comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temetipsum manifeste. ut uideam te:¬
& responsum accepit. non potes uide¬
re faciem meam: Loquebatur gͦ fr̃s̃¬
mei cum moyse angelus. portans ty¬
pum dñĩ: & illa omnia que ibi ꝑ an¬
gelum facta sunt: futuram istam gra¬
tiam et ueritatem ꝓmittebant Qui
bene scrutant᷑ legem nouerunt: et cũ
oportunum ẽ ut et nos aliquid inde
dicamus: quantum dñs reuelat. nõ
tacemus caritati ur̃ẽ: Illud aũ sciatis.
quia omĩa que corporalit̾ uisa sunt:
non erat illa substantia dei Illa enim.
carnis oculis uidemus Dei substantia.
unde uidetur: Euangelium int̾roga
Beati mundo corde: quoniã ipsi dm̃ ui¬
debunt: fuerunt homines qui dicerẽt
uanitate sui cordis decepti pater inui¬
sibilis est: filius aut̃ uisibilis est. Und̃
uisibilis est: Si ꝓpt̾ carnem quia susce¬
pit carnem: manifestum ẽ: Iui aut̃ qͥ
carnem xp̃i uiderunt: aliqui credide¬
runt. aliqui crucifixerunt: & qui cre¬

Expanded text:
teipsum manifeste, ut teipsum manifeste, ut . Responsum accepit: Non potes videre faciem meam . Loquebatur cum Moyse angelus portans typum Domini, et illa omnia, quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui cre
Abbreviated transcription (Latin):
Deum nemo uidit umꝗ̃ Et unde in¬
notuit moysi deus: quia reuelauit
qui p̃misit legem ꝑ seruũ. ut ueniret
ipse cum grã et ueritate Deum enim
nemo uidit umquã: Q unde illi ser¬
unigenitꝰ inquit filius qui ẽ in sinu
patris: ipse narrauit Quid ẽ in sinu
patris: In secreto patris. Non enim ds̃
habet sinum quẽadmodũ nos habem
in uestib aut cogitandus ẽ sic sedere
quomͦ nos: aut forte einctus est. ut si¬
num. haberet. Sed quia sinus nr̃ int̾ ẽ:
secretum est patris. sinus patris uoca¬
tui: in secreto patris: Qui patrem no¬
uit: ipse narrauit: Ham deum: ne¬
mo uidit umquam: Ipse g uenit et
ignem: Omnis illa creatura tẏpum
dnĩ sui gerebat: non ipsius dnĩ p̃sen¬
tiam exibebat: Namq aꝑte habes in
lege: Et loquebatur moyses cum dno
contra in contra: sicut amicus cum a¬
mico suo Sequeris ipsam scripturam:
et inuenis moysen dicentẽ. Si inueni
grãm in conspectu tuo: ostende michi

Expanded text:
Deum nemo vidit unquam. Et unde inDeum nemo vidit unquam. Et unde innotuit Moysi Deus? Quia revelavit qui praemisit Legem per servum, ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi serunigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, etignem: omnis illa creatura est; typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque aperte habes in Lege, Et loquebatur Moyses cum Domino, contra in contra sicut amicus cum amico suo. Sequeris ipsam Scripturam, et invenis Moysen dicentem, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ xpi: s quis nob̃ eam inqͥs
explicat. nisi tu dicas: Ille int̾ꝰ dicat
Melius illud dicit qui intꝰ habitat: quã
qui foris clamat: Ipse uob̾ ostendat gra¬
tiam. humilitatis sue: qui cepit habi¬
tare in cordib urĩs Iam uero si in hu
militate eius explicanda et eroganda
deficimus. maiestatẽ ipsius quis loquat᷑
Si uerbum caro factum ẽ et conturbat
nos. in principio erat uerbum quis
explicabit: Tenete gͦ fr̃s. soliditatẽ istã:
lex ꝑ moysen data est: grã et ueritas
ꝑ iħm xp̃m facta ẽ ꝑ seruum lex data
est. reos fecit: ꝑ imperatorẽ indulgen¬
tia data ẽ: reos liberauit. Lex ꝑ moysen
data est:. Non sibi aliquid amplius
serutis assignet: quã quod ꝑ illum
factũ est Electus ad magnum miste¬
rium tanꝙͣ fidelis in domo. s tam̃
seruus agere scđm legem potest: sol¬
uere a reatu legis non potest lex ergo
sen qui uidit deum: statim subiecit

Expanded text:
humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? Tenete ergo, fratres, soliditatem istam. 16. Lex per Moysen data est, gratia et veritasistum facta est. Per servum Lex data est; reos fecit: per Imperatorem indulgentia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo sen, qui vidit Deum? statim subjecit,
Abbreviated transcription (Latin):
gatum illum inueniat Sanus non
erat et sanari nolebat: et ne sanaret᷑
sanum se ẽẽ iactabat: Missa lex est: li¬
gauit eum: inuenit se reum. iam cla¬
mat de ligatura Uenit dñs: curat a¬
maris aliquantum et acrib medicam̃¬
tis: dicit enim egroto: ferto dicit. to¬
lera dicit: noli diligere mundũ habe¬
to patientiam: curet te ignis continen¬
tie ferrum ꝑsecutionũ: tolerent uul¬
nera tua Expauescebas quãuis ligat᷑.
liber ille et non ligatꝰ. bibit. quod tibi
dabat: Prior passus est ut te consola¬
retut : tamꝗͣ dicens Quid times pati
ꝓtes ꝓrior patior ꝓ te Hec ẽ grã. et
magna gratia quis illam digne col¬
laudat: De humilitate: xpi loquor
frs mei Maiestatẽ xpĩ et diuinitatẽ
xpĩ quis loquit᷑ In explicando et di¬
cendo ut quoquomͦ humilitatem xp̃i
loqueremur non sufficimus: ommo de¬
ficimus: Totum cogitantib comittimꝰ.
non audientib adimplemꝰ. Cogitate

Expanded text:
gatum illum inveniat. Sanus non gatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate
Abbreviated transcription (Latin):
surgite eamus hinc Hon habebat
ille quare moreretur. et mortuus est:¬
ut tu habes: quare: et mori dedig¬
naris: Dignare ȩquo animo pati ꝑ
meritum tuũ quod ille pati dignatꝰ
est. ut te a sempiterna morte libera¬
ret: Homo et homo s ille non. nisi ho¬
mo: iste deus et homo: Ille homo pec¬
cati: iste iusticie Mortuus es in adã.
resurge in xp̃m: nam utrumq de¬
betur tibi: Iam credidisti in xp̃m.
reddis tamen quod debes de adams
non te in eternum tenebit uincu¬
lum peccati: quia mortem tuam
et̃nam occidit mors temporalis dni¬
dei tui: Ipsa est grã fr̃s mei: ipsa ẽ ue
ritas. quia ꝓmissa et exibita: Hon erat
ista in ueteri testam̃to: quia lex mi¬
nabatur. nõ opitulabatur. Iubebat:
non sanabat: Languorẽ ostendebat
non auferebat: s illum p̃parabat uen¬
turo iedioo eũm grã et ueritate. tã¬
quã ad aliquem quemcurare uult me¬
dicus. mittat pͥmo seruũ suĩ: ut li¬

Expanded text:
surgite, eamus hinc . Non habebat surgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut li
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ: Noli festinare Sequitur et di¬
cit: Sic̃ enim in adam omnes moriũ¬
tur: ita et in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑
Qui ꝑtinent ad adam: Om̃s qui nati
sunt de adam: Qui ad xp̃m: Omnes
qui natisunt ꝑ xp̃m: quare omnes
in peccato: Quia nemo natus est p̃t̾
adam: Ut autem nascerentur ex. adã.:
netessitatiᷤᷤ fuit Ex ea dãpnatione posse nas-
ci ꝑ xpm uoluntatis ẽ et grẽ: Non
coguntur homines. nasci ꝑ xp̃m: Non
quia uoluerunt: nati sunt ex adam:
om̃s tamen qui ex adam: cum peccato
peccatores: Omnes qui ꝑ xpm: iustifi¬
cati: et iusti. non in se. s in illo Ham
in se si int̾roges. adam sunt: in illo si
int̾roges: xp̃s sunt: Quare : Quia il
traduce peccati uenit: s tamen ue¬
nit cum carne mortali: Mors pena
erat: non pena peccati Non enim
aliquid habebat dns quare iuste moreret᷑:
Ipse ait: Ecce uenit pͥnceps mundi
huiꝰ: et in me nichil inuenit: quare
g moreris : s ut sciant in qͥt homines.
quia uoluntatem patris mei facio:

Expanded text:
re: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Non coguntur homines nasci per Christum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia illtraduce peccati venit: sed tamen venit cum carne mortali. 13. Mors perat, non poena peccati. Non enim aliquid habebat Dominus quare juste moreretur. Ipse ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio,
Abbreviated transcription (Latin):
EPISSIME AUDI¬
uit scĩtas ur̃a et op¬
time nostis. quia io¬
hannes baptista quã¬
to p̃clarior erat in na¬
tis mulierum. et qͣnͣ¬
to humilior ad cognoscendum deum:
tanto meruit eẽ amicus sponsi. zelans
non sibi. non suum honorem querens:
s iudicis sui quem tamꝗͣ. preco p̃ibat:
futura concessum est: huic aut̃ digito
ostendere Sicut enim ignorabatur
xpc̃ ab his qui ꝓpħis non crediderut
antequam ueniret: sic ab eis ignora¬
batur et p̾sens Uenerat enim humi¬
liter pͥmo. et occultꝰ: tanto occultior.
quantohumilior. Populi aut̃ sꝑnen¬
tes ꝑ suꝑbiam suam humilitatem dĩ.
crucifixerunt saluatorem suum. et
fecerunt dampnatorẽ suum S qui
pͥmo uenit occultus. quia uenit hu¬
milis. numquid deinceps non est uen¬
turus manifestus: quia excelsus:
Audistis modo psalmum: Deus ma¬
nifeste ueniet: deus noster et non si¬
lebit: Siluit ut iudicaret᷑: non sile¬
bit cum ceperit uidicare Hon dice¬
retur manifestus ueniet: nisi pͥmo

Expanded text:
epissime audivit Sanctitas vestra, et optime nostis, quoniam Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esse amicus sponsi; sponso zelans, non sibi; non suum honorem quaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. futura concessum est; huic autem digito ostendere. Sicut enim ignorabatur Christus ab his qui Prophetis non crediderunt antequam veniret, sic ab eis ignorabatur et praesens. Venerat enim humiliter primo et occultus; tanto occultior, quanto humilior: populi autem spernentes per superbiam suam humilitatem Dei, crucifixerunt Salvatorem suum, et fecerunt damnatorem suum. 2. Sed qui primo venit occultus, quia venit humilis, numquid deinceps non est venturus manifestus, quia excelsus? Audistis modo Psalmum: Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit. Siluit ut judicaretur, non silebit cum coeperit judicare. Non diceretur, manifestus veniet, nisi primo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: que reos tͦenebͥat: Quid enim ait apłs:
Lex subintrauit: ut abundaret delic¬
tum: Hoc ꝓderat suꝑbis: ut abunda¬
ret delictum: Multum enim sibi da¬
bant. et quasi uirib suis multum ad¬
signabant: et non poterant implere
iusticiam: nisi adiuuaret ille qui ius¬
serat: Suꝑbiam illoꝵ uolens domare
deus: dedit legem tanquã dicens. ec¬
ce implete. ne putetis deesse iubentẽ:
on deest qui iubeat. s de est qui im¬
pleat. Si gͦ deest qui impleat: unde¬
⁊ non implet: Quia natus est cum tra¬
duce peccati et mortis De adam natꝰ:
traxit secum quod ibi conceptum est
Cecidit pͥmus homo: et om̃s qui de il¬
lo nati sunt. de illo tͣxerunt concupis¬
centiam carnis: Oportebat ut nasce¬
retur alius homo: qui nullam trax̃
concupiscentiam: homo. et homo: ho¬
mo ad mortem: homo ad uitam: Sic
dicit apłs: Quoniam quidẽ ꝑ homi¬
nem mors: et ꝑhominem resurrec¬
tio mortuoꝵ: ꝑ quem hominẽ mors:

Expanded text:
est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit Apostolus: Quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mo
Abbreviated transcription (Latin):
flagitat: iam debitum exigit Nam
uide uerba sequentia: Quã m reddet
dñs in illo die iustus iudex Ut ante sus¬
ciperet gr̃ãm. misericordem patrem op̃
habebat: ut p̃mium grẽ.: iudicem ius¬
tum: Qui non dampnauit impium:
dampnabit fidelem: Et tamen si bene
cogites. ipse dedit fidem pͥmo: qua eũ
ꝓmeruisti: Non enim de tuo ꝑmeru¬
isti qieũ ꝓmeruisti. ut tͥaliqͥd debet᷑ Quod
g premium. ĩ mortalitatis postea tribu¬
it: dona sua coronat non merita tua
Ergo fr̃s. om̃s de plenitudine eius acce¬
pimus: de plenitudine miscđĩe eiꝰ: de
abundantia bonitatis cius accepimus
Quid: Remissionẽ peccatoꝵ: ut iustifi¬
caremur ex fide: Et insuꝑ quid: & gra¬
tiam ꝓ grã. id est ꝓ gr̃a hac in qua ex
fide uiuimꝰ: recepturi sum̃ aliam: Qid
tamen nisi grãm: Nã et si dixero quia
et hoc debetur: michi aliquid adsigno.
quasi cui debebatur: Coronat aũ deus
ambulemus: Lex enim ꝑ moysen data

Expanded text:
flagitat, jam debitum exigit. Nam flagitat, jam debitum exigit. Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa die, justus judex . Ut ante susciperet gratiam, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Et gratiam pro gratia; id est, pro hac gratia in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat autem in ambulemus. 11. Lex enim per Moysen data
Abbreviated transcription (Latin):
enim ex fide uiuit: et ꝓmereris deum
iuuendo ꝑ fidem: Cum̃ ꝓmerueris dm̃
uiuendo ex fide: accipis p̃mium in¬
mortalitatem et uitam et̾nam et
illa grã est. Nam ꝓ quo merito accipis
uitam et̾nam: ẜ grã: Si enim fides
grã est. et uita eterna quasi merces
est fidei: uidetur quidem deus uitã¬
eternam tanquã debitam reddere:
Cui debitam: Fideli: quia ꝓmeruit il¬
lum apłm confitentem grãm: et p̾ea
debitum expetentem: Confessio grẽ
que est in paulo: Qui prius fui blas¬
phemus et ꝑsecutor et iniuriosus: sed
miscdĩam inquit consecutus sum: In¬
dignum se dixit qui consequeretur.
consequtũ tam̃ non ꝑ merita sua sed
ꝑ miscdiam dei audi illũ iam flagitaa¬
tem debitum: qui pͥmo indebitam sus¬
ceꝑat grãm: Ego inquit iam immolor.
et tempus mee resolutionis instat. Bo¬
nũ certamen certaui. cursum consum¬
maui. fidem seruaui: de cetero reposi¬
ta ẽ mͥ corona usticie Iam debitum

Expanded text:
enim ex fide vivit ; et promereberis Deum enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illum apostolum confitentem gratiam, et postea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae. Jam debitum
Abbreviated transcription (Latin):
tis datur. Non enim p̃cedentib me¬
ritis emisti: quod accepisti Hanc ergo
accepit grãm pͥmam peccator: ut ei
peccata dimitterent᷑: Quid meruit :
Int̾roget iusticiam: inuenit penam
grãm dedit. s et ueritatem. Quo mͦ
exhibita est ueritas: Quia factum ẽ
quod ꝓmissum ẽ Quid ẽ ergo graciã
ꝓ grã : fide ꝓmeremur deum: et qui
digni non eramꝰ quib peccata dimit¬
terent᷑: ex eo quia tantũ donũ indig¬
ni accepimus. grã uocatur. Quid ẽ grã:
Gratis data: quid est grã: Donata non
reddita: Si tibi debebatur. merces red¬
dita ẽ: non grã condonata Si autẽ
uere debebatur: bonus fuisti: Si aũ nõ¬
mĩto tuo ut uerum ẽ: malꝰ fuisti Credidisti
autem in eum qui iustificat impium
Quid est. qui iustificat impium: ex im¬
pio facit pium: Cogita quid ꝑ legem
tibi imminere debebat: et quid ꝑ grãm
consecutus sis Consecutus autem istã
grãm fidei: eris iustus ex fide: Iustus

Expanded text:
tis datur. Non enim praecedentibus metis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam:gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod promissum est. 9. Quid est ergo, gratiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus
Abbreviated transcription (Latin):
habent uerba euãgłica xollata cum
exemplarib grecis: Non ait et de ple¬
nitudine eius nos om̃s accepimus gra¬
tiam ꝓ gr̃ã: s sic ait. et de plenitudi¬
ne eius nos omnes accepimus: Et gra¬
tiam ꝓ grã. id est accepimus. ut nescio
quid nos uoluerit intelligere. de ple¬
nitudine eiꝰ accepisse: et insuꝑ grãm
ꝓ grã: accepimus enĩ de plenitudine
pimus: fidem: In fide ambulantes.
in grã ambulamus. Unde enim hoc
meruimꝰ. quib nrĩs precedentib me¬
ritis: Non se quisq compalpet: rede¬
at in conscientiam suam: querat la¬
tebras cogitationũ suarum. redeat
ad seriem factoꝵ suors non attendat
quid sit. si iam aliquid est: s quid
fuerit ut eẽt aliquid et inueniet ñ
se dignũ fuisse nisi supplicio. Si ergo
supplicio dignus fuisti. et ueniet ille
qui non peccata puniret. s peccata do¬
naret: grã tibi data ẽ. non mercec
reddita: Unde uocatur grã: Quia gͣ¬

Expanded text:
habent verba evangelica, collata cum habent verba evangelica, collata cum exemplaribus graecis. Non ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia; sed sic ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit intelligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plenitudine pimus? Fidem. In fide ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gra
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: Quare ante te factus ẽ cum
pꝰ te uenerit: Quia pͥor inqͥt me erat:
Prior te oioħs: quid magnũ si prior
te : Bene. quia tu illi ꝑhibes testimo¬
nium: Audiamꝰ ipsum dicentẽ: Et
ante abraham ego sum S et abrahã
in medio genere humano ortus ẽ. mul¬
ti ante illum: multi pꝰillum: Audi
uocem patris ad filium: Ante lucife¬
rum genuite: Qui ante luciferum
genitus ẽ: om̃s ipse illuminat Dictꝰ
est enim quidam lucifer. qui cecidit.
Erat enim angłs et factus est diabolꝰ
& dixit de illo scriptura Lucifer qui
mane oriebatur: cecidit. Unde luci¬
fer: Quia illuminatꝰ. lucebat Unde
aũ tenebrosus factus: quia in uerita¬
te non stetit: Ergo ille ante luciferũ.
ante omẽm illuminatũ: Siquidem
ante omẽm illuminatũ sit necesse est.
a quo illuminant᷑ om̃s qui illumi¬
nari possunt: ideo hoc sequit᷑. Et de
plenitudine eĩ nos om̃s accepimus:
Qd accepistis: Et grãm inqͥt ꝓ grã Sic enĩ

Expanded text:
 me factus est. Quare ante te factus est, cum  me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
domus. nõ parietes s inhabitantes:. In
ꝓpria uenit id ẽ in sua uenit: et sui eũ
non receꝑunt: Que gͦ spes est. nisi quia
quotquot receperunt eũ dedit eispo¬
testatem filios dei fieri : Si filiifiunt: &¬
nascunt᷑: Sinascunt᷑ : quomͦ nascunt᷑:
Non ex carne. non ex sanguinib nõ
ex uoluntate carnis. nec ex uolupta¬
te uiri: s ex deo nati sunt: Gaudeãt
e quia ex deo natisunt: p̃sumant
se ꝑtinere ad deum. accipiant docu¬
mentũ quia ex deo nati sunt: Et uer¬
bum caro factũ est: et habitauit in nob̾.
deo: Hoc aũ quia fecit curauit. qui a
curauit uidem̾: hoc enim qđ uerbũ
caro factum ẽ. et habitauit in nobis:
medicamentũ nob̾ factum ẽ. ut qr
terra cȩcabamur. de terra sanarem᷑
et sanati quid uidersmus: Et uidi
clamat dicens: hic erat quẽ dixi Qi
post me uenit: ante me factus est:
Post me uenit: et p̃cessit me: Quid
est ante me factus est : Precessit me:

Expanded text:
domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia terra caecabamur, de terra sanaremur: et sanati quid videremus? Et vidimclamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus est? Praecessit me:
Abbreviated transcription (Latin):
nium ꝑhiberet de lumine Nam nõ
erat ille lux: et que erat lux: Erat
lux uera que illuminat omẽm homi¬
nem uenientẽ in hunc mundũ. Et
ubi erat ista: In hoc mundo erat Et
quomͦ in hoc mundo erat: Numqͥd
sicut ista lux solis. lune. lucernarum
sic et illa lux in mundo ẽ: Non. quia
mundus ꝑ cum factus est. et mundus
eum non cognouit: hoc ẽ lux in dene¬
bris lucet. et tenebre eam non conpre¬
henderunt: Mundus enim tenebre:
quia dilectores mundi mundus Nõ
enim creatura: nõ agnouit creatorem
suum. Testimoniũ dedit celũ: de
stella: Testimoniũ dedit mare: porta¬
uit ambulantẽ dnm̃ suum testimo¬
nium dederunt uentiqͥad eius iussum
quieuerunt: testimoniũ dedit terra:
illo crucifixo contremuit: Si omnia
ista testimoniũ dederunt. qͦmͦ eum
mundus nõ cognouit. nͥ quia mundꝰ
dilectores st̃ mundi. corde habitantes mũ¬
dum: & malus mundus quia mali¬
homines habitatores mundi: sic̃ mala

Expanded text:
nium perhiberet de lumine. Nam non nium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundus enim tenebrae; quia dilectores mundi, mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella ; testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala
Abbreviated transcription (Latin):
lux mentium supra mentes est: exce¬
dit om̃s mentes Hoc erat uita illa ꝑ
quam facta sunt omĩa. Ubi erat hic
erat: ethic nõcrat: Anqđ ueri ẽ et apd̾patrẽ
erat: et hic erat: Si ergo hic erat: qͣre
non iudebatur: quia lux in tenebriᷤ
lucet: et tenebre eam non comp̃hen¬
derunt: Ohomines nolite eẽ tenebre
nolite cẽ infideles. iniusti. iniqui ra¬
paces. auari: amatores huiꝰscdi. hec
sunt enĩ tenebre: Lux non ẽ absens:
s uos absentes estis a luce: Cecus in so¬
le p̃sentem habet solem: s absens est
ipse soli Holite gͦ eẽ tenebre: Hec ẽ enĩ
forte grã: de qua dictur̾ sum. ut nõ
iam simus tenebre: et dicat nob apss
fiustis enĩ aliquando tenebre: nunc
atitbm. lux in dño: quia ergo non ui¬
debatur lux hominum. id est lux mẽ¬
tium: opus erat ut homo diceret de
lucc testimoniũ. non quidem tenebros
sed iam illuminatꝰ. Nec tamen quia
illuminatꝰ ideo ipsa lux: sed ut testimo¬

Expanded text:
Lux mentium supra mentes est, et exceLux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat, et hic non erat? an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimo
Abbreviated transcription (Latin):
fieret uita erat: quod factum est trã¬
sit: quod c̃ in sapientia transire non
potest: uita gͦ in ille ciat: quod factũ
est: et qualis uita: quia. et anima cor¬
poris uita est: corpus nrm̃ habet uitã
suame quam cum antuserit: mors ẽ
corporis: Talis ergo erat illa uita: Non
sed uita erat lux hominũ: Numquid
lux peccoꝵ: Nam ista lux: ⁊ hominũ
et peccoꝵ ẽ: Est quedam lux hominũ:
unde distant homines a peccorib Wide¬
amet tt̃ intelligamus. quid sit lux ho¬
minum: Nondistas a pec̾core: nisi in¬
intellectu Noli aliunde głari: de uiri¬
b p̃sumis: abestiis uinceris: de ueloci¬
tate p̾sumis. a muscis uinceris: de pul¬
critudine p̾sumis: quanta est p̾ulcri¬
tudo in pennis pauonis: Unde ergo
melior: ex imagine dei: Ybi imago dĩ:
In mente. in intellectu Si gͦ inde me¬
lior peccore quia habesmentem qua
intelligas quod non potest peccus in¬
telligere. inde aut̃ homo quia melior
peccore. Lux hominũ est. lux mentiũ.

Expanded text:
d factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium.
Abbreviated transcription (Latin):
et mortuus est  An in illo mors mor¬
tua est: qualis mors. Que mortem oc
cifigebatur: Non totus hoc ipse est¬
hic ipse ẽ quidems̃: non totus: ilud.
quod iuderunt uidei: Non hoc est
totus xp̃c̃: Et quid est: in principio
erat uerbum: In quo pͥncipio: Et uer¬
bum erat apud deum: & quale uer¬
bum: et deus erat uerbum. Numqͥd
forte a deo factum est hoc uerbum:
Non hoc enim erat in pͥncipio apud
deum: Quid erago: Alia que fecit ds̃
non similia sunt uerbo: Non: quia
ꝑ ipsum omĩa facta sunt: et sine ipso
factum est nichil quomͦ ꝑ illum omĩa

Expanded text:
Et mortuus est, an in illo mors morEt mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occcifigebatur? Num totus hoc ipse est? Ipse est quidem, sed non totus illud quod viderunt Judaei; non hoc est totus Christus. Et quid est? In principio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quomodo per ipsum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uisus ẽet ab eis a quib crucifixus est. il¬
le qui apprehensus. flagellatus. colaphi¬
zatus. sputis iillitus. spinis coronatus.
in cruce suspensus. mortuus. lancea
perforatus. de cruce depositus. in sepul¬
ipse plane: et ipse est totus medicus
uulnerum nr̃oꝵ. Crucifixus ille. cui in¬
sultatum ẽ. quo pendente ꝑsecutores
caput agitabant et dicebant: Si filius
dei c̃. descẽdat nc̃de cruce Ipse ẽ totus
medicus nr̃: ipse plane quare ergo nõ
ostendit insultantib quia ipse erat
filius dei. ut si se ꝑmisit in crucem le¬
uari. saltim cũ illi dicerent. si filius dei
est descendat de cruce: tunc descende¬
re noluit: Humquid quia nõ potu¬
it: Potuit plane: Quid enim ẽ ampli̾
de cruce descendere : an de sepulcro ie¬
surgere : S ꝑtulit insultantes: Nam
crux non ad potentie documentum:
s. ad exemplum patientie suscepta est
Ibi uulnera tua curauit: ubi sua diu
ꝑtulit: Ibi te a morte sempit̾̃na sana¬
uit. ubi temporalit̾ mori dignatus ẽ:

Expanded text:
quibus crucifixus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulipse plane, et ipse est totus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descendere noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
et in corde gestemus: Signũ eius ẽ humi¬
litas eius: Instella eum magi cognouerũt:
Et hoc signum erat de dũo datum: cȩ¬
leste atq p̾clarum. Holuit stellam esse
in fronte fidelium signũ suum: sed cru¬
cem suam Unde humiliatus. inde glo¬
rificatus: Inde erex̃ humiles: quo humi¬
liatꝰ ipse descendit: Ptinemus ergo ad
euangłium: ꝑtinemus ad nouum tes¬
tamentum: Lex ꝑ moysen data est. grã

Expanded text:
et in corde gestemus. Signum ejus est humiet in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
distinguendam a uete¬
ri testamento qm̃ res est noui testamen¬
ti suscepimus in nomine dnĩ: et ur̃e cari-¬
tati ꝓmisimus. Adestote gͦ intenti. ut
et quantum cupio donet deus: et quã¬
tum capitis audiatis: Reliquum enim
erit. ut si semen quod spargit᷑ in cordib
ur̃is non abstulerint aues: nec spine p̃¬
focauerint. nec estus exuserit: acceden¬
te pluuia hortationũ cotidianarum
et cogitationib bonis urĩs quib hoc a¬
gitur in corde quod agitur in agro ras¬
tris ut gleba frangat᷑. et semen oꝑiatur
et germinare possit: afferatis fructum
ad quem gaudeat et letet᷑ agricola
Si autem ꝑ semine bono et ꝓ pluuia
bona non fructum s spinas attulerim᷑
nec semen accusabitur nec pluuia erit
in crimine. ẜ spinis ignis debitus p̃para¬
bitur: homines sumus: quod puto non
diu ẽẽ suadendum caritati ur̃e xpĩa¬
ni: Et si xpĩani: utiq ipso nomine ad
xpm̃ ꝑtinentes huius signũ in fronte
gestamus: de quo non erubescimus si

Expanded text:
distinguendam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitati vestrae, christiani; et si christiani, utique ipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum factum faeat̃ exmulicre
factũ sublege. ut eos qui sub lege erant
redimeret. ut adoptionẽ filioꝵ recipe¬
mus Ecce ad hoc uenit xpc̃. ut eos qͥ
sub lege erant redimeret: ut iam nõ
simus sub lege s sub grã: Quis ergo de¬
dit legem: Ille dedit legem: qui dedit
et grãm: S legem ꝑ seruum misit. cũ
grã ipse descendit: Et unde facti erat
homines sub lege: Non implendo legẽ:
Qui enim legem implet: non ẽ sub lege.
s cum lege: qui autem sub lege est. nõ
subleuatur.s premitur lege: om̃s itaq
homines sub lege constitutos: reos facit
lex: Et ad hoc illis suꝑ capud est: ut os¬
tendat peccata non tollat: Lex gͦ u¬
bet: dator legis miseretur in eo quod
suis implere quod alege p̃ceptum est:
ipsa sua temeraria et p̃cipiti p̾sumptio¬
ne ceciderunt: et non sunt cum lege:
s sub lege facti sunt rei Et qm̃ suis ui¬
rib implere non poterant legem. facti
rei sub lege implorauerunt liberatoris

Expanded text:
um factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod suis quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris
Abbreviated transcription (Latin):
t tria
ꝓfessio continet approba breuiter qd ratio exigit docum̃¬
tum non exargumento sermonis. s ex diuinarum scͥptura¬
filis ooequalem eẽ aut sicut ipse fassus es: dm̃ eum uel
creatorem cominunis oꝑis eẽ ostende. ut dum hec ueri¬
dicis testimoniis approbaĩ̾s. arrius eadem asua in-¬
tentione uere fidĩ ꝓfessione conuictus abscedat.
Athanasiꝰ
dixit M

Expanded text:
t tua professio continet, approba breviter quod ratio exigit documentum; non ex argumento sermonis, sed ex divinarum ScripturaFilio coaequalem esse; aut sicut ipse fassus es Deum eum vel creatorem communis operis esse ostende; ut dum haec veridicis testimoniis approbaveris, Arius eadem a sua intentione, verae fidei professione convictus abscedat. Athanasius dixit
Abbreviated transcription (Latin):
umsis omni litterarum genere
imbutus. & philosophicis disciplinis ad modum eruditus.
mirari usquequaq non debes. plurima penes nos &e uaria
uaritatum dogmata extitisse: cum &e apud uos tot sentẽ¬
tiarum nouitates emerserint. quot pene nomina iꝑsoꝵ
continentur auctoꝵ. Nam cum tres sint in mundo iudõꝵ.
tis sententiarum diuersitatib una queq religio aseipsa
desciscens inuarias ꝓpͥe institutionis sectas diuisa est: dum
unusqͥsq recentioris suauitate sententie non ueritatem
s ueritatis similitudinem ꝓferentis illectus. antiquitꝰ
apatribuis traditam lineam derelinquit. eo irremediabi¬
liter ꝑauia oberrans quo nouitate ꝓ uetustate utit᷑
tanquam antiqui limitis ce a patrib traditi uiam in-¬
cedens. Aut enim mnultum sentit aut minus credit: &
idõ medium & regrum iter incedere nescit. hec iccirco
p̃fatus sum: ut tibi clarissima explorande ueritatis
indicia demonstrarem ut agnoscere facillime queas illum

Expanded text:
um sis omni litterarum genere imbutus et philosophicis disciplinis admodum eruditus, mirari usquequaque non debes plurima penes nos et varia novitatum dogmata exstitisse, cum et apud vos tot sententiarum novitates emerserint, quot pene nomina ipsorum continentur auctorum. Nam cum tres sint in mundo religiontis sententiarum diversitatibus unaquaeque religio a seipsa desciscens, in varias proprie institutionis sectas divisa est; dum unusquisque suavitate recentioris sententiae, non veritatem, sed veritatis similitudinem praeferentis illectus, antiquitus a Patribus traditam lineam derelinquit: eo irremediabiliter per avia oberrans, quo novitate pro vetustate utitur, tanquam antiqui limitis, et a Patribus traditi viam incedens. Aut enim multum sentit, aut minus credit, et ideo medium et rectum iter incedere nescit. Haec idcirco praefatus sum ut tibi clarissima explorandae veritatis indicia demonstrarem, ut agnoscere facillime queas illum
Abbreviated transcription (Latin):
que asseritis facillime innotescant. & ad lucem ueritatis re¬
mota omni caligine ambiguitatis ueniant: antique fidei
regulam pandite & ita ut est ab apłis tradita nr̃is auribus
intimate.
est fidei nr̃e regula. quam celesti magisterio dñs tradidit apłis
dicens. Ite baptizate om̃s om̃s gentes innomine patris &e filii¬

Expanded text:
quae asseritis facile innotescant, et ad lucem veritatis, remota omni ambiguitatis caligine veniant, antiquae fidei regulam pandite, et ita ut est ab apostolis tradita, nostris auribus intimate. est fidei nostrae regula, quam coelesti magisterio Dominus tradidit apostolis, dicens: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
uantum ur̃e dispucationis intentio mon¬
flius dutuis immoremini: ab hac puri ex actione documenti
tandem uterq desinite. & exconsequenti ratione. aut omousi-¬
on aut triusion de scͥpturarum auccoritate colligite. Non enĩ
fas erit de nominis appellatione dubitare. quam testimonioꝵ
copiosa congestio firmius pot̾it roborare:
Acrius dixit. Qm̃¬

Expanded text:
uantum vestrae disputationis intentio monrebus diutius immoremini, ab hac puri exactione documenti tandem uterque desinite; et consequenti ratione, aut homousion, aut triusion de Scripturarum auctoritate colligite. Non enim fas erit de nominis appellatione dubitare, quam testimoniorum copiosa congestio firmius poterit roborare. Arius dixit: Q
Abbreviated transcription (Latin):
uis poturis fotini se¬
ctetur ꝑfidiam utrum ne ego qui ea que filius ad demon¬
strandam duinitatis sue longe inferiorem & non in om̃ibꝰ
similem naturam locutus est scdm dĩtatem dictum accipio.
an ipse tu qui pene cuncta humanitatis exempla non fu¬
catis uerbis nec simulata oꝑis efficientia ꝑ acta homini re-¬
putas assumpto : Nanq ut se non solum alterum uerum
etiam inferiorem apatre ostenderet:ait.Pater maior me ẽ.
Qua ꝓfessione eiudentius declaratur: patris & filii diuer¬
sas ẽẽ substantias.
Athanasius dixit. P

Expanded text:
uis potius Photini sectatur perfidiam, utrumne ego, qui ea quae Filius ad demonstrandam divinitatis suae longe inferiorem, et non in omnibus similem naturam locutus est, secundum deitatem suam dictum accipio; an ipse tu qui pene cuncta humanitatis exempla, non fucatis verbis, nec simulata operis efficientia peracta homini reputas assumpto? Namque ut non solum alterum, verum etiam inferiorem a Patre ostenderet, ait: Pater major me est . Qua professione evidentius declaratur Patris et Filii diversas esse substantias. XVII. Athanasius dixit: P
Abbreviated transcription (Latin):
buit: tunc alteriris substantie dici poterit. Quod omĩno
naturarum omĩum qualitas uel ordo uł ratio non ad¬
mittit. Age nutnc iam si uidetur aterrenis ac insibilibꝰ
in suꝑiora mentis ocłm erigamus & exhis que facta ft̃
infecte uirtutis substantiam cognoscamius. apłice aucto¬
ritatis edocci magisterio quo ait iniusibilem diuinitatis
turtutem ex his que facta sunt debere intelligi. Dixit
gͦ arrius filuim ex patre natum eẽ & qd̾ ds̃ dm̃ gentitt
lux lucem. In qua ꝓfessione unum erit e duobꝰ ꝓculdubio
retinendũ: Aut enim ex se ipso generans. id qd̾ ipse ẽ genuit.
& ꝯͥ hoc filius cum patre unuis substantie erit. aut si alterius
ase generis dm̃ genuit uera natiuitas dici non pot̾it. que
ꝓpͥetatem substantie generantis seruare non potirit. Et eo
disputationis ratio deducitur: ut aut omĩno natus non
sit. aut de generatus sit. Quod utrumq fateri. absurdum
& impuim tẽ uidebitur

Expanded text:
buit, tunc alterius substantiae dici poterit, quod omnino buit, tunc alterius substantiae dici poterit, quod omnino naturarum omnium qualitas, vel ordo, vel ratio non admittit. Age nunc jam, si videtur, a terrenis ac visibilibus in superiora mentis oculum erigamus, et ex his quae facta sunt infectae virtutis substantiam cognoscamus; apostolicae auctoritatis edocti magisterio, quo ait, invisibilem divinitatis virtutem ex his quae facta sunt debere intelligi . Dixit ergo Arius Filium ex Patre natum esse, et Deum Deum genuisse, lucem lucem. In qua professione unum erit e duobus proculdubio retinendum. Aut enim ex seipso generans id quod ipse est genuit, et ob hoc Filius unius cum Patre substantiae erit: aut si alterius a se generis Deum genuit, vera nativitas dici non poterit, quae proprietatem substantiae generantis servare non potuit. Et eo disputationis ratio deducitur, ut aut omnino natus non sit, aut degeneratus sit; quod utramque fateri perabsurdum et impium esse videbitur.