Neq enim sic datum corporib ut sĩt
sicut sp̃c acceꝑunt cum ipsa quoq
corpora non equaliter sint ⁊ impsis
celestib atq terrestrib inueniatur
non nulla diu̾sitas. Et tam celesta
quam terrestria non solum impari
distent quantitate molis uerum t̃
dissimili splendent claritate. Alia
namq est sicut apłs dicit tlaritas
telestium corporum alia terrestriũ
Imip̃is quo celestib alia caritas soł
alia daritas lune alia claritas stel¬
larum. stella enum a stella differt ĩ
daritate. Corporalium igitur na¬
turarum diuersitas ostendit unã¬
habere potuerit s t ex dispositione
atq opere ommipotentissimi atq ĩ¬
comutabilis ⁊ sapientissimi treato
ris accepit. Qd̃ si unius eiusdem q
nature eẽt quelibet treatura cor¬
poralis cuius est sc̃a trinitas que
unus est deus localiter in loco esset
nec tp̃ris mutationem aliqñ senti¬

Expanded text:
cepit ut esset, alia quidem sic, alia autem sic. cepit ut esset, alia quidem sic, alia autem sic. Neque enim sic datum est corporibus ut sint, sicut spiritus acceperunt: cum ipsa quoque corpora non aequaliter sint, et in ipsis coelestibus atque terrestribus inveniatur nonnulla diversitas: cum tam coelestia quam terrestria, non solum impari distent quantitate molis, verum etiam dissimili splendeant claritate. Alia namque est, sicut Apostolus dicit, claritas coelestium corporum, alia terrestrium. In ipsis quoque coelestibus alia claritas solis, alia claritas lunae, et alia claritas stellarum: stella enim a stella differt in claritate . Corporalium igitur naturarum diversitas ostendit unamhabere potuerit, sed quod ex dispositione atque opere omnipotentissimi atque incommutaus ejusdemque naturae esset quaelibet creatura corporalis, cujus est sancta Trinitas, quae unus est Deus; nec localiter in loco esset, nec temporis mutationem aliquando senti
Abbreviated transcription (Latin):
lematq corporalem atq sp̃ualem
denichuo fecit. In quib ipsa rerum
diu̾sitas multo magis commendat
bonitatem atq ommipo tenciam
creatoris. Nisi enimi omnipotens
cẽt non una eademq facilitate sũma
atq una fecisset ⁊ uisi summe bonus
eẽt non se gubernandis rebus quoz
magnis quam inꝑuis quib q reb
conditis magna est bonitas atq om̃i¬
potencia conditoris. Omnna enim sa¬
pienter fecit sũma ueraq sapientia
cui naturaliter hoc est ẽẽ qd̃ sapien¬
tem ẽe hoc facere quod sapienter fac̾e
Simplicitas multiplitis sapĩe dei.
magnitudinem celsiudins sue nõ
solum in magnitudine sublimium
creaturarum uerum ⁊ iam ininfir¬
marum prauitate commendat. Dum
bona omnia que creauit non solum
multo inferuus dissimiluisq suo cre¬
atore sunt ut pote non ꝓlata de ip̃o
s facta prorsus ex nchilo uere eciã
inter se non equaliter sunt seduna¬
queq res ita ꝑmanet sicut adeo ut¬

Expanded text:
est corporalem atque spiritalem est corporalem atque spiritalem de nihilo fecit, in quibus ipsa rerum diversitas multo magis commendat bonitatem atque omnipotentiam Creatoris. Nisi enim omnipotens esset, non una eademque facilitate summa atque ima fecisset; et nisi summe bonus esset, non se gubernandis rebus quoqumagnis quam in parvis quibusque rebus conditis, magna est bonitas atque omnipotentia Conditoris. Omnia enim sapienter fecit summa veraque sapientia, cui naturaliter hoc est esse, quod sapientem esse; hoc facere, quod sapienter facere. Simplicitas itaque multiplicis sapientiae Dei, magnitudinem celsitudinis suae, non solum in magnitudine sublimium creaturarum, verum etiam in infimarum parvitate commendat: dum bona omnia quae creavit, non solum multo inferius dissimiliusque suo creatore sunt, ut pote non prolata de ipso, sed facta prorsus ex nihilo: verum etiam inter se non aequaliter sunt, sed unaquaeque res ita permanet sicut a Deo ac
Abbreviated transcription (Latin):
deus reꝵ oĩm creator ⁊ dñs tr̃nus omi¬
potens ⁊ iustus ⁊ bonus habens nani¬
raliter ut semꝑ sit ⁊ ut mirtari alicẽ¬
do non possit. Et hic deus qui sine in¬
itio semper est quod sumne est ded̾
reb a se creatis ut sint non tñ sine
mitio. Quia nulla creatura eiusdẽ
naiure est cuius est trinitas unus
uerus ⁊ bonus deus a quo creata st̃.
omnna. Et quod summe bonus est.
dedit omnib naturas quas fecitut
bone sint non tñ tm̃ bone quantũ
creator omnium bonorum. Qui ñ
solum summe bonus s eciam sum¬
est. Nullum habens defectum qr nõ
est exnichilo factum. Nullum hñs
ꝓfectum q non ht̃ inicium. Ideo t̾p¬
pe nature adeo fc̃e ꝓficere possunt
qr ẽẽ ceꝑunt. Ideo deficere quia ex nichi¬
lo factesunt. Ad defectum eos condi¬
tio ducit originis ad ꝓfectum uero
ꝓuehit operatio creatoris. In eo igi¬
tur primum rrinitatis que deus u̾s
est eternitas sine ininio naturalis
agnoscitur qd̃ quedam ita fecit ut

Expanded text:
Deus rerum omnium creator et Dominus, aeternus, omnipotens, justus, et bonus, habens naturaliter ut semper sit, et ut mutari aliquando non possit. Et hic Deus, qui sine initio semper est, quia summe est, dedit rebus a se creatis ut sint: non tamen sine initio, quia nulla creatura ejusdem naturae est cujus est Trinitas unus verus et bonus Deus, a quo creata sunt omnia. Et quia summe bonus est, dedit omnibus naturis quas fecit ut bonae sint: non tamen tantum bonae quantum creator omnium bonorum, qui non solum summe bonus, sed etiam sumest; nullum habens defectum, quia non ex nihilo factum; nullum habens profectum, quia non habet initium. Ideo quippe naturae a Deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; ideo deficere, quia ex nihilo factae sunt. Ad defectum eas conditio ducit originis, ad profectum vero provehit operatio Creatoris. In eo igitur primum Trinitatis, quae Deus verus est, aeternitas sine initio naturalis agnoscitur, quia quaedam ita fecit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dubites parrem ⁊ fillum ⁊ sp̃m sãc¬
um idest scam trinttatem ⁊ ipseso¬
lum ẽẽnaturaliter uerum deum qd̃
cum tres dies deos nobis colere non
liceat nisi solum unum uerum de¬
um tñ sicut pater d̾s uerus dr̃ testan¬
teapło qui ait. Conuersi estisad de¬
umasimulachris seruire deo uno
⁊ uero ⁊ expectare filium eius deceł
quem suscitauit a mortus iħm. Ita
quo filium deum uerum ioħes cõ

Expanded text:
Filium et Spiritum sanctum, id est, sanctam Trinitatem esse solum naturaliter verum Deum. Quia cum tres deos nobis colere non liceat, nisi unum solum verum Deum: tamen sicut Pater Deus verus dicitur testante Apostolo, qui ait, Conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum ; ita quoque Fil
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ita u̾o est ⁊ exemplis doceri potest
s ñ est inhec diutius inmorandũ. Illd̾
.n. mouet qũo qũo dc̃m sit natus de
sp̃u sc̃o cum filius nullo mͦ sit sp̃t scĩ
Neq enim qr mundum istum fecit
d̾s dici eum fas est dei filiũ ħ ẽẽ natũ
dedeo s fc̃m ł creatum ł conditum i
institutun ab illo ł siquid hiꝰ rectepꝰ¬
natum desp̃u sco ⁊ uirgine maria qũo
matre natus est.
de realiqua nascitur ⁊ dici filum

Expanded text:
a vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hnatum de Spiritu sancto et virgine Maria, quommatre natus es ex aliqua re nascitur, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽs cum illam treaturam ꝙͣ
uirgo concepit ⁊ peperit. quamius
ad solam ꝑsonam filii ꝑtinentem
tota trinitas fecerit. Neq .N. seꝑabi¬
lia sunt oꝑa trinitatis cur in ea faci¬

Expanded text:
c. 38: Cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur in ea faci
Abbreviated transcription (Latin):
ad catholicam concordantem quam
typrianus ñ deseruit fluctuantẽant
uob̾ exemplum exem cypriam iam
desplicet qui coĩcauit eis qui cum ba¬
p̃ate ħeticoꝵ recipiebantur aꝑtedicẽs.
neminem iudicantes aut auire coĩo¬
nis aliquem si diu̾sum senserit amo
nentes quo itis miseri quid agitis
⁊ uos ip̃os fugite qr iñ ꝓcessistis ubi
ille ꝑ mansit. si u̾o ei põ hũndanciaᷤ
caritatis ⁊ amorem fr̃nitatis ⁊ uin¬
culum pacis nec sua pec̃ca nec aliena.
hoc ẽẽ potueruat huc redite ubi ⁊ no¬
ħ̾ ⁊ nobis multo minus oberunt que
ũri fixerunt.¬

Expanded text:
ad catholicam concordantem, quam ad catholicam concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit eis, qui cum baptismate haereticorum recipiebantur, aperte dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersumventes; quo itis, miseri? quid agitis? Et vos ipsos fugite, quia inde processistis, ubi ille permansit. Si vero ei, propter abundantiam charitatis et amorem fraternitatis, et vinculum pacis, nec sua peccata, nec aliena obesse potuerunt; huc redite, ubi et nobis et vobis multo minus oberunt quae vestri finxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
posse rebaptiratos. Ecc̃a quippecatho¬
lica tp̃rib beati tẏpriani ⁊ añ ip̃m
p̾t̾ito tp̃re aut relaptizatos aut bap¬
tismum ñ hñtes unitatis gremio
continebat. Aut illi aut illi salutem
ñ nͥ unitatis ip̃ius m̾ito consecuti
sunt. Si .n. ñ habebant bap̃m qui ab
hetitis ueniebant sicut asserit cypri¬
anus ñ recte ad mittebantur. Et tñ eis¬
dem ip̃e indulgenciam de dñi mĩa¬
si ħebant bap̃m ñ recte raptizabant᷑
Quid itaq illos nisi caritatẽ uni¬
tatẽs caritatis caritas ad iuuabat.
ut ꝙ insacramento tractando late¬
bat humanam infirmitatem diui
Curergo cũ ĩos rebaptiratos time¬
tis ⁊ illis ⁊ uob̾ salutis aditus inuide¬
tis fuit aliqñ de baipͥmo dubitatio. &
diu̾sa senserunt inunitate manser̃t
Ca dubitatio ꝓcedente tp̃re ꝑspetta ue¬
ritate sublata est. Questio que ñdũ
finita cyprianum ñ det̾uit ut reced̾et
uos funta ut redeatis inuitat. uenite

Expanded text:
posse rebaptizatos. Ecclesia quippe cathoposse rebaptizatos. Ecclesia quippe catholica temporibus beati Cypriani et ante ipsum praeterito tempore aut rebaptizatos aut baptismum non habentes unitatis gremio continebat: aut illi aut illi salutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. si enim non habebant baptismum qui ab haereticis ueniebant, sicut asserit Cyprianus, non recte admittebantur; et tamen eisdem ipse indulgentiam de domisi habebant baptismum, non recte rebaptizabantur. quid itaque illos nisi eadem unitatis caritas adiuuabat, ut, quod in sacramento tractando latebat humanam infirmitatem, diuicur ergo, cum uestros rebaptizatos timetis, et illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando de baptismo dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate manserunt. ea dubitatio procedente tempore perspecta ueritate sublata est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a u̾ba attinet cuilibet hoĩ manifes¬
tũ est quantũ distet int᷑ ñ ht nec̃ci¬
net ut hoĩem sine lap̃mo ad Altare
ꝓrsus ñ possit ad mutere. Rebaptiza
ti quid aliud ostenditur nisi eũ lap¬
tismo carere ñ. sic ergo tiprianus qͦs
ẽẽ sine bap̃o arbitrabatur tñ pp̃ uni¬
tatis uintulum ad ueniam ꝑtinere
p̾sumebat. Potens est. dñs ꝑ ip̃m uin¬
culum unitatis ⁊ pacis ⁊̃ rebaptizatis
placari ⁊ eis aquib rebaptizati st̃ ex
ip̃a pacis cõpensatione mittesc̾e ⁊ oĩa
que in errore cõmiserant deluta dona¬
re offerentib sacrificium caritatis
que cooꝑit multitudinẽ pecc̃oꝵ ut
ñ attendat qm multi eoꝵ discessu uul¬
nerati sint s quam płec eoꝵ reditu
libati. in quo .ii. uinculo patis credi¬
dit ꝙprianus posse ꝑ mĩam dei ab
ecc̃e mun̾ib ñ seꝑari tos quos uu
ec̃ca sine bap̃mo existimabat admis¬
sos ineadem uinculo patis credimꝰ

Expanded text:
ipsa verba attinet, cuilibet homini manifesipsa verba attinet, cuilibet homini manifestum est quantum distet inter, non habet necessinet, ut hominem sine baptismo ad altare prorsus non possit admittere; rebaptizatti, quid aliud ostenditur nisi eum baptismo non carere? si ergo Cyprianus, quos esse sine baptismo arbitrabatur, tamen propter unitatis uinculum ad ueniam pertinere praesumebat, potens est dominus per ipsum uinculum unitatis et pacis etiam rebaptizatis placari et eis, a quibus rebaptizati sunt, ex ipsa pacis conpensatione mitescere et omnia quae in errore commiserant delicta donare, offerentibus sacrificium caritatis quae cooperit multitudinem peccatorum, ut non adtendat quam multi eorum discessu uulnerati sint, sed quam plures eorum reditu liberati. in quo enim uinculo pacis credidit Cyprianus posse per misericordiam dei ab ecclesiae muneribus non separari eos, quos in ecclesiam sine baptismo existimabat admissos, in eodem uinculo pacis credimus
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraretur eos qui extra ecc̃e cõio¬
nem baptirarentur bap̃m ñ hr̃e cre
didit tñ eos ineccem suppliciter ad¬
missos pp̃ ip̃uis unitatis uinculum
posse ad ueniam ꝑuenire. sic .ii. sol¬
uit q̃onem qͣm sibi ip̃e ꝓposuit adiu¬
baianum ita scribens. S dicit aliqͥs
.Quid ergo fiet de iis qui in p̾teritũ
de h̾esi ad ecc̃am uenientes sine lap̃o¬
indulgenciam dare ⁊ eos qui ad ecc̃ã¬
uenientes simplicinradmissi inec̃ca
dornuerunt abecc̃e suemunib non
seꝑare. Quid sit ã ꝑnitiosius utrũ
oio ñ baptirari an relaptirari iudica¬
re difficile est. uideo quidem quid am¬
plius hoĩes detestenturatq horreant
u̾mptn recurrens adillam stateram
dñicam ubi ñ exhumano sensu s
exauctoritate diuina rere muta pensã¬
mo. Nsi quis renatus fu̾it exaqua ⁊
Quid habeat secretior diuidicatio dei
hõib quaies nos sumus difficile est
fortasse cognoscere. Quantũ tñ ad

Expanded text:
arbitraretur eos qui extra ecclesiae communioarbitraretur eos qui extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum non habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter admissos propter ipsius unitatis uinculum posse ad ueniam pertinere. sic enim soluit quaestionem quam sibi ipse proposuit, ad Iubaianum ita scribens: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine bapindulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare.\' Quid sit autem pernieiosius, utrum omnino non baptizari an rebaptizari, iudicare difficile est. uideo quidem quid amplius homines detestentur adque horreant, uerumtamen recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano sensu sed ex auctoritate diuina rerum momenta pendunmo: nisi quis renatus fuerit ex aqua et Quid habeat secretior dijudicatio Dei, hominibus quales nos sumus, difficile est fortasse cognoscere: quantum tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
rendeant ⁊ putant se ñ hr̃e quid
faciant. Quid lo quantur nõ in¬
uenuint tace ñ ꝑmittunt᷑. malt̃
ꝑu̾sis uocib u̾itati reluctari qͣm
confessis errorib paci restitui. Quis
a ñ intelligat quid incorde suo pos¬
sint dr̃e. Quid ergo facimus inqͥ¬
unt de iis quos iam rebaptitaui¬
mus rendetur. redite c̃ eus ad ecc̃am
medicamento pacis offerte curandos qͦs
uulnerastis uite caritatis offerte suscitã¬
dos quos occidistis. Multum ualet ad ꝓpi¬
ciandum deum fr̃na concordia. Si duo¬
b ex uob̾ait dñs cũ uen̾it int̾ra quie¬
quid petieritis fiet uob̾. Si duob hõib
quantomagis duob ppłis simul nos
dño ꝓst̾namus. ꝑticipamini nobiscũ
unitatem ꝑticipemur uob cum dolo¬
rem ⁊ caritas cooꝑit multitudinem
pecc̃oꝵ. Ab ip̃o beato cipriano consi¬
lium q̃rite. Attendite quantũ deu¬
nitatis bono p̾sumpserit uñ se nõ
dirupit a diu̾sa sencientib. Et cum

Expanded text:
respondeant et putant se non habere quid respondeant et putant se non habere quid faciant. quid loquantur non inueniunt, tacere non permittuntur: malunt peruersis uocibus ueritati reluctari quam confessis erroribus paci restitui. Quis autem non intellegat quid in corde suo possint dicere? \'quid ergo facimus\', inquiunt, \'de his quos iam rebaptizauimus?\' respondetur: \'redite cum eis ad ecclesiam, medicamento pacis offerte curandos quos uulnerastis, uitae caritatis offerte suscitandos quos occidistis. multum ualet ad propitiandum deum fraterna concordia. si duobus ex uobis, ait dominus, conuenerit in terra, quidquid petieritis fiet uobis. si duobus hominibus, quanto magis duobus populis! simul nos domino prosternamus, participamini nobiscum unitatem. participemur uobiscum dolorem et caritas cooperiat multitudinem peccatorum. ab ipso beato Cypriano consilium quaerite, adtendite quantum de unitatis bono praesumpserit. unde se non dirrupit a diuersa sentientibus, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
falsumq dixistis plenarii contilii
ore ui dico dampnatos eẽ. Cognos¬
cite. sieq .i. ore ũi dico innocentes
dampnari potuerunt. Si dix̾int nõ
eos dãpuauimus recitatur conciliũ
recitantur noĩa ⁊ ep̃coꝵ ⁊ ciuitatũ
Si dix̃it ñ est ip̃m concilium nos¬
trum retitantur gesta ꝓ consula¬
ria ubi ñ semel idem concilium ai¬
legau̾nt ut eosdem maximianis¬
tas de basilitis excluderent ⁊ inditioꝵ
strepitu atq aucilioꝵ impetu ꝓ¬
turbarent. Si dixerint felitianum
mustitanum ⁊ p̾textatum assuri¬
tanum quos postea receꝑunt cũ
maximiano ñ fuisse recitantur
gesta quib eos de insilicis exeludeᷤ¬
dos exconsiuo suo quos ad u̾sus ma¬
ximianistas fec̾unt de iuidiciis pu¬
ulitis postularunt. si dixerint ꝓ
pace suscepti sunt rendetur. Cur
ergo u̾am ⁊ plenam ñ agnoscitis
pac̾em. Quis nos impulit quis co¬
egit ꝓ pace donati scismatitum
utiq uitas. uident señ hr̃e quid

Expanded text:
— falsumque dixistis: plenarii concilii — falsumque dixistis: plenarii concilii ore ueridico damnatos esse cognoscite\'; neque enim ore ueridico innocentes damnari potuerunt. si dixerint: \'non eos damnauimus\', recitatur concilium, recitantur nomina et episcoporum et ciuitatum. si dixerint: \'non est ipsum concilium nostrum\', recitantur gesta proconsularia, ubi non semel idem concilium allegauerunt, ut eosdem Maximianistas de basilicis excluderent et iudiciorum strepitu adque auxiliorum impetu proturbarent. si dixerint Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, quos postea receperunt, cum Maximiano non fuisse, recitantur gesta quibus eos de basilicis excludendos ex concilio suo, quod aduersus Maximianistas fecerunt, de iudiciis publicis postularunt. si dixerint: \'pro pace suscepti sunt,\' respondetur: \'cur ergo ueram et plenam non agnoscitis pacem? quis uos inpulit, quis coegit pro pace Donati schismaticumutique ueritas, uident se non habere quid
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter institerunt multa illis. n¬
mala ⁊ ꝑ secutiones seuissimas
uitiuerunt. Receꝑunt. inde aliquoᷤ
putantes qd̃ possent om̃s cordẽ ter¬
rore conũti. Iis ã quos receꝑ unt no¬
luerunt fac̾e iniuriam ut ab eis ĩ
scismate baptizatos demo baptira¬
rent ł pocuis ab iis ip̃is rebaptita¬
ri eos fac̾ent intus a quib baptira¬
ti erant foris atq ħ mͦ sue nefarie
consuetudini pͥscripserunt sentĩt
qͣm scelerate iam faciant recepto
bap̃mo maximianistaꝵ uiolare
bap̃m orbis t̾rarum s timent
rebaptitatos suos ne forte nõ eis
parant si ip̃i peꝑcerint ceterissle
de illis exigant aĩas suas si aĩas alioꝵ
trunidare cessau̾int quid de receptis
maximianistis Rendeant. Non inue¬
niunt. Si dix̾int uind centes recepimꝰ
Rendetur eis. Ergo innocentes damp¬
naueratis. Si dycerint. Nestiebamus
ergo tem̾e uidicastis. Sic ⁊̃ de tradito¬
rib sñiam temerariam ꝓtulistis

Expanded text:
fortiter institerunt, multa illis fortiter institerunt, multa illis mala et persecutiones saeuissimas intulerunt, receperunt inde aliquos, putantes quod possent omnes eodem terrore conuerti, his autem quos receperunt noluerunt facere iniuriam, ut ab eis in schismate baptizatos denuo baptizarent uel potius ab his ipsis rebaptizari eos facerent intus a quibus baptizati erant foris, adque hoc modo suae nefariae consuetudini praescripserunt. sentiunt quam scelerate iam faciant recepto baptismo Maximianistarum uiolare baptismum orbis terrarum, sed timent rebaptizatos suos, ne forte non eis parcant, si ipsi pepercerint ceteris, de illis exigant animas suas, si animas aliorum trucidare cessauerint. Quid de receptis Maximianistis respondeant non inueniunt. si dixerint: innocentes recepimus,\' respondetur eis: \'ergo innocentes damnaueratis.\' si dixerint: \'nesciebamus,\' \'ergo temere iudicastis — sic etiam de traditoribus sententiam temerariam protulistis
Abbreviated transcription (Latin):
sericors ⁊ uerax Amplectantur inp̾seni
uita miscd̾em ⁊ longanimem ⁊ time¬
ant infutura ueracem. Non uult .N. mor¬
tem impii quantum reu̾tatur ut ⁊ ui¬
uat qr sñam flectit adu̾sus iniurias
irrogatas ħ est nr̃a exhortatio. P ͦ ixt
tuimuis qr cessare ab instancia quã¬
ta possumus formidamꝰ qr obtemꝑa¬
mus apło dicenti. Predica u̾bum in¬
sta oportune importune argue horta¬
re increpa. S sicut euuangelium lo¬
quiturdiligunt gl̾am hoĩm magis
quam dei. Et rep̾hendi ad tp̃c timẽt
dãpnari insempit̾num nõtiment.
uident ⁊̃ ip̃i quid mali faciant ui¬
dent ñ cẽ quid oĩo Rendeant s ne¬
bulas imꝑitis offendunt cum ipsi
uiter detestari qd̾ ⁊̃ se ip̃i multa scis¬
mata diuiserunt ⁊ maxime inat¬
frice capite ⁊ nonssina ciuitateti¬
tagine. Conati sunt resartire dedet
pannoꝵ suoꝵ. Putantes qd̾ possc̃t
maxumanistas auferre magno
conatu ꝑ optatum gildonianum

Expanded text:
sericors et uerax. amplectantur in praesenti sericors et uerax. amplectantur in praesenti uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem. non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat, quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est nostra exhortatio. Propttuimus, quia cessare ab instantia quanta possumus formidamus, quia obtemperamus apostolo dicenti: praedica uerbum, insta opportune inportune, argue hortare increpa. sed, sicut euangelium loquitur, diligunt gloriam hominum magis quam dei et reprehendi ad tempus timent, damnari in sempiternum non timent. uident etiam ipsi quid mali faciant, uident non esse quid omnino respondeant, sed nebulas imperitis offundunt, cum ipsi uiter detestari, quod etiam se ipsi in multa schismata diuiserunt et maxime in Africae capite et notissima ciuitate Karthagine. conati sunt resarcire dedecus pannorum suorum; putantes quod possent Maximianistas auferre magno conatu per Optatum Gildonianum
Abbreviated transcription (Latin):
tores malefici ydolatre quid aliud di¬
cunt cum eos u̾itas arguit nisi hoc
uolo hec me delectat. Et si xp̃iano
b diuinis ⁊ humanis aliquid pe¬
paciuntur nõ se martires dñt. Isti ã
simul hr̃e uolunt ⁊ sacrilegoꝵ ui
tam ⁊ innotencium famã. Et in see¬
leratis fc̃is nullam penam ⁊ inpe¬
nis uistis martirum głam. Quasi
ñ tanto sit erga illos maior mĩa⁊
patĩa dei quanto magis eos parti¬
b corripiens dat locum pnĩe ⁊ młx
ut considerantes que patiantur ⁊
quare paniantur aliqñ resipiscãt
Et qui iam ꝓ unitate donati ma
concilientur unitati uideant nicħ
sibi remansisse qd̾̃ dicant s tñ re¬
mansisse qd̃ fauant. ut ꝓ factis eo¬
rum p̾t̾iis sacrificiũ dilectionis
offeratur placabsli deo cꝰ unitatẽ
nefario scelere diruꝑunt cuius sa¬
cramentis tam diuttirnas iniurias
irrogarunt. oisericors est.ti. ⁊ muise¬
cator dñs longanimis ⁊ multum mi¬

Expanded text:
rones, malefici, idololatrae, quid aliud rerones, malefici, idololatrae, quid aliud respondent cum eos veritas arguit, nisi, Hoc volo, hoc me delectat? Et si christiano bus divinis et humanis aliquid poepatiuntur, non se martyres dicunt: isti autem simul habere volunt am et innocentium famam et in sceleratis factis nullam poenam et in poenis iustis martyrum gloriam, quasi non tanto sit erga illos maior misericordia et patientia dei, quanto magis eos partibus corripiens dat locum paenitentiaeut considerantes quae patiantur et quare patiantur aliquando resipiscant et, qui iam pro unitate Donati Maxconcilientur unitati, uideant nihil sibi remansisse quod dicant, sed tamen remansisse quod faciant, ut pro factis eorum praeteritis sacrificium dilectionis offeratur placabili deo, cuius unitatem nefario scelere dirruperunt, cuius sacramentis tam diuturnas iniurias inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis et multum mi
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine cõmutanda. si ã conci¬
intotius corporis cõpage retinenda
cet̾i imittarentur sepius ad mone¬
bat. Nam ⁊ concilia ⁊ priora post̾io¬
ra priorib apud posteros pponunt᷑
⁊ uniu̾sum ꝑtib semꝑ optimo iure
p̾ponitur. Quid ã isti ãgunt cum do¬
cetur sc̃s cyprianus ⁊̃ si ñ admisit
inhesił inscismate baptitatos tñ cõ¬
municasse admitentib qd aꝑtissi¬
me declarauit dicens neminẽ iuditan¬
tes aut a: iure cõionis aliquẽ si diuer¬
sum senserit amouentes. Si taliũ com
munione maculatus est cur intractã¬
do bap̃o euis auctoritatẽ sectantursi
ã taliũ cõione maculatus ñ e̾ cur
inunitate retinenda exemplum eiꝰ
ñ mutantur. Nunquid hic restat nͥ
ut dicant sic uolumus. Quid aliud
sermoni u̾itatis iustine q rendent
om̃s flagitiosi ⁊ facinorosi hoĩes lu¬
xuriosi ebriosi adult̾i ⁊ modis õĩb
impudici fures latrones homicide rap¬

Expanded text:
suetudine commutanda, si autem concisuetudine commutanda, si autem conciin totius corporis compage retinenda ceteri imitarentur, saepius ammonebat. nam et concilia posteriora prioribus aput posteros praeponuntur et uniuersum partibus semper optimo iure praeponitur. Quid autem agunt isti, cum docetur sanctus Cyprianus, etiamsi non admisit in haeresi uel in schismate baptizatos, tamen communicasse admittentibus, quod apertissime declarauit dicens: neminem iudicantes aut a iure communicationis aliquem si diuersumunione maculatus est, cur in tractando Baptismo ejus auctoritatem sectantur? Si autem talium communione maculatus non est, cur in unitate retinenda exemplum ejus non imitantur? Numquid hic restat, nisi ut dicant, Sic volumus? Quid aliud sermoni veritatis justitiaeque respondent omnes flagitiosi et facinorosi homines, luxuriosi, ebriosi, adulteri, et modis omnibus impudici, fures, raptores, homicidae, lat
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta est s ⁊̃ ad plenarii concilii au¬
ttoritatem roburq ꝑ ducta post cipri¬
ani quidem passionẽ s antequã nos
nati eẽmus. hanc ã fuisse consuetu¬
dinem ec̃ce que postea multis discussis
ambagib ꝑfecta u̾itate plenario cõ
firmata est concilio satis ostendit᷑
⁊ ip̃i beati ꝙỹpriam u̾bis meadem ad
iubmanum epła que inconcilio lecta
memoratur. Ait .N. S dicit aliquis
Quid .N. fiet de hiis qui inp̾teritum.
de hesi ad ecc̃am uenientes sine bap̃o
ad missi sunt ubi certe quid fĩ solẽt
⁊ si ñ fieri uellet satis ostendit. Et eo
ip̃o qd̃ conciliũ agripini cõmemo¬
rat aꝑte indicat aliam fuisse consu¬
tudinem ecc̃e. Neq .i. opus erat hoc
concilio uellestatuere si iam consue¬
tudine tenebatur. Et in ip̃o concilio
lud unum isti considerent qd̾ oĩb
patet si auctoritas ꝙpriami sequẽ¬
da est magis eam sequendam esse
inunitate seruanda qm inec̃ce cõ¬

Expanded text:
inuenta est sed etiam ad plenarii concilii auinuenta est sed etiam ad plenarii concilii auctoritatem roburque perducta, post Cypriani quidem passionem sed antequam nos nati essemus. hanc autem fuisse consuetudinem ecclesiae, quae postea multis discussis ambagibus perspecta ueritate plenario concilio confirmata est, satis ostenditur et ipsius beati Cypriani uerbis in eadem ad Iubaianum epistula quae in concilio lecta commemoratur. ait enim: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? ubi certe quid fieri soleret, etsi non fieri uellet, satis ostendit et eo ipso, quod concilium Agrippini commemorat, aperte indicat aliam fuisse consuetudinem ecclesiae. neque enim opus erat hoc concilio uelle statuere, si iam consuetudine tenebatur, et in ipso concilio lud unum isti considerent quod omnibus patet, si auctoritas Cypriani sequenda est, magis eam sequendam esse in unitate seruanda quam in ecclesiae con
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m ẽẽ ꝓspiceret ⁊ decẽt s cum fanga¬
tum p̾cedentis concilii c ꝑ agripĩũ
sc̃m est excepisset auctoritas malnit
p̾decessoꝵ suoꝵ tanqͣm inuentum
defendere qm inquirendo amplius
laborare. siam infine epłe ad quintũ
ita ostendit inquo tanqͣm lectulo
auctoritatis.q fessus ad quieuerit.
Qnod quidem inquit ⁊ agripinus
uñ memorie uir cum ceteris coep̃is
suis qui illo tp̃re inꝓuintia affrica
⁊ numidia ecc̃am dñi gub̾nabant
statuit ⁊librata consilii cõmunis
examinateone firmauit. Quoꝵ sẽ¬
tentiam religiosã ⁊ legntimã salura¬
rem fidei qr ecc̃e tatholce congruente
nos ⁊̃ setuti sumniis. hacattestatione
satis ostendit mislto magis se fuisse
cõmemoraturum si qd̾ dehac retrãs
marinum ł uniu̾sale conciliũ tc̃m
tudinis robore tenebatur orbis terrare
⁊ ħ sola opponebatur inducere uolenti¬
b nouitatem qr ñ pot̾ant app̾hendere

Expanded text:
uerum esse perspiceret et doceret. sed cum fatigauerum esse perspiceret et doceret. sed cum fatigatum praecedentis concilii quod per Agrippinum factum est excepisset auctoritas, maluit prodecessorum suorum tamquam inuentum defendere quam in quaerendo amplius laborare. nam in fine epistulae ad Quintum ita ostendit, in quo tamquam lectulo auctoritatis quasi fessus adquieuerit. Quod quidem, inquit, et Agrippinus bonae memoriae uir cum csuis, qui illo tempore in provincia Africa et Numidia Ecclesiam Domini gubernabant, statuit et, librato consilii communis examine, firmavit. Quorum sententiam erem, fidei et Ecclesiae catholicae congruentem, nos etiam secuti sumus. Hac attestatione satis ostendit, multo magis se fuisse commemoraturum, si qmarinum uel uniuersale concilium factum tudinis robore tenebatur orbis terrarum, et haec sola opponebatur inducere uolentibus nouitatem, quia non poterant adprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
congredi s si quid meluis ⁊ utilius
extitit libenter amplecti his utiq u̾¬
bis ñ solum eos admonuit sibi con¬
sentire qui meluis aliquid ñ uidebãt
s ⁊̃ hortatus est s qui possent affer¬
re aliquid quo prior consueruito ser¬
uanda pocus firmaretur ut si tale
cẽt qd̃ refelli ñ posset ⁊̃ ip̃e ostenderet
qͣm ueratiter dix̾it deł̾e unumquem
ꝙ ñ ꝓeo qd̾ semel unbib̾at ⁊ tenebat
ꝑtinatiter congredi s si quid ielius
⁊ utilius extit̾it libent̾ amplecti s qr
tunt ñ extiterant nisi qui ei consue¬
tndinẽ oppon̾ent defensiones a ip̃i
consuetudinis ñ tales afferrent quib
s tm̃ nõdum asserte consuetudini
cedere. Quam tñ consuetudinem nisi
lutem ratiotinari adu̾sus eam s in
tam obscura ratione turbatus ⁊ ubi¬
q intuens uniu̾salem robustamq
consuetndinẽ coartaret se pocius ⁊ pͥ¬
ce ⁊ itentione mentis ad d̾m ut ce
postea plenario concilio uisum estid

Expanded text:
congredi; sed si quid melius et utilius congredi; sed si quid melius et utilius exstiterit, libenter amplecti . His utique verbis non solum eos admonuit sibi consentire, qui melius aliquid non videbant; sed etiam hortatus est, si qui possent afferre aliquid quo prior consuetudo servanda potius firmaretur: ut si tale esset quod refelli non posset, etiam ipse ostenderet quam veraciter dixerit, « debere unumquem tenebat, pertinaciter congredi; sed si quid melius et utilius exstiterit, libenter amplecti. » Sed quia tunc non exstiterant, nisi qui ei consuetudinem opponerent; defensiones autem ipsius consuetudinis non tales afferrent, quibus sed tamen nondum assertae consuetudini cedere. quam tamen consuetudinem nisi ltem ratiocinari aduersus eam, sed in tam obscura quaestione turbatus et ubique intuens uniuersalem robustamque consuetudinem coartaret se potius et prece et intentione mentis ad deum, ut quod postea plenario concilio uisum est id
Abbreviated transcription (Latin):
pini ⁊ ñ nulloꝵ qui sĩ consenserant
hoĩm inhac qõne deficientiũ qui ma¬
luerunt aliquid nouum moliri qͣm
tenere consuetudinem cuius defensi¬
onẽ ũ intelligebãt irruerunt in ocłos
aĩe u̾i similes rõnes ⁊ int̾duserunt
itẽ ꝑuestigande u̾itatis. Nec arbit᷑
beatum ꝙ prianum pp̃ aliud ccͣ cõ¬
suctudinem quid sentiret lib̾us ex¬
prompsisse prioremq dixisse nisi int
alium si forte existeret cui melius
eẽt reuelatum gratissime acciperet
⁊ ostend̾et imictandam ñ solũ docen¬
di daigenciam s ⁊ discendi modes¬
tiam. Si ã nullus existeret qui tale
aliquid afferret uñ om̃s ille u̾i simile
rationes quib mouebatur refellerẽ
sibi conscuis ⁊ ñ cccultate que pu¬
tres ioquantur ⁊ cet̾i examinent
si auii reuelatum sedenti fu̾it illepͥ¬
ortaceat. Qua inꝑte inqua inquit
ostendit multa singulis inmelius
reuelari ⁊ deb̾e unumc̃yq ñ ꝓ eo ꝙ

Expanded text:
ippini et nonnullorum qui ei consenserant ippini et nonnullorum qui ei consenserant hominum in hac quaestione deficientium, qui maluerant aliquid nouum moliri quam tenere consuetudinem cuius defensionem non intellegebant, inruerunt in oculos animae uerisimiles rationes et intercluserunt iter peruestigandae ueritatis. Nec arbitror beatum Cyprianum propter aliud contra consuetudinem quid sentiret liberius exprompsisse prioremque dixisse, nisi ut alium, si forte existeret cui esset melius reuelatum, gratissime acciperet et ostenderet imitandam non solum docendi diligentiam sed etiam discendi modestiam, si autem nullus existeret qui tale aliquid adferret, unde illae omnes uerisimiles rationes quibus mouebatur refellerentsibi conscius et non occultatae quae putres loquantur et ceteri examinent. si alii reuelatum sedenti fuerit, ille prior taceat. qua in parte docuit et ostendit multa singulis in melius reuelari et debere unumquemque non
Abbreviated transcription (Latin):
tum exemplum ciprian ad itnitatis
conseruationẽ Nondum .N. erat dili¬
tũ salub̾rimam consuetudinem tene¬
bat ecc̃a. imip̃is qͦ scismatitis ł ħeticiᷤᷤ
torrigere qd̃ prauus est ñ it̾are qd̃
datum est sanare qd̃ uuln̾ãtum est.
ñ curare qd̾ sanum est. Quam consu¬
etudinẽ credo ex apłica traditionene¬
mentẽ sicut multa ñ inueniuntur
inlitus eoꝵ neq inconciliis postioꝵ
creduntur hanc ergo salub̾rimam
consuetudinem ꝑagripinum p̾deces¬
sorẽ suum ditit st̃s cipriams.q. cẽ¬
pisse corrigi s situt diligentius intͥ¬
sita u̾itas docuit que post magnos
ad plenarii concilii confirmationẽ
ꝑducta est u̾ius treditur ꝑ agripi¬
lum corrumpi cepisse ñ corrigi irruẽ¬
te itaq tam magna qõne cũ derep¬
missione pecc̃oꝵ ⁊ de sp̃uali hoĩs rege¬
neratione utrum posset apud scis¬
mancos ł ħeticos fieri difficile rat̃o
redderetur ⁊ p̾cederet auctoritas agͥ¬

Expanded text:
scum exemplum Cypriani ad unitatis scum exemplum Cypriani ad unitatis conseruationem. nondum enim erat dilitamen saluberrimam consuetudinem tenebat ecclesia in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod prauum est, non iterare quod datum est, sanare quod uulneratum est, non curare quod sanum est. quam consuetudinem — credo ex apostolica traditione uenientem, sicut multa non inueniuntur in litteris eorum neque in conciliis posterorcreduntur — hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum prodecessorem suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi; sed sicut diligentius inquisita ueritas docuit, quae post magnos ad plenarii concilii confirmationem perducta est, verius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non corrigi. Irruente itaque tam magna quaestione, cum de remissione peccatorum et de spirituali hominis regeneratione, utrum posset apud maticos uel haereticos fieri, difficile ratio redderetur et praecederet auctoritas Agr
Abbreviated transcription (Latin):
anum sacrilegium scismaticoꝵ anũ
contaminabat. si contaminabat iã
tunc ꝑiit ecc̃a ñ erat uñ ꝓpagaremini
Si ã non contaminabat quo scełe ali¬
eno possent unitate contaminari in¬
nocentes scismatis sacrilegio ñ possũt
Quareergo uos seꝑastis. Quare tũ leui¬
ora que fingitis fugitis ip̃m sacrile¬
gium scismatis qd̃ est õĩb grauius
cõmisistis. Anforte iam placet fateri
pristinos anathatizando destiterãt
sr̃ eos remanserant sceła eoꝵ. An i¬
le bap̃nis xp̃ierat s eiꝰ extra ecc̃e com
munionem ꝓdesse ñ pot̾at Cũ ã ue¬
nerunt ⁊ anathematizato p̾derito er¬
rore in ecce pacẽ ꝑ manus impo sitionẽ
recepti sunt tunc incaritate radicatis
⁊ fundatis sine qua infructutsa sũt
cet̾a ꝓdesse cepit ad remissionem pec¬
tatoꝵ ⁊ adscĩficationem uite ꝙ sñ
fructu extra portabant. Nolite ergo
nob̾ auctoritatem obicere cypriani
ad lap̃mi repetitionẽ s tenete nob̾¬

Expanded text:
anum sacrilegium schismaticorum an non anum sacrilegium schismaticorum an non contaminabat? si contaminabat, iam tunc periit -ecclesia, non erat . unde propagaremini. si autem non contaminabat, quo scelere alieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare, cum leuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet fateri pristinos anathemando destiterant super eos remanserant scelera eorum? an ille bmunionem prodesse non poterat, cum autem uen-erunt et anathemato praeterito errore in ecclesiae pacem per manus inpositionem recepti sunt, tunc in caritate radicatis adque fundatis, sine qua infructuosa sunt cetera, prodesse coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem uitae quod sine fructu extra portabant? Nolite ergo nobis auctoritatem obicere Cypriani ad baptismi repetitionem, sed tenete nobi
Abbreviated transcription (Latin):
cadebant. cur deniq derecentib maxi¬
nanistis plenarii concilii sic̃ dñt.
ore u̾i dico ñ dubitau̾nt tale ꝓferre
iuditium ut eos pͥmis illis scismati¬
cis quos uiuos t̾ra sorbuit compara
ñ possunt aut inno centes dampna¬
u̾nt aut nocentes it̾m receꝑunt. sed
cum u̾m d̾r cui rendere ñ possunt ro¬
dunt murmur ora lepsa. Sic noui¬
mus. Tu solies quiᷤ iud ices alienum
seruum. suo dño stat aut cadit. Cũ
ã infirma ouis insolitudine aspiti¬
tur ubi pastor qui reclamet absens
uidetur dentes exeruntur frangit᷑
guttur inualidum. Bonus hõ si ñ
anus. O impbam rabiem. Cum xp̃i
nisi se denegare xp̃ianum. Nunqͥd¬
aluid erat qd̃ docere cupiebant xp̃i
leuius putatur qd̃ gladio minã¬
te qd̃ qͣm lingua insidiante com¬
mittitur ad ista Rendete lupi rapa¬
tes qui pellib ouinis indui cupiẽ¬
tes beati cipriani lit̾as ꝓ nob̾ eẽ ar¬
bttramini. Contaminabat cypri¬

Expanded text:
cadebant. Cur denique de recentibus Maxicadebant. Cur denique de recentibus Maximianistis plenarii concilii, sicut dicunt, ore veridico non dubitaverunt tale proferre judicium, ut eos primis illis schismaticis, quos vivos terra sorbuit, comparargare non possunt, aut innocentes damnaverunt, aut nocentes iterum receperunt. Sed cum verum dicitur cui respondere non possunt, rodunt murmura salebrosa: Sic volumus. « Tu quis es, qui judices alienum servum? Suo domino stat, aut cadit. » Cum autem infirma ovis in solitudine aspicitur, ubi pastor qui reclamet absens videtur, dentes exseruntur, frangitur guttur invalidum: Bonus homo essesstianus. O improbam rabiem! Cum chrisnisi se negare christianum? numquid erat aliud quod docere cupiebant illi leuius putatur quod gladio minante, quam quod lingua insidiante committitur? Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellibus ouinis indui cupientes beati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini: contaminabat Cypri
Abbreviated transcription (Latin):
leratius cõmissum qd̾ est grauins
uinditatum. Atalib sacrilegiis ue¬
nientes sine bap̃o ut dicitis si cipria¬
num ñ cõtaminabant qũo uos
contaminare pot̾ant ñ comũiti
s conficci traditores qui ñ si libros
incendendos tradidissent s eos ip̃i
siuus manib incendissent minoris
fiussent utiq scełis qͣm si scisma cõ¬
mitt̾ent qr illud initius illud gra¬
est udetis uos certe quid Rndere
possit ñ inuenire. Non usq adeo
inquiunt omma defec̾unt ñ possimus
rendere si uolumus. Tu quis es qui iu¬
dices alienum seruum. suo dño stat
aut cadit. Qd̃ eis dc̃m intelligitur qui
uolebant ñ de ftĩs manifestis s de alienis
cordib iudicare. Nam qũo ip̃e tam mł¬
ta qͣm de sccłib scisnratum ⁊ heresum
loqurtuir aut qũo canitur inpsalmis
Si u̾e iusticiam diligntis recta iudica¬
te filii hoĩm curautẽ ip̃e dñs dicit no¬
tium indicate si ñ licet de aliquo iu¬

Expanded text:
leratius commissum, quod est gravius leratius commissum, quod est gravius vindicatum? A talibus sacrilegis venientes, sine Baptismo, ut dicitis, si Cyprianum non contaminabant, quomodo vos contaminare poterant non convicti, sed conficti traditores? Qui si non Libros incendendos tradidissent, sed eos ipsi manibus suis incendissent, minoris fuissent utique sceleris, quam si schisma committerent; quia illud mitius, illud graest, videtis vos certe quid responderi possit non invenire. Non usque adeo, inquiunt, omnia defecerunt, ut non possimus respondere, Sic volumus. « Tu quis es, qui judices alienum servum? Suo domino stat, aut cadit » . Quod eis dictum non intelliuolebant non de factis manifestis, sed de alienis cordibus iudicare. nam quomodo ipse tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur? aut quomodo canitur in psalmis: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum? cur autem ipse dominusdicit:nocium judicate ; si non licet de aliquo ju
Abbreviated transcription (Latin):
cepta contaminareciprianum. Nõ
se tñ ille. seꝑauit. Et q ꝑmanebat
ecc̃a manifestum est qd contamina¬
ri ñ potuit. Quare ergo uos nõ dico
ab innocentib qd̾ ꝓbatur s ab ip̃is
cid̃ ñ ꝓbatur traditorib seꝑastis. An¬
ut dr̃e ceꝑam gramora st̃trimina
traditorum qͣm scismaticoꝵ. Non
afferamus stateras doiosas ubi appẽ¬
damus qd̃ uolumus ⁊ qũo uolumꝰ
ꝓ arbitrrio nr̃o dicentes hoc graue
nam descripturis sc̃is tanqͣm dethes¬
auris dñicis ⁊ in illa quid sit grauiꝰ
noscamus. Tp̃re illo qũo dñs priora
delicta recentib penaꝵ exemplis
cauenda monstrauit ⁊ ydolum fa¬
bricatum atq ad oratum est ⁊ ꝓpħi¬
tus uberira regis contẽptoris incẽ¬
sus ⁊ scisma tẽptatum ydolatria
gladio punita est exustio libri bel¬
lica cede ⁊ ꝑ egrina captiuitate scis¬
ma hẏatu terre sepultis auctori¬
b unus ⁊ cet̾is celesti igne consump¬
tis. Quis iam dubitau̾it hoc ẽẽ sce¬

Expanded text:
cepta contaminare Cyprianum. non cepta contaminare Cyprianum. non se tamen ille separauit, et quia permanebat ecclesia manifestum est quod contaminari non poab innocentibus, quod probatur; sed ab ipsis, quod non probatur, traditoribus seut dicere coeperam, grauiora sunt crimina traditorum quam schismaticorum? non adferamus stateras dolosas, ubi appendamus quod uoluØluS et quomodo uolumus, pro arbitrio nostro dicentes: hoc graue, eram de scripturis sanctis tamquam de thensauris dominicis et inoscamus. Tempore illo quo Dominus priora delicta recentibus poenarum exemplis cavenda monstravit, et idolum fabricatum atque adoratum est, et propheticus liber ira regis contemptoris incensus, et schisma tentatum; idololatria gladio punita est , exustio libri bellica caede et peregrina captivitate , schisma hiatu terrae, sepultis auctoribus vivis, et caeteris coelesti igne consumptis . Quis jam dubitaverit hoc esse sce
Abbreviated transcription (Latin):
istis. Si ã ꝑmanebat ecc̃a nullo mͦ
boni amalis tali cõtaminatione
contaminantur. Rndete. Quare uĩ¬
tulũ dirupistis an forte scismatici
sme bap̃o recepti ñ cõtaminant ⁊
traditores scõꝵ libroꝵ contami¬
nant uestros quidem fuisse tradi¬
tores manifestissima rere gesta tes¬
tantur. Et si tunc inillos quosar¬
gnebatis u̾a dr̃etis cansam ur̃am
unitatis orbis t̾rarum ꝑsuasissetiᷤᷤ
ut uob̾ retentis illis excluderentur
Qd̾ si conati estis fac̾e ⁊ ñ obtinius¬
tis innocens obis t̾rarum qui iu¬
dicib ec̃c̃astitis pocius quam uictis
litigatorib credidit. si ã noluistis
ag̾e causam ur̃am innocens est orb
trarum qui dãpnare ñ potuit ĩ au¬
ditos. Quare ergo uos ab innocenti¬
b seꝑastis. s arruegiũ scis matis nr̃is
defendere non ualetis. s ħ omitto.
hoc dico. si uos possent contamĩa¬
re traditores qui ñ st auob̾ cõm̃ti
e.
⁊ aquib uos estis uicti multo magis

Expanded text:
istis? si autem permanebat ecclesia, nullo modo istis? si autem permanebat ecclesia, nullo modo boni a malis tali communione contaminantur. respondete: quare uinculum dirrupistis? An forte schismatici sine baptismo recepti non contaminant et traditores sanctorum librorum contaminant? uestros quidem fuisse traditores manifestissima rerum gesta testantur. et si tunc in illos quos arguebatis uera diceretis, causam uestram unitati orbis terrarum persuasissetis, ut uobis retentis illi excluderentur. quod si conati estis facere et non optinuistis, innocens est orbis terrarum, qui iudicibus ecclesiasticis potius quam uictis litigatoribus credidit. si autem noluistis agere causam uestram, innocens est orbis terrarum, qui damnare non potuit inauditos. quare ergo uos ab innocentibus separastis? sacrilegium schismatis uestri defendere non ualetis. sed haec omitto, hoc dico: si uos possent contaminare traditores, qui non sunt a uobis conuicti et a quibus uos estis uicti, multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Si ergo tali cõĩone maloꝵ ꝑ eũt
iusti iam ecc̃a tp̃rib cipriani ꝑierat
uñ ergo extitit origo donati. ubi ca¬
teziranus est ubi baptiratus ubi or
munionis extinxerat. Si a erat ect̃a ili
runt. Quare uos separastis. Ecce inu¬
nitate uideo ꝙy prianum ⁊ collegas eiꝰ
qui fco concilio censerunt omnes qui
extra ecc̃e coĩonem fi̾unt baptitati lup¬
tisinum ñ hr̃e ⁊ ideo eis dandum esse
conueniũt. S ecc̃e rursus meadem in¬
unitate uideo quoidam dehac reai̾r
sentire ⁊ eos qui ab ħetitisł scismati¬
cis uenint agnito ineis bap̃o xp̃i nõ
audere it̾m baptirare hos õs catholi¬
ca unitas mat̾no summi cõpleccitur
inuicem ona sua portantes ⁊ studen¬
tes seruare unitatẽ sp̃c inninculo pa¬
cis donec alt̾is eoꝵ si quid alr sapie
ciebant abillis ñ contaminabantꝰ
an contaminabantur. Qd̃ uolueri¬
tis eligite. si contaminabanturia̾
tunc ñ erat ecc̃a. Rendete. uñ huc ex¬

Expanded text:
tes. 8. Si ergo tali communione malorum pereunt tes. 8. Si ergo tali communione malorum pereunt justi, jam Ecclesia temporibus Cypriani perierat. Unde igitur exstitit origo Donati, ubi catechizatus est, ubi baptizatus, ubi ormunionis exstinxerat? Si autem erat Ecclesrunt. Quare vos separastis? Ecce in unitate video Cyprianum et alios collegas ejus, qui facto concilio censuerunt omnes qui extra Ecclesiae communionem fuerint baptizati, Baptismum non habere, et ideo eis dandum esse cum veniunt. Sed ecce rursus in eadem unitate video quosdam de hac re aliter sentire, et eos qui ab haereticis vel schismaticis venerint, agnito in eis Baptismo Christi non audere iterum baptizare. Hos omnes catholica unitas materno sinu complectitur, invicem onera sua portantes, et studentes servare unitatem spiritus in vinculo pactiebant, ab istis non contaminabantur an contaminabantur? quod uolueritis eligite. si contaminabantur, iam tunc non erat ecclesia. respondete: unde huc ex
Abbreviated transcription (Latin):
uos itaq donatiste quid ad ħ dicitis:
tate ec̃ce seꝑati dones illud qd̃ ałr sape¬
rent deus illis reuelaret. Uos ergo qͣre
seꝑatione sacrilega patis iunculũ dis¬
est cyprians ⁊ cet̾i tum quib eum ta¬
le contilium celebrasse ꝑhibetis cũ eis
qui aliter sapiebant inunitate manse¬
runt. Quare uos pacis uinculum dis¬
rupistis. Qdlibet hoꝵ elegeritis comra
ur̃am p̾cisionem snĩam ferre cogimu̾̃.
missas tenetis ⁊ legnis ⁊ scd̃m ipsas
nos uiuere dicitis. Rndete: Quareuoᷤᷤ
seꝑastis. Ppea certe ne maloꝵ coĩone
ꝑiretis. Qũo ergo ñ ꝑierunt ciprianꝰ
⁊ tot college ip̃ius qui cum crederent
ħ eticos ⁊ scismaticos bap̃m nõ hr̃e.
sine bap̃o tñ receptis tum pec̃ca eoꝵ tã
inmania tamq sacrilega sr̃ eẽ crede¬
rent eis tñ coĩcare qͣm seꝑari abunita¬
te maluerunt dicente cypriano ne
minem iudicantes autaiure cõionis
aliquẽ si diu̾sum senserit amouen¬

Expanded text:
Uos itaque, Donatistae, quid ad haec dicitis? Uos itaque, Donatistae, quid ad haec dicitis? tate ecclesiae separati, donec illud quod aliter saperent deus illis reuelaret. uos ergo quare separatione sacrilega pacis uinculum direst, Cyprianus et ceteri, <;um quibus eum tale concilium celebrasse perhibetis, cum eis qui aliter sapiebant in unitate manserunt. quare uos pacis uinculum dirrupistis? quodlibet horum elegeritis, contra uestram praecisionem sententiam ferre cogimini. missas tenetis et legitis et secundum ipsas uos uiuere dicitis? respondete: quare uos separastis? propterea certe, ne malorum communione periretis. quomodo ergo non perierunt Cyprianus et tot collegae ipsius? qui cum crederent haereticos et schismaticos baptismum non habere, sine baptismo tamen receptis, cum peccata eorum tam inmania tamque sacrilega super eos esse crederent, eis tamen communicare quam separari ab unitate -maluerunminem judicantes, aut a jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoven