comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secus uegebat insertũ: sedqr hec ut dixim: peni¬
t. corrupta icẽfuerat libestate usuq peccandił
uthuiꝰ executor acuindex : &ut ipsis sc̃riptura
uerbs̃ eloquar cdiutrix ad posita ÷ mosccicae
legis seuera districtio : uđ m&upo enȩ p̃sentis
non pęnitus bonũ scientiae. naturalis extingue
uulis data fuisse describitur erudiens scilic& cos
atq custodiens necb illa disciplina in quanatura li¬
t fuerant instituti quadã obliuione discederent:
Ncc̃quia sit hoi omniscientia legis cebinitio crea¬
tionis in fusa hinc manifeste ꝓbat᷑ qđ mandata
legis cebsq littere lectione: antelegẽ immo an¬
tediluuũ om̃s scõs obserucesse cognoscim: quẽ¬
cedmodũ enim seire potuit abel necdũ legeman¬
dcente qđ depͥmitius ouiũ suarũ & deccdipe
ipsccrũ sacrifitiũ dõ deber& offerre nisi ꝑ insita
sibilegẽ naturalitꝰ fuiss& edoctusquẽ ced modũ
haec legali distinguente mandato nisi scientia
naturali fuis s& instructus . Vnde en ochꝰ dicit

Expanded text:
gebat insertum. sed quia haec ut diximus penitus corrupta iam fuerat libertate usuque peccandi, uelut huius exsecutor ac uindex et ut ipsis scripturae uerbis eloquar adiutrix adposita est Moysaicae legis seuera districtio, ut uel metu poenae praesentis non penitus bonum scientiae naturalis extingueruulis data fuisse describitur, erudiens scilicet eos atque custodiens, ne ab illa disciplina in qua naturaliter fuerant instituti quadam obliuione discederent. nam quia sit homini omnis scientia legis ab initio creationis nfosa, hinc manifeste probatur, quod mandata legis absque litterae lectione ante legem, immo ante diluuium omnes sanctos obseruasse cognoscimus. quemadmodum enim scire potuit Abel necdum lege mandante, quod de primitiuis ouium suarum et de adipe ipsarum sacrificium deo deberet offerre, nisi per insitam sibi legem naturaliter fuisset edoctus? quemadmodum Nhaec legali distinguente mandato, nisi scientia naturali fuisset instructus ? unde Enoc didicit
Abbreviated transcription (Latin):
populari acrapinas inthon pͥmiexercere
coeper̃ : p̃da potius exegentes uitã succ̃ quã su¬
doce operis aclabore ẽtenti & quorũ usq eo
scelera suꝑcreuerant : ut expiare mundus alias
nisi diluuii mundatione ñ possit : Itccergo filur
sccl libidinis instigatione tracns gressis
Illud mcendatũ qđ acbexordio mundihuius natu¬
rali instinctu diutis sime fuerat cus toditum
Nec esse fuit ꝑlitterã legis postea reparare
filiãtuã ñ dab̵ filio ei uxarem nedefiliab: etcũ
accipies filiotuo quia seducent corda ura ut dis¬
cedatis adõ ur̃o & sequaminideos eccrum &
siruiatis ens AXII Gerinauus: meritopo¬
tuis s& illis ex hac p̃sumpcione c̃iugiicrim̃
trans gressionis ccd scribi sidata fuis sx illis ista
p̃ceptio at cũ se iunctionis istius obseruantia
needũ aliqua fuiss& c̃stitutione p̃fixa quẽ¬
cediodũ illis ꝑmixtio generis ad noxam
debuit imputariq nullo fuerat int̾ dicto
mandaito lexenĩ non p̃terita sol& crimina sed

Expanded text:
popnlari ac rapinas inter homines primi exercere coeperunt, praeda potius exigentes uitam suam quam sudore operis ac labore contenti, et quorum usque eo scelera supercreuerant, ut expiari mundus alias nisi diluuii inundatione non posset. ita ergo filiis Seth libidinis instigatione transgressis illud mandatum, quod ab exordio mundi huius naturali instinctu diutissime fuerat custoditum, necesse fuit per litteram legis postea reparari: filiam tuam non dabis filio eius uxorem nec de filiabus eorum accipies filio tuo, quia seducent corda uestra, ut discedatis a deo uestro etsequamini deos earum ac seruiatis eis. GERMANVS : Merito potuisset illis ex hac praesumptione coniugii crimen transgressionis adscribi, si data fuisset eis ista praeceptio. at cum seiunctionis istius obseruantia necdum aliqua fuisset constitutione praefixa, quemadmodum illis permixtio generis ad noxam debuit inputari, quae nullo fuerat interdicta mandato? lex enim non praeterita solet crimina, sed
Abbreviated transcription (Latin):
plnameaq ced spĩtalis acsublimis simȩ illus epesticdio
nõꝑtient turris suppucata fuerint acdligencdo
te rac eusi cgestopͥus õnirepurgio ułtioru &or¬
succidus mostusq ruderib pcessonũ uiuae ut
riunt s in esolidetix pectouis nri immoilli euangeliee
pere sapiccta suerint simplicitatis & humalitatis
sus tnsssina fundam̃ta quib: hacturris spitalũ
uisstutũ molitionib extruenda & inmobiliti
ualeat. stcebiliri & ccd sũ mȩ cȩlouũ fcestiga c̃ fiden

Expanded text:
ae ad spiritalis ac sublimissimae illius extructionem pertinent turris, subputata fuerint ac diligentetent, nisi egesto prius omni repurgio uitiorusucciduis mortuisque ruderibus passionum uiuae ut aiunt ac solidae terrae pectoris nostri, immo illi euangelicae petrae superiecta fuerint simplicitatis et humilitatis firmissima fundamenta, quibus haec turris spiritalium uirtutum molitionibus extruenda et inmobiliter ualeat stabiliri et ad summa caelorum fasti
Abbreviated transcription (Latin):
natura fiat aliqͥd qđ anteñ fuerit : Patitꝰ quippeqͥ affict᷑ & mi
tabile: omne qđ aliqd patit᷑. Non itaq in eiuacationec ogitit
ignauia desidia in estia sicutin eiꝰ operelabor canatꝰindustria
Nouitquippequiescens&agens qͥescere : potest ad opus nouũ

Expanded text:
natura fiat aliquid, quod non ante fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouu
Abbreviated transcription (Latin):
poreares ÷ in cõmunicabilẽqꝰ dãmpossider&
gratiã. nisi motꝰ operationis suȩ aliqͥb. excogi¬
tationib: intimar&. Hui rei gratia ac indigu¬
it c̃structionem̃ broꝵ. ut in modũ plectriuoca¬
bilia instrum̃ta c̃tingens ꝑ qͣ litatẽ sonituũ. mo¬
tũ int̃p̃par&int̃nũ Etquead modũ siqͥsinusica
imbut᷑ aste ꝓpͥã uocẽali qͣ passioneñ habeat. uo¬
lensq suãm anifestã faceredi sciplina alienas uo¬
namens cũ omnimodarũ intellectuũ ꝓb&inuen¬
trix. necpossitnuda animahis qͥꝑ sensu scorporis
audiant imp&us suȩ intellegenti ȩdeelarareo si
ꝑmadulationẽ qͣndã he casti ficiosius apimatam
serum̃ ta ctingens eorũ sonis intelle gentiȩ s uȩ occulta
manifestat . Ali xtãuͦ uariãq hanc musicã instrum̃¬
nis bumanorũ possum c̃siderarem̃ broꝵ q̃ uelut lyra
& tibia c̃uentu q dã i dipsũ sibi inuicẽresonant. Nãuas

Expanded text:
do possideret gratiam, nisi motus operationis suae aliquibus excogitationibus intimaret. Hujus rei gratia hac indiguit constructione membrorum ut in modum plectri vocabilia instrumenta contingens, per qualitatem sonituum motum intepretaretur internum. Et quemadmodum si quis musica imbutus arte, propriam vocem aliqua passione non habeat, volensque suam manifestam facere disciplinam, alienis vona mens cum omnimodorum intellectuum probetur inventrix, nec possit nuda anima his quae per sensus corporis audiant, impetus suae intelligentiae declarare, quasi per modulationem quamdam haec artificiosius animata instrumenta contingens, eorum sonis intelligentiae suae occulta manifestat. Mixtam vero variamque hanc musicam instrumentis humanorum possumus considerare membrorum: quae velut lyra et tibia concentu quodam idipsum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ ꝓpͥ &ates ex primer& masculũ & feminã feceas¬
qđ ꝓpositerationis intellegentiã uidear ex alto dedu¬
cere Ds̃ naturalit̃ existens quicꝗͥd boni cogitationecõ¬
plectim᷑ immopotiu sõnibono qđ aut intellegi potest
uit cõp̃hendi p̃stantior ñ obaliã caus ã creathominẽnisi

Expanded text:
naturae proprietates exprimeret, masculum et feminam fecpropositae rationis intelligentiam videar ex alto deducere; Deus enim naturaliter existens quidquid boni cogitatione complectimur, imo potius omni bono quod aut intelligi potest aut comprehendi praestantior, non ob aliam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nec in tellegipotest omnino pecdicinisi qđ iu¬
xtaꝓpͥũ ordinẽ eadẽ ualente natura mensqq̃ suos
effectus exerceat Sily delicto qͦdãnatura nuta uerit
q̃ sitͥmaginisratioq̃ rat aliqͥs. qͦmͦ in corporeo corpora¬
lesit simile qđ tẽporale : sẽpit̃no & in cõmutabili so
qđ ẽtinuismotib immutabit᷑ impas sibili&iã &in¬
corruptibiliqđ passioni& corruptioni subiectũ ÷ &
eiqͥ sineulla malicia ÷ id qđ sẽꝑ inmalitia & defectione

Expanded text:
quo nec intelligi potest omnino nec dici, nisi quod juquo nec intelligi potest omnino nec dici, nisi quod juxta proprium ordinem eadem valente natura mens quoque suos effectus exerceat. Si autem delicto quodam natura nutaverit, quae sit imaginis ratio quaeras, quomodo incorporeo corporale sit simile, quod temporale est sempiterno, et incommutabili id quod continuis motibus immutatur, impassibili etiam et incorruptibili quod passioni et corruptioni subjectum est, et ei qui sine m
Abbreviated transcription (Latin):
m̃branule ꝓminentes exagitant. Superius uͦpalati
c̃cauũ de inferiorib: sonũ recipiens & geminis fistu¬
lis admares usq ꝑtingens. uoc ẽerga collatorii loca
disrũpit maioresq. sonitꝰ effic̃. Maxillarũ q̃q̃ &llin¬
gue fauciũ q̃ mira formatio iuxtam̃tũ leni flexu
gerit modos nimi a uel ocitatec̃õponit Labioꝵuͦ
ad aꝑtio atq c̃clusio idipsũ fac̃ qđ digiti qͥspiritũ
tibi ei uxta c̃sonantiã modulationis assumunt
Sicitaq mens ꝑ hȩc instrum̃ tam̃ broꝵrationẽ mo¬
dulatin nabi ꝑ quã &i ãrationes ꝓbam effecti. peqͣquã
ut arbi trorhabentes rationis gratiã : si hocescarũ gra¬
uelaboriosũq seruitiũ corporisusib. tantũ modo labi¬
qͣndã & in c̃õp̃hensibilẽ copulã habere cognoscit᷑. nec in¬
teriusexistens qrres incorporeaneqͥ tcorpore ẽtineri
pec exterius circũ fus ał ambiens. sed in uisibiqdãm
inipsa &ciro aipsã ꝓrsus inspicit᷑ eo ut diximodo

Expanded text:
membranulae prominentes exagitant. Superius vero paulatim concavum de inferioribus sonum recipiens, et geminis fistulis ad nares usque pertingens, vocem erga colatorii loca disrumpit, majoresque sonitus efficit; maxillarum quoque et linguae fauciumque mira formatio, juxta quae mentum leni fluxu gerit, modos nimia velocitate componit: labiorum vero adapertio atque conclusio idipsum facit, quod digiti qui spiritum tibiae juxta consonantiam modulationis assumit, scitaque mens per haec instrumenta membrorum rationem modulatur in nobis, per quam etiam rationales probamur effecti, nequaquam, ut arbitror, habentes rationis gratiam. Sine hoc casu grave laboriosumque servitium corporis usibus tantummodo labiquamdam et incomprehensibilem copulam habere cognoscitur, nec interius existens, quia res incorporea nequit corpore contineri, nec exterius circumfusa vel ambiens, sed invisibili quodin ipsa, et circa ipsam prorsus inspicitur eo ut dixi modo,
Abbreviated transcription (Latin):
erit id ÷ cũ fueritanima ab omni labelibera maculisqs
diluta tũ sedeniq in seipsa l&is simeten&: Ne comni¬
no aliqͥd m&uit sibi. autulla sua causa quicquã angnͥ
Estergo isteqͥntꝰ građ. aliud ÷ itefficere aliud tenere pu¬
ritatẽ alia ꝓrsus actio qͣ se inqͥnatã redinte grat. alia¬
qͣ ñ putat᷑ serursũ inqnari : In hoc gradu om̃ ĩ fariã c̃cipt
qͣnta sitqđ cũ c̃ceperit : Tuncu ingenti qͣdã & incredibil
fiducia ꝑgit indm̃ id ÷in ipsã contẽplationem¬

Expanded text:
fuerit, id est cum fuerit anima ab omni tabe libera, maculisque diluta, tunc se denique in se ipsa laetissime tenet, nec omnino metuit quodlibet sibi, aut ulla sua causa quidquam angitur. Est ergo iste quintus gradus. Aliud est enim efficere, aliud tenere puritatem, alia prorsus actu, quo se inquinatam redintegrat, non patitur se rursum inquinari. In hoc gradu omnifariam concipit quanta sit. Quod cum conceperit, tunc ingenti quadam et incredibili fiducia pergit in
Abbreviated transcription (Latin):
coibuerit & eliquauerit : lam uero in ipsauisione
mansio quo illis gradib: ꝑuenit᷑ quȩ sint gaudia
quȩ ꝑ fruitio summi & ueri bonicuius serenitatis
atq eternitatis afflatus quidego dicam : dixerunt
hec quantũ dicenda : esseui di caueruNT magnequȩ¬
dã & inconparabiles animȩ quas etiã uidisseac
uidere istacredimy. Illud plane nunc ego au¬
deo tibi diceresinos cursũ quem nobis ds̃ impe¬
rat & quẽ tenendũ suscipim constantissime tenu¬
erim ꝑ uenturosꝑ uirtutẽ dĩ adq sapientiã ad sũ¬
mã illã causã ł sumũ actorẽ ł sumũ printipiũ
rerũ ominũ : Uelsiqo aliomodo restanta congru¬
entius appellari potest: quo intellectu uere ui¬
debimꝰ quã sintomnia subsole uanitas uanitan¬
tiũ. Vanitas enim est fallatia uanitas aut ł
tore creatasint. & in illorũ comparationẽ nulla
sint : Perse aut̃ considerata miraaedq pulcra

Expanded text:
cohibuerit et eliquaverit. Jam vero in ipsa visione cohibuerit et eliquaverit. Jam vero in ipsa visione mansio, quo illis gradibus pervenitur, quae squae perfructio summi et veri boni, cujus serenitatis atque aeternitatis afflatus, quid ego dicam? Dixerunt haec quantum dicenda esse judicaverunt, magnae quaedam et incomparabiles animae, quas etiam vidisse ac videre ista credimus. Illud plane ego nunc audeo tibi dicere, nos si cursum quem nobis Deus imperat, et quem tenendum suscepimus, constantissime tenuerimus, perventuros per Virtutem Dei atque Sapientiam ad summam illam causam, vel summum auctorem, vel summum principium rerum omnium, vel si quo alio modo res tanta congruentius appellari potest: quo intellecto, vere videbimus quam sint omnia sub sole vanitas vanit. Vanitas enim est fallacia, vanitantes autem ctore creata sint, et in illorum comparatione nulla sint; per se autem considerata, mira atque pulchra.
Abbreviated transcription (Latin):
peio intellegendi eaq̃ uere sũ meq st̃. sũmꝰ aspectꝰ ÷
animȩ qͦ ꝑfectiorẽ meli orẽrectiorẽq ñ hab&
praueuideit. aliud ipsã custo direatq firmares ani¬
tatẽ. aliudiã serenũ atq rectũ aspectũ in id qđ uiden¬
dũ ÷ dirigere Qđ qͥ pͥus uolunt facere quã mundat¬
& sanati fuerint it a illa lucere uerberant᷑ ueritatis
ut ñ solũ nihilboni sed &iãmali plurimũ in eapu¬
tenteẽ atq ab ea nom̃ ueritatis abiudicent. Et
cũ qͣdã libidineuoluptateserabili in suastene¬
uras qͣseorũ morb. patipotest medicine maled i¬
centes refugiant: undediuino afflatu & prorsus
oridinatissime illud aꝓpheta dr̃. cormundũ crea
in meds̃ &spiritũ rectũ in noua inuiscerib: meis:
Sp̃s enim pectus est credo quo fit ut anima in¬
ueritate querenda deuiare at que errareno
possit : qꝓ fecto in ea non instaurat᷑ isi priuscor
mundũ fuerit : Noc est nisi prius ipsio cogitacitio
ab omni cupiditate ac fece rerũ mortalium sese

Expanded text:
ndi ea quae vere summeque sunt, summus aspectus est animae, quo perfectiorem, meliorem rectioremque non habet. prave videat; aliud ipsam custodire atque firmare sanitatem; aliud jam serenum atque rectum aspectum in id quod videndum est, dirigere. Quod qui prius volunt facere quam mundati et sanati fuerint, ita illa luce reverberantur veritatis, ut non solum nihil boni, sed etiam mali plurimum in ea putent esse, atque ab ea nomen veritatis abjudicent, et cum quadam libidine et voluptate miserabili in suas tenebras, quas eorum morbus pati potest, medicinae maledicentes refugiant. Unde divino afflatu, et prorsus ordinatissime illud a Propheta dicitur: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Spiritus enim veritate quaerenda deviare atque errare non possit. Qui profecto ea non instauratur, nisi prius cor mundum fuerit, id est, nisi prius ipsa cogitatio ab omni cupiditate et faece rerum mortalium sese
Abbreviated transcription (Latin):
& ueri pasticipatio c̃gruent̃ excurrit. ꝑ superiorẽ
id qđ inferius uid& exornans Si qͣndo uͦ huibone
cõmunionis fuerit facta diuulsio. &e ẽ trario supe¬
rior inferiora sectat᷑. tuncde formitas materiȩ ipsi¬
us appar& cũnaturadeserit᷑ In formis iq̃dã res
te eiꝰ simul & pulchritu donatu rȩ corrũpit᷑ q̃m̃tis
iã ñ possit inspici in hac exp̃ssione figm̃ti. ueluti qđ¬
dãnãq speculũ id ÷ bonitatis fqrmã atq uistutis.¬
mens posidorsũ seponens ahicitqͥ dẽs plendoris eximis

Expanded text:
i participatio congruenter excurrit, per superiorem id quod inferius videtur exornatum. Si quando vero hujus bonae communionis fuerit facta divulsio, et e contrario superior inferiora sectatur: tunc deformitas materiae ipsius appareat cum a natura deseritur. Informis enim quaedam res te ejus simul, et pulchritudo naturae corripitur, quae mentis jam non possit inspici in hac impressione figmenti; veluti quoddam namque speculum, id est, bonitatis forma atque virtutis post dorsum se ponens abjic
Abbreviated transcription (Latin):
crinent᷑ id circo & m̃tẽfatem᷑ ut pate ndimaginĩ facta
pulherrimic̃ditoris quãdiusimilitudinẽprimeuȩ
forine custodit & ipsã inoptimis ꝓrsus existere. Si uero
extra eã fuerit simul& eamn qͣ erat pulchritudine
denudari. Sit i dicimꝰ m̃ tẽ similitudi nepulchri¬
tudinis forme principalis ornari. uoluti qđ dãspe¬
culũ p̃minentis in p̃ssioneresplendens iuxta ean¬
dẽrationẽ ipsã qq naturã am̃ te qͣ dispensat᷑ & regi

Expanded text:
continentur, idcirco et mentem fatemur, ut pote ad imaginem factam pulcherrimi Conditoris, quamdam similitudinem primaevae formae custodire, et ipsam in optimis prorsus existere; si vero extra eam fuerit, simul et ea in qua erat pulchritudine denudari. Sicut autem dicimus mentem similitudine pulchritudinis formae principalis ornari, veluti quoddam speculum praeminentis impressione refulgens, juxta eamdem rationem ipsam quoque naturam a
Abbreviated transcription (Latin):
custodiens & ad ea ꝑcipienda sanitatẽ a crabur cõparans
inqͥrat q̃ singillatĩ diligentissimeacsagacissime: Nãq
dõ anima unde sepeccato uel ut abruperat rec̃ciliat¬
onereligat᷑ In neccititaq animã in illo actut̃tio atq
incip̃ducere purgat in quasto reformatinqͥnto intro¬
dueit insexto pascit in septimo: Atq hoc fit aliasci¬
tius aliastardius ut quȩq amore acmerits ualent
omã. Nemo dubitat eũ qui uerã religionẽ reqͥrit.
autiã credereimmostalẽ eẽ an imãcuiꝓsitilla religio
aut &iã ipsũ in eadẽ religione uelle in uenire : Animȩ
gittausa om̃is religio Nãcorporis natura qͦ qͦmꝰ seseha¬
bent pullã curã ac sollicitudinẽ incutit᷑ p̃sestĩ post
mostẽtuũ anima tenuerit qͦ beata sit Animeigit᷑
fiteor erat tam̃ acstulta ÷ ut uidemꝰ donec ad ipiscat᷑
ꝑcipiatq: sapientiã. Et fostas seipsa ÷ uera religio
redit sibiq descipsa građ a scensionũ fac̃ut pͥmũ sem&ipsãsiu¬

Expanded text:
custodiens, et ad ea percipienda sanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sagacissime: namqueDeo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: m. nemo dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit illa religio, aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur causa omnis religio; nam corporis natura quoquo modo se habeat, nullam curam ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cuius anima tenuerit quo beata sit. animae igitur confiteor — errat tamen ac stulta est, ut uidemus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est uera religioredit, sibique de seipsa gradus ascensionis facit, ut primum semetipsa
Abbreviated transcription (Latin):
auctoris in uisibił intendendo subiciat. Sed sead senullomꝰ collg
nisi pͥusdidicerit t̃renaratq celestiũ i magiñi phantas matt abi
culoñttis c̃pescere quioqͥd deui su. quicqd deuuditu. quic qͥ do eo do¬
ratu. quicqdd&actu& gustucorporeo cogitationi ei occurre ueressi¬
tat qͣsi qͣsdã umbras corpoꝵintror sus uers at Abigenda ergo st̃arũ
manudis crelionis ab oculi smñtis qͣ tin talẽs eanima ẽsider& qͦt s¬

Expanded text:
auctoris invisibilis intendendo subjiciat, sed se ad se nullo modo colligit, nisi didicerit terrenarum atque coelestium imaginum phantasmata ab oculo mentis compescere: quidquid de visu, quidquid de auditu, quidquid de odoratu, quidquid de tactu et gustu corporeo cogitationi ejus occurrerit, respuitat, quasi quasdam umbras corporum introrsus versat. Abigenda ergo sunt omnia manu discretionis ab oculis mentis, quatenus talem se anima consideret, qual
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ. dupleꝓbat᷑naturȩ nrae formatio. & eaq̃ diuinã
refest similitudinẽ & eaq̃ abista differre monstrat᷑
Aliqd i tale c̃testati o relationis insinuat Srimũq¬
dẽ dicens qͥ a fec̃ ds̃ hominẽ adimaginẽ dĩ fec̃eũ. itẽ¬
q. subiciens qr nasculũ & feminã fec̃eos. Hoch in¬
hisq̃ dedõsentiunt᷑ ꝓbat᷑ extraneũ. sed arbitrorego
phecq̃ ab scriptura scã dicunt᷑ magnũ atq. sublime
dogmad eclarari qđ tale ẽ ẽꝑ uideo duab reb scđm
sũmitates ab inuicẽseparatis medi ãhumanã eẽsub¬
stantiã in t̃diu inã scilic& in corporeãq Rirratio¬
nabilẽ brutãq naturã. Nã utriusq res postio in

Expanded text:
 probatur naturae nostrae formatio, et ea quae divinam refert similitudinem, et ea quae ab ista differre monstratur. Aliquid enim tale contestatio relationis insinuat, primum quidem dicens, quia fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum. Itemque subjiciens Deo sentiuntur probatur extraneum, sed arbitror ego per haec quae a Scriptura sancta dicuntur magnum atque sublime dogma declarare, quod tale esse pervideo: duabus rebus secundum summitates ab invicem separatis mediam humanam esse substantiam, inter divinam scilicet incorporeamque et irrationabilem brutamque naturam. N
Abbreviated transcription (Latin):
lił speciali. mentẽ credereseeẽ talẽ quales alia sexꝑta ÷. &ideo a¬
mare sem & ipsã insipientis si meloquitur Vndeenĩ mens ali¬
quã m̃ tẽnouit si señ nouit Neq enĩ utoculis corporis uid& ali

Expanded text:
vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo avel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut
Abbreviated transcription (Latin):
c̃gruent̃ potest: Et nouit potentius eẽ coniungiomini potentipiauo¬
luntate quã ꝓpria uoluntateposseqđ contremiscant quitalia ñ
quã omninoin cogniti autom nin oñdilecti. sed quo cognoscatus
pisi amorboni. A mor autẽ alicuius amantis ÷ & amorealiquidama¬
÷ Ecceii÷ st̃ amans & qđ amat᷑ & amor Quid ÷ergo amor pisi quȩdã
uita duo aliqua copulans. ł copulareapp&ens. amantẽ scilic& & qđ¬
prestosibie ẽuelle ad fruendũse Etcũ tantũ seuult eẽ quantũ ÷ par
m̃tiuoluntas ÷ & amantiamorȩ qualis: Etsi aliqua substantia ÷
amor non ÷utiq corpus sed sp̃s : Neq tam̃ amor & mensduo spi¬
ritus. sed unus spiritus. necessentiȩ duȩ sed una & tam̃ duo quȩdã
unũ st̃ amans& amor siuesicdicas qđ amat᷑ & amor Ethȩcquidem duo
relatiuendinuicẽdicunt᷑ A mansquippead amorẽ refest᷑ & amor
quomodo amatqđ nescit : Autsiquis quã dicit ex notitia genera

Expanded text:
congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uocongruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uoluntate, quam propria uoluntate posse quod contremescant qui talia non quam omnino incogniti aut omnino non dilecti, sed quo cognoscatur nisi amor boni ? amor autem alicuius amantis est et amore aliquid amatur. ecce tria sunt: amans et quod amatur et amor. et quid ergo amor nisi quaedam uita duo aliqua copulans uel copulari appetens, amantem scilicet praesto esse velle ad fruendum se? Et cum tantum se vult esse, quantum est, par menti voluntas est, et amanti amor aequalis. Et si aliqua substantia est amor, non est utique corpus, sed spiritus: nec mens corritus, sed unus spiritus; nec essentiae duae, sed una: et tamen duo quaedam unum sunt, amans et amor; sive sic dicas, quod amatur et amor. Et haec quidem duo relative ad invicem dicuntur. Amans quippe ad amorem refertur, et amor quomodo amat quod nescit? Aut si quisquam dicit ex notitia generali
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur Neq enĩ inuenimus ccliquid tale p̃t̃ ipsit̃ ut eã cũ in cog¬
nita ÷ credendo diligamus exeo qđiã talealiquid nounnus: Quiqd
em̃ taleaspexeris ipsa ÷ & ñ ÷ quicquã tale. quõ sola ipsa talis ÷.
qualis ipsa ÷ Quaꝓpt̃ quiquerunt dm̃ ꝑ istas potestates quȩ
mundo presunt ł pastib. mundi auferunt᷑ ab eo. longeq: iac¬
tantur. non interuallis locorũ sed diuersitate affectuũ Ex¬
terius enĩ conantur ire. anterior asuadeser̃ quib. interior ds̃
Itaq &iã s̃i aliquã scãmcȩlestem potestatẽ. uel audierint. uelut¬
cũq cogita uerint. facta magis eius app&unt quȩ humana mirat᷑
in firmitas. nonimitant᷑ pi&atẽ quadiuina requies cõparat᷑ : Malũ
eni suꝑbȩ hocposseqđ angelus quã deuote hoceẽ qđ angelus Nonit
sc̃ quisquã potestate suagaud& sed eius a quo hab& posse. quicquid

Expanded text:
ligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incogligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, Quapropter qui quaerunt deum per istas potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogitauerint, facta magis eius appetent, quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam deuote hoc esse quod angelus. non enim sanctos quisquam potestate sua gaudet, sed eius a quo habet posse quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
&iã qđ intuent᷑ ñ om̃s sunt: Hoc ÷ ñ st̃ &iã ipsi iusti animi. sicut
pos sunt uidere acdicerequid sitiustus animꝑ Qi odunde eẽ
poterunt nisi inherendo eidẽi psi formȩ quã intuent᷑ ut in¬
deformentur. & sintiustianimi Non tantũ cernentes &
dicentes iustũ eẽanimũ quiscientia atq ratione inuita ac
morib suacuiq distribuit. sed &iã utipsi iusteuiuant iuste¬
q morati sint. suacuiq distribuendo. ut nemini quicquã debe¬
ant nisiut inuicẽdiligant : Vndem her&ur illi formȩ pisi
amando Curergo aliũ diligimus quẽ credimpustũ . & ñ dili¬
gimus ipsã formã ubi uidemus quid sit iustus anim ut & nos
iusti cẽpossimus Anuero nisi &istã diligeremus Nullo modo
ex eaforma & ueritatediligitur . quã cernit & intellegit apuo se
ille quidiligit Ipsa uero forma & ueritas ñ ÷ quomodo aliundedi¬

Expanded text:
etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam diligeremus, nullo modo ritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde di
Abbreviated transcription (Latin):
nũoculis uidit A toculis ñuidit nisi corpora. Iustus autẽ in ho¬
mineñ ÷ nisianimꝑ Ettũ homo iustus dicit᷑. ex animo dicitur
ũ ex corpore: Estenĩ quaedã pulchritudo animiiustitia qua
pulchrisunt homines pleriq &iã qui corpore distortiatq defor¬
mes s̃ Sicut autẽ anim p̃uid&ur oculis. ita nee pulchritudo eus¬
cutta staginẽ aut fingo ut possũ sicutalex an driã siuentt sit siue
ñita. Sed p̃sens quid dã cerno. & cerno apud me & siñ sũ ipseqđ
cerno &simulti audiant apꝓbabunt : Etquis quis meaudit atq
scient̃ approbat. apud se& ipse hocidem cernit. &iã siñ sitipseqđ¬
cernit. Illud mirabile ÷ ut apud seanim uideat qđ alibinus quã ui
& ñ sitiustus animus quẽ apud seipsũ uid&. Nũ ÷ alius animus
iustus in animoñdũ iusto. Autsiñ ÷ quẽibiuid& cũ uid& & di¬
mus iustus Anillud qđ uid& ueritas ÷ interior presens animo
qui eã ual& intueri. Neq om̃s ualent Et qui intueri ualent. hoc

Expanded text:
oc dixerit? At oculis non vidit nisi corpora. Justus autem in homine non est, nisi animus: et cum homo justus dicitur, ex animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo animi justitia, qua pulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejuscut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit eum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam videt non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dimus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽnaturã si ue substantiã cognoscim Etrecte extrib: subsisten¬
ti sunã subsistentiuã uerbi ad carnẽ cõpositã eẽdicim Igiturse¬
cundũ rectã rationẽdua ix̃ naturar dicimus unitatẽ&u nã subsis¬
tentiã quõ difiliuscũ ÷ secundũ subsistentiã alterpr&erpatrem
eandẽa utẽ naturã hab& patris in sua subsistentia : Plas mauitsib:
carnẽanimatũ animaration abili& intellectuali. qđ significat
humanenaturȩ unitũ eẽ dm̃ uerbũ & ñ subsistentiȩ siue ꝑsonȩ
cuiusdã Estigiturds̃ uerbũ & in carnatus una subsistentia in
utraq natura cognoscendus In diuina inquaerat ꝓutdictũ ÷
quicũ in formadĩ e& & in humana secundũ hocqđ ÷ insimili¬
tiã dĩ uerbi cõpositã quã unã naturã cõpositã. Quõ cũ ꝑseab¬
solutenatura dicit᷑ non adiecta ei specialicuiꝰdã ꝑsona in fini¬

Expanded text:
eamdem naturam sive substantiam cognoscentes. Et recte ex tribus subsisteneamdem naturam sive substantiam cognoscentes. Et recte ex tribus subsistentiis unam subsistentiam Verbi ad carnem compositam esse dicimuscundum rectam rationem, duarum naturarum dicimus unitionem, et unam subsistentiam: quoniam Dei Filius, cum esset secundum subsistentiam alter praeter Patrem, eamdem autem naturam habens Patris, in sua subsistentia plasmavit sibi carnem animatam anima rationali et intellectuali: quod significat, humanae naturae unitum esse Deum Verbum, et non subsistentiae seu personae cujusdam. Est igitur Deus Verbum et incarnatus, una subsistentia in utraque natura cognoscendus: in divina, in qua erat, prout dictum est, Qui cum in forma Dei esset ; et in humana secundum hoc quod est in similitiam Dei Verbi compositam, quam unam naturam compositam: quoniam cum per se absolute natura dicitur, non adjecta ei speciali cujusdam persona, infini
Abbreviated transcription (Latin):
hominis in sepassiones inueritatemonstrauit. Inueritate nã¬
q utriusq natiuita sxp̃i singularitatẽ seruauit. & parentis
sitnatus ex uirgine . Vtinunius ueridĩ ueriq hominis xpĩmi
roatq in effabili sacram̃to. Nec naturalis genito defuit ex
gignente s ubstantia. Nec geminata ÷ ingignente genitoue
ꝑsona Lic& in uno xp̃o ueritatẽ dĩ& hominis naturȩueritas
aut hominis indõ uerã potuit ab olere substantiã¬
IVINESenĩ scĩpatres consonant̃ nos docent aliud eẽnaturã
si ue substantiã & formã & aliud subsistentiã siue ꝑ sonam
Et naturã quidem uel substantiã & formã hoc qđ ÷ cõmune
significare: Subsistentiã autẽ siue ꝑsonã hoc qđ ÷ speciale
Sin autẽ dixeritaliquis qđ sicut un a subsistentia cõposita
dictur xpi sic opost& &unã naturã cõpositã dicere. ostendemusau¬
tehocalienũ cẽpi&atis. Vnãeni naturã si ue substantiãditatis dici¬

Expanded text:
hominis in se passiones in veritate monstravit, et ahominis in se passiones in veritate monstravit, et aque utriusque nativitatis singularitatem servavit, et parentis, sit natus ex Virgine: ut in unius veri Dei verique hominis Christi miro atque ineffabili sacramento nec naturalis genito defuisset ex gignente substantia, nec geminaretur in gignente genitove persona, licet in uno Christo veritatem Dei et hominis naturae veritas aut hominis in Deo, veram posset abolere substantiaOmnes enim sancti Patres consonanter nos docent aliud esse naturam sive substantiam et formam, et aliud subsistentiam sive personam; et naturam quidem vel substantiam et formam, et hoc quod est commune, significare; subsistentiam autem sive personam, hoc quod est speciale. Sin vero dixerint quidam, quod sicut una subsistentia composita dicitur Christi, sic oportet et unam naturam compositam dicere: ostendemus et hoc alienum esse a pietate. Unam enim naturam sive substantiam deitatis dice
Abbreviated transcription (Latin):
quã immutabilẽ scã scriptura cõm̃dat. sic passã fateam in carne.
ut eã tam̃ credamus compassã non fuissecũ carne: Id eo enĩ dsin
carnepas sus ÷ qui a passibilem carnẽd s̃accepit. Ideo autem
carni conpassus ñ ÷ quia in carne patiens. in passibilis natu¬
ranatura diuina ꝑ mansit Cõmunẽ passionẽ diuinitatis &
carnis unitas ꝑsonȩ fecitin xp̃o. Non diuine humaneq na¬
gloriȩ cruci fixissent. Ex quo igitur ds uit ȩauctor hominẽ
inunitate ꝑ sone suscepit. exeo ille homo nom̃uitȩ auctoris obti¬
nunt sicut ex eo qđ dĩ filius hominẽ suscepit inutero uirgina¬
li ex eosimuld s̃ & homo unt coepit dĩ filius nominari Lic&¬
igitur in xp̃imostec arnẽ morientẽ fuiss& anima desestura
diuinitas tam̃ xpi. nec abanima neca carneposs& separari
suscepta: Igiturquia totũ hominẽ d s̃illes uscepit ideo totius

Expanded text:
quam immutabilem sancta Scriptura commendat, sic passam fateamur in carne, quam immutabilem sancta Scriptura commendat, sic passam fateamur in carne, ut eam tamen credamus compassam non fuisse cum carne. Ideo enim Deus in carne passus est, quia passibilem carnem Deus accepit; ideo autem carni compassus non est, quia in carne patiens, impassibilis natura divina permansit. Communem passionem divinitatis et carnis unitas personae fecit in Christo, non divinae humanaeque nainem suscepisset? Ex quo igitur Deus vitae auctor hominem in unitatem personae suscepit, ex eo ille homo nomen vitae auctoris obtinuit; sicut ex eo, quod Dei Filius hominem suscepit in utero virginali, ex eo simul Deus, et homo unus coepit Dei Filius nominariisti morte carnem morientem fuisset anima desertura, divinitas tamen Christi, nec ab anima nec a carne posset separari suscepta. Igitur quia totum hominem Deus ille suscepit, ideo totius
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑ sonalis distinctioduas ñ facitin patre& filio substantias.
cut unitas naturalis patrẽ non confundit & filiũ sicunitas ꝑso¬
nalis hominẽ ñ confudis s& & uerbũ Et quẽ aamodũ agenitore
dõꝑunitatẽ natur enũ quã segregari potest unigenitus fili¬
us sicasusceptore dõ punitatẽ ꝑ sonenũ quã poss& homo separari su scep¬
tus Sictam̃ ut quã uis xp̃s non confundiposs& aliquando nec
diuidi unustam̃ atq idem xp̃s & exueritate passionis huma¬
nequȩ nrã fuerant red der& . & ex ueritate in passibilitatis di¬
bi liplenitudine diuine s ubstantiȩ Hoc&iã sine dubio piũ :÷ut
sicut immutabilẽ patrẽ. si cimmutabilẽ filiũ predicemus
Etsummutabilis diuinitas filii. nihileiutiq accessit aut deces¬
sit in tẽpore. quõ nihil mutabi litatis recipit. qđ immutabile
naturali ueritate subsistit Restat igitur ut diuinitatẽ xp̃i

Expanded text:
sicut personalis distinctio duas non facit in Patre et Filio substantias, sicut personalis distinctio duas non facit in Patre et Filio substantias, cut unitas naturalis Patrem non confundit et Filium, sic unitas personalis hominem non confunderet et Verbum; et quemadmodum a genitore Deo per unitatem naturae nunquam segregari potest unigenitus Filius, sic a susceptore Deo per unitatem personae nunquam posset homo separari susceptus; sic tamen ut quamvis Christus nec confundi posset aliquando nec dividi, unus tamen atque idem Christus, et ex veritate passionis humanae, quae nostra fuerant redderet, et ex veritate impassibilitatis dibili plenitudine divinae substantiae. Quoniam sicut unus estsicut immutabilem Patrem, sic immutabilem Filium praedicemus; et si immutabilis est divinitas Filii, nihil ei utique accessit aut decessit in tempore, quoniam nihil mutabilitatis recipit, quod immutabile naturali veritate subsistit. Restat igitur ut divinitatem Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
confitendus : ds̃ plenũ uscipiens hominẽ Plen gratiȩ quahomofie¬
ridignatus : ds̃ & pleniuicritatis quads̃i psequi homofactus ꝑman&
immutatus Nã nonerat plent gratiȩ unigenitus apatre sundi filio
minfuit aliquid hominis : Neceratplenus ueritatis. sun eodem
hominis filiomin fuit aliquid dĩtatis Ileigitineffibilis ds̃
depatrenaturalit̃si nemnitiogenitus. postquã uenit plenitudo tẽ po¬
totussem & ipsũ formans in utert uirginis Neq enĩ parseius reman¬
si timpatre & parseius descendit in uirgͥnẽ Cũ totus in patremaner&
tudo diuinitatis ueritate diuinȩ humaneq substantiȩ. incon fu¬
sibilit̃ ꝑmanente sem &ipsũ pleno coniunx homini Vtun¬
uinitate necidem ds̃ xp̃s asuaposs& humanitate dis iungi¬
Hoc eni nraẽ infirmitatis medela poscebat. ut sicutnaturali sum¬
tasinpatreman& & filio. sic ꝑsonali sunitas maner&in xp̃o Et

Expanded text:
confitendus est Deus, plenum suscipiens hominem, plenus gratiae qua homo fieconfitendus est Deus, plenum suscipiens hominem, plenus gratiae qua homo fieri dignatus est Deus, et plenus veritatis, qua Deus ipse qui homo factus est permanet immutatus, minus fuit aliquid hominis; nec erat plenus veritatis, si in eodem hominis filio minus fuit aliquid deitatis. Ille igitur ineffabilis Deus, de Patre naturaliter sine initio genitus, postquam venit plenitudo tetotus venit in uterum virginis. Neque enim pars ejus remansit in Patre, et pars ejus venit in Virginem, cum totus in Patre maneret, tudo divinitatis veritate divinae humanaeque substantiae inconfusibiliter permanente semetipsam pleno conjunxit homini, ut unvinitate, nec idem Deus Christus a sua possit humanitate disHoc enim infirmitatis nostrae medela poscebat, ut sicut naturalis unitas in Patre manet et Filio, sic personalis unitas maneret in Christo; et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut e i nom̃ geniti largitas adoptionis paterne contribuit. siceum
ab unigeniti nomin enobis qq̃ tributa cõmunio paterne adoptionis
exclusit: Vnigenitus eni ñ uocatur in multis quãuis genitus pos¬
da ÷ significationis indicio sic multi filii dĩdicant᷑ ex gratia ut cog¬
noscatur un genitus exnatura: Inillo enĩ sẽpit̃nenatiuitatis ar¬
chano sẽpit̃n ꝑatq immutabilis pat̃ alter genuit ñ diuersũ Et quan¬
tũ generando ꝓtulit tantus ipseꝑmansit. ꝑ sonalit̃ distinxã se
aduincendũ humani generis inimicũ fuis s&idoneus sun me¬
diatoredĩ & hominũ hominex põihũ. autaliquid fuis s& ho¬
minismirx aut homo adõ susceptus. diuina fuiss& susceptio¬
nec̃ sũptus. Non autẽ humananatura poterat in reparatione
c̃sumi cuius pars dãnata ñ consumit᷑ & nitate supplicii: Cũ autẽ
poenesitconsumere gratiȩreparare. redẽptor humanigeneris plenl

Expanded text:
sicut ei nomen geniti largitas adoptionis paternae contribuit, sic eum sicut ei nomen geniti largitas adoptionis paternae contribuit, sic eum ab Unigeniti nomine nobis quoque tributa communio paternae adoptionis exclusit. Unigenitus enim non vocatur in multis, quamvis genitus posda est significationis indicio, sic multi filii Dei dicantur ex gratia, ut cognoscatur unus genitus ex natura. Quis enim natus cano sempiternus atque immutabilis Pater alterum genuit, non diversum: et quantum generando protulit, tantus ipse permansit. Personaliter distinxit a se, idoneus, si in Mediatore Dei et hominum, homine Christo Jesu, aut aliquid fuisset hominis minus, aut homo a Deo susceptus, divina fuisset susceptione consumptus; non autem humana natura poterat in reparatione consumi, cujus pars damnata non consumetur aeternitate supplicii. Cum autem poenae sit consumere, gratiae reparare, Redemptor humani generis, plenus
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliquamateria quia ñ aliquid fuit co&ernũ dõ undeorigo
filio prestar&ur: Quid autẽ ꝓdestfilio ut nuncup&ur unige¬
nitinomine si priuat᷑uo cabuli ueritate: Frustranãq unige¬
nitus dicit᷑. sineius generatione ñ naturalis dedõ generante
ueritas. sed ereationis exdomnante largitas p̃dicatur. Etalis enĩ quot¬
quotreceperunt eũ dediteis potestatẽ filiosdifieri: Quodsi&ãini
genitus filius factus dicitur exgratia ñ ueregenitus ex natura ꝓcul
dubio nom̃ &ueritatẽ un igeniti ꝑdidit postquã fr̃s habereiãcepit
Priuaturenĩ huius uerita tenominis siin unigenitoñ ÷ depatreue
ritas naturalis Ineo nãq qđ uoluntariȩ genuitnos uerbo uerita¬
tis parit̃filio snuncupauit gratia genitoris Qđsidiuin a illa filii
sẽpit̃aq natiuitas. ñ denatura dĩ patris. sed ex gratia creditur sub¬
stitis se. Non deb & unigenitus uocari sed tantũ modo genitus. quõ

Expanded text:
ex aliqua materia, quia non fuit aliquid coaeternum Deo, unde origo ex aliqua materia, quia non fuit aliquid coaeternum Deo, unde origo praestaretur Filio. Quid autem prodest Filio, ut nuncupetur unigeniti nomine, si privatur vocabuli veritate? Frustra namque Unigenitus dicitur, si in ejus generatione non naturalis de Deo generante veritas, sed creationis ex donante largitas praedicatur. Et aliis enim, Quotquot receperunt 114 eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Quod si etiam unigenitus Filius factus dicitur ex gratia, non vere genitus ex natura, procul dubio nomen et veritatem Unigeniti perdidit, postquam fratres habere jam coepit: privatur enim hujui mercede. In eo namque quod voluntarie genuit nos verbo veritatis pariter filios nuncupavit gratia genitoris. Quod si divina illa Filii sempiternaque nativitas, non de natura Dei Patris, sed ex gratia creditur substitisse, non debet Unigenitus vocari, sed tantummodo genitus. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
condudit᷑loco Vle enĩ omnẽ potestoreaturã attingere. quem
om̃i sñ potest creatura concludere. Nã sicut implenscelũ ꝑseue¬
ratinm̃ sus. si ca fineusq ad finẽ at tingens ꝑman& infinitus
Neq enĩ a recor porali uidere credendus : d s̃ tãquã alibisitipsecũ
ergo patrẽputat imm̃ sũ. filiũ uero quantitatetreditaliquater¬
minatũ demonstr& nobis qualit̃ iux & splendor diuersepos¬
sintẽe substantiȩ. cũ nec confundant᷑ nomine. Nec segregent᷑
pecalter altero differatquantitate. Nãlucis & splendoris ñ
sunt confusa nomina. sedlucis &splendoris ñ ÷ discr& anatura
Rursus lucis splendor sicindiuiduus unit᷑. utabeanullaten: sepa¬
r&ur. Tantũq lux in sehab& splendorẽ quantũ in sesplendor c̃¬
u t nec maioribi possit ẽẽ necminor Credimus igitur difilium
anteomne prorsusinitiũ hoc ÷ sin eali quo suenatiuitatis initio
depatre nuncupatiuũ qui a nom̃ hab& exuerita tenaturȩ non

Expanded text:
cedit. Ille enim omnem potest creaturam attingere, quem omnis non potest creatura concludere: nam sicut implens coelum perseverat immensus, sic a fine usque ad finem attingens permanet infinitusneque enim more corporali videre credendus est Deus, tanquam alibi sit ipse cum ergo Patrem putat immensum, Filium vero quantitate credit aliqua terminatum, demonstret nobis qualiter lux et splendor diversae possint esse substantiae, cum nec confundantur nomine, nec segregentur genere, nec alterum ab altero differat quantitate. Nam lucis et splendoris non sunt confusa nomina, sed lucis et splendoris non est discreta natura. Rursus luci splendor sic individuus unitur, ut ab ea nullatenus separetur, tantumque lux in se habet splendorem, quantam in se splendor cout nec major ibi possit esse, nec minor. CAPUT X. Non dante omne prorsus initium, hoc est sine aliquo suae nativitatis initio, de Patre; non nuncupative, quia nomen habet ex veritate naturae: non
Abbreviated transcription (Latin):
dicens utita sit sapientia sicut uerbũ & hoc sit uerbũ eẽ qđ ÷ ẽe sapi¬
entiã Hoc&iã eẽ uistutẽ utuistus & sapientia & uerbũ idem sit
& relatiuedicatur sicut filius & i mago. Atq illeñ singulus
potens uel sapiens sedcũ ipsaui stute atq sapientia quã genuit.
Sicut non singulus dicens. sedeo uerbo &cũ eo uerbo qđ genuit
atq: itamagnus ex &cũ eamagnitu dinequã genuit.: Et si non
aliomagnus alio ds̃. sed eomagni quo ds̃ qui a ñ aliud illitmag¬
nũ eẽ aliud dm̃ eẽ. consequens ÷ ut nec ds̃ singulus. sed ea &cũ
eadĩtatequã genuit Vt sic sitfilius dĩtasdĩtas patris. si cũsa¬
pientia & uistus patris. & sicuti ÷ uerbũ &imago patris. Etquia
ñ aliud illi ÷ eẽ aliud dm̃ eẽ ita sit&ã cẽntia patris filius. sicu

Expanded text:
dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapidicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid plus hab& magnitudinis. neces se: plus habeat
ueritatis Quicqui dergo plus ueritatis ñ hab& non hab& &ã
plus magnitudinis. Porro quicquid plus hab& ueritatis ꝓfecto
uerius ÷ sicutmuius ÷ qđ plus hab& magnitudinis. hocergo ibi ÷
maius qđ uerius Non autẽ uerius ÷ pat̃ & filius simul.
quã singulus pat̃ aut singulus filius. Nonigitus maius
non superant filiũ. Non enĩ uerius sunt nec magnitu di¬
singulus sapiens atq. ipsa sibi ipsesapientia anita sit sapiens quomo¬
ipsũ facta sunt Verbo ȩqualisibi quoseꝑ atq: in cõmutabilit̃ dicit
scipsũ Non ÷ enĩ ipse uerbũ sicut ne filius necimago. Dicensautẽ
exceptis illis tẽporalib uocib dĩ quȩ increatura fiunt. Nã sonant
& transeunt Dicens ergo illo co& erno uerbo ñ singulus intelleg¬
tur sed cũ ipsouerbo sine quo ñ ÷utiq dicens Itane& sapiens sicut

Expanded text:
quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat veritatis: quidquid ergo plus veritatis non habet, non habet plus etiam magnitudinis. Porro, quidquid plus habet veritatis, profecto verius est, sicut majus est quod plus habet magnitudinis: hoc ergo ibi est majus quod verius. Non autem verius est Pater et Filius simul, quam singulus Pater, aut singulus Filius. Non igitur majusnon superant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudisingulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomoipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut