comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iñcennarius meret᷑ alt̃ dñs. Mercennariꝰ meret᷑.
quia ei ñ deb̾et᷑ si non oꝑaret᷑. Dñs aũ etiam si nõ
oꝑat᷑ panem suum manducat quia siuis estet
non opus ħt. si uult pro eo laborare. quia suus
est ⁊ sñ opere. ¶Multa sunt que dici potuissent
suꝑ hiis. s ħ p̃senti ab breuiationi sufficiunt. No¬
uissime querunt de anima illa ratõnali quam
u̾bum cum carne in unitatem ꝑsone assũpsit.
utrum sicut eam ex ineffabili unione diuinita¬
tis ꝑfectam sapĩam ⁊ uirtutem. ⁊ bonitatem ac¬
cepisse dm̃s: ita qͦ ab inicio pͥtisqmͣ głam resur¬
rectionis ꝑ ĩmortalitatem carnis indueret ex eã
unione diuinitatis plenam beatitudĩem hu̾isse dica¬
mus. Quod si concedimus obiciunt quod aĩa illa
ante resurrect̾oem passiones ⁊ dolores sustinuit. ac
ꝑ hoc plena beatitudo esse ñ potuit. ubi pena ⁊ dolor
fuit. S ñ accendunt quod anima illa scõm aliud
carni untta fuit. ⁊ scd̾m aliud diuinitati. In eo ꝙc

Expanded text:
er dominus. Mercenarius meretur quia ei non deberetur, si non operaretur. Dominus autem etiam si non operatur, panem suum manducat, quia suus est; et non opus habet si vult pro eo laborare, quia suus est et sine opere. Multa sunt quae dici potuissent super his, sed haec praesenti abbreviationi sufficiant. Novissimo quaerunt de anima illa rationali quam verbum cum carne in unitatem personae assumpsit, utrum sicut eam ex ineffabili unione divinitatis perfectam sapientiam; et virtutem et bonitatem accepisse dicimus; ita quoque ab initio priusquam gloriam resurrectionis per immortalitatem carnis indueret ex eadem unione divinitatis, plenam quoque beatitudinem habuisse dicamus. Quod si concedimus, objiciunt, quod anima illa ante resurrectionem passiones et dolores sustinuit; ac per hoc plena beatitudo esse non potuit, ubi poena et dolor fuit. Sed non attendunt quod anima illa secundum aliud carni unita fuit, et secundum aliud divinitati. In eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c non potuit iitrare ad głam suam nisi tͣnsiret
ꝑ penam: Quid est enim oportuit  nisi q aliter
ñ potuit. Quomͦ gͦ suam si oportuit. ⁊ quomodo
oportuit si suam : Si gł̾a sua fuit. quom ut ad il¬
lam intraret pati oportuit: S suam ꝓpt̾ se. opor¬
tuit p̃p nos. Pot̾at quid̾ xp̃c si uoluisset alia uia
intrare ad głam. suam. ⁊ quomͦ uellet illam ac
ut moriens n timorem tolleret passionis. resur¬
gens spem redd̾et głificatõnis. hac uia ire uoluit.
quia nos hac uia ire debiimꝰ: qui alia non potiuĩ¬
mus . Nos uolumꝰ non possumꝰ. ip̃e potuit. s no¬
luit. ꝙ si alit̃ inuisset ꝑuenisset: ñ subueniss.
Qui gͦ xp̃min passione aliquid meruisse asserit
ita ut eadem passione bonum aliquod ad rmodũ
uł utilitatem uł głam suam eum optinusse cõ¬
tendit quod iuste halere non potiuiscs rasfuris

Expanded text:
Christus non potuit intrare in gloriam, nisi transiret Christus non potuit intrare in gloriam, nisi transiret per poenam? Quid est enim oportuit, nisi quia aliter non potuit? Quomodo ergo suam, si oportuit; et quomodo oportuit, si suam? Si gloria ejus fuit quomodo ut ad illam intraret, pati oportuit? Sed suam propter se, oportuit propter nos. Poterat quidem Christus si voluisset alia via intrare in gloriam suaut moriens timorem tolleret passionis; resurgens redderet spem glorificationis. Hac via irc voluit, quia nos hac via ire debuimus, qui alia non potuimus. Nos volumus, sed non possumus. Ipse potuit, sed noluit; quia si aliter ivisset, pervenisset, sed non subvenisset. Qui ergo Christum in passione aliquid meruisse asserit, ita ut eadem passione bonum aliquod ad commodum vel utilitatem vel gloriam suam eum obtinuisse cotendat, quod juste habere non potuisset, s
Abbreviated transcription (Latin):
cul dubio obediens fuisset. si nolenti ⁊ patri hoc idẽ
⁊ ip̃e uolens consensisset. Itaq semꝑ obediens fuiss
etiam si passus non fuisset neq merito eius quicꝙͣ
ittiq hr̃e non potuisset: si passis non fuisset. Pati¬
endo quippe omnib credentib factus est exemplũ
passionis. sicut resurgendo omnib patientib for¬
ma głificat̃õnis. Hoc gͦ lucratus est patiendo qd̾ ip¬
sum magistrum. ⁊ doctorem secunt᷑ omnes qui bene
patiunt᷑. Magnum quid lucratꝰ est. Qͥd sibi ħ ꝓdest:
precedit. ⁊ osns secunt᷑. Cuius bonum est hoo : Er¬
rantes inueni. precessi ut uiam docerem. om̃s secu¬
ti sunt. michi quid ꝓdest. Ego uiam sciebam ꝑ me
incedẽ uolebam pot̃am. s ñ erat causa ꝑgendi: si cõ¬
passio ñ ẽẽt subueniendi. Stistti⁊ tardi corde ad cre¬
dendum nõne oportuit pati xp̃m. ⁊ ita intrare in
passionem. post passionem. glificatõem. Quid : Ergo

Expanded text:
rocul dubio obediens fuisset, si nolenti hoc Patri idem rocul dubio obediens fuisset, si nolenti hoc Patri idem et ipse nolens consensisset. Itaque semper obediens fuisset, etiam si passus non fuisset, neque merito ejus quidquam utique habere non potuisset, si passus non fuisset. Patiendo quippe omnibus credentibus factus est exemplum passionis, sicut resurgendo omnibus patientibus forma glorificationis. Hoc ergo lucratus est patiendo, quod ipsum magistrum et doctorem sequuntur omnes qui bene patiuntur. Magnum quid lucratus est. Quid ipsi hoc prodest? Praecedit, et omnes sequuntur. Cujus bonum est hoc? Errantes inveni, praecessi ut viam docerem, omnes secuti sunt. Mihi quid prodest? Ego viam sciebam, per me incedere poteram; sed non erat causa pergendi, si compassio non esset subveniendi. Stulti et tardi corde ad credendum, nonne oportuit pati Christum et ita intrare in passionem. Post passionem, glorificationem. Quid? Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ui se simul erat aꝑuit.⁊ quod ip̃e ab inicio ple¬
num ⁊ ꝑfectum hebat. humane cognitõni ꝑ qͣsdã
ꝓfectus beuelatõnis se habere magis ac magiͭ ꝓut
oporcebat ostendit. S dicunt. Si in xp̃o homine:
I nncio ex oledicntia Inscipiende passonps metam
fuit. in hoc ip̃o iam constat. quia si passurus ñ fuisset:
ab inicio meritum obedientie patiendi hr̃e ñ potu¬
isset/ Si enim passio futura ñ fuisset. obedientiai
patiendi nulla fuisset. Si obedientia non fuisset:
meritum obedientie ñ fuisset. Sic itaq ad optinen¬
dam głam incorruptõnis induc̾e conant᷑ ncc̃itatem
passionis. S minus consid̾ant. quia eadem bonitate¬
etiam si pati uoluisset. Si enim pati uoluisset ad pati¬
endum obediens non fuisset. non tam̃ quia inobedi¬
ens fuisset. quia uoluntati patris hoc nolens ñ contͣ¬
dixisset. qm̃ hoc ⁊ ip̃e pat̾ noluisset. Nam sicut obe¬
diens fuit quia uolenti uolens consensit: ita ꝓ¬

Expanded text:
erat aperuit, et quod ipse ab initio plenum et perfectum habebat humanae cognitioni per quosdam profectus revelationis se habere, magis ac magis prout oportebat ostendit. Sed dicunt: Si in Christo homine ab initio ex obedientia suscipiendae passionis meritum fuit, in hoc ipso jam constat quod, si passurus non fuisset ab initio, meritum obedientiae patiendi habere non potuisset. Si enim futura passio non fuisset, obedientia patiendi nulla fuisset. Si obedientia non fuisset, meritum obedientiae non fuisset. Sic itaque ad obtinendam gloriam incorruptionis, inducere conantur necessitatem passionis. Sed minus considerant quia eadem bonitateetiam si pati noluisset; si enim pati noluisset ad patiendum obediens non fuisset, non tamen inobediens fuisset, quia voluntati Patris hoc nolens non contradixisset, quoniam hoc et ipse Pater noluisset. Nam sicut obediens, fuit quia volenti volens consensit, ita p
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Et postulat filius pr̃em. ut sibi uxorem
accipiat. quasi ꝑ se solus hoc facere ñ possit. ⁊
nemo est qui argum̃tet᷑. ut dicat. si pat̾ filio ipco¬
rem accepit. gͦ uxorem accepit pat̾. ⁊ contendat
tpcoratum ẽẽ pr̃em. quia filio accepit uxorem.
quia sibi carnem copulauit: Sponsa quippe
ł̾ibi caro est. ⁊ assumpsit illam u̾bum sibi. ⁊ pat̃
t̾ibi stmilitͥ u̾bo suo uniuit eam. ⁊ oꝑati sunt
duo unum.⁊ fuit in uno oꝑatio duorum unti
Non poterat unitas oꝑatõnis ꝑsectius demon¬
strati. Non alia ñ alit̾. sadem ⁊ eodem mͦ. oꝑa.¬
ret᷑. Si eadem oꝑaret᷑. ⁊ ñ eodem mͦ oꝑaret᷑. ope

Expanded text:
cepit. Et postulat Filius Patrem, ut sibi uxorem cepit. Et postulat Filius Patrem, ut sibi uxorem accipiat, quasi per se solus hoc facere non possit, et nemo est qui argumentetur ut dicat: si Pater Filio uxorem accepit, ergo uxorem accepit Pater, et contendat uxoratum esse Patrem, quia Filio accepit uxorem.  dicitur, quia sibi carnem copulavit? Sponsa quippe, Verbi caro est, et assumpsit illam Verbum sibi, et Pater Verbi similiter Verbo suo univit eam, et operati sunt duo unum, et fuit in uno operatio duorum una. Non poterat unitas operationis perfectius demonstrari. Non alia. Non aliter: eadem et eodem modo. Si eadem operaretur, et non eodem modo operaretur. O
Abbreviated transcription (Latin):
iuuisse ⁊ patrem. quia dum una utriusq oꝑat̃o
ostendit᷑ nec filus sine patre: nec pater sine fulio
oꝑatus demonstrat᷑. Si autem sibi pat̾ carnem in
diusset. ⁊ filius sibi : non hoc idem eẽtis aliud. qm̃
in eo ip̃o non eadem demonstraret᷑ oꝑatio. qd non
ad eundem utrinq facta ꝓbaret᷑ relatio. Nuno aũt
assũptõem siuie unionem carnis. ⁊ pat̃ oꝑatꝰ est
qr carne induit filium: ⁊ filus oꝑatꝰ est qr carne
induit semet ip̃m ⁊ fuit una unio ⁊ oꝑatio una.
Propt̾ea unio una quia quos unctum est. uni u¬
uitum est. Propt̾ea oꝑatio una. quia qd̃ factum
est: in unõ factum est. Ties oꝑabant᷑ ⁊ non tria.
s unum oꝑabant᷑ ⁊ qd̾ fiebat ⁊ unuserat qͣn¬
tum ad illum solum factum est. ⁊ trium erat
qͣntum ab illis factum est. Legit᷑ in libro iudicũ
quia manue uxorem accepit sanson filio suo.
nec tñ sibi iycorem accepit. qui filio iycorem ac¬

Expanded text:
uniisse et Patrem; quia, dum una utriusque operatio uniisse et Patrem; quia, dum una utriusque operatio ostenditur, nec Filius sine Patre, nec Pater sine Filio operatus demonstratur. Si autem Pater carnem sibi induisset, et Filius sibi, non hoc idem esset, sed aliud; quoniam in eo ipso non eadem demonstraretur operatio, quod non ad eumdem utrinque facta probaretur relatio. Nunc autem assumptionem sive unionem carnis, et Pater operatus est, quia carne induit Filium; et Filius operatus est, quia carne induit semetipsum, et fuit una unio, et operatio una. Propterea unio una, quia quod unitum est, uni unitum est. Propterea operatio una; quia quod factum est, in uno factum est. Tres operabantur et non tria, sed unum operabantur; et quod fiebat et unius erat quantum ad illum solum factum est; et trium erat, quantum ab illis factum est. Legitur in libro Judicum , quod Manue uxorem accepit Samsoni filio suo, nec tamen uxorem accepit sibi qui filio uxorem ac
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ omĩa que in diuinitate fecit. ideo solus ñ fectt̃
sͦ silius in diuinitate humanitatem assũpsit
quom̃ in eadem duunitate pat̾ idem cum ip̃o.
ũ fecit. qui cum ispp idem fuit : Au forte cum dicit᷑
filius carnem assumpsit. ex ui occulte relatõnis
qua intelligit᷑ quia sibi uniuit. idem de patre nõ
dicit᷑ quia si idem diceret᷑. non idem. s aluid intel¬
ligeret᷑ Si gnum diceret᷑ pater carnem assumpsit.
urtelligeret᷑ similit̾ qd̾ pat̾ sibi sarnem uniuit.: ꝙꝑ
iam idem ñ eẽt. s aliud. Aliud quippe ẽẽt. si patͥ ca¬
ro unita diceret᷑ qmͣ cum filio unita dicit᷑. quia si¬
cut aliud est in ꝑsona pater. ⁊ alius filius. s ͨ ali¬
idcuro carnem assumpsisse ⁊ pr̃em sicut conseꝙ̃s
ñ est. si filius sibi carnem uniuit: carnem sibi u¬
nisse ⁊ patrem. Conseq̃ns autem est. quia si filiuᷤ
carnem sibi uniuit. eandem carnem ip̃i filio u

Expanded text:
tamen omnia quae in divinitate fecit, ideo solus non fecit;tamen omnia quae in divinitate fecit, ideo solus non fecit;ergo Filius in divinitate humanitatem assumpsit, quomodo in eadem divinitate Pater idem cum ipso on fecit, qui cum ipso idem fuit? An forte cum dicitur: Filius carnem assumpsit, ex vi occultae relationis qua intelligitur, quia sibi univit; idem de Patre non dicitur, quia si idem diceretur, non idem sed aliud intelligeretur? Si enim diceretur Pater carnem assumpsit, intelligeretur similiter quod Pater sibi carnem univit, quod jam idem non esset, sed aliud. Aliud quippe esset, si Patri caro unita diceretur quam cum Filio unita dicitur, quia sicut alius est in persona Pater, alius Filius, sic aliidcirco carnem assumpsisse et Patrem: sicut consequens non est, si Filius sibi carnem univit, carnem sibi unisse et Patrem. Consequens autem est, quod si Filius carnem sibi univit, eamdem carnem ipsi Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ Cum enim dicit᷑ quia filus carnem assump¬
sit̃. opus utiq significat᷑ quod filius fecit. a quo
liuis pater facit. s quecunq pat̃ facit. ħ ⁊ filius
fact: Existimandum est omĩa quidem filrum fac̃ẽ
que pat̾ facit. quedam aũt filium facere que pater
ñ facit: Absit. S omnia que pat̾ facit: filus fac̃.
⁊ omnia que filius facit pat̃ facit: quia in eo qd̃
deitate unum sunt. in oꝑatõe seꝑari non possunt.
Omne gͦ quod filuis facit pat̾ facit. quia in diui¬
nitate qua filius est patris: quia cum patre unũ
et: nichil facit sine oꝑatõne patris. fecit queda̾
in humanitate scłm quam patuis filius ñ erat. q¬
ulam nascendo a patre ñ acceꝑat. que pp̃ea ad solã
ꝑsonam filii referunt᷑. quia ea in illa. ⁊ scd̾m illam
nat᷑am fecit: quam cum patre cõmunem ñ hu̾it.
ħ solus ex tempore ꝓpͥam singłarit̃ accepit. Uerũ¬

Expanded text:
quaeritur. Cum enim dicitur quod Filius carnem assumpquaeritur. Cum enim dicitur quod Filius carnem assumpsit, opus utique significatur quod Filius fecit; a quo lius, Pater fecit, sed quaecunque Pater facit, haec et Filius facit, existimandum est omnia quidem Filium facere quae Pater facit, quaedam autem Filium facere quae Pater non facit. Absit, sed omnia quae Pater facit Filius facit, et omnia quae Filius facit, Pater facit, quia in eo quod in Deitate unum sunt, in operatione separari non possunt. Omne ergo quod Filius facit, Pater facit, quia in divinitate qua Filius est Patris, quia cum Patre unum est, nihil facit sine operatione Patris. Fecit quaedam in humanitate secundum quam Filius Patris non erat, quia nascendo a Patre non acceperat. Quae propterea ad solam personam Filii referuntur, quia ea in illa et secundum illam naturam sed solus ex tempore propriam singulariter accepit. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
non facit̾. Si enim filius sicut pat̾ gign̾et: pat̾
ẽet. ⁊ si pat̾ sicut filius gigneret᷑: filius ẽẽt. Itaq
ne quis ꝓpt̃ea quia filius ñ gignit qd pat̃ facitrex¬
istimaret filium ñ facere q̃d̾cuq pater facit. qr¬
dicimus quia hoc de illa oꝑatione intelligendum
est: qua uł creaturam oꝑat᷑ ut qd̾ ñ erat eẽ incipi¬
at: uł in creatura oꝑat᷑. ut qd̾ fcm̃ est: in eo qd̾ fc̃m
est subsistat. Ibi enim tota trinttas in seꝑabilit̾ o¬
ꝑat᷑ ubi nec pat̃ a filio. nec filuis a patre. nec sp̃c
sc̃s ab utroq in oꝑatione seꝑat᷑. In oꝑe quippe oꝑa¬
tio ꝓprie designatur. Nam in eo qd̾ fc̃m ñ est qd̾ est
deus ñ facit ip̃e. s tantum est. In eo autem qd̾ fr̃m ẽ.
ab illo utiq fc̃m est: a quo fc̃m est omne qd̾ factũ
est. Hic gͦ omnia que facit pat̃ ⁊ filuis similit̃ facit.
quomͦ soli fiuio conueniat. ⁊ ñ patͥ: non ruenienter

Expanded text:
non facit. Si enim Filius sicut Pater gigneret, Pater non facit. Si enim Filius sicut Pater gigneret, Pater esset, et si Pater sicut Filius gigneretur, Filius esset. Itaque ne quis, propterea quia Filius non gignit, quod Pater facit, existimaret Filium non facere quaecunque Pater facit, dicimus quia hoc de illa operatione intelligendum est qua vel creaturam operatur, ut quod non erat esse incipiat, vel in creatura operatur, ut quod factum est in eo quod factum est subsistat. Ibi enim tota Trinitas inseparabiliter operatur, ubi nec Pater a Filio, nec Filius a Patre, nec Spiritus sanctus ab utroque in operatione separatur. In opere quippe operatio proprie designatur. Nam in eo quod factum non est, quod est Deus non facit ipse, sed tantum est. In eo autem quod factum est, ab illo utique factum est a quo factum est omne quod factum est. Hic ergo omnia quae faciquomodo soli Filio conveniat, et non Patri; non inconvenienter
Abbreviated transcription (Latin):
matre. Quomͦ solus filiꝰ caruẽ̾ susciꝑe potuit. ¶¬
Ed forte erunt auqui qui dicant. Si insepa¬
bilia sunt oꝑa crinitatis: gͦ quicad facit filiuis. fa¬
cit pat̾. Si autem omne qd̾ filius facit. facit ⁊ pat̾:
ergo si filius carnem assumpsit. ⁊ pater carnem as¬
sumpsit: quia filuis sine patre carnem assumere
ñ potuit: si nichil sine patre facere potuit. S hic
pruno consid̾andum est. quia cum dicit᷑ filus fac̾e
omne qd̾ facit pater: de illa nimirum oꝑatione ĩ¬
telligendum est. qua creattiram suam condit. ⁊ reg̃
⁊ disponit᷑. conditor ⁊ opifex deus: in qua oꝑatõne
pat̃ ⁊ filius ⁊ sp̃o sanctus omĩno seꝑari ñ possunt.
quia in deitate una in qua ⁊ ꝑ quam oꝑant᷑ unũ
sunt. Hoc autem idcirco de cliuina oꝑatõne distĩ¬
guimus. ne quis contͣ id qd̾ dcm̃ est. omĩa q̃ facit
pat̾ hec facit ⁊ filius: opponendum putet. qr pat̃
gignit qd̃ filius ñ facit: ⁊ filius gignit᷑. qd̾ pat̾

Expanded text:
. Quomodo solus Filius carnem suscepit. Sed forte erunt aliqui qui dicant: Si inseparabilia sunt opera Trinitatis, ergo quidquid facit Filius, facit Pater. Si autem omne quod Filius, facit et Pater; ergo si Filius carnem assumpsit, et Pater carnem assumpsit; quia Filius sine Patre carnem assumere non potuit, si nihil sine Patre facere potuit. Sed hic primo considerandum est, quia, cum dicitur facere Filius omne quod Pater facit, de illa nimirum operatione intelligendum est qua creaturam suam condit, et regit, et disponit conditor et opifex Deus. In qua operatione Pater et Filius et Spiritus sanctus omnino separari non possunt, quia in deitate una in qua et per quam operantur unum sunt. Haec autem idcirco de divina operatione distinguimus, ne quis contra id quod dictum est: « Omnia quae facit Pater, haec et Filius facit, » opponendum putet quia Pater gignit, quod Filius non facit, et Fil us gignitur, quod Pater
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsisset. duo filii in tͥnitate eẽnt. alt̃ fuius
patris sñ matre. alt̾ filius matris sine patre. sic
ergo incõmunicabłe nom̃ diuid̾et᷑. fulius solus tar¬
nem suscepit: ut unus ⁊ idem ẽẽt: ⁊ filius dei ⁊ fi

Expanded text:
sumpsisset; duo filii in Trinitate essent. Alter Filius sumpsisset; duo filii in Trinitate essent. Alter Filius Patris sine matre; alter filius matris sine patre. Ne ergo incommunicabile nomen divideretur, solus Filius carnem suscepit, ut unus et idem esset
Abbreviated transcription (Latin):
teditatem ducendi erant. ¶isit gͦ pat̃ ꝓ filiis. ue¬
uit fauis ꝓ fratrib. quia in patre ⁊ filio pat̾nẽ¬
tatis ⁊ aliationis nomen constat. ut fuii nomen
adoptandi ꝑciꝑent. ⁊ ꝑ illum tuiꝰ erat: ⁊ ab illo
a quo erat uenit sapientia ut hostis ratione.
unc̾eret᷑ ⁊ ut habitacłm suum ip̃a uendicar
qd̾ malicia possidebat. Qui enim astutia uicerst
tustum fuit ut non fortitudine. s prudentia uĩct.
ut in eodem in quo se uistor erexerat iuctus stet¬
neref. Factus est filuis dei filus hominis. ut fa¬
os hominũ filios dei faceret: ⁊ ne filii nom̃ a ⁊¬
t̾am tnsiret ꝑsonam. ⁊ eẽnt in trinitate duoli
⁊ confundet᷑ trinitatis discretio. Si enim pat̾ cat¬
nem assumpsisset. idem ip̃e ⁊ pat᷑ ⁊ filuis eẽt Dit
filii quem genuit ex em̃itate ⁊ filius matris a qͣ
genitus eẽt ex tp̃re. Si aũt sp̃ sanctus cainem as¬

Expanded text:
reditatem ducendi erant. Misit ergo Pater pro filiis, vereditatem ducendi erant. Misit ergo Pater pro filiis, venit Filius pro fratribus, quia in Patre et Filio paternitatis adoptandi perciperent, et per illum cujus erat, et ab illo a quo erat. Venit sapientia ut hostis ratione vinceretur; et ut habitaculum suum ipsa vindicaret; quod malitia possidebat. Qui enim astutia vicerat, justum fuit ut non fortitudine, sed prudentia vinceretur, ut in eodem in quo se victor erexerat, victus sterneretur. Factus est Filius Dei, Filius hominis, ut filios hominum, filios Dei faceret; et ne filii nomen ad alteram transiret personam, et essent in Trinitate duo filii, et confunderetur Trinitatis discretio. Si enim Pater carnem assumpsisset, idem ipse et Pater et Filius esset. Pater Filii quem genuit ex aeternitate; et Filius matris a qua genitus esset ex tempore. Si autem Spiritus sanctus carnem as
Abbreviated transcription (Latin):
matim deduti: nunc ea que secunt᷑ usq. a
finem ⁊ consumatdem om̃ium ordiue toati¬
gere lilet. Lempus gre ab aduentu fali deri
carnem exordium sumpsit. sicut scriptum est
aut spiitus sanctus quia conueniens non erat ut
pater ab alio muteret᷑. qui ñ erat ab alio. Si enm
ab alio mitteret᷑ ab illo uenire ħrȩt a quo mittet᷑.
⁊ eẽt illi quasi quoddam pͥncipium ab illo a quo
mitteret᷑. Propt̾ea ergo pater ab alio muti nõ hr
quia ab alio ẽẽ ñ habet. Missus est autem pͥmum
filuis. qui a solo patre est. deiide etiam sp̃õ setuo
qui est a patre ⁊ filio. Primũ filius uenit ut ho¬
mines lib̾arent᷑. postea sp̃c sanctus uenit. ut hoies
beatificarent᷑. Pumũ ille a malo lib̾auit postea
usde ad bona reuocauit. Ille abstulit qd̃ sustineba¬
mus. iste reddidit qd̾ ꝑdid̾amꝰ. Nenit filius nat᷑als.
missus a patre ut ad optandos in heditatem uocat
⁊ consensum suum in gr̃a adoptionis compbar
Necr enim sine consensu filii a patre alieni in he¬

Expanded text:
sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut scriptum est:aut Spiritus sanctus, quia conveniens non erat ut Pater ab alio mitteretur, qui non erat ab alio. Si enim ab alio mitteretur, ab alio venire haberet a quo mitteretur, et esset illi quasi quoddam principium ab illo a quo mitteretur. Propterea ergo Pater ab alio mittin habet, quia ab alio esse non habet. Missus est autem primum Filius qui a solo Patre est; deinde etiam Spiritus sanctus qui est a Patre et Filio. Primum Filius venit ut homines. Postea Spiritus sanctus venit ut homines beatificarentur. Primum ille a malo liberavit, postea iste ad bona revocavit. Ille abstulit quod sustinebamus, iste reddidit quod perdideramus. Venit Filius naturalis missus a Patre ut adoptandos in haereditatem vocaret, et consensum suum ut gratia adoptionis comprobaret. Neque enim sine consensu Filii a Patre alieni in hae
Abbreviated transcription (Latin):
a foris erat. ⁊ admissus est sensus hominis ut ad utĩq
iret. ⁊ in utroq refectionem inueniret. Inet ꝑ cogͥt̃onẽ.
refic̾et᷑ ꝑ dilect̾cem. S apĩa uber erat scriptꝰ intꝰ. Opus
sapĩe liber erat scriptꝰ foris. uoluit aũ postea ad huc alit̾
foris scribi sapĩa: ut manifestius uidet᷑ ⁊ ꝑfectiꝰ cegnoᷤ¬
ceret᷑. ut oculus hõis illiũaret᷑ ad scripturã fm qͣm caliꝰ¬
dentius erat. qm̃ ñ solum demonstrauit. s ⁊̃ illũa¬
uit. Assumpsit carnem ñ anuitens diuinitatẽ. ⁊
ꝓpositꝰ est liber scriptꝰ uitꝰ ⁊ foris. foris in humanita
te. intus in diuinitate. Ut foris leg̾et᷑ ꝑ imitatõnem.
intus ꝑ contẽplatõem. foris ad sanitatem. Intus ad fe¬
licitat̾em. foris ad m̃itũ int᷑ ad gaudiũ Intus in pͥnci¬
pio erat ũbum. foris u̾bum caro fcm̃ est. ⁊ habitauit᷑¬

Expanded text:
a foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque a foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sapientia ut manifestius videretur et perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illuminaretur ad scripturam secdentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum caro factum est
Abbreviated transcription (Latin):
uitus erat. ⁊tẽplabant᷑ que intꝰ erant. ⁊ ꝑ ea q̃ foris erãt.
Bruta aĩalia quoꝵ sensus foris erat contingelant iisͭ¬
Qm̃ qui inuisibłia uident in ip̃is iusibłia uident. qm̃
iusibłia in inuisibłib cagnoscunt᷑. s ñ eq̃ qui usibr¬
lia uident inuisibilia in eisuident. q sensus quo ĩui¬
sibilia ꝑcipiunt᷑ in sũmis infina comp̃hendit s sent
quo inuisibłia contingunt᷑. in infimis sũma ñ capit̃.
Sic itaq una creatura erat cuiꝰ sensus totꝰ intꝰ erat. ⁊
alia creatura cuiꝰ sensus totꝰ foris erat. ⁊ positus ẽ hõ
in medio. ut intꝰ ⁊ foris sensum hĩec. intꝰ ad iniisi¬
błia. foris ad uisibilia. Intus ꝑ sensũ rõnis. foris ꝑ sen¬
sum carnis. ut ingredet᷑. ⁊ ⁊tẽplaret᷑ ⁊ egredet᷑. ⁊ con¬
templaret᷑. Intus sapĩam. foris oꝑa sapĩe. Ut utrũq
⁊ laudaret. Sapĩa pascua intꝰ erat. Opus sapĩe paseu¬

Expanded text:
intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visiquoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplaretur, intus sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque  laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ adhuc ex indulgentia c̾atoris motũ corporis obedi¬
entem. ex iundicta aũt motũ sensualitatis contia¬
dicentem Cuiꝰ iuolentiã aliqñ infirmata seq̃r aliqũ
aũ corroborata coercet ⁊ mod̾at᷑. Si aũt mot᷑ sensu¬
alitatis dñat᷑ motui m̃tis. dñat᷑ ⁊ motui corporis
qui subiectꝰ est illi. ⁊ tunc pc̃em regnare incipit ĩ
nr̃o mortali corpore. Si aũ ñ dñat᷑ utit᷑ mens serui¬
cio corporis sui. ⁊ exhibet m̃bra sua arma iusticie.
⁊ sunt simł motꝰ m̃tis. ⁊ mot᷑ corporis seorsũ mo¬
us sensualitatis. ⁊ ꝑficit᷑ iusticia. ⁊ iniqͥtas cohi¬
betur. De duplici sensu anime. agoco.¬
nima aũ rõnalis in circo duplici mstruta
est. ut ⁊ insibłia foris caꝑet ꝑ carnem ⁊ inuisibłia
int᷑ ꝑ rõem qͣtinus ⁊ uisibilia ⁊ inuiscołia ad:¬
ad laudem creatoris illam excitarent. Neq enĩ in oib
erat. ⁊ sensus brutoꝵ aĩaliũ foris erat. Angłi ꝙͣ sent̾

Expanded text:
it, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensu instructa est, ut visibilia fointus per rationem quatenus et visibilia et invisiad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus
Abbreviated transcription (Latin):
duo illi bona conditor siuis a pͥncipio s̃parabat. uñ
uisibile alt̾m inuisibłe. uñ corporale altm sp̃uale
unũ tͣnsitoriũ : alt̾m et̾nũ. Utr̃q plenũ. ⁊ utr̃q in
suo gñe ꝑfcm̃ Unũ carni. altm̃ sp̃ui ut in uno sentͤ
carnis ad iocunditatẽ foueret᷑. in alt̾o sensus mentiᷤᷤ
ad felicitatẽ repleret᷑. Carm usibłia. Sp̃m ĩuisibłia.
Carni ad sblaciũ. Sp̃ui ad gaudiũ. Ex hiis bonis nñ te¬
erat m̾ito q̃rendũ ꝓposuit. ut ex dono gͣcuito ꝓbaret᷑. ⁊
excellentia ꝓmissionis. ⁊ fides ꝓmittentiᷤ. Si enĩ tale
⁊ tm̃ est qd̾ gratis dedit. qͣle ⁊ qͣntũ ẽẽ putandũ est. illd̾
ꝓ quo seruiciũ querit: Ruisũ si tanta bonitas illi in¬
erat. ut nicħ m̾itis tam multa daret. quomͦ malicia ei
iunẽe pot̾it. ut seriuentes ñ remun̾et: Ad hoc spectabat
qd̃ uisiblia omnia gratis data sunt hõi ⁊ continuo c̾atꝰ.
dñs rerum constitutꝰ est. Postea uͦ obedientia miũcta ẽ illi.

Expanded text:
duo illi bona Deus a principio praeparavit: unum visibile, alterum invisibile; unum corporale, alteunum transitorium, alterum aeternum; utrumque plenum, et utrumque in suo genere perfectum; unum carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum deaerendum proposuit, ut ex dono gratuito probaretur et excellentia promissionis, et fides promittentis. Si enim tale et tantum est quod gratis dedit, quale et quantum esse putandum est illud pro quo servitium quaerit? Rursum si bonitas tanta illi inerat ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia ei inesse poterit ut servientes non remuneraret? Ad hoc spectabat quod visibilia omnia gratis data sunt homini; et continuo creatus, dominus rerum constitutus est. Post ea vero obedientia injuncta est illi,
Abbreviated transcription (Latin):
nem fr̃ẽ erant ꝑfc̃am cognitõem hoĩem accepite
nusli dubiũ ẽẽ debet. qͣntũ uidelicet. suead aĩe eruditi¬
onem. stue ad corꝑauis usus necessitudĩem ꝑtin̾e uidebat.
cura est deo de bob. Cuiam ⁊ enĩboũ. ⁊ ꝓuidentiã. ⁊ ce¬
teroꝵ aĩaliũ deus hõi reliqͥt. ut dñat̃omi illiꝰ subicerẽt᷑¬

Expanded text:
m hominem accepisse nulli dubium esse debet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. cura est Deo de bobus? Curam etenim bonum et providentiam caeterorum animalium Deus homini reliquit, ut dominationi illius sub
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. Ex ip̃a nonest: qm̃ alum̃ accepit. In ip̃a cñ est.
ñ suum in qͣntum a semet ip̃a ñ ħt. Tali gͦ distincti¬
one fc̃a. qr .s. q̃dam uirtutes exsola natura sunt. q̃dã
ex gr̃a. si qrͣ. utrum pͥmus homo in alo pͥmo conditio¬
nis sue statu uurutes aliquas hu̾it: nlłatenꝰ ambi¬
gendũ putamꝰ affectꝰ bonos ⁊ scõm iusticiam ordi¬
natos nature illius apͥma sua origine insercos ꝑ qͦs
ad bonitatẽ ⁊ iusticiam ex seq̃ndam fili appecitu trahe¬
bat᷑ ⁊ in hiis quidẽ affectib bonis natiuales ittutes
constitisse quib a pͥncipio natura hominis forta ẽ
⁊ instructa. De illis aũ niitutib que uoluntate bo¬
na ex amore diumo mota ꝑficuint᷑. nicħ cem̾e cura
ip̃m qͣnͣtum ad pͥmum illã statum ꝑtinet: diffinire
uolumꝰ. Necipue cum de oꝑe caritatis illius nullum
dabile ñ fuit quia ñ ꝑseu̾auit. quia motꝰ incipien¬
tis uirtutis extinctus est. ⁊ abolitꝰ ꝑ teporem cłpe

Expanded text:
non est. Ex ipsa non est quoniam aliunde accepit. In ipsa tamen estnon suum, in quantum a semetipso non habet. Tali igitur distinctione facta quod quaedam virtutes ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum dabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipientis virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
fcã sunt q̃ ñ erant. ꝑ gr̃am saluatricem reꝑant᷑ que
ꝑierant. Grã creat̾x pͣmũ nature condite q̃dam bona
inseruit. Gr̃a saluatͥx ⁊ bona que natura pͥmũ cor¬
rupta ꝑdidit restaurat. ⁊ q̃ imꝑfc̃a ñdum accepit as¬
In secundis bonis deus homini cooꝑat᷑. Prima bonado¬
nũ dei sunt ñ m̾itũ hominis. Scda bona dei sunt ꝑ do¬
nũ. hominis ꝑ m̃itum pͥma bona gr̃a sunt. Scdã dona

Expanded text:
a sunt quae non erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit asin secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non meritum hominis; secunda bona et Dei sunt per donum, et hominis per meritum. Prima dona gratia sunt; s
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑am. quia nicħ in se hñt p̃t̾ nat᷑am. Nich tñ mereri
⁊̃ huiꝰmõi uitutes ñ mͥ conuenient̾ dici posse uid̾r.
qͣmuis extra bona ħ que pp̃ nat᷑am condita sũt nichii
cei p̃miũ sit in retributõne. S in hiis uͥtutib que ꝑ
gr̃am reꝑatͥcem sunt. Primũ sp̃c sc̃o bonã uoluntatẽ¬

Expanded text:
n mereri etiam hujusmodi virtutes non mihi convenienter dici posse videtur, quamvis extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quae per gratiam reparatricem sunt primum Spiritus sanctus bonam voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
fectus m̃tis sco̾m i̾bem ordinatꝰ qui scd̾m uarias eid̾e
m̃tis applicatõnes płimi eẽ dn̾r. unam tñ radicẽ ⁊ ori¬
ginem hñtes uoluntatem. una enĩ uoluntas scd̾m
qd̾ se ad uaria uł appetendo. uł fugiendo inclinat.
uarios format affectus. ⁊ diu̾sa scd̾m eosdẽ affectꝰ sor¬

Expanded text:
 qui secundum varias ejusdem mentis applicationes plurimi esse dicuntur, unam tamen radicem et originem habentes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus no
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ infirmitatẽ ad huc ꝑfc̃e ñ ablatam. ⁊ p̃p̃ gr̃am con¬
firmantẽ ad huc ꝑfecte ñ consũmatã Cum aũ infir¬
mitas tota emedio sublata su̾it. ⁊ gr̃a confirmans
fuerit ⁊ sũmata erit ñ posse pꝰcare. ñ qr uł tunc aut
Iaũt qͣr an uirtutes aliq̃ in ip̃o .iͦ. hoĩe ante pccͣ
fuerĩt. ⁊ si in ip̃o uirtutes fuert̃. utrũ in eis a¬
liꝙ meruerit. cum c̾ce uideant᷑ uirtutes sñ merito eẽ
ñ posse. Nos q̃dem iuitutes dupłr hr̃i respondemꝰ sod̾¬

Expanded text:
itatem adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut quaeritur an virtutes aliquae in ipso primo homine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ simłr si p̃scierit bona que habit᷑us fuisset si in obe¬
dientia ꝑstitisset: illd omĩo ꝓbabile ⁊ conseqñs eẽ uid̾r.
qd ad iustitutõem ⁊ formam recte uidendi magis spͤͨta¬
bat ut ei facienda indic̾ent᷑ potiꝰ qmͣ ut fut᷑a p̃dic̾ent᷑.
Ind̾ namq ⁊ arbitrii lb̾tatem ⁊ obedientie puritatem
minuere omĩo uid̾et᷑ si ip̃e homo añ meritũ futuroꝵ p̃¬
sciuis dic̾et᷑ quia nec bona sꝑare cum p̃sentia maloꝵ po¬
tuisset. neq cum p̃sentia bonoꝵ mala futura timuiss.
Opt̃ hoc gͥ magis conueniens uidicat᷑ pͥmũ hoĩem eoꝵ¬

Expanded text:
uisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futurorum praescius diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eo
Abbreviated transcription (Latin):
ea sane lib̾tate qua potuit siue ad bonũ siuie ad malũ
uolũtatis sue appetitũ inclinare. ad bonũ ꝙͥ gr̃a ad-
sicut ultima erit lib̾tas posse ñ peccare. ⁊ ñ posse p̾care.
Prima lib̾tas ad bonũ ꝙͣ ad uitoriũ hu̾it. s ad malũ ip̃r¬
firmitatẽ hu̾it. sic tñ ut nec ad bonũ cogeret᷑. nec qua
malũ ten̾et᷑. Ultima lib̾tas in bono gr̃am habebit. in
inalo infirmitatem ñ ħebit. nec solum gr̃am in bono
adiuuantẽ. s ⁊̃ contͣ malũ confirmãtem. adiuuantẽ
ut sit posse ñ peccare. conflnantẽ ut sit ñ posse pͦcare.
care ñ posse ñ peccare. posse pͤcare q lib̾tatẽ ħt sine
grã confirmante. ñ posse ñ peccare. qr infirmitatẽ ħt
sine grã adiuuante. Media lib̾tas post reꝑat̃õem añ
confirmat̃oem ht̃ gr̃am in bono. infirmitatẽ ĩ malo.
Gram in bono adiuuantẽ ꝓpt̃ lid̾tatem. ⁊ gr̃am contͣ
malũ ad niuuatẽ p̃p infirmitatẽ. ut sit in ea posse pec

Expanded text:
ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclinare. Ad bonum quidem adjuvsicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. care, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirm
Abbreviated transcription (Latin):
minis fuit añ pc̃cm. in eo quo fuit condit᷑. Scd̃s
status est post pc̃cm. si tñ status dicendꝰ est. ⁊ ñ pociꝰ
ruina in quẽ ꝑ pc̃cm ⁊ ꝑ penam pc̃ai post pccm seqns
est lapsus. Tercuis status ert hominis post resuirec¬
tionem a mortuis. qñ plene ⁊ ꝑfecte tam a pc̃co ꝙͣ
a pena pc̃ci lib̾abit᷑ ⁊ ñ solum in id in quo suit con¬
ditus. S supͣid ⁊̃ usq ad illd̾ ad qd̾ conditꝰ fuite resti¬
tuet᷑. In pͥmo stam diuisit deus ⁊ homo. In scdo statu.
In pͥmo stam laus dei erat. ⁊ aliꝙͥ prec̾ laudem. nich̾
tñ contra laudem dei. In scd̾o̾ statu nich ad laudem.
s totum contͣ laudem dei. In t̃cio stam totũ ad lau¬
dem. nicħ nich̾ p̃t̃ laudem. nec contͣ laudem dei Ad
laudem dei caritas pt̃ laudem nc̃caitas contͣ laudẽ¬

Expanded text:
minis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non potius ruina in quem per peccatum et poenam peccati post peccatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illud ad quod conditus fuit restituetur. In primo statu divisIn primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter laudem Dei nece
Abbreviated transcription (Latin):
una uigilaret contͣ negligentiã ꝓuidentia diuina in
ꝑte alt̾a staret tont᷑ iolentiã. Hac itaq gemina cꝰ.¬
todia munita ciuitas uite humane nullis ad u̾¬
sis lede̾t᷑ quia si rõ humana ñ tepuisset ad u̾sus
negligentiã: ꝓuidentia diuina ñqmͣ in hoĩe uiolen¬
tie locũ cedissent. Quia uͦ rõ pͥmũ ꝑ negligentiã lo¬

Expanded text:
aret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero
Abbreviated transcription (Latin):
buisset si ꝑstitisset. Sicut enĩ in obedientia homins
ꝑ subseantẽ cognitõem ignorantiã pͥme cognitõni mł¬
tũ abstulit. sic  eidon cognit̃oem si in obed̾ia ho ꝑsti¬
tisser ꝑ subseq̃ntẽ reuelatõem płimũ adcendũ fuit. ap¬
dũ uͦ diuine cognitõnis qmͣ pͥmus que homo huisse
condit᷑. explicare difficile est. excepto eo qd dixiꝰ qꝑ
Oiro cognitõem sui eund̾ hoĩem a pͥma cognit̃e ¶¬
sua talem accepisse cdimꝰ. ut ⁊ debitũ obediẽtie
sue gͦ suꝑiorem agnosd̾et. ⁊ debitũ ꝓuidentie sue gͥs ĩfe¬
riorem ñ ignoraret. Hoc siquid̾ erat sem ip̃m agnosde̾
conditõem. ⁊ ordĩem. ⁊ debitũ suũ siue stipra se. sũi in se

Expanded text:
buisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis buisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Moducreditur explicare difficile est, excepto eo quod diximusrro cognitionem sui eumdem hominem a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, con
Abbreviated transcription (Latin):
peccando ñ ꝑdidit. Idcirco deus post mod̾ illum ꝑ scͥptas
suas de esmoi erudłe ñ curauit. De scĩa uͭ aĩe soia iocͥco
homo cum reꝑabat᷑ erudiendꝰ fuit. qm̃ solam illam pͥ
biũ ñ est. qm̃ si ꝓ uita tẽporali consuanda in rebi
insitoriis tam magnã scĩam accepit multo magisꝓ uita
et̾na ad ipiscenda excellentõrem. ⁊ habũdantiorẽ in te¬
lestib cognitõem hr̃e debuit. Cegnouit̃ gͦ hõ c̾atorẽ suũ.
mͦ a c̾centib absñs fide q̃rit᷑. s ea qua cunc ꝑ p̃sentiã
contẽplatõnis scienti manifestꝰ cnebat᷑. Sciendũ tũ et
ꝙ illam p̾mã cognit̃oem hominis. qmͣ de creatore suo ha¬
buit sicut maiorem. ⁊ c̾tiorem illa cagnitone q̃ nc̃ in
sola fide constati u̾acit̾ ditimꝰ. ita etiã ila ñ pꝰmodũ
in excellentia contẽpłonis diuine manifeste reuela¬
bit᷑ minorem ncc̃e est confiteam᷑. Cagnouit̃ gͥ c̾ator ẽ
suũ homo. ñ tñ ita excellent̾ sicut postea cognostere de¬

Expanded text:
peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum per scripturas suas de ejusmodi erudire non curavit. De scientia vero animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam pribium non est. Quoniam si pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, modo a credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiam contemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere de
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ ꝑ se stare ñ sufficiens alio p̃t̃ se ⁊ extͣ sebono
⁊ ad ullud qd̾ datũ fu̾at aspoñet᷑ custodia ne amit̾¬
teret᷑. ⁊ ad illd̾ qd̃ ꝓmissũ fu̾at aꝑiret᷑ uia ut q̃reret᷑
⁊ inueniret᷑. ꝓpterea ad bonũ datũ posita est custodia
p̃ceptũ nature. ⁊ ad bonũ ꝓmissum aꝑta est uia p̃cep¬
tũ discipline. Duo ista p̃cepta data sunt hõi ẜ̃ceptũ nͨͤ.

Expanded text:
tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia, praeceptum naturae; et ad bonum promissum aperta est via, praeceptum disciplinae. Duo ista praecepta data
Abbreviated transcription (Latin):
deduc̾et᷑. si ꝓ huis que sub̾ta illi fu̾ant seruire cogeret᷑. i¬
ꝓpt̃ hoc inuisibilia quasi uera bñ seruienti post m̾i¬
tum ꝓmittũr. Ista aũ quasi modica ⁊ tͣnͣsitoria gratis
int̾merendũ adiciũt᷑. Ista utt̾um ad solaciũ. Illa postea
ad gaudiũ. Ista ad substentatõem. illa ad głificatõem. Si¬
ne illis ñ pot̾est h̾o beatificari in pr̃ia. sñ istis ñ potest sb̾.¬
stentar inuita. ꝓpt̃ qd̾ ⁊ talis factus est hõ ut int̾im
nunc ad tp̃s istis indigeret. quatuꝰ ꝑ ista indigentiã suã
qͥppe dignitas humane conditõnis qd̾ talis fcã est ut nł¬
lum ei bonũ p̃t̃ sũmũ suffic̾et ⁊ rursũ magna lib̾tas q
in tm̃ arbitrio suo dimissa est ut ad ip̃m borũ sũmũ co¬
gi ñ possit. quatinꝰ sola uoluntate ad slld̃ iret qd̾ so¬
la dilectõne possidẽ deberet. ut gͦ int̾ioris uite bonum
ad qͥrere ad disc̾et: ext̃ior uita eius talis frã ẽ. ut ad

Expanded text:
etur, si pro his quae subjecta illi fuerant, servire cogeretur. Propter hoc invisibilia quasi vera bene servienti post meritum promittuntur; ista autem quasi modica et transitoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via. Propter quod talis factus est homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret, quatenus per ista indigentiam suam nis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ ⁊ ꝑ se mouet᷑ ⁊ eius est qd̾ mouet᷑ uł ad me¬
ritũ si bñ. uł ad culpam si male. Qd̾ aũ corpꝰ moue̾
necessitate mouet᷑ q ab alio mouet᷑ hoc est a mente.
nec suũ est qd̾ mouet᷑. s illius a quo mouet᷑ siue ad
m̾itum si bñ. siue ad culpam si male. Ita motꝰ m̃¬
tis: dñat᷑ motui corporis lege nature subiecto. ⁊
qñ abut̾r illo. uiciũ est ĩꝑantis cebitũ obedientis.
uec culpat᷑ qui duc̾r. qr ncc̃tate duc̾r s culpat᷑. qͥdu

Expanded text:
et per se movetur; et ejus est quod movetur, vel ad meritum si bene, vel ad culpam si male. Quod autem corpus movetur necessitate movetur, qui ab alio movetur hoc est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur
Abbreviated transcription (Latin):
dam hł eiꝰmõi. Ad nccła enĩ ⁊ salubria ꝑtinet pre¬
ceptio. ad noxia ꝓhibitio. ad media concessiõ. De Ge¬
ꝑ quam hanc uitam suam infi̾orẽ uite inferi
custodiret. Eadem ꝓuidentia naturali fugiendo oris¬
noxia. salubria appetendo. mediis ad utrũlibet utens.
hac gͦ custodia munitꝰ negligentiã uitare potuit. s ui¬
olentiam repelłe ñ potuit. In ꝓuidentia enĩ hominis

Expanded text:
aedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. r quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia en