comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curus omĩa cum ad uirilem etatem ꝑueniss
t̾cesimo etatis sue anno a iohe baptizatulõ
nõ necessitate s dispensacione. ut laua¬
chrũ emundandis scĩficaret. De hinc
apłos ñstros ewangłii cõuocans reg¬
num celoꝵ uentur predicare cep̃. ⁊ uo¬
uissime in ĩ ꝯsũmationem om̃ium sem¬
ip̃m hostiam ꝓ mundi redemptione in
ara crucis pacri offerens. mortem sustimi¬
it ut credentib in se mortis timorem tol¬
leret ⁊ a morte resurrexit. ut ꝓse moriẽ¬
tibus spem uite ⁊ resurrectõis daret Post¬
ea ascensurus in celos discipulossuos in
uniu̾sũ mund̃ misit docere ⁊ bapcizare
omẽs gentes. ut uocarentur qui precedẽ¬
tem seq̃rentur ad uitam. ħ sũt sacramẽ¬
ta fidei xpĩane ab inicio condita. in fine
credenda sine fine ꝓfucura. ħ sunc quib
catezizandos imbuimꝰ. ⁊ eoꝵ qui in sacra¬
mento nouitatis regen̾andi sũt. fidem sa¬
lutari confessione ꝓm̾endam exigimus¬
untur ⁊ docentur que sit forma fidei xpĩ¬

Expanded text:
nisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimusuntur et docentur quae sit forma fidei Chris
Abbreviated transcription (Latin):
uł auditi sunt ⁊ otemptores condempnãt᷑.
uł auditi non sũt ꝓ culpa sua ⁊ ignorantes
ignorantur. ⁊ non saluantur. ⁊ ħ de tempore
insticutõs baptismi. ⁊ de debito percipiendi
baptisini dc̃a sunt. Qd distet int̾ baptisma¬
ꝙ in baptisino ioħis per intinctõnem aq̃
solum sacram̃tum dabatur. In baptisma¬
te uõ xp̃i cum sacram̃to ⁊̃ res sacramẽti
percipitur. Ioh̾es .n. pccõres aqua tuyxit ⁊
peccata confitentib ꝓñam iniũxit xp̃c
raptizat ⁊ peccata dimitrit. Ille baptizans
uencurũ ⁊ baptizaturũ in spũ p̃dicauit.
hbaptizans ad remissionem peccatorũ spͣ
infundit. Illic homines baptizabantur in
nomine uenturi. Hic homines baptizãt᷑
cum adeffcm̃ idẽ non fuit. qr illic sacramẽ¬
tum solũ fuit s remissio peccatorũ nõ fuit
Hic autem ⁊ sacram̃ti forma ꝓponit᷑: ⁊ uirtuͤ
sacram̃ti pariter in remissionem pectatoꝵ

Expanded text:
vel auditi sunt, et contemptores condemnatur, vel auditi sunt, et contemptores condemnatur, vel auditi non sunt pro culpa sua, et ignorantes ignorantur, et non salvantur. Et haec de tempore institutionis baptismi, et de debito percipiendi baptismi dd in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur, in baptismate vero Christi cum sacramento etiam res sacramenti percipitur. Joannes enim peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam injunxit; Captizabat, et peccata dimittit. Ille baptizans venturum, et baptizaturum se Spiritu praedicavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi; hic homines baptizanturtum ad effectum, idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit, sed remissio peccatorum non fuit; hic autem et sacramenti forma praeponitur, et virtus sacramenti. Pariter in remissionem peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑ. u.r. dei. amico reuelatũ ÷ consiliũ. qñ
ceptum. Ubi quid̃ gn̾ał institucõ facta ẽ
que ex eo unũquẽq debitorẽ huĩt. quoad
ip̃m predicantib apłis nũciis u̾bi p̃cep¬
cum institutionis ꝑuenit. Qui aũt ĩtrͣ
longe põĩti aut ꝓpe in occłto consticuti ñ¬
dũ cognita institutione diuina. forteab
bac uita subducti sunt Hoc de ipĩs senti¬
endũ micbi uidetur qd̃ ⁊ de ipĩs qui ante
ip̃am constitutõnem sĩ in p̃pucio siue in
est absentia. Siqͥs autẽ ꝑtinax esse uelit. ⁊
adhuc eiismõi aliquos in ignotis regioni¬
bus ⁊ remotis t̾rarũ sedib deg̃e contendat
qui forte mandatũ diuinũ de ꝑcipiendo
baptismatis sacram̃to non acceꝑint. ego
uł neminẽ talẽ esse uł si forte aliquis est
si eius łpa non obstitiss audire ⁊ scire po¬
tuisse. ac debuisse sũ conctatõne affirmo.
maenne cum scriptura euident̾ clam. In
terram exiuit sonus eoꝵ in omĩ cerra qͥdem

Expanded text:
num Dei ; amico revelatum est consilium. Quando ceptum. Ubi quidem generalis institutio facta est quae ex eo unumquemque debitorem habuit, quod ad ipsum praedicantibus apostum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videtur; quod et de illis qui ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem talem esse, vel si forte aliquis est, si ejus culpa non obstitisset, audire et scire potuisse ac debuisse sine cunctatione affirmo, maxime cum Scriptura evidenter clamet: Interram sonus eorum, et in omni terra quidem
Abbreviated transcription (Latin):
frustra mortui sunt ꝓ xp̃õ. qr humorem¬
aque quẽ intͣ corpus habuerũt nõ effu¬
derunt: Quis hoc dicat: Ergo in sangͥ¬
ne baptizatur qui ꝓ xp̃o moritur qui ⁊
si sangninẽ non fundat ex uuln̾e: dat
uitam que p̃ciosior est sanguine. Nam
sanguinem fund̾e poss ⁊̃ si uitam nõ da¬
ret: ⁊ minus ess sanguinem fund̾e: qm
uitam dare. Bñ ergo sanguinem fũdit
sicut sacramentũ ip̃m accepisse ñ ꝓdest
ita cũ illa habetur. sacramentũ habere ñ
posse non nocet Uerũ ergo ẽ qͣmuis ibi dic¬
cum non est qr qͥ pro xp̃o moritur in xp̃o
baptizatur. Ita inqͥunt uerũ est qͣmuis
ibi dc̃m non est. ⁊ ideo uerũ est. qr alibi d

Expanded text:
frustra mortui sunt pro Chrfrustra mortui sunt pro Chraquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior est sanguine. Nam sanguinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non est quod qui pro Christo moritur, in Christo baptizatur. Ita, inquiunt, verum est quamvis ibi dictum non est, et ideo verum est quia alibi d
Abbreviated transcription (Latin):
modi saluos non esse. Et cũ ostend̾e non
possunt hoc in eo ꝙ supͣ memoratũ est
scriptũ esse. dicẽ tam̃ non audent. qr ibi
scͥptum ñ ÷ adeo negandũ esse. Qui enĩ
dixit nisi qͥs renatꝰ fu̾it ex a.⁊s. nõ pot̃¬
ĩn. in .r. dei. non addidit uel effuso san¬
guine uice aque. ⁊ tñ uerũ est qmuis
hic scͥptũ non est. Nam si saluus est qui
pp̃ deum aquam suscipit: quare ñ mlto
magis saluns est qui pp̃ deũ sanguinẽ
fundit: Plus ẽ.n. sanguinem dare qm
aquã acciꝑe. Illud .n. qd̃ quidam dicunt
pp̃ea saluos esse qui sanguinem fundũt.
qr cum sanguine ⁊̃ aquam fundũt. ⁊ in
ip̃a aqua quã fundunt baptisma perci¬
pͥiunt. qͣm sit fuolũ pacet. Si enim pp̃
humorem aque qui cũ sanie cruoris de
uulu̾b manat baptizari dñr qui int̾fi¬
ciuntur. ergo qui suffocant᷑ uel submer¬
guntur. uł alioquolibet gen̾e mortis
ubi sanguis non funditur occiduntur.
baptizati nõ sunt insanguine suo. et

Expanded text:
lvos non esse. Et cum ostendere non possit hoc in eo quod supra memoratum est scriptum esse, dicere tamen non audent, quia ibi scriptum non est, ideo negandum esse. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto; non addidit, vel effuso sanguine vice aquae, et tamen verum est quanquam hic scriptum non est. Nam si salvus est qui propter Deum aquam suscepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et
Abbreviated transcription (Latin):
dubitare ñ debes. Beatus aug̃. in libro de
unico baptismo sic ait. Eciam atq eciam
succurri non potest. uides ꝙ mãifeste tes¬
tatur fidem ⁊ cordis cõũsionem bone uo¬
luntati ad salutem posse suffic̾e. uͥ uisibłe
sacramentũ aque ex ncãtate contigit ha¬
berinõ posse. S ne forte ꝯtͣrietas aliqua
tibi esse uideatur. in eo qd̾ postea in libro
retractatõnũ exemplũ delatrone qd̃ ad
hanc sm̃am in qua dixerat effusionẽ san¬
guinis siue fidem ⁊ cordis conu̾sionem ui¬
cem baptismi implere posse cũ ꝓbandamac¬
ceꝑat assumpserat imꝓbauit dicens. In c¬
quarto libro cum dic̾e̾m uicem baptismi
posse habere passionem. ñ satis ꝓdoneũn⁊¬
posui illius latronis exemplũ. qui utr̃ ñ
fu̾it baptizatus incertum est. S conside¬
rare debes. quia in ħ loco exemplum tm̃
qd̃ ad ꝓbationem snuĩe adduẽat correxit
sentenciam illam ñ repbauit. Qd̾ si p̾utaͤ

Expanded text:
dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Etiam atque etiamsuccurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneposui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas
Abbreviated transcription (Latin):
est qr ubi fides est ⁊baptismus est. salus
est. ⁊ quid sequitur. Qui uõ non credidĩt
condempnabitur. Quare ita dic̾e uoluit:
Quare non dixit. qui non credid̃it ⁊ bap¬
tizatus non fuerit condempnabitur sicut
qr cred̾e uoluntatis est. ⁊ qr fides cred̾e uo¬
lenti deesse non potest: ꝙ idcirco in eo qui
non credit sꝑ praua uoluntas arguitur
u̾ncc̃itas nilla esse potest. que ad excusa¬
tionem p̃cendatur. Paptizari aũt in uo
luntate esse potest. ⁊̃ qñ nõ est in possibili¬
cate. ⁊ idcirco iuste bona uoluntas cũ deuo¬
tione fidei sue non despicitur. qmuis ab ec
qd̃ foris est sacram̃to aque percipiendo ar¬
ticło nccitatis p̃pediatur. uis nosse pleniu
utrũ nerõ ħ alicubi auctoritate manifes¬
ciori se probet. qmͣuis ⁊ ille quas supͣ com¬
memorauimus auctoritates tam mani¬
feste uideantur. ut de mĩtate ip̃arũ dubica¬
rinon possit  Audi cñ adhuc aliud si fort e
euidencius tibi demonstrari possit. de quo

Expanded text:
est, quin ubi fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut quia credere voluntatis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Bapossibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
continencie nob̾ arma ministrat. ⁊ in qͣrta
eisdem ebdomade feria catezizandi ⁊ gxorci¬
zandi deferuntur eccsam. ibi audituri ⁊ inst ͤ¬
endi qualit̾ contra spũales nequicias sunt
cendente eccłia. quia qui ad agonem ĩ p̾senti
intauocant᷑. in spe future quietis baptizãt᷑
.lxx. annos soluto captiuitatis iugo ad t̾rã
suam reuocatur. qm̃ ppłs dei qui in hac uita
que in septenario dierum uoluitur. banita¬
ci ⁊ confusioni subiectus mortalitatis ingũ
portat. post finem eius a corruptõne lib̾at᷑
Sic ergo ab micio ulło temꝑe sacram̃ta dei
defuerũt quib fideł ppłs ad ꝑceptõnem ĩui¬

Expanded text:
e nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadae feria catechizandi deferuntur ad ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt tendente Ecclesia quod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae quietis baptizanturt septuaginta annos soluto captivitatis jugo ad terram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fide
Abbreviated transcription (Latin):
gari ceperunt debito ꝑcipiendi tismi¬
Baptĩ. Hoc m̾i̾tati ⁊ rõni consentaneũ ẽẽ
ꝓbatur. ex eo unũquẽq obligari cepisse de¬
bito baptismatis suscipiendi. ex quo uel
post institutõnem p̃ceptum. uel ance in¬
stitucõnem consilium p̃cepit baptizandi
Qui .n. nec pͥus contempcor consilii. nec
post p̃uaricator p̃cepti extit̃. cłꝑandus
non fuit nͥ forte quis aut pͥusaut postea¬
ita ignorans fuisse dicatur. ad quem di¬
uine insticutionis noticia ꝑueniss nisi
eius culpa obstitiss. Quando igitur xp̃c

Expanded text:
gari coeperunt debito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset. Quando igitur C
Abbreviated transcription (Latin):
olent quidam siue curio Inptismi.¬
se sine studiose inquirẽ utrum ne¬
aliquis post indictum ⁊ publice positum
baptismatis sacram̃tum saluari possit nisi
actualiter ip̃m sacram̃tum baptisini per¬
cipiat᷑ bidentur .n. rõnes manifeste esse et
habent auctoritates młtas. si tñ habere di¬
cendi sunt qui non intelligunt pͥmũ quia
dcm est. nisi qͥsr.f. exa. ⁊ s .s. nõ ꝑ .i.i.r.
⁊sunt alia multa talia quib qiͣ astrui
uidetur ulłomͦ saluari posse eũ qui ħ sa¬
cramentum non habuerit. quicquid p̾t̾
ħ̾ saccam̃tũ habu̾it. Si fidem ꝑfc̃am ha¬
buerit si spem. si caritatem habuerit eciã si
cor contritũ ⁊ hũiliatũ habu̾it. qd̾ deus

Expanded text:
olent quidam sive curiose, sive studiose inquirere, utrum aliquis post indictum et publice propositum baptismatis sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum est: Nisi quis sunt alia multa talia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatum habuerit quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
manitas dolorem mortis sustinuit. Propt̾ea
in colũpna ignis ⁊ nubis. qr sicut fideles dei
fide sequentes. in quo est ⁊ nubes huãnitatiꝰ
⁊ ignis diuinitatis. Quarta etate in ierłm
regnum ppłi dei sublunatur temꝑale prefi
gurans eternũ. in qͦ principes pacis pacer fu¬
curi scłi fideles suos ad uisionem pacis et̾ne
introducet Huius autẽ regni exordiũ dauid
exticit qui per młtas tribulatõnes ꝓbatus
⁊ glorificatus pacis successorem filiũ reliquit
ut ostendatur qr ad future pacis quietem
peruenire nõ possint. qui in presenti uita ꝯͣ
temptationes ⁊ tͥbulacõnes uincendas for¬
tes non fuĩnt. Propt̃ ħ qui in sabb̃o sancto

Expanded text:
manitas dolorem mortis sustinuit. Postea manitas dolorem mortis sustinuit. Postea in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublgurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius in cͣctatu sacram̃coꝵ ad id ip̃m pro¬
bandũ posuimus. neqͣ qͣm iter̃ replicanda pu
Nouiter ad fidem conuersi uisibilib sacra¬
mentis instruendi sũt. ut per ea q̃ uident
intelligant que ñ uident. Admonendi sũt
eiꝰmõi ut consid̾ent nouam non esse fidem.
in qua noui sunt ipi. qm̃ ab inicio mundi si¬
cut nullo tempore defuer̃ fideles ⁊ iusti m̃bͣ¬
xp̃i: ita ab inicio nũqͣmͣ defuer̃ sacramenta
salutis. q̃ p̾cesserũt in p̃paratõnem ⁊ signũ
redemptionis. que completa est in morte
xp̃ĩ Prima namq etate agnũ abel obtulit
insacrificio: figa̾m mortis xp̃i. Scd̾a etate
noe archam in dilumio gub̾nauit sicut xp̃c̃
eccłam int̾ fluctus temptatõnum regens m̾¬
ginonsinit. Tercia etate abrabam ꝓ filio
oblato arietem mactauit. sicut deus pater
uerbũ suũ ꝓ salute mundi optulit. in quo
cñ diuinitate inuiolabili ꝑmanente. sola hu¬

Expanded text:
superius in tractatu sacramentorum ad idipsum prosuperius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus: nequaquam iterum replicanda putNoviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi mo nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aetate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus Ecclesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola hu
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾em uicem baptismi posse hab̾e fidem.
s cum dicẽm inquit uicem baptisii pos¬
se habere passionem qmuis utrũ in ipsa
una sña posuiss. Si ergo ad id dix̃ uicem
scet. Patet qr exemplũ post modũ correc¬
tum est. s snĩa non est imꝓbata. Oport
gͦ ut aut conficearis uicem baptisii in
articło ncc̃tatis fidem ueram ⁊ comu̾sionẽ
cordis implere posse. aut ostendas qualiter
fides uera ⁊ caritas non ficta haberi possit.
ubi salus non ẽ. Nisi forte dic̾et ueł neminẽ
fidem ueram. ⁊ caritatem ueram habere
posse. qui uisibile sacram̃tum aq̃ non sit ha¬
biturus. Quod cũ qua ratione uł auctori¬
tate probes ignoro. S nos int̾im non con¬
tendimus utrũ aliquis qui baptisini sacra¬
mentum ꝑcepturus non est. ita habere pos¬
sit hoc sold diundaxat constante. qr siqui᷑
ess qui ħ haberet. ⁊ sine uisibili sacram̃to
aque ꝑire nõ poss. Multa sũt alia q̃ suꝑ
ħ approband̾ adduci potuissent. s nos que

Expanded text:
baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit stet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae
Abbreviated transcription (Latin):
tura eternum ꝙ inuẽiatur. Quecũq eͥ
sũt reꝵ om̃ium aut cause inueniuntur
subsequentiũ effectuũ esse. aut effectus
om̃ium. alie effectus tm̃. non etiam cae.
sicut ultima ⁊ postrema unu̾isoꝵ: alie ãt
et cause ad posteriora que generãt. ⁊ ad pͥ¬
ora aquib gnãtur effectus. Et sicut hus

Expanded text:
tura externumque inveniatur. Quaecunque enim tura externumque inveniatur. Quaecunque enim sunt rerum omnium, aut causae inveniuntur subsequentium effectuum esse, aut effectus omnium causa. Aliae effectus tantum, non etiam causae; sicut ultima et postrema universorum. Aliae autem et causae sunt ad posteriora quae generant; et ad priora a quibus generantur effectus; et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cit: S. uasi enim pro nichilostm̃ esse ur᷑.
et causam non habuisse ut ficret qd̾ ita
fcm̃ estiut inde nec inuaretur ille qui fe¬
ct qr ꝑfectus noneguit. nec alt̾ inde iu¬
uaretur qr pret̾ ip̃m qui uiuare posset al¬
s nonfuit. Et hoc fortassis diligentuiso¬
fideratũ aliquem moueit possit. ꝓpt̾ea
cansamꝯditioĩs rationaliũ quam insolo
reꝵ auctore ꝯstitiumꝰ: non solum ꝓ ho¬
minib de quib ẜmoꝓpositus erat ueru
etiam pro angeł. qm̃ et ipsi sicut eiudem
nature ꝑtigpes sunt: ita quoq ab eodẽ
fonte origins cãm trahunt. generali ꝗͣ¬
dam ꝯfideraticẽ in uestigare oportet.qm̃
iipsa principiũ ꝯsistit uniu̾ioꝵ que stã
sũt. De causis primordialib. ⁊ de effe¬
Eñi om̃ium ordo dispõ ctib earũ
q astĩmo usq ad inum uni̾sitatiᷤ
ħmus ꝯpage ita se se caĩs quib rationũ
genitis pro sequitur. ut omĩumque
sunt: nichil monexũ aut separabile na¬

Expanded text:
cit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur cit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibus sermo propositus erat, verum etiam pro angelis; quoniam et ipsi sicut ejusdem naturae participes sunt, ita quoque ab eodem fonte originis causam trahunt: generali quadam consideratione investigare oportet; quoniam in ipsa principium consistit universorum quae facta sunt. erum omnium ordo dispositioque a summo usque ad imum, in universitatis hujus compage ita sese causis quibusdam rationumque genituris prosequitur, ut omnium quae sunt, nihil inconnexum aut separabile na
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ad ncc̃itatẽ. aliud bonũ sursũ erat. et
testꝑsumebat᷑ adfelicitatẽ. Sonum ꝙꝓpe
illud qd̃ increatura positũ erat bonũ erat
nc̃citatis. quodilo increatore ẽ bonũ erat:
bonũ erat felicitatis. Et utrũꝙ ad homĩe
ferebatur. quia utrũꝙ homini debebat᷑. qr
ꝓpter aliud factus est homo. ut illud possi¬
deret ⁊⁊ frueretur. aliud pp̃ hominẽ factũs
ẽ. ut illud accipet ⁊ iiuaretur. Intm̃ ergo
rationał creature ꝯditio cet̾is õĩb que ꝓpt̾
ipꝑãm fcã sũt excellentior eẽ probat᷑. ꝙ om̃iũ
causa ip̃sac̃. C ausa uo eius alia nulla ẽ nili
ip̃e a quo ip̃a est. Sicut enĩ ab ipso est. il ali¬
quidesset: sio ꝑp̃ ip̃m est. ut beate ess aliud
sumens abipso. hoc est qd̾ efs. aliud ĩ p̃o
hoc est. qd̾ beate ess. Set dicet aliquis. Qr̃
deuscreaturam fecit. si iuuan ip̃e nõ potu
it creaturam: Oui alt̾ifecit. quid sibi non
fecio quãdo alt̾ nemo erat nisi ipse quife¬

Expanded text:
 ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterum factus est homo, ut illud possideret et frueretur; alterum propter hominem factum est ut illud acciperet et juvaretur. In tantum ergo rationalis creaturae conditipsam facta sunt excellentior esse probatur; quod omnium causa ipsa est. Causa vero ejus alia nulla est, nisi ipse a quo ipsa est. Sicut enim ab ipso est, ut aliquid esset; sic propter ipsum est, ut beate esset; alterum sumens ab ipso, hoc est quod esset; alterum in ipso, hoc est quod beate esset. Sed dicet aliquis: Quare Deus creaturam fecit si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fe
Abbreviated transcription (Latin):
quo postenores inueniant᷑. quando nõ proce¬
dũt om̃ia. In hac enĩ unũsitate om̃ium rr̃
ita cũctis causalit̾ coherentib aliquid pri¬
mũ inuenitur. ut ex hus oĩb nicħil prius
efse possit quoniam ip̃m exonũb primũ

Expanded text:
quo posteriores inveniantur, quoniam non praecedunt omnia. In hac enim universitate rerum omnium, ita cunctis causaliter cohaerentibus aliquid primum invenitur, ut ex his omnibus nihil prius esse possit, quoniam ipsum ex omnibus primum
Abbreviated transcription (Latin):
ra sũt magis cause nominantur ⁊ minꝰ
effectus. Quetũq uero postĩora sũt. mag̾
sũt effectus.⁊ minus cause. ⁊ prima causa¬
lissima. Et que prima sunt post prima pͥ¬
mi sũt effectus. Et que ultima sunt añ
ultima cause ultime. ⁊ ultima gñata: ⁊
prima gñantia. Prime aut cause alie c̃¬
ate sunt a que sunt insnogne prime. alie in¬

Expanded text:
ausae nominantur, et minus effectus. Quaecunque vero posteriora sunt, magis sunt effectus; et minus causae, et prima causalissima. Et quae prima sunt post prima, primi sunt effectus; et quae ultima sunt ante ultima, causae ultimae, et ultima generata, et prima generantia. Primae autem causae aliae creatae sunt et quae sunt in suo
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ess prius homine esti ⁊ multo ante õĩa
quib homo causalit̾ prior ẽ. Idaũt pp̃ qd̾
factisest homo. quid aliud entnisiipta qͦ
st̃s est homo: Si ergo causa mũdi homo
est: qr pp̃ hominem factus est mũdus. et
causa hominis deus est. quia ꝑp̃deum factꝰ
est homo. Ergo deus erat. ⁊ mũdus none¬
rat. seq homo erat. ⁊ factus est p̃pdeũ hõ
quinonerat. et mũdus pp̃hominẽ qui nͦ¬
dumerat. et quasi cadẽ causa inidebat᷑ qd̾
factus est homo pp̃deum. ⁊ qd̾ p̃phominom

Expanded text:
ctus est prius homine est; et multo ante omnia ctus est prius homine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior est. Id autem propter quod factus est homo, quid aliud erit nisi ipse a quo factus est homo? Si ergo causa mundi homo est, quia propter hominem factus est mundus et causa hominis Deus est, quia propter Deum factus est homo; ergo Deus erat et mundus non erat, neque homo erat; et factus est propter Deum homo qui non erat et mundus propter hominem qui necdum erat; et quasi eadem causa videbatur quod factus est homo propter Deum et quod propter hom
Abbreviated transcription (Latin):
tia magis quam alacritate ꝓpria aggre¬
ssus sum mundi huius sensił originem ⁊
dispositionem. quam breuissimo potui ser¬
moẽ. ⁊ qui maxime ut propositũ nobis
fuerat intredntendis ꝯuẽiat ex plicui. Nũc
u̾o ꝯsequens. ut creationem hominis ꝓpt̾
quem mundus ip̃e fc̃s est. ẜmcẽ prosequafn
Eo sane ordine loq̃ do icedentes: quemc̃¬
ator ipse reꝵ demostrauit operando. Prius
siquidem opifex d̾s mũdũ fecit. ac de inde
hominem possessorẽ. ⁊dñm mũdi. ut cel̾is
oĩb iure ꝯditiois dñaretur homo ipsi aquo
factus fuerat soli noluntaria lib̾tato sub¬
iectus.nde ꝯstat creationẽ hominis rr̃
omnium uissbilium ꝯditioẽ posteriorem
quidem tp̃r. s causa priorẽ fuisse. quiaqui
⁊ ante omĩa que tpr orta sunt. ⁊ aute tp̃ã
ordinata sunt. Si enim om̃ia deus fecit
p̃ hominẽ. causa omiunt homo est. ⁊ całi
romo pͥor om̃ib est. ip̃m u̾o p̃p qd̾ homo fa¬

Expanded text:
tia magis quam alacritate propria aggretia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui et ante omnia quae tempore orta sunt, et ante tempora ordinata sunt. Si enim omnia Deus fecit propter hominem, causa omnium homo est; et causaliter homo prior omnibus est, ipsum vero propter quod homo fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitꝰ ⁊cumtẽpore st̃a sunt. Postea .ui. dieb ĩ for¬
manidisposita. tnb primis dieb ordinata
et trib sequentib oruata. Nouissime sexta
die st̃s est homo adam. ⁊cua. pp̃ quem fcã sũt
cetera õĩa. ctip̃e inparadiso collocatus est. pri¬
mo mansurus ibi et opaturus. et postopus o¬
sumatum. et obedientiam impletam ex inde
hominis deducere inst ituimus. nistum est
ut ip̃o exordio libri primum causamoditio¬
nis humane inuestigemus. ut simul de¬
mostittur. ⁊ pemiñ rationabilit̾ adeo ꝯditꝰ:
et post mod̾ mũd̾iter reparatus. Ibi quoq dr̃
conderetur gratinto fc̃m opus ratioabilo.
et hio dum redimeretur rationabłr imple¬
ordine decurrere debet .i. primũ quare
creatus sit homo. De inde qualis treatus
siti de inde qualit̾ lapsus sit. Postremo autẽ
qualis̾ sit reparatus. Inciꝑit pars std̃a
de cansa creationis humane. et de cãis
primordialib rerum omnium..
N principio huiusoperis qd̾ ur̃a in st̃ã¬

Expanded text:
 postea sex diebus in formam disposita: tribus primis diebus ordinata, et sequentibus tribus ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caetera omnia; et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam impletam exinde hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum rationabiliter a Deo conditus, et postmodum misericorditer reparatus. Ibi quoque dum conderetur gratuito factum opus rationabile; et hic dum redimeretur rationabiliter impleordine decurrere debet, id est, primum quare creatus sit homo; deinde qualis creatus sit; deinde qualiter lapsus sit; postremo autem qualiter sit reparatus. PARS SECUNDA. DE CAUSA CREATIONIS HOMINIS, ET DE CAUSIS PRIMn principio operis, quod vestra instan
Abbreviated transcription (Latin):
dus fc̃sest. ut ẜuiret homini pp̃ quem ft̃s
est. Et quasi idẽ erat. ⁊ idem non erat. qr id̾
non erãt p̃p̃ quos erat. Deus ꝑfectus erat. et
plenus bono ꝯsũmato. neq opus hũit a¬
lũde niuari. quoniam nec minui potuit
etemus. nec inm̃sus aug̃i. homo u̾o natira
egens erat alieni auxilii. quo uel ꝯẜuaret
quod mutabile acceperat. uel augeret qd̾ ñ
ꝯsũmatum habebat. Ita positus estuimedi¬
o homo. ut aciẜuirctur. et ip̃e ẜuiret. ut ac¬
ciperet utrĩꝙ ipse. ⁊ totũ sibi uindicaret¬
⁊ reflueret totum ad bonum hõis: ⁊ qd̾ac

Expanded text:
dus factus est ut serviret homini propter quem factus est. Et quasi idem erat et idem non erat; quia idem non erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ranturagnoscant. Quia ergo in hoc m̃¬
bro ꝑ quod humana propagatio transut
debuit signũ mobedientie positũ est. tũc¬
tis ꝑ illd̃ transemitib manifeste ostendr᷑
quoniam cum culpa in obedientie gene¬
rantur. Qnasi enum in ipso titulo qrn por¬
te inscriptus est ꝑ quã transeũt agnoscũt
tionis. sine culpa operari pofsũt. Hoc uero
membrũ in quo ꝯcupiscentia regnat max̃.
quia nutum uoluntatis non sequit᷑: sine
culpa non operatur. In tm̃ enini m̃brum
corporis imꝑiũ auime non sequitur: ut
sicut aliquando non mouet᷑ quando uult
sic sepe etiam quando non uult moueat᷑.
Ex inde ergo carnale cõmertiũ ab homĩe
exerteri non debuit ex quo illud sine tur¬
pi ocupiscentia. ⁊ carnis libidine cxcen¬
non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum
fecit. ex quo se talem fecit: qui illud licite
implere non possit. Set quia carnis hu¬
mane infirmitas turpius ad oẽm ꝯcupiscen¬

Expanded text:
rentur agnoscant. Quia ergo in hoc merentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est per quam transeunt, agnoscunt ionis sequuntur sine culpa operari possunt; hoc vero membrum in quo concupiscentia praecipue regnat, quia nutum voluntatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae non sequitur ut sicut aliquando non movetur quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exernon potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
festa occurrit. Quam diucnim spt̃ ratioã¬
ł creatori suo subiectus fuit: nullam in
carne sua ꝯtradictionẽ inucnit. ⁊ erant
m̃bra corporis imꝑio aĩe subiccta: ũ nec
preter ip̃am aliquando mouerentur. ne
uersus cicatorẽ suum ꝑ suꝑbiam intimu¬
it: m̾ito in suo inferiori inis antique dr̃a¬
tionis amisit. ut m̃bra corporis iam eiꝰ
imꝑio ad inuiriam creatoris nlciscendã
ꝯtradicerent. que illi nisi ꝑcreatorem
suum subiecta esse non deberent. Quia
uero uita humana nullatenus susistere
posset: si in m̃bris corporis sui nullam
spc̃ raticãlis potestatẽ haberet: uindc̃am su
pa plecteretur. ⁊ natura foueretur. Utig̾
inobedientia manifesta fieret: uũ in
corpore humano membrum potestatia¬
mme subtraxit: ꝑ quod postertas incar¬
ne seminãda fuit. ut oẽs qui ꝑ illd̾ generã¬
tur: se filiosinobedientie esse intelligãt.¬
⁊ ex sua origine quales. ⁊ ex qualib gene¬

Expanded text:
festa occurrit. Quandiu enim spiritus rationalfesta occurrit. Quandiu enim spiritus rationalis creatori suo subjectus fuit, nullam in carne sua contradictionem invenit; et erant membra corporis imperio animae subjecta, ut nec praeter ipsam aliquaversus creatorem suum per superbiam intumuit, merito in suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per creatorem suum subjecta esse non deberent. Quia vero vita humana nullatenus subsistere posset si in membris corporis sui nullam spiritus rationalis potestatem haberet, vindictam suapa plecteretur, et natura foveretur. Ut igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus gene
Abbreviated transcription (Latin):
trahit. Propt̾ has et huiuscemodi rati¬
ones: discreta est. humana natura: ut ĩ
alt̾a ꝑte robustior esset. ialtera uero in¬
fimior demostraretur. ut mn ea unũ in¬
uenuetur ꝙ regeret. ⁊ aliud quod reg̾et
Adĩcta est de inde foris incarne etiam
di scretio sensium. Que quidẽ quantũ
aduirtutẽ sacram̃ti: inꝯuigio necessa¬
ria non fuit. set quia sine ea inofficio
ꝯingii minist̾iũ generandi impleni non
potuit. Sic igitur ante peccatum insti¬
tutum fuit ꝯuigium. ⁊ ouigii officiũ.
utrũq ad sacramentũ ut ꝯnigiũ ꝗdẽ
sanctificaretur pura m̃tis dilectione.
Officiũ quoq ꝯiugii impleretur sine
caro humana corrupta est: iam post pet¬
catũ carnis ꝯmixtio sine carnali ꝯcupis¬
centia fien non potest. fortassis aũt aliꝙ̃
mouere potest: quare post peccatũ hõ ħ
potissimũ opus sine peccato implere ñ
potest. O diligent̾ ꝯsideranti: ratio maĩ¬

Expanded text:
trahit. Propter has et hujusmodi ratitrahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, et totum quod regeretur. Adjuncta est deinde foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in conjugio necessaria non fuit, sed quia sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine atum hominis caro humana corrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio mani
Abbreviated transcription (Latin):
dic itaq tria inuenta sũt in homine.
ꝯapientia. prudentia. sensualitas. Da¬
pientia . s. hoc est ratio. adiuina pruden¬
tia aĩimo hoc est ratio ad humana. Dẽ¬
sualitas uero hoc est. affectus: sinc appeti
tm̃. et nõ regebat᷑. sensualitas ultina rege¬
batur tm̃. ⁊ non regebat. Mediau̾o ratõ
etasuꝑiori regebatur. et inferuuis regebat
Ad hanc similitudinẽ tria ałia foris fac¬
tasũt. Unũratiõale quod dñabatur aliũ
uratiõale quod subiciebatur. Gerrium
ratioãle siłr quod asuꝑiori quidẽ regeba
etcum suꝑiori inferiori dñabatur. Eat
igit᷑ uir ymago sapientie. femina formͣ
prudẽtie. Bestie aut̃ similitudo sensua¬
litatisaꝯ cupiscentie. Preterea ẜ pens fe¬
minam peccatũ suadendo decepit. fẽmiã
uero: uirũ decepta ad ꝯsensum inclina¬
uit. quia ꝯcupiscentia prudentie ca̾nis
primũ delectationẽ peccati sugg̾it. de m̃
prudentia camis ꝑ deloctationẽ peccati
decepta racionẽ ad ꝯsensum iniquitatis

Expanded text:
e: sapientia, prudentia et sensualitas. Sapientia scilicet hoc est ratio ad divina, prudentia autem hoc est ratio ad humana; sensualitas vero hoc est affectus sive appetittantum et non regebatur. Sensualitas ultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationale quod dominabatur, secundum irrationale quod subjiciebatur, tertium rationale similiter quod a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
erat anime: postinodũ ꝑ assũptam car¬
nem uinctus est ecclesic sue. Iteꝵ ne occio
ditum est officium quod inꝯmuxtioẽ
carnis explen debuerat. Ut in eo ꝯuigii¬
et excreerentur ꝑ obedientiam ad iurtu¬
tem: ⁊ fructificarent ꝑ prolis generatio¬
nem. In quo officio masculo quidẽ qui
suꝑior erat datum est. quod ꝓpagandum
suisset de suo seminare. femine aut̃ ꝯte
⁊ propagaitre. Ut incadẽ similitudic
dem̃taretur. quoniam in illa inuisiluli
sotietate anima rationał. nullatenus
ftuctificait posset: nisi prius semenui¬
tutisadco xiperet. Erat adhuc aluid inra¬
tura huana: quod ꝑtietatẽ ꝯiugii most̾¬
ri debuiss. Sic quippe ꝯditus est. homo u
quoddã ineo suppremũ esset. ⁊ in homiẽ
nichil alt̾uad eẽt. Post illud au̾t: aliud
sub illo esser: et subiectum illi. De iñ aliud
nouissimum. et inuno ꝯstitutũ. et cet̾is
duob subiectũ. Erat quippe in homine

Expanded text:
erat animae, postmodum per assumptum carerat animae, postmodum per assumptum carnem junctus est Ecclesiae suae. Iterum ne etiosditum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae aute parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine
Abbreviated transcription (Latin):
officio. ꝓpterea natura humana dupli¬
ciqualitate distincta est. Ut inuiro ꝗdẽ
iobustior. Infemina uo infirmior. ⁊ ali¬
ena ope egens appare̾t. Et ĩcti sunt quid̃¬
duo in unũ: una indilectioẽ. ⁊ sotieta¬
te una. ut inuna dilectioẽ essent. ⁊ ꝑ di¬
lectionẽunam: inuna sotietate mane¬
rent. Et uir quidẽ: ut ymago dei fieret
in hoc sacramento: pietate ad dilectio¬
nẽ inclinaretur. femina uero ut formã
anime rationalis ex primeret: necessi¬
rate magis: et quasi respectu cuiuidam
ut utrunq uoluntaria esset dilectio. qr
si uoluntana nonesset. nec uera dilectõ.
nec uerẽ dilectioĩs sacramentũ esse pos¬
set. It̾m ut aliud sacramentum in hac
sotietate formaretur. precepit deus ut
masculus ⁊ femina in una carne uingerẽ¬
tur. Ut sicut prius insacram̃to ꝯiugiiꝑ
dilectionẽ unum erant: ita postmodũ
inofficio ꝯiuugiiiũ fierent ꝑ unã cͣanis
ꝯmixtionẽ. Ut ostenderet᷑ quia qui pri
insua diuinitate ꝑdilectionẽ iunctus

Expanded text:
officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditaut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unetur quod qui prius in divinitate per dilectionem junctus
Abbreviated transcription (Latin):
officium ꝯuigũ ꝯstabat incopula carnis.
Conuigiũ sacram̃tum fuit cuiꝰdam soti¬
etatũ sꝑirtualis: que ꝑ dilectionẽ erat
int̾ deura ⁊ animam. Inqua sotietate a¬
nima sponsa erat. et sponsus deus officiũ
suign sacramentũ fuit cuiusdam socie¬
tari ᷑ que futura erat ꝑcarnẽ assumptam
int̾ xp̃m et ecclesiam. In qua sotietate xpc̃
qui sponsus erat utrobiq suꝑior erat. et ei
dilectio ꝑ pietatẽ trahebatur ad inferiorẽ.
Que aũt sponsa erat utrobiq infł̾or erat.
quia sibi sufficiens non erat. ⁊ ꝑ se stare
non poterat. Et p̃pea eius dilectio necessi¬
tate magis necessitate ꝯu̾tebat᷑ ad suꝑi¬

Expanded text:
nis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae per dilectionem erat inter Deum et animam in qua societate anima sponsa erat et sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam inter Christum et Ecclesiam, in qua societate Chrisqui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis converte
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis que ad remediũ hominis
insticuta sũt. ante pectatum hominis le¬
gitur institutum non tñ pp̃pectatũ. set
ad sacramentũ solum. ⁊ adofficiũ. ad sa¬
cram̃tum pp̃ eruditionem. ad officium¬

Expanded text:
sacramentis quae ad remedium hominis instituta sunt, ante peccatum hominis legitur institutum; non tamen propter peccatum, sed ad sacramentum solum et ad officium. Ad sacramentum p
Abbreviated transcription (Latin):
sequendos fideles relaxatur. quatenus ui¬
delicet hoc bonum reputetur prom̾ito si
impugnatus non deserat qui prius uisi¬
oẽ presentis dei roboratus: sola ꝑsuasioẽ
prostratus erat. Ut aũt in hoc prelio in¬
uictus stare possit. ⁊ bonũ suum illesum
tis arma: quib se mumiat. In oꝑib boĩs
tela quib hostem prost̾nat. ut. s. fideica¬
nitate ⁊ spe adĩctuntenus parit̾ robore¬
t᷑ et iuuat.
sacramentis fidei tractare debemꝰ.
Sacram̃ta ab untio adrestaurati¬
onẽ et curationem hominis instituta
sunt alia subnaturali lege. alia sub scͥpta.
digniora mueniuntur. Omĩaenĩ illasu¬
ꝑioris tp̃is sacramenta siue sub natura¬
li lege. siue sub scrpta signa quedam fue¬
runt et figure eoꝵ que nũc sub gratia ex¬
hibita sunt sacram̃toꝵ. ⁊ steo effectum
spũalem quem suo tp̃r operabantur. pos¬
tea pronstis: illa uͥtute ⁊ sc̃ificatioẽ ope¬
rabantur: quam sũpẜũt ab istis. Siquis

Expanded text:
sequendos fideles relaxatur, quatenus visequendos fideles relaxatur, quatenus videlicet hoc homini reputetur pro merito, is etiam vel impugnatus non deserat, qui prius visione praesentis Dei roboratus sola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit et bonum suum illaesum  sacramentis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta interius pariter roboretur et vincat.ntis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt sacramentorum. Et ideo effectum spiritualem quem suo tempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis