comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deat : a quibus tamen constat quod sẽpost̃ modum ipsẽ correxit. Quilnscã chalce¬
donensi srnodonestorium anathematizare consensit: quis non uideat quanta
temeritate plenum sit theodoriti scripta superbiendo defendere. Quae eundẽ
ipsum constat recta post̃ profitendo dam nasse : dum uero eius & personam recipi¬
actione deuiamus. Quia sola eius heretica scripta respuentes. & cum synodo
adhuc nestorium insẽ quimur. &cum synodo theo doritum pro.fitentem recta
ueneramus. Alia uero scripta illius non solum recipimus sed eis &iam contra
ueneramus Nuauericripa uuusnonsotam recipimus seaciiam dorera
aduersarios utimur. Nam cum theodorus canticorum canticum uell& expo¬
nere. Et non ad commenta sed potius ad deleramenta labor&. Perhunc li¬
brum ethiopissȩ reginȩ salomonem blanditum fuissẽ professũse st̃. Quod theo¬
doritus reprehendens nomen quidem eiusdem theodori supprȩmit. sed tamen
ue saniam pate fecit. Eiusdemnamq libri commenta conscribensait. Audio

Expanded text:
videat? A quibus tamen constat, quod se postmodum ipse correxit, qui in sancta Chalcedonensi synodo Nestorium anathematizare consensit. Quis non videat quanta temeritate plenum sit. Theodoreti scripta superbiendo defendere quae eumdem ipsum constat, recta post profitendo, damnasse? Deum vero ejus et personam recipiactione deviamus: quia sola ejus haeretica scripta respuentes, et cum synodo adhuc Nestorium insequimur, et cum synodo Theodoretum profitentem recta veneramur . Alia vero scripta illius non solum recipimus, sed eis etiam contraero scripta illius non solum recipimus, sed eis etiam contra adversarios utimur. Nam cum Theodorus Canticum canticorum vellet exponere, et non ad commenta, sed potius ad deliramenta laboraret, per hunc librum Aethiopissae reginae blanditum fuisse, professus est, quod Theodoretus reprehendens, nomen quidem ejusdem Theodori supprimit, sed tamen vesaniam patefecit. Ejusdem namque libri commenta conscribens, ait : Audio
Abbreviated transcription (Latin):
sedet macies ĩcorẽ toto nusꝙͣ r̾ta acies liuent
rubigĩe deutes pectora felle uirent lĩg lb̾
fusa ueneno. Risus ab est uͥ ꝙ uisi fete̾ do¬
lores nec fructꝰ sõpno uigilantib extitut᷑i
s uidet iugͣtos tabescet q uidento successus¬

Expanded text:
sedet, macies in corpore toto, Nusquam recta acies, liuent rubigine dentes, Pectora felle uirent, lingua est suffusa ueneno; Risus abest, nisi quem uisi fecere dolores, Nec fruitur somno, uigilantibus excita curis, Sed uidet ingratos, intabescitq
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ unicuiq diu̾sas ꝑtes urĩ corĩs deputatis
⁊ faĩliare singłis untĩas ymolatis ⁊ uocabła
ilł exquisita tribiustis. asẜentes mu̾uam
capitis artẽ ut pote sapĩa ten̾e innonẽ Ira¬
cundie p̾sidentẽ p̾cordia possidẽ mͣrthor bel¬
Cererẽ fimũti datͥcem horrea uentͥs ĩpłe
ueneres mr̃e libidĩs femoꝵ occupasse cubi

Expanded text:
um unicuique divisas partes vestri corporis deputatis et familiares singulis victimas immolatis et vocabula illis exquisita tribuitis asserentes Minervam capitis arcem utpote sapientiam tenere, Iunonem iracundiae praesidentem praecordia possidere, Martem belCererem frumenti datricem horrea ventris incolere, Venerem matrem libidinis femorum occupasse cubi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Nam qͥ scux cupit sriauũ sit adult̾a ꝯuux.¬
¶ Duppoĩtũ capiti lapides sc̾tẽtis ad aptet¬
¶ Mor que casta man potit ãplexura marit̃
Saui tũ eiugilans cadit oĩs adult̾a lecto.
¶Tanꝙ̃ pulsa manu sb̃ito fetore coacta.
Qr lapis enuttit celati tͥmĩs iuider. Eius¬

Expanded text:
 Nam qui scire cupit sua num sit adultera conjux, Suppositum capiti lapidem stertentis adaptet; Mox quae casta manet petit amplexa maritum, Non tantum evigilans. Cadit omnis adultera lecto, Tanquam pulsa manu, subito fetore coacta. Quem lapis emittit celati criminis index. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ntt̾ctate eñ hũt ũtutẽ ĩnuatooidi eleãta
⁊ compoita er eis ad duisas qualitates en
quibꝰ disponũtur huãna corpa ad diuisas
infiriitates sicut ex diño martis colera
accenditur. es qua accensione nõ solũ mõ cor¬
appenitus sẽsitiuus ad nã ex qͦ secũtur ułt̾iꝰ¬

Expanded text:
enta et composita ex eis ad diuersas qualitates, ex quibus disponuntur humana corpora ad varias infirmitates, sicut ex dominio Martis colera accenditur, ex qua accensione non solummodo corapetitus sensitiuus ad iram ex q
Abbreviated transcription (Latin):
repente loquar aduersum gente ⁊ ad¬
uersũ regnũ ut eradicẽ et destiuas
et disperdam illud. si penitetia ege.¬
uit gens illa a malo suo ꝙ locutus
sum aduersus ea: agam et ego pe¬
intẽtiã super malo qd cogitaui ut fa¬
cerem ei. ¶ Exquo patet maint este¬
ꝙ incõnnatõe facta absolute inttugi
condicio. si illi quibus fit ꝑsenerẽt¬
in malo. et statim ibidem subditur¬

Expanded text:
Repente loquar adversum gentem et adversum regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud. Si penitentiam egerit gens illa a malo suo quod locutus sum adversum eam, agam et ego penitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Quarto, isperdam illud. Si penitentiam egerit gens illa a malo suo quod locutus sum adversum eam, agam et ego penitentiam super malo quod cogitavi ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
utiq elegit te ⁊ purificauit te ⁊ elegit
te claram sup mulieres sc̃lorum ¶Item
idem. dixerut ãgħ̃ o maria deus ãnũtiat
t u̾bum ex ipõ nomẽ eius ihũ filius ma¬
ne ⁊ erit honorabilis mls scio ⁊ ĩfuturo

Expanded text:
utique elegit te, et purificauit te, elegit te claram super mulieres Saeculorum! Et iterum: O Maria, Deus annuntiauit tibi uerbum ex ipso: Nomen eius Jesus filius Mariae, et erit honorabilis in hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
sum est nõ prohibuit eun a tali
insania. dicend ꝙ forte erat ab¬
sens ingotremis finibꝰ regni ꝑꝑ
magna negatia suꝑ que erat po¬
situs ut uisum est uel inf̾mita.¬
te fuit impeditus. nł aliqͣ alia

Expanded text:
sum est non prohibuit eum a tali insania? Dicendum quod forte erat absens in extremis finibus regni propter magna negocia, supra que erat positus, ut visum est, vel infirmitate fuit impeditus, vel aliqua alia
Abbreviated transcription (Latin):
multiplex. acutum. memor plenum rationis et consilii: quẽ
uocamus hominem: praeclara quadam conditione generatu
esse a summo deo solum. Est enim ex tot animantium gene¬
ribus atq naturis participes rationis et cogitationis: cum cae¬
tera sint omnia expertia. Uidesne hominem quanus longe
a ueritatis noticia remotum: tamen quoniam imaginem sapiẽ¬
tiae tuebatur: intellexisse non nisi a deo hominem potuisse ge¬
nerari : sed tamen diuinis opus est testimoniis: ne minus huma¬
na sufficiant. Sibylla hominem dei opus esse testatur. oC M0¬

Expanded text:
multiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, quem multiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, praeclara quadam conditione generatum esse a supremo Deo; solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis, particeps rationis et cogitationis, cum caetera sint omnia expertia. » Videsne hominem, quamvis longe a veritatis notitia remotum, tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a Deo hominem potuisse generari? Sed tamen divinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem Dei opus esse testatur: Ὃς
Abbreviated transcription (Latin):
tia ministrabat: et sui corporis purgamentis in unum mi-¬
xtis obrutus: corruptusq moreretur. Itaq nullo modo fie¬
ri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia
omnia non tenera nata sunt: sed excreta: qđ ut dicerent nunꝗͣ
ueĩt illis in mentem. Omnis ergo illa ratio impossibilis et uana
est: si tamen ratio dici potest: qua id agitur: ut nulla sit ratio.
Qui enim dicit omnia sua sponte esse nata: nihilq diuinae pro¬
uidentiae tribuit: hic profecto rationem non asserit: sed euer-¬
tit. Quod sineq fieri quicꝗͣ sine ratione neq nasci potest: ap-¬
paret diuinam esse prouidentiam: cuius est proprium quod
dicitur ratio. Deus igitur rerum omnium machinator fecit
hominem: qđ Cicero quanuis expers caelestium litterarum
uidit tamen: qui libro de legibus primo hoc idem tradidit: qͦd
prophetae: cuius uerba subieci. Hoc animal prouidum. sagax.

Expanded text:
tia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mitia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptusque moreretur. Itaque nullo modo fieri potest, quin ab aliquo fuerit educatus; nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta: quod ut dicerent, numquam venit illis in mentem. Omnis ergo illa ratio impossibilis, et vana est: si tamen ratio dici potest, qua id agitur ut nulla sit ratio. Qui enim dicit omnia sua sponte esse nata, nihilque divinae providentiae tribuit, hic profecto rationem non asserit, sed evertit. Quod si neque quidquam fieri sine ratione, neque nasci potest, apparet divinam esse providentiam, cujus est proprium quod dicitur ratio. Deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. Quod Cicero, quamvis expers coelestium litterarum, vidit tamen; qui libro de Legibus primo hoc idem tradidit, quod prophetae, cujus verba subjeci: « Hoc animal providum, sagax,
Abbreviated transcription (Latin):
sequuntur fortuita esse non possunt: ut terra continuo
lacte manaret: ut aeris temperies esset aequalis: quae si cõ¬
stat iccirco esse facta: ut animalia recens edita uel habe¬
rent alimentum: uel non haberent periculum necesse est:
ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. Quis au¬
tem potest prouidere nisi deus: Uideamus tamen an id
ipsum quod dictitant: facere potuerit: ut homines nascerẽ
tur e terra. Si consideret aliquis quandiu et quibus modis
educetur in fans: intelliget profecto non potuisse terrige¬
nas illos pueros sine ulło educatore nutriri. Fuit enim ne¬
cesse ꝗͣ pluribus mensibus iacere proiectos: donec confirma¬
tis neruis mouere se: locumq mutare possent: qđ uix intra
unius anni spatium fieri potest. Iam uide utrumne infãs
eodem modo et eodem loco quo ẽ effusus iacere ꝑmultos
menses ualuerit. an non humore illo terrae quod alimẽti gra¬

Expanded text:
secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. quae si constat idcirco esse tacta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum tur e terra. Si consideret aliquis quandiu, et quibus modis educetur infans, intelliget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. Fuit enim necesse quampluribus mensibus jacere projectos, donec confirmatis nervis movere se, locumque mutare possent: quod vix intra unius anni spatium fieri potest. Jam vide utrumne infans eodem modo, et eodem loco quo est effusus, jacere per multos menses valuerit, ac non et humore illo terrae, quem alimenti gra
Abbreviated transcription (Latin):
dacia redarguere. Primum quia nihil potest esse in hoc mũ¬
do: qđ non sic permaneat.: ut cepit. Nec enim sol et luna
et astra tunc non erant: aut cum essent: meatus non habe¬
bant: aut non diuina moderatio quae cursus eorum tempe¬
rat et gubernat: cum ipsis simul caperit. Deinde qđ si ita sit:
ut dicunt: prouidentiam esse necesse est. et in idipsum inci-¬
dunt: quod maxxime fugiuint. Nondum enim natis animali-¬
bus aliquis uti prouidit: ut nascerentur: ne orbis terrae
desertus: aut incultus horreret. Ut autem de terra sine of¬
ficio parentum nasci possent: necesse est magna ratione eẽ
prouisum. Deinde ut humor ille concretus de terra in ua¬
rias imagines corporum fingeretur. Item ut e folliculis ꝗ¬
bus tegebantur: accepta uiuendi sentiendiq ratione tanꝗͣ
ex aluo matrum profunderentur. mira in explicabilisq pro¬
uisio ẽ. Sed putemus id quoq casu accidisse illa certe quaȩ

Expanded text:
dacia redarguere! Primum, quod nihil potest esse in hoc mundacia redarguere! Primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat, ut coepit. Nec enim sol, et luna, et astra tunc non erant, aut cum essent, meatus non habebant, ac non divina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperit. Deinde quod si ita sit, ut dicunt, providentiam esse necesse est; et in idipsum incidunt, quod maxime fugiunt. Nondum enim natis animalibus, aliquis utique providit, ut nascerentur, ne orbis terrae desertus, atficio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae
Abbreviated transcription (Latin):
dispositione diuina: cuiuis fecisset deus nos conscios: si sci¬
extitisse animalium serendoꝵ. Itaq terram nouam se¬
men genitale retinentem: folliculos ex se quosdam in
uteroꝵ similitudinem protulisse: de quibus Lucretius.
Crescebant uteri terra radicibus apti. Eosq cum maturu¬
issent natura cogente ruptos: animalia tenera profudis-¬
se. Deinde terram ipsam humore quodam qui esset lacti
similis exuberasse. eoq alimento animantes eẽ nutritos.
Quomodo autem uim frigoris aut caloris ferre aut uita¬
re potuerunt: aut omnino nasci: cum sol exureret: frig
adstringeret: Non erant inquiũt in principio mundi hy¬
ems et aestas: sed perpetua temperies: et uer aequabile. Cur
ergo nihil horum fieri etiam nunc uidemus: quia semel fieri
necessarium fuit: ut animalia nascerentur. Postꝗͣ uero ẽẽ
ceperunt concessa his facultate generandi: et terra pare¬
re desit: et temporis conditio mutata ẽ. O ꝗͣ facile est mẽ¬

Expanded text:
dispositione divina, cujus fecisset nos conscios extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti similis, exuberasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur vim frigoris aut caloris ferre aut vitare potuerunt, aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus astringeret? Non erant, inquiunt, in principio mundi hyems nec aestas, sed perpetua temperies, et ver aequabile. Cur ergo nihil horum fieri etiamnunc videmus? Quia semel, aiunt, fieri necessarium fuit, ut animalia nascerentur; postquam vero esse coeperunt, concessa his facultate generandi, et terra parere desiit, et temporis conditio mutata est. O quam facile est men
Abbreviated transcription (Latin):
dem tamen sanctae litter &e continent. Deus ergo ueri patris of¬
ficio functus est ipse corpus effinxit. Ipse animam qua spiramꝰ
infudit. Illius est totum: quidquid sumus. Quomodo id fecerit:
si nos oporteret scire: docuisset. sieut docuit caetera quae cognitio¬
nem nobis et pristini erroris et ueri luminis attulerunt. Capitu¬
sit mors euis prima. quid secunda. et de primoꝵ parentum culpa

Expanded text:
dem sanctae litterae continent. Deus ergo veri patris officio functus est. Ipse corpus effinxit; ipse animam qua spiramus infudit. Illius est totum, quidquid sumus. Quomodo id fecerit, si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit caetera quae cognitionem nobis, et pristini erroris et veri luminis attulerunt. CAPsit mors ejus prima, quid secunda; et de primorum parentum culpa
Abbreviated transcription (Latin):
opimas ac pingues hostias Deo quasi esurienti: profũ¬
dunt uina tanꝗͣ sitienti. Accedunt lumina uelut in tenebriᷤᷤ
agenti. Quod si suspicari aut percipere animo possent: quae
sint bona illa caelestia: quorum magnitudinem terreno adhuc
corpore obuoluti sensu capere non possumus. iam se cum his
officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. uel si caeleste lu¬
men quod dicimus solem contemplari uelint: iam sentiant.
qͣ non indigeat lucernis eorum Deus: qui ipse in usum homi¬
nis tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam paruo
circulo: qui propter longinquitatem non amplius ꝗͣ humani

Expanded text:
opimas ac pingues hostias Deo, quasi esurienti; profundunt vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani
Abbreviated transcription (Latin):
et mortis fatum finiet trium dierum somno suscepto: et tuc̃
a mortuis regressus in lucem ueniet. primus resurrectionis¬
te superata. Nulla igitur spes alia consequendae immortali¬
tatis homini datur: nisi crediderit in eum. et illam crucẽ
portandam patiendamq susceperit

Expanded text:
Et mortis fatum finiet trium dierum somno suscepto, Et tunc a mortuis regressus, in lucem venit. Primus resurrectionte superata. Nulla igitur spes alia consequendae immortalitatis homini datur, nisi crediderit in eum, et illam crucem portandam patiendamque susceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
UID. amplius de facinoribus iudeoꝵ dici potest: ꝗͣ
ex cȩcatos tum fuisse: atq insanabili furore correp¬
tos: qui haec quotidie legentes nec intellexerunt: neq quin
facerent: cauere potuerunt. Suspensus igitur atq affixus
ex clamauit ad dominum voce magna: et ultro spiritum posu¬
it. Eadem hora terremotus factus est: et uelum templi quod
separabat duo tabernacula scissum est in duas partes. Et solre¬
pente subductus est. Et abhora sexta usq ad nonam tenebrae
fact &e sunt. Quadere Amos propheta testatur. Et erit in die
illo dicit dominus. occidet sol meridie: et tenebrabitur dies
lucis. et conuertam dies festos uestros in luctum: et canti¬
ca uestra in lamentationem. Item Hieremias. Exterrita est
quae parit: et teduit animam: et subiuit sol ei cum adhuc me¬
dius dies esset: confusa est et maledicta. Reliquos eoꝵ in gla¬
dium dabo: in conspectu inimicoꝵ eorum. Et sibylla ait.¬

Expanded text:
uid amplius jam de facinore Judaeorum dici potest, quam excaecatos tum fuisse, atque insanabili furore correptos, qui haec quotidie legentes neque intellexerunt, neque quin facerent cavere potuerunt? Suspensus igitur atque affixus exclamavit ad Dominum voce magna, et ultro spiritum posuit. Et eadem hora terrae motus factus est. Et velum templi, quod separabat duo tabernacula, scissum est in duas partes; et sol repente subductus est, et ab hora sexta usque in nonam tenebrae fuerunt. Qua de re Amos propheta testatur: Et erit in illo die, dicit Dominus, occidet sol meridie, et tenebrabitur dies lucis; et convertam dies festos vestros in luctum, et cantica vestra in lamentationem. Item Hieremias: Exterrita est quae parit, et taeduit animam; et subivit sol ei, cum adhuc medius dies esset; confusa est, et maledicta: reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimicorum eorum. Et Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
feros: nec dabis sanctum tuum uidere interitum. Item ĩter¬
tio. Ego dormiui et somnum caepi: et resurrexi: quoniam
dominus auxiliatus est mihi. Osee quoq primus.XIi. pro¬
phetarum de resurrectione eius testificatus est. Hic filius meus
sapiens: propter quod nunc non resistet in tribulatione filiorum
suoꝵ: et de manu inferoꝵ eruam eum. Ubi est iudicium tuũ
mors: aut ubi est aculeus tuus. Idem alio loco. Uiui ficabit nos
post biduum die tertio. Et ideo Sibylla: impositurum esse
morti terminum dixit post tridui somnum. Ioci Eocpo tor¬

Expanded text:
feros, nec dabis sanctum tuum videre interitum. Item in terferos, nec dabis sanctum tuum videre interitum. Item in tertio: Ego dormivi et somnum cepi, et resurrexi; quoniam Dominus auxiliatus est mihi. Oseas quoque primus XII prophetarum de resurrectione ejus testificatus est: Hic filius meus sapiens; propter quod nunc non resistet in tribulatione filiorum suorum, et de manu inferorum eruam eum. Ubi est judicium tuum, mors, aut ubi est aculeus tuus? Idem alio loco: Vivificabit nos post biduum die tertio. Et ideo Sibylla impositurum esse morti terminum dixit post tridui somnum: Καὶ
Abbreviated transcription (Latin):
dest templi uero scindetur uelum: et medio die nox erit te¬
nebrosa nimis tribus horis. Cum haec facta essent: ne prodigi
is quidem caelestibus facinus suum intelligere quiuerunt. Sed
quoniam praedixerat se tertio die ab inferis resurrectuꝵ: me¬
tuentes ne a discipulis surrepto et amoto corpore uniuersi re¬
surrexisse eum crederent: et fieret multo maior in plebe cõ¬
fusio. Detra xerunt eum cruci: et conclusum in monumento
firmiter militari custodia circundederunt. Uerum tertio die
ante lucem terremotu facto repente patefactum est sepulcbrũ.
et custodibus quos attonitos obstupefecerat pauor nihil ui¬
dentibus integer e sepulchro ac uiuus egressus. in Gialileã
profectus est: ut discipulos suos quaereret. In sepulchro nibil
repertum est: nisi exuuiae: quibus inuolutum corpus inclu¬
serant. Illum autem apud inferos non remansurum: sed die
tertio resurrecturum prophet ae cecinerant. Dauid in psalmo
quinquagesimo. Non derelinques animam meam apud in¬

Expanded text:
 Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et is quidem caelestibus facinus suum intellegere quiuerunt, sed quoniam praedixerat se tertio die ab inferis resurrecturum, metuentes ne a discipulis subrepto et amoto corpore uniuersi resurrexisse eum crederent et fieret multo maior in plebe confusio, detraxerunt eum cruci et conclusum in monumento firmiter militari custodia circumdederunt. uerum tertio die ante lUcem terrae motu repente facto patefactum est sepulcrum et custodibus quos adtonitos obstupefecerat pauor nihil uidentibuprofectus est, ut discipulos suos quaereret: in sepulcro vero nihil repertum est, nisi exuviae quibus involutum corpus incluserant. Illum autem apud inferos non remansurum, sed die tertio resurrecturum, prophetae cecinerant. David in psalmo XV: Non derelinques animam meam apud in
Abbreviated transcription (Latin):
Deus enim quoniam pius est: animal nos uoluit esse so¬
ciale. Itaq in aliis hominibus: nos ipsos cogitare debe¬
mus. Non maeremur in periculo liberari: si non succur¬
rimus. non maeremur auxilium: si negamus. Ad hanc
partem philosophoꝵ nulla praecepta sunt. quippe qui

Expanded text:
deus enim quoniam pius est, animal nos uoluit esse sodeus enim quoniam pius est, animal nos uoluit esse sociale: itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, non meremur auxilium, si negamus. ad hanc partem philosophorum nulla praecepta sunt, quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
te consanguinei sumus. et ideo maximum scelus putandũ
est odisse hominem uel nocentem. Propterea deus praece-¬
pit inimicicias per nos nunquam faciendas: semper esse
tollendas: scilicet ut eos qui sint nobis inimici: necessitu¬
dinis admonitos mitigemus. Item si ab uno deo inspirati¬
sumus omnes et animati: quid aliud ꝗͣ fratres sumus. Et
quidem coniunctiores quidem animis: ꝗͣ qui corporibus.
taq non errat. Lucretius cum dicit. Deniq caelesti sumꝰ
omnes semine oriundi. Omnibus ille idem pater ẽ. Er¬
go pro beluis immanibus sunt habendi: qui hominibus no¬
cent: qui contra ius humanitatis et fas omne spoliant:
cruciant: occidunt: exterminant. Ob hanc necessitudi
nem germanitatis docet nos deus mala nunquam face¬
re: honum autem semper. Id autem ipsum benefacere
quid sit: idem ipse praescribit. Praestare auxilium de¬
pressis et laborantibus: impertiri uictum non habentibꝰ.

Expanded text:
te consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum te consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt, exterminant. Ob hanc necesnem germanitatis docet nos deus malum numquam facere, semper bonum. id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus, inpertiri uictum non habentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
IXI. quid debeatur deo: dicam nunc quid homini tu¬
buendum sit. quanquam idipsum quod homini tri¬
bueris: deo tribuitur. quia homo dei simulacrum est. sed ta¬
men primum officium iusticiae est coniungi cum deo. secun¬
dum cum homine: sed illud primum religio dicitur. hoc se¬
cundum misericordia uel humanitas nominatur. Quae uir¬
tus propria est iustorum et cultorum dei: ꝙ ea sola uitae
communis in se continet rationem. Deus enim qui catens
animalibus sapientiã non dedit: naturalibus ea munimen¬
tis ab incursu et periculo tutiora generauit. Hominem ue¬
ro quia nudum fragilemq formauit: ut eum sapientia poti¬
us instrueret. dedit ei praeter caetera hunc pietatis affec¬
tum: ut homo hominem tueatur: diligat: foueat: contra¬
q omnia pericula et accipiat: et praestet auxilium. Sum¬
mum igitur interse hominum uinculum est humanitas. qͦd
qui disruperit: nefarius et parricida existimandus est.
Nam si ab uno homine quem deus finxit: omnes orimur: cer-¬

Expanded text:
ixi quid debeatur deo: dicam nunc quid homini tribuendum sit; quamquam id ipsum quod homini tribueris, deo tribuitur, quia homo dei simulacrum est. sed tamen primum iustitiae officium est coniungi cum deo, secundum, cum homine. set illut primum religio dicitur, hoc secundum misericordia uel humanitas nominatur. quae uirtus propria est iucommunis continet rationem. Deus enim, qui caeteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generavit. Hominem vero quia nudum fragilemque formavit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter caetera hunc pietatis affectum ut homo hominem tueatur, diligat, foveat, contraque omnia pericula et accipiat, et praestet auxilium. Summum igitur inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, cer
Abbreviated transcription (Latin):
modum excederent cogitationis humanae. et seipsam ca-¬
lumni e inuidia liberasset: et nobis certe dedisset aliquid qͦd
sequeremur. Nunc autem quoniam abhis sequendis nos re¬
traxerit: ne uelimus plus scire ꝗͣ possimus: nonminus a se
quoq ipso retraxit. Quis enim uelit laborare ne quicꝗͣ sci¬
at : aut euismodi suscipere doctrinam: ut etiam commu¬
nem scientiam perdat: quae si doctrina est: scientia cõstet
necesse ẽ. Si non est: quis tam stultus ẽ: ut discendum id pu¬
tet: in quo aut nihil discitur: aut omnino dediscitur. Qua¬
re si neq omnia sciri possunt quod physici putauerunt: neq
nihil: quod Academici: philosophia omnis extincta est. Cap

Expanded text:
modum excederent cogitationis humanae; et seipsum camodum excederent cogitationis humanae; et seipsum calumniae invidia liberasset; et nobis certe dedisset aliquid, quod sequeremur. Nunc autem cum ab illis sequendis nos retraxerit, ne velimus plus scire, quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. Quis enim velit laborare, ne quidquam sciat? aut ejusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam perdat? Quae si doctrina est, scientia constet necesse est; si non est, quis tam stultus est, ut discendum id putet, in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? Quare si neque omnia sciri possunt, quod physici putaverunt, neque nihil, quod Academici, philosophia omnis extincta est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ergo aliquid sciri potest. Nuic simile est illud: quod
in scholis proponi solet: in asistati generis exemplum som¬
niasse quendam ne somniis crederet. Si enim crediderit. tũ
cesse est: idipsum sciri: qđ nhil sciatur. si autem scitur.
posse nihil sciri: falsum est ergo quod dicitur: nihil sciri pos¬
se. Sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans seq dissoluẽs.
Sed homo uersutus caeteris philosophis uoluit scientiam eri¬
pere: ut eam domi absconderet. Nam sibi illam profecto nõ
adimit: qui aliquid affirmat: ut caeteris adimat: sed nihil
agit. Apparet enim ac furem suum prodit. Quanto faceret
sapientius ac uerius: si exceptione facta diceret: causas ra¬
tionesq duntaxat rerum c aelestium seu naturalium quia
sunt abditae: nesciri posse: quia nullus doceat: nec quaeri opoͣ¬
tere: quia inueniri quaerendo non possunt. Oua exceptioẽ
interposita et Physicos admonuisset: ne quaererent ea quae

Expanded text:
tum, ergo aliquid sciri potest. Huic simile est illud, quod tum, ergo aliquid sciri potest. Huic simile est illud, quod in scholis proponi solet in asystati generis exemplum; somniasse quemdam, ne somniis crederet. Si enim crediderit, tum cesse est, id ipsum sciri, quod nihil sciatur. Si autem scitur, posse nihil sciri, falsum est ergo, quod dicitur, nihil posse sciri. Sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans, seque dissolvens. Sed homo versutus, caeteris philosophis voluit scientiam eripere, ut eam domi absconderet. Nam sibi illam profecto non adimit, qui aliquid affirmat, ut caeteris adimat: sed nihil agit; apparet enim, ac furem suum prodit. Quanto faceret sapientius ac verius, si exceptione facta, diceret, causas rationesque duntaxat rerum coelestium, seu naturalium, quia sunt abditae, nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inveniri quaerendo non possunt. Qua exceptione interposita, et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
tassent ingeniis suis erutam atq inuentam ueritatem: ui¬
delicet quia mortalis fuerat illa sapientia paucisq ante tem¬
poribus instituta: ad summum iam incrementum peruene¬
rat: ut iam necessario consenesceret: ac periret. repente ex¬
titit academia tanꝗͣ senectus philosophi ae quae illam confi¬
ceret iam deflorescentem. Recteq uidit Arcesilas arrogã¬
tes uel potuis stultos esse qui putent scientiam ueritatis cõ-¬
iectura posse comprehendi. sed tamen falsa dicentem redar-¬
guere non potest. nisi qui scierit ante quid sit uerum. qͦd ar¬
cesilas ueritate non cognita facere conatus: introduxit ge¬
nus philosophiae & OUO Tatop. quod latine instabile siue
inconstans possumus dicere. Ut enim nihil sciendum sit: a¬
liquid sciri necesse est. Nam si omnino nihil scias: idipsum
nihil sciri posse tolletur. Itaq qui uelut sententiae locopro¬
nuntiat: nihil sciri: tanquam perceptum profitetur et cogͥ¬

Expanded text:
tassent ingeniis suis erutam esse, atque inventam veritatem: vitassent ingeniis suis erutam esse, atque inventam veritatem: videlicet, quia mortalis fuerat illa sapientia, paucisque ante temporibus instituta, ad summum jam incrementum pervenerat, ut jam necessario consenesceret, ac periret, repente extitit Academia, tanquam senectus philosophiae, quae illam conficeret jam deflorescentem. Recteque vidit Arcesilas, arrogantes, vel potius stultos esse, qui putent, scientiam veritatis conjectura posse comprehendi. Sed tamen falsa dicentem redarguere non potest, nisi qui scierit ante, quid sit verum: quod Arcesilas veritate non cognita facere conatus, introduxit genus philosophiae ἀσύστατον quod latine instabile, sive inconstans possumus dicere. Ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est. Nam si omnino nihil scias, id ipsum, nihil sciri posse, tolletur. Itaque qui velut sententiae loco pronuntiat, nihil sciri, tanquam praeceptum profitetur et cogni
Abbreviated transcription (Latin):
q autem pars quomodo errauerit dicam. Academici contra
physicos ex rebus obscuris argumentati sunt: nullam esse
scientiam: et exemplis paucaꝵ rerum in comprehensibilium
contenti amplexi sunt ignorantiam tanꝗͣ scientiam totã su¬
stulissent. quia in partem sustulerant. Physici contra ex
iis quae aperta sunt: argumentum trahebant sciri posse cõ¬
tentiq perspicuis: retinebant scientiam: tanꝗͣ totam defen¬
dissent: quia ex parte defenderant. Ita neq hi clara: neq
illi obscura uiderunt. sed utriq dum solam scientiam cõser¬
tis manibus uel retinent: uel eripiunt. non uiderunt in me¬
dio constitutam fore: quae illos ad sapientiam transmitteret.
Uerum Arcesilas ignorantiae magister: cum Zenoni obtrecta¬
ret principi Stoicoꝵ: ut totam philosophiam euerteret auto¬
re Socrate suscepit hanc sententiam: ut affirmaret nihil sci¬
ri posse. Itaq coarguit aestimationem philosophoꝵ: qui pu¬

Expanded text:
ue autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra ue autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra Physicos ex rebus obscuris argumentati sunt, nullam esse scientiam, et exemplis paucarum rerum incomprehensibilium contenti, amplexi sunt ignorantiam; tanquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. Physici contra ex iis, quae aperta sunt, argumentum trahebant, omnia sciri posse, contentique perspicuis, retinebant scientiam; tanquam totam defendissent, quia ex parte defenderant. Itaque neque hi clara, neque illi obscura viderunt: sed utrique, dum solam scientiam consertis manibus vel retinent, vel eripiunt, non viderunt, in medio constitutam fore, quae illos ad sapientiam transmitteret. Verum Arcesilas ignorantiae magister, cum Zenoni obtrectaret principi Stoicorum, ut totam philosophiam everteret, auctore Socrate, suscepit hanc sententiam, ut affirmaret nihil sciri posse. Itaque coarguit existimationem philosophorum, qui pu
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia est: Immo uero inter philosophos fuit: sed
nemo uidit. Alii putauerunt sciri posse omnia sapientes u¬
tiq non fuerunt. Alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt.
Ui quia plus homini dederunt: hi quia minus. Utrisq in utrã¬
q partem modus defuit. Ubi ergo sapientia est: ut neq te
omnia scire putes quod dei est. neq omnia nescire quod pe¬
cudis. Est enim aliquid medium quod sit hominis: id est sci¬
entia cum ignoratione coniuncta et temperata. Scientia ĩ
nobis ab anima est: quae oritur e caelo: ignoratio a corpo¬
re quod est e terra. Unde nobis et cum deo: et cum anima¬
libus est aliqua cõmunitas. Ita quoniam ex his duobus
constamus elementis: quorum alterum luce praeditũ est:
alterum tenebris. pars nobis data est scientiae: pars igno¬
rantiae. per hunc quasi pontem transire sine cadendi peri-¬
culo licet. Nam si illi omnes qui in alteram partem incli-¬
nauerunt aut dextro: aut sinistro uersus ceciderunt. Utra-¬

Expanded text:
sapientia est? Immo vero inter ipsos fuit: sed nemo vidit. Alii putaverunt, sciri posse omnia; hi sapientes utique non fuerunt; alii nihil, ne hi quidem sapientes fuerunt; illi, quia plus homini dederunt; hi, quia minus: utrisque in utramque partem modus defuit. Ubi ergo sapientia est? Ut neque te omnia scire putes, quod Dei est, neque omnia nescire, quod pecudis. Est enim aliquod medium, quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione conjuncta et temperata. Scientia in nobis ab animo est, qui oritur e coelo; ignoratio a corpore, quod est e terra: unde nobis et cum Deo, et cum animalibus est aliqua communitas. Ita quoniam ex his duobos constamus elementis, quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris; pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae. Per hunc quasi pontem transire sine cadendi periculo licet; nam illi omnes, qui se in alteram partem inclinaverunt, aut dextro, aut sinistro versus ceciderunt. Utraq
Abbreviated transcription (Latin):
ne ita sanxit. Diuos et eos qui c aelestes habiti sunt: colũ¬
to. Et illos quos in caelum merita locauerunt. Nerculem. li¬
berum. &sculapium. Pollucem. Castorem. ouirinum. Item
in tusculanis cum diceret totum pene caelum humano gene¬
re completum. Siuero inquit scrutari uetera et ex illis ea
quae scriptores Cir aeci ae prodiderunt eruere coner: ipsi
illi maiorum gentium dii qui habentur. hinc a nobis profe¬
cti in caelum reperientur. Qu aere quorum demonstrantur
sepulchra in graetia: reminiscere quoniam es initiatus quae
tradantur mysteriis. Tum deniq ꝗͣ hoc late pateat: intel¬
liges. Testatus est: udelicet Attici conscientiam ex ipsis
mysteriis intelligi posse: ꝙ omnes illi homines fuerunt: ꝗ
coluntur: et de Hercule. Libero. Esculapio. Castore. pollu¬
ce in contanter fatentur. De Apolline ac patribus eorũ.
deos appellauit. timuit aperte confiteri. Et iccirco ait

Expanded text:
ne ita sanxit: « Divos, et eos qui coelestes semper habiti sunt, colunne ita sanxit: « Divos, et eos qui coelestes semper habiti sunt, colunto; et illos, quos in coelo merita locaverunt, Herculem, Liberum, Aesculapium, Pollucem, Castorem, Quirinum. » Item in Tusculanis, cum diceret totum pene coelum humano genere completum: « Si vero, inquit, scrutari vetera, et ex illis ea quae scriptores Graeciae prodiderunt, eruere coner, ipsi illi majorum gentium dii qui habentur, hinc a nobis profecti in coelum reperientur. Quaere, quorum demonstrantur sepulcra in Graecia; reminiscere, quoniam es initiatus, quae traduntur mysteriis: tum denique quam hoc late pateat intelliges. » Testatus est videlicet Attici conscientiam, ex ipsis mysteriis intelligi posse, quod omnes illi homines fuerunt, qui coluntur: et cum de Hercule, Libero, Aesculapio, Castore, Polluce incunctanter fateretur; de Apolline ac Jove, patribus eorum, deos appellavit, timuit aperte confiteri. Et idcirco ait
Abbreviated transcription (Latin):
it: illud profecto fuit: si Cadmi aut Amphitrioĩs pro¬
genies aut Tyndari in celum tollenda fama fuit. huic
idem honos certe dicandus est: quod quidem faciam. Teq
omnium optimam doctissimamq approbantibus diis im moͣ¬
talibus ipsis in eorum caętu locatam ad opinionem omniũ
mortalium consecrabo. Fortasse dicat aliquis pronimio lu¬
ctu delyrasse Ciceronem. Atqui omnis illa oratio et doc¬
trina et exemplis et ipso loquendi genere perfecta non
aegri sed constantis animi ac iudicii fuit. Et haec ipsa sen¬
tentia nullum praefert indicium doloris.Neq enim puto
illum tam uarie tam copiose tam ornate scribere potuis-¬
se: nisi luctum eius et ratio ipsa et consolatio amicoꝵ et
temporis longitudo mitigasset. Ouid quod idem dicit in li¬
bris de Republica: Idem de gloria: Nam delegibus quo ĩ
opere Platonem secutus leges uoluit ponere: quibus puta¬
ret usuram esse iustam et sapientem ciuitatem de religio¬

Expanded text:
it, illud profecto fuit. si Cadmi progenies it, illud profecto fuit. si Cadmi progenies enies, aut Amphytrionis, aut Tyndari in coelum tollenda fama fuit, huic idem honos certe dicandus est. Quod quidem faciam, teque omnium optimam doctissimamque, approbantibus diis immortalibus ipsis, in eorum coetu locatam, ad opinionem omnium mortalium consecrabo. » Fortasse dicat aliquis, prae nimio luctu delirasse Ciceronem. Atqui omnis illa oratio, et doctrina, et exemplis, et ipso loquendi genere perfecta, non aegri, sed constantis animi ac judicii fuit; et haec ipsa sententia nullum praefert indicium doloris. Neque enim puto illum tam varie, tam copiose, tam ornate scribere potuisse, nisi luctum ejus et ratio ipsa, et consolatio amicorum, et temporis longitudo mitigasset. Quid, quod idem dicit in libris de Republica? idem de Gloria? Nam de Legibus, quo in opere Platonem secutus, leges voluit ponere, quibus putaret usuram esse justam et sapienetm civitatem, de Religio
Abbreviated transcription (Latin):
ciem relinquendo: M. Tullius qui non tantum perfectꝰ
Orator sed philosophus fuit. Siquidem solus extitit Plato¬
nis imitator: in eo libro quo seipsum de morte filiae cõso¬
latus est: non dubitauit dicere deos qui publice cole¬
rentur: homines fuisse. Ouod ipsius testimonium eo de
bet grauissimum iudicari: quod et augurale habuit sa-¬
cerdotium: et eosdem se colere uenerariq testatur. Itaq
intra paucos uersiculos duas res nobis dedit.Nam dum
imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse pro¬
fiteretur : quo illi a ueteribus sunt consetrati: et illos moͣ¬
tuos esse docuit: et originem uan&e superstitionis osten¬
dit. Cum uero inquit et mares et feminas complures ex
hominibus in deorum numero esse uideamus et eoꝵ in
urbibus atq agris augustissima delubra ueneremur: as¬
sentiam eoꝵ sapientiae. quoꝵ ingeniis et inuentis om¬
nem uitam legibus et institutis exculptam cõstitutãq
habeamus. Quod si ullum unꝗͣ animal consecrandũ fu¬

Expanded text:
 πρόσωπον. M. Tullius, qui non tantum perfectus orator, sed etiam philosophus fuit; siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro, quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitavit dicere, deos, qui publice colerentur, homines fuisse. Quod ipsius testbet grauissimum iudicari, quod et augurale habuit sacerdotium et eosdem se colere uenerarique testatur. itaque intra paucos uersiculos duas res nobis dedit. nam dum imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse profitetur quo illi a ueteribus sint consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem uanae superstitionis ostendit. cum uero inquit et mares et feminas complures ex hominibus in deorum numero esse uideamus et eorum in urbibus atque agris augustissima delubra ueneremur, adsentiamur eorum sapientiae quorum ingeniis et inuentis omnem uitam legibus et institutis excultam constitutamque habemus. quod si ullum umquam animal consecrandum fu
Abbreviated transcription (Latin):
templis sibi ferre dicatis. Idem scilicet de ioue liber et
Pan et Mercurius et Apollo fecerunt. Ac postea de iis
ipsis successores eoꝵ. Accesserunt etiam poete et compo¬
sitis ad uoluptatem carminibus in caelum eos sustulerũt.
sicut faciunt qui apud Reges etiam malos panegyriciᷤᷤ
mendacibus adulantur. quod malum a graecis ortum ẽ.
quoꝵ leuitas instructa dicendi facultate et copia in cre¬
dibile est quantas mendacioꝵ nebulas excitauerit. Ita¬
q admirati eos et susceperunt primi sacra illoꝵ et uni¬
uersis gentibus tradiderunt. Ob hanc uanitatem Sibyl¬
La sic eos increpat.¬

Expanded text:
templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et Pan et Mercurius et Apollo fecerunt ac postea de his ipsis successores eorum. accesserunt etiam poetae et compositis ad uoluptatem carminibus in caelum eos sustulerunt, sicut faciunt qui apud reges etiam malos panegyricis mendacibus adulantur. quod malum a Graecis ortum est, quorum leuitas instructa dicendi facultate et copia incredibile est quantas mendaciorum nebulas excitauerit. itaque admirati eos et susceperunt primi sacra illorum et uniuersis gentibus tradiderunt. ob hanc uanitatem Sibylla sic eos increpat
Abbreviated transcription (Latin):
isidem. Mauri lubam. Macedones gabyrum. Poeni v¬
ranum. Latini faunum. Sabini xanthum. Romani qͥ¬
rinum. Fodem utiq modo Athenae mineruam. Samos
lunonem. Paphos uenerem. Lemnos vulcanum. Naxos
liberum. Apollinem Delphos. Sic per populos atq: re
giones uaria sacra suscepta sunt: dum grati homines ẽẽ
in suos principes cupiunt. Et quos alios honores uita ca¬¬
rentibus deferant: inuenire non possunt. Praeterea pie¬
tas eorum qui successerant plurimum contulit ad erro¬
rem.qui ut diuina stirpe nati uiderentur: diuinos ho¬
nores parentibus detulerunt: deferriq iusserũt. An po¬
test aliquis dubitare quomodo religiones deoꝵ sint in¬
stitute. cum apud Maronem legat &neae uerba sociis
impetrantis.Nunc pateras libate ioui precibusq uoca¬
te Anchisen genitorem. Cui non tantum immortalitatẽ
uerum etiam Uentoꝵ tribuit potestatem. Poscamus uen-¬
tos: atq haec mea sacra quot annis. Urbe uelit posita

Expanded text:
Isidem, Mauri Jubam, Macedones Cabirum, Poeni UIsidem, Mauri Jubam, Macedones Cabirum, Poeni Uranum, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum. Eodem utique modo Athenae Minervam, Samos Junonem, Paphos Venerem, Lemnos Vulcanum, Naxos Liberum, Apgiones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an potest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibusque uocate Anchisen genitorem —? cui non tantum immortalitatem, uerum etiam uentorum tribuit potestatem: poscamus uentos, atque haec me sacra quotannis urbe uelit posita
Abbreviated transcription (Latin):
natura deorum docet: dicens. Suscepit autem uita homi¬
num con suetudoq cõmunis. ut beneficiis excellentes
uiros in caelum fama ac uoluntate tolleret. Ninc hercu¬
les: hinc Castor: hinc Pollux: hinc aesculapius: hinc liber.
Et alio loco atq alio inplerisq ciuitatibꝰ intelligi potest acu¬
endae uirtutis gratia. aut quo libentius Rei.p. causa pe
riculum adiret optimus quisq: uiroꝵ fortium memoriã
honore deoꝵ immortalium consecratam. Hac scilicet
ratione Romani Caesares consecrauerunt. et Mauri suoᷤ¬
Regeo. Sic paulatim religiones eẽ cȩpere: dum illi pͥmi
qui eos nouerant: eo ritu suos liberos ac nepotes: deinde
omnes posteros imbuerunt. Et hi tamen summi Reges obce¬
lebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur
riuati uero singuli populi gentis aut urbis conditores:
seu uiri fortitudine insignes erant: seu femin ae castitate
mirabiles summa ueneratione coluerunt.Ut &gyptus

Expanded text:
natura deorum docet dicens: suscepit autem uita hominatura deorum docet dicens: suscepit autem uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis riculum adiret optimus quisque virorum fortium, memoriam honore deorum immortalium consecratam. » Hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecraverunt, et Mauri reges suos. Sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi, qui eos noverant, eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt. Et hi tamen summi reges ob celebritatem nominis in provinciis omnibus colebantur. Privatim vero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu viri fortitudine insignes erant, seu foeminae castitate mirabiles, summa veneratione coluerunt; ut Aegyptii
Abbreviated transcription (Latin):
UIBUS. ex rebus cum constet illos homines fuis¬
se. non est obscurum qua ratione dii ceperint no¬
minari. Si enim nulli Reges ante Saturnum uel uranum
fuerunt propter hominum raritatem: qui agrestem uitã
sine ullo rectore uiuebant: non est dubium: quin illis
temporibus homines Regem ipsum totamq gentem sũ
mis laudibus ac nouis honoribus iactare ceperunt: ut
etiam deos appellarent: siue ob miraculum uirtutis hoc
uere putabant rudes adhuc et simplices: sue ut solet
in adulationem presentis potentiae: siue ob beneficia qui¬
bus erant ad humanitatem compositi. Deinde ipsi Re-¬
ges cum cari fuissent iis: quoꝵ uitam composuerant: ma¬
gnum sui desiderium mortui reliquerunt. Itaq homines
eorum simulacra finxerunt: ut haberent aliquod exima¬
ginum contemplatione solatium. progressiq longius per
amorem memoriam defunctoꝵ colere ceperunt: ut grati¬
am referre benemeritis uiderentur: et successores eorũ
allicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de

Expanded text:
uibus ex rebus cum constet illos homines fuisse, non est obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante Saturnum uel Uranum fuerunt propter hominum raritatem, qui agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamque gentem mactare summis laudibus ac nonis honoribus coeperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. itaque homines eorum simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de