comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ihm̃ xp̃m pacem cum dõ
habere fides facit. non lex
Ha ec enim nos dõ reconciliat
sublatis peccatis. quȩ nos dõ fe¬
cerant inimicos. & quia dñs
ihs̃ huuis gratiȩ minister est.
ꝑ ipsum pacificati sumus dõ
Maior enim fides quã lex.
Lex enim nostra causa est.
fides dĩ. Et lex ad presentẽ
disciplinã ꝑtin&. fides uero
ad salutẽ ꝑtin& ꝑ p&uam
Sed qui dexp̃o nonita sentit
ut deb& adfidei prȩmia non
poterit peruenire: quia fidei
Snonten& ueritatem Perquẽ¬
S& accessum habemus Pilgratio¬
S ista in qua stamus & gloria¬
Smur inspe gloriȩ filiorã di
Manifestum est ꝑ xp̃mnos
aditum habere adgratiã dĩ
Ipse est enim arbiter di &
hrominum qui nos doc trina sua
erigens sperare secit donũ
gratia di stante snfide eius¬
& ĩdeo stantes quia prius iãcin¬
mus. Credentes autem erecti
sumus gloriantes spe clarua¬
tis quam promisit nobisN¬

Expanded text:
m. . Pacem cum Deo habere fides facit non lex: haec enim nos Deo reconciliat sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicos: et quia Dominus Jesus hujus gratiae minister est, per ipsum pacificati sumus Deo: major enim fides, quam lex est; lex enim nostra causa salutis est, fides Dei, et lex ad praesentem disciplinam pertinet, fides vero, ad salutem pertinet perpetuam. Sed qui de Christo non ita sentit ut debet, ad fidei praemia non poterit pervenire, quia fidei non tenet veritatem. . Apehabemus in gratiam istam, in qua stamus et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. . Manifestum est per Christum nos aditum habere ad gratiam Dei: ipse est enim arbiter Dei et hominum qui nos doctrina sua erigens sperare fecit donum gratiae Dei stantes in fide ejus; ideo stantes, quia prius jacuimus: credentes autem erecti sumus, gloriantes in spe claritatis quam promisit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
abraham nomo pera legis sed
sola fide iustificatum: Nonergo
opus est lex: quando impius per
solam fidem iustificatur apud
Sdm̃: Secundum ꝓ positum grati¬
Se dĩ: Sic de cretũ dicit adõ: ut
ces sante lege solam fidẽ grauae
dĩ poscer& adsalutẽ : Sicut᷑ &da¬
uidꝰ dicit: Hoc ipsam munit exẽ¬
pla ꝓph&ȩ :s Beatitudinem homi¬
nis cuids̃ accepto fert iustitiam
sine operibus Beatos dicita
dequebus boc sanͤxit ds̃: ut sinę
labore & aliqua ob seruatione.
sola fide iustificentur apud dm̃
Temporis ergo beattudinem
predicat: quonatus est xp̃s:
Sicut ipse dñs ait: Multi iusti
& ꝓph&e cupierunt uidero
quȩ uid&is & audire quȩ auditis& noni

Expanded text:
Abraham non per opera legis, sed sola fide justificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum. Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, solam fidem gratia Dei posceret ad salutem. Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo prophetae. Beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum. Temporis ergo beatitudinem praedicat, quo natus est Christus, sicut ipse Dominus ait: Multi justi et prophetae cupierunt videre, quae videtis; et audire, quae aud
Abbreviated transcription (Latin):
bus. com mes sationes sunt
luxuriosa conuiuia. que
aut conlatione ominũ
celebrantur. Aut uicibus
solent a contub halibus
exiberi. Vt neminẽ illic
pudeat aliquid in honeste
dicere aut facero. Qui a
unus quisque prȩsumit.
quod suum conuiuium sit
Golent enm Inaliena m̃sa
pudore coherceri. sed hic
Ad hoc conuenitur Ut foe¬
da illic gerantur. copia
uini & incit&ur libidi¬
nis diuersa uoluptas. Id¬
circo euitanda p̃cepit
buius cemodi conuiuia
Non incubilibus & inpu¬
dicitiis post luxoriosũ
conuiuium. & ebrigatẽ
hoc subiecit quod subditur.
Idẽ concubits inpudicis.
hoc genus huius lasciuita¬
tis est fructus Non inconientio
ne &emulatione. Recte
ab his cohercerim h& quia
omnis contentio & telus Im¬
micitiam parit quas tenebras
uocat. quia adlucis prȩmium
ꝑuenire non pos sunt Sed in
ꝓhib& idest uolupratom
Vt omne quod phib&ur ꝑle¬
gem non desider&ur autoer¬
te desideratum uincatur
Ipsasum opera carnis uthis

Expanded text:
bus. Comessationes sunt bus. Comessationes sunt luxuriosa convivia, quae aut collatione omnium celebrantur, aut vicibus solent a contubernalibus exhiberi; ut neminem illic pudeat aliquid inhoneste dicere aut facere; quia unusquisque praesumit, quod suum convivium sit. Solent enim in aliena mensa pudore coerceri; sed hic ad hoc convenitur, ut foeda illic gerantur copia vini, et incitetur libidinis diversa voluptas. Idcirco evitanda praecipit hujusmodi convivia. Non in cubilibus et impudicitiis. Post luxuriosum convivium et ebrietatem hoc subjecit, quod sequitur, id est, concubitus impudicus; hic enim hujus lascivitatis est fructus. Non in contentione et aemulatione. Recte ab his coerceri monet; quia omnis contentio et zelus inimicitiam parit, quas tenebras vocat; quia ad lucis praemium pervenire non possunt. 101 Sed indprohibet, id est voluptatem; ut omne quod prohibetur per Legem, non desideretur, aut certe desideratum vincatur. Ipsa sunt enim opera carnis; ut his
Abbreviated transcription (Latin):
hominem significauit. qui
ꝑbaptismum in nouatus ẽ
hunc pr&erisse dicit qua¬
si noctẽ: diem autẽ ad ꝓpin¬
quas se: cuius lumine ue¬
ritas nobis apparuit. ut sci¬
remus quidagere debemus.
prius enim ignorantes . xpm̃.
intenebris eramus: At ubi
didicimus. lux nobis orta est.
Transiuimus enim a falso
aduerum Abiciamus ergo
opera tenebrarum. & indua¬
mur arma lucis Tenebra¬
rums opera uiti carnali a
que in lecebris agrtur sȩcu¬
laribus hec digna st̃ teng¬
bris. Sicut dicit dñs: Tolli¬
te illũ & ligate manibus
& pedibus. & mituite inte¬
nebras exteriores. Induere
arma lucis gestasunt bo¬
na quia sicut mali actus
te nebris deputantur.
quia occulte fiunt lta
agunt. quia nonuerent᷑
sed gaudent boni ergo
actus armalucis suntꝰ.
inpugnantes tenebras
quȩs uitia carnis. Sicut
indie honeste ambulemus
Uerum est ut quia publi¬
ee non peccatur. sic aganx
quomodo agitur pub licȩ
Nihil enim tã publicum
quã ueritas. Non in cõ mes¬
sationibus dut ebri&ati¬

Expanded text:
hominem significavit, qui per baptismum innovatus est. Hunc praecessisse dicit quasi noctem, diem autem appropinquasse, cujus lumine veritas nobis apparuit; ut sciremus quid agere debeamus. Prius enim ignorantes Christum, in tenebris eramus: at ubi didicimus, lux in nobis orta est; transivimus enim a falso ad verum. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Tenebrarum opera sunt vita carnalis, quae illecebris agitur saecularibus: haec digna est tenebris, sicut dicit Dominus: Tollite illum; et ligatis manibus et pedibus, mittite in tenebras exteriores . Induere vero arma lucis gesta sunt bona; quia sicut mali actus tenebris deputantur, quia occulte fiunt ab iagunt; quia non verentur, sed gaudent. Boni ergo actus arma lucis sunt, impugnantes tenebras, quae sunt vitia carnis. Sicut in die honeste ambulemus. Verum est; ut quia publice non peccatur, sic agamus quomodo agitur publice; nihil enim tam publicum, quam veritas. Non in comessationibus et ebrietati
Abbreviated transcription (Latin):
Ende subditur plenitudo
legis est dilectio ut iustitia
sit diligere ꝑximum abun¬
dufuero & ꝑfecta iustitia
&iam inimicos diligere
Nocte idest in abscondito furNT
ĩa enim in mnanifestationo po¬
siti quod est innotitia dĩ. ag¬
nos centes quid sequi debeamus:
idest ignorantia siue negle¬
gentia propior enim est
nunc nr̃a salus quã cum credi¬
dimus Manifestum est quia
post lauacrũ bene uiuentes
& caritati studentes non lon¬
gesunt Amerito resurrectio¬
nis promis se Bona enĩ uita
xpiani signum est salutis fu¬
turȩ. Nox precessit dies autẽ
ad ꝓpinquabit Noctẽ u&erẽ¬

Expanded text:
nde subditur: Plenitudo Legis est dilectio : ut justitia sit diligere proximum, abundans vero et perfecta justitia etiam inimicos diligerenocte, id est, in abscondito fiunt. Jam enim in manifestatione positi, quod est in notitia Dei, agnoscentes quid sequi debeamus, id est, ignorantia sive negligentia. Propior enim est nunc nostra salus, quam cum credidimus. Manifestum est, quia post lavacrum bene viventes, et charitati studentes, non longe sunt a merito resurrectionis promissae. Bona enim vita christiani signum est salutis futurae. Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Noctem vete
Abbreviated transcription (Latin):
lignum. sed ds̃. hoc est serui¬
re creaturȩ. potius quã crea¬
tori Non negant enim dm̃
sed ser uiunt creature quo
non excus antur. sed magis
accusantur. Quia cognos¬
centes non honorant dm̃
qui est benedictus In secula
Amen. Hoc est uerum
ds̃ uero benedictio ait insecła.
quia ꝑ man& ds̃. Dis aut̃
gentium Ad tempusdat
honorem ideo non estue¬
trum. Indõ autẽ man&
ueritaas. Hanc benedicti
suꝑ omnia in sȩcula a men
Aut uterque ad xpm ꝑti¬
nens. Aut eadem dixit defilio
que & de patre

Expanded text:
lignum, sed Deus: hoc est servilignum, sed Deus: hoc est servire creaturae potius quam Creatori. Non negant enim Deum, sed serviunt creaturae, quo non excusantur, sed magis incusantur, quia cognoscentes non honorant Deum, qui est benedictus in saecula. Amen. Hoc est verum, Deus vero benedictus ait in saecula, quia permanet Deus; diis autem gentium ad tempus impietatis dat honorem, ideo non est verum, in Deo autem manet veritas; hanc benedictiosuper omnia in saecula. Amen . Aut uterque ad Christum pertinens, aut eadem dixit de Filio, quae et de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
Et hic bonitas dĩ est Cũ enim
dignũ fuis s& subici illos ut fa¬
cerent quo nolebant: & crucia
Quia lic& bonum
si contra uoluntatẽ fiat amarũ
& malum est. isti aũt auerten¬
tes se adõ traditi sunt diabolo
Tradere autem .ẽ. ꝑ mittere
non incitare aut immittere
Vt ea quȩ indesideriis conce¬
perant. Ad uiti adiabolo ex¬
plerent in opere Nec enĩ pos¬
sunt huius modi bonũ cogita¬
tũ habere. Traditi enim sun
in inmunditiam. ut contume¬
liis affitiant corpora sua
Originis enim illius nunc
us que sunt homines. quidi¬
cuntur corpora sua deho
macula corporis indiciumẽ
peccati animȩs cum enĩ cor¬
pus contaminatur. nemo am¬
bigit Anime es se peccatũ¬
tem dĩ in mendatiũ: idẽ
nomen dĩ quiuerus ẽ dede¬
runt his qui non sunt du
Lapidibus enim & lignis
uel c&eris i&allis Auferer¬
tes quod sunt. dant illis quoc
non sunt Et hoc est immuta¬
re uerum infalsum Non
enim iam uocantur. lapis aut

Expanded text:
et hic bonitas Dei est; cum enim et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur, quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est; isti autem avertentes se a Deo traditi sunt diabolo. Tradere autem est permittere, non incitare aut immittere, ut ea quae in desideriis conceperant, adjuti a diabolo explerent in opere; nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis afficiant cOriginis autem illius nunc usque sunt homines, qui dicuntur corpora sua dehonmacula corporis indicium est peccati animae; cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit animae esse peccatutem Dei in mendacium, id est, nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii; lapidibus enim et lignis vel caeteris metallis auferentes quod sunt, dant illis quod non sunt, et hoc est immutare verum in falsum, non enim jam vocantur lapis aut
Abbreviated transcription (Latin):
tum in eos dicitur egis so
Coluerunt & serpentẽ draco¬
nẽ quẽ occidit danihel homo
dĩ cuuis similitudinẽ h abex
Egyptu aũt colebant qua¬
drupedẽ quã dicebant ape
Insimilitudinẽ uacce Quod
malum initiatus ẽ hierobo¬
am. uaccas instruens in sama¬
ria quibus sacrificarentu¬
dei & uolucres quia coracina
sacra habent pagani Harũ
tamen omnium rerũ quas
mamoraui Si mulacra colu¬
crunt egyptii & alia quȩ non
dicere non est neces se Haec
ab his facta sunt qui se sapien
Nec his quȩ uisibilia sunt sa pe¬
re potuerunt. Dif ficile enĩ
in maior ibus prudens inmi¬
nor ibus non sapit. Propter
quod tradidit illos ds̃ indesi¬
deria cordis illorum in in¬
munditiã ut contumeliisaf¬
fitiant corpora sua inse
m& ipsis. Qm̃ inquit adiniu¬
riã creatoris dĩ fignita &
similitudines rerũ & deifica¬
uerunt traditisunt in luden¬
di & traditi non ut illa age¬
rent que nolebant. sed ut illa
ꝑficerent quȩ desiderabant

Expanded text:
tum in eos dicitur egisse. tum in eos dicitur egisse. Coluerunt et serpentem draconem, quem occidit Daniel homo Dei , cujus similitudinem habent. Aegyptii autem colebant quadrupedem, quam dicebant Apin, in similitudinem vaccae; quod malum imitatus est Hieroboam , vaccas instruens in Samaria, quibus sacrificarent Judaei; et volucres, quia Coracina sacra habebant pagani. Harum tamen omnium rerum quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse. Haec ab his facta sunt, qui se sapientnec in iis quae visibilia sunt, sapere potuerunt. Difficile enim in majoribus prudens, in minoribus non sapit. Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam, ut contumeliis afficiant corad injuriam Creatoris Dei figmenta, et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi, et traditi non ut illa agerent quae nolebant, sed ut illa perficerent quae desiderabant;
Abbreviated transcription (Latin):
in excus abile crimen insi¬
militudinem hominum mu¬
tarent. lt formacorrupti¬
bilis hominis ds̃ ab his uoc&
hoc est si mulacrũ hominis.
ut quos uiuos no mine domi¬
niare non audent. mortuoꝵ
imagines ingloriam dĩ recipi¬
ant. Quantã egritudo. quan¬
ta stultitia hõs se sapientes
appellare ad suam dãpnati¬
onemn apud quos plus mortui
pos sunt quã uiui. & mortui
potiores sunt uiue Nuiuo eni
dõ recedentes mor tuis fauent
In quorũ numero sunt. Sicut
scriptum est. Mor talis mor¬
tuum fingit manibus iniquis
hoc de uius modi sapientia
salo monis dictum ẽ. Et uo¬
lucrum. & quad rupedum
& serpenuum his subiec¬
tis cumulauit ad poenã hebi¬
tudinis ut ultra stultitiam
&uanitatem sint huuis mo¬
di Sic enĩ di maiestatem
& gloriã minuerunt. ut
horũ quȩ minima & prua
sunt. similitudini dĩ honori¬
ficentiam darent Primi
enĩ babillonii dm̃ uocauer
figmentũ belis quaꝰdã ho¬
minis mortui. qui principa

Expanded text:
inexcusabile crimen, in siinexcusabile crimen, in similitudinem hominum mutarent, ut forma corruptibilis hominis Deus ab his vocetur, hoc est simulacrum hominis, ut quos vivos hoc nomine donare non audent, mortuorum imagines in gloriam Dei recipiant. Quanta aegritudo, quanta stultitia, hoc sapientes appellare ad suam damnationem, apud quos plus mortui possunt quam vivi, et mortui potiores sunt vivis! A vivo enim Deo recedentes mortuis favent, in quorum numero sunt, sicut scriptum est: Mortalis mortuum fingit manibus iniquis ; hoc de hujusmodi a Sapientia Salomonis dictum est. Et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. His subjectis cumulavit ad poenam hebetudinis, ut ultra stultitiam et vanitatem sint hujusmodi; sic enim majestatem Dei et gloriam minuerunt, ut horum, quae minima et parva sunt, similitudini Dei honorificentiam darent; primi enim Babylonii Deum vocaverunt figmentum Beli quondam hominis mortui, qui prin
Abbreviated transcription (Latin):
ire addm̃ sicut ꝑcomites per¬
uenitur adregẽ Ate Nũ¬
quidtam demens ẽ aliquis
aut salutis suȩ in memoru
ut honorificentiam regis uin¬
dic& comitir Cumde hac
re si qui &iam tractare fu¬
erint inueniti iure ut rei
dam nantur maiestatis.
& isti se non putant reos
qui honorem nominis dĩ
deferent creaturȩ. & relicto
dño conseruos ad orant.
Quasi sit aliquid plus quod sec¬
u&ur dõ. Nã Mideo ad regẽ
ꝑtribunos aut comites itur.
qui a homo utique est rex.
& nescit quibus debeat rem¬
publicam credere Ad dm̃ aut
quẽ utique nihil lat& omni¬
um enim merita nouit Ad ꝑ¬
merendum aũt suf fragato¬
re non opus est. sed mente de¬
uota. Vbi cum que enim talis
locutus ei fuerit. responde¬
bit illi Et mut auerunt glo¬
sriam incorruptibilis dĩ. in
similitudinem imaginis cor¬
s ruptibilis bominis Sic obce¬
catum est cor illorum. ut ma¬
iestatẽ in uisibilis dĩ quẽ
ex his factis agnouerant non
hominibus seđ quod peuis ẽ

Expanded text:
ire ad Deum, sicut per comites perire ad Deum, sicut per comites pervenitur ad regem. Age, nunquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti? Cum de hac re si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnentur majestatis, et isti se non putant reos qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino, conservos adorant, quasi sit aliquid plus, quod servetur Deo. Nam et ideo ad regem per tribunos, aut per comites itur, quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempublicam credere; ad Deum autem, quem utique nihil latet, omnium enim merita novit, promerendum, suffragatore non opus est, sed mente devota; ubicunque enim talis locutus ei fuerit, respondebit illi: Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his factis agnoverant, non hominibus, sed, quod pejus est et
Abbreviated transcription (Latin):
esse principium aquo omĩa
initium sortita sunt cȩlestia
&ter restria & infernalia.¬
& hunc unum ẽẽ qui omnibus
decreuerit pro pri&ates & offi¬
ua naturaliter. & hȩc scientes
non egerunt gratias. Dean¬
terioribus loquitur. ut pre¬
sentes & futuros corrigat
Ged ȩ uanuerunt in oogitati¬
mibus suis. Iuanuerunt ui¬
dentes emm mundũ miro
ornatu Aptatum. ab eo quẽ
ens opificem agnouerant
dissimul auerunt. Et obscu¬
ratum est insipiens cor eor
Nebula erroris texit cor
illorum & cum creatorẽ
ex his quae fecit pulcra¬
plus amplius honorifica¬
ri debuerint. obtunsi sunt
Relicto illoh sola sibi dicen¬
factisunt. Sapientes enim
arbitrantur. quia ratio¬
nes phisicas inuestigare
putant. Scrutantes cur sus
siderum & qualitates ele¬
mentorum. dnm autem
horum spernentes. Ideo
stulti sunt cum si hͣ laudan¬
dasint. quanto magis
creator illorumr Solent
tamen pudorẽ passi ne glec¬
ti dĩ misera uti excusatione.
dicentes Per istos pos se

Expanded text:
esse principium, a quo omnia esse principium, a quo omnia initium sortita sint, coelestia et terrestria et inferna: et hunc unum esse qui omnibus decreverit proprietates et officia naturaliter; et haec scientes non egerunt gratias. De anterioribus loquitur, ut praesentes et futuros corrigat. Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Evanuerunt; videntes enim mundum miro ornatu aptatum ab eo, quem ejus opificem cognoverant, dissimulaverunt. Et obscuratum est insipiens cor eorum. Nebula erroris texit cor illorum, quia cum creatorem ex iis, quae fecit pulchra, amplius honorificare debuerint, obtusi sunt, relicto illo, haec sola dicenfacti sunt. Sapientes enim se arbitrantur, quia rationes physicas investigasse putant, scrutantes cursum siderum, et qualitates elementorum, Dominum autem horum spernentes, ideo stulti sunt; nam si haec laudanda sint, quanto magis creator illorum! Solent tamen pudorem passi neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse
Abbreviated transcription (Latin):
c̃spiciunt. Idẽ sensusẽ quẽ repat
ut ab solutius doceat quia cũꝑse
potentia & maiestas dĩ creatu¬
re oculis aspici non possit. ope¬
re mundi intellecta conspiciun¬
ł. Hoc igit genere reos facit
refor mationẽ data fuerat ꝑci¬
pere noluer̃. ut duplici modo
obno xii fierent dãpnationis. Se¬
piterna quoque eiꝰ uirtus & di¬
uinitas. ita ut sint in excusabiles
Vt omnino excusari impiexas
non possit. Adiecit &iã uirtutes
di x diuinitatem se pitnã cogni¬
tã eẽ ab om nib & stupore quo¬
dã hebitas se ad honorandũ dm̃
que & eẽ & operari adutilitatẽ
suã ñ ignorarent. Ea enĩ quȩ huna¬
nis us ibus euoluto anno gignunt᷑.
opera tamen manifestascuit
Diuinitas uero qua inopere
sibi decrto per seueraN
elementa rerum enisnindue¬
cusabiles Multis enim modis
qui reus coniuncitur. excusari
non potest. Qm̃ cum cogno¬
uis seni dm̃ nonsicut dm̃ mag¬
uificauerunt Aut gratias ogẽ¬
runt. Usque adeo icogno¬
⁊auerunt ut faterentur unũ

Expanded text:
conspiciuntur. Idem sensus est, quem repetit; ut absolutius doceat quia cum per se potentia et majestas Dei creaturae oculis aspici non possint, opere mundi intellecta conspiciuntur. Hoc igitur genere reos facit reformationem data fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino excusari impietas non possit, adjecit etiam virtutem Dei, et divinitatem sempiternam cognitam esse ab hominibus, et stupore quodam hebetasse ad honorandum Deum, quem et esse, et operari ad utilitatem suam non ignorarent; ea enim quae humanis usibus evoluto anno gignuntur, opera tamen manifesta sunt: Divinitas vero, quia in opere sibi decreto perdurant elementa rerum. Ut sint inexcusabiles. Multis enim modis qui reus convincitur excusari non potest. Quoniam cum cognovissent Deum; non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt. Usque adeo non ignoraverunt, ut faterentur unum
Abbreviated transcription (Latin):
ta derna Ipsa enim glorifical¬
bitur substantia quadã in mu¬
tatione meritorum hi ergo
quȩrunt uitam &ernã qui non
solum bone ꝓfessio nis sunt. sed
& uite His uero qui excontenti¬
Ione & qui diffidant ueritatil
÷oboe diunt aũt̃ iniquitati ira
& indignatio tribulatio & an
gustia hioc est iterata angusti¬
a diffidentes de fus ꝑ xp̃m
eua cuare illud cum sit
ueram & stabiler¬
p̃dixit. Tria ergo alia sunt
incredulitati condigna dicens
Ira & indignatio & angustia
Ira est non ei qui iudicat sed
illi qui iudicatur dum fit reus.
Irasci enim dicitur ds̃ ut uindi¬
caturus credatur &. Adiecit &¬
indignatio indignatio est n
quam addendo suꝑ iram in¬
iuriam suam dm̃ uindicaturũ
significat Angustiȩ uerosuN
quibus sententia constrictus
tribulabitur in poena. Su ꝑ
Iomnem animam hominis ope¬
srantis malum. In hoc opere.
nonsolum facta significat.
sedi ꝑfidiȩ̨ ꝓfessionẽ:. Dom
credulo enim dicit. & ideo suꝑ

Expanded text:
terna: ipsa enim glorificaterna: ipsa enim glorificabitur substantia, quadam immutatione meritorum. Hi ergo quaerunt vitam aeternam, qui non solum bonae professionis sunt, sed et vitae. Iis vero qui ex contentione, et qui diffidunt veritati, obediunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angustia. Hoc est, iterata angustia, diffidentes de futuro Dei evacuare illud, cum sit verum et stabilepraedixit. Tria ergo alia posuit incredulitati condigna dicens, ira et indignatio et angustia, ira est non ei qui judicat, sed illi qui judicatur, dum fit reus: Irasci enim dicitur Deus, ut vindicaturus credatur. Nam Dei indignatio; indignatio est, quam addendo 38 super iram, injuriam suam Deum vindicaturum significat. Angustiae vero sunt, quibus sententia constrictus, tribulabitur in poena. Super omnem animam hominis operantis malum. In hoc opere non solum facta significat, sed et perfidiae professionem. De incredulo enim dicit; et ideo super
Abbreviated transcription (Latin):
mala inuicẽ facta ulcfci
his qui secundum patientiam
boni operis gloriam & hona¬
s rem & incorruptonẽ. quȩr¬
rentibus uitam acernã. Qm
iudicium dĩ iustũ p̃dicat. qua¬
le autem bonis futurũ est de¬
clarauit. Hos dicit qui patien¬
tiam dĩ scientes qui pantim
adcor reptionẽ partĩ ad ma¬
iorem ultionẽ non se corn¬
gentium ꝓtelari priorum
operum penitentes bene uer¬
santum fr&i fuduti a fidei¬
dedit Ne diu hic positi
dampnum in currant
ꝓmissȩ uitȩ Dabit ergo eis glo¬
riam & honorem & ne nen hoc
ualde magnum ad cõparatioriẽ
prȩsentis u̾itȩ uider&ur quia &
hic gloriosi uidentur & honorati.
Adiecit & incor ruptionẽ. ut exeo
alia gloria & alter honor in¬
telleger&ur. quando in corrup¬
tio simul comitabitur. In pre¬
senti enim honore uel gloria
frequenter ainittitur. quia cor¬
ruptibilis est quidat & quoddat
& qui accipit Indiem enim iudi¬
cu dĩ incorruptis iã dabitur
honor & gloria ut sint tota ui¬

Expanded text:
mala invicem facta ulcisci? mala invicem facta ulcisci?  qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternamjudicium Dei justum praedicatum est, quale autem bonis futurum est, declaravit: hos dicit, qui patientiam Dei scientes, partim ad correptionem, partim ad majorem ultionem non se corrigentium protelari, priorum operum poenitentes bene versantur, freti fiducia fidei; ne diu hic positi damnum incurrant promissae vitae. Dabit ergo eis gloriam et honorem. Et ne non hoc valde magnum ad comparationem praesentis vitae videretur, quia et hic gloriosi videntur et honorati, adjecit: Et incorruptionem; ut ex eo alia gloria et alter honor intelligeretur, quando incorruptio simul comitabitur. In praesenti enim honor vel gloria frequenter amittitur; quia corruptibilis est, qui dat, et quod dat, et qui accipit; in die enim judicii Dei incorruptibilis jam dabitur honor et gloria, ut sint tota ae
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qui redd& ꝗnicique sectin¬
dũ opera sua Inpunitate speci¬
rans peccatorũ non solum du¬
rat in conuersibilis &intraci¬
tabilis manens sed & hoc acer¬
hius peccat securus quod non
situltio futura. cohabens
inpęnitens ignorans quia irã
sibi congregat indiȩ̨ ireup
Neces se est enim seueriom pęna
ut plectatur. immo flanimis
ꝑ ennibus torqueatur qui longã
dĩ ꝑatientiã nonsolum emenda¬
re se noluit. sed adhuci addensi
ad con temptum ex ag gerauit
peccata. Dies ire est peccatorib
quo punientur. Ideo ip̃sis est
ira. qui sentiunt paenã indie
reuelationis iusti iudicidĩ.
Reuelabitur enim idest ag¬
nos c&ur quod modo futurum
negatur. Ideoque cũ ostendit
quod non esse creditur. reuelat:
hns enim ostenditur qui negant.
quia credentibus manifestũ est
Vt confiteantur &iam inuiti
iustum iudicium dĩ. cum unicũ¬
ique redd& secundum opera.
sua Num quid non effatabun¬
tur iuste fieri cum uiderint

Expanded text:
Dei, qui reddet unicuique secunDei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi congregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueatur, qui longa Dei patientia non solum se emendare noluit, sed adhuc addens ad contemptum exaggeravit peccata. Dies irae est peccatoribus, quo punientur; ideo ipsis est ira, quia sentiunt poenam in die revelationis justi judicii Dei. Revelabitur enim, id est, agnoscetur, quod modo futurum negatur; ideoque cum ostenditur, quod non esse creditur, revelatur. His enim ostenditur, qui negant, quod credentibus manifestum est; ut confiteantur etiam inviti justum judicium Dei, cum unicuique reddet secundum opera sua. Numquid non haec fatebuntur juste fieri, cum viderint
Abbreviated transcription (Latin):
Quiergo prestat: curam non a¬
git conseruare quod fecit
ut a mantestse remuner& sper¬
snentes que. condẽpn&Andi¬
suitias bontatis eius & patien¬
tiȩ &&longanimitatis contẽp
s ad peniientiã tẽ adducit e
Haeo dicit iut non se iã put&
euasisse sullum bonitas dĩ
patitur diu peccantẽ Nec
patientiã eius put& con temp¬
nendã qua sinoncurantem
res humanas. Intellegat autem
ide ase dissi mulari qui a ñ
inhac uita iuditium ꝓmissũ
est futurum. ut inuentura
uita peniteat illũ iudicem dm̃
non credidisse: Inpena enim po¬
sicus sine fructu penitenida iu
penuebit quia non credidiauu¬
dse est enĩ ut acrius emend&
immo paenis ꝑennibus torq at
quem patientiȩ longanimitas
non emendauit Seueris si me
loquitur. sciens malignã mentẽ
non pͥosse nisitimore auitiis fa¬
cue reuocari Secundum duriti¬
am autem tuã & inpenitenscem.
thesauri tas tibi iram indieni
irȩ & reuelat ionis iusti iudici

Expanded text:
. Qui ergo praestat curam, non a. Qui ergo praestat curam, non agit conservare quod fecit, ut amantes se remuneret, spernentesque condemnet? An divitias bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatisi ad poenitentiam te adducit? Haec dicit ut non jam se putet evasisse, si illum bonitas Dei patitur diu peccantem, nec patientiam ejus putet contemnendam, quasi non curantem res humanas. Intelligat autem ideo a se dissimulari, quia non in hac vita judicium Dei promissum est futurum, ut in ventura vita poeniteat illum judicem Deum non credidisse; in poena enim positus sine fructu poenitentiae poenitebit; quia non credidit jucesse est enim ut acrius emendetur, immo poenis perennibus torqueatur, quem patientiae longanimitas non emendavit. Severissime loquitur, sciens malignam mentem non posse nisi timore a vitiis facile revocari. Secundum duritiam autem tuam, et impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii
Abbreviated transcription (Latin):
turum non euades : Per ser
enim udicaturus esti ds̃ apud
quem ces sat adalatiot& ꝑscqꝵ
acceptionut certe si iustumbali¬
cui uidexur dut huuis modi inmu¬
nis a poena sit dicat i Quod sil
iustum ost ut non euael&. credat
dm̃ iudicaturũ. ut & quodiuistũ
esfe iudicat. uerusils atd & imple¬
atur. Et dmi conditorã minpli
ꝓudentem curiosi operis suu me¬
rita requirese fateaturil. Siua
enim fecit & neglegit. imalus opi¬
fex dicitur. quias ꝑ idiquod negi¬
legiti nonbona se fecis se ia¬
S que fecit ostendit : sed quia bonifccisse
negari non potest: Indignumẽ
enim &imꝓbabile:. bonu malũm
fecis se. Curã eorum neces se est
ut dicatur agere. quia contume¬
lia eius erit & accusatio. sibono¬
rum ãse factorum neglegens
inducatur. Quippe cumeiꝰmatu
Ac ꝓuidentia uita ipsa sustent᷑
ministerio elementorum. Si¬
cut ipse dñs dicit. Qui solẽ suum
oriri facit suꝑ bonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & iniustos

Expanded text:
turum non evades: per se turum non evades: per se enim judicaturus est Deus, apud quem cessat adulatio et personarum acceptio. Aut certe, si justum alicui videtur, ut hujusmodi immunis a poena sit, dicat. Quod si justum est ut non evadat, credat Deum judicaturum; ut et quod justum esse judicat, verum sit, et impleatur, et Deum conditorem mundi providenter et curiose operis sui merita requirere fateatur. Si enim fecit et negligit, malus opifex dicitur; quia per id quod negligit, non bona se fecisse, quae fecit, ostendit; sed quia bona fecisse negari non potest indignum est enim et improbabile bonum mala fecisse, curam eorum necesse est ut dicatur agere; quia contumelia ejus erit et accusatio, si bonorum a se factorum negligens inducatur: quippe cum ejus nutu ac providentia vita ipsa sustentetur ministerio elementorum, sicut ipse Dominus dicit: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et 37 pluit super justos et injustos
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ ypocrisin ostendit se
non talem cumpeior es se de¬
phendatur Fallit enim ut dũ
puniendus sit bonore dignus
sap pareat: Scimus autẽ qm̃i
÷iuditium dĩ est. secundum ueri¬
tatem. in eos quitalia agunt
Hoc est non ignoramus dm̃ de¬
his iudicaturum inueritate. Quan¬
do nos ipsi dehis iudicamus. Si
erum nobis displic& quantoma¬
gis dõ qui magis iustus ẽ. &opus
suum cȩlature inueritate erꝗo
cum dicit iudicaturum dm̃ dehis
incuriosum dicunt iste malus
secundum ueritatẽ dicat
iudicaturum. Haec est ueesssi¬
me reddere. secundum mensura
unius cuius que non parcere
existimas aut hoc õ hom̃o qui
& facies ea quiatu effugios
siuditium dĩꝰ hoc est. num¬
quid quia tibi examen datũ ẽ.
potessas iudicandi de malis &
stupris cum eadem agas & ñ
est quite ad p̃sens iudic&. effu¬
gies iudicium dũmꝰ Non utique
quia suuditium dĩ inmandos
eua sisti quia omnishaeo po¬
testas & iudicitim adõ est in fu¬

Expanded text:
quia per hypocrisin ostendit se quia per hypocrisin ostendit se non talem, cum pejor esse deprehendatur. Fallit enim, ut dum puniendus sit, honore dignus appareat. Scimus autem quoniam judicium Dei est secundum veritatem in eos, qui talia agunt. Hoc est, non ignoramus Deum judicaturum de his in veritate, quando nos ipsi de his judicamus. Si enim nobis displicet, quanto magis Deo, qui magis justus est et opus suum zelatur! In veritate ergo cum dicit judicaturum Deum de his, incuriosum dicunt, iste malos secundum veritatem dicat judicaturum, hoc est, verissime reddere secundum mensuram uniuscujusque, et non parcere. Existimas autem hoc, o homo, qui et facis ea, quia tu effugies judicium Dei? Hoc est, nunquid quia tibi examen datum est potestatis judicandi de malis et de stupris, cum eadem agas, et non est qui te ad praesens judicet, effugies judicium Dei? Non utique, quia si judicium Dei in mundo evasisti, quia haec omnis potestas, et judicium a Deo est, in fu
Abbreviated transcription (Latin):
tales & ita est. ui qui fomitẽ prȩ¬
beant delictis illortim Ideoq
dignum est ut pari crimine rei
habeantur.Sunt iłe. Alii qui
non solum faciunt mala sedeti¬
am qui consentiunt facentibus.
Vt non solum faciant sed&ta
libus consentiant. duplexer¬
go horum est nequitia non enĩ
tam malisunt qui facint. &
facennius contra dicunti sci¬
entes enim nefaria. non illa
uindicant. Illi enim tamne¬
quis simisunt. quia faciunt
& consentiunt facientibus. ut
nec dm̃ timeant incres cere cui¬
pientes malni. Ideo haec uindi¬
cant. ut suadeant non illah
ua propter in excus abilas
es õhomo omnis qui iudicas.
In quo enim iudicas alte¬
rũ te ipsum condem ꝑnas eadẽ
enim agis. quae iudicas. Qm̃
facientẽ maligna & consentien¬
tem facientibus morte dignois
ostendit: Ne forte hic qui facit.
& non consentit facientibus.
excusare se posse putar&. do¬
c& huius modi in excusabilẽ
fore: Non enim iustum ẽ. ut
huio inpune concedatur.

Expanded text:
tales; et ita est, ut qui fomitem praetales; et ita est, ut qui fomitem praebeant delictis illorum: ideoque dignum est ut pari crimine rei habeantur. Sunt iterum alii, qui non solum faciunt mala, sed etiam consentiunt facientibus; ut non solum faciant, sed et talibus consentiant. Duplex ergo horum est nequitia: non enim tam mali sunt, qui faciunt, et facientibus contradicunt; scientes enim nefaria, non illa vindicant: illi vero tam nequissimi sunt, qui et faciunt, et consentiunt facientibus, ut nec Deum timeant; sed increscere cupientes mala, ideo haec minime vindicant, ut suadeant non illa ePUT II. Quapropter inexcusabilis es, o homo omnis, qui judicas. In quo enim judicas alterum, te ipsum condemnas; eadem enim agis, quae judicas. Quoniam facientem maligna, et consentientem facientibus, morte dignos ostendit; ne forte hic qui facit, et non consentit facientibus, excusare se posse putaret, docet hujusmodi inexcusabilem fore. Non enim justum est, ut huic impune concedatur;
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ramos suos extendit
ram di idolatriȩ causam nun¬
tians quȩ prima pars est er¬
roris & impi&atis quam pri¬
mum condempnat ut cumh
emendata fuerint facile
corrigantur & morum untia
Sublato enuim malitiȩ semine
nequitiȩ fructus a rescent
Non enim dat arbor fructus:
cuius excisȩ sunt radices. Nã
ideo & moy ses sodomę & go¬
morrȩ gesta memorauit exi¬
tum quẽ non tacuit. ut timorẽ
poner& huius rei untandȩ
Non ergo hoc uitium & conta¬
minatio dehonestateAd hoc
admitutur qui in animo co¬
gitat dm̃ Sunt quidã qui se
reos non putant. si non o perent᷑
quae mala sum a seritiuos
qũi fauentibus ad senture eer
Aũ Sicum possit reprehendene
tuc &aut audiens has fabulas
Nol&ur Sciens enim in pue¬
rus & malignus non ignorari
quȩ agit & mini me seuitaru
sed honori eẽ. gloriatura Fos¬
te se talem. nec confundi potest
it his quando uid& fauere sibi
& obsecundari ab his quinons

Expanded text:
mundi ramos suos extendit, mundi ramos suos extendit, iram Dei idololatriae causam nuntians, quae prima pars est erroris et impietatis, quam primum condemnat; ut cum haec emendata fuerint, facile corrigantur et morum vitia. Sublato enim malitiae semine, nequitiae fructus arescent; non enim dat arbor fructus, cujus excisae sunt radices. 36 Nam ideo et Moyses Sodomae et Gomorrhae gesta memoravit, exitiumque non tacuit, ut timorem poneret hujus rei vitandae. Non ergo hoc vitium et contaminatio dehonestatae vitae ab eo admittitur, qui in animo cogitat Deum. Sunt quidam qui se reos non putant, si non operentur quae mala sunt, assentiant autem facientibus. Assentire autem est, si, cum possit reprehendere, taceat: aut audiens has fabulas, aduletur. Sciens enim impurus et malignus non ignorari quae agit, et minime se vitari, sed etiam honori esse, gloriatur forte se talem: nec confundi potest in his, quando videt faveri sibi, et obsecundari ab iis, qui non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nes d&ractores. dõ odibiles. con¬
tumeliosos. suꝑbos. elatos. inuen¬
Itores malorũ parentibus non
sobȩdientes Quanta autem inso¬
lentia ar reptisunt ut nec paren¬
tes suos quos auctores Innatiui¬
tate habent agnoscerent. Qui¬
que se natos gauderent illos
ꝑ quos eẽ cocperant. contẽpne¬
bani hoc est. ẽẽ sine intellectu.
sine caritate. sed dĩ. Nã erat
inter illos caritas carnis. Hi
dĩ iustitiã cognoscentes ꝑlegẽ
naturȩ. sueri tesenim haec dõ
dis plicere sed hoc in animo po¬
nere noluerunt: Qm̃ qui hgc
agunt dignisunt morte. & ñ
solum qui faciunt sed &iã qui
consentiunt facientibus. Ad
enim participatio est. Qui cũ¬
s iustitiam dĩ cognouis sent non¬
s intellexerunt: qm̃ qui talia¬
s agunt dignisunt morte. Hȩc
omnia mala corpus est peccato
rum cui mancipati facti sunt
potestatis eius dem. ut faciant
punienda. Haec enĩ malorum
causa a sodomitis coepta est
offensione dĩ sicut supra dictũ
est. Etinomnem ꝓpe partem

Expanded text:
atores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inventores malorum, parentibus non obedientes. Quanta autem insolentia arrepti sunt, ut nec parentes suos, quos auctores in nativitate habent, agnoscerent, quique se natos gauderent, illos per quos esse coeperant, contemnebant! hoc est, esse sine intellectu, sine charitate Dei: nam erat inter illos charitas carnis. Hi Dei justitiam cognoscentes per legem naturae, scierunt enim haec Deo displicere, sed haec in animo ponere noluerunt: quoniam qui haec agunt digni sunt morte, et non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus; assensus enim participatio est. Qui cum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt, quoniam qui talia agunt, digni sunt morte. Haec omnia mala corpus est pecrum, cui mancipati facti sunt potestatis ejusdem, ut faciant punienda. Haec enim malorum causa a Sodomitis coepta est offensione Dei, sicut supra dictum est, et in omnem prope partem
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Quicum que enim sine le¬
ge peccauerunt. si ne lege peribunt
Quo modo potest sine lege pecca¬
re cum om̃s simul subditi sumus
lege naturalir. Sed delege mo
xsi dicit. cui iudei obnoxii sunt
dum non credunt. Nec non &
gentiles: sed iã dudum quia ad¬
ungere se illi noluerunt: NON
credentes ergo gentiles. du plici
genere fiunt rei quia neque
legldate ꝑ moysen ad senser
neque xp̃i gratiã s eceperunt
Ideo dignum est u pereant.
Igitur sicut quisinȩ lege pec¬
cat peribit. Itae quisine lege
legem seruauerit. iustificabit᷑
Iuftitiam naturalit seruans.
custos legis est. Sienim iusto
non est lex posita sed in iustis.
qui non peccat amicus legis ẽ
Huic sola fides de est. ꝑ quam
fi& ꝑfectus. Qu ã nihil illi ꝓ¬
derit apud dm̃ abstinere a con¬
trariis. Nisi fidem in dm̃ acce¬
perit ut sit iustus per utraque
Quia illa temporis iustitia est.
haec &ernitas. Et quicum que
in lege peccauerunt. ꝑlegem iu

Expanded text:
nat. Quicumque enim sine Lenat. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali? Sed de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi datae per Moysen assenserunt, neque Christi gratiam receperunt; ideo dignum est ut pereant. Igitur sicut qui sine lege peccat, peribit; ita et qui sine lege legem servaverit, justificabitur. Justitiam enim naturaliter servans, custos legis est. Si enim justo non est lex posita , sed injustis; qui non peccat, amicus legis est. Huic sola fides deest, per quam fiat perfectus; quia nihil illi proderit apud Deum abstinere a contrariis, nisi fidem in Deum acceperit, ut sit justus per utraque; quia illa temporis justitia est, haec aeternitatis. Et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem
Abbreviated transcription (Latin):
quia donum ꝓmissũ patrib
refutauit. Eloria aũt & hio¬
nor & pax omni operanti bo¬
num. Iudȩo primum & greco
Quo modo incredulis tria poxr¬
nalia posuit. Sic & fidelibus
tria magnifica. Ut honorem
habeant genti um quasi filu
dĩ Gloria sit ꝓimnuta¬
tione: Pax uero eoꝰ quod be¬
ne uiuentes qui&i erunt infu¬
turo: Nulla ꝑtur batione cõ mo¬
ti: quippe. quia omnis homo
a contrariis sẽ abstinens. apuo
iudicem hab& pacẽ. Non enim
ꝑsonarum acceptio est apud dm̃.
Tm ostendit iud ȩum siue grecum
non despici adõ sitamen credat
inxp̃m sed accepto forri ambo¬
bus iustitiam fidei sic iterum
non credentes pariter reos esse
Quia magis oberit circũm cisio
sine fide & ꝓderit p̃putium
ꝑfidem. Ac ꝑ hoc doc& ꝑsonarũ
Acceptatorem dm̃ non esse. Nec
enim p̃rogauua generis sequitͥ.¬
ut suscipiat causã patrum di ffi¬
dentem. aut abiciat a se pp̃t
indignatiꝰem parentũ credentẽ
Sedunum quem que ꝓprio me¬
sito. Aut semunerat aut condep¬

Expanded text:
quia donum promissum Patribus refutavit. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi filii Dei; gloria sit pro immuttione; pax vero, eo quod bene viventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione commoti; quippe quia omnis homo a contrariis se abstinens, apud judicem habet pacem. Non enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit praeputium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non esse. Nec enim praut suscipiat causa patrum diffidentem, aut abjiciat a se propter indignitatem causa Patrum credentem; sed unumquemque proprio merito, aut remunerat, aut conde
Abbreviated transcription (Latin):
re euangelio dis illos aũt eru¬
bescere: quia quod illis tradide¬
rat in rep̃ hensionem ueniebat
Nec quoquã iestimonio fir ma¬
batur. & discordabat ad octrina
apostolica Uirtus igitur diesti
quȩ inunat adfidem. &datsalu¬
tem omnicredenti. Dum pecca¬
ia donat &iustificat. ut a secunda
morte d&ineri non possit. sig¬
natus mysterio crucis. Prȩdicati
Ad hoc enim uenit filius dĩ. ut
soluer& opera diaboli. Vt om̃is
credens nonteneatur a morte.
Quia signũ hab& qđ uicta mors
est Iudȩo primum & greco. idẽ
huic qui exgenere est abrahae.
& huic qui ex gentibus. Ingreco
enim gentilem significat. In
iudȩo uero eum quĩ ex generesit
abrae. Nam idȩi extempora
iuda machabei dici coeperunt.
Qui incausa cladis restitit sacri¬
leguis gentium. & fi dutia łi col¬
legit p̾opulũ. & defendit genus
suum
Fuit aũt ex filus aaron
Quam uis ergo prȩponat iuideũ
causa patrum. tamen si militer
&iam ipsum indigere dicit dono

Expanded text:
re Evangelium Dei, illos autem erure Evangelium Dei, illos autem erubescere; quia quod illi tradiderant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam testimonio firmabatur, et discordabat a doctrina apostolica. Virtus igitur Dei est, quae invitat ad fidem, et dat salutem omni credenti, dum peccata donat, et justificat; ut a secunda morte detineri non possit signatus mysterio crucis. PraedicatioAd hoc enim venit Filius Dei, ut solveret opera diaboli , ut omnis credens non teneatur a morte; quia signum habet quod victa mors est. Judaeo primum, et Graeco. Id est, huic qui ex genere est Abrahae, et huienim gentilem significat, in Judaeo vero eum qui ex genere sit Abrahae, nam Judaei ex tempore Judae Machabaei dici coeperunt, qui in causa cladis restitit sacrilegiis gentium, et fiducia Dei collegit populum, et defendit genus suum: fuit autem ex filiis Aaron. Quamvis ergo praeponat Judaeum causa Patrum, tamen similiter etiam ipsum indigere dicit dono
Abbreviated transcription (Latin):
debitorem se ꝓfit&ur. quia
ad hoc accepit doctrinam ut
tradat & cum tradit adquirit.
Itaque qđ in inẽ ẽ. promtus sũ
& uobis qui romȩ estis euange¬
litare Quani uis mis sum¬
sẽ predicare omnibus dicat
gentibus. promtum tam̃ se
romanis asserit tradere
euangelium gratiȩ dĩgapud
quos regni roma cͥaput & sede
ad membrorum enim utilita¬
put inqui&um non fuerit
Ideo romanorum pacẽ opiat.
ut non multum se iact& sata¬
nas. & uberiores fructus habe¬
at operis sui. Non enim eru¬
besco euangelium. Virtus eni
dĩ est insalute omni credenti
Hoc dicto illos tangit. aquib
acce perant non recta fidem
A postolorum tamen doctri¬
nam uirtus commendabat.
Ut quia incredibile. uidebatꝰ
qđ predicabatur. signa acꝓ
digia ab apostolis facta tes¬
timonio es sent. Non diffi¬
dendum dehis quae ab
illis dicebantur. In quibus tan¬
uisa erai potentra predicatio
illorum sine uirtute di erat
Ideoque non se dicit erubesce¬

Expanded text:
debitorem se profitetur; quia debitorem se profitetur; quia ad hoc accepit doctrinam, ut tradat: et cum tradit, acquirat. Itaque quod in me est, promptus sum, et vobis qui Romae estis, evangelizare. Quamvis se missum praedicare omnibus dicat gentibus, promptum tamen se Romanis asserit tradere Evangelium gratiae Dei, apud quos regni Romani caput et sedes est. Ad membrorum enim utilitaput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et uberiores fructus habeat operis sui. Non enim erubesco Evangelium; virtus enim Dei est in salutem omni credenti. Hoc dicto illos tangit, a quibus acceperant non rectam fidem, apostolorum tamen doctrinam virtus commendabat; ut quia incredibile videbatur, quod praedicabatur, signa et prodigia ab apostolis facta testimonio essent, non diffidendum de iis quae ab illis dicebantur, in quibus tanvisa erant portenta, praedicatio illorum sine virtute Dei erat, ideoque non se dicit erubesce
Abbreviated transcription (Latin):
rarum gentiũ Promptior
oñi fit quis adrem sibi traditã.
si illi multos uideat ad sentre
Grecis & barbaris sapienti¬
bus & insipientibus. debitor
sum: Debitorem sedicit horũ
quos memorat. quia ad hoc
missus est ui omnibus prȩdi¬
car&. per quod &iam om̃s
significat debitores. Confite¬
ri enim creatorem dm̃ ex quo
omĩa & ꝑ quẽ omnia debitus ẽ¬
& honor & salus confientbs
Crecos enim gentiles posuit.
sedeos qui rom̃ani dicantur
siue natione siue adoptione
parbaros uero eos qui roma¬
ni non sunt. quorum genus
aduersum est &ñsunt genu¬
les: Sapientes aut̃ illos di x̃.
qui mundanis rationibus eru¬
diti sapientes uocantur in
sȩculo. Dum aut siderũ spe¬
culatores sunt. Aut mensuris.
aut numeris. aut arti grama¬
aut musicȩhis omnibus
ostendit nihilhȩc prodesse.
nec uere sapientes os semisi
peritisunt his omnibus mis¬
sum se prȩdicare testatur
deuideis aũt tacuit: quia ma¬
gister gentium: Ac ꝑ hoc

Expanded text:
eterarum gentium: promptior eterarum gentium: promptior enim fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos videat assentiri. Graecis et Barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. Debitorem se dicit horum, quos memorat, quia ad hoc missus est, ut omnibus praedicaret: per quod etiam omnes significat debitores; confiteri enim creatorem Deum, ex quo omnia, et per quem omnia, et debitus honor est, et salus confitentis. Graecos ergo gentiles posuit, sed eos qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione: Barbaros vero eos qui Romani non sunt, quorum genus adversum est, et sunt gentiles. Sapientes autem illos dixit, 31 qui mundanis rationibus eruditi, sapientes vocantur in saeculo; dum aut siderum speculatores sunt, aut mensuris, aut numeris, aut arti grammaaut musicae. His omnibus ostendit nihil haec prodesse, nec vere sapientes esse, nisiperiti sunt. His omnibus missum se praedicare testatur. De Judaeis autem tacuit, quia magister gentium est. Ac per hoc