comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ arbitrium ꝗͣdo erat sub poteste te¬
secit Q uod tam magnum bonum nos¬
trum si ꝑ sue doctrine p̾dicacionem
canda tãtum illis ẽ doctrina diuiua an
uiam orandum ꝓ eis ut de potestate te¬
nebrar̾ diuinitꝰ eruantur: Si tãtũmͦ p̃¬
dicandum ẽẽ dicis uissiõi dñi & oracio¬
nibͦ eccle contͣdicis Si aũt ꝓ eis fateris or¬
audum id utiq orandum fatis ut ei¬
dem doctrine arbitrio libato a tene¬
brar̾ potestate consenciaut: Ita fit ut
neq fideles fiaut nͥ lib̾o arbitrio &
tñ illiꝰ gra fideles fiant qͥ eoꝵ. a potesta¬
te tenebrar̾ lib̾a uit arbitrium Sic &
di gr̃a non negatur s sine ullis hu¬
manis p̾cedentibꝰ meritis uera mons¬
tratur & lib̾um ita defenditur ut hu¬
militate solidecur non elatiõe p̾cipitet᷑
arbitrium & qdͥ głatur non ut homine
uł qͣlib& alio uł se ipso sed in dũo głet᷑¬
geli lucis in ueritate ꝑ lib̾um arbitrium

Expanded text:
bamus arbitrium, quando erat sub potestate tebamus arbitrium, quando erat sub potestate tefecit. quod tam magnum nostrum bonum si per suae doctrinae praedicationem canda tantum illis est doctrina diuina. an etiam orandum pro eis, ut de tenebrarum potestate diuinitus eruantur? si tantum modo praedicandum esse dicis, iussioni domini et orationibus ecclesiae contra dicis; si autem pro eis fateris orandum. id utique orandum fateris, ut eidem doctrinae arbitrio liberato a tenebrarum potestate consentiant. ita fit, ut neque fideles fiant nisi libero arbitrio et tamen illius gratia fideles fiant, qui eorum a potestate tenebrarum liberauit arbitrium. sic et dei gratia non negatur, sed sine ullis humanis praecedentibus meritis uera monstratur, et liberum ita defenditur, ut humilitate solidetur. non elatione praecipitetur, arbitrium et, qui gloriatur, non in homine uel quolibet alio uel se ipso sed in dofuissent angeli lucis, in veritate per liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
& qd̾ ẽ grauiꝰ ad alios &iam decipiẽ¬
dos ħ non taceamꝰ disputacionibus
nr̃is & dum uolumꝰ apud homines
defende liberun arbitrium apud
d̾m ꝑdamꝰ oracioĩs auxilium & gr̾a¬
rum accionem non habeamꝰ uerã
dum ueram non agnoscimꝰ gr̃am:
Siuiere uolumꝰ defendẽ lib̾um arbi¬
trium non oppugnemꝰ uinde sit li¬
berum: Nam qui oppugnat graciã
qua nr̃m ad dedinamdum a malo
& faciendum bonum lib̾atur arbi¬
trium ipse arbitrium suum uult
ẽẽ captiuium: Responde obsecro qͦ
mͦ dicit apłs Grãs agentes do pr̃i
idoneos facienti nos in parte scoꝵ
sotas in lumine Qui eruit nos cle
porestate tenebrarum & transtulit
in regiium filui sui caritatis sue Si
grãs pr̃i tamꝗͣ. ipse faciat qđ ipse non
facit & errauit dixit qđ ipse nos faciat
idonens in parte sortis scoꝵ in lumine
qr ipse eruit nos de potestaite tenebrar̃
& transtulit in regnum filii caritatis sue
Nesponde qͦmͦ ad declinandum a ma¬
lo & faciendum bonum lib̾um habe¬

Expanded text:
d est granius. ad alios etiam decipiendos hoc non taceamus disputationibus nostris et, dum uolumus apud homines defendere liberum arbitrium, apud deum perdamus orationis auxilium et gratiarum actionem non habeamus ueram, dum ueram non agnoscimus gratiam. Si uere nolumus defendere liberum arbitrium, non oppugnemus, unde fit liberum. nam qui oppugnat gratiam, qua nostrum ad declinandum a malo et faciendum bonum liberatur arbitrium. ipse arbitrium suum adhuc uult esse captiuum. romodo dicit Apostolus, Gratias agentes Patri, idoneos facienti nos in parte sortis sanctorum in lumine; qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; si gratias Patri, tanquam ipse faciat quod ipse non facit: et erravit qui dixit quod ipse nos faciat idoneos in parte sortis sanctorum in lumine, quia ipse nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnumresponde; quo modo ad declinandum a malo et faciendum bonum liberum habe
Abbreviated transcription (Latin):
oraie eccłam ꝓ insidelibꝰ ut sct fideles
ꝓhis qui uolu̾nt crede ut ueluit crede
ꝓ his qui ab eiꝰ lege doctrinaq dissẽcũt
noscendi eum & auies audientes quas
itaq acceperant de qͥbꝰ ipse saluator
dicebat qͥ habo̾aures audiendi audiat.
Non qͥd ubi audieris sacͥdotem di ad ei
altare populum hortandem add̾m ora¬
dum uł ipsum elara uoce orãtemut
iueredulas gendes ad sidem suam ue¬
nire conpellat non respondbis am̃:
An &iant huiꝰ sidei sanitati contͣria dis¬
putabis: Hon qͥo beattissimum cip aniꝰ
in hoc errasse clamabis aut susurrabis
si ad eam conu̾tantur orare nos docos.
Non quid postremo apłm paulum ꝓ ro
uideas incredulis habentem talia
uota culpabis : de qbꝰ ait: Bona uo¬
liuitas cordis mei quidem & depre¬
catio ad dm ꝓ illis i salutem Quie¬
tiam tessolonicensibꝰ ait De cet̾o fr̃s¬

Expanded text:
ecclesiam pro infidelibus. ut sint fideles, ecclesiam pro infidelibus. ut sint fideles, pro his, qui nolunt credere, ut uelint credere. pro his, qui ab eius lege doctrinaque dissentiunnoscendi eum et aures audientes, quas utique acceperant, de quibus saluator ipse dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat? numquid, ubi audieris sacerdotem dei ad eius altare populum hortantem ad deum orandum uel ipsum clara uoce orantem, ut incredulas gentes ad fidem suam uenire compellat, non respondebis: Amen? aut etiam huius fidei sanitati contraria disputabis? numquid beatissimum Cyprianum in hoc errasse clamabis uel susurrabis, si ad eam conuertantur, orare nos docet? Numquid postremo apostolum Paulum pro Iudaeis infidelibus habentem talia uota culpabis? de quibus ait: Bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum pro illis in salutem. qui etiam Thessalonicensibus d
Abbreviated transcription (Latin):
ds ad se ipsum cor illius uiri sue gr̃e
bonitate conuercerat qͣdout ipse cũ¬
sitetur miscdi̾am cu̾secutꝰ est. ut
fidel eẽt ea fide quam aliꝗͣdo uastabat.
Ipsum &iam u̾bum qd̃ posuit quem
nisi đm hoc tam bonum magnum
secisse dedarat: Quid ẽ enim in
me maguificant dm̃ nͥ in me maguisicũ
p̃dicalit si magnum illud factum de
tem cred̃e ex uolente ipse nũ fecerat:
Nẽpe manifestumẽ ex illis duo decumn sẽ¬
tentus quas ꝑtinere ad catholicam sidem
negare non sinens non solum om̃ibus
ueruni &iam singul id consici ut cũsitea¬
mur gr̃a di pͥuenuiri hominum uolunta
eoꝵ meritum dari Aut si aliquid eanĩ
do & iam numerum ut facilius memo¬
re mandentur tlistrĩcius q deneant᷑
non de pigeat rescube ut sciam & ea¬
quam mͥ dñs dedent facultate respon¬
deam Ego enim hereticum quidem pe¬
ut nichil illiꝰ ad te transeat uel inte
dubitandum puteᷤᷤ & unde oꝑiosius
disputare conpellas Nonqͥd ꝓhibebła

Expanded text:
llius viri suae gratiae bonitate converterat, quando, ut ipse confitetur, misericordiam consecutus est, ut fidelis esset , ea fide quam aliquando vastabat? Ipsum etiam verbum quod posuit, quem nisi Deum hoc tam magnum bonum fecisse declarat? Quid est enim, in me magnificabant Deum, nisi in me Deum magnificum praedicabant, si magnum illud factum de tem credere ex nolente ipse non fecerat? Nempe manifestum est ex illis duodecim sententiis, quas pertinere ad catholicam fidem negare non sineris, non solum omnibus uerum etiam singulis id confici, ut confiteamur gratia dei praeueniri hominum uoluntatearum meritum dari. aut si aliquid earum do etiam numerum, ut facilius memoriae mandentur distinctiusque teneantur, non quam mihi Dominus dederit, facultate respondeam. Ego enim haereticum quidem peut nihil illius ad te transeat, vel in tedubitandum putes, et unde nos operosius disputare compellas. Numquid et
Abbreviated transcription (Latin):
ruamͦ ab iniquis & malis hoĩb. ñ
enĩ omniũ ÷ fides. Quomͦ curreret &
glorificaret᷑ uerbũ dĩ nͥ ad fidẽ c̃uer
hoc ab illo fieri quẽ uult rogari ut
hoc faciat. ⁊̃ ut eruatur ab iniqͥs &
malis hõib. qui ꝓfecto ⁊ illis orantib

Expanded text:
uis et malis hominibus; non enim omnium est fides. quo modo curreret et glorificaretur uerbum dei nisi ad fidem conuershoc ab illo fieri, quem uult rogari, ut hoc faciat, etiam ut eruatur ab iniquis et malis hominibus. qui profecto et illis orantibus
Abbreviated transcription (Latin):
excorpore. Si enĩ nõ ⁊̃ spiritał creat᷑a
singẽtur a dõ ñ scriptu eẽt. qui fig̃
sp̃m hominis in ipso. & in eo quod legit᷑
qui finx̃ singillatĩ corda hominũ. si
ꝑcorda significatȩ st̃ aĩe. fingi eas posse
quis dubitet : S queret᷑ eas utrum
ex una anima hominis primi sic̃
fingit singillatim facies hominũ ex
uno tñ corꝑe pͥmi hominis. Cũ hec
atq multa huiꝰmõi dehac re quere
rent᷑ que nullo sensu carnis explo¬
rari possunt ⁊ ã nra exꝑiencia posse¬
lõge remota s̃ atq in abdicissimis
⁊ cõfiteri se nescire quod nescit ne dũ
se scire m̃tit᷑. ñꝗͣ scire mereat᷑. Quis
aut̃ negat non uniꝰ tãtũ. s om̃is aĩȩ
creatorẽ dm̃i atq factorẽ. nͥ qui eiꝰ elo¬
quiis aꝑtissime refragat᷑: sine ulla
quippe ambiguitate ꝑ prophetã dicit.
Omnem flatũ ego feci. Animas uide
licet intelligi uolens quod uerba sequẽ¬

Expanded text:
ex corpore. si enim non etiam spiritalis creatura ex corpore. si enim non etiam spiritalis creatura fingeretur a deo, non scriptum esset: Qui fingit spiritum hominis in ipso; et in eo, quod legitur: Qui finxit singillatim corda hominum, si per corda significatae sunt animae. fingi eas posse quis dubitet? sed quaeritur, utrum ex una anima hominis primi, sicut fingit singillatim facies hominum ex uno tamen corpore hominis primi. Cum haec atque huius modi de hac re multa quaeruntur. quae nullo sensu carnis explorari possunt et a nostra experientia longe remota sunt atque in abditissimis i confiteri se nescire. quod nescit, ne, dum se scire mentitur. numquam scire mereatur. quis autem negat non unius tantum sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit: Omnem flatum licet intelligi volens, quod verba consequen
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicat᷑ mirũ si ullꝰ sensus conphñ¬
dit humanꝰ quonã mͦ tãꝗͣ luc̾na de
lucerna accñdatur. ⁊ sine detͥm̃to al¬
teriꝰ. alt̾ iñ ignis existat. sic anima
de anima parentis fiat in ꝓle ł tra¬
ducatur in prolẽ. utrũ incorporeũ
sem̃ animȩ sue quadã occulta ⁊ in¬
uisibili uia seorsũ ex patre currat
in matrem cũ sit cõceptꝰ in femina
an quod est incredibiliꝰ in semine
corꝑis lateat. Cũ aũ flurt̃ irritassine
ullis conceptib semina utrũ sem̃ aĩe
non simul exeat ansũma celeritate atq
atomo tẽporis uñ exierat recurrat an
ꝑeat. ⁊ si perit quomodo ipsa cꝰ mortale
tał ÷ anima. an in mortalitatẽ tunc
accip̃ qñ format᷑ ut uiuat sic̃ iusticia
qñ format᷑ ut sapiat. ⁊ quo pacto ds̃ eam
fingat ea in homine ĩ si aĩa seminalr̃
trabat᷑ ex aiã. sic̃ fingit in homine corꝑis
m̃bra. ꝗͣuis corpꝰ seminalr̃ trahatur

Expanded text:
quid dicatur. mirum, si ullus sensus comprehenquid dicatur. mirum, si ullus sensus comprehendit humanus. quonam modo. tamquam lucerna de lucerna accendatur et sine detrimento alterius alter inde ignis existat. sic anima de anima parentis fiat in prole uel traducatur in prolem. utrum incorporeum semen animae sua quadam occulta et inuisibili uia seorsum ei patre currat in matrem, cum tit conceptus in femina. an. quod est incredibilius, in semine corporis lateat: cum autem fluunt inrita sine ullis conceptibus semina. utrum semen ani- Illae non simul exeat, an summa celeritate atque atomo temporis, unde exierat, recurrat, an pereat; et si perit, quo modo ipsa, cuius mortale t anima, an inmortalitatem tunc accipit, quando formatur, ut uiuat, sicut iustitiam, quando formatur, ut sapiat; et quo pacto deus eam fingat in homine, etiamsi anima seminaliter trahatur ex anima, sicut fingit in homine corporis membra, quamuis corpus seminaliter trahatur
Abbreviated transcription (Latin):
atq insontes in cludi carne peccati nec
sic iam tem̾e in aliã sentñciam t̃uam
deflectat᷑ assensio. ut eas ex illa una
credas propagandas traduct ne forte
aliꝰ inuenire possit q ipse non possis
aut aliqñ inuenias quod nunc non
poteris. Nam hĩ qui animas propaga
ni dedit atq ita eas ex partib trahi
dict̃. si t̃tulliniam opinionẽ sec̃tur
⁊ corpulaentis seminib exoriri quod
somniasse mirãdũ÷: qui ⁊̃ ipsũ crea¬
torem dm̃ ñ eẽ nͥ corpꝰ opinat᷑ Qua de¬
m̃eia repulsa a corde atq ore xp̃ia¬
duci. in eo quidẽ nulł coartat᷑ angꝰ¬
tus quod om̃s animas ⁊̃ paruuloꝵ.
quos exclesia ñ utiq in falsa s in ua
peccatoꝵ remissione baptitat. Uera
fides p̃dicat trahere originale peccatũ
ꝓͥa primi hominis uolũtate cõmissũ.
⁊ inom̃s posteros generatione trans¬
missũ. sola regeneracione purgãdũ:
S cũ considerari ⁊ pertractari ceꝑit

Expanded text:
atque insontes includi carne peccati, nec atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una ni dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, et corpulentis seminibus exoriri: quo somniasse mirandum est, qui etiam ipsum creatorem Deum non esse nisi corpus opinatur. 15. Qua dementia repulsa a corde atque ore christiaduci; in eo quidem nullis coarctatur angustiis, quod omnes animas, etiam parvulorum, quos ecclesia non utique in falsa sed in uera peccatorum remissione baptizat, uera fides praedicat trahere originale peccatum propria primi hominis uoluntate commissum et in omnes posteros generatione transmissum sola regeneratione purgandum; sed cum considerari et pertractari coeperit.
Abbreviated transcription (Latin):
tis fuȩ. añꝗ̃ adpeccãdũ lib̃o utant᷑ ar¬
bttͥo. damnacioni originali obnoxias
eẽ non posse: s eas fide catholica confiteariᷤ
⁊̃ similla tenera etatȩ de corꝑe exiert
indampnacionẽ ꝑdicionis ituras nͥ sacͣ¬
m̃to meatoris qui uenit querere ⁊
dñi ñ faciatis nec aliꝗͣ naturã quã¬
ds̃ non cõdidit ł peccati earũ ł in no¬
cenciũ dampnacionis auctorẽ. ⁊ si
inueneris quod te q̃rere ammonui
quod ip̃e adhuc fateor non inuenu
de fende quãtũ potes : atq assere ani¬
marũ infantũ eiꝰ moĩ ẽẽ nouitatẽ
ut nulla ꝓpagacione diͣcant᷑ ⁊ nob̾ẽ
quod inueneris frat̃na dilectione cõ¬
munica. Si añ non inueneris quare
ł quomͦ fiant animȩ infantiũ pec¬
catrices ⁊ nicħ in se ipsis habentes ma¬
lici̧ aqͦ cogant᷑ ex adã trahere im̃
dampnent᷑ cũ eas credas non ex illa
prima peccatͥce ꝓpagatas s nouas

Expanded text:
tis suae, antequam ad peccandum libero utantur artis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenera aetate de corpore exierint, in damnationem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et deum non facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, uel peccati earum uel innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere admonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde damnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas
Abbreviated transcription (Latin):
ut multitudine incõꝑabi plures sint
quã quos in regni sui głam filios ꝓmis¬
sionis p̃destinare dignatꝰ est. ut ⁊̃ ipsa re¬
iectoꝵ multitudine ostñderet quã nulliꝰ
mom̃ti sit ap̃ dm̃ iustũ quanta libet
numerositas iustissime. dampnatoꝵ.
atq ut hĩc quoq intelligant qui ex ipsa
fuisẽ debitũ massȩ illi unulss quod
tã magne parti eiꝰ redditũ cernerent:
ñ solũ in eis qui originali peccato mł¬
ta addunt malȩ uolũtatis arbito uerũ
c ulo originał peccati obstricti sine
grã mediatoris ex hac luce rapiuntur
T ota qͥppe ista massa iustȩ dampnacioĩs
reciꝑet debitũ. nͥ exea face̾t non solũ
iustꝰ s ⁊̃ misericors figulꝰ alia uasa ĩ
honorẽ scd̃m gram non scd̃m debitum
dũ ⁊ paruuł subuenit quoꝵ nulla me¬
rita dici possũt ⁊ maiores p̃ueñ S hab̾e
aliqͣ merita possint:. Quȩ cum ita sint
si assercio tua nõ eo tendit ut nouas
animas dicas propt̃ innocẽtiã nouita¬

Expanded text:
incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerpeccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo tendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouita
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus qͥ dr oiam pͥnceps potestatiᷤ
aens oꝑatur in filus disidencie: prin¬
ceps isbe rector tenebaar̃ id ẽ diabolꝰ
dificdentie filioꝵ regens eos ad arbi.¬
trium suum qd nec ip̃se hab& libum
ad bene faciendum. s ad maximam
maliuolenciam pena sui scełis obdu¬
ratum: Unde nemo sane fidei cre¬
dit aut dic̃ hos apostatas angłos
ad pͥstinam pietatem correpta aliꝗͣ¬
do uoluntate conu̾ti Quid gͦ oꝑatur
hec potestas in filiis difidentie nͥ oꝑa
sua mala: & in pͥmis maximeq ip.¬
sam difidẽciam & insidelitatem qua
suit inunici sidei ꝑ ꝗͣ scit eos posse
mondari posse sanari posse ꝑfectis¬
suue lib̾os qd̾ eis uehementer iniudo
in et̾nitate regnare: Itaq aliqͦs eoꝵ ꝑ
qͦs ampliꝰ deciꝑe affectat sinit hab̾e non¬
nulla uelut oꝑa bona in qͥbꝰ laudant᷑
ꝑ quas q gentes p̃cipueq in gente ro¬
mana qͥ p̃clare głoseq iuixerunt sed

Expanded text:
dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae, princeps iste rector tenebrarum, id est diabolus diffidentiae filiorum regens eos ad arbitrium suum, quod nec ipse habet liberum ad benefaciendum sed ad maximam maliuolentiam poena sui sceleris obduratum. unde nemo sanae fidei credit aut dicit hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando uoluntate conuerti. quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae nisi opera sua mala et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem, qua sunt inimici fidei, per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis uehementer inuidet, in aeternitate regnare? itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habere nonnulla uelut opera bona, in quibus laudantur per quasque gentes praecipueque in gente Romana, qui praeclare glorioseque uixerunt. sed
Abbreviated transcription (Latin):
merita nr̃a dari Scinꝰ maioribꝰ
ad singulos actus dari scimꝰ non
om̃ibꝰ hominibꝰ dari & quibꝰ da¬
tur non solum scđ̾m merita oꝑum
non dari. sed nec scđm merita uo¬
luntatis eoꝵ quibꝰ datur qđ in
axime aparet in paruulis scimꝰ
enuim quibꝰ datur miscdĩa di gra¬
tiuta dari Samꝰ eis quibꝰ non da¬
tur ito uidicio di non daris cunꝰ
qd̃ omnes astabunꝰ ante tribu.¬
siue malum : Scimus &iam paruulos
sccłm ea que ꝑcorpꝰ gesserunt recepturoᷤᷤ
ul bonum uł bonum malum Gesse

Expanded text:
merita nostra dari. Scimus maioribus merita nostra dari. Scimus maioribus ad singulos actus dari. Scimus non omnibus hominibus dari et, quibus datur, non solum secundum merita operum non dari sed nec secundum merita uoluntatis eorum, quibus datur, quod maxime apparet in paruulis. Scimus eis, quibus datur, misericordia dei gratuita dari. Scimus eis. quibus non datur, iusto indicio dei non dari. Scimus. quod omnes adstabimus ante tribusiue malum. Scimus etiam paruulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos uel bonum uel m
Abbreviated transcription (Latin):
& si iuuenit p̃ter hane que a me reddita
est aliam ꝓbabilem rationem arecte fidei
regula non recedens teneat eam & ego
con illo si me non latuerit Ueruui tam̾
aũt ui ea que ad fidem uerami & catholi¬
cam ꝑtin̾e firmissime scuꝰ in quibꝰ ita
nob̾ ambulamdum est adiuuante illo
atq miserante cui dicunꝰ deduc me dũe
ĩuia tua & ambulabo inu̾itate tua ut
ab eis uullo mͦ deuiemꝰ Qm̃ ergo ꝓpicio
xp̃o xpiani catolici sumꝰ scimꝰ nondũ.
nados nichil egisse in uita ꝓpͥa boni
seu mali nec seđm merita puoris alicuiꝰ
uite qͣ. nullam ꝓpͥam singuli habere
potuerunt in huiꝰ uite uenire mi¬
serias sed tam̃ scđm adam carna¬
liter natos contagium mortis an¬
tiq pͥma natuutate contrahere
uec lib̾ari supplicio mortis eterne
qđ trahit ex uno in omues trã.¬
sieus i̾ta dampnacio nͥ ꝑ grãm re¬
nascãtur in xp̃o scimꝰ graciam di
nec paruuł uec maioribꝰ sedin

Expanded text:
et. si inuenerit praeter hanc, quae a me reddita et. si inuenerit praeter hanc, quae a me reddita est, aliam probabilem rationem a rectae fidei regula non recedens, teneat eam et ego cum illo, si me non latuerit. uerum tamenautem in ea, quae ad fidem ueram et catholicam pertinere firmissime scimus, in quibus ita nobis ambulandum est adiuuante illo atque miserante, cui dicimus: Deduc me, domine. in uia tua et ambulabo in ueritate tua, ut ab eis nullo modo deuiemus. Quoniam ergo proiani catholici sumus: Scimus nondum natos nihil egisse in uita propria boni seu mali nec secundum merita prioris alicuius uitae, quam nullam propriam singuli habere potuerunt, in huius uitae uenire miserias, sed tamen secundum Adam carnaliter natos contagium mortis antiquae prima natiuitate contrahere nec liberari a supplicio mortis aeternae, quod trahit ex uno in omnes transiens iusta damnatio, nisi per gratiam renascantur in Christo. Scimus gratiam dei nec paruulis nec maioribus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
corrigatur doctrina consenciatur natura
runt &iam ꝑse ipsis orant fideles Uaile est
quippe õĩbus uł pene omnibꝰ ꝓpter humilita¬
tem salub̾runam ut quales ficturi suit sci¬
re non possint Ad hoc dicitur qui uidet᷑
Istare uideat ne cadat ꝓpter huiꝰ timoris
utilitadem ne regenerati & pie uiuere
incipientes tanꝗͣ securi alta sapiamus
qͥdam uon ꝑseueraturi ꝑseueraturis di ꝑ¬
missiõe uł ꝓuidiõe ac disposiciõe miscent᷑
Quibꝰ cadentibͦ t̾ria contimore & tremo¬
re gradianiuir uiam iustami donee ex
hac uita q̃ teutacio ẽ suꝑ derram trã¬
seamꝰ a d aliam ubi iam non sit elatio
cur qͥdam non ꝑmansuri ui fide & sc̃ita¬
te axp̃iana. tam̃ accipiant ad tenpꝰ hanc
gram & dinittantur hie uiuere donec
cadant con possint rapi de hac uita ue
malicia mutet ui tellectum eoꝵ qđ de sco
in matura ecate defuncto scriptun est
in libro sapientie querat qͥsq ut potuent

Expanded text:
corrigatur. doctrinae consentiatur, natura corrigatur. doctrinae consentiatur, natura runt. etiam pro se ipsis orant fideles. utile est quippe omnibus uel paene omnibus propter humilitatem saluberrimam, ut, quales futuri sint, scire non possint. ad hoc dicitur: Qui uidetur stare, uideat ne cadat. propter huius timoris utilitatem, ne regenerati et pie uiuere incipientes tamquam securi alta sapiamus, quidam non perseueraturi perseueraturis dei permissione uel prouisione ac dispositione miscentur, quibus cadentibus territi cum timore et tremore gradiamur uiam iustam. donec ex hac uita. quae temptatio est super terram, transeamus ad aliam, ubi iam non sit elatio cur quidam non permansun m nae et sanctitate Christiana tamen accipiant ad tempus hanc gratiam et dimittantur hic uiuere, donec cadant. cum possint rapi de hac uita, ne malitia mutet intellectum eorum, quod de sancto inmatura aetate defuncto scriptum est in libro sapientiae, quaerat quisque, ut potuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ineo & utiq ut hoc dic̾et in eiꝰ doctrina
fuerant scandalizati dicipuli eiꝰ qͥ eum pͦ¬
ea non st̃ secuti Non gͦ grãm dicamꝰ esse
doctrinam s agnoscamus grãm q̃ facit
ꝓdesse doctrinam Que gr̃a si desit uide¬
mus &iam obe̾e doctrinam ꝑpterca d̾s ut
omnia futura oꝑa sua in predicacione
p̃scu̾uit sic illa disposuit ut quosdam non
credentes ad fidem suam. oraciones credẽ.¬
tium ꝓ eis exaudiendo. conuertat Unde
refutentur & si ille est eis ꝓpiciꝰ corrigant᷑
qͥ putant grãm łi e̾ẽ naturam lib̾i arbi.¬
trii con qua nascimur aut grãm cdi ẽẽ doc̃¬
trinam ꝗͣuis utilem q̃ ꝑ linguas & lit̾as p̾¬
dicatur Non enim hoc oramꝰ ꝓ in side libꝰ
ut fiat eoꝵ. natura idẽ ut homines suit
aut ut doctrina eis p̾dicetur quam ma¬
lo suo audiunt si non credunt & pleruni¬
q ꝓ eis oramꝰ qͥ cum legant uł audiant
nolunt crecde sed oramus ut uoluntas

Expanded text:
meo : et utique, ut hoc diceret, in ejus doctrina meo : et utique, ut hoc diceret, in ejus doctrina fuerant scandalizati discipuli ejus, qui eum postea non sunt secuti. Non ergo gratiam dicamus esse doctrinam, sed agnoscamus gratiam, quae facit prodesse doctrinam: quae gratia si desit, videmus etiam obesse doctrinam. 13. Propterea Deus ut omnia futura opera sua in praedestinatione praesciverit, sic illa dispcredentes ad fidem suam orationes credentium pro eis exaudiendo conuertat, unde refutentur et, si ille est eis propitius, corrigantur, qui putant gratiam dei esse naturam liberi arbitrii, cum qua nascimur, aut gratiam dei esse doctrinam quamuis utilem, quae per linguas et litteras praedicatur. non enim hoc oramus pro infidelibus, ut fiat eorum natura, id est ut homines sint aut ut doctrina eis praedicetur, quam malo suo audiunt, si non credunt — et plerumque pro eis oramus, qui. cum legant uel audiant, nolunt credere —, sed oramus, ut uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e ꝙͣ. qͥ accipunt doctrine saluta¬
ri scripturar̾ scãrum & si fuerunt
inimiei siunt amici non opus eiꝰdẽ
doctrine ꝙͣ qui audiunt & legunt
sine gr̃ã dĩ peiores eiꝰ esficiuntur uit¬
mnici Non ẽ igitur gr̃a di in natura
lib̾i arbitrĩi o in lege atq doctrina
sic̃ pelagiana ꝑu̾stas desipit sed
ad singulos actꝰ datur illiꝰ uoluntate
de qͦ scriptum est pluruiam uoluntariã
segͥgans ds̃ hereditati sue Q uia & lib̾um
arbitrium ad diligendum d̾m pͥmi
peccati granditate ꝑdidimꝰ o lex dĩ
atq doctrina ꝗͣ uis sc̃a & iusta & bona
tam̃ occidit si non uiuifico sp̃s ꝑ quẽ
fit non ut audiendo sed ut obediẽ¬
do neq ut lectione sed ut dilectiõe
teneatur Quappt̾ ut in dm̃ credamꝰ
⁊ pie uiuamꝰ non uolentis neq currentis
s miserentis ÷ dĩ. Non quia uelle non
misericordie uasa discernens nemo ĩqͥt
uenit ad me nͥ fuerit ei datum a patre

Expanded text:
quam qui accipiunt, doctrinae salutaquam qui accipiunt, doctrinae salutari scripturarum sanctarum, etsi fuerunt inimici, fiunt amici, non opus eiusdem doctrinae, quam qui audiunt et legunt sine gratia dei. peiores eius efficiuntur inimici. Non est igitur gratia dei in natura liberi arbitrii et m lege atque doctrina, sicut Pelagiana peruersitas desipit, sed ad singulos actus datur illius uoluntate. de quo scriptum est: Pluuiam uoluntariam segregans deus hereditati suae, quia et liberum arbitrium ad diligendum deum primi peccati granditate perdidimus et lex dei atque doctrina quamuis sancta et iusta et bona tamen occidit, si non uiuificet spiritus, per quem fit, non ut audiendo sed ut oboediendo neque ut lectione sed ut dilectione teneatur. quapropter, ut in deum credamus et pie uiuamus. non uolentis neque currentis i sed miserentis est dei, non quia uemisericordiae discernens, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
.& sinc fide inpossibile ẽ utiq placa.¬
re do non hõib̾ nichil sie agit hic
princcps ꝗͣ ut creditur in dmi nec ad
mediatorem a qͦ soluiutur oꝑa
eiꝰ credendo ueniatur S ipse medi¬
ador uitrat in douium fortis id est
in hoc scło mortalium sub potes¬
tate diaboli ꝗͣ.tum ad ipsum ꝑti¬
net constitutum De ipso qͥpe scu¬
ptum eit qđ̃ pocestatem habeat
mnoras Intrat in domin foras
id ẽ in suo dñatu habentis genꝰ
hum anum & pͥus alligat id ẽ
eiꝰ corerca & coib& potestatem:
potestatis sue forcioribꝰ unculis
& sic eripit uasa eiꝰ q̃ conq p̾desti¬
nauit criꝑe arbitrium eoꝵ ab eiꝰ
liłuus potestate ut illo non inpecli¬
ente credant in istum lib̾a uolun¬
tate. ꝓ inde hoc opꝰ ẽ gr̃e non natu¬
ꝑdidit in sem& ipso pͥmus adã
Opꝰ ẽ gr̃e tollentis peccatum & iuiu¬
ficantis mortuum peocatorem n̾
opꝰ legis ostendentis peccatum nec
a peceato uiusicantis: Nam ille mã¬
gnus gr̃e p̃dicator pecatum inqͥt

Expanded text:
npossibile est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est gratiae non natuperdidit in semetipso primus Adam. Opus est gratiae tollentis peccatum, et vivificantis mortuum peccatorem; non opus legis ostendentis peccatum, nec a peccato vivificantis. Nam ille magnus gratiae praedicator, Peccatum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Popłs aut̃ ipsiꝰ qͣnd̾o ñ audit ꝓpħas ꝓ eu̾głiũ inqͥb aꝑtissume scriptũ ẽ¬
eccłam xꝑi ꝑ om̃s gn̾s eẽ diffusã. ꝙ audit schismaticos ñ dĩ głam qͣrentes s suã.
satis siguificat seruũ se eẽ nͣ lib̾um. & aurẽ dexterã se hab̾e p̃cisã. Petrꝰ enĩ errãs
in amore dnĩ seruo ñ lib̃o. aurẽ dexterã p̃cidit. exqͦ significat eos qͥ gladio scis¬
matis ferͥunt᷑. ꝙ seruos ee̾ carnaliũ desiderioꝵ. ñ dũ eductos in lib̾tatesp̃s sci

Expanded text:
retur. populus autem ipsius, quando non audit prophetas et euangelium, in quibus apertissime scriptum eretur. populus autem ipsius, quando non audit prophetas et euangelium, in quibus apertissime scriptum eer omnes gentes diffusam esse, et audit schismaticos non dei gloriam quaerentes, sed suam, satis significat seruum se esse, non liberum et aurem dexteram se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero aurem dexteram praecidit. ex quo significat eos, qui gladio schismatis feriuntur, et seruos esse carnalium desideriorum, nondum eductos in libertatem spirit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis obicimꝰ. dict̃ iaͣ ista omia fuisse coͣpleca anteꝗ eꝙͣ pars donati s p̾ea
totã eccłam ꝑisse. & uisola donati parte reliqͥas eiꝰ remansisse conteudunt.
Olingua̾ suꝑbã & nefariaͣ. Nec sic uere uiuerent. ut ł uit̾ se pace̾ postea cust¬
dirent. Hc aut̃ nͣ attendt᷑ iaͣ in ipso donato cõpletũ fuisse qd dictũ eͣ. inqua
mensura m̃si fueritis. in ea remetiet᷑ uob̃. Sicͣ enĩ xꝑm diuidere conatꝰ eͣ. sic
Discordia lingua̾ significat. qua tcͣ ille nfelix eccłam ꝑcussit s ñ occidit. Noͣ aut̃
dix̃ dñs qͥ occiderit gladio. gladio moriet᷑: s qͥ gladio usus fuerit ingͥc gladio
moriet᷑. Ergo ille ꝑcussit eccłam lingua litigiosa ꝗͣ nc ipse concidit᷑. ut omnino
dẽ cũ ep̃o ceciliano causã cũ dicis audientib ep̃is rome qͦs ipse petiuerat. nich
eoꝵ ꝗͣ intenderat potuit ꝓbare. & sic remansit in cismate ut suo gładio more¬

Expanded text:
dicunt iam ista omnia fuisse conpleta, antequam esset pars Donati, sed postea totam ecclesiam perisse et in sola Donati parte reliquias eius remansisse contendunt. o linguam superbam et nefariam ! nec si uere sic uiuerent, ut uel inter se pacem postea custodirent. nunc autem non adtendunt iam in ipso Donato completum fuisse, quod dictum est: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. sicut enim Christum diuidere conatus est, sic discordiosam linguam significat, qua tunc ille infelix ecclesiam percussit, sed non occidit. non enim dixit dominus: qui occiderit gladio, gladio morietur, sed qui gladio usus fuerit, inquit, gladio morietur. ergo ille percussit ecclesiam lingua litigiosa, qua nunc ipse conciditur, ut omnino dem cum episcopo Caeciliano causam cum diceret audientibus episcopis Romae, quos ipse petiuerat, nihil eorum quae intenderat potuit probare; et sic remansit in schismate, ut suo gladio more
Abbreviated transcription (Latin):
esut doctrine cui adu̾santur erẽ¬
dendo consenciant. do fundimꝰ p̃ces
si ad eiꝰ non ꝑtin& gr̃am conu̾tere
ad fidem suam ipsi fidei contͣrias
hom inum uolintates: In aniter
eoꝵ credunt si ħ in eis ipse non faẽ
Non fallamꝰ homines nam d̾m fal¬
lere non ualemꝰ: ꝓrsus non oramꝰ
dm sed Qare nos fingimꝰ si nos ip¬
sos non illum credimꝰ facͥe qd̃ oramꝰ:
Prsus non dõ grãs agumꝰ s nos agere
fingimꝰ si u̾de illi grãiꝰ agimꝰ ipsum
facere non putamus: Labia dolosa
si in hominum qbc̾q sermonibꝰ st̃
saldem in oracionibus non sit: ab sit
ut qd̃ fac̾e dm̃ rogamꝰ oribꝰ & uocibus

Expanded text:
ut doctrinae, cui aduersantur, credendo consentiant, deo fundimus preces, si ad eius non pertinet gratiam conuertere ad fidem suam ipsi fidei contrarias hominum uoluntates: inaniter eeorum credunt, si hoc in eis ipse non facit. Non fallamus homines; nam deum fallere non ualemus. prorsus non oramus deum. sed orare nos fingimus, si nos ipsos non illum credimus facere, quod oramus; prorsus non deo gratias agimus, sed nos agere fingimus, si, unde illi gratias agimus, ipsum facere non putamus. labia dolosa si in hominum quibuscumque sermonibus sunt, saltem in orationibus non sint. absit, ut, quod facere deum rogamus oribus et uocibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ argentũ ⁊ eram̃tũ. Hesciunt enĩ qͥd loqͣnt᷑. ꝙ de his reb qͣs ꝑ od̃os car¬
neos inde̾ consuert̃. uanas imagines ad disputaciones suas̃ tͣnfferuis.
UI¬
qr reuera magnũ ẽ. ñte conspicere generacionẽ q̃ ñ fit exaliqͥ temꝑe
s et̃na ẽ.s. ipsã caritatẽ ꝙ scitatẽ qͣ generator & generatꝰ mesfabilit᷑ ⁊ copu¬
pot᷑ gͦ fieri ut illi hec uideant qͥt̾renas geueraciones niis intuent. ꝙ ad
istas tenebras addũt. Ad huc fumũ quẽ sͥ contentionib & certaminib co¬
tidianis. excitare ñ cessant. habentes animas caruis affectib diffluentes
tãꝗ ligna humore saginata. inqͥb ignis fumũ solũ uomit. ꝙ hab̾e flãma
lucidas ñ pot᷑. ꝙ hoc qͣđ de omnib hereticis rectissime dici pot᷑ credentes

Expanded text:
 argentum et aeramentum. nesciunt enim, quid loquantur, et de his rebus, quas per oculos carneos uidere consueuerunt, uanas imagines ad disputationes suas transferunt, uia reuera magnum est mente conspicere generationem, quae non fit ex aliquo tempore, sed aeterna est, et ipsam caritatem et sanctitatem, qua generator et generatus ineffabiliter sibi copupotest ergo fieri ut illi haec videant, qui terrenas generationes nimis intuentur, et ad istas tenebras addunt adhuc fumum, quem sibi contentionibus et certaminibus quotidianis excitare non cessant; habentes animas carnis affectibus diffluentes, tanquam ligna humore saginata, in quibus ignis fumum solum vomit et habere flammas lucidas non potest. Et hoc quidem de omnibus haereticis rectissime dici potes
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendentes. qr petro pꝰ galli cantũ surgenti nͣ gratulati sͣ: cuͣ lucifero qͥ
mane oriebat᷑ cadẽ meruert᷑. Hec eos audiamꝰ qͥ negant eccłam dĩ omnia
peccata posse dimittere. Itaq miseri dñ inpetro petrã ñ intelligt᷑. ꝙ nolunt
ciedere ditas eccłe claues regni celoꝵ: ipsi eas de manib amisert᷑. Ittis qͥ ui
cẽ mundiores. qͥ norñ siuui si uellent agnoscere mundauos se pociꝰ ꝗ intndo
uocarent. Nolentes enĩ si peccauerint corrigi nicħ aliud elegerc̃ ñ cu̾hoc
mundo dapͥnari. Nã qͥb ueniã peccatoꝵ negant. ñ eos aliqͣ sauttate cus¬
todiunt. s egris subtrahunt medicinã. & uiduas suas uri cogt̃. qͥs nuõe
ñ ꝑittunt. Non enĩ prudentiores habendi s. quã paulus apło qui atte
malo eas muibere ꝗ uri. Nec eos audiamꝰ qͥ carnis resurrectionẽ futura
negant .&. cõmemorant qd̃ ait apłs paulꝰ. caro ꝓsanguis regaũ di ni possi

Expanded text:
ati sunt, cum lucifero, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Nec eos audiamus, qui negant ecclesiam dei omnia peccata posse dimittere. itaque miseri, dum in Petro petram non intellegunt et nolunt credere datas ecclesiae claues regni caelorum, ipsi eas de manibus amiserunt. isti sunt, qui e praedicant esse mundiores: qui nomen suum si uellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos uocarent. nolentes enim, si peccauerint, corrigi, nihil aliud elegerunt nisi cum hoc mundo damnari. nam quibus ueniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed aegris subtrahunt medicinam; et uiduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. non enim prudentiores habendi sunt quam Paulus apostolus, qui ait: malo eas nubere quam uri. Nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant, quod ait apostolus Paulus: caro et sanguis r
Abbreviated transcription (Latin):
ex una tñ parte qͣsi nigro quodã cuneo fissũ. duo ad u̾sa regna opinantes.
ꝙ talia reb constituentes pͥncipia: cuͣ suis phantasmatis fabulati st̃. Q u̾os
si uirare cogã utruͣ hec uera eẽ sciant. fortasse ñ audeant: s uicissim dicant.
tu gͦ ostende qͥd uerũ sit. Qͥb si nicħ respondeaͣ. nͥ ut illã luce̾ qua erant qͣ ei
apparş. & certũ ẽ aliud eẽ credere. alud intellegere: iurarent ꝙ ipsi nec
ocłis iuderi posse istaͣ lucẽ. nec cũ aliqͥ locoꝵ uastitate cogitari. ꝙ nusꝗͣ non
p̃sto ecͣ querentib ꝙ nicħ ea certiꝰ atq seremꝰ inueniri. Qͣ rursus omnia ꝗͣ de¬

Expanded text:
ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis ipsius ueritatis hereamꝰ. Ita nr̃o iudicio ꝙ ore punim᷑. aliud racione
ad ꝓbantes : aliud uanitate sectantes. Tam dui autẽ ẽ ludicrũ. ꝙ ioculare
aliqͥd ꝗͣ dui nouimus incuiꝰ ueri cõꝑacione rideat᷑ S diligendo calia exa¬
dimꝰ auero. ꝙ iã ñ inuenimꝰ quarũ rerũ imitamͣta sint qͥb tanꝗͣ pͥmis pul¬
chris in hiamꝰ. ꝙ ab eis recedentes: amplexam᷑ nr̃a phantasiata. Nã rede¬
untib nob̾ ad inuestigandã ueritatẽ. ipsa initinere occurrunt. ꝙ nos tran¬
sire ñ sinunt. nullis uirib s magnis insidiis latrocinantia. ñ intelligen¬
tib ꝙͣ late pateat qd̃ dictũ ẽ. cauete asimulacris. Itaq aliiꝑ innumerabi¬
les mundos uaga cogitacione uolutati sͣ. Alii dm̃ eẽ ñ posse nͥ corpꝰ igneum
putauer̃t. alii candorẽ lucis inmense ꝑ infinita spacia usq quaq porrectũ

Expanded text:
praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum,
Abbreviated transcription (Latin):
tando cognoseat ꝙ uidicet. Ipsũ deniq p̃stigiatorẽ nichil aliud q̃ fallaciã
ꝓfitentẽ diligent̃ intuent᷑ s cautissime obseruant. ꝙ si eludunt᷑. qr sua
nͣ posst᷑: illius delectant᷑ scientia qͥ eos eludit. Nã ꝙ si ille nescirꝙ qͥb causis
fallant᷑ intuentes. ł nescire crederet᷑: parit̾ erranti nullus plauder&. Si
qͥs aut᷑ de popło unꝰ euͣ dep̃henderit: maiorẽ illo lande se mereri putat.
nͣ obaliud nͥ qr decipi falliq nͣ potuit. Si aut̃ multis aꝑtꝰ sit. nͣ ille lauda¬
t᷑: s in rident᷑ ceteri qͥ talia dep̃hendere nequeunt. Ita omĩs palma cog¬
nicioni dat᷑. & artificio ꝙ comprehensiomi ueritatis. ad ꝗͣ nullo mͦ ꝑueniñt
qͥ foris eã quert̃. Itaq intantas nugas ꝙturpitudines mersi sumꝰ. ut cũ in¬
terrogati qͥd sit melius uerũ anfalsũ. ore uno respondeamꝰ uerũ eẽ meliꝰ
iocis ꝙ ludis. tñ uͥ nos utiq ñ uera s fa̾cta delectant. multo ꝓpensiꝰ quã

Expanded text:
et? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam fitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣstiones fide inrid&. diligentia diseutit intelligentia dissoluit. crimin¬
uidentes int̾ spinas ꝙ titania cͣ̃putat. Subiciamꝰ gͦ inimã do̾. si uolun
seruititi subicere corpꝰ nr̃m: & de diabolo truĩphare. Fides ẽ. pͥma que
subiigat tnimã do. De inde p̃cepta iuuendi. Qb custoditis: syes nr̃a
firinat᷑ ꝙ nutrit᷑ caritas. ꝙ luc̃e incipͣ. qd̾ antea tñimꝰ credebat᷑. Cũenĩ
cognicio ꝙ̃ actio beatũ homine̾ faciant. sic in cognicione cauendꝰ est
error. sic mnactione cauenda ẽ neqͥcia. Errat auͣt qͥsqͥs putat ueritatẽ
cog noscere: se posse: cuͣ ad huc neqͥt̃ uiuat. Neqͥtia ẽ aut̃ mundũ istũ di¬
ligere. & ea qͣ nascunt᷑ ꝙ transeunt ꝓmagno hab̾e. ꝙ ea concupiscere. ⁊ ꝓhi¬

Expanded text:
quaestiones fide inridet, diligentia discutit, intellegentia dissoluit; criminaquaestiones fide inridet, diligentia discutit, intellegentia dissoluit; criminauidentes inter spinas et zizania conputat. Subiciamus ergo animam deo, si uolumus seruituti subicere corpus nostrum et de diabolo triumphare. fides est prima, quae subiugat animam deo; deinde praecepta uiuendi, quibus custoditis spes nostra firmatur et nutritur caritas et lucere incipit, quod antea tantummodo credebatur. cum enim cognitio et actio beatum hominem faciant, sicut in cognitione cauendus est error, sic in actione cauenda est nequitia. errat autem quisquis putat ueritatem se posse cognoscere, cum adhuc nequiter uiuat. nequitia est autem mundum istum diligere et ea, q
Abbreviated transcription (Latin):
tantis ꝑsecucionib custoditã credit infilio dĩ: Qͥs sibi eẽ clausũ regnũ ce¬
loꝵ putꝙ. qͥ cognoseit publicanos ꝙ meret̾res imitatos ee̾ filiũ di: ꝙ ꝑusi¬
tate nͣ careat. qͥ facta & dict̾a intuetͦ. & diligit q sectat᷑. illiꝰ hominis inqͥ
se nob̾ ad exẽplũ uite p̾buit filiꝰ di̾: Itaq iã ⁊ mascłi ꝙ fem: ne. ꝙ omĩs
etas. ꝙ omĩs huiꝰ sołi dignitas. ad spẽ uite et̾ne coͣmittata ẽ. Alii neglectis
tẽpalib bonis cõuolãt ad diuna: alii ceat᷑ eoꝵ iuirtutib qͥ hec faciunt. s.¬
laudant qd unitari ñ audent. Pauci aut̃ ad huc murmurãt s. mani
uꝑi noiẽ głam qͣrentes heretici. aut peccatũ inpietatis sue defendere cuꝑ¬
entes uidei ant curiositatẽ uane licentie ꝑdere timͣtes pagani. S eccłã
catholica ꝑtotũ orbẽ longe lateq diffusa impetꝰ eoꝵ pͥorib temꝑib fran¬
geus mag̃ magisq roborata ẽ. ñ resistendo s ꝑferendo. Nc̃ uͦ insidiosas eoꝵ

Expanded text:
ditam credit in filio dei? quis sibi esse clausum regnum caelorum putet, qui cognoscit publicanos et meretrices imitatos esse filium dei? qua peruersitate non careat, qui facta et dicta intuetur et diligit et sectatur illius hominis, in quo se nobis ad exemplum uitae praebuit filius dei? Itaque iam et masculi et feminae et omnis aetas et omnis huius saeculi dignitas ad spem uitae aeternae commota est. alii neglectis temporalibus bonis conuolant ad diuina; alii cedunt eorum uirtutibus, qui haec faciunt, elaudant, quod imitari non audent; pauci autem adhuc murmurant et inani i nomine gloriam quaerentes haeretici, aut peccatum impietatis suae defendere cupientes Judaei, aut curiositatem vanae licentiae perdere timentes Pagani. Sed Ecclesia catholica per totum orbem longe lateque diffusa, impetus eorum prioribus temporibus frangens magis magisque roborata est non resistendo, sed perferendo. nunc uero insidiosas eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cumtur & credẽ u dm Unde & in
numero sidelium conputantur ꝑtinẽ¬
tes ad sententiam dñi dicaitis qui
credidit & baptiratus fuerit saluus
erit ꝓpter qđ̃ & illis qui hoc sacra¬
m̃tum non accipiunt contingit
qd seqͥtur: Qui aũt non credidit
condennabitur Uude & ipsi sicut
dixi si in illa parua etate moriuuit᷑
utiq scđm ea que ꝑ corpus gesser̃
Sid est tempore quo u corpore fuer̃¬

Expanded text:
cuntur et credere in Deum; unde et in numero fidelium computantur, pertinentes ad sententiam Domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Propter quod et illis qui hoc Sacramentum non accipiunt, contingit quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur . Unde et ipsi, sicut dixi, si in illa parva aetate moriuntur, utique secundum ea quae per corpus gesserunt, id est tempore quo in corpore fuer
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i głam tanta inpietate armatͤ. ut audeat dicẽ om̃s popłos gentuĩ qͥ mͦ
ad huc accedt᷑ eccłie dĩ. ꝙ indĩ filiũ festinant᷑ credut᷑ in anit̃ face. qr ñ eos
aliqͥs donatista baptizat: Sine dubio ista execrarent᷑ homines. ꝙ eos sine
dexterã integrã retineret. Nec eos audiamꝰ qͥ quis neminẽ baptitet᷑. p̃cide¬
runt se tñ ab unitate. & luciferia in mag̃ dici ꝗ catholici maluert̃. In eo enĩ
qd̃ intelligt᷑ baptisma xꝑi nͣ eẽ repetendũ. recte facuit. Sentui̾t enĩ sacram̃¬

Expanded text:
iam tanta inpietate rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, qui modo adhuc accedunt ecclesiae dei et in dei filium festinanter credunt, inaniter facere, quia non eos aliquis donatista baptizat? sine dubio ista exsecrarentur homines et eos sine dexteram -integram retinerent. Nec eos audiamus, qui quamuis neminem rebaptizent, praeciderunt se tamen ab unitate et Luciferiani magis dici quam catholici maluerunt. in eo enim, quod intellegunt baptisma Christi non esse repetendum, recte faciunt. sentiunt enim sacram
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uirtꝰ ꝙ sapientia dĩ s ũbũ ꝑ qd̾ fact̾a s̃ omiã. q inmitari omĩno ñ pot᷑: sus¬
cepit humana creaturã. ꝗͣ lapsã erigere atq inueterata renouare dignatꝰ:
Iec in ea ꝑpassionẽ ipse indeteriꝰ cõmutatꝰ ÷. s eã potiꝰ ꝑrefurrectionẽ inmeliꝰ
comutauit. Nec ꝓpt̾ ea u̾bũ patris .i. unicũ dĩ filiũ ꝑ qd̾ facta sͣ omĩa. negan¬
dũ ẽ natũ ꝙ passis ee̾ ꝓ nob̾. & martires eniͣ passos dicimꝰ ⁊ inortuos ꝓpt̃ regna
ꝙ mortuu dicimꝰ in homine quẽ portabat sine diuinitatis aliꝗͣ coͣmutacione
ł morte. Nec eos audiamꝰ qͥ negant tale corpꝰ dñi resurrexisse. qͣle positũ ẽ ĩ
monumͣto. Si enĩ tale nͣ fuiss. ñ ipse dixiss pꝰ resurrectionẽ discipłis. palpate

Expanded text:
 quod facta sunt omnia, quia inmutari omnino non potest, suscepit humanam creaturam, quam lapsam erigere atque inueteratam renouare dignatus est. nec in ea per passionem ipse in deterius commutatus est, sed eam potius per resurrectionem in melius commutauit. nec propterea uerbum patris, id est unicum dei filium, per quem facta sunt omnia, negandum est natum et passum esse pro nobis. et martyres enim passos dicimus et mortuos propter regna et mortuum dicimus in homine, quem portabat, sine diuinitatis aliqua commutatione uel morte. Nec eos audiamus, qui negant tale corpus domini resurrexisse, quale positum est in monumento. si enim tale non fuisset, non ipse dixisset post resurrectionem discipulis: palpate