comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stinatis. iniquitatem quam rectissime ueritas
improbat. dampnare nouit ip̃e non facere. Sic̃
enim uoluntati eius tribuitur humana natu¬
ra nullo dubitante laudanda. sic homĩs uolũ¬
tati culpa tribuitur nullo recusante dampnã¬
da. Que uoluntas honĩis. aut hereditatum i¬
itium transmisit in posteros. quos in se hũit
cum peccaret aut ad quisiuit eciam cetera ui¬
tia. cum in se ip̃o unusquisq perdite uiueret.
Sed neq ab illo quos origmaliter trahitur. neꝙ
ab hiis que unus quisq in uita ꝓpria. uł non intel¬
ligendo. uel nolendo intelligere mala congregat
ueł etiam instrustus ex lege ad ditamento preua¬
ricationis exaggerat. quisquam libatur et iusti¬
tione fidei et timoris dei imꝑtito salubriter or̃o¬
ms affectu et effectu. donet sanet om̃s langores
nr̃os. et redimat de corruptione uitam nãm
et coronet uos in miseratione et mĩa. Uerum
isti qui ꝑsonaꝵ acceptorem fieri existimant de¬

Expanded text:
stinatis iniquitatem, quam rectissime ueritas stinatis iniquitatem, quam rectissime ueritas inprobat, damnare nouit ipse, non facere. sicut enim uoluntati eius tribuitur humana natura nullo dubitante laudanda, sic hominis uoluntati culpa tribuitur nullo recusante damnanda. quae uoluntas hominis aut hereditarium uitium transmisit in posteros, quos in se habuit, cum peccaret, aut adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite uiueret. sed neque ab illo. quod originaliter trahitur, neque ab his, quae unusquisque in uita propria uel non intellegendo uel nolendo intellegere mala congregat uel etiam instructus ex lege additamento praeuaricationis exaggerat, quisquam liberatur et iustitione fidei et timoris dei impertito salubriter orationis affectu et effectu. donec sanet omnes languores nostros et redimat de corruptione uitam nostram et coronet nos in miseratione et misericordia. Verum isti, qui personarum acceptorem fieri existimant de
Abbreviated transcription (Latin):
enim liberari per grãm xp̃i quosdam eciam eorum
qui dicunt. quid ad huc conqueritur. nam uolun¬
tati eius quis resistit. Que si iusta est excusatio:
non iam gratiuta gr̃a. sed sp huius excusatiomiᷤ
usticiam liberantur. Si autem gr̾a est. qua libe¬
rantur: profecto hec excusatio iusta non est. Tũc
enim uera gr̃a est qua homo liberatur. si non
scd̾m debitum iusticie retribuitur. Nicħ ergo fit
in eis quidicunt quid adhuc conqueritur nam
uouratati eius quis resistit. insi quod legitur in
laro salomonis. insipientia uiri uolat iuas eius
dm̃ autem causatur corde suo. Quamius itaq d̾s
faciat uasa ire in ꝑditionem. ut ostendat itam et
demonstret potentiam suam. qua bene utamur
etiam malis. et ut notas faciat diuitias głe sue ĩ
masse debitum. sed sue gr̃e largitate donatum:
tũ in eisdem ire uasis p̃p̃ mitum masse in contu¬
meuam debitam fcĩs. id est i hom̃ib pp̃ nature
qudem bonum creatis. sed pp̃ iuitia supplicio de¬

Expanded text:
i quosdam etiam eorum, qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? quae si iusta est excusatio. non iam gratuita gratia sed propter huius excusationis iustitiam liberantur. si autem gratia est. qua liberantur, profecto haec excusatio iusta non est. tunc enim uera gratia est, qua homo liberatur, si non secundum debitum iustitiae retribuitur. nihil ergo fit in eis. qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? nisi quod legitur in libro Salomonis: Insipientia uiri uiolat uias eius: deum autem causatur corde suo. Quamuis itaque deus faciat nasa irae in perditionem, ut ostendat iram et demonstret potentiam suam, qua bene utatur etiam malis, et ut notas faciat diuitias gloriae suamassae debitum sed suae gratiae largitate donatum. tamen in eisdem irae uasis propter meritum massae in contumeliam debitam factis. id est in hominibus propter naturae quidem bona creatis sed propter uitia supplicio de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto accepisti. Quid em̃ boni habes. quod non
accepisti. Quapp̃ o homo si accepturꝰ es uitã
eternam iusticie quidem stipendiũ est. sed p̾ gr̃a
est: cui grã est. et ip̃a ustitia. T̃ibi eni tanqũa de¬
bita redderetur si ex te tibi eẽt iusticia tui debet᷑
slunc uero de plenitudine eius accepimꝰ: non so¬
lum grãm qua nunc iuste in laborib usq infi¬
nem uiuimus. sed eciam gram pro hac gr̃a ut
ni reqriem postea sine fine uiuiamꝰ. Hoc nich
salubrius fides credit qi ncħ uerius ĩtellectus
inuenit. Et debennis audire ꝓpħam dicentem
nisi credideritis iñ intelligetis. Sed extusabũt
se niquit hom̃ies qui nolunt recte fideliterꝙ
uiuere. dicentes. Quid nos fetimus qui ma

Expanded text:
ofecto accepisti. « Quid enim boni habes, quod non accepisti? » Quapropter si accepturus est vitam aeternam, justitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia est, cui gratia est et ipsa justitia. Tibi enim tanquam debita redderetur, si ex te tibi esset justitia cui deberetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamus\'. hoc nihil salubrius fides credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, et. debemus audire prophetam dicentem: Nisi credideritis, non intellegetis. \'Sed excusabunt se\'. inquit. \'homines, qui nolunt recte fideliter uiuere, d
Abbreviated transcription (Latin):
tue. Non.n. aliqͥd meũ conculcabio inuito. No
ui quid beingnitatis in nos aĩo geras. Q̾ tñ le¬
cta si ꝑbaueris. et uera ꝑuideris. nr̃a e̾e ño putes.
nisi quod data st̃. Eo q te ꝯu̾tas licet nide tͥ qͦ
est. ut ea ꝓbares datum. Nemo .n. ꝙ legit ĩ codi¬
ce ip̃o cernit uerũ ẽe. aut ĩ eo qͥ scripserit s m
se potus. si eius m̃ti quodã ñ uulgarit̾. candid̾
s a fece corꝑis remotissimu̾ lum̾ u̾itatis ĩps¬
sum ẽ. Qd̃ si aliqua faisa ac ĩpbanda ꝯpete¬
ris. de humano mibulo uroratã scias. et ea ue

Expanded text:
tuae. non enim aliquid meum inculcabit inuito; noui tuae. non enim aliquid meum inculcabit inuito; noui enim quid benignitatis in nos animo geras. quae tamen lecta si probaueris et uera peruideris, nostra esse non putes, nisi quod data sunt, eoque te conuertas licet, unde tibi quoque est, ut ea probares, datum. nemo enim, quod legit, in codice ipso cernit uerum esse ant in eo, qui scripserit, sed in se potius, si eius menti quoddam non uulgariter candidum et a faece corporis remotissimum lumen ueritatis inpressum est. quod si aliqua falsa atque inprobanda compereris, de humano nubilo inrorata scias et ea ue
Abbreviated transcription (Latin):
dentiam tuam. ut timorẽ dei nõ irrõnabilẽ
ułꝰ inseras infirmmiori uasi tuo. uł nutrias d̾ia
lectione. grauiq colloquio. Nemo .n. fere sol¬
licitus de statu aĩe sue. atq ob hoc sine ꝑti¬
nentia in quirende uoluntatis dñi int̾etus ẽ.
qui bono dem̾ostrare usus ñ dmoscat quid
int̃ scisia qd libet atq unam catholicam
aio. augustinus.
aio. augustinus.
dat Recolimꝰ .n. ardorem inqͥsitionis tue. cũ ẽẽt
mirabił: ñõ fuisse perturbatam modestiã dispu¬
tandi. Nam neq flagrantiꝰ ꝑcunctantẽ. neq tnͣ¬
quilluis audientẽ ꝙ̃ qũa facile inueniri. Uellẽ
itaq tecũ multũ loqui. Non .n. mlłtũ eẽt. qu̾at̃¬
cũq ẽẽt. si tecũ loquerer. S qr difficile ẽ quid
opus ẽ. causas q̃rere: prorsus difficileẽ. Erit for¬
tasse aligñ facillimũ. Ita d̾s uelit. Nũc certe
oĩa nr̃a legenda p̾beat prudentissime caritati

Expanded text:
dentiam tuam, ut timorem Dei non irrationabilem dentiam tuam, ut timorem Dei non irrationabilem vel inseras infirmiori vasi tuo, vel nutrias, divina lectione gravique colloquio. Nemo enim fere sollicitus de statu animae suae, atque ob hoc sine pertinacia inquirendae voluntati Domini intentus est, qui bono demonstratore usus non dignoscat quid inter schisma quodlibet atque unam Catholicam XI. Augustinus AIO AUGUSTINUS. dat. recolimus enim ardore inquisitionis tuae, cum esset mirabilis, non fuisse perturbatam modestiam disputandi. nam neque flagrantius percontantem neque tranquillius audientem quemquam facile inuenerim. uellem itaque tecumcumque esset, si tecum loquerer. sed quia difficile est, quid opus est causas quaerere? prorsus difficile est. erit fortasse aliquando facillimum ita deus uelit —, nunc certe mnia nostra legenda praebeat prudentissimae caritati
Abbreviated transcription (Latin):
landũ ẽ: illi aũ nõ. si pp̃ca diligitur: s si tał ẽ.
qualem c̃ẽ existimat a quo ⁊p̃ea diligit᷑ Quia¬
les itaq nos suus. qu̾atũq in dm̃ ꝓmoueri¬
mꝰ ip̃e uderit cuiꝰ nõ solum de hom̃is bono. s de
homine ip̃o nõ põt errare uiditiũ. Tibi ad m̾ce¬
dem b̾itudinis ꝙ ad hanc attinz. sat̾ est. ꝙ nos
collaudas tanqũa taies sumꝰ. mirabiłr horta¬
ris ut tales ẽẽ cupiamus. ub̃iores eciã si nõ so¬
lum te ꝯm̃des oronib nris. sed eciam pro nob̾
orare ñ p̾t̾mittas. Gratior .n. ẽ d̾o pro fr̃e dep̾¬
catio. ubi sacrificiũ caritatis offertur. ꝑuulũ
opto grandesc̾e. domui quoq tue unã fidem
et deuotionẽ uerã q̃ sola catholica est ꝓueĩre
desidõ. et p̾tor. In qua rem si qu̾a forte aliam
oꝑam nr̃am necessariam existimas. ne tͥ du
caritatis. Inud sane ãmonuerĩ religiosã pru¬

Expanded text:
landum est; illi autem non, si propterea diligitur, sed si talis est, landum est; illi autem non, si propterea diligitur, sed si talis est, qualem esse existimat, a quo propterea diligitur. quales itaque nos simus quantumque in deum promouerimus, ipse uiderit, cuius non solum de hhomine ipso non potest errare iudicium. tibi ad mercedem beatitudinis, quod ad hanc rem adtinet, satis est, quod nos cum laudas, tamquam tales simus, mirabiliter hortaris, ut tales esse cupiamus; uberiores etiam, si non solum te commendes orationibus nostris, sed etiam pro nobis orare non praetermittas. gratior enim deo est pro fratre deprecatio, ubi sacrificium caritatis offertur. Paruuluopto grandescere. domui quoque tuae unam fidem et deuotionem ueram, quae sola catholica est, prouenire desidero et precor. in quam rem si quam forte aliamnostram operam necessariam existimas, ne tibi vcharitatis. Illud sane admonuerim religiosissimam pru
Abbreviated transcription (Latin):
et grãs ago do et dño nr̃o de fite et spe. et carita¬
te tua tibi q apud eũ quod de nob̾ tam bñ existi¬
mas. ut fideles dei ẜuos ẽẽ credas. id q ipm̃ in no¬
b̾ corde purissimo diligas: quãcẜ huic eciã gra¬
tulandũ beniuolentie tue pocꝰi qu̾a gre ag̾ede
sint. Tibi .ii. prodest ip̃am dilig̾e bonitatẽ qũa ꝓ¬
fecto diligit qui eũ diligit ꝙ̃ credit bonũ. siue
ille se ita. siue ałr qũa cred̾r habeat. Unus tm̃
ĩ hac re cauendꝰ error ẽ: ne quisqu̾a. nõ de hoĩe
s de ip̃o hom̃is bono ałr sentiat qu̾a ueritas pͦ¬
tulat Tuu̾o fr̃ dilectissime qui nullo m̃o er¬
ras credendo uł sciendo magnũ bonũ ẽe libñt᷑
d̾o casteq seruire: cũ ꝙ̃lib hõim pp̃ea diligis
ꝙꝓ huiꝰ boni ꝑticipem credis. tecũ ẽ fructꝰ tus.
e̾ciã si ille nõ ita site Quapp̃ tͥ de hac re gratu¬

Expanded text:
et gratias ago deo et domino nostro de spe et fide et caritaet gratias ago deo et domino nostro de spe et fide et caritate tua tibique apud eum, quod de nobis tam bene existimas, ut fideles dei seruos esse credas idque ipsum in nobis corde purissimo diligas. quamquam hinc etiam gratulandum beniuolentiae tuae potius quam gratiae agendae sint. tibi enim prodest ipsam diligere bonitatem, quam profecto diligit, qui eum diligit, quem-credit bonum, siue ille se ita siue aliter, quam creditur, habeat. unus tantum in hac re cauendus error est, ne quisquam non de homine, sed de ipso hominis bono aliter sentiat, quam ueritas postulat. tu uero, frater dilectissime, qui nullo modo erras credendo uel sciendo magnum bonum esse libenter deo casteque seruire, quemlibet hominum propterea diligas, quod huius boni participem credis, tecum est fructus tuus, etiam si ille non ita sit. quapropter tibi de hac re gratu
Abbreviated transcription (Latin):
mis sũmo sit Sũmũ illud ẽ ip̃a beatitas. Infimũ
nec b̾m põt ẽe nec miserũ. Quod uͦ mediũ iuit
melmatõe ad infimũ nusere. ꝯu̾sione ad sũmũ
b̾e uiuit. Qui xp̃o credit nõ diligit infimũ. nõ s̃¬
bit ĩ medio: atq ita sũmo iħere fit ydoneus. Et
hoc ẽ tꝑtũ quod ag̾e iubemur. monenuit. acc̃ẽ¬
ui a duob tͥ scͥpta deb̾entur cuimula
p̾sentem uides. cuĩ ex ore cum me quoq accipis.
poteram nõ restribe. nͥ ip̃o uibente fecissem quo ꝑ¬
ficiscente suꝑuacaneũ uidebatur ẽẽ ꝙ feci. Quapp
fertilius tecum fortasse colloquor quã si coram ad¬
essem. cũ et epłam meã legis. et eũ audis. in cuiꝰ
pectore me hitare optime nosti. Cũ magno gau¬
dio litteras scĩtatis tue. consid̾aui atq digessi. ꝙ
et xp̃ianũ aĩm tuũ sme ullo fuco mniqui tẽporis
et in nos amicissimũ p̾se gerunt. Gratulor tibi

Expanded text:
nus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nec beatum potest esse nec miserum; quod uero medium, uiuit inclinatione ad infimum misere, conuersione ad summum beate uiuit. qui Christo credit, non diligit infimum, non superbit in medio atque ita summo inhaerere fit idoneus. et hoc est totum, quod agere iubemur, monemur, accenum a duobus tibi scripta deberentur, cumulatm nostrum praesentem uides, cuius ex ore cum me quoque accipis, poteram non rescribere, nisi ipso iubente fecissem, quo proficiscente superuacaneum uidebatur esse, quod feci. quapropter fertilius tecum fortasse conloquor, quam si coram adessem, cum et epistulam meam legis et eum audis, in cuius pectore me habitare optime nosti. cum magno gaudio litteras sanctitatis tuae consideraui atque digessi, quod et christianum animum tuum sine ullo fuco iniqui temporis et in nos amicissimum prae se gerunt. Gratulor tibi
Abbreviated transcription (Latin):
et cuns ĩducremur utilib. sam de secuittate
nescio utr̃ quice᷑p ĩ hoc mu̾do sꝑandũ sit. Scͥpsi
nec recepi una rescͥpta. Misi adu̾sus maniche¬
os libros quos ꝑatos eo em̃datos mittere po¬
tui. nec quice ex ilł iudicii mot᷑c ur̃ notũ mͥ fcm̃
ẽ. Nũc eos repetere iam me: uos aũ restituere ꝯuẽit
peto itaq ne differatis eos remitt̾e. cũ rescͥptis qͥb
nosse cupio quid de ilł geritis. uł adhuc ad illũ erro¬
rem expugn̾adũ. quid armature uob̾ opus ẽẽ arbi¬
trem̃i. Sane qm̃ te noui. accipe hoc qͥddam grãde
et breue. Est natura ꝑ locos et tp̃a mutabił ut aĩa
Quod hic insinuã quoqũo mutabile: creatura d̾r
Quod ĩmutabile creator. Cũ aũ omĩe qd̃ ẽẽ dm̃s
ni quãtum manet dicamꝰ. et in quãtũ unũ ẽ. oĩs
porro pulcritud̾is forma unitas sit: uides ꝑfecto
i ista distributione naturaꝵ. quid sit sũme. quid
infime. et tñ sit quid medie maiꝰq infimo et mi¬

Expanded text:
et curis indueremur utilibus. nam de securitate nescio utrum quicquam in hoc mundo sperandum sit. scripsi nec recepi ulla rescripta. misi aduersum Manichaeos libros, quos paratos et emendatos mittere potui, nec quicquam ex illis iudicii motusque uestri notum mihi factum est. nunc eos repetere iam me, uos autem restituere conuenit. peto itaque, ne differatis eos remittere cum rescriptis, quibus nosse cupio, quid de illis geritis uel adhuc ad illum errorem expugnandum quid armaturae uobis opus esse arbitremini. Sane quoniam te noui, accipe hoc quiddam grande et breue. est natura per locos et tempora mutabilis, quod hic insinuaui quoquo modo mutabile, creatura dioitur; quod inmutabile, creator. cum autem omne, quod esse dicimus, in quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis porro pulchritudinis forma unitatis sit, uides profecto in ista distributione naturarum, quid summe sit, quid infime et tamen sit, quid medie, magis infimo et mi
Abbreviated transcription (Latin):
le nr̃a ẽẽ deputes. Hoetarer ant te ad q̃rendũ
lusi iadere mͥ uderer hiantia qͥdam ora cordis
tur. Hortarer eciã ut ꝙ uerum cognou̾is uirilit̾
discussis corꝑis regum̃tis ꝙ in te uiuit ape

Expanded text:
nostra esse deputes. hortarer autem - te ad quaerendum, nisi uidere mihi uiderer hiantia quaedam ora cordis tui; hortarer etiam, ut, quod uerum cognoueris, uiriliter discussis corporis tegumentis, quod in te uiuit, ape
Abbreviated transcription (Latin):
homo. quis me libabit de corpore mortis huuis.:
b̾at a uulnerib illius trucidatoris. insiunus
gr̃a saluatoris. Nemo liberat uenundatos sub
pccõ a uincuł captiuantis. insi gr̃a redimẽtis.
ac per hoc unnĩsi qui se in nequitiis et iniqui¬
tatib extusatos uolunt. ideo iustissime puniũ¬
tur: quoniam qui lib̾antur. non nisi per graciã
libantur. Nam si extusatio illa uista ẽẽt. n̾o inde
iam gr̃a sed iusticia lib̾aret. Cum uero non libe¬
rat nsi gr̃a: nncħ iustum inuenit in eo quẽ
lib̾at nõ uoluntatem. nõ oꝑationem. no saltẽ
ip̃am excusationẽ. Nam si hec inuista est: qͥs

Expanded text:
homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? berat a uulneribus illius trucidatoris nisi unius gratia saluatoris: nemo liberat uenundatos sub peccato a uinculis captiuitatis nisi gratia redimentis. Ac per hoc uniuersi, qui se in uequitiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime puniuntur, quoniam, qui liberantur. nonnisi gratia liberantur. nam si excusatio illa iusta esset. non inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. quem liberat. non uoluntatem, non operationem, non saltem ipsam excusationem; nam si haec iust
Abbreviated transcription (Latin):
cat. suie qui non iudicat quia et ip̃a ignorantia ĩ
eis qui intelligere noluerunt. sine dubitatione
pccm̃ est. in eis autem qui non potuerunt: pccĩ
pena. Ergo in utrisq non est iusta extusatio. sed
iusta dampnatio. Ideo autem diuina eloquia e¬
os mexcusabiles dicunti qui nõ ignorantes. sed
scientes peccant: ut scd̃m iudicium superbie su¬
e quo multum confidunt oe uirib ꝓprie uolũ¬
tatis. se inexcusabiles uideanti quia de ignorã¬
cia iam n̾o hñt excusationem. dum non est iꝰti¬
cia cui p̾sumebant sufficere uoluntatem. At
uero ille cui dñs et sciendi et obediendi largitus
est gram̃ per legem in quit cognitio peccati. Et
pcem̃ non cognoui nsi per legem. nam concupi¬
scentiam nesciebam. insi lex diceret. non cõcu¬
pisces. Nec iult intelligi hominem. Et cũ hac¬
rem hominẽ. Et cum hac nõ solũ scientia. uer̃
eciam delectatione legis postea dicit Miser ego

Expanded text:
cat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in cat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes sed scientes peccant. ut secundum iudicium superbiae suae, quo multum confidunt de uiribus propriae uoluntatis, se inexcusabiles uideant, quia de ignorantia iam non habent excusationem et nondum est iustitia, cui praesumebant sufficere uoluntatem. at uero ille, cui dominus et sciendi et oboediendi largitus est gratiam: Per legem. inquit, cognitio peccati et: Peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: pisces. Nec vult intelligi hominem prarem hominem: et cum hac non solum scientia, verum etiam et delectatione legis, postea dicit, Miser ego
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nõ credidimꝰ᷑. ft humana quippe superbia
tanqua p̾sumens de inrib liberi arbitrii excusa¬
ẽ quod peccat. Scd̃m hanc excusationem in¬
excusabiles dicit scriptura diuina quoscumq
scientes petcare ꝯuincit: dei tñ iustum iudiciũ
nec illis ꝑcit qui non audieriurt. Quitumq .n.
sine lege peccauerunt sine lege peribunt Et qu̾a¬
ius se ipĩ excusare iideantur. non admitti hanc ex¬
cusationem qui scit se fecisse homine rectum. eiq
obedientie dedisse p̾ceptum. nec nisi eiꝰs quo ma¬
le usus est libero arbitrio uoluntatis etiam quod
transiret in posteros manasse pccm̃. Neq emim
dampnantur qui non peccauerunt qñ quidem
illud ex imo in om̃s ꝑtransiit. in quo ante ꝓpria
in singulis quib q peccata om̃s ꝯmuniter pec¬
cauerunt. ac per hoc inexcusabił est omĩs peteator
us reatu originis. uel additamento ꝓp̾e uolunta
tis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui uidi¬

Expanded text:
ideo non credidimus.\' humana quippe superbia ideo non credidimus.\' humana quippe superbia tamquam praesumens de uiribus liberi arbitrii excusae, quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincit. dei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudi
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt. sed cognosdentes inquit dm̃. non ut
dĩ glorificauerunt. aut grãs egeruntr qu̾ato
magis in excusabiles sunt qui ex lege eius in¬
structi confidunt seipõs duces ẽe cecoꝵ. et ali¬
os docentes se ip̃os non docent qui p̾dicant ñ
furandum. et furantur. et cetera qͥ de ip̃is apłs
loquitur: Eis quippe dicit. Propterea mexcusabi¬
lis es o homo omis qui uidicas. In quo eñ aliũ
iudicas. teipm̃ condempnas: eadem enĩ agis q̃
iudicas. Sicit eñ dñs ip̃e in euangłio. Si non
uenissem eo lotutus eis fuissem. pcem̃ nõ habe¬
rent. Nunc aũ excusationẽ n̾o hñt de pcco suo.
Non utiq peccatũ nullum hreñt. qui pleni e¬
rant aliis multis magnisq pccĩs: sed hoc pec¬
catum uislo intelligi non eos ħituros fuisse si
nõ uenisset. quo cũ audissent eum nõ credide¬
runt in eumm: hanc eos excusationem ud̃ hr̃e
asserens qua possent dicere. Non audiuimus.

Expanded text:
nouerunt, sed cognoscentes, inquit. deum non ut nouerunt, sed cognoscentes, inquit. deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt —. quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege eius instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum et alios docentes se ipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemnas; eadem enim agis. quae iudicas. Dicit etiam ipse dominus in euangelio: Si non uenissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. non utique peccatum nullum haberent, qui pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo. cum audissent eum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas apud dm̃: Absit. Sed inscrutabilia c̃
iudicia eius. et inuestigabiles me eius. Et ĩ
maiorib dum taxat etatib merito dici potest.
hii noluerunt intelligere ut bene ag̾ent. hii
quod est grauuis intellexerunt. et non obedie¬
runt qr sicut scͥptum ẽ uerb nõ emendabitur
ẜuus durus. Si .n. et intellexerit: nõ obediet.
Unde non obediet uisi sua pessima uolũtate
cui grauior dampnatio diuina equitate debe¬
tur: Cui .n. plus datur. plus exigitur ab eo. Istoᷤ
.ii. ira dei de celo ait apłs. suꝑ omñe impieta¬
tem et ĩiusticiã hominũ. eoꝵ qui uentatem
ĩ iniquitate detinent quia quod notum ẽ
dei manifestum est in illis. Seus .ii. illis mãi¬
festauit. Inuisibilia enim eius a creatura mũdi
per s ea que fc̃a sunt intellecta conspicuutur
sem piterna quoq uirtus eus ac diuinitas ut
sint  mexcusabiles. Si ergo istos mextusabiles
sed iniqui et impii ꝑmanserunti neq em̃ cog¬

Expanded text:
iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Et in maioribus dum taxat aetatibus merito dici potest: Hi noluerunt intellegere, ut bene agerent: hi, quod est grauius, intellexerunt et non oboedierunt, quia, sicut scriptum est. uerbis non emendabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet. unde non oboediet nisi sua pessima uoluntate? cui grauior damnatio diuina aequitate debetur: cui enim plus datur, plus exigetur ab eo. istos ra dei de caelo, ait apostolus, super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, quia, quod notum est dei, manifestum est in illis: deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles. Si ergo istos inexcusabiles sed iniqui et impii permanserunt — neque enim non cog
Abbreviated transcription (Latin):
quem breuiter tanqu̾a ex eoꝵ uoce sͥ obiecit
apłs. ut dicanti Quid ad huc conq̾ritur: Nam
uoluntati eus quic resistit: Hoc est .n. dice̾.
Quid de nob̾ sit q̃rela. quod dm̃ offendamus
male niuendo. cũ ullius uoliratati nemo pos¬
sit resistere. qui nos obdurauit mĩam non
p̾stando. Si ergo illos nõ pudet hac excusati¬
one non nob̾ sed apło dicere. o homo tu quis¬
es qui respondeas deo: Numquid dicit figmẽ¬
tum ei qui se finxit. quare me sic fecisti: An
non ht potestatem figuius luti ex eadem masta¬
in honorem debitũ pp nũe grãm. aliud incontu
quid eis largiatur cum id suppliciũ recipient ira¬
sa mĩe ire. quod pariter om̃ib debebatur: Satis¬
⁊ sit int̾im xpĩano ex fide adhuc uiuenti. et nd¬
dũ cernenti quod ꝑfectũ est. sed ex parte scien¬
ti nosse uel credere quod neminem deus lib̾et
cius quam illum liberet aut nõ liberet scrutes᷑
qui potest iudicioꝵ eius. tam magnum ꝓfũdũ
uerumtamen caueat p̾cipitium. Nuquid.n.

Expanded text:
 obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apoes qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Utquid me sic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massain honorquid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberetautem illum potius quam illum liberet aut non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim
Abbreviated transcription (Latin):
iste ꝑlixus ẽ. et oncrosus occupationib tuis. da
ueniam: qr ut ħ ad te scriberem. et occupatus
literis tuis indicib erga nos beniuolentie tu¬
e tetũ ista colloquerer. eciã ego unũ feci ĩt̾¬
rũpendis occupationib meis. Si qua illos a¬
lia excogitare adu̾sus fidem catholica scitis.
et q̃ cumos adu̾sus eos ne dñici gregis infima
deuastent uos qͦ fideli et plane pastorali dilecti¬
one disseretis. nota facite nob̾. Hereticoꝵ cͥpe
ĩ quietudine ut scͥpturas uigilantiꝰ ꝑscrutemur
inde ne ouili xp̃i noteant eis possit occurri tan¬
ꝙͣ de sompno ignauie urã extitetur ĩdustria.
Ita ꝑ multiplicẽ gr̃ãm saluatoris qd mimitꝰ¬

Expanded text:
iste prolixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. haereticorum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem gratiam saluatoris
Abbreviated transcription (Latin):
mali facuinte bene uiuunt. Si autem male ui¬
iuint de suuio male uiuunt. uł quod originasr
tiaxerunt. uei quod insuꝑ addiderinm. Sed si
uasa sunt ire que ꝑfecta sut ad ꝑditionem qͥ
ullis debita redditur: s̃ hoc imputent: quia ex ea
massa facta sunt qu̾a pp̃ unus pecm̃ in quo õs
peccauerunt merito deus uisteq dampnauit
sa factis suppliciũ debitum reddere no luu
nõ se inflent sed ipm̃n glorificent. qui eiꝰͥ mi¬
sericordiã ño debitam prestitto: et si quid ałr
sciput: hoc quoq iłlis oeus reuelauit. Postͤ

Expanded text:
autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecta sunt ad perditionem. quae illis debita redditur, sibi hoc inputent, quia ex ea massa facta sunt, quam propter unius peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito deus iusteque damnauit;sa factis supplicium debitum reddere noluit. non se inflent, sed ipsum glorificent. qui eis misericordiam non debitam praestitit et, si quid aliter sapiunt, hoc quoque illis ipse reuelabit. P
Abbreviated transcription (Latin):
stipendiũ aũ iusticie uita eterna: Et uerũ est qui¬
a siuut m̾ito pcc̃ tanqũa stipendiũ redditur mors
ita mito insticie tanquam stipendiũ uita eter na.
riiis scaꝵ scͥpturaꝵ locis. Nunqu̾a porro dicta ẽ.
merces. iusticia. uł fides. quia iusticie uł fidei mer¬
ces redditur. Quod est aũ. est merces oꝑanti hoc mi¬
litanti stipendiũ. Sed b̾s apłs adu̾sus elationem¬

Expanded text:
Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. rimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus aposto
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e̾ ħ in ecc̃a m̾dacit̾ geri. fateantur qd̾ perierat
eciam ĩ ꝑuuł queri. Neq enĩ nisi p̃p pecm̃ perie¬
rati qd̃ nisi per grãm põt queri. ño põt iueniri.
S d̾o grãs. qd̾ saltem cũ argum̃tant᷑ contra re
antur. Sicut gͦ audiunt dñm dicent̾ẽ. qui nõ
renatꝰ fu̾it ex aqua et spũ scõ nõ intrabit ĩ reg
audiant eũdẽ dũm dicent̾e. qui nõ crediderit.
ꝯ tẽpnabr: qr sicut eos renasci ꝑ mist̾iũ baptitã¬
tiu̾. ita eciã credere ꝑ corda et ora conficentiũ.¬

Expanded text:
dicere haec in ecclesia mendaciter geri, fateantur, quod perierat, etiam in paruulis quaeri. neque enim nisi propter peccatum perierat. quod nisi per gratiam non potest quaeri. non potest inueniri. sed deo gratias, quod saltem, cum argumentantur contra remntur. sicut ergo audiunt dominum dicentem: Qui non renatus fuerit ex aqua etaudiant eumdem Dominum dicentem, Qui non crediderit, condemnabitur : quia sicut eos renasci per ministerium baptizantium, ita etiam credere per corda et ora confitentiu
Abbreviated transcription (Latin):
sint fideles. Quod est ergo meritũ homĩis aute
gr̾am. quo merito percipiat gr̃am: cum omne
bonum meritum nr̃m ũo i nob̾ faciat uisigͣ¬
cia. et cum deus coronat merita nr̃a: nicħ aliud
coronet quam munera sua. Sicut enĩ ab ini¬

Expanded text:
T V. 19. Quod est ergo meritum hominis ante gratiam, quo merito percipiat gratiam, cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia; et cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronet quam munera sua? Sicut enim ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
narrabilib. Quid est. aũt int̾pellat nisi interpellare
nos facur Indigentis .ii. certissimum indicium est:
int̾peslare gemitib. Niullius antem rei ẽẽ indigen¬
tran fas est. credere spm̃ scm̃ sed ita dom̃ esi inter¬
pellare. quia int̾pellare nos efficto: nob̾tp int̾pellã¬
di es gemendi inspirat affectũ. sicite est illud me¬

Expanded text:
d est autem interpellat, nisi interpellare nos facit? Indigentis enim indicium est interpellare gemitibus; nullius autem rei esse indigentem fas est credere Spiritum sanctum. Sed ita dictus est interpellare, quia interpellare nos efficit, nobisque interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud
Abbreviated transcription (Latin):
art. ni quo clamanus. sed ipm̃ spm̃ clamant̾e di¬
cere maluit quo efficitur ut clamenuis. sicut sũt
illa. Ip̃e sp̃c interpellat gemitib menarrabilibus.
nemo recte sapit recte intelligit. recto consilio as
fortitudine preualet. nemo scienter puis est. uł¬

Expanded text:
dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus enemo recte sapit, recte intellegit, recte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est u
Abbreviated transcription (Latin):
mins nr̃o. Uide obsecto te in quanta breuitate qũa
iuglanter uerba posuerir. quib diligenter consi¬
datis: q̃onis huius aliquantulũ dilucescat obscuri¬
tas. Cum .ni. dixisset stipendiũ pcc̃i moes: quis non
eũ congruentissime et conseqñt̃ ad dere iudicar.

Expanded text:
ta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
nsi eri diderttis iñ intelligetis. Sed extusabĩt
se inqu ꝓ hom̃ies qui nolunt recte fidelites ꝙ¬
uiuer. dicentes. Quid nos fecimus qui ma¬
le miuimꝰ. qm̃ quidẽ grãm unde bene uiuere¬
mus. r o accepimus. Non possunt ueracit̾ dic̾e
meħ s inali facere. qr male uiuũt. Si .ii. nieh
mali si iciuinte bene uuunt. Si autem male ui

Expanded text:
is, non intellegetis. \'Sed excusabunt se\'. inquit. \'homines, qui nolunt recte fideliter uiuere, dicentes: Quid nos fecimus, qui male uiuimus. quando quidem gratiam, unde bene uiueremus, non accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt
Abbreviated transcription (Latin):
narrabilib. Quid est. aũt int̾pellat nisi interpellare
nos facit Indigentis .i. certissimum indicium estͥ
int̾peslare geuiitib. Nullus autem rei ẽẽ indigen¬
tem fas est. credere spm̃ scm̃ sed ita dom̃ est niter¬
peslare. quia int̃pellare nos efficto: nob̾e int̾pellã¬
di et gemendi inspirat affectũ. sicitt est illud me

Expanded text:
narrabilibus. Quid est autem, interpellat, nisi, interpellare nos facit? Indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. Nullius autem rei esse indigentem fas est credere Spiritum sanctum. Sed ita dictum est, interpellat, quia interpellare nos facit, nobisque interpellandi
Abbreviated transcription (Latin):
alud drto intesligi uoluit tũt ascendisse ao pa¬
tiem. cum illum pr̃i cognouit equalem. et tali
illum salubriter tetigio ne si hoc solum eum eẽ
crederer quod in carne apparuerat nõ bñ tange¬
ret. Sio eum fotinus hereticus tetigit. qui homi
tum. sed ubiq est: quasi aliud sit pr. aliud diui¬
intas eius q̃ illi comnunis est. cum filio et cum¬
spũ sc̃d: in ip̃a trinitas tanqũa locis corporata
et tanqũa corporea sir. diuinitas uero triũ ꝑsona¬
rum ubiq sit presens. et ip̃a soia tanqua in corpo¬
rea ubiq sit tota: sine dubitatione respuenda.s
Si em̃ euantas eoꝵ eẽt quod absit ut in pr̃e aisi
fino. ant spũ sc̃o. aliud sit qualitas. aliuo sõa  tꝯ¬

Expanded text:
illud dixit, intellegi uoluit tunc ascendisse ad paillud dixit, intellegi uoluit tunc ascendisse ad patrem, cum illum patri cognouit aequalem et tali fide illum salubriter tetigit, ne, si hoc solum eum esse crederet, quod in carne apparuerat, non bene tangeret. sic eum Photinus haereticus tetigit, qui homintum sed ubique est, quasi aliud sit pater aliud diuinitas eius, quae illi communis est cum filio et spiritu sancto, ut ipsa trinitas tamquam locis corporalibus et tamquam corporea sit, diuinitas uero una trium personarum ubique sit praesens et ipsa sola tamquam incorporea ubique sit tota, sine dubitatione respuenda est. si enim qualitas eorum esset — quod absit, ut in patre aut filio aut spiritu sancto aliud sit qualitas aliud subst
Abbreviated transcription (Latin):
ut ei parũ si humana menbra sb̃stantie dei tri¬
buere. si ea u̾o eciam monstruosa confingat uͥ
palmꝰ lumbis. et pugillus palmis ambab con¬
uinctisq sit latior: Sed hec dicuntur. ut cũ s no
conueniunt q̃ carnauter audimꝰ. eis ip̃is ãmonitũ
esfabuitͥ spũaua cogitem᷑. Unde etiam si corpꝰ dnĩ
quod de sepulchro excitatum leuauit in telũ no
insi specie humana m̃brisq cogitamus. nõ tũ ita
putandũ ẽ. sedere ad dexteram prĩs: ut ei pat̾ ad
sinstrã sedere iudeatur. In illa quippe beatitudi¬
ne que omũe suꝑat humanũ intencm̃. sola dex¬
tera est: et eadem dextera eius dem beatitudinis
marie. noli me tangere. uõdũ .n. ascendi ad pa¬
tr̃o meũ. tam absut de accipiendũ ẽ ut estimemꝰ
cũ cũ astendisses uoluisse a feminis tangi qͥ se
tangendũ uifis añqu̾a ascenderet pͥbuit. Sed
marie profecto ĩ qua figurata ecc̃a ẽ. quando

Expanded text:
ut ei parum sit humana membra substantiae Dei triut ei parum sit humana membra substantiae Dei tribuere, si ea non etiam monstruosa confingat, ubi palmus lumbis, et pugillus ambabus palmis conjunctis sit latior. Sed haec dicuntur, ut cum sibi non conueniunt, quae carnaliter audimus, eis ipsis admoniti ineffabiliter spiritalia cogitemus. Unde etiam si corpus domini, quod de sepulcro excitatum leuauit in caelum, non nisi in specie humana membrisque cogitamus, non tamen ita putandum est sedere ad dexteram patris, ut ei pater ad sinistram sedere uideatur. in illa quippe beatitudine, quae omnem superat humanum intellectum, sola dextera est et eadem dextera eiusdem beatitudinis nMariae: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad patrem, tam absurde accipiendum est, ut aestimemus eum, cum ascendisset, uoluisse a feminis tangi, qui se tangendum uiris ante, quam ascenderet, praebuit. sed Mariae profecto, in qua figura ecclesia est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ligentia p̾ceptoris siue doctoris possint ẽẽ fructu¬
osa. qm̃ neq qui plantat est aliquid. nec qui ri¬
gat sed qui incrementũ dat deus: cui dm̃s. pr̃nt̃
sentia incorporea ubiq ẽ totus: sed quia in eis
habitare dicitur: quoꝵ pietati adest. Et hii maxi¬
me in celis sunti ubi eciam nr̃a conu̾satio ẽ: si nos
ueraciter os nrm sursum cor hr̃e respondeat. Nã
et si carnalit̾ acceperimꝰ qd̃ scͥptum est: celummͥ
sedes est: terta aũ scabellũ pedum meoꝵ. et ibi
eo hic eum ẽe credere debemꝰ qu̾auis ño totum
ibi. qr hic eẽnt petes. nec totum hic quia hic ẽent
suꝑiores corporis partes. Qu̾a cogitationem car¬
nalem rursum nob̾ illud. excutere quod de illo
scriptũ ẽ. quia celum mensus est palmo et terrã
pugullo. Quis .n. sedeat in spacio palmi sui. aut
ĩ tanto loco pedes ponat. qu̾atum eius pugnus
apphendit: nisi fortẽ in dm̃ caro uana progredit᷑

Expanded text:
ligentia praeceptoris siue doctoris, possint esse fructuligentia praeceptoris siue doctoris, possint esse fructuosa, quoniam, neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus, cui dicimus: is Psentia incorporea ubique totus est, sed quod in eis habitare dicitur, quorum pietati adest, et hi maxime in caelis sunt, ubi et nostra est conuersatio, si nos ueraciter os nostrum sursum cor habere respondeat. nam etsi carnaliter acciperemus, quod scriptum est: Caelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum, et ibi et hic eibi, quia hic essent pedes; nec totum hic, quia ibi essent superiores corporis partes. Quam cogitationem carnalem, rursum illud nobis excutere, quod de illo scriptum est, potest: Qui coelum mensus est palmo, et terram pugillo . Quis enim sedeat in spatio palmi sui, aut in tanto loco pedes ponat, quantum ejus pugnus apprehendit? Nisi forte in tantum caro vana progreditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ħemus eo pp magnitudmẽ tam difficilis esois
ũdum possumꝰ explicare. Nunc uero tene ĩcon¬
quarta diuuuitas. sed quod sit ip̃a meffabis es ĩ¬
scꝑabilis t̾nitas. prẽmq solum geniusse filiũ
fuiũ q solũ a pr̃e genitũ. spm̃ uero scm̃ et pa̾s¬
abies fuge. Non .n. parua nichoatio est cognitioiis di
si antequam possimus nosse quid sit incipiamꝰ iam
nosse quid non sit. Intellc̾am uero ualde ama. quia et
ip̃e scupture sc̃e q̃ magnaꝵ rerum añ intelligenti¬
am suadent fidem. nisi eas recte intelligas: utiles
cͥ ẽẽ nõ possunt. Om̃s em̃ heretici qui eas ĩ auctori¬
tate recipiũt. ip̃as ꝯͥ uidentur sectari cum suos po¬
cius sectentur errores. Ac per hoc nõ quod eos con¬
ter ꝓnant sed quod eas nõ intelligant: heretici
sint T̃u aũ carissime ora fortiter et fidelit̾. ut det
sͥ dñs intellectũ: ac si ea q̃ fornsecus adhibet di¬

Expanded text:
habemus et propter magnitudinem tam difficilis quaestionis habemus et propter magnitudinem tam difficilis quaestionis nondum possumus explicare. nunc nero tene inconquarta diuinitas, sed quod sit ipsa ineffabiliter inseparabilis trinitas, patremque solum genuisse filium filiumque solum a patre genituabjice, fuge. Non enim parva est inchoatio cognitionis Dei, si antequam possimus nosse quid sit, incipiamus jam nosse quid non sit. Intellectum vero valde ama; quia et ipsae Scripturae sanctae, quae magnarum rerum ante intelligentiam suadent fidem, nisi eas recte intelligas, utiles tibi esse non possunt. Omnes enim haeretici, qui eas in auctoritate recipiunt, ipsas sibi videntur sectari, cum suos potius sectentur errores; ac per hoc non quod eas contemnant, sed quod eas non intelligant, haeretici sunt. 14. Tu autem, charissime, ora fortiter et fideliter ut det tibi Dominus intellectum, ac sic ea quae forinsecus adhibet di
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ qualitatũ et quantitatũ corporaliũ comꝑa¬
tione discretior Non eam tñ a nr̃o intelicũ omĩo
abhorrere. apłs testis est ubi ait. In isibilia eciã
euis a constitutione m̃di per ea q̃ fc̃a sũt ĩtllr̃a
ꝯspiciuntur sẽpiterna quoq euis urtus et dini¬
intas. ac per hoc cũ eadem trinitas fecerit et corpͦ
et animã sine dubitatione ẽ utroq p̾stantior.
aiuima itaq considata maxiine humana et rõ¬
nalis atq intellectuał que ad euis ymaginem
fc̃a est: si cogitationes nt̃as et intelligentias none
gentia potuerimꝰ apphend̾e: non erit fortassis ab¬
surdũ. ut eam quoq ad suũ creator̃e intelligen¬
dũ ip̃o adniuante meditem᷑ attoliere. Si au̾
in se ip̃a deficit aut succumbit. pia fide conten
qũa petimꝰ et intelligimꝰ Que cũ ita srat: in¬
terim uolo ut legas ea q̃ ad istã qõ nẽ ꝑtinẽtia
ĩa multa conscripsimꝰ iłia etiam q̃ in maubis

Expanded text:
omnium qualitatum et quantitatum corporalium compaomnium qualitatum et quantitatum corporalium comparatione discretior? non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere apostolus testis est, ubi ait: inuisibilia enim eius a constitutione Mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius uirtus ac diuinitas. ac per hoc, cum eadem trinitas fecerit et corpus et animam, sine dubitatione est utroque praestantior. anima itaque considerata, maxime humana et rationalis atque intellectualis, quae ad eius imaginem facta est, si cogitationes nostras et intellegentias non ellegentia potuerimus adprehendere, non erit fortassis absurdum, ut eam ad suum quoque creatorem intellegendum ipso adiuuante meditemur adtollere. si autem in se ipsa deficit sibique succumbit, pia fide contentquam petimus et intellegimus. Quae cum ita sint, interim uolo, ut legas ea, quae ad istam quaestionem pertinentia iam multa conscripsimus, illa etiam, quae in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutabis que dei sapientia dicitur. puto quodñ
deberemus tono suo infi̾us cogitare donantem. Si
aũ aliquis splendor euis in nobis est: que nã sap̃ia
dicitur. quantũcũq eius per spetulũ et menig¬
mate capere possumus. oporter eam et ab om̃ibꝰ
corporib et ab om̃ib corpoꝵ similitudinib se¬
mustomimis de slla hiꝰ oppinionẽ hr̃e debemꝰ ut
eam reb corꝑaub uł corꝑaliũ rerũ imaginibus
similem ẽẽ tredamus. Non .n. corpora pulc̾rime
molis aut magnitudine suꝑat. sed dissimilitudi¬
ne ac dispaulitate nature. Et si discreta est a co¬
paratione bonoꝵ ãĩ nr̃i. quaua s̾ sapientia iusti¬
cia. caritas. castitas et cetera taua q̃ ꝓfecto non
mole corporis pendimꝰ. nec eoꝵ quaui corporeas
formas cogitatione figuramꝰ. s ea qñ reste ĩtel¬
ligimus sine aliqua corpulentia uel si militudinie
corpulentie in lucem mẽtis aspicimꝰ quatũ est ab

Expanded text:
commutabilis, quae dei sapientia dicitur — puto, quod non commutabilis, quae dei sapientia dicitur — puto, quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem — si autem aliquis splendor eius in nobis est, quae nostra sapientia dicitur, quantumcumque eius per speculum etio in aenigmate capere possumus, oportet eam et ab omnibus corporibus et ab omnibus corporum similitudinibus semulto minus de illa huius modi opinionem habere debemus, ut eam rebus corporalibus uel corporalium rerum imsimilem esse credamus. non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat, sed dissimilitudine ac disparilitate naturae. et si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea quando recte intellegimus, sine aliqua corpulentia uel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus: quanto est ab
Abbreviated transcription (Latin):
lucer tanqu̾a uerbis certum est quã nobis effe¬
sicut hoc celum et terra et quicquid in eis corpo¬
reus sensus ceriit et tangit: alterũ simile cor¬
poralib. sicut sunt ea q̃ spũ cogitata iiagnia¬
mur. siie recordata us oblita quasi corpora c̃õ¬
tuemur: unde sunt eciã uisiones que uel in
sompnis uł in aliquo m̃tis excessu his quasi lo¬
calib quatitatib ĩgerũtur: tertiũ ab utroq
ducretum: quod nec sit corpꝰ. neq habeat ullã
similitudinẽ corporis: sicuti est sapientientia¬
q̃ mente intellecta conspicitur. et in cuiꝰ laude
de his om̃ib ueraciter iudicatur: in quo istoꝵ
o credendũ est: genere ẽẽ istam qũa nosse uolu¬
mus trinitatemi ꝑ fecto aut in aliquo. aut ĩ
nullo. Si in aliquo: eo utiꝙ quod est aliis du¬
ob p̾ssantuis. sicut est sapientia. Qi uod si tõ¬
num eius in nob est: minus est qua illa sũma et ĩ¬

Expanded text:
lucet tamque nobis\' certum est, quam nobis effelucet tamque nobis\' certum est, quam nobis effesicut sunt caelum et terra et quicquid in eis corporeus sensus cernit et tangit, alterum simile corporalibus, sicut sunt ea, quae spiritu cogitata imaginamur siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur, unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur, tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur et in cuius luce de his omnibus ueraciter iudicatur, in quo istorum genere credendum est esse istam, quam nosse nolumus, trinitatem? profecto aut in aliquo aut in nullo. si in aliquo, eo utique, quod est aliis duobus praestantius, sicut est sapientia. quod si donum eius in nobis est et minus est quam illa summa et in
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰmodi ẽ: ño aliter imagnisimꝰ ałr contuem᷑.
Sed hec muisibilia. simplici m̃tis atq rõnis in¬
tentione ĩtellecta cõspicimus sine ulł formis
q m̃broꝵ. sine ullis liniam̃tis figuris q m̃e b̾
sme uilis localib sue finib suie spaciis infini¬
tis: ipm̃q lumen quo cuncta uta discermimus
In quo nobis sat̾ apparet quid ctedamꝰ incogni¬
tũ. quid cognitũ teneamꝰ: qu̾a formã corporis
recordemur: quã cogitationẽ corporis fingamꝰ
quid corporis sensus attingat: quid imagine¬
tur aĩmus simile corpori. quid certũ et om̃iũ
corpoꝵ dissimillimũ ĩ telligentia contempletur.
Hoc ergo lumen ubi cuncta diuidicantur. non u¬
ticp sicut huiꝰ solis ed ciꝰ quam corporei lumis ful¬
gor per localia spacia cirtũ quaq diffunditur.
mentẽq nr̃am quasi insibili candore collustrat
sed inuisibilit̾ ed meffabilit̾. et tñ intelligenter

Expanded text:
eius modi est non aliter imaginamur, aliter contuemur, eius modi est non aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis , sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet, quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus adtingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur, hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabiliter et tamen intellegibiliter