comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auo debet. ssam si ałr p̃sũptũ fu̾it: irrit¬
in fronte. Utꝰ uͦ huiꝰ sacͣmenti ẽ: donatõ
sp̃e sci. ad robur᷑. qui in bap̃õ datꝰ ẽ ad re¬
missionẽ. Uñ rabanꝰ. a sũmo sac̾dote ꝑ ĩ¬
põnẽ manꝰ paclitꝰ tradit᷑: baptizato. ut

Expanded text:
aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritin fronte. Virtus autem sacramenti est donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletus traditur bap
Abbreviated transcription (Latin):
ut baptitandꝰ. de fide nstruat᷑. Soiat.¬
⁊ cui debitor fiat. demceps. ⁊ ut diaboli
potestas. in eo minuat᷑. Uñ rabanꝰ ante
baptm̃ cathecirandi. debet in hoiẽm p̃¬
uenire osficiũ. ut fidei cathecummꝰ accipi¬
at rudĩitũ. ⁊ sciat cui debitor deinceps

Expanded text:
ut baptizandus de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumenus accipiat rudimentum, et sciat cui debitor fiat deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
responderi ꝓ paruulo. qd̾ ad maiorẽ etatẽ
si uen̾it. ⁊ pompis draboli renũtiabit. ⁊ sanã
fidẽ tenebit. cꝰ tũc sacͣmẽtũ recipit. hac ã
sponsione ꝑuuł ꝓ qͦ fit tenebitur. nõ spõsor
si tũ: ut cantico impleat᷑ qͣnt̃ in se ẽ ⁊ oꝑã
ded̾it. qi exigitur a patͥno. diligens cirra eũ.
ꝓ quo respondit. sollicitudo. De h augꝰ. Cer¬
tisimã emisistis cautõnẽ. qua renũciare
spõpis diaboli spospõdistis ad catheeu

Expanded text:
d majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, operam dederit, quia exigitur a patrino, ut sit diligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua abrenuntiare pompis diaboli spopondistis. Baptismu
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ inuinor riob̾ iniusibiles potestates
ut nitũt᷑ inuisibiles cupiditates. fuso.
ai. sanguine sũ culpa: om̃iũ culparũ
cyrogͣta: deleta sunt. qͥb debranes qui
meuni c̃dert̃: a diabolo añ tenebantur
Uñ qui ꝑmultis esfundetur. ꝑ illũ gͦ re¬

Expanded text:
cuntur inimicae nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt a diabolo antea tenebantur. Unde: Qui pro multis effundetur. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
pium. qͣtmꝰ in ħ et suꝑbia diaboli confũ¬
d̾ecur. ⁊ hominis humilitas dei similiu¬
dine sublimaretur. Di abolus cͥppe aliud
a d̾o pͥnciprũ ẽẽ cupierat. Io ut eiꝰ suꝑ¬
bra retund̾etur: hoc homo in munere
accepit. qd̃ diabolus ꝑu̾se mꝑe uoluit
s obtinere non potuit. et ꝑ h. ymago
dei in hor̃e aꝑꝑuit. qr sic̃ deus omnib
reb epaistio pͥncipium c̾atõnis. Ita hõ

Expanded text:
pium, quantenus in hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit; quia sicut Deus omnibus rebus existit principium creationis, ita homo
Abbreviated transcription (Latin):
quaq ꝑadiso. mulierẽ form auit deus. de costa
uiri. sic̃ pꝰ plantatũ ꝑadisim. homiem ꝙ
ineo positum ⁊ pꝰ uniu̾sa aĩalia. ad eum
obdoruisset tulit unã de costis eiꝰ et formaũ
eam in mulierem. hre atcendum est qͣre¬

Expanded text:
que paradiso mulierem formavit Deus de substantia viri; sicut post plantatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum obdormisset, tulit unam de costis ejus, et formavit eam in mulierem. 2. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑ nͥ cum id quod sciri ñ ignorari debet
nescitur. Talis ignorancia: pena peccĩ:
cũ mens uicio obscuratur ne cognosc̾e ua¬
leat ea que sene deberet
ne in meliorẽ statu ⁊ de duob bonis

Expanded text:
dicitur, nisi cum id quod sciri et non ignorari debet, nescitur. Talisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. ne in meliorem statum, et de duobus bonis
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾as. que si male sunt: pccã sunt: neq a
d̾o sunt. Quod uͦ mali actꝰ non sinte nate:
Omẽ malam: nat᷑a non est. s actꝰ accidẽs
exdesfectu boni. Mobrem quod nat᷑a nõ est¬
deus non fecit. qr nat᷑a est om̃e qd̾ fecit
fecit non diabolus.
Sed̾m hos res aliq̃ st̃ q̃¬
X ad̾o ñ sũt qͥb hoĩes mali sũt.

Expanded text:
as; quae si malae sunt, peccata sunt, neque a Deo sunt. Quod vero mali actus non sint naturae, Omne malum natura non est, sed actus accidens alicui ex defectu boni. Quamobrem quod natura non estDeus non fecit; quia natura est omne quod fecit. fecit, non diabolus. 3. Secundum hoc res aliquae sunt quae a Deo non sunt, quibus homines mali sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hominem: malam nat᷑am. Scd̾m gͥ hanc asf
ettõnem uł acceptonem mali actꝰ non sunt
int̾ sub̾as. siue nat᷑as. et bonas actõnes siue ma¬
ias. aꝑiens enim quomͦ indelligend̾ sit qͥddã
m.li. de u̾a religione abeo tͣditũ ait. hoc de
sub̾iis atq nat᷑is dcm̃ est. Iñ .n. disputabã¬
tur ñ de bonis actõnib. atq ptĩs. aꝑte ħ¬

Expanded text:
ominem malam naturam. Secundum hanc ergo assertionem vel acceptionem mali actus non sunt inter substantias sive naturas, et bonas actiones sive malas. Aperiens enim quomodo intelligendum sit quiddam in lib. de vera Religione ab eo traditum, ait: Hoc de substantiis atque naturis dictum est. Inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Ape
Abbreviated transcription (Latin):
pa in hoc dep̃hendi potest: qr licet
sine grã nequirent ꝓficere: qͣm
eos ꝯpelleret s sua spõtanea uolũ¬
tate declmau̾nt. qd̾ si nõ fecissẽt:
qd̃ datũ ÷ eis. alus utiq daretur.

Expanded text:
pa in hoc deprehendi potest, quia licet sine gratia nequirent proficere, quam eos compelleret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, uti
Abbreviated transcription (Latin):
uiste uiuendo credunt᷑ ꝑ dñi sangumẽ
ab extremo. lib̾ati suplicio. Non tñ in
illa uita m̾uert̃ ad ꝑadisim reuocari.
sic et caro pecc̃i etiã remissis peccĩs si hõ
inea iũste ux̾it nõ ꝯtinuo m̾etur eam.
mortẽ ñ ꝑꝑeti: qͣm tͣrit aꝓpagine pecci. Ꝙ¬

Expanded text:
juste vivendo creduntur per Domini sanguinem ab extremo liberati supplicio, non tamen in illa vita meruerunt ad paradisum revocari; sic et caro peccati, etiam remissis peccatis, si homo in ea juste vixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de propagine peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
Al hunc gͥ mod̾ credend̾ ÷ illas. spũales
nat᷑as ꝯuenientes sue pͣitati. ⁊ excellẽcie
ꝵ in eẽntia ⁊ in forma. et infacultate:
disf̾entias accepisse mexordio sue ꝯdito¬
nis: Quil alii suꝑiores. alii infi̾ores
dei sapiã cõstituerẽt᷑. aliis maiora: aliiꝰ
minora dona p̃stante̾s. ut qui tũc ꝑ
nat᷑alia bona. aliis excellebant: ipi ⁊̃¬
pꝰ. ꝑ mim̾a grẽ eisd̾ p̃eẽnt. Quin. nata
mag̃ subtiles. ⁊ sapr̃a ampliꝰ ꝑspicaceᷤᷤ
tiores aliis constituti. Qͥ uͦ nat᷑a minꝰ
sudtiles. ⁊ sapĩa muꝰ ꝑspidaces cõditi st̃
minora grẽ. bona h̾uerũt. Infi̾oresq¬

Expanded text:
hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conditionis; quibus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant, ipsi iae eisdem praeessent. Qui enim natura magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces tiores aliis constituti. Qui vero natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
solet utͣ om̃s anime ex cͤatione eqͣles sit̃
an aue aliis excellentiores. płib nõ nr̃ona¬
bile uidet᷑ quod ex ip̃a cͤatõne alie aliis ex¬
cellant i nat᷑alib donis. ñ in eẽntia. alia
aliis sit subcilior et ad intelligend̾: memor̃¬
d̃ q habilior. iet pote acutiori ngenio et
ꝑspicatõci intellectu p̃dita. quod ñ ĩꝑbabi¬
liter drꝰ c̃ in angłis ita fuisse ꝯstet. Ot

Expanded text:
equales sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabiliter dicitur, cum in angelis ita fuisse constet
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ in tliã lapidẽ mittat. Id̾o .ni. lib̾auit¬
peccatcem. qr nõ enrt qui uste lapidẽ ꝓi
cognosc̾et. Qullus .n. erat sñ pcc̃o. iniqͦ in¬
telligitur om̃s fuisse reos. Lam uenia¬
lia semꝑ remitte bantur ꝑ cerimonia

Expanded text:
 in eam lapidem mittat . Ideo enim libpeccatricem, quia non erat qui juste lapidem in cognosceret? Nullus enim erat sine peccato, in quo intelligitur omnes crimine fuisse reos. Nam venialia semper remittebantur per caerimonias.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ supͣ diximꝰ Quib cognitis adsit be¬
niuolus paratꝰ erig̾e. ⁊ secũ honꝰ portare.
habeat dulcedinẽ in affectõne: disc̾tõnẽ ĩ
uarietate. Doceat ꝑseu̾aneiã. caueat ne
corruat. ne iuste ꝑdat iudicariã potestatẽ
et si enĩ ei penitencia possit acqͥrere gͣci¬
am. nõ tũ mox restitiit ĩ potestatẽ pͥmã
Si petrꝰ pꝰ lapsum restitutꝰ fũto. ⁊ sepe
lapsis sac̾dotib reedita sit dignitatis po¬
testas. nõ tłi ẽ necoẽe ut om̃ib concedu¬
tur. qͣi ex auctoritate. Inuenit᷑ auctori¬
tas que concedit. ⁊ qͣi imꝑat. Inuenit᷑ a
lia que nõ concedit. s uerut q̃ scͥpture ñ
repugnanti s concͤedant. Tõ enĩ tot sĩt
qui labuntur. ut pͥstinã dignitatẽ ex a¬
ctoritate desfendant. ⁊ qͣi usũ pectandi
sibi faciant. reticenda ÷ spes ista. Si uͦ
locꝰ ẽ uͥ ista non recurrãt restitui posst̃
qui peccant. Ex hiis satis ꝑpenditur᷑ qł¬
debeat ẽẽ sucertos. qui alios ligat et

Expanded text:
 supra diximus; quibus cognitis, adsit benevolus paratus erigere et secum onus portare; habeat dulcedinem in affectione, discretionem in varietate, doceat perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat judiciariam potestatem. Etsi poenitentia possit ei acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est necesse ut omnibus concedatur quasi ex auctoritate. Invenitur auctoritlia quae non concedit, sed vetat; quae Scripturae non repugnant, sed concordant. Cum enim tot sunt qui labuntur, ut pristinam dignitatem ex auctoritate defendant, et quasi usum peccandi sibi faciant, recidenda est spes ista. Si vero locus est ubi ista non concurrant, restitui possunt qui peccant. Hdebeat esse sacerdos qui alios ligat et
Abbreviated transcription (Latin):
niã infine p̃cedens lam̃tũ. qr nncħ resi¬
quitur de uite niũdicia. qr aut pcc̃a di¬
missa redeunt ut qͥbdã placet cũ repli¬
cantur. ł si nõ redeunt eis tñ. deletis pp̃
ingͣtitudinẽ ita reꝰ s miũdꝰ cõstituitur
c̃ adħ inexpiandis implicatur. ut si iã
deleta redirent. de ħ tam̃. s. an pccã re

Expanded text:
niam in fine praecedens lamentum, quia nihil relinquitur de vitae munditia: quia aut peccata dimissa redeunt, ut quibusdam placet, cum replicantur; vel si non redeunt, eis tamen deletis propter ingratitudinem ita reus et immundus constituitur, cum adhuc in expiandis implicatur, ac si jam deleta redirent. De hoc tamen, scilicet an pe
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾e. Nemini .n. dedit lax am̃tũ peccã¬
di. ⁊si misa̾ndo deleat ꝯmissa pcc̃a. si nõ
satisfatio ꝯgrua negligatur. It̃ puis ppͣ
uocetur. Q ui gͦ amalis mentẽ sic reuo¬
catur. ut cõmissa plangat. ⁊ plãgenda ꝯ¬
mnitt̾e nõ uelit. nec satisfac̾e negligat.
uere penttet. nec iõ nõ ÷ u̾a penitẽcia qr
forte post non de pposito. s casu ł infirinita¬
te peccabit Ille autẽ irrisor ẽ ⁊ nõ penitẽt
qui sie cõmissa plangit. ut plangenda uo¬
luntate uł oꝑe ꝯmitt̾e non desinat. Ille ÷
qui pꝰ lacͥmas repetit que fleuit lauat᷑ ad
tẽpꝰ. s mundꝰ nõ est .i. illa mundicia non
 illi susficiens ad salutẽ. q ÷ mom̃tanea
rens fructu illiꝰ penitencie. ꝙͣ seq̃ns cł̃pa
non coĩqͥnat. Illiꝰ enĩ fructꝰ ẽ uitutõ ge¬
hẽne. ⁊ adeptio glorie. mortificat᷑ ensm
illa peiutencia ⁊ alia añ acta bona ꝑse
quens petem̃. ut ñ soͤciant᷑ m̾cedẽ qͣm m̾¬

Expanded text:
Nemini enim dedit laxamentum peccandi, etsi miserando deleat commissa peccata, si non satisfactio congrua negligatur. Item Pius papvocetur. Qui ergo a malis sic mentem revocat, ut commissa plangat, et plangenda committere non velit, nec satisfacere negligit, vere poenitet. Nec ideo non est vera poenitentia, quia forte post non de proposito, sed casu, vel infirmitate, peccabit. Ille autem irrisor est et non poenitens, qui sic commissa plangit, ut plangenda voluntate vel opere committere non desinat. Ille etiam qui post lacrymas repetit quae flevit, lavatur ad mundus non est, id est, illa munditia non est ei sufficiens ad salutem, quia est momentanea, rens fructu illius poenitentiae quam sequens culpa inquinat. Illius enim fructus est vitatio gehennae, et adeptio gloriae. Mortificantur enim illa poenitentia et alia anteacta bona per sequens peccatum, ut non sortiantur mercede
Abbreviated transcription (Latin):
ũ deponttur uet̾ hom̃o. ⁊ induit᷑ nonus.¬
Scd̾a: penitencia. qͦ pꝰ lapsum resurgins
d̾ uerustas renersa repellitur. ⁊ nouitas
perdita resunitꝰ. pꝰ baptismũ ꝓlapsi ꝑ pe¬
nitenciã renouari ualent. Sed nõ ꝑꝰ bapñ
licet homĩ sepiꝰ penit̾e. s nõ baptituri. bap¬

Expanded text:
 deponitur vetus homo, et induitur novusda, Poenitentia, qua post lapsum resurgimus, dum vetustas reversa repellitur, et novitas perdita resumitur. Post Baptismum prolapsi per Poenitentiam renovari valent, sed non per Baptismum. Licet homini saepius poenitere, sed non baptizari. Bap
Abbreviated transcription (Latin):
untꝰ qua cõmissa mala. que cũ emenda¬
tionis ꝓposito plangimꝰ. ⁊ odimꝰ ⁊ plangẽ¬
uera ÷ in animo dolere. ⁊ odire uicia. anĩ
illa u̾ba ꝓmissa penit̾e ẽ añ acta deflere
⁊ flenda nõ cõmitt̾e. Recte sic accipi pꝰ
ꝯmittat uoluntate uł oꝑe flenda. Qd̾ in¬
nuit᷑ ex n̾bis seq̃ntib. Nã qͥ sic alia doplo¬

Expanded text:
 qua commissa mala cum emendationis proposito plangimus et odimus, et plangenvera, est in animo dolere, et odire vitia. Unde illa verba praemissa, poenitere est anteacta deflere, et flenda non committere; recte sic accipi poscommittat voluntate vel opere flenda, quod innuitur ex verbis consequentibus, nam qui sic alia deplo
Abbreviated transcription (Latin):
unt. que non erant ab̾q ipiꝰ agitatã¬
actꝰ om̃is in motu ꝯsistat. In deo autẽ
motꝰ nullus. Sic̃ gͦ et calore solis. aliqͣ
si̾ contingit. nulla dam̃ in ip̃o: uł mñ
eiꝰ calore fc̃a motione uł mutatione.
ita ex dei uoluntate noua hñt ẽesũ

Expanded text:
te non erant, absque ipsius agitatioactus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
quod intͣt in os in uentr̃ẽ uadit. et in secessũ
emittitur: Quod ⁊̃ rõne ostendi pot̃. ħ mͦ.
puer qui statim pꝰ ortum moritur: in ula sta¬
tura resurgit quã habiturꝰ erat. si uiu̾et usq
ad ecadẽ tͥngnta ãnoꝵ nullo uicio corꝑis im¬
peditus. Uñ gͦ illa sub̾a que ad̾o parua fu̾
mortua in resurrectõne tam magna. erit
nͥ sui multiplicatõne s in se augñitaretur.¬
uta sub̾a sicut costa unde fc̃a est mulier: et
sic̃ panes euangelici. Non inficiam᷑ tñ qm̃
cibi et humores in carnẽ et sangumẽ tͣnseant
s nõ in u̾itate humane nat᷑e que a pͥmis des¬
cendit ꝑentib que sola in resurrectõne eut
Reliqͣ uͦ caro iꝙͣ cibi tͣnseunt: tamꝙ suꝑflua
in resurrectõne deponetur. q̃ tñ ciboꝵ aliar̃¬
q rerũ fom̃tis coalescio.

Expanded text:
quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si viveret usque ad aetatem triginta annorum, nullo vitio corporis impeditus. Unde ergo illa substantia quae adeo parva fuit mortua, in resurrectione tam magna erit, nisi sui in se multiplicatione? Unde apparetilla substantia. Sicut costa de qua facta est mulier, et sicut panes evangelici. Non inficiamur tamen quin cibi et humores in carnem et sanguinem transeant; sed non in veritate humanae naturae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum aliarumque rerum fomentis coalescit.
Abbreviated transcription (Latin):
mexplanatione fid̾i. Quod licet supͣsit po¬
sitũ cañ ut ꝑfectiꝰ sciatur. ⁊t̾are nõ piget
Execimꝰ inquid eoꝵ blaphemiam qui
dicunt s̃possibile aͥd homnii a d̾o eẽ p̃ceptũ
eo mandata dei. non a singłis. s ab hoĩb
ĩꝯmue pꝰse su̾ari. et paulo pꝰ. Et tam¬
illos errare dñis. qͥ c̃ manicheo dñt horẽm
pecm̃ uitare nõ posse ꝙͣ illos qͥ ꝯ iouiuiano
asserunt. hoiẽm nõ posse pcare. Etce hic

Expanded text:
 quod licet supra sit positum, tamen ut perfectius sciatur, iterare non piget. Execramur, inquit, eorum blasphemiam qui dicunt impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari. Et paulo pillos errare qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque
Abbreviated transcription (Latin):
missã q̃stionẽ reu̾tam᷑
ubi querebatar an d̾s pat̾ ge¬
nuit se deum. an alium deum. ad quod dici¬
mꝰ neutrum fore concedendum. dic̃ tñ augꝰ
genuit hus uerbis. pater ut ħeret filium de¬
de se alterum ut totꝰ maneret inse. et esset
in filio tantꝰ qͣntꝰ et solus. Qd̾ ita intelligi pͣ¬

Expanded text:
missam quaestionem revertamur; ubi quaerebatur an Deus Pater genuerit se Deum, an alium deum. Ad quod dicimus, neutrum fore concedendum. Dicit tamen Augenuit, his verbis: Pater ut haberet Filium dede se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus et solus. Quod ita intelligi p
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ ad diligend̾. ⁊ qd̾ ħ et hiis siłia
ita accipienda sint ex huis ꝯiũcit᷑ q̃
alibi augꝰ. ait. Nam ui libro pͥmo q̃o¬
num euangelii. inquit. Est fides qua
creduntur ea que ñ uident᷑. q̃ ꝓpͥe dicit᷑

Expanded text:
animus ad diligendum. Et quod haec et his similia ita accipienda sint, ex his conjicitur quae alibi Aug. ait. Nam in lib. 2 Quaestionum Evangelii, c. 39, inquit: Est fides qua creduntur ea quae non videntur, quae proprie dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
nib dupplex ÷ sensus. si enmi intel¬
ligas ñ potest fac̾e̾ nisi quod iusticia¬
sua exigit .i. nͥ qd̾ iusta uoluntas sua.
dei ip̃iꝰ equissima uolũtas accipitur
Qͣut̾ accipit augꝰ illa u̾ba dñl ĩ geu̾
inquid se dixit qd sñ dubio pot̾at ꝑ
potenciam. S nõ pot̾at ꝑ iusticiam
intelligas eum non posse facere nͥ
illud qd̾ si fieret iusticie eiꝰ ꝯueniret
uer̃. dicis. słt distingue illud.Ilo pͣ
ligas his uerbis eum non posse facere
id quod iusticie eiꝰ ꝯuenire non pͣ. uer̃
dicis.

Expanded text:
nibus duplex est sensus; si enim intelligas: Non potest facere nisi quod sua justitia exigit, id est, nisi quod voluntas sua ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in Gen. inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non pohis verbis intelligas eum non posse facere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum dicis.
Abbreviated transcription (Latin):
ticia sua exigit. s non gxigit eiꝰ iusti¬
cia: ut faciat: nisi quod facit. Non gͦ
pot̾ facere nisi qd̃ facit. eademo ui¬
sticia exigt ut id. non faciat ꝙ non
facit. Non autem pot̾ facere cc iusti¬
ciam suam. Non gͥ pot̾ aliqͥd eoꝵ fac̾e

Expanded text:
stitia ejus exigit. At non exigit ejus justitia ut faciat, nisi quod facit. Non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit, ut id non faciat, quod non facit: Non autem potest facere contra justitiam suam. Non igitur eorum aliquid pote
Abbreviated transcription (Latin):
ni moria capiat
ñ memini illud⁊ nõ ẽ ĩ momoria mea.
Nichil autem tam in memoria mea est. qͣm
ip̃a memoria. totum gͥ meminii. It̃ quicͥd in¬
telligo intelligere mescio. ⁊ seio me uelle qͥcqͥd uo¬
ni. Iua tria tota capiat intellige̾cia

Expanded text:
memoria capiat.non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid vo 10. Quomodo illa tria tota capiat intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
ita ait. Elegit nos añ mundi ꝯstitu¬
tõnem. qͥs susfic hoc explicare᷑ Eligũt᷑
qui nõ sunt: nec errat qͥ eligit. nec ua¬
ne elegit. eligit tũ ⁊ ħt electos. qͦs cͤ¬
at̾us est. eligendos. quos huit semet¬
ipm̃. non innat᷑a᷑ sua. s in psentia sua
sa sunt qͥb ꝓmittebat᷑. Ecce hic aꝑte¬

Expanded text:
ita ait: Elegit nos ante mundi constitutionem. Quis sufficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt; nec erat qui elegit, nec vane elegit. Elegit tamen, et habet electos quos creaturus est eligendos, quos habuit apud semetipsum non in natura sua, sed in praescientia sua. ita ait: Elegit nos ante mundi constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut apłs aiti ad quod dicimꝰ. qr licet eua
ui ħ ꝑ ignorantiã deliq̃ritr quod putauit ue-¬
potuit. Qd̾ ignorãtia alia excusat alia nõ

Expanded text:
 Ad quod dicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit vepotuit. 9. Quod ignorantia alia excusat, alia no
Abbreviated transcription (Latin):
etiã alio modo. alusq nom̃ib distĩ¬
gui tͥmtas in anima que est ymago illius
sũme ⁊ mesfabilis tͥnitatis. ut enĩ ait
nouit se. ⁊ amat se. nec amare se potest
nͥ enã nou̾it se. duo q̃dam sunt mens et
amor eiꝰ. Qũ gͦ se nouit mens ⁊amat sez
manet tͥnitas .s. mens amor. et noticia.
Mens autem hie accipitur nõ ꝓ antina
s ꝓeo qd̾ in anima excellẽtiꝰ est
ec autẽ¬

Expanded text:
etiam alio modo aliisque nominibus distingui trinitas in anima, quae est imago illius summae et ineffabilis Trinitatis; ut enim ait novit se, et amat se; nec amare se potest, nisi etiam noverit se. Duo quaedam sunt mens et amor ejus. Cum ergo se novit mens et amat se, manet trinitas, scilicet mens, amor, et notitia. Mens autem hic accipitur non pro anima, sed pro eo quod in anima excellentius est. Haec aute
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uõ receꝑint. qr gra illa caritas est.
⁊ fides q̃ uoluntatẽ p̃p̃ati ⁊ adiuuat. s qͥs
dix̾it eos accepisse fidem ⁊ caritatẽ. si uͦ
gram̃ ñ receꝑunt. qͣ bñ oꝑari possunt
c̃ fu̾int adulti. Nõ susficit gͦ eis m ħ statu
grã. in baptõ data. Nec ꝑ illã possunt mͦ
boni ẽẽ. nͥ alia addat᷑. Que si nõ addit᷑.

Expanded text:
 receperint, quia gratia illa charitas est, et fides quae voluntatem praeparat et adjuvat. Sed quis dixerit eos accepisse fidem et charitatem? Si vero gratiam non receperint, qua bene operari possunt cum fuerint adulti; non ergo sufficit eis in hoc statu gratia in Baptismo data, nec per illam possunt modo boni esse, nisi alia addat
Abbreviated transcription (Latin):
ut u̾e nouuꝰ ħꝰ tũc dici possit. fomes qͦ
pcẽi in eo ampliꝰ debilitat᷑. Io ieꝵ. dicit.
qd̾ fides. q̃ fideles facit. in aqͥs baptĩ da¬
aliis intelligend̾ ẽ. Qui gͦ mundꝰ acce¬
dit. ibi fit mundior. ⁊ om̃i hnti. ibi ã¬
pliꝰ datur. Qd̾ uͦ om̃is ext̾ior satisfactõ.
ibi relaxetur. ambꝵ ostũdit. suꝑ illũ¬

Expanded text:
ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis Baptismi daaliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambros. ostendit super illu
Abbreviated transcription (Latin):
lił̾ment᷑. ipãm putarẽt bapt̃i p̃ciũ. non
et̾nũ regnũ. io soluto reatu pcc̃i tẽꝑalis
pena tũ manet ut illa uita studiosi q̃rat᷑
q̃ erit apenis omĩb aliena. iõ oẽ manet
ut sic fideli c̾cãda mat̾ia.⁊ uĩoendi occa¬
sio. qd̾ ñ uinc̾et. s nõ pugnaret: nec
pugnaret. si in bapõ mortalis fieret

Expanded text:
entur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in Baptismo fieret
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliqd̾ opꝰ ⁊ omia gͣtis condonat. qd̾ qͥd̾
de ext̾iori genitu. ł planctu. accipiend̾ ẽ.
Nam sine int̾iori nemo adultꝰ renouatur
s ext̾iores satisfatõnes. ⁊ asflictõnes . s. sorde ᷤ
penitenciũ: ibi dimittũti multũ gͦ ꝯfert

Expanded text:
 sed et omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, i
Abbreviated transcription (Latin):
uł susflauit. Non qd faueib susflauent
deus est nec lineam̃tis m̃broꝵ ꝯpoĩtis. nõ
gͦ cornalit̃ putemꝰ dm̃ corꝑeis manib
formasse corpꝰ uł faucib inspuasse aĩam
S pociꝰ homiẽm de lnno t̾re scd̾m corpꝰ
formauit iuibendo uolendo .i. uoluit et
ubo suo iussit ut ita fieret. et inspira
corꝑali uł spr̃ali. s de nichilo. Putauerunt¬
creasse u̾bis scͥpture ꝑnicaciter isherentes
flat inquiunt uł spiit homo de se flatum
emittit. Sic gͥ cum dr ᷑ͦ deus flasse uł spi¬
rasse spiricłm infaciem hor̃s ex se spm̃ ho¬
putant aĩam esse ꝑtem dei. Si enĩ hoc
eẽt. nec ase. nͨ ab alio accipi posset nec ad
malum faciend̾ uł patiend̾ cõpelli. nec in
melius uł det̾ius mutari. flatꝰ gͦ quo homi¬
nem aĩauit: factꝰ est ad̾o. nõ de d̾o. nec ile
aliqͣ mat̾ia s de nichilo.
hic qñ facta
sit aĩa. an añ corpꝰ. an in corꝑe.

Expanded text:
vel sufflavit; non quod faucibus sufflaverit, Deus est, nec lineamentis membrorum compositus. Non ergo carnaliter putemus Deum corporis manibus formasse corpus, vel faucibus inspirasse animam, sed potius hominem de limo terrae secundum corpus formavit jubendo, volendo, id est, voluit, et verbo suo jussit ut ita fieret, et inspiravporali vel spirituali, sed de nihilo. 2. Opinicreasse, verbis Scripturae pertinaciter inhaerentes, flat, inquiunt, vel spirat homo, de se flatum emittit. Sic ergo, cum dicitur Deus flasse vel spirasse spiraculum in faciem hominis, ex se spiritum hoputant animam esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo quo hominem animavit factus est a Deo, non de Deo, nec de aliqua materia, sed de nihilo. 3. Quando facta sit anima, a
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥncipio c̾auit d̾s celum et terraii.
Celum inquit trab non uisibile firma¬
mentum appellati s empyreũ .i. igneũ
uł intellectuale. quod non ab ardore. s
asplendore drͤ qr statim fcm̃ replecũ
matutina ⁊ c̾. De ħ qͦ beda ait. ita. hoc
suꝑiꝰ celum qd̾ a uolubilitate mũdi se¬
cretum ẽ: mox ut creatũ ẽ Sc̃ĩs angłis
repletum est. quos inpͥncipio cũ celo

Expanded text:
In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est igneum, vel intellectuale, quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum, repletum matutina? etc. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatẽ ꝓpinqͣnt nobis. ꝑ iusticiã do
Recte gͥ mediator dẽs est. qui int̃ dm̃i mor¬
talem ⁊ horem̃ mortalem est d̾s homo
reconcili auis homiẽm d̾o. in tãntũ mediã¬
tor. in qͣntũ est homo. In qͣntũ aũ uerbũ.

Expanded text:
tatem propinquans nobis, per justitiam Deo. Recte ergo Mediator dictus est, quia inter Deum immortalem et hominem mortalem est Deus et homo, reconcilians hominem Deo; in tantum Mediator, in quantum est homo; in quantum autem Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis modis accipit᷑ in scͥptura. Di f enĩ
dres uix̃ ula que de io tͥduo tenebras¬
iliumiabat. Et dr᷑ dies iia illimimatio ip
rum qualr̃ accipitur cum ait. factũ q ẽ¬
uesꝑe ⁊ mane dres imꝰ. Quod ita distiiguẽ¬
d̾ est. factum ẽ uesꝑe puus. et pꝰea mane.
et ita fuit dies imꝰ explecus. xx. uͦͦͬ horaꝵ¬
dies. s. nat᷑alis. qui huit uesꝑam. s noniꝰ
mane. Mane .n. dr᷑. finis p̾cedentis et inici¬
um sequentis drei. quod est aurora. que
nec plenam lucẽ nec tenebras omĩno ħt¬
Mane gͦ pͥmus dies non habuit qr nec
dres p̾cesserat. qui sequentis diei micio
t̾minaretur. Et id̾o p̃cipue qr luce appen¬
te mox suꝑ t̾ram plenꝰ atq p̾clarꝰ dies
extitit qui non ab aurora s aplena luce
inchoauit. et in mane seqͥntis diei cõsũ¬
matus esti Uñ beda suꝑ gñ. Decebat ut
dies a luce inciꝑet et in mane sequentis
diei: tend̾et ut oꝑa diei a luce inchoasse:
et in luce cõpleta ẽẽ sigͣrentur. Reliqui

Expanded text:
diversis modis accipitur in Scriptura. Dicitur enim dies lux illa quae illo triduo tenebrasilluminabat; et dicitur dies illuminatio ipsrum; qualiter accipitur cum dicitur: Factum est vespere et mane dies unus. Quod ita distinguendum est: Factum est vespere prius, et postea mane; et ita fuit dies unus expletus viginti qua naturalis, quia habuit vesperam sed non mane; mane enim dicitur finis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus diexstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
tem optinẽdam. Nec m̾itis p̃cedentib gra¬
ciam di aduocari. sic̃ pelagiana ħesis tͣdi¬
dit. Nam ut ait augꝰ. in p̾mo libio retͣctio
num. Noui ħetici pelagiani. lib̃m sic asse¬
runt uoluitatis arbitum. ut gͦe det nõ¬
relinquant locum. ꝙͣ scd̃m m̾ita nr̃ dari
asserunt pelagianqꝵ hesis om̃ium recen¬
tisima: a pelagio monatho ÷ exorta. hii gͣe
d̾i qͣ p̃destinati sumꝰ ⁊ qͣ meruimꝰ de pote¬
state tenebrarũ erui in tm̃ inimici sũt
ut sñ hac credant hoiem̃ posse fac̾e oĩa
diuina mandata. Deniq pelagiꝰ a fr̃ib
inc̃patꝰ: qd̾ n tͥbuerat adiutorio gr̃e d̾i
ad eiꝰ mandata facienda ũ eam lib̃o ar¬

Expanded text:
m obtinendam; nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait Aug. lib. 1 Retract.: Novi haeretici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam secundum merita nostra dari asserunt. Pelagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelagio monacho exorta equa praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam lib
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥb pio lectori. bͣuit̾ tͣdo ꝙ sentio.
ut. si rõne siłitud̾i̾s ꝯsid̾ata ex eaĩs di¬
cendi. dictoꝵ intelligentia assumat
s catholicam:¬

Expanded text:
de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
II.2. h. mundũ. ad acolitũ ꝑtinet pp̃atio
luminariũ in sacͣrio. Ip̃e cereolũ portat.
ip̃e urceolũ c̃ uino ⁊ aqua suggesta eucha¬
ristia subdiaconis ꝑꝑp̃at. hii cũ ordinantur
cũ edocti fui̾nt ab ep̃o. quałr in osfõ suo ag̾e
debeant. ab archidracono. accipiunt cande¬
labrũ cũ cereo. ⁊ urceolũ uacuũ. hoc osfm̃¬
bant in uet̾i testam̃to. qui lucernas cande¬
labri ꝯponebant ⁊ accendebant celesti igne¬
ad illuminandas tenebras aquilonares.¬

Expanded text:
um. Ad acolytum pertinet praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaconis praeparat. Hi cum ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, ab archidiacono accipiunt candelabrum cum cereo, et urceolum vacuum. Hoc offibant in Veteri testamento, qui lucernas candelabri componebant et accendebant igne celesti ad illuminandas tenebras aquilonares.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ħomĩs redẽptione. et tñ de morde ip̃iꝰ
diu̾sis de causis corda eoꝵ uarie moue¬
bantur.
. Quom sentiend̾ sit de passio¬
nib scõꝵ. an uelle. ã nolle. debeamꝰ

Expanded text:
 hominis redemptione, et tamen de morte ipsius diversis de causis corda eorum varie movebantur. 5. Quomodo sentiendum sit de passionibus sanctorum, an velle an nolle debeam
Abbreviated transcription (Latin):
in alus remissiꝰ oꝑatur. cum in sin¬
d̾s cũ sit in omĩb eẽneiałr ac totꝰ
in illis tam̃ pleniꝰ ẽẽ dr᷑. quos inha¬
bitat .i. in quib ita est. ut faciat
qui nusꝙͣ deẽc nõ tñ sunt cũ eo unĩ

Expanded text:
in aliis remissius operatur, cum in sinDeus cum sit in omnibus essentialiter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat qui nusquam deest, non tamen sunt cum eo. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
litudo ⁊ singłaritas negat᷑ ꝯ dicimꝰ płes ẽẽ
ꝑsonas significamꝰ: quod ñ ÷ una sola. Io
hylariꝰ uolens ista subtilie̾ ⁊ sane intelligi.
ait. ꝓfessio ꝯsorcii substulit intelligñciam
singłaris. nõ dicit posuit aliquid. It̾ ⁊̃̾ cũ

Expanded text:
litudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posuit a
Abbreviated transcription (Latin):
ginem: ostendit imã nat᷑am esse. ad cuiꝰ y¬
maginem homo fieret. Cũ uͦ dicit nranr:
ostendit eiundem deum. ñ unã s plures
hus u̾bis sĩgnificari. quod in tͥnitate nec di¬
u̾sitas est. nec singłaritas. uł solitudo.sed
similitudo ⁊ płalitas. siue distinctio. ait enĩ
⁊ siłitudinẽ nrãm ostendit. ymago enĩ sola ñ
est ⁊ siłitudo ñ sibi est. neq diu̾sitatẽ duob¬

Expanded text:
ginem«, ostendit unam naturam esse, ad cuius imaginem homo fieret; cum vero dicit »nostram«, ostendit eundem deum non unam, sed plures his verbis significari quod in Trinitate nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distinctio; ait enim et similitudinem nostram, ostendit. Imago enim sola non est, et similitudo sibi
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritates quib diuine unitatis atq
t̾nitatis u̾itas demonstretur. at primũ legis
E go sum dñs d̾s tuus. qui te eduxi de terra
egypti. Non erunt tͥ du alii p̃ter me. Ecceh̾
si gnisicauit unutatem diuine nature. d̾s. eñĩ¬
⁊ dñs. ut ait ambiꝰ in .iͦ. li. de tͥ Nomen ẽ nat᷑e
nõen est potestatis. Item alibi: T̾s loquẽs
ad moysen mexido ait. iiͦi. Ego sum qͥ sum.
Et si quesierint nomen meũ. uade ⁊ dic eis.
qui est. misit me ad uos. dicens enĩ ego sũ. nõ
nos sumꝰ ⁊ qui est ñ qui sumꝰ. aꝑcilline decla¬
rauit. unũ solũ esse deũ. In cantico ÷. exodi

Expanded text:
auctoritates, quibus divinae unitatis atque Trinitatis veritas demonstretur, ac primum ipsa 20: Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxi te de terra Aegypti; non erunt tibi alii dii praeter me. Ecce hic significavit unitatem divinae naturae. Deus enim, ut ait Amb. in primo lib. de Trin. , nomen enomen est potestatis. Item alibi Deus ad Moysem loquens, ait: Ego sum qui sum. Et si quaesierint nomen meum, dic eis: Qui est misit me ad vos . Dicens enim: Ego sum; non, nos sumus; et qui est, non qui sumus; apertissime declaravit unum Deum solum esse. In c
Abbreviated transcription (Latin):
sari ꝑ ignorãtiã. uir̃ aũ adutt̾iũ admississe
s ex quo ad pͥmam redire uolens nͨ ualens
cogit᷑ ecͤc disciplina ħꝰ ten̾e. incipit excusa¬
ri ꝑ obedĩam ⁊ timorẽ. De ħ qd̾ poscenti
mulieri debitum reddit. aqͣ ñ ꝙͣ ip̃e poscere
deb ⁊ sic de aliis ⁊ hꝰmͦi sentiend̾ ẽ. de¬

Expanded text:
sari per ignorantiam, virum autem adulterium admisisse. Sed ex quo ad primam redire volens nec valens cogitur Ecclesiae disciplina hanc tenere, incipit excusari, per obedientiam et timorem, de hoc quod poscenti mulieri debitum reddit, a qua ipse nunquam poscere debet; et sic de aliis hujusmodi sentiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
putantes uiros suos int̾em̃ptos in
doc in alioꝵ cõiugia tͣnsiert̃. Si uliͦ qui
putabant᷑. ꝑiisse remearint. utr̃ eis reddi
debeant. ⁊ an scd̾i fornicati sint. ⁊ ip̃e ree
legitimar̃ fed̾a nuptiar̃ remtegͣnda cre¬

Expanded text:
os interemptos, vel in dos, in aliorum conjugia transierunt: si illi qui putabantur periisse remeaverint, utrum eis reddi debeant, et an secundi fornicati sint, et ipsae reae legitimarum foedera nuptiarum re
Abbreviated transcription (Latin):
sola uł essentia que est deus. in ꝯmutabi¬
lis est. cui ꝓfecto maxime ac u̾issime ꝯpe-¬
tit esse. Qł uod .n. mutatur non seruat
ipm̃ edse. et quod mutari pͭ. eciam si ñ
mutetur: potest quod fu̾at nõ esse. Id̾oq
illud solum quod ñ tm̃ ñ mutatur: ue¬
rum etiã mutari õmo non potest łu̾ssi

Expanded text:
l essentia, quae est Deus, incommutabilis est, cui profecto maxime ac verissime competit esse. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat, non esse. Ideo illud solum, quod non tantum non mutatur, verum quod mutari non potest omni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicatur ⁊ sit: non. dicẽt solus ħtĩ
tabis ea et mutabuntur. tu ã id̾ ip̃e es Io au¬
gꝰ. sr̃ genesi dicit. qd̾ d̾s nec ꝑ loca nec ꝑ
cemꝑa mouecur: cͤatura uͦ ꝑ t̃ꝑra ⁊ loca. ꝑtẽ
ꝑa moueri est: asfectõnes cõmutari. d̾s ã
ait. Ego deus et non mutor. qui ẽ inmittabi¬
lis solus. uñ recte solus dr᷑ ħere i̾ mortalitatẽ
In om̃i .ir. mutabili nͦ᷑ ut ait auoꝰ. qͣ maxi¬
minũ ũ nulla mors est: ipã matõ. qr facit
aliqͥd mea non esse quod erat. Uñ et ipã a¬

Expanded text:
esse dicatur, et sit, non diceretur, solus habet tabis ea, et mutabuntur: tu autem idem ipse es. Ideo Aug. super Gen. dicit quod Deus nec per loca, nec per tempora movetur; creaturaa moveri est, per affectiones commutari; Deus autem ait: Ego Deus et non mutor . Unde lis solus, unde recte solus dicitur habere immortalitatem. In omni enim mutabili natura, ut ait Aug. contra Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod erat, unde et ipsa a
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ celestium mori potuit. qr peccare potuit
Nlam et angeli peccauerunt et demones fa¬
di sunt. quoꝵ est diabolus pͥnceps. et qui ñ
peccauerunt peccare potuerunt. Et cuiꝯ¬
q cͤature rõnali p̃statur ut peccare nõ put

Expanded text:
coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationali praestatur ut peccare non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
si cõtendãt. ipãmq aĩam corꝑeam p̃ꝑasse. lĩ¬
guam ⁊ stilã de latari digito cupisse. s me
Quꝰ dubitare de occultis ꝙͣ litcigare de ĩctis
Diuitẽ in supplicio. pauꝑẽ in refrigło eẽ nõ
digieꝰ latari. flãma infu̾i. smnꝰ abrahe ⁊ hͦ

Expanded text:
isse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non digitus Lazari, flamma inferni, s
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sunit ĩ gła. Sic̃ boni scĩ tͤdũt ⁊ bomi maloᷤ
⁊ mali bonos uident usq ad iudiciũ. pꝰ u
diciũ uͦ boni uidebũt malos. s ñ mali bo
udicii fideles suꝑ se in reqͥe attendunt
qͦꝵ gaudia pꝰ ꝯtẽplari ñ pꝰsunt
De chaos ĩt̾ bonos ⁊

Expanded text:
i tradunt, et boni malos, et mali bonos vident usque ad judicium. Post judicium vero boni videbunt malos, sed non mali bonjudicii fideles super se in requie attendunt, quorum gaudia post contemplari non possunt. 6. De chaos inter bonos
Abbreviated transcription (Latin):
et᷑e ꝑcellit. ledit. ⁊ illi foris sunt ap̃ dñi
Qͥ aũ nõ m̾uit sentencia ecͤc nõ ledit᷑
nisi ꝯtẽpnat. Unde origenes. Exit qͥs a
egit ut m̾eret᷑ exire: nicħ ledit᷑. Intd̾
.m. qui foras mutit᷑ intꝰ ẽ. ⁊ qͥ foriᷤᷤ est
intꝰ udetur retm̾i. Ecce qͣlis ⁊ qͣntꝰ ÷ usus

Expanded text:
e percellit, laedit; et illi foris sunt apud Deum. Qui autem non meruit, sententia Ecclesiae non laeditur, nisi contemnat. Unde egit ut mereretur exire, nihil laeditur. Interdum enim qui foras mittitur, intus est; et qui foras est, intus videtur retineri. Ecce qualis et quantus est usus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ .ii. ostñdunt. solutos. ł ligatos qui
nõ sunt ap̃ dm̃. ⁊ pena satisfatõnis uł ex¬
qͥcatõnis. int̾d̾ indignos ligant. ł soluũt
⁊ indignos sacm̃tis admittunt. ⁊ dig
lant. Tunc .n. sentencia sac̾dotis. iudi¬
cio dei. ⁊ tociꝰ celestis curie aꝓpbatur ⁊
confirmatur cũ ita ex discc̃one ꝓdit:

Expanded text:
stendunt solutos vel ligatos, qui ita non sunt apud Deum; et poena satisfactionis vel excommunicationis interdum indignos ligant vel solvunt; et indignos sacramentis admittunt, et dignos lant. Tunc enim sententia sacerdotis judicio Dei et totius coelestis curiae approbatur et confirmatur, cum ita ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce pͥmi homĩs corꝑꝰ corruptũ ẽ ꝑ peccm̃
Ipãq corruptio ꝑ ꝯditõnẽ osfensionis man
date in adam. Quiꝰ consorcio: aĩa macłat᷑
pecc̃o. ꝑ illud gͦ quod fcĩ cã manet. inhabi
Non habitat peccm̃ in aĩa s in carne. qr
pecã causa excarne est. non ex auima qr
ne quodam de u̾bis apłi ostendit dicẽs

Expanded text:
Ecce primi hominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet datae in Adam, cujus consortio anima maculatur peccato. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitNon habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia ne quodam de Verbis Apostoli ostendit, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
quod de aquis fem̃ ẽe credi pot̃. Eristalli¬
nꝰ. enĩ lapis. eui magna ÷ firmitas.
et ꝑspicuitas de aqͥs factus est. Si quem
uͦ mouet. quomͦ aque aque nat᷑a fluide
et in una labues suꝑ celum possint con¬
sist̾e de d̾o scͥptum ẽẽ menim̾it. Qui li¬
gat aquas in nubib suis. Qui .n. inf
celum ligat aqͣs ad tempꝰ uaporib nu¬
li soliditade aqͣs suspend̾e uelabant᷑. Qses
audem et ad quid: ꝯdite sinte: ip̃e nouit
qui condidit. Ecce ostensum est hus u̾¬

Expanded text:
quod de aquis factum esse credi potest. Chrystallinus enim lapis cui magna est firmitas et perspicuitas, de aquis factus est. Si quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nuli soliditate aquas suspendere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his ve
Abbreviated transcription (Latin):
grã uacuetur. sũi gͣtis donatur. s me¬
qd̾ .s. m̾itis reddit᷑. Unde dat᷑ intelligi:
ut sic̃ respõ d̾i ẽ uelle misereri itaob¬
duratio d̾i sit: non misereri. at nõ
ab illo irogetur. aliqͥd qͦ sit hõ det̾ior
s tm̃ qͦ sit melior non erogatur. Ex
hiis aꝑe ostendit᷑. quid miam. quidob¬

Expanded text:
gratia evacuetur si non gratis donetur, sed mequod meritis redditur. Unde datur intelligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Ex his aperte ostenditur quid per mi
Abbreviated transcription (Latin):
apponit᷑ esfectꝰ est p̃destinationis. Cũ
gͥ gre q̃ apponr᷑ homini ad iustifica¬
tionẽ nulla sint m̾ita: multominꝰs
ipiꝰ p̃ destmationis. ꝙ ab et̾o eleg̃ d̾s
quos noluit. aliqͣ possunt existere m̾i¬
ta. Ita nec reꝓbationis que ab et̾no qͦs¬
dam p̃iduit futos malos ⁊ dãpnãdos
sic̃ eleg̾ ⁊ acob ⁊ esan repbauit: qd̾ nõ

Expanded text:
apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob et reprobavi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat gn̾is sui podestatem in habitu assũpte
humilitatis gxertens. ecce hic aꝑte dicit. et nat᷑a
genuisse ⁊ naturam genitam. et naturam as¬
sumpsisse nat᷑am qd̾ aplerisq negatur. Itẽ in
eodem. Nunquid uingiũto d̾o ꝯtumelia est prem
sibr innascibilem deum esse cum ex iinascibili
d̾o natiuitas unigenita in naturam uigeni¬
tam subsistat. Eoce et hic dicit uingenitam na¬
turam
Q uomodo intelligenda sint pre¬
missa uerba hył

Expanded text:
perat, generis sui potestatem in habitu assumptae perat, generis sui potestatem in habitu assumptae humanitatis exercens. Ecce hic aperte dicit, et naturam genuisse, et naturam genitam, et naturam assumpsisse naturam, quod a plerisque negatur. Item in eodem: Numquid unigenito Deo contumelia est, Patrem sibi innascibilem Deum esse, cum ex innascibili Deo nativitas unigenita in naturam unigenitam subsistat. Ecce et hic dicit unigenitam naturam. 8. Quomodo sint intelligenda pmissa verba H
Abbreviated transcription (Latin):
tͥmi. nichil inqͥt nisi natum ħt et geniti
honoris ãmiratio in honore genemntis est
Cum gͦ filius ẽẽntiam ħ eat. tota enĩ m
ea est essentia. Uidetur qd̾ ip̃a diuina
tenere nat᷑am. nec enĩ aliuid qͣm deus
subsistit quod ñ aliu̾de. qͣm de d̾o subsisat
ecce hic dicit. natiuitatẽ dei ꝑfectam ex
nat᷑a et ita udetur ex hiis u̾bis atq p̾dc̃is
nat᷑a dei et genita et genuisse. qd̾ aꝑcius
in li .xx. de tͥni. Nos inqͥt ungenitum
deum in forma quuii manentem ĩ nat᷑a᷑
dei mansise ꝓsitenur. nec unitatem forme
seruisis in nat᷑am diuine unitatis refundimꝰ
nec rursut corꝑali insinuatione prẽm ĩ filio p̃¬
dicamꝰ. s ex eo eiusd̾ gen̾is genitam natam ge
n̾ałr̾ inse gignenitẽ ħuisse natam q̃ informa
nature se gignentis manens. formã nateͤ et
infirmitatis accepit corꝑalis. non em̃ defece¬
rat dei nat᷑a᷑. ne esset. S inse humnlitatẽ ter¬
rene natnutatis manens sib dei nat᷑a susce¬

Expanded text:
. Nihil, inquit, nisi natum habet Filius; et honoris admiratio in honore generantis est. Cum ergo Filius essentiam habeat tota enim in eo est divina essentia, videtur quod ipsa divina tenere naturam, nec enim aliud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit. Ecce hic dicit nativitatem Dei provectam ex natura; et ita videtur ex his verbis atque praedictis natura Dei et genita, et genuisse. Quod apertius dicit in lib. 9 de Trin. Nos, inquit, unigenitum Deum in forma Dei manentem, in natura hominis mansisse profitemur; nec unitatem formae servilis in naturam divinae unitatis refundimus, nec rursum corporali insinuatione Patrem in Filio praedicamus, sed ex eo ejusdem generis genitam naturam, naturaliter in se gignentem habuisse naturam, quae in forma naturae se gignentis manens, formam naturae et infirmitatis corporalis accepit. Non enim defecerat Dei natura ne esset, sed in se humilitatem terrenae nativitatis manens sibi Dei naturam susce
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ au̾sio qua diuisi sunt qͥa nat᷑a bo¬
ni erarit. ut sint alii supͣ illd̾ bonũ ꝑ
iuisticrã boni. alii illo corrupto ꝑ cui¬
pam mali. Conu̾sio uistos fecit: et a¬
u̾sio miustos. Utrudq fuit uolũtatis
⁊ uolũtas ittͥmq lib̾tatis.

Expanded text:
 aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ⁊ ut inbono ip̃o man̾et. alia ꝙͣtum uell
alia qͣntum poss dedit. que bonitas inttłłi¬
gitur sp̃e sc̃s. qui est donũ prĩs ⁊ filii qͣre
ipm̃ donum dei. cum pr̃e ⁊ filio eque in¬
ꝯmutabile colere et tenere nos ꝯueit ꝑ¬

Expanded text:
ut in bono ipso maneret, alia quantum vellet, alia quantum posset dedit, quae bonitas intelligitur Spiritus sanctus, qui est donum Patris et Filii; quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile, colere et tenere nos