comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manũ non miccere si sua redderentur
diabolus dixit se aliena paratũ redd̾e.
si om̃s perd̾ec non se posse equanimiter
colerare. Deus dyxit se suadere ut sn
toto ab aueno iure se cet̾et. diabolus ꝯi¬
xit se postulare ut saltem pro reu̾encia ps¬
tine dominationis aliquai ꝑte requiẽ
sibi non negaret Deus oꝑxit se cũ prius
pociora elegiss. post illi abiectiora conces¬
surũ: diabolus dyxit iure se si electionen
habere non poss saltem particionem fac¬
turum. Deus dixit se priuilegio dñatio.¬
nis utriusq pocestatem uendicare: dia¬
bolus dyxit se qriam amplius non poss
nicħ ex sure s ex ꝑmissione postulare. de
dyẽ se tantũ ꝑmissurũ qd̾ etiam auari
famem saciare possit: diabolus dyxit so
non tantum accepturum quin ampliu
cupiat si fieri possit hiis dictis iussit deif
tendi funicłos in particionem ⁊ iuenit
uirentia ⁊ irrigua in uallib unis. mĩo¬
ra spacio maiora precio: ⁊bec precepit

Expanded text:
se manum non mittere, si sua redderentur; se manum non mittere, si sua redderentur; diabolus dixit se aliena paratum reddere, si omnes perderet, non se posse aequanimiter tolerare. Deus dixit se suadere ut in toto ab alieno jure secederet; diabolus dixit se postulare ut saltem pro reverentia pristinae dominationis aliquam in parte requiem sibi non negaret. Deus dixit se cum prius potiora elegisset, post illi abjectiora concessurum; diabolus dixit jure se, dum electionem habere non posset, saltem partitionem facturum. Deus dixit se privilegio dominationis utriusque potestatem vindicare; diabolus dixit se, quia jam amplius non posset, nihil ex jure, sed ex permissione postulare. Deus dixit se tantumfamem satiare possit; diabolus dixit se non tantum accepturum, quin amplius cupiat, si fieri possit. His dictis, jussit Deus tendi funiculos in partitionem, et invenit virentia et irrigua in vallibus imis; minora spatio, majora pretio, et hoc praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
sua possessione non priuandum. Deus
dpeit aliena eum fraudulenter abstu¬
lisse. uiolenter tenuisse. Diabolus dix̃
eum nec cum abstulit contradixisse. nec
cum tenuit aliqñ repecisse. Deus dyeic
potentem se ad sua recipienda si uellet
uirib uti. Diabolus dyxic eum concra
iusticiam non debere uirib abuti. Deus
dixit iustum non esse si qd̃ pietreau̾at
perire ꝑmitt̾et. diabolus dpeit ĩiustum
non ẽẽ. si quod sponce perierat non res¬
tauret Dens dpat se uelle misereri ꝑ be¬
nĩgnitatem ꝓpriam: diabolus dyeit senolle
dampnũ pacͣiper potestatem alienam. E̾s
dyeit iustum esse ut de ꝑcco penitentes ad
salutem reciꝑentur. diabolus dyxit iustũ
non ẽẽ ut in peccato ꝑsistentes ad salutẽ
cog̾entur. Deus dycit se uenĩsse tit nõ¬
lentes non cog̾et. s uolentes adiuuar.
diabolus dixit int̾im pro temporeequa¬
miiter se passurum uolences perde si
nolentes retiner. Deus dixit se in aliena

Expanded text:
sua possessione non privandum. Deus sua possessione non privandum. Deus dixit aliena eum fraudulenter abstulisse, violenter tenuisse; diabolus dixit eum nec cum abstulit contradixisse, nec cum tenuit aliquando repetisse. Deus dixit potenter se ad sua recipienda, si vellet, viribus uti; diabolus dixit eum contra justitiam non debere viribus abuti. Deus dixit justum non esse si quod pie creaverat perire permitteret; diabolus dixit injustum esse si quod sponte perierat, restauraret. Deus dixit se velle misereri per benignitatem propriam; diabolus dixit se nosse damnum pati per potestatem alienam. Deus dixit justum esse ut de peccato poenitentes ad salutem reciperentur; diabolus dixit justum non esse ut in peccato persistentes ad salutem cogerentur. Deus dixit se venisse ut volentes non cogeret, sed ut volentes adjuvaret; diabolus dixit interim pro tempore aequanimiter se passurum volentes amittere, si nolentes retineret. Deus dixit in aliena
Abbreviated transcription (Latin):
uulnus mortis accepit. qr quisquis sensuꝰ
suos timore do munire negligit. huic subi¬
to irrepens delectatio carniis uĩtam amme
excinguit. Rec̾te ergo dicitur uiam paciꝰ
non cognouerũt non est cimor dei aute
ocłos eoꝵ. q quisquis foris sensus suos ꝑ
timorem deia delectatione carnis nõ restͥn¬
git. que sit interni. amoris dulcedo gus¬
in muudum uenit ⁊ toti mũdo dy abolũ
dominantem ĩuenit. Deus ꝑ hominen
mundum iusitans in ꝓpria uenit ⁊ hõ
ꝑ deum mundum non amans ubi capd̾
ad aliquid totum dei erat. ⁊ad aliquid
totum diaboli. Cotum deierat quod ipẽ
fecerat ⁊ cotum diaboli qd̾ ipẽ possidebat
Deus in principio mundum creauerat.
⁊ diabolus a principio mundũ posside¬
debere reciꝑe. Diaboliis dyxit se in suo nõ
debere calumpniam sustinere. Deus dix̃
se post tam longam pacienciam digne
satiffactione honorandum. Diabolus
dyeit se post tam longam negligenciam

Expanded text:
vulnus mortis accepit , quia quisquis sensus vulnus mortis accepit , quia quisquis sensus suos timore Domini munire negligit, huic subito irrepens delectatio carnis vitam animae exstinguit. Recte ergo dicitur: Viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum, quia quisquis foris sensus suos per timorem Dei a delectatione carnis non restringit, quae sit interni amoris dulcedo gusin mundum venit, et toti mundo diabolum dominantem invenit. Deus per hominem mundum visitans in propria venit , et homo per Deum, mundum non amans, ubi caput ad aliquid totum Dei erat, et ad aliquid totum diaboli. Totum Dei erat, quod ipse fecerat, et totum diaboli, quod ipse possidebat. Deus in principio mundum creaverat, et diabolus a principio mundum possidedebere recipere; diabolus dixit se in suo non debere calumniam sustinere. Deus dixit se post tam longam patientiam digne satisfactione honorandum; diabolus dixit se post tam longam negligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit dicens. fili accedens ad seruitu¬
tem dei stain timore dei ⁊ p̃para cortuũ
ad temptationes. Sta in timore ne teblã¬
dusĩta carnis seducant. Prepara cor tuũ
ad temptationes ne aduersa suꝑuenien¬
tia frangant. lasciuiam carnis ꝑ timorem
comprime. Pressuram tribłationis per
pacienciam uince. Duo quippe ista sunt
que precipre inchonitium ꝓpositũ labe¬
factare solent. incumbentium scil temp¬
tationũ molestia. ⁊ preceritarũ delectat¬
onum memoria. Ille namq dum solito
grauiores suꝑueniũt. sepe pusillanimes
ꝑ impacienciam deiciunt. Iste u̾o dũ soli¬
co male dulces redeunt. per incontinenciã
incantos seducunt. Ponamus gͦ custodem oꝑ¬
tim̃ante ocłos urõs timorem domini. ũ dsĩ
scil ip̃e reliquorũ sensuũ duces custodit.
om̃e sequentiũ actionũ corpus sanũ ⁊ in¬
tegrum ẽẽ possit. Hanc custodiam isbosech
qr̃ comui sue prefic̾e noluit in inguine

Expanded text:
aescripsit, dicens: Fili, accedens ad servituaescripsit, dicens: Fili, accedens ad servitutem Dei sta in timore, et praepara cor tuum ad tentationes . Sta in timore, ne te blandimenta carnis seducant. Praepara cor tuum ad tentationes, ne adversa supervenientia frangant. Lasciviam carnis per timorem comprime; pressuram tribulationis per patientiam vince. Duo quippe ista sunt, quae praecipue inchoantium propositum labefactare solent, incumbentium scilicet tentationum molestia, et praeteritarum delectationum memoria. Illae namque dum solito graviores superveniunt, saepe pusillanimes per impatientiam dejiciunt. Istae vero dum solito male dulces redeunt, per incontinentiam incautos se ducunt. Donamus ergo custodem optimum ante oculos nostros timorem Domini, ut dum scilicet ipse reliquorum sensuum duces custodit, omne sequentium actionum corpus sanum, et integrum esse possit. Hanc custodiam Isboseth, quia domui suae praeficere noluit, in inguine
Abbreviated transcription (Latin):
concupĩa uidendi. cum dr̃ ⁊ suaue. ecce in
uisu ꝯcupĩa tangẽdi. cũ d̃ ad uescendũ:¬
ecce in uisu concupiscencia gustandi. Nõ
solum igitur uisus in concupĩa precedit
sensus alios. uerũeciam om̃s alii sensus in
concupĩa uidendi precedunt sem ip̃os ⁊
cotũ quodam modo in uisu prius per de¬
lectationem agitur. quicquid postmodũ
a ceteris sensib in oꝑatione perpetratur.
delectabiliter cogitat. quicquid eũ post¬
modum in agendo delectat. Si gͥ porta o¬
culorum bene munita fuerit: tota illa
interior ciuitas cordis nr̃i ab assultu ui¬
ciorum quieta erit E huic porte nullus
custos eẽ pot᷑ melior: qm timor domini
ut ille uidelz carnalem menten que
lubricaz. ne ad antiquas celectatões
redeat. semꝑ in ꝓposito discipline dõfigat
atq coheribat. Hanc custodiam psalmt᷑
desiderabat cum dicer. Confige timore
tuo carnes meas. ꝙ sapiencia hanc custo¬
diam nos hr̃e monuit qñ uirtutis studi¬
um aggredienti formam discipline p̃¬

Expanded text:
i. Cum dicitur, et suave, ecce in visu concupiscentia tangendi. Cum dicitur ad vescenduecce in visu concupiscentia gustandi. Non solum igitur visus in concupiscentia praecedit sensus alios, verum etiam omnes alii sensus in concupiscentia videndi praecedunt semet ipsos; et totum quodammodo in visu prius per delectationem agitur quidquid postmodum a caeteris sensibus in operatione perpetratur. delectabiliter cogitat quidquid eum postmodum in agendo delectat. Si igitur porta oculorum bene munita fuerit, tota illa interior civitas cordis nostri ab insultu vitiorum quieta erit. Sed huic portae nullus custos esse potest melior quam timor Domini, ut ille videlicet carnalem mentem, quae lubrica est, ne ad antiquas delectationes redeat, semper in proposito disciplinae configat atque coerceat. Hanc custodiam Psalmista desiderabat, cum diceret: Confige timore tuo carnes meas . Et Sapientia hanc custodiam nos habere monuit, quando virtutis studium aggredienti formam disciplinae pr
Abbreviated transcription (Latin):
et locusubi non est. localis est deus. Qd̾.ni.
nusqͣm sit quid dicat: Iterũ aliud. Uult
deusom̃e bonũ. Ducẽ augem uxorem bo¬
nuinest. Uocalis infert Gnult deusipxo¬
rem duc̾e. Tales sunt ineptie stultorum.
qui ad sonos uocum ptrident. Iterum aliud
Amat deus om̃em creaturam suam. Dicit¬

Expanded text:
et locus ubi non est, localis est Deus. Quod enim nusquam sit quis dicat. Iterum aliud: Vult Deus omne bonum; ducere autem uxorem bonum est, localis infert: Ergo vult Deus uxorem ducere. Tales sunt ineptiae stultorum qui ad sonos vocum pendent. Iterum aliud: Amat Deus omnem creaturam suam
Abbreviated transcription (Latin):
accipis uisũ dirigis ut eligas. hoc ordĩe
⁊ pͥmũ pcc̃m ꝑpecratũ est. uidit mulien
lignum quod ess pulchrum uisu et
ad uescendum suaue: ⁊ tulit de fructu eiꝰ
nec gustass. Ecce quõ uisus alios sensus ĩ

Expanded text:
accipis, visum dirigis ut eligas: Hoc ordine, accipis, visum dirigis ut eligas: Hoc ordine, et primum peccatum perpetratum est: Vidit mulier lignum, quod esset pulchrum visu, et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus,  tetigisset, nec gustasset. Ecce quomodo visus ante alios sensus in
Abbreviated transcription (Latin):
inquit pacis non cognouerũt. nõ ÷ timor
deiance ocłos eorum. Anima duas uias ht̃
uiam bonam. alteram malam. ꝑ quas am¬
bulat non passib pedum: s desideriorũ.
Una uia est caritas. altera cupiditas. Cupi¬
ditas z amor husꝰ mundi. Caritas ÷ amor
dei. An̾ima que deum diligit quibusdam
amoris passib per caritatem ad deũ currit.
Anima que mundum hunc diligit illam¬
affectus carnis ad ea que amat ꝑ cupidi¬
tatem abducit. Caritas autem uia pacis ⁊
qr ui amore conditoris currens animꝰ nũ
qd̃ ledat inuenit. Cupiditas uia pacis
non est. qr mentem ꝑmultos labores ⁊ do¬
lores distrahit. Huius uis porte sũt sens̾
corporis. qr per eos aĩam concupia educ̃.
S inter has portas prima: uisus. quia
ocłi aliorum sensuum duces sunt ⁊ cos
fere in omi actione ad concupĩam prece¬
dunt. Dum .ni. gustare desideras. prius
manũ porrigis ut accipias. s ꝑrius qͣm

Expanded text:
inquit, pacis non cognoverunt. Non est timor inquit, pacis non cognoverunt. Non est timor Dei ante oculos eorum . Anima duas vias habet: Unam bonam, et alteram malam, per quas ambulat non passibus pedum, sed desideriorum. Una via est charitas, altera cupiditas. Cupiditas est amor hujus mundi. Charitas est amor Dei. Anima, quae Deum diligit quibusdam amoris passibus per charitatem ad Deum currit. Animam quae mundum hunc diligit affectus carnis ad ea quae amat per cupiditatem abducit. Charitas autem via pacis est, quia in amore Conditoris currens animus, nihil quod laedat, invenit. Cupiditas via pacis non est, quia mentem per multos labores, et dolores distrahit. Hujus viae portae sunt sensus corporis, quia per eos animam concupiscentia educit. Sed inter has portas prima est visus, quia oculi aliorum sensuum duces sunt, et eos fere in omni actione ad concupiscentiam praecedunt; dum enim gustare desideras, prius manum porrigis, ut accipias. Sed priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
Scrutamini scripturas. Abasi unicuĩq
dicetur. Exꝑire ⁊ disce. fac ⁊ intellige. faci¬
endo melꝰ qmͣ loquendo ĩuestigas. cum ex¬
pertus fu̾is. cunc fident̾ diuidicas. Neresse
est ergo. ut si nondum agnita cognoscere
cupimꝰ in hiis que iam cognouimus tor¬
pentes non sumus. qr quisquis timoremdĩ
non custodit ut bonum quod potͣ faciat
illenon solũ maiora dona ꝑciꝑedignus ñ
est. s eo ip̃o ⁊̃ priuari qd̾ iam perceꝑat. Si
igitur iudendcirro uiam pacis. ħ ÷ xp̃m cͥ
cõgnosc̾e non potu̾erũt. qr tĩmorem dei in
cũstodiendo mandata eius aute ocłos hr̃e
noluerunt. patenter nob̾ ostenditur. qd̾ per
exꝑimentũ boni oꝑis aꝑtissime perue¬
nitur ad agnitionem ueritatis. S adhuc
cestĩmonium psalmiste qd̾ supra positũ
ad moralem intlłigenciam adaptare uo¬
lumꝰ ut ĩ eo. ut in eo nõ solum doctrine.
s ⁊ discipline ordĩem ẽẽ ostendan᷑. uiã

Expanded text:
Scrutamini Scripturas . Quasi unicuique Scrutamini Scripturas . Quasi unicuique diceretur: Experire, et disce; fac, et intellige, id est faciendo melius quam loquendo investigas; cum expertus fueris, tunc fideliter dijudicas. Necesse est ergo ut, si nondum agnita cognoscere cupimus, in iis quae jam cognovimus torpentes non simus, quia quisquis timorem Dei non custodit, ut bonum quod potest faciat, ille non solum majora dona percipere dignus non est, sed eo ipso etiam privari quod jam perceperat. Si igitur Judaei idcirco cognoscere non potuerunt, quia timorem Dei, in custodiendo mandata ante oculos habere noluerunt, patenter nobis ostenditur, quod per experimentum boni operis apertissime pervenitur ad agnitionem veritatis. Sed adhuc testimonium Psalmistae, quod supra positum est, ad moralem intelligentiam adaptare volumus, ut in eo non solum doctrinae, sed et disciplinae ordinem esse ostendamus. Viam,
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o consist̾e̾. eamq cum amore ⁊ deuotõe
susciꝑe: In qua uidel grã uia patis agnos¬
citur. qr hoĩ aditus ad deũ reconciliacionis
aꝑitur. Dicatur ergo contumacib ⁊ trans¬
gressorib legis qui timorem dei ante ocłos
legem. inclłigeretis uericatem. Si audiuisse¬
cis p̾ceptorem cognosc̾etis saluatorem. Scio
qͥdem qd̾ me deum cognosc̾e non pocest qui
a me illuminatus ñ .℥. zideo uos noncaediti᷑
qra me illuĩati non estis. Ego autem idcur¬
co uosad me cognoscenduũ illumino.
qr ur̃am contumaciam ⁊ p̃uaricationem
scio. ⁊ dignũ ÷ ut me p̾sentem iam nõ cog¬
noscatis. cunus precepta prius ad uos per
moxsen missa seruare noliustis. Audiant
hoc illi qui p̃cepta dei non custodiũt. et
tñ secreta dei se comp̃hend̾e posse p̃sumũt.
Audiant qd̾ dicitur. Si crederetis moysi:
nultis agnitionem ueritatis. Neq enĩ pot̃
ꝑfecte cõgnosc̾e bonũ. qui bom adhuc non
atrigit exꝑimentũ. Idem ÷ qd alibi dicitur.

Expanded text:
o consistere, eamque cum amore et devotione suscipere. In qua videlicet gratia via pacis agnoscitur, quia homini aditus ad Deum reconciliationis aperitur. Dicatur ergo contumacibus et transgressoribus legis qui timorem Dei ante oculoslegem, intelligeretis veritatem. Si audivissetis praeceptorem, cognosceretis Salvatorem. Scio quidem quod me Deum cognoscere non potest, qui a me illuminatus non est. Et ideo vos non creditis, quia a me illuminati non estis. Ego autem idcirco vos ad me cognescendum non illumino, quia vestram contumaciam et praevaricationem scio; et dignum est ut me praesentem jam non cognoscatis cujus praecepta, prius ad vos per Moysem missa, servare noluistis. Audiant hoc illi qui praecepta Dei non custodiunt, et tamen secreta Dei se comprehendere posse praesumunt. Audiant quod dicitur: Si crederetis Moysi, vultis agnitionem veritatis. Neque enim potest perfecte cognoscere bonum qui boni adhuc non attigit experimentum. Idem est quod alibi dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriis filiis prouident nliter. ⁊ qui nõ ꝓuidet
exꝓbratur: Ut autẽ sapiens optime coꝵ q̃ st
curam ht̃. Oportet gͥ hiis accendentes omĩa ad¬
iuuari omĩa laudare omĩa ꝑscrutari. accep¬
tare q̃ prouidencie sũt opera. ⁊ si appareant

Expanded text:
propriis filiis provident naturaliter, & qui non providet, exprobratur. Ut autem sapiens optime eorum, quae sunt curam habet, oportet igitur his intendentes omnia mirari, omnia laudare, omnia imperscrutata acceptare, quae providentiae sunt opera, etsi appareant
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria lectio historica..
um gͥ mistica inclłigencia nõ u̾ex hii
que pͥmo loco liccera ꝓponit colligatur.
niror qua fronte quidam allegoriarum
se doctores iacticant. qui ip̃am adhuc pri
scripturam legimus. s nõ legimus licteram.
Non curamus de littera. s allegoriam do¬
cemus. Quõ gͦ scͥpturam legitis si litt̾am
nõ legitis: Si .n. littera tollitur scriptura
qͥd est : oꝰ in qͥũt licterã legimus sed ñ sc̃n
uterm. Allegoriam .n. legimus ⁊ exponi¬
mus licceram̃ non sĩn litteram. s sm alle¬
goriam. orbid ergo  ltteram expone n id
qd significat littera demonstrare: Slitc̃a
nificat. sth allegoriam xp̃m significat lrgo
uox istaleo xp̃m significat. Ego igitur int̃¬
roro te qui h probas. quare leo xp̃m sig¬
nificat. Nespondes fortassis qͣliter Rxnderi
sol in eiusmodi ꝑconueniencia siłitudĩs
ad significationem proposite. qr leo aꝑtis

Expanded text:
teralis et historica. Cum igitur mystica intelligentia non nisi ex iis quae primo loco littera proponit colligatur; miror qua fronte quidam allegoriarum se doctores jactitant, qui ipsam adhuc primScripturam legimus, sed non legimus litteram. Non curamus de littera; sed allegoriam docemus. Quomodo ergo Scripturam legitis, et litteram non legitis? Si enim littera tollitur, Scriptura quid est? Nos, inquiunt, litteram legimus, sed non secundum litteram. Allegoriam enim legimus, et exponimus litteram non secundum litteram, sed secundum allegoriam. Quid ergo est litteram exponere, nisi id quod significat littera demonstrare? Sed littenificat, secundum allegoriam Christum significat: ergo vox ista, leo, Christum significat. Ego igitur interrogo te qui hoc probas quare leo Christum significet? Respondes fortassis, qualiter responderi solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad significationem propositae: quia leo
Abbreviated transcription (Latin):
lia intelligenda sunt claram demonstratio¬
nem figurauit. Gwod si u̾isti dñt alittera
foret. frustra a spũ sancto figure ⁊ siłitudĩes
rerũ quib animus ad spũalia erudiretur
ĩ sacro eloquio ĩterposite fuissent. Tate nãor¬

Expanded text:
 intelligenda sunt, claram demonstrationem figuravit. Quod si, ut isti dicunt, a littera ransiliendum foret, frustra a Spiritu sancto figurae et similitudines rerum quibus animus ad spiritualia erudiretur, in sacro eloquio interpositae fuissent. Teste na
Abbreviated transcription (Latin):
uno uolumine concexte Canonice epse
Apocalipsis. In teccio ordine prim̃ locum
habent decretalia. quos canones idẽ reguli¬
res applłamus. demde scõꝵ patrũ sccipta .i. ie
ronimi. augustini. Ambrosii. Gregorii. Ysi¬
dori. origenis. Dede. ⁊ alioꝵ doctoꝵ que infi¬
nĩta sunt. hec tamen scripta pattum ĩtexti
diuinarũ scripturarũ non computant᷑. quem¬
admod̾ in uereri testõ ut diximius quidam
libri sunc qui non scribũtur ĩ canone ⁊ tam̃
leguntur. ut sapĩa sałonis ⁊ cet̾i. Cextus ie
diuinarũ scripturarũ ꝙr̃cotum corpus pͥn¬

Expanded text:
uno volumine contextae. Canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum habent decretalia, quos canonicos, id est regulares appellamus. Deinde sanctorum Patrum scripta, id est, Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Isidori, Origenis, Bedae et aliorum doctorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam libri sunt qui non scribuntur in canone, et tamen leguntur, ut Sapientia Salomonis et caeteri. Textus igitur divinarum Scripturaru
Abbreviated transcription (Latin):
nũi. ¶cointus adabars: quiest deutronomius
Scd̾s ordo ẽ ꝓpħarũ hic continet octo uolum̃a
ẽ liber iudicum. Terciũ samnel qui est pͥmus¬
⁊ quartus regũ. Qruintũ ysaiam. Seetũ ierẽ¬
mĩam. Septimũ ezechiel. Octanũ tharoasra
cius masloth. quod grece parabole. latinepro¬
uerbia sonat uideł salomonis. Quartus ce¬
lech qui est ecclastes. Quintus sirasirin. ⁊
cantica canticoꝵ. Sextiis damiel. Seꝑtimus
dabrciamin. qui paralipomenon. Cctamis
esoras Nonus hescer Om̃s gfiũt numiero
sapiencia dalomonis. liber iesu filii siraa
⁊ liber iudich. ⁊ thobias. ⁊ libti machalroꝵ
qui leguntur quitem. s nõ scribunt᷑ in ca¬
none. Hiis uiginti duob libris uefis testĩ
octo libri nomi testĩ iunguntur. In pͥmoot̃¬
dine noui testĩsunt quatuor ewangla. ma¬

Expanded text:
Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomius. Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est prophetarum, hic continet octo volumina. od est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regu quartus Regum. Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Thereasra tius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. NonSapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris Veteris Testamenti, octo libri Novi Testamenti junguntur. In primo ordine Novi Testamenti sunt quatuor Evangelia: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa dei sapĩa nͥ prius corlit̾ cognita fuisset
nũqͣm lippientis m̃tis acies ad illam sp̃alit̾
cõtemplandam illũari potuiss. sioli igatur
ĩ uerbo dei despic̾e hũanitatem. qr ꝑ hũanĩ¬
tatem illiũaris ad diuinitatẽ. ¶uasilutum
tͥuidetur totũ hocqd̃ u̾bũ deiforis ht̃ ⁊ ideo
forte pedib conculcas qr lutũ est ⁊ cõtemp¬
nis quod corꝑaliter ⁊ uisibiłr gestũ litera
narrat. S audi. Luto isto qd̾ pedibus tuis
conculcatur. ceci ocłs ad idend̃ illũiatur.
Lege ergo scripturani. ⁊ disce pmũ diligẽt᷑
q̃ corporałr uarrat. Gi .ni. formam horum ẜ
seriem nartõnis ꝓposite studiose animo im¬
presseris. qł ex fauo quodam postinod medi¬
tando spũalis intelligencie dulcediem sug¬
mĩs diuina scriptura in duob testam̃tis
testm̃ trib ordinib distinguitur. Uetus tes¬
In ħ ordine primus est bresich. qui ẽ genesis.
Scd̃s hellesmoch qui est exodus. Tc uaietra.
qui est leuicicus. Orartus uaiedater quiest

Expanded text:
ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humilitatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum tibi videtur totum hoc quod verbum Dei foris habet, et ideo forte pedibus conculcas, quia lutum est, et contemnis quod corporaliter et visibiliter gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae studiose animo impresseris, quasi ex favo quodam postmodum meditando spiritualis intelligentiae dulcedinem fui Testamentum tribus ordinibus distinguitur, Vetus TesIn hoc ordine primus est , bresith, qui est Genesis; secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, qui est Leviticus; quartus Vajedaber, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
in uet̾i . uiii. uͦ in nouo testõ sicut supͣ mõstra¬
tũ  comprehendunt: Cecera uo sccipta qi ad¬
iuncta sunt. ⁊ ex biis precedentib manantia.
In hiis autem ordinib maxime utriusq tes¬
tamenti apparet ꝯuenientia. qr sicut post le
etuangłium apoͣstoli. ⁊ post apostolos docto¬
res ordine successerũt. ⁊ mira qͣdam d̾ine
dispensacõis rõne actũ÷. ut cum in singulis
scripturis plena ⁊ perfc̃a ueritas consistat nssa

Expanded text:
sicut supra monstratum est comprehenduntur. Caetera vero scripta quasi adjuncta sunt, et ex his praecedentibus manantia. In his autem ordinibus, maxime utriusque Testamenti, apparet convenientia: quia sicut post legEvangelium apostoli, et post apostolos doctores ordine successerunt. Et mira quadam divinae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis plena et perfecta veritas consistat, null
Abbreviated transcription (Latin):
ut dr. s aliud qd̃ ꝑ id dictũ significatur. Sic
gͥ omĩo aliquid dĩ ⁊ significatur a lictera. ⁊
intłłigendũ ÷ illud pͥmũ qd significatur a
littera ut quid ꝑ illus significetur postea
intelligatur. Ad hunc modũ lectorem admo¬
nitũ esse uolumus. ne forte hec prima doctri¬
ne rudimenta despiciat neq contempnan¬
dam putet harum rerũ noticiam. quas nob̾
sacra scriptura ꝑ pͥmam litte sigõm ꝓpoit¬

Expanded text:
atur. Sic igitur omnino aliquid dicitur et significatur a littera, et intelligendum est illud primum quod significatur a littera, ut quid per illud significetur, postea intelligatur. Ad hunc modum lectorem admonitum esse volumus, ne forte haec prima doctrinae rudimenta despiciat. Neque contemnendam putet harum rerum notitiam, quas nobis sacra Scriptura per primam litterae si
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: Noliergo salcum facene ĩ precipiciũ
ĩtidas. Ille rectissim e incedit qui ĩcedit ordĩate.
Prim̃ igitur illarũ rerũ quas tibi sactũ elo¬
quiũ pponit ad nusticam significationem
studesegento comparare ncan ut ex
hiis specie cognitis postiooũ meditandos
Cum .n. ꝓpħa dicat flimiũ igneũ de sb̃ tħm¬
no dei egredientem se iidisse. ⁊ quidam pen¬
nata ⁊ octata animalia ĩ circuitu uolantia
⁊ clamancia concestetur. ⁊ multa in hunc
modum siłia. non dubium est quod ee hus
que sacrum eloquiũ narrat q̃dam sai liti ͣ¬
tiue dc̃m accipitur lutera sum sigõnem¬

Expanded text:
sunt? Noli ergo saltum facere, ne in praecipitium incidas. Ille rectissime incedit, qui incedit ordinate. Primum igitur illarum rerum quas tibi sacrum eloquium proponit, ad mysticam significationem stude legendo comparare notitiam, ut ex iis specie cognitis, postmodum meditando Cum enim propheta dicat fluvium igneum de sub throno Dei egredientem se vidisse, et quaedam pennata et oculata animalia in circuitu volantia et clamantia contestetur , et multa in hunc modum similia, non dubium est quin ex iis, quae sacrum eloquium narrat, quaedam secundum tive dictum accipitur, littera suam sign
Abbreviated transcription (Latin):
deuenit miseriam qd̃ secens insterquilinio
⁊ iaem corporis sui cestaradebat. Sensus his¬
touep ueniamus ad allegoriam. ut ꝑres
⁊ psc̃u aliud fan. Iob itaꝙ qui interp̃tatur
tgsens xp̃m significat qui prius in diuiciis
głe patris eitem coequalis condescendit ur̃e⁊
miserie ⁊ sedit huiliatus in sterquilimo hus
munds. om̃ib nr̃s defectib precer pcan ꝯmu
pecratis q̃fecit. ⁊ ñ ad horam. s ꝑseuerant᷑ su
hoc insitendo ⁊ meditando fiere non cessat. oł

Expanded text:
devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per ret per factum aliud factum. Job itaque, qui interpretatur dolens, Christum significat, qui prius in divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatupeccatis quae fecit, et non ad horam, sed perseveranter super hoc sedendo et meditando
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃as de quib agitur. Habet .ii. sacrum eloquiũ
ꝓprietatem quamdam ab aliis scripturis diffe¬
rentem quod in eo pͥm̃ ꝑ uerba que recitan¬
tur de reb quibdam agitur. que rursum res
uice uerborũ ad significatõm aliarũ rerum
ꝓponũtur. Historia dr̃ ab ystorin greco qd̾ ẽ
uidere. pp̃ea qr ap̃ ueteres nulli licebat scrib̾e
res gestas. nͥa se uisas. ne falsitas admisc̾et᷑
uericati pcc̃o scriptoris. plusant minu s au
sensus qui primo loco ex sigõne uerborum
habetur ad res. Scd̃a expõ ÷̃ allegorica. Est
autem allegoria cũ per id quod exlictera
significatum ꝓponitur aliud aliquid sua in
pret̾ito. siuͥ ĩ presenci. sui ĩ futo̾ fcm signi¬
ficatur Bicitur allegoria quasi alieñi lo
ditur in simplicem allegoriam. ⁊ anagogen.
M est simplex allegoria cum ꝑuisibile fc̃m
alor pursibue f dedaratur. huius tripliciꝰ
intelligencie unũ ponatur exemplũ. Erat uir
ĩterra hus noĩe iob. qui pͥus diues ad tantam

Expanded text:
ipsas de quibus agitur. Habet enim sacrum eloquium proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem, quod in eo primum per verba quae recitantur, de rebus quibusdam agitur, quae rursum res vice verborum ad significationem aliarum rerum proponuntur. Historinarro. Propterea quod apud veteres nulli licebat scribere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritati peccato scriptoris, plus, aut minus, aut sensus qui primo loco ex significatione verborum habetur ad res. Secunda expositio est allegorica. Est autem allegoria, cum per id quod ex littera significatum proponitur, aliud aliquid sive in praeterito sive in praesenti sive in futuro factum significatur. Dicitur allegoria quasi alieniloquiditur in simplicem allegoriam et anagogen. Et est simplex allegoria, cum per visibile factum le factum declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam
Abbreviated transcription (Latin):
qraꝑtis ocłis dormt. Sic .ii. dixistitu quia
les dictio ista xp̃m significat qr aꝑtis ocłis
dormit. Auc igitur sñam tolłe quãm propo¬
lco xp̃m significat. aut inconueniens est
ocłis dormit. s aĩal ip̃m qd̾ dictio sigficat.
Iutellige igitur qr cum leo xp̃m sigͥficare

Expanded text:
quia apertis oculis dormit. Sic enim dixisti tu, quod leo, dictio ista, Christum significat, quia apertis oculis dormit. Aut igitur sententiam tolle quam propoleo, Christum significat, aut inconveniens causoculis dormit, sed animal ipsum quod dictio significat. Intellige igitur quod cum leo Christum significare
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcarnacõ ubi cũ omĩb sacram̃tis suis. siuequẽ
ante incarnationem precesserunt ab inicio scl̃i
siue que post subsequiltur usq ad finem nũdi
ꝑiustĩam stanti subessent. Scd̾a uo ad salutem.
ut hoĩem ꝑ cłpam iacentem erig̾ent. Idcuco
maiora hec Propfͥea illa qi modicum quid
⁊ exiguũ uͥtutis diuine indiciũ breui cempe¬

Expanded text:
incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive quae ante incarnationem praecesserunt ab initio saeculi, sive quae post subsequentur usque ad finem mundi. mini, per justitiam stanti, subessent. Secunda vero ad salutem, ut hominem, per culpam jacentem, erigerent: idcirco majora haec. Propterea illa quasi modicum quid et exiguum virtutis divinae indicium, brevi temp
Abbreviated transcription (Latin):
Que non omĩa que in diuino reperiunt᷑
pologiam simu continete crecantur  woo÷
siĩmultis congrue assignari possit: ubiq tñ
obseruare aut difficiłe ⁊ aũ impossibile. Sicui
eĩ i cichara ⁊ hunismõi organis inusicis. nõ
quidem omĩa que teguntur canoꝵ aliquid
resonant s tm̃i corde cecera tñ in toto cichare
corpore ideo fc̃a sunt ut ess uͥ conecterentur.
⁊quo tenderentur illa que ad cantilenesua¬
uitatem modolaturus ⁊ artifex. ita in di¬
uinis eloquiis quedam posica sunt que tm̃
spũaliter intelligi uolunt. quedam uero
morũ grauitati deseruiũt. q̃dam ⁊̃ sm̃ sĩpli

Expanded text:
e non omnia quae in divino reperiuntur iam, et tropologiam simul continere credantur. Quod etsi in multis congrue assignari possit, ubique tamen observare aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in citharis et hujusmodi organis musicis non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum chordae; caetera tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt, ut essent ubi connecterentur, et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex, ita in divinis eloquiis quaedam posita sunt, quae tantum spiritualiter intelligi volunt; quaedam vero morum gravit
Abbreviated transcription (Latin):
possunt In hiisitaq materiam diuinarũ scͥp¬
turarum considera. ut ⁊ ĩ ilło de quo tractant
⁊iillo quo cractant ħ  ĩmateria ⁊ modo ab
aliis oas scripturis distingu̾e possis. Aliarũ .n
scripturarũ omiũ materia est in oꝑib condi¬
tionis diuinarũ scͥpturaꝵ mat̾ia in oꝑibus
restaurationis constas. Hec gͥ est pͥma discre¬
tio ĩ eo de quo tractant. Item alie scripturesi
qmͣ ueritatem docent non sine contagione
ertoris est si quam bonitatem ꝯmendare uiden¬
tur. uł malicie mixta est ut non sit pura. aut
sine cognitõne ⁊ dilectione dei est ut non sic ꝑ¬
fecta. Propterea sicus id qd̾ in eis diuinũ dici
putatur legentis auimũ ꝑadiunctam falsita¬
tem ad terfena precipitat. ita quo quod in
scriptura sacra cerrenũ ẽẽ uidetur ꝑueram
creatoris agnitionem que ĩ hiis om̃ib ꝯmen¬
dantur ad diuina ⁊ celestia cogitanda ⁊ aman¬

Expanded text:
divinarum Scripturarum considera, ut et in illo de quo tractant, et illo modo quo tractant, hoc est in materia et modo ab aliis eas Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturarum omnium materia est in operibus conditionis, divinarum Scripturarum materia in operibus restaurationis constat. Haec igitur est prima discretio in eo de quo tractant. Item aliae scripturae si quam veritatem docent, non sine contagione erroris est, si quam bonitatem commendare videntur, vel malitiae mixta est, ut non sit pura, vel sine cognitione et dilectione Dei est, ut non sit perfecta. Propterea sicut id quod in eis divinum dici putatur, legentis animum per adjunctam falsitatem ad terrena praecipitat, ita quoque quod in Scriptura sacra terrenum esse videtur, per veram Creatoris agnitionem, quae in his omnibus commendatur, ad divina et coelestia cogitanda et aman
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ. ⁊ exhortando ad dilectionẽ ip̃us
In qua quicquid docetur u̾itas. quicquid pre¬
cipitur bonitas. quicquid promitatur feli¬
citas est. Nam deus ueritas ÷ sine fallacia. boni¬
tas sine malicia. Felicitas sine miseria. Si uis
gͥ diuinam sccipturam ab aliis que ħ nomeu
non merentur recta consideratione distĩgñe
mat̾ĩam ip̃am circa quã ⁊ in qua u̾satur eius
tractatio diligenter considera. qm̃ noticia rĩ
ad aꝑtionem u̾boꝵ fac̃ facilius quippe ĩclłigiꝰ
qd̾ dicitur. si bene notũ fuerit unde dicatur

Expanded text:
cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. In qua quidquid docetur, veritas; quidquid praecipitur, bonitas; quidquid promittitur felicitas est. Nam Deus veritas est sine fallacia, bonitas sine malitia, felicitas sine miseria. Si vis igitur divinam Scripturam ab aliis, quae hoc nomen non merentur, recta consideratione distinguere, materiam ipsam circa quam et in qua versatur ejus tractatio, diligenter considera, quoniam notitia rerum ad apertionem verborum facit. Facilius quippe intelliges quod dicitur; si b
Abbreviated transcription (Latin):
instruere o. ut sciat que scͥpture diuini¬
tatis noĩe singiarit̾ digne sint honoran. sã
quidam sin̾ sp̃m huius mundi locuti młta sc̾p¬
serunt. Legimus carmina poetarum ni quib
cũ delectatione nõ nulla ⁊̃ utilitas est sicut ait
quãdam docent s ad illam ueritatem non per¬
tingunt in qua salus anime ÷ sine qua frustͣ
quicquid ÷. Ethicam qͦ scripserunt gentium
philosophi ĩ qua qͣ membra õ dam uirtutum
decorpore bonitatis truncata pinxerũt s mem¬
bra uirtutũ uiua eẽ non possunt sine corpore
caritatis dei. Om̃es u̾tutes unũ corpus faciũt
cuiꝰ corporis caput caritas est. Nec possunt uule
m̃bra corporis nͥ sensificentur a capite. Scrip¬
ture igitur ille in quib ueritas sine concagi¬
one ertoris non ꝑcipitur. neq ad ueram tei
cognitionem sine dilectionem anima reꝑat᷑.
nedͣ qͣm diuinitatis noĩe censeri digne sunt.
locuti sũt administrata hominem diuinũ fac̃
ad siłitudĩem dei illũ reformans instruendo ad

Expanded text:
 ut sciat quae Scripturae divinitatis nomine singulariter dignae sunt honorari. Nam quidam per Spiritum hujus mundi locuti multa scripserunt. Legimus carmina poetarum, in quibus cum delectatione nonnulla etiam utilitas est; sicut ait quamdam docent, sed ad illam veritatem non pertingunt in qua salus animae est, sine qua frustra est quidquid est. Ethicam quoque scripserunt gentilium philosophi, in qua quasi membra quaedam virtutum de corpore bonitatis truncata pinxerunt; sed membra virtutum viva esse non possunt sine corpore charitatis Dei. Omnes virtutes unum corpus faciunt; cujus corporis caput charitas est. Nec possunt vivere membra corporis nisi sensificentur a capite. Scripturae igitur illae, in quibus veritas sine contagione erroris non percipitur, neque ad veram Dei cognitionem sive dilectionem anima reparatur: nequaquam divinitatis nomine censeri dignae sunt. locuti sunt, administrata, hominem divinum facit, ad similitudinem Dei illum reformans, instruendo ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne Iudicio meo exignũ ⁊ contemptibile
quicquid fac̾e possum ĩ como dñi. Editõni
ancique .i. translationi septusginta que
antiquior ceceris miscuit trãslationem
theodotionis adiciensilli ex trãsatõe theo¬
dotionis. que minus ante habuerat. Dem̃
appositis duab notis .i. asterisco ⁊ obelo õt
opus .i. totam seriem eiustam autiq̃ editõt
distinxit. Asteriscum namq quod ĩt̾pretatur
stella hiis locis apposuit uͥ adiectione fr̃a que
minus ante fuerant supplendo dilucidauat.
hĩis. q̃ eadem editio anciqua suꝑflua conci¬
nebat. Qd̃ uero supͣdc̃e edicioni septuagĩta
multa desint q̃ in hebraica uericatereꝑiũtͤ
ex hiis ostenditur q̃ cwangłistarũ ⁊ apłoꝵ
auctoritas ꝓmulsauit. ĩ quib mulca de ue

Expanded text:
ne. Judicio meo exiguum est et contemptibile ne. Judicio meo exiguum est et contemptibile quidquid facere possum in domo Domini. Editioni antiquae, id est translationi Septuaginta, quae antiquior caeteris: translationem Theodotionis: adjiciens illi ex translatione Theodotionis, quia minus ante habuerat. Deinde appositis duabus notis, id est, asterisco et obelo, omne opus, id est, totam seriem ejusdem antiquae editionis distinxit. Asteriscum namque quod interpretatur stellula, iis locis apposuit ubi adjectione facta, quae minus ante fuerunt, supplendo dilucidaveratiis, quae eadem editio antiqua superflua continebat. Quod vero supradictae editioni Septuaginta multa desint quae in Hebraica veritate reperiuntur, ex iis ostenditur quae Evangelistarum et Apostolorum auctoritas promulgavit; i
Abbreviated transcription (Latin):
¶Biderius propriũ nom̃
est hinc desiderii mei subau¬
ditur amici. desderatas acce
piscolas. Quicum damele
sortitus est nomen. qm ipse
damel uit desideriorũ uoca¬
tus est ab angelosicut iste nũc desiderius
appellatur. ¶d̾ uocabłm ꝑtesagio quodam
futuroꝵ impositũ dr. ut in eo qd̃ desierur
uocatus est desider bilem futurũ uł deside¬
rabilia postulaturum significaretur. Pen¬
tatencus grecũ nopã .℥. qd̾ in latinam lin¬
guam translatũ qͥnq uoluminũ in t̃pre¬
tatur. Penita .ni. grece laciesonat quinq
qͥnq uoluminũ siue libroꝵ. Significat
aũt qͥnq libros legis editos a moyse. Sus¬
gillationem. decractionem. siue oppressionẽ
quidam scerꝑcerantur. ꝙͣ subgłationem
a sub ⁊ gula sicut suffocatio ꝙͣ subfaucatio
a sub ⁊ faucedr̃. Ita ingeniũ qiͣ uinũ ꝑrobã¬
ces quo suꝑueniente nouo uetus acestit. cum
eadem siłitudo nõ sit qr ex sensu ꝑcesentium
sapĩa anti quoꝵ dultior apꝑrt. Wili portio¬

Expanded text:
iderius proprium nomen est: hinc Desiderii mei, subauditur amici; desideratas accepi epistolas. Quid cum Daniele sortitus est nomen, quoniam ipse Daniel vir desideriorum vocatus est ab angelo; sicut iste nunc Desiderius appellatur. Quod vocabulum praesagio quodam futurorum impositum dicitur, ut in eo quod Desiderius vocatus est, desiderabilem futurum, vel desiderabilia postulaturum significaretur. Pentateuchon graecum nomen est, quod in latinam linguam translatum quinque voluminum interpretatur. πέντε pente enim graece, latine sonat quinquequinque voluminum sive librorum. Significat autem quinque libros legis editos a Moyse. Suggillationem, detractionem sive oppressionem quidam interpretantur, quasi subgulationem a sub et gula: sicut suffocatio quasi subfaucatio a sub et fauce dicitur. Ita ingenium quasi vinum probantes, quo superveniente novo vetus acescit; cum eisdem similitudo non sit: quia ex sensu praesentium sapientis antiquorum dulcior apparet vili portio
Abbreviated transcription (Latin):
cuto magis approbandam ẽẽ cnslacionem sep¬
tuaginta qͣm hebraicam ueritatem qd̾ uerio¬
ra sint exemplaria greca qmn hebrea s latina
qmͣ greca nich proficis cũ ehͣro ueriora sint

Expanded text:
circo magis approbandam esse translationem Sepcirco magis approbandam esse translationem Septuaginta, quam Hebraicam veritatem, quod veriora sint exemplaria Graeca quam Hebraea, et Latina quam Graeca, nihil proficis; cum e contrario veriora sint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aph̃os locutũ inueniemus. sibiq ꝯtrariũ¬
tati sunt. quod illi omĩo tacuerũt. Ex quib
om̃ib constat septuaginta interpretes hu¬
mano non diuino spũ locutos. ac per hoc si
ut pote hoĩes errauerũt inꝯueniens nullum
ẽẽ. Igitur o emule qui tãtoꝑe septuaginta
interpretes defendis. quid liuore torqueris. cũ
audis illos rep̃hendi: Sic ubi tibi in cͣnslati¬
one uideor errare ĩcerroga hebreos utrum .s.
qr quod illi hñt de xp̃o tui codices sñi septua¬
ginita incerpretes scripti non hñt. Qd̾ si dr̃e
uolueris id circo hebreos testimonia ab apłis
falso usurpata habere cum in translatione
.lxx. nõ inueniantur. qr ea postea prolata ha¬
buerunt. libͥsq suis asc̾pserint. hoc iã aliud 
desensionis genus. ĩ quo tũ ueti siłitudo ulła ẽ
cũ illi non solũ falsa refelłe s uera ⁊̃ si possent
libenter negare uellent. Postremo sidixeris id¬

Expanded text:
per Apostolos locutum invenimus, sibique contrariuper Apostolos locutum invenimus, sibique contrariutati sunt, quod illi omnino tacuerunt. Ex quibus omnibus constat, Septuaginta interpretes humano, non divino spiritu locutos, ac per hoc, si, utpote homines, erraverunt, inconveniens nullum esse. Igitur, o aemule qui tantopere Septuaginta interpretes defendis, quid livore torqueris, cum audis illos reprehendi? Sicubi tibi in translatione videor errare, interroga Hebraeos, utrum scquia quod illi habent de Christo, tui codices secundum Septuaginta interpretes scripti non habent. Quod si dicere volueris, idcirco Hebraeos testimonia ab apostolis falso usurpata habere, cum in translatione Septuaginta non inveniantur, quia ea postea prolata habuerunt librisque suis ascripserunt, hoc jam aliud est defensionis genus, in quo tamen verisimilitudo nulla est, cum illi non solum falsa refellere, sed vera etiam, si possent, libenter negare vellent. Postremo si dixeris, id
Abbreviated transcription (Latin):
tisssius afflatus rechorico spũ transtulisse oe¬
primus inscribitur oeconomicus xenofõtis
scd̃s pytagoras platonis. quẽadmod̾ legimꝰ
thimeuni platonis intitulatum librũ quẽ
plato ip̃e dictauit ⁊ ĩtitulauit nomine dis¬
cpuli sui chimei. Pari modo fortassis ⁊ hũc
librũ plato composuit. quem pytagoram
placonis uoluit appellari. uel pro eo quod
pꝟcagoras in eodem libro introductus loqͦ
uel que ibidem scripta sunt de ip̃o dicuntur
Sic ⁊ alius xenofontis liber cui nom̃ oecono¬
mici .i. dispensatoris prefigitur oeconomicus
xenofontis applłatur. Tertius liber cuius titu
agitur tullius pro deiotaro intitulatur. Sic
g si septuaginita interpretes uates dicimuͤ.
qr interpretes fuerunt tulliũqͦ qui inter¬
pres fuit uatem ẽẽ dicemus. Aut ⁊ aliud in¬
ꝯueniens. quod si eos spũ scõ locutos asseri¬
mus eumidem sp̃m scm aliter ꝑ ipõs ⁊ aliter

Expanded text:
Tullius afflatus rhetorico spiritu transtulisse OeTullius afflatus rhetorico spiritu transtulisse Oeprimus inscribitur Oeconomicus Xenophontis, secundus Pythagoras Platonis: quemadmodum legimus Timaeum Platonis inscriptum librum quem Plato ipse composuit et inscripsit nomine discipuli sui Timaei. Pari modo fortassis et hunc librum Plato composuit, quem Pythagoram Platonis voluit appellari; vel propterea quod Pythagoras in eodem libro loquitur, vel quod quae ibidem scripta sunt, de ipso dicuntur. Sic et Xenophontis liber; cui nomen Oeconomici, id est, dispensatoris praefigitur, Oeconomicus Xenophontis appellatur. Tertius liber, cujus tituagitur, Tullius pro Dejotaro vocatur. Sic igitur si Septuaginta interpretes vates dicimus, quia interpretes fuerunt, Tullium quoque, qui interpres fuit, vatem esse dicemus. Aut etiam aliud inconveniens: quod si eos Spiritu sancto locutos asserimus, eumdem Spiritum sanctum aliter per ipsos, et aliter
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ placonicũ qmͣ diuinum ẽẽ uideret᷑.
ginta ĩcerp̃tum errore recipitur tũ hoc mlło
modoaꝓpbandũ ÷ qd̃ quidam eos singłos
ꝑsingulas cellas diuisos oĩo eadem scrip¬
citasse mentiuntur. qr si ħ uerũ fuiss aristar¬
cus eiusdem ꝑcholomei yꝑapistes .i. ficelis
lomei fc̃a fideliter exposuit. ⁊ iosephus qͥ
młto post tempore gesta illius scripsit non
tacuissent. Si .n. ̃ hunc modũ diuisi sine
collatione mutua eadem oĩo ⁊ indiffe̾ntia
dixissent uates potius ⁊ ꝓpħe qͣm incerp̃tes
dicendi ẽẽnt. quod non conuenit. Aluid est
enĩ ẽẽ uatem aliud interprecem. Aisi forte aͥs
insipiens astruere uelit. idem ẽẽ uatem et int̾¬
pretem. Qd̾ si concessum fu̾it hoc ridicłm
inde consequitur. qd tullius qui quostam re¬
thoricos libros de greco in latinũ transtulit:
rechorico afflatus sp̃u eos tnstulisse dicetur.
hoc est quod dicit. Iisi forte putandus est

Expanded text:
magis Platonicum quam divinumagis Platonicum quam divinuginta interpretum errore recipitur, tamen hoc nullo modo approbandum est, quod quidam eos singulos per singulas cellas divisos, omnino eadem scripsisse mentiuntur; quia si hoc verum fuisset, Aristarchus ejusdem Ptolemaei Hyperaspistes, id eslemaei facta fideliter defendit; et Josephus, qui multo post tempore gesta illius scripsit, non tacuissent. Si enim in hunc modum divisi sine collatione mutua eadem omnino et indifferentia dixissent, vates potius et prophetae quam interpretes dicendi essent: quod dicere non convenit. Aliud est enim esse vatem, aliud interpretem: nisi forte aliquis insipiens astruere velit idem esse vatem, et interpretem; quod si concessum fuerit, hoc ridiculum inde consequitur, quod Tullius, qui quosdam oratorum libros de graeco in latinum transtulit, rhetorico afflatus spiritu eos transtulisse dicetur; hoc est quod dicit. Nisi forte putandus est
Abbreviated transcription (Latin):
gina .i. compõnem requirũt. Ne forte quis
dicat ħ in hebraica u̾itate sm̃ sensum. ⁊ nõ
ad uerbũ contineri. ideo dic̃ ꝓpͥũ sintagina
desiderant. ut suoꝵ uerboꝵ forma ⁊ compo¬
sitione expͥmantur. Quia igit᷑ in septu a¬
non ĩueniũtur. ad hebraicam u̾tatem re¬
curramus ubi ĩueniuntur. Qd̾ id ÷ defectũ
hunc ẽẽ in septuaginta tͣnͣslatione multi ig¬
norantes. a pogrifoꝵ scil libroꝵ deliramencã
.i. hebraicis. in quib ⁊ auctoritas ⁊ ueritas pͥ¬
ma est. Si autem queritur qua de causa sic
errau̾int septuaginta. cãs inquit erroris ñ
zmeũ expon̾e. Tam̃ iudei ĩ excusationẽ eoꝵ
dicũt hoc eos ex indutria fecisse. qd̾ quedam
q̃ in hebraica ueritate erant aũ oĩo tacuert̃
au̾ałr interp̃tati sunt. maxime u sc̃ptura
sacratũ aliquid de patre ⁊ filio ⁊ sp̃u scõ
testatur pp̃ ptolomeũ qui uiiꝰ dei cultor
unitatem deitatis nouerat. s crinitatis
misteriũ caꝑe non ualebat. precipue neh

Expanded text:
itionem requirunt. Ne forte quis dicat, hoc in Hebraica veritate secundum sensum, et non ad verbum contineri; ideo dicit, proprium syntagma desiderant, ut suorum verborum forma et compositione exprimantur Quia igitur in Septuaveniuntur, ad Hebraicam veritatem curramus, ubi inveniuntur. Quod, id est defectum nunc esse in Septuaginta translatione, multi ignorantes, apocryphorum scilicet librorum deliramenta id est, hebraicis, in quibus et auctoritas et veritas prima est. Si autem quaeritur qua de causa sic erraverint Septuaginta: causas, inquit, erroris non est meum exponere; tamen Judaei in excusationem eorum dicunt hoc eos ex industria fecisse; quod quaedam, quae in hebraica veritate erant; aut omnino tacuerunt, aut aliter interpretati sunt: maxime ubi Scriptura sacra aliquid de Patre et Filio et Spiritu sancto testatur; propter Ptolemaeum, qui unius Dei cultor unitatem deitatis noverat, sed Trinitatis mysterium capere non valebat, praecipue, ne hoc