comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adimsisse excipitur ⁊ illeqͥ mortis sͥ¬
ꝯtiscende cã cã quid fec̾it malus cre
ditur eẽ qui aliꝗd fet quo magis se re¬
b hũanis extrabat ut puta laqͥum
tor sit sũ medicam̃ tũ ꝓ uenenobibit
p̾cipitẽ ne sese ex alto miserit aliud¬
uel cuud fecit quo fc̃o sꝑauit mortem
peruenturã eamꝙͣ ñ nich ĩ aliũ ausu¬
rus qui hicadu̾sus se ausus est. Si
ꝙͣuis enĩ penales uidentur actões tm̃¬

Expanded text:
sisse.Excipitur et ille, qui mortis consciscendae causa quid fecerit. malus seruus creditus est, qui aliquid facit, quo magis se rebus humanis extrahat, ut puta laqueum torsit siue medicamentum pro ueneno bibit praecipitemue se ex alto miserit aliudue quid fecerit, quo facto sperauit mortem peruenturam, tamquam non nihil in alium ausurus, qui hoc aduersus se ausus est.Si quamuis enim poenales uideantur actiones, t
Abbreviated transcription (Latin):
eque dicend̃ est actões edicilias locum
hr̃e. ¶ Hec actoes q̃ ex ħ edicto orũt᷑
⁊̃ adu̾sus ħedes om̃s ꝯpetũt ⁊ si bona fide
nobis seruient lib̾i forte hoĩes ł scrui
alieni qui uendiderũt pot̾ dici ⁊̃ nos ħ
edicto contimi. ¶ Iuł ait iuditiũ tedhi¬
bitoric actõnis uttũq id est uendi

Expanded text:
ias locum habere.Hae actiones quae ex hoc edicto oriuntur etiam aduersus heredes omnes competunt.Et si bona fide nobis seruient liberi forte homines uel serui alieni qui uendiderunt, potest dici etiam hos hoc edicto contineri.Iulianus ait iudicium redhibitoriae actionis utrumque, id est
Abbreviated transcription (Latin):
it ip̃a ꝑ̃ q̃ in ius uocari potũ Quid
gͦ ad exhibend̾ eritagend̾. Quis ad
pedaneũ iudicem uocant quempẽ¬
na exiniat eius edcĩ cessabit Qd̾ p̾¬
tor precepit mnexiniat uiã dolon
malo susficit in qmͣ uus dolus ma

Expanded text:
 quae in ius uocari potuit. quid ergo? ad exhibendum erit agendum.Si quis ad pedaneum iudicem uocatum quem eximat, poena eius edicti cessabit.Quod praetor praecepit 'ui eximat': ui an et dolo malo? sufficit ui, quamuis dolus ma
Abbreviated transcription (Latin):
uale iudiciũ reddend̃ nisi sciente dño
id fecit tunc .n. sñ noxe deditõe iuditi¬
um suscipiet. ¶Osfilius putat locũ
cari non potuit exempta est ueluti pa¬
uocat et is qui pr̃onũ mexiniat deti¬
licto petitoris parces sustinet ea dem
equitas ẽ ĩ eo qui alioͣ cim̃ quo debu¬
erat in iusuocabat s fortuis dicend̃
est ñ uid̾i mneximi eũ cui scit ibi ñ¬

Expanded text:
e iudicium reddendum, nisi sciente domino id fecit: tunc enim sine noxae deditione iudicium suscipiet. Ofilius putat locum  vocari non potuit, exempta est, veluti pavocat, et is qui patronum vi eximat: deterilicto petitoris partes sustinet.Eadem aequitas est in eo, qui alio quam quo debuerat in ius uocabatur: sed et fortius dicendum est non uideri ui eximi eum, cui sit ius
Abbreviated transcription (Latin):
ex argentariis socius cũ debitore
pactus sit an ĩ alti noceat exceptõ¬
ueratius atilitinus ꝓtulꝰ nec si in
Idem labeo ait mIam nec noua¬
re alt̾m posse qmͣuis ei recte solua¬
tur. gi .n. ⁊ hiis qui in nr̃a potate
sunt recte solui qd̾ crediderant li¬
cet nouare ni possint qd̃ est u̾m.
Idemq in duob reis stipulandi
dicend̾ est. ¶ Si cum reo ad cert̾
fideiussori ꝓderit. Q sipetatur nich̾
qmqm id rei intersit qr ea demñde ei
compet̾e debeat exceptio q̃ ⁊ ego rao
didici ꝓdesse fideuissori exceptd̃em
ip̃i qui pactus sit consuli uidemꝰ
quo uire utimur. ¶ Pactus nepe¬
t̾et p̾ea ꝯuenit ut pet̾et prius pactũ
perpost̾ius elidetur ñ quid̃ ip̃o uire
sicͥ tollitur stipulatõper stipułoem
si hoc actum est qr in stipulationib
ius continetur. inpactis frm̃ u̾satur
⁊ ĩo replicatõe exceptõ elidetur ead
r̃oe contĩguit ne fidciussorib prius

Expanded text:
ex argentariis sociis cum debitore pactus sit, an etiam alteri noceat exceptio?Neratius Atilicinus Proculus, nec si in idem Labeo: nam nec nouare alium posse, quamuis ei recte soluatur: sic enim e‹t› his, qui in nostra potestate sunt, recte solui quod crediderint, licet nouare non possint. quod est uerum. idemque in duobus reis stipulandi dicendum est.Si cum reo ad certum fideiussore petatur, nihil quamquam id rei intersit: quia ea demum competere ei debeat exceptio, quae et reo. ego didici prodesse fideiussori exceptionem: ipsi, qui pactus sit, consuli uidemur. quo iure utimur.Pactus, ne peteret, postea conuenit ut peteret: prius pactum per posterius elidetur, non quidem ipso iure, sicut tollitur stipulatio per stipulationem, si hoc actum est, quia in stipulationibus ius continetur, in pactis factum uersatur: et ideo replicatione exceptio elidetur. eadem ratione contingit, ne fideiussoribus prius
Abbreviated transcription (Latin):
dolo fecerit quominꝰ̾ in ciuseet pote¬
state.s si seriuis presens sit dñs
abest ne quisqͣm seruũ defendit du¬
cendus erit uissum p̾toris s causa
cognita dũo postea dabitur defensio
ut ponpoñ ⁊ uindiꝰ scribunt ne ei ab¬
sentia sua noceat ergo ⁊ actori actiore¬
ditio agetur isq seruũ ñ defend̾it dene¬
getur ei per p̾torem usũ sr̃ ꝑsecutio.

Expanded text:
dolo fecerit, quominus in eius esset potestate. sed si seruus praesens est, dominus abest nec quisquam seruum defendit, ducendus erit iussu praetoris: sed causa cognita domino postea dabitur defensio, ut Pomponius et Uindius scribunt, ne ei absentia sua noceat: ergo et actori actio reudicio agetur isque seruum non defenderit, denegatur ei per praetorem usus fructus persecutio.
Abbreviated transcription (Latin):
auir. Domũ enũ cum eam ⁊ ego
uenditor combustã ignoremꝰ. n̾uasa¬
biñ cassius nicħ uenisse ꝙͣinuis arca
maneat pectiũam q̃ solutã ꝯdici pos¬
seaiunt s si pars domꝰ man̾et nera¬
pars domꝰ incendio cõ sũpte ꝑmane¬
at uti siquidem amplior domꝰ pars
exusta ñ compellat᷑ emptor ꝑficere
tunc cor coarthandꝰ est emptor uendi¬
tionem adimplẽ existimatoneboni
iuri arbitratu hĩta ut qd̃ ex p̾cio pp̃
incendiũ descresc̾e fu̾it inuentum
uenditor quidemsciebat domũsuã
exusta emptor has ignorabat nlłã
uenditõemstare. si tota domꝰ alti uẽ¬
ditionem exusta sit siu̾o qnͣtacũq
pars edificii maneat ⁊ stare uendi¬
tionẽ ⁊ uenditorẽ emptori  int̾est
restitũe si nłłiquo modo ex diu̾sotͣ¬

Expanded text:
autium Domum emi, cum eam et ego et venditor combustam ignoraremus. Nerva Sabinus Cassius nihil venisse, quamvis area maneat, pecuniamque solutam condici posse aiunt. sed si pars domus maneret, Nerapars domus incendio consumpta permaneat, ut, si quidem amplior domus pars exusta est, non compellatur emptor perficere tunc coartandus est emptor uenditionem adimplere aestimatione uiri boni arbitratu habita, ut, quod ex pretio propter incendium decrescere fuerit inuentum, uenditor quidem sciebat domum esse exustam, emptor autem ignorabat, nullam uenditionem stare, si tota domus ante uenditionem exusta sit: si uero quantacumque pars aedificii remaneat, et stare uenditionem et uenditorem emptori quod interest restituere.Simili quoque modo ex diuerso tr
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃em ꝯpensando ⁊ uditioq qd̃ ex bõa
fide descendit dolo ex utraq parte ꝯueni¬
ente stare non concedente.

Expanded text:
rtem compensando et iudicio, quod ex bona fide descendit, dolo ex utraque parte veniente stare non concedente.
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ te aut conditõem hr̃e possit
ob idip̃m dampnandꝰ est qr sisuam
remuen didiss potuiss cas actões ad
emptorem transferre. ¶ In hiis q̃
pond̾e nũo mensura ue constant
ueluti frumento uino oleo argento
modo ea seruent᷑ que incet̾is sunt

Expanded text:
dicationem aut condictionem habere possit, ob id ipsum damnandus est, quia, si suam rem uendidisset, potuisset eas actiones ad emptorem transferre. In his quae pondere numero mensuraue constant, ueluti frumento uino oleo argento, modo ea seruantur quae in ceteris, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣti estimau̾is hr̃es empt̃. Neneni
emptõem qr nec societas aut manda
usui nobis ẽe possũt de hiis u̾o que
mixta aliis mat̾iis adeo nocendi na¬
turã deponunt ut ex hiis antidota
⁊ alia quedã salubria medicam̃ta
conficientur aliud dici pot̃. ¶ Si qͥs
amito peregre enutti mandau̾it
ut fugitiuũ suũ q̃rat ⁊ si inuen̾it uẽ¬
⁊ uendidit emptor qͦz qui p̾sentem
emit recte negõm gerere intelligit᷑.
I retuendita per furtũ perierit pͥus
abadu̾̃tend̾ erit quid int̾ eos decusto¬
dia reiconuen̾at. si nichilappareat
ouenisse. talis custodia desid̾anda est¬
a uenditore q̃lem bonꝰ pat̾ famł suis
reb adhibet quem si p̾stit̾it ⁊ tñ rẽ

Expanded text:
nti aestimaueris, habebis emptum'. Ueneni emptionem, quia nec societas aut mandatusu nobis esse possunt: de his uero quae mixta aliis materiis adeo nocendi naturam et alia quaedam salubria medicamenta conficiantur, aliud dici potest. Si quis amico peregre eunti mandaverit, ut fugitivum suum quaerat et si invenerit venm vendit: emptor quoque, qui praesentem emit, recte negotium gerere intellegitur. Si res vendita per furtum perierit, prius animadvertendum erit, quid inter eos de custodia rei convenerat: si nihil appareat convenisse, talis custodia desida uenditor‹e›, qualem bonus pater familias suis rebus adhibet: quam si praestiterit et tamen rem
Abbreviated transcription (Latin):
eleg̾it labeo ait depoĩti actõne recte
de tabulis agi posse ego arbitror ⁊ in¬
iuriaꝵ agi posse si hoc aĩo recitãt testa¬
mentũ est ciuibdam p̾sentib ut iu¬
ditia secreta eius tiui testatꝰ est dul¬
garentur. ¶Si p̾doul fur deposu̾it
¶Si cuus argentũ ułaurũ depoĩtũ
potat utrum sp̃em an ⁊ pondꝰ ꝯple¬
cti debeat ⁊ mag̾ est ut utrũct ꝯpleta¬
tur ciphum forte
ur lana pondus siłr adiciend̾ saluo
iuranti succͣratur . ¶ Sicistagisigi¬
tiuis cistam repetendã nõ singłaꝵ trͣ
depõti agend̾ o ⁊ si res ostense sint
⁊ sic depoĩte a diciende sũt ⁊ sp̃es ⁊
uestes labeo autem ait eũ cuicistã
deposuit singłas quo res uidi depo

Expanded text:
legit, ait Labeo depositi actione recte de tabulis agi posse. ego arbitror et iniuriarum agi posse, si hoc animo recitatum testamentum est quibusdam praesentibus, ut iudicia secreta eius qui testatus est diuulgarentur.Si praedo uel fur deposuerint, Si quis argentum uel aurum depositum petat, utrum speciem an et pondus complecti debeat? et magis est, ut utrumque complectatur, scyphum forte uel lana, pondus similiter adiciendum saluo iuranti succurratur. Si cista sigtius cistam repetendam, non singularum rerum depositi agendum: quod et si res ostensae sunt et sic depositae, adiciendae sunt et species uestis. Labeo autem ait eum qui cistam deponit sing
Abbreviated transcription (Latin):
siña mͥ uera uidetur hic .n. ñ tm̃ sñ do¬
lo malo ñ recedit s nec reodit aliud est
.ni. redd̾e aliud desuo dare. ¶ Si pectu¬
niamap̾ te ab initio hac lege depoĩta
sit ut si uoluisses ut̾eris prĩꝙͣ utaris
depoĩti teneb̾is. ¶Sepe euenit u̾res
ponuntur ut puta si hoc noĩatĩ ꝯuenit
S ⁊ si se quis depoĩto optulit. Idẽ uł scͥ
solũ dolũ s ⁊̃ culpã ⁊ custodiã p̾stet nõ
tñcasus fortuitos ¶ Sipecciũa ĩ sac¬
culo sigillato depoĩta sit ⁊ uniex ħedib
euis qi deposuit ueniat repetens q̃mad¬
mod̾ ei satiffaciat uidend̾ est .l aꝑien¬
p̾tore uł int̾uenientib honestis ꝑsonis

Expanded text:
mihi uidetur: hic enim non tantum sine dolo malo non reddidit, sed nec reddidit: aliud est enim reddere, aliud quasi de suo dare. Si pecunia apud te ab initio hac lege deposita sit, ut si uoluisses utereris, prius quam utaris depositi teneberis. Saepe euenit, ut res ponuntur: ut puta si hoc nominatim conuenit. sed et si se quis deposito obtulit, idem Iulianusolum dolum, sed etiam culpam et custodiam praestet, non tamen casus fortuitos. Si pecunia in sacculo signato deposita sit et unus ex heredibus eius qui deposuit ueniat repetens, quemadmodum ei satisfiat, uidendum est. promenpraetore uel in
Abbreviated transcription (Latin):
nea a potitore ei prestanda in hoc qd̃
supraeius ꝑtenz. ¶ Satisdatõneant̃
non int̾ueniente rem in edemsacͣm
deponi ⁊ omĩ exceptõe depoĩtariũ li¬
relata est ait .n. si depoĩtor decesserit
⁊duo existant qui int̾ se ꝯtendant
unusquisq solũ se hedem dicens ei
tradendam rem qiui paratus est adũ¬
sus alt̾m reu defende̾ hoc est eũ quide¬
poĩtũ suscepit Ꝙ si nent̾ hoc honus

Expanded text:
nea a petitore ei praestanda in hoc, quod supra eius partem est: satisdatione autem non interueniente rem in aedem deponi et omni actione depositarium lirelata est: ait enim, si depositor decesserit et duo existant, qui inter se contendant unusquisque solum se heredem dicens, ei tradendam rem, qui paratus est adversus alterum reum defendere, hoc est eum qui depositum suscepit: quod si neuter hoc onu
Abbreviated transcription (Latin):
netur non Sͣ legem depoĩti fiet csi uł p̾¬
tore actore ur honestis ꝑsonis int̾ueĩ¬
entib hoc eueniat residuo ułapud eũ
remanente si hoc uolu̾it sigillis uidel
prius ei imp̾ssis uł a p̾tore ułab hiis
coram quib signatula remota sunt
uł si hoc recusau̾it in edesacra deponẽdo
¶S sires sunt que dĩdi non possunt
om̃s res debebit trad̾e satisdatõne ydo

Expanded text:
iti fiet, cum uel praetore auctore uel honestis personis interuenientibus hoc eueniet: residuo uel apud eum remanente, si hoc uoluerit sigillis uidelicet prius ei impressis uel a praetore uel ab his, quibus coram signacula remota sunt uel, si hoc recusauerit, in aede deponendo. sed si res sunt, quae diuidi non possunt, omnes debebit tradere satisdatione ido
Abbreviated transcription (Latin):
um ydoneos curau̾unt postmod̾
hiiactores inter se diuiserunt ad
aliqd̾ tempus cestam̃tũ perqd̾ re¬
stitui ciuitati heditas ꝓ fidei cõmi¬
ssaest in irritum ꝓbatũ est ꝓtri¬
bunali atq ita ab intestato sem¬
ꝓnius limus heres defucti ex¬
titit. s ex hiis actõib unus ñ
soluendo decessit et nemo heres
ei extitit. q̃ro si sempronius con¬
ueni et actores horum boꝵ pe

Expanded text:
um idoneos creauerunt: postmodum hi actores inter se diuiserunt admaliquod tempus testamentum, per quod restitui ciuitati hereditas fideicommissa esset, irritum probatum est pro tribunali atque ita ab intestato Sempronius legitimus heres defuncti extitit: sed ex his actoribus unus non soluendo decessit et nemo heres eius extitit. quaero, si Sempronius conueniet actores horum bo
Abbreviated transcription (Latin):
uoex familie ħcisode nicb̃ d in diuisũ¬
relinq̃re. Item curare d ut de euictõe¬
caueatur hiis quib adiudicat. ¶Si
pectuia q̃ domirelicta ñ÷ per p̾ceptio¬
nem relicta sit utrũ uniu̾sa a coħedi¬
b pr̃anda sit an ꝓ parte heditaria q̃m¬
ad mod̾ si petciĩa in ħeditate relictacẽt

Expanded text:
udex familiae erciscundae nihil debet indivisurelinquere. Item curare debet, ut de evictcaveatur his quibus adiudicat. Si pecunia, quae domi relicta non est, per praeceptionem relicta sit, utrum universa a coheredibus praestanda sit an pro parte hereditaria, quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ familie ħ ciꝰ de acceptũ partẽ
suã alienãuit id ad osfĩn iudicis ꝑti¬
net ut eã partẽ cĩ testatoris fuit alicui
iubeat tradi. ¶Qd̃ ꝓ emptore ⁊ ꝓ do¬
nato puta coħedes possident ĩ familie
ħxi conde iuditiũ uenire negat pomp̃.¬
dem scribit. Cũ ego ⁊ tu hedes tytio ex¬
titissemꝰ si tu ꝑtẽ fundi ciuẽ tuũ he¬
ditariũ dicebat a sempnio petieris

Expanded text:
miliae erciscundae acceptum partem suam alienauit, ad officium iudicis pertinet, ut eam partem, quae testatoris fuit, alicui iubeat tradi.Quod pro emptore uel pro donato puta coheres possidet, in familiae erciscundae iudicium uenire negat Pomponius.Idem scribit, cum ego et tu heredes Titio extitissemus, si tu partem fundi, quem totum hereditarium dice
Abbreviated transcription (Latin):
dũsoluta sit petciũa qͥ ut dies uenit
ꝓspiciend̾ est per cautionẽ ut de ĩdc̃p¬
nitate caueat ꝑ quẽ fcm̃ fuit ne oĩs
peccuĩa soluet᷑ aut ut caueat se ei qui
solidũ solu̾it ꝑtẽ pr̃aturũ. ¶Siue ⁊ sol¬

Expanded text:
soluta est pecunia nec dies uenit, prospiciendum est per cautionem, ut de indemnitate caueat per quem factum fuerit, ne omnis pecunia solueretur, aut ut caueat se ei qui solidum soluerit partem praestaturum: siue
Abbreviated transcription (Latin):
ad societatem non consensus s res.¬
i iuc̾to hoĩe legato ⁊ postea defunctole¬
gatario aliquis ex łedib legatarii nõ
ꝯsenciendo impedierit legatu isqui im¬
reut p̾stetur quem solui omĩb expe¬
diebat ⁊ ĩo conuenti a legatario uidi¬
cio pluris dampnatifu̾int Itẽ
culpe noĩe tenetur qui cũ autẽ alios
ip̃e audiss ħeditatẽ seruitutes p̾oiis

Expanded text:
ad societatem non consensus, sed res.Si incerto homine legato et postea defuncto legatario aliquis ex heredibus legatarii non consentiendo impedierit legatum, is qui imre, ut praestetur quem solui omnibus expediebat, et ideo conuenti a legatario iudicio pluris damnati fuerint.Item culpae nomine tenetur, qui, cum ante alios ipse adisset hereditatem, seruitutes praediis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ puto eã transactõem uale q̃ melio¬
reincõdictionẽ suam ialimtarius
tali tñsactõe facit. Noluit .n. or̃o a¬
limenta per tñsactõne intcipi. Ni¬
chil autem int̾ uirum lib̾tinisint
quib alim̃ta relicta sunt an ĩgen¬
nui satis locupletes an minꝰ Wit gͥ
decã tnͣsactõis deinde de modo t̾cio de
personis tnͣsigentiũ. In cã ħ erit ĩqͥrẽ¬
dum que cãsit transigendi sũ cã .ni.
neminẽ transigentẽ audit p̾toꝵ
Cause fere hi solent allegarr: s a¬
libi domiciliũ hr̃s alibi alusitarius
hãt autem si destinet domicilium
suadent tnsactõem admitt̾e. ¶ Modꝰ
quo peccunie que in tnͣsactõe ue¬
nit estimandus est ut puta qnͣtita
transactõis. Nam ĩ ex modo fides
transactõnis estimaditur Modus ã
ꝓ etate eius qui transigit arbi¬
trandꝰ est et ualitudine. Nam ali¬
as cũ pu̾o alias cũ iuuene alias cũ se¬
ne transigi prlam est. cõstat .n. ali¬
menta conuita finiri. S et ꝑͣ¬

Expanded text:
 puto eam transactionem ualere, quia meliorem condicionem suam alimentarius tali transactione facit: noluit enim oratio alimenta per transactionem intercipi.Nihil autem interest, utrum libertini sint quibus alimenta relicta sunt an ingenui, satis locupletes an minus.Uult ide causa transactionis, dein de modo, tertio de persona transigentium.In causa hoc erit requirendum, quae causa sit transigendi: sine causa enim neminem transigentem audiet praetor. causae fere huiusmodi solent allegari: si alibi domicilium heres, alibi alimentarius habeat: aut si destinet domicilium suadeant transactionem admittere.Modus quoque pecuniae, quae in transactionem uenit, aestimandus est: ut puta quantitas transactionis. nam etiam ex modo fides transactionis aestimabitur. modus autem pro aetate eius, qui transigit, arbitrandus est et ualetudine: nam alias cum puero, alias cum iuuene, alias cum sene transigi palam est: constat enim alimenta cum uita finiri.Sed et pe
Abbreviated transcription (Latin):
uile est qd̾ ex legib plebiscitis se¬
natus consultis decretis principũ
auctoritate prudentiumuentt.
Ius pretoriũ est ad pretoreo inteo¬
duxerient adiuuandi uel supplen¬
di uel corrigendi uiris ciuilis grã
propter utilitatem publicam qd
et honorarium dicitur ab honore
m̃s ppłi qi legib et morib re¬
guntur partim suopprio partunc
coĩ omniũ hoĩũ iure utuntur Iamͣ
qd̾̃ qusq ppłs ip̃e sibi ius constitu¬
it idius ipsius ꝓprium ciuitatis est
hoĩes constituit id qd̾ om̃s gm̃is ꝑe¬
que custoditur. uocaturq ius gẽ¬
tium quasi quo iure gñs om̃s
luntas uissuum unicuiq tribu¬
ens. ¶ Iuris precepta sunt ħ hone¬
ste uiuere alterum ñ led̾e. suũ cuiq
tribuere. ¶Iuris prudentia est
diuinarum atq humanarũ rer̃
noticia iusti atq iniusti scĩa.¬

Expanded text:
ile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritate prudentium venit. Ius praetorium est, quod praetores introduxerunt adiuvandi vel supplendi vel corrigendi iuris civilis gratia propter utilitatem publicam. quod et honorarium dicitur ad honorepopuli, qui legibus et moribus reguntur, partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur. nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium ciuitatis est homines constituit, id apud omnes peraeque custoditur uocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentluntas ius suum cuique tribuendi. Iuris praecepta sunt haec: honeste uiuere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Iuris prudenti‹a› est diuinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scient
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ plus ded̾it agi cũ mensore ñ posse
nicb̾ .n. emptoris int̾eẽ cũ possit ꝯdice̾.
nͥ sisoluendo uenditor ñ fint tc̃ .n. mẽ¬
sor tenebit᷑. S ⁊ si uenditor maiorem
modũ tradidit fraudat᷑ amẽsore cõ¬
sequent̾ dicit pomp̃ nõ eẽactõem ad

Expanded text:
quod plus dedit, agi cum mensore non posse: nihil enim emptoris interesse, cum possit condicere: nisi soluendo uenditor non fuit: tunc enim mensor tenebitur. Sed si uenditor maiorem modum tradiderit fraudatus a mensore, consequenter dicit Pomponius non esse actionem ad
Abbreviated transcription (Latin):
aull Si duob mandau̾o ⁊ ambo
dolose fecerĩt adu̾sus singłos ĩ solid̃
ag̾e pot̾o. Sacl alt̾o ꝯuento sisatfe¬
cerit ĩalt̾m astõem denegari oꝑt̾e̾.
it pomp̃ tm̃ scͥbit si emptor plꝰ ded̾it

Expanded text:
um. Si duobus mandauero et ambo dolose fecerint, aduersus singulos in solidum agi poterit, sed altero conuento, si satisfecerit, in alterum actionem denegari oportebiit. Pomponius tamen scribit, si emptor plus dederit
Abbreviated transcription (Latin):
a fr̃iore ꝓhiberi posse fumũm nu¬
imuttere s nucturuense ᷤᷤ ciexcon¬
ttere dicit cum eo dicit ꝙ ꝑ eum fium̃
inmuttit ius ei non ẽẽ fum̃ inunit¬
tere gͦ per contriũagi pot̾it iusesse
ssit ita uti agere licẽ grauem ñ fũ
puta ex foco nn suo face autem ñ lic̾e
⁊ ait magis non posseagi sicutagi
non pot̾t ius ẽẽ in suoignẽ fat̾e aũ
sedem aut lauare Idem in diu̾sum pro¬
bat. Nam ⁊ in balueis inquit uapo¬
rib cum quintillia caniculũ ꝑgẽtẽ
tuisse tales seruitutes imponi.
betur tu edificam̃s possum intende
ius mͥ ẽẽ ire ag̾e qd̃ siꝓbau̾o inhibebo
opus tuũ Item iuliañ scripsit. Si ui

Expanded text:
riore prohiberi posse fumum immittere, sed Minturnenses ei ex cone dicit cum eo, qui eum fumum immittat, ius ei non esse fumum immittere. ergo per contrarium agi poterit ius esse ssit ita agere licere fumum non grauem, puta ex foco, in suo facere aut non licere. et ait magis non posse agi, sicut agi non potest ius esse in suo ignem facere aut sedere aut lauare.Idem in diuersum probat: nam et in balineis, inquit, uaporibus cum Quintilla cuniculum pergentem tuisse tales seruitutes imponi. betur, tu aedificaueris, possum intendere ius mihi esse ire agere: quod si probauero, inhibebo opus tuum. item Iulianus scripsit, si ui
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem labeo ait. H ec uba siue
ꝗquis negosia q̃ c̃insq cũismorit᷑
fi̾unt gesserit. signifieant illud tẽpꝰ
quo ciuis post mortem aliciũ nego¬
cia gessit de quo fuit necͣcm edicere
gessisse uidetur s siquidaccesserit
post mortem ut puta partus et fetꝰ
⁊ fructus uł si quisseru acquisierĩt
et si huisu̾bis ñ continentur ꝓadie¬
ctotũ d dñt accipi. Hec autemactõ
cumex nego gesto oriatur et hediin
heredem competit. Si execuiutor a p̃to
ctus ne bona mea distrahant᷑ negoci¬
is te meis obtułit equissimũ ẽẽ dolũ
is qui sponte et nulla necr̃itate cogen¬
te immiscuit sealienis negotiis ⁊ ea
mandau̾is an graman utracyactõne
uti possim. ⁊ egoputo utrumꝙ locũ
hr̃e quemadinod ip̃e marcelł scribit
sifideiussorem acceꝑo negocia gestur᷑
an fideiussor hic hr̃ealiquã actõem

Expanded text:
ctionem Labeo ait. Haec verba: "sive quis negotia, quae cuiusque cum is moritur fuerint, gesserit" significant illud tempus, quo quis post mortem alicuius negotia gessit: de quo fuit necessarium edigessisse videtur. sed si quid accessit post mortem, ut si quid servi adquisierint: etsi his verbis non continentur, pro adiecto tamen debent accipi. Haec autem actio cum ex negotio gesto oriatur, et heredi et in heredem competit. Si exsecutor a praetorctus, ne bona mea distrahantur, negotiis te meis optuleris, aequissimum esse dolum tur non solum is qui sponte et nulla necessitate cogente immiscuit se negotiis alienis et ea mandaveris ut geram, an utraque actione uti possim? et ego puto utramque locum habere. quemadmodum ipse Marcellus scribit, si fideiussorem accepero negotia gesturus: an fideiussor hic habere aliquam actionem
Abbreviated transcription (Latin):
defensione ut ꝓcurator pr̃are cogendꝰ
siest. ¶Is qui curatorem alicui p̾senti
petit ñ ałr audietur. nisi adulto cõsẽ¬
ciente Ꝙsi absentiratãrem eũ hĩturũ
nec̃te hat satisdare. ¶ Pena ñ defenden¬
tis ꝓcuratoris hec est ut deneget᷑ ei actio¬
¶ Si ꝓcuratoragat et p̾sens sit absentis

Expanded text:
defensionem ut procurator praestare cogendus non est. Is, qui curatorem alicui praesenti petat, non aliter audietur nisi adulto consentiente: quod si absenti, ratam rem eum habiturum necesse habet dare. Poena non defendentis procuratoris haec est, ut denegetur ei actio. Si procurator agat et praesens sit absentis
Abbreviated transcription (Latin):
dicend̾ est ñ posse nͥ spicitałr ħeis mã¬
datũ est si cũ debitoris ꝓcuratore ꝯuenn¬
ne sit res obligata dicend̾ cst id debito¬
riper doli exceptoem ꝓdẽe Cũ autẽ cum
seruo ei cõuen̾it per ip̃am pacti excep¬
tõem conuenti deb̾et. ¶ Sic cõuenit
de parte pro indiuiso alienanda si c̾ta
res est q̃uenit pot̾ dici de reliqͣ parte ab
initio agi oport̾e nec obstat exceptio.
¶Itud tenend̾ est si cnus coĩs rei partem
ꝓ indiuiso ded̾it ypothece diuisione fc̃a
cũ sotio ñ utiq eam ꝑtẽ creditori obliga¬
tamee que ei obtingit ꝙ pignoris de¬
dit sz utriuisq pars ꝓ indiuiso ꝓ parte
dimidia manebit obligata

Expanded text:
eis mandatum est. Sed si cum debitoris procuratore ne sit res obligata, dicendum est id debitori per doli exceptionem prodesse: cum autem cum servo eius convenerit, per ipsam pacti exceptionem conventi debet. Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si certa res est quae uenit, potest dici de reliqua parte ab initio agi oportere nec obstat exceptio. Illud tenendum est, si quis communis rei partem pro indiuiso dederit hypothecae, diuisione facta cum socio non utique eam partem creditori obligatam esse, quae ei obtingit qui pignori dedit, sed utriusque pars pro indiuiso pro parte dimidia manebit obligata
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ei qͦ ꝓd̾it pactũ qui restitui hedi¬
tatẽ ex senat᷑ consulto trebelliano
Si ꝓcurator debitoris ĩ rem suã sitͣ pu¬
to dubitari deb̾e quĩ pactũ noceat credi¬
tori. Item si a parte creditoris ꝓtͣator ĩ¬
in rem suã extit̾it paciscendo ĩutilem
sibi facit ypothecariã actõem ĩ tm̃ ut
putem recte diei ⁊ dñis litis ħ casuno¬
cere hanc exceptõem. ¶ Si couer̾it

Expanded text:
ue proderit pactum, cui restituit hereditatem ex senatus consulto Trebelliano. Si procurator debitoris in rem suam sit, non puto dubitari debere, quin pactum noceat creditori. itemque si a parte creditoris procurator in rem suam exstiterit, paciscendo inutilem sibi faciet hypothecariam actionem, in tantum, ut putem recte dici et dominis litis hoc casu nocere hanc exceptionem. Si conuenerit
Abbreviated transcription (Latin):
tat ꝯ quadruplo ⁊ simplũ res sitꝯse¬
quutus labeo aut̃ ⁊̃ post quadrupli
ui debatur ita recuꝑandum est ut
tam tripli condẽpna fõem plectatur

Expanded text:
 quadruplo et simplum sit reus consecutus. Labeo autem etiam post quadrupli uidebatur, ita temperandum est, ut tam tripli condemnatione plectatur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si aliã p̾teream quisactõem hẽat¬
tñtem̾eñ familie ħ ciscũde iudicio.
iur scribit deniq ait ¶Si nꝰ ex ħe¬
dib rões ħeditarias deleu̾it uł int̾¬
leu̾it teni quidẽ lege acquilia qnͣcor¬
ruꝑit non minꝰ autẽ familie ħciscõ¬
de iudicio. ¶tem siseruus heoitarius

Expanded text:
etsi aliam praeterea quis actionem haetsi aliam praeterea quis actionem haneri eum familiae erciscundae iudicio Iulianus scribit.Denique ait, si unus ex heredibus rationes hereditarias deleuerit uel interleuerit, teneri quidem lege Aquilia, quasi corruperit: non minus autem etiam familiae erciscundae iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntarie ñ q̃ uetustiorẽ cãm ⁊ ori¬
ab eõ qui hiis ñ erat anͣ litẽ cõtesta¬
tã ⁊ postea impleta fu̾it rẽ de iudi¬
cio subducit. ¶usuffructꝰ an in
iudiciũ deducat᷑ q̃ritur si fu̾nt ab¬
ausł. el si c̾iuo ħ̾editario ususst ͤ¬
ctus legatus sit nͨ .n. aꝑsonis disce¬
de sine int̾itu sui potest.
ut si uolent h̾edes a cõmunione usus
fructus disced̾e o morem eis gerat cau¬
tionib int̾poĩtis. ¶Iulianꝰ ait. sialii
tundũ alii usufructũ fundi uidexad¬
iudicau̾it ñ ꝯmunicari usũfructũ.¬
ãnis adiudicari potest. ¶ Ioamnis
fundo post litem ꝯtestatã alud eque
uenit ĩ hoc iudiciũ. ¶ S ⁊ si dolo uel cł¬
pa quid in usũfructũ ab uno ex hedib
doloaut culpa fecit ĩiudiciũ familie
h̾ciscunde ueniũt ⁊ sic tm̃ si qiͣ ħes fece¬
rit. ¶ Et ĩõ siuno testatore unꝰ ex ħe¬
dib petciũam sustulerit in familie
erat heres. ubi autem qiͣ heres fecit

Expanded text:
uoluntariae, non quae uetustiorem causam et oriab eo, qui heres non erat, ante litem contestatam et postea impleta fuerit, rem de iudicio subducit.Usus fructus an in iudicium deducatur, quaeritur: ut uel si seruo hereditario usus fructus legatus sit: nec enim a personis discedere sine interitu sui potest. ut, si uolent heredes a communione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis.Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fructum fundi iudex adiudicauerit, non communicari usum fructum.annis adiudicari potest. Id quod amnis fundo post litem contestatam alluit, aeque uenit in hoc iudicium. Sed et si dolo uel culpa quid in usum fructum ab uno ex heredibus dolo aut culpa fecit, in iudicium familiae erciscundae veniunt, sic tamen, si quasi heres fecerit. et ideo si vivo testatore unus ex heredibus pecuniam susheres erat: ubi autem quasi heres fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
te subueniri si cum ñ defendẽtur
usucaptum qruid sit s ⁊ a dies ac¬
ctionis queadu̾ais captuũ com¬
petebat exierit sucturrituradũ¬
suseum.  em̃adicit pretor secũ¬
ueagendi potatem non faceret

Expanded text:
te, subueniri, si cum non defenderentur usucaptum quid sit. sed et si dies actionis, quae aduersus captiuum competebat, exierit, succurretur aduersus eum.Deinde adicit praetor: 'secumue agendi potestatem non faceret
Abbreviated transcription (Latin):
fideiussor uenditionis omĩa prãre debet
in cuie obligaret᷑ si ꝓ lib̾o fideiussiss i
nã in dño actio sic datur utemptor
eadem conseqͣt᷑ qui lib̾o uendente cõse¬
qui debuiss s ultra pecculii taxatõe
emit siuuam lege ꝓhibeat᷑ a uẽditore

Expanded text:
fideiussor uenditionis omnia praestare debet, in quae obligaretur, si pro libero fideiussisset: nam et in dominum actio sic datur, ut emptor eadem consequatur, quae libero uendente consequi debuisset, sed ultra peculii taxationeemit si uuam legere prohibeatur a uenditore
Abbreviated transcription (Latin):
nõ om̃ec differendi cãoptuna uone
fiat more adnum̾ and̾ quid .n. si amicos
adhibendos debitor requirat uł explen¬
didebiti uł fide iussorib rogandis uel
exceptio aliqͣ alleget᷑ mora fc̃a ñ uidet᷑.¬
aulł. Si mͦidip̃m non fraudendi
causa simuletur
dare ñ possit morã fac̾e ñ uidebit siue
forte nonextat qui conueniatur

Expanded text:
ne, quod differendi causa optima ratione fiat, morae adnumerandum: quid enim si amicos adhibendos debitor requirat uel expediendi debiti uel fideiussoribus rogandis? uel exceptio aliqua allegetur? mora facta non uidetum. si modo id ipsum non fraudandi causa simuletur.dare non possit, moram facere non uidebitur: siue forte non exstat qui conueniatur
Abbreviated transcription (Latin):
.x. fructuariosolu̾it ad exhibend̾ eũ a¬
ario esfectũq est ut legatũ tuũ pute¬
nõ possit ita demũ autem locũ hebit
ad exhibend̃ actiosi condictõ ex titerit
legati potiusti tm̃ mͥ tͥ ꝓspit̾e stipłoẽ¬

Expanded text:
uario soluerit, ad exhibendum eum aario effectumque, ut legatum tuum euanenon possis. ita demum autem locum habebit ad exhibendum actio, si condicio extiterit legati. potuisti tamen tibi prospicere stip
Abbreviated transcription (Latin):
ueloleũ aliquid aliud esfudit ur ef¬
fregit ad exhibendum tenebitur¬
lans ex arbore tua in fundũ meũ ceci¬
dit ego eam ĩ misso pectore depasco qͣ
actone possũ tem̾ pomp̃ scͥbit ꝯpet̾e
aftõem ad exhibend̾ si dolo malopect᷑
immiisr ut glande comed̾et Nã⁊si
glans extaret nec pacieris me tolłe ad
exhibend̃ teneb̾is q̃mad̾msi mat̾iã
meam delatã ĩ agrũsnũ quis aufr̾e
ñ pat̾et᷑ ⁊ placet nobis pomponii sẽ¬
tentia sũ glansextet suꝯsumptasit s¬
⁊ siextet ⁊̃ int̾dictote glande legãda
ut mͥt̾cio quo die: degente glandis fa¬
cultas ẽet utipot̾o ut dampni infectica¬
uero. ¶Si quisrem fec̾it ad aliũ perue¬
nire uidetur dolo fecisse qͦminꝰ posside¬
orem exibu̾it eque adexibend̾ eũ teni
labeo ait. S hoc ita utiq uerũ est sido¬
lo malo inaliud corpꝰ res sit tnslata
ueluti si ex sypho cifo massa fc̃a sit qͣꝙͣ
.n. massãexibeat ad exhibend̾ tenebit᷑.
Nam mutata forma ꝓpe int̾ini ⁊iũ¬

Expanded text:
uel oleum uel quid aliud effuderit uel confregerit, ad exhibendum tenebitur.Glans ex arbore tua in fundum meum decidit, eam ego immisso pecore depasco: qua actione possum teneri?Pomponius scribit competere actionem ad exhibendum, si dolo pecus immissi, ut glandem comederet: nam et si glans extaret nec patieris me tollere, ad exhibendum teneberis, quemadmodum si materiam meam delatam in agrum suum quis auferre non pateretur. et placet nobis Pomponii sententia, siue glans extet siue consumpta sit. sed si extet, etiam interdicto de glande legenda, ut mihi tertio quoque die legendae glandis facultas esset, uti potero, si damni infecti cauero.Si quis rem fecit ad alium peruenire, uidetur dolo fecisse quo minus possideorem exhibuerit, aeque ad exhibendum eum teneri Sabinus ait. sed hoc ibi utique verum est, si dolo malo in aliud corpus res sit translata, veluti si ex scypho massa facta sit: quamquam enim massam exhibeat, ad exhibendum tenebitur, nam mutata forma prope interemit sub
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ facit p̾torisauctoritas s ip̃iꝰ sꝑn¬
sum sũ mandatũ. ¶Oe uisto errore
ductus negau̾nit se h̾edem uenia dignꝰ ÷
maxime si postea qͥ quisplenius
instructus qud faciat instr̃isuł epi¬
stolisamicoꝵ iuris sui edoctus.
na h̾editate in iure int̾rogatꝰ Rndit
se heredem ẽẽ tenebit᷑: Si autẽ filiꝰ qui¬

Expanded text:
il facit praetoris auctoritas, sed ipsius responsum sive mendacium. Qui iusto errore ductus negaverit se heredem, venia dignus est. maxime si quis postea plenius instructus quid faciat, instrumentis vel epistulis amicorum iuris sui edoctus. rna hereditate, in iure interrogatus responderit se heredem esse, tenebitur: nam ita
Abbreviated transcription (Latin):
sua Rnsione ꝯuenietur ueluti pacti
tes ita obligant᷑ si eiis noie de qͦ qui
interrogatus est cũ aliquo sit actioqr
que cũ alio accio ẽẽt si dñs ẽẽt in nos¬
c̃e ita meobligari si etas enis pat̾etur
ut filiuis m̃s ẽẽ possit qi false cõfessio¬
nes naturalib ꝯuenire debent pp̃que¬
fiet in pr̃is famił. noie Rndendo nõ
obliget. ¶Cum qui pr̃em famibas
suũ ẽẽ Rnd̾it seruũ non ten̾i noxali
actõne ac ne si bona fide liber homo
mͥ seruiat metũ noxali iudicio ag̾e̾
pot̾ ⁊ si actũ fu̾it manebit integraa
ctio cum ip̃o qui admissit.

Expanded text:
sua responsione convenitur, veluti pacti tes ita obligantur, si eius nomine, de quo quis interrogatus sit, cum aquae cum alio actio esset, si dominus esset, in nosesse, ita me obligari, si aetas eius pateretur, ut filius meus esse possit, quia falsae confessiones naturalibus conuenire debet patris familias nomine respondendo non obliger.Eum, qui patrem familias suum esse responderit seruum, non teneri noxali actione: ac ne, si bona fide liber homo mihi seruiat, mecum noxali iudicio agi potest et, si actum fuerit, manebit integra actio cum ipso qui admisit. 1
Abbreviated transcription (Latin):
ususfructus legari pot̾i̾t an ⁊ noĩum¬
nerua ip̃iqͦ debitori possensumfru¬
ctũ legari scribit ⁊ remittendas ei u-
Ergo ⁊ cautio ⁊̃ ab hoc exigendaerit.
ccunie usum fructũ uł cetar̃ rerũqͣs
hũit legauit. u̾m ⁊ si fu̾int aliene Si
peccuũe sit ususfructus legatus uel
saliaꝵ rer̃ que in abusu ꝯsistunt nec c
cauto int̾ueniat. uidend̾̃ finitonsuf¬
ctu an peccunia q̃ datasit uł cet̾e res
que in assumptõe sunt ꝯ dicipossint
s si quudem adhuc constante uinfru¬
ctu caufdem quis uelit condic̾e dici ẽ
o missam cantoem posse  dicisti oor-¬

Expanded text:
usus fructus legari poterit. an et nominumNerva ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendas ei usuErgo cautio cuniae usum fructum uel ceterarum rerum quas habuit legauit, uerum et si fuerint alienae.Si pecuniae sit usus fructus legatus uel aliarum rerum, quae in abusu consistunt, n finito usu fructu an pecunia quae data sit uel ceterae res, quae in absumptione sunt, condici possint. sed si quidem adhuc constante usu fructu cautionem quis uelit condicere, dici potest omissam cautionem posse condici incer
Abbreviated transcription (Latin):
defensio namqui ne ꝯueniatur do¬
nectituis ꝯsul fiat paciscatur qr pot̃
titio decedẽte i perpetua sĩ extep¬
tio ciue ad tempus est titio ꝯsulatũ
ineunte sũma rõne dicet᷑ ꝙ int̾im
solu̾it repeti posse ut .n. pactũ ꝙ in
tempꝰ certum collocatũ est ñ magis

Expanded text:
defensio. nam si qui, ne conveniatur, donec Titius consul fiat, paciscatur, quia potest Titio decedente perpetua fieri exceptio, quae ad tempus est Titio consulatum ineunte, summa ratione dicetur, quod interim solvitur, repeti: ut enim pactum, quod in tempus certum collatum est, non magis
Abbreviated transcription (Latin):
ditor ut ꝓcuratori suo debitũ redd̾et᷑
mandauit maiore pectiũa soluta ꝓtͣa¬
tor indebiti causa ꝯuenietur. Qd̾ si
noĩatĩ. ñ ut maior pettiũa solu̾etur
delegauit indebiti ꝯ eo qui delegaũ

Expanded text:
ditor, ut procuratori suo debitum redderetur, mandavit: maiore pecunia soluta procurator indebiti causa convenietur: quod si nominatim, ut maior pecunia solveretur, delegavit, indebiti cum eo qui delegavit
Abbreviated transcription (Latin):
possit qmͣ ut pecciũam ĩ dotẽdet ⁊ id ciia¬
gis expediat ⁊ qumpossint res in dotem
dare płmq alienari ⁊ peccũam in dotẽ
ꝯu̾ti s ut expediatur qõ. Si ciius res in
dotem maritꝰ acciꝑe malu̾it nicħ ãpliꝰ

Expanded text:
possit, quam ut pecuniam in dotem det idque ei magis expediat? atquin possunt res in dotem datae plerumque alienari et pecunia in dotem conuerti. sed ut expediatur quaestio, si quidem res in dotem mari
Abbreviated transcription (Latin):
it aut aquam ĩnus cuerit aliamideoq ĩ
titur. Non autem conceditur pluscimͣ
pactum est in seruitute hr̃e. ¶Derescũ
legatus eẽt fundus sub ꝯdictione im¬
posuit ei serintutesextingu̾etur si lega¬
ticondictio sistat uideam̾an acquisite
sequantur legatariũ ⁊ mag̾ dicendũ
dumalienũ bona fide enut itinie qd̃ ei
fundo debetur usus est retinetur id ius
siita cum in suo hĩtu possessusest ius
ius aque ducende retinetur qid̃ ⁊ sabi¬
no recte placet ut apud neratiũ .ł.
iiii. membranarũ scriptumest.
nus deb̾et uendidiss locum ꝓximum
sermenti fundo nõ impoĩta seruitutẽ
⁊ intra łimũ temp̃cino seruitutes pẽ¬
reunt rursus eum locum adcuisiss
hĩturiis est seruitutemquã iucinis de

Expanded text:
it aut aquae admiscuerit aliam. ideoque titur, non autem conceditur plus quam pactum est in seruitute habere. Heres, cum legatus esset fundus sub condicione, imposuit ei seruitutes: extinguentur, si legati condicio existat. uideamus, an adquisitae sequantur legatarium: et magis dicendum dum alienum bona fide emit, itinere quod ei fundo debetur usus est: retinetur id ius ns ita, cum in suo habitu possessus est, iuius aquae ducendae retinetur. quod et Sabino recte placet, ut apud Neratium libro quarto membranarum scriptum est. nus deberet, vendidisset locum proximum servienti fundo non imposita servitute et intra legitimum tempus, quo servitutes pereunt, rursus eum locum adquisisset, habiturus est servitutem, quam vicinus de
Abbreviated transcription (Latin):
auł .u.Qutuũ dam̾receptĩ ñeamdẽ
sp̃cm quiam dedimꝰ. alioquĩ ꝯmodãtũ¬
crit aut depoĩtũ. s idem᷑ genꝰ. Nam si
aliud genus uelut ꝓ tritito uinũ reci¬
piamꝰ non erit mutuũ. Qutui datio

Expanded text:
tum.Mutuum damus recepturi non eandem speciem quam dedimus alioquin commodaturit aut depositum, sed idem genus: nam si aliud genus, ueluti ut pro tritico uinum recipiamus, non erit mutuum.Mutui datio
Abbreviated transcription (Latin):
q iͣis per dñiũ infundo uicinoht̃
cuiseruitutẽ dicit deben brcte nera¬
tus scribit. si medii loci usuffruct᷑
legetur iter quetr sequi per eas. lo
ta fundi per que qui nsũfructũ conce¬
sãit institũct quatenꝰ est ad fruendũ
neccessariũ. ¶Nam sciendũ iter qd̃.¬
secuitus deberi Ssi fundo debitũ ⁊ ip̃e
fruatuarius ea utetur ⁊ pomp̾dicit
fructuariũ int̾dicto de itiu̾e uti posse

Expanded text:
qui dominium in fundo uicino habet, cui seruitutem dicit deberi. Recte Neratius scribit, si medii loci usus fructus legetur, iter quoque sequi per ea scilicet loca fundi, per quae qui usum fructum cessit constitueret quatenus est ad fruendum necessarium: namque sciendum eservitus deberi: sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur. Pomponius dicit fructuarium interdicto de itinere uti po
Abbreviated transcription (Latin):
actus pendebit. doiͤ
s socius cedat. Idem
ex diu̾sosi ei qui ñ concessit a licind
tale hoꝵ contig̾it ex integro conced̾e
debebunt tm̃.n. tempuseis remissum
est qd̾ dare fac̾e possit uł diu̾sis tempo¬
rib possint ⁊ iõ non pot̾ unuuł unus
cede Idemꝙ dicend̾ est ⁊ si alt̾ cedat alt̾
leges seruitutes nam si om̃s socii leg̾e
In sicutiuiuentiũ ita ⁊ defunctoꝵ actꝰ
suspendi receꝑtum est. Sis
de seciututib rusti
tutib in rem acdc̃em ꝯpetunt nobis
at exemplis eaꝵq ad usum fructũ
pertinent tamconfessoria qmͣ ne¬
gatoria confessoria ei qniseruitutes
sibi ꝯpet̾e contendit Negatoriadño
qd̃ negat  Hoc autem in remactõ

Expanded text:
actus pendebit, donec nouus socius cedat. idem  diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo dare facere possunt, uel diuersis temporibus possint, et ideo non potest uni uel unus cedere. idemque dicenleget servitutes. nam si omnes socii legent enim sicut viventium, ita et defunctorum actus suspendi receptum est. V Sde seruitutibus rustictutibus in rem actiones competunt nobis ad exemplum earum quae ad usum fructum pertinent, tam confessoria quam negatoria, confessoria ei qui servitutes sibi competere contendit, negatoria domino qui negat. Haec autem in rem actio
Abbreviated transcription (Latin):
trecenta utrũ emptio ⁊ uenditiosit an
locatio ⁊ conductio. S placet unũ esse
negom ⁊ magis emptoem ⁊ uendicti¬
onem Qd̃ si ego aurũ ded̾o incede ꝓpͥa
constituta dubium ñ est quĩ loratio
⁊ conductio sit.
sicutifi̾et cum quid estimatũ in dotẽ¬
precarii uerogatio ita fc̃a quoadis ꝙ
pensionem remittam ex locato ⁊ ꝯdu¬
cto agendum erit.

Expanded text:
io et uenditio sit, an locatio et conductio? sed placet unum esse negotium et magis emptionem et uenditionem esse. quod si ego aurum dedero mercede pro opera constituta, dubium non est, quin locatio et conductio sit. sicuti fieret, cum quid aestimatum in dotprecariive rogatio ita facta, quoad is, qui pensionem remittam, ex locato et conducto agendum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
capue fi certo temꝑe stipratus ⁊ eofi¬
nito quocunq loco agere posseũd
dem .xii.: ¶ ꝙ interest constat.
nisi ex iusta causa dari ut ex ꝓuincia
codices asferantur. Idem in actone ta¬
tele placuit. Noie pupille tuto¬
rib in prouincia ꝯdempna tis cu¬
ratores puelle iudicatũ rome face
coguntur ubi mutuam peccuniã
mater accepit cui filia heres extitit.
osfitio permaneat lz furere ceꝑit
qr recte ab inito addictus est s iudi¬
candi necc̃itatẽ morbus sonticus
remittit ergo mutari debet.
ne is iudex detur quẽ alt̾a pars noĩa¬
tim petit id .n. iniquui exempli eẽdi
principe ad uerecundiam petiti iu¬
ditis respiciente permitcetur.

Expanded text:
Capuae fieri certo tempore stipulatus est, eo finito quocumque loco agere posse in id quod interest constat. nisi ex iusta causa dari, ut ex provincia codices adferantur. idem in actione tutelae placuit. Nomine puellae tutoribus in provincia condemnatis curatores puellae iudicatum Romae facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater accepit, cui filia heres extitit. officio permanet, licet furere coeperit, quia recte ab initio iudex addictus est: sed iudicandi necessitatem morbus sonticus remittit. ergo mutari debene is iudex detur quem altera pars nominatim petat: id enim iniqui exempli esse dpecialiter a principe ad uerecundiam petiti iudicis respiciente permittetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum libertis societatẽcoierunt lucri.
questus. compendĩ postea uuꝰ ex hiis
apr̃ono heres institutus est alt̾i lega¬
tum datũ est uenturus hoꝵ in mediũ

Expanded text:
colliberti societatem coierunt lucri quaestus compendii, poste‹a› unus ex his a patrono heres institutus est, alteri legatum datum est. neutrum horum in mediu
Abbreviated transcription (Latin):
Si ager cuius ususfructus nr̃sit flu¬
mine uł mari inundatus fuit amita¬
tur usuffructus detiam ip̃a ꝓpͥetas co
eodem impetu decessent aqͣ quouenit
restituitur ꝓpͥetas ita ⁊ usũfructũ re¬
hr̃e flum̃ ortũ occcupauit dem̃ ab eore¬
cessit ius quo usuffructꝰ m restitutum
ẽe labeoni uidetur qꝵ id solũ ꝑpetuoaꝰ¬
demiuris mansisse ͣ id um puto si fu¬
men in ĩundatõne ortũ occupauit nã et¬

Expanded text:
Si ager, cuius usus fructus noster sit, flumine uel mari inundatus fuerit, amittitur usus fructus, cum etiam ipsa proprietas eo eodem impetu discesserit aqua, quo uenit, restituitur proprietas, ita et usum fructum rehaberem, flumen hortum occupauit, deinde ab eo recessit: ius quoque usus fructus restitutum esse Labeoni uidetur, quia id solum perpetuo eiusdem iuris mansisset. ita id uerum puto, si flumen inundatione hortum occupauit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietariꝰ ꝯduxit eumq funduuẽ¬
did̾it seio non deducto usufructu
an usũ fructumꝑ emptorem retine¬
am ⁊ ait lz ꝓprietarius mͥ pensionẽ
solu̾it tñusunfructũ amitti qe non
meo oĩe s suo fruicturꝰ est emptor
tem̾ plane mͥ ex locatoꝓprietariũ qnͣti¬

Expanded text:
proprietarius conduxerit eumque fundum uendiderit Seio non deducto usu fructu, an usum fructum per emptorem retineam. et ait, licet proprietarius mihi pensionem soluerit, tamen usum fructum amitti, quia non meo nomine, sed suo fruitus est emptor: teneri plane m
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit usuffructus medioq temꝑe sit pe¬
nes h̾edem potest hes usum fructũ alii le¬
gare que res facit ut si condictõ extit̾it
mei legarti ususfructꝰ ab h̾ede reliatus
fimatur ꝙ siegonsũ fructũ amisero sĩre¬

Expanded text:
tus sit usus fructus medioque tempore sit penes heredem, potest heres usum fructum alii legare: quae res facit, ut, si condicio extiterit mei legati, usus fructus ab herede relictus finiatur. quod si ego u
Abbreviated transcription (Latin):
Si fructuanus iisus messemfecit ⁊ de¬
tessit stipulamq̃ ĩ messexiꝰ iacet h̾ediseiꝰ
ce labeo ait spicam q̃ terre tenenͣt᷑ dñi
fundi ce fructũ percipi spica aut fenote¬
so aut uia adempta aut extussaoleacͣs
nundũ tritum frumentũ aut oles fcm̃
olea excussa scͥbit ita ałr obseruand̃
de ea oliuia olea que ꝑ se deciderit.
uł ait frustuarii fructus tunc fĩꝯ eos ꝑ¬

Expanded text:
Si fructuarius messem fecit et decessit, stipulam, quae in messe iacet, heredis eius esse Labeo ait, spicam, quae terra teneatur, domini fundi esse fructumque percipi spica aut faeno caeso aut uua adempta aut excussa olea, quamuis nondum tritum frumentum aut oleum factst, quod de olea excussa scripsit, ita aliter obseruandum de ea olea, quae per se deciderit, Iulianus ait: fructuarii fructus tunc fie