comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃is int̾uallo tantũ adu¬
landi arte p̾ualuit ut
se ꝯuigio regis redderet.
Inde ad audenda maiora
ꝓteruia muliebri elata
dñam se oĩb qui ĩ aula
erant regia p̃ferebat.
ꝯtumeliisq affic̾e gal¬
sontam athanahildi re¬
gis filiã ñ cessabat. Illa
marito de ĩiuriis questa
ab eo qui omnẽ iã circa
eandẽ ĩminuerat affec¬
tum u̾bis blandiorib
deludebat᷑. Demiq ferali¬
b furiis exagitatꝰ insti¬
gante fredegunde aam
in stratu quiescentẽ cru¬
delissime strãgulauit. Im¬
mane facinꝰ nulliq antea
cognitũ tirãno ac frãco
hõi maxĩe regipenitus
incõgruũ ꝯuigẽ ĩnocuã

Expanded text:
temporis intervallo tantum adutemporis intervallo tantum adulandi arte praevaluit ut se conjugio regis redderet. Inde ad audenda majora protervia muliebri elata, domina se omnibus qui in aula erant regia praeferebat, contumeliisque afficere Galsontam Athanahildi regis filiam non cessabat. Illa marito de injuriis questa, ab eo qui omnem jam circa eamdem imminuerat affectum, verbis blandioribus deludebatur. Denique feralibus furiis exagitatus, instigante Fredegunde, eam in stratu quiescentem crudelissime strangulavit. Immane facinus nullique antea cognitum tyranno, ac Franco homini, maxime regi! Penitus incongruu
Abbreviated transcription (Latin):
hilpericus qͦs rex enu
latus. ⁊ ip̃e frẽm cũ pluri¬
mo p̾cer regium morem
feminaꝵ uallaret᷑ grege.
que regi ꝓpt̾ decorẽ magis
ꝙͣ ꝓpt̾ nobilitatẽ gn̾is co¬
pulabant᷑. dirigit qui bru¬
nichildis sororẽ natu ma¬
iorẽ a patre atanahildo pe¬
tant. ac uice sua spõdeant.
se si eiꝰ pociude facultas
det᷑ cet̾as abdicaturũ ꝯiu¬
ges. Quoꝵ u̾bis athana¬
hildus credulus filiã gal¬
sontã nõie ad childericũ
destinat magna ditatã
dote. Que catholico bap¬
magis ꝯsecrata regi tho¬
ro nuptiali ẽ ꝯiuncta. Le¬
gatis sane atanahildi re¬
gis q̃rentib ut tactis scoꝵ
pignorib sides fmaret᷑.
Quo ual sontita in uita
sua solio regni ñ pelleret᷑
chilꝑicus ñ ab nuit prebi¬
tis sacram̃tis pactaq pa¬
& eos ad ꝓpͥa sinit abire.
S ut erat aĩo leuis iura
p̾uaricatꝰ est pactionis.
Nam fredegundis ꝯiuux
qͦndã uocata chilꝑici re¬
gis offensa noue npte
aspectib ĩusis. exigin ꝓpe

Expanded text:
hilpericus quoque rex, ulatus et ipse fratrem, cum plurimo praeter regium morem feminarum vallaretur grege, quae regi propter decorem magis quam propter nobilitatem generis copulabantur, dirigit qui Brunichildis sororem natu majorem a patre Athanahildo petant, ac vice sua spondeant se, si ejus potiundae facultas detur, caeteras abdicaturum conjuges. Quorum verbis Athanahildus credulus filiam, Galsontam nomine, ad Chilpericum destinat, magna ditatam dote. Quae catholico bapmagis consecrata, regi toro nuptiali est conjuncta. Legatis sane Atanahildi regis quaerentibus ut tactis sanctorum pignoribus fides firmaretur quod Galsonta in vita sua solio regni non pelleretur, Chilpericus non abnuit. Praebitis sacramentis pactaque pace, eos ad propria sinit abire. ed, ut erat animo levis, jura praevaricatus est pactionis. Nam Fredegundis, conjux quondam vocata Chilperici regis, offensa novae nuptae aspectibus invisis, exigui prope
Abbreviated transcription (Latin):
ludouici directã. ⁊ dedit
exemplar. uuilleb̾to archi¬
ep̃o ut de ferret illud p̾fa¬
tis ep̃is ⁊ sic soluta est
synodꝰ in illa die.

Expanded text:
ludowici directa, et dedit exemplar Willeberto archiepiscopo, ut deferret illud praefatis episcopis. Et sic soluta est synodus in illa die.
Abbreviated transcription (Latin):
clator ⁊ detulit ⁊ ea que
pecierat ĩpetrauit. feria
cũ ĩꝑator ab ecc̃a ꝑacto
sacro offõ remearet lig¬
nea porticꝰ ꝑ ꝙͣ incedebat
cũ ⁊ fragili mat̾ia ẽẽt
edificata ⁊ tũc rã marci¬
da ⁊ putrefacta q̃ cõtig¬
natõem ⁊ tabulatũ su¬
stinebãt tnͣstra pondꝰ
aliqͦt fr̾e ñ possẽt. ince¬
dentẽ desuꝑ ĩꝑatorẽ su¬

Expanded text:
tor et detulit et ea, quae petierat, impetravit. Feria cum imperator ab ecclesia peracto sacro officio remearet, lignea porticus, per quam incedebat, cum et fragili materia esset aedificata et tunc iam marcida et putrefacta, quae contignationem et tabulatum sustinebant, transtra pondus aliquod ferre non possent, incedentem desu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re. qñ captꝰ in bello apd̃
andrunacũ.⁊ tͣnsrhenũ
ductꝰ fu̾at obtimnt. ce¬
pit cogitare qͣłr talionẽ
siuis ꝯtrariis redd̾et. et
conradũ parisiaci comi¬
tem spe fła de p̾cellenti
potestate deludẽs. ⁊ q̃dã
ĩgenia quałr id exequi
poss enarrãs. sibi ꝯuin¬
xit. ⁊ anteꝙͣ illi qui cũ
placitũ apd̾ meldis ue¬
bates atq potentes hõies
ad ꝯuentũ uocare ubi
tharanaram influit eo
sub obtentu. ut qr rex
defunctꝰ erat unaminit̾
tractarẽt de regni pace
atq utilitate. His aũ qͥ¬
ꝯuener̃ ꝑsuaserũt ut
in hoc regnũ ꝯuocarent.
⁊ eiꝰ largitione honores
quos hactenꝰ obtin̾e non
potu̾nt. sine ulla dubita¬
tione hr̃ent. Et miser̃
missos suos ad p̾dictum
ludoint̃ ⁊ ad uxorẽ eius
mandantes ut usq met¬
tis uenire accelerarẽt. ⁊

Expanded text:
ptus in bello apud Andrunacum et trans Rhenum ductus fuerat, obtinuit, coepit cogitare, qualiter talionem suis contrariis redderet, et Chuonradum Parisiaci comitem spe falsa de praecellenti potestate deludens et quaedam ingenia qualiter id exequi posset enarrans, sibi coniunxit. At antequam illi qui cum placitum apud Meldis bates atque potentes homines ad conventum vocare, ubi Thara Isaram influit, eo sub obtentu, ut quia rex defunctus erat, unanimiter tractarent de regni pace atque utilitate. His auersuaserunt, ut in hoc regno convocarent et eius largitione honores quos actenus obtinere non potuerunt sine ulla dubitatione haberent. Et miserunt nuncios suos ad praedictum Hludowicum et uxorem eius, mandantes, ut usque Mettis venire accelerarent, et
Abbreviated transcription (Latin):
heodicũ mediante
hugone abb̾e ꝯuentũ ẽ ut
boso comitatũ augustidu¬
abbatias qͣs boso in istis
tione acciperet.llo¬
orliuus dem̃q albas

Expanded text:
heodericum mediante Hugone abbate conventum est, ut Boso comitatum Augustoduabbatias quas Boso in istis tione acciperet. Gozlenus denique abbas,
Abbreviated transcription (Latin):
nno .uͦ. memoratoꝵ
regũ. iterũ ea q̃ suꝑi¬
orib anius apparuere
signa globi scilic ignei
in ꝑtib occidentis per
celum currẽtes instar
multitudinis astroꝵ.¬
heobertꝰ itaq ac theo¬
dericus cõceptã iam
truelẽ suũ rixã tandẽ
parturiũt ⁊ adnitẽte
auia brumchilde suꝑ
fluuiũ aruenna. nec
ꝓcul a doromello uico
cum eo p̾lio ꝯfligunt
Ibiq tanta strages ex
ex clotarii ꝑte fc̃a est
ut fluuꝰ ip̃e humanis

Expanded text:
nno V memoratum regum, iterum ea, quae superioribus annis, apparuere signa, globi scilicet ignei, in partibus occidentis per coelum currentes, instar multitudinis astroheodebertus itaque ac Theodoricus conceptam jam truelem suum rixam tandem parturiunt, et, adnitente avia Brunechilde, super fluvium Arvenna, nec procul a Doromello vico, cum eo praelio confligunt. Ibique tanta strages ex ex Clotarii parte, facta est, ut fluvius ipse humanis
Abbreviated transcription (Latin):
it. ad aquitaniã tͣnͣsitt
recidiua bella meditantẽ.
⁊ hunoldo quodã tyranno
auctore iamiamq in ar
idem hunoldꝰ ⁊ aquitani¬
am linq̃re. ⁊ fuge subsi¬
dio uitã delitescendo atq
oberrando ẜuare. His per¬
actis ⁊ reb tam publicis
quãq pͥuatis ꝓ oportuni¬
tate dispositis reliquit
hildegardam. nobilissimã
piissimãq reginã in iuil¬
la regia cuiꝰ uocabulum
est casmogilus. gemina
grauidã prole. ⁊ tnsiit
garõnam fluuiũ aquita¬
nͥum. quã regionẽ iamdu¬
dum in dedicionẽ suscepe¬
rat. lupo pͥncipe. se ⁊ sua

Expanded text:
it, ad Aquitaniam transiit, recidua bella meditantem, et Hunoldo quodam tyranno auctore, jam jamque in armidem Hunoldus et Aquitaniam linquere, et fugae subsidio vitam delitescendo atque oberrando servare. His peractis, et rebus tam publicis quam privatis pro opportunitate dispositis, reliquit Hildegardam nobilissimam piissimamque reginam in villa regia, cujus vocabulum est Cassinogilus, gemina gravidam prole, et transiit Garumnam fluvium Aquitanum: quam regionem jamdudum in deditionem susceperat, Lupo principe se et sua
Abbreviated transcription (Latin):
lassis de ꝯstantino¬
poli missa. pͥmo dal¬
matia. deinde ueneciã
appulit. Cũq ibi hiema¬
ret pars eiꝰ comiaclum
insulã accessit. cõmissoq
p̃lio ccͣ p̾sidiũ qd̾ in ea
dispositũ erat. uicta atq
fugata ueneciã recessit.
Dux aũt qui classi p̾erat
nõie paulus. cũ de pace
int̾ francos ⁊ grecos cõ¬
stituenda. qͣi s hoc eẽt
ĩunctũ apud pippinũ

Expanded text:
lassis de Constantinopoli missa primo Dalmatiam deinde Veneciam appulit, cumque ibi hiemaret, pars eius Comiaclum insulam accessit, commissoque proelio contra praesidium quod in ea dispositum erat, victa atque fugata Veneciam recessit. Dux autem qui classi praeerat, nomine Paulus, cum de pace inter Francos et Graecos constituenda, quasi sibi hoc esset iniunctum, apud
Abbreviated transcription (Latin):
sigeberto a mediomatͥcũ
que ⁊ metis cessit theod̾ici
patrui qͦndam subiecta do¬
manatui. Urbs famosa ⁊
inclita ac id̾o int̾ ceteras
urbes gallie. haud mediocͥ
semꝑ habita loco. de qua
quid in ueterũ repꝑimus
libris. paululũ int̾missa
re cepta in mediũ ꝓfera¬
mus. Cũ gens uuandaloꝵ
iunctis sͥ sueuis ⁊ alanis
gallias depopulatum ire
destinauiss. Crdco rege
ip̃oꝵ a matre sua q̃renti
quid faciendo magni no¬
men optin̾et.Illa ad eum.
Si inquit fili famosus ĩ
orbe ẽẽ cupis. magnarũ
edificia ediũ a maiorib
exstructa destrue.Egregi¬
asq urbes destruẽs eoꝵ
incolas gladio extĩgue.
Neq enĩ meliora pͥorib
potes ꝯdere habitacula. aut
bellando nõis tui głam
ampliꝰ ꝓpagare. Cuiꝰ ille

Expanded text:
Sigeberto autem Mediomatricum, quae et Metis, cessit, Theodorici patrui quondam subjecta dominatui. Urbs famosa et inclyta, ac ideo inter caeteras urbes Galliae haud mediocri semper habita loco. De qua quid in veterum reperimus libris, paululum intermissa re coepta, in medium proferamus. Cum gens Vandalorum junctis sibi Suevis et Alanis Gallias depopulatum ire destinavisset, Chroco rege ipsorum a matre sua quaerenti quid faciendo Magni nomen obtineret, illa ad eum: « Si, inquit, fili, famosus in orbe esse cupis, magnarum aedificia aedium a majoribus exstructa destrue egregiasque urbes destruens eorum incolas gladio exstingue. Neque enim meliora prioribus potes condere habitacula aut bellando nominis tui gloriam amplius propagare. » Cujus ille
Abbreviated transcription (Latin):
re humano sollẽpnit᷑
ordinauer domnũ leo¬
thericũ in sede põtifica¬
li. ut p̾esset eccłie seno¬
nensi.
ricꝰ dux burgũdie
sine filiis. Rebellauer̃q
burgũdiones ccͣ regẽ
Rob̾tũ. nolẽtes eũ reci¬
ꝑe. Ing̾ssus itaq lan¬
dricꝰ cõmes antissiodoꝵ

Expanded text:
re humano, sollempniter ordinaverunt donnum Leothericum in sede pontificali, ut preesset ecclesiae Senonensi. ricus dux Burgundiae sine filiis. Rebellaveruntque Burgundiones contra regem Robertum, nolentes eum recipere. Ingressus itaque Landricus comes Autiss
Abbreviated transcription (Latin):
quitanca ꝓuĩcia obli¬
quo cursu ligeris flu¬
minis. qui ex płima ꝑte
t̾minꝰ eiꝰ est. in orbẽ agit᷑
hec acircio occeanũ qui
aqͥtanicꝰ sinus drͣ. ab occa¬
su hispamas ht̃. a septen¬
tͥone. ⁊ oriente lugdunẽ¬
sem. ab euro ⁊ meridie
narbonensẽ ꝓiuntiam
Icontingit.

Expanded text:
QVITANICA PROVINCIA obliquo cursu Ligeris fluminis, qui ex plurima parte terminus eius est, in orbem agitur. haec a circio oceanum qui Aquitanicus sinus dicitur, ab occasu Hispanias habet, a septentrione et oriente Lugdunensem, ab euro et meridie Narbonensem prouinciam contingit.
Abbreviated transcription (Latin):
cepit regendã. Cuiꝰ tp̃ri¬
b sepedcũs rex głosus
clodonens direxit adbi
petͥ limina hortatu sũ¬
mi p̾sulis Remigii regie
dignitatis. aureã coro¬
nã gẽmis p̾ciosissimis
insignitã. Quo fc̃o pa

Expanded text:
cepit regendam. Cujus temporibus saepe dictus rex, gloriosus Clodoveus, direxit ad beati Petri limina, hortatu summi praesulis Remigii, regiae dignitatis auream coronam gemmis pretiosissimis insignitam. Quo facto pa
Abbreviated transcription (Latin):
dimisit.
udouitꝰ imꝑator ita¬
lie incapua residens
mortuo iã lamb̾to caluo.
⁊ ꝑuẽto patͥcio imꝑatoris
grecoꝵ cũ hoste ĩ ciutate
q̃ hydrontus dr̃ in auxili¬
um bñuentoꝵ qͥ censum
qd̃ imꝑatoris frãtie eate¬
nus dabant. illi ꝑsolut᷑os
se ꝓmittebant qm̃ alit̾
ad elgisũ obtin̾e nõ pot̾at
mandauit apłico Ioh̃i cõ¬
patri adelgisi ut ad eũ
apud capuã ueniret. ⁊
Sͥ adelgifũ reꝯciliaret.
Uolens ostentare qͣi int̾¬
cedente bĩ petͥ iucario ip¬
sum adelgisũ recipet. de
illis ꝑtib rediturꝰ eẽt añ¬

Expanded text:
dimisit. udowicus imperator Italiae in Capua residens, mortuo iam Landberto Calvo, et pervento patricio imperatoris Grecorum cum hoste in civitate quae Hydrontus dicitur in auxilium Beneventanorum, qui censum quod imperatoribus Franciae eatenus dabant illi persoluturos se promittebant, quoniam aliter Adalgisum obtinere non poterat, mandavit apostolico Iohanni, compatri Adalgisi, ut ad eum apud Campaniam veniret et sibi Adalgisum reconciliaret, volens ostentare, quasi intercedente beati Petri vicario ipsum Adalgisum reciperet, de illis partibus rediturus esset, ant
Abbreviated transcription (Latin):
Questione habita ĩue¬
nit᷑ sacculꝰ. recipit eũ
ut ꝑegͥnus mun̾a pu¬
elle offert de nuptiis ĩa
securꝰ. Nam illa uͥ detho¬
ri copła audiuit. legato
in ħ u̾ba respondit. Nõ
ẽ inquit fas xͥane mu¬
lieri paganũ sortiri ma¬
ritũ. S si hoc cũctoꝵ p̾or¬
dinauit ꝯditor d̾s. ut il¬
le ꝑ me creatorẽ agnos¬
cat suũ: petita ñ ab nuo.
qͥnĩmo oĩpotẽtis fiat
dñi iussio. Illo dicẽte re¬
gẽ eiꝰ desid̾io ꝑ oĩa assen¬
sum p̾biturũ. Rogat il¬
la ut secretũ apnd se h
u̾bum teneat. ne patru¬
us aliquo illud pacto ꝑ¬
sentiscat. Qui fidẽ dans

Expanded text:
Quaestione habita invenitur sacculus, recipit eum ut peregrinus, munera puellae offert, de nuptiis jam securus. Nam illa, ubi de tori copula audivit, legato in haec verba respondit: « Non est, inquit, fas Christianae mulieri paganum sortiri maritum. Sed si hoc cunctorum praeordinavit conditor Deus, ut ille per me Creatorem agnoscat suum, petita non abnuo, quinimo omnipotentis fiat Domini jussio. » Illo dicente regem ejus desiderio per omnia assensum praebiturum, rogat illa ut secretum apud se hoc verbum teneat, ne patruus aliquo illud pacto persentiscat. Qui fidem dans
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑib cõstantinus
augustus qui ⁊ cõstans
dictus est. longobardos
italia pellere cupiens
tnͣsmeato adriatico ma¬
ri boneuentũ obsedit.
uñ subito aduentu õri

Expanded text:
temporibus Constantinus Augustus, qui et Constans dictus est, Longobardos Italia pellere cupiens, transmeato Adriatico mari, Beneventum obsedit. Unde subito adventu Gri
Abbreviated transcription (Latin):
dentes aquatũ a lesione
defendit hostiũ. Circũ¬
uentis gͥ memoratꝰ uir
eiusdẽ urbis ĩcolis. ut
bona sua intra muros
ꝓpt̾ aduentantẽ recon¬
derent exͥxitũ. dum illi
eiꝰ monitis paruissent
hac eos fraude decepit.
Confingens enĩ hostes
iam in ꝓximo ẽẽ ita eos
affatur. En inquit ini¬
mici egredimini ad re¬
sistendũ eis. Quib di¬
gressis expulso etiam
antistite post eos clau¬
sit portas. seq ad repug¬
nandũ cũ satellitib pa¬
rat. Quã ceca mens ho¬
minũ ignara futuri.
qui simili ordine ipsum
expulsũ mortalib ostẽdit.
ab urbe quo magno cap¬
tos cum p̾cio eos qͥ pelle¬
bant᷑ uellet uidere re¬
ceptos. reiectis his qui
ꝑutabant᷑ fidissimi.

Expanded text:
dentes aquarum a laesione defendat hostium. Circumventis igitur, memoratus vir, ejusdem urbis incolis, ut bona sua intra muros propter adventantem reconderent exercitum, dum illi ejus monitis paruissent, hac eos fraude decepit. Confingens enim hostes jam in proximo esse, ita eos affatur: « En, inimici, egredimini ad resistendum eis. » Quibus digressis, expulso etiam antistite, post eos clausit portas seque ad repugnandum cum satellitibus parat. Quam caeca mens hominum ignara futuri! s videlicet qui simili ordine ipsum expulsum mortalibus ostendit ab urbe quo, magno emptos pretio, eos qui pellebantur vellet videre receptos, rejectis his qui putabantur fidissimi.
Abbreviated transcription (Latin):
thũ rediit. ⁊ reũtente lu¬
douico ab obsidione sar¬
racenoꝵ de partib bene¬
uẽtanis. idẽ sarraceni
de baira egrediẽtes. ⁊ ho¬
stem ludouici pꝰ tergũ
seqñtes plusꝙͣ duo mi¬
lia caballos ip̃iꝰ hostis pre¬
dati sunt. ⁊ cũ eisd̾ cabel¬
lis duos exseip̃os ordinã¬
tes cuneos. ad ecc̃am scĩ
michaelis ĩ mõte garga¬
no ꝑrexerũt. ⁊ cłicos s¬

Expanded text:
thum rediit, et revertente Hludowico ab obsidione Sarracenorum de partibus Beneventanis, iidem Sarraceni de Baira egredientes, et hostem Hludowici post tergum sequentes, plus quam duo millia caballorum ipsius hostis praedati sunt, et cum eisdem caballis duos ex se ipsis ordinantes cuneos, ad ecclesiam sancti Michaelis in monte Gargano perrexerunt, et clericos
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hende interet᷑ culmi¬
na uite. S huiꝰ uoti ne
ꝯpos fieret. obice̾ se p̾¬
buit refragatõ patris.
uł pociꝰ diuine nutꝰ uo¬
luntatis. que tante pie¬
tatis iuirũ noluit sub
sue cura solius salutis
delitesc̾e. s pociꝰ ꝑ eum
⁊ sub eo multoꝵ salutẽ
adolescere. Et quidẽ ml¬
ta ut dcm̃ est ab eo st̃
in eiꝰ dicione reparata
s p̾cipue hec. monast̾i¬
um scĩ fileb̾ti. mona¬
stium sc̃i florentii. mo¬
nast̾iũ karroffi. Mona¬
st̾iũ concas. Monast̾i̾ũ
scĩ maxentii. Ilonast̾ĩ¬
um mãnete. Monast̾iũ¬
sc̃i magni loci. Monast̾i¬
um imuisciacũ. Monasti¬
um sc̃i sauini. Monasti

Expanded text:
hendere niteretur culmina vitae. Sed huius voti ne compos fieret, obicem se praebuit refragatio patris vel potius divine nutus voluntatis, que tante pietatis virum noluit sub suae cura solius salutis delitescere, sed potius per eum et sub eo multorum salutem adolescere. Et quidem multa, ut dictum est, ab eo sunt in eius ditione reparata,sed praecipue haec: monasterium sancti Filiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Carroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magni–Loci, monasterium Musciacum, monasterium sancti Sauini, monast
Abbreviated transcription (Latin):
uuarnarii ĩuenti ac in
tabula cera lita tͣnͣscͥpti
eisdẽ sunt ostensi. Qb
ille uisis ꝑicłm sͥ ĩmine¬
re ꝓpendens mortis col¬
ligere se se ac p̾parare
aĩo cepit. quo pacto the¬
od̾ici filiis deletis. regñ
clothario una secũ ꝯtra¬
deret. Primo itaq na¬
tiones ad qͣs ad supple¬
m̃tum belli accersiẽdas
directꝰ fu̾at ab eis alie¬
nauit. Deinde cũ bru¬
nechilde ac Sigeb̾to bur¬
gundiã ingressus uni¬
u̾sos pͥmates simul cũ
põtificib ip̃ius gentis
in suã deduxit smam
secretd apd̾ eos huiꝰ rei
usus u̾bo. Et qr õs suꝑ¬
biam brunechildis sime
⁊ crudelitatẽ exosam
habebant se uolũtati eiꝰ
polliciti st̃. nõ defuturos
Hiis ita patratis nũtios

Expanded text:
arnarii inventi, ac in tabula cera lita transcripti, eidem sunt ostensi. Quibus ille visis, periculum sibi imminere perpendens mortis, colligere sese ac praeparare animo coepit quo pacto Theodorici filiis deletis, regnum Clotario una secum contraderet. Primo itaque nationes, ad quas ad supplementum belli accersiendas directus fuerat ab eis alienavit. Deinde cum Brunechilde ac Sigeberto Burgundiam ingressus, universos primates, simul cum pontificibus ipsius gentis, in suam deduxit sententiam, secreto apud eos hujus rei usus verbo. Et quia omnes superbiam Brunechildis simul et crudelitatem exosam habebant, se voluntati ejus polliciti sunt non defuturos. His itaque patratis, nuntios
Abbreviated transcription (Latin):
uoluto anno pippinꝰ
diẽ obiit. maximum
austrasiis relinquens lu¬
ctum. causa mortis sue
gen̾atũ. eo qd̃ ꝓpt̾ animi
mansuetudinẽ ⁊ iustĩe
ẜuatã equitatẽ ab uni¬
u̾sis dilig̾et᷑. Cuiꝰ filius
Grimoaldꝰ strenuus ad¬
mod̾ iuuenis. ꝓpt̾ egre¬
gii pris merita ppło si¬
mul ⁊ pͥncipib ualde e¬
rat carus. At u̾o qͥdã
otto berone genitꝰ patre.
sperabat se comitẽ pala¬
tii fi posse. eo ꝙ bauilus
fu̾at regis sigeb̾ti. in eiꝰ
ten̾a etate. Iccirco gͥmo
aldum dum paulatim
despic̾e. nec iam odiũ
adu̾sus eũ ꝯceptũ ue

Expanded text:
oluto anno Pippinus diem obiit, maximum Austrasiis relinquens luctum causa mortis suae generatum, eo quod, propter animi mansuetudinem et justitiae servatam aequitatem, ab universis diligeretur. Cujus filius Grimoaldus, strenuus admodum juvenis, propter egregia patris merita, populo simul et principibus valde erat charus. At vero Otto quidem, Berone genitus patre, sperabat se comitem palatii fieri posse, eo quod bajulus fuerat regis Sigeberti in ejus tenera aetate. Idcirco dum Grimoaldum paulatim despicere, nec jam odium adversus eum conceptum ve
Abbreviated transcription (Latin):
expulsione offensũ. Du¬
rũ certe iudico uniꝰ ñ pꝰse
perpeti lutͣiam ⁊ tantoꝵ
ꝑfre nobiliũ ꝑditionem
ciuiũ. hiis illi animati
u̾bis simł ⁊ atrocitate
fc̃i ꝑmoti. quo pͥmores
regni pessũdari uide¬
bant. Uuinemado dyxe¬
runt. Penitet nos ĩiu¬
riaꝵ ꝓpͥo regi illatarũ.¬
coꝵ ꝑsentiscens studia.
fidelẽ ꝑ puerũ dimidiũ
ei dirigit aureũ. cuiꝰ par¬
tẽ mediã abeunti ded̾at
insignũ. legatoq hec
illi dic̾e uissit. Reũtere
iã nc̃ ut desid̾atus dñs
ac ut felix ut̾e regno
tuo. Qua legatõe child̾i¬
cus accepta: ouans patͥ¬
am reppetit. ⁊ e medio

Expanded text:
expulsione offensum. Durum certe judico unius non posse perpeti luxuriam, et tantorum perferre nobilium perditionem civium. » His illi animati verbis, simul et atrocitate facti permoti quo primores regni pessundari videbant, Winomado dixerunt: « Poenitet nos injuriarum proprio regi illataruncorum persentiscens studia, fidelem per puerum dimidium ei dirigit aureum, cujus partem mediam abeunti dederat in signum. Legatoque haec illi dicere jussit: « Revertere jam nunc, ut desideratus dominus, ac ut felix utere regno tuo. » Qua legatione Childericus accepta ovans patriam repetit, et e medio
Abbreviated transcription (Latin):
e deunte anni cõgruo
tp̃r cõuentu in niuer¬
nis habito. ⁊ cõtractis
undiq copiis rex pippinꝰ
aqͥtaniã repetit. ⁊ om̃ia
que extra munitiones
erant fro ⁊ igni deppła¬
tis usq ad cadurciã oppi¬
dum accessit. Inde cũ in¬
tegro ex̾citu ĩn franciã
se recepturꝰ ꝑ lemouicã
ingredit᷑. de qua expedi¬
cione tassilo baioarie dux
egͥtudine ꝑ dolum simu¬
lata patriã reu̾sus est.
firmatoq ad defectõẽm
aĩo ad regis se cõspectũ
ult̾ius uenturũ abuira

Expanded text:
edeunte anni congruo tempore, conventu in Nivernis habito, et contractis undique copiis, rex Pippinus Aquitaniam repetit, et omnia quae extra munitiones erant ferro et igni depopulatus, usque ad Cadurciam opidum accessit. Inde cum integro exercitu in Franciam se recepturus, per Lemovicam regreditur. De qua expeditione Tassilo Baioariae dux, aegritudine per dolum simulata, patriam reversus est, firmatoque ad defectionem animo, ad regis conspectum ulterius se venturum abiura
Abbreviated transcription (Latin):
stis. precipiente rege tan¬
ta sustinint flagella. ut
etiam si ereus foret mira¬
culum tñ spectantib pre¬
beret. tanta paciens tor¬
m̃ta. U̾m a capitali sup

Expanded text:
stis, praecipiente rege tanta sustinuit flagella ut, etiamsi aereus foret, miraculum tamen spectantibus praeberet tanta patiens tormenta. Verum a capitali sup
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ capillũ pͥmus ad ton¬
det. ac pat̾ illi sp̃ualis
exist̾et. Qd̃ ille gratissi¬
me ꝯplens. multis di¬
tatũ inun̾ib genitori
natũ remisit. Qua de
sepulcͥ. cum uinculis scĩ
lis auditũ aut insum
memorato pͥncipi desti¬

Expanded text:
jus capillum primus attonderet, ac Pater illi spiritalis exsisteret: quod ille gratantissime complens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit . Qua de sepulcri cum vinculis sanctlis auditis, aut visis memorato principi desti
Abbreviated transcription (Latin):
ac romanũ cõsultum
sanciret. Predictꝰ itaq
pͥnceps mirifico magni¬
ficoq honore ip̃am legati¬
onem suscepit. ⁊ mum̾a
p̾ciosa contulit. atq mag¬

Expanded text:
 Romano consulto sanciret. Ipse itaque princeps mirifico atque magnifico honore ipsam legationem recepit, munera praetiosa contulit atq
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit aũt illo ĩ¬
tẽpore infinib aqͥta¬
noꝵ cͥcunquaq firmissi¬
mam tutelam. Nam ci¬
utatẽ ausonã. castrũ car¬
donã. castaserrã. ⁊ reliqͣ
opida olim deserta mu¬
niuit. habitari fecit et
buriello comiti cũ cõ¬
gruis auxiliis tuenda cõ

Expanded text:
dinavit autem illo tempore in finibus Aquitanorum circumquaque firmissimam tutelam. Nam civitatem Ausonam, castrum Cardonam, Castamserram, et reliqua oppida olim deserta, munivit, habitari fecit, et Burrello comiti cum congruis auxiliis tuenda co
Abbreviated transcription (Latin):
q deleamꝰ salutẽ. Nich
est qd timeamꝰ si uere
peniteamus. quasi passu¬
ri grauia. qui ꝑtulimus
grauissima. Quid enĩ
pati potest grauꝰ ꝙͣ ut
amittamꝰ qd̃ est carius.
Quid u̾o nob̾ pot̾it esse
dulcius. ꝙͣ natoꝵ affectꝰ.
Quib porro ꝑ tot annoꝵ
curricula partos reser¬
uamus thesauros quos
illius euangłici ĩcurramꝰ
snĩam diuitis. qui inno¬
uando horrea ⁊ ꝯgregan¬
do multa accepit respõ¬
sum. non se iusurũ di¬
em crastinũ. nec suaꝵ
cogniturũ heredẽ uerũ¬
Gz ꝓpicius iam põt esse
qui iũdicauit. ⁊ mitior
ꝙͣ si non uindicass. hiꝰ¬
modi orõnem cͥꝯferens
fredegundis regina tnͣs¬
duxit chilꝑicum a furo¬
re animi. atq intentio¬
nem eiꝰ a deo emolliuit
ut libellos quib nefan¬
da ꝯtinebat᷑ lex. manu
ꝓpͥa uoracib traderet i¬
flãmis. Quib ꝑactis¬

Expanded text:
 deleamus salutem. Nihil est quod timeamus, si vere poeniteamus, quasi passuri gravia, qui pertulimus gravissima. Quid enim pati potest gravius quam ut amittatur quod est charius? Quid vero nobis poterit esse dulcius quam natorum affectus? Quibus porro per tot annorum curricula partos reservamus thesauros, si pillius evangelici incurramus sententiam divitis qui, innovando horrea et congregando multa, accepit responsum se non visurum diem crastinum nec suarum cogniturum haeredem rerupitius iam potest esse qui uindicauit et mitior, quam si non uindicasset. modi orationem circumferens Fredegundis regina, transduxit Chilpericum regem a furore animi, atque intentionem ejus adeo emollivit, ut libellos quibus nefanda continebatur lex, manu propria voracibus traderet flammis. Quibus peractis
Abbreviated transcription (Latin):
torio scõꝵ dionisii ac so¬
cioꝵ eius martirũ est
humatũ. Nec longum
liis suꝑiꝰ nõiatus clodo¬
bertus morti cepit ẽẽ ꝓ¬
ximꝰ. Const̾nata mater
anxiis gemitib languẽ¬
tis filii ad basilicã sãcti
medardi suessionis eũ
defert. Ubiut̾q parãns
uotis. aureis donis sciho¬
nerarũt sepulcrũ. Sed
aduemiente nocte eger
ultimũ exalauit sp̃m.
Cuiꝰ funꝰ p̾fate urbis ppłs
pulla ueste cͥhamictus.
cũ maximoluctu ad ec¬
clesiam scõꝵ crispim et
crispinani est ꝓsecutꝰ.
Quo in loco p̾dictus regis
filius tumulariã est ad¬
eptus sepulturã. Sequẽ¬
ti abhinc anno alius ex
filiis chilꝑici theodericꝰ
nõĩe t̾minũ sortitus est

Expanded text:
Dionysii ac sociorum ejus martyrum est humatum. Nec longum filiis superius nominatus Clodobertus, morti coepit esse proximus. Consternata mater anxiis gemitibus languentis filii, ad basilicam Sancti Medardi Suessionis eum defert. Ubi uterque parens votis, aureis donis sancti honorarunt sepulcrum. Sed adveniente nocte, aeger, ultimum exhalavit spiritum. Cujus funus praefatae urbis populus, pulla veste circumamictus, cum maximo luctu ad ecclesiam Sanctorum Crispini et Crispiniani est prosecutus. Quo in loco praedictus regis filius tumulariam est sepulturam adeptus. Sequenti abhinc anno alius ex filiis Chilperici, Theodericus nomine, terminum sortitus est
Abbreviated transcription (Latin):
giam ꝓlem. ac si auisce¬
rib tnͣsiens pat̾nis in fi¬
lioꝵ m̃bris hereditariam
uideret᷑ uelle sͥ umdicare
sedem. Tandẽ fredegũdis
cuiꝰ tociens dolor lat̾a tor¬
quebat p̾cordia: quotiẽs
se mimortua natoꝵ ꝯtẽ¬
plabat᷑ corꝑa. pͥstine feri¬
tatis oblita. humani in¬
duit ꝯpassionẽ animi adi¬
ciensq regem huiꝰ modi
apud eam habuit ẜmonẽ.
Beneficiis in quid diuinis
nos met miuir bñ fc̃is
respond̾e ꝯuenit. qͦs suꝑ¬
na ñ punit clementia. tã¬
to tp̃r ꝑseuerantes ĩ ma¬
licia. Neq enĩ flagella oĩ¬
potentis dei sustinuimꝰ
quasi rei. S in uirga filioꝵ
eruditi ꝓpħicum illud di¬
ctum in nob̾ sumꝰ ꝯperti
qr flagellat dñs omnem
filiũ quẽ recipit. Ecce nos
sepe uexati calamitatib
insuꝑ filioꝵ amplexus
amittimꝰ gͣtissimos qͦs
lacrime uiduaꝵ ⁊orpha¬
noꝵ a nob̾ ĩuiste oppres¬
soꝵ morti reddid̾e ꝓxi¬
mos. Peniteat nos tan
imploremꝰ fore maliciã.

Expanded text:
giam prolem ac si a visceribus transiens paternis, in filiorum membris haereditariam videretur velle sibi vindicare sedem. Tandem Fredegundis, cujus toties dolor lacera torquebat praecordia, quoties semimortua natorum contemplabatur corpora, pristinae feritatis oblita, humani induit compassionem animi; adiensque regem, hujusmodi apud eum habuit sermonem; « Beneficiis, inquit, divinis nosmet, mi vir, benefactis respondere convenit, quos superna non punit clementia, tanto tempore perseverantes in malitia. Neque enim flagella omnipotentis Dei sustinuimus, quasi rei, sed in virga filiorum eruditi, propheticum illud dictum in nobis sumus experti: Quia flagellat Dominus omnem filium quem recipit . Ecce namque saepe vexati calamitatibus, insuper filiorum amplexus amittimus eratissimos, quos lacrymae viduarum et orphanorum, a nobis injuste oppressorum, morti reddidere proximos. Poeniteat nos tandimploremus fore malitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
iusto in sac̃dotem dñi cõ¬
moueat᷑. ⁊ ado ĩnocentiũ
ultore grauiꝰ pumatur.
Illis qͦ nec ad ista respon¬
dentib subiũxit antistes.
Cauenda nob scĩssimi pa
dicente ad impiũ morte
morieris. ñ ãnũciai̾is ei
sanguinẽ eiꝰ de manu
tua requiram. Nos itaq
qui speculatores in domo
dei sumꝰ positi. nõn ne¬
gligamꝰ regi pericła sua
ostend̾e. ⁊ si necesse sit
exemplũ ad resipiscend̃
ꝓuocet᷑ qualit̾ maximꝰ
imꝑator beatũ martinũ
impiis cõicare ꝯpellens
imꝑio pulsus sit. uł clo¬
domirꝰ sacerdoti auito nõ

Expanded text:
justo in sacerdotem Domini commoveatur et a Deo, innocentium ultore, gravius puniatur. » Illis quoque nec ad ista respondentibus, subjunxit antistes: « Cavenda nobis, sanctissimi Patdicente ad impium: Morte morieris, non annuntiaveris ei, sanguinem ejus de manu tua requiram . Nos itaque, qui speculatores in domo Dei sumus positi, non negligamus regi pericula ostendere sua, et, si necesse sit, exemplis ad resipiscendum provocetur, qualiter Maximus imperator, beatum Martinum impiis communicare compellens, imperio pulsus sit, vel Clodomirus, sacerdoti Avito no
Abbreviated transcription (Latin):
uaret ea ad subeunda
ꝓpetui ignis incendia
ñ destitit implorare.
Rediens porro p̾fectus
a scĩs solitariis ĩꝑatori
nũtiauit dicẽs. qr ĩco¬
dix̾unt mͥ. qd̾ humili¬
tatis tue p̾ces exaudi¬
ens d̾s sempit̾na quid̃
men huiꝰ tẽporalis ho¬
norẽ quo frueris imꝑii
cũ magna a te aufret
ignominia. Gaiusus
est imꝑator qr ⁊ si trã¬
sitoria non effugeret
rata iustis p̾mia. Nam
luit uissione ꝯsolari
dignatõ. Quadã nocte
alto dep̾ssus sopore ui¬
dit se enee saluatoris
imagini que añ fores
palatii posita erat asist̾e
⁊ uox ex ip̃o ĩcarnati u̾bi
karact̾e audita ẽ dicẽs.

Expanded text:
aret ea ad subeunda perpetui ignis incendia, non destitit implorare. Rediens porro praefectus a sanctis solitariis, imperatori nunciavit dicens: « Incodixerunt mihi quod humilitatis tuae preces exaudiens Deus, sempiterna quidem men hujus temporalis honorem, quo frueris, imperii, cum magna a te auferret ignominia. » Gavisus est imperator quia, etsi transitoria non effugeret rata justis praemia. Ac erna visione consolari dignatio. Quadam nocte, alto depressus sopore, vidit se aeneae Salvatoris imagini, quae ante fores palatii posita erat, assistere, et vox ex ipso incarnati Verbi charactere audita est, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
aistulfus rex longo¬
bardoꝵ quãꝙͣ anño
suꝑiore obsides dediss
⁊ de reddenda sce roma¬
ne ecc̃e iusticra. tam
se ꝙͣ obtimates suos
uire iurando obstruxis¬
set. nichil de ꝓmissis
oꝑe cõpleuit. Propter
hoc pippinꝰ rex iterum
cum ex̾citu italiã in¬
trauit. ⁊ haistubfum
in papia cuitate se in¬
cludentẽ obsedit. ⁊ ob¬
sidione ad implecionẽ
ꝓmissoꝵ suoꝵ cõpulit.
redditãq sͥ rauennã
exarchatũ ad rauennã
actis in galliam ẽ reu̾sus.

Expanded text:
istulfus rex Langobardorum, quamquam anno superiore obsides dedisset, et de reddenda sanctae Romanae ecclesiae iustitia tam se quam optimates suos iureiurando obstrinxisset, nihil de promissis opere complevit. Propter hoc Pippinus rex iterum cum exercitu Italiam intravit, et Heistulfum in Papia civitate se includentem obsedit, et obsidione ad impletionem promissorum suorum conpulit. Redditamque sibi Ravennam exarchatum ad Ravennam actis, in Galliam rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
crii cũ dagobtus rem
sũmã in austria strenue
gub̾naret. ⁊ quendã Rodo¬
aldum maiorib apd̃ au¬
strasios clarũ adhortante
beatissimo arnulfo põti¬
fice ac pippino maiore do¬
mus honorib extulisset
cepit isdẽ uir mutata in¬
in se regis ꝓuocare. Nam
direptõi reꝵ studens alie

Expanded text:
I, cum Dagobertus rei summam in Austria strenue gubernaret, et quemdam Rodoaldum majoribus apud Austrasios clarum, adhortante beatissimo Arnulfo pontifice ac Pipino majore domus, honoribus extulisset, coepit idem vir, mutata inin se regis provocare. Nam direptioni rerum studens alie
Abbreviated transcription (Latin):
Unc uigilius diaconꝰ qͥ
apd̃ ꝯstãtinopolĩ erat
apocrisariꝰ aĩadu̾tit displi¬
cere augusto simul ⁊ augu¬
ste dãpnatõem antimi pa¬
tͥarche ꝯstãtinopolitam.
parare grãm ꝑ suasit au¬
guste ut mitt̾et ad silue¬
riũ pontificẽ lr̃as hoc mͦ.
scͥptas. Aut ad nos inquit
ne pigͥteris uenire. aut
certe scͥptis tuis reuoca an¬
timũ in locũ suũ. Quib
beatus silueriꝰ ꝑlectis in¬
trici rescͥpsit. Lic hec cã
finẽ tp̃rali mee inferat
uite. Ego tñ augusta dña
rẽ hanc nũꝙͣ faciem ut

Expanded text:
unc Vigilius diaconus, qui apud Constantinopolim erat apocrisiarius, animadvertit displicere Augusto et Augustae damnationem Anthimi patriarchae Constantinopolitani, parare gratiam, persuasit Augustae ut mitteret ad Silverium pontificem litteras hoc modo scriptas. « Aut ad nos, inquit, ne pigriteris venire, aut certe scriptis tuis revoca Anthimum in locum suum. » Quibus beatus Silverius perlectis intrici rescripsit: « Licet haec causa finem temporali meae inferat vitae, ego tamen, Augusta domina, rem hanc nunquam faciam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gatis illuc missis qui ea
que indigebãt correptõe
in meliorẽ cõpon̾ent sta¬
tum. his ꝑactis ⁊ iã filiis
nali uenatõe ꝑacta mis¬
sa scĩ martini aqͥsgrani
lem sollẽpnitatẽ iuxͣ morẽ
debitũ. ⁊ sͥ semꝑ familia¬
rissimũ ibid̃ celebeauit.

Expanded text:
gatis illuc missis, qui ea gatis illuc missis, qui ea que indigebant correctione, in meliorem componerent statum. His peractis, etiam filiis nali venatione peracta, missa sancti Martini Aquisgrani lem sollempnitatem iuxta morem debitum et sibi semper familiarissimum ibidem celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
ordinat᷑ ꝯsilii. quib cõ¬
moneret᷑ pippmꝰ ⁊ sui
cũ qͣnto sui ꝑicło resec¬
desiasticas ꝑuaserĩt. Que
res ꝓperũ suscepit exitũ
Nam pippmnꝰ monita pii
ruit. ⁊ oĩa inuasa resti
to ĩꝑator in pagolug¬
dunensi hũit tp̃r estuio
in loco qui uocat᷑ strami¬
acus cũ pippino ⁊ ludo¬
uico filiis. Nam qd̾ lotha¬
rius ñ affuit iualẽtia
egͥtudinis supͣdc̃e obstitit.
In quo causã ecc̃aꝵ lug¬
dunensis atq uiennẽsis
uacantiũ uẽtilari fecit.
eo qd̵ ep̃i dudũ illaꝵ ago¬
hardꝰ qui uissus ad rõnẽ
nõ uen̾at reddendã. ber¬
nard̃ aũ uennẽsis affu¬
erat quid̃. s rursus fu¬
gam iniecat. S hec quid̃
res ĩperfecta remansit
cã gothoꝵ ibid̾ uẽtilata
ẽ. quoꝵ alii ꝑtib berhar¬
di fauebãt. alii aũ fauo¬
re ducebant᷑ beringarii
huronici. qͦndã comitis fi¬
lii. S beringario ĩ mat᷑a
morte p̾repto apd̃ berhar¬
dum potestas septimanie
ꝙͣ maxima remãsit. le¬

Expanded text:
 quibus commoneretur Pippinus et sui cum quanto periculo res ecclesiasticas pervaserint. Quae res prosperum suscepit exitum. Nam Pippinus monita pii ruit, et omnia invasa restiterator in pago Lugdunensi habuit, tempore aestivo, in loco qui vocatur Stramiacus, cum Pippino et Ludovico filiis. Nam quod Lotharius non adfuit, invalentia aegritudinis supra dictae obfuit. In quo causam ecclesiarum Lugdunensis atque Viennensis vacantium ventilari fecit, eo quod episcopi dudum illarum, Agobardus quidem jussus ad rationem non venerit reddendam; Bernardus autem Viennensis adfuerit quidem, sed rursus fugam inierit. Sed haec quidem res imperfecta remansit, causa Gothorum ibidem ventilata est, quorum alii partibus Berhardi favebant, alii autem favore ducebantur Beringarii Hunroci quondam comitis filii; sed Beringario immatura morte praerepto, apud Berhardum potestas Septimanię quam maxima remansit, le
Abbreviated transcription (Latin):
cõuenit. In quo cũ de aliis
utilitatib ecc̃e necessariis
tũ p̾cipue de his reb que¬
stum ẽ. quas pippinꝰ ⁊ sui
młtis intuler̃ ecc̃iis. Nã¬

Expanded text:
convenit; in quo cum de aliis utilitatibus ecclesię necessariis, tum praecipue de his rebus questum est, quas Pippinus et sui intulerunt ecclesiis.
Abbreviated transcription (Latin):
Aterea imꝑator ka¬
rolus ꝯsiderãs suũ
in senectute ad clinem
deuexũ. ⁊ uerẽs ne for¬
te subtractꝰ reb huma¬
nis ꝯfusũ relinq̃ret reg¬
num. qd̃ erat deo douã¬
te nobilit̾ ordinatũ. sci¬
licet ne aut ex t̾nis qͣte¬
retꝰ ꝓcellis. aut in testi

Expanded text:
nterea imperator Karolus considerans suum in senectute adclinem devexum, et verens ne forte subtractus rebus humanis confusum relinqueret regnum, quod erat Deo donante nobiliter ordinatum, scilicet ne aut externis quateretur procellis aut intesti
Abbreviated transcription (Latin):
celum nocte cacurrẽs
media late mũdũ luce
lustrauit clara.
olũpna etiã ignis ce¬
lo pendere uisa est
cui suppõita erat stella
magna qd̃ estimabant
homines interitus gun¬
doaldi ẽẽ inuiicia. cum
⁊ t̾ra tremeret ac alia mł¬
ta parerent signa.

Expanded text:
elum nocte currens media, late mundum luce lustravit clara. Columna etiam ignis colo pendere est visa, cui superposita erat stella magna. Quae aestimabant homines interitus Gundoaldi esse indicia, cum terra tremeret ac alia multa parerent signa.
Abbreviated transcription (Latin):
romã ire p̾cepit. Ip̃e u̾o
reliquũ etatis tempꝰ ĩ
pago uuarmacense. ac
deinde in arduenna trã¬
siens ꝑacta autũnali ue¬
natõe ad kł. noub̾. sicut
ꝯdix̾at cõpendiũ uenit.
legati romã uenientes
rei geste certitudinẽ
assequi ñ potuerũt. qr
paschalis pontifex ⁊ se
ab hiꝰ fc̃i ꝯmunione cũ
magno ep̃oꝵ nu̾o iureiu¬
rando purificauit ⁊ int̾¬
fectores p̾dc̃oꝵ hominũ
qr de familia scĩ petri erãt
sũmopere defendẽs. mor¬
tuos uelut maiestatis
reos ꝯdẽpnabat. iure ce¬
cũ p̾dcĩs quiad eũ missi
fu̾ant legatis. ioħem si

Expanded text:
Romam ire praecepit; ipse vero reliquum aestatis tempus in pago Wormacense ac deinde in Arduenna transigens peracta autumnali venatione ad Kal. Novembr., sicut condixerat, Compendium venit. Legati Romam venientes rei gestae certitudinem adsequi non potuerunt, quia Paschalis pontifex et se ab huius facti communione cum magno eprando purificavit; et interfectores praedictorum hominum, quia de familia sancti Petri erant, summopere defendens, mortuos velut maiestatis reos condemnavit, iure caecum praedictis, qui ad eum missi fuerant, legatis Iohannem Si
Abbreviated transcription (Latin):
pud suessionas ciuita¬
te celũ ardere uisũ est
In parisiaco pago Sanguis
de nube fluens uestim̃ta
multoꝵ hõim cruenta¬
uit. ualitudines uarie
ac mortalitas magna eo
anno francoꝵ altriuere

Expanded text:
pud Suessionas civitatem coelum ardere visum est. In pago Parisiaco sanguis, de nube fluens, vestimenta multorum hominum cruentavit. Valetudines variae ac mortalitas magna, eo anno, Francorum attrivere
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uita suꝑau̾it: ad eum
in uxores sicuti ĩ lib̾os. ui¬
te necisq hñt põtatem.
Et cũ pat̾ famił illustͥore
loco natꝰ decessit. eiꝰ ꝓpinqͥ
ꝯueniũt. ⁊ de morte si res
ĩ suspitõem uenit. de uxo
atas int̾ficiũt. fun̾a sũt
ꝓ cultu galloꝵ magͥfica
cordi fuisse arbitrãt᷑. in
ignẽ infer̃t. etiã aĩalia.
ac paulo supͣ hãc memori

Expanded text:
eorum vita superaverit, ad eum in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem. Et cum paterfamilias illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte, si res in suspicionem venit, de uxoratas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memori
Abbreviated transcription (Latin):
unc etiã bone memo¬
rie głosus domnus
childebertꝰ rex iustus
migrauit ad dñm. Reg¬
nauit aũt annis .xuii.
Sepultꝰ q est cauciaco
monasterio in basilica
ris. Regnauitq dago¬
bertus puer filius eius
ꝓ eo. Habebat gͥ gri¬
moaldꝰ uxorẽ in matͥ¬
moniũ nõie theudesin¬
dem filiam radbodidu¬
cis gentilis. Eratq ip¬
se grimoaldꝰ maior do¬
nus. puis. modestus.
mansuetus. ⁊ iustus.
egrotante pippino ge¬
in basilica sc̃i lamb̾ti¬
martyris. leudico per¬
emptus est. arangario
doaldũ u̾o filiũ eius
iubente auo in aula
regis honorẽ pat̾s sub

Expanded text:
unc enim bonae memoriae gloriosus domnus Childebertus rex iustus migravit ad Dominum; regnavit autem annis 17 sepultusque est Cauciaeco monasterio in basilica ris. Regnavitque Daygobertus puer, filius eius, ro eo. Habebat igitur Grimoaldus uxorem in matrimonium nomine Theudesindam, filiam Radbodis ducis gentilis. Eratque ipse Grimoaldus maiorum domus pius, modestus, mansuetus et iustus. egrotante Pippino prin basilica sancti Lamberti Leodico peremptus est a Raganario daldus vero filius ejus, jubente avo suo, in aula regis honore patris sub
Abbreviated transcription (Latin):
Zater karlomanni
⁊ pippini nõie grifo
pipp̾mo fr̃i suo subiect᷑
ẽẽ nolens. ꝙͣuis sub illo
honorifice uiu̾et. colle¬
cta manu in saxoniam
ꝓfugit. collectoq saxoñ
ex̾citu. suꝑ fluiiũ ouat᷑ͣ
in loco qui dr̃ orheim cõ¬
sedit. At pippinꝰ cum
ex̾citu francoꝵ ꝑ thorin
dolos saxoniã ingressus
est. cõsedit q suꝑ fluuũ
mũsaha. in loco qui co¬
cat᷑ skahunigi. preliũ
missum. s ex placito

Expanded text:
ater Carlomanni et Pippini, nomine Grifo, Pippino fratri suo subiectus esse nolens, quamquam sub illo honorifice viveret, collecta manu in Saxoniam profugit collecto que Saxonum exercitu super fluvium Ovacra in loco, qui dicitur Orheim, consedit. Et Pippinus cum exercitu Fran Saxoniam ingressus est, conseditque super fluvium Missaha in loco qui dicitur Scahaningi; praelium missum, sed ex placito
Abbreviated transcription (Latin):
facius comes cui tutela
corsice insule tũc erat
ꝯmissa. assũpto secum
fr̃e berehario. necñ et
alus quibdã comitib
de tuscia corsicã atq sar¬
diniã parua classe cutũ¬
uentꝰ. cũ nullũ in mari
piratã ĩueniss in affri¬
cam traiecit. ⁊ int̾ uti¬
cam ⁊ karthaginẽ egres¬
sus ĩnum̾am ĩcolarum
multitudinẽ subito cõ¬
gregatã offendit. cum
qua ⁊ p̾liũ conseruit
⁊ qͥnquies uł eo ampliꝰ
fusam fugatã q ꝓfuga¬
uit. Magnaq affroꝵ i
multitudine ꝓstrata ali¬

Expanded text:
facius comes, cui tutela Corsicae insulae tunc erat commissa, adsumpto secum fratre Berehario nec non et aliis quibusdam comitibus de Tuscia, Corsicam atque Sardiniam parva classe circumvectus, cum nullum in mari piratam invenisset, in Africam traiecit, et inter Uticam atque Kartaginem egressus, innumeram incolarum multitudinem subito congregatam offendit, cum qua et proelium conseruit, et quinquies vel eo amplius fusam fugatamque profligavit, magnaque Afrorum multitudine prostrata, ali
Abbreviated transcription (Latin):
nõis sui dñs ostendere est
dignatus.
a tempestate b̾s marti¬
nus galliciensis migra¬
uit ad dñm. hic pannonia
orumdꝰ loca sc̃a inoriente
cutũiens. habunde se illic
litt̾is imbuit. ⁊ ꝑ galliciã
reu̾tens in basilica que
pͥma apd̃̾ hispanos in ho

Expanded text:
nis sui, Dominus ostendere est dignatus. Ea tempestate beatus Martinus Galliciensis migravit ad Dominum. Hic Pannonia oriundus, loca sancta in Oriente circumiens, abunde se illic litteris imbuit, et per Galliciam revertens, in basilica, quae prima apud Hispanos in ho
Abbreviated transcription (Latin):
iurau̾nt. Quib ibi ad
p̾sentiã uenire uissis. ñ
solũ uitã ⁊ m̃bra ꝯcessit.
uerũ ⁊ possõnes iudicio
legis ĩ fiscũ redagas mag¬
na lib̾alitate restituit
ad alardũ qͦ de aqͥtania
uͥ exulabat euocatũ. cor¬
beie monast̾io ut pͥus
fu̾at abb̃em ac rectorem
ẽẽ iussit. Cũ quo ⁊ b̾nar¬
dũ frẽm eiꝰ recõciliatum
eid̃ monast̾io reddidit.
Cõpletis q his q̃ ob reg¬
ni utilitatẽ ĩchoauerat
⁊ sacram̃to ꝙ apud no¬
iomagũ pars optima
pꝰ nptias ritu sollẽpni
celebͣtas ad hyemand̾ũ
uuarmatiã misit. De ꝑte
danoꝵ oĩa quieta eo ãno
fuer̃ ⁊ harioldꝰ afilus go¬
defridi ĩ societatẽ regni
receptꝰ. Que res tnsquillũ
int̾ eos hiꝰ tp̃ris statum
fecisse putat᷑. S qr cea¬
dragꝰ abod̾toꝵ p̾nceps ꝑ¬
fidie ⁊ ciuꝰdã cũ filiis go¬
de fridi facte societatis
notabat᷑. Sclaomir enui¬
lus eiꝰ in patͥam remilti¬
tur. Qui cũ in saxoniã
ueniss egritudine decu¬

Expanded text:
iuraverunt: quibus ibi ad praesentiam venire iussis non solum vitam et membra concessit, verum etiam possessiones iudicio legis in fiscum redactas magna liberalitate restituit. Adalhardum quoque de Aquitania, ubi exulabat, evocatum Corbeiae monasterio, ut prius fuerat, abbatem ac rectorem esse iussit; cum quo et Bernharium fratrem eius reeonciliatum eidem monasterio reddidit. Completisque his, quae ob regni utilitatem inchoaverat, et sacramento, quod apud Noviomagum pars optimatpost nuptias ritu solemni celebratas ad hiemandum Wormatiam misit. De parte Danorum omnia quieta eo anno fuerunt, et Harioldus a filiis Godofridi in societatem regni receptus; quae res tranquillum inter eos huius temporis statum fecisse putatur. Sed quia Ceadragus Abodritorum princeps pfidiae et cuiusdam cum filiis Godafridi factae societatis notabatur, Sclaomir aemulus eius in patriam remittitur. Qui, cum in Saxoniam venisset, aegritudine decu
Abbreviated transcription (Latin):
gione. pͥmo eos ꝑ saxo¬
nes ut omissa ꝑfidia ad
suam fidẽ uenire ñ am¬
big̾ent suadere cepit.

Expanded text:
gione, primo eis per Saxones, ut omissa perfidia ad suam fidem venire non ambigerent, suadere coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
hi ĩgemiscẽs paruũ qd̃
erat gladiũ ut eiꝰ assu¬
esceret usũ uagina ex¬
emptũ nisu quo ualuit
ceruici se trahentis illi¬
sit. Quo t̾re ꝓstrato cõ¬
u̾so equo retrogrado cal¬
le ad fr̃es regressus ñ
modico letificauit gau¬
dio. Nunc iam ad nr̃e
reu̾tamur ordinem
historie.
rius .xxͦx. regin sui ãno
postꝙͣ regnare ceꝑat pa¬
tre defũcto monarchiam
no. dato ei sacram̃to ne
cuncto quo aduiu̾et tp̃r
successorẽ acciꝑet. Austͣ¬
siis u̾o radonẽ quendã
ꝓbabilis uite uirũ eodẽ
honoris gradu donatum
iuranis qͦs erponẽ gen̾e
francũ patͥcium institu¬
it. Qui dũ que pacis st̃
dilig̾et. maloꝵ depͥmens
nugacitatẽ. ab ip̃is pa¬
gensib instinctu ale¬
thei patͥcii ⁊ leudemũdi
sedunensis ep̃i ꝑimit᷑¬

Expanded text:
hi ingemiscens, parvum quo hi ingemiscens, parvum quo erat gladium, ut ejus assuesceret usum, vagina exemptum, nisu quo valuit cervici se trahentis illisit. Quo terrae prostrato, converso equo, retrogrado calle ad fratres regressus, non modico laetificavit gaudio. Nunc jam ad nostrae revertamur ordinem historiae.rius XXX regni sui anno postquam regnare coeperat patre defuncto, monarchiam no, dato ei sacramento, ne cuncto quo adviveret tempore successorem acciperet. Austrasiis vero Radonem quemdam, probabilis vitae virum, eodem honoris gradu donatum juranis quoque Erponem, genere Francum patricium instituit. Qui dum quae pacis sunt diligeret, malorum deprimens nugacitatem, ab ipsis pagensibus, instinctu Alethei patricii, et Leudemundi Sedunensis episcopi