comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mnis rei exemplum sub celo. St̃
malt qui nunqͣm boni fiunt. Sunt
boni qui semꝑ in bono consistunt. Illi
nunqͣm surgunt. isti nunqͣm cadunt.
Alii qui cum ceciderint non resurgũt.
alii cadunt et resurgunt. Qui nunꝙͣ
surgunt uł nunqͣm resurgunt. mali
sunt. Qui nunqͣm cadunt uel cum ce¬
ciderint resurgunt. boni sunt. Sic duo
sunt genera maloꝵ. ⁊ duo bonoꝵ. et
ubiq malus bono uiuit. Qui nunꝙͣ
boni fiunt. exemplum sunt bonis ut
intelligant non eẽ ex se quod boni sc̃.
q si bonum ẽẽ ex homine ẽẽt. omnis
homo bonus ẽẽt. Iteꝵ qui a bono cadt̃
et ñ resurgunt. exemplum sunt boniᷤᷤ.
ut sciant gr̃am esse non solum qd̃
bonum acceꝑunt. s etiam ꝙ in bono
ꝑseuerauert̃. Si enim ꝑseuerare hõis
ẽẽt nullus caderet

Expanded text:
mnis rei exemplum sub coelo. Sunt mali qui nunquam boni fiunt. Sunt boni qui semper in bono consistunt. Illi nunquam surgunt, isti nunquam cadunt. Alii qui cum ceciderint non resurgunt; alii cadunt et resurgunt. Qui nunquam surgunt vel nunquam resurgunt, mali sunt. Qui nunquam cadunt vel cum ceciderint resurgunt, boni sunt. Sic duo sunt genera malorum, et duo bonorum; et ubique malus bono vivit. Qui nunquam boni fiunt exemplum sunt bonis ut intelligant non esse ex se quod boni sunt, quia, si bonum esse ex homine esset, omnis homo bonus esset. Iterum qui a bono cadunt et non resurgunt, exemplum sunt bonis, ut sciant gratiam esse non solum quod bonum acceperunt, sed etiam quod in bono perseveraverunt. Si enim perseverare hominis esset, nullus caderet.
Abbreviated transcription (Latin):
post me trahere uellem. Hec est causa qͣ¬
re deus in abscondito semꝑ loquat᷑. Si
in lege ⁊ ꝓpħis et in eũngłio ꝑ parabo¬
las et enigmata locutus est. Dignum est
enĩ ut sũb figuris uerboꝵ abscondantur
secceta misticoꝵ intellectuum. qr cito uiles¬
cerent. si passim om̃ib paterent. Ita enĩ
ueritas et ꝑ inquisitionem fideles exercet.
et ne ab infidelib inueniatur occulta ꝑ¬
manet. Istos dum difficile inuenit᷑ ma¬
iori desiderio inflaminat: illos dum om¬
nino inueniri ñ potest excecat. Ex eodem
gͤ et fideles ꝓficiunt. et infideles cadũt.
qr ⁊illi humiliter audiendo et fideliter
inquirendo u̾ba dei ad agnitionẽ ueri¬
tatis ꝑueniunt. isti aut̃ uel negligendo.
uel contempnendo. uel praue intelligẽ¬
do. numqͣm ad ueritatẽ ꝑtingunt. Iam
diximus quare obscure et in abscondito
loquatur deus. nunc restat dicere. qua¬
re cum paucis ⁊ raro loquatur.

Expanded text:
post me trahere vellem. Haec est causa, quapost me trahere vellem. Haec est causa, quare Deus in abscondito semper loquatur. Siin lege, et prophetis, et in Evangelio per parabolas, et aenigmata locutus est. Dignum est enim, ut sub figuris verborum abscondantur secreta mysticorum intellectum, quia cito vilescerent si passim omnibus paterent. Ita enim veritas et per inquisitionem fideles exercet, et ne ab infidelibus inveniatur, occulta permanet. Istos, dum difficile invenitur, majori desiderio inflammat; illos, dum omnino inveniri non potest, excaecat. Ex eodem ergo et fideles proficiunt et infideles cadunt, quia et illi humiliter audiendo, et fideliter inquirendo verba Dei ad agnitionem veritatis perveniunt; isti autem vel negligendo, vel contemnendo, vel prave intelligendo nunquam ad veritatem pertingunt. Jam diximus quare obscure, et in abscondito loquatur Deus; nunc restat dicere, quare cum paucis, et raro loquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fugeret: nemo eum sequi uellet. Flores
inquit apparuer̃t in terra nr̃a. non in
t̾ra mea. s in terra nr̃a. ut eam cõmu¬
nicaret nobiscum. Quasi drẽt fidelis
uob̾ assum nuntius. uidi ꝙ testor. au¬
diui ꝙ loquor. nolite tim̃e nolite diffi¬
dere. nolite hesitare. sequimini quo uo¬
co qr inde estis unde uenio. ñ habetis
hic manentẽ ciuitatem. ꝑegrinum est
ꝙ incolitis. Aliunde huc uenistis si pa¬
trie ur̃e memores ẽẽtis utiq ꝑegrina¬
tionẽ non diligeretis. Propterea et
ego ueni. ut hinc uos educerem. non
ut uobiscum hic ꝑmanerem. Et ideo de
abscondito ad uos clamo qr in notesce
quo uos uoco. qr ad reditum festino. suf¬
ficit me tantum ꝓcessisse ut audiri pos¬
sim. Dampnum me pati existimarem.
si ꝙ suꝑ est uie ꝑgerem. Grauis ẽ om̃is
mora. flores apparuerunt in t̾ra nostra.
Discite qͣntum uos festinare debetis. ũ
me sic fugientem cernitis. Non uenissem¬

Expanded text:
fugeret, nemo eum sequi vellet. Flores, fugeret, nemo eum sequi vellet. Flores, inquit, apparuerunt in terra nostra, non in terra mea, sed in terra nostra, ut eam communicaret nobiscum. Quasi diceret fidelis vobis adsum nuntius, vidi quod testor, audivi quod loquor. Nolite timere, nolite diffidere, nolite haesitare. Sequimini quo voco, quia inde estis unde venio, non habetis hic manentem civitatem. Peregrinum est quod incolitis. Aliunde huc venistis, si patriae vestrae memores essetis, utique peregrinationem non diligeritis. Propterea et ego huc veni, ut hinc vos educerem, non ut vobiscum hic permanerem. Et ideo de abscondito ad vos clamo, quia innotescquo vos voco, quia ad reditum festino. Sufficit me tantum processisse, ut audiri possim. Damnum me pati existimarem, si quod superest viae pergerem. Gravis est omnis mora. Flores apparuerunt in terra nostra. Discite quantum vos festinare debetis dum me fugientem cernitis. Non venissem
Abbreviated transcription (Latin):
quare fugit. Diligit aut̃ et ideo uenit.
Sed quia hic non diligit. ideo fug̾.¬
hic non diligit. Quid ẽ hoc quod dixi
hic ñ diligit: In hoc mundo. in hoc
scło. in hac terra. in hac patͥa. in hoc
exilio. S uocat nos ad terram suam.¬
patriam istam imminutio amoris eẽt
uilitas regionis. Iocundus amor ame¬
num querit locum. Ideo cõmendat no¬
bis t̾ram suam. ideo laudat patͬam su¬
am. Ideo dicit. flores apparuer̃t in t̾ra
nr̃a. uinee florentes odorem dederũt.
uox turturis audita ẽ in t̾ra nostra.
Ut concupiscamus talem regionem. ut
desideremus talem patͥam. et sequamur
eũ. Ibi nos amat. ibi amore nr̃o frui de¬
siderat. ibi amplecti a nob̃ postulat. ibi
sequentes se ñ fugit. s uenientes ad se
expectat. Offer ergo se dum ũ querit᷑.
ut nos ad amorẽ suum accendat. Dum
querit᷑ fugit ut nos post se currere faci¬
at. Nisi enĩ prius ipse se nob̾ ostenderet.
nemo eum diligeret. et nͥ dum querit᷑

Expanded text:
quare fugit? Diligit autem, et ideo venit, quare fugit? Diligit autem, et ideo venit, sed quia hic non diligit, ideo fugit. Quid est hoc, quod dixi, hic non diligit? In hoc mundo, in hoc saeculo, in hac terra, in hac patria, in hoc exsilio. Sed vocat nos ad terram suam,patriam istam, immunitio amoris esset utilitas regionis. Jucundus amor amoenum quaerit locum, ideo commendat nobis terram suam, ideo laudat patriam suam, ideo dicit: Flores apparuerunt in terra nostra; vineae florentes odorem dederunt ; vox turturis audita est in terra nostra. Ut concupiscamus talem regionem, ut desideremus talem patriam, et sequamur eum. Ibi nos amat, ibi amore nostro frui desiderat, ibi amplecti a nobis postulat, ibi sequentes se non fugit, sed venientes ad se exspectat. Offert ergo se dum non quaeritur, ut nos ad amorem sui accendat. Dum quaeritur fugit, ut nos post se currere faciat. Nisi enim prius ipse se nobis ostenderet, nemo eum diligeret. Et nisi dum quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio in ardescat. Sic in canticis cã¬
ticoꝵ sponsus uenit stat post parietẽ.
ꝓspicit ꝑ fenestras et cancellos ut qua¬
si lateat et ñ lateat. Mittit manum su¬
am ꝑ foramen. tangit sponsam. et so¬
no depͥsso uoce tenui uocat eam. ⁊ dicit.
mea. Ecce hyemps transiit imber abiit
et recessit. flores apparuerunt in terra
nr̃a. uox turturis audita ẽ in t̾ra no¬
stra. Illa ut audit sponsum ad ẽẽ sur¬
git mox festinat. aꝑit pessulum hos¬
cii sui et quasi uenientẽ exceptura bra¬
chia ad amplectendum parat. uix to¬
lerat. uix sustinet. uix expectat. liqueᷤ¬
cit anima eiꝰ ardet cor eius. feruent pre¬
cordia eius. exultat. gaudet. tripudiat.
iocundat᷑ ruit obuia inuenienti. S il¬
le cum iam teneri putat᷑ declinat. et
subito qͣsi de mediis elapsus amplexi¬
bus fugit. Quidẽ. hoc: Dum non que
q̃ritur declinat: ⁊ dum uocat᷑ fugit. Si
ñ diligit quare uenit:aut si diligit

Expanded text:
desiderio suo inardescat. Sic in Canticis candesiderio suo inardescat. Sic in Canticis canticorum Sponsus venit: Stat post parietem, prospicit per fenestras, et cancellos , ut quasi lateat et non lateat. Mittit manum suam per foramen , tangit Sponsam et sono depresso, voce tenui vocat eam, et dicit: mea. Ecce hiems transiit, imber abiit, et recessit. Flores apparuerunt in terra nostra; vox turturis audita est in terra nostra . Illa ut audit Sponsum adesse surgit mox, festinat, aperit pessulum ostii sui , et quasi venientem exceptura brachia ad amplectendum parat; vix tolerat, vix sustinet, vix exspectat. Liquescit anima ejus , ardet cor ejus, fervent praecordia ejus, exsultat, gaudet, tripudiat, jucundatur, ruit obviam venienti. Sed ille, cum jam teneri putatur, declinat, et subito quasi de mediis elapsus amplexibus fugit. Quid est hoc? Dum non quaequaeritur declinat, et dum vocatur fugit. Si non diligit, quare venit? aut si diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut legem acciꝑet. Quidest gͦ ꝙ semꝑ
in secreto loquit᷑ deus. nisi qr nos ad
secretum uocat. ⁊ ꝙ cum paucis nͥ ut
nos colligat: Considerate hec duo que
dixi colligit et ad secretum uocat. Pri¬
mus homo anteqͣm peccaret non opꝰ
hũit ut ei extrinsecus loqueret deus
qr aurem cordis intrinsecus habuit qͣ
uocẽ dei spiritaliter audire posset. S
postqͣm foris aurẽ ad suasionem serpẽ¬
tis aꝑuit. aurem intus ad uocẽ d̃i clar¬
sit: qr ergo homo auditum intus ꝑdi¬
dit. quo dm loquentẽ audiat reuocãs
uos deus ad se. foris clamat. S cum lo¬
quit᷑ semꝑ quasi occultari uolens se
subtrahit. ut mentẽ humanam ⁊ ꝑ ħ
quod loquit᷑ de se ammoneat. ⁊ ꝑ hoc
quod se occultando fugit ad se trahat.
Irritat enĩ desiderium nr̃m ut auge¬
at. qr ⁊ loqñdo amorem suũ in nob̾
excitat. ⁊ fugiendo ut se sequamur in¬
flaminat. Tale est enim cor hoĩs. ut si
ꝙ diligit adipisci ñ ualeat. amplius

Expanded text:
ut legem acciperet. Quid est ergo quod semper ut legem acciperet. Quid est ergo quod semper in secreto loquitur Deus, nisi quod nos ad secretum vocat? et quid quod cum paucis, nisi ut nos colligat? Considerate haec duo quae dixi, colligit et ad secretum vocat. Primus homo antequam peccaret non opus habuit, ut ei extrinsecus loqueretur Deus, qui aurem cordis intrinsecus habuit, qua vocem Dei spiritualiter audire posset, sed postquam foris aurem ad suasionem serpentis aperuit, aurem intus ad vocem Dei clausit. Quia ergo homo auditum intus perdidit, quo Deum loquentem audiat, revocans nos Deus ad se foris clamat. Sed cum loquitur, semper quasi occultari volens se subtrahit, ut mentem humanam et per hoc quod loquitur de se admoneat, et per hoc quod se occultando fugit ad se trahat. Irritat enim desiderium nostrum ut augeat, quia et loquendo amorem sui in nobis excitat, et fugiendo ut se sequamur inflammat. Tale est enim cor hominis, ut si quod diligit adipisci non valeat, amplius
Abbreviated transcription (Latin):
mus uix umqͣm dm̃ in multitudine
locutum. s quocienscũq hominib in¬
notescere uoluit. ñ gentib et ppłis sed
uł singulis uel ad modum paucis et
a cõmuni frequentia hominum segre¬
gatis uł ꝑ nocturna silentia uel in cam¬
pis uel in solitudinib et montib se
manifestauit. Sic locutus ẽ cum noe
cum abraham. cum ysaac. cum iacob.
cum moyse. cum samuele. cum dauid.
et cum om̃ib ꝓpħis. Deniq in carne
apparens qͣmuis manifeste locutus sit
mundo. tam̃ discipulos ut illis głam
suam manifestaret seorsum in montẽ
duxit. Quib et alibi dicit. uobis oa¬
tum ẽ nosse misterium regni dei. cece¬
ris aut̃ in parabolis. Et rursum. Qd̃
dico uobis in tenebris dicite in luce.
et ꝙ in aure auditis p̾dicate suꝑ tec¬
ta. S nec illi antiquo ppło legem dedit
in egypto. donec eum eduxisset in solitu¬
dinem seorsum. Neq ibi palam om̃ib
s moyses solus ascendit in montem

Expanded text:
mus vix unquam Deum in multitudine mus vix unquam Deum in multitudine locutum, sed quotiescunque hominibus innotescere voluit, non gentibus et populis, sed vel singulis, vel admodum paucis, et a communi frequentia hominum segregatis, vel per nocturna silentia, vel in campis, vel in solitudinibus et montibus se manifestavit. Sic locutus est cum Noe, cum Abraham, cum Isaac, cum Jacob, cum Moyse, cum Samuel, cum David et cum omnibus prophetis. Denique in carne apparens, quamvis manifeste locutus sit mundo, tamen discipulos, ut illis gloriam suam manifestaret, seorsum in montem duxit . Quibus et alibi dicit: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis , et rursum: Quod dico vobis in tenebris, dicite in luce, et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sed nec illi antiquo populo legem dedit in Aegypto, nec alibi, donec eum eduxisset in solitudinem seorsum. Neque ibi palam omnibus, sed Moyses solus ascendit in montem,
Abbreviated transcription (Latin):
set. tunc nec fides meritum nec infideli¬
tas hr̃ec locum. In nocescit gͥ ut fides nu¬
triatur. et occultus ꝑmanet. ne infideli¬
tas conuincat᷑. Occultus ꝑmanet. ut in¬
fides. faf e ꝓbetur innotescit. ut infide¬
litas condempnet᷑. Quia enim et fideles
aliquid hñt. unde dubitare possent. et in¬
fideles unde credere ualerent si uellent.
iuste et illis ꝓ fide redditur p̾mium ⁊ istis
ꝓ infidelitate supplicium. Placuit autẽ
deo ut beatitudinem qͣm gratis daturus
erat homini. prius hominem ꝓ mereri
faceret. sic tamen ut ab ip̃o essec et meri¬
tum ⁊ meriti p̾mium. Differc gͥ nunc
dare ꝙ daturꝰ est. plenam uidelicet sanita¬
tem. plenam cognitionem. plenam cog¬
nitionẽ plenam felicitatẽ. ⁊ interim ꝑ fi¬
dem illuminat nr̃am cecitatem. ut ꝑ ip¬
sam ꝓficiendo ad manifestam meream᷑
ꝑuenire eiꝰ claritatem.
obscure in abscondito locutus est
deuł. Scrutemur scͥpturas. et inuenie¬

Expanded text:
set, tunc nec fides meritum, nec infideliset, tunc nec fides meritum, nec infidelitas haberet locum. Innotescit igitur ut fides nutriatur, et occultus permanet ne infidelitas convincatur. Occultus permanet ut fides probetur, innotescit ut infidelitas condemnetur. Quia enim et fideles aliquid habent, unde dubitare possent, et infideles unde credere valerent si vellent juste, et illis pro fide redditur praemium, et istis pro infidelitate supplicium. Placuit autem Deo ut beatitudinem, quam gratis daturus erat homini, prius hominem promereri faceret, sic tamen ut ab ipso esset et meritum et meriti praemium. Differt igitur nunc dare quod daturus est, plenam videlicet sanitatem, plenam cognitionem, plenam felicitatem, et interim per fidem illuminat nostram caecitatem, ut per ipsam proficiendo ad manifestam mereamur pervenire ejus claritatem obscure et in abscondito locutus est Deus. Scrutemur Scripturas, et invenie
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut uelimus. s deus in nob̾ hoc oꝑat᷑.
Gra enum dei preuenit ⁊ excitat libeꝵ
arbitrium nr̃m ut possit uelle sana¬
ri: qr ꝑ se non potest uelle sanari. qͥ
ꝑ se potuit uelle infirmari. Hoc gͥ est
ꝙ nunc in electis agitur ut uidelicet ĩ
p̾senti uita ad futuram beatitudinem
pparentur: ut homo in hac infelicita¬
te positus. mereatur ad illam felicita¬
tem ascendere sicut pͥus homo in illa
felicitate positus. meruit adhanc infe¬
licitatẽ deuenire. S illud meritum
quo homo infelix eẽ meruit tantũ¬
modo ex homine fuit: hoc uͦ meritũ
quo felicitatem et̾nam meretur. nõ¬
ex homine est. s gr̃a dei hoc in homine oꝑ¬
atur. Non gͥ sine causa fit ꝙ deus homi¬
nẽ pꝰ pecc̃m a cecitate ignorantie reuocans.
sic cognitionem suam ab eo temꝑat. ut in¬
notescat quidem ⁊ tam̃ semꝑ maneat oc¬
cultus. Si enim ita aꝑte se manifestaret
hominib ut nullus de eo dubitare pos¬

Expanded text:
est ut velimus, sed Deus in nobis hoc operatur. est ut velimus, sed Deus in nobis hoc operatur. Gratia enim Dei praevenit, et excitat liberum arbitrium nostrum, ut possit velle sanari, quia per se non potest velle sanari, qui per se potuit velle infirmari. Hoc igitur est quod nunc in electis agitur, ut videlicet in praesenti vita ad futuram beatitudinem praeparentur, ut homo in hac infelicitate positus mereatur ad illam felicitatem ascendere, sicut primus homo in illa felicitate positus meruit ad hanc infelicitatem devenire. Sed et illud meritum, quo homo infelix esse meruit, tantummodo ex homine fuit. Hoc vero meritum, quo felicitatem aeternam meretur, noex homine est, sed gratia Dei hoc in homine operatur. Non ergo sine causa fit, quod Deus hominem post peccatum a caecitate ignorantiae revocans, sic cognitionem suam ab eo temperat, ut innotescat quidem et tamen semper maneat occultus. Si enim ita aperte se manifestaret hominibus, ut nullus de eo dubitare pos
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. s facta sunt certis quib dam lo¬
cis et temꝑib et cum certis ꝑsonis scł̃m
altitudinem diuini consilii adhoc ordi¬
natis. Cum enĩ deus scł̃m omnipotẽ¬
ciam suam multis modis ad restaura¬
tionem hominis uti potuiss. hunc ta¬
men potissimũ elegit qui nr̃e infirmi
tati conuenientior fuit. ut opus mise¬
ricordie sue ñ solum potenter et iuste.
s et sapienter impleret. Primus autẽ
homo deseruit creatorem suũ cum eũ
ꝑ contemplationẽ presentem aspicetet.
nunc aut̃ homo creatorem quẽ non ui¬
det ꝑ spẽm. querit ꝑ fidem. Primus hõ
sine labore stare potuit et sponte cecidit.
nunc aut̃ sponte surgens homo ad dm
eciam ꝑ torm̃ta redit. Ordinatissimũ
gͥ est de nr̃a reparatione diuine dispẽ¬
sacionis consilium ut qui sponte ceci¬
dit ñ coactus s sponte surgat. ⁊ qui ꝑ
liberum arbitrium infirmatus ẽ. sani¬
tatem ñ recuꝑet. donec ꝑ lib̾m arbitri¬
um sanari uelit. Hoc aut̃ ex nobis nõ

Expanded text:
nerunt, sed facta sunt certis quibusdam locis, et temporibus, et cum certis personis secundum altitudinem divini consilii ad hoc ordinatis. Cum enim Deus secundum omnipotentiam suam multis modis ad restaurationis hominis uti potuisset, hunc tamen potissimum elegit, qui nostrae infirmitati caeteris convenientior fuit, ut opus misericordiae suae non solum potenter et juste, sed et sapienter impleret. Primus autem homo deseruit Creatorem suum, cum eum per contemplationem praesentem aspiceret; nunc autem homo Creatorem, quem non videt per speciem, quaerit per fidem. Primus autem homo sine labore stare potuit, et sponte cecidit; nunc autem sponte surgens homo ad Deum etiam per tormenta redit. Ordinatissimum igitur est de nostra reparatione divinae dispensationis consilium, ut qui sponte cecidit, non coactus, sed sponte surgat; et qui per liberum arbitrium infirmatus est, sanitatem non recuperet, donec per liberum arbitrium sanari velit. Hoc autem ex nobis non
Abbreviated transcription (Latin):
cut ẽ illud. Ego sum d̃s abraham. et
deus ysaac.⁊ deus iacob. qr sicut dictõ
est qui om̃s creauit. non om̃s redunit.
s alios ꝑ miscd̃iam saluat. ⁊ alios
ꝑ iusticiam dampnat. Igitur ea que
ad reꝑationem hominis facta sunt.
non ad om̃s ꝑtinent. s ad eos tantũ
qui salui fiunt et sicut om̃ium nõ
sunt. ita etiam. apud o m̃s facta nõ

Expanded text:
cut est illud: Ego sum Deus Abraham, et cut est illud: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob , quia, sicut dictum est, qui omnes creavit, non omnes redimit, sed alios per misericordiam salvat, et alios per justitiam damnat. Igitur, ea quae ad reparationem hominis facta sunt, non ad omnes pertinent, sed ad eos tantum, qui salvi fiunt. Et sicut non omnium sunt, ita etiam non apud omnes fac
Abbreviated transcription (Latin):
minem facta sunt. siue ea que ꝑ¬
tinent ad primam conditionem homi¬
nis. siuie ea q̃ facta sunt ab hominis re¬
parationẽ. Ad conditionem hominis ꝑ¬
tinet creatio mundi. idest celi et terre
et omniũ que inprimordio facta eẽ. le¬
guntur a deo. Ad reꝑationem homi¬
nis ꝑtinet incarnatio uerbi.⁊ omnia
q̃ uel ante ip̃am incarnationem ab ini¬
tio ad ip̃am prefigandam ⁊ pͥnunciã¬
dam precessert̃. uł que post eam usq
ad finem mundi ꝓpter ip̃am predicã¬
dam et credendam fiunt. Cum autẽ
scłm illa prima oꝑa que ad conditio¬
nem hominis ꝑtinent omium deus
sit. qr ip̃e omnes creauit et hec tempo¬
ralia bona indiscrete om̃ib bonis et
nalis cribuit. sccl̃m illa oꝑa que ad
reꝑationem hominis ꝑtinent ñ omĩ¬
um deus ẽẽ uoluit. s eoꝵ tantum qͦs
ip̃e ante temꝑa secularia in ꝓposito
bone uoluntatis sue elegit. ut eos certo
temꝑe uocaret. et iustificaret et głifi¬
cialiter quoꝵdam se dm nominat si¬

Expanded text:
minem facta sunt, sive ea quae pertinent ad primam conditionem hominis, sive ea quae facta sunt ad hominis reparationem. Ad conditionem hominis pertinet creatio mundi, id est coeli et terrae, et omnium, quae in primordio facta esse leguntur a Deo. Ad reparationem hominis pertinet incarnatio Verbi, et omnia quae vel ante ipsam incarnationem ab initio ad ipsam praefigurandam et praenuntiandam praecesserunt, vel quae post eam usque ad finem mundi propter ipsam praedicandam, et credendam fiunt. Cum autem secundum illa prima opera, quae ad conditionem hominis pertinent, omnium Deus sit, quia ipsa omnes creavit et haec temporalia bona indiscrete omnibus bonis, et malis tribuit; secundum illa opera, quae ad reparationem hominis pertinent, non omnium Deus esse voluit, sed eorum tantum, quos ipse ante tempora saecularia in proposito bonae voluntatis suae elegit, ut eos certo tempore vocaret, et justificaret, et glorificialiter quorumdam se Deum nominat, si
Abbreviated transcription (Latin):
uircute. ⁊ sustentemus in infirmita¬
te. S debitores ñ sumus ei. ut scd̾m
desideria illius. ut quod illa horret fu¬
giamus. et quod diligit appetamus.
Quod si faceremus nec a malo declina¬
remus nec bonum faceremus. De du

Expanded text:
virtute, et sustentemus in infirmitavirtute, et sustentemus in infirmitate, sed debitores non sumus ei, ut secunddesideria illius, ut quod illa horret fugiamus, et quod diligit appetamus. Quod si faceremus, nec a malo declinaremus, nec bonum faceremus. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝓ recompensatione tante retributi¬
onis. Nam quod facimus transitoriũ
est. et finem ht̃. quod aut̃ expectamus
et̾num est et finem non habet. Merces
ces ẽ uita sine morte. gaudium sine
merore. iocunditas sine dolore. Si ergo
hec uita que morte finitur: tantũ di¬
ligitur: ut ꝓ eius amore quicqͥd ꝓ ip¬
sa desiderari potest. libenter despicia¬
tur: ne sola ip̃a amitatur. quo deside¬
rio illuc festinare debemus. ubi nec ui¬
ta morte t̾minatur. nec gaudiũ ullo
merore corrumpit᷑. nec iocunditas dolo¬
re afficitur: Hec itaꝙ consideratio ani¬
mum ꝑ desiderium amoris alacrit̾ cur¬
rere facit ad tolerantiam passionis. ut
grauia non sint. quecunq finiri pos¬
sunt in temꝑe. cum post ip̃a secutura
sint que plena consistent. et ꝑfecta bo¬
na inet̾nitate. Hoc est ergo quod dr᷑.
fratres debitores sumus ñ carni. Dẽbi¬
tores enĩ sumus carni. ut eam cohibe¬
amus ab iniquitate. ⁊ exerteamus in

Expanded text:
ris, pro recompensatione tantae retributiris, pro recompensatione tantae retributionis. Nam quod facimus transitorium est et finem habet; quod autem exspectamus, aeternum est et finem non habet. Merces est vita sine morte, gaudium sine moerore, jucunditas sine dolore. Si ergo haec vita quae morte finitur, tantum diligitur, ut pro ejus amore quidquid pro ipsa desiderari potest libenter despiciatur, ne sola ipsa amittatur, quo desiderio illuc festinare debemus, ubi nec vita morte terminatur, nec gaudium ullo moerore corrumpitur, nec jucunditas dolore afficitur? Haec itaque consideratio animum per desiderium amoris alacriter currere facit ad tolerantiam passionis, ut gravia non sint quaecunque finiri possunt in tempore, cum post ipsa secutura sunt quae plena consistent, et perfecta bona in aeternitate. Hoc est ergo quod dicitur: Fratres, debitores sumus non carni. Debitores enim sumus carni, ut eam cohibeamus ab iniquitate, et exerceamus in
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipitem a malo cohibeat. ⁊ calcaria. ut
pigram ad bonum excitando exerteat et
pabulum ut eius infirmitatẽ sustentet
ne deficiat. In stabulo pabulum: in uia
calcaria et frenum. hoc ẽ inquiete nutͥ¬
mentũ. in exercitatione cõhibitionem ⁊
incitam̃tum. Frenum est timor. calcaria
amor. Cum enĩ ad delectationem preci¬
pitem impellit desiderium culpe. cohi¬
bet a delectatione timentẽ ꝓuidentia pe¬
nẽ. In hoc enim quod cernit. qr post a¬
culpam pene sequitur. siue in correcti¬
one. siue in dampnatione refrenatur.
a culpa sine in oꝑe siue in delectatio¬
ne. Timor ergo frenum ẽ. ipse timor co¬
hibet et stringit effluentẽ animum. et
sistit eum ad tolerantiam ostendens faci¬
lius malam concupiscentiam fac̾e uin¬
cere qͣm malam conscientiam tolerare.
et eligit durum ut durius euadat. de¬
inde uenit amor et stimulat excitando
pigram ad exercitium boni oꝑis demõ¬
strans alacriter tolerandum laborẽ ope¬

Expanded text:
praecipitem a malo cohibeat, et calcaria, ut praecipitem a malo cohibeat, et calcaria, ut pigram ad bonum excitando exerceat, et pabulum ut ejus infirmitatem sustentet ne deficiat. In stabulo pabulum, in via calcaria et frenum, hoc est in quiete nutrimentum, in exercitatione cohibitionem et incitamentum. Frena est timor, calcaria amor. Cum enim ad delectationem praecipitem impellit desiderium culpae, cohibet a delectatione timentem providentia poenae. In hoc enim quod cernit quod post culpam poena sequitur, sive in correctione, sive damnatione: refrenatur a culpa sive in opere, sive in delectatione. Timor ergo frenum, ipse timor cohibet et stringit effluentem animum, et sistit eum ad tolerantiam, ostendens facilius malam concupiscentiam vincere quam malam conscientiam tolerare; et eligit durum ut durius evadat. Deinde venit amor, et stimulat excitando pigram ad exercitium boni operis, demonstrans alacriter tolerandum laborem ope
Abbreviated transcription (Latin):
carnem uiuamus. Sp̃c hominis mecdio
quodam loco constitutus supͣ se creatorem
suum h̃t. cui subiectus ẽẽ dẽbet sũb se car¬
nem suam cui debet ẽẽ prelatus. Aliud gͦ
debet creatori pp̃ subiectionem. aliud car¬
ni ꝓpter p̾lationem. Creatori pp̃ subiectio¬
nem debet ut nunqͣm preter uoluntatẽ
eus se moueat. carni pp̃ prelationem de¬
debet. ut eam scd̾m arbitrium rõnis diui¬
tus illuminate disponat. Iusticia enim
uoluntatis hũane est uoluntati diuine
ꝑ om̃ia conformari. et quod illa stando
ht̃ motu. et appetitu boni desiderii adi¬
pisci. ut uec extra illam effluat. pͥsumens
ea que ñ debet. nec infra illam subsistat.
torpens ab his que debet. hoc est erggo de¬
bitum sp̃c ad creatorem. ut ꝑ omĩa scd̾m
ip̃ius uoluntatem moueatur. debitum
aut̃ ad carnem. ut illius appetitum nec
extra suum uidicium effluere. nec infra
sũbsistere paciatur. Quia enim sp̃c sessor
est. et caro iuimentũ. frenum ei debet ut

Expanded text:
carnem vivamus . Spiritus hominis medio quodam loco constitutus, supra se Creatorem suum habet, cui subjectus esse debet; sub se carnem suam, cui debet esse praelatus. Aliud ergo debet Creatori propter subjectionem, aliud carni propter praelationem. Creatori propter subjectionem debet, ut nunquam praeter voluntatem ejus se moveat. Carni propter praelationem debet, ut eam secundum arbitrium rationis divinitus illuminare disponat. Justitia enim voluntatis humanae est voluntati divinae per omnia conformari, et quod illa stando habet, motu et appetitu boni desiderii adipisci, ut nec extra illam effluat praesumens ea quae non debet; nec infra illam subsistat, torpens ab iis quae debet. Hoc est ergo debitum spiritus ad Creatorem, ut per omnia secundum ipsius voluntatem moveatur. Debitum autem ad carnem, ut illius appetitum, nec extra suum judicium effluere, nec infra subsistere patiatur. Quia enim spiritus sessor est, et caro jumentum, frenum ei debet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et indiuidua societas laudabili carita¬
te sanciri: Quid enĩ impedit ut uir ui¬
rum et femina feminam tali sͥ ꝑactio¬
nis federe ⁊ societatis amore ñ abstrin¬
gat: Q si ridicłm omnino est et ab
humane prorsus ratione seclusum. ut
scił in eodem sexu coniugii sacramen¬
tum celebretur. uͥ nichilominus eius¬
modi federatio societatis ñ ꝓhibetur. res¬
tat. ut in coniugii pactione ip̃am que nͥ
in sexu utroq constituta est carnis uni¬
onem qͣntum ad consensum spectat. ne¬
cessariam ẽe ꝓfiteamur. Cõgunt gͥ ut¬

Expanded text:
et individua societas laudabili charitaet individua societas laudabili charitate sanciri? Quid enim impedit ut vir virum, et femina feminam tali sibi pactionis foedere et societatis amore non astringat? Quod si ridiculum omnino est, et ab humana prorsus ratione seclusum, ut scilicet in eodem sexu conjugii sacramentum celebretur, ubi nihilominus ejusmodi foederatio societatis non prohibetur, restat, ut in conjugii pactione ipsam, quae nisi in sexu utroque constituta non est, carnis unionem, quantum ad consensum spectat, necessariam esse profiteamur. Cogunt igit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmerriõ ex pari consensu. uterq semet¬
ip̃m debet alteri: ut uidelicet. et se ille
conseruet ne ad alienam societatem tͣn¬
seat. et se illi ñ neget ut ab ea q̃ ad inui¬
cem ẽ societate sȩ ñ disiungat. Hoc cũ
sufficere potuiss his quib ratio mani¬
festa sufficeret. ecce it̾m qui in matre do¬
mini ueꝵ coniugii sacram̃tum uerũq
uirginitatis ꝓpositum simul ꝓfiteri no¬
lunt ꝓpter ꝙ matrimoniũ sine assen¬
su coitus carnis ratum non eẽ antumẽt.
nr̃am diffinitionem que a coniugio
carns necessitatem excludit hac rõne
infirmare contendunt. Si inquiunt
aliud ñ est coniugium. nisi talis socie¬
tas in qua excepto quoꝙ carnis cõmer¬
cio expari consensu. ut̾q semet ipsum
debet alteri debito conseruandi. ⁊ non
negandi se ad eam que in communi ẽ
societate, inseꝑabilem unionem ac fidẽ.
cur etiam in eodem sexu coniugium re¬
tissime ac sanctissime celebrari ñ possit

Expanded text:
commercio, ex pari consensu uterque semetcommercio, ex pari consensu uterque semetipsum debet alteri, ut videlicet et se ille conservet, ne ad alienam societatem transeat, et se illi non neget, ut ab ea, quae adinvicem, societate se non disjungat. Hoc cum sufficere potuisset his, quibus ratio manifesta sufficeret, ecce iterum qui in matre Domini verum conjugii sacramentum verumque virginitatis propositum simul profiteri nolunt, propterea quod matrimonium sine assensu coitus carnis ratum non esse autument, nostram definitionem quae a conjugio carnis necessitatem excludit hac ratione infirmare contendunt. Si, inquiunt, aliud non est conjugium, nisi talis societas, in qua excepto quoque carnis commercio ex pari consensu, uterque semetipsum debet alteri debito conservandi, et non negandi se ad eam, quae in communi est societate, inseparabilem unionem ac fidem: cur etiam in eodem sexu conjugium rectissime ac sanctissime celebrari non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam quidem n dum questiones
finem acceꝑunt cogor cotidie exposi¬
tionem expositioni suꝑ inducere et uete¬
tem parietem recenti assidue temꝑatura
liure. Rudib namq animis nouo sẽꝑ
errore fatiscentib nicħ̃ expositum eẽ pot̃:
qui dum tenebris suis in uoluti alienam
lucem ñ uident. omne ꝙ intelligere ne¬
queunt obscure dici querunt᷑. atq ita
defectum mentium in causatõem transfe¬
runt sermonum. In eo tractatu quem
quem de beate marie uirginitate clictaui
questio in manib habita ẽ in qua id
potissimum agebatur. si quomͦ demons¬
trari posset utrum sine consensu coitus
coniugium sanctificari ualeret. Cumq
nos ꝙ oportuit in huiꝰ sentencie diffini¬
tionem ꝓponeremus: ratio patefacta est.
in consensu carnis nequaqͣm consistere
sanctitatẽ sacramenti coniugalis. Pro¬
inde dec̾minantes ea que coniugii sa¬
cratio expostulat. signauimus coniugi¬
um ẽẽ legittimam societatem int̾ uirum
et feminam. in qua excepto quoq carnis

Expanded text:
uoniam quidem necdum quaestiones finem acceperunt, cogor quotidie expositionem expositioni superinducere, et veterem parietem recenti temperatura linire, rudibus namque animis novo semper errore fatiscentibus nihil satis expositum esse potest; qui dum tenebris suis involuti alienam lucem non vident, omne quod intelligere nequeunt, obscure dici queruntur, atque ita defectum suarum mentium in causationem transferunt sermonum. In eo tractatu, quem de beatae Mariae virginitate dictavi, quaestio in manibus habita est, in qua id potissimum agebatur, an quovis modo demonstrari posset, utrum sine consensu coitus conjugium sanciri valeret. Cumque nos, quod oportuit in hujus sententiae definitionem, proponeremus, ratio patefacta est in consensu carnis nequaquam consistere sanctitatem sacramenti conjugalis. Proinde determinantes ea quae conjugii sanctio expostulat, signavimus conjugium esse legitimam societatem inter virum et feminam, in qua, excepto quoque carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ta enm dilectio non ex tali sexu taliter
afficitur. s in tali sexu ex tali nat᷑a. ꝓpt̾ea
q extͣ talem sexum talit̾ affici ñ pot̃. qr extͣ ta¬
lem sexuni ñ inuenitur talis natura Sufficiat
hoc eis qui querunt quomͦ amor coniu¬
galis cui carnalis commercium excipit᷑
in eodem ꝙͦ sexu utrobiq non simili ue¬
ritate sanciatun.

Expanded text:
ta enim dilectio non ex tali sexu aliter ta enim dilectio non ex tali sexu aliter afficitur, sed in tali sexu ex tali natura. Propterea quod extra talem sexum taliter affici non potest, quia extra talem sexum non invenitur talis natura. Sufficiat hoc eis, qui quaerunt quomodo amor conjugalis cui carnis commercium excipitur in eodem quoque sexu utrobique non simili veritate sanciatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipãm ibidem mutue caritatis uicissitu¬
dinem qͣ una uni sociata. nec discidiũ
in suo suscipit. nec consortium in alieno
admittit: sponsa significare uolebat cũ
diceret. dilectus meus michi ⁊ ego illi qui
pascitur inter lilia donec aspiret diee.
et inclinentur umbreft rursum. Ego di¬
lecto meo et ad me conu̾sio euis: Sponsꝰ
quoq ip̃e unici amoris p̾rogatiuam cõ¬
mendans sexaginta inquit sunt regine
ret octoginta concubine ⁊ adolescentu¬
larum non est numerꝰ. Una est colũ¬
ba mea ꝑfecta mea una matri sue. elec¬
ta genitrici sue. Propter sacram̃tum er¬
go dilectionis etͥne deus coniugium san¬
cire uoluit. pp̃ utilitatem ꝓpagationis
humane sexum creauit:⁊ tñ amor con¬
iugalis non ꝓpt̾ sexum dissimilem sacͣ¬
mentũ est. s ꝓpter naturam differentẽ.
Non enĩ sexus s natura disparem in al¬
terutrum caritatem amori tribuit ⁊ tñ
sexus in equalitatẽ nature discernit. Cas¬

Expanded text:
ipsam ibidem mutuae charitatis vicissituipsam ibidem mutuae charitatis vicissitudinem, qua una uni sociata, nec dissidium in suo suscipit, nec consortium in alieno admittit sponsa significare volebat, cum diceret: Dilectus meus mihi, et ego illi, qui pascitur inter lilia , donec aspiret dies et inclinentur umbrae . Et rursum: Ego dilecto meo, ad me conversio ejus . Sponsus quoque ipse uniti amoti amoris praerogativam commendans. Sexaginta inquit, sunt reginae, et octoginta concubinae, et adolescentularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. Una matri suae, electa genitrici suae . Propter sacramentum ergo dilectionis aeternae Deus conjugium sancire voluit propter utilitatem propagationis humanae sexum creavit; et tamen amor conjugalis non propter sexum dissimilem sacramentum est, sed propter naturam differentem. Non enim secus, sed natura disparem in alterutrum charitatem amori tribuit, et tamen sexus inaequalitatem naturae discernit. Cas
Abbreviated transcription (Latin):
uiri cap̃ est. qr pͥor uir mulieri ꝑ compas¬
sionem pietatis in amore se sociat. ut mo¬
lieris dilectio ꝑ conditionem uirũ ad con¬
uersa ⁊ ꝑ spontaneam benignitatẽ sus¬
cepta in societate caritatis unum fiat. ꝓp¬
terea dixit apłs. Caput mulieris uir ca
est in sacram̃to coniugii casti sanctus amor
uiri ad feminam. hoc est in sacͣmento fi¬
dei amor xͥ ad eccliam: hoc est incarnatõe
u̾bi. amor dei ad humanam nat᷑am. Prop¬
ter hoc in cantico amoris cum illa et̾na
caritas et amor ineffabił suie dei ad ani¬
mam. siue xp̃i ad eccl̃iam. non qualis fu¬
it s qualiter potuit uerbis promi dẽbu¬
isset. nicħ in rẽb uisibilib aut in hũa¬
nis affectib similuis inueniri poterat.
qͣm amor sponsi ⁊ sponse. ut ñ aliunde
quam ꝑ suum sac̃mentum in uisibilis
illa ⁊ spũalis dilectio ostenderet᷑. ut dũ
id quod humanus affectus nouerat au¬
ditus ꝑ u̾bum accipet. id ꝙ ñ nouerat
cor interius ꝑ amorem gustaret. Nam

Expanded text:
viri caput est; quia prior vir mulieri per compassionem pietatis in amore se sociat, ut mulieris dilectio per eruditionem ad virum conversa, et per spontaneam benignitatem suscepta in societate charitatis unum fiat. Propterea dicit Apostolus: Caput mulieris vir, caest in sacramento conjugii caste sanctus amor viri ad feminam, hoc est in sacramento fidei amor Christi ad Ecclesiam; hoc quod est in incarnatione Verbi, amor Dei ad humanam naturam. Propter hoc in cantico amoris cum illa aeterna charitas et amor ineffabilis sive Dei ad animam, sive Christi ad Ecclesiam; non qualis fuit, sed qualiter potuit, verbis promi debuisset; nihil in rebus visibilibus aut in humanis affectibus similius inveniri poterat, quam amor sponsi et sponsae; aut non aliunde quam per suum sacramentum invisibilis illa et spiritualis dilectio ostenderetur, ut dum id quod humanus affectus noverat, auditus per Verbum acciperet; id quod non noverat, cor interius per amorem gustaret. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
clinat᷑ uir aut̃ a muliere magis necessita¬
te conditionis diligit᷑. ita deus animam.
rõnalem prius gratuita pietate diligit¬
⁊ eam postmodũ ad amorem suum qua¬
dam rõnabili necessitate spontaneam tñ
et uolentem conu̾tit. Diligit ille prior gͣ¬
tis nos ut postmodum diligentes ad di¬
ligentem se conu̾tat. nos. fiatq una dile¬
ctionis societas. et ꝑpter nos qr nob̾ neces¬
saria et ꝓp̃ter illum qr in illo beata. In
hac aut̃ iocunda dilectionis conu̾satione
amor dei quodammͦ caput est. qr ab illo in
nos priꝰ dilectio orit᷑ ⁊ ad illũ a nob̃ pͥusdilactõ¬

Expanded text:
clinatur, vir autem a muliere magis necessitaclinatur, vir autem a muliere magis necessitate conditionis diligitur; ita Deus animam rationalem prius gratuita pietate diligit, et eam postmodum ad amorem sui quadam rationabili necessitate spontaneam tamen et volentem convertit. Diligit ille prior gratis nos, ut postmodum diligentes ad diligentem se convertat nos, fiatque una dilectionis societas, et propter nos, quia nobis necessaria; et propter illum quia in illo beata. In hac autem jucunda dilectionis conversatione amor Dei quodammodo caput est, quia ab illo in nos prius dilectio oritur; et ad illum a nobis dilect
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. ⁊ ut in illo huiꝰ infirmitas pie¬
tatẽ excitaret: quatinus et uir mulie¬
rem quodammͦ expietate diligeret. et
mulier uirum magis ex necessitate ama¬
ret. Quod uir mulierem gͦ diligit quo¬
dammͦ beneficium ẽ. qr pietate uinci¬
tur ne infirmitatem deserat. quod aut̃
mulier uirum diligit magis debitum
ẽ. qr naturali necessitate compellitur ut
patrocinium raquirat: atq ita quodam¬
mͦ tota dilectionis utilitas ad mulierem
refertur.q in ip̃a causa est ꝓ qua uel
ip̃a uirum diligit uł a uiro ip̃a dili¬
gitur. Patefc̃m est gͥ dilectionis sacra¬
mentũ. sacram̃tum dilectio. et dilectõis
sacramentũ dilectio. Nec opus iam est lõ¬
ga expositione ut ostendat᷑ qualiter in
huius sac̃menti figura uir ymago dei
sit: ⁊ femina rõnalis anime typum in se
formamq demonstret. Manifestum est
enĩ ꝙ sicut uiri amor ad mulierẽ pie¬
tate quadam et compassione naturali in¬

Expanded text:
ceret; et ut in illo hujus infirmitas pieceret; et ut in illo hujus infirmitas pietatem excitaret, quatenus et vir mulierem quodammodo ex pietate diligeret, et mulier virum magis ex necessitate amaret. Quod ergo vir mulierem diligit, quodammodo beneficium est, quia pietate vincitur, ne infirmitatem deserat. Quod autem mulier virum diligit, magis debitum est, quia naturali necessitate compellitur, ut patrocinium requirat, atque ita quodammodo tota dilectionis utilitas ad mulierem refertur; quia in ipsa causa est, pro qua vel ipsa virum diligit, vel a viro ipsa diligitur. Patefactum est igitur dilectionis sacramentum. Sacramentum dilectio, et dilectionis sacramentum dilectio. Nec opus jam est longa expositione, ut ostendatur, qualiter in hujus sacramenti figura vir imago Dei sit, et femina rationalis animae typum in se formamque demonstret. Manifestum est enim, quod sicut viri amor ad mulierem pietate quadam et compassione naturali in
Abbreviated transcription (Latin):
um et antmam. Commixtio carnis
in conuigib sacͣmentum est illiꝰ par¬
ticipationis que ẽ in carne inter xp̃m
et eccl̃iam. Qua ꝑꝑter amor conuigał
nequaqͣm inter pares ẽẽ dẽbuit. qr il¬
le cuius sacram̃tum erat inter pares¬
non fuit. Iuncti sc̃ itaq in unius societatis
amore ⁊ mascł̾s ⁊ femina sicut iuncti erant
in uniuis societatis amore deus ⁊ anima.
Nunquid iam ñ uides quo tendat om̃is
nr̃e disputationis assertio: Aspice duo
ista collegia caritatis. in t̾ra masculum
⁊ feminã. in celo deum ⁊ aĩam: ⁊ consi¬
dera qͣm rationabili ꝓuidentia cuncta
disposita sint. Creauit deus masculum
et feminam ⁊ de mascło feminam: ⁊ qr
de illo facta ẽ. sub illo constituta est. Il¬
li datum est ut ⁊ uiuacitate rõnis et
uirib corꝑis suꝑ excelleret. huic ordi¬
natum ẽ ut non solum obedientia s
et natura sũbeẽt. Uoluit ergo deue.
ut in illius fortitudine et ꝓuidentia.
hec qͣi sue fragilitati consocia requies¬

Expanded text:
is in conjugibus sacramentum est illius participationis, quae est in carne inter Christum et Ecclesiam. Quapropter amor conjugalis nequaquam inter pares esse debuit; quia ille, cujus sacramentum erat, inter parenon fuit. Juncti sunt itaque in unius societatis amore et masculus et femina, sicut juncti erant in unius societatis amore Deus et anima. Nunquid jam non vides quo tendat omnis nostrae disputationis assertio? Aspice ista duo collegia charitatis, in terra masculum et feminam, in coelo Deum et animam et considera quam rationabili providentia cuncta disposita sint. Creavit Deus masculum et feminam, et de masculo feminam; et quia, de illo facta est, sub illo constituta est. Illi datum est, ut et vivacitate rationis et viribus corporis super excelleret: huic ordinatum est ut non solum obedientia, sed et natura subesset. Voluit ergo Deus, ut in illius fortitudine et providentia haec quasi suae fragilitatis consortia requies
Abbreviated transcription (Latin):
sexu simili atq eadem federatione san¬
ciri ñ possit. Hoc facimus itã. In cõ¬
iugio siquidẽ duo sunt. sacͣmentum
coniugii ⁊ sacͣmentum coniugalis.
officii: hoc est coniugium et conuigii
officium. utrũq sacram̃tum. Coniugi¬
um ẽ in federe dilectionis. Coniugii of¬
ficium est. in gn̾atione ꝑroł. Igit᷑ amor
coniugalis sacͣmentum ẽ: et sacramen¬
tum inconuigib est cõmixtio carnis.

Expanded text:
sexu simili atque eadem foederatione sansexu simili atque eadem foederatione sanciri non possit. Hoc facimus ita. In conjugio siquidem duo sunt: sacramentum conjugii, et sacramentum conjugalis officii. Hoc est conjugium et conjugii officium utrumque sacramentum. Conjugium est in foedere dilectionis. Conjugii officium est in generatione prolis. Igitur amor conjugalis sacramentum est, et sacramentum in conjugibus est commistio ca
Abbreviated transcription (Latin):
mento alienam. quemadmodũ obid fi
at illicitam. et sicut in diu̾so etiam se¬
xui int̾ matrem et filium inconcessã.
et iccuro a sanctitate conuigalis sacͣ¬
menti uacuam. qr qui dixit relinq̃t
homo patrem suum ⁊ matrem suã
et adherebit uxori sue et erunt duo in
carne una. Hanc societatem int̾ ma¬
trem et filium mordinatam ⁊ ob hoc
ñ castam ẽẽ manifeste docuit. cum in
coniugio sanctificando ñ matrem pe¬
tendam s relinquendam ostendit. Hec
gͥ ratio cum sola sufficeret ad comꝑban¬
dum quod in eodem sensu quamlibet
casta et indissolubili caritate astricto cõ¬
iugii sacͣmentum esse non possit. dẽbe¬
mus tam̃ sicut in omni assertione di¬
uina iustum ẽ non nr̃m tantum qui
loquimur defensionem attendere. quã¬
tum coꝵ quib loquimur edificatõem.
Reddenda itaq ratio quare coniugii sa¬
cramentũ. quod indiu̾so sexu nichil
ad sanctificationem suam p̾ter sponta¬
neam ꝑpecue ac indiuise societatis ca¬
ritatem exigit in eodem nichominus

Expanded text:
amento foret aliena, quemadmodum ob id ipsum fiat illicita; et sicut in diverso etiam sexu inter matrem et filium foret inconcessa; idcirco a sanctitate conjugalis sacramenti esset vacua quia qui dixit: Relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una , hanc societatem inter matrem et filium inordinatam et ob hoc non castam esse manifeste docuit, cum in conjugio sanciendo non matrem petendam, sed relinquendam ostendit. Haec igitur ratio cum sola sufficeret ad comprobandum, quod in eodem sexu quamlibet casta et indissolubili charitate astricto conjugii sacramentum esse non possit; debemus tamen, sicut in omni assertione divina justum est, non nostri qui loquimur, defensionem tantum attendere, quantum eorum, quibus loquimur, aedificationem. Reddenda itaque ratio, quare conjugii sacramentum quod in diverso sexu nihil ad sanctificationem sui praeter spontaneam perpetuae ac indivisae societatis charitatem exigit in eodem nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
strauisti ⁊ ab illa uia quicquid boni
in nob̾ est ꝑ imitationem deduxisti uł
uias ur̃as in quib prius scł̃m carnẽ
ambulauimus a uia tua bona declina¬
sti .i. remouisti. qr amplius per illae
ñ currimus postqͣm in uia tua directi
sumus.

Expanded text:
stravisti, et ab illa via quidquid boni in nobis est per imitationem deduxisti. Vevias nostras, in quibus prius secundum carnem ambulavimus, a vita tua bona declinasti, id est removisti, quia amplius per illas non currimus, postquam in viam tuam directi sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
untur. Qndo in hac uita deus bonis ꝓs¬
pera. ⁊ malis adu̾sa tribuit. quasi pal¬
pebras leuat. qr se uidere oꝑa hominũ
bona et mala etiam p̾senti retributio¬
ne manifestat. Qñ uero bonis adu̾sa
et malis prospera euenire ꝑmittit. qua¬
si palpebras claudit. qr dum meritiez
singłoꝵ quodam modo dissimilit̾ recõ¬
pensat. quasi quid fc̃m sit se uidisse dis¬
simulat. Iste palpebre int̾rogant filios
hominũ. qr inde deus cor humanum
cemptat. uñ aliquando similia. aliqñ
dissimilia. semꝑ tam̃ iusta meritis
hominum recompensat
Item oculi

Expanded text:
untur. Quando in hac vita Deus bonis prospera et malis adversa tribuit, quasi palpebras levat, quia se videre opera hominum bona et mala, etiam praesenti retributione, manifestat. Quando vero bonis adversa et malis prospera evenire permittit, quasi palpebras clandit quia, dum merita singulorum quodammodo dissimiliter recompensat, quasi quid factum sit se vidisse dissimulat. Istae palpebrae interrogant filios hominum, quia inde Deus cor humanum tentat, unde aliquando similia, aliquando dissimilia, semper tamen justa meritis hominum recompensat. Item oculi
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. qr bonoꝵ et maloꝵ uias
iugiter contemplat᷑. Et quasi sinistrũ
oculum h̃t quando malos ad dampna¬
tionem p̾uidet. Dextro aut̃ aspicit quã¬
do in p̾sentia sua bonos ad salutem dis¬
ponit. Isti ocłi palpebras hñt. que ali¬
in hac uita deus bonis ꝓsꝑa. et malis

Expanded text:
dicitur, quia bonorum et malorum vias jugiter contemplatur. Et quasi sinistrum oculum habet, quando malos ad damnationem praevidet. Dextro autem aspicit, quando in praescientia sua bonos ad salutem disponit. Isti oculi palpebras habent, quae aliin hac vita Deus bonis prospera et
Abbreviated transcription (Latin):
trectans. et de osculans nec ignomi¬
niosum putat indigna sustin̾e. qr
dilectio pulcrum facit. quicqͥd dilec¬
ti necessitas exposcit. Sic ergo pia mẽs
deum suum contemplatur. et ipsa
sua contemplatione suauit reficit᷑.
et dulce illi est semꝑ ad considerandũ.
quod ad amandum et laudandum
semꝑ ẽ suaue. Cripliciter aut̃ animꝰ
d̃m contemplatur in se ip̃o. in oꝑib
suis. et in iudiciis suis. In se ip̃o bonũ
in oꝑib suis magnum. in uidiciis su¬
is iustum. In se ip̃o amabilem. in oꝑib
suis mirabilem. in uidiciis suis metu
endum.

Expanded text:
trectans et deosculans, nec ignomitrectans et deosculans, nec ignominiosum putat indigna sustinere, quia dilectio pulchrum facit quidquid dilecti necessitas exposcit, sic ergo pia mens Deum suum contemplatur, et ipsa sua contemplatione suaviter reficitur et dulce illi est semper ad considerandum quod ad amandum et laudandum semper est suave. Tripliciter autem animus Deum contemplatur, in seipso, in operibus suis, et in judiciis suis. In seipso, bonum, in operibus suis, magnum; in judiciis suis, justum; in seipso, amabilem; in operibus suis, mirabilem; in judiciis suis, metuendum.