comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filios isrł. omnes illi qui
prius amici fuerant. post
amicitias et familiaritatem filiorũ
isrł. inimicifiunt gabaonitis. quia
afiliĩs isrł fedus pacis acceperant. Iebu¬
seus rex. ierusalem. inuitatis secum
quatuor aliis regib aggreditur expu¬
gnare. Sed gabaonitȩ uidentesꝗnq
reges aduersum se inprelum conspiras¬
se. nequaquam ꝓpriis uirib copusq
confidunt. secimittunt adib̾m auxilia
postulantes. At ille diuino ꝑmissu adẽ
gabaonitis laturus auxilium. Hic uõ
iam mirabilia cęlitus ostenduntur.
dñs desuper sara granchinis pluit et
quinq regum qui aduersum iħmpu¬
gnabant exercitum uastat. Tunc¬
uero uidens iħs diuinam secum dex¬
teram preliantem. et ꝓsperis succes¬
sib cuncta ꝓcedere. nouam quandã
et miram orationem extollit adcelũ
dicens. Stet sol suꝑ gabaon. &. luna
suꝑ uallem elon. donec expugnemus
populum istum. Et sterit sol et luna
in loco suo. donec ꝑuinceret dñs ini¬
micos eorun. & stetit sol in medio

Expanded text:
 etc. Omnes illi qui prius amici erant, post amicitias et familiaritatem filiorum Israel, inimici fiunt Gabaonitis, qui a filiis Israel foedus pacis acceperant. Jebusaeus rex Jerusalem, invitatis secum quatuor aliis regibus, Gabaonitas aggreditur expugnare. Sed Gabaonitae videntes quinque reges adversum se in praelium conspirasse, nequaquam propriis viribus copiisque confidunt, sed mittunt ad Jesum auxilia postulantes. At ille divino permissu adest Gabaonitis laturus auxilium. Ita vero jam mirabilia coelitus ostenduntur. Dominus desuper saxa grandinis pluit, et quinque qui adversus Jesum pugnant exercitum vastat. Tunc videns Jesus divinam secum dexteram praeliantem, et prosperis successibus cuncta procedere, novam quamdam et miram orationem extollit ad coelum, dicens: Stet sol super Gabaon, et luna super vallem Elon, donec expugnem populum istum. Et stetit sol et luna in loco suo, donec pervinceret Dominus inimicos eorum. Et stetit sol in medio,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut exhibuius menbra nr̃a seruire
iniquitati. adiniquitatem. ita nunc
exhibeamnus menbri nra seriure iustitiȩ.
insanctificationem. Quid ergo est quod
abeis hoc loco. uelut crudele culpatur.
hoc inquit scnptum ẽ. Ponite pedes urõs
super colla eorum. et interficite eos. Qinid¬
quodhȩc non crudelitas sedhumanitas ..
benignitas inuenitur: Utinam enim et¬
tu talis esses. qui poneres pedes tuos suꝑ ser¬
pentes. et scorpiones. et supra omnem
uirtutem inimici. et conculcares draco¬
nem. et basiliscum. regulum. qui aliquan¬
do regnauit inte. et tenuit inte regnũ
peccati. ut illis omnib interemptis qui
inte regnabant. opere peccati. solus in te

Expanded text:
« Sicut exhibuimus membra nostra servire « Sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibeamus membra nostra servire justitiae ad justificationem . » Quid ergo est quod ab eis hoc loco velut credule culpatur? Hoc, inquit, scriptum est: Ponite pedes vestros super collum eorum, et interficite eos, namque hoc non crudelitas, sed humanitas et benignitas invenitur. Utinam enim tu talis esses qui poneres pedes tuos super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et conculcares leonem et draconem, et basiliscum regulum qui aliquando regnavit in te, et nutrivit in te regnum peccati: ut, illis omnibus interremptis qui in te regnabant opere peccati, solus in te
Abbreviated transcription (Latin):
corporilib sensib hominum malignȩ
uirtutes: quȩ eos ad malas concupiscen¬
tias. et fedi ministeria animȩ prebenda
sollicitent. Qu.as malignas uitutes si fides
xp̃i superauerit. & inligno crucis eius fu¬
erint suspensȩ. ut deipsis triumphet in
ligno et inligno crucis sue. interemptis
his regnoq depulsis. tunc efficitur. mni¬
ma inparte dĩ. tunc ierusalem regnum
dĩ efficitur. et templum mea dño constru¬
itur. Aut non hoc desemetipso sentiebat
ille. qui dicebit. Eramus et nos aliquan¬
do insensati. increduli err:intes. seruien¬
tes desideriis. et uoluptatib uariis. Non
enim aliud est hoc. quod ierusalem ali¬
bitur: uel aliȩ cuutates subaliis. Sed in¬
terim iħs interficit inimicos. non crude¬
litatem docens ꝑhoc. sicut heretici putat᷑
sed futura inis quȩ geruntur sacramen¬
ta designans: ut cum interemerit eosre¬
ges. qui regnum peccati tenent innobis.
possimus illud implere. quod dixit apłs.

Expanded text:
corporalibus sensibus, hominum malignae corporalibus sensibus, hominum malignae virtutes, quae eos ad malas concupiscentias et foeda ministeria animae praebendo sollicitent: quas malignas virtutes si fides Christi superaverit, et in ligno crucis ejus fuerint suspensi, ut de ipsis triumphet in ligno; et in ligno crucis suae interemptis his, regnoque depulsis, tunc efficitur anima in parte Dei, tunc Jerusalem regnum Dei efficitur, et templum in ea Domino construitur. An non hoc de semetipso sentiebat ille qui dicebat, « quia eramus et nos aliquando insensati, increduli, errantes, et servientes desideriis et voluptatibus variis? » Non enim aliud est hoc quod Jerusalem alibitur, vel aliae civitates sub aliis; sed interim Jesus interficit inimicos, non crudelitatem docens per hoc, sicut haeretici putant, sed futura in his quae gerunt sacramenta designans: ut cum interimeret Jesus eos reges qui regnum peccati tenent in nobis, possimus illud implere quod dixit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓfundum terrę diffossus. Igttur &. iã
isti quos supra exposuinus sensus. cun se
terrenis actib incorpore positi demerse¬
rint. & nichil adopus dĩ. sed totum ad
imisterium corporis egerint. inspelun¬
cas confugisse dicuntur. Sciendum tam̃
est. quod istaipsa regna. quorum nunc
reges uincuntur abħiesu. et confugunit
adspelunc.as. post modum insortem ue¬
niunt sanctorum. & pars dĩi appellan¬
tur. sicut regnum ierusalem uel achis
uel chebron. Inquo hoc arbitror indica¬
II. quod & iam isti quinq sensus quos
supri exposuius incorpore positi. cũ
ꝑiħm fueruit deuicti. ita ut infidelitas
abeis et incredulitas depellatur. et cum¬
moriuntur peccato in eo quod desmnunt
aministerio peccati. ipsis postmodum
ministris utitur. anima adoperandam
iustitiam dĩ. Et ita fit. ut inierusilem
inqua prius rex nequam regnabat et pes¬
simus. postmodum inca regnet dauid
potens manu. uel pacificus salomon. As

Expanded text:
in profundum terrae defossus. Igitur etiam in profundum terrae defossus. Igitur etiam isti quos supra exposuimus sensus, cum se terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerint, in speluncas confugisse dicuntur. Sciendum tamen est quod ista ipsa regna, quorum nunc reges vincuntur ab Jesu et confugiunt ad speluncas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, et pars Domini appellantur, sicut regnum Jerusalem, vel Achis, vel Ebron. In quo hoc arbitror indicari quod etiam isti quinque sensus quos supra exposuimus, in corpore positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut infidelitas ab eis et incredulitas depellatur, et commoriantur peccato, in eo quod desinunt a ministerio, peccatis ipsis postmodum ministris utitur anima ad operandam justitiam Dei. Ita fit ut Jerusalem, in qua prius rex nequam regnabat et pessimus, postmodum in ea regnet David potens manu, et pacificus Salomon. Ass
Abbreviated transcription (Latin):
et hos inspeluncas confugisse. Sepe dixi¬
nus. duplicem eẽ xp̃ianorum pugnam.
Perfectis quidem et talib qualib p̾aulus
quitiȩ incelestib. Inferiorib uero et nõ¬
dum ꝑfectis. pugna adhuc aduersum
carnem et sanguinem geritur iis qui
alhuc carnalib uitiis et fragilitatib
impugnantur: quod & iam in hoc loco.
indicari puto. Et enim gabaonitis indie¬
tum ẽẽ aquinq regib dicximus bellũ.
Quorum figuram dixi ẽẽ inihis qui un¬
ꝑfecti sunt. Isti uero aquinq regib in¬
pugnantur. Quinq autemi reges.quinq
scusus corporeos indicant. uisum. audi¬
tum. gustum. tactum. odoritum. ser
aliquem & enim horum. unuiquemq
necesse ẽ decidere inpeccatum. Quinq
scnsus. quinq illis regib comparantur.
qui gibaonitis. idest qui carnales homi¬
nes impugnint. Quod autem dicuntur¬
inspeluncas confugisse. potest hoc fortas¬
se inclicari. quia inspelunea locus est

Expanded text:
et hos in speluncam confugisse. Saepe dixiet hos in speluncam confugisse. Saepe diximus duplicem esse Christianorum pugnam: perfectis quidem et talibus qualis erat Pauquitiae in coelestibus . » Inferioribus vero et nondum perfectis, pugna adhuc adversus carnem et sanguinem geritur, his qui adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Etenim Gabaonitis indictum esse a quinque regibus diximus bellum, quorum figuram dixi esse in his qui imperfecti sunt. Isti ergo a quinque regibus impugnantur. Quinque autem reges quinque sensus corporeos indicant: visum, auditum, gustum, tactum, odoratum; per aliquem etenim horum unumquemque necesse est decidere in peccatum. Quinque sensus quinque illis regibus comparantur, qui Gabaonitas, id est, carnales homines, impugnant. « Fugein speluncae loco confugisse, potest hoc fortasse indicari, quia spelunca locus est
Abbreviated transcription (Latin):
re. Donec ergo paterna pollicitatio com¬
pleatur. et ecclesiȩ exdiuersis nationibus
crescant. atq intideat tota gentium ple¬
nitudo. et tunc demum omnis isrł salue¬
tur. dies ꝓlucitur et differtur occasus.¬
Nec unquam sol occumbit. sed semꝑ ex
oritur: dum credentium cordib sol iusti¬
tie lumen ueritatis infundit. Cum uero
repleta fuerit mensura credentium. ⁊. ad¬
deteriores ac decoloratas ultimȩ genera¬
tiones uenerit. cum increscente iniqui¬
tate resrigescet caritas multorum. et ꝑ¬
puici rem̾anserint. in quib fides inueni¬
atur. tunc iam abbreuiabuntur dies.
dẽ igitur atq ipse dñs nouit & extende¬
re diem cum salutis est tempus et bre¬
iuare diem cum tribulationis et ꝑditio¬
nis ẽ tempus. Nos tamen dum habemiꝰ
diem. et ꝓducitur nobis spatium lucis.
sicut indie honeste ambulemus et opera
lucis operemur. Sed et illud uideamus
quid sit quod dicit. quinq reges fuisse.

Expanded text:
rae . » Donec ergo paterna pollicitatio comrae . » Donec ergo paterna pollicitatio compleatur Ecclesiae, et diversis nationibus crescat, atque introeat tota gentium multitudo, tunc demum omnis Israel salvetur: dies nec unquam sol occumbit, sed semper oritur, dum credentium cordibus sol justitiae lumen veritatis infundit. Cum vero repleta fuerit mensura credentium, et deterior jam ac decolor aetas ultimae generationis advenerit; cum increscente iniquitate refrigescet charitas multorum, et perpauci remanserint, in quibus fides inveniatur: tunc jam breviabuntur dies. Idem igitur ipse Dominus novit extendere diem, cum salutis est tempus; et breviare eumdem, cum tribulationis et perditionis est tempus. Nos tamen dum habemus diem, et producitur nobis spatium lucis, sicut in die honeste ambulemus et opera lucis operemur. Sed et illud videamus quid sit quinque reges fugisse,
Abbreviated transcription (Latin):
biteris israbelitarum. sed infirmitati
eorum auxilium ferunt. Aut non tibi
uidetur hoc agere in nobis et hoc preci¬
pere illud apłi mancdatum. dicens:
Consolamini pusillammes. sustinete
infirmos. patientes estote adomnes. Et
iterum. uos autem potentiores in becil¬
litates infirmorum sustinete. Hoc eĩgo
adest ũs. qui ꝓnomine suo contrariis
uirtutib oppugnantur et non solum
auxilium prestat inbello. uerum et
ꝓducit tempus diei. et spatia lucis ꝓte¬
lans. aduentum discutit noctis. uolu¬
mus ergo sipossumus ostendere. quomͦ
uel ꝓinteritu contiqͣrium uirtutum. Ex
quo aduenit saluator. finis erat iam mũ
di. Deniq ipse dicebat. Penitentiam agi¬
te. appropinquauit enim regnum celoꝵ.
Et retinuit. & repressit diem consumma¬
tionis. & adesse ꝓhibuit. Uidens enim
ds̃ pater salutem gentium. ꝑ ipsum solũ¬
posse posse constire.dicit adcum. sete
ame. & clabo tibi gentes herechtatem tu¬
am. et possessionem tuam terminos ter¬

Expanded text:
bus Israelitarum, sed infirmitati eorum auxilium ferunt. An non tibi videtur hoc agere in nobis, et hoc praecipere illud Apostoli mandatum: « Consolamini pusillanimes, sustinete infirmos, patientes estote ad omnes ; » et iterum: « Vos potentiores, imbecillitates infirmorum sustinete . » adest his qui pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur: et non solum auxilium praestat in bello, verum et produxit tempus diei, et spatia lucis protelans, adventum discutit noctis; umus ergo, si possumus, ostendere quomodpro interitu contrariarum virtutum. Ex quo advenit Salvator, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « Poenitentiam agite, appropinquavit regnum coelorum . » Et tenuit et repressit diem consummationis, et adesse prohibuit. Videns enim Deus Pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit ad eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos ter
Abbreviated transcription (Latin):
isrł simul. Hystoria rerum gestarum ma¬
nifesta est. nec explanatione indiget. qđ
euidenter explanatum ẽ. Sed exiis tamen
quȩ gesta sunt uisibilib. nr̃i dñi iħu sal¬
uatoris bella ac triphos quos egerit
contemplemur. quamius & iam impso
hȩc uisibiliter cernamus expleta. Conue¬
nerunt enim reges terrȩ. senatus. popu¬
lusq & principes romani. ut expugna¬
rent nomen iħu. & isrł simul. Decreue¬
runt enim legib siuis. ut non sint xp̃i anl.
Omnes ciuitites. omnis ordo xp̃ianorũ
nomen impugnat. Sed sicut tunc om
tur. scriptum namq ẽ. quia quantonia¬
gis eos humiliabant. tanto plures fielant.
& inualescẽbant. ualde. Conficlimus au¬
tem. quia non solum non nos poterunt
sicut inhesdra scriptum ẽ. Quia ate dne
est uictoria. & ego tiis seruus. benedic̃¬
tus es deus ueritatis. Quem semp ꝙ. nos¬

Expanded text:
ia. » Simul historia rerum gestarum manifesta explanatione non indiget, quod evidenter expletum est; et ex his tamen quae gesta sunt visibilibus, nostri Domini Jesu Salvatoris bella ac triumphos quos gerit contemplemur, quamvis etiam in ipso haec visibiliter cernamus expleta. Convenerunt enim reges terrae, senatus populusque et principes Romani, ut expugnarent nomen Jesu et Israel simul. Decreverunt enim legibus suis ut non sint Christiani. Omnis civitas, omnis ordo Christianorum nomen impugnat. Sed sicut tunc omntur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt sicut in Esdra scriptum est « Quia a te, Domine, est victoria, et ego tuus: benedictus es Deus veritatis . » «
Abbreviated transcription (Latin):
gni ignita concupiscentiȩ non recepit. sed scu¬
to ea fidei restinrit. &. reppulit. Uel quis est
ille qui ferrum pugnȩ. ferrum belli. ferrum
litium numquã recepit. sed semper pacificus
fuit. semper quietus et mitis. & xp̃i humili¬
tite informatus. Isti sunt ergo lapides uiui.
ex quib dominus nr̃ altare construxit. exlapi¬
dib integris. quib ferrum non est iniectum.
ut offerat suꝑ eos holocausta. & sacrifitium sa¬
lutis. Ego puto. quod forte isti tales lapides
integri & incontiminati scĩ apłi eẽ possunt.
omnes simul unum altare fatientes prop¬
ter unanimitatem atq concordiam. Sic
enim refferuntur. omnes simul unanimi¬
ter orantes. & aperientes ossuum dixisse.
qui poterunt unanimes unauoce. atq imo¬
spu orare. ipsi fortasse digni sunt. qui debe¬
ant omnes simul unum altare construere.
super quod iħs sacrifitium offerat patri.
łamen et nos temptemus dare operam ut
idem dicamus omnes. unanimes. unum
sentientes. nichil ꝑcontentionem. neq

Expanded text:
gni ignita concupiscentiae non recipit, sed scuto ea fidei restrinxit et repulit. Vel quis est ille qui ferrum pugnae, ferrum belli, ferrum litium nunquam recepit; sed semper pacificus fuit, semper quietus et mitis, et Christi humilitate fundatus? Isti ergo sunt lapides vivi, ex quibus Dominus noster altare construxit lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum, ut offerat super eos holocausta et sacrificium salutis. Ego puto quod isti tales lapides integri et incontaminati sancti apostoli esse possint, omnes simul unum altare facientes propter unanimitatem atque concordiam. Sic enim referuntur omnes, simul unanimiter orantes et aperientes es suum, dixisse: qui poterunt unanimes una voce atque spiritu orare, ipsi fortasse digni sunt qui debeant simul omnes unum altare construere, super quod Jesus sacrificium offerat Patri. Tamen et nos tentemus dare operam, ut eadem dicamus omnes, unanimes, unum sentientes, nihil per contentionem, neque
Abbreviated transcription (Latin):
lat archana. Non enim nos qui deȩccła su¬
mus catholica. sꝑmimus legem moysi. sȩd
suscipimus eam. si tamen iħs eam nobis lege¬
rit. Sic enim nos recte poterimus intellige¬
re legem. si eam nobis legat iħs dut ipso leg̃le
nos sensum eius. & intelligentiam capiamus.

Expanded text:
lat arcana. Non enim nos, qui de Ecclesia sulat arcana. Non enim nos, qui de Ecclesia sumus catholica, spernimus legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim recte poterimus intelligere legem, si eam nobis Jesus legat, ut ipso legente nos sensum ejus intelligentia capiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
orum isrł. Facilis quidem est hystoriȩ ex¬
planatio. quomodo filius nauȩ legerit om¬
ma uerba legis. quȩ scripsit moyses coram
omni ȩccła filiorum ifrł. Noster uero dñs
iħs quomodo hoc populo suo fatiat. osten¬
dere non michi uidetur
otiosum.
Ego quidem arbitror.
quod si
quando legitur
nobis
domini
uelamen lutere
remo¬
uetur: incipimus intelligere quia lexspi¬
ritualis est. et quia uerbi causa dicens lex.
non infrenabis os boui trituranti. non de
bobus hȩc sed de apostolis dixerit. e rursũ
cum inlege dicitur. quia abraham duosfi¬
lios habuit. unum deancilla. & unum de
libera. ego inhis intelligo cẽ duo testamen¬
ta. &. duos populos. Ita nobis legem quȩ fic
intelligitur: quam spiritualem nominat
paulus. iħs dñs legit. &. ipse ẽ quĩ hȩc in iu¬
rib totius populi recitat. precipiens nobis
ne sequamur occidentem litteram. sed te¬
neamus spiritum uiuificantem. Legit
ergo iħs nobis legem. cum nobis legis reue¬

Expanded text:
r. » Facilis quidem est historiae explanatio, quomodo filius Nave legerit omnia verba legis quae scripsit Moyses coram omni ecclesia filiorum Israel: noster vero Dominus Jesus quomodo hoc populo suo faciat, ostendere non mihi videtur otiosum. Ego quidem arbitror quod si quando legitur nobis Domini velamen litterae removetur, et incipimus intelligere quia lex spiritalis est; et quia, verbi causa, lex dicit: « Non infrenabis os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nominat Paulus, Jesus Dominus legit, et ipse est qui haec in auribus totius populi recitat, praecipiens nobis ne sequamur occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem. Legit ergo nobis Jesus legem, cum nobis legis reve
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius desideno succensus facit quod bonũ
est. Qui uero qui metugehennȩ & ȩterni
ignis terrore tendit adbonum. &. studet
ac festinat implere quȩ scripta sunt. Cer¬
tum est enim nobiliores eẽ illos. qui boni
ipsius desiderio. & benedictionum amore
quod bonum est agunt. quam illos qui
ꝓmali metu bonum sectantur. Solus ergo
iħs est. qui potest exomni populo huius¬
modi mentes animiosq discernere inmon¬
tem garixin. adbenedictiones. alios uerõ
statuere inmontem gebal ad maledictio¬
nes. non ut maledictiones accipiant. sed
ut inuentas prescriptas maledictiones
& penas peccatorum constinutas. incurrere
et maledictiones secundum omnia quȩ

Expanded text:
ipsius desiderio succensus facit quod bonum ipsius desiderio succensus facit quod bonum est: qui vero metu gehennae, et aeterni ignis terrore tendit ad bonum, et studet ac festinat implere quae scripta sunt: certum est enim nobiliores esse illos qui boni ipsius desiderio et benedictionum amore quod bonum est agunt, quam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus qui potest ex omni populo hujusmodi mentes animosque discernere, hos in monte Garizim ad benedictiones, alios vero statuere in montem Ebal, non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones et poenas peccatorum constitutas, incurrere et maledictionis, et cuncta qua
Abbreviated transcription (Latin):
assistere inconspectu dĩ. &. semꝑ ẽẽ cum dño.
Alĩ ueto suit. qui & ipsi tendunt ad salutẽ.
& non tam amore benedictionum. uel ꝓmis¬
sionum desideriis inflaminantur. quam hoc
migis habentes in ꝓspectu ut dicant. Sufficit
michi non ire inignem eternum. sufficit
michi non expelli intenebras exteriores.
Cum ergo insingulis quibusq fidelium talis
sit ꝓpositi uarietas. hoc michi designari ui¬
detur in hoc loco. quod dimidii illi qui iuxta
montem garizin incedunt. illum qui ad
benedictiones electus est. istos figuraliter in¬
dicent. qui non metu penȩ. sed benedictio¬
num & reꝓmissionum desiderio ueniunt
adsalutem. Illi uero dimidii. qui uirta
montem gebul incedunt. in quo maledicti¬
ones ꝓlate sunt. istos alios indicent. qui
malorum metu & supplitiorum timore
complentes. quȩ inlege scripta funt. ꝑue¬
niunt ad salutem. hic &iam dĩ solus est
nosse. exomnib filiis isrł. quis ẽ qui boni

Expanded text:
assistere in conspectu Dei, et semper esse cum Domino. assistere in conspectu Dei, et semper esse cum Domino. Alii vero sunt qui et ipsi tendunt ad salutem, et non tam amore benedictionum et promissionum desideriis inflammantur, quam hoc magis habentes in prospectu et dicentes: Sufficit mihi non ire in ignem aeternum; sufficit mihi non expelli in tenebras exteriores. Cum ergo in singulis quibusque fidelium talis sit propositi varietas, hoc mihi designari videtur in hoc loco quod dimidii illi qui juxta montem Garizim incedunt, illum qui ad benedictiones electus est, istos figuraliter indicare qui, non metu poenae, sed benedictionum et promissionum desiderio, veniunt ad salutem. Illi vero dimidii qui juxta montem Ebal incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, istos alios indicant qui malorum metu et suppliciorum timore complentes quae in lege sunt scripta, perveniunt ad salutem. Hic etiam Dei solius est nosse, ex omnibus filiis Israel quis est, qui boni
Abbreviated transcription (Latin):
ri benedictiones habet. mons autem
gebal maledictiones. quȩ peccatorib im¬
minent. Statuerunt et enim scriptum
est indeuteronomio. sex trib adbenedi¬
cendum in montem garizm. & ipse trib
quȩ nobiliores sunt & ex uniȩ. idest sy¬
meon. leui. uida. isachar. ioseph. be¬
niamm. alias uero sex ignobiliores ad
maledicendum. in quib & ruben qui as¬
cendit cubile patris. & thorum macula¬
uit paternum. & ⁊ibulon qui ẽ ultimꝰ
filius liȩ. Hȩc quidem ueteris hystoriȩ
referunt gesta. Sed quomodo nos hinc
hystoriȩ rationem admysticam intelli¬
gentiam referemus. ut ostendamus qui
sunt isti qui incedunt ui.xta montem
gebal.: Ego sic uideo duas eẽ speties eo¬
rum. qui ꝓmissionum celestium cupi¬
ditate succensi. sum mo studio diligen¬
tiaq nituntur. ne saltem minima
eos beatitudo pretereat. habentes desi¬
derium non solum benedictionis capiendȩ
& effici in partem sortis sanctorum. sed &. iam

Expanded text:
zim benedictiones habet, mons autem zim benedictiones habet, mons autem Ebal maledictiones quae peccatoribus imminent. Statuerunt enim, sicut scriptum est in Deuteronomio , sex tribus ad benedicendum in monte Garizim: et ipsae sex tribus quae nobiliores sunt et eximiae, id est, Simeon, Levi, Judas, Isachar, Joseph, Benjamin. Alias vero sex ignobiliores, ad maledicendum; in quibus et Ruben qui ascendit super cubile patris fui, et torum maculavit paternum, et Zabulon, qui est ultimus filius Liae. Haec quidem veterum historiae referunt gesta. Sed quomodo nos hanc historiae narrationem ad mysticam intelligentiam referamus, ut ostendamus qui sunt isti qui incedunt juxta montemEbal? Ego video duas esse species eorum qui promissionum coelestium cupiditate succensi, summo studio diligentiaque nituntur, ne saltem minima eos beatitudo praetereat: habentes desiderium, non solum benedictionis capiendae, et effici in parte sortis sanctorum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
u cirea hanc archam testamenti omnis
qui uere isrł ẽ incedit. & non ẽ longe ab
ea. leuitȩ ueroet sacerdotes &iam inhume¬
ris suis eam portant. Et eium quicumq
sicerdotali religione & sanctitate uiuunt.
non solum ii que sedere uidentur in conses¬
su sacerdotali. sed ii magis qui sacerdota¬
liter agunt. quorum pars est dñs nec ul¬
la eis portio habetur interris. ipsi sunt uere
sacerdotes & leuitȩ dñi. qui inhumeris
suis legem dĩ portant. agendo uidelicet
& implendo. ꝑopus ea quę scribuntur in
lege. Sed & ꝓselitus inquit & indigena si¬
mul. Et erant dimidii uixta montem ga¬
rizm. & dimidii uixta miontem gebal.
Quomodo &iam ista explicabimus: adui¬
torio dĩ opus est. ut possimus uerbis nr̃is
uerba diuina disserere. & explanate. Qui
sunt dimiduĩ qui incedebant uixta mon¬
deni garizin. & qui sunt dimidii. qui &
ipsi licet saluantur. tamen non potuerunt
iuxta montem garirm incedere. sed ince¬
dunt uirta montem gebal. Mons gari¬

Expanded text:
 Circa hanc arcam testamenti, omnis qui vere Israel est incedit, non enim longe ab ea. Levitae vero et sacerdotes etiam in humeris suis eam portant. Etenim quicunque sacerdotali religione et sanctitate vivunt, non solum hi qui sedere videntur in consessu sacerdotali, sed hi magis qui sacerdotaliter agunt, quorum pars est Dominus, nec ulla eis portio habetur in terris, ipsi sunt vere sacerdotes et Levitae Domini, qui in humeris suis legem Dei portant, agendo videlicet et implendo opera ea quae scribuntur in lege. Et proselytus, inquit, et indigena simul aderant; dimidii juxta montem Garizim, et dimidii juxta montem Ebal. Quomodo etiam ista explicabimus? Et adjuto rio Dei opus est ut possimus verbis nostris verba divina disserere et explanare. Qui sunt dimidii qui incedebant juxta montem Garizim, et qui sunt dimidii qui et ipsi, licet salventur, tamen non potuerunt juxta montem Garizim incedere, sed incedunt juxta montem Ebal? Mons Gari
Abbreviated transcription (Latin):
uelamen. quia ubi spiritus dñi. ibi liber¬
tas intelligentiȩ. Noster eigo iħs dñs non
indiget multo tempore. ut deuterono¬
mium scribat. ut secundo legem incordi¬
b credentium figat. atq meorum men¬
tib qui ad altaris constructionem digni
sunt. ut legem spiritus signet. Statim
namq ut quis crediderit xpo iħu. et lex
euangelii ineius corde descripta est. &. in
conspectu filiorum isrł discripta. Ad erant
enim tunc cum tibi sacramentum fidei¬
tradebatur. cȩlestes uirtutes. mysteria a¬
geloꝵ. eccła primitiuorum. Si enim ra¬
te intelligamus israhelem dici. mentem
dm̃ uidentem. rectissime hoc deministtuꝰ
angelis magis dicitur. secundum dñi sen¬
tentiam. dicentis deinfantib. quod et
tu fiusti infans inbaptismo. quia angeli
eorum semꝑ uident fatiem patris mei. qui
est incelis. Coram istis igitur filiis isrł qui
aderant illo intempore. cum tibi fidei sa¬
cramenta tradebantur. uidentib fatiem

Expanded text:
velamen, quia « ubi Spiritus Domini, ibi libervelamen, quia « ubi Spiritus Domini, ibi libertas » intelligentiae nostrae. Ergo Dominus Jesus non indiget multo tempore ut Deuteronomium scribat, ut secundo legem in cordibus credentium figat, atque in eorum mentibus, qui ad altaris constructionem digni sunt, intelligentiae spiritu signet. Statim namque ut quis crediderit Jesu Christo, lex Evangelii in ejus corde scripta est, et in conspectu filiorum Israel descripta. Aderant enim tunc, cum tibi fidei sacramentum tradebatur, coelestes virtutes, ministeria angelorum, Ecclesia primitivorum. Si enim recte intelligamus Israelem dici mentem Deum videntem, rectissime hoc de ministris angelis dicitur, secundum Domini sententiam, dicentis de infantibus quod et tu fuisti infans in baptismo, « quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est . » Coram istis igitur filiis Israel qui aderant in illo tempore, cum tibi fidei sacramenta tradebatur, videntibus faciem
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt. huiusinodi legem non habentes.
ipsi sibi sunt lex. qui ostendunt opus le¬
gis scriptum. incordib suis. testimoniũ
reddente eis conscientia. Si ergo uideas
gentes adiħm uenire. & credere ei. et
opus legis implere. quod illi qui legem
acceperant implere non possunt. non
dubites de eis dicere. quia iħs inistis la-¬
pidib integris deuteronomiũ scripsit.
Mouet me sane. quod addidit in conse¬
quentib scriptura.  scripsit inquit iħs
suꝑ lapides deuteronomium. coram filiis
isrł. Quomodo potuerit tam magnum
librum. uel assistentib & ꝑmanentibus
filiis isrł describere. ita ut non discederent
usq quo scriptura tot uersuum finireturꝰ.
uel & iam quomodo potuerit lapides
altaris ferre tam magni libri continentiã:
Dicant michi assertores litterȩ uidei qui
spiritum legis ignorant. quomodo in hoc
illos usq inhodiernum diem. cum legit᷑
moyses uelamen est super cor eorum. no¬
bis uero conuersis ad dñm iħm. auferet᷑

Expanded text:
m non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia . » Si ergo videas gentes ad Jesum venire, et credere ei, et opus legis implere quod illi qui legem acceperant implere non possunt, non dubites de eis dicere quia Jesus in istis lapidibus integris Deuteronomium scripsit. Movet me sane quod addidit in consequentibus Scriptura: « Et scripsit, inquit, Jesus super lapides Deuteronomium coram filiis Israel. » Quomodo potuerit tam magnum librum, vel assistentibus et permanentibus filiis Israel, describere, ita ut non discederent usquequo scriptura tot versuum finiretur? Vel etiam, quomodo potuerunt lapides altaris ferre tam magni libri continentiam? Dicant mihi assertores litterae Judaei, qui spiritum legis ignorant, quomodo hoc in illos usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen est positum super cor eorum: nobis vero conversis ad Dominum Jesum, auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
edifitii fundamentum ẽ. Sic enim dic̃ apłs.
Fundamentum enim aliud nemo potest
ponere. preter id quod positum ẽ. quod ẽ
iħs xp̃s. Beati ergo qui supra istud tam no¬
bile fundamentum edificati. religiosa et
sancta construxerint. Sed in hoc eclifitio.
eccłȩ oportet eẽ altare. Unde ego arbitror
quod quicumq ex uobis lapidib uiuis apti
sunt. in hoc et prompti. ut orationib uacent.
ut die noctuq obsecrationes offerant dõ et sup¬
plicationum uictimas immolent. ipsi sunt
ex quib iħs edificat altare. Sed intuere quid
laudis ipsis lapidib altaris asscribitur. Sic
dixit inquit legis lator moyses edificare altire
exlipidib integris. quib ferrum non ẽ inicc¬
tum. Qui putas sunt isti integri lapides :

Expanded text:
aedificii fundamentum est. Sic enim dicit Apostolus: « aedificii fundamentum est. Sic enim dicit Apostolus: « Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeteJesus . » Beati ergo qui super istud nobile fundamentum aedificantes, religiosa et sancta construxerint opera. Sed in hoc aedificio ecclesiae esse oportet altare; unde ego arbitror quod quicunque ex vobis lapidibus vivis apti sunt, in hoc et prompti, ut orationibus vacent, ut diu noctuque obsecrationes offerant Deo, et supplicationum victimas immolent, ipsi sunt ex quibus aedificat Jesus altare. Sed intuere quid laudis ipsis lapidibus altaris ascribitur? Sicut dixit, inquit, legislator Moyses: Aedificate altare ex lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum. Quid putas sunt is
Abbreviated transcription (Latin):
stamenti dni. Uideamus ergo quid inhis om¬
nib indicitur. & quid presens lectio nobis edi¬
ficationis adquirat. Omnes qui inib̾u xp̃o
credimus. lapides uiui eẽ dicimur. secundũ¬
quod scriptura ꝓnuntiat dicens. Uos autem
estis lapides uiui. edificati domus sp̃uales.
tem inistis terrenis lapidib obseruari nouinꝰ.
ut ũ quidem lapides qui ualidiores sunt. xpo¬
tentiores primi infundamenta iaciantur.
ut ipsis credi. &. suꝑponi possit totius edifitu
pondus. aluĩ uero qui sequentes sunt. idest
paulo illis inferiores. ꝓrximi illis qui infun¬
damento sunt orcdinantur. Qui uero plus
inferiores sunt. paulo suꝑius a fundamentis.
tum deinde a comparatione lapidum. qui in¬
firnuores sunt insuperiorib et ꝓpe ipsa iam
tecti fastigia collocantur. ita nunc intellige¬
fundamentis. huius spiritualis edifitii.
Qui autem sunt isti qui infundamentis collo
qui inueniaris uicinior fundamento. disce
quia et ipse. xp̃s iħs quem nunc descripsimus.

Expanded text:
t reliqua. Videamus quid in his omnibus indicatur, et quid praesens lectio nobis aedificationis acquirat. Omnes qui in Jesum Christum credimus, lapides vivi esse dicimur, quod Scriptura praenuntiat dicens: « Vos autem estis lapides vivi aedificati domus spiritalis, tem in istis terrenis lapidibus observari novimus, et hi quidem lapides qui validiores sint et potentiores primi in fundamenta ejiciantur, ut ipsis credi et superponi possit totius aedificii domus; alii vero qui sequentes sunt, id est paulo illis inferiores, proximi illis qui in fundamento sunt, ordinantur; qui vero plus inferiores sunt, paulo superius a fundamento; tum deinde in corpore lapidum, qui infirmiores sunt, in superioribus et prope ipsa jam tecti fastigia collocantur: ita nunc etiam intelligefundamentis hujus spiritalis aedificii. Qui autem sunt isti qui in fundamentis collocquis inveniaris vicinior fundamento, disce quia et ipse Christus hujus quod nunc descripsimus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o sunt. resurgent primi. Deinde nos qui¬
& ita semꝑ cum chño erimus. dediabolo au¬
tem dicens ait. Nouissimus inimicus destru¬
etur mors. Quia tunc uere uincitur mors.
cum mortale hoc absorbetur auita. Sed¬

Expanded text:
uiet sic semper cum Domino erimus . » De diabolo autem ait: « Novissimus inimicus destruetur mors ; » qui tunc vere vincitur, cum mortale hoc absorbeatur a vita.
Abbreviated transcription (Latin):
t. Apłs paulus dicit. quia resuscitauit nos
cum eo. simulq residere fecit incelestibus.
Et utiq nondum uidemus. credentes aut
resuscitatos ẽẽ iam. aut incęlestib consedis¬
se. sed acdumbrata sunt quidem hȩc nunc ꝑ
fidem. quia mente et spe aterrenis et mortu¬
is operib eleuamur. et cor nostrum erigius
adclestia et eterna. Implebitur tamen hoc
insecundo aduentu eius. ut ea quȩ nunc fide
&. spe presumimus. tunc & iam rerum effec¬
tu corporaliter teneamus. Ita ergo et dediabo
intelligendum ẽ. quod uictus ẽ quidem et
crucifixus est. sed iis qui cum xp̃o crucifixi
populis tunc erit crucifixus. cum complebi
tur. Est ergo in hoc &iam resurrectionis futu¬
re mysterium. Nam et tunc dindetur popłs
ineliuas partes. Erunt & tunc quidam primi.
et. aliĩ postremi. Quib cum adiħ̾m inunum
conspirauerint. iam tunc ultra omnino nõ
erit diabolus. quia iam non erit mors. uis

Expanded text:
tu. Unde Apostolus dicit, « quia resuscitavit nos tu. Unde Apostolus dicit, « quia resuscitavit nos cum ipso, simulque sedere fecit in coelestibus . » Et utique nondum videmus credentes aut resuscitatos esse jam, aut in coelestibus considere. Sed umbrata sunt quidem haec nunc per fidem, quia mente et spe a terrenis et mortuis operibus elevamur, et cor nostrum erigimus ad coelestia a terra. Implebitur tamen hoc in secundo adventu ejus, ut ea quae nunc fide et spe praesumimus, tunc etiam rerum effectu corporaliter teneamus. Ita ergo de diabolo intelligendum est, quod victus est quidem et crucifixus est, sed his qui crucifixi sunt cum versis populis tunc erit crucifixus. Tunc complebitur . » Est ergo et in hoc etiam latens figurae mysterium; nam et dividetur populus in duas partes: erunt et alii primi, et alii postremi; qui cum ad Jesum unum conspiraverint, jam tunc ultra omnino non erit diabolus, quia jam non erit mors. Vis
Abbreviated transcription (Latin):
piscentias non recipimus. Sed siquis foru
est attentior auditor. potest dicere. For¬
ma quidem rerum gestarum uidetur ẽẽ
conueniens. Sed adhue illud me mouet.
quod diabolus & exercitus suus quantum ad
et contrarias potestates. intantum ualere
aduersum seruos dĩ. ut &iam apostolus
petrus cum ingenti cautela premoneat.
dicat obseruandum eẽ. quia aduersarius nr̃
diabolus. sicut leo rugiens. circuit querens
quem transuoret. Uideamus ergo. si et in¬
hoc dignum aliquid sanctispiritus eloquiis
possumus inuenire. Aduentus xp̃i unus qui¬
dem inhumilitate completus est: alius uero
speratur ingła. & hic primus aduentus in car¬
ne. mystico quodam sermone inscripturis
eus uiuimus ingentib. Sed et gabriel cum
euangelicaret marie. denatiuitate eius diẽ.
Uirtus altissimi obumbrabit tibi. Propter
quod intelligimus prima primo hoc aduen¬
i eius adumbrari. quorum adimpletio atq¬
ꝑfectio in secundo consum mabitur. aduen¬

Expanded text:
upiscentiam non recipimus. Sed si quis forte upiscentiam non recipimus. Sed si quis forte est attentior auditor, potest dicere: Forma quidem rerum videtur esse conveniens; sed adhuc illud me movet quod diabolus et exercitus suus, quantum adet contrarias potestates in tantum valere adversus servos Dei, ut etiam apostolus Petrus cum ingenti cautela praemoneat et dicat observandum esse, « quia adversarius noster diabolus, sicut leo rugiens, circuit quaerens quem devoret . » Videamus ergo si et hic dignum aliquid sancti Spiritus eloquiis possumus invenire. Adventus Christi, unus quidem in humilitate compertus est, alius vero speratur in gloria; et hic primus adventus in carne, mystico quodam sermone, in Scripturis ejus vivemus in gentibus . » Sed et Gabriel, cum evangelizaret Mariae de nativitate ejus, dicit: « Virtus Altissimi obumbrabit tibi ; » propter quod intelligimus primo hoc adventu ejus adumbrari, quorum adimpletio et perfectio in secundo consummetur adven
Abbreviated transcription (Latin):
horum testem ꝓduxero apłm paulum.
Audi ergo deu̾s. quid ipse ꝓnuntiat. Et
quod erat inquit contrarium uobis. tulit
illud demedio affigens crucisuę. et exu¬
ens principatus et potestates. traduxit
libere triumphans eos in ligno ctucis. Licet
maliis exemplirib habeatur. trium phans
eos insemet ipso. sed apud grecos habetur
inligno. Inligno ergo duplex ẽ ratio dñicȩ
crucis. Una illa. quam dicit apłs petrus.
plum & hȩc secunda qua crux illa tro¬
pheum dezabulo fecit. inqua crucifixus
est. et triumphatus. Ideo deniq apłs pau
Uides. quia et hic apostolus duplicem cru¬
cis ꝓdidit rationem: duo enun contraru¬
sibi dicit ẽẽ crucifixa. sese sanctum et pec¬
catorem mundum. adillam formam sine
dubio. quam superius diximus. xp̃i &
diaboli. Nos enim mundo crucifigimur
tunc. cum ueniens princeps huius mund
in nobis non inuenit. quicquam. Et nolt¬
mundus crucifigitur. cum peccati cona¬

Expanded text:
horum testem produxero apostolum Paulum? horum testem produxero apostolum Paulum? Audi ergo de his quid ipse pronuntiat: « Et quod erat, inquit, contrarium nobis, tulit illum e medio, affigens cruci suae, exuens principatus et potestates traduxit libere, triumphans eos in ligno crucis . » Licet et in aliis exemplaribus habeatur, « triumphans eos in semetipso. » Sed apud Graecos habetur, in ligno. In ligno ergo duplex ratio est Dominicae crucis: una illa quam dicit apostolus Petrus, plum. Et haec secunda crux illa tropaeum de diabolo fuit, in quo crucifixus est et triumphatus. Ideo denique apostolu, et ego mundo . » Vides quia et hic Apostolus duplicem crucis prodidit rationem. Duo enim sibi contraria dicit esse crucifixa: sanctum et peccatorem, mundum et illam formam sine dubio quam superius diximus Christi et diaboli. Nos enim crucifigimur mundo tunc, cum veniens princeps mundi hujus in nobis non invenit quidquam; et nobis crucifigitur mundus, cum peccati conc
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ergo quas fugiens ponitur po¬
pulus prior: et ualde consequenter. Fu¬
gere et enim uisi sunt. qui secuntur iħm.
alegalib honorib et preceptis. ab obser¬
uatione sabbati. a circumcisione carnis.
auigulatione hostiarum. Sed iterum nõ
fugit qui secutus est xp̃m. ꝑfectionem et
plenitudinem legis. Post omnia autem
& iam rex gui inligno gemino dicitur ẽẽ
suspensus. hoc inligno misterium tegi¬
tur quam plurimos latens. sed orantib
apperire. Insuꝑiorib diximus. regem
gai. diabolo posse conferri. hic quomodo
inligno gemino crucifirus sit. oꝑere pre¬
gemina fuit. Mirus tibi sermo fortasse
et nouus uidetur. Quod dico crux ge¬
mina fuit. hoc est gemina ratione con¬
stit et duplici. Quia uisibiliter quidẽ.¬
& filius dĩ incarne crucifixus est: inuisi¬
biliter uero in hac cruce .& diabolus cum
principatib suis et potestatib affixus ẽ
cruei. Non tibi hoc uidetur uerum. si tibi

Expanded text:
Quomodo ergo quasi fugiens ponitur poQuomodo ergo quasi fugiens ponitur populus prior, et velut consequentes fugeret? Etenim versi sunt qui sequuntur Jesum a legalibus oneribus et praeceptis, ab observatione sabbati, a circumcisione carnis, a jugulatione hostiarum. Sed iterum non fugit, quia secutus est Jesum, perfectionem et plenitudinem legis. Post omnia autem is etiam rex Ahi in ligno gemino dicitur esse suspensus. Hoc in loco mysterium tegitur quamplurimos latens, sed orantibustestimoniis aperire. In superioribus diximus regem Ahi diabolo posse conferri, hic quomodo gemino ligno crucifixus est, operae pregemina fuit. Mirus tibi sermo fortasse et novus videtur. Quod dico crux gemina fuit, hoc est, gemina ratione constat et duplici; quia visibiliter quidem Filius Dei in carne crucifixus est; invisibiliter vero in hac cruce diabolus cum principatibus et potesta tibus affixus est cruci. Non tibi hoc videtur verum, si tibi
Abbreviated transcription (Latin):
mis audite. Primo ꝓpter peccata uicti
sumus. et ii quihabitabant gai quam¬
plurimos ex nobis interfecerunt. Gai
interpretatur chaos. Chaos autem locũ
uel habitaculum eẽ nouimus contraria¬
rum uirtutum quarum rex et princeps
diabolus est. Aduersum hunc ueniens
iħs. induas partes diuisit populum. &.
alios quidem inprimis statuit: alios in
posteriorib. qui ex insperato postergũ
uenirent inimicorum. & uide si non
pars est populi illa. dequa dicit. Non ueni.
nisi ad oues ꝑditas domus isrł. Et dequa
dicit. apłs. Gratia autem et pax omni ho¬
mni oꝑanti bonum. iudẽo primũ tunc¬
&iam et greco. idest gentili. Prior ergo iste
populus est. qui inprimis statuitur. et
quasi fugiens cum iħu: posterior uero po¬
pulus qui exgentib congregatur: quiq
exinsperato uenientes. quis enim speraret
gentes saluari. acrius postergum aduer¬
sarios cedunt. Et sic uterq populus medi¬
ami turbam demonum conclusam ster¬
nit et uincit. Sed fortasse dicis michi.

Expanded text:
mandaretur. Primo propter peccata victi sumus, et hi qui habitabant Ahi quamplurimos ex nobis interfecerunt. Ahi interpretatur chaos, chaos autem locum vel habitaculum esse novimus contrariarum virtutum, quarum rex et principes diabolus est. Adversum hunc veniens Jesus, in duas partes dividit populum, et alios quidem in primis statuit, alios in posterioribus, qui ex insperato post tergum veniant inimicorum. Et vides num pars est populi illa de qua dicit: « Non veni nisi ad oves perditas domus Israel , » et de qua dicit Apostolus: « Gratia autem et pax omni homini operanti bonum, Judaeo primum et Graeco , » id est, gentili. Prior ergo iste populus qui in primis statuitur, et quasi fugiens cum Jesu; posterior vero populus, qui ex gentibus congregatur, quinque ex insperato venientes quis enim speraret gentes salvari? acrius post tergum adversarios caedunt. Et sic utique populus mediam turbam daemonum sternit et vincit. Sed fortasse dicis mihi:
Abbreviated transcription (Latin):
ramus oleastri inseritur in radicem bonȩ oll¬
ue et intelligis quomodo ii qui insertisuis
fidei abrahȩ. & isaac. & iacob. recte appo¬
siti dicuntur. et adiecti adisrł. usq in ho¬
diernum diem. Quia inillorum radicem
nos rami oleastri exgentib assumpti. qui
aliquando meretricabamur. lignum et la¬
pidem ꝓdõ uero colentes. appositi sumus.
usq inhodiernum diem et facti sumus

Expanded text:
ramus oleastri inseritur in radicem bonae oliramus oleastri inseritur in radicem bonae olivae; et intelliges quo modo hi qui inserti sunt fide, Abrahae et Isaac et Jacob, recte appositi dicuntur et adjecti ad Israel usque in hodiernum diem: quia in illorum radice nos rami oleastri ex gentibus assumpti, qui aliquando meretricabamur, lignum et lapidem pro Deo colentes, appositi sumus usque in hodiernum diem, et facti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
requirere aiudeis. et abiĩs qui xp̃iani qui¬
dem dicuntur. si inscripturis adhuc sensũ
iudaicum seruant. quomodo exponant ra¬
ab meretricem adiectam ẽẽ domui isrł.
usq inhodiernum diem. Quomodo raab
usq inhodiernum diem. adiecta ẽẽ dicit᷑.
hoc enim scripturȩ scȩ moris est dicere deiis.
quȩ usq adfinem uitȩ. uel seculi ꝑmanem.
uerbi causa. ut. ut. hic pater est moabitarũ.
usq in hodiernum diem. Quod significat.
usq inconsummationem seculi. Xiterum
in euangelio dicitur. quia diffamatus est
sermo hic apud uideos. usq in hodiernum
diem. idest usq quo scculum stat. Raab
uero mulier quomodo adiecta eẽ dicitur.
domui isrł. usq inhodiernum dien: nun¬
quid matri successio posteritatis asscribitur.
ut uideatur insobolis reparationem seruari.
an magis intelligendum est. quod uero isra¬
eli iuncta ac sotiata est. usq inhodier nue
diem: Et siuis manifestius uidere. quon̾
raab iungitur israeli. intuere quomodo

Expanded text:
requirere a Judaeis et ab his qui Christiani quidem dicuntur, sed in Scripturis adhuc sensum Judaicum servant, quomodo exponant Raab meretricem adjectam esse domui Israel usque in hodiernum diem. Quomodo Raab usque in hodiernum diem adjecta esse dicitur? Hoc enim Scripturae sanctae moris est, dicere de his quae usque in finem vel vitae vel saeculi permanent. Verbi causa, ut ait: « Hic pater est Moabitarum usque in hodiernum diem , » quod significat, usque in consummationem saeculi. Et iterum in Evangelio dicitur: « Quia diffamatus est hic sermo apud Judaeos usque in hodiernum diem , » id est, usquequo saeculum stat. Raab vero mulier quomodo adjecta esse dicitur domui Israel usque in hodiernum diem? Nunquid non matri successio posteritatis ascribitur, ut videatur in sobolis reparatione servari? an magis intelligendum est quod vere Israeli juncta est ac sociata usque in hodiernum diem? Et si vis manifestius videre quomodo Raab jungitur Israeli, intuere quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
putas est. quod iħis fugere se designabat:
Uideamus. ne forte sit aliquid. quod fu¬
giendo uincamus. &. si est aliqua ꝑfecta uir¬
tus infuga. Paulus nos apłs docet. dicens.
Fugite fornicationem. Uides ergo esse¬
quendam spiritum fornicationis. quem
fugere debemus. quicumq caste & pie in
uirtutis ẽ: ista fuga beatitudinem con¬
fert. Et non solum fornicationis spiritus
fagiendus est: sed simili modo sicut dic¬
tum est. fugite fornicationem. Audiamꝰ
dici adnos. fugite iram. fugite. uiaritiã.
fugite inuidiam. . liuorem. fugite detrac¬
tiõnem. &. mali loquia. quȩ tamen nescio
quis euadat. Iste talis erat exercitus gai.
quem iħs fugiendum docelat militessuos.
Et dehis fortasse m indit discipulis suis
dicens. Siuos ꝑsequantur inuna ciuitate.
hostib. uult nos longe effici abhuusmo¬

Expanded text:
putas esse quod Jesus fugiens designabat? Videamus ne forte sit aliquid quod fugiendo vincamus: et est aliqua perfecta virtus in fuga. Paulus nos apostolus docet, dicens: « Fugite fornicationem ; » vides ergo quemdam spiritum fornicationis quem fugere debemus, quicunque caste et pie in re. Ista fuga beatitudinem confert. Et non solum fornicationis spiritus fugiendus est, sed simili modo, sicut dictum est, « fugite fornicationem, » audiamus quid dicit ad nos. Fugite iram, fugite avaritiam, fugite invidiam et livorem, fugite detractiones et mala colloquia ; quae tamen nescio quis evadat. Iste talis erat exercitus Ahi, quem Jesus fugiendum docebat milites suos: et de his fortasse mandat discipulis suis, dicens: « Si vos persequantur in una civitate, hostibus, vult nos longe effici ab hujusmo