comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscat᷑. tam̃ non modo qͥa ẽ.
& in qͣntũ.ẽ. utiq bonũ. ẽ: sed etiã
quia tale.ẽ. ut ad contẽplandũ¬
dm̃n cęlũ sit aptius: magis ad
imaginẽ & similitudinẽ dĩ in
hoc. ꝗͣ cetera corpora anima.¬
liũ factũ iure uideri pot̃. Tam̃
quia homo sine uita ñ recte
appellat᷑. ñ corpꝰ solũ homo
exterior. neq sola uita que in
sensii.ẽ. corporis. sed utrũq si¬
mul rectius fortasse intelligat᷑.
Neq inscite distinquit᷑ qđ aliud
sit imago & similitudo di qui
etiã filius dr̃: aliud ad imaginẽ
& similitudinẽ di. sic̃ hominẽ
factũ accipimꝰ. Sunt etiã qui
ñ frustra intelligant duo dicta
eẽ adimaginẽ &e similitudinẽ.:
cũ si una resẽẽt. unũ nomei
sufficere potuisse asserunt. Sed
ad imaginẽ m̃tẽ factã uolunt:
quȩ nulla int̃posita substantia
eiusdẽ substantiȩ cuiꝰ pat̾ & filiꝰ.
sed sp̃s hominis. Nam ita hos dis.
Et nemo scit qͥd agat᷑ indo: nisi

Expanded text:
do quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia eiusdem substantiae, cuius pater et filius, sed spiritus hominis. nam ita hos disceet nemo scit, quid agatur in deo nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte sed exigue ft̃ ad similitu.¬
dinẽ eiꝰ. quia &e ipsa bona sunt
in ordine suo. cũ sit ille supͣ om̃ia
bonꝰ a quobona sunt. Omĩa uero
quȩ uiuunt & ñ sapiunt: paulo
ãplius participant similitudinẽ.
ẽetiã uiuit. Iã porro quȩ sapuñ
ita illi similitudim sunt ꝓxima:
ut increaturis nichil sit ꝓpinqͥus.
Qđ enĩ participat sapientiȩ. et
ut sit. ñ necesse ẽ. ut sapiat. Qua¬
re cũ homo possit particeps ẽẽ sapi¬
entiȩ scd̾m int̾iorẽ hominẽ: scd̾m
ipsũ ita. ẽ. ad imaginẽ dĩ. ut nulla
natura int̃posita formet᷑. & ideo
nichil sit dõ coniunc̾tius. Et̃ sapit
enĩ & uiuit: &. ẽ. Qua creatura
nichil. ẽ. meliꝰ. qđ si exterior homo
uita illa accipit᷑. quã ꝑcorpꝰ sentimꝰ
quinq notissimis sensib quos cũ
pecorib habemꝰ cõmunes: Nã &
ipsa molestiis sensibilib quȩ ꝑse
dr̃ similitudinis di. non solum
qͥa uiuit qđ etiã in bestiis appar&.

Expanded text:
perfecte, sed exigue sunt, ad similituperfecte, sed exigue sunt, ad similitudinem ejus, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus a quo bona sunt. Omnia vero quia vivunt et non sapiunt, paulo amplius participant similitudini: est etiam vivit. Jam porro quae sapiunt ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. Quod enim participat sapientiae, et ut sit, non necesse est ut sapiat. Quare cum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur, et ideo nihil sit Deo conjunctius; et sapit enim et vivit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo vita illa accipitur qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes: nam et ipsa molestiis sensibilibusque persedicitur similitudinis Dei, non solum quia vivit, quod etiam in bestiis apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
moret. Quoꝵ rursꝰ illũ appellat
imaginẽ t̾̃reni hominis. qͥa scđin
peccatũ primi hominis geritur
qui.ẽ. adã: alterũ imaginẽ cȩ¬
lestis hominis qui. ẽ. iħs xp̃es.¬
Ext̾ior aut̃ homo qͥ nc̃ corrũpit᷑.
futura resurrectione in nouatur.
cũ istã mortẽ ꝑsoluerit guã na¬
turȩ debet lege. illa quȩ in para¬
diso ꝑ p̃ceptũ data.ẽ. quomodo
aut̃ ñ sit incongruũ qđ dr̃. etiã
corpꝰ factũ ad similitudinem đi :
Facile intelligit qͥ diligent̃ atten¬
dit qđ dictum ẽ : & fecit dĩ omĩa¬
bona ualde. Nemo eñi dubitat
qđ sit ipse primitꝰ bonꝰ. Multis
enĩ modis dici res possunt similes
dõ. Aliȩ scđm uirtutẽ & sapien.¬
tiã factę. quia in ipso ẽ. uirtꝰ &
sapientia ñ facta. aliȩ in qͣntũ
solũuiuunt. quia ille sũme or
primitꝰ uiuit: aliȩ in qͣntũ sunt.
quia ille sũme ac primitus ẽ.
Et ido quȩ tantũ modo sunt nec
tam uuunt aut sapiunt. non

Expanded text:
moret. quorum rursus illum appellat moret. quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem caelestis hominis, quia exterior autem homo nunc corrumpitur, futura resurrectione innouatur, cum istam mortem persoluerit, quam naturae debet lege illa, quae in paradiso per praeceptum dei data est. Quomodo autem non sit incongruum, quod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem dei, facile intellegit qui diligenter attendit quodbona valde . Nemo enim dubitat quod sit ipse primitus bonus. Multis enim modis dici res possunt similes Deo: aliae secundum virtutem et sapientiam factae, quia in ipso est virtus et sapientia non fasolum vivunt, quia ille summe et prime vivit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. Et ideo quae tantummodo sunt, nec tamen vivunt aut sapiunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
interior renouat᷑ de die indiem:
quęri potest utrũ unꝰ horũ factus
ad imaginẽ & similitudiẽ di. nã
illud quęrere stultũ ẽ. si unꝰ. quis
hoꝵ. Quis enĩ dubitat eũ potius
qui renouat᷑. quã eũ qui corrum¬
pit᷑ dicere : Utrũ aut̃ ambo: mag.¬
na quȩstio ẽ. Nã si exterior homo
ẽ. adã. & interior xp̃s. bene ambo
intelligunt᷑. Sed cũ adã sicut a dõ
factus est. bonus non manserit.
& diligendo carnalia carnalis
effectus sit: ñ ab surde uideri pot̾
hoc ipsũ ei fuisse cadere. imaginẽ
di & similitudinẽ amittere. At
ꝑ hoc ipse renouat᷑: & ipse etiam
interior. Quomͦ ergo ẽ. ipse int̾ior:
AN scđm corpꝰ. ut interior sit scdm
animã. & interioris sit resurrectio
& renouatio quȩ nunc fit scđm
mortẽ prioris uitȩ. id ẽ. peccati.
& scđm regenerationẽ nouȩ uitȩ
id est iustitiȩ: Quos idẽ duos
homines sic appellat. ut unum
ueterẽ quẽ debemus exuere. alte¬
rũ nouũ & eũ induendũ comine¬

Expanded text:
uatur de die in diem: quaeri potest, utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem dei. nam illud quaerere stultum est: si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. nam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur et ipse est etiam interior. quomodo ergo est ipse exterior? an secundum corpus, ut interior sit secundum animam et interioris sit resurrectio et renouatio, quae nunc fit secundum mortem prioris uitae, id est peccati, et secundum regenerationem nonae uitae, id est iustitiae? quos item duo homines sic appellat, ut unum ueterem, quem debemus exuere, alterum nouum et eum induendum comme
Abbreviated transcription (Latin):
accipent quasi reddituri. Quam
& mercedẽ tã diuturni laboris
atq oꝑis ꝓtaliũ animarũ gradu
ñ inuistã ds̃ ẽẽ uoluit. & poenã
illoꝵ quos digne fecit amittere.
id qđ reddẽ debuert̃. Non itaq
ds deceptor.ẽ. qđ crede nefariũ¬
& impiũ eẽ. quis ñ intelligat:
sed meritoꝵ & ꝑsonarũ iustissimꝰ
distributor. faciens quȩdã per se
ipsũ quȩ illosolo digna sunt. eiq
uni conueniunt: sic̃uti.ẽ. illumi¬
nare animas. & seipsũ eis ad per.¬
fruendũ p̃bendo sapientes beatasq
p̃stare. Alia ꝑ seruientẽ sibi crea¬
turã in tegerrimis legib ꝓmeritis
ordinata : quȩdã eoꝵ iubens. quȩ¬
dam ꝑmittens. usq ad passerum
adm inistrationẽ sicut dñs in euan¬
gelio dicit. & usq ad foeni decorẽ.
usq numerũ etiã capilloꝵ nr̃oꝵ¬

Expanded text:
acciperent, quasi reddituri. Quam acciperent, quasi reddituri. Quam et mercedem tam diuturni laboris aut operis pro talium animarum gradu non injustam Deus esse voluit, et poenam eorum quos digne fecit amittere id quod reddere debuerunt. Non itaque Deus deceptor est, quod credere nefarium esse quis non intelligat? sed meritorum et personarum justissimus distributor, faciens quaedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique soli conveniunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum eis ad perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: alia per servientem sibi creaturam, integerrimis legibus pro meritis ordinatam, quaedam eorum jubens, quaedam permittens, usque ad passerum administrationem, sicut Dominus in Evangelio dicit, et usque ad feni decorem, usque ad numerum etiam capillo
Abbreviated transcription (Latin):
officio suo cui tale ministertũ non
conuenient̃ imponit᷑. Hinc ẽ. etiã
qđ irrationabilib animantib uti¬
mur ad eas res quas ꝑ homines agi
nefariũ ẽ. Nã utiq dignꝰ. ẽ. fus
morsu lacerari. Id tam̃ homo agit
gradib decet. Cũ igit᷑ quos dam
patialiqͥd deceat. quod alios facere
ñ deceat: ministeria quȩdam sunt
media quib digna iniun guntur
officia. ut eis utens ipsa iustitia ñ
solũ talia pati quẽq imꝑet qͣlia
pati eũ decet: sed etiã his facientibꝰ
quos talia facere ñ minꝰ decet. Qua¬
ꝓpt̃ cũ & egrptii deceptione digni
ẽẽnt. & popłs isrł ꝓ illa ȩtate ge¬
neris humani intali adhuc grado
morũ constitutꝰ ẽẽt. ut ñ indigne
hostẽ deciꝑet: factũ ẽ ut iuber&
ds̃ uł potius ꝓ illoꝵ cupiditate
ꝑmitteret ut uasa argentea uel¬
aurea quib adhuc terreni regni
appetitores inhiabant: & pete¬
rent ab egiptiis ñ reddituri. et

Expanded text:
officio suo, cui tale ministerium non officio suo, cui tale ministerium non convenienter imponitur. Hinc est etiam quod irrationalibus animantibus utimur ad eas res quas per homines agi nefarium est. Nam utique dignus est fur morsu lacerari: id tamen homo non gradibus decet. Cum igitur quosdam pati aliquid deceat, quod alios facere non deceat; ministeria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur officia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque imperet, qualia pati eum decet, sed etiam iis facientibus, quos talia facere non minus decet. Quapropter cum et Aegyptii deceptione digni essent, et populus Israel pro illa aetate generis humani in tali adhuc gradu morum constitutus esset, ut non indigne hostem deciperet; factum est ut juberet Deus, vel potius pro illorum cupiditate permitteret, ut vasa aurea aurea, quibus adhuc terreni regni appetitores inhiabant, et peterent ab Aegyptiis non reddituri et
Abbreviated transcription (Latin):
les partes imponi cũ leticia postu¬
lauit. Quib dã enĩ scripturarum
locis aꝑtis aliquid exponitur qđ
diligens & pius lector etiã in aliis
nos libros scõ sp̃u moderatꝰ ẽ: ut
ñ solũ manifestis pascere. sed etiã
obscuris exercere nos uellet. Ex
hac igit᷑ in effabili atq sublimi
rerũ administratione quȩ fit per
diuinã ꝓuidentiã qͣsi transscripta
ẽ. naturalis lex inanimã rationa.¬
lem: ut in ipsa uitȩ huiꝰ conu̾satio.¬
ne moribq t̾̃renis. homines taliĩ
distributionũ imagines seruent.
hinc ẽ qđ iudex dãpnatũ ꝑcutere
indignũ sua ꝑsona & nefariũ iudi¬
cat: eius tam̃ iussu hoc facit carni¬
fex qͥ ꝓsua cupiditate sic ordinatꝰ. ẽ.
inofficio ut ꝑcutiat legũ modationẽ
dãpnatũ: qui posset etiã in nocentẽ
sua crudelitate ꝑcutere. Namneq
ꝑseipsũ hoc iudex facit: neq ꝑprin¬
cipem uł aduocatũ aut aliquẽ i

Expanded text:
les partes imponi cum laetitia postules partes imponi cum laetitia postulavit . Quibusdam enim Scripturarum locis apertius aliquid exponitur, quod diligens et pius lector etiam in aliis nos libros Spiritu sancto moderatus est, ut non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum administratione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcripta est naturalis lex in animam rationalem, ut in ipsa vitae hujus conversatione moribusque terrenis homines talium distributionum imagines servent. Hinc est quod judex damnatum percutere indignum sua persona et nefarium judicat: ejus tamen jussu hoc facit carnifex, qui pro sua cupiditate sic ordinatus est in officio, ut percutiat legum moderatione damnatum, qui posset etiam innocentem sua crudelitate percutere. Nam neque per se ipsum hoc judex facit, neque per principem vel advocatum, aut aliquem in
Abbreviated transcription (Latin):
Est enĩ pat̾ ueritatis & ueritas.
& sp̃s ueritatis: dignis tam̃ dig¬
na distribuens. q̃mͦ hoc quoq ꝑ-¬
tinet ad iustitiã & ueritatem:
utitur animis ꝓmeritis & digni.¬
tatib quȩ sunt ingradib earũ. ut
si quisꝗͣ dignꝰ ẽ decipi. non solũ per
se ipsũ ñ eũ decipiat: sed neq ꝑ talẽ
hominẽ qui ĩa congruent̃ diligit
& custodire ꝑsistit. Sit in ore ur̃o
conuenit ꝑsona fallacie. sed aut ꝑ
talẽ hominẽ qui nondũ se huius¬
modi cupiditatib exuit : aut per
talẽ angłm qui ꝓsuȩ uoluntatis
ꝑuersit᷑ate uł ad uindictã peccatoꝵ.
uł ad exercitationẽ purgationẽq
eoꝵ qui scdm dm̃ renascunt᷑ in
infimis naturȩ gradib ordinatꝰ ẽ.
Legimꝰ enĩ decẽptũ regẽ falso uati¬
cinio pseudo ꝓpħarum̃. & ita legimꝰ
ut neq sine diuino iudicio factũ
inueniamꝰ. qm̃ dignꝰ erat ille sic de.¬
deceptionis officiũ susciꝑe ñ decer&e.
sed ꝑ anqłm erroris qͥ sibi ultro ta¬

Expanded text:
est enim Pater Veritatis: et Veritas, et Spiritus Veritatis: dignis tamen digna distribuens quoniam hoc quoque pertinet ad justitiam et veritatem, utitur animis pro meritis et dignitatibus, quae sunt in gradibus earum, ut si quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsum eum non decipiat, sed neque per talem hominem, qui jam congruenter diligit, et custodire persistit, Sit in ore vestro, convenit persona fallaciae: sed aut per talem hominem, qui nondum se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem angelum, qui pro suae voluntatis perversitate vel ad vindictam peccatorum, vel ad exercitationem purgationemque eorum qui secundum Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic dedeceptionis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro ta
Abbreviated transcription (Latin):
huc enim carnales estis. Quod
enim inistis scđm gradus suos
actum est. Hoc in uniuerso ge.¬
nere humano ut alia carnasi
ergoꝰ mirũ si hostem deceptio.¬
ne᷑ dignum deciꝑe iussi sunt:
qui erant adhuc digni hostem
deciꝑe. Non enĩ iam eratit ido¬
nei quib diceretur diligite
inimicos ur̃os: sed tales tantum¬
ret. diliges ꝓximũ tuũ: & ode.¬
ris inimicum tuũ. Ad huc eñĩ
ille ꝓximus quã late intelli.¬
gendus eẽt: non erat temporis
tradere. Inchoatio ergo quȩdã
facta est sub pedagogo. ut ma-¬
gistro ꝑfectio seruaret᷑: cũ tam̃
idem ds̃ & pedagogũ paruulis de¬
derit. legem illam scilicet ꝑ famu¬
lũ suũ. & magisteriũ grandiorib
id est euangeliũ per unicũ suum.

Expanded text:
huc enim estis carnales . Quod huc enim estis carnales . Quod enim in istis secundum gradus suos actum est, hoc in universo genere humano ergo mirum si hostem decipi dignum decipere jussi sunt, qui erant adhuc digni hostem decipere. Non enim jam erant idonei quibus diceretur, Diligite inimicos vestros; sed tales erant qret, Diliges proximum tuum, et oderis inimicum tuum . Adhuc enim ille proximus quam late intelligendus esset, non erat temporis tradere. Inchoatio ergo quaedam facta est sub paedagogo, ut magistro perfectio servaretur: cum tamen idem Deus, et paedagogum parvulis dederit, legem illam scilicet per famulum suum; et magistrum grandioribus, id est, Evangelium per Unicum suum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑanimarũ ministeria suis legib
seruientia ds̃ puniat. & digne
digna supplicia retribuat cum
ipse tranquillissimꝰ maneat: aꝑ.¬
tissime ita scriptũ ẽ. Ipsum qͦq
qui puniri debet condẽpnare
exterũ estimas atua uirtute.
Uirtus enĩ tua ustitiȩ iniciũ ẽ.
parcere facis. Uirtutẽ enim tu
ostendis qui ñ crederis ẽẽ in uir¬
tute consũmatꝰ : sed in his qui
sciunt auidaciã traducis. Tu aut̃
dñs uirtutũ cũ tranquillitate
iudicas. & cũ magna reuerentia
disponis nos. Itemͦ qđ primo in
t̃renis reb fit gradus ad cęlestẽ
iustitiã quȩ ĩa infirmiorib impe¬
ratur : dñs ostendit cũ ait. Si
in alieno fideles ñ fiustis. ur̃m
quis dabit uobis : & qđ pro suis
gradib animȩ docentur & ipse
dñs demonstrat dicens. Mul¬
ta habeo dicere: sed nunc non
cum ait & ego fr̃s non potui
uobis loqui quasi spũalib. sed
quasi carnalib lac uob̃ potum
dedi non escam. Neq enim pote¬
ratis. sed neq ad huc potestis: ad¬

Expanded text:
animarum ministeria suis legibus servientia Deus puniat, et digne digna supplicia retribuat, cum ipse tranquillissimus maneat, apertissime ita scriptum est: Ipsum quoque qui puniri non debeat, condemnare, exterum aestimas a tua virtute. Virtus enim tua justitiae initium est; parcere facis. Virtutem enim tu ostendis, qui non crederis esse in virtute consummatus, sed in iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . 4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradus ad coelestem justitiam, quae jam firmioribus imperatur, Dominus ostendit, cum ait: Si in alieno fideles non fuistis, vestrum quis dabit vobis ? Et quod pro suis gradibus animae doceantur, et ipse Dominus demonstrat dicens: Multa habeo vobis dicere; sed nunc non cum ait: Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed neque adhuc potestis; ad
Abbreviated transcription (Latin):
sũmã uirtutẽ tendentib gradꝰ. ẽ.
neminẽ quidẽ uł amicũ uł igno¬
tũ. sed tam̃ inimicũ aliqͣndo deci¬
pere. Unde illud etiã a poeta di-¬
ctũ ꝓpe iam ꝓuerbii consuetu.¬
diñe obtinuit: dolus an uirtꝰ qͥs
in hoste reqͥrat. Sed qm̃ & ipse:
hostis potest plerũq in iuste de-¬
cipi ueluti cũ pactũ aliqđ fit de
tẽporali pace quas inducias udcant.
& ñ seruat᷑ fides &cet̾a talia: mul¬
to.ẽ. purgatior sũmȩq illi uir.¬
tuti ꝓpinquior. qͥ quã ꝗͣ uelit ho¬
stem deciꝑe. ñ eũ tam̃ decipit nͥ
auctoritate diuina. Ds̃ enĩ nouit
uł solus. uł certe longe ꝗͣ homines.

Expanded text:
summam virtutem tendentibus gradus est, summam virtutem tendentibus gradus est, neminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinuit: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem decipere, non eum tamen decipit nisi auctoritate divina. Deus enim novit vel solus, vel certe longe e
Abbreviated transcription (Latin):
satis. ẽ. quantũ ad decipiendum
attinet sũma & ꝑfecta uirtꝰ ẽ. ne¬
minẽ deciꝑe atq illud exhib̃e qđ
dictũ ẽ. sit in ore urõ. ẽ. ẽ. non . ñ.
Sedquia hoc eis imꝑatũ ẽ. qͥb iã
regnũ cęloꝵ ꝓmissũ ẽ. magna
autẽ iuitꝰ ẽ. hȩc implere maiora
quib debetur hoc prȩmiũ. Reg.¬
nũ eni cęloꝵ iũ patitur. & qui
uim faciunt diripiunt illit d
Querendũ ẽ quib gradib ad istã
sũmitatẽ ꝑfectionũ ueniat᷑. In qͥb
utiq gradib inueniunt᷑ illi quib
adhuc t̾renũ regnũ ꝓmittebatur :
quo ꝓmisso tanꝗͣ paruuli ꝓludent
& ab uno do qui ẽ. omiũ dñs inte-¬
rim t̾renis gaudiis quib ad huc
inhiabant impetratis inde ꝓficien-¬
tes ⁊ in sp̃u crescentes audent etĩã
sꝑare cȩlestia. Sicut ergo sũ ma &
ꝓpe diuina uirtꝰ ẽ. neminẽ deciꝑe:
sic ultimũ uitiũ ẽ. quẽ lib& deci-¬
pere. ab hoc ultimo uitio ad illam

Expanded text:
satis est, quantum ad decipiendum satis est, quantum ad decipiendum attinet, summa et perfecta virtus est neminem decipere, atque illud exhibere quod dictum est, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non . Sed quia hoc eis imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utique gradum regnum promittebatur, quo promisso tanquam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere. Ab hoc ultimo vitio ad illam
Abbreviated transcription (Latin):
ifrabelitȩ accepert̃. Quisqͥs duũ
testam̃toꝵ dispensationes. ꝓ tem¬
porũ congruentia. generis huma¬
ni diligent̃ ȩtatib distributas
ni. quid posti̾ori conueniat. Di¬
uina enĩ ꝓuidentia pulchre omia
modante. ita uniu̾sa generatio¬
nũ series ab adã usq ad finẽ scłi
administrat᷑. tanꝗͣ unius homi¬
nis a pueritia usq ad senectutẽ.
tẽporis sui tractũ ȩtatis gradibus
t̃minantis. & ido uirtutũ etĩã gra¬
dis in morib donec ueniat᷑ ad sum¬
mã hominis ꝑfectãq uirtutem.
Oportet eũ distinguere. qͥ diuinis
lectionib piũ animũ intendit. ne
forte cũ inuenerit aliquando par¬
uis parua. aliqͣndo maiora maio.¬
rib imꝑari. reputans incõparatio.¬
ne maioꝵ peccata. ẽẽ. illa que mi-¬
nora sunt: ñ arbitretur decuisse
ut talia ds̃ hominib imperaret.
sed nunc de uirtutũ gradib nimis
longũ ẽ disputare. Uerũtam̃ quod
ad p̃sentẽ questionẽ discutiendam

Expanded text:
 acceperunt. 1. Quisquis duorum Testamentorum dispensationes, pro temporum congruentia, generis humani diligenter aetatibus distributas ni, quid posteriori conveniat. Divina enim providentia pulchre omnia moderante, ita universa generationum series ab Adam usque ad finem saeculi administratur, tanquam unius hominis a pueritia usque ad senectutem temporis sui tractum aetatis gradibus terminantis. Et ideo virtutum etiam gradus in moribus, donec veniatur ad summam hominis perfectamque virtutem, oportet eum distinguere, qui divinis lectionibus pium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad praesentem quaestionem discutiendam
Abbreviated transcription (Latin):
sura mensi fueritis in ea remetiet᷑
uob̾. Sȩpe aut̃ illa quȩ bona sunt
prius apparent: in qͥb etiã teme.¬
rariũ beniuolentię iudiciũ ca-¬
uendũ ẽ. ne cũ totũ bonũ puta.¬
ueris. ea quȩ postea mala appa.¬
ruerint securũ & imparatũ te
inueniant & gͣuius offendant.
ut eũ quẽ temere dilexeras acer:¬
bius oderis. qđ nefas ẽ : quia etĩa
si nulla eiꝰ bona p̃cederent. ⁊ hȩc
quȩ post apparuert̃ mala prius
eminerent: toleranda tam̃ erauł.
donec omia cũ illo ageres quib
talia sanari solent. quantomag̃
cũ eabona p̾cesserunt quȩ tãꝗͣ
pignora nos debent adposteri¬
oraᷤ toleranda constringere:
Ipsa. ẽ ergo lexxp̃i: ut inuicem
onera nr̃a portemus : Ap̃m aut̃
diligendo. facile sustinemꝰ infir¬
mitatẽ alterius : etiã quẽ ñdũ
ꝓpt̾ sua bona diligimꝰ. Cogitamꝰ
ũ quia ille quẽ diligimꝰ dñs
uitiũ quo infirmꝰ. ẽ. minꝰ diligi

Expanded text:
sura mensi fueritis, remetietur sura mensi fueritis, remetietur nobis. saepe autem illa quae bona sunt prius apparent; in quibus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda constringere ? Ipsa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, quia ille quem diligimusvitium quo infirmus est minus diligim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subinissione animi. qđ petere
ꝑse ipse ñ audet. Sane quãuis
rarius tam̃ aliquotiens accidit.
ut eiꝰdẽ quẽ uolumꝰ in amicitiã
reciꝑe. prius nob̃ in notascant
mala quã bona: qͥb offensi &
quodãmodo reꝑcussi relinquimꝰ
eũ. & ad bonoꝵ eiꝰ quȩ forte
occultiora st̃ indagationẽ non
remꝰ: ut ad quȩdã sana in quoꝵ
de lectatione acquiescamꝰ ꝑ cari¬
tatis tolerantiã ꝑducam᷑. Ait eñi.
Non ẽ. opꝰ sanis medicꝰ sed egrotan¬
qui ex om̃i parte fortassis egrotat
repellere ab animo ñdebemus.
q̃m sanari potest ꝑ uerbũ di. qͣnto.
minꝰ eũ qui ꝓpt̾ nos uideri pot̾
totꝰ egrotꝰ quia quędã eiꝰ saucia
in pͥmo ingressu amicitie non
potuimꝰ sustinere. & quod est
grauius cũ offensione animi de
toto homine ausi sumꝰ temerariã
p̃iudicii ferre sententiã: Non ti¬
mentes qđ dictũ. ẽ. nolite iudi-¬
care ne iudicemini. & inquamen¬

Expanded text:
et submissione animi et submissione animi se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit, ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, priunobis innotescant mala quam bona, quibus offensi, et quodammodo repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte occultiora sunt indagationem non remus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. Ait enim: Non est opus sanis medicus, sed aegrotanqui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua men
Abbreviated transcription (Latin):
posse eẽ aliquid occultũ in aliquo.
nr̃m quo illo uidem᷑ suꝑiores esse.
ñ sit occultũ. Iste cogitationes depͥ.¬
mentes suꝑbiã ⁊ acuentes cari.¬
tatẽ: faciunt onera fr̃na inuicẽ
ñ solũ equo animo sed etiã libentis¬
sime sustinere. Nullo modo aut̃
de quoquã homine incognito
ferenda sententia ẽ: Et nemo nͥ
ꝑamicitiã cognoscit᷑. & iđo ami¬
coꝵ mala firmiꝰ sustinemꝰ: quia
bona eoꝵ nos delectant &e teneã.
Nullius itaq repudianda ẽ. ami¬
citia sese ingerentis ad amicitiã
copulandã. ñ ut statim recipiat᷑.
sed ut recipiendꝰ optet᷑. atq ita
tractet᷑ ut recipi possit. Illũ enĩ
receptũ in amicitiã possumꝰ dice¬
re: cui omĩa nr̃a consilia refun¬
dere audeamꝰ. Et si quisquã est
qui se non audet ingere ad ami.¬
citiã faciendũ. cũ aliquo nr̃o tẽ.¬
porali honore aut diguitate re¬
uocat᷑: descendendũ ẽ. ad eũ &
offerendũ illi quadã comitate

Expanded text:
posse esse aliquid occultum in alio, posse esse aliquid occultum in alio, nostrum, quo illo uidemur superiores esse, non sit occultum. istae cogitationes deprimentes superbiam et augentes caritatem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia, sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit; illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audeamus: et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate
Abbreviated transcription (Latin):
unde cupiebat aliũ liłare. Cõpati¬
endo enĩ potiꝰ id agebat. ñ mentiendo
sic̃ quidã suspicantur. Et hii maxi¬
me qͥ mendaciis siis defendendis.
quȩ dũ negare ñ possunt: alicuius
magni exempli patrociniũ reqͥrunt.
Deinde etiã illud cogitandũ nullũ
ẽẽ hominẽ qui ñ possit habe aliqđ
bonũ qđ tu nondũ habes. etiã si la¬
deat: in quo sine dubio possit te eẽ
suꝑior. Quȩ cogitatio ad contuendã
⁊ edomandã suꝑbiã ualet: Nec ar-¬
bitreris qm̃ tua bona qͥdẽ eminent
& apparent. ido alterũ nulla hab̃e
quȩ latent. & fortasse maioris pon¬
deris bona. quib te suꝑat nescien¬
tẽ. Non enĩ fallit nos. aut adulati¬
one potius uti apłs iubet. cũ dicit
nichil ꝑcontentionẽ neq ꝑ inanẽ
głam sed in humilitate m̃tis alt̃
alt̾m existimantes suꝑiorem sibi.
Non hoc itaq debemiꝰ ex istimare
ut ñ existumemꝰ. sed nos existima¬
re fingamꝰ : sed uere existimemus

Expanded text:
unde cupiebat alium liberare. Compatiunde cupiebat alium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum qteat, in quo sine dubio possit esse superior. Quae cogitatio ad contundendam et edomandam superbiam valet. Nec arbitreris quoniam bona tua eminent, et apparent, ideo alterum nulla habere, quae lateant, et fortasse maioris ponderis bona, quibus te superat nescientem. non enim falli nos aut adulatione potius uti apostolus iubet, cum dicit: nihil per conten- . tionem neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem\', sibi. non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus,\' sed nos existimare fingamus, sed uere existimemus
Abbreviated transcription (Latin):
diens patri usq ad mortẽ : mortẽ
aut̃ crucis. Suꝑuis enĩ dixerat
ñ quȩ sua sunt unꝰ quisq inten.¬
dens sed quȩ alioꝵ : Huic senten¬
tiȩ contexuit qđ dictũ ẽ. Nam
ut quẽadmodũ iłlt in eo quod
uerbũ carofactũ. ẽ. ⁊ habitauit
in nob̾. & sine peocato cũ esset
peccata nr̃a suscepit. ñ attendit
sua sed nr̃a: ita & nos libent̃
ad eiꝰ imitationẽ in uicẽ onera
nr̃a portemꝰ. Huic cogitationi
accedit etiã illa cogitatio quia
ille suscepit hominem: nos aut̃
homines sumꝰ. & consiđare de-¬
bemꝰ qđ egritudinẽ siue animi
siue corporis quã in homine
alio uidemꝰ : etiã nos hab̾e po¬
tuimꝰ aut possumꝰ. Hoc ergo
exhibeamꝰ ei cuiꝰ infirmitatẽ
portare uolumꝰ : qđ ab illo nob̃
uellemus exhiberi si forte nos
inea essemꝰ. & ipse ñ eẽt. Ad
hoc ꝑtinet qđ ipse apłs ait.
Om̃ib omĩa factꝰ sũ ut om̃
lucrifacerẽ. cogitando scilicet
in eo uicio etiã se ẽẽ potiusse:

Expanded text:
diens usque ad mortem, mortem autem crucis . Superius autem dixerat: Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed quae aliorum . Huic sententiae connexuit quod dictum est. Nam ut quemadmodum ille in eo quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra, ita et nos libenter ad eius imitationem inuicem onera nostra portemus. Huic enim cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus et considerare debemus, quod aegritudinem siue animi siue corporis, quam in homine alio uidemus, etiam nos habere potuimus aut possumus. hoc ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. ad hoc pertinet quod ipse apostolus ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem. cin eo vitio etiam se esse potuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
in cũbunt sibi: quãsi unꝰ tristis
ẽẽt. & alius gauderet. Si autẽ
aduersũ se tristes sunt: prorsꝰ
tolerare se ñ possunt. Et ideo
in huiꝰ modi affectionib suscipi¬
enda ẽ aliquantulũ ipsa egritu.¬
do: de quauis peste aliũ libari.
Et sic suscipienda: ut ad auxi.
liũ ñ ad ȩqualitatẽ miseriȩ
ualeat. Quẽadmodũ se incli.¬
nat qͥ manũ iacenti porrigit.
Non eñi se ꝓicit ut ambo iace.¬
ant: sed incuruat tam̃. ut
iacentẽ erigat. Neq ulla res
officiosũ laborẽ ad portanda
onera alioꝵ facit libent̃ impen¬
di: nisi cogitemꝰ quanta pro
nob̾ ꝑ tulerit dñs. hinc eñi
admonens ait apłs. Hoc sentite in

Expanded text:
incumbunt sibi, quam si unus tristis incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet; si autem aduersum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. et ideo in huius modi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua uis per te alium liberari, et sic susclium, non ad aequalitatem miseriae valeat, quemadmodum se inclinat, qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit, ut ambo jaceant, sed incurvat tamen, ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Hinc enim admonens ait Apostolus: Hoc sentite in
Abbreviated transcription (Latin):
sus eo tẽpore quote ira p̃occu.¬
pauerit. ille de lenitate & tran-¬
quillitate suppordet. Exẽplũ
hoc adid ꝑtinet cũ diuersa sunt
tẽpora portantiũ onera sua: qua.¬
uis ipsa diuersa ñ sit infirmitas.
Inambob eñi ab inuicem ira
portat᷑. Ad diuersũ aut̃ infirmi.¬
tatis genꝰ. aliud exẽplũ uidendũ
ẽ: ueluti si quis inse loquacita.¬
tẽ uicerit. & ꝑtinatiã ñdũ uice¬
rit: aliꝰuͦ ad huc loquax sed iã ꝑti-¬
nax ñ sit : debet ille huiꝰ loqua.¬
citatẽ. & iste illius ꝑtinatiam.
donec illud in illo. & hoc isto sa.¬
netur caritate portare. Par
quippe infirmitas in duob.
si uno accidat tẽpore tolerare
se inuicẽ ñ ualent. cũ aduer-¬
sũ se intendit᷑. Nã aduersus
aliquẽ terciũ & duo irati fibi
conueniunt & se tolerant. quã.¬
quã nec tolerare se inuicẽ dicen¬
di sunt. sed potius se inuicẽ con¬
solari. Sicut & tristes de re
una magis se portant & quasi

Expanded text:
sum eo tempore, quo te ira praeoccusum eo tempore, quo te ira praeoccupauerit,, ille te lenitate et tranquillitate supportet. hoc exemplum ad id pertinet, cum diuersa sunt onera portantium onera sua, quamuis ipsa non sit infirmitas; in ambobus enim ab inuicem ira portatur. ad diuersum autem infirmitatis genus aliud exemplum uidendum est; ueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, caritate portare. par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se tolerant, quamquam nec tolerare se inuicem dicendi sunt, sed potius se inuicem consolari. sicut et tristes de re una magis se portant et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sicse ordinant onera capitũ suoꝵ
quȩ gestant incornib suꝑ inuicẽ
portant. ita ut posterior super
anteriorẽ ceruice ꝓiecta caput
collocet. Et quia necesse. ẽ unũ
eẽ qui ceteros p̃cedens ñ ante se
habeat cui caput inclinet. uicib
dicunt᷑ id agere. ut lassatus sui
capitis onere ille qui precedit
post om̃s redeat & ei succedat
cuiꝰ ferebat caput cũ ipse p̃iret.
Ita inuicẽ onera sua portantes
fretũ transeunt. donec ueniant
ad t̃rȩ stabilitatẽ. Istã ceruorũ
naturã fortasse intenderit salo.¬
mon cũ ait. Ceruus amicitie &
pullus gratiarũ tuarũ collocan¬
tur tecũ. Nichil enĩ sic ꝓbat am¬
cũ quẽ admodũ oneris amici
portatio. Nec tam̃ inuicẽ por¬
taremꝰ onera nr̃a. si unũ tempꝰ
ẽẽt infirmitatis aniboꝵ qͥ onera
sua sustinent. aut unũ infirmi¬
tatis genꝰ sed diuersa tẽpora &
diuersa genera infirmitatis. fa¬
aduersus eũ ñ irasceris: ut rur¬

Expanded text:
sic se ordinant, ut onera capitum suorum, sic se ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, superinuicem portent, ita ut posterior super anteriorem ceruice proiecta caput collocet, et quia necesse est unum esse, qui ceteros praecedens non ante se habeat cui caput inclinet, uicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit post omnes redeat et ei succedat cuius ferebat caput, cum ipse praeiret: ita inuicem onera sua portantes fretum transeunt, donec ueniant ad terrae stabilitatem. istam ceruorum naturam fortasse intenderit Salomon, cum ait: ceruus amicitiae et pullus gratiarum tuarum colloquatur tecum. nihil enim sic probat amicum quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen inuicem portaremus onera nostra, si unum tempus esset infirmitatis amborum, qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus; sed diuersa tempora et diuersa genera infirmitatis faaduersus eum non irasceris, ut rur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Quia ueteris testam̃ti cũsto¬
dia timorẽ habebat: ñ potuit aꝑ¬
tius significari noui testam̃ti dõ.¬
nũ ẽẽ caritatẽ. quã hoc loco xibi
apłs dicit inuicẽ onera urã porta.¬
te & sic ad implebitis legem xp̃i.
hanc enĩ legẽ xp̃i dicere in telli¬
ꝗit᷑ : qͥa ipse dñs p̃cepit ut nos
inuicẽ diligamꝰ. Tantũ in ea
sententia pcepti pondꝰ constitues:
ut diceret. In hoc cognoscit᷑ qͣm
discipłi mei estis. si uos inuicẽ
diligatis. Huiꝰ aut̃ dilectionis
officiũ.ẽ. inuicẽ onera urã por.¬
tare. sed hoc officiũ qđ non est
sẽpit̾nũ ꝑducet sane ad beatitu.¬
dinẽ sẽpit̃nã. in qua nulla er̃c
onera tira quȩ inuicẽ portare
iubeam᷑. Nunc uͦ cũ inactiua.
id ẽ. in hac uia sumꝰ onera nr̃a¬
inuicẽ portemꝰ: ut ad eã uitã
quȩ caret om̃i onere ꝑuenire¬
possimꝰ. Sicut enĩ de cerius non¬
nulli taliũ cognitionũ studio.¬
si scripserunt cũ fretum ad
insulã transeunt pascuarũ gr̃ã:

Expanded text:
I. Quia ueteris testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari noui testamenti donum esse caritatem quam hoc loco, ubi apostolus dicit: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. hanc enim legem Christi dicere intellegitur, qua ipse dominus praecipit, ut nos inuicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: in hoc cognoscitur, quoniam discipuli mei estis, si uos inuicem diligatis. huius autem dilectionis officium est: inuicem onera uestra portate. sed hoc officium non est sempiternum; perducet sane ad beatitudinem sempiternam, in qua nulla erunt onera I nostra, quae inuicem portare iubeamur. nunc uero, cum in hac I uita, id est in hac uia sumus, onera nostra portemus, ut ad eam uitam, quae caret omni onere, perueniamus. sicut enim de ceruis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulas transeunt pascuorum gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationẽ recte intelligit᷑ ꝑti.¬
uere. Non enĩ ab aliqͦ euangłista
dictũ ẽ. qđ isti panes ordeacei
fuerint. sic̃ de illis quinq dix
ioħs. Hec gͦ pastio de panibus
ñ hic duo pisces fuisse scribunt᷑.
sic̃ in uet̾ilege. ubi duo soli un.¬
gebant᷑ rex &e sacerdos. sed paua
pisces. id ẽ. qui primi dño iħu xp̃o
crediderunt. & in eiꝰ nomine un.¬
cti sunt & missi ad p̃dicationem
euangłii & ad sustiuendũ tur.¬
bulentũ mare huiꝰ scłi: & pro
dic̃. Neq in ipsa turba qͥnq mi¬
lia hommũ fuert. sic̃ illic ubi
carnales legẽ accipientes id est
qͥnq carnis sensib dediti signifi.¬
cantur. seq̃ quatuor milia ptiꝰ.
quo numero significant᷑ sp̃uales
ꝓpt̃ qͣtuor animi uirtutes quib

Expanded text:
praedicationem recte intelligitur pertipraedicationem recte intelligitur pertinere. Non enim ab aliquo evangelista dictum est quod isti panes hordeacei fuerint, sicut de illis quinque dixit Joannes. Haec ergo pastio de panibus n hic duo pisces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, id est, qui primi Domino Jesu Christo crediderunt, et in ejus nomine uncti sunt, et missi ad praedicandum Evangelium, et ad sustinendum turbulentum mare hujus saeculi, ut pro dicit . Neque in ipsa turba quinque millia hominum fuerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque sensibus carnis dediti significantur; sed quatuor millia potius, quo numero significantur spirituales, propter quatuor animi virtutes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ces in quib duas ꝑsonas regiam
cubuit: significat eos qͥ testam̃t
uetꝰ acceꝑant. quia regnum eis
tẽporale & ierłm tẽporalis pro¬
mittebat᷑. in spe carnali colloca.¬
tos fuisse. Omĩs eñi caro foenũ.
& claritas hominis ut flos foem.
Qđ aut̃ de reliquiis fragm̃torũ
duodeci cophim bucellarũ re.¬
pleti st̃: significat de ipsius legis
ad aꝑtionẽ & disputatione quã
iudei reliquerant ⁊ deseruerant
repletos fuisse discipłos dñi: in
qͥb duodenarius numerꝰ prina¬
patũ tenet. Nondũi eñi erat scni¬
ptura noui testam̃ti.: qͣndo dñs
qͣsi frangendo & aꝑiendo qđ du¬
rũ ⁊ clausũ erat in lege discipło
impleuit. cũ eis post resurrecᷤ.¬
tionẽ aꝑuit scripturas ueteres.
incipiens a morse & om̃ib pro¬
pħis: int̾pretans illis in omĩb
scripturis quȩ de ipsoerant. Na
&x tunc eũ duo illoꝵ in panis
fractione cognouert̃. Et ideo
scd̾a pastio ppłi quȩ de septẽ pa.¬
nib facta ẽ: ad noui testam̃ti

Expanded text:
giam cubuit, significat eos qui Testamentum Vetus acceperant; quia regnum eis temporale et Jerusalem temporalis promittebatur, in spe carnali collocatos fuisse. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis ut flos feni . Quod autem de reliquiis fragmentorum duodecim cophini buccellarum repleti sunt, significabat de ipsius Legis adapertione et disputatione, quam Judaei reliquerant et deseruerant, repletos fuisse discipulos Domini, in quibus duodenarius numerus principatum tenet. Nondum enim erat scriptura Novi Testamenti, quando Dominus, quasi frangendo et aperiendo quod durum et clausum erat in Lege, discipulos implevit, cum eis post resurrectionem aperuit Scripturas veteres, incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Nam et tunc eum duo illorum in panis fractione cognoverunt . 4. Et ideo secunda pastio populi, quae de septem pati
Abbreviated transcription (Latin):
generationũ. Nã eos nominat
ascendens a daiuid usq ad abrahã.
quos ille descendens ab abraham
iisq ad dauid. Adauid enĩ induas
familias regiã & sacerdotalẽ ori-¬
go illa distributa ẽ: quarum
duarũ familiaꝵ ficut dictũ ẽ. re¬
giam descendens matheus. sacer.¬
dotalẽ ascendens lucas secutꝰ est.
pe sacerdotali. & ñ eẽt tam̃ de
tribu sacerdotali. hoc ẽ. de tribu
leui.: sed ẽẽt de tribu uida hocẽ.
de tribu dauid: exqua tribu ne.¬
mo intendit alt̾i. Ideo & filius
dauid maxime dr̃ scđ̾m carnẽ.
qͥa & lucas ascendens & matheus
descendens: indauid sibi obuiam
factist̃. Oportebat enĩ ut euacua.¬
turus sacrificia quȩ scđm aaron
ordinẽ in leuitico sacerdotio fie¬
bant. ñ ẽẽt de tribu leui: ne ad
ipsã tribũ & ad ipsum sacerdo.¬
tiũ qđ temporalit̾ umbra erat
futuri ꝑtinere uideret᷑ munda.¬
tio peccatoꝵ: quã dĩs oblatione
holocausti sui qđ in uetere sacer:¬

Expanded text:
generatorum. Nam eos nominat generatorum. Nam eos nominat ascendens a David usque ad Abraham, quos ille descendens ab Abraham usque ad David. A David enim in duas familias, regiam et sacerdotalem, origo illa distributa est, quarum duarum familiarum, sicut dictum est, regiam descendens Matthaeus, sacerdotalem ascendens Lucas secutus est:pe sacerdotali, et non esset tamen de tribu sacerdotali, hoc est, de tribu Levi; sed esset de tribu Juda, hoc est, de tribu David, ex qua tribu nemo intendit altari. Ideo et filius David maxime dicitur secundum carnem, quia et Lucas ascendens, et Matthaeus descendens, in David sibi obviam facti sunt. Oportebat enim ut evacuaturus sacrificia, quae secundum ordinem Aaron in levitico sacerdotio fiebant, non esset de tribu Levi, ne ad ipsam tribum, et ad ipsum sacerdotium quod temporaliter umbra erat futuri, pertinere videretur mundatio peccatorum, quam Dominus oblatione holocausti sui, quod in veteri sacer
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ erat origo sacerdotalis quȩ ꝑ
unũ exfiliis dauid sicuti assolet
de tribu sacerdotali matrimoniũ
sortientẽ effecerat. ut maria de
utraq tribu. id ẽ. de regia & sacer¬
dotali cognationẽ duceret. Nam
& qͣndo censiti sunt ioseph & ma.¬
ria. scriptũ. ẽ eos fuisse de domo.
id.ẽ. de genere dauid. Et elisabeth
quȩ nicħil ominꝰ cognata mariȩ
scribit᷑ : erat de tribu sacerdotali.
Sicut aut̃ matheus qͥ tanꝗͣ descen¬
dentẽ ad suscipienda peccata nr̃a
regẽ xp̃m insinuat. ꝑsalomonem
a dauid descendit. quia solomon
de illa inqua dauid peccauerat
natꝰ ẽ: ita lucas qui tanꝗͣ ascen.¬
dentẽ post abolitionẽ peccatoꝵ
sacerdotẽ xp̃m insinuat. per na.¬
than ascendit ad dauid: qͥa nathati
ꝓpħa missꝰ erat. cuiꝰ correptione
dauid ipsuis peccati abolitionem
penitendo ĩpetrauit. Itaq postea¬
ꝗͣ transiit lucas ꝑsonã dauid: ñ
dissonat a matheo in nominib

Expanded text:
enim erat origo sacerdotalis, quae per enim erat origo sacerdotalis, quae per unum ex filiis David, sicuti essolet, de tribus sacerdotali matrimonium sortientem, effecerat ut Maria de utraque tribu, id est, de regia et sacerdotali cognationem duceret. Nam et quando censiti sunt Joseph et Maria, scriptum est eos fuisse de domo, id est de genere David . Et Elisabeth, quae nihilominus cognata Mariae scribitur, erat de tribu sacerdotali . Sicut autem Matthaeus, qui tanquam descendentem ad suscipienda peccata nostra regem Christum insinuat, per Salomonem a David descendit; quia Salomon de illa in qua David peccaverat, natus est: ita Lucas, qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuat, per Nathan ascendit ad David; quia Nathan propheta missus fuerat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit . Itaque posteaquam transiit Lucas personam David, non dissonat a Matthaeo in nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
lista significans. generationẽ ẽiꝰ
quȩ ẽ scđm carnẽ. ab abrahã sus¬
cipiens qͥ pat̾. ẽ. popłi fidelis. & suc.¬
cessionẽ prolis deorsũ uersus enu.¬
merans. uenit ad dauid: in qͦ regni
stabilim̃tũ manifestis simũ apparet.
atq inde ꝑsalomonẽ natũ de illa
inqua pat̾ eiꝰ peccauerat: stirpem
gelista qm̃ & ipse generationem
dm̃ quȩ scd̾m carnẽ. ẽ. sed in sacer.¬
dotali ꝑsona explicandã suscepit.
ad quã ꝑsonã ꝑtinet mundatio
& abolitio peccatoꝵ. ñ a pͥncipio
libri sic̃ matheus. sed ab illo loco
ubi baptizatus ẽ. iħc. ubi peccatoꝵ
nr̃oꝵ mundationẽ p̃figurauit.
incipit parentũ eiꝰ originẽ gradati
ꝑsequi. Neq deorsumꝰ uersus
sic̃ ille qui cũ ad susceptionẽ pecca.¬
toꝵ tanqͣ descendentẽ ostendebat.
sed sursũ uersus. tanꝗͣ is qui eũ
post abolitionẽ peccatoꝵ tanquã
ascendentẽ insinuabat. Nec eos
parentes quos ille nominans. alia

Expanded text:
ionem ejus ionem ejus quae est secundum carnem ab Abraham suscipiens, qui pater est populi fidelis, et successionem prolis deorsum versus enumerans pervenit ad David, in quo regni stabilimentum manifestissimum apparet; atque inde per Salomonem, natum de illa in qua pater ejus peccaverat, stirpem gelista, quoniam et ipse generationem Domini, quae secundum carnem est, sed in sacerdotali persona explicandam suscepit, ad quam personam pertinet mundatio et abolitio peccatorum, non a principio libri, sicut Matthaeus, sed ab illo loco ubi baptizatus est Jesus, ubi peccatorum nostrorum mundationem praefiguravit, incipit parentum ejus originem gradatim prosequi; neque deorsum versus, sicut ille qui eum ad susceptionem peccatorum tanquam descendentem ostendebat, sed sursum versus, tanquam is qui eum post abolitionem peccatorum tanquam ascendentem insinuabat; nec eos parentes, quos ille nominans . Alia