comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significacio p̾patur. Persona
igit᷑ ĩsacro eloqͥo significat.
ut iacob qui hẽditatẽ patris
nedixit deũ patrẽ figurat.
Mumerus qͦ significat. ut
uerbi gr̃a. Senarius ꝑfectionẽ
unde ait btus augustinꝰ. Nõ
q ꝑfectus est. illũ numerũ
deus ad operandũ p̾elegit s
quia numerus multifariam
significationẽ hr̃e dignoscitur
de eo aliquãto lacius tractan¬

Expanded text:
significatio praeparatur. Persona igitur in sacro eloquio significat, ut Jacob, qui haereditatem patris  figurat. Numerus quoque significat, ut, verbi gratia; senarius perfectionem. Unde ait B. Augustinus: Non quia perfectus est, illum numerum Deus ad operandum praeelegit; sed quia numerus multifariam significationem habere dignoscitur, de eo aliquanto latius tractan
Abbreviated transcription (Latin):
iligens scructator sacͥ
eloquii rerũ significa¬
ciones nequaꝙͣ neglig̾e deb
quia sicut ꝑ uoces primarũ
rerũ noticia adquiritur ita
ꝑsignificacionẽ rerũ earũdẽ
si notĩficacõe ꝑcipĩtur. rerũ

Expanded text:
iligens scrutator sacri eloquii rerum significationes nequaquam negligere debet, quia sicut per voces primarum rerum notitia acquiritur, ita per significationem rerum earumdem li not
Abbreviated transcription (Latin):
septimus modus est
equalitas pulsus na¬
turali similantis. Uel ĩequa¬
litas pulsus ut modo sit
magnus modo Paruus m ͦ
fortis. modo debilis. Arterie
procedunt a corde equalitas
pulsus ĩ artheriis est idem¬
titas uite. ꝓcedens ex affec¬
tu cordis. Cũ autẽ mens in
ꝯtrariũ uertitur tũc ꝑ diuer¬
sos motus mequalitas men

Expanded text:
Septimus modus est aequalitas pulsus naturali similantis, vel inaequalitas pulsus, ut modo sit magnus, modo parvus, modo fortis, modo debilis. Arteriae procedunt a corde, aequalitas pulsus in arteriis est identitas vitae, procedens ex affectu cordis. Cum autem mens in contrarium vertitur, tunc per diversos motus inaequalitas men
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ creasse aliqued imꝑfectũ
aut informe nõ nocet nec
est inconueniens quia ad
comꝑacionẽ maioris ꝑfec¬
cionis aut pulchritudinis
quas ipemet ꝑsequando
oportuit ad didit dici debet
sicut cotidie facit pueros
imperfectos quantũ ad aug¬
mentũ quod sequitur ses
tamen perfectos ad numerũ
et ceteroꝵ membroꝵ ⁊ hec

Expanded text:
dicitur creasse aliquid imperfectum dicitur creasse aliquid imperfectum aut informe, non nocet, nec est inconveniens; quia ad comparationem majoris perfectionis aut pulchritudinis, quas ipsemet per se quando oportuit, addidit, dici debet: sicut quotidie facit pueros imperfectos quantum ad augmentum quod sequitur, sed tamen perfectos ad numerum et caeterorum membrorum, e
Abbreviated transcription (Latin):
et omne uirgulcum agri.
Dicunt eciain hant racionẽ
quia deo nõ ꝯuenit ad modũ
homnnis aliquid imperfectũ
facere. aut mordinatum. aut
deforme. Sz quia facile est
issas auctoritates soluere
ꝯtra hanc racionem quoqz
possumus dic̾e ꝙ deus qui
ĩ momento poterat omma
facere. sex diebus distinxit
opera sua. non ꝓpter suam
que nulla est impotenciam
si ꝓpter rõnabiliũ creaturaꝵ
instructionẽ. et exemplum.
Sicut enim prius rebus de¬
ditesse. et postea pulchrum
esse: ita et angelo et homim
quibus dederãt racionales
esse. Si perstetissent de dis¬
set et beatos esse. et hoc esset
pulchrum esse. Cuod exem¬
plum quia neglexit ange¬
lus respiciens ad esse suum
Quod racionale erat nnmiũ
de se presumens cecidit ir¬
recuperabiliter sicut alii ĩmo¬
biliter sunt confur. mati. ded ho¬
innis sero reꝑacionẽ sex die¬
bus diftinguere uoluit opus
iũ. Ut in hoc hrẽt homo an¬
ui ocupatum ad sui inst̃i¬
tucioisẽ. Quod autẽ deus

Expanded text:
et omne virgultum agri . et omne virgultum agri . Dicunt etiam hanc rationem, quia non Deo convenit ad modum hominis aliquid imperfectum facere, aut inordinatum aut deforme. Sed facile est illas auctoritates solvere. Contra hanc rationem quoque possumus dicere, quod Deus, qui in momento poterat omnia facere, sex diebus distinxit opera sua, non propter suam quae nulla est impotentiam, sed propter rationabilium creaturarum instructionem et exemplum. Sicut enim prius rebus dedit esse, et postea pulchrum esse, ita et angelo, et homini, quibus dederat rationales esse, si perstitissent, dedisset et beatos esse; et hoc esset pulchrum esse. Quod exemplum quia neglexit angelus, respiciens adesse suum quod rationale erat, nimium de se praesumens, cecidit irrecuperabiliter, sicut alii immobiliter sunt confirmati. Ad hominis vero reparationem sex diebus distinguere voluit opus suum, ut in hoc haberet homo animum occupatum ad sui institutionem. Quod autem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
admirari et uenerari. In eo
ꝙ creauit. idest de inchilofe¬
cit mundũ. miranuir. eus
potenciam. In eo ꝙ ornauit
.i. pulchrũ fecit mundũ. eius
sapienciam miranuir. Inhae
enm differunt auctores nr̃i
opificem tm̃. et tria ponũt
principia deũ materiã. et ar¬
chetipas ideas. Isti uero uincũ
ponunt pͥncipium. et hoc deũ
solum. Et cum hoc constet a¬
pud omnes diuim uerbi trac¬
tatores scilz ꝙ unũ solunsit
principiũ de modo tamen cre¬
andi magna questio est. Qͥ¬
damenundicunt deum om̃a
simul fecisse quecũqz aludi¬
stingunt per sex dieꝵ oꝑacio¬
nem. et dicunt illam distin¬
cionem figuratiuam esse, et
ꝓpter misteriũ tantũ. nec ita
fuisse ad licteram. Et hoc uo¬
lunt ꝓbare ista auctoritate.
Qui uunt meternũ creauit
omia smiul. et alia eciam de
hoc eodem libro sumpta. ubi
recapitulando dicit post op
sex diez . Iste sunt inqult
generaciones celi et terre q̃
create sunt in die qm̃ crea¬
uit deus celum et terramn.

Expanded text:
admirari et venerari. In eo admirari et venerari. In eo quod creavit, id est de nihilo fecit mundum, miramur ejus potentiam. In eo quod ornavit, id est pulchrum fecit mundum, ejus sapientiam miramur. In hoc enim differunt auctores nostropificem tantum, et tria ponunt principia: Deum, materiam, et archetypas ideas; nostri vero unicum ponunt principium, et hoc Deum solum. Et cum hoc constet apud omnes divini verbi tractatores, scilicet quod unum solum sit principium, de modo tamen creandi magna quaestio est. Quidam enim dicunt, Deum omnia simul fecisse quaecunque; alii distinguunt per sex dierum operationem, et dicunt illam distinctionem figurativam esse, et propter mysterium tantum, nec ita fuisse ad litteram. Et hoc volunt probare illa auctoritate: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Et alia etiam de hoc eodem libro sumpta ubi recapitulando post opera sex dierum: Istae sunt, inquit, generationes coeli et terrae, quando creata sunt in die quo fecit Deus coelum et terram,
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum ꝙ moy¬
ses inhoc libro
est hystoriogra¬
phus. texens
hystoriam a
principio mundi. usq ad mor¬
tem iacob. Et sicut ꝓphetice
narrat quedam que fuerũt
ante creacionem homniũ:
ita et in benediciomibus que¬
dam futura predicit iacob
post mortem eius que ibi ĩ¬
troducit. et sic ex hibicio fu¬
turoro margumentũ est fi¬
dei preterctoꝵ. sicut eꝯtra
iuxta gregoriũ. qui dicit qͦdã
loco. exhibicio preteritoꝵ si¬
des est futuroro. In hoc autẽ
libro duo p̾cipue attendẽda
sunt. scilz ueritas reꝵ ges¬
taro/ et forma uerboro/ quia
sicut per ueritatem uerborum
cognoscimꝰ ueritatẽ rerum
Ita contra cognitaberitate
rerũ/ facilius cognostemus
ueritatẽ berboꝵ qr ꝑ istam
hystoricam narracionẽ ad
alcioꝵ rerum intelligenciã
ntencio euis est in hoc¬
libro tria principaliter osten¬
dere. In primis deum creatorẽ
et materiam creatam ⁊ for¬
mationem eius et totũ hac
ad laudemdei. et utilitatem
homnnis cui utile est et deũ

Expanded text:
ciendum quod Moyses in hoc libro est historiographus texens historiam a principio mundi usque ad mortem Jacob. Et sicut prophetice narrat quaedam quae fuerunt ante creationem hominum, ita et in benedictionibus quaedam futura praedicit Jacob post mortem suam, quae ibi introducit; et sic exhibitio futurorum in argumentum est fidei praeteritorum; sicut e contrario juxta Gregorium, qui dicit quodam loco quod exhibitio praeteritorum fides est futurorum. In hoc autem libro duo praecipue attendenda sunt: scilicet veritas rerum gestarum, et forma verborum; quia sicut per veritatem verborum cognoscimus veritatem rerum ita contra, cognita veritate rerum, facilius cognoscimus veritatem verborum; quia per istam historicam narrationem ad altiorum rerum intelligentiam ntentio ejus est in hoclibro, tria principaliter ostendere. In primis Deum Creatorem, et materiam creatam et formationem ejus, et totum hoc ad laudem Dei, et utilitatem hominis: cui utile est Deum
Abbreviated transcription (Latin):
pacientis et spũs uexantis
ut in demomacis uidenius. A¬
minam tamẽ hominis id est
mentem nussa creatura iuxͣ
substanciã implere pt̃: insi
sola tͥnitas. Implere autẽ dĩ
sathanas mentem a licuiꝰ et
principale cordis. nõ ingredi¬
ens quidem meũ et insensũ
eius: s fraude miquitate atq
om̃i malicia issum assiciens
atq seducens. affectu malicie
trabcit ꝑcogitacõnes et in¬
centiua uicio ꝵ quibus ip̃e
plenus est. Ut pote fallax.
neꝙͣ. et fraudulentus decep¬
tor aĩaꝵ. Non enim partici¬
pacione nature siue substan¬
ciedõt quidã putant quẽ ꝙͣ
implet dyabolus. aut eius ha¬
bitator efficitur:s per frau¬
dulentiã decepcionem atq
maliciam ĩ eo habitare dr̃
quẽ implet. Solius enĩ t̾ͥni-¬
tatis est intrare et implere¬
naturã siue substanciam ꝙͣ

Expanded text:
patientis et spiritus vexantis, patientis et spiritus vexantis, ut in daemoniacis videmus. Animam tamen hominis, id est mentem, nulla creatura juxta substantiam implere potest, nisi sola Trinitas. Implere autem dicitur satanas mentem alicujus et principale cordis, non ingrediens quidem in eum et in sensum ejus; sed fraude et iniquitate, atque omni malitia illum alliciens, atque seducens affectu malitiae, trahit per cogitationes et incentiva vitiorum, quibus ipse plenus est, utpote fallax, nequam et fraudulentus deceptor animarum. Non enim participatione naturae seu substantiae, ut quidam putant, quemquam implet diabolus, aut ejus habitator efficitur; sed per fraudulentiam, deceptionem atque malitiam, in eo habitare dicitur quem implet. Solius enim Trinitatis est intrare et implerenaturam sive substantiam quam
Abbreviated transcription (Latin):
bra et limamenta bestialia
fantasticũ hominis quod eciã
cogitando siue sompniando
ꝑ rerũ ĩ numerabiliũ genera
uariatur cum corpus nõ sit
corporũ similes formas mira¬
celeritate capit, sopitis aut
oppressis corporeis hominis
sensibus ad alioꝵ sensum fig̾a
corꝑea perduci potest: ita tñ
ꝙ corpora ip̃a hominũ alicubi
iaceant uiuencia quidẽ. s mul¬
to grauius atqz expressius ꝙͣ
sompno suis sensibus obsecra¬
tis. Fantasticũ autem illud ue
uideatur qualis sibi uideri pos¬
set insompnis et portare ouera. Que
onera si bera sunt corpora portã
tur a demonibus ut illudatur
hominibus partin uera oneꝵ
corpora. partin falsa iumen¬
sumit spũs. Nec facile discer¬
in pt̃ a quo spũ assumatur
nisi quia bonus instruit. et
malus fallit. Fallit autẽ sepe
ĩ manifestis bonis: ut cũ in
eis creditum ei fuerit ad sua
seducat. Sic plerũq huma¬
nũ spm̃ rapit ut quadam oc¬
culta mixtura quasi idem
spũs esse uideatur. et spũs

Expanded text:
bra et liniamenta bestialia phantasticum hominis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamceleritate capit, sopitis aut oppressis corporeis hominis sensibus, ad aliorum sensuum figuras corporeas perduci potest: ita tamen t corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluideaturset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt cotur a daemonibus, ut illudatur hominibus, partim vera hominum corpora, partim falsa jumensumit spiritus; nec facile discerni potest a quo spiritu assumatur, nisi quia bonus instruit, et malus fallit. Fallit autem saepe in manifestis bonis, ut cum sibi in eis creditum fuerit, ad sua seducat. Sic plerumque humanum spiritum rapit, ut quadam occulta mixtura quasi idem spiritus esse videatur, et spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
icit eciam humana o¬
pimio ꝙ quadã arte
mulierum et potestate demo¬
nũ homines ꝯuerti possint
in lupos. et iumenta. ⁊ que q̃
neccessaria portare: postqz
parta opera iterũ ad se redire
nec fieri in eis mentẽ bestialẽ
ri. hoc sic intelligendum est
qm̃ demones naturas nõ cre¬
ant. sz aliquid tale fac̾e pos¬
sunt ut uideantur esse qd̾ nõ
sunt. Nulla enĩ arte bel potes

Expanded text:
icit etiam humana opinio, quod quadam arte mulierum et potestate daemonum homines converti possint in lupos et jumenta, et quaeque necessaria portare, et post peracta opera iterum ad se redire, nec fieri in eis mentem bestialem, ri. Hoc sic intelligendum est, quoniam daemones naturas non creant, sed aliquid tale facere possunt, ut videantur esse quod non sunt. Nulla enim arte vel pote
Abbreviated transcription (Latin):
nebris uel lumen accendat᷑
unde uirgilius. Quantũ nõ
noxia corpora tardant. Et
licet alie sint acciones cor¬
poris et alie anime. accio¬
nes tamen corporis uicia bel
uirtutes possunt esse amie.
Cum enim ad hoc sit data
ut illicitos motus carnis.
corrigat: ignorancia illius
ꝯtingunt uel negligencia
Sicut si uel discipulus uel
seruus negligencia docto¬
ris. uel dm̃ peccet. magister

Expanded text:
nebris, vel lumen accendatur. nebris, vel lumen accendatur. Unde Virgilius: Quantum non noxia corpora tardant. Et licet aliae sint actiones corporis, et aliae animae actiones; tamen corporis vitia vel virtutes possunt esse animae. Cum enim ad hoc sit anima data, ut illicitos carnis motus corrigat, ignorantia illius contingunt vel negligentia. Sicut si vel discipulus vel servus negligentia doctoris ve
Abbreviated transcription (Latin):
nec racione regũtur. sicut
plato et alexander putant
s ad omiia nature incita¬
menta ducũtur. Amina hu¬
mana nõ cum moritur. qr
nec cũ carne ut suꝑius dixi¬
nius seminatur. s formato
ĩbtero matris corpore dei uidi¬
cio creari ⁊ infundi eam dixi¬
mus. ut uiuat homo intus ĩ
utero et sic procedat natiuita¬
te ĩmundũ. Aĩa atreatore prĩ¬
cipiũ hẽns ex quo est. perftã
est in genere suo. Unde ex quo
est sciret omnia que ab hoĩe
scari possunt: nisi grauitas
carnis esset Quod per pͥmũ
homnuiẽ qui ante corrupcio¬
nem humanitatis ex quo fuit
perfecte habuit scĩam huma¬
nam: probari pt̃. S modo
corrupta humanitate. ex qͤ
ꝯiungitur corrupciom corrũ¬
pitur. Nec ꝓprietates suas
pt exercere donec usu ⁊ exꝑi¬
encia et asicuius dottrina ex¬
citata incipit discemere. ue¬
lutisi quis cum subtili acie
oculoꝵ in tenebrosa de truda¬
tur. uidere tamen nõ potest
ibi nsi prius assuestat te¬

Expanded text:
nec ratione reguntur sicut nec ratione reguntur sicut Plato et Alexander putant; sed ad omnia naturae incitamenta ducuntur. Anima humana non cum carne moritur, quia nec cum carne, ut diximus superius, seminatur: sed formato in utero matris corpore, Dei judicio creari et infundi eam diximus, ut vivat homo intus in utero, et sic procedat nativitate in mundum. Anima a Creatore principium habens, ex quo est, perfecta est in genere suo: unde ex quo est, sciret omnia quae ab homine sciri possunt, nisi gravitas carnis esset. Quod per primum hominem, qui ante corruptionem humanitatis, ex quo fuit, perfecte habuit scientiam humanam, probari potest. Sed modo corrupta humanitate, ex quo conjungitur corruptioni, corrumpitur. Nec proprietates suas potest exercere, donec usu et experientia et alicujus doctrina incitata incipit discernere; veluti si quis cum subtili licet acie oculorum in tenebrosa detrudatur, videre tamen non potest ibi, nisi prius assuescat te
Abbreviated transcription (Latin):
Postꝙͣ uero seductione ẜpen¬
tis per euam cecidit. nature
bonũ perdidit et uigorem
arbitrii. nõ tamen electionẽ:
ne non esset suum quod emẽ¬
daret pccͣm. Manet itaq ad
querendam salutem arbitn
libertas. idest racionalis uo¬
luitas. s admonente prius
deo ⁊ inspirante ad salutem.
ut ergo acquiescamus salu¬
tari inspiracioni nr̃e potes¬
tatis est. ut adipiscamur qs
adipisci desideramus diim
est mun̾is. ut nõ labamiur
adepto salutis munere. solli¬
citudinis nr̃e est et celestis
pariter ad uitorii. ut labam᷑
pt̾atis nr̃e et ignauie. Go¬
lum hoĩem tredinius habere
aĩam substantiuã. que et
exuto corpore uiuit. ⁊ sensus
suos atq ingenia uiuauter
tenet. Neq cum corpore mo¬
ritur ut arabas asserit ne¬
q postmodũ interitura
sicut zenom dicit quia sub¬
stantialiter uiuit. Aĩalum
uero aĩe non sunt substan¬
tiue. sz cum carne ip̃a carms
uiuacitate nascuntur. et cũ
carnis morte fimũtur. et idõ

Expanded text:
Postquam vero seductione serpenPostquam vero seductione serpentis per Evam cecidit , naturae bonum perdidit, pariter et vigorem arbitrii; non tamen electionem, ne non esset suum, quod emendaret peccatum. Manet itaque ad quaerendam salutem arbitrii libertas, id est, rationis voluntas; sed admonente prius Deo et inspirante ad salutem. Ut ergo acquiescamus salutari inspirationi, nostrae potestatis est; ut adipiscamur quod adipisci desideramus, divini est muneris. Ut non labamur adepto salutis munere, nostrae sollicitudinis est et coelestis pariter adjutorii; ut labamur, potestatis nostrae est et ignaviae. Solum hominem credimus habere animam substantivam, quae exuta corpore vivit, et sensus suos atque ingenia vivaciter tenet. Neque cum corpore moritur, ut Aratus asserit; neque postmodum interitura, sicut Zenon dicit: quia substantialiter vivit. Animalium vero animae non sunt substantivae, sed cum carne ipsa carnis vivacitate nascuntur, et cum carnis morte finiuntur: et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
redimus ammas nõ
esse ab micio cũ angelis
nec simul creatas sicut ori¬
genes fingit: nec cũ corpori
sicut lucifeuanꝰ et cirillus
et aliqui latinoꝵ presimp¬
tores affirmant. S dicimꝰ
esrũ creationẽ solum omniũ
creatorem nosse. corpus tan¬
tum per ꝯuign copulam se¬
minari. Dei Gero iudicio co¬
agusari ĩ Gusua et compin¬
gi atqr formari: ac forma¬
to iam corpore aĩam creari
⁊ infundi ut uiuat in utero
homo ex aĩa constans et
corpore. et egrediatur. uiuꝰ
ex utero plenus humana
substancia. Nec duas aĩas
esse credinius ĩ uno homine
sicuit nuilti scribunt. unam
aĩasem qua aĩatur corpus
⁊ ĩmixta sit sangumi: et al¬
teram spiritalem que rõnẽ
ministret. s dicimus unam
eandemqz esse aĩam in hoĩe
que et corpus sua societate
uiuificet et semet ip̃am sua
racione disponat. hẽns in se
libertatem arbitrii ut in sue
substancieligat cogitacõne
quod uult. libertati si quidẽ
arbitru sui cõmissus est hõ

Expanded text:
redimus animas non esse ab initio cum Angelis, nec simul creatas, sicut Origenes fingit. Nec per coitum sicut Luciferiani et Cyrillus, et aliqui Latinorum praesumptores affirmant. Sed dicimus earum creationem solum omnium Creatorem nosse: corpus tantum per conjugii copulam seminari; Dei vero judicio coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore, animam creari et infundi: ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egrediatur vivus ex utero plenus humana substantia. Nec duas animas esse credimus in uno homine, sicut multi scribunt, unam nimalem, qua animetur corpus, et quae immixta sit sanguini; et alteram spiritualem, quae rationem ministret. Sed dicimus unam eamdemque esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione disponat, habens in se libertatem arbitrii, ut in suae substantiae eligat cogitatione quod vult. Libertati siquidem arbitrii sui commissus est homo.
Abbreviated transcription (Latin):
tres ꝑsone et hec tres ꝑsdẽ.
unus deus. Itẽ homo habens
hec tria una est ꝑsona. Sũ¬
ma uero trinitas nõ est una
ꝑsona: nec tantũ unius ꝑ
aĩa mens precedit tempore:
sequitur intellectus ⁊ gaudiũ.
In deo prius mi posterius.¬
Trinitas ergomentis qͣlis¬
cunq ymago respectu sũ¬
me trinitatis exigua est:
et ex maxima parte illi dis¬
similis: s tamen ymago.
Nec ꝓpter hoc tantũ dicit
augustinus: quia sui memi¬
mt mens et intelligit et di¬
ligit se: sz quia potest me¬
minisse et intellig̾e̾ et ama¬
re deum. a quo facta est.
Qui autem reminiscitur
per memoriã intuetur ꝑ in¬
tessigentiã ampsectitu. ꝑ
dilectionem. hi c reperit
ymaginem et illum cuius

Expanded text:
tres personae, et hae tres personae tres personae, et hae tres personae unus Deus. Item homo habens haec tria una est persona. Summa vero Trinitas non est una persona, nec tantum unius peanima mens praecedit tempore, sequitur intellectus et gaudium. In Deo nil prius nil posterius.Trinitas ergo mentis qualiscunque imago respectu summae Trinitatis exigua est, et ex maxima parte illi dissimilis, sed tamen imago. Nec propter hoc tantum dicit Augustinus quia sui meminit mens, et intelligit et diligit se, sed quia potest meminisse et intelligere et amare Deum, a quo facta est. Qui autem reminiscitur per memoriam, intuetur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem, hic reperit imaginem, et illum cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ficamus ꝙ pater nõ est solꝰ.
Eũqz tres profitenur ꝑso¬
nas: p̾dicamus ꝙ nõ tantũ
una est / nec tantũ due: ses
tres simul. Et tres profitenuui.
quia quicquid de deo bere dicit᷑
ad potentiam eius uelsapĩam
uel bonitatẽ refertur. Sed q̃
u potest. cum hec tria ĩ deo
ꝑsone dicantur. qͣre illa t̾a
iaĩa que sunt ymago huc
trinitatis. persone dicantur.
Ad quod dicimꝰ ꝙ licet sint
substancialiter in aia nõ tñ
omimodo sunt idem cum ca
s⁊ uariantur cuca eam. Que
autemindeo sunt nõ baria¬
cuy si bere idem sunt cũ deo
nquo sunt et unũ ꝙq idem
quos deus. et deus est ⁊ unꝰ¬
deus et tres persone: quia
una diuinitas in tribus est.
Sed ecce dum muestigatur
uera et sũma trinitas ĩ ip̃a
eius ymagine et similitu¬
dine que tam pulchra tãqz
subtilis resplendet maĩa
apparent mire dissimilitu¬
dines. Amma enin uel ho¬
mo qui ꝓpter hoc tria yma¬
godei dicitur: non tamen
est hec tria. Deus autemest

Expanded text:
ificamus quod Pater non est solus. ificamus quod Pater non est solus. Cumque tres profitemur personas, praedicamus quod non tantum una est, nec tantum duae, sed tres simul. Et tres profitemur, quia quidquid de Deo vere dicitur, ad potentiam ejus, vel sapientiam, vel bonitatem refertur. Sed st, cum haec tria in Deo personae dicantur, quare illa tria in anima quae sunt imago hujus Trinitatis, personae non dicantur. Ad quod dicimus quod, licet sint substantialiter in anima, non tamen omni modo sunt idem cum ea, sed variantur circa eam. Quae autem in Deo sunt, non variantur, sed vere idem sunt cum Deo in quo sunt, et unumquodque idem quod Deus, et Deus est et unDeus et tres personae, quia una divinitas in tribus est. Sed ecce, dum investigatur vera et summa Trinitas in ipsa ejus imagine et similitudine quae tam pulchra tamque subtilis resplendet, in anima apparent mirae dissimilitudines. Anima enim vel homo qui propter haec tria imago Dei dicitur, non tamen est haec tria. Deus autem est
Abbreviated transcription (Latin):
pore dicitur. Iuia ibi erat qͥ
ab illo erat/ et ille filius: cumĩ
sbã et natura idem sit quod
ille. nõ qui ille Qui ab utͦq
est. sps̃ scũs: qui ᷑ ab utroq ĩ
spiratur. ut autem ait augꝰ
hoc uocabulum persona. fide
reperit catho lica. ad distreci¬
nem t̾nitatis. nõ ut ꝑid di¬
c̾etur quid esset: s ne ommi¬
no taceretur quid esset. Per
hoc enim uocabulum ut idem
Dicit nõ diuersitatẽ signifi¬
care uoluit. s singularitatẽ
noluit. Cum emin fides plu¬
rasi numero ꝑsonas ꝯfitet
nõ per hoc in essentia tria
esse intelligit. sz eandem ꝑ¬
sonam non esse declarat. Ee
hoc est uocabulum quod cũ de
singulis singulariter dicatur
ĩ sũm̃a non tamen singulari¬
ter s pluraliter pronũciat᷑.
Pluralitas enĩ uel distinctio
personaꝵ nõ ponit aliquid
s remouet: non unitatem sbẽ
s solitudinẽ. Negat enimi
et singularitatem. unde hili.
professio consorcii sustulit:
tollimus sollitudinẽ: et sig̾¬

Expanded text:
r dicitur, quia ibi erat qui r dicitur, quia ibi erat qui ab illo erat; et ille Filius, cum in substantia et natura idem sit quod ille, non qui ille. Qui ab utroque est Spiritus sanctus, qui ab utroque spiratur. Ut autem ait Augustiuus, hoc vocabulum persona, fides reperit Catholica ad discretionem Trinitatis, non ut per id diceretur quid esset, sed ne omnino taceretur quid esset. Per hoc enim vocabulum, ut idem dicit, non diversitatem significare voluit, sed singularitatem noluit. Cum enim fides plurali numero personas confitetur, non per hoc in essentia tria esse intelligit, sed eamdem personam non esse declarat. Et hoc est solum vocabulum quod cum de singulis singulariter dicatur in summa, non tamen singulariter, sed pluraliter pronuntiatur. Pluralitas enim vel distinctio personarum non ponit aliquid sed removet, non unitatem substantiae sed solitudinem, negat enim et singularitatem. Unde Hilarius: Professio consortii sustulit itollimus solitudinem et sign
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor mutetur nec tem¬
pore mutabitur. Quia caret
principio et fine et nuta¬
bilitate ut dictũ est. deus
etnus est. Reperit quoq ra¬
tio in trinitate cõionem u¬
nitatis: coeuitatem et̾nta¬
tis:equalitatẽ ĩmensita¬
tis. Et cõmumonẽ quidem
unitatis sine diuisione. Coe¬
uctatẽ et̾ͥnitatis sine succes¬
sione. Equalctatẽ ĩmensi¬
tatis sine diminutione. In
uuitate totum ĩmmensi¬
tate plenũ inet̾nitate ꝑfeaũ.
Cum autem aĩa in deo t̾nito¬
tem ꝑhoc ꝙ inse sentiebat
per creaturas/ per doctrinam
et inspiracionem inueniss
ut aliquib certis et discre¬
tis uocabulis de t̾nitate aget
fides tria quasi ꝓpria ĩposut
noĩa. Eum qui anullo est ap¬
pellando patrem. quiabalio
abhumano usu accepta sũt.
Ez ne om̃imoda inter diuina
et humana uideretur simili¬
tudo: adiecit ut patrem potẽ¬
tem filiũ sapientem appella¬
ret. ne putaretur/ esse ut in
aliis. Et qui a nullo est pate¬

Expanded text:
quatuor mutetur, nec temquatuor mutetur, nec tempore mutabitur. Quia ergo caret principio, et fine, et mutabilitate, ut dictum est, Deus aeternus est. Reperit quoque ratio in Trinitate communionem unitatis, coaevitatem aeternitatis, aequalitatem immensitatis. Et communionem quidem unitatis sine divisione, coaevitatem aeternitatis sine successione, aequalitatem immensitatis sine diminutione. In unitate totum, in immensitate plenum, in aeternitate perfectum. Cum autem anima in Deo trinitatatem per hoc quod in se sentiebat per creaturas, per doctrinam, per inspirationem invenisset, ut aliquibus certis et discretis vocabulis de Trinitate ageretur, fides tria quasi propria imposuit nomina, cum qui a nullo est appellando Patrem; qui ab illo ab humano usu accepta sunt. Sed ne omnimoda inter divina et humana videretur similitudo, adjecit ut Patrem omnipotentem Filium sapientem appellaret, ne putaretur esse ut in aliis. Et qui a nullo est, Pate
Abbreviated transcription (Latin):
prius uno modo postea auo.
Cumergo corpora tribus
modis mutentur secundũ
formam. scd̃m locum scdm̃
tempus. primus infert secũ¬
dum et terciũ. Secũdus ter¬
ciũ tantũ. Tercius infertui.
ab utroq: et infert neutrũ.
Incorporalia quoq tribus
modis mouentur cognicõe
affectu ⁊ tempore Cog̾cõne.
tribus modis: ꝑ angnientũ
per dinuicionem et ꝑsuc¬
cessionem. Affectu mutatur
spũs: cum modotristis sit mͦ
letus. sed sie nutetur cog̾¬
tione siue affectu neccesse est
ut nuctacio scdm tempus ꝯ¬
nuitetur. Eemper enĩ aliꝙͥ
sibi prius et aliquid postĩꝰ¬
aũt har mutacionũ remo¬
uentur a deo. quia nec soco
mouetur quiubiqz est. nec
forma quia simplex essen¬
cia partidus urcet. nec cog¬
incõne. quia eius sciencia nec
crescit nec minuitur. nͨ unũ
prius uel alid. posteruis
comprehendit. Emuliter
nec affectu nuitatur: quia
sũme bonꝰ nichil ꝯtrariũ sue
bonitati recipit. Cũ igitur
deus nullo genere istorum

Expanded text:
prius uno modo, postea alio. prius uno modo, postea alio. Cum ergo corpora tribus modis mutentur, secundum formam, secundum locum, secundum tempus, primus infert secundum et tertium, secundus tertium tantum, tertius infertur ab utroque et infert neutrum. Incorporalia quoque tribus modis moventur, cognitione, affectu et tempore. Cognitione tribus modis, per augmentum, per diminutionem, et per successionem. Affectu mutatur spiritus, cum modo tristis sit modo laetus. Sed sive mutetur cognitione sive affectu, necesse est ut mutatio secundum tempus commutetur. Semper enim aliquid sibi prius et aliquid postautem harum mutationum removentur a Deo quia nec loco movetur, quia ubique est; nec forma, quia simplex essentia partibus caret; nec cognitione, quia ejus scientia nec crescit, nec minuitur, nec unum prius vel aliud posterius comprehendit. Similiter nec affectu mutatur, quia summe bonus nihil contrarium suae bonitati recipit. Cum igitur Deus nullo genere istorum
Abbreviated transcription (Latin):
sz etiam per doctrinam et in¬
spiracionem. Cum autẽ ra¬
tio iuenisset ut dictũ est deũ
esse et unũ esse et trinũ in
unitate: esiã niuenit eternita¬
tem et ĩmensitatẽ. met̾iuita¬
tatoui mmensitate suupli¬
aeatem hoc est et̾uitatem si¬
ne tempore ĩmensitatẽ sme
quãtitate. Eternitatẽ dico si¬
ne tẽpore quia mitiũ non
habuit. Illud eni a quo oĩa
esse habent a nullo esse hẽt
nec habiturũ est finẽ qr idem
est ei esse et idem quod est.
nec ussam recipit nuitabi¬
sctatem. Nusso enui genere
mutabilitatis pt mutari.
Nec emmi loco uel forma
uel tempore mutari potest:
quibus modis corpora mutã¬
turz Mutatur emm corpus
scdm̃ locum quando totum
de loco in locum tranffertur:
Scdm̃ formam idest disposi¬
tionem parciũ tribus modis.
cum aliqͣ pars additur uel
ut aliter sit. Quando eciã
aliquis rubet ues passet trãs¬
fertur sanguis: et est nuta¬
cio scdm formam. Secũdum
uero tempus: quando res est

Expanded text:
sed etiam per doctrinam et insed etiam per doctrinam et inspirationem. Cum autem ratio invenisset, ut dictum est, Deum esse, et unum esse et trinum, in unitate etiam invenit aeternitatem et immensitatemimmensitate simplicitatem, hoc est aeternitatem sine tempore, immensitatem sine quantitate. Aeternitatem dico sine tempore, quia initium non habuit. Illud enim a quo omnia esse habent, a nullo esse habet, nec habiturum est finem, quia idem est ei esse et idem quod est, nec ullam recipit mutabilitatem. Nullo enim genere mutabilitatis potest mutari. Nec enim loco vel forma vel tempore mutari potest; quibus modis corpora mutantur. Mutatur enim corpus secundum locum, quando totum de loco ad locum transfertur; secundum formam, id est dispositionem partium, tribus modis cum aliqua pars additur vel ut aliter sit. Quando etiam aliquis rubet vel pallet, transfertur sanguis, et est mutatio secundum formam. Secundum vero tempus, quando res est
Abbreviated transcription (Latin):
concordiam nõ dubitat unũ
esse artificem. Trinũ quap
cognouit quia per ĩmensita¬
tem rerum diuinam ĩuesti¬
gauit potenciã. Per pulchi¬
tudinẽ. sapĩam per utilitatẽ
beignitatẽ. Ced licet conte
mente reperiuntur tantũ
signa sinit et ymago trim¬
tatis que in deo. Tria uero
que foris increaturis cõspi¬
cuintur tantũ signa sunt.
s non ymago. licet enĩ per
ĩmensitatem treature ĩue¬
stigaretur potencia dei nõ
tamen ĩmensitas est potẽ¬
cia uel pulcritudo sapiencia
uel utilitas benignitas. Que
uero maĩa sunt etiam yma¬
gosunt. quia sicut ĩmente
est potencia. ita in deo poten¬
cia est. s minis ĩ ꝯꝑabiliter
cuius ĩ mente  potentia yma¬
go. Item sapĩa uel gaudium
ĩ mente. ymagoᷤ sapientie
uel gaudii que in deo sunt:
s hec uerus in deo. Que enĩ
in deo ĩ ueritate. sunt: hic
ĩ ymagine comparẽt. ¶lec
tantũ per testimoniũ crea¬
ture uiuatur iudiciũ rõme:

Expanded text:
concordiam non dubitat unum concordiam non dubitat unum esse artificem. Trinum quoque cognovit, quia per immensitatem rerum divinam investigavit potentiam; per pulchritudinem, sapientiam; per utilitatem, benignitatem. Sed licet contesmente reperiuntur, tantum signa sunt et imago Trinitatis, quae in Deo est. Tria vero quae foris in creaturis conspiciuntur, tantum signa sunt, sed non imago. Licet enim per immensitatem creaturae investigaretur potentia Dei, non tamen immensitas est potentia, vel pulchritudo sapientia, vel utilitas benignitas. Quae vero in anima sunt etiam imago sunt, quia sicut in mente est potentia, ita in Deo potentia est, sed nimis incomparabilter, cujus in mente est potentia imago. Item sapientia vel gaudium in mente, imago est sapientiae vel gaudii quae in Deo sunt, sed haec verius in Deo. Quae enim in Deo in veritate sunt, hic in imagine comparent. Nec tantum per testimonium creaturae juvatur judicium rationis,
Abbreviated transcription (Latin):
sensu hec tria unũ dicũtur:
quia scdm̃ augustinũ substã¬
cialiter exifiunt ĩ aĩa: non
tanꝙͣ in subiecto ut color in
corpore quia et si relatiue
sunt in sua sbã. Mens se cog¬
noscens: notitiam tanquã
prolem gignit. Tercuis est
amor qui ab ipis procedens
utriusq complexio estidĩa
autem ex hoc quod reperit
nnse iuestigat suprase: et
iuenit in deo potenciam sa¬
pienciã gaudiũ. s differẽ¬
ter. In anima enĩ sic sunt
ꝙ tempore mens precedit
ex qua est intellectus:: seqͥt᷑
gaudiũ. In deo simiul: quia
abet̾uo. Sic racio perse ĩue
nit deum esse, et unũesse et
trinũ esse. Sed quia debilis
est insi nue tur. idcito cõ¬
suluit creaturam utrũ aliq
uestigium trinitatis inea re¬
periret: et ideo per eam cogno¬
uit ꝙ in se senciebat. Pertrã¬
situm enĩ reꝵ cognouit deũ
esse: quia qui transit ab alio
res sibi prouenũt ut sũma
infimis et pͥma postremu
concordent. Itaq per unica

Expanded text:
sensu haec tria unum dicuntur, sensu haec tria unum dicuntur, quia, secundum Augustinum, substantialiter existunt in anima, non tanquam in subjecto, ut color in corpore, quia etsi relative ntialiter sunt in sua substantia. Mens se cognoscens, notitiam tanquam prolem gignit. Tertius est amor, qui ab ipsis procedens utriusque complexio est. Anima autem ex hoc quod reperit in se, investigat supra se et invenit in Deo potentiam, sapientiam, gaudium, sed differenter. In anima enim sic sunt, quod tempore mens praecedit, ex qua est intellectus; sequitur gaudium. In Deo simul, quia ab aeterno. Sic ratio per se invenit nit Deum esse et unum esse et trinum esse. Sed quia debilis est nisi juvetur, idcirco consuluit creaturam utrum aliquod vestigium Trinitatis in ea reperiret: et ideo per eam cognovit quod in se sentiebat. Per transitum enim rerum cognovit Deum esse, quia qui transit ab alio res sibi proveniunt, ut summa infimis et prima postremis concordent. Itaque per unicam
Abbreviated transcription (Latin):
prehendit deum esse uideamꝰ.
Augustiꝰ ĩli ͦ. de tͥnitate tͥm¬
tatem quandã i om̃i re
demoustrat ot facilius per
trinitates creaturaꝵ ad tri¬
nitatẽ cceatoris ascendat
S⁊ quia hoc longum est re¬
curramus ad exnuui simula¬
crũ .i. ad mentem que est
ymago dei. sicut per illamn
deum esse et unũ esse cogno¬
uimus ita per eadem trinũ
esse intelligamius. Anma
igitur inse reperit quanda
trinitatẽ s⁊ memoriã intes¬
ligenciã delectacionẽ uelgau¬
dumi: aut si dicanius natu¬
rasem uim intelligẽdi q̃ mẽs
appellatur ex qua nascitur
noticia. et ex hns ꝓcedit
amor. hec tria idem sunt
differunt. Tria quoq ad se
muicem referuntur nec ta¬
mensunt accedentia s subftã¬
cialiter ĩ aĩa/ et unũ ĩ essen¬
tia: quia una uita uua mens
una essencia et quicquid ad
se ip̃a singula dicũtur eciã
simul nõ plur aliter s sin¬
gulariter dicũtur./ et in seꝑa¬
bilia et equalia sibi sunt.
quia a singulis capiuntuir
omina et tota. Ex hoc eni

Expanded text:
ehendit Deum esse trinum videamus. Augustinus, in libro De Trinitate, trinitatem quamdam in omni re demonstrat, ut facilius per trinitates creaturarum ad trinitatem Creatoris ascendat. Sed quia hoc longum est, recurramus ad eximium simulacrum, id est ad mentem quae est imago Dei, et sicut per illam Deum esse et unum esse cognovimus, ita per eamdem trinum esse intelligamus. Anima igitur in se reperit quamdam trinitatem, scilicet memoriam, intelligentiam, delectationem vel gaudium, aut si dicamus naturalem vim intelligendi quae mens appellatur, ex qua nascitur notitia, et ex his procedit amor. Haec tria idem sunt differunt. Tria quoque ad se invicem referuntur, nec tamen sunt accidentia, scilicet substantialiter in anima, et unum in essentia, quia una vita, una mens, una essentia et quidquid ad seipsa singula dicuntur, etiam simul non pluraliter, sed singulariter dicuntur, et inseparabilia et aequalia sibi sunt, quia a singulis capiuntur omnia et tota. Ex hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
ma trinitate .i. sũmo ⁊ ĩ cõ¬
nuitabili bono. Idem de bona
uoluntate dicimus. unde au¬
gustmnꝰ Uoluntas est ꝑ quã
fruimur. Per uictutes ergo
frumur/ nõ eis. insi forte ali¬
qua uictus sit deus. ut cari¬
tas. utitur. autem deꝰ nobis :
nõ ut nos aliis rebus. Mi¬
seretur enĩ nobis nõ ad suã
ucilitatem: nos uero misere¬
nur aliis ad nr̃am utilitatẽ
Cũ uero ut dittũ est oĩs ma¬
teria satre scripture aut res
sit aut signũ. quia de octultis
intendinius/ de re interiori pͥus
dicamus. Et pͥmũ de illa
que ueritas dicitur/ ne aqua¬
libet sed asuma ueritate ip̃a
uiuante icipiamus a mon¬
te umbroso et condemso qui
uocibus significatur cũ dicit᷑.
deus est unus uel trinus.
Nec sole uoces hanc signifi¬
cãt trinitatẽ s res quoq.
ut quando abraham ĩ figura
sũme trinitatis tres angeses
uidit et unũ adorauit. ⁊ baptis
racione ostensa est trimtas:
cuius ymaginẽ annia qͦdã

Expanded text:
ma Trinitate, id est summo et incomma Trinitate, id est summo et incommutabili bono. Idem de bona voluntate dicimus. Unde Augustinus: Voluntas est per quam fruimur. Per virtutes ergo fruimur, non eis; nisi forte aliqua virtus sit Deus, ut charitas. Utitur autem Deus nobis, non ut nos aliis rebus. Miseretur enim nobis, non ad suam utilitatem; nos vero miseremur aliis ad nostram utilitatem. Cum vero, ut dictum est, omnis materia sacrae Scripturae aut res sit aut signum, quia de ocultis intendimus, de re interiori prius dicamus. Et primum de illa quae Veritas dicitur, nec a qualibet sed a summa veritate ipsa juvante incipiamus, a monte umbroso et condenso, qui vocibus significatur cum dicitur: Deus est unus vel trinus. Nec solae voces hanc significant Trinitatem, sed res quoque, ut quando Abraham in figura summae Trinitatis tres angelos vidit et unum adoravit. In baptismo ratione ostensa est Trinitas cujus imaginem anima quodam
Abbreviated transcription (Latin):
et uirtus .i. corpus domini
et gracia quã soli bom ꝑcipi¬
unt. Idem autem res ⁊ signũ.
hic niuenitur. Omnns ergo
materia diuine pagnie aut
res aut signũ est. Res hic dur
que nõ hent significare. Sig¬
na que hẽnt. Quoꝵ quedã
iustificant. quedam nõ. Item
rerum alie sunt quibus fru¬
endum est. ut sũmũ bonum
Asie quibus utendũ. quib ad¬
iuuaniur alie que fruuntur
et utuntur. ut hoĩes ⁊ angeli
fru autem est amare aliquid
ꝓpter ip̃m. ut in eo finẽ pona
uti est quod in usum uenerit
referre ad habendũ id qd̾ fa¬
endũ est. licet fru̾i uti frequẽ¬
ter aliter et improprie acci¬
piantur. Uictutibus igitur no
frumur s btimur. licet eñ
ip̃e sint amande/ et petende
tamen nõ ꝓpter se tantũ. sed
ꝓpter solum deum finaliter
quo hic fruuntur sancti ĩspe
et aliquando in te: quia iam
quodam modo hẽnt quo ple¬
ne et perfecte fruentur infu¬
turo. Utendum est uirtutibus
ergo et ꝑeas fruendum sum¬

Expanded text:
et virtus, id est corpus Domini et virtus, id est corpus Domini et gratia quam soli boni percipiunt. Itidem autem res et signum hic invenitur. Omnis ergo materia divinae paginae aut res aut signum est. Res hic dicuntur quae non habent significare signa quae habent. Quorum quaedam justificant, quaedam non. Item rerum aliae sunt quibus fruendum est, ut summum bonum; aliae quibus utendum, quibus adjuvamur; aliae quibus fruuntur et utuntur ut homines et angeli. Frui autem est amare aliquid propter ipsum, ut in eo finem ponas. Uti est quod in usum venerit referre ad habendum id quod fruendum est, licet frui et uti frequenter aliter et improprie accipiantur. Virtutibus igitur non fruimur sed utimur, licet enim ipsae sint amandae et petendae, tamen non propter se tantum, sed propter solum Deum finaliter; quo hic fruuntur sancti in spe, et aliquando in re, quia jam quodammodo habent quo plene et perfecte fruentur in futuro. Utendum est virtutibus ergo et per eas fruendum sum
Abbreviated transcription (Latin):
De mat̾ia diine scripture .ix.
st materia diune¬
E
scripture specialiter
opus restauracionis .i. incar¬
nacio uerbi cũ omnibus sacra¬
mentis suis: sicut opus trea¬
tionis materia est phisicor
gentiliũ s differunt quia
h ͦ in sex diebus et illud ĩsex
ꝑ ficitur etatibus. Diuiditur
autem hec materia in rem
interiorem et speciem ext̾iorẽ.
Res interior in ueritatem ⁊
uirtutem. Exterior species
insignũberitatis. ⁊ ĩsignũ
uirtutis. Cum enim auris
interior obsurduerat: foris
socutus est homini deus per
signa. S ignũ autem uerita¬
tis aliud incomꝑatione ut
cũ res tropologice sigͥficat:¬
aliud in uoce. ut diliges dimi
deun tuũ. Per signũ ui̾tatis
fides: persignũ uirtutis mora¬
litas docetur. Res ergo interior.
ueritas uel uirtus dicitur. bes
exterior signũ Ut in sacranẽ¬
to uerbi incarnati duo ĩueni¬
untur humanitas et diui¬
nitas. Et in sacramento cor¬
poris dommi : species ext̾lor
signũ est/ res interior uĩtas

Expanded text:
De materia divinae Scripturae. Est autem materia divinae Scripturae specialiter opus restaurationis, id est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis, sicut opus creationis materia est physicorum gentilium; sed differunt, quia hoc in sex diebus, et illud in sex perficitur aetatibus. Dividitur autem haec materia in rem interiorem et speciem exteriorem. Res interior in veritatem et virtutem; exterior species in signum veritatis, et in signum virtutis. Cum enim auris interior obsurduerat, foris locutus est homini Deus per signa. Signum autem veritatis aliud in operatione, ut cum res tropologice significataliud in voce, ut Diliges Dominum Deum tuum . Per signum veritatis fides, per signum virtutis moralitas docetur. Res ergo interior veritas vel virtus dicitur, res exterior signum. Ut in sacramento Verbi incarnati duo inveniuntur, humanitas et divinitas: et in sacramento corporis Domini, species exterior signum est, res interior veritas
Abbreviated transcription (Latin):
se nõ fuisse. intelligit se esse
ab alio. ꝙ ne in in infiitũ
procedat ꝓbat id nũꝙͣ cepis¬
se et sic cognoscit deum ẽẽ
Item considerans ꝙ si plures
essent uel singula ritas imꝑ¬
fecta uel pluralitas suꝑflua
esset probat unũ esse: non
unũ collectione/ bel compo¬
sitione, aut similitudine : s
essencia quia caret ꝑtibus:
et idemptate quia nõ baria¬
tur: et ideo uere et sue unꝰ
est essencialr̾. E pũs autem
creatꝰ uere s nõ sume unꝰ
est essencialiter: nõ inua

Expanded text:
se fuisse, intelligit se esse ab alio; quod ne in infinitum procedat, probat id nunquam coepisse, et sic cognoscit Deum esse. Item considerans quod si plures essent, vel singularitas imperfecta, vel pluralitas superflua esset, probat unum esse, non unum collectione vel compositione aut similitudine, sed essentia, quia caret partibus, et identitate, quia non variatur, et ideo vere et summe unus est essentialiter. Spiritus autem creatus vere, sed non summe, unus est essentialiter,
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps uel gaudio uel dolore
perfistat. Deus est in sũmo
mundus inmio. Ille in eodem
statu eternitatis sue semper
consiftit: iste cursu mutabi¬
litatis sue semper instabilis
fluit. humanus ammus qiͣ¬
in quodam medio callocatus
quadam condicioiis sue ex¬
cellencia ⁊ huic mutabilita¬
ti que deorsum est suꝑeminet
et ad illam que est apud deũ
ueram ĩmutabilitatem nec¬
dum pertingit. Si uero ĩ hus
que deorsum transeunt se ꝑ
cupiditatem ĩmerserit: sta¬
tim per infinitas distractio¬
nes rapietur et a semet ip̃o
quodam modo diuisus dissi¬
pabitur. Si uero ab hac infi¬
nita distractione que deorsũ
est se erexerit et hec infima
deserens atqz paulatun se ĩ
unũ colligens secum esse di¬
dicerit. tanto ampsius in
unũ cosligetur quanto ma¬
gis cogitacione et desiderio sur¬
sum eleuabitur donec tandẽ
omino ĩmutabilis sit ⁊ ad
illain uerain et unicain que
est apud deum ĩmutabilitatẽ
ꝑueniat: ubi ꝑpetuo sine oĩ

Expanded text:
deinceps vel gaudio vel dolore deinceps vel gaudio vel dolore persistat. Deus est in summo, mundus in imo. Deus in eodem statu aeternitatis suae semper consistit. Mundus cursu mutabilitatis suae semper instabilis fluit. Humanus animus quasi in medio collocatus quadam conditionis suae excellentia, et huic mutabilitati quae deorsum est supereminet, et ad illam quae est apud Deum, veram immutabilitatem necdum pertingit. Si vero in iis quae deorsum transeunt, se per cupiditatem immerserit, statim per infinitas distractiones rapietur, et a semetipso quodam modo divisus dissipabitur. Si vero ab hac infinita distractione quae deorsum est, se erexerit, et haec infima deserens atque paulatim in unum se colligens, secum esse didicerit, tanto amplius in unum colligetur, quanto magis cogitatione et desiderio sursum elevabitur: donec tandem omnino immutabilis sit, et ad illam veram et unicam, quae est apud Deum, immutabilitatem perveniat, ubi perpetuo sine omni
Abbreviated transcription (Latin):
nem operam dare maluerit
quem admodũ illa potius ua¬
leat concupiscere gaudia illos
formidare dolores: ꝙͣ huius
uite uitare molestias capta¬
re seticiam. Uerumptamen
iuenire est eciam in pñti
unde utiliter gaudeat qͥs uel
salubriter contristetur: si lete¬
tur de beneficns sius gratias
exultet. et ꝓpria seu etiam ꝓ¬
xioꝵ delicta deploret. Unde
et diuina disposicione media
inter eosdem affectus ꝯstitu¬
ta est racio in corde hominis:
per quã niiirũ discerere.
et diuidicare possit unde gau¬
deat seu doleat. ĩmo eciã ꝙͥ
cupiat uesquid timeat. Sa¬
ne qui triplicem esse uim aĩe
docuerunt racionalem illã
irascibilem et concupiscibilẽ
asserentes affectus quidem
diuersos. sz quadam sibi cog¬
natione ĩctos sub irascibili
metũ ⁊ tristiciam sub concu¬
piscibili desideriũ ⁊ leticiam
uarios humana fluctuans
anima neccesse est ut certã
demũ uel inimis uel ĩsũmis
accipiens stacionem. in solo

Expanded text:
nem operam dare maluerit, nem operam dare maluerit, quemadmodum illa potius valeat concupiscere gaudia, illos formidare dolores, quam hujus vitae vitare molestias, captare laetitiam. Verumtamen invenire est etiam in praesenti unde utiliter gaudeat quis, vel salubriter contristetur. Si laetetur de beneficiis suis gratias exsultet, et propria seu etiam proximorum delicta deploret. Unde etiam divina dispositione media inter eosdem affectus constituta est ratio in corde hominis, per quam nimirum discernere et dijudicare possit unde gaudeat seu doleat, imo etiam quid cupiat vel quid timeat. Sane qui triplicem esse vim animae docuerunt, rationalem illam, irascibilem et concupiscibilem asserentes, affectus quidem diversos, sed quadam sibi cognatione junctos, sub irascibili metum et tristitiam, sub concupiscibili desiderium et laetitiavarios humana fluctuans anima, necesse est ut certam demum vel in imis vel in summis accipiens stationem, in solo
Abbreviated transcription (Latin):
infimis / in ip̃a deiectidegimiꝰ
umbra mortis. Quia tamẽ
minus dampnacionis et̾ne
humanam deus aĩam ꝓ suor
qualitate meritoꝵ partici¬
turales ei affectus. quatuor
indidit ut hr̃et unde bona illa
letari: et rursum unde illa ma¬
la metuere. uel ineis etiamdo¬
lore ꝑpetuo contristari. Inteñ
sane ei grauior est moder na
condicio quod nõ modo ex hi¬
bet trsticia eciam moder na
molestiam: s et tior habet
penain. et spes ip̃a que differ¬
tur, affligit aĩam. Pnssimꝰ
enim pater et terribilis ui¬
dex qui bera illa et ꝑpetua gau¬
dia filiis. dolores eque ꝑpetu¬
os reis infine parauit. Non¬
nulla tamen nos etiam ĩpñ¬
ti experimenta capere uoluit
gaudn uel doloris undonon
modo illa cercius credi sed et¬
affectuosius quoq optari
ualeant et timeri. Ceterum
nec presentia gaudia ĩilloꝵ
comparacione sunt gaudia.
nec tristicia presens ĩ illuis
comparacione tristicia. Nec
desipiet siquis interim om¬

Expanded text:
infimis, dejecti in ipsa degimus infimis, dejecti in ipsa degimus umbra mortis. Quia tamen minus damnationis aeternae humanam Deus animam pro suorum qualitate meritorum particiturales affectus ei quatuor indidit; ut haberet unde bona illa posset laetari; et rursum unde mala illa metuere, vel in eis etiam dolore perpetuo contristari. Interim sane eo gravior est moderna conditio, quod non modo exhibet tristitiam et modernam molestiam; sed et timor habet poenam, et spes ipsa quae differtur affligit animam. Piissimus enim pater et terribilis judex, qui vera illa et perpetua gaudia filiis, dolores aeque perpetuos reis in fine paravit, nonnulla tamen etiam in praesenti experimenta capere voluit gaudii vel doloris, unde illa non modo certius credi, sed affectuosius quoque optari valeant et timeri. Caeterum nec praesentia gaudia in illorum comparatione sunt gaudia, nec tristitia praesens in illius comparatione est tristitia. Nec desipiet si quis interim om