comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Nemo .ii. ũ qmͣ carnem suã odio habuit
i pp̃ea ñ uult aĩa uł ad tp̃s ab euis ĩ infiͥitate
istedere. qnͣłiis eam se sine int̾mitate ĩ etm̃i
xcepturã ẽẽ confidat. Pinde m̃te ẜmonit le¬
idei. carne aũ trahñs desidi̾a pccĩ quib obe¬
diri uetat apłs. Mentis quid̾ rdne cõcupiscit
homo puis disolui et ẽe cũ xp̃o s id sensu crͣ¬
nis recusat et refugn. et si fĩ possit. ñ uult expo¬
uari sed suꝑuestiri ut absorbeatur mortale a
uia .i. ut ab infmitate ad ĩmordalitatem ⁊̃ ipsum

Expanded text:
uam carnem suam. odio habuit et propterea non uult anima uel ad tempus ab eius etiam infirmitate discedere, quamuis eam se sine infirmitate in aeternum recepturam esse confidat. proinde mente seruiens legi dei carne autem trahens desideria peccati, quibus oboedire uetat apostolus, mentis quidem ratione concupiscit homo pius dissolui et esse cum Christo, sed id sensu carnis recusat et refugit et, si fieri possit, non uult expoliari sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita, id est ut ab infi
Abbreviated transcription (Latin):
stinetur qm̃ diu itlłre sincera ñ possumꝰ¬
auct̾e. quid̃ nõ moii. Si .n. dei ꝓuidentia
ñ p̾sidet reb humanis. ncħ ẽ de religione
satagendũ. Sm uero et spẽs rerũ om̃i qm
ꝓ fc̃o ex aucͦi u̾issime pulcritudinis fonte in ana¬
re credendum est et int̾ior nescio q̃ ꝯscĩa deuni
q̃rendum deoq seruendum meliores quoq
ammos quasi publice pͥuatimq hortatur ñ
est desꝑandum ab ip̃o eod̾. d̾o auctoritatẽ auꝙͣ
constitutam qua uelud gradu certo initene

Expanded text:
stinent. quamdiu intellegere sincera non possumstinent. quamdiu intellegere sincera non possumerius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut grad
Abbreviated transcription (Latin):
garentur et ita rõni acapiende habiles fi¬
erent. Cũ gͥ et homo eẽt imittandꝰ et ño ĩ
homine spec ponenda quid potuit indulgẽ
retur qui non modo illa faceret quib ad seꝙ̃¬
dum dm̃ muttaremur sed et illa pateretur
quib a seqñdo deo deterrebamur. Nam cũ
ad ipisci certissimũ ac sũmũ bonũ nemo pos¬
at nisi id plene ꝑfc̃ẽq dilex̾it ꝙ nullo pacto
fier qmͣ dui mala corporis atq fortuita. for¬
midantur. ille nascendo misabilit̾ et oꝑ an¬
do consiliando uit caritatẽ moriendo antem
et resurgendo exclusit tunorem. Iam uero
taiem sũ cet̾is reb om̃ib p̾buit quas ꝑ se¬
qui longum ẽ. ut et diuina dem̃tia quo:
porrigi et humatia ĩfinitas quo possit eue¬
hi sentirem᷑. Hec est crede salubrima aucto¬
ritas. ħ prius mentis ut̃e a terrena mħitati¬
et ab huiꝰ mũdi amore ꝯu̾sio. sola est aucto¬
ritas q̃ conmoriet stultos ut ad sapĩam fe¬

Expanded text:
garentur et ita rationi accipiendae habiles figarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet, quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando conciliauit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem. iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis nostrae a terrena inhabitatim ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam fe
Abbreviated transcription (Latin):
mouere tñ non desino. ut qm̃ multi se sapiẽ¬
tes uideri uolunt neq utrum sint stuttu di¬
noscere facile est om̃i intentione notisq o
om̃ib gemitib ⁊ eniq uł eciã si ficripotest
fletib dm̃ dep̾cari. ut te ab errore man lib̾et¬
l tibi nita beata ẽ cordi. Qu facilius fier. si pre
d̾o ita mẽte cõunictꝰ ut nich int̾ponatur ut se¬
paret. ⁊ us est .n. ultas nec ullo pasto sapiens
quisqmͣ ẽ si nõ ui̾tatem mente contingat ne
gare nõ possumꝰ int̾ stulticiã honũs et sint̾it¬
sinã. del ui̾tatẽ. mediũ quidã int̾põitam ẽe
lom̃is sapĩam. Sapiens aũt qnͣtũ datumẽ
maittatur dm̃. hom̃i aũ stulto ad mittãd̾
salubriter nich̾ est homine sapiente ⁊pin
ñ facile est oportebat q̃dam miracula ipĩs
orulis ad moueri. quib utuntur stulti mł¬
to. qm mente comnodius ut cõmotorũ
auctoritate hõim prius uita mores q pur¬

Expanded text:
monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapienmonere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata uita cordi est. quod facilius fiet, si praedeo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stulto ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propiere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque pur
Abbreviated transcription (Latin):
am multa mira cula ip̃o .i. dicente illa fĩ ñ ob
guid nisd ut sͥ crederetur. fide ille stultos duce¬
ar ios rõne ductis. Clamabat ille ut credere¬
pr uos olamatis. laudabat credentes ille nos
sbnairgatis. Nisi uero aut niuinũ aqm conu̾¬
feret aut alia omittam. si nicħ̾ me facientem
docentẽ homines sequi possent. aut nicħ̾ iẽ¬
fenda uox illa est. cre dite d̾o et mͥ credite aut
temitatis ille culpandꝰ est quieum do̾nũ suã
dit uire uoluit. solo enis imꝑio pium sui mor¬
bnm crederes ẽẽ cessurũ. Eigo ille afferens me¬
Dicinam q̃ corruptissiens mores sanatura eẽt
mraculis conciliauit auct̾em aucte meruit
obtinuit uetustatẽ uetustate roborauit religi¬
onem qmͣ solum h̾eticoꝵ ineptissima nouitᷤ
fraudib agens. sed nec gentiũ quid̃ uternosꝰ
eror molent̾ adu̾sans anqua ex parte cõuel¬
leret. Omͥobrem tam et si docere uon ualeo

Expanded text:
am multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob am multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoriobtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo,
Abbreviated transcription (Latin):
credam q̃ uolũt uidere. Scͥptis ait crede. Aooͥ¬
tura om̃is si noua et inaudita ꝓfa̾turus con¬
m̃datur a paucis nulla conf̾mãte rõe nonei
istas si uos ꝓfertis tam pauciet icogniti ño
licet credere si mul eciã contra ꝓmisssi facitis
fidem pociꝰ imꝑando qmͣ reddendo rõm. rursis
me ad multitudinẽ famãq reuocabis. Cohi¬
be tĩ ꝑtinaciã et nescio quĩ indomitã ꝓpagl¬
di noĩs libidinẽ et moue poctus ut hini mul
titudinis p̾ma res q̃ram. Et q̃ram diligẽtisi¬
are sb̾ noĩe uitatis qmͣ conaris eis ad himere
dñt. Stulte quid̾ si nõ ꝯͥ adi̾si nec repugnal¬
tes. hos uero quis ferat ad xpm̃ se ꝑtin̾e ꝓfire
credend̾ ẽe ꝯtendunt: At ipm̃ uidemus ꝗuͥ
illa cui et ip̃i cedunt docet hystoria meh pit
deq fcetius. qmͣ credi sibi uoluisse cum illi ñdum
Uñt y donei. cum quib eis res eẽt ad diuina per¬
menda secreta. Quid .ii. aliuidagunt canta et¬

Expanded text:
credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scredam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, mobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem titudinis primates quaeram, et quaeram diligentissiare, sub nomine veritatis, quam conaris eis adimere, qdicunt, stulte quidem, sed non sibi adversi, nec repugnantes. Hos vero quis ferat ad Christum secredendum esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et t
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m aliquid utile p̃cepise ĩ a credidi. Tii
melius m̾ expositurus es. qrud ille dixu qe.
fuisse uł ẽẽ non putarẽ. s abest te michdas¬
mͥ cõmẽ daretur ñõ ẽẽ credend̾: Hoc gͥ credou
dixi fame celebritate consensione uetusor
borata. uos aũ et tam pauci et tam turbiles
tia est: Illis crede xp̃o ẽẽ credendũ. Et a nobi
disce quid dix̾it. Cur obsecro te: Nam silli
de illo quicqm nisi ab hiis per quos eis credit¬
sem dicendum. Oingentẽ confidentiã us aͥ
dis: Quid si ñ ei cred̾em. nõ aliquid de ilło me
docere posses. S oz inquit ut credas. Nõ nob
eũ cõmẽdantib: Non inquit. Nam nos l¬
los qui credunt rõne ducimꝰ. Cur gͥ illi creda
Quia fama fundata est. Utrũ ꝑ nos an ꝑal
ceas. Deberem fortasse iisi me hoc p̃cipne nõ¬
erent. Ut omĩo ad te nõ acced̾em. Dñt.n. noo ꝑ¬
iciosas habere doctrinas. respondebitis mẽciũit᷑

Expanded text:
m aliquid utile praecepisse iam credidi ? tunc mihi melius expositurus es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti ta tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi endum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius it. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an pceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
manerant et salui fcĩ sunt. In te sꝑauerunt
et ñ sunt confun. Inos quippe prẽs int̾ inimi¬
cos suos uuentes et diuiciis ĩplesti et ab hosti¬
b eruisti. gloriosasq inctorias reportare feci¬
sti et de dix̾as eius mortib lib̾asti ꝓ auo sb̾ie¬
cisti ne ferireturarietẽ anũ de putredinesa¬
num et ei dupla q̃ amifi̾t reddidisti. alium
int̾ leones esurientes illesum integriunz
seruasti. Alioꝵ inter flãmas deambulanti-¬
um grata uoce landatus est. Tale aliquid
uere si uere filius dei eẽt. Ex eoꝵ ꝑsona i
in libro sapĩe d̾r. Morte turpissima ꝯdẽp¬
nemꝰ ipm̃. erit .n. respectus in ẜmonib ip̃i¬
us. Si .n. uerus dei filius est suscipiet enm
et sib̾abit eum de manib contrarioꝵ. ħ inqͥt
cogitauerunt et errauerunt excecauit .ni. eos¬
maucia eoꝵ. Atrendentes quippe ppõs tp̃c ue¬
t̾is testamẽti et illam pẽm eciã tp̃alem felici¬
tatem in qua illis ex hibenda demonstrauit d̾s

Expanded text:
unt; in te sperauerunt et non sunt confusi. illos quippe patres inter inimicos suos uiuentes et diuitiis implesti et ab hostibus eruisti gloriosasque uictorias\' reportare fecisti et de diuersis eos mortibus liberasti. pro alio subiecisti, ne feriretur, arietem; alium de putredine sanum et ei dupla, quae amiserat, reddidisti; alium inter leones esurientes inlaesum integrumque seruasti; aliorum inter flammas deambulantium grata uoce laudatus es. tale aliquid si vere Filius Dei esset. Ex eorum persona et in libro Sapientiae dicitur: Morte turpissima condemnemus illum: erit enim respectus in sermonibus ipsius. Si enim verus Dei Filius est, suscipiet eum et liberabit eum de manibus contrariorum. Haec, inquit, cogitaverunt et erraverunt: excaecavit enimalitia eorum. adtendentes quippe tempus ueteris testamenti et illam patrum etiam temporalem felicitatem, in qua illis exhibenda demonstrauit deus
Abbreviated transcription (Latin):
guinib neq ex uoluntate niri neq ex uolun¬
tate caruis sed ex d̾o mox cõmẽdauit huiꝰ qua¬
a nicissitudinis sacram̃tum. Tanqm᷑ .n. mirati
tantum bonum ñõ aud̾emus optare statim ib̾¬
nuixt. et u̾bum caro fcm̃ est et ħitauit in nob̾
Quod unũ est ex qͥnq illis que tibi expom uo¬

Expanded text:
inibus neque ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis sed ex deo, mox commendauit huius quasi uicissitudinis sacramentum. tamquam enim mirati tantum bonum non auderemus optare, statim subiunxit: Et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, quod unum est ex q
Abbreviated transcription (Latin):
est filii hoĩm. ⁊escendit ergo ille ut nos as¬
cend̾emus et manens in sua natura fcũs ẽ
ꝑticeps nr̃e nr̃e. ut et nos manentes ĩ nr̃a nͣ
effic̾emur ꝑticipes nature ip̃ius. Nontñsic
illius ꝑticipa meliores. Misit. naq deus fi¬
lium suũ fom̃ ex muliere fom̃ s̾ lege nam
legis sacram̃ta percep̃ ut eos qͥsb̾ lege erãt
redimeret .i. quos lex reos tenebat occidẽ¬
te litt̾a dũ p̃ ceptum uõ ĩpleretur añqnã
uinificaret sp̃c. qr caritas dei q̃ p̃ceptũ ĩplet
ge erant redime̾t continuo ad m̃xit ut ado¬
ptionem filioꝵ reciꝑemꝰ ut uidelicet huius
gn᷑i bñficii disc̾ueret ab alia filii natura qui
missus est filius ũo adoptione fcũs sed sem¬
ꝑ genius filuis ut ꝑticipata natura filiorũ
hoĩm ad ꝑticipandam eciam suã naturam
adoptaret filios hoim. Qua pp̃ eciam cumdi¬
xisset dedit eis potestatẽ filios dei fieti mod¬

Expanded text:
est filii hominum. descendit ergo ille, ut nos asest filii hominum. descendit ergo ille, ut nos ascenderemus, et manens in sua natura factus est particeps naturae nostrae, ut et nos manentes in natura nostra efficeremur participes naturae ipsius, non tamen sic; illius participatio meliores. Misit itaque deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege. nam legis sacramenta percepit, ut eos, i qui sub lege erant, redimeret, id est quos lex reos tenebat occidente littera, dum praeceptum non impleretur, antequam uiuificaret spiritus. quia caritas dei, quae praeceptum implet,ge erant, redimeret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filiorum reciperemus, ut uidelicet huius gratiam beneficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaret filios hominum. quapropter etiam cum dixisset: Dedit eis potestatem filios dei fieri, mod
Abbreviated transcription (Latin):
nͣm caruis assumpsiti uec tñ om̃s eum recepe¬
runt. Sequitur .n. et dicit. Quotquot autẽ
receperunt eum dedit eis potestatẽ filios doi
sanguinb neq ex uoluntate carnis neq
ex noluntate iuri sed ex do nati st̾. ħ est gr̃a
noui testam̃ti quod in uetere latuit. Nec tñ
sauit ut intlligat aĩa deum suñ et gr̃a eiꝰ
renascatur illi. ħ quippe natiuitas sputral
est iõ non ex sangu̾b nõ ex uoluntate uiri
nec ex uoluntate carins. sed ex d̾o. Nes. n. a
deptio uocatur. Eramꝰ .ii. auquid anteꝙͣ ẽe¬
mͦ filii dei et accepimꝰ bñ ficiũ ut fierem᷑ qd̃
non eramꝰ. Sicut qui adoptatur anteqũa
tur erat tñ et qr ad optaretur et ab hac gño
ne gr̃e disc̾ntur ille filuis qui cũ ẽẽt filius
dei uenit ut fieret filius hom̃is donaret qp
nob̾ qui eramus filii hom̃is fuios deifieri
erat et hoc ipm̃ aliquid uerbum dei erat
apud diñ: Nos quoq per eius gr̃am fc̃i su

Expanded text:
ram carnis adsumpsit. nec tamen omnes eum non receperam carnis adsumpsit. nec tamen omnes eum non receperunt; sequitur enim et dicit: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei anguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri sed ex deo nati sunt. haec est gratia noni testamenti, quod in uetere latuit nec tamen sauit, ut intellegat anima deum suum et gratia eius renascatur illi. haec quippe natiuitas spiritalis est, ideo non ex sanguinibus, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis sed ex deo. Haec etiam adoptio uocatur. eramus enim aliquid ante, quam essemus filii dei, et accepimus beneficium, ut fieremus, quod non eramus, sicut, qui adoptatur, ante, quam tne gratiae discernitur ille filius, qui, cum esset filius dei, uenit, ut fieret filius\' hominis donaretque nobis, qui eramus filii hominis, filios dei fierimen aliud aliquid erat et hoc ipsum aliquid uerbum dei erat,apud deum. nos quoque per eius gratiam facti
Abbreviated transcription (Latin):
de iohe nõ erat ille lum̃. ad illud respicitur
mninãtur. ⁊emq sequitur. Erat lum̃. Et tã
ilm̾ato .i. xp̃o a ioħe. erat inquit limĩ uerũ
qd̾ illiu̾at omnẽ hominẽ nenientẽ ĩ huno
nũdũ. Si omnẽ hominẽ gͦ et ioħ̾em atq uͭ
magis ostendat diuinitatẽ longe p̃stantio¬
te distantia in hoc m̃do inquit erat et mũdꝰ
rer eum fcũs est et mũdꝰ eum ño cognorit.
Non mũdus qui per eun fcũs est eum ño
cognoum. neq .n. hr̃ uim cognoscendi eũ. ni¬
si rõnalis creatura ꝙỹuis eciã mũdꝰ iste uisi¬
bis per eum feũs sit hoc est celum et t̾ra. sed
ñdum nõ cognoscentẽ increpando sig̾tauit
nfideles constitutos inmundo. Deinde adiũ¬
et. In sua ꝓpria uenit et sui eñ ñ receperunt
Siue cret ip̃i infideles in qnͣtum homines
sunt. eus sunt per quem creati sunt siue suoᷤ
pris uideo s intili uoluit ex quib uerum¬

Expanded text:
de Iohanne: Non erat ille lumen, ad illud respicitur de Iohanne: Non erat ille lumen, ad illud respicitur minantur. Denique sequitur: Erat lumen uerum, uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum non cognouit, neque enim habet uim cognoscendi eum nisi rationalis creatura, quamuis etiam mundus iste uisibilis per eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem increpando significauit infideles constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua propria uenit et sui eum non receperunt, siue quia et ipsi infideles, in quantum homines sunt, eius sunt, per quem creati sunt, siue suos proprie Iudaeos intellegi uoluit, ex quibus natu
Abbreviated transcription (Latin):
ur qsftum homini excellentissime gr̾e atq
uple ĩo fuit homo missus a d̾o cui nomen e¬
ao iohes. Hic uenit ut testimoniũ periberet
lumine et onĩs cred̾ent per illum. None¬
a ille lumen sed ut testimoniũ ꝑhib̾et de
at ut innatis mulierũ nemo surgeret in¬
ior io he bap̃a. Sio .n. ille cui maioriohãnes
estimonũ ꝑibebat intellig̾etur hoc ẽẽ ma¬
oi quo nõ tĩ homo s eciã deus erat. Lumen
eo ip̃e dñs dicens. Ine fiat luc̾na ardens et
ncens. Quod et discipuł suis dixit. uos estis
anem mundi atq ut ostend̾et quale lum̃
dautus adruuxit. Nemo accendit lucernam
et ponio eam sb modio s super candelabrum
ut luceat om̃ib qui ĩ domo st̾. Sic luceat lu
dubitatione credamꝰ aĩam rõnaiem nou ẽe
ũm dei illa quuppe in ꝯmutabił est. sed tñ eam
posse ꝑticipando illin̾ari. luc̾ne quippe accen¬
diindigent et extingui possunt. Id̾o ꝙ diottur

Expanded text:
tur quantum homini excellentissimae gratiae atque sapientiae. ideo fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. hic uenit, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de tiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohanne Baptista; sic enim ille, cui maior Iohannes testimonium perhibebat, intellegeretur hoc esse maior, quo non tantum homo sed etiam deus erat. lumen bet ipse dominus dicens: Ille erat lucerna ardens et lucens, quod et disci-, pulis suis dixit: Vos estis lumen mundi; atque ut ostenderet quale lumen, secutus adiunxit: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt; sic luceat lumen dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam dei — illa quippe incommutabilis est —, sed tamen eam posse participando inluminari; lucernae quippe accendi indigent et extingui possunt. ideo, quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
piis no pro magno q̃ reretura bonis. hmie seo¬
inꝰ septuagesimus et ẜs inducit hominẽ pente¬
tem quod auqñ corde ñõ recto. pro hac doned
seruierit qua cum pellerere atq excellere nos
uideret turbatus ceperat cognare qd̾ deus hr¬
ua nõ curet. Et cum ab ista cognatione eum sbori
ad dm̃ ꝑtinentium reuocaret auctorias sn foes
atq intendit agnoscere tam grande tecretmꝰ
qd̾ ei laboranti non patefcm̃ est donec intrareri
scl̃anum dei et intelłret in nouissima hoc es do¬
nec accepto spñ sc̃o disceret desid̾are pociora et p¬
spiceret que pena futura sit impiis eciam qͥf̾en¬
a quadam tp̃air felicitate floruissent. Hunc p¬
lmũ septuagesimũ et ẜm noctem qua illuceꝰ¬

Expanded text:
impiis, ne pro magno quaereretur a bonis. hinc ille psalmus septuagesimus et secundus inducit hominem paenitentem, quod aliquando corde non recto pro hac deo mercede seruierit, qua cum pollere atque excellere impios uideret, turbatus coeperat cogitare, quod deus humana non curet. et cum ab ista cogitatione eum sanctorum ad deum pertinentium reuocaret auctoritas, suscepit atque intendit agnoscere tam grande secretum, quod ei laboranti non patefactum est, donec intraret in sanctuarium dei et intellegeret in nouissima, hoc est donec accepto spiritu sancto disceret desiderare potiora et prospiceret, quae poena futura sit impiis, etiam qui faenea quadam temporaliter felicitate floruissent. hunc psalmum septuagesimum et secundum nocte, qua inluces
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾emus. qd̃ in hac inta contempnendũ es¬
s̾ inimici eiꝰ magiq uictores nidebantur ub¬
cepit uocem infͣinitatis nr̃e. qua simul cruesfi¬
gebatur netus homo nr̃ ut enacuaretur corpꝰ
pocĩ et dixit. ⁊ eus deus mens ut quid me deres¬
quisti et hoc unũ de qͥnq ꝓpoĩtis tuis. Sio ma¬
pit psalmꝰ uicesimꝰ et primus qui de passionq̃
ip̃ius eo reuelatione grẽ. qmͣ fidelib faciẽdi
lib̾andisq aitulit in ꝓphecia tanto ante canedat
do percurram. ut ex hoc intelligas ꝙ̃ admodũ
igitur infirmitatis uoce. De qua paulus medꝰ
petebat non exanditus et ĩo quod ãm̃o detelicd
audit tũ a dño susficit tibi gr̾a meanam uiti
m infirmitate ꝑficitur. ex uoce ergo huiꝰ mfit¬
mitatis nr̃e qm̃ in se tnsfigurauit caput urm
eus deus meus respice mine quare me dere¬
liquisti. In eo quippe deteliqͥtur dep̾cans ĩ
uet̾is testam̃ti bonis ad uet̾em hominẽ ꝑtinen¬
ib p̃cipue cõcupiscitur nite huiꝰ ꝑductio tp̃alis

Expanded text:
ndum ess inimici magni uictoresque uidebantur, suscepit uocem infirmitatis nostrae, qua simul crucifigebatur uetus homo noster, ut euacuaretur corpus peccati, et dixit: Deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et hoc unum de quinque propositis tuis. sic incipit psalmus uicesimus et primus, qui de passione ipsius et reuelatione gratiae, quam fidelibus faciendis liberandisque adtulit, in prophetia tanto ante cantatusdoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad moigitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo quodam modo derelictus audit tamen a domino: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, ex uoce ergo huius infirmitatis nostrae, quam in se transfigurauit caput nostrum, eus, deus meus, respice me: quare me dereliquisti? in eo quippe derelinquitur deprecans, in ueteris testamenti bonis ad ueterem hominem pertinentibus praecipue concupiscitur uitae huius productio temporalis,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est u̾bum dei caro fom est et ħnauit in nob̾
Neq .n. iamdesꝑandum est ꝑticipatione u̾bi
fieri poide homines filios dei qñ filius dei ꝑti¬
cipatione caris factus est filius hom̃is. Noꝰ
iaq mutabiles in melius ꝯmutandi ꝑticipeᷤ
osum᷑ uerbi. uerbum aũ inꝯmutabile ni¬
cħ idet̾us ꝯmutatũ. ꝑticeps carnis effectũẽ
sb̾am. aut ñ huĩt rõnabilem. s more suo sc̾p¬
tura ut xp̃i humilitatem magis ostenderet.
ne carins nomen quasi indignrum anquid
refligisse uid̾etur carnem ꝑ homine posurt.
Neq .n. qr scͥptum est. uidebit om̃is caro salu

Expanded text:
ui caro factus est et habitauit in nobis. neque enim iam desperandum est participatione uerbi fieri posse homines filios dei, quando filius dei participatione carnis factus est filius hominis. Nos itaque mutabiles in melius commutandi participes efficimur uerbi; uerbum autem incommutabile nihil in deterius commutatum particeps carnis effectum est animam aut non habuit rationalem; sed more suo scriptura. ut Christi humilitatem magis ostenderet. ne carnis nomen quasi indignum aliquid refugisse uideretur, carnem pro homine posuit. neque enim, quia scriptum est: Videbit omnis ca
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. et siue ip̃o fcm̃ est moħ. Quod fcm̃ est imp̃o
uita erat. et uita erat lux homĩnũ. et lux ini
nebris. lucet et tenebre eam ñ ꝯphenderinꝰ
psent nullo olausus loco. nec ꝑtiłr per cin
diffusas. tanꝙͦͣ minorem ꝑtẽ ħat ĩ minceld¬
coet in maiore maiorẽ. s ubiq totꝰ acq idi
indeant. sicut nec istalux udetur oculis prͤ¬
sentata cecoꝵ. lucer ergo et in tenebris talħ

Expanded text:
ipso uita erat et uita erat lux hominum et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt. praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo et in tenebris talibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩones atq solũe menti¬
das. dilectissime mi. ooooo¬
raptas sicut te uł̾ legentẽ
monere uel cogitantit̾ in m̃tem uenire potu¬
erunt et in conspectum meũ fusas quodãmͦ
nt carptim sicut ꝓpoĩte sunt de singus disse¬
ram s imio quodam tenore sermonis eas in¬
ter se ꝯnestam atq context̾a dificile opus
uͣr et tñ puto facilius eas dissoluere si hoo fe¬
cero. Inuicem quippe aduuiabunt si altera
pendebit ex altera donec om̃s ueniant in
seriem putationis. ñ sigillatim separatis lociꝰ
quasi una queq in sua priuata. Intentione ħi¬
tet. sed miũ aliquid intuentes et rinũ conla¬
borantes sociali rõne et indiuidua ui̾tate. uo¬
liusti ergo et sõpto conmoutsti expom atq a
ꝑiri tibi quid sibi uent illa uox dm̃. Deus d̾s

Expanded text:
iones atque soluendas, dilectissime mi fraraptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam mout carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini:
Abbreviated transcription (Latin):
sit u̾bum caro est. Ego aũ intuens supra dc̃am
heresim uouam inunicam gr̃e dei. Sextam mi¬
chi pposui q̃onem de grã testamenti noui ⁊ e q
quod ille amitus in pͥmis ꝓposuit mͥ exponẽd̾
Omĩa illa qͥnes dissolui ñ hoc ordine quo er̃at
ꝓpõtta. sed sicut mͥ disse̾am de gr̃a nouitestam̃¬

Expanded text:
tum est . Ego autem intuens supra dictam haeresim novam inimicam gratiae Dei, sextam mihi proposui quaestionem de Gratia Testamenti Novi. De qua quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum; omnia illa quinque dissolvi : non hoc ordine quo erant proposita; sed sicut mihi disserenti de gratia Novi Testame
Abbreviated transcription (Latin):
et ño hec fama de fumo est. et nescio qua fabe¬
la petsica cui satis est aurem accõmodare et
ãmi ño sb̾tilem sed plane pu̾ilem. longe oĩo
onge se aliter ut ño maiichei deciput iu̾¬
ras hr. Sed qũi sermo iste nr̃ multũ ꝑcessiti
ongi qmͣ putabam. ħ finem libro faciamus
iquo memineris. uoio nũdũ me manicho¬
os cepisse fellere se. et illas nugas ñdũ ĩua¬
sisse. nec de ip̃a catholica magnũ auquid
iose atq imꝑite nob̾ insinuatam et erigere
sid magna quedam et diuina discenda. qͣre
re uolumen sese ħ̾at. placatiore aũ animo
no eco ero fortasse in cet̾is ꝓmptior. ooooooio

Expanded text:
et non hic fama de fumo est et nescio qua fabeet non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit lonanichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid tiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in ceteris promptio
Abbreviated transcription (Latin):
omotionis aninii tẽpestate turbatur nec terre
pcula regnum orus en. Aulla flagitia uł idesa
os mouebant cum ea mag̾ nuectonib q̃r̾ent
ꝑhanc ẽẽ uen̾s testam̃ti disciplinã insimula¬
pent. Qluod om̃o fłissimũ est. Itaq rec̾te repre¬
ꝓsidere ista concedo. Quid gͦ didici. quid putas
nsi cum ista rephenduntur disciplmam catho¬
cam rep̃henditur. Ita ꝙ ap̃ eos u̾m didicerã¬
ꝑneo ꝙ fłm putauerã respuo. sed mutta an
a me docuit ecc̃a catholita quo illi honñes ex¬
angues corporib s crassi m̃tib aspirare dm̃ s̃i¬
possunt s. nõ ẽẽ corporeũ. nullam enis partem
corporeis ocłis posse sentiri. nicħ̾ de sb̾a eius at
ã ullo modo ẽẽ uolabile aut ꝯmutabile aut
aut fecerit et tñ nos a malo liberet tam ne¬
cesariis rõnib approbatur ut dubitari om̃io
ñ possit. p̾sertim tibi atq taub si tñ bono ĩ¬
genio pietas et pax quedã mentis accedati
simne qua de tantis reb noħ prorsus intlłi p̃t.

Expanded text:
c ullius commotionis animi tempestate turbatur, nec terrae particula regnum ejus est, nulla flagitia vel scelera nos movebant, cum ea magnis invectionibus quaterent, et hanc esse Veteris Testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut aut fecerit, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
talem omĩo sine quo egris animis saius redire
nõ possit. qd̾̃ ilł cũ deridendum et plenũ temĩ¬
tatis uidetur ꝓfc̃o ut xp̃o credamꝰ agunt mi¬
u prdenter.⁊ einde me fateor ĩa xp̃o credidisse
et in aĩm induxisse id ẽe u̾m quod ille dixerit
et si nulla rõne fulciatur Hoc heretice pͥncipi¬
o me ductur᷑ es. Sine paululũ ip̃e mecũ con¬
qui eciam itis uulgarib oculis iusus ẽẽ p̾dica¬
tur ego ñ uidi quib de illo credid̾im ut ad te ĩa
tau fide p̃structus accedam. Nullis me uideo
credidisse niu ppłoꝵ atq gentium confirma¬
te oppũniomi ac fame ad modũ celeb̾rime. hos
aũ ppłos eccẽ catholice mist̾i̾a usq quaq occu

Expanded text:
tale omnino, sine quo aegris animis salus redire tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? sine paululum mecum qui istis etiam uulgaribus oculis uisus esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae cathol
Abbreviated transcription (Latin):
ram religionem ullã ĩ rel humanis ẽẽ ñ cre¬
do. qmͣ cumẽe ñ credo ñ quero. At ilłe ut opi¬
nor q̃ renti mõstraturꝰ. Ita .n. scͥptum ẽ: Que¬
rens inueniet. aid eũ gͥ qui me uetat cred̾e
dem̃tia. qmͣ ut ei sola q̃ nulla scĩa sbiuxaẽ
fide displiceam. que ad eũ ipm̃ me sola per¬
duxit. Quid ꝙ om̃s heretici xp̃o uos credere
hortantur: Possunt ne sͥ mag̾ adu̾sari. In
quo dupliciter urgendi st̃. Prinũ q̃rendũ
ab hiis ubi sit rõ quam pollicebantur. ubi ob¬
uirganio tem̾itatis ubi p̃simptio scĩe. Si enĩ
turpe est sine rõne cui qm̃ credere quid expec¬
das. quid sans ut ancui sine rõne credam quo
faciluis tuarõne duci possum an firmũ aliꝙͥ
illos loquor quib credendo displicem᷑. Nam
ego credere ante rõm cum ꝑoipiende rõni ño
sio ydoncus et ip̃a fide aĩm excolere excipiẽ¬
dis sẽib uitatis. ño solũ salub̾rimũ indico. S

Expanded text:
ram religionem ullam in rebus humanis esse non creram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturus est; ita enim scriptum est: quaerens inueniet. ad eum igitur, qui me uetat crederedementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid? quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bras neq̃unt: Quid exhausto egrotatione cor¬
pori accõmodatuis qmͣ cibus et pocio. uideamꝰ
tũ conualescentes refrenari atq cohiberi. ne
saturitati ualentiũ cõmitere sese audeant ci¬
bis q ip̃is agere ut ad illum morbũ qui eos
repudiabat reu̾tantur. ⁊ e ꝯuaiescentib lo¬
quor. Quid ipõs egrotautes ñno urgemus
ut aliquid sumant: In quo ꝑscõ nob̾ cũ tãta
molestia non obtemperarent: si te ullam mor¬
bum euasuros ẽẽ non cred̾ent. Qñ ergo tute
oꝑosissime ac laboriosissime inquisitionida¬
bis. qñ tantam qnͣta ip̃a res digna est cur̃a
negociuq tͥ audebis impon̾e cũ id quod q̃¬
ris ẽẽ ño credas. Necte gͥ catholice disciplino ma¬
iestate institutum ẽ utacredentib ad religio¬
nem fides ꝑsuadeatur añ omĩa. Itaq ille ħeti¬
cus. si quid̾ nob̾ de hiis sermo est quise xpĩanos
Sed nicħ mecredere dubitat. hanc ipãmue¬

Expanded text:
bras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corbras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non obtemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laboriosissimae inquisitioni dabis ? quando tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis inponere, cum id, quod quaeris, esse non credas ? recte igitur catholicae disciplinae maiestate institutum est, ut accedentibus ad religionem fides persuadeatur ante omnia. Itaque ille haereticus — siquidem de his nobis sermo est, qui se christianos si nihil me credere iubet, hanc ipsam ue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Nescit hanc igitur et dum uescit ⁊̃ ali¬
o loco cognoscere non potest. non gͦ põt
qm̃diu stultus est quisquͣ᷑ certissima cog¬
intione inuenire sapientẽ cu obtẽꝑan¬
do tanto stulticie malo liberetur. Huic gͥ tam
ĩmam difficultati qu̾a de religione qĩrimus
deus solus mẽteri põt. Quem insi et ẽe et hu¬
manis m̃tib opitulari credimꝰ nec q̃rere qͥd̾
ip̃amuerã religionẽ debemꝰ. Quid .ii. tandẽ
tanto in olimine iuuestigare cupimꝰ. Quid
optamꝰ attingere quo ꝑueiire desid̾am᷑: Eo¬
ue quod aut ad nos ꝑtinere uõ credimus.
Nicħ est tali mente ꝑu̾suis. Tunc tñ bñfici¬
um a me petere non auderes. aut certe mi
latum uenis. cũ om̃ neq ẽe. neq si sit curare
nos putes: Quid si tanta res est q̃ nsi sedulo
atq om̃ib uirib quesita nequeat repperi¬
ri. Quid si illa difficillima ĩuentio ad capiẽ
Quid .n. oculis nrĩs. ac luce ioꝯdius et familia

Expanded text:
esse. nescit hanc igitur, et dum nescit, in aliesse. nescit hanc igitur, et dum nescit, in alio loco cognoscere non potest. non ergo fotest quamdiu stultus est, quisquam certissima cognitione inuenire sapientem, cui obtemperando tanto stultitiae malo liberetur. Huic igitur tam inmani difficultati, quoniam de religione quaerimus, deus solus mederi potest: quem nisi et esse et humanis mentibus opitulari credimus, nec quaerere quidem ipsam ueram religionem debemus. quid enim tandem tanto molimine inuestigare cupimus? quid optamus adtingere? quo peruenire desideramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tune, cum beneficium a me petere non auderes aut certe inpulatum uenis, cum deum neque esse neque, si sit, curare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si ipsa difficillima inuentio ad capiendquid enim oculis nostris hac luce iucundius et familiar
Abbreviated transcription (Latin):
cegintione constat sapientia ita intͥ se oisen¬
tiant. uti aut nullum eoꝵ aut certe unũ eoꝵ¬
noc̃e sit ẽẽ sapientem. Si qui nam iste sit cũ
ab stulto requiratur quo pacto q̃ at dinosoi
plane atq ꝑcipi omño uõ uidere. Neq .n. sig¬
ins quib l cognoscere aͥd põt. nisi illud ipm
cuiꝰ ea signa st̃. nou̾it. at qui sapĩam stultus
ignorat. Non .n. ut aurũ et argentũ. cetera:¬
q id gn̾s et cognoscere nõ uideas et nõ hr̃e
concessum ẽ. ita sapĩam m̃tis eius ocło qͥ ea
careat uideri fas est. Sensu .n. corꝑis que
cumq attingimꝰ forinsecus nob̾ offerunt᷑.
Et iõ licet quoq ãlienas res ocłis cernere.
autẽ intlłu capitur intus ap̃ animũ est.
Nec id hĩe quicoyͣ est. anud qmi uidere. Ca¬
reat aũ stultus sapĩa. Non gͥ uouit sap̃iã.
Non .ii. oculis eam potest ui dere. Non
ã potest uid̾e et uõ hr̃e. neq hr̃e ac stultꝰ

Expanded text:
cognitione constat sapientia, ita inter se dissencognitione constat sapientia, ita inter se dissentiant, ut aut nullum eorum, aut certe unum necesse sit esse sapientem? sed quinam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque percipi, omnino non uideo. neque eninis cognoscere aliquid potest nisi illud ipsum, cuius ea signa sunt,. nouerit. atqui sapientiam stultus ignorat. non enim ut aurum et argentum ceteraque id genus et cognoscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, ucumque attingimus, forinsecus nobis offeruntur: et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, autem intellectu capitur, intus apud animum est: nec id habere quicquam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest uidere et non habere neque habere ac stultus
Abbreviated transcription (Latin):
cat. stultus ergo õmnis pectat. insi in hiis fcĩs in
quil sapienti obtẽperauit. Arecta .n. rõne tau¬
a fc̃a ꝓficiscunt᷑ Nec ut ita dicam dñs sui fc̃ĩ
stultus existimandꝰ est. cumẽ tanꝙͦ instrumẽ¬
tum m̾ist̾ium qd̃ q sapientis. Quare si om̃ib
stulti om̃s uuienes si serui possent ẽe sapienti¬
umi. atq hoc si mreb minorib ut inm̾cando
nł ĩ colendo agro in uxore ducenda in suscipi¬
endis e ducandisq lib̾is ĩ ip̃a demq re famiu¬
ari a mĩstranda expedire nemo ambigit. mul¬
tomagis in religione. Nam et res humane
a ꝓmptiores ad dinoscendũ st qmͣ diuine. Et
nmi cultũq debemꝰ eo scełatiꝰ ꝑiculosinsq peo¬
catur. Aiħ gͥ nob̾ restare ad modum uides qmͣ¬
dui stulti suꝰ. si uob̾ uita optima et religiosa
dum mest nob̾ et euad̾e auqñ possimꝰ. hinc rͦͫ¬
ersi nemo fere audeat patam pleriq tñ exob¬

Expanded text:
cat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in cat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta enim ratione talia facta proficiscuntur nec, ut ita dicam, dominus sui facti stultus existimandus est, cum est tamquam instrumentum ministeriumque sapientis. quare si omnibusstulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et ium cultumque debemus, eo sceleratius periculosiusque peccatur. nihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et religiosa dum inest nobis, et euadere aliquando possimus. Hic rurc nomen, tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex ob
Abbreviated transcription (Latin):
officia debita impendent quos ꝑentes ẽe cre¬
d̾it eciam si nõ eẽnt. Quis contra nõ exn̾ane
offetri quib ostendatur nicħ omĩo humane
Cocietatis incolumẽ remanere. si nich̾ credere
satiu̾ims qd ñ possumꝰ tenere p̾ceptũ. S nũs
actire quod iam facilius me tibi ꝑsuasurũ esse
nerant rõm ꝓmptissime pollicentes. Nam nemi¬
m dubiũ ẽ. om̃s homines aut stultos aut capi¬
entes ẽe. Nunc aũ sapientes uoco. nõ cordatos.
er ingomosos homĩes sed eos quib mest qnͣta
mẽẽ homini põt ip̃iꝰ hom̃is deiq firiuissime
ꝓcepta cognitio atq huic cognitõni uita mo¬
tesꝙ cõgruentes. Cet̾os aũ ciuꝰq modi artib
mhertusq affã sunt quolib uictu ꝓbandisi¬
ntiluis atq salubrius ẽẽ p̾ceptis obtẽperare
sapientium qmͣ suo iudicio uitam degere: Nã
om̃e fem̃ si recte fcm̃ nõ est pc̃cm est. Nec recte
animo presto est: Solus igitur sapiens non pec¬

Expanded text:
officia debita impenderit quos parentes esse creofficia debita impenderit quos parentes esse crediderit, etiamsi non essent? Quis contra non exterminafferri, quibus ostendatur nihil omnino humanae societatis incolume remanere, si nihil credere statuerimus, quod non possumus tenere perceptum. 27. Sed nunc accipe, quod jam facilius me tibi persuasurum essvetant, rationem promptissime pollicentes. Nam nemini dubium est, omnes homines aut stultos, aut sapientes esse. Nunc autem sapientes voco, non cordatos et ingeniosos homines; sed eos quibus inest, quanta inesse homini potest, ipsius hominis Deique firmissime percepta cognitio, atqresque congruentes: ceteros autem cuiusque modi artibus inertiisque adfecti sunt, quolibet uictu probandi siutilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccatum est; nec recte animo praesto est? solus igitur sapiens non pec
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Uñ eoꝵ qui scĩam tm̃ oppugnant uõ fidem al¬
t̾m eoꝵ qui utr̃q condẽpnant. Qͥ tũ utẽ ĩ reb
ñd̾ comp̃hñdimꝰ a tem̾itate opinautiũ u̾edita¬
ri. Mam qui dñt nicħ ẽe credendũ insi quod su
mꝰ unum cauent nom̃ opinationis qd̾ fatend̾
ẽ turpe ac miserrimũ. Sed si quis diligent̾ con¬
sideret płimũ int̾ẽe utrum se scire quis putes.
ant quod nescire se iitlłit. credat auctoritate
motus ꝑfco erroris et inhumanitans ato suꝑ¬
bie crimẽ unabit. Quero .n. si quod nescitut
credendum nõ est. quomodo ẜuiant ꝑentib
lib̾i eos quos mutua pietate diligant. quos ꝑẽ¬
tes suos ño credant. Non .n. rõne ullo ne pacto
sarri potest. Sed int̾poĩta mr̃is auctoritate de ps¬
tre creditur. De ip̃a uero matre płmq płus
matri nec obstetticib nutricib famuł. Aam
cipere. Credimꝰ et sine ulla dubitatione ceo¬
nius quod scire non posse confitemur. Qul
n. non uideat pietatẽ mai ita sit scũsim̃ hũal¬

Expanded text:
 eorum, qui scientiam tantum obpugnant, non fidem, alterum eorum, qui utrumque condemnant: qui tamen utrum in rebus nondum conprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dicunt nihil esse credenid unum cavent nomen opinationis, quod fatendum est turpe ac miserrimum: sed si diligenter considerent plurimum interesse, utrum se scire quis putet, an quod nescire se intelligit, credat aliqua auctoritate commotus; profecto erroris et inhumanitatis atque superbiae crimen euitabunt. Quaero enim, si quod nescitur, credendum non est, quomodo seruiant parentibus liberi eosque mutua pietate diligant, quos parentes suos esse non credant. non enim ratione ullo pacto sciri potest, sed interposita matris auctoritate de patre creditur; de ipsa uero matre plerumque nec matri, sed obstetricibus, nutricibus, famulis. nam est decepta decipere? credimus tamen et sine ulla dubitatione credimus, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi ita sit, sanctissimu
Abbreviated transcription (Latin):
Q si absit. Quid innocentiꝰ dici põt. Cred̾e auñ
tunc est culpandum cum uł de d̾o indignum
auquid creditur uł de hoĩe facile creditur. In
ceteris uero reb si quis quid credit si se id nes¬
cire intlłat nilla culpa est. Credo .ni. scelatis¬
simos conuiratos uirtute ciconis quondã ĩ¬
t̾frõs. atq id nõ solum nescio sed eciam nullo pa¬
cto me scire pone certo scio. Opmari autẽ duas
obres turpissimũ est. Quod edisce̾ ño potest
qui sibriam se scire ꝑsuasit. si m̃o illud disci p̃t
et ꝑ se ip̃a tem̾itas ñ bñ affecti aninii agnum
est. Nam eciam si hoc ipm̃ quod de citone dixi
scire se quisquã arbitretur qmͣꝙͣ ncħ̾ eũ ĩ¬
pediat ad discendo qr res ip̃a nulla scĩa tenen

Expanded text:
quae si absit, quid innocentius dici potest? credere autem quae si absit, quid innocentius dici potest? credere autem tunc est culpandum, cum uel de deo indignum aliquid creditur uel de homine facile creditur. in ceteris uero rebus si quis quid credit, si se id nescire intellegat, nulla culpa est. credo enim sceleratissimos coniuratos uirtute Ciceronis quondam interfectos: atqui id non solum nescio, sed etiam nullo pacto me scire posse certo scio. opinari autem duas ob res turpissimum est: quod et discere non potest, qui sibi iam se scire persuasit, si modo illud disci potest,' et per se ipsa temeritas non bene adfecti animi signum est. nam etiamsi hoc ipsum, quod de Cicerone dixi, scire se quisquam arbitratur, quamquam nihil eum inpediat a discendo, quia res ipsa nulla scientia teneri