comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nigri. egrediebant᷑ ad t̾ram aquilonis: ut
ibi iubente dño caldeorum destrueret᷑ imꝑi¬
um. Albi quoq post eos egressi sunt. id ÷ ma-¬
cedones. secuti medorum uestigia: ut regnũ
caldeoꝵ suo subderent imꝑio. Quarti. id
÷ uarii ⁊ fortes romani. exibant ad t̾ram
austri: & iubent᷑ ire ⁊ ꝑambulare omnem
t̾ram. Romanorum enĩ potencia: in qua¬
tuor mundi partib suũ dilatauit imꝑium.
Deinde ad ꝓpħam conuersus angłs: dixit.
Ecce qui egrediunt᷑ ad t̾ram aquilonis: qui¬
escere fecerunt sp̃m meũ in terra aquiloniᷤ.
De t̾̃cia quadriga dicit in qua erant equi
albi ꝑ quos figurabant᷑ macedones: qui ⁊
ipsi pꝰ nigros ad t̾ram aquilonis egredieban
runt. subu̾so medoꝵs unꝑio. Nam alexan¬
nes tͣnstulit. Hii gͦ requiescere fecerunt
ꝓpħalem dĩ spm̃ int̾ra aquilonis: qr uindic¬
tam exertuerunt ppłi di: ⁊ uoluntatẽ eius
in illorum interitu compleuerunt. Grandis

Expanded text:
nigri, egrediebantur ad aquilonem, ut nigri, egrediebantur ad aquilonem, ut ibi jubente Domino Chaldaeorum destrueretur imperium. Albi quoque post eos egressi sunt, id est, Macedones secuti Medorum vestigia, ut regna Chaldaeorum suo subderent imperio. Quarti, id est varii et fortes Romani, exibant ad terram austri, et jubentur ire et perambulare omnem terram. Romanorum enim potentia in quatuor mundi partibus suum dilatavit imperium. Deinde ad prophetam conversus angelus, dixit: « Ecce qui egrediuntur in terram aquilonis, requiescere fecerunt spiritum meum in terra aquilonis. » De tertia quadriga dicit, in qua erant equi albi, per quos figurabantur Macedones, qui et ipsi post nigros ad terram aquilonis egrediebantrunt subverso Medorum imperio. Nam Alexannes transtulit. Hi ergo requiescere feceruntalem, Dei spiritum in terra aquilonis, quia vindictam exercuerunt populi Dei, et voluntatem ejus in illorum interitu compleverunt. Grandis
Abbreviated transcription (Latin):
suerum: quo regnante ad peticionẽ a man
hostis iudeorum. idem rex omnẽ gentem
iudeorũ edicto publico morti adiudicauit.
Inquadriga t̾cia equi albi: macedones.
Sub quorum rege antiocho: describit᷑ ma¬
chabeorum uictoria. In quadriga quarta:
equi uarii ⁊ fortes. Ideo uarii: qr romano¬
rum reges. alii clementes fuerunt erga iu-¬
deos. ut claudius ⁊ gaius : alii ꝑsecutores
eorum extiterunt ut gaiuus caligula: nero
⁊ uespasianus. Querente gͦ ꝓpħa quid¬
Isti sunt quatuor uenti cęli. id ÷ climata
siue plage: qui egredientur ut stent co¬
ram dominatore uniu̾se t̾rȩ. Nil enim
regna t̾rȩ absq dei ꝑmissu ⁊ uoluntate :¬
facere possunt. In qua subaudis quadri¬
ga erant equi nigri. egrediebant᷑ ad t̾ram
driga pͥma. in qua erant rufi: iam enim
defecerat omne regnũ babiloniorum ⁊ me¬
di. ac ꝑsȩ. omnẽ asiam tenebant: sub qͦrũ
rege dario hec omĩa zacharias contempla¬
tus ẽ. Quagriga itaq in qua erant equi

Expanded text:
suerum, quo regnante, ad petitionem Aman hostis Judaeorum, idem rex omnem gentem Judaeorum edicto publico morti adjudicavit. « In quadriga tertia equi albi. » Macedones, sub quorum rege Antiocho describitur Machabaeorum victoria. « In quadriga quarta equi varii fortes. » Ideo varii, quia Romanorum reges alii clementes fuerunt erga Judaeos, ut C. Claudius, alii persecutores eorum exstiterunt, ut C. Caligula, Nero et Vespasianus. Quaerente itaquIsti sunt quatuor venti coeli, » id est climata sive plagae, « qui egrediuntur ut stent coram dominatore omnis terrae. » Nil enim regna terrae absque Dei permissu et voluntate facere possunt. « In qua » quadriga « erant equi nigri, egrediebantur in terram driga prima, in qua erant equi rufi, jam enim defecerat omne regnum Babyloniorum, et Medi ac Persae omnem Asiam tenebant, sub quorum rege Dario haec omnia Zacharias contemplatus est. Quadriga itaque, in qua erant equi
Abbreviated transcription (Latin):
deorum captꝰ ab assyriis ⁊ chaldeis: ñ solũ
in medos & ꝑsas. siue ibabilonẽ tͣnslatus
ẽ: s etiã in septemtrionalẽ plagam & in bos¬
phorum: & postea ex parte inde reuocatos:
angusto marisppontidis. uͥ angustissimũ
fretum calcedonem ⁊ brzantiũ diuidit:
rubrũ diuisum ẽ. & iordanis siccatꝰ. Tunc
humiliabit᷑ suꝑbia assyriorum: ⁊ sceptrũ egyp
tollet᷑ ab eis liberato d̃ĩ ppło: & confortabun¬
ur in dnõ ⁊ in nomine eiꝰ ambulabunt: re¬
uentes in t̾ram suã. Hec cum uxta tradicio¬
nem hebreoꝵs dicta suit: iuxta sensum mys¬
acum tͣnsimus ⁊ nos angustum mare huiꝰ

Expanded text:
ldaeis. non solum in Medos et Persas, sive in Babylonem traditus est, sed etiam in septentrionalem plagam et in Bosphorum, et postea ex parte inde vocatus, , » id est in angusto mari Propontidis, ubi angustissimum fretum Chalcedonem et Byzantium dividit, Rubrum divisum est, et Jordanis siccatus est. Tunc humiliabitur superbia Assyriorum, et sceptrum Aegypti tolletur ab eis, liberato Dei populo, et confortabuntur in Domino, et in nomine ejus ambulabunt, revertentes in terram suam. Haec juxta traditionem Hebraeorum dicta sint. Juxta sensum mysticum, transim
Abbreviated transcription (Latin):
borum: confusus ẽ. E st aut̃ talis comunctio.
Sume tibi aboldai. ⁊ a tobia. & abidaia. qui
uenerunt de babilone: ⁊sumes subaudis
ab eis munera q̃ offerunt᷑: aurum ⁊ argen¬
tum. E intrabis indomum iofie filii sopho¬
nie : & facies ibi coronas auro argentoq dis¬
tinctas: & unam ex his pones suꝑ iħm filium
iosedech. sacerdotem. E loqueris ad eũ. Ecce
uir oriens nom̃ eius. Et subter eũ oretur.
id ÷ repente succrescet ex radice sua: & in
similitudinẽ germinans pullulabit. Signi¬
ficat aut̃ ⁊ orobabel: qui ex humili & capti¬
uo inducem ppłi surrexit. Q edificabit
templũ dño. Hoc ÷ enĩ quod dicit. ipse ex¬
truet templũ dnõ: ⁊ ipse portabit głam.

Expanded text:
borum confusus est. Est autem talis conjunctio: Sume tibi ab Holdai et a Tobia et ab Idaia, qui venerunt de Babylone, et sumes subaudis ab eis munera quae afferuntur, aurum et argentum, et intrabis in domum Josiae filii Sophoniae, et facies ibi coronas auro argentoque distinctas, et unam ex eis pones super Jesum filium Josedech sacerdotem magnum, et loqueris ad eum: « Ecce vir oriens nomen ejus, et subter eum orietur, » id est repente succrescet ex radice sua, et in similitudinem germinis pullulabit. Significat autem Zorobabel, qui ex humili et captivo in ducem populi surrexit, et aedificavit templum Domino. Hoc est enim quod dicit: Et
Abbreviated transcription (Latin):
diuini iudicii seueritatem designat. Sicut
enĩ flax cuncta suo circuitu ambit exterus:
interius incidit: ita diuine animadu̾sionis
potencia uniuersa forinsetus complectit᷑: in¬
trinsecus dirimit ⁊ discernit: diiudicans oꝑa
⁊ cogitaciones. Quia omnis fur sicut ibi scrip¬
tum ẽ iudicabitur : & omĩs iurans ex hoc simi¬
liter iudicabit᷑. usq consumet eã. ⁊ ligna eiꝰ
.&. lapides. Multi sunt qͥ furtum ⁊ ꝑuirium
aut parua aut nulla putant ẽe crimina: nec
adtendunt quod maledictio huiꝰ uoluminis
iurantis in nomine dnĩ: ⁊ confumere ligna
⁊ lapides eiꝰ. id ÷ grauia peccata illiꝰ. Quid de
grauiorib gͦ peccatis erit. qualia sunt homi¬
cidia: adulteria: cet̾aq carnis oꝑa. si ꝑiuri¬
um ⁊ furtum tali pena plectuntur: Q egres¬
sus ẽ angłs qui loquebat᷑ in me: & dixit ad me.
Leua oculos tuos : ⁊ uide quid ẽ hoc qͦd egre

Expanded text:
divini judicii severitatem designat: sicut divini judicii severitatem designat: sicut enim falx cuncta suo circuitu ambit exterius, interius incidit, ita divinae animadversionis potentia universa forinsecus complectitur, intrinsecus dirimit et discernit, dijudicans opera et cogitationes. « Quia omnis fur sicut ibi scriptum est judicabitur, et omnis jurans ex hoc similiter judicabitur. et lapides ejus. » Multi sunt qui furtum et perjurium aut parva aut nulla putant esse crimina, nec attendunt quod maledictio hujus voluminis jurantis in nomine Domini, et consu id est dura et gravia peccata illius. Quid de gravioribus ergo peccatis erit, qualia sunt homicidia, adulteria, caeteraque carnis opera, si furtum et perjurium tali poena plectuntur? « Et egressus est angelus qui loquebatur in me, et dixit ad me: Leva oculos tuos, et vide, quid est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa ab alla iusione ad aliam: ⁊ a letis ⁊ ꝓsꝑis.
ad tristia mentis oculos extulit. Ne enim ele¬
uaret᷑ cor enis qr omnia felicia ⁊ plena gaudii
nunciabat. iudet ⁊ ea q̃ sunt tristia. Uidet
gͦ uolumen uolans: in quo facta omniũ des¬
cripta erant. Hoc uolumen: utriꝰq testamen¬
ti scripturã defignat. Per uiginti cubitos lon¬
gitudinis eugl̃m : ꝑ decem aut̃ latitudinis de-¬
calogus legis accipit᷑. U iginti aut̃ ad decem
dupplum sunt ad simplum: qr in decalogo
peccata oꝑum ꝓhbent᷑: in euglo aut̃ cogita &¬
cionum peccata resecant᷑. Uerbi grã. Lex
ꝓhibet homicidium: eugłm. iram. Adulteri¬
um dampnat᷑ in lege: in eugłio concupiscen¬
tia punitur: qr qui uiderit mulierẽ ad con¬
cupiscendum eam. ⁊ cet̾a. In lege reum fac̃
rapina: in eugl̃io flamiis gehenne subdit
tenacia. Septuaginta translatores ꝓ uolumi-¬
ne falcem dixerunt: habentẽ eiusdem men¬
sure longitudinem ⁊ latitudinem. Flax ista:

Expanded text:
propheta ab alia visione ad aliam, et a laetis et prosperis ad tristia mentis oculos extulit. Ne enim elevaretur cor ejus, quoniam omnia felicia et plena gaudii nuntiabat, videt et ea quae sunt tristia. Videt ergo volumen volans, in quo facta omnium descripta erant, hoc volumen utriusque testamenti naturam designat. Per viginti cubitos longitudinis, Evangelium: per decem autem latitudinis, decalogus legis accipitur. Viginti autem ad decem, duplum sunt ad simplum, quoniam in decalogis peccata operum prohibentur, in Evangelio autem cogitationum peccata resecantur. Verbi gratia: lex prohibet homicidium, Evangelium iram; adulterium damnatur in lege, in Evangelio concupiscentia punitur, quia qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, etc. In lege reum facit rapina, in Evangelio flammis gehennae subdit tenacia. Septuaginta translatores pro volumine « falcem » dixerunt, habentem ejusdem mensurae longitudinem et latitudinem. Falx ista
Abbreviated transcription (Latin):
tur: qr diabolus auctor impietatis. incordib
escit. Ideo uͦ sennaar excussio dentium dr̃
significare: quia repbi excussos ⁊ ꝑditos.
habent dentes: quib u̾bum dei molere. hoc
⁊ meditari debuerant. Et ideo ꝑeunt: quia
cibum diuini eloquii inuentrẽ memorie
ñ tͣnsmittunt. Iuxta spãlem senfum. he due
mulieres hereticos ⁊ iudeos designant: qͥ
egrediuntur a faciȩ dnĩ ⁊ ferunt᷑ incerto
erroris spũ: delectanturq iurgiis ⁊ conten¬
cionib. Hii gͦ suꝑse leuant pondus impie¬
tatis: ⁊ in babilone. id ÷ inconfusione edifi¬

Expanded text:
tur, quia diabolus auctor impietatis in cordibustur, quia diabolus auctor impietatis in cordibusiescit. Quod vero Sennaar excussio dentium dicitur, significat quia reprobi excussos et perditos habent dentes, quibus verba Dei molere, hoc est, meditari debuerant, et ideo pereunt, quia cibum divini eloquii in ventrem memoriae non transmittunt. Juxta spiritualem sensum, hae duae mulieres haereticos et Judaeos designant, qui egrediuntur a facie Domini, et feruntur incerto erroris spiritu, delectantur jurgiis et contentionibus. Hi etiam super se levant pondus impietatis, et in Babylone id est in confusione aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
aius conuenit istis mulierib. iudȩ ⁊ ifrłi:
q̃ ꝓpt̃ nimia peccata. tradite sunt potestati
demonũ: ⁊ ab eis in captiuitatẽ ducte. Le
uauerunt gͦ amphoram in qua erat impietas
massa plumbi inclusa: int̾ cȩlum ⁊ t̾ram.¬
Propħa gͦ non int̾rogat quȩ eẽnt mulieres.
sciebat enim ꝓpħico spũ: nec quid portent.
qr angło docente cognouerat. s qͦ portent:
basum suam. Sennaar campus ẽ caldeorum:
in qua pꝰ dituinum filii adam turrim suꝑbiȩ
edificare conati sunt: s a dño confusa ẽ lin¬
gua q̃ omnib una erat. Unde ⁊ ipsa ciuitas
babilon: id ÷ confusio dicta ẽ. Amphora gͦ
cum impietate deferebat᷑ inbabilonem ut
ibi suꝑ basim. id÷ suꝑ sedem stabilem pona¬
tur: ibiq et̾na stacione requiescat. Sennaar
int̃pretatur ddentium excussio: uł fetor
eorũ. Amphora gͦ cũ unpietate ad t̾ram
sennaar defert᷑. ⁊ibi ei locus stacionis para¬

Expanded text:
avis convenit istis mulieribus Judae et Israelavis convenit istis mulieribus Judae et Israeli, quae propter nimia peccata traditae sunt potestati daemonum, et ab eis in captivitatem ductae. « Et levaverunt amphoram, » in qua erat impietas, et massa plumbi inclusa. « Inter terramro jam non interrogat quae essent mulieres: sciebat enim prophetico spiritu, nec quid portent, quia angelo docente cognoverat, sed quo portent, basim suam. » Sennaar campus est Chaldaeorum, in quo post diluvium filii Adam turrim superbiae aedificare conati sunt, sed a Domino confusa est lingua quae omnibus una erat. Unde et ipsa civitas Babylon, id est confusio, dicta est. Amphora ergo cum impietate deferebatur in Babylonem, ut ibi super basim, id est super sedem stabilem ponatur, ibique aeterna statione ponatur. Sennaar interpretatur dentium excussio, vel fetor eorum. Amphora itaque cum impietate ad terram Sennaar defertur, et ibi ei locus stationis para
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine peccatorum portaret᷑ inbabilonẽ:
ubi sic̃ insequentib legitur. amphora porta¬
batur : ibiq captiuitatis pondere p̃meret᷑.
& quia in suo scelere głabatur: talentum
uł massam plumbi misit angłs inos eius.
it ÷ amphore : ut impietatem clauderet:¬
⁊ obturato ore nequaqͣm se ultͣ iactaret in
suo scelere: s ȩtͣ̃no silentio conticesceret.
& leuaui oculos meos ⁊ uidi: & ecce due
mulieres egredientes: & sp̃c in alis earum:¬
& rel. Due mulieres sunt decem trib q̃ di-¬
cunt᷑ isrł: ⁊ due q̃ uocantur iuda. E decem
trib capte sunt ab assyriis: ⁊ due a caldeis.
Si sp̃c potestatem habentis ascenderit suꝑ te:
locum tuũ ne dimiseris. Hoc gͦ spũ quasi
flatu uenti raptate iste mulieres: uolatu ce¬
leri ad omẽ nefas ferebant᷑. Nabebant alas
quasi alas milui. q̃ ẽ auis rapacissima: ⁊ do¬
mesticis auib semꝑ insidians. Bene gͦ hec

Expanded text:
nitudine peccatorum portaretur in Babylonem, nitudine peccatorum portaretur in Babylonem, ubi, sicut in sequentibus legitur, portabatur, ibique captivitatis pondere premeretur; et quoniam in suo scelere gloriabatur, talentum vel massam plumbi misit angelus in os ejus, id est amphorae, ut impietatem clauderet, et obturato ore nequaquam se ultra jactaret in suo scelere, sed aeterno silentio conticesceret. « Et levavi oculos meos et vidi, et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum. » Duae mulieres sunt decem tribus, quae dicuntur Israel, et duae quae vocantur Juda. Decem tribus captae sunt ab Assyriis, et duae a Chaldaeis. Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris. Hoc ergo spiritu, quasi flatu venti raptatae istae mulieres, volatu celeri ad omne nefas ferebantur. « Et habebant alas quasi alas milvi, » quae est avis rapacissima, et domesticis avibus semper insidians. Bene ergo haec
Abbreviated transcription (Latin):
÷ amphora egrediens: & reł. Angl̃s qui loque¬
batur in ꝓpħa. egressus de eo ut aliam ei iu-¬
sionem ostenderet: p̃cipit ut leuet oculos ad
magna contemplanda. ⁊ uideat amphoram.
id ÷ mensuram peccatorũ ppłi ifrł: confum¬
matam atq plenam. Amphora enĩ quȩ
hebraice dr̃ opha uł ephi: plenitudinẽ de-¬
signat peccatoꝵ. Ipsi quoq amphore nom̃
sunt peccata amorreorum: restat ut sit ocu-¬
lus. id ÷ ostensio ⁊ undicta. suꝑ ueniente. ius¬
ta ira dei. Sic ⁊ delicta illiꝰ ppłi latuerant.
cũ nondum impleta ẽẽnt: iam uͦ adunata
pandebant᷑ omĩb: ⁊ monstrabat᷑ cunctis
gentib quales fuissent int̾ra sua. Mulier se
uocabat᷑ impietas: it ÷ ydolatria ⁊ negatio
Talentum plumbi: massam dic̃. Portabat᷑
aut̃ uł suo impetu ꝑ aerem: uł tussione dei.
Talentum illud uł massa plumbi. signat
grauissimũ pondus peccatorum: quo ille
ppłs p̃mebat᷑. A ngłs gͦ dnĩ arreptã mu¬
lierem ꝓicit inmedio amphore: ut in ple¬

Expanded text:
 Angelus qui loquebatur in propheta, egressus ideo est, ut aliam visionem ei ostenderet. Praecepit ergo ut levet oculos ad magna contemplanda, et videat amphoram, id est mensuram peccatorum populi Israel consummatam atque plenam. Amphora enim, quae Hebraice dicitur epha vel ephi, plenitudinem designat peccatorum. Ipsi quoque amphorae nomen sunt peccata Amorrhaeorum, restat ut sit oculus, id est ostensio et vindicta superveniente justa ira Dei. Sic et delicta illius populi latuerant, cum nondum impleta essent. Jam vero adimpleta pandebantur omnibus et monstrabantur cunctis gentibus, quales fuvocabatur impietas, id est idololatria et negatio Talentum plumbi massam dicit. Portabatur autem vel suo impetu per aerem, vel jussione Dei. Talentum illud vel massa plumbi signat gravissimum pondus peccatorum, quo populus ille premebatur. Angelus ergo Domini arreptam mulierem projecit in medium amphorae, ut in ple
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝑu̾si dognatis principes: omĩs ph¬
losophorum assertio. qͥ maxue apud
athenas iuiguerunt. gladio u̾bi dei destruc¬
ta ẽ: immo ꝑ ipsum xp̃m÷ qui ẽ gladius for¬
tium. De quo psalmista. Accingere gladio

Expanded text:
si dogmatis principes, omnis philosophorum assertio, qui maxime apud Athenas viguerunt, gladio suo verbi Dei destructa est, imo per ipsum Christum qui est gladius fortium, de quo Psalmista: « Accinge
Abbreviated transcription (Latin):
erat in iherłm. Nonnulli duas oliuas a
dextris ⁊ asinistris eugłm ⁊ legem accipiuis:
ut in dext̾a oliua eugłm: insinistra lex intel¬
ligatur. Mons magnus coram ⁊orobabel dia¬
bolus uł antixpc̃: qui se erigebat contͣ ⁊ oro¬
habel. de quo nasciturus erat. xp̃c. Ipsi quoq
rib: ausus ẽ dic̾e. Nec omĩa tibi dabo: si ca¬
dens adoraueris me. E ipse dñs in eugłio
diabolum uocat montẽ: dicens. Si habueri¬
tis fidem sic̃ granum sinapis: dicetis monti
huic transi hinc: ⁊ tͣnsibit. Sed huiꝰ suꝑbia
complananda erat: & usq ad puluerem hu¬
milianda. Lapis primarius ille ÷: de quo
iosies. Inpͥncipio erat uerbum. Qd̃ uͦ sequit᷑¬
ait. Nos omnes de plenitudine. eiꝰ accepimꝰ.
ut parem ⁊ equalem grãm accipiant ⁊ ex
isr ł credeutes: & ex gentib ad fidem uenien¬

Expanded text:
erat in Hierusalem. Nonnulli duas olivas a erat in Hierusalem. Nonnulli duas olivas a dextris et a sinistris, Evangelium et legem, accipiunt, ut in dextra oliva Evangelium, in sinistra oliva lex intelligatur. Magnus mons coram Zorobabel, diabolus vel Antichristus, qui se erigebat contra Zorobabel, de quo nasciturus erat Christus. Ipsi quoribus, ausus est dicere: « Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. » Et ipse Dominus in Evangelio diabolum montem vocat, dicens: « Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, transi hinc, et transibit. » Sed hujus superbia complananda erat, et usque ad pulverem humilianda. Lapis primarius ille est, de quo Joannes: « In principio erat Verbum. » Quod vero sequitait: Nos omnes de plenitudine ejus accepimus,ut parem et aequalem gloriam accipiant et ex Israel credentes, et ex gentibus ad fidem venien
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitate ⁊ pleniꝰ reducendum: ⁊ adu̾sari¬
os eorum uastandos. Quod uͦ sequitur. quis
a dextris ih̾u ut adu̾saretur ei. ⁊ se eleuabat
contra ⁊ orobabel.⁊ ppłm iudeorum: nolens
eos ꝓsꝑari: ⁊ templum reedificari in planũ.
Sed sternere ⁊ a tua suꝑbia deicere humili¬
⁊ exequabit hanc illi grẽ qͣm exercuit erga
patres eorum: similem istis mĩam impenden¬
ilo. Hec ÷ hebreoꝵs tradicio. Doctores uͦ eccłias¬
tici: hunc locum ita exponunt. Candelabrũ
totum aureum scã ÷ eccl̃ia: q̃ indiuinis scͥp¬
turis sensum magis qͣm u̾ba requirit. Lam¬
pas suꝑ candelabrũ. dñm designat. xp̃m qͥ
illuminat ȩccłiam: quiq de se dicit. Nemo
accendit lucernam ⁊ ponit eam sub modio.
Lucerne septem. ⁊ infusoria earũ grã ÷ sp̃c¬
sci: ꝑ quẽ oleum miscdiȩ diuine cunctarũq
urtutum ȩccłia suscipit. Oue oliue moyses
⁊ helyas: qui in monte dnõ transfigurato
apparuerunt: ⁊ loquebant᷑ ea q̃ passurus

Expanded text:
populum, et plenius reducendum, et adversarios esse vastandos. 809 Quodque sequitur: Quis a dextris Jesu, ut adversaretur ei, et se elevabat contra Zoroeos prosperari et templum reaedificari. In planum scilicet sternere, et a tua superbia dejicere, humiliet exaequabit hanc illi gratiae, quam exercuit erga patres eorum, similem istis misericordiam impendendo: haec est Hebraeorum traditio. Doctores vero ecclesiastici hunc locum ita exponunt: Candelabrum totum aureum sancta est Ecclesia, quae in divinis Scripturis sensum magis quam verba requirit. Lampas super candelabrum Dominum designat Christum, qui illuminat Ecclesiam, quique de se dicit: « Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio. Lucernae septem et infusoria eorum, gratia ti, per quam oleum misericordiae divinae cunctarumque virtutum Ecclesia suscipit. Duae olivae, Moyses et Elias, qui in monte cum Domino transfigurato apparuerunt, et loquebantur ea quae passurus
Abbreviated transcription (Latin):
dies paruos:  Parui enĩ sunt om̃s dies p̃sen¬
tis uite: qͣntum ius longissimo temporum
spatio tendant᷑. Qnde ⁊ iacob dicebat. Dies
mei parui ⁊ mali. Et uidebunt lapidem stag¬
neum inmanu ⁊orobabel. it÷ auxilium¬
Lapis aut̃ uocat᷑: ob fortitudinem insuꝑabi¬
lem. Quare aut̃ lapis stagneus:S tagni na¬
turam dicunt: ut alia metalla defendat ab
igne. Cum enĩ sint cturiora ꝑnaturã. es. fer¬
rum cet̾aq. si absq stagno fornaci fuerint
tradita urunt᷑ : sic angłorum ⁊ hominum
fortitudo. si ñ habuerit diuinũ auxilium:
fragilis ⁊ umbetillis ẽ. Lapis gͦ stagneus uoca¬
turꝰ xp̃c: qr sicut stagnum metalla nuxta
⁊ adulterata dissociat: ita dñs ⁊ saluator.
de quo ꝓpħa dicit. sedebit conflans ⁊ emun¬
ut purum aurũ argentũq remaneat. Et
respondi: & dixi ad eum. Quid sunt due
oliue iste ad dext̾am candelabri ⁊ ad sinis

Expanded text:
dies parvos? Parvi enim sunt omnes dies praesendies parvos? Parvi enim sunt omnes dies praesentis vitae, quantumvis longissimo temporum spatio tendantur. Unde et Jacob dicebat: « Dies mei parvi et mali. » « Et videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oLapis autem vocatur ob fortitudinem insuperabilem. Quare autem lapis stanneus? Stanni naturam dicunt, ut alia metalla defendat ab igne. Cum enim sint duriora per naturam aes, ferrum, caeteraque, si absque stanno fornaci fuerint tradita, uruntur. Sic et angelorum et hominum fortitudo, si non habuerit divinum auxilium, fragilis et imbecillis est. Lapis ergo stanneus vocatur Christus, quia sicut stannum metalla mixta et adulterata dissociat, ita et Dominus Salvator, de quo propheta dicit, Sedebit conflans et emunut purum aurum argentumque remaneant. « Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duae olivae istae ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
exram ꝓpħam legerit inueniet: quod scili¬
cet templum a ⁊ orobabel fundatum sit: &
usq ad sumina fastigia ꝑductũ. Quis enun
despexit dies paruos:Quis. hic ꝓraro acci¬
pitur. Hoc aut̃ referendum ÷ ad regiam
potestatem: qͣm tunc temporis in zorobabel
aduersarii despiciebant: ⁊ ꝓ nichilo duce¬
bant. Monet gͦ rorobabel & iħm atq omnẽ
ppłm edificantem: ut ñ timeant ad u̾sarios
qui eos edificare ꝓhibebant: s pocius audi¬
ant dñm cohortantem: ⁊ suũ illis auxiliũ
ꝓmittentem. Sequit᷑ enĩ. Et letabuntur.
io÷ ꝓ pancorum dierũ despectu: maiore
gaudio replebuntur. Potest ⁊ ita intelligi.
Rarus ẽ qui paruos huius scl̃i dies despici¬
at: qr nimirum multi sunt qͥ hoc scło de¬
lectantur: ad eo ut si possent. semꝑ hic ui¬
uere uellent. Cum gͦ uiderimꝰ huius scł̃i
amatores fulgere auro: purpura: gemmisq
rutilare: stipari officiis ministrorum: pos¬
sumus hoc assumere. ⁊ dicere. Quis despicit

Expanded text:
Esdram prophetam legerit, inveniet quod scilicet templum a Zorobabel fundatum sit, et usque ad summa fastigia perductum. « Quis enim despexit dies parvos? » Quis hic pro raro accipitur. Hoc autem referendum est ad regiam potestatem, quam tunc temporis in Zorobabel adversarii despiciebant, et pro nihilo ducebant. Monet ergo Zorobabel et Jesum atque omnem populum aedificantem, ut non timeant adversarios, qui eos aedificare prohibeant, sed potius audiant Dominum cohortantem, et suum illis auxilium promittentem. Sequitur enim: « Et laetabuntur, » id est paucorum dierum despectu, majori gaudio replebuntur. Potest ita intelligi: Rarus est, qui parvos dies hujus saeculi despiciat, quoniam nimirum multi sunt, qui hoc saeculo delectantur adeo, ut si possent, semper hic vivere vellent. Cum ergo viderimus hujus saeculi amatores fulgere auro, purpura, gemmisque rutilare, stipari officiis ministrorum, possumus hoc assumere et dicere: Quis enim despexit
Abbreviated transcription (Latin):
soria ex auro S Interrogat ꝓpħa qͥd signi¬
ficent due oliue ad dextam ⁊ sinistram can¬
delabri: s angłs qui in ꝑsona dnĩ loque¬
batur. noluit ei respondere. Siue quia
de duab oliuis sup̃ audierat. ideo nunc non
meret᷑ audire responsum angłi. qr pͥus audi-¬
ta ñ retinet: siue &lã quia maiora se scire
uolebat: confutat᷑ silentio angłi. Uel ut he-¬
brei dicunt. ñ respondit ei quia ñ bene in¬
terrogauit: nec totum quesiuit qͦd scire
debebat. Nam de oliius int̾rogans: nichil
de spicis oliuarũ : nil de rostris aureis: aut
de infusoriis quesiuit. Spicas aut̃ oliuarum
ipsas dic̃ arbores. translato sermone quod in
modum spicarũ recte sint: ⁊ sicut spice ual¬
lantur aristis: sic iste quasi quodã uallo ra-¬
morum ⁊ foliorum tecte: in altum surgunt.
Quidam duas spicas oliuarum duo testam̃¬
ta intelligunt eugłm ⁊ legem: & hos ẽẽ filios
sacerdotium ⁊ legẽ: ñ nulli helyam ⁊ enoch:
quorum alt̃ inp̃putio. alter incircumtisio¬

Expanded text:
terrae. » Interrogat propheta quid significent duae olivae ad dexteram et sinistram candelabri. Sed angelus qui in persona Domini loquebatur, noluit ei respondere, sive quoniam de duabus olivis supra audierat, ideo nunc non meretur audire responsum angeli, quia prius audita non retinet, sive etiam quia majora se scire volebat, confutatur silentio angeli, vel ut Hebraei dicunt, non respondit ei, quia non bene interrogaverat, nec totum quaesivit, quod scire debebat: nam de olivis interrogans, nihil de spicis olivarum, nil de rostris aureis, aut de infusoriis quaesierat. Spicas autem olivarum, ipsas dicit arbores, translato sermone, quod in modum spicarum rectae sint, et sicut spicae vallantur aristis, sic istae quasi quodam vallo ramorum et foliorum recte in altum surgant. Quidam duas spicas olivarum, duo Testamenta intelligunt, Evangelium et legem, et hos esse filios sacerdotium et legem, nonnulli Eliam et Enoch, quorum alter in praeputio, alter in circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiȩ siue esum eoꝵs q̃ idolis sunt im¬
molata: ut his ablatis relinquat᷑ ipsa deo
nro: & spreta multoꝵ cultura. unũ tan¬
tum dm̃ incipiat adorare. Sit quoq dux
in tuda: ut prior ppłs qͥ hic ꝑ iudam sig¬
nat᷑ uertat᷑ in caudam: ⁊ nouissimꝰ qui
erat cauda. tͣnseat incaput. E accaron
qͦndam sterilis ⁊ eradicata. id ÷ gentilitas.
sessa. uocata ẽ iebiis. Sic coniunctis duo¬
bus nominib iebus ⁊ salem: dicta ÷ lerłm.
Accaron erit qͣsi iebuseus: qr gentes acci¬
pient grãm: qͣm aliqͣndo iherosolimite
habuerunt credentes in dm̃. Ꝙ circunda¬
lus. De qͦ ysaias. Quomͦ quieuit exactor.
cessauit tributum:SQuia nunc uidi ocu¬
lis meis. id ÷ uideri feci ꝑ ꝓpħas meos:
ipsi enĩ sunt oculi dnĩ ꝑ quos uidit. id
÷ annunciauit uocationẽ gentiũ: &
ȩccłȩ securitatẽ. Exulta satis filia syon:
iubila filia iherłm. Hec ꝓphetia ut mathe¬
us eugłista exponit. impleta ẽ in saluatore

Expanded text:
blasphemiae, sive esus eorum quae idolis sunt immolata, ut his ablatis relinquatur ipsa Deo nostro, et spreta multorum cura, unum tantum Deum incipiat adorare, sitque dux in Juda, ut prior populus, qui hic per Judam signatur, vertatur in caudam, et novissimus qui erat cauda, transeat in caput. « Et Accaron » quondam sterilis et eradicata, id est, gentilitas ssessa, vocata est Jebus, sicque conjunctis duobus nominibus Jebus et Salem, dicta est Hierusalem. Accaron erit quasi Jebusaeus, quia gentes accipient gratiam, quam aliquando Hierosolymitae habuerunt credentes in Deum. « Et circumdalus, de quo Isaias: « Quomodo quievit exactor, cessavit tributum? » « Quia nunc vidi in oculis meis, » id est, videre feci prophetas meos. Ipsi enim sunt oculi Domini, per quos vidit, id est annuntiavit vocationem gentium et Ecclesiae securitatem. « Exsultium asinae. » Haec prophetia, ut Matthaeus evangelista exponit, impleta est in Salvatore,
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc loco: hebreorum tradicio talis est.
Candelabrũ totum solidũ ex auro: legem
dicunt. Lampadem uͦ. id ẽ flaminã in uer¬
tice candelabri lucentẽ. xp̃m̃ qui ÷ caput
legis: quiq omnẽ mundũ illuminat. Septẽ¬
lucerne suꝑ candelabrum: septẽ dona sp̃e scĩ
brum sunt: qr lex spũ scõ dictante conscrip¬
ta ẽ. Septem aut̃ infusoria. id ÷ uascula in
quib oleum ẽ quod infundit᷑ inlucertias que
lucent suꝑ candelabrũ. hoc significare di¬
cunt: quod iste septẽ grẽ ad homines de cęlo
ꝑ legem descendant. Ouas uͦ oliuas q̃ erant
suꝑ candelabrũ a dextris ⁊ a sinistris: int̾
quas lucebat media lampas: legem ⁊ ꝓphe¬
tiam intelligunt. Cum gͦ ꝓpħa querenti
angłõ qͥd uideret. narrasset usionẽ: interro¬
gatꝰ angłm quid significaret ipsa uisio. Rur¬
sus atigłs int̾rogat eum. Numquid nescis
quid sunt hec.ͦ Quo respondente. non dñe¬
mi: respondet iam angls edocens uisionem.

Expanded text:
In hoc loco Hebraeorum traditio talis est: Candelabrum totum solidum ex auro, legem dicunt; lampadem vero, id est flammam in vertice candelabri lucentem, Christum, qui est caput legis, quique omnem mundum illuminat; septelucernae super candelabrum, septem dona Spiritus sbrum sunt, quia lex Spiritu sancto dictante conscripta est; septem autem infusoria, id est vascula in quibus oleum est quod infunditur in lucernas, quae lucent super candelabrum, hoc significare dicunt, quod istae septem gratiae ad homines de coelo per legem descendant, duas vero olivas quae erant super candelabrum a dextris et a sinistris, inter quas lucebat media lampas, legem et prophetiam intelligunt. Cum ergo propheta quaerenti angelo quid videret, narrasset visionem, interrogat ipsum angelum quid significaret ipsa visio. Rursus angelus interrogat eum: Nunquid ignoras quid sunt haec? quo respondente, Nescio, respondit jam angelus edocens visionem: «
Abbreviated transcription (Latin):
tangere xpõs meos. Scĩ enim quasi oculi
qͥ ledit. sic ẽ quasi qͥ pupillam d̃i tangat: ⁊
dara luce uelit illum prmare. Quia ecce ego
leuo manum meã suꝑ uos: ⁊ erunt prede
his qui seruiebant sibi. Leuauit dñs tunc

Expanded text:
tangere christos meos. » Sancti enim quasi oculi tangere christos meos. » Sancti enim quasi oculi qui laedit, sic est quasi pupillam Dei tangat, et clara luce velit illum privare. « Quia ecce ego levo manum meam super eos, et erunt praedae his qui serviebant sibi, et c
Abbreviated transcription (Latin):
quiq in confusione uiciorum u̾sati sumus.
ut fugiamꝰ ad syon. hoc ÷ ȩccł̃iam dni: ⁊ re-¬
linquentes t̃rena ⁊ humilia. ad celsitudinẽ
contemplationis conscendamꝰ: ⁊ in fublimi¬
tate spũalium doginatũ confistamꝰ. Quia
quȩ spoliauerunt uos. Nox dñi ÷ saluatoris:
⁊ dicit se a do patre missum ñ ꝑ it qͦd ompc̃
patre. Unde ⁊ pꝰ głam se missum dicit qͣm
habuit cum apud patrẽ esset: licet numqͣm
deseruerit patrẽ. Hinc ipse patri dic̃. Ela¬
rifica me tu pater: claritate qͣm habui prius¬
quã mundus ẽẽt apud te. Ꝙ apł̃s. Qui cum
informa dei ẽẽt: non rapinam arbitratꝰ est
ẽẽ se equalem dõ. Missus ÷ gͦ dei filius pꝰ glam
diuine maiestatis ad gentes q̃ spoliauerunt
ppłm dei: ut ẽẽnt eis p̃de. a quib fuerant
ante p̃dati. Qui enim tetigerit uos: tanget
pupillam oculi mei. Tactum ꝓ uexatione⁊
iniuria debemꝰ acciꝑe: iuxta illud. Nolite

Expanded text:
quique in confusione vitiorum versati sumus, quique in confusione vitiorum versati sumus, ut fugiamus ad Sion, id est Ecclesiam Domini, et relinquentes terrena et humilia, ad celsitudinem contemplationis conscendamus, et in sublimitate spiritualium dogmatum consistamus. « Quia quae exspoliaverunt vos. » Vox Domini est salvatoris, et dicit se a Deo Patre missum, non per id quod oPatre. Unde et post gloriam se missum dicit, quam habuit cum apud Patrem esset, licet nunquam deseruerit Patrem. Hinc ipse Patri dicit. « Glorifica me, tu Pater, claritate quam habui priusquam mundus esset apud Dei esset, non rapinam arbitratus est ut esset aequalis Deo. Missus est ergo Dei Filius post gloriam divinae majestatis ad gentes, quae spoliaverunt populum Dei, ut essent eis praedae, a quibus ante fuerant praedati. « Qui enim tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei. » Tactum pro vexatione et injuria debemus accipere, juxta illud. « Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas habet homines ⁊ iumenta: id ÷ utrũq
natur : q̃ in lege conu̾sabantur. ⁊ quasi raci¬
one utebant᷑: habentes noticiam dĩ. Genti¬
les uͦ qui dm̃ ignorabant: merito iumenta
uocant᷑. Non nulli ꝑ homines: prudentes
quosq ⁊ eruditos intelligunt. Eiumenta
tem faciat. E ipse ẽ in medio eius gła: sua
ilam p̃sentia gl̃ificans: qͥ incireuitu ab aduer¬
siaris quasi murus ignis eam defendit. O
ofugite de t̾ra aquilonis dicit dñs: qm̃
in quatuor uentis cęli disꝑsi uos: & cet̾a.¬
Asyrii ⁊ caldei qui ppłm d̃i captiuauerant:
inaquilonis climate sunt. Et iheremias
ꝓpħa cum describeret ollam succensam a
facie aquilonis: statim subiunxit. Ab aqui
monet. clamans ut fugiant de t̾ra aquilonis.
ubi adhuc ex magna parte remanserant: ⁊
redeant ad sedes ꝓprias. Spaliter p̃cipitur
nob̃. ut qui habitauimꝰ in aquilone uento
frigidissimo. hoc ÷ qͥ intorpore infidelitatis
sumus. ñ habentes feruorem diuini caloris.

Expanded text:
 id est utrumque natur, qui in lege conversabantur, et quasi ratione utebantur habentes notitiam Dei. Gentiles vero qui Deum ignorabant, merito jumenta vocantur. Nonnulli per homines, prudentes quosque et eruditos intelligunt: jumenta tem faciat, et ipse est in medio ejus gloria, sua illam praesentia glorificans, qui in circuitu ab adversariis quasi murus ignis eam defendit. « O, o fugite de terra aquilonis, dicit Dominus, quoniam in quatuor ventis coeli dispersi vos, dicitsyrii et Chaldaei qui populum Dei captivaverant, in aquilonali climate sunt, et Jeremias propheta cum describeret ollam succensam a facie aquilonis, statim subjunxit: Ab aquilmonet, clamans ut fugiant de terra aquilonis, ubi ex magna parte adhuc remanserant, et redeant ad sedes proprias. Spiritualiter praecipitur nobis, ut qui habitavimus in aquilone, vento frigidissimo, hoc est qui in tempore infidelitatis fuimus, non habentes fervorem divini caloris,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ad uindictã excitat᷑. Omnis aut̃ caro
omĩs tantum homo. ñ muta animantia ac¬
cipienda sunt: iuxta illud. Ad te omĩs caro
iħm sacerdotem magnũ. stantem coram
angło dñi: ⁊ sathan stabat ad dextris eiꝰ ut
adu̾saretur ei. Hebrei iuxta litt̾am hoc lo¬
co iħm sacerdotem magnũ filiũ iosedech
intelligunt: ad cuiꝰ dext̾am stabat sathan.
id ÷ adu̾sarius ⁊ diabolus. Sathan enĩ: he¬

Expanded text:
quando ad vindictam excitatur. Omnis autem caro, quando ad vindictam excitatur. Omnis autem caro, omnis tantum homo, non muta animantia accipienda sunt, juxta illud: Ad te omnis caro m sacerdotem magnum, stantem coram angelo Domini, et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. » Hebraei juxta litteram hoc loco Jesum sacerdotem magnum filium Josedech intelligunt. Ad cujus dexteram stabat Satan, id est adversarius ejus diabolus. Satan He
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Adhuc ipse dñs ds̃ loquit᷑. ⁊ hortatur
ppłm de captiuitate liberatum: ut gaudeat
⁊ exultet. Sed ⁊ eccłie p̃cipitur. quȩ ÷ filia
syon. id ÷ suꝑne illius ciuitatis quȩ ex angłis
⁊ scĩs constat hominib ut liberata de seruitu¬
te diaboli gaudeat: quia dñs in medio eiꝰ ha¬
bitat: ⁊ multe gentes in eũ sunt crediture:
iuxta qͦd relicturus corporalit̾ apłos. dixit.
Ecce ego uobiscum sum omĩb dieb: usq ad
consummationẽ scłi. Pollicet᷑ quoq qͦd ipse
possideat nudam. id ÷ ppłm se confitentem:
⁊ ipse sit pars eius int̾ra scificata. hoc ÷ in
eccłia: ⁊ eligat adhuc iherłm qͣm uidebat᷑
inꝑsecutionib abiecisse. Sileat a faciȩ diũ¬
scõ suo. E rgo qr dñs possessurus ÷ iudeam
partem suã. ⁊ electurus iherłm: omĩs caro
id÷ omne genꝰ humanũ sileat. formidet.
⁊ pͣpauore aduentus eiꝰ conticescat: qr con¬
surrexit ad iudicium: ut unicuiq ꝓ suis
meritis reddat. Consurgere aut̃ ds̃ dicitur:

Expanded text:
 Adhuc ipse Dominus loquitur, et hortatur populum de captivitate liberatum, ut gaudeat et exsultet. Sed et Ecclesiae praecipitur, quae est filia Sion, id est supernae illius civitatis, quae ex angelis et sanctis constat hominibus, ut liberati de servitute diaboli, gaudeant, quorum Dominus in medio ejus habitet, et multae gentes in eum crediturae, juxta quod relicturus corporaliter apostolos, dixit: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. » Pollicetur quoque quod ipse possideat Judam, id est populum se confitentem, et ipse pars ejus in terra sanctificata, hoc est in Ecclesia, et eligat adhuc Hierusalem, quos videbatur in persecutionibus abjecisse. « Sileat Dominus possessurus est Judam partem suam, et electurus Hierusalem, omnis caro, id est omne genus humanum sileat, formidet, et prae pavore adventus ejus conticescat, quoniam consurrexit ad vindictam, ut unicuique pro suis meritis reddat. Consurgere enim dicitur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ra aqͥlonis. Transit ꝓpħa ad aliam uisio¬
nem ⁊ oculos cordis altius porrigit: ac iudet
quatuor quadrigas egredientes de medio
auoꝵ montiũ qͥerant enei. id ÷ fortissimi:
⁊ qͥ nulla possent uetustate consumi. In qua¬

Expanded text:
it ad me. » Transit propheta ad aliam visionem, et oculos cordis altius porrigit ac videt quatuor quadrigas egredientes de medio duorum montium, qui erant aerei et fortissimi, et qui nulla possunt vetustate consumi. « In qua
Abbreviated transcription (Latin):
ant ppłi ⁊ habitent in ciuitatib multis.
& uadant habitatores unꝰ ad alterũ &. di¬
cant: eamꝰ & dep̃cemur faciem dñi. &
sis u̾tent᷑ in sollempnitates p̃claras: in tan¬
tum ut ciuitates iudee q̃ pͥus deserte erant
multitudine ciuiũ repleant᷑. ⁊ una ciui¬
tas ꝑgat̃ ad alt̾am: ⁊ se mutuo cohortabunt᷑
⁊ dicent. Quia ꝑ hos .lxxͣ. annos naliis fuit.
qͥuenuae. ad templum diũ. eõquod iue ẜ on
in luchi. ⁊ solitudine ẽẽnt: tunc pace̾ red.¬
dita ꝑgamus. ihirłm. ut celebremꝰ sollemp¬
nitates q̃ lege p̃cipiunt᷑ in anno fieri: & di¬
cente una ciuitate respondebit alt̾a. Uadã

Expanded text:
ant populi, et habitent in civitatibus multis, ant populi, et habitent in civitatibus multis, et vadant habitatores unus ad alterum dicentes: Eamus et deprecemur faciem Domini, sis vertentur in solemnitates praeclaras, in tantum ut civitates Judaeae, quae prius desertae fuerant, multitudine civium repleantur, et una civitas pergat ad annos nullus fuit qui veniret ad templum Domini, eo quod viae Sion in luctu et solitudine essent, nunc pace reddita pergamus Hierusalem, ut celebremus solemnitates, quae in lege praecipiuntur in anno fieri, et dicente una civitate, respondebit altera: « Vadam
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc mense: multa passi sunt iudei ad u̾sa.
Nam cũ eẽnt indeserto mense hoc. orta ÷
sedicio ꝓpt̾ exploratores: qͥ reu̾si murmura¬
re fecerunt ppłm. Propt̃ hoc iratꝰ dñs ꝓhi¬
buit ne statim ingrederent᷑ t̾ram repmis
donec morerent᷑ om̃s qui a .xx. annis &
supͣ egressi fuerant de egypto: p̃ter caleph
⁊ iosue. In hoc ipso a nabuchodonosor pͥmũ:
&s pꝰ multa scła a romanis templũ dirutũ
⁊ incensum ẽ. Propt̃ quas causas: grauissi¬
mũ sibi singulis ainis indixere ieiunium.
Septimꝰ mensis hebreorum apud nos ap¬
pellatur october: qͦ mense occisus ẽ godoli
septimi mensis. Mensis deciiꝰ illoꝵ apud
romanos uocat᷑ ianuariꝰ: qͦ mense ierechiel
ꝓpħa ⁊ cunctus ppłs captiuors. qui erant
inbabilone: audierunt quinto mense tem¬
plum eẽ subu̾sum. Iccirco in hoc mense:
cdum taxat. si ueritat᷑em diligatis ⁊ pacem.
Hec dicit dñs exercituũ. Usquequo ueni¬

Expanded text:
In hoc mense multa passi sunt Judaei adversa. In hoc mense multa passi sunt Judaei adversa. Nam cum essent in deserto, hoc mense orta est seditio propter exploratores, qui reversi murmurare fecerunt populum. Propter hoc iratus Dominus, prohibuit ne statim ingrederentur terram reprodonec morerentur omnes qui a viginti annis et supra, egressi sunt de Aegypto, praeter Caleph et Josue. In hoc ipso mense a Nabuchodonosor primo, et post multa saecula a Romanis templum dirutum et incensum est, propter quas causas gravissimum sibi singulis annis indixere jejunium. Septimus mensis Hebraeorum a nobis appellatur October, quo mense occisus est Godoliaseptimi mensis. Mensis decimus illorum apud Romanos vocatur Januarius, quo mense Ezechiel propheta et cunctus populus captivorum qui erant in Babylone, audierunt quinto mense templum esse subversum. Idcirco in hoc mense aduntaxat, si veritatem diligatis et pacem. « Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ieuiniũ septimi. ⁊ ieiuniũ decuni. erit
domui iuida in laudem &. leticiã ⁊ in sollẽp¬
nitates p̃claras: ueritatem tantũ ⁊ pacem
diligite. Ad ea q̃ suꝑius pͥncipes ꝑsarum
ꝑlegatos int̾rogauerant. utrũ mense qͥnto
s septimo ieiunare deberent: an pꝰ templi
edificationẽ finire ieninium. ⁊ deponere
luctum: ꝓpħa multis in medio positis. quid
sequi ⁊ sꝑare deberent: respondit ex ꝑsona
xͥ. Ieuinium quarti subaudis mensis. ⁊ qͥn
muni mensis. Quartꝰ mensis apud hebreos
apud nos dr̃ iuliꝰ: in quo mense descendens
moyses de monte cum uideret ppłm lu-¬
dentem ante uitulũ aureum quẽ fecerant.
piecit tabulas testamenti. quas a d̃o accepat.
⁊ confregit ad radices montis: & idolatrarũ
xx. tria milia ꝓstrata sunt. Hoc ip̃so mense
ut in theremiã legimꝰ muri ciuite. s iherłm.
rupti funt a caldeis. Propt H: ienunaue¬
runt iudei semꝑ mense quarto. Quintus
mensis illorum: apud nos uocat᷑ augustus.

Expanded text:
i, erit domui Judae in gaudium et in laetitiam et in solemnitates praeclaras. Veritatem tantum et pacem diligite. » Ad ea quae superius principes Persarum per legatos interrogaverant, utrum mense quinto et septimo jejunare deberent, an post templi aedificationem finire jejunium et deponere luctum, propheta multis in medio positis, quae sequi et prosperare deberent, respondet ex persona Christi. Jejunium quarti, subaudis mensis, et quimuni mensis. Quartus mensis apud Hebraeos, apud nos dicitur Julius, in quo mense descendens Moyses de monte, cum videret populum ludentem ante vitulum aureum quem fecerant, projecit tabulas testamenti, quas a Deo acceperat, et confregit ad radices montis, et idololatrarum viginti tria millia prostrata sunt. Hoc ipso mense ut in Jeremia legimus muri civitatis Hierusalem rupti sunt a Chaldaeis. Propter hoc jejunaverunt Judaei semper mense quarto. Quintus mensis illorum apud nos vocatur Augustus.
Abbreviated transcription (Latin):
iuda : maxime cum scđm tua ꝓmissa tem¬
pus captiuitatis expletum sit: S Besponditq
Hoc iuxta litt̾am. Allegorice. uir qͥ ascen¬
dit suꝑ equum rufum: dñs ⁊ saluator ẽ.
Equus rufus mortalitatem nrẽ carnis de¬
signat: qͣm ꝓ nobis assumpsit. Cui ꝑ ysaiam
dr̃. Quare rubrum ẽ indumentum tuũS
Notandum uͦ quod hic in equo rufo sede¬
re describit᷑: in apochalipsi aut̃ ioh̃is in
ueste candida suꝑ equum candidũ sedens ap¬
paruit. Qui enim rufus extitit inpassione:
in ꝓfundo. interquȩ uir stare describit᷑ ange¬
lice sunt potestates: q̃ ei etiam in carne posi¬
to. assistebant: eiq ministrabant. ꝑ equos
alii uͦ uarii: qr doctrina ⁊ oꝑe ac diuersa
signorum uarietate distincti. Alii albi: qͥa
uirginitatis candore ⁊ integritate fidei. ac
mundi cordis puritate p̃clari. Hi missi suis
a dño ut totum mundũ eugłiea p̃dicatio¬

Expanded text:
Juda, maxime cum secundum tua promissa temJuda, maxime cum secundum tua promissa tempus captivitatis expletum sit? « Et responditHoc juxta litteram. Allegorice, vir qui ascendit super equum rufum, Dominus et Salvator est. Equus rufus mortalitatem nostrae carnis designat, quam pro nobis assumpsit, cui per Isaiam dicitur: « Quare rubrum est indumentum tuum? » Notandum vero quod qui hic in equo rufo sedere describitur, in Apocalypsi Joannis in veste candida super equum candidum sedens apparuit. Qui enim rufus exstitit in pain profundo, inter quae vir stare describitur, angelicae potestates, quae ei etiam in carne posito assistebant eique ministrabant. Per equoalii varii, quoniam doctrina et opere ac diversa signorum varietate distincti: alii albi, quia virginitatis candore et integritate fidei, ac mundi cordis puritate praeclari. Hi missi sunt a Domino, ut totum mundum evangelica praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
lia regna intelligunt. E equum qͥdem rufũ
suꝑ quem uir sedebat. atq equos rufos qͥ eum
sequebantur. dicunt assyrios. ⁊ caldeos cru
iherłm temploq subu̾so. Tercios ⁊ quartos.
uarios ⁊ albos. medos putant ⁊ ꝑsas : quoꝵ
alii clementes fuerunt ut cyrus. ⁊darius.
⁊ assuerus: alii crudeles ut cambises.
in equorum specie: aliud designari. Tunc
angłs qͥ in eo loquebat᷑ ꝑmisit se dicturum:
quod ille int̾rogau̾at exposuit. Isti sunt qͥb
p̃cepit dñs ut ꝑambularent terram. ⁊ sue
unt nͥ ad uirum qͥ stabat inter mirteta:
siue ad angłm. W dixerunt. P erambulaui¬
mus t̾ram: ⁊ ecce omis t̾ra habitat᷑ ⁊ qui¬
escit. Ac si dic̾ent. Omnia regna tuta sunt¬
⁊ pacata: nec ulla p̃muntur angustia. E.x
qua responsione ille angłs qui int̾pellabat
ꝓ isrł. occasione accepta dep̃candi dñm ꝓ
ppło: dixit. O dñẽ cum omnis t̾ra securã
habitet᷑. cur ñ misereris iherłm ⁊ urbium

Expanded text:
ul regna intelligunt: et equum quidem rufum, ul regna intelligunt: et equum quidem rufum, super quem vir sedebat, atque equos rufos qui eum sequebantur, dicunt Assyrios et Chaldaeos, sHierusalem, temploque subverso. Tertium et quartum varios et albos, Medos putant et Persas, quorum alii clementes fuerunt, ut Cyrus et Darius atque Assuerus, alii crudeles, ut Cambyses. « in equorum specie aliud designari. Tunc angelus qui in eo loquebatur, promisit se dicturum. quod ille interrogaverat, exposuit: « Isti sunt quos misit Dominus ut perambulent terram, » et suae unt nisi ad virum qui stabat inter myrteta, sive ad angelum. « Et dixerunt: Perambulavimus terram, et ecce omnis terra habitatur et quiescit. » Ac si diceret: Omnia regna tua sunt et pacata, nec ulla premuntur angustia. qua responsione ille angelus qui interpellabat pro Israel, occasione accepta deprecandi Dominum pro populo, dixit: O Domine, cum omnis terra secura habitetur, cur non misereris Hierusalem et urbium
Abbreviated transcription (Latin):
obscuritatem designat mistice uisionis. Hinc
psalmista. P ofuit haut dubium ds̃: tenebras
latibulum suũ. E ecce uir ascendens super
equum rufum. E qui ascensorem rufi: he¬
brei ad litteram michaelem archangelum
intelligunt. Rufus erat: qr ipse ÷ ultor
iniqͥtatum illiꝰ populi: cui specialit᷑ pre est.
⁊ scõs: qui inmedio captiui ppłi u̾sabant᷑
E qui u rufi. uarii. ⁊ albi. qͥ uirum. id ẽ
michaelem sequebant᷑: designant regna
siue angłos qui regnus ipsis president: tam̃
ordine ꝑmutato. Albi qͥdem designant me¬
dos ⁊ ꝑsas: qͥ benigni fuerunt erga iudeos.:
ꝙ sub ipsis dimissa captiuitas ⁊ templum in¬
stauratum ẽ. E qui uarii macedones: quorũ
alii pii. erga iudeos extiterunt: alii ꝑsecuto¬
res eorum fuerunt. E qui rufi regnũ signi¬
ficant romanorum. crudele ⁊ sanguinariũ.
quod deleuit templum ⁊ gentẽ subu̾tit. Qui¬
dam eo ordine quo hic dicunt᷑ : quatuor sum¬

Expanded text:
obscuritatem designat mysticae visionis. Hinc obscuritatem designat mysticae visionis. Hinc Psalmista, « Posuit haud dubium Deus tenebras latibulum suum. « Et ecce vir ascendens super equum rufumbraei ad litteram Michaelem archangelum intelligunt. Rufus erat, quoniam ipse est ultor iniquitatum illius populi, cui specialiter praeest. et sanctos, qui in medio captivi populi versabantur. « Equi vero rufi, varii, et albi, » qui virum, id est Michaelem sequebantur, designant regna, sive angelos qui regnis ipsis praesident, tamen ordine permutato. Et albi quidem designant Medos et Persas, qui benigni fuerunt erga Judaeos, et sub ipsis dimissa captivitas, et templum instauratum est. Equi varii, Macedones, quorum alii pii erga Judaeos exstiterunt, alii persecutores eorum fuerunt. Equi rufi regnum significant Romanorum, crudele et sanguinarium, quod subvertit templum et gentem delevit. Quidam eo ordine quo hic dicuntur, quatuor sim