comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis malum: id ẽ. pͥma pͥuatio boni Peinde iã etiam
nolentib: subintrauit ignorantia rerũ agendarũ. & cona¬
piscentia noxiarũ: quibꝰ comites sub inferuntur error &
dolor Que duo mala quando inminentia sentiuntur: ea
fugitantis anim motus uocat᷑ metꝰ. Porro animꝰ cũ adipisct᷑
concupita: ꝙ uis pnitiosa uł inama. qͣm id errore ñ sentit: il
dilectatione morbida uincitur uł h̾a etiã leticia uentilatur
Exhis morborum ñ ub̃atis sed uidulgentie tãꝙͣ fontibꝰ: omis
ñ potuit amittere beatitudinis appecitum: Uerum hȩc con¬
munia mala st̃ & hominũ ⁊ angłorũ ꝓsua malitia dm̃ uistica
dumpnatorũ: S homo habet &e penã ꝓpͥam: qua etiamae¬
poris morte punitꝰ ẽ: Mortes ei qͥppe supplitium. cdñs cõni¬
natus fuerat si peccaret sic eũ munerans lib̾o arbitrio ut tamen
regeret imꝑio: t̾reret exicio Atq inparadisi feliatatẽ tãquã
inumbra utȩ unde iusticia custodita inmeliora conscendet :

Expanded text:
urae rationalis malum, id est, prima privatio boni. Ecce habes primam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
maliquo uł animi uł corꝑons sensu: si iã uera illa atq ꝑ¬
cendũ ẽ. eẽ. peccatũ: qr homo non solũ qͣndo scit ipse scit¬
qͥd uerũ sit s etiã si ꝗdo errat et fallit᷑ sict homo: hoc debet
loqui qđ animo gerit: siue illud uerũ sit. siue putet᷑ &
ñ sit: Omĩs aut̃ qͥm̃tit᷑: contͣ id qđ animo sentit loqͥtur
uoluntate fallendi. & utiq uerba ꝓpterea st̃ instituta ñ

Expanded text:
in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque pin aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque pcendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non
Abbreviated transcription (Latin):
ua deuiabat ingeminis filus gratus illis m̃tib error. aut
abhac uia deuiabat apłs pcertis quando se existimans
uisũ uidẽ: alud ꝓalio sic putabat ut acorporũ imaginib
inqͥb se eẽ. arbitͣbat᷑ uera inquib erant corpora ñ discer¬
neret. nͥ cũ ab illo angls ꝑquẽ fuerat lib̾atꝰ abscessissae. aut
abhac uia deuiabat iacob patriarcha quando uiuentẽ
filiũ ab estia credebat occisũ Inhis atq huiꝰ modi falsita¬
tib: salua fide quȩ indm̃ nob̃ ÷ fallim᷑. & uia ñ relicta
que adillũ nos ducit erramꝰ: Qui errores &iã si peccata
ñ st̃. tam̃ inmalis huiꝰ uite deputandi st̃ Que ita sub iecta
est uanitati: ut ad ꝓbentur hic falsa ꝓueris rispuant᷑ uera
ꝓfalsis teneant᷑ incerti ꝓcertis Quãuis enĩ hȩc ab ea fide absint
ꝑ quã uerã certãq ad ętnã beatitudinẽ tendimꝰ: abea tamen
miseria ñ abst̃ inqua adhuc sumꝰ: Hullo mͦ qͥppe fallerem

Expanded text:
via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t̃ incertã similitudinẽ falsi. & iã siqđ uidet᷑ forte sit uerũ.
acutissimis qͥdẽ s inpudentissimis conflictacionib dispu¬
tant Apud nos aut̃: iustꝰ ex fide iuuit: At si tollat᷑ ad¬
sensio sides tollitur: quia ad sensione mehil creditur: &
st̃ uera: qras non uideint᷑: Que nisi credantur: aduitam
beatam que ñ nͥ ȩc̃na ẽ. ñ potest ꝑuemiri: Cũ istis uͦ irtrum
loqui debeamꝰ ignoro : qui ñ uicturos inȩt̾num s inp̾sen¬
tia se uiuere nesciunt. Immo nescire sedicunt : qđ nescire
negare nonpossunt Neq enĩ qͥsꝙ sinitur nescire seuiuen:
qͣndoqͥdẽ siñ uiuit ñ potest aliqͥd uł nescire. qm̃ ñ solum
scire uerũ eciã nescire ñ nisi uiuentis ÷ S uidelicet ñ ad

Expanded text:
iscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, iscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nesci
Abbreviated transcription (Latin):
pore aut corpore dãꝗ spũ sentiunt᷑ quale putabat eẽ. apłs
petrus quando existimabat se uisũ uidẽ. repente declaustris
qđ asꝑũ ẽ. aut dulce. qđ ẽ. amarũ aut bene olere qđ putidũ.
aut tonare. cũ reda tͣnsit. aut illũ eẽ. hominem cũ aliꝰ sit.
le gratusq parentibꝰ error & cetã talia : etiã peccata dicendi
sint: Nec q̃stio no nͣssima que homines acutissimos. achademicos
torsit: Nc̃ mͥ enodanda suscepta ẽ. utrũ aliꝗd debeat sapiens ad
conũsionis meȩ ne impedim̃to nob̃ eẽc̃. que tãꝙ̧ in ostio contra¬
dicebat: & utiq fuerat remouenda inueniendȩ dspatioue¬
ntatis. que illorũ uidet᷑ argum̾tacionibus roborari: Apđ
illos gͦ. error omĩs putat᷑ eẽ. pectatũ qđ uitari ñ posse concen¬
dunt ÷ nisi omĩs suspendat᷑ assensio: Errare qͥppe dicunt
eũ qͥsqͥsassentit᷑ incertis : nichilq certũ eẽ. in hominũ uisu¬

Expanded text:
pore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus pore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustrisquod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens appconversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum vis
Abbreviated transcription (Latin):
terũ dicit honũ: recte arguit᷑ illa uoce ꝓphatica. Qui uͦ ipli
hominẽ dicit bonũ quẽ putat casttim nescit ad ulterũ: non
indoctrina rerũ bonarã. ⁊ malarũ s inoccultis humanorim
fallitur morũ.: uocans hominem bomĩ in quo putat eẽ. quo
hunc bonũ dicens: nesciendo adulterũ eẽ ñ castam: P orro si ꝑerro¬
rem euadit qͥsq ꝑnicieni: sicut suꝑiꝰ dixi nob̃ inttinere contigis.¬
sẽ etiã boni aliqͥd homini errore conferturi s cũ dico in qͥb dã
reb mullo modo aliquẽ : uł ñnullo & iã bono falli ñ ipsum her¬
rorem dico nullũ maluĩ: uł ñnullũ bonũ s malĩ quo ñuent᷑.
paruũ inre paria: tam̃ semꝑ ẽ. malũ Quis enĩ nͥ errans malũ
noceat homo malis: qui ẽ. putatꝰ bonꝰ: Iteq aliud ẽ. ipsã
uiã putare que ñ ẽ. ipsa: &e aliud ÷ ex hoc erroris malo aliqͥd
conseqͥ: uelut ẽ. ab insidiis maltũ hominũ. lib̾a:¬
homo demalo homine bene sentit. qualis sit nesciens: aut

Expanded text:
um dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quodhunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum libhomo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut
Abbreviated transcription (Latin):
to aire facillume posset sua male utens potestate calrauit.atq
trauisgressa ẽ que mise sui creatoris imaginem abeĩ lumine
contumactt̃ aũsa uiolauit : que salubrẽ seruitutẽ abeiꝰ legibus
faceret: sitantũ iustiis non ceiã misencors eẽt suãq in debitaᷤ
miscdiam multo eudentiꝰ indignoꝵ potiꝰ lib̾atione monstͣrit.

Expanded text:
todire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque todire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret.
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit eo loco apłs: uniũsum genꝰ humanũ ¶ Ita gͦ. se
res habebat: Iacebatimalis. uł etiã uoluebat᷑: & de malis
nimala p̾cipitabat᷑. tociꝰ humam generis massa dãporata & ad¬
uinctã prti eorũ qui peccauerunt angłorũ luchat᷑ impie
desertionis dignissimas penas: Adirã quippe di ꝑtinebat
uistã qͥd qͥd ceca et indomita concupiscentia fatient libent᷑
mal: &e qͥa qͥd manifestis aꝑtisq penis patiunt᷑ inuiti : ñ
sine cratoris desistente bonitate. & malis angłis subministra¬
formare semina: & animare: & orchinare m̃bra ꝑtẽporũ ȩtates
ꝑlocorũ spatia uegetare sensus alim̃ta dãpnare: Aleiꝰ iudi¬
aiui demalis bene facere : quã mala nulla eẽ. ꝓmnittere: qe
siquidẽ mmeliꝰ hominũ reformationẽ nullam prorsus ẽẽ. uo¬
luiset : sicut impiorũ milla ẽ angłorũ: noune merito fieret
i uat᷑a que dm̃ deseruit. que p̃ceptũ su cretoris qđ̃ cus¬

Expanded text:
 se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministra nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod cus
Abbreviated transcription (Latin):
uł etiã temꝑalit̾ remunerat᷑ beniuolentia ñ fallatia Que nt
ignoscat᷑ satis ẽ. ñ ut etiã p̃dicet᷑: Maxime in heredib testam̃a
noui: quib dicitur: Sit in ore ur̃o ẽ est: non non: Quod
enim ampliꝰ est: amalo ẽ: ꝓpt̃ qđ malii: quia subrbꝑe in hac
mortalitate ñ desinit: &lã ipsi coeredes xp̃i dicunt dimitte no¬

Expanded text:
allacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes
Abbreviated transcription (Latin):
quia possumꝰ aliquando alicui ꝓdeẽ. m̃tiendo: Possumꝰ
enm ⁊ furando aliꝗdo ꝓdẽẽ. Si pauꝑ ciu palam datur
sentit cõmodũ & diuesꝰ cin dã tollitur: ñ sentit in como¬
iui. nec idõ tale furtũ qͥsꝙ dixent. non cẽ. peccatũ: Possu¬
mus e adulterando. si aliqua nisi adhoe ei consentiatur
appareat amando morttura : &e si uixerit penitendo¬
purganda: nec idõ peccatũ negabit᷑ tale adultenũ: Si aut̃ me¬
rito nob̃ placet castitas quidoffendit ueritas ut ꝓpt̾ alienã felici¬
tatẽ. illa non iuolet̾ adulterando & iuolecͣista m̃tiendo. Plu

Expanded text:
quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendopurganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? P
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾o uoluntatis arbitrio tãq abipso incipiat meritũ: cui tañ
debitũ reddat᷑ p̃miũ bene oꝑandi. ipsa libertas audiat eun¬
dẽ gr̾ȩ preconẽ dicentẽ: Hs̃ ẽ. enĩ qui oꝑat᷑ in uob̾: ⁊ uelle
Ki oꝑari ꝓbona uoluntate: & alio loco: Igit᷑ nõ uolentis
neq currentis s miserentis ẽ. dĩ Dũꝓcul dubio si homo
eiꝰ ȩatis ẽ ÷ ut ratione iã utat᷑. non posset credẽ sꝑare dilige.¬
re : nisi uellet. nec ꝑuenire ad palmã suꝑne uocationis dei
nisi uoluntate cucurrerit: Quomͦ gͦ ñ uolentis. neq cur¬
rentis: nͥ qr ipsa uoluntas sicut scrptũ ẽ adõ p̃paratur e alio

Expanded text:
libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Deo praeparatur? Item
Abbreviated transcription (Latin):
libo arbitrio inbono głat᷑ oꝑe qui nondũ ẽ. liber ado¬
ꝑandũ bene. nͥ seua suꝑbia inflatꝰ extollat : quã colabet
apłs dicens. grã salui facti estis ꝑfide̾. & ne ipłã tbi sibi
saltim fidẽ sic arrogarent. ut ñ ircelligerent duuintꝰ eẽ.
donatã. sic̃ idẽ apłs alio loco se dicit ut fidelis eẽc mise¬
ncordiã consecutũ: hic qͦq aduuixit atq ait & hoc

Expanded text:
libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad olibero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hęc absit Nã lib̃o arbitrio male utens homo &e se ꝑdidit &e
ipsum: Sic̃ enĩ qͥse occidit utiq uiuendo se occidit : s se oc¬
cidendo ñuiuit nec se ipsũ poterit resuscitare cum occidit
ita cũ lib̃o peccaret᷑ arbitriti uictore peccato amissũ ẽ & libũ
arbitriũ: a quo enĩ quis de uictꝰ ẽ. huic & seruus additꝰ est:
Petri certe apłi est ista sententia: Quecũ uera sit: qualis que so
potest serui ad dicti esse lib̾tas nisi quando eũ peccare de¬
lectat : lib̾alit̾ enĩ seruit : qui sui dñi uoluntatẽ libent̃ facit
ad ꝑ hoc ad peccandũ lib est: qͥ peccati seruus ẽ Unde ad
iustȩ faciendũ lib̾ ñ ent: nisi apeccato lib̾atꝰ: eẽ. iusticię¬
mul & pia seruitus ꝓpt̃ p̃cepti obedientiã Sed adbenefaci¬
endum ista libtas unde erit homini addicto & uendito nͥ
redimat cuiꝰ illa uox ẽ. siuos filiꝰ liberauerit tc uere libie
ritis : Quod anteq fieri in homine incipiat. qͦmͦ quisq de

Expanded text:
endit. Libero arbitrio male utens homo et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit, ita cum libero peccaret arbitrio, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est. 263 Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facitAc per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus, justitimul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi eum redimat cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de
Abbreviated transcription (Latin):
intelligant homines ꝑ eandã grãm se uistificari apeccatis :¬
ꝑ quã factũ ẽ. ut homo xp̃c nullũ hab̾e posset peccatũ ⁊
Sic et eiꝰmatre̾ angłs salutauit: quãndo ei futurũ adnun¬
tiauit hunc partũ aue inquid grã plena: & paulo post
Inuenisti ait grãm apd cdm̃i: & hec qͥdẽ grã płana : ce inue¬

Expanded text:
lligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut homo Christus nullum habere posset peccatum? Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et inve
Abbreviated transcription (Latin):
angłs: Sp̃s sc̃is suꝑ ueniet inte: & uirtꝰ altissim obumbrabit aibi
Idõq &ł qđ nascetur exte sc̃m⁊ uocabit᷑ filiꝰ dĩ & ioseph eũ uellet
eã dimittere suspicatꝰ adulteram. quã sciebat ñ dese gͣuidam: tale
responsum ab angło accepit: Noli timere accipere mariã conuige
tuã Qđ enĩ inea natũ ẽ. de sp̃u scõ ẽ: Id est qđ tu esse deuiro¬

Expanded text:
simi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũpta : Que bona uoluntas cuiꝰ bomi ꝓposia studiũ.
que bona oꝑa p̃cessert̃ : quib mereret᷑. iste homo¬
ut una fieret ꝑsona cũ dõ : Nunquid antea fuit hõ
& hoc ei singłari benefacio p̾stitũ ẽ. ut singłarit̃ ꝓ¬
mereret᷑ dm̃ : Nempe ex quo homo cepit esse : ñ aliud
una ꝑsona quilibet homo: anima scilicet rationalis &:

Expanded text:
 boni propositi studium, quae bona praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo; et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo coepit esse, non aliud odum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et
Abbreviated transcription (Latin):
nrãauatas dĩ: nilla cuuũ suorũ mimerositate fraudabitur.
aut ubiore etiã copia fortasse regnabit: HNeq enim numen
auit scoru hominum: aut in mundorũ demonĩ nouund : inqͦ¬
Nͣ locĩ succendentes filii scȩ matris que sterilis apparelit uebt¬
nsinea pace deq illi ceciđcint sine ullo tep̃oris. t̾imimo ꝑmanebĩ
S illonĩ ciuiuis numerus fiue qͥ ẽ. siue qui futurus ẽ: incon

Expanded text:
tas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive q
Abbreviated transcription (Latin):
apłs cũ ad ipsã grãm cõmendandã hoc ꝓpħicũ cõm̃dass& testi¬
moniũ : continuo subiecit Qͦmͦ aut̃ inuocabt᷑ in quẽ non
credider̃ : Proppt̃ hoc sẏmbolũ. in his duobꝰ: tria illa intue¬
uid abteor sꝑari potest qđ ñ creditur Porro aliquid
&iam qđ ñ sꝑatur: credi potest Qis enĩ fideliũ pęnas ñ credit
impiorũ: Nec sꝑat tam̃ & quisqͥs eas inminere sibi credit. ac
fugaci motu animi exhorr&̃: rectiꝰ timere dicitur. ꝗ sꝑare Nus
duo lucanꝰ distinguens ait. Liceat spare timenti: Non aut̃ ab alio
poeta quis meliore: ꝓpͥe dictũ ẽ: Pcͣ ego si potui tantũ sꝑpare do¬
lorẽ. Deniq ñ nulli in arte gramatica. uerbi huiꝰ utuntur eat̃¬
plo: ad ostendẽndã in ꝓpͥam̃ dictionẽ: & aiunt. Sꝑare diã ꝓn
mere. Est itaq fides & malar̃ rer̃ & bonar̃. qͥa & bona credun¬
tur & mala & hoc fide bona ñmala Est etiã fides & p̃titar rer.&¬

Expanded text:
um commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intueuid autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeter
Abbreviated transcription (Latin):
fecta ÷. qͥ eam siue ꝑ corpꝰ. siue ꝑ animũ diuinitꝰ ad uiti uel
uidere. uł & iam preuidere potuer Cũ aut̃ mitio fidĩ quę
ꝑdilectionẽ oꝑatur imbuta mens fuerit: tendit bene uiuendo
&iã ad spetiẽ ꝑuenire. ubi ÷ scis & ꝑfectis cordibꝰ nota. & in effa¬
bilis pulchritudo. cuiꝰ plena ⁊ uisio sũma felicitas. Hoc ÷ ni¬
mir qđ reqͥris. Nͥd pͥmũ qͥd ultimũ teneatur. Inchoari fide: ꝑt

Expanded text:
fecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel fecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praevideper dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum tenea
Abbreviated transcription (Latin):
en chiridion it dicunt habeas & de tins manibꝰ ñ recat
continens postulata: id ẽ. quid sequendũ maxime: qͥd ꝓpt̾ di¬
uersas principalit̾ hereses sit fugiendũ. In ꝗtũ ratio ꝓ reli¬
gone contendat : uł quid in ratĩone cũ fides sit sola noN
conueniat. Qͥd pͥmũ qͥd ultimũ teneatur: quȩ tocius dit̃¬
sinitionis suma sit. qđ certũ ꝓpriũq fidĩ catholice funda¬
ntũ: hec omĩa quȩ requiris : ꝓculdubio scies. diligent̃ scien¬
do quid credi. quid sꝑari debeat qͥd amari Hȩc enĩ maxime:
imo uͦ sola religione sequenda st̃ His qͥ contradicit. aut om¬
nino a xpĩ nomine alienꝰ ẽ. aut hereticus Hȩc s̃ defendenda
ratione:. uł a sensibꝰ corꝑis inchoata. uł ab intellegentia nt̃tis̃
inuenta. Qꝗͣ aut̃ nec corporeo sensu exꝑti sumꝰ. nec nt̃te asseqͥ
ualumꝰ. aut ualemꝰ: eis sine ulla dubitacione credenda fc̃
testibꝰ. a qͥbꝰ ea quȩ diuina uocari iam meruit scriptura con¬

Expanded text:
Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura con
Abbreviated transcription (Latin):
infinita uideantur Tu aut̃ enchiridion a nob̶ postulas. id ÷
qđ manu possit astringi: ñ qđ armaria possit honerare: ut
gͥ ad illa tria redeamus ꝑ quȩ diximꝰ colendũ dmñ. fidẽ. spẽ.
caritate. facile . ẽ. ut dicatur qͥd credendũ. qͥđ sꝑandũ. qͥd
amandũ sit: S que ad modũ aduersus eorũ qui diuersa
sentiunt calunias defendatur: oꝑosioris uberiorisq doctri¬
nȩ est Quȩ ut habeatur : ñ breui enchiridion manꝰ deb&
bolũ: & dñica oratio Qd breuiꝰ auditur aut legitur:⁊
Qͥd faciliꝰ memoriȩ cõmendatur. Quia enĩ de peccat
graui miseria p̃mebatur genꝰ humanũ. & diuina indigebat

Expanded text:
u contineri. Tu autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet bolum et dominica oratio; quid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat
Abbreviated transcription (Latin):
gandũ est ꝓprium fundamtũ eẽ. fidi catholicȩ. quia puta¬
nitur xpistus apd quo sub& hereticos qui se xepianas uo¬
cari uolunt: re ipsa ñ eẽ. apd eos Qđ ostendere nimis lon¬
gum ẽ. qm̃ cõmemorandȩ st̃ oms hereses. siue quȩ fuerunt
siue quȩ s. siue quȩ poterunt. ẽẽ. subuocabulo xepĩano.¬

Expanded text:
gandum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putanitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt e
Abbreviated transcription (Latin):
Credimꝰ sede ad dexterã patris: qđ nc̃ ẽ. Credimꝰ uenturum
ad uidicandũ. qđ fitur̃ ẽ: Itẽ sides: & suar̃ rer̃ ẽ. & alienarum:
Nam & se quisq credit aliꝗdo ẽẽ cepisse. nec fuisse utiq sepiter¬
aum : & alia atq alia Nec solũ de aliis hominibꝰ multa quę
ad religione ꝑtinent: uer &iã de angłis credimꝰ: Spes alttem
ñ nisi bonar̃ rer ẽ: nec nisi futurarũ & ad eũ ꝑtinentiũ. qui
earũ spẽ gerere phibetur Quȩ cum ita sint: ꝓ pt̃ has cau¬
sas distinguenda exat fides abspe. sic̃ uocabulo. ita & rationabi¬
li differeñtia Nã qđ attinet ad ñ uidẽ. siue quȩ creduntur
siue quȩ sꝑantur. fidi speiq cõmine ẽ: in epła qͥppe ad he¬
breos. qua teste usi ft̃ illustres catholicȩ regłȩ defensores fides
eẽ. dicta ẽ. coniunctio rer̃ quȩ ñ uidentur. Ꝙuis ꝗdo se

Expanded text:
ram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se
Abbreviated transcription (Latin):
Audierat enĩ dicentẽ. Diligite inimicos ur̃os
orate ꝓcalumpniantib et ꝑsequentib uos.
Id̾o gͦ paulus ꝑsecutionẽ patiebat᷑ et sustiue¬
bat. qr uincebat et mitigabat. humanum
affectumꝓposite m̃cedis gr̃a. ut filius dĩ fi¬
eret si disexisset inimicũ. Tamen et scm̃ da¬
uid in hoc quoq gen̾e uͥturis in parem paulo
non fuisse ed ocere possumꝰ. qͣ pͥmo qͥdem eum¬
maledic̾et ei filius semei et cͥmina obiceret. cace¬
bat et humiliabat᷑. et silebat abonis suis. hoc
ẽ bonor operum conscientia. Dem̃ expecebat
maledici sibi. qr maledicto illo diuinã ad qͥ
a dño gr̃e reseruauit. Primo dix̃. Id̾o male¬
dicit mͥ. qͥa dñs dix̃ illi ut maledicat. habes
humilitatẽ. qr ea quȩ diunitꝰ imꝑant᷑ equa¬
nimit qͣsi seruulus ferenda arbitrabatur.
Ic̾m dixit. Cece filius m̃s qui exunt deuentre
meo. querit animã meã. habes iusticiã. Si enĩ

Expanded text:
Audierat enim dicentem: DiligitAudierat enim dicentem: Diligitorate pro calumniantibus et persequentibus vos . Ideo ergo Paulus persecutionem patiebatur, et sustinebat, quia vincebat et mitigabat humanum affectum propositae mercedis gratia; ut filius Dei fieret, si dilexisset inimicum. 235. Tamen et sanctum David in hoc quoque genere virtutis imparem Paulo non fuisse edocere possumus. Qui primo quimalediceret ei filius Semei et crimina objiceret, tacebat et humiliabatur, et silebat a bonis suis , hoc est bonorum operum conscientia: deinde expetebat maledici sibi, quia maledicto illo divinam acquira Domino gratiae reservaverit. Primo dixit: Ideo maledicit mihi, quia Dominus dixit illi ut maledicat . Habes humilitatem; quia ea quae divinitus imperantur, aequanimiter quasi servulus ferenda arbitrabatur. Iterum dixit: Ecce filius meus qui exivit de ventre meo, quaerit animam meam . Habes justitiam; si enim
Abbreviated transcription (Latin):
excitet᷑ accepta in uiria. uerentes ne p̃fatio
ꝓlixior fieret. nunc de eo uberius disputan¬
dum arbitror. Locus enĩ oporcunus ẽ. ut
in partib cemꝑantiȩ dicamus. quẽ admodũ
repͥmat᷑ iracundia. Tria itaq genera esse¬
honunũ inuiriam accipientum. in scͥpturi ᷤ
diumis demonstrare uolumus si possumus.
Unũ ẽ eora qͥb peccator insultat. conuicia¬
ineo uumero. Nam mͥ infirmosiquis in uiriam
faciat. forsitan licet infirmos donem in uirian
meam sciri me ñ obitiat. Nonsum tantꝰ ut sum
contentꝰ conscientia mea etiam sime eiꝰ obiec̾ti
alienum nouerim. s cupio abluere ingect
pudoris nocam camquam infirmus. Ergo ocu¬
lum ꝓoculo et dentem ꝓdente exigo. et con¬
et si nondum ꝑfectus. ñ retorqueo contume¬
liam. et siinfluat ille conuitium. et inundet
aures meas contumeliis. ego caceo et nichil
benedico maledicentẽ. si cut benedicebat
et paulus qͥ ait. maledicim᷑ ⁊ benedicimꝰ.

Expanded text:
excitetur accepta injuria, verentes ne praefatio excitetur accepta injuria, verentes ne praefatio prolixior fieret, nunc de eo uberius disputandum arbitror. Locus enim opportunus est, ut in partibus temperantiae dicamus quemadmodum reprimatur iracundia. CAPUT hominum injuriam accipientium in Scripturis divinis demonstrare volumus, si possumus. Unum est eorum quibus peccator insultat, conviciameo numero. Nam mihi infirmo si quis injuriam faciat, forsitan, licet infirmus, donem injuriam meam. Si crimen objiciat, 62 non sum tantus, ut sim contentus conscientia mea, etiamsi me ejus objecti alienum noverim: sed cupio abluere ingenui pudoris notam, tamquam infirmus. Ergo oculum pro oculo, et dentem pro dente exigo, et conetsi nondum perfectus, non retorqueo contumeliam: etsi influat ille convicium, et inundet aures meas contumeliis, ego taceo, et nihil benedico maledicentem, sicut benedicebat et Paulus; qui ait: Maledicimur, et benedicimus .
Abbreviated transcription (Latin):
enim mente latiꝰ se ac longius fundit adpecitꝰ.
et tamqũã efferato impecu frenos rationis
non suscipit. nec ulla sentit aurige modera¬
mina. qͥb possit reflecti. Uñ plerũq ñ solũ
animus exagitat᷑ et amittitur ratio. s etiani¬
inflãmat᷑ uultꝰ. uel iracũdia uellibidine. pal¬
lescit cimore. uoluptate se ñcapit. et ninuam
gestit leciciam. hec cumfiunt. abicit᷑ illa na¬
turalis quedam censura gͣuitasq moꝵs. nec
teneri pot̾ illa quȩ in reb gerendis atq consi¬
lus sola pot̾ auctoritate sua illud quod deceat
tenere atq constantiam. Grauior aut̃ ad pe¬
ticus ex indignatione nimra nascit᷑. quam
accepte plerumq accendit iniuirie dolor.
de quo satis nospsalmi quem in p̃fatione po¬
siumus p̃cepta instriuint. Pulere aut̃ et hoc
accidit ut scͥptͣi de officiis ea p̃fationis nr̃e
adsersione uterem̃. que et ip̃sa ad officii ma

Expanded text:
enim mente latius se ac longius fundit appetitus, enim mente latius se ac longius fundit appetitus, et tamquam efferato impetu frenos rationis non suscipit, nec ulla sentit aurigae moderamina, quibus possit reflecti. Unde plerumque non solum animus exagitatur, amittitur ratio; senflammatur vultus, vel iracundia, vel libidine: pallescit timore, voluptate se non capit, et nimia gestit laetitia. 229. Haec cum fiunt, abjicitur illa naturalis quaedam censura, gravitasque morum: nec teneri potest illa quae in rebus gerendis atque consiliis sola potest auctoritatem suam, atque illud quod deceat tenere, constantia. 230. Gravior autem appetitus ex indignatione nimia nascitur, quam acceptae plerumque accendit injuriae dolor. De quo satis nos psalmi quem in praefatione posuimus , praecepta instruunt. Pulchre autem et hoc accidit, ut scripturi de Officiis, ea praefationis nostrae assertione uteremur quae et ipsa ad officii mag
Abbreviated transcription (Latin):
his ins quedam anuni atq nate est. que canĩ uis
gemiua ẽ. Uuam appetitu. alt̾a inratione posita.
que ad petitiuurefrenet. et sibi obedientẽ prester
et ducat quo uelit. et camquam sedulo magiste¬
rio eđ feat. quio fieri quio euitari oporceat. un
bone domitrici optemꝑet. Solliciti enĩ debemꝰ
ẽẽ. neqͥd temere aut incur iose geramus. aut
quie quam om̃ĩno euiꝰ ꝓbabilem ñ possimꝰ rati¬
onem reddere. Actus enĩ nr̃i causa et si non
om̃ib reddit᷑ cam̃ ab om̃ib ex aminat᷑. sec
uero habemus. in qͦpossimus nosexensare. sã
et siuus quedã nature uionũ appecitu sit. ca¬
men ioem adpecitus rationi subiectus ẽ. lege
nature ipsius. et obedit ei. Unde boni specula¬
toris ẽ ita p̃cende animo. ut adpecitus neq
p̃euriat rationem neq deserat. ne p̃curren¬
do ꝑtͣbet atq excludat eam. deserendo dest¬
tuat. Pertͣbatio collit constantiam. desticutio
ꝓdit ignauiam. accusat pigͥtiam. Pt̾bata

Expanded text:
his vis quaedam animi atque naturae est. Quae tamen vis gemina est, una in appetitu, altera in ratione posita, quae appetitum refrenet, et sibi obedientem praestet, et ducat quo velit: et tamquam sedulo magisterio edoceat quid fieri, quid evitari oporteat, ut bonae domitrici obtemperet. 228. Solliciti enim debemus esse, ne quid timere aut incuriose geramus, aut quidquam 61 omnino cujus probabilem non possimus rationem reddere. Actus enim nostri causa, etsi non omnibus redditur, tamen ab omnibus examinatur. Nec vero habemus, in quo nos possimus excusare Nam etsi vis quaedam naturae in omni appetitu sit; tamen idem appetitus rationis subjectus est lege naturae ipsius, et obedit ei. Unde boni speculatoris est ita praetendere animo, ut appetitus neque praecurrat rationem, neque deserat; ne praecurrendo perturbet atque excludat, eamque deserendo destituat. Perturbatio tollit constantiam, destitutio prodit ignaviam, accusat pigritiam. Perturbata
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝓmaledicto hoc. Noͣn solum conuitiantẽ
ꝑculit. seciam lapidantẽ et sequente in lesum
reliquit. quin etiam pꝰ uuic toriam pecenti ueni
ꝗͣtuum fusse conuiciant docerẽ et delectatũ
potus quã exasꝑatum iniuriis. ꝓqͥb mercedẽ¬

Expanded text:
 maledicto hoc . Nec solum conviciantem pertulit, sed etiam lapidantem et sequentem illaesum reliquit , quin etiam post victoriam petenti veniagratum fuisse convicianti docerem, et delectatum potius quam exasperatum injuriis, pro quibus mercede
Abbreviated transcription (Latin):
acheniensib dimicandũ putabant. Eb ille respon¬
dit lace demonios classe illa amissa aliam para¬
re posse. se fugere sine suo de decore ñ posse. Atq
hec qͥdem de lace demoniis plaga mediocris. illa
pestifera quã cũ eleombrotꝰ iniioiam cmens ceme¬
re cumepaminonda conflixisset. lace demonior
opes corruer̃. Quantoq maximꝰ meliꝰ. deqͦ ennius.
Unus homo nob̾ cunctando resticuit rem. Non enĩ
rumores ponebat ante salute. Ergo postꝗͣ magisq¬

Expanded text:
Atheniensibus dimicandum putabant; quibus ille respondit Lacedaemonios classe illa amissa aliam parare posse, se fugere sine suo dedecore non posse. Atque haec quidem Lacedaemoniis plaga mediocris, illa pestifera, qua, cum Cleombrotus invidiam timens temere cum Epaminonda conflixisset, Lacedaemoniorum opes corruerunt. Quanto Q. Maximus melius! de quo Ennius: Unus homo nobis cunctando restituit rem. Noenum rumores ponebat ante salutem. Ergo postque magisq
Abbreviated transcription (Latin):
indolorib quos plena suauitatis uͥtus. conpͥmit
et coercet. ipsa sibi domesticis opib abundans
uel ad conscientiam uel ad gr̃am. Neq enĩ parũ
beatus moyses cum egiptioꝵ uallatꝰ popłis et ma¬
ri clausus. ꝑfluctꝰ sibi et populo paratum pedestre¬
inuium pus meritis inuenisset. Qñ aut̃ fortior.
quam cunc cum excremis circumuentꝰ pericłis :¬
Nonenĩ desꝑabat salutem. s exigebat cumphum.
quando medius stetit int̾ uiuos ac mortuos et ob¬
iectu sui statuit mortem ne aduiuoꝵ cransiret
agimina a cadauerib mortuors : Eo de puero
daniele loguor: Q cam sapiens erat ut int̾ leones
tur formidine. ita alienus ametu ut possit epu¬
lari. nec uereret᷑. ne ad pastũ exemplo sui feras
ꝓuocaret. Est gͦ et in dolore iurtus. que sibi bone
suauitatẽ exibeat conscientie. et ido indicio ẽ
quod non minuat dolor uircutis uoluptatem.
Sieut gͦ nulla uircuti decessio beaticudiuis ꝑ
dolorem. ita etiam nulla accessio ꝑuoluptatẽ

Expanded text:
in doloribus, quos plena suavitatis virtus comprimit et coercet, ipsa sibi domesticis opibus abundans, vel ad conscientiam, vel ad gratiam. Neque enim parum beatus Moyses, cum Aegyptiorum vallatus populis, et mari clausus, per fluctus sibi et populo patrum pedestrem viam piis meritis invenisset . Quando autem fortior, quam tunc cum extremis circumventus periculis non desperabat salutem, sed exigebat triumphum? 11. quando medius stetit inter vivos ac mortuos, et objectu sui statuit mortem, ne ad vivorum transiret agmina a cadaveribus mortuorum ? Quid de puero Daniele loquar, qui tam sapiens erat, ut inter leones e frangeretur: ita alienus a metu, ut posset epulari, nec vereretur, ne ad pastum exemplo sui feras provocaret ? 12. Est ergo et in dolore virtus, quae sibi bonae suavitatem exhibeat conscientiae; et ideo indicio est, quod non minuat dolor virtutis voluptatem. Sicut ergo nulla virtuti decessio beatitudinis per dolorem, ita etiam nulla accessio per voluptatem
Abbreviated transcription (Latin):
S ne estimet᷑ hoc recens ẽẽ et pͥus tractatũ
aphilosophis. quan in eungłio p̃dicatũ. an¬
ceriores enim cũngłio filosophi. idẽ aristote¬
lis. et cheofrastus uel zenon. atq iheronimꝰ.
qua¬
filosophor nom̃ audiret᷑ ꝑos seĩ dauid utrumꝙ
aꝑte uideatur exp̃ssum. Scͥptum ẽ enĩ. Beatus

Expanded text:
c recens esse, et prius tractatum a philosophis, quam in Evangelio praedicatum anteriores enim Evangelio philosophi, id est, Aristoteles et Theophrastus, vel Zenon atque Hieronymus,qualosophorum nomen audiretur, per os sancti David utrumque aperte videatur expressum
Abbreviated transcription (Latin):
do posuerunt ut iheronimus. alii inrerum
scientia uit her illus. qͥ audiens abaristocele. &
me ofrasto mirabiłr lauoatã ẽẽ rerum scient¬
damisolam eam qͥͣsi sũmũ bonũ posuit. cum illi
eam quasi bonum nqsi solum bonũ lano aiunt.
Alii uoluptatẽ dixerut ut epicurus. alii ut ca¬
lippho et posteum diodorꝰ. ita int̾pretati sunt
ut alt̃ ad uoluptatẽ. alt̃ aduaciitatẽ doloris con¬
sortium honestatis ad iungerent. quod sine ea
ñ possit eẽ uita beata. Tenonstoicus solum et
sumnũ bonũ quod honestum ẽ. aristotelis aut̃
uel ceofrastus et cet̾i peripatetici inu̾tute qͥdẽ
hoc ẽ honestate uitam beatam eẽ. S conpleri
eiꝰ beaticudinẽ eciam corꝑis atq excernis boni
asseruerunt. Seͥpta aut̃ diuina uitam et̃nã
incognitione posuit diuinitatis. et fruẽtu bo¬
ne oꝑationis. Deniq utͥusq assertionis eim¬
głicum suppecit cestimonium. Nam et de seien¬

Expanded text:
do posuerunt, ut Hieronymus: alii in rerum do posuerunt, ut Hieronymus: alii in rerum scientia, ut Herillus, qui audiens ab Aristotele et Theophrasto mirabiliter laudatam esse rerum scientiam, solam eam quasi summum bonum posuit; cum illi eam quasi bonum, non quasi solum bonum laudaverint. Alii voluptatem dixerunt, ut Epicurus: alii, ut Callipho, et post eum Diodorus, ita interpretati sunt, ut alter ad voluptatem, alter ad vacuitatem doloris, consortium honestatis adjungerent, quod sine ea non possit esse beata vita. Zenon Stoicus solum et summum bonum quod honestum est: Aristoteles autem vel Theophrastus et caeteri peripatetici in virtute quidem, hoc est honestate vitam beatam esse, sed compleri ejus beatitudinem etiam corporis atque externis bonis asseruerunt. 5. Scriptura autem divina vitam aeternam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operationis. Denique utriusque assertionis Evangelicum suppetit testimonium. Nam et de scien
Abbreviated transcription (Latin):
siu iudex. Neq enĩ popularis opiniones ꝓm̃cẽde
aliqua req̃rit. neq psupplicio pauet. Itaq qͦminas
seqͥtur głam. eo magis suꝑeam enunet. Nam qui
głam requirunt. his ea merces p̃sentium umbra
futorᷤ est. quȩ inpediat uitam et̃nam. quod in
eungłio sc̃pcum est. Amen dico uobis. ꝑceperunt
mercedem suam. De his seilicet qui uelut cuba
canenti uulgare lib̾alitat̃e suam quã faciunt
cirea pauꝑesgestiunt. Similr̾ et de ieiunio qͦs
ostentationis causa faciunt. habent inquit m̃ce
uidearis asolo do cuo querere. ñ eciam abhomi¬
nib. slam qͥ ab dminib querit. habet m̃ cedẽ
suam. Qͥ aut̃ ado. habet uitam eternam. qũa
p̃stare ñ potest nͥ auctor et̾nitatis. sicut illut ẽ.
Amen dico tͥ. hodie mecũ eris in paradyso. Uñ
exp̃ssius scͥpt᷑a uitam et̾nam appellauit eam
quȩ sit beata. ut ñ hominũ opinionib estiman¬
dum relinqueret᷑. s diuino iudicio conmitte
ret. Itaq philosophi uitam beatã. alii ñ dolen¬

Expanded text:
 enim populares opiniones pro mercede aliqua requirit, neque pro supplicio pavet. Itaque quo minus sequitur gloriam, eo magis super eam eminet. Nam qui gloriam requirunt, his ea merces praesentium, umbra futurorum est, quae impediat vitam aeternam; quod in Evangelio scriptum est: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam ; de his scilicet qui velut tuba canente, vulgare liberalitatem suam quam faciunt circa pauperes, gestiunt. Similiter et de jejunio quod ostentationis causa faciunt: Habent, inquit, mervidearis a solo Deo tuo quaerere, non etiam ab hominibus. Nam qui ab hominibus quaerit, habet mercedem suam: qui autem a Deo, habet vitam aeternam: quam praestare non potest nisi auctor aeternitatis, sicuAmen, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Unde expressius Scriptura vitam aeternam appellavit eam quae sit beata; ut non hominum opinionibus aestimandum relinqueretur, sed divino judicio committe. Itaque philosophi vitam beatam, alii in non dolen
Abbreviated transcription (Latin):
UPERIore libro de officiis cractauimus. qͦ
conuenire honestati arbitrem᷑. Inqͣuitam
beatã positam ẽẽ non nulli dubitauierunt.
quam septã appellat uitam et̾nam. Tantus enim
splendor honestatiᷤ ẽ. ut uitam beatam effictant
tranquillitas conscientiȩ et securitas in nocentię.
honq& tido sic̃ exortus sol lune globum et cet̾a stellarũ
abscondit lumina. ita fulgor honestatis. ubi uͦ et
incorrupto uibrat decore. cet̾a que putant᷑ bona

Expanded text:
uperiore libro de officiis tractavimus, quae convenire honestati arbitraremur, in qua vitam beatam positam esse nulli dubitaverunt, quam Scriptura appellat vitam aeternam. Tantus enim splendor honestatus est, ut vitam beatam efficiant tranquillitas conscientiae, et securitas innocentiae. Et ideo sicut exortus sol lunae globum et caetera stellarum abscondit lumina, ita fulgor honestatis, ubi vero et incorrupto vibrat decore, caetera quae putantur bona
Abbreviated transcription (Latin):
nes eẽ philosophiȩ. slichil enĩbonũ scͥptura. nͥ qͦd
honestum ẽ asserit. uircutẽ que in om̃i rerum
statu beatam udicat. quȩ neq augeat᷑ bonis cor¬
poris uł externis neq minuatur ad u̾sis. Nichilq
cambeatum quam qͦo apeccato alienum sit. ple¬
num innocentiȩ replecum gr̃ȩ dĩ. Scͥpcũ est enĩ.
Beatꝰ uir qͥ non abiit inconsilio impioꝵs et inuia pec
catoꝵ non stecit. & .i.ꝑ .n.s. s inlege dñi fuit uolun¬
caseiꝰ. Et alibi. Seati in macłati inuia. qui ambu¬
lant inlege dm̃i. Innocentia gͥ et scientia. beatũ
faciunt. Bone qͦ oꝑationis. m̃cedem eẽ beaticudinẽ
uite et̃ne suꝑius ad ũtimus. Restat gͥ ut sp̾co patro¬
cinio uoluptatis aut doloris metu quoꝵ alterum
qͣsi in fractum & molliculum. alterum qͣsi euiratũ
et infirmũ desipuit. in ipsis dolorib uitã beatã
eminere demonstremꝰ. quiod facile doceri potest

Expanded text:
nes Philosophiae. Nihil enim bonum Scriptura nisi quod nes Philosophiae. Nihil enim bonum Scriptura nisi quod honestum asserit, virtutemque in omni rerum statu beatam judicat, quae neque augeatur bonis corporis, vel externis, neque minuatur adversis: nihilque tam beatum, nisi quod a peccato alienum sit, 73 plenum innocentiae, repletum gratiae Dei. Scriptum est enim: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peci fuit voluntas ejus . Et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . 9. Innocentia igitur et scientia beatum faciunt. Bonae quoque operationis mercedem esse beatitudinem vitae aeternae superius advertimus . Restat igitur ut spreto patrocinio voluptatis, aut doloris metu quorum alterum quasi infractum et molliculum, alterum quasi eviratum et infirmum despuit, in ipsis doloribus vitam beatam eminere demonstret. Quod facile doceri potest,