comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nexum calumpnie ñ euaderet. Deniq
trusus in carcerem. & iinocens inter
noxios exstimatus: ab eo amplius ee¬
pit urgeri eus fidem suã cum ꝑieulis
p̃stitisset. S qr contumeliȩ iurum
frangere nequiuerunt: mutata ẽ tẽp¬
tatio longe asꝑior. sp̃e ꝑsperorum.
Plurios enĩ supplantauerunt scdȩ
res: quos supplicia acerba ñ fregerant.
Producitur e carcere nutu regio:
int̃precaiur sominiũ: eligit᷑ it honore
p̃stantior ẽẽt omnib egꝰ ptiis: regi
sȩcds. esurientib ppłis alimenta diuidẽt.
Obiciuitt᷑ ei fr̃s̃: qui eũ ad seruitittis inui¬
riam ñ fr̃no amore uendiderant. ut ł eon¬
tumelie & appetite salutis dolore temp¬
tatus excuteret germanitatis affectum.
S uir ustus oblitus ẽ contumeliam.ͥ eu¬
mulauit grãm: eo se magis frẽm uoluit
exhibere. quo fratres ipse ñ fuisset exꝑtꝰ.
Teniq hoc munere & patrẽ recepit: et
frẽm pia fraude quesiuit. Quid gͥ aliud

Expanded text:
nexum calumniae non euaderet. denique nexum calumniae non euaderet. denique trusus in carcerem et innocens inter noxios aestimatus ab eo amplius coepit urgeri, cui fidem suam cum periculis praestitisset. sed quia contumeliae uirum frangere nequiuerunt, mutata est temptatio, longe asperior specie prosperorum; plurimos enim subplantauemnt secundae res, quos supplicia acerba non fregerant. producitur e carcere nutu regio, interpretatur somnium, eligitur ut honore praestantior esset omnibus Aegyptiis, regi secundus esurientibus populis alimenta diuideret. obiciuntur ei fratres, qui eum ad seruitutis iniuriam non fraterno amore uendiderant, ut uel contumeliae et adpetitae salutis dolore temptatus excuteret germanitatis affectum. sed uir iustus oblitus est contumeliam, cumulauit gratiam; eo se magis fratrem uoluit exhibere quo fratres ipse non fuisset expertus. denique hoc munere et patrem recepit et fratrem pia fraude quaesiuit. quid igitur aliud
Abbreviated transcription (Latin):
futura supplicia. credidisset. Quanta sẽs
ioseph ꝑtulit :̃ quã acerba: quã dura. Pri¬
mo fr̃m odia :̃ degeneris seruitutis erum¬
nas: parentib defraudatus. ablegatus
exilio. negotiatoꝵ uernula. & egyptii
ignobilis ule mancipum. Quȩ potuit
nobilis ꝓsapiȩ puero grauior ẽẽ temptatio:
quã ut tanto familiȩ splendore deiectus
seruiret apud egyptios: Est consolabilis
seruitus: seriure uel uistis: equitate dñi.
leuatur inuiria seruitutis. Tanto gͥ ge¬
uere deiectus satis gratũ habebat: si
ministro regio suũ obsequiũ ꝓbaretur.
Hec hoc quidem satis fuit: ad tẽptationis
acerbitatẽ. Nedit adu̾sarus ad suas ar¬
tes: notasq uires suas omni fraude cõ¬
mouet: ut ꝑ mulierẽ laqueos inoxie
necteret conscientiȩ. Coneitauit meũ
libidiuis stimulis irxorẽ dñi sui. que
adultermos a seruulo coneubitus fla¬
gitaret: it si adquiesceret crimen un¬
pleret : si recusaret incideret offensam:

Expanded text:
futura supplicia credidisset. Quanta sanctus futura supplicia credidisset. Quanta sanctus Ioseph pertulit, quam acerba, quam dura! primum fratrum odia, degeneris seruitutis aerumnas, parentibus defraudatus, ablegatus exilio, negotiatorum uernula et Aegyptii ignobilis uile mancipium. quae potuit nobilis prosapiae puero grauior esse temptatio, quam ut tanto familiae splendore deiectus seruiret apud Aegyptios? est consolabilis seraitus seruire uel iustis; aequitate domini leuatur iniuria seruitutis. tanto igitur genere deiectus satis gratum habebat, si ministro regio suum obsequium probaretur. ne hoc quidem satis fuit ad temptationis acerbitatem. redit aduersarius ad suas artes notasque uires suas omni fraude commouit, ut per mulierem laqueos innoxiae necteret conscientiae. concitauit in eum libidinis stimulis uxorem domini sui, quae adulterinos a seruulo concubitus flagitaret, ut, si adquiesceret, crimen impleret, si recusaret, incideret offensam,
Abbreviated transcription (Latin):
carissimo filios. quasi is cui meditatio eo¬
tidiana eẽt inlege diuna ait. Nudus
exiui de utero matris meȩ: nudus ibo.
Dñs dedit: dñs abstulit: sicut dño pla¬
cuit ita factum ẽ: sit nomen diũ bene¬
dictum. Efusus etiã corporis totius ulee¬
rib. cum tẽptaretur uroris alloquiis: eũ
meminisset adam sic ẽẽ deiectum. dum
ꝓpriȩ credit uxori. respondit. Sieut una
ex insipientib mulierib locitta e̾. Qđ si
illami quasi sapientẽ uoluisset audire: ip¬
se sapiens ñ fuisset. Temꝑtatus etiam ad¬
uersis alloquuis amicorũ. cum fide sta¬
bilis immobilis ꝙ pacientiȩ p̃mia meru¬
isset a dũo: ñue dicebat. nisi qr lex tua
meditatio iea ẽ. tunc forte ꝑissem in
humilitate mea: Quã grate hoc dicit:
hodie qui in martirio flagella sustuuit:
eculeo & ungulis. plumbo. laminis ar¬
dentib gladio cõꝑbatus. Potuit enĩ ꝑire:
nisi meditatus in lege. grauiora p̾sentib

Expanded text:
carissimos filios, quasi is, cui meditatio cocarissimos filios, quasi is, cui meditatio cotidiana esset in lege diuina, ait: nudus exiui de uentre matris meae, nudus ibo eo. dominus dedit, dominus abstulit; sicut domino placuit, ita factum edictum . Perfusus etiam corporis totius ulceribus, cum tentaretur uxoris alloquiis, qui meminisset Adam sic esse dejectum, dum propriae credidit uxori, respondit: Sicut una ex insipientibus mulieribus locuta es . Quod si illam quasi sapientem voluisset audire, ipse sapiens non fuisset. Tentatus etiam diversis alloquiis amicorum , cum fidei stabilis, immobilisque patientiae praemia meruisset a Domino, nonne dicebat: Nisi quia Lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea? Quam grate hoc dicit hodie qui in martyrio plurima flagella sustinuit eculeo et ungulis, plumbo, lamminis ardentibus, gladio conprobatus! potuit enim perire, nisi meditatus in lege grauiora praesentibus
Abbreviated transcription (Latin):
retribuam. causam undictȩ integrã
reseruemus. Cedimus aerias potestates:
si nosipsos castigare nouerimus. Castiga¬
bat carnẽ suam paulus. ut adu̾sarios uer¬
beraret. & seruititti redigaebat corpus suũ
ut dñaret᷑ in imicis. Exerceamus gͥ in de¬
fesso meditationis usu: exerceamus cer¬
tamen. ut simus certamini semꝑ parati:
& cum frequentior adu̾sarii ictus ingru¬
erit. nunc in opia: nune rapina. nunc orbtta¬
te: nune corporis egritudine. nunc merore
animi: nunc t̃rore mortis. & acerbitate
penarum: dicat unusquisq nr̃m qui potu¬
erit sustinere ac ꝑpeti. Nisi qr lex tua me¬
ditatio mea ẽ: tunc forte ꝑissem in humi-¬
litate mea. Quanta simul coaceruata sunt:
ut in illa afflictione iob sc̃s ꝑirit. S quia
patriarcharum morib informatus: ora¬
culorumq cęlestiũ & naturalis legis erat
institutione formatus: ideo urtemptatio¬
uib tantis ꝑire ñ potuit. Deniq eũ ami¬

Expanded text:
retribuam, causam uindictae integram retribuam, causam uindictae integram reseruemus. caedimus aerias potestates, si nos ipsos castigare nouerimus. castigabat carnem suam Paulus, ut aduersarios uerberaret, et seruituti redigebat corpus suum, ut dominaretur inimicis. exerceamur igitur indefesso meditationis usu, exerceamur ante certamen, ut simus certamini semper parati, et cum frequentior aduersarii ictus ingruerit nunc inopia nunc rapina nunc orbitate nunc corporis aegritudine nunc maerore animi nunc terrore mortis et acerbitate poenarum, dicat unusquisque nostrum qui potuerit sustinere ac perpeti: . nisi quia lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea. Quanta simul coaceruata sunt, ut illa adflictione Iob sanctus periret! sed quia patriarcharum moribus informatus oraculorumque caelestium et naturalis legis erat institutione formatus, ideo in temptationibus tantis perire non potuit. denique cum ami
Abbreviated transcription (Latin):
luntaria: s quȩ etiã ex necessitate susci¬
pitur. quando aliqua afflictione tempta¬
mur. Alioquin nemo ꝑit inhumilitate.
quȩ magis seruare consueuit. Ergo quan¬
do in afflictionis tẽpore sumus. & quati¬
mur adu̾sis: meditatio nobis in lege
sit: ne imparatos ꝓcella temptationis af-¬
fligat. Achleta nisi exerettio palestre priꝰ
fuerit assue factus: ñ audet subire cer¬
tamen. Ungamur gͥ oleo lectionis nr̃ȩ
mentis lacertos: sit nobis tota die ae noc¬
te exercitii usus in quadã cȩlestiũ scrip¬
turarum palestra: artusq animorum
nr̃oꝵ salubri sp̃alium ferculorũ esea
confirinet: ut cũ adu̾sarius assistere
ceꝑit & puluere nos suȩ tẽptationis asꝑ¬
serit: stemus iuntrepidi: nitamur ñ in¬
incertum. nec ut aera cedentes. Meluis
ꝑeutimus uerberati. si ꝑ cutienti maxillã
alterã p̃beamus. si uindictã ñ requira¬
mus.: s ei qui dixit. mͥ undictam ego

Expanded text:
luntaria, sed quae etiam ex necessitate susciluntaria, sed quae etiam ex necessitate suscipitur, quando aliqua afflictione tentamur. Alioquin nemo perit in humilitate, quae magis servare consuevit. Ergo quando in afflictionis tempore sumus, et quatimur adversis, meditatio nobis in lege sit; ne imparatos procella tentationis affligat. Athleta nisi 1123 exercitio palaestrae prius fuerit assuefactus, non audet subire certamen. Ungamus igitur oleo lectionis nostrae mentis lacertos. Sit nobis tota die ac nocte exercitii usus in quadam coelestium Scripturarum palaestra, artusque animorum nostrorum salubris spiritalium ferculorum esca confirmet; ut cum adversarius assistere coeperit, et pulvere nos suae tentationis asperserit, stemus intrepidi, nitamur nincertum nec ut aera caedentes. melius percutimus uerberati, si percutienti maxillam alteram praebeamus, si uindictam non requiramus, sed ei, qui dixit: mihi uindictam, ego
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Cum aũt tradiderit regnũ deo
& patri: tunc eruit subiecta ouinia ei.
qui sibi unuiersa subiecit acquireus
onniũ fidem. ꝑ uingentti passionẽ. Sub¬
iectio gͥ mentiũ. facit sedulam seruitutẽ.
Ergo cum onĩs erediderint in dñm
ih̾m. tunc uinuersa do seruient: ut sit
cd̃s omĩa in omnib hune aũt ñ omnes
serui dĩ. qr pleriq serui peccati. Quienĩ
ĩ uult eum aliis consortiũ habere dñatꝰ.
ermanet gͦ dies: inmittabilis. Potuit¬
dicere ꝑmanebit: s ꝓpħis fittura ꝓ p̃sen¬
tib p̃sto eẽ. uidentur in spũ. Sequitur
uersus. iuii. Hisi quia lex tua medita¬
do mea ẽ. tunc forsitan ꝑissem in humi¬
ltate mea. Lucebit ꝓpħa ut dies: eu
meditatio lex erat etenĩ oleum lumi¬
lis accipiebat ex lege. Deniq ne corpore
mortis lux diei posit extuigui: ambulabat ĩlege.:& ĩo abula¬
humilitate mea. Humilitas ñ semꝑ uirtu¬
tis ẽ. s etiã afflictionis: hoc ẽ ñ seinꝑ uo¬

Expanded text:
mus; cum autem tradiderit regnum deo mus; cum autem tradiderit regnum deo et patri, tunc erunt subiecta omnia ei qui sibi uniuersa subiecit, adquirens omnium fidem per. unigeniti passionem. subiectio igitur mentium facit sedulam seruitutem. ergo cum omnes crediderint in dominum Iesum, tunc uniuersa deo seruient, ut sit deus omnia et in omnibus. nunc autem non omnes serui dei, quia plerique serui peccati; qui enim non uult cum aliis consortium habere dominatus; permanet ergo dies dicere, permanebit: sed prophetis futura pro praesentibus praesto esse videntur in spiritu. 28. Sequitur versus quartus: Nisi quia Lex tua meditatio mea est, tunc forsitan periissem in humilitate mea. Lucebat Propheta ut dies, cui meditatio Lex erat; etenim oleum luminis accipiebat ex Lege. Denique ne corpore mortis lux diei posset exstingui, ambulabat in Lege, ideo ambula in humilitate mea. Humilitas non semper virtutis est, sed etiam afflictionis; hoc est, non semper vo
Abbreviated transcription (Latin):
iimicus: Inde apłs. Si fieri uiquit¬
potest: cum omib hominib pacem ha¬
bentes. Non potest hoc uideis diei ñ
gentib: ut eum omnib pacẽ habeant.
Illi uix suos diligunt: xp̃iano etiam
municos ñ licet ũ amare. Apianum
cũ dico: ꝑ fectum dico. In xp̃o enĩ ple¬
nitudo diuiuitatis ẽ: euius uom̃ usur¬
pas. Qui uocabulũ geris: int̃pretatio¬
nem uocabuli ꝑfectionẽq eur refugis:
dudi latum mandatũ. Benedicite ꝑ se
ipse qui latũ dicit ẽẽ maudatũ: ꝓbautt
supra dicens. Illi quidem de trahꝰ ebant:
ego aũt orabam. Quid orabas lauid:
Diecto ipse nobis. S dixisti. Legi enum
dicentem. Maledicent illi: & tu bene diees.¬

Expanded text:
inimicus ? unde apostolus: si fieri, iinimicus ? unde apostolus: si fieri, ipotest . . . cum omnibus hominibus pacem habentes . Non potest hoc Judaeis dici, non gentibus, ut cum omnibus pacem habeant. Illi vix suos diligunt: Christiano etiam inimicos non licet non amare. Christianum cum dico, perfectum dico; in Christo enim plenitudo divinitatis est, cujus nomen usurpas. Qui vocabulum geris, interpretationem vocabuli perfectionemque cur refugis? Audi latum mandatum: Benedicite eos qipse qui latum dicit esse mandatum, probavit supra dicens: Illi quidem detrahebant, ego autem orabam . Quid orabas, David, dicito nobis ipse. Sed dixisti; legi enim dicentem: Maledicent illi, et tu benedices
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i. Unde ait. Non angust̾amini in nobis.
Si hoc paulus: quantomagis xp̃e qui
claustia reserauit. Ergo dicit. Nolo eo¬
artetur uime ppłs meus. In angusto uir¬
titum tramite debet latitudo p̃cepti
mei uiantib ẽẽ solatio: ne cle ficere
possit aut conteri. Ambulemus gͦ in
di mandato: qr satis latum ẽ. Est enĩ
latũ mandatum sapientiȩ quȩ in exttu
cantt᷑: in plateis aũt fiducialit̾ agit.
Platea aũt greci sermonis ẽ: quȩ latine
dicitur latitudo. Dilatemus gͥeor nr̃it.
ait. Captte nos. Recipiamus gͦ eius ser¬
mones in eor nr̃m: induamus uiscera
miscdie: benignitatẽ. humilitatem.
patientiã. Ohomo quã latus es: si ad
amplitudinẽ p̃ceptorum cęlestiũ sinũ
tuȩ mentis expandas. Quã latũ man¬
cdatum ẽ caritatiᷤ. Diligite inqut iui¬
micosurõs. Om̃s in affectu caritatis in¬
clusit: qui ñ exelusit in unieos. Quis
enĩ uidetur exceptus: cum recipiat᷑

Expanded text:
rum. Unde ait: Non angustiamini in nobis . rum. Unde ait: Non angustiamini in nobis . Si hoc Paulus, quanto magis Christus, qui clausa reseravit? Ergo dicit: Nolo coarctetur in me populus meus. In angusto virtutum tramite debet latitudo praecepti mei viantibus esse solatio; ne quis deficere possit, aut conteri. 1130 51. Ambulemus ergo in Dei mandato; quia satis latum est. Est enim latum mandatum sapientiae, quae in exitu canitur, in amplis autem fiducialiter agit; πλατεῖα enim Graeci sermonis est, quae Latine dicitur latitudo. dilatemus igitur cor noait: capite nos. recipiamus ergo eius sermones in cor nostrum, induamus uiscera misericordiae benignitatem humilitatem patientiam. o homo, quam latus es, si ad amplitudinem praeceptorum caelestium sinum tuae mentis expandas! quam latum mandatum est caritatis! diligite, inquit, inimicos uestros. omnes utique affectu caritatis inclusit qui non exclusit inimicos; quis enim uidetur exceptus, cum recipiatur
Abbreviated transcription (Latin):
q consũmationis finiẽ agnouimꝰ: agnos¬
canniis quid sit latũ mandatum ualde.
Leginus qđ angusta sit porta ꝑ quã in¬
grediantur: qui et̃nȩ uite fructum ad¬
ipiseuntur. Para enĩ uirtus & difficilis:
passionũ tolerantia. Plures qui selĩ huius
spaciosa sectent᷑: qui dicant. Angusta et
arta nobis ẽ uia quȩ ad dm̃ ducit: conte¬
rimur in illa: relinquamus eã. Quomͦ
gͦ dicit ꝓpħa. latũ maudatũ dei. & ualde
latum.: Ideo: qr anguste uiȩ latũ manda¬
tum necessariũ ẽ. Deniq hic ipse ꝓpħa ait.
In tribulatione dilatasti mͥ. Et iterum.
In tribulatione inuocaui dñm: & exaudi¬
uit me ui latitudinẽ. Hȩc latitudo man
tet aduos o corinthii: eor nr̃m dilatatũ ẽ.
Dispensancdo enĩ mancdata cȩlestia cor
suũ dilatauerat: & qđ ante ꝑsecutionis
ꝑfidia coartabat: hoc xp̃i amplificauit
grã. Et qua ratione latũ mandatũ: ne
nos coartemiur angustiis maudatoꝵ¬

Expanded text:
quia consummationis finem agnouimus, agnosquia consummationis finem agnouimus, agnoscamus quid sit: latum mandatum tuum ualde. legimus quod angusta sit porta, per quam ingrediantur qui aeternae uitae fructum adipiscuntur. rara enim uirtus, difficilis passionum tolerantia, plures qui saeculi huius spatiosa sectentur, qui dicant: angusta et arta nobis est uia quae ad deum ducit; conterimur in illa, relinquamus eam. quomodo ergo dicit propheta latum mandatum dei et ualde latum ? ideo, quia angustae uiae latum mandatum necessarium est. denique hic ipse propheta ait: in tribulatione dilatasti mihi, et iterum: in tribulatione inuocaui dominum et exaudiuit me in latitudine. Haec latitudo mandtet ad uos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est. dispensando enim mandata caelestia cor suum dilatauerat et, quod ante persecutionis perfidia coartabat, hoc Christi amplificauit gratia. et qua rnos coarctemur angustiis mandato
Abbreviated transcription (Latin):
colligitur: qđ sequat᷑ finis omnẽ consum¬
mationẽ. A lundus in maligno positus ẽ:
ut dixit iohannes. Ergo & scłm in malig¬
no ẽ: mundus plenus peccati. Consũmã¬
uerat malitiã suã mundus: sicut cõsum¬
sũniatã ionathã filius in dauid ppħam:
eidem nuntiauit. ut declinaret & fuge¬
ret. Est gͦ consũmatio in alitie: cõsium¬
spũ: qui consũiatũ scłi aboleret errorẽ.
Uidit sanguine eius. diu̾sa omniũ pec¬
cata mundari. Bene gͦ dixit. omĩs eon¬
sũmationis uidi finem: hoc ẽ uidi con¬
sũmati adulterii remissoren: uidi con¬
sũmatȩ luxuriȩ atq lasciuie. consũma¬
te crudelitatis atq seuieie. omĩs postremo
flagiti ꝑ erucem suã delicta donautẽ.
Est etiam consũmata uirtus & consum¬
mata sapientia: consũinata iusticia: s
habet finem. Finis uirtitũ omniũ xp̃s:
qui fuiis ẽ legis ad iusticiã omni creden¬
ti. Uides qr sinis ẽ fidei: Hene gͦ ait.
Omnis consũmationis uid finẽ. Hunc

Expanded text:
colligitur, quod sequatur finis omnem consummationem. Mundus in maligno positus est, ut dixit Iohannes. ergo et saeculum in maligno est, mundus plenus peccati. consummauerat malitiam suam mundus, sicut consummalitiam Ionathan filius in Dauid prophetam eidem nuntiauit, ut declinaret et fugeret. est ergo consummatio malitiae consumspiritu, qui consummatum saeculi aboleret errorem, uidit sanguine eius diuersa omnium peccata mundari. bene ergo dixit: omnis consummationis uidi finem, hoc est: uidi consummati adulterii remissorem, uidi consummatae luxuriae atque lasciuiae, consummatae crudelitatis atque saeuitiae, omnis postremo flagitii per crucem suam delicta donantem. Est etiam consummata uirtus et consummata sapientia, consummata iustitia, sed habet finem. finis uirtutum omnium Christus, qui finis est legis ad iustitiam omni credenti. uides quia finis est fidei. bene ergo ait: omnis consummationis uidi finem. Nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestiũ. ñ quasi rudis bstia. s quasi rati¬
oius capax. tunc demũ fuũ muniis saeris
altarib offerat. cum ceꝑit ẽẽ instructior:
ne offerentis inscientia contaminet ob¬
lationis misteruĩ. Tttulus aĩtt psalii.
alleluiã. hoc ẽ. laus dĩ. In his enĩ hẏmnis
uere d̾s laudatur: in quib ẽ peccttoꝵ
remissio. Deniq in suꝑiore psalmo. passio
dñi p̃missa ẽ: quȩ mundũ hunc diluit.
ut dignos faceret ppłõs. qui dm̃ inmacu¬
lato cre laudarent. Ipsa quoq litterarũ
rationabili ut̃pretatione uacua. atq in¬
munia:. quoꝵ segnificationes locis suis
ꝑlus litteras in hebreo in prieipuis uer¬
sieuloꝵ degestus ẽ. & ẽ totus ethicus.
ꝗe centesiumꝰ decimus mͥ ita scͥptus uidet᷑.
Deniq ucenos & buios uersus habent:
& singłis uersib singulȩ explicant᷑ senten¬
tie: unde & ꝑ metra asseruntur ẽẽ descͥpti.
tino. doctrina ẽ. Sollicitus gͦ auditor.

Expanded text:
caelestium non quasi rudis hostia, sed quasi raticaelestium non quasi rudis hostia, sed quasi rationis capax tunc demum suum munus altaribus sacris offerat, cum coeperit esse instructior, ne offerentis inscitia contaminet oblationis mysterium. Titulus autem psalmi Alleluia est, hoc est, \'laus dei\'. in his enim hymnis uere deus laudatur, in quibus est peccatorum remissio. denique in superiore psalmo passio domini praemissa est, quae mundum hunc diluit, ut dignos faceret populos qui deum inmaculato ore laudarent. ipsa quoque litterarumrationabilis interpretationis uacua atque immunia. quorum significationes locis \' suis per has litteras in Hebraeo in principiis versiculorum digestus est, et est totus ethicus: et centesimus decimus mihi ita scriptus videtur. Denique vicenos et binos versus habent, et singulis versibus singulae explicantur sententiae. Unde et per metra asseruntur esse descripti.tatio doctrina est. Sollicitus ergo auditor
Abbreviated transcription (Latin):
unitas enĩ eohereet omĩa & regit. eui
subiecta omĩa sunt: & purgauonẽ legiti¬
mȩ seĩficationis. Octaua enĩ die sollemp¬
uis purgatio. uel ex lege qr octaua die sol¬
uel q totus mundus con quiuatꝰ erat pec¬
eatis nris. & septẽ illis pollutus dieb. Ubi
aũt uenit dies resurrectionis. conuiuificati
dño iłiu resurreximꝰ: & erecti sumus. in no¬
uitate uite p̃ferentis. ablutionis gratiam.
in figura pͥmogentti filii dĩ. catlitatis. & sim¬
plicitatis spiritale sacrificiũ acceptũ dõ.¬
ñ quarto aut quinto die. ne iniundũ aut
uiconsũmatũ saerificiũ sit: s octauia die:
quia om̃s ra xp̃i resurrectione ñ solun re¬
susertati. s etiã confirmati sumus. Unde
licet i biptismate statun sit plena pur¬
gatio: tam̃ qr ablittionis ipsius sacrificui¬
q rationẽ baptitatus debet cognoscere.
ñ offert sacrificiũ nisi octauũ in grediat᷑
diem. utt iiformatus agnitiꝯne sacrañitoꝵ

Expanded text:
unitas enim cohercet omnia et regit, cui unitas enim cohercet omnia et regit, cui subiecta sunt omnia -; et purgationem legitimae sanctificationis. octaua enim die sollemnis purgatio uel ex lege, quia octaua die ciruel quia totus mundus coinquinatus erat peccatis nostris et septem illis pollutus diebus. - ubi autem autem dies resurrectionis, conuiuificati domino Iesu resurreximus et erecti sumus in nouitate uitae praeferentes ablutionis gratiam. in figura primogeniti filii dei castitatis et simplicitatis spiritale sacrificium acceptum deo non quarto aut quinto die, ne inmundum aut inconsummatum sacrificium sit, sed octaua die, qua omnes in Christi resurrectione non solum resuscitati, sed etiam confirmati sumus.. unde licet in baptismate statim sit plena purgatio, tamen, quia ablutionis ipsius sacrificiique rationem baptizatus debet cognoscere, non offert sacrificium nisi octauum ingrediatur diem, ut informatus agnitione sacramentorum
Abbreviated transcription (Latin):
queq uelut tuba merepue¬
rit sono damd ꝓpb̃a: tamñ
moealiũ magnus magister quantũ ui eo
excellat ethica psalmi huius siũna decla¬
rat gr̃a. Si quidẽ cum suauis om̃is doc¬
tri moralis sit: tum in axine suauitate
carminis & psallendi dulcedine delectat
aures animũq demulcet. Aleritoq plerisq
locis moriliũ psalmoꝵ sententias tamquã
stellarum diffundit lumina: quȩ elueent
atq eminent. Cente simũ uero octauũ
decimũ psalmũ. uelut plenilumins so¬
lem meridiano feruentẽ calore. ii ꝓuecta
libri confitiuit etate. ut neq matutini
ortus senurlena exora̾ia. neq nesꝑtini
occasus quidã seuiles defectus claritati
aliquid ꝑfecti splendoris decerꝑent. Quẽ
admodum par uuloꝵ ingenia primis litte¬
rarũ elementis adsueseunt discendi usũ
assiuuere÷ ita etiã nos huiꝰm odi elem̃tis
usum discamꝰ uiuendi. Litteris aĩt sui¬
gulis octonos uersiculos adsepsir: ut sĩ¬
mul & uuitatẽ doceret ũ pluralitatem:

Expanded text:
que uelut tubae increpuerit sono Dauid propheta, tamen moralium magnus magister, quantum in eo excellat ethica, psalmi huius summa declarat gratia, siquidem cum suauis omnis doctrina moralis sit, tum maxime suauitate carminis et psallendi dulcedine delectat aures animumque demulcet. meritoque plerisque locis moralium psalmorum sententias tamquam stellarum diffudit lumina, quae elucent atque eminent; centesimum uero et octauum decimum psalmum uelut pleni luminis solem meridiano feruentem calore in processa libri constituit aetate, ut neque matutini ortus semiplena exordia neque uespertini occasus quidam senilis defectus claritati aliquid perfecti splendoris decerperent. quem admodum paruulorum ingenia primis litterarum elementis adsuescunt discendi usum adsumere, ita etiam nos huiusmodi elementis usum discamus uiuendi. Litteris autem singulis octonos uersiculos adscripsit, ut simul et unitatem doceret, non pluralitatem —
Abbreviated transcription (Latin):
u omnẽ uã iiquitatis. Consequens
hue uersiculo ẽ. Concupiscens sapien¬
ciam. serua mandata. S nemo potest
seruare: nisi qui intelligit. Deniq
quib dam semorib uideorum: & nemo eo¬
rum potest custodire mandatum. Heq
enĩ arborem dixerim custodire fecundi
tatẽ nature: quȩ luxuriat in foliis. ua¬
neseit ui fructu. Hec terram illam dixe¬
rim custodire fructus suos: quȩ filicẽ
inuisam parit agricolis. & edere frum̃¬
ta ñ soleat. Hec pastor custodire uidet᷑
pecus. qui eligere pabula ꝓfutura ñ noue¬
rit: lupos cauere: canib uallare ouilia
sua nesciat: potum eũ opus sit ministrare.
Nam ꝓducere tantummͦ sine ulla cura
mittũ pecus: tantundẽ ẽ quantũ serip¬
turas legere ppłm uideorum. Ubi sint
sp̃alis pabula sacramenti: ubilittera excidat:
ubi intelligibiles incursent lupi᷑ ubi
sit requies refectionis: ubi resurrectiois
spes: qui sint canes. qui ꝓ gregis possint
latrare eustodia. ppłs & ipso gege ma¬

Expanded text:
 omnem viam iniquitatis. Consequens huic versiculo est: Concupiscens sapientiam, serva mandata . Sed nemo potest servare, nisi qui intelligit. Deniquequibusdam senioribus Judaeorum, et nemo eorum potest custodire mandatum. Neque enim arborem dixerim ctatem naturae, quae luxuriat in foliis, uanescit in fructu, nec terram illam dixerim custodire fructus suos, quae quod filicem inuisam pascit agricolis, edere frumenta non soleat, nec pastor custodire uidetur pecus, qui eligere pabula profutura non nouerit, lupos cauere, canibus uallare ouilia sua, nesciat potum, cum opus sit, ministrare. nam producere tantummodo sine ulla cura mutum pecus tantundem est quantum scripturas legere populum Iudaeorum. ubi sint spiritalis- 25 talis pabula sacramenti, ubi littera occidat, ubi intellegibiles incursent lupi, ubi sit requies refectionis, ubi resurrectionis spes, qui sint canes qui pro gregis possint latrare custodia, populus et ipso grege ma
Abbreviated transcription (Latin):
uenis diffinitione diuina. qui in canam¬
haberet prudentiã: quȩ scĩficationis cȩle¬
seniorib: cum legerit. Non te p̃te reat
narratio senioꝵ: & ipsi enĩ didiceriuitt a
patrib. Nam & alibi: sirae̾ dicit sapi¬
entia. U̾bi sunt senes: ñ multũ loqua¬
ris. S nouit quib se p̃ferat seniorib:
in ueteratis scilicet in peccato. & uet̾̃no
impietatis: atq se iuo ꝑfidie delirantib.
Conuenerunt enũ sacerdotes & seniores
& seribe: ut ait marcus. Et iterum.
Fecerunt sacerdotes consiliũ cũ seniorib:
ut eum traderent. Et aduersus apłos
in actib eorum. qđ seniores isrł conuene¬
rint: petrus ses̃. & lucas euuangłista te¬
stantur. Nongͦ senili derogauit etati:

Expanded text:
uuenis definitione diuina qui inuuenis definitione diuina qui inhaberet prudentiam, quae sanctificationis coelesenioribus, cum legerit: Non te praetereat narratio seniorum: et ipsi enim didicerunt a Patribus . Nam et alibi dixit Sirach Sapientia: Ubi sunt senes, non multum loquaris . Sed novit quibus se praeferat senioribus, inveteratis scilicet in peccato, et veterno impietatis, atque senio perfidiae delirantibus.Convenerunt enim sacerdotes, et scribae, et seniores, ut ait Marcus . Et iterum: Fecerunt sacerut eum traderent. et aduersum apostolos in Actibus eorum quod seniores Israel conuenerint Petrus sanctus et Lucas euangelista testa
Abbreviated transcription (Latin):
qui quod ñ intelligunt docere se dieunt.
& plurimi sunt discipuli qui studio suo
assequunt᷑ & industria qđ ñ didicerunt
a magistris. Deniq ante nos quidam intt̃¬
eẽ dixit. int̃ docentes & doctares: fortas¬
se hoc arbitratus. qr doctores sunt aliorũ
uidicio ad hoc munus electi: docentes
aũt qui ꝓpria usurꝑatione hoc sibi munꝰ
assumpseruit. S cedant necesse ẽ ei doc¬
tores quoq: quẽ testunonioꝵs meditati¬
one cȩlestium doctrina di docentis m¬
buerit. Suꝑ seniores intellexi. qr pc̃eꝑta
tua ex quisiui. Hec hoc quidem difficile
ut his quẽ dñs docuerit suꝑ seulores in¬
telligat: siquidẽ dĩ gr̃a ad doctrinam
maturitate etatis ꝓgrediatur senilis.
Cum enĩ etas senectutis uita imnaeulata
sit: utiq doctrina uitȩ inmaculatȩ se¬
nilem p̾stat etatẽ. Deniq excusanti ihe¬
remiȩ qđ uiuenis ẽẽt. responsum ẽ. uoli
dicere uiuenis sum: eo qđ ñ estimaret᷑ ui¬

Expanded text:
qui quod non intelligunt, docere se dicunt: qui quod non intelligunt, docere se dicunt: et plurimi sunt disadsecuntur et industria quod non didicerint a magistris. denique ante nos quidam interesse dixit inter docentes atque doctores, fortasse hoc arbitratus, quia doctores sunt aliorum iudicio ad hoc munus electi, docentes autem qui propria usurpatione hoc sibi munus adsumpserint. sed cedant necesse est ei doctores quoque, quem testimoniorum meditatione caelestium doctrina dei docentis inbuerit. Super seniores intellexi, quia praecepta tua quaesiui. nec hoc quidem difficile, ut is quem dominus docuerit super seniores intellegat, siquidem dei gratia ad doctrinam maturitatemque aetatis progrediatur senilis. cum enim aetas senectutis uita inmaculata sit, utique doctrina uitae inmaculatae senilem praestat aetatem. denique excusanti Hieremiae, quod iuuenis esset, responsum est: noli dicere: iuuenis sum, eo quod non aestimaretur i
Abbreviated transcription (Latin):
intellȩxerit: eumuel legem moyses acce¬
perit a dõ. & ppło eius statuta tradide¬
lem docuerit disciplmnã: iħinaue sig¬
nificante quẽadinodũ circũeisio possit
iterari: samuhel unctionis ꝓpħieȩ pa¬
riter ac regiȩ sac ramenta monstrauerit.
Uideretur inquã in congrua p̃sumptio:
nisi p̃misisset suꝑiora. quib ñ uimertto
suꝑdocentes intellexisse se compbaret.
Debuit hanc assumere confidentiam.
qui docebat᷑ a dño. Et mandatũ quod
docebatur dñi erat: & ipse quẽ dñs doce¬
bat. Merito suꝑ om̃s uttellexit: quem
docebat ipsa sapientia. Unde & alibi
ait. Beatus quẽ tu erudieris dñe: &
de lege tua docueris eum. Ostendit gͥ
quod cdiuinũ ẽ. homines docere ñ possẽ:
& ideo qł docere p̾sumunt neseiunt.
S agnoseit discipulus qui docet᷑. in quo
p̃est p̃ter donũ scientie quod de sp̃u
scõ fuerat consecittus. Woralis quoq sua¬
ius ẽ. locus: quo multi docentes sunt

Expanded text:
intellexerit, cum uel legem Moyses acceintellexerit, cum uel legem Moyses acceperit a domino et populo eius instituta tradidelem docuerit disciplinam, Iesus Naue significauerit quemadmodum circumcisio possit iterari, Samuhel unctionis pro . pheticae pariter ac regiae sacramenta monstrauerit. uideretur, inquam, inquam praesumptio, nisi praemisisset superiora, quibus non inmerito super docentes intellexisse se conprobaret. debuit hanc adsumere confidentiam qui docebatur a domino; et mandatum quod docebatur domini erat et ipse dominus qui docebat. merito super omnes intellexit quem docebat ipsa sapientia. unde et alibi a beatus quem tu erudieris, domine, et de lege tua docueris eum. Ostendit igitur quod diuinum est homines docere non posse, et ideo qui docere praesumunt nesciunt, sed agnoscitpraeter donum scientiae quod de Spiritu sancto fuerat consecutus: moralis quoque suavis locus est, quod multi docentes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mea ẽ. Boctrinã ꝓfitent᷑ scribe udeoꝵs:
qr legem & ꝓphas ipsi priores hahere me¬
rueruit. S illi ꝓsitent᷑ docere: s ñ
docent. Ei aũt ppło qui ex gentib ere¬
didit. competit dicere. suꝑ oiĩs docen¬
tes me intellexi: qi illi ñ intellexerunt.
Respondet uideus. Unde habuist inttel¬
ligere: Scͥptum ẽ. Introga patrẽ tuũ
& annuntiabit tibi: seniores tuos et
dicent tibi. Ego sum pater tuus. me int̃¬
roga. S et si int̾rogauero ñ respondebi¬
tis mͥ: dixit iħs. Et exillo respondere
ñ possunt: & ex illo supra illos intelli¬
go. qui ũ uttelligebam: qr testimonia di¬
diei quȩ ille ñ nouit. Didici qui sequit᷑
me tollat erucẽ suam: didici diligite
inimicos ur̃os. Et ideo optat a nathema
eẽ paulus ꝓ frĩb genere: iimicis fide.
Hidẽtur inconueniens ẽẽ uerecundiȩ
ꝓphali huiusmodi usurpatio: eo quod
p̃supserit dicere qđ suꝑ om̃s docentes

Expanded text:
mea est. Doctrinam profitentur scribae Judaeorum; mea est. Doctrinam profitentur scribae Judaeorum; quia Legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. Sed illi profitentur docere, sed non docent. Ei autem populo qui ex gentibus credidit, competit dicere: Super omnes docentes me intellexi; quia illi non intellexerunt. Respondet Judaeus: Unde habuisti intelligere? Scriptum est: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi: seniores, et dicent tibi . Ego sum Pater tuus, me interroga. Sed etsi interrogavero, non respondebitis mihi, dixit Jesus : et ex illo respondere non possunt, et ex illo supra illos intelligo qui non intelligebam; quia testimonia didici, quae ille non novit. Didici: Qui sequitur me. . . . tollat crucem suam . Didici: Diligite inimicos vestros . Et ideo optat anathema esse Paulus pro fratribus genere, inimicis fide. Uideretur inconueniens esse uerecundiae prophetali huiusmodi usurpatio, eo quod praesumpserit dicere quod super omnes docentes
Abbreviated transcription (Latin):
intentũ reflectebat affectum. Quicquia
poterat temporis dies habere: hoo totũ
sola sibi in lege meditatione uendicabut.
S etiã hoc parum ẽ diligenti: qui uelit
ad beatitudinis gr̃am ꝑuenire. Beatus
enĩ: die ac nocte meditat᷑ in lege. an¬
gustiordies ẽ: meditatione doctrinȩ.
Hon tantus dies in tempore. quantus me-¬
ditatur in lege. Unde uide. ne illud
in sege meditatur semꝑ dies ẽ & lumen
sine defectu. quod nullȩ tenebrȩ noc¬
tis uñtpolent. Alioquin quomͦ negligen¬
tiorem in ꝑcessu oꝑis dec lararet: quẽ
legis. & euuangelii p̃dicator: & fortasse
ilsi qui nouũ ñ reciput testamentũ
in nocte legerunt: & ideo nescierunt.
neq intellexeruit. Unde saluator ne
etiã nos legeremus in tenebris admo¬
net dicens. ambulandũ indie: quia ñ
offeudit qui in die ambulat: uidet enĩ
bris: scopulum offensionis incurrit.
Sequitur u̾sus. Suꝑ om̃s docentes me
intellexi: qr testimonua tua meditatio

Expanded text:
intentum reflectebat affectum; quidquid intentum reflectebat affectum; quidquid poterat temporis dies habere, hoc totum sola sibi in Lege meditatio vindicabat. 8. Sed etiam hoc parum est diligenti, qui velit ad beatitudinis gratiam pervenire. Beatus enim die ac nocte meditatur in Lege. Angustior dies est meditatione doctrinae. Non tantus dies in tempore, quantus meditator in Lege. Unde vide ne illud in Lege meditatur, semper dies est, et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. Alioquin quomodo negligentiorem in processu operis declararet, quem Legis, et Evangelii praedicator. 9. Et fortasse illi qui novum non recipiunt Testamentum, in nocte legerunt, et ideo nescierunt neque intellexerunt. Unde Salvator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendit qui in die ambulat Joan. XI, 9bris, scopulum offensionis incurrit. 10. Sequitur: Super omnes docentes me intellexi; quia testimonia tua meditatio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑfunctoria tibi debet eẽ transcursio.
Si agrum emere uelis:: si mercari do¬
mum: prudentiorẽ adhibes. & qͥđ ueri
sit diligent᷑ consideras ͥ & ne in aliquo
forte fallaris tibi ipse ñ credis. At nunc
tu ipse em̃dꝰ es tibi: de tuo p̃cio tracta: consid̾a qͥd sis.
quod nom̃ habeas: quid acquiras tibi: non aurum:
no pecuniã : noi genimarũ monilia ͥ sed xp̃m
iħm. eui nulla pͥossunt p̃cia nulla orna¬
menta conferri. Adhibe tibi consiliari¬
os. moysen. ysaiam. iheremiã: petrum.
paulum. iohannẽ: ipsum magnũ consilia¬
riũ iħm dĩ filium: ut acquiras patrem.
Cum his tractandũ: cum his tota con¬
ferendũ ẽ tibi tota meditandũ die: sic̃
meditabat᷑ dauid: & hȩc erat illi sola me¬
ditatio. Hon selarib aiuimus traducebat᷑
illecebris: ñ pecuniaria coaceruaudi pa¬
trimonii cupiditate flagrabat: ñ ꝓfe¬
rendi limitis exeludendiq finituni.
anxius curarũ estus ftudio meditationiͦ.

Expanded text:
non perfunctoria tibi debet esse transcursio. non perfunctoria tibi debet esse transcursio. si agrum emere uelis, si mercari domum, prudentiorem adhibes et quid iuris sit diligenter consideras et, ne in aliquo forte fallare, tibi ipse non credis. at nunc tu ipse emendus es tibi. de tuo pretio tracta, considera quid sis, quod nomen habeas, quid adquiras tibi: non agrum, non pecuniam, non gemmarum Jesum, cui nulla possunt pretia, nulla ornamenta conferri. Adhibe tibi consiliarios Moysen, Esaiam, Hieremiam, Petrum, Paulum, Joannem, ipsum magnum consiliarium Jesum Dei Filium; ut acquiras Patrem. Cum his tractandum, cum his tota conferendum est tibi, tota meditandum die; sicut meditabatur David, et haec erat illi sola meditatio. Non saecularibus animus traducebatur illecebris, non pecuniaria coacervandi patrimonii cupiditate flagrabat: non proferendi limitis, excludendique finitimi anxius curarum aestus studio meditationis
Abbreviated transcription (Latin):
gereus. Hon legis s stulticiȩ suȩ subu¬
la eruentauit aurẽ suam. Ille audiendo
quȩ spãliter reuelant᷑. ꝑforauit aurem
suam ferro. Qaluit enĩ in ferrũ. quã
uerbũ eredere. Ideo seruit: ideoliber
ẽẽ ñ meruit. Ideo nec completi tẽporis
ei gr̃ã suffragatur: qr plenitudinẽ tem¬
poris ñ receꝑit. quo filius dĩ missus est
ad salutẽ. Uenit ad redẽptionẽ factus
sub lege: natus ex uirgine: uictor mortiᷤ:
largitor resurrectionis. Manet gͦ illi
qd sarciri ñ possit: usi forte relinquat su¬
bulam & sumat sibi gladiũ. quem ꝑ xp̃i
nomine ñ refutet: uel quo corporalia a
sp̃alib. umbrã a ueritate dictinguat. su¬
mat łi u̾bum gladiũ bis acutũ : & ex illo
diuino ore doceat᷑ mandatũ dñi ꝑ serip¬
tum legis agnoseere. quod ñ temporalis
habeat obseruantiã celebritatis: s saluta¬
ria & semptt̃na remedia suco gr̃e sp̃alis
infundat. Tota gͦ die in lege meditare

Expanded text:
gerens; non legis, sed stultitiae suae subugerens; non legis, sed stultitiae suae subula cruentauit aurem suam. illa audiendo quae spiritaliter reuelantur perforauit aurem suam ferro; maluit enim in ferrum quam in uerbum credere. ideo seruit, ideo liber esse non meruit, ideo nec completi temporis ei gratia suffragatur, quia plenitudinem temporis non recepit, quo filius dei missus est ad salutem et uenit ad redemptionem, factus sub lege, natus ex uirgine, uictor mortis, largitor resurrectionis. manet ergo uulquod sarciri non possit, nisi forte relinquat subulam et sumat sibi gladium, quod pro Christi nomine non refutet uel quo corporalia a spiritalibus, umbram a ueritate distinguat, sumat dei uerbum, gladium bis acutum, et ex illo diuino ore doceatur mandatum domini, praescriptum legis agnoscere, quod non temporalis habeat obseruantiam celebritatis, sed salutaria et sempiterna remedia suco gratiae spiritalis infundat! Tota ergo die in lege meditare,
Abbreviated transcription (Latin):
dunt subula: & p̃putia sui circũcidunt
corporis: Hon intelligunt penitus. qͥd
lex diuina decernat. Signa sunt ista.
ñ ueritas. S ille intelligit. qui cor su¬
um sp̃ãli circũcisione castificat: ut eol¬
luuiem ouinẽ corporee labis emundet.
Ille intelligit.: qui subulam & aurem
mentis uigore transcendit. Et illam
auimã quã ꝑtransiuit gladius ad re¬
uelanda cordis occulta ꝑpetue p̃mio
libertatis attollit: uel examinandis
sermonib sollicite seruentes quosc̃q:
uirtutis suȩ aurem susceꝑit: misteri¬
o scĩficat spãli. Azima sibi uideus quo¬
tennis faeere consueutt.: & ne seit se eẽ¬
malitiȩ fermentũ. S qui uttelligit
quid sit: uetus expurgat fermentũ
ne totam massam corrũpat: ueterem
hominẽ cum actib euis expurgat:
ut fiat noua consꝑsio ueritatis. Iudeo
ista dicta sunt &. xp̃ianus audiuit.
qr dum aurẽ suam subula illa ꝑtun¬
dit: audire ñ potuit uulueratã aurẽ

Expanded text:
dunt subula, et praeputia sui circumcidunt dunt subula, et praeputia sui circumcidunt corporis? Non intelligunt penitus quid Lex divina discernat. Signa sunt ista, non veritas. Sed ille intelligit, qui cor suum spiritali circumcisione castificat; ut colluviem omnem corporeae labis emundet. Ille intelligit, qui subulam et aurem, mentis vigore transceanimam, quam pertransiuit gladius ad reuelanda cordis occulta, perpetuae praemio libertatis attollit uel examinandis sermonibus sollicite seruiens, quoscumque uirtutis suae aure susceperit, mysterio sanctificat spiritali. azvma sibi Iudaeus quibusque annis facere consueuit et nescit se malitiae esse fermentum. sed qui intellegit quid sit uetus expurgare fermentum, ne totam massam corrumpat, ueterem hominem cum actibus suis expurgat, ut fiat noua consparsio ueritatis. Iudaeo ista dicta sunt et christianus audiuit, quia, dum aurem suam subula illa pertundit, audire non potuit uulneratam aurem
Abbreviated transcription (Latin):
rigorẽ stuporis adtraxerint.: Quos gͥ
habet inunicos: nisi hereticos: Ipsi
enĩ sunt impugnatores fidei: ueritatis
mumiei. Quos isi uideos: Ipsi enun
grauiores iumiei: qui ex ainieis in¬
miei factisunt. Suꝑ hos intelligit.
qui legem spãlem eẽ intelligit. Quid gͦ
ꝑdest lex si finẽ legis ignores: si miste¬
rium nescias: si sacraũtta ñ noueris:
chali: nobis ꝓ redemptione inuudi. uni¬
genttus di. partus uirginis immolat᷑.
Quid ꝑficiunt iudei: qđ sanguine ag¬
ni. comus & postes suos illinunt:
Hichil ittiq: qm̃ ligna his aut saxi.
ꝑdesse ñ possunt. Nobis ꝓficit omne
imsteriũ: qui abhorrere credius a
gir̃a spãli. ut lubitariones nrãs sanguine
pecudis eruentemus. & ne ora nr̃a eru¬
ore tinguamus: s corpora nr̃a saeram̃to
dñicȩ erucis consecramus. & confessione
alloquia. Corde enĩ creditur ad iusticiã.
ore aũt confessio fit ad salutem. Quid
ꝓdest quod hebrei aurẽ seriuili ꝑtun¬

Expanded text:
rigorem stuporis adtraxerint? Quos igitur rigorem stuporis adtraxerint? Quos igitur habet inimicos nisi haereticos? ipsi enim sunt inpugnatores fidei, ueritatis inimici. quos nisi Iudaeos? ipsi enim grauiores inimici qui ex amicis inimici facti sunt. super eos intellegit qui legem spiritalem esse intellegit. quid ergo prodest lex, sifinem legis ignores, si mysterium nescias, si sacramenta non noueris ?chali, nobis pro redemptione mundi unigenitus dei, partus uirginis immolatur. quid proficiunt Iudaei, quod sanguine agni domos et postes suos inliniunt ? nihil utique, quoniam ligna his aut saxa prodesse non possunt. nobis proficit omne mysterium, qui abhorrere credimus a gratia spiritali, ut habitationes nostras sanguine pecudis cruentemus et ne ora nostra cruore tinguamus. sed corpora nostra sacramento crucis dominicae consecramus et confessione alloquia. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem . Quid prodest quod Hebraei aurem servuli perten
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ inimicos suos dñi mandatũ. S quos
habet inunicos ꝓpha: qui aut fui ppłi uiros
legituna debet̾ caritate complecti. aut
a lienigenas enuangłiea p̃dicatione in¬
uitare ad grãm ołi : ferȩ consortẽ natu¬
rȩ suȩ diligunt: quom̃ dilectionẽ confor¬
mis sui ꝓpha respuerit: Esse gͥ aliquam
causam ustã oportet: qr hii quos signi¬
ficant uire uideant᷑ ininuci. Ea quȩ sit
possumus inuestigare: si meminerunꝰ
qr alibi idem ipse dixit. Et suꝑ in unicos
tuos tabescebam. Iusto odio ocleram illoᷤ.
stos gͦ euuanglica auetorttate suos
Ham si his qui ñ reliquit parentes ꝓpt̾
dĩ u̾biun ñ ẽ do dignus: quantoniagis
qui diligit euis inunieos acceptus ẽẽ
d̃o ñ poterit: Quos gͦ mumicos liabet.
Si gentiles : quomͦ quos ꝓpħico creditu¬
ros spũ p̃udebat: Denĩq ut benedi¬
caunt & ipsi dũm: in suꝑiorib adhortatus ẽ.
Et quȩ magna laus suꝑ eos intelligere.
qui metalla & saxa uenerando. similẽ

Expanded text:
s suos Domini mandatum. Sed quos habet inimicos Propheta, qui aut sui 1132 populi viros legitima debet charitate complecti, aut alienigenas evangelica praedicatione invitare ad Dei gratiam? Ferae consortem naturae suae diligunt: quomodo dilectionem conformis sui Propheta respueret? Esse igitur justam aliquam causam oportet, qua ii quos significat, jure videantur inimici. Ea quae sit possumus investigare, si meminerimus quia alibi idem iste dixit: Et super inimicos tuos tabescebam, et justo odio oderam illos . Istos ergo Evangelica auctoritate suos nam si is, qui non relinquit parentes propter dei nomen, non est deo dignus, quanto magis, qui diligit eius inimicos, acceptus deo esse non poterit? quos ergo inimicos habet? si gentiles, quomodo eos prophetico credituros spiritu praeuidebat? denique ut benedicant et ipsi dominum in superioribus adhortatus est. et quae magna laus super eos intellegere, qui metalla et saxa uenerando similem
Abbreviated transcription (Latin):
ones seruuloꝵ suorum spontaneas ꝓbat.¬
potus quã coactas. Ileo ex serus libe¬
ros facit: it uoluntatũ nr̃arum mune¬
ra. potius quã uecessitatũ obsequia cõ¬
feramus. Non potest dicere martio nĩta
quom dilexilegem tuã dñe: qui legẽ
ñ suseepit. Non potest dicere uideus
qui legẽ spãlem ignorat: & litterã legis
nudam. ñ sensum legis intellectumq
quiñ penam legis pauido corde formi¬
det. s diuna misteria ueri hebres ueri
sabbati. uere remissionis. intrepido rune¬
tu affectu. Uere enĩ diligit: qui sine
tristicia. sine timore. uoluntario potiuis
studio quã coacto p̃cepta conseruat. aluᷤͤ

Expanded text:
ones seruuloones seruulopotius, quam coactas. Ideo ex servis liberos facit; ut magis voluntatum nostrarum munera, quam necessitatum obsequia conferamus. 4. Non potest dicere Marcionista: Quomodo dilexi Legem tuam, qui Legem non suscipit. Non potest dicere Judaeus, qui Legem spiritalem ignorat: et litteram Legis nudam, cerit, qui non poenam legis pauido corde formidet, sed diuina mysteria ueri Hebraei, ueri sabbati, uerae remissionis intrepido rimetur affectu. uere ergo diligit qui sine tristitia, sine timore uoluntario potius studio quam coacto praecepta conseruat. Alio
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ uos ds: quẽadiodum a seĩs suis dili¬
gatur. Sic inquiens ꝓpha subiungit:
ditatio mea ẽ. Biligentis
circa studium
cognoseende legis hȩc uox ẽ: que instru¬
it ꝑfectionẽ hominis : quã totus hic psal¬
lege cognouit. ut diligamus dũm dm̃
dire studet uult ẽẽ ꝑfectos: dicens. Quo¬
mͦ dilexi in audatũ tuũ dñe. Hoc ipso ca¬
ritatis creseit affectu: qđ ipsum testem
aduocat cui munus dilectionis impendi¬
tur: nec spẽm s plenttudinẽ caritatis.
tali conuentione testat᷑. hac usus ẽ pe¬
diligit dĩm legem eius diligit: sicut
orania cliligens filiũ omĩa uerba eus in
corde suo. iat̾no conferelut affectu.
Diligens te: feci uoluntatẽ tuã. Scͥptũ ẽ.
Ideo cõnusit & xp̃s petro ut pasceret gre¬
gem suũ & diũ faceret uoluntatẽ: qr ca¬
ritatẽ eius agnouit. Qui enĩ diligit:
ex uoluntate facit quȩ sibi sunt inꝑata:
qui tunet ex necessitate. Itaq dñs oꝑati¬

Expanded text:
igitur nos Deus quemadmodum a sanctis suis diliigitur nos Deus quemadmodum a sanctis suis diligatur. 3. Sic inquiens Propheta subjungit: dit atio mea e s t. diligentis circa studium cognoscendae legis haec uox est, quae instruit perfectionem hominis, quam totus hic psalege cognouit, ut diligamus dominum ddire studet uult esse perfectos dicens: quomodo dilexi mandatum tuum, domine! hoc ipso caritas crescit affectu, quod ipsum testem aduocat cui munus dilectionis inpenditur nec speciem, sed plenitudinem caritatis tali conuentione testatur. hac usus est Pediligit dominum legem eius diligit, sicut Maria diligens filium omnia uerba eius in corde suo materno conferebat affectu. diligens te feci uoluntatem tuam, scriptum est. ideo commisit et Christus Petro, ut pasceret gregem suum et domini faceret uoluntatem, quia caritatem eius agnouit. qui enim diligit, ex uoluntate facit quae sibi sunt imperata, qui timet, ex necessitate. itaque dominus operati
Abbreviated transcription (Latin):
um imꝑabat tacere. itt oꝑib magis quã
sermonib ds agnoseeretur. & nobilem
te dicis: qui es factus e terra: Bauid
rex dicit. mem̃to dñe qr puluis sumus:
& tu u hoc caduco atq limoso genere
głiaris. & cliuitẽ te pittas. qui eras po¬
tes ẽẽ mendicus: eum uita tua ñ in ha¬
bundantia tua. s indĩ sit miscołia: Cui
honor. głia. laus. ꝑpetuitas. a scłis: et

Expanded text:
um imperabat tacere, ut operibus magis quam um imperabat tacere, ut operibus magis quam sermonibus deus agnosceretur; et tu nobilem te dicis, qui es factus eterra? Dauid rex dicit: memento, domine, quia puluis sumus; et tu in hoc caduco atque limoso genere gloriaris et diuitem te putas, qui cras potes esse mendicus, cum uita tua non in abundantia tua, sed in dei sit misericordia ? cui honor, gloria, laus, perpetuitas a saeculis et