comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac motisi galloꝵ nunciũ acciper&. In in sa.l. roscio qs¬
magnas galloꝵ copias ear ciuitatũ quae armorice
appellantur oppugnãdi sui causa conuenisse. neq
longiis milibus piesuũ octo ab ibernis sius consilus¬
se sed nuncio allato de uictoria caesaris discessiceo
adeo ut fugae similis uideretur discessus. At caesar
principib cũiusq ciuitatis ad se uocatis alias territãdo
eũ se scire quae fierẽt: alias cohortãdo denuciar&
magnã partẽ galliae in officio tenuit. Tamen seno¬
nes quae est ciuitas in primis firma. & magnae inter
gallos auctoritatis cauarmũ quẽ caesar apud eos
Regem constituerat cuius fr̃ Moristagus aduentũ
in galliam caesaris cuiꝰ quoq maiores regnũ optimi¬
erant intei ficere puͫ consilio conati: cum ille prae¬
sensiso& ac profugiscet usq ad fines in secuti regno
domoq expulerũt et muissis ad caesarem satisfaciẽ¬

Expanded text:
ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Rosac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Rosmagnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se scire quae fiermagnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfacien
Abbreviated transcription (Latin):
troꝵ clamor oriretur. quo clamore Significatio uicto¬
niae graitulatioq ab remis labieno fieres hac stima ad
treueros perlata induciomarus qui postero die castra la¬
bieni oppugnare de creuerat noctu profugit: copiasq
om̃s intreueros reducit. Caesar fabiũ cum sua legio¬
ne remutit in hiberna ipse cum tribus legionib cir¬
cũ scima robriũ trinis hibernis hyemare constituit. et
ꝙ tanti motus galliae extiterãt per totã hyemẽ ipse
ud excitũ manere decreuit. Nãq ulo incõmodo de Sa¬
bini morte plato om̃s fere̾ galliae ciuitates de bello cõ¬
sultabant: Numtios legatioesq i om̃s partes dimiitebãt
& quid reliqui consilii caperent atq unde iniciũ belli
fier& explorabant. Nocturnaq in locis desertis consilia
habebant neq ullũ fere hyemis totius tempus sine solli¬
citudine caesaris intercesit: quin aliquẽ de consilis

Expanded text:
trorum clamor oreretur, quo clamore significatio victotrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis
Abbreviated transcription (Latin):
sme uulnere. ex his omnibus iudicat rebus quãto cũ piculo
& quanta cũ uirtute ressint administratae: Ciceronem
pro eius merito legionẽq collaudat. centuriones Sigilla¬
tim tribunosq militũ appeliat quoꝵ egregiã fuiace urr¬
tutem testimonio ciceronis cognouerat᷑. de casu cabmi
& cone certius ex captiuis cognoscit. postero die contiõe
hita rem gestam proponit milites consolatur & confir¬
mat & dẽtrimentũ culpa & temeritiee Legacĩ sit atep¬
tũ hoc dequiore dio ferendum docet ꝙ bñficio deorut
numorttaliũ & uirtute eoꝵ expiato in comodo citq hostib
duitina lactitia. neq ip̃is longiordolor relinquatur. Inte¬
rim ad labienũ ꝑ remos incredibili celeritate de uicto¬
na cacsaris stima perfertur : ut cũ ab inbernis ciceronis
milia passuũ ab ece& circiter Lx eoq post horã nonã
diei Caesar peruenice& añ media noctẽ ad portasctis¬

Expanded text:
sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas cas
Abbreviated transcription (Latin):
tra mimitionẽ ex omnibus partibus coniiciũt. praetoni¬
busc corcũ misois pronunciari iubent seu quis galius ul
romanus uelit ante tertiã horam. transire sine periculo
licere. post id tempus non fore potestatem. ac sic nros
contempserũt ut obstructis in spem portis singulis ordini¬
bus cespitũ. ꝙ eas non posse introrumpere uidebantur
Alii uallũ manu scindere. alii focsas complere inciperẽt.
Tum caesar omnibus portis eruptione facta: equitatuq
emisso celeriter hostes in fugam dat: sic uti omĩo pugna¬
di causa resister& nemo: magnũq. ex eis numerũ occidit:
atq omnes armis exuit. Longius prosequi ueritus ꝙ sil¬
uae paludesq intercedebant: Neq & pariulo detrimeto
illum locum relinqui uidebat: omnibus sus incolumibus
copiis eodem die ad ciceronẽ peruenit. Institutas turres
testudines munitiõese hostium adiratur. Legione pro¬
ducta cognoscit non decimũ esse quẽꝗͣ reliquũ militem.

Expanded text:
tra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconitra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem
Abbreviated transcription (Latin):
impedimentis. tñ angustiis uiaꝵ q̃ maxime pot contrahit
dissime itinere ualles transne porsit. eo die paruuilis
equestribus proeliis ad aquã fac̾tis utriq se se loco suo conti¬
nent. Galli ꝙ ampliores copias quae nondum conuene¬
rãt expectabant: Caesarsi forte fimoris simulatione
hostes in suũ locum elicere posore. ut citra uallũ pro castͥs
proelio contenderet: si id efficere non poss& ut explo¬
natis iti neribus minori cũ periculo uallem riuũq transis¬
set: prima luce hostiũ equitatus ad castra accedit. proe¬
liumq cum nr̃is equitibus cõmutit. Caesar consulto equi¬
tes cedere: seq in castra recipere iubet. Simul ex omĩb
partibus castra altiore uallo muniri: portasqs. obstrui.
Atq ihis administrãdis rebus ꝗ̃ maxime concursari &
cũ simulatione agi timoris iubet. quib om̃ib rebus hostes
inuitati copias traducunt. aciemq iniquo loco constitũt

Expanded text:
impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, dissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt
Abbreviated transcription (Latin):
res obsidionẽ re linquunt ad caesare omñib copus con¬
tordunt. hacc erat armatoꝵ ciraicermilia łh Cice¬
io acua saculeate gallũ ab codem uercicone que supra
de monstrauimus repperit. qui lras ad caesarem deferat. huc
admonet iter caute diligenterq faciat. perscribit in luteris
hostes ab se discessisse. omnẽq ad eũ multitudinẽ conuertis¬
se. quibus lr̃is circiter media nocte allatis caesar suos facit
certiores: eosq ad dimicandum aĩo confirmauit. postera die
Luce prima mouet castra. & circiter milia passuum quatuo
progressus transuallem & riuũ multitudinẽ hostiũ conspica.¬
tur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimi¬
care: tamen quoniã obsidione liberatũ ciceronẽ sciebat: ae¬
quo aĩo remittendũ de celeritate existimabat. consedit: &
q̃ aequissimo loco potest castra cõmunit. Atq haec &si erãt
exigua perse uix miliũ hominũ .uii. pręsertim nullis cũ

Expanded text:
res obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis conres obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum
Abbreviated transcription (Latin):
itineribus ineruioꝵ fines. ibi ex captiuis cognoscit quȩ
apud ciceronẽ gerantur quãtoq in periculo ressit sum
tdudam ex equitibus gallis magnis premiss persuadet ut ad
Ciceronem epistolam deferat hanc graccis conscriptã linte¬
ris mutit. Ne intercoepea epistola nr̃a ab hostibus consilia
cognoscantur. Si adire non possit mone: ut tragulã cu
epĩstola ad amentũ deligata intra munitiõem castroꝵ aibii¬
ciat. in lrĩs scribit secum legionibus prosectũ celerueras¬
fone. hortatur ut pristinam urtute retineat. Gallug
periculum ueritus ut erat pracceptũ tragulam mitit
haee casu ad turrim adhacsic: neq ab nris biduo animad¬
uersa tercio die a quodam milite conspicituir. dempta
ad ciceronẽ defertur. Ie perlectam in conuentu militim
racitat. maximaq laeticia om̃s afficit Tum fumi ince¬
diom procul uidebantur quac res oninẽ dubitatioem ad¬
ueniui legiorũ expulit. Galli re cognita per explorato¬

Expanded text:
itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per explorato
Abbreviated transcription (Latin):
samarobrinȩ prȩficit: legionẽq attribuit: ꝙ ibi impe dinẽ¬
ta exercitus obsides ciuitatũ liceras publicas frumiẽtũs
omne quod eo hyemis colerandae causa deuexerat: relin¬
quebat. Fabius ut impatũ erat non ita multũ moratus
in itmere cum legione octurrit. Labienus intericu sabini
& caede cohortiũ cognita cũ omnes ad eũ treueroꝵ copiae
uenissent ueritus ne exhibernis fugae similem profectio¬
nem feciss&. ut hostiũ impetũ sustinere non possit prȩsertĩ
quos recenti uictoria efferriscire luteras caesari dimitit:
quãto cum periculo legionẽ ex hibernis educturus esset
Rem gestam in eburonibus perscribit. docet om̃s peditatꝰ
equitatusq copias treueroꝵ tria milia passuũ longe absu¬
is castris consedisse : Caesar consilio eius probato essi opiꝰ¬
nione triũ legionũ deiectus adduas rederat tñ unu
cõe salutis auxiliũ in celentate ponebat. Uenit magnis

Expanded text:
Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenSamarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis
Abbreviated transcription (Latin):
Caesarem deferat. has ille in iaculo illigatas effert: &gal¬
lus inter gallos sine ulla suspitione uersatus ad caesarem ꝑ¬
uenit. ab eo de periculo ciceronis legionisq. cognoscitur. Cae¬
sar acceptis lr̃is hora circiter undetima diei statim nun¬
tios in bellouagos ad M. crascum quaestorẽ mutit : cuius
hiberna aberant ab eo milia passuũ .XXU. Iub& media noc¬
te legionẽ proficisei. celeriterq ad se uenire. Exit cum
nuntio crassus. Alteꝵ ad . C fabium legatũ mittit. Ut
in atrebatũ fines legionẽ adducat. qua sibi sit itenfaci¬
endum. Scribit labieno si rei puͤ cõmodo facere poss& cũ
legionibus ad fines neruioꝵ ueniat. reliquã partẽ excitꝰ
ꝙ paulo aberat longius non putat expectandam.. Equites
circiter quadringentos ex proximis hbernis colligit. Nam
circiter tertia hora ab antecursoribus de crassi aduentu
centior factus. eo die milia passuũ .Xx. procedit. Crassũ

Expanded text:
Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et GalCaesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum
Abbreviated transcription (Latin):
pellit. dum cupidus instat in locũ deiectus inferiorẽ concidit
huic rursus circumuento fert subsidium pullo. atq ambo in¬
columes compluribus interfectis summa cum laude sese in¬
tra munitiones recipiunt. Sic fortima in contentione
& certamine utruinq seruauit: Ut alter alteri inimi¬
cus auxilio salutiq es sei: neq diuidicari posset uterut
uirtute anteferendus uideretur. quanto erat in diesgra¬
uior atq asperior oppugnatio. & maxime ꝙ magna parte
militũ confecta uulneribus resad paucitatem defensor
peruenerat : tantoo crebriores lr̃ȩ nuntiiq ad caesarem
munebantur. quoꝵ parscomprehensa in conspectu nr̃oꝵ
militũ cum criciatu necabantur. Erat unus intus nuriꝰ
noie uertico loco natus honesto: qui ã prima obsidione ad
ciceronem perfugerat. suamꝗ ei fidem pręstiterat. huius
seruo spe libertatis magnisq persuad& premiis ut luterasad

Expanded text:
pellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. pellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad
Abbreviated transcription (Latin):
unnis de locis summis simultatibusq contendebant. ex his
pullo cum acerrime admunitiones pugnaretur. quid dubi¬
tas inquit uorẽne. aut quẽ locũ cuac pro laude uirtutis sectas
hic dies de nr̃is controuersiis uidicabit hoc cũ dixico& proce¬
dit ex castris munitionesq qua parte hostium confertisci¬
i est uisa irrumpit. Nec uorenus quiđ uallo se se continet
sed ormiũ ueritus aestimatione subse quitur Tum mediotri
pacio relicto pullo pilũ in hostes immirit: atq unũ. & mul¬
tuudnie procurrentem truicii quo pertusso & exanimato hũ
scras prorequnt in hostem tela uniuersi coniiiũt neꝗ de ni
nepaedie iđi sacultauem trinsfigitur scutũ piuloni &ł enatũ
n balteo defigitur. Auertit hus casus uagi lade gi adũ eulĩ¬
cere sostuantis dextram moratur manĩ Impeditũq rostes
suiasistunt. duecurrit illi inimicus uorenus er lador aont
gene uorenus atq uno nite fecto reliquos puuidi pro¬

Expanded text:
annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti nus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum pro
Abbreviated transcription (Latin):
fortunas conflagrare intelligerent: non modo demigrandi cã
de uallo deceder& nemo. sed pene ne respicer& quid quisq. ac
tum omnes a cerrime fortisenneq pugnarent: hic dies nr̃is
longe grauis simus fuit: sed tñ hũc huit euentũ. ut eo di¬
e maximus hostiũ nũs uulneraretur atq interficeretur
Ut se sub ipso uallo constipauerãt. recessũqͥ primis ultimi
non dabant: paululum quiđ intermissa flama & quodam
Loco turri adacta. & contingente uallũ tertię cohortis cen¬
turiones ex eo quo stabant loco recescerũt. suosq omnes remo¬
uerunt. nutu uocibusq hostessi introire uellent uocare coc¬
perũt: quoꝵ progredi ausus est nenio. Tunc ex omni parte
Lapidibus coniectis de turbati turrisq succensa est. Erant ĩ
ea legione fortissimi uiri centuriones qui primis ordinibus
appropinquarent .T. pullo & . L. uerenus hi perpetuas inter
se controuersias hẽbant ꝗnam anteferretur: omnibusq

Expanded text:
fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque
Abbreviated transcription (Latin):
bus furculisq terram exhaurire nitebantur. qua quiđ ex re ho¬
minũ multitudo cognosci potuit. Nam minus horis tribus uallũ¬
miliũ pedum .XU. In circuitu munitionẽ perfecerãt: reliquis
diebus turres ad altitudine ualli falces testudmesq. suas quas idẽ
captiui docuerant. parare ac facere coeperũt. Septimo oppu¬
gnatiõis die maximo cohorto uento feruentes fusili ex argilaa
glandes fundis & feruefacta iacula in casas. quae more gallico
stramẽtis erant tectae iacere cocperũt. haec celeriter ignẽ
comprehenderũt & uenti magnitudine in omnẽ locũ castroꝵ
distulerũt. hostes maximo lamore sicuti parta ac explorata¬
iam uictoria. turres testudmesq agere: & scalis murũ ascen¬
dere coeperũt. At tanta uirtus militũ. atq ea prȩsentia ani¬
mi fuit: ut cũ ubiq flãma torrerentur. maximaq teloꝵ mul¬
titudine premerentur. suaq omnia impedimẽta atq oñs

Expanded text:
bus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hobus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
transitse. Cacsaris reliquorq hiberna oppugnari. addũt &̃
de sabini morte. Ambiorigem ostentãt fidei faciundę causa.¬
sum errare eos dicut si quicq̃ ab his praesidii sperent: qui suis reb
nisi hiberna recusent. hanc inueterascere consuetudmẽ nolunt.
licere his in columib perse exhibernis discedere. & ad quascũq ꝓtes
uelint sine metu proficisci. Cicero ad haec unũ modo respondit:
non esse consuetudinẽ. p.r accipere ab hoste armato conditio¬
nem Si ab armis discedere uelint se adiutore utantur. legatosq
ad caesarẽ mutant. erare pro eius iusticia quae petierint im¬
petraturos. Ab hac spe repulsi neruii uallo pedum .ix. & fossa
pedum XU. hberna cingunt. haec & superioꝵ annoꝵ consuetu¬
dine a nobis cognouerant. & quosdam de excitu hẽbant captiuos
ab his docebantur. Sed nulla ferramẽtoꝵ copia quae es s& ad
hunc usum idonea uterentur. gladiis cespites circũcidere: mani¬

Expanded text:
transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, mani
Abbreviated transcription (Latin):
esse uidebantur operi perficiuntur. hostes postero dic multo
maioribus coactis copis castra oppugnãt sosam complent
fadem rõe qua pridie ab nr̃is resistitur. hoc iddem reliquis¬
su demceps diebus. Nullo pars noctumi temporis ad laborem
inter mucitur. non aegris non uulneratis facultas quietis da¬
tum quaecũq ad proximi dici oppugnatioem opussunt narda
uipanaintur multtie praeustȩ sudes magnus muriliũ pllo
nus ustituitur. Turres contabulantur pinae loritacq pr
ratibus auexuntur. Ipse cicero cum tenuiscima ualitudi¬
ne ela& ne noc turnũ quidem tp̃s sibi ad quietẽ rełmquetat
ut ultre raulitũ concursu ac uocibus sibi ꝑtere cogerctur ume
pricipes ducesq neruioꝵ qui iliquẽ sermonis a ditũ camq
amicitiae cum cicerone hebant colloqui se se uelle dicunt. Fcta
potestate eadem quae ambiorix cũ .T. siturio egerat comme¬
morant. omnem esse galliam. in armis. germanos rhenum.

Expanded text:
esse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo esse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
trones gerudios Leuacos pleu moxios gordunos qui om̃ sub coꝵ
imperio sunt. q̃ maximas manus possunt cogunt &de ĩpro¬
iuso ciceronis hberna aduolant : Nondum ad cũ fama de T¬
turii morte plata: huc quoq accedit. quod fuit necesse Ut nõ¬
nulli milites qui lignatiõis munitiõisq causa in siluas disce ssissẽt
repentino equitũ aduentu interciperentur. hiscircũuentis
magna manu. eburones neruii aduatici atq hoꝵ omniũ socii
& clientes legionem oppugnare incipiũt. Nostri celeruerad
arma concurrũt. uallũ consendunt aegre is dies sustenta¬
tur. ꝙomnem pem hostes in celeritate ponebant. Atq hanc
adepti uictoriam in perpetuũ se fore uictores confidebant
miis si pertulisgent. obsessis omnibus uiss missi intercipiuntur
noctu ex matena quã munitiõs ccius comportauerãt turres
admodum .cXX. excitantur incredibili celeritate : quae de¬

Expanded text:
trones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum trones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant.miis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae de
Abbreviated transcription (Latin):
omnes desperata salute se ip̃ĩ interficiũt. pauci ex proelio lassi
incertis uineribus ꝑsiluas ad ł labiẽnũ legatũ in hberna ꝑ¬
ueniunt: atq eum de rebus gestis certiorẽ facĩt. hac uicto¬
ria elatus ambiorix statim cũ eꝗtatu in aduatuos ꝗ erant
eius regni fimtimi proficiscitur: neq diem neq noctẽ inter¬
mutit pedicatũq. se se subsequi iub&i. re demonstrata adua¬
tucisq concitatis. postero die in neruios peruenit: hortaturq
ne sui in perpetiũ liberandi aeq ulciscendi romanos pro insqs
acceperint iniuriis occasionem dimutant. Interfectos espe Le¬
gticos duos magnãq partẽ exercitus interiisse de mostrãt. Nihl
esse negotii subito oppressam legionẽ quȩ cũ cicerone hemetꝰ
interfici. se ad eandem rem proficetur adiutore. facile hac ori¬
tione neruiss persuadet. Itaq confestim dimissis nuncis ad ceu¬

Expanded text:
omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceu
Abbreviated transcription (Latin):
amq fidem interponere. Iue cũ cotta saucio cõmunicat. siuI.¬
dectur pugna ut excedant: & c̃ ambiorige una colloquantur.
sperare ab eo de sua ac militũ salute impetrari posce. cotta
riones se sequi iub&. & cũ propius ad amborigẽ accessisset iussus
arma abicere. imꝑatũ facit. suisq ut iddem faciãt imperat.
Interim dum de condiciõib interse agunt. longiorq. consulto ab
ambiorige instituitur sermo, paulatim cicũuentus interfi¬
citur. Tum uõ suo more uictoriã conclamãt: atq ululatum
tollunt: impetuq in nr̃os facto ordines perturbant. Ibi luciꝰ
cotta pugnans interficitur cũ magna parte militũ. reliqui sese
in castra recipiũt. unde erant egressi. ex quib. L. petrosidius
aquilifercũ magna multitudine hostiũ premeretur: aquilam
ntra uallũ proiecit. Ipse pro castris fortissime pugnãs octidit᷑
Alii aegre ad noctem oppugnationẽ sustinẽt. noctu ad unum

Expanded text:
am fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si viam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta riones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
tuti relinquebatur. neq ab tanta multitudine tela confertĩ uien:¬
re poterant: tamen tot incõmodis conflictati multis uilneribus
agceptis resistebant: & magna ꝑte diei consumpta cũ prima luce
ad horam octauã pugnaretur nihil qđ ipis etc& in dignũ comite¬
bant: sum .. balueno qui superiore anio primipilũ duxerat uito
fonti & magne uirtutis uerũq semur tragula traicitur. & luta¬
nus eiusdem ordinis fortissime pugnans. dum circũuento filio sub¬
uenit interficitur. L. coita legaieus om̃s cohortes ordinesq ad¬
Q Ticurius cum procul ambiorigem suos cohortãtem conspexis¬
set: interpretẽ suũ en pompeiũ mittit ad eũ rogatũ. ut sibi
militibusq parcat. Mle appellatus respondie si uelit secũ collo¬
qui licere sperari a multitudme impetrare posse qđ ad mili¬
tũ salutẽ ꝑtineat: Ipsi uo nihil nociturũ iri. in eãqͥ remse su¬

Expanded text:
locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitalocus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se su
Abbreviated transcription (Latin):
re. Erant & untute & nũo pugnandi paresm̃i : tãctsi ab duce & a
fortuna deserebantur: tñ omnẽ spem salutism uirtute ponebant
& quotiens quȩq cohors procurrebat ab ea parte magnus nume¬
rus hostiũ cadebat. qua re animaduersa ambiorix pronunciari ui¬
bet ut procul tela coniiciant. neu propius actedant : & quã mptẽ
romani impetũ fecerint cedant : leuitate armoꝵ & quotidiana ex¬
encitatiõe ihil ins nocere pocse rursusse ad signa retipietes mse¬
querentur. quo prȩcepto ab hnisdiligentiscime obseruato cum quȩ piã¬
prima cohors ex orbe excescerat : atq impetũ fecerat hostes uelocis¬
sime refugiebant.: Interim eam partẽ nudari necese erat & ab
latere aperto tela recipi. rursuscũ in eũ locũ unde erant cgress
reuerti coeperãt. & ab hnis qui cesserãt & ab his qui proximi siete¬
rant: tircũueniebantur. Si aũc locũ tenere uellent neꝗ locus uii

Expanded text:
rent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a rent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
agminis minus facere omnia ꝑse obire & quid quoq loco faciẽdũ
ess& prouidere non possent : iusserũt pronunciari Ut impedimẽta
relmnquerent: atq morbem consisterẽt. quod consiliũ &si in ciusmo¬
di casi reprehendendum non est : tñ in cõmode actidic nam & nos¬
tris militibus spemminuit: & hostes ad pugnandũ alacriores effecit:
quod non sine sũmo timore & desperatione id factũ uidebatur. prae¬
terea accidit quod fieri necesse enit ut uulgo milites d signis disce¬
derent. quȩq. quisq eoꝵ carissima hẽbat ab impedimẽtis petere atq
arripere properar&. clamore & fleui omnia complerentur. At bar¬
baris consiliũ non defuit. nam duceseoꝵ tota acie pronunciare uis¬
serũt. ne quis a loco discederet. Illoꝵ esse prȩdam: atq ullis seruari
quȩtũq romani reliquissen. prom̃ omnia in uictoria posita existima¬

Expanded text:
agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existima
Abbreviated transcription (Latin):
profectione senserũt collocatis insidis bipairtito in suliuis cõ consilo¬
opportuno atq occulto loco a milibus passiiũ circiter duobus roma¬
noꝵ aduentũ expectabant. & cum se maior pars agminis in ma¬
gnã conuallem dimisissg ex utraq parte eius uallis subito seq
tenderũe: nouisimosq premere. & primos prohibere ascensu caeq
iniquisimo nr̃or loco proeluĩ cõmutere coeperũt. Tum demũ i¬
turius qui nihil ante prouidiso& trepidare & concursare. cohortesq
disponere : hȩc tñ ipsa timide atq ut eũ omnia deficere uideren¬
tur : quod plerũq ins accidere consueuit. qui in ip̃o negotio consilii
capere coguntur. At cotta qui cogitaso& hȩc posse in itimere aa¬
dere atq obeam causam profectionis auctor nõ fiusget: nulla m
re coi saluti deerat: & in appellandis cohortã disq militibus imfẽ¬
ratoris & inpugna militis officia prȩstabat. cumq pꝑ longuudinem

Expanded text:
profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis oprofectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
longe ab cȩteris auit ferro aue fame intereant. consurgitur e
consilio comprehendunt utrũq &orant ne sua discensione &ꝑti¬
natia rem in sũmum periculum deducãt. facile esse rem seu ma¬
neant scu proficiscantur. si modo unũ om̃s sentiãt ac probẽt. cõ.¬
tra in discessione se salutẽ nullam prospicere. Res in disputatiõe
ad mediam noctem deducitur. Tandem dat manus cotta pͥmotus
superat sententia sabini. prima iuce pronunciaturituros consumi¬
tur uigiliis reliqua parrs noctis cũ suaquisq miles circũspiceret qd
omnia excogitantur. q̃r nec sine periculo maneãt. & langore mi¬
litum et uigiliis periculũ augeatur. prima luce sic ex castris profi¬
ciscuntur. ut quibus esset persuasum nõ ab hoste. sed ab hoĩe amicis¬
simo ambiorige consiliũ dacũ longissimo agmine atq impedimẽtis¬
maximis. At hostes posteaq̃ ex nocturno fremiti uigilissq de cor

Expanded text:
longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quOmnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Caesarem arbitrari profectũ in Italia: neq ałrcanuteo
interficiendi Tasgetii consiliũ esse capturos. Neq eburonessi ile
adeso& tanta contentiõe nr̃i ad castra uenturos eose: nõ hostẽ
auctorẽ. sed rem spectare subese rhenũ magno esse gerianis
ddlori arioiusti mortẽ : & superiores nras uictorias ardere gal¬
gleria rei milicaris extinc̃ta. postremo quis hoc sibi persuade¬
ret sine certa re ambiorigẽ ad ciusmodi consilũ descendiste su¬
am sñtam in utraq parte ecce tutã Si nihil esset durius nul¬
to cum periculo ad proximã legionẽ peructuros si galia ormis
csos timenda. hac in utraq parte dipueatiõe hita cũ a cota
In sapient si grauius quid acciderit abs te roẽm reposcent milites
qui si perte liceat perendino die cũ proximis ibernis coniuncti
coẽm cum reliquis belli cãm sustineant. non reiecti & relegati

Expanded text:
nem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes nem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galctam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omniesset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati
Abbreviated transcription (Latin):
meq hac re permouebantur ꝙ ciuitatẽ ignobilẽ atq humi¬
Lem cburonum sua sponte.p.r. bellũ facere ausam uix erat
credendum. Itaq ad consiliũ rem deferũt: magnaq inter eos
existit controuersia. Lucius arunculeius compluresq trimił
hibernis iniussu caesaris discedendum existimabant : quã tasius
magnas e copias germanioꝵ sustineri poese munitis hbernis
docebant. rem esse testimonio ꝙ orimũ hostũ impetũ mul¬
tis ultro illatis uulneribus forcissie sustinuerint. re frumẽ¬
taria non premi. Interea et ex proximis hibernis et d caesa¬
re conuentura subsidia. postremo quid eso& leuius aut turpiꝰ
ꝗ̃ auctore hoste de sũmis reb capere consiliũ : contra ea Ti cu¬
rius sero facturos eos clamitabat cũ maiores manus hostium
adiunctis germanis conuenisgent: & cũ aliquid calamitatis in
proximis ħibernis ess et acceptũ breuẽ consulendi esce occasio¬

Expanded text:
meque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humimeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuhibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasio
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ mitũ uideretur. Quibus qm̃ proprietate satisfece¬
rit hr̃e nunc se rõnem officii pro bñficiis caesaris monere
orare tituriũ pro hospicio ut suae ac militĩ saluti consulat
magnã manũ germanoꝵ conductam rhenũ transisse. hãc
affore biduo: ipsoꝵ es se consiliũ. uelint ut priusꝗ finiti¬
mi sentiant eductos ex habernis milites aut ad ciceronem
aut ad labienum deducere: quoꝵ alter milia passuum cu¬
citer quinquaginta. alter paulo amplius ab ins absit. Illuo
se polliceri. & iure iurando confirmare tutũ iter per fines
datuꝵ: Qđ cum faciat & ciuittiti se se consulere ꝙ hnber¬
nis leuctur & Caesari pro cius meritis grãm referre. ha
orõe hĩta discedit ambiorix: carpineus & iunius quae audie¬
rant ad legaitos deferũt. Illi repentina re perturbati et si ab
hoste ea dicebantur: tñ non negligenda existimaban maxi¬

Expanded text:
consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfececonsilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maxi