comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fisco inferendã. Illãuͦ mulierem.
dñam in eã t̾rã. unde ꝓ auro t̾rã
accepissoe induci. Nichil hic in al¬
terã partẽ disputo. Liceat cuiq
estimare qd̵ uelit. N enĩ de diuinis
auctorib deꝓmpta ẽ historia: s
tñ narrato facto. ñ ita respuit hoc
sensꝰ humanꝰ. qđ in illã mulierẽ
uiro iubente cõmissũ ẽ. quẽ admo¬
dũ antea cũ sine ullo exẽplo res
ipsa poneret᷑ Horruimꝰ. S in hoc
euangłii capitulo nicb fortiꝰ con-¬
siderandũ ẽ. quã tantũ eẽ malũ

Expanded text:
fisco inferendam; illam vero mulierem fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum
Abbreviated transcription (Latin):
cui tota illa castitas deberet᷑. tã ꝗͣ
de re sua. ꝓuita sua uelloe id fieri.
Egit ille grãs : ⁊ ut id fierae imꝑa¬
uit. nullo mͦ iudicans ad ult̾inũ
ẽẽ concubitũ. qđ ⁊ libido nilla.
⁊ mariti caritas magna se iuben¬
te ⁊ uolente flagitar&. Uenit
mulier ad uillã ipsius diuitis.
Fecit qđ uoluit impudicꝰ. S illa
corpꝰ ñ nͥ marito dedit. ñ concũ.¬
bere ut sol&: s uiuere cupienti.
Accepit aurũ. S ille qͥdedit :
fraude subtrax qđ dederat.⁊
supposuit simile ligam̃tũ cũ t̾ra
Qd̾ ubi mulier iã domui suȩ po¬
sita inuenit: ꝓsiliit illa it¬
publicũ. eadẽ mariti caritate cla-¬
matura qđ fecerat. qua facere co-¬
acta ẽ. Int̾ pellat p̃fectũ. Oĩa fatet᷑.
Quã fraudẽ passa ẽ: ostendit. Tũ
uͦ p̃fectꝰ pͥmo se reũ qd suis minis
ad id uentũ eẽt ꝓmintiat: ⁊ tãquã
in aliũ sententiã dicer&̾. de acin¬
dini bonis ꝓnuntiat auri librã

Expanded text:
cui tota illa castitas deberetur, tanquam cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram
Abbreviated transcription (Latin):
consul fuit. cũ quendã librȩ auri
debitorẽ fisci exigera᷑: nescio un¬
de cõmot᷑. qđ plerumq in istis
licoe. uł potiꝰ putat᷑ licere: cõminat̾
ẽ. iurans. ⁊ uehem̃t̃ affirmans. qd̾
sicerto die quẽ constituerat memo.¬
ratũ aurũ ñ ex soluer&e. occid̾etur.
Itaq cũ ille teneret᷑ unmani custo¬
dia. nec se posset debito illo expe¬
dire : dies metuendꝰ in minere ⁊
apꝓpinqͣre cepit. Et forte habe¬
bat uxorẽ pulcherrimã : s nulliꝰ
pecuniȩ qua sub uenire poss& uire
Cuiꝰ mulieris pulchritudine cum
qͥdã diues eẽt accensus.⁊ cognouis¬
set maritũ eiꝰ in illo discrimine
constitutũ: misit ad eã. pollicens
ꝓuna nocte si ei misceri uellet.
se auri librã daturũ. Tũ illa quȩ
sciroe ñ se hab̾e sui corꝑis potestatẽ
s uirũ suũ: ꝑtulit ad eũ. dicens
paratã se eẽ ꝓ marito id facere.
si tñ ipse coniugalis corꝑis dñs.

Expanded text:
consul fuit, cum quemdam librae auri consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
rit sibi alt̾am uir ñ alienã neq a
uiro seiunctã. possit eẽ sine crimine
fornicationis. Et inhistoria quidẽ
uet̾is testam̃ti inuenit᷑ exemplum.
S nc̃ p̃cepta maiora st̃: in quȩ per
illũ gradũ generatio humana per-¬
uenit. Nunc uͦ tͣctanda illa sunt:
ad distinguendas ętates dispensati¬
omis diuinȩ ꝓuidentiȩ. quȩ hu-¬
mano generi ordinatissime sub¬
uenit. Ñ enĩ adiuuendi regulam
potestatẽ suicorꝑis: s uir. Similit̃
⁊ uir ñ hab& potestatẽ sui corꝑis:
lere. ut ꝑmittente uxore quȩ
possit etiã uir cũ alt̾a quȩ nec ali¬
ena uxor sit. nec auiro disiuncta
concũbere. s ñ ita ẽ estimandũ
te facere posse uideat᷑. qd̾ om̃ium
sensus excludit. Quãꝗͣ non nullȩ
causȩ possint existere. ubi ⁊ uxor
mariti consensu ꝓ ipso marito hoc
facere debere uideat᷑. sic̃ antiochiȩ
annos constantini dẽporib. Nã
acindinus te p̃fectꝰ qui etia ⁊ idẽ¬

Expanded text:
rit sibi alteram vir, non alienam, neque a rit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas vir; similiter et vir non habet potestatem sui corporis, lere, ut permittente uxore, quae possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, te, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
illa manere innupta. aut uiro
rec̃ciliari.s si discesserit in qͥt a
turo. Multũ aut̃ int̾ẽ: utrũ di.¬
mittat. andimittat᷑. Si enĩ uirũ
ipsa dimiserit:⁊ alti nupserit: ui-¬
det᷑ cupiditate mutandi conui.¬
gii uirũ pͥorẽ reliqͥsse. quȩ sine
dubio adult̾ina cogitatio ẽ. Si aut̃
dimittat᷑ a uiro. cũ quo eẽ cupie¬
bat: mechat᷑ qͥdẽ qͥ eã duxerit.
scđ̾m dni sententiã. S utrũ &
ipsa tali crimine teneat᷑ incertũ
ẽ: qͣuis multominꝰ inueniri
possit. quo mͦ cũ uir & mulier
pari consensu sibi misceant᷑. unꝰ
eoꝵ mȩchus sit.⁊ ñ sit alt̃. Huc
accedit: qr si mechat᷑ ille ducen¬
do eã quȩ soluta ẽ aiuro. quãꝗͣ
ñ dimiserit s dimissa sit: ipsa
dñs uetat. Ex quo colligit᷑. siue
dimissa fuerit. siue dimĩserit:
oportere illã manere innuptã. aut
uiro reconciliari. Et rursus querit᷑.
utrũ si uxoris ꝑmissu siue sterilis. siue
quȩ concubitũ pati ñ uult adhibue¬

Expanded text:
la manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa s Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibue
Abbreviated transcription (Latin):
qr ipse utiq dñs ẽ: dño iusuirandũ
tuũ iuraueris. Quidenĩ poterat
quisq mag̃ ad se ꝑtinere arbitrari
quã caputꝰ suũ : S quomͦ nr̃m ẽ
ubi potestatẽ faciendi unus capilli
albi aut nigri ñ habemꝰ: Orgo dõ
deb& iusuirandũ ineffabilit̃ te.¬
nenti omia. ⁊ ubiq p̃senti. quisqͥs
etiã ꝑ caput suũ urare uoluerit.
Et hinc etiã cet̾a intelliguntur.
Quȩ om̃ia utiq dici ñ poterant.¬

Expanded text:
ui tuum juraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici n
Abbreviated transcription (Latin):
neq talẽ abiciat. S etiã si non
habeat: ñ ducat eã quȩ solutaẽ
a iuro. pulchra. sauã. diuitem.
fecundã. Quȩ si non licet facere:
multominꝰ sibi licere arbitret᷑
adullũ aliũ illicitũ concubitũ
accedẽ. fornicationẽq sic fugiat:
ut ab om̃i turpitudine sese ex¬

Expanded text:
em non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi
Abbreviated transcription (Latin):
testis mͥ ẽ ds̃. Ridiculũ ẽ hoc putare.
Tam̃ ꝓpt̃ contentiosos aut multum
tardos. ne aliqͥd int̾eẽ quis putet:
nequis existimet ita dictũ. tãquã
si diceret᷑. ur̃a gła me fac̃ cotidie mori.
te doceret᷑ : greca exẽplaria indicant.

Expanded text:
Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, ne quis existimet ita dictum, tanquam si diceretur, Vestra gloria me facit quotidie mori; te doceretur: graeca exemplaria dijudicant,
Abbreviated transcription (Latin):
caput suũ iurarent. qđ ñ uicio
p̃cipientis. s illis male intelligen¬
tib factũ ẽ. Itaq dñs docoe nicbil
ẽẽ tam uile increaturis dĩ. ut per
hoc quisq ꝑuirandũ arbitretur.:
qm̃ a sũmis usq adima. diuina ꝓui¬
dentia creata regerent᷑. incipiens
a throno dĩ: usqͦ ad capillũ album.
uit nigrũ. Neq ꝑcȩlũ inquit. qr

Expanded text:
caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne iuretur: ne quisꝗͣ sic̃ bonũ appe-¬
tat iusiurandũ. ⁊ assiduitate iurandi
adꝑ iuriũ ꝑ consuetudinẽ delabatur.
Quaꝓpt̾ qui intelligit ñ in bonis s
in necessariis urationẽ habendam:
refrenet se qͣntũ pot̃. ut n eautat᷑ nͥ

Expanded text:
ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum, et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nire infirmitatis eoꝵ. qͥb aliqͥdsuades.
Quȩ infirmitas utiq malũ ẽ. Unde nos
cotidie libari p̃cam᷑: cũ dicimꝰ. Lib̾a
nos amalo. Itaq ñ dix̃ qđ aut̃ ãplius
ẽ: malũ ẽ. Tu aut̃ ñ malũ facis: qui
bene uteris uiratione. Quȩ ⁊ si non
bona. tñ necessaria ẽ: ut alt̾iꝑsua¬
deas qđ utilit̾ ꝑsuades. S amalo ẽ.
illius: cuiꝰ infirmitate iurare cogeris.
S nemo nouit nͥ qui exꝑtꝰ ẽ: quã sit
difficile ⁊ consue tudinẽ uirandiex.¬
tinguere. ⁊ nũꝗͣ temere facere. qđ
ñnũꝗͣ facere necessitas cogit. Queri
aut̃ pot̾. cũ diceret᷑ ego aut̃ dico uob̾
ñ uirare omĩno: cur additũ sit. neq
ꝑcȩlũ quia thronꝰ dĩ ẽ: ⁊ cetera usq¬

Expanded text:
 aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius cujus infirmitate juSed nemo novit, nisi qui expertus est, quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam facere necessitas cogit. Quaeri autem potest cum diceretur: Ego autem dico vobis non jurare omnino: cur additum sit: Neque per coelum, quia thronus Dei est, et caetera usq
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ. Mitis aut̃ ⁊ misericors.
unũ uident᷑. S hoc int̾ ẽ qd mitis
de quosuꝑiꝰ tractatũ ẽ. qͥ pietate
ñ contͣdicit diuinis sententiis quȩ
in sua peccata ꝓferunt᷑: neq his
dei sermonib quos ñdũ intelligit.
s nullũ heneficiũ p̃stat ei cuiꝰ non
cont̾dicit necresistit. Misericors aut̃
ita ñ resistit. ut ꝓpt̾ eiꝰ correptionem
id faciat quẽ redder&e resistendo peiorẽ.

Expanded text:
videamus. Mitis autem et misericors unum videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem.
Abbreviated transcription (Latin):
in laudib hominũ uideret᷑: quas
quȩr̃t hypochritȩ: qui am̃biunt
ad honores:⁊ captant in anissimam
głam scontͣ quos dr̃ Si ad huc ho¬
minib placerẽ. xp̃iseruus ñ eẽm.¬
confusi st̃: qm̃ ds̃ nicħ fecit illos.
Ꝙ iterũ. Ds confringa ossa.ho¬
minib placentiũ. Et rursus apłs.
Non efficiam᷑ in anis głȩ cupidi.
At ipse iterũ. ꝓbet aut̃ se homo.
⁊tunc insem& ipso habebit głam:
⁊ ñ in alt̾o. Non gͦ tantũ dĩx̃ ut

Expanded text:
in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae, et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur. « Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non econfusi sunt, quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit ossa hominibus placentium » : et rursum Apostolus, « Non efficiamur inanis gloriae cupidi » ; et ipse iterum. « Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero » . Non ergo tantum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ sit ñdimittere: ⁊ tñ ñ licet
scd̾m p̃ceptũ dñi ut dimittat᷑ con¬
iunx nͥ causa fornicationis: For¬
nicatio ẽ etiã ipsa infidelitas.
Quid enĩ tu dicis apłe. Certe ut
uir fideł c̃sentientẽ secũ habitare
mulierẽ infidelẽ: ñ dimittat. Ita
inquit. Cũ ergo hoc ⁊ dñs p̃cipiat
ne dimittat uir uxorẽ insi causa
forncationis. quare hoͥc dicit. ego
dico. ñ dñs: Quia scilico idola¬
tria quã sequunt᷑ infideles. ⁊ quȩ
lib& noxia suꝑstitio. formeatio ẽ.
Dñs aut̃ ꝑ misit causa fornicatio.¬
nis uxorem dimitti: s ed quia ꝑ¬
misit ñ iussit. dedit locũ apło mo¬
nendi ut qͥ uoluerit ñ dimitrat uxo¬
rẽ infidelem. quosic fortasse possit
fidelis fieri. Sc̃ificatꝰ ẽ enĩ inquit
uir infidelis. inuxore fideli. Et scĩfi
cata ẽ mulier infidelis: infrẽ fideli
Credoiã ꝓuenerat: ut ñ nullȩ fe.¬
minȩ ꝑuiros fideles. aut uiri per
uxores fideles: infidẽ uenirent.

Expanded text:
non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatrilibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Sanctificatus est enim, inquit, vir infcata est mulier infidelis in fratre fideli. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent.
Abbreviated transcription (Latin):
fidelẽ. ⁊ hec consentit habitare cum
illo ñ dimittat eã. Ergo etiã nc̃ his
dic̃. qͥ st̃ in coniugio. Quid sibi ergo
id ẽ. eis qui sic copulati st̃: ut ñ ãbo
fideles sint. S qͥd eis dic̃: Si qͥs frat̃
hab& uxorẽ infidelẽ. ⁊ hȩc c̃sentit
habitare cũ illo: ñ dimittat illã.

Expanded text:
fidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimitta
Abbreviated transcription (Latin):
ex dñi ꝑsona. s exsua ꝑsona mon&:
ita ẽ hoc bonĩi. ut si quis alit̃ fece¬
rit: ñ sit p̃cepti tͣns gressor. sic̃ de
uirginib paulo pꝰ dic̃ p̃ceptũ dñi
se non hab̃̾e. consiliũ aut̃ dare: atq
ita laudat uirgiitatẽ. ut arriplat
eã qͥ uoluerit. t̃ tam̃ ut si ñ fecerit:
contͣ p̃ceptũ fecisse iudicet᷑. Aliud ẽ
enĩ qđ iubet᷑ : aliud qđ monetur.
aliud qđ ignoscit᷑. Iubetur mulier
auiro ñ discede. Qđ si discesserit:
manere innuptã. aut uiro suo re.¬
conciliari. Alit̃ ergo ñ licet facere.
Monet᷑ aut̃ uir fidelis. si habet
uxorẽ infidelẽ consentientẽ secũ
habitare: ñ eã dimittere. Licet
ne dimittat: s consiliũ apłi. sicut
monet᷑ uirgo ñ nubere. s si nupse.¬
rit consiliũ quidẽ ñ tenebit. sed
contͣ p̃ceptũ ñ facioł. Ignoscit᷑ aut̃
ñ scd̾m imꝑiũ. Qua ꝓpt̃ si licet¬

Expanded text:
persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum non secundum imperium. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
lex eiꝰ. ⁊scriptura diuina quȩdata ẽ
nob̾ ad hanc uitã. ut sit nob̾cũ in
uia : Cui ñ oporta contͣdicere. ne
nos tͣdat iudici: s ei oportae con¬
sentire cito. Non enĩ qͥsq nouit
qͣndo de hac uita exeat. Quis aut̃
audit pie deferens ei culm̃ auctori¬
tatis. ut qđ intelligit ñ ꝓpt̃ hoc
oderit qđ peccatis sius adu̾sari
sentit. s magis diligat correptionem
suã. & gaudeat qđ morbis sius non¬
concitet contͣdictionũ certamina.
s orae̾ ut intelligat. beniuolentiã
tñ ⁊ reuerentiã tantȩ auctoritati ex i¬
bendã ẽẽ meminerit. S qͥs hoo facit.
nͥ quisquis ad testam̃tũ patris ad api¬
endũ ⁊ cognoscendũ. Non litiũ uel¬
legũ minitatione acerbus. s pietate
mitis accesserit: Beati gͥ mites. qm̃
ipsi hereditate possidebt̃ t̾ram. Uide¬

Expanded text:
 et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suconcitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
sinulẽ formã uult intelligi. ut si di¬
miserit qđ causa fornicationis ꝑmit¬
titur maneat sine uxore. aut recon¬
ciliet᷑ uxori : Non enĩ male reconci¬
liaret᷑ uir illi mulieri: quã cũ lapi¬
dare nemo nemo ausus eẽt. dic̃ ei dñs.
Uade. uide deinceps ne peoces. Quia
⁊ qͥ dicit ñ lico dimittere uxorẽ. nͥ
causa formcationis: cogit retineri
uxorẽ. si causa fornicationis si fuerit.
Si aut̃ fuerit: ñ cogit dimittere. s ꝑ¬
mittit sic̃ dr̃. Noñ liceat mulieri nu¬
Si aute uiri mortẽ nupserit: rea ẽ.
Si pꝰuiri mortẽ nupserit: ñ ẽ rea.
N eñi iussa ẽ nubere: s ꝑmissa.
Si gͦ par forma ẽ. in isto iure conui¬
gii int̾uirũ ⁊ mulierẽ. usq ad eo
ut ñ tantũ defemina idẽ apłs dixerit.
mulier ñ habet potestatẽ sui corꝑis
s uir: s etiã de illo ñtacuerit dicens.
similit̃ ⁊ uir sui corꝑis potestatẽ ñ
ht̃. s mulier Si gͦ similis forma ẽ:
oport& intelligi. non licere mulieri

Expanded text:
similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nusi ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. quȩ soluta ẽ auiro: Cuiꝰ rei
apłs paulus t̾minũ ostñdit. qđ tã¬
diu obseruandũ dic̃: ꝗͣdui uir eiꝰ
uiuit. Illo aut̃ mortuo: dat nuben¬
dilicentiã. Hanc em̃ etiam ipse
regulã tenuit. ⁊ inea ñ suũ consiliũ. sic̃
in nonnullis monitis. s p̃ceptũ dñi ui
bentis ostndit. cũ ait. ẜis aut̃ quȩ nuptȩ

Expanded text:
Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑ de quo dictũ ẽ. oportae eũ
regnare. donec ponat oñĩs inimicos
suos subpedib suis semꝑ regnaturũ.
qm̃ semꝑ illi erunt sub pedib. itahic
accipi pot̾ de qͦ dictũ ẽ: Nexies inde
donec soluas nouissimũ quadrantem.
semꝑ ñ exiturũ eẽ.. qr seꝑ soluit nouis.¬
simũ qͣdrantẽ. dũ sẽpit̾nas penas ter¬
renoꝵ peccatoꝵ luit. Neq ita hoc di¬
xerĩ ut diligentiorẽ tractatũ uidear
admisisse de penis peccatoꝵ. qͦmͦ in
scripturis dicant᷑ ȩt̃nȩ quãꝗͣ qͦlib&
modo sint: uitandȩ sunt potiꝰ quã
sciendȩ. Sed uideamus iã quis sit ipse
ad u̾sarius. cui iubem᷑ ẽẽ beniuolicito
cũ sumꝰ cũ illo n uia. Aut enĩ diabolꝰ
ẽ. aut homo. aut caro. aut ds̃. aut
p̃ceptũ eiꝰ. S diabolo Non uideo qͦmͦ
iubeam᷑ eẽ benuoli.⁊ id ẽ concordes
⁊ consentientes. S neq beniuolen.

Expanded text:
est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, semper regnaturum, quoniam semper illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli esse, id est concordes aut consenti
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectione enĩ neq nubent neq
uxores ducent: s eit sic̃ angłi dĩ in
cȩlis. Oportae gͦ. ut qͥs qͥs illius regni
uitã iã hic meditari uoluerit. oderit
ñ ipsos homines. s ipsas necessitudines
tẽporales. quib ista quȩ tͣnsitura est
uita fulcit᷑. quȩ nascendo ⁊ moriendo
moriendi conditio: quȩ copulat t̾re¬
na coniugia. Itaq si aliquem bene
adhuc filios gener& int̾rogẽ utrũ in
illo regno hab̾e uelit uxorẽ: memor
utiq ꝓmissoꝵ dĩ ⁊ uitȩ illiꝰ ubi cor¬
ruptibile hoc incorruptionẽ ⁊ mor¬
tale hoc induerit ĩ mortalitatẽ: iam
magno uł certe amore aliqͦ suspensꝰ.
cũ execratione respondebit. se ue.¬
hement̃ illud nolle. Rursꝰ si int̾rogẽ
utrũ uxorẽ suã pꝰ resurrectionẽ ac.¬
cepta angłica ĩmortalitate quȩ
scĩs ꝓmictit᷑. secũ ibi uiuere uelit.
ta uehem̃t se iduelle quã illud nolle
respondebit. Sic inuenit᷑ bonꝰ ap̃ianꝰ
diligere in una femina creaturã di.

Expanded text:
resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ suũ. Deinde sequit᷑. Alioquin
filii ur̃i inmundi ẽent: nc̃ autẽ
scĩ ft̃. Iam enĩ erant paruuli xp̃ian
qͥ siue auctore uno exparentib siue
utroq consentiente: scĩficatierãt.
Qđ ñ fier&: si uno credente disso.¬
caret᷑ conuigiũ. ⁊ ñ toleraretur
infidelitas coniuigis usq ad opor¬
tunitatẽ credendi. Hoc ẽ gͦ c̃siliũ
eiꝰ. Cui credo dictũ eẽ. si qͥd suꝑ¬
erogauerit: rediens reddam tibi.
Porro si infidelitas fornicatio est
⁊ idolatria infidelitas. ⁊ auaritia
idolatria: ñ ẽ dubitandũ ⁊ auari¬
tiã fornicationẽ ẽẽ. Quis gͦ iam
recte aformcationis genere sepa¬
rare. si auaritia formcatio ẽ: Ex
quo intelligit᷑. ꝓpt̾ illicitas con¬
cupiscentias. ñ tantũ quȩ in stu¬
pris cũ alienis uiris aut feminis
cõmittunt᷑ s omĩno qͣs lib& quȩ
animã corꝑe male utentẽ. alege¬
di aberrare faciunt. ⁊ ꝑnitiose

Expanded text:
sequitur: Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Jam enim erant parvuli christiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris, aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animum corpore male utentem a lege aberrare faciunt, et perniciose
Abbreviated transcription (Latin):
causã for icationis. quã formca¬
generalẽ ⁊ uniu̾salẽ colligere
cogim᷑. Cũ aut̃ ait excepta causa
fornicationis : ñ dix̃ cuiꝰ ipsoꝵ.
uiri anfeminȩ. Hic enĩ tantũ
fornicantẽ uxorẽ dimittere
concedit᷑. S quis qͥs eã quoq uxo¬
rẽ dimittit qua ipse cogit᷑ forni¬
cari. causa fornicationis utiq di¬
mittit: uelut si aliquẽ cogat
uxor sacrificare idolis. Qui talẽ
dimittit: causa fornicationis
dimittit. non tantũ illius s ⁊ suȩ.
illius qđ fornicat᷑: suȩ ne fornicet᷑.
Nichil enĩ iniquiꝰ ꝗͣ fornicationis
causa dimittere uxorẽ: si & ipse
conuincit᷑ for nicari. Occurrit enĩ
illud. in quo enĩ alterũ iudicas.
temet ipsũ condẽpnas. Eadẽ enim
agis quȩ iudicas. qua ꝓpt̾ quisqͥs
fornicationis causa uult abicere
uxorẽ: pͥor deb& eẽ a fornicatione

Expanded text:
 quam fornicageneralem et universalem intelligere cogimur. 47. Cum autem ait, excepta causa fornicationis; non dixit cujus ipsorum, viri, an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam quoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere u
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ ñ tã minimꝰ. ꝗͣ ille qͥ soluit. Ut
aut̃ sit magnꝰ atq illi regno aptꝰ. fa
id. ẽ. ut habund& iustitia eiꝰ suꝑ scri¬
baꝵ ⁊ phariseoꝵ. Iustitia phariseoꝵ
ẽ ut ñ occidant. Iustitia eoꝵ qͥ intra

Expanded text:
 non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, faid est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; just
Abbreviated transcription (Latin):
agere ceꝑas. offeras munꝰ tuũ.
Quis aut̃ hoc fac̃ ut frĩsuo ł ñ
irascat᷑ sine causa. ł racha non
dicat sine causa. ł eũ fatuũ non
appellet sine causa: Qđ totũ
suꝑbissime admictit᷑ ł si forte
in hoꝵ aliquo lapsus fuerit. unũ
ẽ remediũ. ut supplici ammo
ueniã dep̃cetur: qđ quisquis¬

Expanded text:
agere coeperas, offeres munus tuum. 28. agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur
Abbreviated transcription (Latin):
dib ur̃is. si in mentẽ uenerit
qđ aliqͥd habeat aduersũ nos fr̃.
idẽ. si nos eũ inaliquo lesimus.
tc̃ enĩ ipse hab & aduersum nos.
Nã nos habemꝰ aduersũ illum.
si ille nos lesit. Ubi ñ opus est.
ꝑgere ad reconciliationẽ. Non
enĩ ueniã postulabis abeo qui
tibi fecit iniuriã. Stantũ di-¬
mittis. sic̃ tͥ dimitti ad nõ cupis.
qđ ipse cõmiseris. ꝑgendũ ẽ gͦ
ad reconciliationẽ. cũ in m̃tem
uenerit qđ nos forte frẽm in
aliquo lesimꝰ. ꝑgendũ ÷ gͦ non
pedib corporis. s motib animis
ut te humili affectu ꝓsternas
fr̃i. adquẽ cara cogitatione
cucurreris. in conspectu eius
cui munꝰ oblaturꝰ es. Ita enim
etiã si p̃senssit. pot̾is eũ non
simulato animo lenire. atq
in grãm ꝓuocare ueniã postu¬
lando: si hoc prus corã do fece¬
ris. ꝑgens ad eũ ñ pigro motu
corꝑis s celerrimo dilectionis
affectu. Atq inde ueniens. id. ẽ.
intentionẽ reuocans adid quod

Expanded text:
enerit quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum in aliquo laesimus; tunc enim ipse habet adversum nos: nam nos adversus illum habemus, si ille nos laesit: ubi non opus est pergere ad reconciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
iigio xp̃ianoꝵ excellentissimum
atq sublime. ut tam̃ oderit in ea
nom̃ tẽporalis necessitatis. ⁊ dili.¬
gat sp̃e sempit̾nȩ beatitudinis.
Odimꝰ enĩ sine dubio qđ certe ut
aliq̃ndo ñ sit optamꝰ. sic̃ istã ipsã
p̾sentis tẽporis uitã: quã tẽporalẽ
si non odissemꝰ. ñ desideraremꝰ fu.¬
turã. que non ẽ. tẽpori obnoxia.
Prohac enĩ uita: posita est anima
de quadictũ ẽ. Qui ñ oderit insuꝑ
Huic nãq uitȩ cibus ẽ necessarius
iste corruptibilis: de quo ipse dñs
dic̃. Nonne anima plus.ẽ ꝗͣ esca:
Id. ẽ. hȩc uita cui necessaria. ẽ esca.
ad quã dicit᷑ animã suã ponit pro
ouib suis. Hanc itaq uitã dic. cũ
Exorit᷑ hic aut̃ alt̾a questio: cum
dñs causa fornicationis ꝑmittat
dimitti uxorẽ. qͣtenꝰ hoc loco in.¬
telligenda sit fornicatio: utrum
quousq intelligunt om̃s. id ÷ ut
eã fornicationẽ credamꝰ dictã quȩ

Expanded text:
jugio Christianorum excellentissimum jugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum Exoritur hic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae
Abbreviated transcription (Latin):
cȩloꝵ correptꝰ renouatꝰq ꝑueniat.
Hoc & de patre ⁊ matre ⁊ ceteris
iuncłis sanguinis intelligendũ est.
ut ineis oderimꝰ qđ genus huma¬
nũ nascendo ⁊ moriendo sortitũ ẽ.
diligamꝰ aut̃ qđ nob̾cũ pot̾ ad illa
regña ꝑ duci. ubi nemo dic̃ pat̾ m̃s¬
mat̃ mea: s om̃s illi ierłm. mater
nr̃. Coniugiũ uͦ cũ illo simul nobis
inunũ redactis qͣsi unius coniugil
erit: qͥ nos de ꝓstitutione huꝰ scti
sui sanguinis effusione lib̾auit. Ne¬
cesse ẽ. gͦ ut oderit ea quȩ tͣnseunt
discipłs xp̃i: in his quos secũ ad ea
uenire desid̾at quȩ sẽꝑ manebunt.
ac tanto mag̾ hȩc in eis oderit.
qͣntomag̃ eos diligit. ẜotest igit᷑
xp̃ianꝰ cum coniuge concorditer
uiuere: s siue indigentiã carnalẽ
cũ ea supplens. qd̾ scdm ueniã non
ꝓpagationẽ. qđ iã ñ nullo gͣdupot̃
eẽ laudabile. si ue frat̾nã societatem
sine ulla corpoꝵ cõmixtione habens
uxorẽ.tãꝗͣ ñ habens. Qđ ẽ in con¬

Expanded text:
elorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meuMater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater r: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non pagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in con
Abbreviated transcription (Latin):
dõ iniicã ẽẽ. qͣndoquidẽ ipsi
reconciliant᷑ qͥ inimici fuert̃. Eiusqͥs
uͦ in haouia id.ẽ. in hac uita ñ fuerit
reconciliatꝰ d̾o ꝑmortẽ filii eiꝰ. tͣdetur
iudici abillo. qr pat̾ ñ iudicat quẽ quã.
s om̃e iudiciũ dedit filio. Atq ita
cet̾a quȩ in hoc capitulo scripta st̃
consequunt᷑ : de quib iã tͣctauimus.
Unũ solũ ẽ qd̾ huic intellectui diffi¬
cultatẽ facit. quomͦ possit recte dici
inuia nos ẽẽ cũ dõ. si hoc loco ipse
accipiendꝰ ẽ aduersariꝰ ĩpioꝵ: cui
iubemur cito reconciliari. Nisi for¬
te qr ipse ubiq ẽ : nos aut̃ cum in
hac uia fumꝰ. cũ illo utiq sumꝰ. Si
enĩ ascendero incȩlũ in qͥt. tu ibies:
si descendero in infernũ. ades: Si
recipiã pennas meas in directũ. ⁊
habit auero in nouissima maris: &¬
enĩ illuc manꝰtua deducae me: &
continebit me dext̾a tua. Aut si ñ
placet impios dici ẽẽ cũ dõ. quãqͣ

Expanded text:
malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ⁊ si occidendo quis nocuerit
peccata conu̾sis adse: ⁊ qͥ plꝰ gaud&
de uno penitente quã de nonaginta
nouẽ iustis. Carni uͦ multominus
uideo. quomͦ beniuoli uł concordes
uł consentientes ẽẽ iubeam᷑. Mag̃
enĩ peccatores amant carnẽ fuam
⁊ concordant cũ illa: ⁊ consentiunt
ei. Qui uͦ eã seruituti subiciunt.
ñ ipsi ei consentiunt. s etiã sibi con-¬
sentire eã cogunt. Fortasse gͦ iube¬
mur do consentire. ⁊ illi ẽe beni-¬
uoli. ⁊ ei reconciliem᷑ a qͦ peccando
sit. Quib enĩ resistit. Recte dicit᷑
eoꝵ aduersariꝰ. D̃ enĩ suꝑbis re-¬
sistit. humilib aut̃ dat gr̃am.
Et initiu̾ om̃is peccati suꝑbia. In itiũ
aut̃ suꝑbiȩ hominis. apostatare
a đo. Et apłs dicit. Si enĩ cũ ini-
mici eẽmus reconciliati sumꝰ deo
ꝑ mortẽ filii eiꝰ. multo magis re¬
conciliati salui erimꝰ in uitaꝰ ipsius.
Ex quo intelligi pot̾ nullã naturã

Expanded text:
Quia et si occidendo quis nocuerit Quia et si occidendo quis nocuerit peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando sit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati superbia; initium autem superbiae hominis, apostatare a Deo : et Apostolas dicit, Si enim cuici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatisunt concordes: alii autẽ consen¬
tientes. Sed neq beniuolentiã diabo.¬
lo iubem᷑ exhibere. Ubi eñi beniuo.¬
lentia. ibi amicitia fit. Cũ nequisꝗͣ
dixerit amicitiã cũ diabolo ẽẽ facien¬
dam: neq concordare cũ illo expedit.
cui semel renuntiando bellũ indixi.¬
mus. ⁊ quo uicto coronabim᷑. Neq¬
enĩ consentire illi iã oport&. auisi
nũquã consensissemꝰ. nũquã in cidis.¬
tũ in nob̾ẽ pacẽ hab̾e. ubi utiq
⁊beniuolentia ⁊ concordia ⁊ con.¬
sensio pot̾ intelligi. ñ uideo tam̃
quomͦ accipiã ab homine nos uidici
tradi. ubi xp̃m iudicẽ intelligo.
ante cuiꝰ tribunal onĩs oportoe exhi¬
beri. sic̃ dic̃ apłs. Quomodo ergo
iudici tͣditurꝰ ẽ. qͥ ante iudicẽ parit̃
ex hibebit᷑ : Aut si ꝓpt̾ea tͣdit᷑ quisq
iudici qr hominẽ lesit. ꝗͣuis illo non
tͣdente quilesus ẽ multo cõmodius
accipit᷑ alege ipsa reũ tradi iudici
contͣ quã fecit. cũ hominem leder &.

Expanded text:
tati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in itum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Apostolus : quomodo ergo judici traditurus est, qui ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet.
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudine: ad m̃bra p̾cidenda.
Quicqͥd enĩẽ qđ sig̾cat ocłs: sine
dubio tale. ẽ. qđ uehem̃ter diligit᷑.
Sol&e enĩ ab eis qͥ uelxm̃t uolunt
expͥmere dilectionẽ suã. ita dici.
Diligo eũ ut ocłos meos. aut etiã¬
plus ꝗͣ ocłos meos. Qđ aut̃ ad ditũ ẽ
dexter. fortasse adaugendam ium
dilectionis ual&e. Quãꝗͣ enim ad
uidendũ isti ocłi corꝑis cõmunit̾
intendant᷑. ⁊ si ambo intendantur
equalit̾ possint: ampliꝰ tñ homines
formidant dextrũ amittere. ut iste
sit sensꝰ. Iã quicqͥd illud ẽ. quodita
diligis ut ꝓdextro ocło habeas si scan.¬
dilizat te. id. ẽ. si tͥ impedim̃to ẽ ad
uerã beatitudinẽ: eruȩ illud ⁊ pice
abs te. Expedit eñi tͥ. ut pereat

Expanded text:
fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam ita dici, Diligo eum ut ocplus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut per
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ est int̃ reũ iudicio ⁊ reum
concilio. ⁊ reũ gehennȩ ignis :
Nã hoc postremũ guissimũso.
nat: ⁊ admonet gradꝰ quosdã
factos aleuiorib ad gͣuiora.
donec ad gehennã ignis ueni

Expanded text:
intersit inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ gehenne ignis. Itaq oportoe¬
ut leuiꝰ eẽ intelligat᷑ irasci sine
causa fr̃i. quã dicere racha. Et
rursꝰ leuiꝰ eẽ dicere racha. quã
dicere fatue. Nem̃ reatꝰ ipse ha¬
beret gradꝰ. nͥ gͣdat̃i etiã pecca¬
u̾bũ obscurũ positũ ẽ. qd̾ nec
grecũ ẽ. nec latinũ racha. Cȩt̾a
uͦ insermone nr̃o usitata sunt.
Nonnullienĩ de greco trahere
uoluert̃ int̃p̃tationẽ huiꝰ uocis.
putantes pannosũ dici racha :
Aqͥb dã tñ cũ querit᷑ qͥd dicat᷑
grece pannosus. respondent
rachã. S potuit latinꝰ int̾ pres
ubi posuit racha pannosũ po.¬
⁊ inlatina lingua nullũ possit¬

Expanded text:
reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccabum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum pot in latina lingua nullum sit
Abbreviated transcription (Latin):
rit uxorẽ suã excepta fornicationis
causa: facit eã mȩchari. Et qͥ solutã
a uiro duxerit: mechatur. Non
enĩ qͥ p̃cepit dari libellũ repudii.
hoc p̃cepit ut uxor dimittat᷑. s qͥ
dimiserit inqͥt. det illi libellũ re-¬
pudii. ut iracundiã temerariam
picientis uxorẽ: libelli cogitatio
tẽꝑaret. Qui gͦ dimittendi morã
quesiuit. significauit qͣntũ potuit.
duris hominib se nolle discidium.
Et ido ipse dñs alio loco de hac int̾-¬
rogatione ita respondit: Hoc moy¬
Quãuis enĩ durꝰ ẽẽt qui uell& di-¬
mittere uxorẽ. cũ cogitar& libello
repudii dato iã sine ꝑiculo eam
posse alt̾i nubere. facile placaret᷑.¬
Dñs gͦ ad illud confirmandũ ut
ñ facile uxor dimittat᷑: solã causã
fornicationis excepit. Ceteras uero
uniu̾sas molestias. si quȩ forte
extiterint: iub& ꝓfide coniugali
⁊ ꝑ castitate fortit̾ sustineri: et

Expanded text:
rit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse alteri nubere, facile placaretnus ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor, solam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, pro castitate forti
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã. quã significat ipse mons. in
qͦ disꝑutat dñs. Neq accendunt lu¬
cernã. ⁊ ponunt eã sub modio. Qd
putamꝰ ita cẽ dictũ sub modio. ut occul.¬
tatio tantũ lucernȩ accipienda sit:Tãꝗͣ
si dicer&. Nemo accendit lucernã ⁊ oc¬
cultat illã. An aliqͥd etiã modiꝰ signifi¬
cat. ut hoc sit ponere lucernã sub mo¬
dio. suꝑiora facere corporis cõmoda.
quã p̃dicationẽ ueritatis. ut idõ quisq
ueritatẽ ñ p̃dic&. dũ tun& ne aliquid
in reb corporalib ⁊ tẽporalib. moles¬
tiȩ patiatur. Q bene modius dr̃. siue
bona. quȩ corꝑe ꝑagunt᷑. certa dierũ
m̃sura.⁊ inchoant᷑ ⁊ tͣnseunt: Quam
fartasse sig̾cat modiꝰ. Et̾na uͦ ⁊ spiri¬
talia. nullo tali fine coartant᷑. Ñ enĩ
ad m̃surã dat ds̃ sp̃m. Sub modio gͦ
lucernã ponit. qͥs qͥs lucẽ doctrinȩ¬

Expanded text:
ns in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sbona, quae in corpore peraguntur, certa dierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bon