comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
leritate. ut non prius amoueret pat̃
beatus manum. quã puer clamaret
uideo dñe stupentib uniũsis. hec in
hospitio fc̃a sunt coram uenemabili
ep̃o cameracensi nicholao. et clericiꝰ
eius. eciam et multis religiosis uiriᷤ:
qui de tota prouincia occurre

Expanded text:
leritate, ut non prius amoveret Pater leritate, ut non prius amoveret Pater beatus manum, quam puer clamaret, « Video, domine, » stupentibus universis. 38. Haec in hospitio facta sunt coram venerabili episcopo Cameracensi Nicolao, et clericis ejus etiam, et multis religiosis viris qui de tota provincia occurre
Abbreviated transcription (Latin):
campum plurimi secesserũt. Ade¬
rat enim mat̾. aderant ꝓpinqͥ eius
et multi qui nouerant eum. ip̃a su¬
a exultatione fidem miraculo faci¬
entes. Int̾im sane dum secessisset.
cum puero pars non modica populi
geminata leticia est: et alter quoq
puer similtter claudus. similit̾ gres¬
sum recepit. Tercius in eadem plani¬
cie claudus iuirerectus est. et coram
ominib ambulabat: et currebat gra¬
tulabundus et laudans. ꝓpe idẽ cas¬
trum cecusunus illuminat᷑ est̾. et
surdi duo receperunt aulitum ip̃o lo¬
co: nͥ substit̾at et ppło bñdiceret et cli¬
mitteret eos. ¶ons uocatur castrum
primum in ꝓuincia hemotensium:
ubi sexta feria ꝑ noctauimꝰ. Illic ma¬
ne salbõ priusquam ꝓficisceremur.
senex quidam de ꝑxima uilla multis
eorum qui aderant. et philippo nostͦ
non incognitus: que a multis iam
anius amiserãt oculorum lumen re¬
cepit: s et puer quidam scolaris cecuᷤ
alt̃o oculo illuminatus est. tanta ce¬

Expanded text:
campum plurimi successerunt. Adecampum plurimi successerunt. Aderat enim mater, aderant propinqui ejus et multi qui noverant eum, ipsa sua exsultatione fidem miraculo facientes. Interim sane dum secessisset cum puero pars non modica populi, geminata laetitia est, et alter quoque puer similiter claudus similiter gressum recepit. Tertius in eadem planitie claudus vir erectus est, et coram omnibus ambulabat, et currebat gratulabundus et laudans. Prope idem castrum caecus unus illuminatus est, et surdi duo receperunt auditum ipso loco ubi substiterat, ut populo benediceret, et dimitteret eos. Mons vocatur castrum primum in provincia Haynonensium, ubi sexta feria pernoctavimus. Illic mane sabbato, priusquam proficisceremur, senex quidam de proxima villa multis eorum qui aderant, et Philippo nostro non incognitus, quod a multis jam annis amiserat, oculorum lumen recepit. Sed et puer quidam scholaris caecus altero oculo illuminatur tanta ce
Abbreviated transcription (Latin):
ximaq miracula. At ille nichil
cunctatus: manum imposuit pu¬
ero. Facta q oratione breuissimauͭ
solebat. digitis suis palpebras eiꝰ ape¬
ruit: et sciscitatus est anuideret. Cui
puer. Nideo inqͥd domine uideo uos:
et omnes homines uideo capillatoᷤ.
Plandens q manib et uehement̃
exultans aiebat. Deus deus: ultra
non offendam ad laꝑides pedes meo.
frͣ sexta fontanis priusqͣm egrede¬
remur: puelle contrasta et arida ma¬
nus sanata est. et extensa. In uia qͦ
uixta uicum quendam: puer clauduᷤ
gressum recepit. Ex hoc accessimits
ad castrum qd̾ nominãt biz. un¬
detanta occurrit hominum mul¬
titudo: ut totam camporum plani¬
ciem ppłs oꝑiret. Illic puerũ claudũ
humeris offerebant: quem uir dñi
signans. deponi iussit uͭ ambularet.
Nix potuit nouis gressib uia para¬
riᷤ tantus erat cursus. tantusq tu¬
multus. Depositus tamen am¬
bulare cepit in medio populi:
et decducentes eum in liberum

Expanded text:
ximaque miracula: at ille nihil ximaque miracula: at ille nihil cunctatus manum imposuit puero, factaque oratione brevissima, ut solebat, digitis suis palpebras ejus aperuit, et sciscitatus est an videret. Cui puer: « Video, inquit, domine, video vos; et omnes homines video capillatos. » Plaudensque et vehementer exsultans aiebat: « Deus, Deus, ultra non offendam ad lapidem pedes meos. » Feria sexta, Fontanis priusquam egrederemur, puellae contracta et arida manus sanata est et extensa. In via quoque juxta vicum quemdam, puer claudus gressum recepit. Ex hoc accessimus ad castrum quod nominant Bins, unde tanta occurrit hominum multitudo, ut totam camporum planitiem populus operiret. Illic puerum claudum humeris offerebant, quem Vir Domini signans deponi jussit ut ambularet. Vix potuit novis gressibus via parari; tantus erat concursus, tantusque tumultus: depositus tamen ambulare coepit in medio populi, et deducentes eum in liberum
Abbreviated transcription (Latin):
culum oris eius: et loquebatur
recte. In ip̃o itinere oblati sunt sur¬
di duo: et qui mutum fec̾at loqͥ:¬
eciam surdos fecit audlire. Nouũ
in partib illis edificatur monas¬
terium. cui uillare nomen ẽ: et
ante paucos menses illuc pater
sc̃s congregationem miserat mo¬
nachorum. uoluit gͦ plantacio¬
nem nouellam. uel in transitu
uisitare: ꝑegrinantes filios con¬
solari. Fastum est autem cum
monasterio approꝑinquare cepe.¬
rat. claudam mulierem tenigit.
signauit. erexitiet p̃cepit libere
ambulare. Duab quoq claudis
in ip̃o loco gressum: et iuueni cui¬
dam amissum unius oculi iusum
reddidit: coram fr̃ib ip̃is et aluꝰ plu¬
rimis qui conuenerant. Exuide fes¬
tinabat ad oppidum cui fontane
nomen est: ubi philippus nr̃ apud
ꝓpinqͦs suos eum rogauerat hospi¬
tari. In eodem uͦ itinere offerebant
ei cecum a natiuitate puerum: qͥ
bras oculorum. Desꝑabant omnes
etiam qui plurima uiderant: ma¬

Expanded text:
culum oris ejus, et loquebatur culum oris ejus, et loquebatur recte. In ipso itinere oblati sunt surdi duo, et qui mutum fecerat loqui, surdos fecit etiam audire. Novum in partibus illis aedificatur monasterium, cui Villare nomen est, et ante paucos menses illuc Pater sanctus congregationem miserat monachorum. Voluit ergo plantationem novellam vel in transitu visitare, et peregrinantes filios consolari. Factum est autem cum monasterio appropinquare coeperat, claudam mulierem tetigit, signavit, erexit, et praecepit libere ambulare. Duabus quoque claudis in ipso loco gressum, et juveni cuidam amissum unius oculi visum reddidit coram fratribus ipsis, et aliis plurimis qui convenerant. 37. Exinde festinabat ad oppidum, cui Fontanae nomen est, ubi Philippus noster apud propinquos suos eum rogaverat hospitari. In eodem vero itinere offerebant ei caecum a nativitate puerum, qui bras oculorum. Desperarant omnes, etiam qui plurima viderant ma
Abbreviated transcription (Latin):
in capelła ep̃i. surdus quidam
recepit aulitum. Tercia frͣ pri¬
usquam egrederemur. tres in
ip̃a ep̃i domo claudi erecti sunt.
mulieres due: et puer unus. słł¬
ta quidem et alia signa leodii et
in itinere facta sunt: s e multiᷤ
pauca sufficiant. ferra quarta
ꝓfecdi ab oppido cui nomen hui
festinauimus ad monasterium
qd̃ gembolium uocant. In ip̃o aũt
trinere senex cecus uno oculo: et
a dolescens eodem laborans incom¬
modo: ambo simulilluminati st̃.
feria quintamane in predc̃o mo
nast̾io gembolio. puer claudus o¬
blatus estiuiro deiͤ et confestim sig¬
natus ab eo gressum recepit: et
coram omnib ambulabat. Post
paululum quoq in ingressu eiꝰdem
uiti. puer alt̾ pedib manib q con¬
tractus: sub oculis omniũ utcũq
membrorum adeptus est santta¬
tem. Neo longe processerat. et ecce
puer mutus ex ut̾o offerebatur ĩ
uia: et hunt quoq signauit et
sanauit. statimq solutum ẽuin¬

Expanded text:
in capella episcopi surdus quidam in capella episcopi surdus quidam recepit auditum. Tertia feria priusquam egrederemur, tres in ipsa episcopi domo claudi erecti sunt, mulieres duae et puer unus. Multa quidem et alia signa Leodii et in itinere facta sunt: sed e multis pauca sufficiant. 36. Feria quarta profecti ab oppido cui nomen Huy, festinavimus ad monasterium quod Gembolium vocant. In ipso autem itinere senex caecus uno oculo, et adolescens eodem laborans incommodo, ambo simul illuminati sunt. Feria quinta mane in monasterio praedicto Gembolio, puer claudus oblatus est Viro Dei, et confestim signatus ab eo gressum recepit, et coram omnibus ambulabat. Post paululum quoque in ingressu ejusdem vici, puer alter pedibus manibusque contractus, sub oculis 1183 omnium utrorumque membrorum adeptus est sanitatem. Nec longe processerat, et ecce puer mutus ex utero offerebatur in via: et hunc quoque signavit et sanavit, statimque solutum est vin
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ad tactum sacremanuis illu¬
nuiatꝰ est: et sub manu signantiᷤ
exiliit clamitans. quia uisum re¬
cepi. Nec mora afferebatur alter u¬
troq oculo cecus: et his quoq ibidẽ
illuminatus est ip̃a hora. Aderat
autemep̃c ciuitatis: explorator di¬
ligens omnium que fiebant. Au¬
diens gͥ adolescentem illuminatũ
se ẽẽ gratulabuncdis uocib accła¬
mantem: ut ꝓbaret anuerũ eẽt
de multis int̾rogabat eum: et in¬
cunctanter ille ad singula respon¬
debat. Ip̃a die circa horam sextam.
exiit pater sc̃s ut signaret egrotoᷤ.:
et ibi statim claudus quidam greᷤᷤ¬
sum recepit. Audientes aũt quia
semel exisset ad infirmos. in domu̾¬
spaciosiorem: multo plures pͥorib
ꝑuenerunt. Posthoram gͥ nonã
egressus ad eos: signauit ex ordĩe
residentes. Et continuo ex his cle
quib certi sumus illuminati
sunt ceti qͥnq. et clauaitres re¬
ceperunt gressum: digne admi¬
rantib uniũsis. Nesꝑe quoq

Expanded text:
nis ad tactum sacrae manus illunis ad tactum sacrae manus illuminatus est, et sub manu signantis exsiliit clamitans, quia visum recepit. Nec mora, afferebatur alter utroque oculo caecus, et hic quoque ibidem illuminatus est ipsa hora. Aderat autem episcopus civitatis, explorator diligens omnium quae fecerat. Audiens igitur adolescentem illuminatum se esse gratulabundis vocibus acclamantem, ut probaret an verum esset, de multis interrogabat eum, et incunctanter ille ad singula respondebat. Ipsa die circa horam sextam exiit Pater sanctus ut signaret aegrotos, et ibi statim claudus quidam gressum recepit. Audientes autem quia semel exisset ad infirmos in spatiosiorem domum, multo plures prioribus pervenerunt. Post horam igitur nonam egressus ad eos, signavit ex ordine residentes. Et continuo ex his, de quibus certi sumus illuminati sunt caeci quinque, et claudi tres receperunt gressum, digne admirantibus universis: vespere quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur dñica post octabasa
epiphanie. et sccla feria leodii man¬
simus: dum philippus nr̃ ea quib
tenebatur implicitus. scłaria nego¬
cia consummaret. Factum est aũt¬
die dominica cum ad altare beate
marie in maiore eccli̾a pat᷑ sc̃s mis¬
sarum sollempnia celebrasset: co¬
ram uniu̾so clero et ppło puer obla¬
tus est: quem ex ut̾o clauadum esse
dicebant. uͥ uͦ signauit tibras eius
et renes tetigit: apprrhendens manũ
ip̃ius. erexit eum ꝑtinus et deluxͣ.
Conclamatum est statim a clero.
te deum laudamus: s mugitꝰ flen¬
cium et singultus uociferationem
laudis euicit. Dabant ꝑ cantu la¬
crimas: plebs ignara canendi. Du¬
as quoq aridas manus ibidem teti¬
git et curauit: ut sensum pariter
motumq reciꝑent. Nec dum ab al¬
tari dimotus. senem cetum ꝑ signũ
crucis illuminauit: et alterũ clau¬
dum ambulare fecit: in facie tociꝰ
ecclie que conuenerat. Feria scda in
domo ep̃i mane post̾ missarum ce¬
lebrationem. cetus uno oculo iuue¬

Expanded text:
gitur Dominica post octavas Ephiphaniae, et secunda feria, Leodii mansimus, dum Philippus noster ea quibus tenebatur implicitus, saecularia negotia consummaret. Factum est autem dominica die, cum ad altare beatae Mariae, in majori ecclesia Pater sanctus Missarum solemnia celebrasset coram universo populo, puer oblatus est, quem ex utero claudum esse dicebant: ubi vero signavit tibias ejus et renes tetigit, apprehendens manum ipsius erexit eum protinus, et deduxit. Conclamatum est statim a clero, « Te Deum laudamus: » sed mugitus fletuum et singultus vociferationem laudis evicit. Dabat pro cantu lacrymas plebs ignara canendi. Duas quoque aridas manus ibidem tetigit et curavit, ut sensum pariter motumque reciperent. Necdum ab altari dimotus, senem caecum per signum crucis illuminavit, et alterum claudum ambulare fecit in facie totius ecclesiae, quae convenerat. Feria secunda in domo episcopi mane, post Missarum celebrationem, caecus uno oculo juve
Abbreviated transcription (Latin):
dula intencione p̃ractis uitino iã
littori herere firimus et comno¬
cliuis applicare. Deniq cum uene¬
rabilis ãtistes sedis lingonice go¬
defriclus de quibidam eum sollict¬
taret agenclis. et minus apponere
anunum miracetur: ne mireris ĩ¬
quit. ego enuim iam non sum de hoc

Expanded text:
dula intentione praejactis, vicino jam dula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret agendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne mireris, inquit, ego enim jam non sum de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cie illi pace reddita abbas sc̃s admo¬
nasterium rediit. graui admodum
iam iamq deficientis incommodo
corporis occupatus. ur tanta amini
suauitate et culcecline spẽ coticlie
ꝓpinquabat ad exitum: at si ĩ por¬
tu nanigans panlatim uela depo-¬
neret. Euiclenter quoq fratrib
aiebit. Hec sunt ũta qͤ loquebar
ad uos cum p̃terita hieme egrotarẽ ÷
non uobis ẽẽ qd̃ ad huc tim̃etis: esta¬
te ꝓrima imminere me michi credẽ
huius corporis dissolutionem. At
qm euidenter ꝓprio didicimus exꝑi¬
mento qd̃ descĩs apostolis enuange¬
lia sacra testantur: qd̃ dum suam
eis p̃diceret dominus passionem. e¬
rat u̾bum absconditum ab eis et
caꝑe non ualebant. Nimirum qd̾ tã
sertim cum et ip̃e compaciens filiis
eiꝰmodi u̾ba suppruneret. Ceterum
factis quodaminodo clamaris. oꝑa
consumiaui. que declisti michi pa¬
ter ut faciam: magis at magis ac¬
tus omittere. affectus retrahere. et
sacrorum funib clesicderiorum se¬

Expanded text:
ciae illi pace reddita, Abbas sanctus ad monasterium rediit, gravi admodum jam jamque deficientis incommodo corporis occupatus, in tanta animi suavitate, et dulcedine spiritus quotidie propinquabat ad exitum, ac si in portu navigans paulatim vela deponeret. Evidenter quoque fratribus aiebat: « Haec sunt verba quae loquebar ad vos, cum praeterita hieme aegrotarem, non vobis esse quod adhuc timeretis: aestate proxima imminere me mihi credere hujus corporis dissolutionem. » At quam evidenter proprio didicimus experimento, quod de sanctis Apostolis Evangelia sacra testantur, 1154 quod dum suam illis praediceret Dominus passionem, erat verbum absconditum ab eis, et capere non valebant. Nimirum quod tamaesertim cum et ipse compatiens filiis ejusmodi verba supprimeret. Caeterum factis quodammodo clamans, « Opera consummavi, quae dedit mihi Pater ut facerem, » magis ac magis actus omittere, affectus retrahere, et sacrorum funibus desideriorum se
Abbreviated transcription (Latin):
conficlens ori puelle salubrem potũ
applicat. et corpori eiꝰ stillam metici¬
nalem infuntit Nec mora qͣi urere¬
tur sathanas infusionis illuũ fer¬
re non potuit: s urgente intrinsecit᷑
crucis anthidoto festinant̃ egrediẽs
nomitu sordidissimo tremebundnꝰ
erupit. Sic purgata ꝑsona diabolo
ꝓfugo et confuso. laudes debitas cieo
canit eccłia: et post acclamationes
letabundas a lacer populus ibictem
donec diuina compleantur mift̾ia.
inmobilis ꝑseuerat. Sub aspectu ita¬
q omnium incolumis puella a su¬
is domum reclucitur: et uix tandem
a populo dimissus ad hospicium uir-
dei reũtitur. Diuino iudicio ea tem¬
pestate m mediolano iuxta illd̃ ỹsa¬
ie u̾bum. pilosi clamabant alt̃ ad al¬
terum. et occurrebant onocentauriᷤ
demonia et effrenatis discursibꝰ plu¬
rimos infestabant. nec erat qui inso¬
lencie dorum resisteret:cum aiu sub
anselini scismate qui pet̾ factor me

Expanded text:
confidens, ori puellae salubrem potum confidens, ori puellae salubrem potum applicat, et corpori ejus stillam medicinalem infundit. Nec mora, quasi ureretur Satanas, infusionis illius virtutem ferre non potuit, sed urgente intrinsecus crucis antidoto, festinanter egrediens, vomitu sordidissimo tremebundus erupit. Sic purgata persona, diabolo profugo et confuso, laudes debitas Deo canit ecclesia: et post acclamationes laetabundas alacer populus ibidem, donec divina compleantur mysteria, immobilis perseverat. Sub aspectu itaque omnium incolumis puella a suis domum reducitur, et vix tandem a populo dimissus ad hospitium Vir Dei revertitur. 12. Divino judicio ea tempestate in Mediolano, juxta Isaiae verbum, pilosi clamabant alter ad alterum, et occurrebant onocentauris daemonia, . et effrenatis decursibus plurimos infestabant: nec erat qui insolentiae eorum resisteret, cum diu sub Anselmi schismate, qui Petri fautor Me
Abbreviated transcription (Latin):
et p̾dicant et assirmant. Nec possũt
aspectu eius uł aulitu ullomodo sa¬
ciari: irruunt alii i p̃sentiam eius
alii donec exeat ꝑ forib prestolantur.
Cessatum est ab officiis et artib. tota
ciuitas in hoc spectaculum suspensa
manet: concurrunt postulant bene¬
dici: et tetigisse eum singulis saluta
dit. Ubi expectante innuum̃a populi
mutcitutine utt̃ ip̃a missarum sol¬
lempnia. dum clericis canentib ip̃e
secus altare secderet: puellam ei par¬
uulam osserentes. quam uehementi
impetu uexabat diabolus. orant ut
miselle subueniat. et cliabolum in ea
debacantem elidat. Audita supplica¬
cione astancium. et intuitus ꝑsonã
frandentem dentib et stridentẽ: ut
eciam inruentib eẽt horrori compaꝰ¬
sus est etati et uehement̃ anxietati
illiꝰ condoluit. Patenam gͥ calicis. ⁊̃
quo diuina erat celebraturus miste¬
ria accipit: et cligitis latice suꝑfuso
orans intra se. et de domini uirtute

Expanded text:
praedicant et affirmant. Nec possunt praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus: alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutardit: ubi exspectante innumera populi multitudine, inter ipsa missarum solemnia, dum clericis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu 1197 vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in ea debacchantem elidat. Audita supplicatione astantium, et intuitus personam frendentem dentibus et stridentem, ut etiam intuentibus esset horrori, compassus est aetati, et vehementiae anxietatis ejus condoluit. Patenam igitur calicis, in quo divina celebraturus erat mysteria, accipit: et digitis latice superfuso, orans intra se, et de Domini virtute
Abbreviated transcription (Latin):
te peticione pplĩ erubescelat. si cartta¬
ti postulantium obstinatius resistẽt:
et undelat᷑ ei qd̃ offendẽt clm. et omni¬
potenciam eiꝰ diffidencia obmibilare
uideretur. si a facie populi fides ꝓpria
dissentiret. Estuabat gͥ secum. et licet
signa non ficdelib. s infidelib fieri o¬
portere assereret. ausus suos spũ sc̃o
comintitit: et or̃oni incumbens celi¬
tus elapsa uirtute. sathanamĩ spu
fortitudinis increpat et fugat᷑: ⁊mi¬
lierem redoit incolumem et quietam.
Letant᷑ qui aderant: et leuantes ma¬
nus ad sid̾a. deo qui de excelso eoᷤᷤ ui¬
sitauit. grãs agunt. Auaitum ẽ hoc
ũbum et ꝑcrebuit fama: et repente
totam ꝑculit urbem. ꝑ ecclĩas. ꝑ pre¬
toria. ꝑ compita omnia conueniũt
unctiq. cle uiro dei sermo habetur.
dicunt publice nichil ei impossibile
ẽẽ. qd̾ a domino postulat᷑. et ad precẽ
eius. aꝑtas d̾i aures dicut et crectũt.

Expanded text:
nte petitione populi erubescebat, si charitante petitione populi erubescebat, si charitati postulantium obstinatius resisteret: et videbatur ei quod offenderet Deum, et omnipotentiam ejus diffidentia obnubilare videretur, si fide populi fides propria dissentiret. Aestuabat igitur secum, et licet signa non fidelibus, sed infidelibus, fieri oportere assereret; ausus suos Spiritui sancto committit, et orationi incumbens, coelitus elapsa virtute Satanam in spiritu fortitudinis increpat et fugat, mulieremque reddit incolumem et quietam. Laetantur qui aderant, et levantes manus ad sidera, Deo qui de excelso eos visitavit, gratias agunt. Auditum est hoc verbum, et percrebuit fama, et repente totam perculit urbem; per ecclesias, per praetoria, et per compita omnia conveniunt undique: de Viro Dei sermo habetur ubique; dicunt publice, nihil ei impossibile esse quod a Domino postulet, et ad preces ejus apertas Dei aures dicunt et credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et increpante uiro di. de possessis at̾ͥis.
suꝑueniente eminentiori u̾tute: ter¬
rita et tremebunda diffugerunt cle¬
monia. Ecce noua legatio. ñ romanũ
pragnia circuiferẽs s diuinis legi¬
bus pagina allegans ꝓlatis in me¬
dium litt̾is. sangnine xͥ conscͥptiᷤ. et
bulla crutis impressis: q̃ figura auc¬
toritate sua. t̾restria et inferna sibi
subdit et curuat. In audita est nostriᷤᷤ
temporib tanta populi fides. in homi¬
ne uirtus. int̾ quos religiosa erat con¬
tentio. cum signorum gliam abbas
credulitati eorum. illi uͦ scit̾ati abb̃is
ascriberent: et hoc de eo indubitant̃
sentirent. ut quicq̃d a domino pecẽt
lierem omnib notam qͣm anmᷤ seꝑ¬
tem inmundus uexau̾at spẽ: et pos¬
tulant supplices. ut in nomine dñi de¬
moni imꝑet fugam. et mulieri repa¬
ret sospiatem. Que populi ficles ñ
gerebat: et humilitate magistra incõ¬
sueta exꝑiri non p̃sumebat᷑: et insta¬

Expanded text:
et increpante Viro Dei, de possessis atriis et increpante Viro Dei, de possessis atriis superveniente eminentiori virtute, territa et tremebunda diffugere daemonia. Ecce nova legatio, non Romanum pragma circumferens, sed divinis legibus fidei pragma allegans, prolatis in medium litteris sanguine Christi conscriptis, et bulla crucis impressis, quae figura auctoritate sua terrestria et inferna sibi subdit et curvat. Inaudita est nostris temporibus tanta populi fides, tanta in homine virtus: inter quos religiosa erat contentio, cum signorum gloriam Abbas credulitati eorum, illi vero sanctitati Abbatis ascriberent, et hoc de eo indubitanter sentirent, ut quidquid a Domino peteretlierem omnibus notam, quam annis septem immundus vexaverat spiritus: et postulant supplices, ut in nomine Domini daemoni imperet fugam, et mulieri restituat sospitatem. Quae populi fides non gerebat, et humilitate magistra, inconsueta experiri non praesumebat, et insta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑet: nulla potuit ꝓnos et cleuotos
ratione compescere. nulla rõne repel¬
lere. Uellicabant etiam pilos quos
poterant de indumentis eiꝰ et aa
morborum remedia de pannorum
laciniis aliquid tletrahebant: om¬
nia scã iuicantes que ille tetigiss.
bundis acclamationib applaude¬
bant abbati: et diuint᷑ agminum
spissamenta cdetentum. tandem sol¬
lempni reddidere hospicio. Et cum
tractatum eẽt in publico de negocio
ꝓpt̃ qd̾̃ tam uir dĩ qͣm carlinales ad¬
uenerant ꝯblita fortituclinis sue ci¬
uitas omni ferocitate deposita secta
abbati substrauit: ut obediencie eo¬
rum nonincongrue ille possec apta¬
ri poete ũsicuius. Iussa sequi tãuel¬
le mͥ. quam posse necesse est. Pacatiᷤ
omnib reconciliata ecclia. sirmatĩ
uit̾ plebes concorcdie pactionib. alia
ceperunt negotia. et insanienti clia¬
bolo. et in quibusclam obsessis corpo¬
rib debacanti. oppositum est xͥ uexillũ ÷

Expanded text:
peret, nulla potuit pronos et devotos peret, nulla potuit pronos et devotos ratione compescere, nulla interdictione repellere. Vellicabant etiam pilos quos poterant de indumentis ejus, et ad morborum remedia de pannorum laciniis aliquid detrahebant, omnia sancta, quae ille tetigisset,bundis acclamationibus applaudebant Abbati, et diu intra agminum spissamenta detentum, tandem solemni reddidere hospitio. Et cum tractatum esset in publico de negotio, propter quod tam Vir Dei, quam cardinales advenerant, oblita fortitudinis suae civitas, omni ferocitate deposita, se ita Abbati substravit, ut obedientiae eorum non incongrue ille posset aptari poetae versiculus: Jussa sequi, tam velle mihi, quam posse necesse est. 10. Pacatis omnibus, reconciliata Ecclesia, firmatis inter plebes concordiae pactionibus, alia coeperunt nasci negotia, et insanienti diabolo, et in quibusdam obsessis corporibus debacchanti, oppositum est Christi vexillum,
Abbreviated transcription (Latin):
clirexit. qui scisma ꝑ anselinum in
eadem urbe fcm̃ abluerent. ad unita¬
tem ecclĩe deiuos reuocarent. Abbã
gͥ cum p̾ctictis uiris quos a cdño pa-¬
pa collegas acceꝑat. Addclit consor¬
cio et communi consilio uirum ue
nerabilem gauftidum carnothen¬
sem epm̃ cuiꝰ innocenciam et sinceri¬
tatem in muttis ꝓbai̾at. ec uisum
est carclinalib bonum ut tanto ad¬
uitore negocium tanti poncłĩs fulci¬
ret᷑. Cranscenso itaq apennino. uͥ
audierunt mecliolanenses abbatẽ
clesidãtum suis finib ꝓpinquare. lon¬
ge a ciuitate misiarib septem. omĩs
ei populus obuiat. nobiles. innobiles.
equites. pedites. mediocres. pauperes.
quasi de ciuitate migrarent. ꝓprioᷤ la¬
bores deserunt: et clistinctis agmini-¬
bus increclibili reuerentia uirũ aĩ
suscipiunt. Omnes parit̃ delectãt᷑
aspͤtu : felices se iudicant qui possũt
frui auditu: deosculant᷑ peles eius
uinũsi. Et licet hoc ille moleste acci¬

Expanded text:
direxit, qui schisma per Anselmum in direxit, qui schisma per Anselmum in eadem urbe factum abluerent, et ad unitatem Ecclesiae devios revocarent. Abbas igitur cum praedictis viris, quos a domino Papa collegas acceperat, addidit consortio et communi consilio virum 1096 venerabilem Gaufredum Carnotensem episcopum, cujus innocentiam et sinceritatem in multis probaverat. Etenim visum est cardinalibus bonum, ut tanto adjutore negotium tanti ponderis fulciretur. Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios lares deserunt, et distinctis agminibus incredibili reverentia Virum Dei suscipiunt. Omnes pariter delectantur aspectu, felices se judicant qui possunt frui auditu. Deosculantur pedes ejus universi: et licet hoc ille moleste acci
Abbreviated transcription (Latin):
efferaret. rursus pisas reũtitur. ibi¬
q aggregatis totius occidentiꝰ epĩs.
aliis q religiosis uiris. magne ecclie
sinoctus celebratur. Affuit ꝑ omnia
et consiliis et iudiciis et diffinitiõib
omnib sc̃s abbas: impendebaturq ei
reuerentia ab omĩb et excubabãt an¬
te eiꝰ limina sac̃dotes. non qd̃ fastus.
s muititudo communem ꝓhiberet
accessum: et aliis egredientib alii in¬
troitant᷑. itaut ui leret᷑uir humilis.
et nichil dehis sibi honorib arrogas.
non ẽẽ in parte solitudins: s in ꝑle¬
nitucline potestatis. AAcciones con¬
cilii longum est ꝓ sequi. sumina tñ
in excommunicatione pet̾. et ir regͣs¬
sibili factorum eiꝰ deiectione constitit
et usq hodie hec sentencia ꝑseuerat.
oluto concilio adU.
reconciliandos mectiolanenses.
dominus papa abbatem clareuallis
quem muttis supplicationib expeci-¬
Cerant. et guidonem pisanum. et ma-¬
theum albanensem ep̃m a latere suo

Expanded text:
efferaret, rursus Pisas revertitur: ibiefferaret, rursus Pisas revertitur: ibique aggregatis totius Occidentis episcopis, aliisque religiosis viris, magnae gloriae synodus celebratur . Adfuit per omnia et consiliis, et judiciis, et definitionibus omnibus sanctus Abbas, impendebaturque ei reverentia ab omnibus, et excubabant ante ejus limina sacerdotes; non quod fastus, sed multitudo communem prohiberet accessum: et aliis egredientibus, alii introibant, ita ut videretur Vir humilis, et nihil sibi de his honoribus arrogans, non esse in parte sollicitudinis, sed in plenitudine potestatis. Actiones concilii longum est prosequi: summa tamen in excommunicatione Petri et irregressibili fautorum ejus dejectione constitit, et usque hodie haec sententia perseverat. 9. Soluto concilio, ad reconciliandos Mediolanenses dominus Papa Abbatem Clarae-Vallis, quem multis supplicationibus expetierant, et Guidonem Pisanum, et Matthaeum Albanensem episcopum a latere suo
Abbreviated transcription (Latin):
Ongas in galliis fac̾e᷑ uti.
moras dominus papa non potu¬
it: s sicut cum lothario rege concli¬
xerat. romam ei occurrit: et ui ex̃¬
citus in latanense palatium cdeduc¬
tus est. Mutti eciam ex nobilib ro¬
manis fideles ecclie eum honorifice
susceperunt. Nerum petrus leonis
non ponens deum aduitorem suum.
s confecłatorum stipatus malicia ĩ
t̃ clicens suis congressus publicos nͦ
sam conflictus hostib declit: s tan¬
tum liberum eorum discurstim ma¬
chinis suꝑiorib et obstaculis uariis
impecliuit. Hitauit etiam obstinatiᷤ¬
sime imꝑatoris colloquium ⁊ nͨ mi¬
nis. nec blandimentis flexus est: nͨ
de statu suo consilium cuiͣlibet ꝑsone
admisit. Relicto gͥ rome innocencio:
alias imꝑator cligredit᷑. Petrus uͦ pꝰ
enus cliscessum crebros mouens ꝑ ur¬
bem excursus: ficlelium celib inhi¬
abat. Intelligens gͥ innotentiꝰ ronie
sibi infructuosam eo tempore morã
ne p̃sencia sua illius bestie rabiem

Expanded text:
ongas in Galliis facere moras dominus Papa non potuit; sed, sicut cum Lothario rege condixerat, Romam ei occurrit, et vi exercitus in Lateranense palatium deductus est. Multi etiam ex nobilibus Romanis, fideles Ecclesiae, eum honorifice susceperunt. Verum Petrus Leonis non ponens Deum adjutorem suum, sed confoederatorum stipatus malitia, int interdicens suis congressus publicos, nesam conflictus hostibus dedit: sed tamen liberum eorum discursum machinis superioribus et obstaculis variis impedivit. Vitavit etiam obstinatissime imperatoris colloquium, nec minis, nec blandimentis flexus est, nec de statu suo consilium cujuslibet personae admisit. Relicto igitur Romae Innocentio, alias imperator digreditur: Petrus vero post ejus discessum crebros movens per Urbem excursus, fidelium caedibus inhiabat. Intelligens ergo Innocentius Romae sibi infructuosam eo tempore moram, ne praesentia sua illius bestiae rabiem
Abbreviated transcription (Latin):
bet eam securam reũti ad ꝓpria Sed
cum illa reditum a se diaboli sicͥ iã
exꝑta fuerat formidaret: collo eiꝰ al¬
ligari cartulam hec ũba contiẽtẽ
p̃cepit. In nomine domini nr̃i i h̾u
xp̃i precipio t̾ demon. ne hanc amͦ mu¬
lierem p̃sumas conting̾ẽ. Qd̃ mãcia¬
tum sic exꝑauit diabolus: ut mulie¬
ri regresse ad ppria. nunquam dem

Expanded text:
bet eam securam reverti ad propria. Sed bet eam securam reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formidaret, collo ejus alligari chartulam haec verba continentem praecepit: « In nomine Domini nostri Jesu risti praecipio tibi, daemon, ne hanc amodo mulierem praesumas contingere. » Quod mandatum sic expavit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunquam de
Abbreviated transcription (Latin):
titur gͥuir cum muliere: et ꝑ totam
uiam incolumitati eius congaudẽ
expectantib amicis domui sue rec¬
ditur. Letabantur omnes qui orai¬
nem rei geste audierant: s repẽte
gaudium ũtitur in merorem ÷ quia
intrat diabolus: et infestior soltto mi¬
serã disceipsit attrocius. Quid fac̾ẽt
miser marit᷑. quo seũteret nescietat.
Cohabitare tum demoniaca molesĩ¬
simum: relinquere. impium iude¬
batur. Surgit gͥet assumpta secũ
muliere. papiam reũtitur: uͥ cum
uirum dei non inuenisset. tisq ad
cremonem ꝓsequit᷑ a beuintem. In¬
tlicat quid fcm̃ sit: et ut grãm inue¬
mat lacrunabilit cdepetatur: slec
de est pie peticioni abbates clementia:
quat᷑. Itaq memor ꝓmissi circa not¬
tis crepusculum. cetĩs dormitũ eim¬
tib ip̃e uno tm̃ ꝓ seqñte ecclĩam in¬
greditur : et tota nocte illa orõni ira¬
cans obtinuita domino qd̃ petebat:
et impetrata mulieri sanitate. in¬

Expanded text:
titur igitur vir cum muliere, et per totam titur igitur vir cum muliere, et per totam viam incolumitati ejus congaudens, exspectantibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierunt; sed repente gaudium vertitur in moerorem: quia u rursus in eam intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum daemoniaca molestissimum, relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere, rursum Papiam revertitur: ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit: et ut gratiam inveniat, lacrymabiliter deprecatur. Nec deest piae petitioni Abbatis clementia; quatur. Itaque memor promissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit a Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanitate, ju
Abbreviated transcription (Latin):
ihc̃ xp̃c. Et conũsus ad or̃onem ꝑ sa¬
lute mulieris: dño supplicabat. Cũ
uͦ sp̃c nequam uelut priori imꝓbita¬
te mutata. qm libens inquit egrede¬
rer ab hac canicula grantt̃molesta¬
tus in ea: qͣm libens egreclerer. s nog
possum. Int̾rogatus causam. quia nͤ¬
dum uult magnus domieus ait. Cui
sc̃s. Et quis est magnus anĩs: Et il¬
le. ihc nazarenus. Ad quem rursũ
uir dĩ. unde enim ihm̃ nosti. aut si
unquam iudistieum: Hili inquit.
Nbi nam eũ inisti: In głi̾a. Et tu
in głia fiunsti : fui quidem. Et̃ qͦm᷑ ĩ¬
de existi: Cum lucifero inquit mul¬
ti ceciaunus. Hec aũt omnia uoce
ligubri ꝑ os uetule auadientib om¬
nib loquelatur. Respondente aũt
ałbẽ scõ. nunquit ñ in illam redire
głãm uelles. et restitiu in gractũ p̾s¬
tinum: rursum uoce nittata. et
orante aitenciꝰ. uiro dei nequissimũ
ille uiaus abscessit: et mulier sibi red¬
dita. qntas potuit gr̃as egit. Reuer¬

Expanded text:
 » Et conversus ad orationem, pro salute mulieris Domino supplicabat. Tum vero spiritus nequam, velut priori improbitate mutata: « Quam libens, inquit, egrederer ab hac canicula, graviter molestatus in ea, quam libens egrederer! sed non possum. » Interrogatus causam: « Quia necdum vult magnus Dominus, » ait. Cui Sanctus: « Et quis est magnus Dominus? » Et ille: « Jesus Nazarenus. » Ad quem rursum Vir Dei: « Unde enim Jesum nosti, aut si unquam vidisti eum?--Vidi, » inquit. « Ubinam eum vidisti?--In gloria.--Et tu in gloria fuisti? --Fui quidem.--Et quomodo inde existi?--Cum Lucifero, inquit, multi cecidimus. » Haec autem omnia voce lugubri per os vetulae audientibus omnibus loquebatur. Respondente autem Abbate sancto: « Nunquid non in illam redire gloriam velles, et restitui in gaudium pristinum? » rursum voce mutata, et orante attentius Viro Dei, nequissimus 1101 ille victus abscessit, et mulier sibi reddita quantas potuit gratias egit. 22. Rever
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ siri demoniacam duci p̃cepͭ. Nolu¬
it quippe curationis illiꝰ dare głiam
eius ascribi. At uero sc̃s sirus ad hos¬
pitem suum remisit negotium: nec
in eccłia sua quippiani sibi deferens.
intactum oꝑus reduci uoluit ad ab¬
batem. Reducitur gͥ mulier ad abbi
hospitium: garriente cliabolo ꝑ os̾

Expanded text:
sancti Syri daemoniacam duci praecepit. Volusancti Syri daemoniacam duci praecepit. Voluit quippe curationis illius gloriam davirtuti ejus ascribi. At vero sanctus Syrus ad hospitem suum remisit negotium, nec in ecclesia sua quidpiam sibi deferens, intactum opus reduci voluit ad Abbatem. Reducitur igitur mulier ad Abbatis hospitium, garriente per os
Abbreviated transcription (Latin):
am papiam adueñat et fama uirtu¬
tum aduentum eiꝰ p̃cesserat. et cum
gaudio debito et apparatu tante gle
uirum ciuitas letabunda susceptr.
Et necliu populi desiderium dilatio
suspendet. qui sicut mediolan mira¬
cula fcã aulierat. signum ab eo op¬
tabat uidere: aduenit repente post e¬
um rusticus quidam qui mecdiola¬
no secutus eum fuerat. uxorem secum¬
demoniacam adducens. quam ante
pedes eius lacrimabili uoce intrin¬
secas ꝓtestans anxietates deposuit.
Nec mora in contumelias abbatis ꝑ
os misere mulieris diabolus locitus
est: et irridens seruum clei: non inqͥt
me de canicula mea hic porrulos edẽs:
et brasicas deuoranspellet. Nulta in
hunc modum in uirũ dei iaculabat᷑
conuitia: ut blasphemiis ꝓuocatus.
inpacient ferret obꝓbria. et confun¬
deretur in p̃sencia popili cum ineig¬
S uir dĩ astum eiꝰ utelligens. irriso¬
rem irrisit: et ultiõnem non ip̃e expe¬
tens s ad deum remtttens. ad eccli̾am

Expanded text:
Jam Papiam advenerat, et fama virtuJam Papiam advenerat, et fama virtutum adventum ejus praecesserat, et cum debito gaudio et apparatu tantae gloriae Virum civitas laetabunda suscepit. Et ne diu populi desiderium dilatio suspenderet, qui sicut Mediolani miracula facta audierat, signum ab eo optabat videre; advenit repente post eum rusticus quidam qui de Mediolano secutus eum fuerat, uxorem daemoniacam secum adducens, quam ante pedes ejus lacrymabili voce intrinsecas protestans anxietates deposuit. Nec mora, in contumeliam Abbatis per os miserae mulieris diabolus locutus est, et irridens servum Dei: « Non, » inquit, « me de canicula mea hic porrulos edens et brassicas devorans pellet. » Multa in hunc modum in Virum Dei jaculabatur convicia, ut blasphemiis provocatus, impatienter ferret opprobria, et confunderetur in praesentia populi, cum indigSed Vir Dei astutias ejus intelligens, irrisorem irrisit, et ultionem non ipse expetens, sed ad Deum remittens, ad ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ugebatur aduentancium mi¬
merus. et mirifica oꝑa ad se po¬
pulos inuitabant: nec usqͣm iuro
dĩ dabatur requies. dum ex eiꝰ lassi¬
tudine. alii sibi requiem ꝓcurabãt.
Abeuntib occurrebant aduenien¬
tes: et succedebant sibi bñficia mẽ¬
dicantes. Int quos miles quilam
in ulnis sius puellulam ad uirũ
d̃i atculit. que ita exosam lucẽ ha¬
bebat. ut semꝑ clansis palpebris e¬
ciam brachium oppoñet oculis. ne
aliquo modo aliqua lucis particlã
se ei ingereret. Auellebantur aliqͣnͣ¬
do opposita brachia miolenter. et cũ
se ei lumen infundet. clamabat et
flebat: et erat ei claritaᷤᷤ ꝓ cruciatu.
et lux uisa quasi aculeos eiꝰ cerebro
infigebat. Bñdixit in fantule uir dĩ.
et signacusum crucis faciens suꝑ
eam: tranquilliorem dimittit: et
dum domum refert᷑. uttro aperit
oculos. et pedes sine uectore tp̃ã reuer¬
titur. Et ip̃o in loco mulieri a demo¬
nio uexate muttis astantib a patre
misccłiarum idem sc̃s obtinuit sa¬
uitatem. xi.¬

Expanded text:
ugebatur adventantium numerus, et mirifica opera ad se populos invitabant; nec usquam Viro Dei dabatur requies, dum ex ejus lassitudine alii sibi requiem procurarent. Abeuntibus occurrebant advenientes, et succedebant sibi beneficia mendicantes. Inter quos miles quidam in ulnis suis puellulam ad Virum Dei attulit, quae ita exosam lucem habebat, ut semper clausis palpebris etiam brachium opponeret oculis, ne aliquo modo aliqua lucis particula se ei ingereret. Avellebantur aliquando opposita brachia violenter, et cum se ei lumen infunderet, clamabat et flebat, et erat ei claritas pro cruciatu, et lux visa quasi aculeos ejus cerebro infigebat. Benedicit infantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens super eam, tranquilliorem dimittit: et dum domum referretur, ultro aperit oculos, et pedes sine vectore ipsa revertitur. Et ipso in loco mulieri a daemonio vexatae, multis astantibus, a Patre misericordiarum idem Sanctus obtinuit sanitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Cui om̃e conũsationis tue
bonũ asscͥpsisti: alud assilue t̃ ac tiuꝰ
ingerẽs. Quid habes qd̾ non accepisti:
Aut si accepisti: qͥd glortaris quasi
non acceꝑis: Hoc magis tuum erat
uite tue bonuim: qͦ magis tuũ nega¬
bas. In te cõmune omniũ dm̃ desi¬
fectum tuũ uoce blande moctulatio¬
nis inmurinurans. Letetur cor que¬

Expanded text:
mper conversationis tuae bonum ascripsisti: illud assidue tibi ac tuis ingerens: Quid enim habes quod non accepisti? aut, si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Sed eo magis tuum erat vitae tuae bonum, quo magis tuum negabas. 38. In te commune omnium Dominum desifectum tuum voce blandae modulationis immurmurans: Laetetur cor quae
Abbreviated transcription (Latin):
duo fugantes decem milia ĩ milibuᷤᷤ
sius. Associati gͦ aliis .xxx. militibus.
diuisis et cesis occurrentib ĩimitis ad
regem suũ cum leticia et tuctoria per¬
uenerũt. Sicq ftm̃ est qd̾ et rex uixͣ

Expanded text:
duo fugantes decem millia in millibus duo fugantes decem millia in millibus suis . Associati ergo aliis triginta militibus, divisis et caesis occurrentibus inimicis, ad Regem suum cum laetitia et victoria pervenerunt. Sicque factum est, quod et Rex jux
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. rex ip̃e solus. in quodam conges¬
ti sabulitumulo remaneret. tã mor¬
ti et uit̾̃nicioni ꝓximus. qͣm longee¬
rat suorum omniũ solatio destitu¬
tus. Cernebat ex imminenti stacio¬
nis sue loco turcos uncliq concurrẽ¬
tes iam iamq inminentem sibi ex¬
pectabat int̾itum nisi quia in eo qͦ¬
dammodo confidebat. qd̃ se illis non
ignorabat ignotum. Recordatus ẽ¬
ilico prec̾ite uisionis. et pia int̃ se
uota conficiens pollicitus est dõ et
beato bernardo qd̃ si de manu ĩimi¬
corum iuuus euaderet. crucẽ quam
st̃s petierat filus eiꝰ clareuallensib
centes acriori in secertamine turtoᷤᷤ
ꝓuotant ad pugnamlũ ut ũgente
in illos fortitudine tota conflictus
rex int̾rm ab hostib et ignotus ꝑsis¬
teret et securus. Qd̾ cum quindecĩ
milites de satra templi militia con¬
spexissent ꝑ confertissimos hostes
nioleuter irrumpunt. ꝑsequentes
iuxta qd̃ scͥptum est unus mille et

Expanded text:
duntur, Rex ipse solus in quodam congesduntur, Rex ipse solus in quodam congesti sabuli tumulo remaneret tam morti et internecioni proximus, quam longe erat suorum omnium solatio destitutus. Cernebat ex eminenti stationis suae loco Turcos undique concursantes. Nam jamque imminentem sibi exspectabat interitum, nisi quia in eo quodammodo confidebat, quod se illis non ignorabat ignotum. Recordatus illico praeteritae visionis, et pia intra se vota conficiens, pollicitus est Deo et beato Bernardo, quod si de manu inimicorum vivus evaderet, crucem quam Sanctus petierat filiis ejus Clarae-Vallensibus centes, acri in se certamine Turcos provocant ad pugnandum, ut vergente in illos fortitudine tota, conflictus Rex iterum ab hostibus et ignotus persisteret et securus. Quod cum quindecim milites de sacra Christi militia conspexissent, per confertissimos hostes violenter irrumpunt, persequentes juxta quod scriptum est, unus mille, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Confiderex in hoc signo ũceᷤ.
et in ꝑitulo timoris magni quale
nunquam actenus exꝑtus es. siuele¬
sione tui hostiles incursus euades.
Cum hoc clixisset uisus est uelle dis¬
cedẽ crucem quam a collo regis acce¬
ꝑat portans secum. Rexautem ap¬
prehenclens eum ait. non clinititã
te nͥ crucem dimiseris mͥ. Ad quem
sc̃s. Noli inquit noli rex alios filioᷤ
habeo. quos oportet crutis huiꝰ signa¬
culo bñdici. Et his dictis sompnus
abiit: et fulgor matittinus illuxit.
factaq copia splendoris et lutis ut̃¬
q ex̃titus sibi unuicem ad ĩeuncla
c̃tamina ꝓpinquauit. Aggredit᷑ re¬
gis cuneus multitudinem copiosam.
et in medio eius quasi in pelago ma¬
ris absortus inunitos trucis xp̃i sub
trutis uexillo ꝓsteruit: caclutq a
latere suo mille. et multa milia a dex¬
tris siuis. discurrunt undiq trium¬
phantes in xp̃i nomine xp̃ian. tra uͭ
dumilli cliũsis pugne partib cliui-¬

Expanded text:
dicens: « Confide, Rex, in hoc signo vinces, dicens: « Confide, Rex, in hoc signo vinces, et in periculo timoris magni, quale nunquam hactenus expertus es, sine laesione tui hostes evades. » Cumque hoc dixisset, visus est velle discedere, crucem quam a collo Regis acceperat portans secum. Rex autem apprehendens eum ait: « Non dimittam te nisi crucem dimiseris mihi. » Ad quem Sanctus: « Noli, inquit, noli, Rex, alios filios habeo quos oportet crucis hujus signaculo benedici. » Et his dictis somnus abiit, et fulgor matutinus illuxit, factaque copia splendoris et lucas, uterque exercitus sibi invicem ad ineunda certamina propinquavit. Aggreditur Regis cuneus multitudinem copiosam, et in medio ejus qui in pelago maris absorptus inimicos crucis Christi sub crucis vexillo prostravit. Cadunt a latere suo mille, et multa millia a dextris ejus, et discurrunt undique triumphantes in Christi nomine Christiani, ita ut dum illi diversis pugnae partibus divi
Abbreviated transcription (Latin):
ret. alii econtͣrio turcos hortabantur
ut starent facile. admodum fore con¬
cludi paucos. iu manir tãte multitu¬
duus affirmantes. Comĩtit᷑ gͦ sarra¬
conis ext̃itus et exp̃tato rege ĩ partib¬
monie iustruuntur ad pugnam. qͥ
Adueniente aũt nocte castra metati
sunt iuxta aqͥs que utrumq exerci¬
tum stricto satis alueo dirimebant.
Cumq obdormisset rex in ip̃o clipei sui
concauo requiescens. confestim sibi
in sompnis beatꝰ bernartlus apparui¬
it. et exprobrans et imꝓperãs ei ꝑcc̃a
sua. et qd̾ non eẽt dignus uiuifice tͣ¬
cis lignum. qd̃ de consuetudine appẽ¬
sum collo gestabat. in illo certamĩe
cirtumferre. Statimnq rex t̾ritus et
t̾batꝰ ueniam petit. et sc̃o qͥ loquebat᷑
ad eum pc̃ca sua flebilit̾ conficetur.
Tuncbeatus bernardus admota ꝓpĩ
manu crucem scãm que collo regis
dependebat accepit. et bñdicens et tri¬
no signaculo sc̃e crucis consolabat᷑ eũ

Expanded text:
ret: et alii e contrario Turcos hortabantur, ret: et alii e contrario Turcos hortabantur, ut starent; facile admodum fore concludi paucos in manu tantae multitudinis affirmantes. Convertitur ergo Sarraconis exercitus, et exspectato Rege instruuntur ad pugnam, qui Adveniente autem nocte castrametati sunt juxta aquas, quae utrumque exercitum stricto satis alveo dirimebant. Cumque obdormisset Rex, in ipso clypei sui concavo requiescens, confestim sibi in somnis beatus Bernardus apparuit, exprobrans et improperans ei peccata sua, et quod non esset dignus vivificae crucis lignum quod de consuetudine appensum collo gestabat in illo certamine circumferre. Statimque Rex territus et turbatus veniam 1162 petit, et Sancto qui loquebatur ad eum, peccata sua flebiliter confitetur. Tunc beatus Bernardus admota propius manu crucem sanctam quae collo Regis pendebat, accepit, et benedicens ei trino signaculo sanctae crucis, consolabatur eum
Abbreviated transcription (Latin):
uentionis accingitur. timens uide¬
licet et p̃cauens in futurum. ne si for¬
te turcos in egỹpto dominari contĩ¬
geret. maiorem in xp̃ianos agerent
ꝓ locorum uicuntate ꝑniciem et ip̃e
unt̾im ex egypto tributariam perde¬
ret finictionem. Electis gͥmilitib et
instructo ꝑgressus exercitu in occur¬
sum ꝓperat sarracenis. uadens et ꝓ¬
grediens usq ad alueum nli flumi¬
nis. qd̃ de paradisi fonte tlissiliẽs. ari¬
das egyptiorum irrigat nationes.
Quinq uenissent ad flumen. fecit il¬
lud nauium ponte meabile. et relu¬
quẽs incustodia pontis ex utraq par¬
te fluminis milites pedites q ñ pau¬
torum. et tria nilia ꝓugnatorũ. ara¬
bum continentem. Illis autem iti¬
nere dieiunius. ante regis impetũ
fugientib non cleerant huic isde nũ¬
cii de meclio concurrentes. quoꝵ alii
suggebant regi ut multitudiuẽ illã
territam. et fame et lassitudine clis¬
solutã iam iam consũpturus ĩuade¬

Expanded text:
vectionis accingitur, timens videvectionis accingitur, timens videlicet et praecavens in futurum, ne si forte Turcos in Aegypto dominari contingeret, et majorem in Christianos agerent pro locorum vicinitate perniciem, et ipse interim ex Aegypto tributariam perderet functionem. Electis igitur militibus et instructo progressus exercitu, in occursum properat Sarraconis, vadens et progrediens usque ad alveum Nili fluminis, quod de paradisi fonte dissiliens, aridas Aegyptiorum irrigat regiones. Cumque venisset ad flumen, fecit illud navium potestate meabile, et relinquens in custodia pontis ex utraque parte fluminis milites peditesque non pau millia Turcorum, et tria millia pugnatorum Arabum contrahentem. Illis autem itinere diei unius ante Regis impetum fugientibus, non deerant hinc inde nuntii de medio concurrentes, quorum alii suggerebant Regi ut multitudinem illam contritam et fame et lassitudine dissolutam jam jam consumpturus invade