comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incum̃: Nisi ile regat iaces. Quomodoergo spũ
tuo cũ audias apłm dicentem: quotqquot enispui
dĩaguntur hufilii sunt dĩ. cuce uisagere. Ace
ipso uisagi. ad acciones carnis morcifandas
Qliuid ci prodest. quia nonerisepicureus. eterĩ
stoytus: Siuc epicureus eris. sue stoy cuseris:
int̾ filiosdĩnoneris. Quocquot enĩspũ lĩaguin¬
cur. hu filii sunt dĩ: nõ qui sed incarnemsiam
inuunt. nõqui scd̾m sp̃m suũ iuuunt. nom qui¬
cirnis uoluptate ducunt᷑. nõ qui spu suo aguntur.
s quotquot spũ dĩ aguntur. hu filii sunt. Dicit m
aliquis. Ergo agimur. nõ agimius: Respondeo.
ẽ. Ipsum nomen adiutoris preseribit cibi: quiatu
ipse aliquid aliquid agis. agnosce quid postas. ag¬
nosce quid confitearis. Quando dicis. idiutor m̃s
esto. ne derelinquasine: adiutorem utiq iuocas
dm̃. Nemo aduiuat᷑: si ab illo nichilagatur. Quot¬

Expanded text:
is: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu is: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu tuo, cum audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei? Tu te vis agere, a te ipso vis agi ad actiones carnis mortificandas? Quid tibi prodest quia non eris Epicureus, et eris Stoicus? Sive Epicureus eris, sive Stoicus eris, inter filios Dei non eris. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non qui secundum carnem suam vivunt, non qui secundum spcarnis voluptate ducuntur, non qui spiritu suo aguntur: sed quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Dicet mihi aliquis, ergo agimur non agimus? respondeo est, ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid anosce quid confitearis, quando dicis: Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, si ab illo nihil agatur. Quot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfeccio ẽ. hic iam mecuendumẽ. nequisq rursus
admortificandas acciones carnis de spũ suo p̃sum̃et.
mẽs cua sp̃c ẽ. Et cum dicis mente seruio legidĩ. car¬
neauͣ legi peccati. quia sp̃c concupiscit aduersus
carnem. ⁊ caro adu̾sus spm̃. gͦ ne ad carnis acciones
morcificandas de spũcuo p̾sumas. ꝙ suꝑbia ꝑeas.
& tibi de suꝑbo resistat᷑: nõ humiligr̃a concedatur.
Ocus enĩ suꝑbis resistit: huinilibꝰ autem dat grãm :¬
Ne forte g̃ suboriret̃ cibi ista suꝑbia: uide quid
sequatur. sum enĩdixisset si spũ actiones car¬
nis mortificau̾utis uiuetis: ne hic se extolieret
hum anus sp̃c. ⁊ ad hoc opus se idoticiun fir mumꝙ
iactaret: subieciterait. Quodquot enm spũdũ
aguntur: hn fili sunt dĩ Q ind ce ergo iamuo¬
lebas ȩxtollere ubi audisti. si spn accionescarnis
mortificaũtisimiecis: Diccurusenimneras: hoc
potest uoluntasmea. hoc postest libum arbitũ¬

Expanded text:
perfectio est, jam hic metuendum est, ne quisquam rursus perfectio est, jam hic metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones mens tua spiritus est. Et cum dicis, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati : quia spiritus concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum . Ergo ne ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo praesumas, et superbia pereas, et tibi superbo resistatur, non humili gratia concedatur: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat graNe forte ergo suboriretur tibi ista superbia, vide quid sequatur. Cum enim dixisset, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis; ne hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Quid te ergo jam volebas extollere, ubi audisti, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc potest voluntas mea, hoc potest liberum arbit
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ spũ acciones carnis moritificau̾itis: uiuetis.
hoc ẽ opus nrmin hac uita: acciones aaris sp̃u mor¬
tificare. quotidie affligere. minuere. frenare. in¬
terimere. Quam multoenĩ ꝑficientes: non iam
delectant. quȩ ante delectabant. Quando ergo
delectabat:⁊ nonei cõsentiebatur: mortificabat᷑.
Quia iam nondelectabat. mortificatum ẽ. Calca
mortuum: transi aduium. Calca iacentem: con¬
flige cum resistente. Mortua ẽ enĩ una delectatio.
s uuit altera. Et illidum non cõsentis. mortifica¬
casti. Hȩc ẽ accionrã: hȩc milicia nr̃a. In hoc agone
cum confligimus: dm̃ habemus spectatorẽ. In hoc
agone cum laboramꝰ: dm̃ poscimꝰ adiutorem. Si
enim nos ipse nõ adiuuat. nondico uncere. sed
idẽ illas concupiscenti ã cirnis quibꝰ nõ consentire
migna lausẽ: quas non habe ꝑfectio ẽ Sihas accione
carnis morbidas. & de moite habentes contentionem.
carnis quibꝰ nõ cõsentire magna lausẽ. quas nõ hab̃e

Expanded text:
u actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Hoc est opus nostrum in hac vita, actiones carnis spiritu mortificare; quotidie affligere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes non jam delectant, quae antea delectabant? Quando ergo delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur: quia jam non delectat, mortificatum est. Calca mortuum, transi ad vivum: calca jacentem, conflige cum resistente. Mortua est enim delectatio una, sed vivit altera: et illam, dum non consentis, mortificacasti. Haec est actio nostra, haec est militia nostra. In hoc agone cum confligimus, Deum habemus spectatorem: in hoc agone cum laboramus, Deum poscimus adjutorem. Si enim nos ipse non adjuvat, non dico vincere, sed s concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est: si has actiones carnis morbidas, et de morte habentes contentionem, carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere
Abbreviated transcription (Latin):
a deo datam⁊ ⁊ suam uolentes constituere quasi
sius utribꝰ impletã. nõ clamante fide impecͣcam. iusti¬
ciȩ dĩ sicut dicit nõ sunt subiecci. Enis enim legis
xp̃c ait adiusticiã omĩ credenti. Ergo cũ de his
tractat: opposuit sibi. Quid ergolex: Quasiquȩ
utilitas legis: respondit. Preuaricationis grã
posita c̃. Hocẽ quod dicit alibi. Lex subintrauit
ut habundaret delictũ. Et ibi quid addidit: ubi
aut̃ habundauit delictum: suꝑ habundauit
grã. Quam leuiore egritudine contempnabatur
adiutorui medicinȩ. Creuit morbꝰ. ⁊ quesitus est¬
sita ẽ. Vnde humiliaret᷑ ceruix suꝑborũ multũ
sibitribuentiũ. et uoluntatis suȩ tantũ arrogan¬
tium. ut lib̾um arbitriũ sibi putarent adiusti¬
ciam sufficere. quȩ tunc quandoerat integra
lb̾tate idest in paradiso ostendit uires suas. Osten¬
dit quantũ possent: sed ad ruendũ. nõ ad surgẽduon.

Expanded text:
datam a Deo, et suam volentes statuere, quasi datam a Deo, et suam volentes statuere, quasi suis viribus impletam, non clamante fide impetratam, justitiae Dei, sicut dicit, non sunt subjecti. Finis enim legis Christus, ait, ad justitiam omni credenti . Ergo cum de his tractat, opposuit sibi, Quid ergo lex? Quasi, Quae utilitas legis? Respondit: Praevaricationis gratia posita est. Hoc est quod dicit alibi, Lex subintravit, ut abundaret delictum. Et ibi quid addidit? Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Quia in leviore aegritudine contemnebatur adsita est: unde humiliaretur cervix superborum multum sibi tribuentium, et voluntati suae tantum arrogantium, ut sibi liberum arbitrium posse putarent ad justitiam sufficere: quae tunc quando erat integra libertate, id est, in paradiso, ostendit vires suas, ostendit quantum possent, sed ad ruendum, non ad surgendum.
Abbreviated transcription (Latin):
suum: ꝙ querere ad sanitatẽ diuinũ aduitoriũ.
Quia sicut dixi et sepe dicendum ẽ. s enim
iex posset uuificare: omino ex lege eẽt iusticia.
nec quereretur saluator. nec ueniret. xp̃c. nec
sanguine suo ouem ꝑditam quereret. Sicenim dic̃ alio loco
uitoriũ: Quia conclusit scriptura omia sub
peccato: ut ꝑmissio ex fide iħuxpĩ daretur cre¬
dentibꝰ. Ita lex inquit pedagogus nr̃ erat in xp̃o
iħu. Ex ista similitudine. rem dequa loquor at¬
tendite. Pedagugus puerum nõducit ad seipsũ:
mendat: sed utinã nõ surdis. cõmendat haic auͣ
assidue. cõmendans fidem gentib̃. quĩ iam fide
mpetrant adiuitoriũ ut inpleant legem: non
ꝑ legem: sed uires implendi impetrantes ꝑfidẽ.
Ad hoc assidue dicit et cõmendat ista apłs ꝓpt̃
suo legem sufficere arbitrabant᷑. Ac ꝑ hoc quia
libero arbitrio suo legem suffic̾e arbitrabant᷑
ignorantes dĩ iusticiam. idest ex fide iusticiam

Expanded text:
suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. Quia, sicut dixi, et saepe dicendum est, Si lex posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: nec quaereretur salvator, nec veniret Christus, nec sanguine suo ovem perditam quaereret. Sic enim dicit alio loco ium? Quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Itaque lex, inquit, paedagogus noster erat in Christo Jesu . Ex ista similitudine rem de qua loquor, attendite. Paedagogus puerum non ducit ad se ipsum, mendat; sed utinam non surdis. Commendat autem hoc assidue, commendans fidem Gentibus; quia fide impetrant adjutorium, ut impleant legem, non per legem, sed vires implendi impetrantes per fidem: ad hoc assidue dicit et commendat ista Apostolus, legem sufficere arbitrabantur: ac per hoc quia libero suo arbitrio legem sufficere arbitrabantur, Ignorantes Dei justitiam, id est, ex fide justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
tuam genus humanũ iustosuo uidicio condempnatõ
oluit inint̾itum sempit̾num relinquere: sed misit
medicũ mnisit saluatorem: misit eum quigrati
maret. Parumẽ qui gratis sanaret: qua sanatis&̃.
mnercedem daret. Nichiladdi ad istam beniuolẽ¬
tiam potest. Quis ẽ. quidicat sanabote. ⁊ dabotͥ
mercedem: opcime fecit. Sciebat enĩ sediuitem
uenisse ad pauꝑem. Et sanat egrotos: ⁊ cdatͥ sanatis.
Et non aliud quam scipsum donat. Saluator est.
adiuitoriũ languidi: ipse saluator ẽ. p̃miũ sanati.
sigo fr̃s quod hodie ãmonitiestis debetores sumꝰ
nõ carni: ut scd̾m carnẽ uiuamꝰ. Ad hoc enim ad¬
iuti fiumus: ad hoc spm dĩ accepimꝰ ad hoc ȩciã
ilaboribꝰ cnrĩs cotidianũ aduitoriũ postulamus.
Lexcuiminatur: Non inplendo quod iubet.
eum facit eẽ sub se. Hii sunt sub lege. non sub grã.
bonaẽ lex: siqͥs ea legitime utatur. Quid est gͦ
legitime uti lege : ꝑlegem agnoscere morbum

Expanded text:
etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum noluit in interitum sempiternum relinquere: sed misit et medicum, misit Salvatorem, misit eum qui gratis sanaret; parum est qui gratis sanaret, qui sanatis etiam mercedem daret. Nihil addi ad istam benevolentiam potest. Quis est qui dicat: Sanem te, et do tibi mercedem? Optime fecit. Sciebat enim se divitem venisse ad pauperem: et sanat aegrotos, et sanatis donat, et non aliud quam se ipsum donat. Salvator est adjutorium languidi, ipse Salvator est praemium sanati.s, quod hodie admoniti estis, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Ad hoc enim adjuti sumus, ad hoc Spiritum Dei accepimus, ad hoc etiam in laboribus nostris quotidianum adjutorium postulamus. Lex cui minatur non implendo quod jubet, eum facit esse sub se: hi sunt sub lege, non sub gratia. Bona est lex, si quis ea legitime utatur . Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere morbum
Abbreviated transcription (Latin):
onisio er fide iu xp̃i daretur credentibꝰ. Quido
uis pmissorẽ: erpecta factorem. Idonea fute natu
iluerata et suciati. nonẽ idonea ꝑ lib̾ũ arbitriũ.
hure se. Sienim uolueris intemꝑant̾ uiuicre ut
potes ndhuc medicũ n quitis: adlabem sufficit
ti. Cumautem inemꝑant̃ agens ceꝑis ẽẽ egrotus:
mõ si potes abegr tudine lib̾are te: quomodo potu¬
in ꝑ intemꝑantiam te iegricudinẽ p̃cipitare. Et cam̃
pedicus ectam sano p̃cipit temꝑantianr. Bonus medi¬
deis hoc facit: no uilt ẽe nessarius a grotanti. Sic ꝙ̃
stea morbosuo nondesidaret. Sed quia nõ serua¬
t. linguidꝰ factus ẽ: cecidit imfirmus. creauit
frmos: idest infirmus genuit infirmos. Et cam̃
omĩb quinascunt᷑ infirmis deus quod bonumẽ
itur. formando corpꝰ. uiuficando corpꝰ. alimenta
lindo. pluuã suã ꝙ solem stiũ suꝑbonos ⁊ malos.
aindo. Non ẽ unde accusent bonũ: nec mali. Instiꝑ

Expanded text:
omissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quando audis promissorem, exspecta factorem. Idonea fuit humanvulnerata et saucia, non est idonea per liberum arbitrium sanare se. Si enim volueris intemperanter vivere ut aegrotes, ad hoc medicum non requiris: ad labem sufficis tibi. Cum autem intemperanter agens coeperis esse aegrotus, non sic potes ab aegritudine liberare te, quomodo potuisti per intemperantiam te in aegritudinem praecipitare. Et tamen medicus etiam sano praecipit temperantiam. Bonus medicus hoc facit, non vult esse necessarius aegrotanti. Sic etipostea morbo suo non desideraret. Sed quia non servavit, languidus factus est, cecidit; infirmus creavit infirmos, id est, infirmus genuit infirmos. Et tamen in omnibus qui nascuntur infirmis Deus quod bonum est operatur, formando corpus, vivificando corpus, alimenta praebendo, pluviam suam et solem suum super bonos et malos dando: non est unde accusent bonum, nec mali. Insuper
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a creatorẽ laudemꝰ: ⁊ ꝓpt̾ uiciũ quod nob̃iufte¬
mus. saluatoiẽ queramus. Et quom̃ querimies
quare dataẽ: Sequit᷑ et ostendit quare st dit
quia ã sic madiutorio data ẽ: nete sanum pe
Si ergo data eẽt lex que posset uiuificare: o
ex lege eẽt uisticia. Et quasi quereremꝰ: ꝙ¬

Expanded text:
ra Creatorem laudemus; et propter vitium quod nobis infliximus, Salvatorem quaeramus. Et quomodo quaerimus quare data est? Sequitur, et ostendit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te sanum putares. Si ergo data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Et quasi quaererem
Abbreviated transcription (Latin):
den ataenenstum ubi istȩ phulosophorũ aiscipli¬
n sudio&e cõcentione feruebant. uenissec apbs.
ꝑulus: scut mactibꝰ apłorum legitur. ubi uos
monem: sicut ibi scriptum ẽ. conculerunt cum
aquidam philosophoꝵ ⁊ epicureoꝵ. ⁊ foicorum.
etuierunt cũ illo sedm carnẽ uiuentes: cõtulert
ũ abo scdm animã uiuentes. cõtulit cum illis se¬
dũdeum uiuens. Dicebat epicureus. Michi
situcarne bonumẽ. Dicebat stoẏtus. Michi frui
meamente bonumẽ. Dicebat apłs. Michi ad herere¬

Expanded text:
e philosophorum disciplinae studio et contentione fervebant, venisset apostolus Paulus, sicut in Actibus Apostolorum legitur; ubi vos monem, sicut ibi scriptum est, Contulerunt cum illo quidam philosophorum Epicureorum et Stoicorum : contulerunt cum illo secundum carnem viventes, contulerunt cum illo secundum animam viventes, contulit cum illis secundum Deum vivens. Dicebat Epicureus: Mihi frui carne, bonum est. Dicebat Stoicus: Mihi frui mea mente, bonum est. Dicebat Apostolus: Mihi aute
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsaẽ enĩ fidelium fides. ne sit demonũ fides: quia
et demonescredũt: i contremiscũt. Ipsa ẽ ergo lauda¬
bił fides. ipsaẽ uera grẽ fides. quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat̃.
ut autem habeam dilectionẽ: ⁊ex ea possimus habe
bonamoꝑationẽ: nunquid eã a nobdare nospossu¬
muscũ scriptum sit. Paricasdĩdiffusa ẽ. incordib¬
tasẽ. ⁊ quimanet in caritate in deo manet: et deus
m illo manet. Ergo fr̃s debitores sumꝰ nõ carni: ut
scdm carnẽ uiuam. Si enim scd̾m carnẽ uixertas.
moriemini. Nonquiacaro malumẽ: nã et ipsa dei
creaturaẽ: iab eo condita. aquo & anima. Nec illa
nec illa pars dĩ: sed illa ⁊ illa creaturadĩ. Ergo caro
nõ ẽ. malum: sed scdmcarnẽ uiuere malum est.
Deus summe bonus ẽ. quia summe ẽ. quiait. ego
sum. qui sum. Deusgͦ summe bonusẽ. anima
magnũ bonũ: sed non sumium bonum.
sum autem audis deus summe bonuis c̃ ulig¬

Expanded text:
Ipsa est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia Ipsa est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia et daemones credunt, et contremiscunt . Illa est ergo laudabilis fides, ipsa est vera gratiae fides, quae per dilectionem operatur . Ut autem habeamus dilectionem, et ex ea possimus habere bonam operationem, numquid eam nobis dare non possumus, cum scriptum sit, Charitas Dei diffusa est intas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deusat.--Ergo, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Non quia caro malum est: nam et ipsa Dei creatura est, et ab eo condita a quo et anima; nec illa, nec illa pars Dei, sed et illa et illa creatura Dei. Ergo caro non est malum: sed secundum carnem vivere malum est. Deus summe bonus est, quia summe est qui ait, Ego sum qui sum . Deus ergo summe bonus est: anima magnum bonum, sed non summum bonum. Cum autem audis, Deus summe bonus
Abbreviated transcription (Latin):
unius non ẽ. deus autẽ unusẽ. Quid ẽ. mediator
unius non ẽ: quia int̾̃ duos utiq mediator ẽ. Si
unus ẽ deusi ⁊ mediator non ẽ unius. interquid
⁊ quid querimꝰ mediatorẽ. quia mediator unius
nõ ẽ. deusaut̃ unus ẽ: Inuenimꝰ int̾quid: ⁊ quid sit
non iaceref: mediatorẽ necessariũ nõ hab̾es. Quia
uero iaces ⁊ surgere nõ potes: mediatorẽ quodãm̃
d̾s tibi porrexit: brachium suũ. Et brachium
dĩ cui reuelatũ ẽ : Nemogͦ dicat. qm̃ nõ sumus
sub lege: sed sub grã. Fergo peccemꝰ. g̃ quod uolumꝰ
faciamus. Qui hoc dicit. egritudinemamat. noN
sanitatem. Grã medicina ẽ. Qui uult semꝑ egrota¬
re: ingͣtus ẽ medicinȩ. Ergo fr̃s accepto adiutorio.
porrecto nob̃ desuꝑ dnno auxilio brachium domimi
& ipso brachio domini porrecto nob̃ auxilium spũ scõ:
debitores sumꝰ nõcarni. ut scd̾m carnem ambulemꝰ.
quia fides beneoꝑari nõ pocest. nisi ꝑdilectionem.

Expanded text:
tem unus est . Quid est, Mediator unius non est? Quia inter duos utique mediator est. Si unus est Deus, et mediator non est unius; inter quid et Deum quaerimus mediatorem? quia mediator unius non est, Deus autem unus est. Inter quid et quid sit non jaceres, mediatorem necessarium non haberes: quia vero jaces, et surgere non potes, mediatorem quodam modo Deus tibi porrexit brachium suum. Et brachium Domini cui revelatum est ? Nemo ergo dicat: Quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia; ergo peccemus, ergo quod volumus faciamus. Qui hoc dicit, aegritudinem amat, non sanitatem. Gratia medicina est. Qui vult semper aegrotare, ingratus est medicinae. Ergo, fratres, accepto adjutorio, porrecto nobis desuper divino auxilio, brachio Domini, et ipso brachio Domini porrecto nobis auxilio Spiritu sancto, debitores sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene operari non potest, nisi per dilectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ereixet studium. non dene¬
gat intellectum. Si enim
clausa eẽnt: hichil eẽt uñ
reuelarentur obscura. hur¬
sus si omĩa tecta eẽtit: non
esset unde alim̃tum ꝑciperet anima. ⁊ haberoe
iuires quibiis posset ad clausa pulsare. In lectioni¬
bus apłicis suꝑioribꝰ quas caritatiurẽ quantũ
dñs aduiuare dignatus ẽ exposuimꝰ: multũ labo¬
rem & sollicitudinẽ passi sumus. Compatiebam̃
uerbis. ⁊ solliciti eramus et ꝓ nob̾. ⁊ ꝓuobis. Quã¬
tum autem existimo adiuuq̃t dñs noset uos.
ꝙ ea quȩ prorsus difficillima uidebantur ne
ꝑ nosenod are dignatusẽ. ut nulla questiort¬
neret quȩ conturbet mentem pram. Impil
do nimiũ mente ꝑuersai timet intelliger. po
gatur quod intellererit facere. Detalibur e
paimus. Noluerunt intelligere: ut bencꝗ d
ius non habeat tantam difficultatem quart
habuerunt suꝑiora quȩ iam ut potumus

Expanded text:
ercet studium, non denegat intellectum. Si enim omnia clausa essent, nihil esset unde revelarentur obscura. Rursus si omnia tecta essent, non esset unde alimentum perciperet anima, et haberet vires quibus posset ad clausa pulsare. In lectionibus apostolicis superioribus, quas Charitati vestrae, quantum Dominus adjuvare dignatus est, exposuimus, multum laborem et sollicitudinem passi sumus. Compatiebamur vobis, et solliciti eramus et pro nobis et pro vobis. Quantum autem existimo, adjuvit Dominus et nos et vos; et ea quae prorsus difficillima videbantur, sic per nos enodare dignatus est, ut nulla quaestio remaneret, quae conturbet mentem piam. Impia iquando nimium mente perversa timet intelligere, ne cogatur quod intellexerit facere. De talibus ait Psalmus: Noluerunt intelligere, ut bene ageamvis non habeat tantam difficultatem, quantam habuerunt superiora, quae jam, ut potuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
deficit Secundum carnẽ uiuat et ꝑficie:
Tunc autẽ recce uiuit caro scđm animã: sal¬
ma uiuat scd̾m dm. Nam si anima nondid
sed̾m carnem s scd̃m seipsam ut dixi uoluert
uiuere. bonum ẽ enĩut hocnou̾itis: ⁊ualdꝰ

Expanded text:
cundum carnem vivit et proficit? Tunc autem recte vivit caro secundum animam, si anima vivat secundum Deum. Nam si anima, non dico secundum carnem, sed secundum se ipsam, ut dixi, voluerit vivere: bonum est enim, ut hoc noveritis, et vald
Abbreviated transcription (Latin):
sempiterna iusticia: in quorum como
ex parte perficientur. cum ȩtiam horri¬
tale induerit immortalitatem. I tatmꝯ
socuti sunt inquit et ꝓpħas: qui ante u p
runt. Nunc ꝑsecutionem gen̾aliter ii¬
suit & in maledictis: et indilacerationes
E tͥ bene exemplo adhcrrtatus ẽ. quia
dicentes solent ꝑsecutionẽ pati: nec taun
idõ prophe antiqui. tumore ꝑsecutions

Expanded text:
sempiterna justitia: in quorum compasempiterna justitia: in quorum compa parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti sunt, inquit, et Prophetas qui ante vos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae antiqui timore persecut
Abbreviated transcription (Latin):
s seducit popłm. ꝑsequi autem ẽ. uim infer¬
re uł insidiis appect̾e: quod fecit qui eum
tͣclidit ꝙ qui eum crucifixerunt. Sane qd̾
etiam hoc non est nude: positum ut dicetur.
& dicent om̃e malum adu̾sum uos s addi¬
tum ẽ. mentientes. additum ẽ &̃ ꝓpt̾ me:
ꝓpter eos additum puto. qui uolunt de
ꝑsecutionib et de famȩ suȩ turpitudine
glouari. et idõ dice ad secꝑtinere. xp̃m.
quod multa de illis dicuncur mala. cũ
et uera dicantur: quando et de illorũ
errore dicuntur. et si aliquando etiam
non nulla falsa iactantur. quod demeri¬
tate hominum plerumq accidit. noN
tam̃ ꝑpter. xpmͣ ista patiuntur. Non enm
xp̃m sequitur: qui non scd̃m ueram fidem
& catholicam disciplinam. xp̃ianiis uoca¬
tur. Saudete inquit et exultate. quoniam
merces urã multaẽ. incelis. Non hic eo
dici puto: suꝑiores partes huuis iusibs
mundi. Non enim merces nr̃i que incnos¬

Expanded text:
sed seducit populum . Persequi autem, est vim infersed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam Christianus vocatur. 15. Gaudete, inquit, et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxpĩ nomine non solum equo animo s ȩciã
N am multi heretici nomine: xpĩano animas
decipientes. multa talia patiuntur: sed id̃o
excluduntur ab ista mercede: quia non
dictum ẽ. tantum beati qui ꝑsecutionem
patiuntur: propt̃ s additum ẽ. ꝓpter iusticiã.
Ubi autem san. a fides. non ẽ. non potest
eẽ. iusticia: quia ustus ex fide uiuit. Neq
scismatici aliquid sibi ex ista mercede pro¬
mittant: quia similit̾ ubi caritas nonẽ.
non potest esse iusticia. Dilectio enim pron¬
mi malum non oporatur. Quam si habe¬
rent: non dilaniarent corpus xp̃i quod
quod ait. cum uob̃ maledicent et dicent
om̃ẽ malum adu̾sum uos: cum maledicere
hoc sit malum dic̾e. S aliter maledictum
uctatur cum contumelia coram illo cui
maledicitur: sic̃ dnõ nr̃o dictum ẽ.: non¬
ne: ueridicimus quia samaritamis es. et
demonium habes: aliter cum absentis fa¬
ma leditur. sicut de illo item scribitur. Alu
dicebant quia propħ̾a ẽ: alii dicebant nõ.

Expanded text:
i nomine non solum aequo animo, sed etiam Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent corpus Christi, qquod ait, Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est, Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur, Alii dicebant, Quia propheta est: alii autem dicebant, Non,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil potest aluid intelligi. nisi uehais
expressio ꝑfectionis: quando ꝑ litaeras
singulas demonstrata ẽ. int̾ quas lid̾s
iota minorẽ. cet̾is. quia uno ducbist.
aper autem ętiam ipsuis aliqua uis
mo particula: Quib uerbis ostendit ꝓ
lege ad aͣsfectum ȩtiam minima qu
ꝑduci: Deinde subiecit. Qui enim sot
unum de mandatis istis minimis. adr¬
rit sic homines: minimus uocabitur mn
no cȩlorum: Mandata gͦ minima sigusã¬
tur: ꝑ unum iota et unum apicem: lu
ergo solu̾it et docuerit sic. idẽ. scd̾mid qui
soluit. non scđm id quod inuenit et ligit
minimus uocabitur in regno cęlorum:
fortasse non erit in regno celoꝵ: ubi nil
magni eẽ. non possunt: Qui audem feere

Expanded text:
nihil potest aliud intelligi nisi vehemens nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tuo nomine: & do ctrinam tuam ñ abscõ¬
dere: S quid ẽ. hoc ipsum quoduetas abs¬
condi. & ꝓ quo uibes omĩa tolerari: Nun¬
quid alia dicturus es contͣ ea quȩ in lege
scripta sunt: Non inquit. Nolite enim
putare. qm̃ ueni soluere legem aut ꝓpaas.
Non ueni soluere. s implere. In hac sententi¬
a sensus duplex ẽ: scd̃m utrumq tͣctandũ ẽ:
Nam qui dicit non ueni solu̾e legem sed¬
implere: aut addendo dicit quod minus
habet. aut faciendo quod habet. Illud gͦ
pͥus consid̾emus: quod primo posuit. Nã
qui addidit quod minus habet ñutiq
soluit quod inuenit: s magis ꝑficiendo
confirmat. Et idõ sequitur et dicit: AmeN
dico uob̃ donec trase at celum et terra:
iota unum aut apex unus non pretͣibit
a lege: donec omĩa fiant. Dum enim fiãt
gtiam ilaque adduntur ad ꝑfectionem:
multomagis fiuint illa quȩ premusa se
ad inchoationem. Q uod autem ait noti
unum aut unus apex non transiet alg

Expanded text:
tuo nomine, et doctrinam tuam non abscontuo nomine, et doctrinam tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari? numquid alia dicturus es contra ea quae in Lege scripta putare quoniam veni solvere legem, aut prophetas. Non enim veni solvere, sed adimplere. In hac enim sententia sensus duplex est, et secundum utrumque tractandum est. Nam qui dicit non veni solvere legem, sed adimplere, aut addendo dicit quod minus habet, aut facprius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudem dĩ: et ꝓpt̾a plac geat hominib.
ut in illo głificetur ds̃. Hoc enim laudan¬
tibus erpedit. ut non hominem sed deum
honorent: sicut in ipso homine quem porta¬
bat dñs ostendit. ubi ammirate sunt turbȩ¬
de paralitico sanatouirtutes eius. sicut in
euangłio scriptum ẽ: tumuerunt et głifica¬
uerunt dm̃. qui dedit pocestatem homini¬
bus talem: Cuius imitator apłs paulꝰ dic̃.
Tantum autem auditotes erant. quoniã
qui aliquando ꝑsequebatur. nunc euange¬
uzit fidem quam aliquando uastabat: et
in me glorificabant deum: Postea aergo
pararent ad omĩa sustinenda ꝓueritate
atq iusticia: et non abscondent bonum.
quod accepturi erant: sed ea beniuolentia.
discerent. ut ceteros docerent non ad laudẽ
suam s ad gloriam dĩ. bona sua opera re¬
ferrentes: incipit eos iam informare et do¬
cere quod doceant: tanquam si quererẽt
dicentes. Ecce uolumus omĩa sustinere ꝓ

Expanded text:
ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est, « Timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit potestatem talem hominibus » . Cujus imitator apostolus Paulus dicit: « Tantum autem audientes erant quoniam qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me glorificabant Deum » . 19. Posteapararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum mundum ꝓpter id quod supus ait.
Uos estis lum̃ mundi. Aut si domum quisq
ut uideant bona facta ur̃a: et głificent pa¬
trem urm̃ qui incelis ẽ. Si tantummꝰ dic̾et.
sic luceat lum̃ urm coram hominib ut ui¬
deant bona facta urã. finem constituisse
iud̾etur. in laudib hominũ: quas querũt
ypocrite. etꝰa ambiunt ad honores. &e captant
inanissimam głam. Contra quos ar̃. Si ad¬
huc hominib placerem: seruus xp̃i noti
eẽm. Et ꝑ propham. Qui hominib placent
confusi sunt: quia d̾s nichil fecit illos. Et
itum. Deus confringet. ossa eorum qui ho¬
minib placent. Et rursum apłs. Non esfi
Probet autem se homo: & tunc in semetipso
habebit głiam et non in alt̾o. Non ergo tan¬
tum dixit. ut uideant bona oꝑa urã: s
addidit et głificent patrem urm̃ qui in
cȩlis est. ut hoc ipsum quod homo ꝑbona.
oꝑa placet hominib. non ibi finem consti¬
tuat ut hominib placeat: seo referat hoc

Expanded text:
ipsum mundum, propter id quod superius ait, ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisqueut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Si tanSic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur: Si adhuc hominibus placerem, servus Dei non essem . Et per Prophetam: Qui hominibus placent confusi sunt, quia Deus nihil fecit illos , et iterum: Deus confringit ossa eorum qui hominibus placent . Et rursum Apostolus: Non Probet autem seipsum homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero . Non ergo tantum dixit: Ut videant bona opera vestra, sed addidit Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc
Abbreviated transcription (Latin):
etur uob: suie quoniam temꝑalia bona
que corpora ꝑ aguntur. ce̾ta dierũ men¬
sura et inchoantur et t̾ranseunt: quã
foitasse significat modius: aterna uero
et spali.a nullo tali fine cohercentur. Non
cum ad mensuram dat ds̃ spm̃. sub mo¬
de gͥ lucernam ponit. quisquis lucem
doctrinȩ bone cõmodis temporalib obscu¬
corpus suum minist̾io dĩ subicit. ut supior
sit predicadio u̾itatis: ꝙ inferior seruitus
corporis. ꝑ ipsam tam̃ corporis seruitutem
excelsior luceat doctrina: quȩ ꝑ officia cor¬
poralia idẽ. ꝑ uocem et linquam et ceteros
corporis motus. inbonis oꝑibus insinuatur
discentib Suꝑ candelabrum ergo ponit lu¬
cernam: cum dicit apłs. Nonsic pugno tanqͣ.
aerem cedens. s castigo corpusmeum et ser¬
uituti subicio: ne forte aliis p̃dicans.ipse.
repbus inueniar. Qͦ d uero ait ut luceat
omibus qui indomo sunt: comum ꝓuto
dictam habitationem hominum. idest

Expanded text:
etur vobis : sive quoniam temporalia bona, etur vobis : sive quoniam temporalia bona, quae in corpore peraguntur, certa dierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscucorpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen coexcelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est, per vocem et linguam et caeteros corporis motus, in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iluminandis apłimissi sunt. Nonpotest
cuicis abscondi supͣ montem posita. idẽ.
fundata suꝑ insignem magnamq iusticiã.
quam significat etiam ipse mons in quo
disputat dñs. Neq accendunt luc̾nam:
ꝙ ponunt eam sub modio. Quid putamus¬
fr̃s itaee̾ dictum sub modio. ut occultatio
tantum luc̾ne accipienda sit. tanꝗͣ si dic̾de
nemo accende̾t luc̾nam etͣ occultet eam: an
aliquid &ẽ modius significat. ut hoc sit
pon̾e lucernam sub modio. suꝑiora facerẽ
corporis commoda. quã p̃dicationem ũ¬
titis: ut idõ quisq ueritatẽ non p̃dicet.
dũ cumet ne. aliquid in reb corporailib et
temporalibꝰ molestiȩ patiatur: Et berie
modius dr̃. siue propt̃ recributionem mẽ¬
surȩ. qui.i ea quisq recipit quȩ gessit in
corpore: ut illic inquit apłs recipiat unus¬
quisq quȩ gessit in corpore: et tanquam
de hoc modio corporis alio loco dr̃. in qua
enim mensura mensi fueritis in ea remeti¬

Expanded text:
illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constituta: id est, fundata super insignem magnamque justitiam, quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qua enim mensura mensi fueritis, in ea remeti
Abbreviated transcription (Latin):
sime itaque SeauItuN:
OS estis salterre : ostendens fao
ẽẽ. iudicandos: qui demꝑali
bonorum uł copiam sectantes. uł ini
possunt ab hominib nec auferri. Ii
si sal infatuatum fuerit: in quosislie
Idest si uos ꝑ quos concdiendi sunt ql¬
dãmodo populi. metu ꝑsecucionum
temporalium amiseritis regna cȩlel
ad nichilum ualet salinfacuatum
ut mittatur foris. et calcet᷑ abhos
Nonitaq calcatur ab hominib
non potest: nisi inferior. S. nbe
non est: qui a quamuis corpore multa
in terra sustineat. corde tamen fixus in
cloẽ. Uos estis lumen mundi Quomͦ
arit suꝑuis salderre: sic nunc dicit
inen mundi: Nam neq suꝑius ista
dsa accipienda ẽ. quam pedib corporeis
ucamus: sed homines qui in t̾ra habitãt
s etiam peccatores. quorum condiendis
añs misit. Et hic mundum ñ celum et ter¬
ram s homines qui funt in mundo uł di¬
ugunt mundum oportet intelligi: quib

Expanded text:
sime itaque sequitur, Vos estis sal terrae: ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam ec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibusenim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis m salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
et idoncus regno cȩlorũ : s tam̃ ascendit
aliquem gradum. ꝑficietur audem sinec
irascitur sine causa: qͦdsi ꝑfecerit. multo
remotiorerit ab bomicidio: Quapropter
qui docet ut ñ irascamur. non soluit legẽ
ne occidamus. s implet potuis: ut et foris
dum ñ occidimus. & in corde dum non iras¬
cimur: innocentiam custodiamus::

Expanded text:
et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus
Abbreviated transcription (Latin):
fic & docuerit sic magnus uocabitur in
ano celorum: idẽ. non scd̾m illa minima.
s scdm ea quȩ ego dicturus sum: Iuȩ sunt
autem ista: Ut habundet iusticia inquit
ur̃a suꝑ scribarum et phariseoꝵ. quia nisi
habundauerit iustia: non intͣbitis in regnũ
cdloium: Ergo qui solu̾̃it illa minima et sic
docuerit: minimus uocabitur. Qui autem
fit̾it illa minama et sicdocuerit: non iam
nugnus habendꝰ et idoneus regno cȩlorum:
s tam̃ ñ tam minimus. quam ille qui solũ:
Pt autem sit magnus. atq illo regno aptꝰ:
fac̃e debet et docere. sicut. xp̃s nunc docet.
Nẽ ut habundet iusticia eiꝰ suꝑ scribarum
e phariseorum. Iiusticia phariseorum est.
ut ñ occidant: Iiusticia eorum quimtra¬
turi sunt in regnum dĩ: ut non irascantur
sine causa. Mmimum ẽ. ergo non occide:
& qui illud solu̾it. minimus uocabit᷑ in reg¬
nocelorum: Qui autem illud impleuerit.
ut ñ occidat: non continuo magnus erit.

Expanded text:
fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit
Abbreviated transcription (Latin):
erit sic scd̾m id non soluit: magnus uelt̾
in regno cȩlorumr. Qͦd uero magnusurei
in regno celorum: sequit᷑ ut etiamt
regno cȩlorum quo magni admiten
Ad hoc enum ꝑtinet quod sequiat:¬
iusticia urã plusqͣ. scribarum et phuet¬
orum: ñ intͣbitis in regno cȩlorũ. Idt. a
non solum illa minima legis precepta
impleu̾itis quȩ inchoant hominem fl
ȩtiam ista quȩ a me adduntur quinal
ueni soluere legem s implere: non mo¬
bitis in regnum cęlorum. S dicitili
Si de illis mandatis minimis cumꝰ
loqueretur dixit minimum uoc
regnum cęlorum quisquis unumd
soluerit. et scd̃m suam solutionem od¬
rit: magnum autem uocari quisas
ea fecerit et sic docuerit: et extois
in regno cȩlorum futurumeẽ. quia magnus
est. quid opus ẽ. addi preceptis legis minimis.
sun regno cȩlorum potest esse. quia magnus
ĩ quisquis ea fecerit et sic docuerit: Quaꝓpt̾
nui. accipienda illa sententia. Qui autem

Expanded text:
erit sic, secundum id quod non solvit, magnus vocabitur in regno coelorum. Qui vero magnus vocabitur in regno coelorum, sequitur ut etiam sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod sequitjustitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
uertat quisquis delicias hinus scłi. et fa¬
cultates rerum temporaliũ querat in no¬
mine. xpiano intrinscͤus ẽẽ. beatitudinem
urum: sicut de anima eccłiastica ore pro¬
pħico dr̃. Omĩs pulcritudo filiȩ regis
intrinsecus. Nam extrinsecꝰ maledicta.
ce ꝑsecutiones et decͣctiones ꝓmittuntur.
De quib tam̃ magna merces in cęlis ẽ. que
sentitur in corde patientium. eorum quiiã
possunt dicere. głamur in tribulationibus:
scientes qm̃ tribulatio patientiam opatur.
patientia ꝓbationem. ꝓbatio spem. spes u̾¬

Expanded text:
vertat quisquis delicias hujus saeculi et favertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum q hominem declarat: significat¬
fortasse et curcumcisionem octaua inuec̃i
testam̃to. et domini resurrectionem post
sabbatum. qui ẽ. utiq octauus idemq pri¬
mus dies. & celebrationem octauarũ feria¬
rum: quas mcregeñatione noui hominis
celebramus. & num̃o ipso pentecostes. Nã
septenario num̾o septies multiplicato quo
fiunt qͣdraginta nouem quasi octauus ad¬
dicur: ut quinqͣginta compleant᷑. Et tan¬
quam redeatur ad caput. quo die missus ẽ.
sp̃s sc̃c quo in regnũ celorum ducimur.
et heditatem accipimus et consolamur. ⁊¬
& pascimur. ce misdiam consequimur. et
mundamur. & pacificamur: atq ita ꝑfec¬
ti om̃s et extrinsecꝰ illatas molestias. pro
ueritate:. et iusticia sustinemus.  ealt
eritis inquit cum uob̃maledicent et ꝑsequẽ
tur. et dicent omẽ malum adu̾sum uos.
mentientes ꝓpter me : gaudete et exultate.
quoniam merces ur̃a multaẽ. in celis. Animad¬

Expanded text:
perfectumque hominem declarat, significatperfectumque hominem declarat, significatfortasse et circumcisionem, octava die in Veteri Testamento, et Domini resurrectionem post sabbatum, qui est utique octavus dies, idemque primus dies et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur ad caput; quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, et pascimur, et misericordiam assequimur, et mundamur, et pacificamur, atque ita persecutiones extrinsecus per illatas molestias pro veritate et justitia sustinemus. Beati esum vos, mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animad
Abbreviated transcription (Latin):
mencum patris. cum pietate querentio
Cati mites. qm̃ ipsi heditate pos¬
s debunt terram: Lugentib conso
cientibus saturitas: tanꝗͣ refectio laboran¬
abus. fortiter q certantib ad salutem:
C ati qui esuruint & sitiunc iusticiam:
quoniam ipsi faturabiuitur. Mise¬
pehuricordib miscd̾ia.tanquã uero o¬
ptimo considio utentib ut hoc eis exhi¬
ueatur a potentiore. quod in ualidiorib
exhibent P Gati miscricordes: quoniã
ipsorum miserebit᷑. M undĩcorde facul¬
tas uidendi deum. tanqͣ. purum ocłm
ad intelligenda ȩtͣna gerentib B EAU
mundi corcles: quoniam ipsi dm̃ uidebũt
cisici: qm̃ ipsi filii uocabuntur. Et ista
quidẽ in hac uita possunt compleri: sic̃
completa eẽ. in apłis credimus. Nam
illa omĩmoda &e mangłcam formam
nutatio. que post hancuitam ꝑmitti¬
tur: nullis uerbis exponi potest .P. ẽati¬
rgo qui ꝑsequucionem patiuntun p¬
pter usticiam: qm̃ ipsorum ẽ. reguum
Hȩc octaua sententia quȩ ad caput redit.

Expanded text:
mentum patris cum pietate quaerentibus: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consotientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod inferioribus exhibent: Beati misericordes, quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt. cifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vita possunt compleri, sicut completa esse in apostolis credimus. Nam illa omnimoda in evangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exprimi potest.qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum Haec octava sententia, quae ad caput redit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ualebant: qui ambulabant mortui:
et tamen siquis int̾ illos moreretur cor¬
pore currerent. sepulerum pararent. in¬
uoluerent. portarent: sepelirent mortui
mortuum. De quib dictum ẽ. Sine mor¬
tuos: sepeliant mortuos suos. Tales mortui
s suscitantur uerbo dĩ: ut uiuant infide.
Qui mortiu erant infidelitate: uerbo ex¬
citantur. de ipsa hora dicit dominus. Ne¬
niet hora: & nunc ẽ. Uerbo enim suosus¬
eitabat mortuos iifideles: de quib apłs.¬

Expanded text:
Quid valebant, quia ambulabant mortui? Quid valebant, quia ambulabant mortui? Et tamen si quis inter illos moreretur corpore, currerent, sepulcrum pararent, involverent, portarent, sepelirent mortui mortuum: de quibus dictum est, Sine mortuos sepeliant mortuos suos . Tales mortui sic suscitantur verbo Dei, ut vivant in fide. Qui mortui erant in infidelitate, verbo excitantur. De ipsa hora dixit Dominus, Veniet hora, et nunc est. Verbo enim suo suscitabat mortuos infideles: de quibus