comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iĩ paruer̃ stelle pene hora dimidia. ab hora
diei t̃tia. Anno .dixluii. iea regna¬
tubritaninã ad docendos pictos: ꝙ i
insulã hu mr̃onasteriũ fecit. An no¬
ĩd xc. uii Gregorius papa misĩt bntan¬
niã augustinũ cũ monachis. qͥuerbũ
dr̃gen̾ti anglorũ euangłit arente

Expanded text:
paruerunt stellae pene hora dimidia ab hora diei tertia. Anno 567, Ida regnaBrittaniam ad docendos Pictos, et in insula Hii monasterium fecit. Anno 596, Gregorius papa misit Brittaniam Augustinum cum monachis, qui verbum Dei genti Anglorum evangelizarent.
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa multitudo filiorũ isrł
ad uesꝑam. Quib uerbis manifestis¬
sime constat. qđ im in obseruatio¬
ne paschalimentio fit diei qͣrte
decime.ut ñ tam̃ in ipsa die qͣrta
decima pascha fieri p̃cipiat᷑. sed
adueniente tandẽ uesꝑa dici qͣrta
decima. id est qͥnta decima luna.
quȩ initiũ tertię septimane. fa¬
ciat in eęli faciem ꝓdire. agnus
immolari iubeatur: & qđ ipsa sit
nox qͥnta decima lune. in qua ꝑ¬
cussis egyptus. isrł est alonga
seruitute redẽptus. Septẽ in qͥt
dieb aryma comedetis. Quib
itẽ uerbis tota tertia septimana
eiusdẽ primi mensis. deceruit᷑
solemnus. eẽ. debere. Sed ne pu¬
taremus easdẽ septẽ dies a .xiii.
continuo subiecit. In dae primo.
ñ erit ferm̃tatũ in domib ur̃is.
Qui cũq comedit ferm̃tatũ. ꝑibit

Expanded text:
rsa multitudo filiorum Israel ad vesperam . Quibus verbis manifestissime constat quod ita in observatione paschali mentio fit diei quartae decimae, ut non tamen ipsa die quarta decima pascha fieri praecipiatur, sed adveniente tandem vespera diei quartae decimae, id est, quinta decima luna, quae initium tertiae septimanae faciat, in coeli faciem prodeunte, agnus immolari jubeatur. Et quod ipsa sit nox quintae decimae lunae, in qua percussis Aegyptiis, Israel est a longa servitute redemptus: Septem, inquit, diebus azyma comedetis . Quibus iterum verbis tota tertia septimana ejusdem primi mensis decernitur solemnis esse debere. Sed ne putaremus easdem septem dies a decima continuo subjecit: In die primo non erit fermentum in domibus vestris: quicunque comederit fermentatum in
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ex parte sui sint uiris. ñ nulla
tam̃ exparte anglorũ sunt seruitio
serrnitate tẽporũ. plures ingente
nordanhymbrorũ tam nobiles quã
priuati. se suosq liberos depositis
armis satagunt magis accepta ton¬
sura monasterialib ad seribere
uotis. quã bellicis exercerestudus.
Quȩ res. quẽ sit habitura finẽ. poste¬
rior ȩtas uidebit. Nic est in p̃sentia.¬
rũ uniuerse status britanniȩ. anno
aduentus angłNũ inbratauniã circi

Expanded text:
quamvis ex parte sui sint juris, nonnulla quamvis ex parte sui sint juris, nonnulla tamen ex parte Anglorum sunt servitio serenitate temporum, plures in gente Nordanhymbrorum, tam nobiles, quam privati, se suosque liberos, depositis armis satagunt magis accepta tonsura, monasterialibus adscribere votis, quam bellicis exercere studiis. Quae res quem sit habitura finem, posterior aetas videbit. Hic est inpraesentiarum universae status Brittaniae, anno adventus Ang
Abbreviated transcription (Latin):
Mep̃o. ministeriũ sibi episcopale ad ocei¬
dentaliũ saxonũ antistitĩ querit. Et
he om̃s ꝓuincie.cetereq australes
tior danhrmbror ũ ciurex. ceoluulf
u p̃est. quattuor nunc ep̃is p̃sulatum
tenent. uil frid. eboracensi eccłe. edi¬
dida casa uocat᷑. quȩ nuꝑ multiplicatis
fideliũ plebib insedẽ pontificatꝰ ad di¬
ta. ipsũ primũ hab& antistitẽ. Pictorũ
qͦq natio. tempore hoc & foeduĩ pacis
cũ gente haba anglorũ. & catholice
pacis acueritatus. cũ unurers alieccła
particeps et isteregaud&. Scotti qui
britanniã incolunt. suis contentifini¬
b. nil contra gentẽ anglorũ in sidia¬
rũ moliunt᷑ aut fraudiũ. Britones
quãuis & maxima exparte domestico
sibi odio gentẽ anglorũ & totius catho.¬
licȩ & eccłȩ statũ paschaminus recto
moribusq inꝓbis inpugnent. tam̃
& diuina sibi & humana ꝓrsus reni¬
tente uirtute. in neutro cupitũ pos¬
sunt obtinere ꝓpositũ. Quippe. qui

Expanded text:
nisterium sibi episcopale ab Occidentalium Saxonum antistite quaerit. Et hae omnes provinciae caeteraeque australes Nordanhymbrorum, cui rex Ceoluulf praeest, quatuor nunc episcopi praesulatum tenent; Uilfrid in Eboracensi Ecclesia, Edidida casa vocatur, quae nuper multiplicatis fidelium plebibus, in sedem pontificatus addita, ipsum primum habet antistitem. Pictorum quoque natio tempore hoc et foedus pacis cum gente habet Anglorum, et catholicae pacis ac veritatis cum universali Ecclesia particeps existere gaudet. Scotti qui Brittaniam incolunt suis contenti finibus nil contra gentem Anglorum insidiarum moliuntur aut fraudium. Brittones, quamvis et maxima ex parte domestico sibi odio gentem Anglorum, et totius catholicae Ecclesiae statum Pascha minus recte moribusque improbis impugnent; tamen et divina sibi et humana prorsus resistente virtute, in neutro cupitum possunt obtinere propositum: quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
uirguuis mariȩ. Qua ꝓpt̃ dico tͥ. quia
mͦ quidẽ ab infirmitate hac san aberis.
sed paratus. esto. qͥa post qͣdrientuum
reuertens uisitabo te. Patriã uͦ ꝑueni
paoe tranquillã uitã terminabis. Con¬
ualuit igit᷑ ep̃s cunctis gaudentib ae dõ
gr̃as agentib. coeptoq itinere britan¬
niã uenit. Lectis aut̃ epłis quas ab apłi¬
co papa ad uexerat berctuald archi¬
ep̃s & edilred quondã rex. tunc autem
abbas. libentissime fauer̃. Quiuideli¬
e& edilred. accitũ ad se comredũ quẽ ꝓ
brorũ rex cũ susciꝑe contẽpsit. nec lon¬
go tẽpore suꝑfuit.Unde factũ est. ut
regnante osredo filio eiꝰ. mox sinodo fa¬
cta iuxta fluuiũ.nid. post aliqͣntum
utriusq partis conflictũ. tandẽ cun¬
ctis fauentib inp̃sulatũ est suę receptꝰ
eccłe. Sicq qͣttuor annis idest ussdiẽ
obitus sui. uitã depcit in pace. Defun¬

Expanded text:
virginis Mariae. Quapropter dico tibi, quia virginis Mariae. Quapropter dico tibi, quia modo quidem ab infirmitate hac sanaberis; sed paratus esto, quia post quadriennium revertens, visitabo te; patriam vero pervpace tranquilla vitam terminabis. Convaluit igitur episcopus cunctis gaudentibus, ac Deo gratias agentibus, coeptoque itinere Brittaniam venit. Lectis autem epistolis quas ab apostolico papa advexerat, Berctuald archiepiscopus, et Aedilred quondam rex, tunc autem abbas, libentissime faverunt: qui videlicet Aedilred accitum ad se Coinredum quem pro brorum rex eum suscipere contempsit, nec longo tempore superfuit: unde factum est ut regnante Osredi filio ejus, mox synodo facta juxta fluvium Nidd, post aliquantum utriusque partis conflictum, tandem cunctis faventibus, in praesulatum sit suae receptus Ecclesiae. Sicque quatuor annis, id est, usque ad diem obitus sui, vitam duxit in pace. Defun
Abbreviated transcription (Latin):
ut neq equo uehi poss&. sea manib
ministrorũ portaret᷑ in grabato. Sic
uiuer& demonstrans. Quicũ itasine
sommo exurgens resedit: aꝑtisq ocłis
uidit circase choros psallentiũ simul
& flentiũ fr̃m. ac modicũ suspirans.
int̾rogauit ubi ess&. acca. prb̃r. Qui
statim uocatus intrauit: & uidens
eũ melius habentẽ acloqͥ iã ualentẽ.
flexis genib gr̃as egit dõ cũ om̃ib qͥ
aderant fr̃ib Et cũ parũ consedis¬
sent. ac desuꝑnis udicus trepidi ali.¬
pontifex cę̧teros adhorã egredi
& ad aceã prb̃m ita loqui ex orsus. ẽ
Uisio mͥ modo tremenda apparuit.
quã te audire ac silentio tegere uo¬
lo. donec sciã qͥd de me fieri uelit
dĩ. Astitit enĩ mͥ quidã candidop̃¬
clarus habiti dicens se michahelẽ
eẽ. archangłm. & ad hoc inqͥt missus
sũ. ut te amorte reuocẽ. Donauit
enĩ tibi dñs uitã ꝑ orationes ac lacri
int̾cessionẽ beatȩ genetricis semꝑq

Expanded text:
ut neque equo vehi posset, sed manibus ut neque equo vehi posset, sed manibus ministrorum portaretur in grabato DCCV. Sic viveret demonstrans. Cumque ita sinesomno exsurgens resedit; apertisque oculis, vidit circa se choros psallentium simul et flentium fratrum; ac modicum suspirans interrogavit, ubi esse Acca presbyter; qui statim vocatus intravit, et videns eum melius habentem ac loqui jam valentem, flexis genibus gratias egit Deo cum omnibus qui aderant fratribus. Et cum parum consedissent, ac de supernis judiciis trepidi, alipontifex caeteros ad horam egredi, et ad Accan presbyterum ita loqui exorsus est: « Visio mihi modo tremenda apparuit, quam te audire ac silentio tegere volo, donec sciam quid de me fieri velit Deus. Adstitit enim mihi quidam candido praeclarus habitu, dicens se Michaelem esse archangelum: et ob hoc, inquit, missus sum ut te a morte revocem: donavit eniintercessionem beatae suae genitricis semperque
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc bonefacius consiliariꝰ apłici pape
a alii ꝑplures qͥ eũ temporib agat᷑ho
eẽ. ep̃m quinuꝑ romã accusatꝰ asuis.
atq ab apłica sede iudicandus adue¬
nerit. Qui iã dudũ inqͥunt ęque accu¬
satus huc adueniens. mex audita ac
diiudicata causa & controuersia
utriusq partis abeate memoriȩ papa
agathoue. ꝓbatus.ẽ. contra fas a suo
episcopatu repulsus. & tanti apud eũ
habitus. ẽ. ut ipsũ inconcilio qđ eon¬
gregarat ep̃orũ. quasiuirũ in corrup¬
te fidei & animi ꝓbi residẽ p̃ciꝑa. Iiuib
auditis. dicebant om̃s una cũ ipsopon¬
tifice. uirũ tantę auctoritatis. qͥꝑ qͥdra¬
ginta ꝓpe annos episcopatufungeba¬
tur. nequaquã dãpuari debere sed
ad integrũ culpis accusationũ absolu¬
tũ. patriã cũ honore reuerti. Qui cũ¬
britanniã remeansan galliarũ partes
deueniss&.. tactus. ẽ. infirmitate re¬
pentina. & ea crescente adeo pressus.

Expanded text:
Tunc Bonifacius, consiliarius apostolici papae, Tunc Bonifacius, consiliarius apostolici papae, et alii perplures qui eum temporibus Agathoniesse episcopum qui nuper Romam accusatus a suis atque ab apostolica sede judicandus, advenerat. « Qui jamdudum, inquiunt, aeque accusatus huc adveniens, mox audita et dijudicata causa et controversia utriusque partis, a beatae memoriae papa Agathone probatus est contra fas a suo episcopatu repulsus: et tanto apud eum habitus est honore, ut ipsum in concilio quod congregarat episcoporum quasi virum incorruptae fidei et animi probi residere praeciperet. Quibus auditis, dicebant omnes una cum ipso pontifice, virum tantae auctoritatis, qui per quadraginta prope annos episcopatu fungebatur, nequaquam damnari debere, sed ad integrum culpis accusationum absolutum in patriam cum honore reverti. » Brittaniam remeans in Galliarum partes devenisset, tactus est infirmitate repentina, et ea crescente adeo pressus,
Abbreviated transcription (Latin):
insule uerbi ministros destinauit.
& scđo anno ald fridi qui post
egfridũ regnauit. sedẽ suã & episco¬
patũ ipsorege inuitante recepit.
ab eodẽ ipso rege. & aplurimis ep̃is
plurib cũ apłico papaiohanne: om̃i¬
umuditio ꝓbatũ est. accusatores eiꝰ
ñ nulla in parte falsas contra eũ machi
papa regib anglorũ edilredo &
alafrido. ut eũ in episcopatũ suũ eo
qđ iniuste fuerit condẽpnatus facer&
thonis quȩ quondã ipso p̃sente in ur-¬
be atq u eodẽ concilio int̾ ep̃os residen
te. sinodus eadẽ corãnobilib & fre-¬
quentia popłi iubente aplicopapa
dieb aliquot legeret᷑: uentũ estad
locc̃ ubi scripserãt. Uilfridus dõ ama¬
bilis ep̃s eboracȩ ciuitatis. aplicam
sedẽ de suacausa appellans. & ab hac
potestate de certis incertisq rebus
absolutus. & cȩtera quȩ supͣ posuimꝰ.
Qđ ubi lectũ est. stupor app̾hendit audien¬
tes. Et illente lectore: coeper̃ alterutrũ
requirere. qͥs ess& ille uil fridus ep̃s.

Expanded text:
insulae verbi ministros destinavit: et secundo anno Aldfridi qui post cgfridum regnavit, sedem suam et episcopatum, ipso rege insitante, recepit ab eodem ipso rege et plurimis episcopis pluribus cum Apostolico papa Johanne, omnium judicio probatum est accusatores ejus non nulla in parte falsas contra eum machinpapa regibus Anglorum Aedilredo et Aldfrido, ut eum in episcopatum suum, eo quod injuste fuerit condemnatus, facerethonis, quae quondam ipso praesente in urbe, atque in eodem concilio inter episcopos residentte synodus eadem coram nobilibus et frequentia populi jubente apostolico papa diebus aliquot legeretur, ventum est ad locum ubi scriptum erat: « Uilfridus, Deo amabilis episcopus Eboracae civit ab hac potestate de certis incertisque rebus absolutus, » et caetera quae supra posuimus. Quod ubi lectum est, stupor adprehendit audientes; et silente lectore coeperunt alterutrum requirere quis esset ille Uilfridus episcopus.
Abbreviated transcription (Latin):
sime rexit. Cui litteras rex britananȩ
lucius mittens: ut xp̃ianus efficerct᷑
pecut & unpetrauit. Anno abicar¬
tor factus. xuii. annos regnauit. qui
britanni ã uallo amariusq ad mare p̃¬
einxit. Anno.ccc. Lxxxi. maximꝰ in
britannia creatus imꝑator. in galliã
transut. & gratianũ int̾fecit. Anno¬

Expanded text:
sime rexit: cui litteras rex Brittaniae Lucius mittens, ut Christianus efficeretur petiit, et impetravit. Anno ab incaratorBrittaniam vallo a mari usque ad mare praecinxit. Anno 381, Maximus in Brittania creatus imperator, in Galliam transiit, et Gratianum interfecit. Anno
Abbreviated transcription (Latin):
pore. idem papa agatho cũ sinodũ
in dño saluatore uoluntatẽ atq
oꝑationẽ dogmati zabant. uocari
inssit & uil fridũ.. atq int̾ ep̃oscon¬
sidentẽ. dicere fidẽ suã. fumul & ꝓ¬
runtiȩ suie insuls de quauenerat.
euisdẽ synodi gestis inseri. Seriptũ
q hormodo. Uiul fridits dõ amabi¬
sedẽ de sua causa appellans. & ab
hac potestate decertis incertisq
rebus absolutus. & cũ aliis centum
sede constitutuis. & ꝓ om̃i aquilonali
parte britamȩ & bibernie insulis
quȩ ab anglorũ & brittortũ nee ñ¬
& scottorũ & pictorũ gentib in¬
colunt᷑. uerã &: tatho licã fidẽ
confessus. ẽ. Et cũ subscriptione

Expanded text:
pore idem papa Agatho cum synodum pore idem papa Agatho cum synodum in Domino Salvatore voluntatem atque operationem dogmatizabant, vocari jussit et Vilfridum, atque inter episcopos considentem dicere fidem suam simul et provinciae sive insulae de qua venerat: ejusdem synodi gestis inseri, scriptumque est hoc modo: « Uilfridus Deo amabisedem de sua causa appellans, et ab hac potestate de certis incertisque rebus absolutus, et cum aliis centum sede constitutus, et pro omni Aquilonali parte, Brittaniae et Hiberniae insulis quae ab Anglorum et Brittonum, necnon Scottorum et Pictorum gentibus incoluntur, veram et catholicam fidem confe
Abbreviated transcription (Latin):
honorifice ministeriũ impleuer̃. Quo
adhuc in transmarinis partib demo¬
rante . conseeratus. ẽ. in episcopatum
eboraci iubente rege osuui. ceadda
uir sc̃s ut sup᷑ memoratũ est. tribus
annis eccłam sublunit̃ regens. Dehinc
ad monasterii sui qđ est in lestingaei
totius nor danhymbrorũ ꝓuintie.
Qui deinde regnante egfrido pulsus
Romãq iturus. & cor ã aplico papa
causã dicturus. ubi nauim consoen¬
dit. flante fauonio pulsus.ẽ. fresi ã.
& honorifice susceptus ab arbaris &¬
aprege illorũ ald gilso. p̃dicabat
suorũ sordib fonte saluatoris
abluit. & qđ postmodũ uilbrod
reuerentissimꝰ xp̃i pontifer in
magna deuotione cõpleuit. ipse
primꝰ ibi opus euanglicũ coepit.
bi gͦ hiemẽ cũ nouã dĩ plebe felici¬
ter exigens: sic romã ueniendi it̃
repecut᷑. At ubi causa eiꝰ uentilata
ẽ. p̃sente agathone papa & plurib
ep̃is. uniuersorũ uditio absq cri¬

Expanded text:
honorifice ministerium impleverunt. Quo honorifice ministerium impleverunt. Quo adhuc in transmarinis partibus demorante, consecratus est in episcopatum Eburaci, jubente rege Osuio, Ceadda vir sanctus, ut supra memoratum est, et tribus annis Ecclesiam sublimiter regens, dehinc ad monasterii sui, quod est in Laestingaei,piscopatum totius Nordanhymbrorum provinciae. Qui deinde regnante Ecgfrido, pulsusRomamque iturus, et coram apostolico papa causam dicturus, ubi navem conscendit, flante Favonio pulsus est Fresiam, et honorifice susceptus a Barbaris ac rege illorum Aldgilso, praedicabat suorum sordibus fonte Salvatoris abluit; et quod postmodum Uilbrord reverentissimus Christi pontifex in magna devotione complevit , ipse primus ibi opus evangelicum coepit. Ibi ergo hiemem cum nova Dei plebe feliciter exigens, sic Romam veniendi iter repetiit; et ubi causa ejus ventilata est, praesente Agathone papa et pluribus episcopis, universorum judicio absque cri
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & ille qͥa catholicũ eũ esse con.¬
ꝑit. mox donauit illi terrã decẽ
familiarũ. in loco qͥ dicit᷑ stanfrod
& ñ multũ post monasteriũ trigin
dẽ ad construendũ in ibi monasteriũ.
bis qui scoctos sequebant᷑. Uerũ quia
illi post modũ oꝑtione data maluer̃
loco cedere. quã pascha catholicũ. ce¬
terosq ritus canonicos iuxta roma¬
ne & aplicȩ eccłȩ consuetudinẽ recipe
dedit hoc illi quẽ meliorib unbutũ
disciplinis ac morib uidit. Quo in
tẽpore. ad iussionẽ p̃fati regis prbr
ordinatus.ẽ. in eodẽ monasterio ab
agilberto ep̃o genuissorũ. euiꝰ supͣ
meminimꝰ. desiderante rege. ut uir
tantȩ eruditionis ac religiõnis. sibi
specialit̾ in diuiduo comitatu sac̃dos
ess& ae doctor. Quẽ non multo post
silio atq consensu patris sui ofuui.
ep̃m sibi rogauit ordinari cũ ess& an¬
norũ circiter triginta eodẽ agilbto
tunc episcopatũ agente parisiacȩ ciui
cationẽ antistitis conuemientes: multũ

Expanded text:
eum esse comperit, mox donavit terram decem familiarum in loco qui dicitur Stanford, et non multo post monasterium trigintdem ad construendum inibi monasterium his qui Scottos sequebantur. Verum quia illi postmodum optione data maluerunt loco cedere, quam Pascha catholicum caeterosque ritus canonicos juxta Romanae et apostolicae Ecclesiae consuetudinem recipere, dedit hoc illi, quem melioribus imbutum disciplinis ac moribus vidit. Quo in tempore DCLXIV ad jussionem praefati regis presbyter ordinatus est in eodem monasterio ab Agilbercto episcopo Geuissorum, cujus supra meminimus, desiderante rege ut vir tantae eruditionis ac religionis sibi specialiter individuo comitatu sacerdos esset ac doctor. Quem non multo post silio atque consensu patris sui Osuiu, episcopum sibi rogavit ordinari, cum esset annorum circiter triginta, eodem Agilbercto tunc episcopatum agente Parisiacae civitcationem antistitis convenientes, multum
Abbreviated transcription (Latin):
desistit. ut pote qui apueritia in cle¬
ro scissum ac dõ dilecti bosol eboracen¬
sis ep̃i nutritus atq eruditus .ẽ. Dein¬
de ad uilfridũ ep̃m spe metioris ꝓpo.¬
siti adueniens:. om̃em in eiꝰ obsequio
usq ad obitũ ipsius expleuit etatẽ.
Cũ quo etiã romã ueniens. multa illie
quȩ in patrianequiuerat. eccłȩ sc̃ẽ

Expanded text:
destitit: utpote qui a pueritia in clero sanctissimi ac Deo dilecti Boza, Eboracensis episcopi, nutritus atque eruditus est; deinde ad Uilfridum episcopum spe melioris propositi adveniens, omnem in ejus obsequio usque ad obitum illius explevit aetatem: cum quo etiam Romam veniens multa illic quae in patria nequiver
Abbreviated transcription (Latin):
nera altaria distinctis porticib in
hoc ipsũ. intramuros eiusdẽ eccłȩ.
S ẽ & hystorias passionis eorũ. una
mã ibi ac nobilissimã bibliothecã
fecit. necnon & uasa sc̃a & lumina.¬
rta. aliaq huiꝰmodi quȩ ad ornatũ
domus dĩ ꝑtinent studiosissane pa
bulo maban. qͥ asuccessorib disci¬
pulorũ beati gregoriipape in can¬
tia fuerat cantandi sono edoctus
ad se suosq instituen dos accersut.
ac ꝑ annos duodecim tenuit.. qua¬
tenus & quȩ illi nouerant carmi¬
na eccłastica docera: et ea que
quondã cognita longo usu uł negle.¬
gentia inueterare coeper̃. huius
doctrina priscũ renouarent᷑ insta :¬
tũ. Nam & ipse ep̃s acca. cantor erat
peritissimus. quomodo etiã in litte.¬
ris sc̃is doctissimus. & ucatholica
fidei confessione castissimus.. In eeđa¬
stice quoq institutionis regulis soller¬
tissimus extiterat. & usq dũ premia

Expanded text:
neret altaria, distinctis porticibus in neret altaria, distinctis porticibus in hoc ipsum intra muros ejusdem ecclesiae, sed et historias passionis  Al., passmam ibi ac nobilissimam bibliothecam fecit, necnon et vasa sancta et luminaria aliaque hujusmodi quae ad ornatum domus bulo Maban, qui a successoribus discipulorum beati papae Gregorii in Cantia fuerat cantandi sonos edoctus, ad se suosque instituendos accersiit et per duodecim annos tenuit, quatenus et quae illi non noverant carmina ecclesiastica doceret, et ea quae quondam cognita longo usu vel negligentia inveterare coeperunt hujus doctrina priscum renovarentur in statum. Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in litteris sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae quoque institutionis regulis sollertissimus exstiterat; et usquedum  A
Abbreviated transcription (Latin):
beatȩ dĩ genitricis sepultus. qͥ. ẽ. annꝰ
qͣdragesimꝰ primus ex quo auitaliano
papa directus ẽ. cũ theodoro. ex quo
aut̃ britanniã uenit. tricesimo no¬
no. Cuiꝰ doctrinȩ simul & theodori.
int̃ alia testimoniũ ꝑ hib&.. qđ albinꝰ
discipłs eiꝰ qui monasterio ipsius in
regimine successit. in tantũ studus
Ascripturarũ institutus.ẽ. ut grecã
qͥdẽ linguã non parua ex parte. lati:¬
nã uͦ nonminꝰ quã anglorũ que sibi
naturalis. ẽ nouerit. Suscepit uͦ ꝓ
uil frido episcopatũ augustaldensis
eecłe. acca prbr eiꝰ. uir & ipse strenu¬
issimus. & corã dõ & hominib magui¬
ficus. qͥ & ipsius eccłȩ suę quȩ mnbeati
andrrȩ apłi honorẽ consecrata est.
edificiũ multifario decore uł mirifi¬
cis ampliauit oꝑib. Dedit nãq oꝑam
quȩ & hodie facit: ut ad quisitis unde¬
cũq reliquiis beatorũ apłorũ & mar¬
tyrũ xp̃i. inuenerationẽ illorũ po¬

Expanded text:
beatae Dei Genitricis sepultus ; qui est annus beatae Dei Genitricis sepultus ; qui est annus quadragesimus primus, ex quo a Vitaliano papa directus est cum Theodoro; ex quo autem Brittaniam venit, tricesimus nonus. Cujus doctrinae simul et Theodori inter alia testimonium perhibet, quod Albinus discipulus ejus qui monasterio ipsius in regimine successit, in tantum studiis scripturarum institutus est, ut Graecam quidem linguam non parva ex parte, Latinam vero non minus quam Anglorum, quae sibi naturalis est, noverit. Suscepit vero pro Uilfrido episcopatum Hagustaldensis Ecclesiae Acca presbyter ejus, vir et ipse strenuissimus, et coram Deo et hominibus magnificus; qui et ipsius ecclesiae suae, quae in beati Andreae apostoli honorem consecrata est, aedificium multifario decore ac mirificis ampliavit operibus. Dedit namque operam, quod et hodie facit, ut adquisitis undecumque reliquiis beatorum apostolorum et martyrum Christi, in venerationem illorum po
Abbreviated transcription (Latin):
one año qͥaulã ductus piecatis amore
Fecit. & eximio saerauit nomino pari.
Tui elaues celi xp̃s dedit arbiter oibis.
Atq auro ac trrio deuotus uestiit auro.
Quin etiã sublime crueis radiante metallo¬
Hic posuit tropheũ. necũ & qͣttuor auro
Seribi euangłu p̃cepit in ordine libros.
Ac thecã rutlobis condignã condidit auro.
Paschalis qͥetiã solemnia tẽpora. cursus
Catholiti adiustũ correxit dognia canotuis.
Quẽ statuere patres. dubioq errore remoto.
Certa sue genti ostendit mođamina.ritus
Inq locis istis monachorũ ex amina crebra
Colligit ac monins cauit quȩ regula patrũ
Sedulus instituit. multisq domiq forisq:
Iactatus nimiũ ꝑtempora longa ꝑidis.
Quin decies ternos postquã egit ep̃s anuos
Transut: a gaudens cȩlestia regna peciuit:
Pona iłni. ut grex pastuus condigno calle seqͣtur.
pat̃ adrianus abbas cooꝑator in uerbo
dĩ theodori beate memorie ep̃i de fun¬
ctus .ẽ. & in monasterio suo in ȩccła

Expanded text:
o qui aulam ductus pietatis amore Fecit, et eximio sacravit nomine Petri, Cui claves caeli Christus dedit arbiter orbis; Atque auro ac tyrio devotus vestiit ostro. Quin etiam sublime crucis radiante metalloHic posuit trophaeum, necnon et quattuor auro Scribi Evangelii praecepit in ordine libros; Ac thecam e rutilo his condignam condidit auro: Paschalis qui etiam sollemnia tempora cursus Catholici ad justum correxit dogma canonis, Quem statuere Patres, dubioque errore remoto Certa suae genti ostendit moderamina ritus: Inque locis istis monachorum examina crebra Colligit, ac monitis cavit quae regula Patrum Sedulus instituit: multisque domique forisque Jactatus nimium per tempora longa periclis, Quindecies ternos postquam egit episcopus annos, Transiit, et gaudens caelestia regna petivit. Dona, Jesu, ut grex pastoris calle sequatur. Pater Hadrianus abbas , cooperator in verbo Dei Theodori beatae memoriae episcopi, defunctus est, et in monasterio suo in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
apud eũ cõmoratus at tonsus. ẽ. ab eo.
& in tanto habitus amore. ut eũ here¬
dẽ sibi facere cogitass&. Sed ne hoc fie¬
rũ gentis episcopatũ reseruatꝰ. Nãq
balthild regina missis militib. ep̃m̃
iussit int̃fici. Quẽ ad locũ qͥdẽ qͦ decol¬
landus erat secutus. ẽ. uil frid. clericꝰ
illius desiđ̾ans cũ eo tam & supsomul.¬
tũ ꝓhibente parit̾ occumbere. Sed
Thunc ubi ꝑegrinũ atq oriundũ de
natione anglorũ cognouere carni¬
fices peꝑcere illi. neq eũ trucida¬
re cũ suo uoluere pontifice. At ille
britanniãueniens: coniunctus .ẽ.
Samicitus ale fridiregis. qͥ catholicas

Expanded text:
apud eum commoratus, attonsus est ab eo, apud eum commoratus, attonsus est ab eo, et in tanto habitus amore, ut heredem sibi illum facere cogitasset. Sed ne hoc fierum gentis episcopatum reservatus. Namque Baldhild regina, missis militibus, episcopum jussit interfici, quem ad locum quidem quo decollandus erat, secutus est Uilfrid clericus illius, desiderans cum eo, tametsi ipso multum prohibente, pariter occumbere. Sed hunc ubi peregrinum atque oriundum de natione Anglorum cognovere carnifices, pepercere illi, neque eum trucidare cum suo voluere pontifice. At ille Brittaniam veniens, conjunctus est amicitiis Alchfridi regis, qui catholicas
Abbreviated transcription (Latin):
offerebat. ut si uell& partẽ galliarũ
ñ minunã illi regendã cõmitter&.
ac filiã fr̃is sui uirginẽ illi coniuigem
dar&. eũq ipse loco adoptiui semꝑ
erga eũ cũ ess& ꝑegrinus hab̾e digna¬
retur respondit ꝓpositũ fe magiĩ alte.¬
rius conuersationis habere. atq ideo
patria relicta: romãiter agere coe¬
romã. datoduce itineris. & cunctis
simul quȩ necessitas poscebat itine¬
ris largiter subininistratis. obsecrans
sedulo. ut cũ patriã reuerteret᷑. ꝑse
ꝑuenit ad amicitiã uiri doctissimi
ac scĩssimi bonefacui. uidelic& archi¬
diaconi. qͥ etiã consiliariꝰ erat aplici
pape. Cuiꝰ en agisterio qͣt tuor euan-¬
głiorũ libros Exor dine didicit. cõpotũ
p̾asche rationabilẽ. & alia multa quȩ
in patria nequiuerat eccłasticis discipli¬
nis accõmoda codẽ magistro traden.
te ꝑcepit. Et cũ menses aliquot ibi stu¬
diis occupatus felicib ex egiss&. rediit

Expanded text:
offerebat, ut si vellet, partem Galliarum offerebat, ut si vellet, partem Galliarum non minimam illi regendam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumque ipse loco adoptivi sempeerga eum, cum esset peregrinus, habere dignaretur, respondit propositum se magis alterius conversationis habere, atque ideo, patria relicta, Romam iter agere coeRomam DCLIV, dato duce itineris, et cunctis simul quae necessitas poscebat itineris largiter subministratis; obsecrans  Al., observans sedulo, ut cum patriam reverteretur, per se pervenit ad amicitiam viri doctissimi ac sanctissimi, Bonifacii videlicet archidiaconi, qui etiam consiliarius erat apostolici papae; cujus magisterio quatuor Evangeliorum libros ex ordine didicit, computum Paschae rationabilem, et alia multa quae in patria nequiverat ecclesiasticis disciplinis accommoda, eodem magistro tradente percepit; et cum menses aliquot ibi studiis occupatus felicibus exegisset, rediit
Abbreviated transcription (Latin):
mente disposuerat ꝑficere suadebant.
At ille confestim ueniens ad reginam
sociatus: in dicauit ei desidium sibi in¬
esse beatorũ apłorũ limina uisitandi.
Que delectata bono adolescentis ꝓposito:
misit eũ cantiã ad regẽ erconberctũ.
honorifice romã transmitter&. Quo
tẽpore. ibi gradũ archiep̃i honoriꝰ unus
ex discipłis beatipape gregorii uir inreb
eccłasticis sublimiter institutus serua¬
bat. Ubi cũ aliqͣndiui demoratꝰ adoles¬
cens animiuiuacis diligent̃ his quȩ in¬
spiciebat discendis oꝑam dard. suꝑue¬
nit illo alius ad olescens nomine biscob
cognom̃to benedictus de nobilib an¬
glorũ. cupiens & ipse romãuenire: cuiꝰ
supͣ meminimꝰ. Huius gͦ comitatui soci¬
rassent. uilfrid.a. dalfino ciuitatis
iuuenis gr̃a uenusti uultus a lacritate
actionis. & constantia ac maturitate
cogitationis. Unde & om̃ia quȩ necefse
habebat. abund ant̃ ipsi cũ socus suis
quandui fecũ erant donabat. & insup

Expanded text:
 disposuit, perficere suadebant. At ille confestim veniens ad reginam sociatus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum apostolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum Cantiam ad regem Erconberctum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quae inspiciebat discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui rex socinissent, Uilfrid a Dalfino, civitatis juvenis, gratia venusti vultus, alacritate actionis, et constantia ac maturitate cogitationis: unde et omnia quae necesse habebat, abundanter ipsi cum sociis suis, quamdiu secum erant, donabat: et insuper
Abbreviated transcription (Latin):
ascensionis dñicȩ ꝑ annos singulos
missa ꝑacta. ualidi flaminis ꝓcel.¬
la desursũ uenire consueuit. &
om̃s qui in eccła affueruit t̾ra ꝓ
& monum̃tis patrũ. ita scribit. he¬
bron quondã ciuitas & inetropolis
regni dauid: nunc ruinis tantũ
qͥd tunc fuerit ostendens. Uno ad
orientẽ stadio speluncã duplicẽ in
ualle hab&: ubi sepulchra patriar¬
charũ qͣdrato muro circũdant᷑. capi¬
tib uersis ad aqͥlonẽ: & hęc singula
singulis tecta lapidib. instar basilice
dolatis. Ibi triũ patriarcharũ corpo¬
ra sunt condita. Adã obscurioris &
uilioris oꝑis: qͥa ut longe abillis. ad
his adboreã herbosus ualde & floridus.
campestrẽ habens in uertice planiciẽ
In cuiꝰ aquilonali parte. quercus abra-¬
hȩ duorũ hominũ altitudinis trun.¬
cus. eccła circũdata .ẽ. Uet de opus¬
culis excerpta p̃fatiscriptoris. ad sen¬
sũ qͥdẽ uerborũ illius. sed breuiorib

Expanded text:
ascensionis dominicae per annos singulos ascensionis dominicae per annos singulos missa peracta ualidi flaminis procella desursum uenire consueuit et omnes, qui in ecclesia adfuerint, terrae et monumentis patrum ita scribit: Hebron quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis tantum, quid tunc fuerit osorientem stadio speluncam duplicem in valle habet, ubi sepulchra patriarcharum quadrato muro circumdantur, capitibus versis ad aquilonem; et haec singula singulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis; trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilioris operis, qui haud longe ab illis ad monumentis his ad boream, herbosus valde et floridus, campestrem habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus
Abbreviated transcription (Latin):
sũma uertice ubi dñs ad celos ascen¬
dit. eccła rotunda gratidis. ternas
ꝑ circuitũ cameratas hab& portic
desuꝑ tectas. Interior nãq domꝰ
ꝓpt̾ dnici corporis meatũ. came¬
rari & tegiñ potuit. Altare ad ori¬
entẽ habens. angusto culmine ꝓ¬
tectũ. In cuiꝰ mediũ. ultima dñi uesti¬
gia. cȩlo desuꝑ patente ubi ascen¬
dit uisunt᷑. Quȩ cũ cotidie acre-¬
dentib terra tollat᷑.. nihil ominꝰ
man&. et eandẽ quȩ ad huc speciẽ
ueluti in pressis signata uestigiis
seruat. Hȩc circa erea rota iac&.
usq ad ceruicẽ alta. ab occasu ha¬
bens introitũ. pendente de suꝑ in
trocleis magno lãpade totaq die
& nocte lucente. In occidentali eiꝰ¬
dẽ eccłe parte. fenestrȩ octo tot¬
idẽq eregione lãpades in funibus
pendentes. usq iherosolimã ꝑui
trũ fulgent. Quarũ lux cordaintu¬
entiũ cũ quadã alacritate & con¬
punctione pauefacere dicit᷑. In die

Expanded text:
summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascensummo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia caelo desuper patente, ubi ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicitur. In die
Abbreviated transcription (Latin):
culm̃ auro ornatũ.. aureã magnã
gestat crucẽ. In huiꝰ gͦ monum̃ ti
septẽ pedũ. triũ mensura palma¬¬
rũ pauũto altius emin&. introi¬
tũ habens alatere meridiano.
ubi die noctuq duodecĩ lã pades
ardent. qͣt tuor uitra sepulchrũ.
octo supra uim argine dextro. la¬
pis qͥ ad ostiũ monũm̃ti positus erat.
nunc fissus .ẽ. Cuiꝰ pars minor qͣdra¬
tũ altare ante ostiũ mhilominus
eiꝰdẽ monum̃tistat. Maior uͦ. in ori¬
entali eiꝰdẽ eccłe loco. qͣ drangulũ
aliud altare sublinteaminib ex¬
tat. Color aut̃ eiꝰdẽ monum̃i &
sepulchri: albo & rubicundo ꝑmex¬
ascensionis. prȩfatus auctor hoc
mͦ refert. Mons oliuarũ. altitudi.¬
ni monti syon par. ẽ sed latitudi¬
ne & longitudine prestat. excep¬
tis uitib & oliuis rare ferax arbo¬
ris. frum̃ti qͦq & ordei fertilis.
eq enĩ brucosa. sed herbosa & flo¬
rida soli illius. ẽ. qualitas. In cuius

Expanded text:
culmen auro ornatum, auream magnam culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti septem pedum, trium mensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere mubi die noctuque XII lampades ardent, quattuor intra sepulchrum, octo supra in margine dextro. Lapis, qui ad hostium monumenti positus erat, nunc fissus est, cuius pars minor quadratum altare ante hostium nihilominus eiusdem monumenti , stat, maior uero in orientali eiusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus extat. Color autem eiusdem monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixs Dominicae praefatus auctor hoc modo refert: Mons Olivarum altitudini montis Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus et olivis raro ferax arboribus, frumenti quoque et hordei fertilis, neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qu
Abbreviated transcription (Latin):
qua suꝑ altare ꝓde functis honoratis
sacrifitiũ sol& offerri. positis interĩ
in platea corporib. Huiꝰ qͦq ad occa¬
sũ. eccła. ẽ. anastasis hoc. ẽ. resurre¬
ctionis dñicȩ. rotuuda eccła. trib
cincta parietib. & duodecĩ colũpnus
sustentat᷑. Int̾ parietes sugłos latũ
habens spatiũ uie. quȩ triã altaria
ini trib locis parietis medu contin&.
hoc est australi. aqͥlonali. & occideu¬
tali. Hȩc bis quat̃nas portas idest
introitus ꝑ tres eregione parietes
hab&. E quib qͣttuor ad uulturnũ.
& qͣttuor ad eurũ aspectant. Huiꝰ
in medio monum̃tũ dñi rotundum.
p&ra excisũ est. Cuiꝰ culm̃ intrinsecꝰ
stans homo. mnanu contingere potẽ.
aboriente habens in troitũ. Cuius
lapis ille magnus appositus . ẽ. qđ
intrinsecus ferram̃torũ uestigia
usq in p̃sens ostendit. Nã extrin¬
secus usq ad culminis sũmitatẽ.
totũ marmore tectũ est. Sũmũ uͦ

Expanded text:
qua super altare pro defunctis honoratis qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Hujus quoque ad occasum ecclesiae, anastasis, hoc est, resurrectionis Dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium viae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est, australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est, introitus per tres e regione parietes habet, e quibus quatuor ad vulturnum, et quatuor ad eurum spectant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero
Abbreviated transcription (Latin):
uerticis instructo. In cuiꝰ orienta¬¬
li angulo. quasi qđdã naturale semi
antrũ est cuiꝰ exterior pars. nati¬
uitatis dñice fuisse dicit᷑. Locus
interior p̃sepe dĩ nominat᷑. Hlec
spelunca tota in teriꝰ p̃cisomarmo¬
retecta. Supra locũ ubi dñs natus
specialius tradit᷑. sẽȩ Mariȩ gran¬
dẽ gestat eccłam. Scripsit autẽ
hoc mͦ. de loco passionis ac resur¬
rectionis illius. Egressus a septen¬
trionalis parte urbẽ iherosolimã
primũ de locis scĩs ꝓconditione
platearũ diuertendũ est ad eccłam
constantinianã. quȩ martyrium
appellat᷑. Hanc constantinꝰ imꝑa¬
tor. eo qđ ibi erux dñi abhelena ma¬
tre reꝑtasit: in agnifico & regio
cultu construxit. De hinc ab occafu.
golgothana uidet᷑ eccła in qͣ etiã
rupis appar& illa quȩ quondã ipsã
affiro dñi corpore crucẽ ꝑtulit. ar¬
genteã mͦ ꝑ grandẽ sustinens erueẽ.
crucis. Excisa in petra cripta. ẽ in

Expanded text:
uerticis instructo; in cuius orientauerticis instructo; in cuius orientali angulo quasi quoddam nantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta supra locum, ubi Dominus natus specialius traditur, Sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. Scripsit item hoc modo de loco passionis et resurrectionis ipsius: Ingressus a septentrionali parte Jerosolymam urbem primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrum appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgotana videtur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam affixam Domini corpore, crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, crucis excisa in petra crypta est, in
Abbreviated transcription (Latin):
famulũ ad amnanũ ꝑueniens. ubi
doctus in scripturis. scõrũq locoꝵ
gnarus. eẽ. conꝑtus. ẽ. libentissi¬
me .ẽ. ab illo susceptus. libentius¬
auditus: ad eout quȩq ille se in
locis sc̃ĩs memoratu digna uidisse
testabat᷑. cuncta mox iste litteris
mandare curauerit. fecitq opus
illis quilongius ab eis locis in qͥb
patriarchȩ uł apłierant secreti.
ea tantũ de his que lectione didice¬
ruit norunt. Por rexit aut̃ librũ
hunc ad amnanus alefrido regi.
ac ꝑ eiꝰ est largitionẽ etiã inmorib
ad legendũ contraditus. Seriptor
qͦq ip̃se. multis ab eo muneribus
hiuc hystorie uiserere cõmoduinꝰ
fore legentib reor. Scripsit gͦ de¬
loco dñicȩ natiuitatis in hunc mo¬
dũ. Hethleẽ ciuitas dauid. in
dorsosita.ẽ. angusto. ex om̃i parte¬
uallib circũd̾ato. ab occidente in
orientẽ mille passib longa. humili
sine turrib muro ꝑ extrẽma plani

Expanded text:
famulum Adamnanum perveniens, ubi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum gnarus esse compertus est, libentissime est ab illo susceptus, auditus; adeo ut quaeque ille se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta mox iste litteris mandare curaverit. Fecitque opus, illis qui longius ab eis locis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse multis ab eo muneribus huic Historiae inserere commodum fore legentibus reor. CAPUT loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omuallibus circumdato, ab occidente in orientem mille passibus longa, humili sine turribus muro per extrema plani
Abbreviated transcription (Latin):
domuno erant liberi. aberrore aut¬
to correptos adunitatẽ redux̃. catho¬
licũ aclegitimũ pasche tẽpus obser¬
uare ꝑ docuit. Qui cũ celebratomn
hibernia canonico pascha ad suã insu
catholicã temporalis paschalis obser¬
uantiã instantissime p̃dicar&. nec XU.¬
tam̃ ꝑficere qđ conabatur poss&. con¬
tigit eũ ante expletũ anni cirełm
studiosissimꝰ. ante aduitã raꝑet᷑ et̃uã.
quã redeunte tempore paschali: gra¬
uiorẽ cũ eis qͥ eũ adueritatẽ seqͥ nole.¬
bant cogeret᷑ hab̾e discordiã. Seripsit
idẽ uir quidẽ de locis scĩs librũ. legen¬
tib multis utillimũ euiꝰ auctor erat
docendo ac ditando galliarũ ep̃s
arculfus. qͥ locorũ gr̃a scorũ uenerat
iherosolinã & lustrata om̃i terra
reꝓmissionis. damascũ qͦq. constan¬
insulas adierat. patriãq nauigio
reuertens. ui tempestatis in occi¬
dentalibritantue litora delatus
ẽ. ac post multa ad mnemoratũ xp̃i

Expanded text:
dominio erant liberi, ab errore avidominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suam insucatholicam temporis Paschalis observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni circulustudiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constaninsulas adierat; patriamque navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nabile eccłasticũ paschalis obser¬
uantiȩ tẽpus dño donante susce¬
pit. Si quidẽ ad amnan prbr &
abbas monachorũ qͥerant in insu¬
la. hii cũ legationis gr̃a missus
a sua gente ueniss& ad alfridum
regẽ anglorũ. & aliquandiu in ea
ꝓuincia moratus uid& ritus eccłȩ
canonicos. sed & aplurib qͥerant
eruditores ess& sollerter ammo¬
nitus. ne contra uniuer salem
eccłȩ morẽ. uł in obseruantia pascha¬
li uł inaliis quibusq decretis: cũ
suis paucissimis in extremo mundi
angulo positis uiuere p̃sumer&. mu¬
tatus mente . ẽ ita ut ea quȩ uidat
& audierat in eccłus anglorũ. sue
suorũq consuetudini libentissime
p̃ferr&. Crat enĩ uirbonus & sapi¬
eus. & seientia seripturarũ nobilis¬
sime instructus. Qui cũ domũ redis¬
s&: curauit suos qui erant in .hui. qͥue
eidẽ erant sub diti monasterio. ad eũ
quẽ cognouerat quẽ ue ipse toto ex
declarans legitimũ pasche tempus.
plurimos eorũ & pene om̃i qͥ ab hiensiũ

Expanded text:
nabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium
Abbreviated transcription (Latin):
iusto colebat᷑ affectu. ln qͦuidelic&
monasterio cũ aliquot annos dõ
seruir&. anin aduertit paulatun
adolescens animisagacis minime
ꝑfectam. ẽẽ. uirtutis uiã quȩ tra¬
debat᷑ ascottis. ꝓposuitq animo
uenire romã & qͥ ad sedẽ apłicam

Expanded text:
justo colebatur affectu. In quo videlicet monasterio cum aliquot annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perfectam esse virtutis viam quae tradebatur a Scottis, proposuitque animo venire Romam, et qui ad sedem
Abbreviated transcription (Latin):
nobilẽ. qͥ de milite factus erat mo¬
nachus: indicans qđ eo loco corpora
corũ possent inueniri. ubilucẽ de
cȩlo terris radiasse conspicer&. Qđ
ita completũ est. Inuentanãq eoꝵ
corpora. iuxta honorẽ martrrib
condignũ recondita sunt: & dies
passionis uł inuentionis eorũ. cum¬
grata illis in locis ueneratione cele¬
bratur. Deniq głosissimꝰ dux fran¬
corũ pippinus ubi hoc cõꝑit. misit.

Expanded text:
nobili, qui de milite factus fuerat monobili, qui de milite factus fuerat monachus; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de caelo terris radiasse conspiceret. Quod ita completum est. Inventa namque eorum corpora juxta honorem martyribus condignum recondita sunt, et dies passionis vel inventionis eorum congrua illis in locis veneratione celebratur. Denique gloriosissimus dux Francorum Pippin ubi haec comperit misit,
Abbreviated transcription (Latin):
Albũ qͥdẽ heuualdũ ueloci occisione
gladu nigellũ aut̃ longo supplici.¬
orũ cruciatu & horrenda mẽbrorũ
om̃ium discerptione. Quos urt̾ emptos.
ualde qđ ad se uenire uolentes ꝑe¬
grini ñ ꝑmitterent᷑: & mittens
occidit uicanos om̃s illos. uicũq
incendio consũpsit. Passi sunt aut̃
p̃fatisac̃ dotes & famuli xp̃i qͥnto
nonarũ octobriũ die. Nec marty¬
rieorũ. cȩlestia defuere miracła.
Nam cũ ꝑempta eorũ corpora. amni
ut diximꝰ apaganis essent uuecta.
contigit ut hȩe contra impetũ flu¬
ui decurrentis ꝑ qͣdraginta fere
milia passus.ad ea usq loca ubi
Sed & radius lucis ꝑmarimꝰ atq ad
cęlũusq altus. om̃inocte supra
locũ fulgebat illũ. ubicũq cosue¬
nisse continger&. Et hoc etiã pagatus
qͥ eos occid̾ant intuentib. Sed &unꝰ
ex eis inuisione nocturna apparuit
cuidã de socus suis cui nom̃ erat
tilmon. uiro illustri & ad scłm qͦq

Expanded text:
Album quidem Hewaldum veloci occisione Album quidem Hewaldum veloci occisione gladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu et horrenda membrorum omnium discerptione: quos interemptos ivalde quod ad se venire volentes peregrini non permitterentur; et mittens occidit vicanos illos omnes, vicumque incendio consumpsit. Passi sunt autem praefati sacerdotes et famuli Christi quinto Nonarum Octobrium die. Nec martyrio eorum caelestia defuere miracula. Nam cum perempta eorum corpora amni, ut diximus, a paganis essent injecta, contigit ut haec contra impetum fluvii decurrentis, per quadraginta fere millia passuum, ad ea usque loca ubi Sed et radius lucis permaximus atque ad caelum usque altus omni nocte supra locum fulgebat illum ubicumque ea pervenisse contingeret, et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nomen erat Tilmon, viro illustri, et ad saeculum quoque