comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtio hostii: euacuatio peccati. Pontifex ĩtraus
pacen domui predicat. ⁊ ip̃o ingrediens num¬
dum pacem inter dm̃ ⁊ homines facit. Deinde
humiliatus ad passionem pro discipulis ⁊ c̃ditu¬
ris hontuib orabat dicens. Pater santtifica eos
in nomine tuo. surgens: non salutat. sed orat
tantum quia non est applaudendum his qui
ñ diun santtificati sunt s pro ipsis oraudum.
Descriptio alphabeti in pauimento. Est sĩplex
doctrina fider sn corde huiuano. U̾sus a siuist᷑
angelo orientis ductus in dextram actidentis. ⁊ alt̾
a dexcro orientis in sustrum occidattis crucem ex¬
primunt ⁊ collectionem utriusq populi figurãt
iuxta illud quod iacob cancellatis manib filios io
tamen i sustra reliquit iudeos: quia ĩfideles.
⁊ uenit ad gentes quib licet fuissent in occiden¬
ter dat esse in dextera. ⁊ tandem a gentib in dext̾a
positis orientis transiens uisitabit uideos ĩ sist ͤ

Expanded text:
apertio ostii, evacuatio peccati. Pontifex intrans apertio ostii, evacuatio peccati. Pontifex intrans pacem domui precatur; et Christus ingrediens mundum pacem inter Deum et homines facit. Deinde ristus humiliatus ad passionem pro discipulis et credituris hominibus orabat dicens: Pater, sanctifica eos in veritate. Surgens non salutat, sed orat tantum, quia non est applaudendum iis qui nondum sanctificati sunt, sed pro ipsis orandum. Descriptio alphabeti in pavimento est simplex doctrina fidei in corde humano. Versus a sinistro angulo orientis ductus in dextram occidentis, et alter a dextro orientis in sinistrum occidentis, crucem exprimunt et collectionem utriusque populi figurant, juxta illud quod Jacob cancellatis manibus filios Jotamen in sinistra reliquit Judaeos, quia infideles, et venit ad gentes: quibus licet fuissent in occidente dat esse in dextera, et tandem a gentibus in dextera positis orientis transiens visitabit Judaeos in sinistro
Abbreviated transcription (Latin):
sione sumine truutatis faciat. in qua głatur
xp̃s sibi sponsam ornat ⁊ preparat ad
Pontifex enim ter curuit eccłiam dedicãdam
aspergenseam aqua beneditta clero et populo
sequente. In t̾um extrinsecur̃ ⁊ intrinsecus .xii.
ardent luminaria. Quociens ad portam uenit᷑
propter inỹsterium clausa. ep̃o percutit super
liminare uirga pastorali diceris. Tollite portas
Quis est iste rex glorie: Cui pontifex. Dominus
uitrat cum clero ⁊ populo dicens. Pax huic do¬
mui.deinde cetera ꝑagit: que ad dedicatõem
pertinent. Que autem hic fiunt uisibiliter
omnia in auima per inusibilem ueritatem d̾s
operatur. Que uerum dei templum est. uͥ fides
futidamentum facit. spes erigit. caritas con¬
sununat. Ipsa etiam ecolesia oatholica: uiiis ⁊
est anima santtificanda aqua: pnĩa. sal: sapĩa.
celestium terrestrium ⁊ infernoꝵ dominatio.
ut tria rerum machina. flectat genu iã sub¬
dita. Iuterrogatio inclusi: ignorantia popilu

Expanded text:
sione summae Trinitatis faciat, in qua gloriatur tus sibi sponsam ornat et preparat ad Pontifex enim ter circuit ecclesiam dedicandam, aspergens eam aqua benedicta, clero et populo sequente. Interim extrinsecus, et intrinsecus duodecim, ardent luminaria. Quoties ad portam venitur, propter mysterium clausam, episcopus percutit super liminare virga pastorali dicens: Tollite portas, Quis est iste Rex gloriae Ibid. Cui pontifex: Dominus o ostio intrat cum clero et populo dicens. Pax huic domui. Deinde caetera peragit quae ad dedicationem pertinent. Quae autem hic fiunt visibiliter, omnia in anima per invisibilem virtutem Deus operatur, quae verum templum Dei est, ubi fides fundamentum facit, spes erigit, charitas consummat. Ipsa etiam Ecclesia catholica, una ex est anima sanctificanda; aqua, poenitentia; sal, sapientia; coelestium, terrestrium et infernorum dominatio; ut trina rerum machina flectat genu jam subdita; interrogatio inclusi, ignorantia populi;
Abbreviated transcription (Latin):
gaudere curi gandentib ⁊ flere cum flentib.
Mitra pontificis corniculata: duo pretendit
testamenta quib ipse expugnare deb̾i hosteᷤ
ecclesie. S andalia quib utuntur ep̃i ⁊ cardi¬
iales integra sunt inferius. quia ñ debent
inhiare terrens ⁊ desuper sunt forata aura
oculos mentis debent aperire ad ea q̃ sursum
sunt. Quod autem sn quibdam locis aꝑta ⁊
in quibdam sunt integra moustratur aper¬
te quod celestia sacramenta quibdam sunt
reuelanda ⁊ quibdam tegenda. unde dominꝰ
de

Expanded text:
gaudere cum gaudentibus et flere cum flentibus. gaudere cum gaudentibus et flere cum flentibus. Mitra pontificis corniculata, duo praetendit Testamenta, quibus expugnare debet hostes Ecclesiae. Sandalia quibus ipse utuntur episcopi et cardinales, integra sunt inferius, quia non debent inhiare terrenis, et desuper sunt forata, quia oculos mentis debent aperire ad ea quae sursum sunt. Quod autem in quibusdam locis aperta et in quibusdam sunt integra, monstratur aperte quod coelestia sacramenta quibusdam sunt revelanda, et quibusdam tegenda. Unde Dominus De
Abbreviated transcription (Latin):
tucis preter podłis qua ceteri ꝯmuniter utũ¬
turi monstrat qd̾ proprium est ip̃oꝵ scĩam
ro suo proferre noua ⁊ uetera. Preter hoo ⁊̃
uraqueq ex trib tumas typum gerit ꝓpͥũ.
Podis enim in hos quod bissina est uel linca. mũ¬
diciam indicat. Quia sicut bysso uel lino cãdor
qui non per naturam est contingit pe ex̾citium
abluendi. it a mundiciam quam natura noti
administrat. santti per industriam iuuante
operum corpus macerant ⁊ mundificant. Se¬
cunda autem tunica serica est que origenem
habet ⁊ traducit. exu̾mib qui sine coitu ꝓ¬
c̃antur. ⁊ parui sunt: oastitatẽ demonstrat
⁊ humilitatem. Tunica uͦ tercia sicut olim
significat cogitantes ⁊ imit antes celestia.
Et merito heo tunica iacinctini est coloris
quia sicut lapis ille nutat colorem cũ aere:
In sereno enu aere serenus est. ⁊ in obscuro
pallidus. sic secialiter ⁊ proprie decet ep̃mꝰ

Expanded text:
nicis praeter poderem, qua caeteri communiter utunnicis praeter poderem, qua caeteri communiter utuntur, monstrat quod proprium est ipsorum scienro suo proferre nova et vetera. Propter hoc etiam unaquaeque ex tribus tunicis typum gerit proprium. Poderis enim in hoc quod byssina est vel linea, munditiam indicat. Quia sicut bysso vel lino candor, qui non per naturam est, contingit per exercitium abluendi, ita munditiam quam natura non administrat, sancti per industriam, juvanteoperum corpus macerant et mundificant. Secunda autem tunica serica, quae originem habet et traducit ex vermibus qui sine coitu procreantur, et parvi sunt, castitatem demonstrat et humilitatem. Tunica vero tertia sicut olim significat cogitantes et imitantes coelestia. Et merito haec tunica hyacinthini est coloris, quia sicut lapis ille mutat colorem cum aere, in sereno enim aere serenus est, et in obscuro pallidus sic spiritualiter et proprie decet episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
ħ caritutem exprimit que loco prudentie poni¬
tur. qura pleuitudo legis est dilectio. Manipu¬
la que ni sistra pouitur: ad t̾gend̾ ocłos sig¬
nificaziugilantiam per quam acadra q̃ sepe
mentib acaidit ⁊ post supra dictas uirtutes sur¬
repitur. Sepe remouenda est ⁊ abstergenda ab o¬
culis rationis sine anime dalinatica etiam qua
utuntur. leuite. latitudine sui idem significat ꝙ
quib ipsa aute ⁊ retro a summo usq deoesũ
lectio figuratur. Duodeam fimbrie liuearum
utrinq .xii. caritatis ramos exprimunt. quos
apostolus enumerat dicens. Caritas paciens
trib funbriis aute ⁊ retro insignituit carita¬
tem fide trinitatis condecoratam demonstrat.
Per fimbrias in sinistro latere sollicitudo ui¬
te actiue airca plurima᷑ intelligitur. Per dex¬
toum latus quod caret fibriis contemplatõ
celestium fine multiplicate per turbationũ.
Quod autem pontifices ut untur duab tu¬

Expanded text:
Haec charitatem exprimit, quae loco prudentiae poniHaec charitatem exprimit, quae loco prudentiae ponitur, quia plenitudo legis est dilectio. Manipula quae in sinistra ponitur ante tergum oculos, significat vigilantiam per quam acidia quae saepe mentibus accidit, et post supradictas virtutes subrepit saepe removenda est et abstergenda ab oculis rationis sive animae. Dalmatica etiam qua utuntur levitae, latitudine sui idem significat ququibus ipsa ante et retro a summo usque deorsum lectio figuratur. Duodecim fimbriae linearum utrinque duodecim charitatis ramos exprimunt, quos Apostolus enumerat, dicens: Charitas patiens tribus fimbriis ante et retro insignitur, charitatem, fide Trinitatis condecoratam, demonstrat. Per fimbrias in sinistro latere, sollicitudo vitae activae circa plurima intelligitur; per dextrum latus, quod caret fimbriis, contemplatio coelestium sine multitudine perturbationum. Quod autem pontifices utuntur duabus tu
Abbreviated transcription (Latin):
quod ueritus obseruantra sumptuosis. Dñc
uero quid significent uestimenta. no.t. breui
ter dicamus. Alba .i. tunica illa. que grece po
d̾is hoc est tallaris dicitur. significat mundi¬
ciam in anima. Tona castitatem in corpore ꝙ
ad temperantiam pertinet. Superhum̾ale
quod hebrnce dicitur ephot. iusticiam. Rõ¬
nisle quod grece longion appellant. sapĩam
designat. Utriusq tẏpum: amictus contine:
unde ⁊ humeros protegit ⁊ pettus. Stola que
alio nomine orarium dicitur. in prosperis et
aduersis fortitudinem significat sine qua
cetere uirtutes expugnantur. ⁊ minime co¬
ronantur. Longitudo stole uotat perseueranci¬
amr idem qd̃ tunica. In hoo quod ipsa tilaris esti
ħ est in pacientia tandem animas possideri. q̃d̾
ad fortitudinem pertinet. Quod stola autem
cum ⁊ oua colligat innuit quod iurtutes iuir¬
tutib adunantur. His supradictis casisla aꝑ¬
pouͣr que alio nomine planeta uel infula dr̃.

Expanded text:
quod vetus observatio sumptuosis. Nunc quod vetus observatio sumptuosis. Nunc vero quid significent vestimenta Novi Testamenti, breviter dicamus. Alba, id est, tunica illa quae Graece poest talaris dicitur, significat munditiam in anima. Zona castitatem in corpore, quod ad temperantiam pertinet. Superhumerale quod hebraice dicitur ephod, justitiam. Rationale quod Graeci λόγιον appellant, sapientiam designat, utriusque typum amictus continet; unde et humeros protegit et pectus. Stola quae alio nomine orarium dicitur, in prosperis et adversis fortitudinem significat, sine qua caeterae virtutes expugnantur, et minime coronantur. Longitudo stolae notat perseverantiam, idem quod tunica, in hoc quod ipsa talaris est, hoc est in patientia tandem animas possideri, quod ad fortitudinem pertinet. Quod stola autem cum zona colligitur, innuit quod virtutes virtutibus adunantur. His supradictis casula apponitur; quae alio nomine planeta vel infula dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
insculpta nomina .xii. patriarcharum. ĩ duobꝰ
preciosis lapidib .ui. in uno: ⁊ ui. in altero. Ir
rationali autem eraut .xii. lapides .xii. priarha¬
uum siłr nonuna in se sculpta habentes. In la¬
mina auxea in sculptum erat nomen dei qiuod
uocant hebrei meffabile. Sacerdotes anteui.no.
t. nõ utuntur his omnib oriramentis. quia
non utuntur nisi una tuuoa: preter pontifices
Amictum etiam habent in loco superhumi̾alis et
rationalis quia ⁊ nunc super hum̾ale appellari
solet. Nulli autem lamina aurea ut untur mͦ
quia quod olim ĩ illa nunc in signo cruas mõ¬
stratur ut enim dicit yeroñ. sanguis enͣngłii
preciosior est auro legis. ⁊ oua autem nunc õs
utuntur sacerdotes. ⁊ stola qua uetus sacerdo¬
tium non utẽbatur ut illud impleant euͣnge¬
uiantur neo illi lapides solent poni insuper¬
humĩali nil referti cum xp̃iana religio uerita¬
ti serusens idem mistice reb compendiosis fac̃

Expanded text:
insculpta nomina duodecim patriarcharum, in duobus insculpta nomina duodecim patriarcharum, in duobus pretiosis lapidibus, sex in uno, et sex in altero. In rationali autem erant duodecim lapides, duodecim patriarcharum similiter nomina in se sculpta habentes. In lamina aurea insculptum erat nomen Dei, quod vocant Hebraei, ineffabile. Sacerdotes autem Novi Testamenti non utuntur his omnibus ornamentis, quia non utuntur nisi una tunica praeter pontifices: amictum etiam habent in loco superhumeralis et rationalis, quia et nunc superhumerale appellari solet. Nulli autem lamina aurea utuntur modo, quia quod olim in illa, nunc in signo crucis monstratur. Ut enim dicit Hieronymus, sanguis Evangelii pretiosior est auro legis. Zona autem nunc omnes utuntur sacerdotes, et stola, qua vetus sacerdotium non utebatur, ut illud impleant Evangeriantur, nec illi lapides solent poni in superhumerali nil refert, cum Christiana religio veritati serviens idem mystice rebus compendiosis facit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uigilate ⁊ orate. U̾m sacerdotem se monstͣuit
quando panem ⁊ uimim in corpus ⁊ sangͥnem
suum ꝯmutauit aut in memoriam sue passiõis
idem facerent disapulis inumxit. et iterum
manifestius hoc impleuit offm̃ quando ipse
idem sacerdos ⁊ hostia se ipsum in ara conas
obtulit patri. ⁊ ad huo gloriosius implet dumi
sedet ad dexteram patris interpellat pro nobis.
Et sic que in celis ⁊ in terris sunt pacificaus
soli poliq patriame unam facit rem publicã.
saceridtalib breuiter dicamus. ⁊ pͥniũ
commemoranda sunt ueteris .t. que fuerunt
due tunice. byssyna ⁊ iacinctiua.⁊ ona femina¬
lia. super hum̃ale rationale fuutur que alio no¬
mine ꝙ daris uel thyara dicitur. ⁊ lamina aurea
que suꝑer nutͣm ante faciem ponebatur. ⁊ona ã
⁊ super hum̾ale uariata erant .iiiiͦ. colorib. bysso
purpura. iacincto. cocco. Per que .iiiiͦ. elementa
significantur. Insuper hum̾ali autem erant

Expanded text:
Vigilate et orate . Verum sacerdotem se monstravit Vigilate et orate . Verum sacerdotem se monstravit quando panem et vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, et ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulis injunxit. Et iterum manifestius hoc implevit officium quando ipse idem sacerdos et hostia seipsum in ara crucis obtulit Patri. Et adhuc gloriosius implet, dum sedens ad dexteram Patris, interpellat pro nobis. Et sic quae in coelis et in terris sunt pacificans, soli polique patriam unam facit rempublicam iter dicamus et primum commemoranda sunt Veteris Testamenti quae fuerunt: duae tunicae, bissina et hyacinthina, zona, feminalia, superhumerale, mitra quae alio nomine cidaris vel tiara dicitur, et lamina aurea, quae supra mitram ante faciem ponebatur. Zona autem et superhumerale, variata erant quatuor coloribus, bysso, purpura, hyacintho, croco, per quos quatuor elementa significantur. In superhumerali autem erant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ugllandum exemplo sui alios hortatun diaco¬
ni gerit offm̃. Qui autem corpus ⁊ sangͥnem
dñi digne consetrat. offm̃ sacerdotis spiritalit̾
perficit. S acerdotes successores sunt .lix. du
dans sacra. Diaconus minister. Subdiaconus sub¬
minister. Acolitus: ceroferarius. Erorcista: quira¬
tor. Quod autem lector a legendo. uel hostarius
ab hostio dicatur. non ignorat lingua latina. Nc̃
autem iudendum est quod omnes hũtes hos
gradus pretaxatos spiritaliter uicarii sunt
spiritaliter agit. Unde in euͣngelio. Ego sitm ho¬
stium dicit dominus. Lectorem uero se ostendit ad
in medio senioꝵ librum ysaie aperiens. Legit dis
tiicte ad intelligendum. Exorcistam se indicau᷑:
eitiens demonia. Acolitum dicens ego sum lux
mundi. Subdiaconum: quando lauit pedes disci¬
puloꝵ. Diaconum: quando corpus ⁊ sangͥnem
suum propriis manib dispensauit discipulis
⁊ iterum quando eos ad orandum ortatus ẽ diceus.

Expanded text:
et vigilandum exemplo sui alios hortatur, diacoet vigilandum exemplo sui alios hortatur, diaconi gerit officium. Qui autem corpus et sanguinem Domini digne consecrat, officium sacerdotis spiritaliter perficit. Sacerdotes successores sunt septuagindos dans sacra, diaconus minister, subdiaconus subminister, acolythus ceroferarius, exorcista conjurator. Quod autem lector a legendo, vel ostiarius ab ostio dicatur, non ignorat lingua Latina. Nunc autem videndum est quod omnes habentes hos gradus praetactos spiritaliter vicarii sunt spiritaliter agit. Unde in Evangelio, Ego sum ostium, dicit Dominus . Lectorem vero se ostendit cum in medio seniorum librum Isaiae aperiens distincte legit ad intelligendum. Exorcistam se indicavit, ejiciens daemonia; acolythum, dicens: Ego sum lux mundi . Subdiaconum, quando lavit pedes discipulorum; diaconum, quando corpus et sanguinem suum propriis manibus dispensavit discipulis, et iterum quando eos ad orandum hortatus est, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ne si ead̾ potestas. auttoritatis in omnib ⁊ ab om¬
nib ĩr̃etur. obedientiam dissolueret: ⁊ scandalũ
generaret. Qui autem .uii. ordinib exaltantur
spiritistiter ip̃orum offã implere debent. Qui igi¬
tur infidelem conuertit uel fidem docet catholicam
⁊ sic spiritaliter in ecclesiam introduat uł iuste
per exominunicationem compellit hostiarierum
implet offm̃. Qui autem male uiuentes ĩ ecołia
docendo corrigit ⁊ unmuores instruit. iuxta scrip¬
turas autenticas lector est spiritaliter. Qui uero
orationib sius aliquem a iais liberat diaboli¬
cise offm̃ exorciste celebrat. Qui lucem boni oꝑis
aliis muistrat: spiritaliter acolitus ẽ equitãte
mundiae est quod exemplo eius ⁊ consilio cet̾i
sordib comunuu lauantim offiñ subdiaconi im¬
plet ⁊ possidet. Qui corpus ⁊ sanguinem xp̃i dis¬
c̾te dispensat digne accipientib uel adorandum

Expanded text:
ne si eadem potestas auctoritatis in omnibus et ab omne si eadem potestas auctoritatis in omnibus et ab omnibus haberetur, obedientiam dissolveret et scandalum generaret. Qui autem septem ordinibus exaltantur spiritaliter ipsa officia implere debent. Qui igitur infidelem convertit, vel fidem docet catholicam, et sic spiritaliter in ecclesiam introducit, vel juste per excommunicationem expellit, ostiariorum implet officium. Qui autem male viventes in Ecclesia docendo corrigit, et minores instruit juxta Scripturas authenticas, lector est spiritaliter. Qui vero orationibus suis aliquem a vitiis liberat diabolicis, officium exorcistae celebrat. Qui lucem boni operis aliis ministrat, spiritaliter acolythus est. Qui tantae munditiae est quod exemplo ejus et consilio, caeteri sordibus criminum lavantur, officium subdiaconi implet et possidet. Qui corpus et sanguinem Christi discrete dispensat digne accipientibus, vel ad orandum
Abbreviated transcription (Latin):
cantur per sinistrum humerum. Accipiunt
autem in textum eiͣngelioꝵ ut intelligant
se esse precones eungelii. Sequitur ordo prebi¬
teroꝵ qui in filiis a aron sumpsit exordium.
Dum isti a .xxx. annis ⁊ supra ordinantur ep̃o
eos benedicente ⁊ manu super capita eoꝵ
tenente. Omnes pbri qui cum eo sunt presẽ¬
tes manum cum episcopo leirantes suꝑ eos.
sp̃m sanctum inuocant. Post inuocationem
accipinit stolam super utrumq hum̾um
ut intelłant se debere esse munitos per ar¬
ma iusticie a dextris ⁊ a sinistris ut nec eos
adu̾sa frangant. nec plospera extollant. Ac¬
cipiunt ⁊ calicem ami uino de manu ep̃i.
⁊ patenam cum hostia ut intelligant se hu¬
bere potestateni offerendi deo hostias pla¬
na dignitas mira potestas. excelsum ⁊ ex¬
pauendum offm̃. Hos ordine non est alius ex¬
celsior in ecclesia. Epĩs tamen super addita
coismatis consecratio: per manus impositõm
confirmatio. et generalis st̃ ꝓpl̃ benedictõ

Expanded text:
cantur per sinistrum humerum. Accipiunt cantur per sinistrum humerum. Accipiunt etiam textum Evangeliorum, ut intelligant se esse praecones Evangelii. Sequitur ordo presbyterorum, qui a filiis Aaron sumpsit exordium. Dum isti a triginta annis et supra ordinantur episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente omnes presbyteri, qui cum eo sunt praesentes, manum cum episcopo levantes super eos Spiritum sanctum invocant. Post invocationem accipiunt stolam super utrumque humerum, ut intelligant se debere esse munitos per arma justitiae a dextris et a sinistris, ut nec eos adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino de manu episcopi, et patenam cum hostia: ut intelligant se habere potestatem offerendi Deo hostias plana dignitas, mira potestas, excelsum et expavendum officium! Hoc ordine non est alius excelsior in Ecclesia. Episcopis tamen superaddita echrismatis consecratio, per manus impositionem confirmatio, et generalis super populum benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
nus debent trattaturi dominica sacramentꝙ.
S exto loco succedunt diaconi non sine nust̾i̾o
senarii. qui m̃is perfectionem significat. Hic or¬
do in ueteri testamento a tribu leui sumpsit exor
elegerunt. Unde sancti dec̾uerunt ut in om̃i
matre ecolesia .uii. diatoni in celebratione cͥca
altare misse asisterent. propter septem dona
sp̃o sancti. hii i apocalipsi dũr .uii. angeli tu¬
ba cauentes quia illoꝵ est alta misteria de iuspi¬
ratione intenta foris resonare. hii dũr .uii. cã¬
delabra aurea. quia eoꝵ est lucem euͣngelii a¬
liis ostendere. hii sunt .uii. tonitrua qr derri¬
biliter tonare debent. Comnis arbor que nõ
nifeste admonent adorandum ⁊ ad genu flec¬
eis a diacono. Cum autem ordinantur leui¬
te quod liate fieri potest a .xx. annis. ⁊ suprar
⁊ ponr orarium super sustrum humerim ut
intelligant se accepisse dei iugum. quo pͥmãt
omnia que adiuodum pertinent que signifi¬

Expanded text:
nus debent tractaturi Dominica sacramenta. nus debent tractaturi Dominica sacramenta. Sexto loco succedunt diaconi non sine mysterio senarii, qui numerus perfectionem significat. Hic ordo in Veteri Testamento a tribu Levi sumpsit exordelegerunt . Unde sancti decreverunt, ut in omni matre Ecclesia septem diaconi in celebratione circa altare missae assisterent, propter septem dona Spiritus sancti. Hi in Apocalypsi dicuntur septem angeli tuba canentes, quia illorum est alta mysteria Dei inspiratione intenta foris resonare. Hi dicuntur septem candelabra aurea, quia eorum est lucem Evangelii aliis ostendere. Hi sunt septem tonitrua, quia terribiliter tonare debent: Omnis arbor quae non nifeste admonent ad orandum, et ad genu fleceis a diacono. Cum autem ordinantur levitae quod licite fieri potest a viginti annis et supra accipiunt orarium super sinistrum humerum: ut intelligant se accepisse Dei jugum quo premant omnia quae ad mundum pertinent, quae signifi
Abbreviated transcription (Latin):
delabrum cum cereo. ut sciant se mancipatos
ad succendum ⁊ deferendum luminaria. Acci¬
piunt etiam urceolum ad infundendum aꝙͣ
in calicem. in quo consecrandum est ẽ corpus
xp̃i. Quinto loco ordinantur subdyacomꝰ. qui
ministerio altaris approximant quoꝵ est por¬
dare uasa corporis. ⁊ sanguinis xp̃i. Unde lex
continentie ĩlł imponitur iuxta illud. Mun¬
damini qui fertis uasa domini. Cum enĩ sp̃ua¬
lis radius luminus castitatis sit. iunculis est
damen castitas quasi propria iurtus eoꝵ cͥ
accedunt ad hos tres summnos ordines qͥ per
antonomasiam .i. per excellentiam iã sacri
ordines appellantur. Subdyaconi autem mi¬
iustraut: officis leuitarum. Ad hoꝵ officiũ
pertinent corporalia ⁊ substratoria leuare uel la¬
uare. hii cum ordinantur. accipiunt patenã et
oalicem te manu ep̃i. de manu uͦ archidiaconi
urteolum ⁊ quam in eodem. ⁊ manutergiumac¬
cipiunt. quib sacerdos ⁊ leuita mundare ma¬

Expanded text:
delabrum cum cereo, ut sciant se mancipatos delabrum cum cereo, ut sciant se mancipatos ad succendendum et deferendum luminaria. Accipiunt etiam urceolum ad infundendum aquam in calicem, in quo consecrandum est corpus Christi. Quinto loco ordinantur subdiaconi, qui ministerio altaris approximant; quorum est portare vasa corporis et sanguinis Christi. Unde lex continentiae imponitur illis, juxta illud: Mundamini qui fertis vasa Domini . Cum enim spiritualis radius luminis castitas sit in clericis, est tamen castitas quasi propria virtus eorum, qui accedunt ad hos tres summos ordines, qui per antonomasiam, id est per excellentiam, jam sacri ordines appellantur. Subdiaconi autem ministrant officiis levitarum. Ad horum officium pertinet corporalia et substratoria levare vel lavare. Hi, cum ordinantur, accipiunt patenam et calicem de manu episcopi; de manu vero archidiaconi urceolum et aquam in eodem, et manutergium accipiunt, quibus sacerdos et levita mundare ma
Abbreviated transcription (Latin):
gradus est. hostiarioꝵ quoꝵ est discern̾e quos
ab ecolesia iuste reppellant. ⁊ quos digne recipi¬
ant. ild istos etram pertinent res ecolesie fi¬
deliter custodirẽ. Unde claues ecclesie eis tra¬
diuitur. cum ordinantur. Post ea ꝓmouent᷑
prophĩas. ⁊ apostolicas scripturas. Istis cumordi¬
nantur traditur codex diumaꝵe̾ lectionum. ⁊
dicitur eis. Accipite ⁊ estote uerbi dei relato¬
res habituri. si bñ impleueritis offm: ꝑtem
cum his qui fideliter ministrauerunt dño.
Uude qui ad hunc gradum prouehitur litt̾a¬
rum scientia qͥb splendere. Tertio loco pro¬
mouentur ad ordinem exorcistarum ut hãnt
imperium super demones eitiendos. hos decet
mundum sp̃m hr̃e. cui delent in nunidis imn¬
ꝑare. hii cum ordinantur. accipunt librũ exor¬
cismoꝵ ⁊ dicitur eis. Accpite ⁊ habete potesta¬
tem imponendi manum super iuerguminos.
Cum autem ordinantur acoliti accipiũt cã¬

Expanded text:
gradus est ostiariorum, quorum est discernere quos gradus est ostiariorum, quorum est discernere quos ab ecclesia juste repellant, et quos ad eam digne recipiant. Ad istos etiam pertinet res ecclesiae fideliter custodire; unde claves ecclesiae eis traduntur, cum ordinantur. Postea promoventuprophetias et apostolicas Scripturas. Istis, cum ordinantur, traditur codex divinarum lectionum, et dicitur eis: Accipite et estote verbi Dei relatores, habituri, si bene impleveritis officium, partem cum iis qui fideliter ministraverunt Domino. Unde qui ad hunc gradum provehitur, litterarum scientia debet resplendere. Tertio loco promoventur ad ordinem exorcistarum, ut habeant imperium super daemones ejiciendos. Hos decet mundum spiritum habere qui debent immundis imperare. Hi, cum ordinantur accipiunt librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et habete potestatem imponendi manum super energumenos. Cum autem ordinantur acolythi accipiunt can
Abbreviated transcription (Latin):
tionem habet. Unde semper alleluya cano.
est tanti gaudii in dominias ⁊ festis ħ can¬
tat eccleuia. Sed̾ quia tion dum sumꝰ in illo¬
in priuatis fersis tacet. Ergo per .iiͦii. tempora un¬
uiatur status ecclesie. Primum culpam intulit. S̾.
detexit. Tercium. eam deleuit per iusticiam. sed
reseruauit penam. Quartum perficiet iustici¬
am: ⁊ absorbebit penam. Primum fuit culꝑe et
pene: Securidum: culpe ⁊ peue ⁊ prophĩe. Terci¬
um pene. ⁊ gracie. Quartum: gracie et glorie.
Posterus ordo anni᷑ i significatione nustieat ⁊̃
resurrectione primos nouissimos. Similiter iu
quib dam que in festo fiunt circumcisionis. In¬
ter ħ autem multa que licet minima indẽã¬
tur. magna tñ sunt nusterio pretermittimus
quia ad alia que proposuimus. festinamus. De
gradus. per quos qui clerias est ascendens ef¬
ficitur. Hostiarius. lector. Exorcista. Acolitus.
Subdiaconus. Dyaconus. Sacerdos. Primus ergo

Expanded text:
tionem habet. Unde semper Alleluia canitutionem habet. Unde semper Alleluia canituest tanti gaudii, in Dominicis et festis hoc cantat Ecclesia. Sed quia nondum sumus in illoin privatis feriis tacet. Ergo per Quatuor Tempora variatur status Ecclesiae. Primum culpam intulit, secundum detexit, tertium eam delevit per justitiam sed reservavit poenam, quartum perficiet justitiam et absorbebit poenam. Primum fuit culpae et poenae, secundum poenae et prophetiae, tertium poenae et gratiae, quartum gratiae et gloriae. Posterus ordo anni, in significatione mysticat in resurrectione primos novissimos; similiter in quibusdam quae in festo fiunt circumcisionis. Inter haec autem multa, quae licet minima videantur, magno tamen fiunt mysterio, praetermittimusus de clesiae per quos qui clericus est ascendens efficitur ostiarius, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, sacerdos. Primus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Quartum tempus est inter pascha.⁊ pen¬
tecosten. ⁊ statum eterno felictatis sigrifi¬
cati in quo gloria in excelsis cotidie caitur
⁊ duplex alła. Ianuas ecclesie etram publice
penitentib aperimus genua nion flectimus.
sed ad quid ħ ceynimus. si mẏsterium nonĩ¬
tessigius ⁊ Gloria in excelsis tunc cauitur.
quia in resurrectione iusticia .i. caritas per¬
ficietur.⁊ pax plene dabitur. duplex dicitur:
alleluya propter duplicem stolam. In albis
quia gloria incorruptionis erimus uestiti.
D eintentib ecolesie ianua aperitur. quia
nullius peccati in proꝑium tunc euit quia
totum absortum erit a gloria.. St antes o¬
uainus quia tuno non erit pro quo flectant᷑
genua sede tomus dei replebirur gloria. Sed
quid est quod non canimus inprinatis ferits
gloria in excelsis ded. nec duo alła. nisi ꝙ ñ
dum habemus perfectam iustiaam nec gła
qutam expect amus. Tamen simplex alleluya
canitur. quia ecclesra iani primam resurres¬

Expanded text:
Quartum tempus est inter Pascha et PenQuartum tempus est inter Pascha et Pentecosten et statum aeternae felicitatis significat, in quo Gloria in excelsis quotidie canitur et duplex Alleluia januas; Ecclesiae etiam publice poenitentibus aperimus, genua non flectimus sed ad quid hoc cernimus si mysterium non intelligimus? Gloria in excelsis tunc canitur, quia in resurrectione justitia, id est charitas perficietur, et pax plene dabitur. Duplex dicitur Alleluia, propter duplicem stolam in Albis, quia gloria incorruptionis erimus vestiti. Poenitentibus Ecclesiae janua aperitur, quia nullius peccati improperium tunc erit, quia totum absorptum erit a gloria. Stantes oramus, quia tunc non erit pro quo flectantur genua, sed domus Dei replebitur gloria. Sed quid est quod non canimus in privatis feriis, Gloria in excelsis Deo, nec duo Alleluia nisi quod nondum habemus perfectam justitiam nec gloriam quam exspectamus? Tamen simplex Alleluia canitur, qua Ecclesia jam primam resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
oa ad id quod audiuimus intonando cõmouet
¶tem. A septuagesima usq ad pascha: repre¬
sentarur tempus abadam usq ad moysen. in
quo mors regnauit. Unde quia tunc culpa ꝯcͣ¬
ria iusticie ꝯmemoratur gloria in excelas deo
siletur. auod in testimonium pacis auditum
est quando ueritas de terra . o. e.⁊ iꝰ. d .c.ꝑ.
ad memoriam per scriꝑturas reducitur. alła
cantus leticie tacetur. Ab aduentu usq ad
natule domini. a moyse usq ad xp̃m temp
est in quo peccatum regnauit non propter
ignorantiam ut mors prius sed propter ĩ¬
firmitatem carnis. In hoc alła cauitur quia
patres sub lege fuerunt. sed glorra siletiu ꝙ
non pocuit. Tempus a primo aduentut usq
ad secundum. est iuter pentecostem ⁊ aduẽ¬
tum tomiui. In hoo cantat ecclesta alła. in
spe resurrectionis. ⁊ gloria in excelsis deo. pro
firmatur. Gloria in exrelas deo non cotidie
sed tantum in festis quia cotidie offendit.

Expanded text:
ca ad id quod audivimus intonando commovet. ca ad id quod audivimus intonando commovet. Item a Septuagesima, usque ad Pascha repraesentat tempus ab Adam usque ad Moysen, in quo mors regnavit. Unde quia tunc culpa contraria justitiae commemoratur, Gloria in excelsis Deo siletur, quod in testimonium pacis auditum est quando veritas de terra orta est justitia de ad memoriam per Scripturas reducitur, Alleluia cantus laetitiae tacetur. Ab adventu usque ad Natalem Domini, a Moyse usque ad Christum tempus est in quo peccatum regnavit, non propter ignorantiam ut mors prius, sed propter infirmitatem carnis. In hoc Alleluia canitur, quia patres sub lege fuerunt, sed Gloria in excelsinon potuit. Tempus a primo adventu usque ad secundum, est inter Pentecosten et Adventum Domini. In hoc cantat Ecclesia Alleluia in spe resurrectionis, et Gloria in excelsis Deo, pro firmatur. Gloria in excelsis Deo, non quotidie sed tantum in festis, quia quotidie offendit.
Abbreviated transcription (Latin):
uenturum prophetauit dicens. Aspicelum in
uisu noctis. ⁊ ecce filius hominis uenit. Similĩ
⁊ alis prophete predixerunt ip̃m uenturum. ⁊
ideoisti ante aduentum eius leguntur. qr cla¬
bius ad nũitum eius predixerunt. Ab aduẽtu
domini: usq ad natisle eius. legitur ysaias quia
te te ead̾ uatiuitate legitur ⁊ cantatur res ma¬
nfesta est. Tantum enim gaudium eo tempore
spiritisliter predicandum esti ⁊ celitus demonstuͣ¬
dum agnoscitur. P rima uero nissa in nocte
natalis domini celebrata tp̃s autem legem de¬
moia typice designat. Secunda que aurora
apparente celebratur tempus scripte legis ⁊ ꝓ¬
ꝑhetarum ad memoriam reuocat. quia ꝑ le¬
gem ⁊ prophetas lux de xp̃o uelut diei niuatia
mundo apparuit. Tercia uero que in media diei
olaritate festuuiꝰ celebratur ad tempusrefet¬
tur gracie. in qua descendit lux magna de celo
legem ꝓphia ⁊ post eu̾ngelium scriptura apłi¬

Expanded text:
venturum prophetavit dicens: Aspiciebam in venturum prophetavit dicens: Aspiciebam in visu noctis, et ecce Filius hominis venit . Similiter et alii prophetae praedixerunt Christum venturum et imo isti ante adventum ejus leguntur, quia clarius adventum ejus praedixerunt. Ab Adventu Domini usque ad Natalem ejus, legitur Isaias quia,te de eadem nativitate legatur et cantetur, res manifesta est. Tantum enim gaudium eo tempore spiritualiter praedicandum et coelitus demonstrandum agnoscitur. Prima vero missa in nocte Natalis Domini celebrata, tempus ante legem Moysi typice designat. Secunda, quae aurora apparente celebratur, tempus scriptae legis et prophetarum ad memoriam revocat quia per legem et prophetas lux de Christo velut diei nuntia mundo apparuit. Tertia vero, quae in media diei claritate festivius celebratur, ad tempus refertur gratiae, in quo descendit lux magna de coelolegem prophetia, et post Evangelium Scriptura apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
quia hii aduersa pacienter sustinuerunt ⁊ ecc̃a
in funie nundi aduersa omnia ꝓ dño tołabit.
Ałic octobris usq ad nouemibrem machabeo¬
rum libri leguntur ⁊ cantautur inde responso¬
ria quia iste octauus mensis leticiam resurrecti¬
oris nusticat. quia sicut uidĩ finitis preliisr et
rest aurato templo in hymnis ⁊ confessionib be¬
nedicebant dominum sic in gloria resurrettionis
⁊ magne festiuitatis destruttis diaboli preliꝙẜ. scĩ
⁊ iusti in domino festuitaliter gaudebunt. uix
illud. Eeati qui habitant in domo tua dẽ. Aka¬
lendis autem nouemibris usq ad aduentumr do
mini erechiel ⁊ .xii. prophede cum responsoriis.
Uidi dominum. Erechiel uidit .iiiiͦ. anmmialia in
figura .iiͦiiͦ. euͣngelistarum qui uatuutatem. pas¬
sionem. resurrectionem domini ⁊ ascensionem:.
docuerunt quoꝵ quisq ex prinapali intentione:
prꝰpriam formam meruit. Daniel quoꝵ ꝓpistum

Expanded text:
quia hi adversa patienter sustinuerunt et Ecclesia quia hi adversa patienter sustinuerunt et Ecclesia inis Octobris usque ad Novembrem Machabaeorum libri leguntur; et cantantur inde responsoria quia iste octavus mensis laetitiam resurrectionis mysticat, quia sicut Judaei finitis praeliis et restaurato templo, in hymnis et confessionibus benedicebant Dominum, sic in gloria resurrectionis et magnae festivitatis, destructis diaboli praeliis, sancti et justi in Domino festivi gaudebunt, juxta illud: Beati qui habitant in domo tua, Domine . A Kalendis autem Novembris usque ad adventum Doniel, et duodecim prophetae cum Responsorio: Vidi Dominum. Ezechiel enim vidit quatuor animalia in figura quatuor evangelistarum, qui nativitatem, passionem, resurrectionem Domini, et ascensionem docuerunt, quorum quisque ex principali intentione propriam formam meruit. Daniel quoque Christum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ⁊ attus apłorum. ⁊ cantatur de ꝑsals
quia ⁊ dauud prophetauit de passione ⁊ resur¬
rectione. ⁊ ascensione. ⁊ apostoli predicauerũt
que a domino didicerunt usq ad ascensionem
eius corporali fruentes presentia. Iuter ascen¬
sionem ⁊ pentecosten cantatur de festo. quie
discipisu sͥsum subleuati. promissa patris ex¬
pectabant muera. Dost pentecosten us
ad kłas augusti leguntur libri regum. et
cantatur deuc omnium. quia sicut saul. samuel.
dauid. ⁊ alii pro lege dei pugnauerunt si nos post¬
mati. irati. nutuiti. armati. Akl̃̾is augusti usq
ad kłas septembris: legitur ⁊ cantatur de sapĩa
quia angustus sextus est mensis. ⁊ in sexta etate
qua dominus uenit. dẽbemus propter eius pre¬
sentiam sapienter uiuere. qm̃ inter nos saꝑĩa
ipsa audita est que ex ore altissimi prodiit. Rur¬
sum mensis iste calidus est ⁊ meduis anni ⁊ in
airrere sapientia debet.. In septembri legit᷑
⁊ oantatur de iob. tobia. esora. iudich hesteꝵ

Expanded text:
s quia et David prophetavit de passione et resurrectione et ascensione, et apostoli praedicaverunt quae a Domino didicerant usque ad ascensionem ejus corporali fruentes praesentia. Inter Ascensionem et Pentecosten cantatur de festo quia discipuli sursum sublevati, Patris promissa exspectabant munera. Post Pentecosten usque ad Kalendas Augusti leguntur libri Regum, et cantatur Deus omnium quia sicut Saul, Samuel, David, et alii pro lege Dei pugnaverunt, sic nos postmati, nati, nutriti, armati. A Kalendis Augusti usque ad Kalendas Septembris legitur et cantatur de Sapientia quia Augustus sextus est mensis, et in sexta aetate, quia Dominus venit, debemus propter ejus praesentiam sapienter vivere, quoniam inter nos Sapientia ipsa audita est quae ex ore Altissimi prodiit. Rursum mensis iste calidus est et medius anni et in  accenditur, plus succurrere Sapientia debet. In Septembri legitur et cantatur de Job, Tobia, Esdra, Judith et Esther,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua sab̾lisciencia noticiaq uersatur᷑. s illiꝰ
sapientie que nullius indigens uiuax mens et
sola rerum primeua racio est. Est hic amor sa¬
piencie intelligentis animi ab illa pura sapĩa
illuminatio et quodam modo ad soipsam retͣ¬
tio atq aduocatio ut uideatur. Sapiencie stu¬
dium diuinidatis et pure mentis illius ami¬
aicia. Heo igitur sapiencia cuncto animarum
generi meritum sue diuinidatis imponit ⁊ ad
propriam nature uim puritatemq reduat.
Hinc nasatur speculationum. cogitationumꝙ
ueritas ⁊ santa puraq actuum castimonia. Qñ¬
uero humanis animis hoc excellentissimum bonim
ab ipsis anime efficientiis ordiendum est. De criplici

Expanded text:
aliqua fabrili scientia notitiaque uersatur, sed illius aliqua fabrili scientia notitiaque uersatur, sed illius sapientiae, quae nullius indigens, uiuax mens et sola rerum primaeua ratio est. Est autem hic amor sapientiae intellegentis animi ab illa pura sapientia inluminatio et quodammodo ad se ipsam retractio atque aduocatio, ut uideatur studium sapientiae studium diuinitatis et purae mentis illius amicitia. Haec igitur sapientia cuncto equidem animarum generi meritum suae diuinitatis inponit et ad propriam naturae uim puritatemque reducit. Hinc nascitur speculationum cogitationumque ueritas et sancta puraque actuum castimonia. Quab ipsis animae efficientiis ordiendum est. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
nostre dignitas quam omnes eque naturaliter
hũt. sed non omnes eque nouerunt. Aninius .n.
corporeis passionib consopitus. ⁊ per sensibiles
formas extra semet ipsum adductus oblitus est qͥ
fuerit et quia nil aliud fuisse se meminit nil p̾t̾
quod iudetur esse credit. Reparamur autem per
doctrinam ut nram agnosdanus naturam ⁊ ut
discamus extra non querere quod in nobis possu¬
mus inuenite. Suminum igitur in uita solam̃
est studium sapientie quam qui inuenit felix est
amatores sapientie uocat: quia nimirum. a deo
latet omne uerum ut eius amore quantumilz
mens ardeat quantunilibet ad eius inquisitõnẽ
assurgat difficile damen ipram ut est u̾itatem
comprehendere queat: Philosophiam autem al¬
rum rerum que uere essent suiq ĩmutabilem
substantiam sortirentur disciplinam ꝗsticuit.
Est autem philosophia amor et stutudium ⁊
anucicia quodam modo sapiencis. Sapietiae uͦ
non huius que cl ferramentis auibdam. ⁊ in

Expanded text:
nostrae dignitas, quam omnes aeque naturaliter nostrae dignitas, quam omnes aeque naturaliter t, sed non omnes eque noverunt. Animus enim passionibus corporis consopitus et per sensibiles formas extra semetipsum abductus, oblitus est quid fueid quod videtur, esse credit. Reparatur autem per doctrinam, ut nostram agnoscamus naturam, et ut discamus extra non quaerere, quod in nobis possumus invenire. Summum igitur in vita solamen est studium sapientiae, quam qui invenit, felix est, amatores sapientiae vocat; quia nimirum adeo latet omne verum, ut ejus amore quantumlibet mens ardeat, quantumlibet ad ejus inquisitionem surgat, difficile tamen ipsam, ut est, veritatem comprehendere queat. Philosophiam autem earum rerum, quae vere essent, suique immutabilem substantiam sortirentur, disciplinam constituit. « Est » autem « philosophia amor et studium et amicitia quodammodo sapientiae, » sapientiae vero non hujus, quae in ferramentis quibusdam, et in
Abbreviated transcription (Latin):
seauidum compositionem sed secundum ꝯpõ¬
nis racionem. Neq enim ħ redum omnium
similitudo aliunde aut extrinsecus animeꝰ
aduenire cr dauda est sed ĩpsa pocius eam in se
et ex se natura quadam potentia ⁊ propria uir¬
tute capit. Nam sicut uarto ĩperisision dicit. Nõ
omnis narictas extrinsecus reb accidit ut neces¬
so sit quicquid uariatur. aut anittere aliquid ꝙ
hu̾it aut aliquid aliud ⁊ diuersum extrinsecus
quod non habuit assumere. Uidemus cum paries
extrinsecus adueniente forma ymagnus cuiusl
similitudinem accipit cum uero impressor ine¬
tallo figuram imprinut ipsum quidem non ex¬
trinsecus sed ex propria uirtute et naturali h̃ili¬
date aliud iam aliquid incipit representare. Sio
nimirum m̃s rerum omnium similitudine ĩ sig¬
nita omnia esse dicitur atq ex ominib ꝯpositi¬
onem suscipere non integraliter sed uirtualiter
atq potentialiter continere. Et hec est illa nadͤe

Expanded text:
secundum compositionem, sed secundum compossecundum compositionem, sed secundum compositionis rationem. Neque enim haec rerum omnium similitudo aliunde aut extrinsecus animae advenire credenda est, sed ipsa potius eam in se, et ex se nativa quadam potentia et propria virtute capit. Nam sicut Varro in Periphysion dicit: « Non omnis varietas extrinsecus rebus accidit, ut necesse sit quidquid variatur, aut amittere aliquid quod habuit, aut aliquid aliud et diversum extrinsecus quod non habuit assumere. Videmus quod paries extrinsecus, adveniente forma imaginis cujuslibet similitudinem accipit: cum vero impressor metallo figuram imprimit, ipsum quidem non intrinsecus, sed ex propria virtute et naturali habilitate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium similitudine insignita, omnia esse dicitur, atque ex omnibus compositionem suscipere, non integraliter, sed virtualiter atque potentialiter continere. Et haec est illa naturae
Abbreviated transcription (Latin):
que miaa consecuntur caꝑit. quia et iniisibiles
per intelligentiam rerum causas comprehendit
et uisibileo actualium formas per sensimm passi¬
ones colligit sectaꝙ in orbes geminos motũ glo¬
merat quia siue per sensus ad sensibilia exeat. Si.¬
ue per intelligentiam ad inisibilia ascendat ad
se ipcam rerum similitudines trahens regirat.⁊
hoo est quod eadem mens que uniuersoꝵ capax
est. ex omni substantia atq natura quo similitu¬
dinis representet figuram coaptatur Pyctagori¬
cum namq dognul erat similia similib compben¬
di. ut salicet anima rationalis nisi ex omnibus
composica foret nullatenus omnia comprehũ¬
dere posset. secundum quod dicit quidam. Terrã
terreno comprehendimus ethera flãmis. Humo¬
rem liquido nr̃o spirabile flatu. Nec tamen
gxistimare debemus uiros in omini rerum nat᷑a
ꝑitissimos. hoo de simplia essentia sensisse quod
tiam. dicebant ex omnib naturis constare ñ

Expanded text:
ia, consequuntur, capit: quia et invisibiles ia, consequuntur, capit: quia et invisibiles per intelligentiam rerum causas comprehendit, et visibiles actualium formas per sensuum passiones colligit; sectaque in orbes geminos motum glomerat, quia sive per sensus ad sensibilia exeat, sive per intelligentiam, ad invisibilia ascendat, ad seipsam rerum similitudines trahens regyrat: et hoc est, quod eadem mens, quae universorum capax est, ex omni substantia atque natura, quo similitudinis repraesentet figuram coaptatur. Pythagoricum namque dogma erat, « similia similibus comprehendi; » ut scilicet anima rationalis nisi ex omnibus composita foret, nullatenus omnia comprehendere posset, secundum quod dicit quidam: Terram terreno comprendimus, aethera flammis, Humorem liquido, nostro spirabile flatu. Nec tamen existimare debemus viros in omni rerum natura peritissimos, hoc de simplici essentia sensisse, quodtiam, dicebant ex omnibus naturis constare: non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt necessarie. deinde decet qualitet legere debrat
sacram scripturam is qui in ea morum suorum cor¬
rectionem et formam uinendi querit. Ad ultimum
docet illum qui propter amorem scientie cam legit.
et sic secunda quoq pars fĩnem accpit. didascalicõ
Muiñ expetendorum
prima est sapientia
in qua perfecti boni
forma consistit. Sapi¬
entia illuminat honu¬
nem ut se ip̃m agno¬
soat. qui ceteris simił
fuit. cum se p̾ceceris factum esse non intellexit.
Inmortalis quippe animus sapĩa illustͣas respi¬
at principium siuim. et quam sit indecoꝵ agnosat
ut extra se quisquam querat cui quod ipse est sa¬
tis esse poterat. Scriptum legitur in tͥpode appolli¬
nis. taro. ticelicon id est cognoscere te ipsum quia
nimirum homo si non orignus sue ĩmtiemor esset.
onine quod nuit abilitati obnoxium est ꝙͣn nich
agnosceret. Probata apud philosop hos sententia
animam ex curctis nature partib asserit ẽẽ com¬
pactam. Et timemus platonis ex diuidua et indi

Expanded text:
legere debeat sacram Scripturam is, qui in ea correctionem morum suorum, et formam vivendi quaerit. Ad ultimum docet illum, qui propter amorem scientiae eam legit: et sic secunda quoque pars finem accipit. CAP. II. mnium expetendorum prima est sapientia, in qua perfecti boni forma consistit. Sapientia illuminat hominem, ut seipsum agnoscat, qui caeteris similis fuit, cum se prae caeteris factum esse non intellexit. Immortalis quippe animus sapientia illustratus respicit principium suum, et quam sit indecorum, agnoscit, ut extra se quidquam quaerat: cui quod ipse est, satis esse poterat. Scriptum legitur in tripode Apollinis: Γνῶθι σεαυτόν, id est « Nosce teipsum; » quia nimirum homo si non originis suae immemor esset, omne quod mutabilitati obnoxium est, quam sit nihil, agnosceret. Probata apud philosophos sententia: « Animam ex cunctis naturae partibus asserit esse compactam. » Et Timaeus Platonicus: « Ex dividua et indiv
Abbreviated transcription (Latin):
omantia. Y dromantia. aerimantia. Pyromantia.
sub mathematica tres .i. aruspicina. auspicium.
Horoscopica post ea tres illie .i. Sortilegium. ma¬
leficium. prestigium. Prestigia mercurius dicitur
p̾rimus iuenisse. Auguria friges inuenerunt.
aruspicinam dages primus etruscis tradidit.
ꝥdromantia prinium asperis uenit. Incipit¬

Expanded text:
omantia, hydromantia, aerimantia, pyromantia. omantia, hydromantia, aerimantia, pyromantia. Sub mathematica, tres, id est aruspiscina, auspicium, horoscopia. Postea tres aliae, id est sortilegium, maleficium, praestigium. Praestigia Mercurius dicitur primus invenisse. Auguria Phryges invenerunt. Aruspicinam et sortilegia Tages primus Etruscus tradidit: hydromantia primum a Persis venit. LI
Abbreviated transcription (Latin):
et fibris sacrificioꝵ futura considerant. Augu¬
rium uel auspicium aliquando ad oculum ꝑ¬
tinet et dicitur auspicium quasi auspicium.
quia in motu ⁊ uolatu auium attenditur alñ
ad aures pertinet. ⁊̃ tunc dicitur augurium qĩ
garritus auium. quia aure percipitut. horosco¬
pia que eciam constellatio dicitur est quando
in stellis fata hominum queruntur. Sicut ge¬
nethliaci facium quia uanitates obseruant. qͥ
olim specialiter magi nuncupab antur. de quibꝰ
in euuangelio leginius Sortlegi sint iqͥ sortib
Diuinationes querunt. Malefici sunt. qui per ĩ¬
candationes demonicas siue ligaturas uel alia
quecumq execrabilia remedioꝵ genera coopera¬
tione demonum atq iustinctu nefanda ꝑficiunt.
Prestigia sunt. quando per fantasticas illusiones
circa rerum iminutationem sensib humanis
arte demonica illuditur. Sunt ergo omnes si nil
undecim. Sub mantice quinq .i. incromantia. ge¬

Expanded text:
et fibris sacrificiorum futura considerant. Auguet fibris sacrificiorum futura considerant. Augurium vel auspicium aliquando ad oculum pertinet, et dicitur auspicium quasi avispicium; quia in motu et volatu avium attenditur, aliquando ad aures pertinet, et tunc dicitur augurium quasi garritus avium, quia aure percipitur. Horoscopia, quae etiam constellatio dicitur, est quando in stellis facta hominum quaeruntur, sicut genethliaci faciunt, qui nativitates observant, qui olim specialiter magi nuncupabantur, de quibus in Evangelio legimus. Sortilegi sunt, qui sortibus divinationes quaerunt. Malefici sunt, qui per incantationes daemoniacas, sive ligaturas, vel alia quaecunque exsecrabilia remediorum genera, cooperatione daemonum atque instructu nefanda perficiunt. Praestigia sunt, quando per phantasticas illusiones circa rerum immutationem sensibus humanis arte daemoniaca illuditur. Sunt ergo omnes simul undecim mantice, quinque, id est, neeromantia, gae