comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis concubitꝰ ñ fuit. quia in carne
peccati fieri ñ poterat. sine illa car.¬
nis pudenda concupiscentia quȩ
accidit ex peccato. sine qua concipi
uoluit qui futurus erat sine pec
cato. ñ in carne peccati. sed insimili.¬
tudine carnis peccati: ut hinc etĩa
doceret omẽm quȩ de concubitu
nascitur carnẽ ẽẽ peccati. quando¬
bitus qui fit intentione generandi.
non sit ipse peccatũ: quia bona
uoluntas animi sequentẽ ducit
ñ ducentẽ sequit᷑ corporis sui uo¬
luptatẽ. nec humanũ arbitriũ
trahitur subiugante peccato. cũ
iuste redigiturꝰ in usũ generandi
plaga peccati. Huiꝰ plagȩ quidã
pruritꝰ in adulterioꝵ & fornicati.¬
onũ. ⁊ quoꝵ libet stuproꝵ atq
imunditiarũ feditatib regnat:
nconubioꝵ uero necessitudmib
eruit. Ibi de dño talis turpitudo
lapnatur: hic de pedissequo ta-¬
is honestas uerecundatur. Non
est igit᷑ hȩc libido nuptiarũbonũ:

Expanded text:
lis concubitus non fuit, quia in carne lis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat sine illa carnis pudenda concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi voluit, qui futucato non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, ut hinc etiam doceret omnem quae do concubitu nascitur carnem esse peccati, quandobitus, qui fit intentione generandi, non sit ipse peccatum, quia bona uoluntas animi sequentem ducit, non ducentem sequitur corporis uoluptatem nec humanum arbitrium trahitur subiugante peccato, cum iuste redigitur in usum generandi plaga peccati. huius plagae quidam pruritus in adulteriorum et fornicationum et quorumlibet stuprorum atque inmunditiarum foeditatibus regnat, in conubiorum uero necessitudinibus seruit. ibi de domino tali turpitudo damnatur, hic de pedisequo tali honestas uerecundatur. non est igitur haec libido nuptiarum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
subditus nisi xp̃s iħs qui cum i
forma dei eẽt ñ rapinã arbitradꝰe
ẽẽ equalis do: Curgͦ illis subditus
qui longe infra formã di erant. nͥ
quia semet ipsũ exinaniuit formam
serui accipiens. cuiꝰ formȩ parentes
erant: Sed cũ illo ñ seminante
illa peꝑisset: ꝓfecto nec ipsiuis form
serui parentes ambo ẽẽnt. nisi int̾ se
etiã sine carnis cõmixtione conui¬
ges eẽnt. Unde & series generatio¬
nũ cũ parentes xp̃i conexione suc¬
cessionis cõmemorant᷑ usq ad iosepͥ
potius sicut factũ ẽ. fuerat ꝑducenda:
ne in illo coniugio uirili sexui utiq
potiori fieret in iuria. cũ nichil ue.
ritati periret: quia exsemine dauid
ex quo uenturꝰ p̃dictꝰ. ẽ. xp̃s. & ioseph
erat & maria. Omẽ itaq nuptiarũ
bonũ impletũ ẽ. in illis parentib
xp̃i: ꝓles. fides. sacram̃tũ. Prolem
cognoscimꝰ ipsũ dñm iħm. Fidẽ: qͥa
nullũ adulteriũ. Sacram̃tũ: quia
nullũ diuortiũ. Solus ibi nuptia.¬

Expanded text:
ubditus nisi Iesus Christus, qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo? cur ergo illis subditus, qui longe infra formam dei erant, nisi quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens, cuius formae parentes erant? sed cum illo non seminante illa peperisset, profecto nec ipsius formae serui parentes ambo essent, nisi inter se etiam sine carnis commixtione coniuges essent. unde et series generationum, cum parentes Christi conexione successionis commemorantur, usque ad Ioseph potius, sicut factum est, fuerat perducenda, ne in illo coniugio uirili sexui utique potiori fieret iniuria, cum ueritati nihil periret, quia ex semine Dauid, ex quo uenturus praedictus est Christus, et Ioseph erat et Maria. Omne itaque nuptiarum bonum inpletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. prolem cognoscimus ipsum dominum Iesum, fidem, quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum diuortium. Solus ibi nuptia
Abbreviated transcription (Latin):
tur : nec aduertunt quod ita
nuptiarũ bonũ malo originali
qđ inde trahit᷑ non potestꝰ accu.¬
sari: sicut adulterioꝵ & forni¬
cationũ malũ bono naturali
quod inde nascit᷑ ñ podest excu¬
sari. Nã sic̃ peccatũ siue hinc
siue inde a paruulis trahatur
opꝰ. ẽ. diaboli: sic homo siue hinc
siue inde nascat᷑. opꝰ ẽ di. Inten¬
tio igit᷑ huiꝰ libri hȩc ẽ. ut qͣntõ
nos dñs adiuuare dignatur. car¬
nalis concupiscentiȩ malũ ꝓpt̃
qđ homo qui ꝑ illã nascit᷑ trahit
originale peccatũ: discernamus
abonitate nuptiarũ. Hȩc enim
quȩ ab imprudentib imprudent̃
laudat᷑ pudenda concupiscentia
nulla ẽẽt: nisi homo ante peccas
set. Nuptiȩ uͦ eẽnt: etiã si nemo
peccasset. Fieret qͥppe sine isto
morbo seminatio filioꝵ in corꝑe
non potest incorpore mortis huiꝰ.¬

Expanded text:
: nec advertunt, quod ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, sive hinc sive inde a parvulis trahatur, opus est diaboli: sic homo, sive hinc, sive inde nascatur, opus est Dei. Intentio igitur hujus libri haec est, ut quantum nos Dominus adjuvare dignatur, carnalis concupiscentiae malum, propter quod homo, qui per illam nascitur, trahit originale peccatum, discernamus a bonitate nuptiarum. Haec enim, quae ab impudentibus impudenter laudatur, pudenda concupiscentia nulla esset, nisi set: nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio filiorum. Huc usnon potest in corpore mortis hu
Abbreviated transcription (Latin):
ERETICI NOUI
dilectissime fili ualeri.
qui medicinã xp̃i qua
peccata sanantur car.¬
nalit̾ natis paruulis¬
necessariã non esse
contendunt. dãpnatores nos eẽ
nuptiarũ oꝑisq diuini quo ex
marib & feminis ds̃ homines
creat. inuidiosissime clamitant:
qm̃ dicimꝰ eos qui de tali cõmix¬
tione nascuntur trahere origi.¬

Expanded text:
Haeretici noui, dilectissime fili Valeri, qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis paruulisnecessariam non. esse contendunt, damnatores nos esse nuptiarum operisque diumaribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere origi
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ qđ antiquissima atq fir-¬
missima catholicȩ fidei regula
continet᷑: isti nouelli & ꝑuersi
dogniatis assertores qui nichil
peccati eẽ in paruulis dicunt. qđ
lauachro regenerationis abluat᷑.
tanꝗͣ dampnemꝰ nuptias &e tanꝗͣ¬

Expanded text:
dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
tat. Itaq adhuc necessarius ẽ
timor: ne illud etiã qđ uidet᷑
habere auferat᷑ abeo. & manibꝰ
ac pedib ligatis mittatur ids̃
tenebras exteriores. Quaꝓpt̃
dei timor non solũ inchoat.
sed etiã ꝑficit sapientiã id est
in illo qui sũme diligit dm &
ꝓximũ tanꝗͣ se ipsum. Que
aut̃ in hoc itinere ꝑicula diffi¬
cultatesq metuende sint. &
qͥb remediis uti oporteat:
aliqua questio est. XXXUiiii
ESSoper nato. Melius

Expanded text:
tat. Itaque adhuc necessarius est tat. Itaque adhuc necessarius est timor, ne illud etiam quod videtur habere, auferatur ab eo ; et manibus ac pedibus ligatis mittatur in tenebras exteriores . Quapropter Dei timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientem. Is est autem qui summe diligit Deum, et proximum tanquam se ipsum. Quae autem in hoc itinere pericula difficultatesque metuendae sint, et quibus remediis uti oporteat, alia quaestio est. XXXVII. De semper nato. Meli
Abbreviated transcription (Latin):
de laude caritatis. & de ĩanitate
iactantiȩ: doceaturq ꝗͣ sit pu-¬
dendũ eis placere uelle quos no¬
lis imitari. Aut enĩ bom non st̃
& nichil magnũ ẽ. amalis lau¬
dari : aut boni sunt & eos opord&
imitari. Sed qui boni st̃: uirtute
boni ft̃. Uirtꝰ aut̃. non appetit
qđ in alioꝵ hominũ potestate. ẽ.
Qui ergo imitat᷑ bonos : nullius
hominis appetit laudẽ. Qui ma-¬
los: non tlignus.ẽ. laude. Si atit̃
placere hominib ido uis ut eis
prosis addiligendũ dm̃. non
iã hoc sed aliud cupis. qui aut̃
placere cupit. necessariũ adhuc
habet timorẽ. Primũ ne occulte
peccando int̾ hy pocritas ad nõ
cõputet᷑. Deinde. si benefactis
placere appetit ne hanc merce.¬
dem aucupans ꝑdat qđ daturꝰ ẽ.
ds̃. Sed deuicta ista cupiditate.
cauenda suꝑbia. ẽ. Difficile ẽ
enĩ ut dignet᷑ consociari homi-¬
nib qui eis placere iã non desi.¬
derat & plenũ sese uirtutis pu¬

Expanded text:
de laude charitatis, et de inanitate de laude charitatis, et de inanitate jactantiae; doceaturque quam sit pudendum eis placere velle, quos nolis imitari. Aut enim boni sunt, et nihil magnum est a malis laudari; aut boni sunt, et eos oportet imitari. Sed qui boni sunt, virtute boni sunt: virtus autem non appetit quod in aliorum hominum potestate est. Qui ergo imitatur bonos, nullius hominis appetit laudem; qui malos, non dignus est laude. Si autem placere hominibus ideo vis, ut eis prosis ad diligendum Deum; non jam hoc, sed aliud cupis. Qui autem placere cupit, necessarium adhuc habet timorem: primum, ne occulte peccando inter hypocritas a Domino computetur; deinde, si benefactis placere appetit, ne hanc mercedem aucupans perdat quod daturus est Deus. 4. Sed devicta ista cupiditate, cavenda superbia est. Difficile est enim ut dignetur consociari hominibus, qui eis placere jam non desiderat, et plenum se virtutibus pu
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendis: om̃ia quȩ in hoc mun-¬
do bona putant᷑ &e mala penitus
contẽpnenda st̃. hic p̃stantissimũ
illud & unicũ exẽplũ dominici
hominis ꝓponendũ ẽ: qui cũ se
cot miracłis tantã rerũ potestatẽ
habere monstrar&. &lea spreuit
quȩ magna bona. & ea sustinuit
quȩ magna mala imꝑiti putant.
Quos mores & disciplinã ne tanto
minꝰ quisꝗͣ aggredi audeat. qͣnto
illud magis honorat: & de polli¬
citationib atq honorationib eiꝰ.
& de imitantiũ multitudine apło¬
biliũ. quã non sint illa desꝑanda
ostendendũ ẽ. At ubi fuerint
carnaliũ uoluptatũ illecebrȩ su¬
peratȩ cauendũ. ẽ. ne surrepat
atq succedat cupiditas placendi
hominib aut ꝑ aliqua mirabilia
aut ꝑ difficilẽ continentiã siue
patientiã : aut ꝑ aliquã largitio
nẽ. aut nomine scientiȩ uł elo¬
quentiȩ. In eo genere est & cupi¬
ditas honoris: contra quȩ om̃ia
ꝓferantur ea quȩ scripta sunt

Expanded text:
cipiendis omnia, quae in hoc muncipiendis omnia, quae in hoc mundo bona putantur et mala, penitus contemnenda sunt. hic praestantissimum illud et unicum exemplum dominici hominis proponendum est, qui cum se tot miraculis tantam rerum potestatem habere monstraret, et ea spreuit quae magna bona, et ea sustinuit quae magna mala imperiti putant. quos mores et disciplinam ne tanto minus quisquam aggredi audeat, quanto illud magis honorat, et de pollicitationibus atque hortationibus eius et de imitantium multitudine apostobilium, quam non sint illa desperanda, ostendendum est. At ubi fuerint carnalium uoluptatum inlecebrae superatae, canendum est, ne subrepat atque succedat cupiditas placendi hominibus aut per aliqua facta mirabilia aut per difficilem continentiam siue patientiam aut per aliquam larginem, aut nomine scientiae vel eloquentiae: in eo genere est et cupiditas honoris. Contra quae omnia proferantur ea quae scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadendũ ẽ. Non tam rationib
currunt. ł de historia. & ea ma¬
xime quȩ ipsa diina ꝓuiden¬
tia ꝓcurante siue in ueteri siue
mnouo testam̃to excellentissi¬
mã auctoritatẽ religionis ac
cepit. Simul aut̃ agendũ ẽ. &
de penis peccatoꝵ. & de p̃miis
recte factoꝵ. Iam uero cũ aliqͣ
ñ peccandi consuetudo qđ onc¬
sum putabatur facile ẽẽ ꝑsua.¬
serit: incipiat gustari dulcedo
dari uirtutis: ut caritatis lib̃tas
p̃seruitute timoris emineat.
Timc iã ꝓsuadendũ ẽ. fidelibus
p̃cedentib regenerationis sacra.¬
mentis quȩ necesse ẽ plurimũ
moueant: quid int̾sit int̾ duos ho-¬
mines ueterẽ & nouũ ext̾iorẽ & in-¬
teriorẽ. terrenũ & celestẽ id ẽ. int̾
eũ qui bona carnalia & tẽporalia.
& eũ qui sp̃ualia & et̾na sectatur.
Monendũq ne ꝑitura beneficia
& tͣnseuntia expectent᷑ a do quib
& unꝓbi homines abundare posst̃.
sed firma & sempit̾na. ꝓ quib ac.¬

Expanded text:
persuadendum est, non tam rationibus — persuadendum est, non tam rationibus — currunt, uel etiam de historia, et ea maxime quae ipsa diuina prouidentia procurante siue in uetere siue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religionis acepit. Simul autem agendum est et de poenis peccatorum. et de praemiis recte factorum. Jam vero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incipiat gustari dulcedo tudo virtutis, ut charitatis libertas prae servitute timoris emineat; tunc jam persuadendum est fidelibus, praecedentibus regenerationis sacramentis, quae necesse est plurimum moueant, quid intersit inter duos homines, ueterem et nouum, exteriorem et interiorem, terrenum et caelestem, id est inter eum qui bona carnalia et temporalia, et eum qui spiritalia et aeterna sectatur, monendumque, ne peritura beneficia et transeuntia expectentur a deo, quibus etiam praui homines abundare possunt, sed firma et sempiterna, pro quibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
& uxori ut si ambo fideles sunt
neutri liceat alterum relinquere
nisi causa fornicationis. ubi non
potest paganismus intelligi.
quia uterqͦ fidelis est. Sic enim
& apostolus uidetur diftingue.¬
re cumait. Nis autem qui sunt
inconiugio precipio non ego
sed dt̃s. uxorem auiro non
discedere. Quod si recesserit:
manere innuptam. aut uiro
suo reconciliari. Ybi intelligi-¬
tur quia etiam si una illa cãu.¬
sa. qua sola relictio coniugii
permittitur. mulier a uiro re¬
cesserit : perseuerare innupta¬
debet . aut si se non continet:
iuro potius reconciliari. uel
correp̾to uel certe tolerando:
quam alteri nubere. Sequit᷑
autem & dicit: & uir uxorẽ
ne dimittat. breuiter eandem
formam intimans in uiro
quam precipiebat in femina.
quibus ex precepto domini in¬
sinuat ista. Sequit᷑. Cete.¬
ris autem ego dico non dñs.
Si quis frater habet uxorem
infidelem & cetera. ubi dat intel
ligi dominum de his locutum ut
neuter alterũ dimitteret. si fideles

Expanded text:
et uxore, ut si ambo fideles sint, et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, et ligi Dominum de his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ qđ scriptũ ẽ. implete
t̾ram & dominamini eiꝰ. id ẽ. ut¬
in plenitudine & ꝑfectione uie
ac potestatis id fieret. ut ipsũ qq
incrementũ ⁊ multiplicatio qua
dictũ. ẽ. crescite ⁊ multiplicamini.
in ꝓuectu m̃tis & copia uirtutis
intelligatur sicut in psalmo posi¬
tũ ẽ. multiplicabis in anima mea
uirtutẽ. nec datasit homini ꝓlis
ista successio. nͥ post ea quã causa
peccati futura erat in morte de¬
cessio. siue corpꝰ non spũ ale illis
hominib sed primo animale
factũ erat. ut obȩdientiȩ meri.¬
to postea fieret spũale ad inmor¬
talitatẽ capessendã. non post
sitate teneatur: sed consilii uo.¬
luntade libere faciat. Uerũtam̃
si quisquam asserat solam illam
fornicationem dñm admittere
ad causam relinquendȩ coniugis
id est quȩ concubitu illicito per-¬
petratur . hoc potest dicere do.¬
minum cumde hac re loqueret᷑
de utroq fideli dixisse. & marito

Expanded text:
intellegendum, quod scriptum est: inplete intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non postsitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito
Abbreviated transcription (Latin):
mur. & in ea questione diffinitã
sententiã ꝓ feramus. unde pͥmoꝵ
hominũ ꝓles posset existere. qͦs
benedixerat ds̃ dicens. crescite
& multiplicamini. & implete
t̾rã. si non peccassent: cũ mortis
conditionẽ corpora eoꝵ peccando
meruerint. nec eẽ concubitus sine
mortaliũ cõmixtione corporum
posset. Plures enĩ de hacre senten¬
tiȩ diuersȩq ex titert̃. & si exami¬
nandũ sit ueritati diuinarũ scrip.¬
turarũ quęnã earũ potissimũ con¬
gruat: ꝓlixȩ disputationis nego.¬
tiũ ẽ. Siue gͦ sine coeundi cople.¬
xui alio aliquo modo si non peccas¬
sent habituri erant filios exmune.¬
re omĩpotentissimi creatoris. qui
potuit etiã ipsos sine parentibus
condere. qui potuit carnem xp̃i
in utero uirginali formare: &
ut iam ipsis ĩnfidelib loquar. qui
potuit apib prolem sine concu¬
bitu dare. siue ibi multa mystice
ac figurate dicta sint. alit̃q sit

Expanded text:
mur et in ea quaestione definitam mur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit
Abbreviated transcription (Latin):
NO CON IUGA
¶ONIA MI
unꝰ quisq homo
humani generis
pars ẽ. & sociale
quiddã ẽ humanȩ
naturȩ. magnũq
Shabet & naturale bonũ uim
quoq amicitiȩ: obhoc ex uno
d̾s uoluit om̃s homines condere.
ut in sua societate ñ sola similitu¬
dine generis. sed etiã cognationis
uinculo tenerent᷑. Prima itaq
naturalis humanȩ societatis copu.¬
la uir & uxor. ẽ. Quos nec ipsos sin.¬
gulos condidit ds & tanꝗͣ alienige.¬
ñas coniunxit. sed alterã creauit᷑
ex altero: signans etiã uim con¬
iunctionis in latere. Unde &e illa
detracta formata ẽ. Laterib enim
sibi uingunt᷑. qui parit̃ ambulad̃.
& parit̃ quo ambulant intuent᷑.
Consequens. ẽ. conexio societatis in
filiis. qui unꝰ honestus fructꝰ. ẽ. ñ
coniunctione maris & feminȩ sed
concubitꝰ. Poterat eñĩ eẽ in utroq
sexi. etiã sine tali cõmixtione alte¬
rius regentis alterius obsequentis.
amicalis quȩdã ⁊ germana con-¬
iunctio. Nec nunc opꝰ ẽ ut scrute.¬

Expanded text:
NO CONIVGALI. Quoniam unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrute
Abbreviated transcription (Latin):
qd ei p̾sens sit. Id aut̃ nicħ meluis
quã anima munda intelligitur.
quȩ sunt actor. ẽ. & ad cuiꝰ boni.¬
tatem id tantũ ꝑtinet ut sit omẽ
qđ ẽ: non. ẽe. ad eũ ꝑtinere nul¬
lo pacto potest. Omẽ aut̃ qđ de.¬
ficit : ab eo qđ ẽ. eẽ deficit. & ten-
dit non ẽe. Esse aut̃ & innullo
deficere : bonũ ẽ. & malũ deficere.
At ille ad quẽ non ẽẽ ꝑtinet ñ ẽ
causa deficiendi. id est tendendi
ad non ẽẽ : quia ut itadicã. essen¬
di causa ẽ. Boni igit᷑ tantũ modo
causa. ẽ: & ꝓpt̾ea ipse sumũ bonũ
est. Quocirca mali actor non ẽ:
qui om̃ium quȩ sunt actor est:

Expanded text:
d ei praesens sit. Id autem nihil melius quam anima munda intelligitur. quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id tantum pertinet ut sit omne quod est, non esse ad eum pertinere nullo pacto potest. Omne autem quod deficit, ab eo quod est esse deficit, et tendit in non esse. Esse autem et in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. At ille ad quem non esse non pertinet non est causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse; quia, ut ita dicam, essendi causa est. Boni igitur tantummodo causa est: et propterea ipse summum bonum est. Quocirca mali auctor non est, qui omnium quae sunt auctor est:
Abbreviated transcription (Latin):
fallunt᷑. qui putant ẽẽ a nob̾ ñ dari
nob̾ ut petamꝰ. queramꝰ. pulsemꝰ. ⁊ hoc
ẽẽ dicunt qđ grã p̃ceditur merito
nr̃o. ut sequatur illa cũ accipimus
petentes. ⁊ inuenimꝰ querentes. aꝑit᷑q
pulsantib. nec uolunt intelligere etiã
hoc diuini muneris ẽẽ ut oremꝰ. Hoc
ẽ petamꝰ. queramꝰ. atq pulsemus.
Accipimꝰ eñi sp̃m adoptionis filioꝵ.
in quoclamanꝰ abba pat̾. Qđiuidit
⁊beatꝰ ambrosius. Ait eni. Et orare
am grã spiritalis ẽ: sicut sortitũ ẽ.

Expanded text:
luntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere etiam hoc divini muneris esse, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus. Accepimus enim Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait enim : « Et orare Deum, gratiae spiritualis est: sicut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dens: qđ querebat in qͥt isrł hoc
ñ ẽ consecutꝰ. electio aut̃ consecu¬
ta ẽ. Ceteri uͦ excecatist̃. In hac gͦ
electione ⁊ in his reliquiis quȩ pͥ
electionẽ grẽ factȩ st̃ uoluit in¬
telligi plebẽ. quã ꝓpt̃ea ds̃ non
reppulit : quia p̃sciuit. Hȩc est

Expanded text:
Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos decipimꝰ. & ueritas in nob̾
non ẽ: ⁊ cet̾a quȩ hic inserere
longũ ẽ. Iani uero cũ dicunt scĩ
ne nos inferas in tẽptationẽ sed
lib̾a nos amalo. quid aliud quã
ut insc̃itate ꝑseuerent p̾cant᷑
Nã ꝓfecto concessosibi isto dĩ do¬
no. qđ eẽ dĩ donũ cũ ab illo pos¬
citur satis aꝑteq monstratur.
isto ergo concesso sibi dono dĩ
ne inferantur intẽptationem:
nemo scõꝵ ñ tenet usq infinẽ
ꝑ seuerantiã scĩtatis. Neq enim
quisquã in ꝓposito xp̃iano ꝑ

Expanded text:
ipsos decipimus, et veritas in nobis ipsos decipimus, et veritas in nobis non est » : et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in
Abbreviated transcription (Latin):
lingua cypriani tanꝗͣ delo inuic¬
tissimo ueritatis longe poste a
futuri confodiebant᷑ heretici.
Etiã hoc enĩ pelagiani audent
dicere hominẽ iũstũ in hac uita
nullũ hab̾e omĩno peccatum.
⁊ intalib hominib ẽẽ iã p̃senti
tẽpore. ȩccłam ñ habentẽ ma-¬
culã aut rugã. aut aliqͥd eius¬
modi: quȩ una ⁊ sola sponsa sit
uniuersam t̾rã qđ ab eo didicit
dicit. dimitte nob debita nr̃a.
Sed attendite quomͦ istoᷤ głosissimꝰ
cyprianꝰ int̾imat. Cũ enĩ locum
ipsũ dñicȩ orationis exponer&.¬
aitnt̃ cetera. Quã necessarie aut̃
quã ꝓuident̃ ⁊ salubrit̃ ãmonem᷑
qđ peccatores sumꝰ. qͥ ꝓpeccatis
suȩ animꝰ recordet᷑. Ne qͥs sibi qͣsi
innocens placeat. ⁊ se extollendo
plus pereat. instruit᷑ ⁊ docet᷑ pec¬
care se cotidie: dii cotidie ꝓpecca.¬
tis iubet᷑ orare. Sic deniq ⁊ ioħes
rimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ: nos

Expanded text:
lingua Cypriani, tanquam telo inviclingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponerasti ; » quam necessarie autem, quam prudenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur peccare se quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joanrimus quia peccatum non habemus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fecisso dilectores suos. Quoniã
caritas exipso ẽ. sic̃ dixert̃ quos
fecit magnos ñ solũ amatores.
uerũ etiam p̃dicatores suos. quid
est aut̃ ingratius quã negare̾
ipsam grãm dĩ dicendo eam scdm
merita nr̃a dari : Qđ in pelagia.¬
nis fides catholica ex horruit:
qđ ipsi pelagio capitale crimen
obiecit. qd ipse pelagius ñ quidẽ
amore ueritatis di. sed tam̃ suȩ
dãpnationis timore dãpnauit.
Quis quis aut̃ dicere grãm dei
scđm merita nr̃a dari sic̃ catholicꝰ
fidelis ex horret: nec ipsã fidem
hoc grẽ di tribuat ꝑseuerantiã
quoq usq infinẽ : qui miscłiam
consequitur. quã poscit cotidie
ne inferatur intẽptationẽ. Int̾
in itiũ aut̃ fidei ⁊ ꝑfectionẽ ꝑse-¬
uerantiȩ: media sunt illa quib
recte uiuimꝰ. quȩ ipsi etiã donari
nob̾ adeo fide impetrante con¬
sentiunt. Hȩc aut̃ omia: initiũ
scilicet fidei ⁊ cetera usq infinẽ

Expanded text:
et fecisset dilectores suos? quoniam et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea nc̃ facio libros in quibus
opuscula mea retractanda susce-¬
pi: ut nec meipsũ in omĩb me
secutũ fuisse demonstrẽ. Sed ꝓfi¬
cienter me existimo do miseran¬
te scripsisse. ñ tam̃ aꝑfectione
coepisse. Quando quidem arrogan¬
tius loquor quã uerius: si uel
nc̃ dico me ad ꝑfectionẽ sine
ullo errore scribendi iã in ista
ȩtate uenisse. Sed int̾ est quan¬
tũ ⁊ in quib reb erret᷑. & quã
facile quisq corrigat: uł qͣnta
ꝑtinacia suũ defendere conetur
errorem. Bonȩ quippe spei ẽ
homo. si eũ sic ꝑficientẽ di es ul.¬
timꝰ uitȩ huiꝰ ĩuuenerit: ut ad¬
icientur ei quȩ ꝓficienti defue-¬
runt. ⁊ ꝑficiendus quã puni¬
endus potiꝰ iudicet᷑. Quo crrca¬
si hominib qͥ propt̃ ea me dile-¬
xerunt quia ꝑuenit adeos ante¬
quã me diligerent aliqua mei
laboris utilitas nolo existere in¬
gratꝰ: qͣntomagis đo quem non
diligeremꝰ nͥ prius dilexissẽ nos

Expanded text:
propterea nunc facio libros, in quibus propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocircasi hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos,
Abbreviated transcription (Latin):
remanserit aliqͥd qđ uocet᷑ in
dubiũ: grãm dĩ ñ scđ̾m merita
nrã dari. & utrũ ibi non satis
egerim etiã initiũ fidei esse
donũ dĩ: ⁊ utrũ ex his quȩ abica
dicta sunt ñ consequent᷑ ducat.¬
⁊ si non sit expressũ: etiã usq
infinẽ ꝑseuerantiã ñ nͥ ab eo
donari qui nos p̃destinauit in
suũ regnũ ⁊ głam. Deinde
ipsam epłam quã iã contͣ pelagia¬
nos ad sc̃m̃ paulinũ nolanũ ep̃m
feci cui epłe contͣdicere modo
ceperunt. nonne ante anuos plu.¬
rimos edidi: Eam quoq inspia.¬
ant quã dedi ad sixtum romanȩ
lagianos acerrima conflictatione
certauimꝰ.: ⁊ talẽ reperient qͣlis
illa ẽ ad paulinũ. Unde recolant
aduersus heresim pelagianã iam
ante aliquot annos ista dicta ẽẽ
atq conscripta : quȩ nc̃ eis displi¬
cere mirandũ ẽ. Quãuis neminẽ
uelĩ sic amplecti omĩa mea ut
me sequatur: nͥ in his in quib
me ñ errare ꝑspexerit. Nam

Expanded text:
remanserit aliquid quo vocetur in remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae lagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit om̃ib dilectorib nrĩs.
puto me ita posuisse donũ dĩ eẽ
etiã ꝑseuerare usq infinẽ: ut
hoc antea si me ñ fallit obliuio.
tã expresse atq euident̃ uł nus¬
quã uł pene nusq scripserim.
Sed ita hoc ñdixi: ut ñ aute
me nemo dixerit. Beatꝰ quippe
cyprianꝰ inoratione dñica sicut
iã ostendimꝰ petitiones nr̃as ita
exposuit: ut in ipsa prima pet¬
cione ꝑseuerantiã nos diceire
poscere. Idnos orare asserens
dicendo. scĩficet᷑ nomentuum.
cũ iã in baptismate scĩficati
fuerimꝰ: ut in eo qđ ẽẽ coepimꝰ
ꝑseueremꝰ. Sideant tam̃ hi qͥb
amantib me ingratꝰ eẽ ñ debeo:
qui p̃t̾ hoc qđ in questionem
uenit omia mea sicut scribitis
se ꝓfitent᷑ amplecti : udeant
in quã utrũ in primi libri poste¬
riorib partib eoꝵ duoꝵ quos
episcopatꝰ initio anteꝗͣ pelagia¬
na heresis apparer&e. ad simplici¬
anũ mediolanensẽ ep̃m scripsi

Expanded text:
non potuit omnibus dilectoribus nostris, non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi,
Abbreviated transcription (Latin):
destruatur: gratuitis di benefi.¬
ciis quib liberamur inimica.
⁊ initiũ fidei. ⁊ in ea usq infinẽ
ꝑseuerantia scđ̾m scripturas. ⁊ n
de multa iã diximꝰ dona
dicimꝰ initiũ fidei. ut eo cet̾a dei
dona mereamur acciꝑe: con¬
cludunt pelagiani grãm dei
scđm merita nr̃a dari. Quod ita
exhorruit catholica fides: ut
dãpnari timens. hoc pelagus
ipse dãpnauerit. Itẽq si dicimꝰ
a nob eẽ ꝑseuerantiã nr̃am ñ a
dnso : respondent illiata nos a
nob̾ hab̾e initiũ fidei. sicut finẽ.
Sic argum̃ tantes multomagis
nos habe a nob̾ illud initiũ si a
nob̾ habemꝰ ꝑmanere usq in finẽ.
cũ ꝑficere quã inchoare sit maius.
ac sic identidẽ concludunt grãm
di scd̾̃m merita nr̃a dari. Si autẽ
da ẽ. ut possit uera di grã. hoc ẽ
quȩ ñ scdm merita nr̃a datur. in¬
suꝑ abili mimitione defendi. Et
ego quidẽ in illo libro cuiꝰ ẽ. titulꝰ
de correptione ⁊ grã qͥ sufficere

Expanded text:
destruatur, gratuitis Dei benefidestruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem da est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
fidei dm̃ sua gr̃ã ad eã conuertere
hominũ uoluntates. De ꝓficiente
porro ꝑseuerantia quẽ ad modum
dm rogauerim scitis. ⁊ potestis.
recens ere cũ uultis. Omĩa itaq dĩ
dona quȩ in eodẽ oꝑe siue optaui
siue laudaui: quis ñ dicã negare
sed dubitare saltem audeat deum
daturũ se ẽẽ p̃scisse. ⁊ quib daturꝰ
fuerit nũ quã potiusse nescire:
Hec ẽ p̃destinatio manifesta ⁊ certa
scõꝵ. quã postea diligentiꝰ ⁊ opero¬
sius cũ iã contͣ pelag̾ianos dispu-¬
taremꝰ: defendere necessitas cõpu¬
lit. Dicimꝰ enĩ singulas quasq here¬
ses intulisse ȩ̨ccłȩ ꝓprias questiones
contͣ quas diligentius defenderet᷑
scriptura diuina: quã si nulla talis
necessitas coger&. Quid aut̃ coe¬
git loca scripturaꝵ quib p̃desti¬
natio cõm̃data ẽ copiosius & enu.¬
cleatius isto nr̃o labore defendi.
nͥ qđ pelagiani dicunt grãm dĩ
scđm merita nr̃a dari: Qđ quid

Expanded text:
fidei, Deum sua gratia ad eam convertere fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ frequentius ⁊ delectabiliꝰ
innotescere potuit quã libri
confessionũ mearłi. cũ & ipsos
ediderim antequã pelagiana
heresis extitiss&e: In eis certe
dixi do nr̃o. ⁊ sepe dixi.Da qđ
rubes: ⁊ iube qđ uis. Quȩ mea u̾ba
pelagius romȩ cũ a quodã fratre
⁊ coep̃o meo fuissent p̾sente cõme¬
morata: ferre ñ potuit. ⁊ contra-¬
dicens aliqͣnto cõmotuis poene cũ
eo qͥ illa cõmemorauerat litigauit.
Quid uͦ primitꝰ ⁊ maxime ds̃ iub&ͣ.
nisi ut credamꝰ in eũ : Et hoc ergo
ipsedat: si bene illi dictũ est d̾a
qđ iubes. Q in eisdẽ etiã libris qđ
de mea conuersione narraui. deo
me conu̾tente ad eã fidẽ quã miser¬
ruma ⁊ furiosissima lo quacita¬
de uastabã. nonne ita narratũ ẽẽ
meministis. ut ostendem me fide¬
lib ⁊ cotidianis matris meę lacri-¬
mis ne perirẽ fuisse concessum :
Ubi utiq p̾dicaui ñ solum auersas
a recta fide. sed aduersas etiã recte

Expanded text:
lorum frequentius et delectabilius lorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae
Abbreviated transcription (Latin):
głietur. Qđ autẽ dicunt ñ opus
fuisse huicemodi disputationis
incerto minꝰ in telligentiũ tot cor¬
daturbari: qm̃ ñ m̃inꝰ utilit̾ sine
hac definitione p̾destinationis ꝑ
tot annos defensa ẽẽt catholica
fides : cũ contͣ alios tũ maxime
contͣ pelagia nos tot catholicoꝵ
multũ miror eos dicere: nec atten¬
dere ut de aliis hic taceã ipsos
libros nr̃os ⁊ antequã pelagiani
apparere coepissent conscriptos
⁊ editos. ⁊ uidere quã multis
eoꝵ locis futurã nescientes pela¬
gianã heresim cedebamꝰ p̃dican¬
do grãm qua nos d̾s̃ lib̾at a malis
errorib ⁊ morib nr̃is. ñ prece¬
dentib bonis meritis nr̃is: facieos
hoc scđm gratiutã miscđiã suã.
Qđ pleniu̾s saꝑe cępi in ea dis-¬
putatione quam scripsi ad beatȩ
memoriȩ simplicianũ ep̃m me¬
diolanensis ȩccłȩ in mei epis-¬
copatꝰ exordio quando ⁊ initiũ
fidei donũ di ẽẽ cognoui & as¬
serui. Quid aut̃ meoꝵ opuscu¬

Expanded text:
ietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorumultum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opuscu
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ : Tropo illo quo dicimꝰletũ
diem qui lȩtos facit. quod alibi
manifestat ubi dicit. Non enĩ
accepistis sp̃m seruitutis iterum
in timore: s accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ. in quo clamamꝰ¬
abba pat̾̃. Ibi dix̃ clamantẽ. hic
uero in quo clamamꝰ. aꝑiens
uidelicet quomͦ dixerit clamantem.
id. ẽ. sicut iã exposui clamare facientẽ.

Expanded text:
entem; tropo illo quo dicimus laetum entem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filioAbba, Pater . Ibi dixit clamantem, hic vero in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ decepta uł uicta tẽptationibus
mundi. nͥ credae dnm sic inpotesta¬
te hab̾e cor nr̃m. ut bonũ qđ non
tenemꝰ nͥ ꝓpria uoluntate. ñ tñ
teneamꝰ. nisi ipse in nob̾ oꝑetur
& uell .e. Nam si hȩc abipso quidẽ
poscit eccła. s aseipsa sibi dari pu¬
tat non ueras s ꝑfunctorias ora¬
tiones hab&e. qđ absit a nob̾. Quis
enĩ ueracit̃ gemat desidans acciꝑe
qđ orat a dño. si hoc aseipso se su¬¬
mere existimoe ñ ab illo: Presertĩ
qm̃ qͥd oremꝰ sic̃ oport& nescimus.
tib inenarrabilib. Qui enĩ scru.¬
tatur corda: scit quid sp̃s sapiat.
quia scd̾m dm̃ int̾̃pellat proscĩs.
Quid ÷ ipse sp̃s int̾pellat. nͥ inter¬
pellare facit gemitib inenarra.¬
bilib. s ueracib. qm̃ ueritas est
sp̃s: Ipse c̃ enĩ de quo alio loco
dic̃. misit ds̃ sp̃m filii sui in corda
nr̃a. clamantẽ abba pat̃. Et hic
quid.ẽ. clamantẽ. nͥ clamare faci.¬

Expanded text:
non decepta vel victa tentationibus non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, non veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet nescimus, tibus inenarrabilibus. Qui enim scrutatur corda, scit quid sapiat Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro sanctis . Quid est, ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare faci
Abbreviated transcription (Latin):
daturꝰ ẽẽt ñ potuisse nescire.
dientiã p̃dicantib ⁊ ad eã sic̃ quisq
poterat feruent̃ hortantibꝰ ullo
modo recte diceret᷑. Si non uultis
oboedientiã ad quã nos accendi¬
tis in nr̃o corde frigescere: nolite
nob̾ istã di grãm p̾dicare qua
dm̃ dare fatemini. quȩ ut nos
successert̃ eosq imitati utrũq
faciebant : id. ẽ. ⁊ di grãm quȩ ñ
scđm merita nr̃a datur ueracit᷑¬
p̃dicabant. ⁊ piã oboedientiã p¬
ceptis salubrib instruebãt. quid
ẽ. qđ inuicta conclusi uiolentia
ueritatis recte se isti nr̃i dicere
existimant: Q si uerũ ẽ qđ dicit᷑
de p̃destinatione beneficioꝵ đ̾i:
ñ ẽ tam̃ popłis p̾dicandũ. Est
endi audiat. Quiꝰ aut̃ haboe si ñ
accepit ab illo qui ait. dabo eiscor
cognoscendi me. ⁊ aures audien
des: Certe qui ñ accepit reiciat.
dũ tam̃ qui capit sumat ⁊bibat.
bibat ⁊ uiuat. Sic̃ enĩ p̃dicanda
ẽ pietas ut abeo qui hab& aures

Expanded text:
daturus esset non potuisse nescire; daturus esset non potuisse nescire; uisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos fsuccesserunt eosque imitati sunt, utrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veracitnt, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non est tamen populis praedicandum » endi, audiat . Quis autem habet, si non accepit ab illo qui ait, Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audien Certe qui non accepit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatẽ. Si uero alit̃ uultis: dici¬
de unius ẽẽ naturȩ. & uocẽ dari
bitur ds̃. ut ꝑmittat uob̃ datĩ
uocẽ : qua qđ creditis confiteri
⁊ confiteri. Isti tales tantiq docͤ
rit gloriem᷑: nec ipsũ cor nr̃m
⁊ cogitationes nr̃as in potestate
nr̃a eẽ. ⁊ totũ dantes do atq ab
ipso nos acciꝑe confitentes. ut ꝑ¬
mansuri conuercam ad eũ. ut
id quod bonũ ẽ nob̃ quoq uide¬
atur bonũ. ⁊ uelimꝰ illud ut ho¬
ex inde uotis efficiam᷑ deuoti &
religiosi: ut in ipsam trinitatẽ
creddamꝰ ⁊ confiteam᷑ etiã uoce
qđ credimꝰ: hȩc utiq gr̃e dei
tribuunt. di munera agnoscuñ.
ab ipso nob̾ ñ a nob̾ ẽẽ tẽstãtur.
Nũquid aut̃ quis quã eos dictu¬
rus .ẽ. ita confessos istã di grãm.
ut auderent eiꝰ negare p̃scientiã
quã ñ solũ docti sed indocti
etia confitem᷑: Porrosi hȩc ita dm̃
nouerant dare ut ñ ignorarent
eũ daturũ se eẽ p̃scisse ⁊ quibus

Expanded text:
si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari bitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri et confiteri. 50. Isti tales tantique doctrit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut hoex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non igeum daturum se esse praescisse, et quibus