comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stabunt᷑ ad bonos. & idõ dr̃: om̃e enĩ qͦd mani¬
festat᷑ lux ẽ. Et tãꝗͣ libri qͥdã descripti uł
tabulȩ incisȩ. continentes litt̾as ac tuũ cogita¬
tionũq nr̃arũ: ab om̃i ut diximꝰ creatura ra¬
tionabili relegent᷑. Et hoc ẽ q̃d arbitror indi¬
cari ꝑ danhelẽ ubi dic̃. ⁊ libri aꝑti st̃: qͥ scili¬
cet in corde nc̃ inuoluti st̃ ⁊ obtecti. cͣtinentes
scͥpta qͥde ꝗ̃ gerimꝰ. ⁊ notis qͥb dã conscientiȩ
sulcati. in eo tam̃ nulli nͥ dõ soli cogniti. Isti gͦ
libri ammȩ nr̃ȩ. hȩ cordis nr̃i paginȩ. aꝑientur
in conspectu throni fłamei. ⁊ rotarũ ignis ar¬
dentis. ⁊ fluminis ignei ꝑcurrentis ante uetus¬
tũ dierũ. Uidebt̃ hȩc ⁊ legent etiã angłi. &
illa milies milia angłoꝵ. ⁊ decies milies dena
milia ministroꝵ: ⁊ ita criminũ nr̃oꝵ in qͥbus
nẽ unũ saltẽ testẽ pati confundim᷑. cȩlestiũ tẽ
uirtutũ testes cat̾uas innumerabiles patiem᷑.

Expanded text:
itur: Omne enim quod manifestatur lux est ; et tanquam libri quidam descripti, vel tabulae incisae continentes litteras actuum cogitationumque nostrarum ab omni, ut diximus, creatura rationabili relegentur; et hoc est quod arbitror indicari per Danielem, ubi dicit, et libri aperti sunt, qui scilicet et in corde nostro involuti sunt et obtecti, continentes quidem scripta quae gerimus et notis quibusdam conscientiae sulcati, nec tamen ulli nisi Deo soli cogniti. Isti ergo libri animae nostrae vel cordis nostri paginae aperientur in conspectu throni flammei, et rotarum ignis ardentis, et fluminis ignei percurrentis ante vetustum dierum. Videbunt haec et legent etiam angeli, et illa millies millia angelorum, et decies millies dena millia ministrorum, et ita criminum nostrorum, in quibus nunc unum saltem testem pati confundimur, coelestium tunc virtutum testes catervas innumerabiles patiemur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ habebis laudẽ ex ea: altiꝰ mͥ requirendũ
uidet᷑. Non enĩ consuetudo ẽ potestatib scłi.
laudare eos qͥ ñ fuerint criminosi. Nã peccan¬
tes qͥđe puniunt: ñ peccantes uͦ collauda¬
etiã cũ moralia uidet᷑ doc̾e: inserere semꝑ
etiã de mysteriis aliqͥd ñ omittat. Ꝙ enim
sciens qͦd om̃s qͥ in lege peccauert̃ ꝑ legẽ
udicabunt᷑. unũqu̾eq aut̃ in iudicio illa
cũ dedisse: certũ ẽ gͦ qͥa in die iudicii habe¬
bit etiã ex istis legib laudẽ apud dm̃ is qui
nichil contra statutas cõmiserit leges. cum
dr̾ ei a dño. Euge serue bonȩ ⁊ fidelis : qͥa¬
suꝑ pauca fuisti fidelis. supra multa te con¬
stituã. Sciendũ tam̃ ẽ. qđ iusto lex ñ ẽ posi¬
ta : s iniustis ⁊ ñ subditis. scelestis. homicidis.
st̃: qͥ timent legẽ. Qaut̃ facit bonũ. hoc ẽ
qͥ ñ metu legis. sed amore boni facit qͦd bonũ
est : iste etiam ñ sub lege litt̃ȩ. sed sub lege sꝑc¬

Expanded text:
laudem ex ea, altius mihi requirendum videtur: non enim consuetudo est potestatibus saeculi laudari hos qui non fuerint criminosi; nam peccantes quidem puniunt, nec peccantes vero collaudaetiam cum moralia videtur docere, inserere semper etiam de mysteriis aliquid non omittat: etenim sciens quod « omnes qui in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, » unumquemque autem in judicio illa cum dedisse, certum est ergo, quia in die judicii habebit etiam ex istis legibus laudem apud Deum is qui nihil contra statutas commiserit leges, cum dicetur ei a Domino: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Sciendum tamen est, quod justo « lex non est posita, sed injustis et non subditis, scelestis, homicidis, sunt, qui timent legem. Qui autem facit bonum, hoc est, qui non metu legis, sed amore boni facit quod bonum est, iste jam non sub lege litterae, sed sub lege
Abbreviated transcription (Latin):
agunt. similit̃ de ĩꝑitiorib qͥbq opinant᷑: ⁊ ideo
potestatẽ fr̃i iudicandi fr̃ĩs exemit. Bene aut̃ alienũ
seruũ ait: quia dñs dic̃. Uos aut̃ om̃s fr̃s estis. om̃s
hoc ẽ uniu̾sa creatura: ⁊ unꝰ ẽ solus dñs iħe xꝑc.¬

Expanded text:
agunt, similiter de imperitioribus quibusque opinantur, et ideo agunt, similiter de imperitioribus quibusque opinantur, et ideo potestatem fratri judicandi fratris exemit. Bene autem alienum servum ait, quia Dominus dicit: Vos autem omnes fratres estis , omnes, hoc est, universa creatura,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sꝑnant eos qͥ inferiores st̃ p̃cipit: ⁊ rursũ his
qͥ incapaces st̃ ꝑfectioris doc trinȩ mandat. ne ui¬
dicent eos quoꝵ sensus capacior ẽ: ⁊ intellec tus
eminentior. Solent enĩ ꝑuerso ordine ĩperiti pe¬
ritos uidicare. ⁊ desides studiosos: int̾dũ tam̃ & hi
qͥ scientiȩ aliqua inicia acceꝑint. inflant᷑ ⁊ extol¬
lunt᷑ aduersũ eos qͥ uidentur minꝰ capaces esse.
Ideirco gͥ increpatione apłicȩ auc toritatis. paulus
utriꝰq partis in solentiã repͥmens dic̃. Iu quis
es qͥ uidicas alienũ seruũ: Suo dño stat aut ca¬
dit. Quod dic̃ stat aut cadit : scđm sensũ eius
qũe increpat. dic̃. Nã ⁊ imperitior siuideat qũe¬
piã ꝓfundius aliqͥd ⁊ ut ipse caꝑe ñ potest senti¬
entẽ. cecidisse eũ iudicat a fidei statu: ⁊ rursũ qͥ
inflant᷑ ex scientia. ⁊ ñ cũ caritate sic̃ paulꝰ cõmonet

Expanded text:
et spernant eos qui infirmiores sunt praecipit, et rursum his et spernant eos qui infirmiores sunt praecipit, et rursum his qui incapaces sunt perfectioris doctrinae mandat, ne judicent eos quorum sensus capacior est, et intellectus eminentior: solent enim perverso ordine imperiti peritos judicare, at desides studiosos. Interdum tamen et hi qui scientiae aliqua initia coeperint inflantur et extolluntur adversum eos qui videntur minus capaces esse; idcirco igitur interpretatione Apostolicae auctoritatis Paulus utriusque partis insolentiam reprimens dicit: Tu quis es, qui judicas alienum servum? suo Domino stat aut cadit. Quod dicit, stat aut cadit, secundum sensum ejus quem increpat dicit. Nam et imperitior, si videat quempiam profundius aliquid, et ut ipse capere non potest, sentientem, cecidisse eum judicat a fidei statu, et rursum qui inflantur ex scientia, et non cum charitate, sicut Paulus commonet,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potestis illa mͦ audire. Ueniet aut paraclitus
sꝑc ueritatis: ⁊ ipse uos docebit om̃ia. Ista sunt
titerit. Habet tam̃ ⁊ infirmꝰ qͦd sumat ex uer¬
bo dĩ. Et ẽ species quȩdã uerbi. qu̾a hic apłs
holera appellauit: quȩ audientis sensũ ñ tam
robustũ reddat ⁊ fortẽ. ꝗͣ sustentet. ⁊ interire
non faciat. In multis et enĩ de interiorib animȩ
sensib scͥptura diuina quasi de exteriorib cor¬
poris loquit᷑ mẽbris. Et sic̃ sepe docuimꝰ interi¬
orẽ hominẽ ł uidere ł audire ł ambulare no¬
minari: ita ⁊ nc̃ ipse interior homo. aut omnẽ
ulla dissensio: dic̃. Qui manducat ñ mandu-¬
cantẽ ñ sꝑnat : ⁊ qͥ ñ manducat manducantẽ
non desidero oꝑam ur̃am : sed multo magis q̃ uiden¬
tur mẽbra corporis inhonestiora ẽẽ. necessaria st̃.
Et his gͦ quoꝵ fides tanta ẽ. ut om̃ia possint
manducare. ⁊ om̃is uerbi speciẽ caꝑe. ne suꝑbiant

Expanded text:
udire, veniet autem Paracletus, Spiritus veritatis, et ipse vos docebit omnia . Ista ergo titerit, habet tamen et infirmus quod sumat ex verbo Dei. Est species quaedam verbi, quam hic Apostolus olera appellavit, quae audientis sensum non tam robustum reddat et fortem, quam sustentet et interire non faciat. In multis etenim de interioribus animae sensibus divina Scriptura quasi de exterioribus corporis loquitur membris, et sicut saepe docuimus, interiorem hominem, vel videre, vel audire, vel ambulare nominari, ita et nunc ipse interior homo aut omnem ulla dissensio, dicit: Qui manducat non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem Non desidero operam vestram; sed multo magis, quae videntur membra corporis inhonestiora esse, necessariora sunt. » Et his ergo, quorum fides tanta est, ut omnia possint manducare et omnem verbi speciem capere, ne superbiant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiuoꝵ dñet᷑. Quid sit uiuere in xꝑo. et
nare tẽptauimꝰ sermonẽ apłi quo ait. Si aũt
mortui sumꝰ cũ xꝑo: credimus qr ⁊ conuiuemꝰ ei.
Si gͦ meminimꝰ quȩ in hoc loco dicta st̃: ex
ipsis etiã ꝓpositus in p̃senti sermo apłi aꝑtior
mo sibi moriat᷑. Non enĩ unꝰqͥsq ipsi sibi dat.
sed a xp̃o sumit mortis exemplũ. qͥ solꝰ peccato
mortuus ẽ : ut ⁊ ipse imitatione eiꝰ possit alienus
⁊ mortuus effici a peccato. S & uitȩ exemplũ
ñ ipsi ex nob̃ habemꝰ. sed ex xꝑi resurrectione
suscepimꝰ: ut idẽ apłs dic̃. Ut sic̃ xꝑc resurre

Expanded text:
 suo tractari. Quid sit vivere in Christo et nare tentavimus sermonem Apostoli, quo ait : Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia et convivemus ei. Si ergo meminimus quae in hoc loco dicta sunt, ex ipsis etiam propositus in praesenti sermo apostolicus mo sibi moriatur. Non enim unusquisque ipse sibi dat, sed a Christo sumit mortis exemplum, qui solus peccato mortuus est, ut et ipse imitatione ejus possit alienus et mortuus effici a peccato. Sed et vitae exemplum non ipsi ex nobis habemus, sed ex Christi resurrectione suscipimus, ut idem Apostolus dicit: Ut sicut Christus re
Abbreviated transcription (Latin):
in diẽ irȩ: tẽ cũ reddet ds̃ unicuiq scdm
oꝑa sua. Si gͦ nosmet ipsos uindicemꝰ. ñ est
magnũ qͦd ꝓ iniuria suscepta reddimꝰ. uerbi
causa. aut palmã ꝓ palma. aut saxũ ꝓ saxo.
aut contumelia sermonis. sermonis nichilo¬
minꝰ c̃tumeliã. Si uͦ reseruemꝰ ea uindio tȩ
dĩ: in eo qͥ lesit nos. locũ damꝰ irȩ. illi sine
dubio ꝗͣ sibi ipse suis malis actib thesauri¬
zat. ꝗ̃ de eo in iudicio dĩ multo grauiores
ꝗͣ nos inferre possimꝰ. exigat pęn̾as. S ed¬

Expanded text:
e, tunc cum reddiderit Deus unicuique secundum opera sua. Si ergo nosmetipsos vindicemus, non est magnum quod pro injuria suscepta reddimus, verbi causa, aut palmam pro palma, aut saxum pro saxo, aut pro contumelia sermonis nihilominus contumeliam: si vero servemus ea vindictae Dei, in eo qui laesit nos locum damus irae, illi sine dubio, quam sibi ipse suis malis actibus thesaurizat, quae de eo in judicio Dei multo graviores, quam nos inferre possumus, exigat poenas.
Abbreviated transcription (Latin):
obtulerit dõ. ⁊ ad integrũ ministeriũ mundi
reconciliationis expleuerit: tcͣ ait ante tribu¬
nal dĩ astare dicunt᷑. ut ĩpleat᷑ hoc qͦd seqͥt᷑.
Uiuo ego dic̃ dñs. qͥa mͥ flectet om̃e genu: &
confitebit᷑ om̃is lingua dõ. flecꝰtet autẽ genu¬

Expanded text:
obtulerit Deo, et ad integrum mysterium mundi obtulerit Deo, et ad integrum mysterium mundi reconciliationis expleverit, tunc, ait, ante tribunal Dei astare dicitur, ut impleatur hoc quod sequitur, Vivo ego, dicit Dominus, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur om
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipse saluator in eũgłiis dic̃. Om̃ia q̃ habet
⁊ tua mea. Siqui tam̃ putat in sermonibus
pauli. qͥa nulla in eiꝰ litt̃is ociosa uł sillaba est.
causã uarietatis huiꝰ ẽẽ reqͥrendã: poterit for¬
tassis tale aliqͥd dice̾. xꝑi uocabulũ qͣntũ ad pro¬
prietatẽ appellationis ipsiꝰ ꝑtinet. uerbi in car¬
ne positi ⁊ mundũ dõ reconciliantis indiciũ est.
sic̃ ⁊ ide paulꝰ dic̃. qͥa ds̃ erat in xꝑo mundũ
reconcilians sibi. Sed reconciliationis huiꝰ spatia
conũsionis nr̃ȩ dilatio ⁊ em̃dationis negligen¬
tia distendit ⁊ longiora c̾stituit: ⁊ donec eua¬
cuet om̃s pͥncipatꝰ ⁊ potestates. ⁊ pouat inimi¬
cos sub pedib suis. ac nouissimũ inimicũ destru¬
at mortẽ: ita eũ regnare oportet. ut ministe¬
riũ susceptȩ in carne dispensationis exerceat.
⁊ bonis quidẽ manifeste. culpabiles aut̃ reci¬
regnũ dõ ⁊ patͥ. id ẽ conuersos ⁊ em̃datos om̃s

Expanded text:
quod ipse Salvator in Evangelio dicit: Omnia quae habet  tua mea . Si quis tamen putat in sermonibus Pauli, quia nulla in ejus litteris otiosa vel syllaba est, causas varietatis hujus esse requirendas, poterit fortasse tale aliquid dicere: Christi vocabulum, quantum ad proprietatem appellationis ipsius pertinet, Verbi in carne positi, et mundum Deo reconciliantis indicium est, sic et idem Paulus dicit, quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi ; sed reconciliationis hujus spatia conversionis nostrae dilatio, et emendationis negligentia distendit, et longiora constituit, et donec evacuet omnes principatus et potestates, et ponat inimicos sub pedibus suis, ac novissimum inimicum destruat mortem, ita eum regnare oportet, ut ministerium susceptae in carne dispensationis exerceat, et bonos quidem manifestet, culpabiles autem reciregnum Deo et Patri ; id est, conversos et emendatos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ infernoꝵ. flectere sane genu. ⁊ omnẽ li¬
gũa confiteri dõ: de isaiȩ ꝓpħȩ sermonib assũp¬
sit apłs. Qͦd tam̃ non ẽ carnalit̾ accipiendum.
ut putemꝰ etiã cȩlestia q̃ dic̃ genu flectere.
carnalib mẽbris facẽ hȩc credant᷑: uerbi causa
ut putent᷑ uł sol ł luna ł stellȩ ł etiã angłi.
⁊ qͥcũq st̃ qͥ celestia nominant᷑. corporalib infle¬
xa genib adorare. aut etiã lingua carnali &
tali mẽbro quali nos homines loquim᷑ putent᷑
dic̃. Qui facit angłos suos sꝑc: ⁊ ministros suos
ignẽ urentẽ. Ꝙ quȩ genua in sꝑitib ẽẽ credun¬
tur. aut q̃ lingua in ignis specie reqͥret᷑.
Sed genu flectere. subiecta ẽe cuncꝰta. ⁊ cul¬
tui dĩ obȩdire declarat. Mouet me adhuc ex
his quȩ de epłis ad corinthios assũpsimꝰ ubi dic̃
ut recipiat unꝰqͥsq ꝓpria corꝑis sui ꝓut gessit
siue bona. siue mala. Utrũq in om̃ib hominib

Expanded text:
nem linguam confiteri Deo, de Isaiae prophetae sermonibus assumpsit Apostolus. Quod tamen non est carnaliter accipiendum, ut putemus quod etiam coelestia, quae dicit genu flectere, carnalibus membris facere hoc credantur: verbi causa, ut putetur, vel sol, vel luna, vel stellae, vel etiam angeli, et quacunque sunt quae coelestia nominantur, corporalibus inflexa genibus adorare, aut etiam lingua carnali et tali membro, quali nos homines loquimur, putentur it angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem . Et quae genua in spiritibus esse credentur, aut quae lingua in ignis specie requiretur? Sed genu flectere, subjecta esse cuncta, et cultui Dei obedire declarat. Movet me adhuc ex his, quae de Epistolis ad Corinthios assumpsimus, ubi dicit: Ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bona, sive mala, utrum quia in o
Abbreviated transcription (Latin):
nichil cõmune aut ĩmundũ ponit in cibis. sed
continentiȩ ratio suadet. etiã a licitis abstinere.
Non enĩ ut aut ipse in aliis dic̃. qͥa om̃ia licent.
idcirco etiã om̃ia expediunt. ł om̃ia ȩdificant.
ipsa tam̃ abstinentiȩ ratio diu̾sa ẽ ꝓ uoto ⁊ ꝓpo¬
sito uouentis. Alius nãq hoc iudicat. ⁊ ita apud
animos suos decernit: ut omnẽ diẽ hoc ẽ conti¬
nuũ uitȩ suȩ tẽpus exigat in abstinentia.
Alius uero tẽpus aliqͦd uelut uotiua ꝓfessione
decernit: in quo siue ut iugẽ siue ut tẽporalẽ
suscipiat continentiã. Uniuscuiꝰq sensib dat
liberã facultatẽ : utrũq tam̃ in acceptũ ferri
apud dñm pollicet᷑. ⁊ ꝓpt̾ea subiungit. Qui sa

Expanded text:
nihil commune aut immundum ponit in cibis, sed continentiae ratio suadet etiam a licitis abstinere, Non enim, ut et ipse in aliis dicit , quia omnia licent, idcirco etiam omnia expediunt, vel omnia aedificant; ipsa tamen abstinentiae ratio diversa est pro voto et proposito voventis. Alius namque hoc judicat, et ita apud animos suos decernit, ut omnem diem, hoc est, continuum vitae suae tempus exigat in abstinentia; alius vero tempus aliquod velut votiva professione decernit, in quo sive ut jugem, sive ut temporalem suscipiat continentiam. Uniuscujusque sensibus dat liberam facultatem. Utrumque tamen acceptum fieri apud Dominum poll
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. conferentes cũ p̃senti loco. uł cȩt̾is quȩ
apud ꝓpħas scͥpta memorauimꝰ: declarari uide¬
mus ex om̃ib certissime futurũ ẽẽ iudiciũ dĩ.
Cuiꝰ species ut notior hominib fieret. uidican¬
di forma. ex his q̃ int̾ homines gerunt᷑ assũpta
ẽ: quo scilicet nosceremꝰ. qͥa sicut iudex iste
t̃renꝰ celsiorẽ quenda locũ qͦd tͥbunal appellat᷑
ascendit. ut ex eo altior ⁊ eminentior cȩt̾is qui
c̃scientias singłoꝵ. manifestare occulta. ⁊ ob¬
tecta reuelare: ut ⁊ bonis ac tib laudẽ tri¬
buat. ⁊ mali pęnã ꝗͣ merent᷑ excipiant. Qͦd
si manet futurũ iudiciũ dĩ. ⁊ tale iudiciũ.
in quo ñ solũ unꝰqͥsq recipiet ꝓ actib suis. sed

Expanded text:
diximus, conferentes cum praesenti loco vel caeteris, quae apud prophetas scripta memoravimus, declarari videmus ex omnibus certissime futurum esse judicium Dei: cujus species ut notior hominibus fieret, judicandi forma ex his quae inter homines geruntur assumpta est, quo scilicet nosceremus, quia sicut judex iste terrenus celsiorem quemdam locum, quod tribunal appellatur, ascendit, ut ex eo altior et eminentior caeteris qui conscientias singulorum, manifestare occulta et obtecta revelare, ut et bonis actibus laudem tribuat, et mali poenam quam merentur excipiant. Quod si manet futurum judicium Dei, et tale judicium in quo non solum unusquisque recipiet pro actibus suis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ. S moueat aliqu̾e fortassis qͦd dixit apłs.
mortuus fuisset. mortuoꝵ dñatũ non habuisset: et
nͥ post mortẽ rursũ uixisset. ñ tenuisset dñationẽ
uiuoꝵ. S ad hȩc ita respondendũ puto. Duob ex
modis constat in omnẽ creaturã xꝑi dñatio. Uno
ꝑ qũe ut creator om̃iũ ⁊ potestatẽ gerens uniu̾soꝵ.
ui maiestatis ⁊ necessitate potentię. habet cunc ta
subiecꝰ ta. Per qu̾e modũ non solũ bonis ⁊ sc̃is mentibꝰ
ac sꝑitib dñat᷑: uerũ ⁊ neꝗͣ ac refugis. ⁊ his qͦs scrip¬
ñ uult rationabiles spiritꝰ ad obȩdientiã legis suȩ
uiolent̃ inflectere. s expectat ut sponte ueni¬
ant. ut uoluntate ⁊ ñ necessitate bonũ querant.¬
⁊ docendo magis ꝗͣ imꝑando. inuitando potiꝰ qũã
extorquendo ꝑsuadeat. Inde deniq ẽ qͦd usq ad
mortẽ dignatur accedere : ut exemplũ obȩdientiȩ
⁊ moriendi formã. uolentibꝰ peccato ⁊ uicus ẽmori

Expanded text:
servos. Sed moveat aliquem fortassis quod dicit Apostolus, mortuus fuisset, mortuorum dominatum non habuisset, et nisi post mortem rursum vixisset, non tenuisset dominationem vivorum. Sed ad hoc ita respondendum puto: Duobus ex modis constat in omnem creaturam Christi dominatio. Uno per quem ut creator omnium et potestatem gerens universorum, vi majestatis et necessitate potentiae habet cuncta subjecta; per quem non solummodo bonis et sanctis mentibus ac spiritibus dominatur, verum et nequam et refugis, et his quos Scripnon vult rationabiles spiritus ad obedientiam legis suae violenter inflectere; sed exspectat ut sponte veniant, ut voluntate et non necessitate bonum quaerant, et docendo magis quam imperando, invitando potius quam extorquendo persuadeat. Inde denique est, quod usque ad mortem dignatur accedere, ut exemplum obedientiae et moriendi formam volentibus peccato et vitiis emori
Abbreviated transcription (Latin):
rib mysteriis capiat uerbũ: non deb̾e ei ꝑ ea
quȩ intelligere ñ potest. disceptationes cogi¬
tationũ mouere. Alius enĩ inqͥt credit man
ducare om̃ia. Non ꝑ hȩc paulꝰ ad om̃ia comeden
da discipłos hortatur: ne gulȩ ⁊ gurgitis sit
magister. s illis sine dubio dic̃. quoꝵ fides ꝑfec¬
ta est. ⁊ nullis in uerbo dĩ discretionib impe¬
dit᷑ : qͦs idẽ apłs in aliis sꝑitales appellat. cũ dic̃
Sꝑitalis aut̃ examinat om̃ia. Ipse ͤ ergo de quo
hic dic̃: alius aut̃ credit manducare omĩa.

Expanded text:
ribus mysteriis capiat verbum, non debere ei per ea ribus mysteriis capiat verbum, non debere ei per ea quae intelligere non potest, disceptationes cogitationum commoveri. « Alius enim, inquit, credit omnia manducare; » non per hoc Paulus ad omniagurgitis est magister: sed de illis sine dubio dicit, quorum fides perfecta est, et multis in verbo Dei discretionibus impeditur, quos idem Apostolus in aliis spiritales appellat, cum dicit: Spiritalis autem examinat omnia . Ipse est ergo de quo hic dicit: Alius autem credit manducare omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
sa dissensio. S uidet᷑ hȩc paulꝰ ꝓfundiore magis
sensu elocutꝰ. Neq enĩ ex circũcisione uenientib
de edendis olerib lex aliqͥd mandauerat: ut ip¬
sis conuenire uideat᷑ qͦd ait. Qui aut̃ infirmꝰ ẽ:
olera manducet. Unde constat eũ de cibo uer¬
bi ista trac tare: ⁊ infirmũ dic̾e ẽẽ in fide eum
qͥ ñ ita ꝑfectꝰ ẽ sensib ut possit omnẽ cibum
uerbi dei sumere. sic̃ ⁊ ipse apłs in aliis dicit.
ferfectoꝵ aũt ẽ cib solidus: eoꝵ qͥ possibilitate
sum̃di exercitatos habent sensus. ad discretionẽ
boni ł mali. & iterũ ad alios dic̃. Lac uob̃ potũ
dedi non escã: nondũ enĩ poteratis. & nũqͥd ita
inepti erimꝰ. ut putemꝰ apłm qͥ missus ẽ p̃dicare
uerbũ dĩ. lac portasse secũ. qͦd corinthiis potũ
daret. SS manifestũ ẽ hȩc eũ de qualitate
uerbi ꝓloqui: ⁊ ꝓpt̾ea dicere. si qui infirmior
ẽ sensib ⁊ ñ est ita ꝑfectȩ fidei. ut de secretio¬

Expanded text:
ariam. Sed videtur haec Paulus profundiore magis sensu elocutus, neque enim ex circumcisione venientibus de edendis oleribus lex aliquid mandaverat, ut ipsis convenire videatur quod ait, qui autem infirmus est, olera manducet. Unde constat eum de cibo verbi ista tractare, et infirmum dicere esse in fide eum, qui non ita perfectus est sensibus, ut possit omnem cibum verbi Dei sumere: sicut et ipse Apostolus in aliis dicit: Perfectorum autem est cibus solidus, eorum qui pro possibilitate sumendi exercitatos habent sensus ad discretionem boni et mali . Et iterum ad alios dicit: Lac vobis potum dedi, non escam, nondum enim poteratis . Et nunquid ita inepti erimus, ut putemus Apostolum, qui missus est praedicare verbum Dei, lac portasse secum, quod Corinthiis potum daret? Sed manifestum est, hoc cum de qualitate verbi proloqui, et propterea dicere: si quis infirmior est sensibus, et non est ita perfectae fidei, ut de secretio
Abbreviated transcription (Latin):
tu inqͥt quare iudicas frẽm tuũ. aut tu quare
spnis frẽm tuũ. cũ siune mortificatio sit in te carnis
⁊ uicioꝵ ñ ex te orta sit. s xꝑi morte donata: siue
tͥ nouitas uitȩ ẽ. ⁊ in t̾ris ambulans conu̾sationẽ ha¬
bens in cęlis. hoc xꝑi resurrectione merueris:
Bene aut̃ utriꝰq uicii notã uernacula appellati¬
one signauit: illi dicens. qͣre sꝑnis. ⁊ huic quare
iudicas fr̃em tuũ. Solent enĩ hi qͥ aliqͣntulũ uident᷑
in scientia ꝓfecisse: sꝑnere ⁊ nichili ducere eos qui¬

Expanded text:
Tu autem quid judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum, cum sive mortificatio sit in te carnis vitiorum, non ex te orta sit, sed Christi morte donata: sive tibi novitas vitae est, et in terris ambulans conversationem habes in coelis, Christi hoc resurrectione merueris? Bene autem utriusque vitii notam vernacula appellatione signavit, illi dicens: Quare spernis, et huic: Quare judicas fratrem tuum? Solent enim hi qui aliquantulum videntur in scientia
Abbreviated transcription (Latin):
te tam̃ nr̃a ẽ. ut uisu ł ad bona ł ad mala.
similit̃ ⁊ auditu. ⁊ motu manuũ. ⁊ cogitatione
sensus utam᷑. Et in hoc ẽ iustũ iudiciũ dei :
qͦd his ꝗ̃ ille ad usus bonos dedit. nos ab utimͣ
ad impia ⁊ iniqua mninisteria. Ita gͦ ⁊ potes¬
tas om̃is a dõ data ẽ : ad uindictã quid̾e ma¬
lorũ. laudẽ uͦ bonoꝵ. sic̃ ide apłs in subseqͦn

Expanded text:
te tamen nostra est uti visu vel ad bona, vel ad mala, similiter et auditu, motu manuum, et cogitatione sensus, et in hoc est justum judicium Dei, quod his, quae ille ad usus bonos dedit, nos abutimur ad impia et iniqua ministeria: ita ergo et potestas omnis a Deo data est « ad vindictam quidem malorum, laudem vero bonorum, » sicut idem Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sericordiȩ. ⁊ ita gestũ ut in libro uitȩ refer¬
ri mereat᷑ : debemꝰ gaude cũ talibꝰ. S & si
quẽꝗͣ uideamꝰ ab errore c̃uersũ. ⁊ relictis ig¬
norantiȩ tenebris ad lucẽ ueritatis uenisse.
debemꝰ gaude cũ talib. Similiter aut̃ flere
cũ flentib ñ cũ illis qui flent mortuos suos
iubem᷑. aut qͥ flent damna scłaria: scientes
qͦd huiꝰ scłi tristicia mortẽ oꝑat᷑. Non sunt
flendũ est. cde qͥbꝰ dic̃ dñs. Beati qui flent.¬
qm̃ ipsi c̃solabuntur. Si qui flent ꝓ pecca¬
tis suis. siqui post delicta conu̾titur ad
pęnitentiã. ⁊ errorẽ suũ lacrimis lauat. siqͥs
etiã ingemiscit in habitaculo isto positꝰ. et

Expanded text:
sericordiae, et ita gestum, ut in libro vitae referri mereatur, debemus gaudere cum talibus; sed etsi quidem videamus ab errore conversum, et relictis ignorantiae tenebris ad lucem veritatis venisse, debemus gaudere cum talibus. Similiter autem « flere cum flentibus. » Non cum illis qui flent mortuos suos jubemur, aut qui flent damna saquia hujus saeculi tristitia mortem operatur; non sunt flendum est, de quibus dicit Dquoniam ipsi consolabuntur. Si quis flet pro peccatis suis, si quis post delicta convertitur ad poenitentiam, et errorem suum lacrymis lavat. Si quis etiam ingemiscit in habitaculo isto positus, et
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as enĩ agit dõ: & qui non manducat. dño
ñ manducat. ⁊ gr̃as agit dõ. Gratiȩ gͦ dõ ab
utroq referuntur. Ab illo. fructu continentiȩ :
ab hoc uͦ ꝓ lib̃tate uescendi. S qm̃ ut in anterio¬
rib ostendimꝰ. ꝓfundior inuenit᷑ apłi sensus qũa
ciboꝵ carnaliũ ratio continet in sꝑitali expositi¬
one : scđm ea quȩ supra disseruimꝰ de his quoꝵ
alius omnẽ diẽ. aliꝰ uero alt̾nos iudicat dies:
possumꝰ illud sentire qͦd in scripturis diuinis
unũqͦdq capłm. in quo dogina pietatis ⁊ fidei
continet᷑. dies dicatur. Uere enĩ dies ẽ: qͥa illu¬
minat mentẽ. qͥa ignorantiȩ tenebras fugat.
qͥa xp̃m qͥ sol ẽ iusticiȩ habet in sese. Siqui gͦ
sit qui ita diuinis litt̾is operã impendat ac stu¬
diũ. ut omnẽ diẽ. ⁊ omnẽ sensũ scripturȩ diui-¬
nȩ discutiat ⁊ diudicet. ita ut ñ eũ transeat
de lege iota unũ ł unus apex: hic omnẽ uide
bit᷑ iudicare. Qui aut̃ ñ est tantꝰ ingenio. al¬

Expanded text:
enim agit Deo; et qui non manducat, Domino non manducat, et gratias agit Deo. Gratiae ergo Deo ab utroque referuntur, ab illo pro fructu continentiae, ab hoc vero pro libertate vescendi; sed quoniam, ut in anterioribus ostendimus, profundior invenitur Apostoli sensus, quam ciborum carnalium ratio continet in spiritali expositione, secundum ea quae supra disseruimus de his quorum alius omnem diem, alius vero alternos judicat dies. Possumus illud sentire, quod in Scripturis divinis unumquodque capitulum, in quo dogma pietatis et fidei continetur, dies dicatur. Vere enim dies est qui illuminat mentem, qui ignorantiae tenebras fugat, qui Christum, qui sol est justitiae, habet in sese. Si quis ergo sit qui ita divinis litteris operam impendat ac studium, ut omnem diem et omnem sensum Scripturae divinae discutiat et dijudicet, ita ut non eum pertranseat de lege iota unum vel unus apex, hic omnem diem videbitur judicare: qui autem non est tantus ingenio, al
Abbreviated transcription (Latin):
debeamꝰ. cer tũ est ad ministros referri: qͥb
debitor qͥs efficit᷑ cũ peccauerit. Debitũ enĩ
peccatũ ẽe. in multis ⁊ frequent̃ ostendimꝰ.
UUlt gͦ paulꝰ peccati qͥdẽ om̃e debitũ solui.
nec remanere om̃ ino apud nos debitũ pecca¬
ti: ꝑ manere tam̃ ⁊ nũqu̾ã cessare a nobis
debitũ cartitatis: hoc enĩ ⁊ cotidie soluere
⁊ semꝑ deb̾e expedit nob̃. Deniq qͣntȩ uir¬
tutis sit caritas: in sequentib ponit. Qui
enĩ inqͥt diligit ꝓximũ : legẽ impleuit.
Nã ñ adulterabis. ñ occides. non furtũ facies.
ñ falsũ testimoniũ dices. ñ c̃cupisces. ⁊ si qͦd¬

Expanded text:
debeamus, » certum est ad ministros referri, quibus debeamus, » certum est ad ministros referri, quibus debitor quis efficitur cum peccaverit; debitum enim peccatum esse, in multis, et frequenter ostendimus. Vult ergo Paulus peccati quidem omne debitum solvi nec remanere omnino apud nos debitum peccati. Permanere tamen et nunquam cessare a nobis debitum charitatis, hoc enim, et quotidie solvere, et semper debere expedit nobis. Denique quantae virtutis sit charitas, in consequentibus exponit. Qui enim, inquit, diligit proximum legem implevit. Nam non adulterabis. Non occides. Non furtum facies. Non falsum testimonium dices. Non concupisces, et si q
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ timorẽ cui honorẽ honorẽ. diuisũ mͥ
uidet᷑: ⁊ ad eos qͥdẽ qͦs supra diximꝰ mini¬
stros. ꝑtinere tͥbuta ⁊ uec tigalia. exigunt
enĩ nos tͥbuta t̾rȩ nr̃ȩ. ⁊ uec tigalia negoti¬
ationis nr̃ȩ. Ꝙ quid dico de nobis: Exactꝰ
sit : sed ne scandalizet eos. Qͦd si ille qͥ nichil
habebat in se cesaris. ⁊ in quo pͥnceps huiꝰ
mundi ueniens ñ inuenit qͥcquã de suis.
cũ liber ẽẽt soluit tam̃ tͥbutũ. uenit enĩ
⁊ in mortẽ ut ẽẽt int̾ mortuos liber: quan¬
tomagis nos necesse ẽ ista tͥbuta carnis ex¬
pendere. ⁊ negotiationis nr̃ȩ si tam̃ negoci¬
amͣ margaritas regni cȩloꝵ. ꝑ diu̾sas tẽpta¬
tiones exigentib nos sꝑitib uec tigalia pen¬
sitare: Timorẽ uͦ ⁊ honorẽ ad illũ potiꝰ re¬
ferre debemꝰ: qͥ dic̃ ꝑ ꝓpħam. Nonne dñm¬
timor m̃s:  Et si pat̾ sũ. ubi ẽ honor meus:
Posteriora sane ꝗͣ̃ addit. ut nemini qͥcqu̾a

Expanded text:
 honorem, » divisum mihi videtur, et ad eos quidem quos supra diximus ministros, pertinere tributa et vectigalia; exigunt enim de nobis tributa terrae nostrae et vectigalia negotiationis nostrae. Et quid dico de nobis? exactussit, sed ne scandalizet eos . Quod si ille qui nihil habebat in se Caesaris, in quo princeps hujus mundi veniens non invenit quidquam de suis, cum liber esset, solvit tributum venit enim et in mortem, ut esset et « inter mortuos liber, » quanto magis nos necesse est ista tributa carnis expendere et negotiationis nostrae, si tamen negotiamur margaritas regni coelorum, per diversas tentationes exigentibus nos spiritibus vectigalia pensitare! Timorem vero et honorem ad illum potius referre debemus, qui dictimor meus? Et si Pater sum, ubi est honor meus? Posteriora sane quae addit, « ut nemini quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiis. Frequent̃ diximꝰ xꝑm sapi¬
entiã ẽẽ ⁊ iusticiã ⁊ scĩficationẽ ⁊ ueritatẽ et
om̃s simul uirtutes: quas utiq qͥ assũpserit.
habet : carnis curã in c̃cupiscentiis ñ facit.
sariis habenda ẽ : in deliciis uͦ ⁊ luxuria atq om̃i
c̃cupiscentia. penitꝰ excludenda. Infirmũ¬

Expanded text:
. Frequenter diximus Christum sapientiam esse, et justitiam et sanctificationem, et veritatem, et omnes simul virtutes, quas utique qui assumpserit, habet, carnis curam in concupiscentiis non facit. sariis habenda est, in deliciis, et luxuria, atque omni concupiscentia penitus excludenda.
Abbreviated transcription (Latin):
se in lib̾tatẽ fidĩ: qr nichil cõmune aut ĩmundũ
ẽẽ credent. aduersũ eos qͥ ex circũcisione credide¬
nere ne insultent eis qͥb longa consuetudo in
obseruandis cibis discretionẽ adhuc aliꝗͣ ⁊ cunc
tationẽ mouebat. Iubet gͦ eũ qͥ ita in hac fide
infirmꝰ ẽ assumi magis ⁊ ñ abici: nec qͣsi infidelẽ
iudicari. Aliud ẽ enĩ infidelẽ eẽ: aliud infirmari
in fide. Nã infidelis dr̃ qͥ non habet fidẽ: infirmꝰ
aut̃ in fide. qͥ dubitat in parte aliqua fidei.

Expanded text:
vel immundum esse crederent, adversus eos qui ex circumcisione venies, et monet ne insultent eis, quibus longa consuetudo in observatationem movebat. Jubet ergo eum qui ita in hac fide infirmus est assumi magis et non abjici, nec quasi infidelem judicari. Aliud est enim infidelem esse, aliud infirmari in fide. Nam infidelis dicitur qui non habet fidem, infirmus autem in fide, qui dubitat in parte aliqua fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
fit aũt ⁊ ꝑ singłos diei huiꝰ aduentꝰ. Et nobis
enĩ si xꝑc in corde sit. diẽ nob̃ facit : si ignoran¬
tias nr̃as scientiȩ ratio fugat. ⁊ indignos actus
oꝑa tenebrarũ q̃ abicienda st̃: c̃sequent̃ enume¬
rat ⁊ dic̃. NN on in comessationib ⁊ ebrietatibꝰ.

Expanded text:
Fit autem per singulos diei hujus adventus, et nobis enim si Christus in corde sit, diem nobis facit; si ignorantias nostras scientiae ratio fuget, et indignos actus opera tenebrarum, quae abjicienda sunt, consequenter enumerat et dicit: Non in comessatio
Abbreviated transcription (Latin):
carnis oꝑa appellant᷑. in his qui carnẽ suam lu¬
xuriȩ ⁊ impudicitiȩ. ñ scĩtati neq dño manci¬
⁊ luxuriosa conuiuia. qͥb necessario comes est
turpissima temulentia : qͥd aliud subsequent̃
nisi cubilia ⁊ impudicitiȩ ac fędis cubitatioĩbꝰ
cubilia appellata st̃: q̃ ñ tã rationabilib uide¬
ant᷑ hominib ꝗͣ feris ⁊ beluis conuenire.¬
Non in contentione ⁊ emulatione. Illa q̃ supra
dix̃. carnis st̃ uicia : hȩc iã ⁊ animi. qͣuis om̃ia
qͥ scdm carnẽ uiuunt. ⁊ qͥ in tenebris ambulanͭ.
Qui aut̃ in luce ẽ. ⁊ sic̃ in die honeste ambu

Expanded text:
carnis opera appellantur, in his qui carnem suam luxuriae et impudicitiae, non sanctitati, neque Domino manciet luxuriosa convivia, quibus necessaria comes est turpissima temulentia. Et quid aliud subsequitur, nisi cubilia et impudicitiae? A foedis cubitationibus cubilia sunt appellata, quae non tam rationalibus hominibus, quam feris et belluis conveniNon in contentione et aemulatione. Illa quae superius dixit carnis sunt vitia, haec vero animae, quamvis omnia qui secundum carnem vivunt, et qui in tenebris ambulant; qui autem in luce est, et sicut in die hones
Abbreviated transcription (Latin):
uersi principib ⁊ potestatib scłi gerens. ꝑ
quietẽ ⁊ tranquillitatẽ uitȩ. opus iusticiȩ
⁊ pietatis exerceat. Si enĩ ponamꝰ uerbi gr̃a
credentes xꝑo potestatib scłi ñ eẽ subiec tos.
tributa ñ reddẽ. ac uec tigalia pensitare.
nulli timorẽ. nulli honorẽ deferre: non ne
ꝑ hȩc rectoꝵ ⁊ principũ merito in semet¬
ipsos arma conuert̾ent. ⁊ ꝑsecutores qͥ dem
suos excusabiles. semet ipsos uͦ culpabiles fac̾ent:¬
Non enĩ fidei s contumaciȩ causa impug¬
nare uident᷑: ⁊ ẽẽt eis causa qͥde mortis
digna. meritũ uͦ mortis indignũ. Hec gͦ¬

Expanded text:
principibus et potestatibus saeculi gerens, per quietem et tranquillitatem vitae, opus justitiae et pietatis exerceat. Si enim ponamus, verbi gratia, credentes Christo potestatibus saeculi non esse subjectos, tributa non reddere, nec vectigalia pensitare, nulli timorem, nulli honorem deferre; nonne per haec rectorum et principum merito in semetipsos arma converterent, et persecutores quidem suos excusabiles, semetipsos vero culpabiles facerentNon enim jam fidei, sed contumaciae causa impugnari viderentur, et esset eis causa quidem mortis digna, meritum vero mortis indignum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
a demonibꝰ. ium̾̃to corꝑis sui suꝑposuit. ⁊ ad stabu¬
lũ eccłȩ detulit: ⁊ stabulario ꝓ cura nr̃a ⁊ dili¬
gentia. uł ipsi paxlo. ł om̃i qͥ eccłȩ p̃est. duos de-¬
narios noui ac ueteris testam̃ti. ad nr̃ȩ curȩ con¬
legis xꝑc: ad iusticiã om̃i credenti. Nec fieri ullo
pacto potest: ut qͥ ex toto corde ⁊ ex totis uirib
suis diligit xꝑm. faciat aliqͥd qͦd ñ placet xp̃o
Ille enĩ qui diligit. ñ solũ non occidit qcđ ꝓhibet
lex. s nec irascitur fr̃i suo : qr ita delec t̾at᷑ illo
qũe diligit. Et ñ solũ ñ facit adulteriũ: s nec
mulierẽ respicit ad c̃cupiscendũ. s dic̃ idipsum.
sua om̃ia quȩcũq habet relinqͥt ut sequat᷑ xꝑm:¬
Qui xꝑͥm diligit qͦmͦ falsũ testimoniũ dicit. cũ¬
si caritatẽ cũ ꝓximis habeat. Certũ ẽ enim:

Expanded text:
stabulum Ecclesiae detulit, et stabulario pro cura et diligentia vel ipsi Paulo vel omni qui Ecclesiae praeest duos denarios Novi ac Veteris Testamenti ad nostrae curae conlegis Christus ad justitiam omni credenti . Nec fieri ullo pacto potest, ut qui ex toto corde, ex totis visceribus suis diligit Christum, faciat aliquid quod non placet Christo: illum enim qui diligit, non solum non occidit, quod prohibet lex, sed nec irascitur fratri suo. Qui ita delectatur illo quem diligit, non solum non facit adulterium, sed nec mulierem respicit ad concupiscendum: sed dicit ad ipsum msua omnia quaecunque habet relinquit, ut sequatum diligit, quando falsum testimonium dicit? cusi charitatem cum proximis habeat, certum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ ꝓprii ocłi ⁊ aures ꝓpriȩ.⁊ manꝰ ⁊ pedes.
q̃ singła ñ tã mẽbra corporalia inesse ei. qua uir¬
tutes. qͥb ad unũ qͦdq mouet᷑ ⁊ incitat᷑ repu¬
tandi st̃: accidit sine dubio ei scđm ocłos suos
etiã somnꝰ. Si enĩ ñ agat tẽpore oportuno quȩ
cdĩ st̃. sed desidia torpescat : merito dormire dr̃.¬

Expanded text:
diximus, proprii oculi et aures propriae, et manus et pedes quae singula non tam membra corporalia inesse ei, quam virtutes quibus ad unumquodque movetur et incitatur reputandae sunt, accidit sine dubio ei secundum oculos suos etiam somnus: si enim non agat tempore opportuno, quae Dei sunt, sed desidia torpescat, merito dormire d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ generalẽ om̃ib ⁊ unicuiq specialẽ. Generalis
om̃ib aderit lux ⁊ dies: cũ futuri scłi tẽpus ad¬
uenerit. ad cuiꝰ cõꝑationẽ p̃sentis huiꝰ mundi
spatiũ. tenebrȩ appellant᷑. Qͦd tẽpꝰ labescentib
cotidie dieb appropiat: ⁊ spatia quȩ p̃teritis
augent᷑. futuris sine dubio ĩminuunt᷑. & ideo
ꝓpior ẽ nr̃a salus: qũa cũ credidimꝰ. Et cotidie
fit ꝓpior : sic̃ ⁊ dñs cũ consũmationis scłi signa¬

Expanded text:
neralem omnibus, et unicuique specialem. Generalis omnibus aderit lux et dies, cum futuri saeculi tempus advenerit; ad cujus comparationem praesentis hujus mundi spatium tenebrae appellantur, quod tempus labescentibus quotidie diebus appropiat, et spatia, quae praeteritis augentur, futuris sine dubio minuuntur et ideo propior est nostra salus, quam cum credidimus, et quotidie fit propior, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o.⁊ fidei ur̃ȩ c̃uenit. Cũ malis enĩ hab̃e
pacẽ ⁊ societatẽ : fidĩ nr̃ȩ ꝓpositoq ñ c̾uenit.
Qũauis ⁊ alia in hoc loco possit hab̃i distinctio.
Aluid ẽ enĩ homines amare: aliud cͥmina
diligere. Qui homines amat. creaturã dĩ dili¬
git: qui cͥmina diligit. diaboli sectat᷑ inuen-
mines amant: ⁊ odio habentes in eis aliqͦd
peccatũ. illud qͦd ds̃ creauit amare ñ desinua.¬

Expanded text:
cum malis enim habere pacem et societatem fidei nostrae propositoque non convenit: quamvis et alia in loco possit haberi distinctio. Aliud est enim homines amare, aliud crimina diligere; qui homines amat, creaturam Dei diligit, qui crimina diligit, diaboli sectatur inventmines amant, et odio habentes in eis illud quod peccant, illud quod Deus creavit amare non desi
Abbreviated transcription (Latin):
ordinationẽ sꝑc scĩ. Qm̃qͥdẽ cęt̾a crimina scłi
legib uindicant᷑. ⁊ suꝑfluũ uidebat᷑. ea nc̃
diuina lege ꝓhib̾e. q̃ sufficient̃ humana lege
plec tunturꝰ illa sola de qͥb nichil humana
lex dixerat. religioni uidebant᷑ c̃uenire decer¬
ni. Ex quo apparet iudicẽ mundi partẽ ma-¬
ximã dĩ legis implere. Om̃ia enĩ crimina q̃
uindicari uult ds̃: ñ ꝑ antistites ⁊ pͥncipes
ȩccłiarũ. s ꝑ mundi uidicẽ uoluit uindica

Expanded text:
a crimina saeculi legibus vindicantur, et superfluum videbatur ea nunc divina lege prohiberi, quae sufficienter humana lege plectuntur, illa sola de quibus nihil humana lex dixerat, et quae religioni videbantur convenire, decernit, ex quo apparet judicem mundi, partem maximam Dei legis implere; omnia enim crimina, quae vindicari vult Deus, non per antistites et principes Ecclesiarum, sed per mundi judice
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. Caput uͦ : principale cordis appellatur.
E merito caput dr̃: cuiꝰ intellectu ⁊ prudentia
m̃ẽbra regunt᷑ uniu̾sa. Noli uinci a malo:
sed uince in bonũ malũ. Uincit᷑ a malo: qui a
malis ꝓuocatꝰ reddit malũ. In bono aũt uin¬
cit malũ : qui acceptis malis restituit bona.
Certũ ẽ enĩ hanc ẽe mali naturã. ut ex similibꝰ
sui augeat᷑ ⁊ crescat. sic̃ igni si ignẽ uingas :
sic̃ nocꝰ tis tenebris si aeris nubilo societur.
nãq c̃trariis perimunt᷑: sic̃ ꝑ aꝗͣ ignis extin¬
guit᷑. ⁊ ꝑ lucẽ tenebrȩ fugant᷑. Sed forte di¬
cat aliquis. paulũ ꝑ imꝑitiã sermonis a ꝓposito
decidisse. Proposuit enĩ loqui de bonis gr̾arũ :¬
tia. siue ministeriũ. siue doctrina. siue ex hor¬
tatio: posst̃ hȩc ad dona sꝑitalia ꝑtinere.
fortassis ⁊ hoc qͦd seqͥt᷑. qui tͥbuit in simplici¬
tate. qͥ p̃est in sollicitudine. qͥ miseret᷑ in hi¬
laritate. suꝑiorib possit adiungi: ea uͦ q̃ post

Expanded text:
am. Caput vero principale cordis appellatur, et merito caput dicitur, cujus intellectu et prudentia membra reguntur universa. Noli vinci a malo, sed vince in bono matum. Vincitur a malo, qui a malis provocatus reddit malum. Bono autem vincit malum, qui acceptis malis restituit bona. Certum est enim hanc esse mali naturam, ut ex similibus sui augeatur et crescat, sicut ignis, si ei ignem jungas; sicut noctis tenebris si aeris nubilum sociatur. namque contrariis perimuntur, sicut per aquam ignis exstinguitur, et per lucem tenebrae fugantur; sed fortasse dicat aliquis Paulum per imperitiam sermonis a proposito decidisse, proposuit enim loqui de donis gratia, sive ministerium, sive doctrina, sive exhortatio, possunt haec ad dona spiritualia pertinere: fortassis et hoc quod sequitur, qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hil
Abbreviated transcription (Latin):
saria st̃: ut abstineatis uos ab his q̃ idolis ĩmo¬
lant᷑. ⁊ sanguine. ⁊ suffocatis. ⁊ fornicatione:
a qͥb custodientes uosinet ipsos bene agetis.
Ualete. In his gͦ p̃ceptis. in qͥb dic̃ nichil ãpliꝰ
imponendũ ẽe oneris his qui ex gentib credt̃.
nͥ ut abstineant se ab his quȩ idolis ĩmolant᷑.
⁊ sanguine ⁊ suffocatis ⁊ fornicatione: a quib¬

Expanded text:
ab his quae idolis immolantur, et sanguine, et suffocatis, et fornicatione: a quibus custodientes vosmetipsos bene agetis; valete . In his ergo praeceptis, in quibus dicit, nihil amplius imponendum esse oneris his qui ex gentibus credunt, nisi ut abstineant se ab his quae idolis immolantur, et sanguine et suffocatis, et fornicatione, nequ
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃nitatis inuicẽ diligentes. honore inuicẽ
se p̃uenientes. ⁊ cȩt̾a huiꝰ modi: p̃cepta potiꝰ
dicit ẽẽ ꝗͣ dona. S considemꝰ diligentius.
ne forte qm̃qͥđe in his om̃ib moralẽ locũ
tractare instituit. ⁊ ñ solũ in fide ueritatis
stabilẽ. uerũ ⁊ ĩmobilẽ in moribꝰ ornatũ face̾
& moralia pͣcepta coniungit: ut ostendat
xꝑianis etiam hȩc ꝑ dĩ gr̃am dari. St̃ enĩ
& ñnulli gentiliũ cõpositis morib ⁊ honeste
instituti : qui tam̃ hoc ipsũ qͦd habent non
ad dm̃ refert̃. nec ab ipso sibi datã gr̃am con¬
fitent᷑. s aut ꝓpriȩ industriȩ ascribt̃: aut
suꝑ magistris institutorib głant᷑. Nob̃ aut̃

Expanded text:
nore invicem praevenientes, et caetera hujusmodi, praecepta potius dicat, quam dona: sed consideremus diligentius, ne forte quoniam quidem in his omnibus moralem locum tractare instituit, et non solum in fide veritatis stabilem et immobilem, verum in moribus ornatum facere m moralia praecepta conjungat, ut ostendat Christianis etiam haec per Dei gratiam dari. Sunt enim et nonnulli gentilium compositis moribus et honeste institutis, qui tamen hoc ipsum, quod habent, non ad Deum referunt, nec ab ipso sibi datam gratiam confitentur, sed aut propriae industriae ascribunt, aut super magistris et institutoribus gloriantur. No
Abbreviated transcription (Latin):
resistit. Nũqͥd hic de illis potestatib dicit.
quȩ ꝑsecutiones infert̃ fidei: Ibi enĩ dicen¬
dũ ẽ. dõ obtẽꝑare oportet magis qũa homi¬
nib S de istis cõmunibꝰ dic̃: quȩ non st̃ ti¬
mori boni oꝑis s mali. Quib utiq qͥ resistit:
ipse sibi dãnationẽ ꝓ gestorũ suoꝵ qualitate

Expanded text:
resistit. Non hic de illis potestatibus dicit quae persecutiones inferunt fidei, ibi enim est dicendum, « Deo obtemperare oportet magis quam hominibus, » sed de istis communibus dicit, quae « non sunt timori boni operis, sed mali, » quibus utique qui resistit, ipse sibi damnationem pro gestorum suorum qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsũ sapiens ẽ : non potest esse sapiens
Si malũ inferre peccare ẽ. ⁊ redde inalum
ñ ut qͥbdã udetur iustũ ẽ. sed simile pecca¬
tũ ẽ. aut ut ego arbitror etiã grauius. nã
ille qͥ prior malũ intulit. ñ sensit malũ ẽẽ qͦd
fac̾et. qͥ aut̃ reddit malũ. eo ipso qͦ ad ulcis¬
cendũ ẽ motꝰ ẽfessus ẽ malũ sensisse eẽ qͦd

Expanded text:
semetipsum sapiens est, non potest esse sapiens semetipsum sapiens est, non potest esse sapiens Si malum inferre peccare est, et reddere malum non, ut quibusdam videtur, justum est, sed simile peccatum est, aut ut ego arbitror, etiam gravius. Nam ille qui malum prior intulit non sensit malum esse, quod faceret: qui autem reddit malum, eo ipso quo ad ulciscendum est motus, confessus est sensi
Abbreviated transcription (Latin):
ant uob̃ homines: eadẽ ⁊ uos facite illis.
on alta sapientes: s humilib c̃sentientes.
Suꝑbiã ꝑ om̃ia refugiendã docet. Hoc enĩ dic̃
alta sentire. & merito suꝑbia refugienda est.
cũ scriptura dic̃. qͥa initiũ discedendi a dõ su¬
perbia ẽ. Bene aut̃ uno sermone. institutionẽ
humilitatis exposuit. Consentire enĩ humilib
⁊ amare humiles. atq inclinare se ad eos: hoc ẽ
consuescere imitari eũ. qͥ cũ in forma dĩ esset.
formã serui suscepit. ⁊ humiliauit se usq ad mor
tẽ. Nolite ẽẽ prudentes apud uosmet ipsos.
Qui sibi pͣrudens ẽẽ uidet᷑: hic cũ arrogantia
stultꝰ ẽ. Nec potest uerã sapientiã dĩ scire: qͥ
suã stulticiã quasi sapientiã colit. Deniq in
suꝑiorib hanc fuisse incredulitatis causam
iudeis. ipse paulꝰ edocuit dicens de eis. Qui
ignorantes cłi iusticiã. ⁊ suã querentes statu¬
ere : iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. Sic gͦ qui apud

Expanded text:
eadem et vos facite illis. Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim dicit alta sentire: et merito, superbia fugienda est, cum Scriptura dicit: Quia initium discedendi a Domino, superbia est. Bene autem uno sermone, institutionem humilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad mor Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergo, qui apud
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dix̃. mͥ uindictã. ego retͥbuã dic̃ dñs.
Prouidentes bona non tantũ corã dõ: sed
etiã corã om̃ib hominib. Corã om̃ib homi¬
nib ꝓuidet quis bona. ñ ut placeat singłoꝵ
b placere uellẽ. xꝑi seruus ñ essem: sed qui
uitȩ suȩ ⁊ morũ atq ac tuũ tenet librã. ut
ñ possit ab ullo hominũ rep̃hendi: iste bona
nibꝰ. hoc ẽ agamꝰ nos bona corã om̃ib homini¬
bus: hoc ẽ agamꝰ nos bona. siue illis placeant
qđ ex uob̃ ẽ : cũ om̃ib hominib pacẽ haben-¬
tes. Ociens apłs pacẽ int̾ qͦs pax habet᷑. non
ex una parte. s ex utraq constare: ne nos
alteriꝰ animꝰ si forte impacatꝰ euenerit. a bo¬
no pacis impedire uideret: moderatissimũ
dedit p̃ceptũ. ut interĩ nr̃ animꝰ semꝑ sit
paratꝰ ad pacẽ: ⁊ discordiȩ culpa. ñ penes nos
s penes alterũ c̃stet. S fortasse dicat aliqͥs.
Quomͦ potest fieri. ut pacẽ cũ om̃ibꝰ homini¬

Expanded text:
. Providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Coram omnibus hominibus providet quis bona, non ut placeat singulorbus placere vellem, Christi servus non essem , sed qui vitae suae morum et actuum ita tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bona nibus; hoc est, agamus nos bona coram omnibus hominibus, sive illis placeant quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentesex una parte, sed ex utraque constare, ne nos alterius animus, si forte impacatus venerit, a bono pacis impedire videretur; moderatissimum dedit praeceptum, ut interim noster animus semper sit paratus ad pacem, et discordiae culpa non penes nos, sed penes alterum constet. Sed fortasse dicat aliquis, quomodo potest fieri ut pacem cum omnibus homini