comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uingͥ mistiea in telligentia ñ nͥ ex his que pͥmo loco lattera
ꝓponit colligat᷑ miror qua fronte quidam allegoriarũ
sedoctores iactitant. qui ipsã ad huc pͥmã lutere signifi¬
teram. N curamus de littera. s allegoriam docemꝰ. Quomͦ
gͦ sc̃pt᷑am legitis. si litt̾am ñ legitis :. Si enum lutera tollitur.
scͥptura quid ẽ: Nos inqͥunt litterã legimꝰ. s ñ sedm luteram.
allegoriam enĩ legimus et ex ponimus litterã ñ scđm litteram
s scd̃m allegoriam. Qͥd gͦ ẽ litterã exponere. nͥ id qͦd signifi¬
cat littera demoristrare :. S littera in qͥunt aliud significat
scc̃m historiã. aliud sccdm allegoriam. Leo qͥppe scd̃m his¬
coriam bestiam significat. scd̾m allegoriam xp̃m significat.
Ergo uox ista leo xp̃m significat. Ego gͥ int̾rogo te qͥ hoc ꝓbas.
quare leo xp̃m significet. Respondes fortassis qualit̾ respon¬
deri solet in eiusmodi ꝓ conuemientia similitudinis ad sig¬

Expanded text:
ur mystica intelligentia non nisi ex iis quae primo loco littera roponit colligatur; miror qua fronte quidam allegoriarum se doctores jactitant, qui ipsam adhuc primam litterae signifimus litteram. Non curamus de littera; sed allegoriam docemus. Quomodo ergo Scripturam legitis, et litteram non legitis? Si enim littera tollitur, Scriptura quid est? Nos, inquiunt, litteram legimus, sed non secundum litteram. Allegoriam enim legimus, et exponimus litteram non secundum litteram, sed secundum allegoriam. Quid ergo est litteram exponere, nisi id quod significat littera demonstrare? Sed littera, inquiunt, aliud significat secundum historiam, aliud secundum allegoriam. Leo quippe secundum historiam bestiam significat, secundum allegoriam Christum significat: ergo vox ista, leo, Christum significat. Ego igitur interrogo te qui hoc probas quare leo Christum significet? Respondes fortassis, qualiter responderi solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad sig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗquitꝰ enĩ qui carebant liberis adoptabant sibi filios. et
cum constituebant illos heredes uocabant cestes. & sẽbe¬
bant cyrographum. ñerat cam̃ ita ratum quinposset mu¬
cari nͥ mortuo testatore. Similit̾ d̾s unũ filium habens ex
natura. multos uoluit adoptare ex gr̃a. Et pͥmitꝰ unum
elegit. abraham. eui p̃cepit exire de cognatione sua. et
ꝓmisit t̃ram palestinam. nec cañt ipse legit᷑ inde aliquid
possedisse. Post hec filiis isrł eductis de egipto eandem t̃rã
palestine reꝓmisit. et ne dubitarent fec̃ testam̃tum in cerci¬
tudinẽ ꝓmisse hereditatis. scił legem que ꝑ moysen data ẽ.

Expanded text:
tiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et tiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et cum constituebant illos haeredes, vocabant testes et scribebant chirographum, non erat tamen ita ratum quin posset mutari, nisi mortuo testatore. Similiter Deus unum solum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia. Et primitus unum elegit Abraham; cui praecepit exire de cognatione sua, et promisit terram Palaestinam; nec tamen ipse legitur inde aliquid possedisse. Posthac filiis Israel eductis de Aegypto, eamdem terram Palaestinam repromisit, et ne dubitarent, fecit Testamentum in certitudinem promissae haereditatis scilicet legem quae per Moysen data est.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eruditionẽ nrãm precepta uiuendi regulamq con¬
seripserunt. Preter hec alia uolumina apoc̾pha nominan
em̃ eoꝵ origo occulta. nec patet scĩs patͥb a qͥb edita sunt.
Inqͥb et si ali qua uĩtas. camen ꝓpt̃ multa falsa. nulla ẽ in eiꝰ
canoniea auctoritas. Que recte non iudicant᷑ eẽ. eoꝵ qͥb ascri¬
bunt᷑. nam multa sub nominib ꝓpħarum. et recentiora sub¬
Accepit. eo qͦd ibi libri recondant᷑. Nam biblio libroꝵ
teca repositio int̃pretat᷑. Codex multoꝵ libroꝵ est. lib̃ unius
uoluminis. et dictꝰ codex ꝑ ganslationẽ acaudicib arboꝵ
siue uitium quasi caudex. qd ex se multitudinẽ libroꝵ quasi
ramor contineat. Uolumen dr auoluendo. Liberͤ. interior
cortex arboris. in quo antiqui ante usũ menbrane solebant
seͥbere. Uñ septores librarios uocabant. inde dictꝰ ẽ liber uo¬
lumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testam̃tũ
di sacra scͥpt᷑a humana consuetudine dante occasionẽ. An¬

Expanded text:
ad eruditionem nostram praecepta vivendi regulamque conscripserunt. Praeter haec, alia volumina apocrypha nominantenim eorum origo occulta, nec patet sanctis Patribus a quibus edita sint. In quibus etsi aliqua veritas, tamen, propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas: quod recte non judicatur esse eorum quibus ascribuntur: nam multa sub nominibus paccepit, eo quod ibi libri recondantur. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a caudicibus arborum sive vitium, quasi caudex quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui, ante usum membranae, solebant scribere, unde scriptores librarios vocabant, inde dictus est liber volumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana consuetudine dante occasionem: an
Abbreviated transcription (Latin):
currentib captiuus inbabilone adductuse
Qͦd factũ qͥd aliud nobis innuit. quã totiꝰ hu¬
mani generis casuͣ. qͦd ꝓpt̾ peccatũ originale.
acelesti patria exulando pͥus in hac uita mor¬
tali ꝑignorantiam & concupiscentiã subditͣ
uitiis ac deinde p̾banc uita apud inferos cap¬
tiuat᷑. intormentis. hoc ẽ inbabilone ad aqͥlone
scł ubi ille pͥmus apostata angłs sedem posuit.
Igit᷑ ordo dignitatis ad altitudinẽ arceꝑtinet.
ordo temporis ad longitudinẽ. ordo loci adlati¬
tudinc̃ simul & longitudinẽ. Ad longitudinẽ arce ꝑtui&e.
simile ẽ regnũ celorũ hoĩ patri familias. qͥ exiit pͥmo¬

Expanded text:
rcurrentibus captivus in Babylonem abductus est. rcurrentibus captivus in Babylonem abductus est. Quod factum quid aliud nobis innuit, quam totius humani generis casum? quod propter peccatum originale a coelesti patria exsulando, prius in hac vita mortali, per ignorantiam et concupiscentiam subditur vitiis, ac deinde post hanc vitam apud inferos captivatur in tormentis, hoc est in Babylone, ad aquilonem scilicet, ubi ille primus apostata angelus sedem posuit. Igitur ordo dignitatis ad altitudinem arcae pertinet, ordo temporis ad longitudinem arcae, ordo loci ad altitudinem simul et longitudinem. Ad longitudinem arcae pertinet: Simile est regnum coelorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
pud mundi. & assiriis & caldeis. & medis in par¬
tib orientis fuit. de inde ad grecos uenit: postre¬
mo circa finẽ scli ad romanos in occidente qͥsi
infinẽ inundi habitantes potestas summa des¬
cendit. Atq ita serie reruͣ aborriente inocciden¬
tem recta linea decurrente ea que adextris uel
asinistris. hoc ẽadaquilonẽ uel ad austrũ gesta
sunt. ita suis significationib respondent. ut
siquis hec diligentiꝰ considaũit. ꝑdiuinã ꝓui¬
dentiã ita deposita ẽẽ. ambigere ñ possit. Ubi
gratia. ut demultis pauca dicamus. Egyptus
ahuerłm atlaustrue. babilon uͦ adaquilolem
bgyptiis autẽ int̾pretat᷑ tenebre. &. aust̾ uentꝰ e
calidus. Pesignat gͥ egyptus mundũ istũ. inte¬
nebris ignorantie & calore carnalis concupis¬
eentie positũ. Babilon autẽ int̾pretat᷑ confusio
& significat infernii ubi nullus ordo ẽ. s sem¬
pitnus horror inhabitans. Legimus autem

Expanded text:
put mundi in Assyriis, et Chaldaeis, et Medis in parput mundi in Assyriis, et Chaldaeis, et Medis in partibus Orientis fuit. Deinde ad Graecos venit, postremo circa finem saeculi ad Romanos in Occidente, quasi in fine mundi habitantes, potestas summa descendit. Atque ita serie rerum ab Oriente in Occidentem recta linea decurrente, ea, quae a dextris vel a sinistris, hoc est ad aquilonem vel ad austrum gesta sunt, ita suis significationibus respondent, ut si quis diligentius consideraverit, per divinam Providentiam ita disposita esse ambigere non possit. Verbi gratia ut de multis pauca dicamus. Aegyptus Babylon vero ad aquilonem. Aegyptus interpretatur tenebrae, et auster ventus est calidus. Designat ergo Aegyptus mundum istum in tenebris ignorantiae, et calore carnalis concupiscentiae positum. Babylon autem interpretatur confusio, et significat infernum, ubi nullus ordo est, sed sempiternus horror inhabitans. Legimus autem,
Abbreviated transcription (Latin):
iiꝰ. qͥd magitũ qͥd maiꝰ. qͥd obscrurũ qͥd obscurius.
& si qua sunt talia .&. hic ordo qͥdẽ qͥ ẽ scdm̃ digni¬
tatẽ uidet᷑ ad altitudinẽ arce ꝑtinere. ut si dixeri¬
mus ea que facta sunt in pͥma mansione computa¬
ri. quesunt sanctiora inscdã. que uͦ sanctissima st̃
intercia. & sic decet̾is que enim̾. numus. Ordo autẽ
loci ⁊ ordo temporis fere ꝑom̃ia scđm rerũ gestarũ
seriem concurrere uidentur. & ita ꝑdiuinã ꝓui¬
dentiam uidet᷑ ẽẽ dispositũ. ut que in pͥncipro
tempor gerebant᷑. inoriente quasi in pͥncipio mun¬
tli gerent᷑ ac deuide adfinẽ ꝓfluentẽ tempore usq
ad occidentẽ rerũ summa descenderent. ut ex hoc¬
ipso agnoscamus aꝑpinquare fine̾ scłi. qͥa reruͣ
cursus iã attigit fine̾ mundi. Ideo pͥmus homo
inoriente inhortis edem conditꝰ collocat᷑. utab
illo pͥncipio ꝓpago p̾teritatis in orbẽ terrarũ¬
ꝓflueret. Item pꝰdiluuiũ pͥncipiũ regnoꝵ ⁊ca¬

Expanded text:
curius, et si qua sunt talia. Et hic ordo cuidem, qui est secundum dignitatem, videtur ad altitudinem arcae pertinere, ut si dixerimus ea, quae sancta sunt in prima mansione computari, quae sunt sanctiora in secunda, quae vero sanctissima sunt in tertia, et sic de caeteris quae enumeravimus. Ordo autem loci, et ordo temporis fere per omnia secundum rerum gestarum seriem concurrere videntur, et ita per divinam providentiam videtur esse dispositum, ut quae in principio temporum gerebantur in Oriente, quasi in principio mundi gererentur, ac deinde ad finem profluente tempore usque ad Occidentem rerum summa descenderet, ut ex ipso agnoscamus appropinquare finem saeculi, quia rerum cursus jam attigit finem mundi. Imo primus homo in Oriente, in hortis Eden jam conditus collocatur, ut ab illo principio propago posteritatis in orbem proflueret. Item post diluvium principium regnorum et ca
Abbreviated transcription (Latin):
clarat. Spũ ambulate & desideria carnis ñꝑficietis
Utiq desideria carnis concupiscentiã appellans. si
concupiscentia incarne habitat. hoc ẽ. deorsũ incorde.
tam̃ diligent̃ considerandũ ẽ. qͦl apłs elĩdicit spu ambu

Expanded text:
clarat. Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis . clarat. Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis . Utique desideria carnis concupiscentiam appellans. Igitur concupiscentia in carne habitat, hoc est deorsum in corde, tamen diligenter cons
Abbreviated transcription (Latin):
uerit homo adcor suum uidere pot̾it quomͦ semꝑ
& concupiscentia deorsũ in ea quatͣnsitoria st̃ defluat.¬
& fides inea que sursũ st̃ bona ꝑpetua tendat. S cu̾
scͥptura dicat concupiscentiã in carnehabitare. fidẽ
incorde. quomͦ nos utraq incorde ẽẽ affirmamꝰ nisi qͥa
tunc carne concupisce dicuñ. qͣndo corde carnaliter
concupiscimꝰ. Utrͣ ꝗ t̾ñ cordis ẽ & concupiseere. & credere.
Q aliud habet ex hoc qͦd t̾rena diligit. aliud ex hoc quod
celestia querit. Ideo concupiscentia deorsũ ẽ. fides sursir
concupiscentia excarne cordi innascit᷑. fides nacarne
nem laudaret. caro inquit &. sangiis nͣteuelauit tͥ.
s pater m̃s qui incelis ẽ. De concupiscentia autẽ apłs
dicit. Nego oꝑor illud s peccatũ qͦd habitat in me : &.
qͥd sit in me alio loco det̾minat. Scio inquit quia n̾ba¬
bitat inme hoc ẽ incarne mea bonũ. Rursũq pecca¬
tũ ipsũ qͦd incarne habitare dixerat. qͥd sit alibi de¬

Expanded text:
rit homo ad cor suum, videre poterit quomodo semper et concupiscentia deorsum in ea quae transitoria sunt, defluat; et fides in ea quae sursum sunt, bona perpetua tendat. Sed cum Scriptura dicat concupiscentiam in carne habitare, fidem in corde, quomodo nos utramque in corde esse affirmamus, nisi quia tunc carne concupiscere dicimur, quando corde carnaliter concupiscimus? Utrumque tamen cordis est et concupiscere et credere, sed aliud habet ex hoc quod terrena diligit, aliud habet ex hoc quod coelestia quaerit; ideo concupiscentia deorsum est, fides sursum. Concupiscentia ex carne cordi innascitur, fides non a cnem laudaret: Caro, inquit, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis . De concupiscentia autem Paulus dicit: Non ego operor illud, sed peccatum, quod habitat in me . Et quid sit in me eodem loco determinat. Scio, inquit, quia non habitat in me hoc est in carne mea, bonum . Rursumque peccatum ipsum, quod in carne habitare dixerat, quid sit alibi de
Abbreviated transcription (Latin):
lgit oꝑa restaurationis st̃ om̃ia que abinitio num¬
di usq adfine̾ seli facta sunt. uel facienda pro
restauratione hominũ inqͥb & res gestas & pso¬
nas ipsas ꝑ quas. & ꝓpt̾ quas & apud qͦs geste ft̃
loca simul & tempora. ubi & quando geste st̃
considerare oportet. In oꝑib restauratio nistb
modis ordo considerat᷑. Scđm locũ. Sed̾m temp̃
Sed̾m dignitatẽ. Scđm locũ ut qͥd ꝓpe. qͥđ longe gestũ
mu inniultas partes diuidit᷑. qͥd scm qͥd sanctiꝰ. qͥd
utile quid utiliꝰ. qͥd honestũ qͥd honestiꝰ. qͥd pulerũ
qͥd pulcriꝰ. qͥd mirabile qͥd mirabiliꝰ. qͥd rarũ qͥd ra

Expanded text:
opera restaurationis sunt omnia quae ab initio munopera restaurationis sunt omnia quae ab initio mundi usque ad finem saeculi facta sunt, vel facienda pro restauratione hominum, in quibus et res gestas, et personas ipsas, per quas, et propter quas, et apud quas gestae sunt, loca simul, et tempora, ubi et quando gestae sunt, considerare oportet. In operibus restaurationis tribus modis ordo consideratur, secundum locum, secundum tempus, secundum dignitatem. Secundum locum, ut quid prope, quid longe gestum mum in multas partes dividitur, quid sanctum, quid sanctius, quid utile, quid utilius, quid honestum, quid honestius, quid pulchrum, quid pulchrius, quid mirabile, quid mirabilius, quid rarum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
reor apte iã demonitͣtũ ẽ unde ħ infinita
qͣpatim̃ cogitationũ nr̃aꝵ distractio oriatur.
amundo scł & aconcupiscentia eiꝰ hoc ẽ abo¬
perib conditionis. Rursũq qͥd iit illud ꝑqd
colligi possint munu cogitationes nr̃e. hoce¬
poꝑa restaurationis. & quia ut supra dictũ e
ordo eẽ ñ potest ubi finis nͣ est. Suꝑ eͣ ut re¬
lictis oꝑib conditionis queramꝰ ordinem co¬
gitationũ nr̃arum ibi ubi finite sunt. hoc ẽ
inoꝑib restaurationis. Hoc enĩ suꝑius inuesti¬
gare ꝓposuimus qͥs na uidelicet cogitationum
nraꝵ ordo ẽẽ feberet. quatinus ex eis spualis
domus sapientie innobis edificari possit & qͥa
ex reb cogitationes ueniunt oportet uterre¬
rum nomine sumat᷑ ordo cogitationũ. Deinceps
ꝗͥ tractare incipiemꝰ de oꝑib testaurationis re¬
uctis oꝑib conditionis. de quib quasi de quodã
subt̃ fuente diluuio egressi fumus. &. nc in

Expanded text:
reor, aperte jam demonstratum est, unde haec infinita, reor, aperte jam demonstratum est, unde haec infinita, quam patimur, cogitationum nostrarum distractio oriatur, a mundo videlicet et concupiscentia ejus, hoc est ab operibus conditionis. Rursumque quid sit illud, per quod colligi possunt in unum cogitationes nostrae, hocpera restaurationis. Et quia, sicut supradictum est, ordo esse non potest, ubi finis non est, superest ut relictis operibus conditionis quaeramus ordinem cogitationum nostrarum ibi, ubi finitae sunt, hoc est in operibus restaurationis; hoc est, quod superius investigare proposuimus, quisnam videlicet cogitationum nostrarum ordo esse deberet, quatenus ex eis spiritualis domus sapientiae in nobis aedificari possit. Et quia ex rebus cogitationes veniunt, oportet ut ex ordine rerum sumatur ordo cogitationum. Deinceps ergo tractare incipiemus de operibus restaurationis relictis operibus conditionis, de quibus quasi de quodam subterfluente diluvio
Abbreviated transcription (Latin):
acogitationib nr̃is arcere debemꝰ. ñ quia res
ipse male sint. s neanimꝰ u̾r qͥ exsemet ipso
infirmat᷑ exearũ rerũ recordatione ampliuis
corrumpat᷑. Ceterũ qͣntũ ad ipsas res ꝑtinet.
quia om̃is creatura dĩ bona ẽ: nulla resẽ. que
cogitari possit sine peccato. rursũq ipsi p̃uos
affectus attendimꝰ: nulla res ẽ. in qua peccare
ñ possimꝰ cogitando. Nam ⁊de malo bene. & de
bono male. deurmundo munde. & de uimun¬
do inmunde possumꝰ cogitare. Cogitationes
inmundarũ animã inquinarent. Nichil int̾ẽ
quale sit illud qͦd cogitat᷑ s qualis exipsa cogi¬
tatione affectus consequat᷑. qͥacogitatio mentem
nͣ polluit. ubi delectatio conscientiam ñ corrũ¬
pit. Expedit tamͣ nobis sicut diximꝰ ut obͥuisca¬
mur mundũ istũͣ & deleamꝰ memoriam eiꝰ decor¬
de nr̃o neforte dũfrequent᷑ de eo cogitamus
ad eiꝰ concupiscentiam inflectam᷑. Satil ut

Expanded text:
a cogitationibus nostris arcere debemus, non quia res a cogitationibus nostris arcere debemus, non quia res ipsae malae sint, sed ne animus noster, qui ex semetipso infirmatur, ex earum rerum recordatione amplius corrumpatur. Caeterum quantum ad ipsas res pertinet, quia omnis creatura Dei bona est, nulla res est, quae cogitari non possit sine peccato. Rursumque si pravos affectus attendimus, nulla res est, in qua peccare non possimus cogitando. Nam et de malo bene, et de bono male, et de immundo munde, et de mundo immunde possumus cogitare. Cogitationes immundarum animam inquinarent. Nihil interest, quale sit illud quod cogitatur, sed qualis ex ipsa cogitatione affectus consequatur, quia cogitatio mentem non polluit, ubi delectatio conscientiam non corrumpit. Expedit tamen nobis sicut diximus, ut obliviscamur mundum istum, et deleamus memoriam ejus de corde nostro, ne forte dum frequente de eo cogitamus, ad ejus concupiscentiam inflectamur. Satis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentie. Pinde si concupiscentiã mundi
declinare uolumus. pͥus necessee memoriam
mundi huiꝰ acogitatione nrͣa excludamꝰ. In me¬
ditatione mea ait ꝓpħa exardescet ignis. Sicut
igne̾ ligna nutriunt. sic cogitationes desideria
pascunt. Si bone cogitationes inmeditatione fu¬
erint: exardescet ignis caritatis. Si aut̃ male fu¬
erint cogitationes: exardescit ignis cupiditatis.
Nam sicut occłs pascit᷑ exspecie. sic animꝰ pascit᷑
ex cogitatione.⁊ turpi qͦdã cõmertio impudi¬
ca mens desiderio suo fruit᷑. dũ quodã mͦ intꝰ
ꝑcogitationẽ rem qu̾a cupit amplexat᷑. fĩt etiã
ñu nuqu̾a ut qͦs frequent̃ cogitamꝰ ociose. aliqnͣ¬
do concupiscamꝰ illicite. reusq facti udicatur.
qui ꝑ consensũ in cogitatione delectat᷑. Sieut
ꝰ infirmi aquibusdã cibis abstinent. ñ quia
mali sint ipsi cibi. s quia ipsis ad utendum
idonei ñsint. sic & nos t̾renaruͣ rerũ speciem

Expanded text:
cupiscentiae. Proinde, si concupiscentiam mundi cupiscentiae. Proinde, si concupiscentiam mundi declinare volumus, prius necesse est memoriam mundi hujus a cogitatione nostra excludamus. In meditatione mea ait Propheta, exardescit ignis . Sicut ignem ligna nutriunt, sic cogitationes desideria pascunt. Si bonae cogitationes in meditatione fuerint, exardescet ignis charitatis. Sin autem malae fuerint cogitationes, exardescet ignis cupiditatis. Nam sicut oculus pascitur ex specie, sic animus pascitur ex cogitatione, et turpi quodam commercio impudica mens desiderio suo fruitur, dum quodammodo intus per cogitationem rem concupitam amplexatur. Fit etiam nonnunquam, ut quod frequenter cogitamus otiose, aliquando concupiscamus illicite, reusque facti judicatur, qui per consensum in cogitatione delectatur. Sicut ergo infirmi a quibusdam cibis abstinent, non quia mali sint ipsi cibi, sed quia ipsis ad utendum idonei non sint; sic et nos terrenarum rerum speciem
Abbreviated transcription (Latin):
solidamur. &. ideirco diuina monita totiens clamãt
nobis & suadent mundũ fugere. nͣutiq ut extra
celũ. ⁊ terram exeamiis s ut in coneupiscentia mundi
ñ maneamus. Qͥd est ñ maneamꝰ: Qs manet
in concupiscentia mundi: Qͥ delectatione ani¬
mi sui inea ponit. Qͥ adexplendã uigit̾ inten¬
dit. Qͥ de ea assidue cogitat. & ꝓpositũ animisui
inea confirmat. qui eam exdeliberatione seqͥt᷑
atq in ea ꝑconseniũ delectat᷑. Ideo gͦ mundus
insacra scͥptura maledicit᷑. ideo inimicus di
appellatur. uidel̃ ñ quia substantia mundi
mala sit. s quia pulcͥtudo mundi animas se¬
ducit. Substantia enĩ mundi fugienda nͣ eẽt.
si concupiscentia mundi mala nͣ ẽẽt. Cũ gͦ con¬
cupiscentiam mundi fugimꝰ. ideo fugimus
quia mala ẽ cli uͦ substantiam mundi fugimus.
ideo fugimus nͣ quia mala est. s quia occalio malie̾
Excogitata eni mundi specie. nascit᷑ affectus con¬

Expanded text:
solidamur. Et idcirco divina monita toties clamant solidamur. Et idcirco divina monita toties clamant nobis, et suadent mundum fugere, non utique ut extra coelum et terram exeamus, sed ut in concupiscentia mundi non maneamus. Quid est non maneamus? Quis manet in concupiscentia mundi? Qui delectationem animi sui in ea ponit, et ad eam explendam jugiter intendit. Qui de ea assidue cogitat, et propositum animi sui in ea confirmat. Qui eam ex deliberatione sequitur, atque in ea per consensum delectatur. Ideo ergo mundus in sacra Scriptura maledicitur, ideo inimicus Dei appellatur, videlicet non quia substantia mundi mala sit, sed quia pulchritudo mundi animas seducit. Substantia enim mundi fugienda non esset, si concupiscentia mundi mala non esset. Cum ergo concupiscentiam mundi fugimus, ideo fugimus quia mala est, cum vero substantiam mundi fugimus, ideo fugimus non quia mala sed quia occasio mali est. Excogitata enim mundi specie nascitur affectus con
Abbreviated transcription (Latin):
tiam graꝵ insingulis plꝰ minus ue decrescunt. Nene
tamen nuquã exiccari potest. t̾ra humani cordis
quã diu inhac uita uiuunt. & ideo colunba emissa
ñ inuenit hic ubi requiescat peseiꝰ. s semꝑ ad arcam
reuertitur. quia mens pura dũ in hoc mundo nichil
reppire potest ubi affectionis sue pedem secure figat.
diu extra custodiam interne meditationis morari
reformidat. s si forte aliqͣndo ꝑcogitationẽ exiuerit.
cito quasi colunba auolans & elongans adsolitudine̾
conscientie redit. ibiłex strepitu exteriori quasi in aqͣ
afluctib requiescit. Intelligamꝰ gͦ in nobis ẽẽ qd fugi¬
concitpiscentiam.ifidem. Concupiscentiam qm fu¬
gere debeinus. fidem quã debemus app̾hendere. Decon-¬
cupiscentia ascendere. ut illa ꝓficiendo reluquamꝰ.
ꝑfidem ascendere. ut illam tenendo in meli ꝓficiamꝰ.
ꝑconcupis centiam diffluimꝰ. &. ista pie credendo ꝑfidẽ

Expanded text:
tiam gratiarum in singulis plus minusve decrescunt, plene tiam gratiarum in singulis plus minusve decrescunt, plene tamen nunquam exsiccari potest terra humani cordis, quandiu in hac vita vivunt. Et ideo columba emissa non invenit hic, ubi requiescat pes ejus, sed semper ad arcam revertitur, quia mens pura, dum in hoc mundo nihil reperire potest, ubi affectionis suae pedem secure figat, diu extra custodiam internae meditationis morari reformidat; sed si forte aliquando per cogitationem exiverit, cito quasi columba avolans, et elongans ad solitudinem conscientiae redit ubique a strepitu exteriori, quasi in arca a fluctibus requiescit. Intelligamus ergo in nobis esse quod fugiconcupiscentiam, et fidem. Concupiscentiam quam fugere debemus; fidem, quam debemus apprehendere. De concupiscentia ascendere, ut illam proficiendo relinquamus; per fidem ascendere, ut illam tenendo in melius semper pper concupiscentiam difluimus, et ista pie credendo per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tamen una sit fides catholica. Solagͦ nauis fidei
mare transit. sola arca diluuiũ euadit. & nos sisalua-¬
ri cupimus. ñ solũ ipsa innobis sit. s nos ut inipsa
oportet mancamus. &. nemo fidens conscientie due
dicat. Qͥd mͥ cũ hac arca. Exicatum est in me diluuiũ
agatur. s si redierit homo ad cor suuͣ inueniet ĩbi
tempestuosum salu̾ seuis inundantiũ passionũ.
& desideriori malori ꝓcellis exagitari. que totiens
animũ dem̾sũ mergunt. quotiens eũ ꝑconsen¬
sum sibi subiciunt. In om̃i eiuͣ homine qͣmdiu
inhac uita corruptibili uiuit. ubi caro concupis¬
cit aduersus sp̃m̃ hoc dilicuiũ ẽ. uelpotiꝰ om̃is homo in
hoc diluiuo est. s boni ineosunt. sicut hi qui in mari
portant᷑ anauib mali uͦ in eosunt sicut naufragiqͥ
uoluunt᷑ influctib Inbonis quidem aque huiꝰ di¬
luiui in hac uita minui incipiunt.&. scdm̃ differen¬

Expanded text:
 illius cum tamen una sit fides catholica. Sola ergo navis fidei  illius cum tamen una sit fides catholica. Sola ergo navis fidei mare transit, sola arca diluvium evadit, et nos si salvari cupimus non solum ipsa in nobis sit, sed nos in ipsa oportet maneamus. Et nemo fidens conscientiae suae dicat. Quid mihi cum hac arca? Exsiccatum est in me diluvium agatur; sed si redierit homo ad cor suum inveniet, ibi tempestuosum salum saevis mundantium passionum et desideriorum malorum procellis exagitari, quae toties animum deorsum mergunt, quoties eum per consensum sibi subjiciunt. In omni enim homine, quandiu in hac vita corruptibili vivit, ubi caro concupiscit adversus spiritum, hoc diluvium est; vel potius omnis homo in hoc diluvio est, sed boni in eo sunt sicut ii, qui in mari portantur a navibus, mali vero in eo sunt sicut naufragi, qui volvuntur in fluctibus. In bonis quidem aquae hujus diluvii in hac vita minui incipiunt, et secundum differen
Abbreviated transcription (Latin):
intus habere. &. quia hoc fortassis nͣ sufficit: audi itm.
Inlege dniͣ uoluntas eiꝰ. hoc ẽ in arca habitare. hic ꝑ¬
fectis ẽ quidiligit qͦd credit. ut habeat fidẽ oꝑantẽ
exdilectione que mundũ uincit. hoc ẽ arca in qua
saluari nos oportet. que ab aqͥs portari potest. sub¬
mergi autẽ omnino ñpotest. quia hoc mundo utif
qͥdẽ adnecessitatẽ. s ñ succu̾bit ei ꝑcupiditatem. hoce
qͦd inpsalmo dicitur. hoc mare magnũ & spatiosum
manib illie reptilia quoꝵ ñ ẽ numerus. Animalia
concupiscentia huiꝰ mundi. inquasi que delectatiões
inueniri possunt multis amaritudinib asꝑe sunt
que scđm affectum carnalem deorsum incorde nr̃o flu
unt Reptilia sunt carnales cogitationes diu̾soꝵ uitioꝵ
feditate deformes. Qsdũ in ordinate adcor urͣm admit¬
timus. quasi quib dam monstruosis reptilib interiora
une. una anima ꝓpt̾ unam fidem & dilectione̾. & una

Expanded text:
intus habere, et quia hoc fortassis non sufficit. Audi iterum: intus habere, et quia hoc fortassis non sufficit. Audi iterum: In lege Domini voluntas ejus ; hoc est in arca habitare. Hic perfectus est, qui diligit quod credit, ut habeat fidem operantem ex dilectione, quae mundum vincit . Haec est arca, in qua nos salvari oportet, quae ab aquis portari potest, submergi autem omnino non potest, quia hoc mundo utitur quidem ad necessitatem, sed non succumbit ei per cupiditatem. Hoc est quod in psalmo dicitur: Hoc mare magnum, et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus. Animalia concupiscentia hujus mundi, et in qua si quae delectationes inveniri possunt, multis amaritudinibus aspersae sunt, quae secundum affectum carnalem deorsum in corde nunt. Reptilia sunt carnales cogitationes diversorum vitiorum feditate deformes. Quas dum inordinate ad cor nostrum admittimus quasi quibusdam monstruosis reptilibus interioraae una anima propter unam fidem et dilectionem, et una
Abbreviated transcription (Latin):
saturni ⁊ iouis .&. herculis aut martis. srue acbillis
s hecłoris. pollucis. & castoris. Socratis. & platonis.
& ueritatem diuinarũ scͥpturaruͣ aut negligunt. aut
qđ peuis ẽ irrident & cont̾ẽpnunt. Uideant nẽ qͥd
eis ꝓsit foris eccłam ingredi.&. intus incorde afide for¬
mcari. Ego eis ꝓnuntio quia illis infine sociandi sunt
ꝯͦsnc̃ incogitationib suis ꝑaffectũ cordis sibi conun¬
gunt. &. quori hic uita diligunt. eoꝵ illic supplicupar¬
ticipes eruut. Qͥd illis ꝓdest habere fidem. & nͣ manere
infide : Qͥd illis ꝓdest nauem integram habere. & influc¬
tib naufragiũ nͣdicã pati.s. sponte facere. Qͥd ꝓdest
ueritatem cognoscere. & falsitatẽ diligere: Nonsunt
tales qui uere fideles sunt. Uis scire quales sint:
Audi quał uneouͣ fuerit: & tales om̃s intellige. dissi¬
miles enĩ ẽẽ nͣpossunt. qui ueritate unuͣ sunt. Audi
gͦ qͥd de illo dicat᷑. Lex dĩ eiꝰ incorde ipsiꝰ. hoc est arcam

Expanded text:
Saturni et Jovis, Herculis et Martis, sive Achillis et Hectoris, Pollucis et Castoris, Socratis et Platonis et et veritatem divinarum Scripturarum aut negligunt, aut quod pejus est! irrident, et contemnunt. Videant nunc quid eis prosit foris Ecclesiam ingredi, et intus in corde a fide fornicari. Ego eis pronuntio, quod illis in fine sociandi sunt, quos nunc in cogitationibus suis per affectum cordis sibi conjungunt, et quorum hic vitam diligunt, eorum illic supplici participes erunt. Quid illis prodest habere fidem, et non manere in fide? Quid illis prodest navem integram habere, et in fluctibus naufragium, non dicam pati, sed sponte facere? Quid prodest veritatem cognoscere, et falsitatem diligere? Non sunt tales qui vere fideles sunt. Vis scire quales sint? Audi qualis unus illorum fuerit, et tales omnes intellige. Dissimiles enim esse non possunt, qui veritate unum sunt. Audi ergo quid de illo: Lex Dei ejus in corde ipsius , hoc est arcam
Abbreviated transcription (Latin):
ordine. qͣsi in scđa mansione eͣ corpꝰ: in t̾rio dordine
figura. res. ueritas. ut idem eẽ intelligas. umbrã: ⁊ figurã.
aduentũ xp̃i sub lege naturali. & sub scͥpta lege corꝑaliter.
& iusibilit̾ gesta sunt ad p̃sigiłanda ea que nec aduentũ xp̃i

Expanded text:
ordine quasi in secunda mansiordine quasi in secunda mansiFigura, res, veritas, ut idem intelligas esse umbram et figuram,  ante adventum Christi sub lege naturali, et sub scripta lege corporaliter et visibiliter gesta sunt ad praefiguranda ea, quae nunc p
Abbreviated transcription (Latin):
arte ꝑtinet. ionine̾ t̾ram exiit sonꝰ eorũ. ⁊ infineᷤᷤ
orbis t̾re uerba eoruͣ. Ad altitudinẽ arche ꝑtinet. Illuc
tͥ dicã qd dicendu e̾. In his tͥbꝰ dim̃siombꝰ oiͣs diuina
seͥptura contiuet᷑. hẏstoria enĩ longitudinẽ arce metit᷑.
qͥa inserie rerũ gesta& ordo temꝑis inuenit᷑. Allegoria
latitudine̾ arce metit᷑. qͥa inpaticipatione sacram̃torũ
constat collectio ppłoꝵ fideluiͣ. Tropologia altitudinẽ
arce metit᷑. qͥa in ꝑfectu uirtutũ crescit dignitas me
tinguere. ut docꝰtrura multiplex fiat manente eadẽ
nos eandem tem in hoc tractari diu̾sis modis ꝓtulisse
ꝓpt̾ affiuentiorẽ doctrine exercitationẽ. ut omne̾ sci¬
entie uia prudens animꝰ exꝑiat᷑. Hoc tantũ obseruato.
ut nichil qͦd ueritati contrariũ sit aut sentiat᷑ aut
dicat᷑. Sicͣ gͦ archa intres mansiones distinguit᷑. ita
etiã oꝑa restaurationis intres ordutes distingunt᷑.
Inpͥmo ordine qͣsi in pͥma mansione eͣ umbra. in scđo

Expanded text:
ertinet: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo eorum . Ad altitudinem arcae pertinet. Illuc tibi dicam quod dicendum est. In his tribus dimensionibus omnis divina Scriptura continetur. Historia enim longitudinem arcae metitur, quia in serie rerum gestarum ordo temporis invenitur. Allegoria latitudinem arcae metitur, quia in participatione sacramentorum constat collectio populorum fidelium. Tropologia altitudinem arcae metitur, quia in profectu virtutum crescit dignitas merm arcae distinguere, ut doctrina multiplex fiat manente eadem epe nos eamdem rem in hoc tractatu diversis modis protulisse, propter affluentem doctrinae exercitationem, ut omnem scientiae viam prudens animus experiatur, hoc tantum observato, ut nihil quod veritati contrarium sit, aut sentiatur aut dicatur. Sicut ergo arca in tres mansiones distinguitur, ita etiam opera restaurationis in tres ordines distinguuntur. In primo ordine quasi in prima mansione est umbra. In secundo
Abbreviated transcription (Latin):
.& insatiabili libi dinͣu uoragine absorbet᷑.¬
marca nͣsunt. alios qui indiluuio & arcaͣ babent. & ĩ
arca manent. Indiliuio sine arca sunt infideles. qͦs
carnus desideria. in uoluunt. qui p̃ter hanc uitam
tͣnsitoriam allam ẽẽ nesciunt. Indiluuio arciͣ ha¬
bent s in ea nͣmanent : hii qui iam ꝑfidem p̾ huuis
mutabilitatis finem inmutabilem ẽe uenturam ere

Expanded text:
et insatiabili libidinuet insatiabili libidinuin arca non sunt; et alios qui in diluvio et arcam habent, et in arca manent. In diluvio sine arca sunt infideles, quos carnalia desideria involvunt, qui praeter hanc vitam transitoriam aliam esse nesciunt. In diluvio arcam habent, sed in ea non manent hi qui jam per fidem post hujus mutabilitatis finem, vitam immutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
inhacuita ẽ concupiscendi necessitate̾ excorruptione
pͥme natiuitatis in eẽ. adiuuante tam̃ gr̃a dĩ ut eidẽ
concupiscentie ñ consentiat᷑ nulliẽ inpossibile. Prop¬
tẽa alibi dixit. Non regnet peccatũ inut̃o mortali
corpore. Q si diceret ñ potest fieri ut inur̃o mortali
corpore peccatũ .i. fomes peccati incentiuũ & uitioꝵ
stimulus concupiscentie ñsit. saduuiante gradĩ fieri
potet. ut ił regnet ut ñ p̾sit. Inpossibile ẽ it illud ñ
fentiatis s ñ necesseẽ ut illi consentiatis. Igit᷑ om̃is ho¬
mo qͦddam incorde suo diluuium concupiscentie pati¬
tur. a quo nullus nͥ parcam fidei liberatur. ubi malus
homo ꝑsiccũ ambuilans mergit᷑ &. bonus homo inꝑ
fundo mari m̃sus nͣnecat᷑. Riclõsum ꝓrsus naufragi¬
um qđ intus ẽ. Ueei qui ibi ꝑiclitat᷑. Nullus portus
ibi tutus est. Nulla statio secura. uulla serenitas. tͣns¬
quilla. qui in tͥnsecus concupiscentie sue estib iactat᷑.

Expanded text:
sitatem ex corruptione primae nativitatis inesse, adjuvante tamen gratia Dei, ut eidem concupiscentiae non consentiat, nulli impossibile. Propterea alibi dixit: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . Quasi diceret, non potest fieri, ut in vestro mortali corpore peccatDei fieri potest, ut non regnet, ut non praesit. Impossibile est ut illud non sentiatis, sed non necesse est ut illi consentiatis. Igitur omnis homo quoddam intus in corde suo diluvium concupiscentiae patitur, a quo nullus nisi per arcam fidei liberatur. Ubi malus homo per siccum ambulans mergitur, et bonus homo in profundo maris mersus non laeditur. Periculosum prorsus naufragium, quod tus est. Vae ei qui ibi periclitatur! Nullus portus illi tutus est, nulla statio secura, nulla serenitas tranquilla, qui intrinsecus concupiscentiae suae aestibus jactatur,
Abbreviated transcription (Latin):
erant ut stantib subẽẽt. necesse erat alia facere
que iacentes erigerent. Que tanto pͥmis dignio¬
ra sunt. qͣnto magis necessaria. & qͣnto dignitate
p̃cedunt. tanto ꝓlixiori tempore currunt. Illa
eñi sex dieb facła sunt. ista sexetatib fiunt. Sex dieb
facta est. rerũ conditio. & sexetatib ꝑficit᷑ hominum

Expanded text:
erunt, ut stantibus subessent, necesse erat alia facere, erunt, ut stantibus subessent, necesse erat alia facere, quae jacentes erigerent. Quae tanto primis digniora sunt, quanto magis necessaria, et quanto dignitate praecedunt, tanto prolixiori tempore currunt. Illa enim sex diebus facta sunt, ista sex aetatibus fiunt. Sex enim diebus facta est rerum conditio, et sex aetatibus perficitur hominum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ partiͣ ꝑhomines. partĩ ꝑanglos. parti̾ ꝑlemet¬
ipsũ oꝑatus est. Plurima ꝑhomines ꝑ angłos mul¬
ta. ꝑsemet ipsum pauca. ꝓpt̾ea ut dũ inmeditatio¬
ne eor humanꝰ animꝰ defactis hominũ ad facta an¬
głoꝵi & defactis angłoꝵ ad facta cdĩ ascendendo ꝓficit.
paulatĩ sese inunũ colligere assuescat. & quanto ma¬
gis multiplicitat euadit: tanto ampliꝰ ad uerã simpli¬
citate appinquare incipiat. Dũ gͦ deus cũ paucis
uraro loquendo mentes nr̃as inunii colligit. obscu¬
re autẽ & mabicondito loquendo sursũ adse trahit.
qͥd aliud qͣm ut ita dicã inuisibilis cuiꝰ dã arce in
cordib nris formã fingit: Quanuis gͦ om̃ia oꝑa
sua ꝓpt̾ homine̾ fecert. alia tamͣ uoluit ẽẽ opera
illa que sanis exiberent obsequiũ: atq alia que
infirmis conferrent remediũ. Poterat enĩ mun¬
dius sano seruire. s ñpoterat egrotũ reꝑare. Pro¬
inde pꝰ illã pͥmã rerũ conditionem. que facte fu¬

Expanded text:
 homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus. Plurima per homines, per angelos multa, per semetipsum pauca. Propterea ut dum in meditatione eorum humanus animus de factis hominum ad facta angelorum, et de factis angelorum ad facta Dei ascendendo proficit, paulatim sese in unum colligere assuescat, et quando magis multiplicitatem evadit, tanto amplius ad veram simplicitatem appropinquare incipiat. Dum ergo Deus. cum paucis et raro loquendo mentes nostra in unum colligit, obscure autem et in abscondito loquendo sursum ad se trahit, quid aliud quam, ut ita dicam, invisibilis cujusdam arcae in cordibus nostris formam fingit? Quamvis ergo omnia opera sua propter hominem fecerit, alia tamen voluit esse opera illa, quae sanis exhiberent obsequium, atque alia quae infirmis conferrent remedium. Poterat enim mundus sano servire, sed non poterat aegrotum reparare. Proinde post illam primam rerum conditionem, quae facta fu
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate delectarent. Propt̾ea elegit unã gentem
& unũ locũ ubi sacram̃ta ñ aduniꝰ gentis tautum
s ad salutẽ totiꝰ mundi ꝑtiuentia initiaret ut uni¬
tas ubiq conmendaret᷑: & humanus animꝰ intꝰ. & fo¬
ris adunitate̾ reuocaret᷑. ut sicut ab uno saluatore
est salus om̃iũ. ita etiã ab uno loco. & ab unoppłõ ma¬

Expanded text:
legit unam gentem, et unum locum, ubi sacramenta non ad unius gentis tantum, sed ad salutem totius mundi pertinentia initiaret, ut unitas ubique commendaretur, et humanus animus intus et foris ad unitatem revocaretur, ut sicut ab uno Salvatore est salus omnium, ita etiam ab uno loco, et ab uno populo ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit qͦd dũ cord̾a nr̃a ad appetitũ t̾renaꝵ rerũ in¬
moderate laxamus. oborta moxinanũ cogitationũ
turba ita indiũsa mens nr̃a rapit᷑. ut ipse naturalis¬
qͦꝙ discretionis ordo ꝑturbet᷑. Nam qͥa res mundane
quas in ordinate appetimꝰ infinite sunt: cogitationes
qq quas exipsarũ rerũ memoria intͥnsecus concipi¬
mus. finite esse ñ possunt. Nã dũ ꝑsingła mom̾ta alie
exaliis exorientes multiplicit̾ ꝓdeunt. nec ipsi cõp¬
hend̾e ualemꝰ nos quo ordine uei qͦmͦ ad corueniunt.
aut acorde recedt̃. Pro inde si ordinatas & stabiles. ac
quietas cogitationes habere uolumꝰ. ab inmoderata dis¬
tractione corda nr̃a cohibe studeamus. hoc autẽ fieri
poterit. sicertas quasdã &. det̾minatas res nobis ꝑscͥbamꝰ
uiquib assidue & intentio cordis nr̃i u̾sari.&. meditato
deni semꝑ ꝑsistere. moderate uagari. Quori uncem

Expanded text:
procedit, quod, dum corda nostra ad appetitum terrenarum rerum improcedit, quod, dum corda nostra ad appetitum terrenarum rerum immoderate laxamus, oborta mox inanium cogitationum turba, ita in diversa mens nostra rapitur, ut ipse quoque naturalis discretionis ordo perturbetur. Nam quia res mundanae, quas inordinate appetimus, infinitae sunt, cogitationes quoque, quas ex ipsarum rerum memoria intrinsecus concipimus, finitae esse non possunt. Nam dum per singula momenta aliae ex aliis orientes multipliciter prodeunt, nec ipsi nos comprehendere valemus, quo ordine, vel quomodo ad cor veniunt, aut a corde recedunt. Proinde si ordinatas, et stabiles, ac quietas cogitationes habere volumus ab hac immoderata distractione corda nostra cohibere studeamus. Hoc autem fieri poterit, si certas quasdam et determinatas res nobis praescribamus, in quibus assidue intentio cordis nostri versari, et meditatio dem semper persistere, moderate vagari, quorum primum
Abbreviated transcription (Latin):
urtꝰ &. sapientia. & ñ potest aliqͥs aut cũ uirtute
deficere. aut cũ sapientia ignorare. Maxime cũidẽ
ipse sit. qͥ⁊ nobis oꝑantib bonũ cooꝑatur. & nͣoꝑan¬
tib ut uelimꝰ & possimꝰ oꝑari bonu largit᷑. Deiqͥppe¬
opꝰ innobis nobiscũ ẽ. & nrͣm opꝰ in nobis abipso est. eiꝰ
opꝰ innobis. nobiscũ ẽ. nrͣm adiutoriũ. & nrmͣ opus
in nobis ab ipso ẽ. iuũ donuͣ. his dictis ad eaque ꝓ
In om̃i edificatione tͥa sunt p̃cipue consideranda.
qualem ẽẽ oportet ordinẽ . & dispositionẽ cogitationumn
nr̃aru ut exeis construat᷑ domꝰ dĩ. Deinde etiam diligen¬
ter considerandũ ẽ. qua ratione domꝰ hec qua ad inha¬
bitandũ deo edificamꝰ. definitaͣ dim̃sionẽ recipere pos¬
rum numerus. quantũ ad nr̃e utelligentie capacita¬
confusio ẽ. Ubi uͦ confuuio ẽ. ordo ẽẽ nͣpotest. Hincgͦ

Expanded text:
virtus et sapientia, et non potest aliquis aut cum virtute virtus et sapientia, et non potest aliquis aut cum virtute deficere, aut cum sapientia ignorare, maxime cum idem ipse sit, qui et nobis operantibus bonum cooperatur, et non operantibus ut velimus, et possimest. Ejus opus in nobis nobiscum est, nostrum adjutorium, et nostrum opus in nobis ab ipso est, et ipsius donum. His dictis ad ea, quaeIn omni aedificatione tria sunt praecipue consideranda, nquiramus qualem esse oportet ordinem, et dispositionem cogitationum nostrarum, ut ex eis construatur domus Dei. Deinde etiam diligenter considerandum est, qua ratione domus haec, quam ad inhabitandum Deo aedificamus, definitam dimrum numerus quantum ad nostrae intelligentiae capacitaconfusio est; ubi vero confusio est, ordo esse non potest. Hinc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ meu̾ seruabit. & pat̾ m̃s diliget eu .x. ad euͣ
ueniemꝰ. & mansione̾ apud eũ faciemus. Nondixit
nos manere ñ posit: niũ ipse pͥus sibi innobis
mansionem fecerit. Ipse qͥppe ẽ. sapientia de quadicit᷑.
Sapientia edificauit sibi domũ. & in alio loco ipsa sa¬
pientia ubi & unde domꝰ eiꝰ constructa sit. manifes¬
tat dicens. Ego sapientia inconsilio hablto. & sensatis
inter sũ cogitationib. & alibi. Sedes saplentie appel¬
latur anima uisti. Constat gͦ qͦd incorde hominis de co¬
gitationib sensatis sapientia sibi domũ edificat.
ria gͦ sunt. Locus. mat̾ia. artifex. &. sicut di¬
ximus. locus ẽ corhominis. Materia cogita¬
cũ homine habitare. nͣ dedignat᷑ cũ homine habita¬
culum sibi p̃parare. Pro inde ndebet homo suã un¬
ꝑitiam aut infirmitatẽ considerans desꝑare. s eũ
potiꝰ qui secũ oꝑari dignat᷑ attendere. Deus enimẽ

Expanded text:
monem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum monem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Non dixit,nos manere non possit, nisi prius ipse sibi in nobis mansionem fecerit. Ipse quippe est sapientia, de qua dicitur: Sapientia aedificavit sibi domum ; et in alio loco, ipsa sapientia ubi et unde domus ejus constructa sit manifestat, dicens: Ego sapientia in consilio habito, et sensatis intersum cogitationibus . Et alibi sedes sapientiae appellatur animae justi. Constat ergo, quod in corde hominis de cogitationibus sensatis sapientia sibi domum fabrefecit. Tria ergo sunt, locus, materia, artifex. Et, sicut diximus, locus est cor hominis, materia cogitacum hominibus habitare, non dedignatur cum homine habitaculum sibi praeparare. Proinde non debet homo suam imperitiam aut infirmitatem considerans desperare, sed eum potius, qui secum operari dignatur, attendere. Deus enim est
Abbreviated transcription (Latin):
salomonẽ ut edificaret templũ nomini eiꝰ sapientia
illu̾trauit. Paulum qͦq apłm architectũ fecit. & mul¬
tos alios quos enum̾are longuͣ. & p̾tremo nullus doctꝰ
fuit. qui abeo nͣdidicit. & qͥsqͥs ab eo discere ñ meruit.
nempe imꝑitus remaniit. S & site de oꝑib eiꝰ aliqͥd au¬
dire delectat. om̃ia hec que uides ipse denichilo craa¬
uit. Ipse ãmirabilem mundi huiꝰ machinã fabricatat.
Ipse singula queq qualiter informas specias iuas ꝓ¬
dueenda fuerant excogitauit. &. uniu̾sori pulcͥtudi¬
nem ipse condidit. Ppende gͦ qͣntũ inreb iniuisibi¬
lib possit. qui hec uisibilia taͣ mira ratione dispofu¬
it. hunc gͦ inuoca. hcͣ ora. hc̃ obsecra. ut te qͦq docere
dignet᷑. Inuoca eũ. dilige eum. Hoc ẽ enͣi inuocare
eũ dilig̾ẽ eũ. Uilige gͦ eũ. & ipse adte ueniet .& docebit
te sicut ꝓmisit diligentilb se. Siqͥs diligit me ser¬

Expanded text:
Salomonem, ut aedificaret templum nomini ejus, sapientia Salomonem, ut aedificaret templum nomini ejus, sapientia illustravit. Paulum quoque Apostolum architectum fecit; et multos alios quos enumerare longum est. Et postremo nullus doctus fuit, qui ab eo non didicit, et quisquis ab eo discere meruit, nemo imperitus remansit. Sed, si te de operibus ejus aliquid audire delectat, omnia haec quae vides, ipse de nihilo creavit. Ipse admirabilem mundi hujus machinam fabricavit. Ipse singula quaeque qualiter in formas et species suas producenda fuerant, excogitavit, et universorum pulchritudinem ipse condidit. Perpende ergo quantum in rebus invisibilibus possit, qui haec visibilia tam mira ratione disposuit. Hunc ergo invoca, hunc ora, hunc obsecra, ut te quoque docere dignetur. Invoca eum, dilige eum; hoc est enim invocare eum, diligere eum. Dilige ergo eum, et ipse ad te veniet, et docebit te sicut promisit diligentibus se. Si quis diligit me, ser
Abbreviated transcription (Latin):
indilatando deficis. ipse łͥ dilatabit. cui ille aliqͣn¬
do dilatatius abeo dixit. Uiam mandatori tuoꝵ cu¬
curri : cũ dilatasti cormeũ. Et de impensa qͥd dicã:
Nnecesse ẽ maria transire. & ignotas exquitere re¬
giones ad comꝑandos lapides p̾ciosos & marmora
electa. nec cedros excelias incisas delibano ꝑalta ma¬
ria nauib conductis aduehere. aut nescio qͦt nu¬
merosa artificũ milia congregare. qui ⁊ thesau¬
ros regũ attenuare possent. Nichil hoꝵ ate postulat᷑
inte &. dete fabricabis domũi dño dõ tuo. Ip̃se artifex eris.
cor tuũ locus. & cogitationes tue mat̾ia. Nec timeas impe¬
ritiam tuã. qͥ hoc ate requirit peritus ẽ artifex & alios
qͦs uult artifices facit. Multos ab eo eruditos testimonio
diuinarum scͥptuiarũ didicimꝰ. Ipłe noe arcam fabri¬
care docuit. Ipse moysi adcuiꝰ similitudine̾ arcã fabri¬
caret exemplar ostendit. Ipse beseleel erudiuit. Ipse

Expanded text:
in dilatando deficis, ipse tibi dilatabit, cui ille aliquanin dilatando deficis, ipse tibi dilatabit, cui ille aliquando dilatus ab eo dixit: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Et de impensa quid dicam? Non necesse est maria transire, et ignotas exquirere regiones ad comparandos lapides pretiosos, et marmora electa, nec cedros excelsas incisas de Libano per alta maria navibus conductis advehere, aut nescio quot numerosa artificum millia congregare, qui et thesauros regum attenuare possent. Nihil horum a te postulatur in te, et de te fabricabis domum Domino Deo tuo. Ipse artifex eris, cor tuum locus, cogitationes tuae materia. Nec timeas imperitiam tuam, qui hoc a te requirit peritus est artifex, et alios quos vult artifices facit. Multos ab eo eruditos testimonio divinarum Scripturarum didicimus. Ipse Noe arcam fabricare docuit. Ipse Moysi, ad cujus similitudinem arcam fabricaret, exemplar ostendit. Ipse Beseleel erudivit. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nobis sufficientes ñ sumus potens est. ille susficien¬
tiam nobis prestare. si ne quõ digne dõ nͣdicam
loqui. s nec excogitare qͥcquam idonei inuenim᷑.
Primu designandus ẽ locus. in quo edificari opor¬
teat domũ dm̃i. de inde descbenda mat̾ia. Locus
ẽ corhominis. mat̾ia cogitationes munde. Nemo
se excuset. nemo dicat. ñ possũ edificare domũ dño.
ñ sufficit tantis inpendiis tenuis pauptas mea. cui
& ipse locus de ẽ. exuli & peregͥno. & intra aliena degen
modo edificabo domũ dño: Cursic cogites homo: Non
hoc exigit ate deus tuus. nͣ dicit tͥ ut fundũ emas
alienum ad amplificanda atria sua. Cor tuuͣ inhabi¬
tare uult. hoc amplifica. hoc dilata. Dilata inquam:
qͥa magnius dñs est. & nescit in loco ang̾to habitare.
Uilata qͦ cortuũ ut habere merearis hospitem dmͣ.¬
& nͣsicut consuetudo ẽ. int̾ homines uniꝰ noctis hos¬
pitem. s et̾num habitatorẽ. Uilata gͦ cor tuũ. qđ fitu

Expanded text:
nobis sufficientes non sumus, potens est ille sufficientiam nobis praestare, sine quo digne de eo non dicam loqui, sed nec cogitare quidquam idonei invenimur. Primum designandus est locus, in quo aedificari oporteat domum Domini. Deinde scribenda materia. Locus est cor hominis, materia cogitationes mundae. Nemo se excuset. Nemo dicat, non possum aedificare domum Domino, non sufficit tantis impendiis tenuis paupertas mea, cui et ipse locus deest exsuli, et peregrino, et in terra aliena degentvero quomodo aedificabo domum Domino? Cur sic cogites homo? Non hoc exigit a te Deus tuus. Non dicit tibi, ut fundum emas alienum ad amplificanda atria sua. Cor tuum inhabitare vult, hoc amplifica, dilata; dilata inquam, quia magnus est Dominus, et nescit in loco angusto habitare. Dilata ergo cor tuuet non sicut consuetudo est inter homines unius noctis hospitem, sed aeternum habitatorem. Dilata ergo cor tuum. Quod si tu