comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ut id ꝑstet cid̃ depoĩti actõne p̾stari
sol. ¶ An m̃pupillũ ap̃q̃m sũ tu¬
toris auctoritate depoĩtũ  depoĩtia
ꝯmisit nã in qnͣtũ locupletior fc̃s ÷
datur actõ meũ ⁊ si dolus ñ int̾ueĩat¬
Si res depoĩta det̾ior reddat᷑ cñ nõ
redd̾et᷑ agi depoĩti pot̃. ..n. det̾ior ros¬
ditur pot̾ dici dolo malo redditãñ eẽ¬
¶Si seruus coĩs deposu̾it nichoͣ depoĩ¬

Expanded text:
d depositi actione praestari solet.An in pupillum, apud quem sine tutoris auctoritate depositum est, depositi accommisit: nam et in quantum locupletior factus est, datur actio in eum et si dolus non interuenit.Si res deposita deterior reddatur, quasi non reddita agi depositi potest: cum enim deterior redditur, potest dici dolo malo redditam non esse.Si seruus meus deposuerit, nihi
Abbreviated transcription (Latin):
onp̃ li .i. enchiridii Hecessarium
nobis itaq uidetur ipssus iuris ori¬
giuem atq processum demonstͣre et
quidem iuinicio ciuitatis nr̃e ppłs
sine lege certa siue iure certo primũ¬
agere instituit omĩaq manu a re¬
gib gubernabantur postea acta ad
aliquem modum ciuitate ipsum ro¬

Expanded text:
ngulari enchiridii Necessarium itaque nobis videtur ipsius iuris originem atque processum demonstrare. Et quidem initio civitatis nostrae populus sine lege certa, siagere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur. Postea aucta ad aliquem modum civitate, traditur ipsum Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ necessitudine ius dicimꝰ ueluti est
michi ius cognationis uel asfinita¬
tis. De origine uir ⁊ omnium ma
ad legem .xii. tabulaꝵ. dentum
acturus legum uetustarum int̾p̃ta¬
tõem necessario prius ab urbis mici¬
is repetendũ existimaui nm quiau
uelim uerbosos om̃tarios faces qd̃
certe cuiusq rei potissima ꝑs prin¬
cipium est. Denisi inforo cãs dicenti¬
b nephas ut ita dixim dr̃ uidetur
ẽe. nulla prefat̃one fc̃a iudicirem
expon̾e qnͣto magis interpretatõem
ꝓmittentib incõueniens erit omis¬
sis iniciis atq origine non repetita
atq illotis ut ita dixerim manib
protinus mat̾iam int̾pretatõnis
tractare. Namq nisi fallor iste pre¬
fationes ⁊ libentiꝰ nos ad lectõnem
ꝓpoĩte mat̾ie ꝓducunt ⁊ cũ ibi uen̾i¬
mus huius euidenciorem p̃pant in

Expanded text:
 necessitudine dicimus ueluti 'est mihi ius cognationis uel adfinitatis'. DE ORIGINE IURIS ET OMNIUM MAad legem duodecim tabularum. Facturus legum uetustarum interpretationem necessario prius ab urbis initiis repetendum existimaui, non quia uelim uerbosos commentarios facere, sedcerte cuiusque rei †potissima pars principium est. deinde si in foro causas dicentibus nefas ut ita dixerim uidetur esse nulla praefatione facta iudici rem exponere: quanto magis interpretationem promittentibus inconueniens erit omi‹s›sis initiis atque origine non repetita atque illotis ut ita dixerim manibus protinus materiam interpretationis tractare? namque nisi fallor istae praefationes et libentius nos ad lectionem propositae materiae producunt et cum ibi uenerimus, euiden
Abbreviated transcription (Latin):
quis amicicia ductus pr̃na pupilł.
tutores pecierit uł suspectos tutores
postulaũ nuliã adu̾sus eos htactõe.
scd̃m diui seueri consuetudinem.
gotia alicuus erogãt᷑ in quib est ⁊̃
sumptus honeste ad honores per gͣdͤ
acceꝑint actus qͦs iuuentib dñis
admĩst̾uer̾t rõem redoe ñ compellũt᷑
Titius p᷑cimã creditorib ħeditari¬
is solunt existimans sororẽ suã defũ¬
cto hedem testam̃to extistisse qmͣuis
aĩo gerendi sororis negotia id fecus¬
in u̾litate tñ finoꝵ defuncti qui suiħx¬
des pr̃is sublato testam̃to erant ges¬

Expanded text:
qui amicitia ductus paterna pupillis tutorem petierit uel suspectos tutores postulauit, nullam aduersus eos habet actionem secundum diui Seueri constitutionem.gotia alicuius erogantur, in quibus est etiam sumptus honeste ad honores per graduacceperunt, actus, quem uiuentibus dominis administrauerunt, rationem reddere non conpelluntur. Titius pecuniam creditoribus hereditariis soluit existimans sororem suam defuncto heredem testamento extitisse. quamuis animo gerendi sororis negotia id fecisset, ueritate ‹ta›men filiorum defuncti, qui sui heredes patri sublato testamento erant, ges
Abbreviated transcription (Latin):
sor exalia ꝑͣ omiserit exceptd̃em qͣ reᷤ
uti ñ potuit sicuudẽ nimꝰ honestã hr̃e
eũ mandati actõem c si eã q̃ rẽ uti potũ
sisciens id fecit ñ hĩtũ mandati actc̃em
simͦ hint facłtatẽ rei ꝯueniendi .i. deside¬
randiq uͥ ĩ se susciꝑet potiꝰ iuditiũ uł
suo uł ꝓcuratorio noĩe. Si fideuissori
donatõnis cã acceptũ fcm sit a credito

Expanded text:
em, qua reus uti non potuit, si quidem minus honestam, habere eum mandati actionem: quod si eam, qua reus uti potuit, si sciens id fecit, non habiturum mandati actionem, si modo habuit facultatem rei conueniendi desiderandique, ut ipse susciperet potius iudicium uel suo uel procuratorio nomine. Si fideiussori donationis causa acceptu
Abbreviated transcription (Latin):
debet seruitus ꝯstitui eio s q̃m est de¬
clarari planesi non ut ẽdoamisit do¬
lo malo cum editum post litẽ ꝯtestatã
restiti ei oz q̃madinodũ placet ĩ dño
mũ insuꝑiora edificia iure seruitutis
posse nͥ eirei seruitute talemadunt¬
tit idemq ait ex sr̃iore in inf̾lora non
aquam nũꝙ aliud inmitti licet In suo

Expanded text:
debet seruitus constitui, sed quae est declarari. plane si non utendo amisit dolo malo domini aedium post litem contestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino mum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei seruitutem talem admittit. idemque ait: et ex superiore in inferiora non aquam, non quid aliud immitti licet: in suo
Abbreviated transcription (Latin):
riore ag̾e ius illi non ee id ita facere
alphenum deniq scrib̾eat possetͣ
agiius illi nonee in suũ lapidemcede̾¬
ut sunt in eum fundũ fragmenta
cadant dicit quiden aristo eumꝙ

Expanded text:
riore agere ius illi non esse id ita facere. Alfenum denique scribere ait posse ita agi ius illi non esse in suo lapidem caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant. dicit igitur Aristo eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
refectio parietis ad uicinũ pertinz ita
fulta erlificioꝵ iiciniqim seruitur delit᷑
qmͣ diuparies reficitur ad inferiorem
uitinum non d pertin̾e. Namsi ñuult
srĩor fulcire deponat ⁊ reficiat cã pari-¬
es fiit restitutus ⁊ hic qͦq sunt ñ ẽẽ¬
me toge̾. ¶Competit mactioadu̾sus
cum ꝙ cessit nͥ talemseruitutẽ ut in
parietemeius tigna mͥtigna immit¬
tere liceat supͣqd ea tigna u̾bigr̃ap
porticũ ambulatoriam face superqd̃
eam parietem colũpnas structiles im¬
pon̾e que tectũ porticus ambulatorie
sustineant. ¶ Distant autem hec acti¬
ones int̾ se quidem fr̃ior quidem locũ
ht̃ ⁊̃ ad compellendũ uicinũ refic̾e pa¬
rietemeũ hec uero locumht ad ħ solum
ut tigna suscipiat quidem non est
cͣc gen̾a seruitutũ s siqueriturcisc
possõris qiui petitoris pat̾e sustinet sci¬

Expanded text:
efectio parietis ad uicinum pertinet, ita fultura aedificiorum uicini cui seruitus debetur, quamdiu paries reficitur, ad inferiorem uicinum non debet pertinere: nam si non uult superior fulcire, deponat, et restituet, cum paries fuerit restitutus. et hic quoque sicut in ceme cogere. Competit mihi actio adversus eum, qui cessit mihi talem servitutem, ut in parietem eius tigna inmittere mihi liceat supraque ea tigna uerbi gratia porticum ambulatoriam facere superque eum parietem columnas structiles imponere, quae tectum porticus ambulatoriae sustineant. Distant autem hae actiones inter se, quod superior quidem locum habet etiam ad compellendum uicinum reficere parietem meum, haec uero locum habet ad hoc solum, ut tigna suscipiat, quod non est contra genera seruitutium. Sed si quaeritur, quis possessoris, quis petitoris partes sustine
Abbreviated transcription (Latin):
deor an ex Mucto qiͣ operas uuxissẽ
an mandati meliꝰ itaq uisum esti
hinc actdem ꝓponi quotiens .n. de no¬
mine contͣctus aliciũ ambiget᷑ ꝯue
extimatoriã p̾scriptis u̾bis actdem:
enim negom ciule gestũ ⁊ quidẽ
bonafide quare oĩa ⁊ hic locu hñt q̃
inbone fidei iuditus diximꝰ estnnatõ
autem periculũ facit eiꝰ quc suscepit¬
rem aut gͥ ip̃am rem debebit incorr¬
ruptam redd̾e aut estimatd̃e de qua¬

Expanded text:
deor, an ex conducto, quasi operas conduxissem, an mandati. melius itaque uisum est hanc actione‹m› proponi: quotiens enim de nomine contractus alicuius ambigereestimatoriam praescriptis uerbis actionem: est enim negotium ciuile gestum et quidem bona fide. quare omnia et hic locum habent, quae in bonae fide‹i› iudiciis diximus.Aestimatio autem periculum facit eius qui suscepit: aut igitur ipsam rem debebit incorruptam reddere aut aestimationem de qua
Abbreviated transcription (Latin):
s si ł sernũ ut tuũ manumittes ⁊ ma¬
numisisti ⁊ is quem dedieuiaus est
siscient de dide dolo inme dandã actõe
hurscribit si ignorans inftincuulem
d̾sifaciam ut des ⁊ postea quem feci
cessas dare nlla erit cuulis actio ⁊ de
dolo dabit. ¶ S si facio ut facias ħ
spes tractatus płes recipit nasi pacti
sum̃ ut tu a meo debitore cartagine
exigas ego a tuo rome ue ut tuĩmeo
egom̃ tuo solo edificare ⁊ ego edifica¬
ui ⁊ incessas in priore sp̃e mandatũ

Expanded text:
 ut seruum tuum manumitteres, et manumisisti et is quem dedi euictus est, si sciens dedi, de dolo in me dandam actionem Iulianus scribit, si ignorans, in factumd si faciam ut des et posteaquam feci, cessas dare, nulla erit ciuilis actio, et ideo de dolo dabitur. sed si facio ut facias, haec species tractatus plures recipit. nam si pacti sumus, ut tu a meo debitore Carthagine exigas, ego a tuo Romae, uel ut tu in meo, ego in tuo solo aedificem, et ego aedificaui et tu cessas, in priorem speciem mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
tinuis in suo edificando effec̾it ne stilli¬
cidium meum reciꝑe possemeag̾e
deiure meo .i. ius else immittendi st¬
stillicidium sicut in uia diximus
s si quidem non dum eclificauit
siuensum fructum siue mam habet
ius sibi ẽẽ ire. age̾. uel frui intende̾

Expanded text:
inus in suo aedificando effecerit, ‹ne› stillicidium meum reciperet, posse me agere de iure meo, id est ius esse immittendi stillicidium, sicut in uia diximus. sed si quidem nondum aedificauit, siue usum fructum siue uiam habet, ius sibi esse ire agere uel fr
Abbreviated transcription (Latin):
ft̃ĩ qõ ẽẽ quid intellexit creditor s recte
uenisse dicend̾ est hee .n. subtilitates ab
iudicib ñ admittũt᷑. ¶ S debitor for¬
te con cessat uenditre desierit possidere
⁊nouus possor uendid̾it an duret pignꝰ

Expanded text:
tio esse, quid intellexit creditor. sed recte uenisse dicendum est: hae enim suptilitates ab iudicibus non admittuntur.Si debitor forte concessa uenditione desierit possidere et nouus possessor uendiderit, an duret pign
Abbreviated transcription (Latin):
edictiequitas naturalis
est quid .n. tamꝯgrucũ
duorũpłiumne in idem pla¬
citum ⁊ cousensus. Conuentõis
u̾bum gn̾ale est ad oĩa ꝑtiuens
de quib negocii contrahendi tran¬
sigendiq causa consentiunt quũt
seagunt Nam si cuti conuenire
dñt qui ex diu̾sis lotis inunũ locũ
corliguntur et ueniunt. ita et qui
ex diuersis annĩmotib inunũ cõ¬
sentiunt .i. in unam snĩam decur¬
runt adeo autem cõuentõnis nõ¬

Expanded text:
aequitas naturalis est. quid enim tam congruum duorum pluriumue in idem placitum ‹et› consensus. Conuentionis uerbum generale est ad omnia pertinens, de quibus negotii contrahendi transigendique causa consentiunt qui inter se agunt: nam sicuti conuenire dicuntur qui ex diuersis locis in unum locum colliguntur et ueniunt, ita et qui ex diuersis animi motibus in unum consentiunt, id est in unam sententiam decurrunt. adeo autem conuentionis no
Abbreviated transcription (Latin):
tilitatem huius edicdi patere nemo
est quugnoret nam ꝯ interdũ ignari
ten̾i ut tenetur qui institorem tab̃neł
dicum magr̃o qͣm ⁊ institore q̃uipperes
patitur ut de ꝯdc̃õne institutõis despi¬
ciat ⁊ si ꝯtͣhat in nauismagrõ ñ ita
nã interd̾ locus tempus ñ patit᷑ ple¬
mus delibandi ꝯsiliũ. Magr̃m na¬
ius accipere debriꝰ cui totius nauisan
chora mandata est. s sicumquolz nauta¬
rum sit contͣctũ non daturactõ ĩ ex̾cito¬
rem qͣqͣm ex delicto cͦuis eoꝵ qiui nauis
naiigande causa in naue sunt detur
actõ in ex̾citorem. alia est .n. conͣthẽdi
causa alia delinq̃ndi s quidẽ qui ma¬
gistrum p̾ponit ꝯtrahendi cum eo ꝑmit.¬
agr̃iautem imponunt᷑ locandis na-¬
uib uł ad merces uł uectorib ꝯdutẽ¬
dis armentis ueemendis ⁊ ⁊̃ si m̾cib
emendis ur uendondis fu̾it p̃poĩtus

Expanded text:
tilitatem huius edicti patere nemo est qui ignoret. nam cum interdum ignari,teneri, ut tenetur, qui institorem tabernaedi cum magistro quam institore. quippe res patitur, ut de condicione quis institoris dispiciat et si‹c› contrahat: in nauis magistro non ita, nam interdum locus tempus non patitur plenius deliberandi consilium.Magistrum nauis accipere debemus, cui totius nauis cura mandata est.Sed si cum quolibet nautarum sit contractum, non datur actio in exercitorem, quamquam ex delicto cuiusuis eorum, qui nauis nauigandae causa in naue sint, detur actio in exercitorem: alia enim est contrahendi causa, alia delinquendi, si quidem qui magistrum praeponit, contrahi cum eo permitMagistri autem imponuntur locandis nauibus uel ad merces uel uectoribus conducendis armamentisue emendis: sed etiamsi mercibus emendis uel uendendis fuerit praepositus
Abbreviated transcription (Latin):
ca adiudicationes ⁊ condepnatdes¬
plane care ꝑmittend̾ si uni coheoi¬
ples hedes existant. ¶ Reo latitam¬
tepost litem contestatã ita demum
fideuissores eñ defend̾e uidebunt. si

Expanded text:
ca adiudicationes et condemnatplane permittendum dare, si uni cohereeredes existant. Reo latitante post litem contestatam ita demum fideiussores eum defendere videbuntur, si
Abbreviated transcription (Latin):
mandati s ex uendito si h̾editatem¬
uendidimꝰ uł ex pristina cã man
datiag̾e debenꝰ ut siccũ fi deiussor¬
reũ ꝓcuratorẽ ded̾it. ¶ Is cui heditas
hedem uire dabit ꝓcuratorẽ. ¶ S

Expanded text:
mandati, sed ex vendito si herevendidimus vel ex pristina causa dati agere debemus: ut fit cum fideiussorrocuratorem dedit. Is cui hereditas est heredem iure dabit procuratorem.
Abbreviated transcription (Latin):
depoĩtam petabat᷑. u̾mꝓcuratorẽñ
putaret aut eius qui deposuiss ⁊ hedẽ¬
⁊ nichil dolo malofec̾it posteaautẽ
sicognou̾it cum eo agipot̾it qm̃ñc
incipit dolo malo fac̾e si redd̾e ñ uult
eam. ¶Competit ⁊̃ noĩe depoĩte rei

Expanded text:
depositam petebat verum procuratorem non putaret aut eius qui deposuisset heredem, nihil dolo malo fecit: postea autem si cognoverit, cum eo agi poterit, quoniam nunc incipit dolo malo facere, si reddere eam non vult. Compet
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Ingenui sunt qui ex mr̃e
lib̾a natisunt. sufficit enĩ libam
fuisse mrem eo temꝑe quo nascit᷑
licet ancilla conciꝑit ⁊̃ econtͣrio
si libera concepit dem̃ancilla fcã
pariat placint enĩ qui nascitur
liberum nasci. Nec interest᷑ iustis
nuptus concepit an uulgo ꝙ ñ¬
D calamitas mr̃is noc̾e̾ ei qi in
uentre est. Ex hoc quo quesitũ:
si ancilla p̾gnans manu missasit
dem̃ ancilla postea fc̃a aut expul¬
sa ciuitate peꝑit liberũ aũ ẜuum
pariat et tñ rectĩpbatũ ẽ liberu
nasci et suffice ei quiin uentre est
liberam inrem uł medio tp̃r hũi¬

Expanded text:
cuntur. Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt: sufficit enim liberam fuisse eo tempore quo nascitur, licet ancilla concepit. et e contrario si libera conceperit, deinde ancilla pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci. nec interest iustis nuptiis concepit an uolgo, ei qui in uentre est. Ex hoc quaesitum est, si ancilla praegnas manumissa sit, deinde ancilla postea facta aut expulsa ciuitate ‹pe›pererit, liberum an seruum pariat. et tamen rectius probatum est liberum nasci et sufficere ei qui in uentre est liberam matrem uel medio tempore habu
Abbreviated transcription (Latin):
rente. ⁊ defensor ab sentis ł p̃sen¬
tis iurau̾nit eum qm̃ defendit
dare ñ oport̾e. exceptõ inr̃uirã¬
bebit ead̾ rõe ⁊ si fidenissoris de¬
fensor iurai̾nit reo oĩo dat᷑ excep
Item si rens iuraint fidenissor

Expanded text:
rente defensor absentis uel praesentis iurauit eum quem defendit dare non oportere, exceptio iurisiuranbebit. eadem ratio est et si fideiussoris defensor iurauerit: reo enim detur exceptio: Item si reus iurauit, fideiussor
Abbreviated transcription (Latin):
it cũcirea sit numinoꝵ estima¬
tõ. insi forte de eo quis uret ꝙ su¬
aint̾ fuit mimimos sibi sua die
redditos ẽẽ. qͥs eĩ si subpẽa pͤciũã
debeat. aut subpignors ꝙ qr depõi¬
ta ei pectiña ab negata eẽt distra¬

Expanded text:
it, cum certa sit nummorum aestimatio. nisi forte de eo quis iuret, quod sua interfuit nummos sibi sua die redditos esse: quid enim, si sub poena pecuniam debuit? aut sub pignore, quod, quia deposita ei pecunia adnegata est
Abbreviated transcription (Latin):
ptone iꝰ̾urandi defendi potit.
Q̾ unauit diuortii ẽa serẽ ñ amo¬
uisse ñ d defendi ꝑ exceptõm siᷤ
cũ ea nrez agatur. ⁊ si ꝯtentut
sua eẽ auo iure inrando opꝰ ẽ eoͣc

Expanded text:
ptionem iurisiurandi defendi poterit. Quae iurauit diuortii causa rem se non amouisse, non debet defendi per exceptionem, si cum ea in rem agatur et, si contendat suam esse, alio iureiurando opus e
Abbreviated transcription (Latin):
teptõ h̾cemõi iꝰurãdi t̾minet᷑.
Cñ res ĩ iuisiurand̾ demissasit iudͤ
uirantẽ ab soluet refente̾ audiet
et si actor iuret ꝯdẽpnet reũ nolẽ¬
tẽ uirare reũ si soluat absoluit:
ñ soluetẽ ꝯdẽpnat. exrelatõneꝰ
ñuirante actore absolint reu.
gabr̃ actõ. ¶ ꝑdigus si deferat ui¬
uirand̾ audiendꝰ nõ ẽ. Id̾q ĩcetis
siłib ei dicend̾ ẽ. Nam sũ ꝓpicto
muento sũ ꝓsołone sũ ꝓuiditõhoc¬

Expanded text:
eptio huiuscemodi iurisiurandi terminetur. Cum res in iusiurandum demissa sit, iudex iurantem absoluit: referentem audiet et, si actor iuret, condemnet reum: nolentem iurare reum si soluat, absoluit, non soluentem condemnat: ex relatione non iurante actore absoluit reum. gabitur actio. Prodigus si deferat iusiurandum, audiendus non est: idemque in ceteris similibus ei dicendum est. nam siue pro pacto conuento siue
Abbreviated transcription (Latin):
sat putat decessisse. ñ er̃ tutus prela¬
tõne. et iõ exhͣc c̃aputat mardelł et
recte aut renutend̾ enuirand̾. aut
spatiũ dand̾ ut c̾cioret᷑ ⁊ sic uiret. de¬
fensor nnumcipũ ł cuiꝰ uis corꝑis nͥu¬

Expanded text:
at, putat decessisse? non erit tutus per relationem. et ideo ex hac causa putat Marcellus, et recte, aut remittendum ei iusiurandum aut spatium dandum, ut certioretur et sic iuret. Defensor municipum uel cuiusuis cor
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos rerũ ex ħeoitate uenditaꝵ ꝑ
uenissent ⁊ si ea añ petitã ħeditatem
deperissent diminute ue fuissent re¬
stitu̾e deb̾e. Itemeos qui bona in¬
uasissent cum scirent ad se ñ perti

Expanded text:
ad eos rerum ex hereditate uenditarum peruenissent, etsi ea‹e› ante petitam hereditatem deperissent deminutaeue fuissent, restituere debere.Item eos qui bona inuasissent, cum scirent ad se non perti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯprimũ aut denũciatũ ei ẽẽt aut lr̃is
aut edictis aduocatus ẽẽt censuer̃t
aptanda est gͥa nobis singłis u̾bis
senatusꝯ sulti ꝯgruens interp̾tatio.
it senatus cum añqmͣ partes caduce
fisco pet̾entur ħ euen̾at ut partes

Expanded text:
primum aut denuntiatum esset ei aut litteris vel edicto evocatus esset. censuerunt". aptanda est igitur nobis singulis verbis senatus consulti congruens interpretatio. Ait senatus: "cum antequam partes caducae fisco peterentur". hoc evenerat, ut partes
Abbreviated transcription (Latin):
quominus possidẽat. E os autemcͥ
iustas cas huissent quare bona ad
se pertiñe existimassent usc adeo d̾¬
taxat quo locupletiores ex eã refcĩ
ẽent. P etitam autem fisco ħedi¬
tatem ex eo temꝑe existimand̃ eẽ qͦ
primũ scierit qiusq eama se petr i. Nã¬

Expanded text:
quasi possiderent: eos autem, qui iustas causas habuissent, quare bona ad se pertinere existimassent, usque eo dumtaxat, quo locupletiores ex ea re facti essent. Petitam autem fisco hereditatem ex eo tempore existimandum esse, quo primum scierit quisque eam a se peti,
Abbreviated transcription (Latin):
ne si ñ manuisit ꝯstituto succedit fac̃¬
q eum lib̾m siñ d̾ penitu̾at eñqui ĩ hoc
dedit Item si quiᷤᷤ dedit titio x. ut

Expanded text:
ne si non manumiserit, constitutio succedit facitque eum liberum, si nondum paenituerat eum qui in hoc dedit.Item si quis dederit Titio
Abbreviated transcription (Latin):
ciss ex cã quid̃ fidei ꝯmissi ñ ten̾i ue¬
rum si ĩqpperass manumitt̾e nerõ¬
habebat litem ꝓpͥetatis adu̾sarius¬
ei mouere cepit. ⁊ postea qmͣ opor¬
tunitatem emptoris cui uenũdate
potuit ꝑum. Destitit placuit pos¬
sessori hoc noĩe actõem in fcm cũ sua¬
demx xuii. ¶ indẽpnitate ꝯpet̾e.
do tuo eicere aut c̾tamur arenam
fod̾e ⁊ sumptũ in hanc remfec̾u ⁊
ñpaciaris metolłe nlła alia actõ¬
stam̃ti ap̃se depoĩtas post mortem
testatoris deleruerit uł anomodo
corruꝑit heres scriptus habebitad¬
uersus eumactõem de dolo. S et huis

Expanded text:
cisset, ex causa quidem fideicommissi non teneri: uerum si ideo ‹pro›perasset manumittere, ne rathabebat, litem proprietatis aduersarius mouere coepit et posteaquam oportunitatem emptoris, cui uenundari potuit, peremit, destitit: placuit possessori hoc nomine actionem in factum cum sua indemnitate competere. do tuo eicere vel cretam vel harenam fodere, et sumptum in hanc rem fecerim, et non patiaris me tollere: nulla alia qustamenti apud se depositas post mortem testatoris delevit vel alio modo corruperit, heres scriptus habebit adversus eum actionem de dolo. sed et his,
Abbreviated transcription (Latin):
ulł.Q ui remsuam deponi ap̃se pa¬
titur uł utendã rogat nec ꝯmodati
nec depoĩti actõne tenet᷑ sicuti qui
remsuam ꝯducit aut p̾cario rogat
nec precario tenetur nec locato.

Expanded text:
um.Qui rem suam deponi apud se patitur uel utendam rogat, nec depositi nec commodati actione tenetur: sicuti qui rem suam conducit aut precario rogat, nec precario tenetur nec ex locato.
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ pp̃ ualitudinem młr ñ stet̾it iudi¬
tios ꝙ guida erat exceptoem ei dandã
labeo ait. ¶ Si tñ post ꝑtũ decubu̾it
ꝓbandum erit cñ ualitudine impedi¬
tam idem est ⁊ si cluis furere ceꝑit. Nã¬
qui surore impeditur ualitudineim¬
ꝓeclitur.  Qd̾ diximus succurn ⁊̃ ei
qui tempestate aut in flumĩs ꝓ hibi¬
impedim̃to sit itincri ut nauigatõi
ius flumĩs ⁊̃ sñ tempestate accipien¬
daest. ¶Nim flumĩs inelligimus
⁊ si magnitudo eius in impedim̃to
sit siue pons solutus sit urnauigiũ
nonstet̾it. ¶s siquis tñ cũ possit ñ
incidere in tempestatem uł in flumĩs
uim si añ ꝓfectus eẽt ur temꝑe oportu¬
no nauigassz ip̃e se artauit nũquid.
exceptio ei minime ꝓsit: ꝙ quid̾ cãcog̾¬
nita erit statuend̾. Nam n si artãdꝰ
est ut possit ei dici cur ñ nlło temꝑe
añ ꝓfectus est qͣm dies ꝓmissionisue¬
niret neq it̾m ꝑmittend̃ ei si ciuid sit
qd̃ ei imputetur causari tempestate

Expanded text:
non propter ualetudinem mulier non steterit iudicio, sed quod grauida erat, exceptionem ei dandam Labeo ait: si tamen post partum decubuerit, probandum erit quasi ualetudine impeditam.Idem est et si qui furore impeditur, ualetudine impeditur. Quod diximus succurri etiam ei, qui tempestate aut ui fluminis prohibiimpedimento sit itineri uel nauigationi. Uis fluminis etiam sine tempestate accipienda est: uim fluminis intellegimus, et si magnitudo eius impedimento sit siue pons solutus sit uel nauigium non stet. Si quis tamen cum posset non incidere in tempestatem uel in fluminis uim, si ante profectus esset uel tempore oportuno nauigasset, ipse se artauerit: numquid exceptio ei minime prosit? quod quidem causa cognita erit statuendum. nam neque sic artandus sit, ut possit ei dici, cur non multo ante profectus est quam dies promissionis ueniret: neque iterum permittendum ei, si quid sit quod ei imputetur, causari tempestatem
Abbreviated transcription (Latin):
scã fu̾it ꝓmissio iudicio sistendi gr̃a
ex filii contractu dem̃ de reactor egit
confilio exceptione si cbmonebitur si
cum patre exeius ꝓmissione agat ⁊
ccͣ idem crit si filius ꝓmiserit et actor
egerit cum patre de pecculio.

Expanded text:
facta fuerit promissio iudicio sistendi gratia facta fuerit promissio iudicio sistendi gratia ex filii contractu, deinde de re actor egerit cum filio, exceptione summouebitur, si cum patre ex eius promissione agat. et contra idem erit, si filius promiserit et actor egerit cum patre de peculio.
Abbreviated transcription (Latin):
num exp̾sse sint quib a ꝓmissore
sponte renũciatum est. ¶ Item quit᷑
si cuus cumiudicio sistendi ca satisda¬
re ñ deb̾et satiscato ꝓ miserit an fide¬
ussorib euis exceptio detur: puto
interẽe utrum per errorẽ satisdato
me dandam. Namut uił scribit. si
iudicio sistendicã płis ꝙͣ statutũ ẽ
per ignoranciam ꝓmissum fu̾it
exceptõem daridebere sin autem ex
conuentione tante sũme ꝓmissio
frã fu̾it exceptõe pacti cõuenti repli¬
catione in firmandam iuł ait.¬
auł. S̾ i duo rei stipulandi fuerĩt¬
⁊ uni debito iuditiose sisti cũpenap¬
miserit alter autem impedierit ita
deiñ exceptio danda est adu̾sus alterũ¬
⁊sisccii sint ne ꝓsit eis dolus pp̃ societatẽ¬
¶Item si duo reipermittendi sint ⁊
unꝰus ad iudiciũ ñuen̾it contempta
sua ꝓmissione iudicio sistendi causa
fca actor autemab alt̾o rem petat ab
altõ penam desertionis petendo excep¬
foe submouebitur. ¶ Laue si apr̃e

Expanded text:
n‹u›m expressae sint, quibus a promissore sponte renuntiatum est.Item quaeritur, si quis, cum iudicio sistendi causa satisdare non deberet, satisdato promiserit, an fideiussoribus eius exceptio detur. puto interesse, utrum per errorem satisdato me dandam. nam et Iulianus scribit, si iudicio sistendi causa pluris quam statutum est per ignorantiam promissum fuerit, exceptionem dari debere: si autem ex conventione tantae summae promissio facta sit, exceptionem pacti conventi replicatione infirmandam Iulium.Si duo rei stipulandi sint et uni debitor iudicio se sisti cum poena promiserit, alter autem impedierit: ita demum exceptio aduersus alterunt: ne prosit ei dolus propter societatem.Item si duo rei promittendi sint et unus ad iudicium non uenerit contempta sua promissione iudicio sistendi causa facta, actor autem ab altero rem petat, ab altero poenam desertionis: petendo poenam exceptione summouebitur.Aeque si a patre
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ed et si quis rei capitalis añcõ¬
dempnatus iudicio sist̾e se ñ potuit.
m̾ito ⁊ huic ignoscitur. ¶ Rei cap¬
talis condempnatũ accipere debemꝰ
qiui morte exilioq dampnatus est.
dixit aliquis quomodogͦ hec exceptõ
ꝓderit s respondebitur fideiussorib
eius ẽẽ necc̃ium aut siforte in exiliũ
salua ciuitate abiit defensori eius
exceptio ista proderit. ¶ Illud scien¬
dum est silum uel cũ non sten̾it qui¬
a capius reus factus est in ea cãce.
ut exceptione uti ñ possit. dampna¬
to Ndatur. ¶ Plane sun uincłis

Expanded text:
ed et si quis rei capitalis ante condemnatus iudicio sistere se non potuit, merito huic ignoscitur: rei capitalis condemnatum accipere debemus, qui morte exiliove coercitus est. dixerit aliquis, quo ergo haec exceptio damnato? sed respondebitur fideiussoribus eius esse necessariam: aut si forte in exilium salva civitate abiit, ubi defensori eius exceptio ista proderit. Illud sciendum est eum, qui idcirco non stetit, quia capitis reus factus est, in ea causa esse, ut exceptione uti non possit: damnato enim datur. plane si vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
senatus ꝯsulta mr̃i ⁊ filio. Iniuri¬
arum ⁊ actõnum ex delicto ueniẽ¬
tium obligationes cum capite ã¬
bulant. Si libertate ademptaca¬
pitis duminuitio subsecuta sit tułi
restitutoni aduersus seruũ locꝰ est.
quia nec p̾toxia iurisdictõne ita s̾¬
uus obligatur ut cum eo actõsitad
⁊ insim solidum defendatur ꝑmit¬
tendum mͥ est in bona que habuit
mtti. Item cum ciuitas amissa
est mlla restitutõnis equitas est
adu̾sus eum qui amissis boniset ci-¬
uitate relicta exulat nudus.¬
nes qiue naturalẽ p̾statõem hr̃e intel¬
liguntur palam est capitis diminu¬
tione non ꝑire. q ciuilis rõ natura¬
lia iura cortumꝑe ñ pot. Itaq de do¬
teactio qr in bonũ ⁊ cqnuꝯcepta

Expanded text:
senatus consulta matri et filio. Iniuriarum et actionum ex delicto uenientium obligationes cum capite ambulant. Si libertate adempta capitis deminutio subsecuta sit, nulli restitutioni aduersus seruum locus est, quia nec praetoria iurisdictione ita seruus obligatur, ut cum eo actio sit: et nisi in solidum defendatur, permittendum mihi est in bona quae habuit mitti. Item cum ciuitas amissa est, nulla restitutionis aequitas est aduersus eum, qui amissis bonis et ciuitate relicta nudusnes, quae naturalem praestationem habere intelleguntur, palam est capitis deminutione non ‹pe›rire, quia ciuilis ratio naturalia iura corrumpere non potest. itaque de dote actio, quia in bonum et aequum concepta
Abbreviated transcription (Latin):
st̾io in ꝓuincuis sunguntiu ꝓficisci
aut̃ ꝓconsulẽ meliꝰ quidẽ est sñ uxo
re. s cũ uxore pot̾ dũ mosciat senat᷑
cocta ⁊ mesessa ⁊ sulib censuisse futũ

Expanded text:
sterio in provinciis funguntur. Proficisci autem proconsulem melius quidem est sine uxore: sed et cum uxore potest, dummodo sciat senatum Cotta et Messala consulibus censuisse futu
Abbreviated transcription (Latin):
uentoꝵ deiectis usq ad usũ suũ ⁊ uisle
posseussifructuariũ ferre laboait nec
matĩa eũ ꝓ ligno usursi siheat unde u¬
tat᷑ liguo qiuam siũam putou̾am ali¬
oclui ⁊ si totus ag̾ sit hũc cassũ passus
om̃s arbores auferet fructuarĩ mat̾iã
tñ ip̃m succide qnͣtũ aduille refectõem
putat possecĩmad̾m caltem iñquit coqͣ
re. arenã fod̾e̾ aliud ue quid edifitiũ nec¬
cessariũ suit̾ie Hauis usufructu lega¬
to nauigatum tã mittẽdã putol nai¬
fragii pericłm ĩmineat. nauis ⁊ n. ad ħ
ꝑatur uͥnauiget᷑. Usufructuarius
uł ipe frui ea reuralii fruendã ꝯced̾e̾ ł
locare uł uend̾e pot nã⁊ qui locat utit᷑
⁊ qui uendit utit᷑s: ⁊ sialii p̾rario con¬
cedat uł donet puto eũ uti atꝙ iõ reti¬
ne usũ fructũ ⁊ hoc cassius ⁊ pegas Ꝙn
fructũ s ⁊ si alius negõm meũ gerẽs

Expanded text:
uentorum deiectis usque ad usum suum et uillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. quam sententiam puto ueram: alioquin et si totus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad uillae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere.Nauis usu fructu legato nauigandum mittendam puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad hoc paratur, ut nauiget.Usufructuarius uel ipse frui ea re uel alii fruendam concedere uel locare uel uendere potest: nam et qui locat, utitur et qui uendit, utitur. sed et si alii precario concedat uel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius et Pegasus fructum, se‹d› et si alius negotium meum gerens
Abbreviated transcription (Latin):
erctur ⁊̃ heres pactoꝙ de fundo fecit
fidem pat̾e d pactũ ut si qͣs sũmas
pp̃ tribulatoes p̾dii pignori nixifa¬
ctas creditor soluiss a debitore reci¬
peret et ut tributa cuisdẽ p̾dii debit¬
tor ꝑend̾e̾t iustũ ĩo seruandũ est.¬
¶Inde in osficioso pris testam̃to
acturus ut ei certa cinͣtitas quo ad
uiu̾et hĩs pr̃aretur pactus est ꝓdudi
ad perpetuã pr̃ationẽ id pactũ postu¬
labatur rescriptũ est in uireullo. n
equitate tale desid̾ium admitti
progare litiganti honestũ est. pacis
siã ut ñ qnͣtitas eo noĩe expensacsĩ
usuris licitis restituat᷑ s ꝑs dimidia
sim ne stichum qđ̃ michi debebatur
petam ñ intelligit᷑ mora mͥ fĩ mortu¬
o quo sticho puto ñ ten̾ireũ qiuiañ
arius ⁊ pacucatur seruus in quo u

Expanded text:
etiam heres pacto, quod defunctus fecit, fidem praestare debet.Pactum, ut si quas summas propter tributiones praedii pignori nexi factas creditor soluisset, debitore reciperet, et ut tributa eiusdem praedii debitor penderet, iustum ideoque seruandum est.De inofficioso patris testamento acturis, ut eis certa quantitas, quoad uiueret heres, praestaretur, pactus est: produci ad perpetuam praestationem id pactum postulabatur: rescriptum est neque iure ullo neque aequitate tale desiderium admittiprorogare litiganti honestum est: pacisci autem, ut non quantitas eo nomine expensa cum usuris licitis resti‹tu›atur, sed pars dimidia sim, ne Stichum, qui mihi debebatur, petam: non intellegitur mora mihi fieri mortuoque Sticho puto non teneri reum, qui ante arius et paciscatur seruus, in quo u
Abbreviated transcription (Latin):
de peccłio ꝯueniret
dixi cmqmͣ creditor electõem alias
⁊ cum adexhibendum mecũ acturũ
ꝑete nõie que ip̃i cẽt acquisita uec
in eamc̃am alienata quie pro capite
secui fc̃a ꝓponeretur n .n. ad mittẽ¬
diõe distinctõem existimantiũ sibi
si non manumittam dñi peccł̾iesse
manumissione uerosequnta iudi
d̾ debetur seruo ab extͣneisagen¬
tib de peccłio ñ omĩmͦ dñsad qnͣtita¬
temdebiti ꝯdempnandus ꝯ ⁊ sũptꝰ
c̃ẽ incertus ⁊ cogitanda sit mora temͤ¬
poris que datur iudicatis aut uen
agatur uniu̾sũ peccłiũ ꝯputandũ
qr sit cũ socio actõ in eodem redibit
siactõnes parat᷑ sit pr̃are ⁊ in omĩb
quos idcirco teñi dicimꝰq ht̃ actõem¬

Expanded text:
de peculio conueniret. dixi, quamquam creditor electionem alias et eum ad exhibendum mecum acturum pecuniae nomine, quae ipsi esset adquisita nec in eam causam alienata, quae pro capite serui facta proponeretur: neque enim admittendum esse distinctionem existimantium, si non manumittam, domini pecuniam esse, manumissione uero secuta uideretur seruo ab extraneis, agenti de peculio non omnimodo dominus ad quantitatem debiti condemnandus est, cum esse incertus et cogitanda sit mora temporis quod datur iudicatis, aut uenagatur, uniuersum peculium computandum quia sit cum socio actio, in eodem redibit, si actiones paratus sit praestare: et in omnibus, quos idcirco teneri dicimus quia habe
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃ãm: ñ ẽẽ seruandã. ¶ Et gn̾ałr qͦ¬
tiens pactum a iure coĩ remoctũ
iusuirand̾ de hoc ad actũ ne quis a¬
scribit Et si stipulatiosit int̾poĩta de
paciscatur quis cũ creditorib ut mi¬
nus soluatur pactũ ualiturũ est ¶ S
si seruus sit qui paciscitur priusqͣm
hereditatẽ et lib̾tatem adipiscatur
quia sub condictõe heres scriptus fu¬
erat. si ꝓfuturũ pactũ ui nindiꝰ scͥbit.
necc̃ĩum purescriptos paciscentes.
priusqͣm se iinmisceant putat recte
pacisci qd̃ u̾in est. Idem ⁊ in extraneo
herede ꝙ si mandato creditoꝵ adierit
⁊ mandati putat cũ hr̃e actionẽ. S ⁊
si quis ut supͣretislim in seruitute
pactus est negat marcelł qm̃ ñ solz
lib̾tatem qd̃ in pacti exceptõe admit¬
tendum est s an uł doli ei prosit excep¬
tio q̃r. marcelł in similib speb licet
antea dubitauit. tñ adinisit ut puta
filiustam̃. hr̃s institut᷑ pactus est cũ
creditorib ⁊ emancipatus adiit hr̃di¬

Expanded text:
factam non esse seruandam.Et generaliter quotiens pactum a iure communi remotuiusiurandum de hoc adactum ne quis a digestorum scribit: et si stipulatio sit interposita de paciscatur quis cum creditoribus ut minus soluatur, pactum ualiturum est.Sed si seruus sit, qui pa‹ci›scitur, priusquam libertatem et hereditatem apiscatur, quia sub condicione heres scriptus fuerat, non profuturum pnecessarium pure scriptos, paciscentes priusquam se immisceant putat recte pacisci, quod uerum est. idem et in extraneo herede: qui si mandatu creditorum adierit, etiam mandati putat eum habere actionem. sed si quis, ut supra rettulimus, in seruitute pactus est, negat Marcellus, quoniam nlibertatem: quod in pacti exceptione admittendum est. sed an uel doli ei prosit exceptio, quaeritur.Marcellus in similibus speciebus licet antea dubitauit, tamen admisit: ut puta filius familias heres institutus pactus est cum creditoribus et emancipatus adiit heredi
Abbreviated transcription (Latin):
iuro absente ꝓmittat uerũ nenditione
quartam ħeditatis nir̃is sue cõem sͨ cũ
frib pmutauit ⁊ accepit ꝓ eaparte fild̾
cuͣ emptõne int̾se fcã hunc fundũ cũ ali
⁊ partemsuam accipiat .s. quartam⁊
reddat fundum qd̃ debeat marit᷑ face
anꝯtẽptꝰ ẽẽ debeat aliis reb in dotem
datis. Itẽ quero si hoc decessi̾t ⁊ ħ̾edes eim¬
petant quartã partẽ ⁊ illi fund̾ an ma¬
rituscogatur restitu̾e fund̾̃ contentus
in retentionẽ lucri datiscet̾is reb mxd̃¬
extranco int̾poĩta fco diuortio statim
tiente stiplatore dos cõstituenda est
ne sequente nimio młr indotata sit si mͦ¬

Expanded text:
uiro absente permittat rerum uenditione quartam hereditatis matris suae communem sibi cum fratribus mutauit et accepit pro ea parte fundum quasi emptione inter se faet partem suam accipi‹a›t quartam et reddat fundum, quid debeat maritus facere? an contentus esse debeat aliis rebus in dotem datis? item quaero, si haec decesserit et heredes eipetant quartam partem et ill‹i› fundum, an maritus cogatur restituere fundum contentus in retentione lucri dotis ceteris rebus?Modeextraneo interposita facto diuortio statim tiente stipulatore dos constituenda est, ne sequenti matrimonio mulier indotata sit: si m
Abbreviated transcription (Latin):
dari quib dam psonis ñ dabitur ut
puta lib̾is ur ubertis aduersur parẽ¬
tes patronos q cum sit famosasz n
humili aducrsus eũ qui dignitate
so atq prodigo aut alios uili adu̾¬
sus hoĩemuite emendatoris ⁊ ita la¬
beo ait quid gͦ est in hoꝵ persona dõ
est infc̃is u̾bis temꝑandam actõem dã¬

Expanded text:
Et quibusdam personis non dabitur, ut puta liberis uel libertis aduersus parentes patronosue, cum sit famosa. sed nec humili aduersus eum qui dignitate so atque prodigo aut alias uili aduersus hominem uitae emendatioris. et ita Labeo. quid ergo est? in horum persona dicendum est in factum uerbis temperandam actionem dan
Abbreviated transcription (Latin):
si ita fr̃a non ẽẽnt stipłati ea ita dari
fi̾spondes. s si ea ita fc̃anon ẽent .x.
dari non uideri rem instipłoem per
uenisses dũ taxat penam . ñai. utͥ

Expanded text:
 ita essent stipulati 'ea ita dari fieri spondes?' sed 'si ea ita facta non essent, decem dari?' non uideri sibi rem in stipulationem per uenisse, sed dumtaxat poenam non enim ut
Abbreviated transcription (Latin):
hus qui in nr̃a potãte sunt paciscẽ¬
doprodesse ñ possumꝰ s nobis id pro
actum sit cet̾m si paciscat nea titi¬
opetas dem̃ actõemadu̾sus mene¬
mine eiuis instituas ñ z danda pa¬
cticonuenti excepto. Namqõ ip̃i
iutile est: nec defensori competit.
¶Iur quo scribit. si pĩ pactꝰ sit neͤ
a se ne ue a filio petat᷑ mag̾ est ut pa¬
ctiexceptõ filiofam̃. danda ñ sit s
doliexceptõ ꝓsit. ¶ Filia fam̃pacis¬
ci pot̾ ne de dote agat. cũ sui iuris
ẽẽceꝑit. ¶It filiusfam̃ de eoꝙ sub¬

Expanded text:
his, qui in nostra potestate sunt, paciscendo prodesse non possumus: sed nobis id profactum sit. ceterum si paciscar, ne a Titio petas, deinde actionem aduersus me nomine eius instituas, non est danda pacti conuenti exceptio: nam quod ipsi inutile est, nec defensori competit. Iulianus quoque scribit, si pater pactus sit ne a se neue a filio petatur, magis est ut pacti exceptio filio familias danda non sit, sed doli prosit. Filia familias pacisci potest, ne de dote agat, cum sui iuris esse coeperit. Item filius familias de eo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
lucitas exactiones et uiolencias fa-¬
ctas et exortas metu uenditões uł
dampnũ senciat p̾ses ꝓuincie sede¬
at ¶ ueritas rerũ errorib gestaꝵ
idqd̾ conuenit eũ ex fide eoꝵ q̃ pro¬
babuntur. ¶Ne potentiores uiri
humiliores iniuriis asficiant. ne¬
ue defensores eorũ calũpniosiscri¬
minib insectentur innocentes:
adreligionẽ p̾sidis ꝓiuncie per

Expanded text:
licitas exactiones et uiolentia factas, et extortas metu uenditiones etdamnum sentiat, praeses prouinciae prouideat.Ueritas rerum erroribus gestarum uod conuenit eum ex fide eorum quae probabuntur. Ne potentiores uiri humiliores iniuriis adficiant neue defensores eorum calumniosis criminibus insectentur innocentes, ad religionem praesidis prouinciae per
Abbreviated transcription (Latin):
necc̃itatẽ solutõis modentur.¬
¶ Reprehensa exactoꝵ illicita auari¬
cia remissa pp̃ inopiam mrtas pro¬
iuncias regentib exigi ñ d.dem.
reses prouincie inspectis edificiis d¬
dños eorũ cã cognita refic̾e ea cõpel¬
lit et aduersus detractentẽ cõpeten
ti remedio deformitati auxiliũ ferat.
cie p̾est adire potes: ñ imponi neccĩ¬

Expanded text:
necessitate solutionis modereturnecessitate solutionis moderetur repraehensa exactorum illicita avaritia. remissa propter inopiam multa a provincias regentibus exigi non debet.reses provincie inspectis edificiis dominos eorum, causa cognita, reficere ea compellat et ati remedio deformitati auxilium ferat. ciae praeest adire †pote‹s›' non imponi nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincie cure ͭ et sub sp̃ẽ tributorũ
suiatas exactões sĩ ꝓhibeat ¶Neq
sollicitudinẽ suã p̃ses ꝓiuncie re¬
uocet ¶ Netenuis uite reuocet ho¬
mines sub pretextu aduentus osfi¬
cioꝵ uł militũ lumine unicour ũ¬
ui sr̃ lectui ad alioꝵ uius tñsiatis ĩ¬
uiriis uexentur p̾ses ꝓiuntie ꝓui¬
debit ¶ Ne quid sub noĩe militũ
qd̃ ad utilitates eoꝵ incõmune ñ
ꝑtin a quibda ꝓpria sibi ꝯmoda
miq uendicantib ⁊mutatur p̃¬
ses prouinciepuideat. secuti mee¬
dico im ⁊̃ putari euentus mortali¬
tatis non d itaq ꝙ per ꝓuintiam
ꝯinisit imputarieid p̃textu hu¬
mane fragilitatis delictũ decipi¬
entis in ꝑicło hoĩes innoxiũeẽ ñ d¬
¶Qd̾ uniu̾sas ꝓuncias regunt
ius gladii hñt ⁊ in metallũ dan¬
di pofas eis permissa est ¶Prese
ꝓiuncie si multã qm̃ irrogauit ex
presentib facultatib eoꝵ quib c̃ã
cam dixit redigi ñ posse dep̃hendit.

Expanded text:
uinciae curet, et sub specie tributorum illicitas exactiones fieri prohibeat.Neque sollicitudinem suam praeses prouinciae reuocet.Ne tenuis uitae homines sub praetextu aduentus officiorum uel militum, lumine unico uel breui suppellectili ad aliorum usus translatis, iniuriis uexentur, praeses prouinciae prouidebit.Ne quid sub nomine militum, quod ad utilitates eorum in commune non pertinet, a quibusdam propria sibi commoda inique uindicantibus committatur, praeses prouinciae prouideat.Sicuti medico imputari euentus mortalitatis non debet, ita quod per imperitiam commisit, imputari ei debet: praetextu humanae fragilitatis delictum decipientis in periculo homines innoxium esse Qui uniuersas prouincias regunt, ius gladii habent et in metallum dandi potestas eis permissa est.Praeses prouinciae si multam quam irrogauit ex praesentibus facultatibus eorum, quibus eam dixit, redigi non posse deprehenderit:
Abbreviated transcription (Latin):
elsus .u. S i⁊ meet titiũ mutuam pec¬
cumam rogai̾s ⁊ ego debitorem me¬
um tibi promitte iusserim tustipłat᷑
sis ꝯputares eum titii debitorem esse
an mͥ obligaris subsistosi quidem nł¬
lum negõm meum ꝯtraxistis ꝓpͥtis
ut obligari te existimem ñ ꝙ pecciũa
tibi credi hoc .nͣ. est n int̾ consentientes
fi non pot᷑s quia pecciuĩa mea ad te ꝑ-¬
ne hiiq̃ui ꝓuinciam regũt quiue c̾rece
eos sunt negocientur mutuã ue pec¬
cuniam dent fenusue exerceant.
⁊ fenebremexerc̾e possunt. Preses ꝓ¬
uincie nuituam pecciũamfenebrem
sumere non ꝓhibetur.

Expanded text:
estorum Si et me et Titium mutuam pecuniam rogaveris et ego meum debitorem tibi promittere iusserim, tu stipulatus sis, cum putares eum Titii debitorem esse, an mihi obligaris? subsisto, si quidem nullum negotium mecum contraxisti: sut obligari te existimem, non quia pecuniam tibi credidi hoc enim nisi inter consentientes fieri non potest: sed quia pecunia mea ad te pene hi qui prouinciam regunt quiue circa eos sunt negotientur mutuamue pecuniam dent faenusue exerceant. et faenebrem exercere possunt.Praeses prouinciae mutuam pecuniam faenebrem sumere non prohibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ui usuffructus sit legatus quicqͥd
isex opera sua acquirit uł exre fru¬
ctuarii ad cum ꝑtin suĩ stipłet᷑ sulci
possõ fu̾at tradita. Si uerohes insti¬
tutus sit uł legatũ accepit labeo di¬
istinguit cuius gr̃a ur hes inatituit᷑
uł legatũ acceꝑit.

Expanded text:
ui usus fructus sit legatus, quidquid is ex opera sua adquirit uel ex re fructuarii, ad eum pertinet, siue stipuletur siue ei possessio fuerit tradita. si uero heres institutus sit uel legatum acceperit, Labeo distinguit, cuius gratia uel heres instituitur uel legatu
Abbreviated transcription (Latin):
meo ꝓmiserit ꝑse ñ fore quo alti ea
crit illi uss̃fructũ dolego. Si arbo¬
res uento deiectas dñs ñtołlat pꝰqd̃
inomodior sit usuffructꝰ uł it̾ suis
actõnib usufrustuario cũ eo exꝑiẽd̾¬

Expanded text:
meo promiserit per se non fore, quo altius ea erunt, illi usum fructum do lego". Si arbores vento deiectas dominus non tollat, per quod incommodior is sit usus fructus vel iter, suis actionibus usufructuario cum eo expe
Abbreviated transcription (Latin):
a me fructuario ꝯducat me ñ obliga¬
uit ⁊ regłarit̾ definit ꝙ quidẽ quisab
alio stipulando macquirit ida me
stipłando nich agit nisi forte ĩctuit
i duos fructuarios ꝓponas ⁊ exalt̾uis
rescruus sit stipłatus q̃r utrũd totũ¬

Expanded text:
a me fructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, i duos fructuarios proponas et ex alterius re seruus sit stipulatus, quaeritu
Abbreviated transcription (Latin):
pendentiẽe diiũ eius ⁊ nu̾atõem precii
declaraturã cuiꝰ sint nãsiex refructua¬
rii recte fructuarii fuiss Idẽc ⁊ si forte
stiplatus sit seriuus nuatur᷑ peccumã
nam nu̾atõ declarabit cui sit acciuisitã
stipło gͦ ostendimꝰ impendenti ẽe diũ
donec p̾ciũ nuaret᷑ ꝙuid gͦ si amisoas
usufructu tũc p̃ciũ nu̾et᷑.

Expanded text:
pendenti esse dominium eius et numerationem pretii declaraturam, cuius sit: nam si ex re fructuarii, retro fructuarii fuisse. idemque est et si forte stipulatus sit servus numeraturus pecuniam: nam numeratio declarabit, cui sit adquisita stipulatio. ergo ostendimus in pendenti esse dominium, donec pretium numeretur. quid ergo si amisso usu fru
Abbreviated transcription (Latin):
atorẽ faciat ur de simphoniaco a̾tri¬
ensem ur de palestra stertorandis la¬
trinis p̃ponat abuti uidebit᷑ ꝓprieta
b modum eũ ten̾e deb̾e ne sua ferita¬
te uł seuitia eacorrũpat alioqͥn ⁊̃ le¬
ge acquilia en ꝯueĩri. Et si uestim̃¬
toꝵ ususfructꝰ legatus sit ñ sicut qnͣ¬
titatis ususfructus leget᷑. dd̾. est ita uti
eũ deb̾e ne abutat᷑ nec tũ locat᷑ũ qr uir
bonus ita ñ ut̾etur ꝓuide ⁊ si scciice
uestis ususfructꝰ leget᷑ uł anuli au

Expanded text:
atorem faciat, uel de symphonia atriensem, uel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti uidebitur propriebus modum eum tenere debere, ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri.Et si uestimentorum usus fructus legatus sit non sic, ut quantitatis usus fructus legetur, dicendum est ita uti eum debere, ne abutatur: nec tamen locaturum, quia uir bonus ita non uteretur.Proinde etsi scaenicae uestis usus fructus legetur uel au
Abbreviated transcription (Latin):
agit. si ñ ex refructuarii nec ex oꝑib
suis usufructuario stipuletuR. ur.¬
eruus fructuarius siusũ fructũ sẽ
dari stipłetur aũ si ñ noĩe añ noĩatĩ
ip̃i ꝓpͥetario acquirit. Exemplo s̾¬
mui tois ciin stipłando rem altiex dñis¬

Expanded text:
agit, si non ex re fructuarii nec ex operis suis fructuario stipuletur. Servus fructuarius si usum fructum in se dari stipuletur aut sine nomine aut nominatim proprietario, ipsi adquirit exemplo servi communis, qui stipulando rem alteri ex domi
Abbreviated transcription (Latin):
e quibdam plane dubitat᷑ si eñntiꝓ
hibeant an iure id faciat ũ puta doli¬
is si forte iusuffructꝰ fundi sit legatus
ut putant quidam ⁊ si defossa sunt
utiꝓhibend̾ dem ⁊ in seriis ⁊ in cuppis
⁊ incadis ⁊ amphoris putant idẽ ⁊ inspẽ¬
tiliarib si domusi isuffructꝰ leget᷑ s⁊
egoputo nisi sit contria uolũtas ⁊̃ in¬
strum̃tũ fundi uł domus ꝯtineri.

Expanded text:
e quibusdam plane dubitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, uti prohibendum: idem et in seriis et in cuppis et in cadis et amphoris putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit contraria voluntas, etiam instrumentum fundi vel domus contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
acquirere fimdo scruitutẽ ñ pot reti¬
n̾e autẽ pot̾ ⁊ si forte fu̾t ñ utente fru-¬
or fructuarii ꝯdcordictõ ñ fiat ueluti si
talẽ seruitutẽ incino ꝯcesserit ius sibi
pot̾ ꝯsenciente usutructuaio ⁊ hũm
est s fanore religionis. S int̾dũ ⁊ so¬

Expanded text:
e quidem fundo servitutem non potest. Retinere autem potest; et si forte fuerit non utente fruor fructuarii conditio veluti si talem servitutem vicino concesserit ius sibi potest consentiente usufructuario: et hoc verum est favore religionis. sed interdum et so