comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
H. humil monachus eius ⁊ deuotus se¬
ip̃m cotũ in om̃i gene̾ famulãdi. C. layci
sic monachis. dño ⁊ amico diuino p.
monacho tal loci. a laicus salt ⁊ reue¬
renciã uł deuotõem cũ dileccõe sincera
monachus sie monache dilce i xpo soron¬

Expanded text:
eius monachus et devotus seipsum totum in omni genere famulandi». Laici sic monachis: «Domino et amico domino C. monacho talis loci, A. laicus salutem et reverentiam» vel «devotionem cum dilectione sincera». Monachus sic monache: «Dilecte in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo alii nnuriã co hẽ tẽ debes at¬
q cessare s ⁊ alii uolẽti uł dicẽt
facẽ ĩurriam obstare dbes si con¬
de potes ¶ dit .ii. tulliꝰ ĩ libro d̾ ofi¬
ciis pͥmo. ¶Dño snt̃ in iͦticie ge
nõ ĩstat nuutie. si pt̃ qm si ꝑẽtes
au̾ pat̾a aũ amicos deserat᷑ si cõ¬
mode potes iꝰ diri qr. ¶ Ea. demũ
fi posse dicut᷑. q̃ ꝯmode si post̾ n

Expanded text:
faciendo alii iniuriam cohibere te debes atque cessare, sed etiam alii, volenti dicere vel facere iniuriam, obstare debes, si commode potes. 71 Ait enim Tullius in libro De officiis primo: «Duo sunt iniustitie gennon obstat iniurie, si potest, quam si parentes aut patriam aut amicos deserat». 72 «Si commode potes» ideo dixi, quia ea demum fieri posse dicuntur que commode fieri possun
Abbreviated transcription (Latin):
quẽs nõ incipiat᷑ ab ead̾ ut error
romanoꝵ In mr. ut orignũ malũ In x.
ut Rex xerses In il ut luien nonũ in
.s. ut bonus socius ⁊ sic de cet̾is siam ĩ
huis uiciũ genatur ꝙ catephaton pot̾

Expanded text:
quens non incipiat ab eadem ut «error Romanorum»; in m, ut «magnum malum»; in x, ut «rex Xerses»; in n, ut «lumen novum»; in s, ut «bonus sonus», et sic de ceteris. Nam ex his vitium generatur, quod caçephaton potes
Abbreviated transcription (Latin):
ei ueniendo doloniam quom cũ mag
Eleg̃ hospiciũ que sũt mane ⁊ tempẽsti¬
ue surgit. In nocce uigilat ad scolas
uadit cũ socus morat᷑ ⁊ ꝓficit sicut pot̃¬
sio debuit tanta fundeꝰ sufficit .n. di¬
xisse. siostatis ꝙ post folices ul infelices
euẽtus uiaꝵ cum honesta societate Dolo¬

Expanded text:
ei veniendo Bononiam, quomodo magistrum elegit, hospitium quesivit, in mane tempestive surgit, in nocte vigilat, ad scolas vadit, cum sociis moratur et proficit sicut potest. Non debuit tanta fundere: suffecisset enim dixisse: «Noscatis quod, post felices» vel «infelices eventus viarum, cum honesta societate Bo
Abbreviated transcription (Latin):
qui uelint ⁊ possint tancũ officiũ ex̾cere
honestu nõ esset ut ꝯtͣ disposicõm duri¬
nam scłaris ꝑsona spũali p̾esset et ancilla
recinendo qd diccamen illd est ui¬
ciosum. in quo una d ͦ leuis ⁊ alta̾¬

Expanded text:
ssint tantum officium exercere; honestum non esset, ut, contra dispositionem divinam secularis persona spirituali preesset, et ancilla retinendo, quod dictamen illud in quo una dictio brevis et alt
Abbreviated transcription (Latin):
fatiget mẽtes auidas socioꝵ/ aꝑtis thesau¬
ris offero munera p̾ciosa q̃ siui magis utili¬
tate relucẽt ꝙͣ reuiteãt extiori decore
qͥb mediantib tenebris relegatis/ Ianua
Diccaminis pulsantib fit aꝑtai infra quã
ti nͭͣ recedat famelici nec ymqͣm aꝑpeãt
osicibundi.
catũ est pociꝰ oꝑari cũ hiꝰ rei ꝑicĩa¬
ałt᷑ nũꝙͣ isse posset et faciat inspirãte dno
que sũt iusta ad modũi serentio qͥ t̾ramsia¬
nis ⁊ tͥbulis purgat ut sructus mindꝰ iꝑꝑs¬
at ⁊ sinceruo et ad similitũdiem illius qui
studiose uas lauat. ut eiecta sorde antia¬

Expanded text:
as sociorum, apertis thesauris offero munera pretiosa que sui magis utilitate relucent quam reniteant exteriori decore; quibus mediantibus tenebris relegatis, ianua dictaminum sit pulsantibus aperta, ita quod ti, nec recedant famelici, nec umquam appareant sitibundi. catum est potius operari; cum huius rei peritialiter numquam posset, et faciat, inspirante Domino, que sint iusta; ad modum serentis qui terram spinis ac tribulis purgat ut fructus mundus appareat et sincerus, ad similitudinem illius qui studiose vas lavat, ut eiecta sorde antiq
Abbreviated transcription (Latin):
sedet sapiã salomois ꝑ quã uiri scolastici
decoiãtur ⁊ clarescit machina mũdialis et
q̃ sũt fugiõda plenius edocõtur ⁊ satis patẽt
q̃ suari debeãt documẽta sine quib errãt qͥ
ambulãt ⁊ nõ uiõent qͥ talia nõ obẜuant

Expanded text:
sedet sapientia Salomonis, per quam viri scolastici sedet sapientia Salomonis, per quam viri scolastici decorantur et clarescit machina mundialis. Et que sunt fugienda plenius edocentur et patent que servari debeant documenta, sine quibus errant qui ambulant et non vident qui t
Abbreviated transcription (Latin):
uasi iͥ genici infantes lac
ꝯcupiscentis rõnabile sine
dolo cũ exultacõe suscipit
hoĩs ytͥusq dona gratissima
duscedinis affectate que de
celesti gazophilacõ manu bomuola nob
contulit Rey colestia magnificus ⁊ et̾mis
cad in aureo candelabro sua pietate ꝯsti
mi sollicite p̾cauẽtes/ ne ignorancie ił
oirta is fermẽto massa urẽ prudõie cor¬
ridariũ magri Guidois qͥ dona sophio¬
.i. sapiencie cupicis inuenire u̾ dalces
auium iantꝰ resonãt s suauit̾ murmurãt
a sancib eiuil. ad scendentes flores simi¬
s.t̃ apparẽt u̾nantos ⁊ silia uenustatis.
cuta eynamomũ ⁊ bassamũ uiole nõ desi¬
mint iedole Ibid̃ ecĩa pͣcum ridet amenũ
et arbores cuncci gen̾is sũc inserte. que
ne solaçia turbarẽt᷑ sed sius frõdib auram
lenẽ inmictũt ⁊ umbr̃a p̾bent gracitudĩo
et quietio In ħ siquid cante felicitatis loco
sũt dicamina pi purea colores reꝑiũtur
Rethorici et uix platañ ad aspluenta aquaꝵ

Expanded text:
uasi modo geniti infantes lac concupiscentie rationabile sine dolo cum exultatione suscipite, hominis utriusque dona gratissima dulcedinis affectate, que de celesti gaçofilatio manu benivola nobis contulit rex magnificus et eternus, eadem in aureo candelabro sua pietate constmi sollicite precaventes ne ignorantie vel cecitatis fermento massa vestre prudentie corridariusophie cupitis invenire, ubi dulces avium cantus resonant et suaviter murmurant a fontibus rivuli descendentes, flores similiter apparent vernantes et lilia venustatis, cynnamomum et balsamum ac viole non desinunt redolere; ibidem etiam pratum ridet amenum, et arbores cuncti generis sunt inserte, que suis frondibus auram levem immittunt et umbram prebent gratitudinis et quietis. In hoc siquidem tante felicitatis loco sunt dictamina purpurata, colores reperiuntur rethorici, et iuxta platanum ad fluentia aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
dictamẽ uiciosum dr᷑ uerhoꝵ positnẽ cũ
in ṕncipio płes diltoes ponũt ab eadlra
inchoãtes ut sornas siu solario soleas
sartiebat suas/ Et illud o rite tute tate
t canta tyranne tulisti.

Expanded text:
icitur verborum positione, cum in principio plures dictiones ponuntur ab eadem littera incohantes, ut «Sosias in solario soleas sartiebat suas»; et illud «O Tite Tati tibi tanta tyranne tulisti
Abbreviated transcription (Latin):
¶llit̾atꝰ clicus eloctõi dedit᷑¬
¶¶ Despiciẽi mist̾ia ut stulta iacet bestia
¶iscurrit ꝑ basilicã ꝓ nãĩtare minio
¶Inloco si ꝑmãẜit e̾ince torta respicit
¶E pecunt ꝑabolas ĩ anas atq nacuas¬

Expanded text:
Illitteratus clericus Elationi deditus, Despiciens mysteria, Ut stulta jacet bestia. Discurrit per basilicam Pro vanitate nimia; In loco si permanserit, Cervice torta respicit; Et recitat parabolas Inanes atque vacuas
Abbreviated transcription (Latin):
hũiliatꝰ nadat cͣmus nõ credas ei ¶Ca¬
ptꝰ .i. utilitare nõ admicicia reu̾tit᷑ no¬
m̃tare ut capiat fugiendo ꝙ̃ nd̃ poruit
ꝑ seqͥndo. ⁊ ali idẽ dix̃¶ In oclis tuis illa¬
criminabit᷑ iniuucꝰ ⁊si uidit᷑ rẽpꝰ nõ
saciabit᷑ sauguine ruo ¶Et .p. alfũsꝰ¬

Expanded text:
humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine » tuo. Et Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
erit qͥsq dicente dño. si sit sic̃ magister eiꝰ. Hec de proposita
stione sentio. sic ista quęrentib ex ratione & auctoritate ri¬
aschali sũ mopontifici.
uo humił eccłȩ carnot̾ minist̾. debitũ cũ om̃i subiectione
famulatũ Cũ statꝰ eccłe pene ubiq t̾rarũ ruinas lam̃tabil
patiat᷑. quisq dilector domꝰ dĩ dehonestationes eiꝰdẽ domꝰ qͣnto
uaciniꝰ sentit. tanto uberiꝰ plangit. qm̃ & ignis uiciniora cõb
Isq domꝰ dĩ ꝓstitu i maliciã suã aliqͦ uelamine tegere molat̾
in t̾ra normannoꝵ ita manifelte ꝓstituta. ẽ. ȩccła. ut ae eul
lud ꝓpħicũ dici possit. pecentũ sicut sodoma predicauer̃. nec
absconder̃. Quod in eccła li youiensi pat̾nitas ut᷑a potit agnos¬
cere. quã iã ꝑplures annos rannulfꝰ cognomire flãmaro dui
nelinenfis ep̃s in audieo in uasionis genore occupauit. qͥ duol

Expanded text:
erit quisque dicente Domino, si sit, sicut magister ejus . Haec de proposita erit quisque dicente Domino, si sit, sicut magister ejus . Haec de proposita quaestione sentio, sic ista quaerentibus ex ratione et auctoritate rASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, debitum cum omni subjectione famulatum. Cum status Ecclesiae pene ubique terrarum ruinas lamentabiles patiatur, quisque dilector domus Dei, deshonestationes ejusdem domus quanto vicinius sentit, tanto uberius plangit, quoniam et ignis viciniora comburit. isque domus Dei prostitutor malitiam suam aliquo velamine tegere moliatur, in terra Northmannorum ita manifeste prostituta est Ecclesia ut de ea propheticum dici possit: Peccatum suum sicut Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt . Quod in Ecclesia Luxoviensi paternitas vestra poterit agnoscere, quam jam per plures annos Rannulfus 67 agnomine Flammardus, Dunelmensis episcopus inaudito invasionis genere occupavit, qui duos
Abbreviated transcription (Latin):
I.
tͥ qd qͥsq peccauer it: ñ tetigisti ĩmundũ. Redar guisti. corripin¬
sti. monuisti adhibuisti etiã si res exigit congruã & quȩ unitatẽ
peccata sua secreto confitentem.ñ debemꝰ anr̃a cõmunione con¬
poraliter seꝑare nec c̾tactu cordis eiꝰ prauitati cõmunicare
Hoc tenore utranq sententiã seruabimꝰ. & illa qua iubem᷑isi
comunicatis ñ cõmunicare & illã qua p̾cipim᷑ c̾fitentiũ eri¬
p̃dicare. talit̃ ex cõmunicatos an tribunal iudicis crincta
cernentis eẽ dãnatos. qͥ contͣ p̃ceptũ dĩ ꝓximo nocuert̃. & n
eiꝰ insatiabili cupiditate in suos usus transtulert̃. aut diabol¬
ca malignitate de medio abstuler᷑. Sic dñs dñs discipłis di cen
unꝰ ex uob̾ diabolus. ẽ. ñ dͥe signata ꝑsona. iudã & ex cõmunios¬
tũ predicabat. & tneũ cũ a cõmunigne sua suoꝵq minun
sequestrabat. Cũ gͦ uita dñi iħu disciplina fic morũ. ꝑ fectꝰ

Expanded text:
i quod quisque peccavit? non tetigisti immundum. Redarguisti, corripuisti, monuisti, adhibuisti etiam, si res exipeccata sua secreto confitentem non debemus a nostra communione corporaliter separare, nec contactu cordis ejus pravitati communicare. Hoc tenore utramque sententiam servabimus, et illam qua praecipimur excommunicatis non communicare, et illam qua jubemur cpraedicare, taliter excommunicatos ante tribunal Judicis cuncta cernentis esse damnatos, qui contra praeceptum Dei proximo nocuerunt et rem ejus insatiabili cupiditate in suos usus transtulerunt, aut diabolica malignitate de medio abstulerunt. Sic Dominus discipulis dicens: Unus ex vobis diabolus est , non designata persona, Judam et excommunicatum praedicebat, et tamen eum a communione sua suorumque minime sequestrabat. Cum igitur vita Domini Jesu disciplina sit morum, perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
II udes fuisse conscissũ. Adhibitis gͦ multo 
it dilection. s uiscerib abiuid̃are. Hec ouis gregi uob cõmissi
derelicto grege uolupors moi ÷b patens miserabilit᷑ ꝑhuꝰ ndi
deserta uagat᷑.a. nulta ex eiꝰd  ndi o. uersatione blla ꝑpetit᷑. in
taircũ ut pene usq ad conte oi dinis & monastci habitꝰ ue

Expanded text:
partes fuisse conscissum. Adhibitis ergo multor dilectionis visceribus abundare. Haec ovis gregis vobis commissi derelicto grege suo luporum morsibus patens miserabiliter per hujus mundi deserta vagatur, et multa ex ejusdem mundi conversatione bella perpetitur, in tantum ut pene
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ aucro ⁊tate conqueri ncͣ. hoc eis consiliũ damꝰ ut ñ desrend
in egyptũ ꝓpt̾ auxiliũ. s ab ipsa ad ipsã c̾fugiant. & inde expec cent
leuarien unde se conquerunz episse grauam. qr quȩ aliqͣ uo
corripit pat̃na ieritate: eadẽ srequent᷑ colligit mat̾na pite
tient᷑ audiatis. & qͣntũ salua apłica reuerentia fieri potest

Expanded text:
esiae auctoritate conqueruntur, hoc eis consilium damus, ut non descendant in Aegyptum propter auxilium, sed ab ipsa ad ipsam confugiant, et inde expetant levamen, unde se conqueruntur accepisse gravamen, quia quae aliquando corripit paterna severitate, eadem frequenter colligit materna pietpatienter audiatis, et quantum salva apostolica reverentia fieri potest
Abbreviated transcription (Latin):
tria andegauensi: qđ subiure fossatensis.. onaste .ii. antea ꝑtr
centos & eo ampliꝰ annos extiterat: de eiꝰdẽ monasterii
ret. & ordinatoibi abb̃te liberũ. eẽ constitueret. Qđ &
facti. e
fo.satensib monachis ius suũ reclamantib. & mul¬
is qui..

Expanded text:
tria Andegavensi, quod sub jure Fossatensis monasterii antea per trecentos aut eo amplius annos exstiterat, de ejusdem monasterii auferret, et ordinato ibi abbate liberum esse constitueret. Quod et factum est Fossatensibus monachis jus suum reclamantibus, et multis
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃mannunciabant. Ne gͦ iste sententie dissonare uideant᷑ sic modificati¬
de sc̃. ut cũ d̾euitan.l maloꝵ cõmunione loquunt᷑. de illis tantũ nocen¬
tib intelligant᷑: quoꝵ facinora aut ita nota st̃ ut ꝓbatione ñ egeant.
du quȩ confessione euidenti manifestat: st̃. aut iudiciario ordine publi¬
ara. iit sufficientib cestiraon⁊ ĩs cõꝓbaca. Unde & aug̃ de unico bapusmo.¬

Expanded text:
ntiabant. » Ne istae ergo sententiae dissonare videantur, sic modificandae sunt, ut quae de vitanda malorum communione loquuntur, de illis tantum nocentibus intelligantur, quorum facinora aut ita nota sunt ut probatione non egeant, aut quae confessione evidenti manifesta sunt, aut judiciario ordine publicata, aut sufficientibus testimoniis comprobata. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
habet᷑ inc̃cilio agatensi. capło. Uiii. Si tantũ ep̃s alicuiꝰ se sceleris consciũ
aouit. quãdiu ꝓbare ñ potest nil ꝓferat. s cũ reo ad cõpunctionẽ cordis¬
utretis correctionib elaboret. Qui si correptꝰ ꝑtinatior fuerit. & cõmuni¬
muitnt᷑ abftii ere. qr exceptiones non solent eẽ regule s: ꝑm. ssiones. Est alia sen¬
tentiaqus ion tantũ secretã c̾fessionẽ publicandã ueta. s. etiã publicanti pen
mane eccłe legatꝰ. Plt ut si quando dic̃ ep̃s aliquẽ sĩbi soli ꝓpͥũ crimen
fiuisse confessũ. acq ille neget: nonputet eys ad suã iniuriã ꝑtinere. ł sibi
sol non dredit᷑. Et si scrupulo ꝓpͥe conscientiȩ dic se noile ei cõmunicare.. uam¬
dui ex crmunicato non cõmunicauerit suus ep̃s: eidẽ ep̃o abaliis ñ cõmui.icet᷑
epis. ut magis caueat ep̃s ne dicat inquenquã. qđ aliis docum̃tis cuincere non
potest. Unde & aug̃. aduincentiũ. Facti norentiũ quȩ in nocent b demon¬

Expanded text:
 sceleris conscium novit, quandiu probare non potest nihil proferat, sed cum ipso ad compunctionem ejus secretis correptionibus elaboret, qui si correptus pertinacior fuerit, et se communiermittitur abstinere, quia exceptiones non solent esse regulae, sed permissiones. Est et alia sententia, quae non tantum secretam confessionem publicandam vetat, sed etiam publicanti poenesiae legatus: « Placuit ut si quando dicit episcopus aliquem sibi soli proprium crimen fuisse confessum, atque ille neget, non putet episcopus ad suam injuriam pertinere quod sibi soli non creditur, et si scrupulo propriae conscientiae dicit se ei nolle communicare, quandiu excommunicato non communicaverit suus episcopus, eidem episcopo ab aliis non communicetur episcopis, ut magis caveat episcopus, ne dicat in quemquam quod aliis documentis convincere non potest. » Unde Augustinus ad Vincentium : « Facta nocentium quae innocentibus demon
Abbreviated transcription (Latin):
lui fĩ nitacẽ cuã rerũ tͥ bene notarũ multitudine onerare. Potes tamen
exhis paueis intelligere qͥd de pͣtaxatis sentiã. & qͥ aliis adhec int̾rogata

Expanded text:
lui fraternitatem tuam rerum tibi bene notarum multitudine onerare. Potes tamen lui fraternitatem tuam rerum tibi bene notarum multitudine onerare. Potes tamen ex his paucis intelligere quid de praetaxatis sentiam, et quid aliis ad haec interrogata
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ quã habuit ante baptismũ aimitt̾e post baptismũ : Nec tam̃ dico qtꝰ
c̃t᷑ int̾dicta copulanda sint c̃iugia. s si copulata st̃. ꝓpt̾ has causas ñ. eẽ. dis¬
iungenda. Qͥa autẽ int̾dicta contͣ talia c̃iugia c̃traxerint. uł p̃sbit᷑i qͥ ea c̃se¬
crauerint. ꝓinobȩdientia sua digna satisfactione adarbitriũ uidicis sui
corrigant᷑ ut cet̾i a tali temeritate cõpescert᷑. coniugia uͦ nͥ causa legib co¬
gnita minime soluant᷑. Sic̃ eñi sacm̃tũ ordmationis quanuis ab orainatorb
ordinationẽ illicite isurpantib semel acceptũ manet in ordmatis: sic sacra¬
ẽ honoranda uĩur pantiũ uͦ ꝑu̾sitas punienda. Sic turibula chore qͥa eis
an dm̃ ministratũ.ẽ. iub ente ĩs altari apposita st̃. faccores uͦ eiꝰ igne consũ¬
ptist. Prolixitarem uitans epłȩ ñfui aus s plura inserere paginȩ. qͥa na¬

Expanded text:
uxorem quam habuit ante baptismum, dimittere post baptismum? Nec tamen dico quod uxorem quam habuit ante baptismum, dimittere post baptismum? Nec tamen dico quod contra interdicta copulanda sint conjugia; sed si copulata sunt, propter has causas non esse disjungenda. Qui autem contra interdicta talia conjugia contraxerint, vel presbyteri qui ea consecraverint, pro inobedientia sua digna satisfactione ad arbitrium judicis sui corrigantur, ut caeteri a tali temeritate compescantur; conjugia vero nisi causa legibus cognita minime solvantur. Sicut enim sacramentum ordinationis, quamvis ab ordinatoribus ordinationem illicite usurpantibus semel acceptum, manet in ordinatis, sic sacractitas eorum est honoranda, usurpantium vero perversitas punienda. Sic thuribula Core, quia eis ante Deum ministratum est, jubente Deo altari apposita sunt; factores vero ejus igne consumpti sunt . Prolixitatem vitans epistolae non fui ausus plura inserere paginae, 66 quia no
Abbreviated transcription (Latin):
ntactã quęris. in tactꝰ esto. Purã queris. purꝰ esto. uł noli eẽ. impurꝰ. Non
eñĩ illa potest. & tu ñ poces. Ex hisgͦ similib intelligi & ꝓbari potest. qa si
alligatꝰ non esses uxori posses delib̾are. s postqua expari c̃sensu alligatꝰ es
uxori: ñ debes quȩre solutionẽ. Ita eñi abipsa mundi conditione naturali
illud abstuler.. nec diluuii sententia crimina diluens ĩmutau.rit. Quo
gͦ diuina sente. a sanxit. & ĩmutabile fieri uoluit ñ debet humano incdi¬
cto disiungi. n fuerit absq contͣhentiũ factũ consensu ac ꝑse criminosũ id¬
adulter iũ aut incestuosũ. Qdcũ euenerit. ñ .ẽ. differendũ: s seꝑatione sa¬
ni idũ. Ubi uͦ ista defuerint. siue sint raptores. siue ex cõmunicati. siue
qͣlibet aliouicio c̃iuges infecti. tamhȩc om̃ia coleranda st̃ ꝓ c̃seruanda fide
c̃tugii. Q señ incircũcisione uł inpͣputio coactꝰ. ẽ. ap̃dicatorib noui testamta

Expanded text:
oli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non potes. » Ex his ergo et similibus intelligi et probari potest quia si alligatus non esses uxori, posses deliberare; sed postquam ex pari consensu alligatus es uxori, non debes quaerere solutionem. Ita enim ab ipsa mundi creatione naturale illud abstulerit, nec diluvii sententia crimina diluens immutaverit. Quod ergo divina sententia sanxit, et immutabile fieri voluit, non debet humano interdicto disncestuosum. Quod cum evenerit, non est differendum, sed separatione sanandum. Ubi vero ista defuerint, sive sint raptores, sive excommunicati, sive quolibet alio vitio conjuges infecti, tamen haec omnia toleranda sunt pro conservanda fide conjugii. Quis enim in circumcisione vel in praeputio coactus est a praedicatoribus Novi Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
anglici regis inuadat: Quod fac̾e & tolerare. & cont̾ lege est & conte
aege. qͥa non.ẽ. hoc. popło regim̃ p̃bere. s discrimen augere. Quantũ qͥ
extua sententia pendet eiꝰ confiliũ. fuade ei ut ecłam dĩ qͣntũ ensee l
beret. nec de peccatis alienenis sua mulaiplicet. Unde⁊ liqͥse aluerete e it
laucdis innubilũ uituꝑationis. Non em̃ adͥ hoc instituunt᷑ reges ut lege
hangant .s: distortores legũ gladio fialit corrigi ñ posst̃ feriant. Uał¬

Expanded text:
at? Quod facere vel tolerare, et contra legem est, et contra regem, quia non est hoc populo regimen praebere, sed discrimen augere. Quantum ergo ex tua sententia pendet ejus consilium, suade ei, ut Ecclesiam Dei, quantum in se est, liberet, nec de peccatis alienis sua multiplicet. Unde illi qui de adventu ejus laudis in nubilum vituperationis. Non enim ad hoc instituuntur reges, ut leges frangant; sed distortores legum gladio, si aliter corrigi non possunt, feriant. Va
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃am ẽẽ. oblitã. qualit̃ uob̃ sic̃ ipse cõmemorat in om̃ib necessitatib
ur̃is adiutor & ꝓpugnator astiterit. qͣlit̾ de incõmodis ur̃is sic̃ de
suis doluerit: ne ingratũ fuisse beneficiis eiꝰ uob̾ forsitan sit in cõ¬
modũ. & aliis in exemplũ. Caritate itaq suadente excellentiã ur̃am
moneo. ut qđ hactenꝰ erga nobilẽ uirũ minꝰ sollicite fecistis. de cȩt̾o
diligentiꝰ implere studeatis. ne si ad maiorẽ audientiã clamor eiꝰ ꝑuene¬
rit: & famȩ ur̃ȩ incurratis dispendiũ. & rerũ ur̃arũ non sine
corporis ur̃i uexatione detritnentum. Uał.¬

Expanded text:
vestram esse oblitam qualiter vobis sicut ipse commemorat in omnibus necessitatibus vestram esse oblitam qualiter vobis sicut ipse commemorat in omnibus necessitatibus vestris adjutor et propugnator astiterit, qualiter de incommodis vestris sicut de suis doluerit, ne ingratum fuisse beneficiis ejus vobis forsitan sit incommodum, et aliis in exemplum. Charitate itaque suadente, excellentiam vestram moneo, ut quod hactenus erga nobilem virum minus sollicite fecistis, de caetero diligentius implere studeatis, ne si ad majorem audientiam clamor ejus pervenerit, et famae vestrae incurratis dispendium, et rerum vestrarum non sine corporis vestri vexatione detrimentum. Va
Abbreviated transcription (Latin):
bit iniuriã. si qͥseis amod̾o aliqͣm intulerit uiolentiã. Uał.¬
eodegario uenerabili biturienstũ ar chiep̃o Ibo humił eccłȩ car not
minist̾. sał ⁊ seruictũ. Qm̃ speculatores domui isrł positi sumꝰ maltop¬
siti magis acircunstantib & longe positis inspicim᷑ & discutim᷑. quã si
in loco humili positi. nr̃ȩ tantũ saluci & pͥuatis utilitatib ar̃is. sollici¬
tudinẽ nr̃am impend̾e studeremꝰ. Unde oportet ut in om̃ib dispen¬
sationib nr̃is simplicit᷑ incedamꝰ. & scandala fr̃m pͣcȩt̾is cauere ꝓcuri¬
mꝰ. Si eñi sic̃ apłs monet bonũ nos oportet hab̾e testimoniũ abhis qui
foris sc̃. quantomagis abhis qͥ do esticã tonu̾sationẽ nr̃am serunt. & qͥ
uoluerint reuelare. in aliquo a nob offensi parati st̃. Qđ idõ dilectiõ¬
ur̃ȩ cõmoro. ut mniurias dõni hugonis maidunensis sic̃ ipse dic̃ hactenꝰ
gi non potest. seueritatis baculo feriatis. Nec eñi decet honestatem

Expanded text:
bit injuriam, si quis eis amodo aliquam intulerit violentiam. ValeEODEGARIO venerabili Bituricensium archiepiscopo, IVO, humilis Ecclesiae Carnotm et servitium. Quoniam speculatores domui Israel positi sumus , in alto positi magis a circumstantibus et longe positis inspicimur et discutimur, quam si in loco humili positi nostrae tantum saluti et privatis utilitatibus nostris sollicitudinem nostram impendere studeremus. Unde oportet ut in omnibus dispensationibus nostris simpliciter incedamus, et scandala fratrum prae caeteris cavere procuremus. Si enim sicut Apostolus monet, bonum nos habere oportet testimonium ab his qui foris sunt , quanto magis ab his qui domesticam conversationem nostram sciunt, et quibus voluerint revestrae commemoro, ut injurias domni Hugonis Maidunensis, sicut ipse dicit, hactenus gi non potest, severitatis baculo feriatis. Nec enim decet honestatem
Abbreviated transcription (Latin):
uiter exigent᷑. Idõ dũ tẽpꝰ. ẽ. pꝰmonemꝰ dilectionẽ ur̃am. u̾t suo
tẽpore liba fronte possimꝰ famã ur̃am excusare. & aures apłicas oy
portune ꝓ uob̾ & importune pulsare. Cũ eñi in ipsa munda infai¬
tia in lamechꝰ. carnał bigamia sit culpata. qͦmͦ pot̾it in sponsax
debet desponsari: Eliminet᷑ gͦ de luxouiensi eccła rannultꝰ dune¬

Expanded text:
viter exigentur. Ideo, dum tempus est, praemonemus dilectionem vestram, ut suo viter exigentur. Ideo, dum tempus est, praemonemus dilectionem vestram, ut suo tempore libera fronte possimus famam vestram excusare, et apostolicas aures opportune pro vobis et importune pulsare. Cum enim, in ipsa infantia mundi, in Lamech carnalis bigamia sit culpata, quomodo poterit in sponviro desponsari? Eliminetur ergo de Luxoviensi Ecclesia Ranulfu
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o. Iuo humił eccłe car not̾sis minist᷑. abundare sp̃u consilii
& fortitudinis. Qm̃ ꝓdomo dĩ stare & murũ ꝓ domo isrł po¬
nere cȩpistis. sollicitudin⁊ ur̃ȩ sũmoꝑe cauendũ. ẽ. ut sartago
quȩ feruere cepit ferrea fortitudine nulł ignib cedat. s ⁊elus
domꝰ dĩ amor decoris eiꝰ de die indiẽ inm̃tib nr̃is uehem̃tiꝰ exa¬
descat. Qđ idõ scĩtati ur̃e cõmemoro: ut qđ de luxouiensi eccłabi
ne incepistis. meliori exitu t̃minare studeatis: ut caudã hostiȩ
cũ capite ĩmoletis. Audiuimꝰ eñi & dolemꝰ qđ stercora quȩ de p¬
dicta domo dĩ ur̃o fuerant labore emundata. multiplicato neqͣ
sp̃uũ numero in eandẽ sint reportata. & ipsa domꝰ grauiori ei¬
rore quã pͥus infecta. Quã domꝰ dĩ iniuriam si ñ ut decet ani
cũ iste fȩdus & fetidꝰ rumor apłicas aures uł ur̃a uł aliena ra¬
tione ꝑcusserit: nec pͣter ita neglecta remictent᷑. & hȩc gra¬

Expanded text:
 minister, abundare spiritu consilii et fortitudinis. Quoniam pro domo Dei stare, et murum pro domo Israel ponere coepistis, sollicitudini vestrae summopere cavendum est, ut sartago quae fervere coepit, ferrea fortitudine nullis ignibus cedat, sed zelus domus Dei et amor decoris ejus de die in diem in mentibus vestris e ideo sanctitati vestrae commemoro, ut quod de Luxoviensi Ecclesia bene incoepistis, meliore exitu terminare studeatis, ut caudam hostiae cum capite immoletis . Audivimus enim et dolemus, quod stercora quae de praedicta Dei domo vestro fuerant labore emundata, multiplicato nequam spirituum numero in eamdem sint reportata, et ipsa domus graviori errore quam prius infecta. Quam domus Dei injuriam si non, ut decet, anicum iste fedus et fetidus rumor apostolicas aures vel nostra vel aliena relatione percusserit, nec praeterita neglecta remittentur, et haec gra
Abbreviated transcription (Latin):
lbet qͥ prote sefecit seruĩ ut lib̾tas tua nichiil se debe ingelliga oliceu
qbo duima offendat maiestatẽ.: & eccłȩ minuat libtarte. Quod io sua¬
dup nobilicati tuȩ. ut p̾dictũ regẽ sanis consilus informes. & leges ee¬
lasticas ascĩs patrib tractitas & acatholicis regib confirmatas. in nullo
onturbes. Quȩ eñi ratio. que ꝑmmetit. ut rannulfꝰ dunelmensis ep̃s

Expanded text:
ber qui pro te se servum fecit, ut libertas tua nihil se debere intelligat alicui, quo divinam offendat majestatem et Ecclesiae minuat libertatem. Quod ideo suademus nobilitati tuae, ut praedictum regem sanis consiliis informes, et leges ecclesiasticas a sanctis Patribus traditas et a catholicis regibus confirmatas in nullo onturbes. Quae enim ratio, quae lex permittit, ut Rannulfus Dunelmensis epis
Abbreviated transcription (Latin):
inabber Hanc plantationẽ ur̃am pot̾it eradicare qͥ ñ plantauit eã do¬
mte po pmiciarũ mearũ qͣntũ in uobẽ. in hoc i abstulistis a&uo
fositan ñ satis utilit᷑ ꝓuidistis. Qui eñi hoc consiliũ uobdedert̃
sit sim̾ non ppenditis. for sitan aliquando ꝑpendetis. Hoc autẽ factam
ur̃m si ad psens corrigere ñ uultis. aut ñ ualetis: salte mẽ ceta ad qͦd ei

Expanded text:
in abbatem. Hanc plantationem vestram poterit eradicare, qui non plantavit eam, De primitiarum mearum, quantum in vobis est, in hoc mihi abstulistis, et vobis forsitan non satis utiliter providistis. Qui enim hoc consilium vobis dederunt, sit, si modo non perpenditis, forsitan aliquando perpendetis. Hoc autem factum vestrum si ad praesens corrigere non vultis aut non valetis, saltem id quod mihi inter
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ: iustã & om̃i ratione subnixã causã hab̾e iudemen: e de mbei¬
meadu̾sus ep̃m qͥ non solũ debet suis tẽporib illicita ñ ꝑatͣ reaes crẽi aba¬
ticelloruo fuis sbiente patrare corrigere. Sic eñi seribit papa gelasiu
lendino quominꝰ officiũ fuũ faceret. nipse eosgͥ impedount ꝙpotestua
sen osticiremoueat abimpedimento dic eñi seribueobs oice ui paps

Expanded text:
fficium, justam et omni ratione subnixam causam habere videmini, et maxime adversus episcopum, qui non solum debet suis temporibus illicita non patrare, sed etiam ab antecessoribus suis illicite patrata corrigere. Sic enim scribit papa Gelasiussse molendino, quo minus officium suum faceret, nisi ipse eos qui impediunt pro potestate sui officii removeat ab impedimento. Sicut enim scribit Joannes VIII papa
Abbreviated transcription (Latin):
possessionis scđ̾m confuetudinẽ suȩ ciuitatis. siue obligatio ep̃i qua se ꝓmisit ob¬
seruaturũ consuetudines eiꝰdẽ ciuitatis. siue turbulenta coniuratio factȩ cõ¬
munionis: nil prȩuidicant legib eccłasticis. Pacta eñĩ & constitutiones
uos ipsi bene nostis. nulliꝰ st̃ mom̃ti. Dic̃ eñi papa ⁊ ofimꝰ narbonensibꝰ. Cor¬
tra statuta patrũ aliqͥd concede uł mutare: nec huiꝰ quide sedis potest aucto¬
ritas. Qͦ dsi adu̾sus canonũ formas: aliqͥd uob iudicatũ fuerit. si uob ui fũ
fuerit ⁊ appellabitis audientia eoꝵ iudicũ qui apud uos maioris uident᷑
eẽ. auctoritatis. siue apud ur̃m metr opolitanũ. siue apud legatũ romanũ.
appellationẽ uͦ infra quinq dies postulabitis luteras ab eo aquo appellatũ. ẽ: ad
ũ ad quẽ appellatũ. ẽ: ut diẽ utriq parti constituat. in quo causã ur̃am iudici¬
ili sententia ter minari prȩcipiat. ai lxxxii.

Expanded text:
possessionis secundum consuetudinem suae civitatis, sive obligatio episcopi qua se promisit observaturum consuetudines ejusdem civitatis, sive turbulenta conjuratio factae communionis nihil praejudicant legibus ecclesiasticis. Pacta enim et constitutiones vos ipsi bene nostis, nullius sunt momenti. Dicit enim papa Zozimus Narbonensis tra caus. 25, q. 1 vel mutare, nec hujus quidem sedis potest auctoritas. Quod si adversus canonum formas aliquid vobis judicatum fuerit, si vobis visum fuerit, appellabitis audientiam eorum judicium, qui apud vos majoris videntur esse auctoritatis, sive apud vestrum metropolitanum, sive apud legatum Romanum. Post appellationem vero infra quinque dies postulabitis litteras ab eo a quo appellatum est , ad eum ad quem appellatum est, ut diem utrique parti constituat, in quo causam vestram judiciali sententia terminari praecipiat. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
uamitse narn silrum delimus q̃tinus de abbatib illis de qͥb cua nob̾
signibieaut serenitas assen byo due prebent uoluntati. Uerũ ramꝰ qͣuto
altiꝰ duine pucatis proindentia perlonã tram honore sapaentiam diuitis
decoauit: tenico ampłios em obnoxriam sͥ consitut. ⁊ adsiuuto ebseunuo
arciꝰ alligaunit. Ex pedit ig̾ ut inregno siue ducatu diuma policione tͥ cõmis¬
so. tuo tp̃r pͣue consuetudines amputent᷑. ⁊ intioꝵ radicib resecatis bona queq
per tue nobilitatis studiũ. dio cooꝑant planaent᷑: aliter ęmͣ abbates ⁊ reliqui
clerici. nec gratum dño fainilatum inpendẽ. nec̃ animar̾ suarum saluti poeit̾
d fuerint humilitate subicct̾i. Unde prouidendũ ẽ a tua pr u dencia. ne ipli
sĩo libere. ꝯfine iuõo uiuendo. insuꝑbiani elati. animarũ suaru᷑ detͥmen¬
tum meieriant. ⁊tͥ quod absit ante conspectũ suꝑni iudicis imputet᷑. Ad ex¬
ceslenciam uero tuam ꝯprudentiam ꝑtinet. ut pixdietũ fem nrm Hyconẽ

Expanded text:
vimus, et consilium dedimus, quatenus de abbatibus illis de quibus tua nobis significavit serenitas, assensum tuae praebeat voluntati. Verumtamen quanto altius divinae pietatis providentia, personam tuam honore, sapientia et divitiis decoravit, tanto amplius eam obnoxiam sibi constituit, et ad suum obsequium arctius alligavit. Expedit igitur ut regno, sive ducatu, a divina dispositione tibi commisso, tuo tempore pravae consuetudines amputentur, et vitiorum radicibus resecatis, bona quaeque per tuae nobilitatis studium, Domino cooperante, plantentur. Aliter enim abbates et reliqui clerici nec gratum Deo famulatum impendere, nec animarum suarum saluti poterunt ta fuerint humilitate subjecti..... Unde providendum est a tua prudentia ne ipsi omnino libere et sine jugo vivendo, in superbiam elati, animarum suarum detrimentum incurrant, et tibi, quod absit! ante conspectum superni judicis imputetur. Ad excellentiam vero tuam et prudentiam pertinet, ut praedictum fratrem nostrum Hugonem
Abbreviated transcription (Latin):
uodĩgr̃a humił eccłȩ car not̾ minister. uulgrino parisiensi archidiacon
arelo tusticiȩ non tepescere. Quia portitor litterarũ ur̃arũ festinabi̾t ad
redicũ. & ego publicis & familiar ib negotiis p̾peditꝰ erã: plura scribe ñ
reusa fr̃nitati tuȩ respondemꝰ. qm̃uerũ conubiũ fuit. qđ int̾ ꝑsonas eiꝰdem
legis nulla interuemente causa quȩ coniugtũ soluit ride celebratũ fuit.
Quanaais itaq mulier duplicit᷑ fornicata sit. qi & adiudaismũ redũt. & uiro
dubio adultertũ ꝑpetrauit. Canon autẽ manifeste dicit sic̃ ipse bene nosti. qu
inceftis c̃iunctionib nicħ ueniȩ reseruamꝰ: nͥ cũ adulteriũ seꝑatione sanauer

Expanded text:
O, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, VULGRINO Parisiensi archidiacono, a zelo justitiae, non tepescere. Quia portitor litterarum vestrarum festinabat ad reditum, et ego publicis et familiaribus negotiis praepeditus erreversa, fraternitati tuae respondemus, quoniam verum connubium fuit, quod inter personas ejusdem legis nulla interveniente causa quae conjugium solvit, rite celebratum fuit. Quamvis itaque mulier dupliciter fornicata sit, quia et ad Judaismum rediit, et viro  duxit, procul dubio adulterium perpetravit. Canon autem manifeste dicit, sicut ipse bene nosti : « Quia incestis conjunctionibus nihil veniae reservamus, nisi cum adulterium separatione s
Abbreviated transcription (Latin):
teo. & offert᷑ incensũ. quia necesse. ẽ. ut sac̃dos qͥ salutem popłi sibi
cõmissi dño cõmendat: & afflictionẽ corporis & ꝑ intentionẽ illud
agat piȩ int̾cessionis. Unde & dñs post quã discipłos patri cõmenda¬
uit. mox subiturꝰ passionẽ ꝓipsis orauit.
Nter ea mutit pontifex oleũ suꝑ altare. in medio altaris crucẽ exo
leo faciens. & suꝑ quattuor angulos altaris. Est quidẽ satis congrue
ordo seruatꝰ. ut post emundationẽ ꝑ aquã & reliqua quȩ dicia
st̃. ꝑfundat᷑ altare oleo. quia & scã eccła pͥus aqua mundat᷑ infonte bap¬
iatis. & sic unctione insignit᷑ ꝑ manꝰ pontificis: ut sp̃s scĩ inse mereat
fundit᷑ electoꝵ: ad diligendũ dm̃ & ꝑximĩi. De hinc insignit᷑ altare
sacro scĩ chrismatis unctione. & inter ĩ cantat᷑ antiphona: unx̃ ted
dinẽ gr̃ȩ quȩ precessit incapite. & postea refulsit incorpore. cũ millo
de suꝑ sp̃u data. ẽ. apłis manifesta karismatũ gr̃a. de qua dicis

Expanded text:
 ut sacerdos, qui salutem populi sibi commissi Domino commendat, et per afflictionem corporis et per intentionem illud agat piae intercessionis. Unde et Dominus, postquam discipulos Patri commendavit, mox subiturus passionem pro ipsis oravit . Interea mittit pontifex oleum super altare in medio altaris crucem ex eo faciens et super quatuor angulos altaris. Et quidem satis congrue ordo servatur ut post emundationem per aquam et reliqua quae dicta sunt perfundatur altare oleo, quia et sancta Ecclesia prius aqua mundatur in fonte baptismatis et sic unctione insignitur per manus pontificis ut Spiritus sancti in se mereatur cordibus electorum ad diligendum Deum et proximum. Dehinc insignitur altare sacrosancti chrismatis unctione, et interim cantatur antiphona: « Unxit tdinem gratiae, quae praecessit in capite, et postea refulsit in corpore, cum misso desuper spiritu, data est apostolis manifesta chrismatum gratia, de qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ.xii. cruces. quȩ typũ gerunt apłicũ: qͥ & pͥmitias sp̃s accepins
&e crucis myster iũ popłis & gentib manifestare studuerunt. Per acta
aeniq consecratione. albis uelaminib cooꝑit᷑ altar e. qͥb & sacramentũ
intelligit᷑ nouitatis. & prenunciat᷑ sic̃ cũ debaytizatis loquerem̃ dictũ ẽ.
gra fute incorruptionis. Huiꝰ eñi tẽpli non manufacti tunc uera & plena
etit consecratio. cũ passibile hoc induerit impassibilitatẽ. & mor cale hoc
acecgit ĩmortalitatẽ. & cõpletũ fuerit incorpore. qͦdiã prȩcessit in capite
Inde in psalmo qui intitulat᷑ in dedicatione domꝰ ex uoce mediatoris tã
ose quã prosuis mẽbris ita continet᷑. Conuertisti planctũ meũ ingaudi
u̾n̾ conscidisti saccũ meũ & cir cũdedisti me lȩticia. Planctũ dic̃ mor ca¬
litatẽ nr̃am. quȩ tã diu deflenda. ẽ. quãdiu ꝑegrinam᷑ ado. & differt᷑ nob̾

Expanded text:
es, quae typum gerunt apostolicum, qui et primitias spiritus acceperunt, et crucis mysterium populis et gentibus manifestare studuerunt. Peracta denique consecratione, albis velaminibus cooperitur altare, quibus et sacramentum intelligitur novitatis, et praenuntiatur, sicut, cum de baptizatis loqueremur dictum est, gloria futurae incorruptionis. Hujus enim templi non manufacti tunc vera et plena erit consecratio, cum passibile hoc induerit impassibilitatem, et mortale hoc acceperit immortalitatem, et completum fuerit in corpore, quod jam praecessit in capite. Unde in psalmo, qui jam intitulatur: In dedicatione domus, ex voce mediatoris tam pro se, quam pro membris suis, ita continetur: « Convertisti planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia . » Planctum, dicit mortalitem nostram, quae tandiu deflenda est, quandiu peregrinamur a Deo; et differtur a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mhita copletis: incipit pontifex de sinistro angulo a bortenderstrs¬
Ubere ꝓpauimentũ alphabetũ usq indextrũ angusũ occidentis
atq iteru adertro angulo orientis usꝙ. insiistrũ anguludu
occiatntał uasuice. Q uid aute ꝑ alphabetũ misi uid adh eb raadim
da ddetrina sadre intelligi conuenit:. Unde paulus adlebreor.
cu deberetis. et. magistri ꝓpt̃ tẽpꝰ. rur sũ mndigetis ut enstruam o
que sint elementa ser monũ dei. Scribit eñi pontifex quasi aloh¬
beti ordinẽ. cũ docex fidei simplicitatẽ. Nã sic̃ paruulorẜer ad̃it ula¬
ui conuenit pͥmũ litterarũ elementa cognoscere. de inde adi lla¬
bas. ac post uerba paulati adsententiarũ cognitionẽ ꝑueuire:. Ric

Expanded text:
His completis, incipit pontifex de sinistro angulo ab oriente scribere per pavimentum alphabetum, usque in dextrum angulum occidentis; atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentalem basilicae. Quid autem per alphabetum, nisi initia et rudimPaulus ad Hebraeos: « Cum deberetis esse magistri propter tempus, rursum indigetis ut instruamini quae sint elementa sermonum Dei . » Scribit etiam pontifex quasi alphabeti ordinem, cum docet fidei simplicitatem. Nam sicut parvulorni congruit primum litterarum elementa cognoscere, deinde ac syllabas, ac post verba paulatim ad sententiarum cognitionem pervenire,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ȩ eiꝰ. Quod etiã innuit antiphona. Dicͣit se introitur ũ ad altare dei
id÷ ad illud altare quod significat᷑ ꝑ istud uisibile. ad quod non penetr
ocłs carnis. s pura intentiomentis. Et hoc. ẽ. quod seqͥt᷑. ad dm̃ quilȩtifi¬
cat iuuentutẽ meã. Postea ex tergit᷑ altare delinteo. L inu̾ eñ
de t̾ra ortũ magno labore adcandor ẽ ꝑducit᷑. ita caro x p̃i orta de t̾r
id÷ de beata uirgine maria. ꝑangustias passionis ꝑuenit adhonorẽ
resurrectionis. Doctor itaq quasi linteo altare detergit. cũ imitatuo¬
nẽ dñicȩ passionis auditorũ mentib impͥmit. dicens cũ apło. xp̃spas¬

Expanded text:
gratiae ejus. Quod etiam innuit antiphona, dicit enim se introiturum ad altare Dei, gratiae ejus. Quod etiam innuit antiphona, dicit enim se introiturum ad altare Dei, id est ad illud altare, quod significatur per istud visibile ad quod non penetrat oculus carnis sed pura intentio mentis; et hoc est quod sequitur, « ad Deum qui laetificat juventutem meam . » Postea extergitur altare linteo: linum enim de terra ortum, magno labore ad candorem perducitur. Ita caro Christi orta de terra, id est B. Maria Virgine, per angustias passionis pervenit ad honorem resurrectionis. Doctor itaque quasi linteo altare detergit, cum imitationem Dominicae 272 passionis auditorum mentibus imprimit, dicens cum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nã introibo ad altare ddei cũ psalmo & fundit qͦd remanisie de ageia
purificationis ad basim altaris. quia quod ipse meqioto brariliteo
laborare potest. Interior autẽ & ꝑfecta mundatio: solius. ẽ. dei. Hinc et
quod in sacrificiis ueteris testamenti sanguis hostiarũ uł in cornib alt¬
ris ponebat᷑. uł ex aliquib hostiis digito sac̃̾dotis contͣ dnm̃ asꝑgebat᷑. & qł
reliquũ erat. adbasim altaris fundebat᷑. Quia sac̾dotũ. ẽ. qͥcqͥd possunt ad
utilitatẽ gregis sibi cõmissi facer e. qͦd autẽ uires suas excedit. dño de uotis¬
sime cõmendare. Quã formã pͥmꝰ pastor pastorib reliquit. cũ passioni
apppinquans patri dixit. pater serua eos in nomine tuo quos dedisti
mͥ. Sic & paulus in articulo uitȩ prȩsentis quasi ad basim altaris aquam
fundens. discipłos dño cõmendabat dicens. & nc̃ cõmendo uos dño & uerbi

Expanded text:
nam: « Introibo ad altare Dei , » cum psalmo, et fundit quod remansit de aqua nam: « Introibo ad altare Dei , » cum psalmo, et fundit quod remansit de aqua purificationis, ad basim altaris, quia quod ipse nequit, Domino humilaborare potest: interior autem et perfecta mundatio, solius est Dei. Hinc est, quod in sacrificiis veteris Testamenti, sanguis hostiarum vel in cornibus altaris ponebatur, vel ex aliquibus hostiis digito sacerdotis contra Dominum aspergebatur, et quod reliquum erat, ad basim altaris fundebatur. Quia sacerdotum est, quidquid possunt, ad utilitatem gregis sibi commissi facere; quod autem vires suas excedit, Domino devotissime commendare. Quam formam primus pastor pastoribus reliquit, cum passioni appropinquans, Patri dixit: « Pater, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi . » Sic et Paulus in articulo vitae praesentis, quasi ad basim altaris aquam fundens, discipulos Domino commendabat, dicens: Et nunc commendo vos Domino, et verbo
Abbreviated transcription (Latin):
i aduitoriũ semp implorauerit. Ipse tnpontifer non debet quiescei
s q uasi conspitius ꝑ media ȩccłam incedere om̃s suo exeplo infor¬
mare om̃ib sacramenta crucis ac mortis dñi intimare. & cantare.
domꝰ mea. domꝰ orationis uocabit᷑. uidelicet ut talẽ eccłam prȩpet quȩ
non sit spelunca latronũ s: domꝰ orationis. id÷ nonfures & latrones.
si qui benedicant dñm in om̃i tẽpore. qualit̾ uersũ subsequentẽ la¬
oere possit cantare. Narrabo nomtuũ fr̾ib meis. inmedio ecełe lar¬
dabo te. Hec tẽ bene pontifex agit. cũ omña bona que uichoas. ꝑdei
auxiltũ consũmari postulat. Unde his ꝑactis pontifex se adoratio¬
ne confert. petens ut oms qui eandẽ domũ oraturi intrauer int ȩxau¬
ditos se eẽ gaudeant. ut ofte ndat pontifex se om̃iñ subdrtorũ eurõe
cũ pauso gerere. & eoꝵ memoriã se morationib suis frequentare
opleta expratione conuertit᷑ pontifex ad altare ancppienss ande pho

Expanded text:
Dei adjutorium semper imploraverit. Ipse tamen pontifex non debet quiescere, sed quasi conspicuus per mediam Ecclesiam incedere, omnes suo exemplo informare, omnibus sacramenta crucis ac mortis Domini intimare, et cantare, « Domus mea domus orationis vocabitur , » videlicet, ut talem Ecclesiam praeparet, quae non sit spelunca latronum, sed domus orationis; id est, non fures et latrones, sed qui benedicant Dominum omni tempore; qualiter versum subsequentem possit libere cantare, « Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te . » Haec tunc bene pontifex agit, cum omnia bona quae inchoat, per Dei consilium consummari postulat. Unde his peractis, pontifex se ad orationem confert, ut omnes, qui eamdem domum oraturi intraverint exauditos se esse gaudeant, ut ostendat pontifex se omnium subditorum curam cum Paulo gerere, et eorum memoriam se in orationibus suis frequentare . Completa exp
Abbreviated transcription (Latin):
gans&e duritiã saxorũ radicib penetrans. cuiꝰ asꝑginȩ mundiciȩ fie¬
sanguinis asꝑsione sanauit. Aquagͦ cũ ysopo asꝑgit᷑. cũ baptismꝰ xp̃i
sanguine consecrat᷑ eccłȩ tribuit᷑. Circũit autẽ altare spargendo eandẽ
aquã. ut ostendat doctorẽ non debere otiouacare. s eors qͦs initiatierit
piat semꝑorare. Circũit de hinc totã eccłam & asꝑgit parietesuliiꝰ
ut demonstret se omnẽ curã impende om̃i ȩtati. om̃i sexui. facit
hoc idẽ scdo & t̾cio. ut ostendat᷑ eos qui bapti⁊ ant᷑ ñ solũ. eẽ. mundandos
apeccato cogitationis s etiã locationis & opis. Canit᷑ autẽ interĩ
psalmꝰ. ex urgat ds̃. cũ antiphona. ut uirib destituant᷑. gui sacrame

Expanded text:
gans, et duritiam saxorum radicibus penetrans, cujus aspergine munditiae fiesanguinis aspersione sanavit. Aqua ergo cum hyssopo spergitur, cum baptismus Christi sanguine consecratus Ecclesiae tribuitur. Circuit autem altare, spargendo eamdem aquam, ut ostendat doctorem non debere otio vacare, sed eorum quos initiaverit piat, semper orare. Circuit dehinc totam ecclesiam et aspergit parietes illius, ut demonstret se omnem curam impendere omni aetati, omni sexui. Facit autem secundo et tertio, ut ostendat eos, qui baptizantur, non solum esse mundandos a peccato cogitationis, sed etiam locutionis et operis. Canitur autem interim psalmus: « Exsurgat Deus , » cum antiphona,
Abbreviated transcription (Latin):
significat᷑ qđ in ea cõmendanda sit lucens & ardens apłica doct¬
na. Sic cũ tẽplũ asalomone constructũ dño iubente fuisset dedi¬
p̾dicatore sortitura. Adsingłos uł circuitꝰ ac cedit pontifex adosti¬
ũ basilicȩ clero & popło subsequente. & ꝑcutit suꝑliminare uirga
pastorali cantando antiphonã. tollite portas pͥncipes ur̃as & eleua¬
mini porte ȩt̃nales. Hirga eñi pastoralis. potestas intelligit᷑ sac̃do¬
talis: quã dñs discipłis suis contulit. quando eos ad predicationẽ
mittens nicħ eos inuia ferre nͥ uirgã tantũ ꝑmisit. Qua uirga scĩ
sacer dotes & solant᷑ humiles. & t̾rent suꝑbos. & ferrunt impenten

Expanded text:
significatur, quod commendanda sit lucens et ardens apostolica doctsignificatur, quod commendanda sit lucens et ardens apostolica doctrina. Sic cum templum a Salomone constructum, Domino jubente fuisset dedipraedicatorem 270 sortitura. Ad singulos vero circuitus accedit pontifex ad ostium basilicae, clero et populo subsequente, et percutit super liminare virga pastorali, cantando antiphonam: « Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales » Virga enim pastoralis potestas intelligitur sacerdotalis, quam Dominus discipulis suis contulit, quando eos ad praedicationem mittens, nihil eos in via ferre nisi virgam tantum permisit. Qua virga, sancti sacerdo