comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consid̾ans uniu̾sã creaturã. quicũq it̃ agit ad sapientiã:
sentit sapientiã in uia se sibi ostende hilarit̃ & in omĩ
ꝓuidentia occurrere sibi. Et tanto alacrius ardescit uiã
istã ꝑagere: quanto & ipsa uia ꝑ illã pulchra. ẽ. ad quã
exostuat ꝑuenire. lu aũt si p̃c̃ id qđ ẽ. sed ñ uiuit ⁊ id q̃đ
eꝰ & uiuit neq intelligit. & id qđ ẽ. & uiuit & intelligit
inueneris aliqđ aliud creaturarũ genꝰ tunc aude dicẽ
aliquod honũ. eẽ. qđ non sit ex dõ. Tria enĩ hoc duob etiã
nominib enunciari possunt. si appellentur corpus & uita
quia & illa quȩ tantum uiuit neq intelligit qualis ẽ. pe¬
corũ & hec quȩ intelligit sicuti .ẽ. hominũ rectissime uita
dicitur. Hec autẽ duo id ẽ. corpus & uita quȩ qͥdẽ crea¬
ture deputatur. nã & creatoris ipsius uta dicit᷑. & ea

Expanded text:
considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam peragere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Tuest et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inveneris aliquod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intelligit, sicuti est hominum, rectissime vita dicitur. Haec autem duo, id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris ipsius vita dicitur, et ea
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe quod hab&. Siqua uͦ formã non hab& : non potest
a se acciꝑe qđ non haba. Nulla gͦ res ut diximꝰ formare
se potest. Quid aut̃ ampliꝰ de mutabilitate corporis & animi
dicamꝰ. Suꝑius enim: satis dictũ . ẽ. Conficit᷑ itaq ut corpꝰ
& animꝰ forma quadã in cõmutabili & sẽꝑ manente forme¬
ntur. Cui forme dictum . ẽ mutabis ea & mutabunt᷑: tu aũt
idẽ ipso es & anni tui non deficient. Annos sine defectũ
ꝓ ec̃nitate posuit ꝓphica locutio. De hao itẽ forma dic¬
tum .ẽ. quod inse ipsa manens in nou& omĩa. Hino etiã
cõphrehenditur omĩa ꝓuidentia gubnari Dienim omĩa
quȩ sunt forma penitꝰ subtracta. nulla er̃: forma ipsa in¬
cõmutabilis ꝑ quã mutabilia cuncta subsistunt. ut for¬
marũ suarũ numeris impleant᷑ & agantur: ipsa. ẽ. eorũ
ꝓuidentia. Non enĩ ista eẽnt: si illã ñ eẽt. Iñtuitus gͦ a

Expanded text:
accipere quod habet; si qua vero non habet formam, non potest accipere quod habet; si qua vero non habet formam, non potest a se accipere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formentur. Cui formae dictum est: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Annos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
ris. uł sensu corporis uł animi consid̾atione. caꝑe ñ potes
nisi aliquã numerorũ forma teneatur. qua detracta in ni¬
chil recidat: noli dubitare. ut ista mutabilia non int̾cipiant᷑
sed dim̃sis motib & distincta uarietate formarũ quasi qͦsdã
u̾sus tẽporũ ꝑ agant. et̃. aliquã formã ȩt̾nã & incõmuta¬
bilẽ. quȩ neq contineat᷑. & quasi diffundatur locis. neq ꝓ
tendatur atq uariet᷑ tẽporib ꝑ quã cuncta ista formariua¬
leant: & ꝓ suo genere implere atq agere locoꝵ ac tempoꝵ
numeros. Omĩs enĩ res mutabilis : eti ã formabilis sit necosse
.ẽ. Dicut aut̃ mutabile dicimꝰ qđ mutari potest: ita forma
bile qđ formari potest appellauerĩ. H ulla autẽ res for¬
mare se ipsam potest: qr nulla res potest dare sibi quod
non hab&e. Et utiq ut habeat formã: formatur aliquid
Qua ꝓpt̾ quelib& res si quã hab& formã : non ei opus ẽ.

Expanded text:
ris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, ris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus, et distincta varietate formarum, quasi quosdam versus temporum peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem; quae neque contendatur atque uarietur temporibus, per quam cuncta ista formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari pbile quod formari potest appellaverim. Nulla autem res formare seipsam potest: quia nulla res potest dare sibi quod non habet; et utique ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res si quam habet formam, non ei opus est
Abbreviated transcription (Latin):
suauitatẽ uocis eiꝰ & structuras sẏllabarũ apte locatarũ
auide audiunt. amittunt sententiarũ pͥncipatũ. cuiꝰ
illa u̾ba tanꝗ signa sonuer̃. Ue qui se aũtunt a lumine
tuo : & obscurtt suȩ dulcit᷑ inherent lanꝗ enim dor sum
ad te ponentes: in carnali oꝑe uelut in ũbra sua defigunt᷑
Et tam̃ etiam ibi quod eos deleetat adhuc habent: de circum¬
fulgentia lucis tuȩ S̾eđd umbra dum amatur: languidiorẽ fa¬
cit oculũ animi: & inualidiorẽ ad ꝑferendũ conspectũ tuum.
Propterea magis magisq homo tenobratur . dum sectatur
libentius quicqͥd infirmius & tolerabilius excipit. Ex quo
incipit ñ posse uidẽ qđ sũme. ẽ ⁊ malũ putare quicquid
fallit in ꝓuidũ. aut illicit indignũ aut captũ excruciat
cum ea ꝓmerito patiat᷑ aũsionis suȩ. & quicqͥd iustũ ẽ
malũ. eẽ. non possit. Di ergo quicquid mutabile aspexe¬

Expanded text:
suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non possit. 44. Si ergo quidquid mutabile aspexe
Abbreviated transcription (Latin):
Trascende gͦ & animũ artificis: ut numerũ sempit̾nũ uideas.
Iã tibi sapientia de ipsa int̾iore sede fulgebit: & de ipso se¬
cretario ueritatis. Quȩ si adhuc languidiorẽ aspectum
tuũ reuerb̾at: refer oculũ m̃tis in illã uiam. ubi se ostende¬
bat hilarit᷑. Mem̃to sane distulisse te uisionẽ: quã forti¬
or samorq repetas. Ue qui derelinquunt te ducẽ & ober¬
rant in uestigiis tuis. qui nutꝰ tuos ꝓ te amant. & obliuis-¬
cuntur qͥd innuas. O suauissima lux purgatȩ m̃tis sapie¬
ntia. Non enĩ cessas innuere nob quȩ & quanta sis. Et
nutus tui sunt: omẽ creaturarũ decus. Et artifex enim
quodãmͦ innuit spectatori uꝑis sui. de ipsa oꝑis pulchri¬
tudine. ne ibi totus hereat: sed speciẽ corporis fabricati
sic ꝑcurrat oculis. ut in eũ qui fabricauerit recurrat affe¬
nib qui cũ audiunt aliquẽ facundũ sapientẽ. dũ nimis

Expanded text:
Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affe qui cum audiunt aliquem facundum sapientem, dum nimis
Abbreviated transcription (Latin):
tra ab solutionẽ placeatq ꝑ int̾pretẽ sensũ int̾no iudici. suꝑ¬
nos numeros intuenti. Quere deinde artificis ipsius m̃bra qͥs
moueat: numerus erit. Nam mouentur etiam illa numerose
Et si detrahas de manib opus. & de animo intentionẽ fabrica¬
ndi motꝰq menbrorũ ad delectationẽ referatur : saltatio uo¬
cabitur. Quere gͦ quid in saltatione delectae. Respondebit
tibi numerꝰ. Ecce sũ: Inspice iã pulchritudinẽ mobilitatis¬
in corpore: numeri uersant᷑ in tẽpore. Intra ad artẽ unde¬
isti ꝓcedunt. quere in ea tẽpꝰ & locũ nũꝗ erto nusquã erit
Uiuit in ea tam̃ numerꝰ. H ec eius regio spaciorũ. ẽ: neo ȩtas
dierũ. Et discende arti tam̃ cũ se accõmodant qui se artifi¬
s fieri uolunt: corpꝰ suum ꝑ locos ⁊ tempora mouent.
animũ uͦ ꝑ tẽpora. Accessu quippe tẽporis peritiores fiunt

Expanded text:
tret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supertret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inisti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tempora movent, animum vero per tempora: accessu quippe temporis peritiores fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
illicit sensus. uideas.eẽ. nume rosũ. & queras unde sit.
& in te ipsũ redeas. atq intelligas te id qđ a tungis sen¬
sib corporis ꝓbare aut imꝓbare ñ posse. nͥ apud te ha¬
beas quasdã pulchritudinis leges. ad qͣs referas queq
pulchra sentis exterius. Intuere cȩlũ & t̾rã & mare &
quȩcũq in eis uł desuꝑ fulgent uł deorsũ repunt uł
uolant uł natant formas habent. ꝙr numeros habe
Adime illis hȩc. nichiber̃.A quo gͦ sunt. nͥ a qͦ nume¬
rus. quando qͥd ẽ in tantũ illis. ẽ eẽ in quantũ nume¬
rosa. ẽẽ: Et omĩum quidẽ formarũ corporaearũ ar¬
tifices homines. in arte habent numeros: quib coap¬
tant oꝑa sua. Et tandiu manꝰ atq instrum̃ta in fabri¬
cando niouent: donec illud quod formatur foris ad
cã quȩ intus. ẽ lucẽ numerorũ rlatũ quantũ potest. impe¬

Expanded text:
illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impe
Abbreviated transcription (Latin):
quod m̃te contingimꝰ totã animã nr̃am quodã mͦ colli¬
gamꝰ & ponamꝰ ibi atq stabilit̾ infigamꝰ. ut noniã priuato
suo gaudeat. quod implicauit reb transeuntib sed ex uta
omĩb temporũ & Iocorũ affectionib app̃hendat id qđ unũ
atq id ẽ semꝑ.ẽ. Sicut enim tota uita corporis anima. ẽ:
sic beata uita animȩ ds̃ ẽ. Qđ dum agimꝰ donec ꝑagamꝰ
in uia sumus. Et quod istis ueris ⁊certis bonis quãuis ad¬
huc in hoc tenebroso itinere. choruscantib gauđe conces¬
sum . e uide utrũ hoc sit quod scriptum.ẽ de sapientia.
quid agat cũ amatorib suis cũ ad eã ueniunt. & eam
quȩr̃. Dictum .ẽ. eiũ Inuus ostend& se illis hilarit᷑. et
omĩ ꝓuidentia occurr& illis. Quo quo enim te uerteris:
uestigiis quibꝰ.dã quȩ oꝑib suis imp̃ssit loquit᷑ tibi & te
ad exteriora rel abentẽ ipsis exterioꝵ formis intro reuo¬
cat. ut quicquid te delectat in corpore: & ꝑ corporeos

Expanded text:
tingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus ibi, atque stabiliter infigamus; ut non jam privato suo gaudeat quod implicavit rebus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectionibus apprehendat id quod unum atque idem semper est? Sicut enim tota vita corporis est anima, sic beata vita animae Deus est. Quod dum agimus, donec peragamus, in via sumus. Et quod istis veris et certis bonis, quamvis adhuc in hoc tenebroso itinere coruscantibus, gaudere concessum est, vide utrum hoc sit quod scriptum est de sapientia, quid agat cum amatoribus suis cum ad eam veniunt, et eam quaerunt: dictum est enim, In viis ostendet se illis hilariter, et omni providentia occurret illis . Quoquo enim te verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos
Abbreviated transcription (Latin):
scuntur int̃sit. Iuantũq illa p̃stent ñ modo inuestigationis
sagacitate. sed etiã maieslate rerũ & darissima luco ueri¬
tatis. Pietas tantũ adsistat: ut nos diuima ꝓ uidentia cursĩ
quẽ iasticumꝰ tenere & ꝑficere ꝑmittat Cedo uoluntati
tuo. & ei meã iudicio & uoto libentissime adiungo. A EB

Expanded text:
sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, tenere et perficere permittat. E. Cedo voluntati tuae, et ei meam judicio et voto libentissime adjungo. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
quãꝗ in ordine suo recte locata sint & suã quandã pulchri¬
tudinẽ pagant puersi tam̃ animi. ẽ & in ordinati eis seque¬
ndis subici quib ad nutũ suũ ducendis potius diuino or¬
dine ac iure p̃latus ẽ Et illud simul mͥ uidere iã uideor
absolutũ atq cõptũ quod post illã questions̃ quid sio ma¬
Sed emibe conumcim̃. oportuerit nob dari ab o qui nos fecit
Uideonur enĩñ fuisse percaturi si isto carerem  meuen¬
dũ ẽ. ne hoc modo ds̃ etiã malefactorũ nrõrũ auetor
eristimetꝰ S Nullomͦ istuc timueris. Sed ut diliger¬
tius requiratur: aliud tẽpus sum̃dũ .ẽ. Nam hȩc iam ser¬
mociatio modũ t̾minũq desidat. Qua uelĩ credas. ma¬
gnarum abditarumq rerũ inquirendarũ quasi fores. ẽs̃
pulsnas in quarũ penitralia cũ dõ duce ueniro cepores
udicabis ꝓfedto quantũ int̾hanc disputationẽ & cas quȩ

Expanded text:
quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchriquanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant; perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum ducendis potius divino ordine ac jure praelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit matem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum terminumque jam desiderat; qua velim credas magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. & ẽ. manifestũ non rẽ ullã cũ ça quisq male
uttiir. sod ipsũ male utentẽ ẽẽ arguendũ: referamꝰ nos si
plac& ad questionẽ in exordio sermonis huiꝰ ꝓpositã. aui¬
deamus utrũ soluta sit. Nã querere institueramꝰ quxid sid
malofacere: & ꝓpt̾ hoc omĩa quȩ dicta sunt diximꝰ. Iuo¬
area lica animaduertere & considare: utrũ sit aliud
malo facore quã neglectis reb ȩt̃nis quib ꝑ se ipsã meul
frutur & ꝑse ipsã pcipit. &̃ quȩ am ans amittere ñ pote¬
st temporalia & quȩ ꝑ corpꝰ hominis. partẽ uilissimã
sentiunt᷑. & nũꝗ eẽ certa possunt. quasi magna & miran¬
da sectari. Nam hoc uno genere omĩa male facta idest
peccata mͥ uidentur includi. Tibi autẽ quid uideatur ẽx
omia hoc uno genere contineri. cum quisq aueraitur a diuinis
uereq manentib & ad mutabilia atq incerta conũtitur. Iuȩ

Expanded text:
voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis propositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit male facere, et propter hoc omnia quae dicta sunt, diximus. Quocirca licet nunc animadvertere et considerare, utrum sit aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per seipsam mens fruitur, et per seipsam percipit, et quas amans amittere non potest, temporalia et quae per corpus hominis partem vilissimam sentiuntur, et nunquam esse certa possunt, quasi magna et miranda sectari. Nam hoc uno genere omnia malefacta, id est peccata, mihi videntur includi. Tibi autem quid videatur, exsor, omnia peccata hoc uno genere contineri, cum quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
fedent. sed eis totus suꝑferatur. & hab̾e illa atq regere
cũ opus ẽ paratus & amittere ac non hab̾ȩ paratior: Cũ
gͦ hȩc ita sint: nũ aut argentũ & aurũ ꝓpt̾ auaros accu¬
sandũ putas. aut cibos ꝓp̃t̾ uoraces. aut uinũ ꝓpt̃ ebriosos.
aut muliebres formas ꝓpt̾ scortatores ⁊ adulteros. atq hoc
modo cetera cũ p̃sertim uideas ⁊ igne bone uti medicum &
pane scelerate ueneficũ  Uerissimũ ẽ ñ resipsas sea ho¬
ꝗntũ lex temporalis in uindicando ꝓgredi possit inuentũ
ẽ &e rerũ duo genera ȩt̃narũ & tẽporaliũ. duoq rursus
hominũ: alioꝵ ȩc̃nas alioꝵ tẽporales sequentiũ & diligen¬
tiũ. satis apteq distincta st̃ ͣ Iuid aut̃ quisq sectandũ ar
ã plectendum eligat in uoluntate. eẽ positũ constitit. nul¬
laq: sẽ de airce dominandi rectoq ordine m̃tẽ deponi nisi

Expanded text:
foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed hoquantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tueramꝰ enĩ querẽre : quatenus habeat. ius ulciscȩndi ea lex
qua populi terreni cuuitatesq gubnant᷑ T Uideo pue
ntũ Uides gͦ etiam illud quod pena eẽt. siue quȩ
ꝑ iniuriã. siue quȩ ꝑ talẽ uindictã infertur hominib
si eas res quȩ inuito auferri possunt ñ amarent. Ea
quoq uideo E. Cũ igͥ eisdẽ reb alius male. aliꝰ bene
utatur. & is quidẽ qui male. amorẽ in his inhereat atq
implicet᷑ scilica subditus eis reb quas ei subditas. eẽ
o portebad. & ca bona sibi constituens. quib ordinandis
beneq tractandis ipse cẽ. utiq deb& bonũ. ille autẽ
qui recte his utitur ostendat quidẽ bona eẽ. sed non sibi: Non
enĩ bonũ meliorẽue faciunt. sed ab eo potius fiunt. & idõ
ñ eis amore agglutinetur. neq uelut m̃bra sui animi faciat.
quod sit amando. ne cũ resecari ceꝑint. eũ cruciatu ac tabe

Expanded text:
tueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex tueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terreni civitatesque gubernantur. E. Video pe Vides ergo etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam, sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferri possunt, non amarent? E. Id quoque video. A. Cum igitur eisdem rebus alius male, alius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo n eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe
Abbreviated transcription (Latin):
gła popularis. Ad extremũ: pecunia. Quo uno nomine
continentur omia. quorũ iure dnĩ sumus. & quorũ uenden¬
dorũ aut donandorũ habe potestatẽ uidem. Horũ omiũ
quẽ ad modit̃ lex illa sua cuiq distribuat difficilo et
longũ ẽ explicare & plane ad id quod ꝓposumꝰ non
necessariũ. Satis ẽ. enim uide. non ultra porrigi huius
legis potestatẽ in uindicando: quã ut hȩc uł aliquid
horũ adimat atq auferat ei quẽ punit. Metu coherea
gͦ. & adid quod uult torqu& ac retorqu& miserorũ
animos: quib regendis accõmodata . ẽ. Dũ enim hȩc amtt¬
tere timent: tenent in his utendis quendã modũ aptũ
unculo ciuitatis qualis ex huiuscemodi hominib confti¬
tui potest H on autẽ ulciscitur peccatũ cũ amant ista
sed cũ aliis ꝑ imꝓbitatẽ auferunt᷑. Quã ob rõ uide
utrũ iã ꝑuentũ sio ad id quod infinitũ putabas. Insti¬

Expanded text:
gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine continentur omnia quorum jure domini sumus, et quorum vendendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Insti
Abbreviated transcription (Latin):
ralẽ iube nisi ut hec quȩ ad tẽpus nrã dici posst̃. quando
as homines cupiditate inherent. eo iure possideant quo
par e societas humana seruetur. quanta in his rebꝰ scruari
potest: Ea sunt aut̃ pͥmao: hoc corpus &r eius quȩ uocant᷑
bona ut integra ualitudo. acum̃ sonsuũ uires pulchri¬
tudo & siqua sunt cetera. partm necessaria bonis araib
&s idõ pluris pensanda: partĩ uilior a. Dcinde libtas
Quȩ quidẽ nulla. ẽ uera nͥ beatorũ & legi ȩc̃nȩ adherentiũ.
Sed eã nunc lib̾tatẽ cõmemoro: qua ss lib̾os putant. qui do¬
minos homines ñ habent. & quã desid̾ant hi qui a dnĩs
hominib manu mitti uolunt. Deinde parentes. fr̃s. c̃iunx
lib̾i ꝓpinqui. affines. familiares. & quicũq nob̃ aliqua
necessitudine adiuncti s. Ipsa deniq ciuitas quȩ parentis
loco habi sol&. Honores eciã & laus: & ea quȩ dicitur

Expanded text:
ralem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando ralem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi solet; honores etiam et laudes, et ea quae dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Qũ hȩc ȩt̃na eẽ censes. cũ tẽporis uolubilitati uideas ob¬
noxia.Iuis hoc uł dem̃tissimꝰ senserit ũ igit᷑
manifestũ sit alios. cẽ. homines amatores rerũ ȩc̃narun
alios tẽporalium. cũq duas leges. eẽ. conuenerit unã et̃n ã
aliam temporalẽ : si quid ȩquitatis sapis. quos istorũ iudicas
ct̃nȩ legi quos temporali. eẽ subdendos Nuto in promptu
eẽ qđ queris Nam beatos illos ob amorẽ ipsorũ ȩc̃norum sub
eterna lege agere existimo : miseris uͦ temporalis imponitur.
Aeitẽ uidicas dũ modo illud in concussũ teneas quod
apaissime iã ratio demonstrauit: eos qui tẽpor ali legi serui¬
unt non eẽ posse ab ȩc̃na libos. unde omĩa quȩ iusta sc̃
iusteq uariantur expͥmi dixinꝰ. Eos uͦ qui legi ȩt̃nȩ ꝑbonã
uoluntatẽ herent tẽporalis legis ñ indigere : satis ut a p¬

Expanded text:
Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obNum haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non indigere, satis, ut ap
Abbreviated transcription (Latin):
ferantur. łiat. Sed dic mͥ prius utrũ qui recte uiuere
diligit. eoq ita delectatur. ut ñ solũ ei rectũ sit. sed etiã
dulce atq iocundũ: am& hanc legẽ habeatq carissimã
qua uid&e bonę uoluntati tributã eẽ beatã uitã. malę¬
miserã SAmat omino acuehem̃t̃. Nam istã ipsam
sequens ita uiuit.. Quid cũ hanc amat. mutabile
aliquid amat ac temporale. an stabile. ac sempit̾nũ. S ẜt̃nũ
sane atq incõmutabile. Quid illi qui in mala uoluntate
ꝑseuerantes nichilominꝰ beati. eẽ. cupiunt. possunt ne amare
istã legẽ. qua talib hominib miseria merito rependitur
Nullomͦ arbitror Nichil ne amant aliud Ammo plu¬
rima. Ea scilic&e: in quib adipiscendis ł retinendis mala uo¬
luntas illa ꝑsistit. Opinor te dicere diuicias. honores.
uoluptates. & pulchritudinẽ corporis: cet̾aq omĩa quȩ poss̃
& uolentes ñ adipisci & amittere in uiti. Asta ipsa sunt

Expanded text:
ferantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere ferantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua vidmiseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, caeteraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mali: sed quia rectẽ quod mali nolunt. Quã ob rẽ nichil
mirũ ẽ. qđ miseri homines non adipiscuntur qđ uolunt
id ẽ. beatã uitã. Illud enĩ cui comes . ẽ. & sine quo ea nemo
dignus. ẽ. nemoq assequit᷑ recte scilic& uiuere : non itidẽ
uolunt. Hoc enĩ ȩtna lex illa ad cuius c̃sidationẽ redire
iam tempus ẽ. in cõmutabili stabilitate firmauit. ut in
uoluntate meritũ sit. in beatitatẽ aut̃ & miseria p̾miũ et
non idõ dicimꝰ. quod. eẽ. miseri uelint: sed quod in ea uolu¬
ntate sunt. quã eciã his inuitis miscria sequatur necesse
ẽ. Quare ñ repugnat suꝑiori rationi: qđ uolunt om̃s be¬
ati. eẽ. nec possunt. Non enĩ om̃s uolunt recte uiuere
cui uni uoluntati uita beata debetur. Nisi quid habes
adũsus hȩc dicere Ngo uͦ nihil. Sed uideamus iam.
quomͦ hȩc ad ꝓpositã illã questionẽ de duab: legib re¬

Expanded text:
etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aetiam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque non ideo dicimus, quod miseri esse velint, sed quod in ea voluntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi quid habes adversus haec dicere. E. Ego vero nihil. CAPUT XV.quomodo haec ad propositam illam quaestionem de duabus legibus re
Abbreviated transcription (Latin):
led censes ne quenꝗ hominũ non om̃ib modis uelle atq
ptare uitã beatã. Nius dubitat omẽm hominẽ
uelle: Cur igͥ eã non adipiscunt᷑ om̃s: Dixeram
enĩ atq conuenerat int̾ nos: uoluntate illã mereri homines
uoluntate etiã miserã. & sic mereri ut accipiant. lunc uͦ
existit uescio quã repugnantia. & nisi diligent̃ despiciamꝰ
ꝑturbare nititur suꝑiorẽ tã eiugilatã firmãq rationẽ.
Quomodo enĩ uoluntate quisq miserã uitã patitur. cũ
omĩno nemo uelit misere uiuere Aut qͦmͦ uoluntate
beatã uitã consequit᷑ homo. cũ tã multi miseri sint. & beati
eẽ. om̃s uelint: An eo euenit. qđ aliud ẽ uelle bene. aut
male aliud mereri aliquid ꝑ bonã uł malã uoluntatẽ.
Nam illi qui beati sunt quos etiã bonos. eẽ oport&. non
ꝓpterea sũt beati. quia beate uiuere uoluer̃. nã hoc uolunt

Expanded text:
sed censesne quemquam hominum non omnibus modis velle atque sed censesne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt
Abbreviated transcription (Latin):
recte atq honeste uiuere appetimus Sta memini
Hano igͥ uoluntatẽ si bona itidẽ uoluntate diligamus
atq amplectam: rebq omĩb quas retinere ñ quia uo¬
lumꝰ possumꝰ ante ponamꝰ. consequent̃ illȩ uirtutes ut ra¬
o docuit animũ nrm incolent. quas hab̾s idipsũ ẽ n¬
cte honesteq uiuere. Ex quo conficitur : ut quisquis rete
honesteq uiuere uult. si id se uelle p̾fugacib bonis uelit
assequatur tantã rẽ tanta facilitate. ut nichil aliud a
quã ipsum uelle sit hab̾e qđ uoluit Nere tibi dico.
uix me contineo quin exclamaẽ lȩtitia. repente mͥ oborto
tã magno &tã infacili constituto bono. At qui hoc
ipsũ gaudiũ quod huiꝰ boni adeptione gignitur. cũ
tranquillitate & quiece atq constant̃ erigit animũ. be¬
ata uita dicitur. nisi tu p̃utas aliud eẽ beatę uiuere ꝗͣ
uoris bonis certisq gauđe.Sta sentio. Recte¬

Expanded text:
recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vivere, si id se velle prae fugacibus bonis velit, assequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum velle sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. C
Abbreviated transcription (Latin):
M anifestissimũ ẽ E lac& igitur beatũ eẽ hominẽ
dilectorẽ bonȩ uoluntatis suȩ & p̃ illa contẽpnentẽ qđcũq
aliud bonũ dicitur: cuiꝰ amissio potest accide etiã cum uo¬
luntas tenendi man& Nuid ni placȩat. quo suꝑior a
quȩ concessimꝰ necessario trahunt:Bene intelligis.
Ded dic queso. nonne bonã suã uoluntatẽ diligere & tã
magni estimare quã dictũ . ẽ. etiã ipsa bona uoluntas ẽ¬
Uerũ dicisAc si hunc beatũ recte iudicamꝰ ñne
recto miserũ qui contrarię uoluntatis ẽ DRectissime:
Quid gͦ cause. ẽ. cur dubitandũ putemꝰ. etiã si nũꝗͣ
antea sapientes fuimꝰ. uoluntate nos tam̃ laudabilẽ &
beatã uitã. uoluntate turpẽ. ac miserã mereri ac degere :
Lateor huc certis ⁊ minime negandis reb eẽ. ꝑuentũ
Uide eciam aliud. Nam credo te memoria tenere: quã
dixerimus. eẽ bonã uoluntate᷑. Opinor enim. ea dicta .ẽ. qͣ

Expanded text:
E. Manifestissimum est. A. Placet igitur beatum esse hominem E. Manifestissimum est. A. Placet igitur beatum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas etum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua
Abbreviated transcription (Latin):
ninica sunt: male cuiꝗ uellenon potest. Sequitur gͦ : ut
nemini faciat iniuriã. Quod nullo pacto potest: nisi qui
sita cuiq tribuerit. Hoc aut̃ ad iustitiã ꝑtinere cũ dicerẽ
apꝓbasse te ut puto meministi DEgo uͦ memini: & fateor
in hoc homine qui suã bonã uoluntatẽ magni pendit¬
& diligit. om̃s quattuor uirtutes quę abs te paulo ante
impedit. cur huius uitã non concedamꝰ. eẽ. laud abilẽ.
Nichil ꝓrsus: immo hortant᷑ uł etiã cogunt om̃ia EE
Quid uitã miserã. potesne ullomodo ñ iudicare fugiendã
Et magnoꝑe quidẽ iudico: nichilq aliud agendũ esti¬
mo. E At laudabilẽ fugiendã ꝓfecto non putas¬
Quin etiã appetendã sedulo çristimo.  on gͦ misera
ẽ quȩ laudabilis uita ẽNł Loc utiq sequitur
Nihil iã quantũ opinor difficilȩ tͥ ut assentiaris re¬
linquatur eam scilic& quȩ misera  ẽ. beatã eẽ. uitã

Expanded text:
inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut nemini faciat injuriam; quod nullo pacto potest, nisi qui sua cuique tribuerit: hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, meministi. E. Ego vero memini et fateor in hoc homine, qui suam bonam voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor virtutes quae abs te paulo ante, impedit cur hujus vitam non concedamus esse laudabilem? E. Nihil prorsus; imo hortantur vel etiam cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihilque aliud agendum existimo. A. At laudabilem non fugiendam profecto  sedulo existimo. A. Non ergo misera est quae laudabilis vita est. E. Hoc utique sequitur. A. Nihil jam, quantum opinor, difficile tibi ut assentiaris relinquitur, eam scilicet quae misera non est, beatam esse vitam.
Abbreviated transcription (Latin):
quippe omĩa quȩ in nrã potestate non sunt amare iste
ic plurimi estimare ñ potest: Aala enĩ uoluntate amant
ui tanquã inimicȩ carissimo suo bono. resistat necesse. ẽ
ũ autẽ ñ amat hȩc: non dol& amissa. & omĩno c̃temni
Quod opus eẽ. fortitudinis : dictũ atq concessũ. ẽNribu¬
amtꝰ sane. Non enĩ intelligo quẽ fortẽ ueriꝰ appellare pos¬
sun. quã qui reb his quas neq ut adipiscamur neq ut ob¬
tineamus in nob̃ sitũ. ẽ. ęquo & tranquillo animo caroe
bidines cohib&. Quid aut̃ tã in imicũ bonȩ uoluntati. ẽ quã
libido Ex quo ꝓfecto intelligis. istũ bonȩ suę uoluntatis
amatorẽ resistere omĩ modo atq aduersari libidĩnib & idõ
iure tẽpantẽ uocari Eꝑge Assentior Nustitia restat: quȩ
quomꝰ desit huic homini ñ sane uideo. Qui enĩ habet &
diligit uoluntatẽ bonã. & obsistit eis ut dictũ ẽ quȩ huic

Expanded text:
quippe omnia quae in potestate nostra non sunt, amare iste quippe omnia quae in potestate nostra non sunt, amare iste ac plurimi aestimare non potest. Mala enim voluntate amantur, cui tanquam inimicae charissimo suo bono resistat necesse est. Cum autem non amat haec, non dolet amissa, et omnino contemnit; quod opus esse fortitudinis, dictum atque concessum est. E. Tribuamus sane: non enim intelligo quem fortem verius appellare possim, quam eum qui rebus iis quas neque ut adipiscamur, neque ut obtineamus in nobis situm est, aequo et tranquillo animo caret; us quae libidines cohibet. Quid autem tam inimicum bonae voluntati est quam libido? Ex quo profecto intelligis istum bonae voluntatis suae amatorem resistere omni modo, atque adversari libidinibus, et ideo jure temperantem vocari. E. Perge; assentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic
Abbreviated transcription (Latin):
constitutarũ contẽpnimꝰ. Ita existumo. EP orro
tẽperantia. ẽ: affectio cohercens & cohibens appetitũ
b his reb quȩ turpit̾ appetunt᷑. An tu alit̾ putas
Immo ita ut dicis sentioIã iusticiã quid dicamus ẽẽ
nisi uirtutẽ. qua sua cuiq tribuuntur.Hulla mͥ alia ui¬
stiͤȩ notio ẽ Quisquis gͦ habens bonã uoluntatẽ de
cuius excellentia iã diu loquim᷑. hanc unã dilectione ãple¬
xetur. qua interim melius nihil hab&: hac se se oblect&.
hac deniq ꝑfruatur. & gaudeat. considans eã & iudicans
quanta sit. quãq inuito illi eripi ł surripi nequeat: non
dubitare poterimꝰ istũ aduersari reb omĩb quȩ huic
uno bono inimicȩ st NHecesse: ẽ. omĩno ut adũset᷑.
ullane hunc putamꝰ p̃ditũ eẽ. prudentia qui hoc
bonũ appetendũ. & uitanda ea quȩ huic inimica sunt uid&
⁊ Recte Sed cur ñ huic etiã foratudinẽ tribuamꝰ. Illa

Expanded text:
constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro temperantia est affectio coercens et cohibens appetitum ab iis rebus quae turpiter appetuntur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulla mihi alia justitiae notio est. A. Quisquis ergo bonam habens voluntatem, de cujus excellentia jam diu loquimur, hanc unam dilectione amplexetur, qua interim melius nihil habet, hac sese oblectet, hac denique perfruatur et gaudeat, considerans eam et judicans quanta sit, quamque invito illi eripi vel surripi nequeat; num dubitare poterimus istum adversari rebus omnibus, quae huic uni bono inimicae sunt? E. Necesse est omnino ut adversetur. A. Nullane hunc putamus praeditum esse prudentia, qui hoc bonum appetendum, et vitanda ea quae huic inimica sunt videtA. Recte: sed cur non huic etiam fortitudinem tribuamus? Illa
Abbreviated transcription (Latin):
cara ꝓfecto illa re quã prestantiorẽ omĩb bonis in pote¬
state nrã non constitutis. sola illi uoluntas ꝑse ipsã dar&
Itaq cũ ipse se miserrimũ iudic&. si amiserit gloriosam
famã ingentes opes. & quelib& corporis bona: tũ eum
ñ miserrimũ iudicabis. etiã si talib ab und& omĩbus cũ
inher& quȩ amittere facillime potest. neq dũ uult ha¬
b&. cara aut̃ bona uoluntate quȩ neo comparanda. ẽ
cũ ustis. & cũ sit tam magnũ bonũ. uelle solũ opꝰ ẽ ut
habeat᷑.Uerissimũ. ẽ. ure igͥ ac merito stulti
homines. tã & si nunꝗ sapientes fuerunt. hoc enĩ dubiũ
& occultissimũ. ẽ: huicemodi afficiunt᷑ miseria Asse
ntiorConsida nunc utrũ tibi uideatur eẽ prude¬
ntia. appetendarũ & uitandarũ rerũ scientia Ui
decur. E Quid fortitudo. nonne illa. ẽ animȩ atsectio
qua omĩa incõmoda & dãna rerũ. non in nra potestate

Expanded text:
caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potecaret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus abundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnE. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi nunquam fuerunt sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi afficiuntur miseria. EConsidera nunc utrum tibi videatur esse prudentia appetendarum et vitandarum rerum scientia. E. Videtur. A. Quid? fortitudo nonne illa est animae affectio, qua omnia incommoda et damna rerum non in nostra potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ei ulla ex parte diuicias aut honores. aut uoluptates
corporis. aut hȩc simul omia conferenda arbitraris:
Auerterit ds̃ istã sceleratã dem̃tiam.P arũne
gͦ gaudendũ. ẽ hab̾e nos quiddã in animo hanc ipsã
dico bonã uoluntatẽ in cuius cõparatione abiectissima
sint ea quȩ cõmemorauimꝰ. ꝓ quib a dipiscendis mul¬
titudinẽ uidemꝰ hominũ nullos labores nulla ꝑi¬
cula recusare Gaudendũ. eiͦ ac plurimũ
Quid hoc gaudio qͥ ñ fruunt᷑. paruo dãno eos ał¬
fectos putas canti boniSmmo maximo. E¬
Uides itͥ iã ut existimo in uoluntate nrã. es̃. consti¬
tutũ. ut hoc uł fruam᷑ uł careamꝰ tanto & tã uero
bono. Quid enĩ tã in uoluntate quã ipsa uoluntas
sita ẽ: Quã quisq cũ habae bonã: id certe haba
qđ t̃renis omĩb regnis. uoluptatibq õmĩb corporis
longe ante ponendũ sit. Iuisquis autẽ non haba

Expanded text:
ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Parumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus comparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti boni? E. Imo maximo. uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uolsita est? Quam quisque cum habet bonam, id certe habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
scire quod rogas. Deinde nisi uelis asapientiã ꝑuenire:
sermo tecũ de huiꝰcemodi reb non. ẽ habendus. Postremo
amicus meus. es̃ non poteris: nisi uelis ut bene sit michi.
Lã uero de te tu ipse uidexis utrum tibi uoluntas nulla
sit beatę uitȩ tuȩ ⁊ Tateor negari non potest: hab̾e
nos uoluntatẽ. Perge iam: uideamus quid hinc conficias.
aciam. Sed dio etiam prius: utrũ & bonã uoluntatẽ
hab̾e te sentia N Quid ẽ. bona uoluntas:uoluntas
qua appetimus recte honesteq uiuero: & ad summ ã
sapientiã ꝑuenire. Modo tu uide utrũ rectã honestãq¬
uitã non appetas. aut. eẽ. sapiens non uehem̃ter uelis.
aut certe negare audeas. cũ hȩc uolumꝰ. nos hab̾s uolun¬
tatẽ bonã lichil horum nego: & ꝓpt̾ ea me ñ solũ
uoluntatẽ sed etiã bonã uoluntatẽ iã hab̾e confiteor.
Quanti pendis oro te hanc uoluntatẽ. Nũquid nã

Expanded text:
scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene sit mihi. Jam vero de te tu ipse videris, utrum tibi voluntas nulla sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: perge jam, videamus quid hinc conficias. A. Faciam: sed dic etiam prius, utrum et bonam voluntatem te habere sentias. E. Quid est bona voluntas? A. Voluntas qua appetimus recte honesteque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam