comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dico. siquis uobis annuntiau̾it p̃¬
ter quam quod accepistis anathema
de celo annuntiare possit alit̃ pre
unde hoc usurpatum sit. & contra
euanglicam & apłicam disciplinã
quib in locis aqua offerat᷑ indnico
calice. que sola xp̃i sanguinẽ non
possit ex pͥmere. Cuius rei sacram̃¬
tum nec inpsalmis tac& sp̃s sc̃s. fa¬
ciens m̃tionẽ dnici calicis & diẽs.
Calix tius in ebrians ꝑquã optimꝰ
Calix aut̃ qui in ebriat iuno utiq
mixrtus ẽ. Neq enim aqua inebũ¬
re quemquã potest. Sic aũ calix
dnicus in ebriat. ut & noe ingene¬
si uinũ bibens in ebriatus ẽ. S quia
ebrietas dni s calicis & sanguinis ñ ẽ
talis. qualis ẽ ebrietas iuni scłariᷤ
cũ dicẽt sp̃s sc̃s inpsalmo. calixtu¬
us inebrians. ad didit ꝑquã optinꝰ
quod scilicet calix dominicus sic bi¬
bentes inebriat. ut sobrios faciat. ut
m̃tes ad spũalem sapientiã redigat.
ut asapore isto scłari. ad intelligndum
đm unusquisq resipiscat. Et quem¬

Expanded text:
vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema de coelo annuntiare possit aliter autunde hoc usurpatum sit ut, contra evangelicam et apostolicam disciplinam, quibusdam in locis aqua offeratur in Dominico calice, quae sola Christi sanguinem non possit exprimere. Cujus rei sacramentum nec in Psalmis tacet Spiritus sanctus faciens mentionem dominici calicis et dicens: Calix tuus inebrians perquam optimus . Calix autem qui inebriat, utique vino mixtus est: neque enim aqua inebriare quemquam potest. Sic autem calix Dominicus inebriat ut et Noe in Genesi vinum bibens inebriatus est. Sed, quia ebrietas Dominici calicis et sanguinis non est talis qualis est ebrietas vini saecularis, cum diceret Spiritus sanctus in Psalmo, Calix tuus inebrians, addidit perquam optimus, quod scilicet calix Dominicus sic bibentes inebriat ut sobrios faciat, ut mentes ad spiritalem sapientiam redigat, ut a sapore isto saeculari ad intellectum Dei unusquisque resipiscat, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
nes eiꝰ abicere. & disciplinã d̾ni¬
cam c̃tempnere. Nec trenas sp̃a¬
lia furta & adult̾ia cõmittere d̾u
quis de cugłica u̾itate furat᷑ d̾ni
nr̃i u̾ba & facta. corrumpitatq
adult̾at p̃cepta diuina. Sic̃ apł̃
iheremiã scͥptũ ẽ. Quid ẽ inquit
paleis ad triticũ. Ppt hoc ecce ego

Expanded text:
iplinam Dominicam contemnere, nec terrena sed spiritalia furta et adulteria committere, dum quis de evangelica veritate furatur Domini nostri verba et facta, corrumpit atque adulterat praecepta divina? Sicut apud Hieremiam scriptum est: Quid est, inquit, paleis ad triticum? Propter hoc ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
celebramꝰ. quia passionis eiꝰ m̃tio¬
nẽ in sacͥficiis om̃ib facimꝰ. passio
ẽ enĩ dñi sacͥficiũ quod offimus.
nich aliud quam quod ille fecit
fac̾e debemꝰ. Scͥptura enĩ dic̃. ut
qͦtienscumq calicem in comme¬
morationem dñi & passionis eius
offimus. id quod constat d̾ni
Rm̃e:siquis de antecessoribus
nr̃is ut ignorant̃ uł simpliciter
ñ hoc obseruauit & tenuit. quod
nos dñs face ex emplo & magist̾io
suo docuit. potest simplicitati eiꝰ
de indulgentia dñi uenia c̃cedi.
obtulit offa̾mꝰ. Et de hoc qͦq ad

Expanded text:
is eius mentionem in sacrificiis omnibus facimus, passio est enim Domini sacrificium quod offerimus, nihil aliud quam quod ille fecit facere debemus. scriptura enim dicit ut quotienscumque calicem in commemorationem Domini et passionis eius offerimus, id quod constat Dominum ter carissime, si quis de antecessoribus nostris uel ignoranter uel simpliciter non hoc obseruauit et tenuit quod nos Dominus facere exemplo et magisterio suo dus indulgentia Domini venia concedi. obtulit, offeramus. Et hoc vid
Abbreviated transcription (Latin):
aque & uni sic miscet᷑ incalice
dni. ut cõmirtio illa ñ possit ab
inuicẽ separari. Unde eccłam iđ
plebem inȩccłam constitutã fide¬
lit̃ & firmiter in eo quod eͤdidit
ꝑseu̾antem. nulla res separare po¬
t̾it axp̃o. quo minus hereat semꝑ
& maneat indiuidua dilectio.
Sic aũ insc̃ificando calice dñi of¬
ferri aqua sola ñ potẽ. quomͦ nec
uinũ solũ potẽ. Nam si uinũ tan¬
tum quis offãt. sanguis xp̃i inci¬
pit ẽẽ sine nobis. si uͦ aqua sit so¬
la. plebs incipit ẽẽ sine .xͦ. Quan
do aut̃ utrumq miscet᷑. & ad una¬
tione ẽfusa sibi in uicẽ copulatur.
tunc sacramentum sp̃ale & celeste
ꝑficit᷑. Sic uͦ calix dñi ñ est aqua
sola aut uinũ solũ. nisi utrũq cõ
misceatur. quomͦ nec corpꝰ dñi po¬
test ẽẽ farina sola. aut aqua sola.
nͥ utrũq ad unatũ fuit & copu¬
latũ. & panis unius compage so¬
lidatũ. quo & ipso sacram̃to ppłs
nrͣ ostendit᷑ ad unatus. ut quem¬

Expanded text:
aquae et uini sic miscetur in calice Domini ut conmixtio illa non possit ab inuicem separari. unde ecclesiam id est plebem in ecclesia constitutam fideliter et firmiter in eo quod credidit perseuerantem nulla res separare poterit a Christo quo minus haereat semper et maneat indiuidua dilectione. sic autem in sanctificando calice Domini offerri aqua sola non potest quomodo nec uinum solum potest. nam si uinum tantum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis. si uero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Christo. quado autem utrumque miscetur et adunatione confusa sibi invicem copulatur, tunc sacramentum spiritale et coeleste perficitur. Sic vero calix Domini non est aqua sola aut vinum solum, nisi utrumque sibi misceatur, quomodo nec corpus Domini potest esse farina sola aut aqua sola, nisi utrumque adunatum fuerit et copulatum et panis unius compage solidatum. Quo et ipso sacramento populus noster ostenditur adunatus; ut, quem
Abbreviated transcription (Latin):
qui id quod xp̃c feẽ initatur. &
sacͥficium uerũ & plenũ tẽ offert
in ȩccła do patͥ. si sic incipiat of
tatis disciplina subu̾titur. nͥid qͦd
spũalit̾ p̃cipit᷑ fidelit̃ reseruetur.
Nisi insacͥficiis matutinis hoc qͥs
ueretur offerre. ne ꝑsaporẽ uinire¬
b discit de sanguine eiꝰ & cruore
confundi. Porro aut̃ dñs in eugło
dicit: qui confessus me fuit coram¬

Expanded text:
qui id quod Christus fecit imitatur et qui id quod Christus fecit imitatur et sacrificium uerum et plenum tunc offert in ecclesia Deo patri, si sic incipiat offitatis disciplina subuertitur, nisi id quod spiritaliter praecipitur fideliter reseruetur, nisi si m sacrificiis matutinis hoc quis ueretur, ne per saporem uini rebus discit de sanguine eius et cruore confundi. porro autem Dominus in euangelio dicit: qui confusus me fuer
Abbreviated transcription (Latin):
quando ipse in eugło dic̃. Si fece¬
ritis que mando uob̃. iam ñ dico
debeat solus audiri pater etiã
decelo contestat᷑ dic̃s. hic ẽ filiꝰ
m̃s dilectissimus in quo benesensi
ipsũ audite. Quare sisolus xp̃c
audiendus ẽ. ñ debemꝰ attendere
dicat. sine causa aut̃ colunt me.
mandata & doctͥnas hominũtenen¬
tes. Et it̾um dñs in eugło hoc idem
repetat dicens. reicitis mandatũ
dĩ. ut traditionẽ urãm statuatis.
S & alio in loco ponit. & dic̃. qͥ soluit
unũ ex mandatis istis minimis. i
sic docui̾t homines. minimꝰ uoca¬
bit᷑ in regno celoꝵ Quod si psinima
de mandatis dñicis licet soluere.
quantomagiᷤᷤ tam magna. tã gran¬
dia.tam adipsũ dnice passionis &
nr̃ȩ redemptionis saeramentũ ꝑ¬
tinentia fas ñ est infringe̾. aut in
aliud quã quod diuinitꝰ institutũ
sit. humana traditione mutare. Nã
seipsũ optulit. & hoc fieri insuam
commemorationẽ p̃cepit. utiq il¬
le sacerdos uice xp̃i uere fungitur

Expanded text:
o ipse in Evangelio dicat: Si feceritis quod mando vobis, jam non dico debeat solus audiri, Pater etiam de coelo contestatur dicens: Hic est filius meus dilectissimus in quo bene sensi, ipsum audite . Quare, si solus Christus audiendus est, non debemus attendere loquatur et dicat: Sine causa autem colunt me, mandata et doctrinas hominum docentes . Et iterum Dominus in Evangelio hoc idem repetat dicens: 109 Rejicitis mandatum Dei, ut traditionem vestram statuatis . Sed et alio in loco ponit et dicit: Qui solverit unum ex mandatis istis minimis, et sic docuerit homines, minimus vocabitur in regno coelorum . Quod si nec minima de mandatis Dominicis licet solvere, quanto magis tam magna, tam grandia, tam ad ipsum Dominicae passionis et nostrae redemptionis sacramentum pertinentia fas aliud quam quod diuinitus institutum sit humana traditione mutare ? namse ipsum optulit et hoc fieri in sui commemorationem praecepit, utique ille sacerdos uice Christi uere fungitur
Abbreviated transcription (Latin):
paradisus cum fructu pomoꝵ Si
aut̃ eccła eius ortus c̃clusus ẽ. fonꝰ
signatus ẽ. quomͦ in eundẽ ortum
intͦire aut bibere de fonte eiꝰ potẽ
qui in ȩccła non est᷑: Item petrus
ipse demonstrans & uendicans
unitatẽ. mandauit & monuit ꝑ
unũ solũ baptisma unius ȩccłȩ sa¬
lutari ͥ ͦ posse. in archa inquit noe
pauei id octo anime hominũ sal¬
uȩ factȩ s̃ ꝑ aquã quodq & uossi¬
miltter saluos faciet baptisma.
Quod breui ⁊ sp̃ali compendio uni¬
tatis sacram̃to manifestauit. Nã
ut in illo mundi baptismo. qͦ ui
quitas antiqua purgata ẽ. qui in
arca noe ñ fuit. ñ potuit ꝑ aquã
salius fieri. ita nec nẽ potest ꝑba
ptismũ saluatus uidĩ qui bapti¬
zatus in ȩccła ñ est. que ad arce
unius sacram̃tum dnica unitate
fundata ẽ. Obseruatur itaq a no
specta u̾itate. ut om̃is qui exqua¬
cumq heresi ad eccłam conuer¬
tuntur. eccłȩ unico & legittimo
baptismo baptizentur: exceptis

Expanded text:
cum fructu pomorum. si autem ecclesia eius hortus conclusus est et fons signatus, quomodo in eundem hortum introire aut bibere de fonte eius potest qui in ecclesia non est ? item Petrus ipse quoque demonstrans et uindicans unitatem mandauit et monuit per unum solum baptisma unius ecclesiae saluari nos posse, in arca, inquit, Noe pauci, id est octo animae hominum saluae factae sunt per aquam, quodetuos similiter saluos faciet baptisma. Quam brevi et spiritali compendio unitatis sacramentum manifestavit? Nam ut in illo mundi baptismo, ququitas antiqua purgata est, qui in area Noe non fuit non potuit per aquam saluus fieri, ita nec nunc potest per baptismum saluatus uideri qui baptizatus in ecclesia non est, quae ad arcae unius sacramentum dominica unitate fundata est. Obseruatur itaque a noerspecta ueritate ut omnes qui ex quacumque haeresi ad ecclesiam conuertuntur ecclesiae unico et legitimo baptismo baptizentur, exceptis
Abbreviated transcription (Latin):
re grͣam aͥ. Quare qͥ cũ dno sumus.
⁊ unitatẽ dñi tenemꝰ. ⁊ scđ̾m eius
dignationem sacerdotiũ eiꝰ in ec¬
cła amministramus. quecumq ad¬
ũsarii eius ⁊ antixp̃i faciunt. re¬
pudiare ⁊ reicere ⁊ ꝓphana habe¬
re debemꝰ.⁊ eis qui de errore ⁊ pra¬
uitate uenientes agnoscunt uniꝰ
eccłȩ uerã fidẽ. dare illis ꝑomnia
diuine gr̃e sacram̃ta. ⁊ unitatis
⁊ fidi u̾itatem. Optamꝰ uos fr̃s km̃i¬

Expanded text:
 cum Domino sumus, et unitatem Domini tenemus et secundum ejus dignationem sacerdotium ejus in Ecclesia administramus, quaecumque adversarii ejus et antichisti faciunt repudiare et rejicere et pro profanis habere debemus, et eis qui de errore et pravitate venientes agnoscunt unius Ecclesiae veram fidem, dare illis per omnia divinae gratiae sacramenta et unitatis et fidei veritatem. Optamus vos
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑. & tradit᷑. ut quotienscũq
bib̾imꝰ in cõmemorationẽ dni h
faciamꝰ quod fec̃ & dñs. inuenimꝰ
ñ obseruari a nob̃ quod manda¬
tum ẽ. nͥ eadẽ que iħs fecit nos
quoq faciamꝰ. & calicẽ pari rati¬
one miscentes a diuino magistio
ñ recedamꝰ Ab eugliciᷤᷤ aut̃ p̾ce¬
ptis omnino ñ recedendu ẽ. & e
adẽ que magister docuit & fec̃.
discipulos qͦq obseruare & fac̾e̾.
Constantius & fortius alio in loco
beatus apłs docet dic̃s. Miror
quod sic tam cito demutamini ab
eo qui uos uocauit ad grãm aclali¬
ud eugłm. quod ñ ẽ aliud nisi sunt
aliqui qui uos turbant. & uolunt
conuertere eugłmxp̃i.S Nicet noꝰ¬

Expanded text:
traditur, ut quotienscumque biberimus, in commemorationem Domini hoc faciamus quod fecit et Dominus, inuenimus non obseruari a nobis quod man\'datum est, nisi eadem quae Dominus fecit nos quoque faciamus et calicem pari ratione miscentes a diuino magisterio non recedamus. ab euangelicis autem praeceptis omnino adem quae magister docuit et fecit discipulos quoque obseruare et facere debere constantius et fortius alio in loco beatus apostolus docet dicens: miror quod sic tam cito demutamini ab eo qui uos uocauit ad gratiam, ad aliud euangelium, quod non est aliud, nisi si sunt aliqui qui uos conturbant et uolunt conuertere eu
Abbreviated transcription (Latin):
cut dic̃ scͥptura. flumina de uentre
eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Atq ut magiᷤ
posset ẽe manifestũ. qr ñde calices
debaptismo illic loquit᷑ dns. addit
scͥptura dicens. Noc aut̃ dixit de sp̃u
quẽ accepturi erant qui in eũ crede¬
adbibendũ calicẽ dñi ꝑuenit᷑. Nemi¬
nem aut̃ moueat. qͦd cũ de baptismo
loquat᷑ scͥptura diuina sitire nos
dic̃ & bibere. quando & dñs in euglõ
dicat. beati sitientes & esurientes
iusticiã. ꝙ qͦd auida & sitienti cu¬
piditate suscipit᷑. pleniꝰ & uberius
haurit᷑. sic̃ & alio in loco ad samari¬
tanã mulierẽ dñs loquit᷑ dicens.
Om̃is quibibit ex aqua ista sitiet
it̾um. qui aut bib̾it exaqua quã
ego dedõ ñ sitioe in ȩternũ. Qͦd ipsũ
baptisma salutariᷤ aqua significa¬
tur: qͦd semel scił sumit᷑. nec rursus
tterat᷑. Cet̾m calix dni in eccła semꝑ¬

Expanded text:
 dicit, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. adque ut magis posset esse manifestum quia non de calice sed de baptismo illic loquitur Dominus, addidit scriptura dicens: hoc autem dixit de spiritu quem accepturi erant qui in eum credead bibendum calicem Domini peruenitur. neminem autem moueat quod cum de baptismo loquatur scriptura diuina sitire nos dicit et bibere, quando et Dominus in euangelio dicat: beati sitientes et esurientes iustitiam, quia quod auida et sitienti cupiditate suscipitur plenius et uberius hauritur. sicut et alio loco ad Samaritanam mulierem Dominus loquitur dicens: omnis qui biberit ex aqua ista, sitiet iterum. qui autem biberit ex aqua quam ego dedero, non sitiet in aeternum. quo et ipso baptisma salutaris aquae significatur, quod semel scilicet sumitur nec rursus iteratur. ceterum calix Domini in ecclesia sem
Abbreviated transcription (Latin):
clarat. cum ingenesi esau primatus
suos inde ꝑdidit. nec reciꝑe id post¬
modũ potu̾it. quod semel cess it
ep̃oꝵ quod putat faciat. habens ar¬
bitͥi sui liberam potestatẽ: nos quan¬
tum in nob ẽ ꝓpt̾ hereticos cũ colle-¬
gis & coep̃is nrĩs ñ contendimꝰ. cum
quib duunã c̃cordiam & dnicam
pacẽ tenemꝰ. maxime cũ ãpłs dicat.
Siquis aut̃ putau̾it contentiosum
se ẽẽ. noᷤ talem consuetudinẽ ñ ha¬
bemꝰ. neq eccła di. Seruatur apud
nos patienter & leniter caritas anuni.
colle gi honor: uinculum fidi. con
cor ȩcc dia sacerdotii ꝓpter hoc etiã
libe lum qunc de bono patientie
quantum ualuit nr̃a mediocͥtas per¬
mittente dno& inspirante conscͥpsimꝰ
quẽ adte ꝓmutua dilectione transmi¬

Expanded text:
clarat, cum in Genesi Esau primatus clarat, cum in Genesi Esau primatus suos inde perdiderit nec recipere id postmodum potuerit quod semel cessit. e episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem. nos, quantum in nobis est, propter haereticos cum collegis et coepiscopis nostris non contendimus, cam quibus diuinam concordiam et dominicam pacem tenemus, maxime cum et apostolus dicat: si quis autem putauerit em non habemus, neque Ecclesia Dei . Servatur a nobis patienter et leniter charitas animi, collegii honor, vinculum fidei, et concordia sacerdotii. Propter hoc etiam libellum nunc de Bono Patientiae, quantum valuit nostra mediocritas, permittente Domino et inspirante, conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmi
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis didic̾int. baptizatos quoq
apaulo eos qui iam baptismo iohis
baptizati fuissent. sic̃ legimꝰ in actis
apłoꝵ Et nunc ap̃ quosdã de nr̃iᷤ he¬
quadã quasi rebaptizandi baptira¬
inpletus. ille helyȩ sp̃u & uirtute
subnixus. qui ñ adu̾sarius dnl.s:
p̃cursor ac p̃dicator fuit. qui d̃nm¬
nr̃m ñ tantum u̾bis p̾nuntiauit.
s & oculis ostendit. qui ipsũ xp̃m
ꝑquem baptizantur cȩti baptizauit.
Quod si iccͥco hereticus ius baptismi
optinere potuit. qr pͥor baptizauit.
ñ possidentiᷤ erit iam baptisma.s
occupantis. & cum separari a se & di¬
uidi omnino ñ possit baptisma &
eccła. qui occupare baptisma pͥor
potuit. & eccłam parit᷑ occupauit.
& incipies tu illi ħeticus uideri.
qui p̃uentus post̾ior ẽẽ cepisti. qͥ
cedendo ac manus dando ius quod
acceꝑas reliquisti. Quam ꝑiculosũ
sit aut̃ indiuinis reb ut quis cedat
iure suo & potestate. scͥptura scã de¬

Expanded text:
ex nobis didicerint baptizatos quoque ex nobis didicerint baptizatos quoque a Paulo eos qui iam baptismo Iohannis baptizati fuissent, sicut legimus in actis apostolorum. Et nunc apud quosdam de nostris hquadam quasi rebaptizandi baptizainpletus, ille Heliae spiritu et uirtute subnixus, qui non aduersarius Domini sed praecursor ac praedicator fuit, qui Dominum non tantum uerbis praenuntiauit sed et oculis ostendit, qui ipsum Christum per quem baptizantur ceteri baptizauit. quod si idcirco haereticus ius baptismi obtinere potuit, quia prior baptizauit, non possidentis erit iam baptisma sed occupantis: et cum separari a se et diuidi omnino non possint baptisma et ecclesia, qui occupare baptisma prior potuit et ecclesiam pariter occupauit, et incipis tu illi haereticus uideri qui praeuentus posterior esse coepisti, qui cedendo ac manus dando ius quod acceperas reliquisti. quam periculosum sit autem in diuinis rebus ut quis cedat iure suo et potestate scriptura sancta de
Abbreviated transcription (Latin):
timentib congruat. patefacta & ꝑ
specta u̾itate libenter atq incunetan¬
ter obsequi. quã ꝑtinacit᷑ & obstina¬
ticis reluctari. Nec quisquã existi¬
met hereticos. eo quod illis baptisma
bulo scandalizatos ut adeccłamue¬
niant retardari. immo uero hocip¬
so magis ad necessitatẽ ueniendi
testimonio ostense sibi & ꝓbatȩ u̾tta¬
tis adigunt᷑. Nam siuidĩnt iudicio
& sententia nr̃a id decerni & statu
ut baptisina iustũ & legitimũ con¬
putetur quod illic baptrzant᷑. pu¬
munera iuste & legittine posside.
nec erit causa ueniendi ad noꝰ quan¬
do habentes baptisma. hab̾e uide¬
ant᷑ & cȩt̾a. Porro aut̃ cũ cogosẽt
baptisma nullum foris e̾ẽ. nec remiᷤᷤ¬
sam pecc̃oꝵ extra ȩccłam dari posse.
rant. certi uenire se omnino ñposse
adueram diuinȩ gr̃ae pollicitatio¬
nẽ nͥ prĩ uen̾int ad ȩccłȩ u̾itatem
Iec recusabunt baptizari ap̃nos hetici
legitimo & uero eccłẽ baptismo. qͣn

Expanded text:
timentibus congruat patefactae et timentibus congruat patefactae et perspectae ueritati libenter adque incunctanter obsequi quam pertinaciter adque obstinaticis reluctari. Nec quisquam existimet haereticos, eo quod illis baptisma bulo scandalizatos ut ad ecclesiam ueniant retardari. immo uero hoc ipso magis ad necessitatem ueniendi testimonio ostensae sibi et probatae ueritatis adiguntur. nam si uiderint iudicio ac sententia nostra id decerni et statui ut baptisma iustum et legitimum conputetur quo illic baptizantur, pumunera iuste et legitime possidere, nec erit causa. ueniendi ad nos, quando habentes baptisma habere uideantur et cetera. porro autem cum cognoscunt baptisma nullum foris esse nec remissam peccatorum extra ecclesiam dari posse, rant, certi peruenire se omnino non posse ad ueram diuinae gratiae pollicitationem, nisi prius uenerint ad ecclesiae ueritatem. nec recusabunt baptizari apud nos haeretici legitimo et uero ecclesiae baptismo, quando
Abbreviated transcription (Latin):
maximo sanguinis baptismo. de qͦ
& d̃ns dicebat habere se aliud ba¬
ptisma baptirari. sanguine autem
suo baptizatoᷤ & passione scĩficatos
consummari. & diuine pollicitatio¬
nis gr̃am consequi. declarat in euglõ
idem dns. quando adlatronẽ inp¬
sa passione credentem & confiten¬
tem loquitur: & quod secũ futurus
sit in paradiso pollicet᷑. Qua ꝓpter
qui fidĩ & u̾itati p̾sumimus eoꝰ qui
ad fidem & u̾itatem ueniunt. & a¬
gentes penitentiam remitti sibipec¬
cata de poscunt decipere ñ debemꝰ
nec fallere. s correctos a nob̃ acre¬
formatos ad regnũ celor discipli¬
nis celestib erudire. S dic̃ aliqͥs.
Quid gͦ fiet de his qui in p̾teritum
de heresi ad ȩccłam uenientes sine
eos qui adȩccłam simplicit᷑ ad miˢ¬
si inȩccła dormierunt. ab ȩccłȩ sue
mun̾ib ñ separare. Hontam̃ qr ali¬
quando erratum ẽ: ido semꝑ erran¬
dum ẽ. cũ magis sapientib & dm

Expanded text:
maximo sanguinis Baptismo, de quo maximo sanguinis Baptismo, de quo et Dominus dicebat habere se aliud baptisma baptizari . Sanguine autem suo baptizatos et passione sanctificatos consummari et divinae pollicitationis gratiam consequi declarat in Evangelio idem Dominus, quando ad latronem in ipsa passione credentem et confitentem loquitur et quod secum futurus sit in paradiso pollicetur. Quapropter qui fidei et veritati praesumus, eos qui ad fidem et veritatem veniunt, et agentes poenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, decipere non debemus et fallere, sed correctos a nobis ac reformatos ad regnum coelorum disciplinis caelestibus erudire. Sed dicit aliquis: \'quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. non tamen quia aliquando erratum est, ideo semper errandum est, cum magis sapientibus et Deum
Abbreviated transcription (Latin):
quib nec pat̃ ds̃. nec xp̃c filiꝰ. nec
spc̃ sc̃s. nec fides. nec eccła ipsa com¬
munis ẽ. Et ido baptirari eos opor¬
tet. qui de heresi adeccłam ueniunt.
ut qui legitimo & uero atq unico.
scẽ eccłe baptismo ad regnũ di re¬
gñatione diuina p̾parant᷑ sacram̃¬
to utͦq nascatur. quia scͥptũ ẽ. Quo¬
in loco quidam quasi euacuare
possint humana argum̃tatione
p̾dicationis euglicȩ u̾itatem cate¬
cuminos nobis opponunt. Siquis
ex his antequam in ȩccła baptira¬
retur inconfessionẽ nominiᷤᷤ appre¬
hensus fu̾it & occisus. aꝗspẽ salu¬
tis & p̾mium confessionis amittat.
eo qͥd ex aqua prius ñ stt renatus¬
Sciantgͥ ciusmͦ homines suffragatoreᷤ
& fautores hereticoꝵ catecuminos
illos pͥmo integram fidẽ & eccłȩ iũ
tatem tenere. & ad debellandumdi¬
abolum hostem de diuinis castris
nec pͥuari baptismi sacram̃to. ut¬
pote qui baptizant᷑ głosissimo &

Expanded text:
quibus nec pater Deus nec filius Cquibus nec pater Deus nec filius Cspiritus nec fides nec ecclesia ipsa communis est. et ideo baptizari eos oportet qui de haeresi ad ecclesiam ueniunt, ut qui legitimo et uero adque unico sanctae ecclesiae baptismo ad regnum Dei regeneratione diuina praeparantur sacramento utroque nascantur, quia scriptum est: nipossint humana argumentatione praedicationis evangelicae veritatem, catechuminos nobis opponunt, si quis ex his, antequam in Ecclesia baptizetur, in confessione nominis apprehensus fuerit et occisus, an spem salutis et praemium confessionis amittat, eo quod ex aqua prius non sit renatusigitur hujusmodi homines suffragatores et fautores haereticorum catechuminos illos primo integram fidem et Ecclesiae veritatem tenere et ad debellandum diabolum de divinis castris nec privari Baptismi sacramento, utpote qui baptizentur gloriosissimo et
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ diuine dispositionisatq
unitatis ostendere. Numqͥd potest
ius baptismi ẽẽ. maior. aut pocior.
quam confessio aut passio. ut quis
coram hominib xp̃m confiteatur
& sanguine suo baptiretur. & tam̃
hoc baptisma nec heretieo ꝓdest. &¬
quamius xp̃m confessus extra ȩccle¬
siam fu̾it occisus nhereticorũ pat¬
ni & aduocati hereticos infalsam
confessionem xp̃i urtfectos mr̃es p̃¬
dicent. & contra apłi contestationẽ
qui nichil eos quamuis exusto̾ & oc¬
cisos dicet posse ꝓfic̾e gam ei & co¬
ronam passionis assignant. Quod si
heretico nec baptisma publicȩ con¬
fessionis & sanguinis ꝓfic̾e ad salu¬
tem potest. quia extra eccłam non
potest ẽẽ. quanto magiꝰᷤ ei niħ ꝓdit
si in latebra & latronũ spelunca.
adulterȩ aquȩ contagio tinctus.
ñ tantũ peccata antiqua ñ ex posu¬
erit.s adhuc potius noua & maio¬
ra cumulau̾it. Quare baptisma nob̃
& hereticis conmune ẽẽ ñ potẽ: cum

Expanded text:
rationem divinae dispositionis atque unitatis ostendere. XXI. Numquid potest vis Baptismi esse major aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram hominibus Christum confiteatur et sanguine suo baptizetur? Et tamen neque nec hec baptisma haeretico prodest, quamuis Christum confessus extra ecclesiam fuerit occisus: nisi si haereticorum patroni et aduocati haereticos in falsa confessione Christi interfectos martyras praedicant et contra apostoli contestationem, qui nihil eos quamuis exustos et occisos dicit posse proficere, gloriam eis et coronam passionis adsignant. quod si haeretico nec baptisma publicae confessionis et sanguinis proficere ad salutem potest, quia salus extra ecclesiam non est, quanto magis ei nihil proderit, si in latebra et in latronum spelunca adulterae aquae contagio tinctus non tantum peccata antiqua non exposuerit, sed adhuc potius noua et maiora cumulauerit? quare baptisma nobis et haereticis commune esse non potest, cum
Abbreviated transcription (Latin):
te. tues sacerdos in et̾num scđm
ordinẽ melchi sedech. Qui ordo
hic utiq ẽ de sacͥficio illo uenienᷤ
& inde descendens. q melchisedec
sac̾dos d̃i summi fuit. q panem
& uinũ optulit. ꝗ abraham bene¬
dix̃. Nam quis magis saẽ̾doᷤ dei
qͦͥo melchisedech obtulerat. id est
panẽ & uinũ. suũ scił corpꝰ & san¬
gunẽ. & cͥca abraham b̾ndictio
illa p̾cedens. ad nr̃m ppłm ꝑtine¬
bat. Nam si abraham dõ credidit
e deputatũ ẽ ei adiusticiã. utiq
quisq do credit & ex fide uiit ui¬
stus inuenitur etiam pridem in a

Expanded text:
te. Tu es sacerdos in aeternum secundum te. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Qui ordo utique hic est de sacrificio illo veniens et inde descendens, quod Melchisedech sacerdos Dei summi fuit, quod panem et vinum obtulit, quod Abraham benedixit. Nam quis magis sacerdos Dei quod Melchisedech obtulerat, id est panem et vinum, suum scilicet corpus et sanguinem? Et circa Abraham benedictio illa praecedens ad nostrum populum pertinebat. Nam, si Abraham Deo credidit et deputatum est ei ad justitiam , utique quisquis Deo credit et fide vivit, justus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ desit calici ꝗͦ xp̃i sangui osten
dit᷑. qͥ scͥpturarum omniũ sacram̃¬
to ac testimonio p̃dicet᷑. Inuenim
enim ⁊ ingenesi cͥca sacram̃tũ noc
hoc idem p̾cucurrisse. & figuram
dnicȩ passionis illic extitisse. Eo
unũ bibit. quod in ebͥatꝰ ẽ. qͦo
indomo sua. nudatus ẽ. qͦo fuit
recubans nudis & patentib phe¬
morib. qͦt nuditas illa patͥs a¬
medio filio denotata ẽ & foris
nuntiata. aduob uͦ maiore & mi¬
nore contecta. & cȩta que necẽẽ
ñ est exequi. cũ satis sit hoc solu
complecti. qͦd noe typũ futurȩ
u̾tatis ostendens. ñ aquãs: uinũ
bib̾it. & sic imaginẽ dnicȩ passi¬
onis exp̾sserit. Item in sacerdote
melchi sedech sacͥficii dñici sacra¬
mentũ p̃figuratũ uidemꝰ scͥptura¬
melchisedech rex salem. ꝓtulit pa¬
nẽ & uinũ. fuit aut̃ sac̾dos di sũmi
& b̾ndixit abrahã. Quod aut̃ mel¬
chisedech tẏpum xͥ portaret decla

Expanded text:
num num ditur; qui Scripturarum omnium sacramento ac testimonio praedicatur. Invenimus enim in Genesi circa sacramentum Noc hoc idem praecucurrisse, et figuram dominicae passionis illic exstitisse, quod vinum bibit, quod inebriatus est, quod in domo sua nudatus est, quod fuit recubans nudis et patentibus femoribus; quod nuditas illa patmedio filio denotata est sed et foras nuntiata, a duobus uero maiore et minore contecta, et cetera quae necesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum conplecti quod Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerdote Melchisedech sacrificii dominici sacramentum praefiguratum uidemus secuneh, rex Salem, protulit panem et vinum . Fuit autem sacerdos Dei summi, et benedixit Abraham. Quod autem Melchisedech typum Christi portaret, declar
Abbreviated transcription (Latin):
gnorant᷑ uł simplicit incalice
dnico scificando & plebi ammi¬
giosum parit̃ ac necessariũ du¬
xi de hoc aduos litt̾as fac̾e̾. ut
si qui inisto errore adhuc tenet᷑.
u̾itatis luce ꝑspecta. ad radicem
atq originẽ traditionis dnicȩ
assumere. cũ mediocͥtatẽ nr̃am sem¬
ꝑ humili & uẽcunda modatione
teneamꝰ. S quando aliqͥd dõ inspi¬
rante & mandante p̃cipit᷑. nece̾eẽ
dno seruus fidelis obtemꝑet. ex cu¬
satus ap̃ om̃s qͦo niħ sͥ arroganter
assumat. qui offensam dñi timere
compellit᷑. nͥ faciat qͦd iubet᷑. am¬
monitos aut̃ nos scias. ut incalice
offendo dnica traditio seruetur.
neq aliud fiat a nob̃ quã quody
nob̃ dñs prior fec̃. ut calix qͥ in cõ¬
memoratione eiꝰ offert᷑. mirtus ui¬
no offerat᷑. Nam cũ dicat xp̃c ego
sum uitis uera. sanguis xp̃i ñ aqua
est utiq s uinũ. nec pot̾ uideri
sanguis eiꝰ quo redempti sumꝰ &¬
uuuificati ẽẽ incalice. quando ui¬

Expanded text:
gnoranter vel simpliciter, in calice Dominico sanctificando et plebi migiosum pariter ac necessarium duxi has ad vos litteras facere; ut, si quis in isto errore adhuc tenetur, veritatis luce perspecta, ad radicem atque originem traditionis Dominicae assumere, cum mediocritatem nostram semper humili et verecunda moderatione teneamus. sed quando aliquid Deo inspirante et mandante praecipitur, necesse est domino seruus fidelis obtemperet, excusatus aput omnes quod nihil sibi adroganter adsumat, qui offensam domini timere conpellitur, nisi faciat quod iubetur. Admonitos autem nos scias ut in calice offerendo dominica traditio seruetur neque aliud fiat a nobis quam quod pro nobis Dominus prior fecit, ut calix qui in commemoratione eius offertur minus uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego sum uitis uera, sanguis Christi non aqua est utique, sed uinum. nec potest uideri sanguis eius, quo redempti et uiuificati sumus, esse in calice, quando ui
Abbreviated transcription (Latin):
& ittilius extit̾it libent amplecti.
Non enim uincim᷑ quando offerun¬
tur nob̃ meliora .s instruimur.
maxime in his que ad eccłe uni¬
tatẽ ꝑtinent. & spei ac fidĩ arãe
u̾itatẽ ut sacerdotes di & ȩccłȩ eiꝰ
de ipsiꝰ dignatione p̃positi sciamꝰ
remissã pecc̃oꝵ ñ nͥ in ȩccła dari
posse. nec posse adusarios xp̃i qͥd¬
quam sͥ cͥca eiꝰ grãm uendicare.
Quod quidẽ ⁊ agppinꝰ bonȩ memo¬
riȩ uir. cũ cetis coep̃is sius qͥ illo
intpr̃e inꝓuincia africa ⁊ numi¬
dia eccłam dñi gub̃nabant statu¬
it.⁊ librato consilio. conmuni ex¬
aminatione firmauit. Quorum
sententiam religiosã ⁊ legitimam¬
⁊ salutarẽ fidi ⁊ eccłȩ catholicȩ
congruentẽ. nos etiã secuti sumus.
Et quales suꝑhac re littas fecimus

Expanded text:
et utilius extiterit libenter amplecti. et utilius extiterit libenter amplecti. non enim uincimur quando offeruntur nobis meliora, sed instruimur, maxime in his quae ad ecclesiae unitatem pertinent et spei ac fidei nostrae ueritatem: ut sacerdotes Dei et ecclesiae eius de ipsius dignatione praepositi sciamus remissam peccatorum non nisi in ecclesia dari posse nec posse aduersarios Christi quicquam sibi circa eius gratiam uindicare. Quod quidem et Agrippinns bonae memoriae uir cum ceteris coepiscopis suis qui illo tempore in prouincia Africa et Numidia ecclesiam Domini gubernabant statuit et librata consilii communis examinatione firmauit. quorum sententiam religiosam et legitimam, salutarem fidei et ecclesiae catholicae congruentem, nos etiam secuti sEt quales super hac re litteras fecerimus
Abbreviated transcription (Latin):
insolent᷑ aut arrogant̃ assumpsit
ut diceret se pͥmatũ tenẽ. ⁊ obtem¬
perari a nouellis & postis sͥ potius
oport̾e. nec despexit paulum qͦd
eccłe prius ꝑsecutor fuiss.s con¬
siliũ u̾itatis admisit. & rationile¬
gitime quam paulus uendicabat
facile consensit. documentũ scił
nob̃ & concordiȩ & patientiȩ tri¬
buens. ut ñ ꝑtinacit nr̃a amemꝰ.
s que aliquando afr̃ib ⁊ collegiᷤᷤ
nr̃is utilĩt ⁊ salubrit suggerunt᷑.
si sint uera & legitima ipsa potiꝰ
grͣa ducamꝰ. Cui rei paulus qͦq
yspiciens. ⁊ c̃cordiȩ ⁊ paci fide¬
lit consulens. in epła sua posuit
dicens ꝑphete aut̃ duo aut tres
loquant᷑. ⁊ cetͣi ex aminent. si aũ¬
alii reuelatũ fu̾it sedenti. ille pͥor
taceat. Quai parte docuit ⁊ osten¬
dit multa singulis in meliꝰ reuela¬
ri. ⁊ debere unumquemq ñ ꝓeo
quod semel inbiberat ⁊ tenebat
ꝑtinacit̃ congredi s siquid meliꝰ

Expanded text:
insolenter aut adroganter adsumpsit, insolenter aut adroganter adsumpsit, ut diceret se primatum tenere et obtemperari a nouellis et posteris sibi potius oportere, nec despexit Paulum quod ecclesiae prius persecutor fuisset, sed consilium ueritatis admisit et rationi legitimae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et coilegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ista potius nostra ducamus. cui rei Paulus quoque prospiciens et concordiae et paci fideliter consulens in epistula sua posuit dicens: prophetae autem duo aut tres loquantur et ceteri examinent. si alii reuelatum sedenti fuerit, ille prior taceat. qua in parte docuit et ostendit multa singulis in melius reuelari et debere unumquemque non pro eo quod semel inbiberat et tenebat pertinaciter congredi, sed si quid melius
Abbreviated transcription (Latin):
e reseruamꝰ. ut quos constet hic ba¬
ptihatoᷤᷤ ẽẽ a nob̃ adheticoᷤ tnsisse. si
postmodum peccato suo cognito. &¬
errore digesto adu̾tatem & matcẽ
redeant. satis sit inpenitentiã ma-¬
nũ inponere. ut qr oiuis iam fuerat.
hanc ouem longe lateq errabundã
in ouile suum pastor recipiat. Si
aut̃ qui abħeticis uenit baptiratꝰ
in eccła prius ñ fuit s ahenꝰ intotũ
⁊̃ ꝓphanꝰ uenit baptihatur ut ouis
fiat. quia una ẽ aqua in eccła scã
que oues faciat. Et iccͥeo q nichil
porest c̃e conmune mendacio ⁊ u̾i¬
tati tenebris ⁊ luci. morti ⁊ inmor¬
eccłẽ catholice unitatẽ ten̾e. nec in
aliquo ficdi ⁊ u̾itatiꝰ hostib cedere.
honẽ aut̃ de consuetudine p̾sc̾ben¬
dii s ratione uincendũ. Nã nec pe¬
trus quẽ prim̃ dñs elegit. ⁊ suꝑ qͣm
edificauit eccłam suam. cũ secum
paulus de cͥcumcisione postmodu
decertar&. uendicauit sibi aliquid

Expanded text:
e observamus, ut quos constet hic bae observamus, ut quos constet hic baptizatos esse et a nobis ad haereticos transiisse, si postmodum, peccato suo cognito errore digesto ad ueritatem et matricem redeant, satis sit in paenitentia manum inponere, ut quia ouis iam fuerat, hanc ouem abigeatam et errabundam in ouile suum pastor recipiat. si autem qui ab haereticis uenit baptizatus in ecclesia prius non fuit, sed alienus in totum et profanus uenit, baptizandus est ut ouis fiat, quia una est aqua in ecclesia sancta quae oues faciat. et idcirco quia nihil potest esse commune mendacio et ueritati, tenebris et luci, morti et inmorecclesiae catholicae unitatem tenere nec in aliquo fidei et ueritatis hostibus cedere. Non est autem de consuetudine praescribendum, sed ratione uincendum. nam nec Petrus quem primum Dominus elegit et super quem aedificauit ecclesiam suam, cum secum Paulus de circumcisione postmodum disceptaret, uindicauit sibi aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
de collegis nr̃is malunt heticis
honorẽ dare.quã nob̃ consentire.
& dum unius baptismi asseuera¬
tione baptizare uenientes goluns.
sic aut duo baptismata ipsi faci¬
unt. dũ ap̃heticos baptisma e̾ẽ
ulicunt. aut certe quodẽ grauius
heticorũ sordida & ꝓphanã tincti¬
onẽ uͦ & unico & legitimo ȩccłȩ cato¬
licȩ baptismo p̾ponere & p̃ferre con¬
tendunt. non considantes scriptum
ẽẽ. qͥ baptirat᷑ amortuo quid ꝓficit
lauatio eiꝰ. Manifestum ẽ aut̃ eos qͥ
putari. nec posse ab eo uiuificari al¬
terũ cum ipse ñuiuat. quando una
sit ȩccła que uitȩ ȩt̃ne głam consetu¬
ta. & iuuit in ęt̾num & uiuificatdi
nẽ sequi. quando ap̃ uet̾es hereseos
& scismatũ prima adhuc fu int ini¬
tia. ut nihil illic ẽẽnt qui de eccła
recedebant. & hic baptizati prius
fu̾ant. quos tunc tam̃ ad eccłam re¬
uertentes & penttentiã agenteᷤ necẽtꝰ
ñ erat baptizare. Quod nos qͦq hodi¬

Expanded text:
de collegis nostris malunt haereticis de collegis nostris malunt haereticis honorem dare quam nobis consentire; et, dum unius baptismi asseveratione baptizare venientes nolunt, sic, aut duo baptismata ipsi faciunt, dum et apud haereticos baptisma esse dicunt, aut certe, quod est gravius, haereticorum sordidam et profanam tinctionem, vero et unico et legitimo Ecclesiae catholicae baptismo praeponere et praeferre contendunt: non considerantes scriptum esse: qui baptizatur a mortuo, quidio proficit lauatione eius? manifestum est autem eos qui os conputari nec posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non uiuat, quando una sit ecclesia, quae uitae aeternae gratiam consecuta et uiuit in aeternum et uiuificat Dei nem sequi, quando apud veteres haereseos et schismatum prima adhuc fuerint initia, ut hi illic essent qui de Ecclesia recedebant, et hic baptizati prius fuerant; quos tunc tamen, ad Ecclesiam revertentes et poenitentiam agentes, necesse non erat baptizare. Quod nos quoque hodi
Abbreviated transcription (Latin):
ypͥanus quinto fr̃i salutẽ. Retulit
tibi quid sentiamꝰ de his qͥ apud here¬
ticos & scismaticos baptizati uident᷑.
De quareꝰ nuꝑ in concilio plurimi ep̃i
cum comprb̾ris qui aderant censue¬
rimus. ut scires euisdem epłe exempłu
one tucunt᷑. quidam de collegis nr̃i
ut putent eos qui apud hereticõ &¬
scismaticos tincti sunt. quando ad
nos uen̾int baptizare ñ oportere.
eo quod dicant unum baptisma ẽẽ.
qͥd unũ scił in eccła catholica est.
ptismata ẽẽ ñ possunt. si heretici ue¬
re baptizant. ipsi habent baptisma.
& qui hoc illis patrociniũ de aucto¬
ritate sua p̾stat. cedit illis & con¬
sentit ut hostis & adu̾sarius. xͥ hab̾e
iudeatur abluendi & purificandi
& scĩficandi hominis pote. statẽ.
Hos aut̃ dicimus eos quimn futi de
ueniunt ñ rebaptirari ap̃r nos
S baptizari. Neq enim accipiunt
illic aliquid ubi nicħ ẽ: ueniunt
adnos ut hic accipiant. ubi⁊ gr̃a
& u̾itas una ẽ: Porro aut̃ quidam

Expanded text:
yprianus Quinto fratri salutem. --Retulit tibi quid sentiamus de his qui apud haereticos et schismaticos baptizati videntur. De qua re quid nuper in concilio plurimi coepiscopi cum compresbyteris qui aderant censuerimus, ut scires, ejusdem epistolae exemplum one ducuntur quidam de collegis nostris, ut putent eos qui apud haereticos tincti sunt, quando ad nos venerint, baptizari non oportere, eo quod dicant unum baptisma esse, quod unum scilicet in Ecclesia catholica est. ptismata esse non possint, si haeretici vere baptizant, ipsi habent baptisma; et qui hoc illis patrocinium de auctoritate sua praestat, cedit illis et consentit, ut hostes et adversarii Christi habere videantur abluendi et purificandi et sanctificandi hominis potestatem. Nos autem dicimus eos qui inde veniunt, non rebaptizari apud nos, sed baptizari. Neque enim accipiunt illic aliquid ubi nihil est; sed veniunt ad nos ut hic accipiant ubi et graitas una est. Porro autem quidam
Abbreviated transcription (Latin):
ina quosa prius fuissent flumina
postmodum redundareͬt. & electõ
genꝰ dĩ idest ꝑ regn̾ãtionẽ bapti¬
smni filios dĩ factos adaquarent.
Item denuo p̃canttur&. ante p̾dr
iudeos si sitierint. & xp̃m quesie
sorta adducet illis aquã. de petra
yducet illis. findet᷑ petra. & fluet aqͣ
& bib& plebs mea. Quod in euglo ad¬
impletur. quando xp̃c qui ẽ petra
sindit᷑ ictu lanceȩ inpassione. Qui
& adionens quod ꝑꝓph̾am sit ante¬

Expanded text:
inaquosa prius fuissent flumina inaquosa prius fuissent flumina postmodum redundarent et electum genus Dei, id est per generationem baptismi filios Dei factos adaquarent. item denuo praecanitur et ante praedicitur Iudaeos, si sitierint et Christum quaesierdeserta, adducet illis aquam, de petra producet illis, findetur petra et fluet aqua et bibet plebs mea. quod in euangelio adinpletur, quando Christus qui est petra finditur ictu lanceae in passione: qui et admonens quid
Abbreviated transcription (Latin):
passione testat᷑ dicens. Quare ru¬
bicunda sunt uestimenta tua &
in dum̃ta tua uelut acalcatione
torcularis pleni & ꝑcalcatĩ. hun¬
quid rubicunda uestim̃ta aqua pot
facere. aut in torculari aqua ẽ que
pedib calcat᷑. uł p̃lo ex pͥmit᷑. uini
utiq m̃tio idõ ponit᷑. ut d̾ni sangͥs¬
iuno intelligat᷑. ͦd incalice d̃nico
pꝰea manifestatũ ẽ. ꝓpħis annumi¬
antib p̾dicaret᷑. Sorculariꝰ quoq
calcatio & p̾ssura taxat᷑ qr quomͦ ad
potandũ unũ ueniri ñ pot̃ nͥ botã
calcet᷑ ante & p̾matur: sic nec nos
pturq̾ scĩs nominat᷑ baptisma p̃du¬
catur ut ap̃ ys ayam significari
uidemꝰ. Nolite in qͥt pͥora meminiᷤᷤ¬
se. & antiqua nolite reputare. fcce
ego facio noua que nc̃ orient᷑ & co¬
gnoscetis. & faciã in deserto uam
& flumina in loco in aquoso. ada¬
quare genꝰ meũ electũ. plebe meã
quã acquisiui. ut uirtutes meas
exponeret. Prenuntiauit illic ꝑꝓ
pħam ds̾. quod ap̃ gs in locis que

Expanded text:
passione testatur dicens: quare rubicunda sunt uestimenta tua, et indumenta tua uelut calcatione torcularis pleni et percalcati? numquid rubicunda uestimenta aqua potest facere aut in torculari aqua est quae pedibus calcatur uel praelo exprimitur? uini utique mentio ideo ponitur, ut Domini sanguipostea manifestatum est prophetis adnuntiantibus praedicaretur. torcularis quoque calcatio et pressura taxatur: quia quomodo ad potandum uinum ueniri non potest nisi botruus calcetur ante et prematur, sic nec nos pturis sanctis nominatur, baptisma praedicatur, at apud Esaiam significari uidemus. nolite, inquit, priora meminisse et antiqua nolite reputare. ecce ego facio noua, quae nunc orientur, et cognoscetis, et faciam in deserto uiam, et flumina in loco inaquoso adaquare genus meum electum, plebem meam quam adquisiui, ut uirtutes meas exponeret. praenuntiauit illic per prophetam Deus quod apud gentes in locis quae
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is & abruptius ind̾m patrẽ cre¬
atorẽ blasphemare instituit. &
hereticum furorem sacͥ legis armiᷤ
contra ȩccla̾m rebellantẽ scelera¬
tius & grauius armauit. Quod si
hereses constat postmodũ plureᷤ
ac peiores extitisse. & si retro nus¬
quam omnino p̃ceptum ẽ neq
conscͥptum ut heretico manus
tantum inpenitentiã iponat᷑¬
& sic ei communicetur. & si ba¬
ptisma ñ nͥ unum ẽ quod apud
nos ẽ & intus ẽ. & soli ȩccłe de
diuina dignatione concessum
ẽ que ista obstinatio ẽ que p̾sũ¬
ptio. humanã traditionẽ diui¬
nȩ dispositioni anteponere. nec
animadũtere indignari & ira¬
scidm. quotiens diuina p̃cepta
soluit & p̾terit humana traditio
me. cor uͦ eoꝵ. longe separatũ est
ame. Sine causa aut̃ colunt me.
mandata & doctͥnas hominum

Expanded text:
ceteris et abruptius in Deum patrem creceteris et abruptius in Deum patrem creatorem blasphemare instituit et haereticum furorem sacrilegis armis contra ecclesiam rebellantem sceleratius et grauius armauit. Quod si haereses constat postmodum plures ac peiores extitisse et si retro nusquam omnino praeceptum est neque conscriptum, ut haeretico manus tantum in paenitentiam inponatur et sic ei communicetur, et si baptisma non nisi unum est quod apud nos est et intus est et soli ecclesiae de diuina dignatione concessum est, quae ista obstinatio est quaeue praesumptio humanam traditionem diuinae dispositioni anteponere nec animaduertere indignari et irasci Deum, quotiens diuina praecepta soluit et praeterit humana traditio,me, cor uero eorum longe separatum est a me. sine causa autem colunt me mandata et doctrinas hominu
Abbreviated transcription (Latin):
serues facere omĩa que scͥpta st̃
in eo. Item d̾ns apłos suos mittenᷤᷤ
inandat. baptizare gs & docere
resi uenientes ñ baptizent᷑ s tan¬
tũ manus illis inponat᷑ inpeni¬
tentiã. obseruet᷑ diuina lex & scã
traditio. si uͦ ubiq heretici nihil
aliud quã adu̾sarii & antixp̃i
nominantur. si uitandi & ꝑu̾si
& a semetipsis dampnati ꝓnunti¬
ant᷑. quale ẽ ut uideant᷑ damnan¬
di anobis. ñ ẽẽ. quos constet apłica
contestatione a semetipsis damna¬
tos ẽẽ. ut nemo infamare apłos
debeat. quasi illi h̾eticoꝵ baptisma¬
ta ꝓbau̾i̾nt. aut eissine eccłae ba¬
ptismo cõmunicau̾int: quando
talia de heticis aplĩ scͥpsi̾t. Et
hoc cũ ñ dum hẽtice pestes acri¬
ores ꝓrupissent. nec dũ qͦq marti¬
on ponticus de ponto emersisset.
cuiꝰ magister cerdon subigino
ep̃o qui murbe nonus fuit romã
uenit: quem martion secutus ad¬
ditis ad crim̃ augm̃tis inpudentiꝰ

Expanded text:
serues facere omnia quae scripta sunt serues facere omnia quae scripta sunt in eo. item Dominus apostolus suos mittens mandat baptizari gentes et doceri resi uenientes non baptizentur, sed tantum manus illis inponatur in paenitentiam, obseruetur diuina haec et sancta traditio. si uero ubique haeretici nihil aliud quam aduersarii et antichristi nominantur, si uitandi et peruersi et a semet ipsis damnati pronuntiantur., quale est ut uideantur damnandi a nobis non esse quos constet apostolica contestatione a semet ipsis damnatos esse? ut nemo infamare apostolos debeat, quasi illi haereticorum baptismata probauerint aut eis sine ecclesiae baptismo communicauerint, quando talia de haereticis apostoli scripserunt, et hoc cum nondum haereticae pestes acriores prorupissent, necdum quoque Marcion Ponticus de Ponto emersisset, cuius magister Cerdon sub Hygino episcopo qui in urbe nonus fuit Romam uenit: quem Marcion secutus additis ad crimen augmentis inpudentius
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam. cum ipsi heretici ꝓprie
altutrum ad se uenientes ñ bapti¬
hent s cõmunicent. tantũ. Aqua¬
cumq heresi uenientem baptiza¬
ri in eccła uetuit. id est omnium
hereticoꝵ baptismata iusta esse
& legitima iudicauit. Et cũ sin¬
gulȩ hereses singula baptismata
& diu̾sa peccata habeant. hiccũ
omnium baptismo communicans
uniu̾soꝵ delicta insinũ suũ coa¬
ceruata concessit. & p̃cepit niħ
aliud innouari. nͥ quod traditũ
ẽ quasi is innouet qui unitatem
tenens. unum baptisma uni eccłẽ
uendicat. & ñ ille utiq qui unita¬
tis oblitus m̃dacia & contagia pro¬
phanȩ tinctionis usurpat. Nicħ
innouetur inquit nͥ quod tradi¬
tũ ẽ. Uñ ẽ ista traditio. Utrũne
de d̾nica & eugłica auctoritate
descendens. ande apłoꝵ manda¬
tis. atq epłis ueniens. Ea enĩ fien¬
da e̾ẽ que scͥpta sunt. dẽtestatur
⁊ p̾monet ad iesu naue dicenᷤ. Non¬
recedet liber legis huiꝰ exore tuo
s meditab̾is in eo die & nocte. ut ob¬

Expanded text:
si haeretici proprie alterutrum ad se uenientes non baptizent, sed communicent tantum. A quacumque haeresi uenientem baptizari in ecclesia uetuit, id est omnium haereticorum baptismata iusta esse et legitima iudicauit. et cum singulae haereses singula baptianata et diuersa peccata habeant, hic cum omnium baptismo communicans uniuersorum delicta in sinum suum coaceruata congessit. et praecepit nihil aliud innouari nisi quod traditum est, quasi is innouet qui unitatem tenens unum baptisma uni ecclesiae uindicat, et non ille utique qui unitatis oblitus mendacia et contagia profanae tinctionis usurpat nihil innouetur, inquit, nisi quod traditum est. unde est ista traditio? utrumne de dominica et euangelica auctoritate descendens an de apostolorum mandatis adque epistulis ueniens? ea enim facienda esse quae scripta sint Deus testatur et praemonet ad Iesum Naue dicens: nonrecedet liber legis huius ex ore tuo, et meditaberis in eo die et nocte, ut ob
Abbreviated transcription (Latin):
ex pͥmit᷑ qͦd afrĩb suis laudari &
adorari haberet quod inimicoꝵ
dorsa cedentiũ atq fugientium
manib quib crucẽ ꝑtulit & mor¬
tẽ uicit cũ p̃assurus fuisset. qͦdq
ipse sit leo de tͥbu iuda. & recubu¬
it dormien in passione. & surgat¬
& sit ipse spes gentiũ. quib scͥptura
a diungit & dic̃. Lauauit inuino
stolã suã. & insanguine uuȩ ami¬
ctũ suũ. Quando aut̃ sangius uuae

Expanded text:
exprimitur, quod a fratribus suis laudari et exprimitur, quod a fratribus suis laudari et adorari haberet, quod inimicorum dorsa cedentium adque fugientium manibus quibus crucem pertulit et mortem uicit conpressurus fuisset quodque ipse sit leo de tribu Iuda et recubet dormiens in passione et surgat et sit ipse spes gentium. quibus scriptura diuina adiungit et dicit: lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum. qu