comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabimur illum bis esse natum. primum in spiritu.
postea in carne. Unde apud Hieremiam ita dicitur. pͥus¬
ꝗ te formarem in utero noui te. Et item apud ipsum.
beatus qui erat: anteꝗͣ nasceretur. quod nulli alii cõ¬
tigit praeter christo: qui cum esset a principio filius
dei : regeneratus est denuo secundum carnem: quae
duplex natiuitas eius magnum intulit humanis pecto¬
ribus errorem: circunfuditq tenebras etiam iis qui ue¬
rae religionis sacramenta retinebant. Sed nos id plane
dilucideq monstrabimus: ut amatores sapientiae facili-¬
us ac diligentius instruantur: qui audit dei filium
dici: non debet tantum nefas mente concipere: ut exi¬
stimet ex connubio ac permixtione feminae alicuiꝰ
deum procreasse. quod non facit nisi animal corpora¬
le mortiq subiectum. Deus autem cum solus adhuc
esset: cui permiscere se potuit: aut cum eẽt tantae
potestatis: ut quicquid uellet efficeret: utiq ad creã¬
dum societate alterius non indigeret: nisi forte existi¬

Expanded text:
camur, illum bis esse natum; primum in spiritu, postea in carne. Unde apud Hieremiam ita dicitur: Priusquam te formarem in utero, novi te. Et item apud ipsum: Beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit, praeter Christum. Qui cum esset a princidei, regeneratus est denuo secundum carnem. quae duplex natiuitas eius magnum intulit humanis pectoribus errorem circumfuditque tenebras etiam iis qui uerae religionis sacramenta retinebant. sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. qui audit dei filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet ex conubio ac permixtione feminae alicuius deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale mortique subiectum. deus autem cum solus adhuc esset, cui permiscere se potuit? aut cum esset tantae potestatis, ut quidquid uellet efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte existi
Abbreviated transcription (Latin):
pius erga suos deus: ad eos ipsos eum misit: quos oderat.
ne illis in perpetuum salutis uiam clauderet. sed his libe
ram facultatem sequendi deum: ut prȩmium uitae adipi¬
scerentur si secuti fuissent. quod plurimi eoꝵ faciunt: atq
fecerunt: ut culpa sua in penam mortis in currerent: si Re¬
gem suum repudiassent. Apud illos igitur et ex eorum
semine regenerari eum iussit: ne si fuisset alienigena: iu¬
stam possent excusationem de lege pretendere: quod eũ
non suscepissent: simul ut nulla omnino gens ẽẽt in terra

Expanded text:
pius erga suos Deus, ad eos ipsos eum misit, quos oderat, pius erga suos Deus, ad eos ipsos eum misit, quos oderat, ne illis in perperam facultatem sequendi deum, ut et praemium uitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent, si regem suum repudiassent. aput illos igitur et ex eorum semine regenerari eum iussit, ne si fuisset alienigena, iustam possent excusationem de lege praetendere, quod eum non suscepissent, simul, ut nulla omnino gens esset in terra
Abbreviated transcription (Latin):
Lueret: qui dominum ac deum suum non recepisset: quod
olim prophetae cecinerant sic esse facturum. Esaias enim
quem ipsi iudet serra consectum crudelissime necauerũt:
ita dicit. Audi caelum et percipe auribus terra: quoniam
dominus Locutus ẽ. filios genui et exaltaui: ipsi autem
spreuerunt me. Agnouit bos possessorem suum: et asinus
praesepium domini sui. Israel autem me non cognouit: et
populus meus me non intellexit. Hieremias quoq simili¬
ter ait. Cognouit tempus suum turtur et hirundo: et ru-¬
ris et passeres custodierunt tempora introitus sui. popul
sumus: et lex domini nobiscum est. Incassum facta est me¬
tatura falsa. Scribae confusi sunt: sapientes trepidauerũt
et capti sunt: quoniam uerbum domini reprobauerũt. Er-¬
go ut cȩperam dicere: cum statuisset deus doctorem uir¬
tutis mittere ad homines: renasci eum denuo in carne prae¬
cepit: et ipsi homini similem fieri: cui dux et comes et ma-¬
gister esset futurus. sed tamen quoniam clemens est et

Expanded text:
lueret, qui dominum ac Deum suum non recepisset; quod olim prophetae cecinerant, sic esse facturum. Esaias enim, quem ipsi Judaei serra confectum crudelissime necaverunt, ita dicit : Audi coelum, et percipe auribus terra, quoniam Dominus locutus est: Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepium domini sui; Israel autem me non cognovit, et populus meus me non intellexit. Hieremias quoque similiter ait : Cognovit tempus suum turtur et hirundo, et ruris passeres custodierunt tempora introitus sui: populusumus, et lex Domini nobiscum est? Incassum facta est metatura; falsi scribae, et confusi sunt; sapientes trepidaverunt, et capti sunt, quoniam verbum Domini reprobaverunt. Ergo ut coeperam dicere cum statuisset Deus doctorem virtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit, et ipsi homini similem fieri, cui dux, et comes, et magister esset futurus. Sed tamen quoniam clemens est et
Abbreviated transcription (Latin):
Nimirum ipsi docent: cum factum esse non diffitentur.
ut esset diis et hominibus quasi cõmunis domus. Si
ergo ẽ constructus ut domus: nec ipse deus ẽ. necꝰ ele¬
menta quae sunt partes eius: quia neq domus habere
dominum sui potest: neq illa de quibus domus constat
Non tantum igitur ueritate: sed etiam uerbis suis reuin¬
cuntur. Sicut enim domus in usu habitantis facta per
se nihil sentit: dominoq subiecta ẽ: qui eam fecit: aut
incolit. ita mundus perse nihil sentiens: factori deo sub¬
iacet: qui eum in usum sui fecit. Capitulum .UII. Quod¬

Expanded text:
Nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, Nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibus quasi communis domus. Si ergo est constructus, ut domus, nec ipse Deus est, nec elementa, quae sunt partes ejus; quia neque domus habere dominium sui potest, neque illa de quibus domus constat. Non tantum igitur veritate, sed etiam verbis suis revincuntur. Sicut enim domus, in usum habitandi facta, per se nihil sentit, dominoque subjecta est, qui eam fecit, aut incolit: ita mundus, per se nihil sentiens, factori Deo subjacet, qui eum in usum sui fecit. CAPUT VII. D
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur. Et si est aedificatus: et sic utiq tanꝗͣ domus:
tanꝗͣ nauis. Est ergo aliquis artifex mundi deus: et se¬
orsum erit mundus qui factus est: seorsum ille qui fe¬
cit. Iam illud quidem repugnans et absurdum: qđ cum
caelestes ignes caeteraq mundi elementa deos esse affir¬
mant. item ipsum deum mundum dicunt. Quomodo po¬
test ex deorum multoꝵ aceruo unus deus confici: si astꝰ
dii sunt. mundus ergo non deus: sed domicilium deo¬
ꝵ est. Si uero mundus deus est: ergo illa omnia quae sũt
in eo dii non sunt: sed dei membra: quae utiq solius
dei nomen accipere non possunt. Nec enim recte quis
dixerit membra hominis unius multos homines esse:
sed tamen non est similis comparatio animalis et mũ¬
di. Animal enim quia sensu praeditum ẽ: et membra
eius habent sensum: nec nisi a corpore diuulsa putre¬
scunt. Cuius igitur rei similitudinem gerit mundus

Expanded text:
nascitur. Et si est aedificatus sic utique tamquam domus, nascitur. Et si est aedificatus sic utique tamquam domus, tamquam navis; est ergo aliquis artifex mundi Deus; et seorsum erit mundus, qui factus est, seorsum ille, qui fecit. Jam illud quam repugnans et absurdum, quod cum coelestes ignes caeteraque mundi elementa deos affirment, item ipsum deum mundum dicunt. Quomodo potest ex deorum multorum acervo unus Deus confici? Si astra dii sunt, mundus ergo non Deus, sed domicilium deorum est. Si vero Deus mundus est; ergo omnia illa quae sunt in eo dii non sunt, sed Dei membra, quae utique sola Dei nomen accipere non possunt. Nec enim recte quis dixerit, membra hominis unius multos homines esse: sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. Animal enim, quia sensu praeditum est, etiam membra ejus habent sensum, nec, nisi a corpore divulsa, brutescunt. Cujus igitur rei similitudinem gerit mundus?
Abbreviated transcription (Latin):
dus: quia homo sentit. Ergo quia mortalis est homo: moͣ¬
talis sit et mundus: necesse ẽ. nec tantum mortalis: sed
etiam omnibus morbis et passionibus subiectus. Et e cõ¬
trario si deuo est mundus. et partes eius utiq immorta¬
les sunt. ergo et homo deus est: quia pars est ut dicitis mũ¬
di. Si homo ergo iumenta et pecudes: et caetera genera
bestiarum et auium et piscium: quoniam illa eodẽ mo¬
do sentiunt: et mundi partes sunt. At hoc tolerabile
est. Nam et haec colunt aegyptii: sed res eo peruenit:
ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur
quia et ipsis in est sensus: et ex parte mundi sunt. ita
semper argumenta ex falso petita: ineptos et absurdos
exitus habent. Quid quod iidem ipsi aiunt deoꝵ et
hominum causa mundum esse constructum quasi cõmu¬
nem domum: Ergo nec mundus deus est: nec animãs.
si constructus est. animans enim non construitur: sed

Expanded text:
dus, quia homo sentit: ergo quia mortalis est homo, mordus, quia homo sentit: ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est; nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis et passionibus subjectus. Et e contrario: Si Deus est mundus, et partes ejus utique immortales sunt; ergo et homo Deus est, quia pars est ut dicitis mundi. Si homo; ergo et jumenta, et pecudes, et caetera genera bestiarum, et avium, et piscium; quoniam et illa eodem modo sentiunt, et mundi partes sunt. At hoc tolerabile est: nam et haec colunt Aegyptii. Sed res eo pervenit, ut et ranae, et culices, et formicae dii esse videantur, quia et ipsis inest sensus, et partes mundi sunt. Ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. Quid, quod iidem ipsi aiunt, deorum et hominum causa mundum esse constructum, quasi communem domum: ergo nec mundus Deus est, nec animans, si constructus est; animans enim non construitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
esse non posse: cuius pars habeat sensum. lgitur quia ho¬
mo sensibilis est: etiam mundo cuius pars homo est: in¬
esse sensum. Propositiones quidem uera sunt: et sensibi¬
le esse: quod sensu praeditum generat: et habere sensum:
cuius pars sensu aucta sit: sed assumptiones falsae: quibꝰ
argumenta concludunt. quia neq mundus generat homi¬
nem: neq mundi homo pars est. nam hominem a principio
idem deus fecit: qui et mundum: et non est mundi pars
homo: sicut corporis membrum. Potest enim mundus ẽẽ
sine homine: sicut urbs et domus. Atqui ut domus unius
hominis habitaculum est. et urbs unius populi. sic et mũ¬
dus domicilium totius generis humani. Et aliud est quod
incolitur: aliud quod incolit. Sed illi dum student id
quod falso susceperant confirmare: et sensibilem esse mũ¬
dum et deum: argumentoꝵ suoꝵ consequentiam non ui¬
derunt. Nam si mundi pars ẽ homo: et sensibilis ẽ mun¬

Expanded text:
esse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia hoesse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo, cujus pars homo est, inesse sensum. Propositiones quidem verae sunt, et sensibile esse, quod sensu praeditum gignat, et habere sensum, cujus pars sensu aucta sit: sed assumptiones falsae, quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem, neque homo mundi pars est. Nam hominem a principio idem Deus fecit, qui et mundum: et non est mundi pars homo, sicut corporis membrum; potest enim mundus esse sine homine, sicut urbs, et domus. Atqui ut domus unius hominis habitaculum est, et urbs unius populi; sic et mundus domicilium totius generis humani. Et aliud est, quod incolitur, aliud quod incolit. Sed illi, dum student id, quod falso susceperant, confirmare, et sensibilem esse mundum, et Deum, argumentorum suorum consequentia non viderunt. Nam si mundi pars est homo, et sensibilis est mun
Abbreviated transcription (Latin):
calcamus: quam subigimus: et colimus ad uictũ: de¬
us non est: ne campi quidem ac montes dii erunt. Sed hi nõ
sunt: ergo ne tellus quidem uniuersa deus inderi pot̃. Itẽ
si aqua quae seruit animantibus ad usum bibendi aut la¬
uandi: deus non est: ne fontes quidem: ex quibus aqua ꝓ-¬
fluit. Si fontes non sunt: ne flumina quidem quae de fon¬
tibus colliguntur. Si flumina quoq dui non sunt. ergo
et mare: quod ex fluminibus constat: deus haberi nõn
potest. Quod si neq caelum neq terra neq mare quae
mundi partes sunt: dii esse non possunt: ergo ne mundus
quidem totus deus est: quem idem ipsi stoici et animan¬
tem et sapientem esse contendunt. Et propterea deum in
quo tam inconstantes fuerunt: ut nihil dictum sit ab iis:
quod non ab iisdem fuerit euersum. Sic enim argumentan¬
tur. fieri non posse ut sensu careat: qđ sensibilia ex se ge¬
nerat. Mundus autem generat hominem: qui est sensu
praeditus: ergo et ipsum sensibilem esse. Item sine sensu

Expanded text:
calcamus, quam subigimus et colimus ad victum, deus non est, nec campi quidem ac montes dii erunt: sed si hi non sunt, ergo ne tellus quidem usi aqua, quae seruit animantibus ad usum bibendi aut lauandi, deus non est, ne fontes quidem ex quibus aqua profluit; si fontes non sunt, ne flumina quidem quae de fontibus colliguntur; si flumina quoque dii non sunt, ergo et mare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. quodsi neque caelum neque terra neque mare, quae mundi partes sunt, dii esse possunt, ergo ne mundus quidem totus deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapientem esse contendunt et proquo tam inconstantes fuerunt, ut nihil dictum sit ab his quod non ab iisdem fuerit eversum. Sic enim argumentantur: Fieri non posse, ut sensu careat, quod sensibilia ex se generat. Mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item: Sine sensu
Abbreviated transcription (Latin):
humano sensu praedita: ut intelligeret ac doleret inꝰ con-¬
gruenti se corpore oneratam. Quanto sanius faceret: si
gratias se agere diceret: ꝙ ingeniosus: ꝙ docilis natus es¬
set: ꝙ in his opibus ut liberaliter erudiretur. Nam ꝙ athe¬
nis natus est: quid in eo beneficii fuit: An non plurimi ex¬
titerunt in aliis ciuitatibus excellenti ingenio atq doctei¬
na uiri: qui meliores singuli ꝗͣ omnes athenienses fuerũt:
uanta hominum milia fuisse credamus: qui et Athenis nati
et temporibus socratis: indocti tamen ac stulti fuerunt: Nõ
enim aut parietes aut locus in quo quisq est effusus ex u¬
tero consiliat homini sapientiam. Quid uero attinuit Socra¬
tis se temporibus natum gloriari : Num Socrates ingeĩa
discentibus potuit dare: Non uenit in mentem Elatoni
Alcybiadem quoq et criciam eiusdem Socratis assiduos
auditores fuisse: quoꝵ alter hostis patriae acerrimꝰ fuit:

Expanded text:
humano sensu praedita, ut intellegeret ac doleret inconhumano sensu praedita, ut intellegeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur! nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? an non plurimi extiterunt in aliis ciuitatibus excellenti ingenio atque doctrina uiri, qui meliores singuli quam omnes Athenienses fuerunt? quanta hominum milia fuisse cret temporibus Socratis, indocti tamen, ac stulti fuerunt? Non enim aut parietes, aut locus in quo quisque est effusus ex utero conciliat homini sapientiam. Quid vero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? Num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? Non venit in mentem Platoni Alcibiadem quoque et Critiam ejusdem Socratis assiduos auditores fuisse; quorum alter hostis patriae acerrimus fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tam mentibus caecitatem: quantosq pariat errores igͦ¬
ratio ueritatis. Ego plane contenderim: nunꝗͣ quicquam
dictum esse in rebus humanis delyrius: quasi uero si aut
barbarus: aut mulier: aut asinus deniq natus esset. idẽ
ipse plato non esset. ac non illud ipsum quod natus fuisset.
Sed pythagorae uidelicet credidit: qui ut uetaret homines
animalibus uesci: dixit animas de corporibꝰ in alioꝵ ani¬
malium corpora cõmeare: quod et uanum et impossibile
ẽ. Uanum: quia necesse non fuit ueteres animas in noua
corpora inducere. cum idem artifex qui primas aliquãdo
fecerat. potuerit semper nouas facere. Impossibile quia
recte rationis anima tam immutare naturam status sui
non potest: ꝗͣ ignis aut deorsum niti: aut in transuersũ
fluminis modo flammam suam fundere. Existimauit er¬
go homo sapiens fieri potiusse ut anima quae tunc erat
in platone. in aliquod mutum animal includeretur. essetq

Expanded text:
tam mentibus caecitatem, quantosque pariat errores igntam mentibus caecitatem, quantosque pariat errores ignoratio veritatis. Ego plane contenderim, numquam quidquam dictum esse in rebus humanis delirbarbarus aut mulier aut asinus denique natus esset, idem ipse Plato esset ac non illud ipsum quod natus fuisset. sed uidelicet Pythagorae credidit, qui ut uetaret homines animalibus uesci, dixit animas de corporibus in aliorum animalium corpora commeare. quod et uanum et inpossibile est: uanum, quia necesse non fuit ueteres animas in noua corpora inducere, cum idem artifex qui primas aliquando fecerat, potuerit semper nouas facere, inpossibile, quia rectae rationis anima tam inmutare naturam status sui non potest quam ignis aut deorsum niti aut in transuersum fluminis modo flammam suam fundere. existimauit igitur homo sapiens potuisse fieri, ut anima quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum animal includeretur essetque
Abbreviated transcription (Latin):
primum bonum eẽ non nasci. secundum citius mori.
uae ut maioris sit autoritatis Sileno attribuitur. Ci¬
cero in consolatione. Non nasci inquit longe optimũ.
nec in hos scopulos incidere uitae. Proximũ autem si
natus sis: ꝗͣ primum mori tanquam ex incendio effugere
uiolentiam fortunae: credidisse se illi uanissimo dicto: ex¬
inde apparet: ꝙ adiecit aliquid de suo ut ornaret. Ouaero
igitur cui esse optimum putet non nasci: cum sit nullus
omnino qui sentiat: Nam ut bonum sit aliquid aut malũ
sensus efficit. Deinde cur omnium uitam nihil aliud ẽẽ
ꝗͣ scopulos et incendium putauerit. quasi aut in nostra fu-¬
erit potestate ne nasceremur: aut uitam nobis fortuna tͥ¬
buat: non deus. aut uiuendi ratio quicꝗͣ simile incendio
habere uideatur. Non dissimile Platonis illud est: quod
aiebat se gratias agere naturae. primum ꝙ homo natus
Thebanus: et ꝙ temporibus Socratis. Dici non potest quã¬

Expanded text:
primum bonum esse, non nasci, secundum citius mori. primum bonum esse, non nasci, secundum citius mori. Quae, ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolatione: « Non nasci, inquit, longe optimum, nec in hos scopulos incidere vitae; Proximum autem, si natus sis, quamprimum mori, tanquam ex incendio effugere violentiam fortunae. » Credidisse illum vanissimo dicto exinde apparet, quod adjecit aliquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid, aut malum, sensus efficit. Deinde, cur omnem vitam nihil aliud esse, quam scopulos, et incendium putaverit; quasi aut in nostra fuerit potestate, ne nasceremur, aut vitam nobis fortuna tribuat, non Deus, aut vivendi ratio quidquam simile incendio habere videatur. Non dissimile Platonis illud est. quod aiebat, se gratias agere naturae: primum, quod homo natus et quod temporibus Socratis. Dici non potest, quan
Abbreviated transcription (Latin):
sa bonum est si cum uirtute uiuatur. malum si cum sce¬
lere: ita et mors ex praeteritis uitae actibus ponderã¬
da est. Ita fit ut si uita in dei religione transacta sit:
mors malum non est: quia trans latio sit ad immortali-¬
tatem. si aliter malum sit necesse est: quoniam ut di-¬
xi ad aeterna supplicia transmittit. Quid ergo dicemus:
nisi errare illos: qui aut mortem appetunt tanꝗͣ bonũ.
aut uitam fuguint tanꝗͣ malum: Nisi qđ sunt iniquis-¬
simi qui potiora mala compensant bonis pluribus. Nam
cum omnem uitam per exquisitas et uarias traducant
uoluptates: mori cupiunt. siquid forte his amaritudinis
superuenit. et sic habent tanꝗͣ illis nunꝗͣ fuerit bene:
si aliquando fuerit male. Damnant igitur uitam omnẽ
plenamq nibil aliudꝗͣ malis opinantur. Hinc nata ẽ in¬
epta illa sententia: hanc ẽẽ mortem quam nos uitam pu¬¬
tamus. illam uitam quam nos pro morte timeamus. Ita

Expanded text:
sa bonum est, si cum uirtute uiuatur, malum, si cum scesa bonum est, si cum uirtute uiuatur, malum, si cum scelere, sic et mors ex praeteritis uitae actibus ponderada est. Ita fit, ut si vita in Dei religione transacta sit, mors malum non sit; quia translatio est ad immortalitatem. Sin autem, malum sit necesse est; quoniam ad aeterna ut dixi supplicia transmittit. Quid ergo dicemus, nisi errare illos, qui aut mortem appetunt, tamquam bonum, aut vitam fugiunt, tamquam malum? nisi quod sunt iniquissimi, qui pauciora mala non pensant bonis pluribus. Nam cum omnem vitam per exquisitas et varias traducant voluptates, mori cupiunt, si quid forte his amaritudinis supervenit; et sic habent, tamquam illis nunquam fuerit bene, si aliquando fuerit male. Damnant igitur vitam omnem, plenamque nihil aliud, quam malis opinantur. Hinc nata est inepta illa sententia, hanc esse mortem, quam nos vitam putemus; illam vitam, quam nos pro morte timeamus: ita
Abbreviated transcription (Latin):
pios praedicauerit. Nec enim omnibus inquit idem illi
sapientes arbitrati sunt: eundem cursum in caelo pate-¬
re. Nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi ĩ
tenebras: atq in caeno iacere docuerũt. Castos autem
animos: puros: integros: incorruptos: bonis etiam stu¬
diis atq artibus expolitos leui quodam et facili laplu
ad deos: idest ad naturam similem sui peruolare. Quae sen¬
tentia superiori illi argumento repugnat. Illud enim sic
assumptum est: tanꝗͣ necesse sit omnem hominem natũ
immortalitate donari. Quod igitur erit discrimen uir-¬
tutis ac sceleris: si nihil interest. Utrum ne Aristides sit
aliquis: an Phalaris: Utrum Cato: an catilina: Sedhãc
repugnantiam rerum sententiamq non sentit nisi qui
tenet ueritatem. Siquis igitur nos roget. utrum ne
mors sit bonum: an malum. Respondebimus qualita¬¬
tem eius ex uitae ratione pendere. Nam sicut uita ip-¬

Expanded text:
pios praedicauerit. nec enim omnibus inquit idem illi pios praedicauerit. nec enim omnibus inquit idem illi sapientes arbitrati sunt eundem cursum in caelum patere. nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras atque in caeno iacere docuerunt, castos autem animos, puros integros incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos id est ad naturam similem sui peruolare. quae sententia superiori illi argumento repugnat. illut enim sic adsumptum est, tamquam necesse sit omnem hominem natum inmortalitate donari. quod igitur erit. discrimen uirtutis ac sceleris, si nihil interest utrumne Aristides sit aliquis an Phalaris, utrum Cato an Catilina? sed hanc repugnantiam rerum sententiarumque non cernit nisi qui tenet ueritatem. si quis igitur nos roget utrumne bonum sit mors . an malum, respondebimus qualitatem eius ex uitae ratione pendere. nam sicut uita ip
Abbreviated transcription (Latin):
T. ILLI. qui de mortis bono disputant: quia ni¬
hil ueri sciunt: sic argumentantur. Si nihil ẽ
post mortem non est malum mors: aufert enim sensum
mali. Si autem supersunt animae: etiam est bonum: qͥa
immortalitas sequitur. Quam sententiam Cicero de legibꝰ
sic explicauit. Gratulemurq nobis: quoniam mors aui
Leuiorem ꝗͣ qui est in uita: aut certe non deteriorem¬
ẽ allatura statum. Nam sine corpore animo uigente
diuina est uita. sensu carente nihil profecto ẽ mali. Ar¬
gute ut sibi uidetur quasi nibil esse aliud possit. At qͥn
utrum hoc falsum est. Docent enim diuinae litterae nõ
extingiu animas: sed aut pro iusticia premio affici: aut
pena pro sceleribus sempiterna. Nec enim fas est: aut eũ
qui sceleratus in uita feliciter fuerit: effugere quod me¬
retur: aut eum qui ob iusticiam miserrimus fuerit sua
mercede fraudari. Quod adeo uerum est ut idem Tulliꝰ
in consolatione non easdem sedes incolere iustos atq im¬

Expanded text:
t illi qui de mortis bono disputant quia nihil ueri sciunt, sic argumentantur: si nihil est post mortem, non est malum mors; aufert enim sensum mali. si autem supersunt animae, etiam bonum est, quia inmortalitas sequitur. quam sententiam Cicero de Legibus sic explicauit: gratulemurque nobis, quoniam mors aut meliorem quam qui est in uita aut certe non deteriorem adlatura est statum: nam sine corpore animo uigente diuina uita est, sensu carente nihil profecto est mali. argute, ut sibi uidentur, quasi nihil esse aliut possit. atquin utrumque hoc falsum est. docent enim diuinae litterae non extingui animas, sed aut pro iustitia praemio adfici aut poena pro sceleribus sempiterna. nec enim fas est aut eum qui sceleratus in uita feliciter fuerit, effugere quod meretur aut eum qui ob iustitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. quod adeo uerum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere iustos atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Et corpus relictum ab anima defluit. nedum putemus tã¬
tam illam molem: aut construi sine artifice: aut stare
sine rectore tamdiu potuisse. Quod si publicas illas religi¬
ones uoluit euertere: non improbo: quinetiam laudabo.
si ipse quod est melius inuenerit: uerum idem per canẽ
et anserem deierabat. O hominem scurram ut ait Zeno
Epicureus: ineptum:perditum: desperatum: si cauillari
uoluit religionem dementem. si hoc serio fecit: ut aĩal
turpissimum pro deo haberet. Quis iam superstitiones &¬
gyptioꝵ audeat reprehendere. quas Socrates Athenis au-
toritate confirmauit sua: Illud uero nonne summae ua¬
nitatis: qđ ante mortem familiares suos rogauit: ut e¬
sculapio gallum quem uouerat prose sacrarent: Timu¬
it uidelicet ne apud Rhadamantum receptorem uoti reus
fieret ab aesculapio. Dementissimum hominem putarem
si morbo affectus perisset. cum uero hoc sanus fecerit: ẽ

Expanded text:
et corpus relictum ab anima diffluit, nedum putemus tanet corpus relictum ab anima diffluit, nedum putemus tantam istam molem aut construi sine artifice aut stare tamdiu sine rectore potuisse. quodsi publicas illas religiones uoluit euertere, non inprobo, quin etiam laudabo, si ipse quod est melius inuenerit. uerum idem per canem et anserem deierabat. o hominem scurram, ut ait Zeno Epicureus, ineptum perditum desperatum, si cauillari uoluit religionem, dementem, si hoc serio fecit, ut animal turpissimum pro deo haberet! quis iam superstitiones Aegyptiorum audeat reprehetoritate confirmavit sua? Illud vero nonne summae vanitatis, quod ante mortem familiares suos rogavit, ut Aesculapio gallum, quem voverat, pro se sacrarent? Timuit videlicet, ne apud Rhadamanthum reciperatorem voti reus fieret ab Aesculapio. Dementissimum hominem putarem, si morbo affectus periisset. Cum vero hoc sanus fecerit, est
Abbreviated transcription (Latin):
quod ab omnibus sit probatum scelere hoc prouerbium
Socrates habuit. Quod supra nos nihil ad nos. Procumba¬
mus igitur in terram. et manus nobis ad praeclara ope-¬
ra datas conuertamus in pedes. Nihil ad nos caelum: ad
cuius contemplationem sumus excitati. nihil deniq lux
ipsa pertineat. Certe uictus nostri causa de caelo est.
Quod si hoc sensit: non ẽẽ de rebus celestibus disputan¬
dum. ne illoꝵ quidem rationem poterat compraehen-¬
dere: quae sub pedibus habebat. Quid ergo: Num errauit
in uerbis. Uerisimile non ẽ. sed nimirum id sensit quod
Lo quutus est: religioni minime seruiendum. quod si a
perte diceret: nemo pateretur. Quis enim non sentiat hũc
mundum tam mirabili ratione perfectum aliqua proui-¬
dentia gubernari: Quandoquidem nihil est quod possit
sine ullo moderatore consistere. Sic domus ab habitato¬
re deserta dilabitur. Nauis sine gubernatore abit pessũ.

Expanded text:
quod ab omnibus sit probatum. Celebre hoc proverbium quod ab omnibus sit probatum. Celebre hoc proverbium Socrates habuit: « Quod supra nos, nihil ad nos. » Procumbamus igitur in terram, et manus nobis ad praeclara opera datas convertamus in pedes. Nihil ad nos coelum, ad cujus contemplationem sumus excitati; nihil denique lux ipsa pertineat: certe victus nostri causa de coelo est. Quod si hoc sensit, non esse de rebus coelestibus disputandum, ne illorum quidem rationem poterat comprehendere, quae sub pedibus habebat. Quid ergo? num erravit in verbis? Verisimile non est: sed nimirum id sensit, quod locutus est, rperte diceret, nemo pateretur. quis enim non sentiat hunc mundum tam mirabili ratione perfectum aliqua prouidentia gubernari, quandoquidem nihil est quod possit sine ullo moderatore consistere? sic domus ab habitatore deserta dilabitur, nauis sine gubernatore abit pessum
Abbreviated transcription (Latin):
at: tamen a uiris fabricata sunt. Hi uero non tantum im¬
pietatis crimen effugiunt: sed quod est multo indignius:
eloquentiae famam: aut ingenii gloriam consequuntur.
Quid si aliquid inuestigare possent: Sunt enim tam stulti
in asseuerando: ꝗͣ improbi in quaerendo. cum neq inue-¬
nire quicꝗͣ possint: nec defendere: etiam si inuenerĩt.
Iam si uerum uel fortuito uiderint: quod saepius contĩ¬
git: cõmittunt: ut ab aliis id pro falso refellatur. Nõ
enim descendit aliquis de caelo: qui sententiam de sin¬
guloꝵ opinionibus ferat. quapropter nemo dubitauei̾t
eos qui ista conquirant stultos ineptos insanos ẽẽ. Ali-¬
quid ergo Socrates habuit cordis humani: qui cum intel¬
ligeret haec non posse inueniri ab eiuismodi quaestioĩbꝰ
se remouit. Uereorq ne in eo solo multa enim sunt eiꝰ
nõmodo laude indigna: sed etiam reprehensione dignis¬
sima in quibus fuit sũoꝵ simillimus. Ex his unum eligã

Expanded text:
at, tamen a viris fabricata sunt. Hi vero non tantum imat, tamen a viris fabricata sunt. Hi vero non tantum impietatis crimen effugiunt: sed, quod est multo indignius, eloquentiae famam, et ingenii gloriam consequuntur. Quid, si aliquid investigare possent? Sunt enim tam stulti in asseverando. quam improbi in quaerendo; cum neque invenire quidquam possint, nec defendere, etiamsi invenerint. Nam si verum vel fortuito viderint, quod saepius contingit, committunt, ut ab aliis id pro falso refellatur. Non enim descendit aliquis de coelo, qui sententiam de singulorum opinionibus ferat: quapropter nemo dubitaverit, eos, qui ista conquirant, stultos, ineptos, insanos esse. Aliquid ergo Socrates habuit cordis humani, qui cum intelligeret haec non posse inveniri, ab ejusmodi quaestionibus se removit; vereorque ne in eo solo. Multa enim sunt ejus non modo laude indigna, sed etiam reprehensione dignissima, in quibus fuit suorum simillimus. Ex his unum eligam,
Abbreviated transcription (Latin):
quid in Socrate ipso tam magnum fuerit: ut ho¬
mo sapiens merito gratias ageret illis temporibus esse se
natum. non inficior fuisse illum paulo cordatiorem: ꝗͣ cae¬
teros qui naturam rerum putauerunt ingeĩo posse compre¬
hendi. In quo illos non tantum excordes fuisse arbitror:
sed etiam impios: ꝙ in secreta illius caelestis prouidentiae
curiosos oculos uoluerũt immittere. Romae etiam in ple¬
risq urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici a uiris
nefas habetur. Abstinẽt igitur aspectu quibus illa cõta¬
minari non licet. et si forte uel errore uel casu quopiã uir
aspexerit: primo pena eius. deinde instauratione sacrificii
scelus expiatur. Quid his facias qui inconcessa scrutari uo¬
lunt: Nimirum multo sceleratiores qui arcana mundi et
hoc caeleste templum prophanari impiis disputationibus
quaerunt: ꝗͣ qui aedem uestae aut bonae deae: aut cereiͣs
intrauerit: quae penetralia quãuis adire uiris non lice¬

Expanded text:
quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret, illius se temporibus esse natum. Non inficior fuisse illum paulo cordatiorem, quam caeteros, qui naturam rerum putaverunt ingenio posse comprehendi. In quo illos non excordes tantum fuisse arbitror, sed etiam impios; quod in secreta coelestis illius providentiae curiosos oculos voluerint immittere. Romae, et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra, quae aspici a viris nefas habeatur. Abstinent igitur aspectu, quibus contaminare illa non licet: et si forte, vel errore, vel casu quopiam vir aspexerit, primo poena ejus, deinde instauratione sacrificii, scelus expiatur. Quid his facias, qui inconcessa scrutari volunt? Nimirum multo sceleratiores, qui arcana mundi, et hoc coeleste templum profanare impiis disputationibus quaerunt, quam qui aedem Vestae, aut Bonae Deae, aut Cereris intraverint. Quae penetralia quamvis adire viris non lice
Abbreviated transcription (Latin):
audeat praedicare. Purgemus igitur conscientiam: quȩ
oculis dei est peruia. et ut ait idem: semper ita uiua¬
mus: ut rationem nobis reddendam arbitremur. putemꝰ¬
q nos momentis omnibus non in aliquo ut ille dixit or-¬
bis terrae theatro abhominibus: sed desuper spectari ab
eo: qui et iudex et testio ipse futurus est: cui rationẽ
uitae reposcenti actos suos inficiari non licebit. Ergo sa-¬
tius est aut fugere conscientiam: aut nosipsos ultro ape
rire animum et perniciem rescissis uulneribus effunde¬
re. quibus nemo alius mederi potest: nisi solus ille qui
gressum claudis: uisum caetis reddidit: maculata pur
gauit membra: mortuos excitauit. Ille ardorem cupidi¬

Expanded text:
audeat praedicare. purgemus igitur conscientiam, quae audeat praedicare. purgemus igitur conscientiam, quae oculis dei peruia est, et, ut ait idem, semper ita uiuamus, ut rationem reddendam nobis arbitremur, putemusque nos momentis omnibus non in aliquo, ut ille dixit, orbis terrae theatro ab hominibus, sed desuper spectari ab eo qui et iudex et testis idem futurus est, cui rationem uitae reposcenti actus suos infitiari non licebit.. ergo satius est aut effugere conscirire animum, et perniciem rescissis vulneribus effundere: quibus nemo alius mederi potest, nisi solus ille, qui gressum claudis, visum caecis reddidit, maculata membra purgavit, mortuos excitavit. Ille ardorem cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
oratio nisi antecederet ignorantiae confessio: nihil pro¬
dest inclusam habere conscientiam: patemus deo. Nullꝰ
ergo mendacio nullus dissimulationi locus est: quia pari¬
etibus oculi hominum summouentur. Dei autem diuini¬
tas nec uisceribus summoueri potest: quominus totum ho¬
minem perspiciat et norit. Idem in eusdem operis pri-¬
mo. Ouid agis inquit: quid machinaris: quid abscon¬
dis: Custos te tuus sequitur. Alium tibi peregrinatio
subduxit: alium mors: alium ualitudo. Heret hic: quo
carere nunquam potes. Quid locum abditum legis: &
arbitrum remoues: puta tibi contigisse ut oculos omniũ
effugias demens. Quid tibi prodest non habere conscium
habenti conscientiam : Non minus mirabiliter de consci¬
entia et deo Tullius. Meminerit inquit deum se habere
testem: idest ut Ego arbitror mentem suam: qua nihil
homini dedit ipse diuinius. Item cum debono et iusto
uiro loqueretur. Itaq talis uir inquit: non modo face¬
re : sed ne cogitare quidem quicquam audebit: quod nõ

Expanded text:
oratio, nisi antecederet ignorantiae confessio; nihil prodest inclusam esse conscientiam: patemus Deo. » Nullus ergo mendacio, nullus dissimulationi locus est; quia parietibus oculi hominum submoventur: Dei autem divinitas nec visceribus submoveri potest, quominus totum hominem perspiciat, et norit. Idem in ejusdem operis primo: « Quid agis, inquit? quid machinaris? quid abscondis? Custos te tuus sequitur; alium tibi peregrinatio subduxit, alium mors, alium valetudo: haeret hic, quo carere numquam potes. Quid locum abditum legis, et arbitros removes? Putas tibi contigisse, ut oculos omnium effugias? demens! Quid tibi prodest non habere conscium habenti conscientiam? » Non minus mirabiliter de conscientia et Deo Tullius. « Meminerit, inquit, Deum se habere testem; id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit Deus ipse divinius. » Item cum de justuiro loqueretur, itaque talis uir inquit non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
causam plene perorauerit in eo libro cui apologetico nomen
est. tamen quoniam aliud est accusantibus respondere: quod
in defensione aut negatione sola positum est aliud instruere:
quod nos facimus. in quo necesse est doctrinae totius substan¬
tiam contineri: non defugi hunc laborem: ut implerem mate¬
riam quam Cyprianus non est executus: in ea oratione qua De¬
metrianum sicut ipse ait oblatrantem atq obstrepentem ue¬
ritati redarguere conatur: qua materia non est usus: ut de-¬
buit. Non enim scripturae testimoniis: quam ille utiq uanam
fictam: commenticiam putabat: sed argumentis et oratione
fuerat refellendus. Nam cum ageret contra hominem uerita¬
tis ignarum: dilatis paulisper diuinis lectionibus formare hũc
a principio tanquam rudem debuit. Eiq paulatim lucis prin¬
cipia monstrare. ne toto lumine abiecto caligaret. Nam sicut

Expanded text:
causam plene perorauerit in eo libro cui Apologeticum nomen causam plene perorauerit in eo libro cui Apologeticum nomen est, tamen quoniam aliut est accusantibus respondere, quod in defensione aut negatione sola positum est, aliut instituere, quod nos facimus, in quo necesse est doctrinae totius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut inplerem materiam, quam Cyprianus non est exsecutus in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem ueritati redarguere conatur. qua materia non est usus ut debuit: non enim scripturae testimoniis, quam ille utique uanam fictam commenticiam putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. nam cum ageret contra hominem ueritatis ignarum, dilatis paulisper diuinis lectionibus formare hunc a principio tamquam rudem debuit eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine obiecto caligaret. nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
I. E R E O. de quibus dixi: cum presente me ac dolen¬
te sacrilegas suas litteras explicassent: et illoꝵ super¬
ba impietate stimulatus: et ueritatis ipsius conscientia: ut ego
arbitror suscepi hoc munus: ut omnibus ingenii mei uiribus
accusatores iusticiae refutarem. non ut contra hos scriberem:
qui paucis obteri poterant: sed ut omnes qui ubiq idem ope-¬
ris efficiunt: aut effecerunt: uno simul impetu profligarem.
N on dubito enim quin et alii plurimi: et multis in locis: et nõmo¬
do graecis: sed etiam latinis litteris: monumentum iniusticiae
suae struxerunt: quibus singulis quoniam respondere non pote¬
ram: sic agendam mibi hanc causam putaui: ut etiam priores cũ
omnibus suis scriptis peruerterem: et futuris omnem faculta¬
tem scribendi: aut respondendi amputarem: praebeant modo
aures. Efficiam profecto ut quicunq ista cognouerit: aut su¬
scipiat: quod ante damnauit: aut quod est proximum: deri¬
dere aliquando desistat. Quanquam Tertullianus eandem

Expanded text:
i ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente sacrilegas suas litteras explicassent, et illorum superba inpietate stimulatus et ueritatis ipsius conscientia et, ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei uiribus accusatores iustitiae refutarem, non ut contra hos scriberem qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem operis efficiunt aut effecerunt, uno semel inpetu profligarem. non dubito enim quin et alii plurimi et multis in locis et non modo Graecis, sed etiam Latinis litteris monumentum iniustitiae suae struxerint. quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putaui, ut et priores cum suis omnibus scriptis peruerterem et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. praebeant modo aures : efficiam profecto ut quicumque ista cognouerit, aut suscipiat quod ante damnauit aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. quamquam Tertullianus eandem
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis ueniam: licet nulla sint. Siquid aliud desyderaue¬
rit. Non est opus dicto scienti quid uelimus. siquid ei bo-¬
ni euenerit: gratias agat. siquid mali satisfaciat. et illud
sibi ob peccata sua fateatur euenisse. et nihilominus in ma-¬
lis gratias agat: et in bonis satisfaciat. ut idem sit sem¬
per et stabilis et immutabilis et inconcussus. Nec tantũ
hoc in templo putet sibi esse faciendum: sed et domi et in
ipso etiam cubili suo. Secum deniq habeat dum semper
in corde suo consecratum: quoniam ipse est dei templum
quod si deo patri ac domino hac assiduitate: hoc obseqͥo:
hac deuotione seruierit: consumata et perfecta iusticia est.
quam qui tenuerit: hic ut ante testati sumus deo paruit:
hic religioni atq suo officio satiffecit.

Expanded text:
tis suis ueniam, licet nulla sint. si quid ahut desiderauetis suis ueniam, licet nulla sint. si quid ahut desiderauerit, non est opus dicto scienti quid uelimus: si quid ei boni euenerit, grsibi ob peccata sua evenisse fateatur; et nihilominus etiam in malis gratias agat, et in bonis satisfaciat: ut idem sit semper, et stabilis, et immutabilis et inconcussus. Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi, et in ipso etiam cubili suo. Secum denique habeat Deum semper in corde suo consecratum; quoniam ipse est Dei templum. Quod si Deo, patri ac domino, hac assiduitate, hoc obsequio, hac devotione servierit, consummata et perfecta justitia est; quam qui tenuerit, hic ut ante testati sumus Deo paruit, hic religioni atque suo officio satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
Utrum placeret patri eius offerri tUs: et alios odores ad
sacrificium dei: exclamauit bene bene o mi nate o Asde¬
pi. Est enim maxima impietas tale quid de illo uno ac
singulari bono in animum inducere. Haec et his similia
huic non conueniunt. Omnium enim quaecunq sunt plenus
est: et omnium minime indigens. Nos uero gratias agẽ¬
tes adoremus. huius enim sacrificium sola benedictio. Et re-¬
cte. Uerbo enim sacrificari oportet deo. Siquidem deus
uerbum est: ut ipse confessus est. Summus igitur colẽ
di ritus est: ex ore iusti hominis ad deum directa lauda¬
tio. quae tamen ipsa ut deo sit accepta et humilitate et
timore et deuotione maxima opus est. nequis forte inte¬
gritatis et innocentiae fiduciam gerens: tumoris et arro¬
gantiae crimen incurrat: eoq facto gratiam uirtutis amit¬
tat. Sed ut sit deo carus: omniq macula careat: misericoͣ¬
diam dei semper imploret: nihilq aliud praecetur: nisi pecca¬

Expanded text:
utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur colendi dei ritus est ex ore iusti hominis ad deum directa laudatio, quae tamen ipsa ut deo sit accepta, et humilitate et timore et deuotione maxima opus est, ne quis forte integritatis atque innocentiae fiduciam gerens tumoris et adrogantiae crimen incurrat eoque facto gratiam uirtutis amittat. sed ut sit deo carus omnique macula careat, misericordiam dei semper inploret nihilque aliut precetur nisi pecca
Abbreviated transcription (Latin):
a constat. Quomodo autem deus iusticia hominis utatur:
intellectu facile est. Si enim iustus fuerit homo accepta
immortalitate in aeternum deo seruiet. Homines autem nõ
nisi ad iusticiam nasci. Tum philosophi ueteres: tum etiam
Cicero suspicatur: disserens enim delegibus. Sed omnium
inquit quae in hominum doctorum disputatione uersan-¬
tur: nihil est profecto praestabilius: ꝗͣ plane intelligi nos
ad iusticiam esse natos. Id ergo solum deo exhibere atq of¬
ferre debemus: ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc
autem duplex sacrificii genus ꝗͣ sit nerissimum Trimegistus
Hermes idoneus testis est. qui nobiscum id est cum philosophis
quos sequimur tam re ꝗͣ uerbis congruit: de iusticia sic lo¬
quutus est. Hoc uerbum o fili adora et cole. Cultus autẽ
dei unus est: malum non esse. Item in illo sermone per¬
fecto cum exaudisset. Asclepium quaerentem a filio suo

Expanded text:
a constat. Quomoa constat. Quomointellectu facile est. si enim iustus fuerit homo, accepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo
Abbreviated transcription (Latin):
tur in precio: siquis p̾utat deo cara: is plane quid sit deus:
nescit. cui putat uoluptati esse eas res: quas etiam homo
si contempserit iure laudabitur. Quid ergo castum: quid
deo dignum: nisi ꝙ ipse in illa diuina lege sua poposcit: Du¬
o sunt quae offerri debeant. donum: et sacrificium. donũ
in perpetuum. sacrificium ad tempus. Uerum apud istos ꝗ
nullomodo rationem diuinitatis intelligunt. donum est qͥc¬
quid auro argentoq fabricatur. Item quicquid serico et
purpura texitur: sacrificium est et uictima: et quaecunq
in ara cremantur. sed utroq non utitur deus. quia et ipse
in corruptus est. et illud totum corruptibile. itaq deo utrũ¬
q incorporale offerendum est quo utitur. Donum est integri¬
tas animi. sacrificium laus et hymnus. Si enim deus non
uidetur. ergo his rebus coli debet: quae non uidentur. Nul¬
la igitur alia religio est uera: nisi quae uirtute ac iustici¬

Expanded text:
tur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus tur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo castum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt quae offerri debeant, donum et sacrificium, donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. uerum apud istos, qui nullo modo rationem diuinitatis intellegunt, donum est quidquid auro argentoque fabricatur, item quidquid purpura et serico texitur, sacrificiumque uictima et quaecumque in ara cremantur. sed utroque non utitur deus, quia et ipse incorruptus est et illud totum corruptibile. itaque deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. donum est integritas animi, sacrividetur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia religio est vera, nisi quae virtute ac justiti
Abbreviated transcription (Latin):
sui. ꝙ sum pollicitus ea me tantũmodo esse dicturum: quae¬
summum fastigium uirtuti et iusticiae imponerent. Siquis uo¬
let caetera omnia comprehendere ex fonte ipso petat: unde
ad nos Riuus iste manauit.
ca. Ebur inquit Plato non castum donum deo. Quid er¬
go : picta scilicet et tecta preciosa: immo uero non castum do¬
num deo: quicquid surripi: quicquid corrumpi potest. Sed si-¬
cut hoc uidit non oportere uiuenti offerre aliquid: quod sit
ex mortuo corpore: cur illud non uidit non debere incorpo¬
rali corporale munus offerri: Quanto melius et uerius Se¬
neca. Uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidũ:
et Maiestate Leni uerendum: amicum et semper in proxio
non immolationibus et sanguine multo colendum. Quae
enim ex trucidatione immerentium uoluptas est. sed men-¬
te pura: bono honestoq proposito. non templa illi congestis
in altitudinem saxis struenda sunt: in suo cuiq conseerandus
est pectore. Uestes igitur gemmnas et caetera quae haben¬

Expanded text:
quod sum pollicitus ea me tantummodo esse dicturum quaesummum fastigium uirtuti et iustilet caetera omnia comprehendere, ex fonte ipso petat, unde ad nos rivus iste manavit. « Ebur, inquit Plato, non castum donum Deo. » Quid ergo? Picta scilicet ex texta pretiosa? Immo vero non castum donum Deo, quidquid surripi, quidquid corrumpi potest. Sed sicut hoc vidit, non oportere viventi offerre aliquex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et uerius Seneca uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae haben