comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tandũ ualeret quod p̃muntiabat᷑.
ex quo etiã genere. & ex quagente
ẽẽt in carneꝰ uenturus. Ualde gͦ
nr̃oꝵ fideliũ castis miptiis ãpliu̾s
bonũ erat. qđ pater abrahã in suo
femore nouerat. cũ manũ sub¬¬
dere famulũ iussit: ut de uxore
quȩ filio ẽẽt ducenda iuraret.
Ponens enĩ manũ sub femore ho-¬
minis. & uirans ꝑ dm̃ cęli. quid
aliud significabat nisi ea carne
quȩ ex illo femore originẽ duce-¬
ret dm̃ cȩli ẽẽ uenturũ: Bonũ
ergo sunt nuptiȩ. in quib tanto
melioressunt coniugati qͣnto
castiores ac fideliores dm̃ timed̃:
maxime sifilios quos carnalite:
desidant etiã sp̃ualit̃ nutriant.
Ne qđ purificarilex hominẽ et
post coniugalẽ concubitũ iubet
peccatũ eẽ declarat: si non ess
ille qui scđm ueniã conceditu᷑
qui etiã nimius impedit oratio¬
nes. Sed sic̃ multa lexponit in
sacram̃tis & umibris futurorũ.
quedã in semine qͣsi materialis

Expanded text:
tandum ualeret, quod praenuntiabatur, tandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ bonũ erat in illoꝵ nuptiis
quã. ẽ. bonũ ꝓpriũ nuptiarum :
eui ꝓcul dubio bonũ continentiȩ
p̾ferendũ ẽ. quia ñ tali officio quȩ¬
rebant illi filios ex nuptiis. quali
ducunt᷑ isti ex quodã sensu naturȩ
mortalis successionẽ decessioni reqͥ¬
rentes. Qđ quisquis bonũ negat:
iꝗnorat dm̃ oniũ bonoꝵ acęlestibꝰ
usq ad t̾rena. ab ĩ mortalib usq ad
ĩmortalia creatorẽ. Hoc aut̃ sensu
generandi: nec bestiȩ penitꝰ carent.¬
& maxime alites. Q uarũ in ꝓmpto
ẽ. cara nidificandi : & quędã conui.¬
gioꝵ similitudo ad simul ꝓcrean¬
dũatq nutriendũ. Sed illi homi.¬
nes istũ naturȩ mortalis affectũ
cuiꝰ insuo genere castitas acceden-¬
te dicultũ sicut quidã intellexe¬
runt intricenario fructu ponit᷑.
longe sanctiore m̃te suꝑabant:
qui de siuis nuptiis filios ꝓpt̾ xp̃m
carnem distinguendũ ab om̃ib
gentib sicut do disponere pla¬
cuit. ut hoc p̃ceteris ad eũ ꝓphe¬

Expanded text:
 nuptiis, quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est; quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti, ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. Quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Chcarnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophe
Abbreviated transcription (Latin):
aut nefariã libidinẽ relaxata:
nec turpitudini stupratoꝵ nec
conuigatoꝵ intẽperantie confe-¬
renda.ẽ. E adẽ quippe uena cari¬
tatis nunc spiritualit̃ tunc car¬
gandi erant filii: sed diuersa oꝑa
patrũ ñ faciebat nisi diuersitas
tẽporũ. Sic autẽ necesse erat ut
carnalit̃ coirent etiã ñ carnales
ꝓpħȩ : sic̃ necesse erat ut carna.¬
lit̾ uescerent᷑ etiã non carnales
apłi. Quot quot gͦ nunc st̃ quib

Expanded text:
aut nefariam libidinem relaxata aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc cargandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquo
Abbreviated transcription (Latin):
idolotitis uesci. ita satius. ẽ. defun¬
gi sine lib̾is. quã ex illicito c̃cubito
stirpẽ querere. Undecunq nascan¬
tur homines. si parentũ uitia non
sequant᷑. & dm̃ recte colant: hone¬
sti & salui er̃t. Sem̃ eñi hominis
ex qualicunq homine: di creatu¬
ra .ẽ. Et eo male utentib maleerit.
non ipsũ aliquando malũ erit.
Sicut aut̃ filius bonus adultero.¬
rũ nulla defensio. ẽ. ad ulteriorũ.
sic mali filii conuigatoꝵ nullũ
crim̃. ẽ. nuptiarũ. Proinde sicut
patres tẽporis noui testam̃ti ex
officio consulendi alim̃ta sum̃tes.
quãuis ea cũ delectatione natu¬
rali carnis acciꝑent. nullomodo
tam̃ cõparabantur delectationi
eorũ qui immolaticio uescebant᷑.
aut eoꝵ qui quãuis licitas escas
tam̃ immoderatius assumebant:
sic̃ patres tẽporis ueteris testam̃ti
consulendi officio concũbebant.
Quorũ delectatio illa naturalis.
nequaquã usq ad irrationabilẽ

Expanded text:
idolotidolotgi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem
Abbreviated transcription (Latin):
illo tempore postularet. Sic̃ enĩ
sapiens & iustus qui iã concupiscit
dissolui & ẽẽ cũ xp̃o & hoc magis
optimo delectatur. non iã uiuen¬
di cupiditate sed consulendi officio
sic misceri feminis iureꝰ nuptiarũ
officiosũ fuit tc̃ sc̃ĩs uiris. ñ libidi.¬
nosũ. Qđ enĩ cibus ad salutem ho¬
minis: hoc. ẽ. concubitꝰ ad salutẽ
generis. Et utrũq non ẽ. sine dele¬
ctatione carnali. Quȩ tam̃ modi¬
ficata ⁊ temꝑantia refrenante in
usũ naturalẽ redacta: libido eẽ
ñ potest. Quod. ẽ. aut̃ insusten¬
tanda uita illicitus cibus: hoc ẽ
in querenda ꝓle fornicarius uel
adulterinꝰ concubitꝰ. Et quod ẽ. in
luxuria uentris & gutturis illicitꝰ
cibus: hoc. ẽ. in libidine nullam
ꝓlem quęrente illicitꝰ concubitꝰ.
Et qđ ẽ in cibo licito nonnullus
ĩmoderatior appetitꝰ: hoc est in
conuigib uenialis ille concubitꝰ.
Sic̃ gͦ satius.ẽ. mori fame. quam

Expanded text:
illo tempore postularet. sicut enim illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis: et utrumque non est sine delectatione carnali; quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda vita illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod est in cibo licito nonnullis immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est emori fame, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ita ut ĩa scientib coniugatis
ñ se filios habituros. separareᷤ tam̃¬
se uł ipsa causa filioꝵ atq aliis co¬
pulare ñ liceat. Qđ si fecerint: cũ
eis quib se copulauerint adulteriõ
cõmittunt. Ipsos aut̃ coniuiges
manente plane uxoris uoluntate
adhibere aliã unde cõmunes filii
nascerent᷑ unius cõmixtione ac
semine. alterius aut̃ iure ac po¬
destate apud antiquos patres
fas erat .: utrũ & nunc fassit non
temere dixerim. Non. ẽ. enĩ nẽ¬
ꝓpagandi necessitas quȩ tunc
fuit: qͣndo & parientib conuigibꝰ
alias ꝓpt̃ copiosiorẽ posteritatẽ
suꝑducere licebat. qđ nunc certe ñ
licet. Nam tantũ affert oportunita.¬
tis ad aliquid iuste agendũ seu non
agendũ. tempoꝵ secreta distinctio:
ut nunc melius faciat qui nec unã
duxerit. nisi se continere non possit.
tunc autẽ etiã plures inculpabilit̃
ducebant & qui se multo facilius
continere possent: nisi aliud pietaᷤ

Expanded text:
tur, ita ut iam scientibus coniugibus tur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas
Abbreviated transcription (Latin):
iuris ciuulis regula qua possessor
legitimꝰ factꝰ ẽ. Nec tirannicȩ
factionis ꝑuersitas laudabilis.
erit. si regia dem̃tia tyrannus
subditos tractet: nec uituꝑabilis
ordo regię potestatis. si rex crudeli.¬
tate tirannica seuiat. Aliudẽ nãq
inuista potestate iuste uelle uti.
& aliud ẽ iusta potestate iniuste
uti. Ita nec concubinȩ ad tẽpus ad.¬
hibitȩ si filioꝵ causa concũbunt.
iustũ faciunt concubinatũ suum:
nec coniugatȩ si cũ maritis lascitu.¬
unt. nuptiali ordini crim̃ ĩponua.
Posse sane fieri nuptias ex male
conuinctionis honesto. postea pla¬
cito consequente: manifestum ẽ.
Semel aut̃ initum conubiũ in ei.¬
uitate di nr̃i ubi etiã ex prima
duoꝵ hominũ copula quoddam
sacram̃tũ nuptiȩ gerunt: nullo
modo potest nisi alicuiꝰ eoꝵ morte
dissolui. Manet enĩ uinculũ nup.¬
tiarũ. etiã si proles cuiꝰ causa initũ
ẽ. manifesta sterilitate ñ subsequa¬

Expanded text:
iuris ciuilis regula, qua possessor iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequa
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ int̾ familiaria colloquia siue
eoꝵ qui coniugatisunt. siue qui
fuerunt. indicantẽ nob nunꝗͣ
se conuigi ẽe cõmixtũ nisi sꝑando
conceptum : Quod gͦ precipiunt
conuigatis apłi: hoc ẽ nuptiaꝵ.
Qđ aut̃ ueniabilit̾ concedt̃. aut
qđ impedit orationes : ñ cogunt
nuptiȩ sed ferunt. Itaq si forte
qđ utrũ fieri possit ignoro. ma.¬
gisq fieri ñ posse exiitimo. sed
tam̃ . si forte ad.tẽpus adhibita
concubina filios solos ex eadẽ cõ¬
mixtione. quesiuerit: nec sic ista
coniunctio uł earũ naptiis p̃po¬
nenda. ẽ. quȩ uemale illud ope.¬
rant᷑. Quideñ sit nuptiarũ con¬
siderandũ ẽ: Non quidnubentiũ.
⁊ immoderatius nuptiis utentiũ.
Neq enĩ si agris iniq ac ꝑperam
inuasis ita qͦuisq utat᷑ ut ex eoꝵ
fructib largas elemosinas faciat.
ido rapinã iustificat. neq alius¬
si ruri pat̃no uł. iuste quesito aua¬
rus incũbat. ido culpanda est

Expanded text:
uimus inter familiaria conloquia, siue uimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est
Abbreviated transcription (Latin):
qui est contͣ naturã execrabilit̃
fit in meretrice. sed execrabilius
fit inuxore. Tantũ ualet ordina¬
tio creatoris & ordo creature: ut
in reb ad utendũ concessis etĩa cũ
modus excedit᷑. longe sit tolerabiliꝰ.
quã in eaquȩ concessa ñ sunt uł
unus uł rarus excessus. Et ido in
re concessa immodatio conuigis
ne in rem ñ concessã libido prũ¬
pat: toleranda ẽ. Hinc. ẽ. etiã qdđ
longe minꝰ peccat quãlibet assi.¬
duus aduxorẽ: quã uł rarissimꝰ
ad fornicationẽ. Cũ uero uir
m̃bro mulieris ñ ad hoc concesso
uti uoluerit: turpior.ẽ. uxor si
inse quasi in alia fieri ꝑmiserit.
Dec ergoconiugale ẽ castitas
quã modũ teneant ñ coeundi
nisi prolis causa si matrimonio
copulent᷑. Nẽpe multos habemꝰ
fr̃s & socios cęlestis hereditatis
utriusq sexuis continentes. siue
exꝑtos nuptias siue ab om̃i tali
cõmixtione incegros. Nẽpe innu¬
merabiles st̃. Quẽ tandẽ audi.¬

Expanded text:
qui est contra naturam, execrabiliter qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitasquam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audi
Abbreviated transcription (Latin):
n sed libĩdini obsequit᷑. Et hc̃
tam̃ non exigere sed reddere
coniugi.ne fornicando dãpna¬
bilit̃ peccet: ad ꝑsonã ꝑtinet
coniugalem. Si aut̃ ambo tali
concup̾iscentiȩ subigunt᷑: rem
facunt non plane nuptiarũ.
Uerũtam̃ simagis in sua conum.¬
ctione diligt̃ quod honestũ quã
quod in honestũ ẽ.: id.ẽ. qđ nu¬
ptiarũ. quã id quod ñ ẽ nuptiaꝵ:
hoc eis auctore apło scđm uenia
concedit᷑. Cuiꝰ delicti ñ habent
hortatrices nuptias: sed dep̃catri¬
ces. si di miscđiam ñ ase auertañ.
uł ñ abstinendo quib dã dieb
ut orationib uacent. &e ꝑ hanc
abstinentiã sicut ꝑieiunia com¬
mendent p̾cessuas. uł immutan¬
do naturalẽ usũ in usũ qui est
contͣ naturã. qđ dãpnabiluis fit
inconiuge. Nã cũ ille naturalis
usus quando ꝓlabitur ultͣ pacta
nuptialia. id est ultra ꝓpagandi
necessitatẽ uenialis sit in uxore.
in meretrice dampnabilis. iste

Expanded text:
i, sed libidini obsequitur. et hunc i, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quod uult faciat. ñ peccat si
nubat. Et si acceꝑis uxorẽ ñ pec.¬
casti. & sinupserit uirgo ñpeccat:
H inc gͦ iã dubitare fas nonẽ: nu¬
ptias non eẽ peccatũ. Non itaq nu¬
ptias scđm ueniã concedit apłs.
Nã quis ambigat absurdissime
dici. ñ eos peccasse qͥb uenia dat᷑:
Sed illũ concubitũ scđm ueniam
concedit qui fit ꝑ incontinentiã:
ñ sola causa ꝓcreandi. & aliqͣndo
nulla causa ꝓcreandi. Quẽ nu.¬
ptiȩ ñ fiericogunt. sed ignosci
impetrant: si tam̃ non itasit ni¬
mis ut impediat quȩ se post.¬
posito. eẽ. debent tẽpora orandi.
nec inmutet᷑ in eũ usũ qui est
contͣ naturã. De quo apłs tacere
ñ potuit: cũ de corruptelis ni.¬
miis immundoꝵ & impioꝵ ho.¬
minũ loqueret᷑. Concubitꝰ enĩ
necessarius causa generandi in¬
culpabilis. & solus ipse nuptia¬
lis. Ille aut̃ qui ultra istã neces.¬
sitatẽ ꝓgreditur: iã non ratio.¬

Expanded text:
tis: quod uult faciat; non peccat, tis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non ration
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã nonementes: Et qui utun¬
tur hoc mundo tanꝗͣ ñ utant᷑.
p̃terit enĩ figura huiꝰ mundi. uolo
uos sine sollicitudine esse : Dein-¬
de subiungit. Qui sine uxore ẽ:
cogitat eã quȩ sunt dñi. quomͦ
placeat dõ. Qui aut̃ matrimo.¬
nio iunctus. ẽ : cogitat que sunt
mundi quomodo placeat uxori
& diuisus. ẽ. Mulier innupta.
& uirgo quȩ innupta ẽ. sollicita
ẽ. quȩ  sunt dñi. ut sit sc̃a corpo¬
re & sp̃u. Quȩ aut̃ nupta est:
sollicita ẽ quȩ sunt mundi. quo¬
modo placeat iuro. Unde mͥ uide.¬
tur. hoc tẽpore solos eos qui se ñ
continent conuigari oportere:
scđm illã eiusdẽ apłi sententiã.
Quodsi se non continent: nubatd.
Melus.ẽ. enĩ nubere: quã uri.
Nec ipsis tam̃ peccatũ st̃ nuptię.
Quȩ si in cõparationẽ fornicationis
eligerent᷑: minꝰ peccatũ eẽnt quã
fornicatio. sed tam̃ peccatũ essent.
Nunc aut̃ quid dicturi sumꝰ aduer.¬
sus euidentissimã uocẽ apłi dicen.¬

Expanded text:
s; et qui utuntur hoc mundo, tamquam non utantur: praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. deinde subiungit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino. qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae inncorpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicen
Abbreviated transcription (Latin):
pe scriptum ẽ. Quanto magnꝰ
es: tanto humilia te in omib.
Nr̃m ergo ẽ de magnitudine
eoꝵ aliquid dicere. illoꝵ de mag¬
na humilitate cogitare. Excep̃.¬
tis igitur quibdã coniugatis
patrib ⁊ matrib scĩs. quib ido
isti meliores nonsunt. quãuis
conuigati ñ sint. quia si conui¬
ꝗati ẽẽnt pares non ẽẽnt. cet̾os
omĩno huius tẽporis conuigatos
uł post exꝑtũ concubitũ conti¬
nentes a se suꝑari ñ dubitent:
non quantũ ab anna suisanna.
sed quantũ abeata maria supe¬
ratur. Quod ad ipsã ꝑtinet
scãm carnis integritatẽ loquor
Nam que alia sint marie me-¬
rita quis ignorat: Mores itaq
congruos huic tanto ꝓposito
adiungant. ut de p̃pollenti
p̃mio certam securitatem ge-¬
nerant: scientes sibi atq om̃ib
fidelib dilectis & cȩlestis xp̃i
membris multis aboriente
& occidente uenientib & si
inter se distante ꝓmeritis głȩ.
luce fulgentib hoc tam̃ magnũ

Expanded text:
pe scriptum est: quanto magnus pe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamen magnum
Abbreviated transcription (Latin):
tib aoquiescat. eosq in concubitũ
ultra generandi necessitatẽ ꝓlabi
aut ꝓgredi nonsinat. qͣntũ ordo
nature. qͣntũ morũ consuetudo
qͣntũ legũ scita p̾scribunt. Hoc
quippe ido de illis patrib homi¬
nes suspicantur : quia ipsi ꝑ in.¬
continentiã uł nuptias elegert̃.
uł conuigib intẽperant̃ utunt᷑.
At uero continentes uł mares qͥ
defunctis uxorib ł femine quę
ri. quã coniugalis castitas poscit:
sed scõꝵ patrũ nuptias qͥ ꝓpħice
coniungebant᷑. qui neq in con¬
cubitu nisi ꝓlem. neq inipsa
ple nisi qđ incarne uenturo
xp̃o ꝓficeret requirebant. non
solũ ꝓ suo proposito ñ contẽp¬
nantꝰ: uerũ etiã suo ꝓposito
sine dubitatione p̃ponant. Pue¬
ros quoq ac uirgines integri.¬
tatem ipsam deo dicantes mul¬
tomaxime cõmonemꝰ. ut tanta
norint humilitate tuendum ẽẽ
qđ int̾ra interim uiuunt. qͣnto
magis cęli ẽ. qđ uouerunt. Nẽ¬

Expanded text:
tibus adquiescat eosque in concubitum tibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae ri, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nem
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testam̃ti de plurib calum.¬
niant᷑ uxorib. hoc ẽẽ argumentũ
deputantes quoeoꝵ conuincant
incontinentiã. satis suꝑq responsũ
ẽ: si tam̃ capiunt ñ ẽẽ peccatum
qđ neq contͣnaturã cõmittit᷑. quia
ñ lasciuiendi sed gignendi causa
illis feminis utebantur: neq contͣ
morẽ. quia illis tẽporib ea factita.¬
bant᷑ : neq contͣ p̃ceptũ. quia nul¬
la lege ꝓhibebantur. Illos uͦ qui
illicite feminis usi sunt. uel argui
inscripturis illa diuina sententia.
uł nob̾ licet iudicandos atq ui.¬
tandos. ñ apꝓbantes imitandos ue
ꝓponit. Nr̃os aut̃ qui coniuges
habent. quantũ possumꝰ ad moni¬
mus ne scdm suã infirmitatem
de illis scĩs patrib audeant iudi¬
care: cõparantes ut ait apłs se
met ipsos sibimet ipsis. & id̾o ñ
intelligentes quantas uires habea
animꝰ iustitiȩ contͣ libidines serui¬
ens. ne carnalib huiꝰ cemodi mo¬

Expanded text:
ueteris testamenti de pluribus calumueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi mo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓles. fides. sacramentũ. Nec ꝓlem
autẽ carnalẽ iam hoc tẽpore quȩ¬
rere. ac ꝑhoc abom̃i tali oꝑe un-¬
munitatẽ quandã ꝑpetuã retine.¬
re. atq uni iuiro xp̃o spualiter
subdi. melius ẽ utiq & sanctius:
si tam̃ eadeuotione sicut ante
homines quomodo scriptum ẽ.
ut cogitent quȩ sunt dñi quomͦ
placeant dño. id ẽ. ut ꝑpetim co.¬
gitet continentia nequid minus
ħabeat obȩdientia quã uirtutem
tanqͣ radicalẽ atq ut dici solet
matricẽ & plane generalem scĩ
antiqui patres in oꝑe exercuert̃:
illa uero continentiã in animi
habitu tenuerunt. Qui ꝓfecto
adoñe opus bonũ semꝑ parati.
etiã si ab omĩ concubitu abstine¬
reniberent᷑ efficerent. Quanto
enĩ facilius possent uł iussione
uł ex hortatione di ñ concũbere:
qui ꝑlem cui uni ꝓpagandȩ con¬
cũbendo seruiebant. obȩdiendo
poterant ĩ molare. Quȩ cum ita
sint: hereticis quidẽ atq mani-¬
cheis sine quicũq alii patribus

Expanded text:
em autem carnalem jam hoc tempore quaerere, ac per hoc ab omni tali opere immunitatem quamdam perpetuam retinere, atque uni viro Christo spiritualiter subdi, melius est utique et sanctius: si tamen ea vacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus
Abbreviated transcription (Latin):
singula singulis: sed si ratio hatura.¬
lis uł socialis admittit etiã plura
uni. n sine decore subdunt᷑. Neq
eni sic habet unꝰ seruus plures dños.
quomodo plures serui unũ dñm.
Ita duob seu plurib maritis uiuis
nullã legimꝰ seruisse sc̃arũ: plures
autẽ feminas uni uiro legimꝰ. cũ
gentis illius societas sinebat. & tẽ.

Expanded text:
aturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas s
Abbreviated transcription (Latin):
mitur & quodãmodo uerecundius
estuat concupiscentia carnis: qrtã
tẽperat parentalis affectus. Int̾ce¬
dit eni quȩdã grauitas feruida
uoluptatis: cũ in eo ip̃so qđ sibi
iuir & mulier adheserunt. pater
& mat̃ ẽẽ meditant᷑. Huc accedit.
quia in eo ipso qđ sibi inuicẽ con¬
iuges debitũ soluunt: etiã si id
aliquanto intẽꝑantius & inconti¬
nentius expetant. fidẽ tam̃ sibi
inuicẽ debent. Cui fidei tantũ
iuris tribuit apłs: ut eã potesta.¬
tẽ appellaret dicens. Mulier ñ
habet potestatẽ corporis sui: sed
uir. Sumilit̃ aut̃ & uir ñ haboe
potestatẽ corporis sui: sed muilier.

Expanded text:
mitur et quodam modo uerecundius mitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corpor
Abbreviated transcription (Latin):
amisissent filios: uł minime genu¬
issent. N unc uero in bono licet
annoso coniuigio. ⁊ si emarcuit
ardor ȩtatis int̾ masculũ ⁊ feminã.
uiget tam̃ ordo caritatis int̾ mari.¬
t̃u ⁊iuxorẽ: quia qͣnto meliores st̃.
tanto maturius a cõmixtione car¬
nis suȩ pari consensu se continere
cȩpert̃. Non ut necessitatis esset
postea ñ posse qđ uellent: sed ut
laudis eẽt. prius noluisse qđ pos.¬
sent. Si gͦ seruat᷑ fides honoris &
obsequioꝵ inuicẽ debitoꝵ ab al.¬
terutro sexii: etiã si languescentibꝰ
&e ꝓpe cadauerinis his utrisq mẽ¬
bris. animoꝵ tam̃ rite coniugator
tanto sincerior. qͣnto ꝓbatior. & tan¬
tosecurior qͣnto placidior castitas
ꝑseuerat. Habent etiã id bonũ con¬
iugia. qđ carnalis uel iuuenilis incon¬
tinentia. etiã si uitiosa ẽ. ad ꝓpagan.¬
dȩ ꝓlis redigitur houestatẽ. ut ex
malolibidinis aliqͥd boni faciat copu¬
latio conuigalis. Deinde qͥa repri¬

Expanded text:
amisissent filios uel minime genuamisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia repri
Abbreviated transcription (Latin):
sententiaꝵ quȩ uera sit. uel si
alia uł aliȩ possunt adbuc ex
alis uerbis exculpi: adhuc que¬
rere ac disserere longũ ẽ. Illud nc̃
dicimꝰ scđm istã conditionẽ nascen¬
di &e moriendi quã nouimꝰ.⁊ in qͣ
creatisumꝰ : aliquid boni ẽẽ conui.
giũ masculi &e feminȩ. Cuiꝰ confȩ.¬
derationẽ ita diuina scriptura cõ¬
mendat: ut nec dimissȩ a uiro
nubere liceat alt̾i quãdiu uir eius
uiuit. nec dimisso abuxore liceat
alt̾am ducere : nͥ mortua fuerit
quȩ recessit. Bonũ gͦ conuigium.
qđ etiam dñs in euangłio confir.¬
mauit. ñ solũ quia prohibuit di.¬
mittere uxorẽ nisi ex causa forni.¬
cationis. sed etiã quia uenit inui.¬
tatꝰ adnuptias. Cur sit bonũ: me.¬
rito querit᷑. Qđ mͥ non uidetur
ꝓpt̃ solã filioꝵ ꝓcreationẽ. sed ꝓpt̃
ipsam etiã naturalẽ in diu̾so sexu
societatẽ. Alioquin ñ iã diceret᷑
coniugiũ in senib. p̃sertim si uł

Expanded text:
sententiarum quae uera sit, uel si sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creagium masculi et feminae: cujus confoederationem ita divina Scriptura commendat, ut nec dimissae a viro nubere liceat alteri, quamdiu vir ejus vivit; nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit quae recessit. Bonum ergo conjugii, quod etiam Dominus in Evangelio confirmavit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem, nisi ex causa fornicationis , sed etiam quia venit invitatus ad nuptias , cur sit bonum merito quaeritur. Quod mihi non videtur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel
Abbreviated transcription (Latin):
se intelligamus pͥma confirmati.¬
one. & tam̃ ñ moritura nͥ peccas.¬
sent. sicut minatus erat ds̃. tãꝗͣ
si uulnus minaret᷑. quia uulne.¬
rabile corpꝰ erat. qđ tamen non
accidisset: nisi fieret qđ ille uetu.¬
isset. Ita ergo possent etiã per
concubitũ talium corpoꝵ gene-¬
rationes subsistere. quȩ usq ad
certũ modũ haberent increm̃tũ.
Nec uergerent tam̃ inseniũ aut
usq in seniũ. nec tam̃ in mortẽ.
donec illa benedictionis multi¬
plicatione t̃ra impleret᷑. Si enĩ
uestib israhelitarũ p̾stitit ds̃ ꝑ
annos quadraginta sine ullo
detrim̃to ꝓprium statũ. qͣnto.
magis p̃staret corporib obȩdi¬
entium p̃cepto suo felicis simũ
quoddã temꝑamentũ certi sta¬
tus. donec in melius conuerte¬
rentur. non morte hominis qͣ
corpꝰ ab anima deseritur. Sed
beata cõmutatione amortalita.¬
de ad ĩmortalitatẽ. ab animali
ad spũalem qualitatẽ: Harum

Expanded text:
se intellegamus prima conformatise intellegamus prima conformatione et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ qđ scriptũ ẽ. implete
t̾ram & dominamini eiꝰ. id ẽ. ut¬
in plenitudine & ꝑfectione uite
ac potestatis id fieret. ut ipsũ qͦq
incrementũ ⁊ multiplicatio qua
dictũ. ẽ. crescite ⁊ multiplicamini.
in ꝓuectu m̃tis or copia uirtutis
intelligatur sicut in psalmo posi.¬
tũ ẽ. multiplicabis in anima mea
uirtutẽ. nec data sit homini plis
ista successio. nͥ post ea quã causa
peccati futura erat in morte de¬
cessio. siue corpꝰ non spũ ale illis
hominib sed primo animale
factũ erat. ut obȩdientiȩ meri.¬
to postea fieret spũale ad immor¬
talitatẽ capessendã. non post
mortẽ quȩ inuidia diaboli intra-¬
uit in orbẽ t̾rarũ & facta ẽ. pęna
peccati. sed ꝑ illã cõmutationem
quã significauit apłs ubi ait. de.¬
inde nos uiuentes qui reliqui sumꝰ.
simul cũ illis rapiemur in nubib
obuiã xp̃o mnaera. ut illa corpora
prima coniugii ⁊ mortalia fuis.¬

Expanded text:
intellegendum, quod scriptum est: inplete intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fuis
Abbreviated transcription (Latin):
mur. & in ea questione diffinitã
sententiã ꝓferamus. unde pͥmoꝵ
hominũ ꝓles posset existere. qͦs
benedixerat ds̃ dicens. crescite
& multiplicamini. & implete
t̾rã. si non peccassent: cũ mortis
conditionẽ corpora eoꝵ peccando
meruerint. nec eẽ concubitus sine
mortaliũ cõmixtione corporum
posset. Plures enĩ de hacre senten¬
tiȩ diuersȩq ex titert̃. & si exami.¬
nandũ sit ueritati diuinarũ scrip.¬
turarũ quęnã earũ potissimũ con¬
gruat: ꝓlixȩ disputationis nego.¬
tiũ ẽ. Siue gͦ sine coeundi cõple.¬
xii alio aliquo modo si non peccas.¬
sent habituri erant filios ex mune.¬
re omĩpotentissimi creatoris. qui
potuit etiã ipsos sine parentibus
condere. qui potuit carnem xp̃i
inutero uirginali formare: &
utiam ipsis ĩnfidelib loquar. qui
potuit apib prolem sine concu¬
bitu dare. siue ibi multa mystice
ac figurate dicta sint. alit̃q sit

Expanded text:
mur et in ea quaestione definitam mur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit
Abbreviated transcription (Latin):
NO CON IUGA
¶OAIAMI
unꝰ quisq homo
humani generis
pars ẽ. & sociale
quiddã ẽ humanȩ
naturȩ. magnũq
Shabet & naturale bonũ uim
quoq amicitiȩ: obhoc ex uno
b̾s uoluit om̃s homines condere.
ut in sua societate ñ sola similitu¬
dine generis. sed etiã cognationis
uinculo tenerent᷑. Prima itaq
naturalis humanȩ societatis copu.¬
la uir & uxor. ẽ. Quos nec ipsos sin.¬
gulos condidit ds̃ & tanꝗͣ alienige.¬
ñas coniunxit. sed alterã creauit᷑
ex altero: signans etiã uim con.¬
iunctionis in latere. Unde ce illa
detracta formata ẽ. Laterib enim
sibi uingunt᷑. qui parit̃ ambulad̃.
& parit̃ quo ambulant intuent᷑.
Consequens ẽ. conexio societatis in
filiis. qui unꝰ honestus fructꝰ ẽ. ñ
coniunctione maris & feminȩ sed
concubitꝰ. Poterat enĩ eẽ in utroq
sexii. etiã sine tali cõmixtione alte¬
rius regentis alterius obsequentis.
amicalis quȩdã ⁊ germana con-¬
iunctio. Nec nunc opꝰ ẽ. ut scrute.¬

Expanded text:
NO CONIVGALI. Quoniam unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrute
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ nuptiarũ temp̃oris nr̃i. sic
adunũ uirũ & una uxorẽ rela.¬
tũ ẽ: ut ȩccłȩ dispensadorẽ ñ
liceat ordinari. nͥ unius uxoris
uirũ. Quod acutius intellexer̃.
qui nec eũ qui catecuminus uel
paganꝰ habuerit alt̾am ordinan¬
dũi ẽẽ censuerunt. De sacram̃to

Expanded text:
tum nuptiarum temporis nostri sic ad unum virum et unam uxorem redactum est, ut Ecclesiae dispensatorem non liceat ordinare, nisi unius uxoris virum . Quod acutius intellexerunt, qui nec eum qui catechumenus vel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. De
Abbreviated transcription (Latin):
amarẽ debetis: Toto uob figat᷑ in
corde. qui ꝓuob̾ fixus est iñ cruce.
Totũ teneat in animo ur̃o: qͥcquid
noliustis occupari conubio. Parum
uob̾ amare n licet: ꝓpt̾ quẽ non
amastis ⁊ qđ liceret. Sic amantib
mitẽ ⁊ humilẽ corde: nullã uobis
suꝑbiã ꝑtimesco. Pro modulo itaq
nr̃o. ⁊ de scĩtate qua scĩmoniales
ꝓprie dicimini: ⁊ de humilitate
qua conseruatur quicquid magnũ
dicimini. satis locuti sumꝰ. Digniꝰ
aut̃ illi tres pueri quib refrigerii
inigne p̾bebat quẽ corde feruenti¬
simo diligebant. uos de hoc opus¬
culo nid uerboꝵ quidẽ numero
longe breuius sed pondere aucto.¬
ritatis multo grandius in hy.mno
quo ab eis ds honorat᷑ ad moneant.
Nam sc̃itati humilitatẽ indi lau.¬
datorib coniungentes: aꝑtissime
docuerunt ut tanto quisq caueat
ne suꝑbia decipiat᷑ qͣnto sanctus
aliquid ꝓfitetur. Proinde uos quos¬
laudate eũ qui uob̃̾ p̾stat ut mardore

Expanded text:
amare debetis! toto uobis figatur in amare debetis! toto uobis figatur in corde, qui pro uobis est fixus in cruce; totum teneat in animo uestro, quidquid noluistis occupari conubio. parum uobis amare non licet, propter quem non amastis et quod liceret. sic amantibus mitem et humilem corde nullam uobis superbiam pertimesco. Pro modulo itaque nostro et de sanctitate, qua sanctimoniales proprie dicimini, et de humilitate, qua conseruatur quidquid magnum dicimini, satis locuti sumus. dignius autem illi tres pueri, quibus refrigerium in igne praebebat, quem corde feruentissimo diligebant, uos de hoc opusculo nostro uerborum quidem numero longe breuius, sed pondere auctoritatis multo grandius in hymno, quo ab eis deus honoratur, admoneant. nam sanctitati humilitatem in dei laudatoribus coniungentes apertissime docuerunt, ut tanto quisque caueat, ne superbia decipiatur, quanto sanctius aliquid profertur. proinde uos quolaudate eum, qui uobis praestat, ut in ardore
Abbreviated transcription (Latin):
cicatrices resurgentis. sanguinẽ
morientis. preciũ credentis. cõ.¬
merciũ redimentis. Hȩc qͣnti
ualeant cogitate. hȩc instatera
caritatis appendite : ⁊ quicqͥd
amoris in nuptiis ur̃is ĩpen.¬
dendũ habebatis. illi rependite.
Bene qđ interiorẽ urãm pul¬
chritudinẽ querit: ubi dedit
uob potestatem filios di fieri.
Non querit a uob̃ pulchram
carnẽ. Non. ẽ. cui de uob̃ quisqͣ
m̃tiatur : ⁊ faciat seuire zelantẽ.
Uidete cũ quanta securitate ametis.
cui displicere falsis suspicionib non
timetis. Uir & uxor amant se: qm̃
uident se. Q qđ ñ uident timent in
se: nec certi gaudent ex eo qđ in mani.¬
festo. ẽ. dũ in occulto suspicantur
plerũq qđ non . ẽ. Uos in isto quẽ
ocłis non uidetis & fide conspicitis.
nec habetis uerũ qđ rep̃hendatis.
nec eũ metuitis ne de falso forsitan
offendatis. Si ergo mnagnum amorẽ
conuigib deberetis: ẽũ ꝓpt̾ quem
conuiges hab̾e noliustis. quantũ

Expanded text:
cicatrices resurgentis, sanguinem cicatrices resurgentis, sanguinem morientis, precium credentis, commercium redimentis. Hæc quanti valeant, cogitate: hæc in statera charitatis appēdite: & quicquid moris in nuptias vestras impendendum habebatis, illi impendite. Bene quod interiorem vestram pulchritudinem quærit, vbi vobis dedit potestatem filias Dei fieri. Non quærit a vobis pulchram carnem. Non est qui de vobis quisquam mentiatur, & faciat suidete, cum quanta securitate ametis, cui displicere falsis suspicionibus non timetis. uir et uxor amant se, quoniam uident se, et quod non uident, timent in se; nec certi gaudent ex eo, quod in manifesto est, dum in occulto suspicantur plerumque quod non est. uos in isto, quem oculis non uidetis et fide conspicitis, nec habetis uerum quod reprehendatis, nec eum metuitis, ne de falso forsitan offendatis. si ergo magnum amorem coniugibus deberetis, eum, propter quem coniuges habere noluistis, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dicto. Lam postremo illã men¬
surã dilectionis impletis: ut
tati: angłicã uitã hominib &
celi mores exhibent t̾ris. Sed
qͣnto magni estis quicũq ita
magni estis: tantohumiliate
uos in om̃ib. ut corã dõ inueni.¬
atis grãm. ne suꝑbis resistat.
ne sẽ exaltantes humiliet. ne
inflatos ꝑ angustã portã non
traiciat. Quanꝗͣ suꝑflua sit sol.¬
licitudo: ne ubi feruet caritas.
desit humilitas. Si gͦ nuptias
contẽpsistis filioꝵ hõminũ. ex
quib gigneretis filios hominsi:
toto corde amate speciosũ forma
p̃filiis hominũ. Uacat uobis:
liberũ est cor a coniugalib ui.¬
culis. Inspicite pulchritudinẽ
amatoris ur̃i. cogitate ȩqualẽ
patri: subditã & matri. Etiã in
oȩlis dñantẽ: ⁊ in t̾ris seriuen.¬
tẽ. Creantẽ omĩa: creatũ int̾
om̃ia. Illud ipsum qđ in eo de-¬
rident suꝑbi. inspicite quam¬
pulchrũ sit int̾nis luminib.
Inspicite uulnera pendentis.

Expanded text:
dicto ; jam postremo illam mendicto ; jam postremo illam mensuram dilectionis impletis, ut tati, angelicam vitam hominibus, coeli mores exhibent terris. Sed quanto magni estis, quicumque ita magni estis, tanto humiliate vos in omnibus, ut coram Deo inveniatis gratiam, ne superbis resistat, ne se exaltantes humiliet, ne inflatos per angusta non trajiciat: quanquam superflua sit sollicitudo, ne ubi feruet caritas, desit humilitas.. Si ergo nuptias contempsistis filiorum hominum, ex quibus gigneretis filios hominum, toto corde amate speciosum forma prae filiis hominum: uacat uobis, liberum est cor a coniugalibus uinculis. inspicite pulchritudinem amatoris uestri, cogitate aequalem patri, subditum et matri, etiam in caelis dominantem et in terris seruientem, creantem omnia, creatum inter omnia. illud ipsum, quod in eo derident supulchrum sit: internis luminibus inspicite vulnera pendentis,