comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natura post alia que deã sũt
de mundi exordio ⁊ idcuro prenussa st̃.
nt de insibilibus ad inusibilia conscen
dampnatione ⁊ glorificatione ⁊ de meu
tia donorum ⁊ de officiis ⁊̃ de nonuns¬
⁊ de moderatione ⁊ gubernatione de
ilł. ⁊ multa alia que consecuntur
illa ⁊ que contmnentur in ilł. Prop¬
rea nos oportet de multitudine retm
latentium secundũ uram̃ possibili
doctrmã formare ⁊ non pronuttere qu
consequi non possimus. Quod iii
ata est sapientia. ⁊ intelligim
illmuimans. Nam illa sapientia
sapit sapientia ista creata non est ⁊̃ai
atura est. nec alum̃ eẽ habet sicut al¬
nũ sapere non habet. Ista autem qpi
de semepip̃a sapere non habet neq el¬
sum alia scriptura dicit. In princip
creanit dens celum ⁊ tecram. Et na¬
tur quedam contraria orir ex arssent¬
ta ẽ sapientia omnia post ipãm facti
principio creanit dens celiłm ⁊̃ tercam
inchil fcm̃ est ante celum ex terram.
nec fcã est ipã sapientia añ celum ⁊

Expanded text:
um post alia quae dicta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscenddamnatione et glorificatione. Et de numero tia donorum, et de officiis et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi non possumus. CAP. II. eata est sapientia ; et intelligimus illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet nequesum alia Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram . Et videntur quaedam contraria oriri assertta est sapientia, omnia post ipsam facta in principio creavit Deus coelum et terram, nihil factum est ante coelum et terram nec facta est ipsa sapientia ante coelum et
Abbreviated transcription (Latin):
idete Quid malum fuit in homine.
nui quod appetebatur malum non fuit. ⁊
uoluntas qua appetabatur simuliter inꝙͣ¬
tum noluntas fuit ⁊̃ in quantum ad bo¬
num fuit. malum non fuit. s quod sine
menlura appetebatur hoc solũ malum fu¬
it. Ergo nobuntati hominis nec hoc ma¬
lũ ẽ quod uoluntas est. quia aliquid est.
⁊ omne quod aliquid est bonũ ẽ. nec hoo
malum ẽ ad quod ẽ. quia similiter aliqͥd
ꝙ ẽẽ debẽt. nõ est. Hoc ergo mali .i. nõ
ẽẽ quod eẽ debẽt ẽ alibi uel pena fit uł ad
penam sit in rõnali uoluntate culpa est
quia quociens in ipã est ex ip̃a et per ipãm
est. Ex ipã quidem quia lib̾o per ipãm quia
arbitrio ip̃ius fcm̃ est. In quo quidem a
smnulitudine dei peruersa quadam mmutatõ¬
ne recedit. ex quo ⁊ per quem ⁊̃ in quo ẽ
omne quod est. quia cum prana efficitur
ex ipã ⁊ per ipam̃. ⁊ in ipã ħ soli ẽ quod nł
est. Et hoc illi peccatum est ⁊ inusticia ⁊

Expanded text:
I. Quodnam malum fuit in homine. num quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne quod aliquid est, bonum est, nec hoc malum est adsse deberet non est. Hoc ergo malum, id est non esse: quod esse deberet cum alibi vel poena sit vel ad poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties in ipsa est, ex ipsa et per ipsam est. Ex ipsa quia libero, per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, ex quo et per quem et in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate magis quã uoluntate ad p̾nari¬
cationẽ inpulsus demonstraretur. prop¬
terea dens hominem ad ex experiendam o¬
bidientiam mandato informãs multa cõ¬
cessit. ⁊ panca prohibuit ut ipã. obedientia
eẽt libera. ⁊̃ que prohibuit. idcirco potius
prohibunt. quam p̃cepit. ut ip̃ã. obedientia
onem consolaretur. ne forte postea ad pro¬
hibitionẽ tecreretur. Si igitar homo in hac
obedientia. perstitiss. post tempus diffini¬
tum a deo. ad illud bonũ quod ei in celis p̃¬
paratũ fua̾t sine mortis dolore transferri
debuiss cum omi prelesua post ipm̃ subse¬
quente in consortio beatorũ. angelorum nni¬
ta celesti sine fine iucturus. De loco in quo
autem dñs deus sicut dicit scriptura
fuit ubi homo probandus ⁊ exercendus
positus est. sub sequitur scriptura ⁊̃ dicit.
procluxitq dominus deus de humo om̃e
lignũ pulcrũ insu. ⁊̃ ad uescendum suane.

Expanded text:
cessitate magis quam voluntate ad praevaricessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia onem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus. CAP. XXX. De loco autem Dominus Deus, sicut dicit Scriptura,fuerit ubi homo probandus et exercendus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: Produxitque Dominus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescendu
Abbreviated transcription (Latin):
q contra primũ institutum uite huma¬
ne noxiam faceret quatuuis sola mo¬
bedientia p̃uaneatori non ipius in qͣ
p̃nancabatur res natura noceret. ¶ñ
autem de concessione natutali p̾cep¬
tum aiscipline formancdũ fuisset. congru¬
um funit magis nt secundũ prohibitionẽ
ħ fieret. non secundum p̃ceptionem ne
cdiabolus poss obechientiam hominis calũ¬
pmari ⁊ in uo trũ nõ in pluribus in in¬
obglientia ipã ualeret ab homine excusa¬
ri. Si enĩ clixiss deus homini. ut de ligno
scientie boni ⁊ mali manducaret. haberet
dyabolus aduersus hominẽ aliquid quod
creacoris sui respexiss. ⁊̃ ad perficienlu
id quod p̃ceptũ fuerat non amore dei. s di¬
lcõne cibi adcluctus fuiss. Rursum si mul¬
ta de hiis que naturalit̾ concessa fuerant d̾s
homini prohibuiss et panca concessiss. p̃¬
uaricationis sue homo aduersus deum ex¬
cusationẽ habere iideretur pro eo quod ne-¬

Expanded text:
ue contra primum institutum vitae humaue contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod eptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
sumi poterat. ne si uł eadem p̾ciperet de¬
us aut prohibet que pͥmus p̃ceperat. ⁊
prohibuerat nũtum ut dictum ẽ ad in¬
tam obedienti non eet. Si n̾o in utroli¬
b mutaret mandatum. ut uł necc̃aria
prohiberet ut noxia prociperet naturã
a se fram̃ inuste lederet. ⁊ inrepugnan¬
tiantia mandatorũ suorum quecumq
pars ad effcm dnceretur hominẽ in neces¬
sitatem p̾uaritationis p̃cipitaret. cũ e du¬
obns contrariis altm̃ sine alt̾ius tusgres¬
sione impleri nõ poss. Oportunit gͦ ut de
concessione naturali p̃ceptũ discipline su¬
meretur qi solũ homo nu̾tum ẽẽ potuit
ubi liberũ arbitriũ fuit. ⁊ ubi homo
ad utumlibet se pro noto inclinare po¬
tuit. Sic tũ oportebat ut de ip̃a conces¬
sione p̃ceptum discipline sumeretur qͣ¬
tuis per p̃ceptum concessio ip̃a non mu¬
taretur. Idem ut preceptũ natura reide
qua fieri debebat non corrumperet. ne-¬

Expanded text:
sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Desumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neq
Abbreviated transcription (Latin):
itaq homo per p̾ceptum natine
conseruare bonum naturale quod la¬
buit. s pet illud non potuit etermui
adipisci. Neq enĩ ad iutam supenorẽ op¬
tmendam meritum illi foret. si ant intaiz
hic uite noxia aut que salubria sunt a¬
petet sine ad ntrumlibet mediis nteretur
qm̃i in hiis omnib. non tam p̾cipientis
affim̃ quam cominodũ obedientis acendẽt.
Itaq ut homo super hanc intam aliqͥd
cepti exetusione homo nõ tam p̾cepti u¬
alitatem quani p̾cipientis dilcõnẽ am¬
plecti probaretur. S quid euit amplius
ꝙ ad experiendam obedientiã hominis il¬
lius precipiatur. cum totum qd̃ ad intis
pertinet humanã. in p̾cepto nature cõ¬
tineatur: Quecũq enĩ propter hominẽ
stã sunt aut necessaria sunt inte huma¬
ne. ⁊ pertinent ad p̃ceptionem: aut nox¬
ia ⁊ percinent ad prohibitionem. aut
media. ⁊̃ pertinent ad concessionem.
Mandatum autem discipline neq de p̃¬
ceptione neq de prohibitione naturali

Expanded text:
itaque homo per praeceptum naturae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquidpraecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali
Abbreviated transcription (Latin):
discipline. Precẽptum autem natun
tria continet. p̾ceptionem. prohiben¬
nem. concessionem. Preceptio nati¬
rał est discretio naturalis. per quan
inspiratum est homini que spruc ne
sue necessana. Prohibitio nõ ẽ per
quam insinnatum ẽ illi que sunt us¬
ia. Coscessio antem est discretio illoy
que media sunt .i. quibus uti neli
titi sũ periculo uł incõmodo pot. Sig
homo per naturale preceptum in fuit

Expanded text:
disciplinae. Praeceptum autem naturae tria continet, praeceptionem, prohibitionem, concessionem. Praeceptio naturalis est discretio naturalis, per quam inspiratum est homini quae sunt naturae suae necessaria. Prohibitio vero est per quam insinuatum est illi quae sunt noxia. Concessio autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti vel non uti sine periculo vel incommodo potest. Si ergo homo per nat
Abbreviated transcription (Latin):
ebatur de loco uoluptatis ad irrganlum
paradistm qui inde diniditur ĩ iuii capita.
Pacer ergo quante amenitatis lous ille fuit
in quo natura hominis adhuc a corruptione

Expanded text:
ur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
¶ principio crant deus celum et t̾rã.
Quod creatum ẽ. de nichilo factui
ẽ. siam quod de aliquo factum est.
lofcm̃ non est. secit gͦ deus celum ⁊
terram. nec solum fecit. s creant. hoc
est de nichilo fecit. Phylosophi genti¬
liũ tria quedam rerum principia sine
p̃ncipio posuerunt opificẽ materiam ⁊
formã. profitentes ea que fcã sunt om¬
na ex materia quidem in forma ꝑoẜi¬
ficem ẽẽ producta. S isti fastorem solũ
non creatoremdeum professi sunt. fides
autem uera iniũ solũͦ pemiũ princi¬
piũ conficetur. quod semper erat. et
per ipm̃ solum fcm̃ ẽ. ut eet̃ quod ali¬
quando non erat. Cius in effabilis

Expanded text:
 principio creavit Deus coelum et terram . Quod creatum est de nihilo factum est. Nam quod de aliquo factum est, lo factum non est. Fecit ergo Deus coelum et terram; nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae facta sunt omnia ex materia quidem in formam per opificem esse producta. Sed isti factorem solum non creatorem Deum professi sunt. Fides autem vera unum solummodum primum principium confitetur quod semper erat; et per ipsum solum factum est ut esset quod aliquando non erat. Cujus ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
crebra nr̃a precatione flexus
aggredior. munersam diumarum scͥpͥ¬
turarum seriem non solma restringen¬
do ad compendium recligere. s exponẽ¬
do quoq profunditatis ẽtus archana
in lucem enocare ciꝰ quidem operis in¬
ahxatõnem prom̃tadeuotõns offero. spẽ
consimpinationem pronnito. unum¬

Expanded text:
crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoationem prompta devotione offero, spe consummationem promitto.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant suꝑ eos. qm̃ nõ oportuit ita
nel liberam habent elcõm uolunta¬
tis sue sine terrore ⁊ spe inutroq. Pro¬
ꝑterea monstratum est eis quid faciẽ¬
dum eet̃ numquid eẽt futurũ ut uł¬
la ncc̃itace prouidentie impelli uide̾nt᷑.
s rõne dirigi. ⁊ propria deflecti nolũ¬
iate in ambobus ⁊ ita bonũ fuit. ⁊
cõueniens. ⁊ non est sic reprehentio¬
ne dignũ opus dei quia ita fecit ut

Expanded text:
fuerant super eos. Quoniam non oportuit ut fuerant super eos. Quoniam non oportuit ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignum opus Dei, quia ita fecit ut
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia data agnonerũt quid futu-¬
rum cẽt super cos. uidetur emm utrim¬
q aliquid inconnementis oocinrere. Si
Qĩ qmi futuri erant mali. lapsum simĩ
p̃semerunt. penãq cognonerunt. que
rinã sequi debuerat. ⁊̃ finiri nõ debne¬
rat. tanta sibi mala miminere p̾mdentes
aut intare uoluerant. s non potuerũt¬
⁊ erant miseri ant potuerunt ⁊ nolue¬
runt. ⁊ stulti erant ⁊ maligni. Si au¬
tem nesciuerunt ceci erant. neq ag¬
nouerunt quo pergerent. ⁊ incontingẽs
as fortuitum miserunt pedem ut ul¬
tra procederent quo nesciebant. Et
inidetur quasi aliquid absurditatis
afferre si hec dicatur ⁊ melius sedẽ
⁊ aptum eẽ magis ut scientes dicã¬
tur eoꝵ que futura fuan̾t. ⁊ repug¬
nat iterum alia rõ quam contra po¬
summius. ⁊ põt facile mentibus infir¬
nus scandalum nasci in alterutrum
nisi conueniat. Propter hoc cliciꝰ
quia non erant p̃cii euentus sui. nez
¶ data est cognitio eorum que futaᷤ

Expanded text:
t quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
Adinẽ autem ip̃orum¬
p̃ceptorum dei sine considetaon
tnsire non oportet. Nam si ordo mnci¬
di est: est utiq ⁊ ordo p̃apiendi. pi¬
mum ergo attende quod dicitur i
nosce fidem. In seruitutem intesligs
nam operationem. Post hoc senis¬
nanũ non assumas. quacinus n¬
bum iu̾̃tatis in ore tuo sit pp̃ mͥcas
o oris. primũ denotio ad bonam cot¬
saentiam. postea exemplum opepos
bonam famam. Nonissime nerbna
as ut non perturbens ex aduersis foris
occirientibus pro nĩtate. s discas esse pa¬
aficus. etiam inter illos qui pacem oder᷑.
Predices uentatem ⁊ non omitas can¬
fatem. hec sunt tra p̃cepta prime tabu.¬
le de hiis que pertinent ad deum postꝙͣ
sequitur sctunda tabula dehiis que spẽc¬
ant ad proximũ. Primũ ergo peeceptũ¬
ẽ secunde tabule ni quo tibi precipitur. ut
homuines principium tuum ut iitam lon¬
genam habere possis. quia qui non hono

Expanded text:
dinem autem praeceptorum Dei sine consideratione transire non oportet. Nam si ordo vivendi est, est utique et ordo praecipiendi. Primum ergo attende quod dicitur tiagnosce fidem, in servitute intellige bonam operationem. Post hoc sein vanum non assumas , quatenus verbum veritatis in ore tuo sit, propter vo oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum as, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate. Sed discas esse pacificus etiam inter illos qui pacem oderunt, praedices veritatem, et non omittas charitatem. Haec sunt tria praecepta primae tabulae, de iis quae pertinent ad Deum. Postquam sequitur secunda tabula de iis quae spectant ad proximum. Primum ergo praeceptum secundae tabulae est, in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, ut vitam longaevam habere possis, quoniam qui non hono
Abbreviated transcription (Latin):
ut idem manifestiori distinstione signemns
homines naturalis legis sunt aperte mali. ho
ficati sunt quod interp̃tatur tectus:
tus. ⁊ in persecutionem ppłi dei nen
dicintur. quia hec dno geͥnera hominꝰs
per uere bonos persecuntur. In primis
re continentur pagani. In secimd
te malos pertinet. quia illic tune n
plures ⁊ statn exellentiores sueriis
pus scripte legis ad ficte bonos qua⁊
hommnes in timore sermentes opunn¬
dabant. non aminũ. Tempus gratus
re bonos pertinet. qui modo ⁊ si mi
plures non sint. tũ statu sunt exal
his qui eĩs moribus contradicunt
usq ad finem nullum fuisse uł eĩ u
num. nisi iustificatum per gratuan
tes sine subsequentes mio scĩfications
dio saluacos agnosdas. Aspice ergo n
regis nr̃. ⁊ acies exertitus eius mai¬

Expanded text:
ut idem manifestiori distinctione signemus: ut idem manifestiori distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aperte mali, homsignificati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei vendicantur, quia haec duo genera hominum semper vere bonos persequuntur. In primo genere continentur pagani; in secundlegis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excelr, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per gratiam,edentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dentem subsequaites. uñ patet quia ab untio
⁊ si non nomine. re tñ xpĩam fuerãt. T̃na e¬
num sunt tempora per que p̾sentis seculi spa-¬
cim decurrit. primum est tempus natura¬
lis legis. sitłm tempns scupte legis. Tempus
teltmm ẽ gratie. Primũ est ab adam usq ad
moysen. Secũdum a moyse usq ad xpm̃. Ter
cuim a xpõ usq ad finem secułi. Smiliter tͥa
sunt genera hominũ .i. homines naturalis
legis. homines scupte legis. hommes gratie.
homines naturalis legis dici possunt qui sola
naturali rõne uitam suam dirigunt. ut po
tius homines naturalis legis añr qui seci¬
dum concupiscentiam in qua nati sunt ambu¬
lant homines scupte legis sunt hii qui ext̾io¬
ribus p̾ceptis ad bene uiuendum informantur.
Homines grẽ sunt hii qui per aspirationeni
sprritus scs afflati ⁊ illuminantur ut bonũ
quod faciendum est agnoscant. ⁊ inflãmant᷑
ut diligant. ⁊ corroborantur ut perficiant.

Expanded text:
dentem subsequentes. Unde patet quod ab initio dentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium tempus gratiae. Primum ab Adam usque ad Moysen. Secundum a Moyse usque ad Chrtium a Christo usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt. Vel homines potius homines naturalis legis dicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant. Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii qui per inspirationem Spiritus sancti afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroborantur ut perficiant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
aliis no suscpientibus sacram̃ta xpĩ. ⁊̃ facte
qui hunc mũdum intranit per assimptam
humanitatem cum chabolo bellacurus. ⁊ eñ
exinde quasi tyrannũ ⁊ molenter in alieno do¬
minantem expulsurus. Et quid om̃s priores
scõs qui ante incarnationem ab micio fuert̃
elcĩ appellanerim nnsi milites quosdam opti¬
mos regem uenturum in acie p̃cedentes. ip̃is
quibus tunc sanctificabantur sacramus qua¬
si quibusdam arimis muitos atq p̃cinctos.
Quid item eos qui post incarnationem usq
ad sinẽ elã subsecitur insi milites alios. nõ
tũ alium s ipm̃ regem suũ p̃cedentem imani¬
mit̾ atq alacriter sequentes habentes ⁊ ip̃i ar¬
ma nomi nona tamen ab codem armati et cõ¬
tra eiidem pugnaturi. Sine igitur p̃redentes¬
sine subsequentes unius regis sacramentapor¬
tantes uni rege militantes ⁊ unũ tyrannium
superantes. illi uenturum precedentes. iste p̃ce¬

Expanded text:
aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde, quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum regem suum praecedentem unanimiter atque alacriter sequentes, habentes et ipsi novi arma nova, tamen ab eodem armati, et contra disive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praece
Abbreviated transcription (Latin):
ticie rigorem per misencordiam temperauit.
ut eum ad tempus quidem ab illo premi ꝑ
ex ipã ei pena remediũ p̃pararet. Itaq iam
tunc ab mũdi exordio sacram̃ta salutis sue
homini ꝓposuit. quibus eum sub expectatõe
future sanctificationis consignaret. quatinꝰ
ea quisquis fide recta ⁊ spe firma. pp̃ obedienti¬
am institutionis diuie perciperet. etiam sb̃
nigo positus ad consortium libeitatis perci¬
neret. Proposint itaq edictum in formans
et hominẽ erudiens ut quicumq erm sal¬
natorem atq liberatorem expectare eligẽt
eiusdem sue csilcõnis notum in perceptio¬
ne satramentoꝵ eis approbare debuisset.
proposuit ⁊ chabolus lacramenta sua q̃b¬
suos sibi alligaret. quatmus ab illis qui eius
imperum decectabant quanto eos manifestius
discemẽt tanto securius possideret. Cepit eigo
genus humanũ mox in partes contraras di¬
uidi aliis diaboli sacramenta suscipiencegbus

Expanded text:
titiae rigorem per misericordiam temperavit, titiae rigorem per misericordiam temperavit, ut eum ad tempus quidem ab illo premi peex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibusuos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciter profitemur quod liusset.¬
modo deus perficere potuiss si uoluiss. S
quia iste nr̃e infirmitati conuemientior fuit
nt deus homo fieret. ⁊ pro homine morta¬
litatem hominis assimiens ad spem sue mi¬
mortalitatis hominem reformaret. nt nõ
eliffidat iam homo se ad lona illius posse
ascendere quem ad sua mala toleranda nd
descendisse. ⁊ ut in deo humanitas glorifi¬
cata exemplum eet glorificationis homin¬
bus ut in eo quod passus est uideant quid
ei debeant retribuere in eo antem quod glo¬
rificatus est considerent quid ab eo debeant
expectare. ut ipẽ ⁊ uita sit in extemplo ⁊ ue¬
ritas in promisso. ⁊ nita in premio. Qua
ostquam ratione instituta sunt sacra
primus parens genĩs menta.
humani pp̾ mobedientie culpan a paradi¬
so exulans in hunc minidum uenit. dya¬
bolus ns tyrãnicum in illo exercens. sicut¬
eum prins frandulenter seduxerat. ita post¬
moclum molenter possidebat. S dei pronidẽ¬
tia que hunc ad salutem disponebat. sic ns¬

Expanded text:
veraciter profitemur quod tiam alio modo Deus perficere potuisset si voluisset. Sed quod iste nostrae infirmitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribuere debeant, in eo autem quod glorificatus est considerent quid ab eo debeant exspectare. Ut et ipse sit via in exemplo, et veritas in promisso, et vita in praemio. CAP. XI. Qua ratione instituta sunt sacraprimus parens generis humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic jus
Abbreviated transcription (Latin):
tadem conformabatur. ⁊ connectabat᷑
ad eum a quo regebatur. ⁊ illi bonũ
erat extra illius nolmitatem nõ mom̃
a quo erat

Expanded text:
tatem conformabatur, convertebatur ad eum a quo regebatur; et illi bonum erat extra illius voluntatem non moveri a quo erat
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam sc̃ficanclum conferendam n¬
tusa sibi benedictione principaliter in¬
stituta. Illa noro signa horum tm̃ ⁊
mediantibus hiis quoꝵ signa fucta
ne sine salute eeñt. qui tempus rean¬
cionis p̃cesserũt gratiã ĩ sustõnẽ ⁊tulsi
est quod qui i illis sacramentis
nbuebantur autiqui iusti. iuindim
acl huc regni celestis ianuam intrar
potuerunt. donec saluator per carnei
assumptam celos afcendit ⁊̃ omnib

Expanded text:
gratiam sanctificandis conferendam infusa sibi benedictione principaliter instituta. Illa vero, signa horum tantum; et mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnib
Abbreviated transcription (Latin):
exfide hñtur ut me instͥas
peto aut si aliqua re fortedi¬
u̾sus es dligentius Intuere
que tcã st̃ ⁊ fidem si potis tͦ

Expanded text:
ex fide habent, ut me instruas peto; aut si aliqua re forte diuersus es, diligentius intuere quae dicta sunt et fidem si poterit
Abbreviated transcription (Latin):
alia qua aia uiuitexdo. utra bonũ
suũ ħt qd̃ uegetatur ⁊ mitritur qd̾ pꝰ¬
Ad uitam t̾renam ꝑtinẽt oĩa que t̾re¬
na sũt. lduitam sp̃ualem que sp̃ua¬
lia sũt bona oĩa ut autem in utraq
studio. ac labore adquirant. deinde allii
qui ea potestate officii omissi scd̃m ẽ¬
quitatem dispensent ut ea nemo fr̃em
suum in negocio suꝑgrediatur. s in iͣ¬

Expanded text:
altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet quo vegetatur et nutritur ut poAd vitam terrenam pertinent omnia quae terrena sunt. Ad vitam spiritualem quae spiritualia sunt bona omnia. Ut autstudio ac labore acquirant. Deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negotio supergrediatur; s
Abbreviated transcription (Latin):
ppło scd̾m utram uitam distributo.
potestates sũt ꝯstitute. In laicis quippe
potestas est diuina. Illa gͣ potestas scl̃a¬
ris dicttur. ista sp̃ualis nominatur. In
utra potestate diuersi sũt gradꝰ ⁊ ordi¬
nes potestatũ ꝯb̾ uno tñ utriq capite
distributi ⁊ qiͣabuno principio deduc¬
ti ⁊ ad unũ relati. terrena potestas ca¬
put ht regem. sp̃uał potestas caput¬
ht suminũ pontificem. ad potestatẽ
regis ꝑtinent que t̾rena sunt ad ter¬
renam uitã foam̃ oĩa. ad potestatem s
pontificis ꝑtinent que sp̾ualia sũt ⁊¬

Expanded text:
pulo secundum utramque vitam distributo; potestates sunt constitutae. In laicis quippe potestas est divina. Illa igitur potestas saecularis dicitur, ista spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis
Abbreviated transcription (Latin):
usas non iam simul. s distinctione ipri¬
ioꝵ dierum incelestem tetestremq ce
semibus in pmordialib cansis coris seculi
tempns naturali cursu peragitur. ubi pater
nunc usq operatur. et filius. ubi ⁊̃ cornos
pascit et lilia nestit deus. De mundi formatõ¬

Expanded text:
as non jam simul, sed distinctione sex primorum dierum in coelestem terrestremque creaseminibus et primordialibus causis totius saeculi tempus naturali cursu peragitur, ubi Pater usque nunc operatur et Filius, ubi etiam corvos pascit, et lilia vestit Deus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
lis potestas qnͣtũ ad diuina institut̾ͥo
deo sacerdotiũ institutũ ẽ. posteruop
Sac̾dotium inbente deo regͥalis pote
⁊ scĩficans ꝑ benedc̃iõem ⁊ formans ꝑs
stitut̾oem. Si ergo ut dicit apłs quiti
nedixit maiorest ⁊ minor qui benes¬
citur ꝯstat abs omni dubitatõne
t̾rena potestas que a sp̾uali benecei
accipit iure inferior estimatur.¬
ca admunstra¬
tio in trib constat. in ordi¬
uib. in sacͣmentis. in p̃ceptis
ordiues uõ consideramꝰ in ꝑso¬
nas̃ p̾latoꝵ. Sacramenta in minisfc̃

Expanded text:
lis potestas quantum ad divinam institutionem Deo sacerdotium institutum est; postea vero per sacerdotium jubente Deo regalis potestas sanctificans per benedictionem, et formans per institutionem. Si ergo, ut dicit Apostolus, qui benedicit major est, et minor qui benedicitur , constat absque omni dubitatione quod terrena potestas, quae a spirituali benedictionem accipit, jure inferca administratio in tribus constat: in ordinibus, in sacramentis, in praeceptis Ordines consideramus in personis praelatorum; sacramenta in ministeri
Abbreviated transcription (Latin):
aio terre. Ee quadrifido dei opere.
peratio diuina que secula crea¬
uit et gubernat quadriformur̃e
Adistingintur. Primo quod hec
nerbi dei dispensatione non fcã s eternast̾.

Expanded text:
IMUM. De quadrifario Dei opere. Operatio divina, quae saecula creavit et gubernat, quadriformi ratione distinguitur: primo, quod haec in Verbi Dei dispensatione non facta, sed aeterna sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
uras rerum uanas labentis et eni bede p̃s¬
stmxi titulis tempora lata citis. biteri¬
Da dei famulus. tu fixa obsecro perennẽ.
ulegis astra super mente tuere diem.
quadrifido dei opere.ii. De mũ¬

Expanded text:
uras rerum varias, labentis et aevi Perstrinxi titulis, tempora lata, citis, Beda Dei famulus; tu fixa, obsecro, perennem, Qui legis astra, super mente tuere diem. quadrifario Dei opere.
Abbreviated transcription (Latin):
in creatura positum erat. bomin erat
necessitatis quod nõ in creatore erat bo¬
nim. bonum erat felicitatis. Et utrũ¬
q ab homine ferebatur. quia utrumq
homimi debebatur qr ꝑropter aliud fcũs
ẽ homo. ut illud possideret. et frueretur.
aliud pp̃ hominem factũs ẽ. ut illud ac¬
ciperet et inuaretur. Im tr̃ gͦ rõnalis¬

Expanded text:
in creatura positum erat, bonum erat in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterum factus est homo, ut illud possideret et frueretur; alterum propter hominem factum est ut illud acciperet et juvaretur. In tantum ergo rati
Abbreviated transcription (Latin):
et plems bono consũmato neq opus la¬
buit aliunde uinari. quoniam uec mi¬
i potuit eternus nec minensus augeri. h¬
mo uero natura egens erat alieni auxss¬
i quo uel conseruaret quod mutabilea¬
ceperat. uł augeret quid̃ noncõsum¬
tum habebat. Ita positus est in medio
homo ut et ei sermretur et ip̃ẽ senure
ut acciperet utrumq ip̃ẽ et totum sibi
dicaret. ⁊ reflueret cotum ad bonũ hom¬
nis. et quod accepit opsequiũ et quod
mpendit. Uoluit emuideus ut ab ho-¬
mine sibi sermuretur. sic tñ ut ea serutu¬
te nondeus sed homo ip̃e sermens iuu¬
retur. homo. Et uoluit ut mundus se¬
iuret homini. et exinde similit̾ inmaret
homo. et totum hominuis eẽt bonum. qr
pp̃ hominẽ totum hoc scm̃ est. Eigo co¬
tum bonũ homnus erat. idelicet et qd
fcm̃ est. pp̃ ipm̃ ⁊ propter quod fcñs est
ipẽ. S alind bomi deorsimi erat. et desl¬
tus sumebatur ad necessitatem. aliud
bonum sursum erat. et desliper sumeli
ad felicitatem. Bonnum quippe illud qd̾

Expanded text:
et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non Deus sed homo ipse serviens juvaretur, et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo, et totum hominis esset bonum, quia propter hominem totum hoc factum est. Ergo totum bonum hominis erat: videlicet et quod factum est propter ipsum, et propter quod factus est ipse. Sed aliud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ ẽ. up beate cet. aliud sumens ab
tpõ hoc ẽ quod eet aliud in ip̃o. hoc est ꝙ
beate eẽt. Si diem aliquis. Quare deus
creaturam fecit. si muari ip̃e non potuit
pertrraturam: Cin alteri fecit quod si¬
bi non fecit. quanto alter nemo erat
nisi ip̃ẽ qui fecit: Quasi emim pro ni¬
chilo fcm̃ ee indetur et cansam non ha¬
buisse ut fieret quod ita fcm̃ ẽ. ut inde
nec innaretur ille qui fecit quia perfcũs
non eguit nec alter inde iuiuaretur qui¬
a p̾cer ipm̃ qui uiuari posset. alter non
fuit. Et hoo fortassis diligentius conside¬
ratum aliquem mouere possit. propte¬
rea causam conditionis ratõnalium ꝙͣ
in solo rerum auctore constitumius nõ
solum pro homnib de quibus sermo
ppositus erat. uerim etiam pro angłis.
quoniam et ip̃i sicut eiusdem nature
parcicipes sunt. ita quoq ab eodem fõ¬
te originis cansam trahunt. generali
quadam consideratione inuestigare
oportet. quomam impã princip̃im

Expanded text:
ut beate esset; alterum sumens ab ipso, hoc est quod esset; alterum in ipso, hoc est quod beate esset. Sed dicet aliquis: Quare Deus creaturam fecit si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibus sermo propositus erat, verum etiam pro angelis; quoniam et ipsi sicut ejusdem naturae participes sunt, ita quoque ab eodem fonte originis causam trahunt: generali quadam consideratione investigare oportet; quoniam in ipsa principi
Abbreviated transcription (Latin):
omiua deus fecit pp̃hominem cansai
niũ ẽ homo. et cansaliter homo prior a¬
omnibus. Ipsum nero proptet quod
mo ftũs ẽ. prius homine ẽ et multo ai¬
ce omna quibus homo cansatier pa
ẽ. Id autem pp̃ quod stãs est homo qui
aliud erit nisi ipẽ aquo fcũs est homo
sn euo cansa mundi homo est qmiai
hominẽ ftũs est mundus. et cansa hoi¬
ius deus est. quia propter deum ftñsi
homo. agodens erat et muidus non

Expanded text:
omnia Deus fecit propter hominem, causa omnia Deus fecit propter hominem, causa omnium homo est; et causaliter homo prior omnibus est, ipsum vero propter quod homo factus est prius homine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior est. Id autem propter quod factus est homo, quid aliud erit nisi ipse a quo factus est homo? Si ergo causa mundi homo est, quia propter hominem factus est mundus et causa hominis Deus est, quia propter Deum factus est homo; ergo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Aprincipio operis quod urã instanti¬
a magis quam alacutate ꝓpria aggres¬
cio sum munidi hiis sensibilis origniẽ
et dispositionem. quam bremssimo potui
sermone. et qui maxime ut ppositum
nob̾ fuat introoucendis comieniat expli¬
eui. Nunc uero consequens ẽ ut crratio¬
nan homius propter quem mundus ip
stuĩs ẽ sermone piosequamur. eo sane ei¬
dine lamendo icedentes quem creator ipẽ
rerum demonstranit operando. Pansa
quidem opiser deus minidum fecit. ac
dem̃ hominem possessorem et dominum
nudi. ut ceteris omnibus nire conai¬
cionis dominaretur lomo. ipẽ a quo fcñs
fuatt son noluntana uolintate libercate
subiectus Unde constat creationem ho¬
muns reui oranium uisbilium con¬
dmone posteriorem quidem tempoa
causa priorem fuisse. quia stũs quis
post omina propter entu omma fea im
Causa gͥ conditionis humane anteoi
aẽ et iam̃ inuestigare oportet suprai
nia et ante omina que tempore ortasi
⁊ ante tempora ornata sinit. Si enin

Expanded text:
principio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium contione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui factus est post omnia, propter eum omnia facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est; et ipsam investigare oportet supra omnia et ante omnia quae tempore orta sunt, et ante tempora ordinata sunt. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
pit. ⁊ ut hoc intelligas comparationib
ntar. nt ex creaturã creacorem intelligas.
In anuma est ratio ⁊ cum sinit imũ. alinda
minia ⁊ aliud agit ratio. anma nninus
iõne sapimus ita pater ⁊ filius ⁊ spiritus sc̃.¬
S cum sit mia sub̾a tota trmmitas operata
ẽ hominẽ quem assimpsit. eumq nonto¬
se temitas assumpsu. s sola persona filii.
Idem. in libro de tutate quinto. reo ali¬
quid accidere non pot. Dicitur ad aliquid
situt pitet ad Elliud ⁊ films ad patrem quod
acadens non e̾. qr ⁊ ille semper pater ⁊ ille
semper alius. Si uo ad seipm̃ pater diceret᷑
secundum subim diceretur. Item quamins

Expanded text:
pit, et ut hoc intelligas comparationibus pit, et ut hoc intelligas comparationibus utar, ut ex creatura creatorem intelligas. In anima est ratio: et cum sint unum, aliud anima agit aliud ratio: Anima vivimus, ratione sapimus: ita Pater et Filius et Spiritus sanctus, cum sit una substantia: tota Trinitas operata est hominem quem assumpsit, eumque non tota Trinitas assumpsit, sed sola persona Filii. Idem in libro quinto de Trinitate: Deo aliquid accidere non potest. Dicitur ad aliquid: sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod accidens non est, quia ille semper Pater, et ille semper Filius. Si vero Pater ad seipsum diceretur, secundum substantiam diceretur. Item, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
per quam iusta ẽ. Qua pp̃si queratur qͥd
sit ipã sũna natura. quid rectius respon¬
decur quam iusticia: Et cum creatura di¬
catur iusta in eo quod quale eo quod hab
ticiam s existens iusticia. ⁊ ideo non meo
quod quale s in eo quod quid sit dicitur.
nichilq in ea differt siue dicatur iusta si¬
ne insticia. quod nero in exemplum iusti¬
cie ratum ẽ conspititur. Hoc de omnib que
lis uł quanta s magis quid sit monstra¬
tur. Qmcqͥd ẽ enim quale uel quantum
plex. s conpositum ẽ. Nam cum aliquis
homodicatur corpus ⁊ rõnalis ⁊ homo ñ
uiro modo uł una consideratione hec tria
dicitur. Secundum aliud enĩ corpus ⁊ se¬
cundum aliud rõnalis ẽ. ⁊ singulum hoꝵ
non ẽ tatum quod homo. Illa uero sũma
similit̾ quecumo sint in uocabłis mul¬
tiplicia non plura significant s unum.
Idem. Neq persona patris neq persona
spc̃ scr. s sola filii persona carnem susce¬

Expanded text:
per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid sit ipsa summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in eo quod quale est: eo quod habet titiam: sed existens justitia. Et ideo non in eo quod quale, sed in eo quod quid sit dicitur, nihilque in ea differt, sive dicatur justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae lis vel quanta; sed magis quid sit monstratur. Quidquid enim est quale vel quantum, plex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non uno modo vel una consideratione haec tria dicuntur; secundum aliud enim corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essensimiliter quaecunque sint in vocabulis multiplicia; non plura significant, sed unum. Idem: Neque persona Patris neque Spiritus sancti, sed sola Filii persona carnem susce
Abbreviated transcription (Latin):
tinitas hoo ita in usitate posint. nisi qr
uolut hoc unum nomen serure. huic
significanioni quo intelligitur trmtas.
ne omnino taceremus quod tres cimi
tres eẽ fatiremur. quo nomme non cli¬
netsicatem intelligi uoluit s singularita¬
nari indentur. ⁊ in se infinita sunt. ita ⁊
singula sunt in singulis ⁊ omnia in om̃ĩ¬
bus singulis. ⁊ singula iomnib. ⁊ mũ
omma. Idem. Demiq siqua ẽ deo cum ali¬
is alicuns nomnus cõmumo. ualde pro¬
culdubio intelligenda dinersa significatio.
s hoc pacientiori põne oportet ostendere
si nullius accedentis susceptibilis ẽ. quo¬
modo dicitur iusta uł sapiens uł aliquid
hunismodi diuma natura:  Si certum est
qued sũma natura ideo nere ẽ quia per se
ẽ quicqͥd ẽ. nichil autem iustũ ẽ insi perius¬
ticiam. igitur si non ẽ iusta nisi per instici¬
am ⁊ non pot̃ cẽ insta nisi per se. quid cõ¬
sequentins quam ut eadem sit ipã iusticia

Expanded text:
tinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia tinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem intelligi sed singularitanari videntur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in bus singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Idem: Denique si qua est Deo cum aliis alicujus nominis communio, valde procul dubio intelligenda est diversa significatio. Sed hoc potentiori ratione oportet ostendere. Si nullius accidentis susceptibilis est, quomodo dicitur justa vel sapiens vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed certum est qest quidquid est, nihil autem justum est nisi per justitiam. Igitur si non est justa nisi per justitiam: et non potest esse justa nihi per se, quid consequentius quam ut eadem sit ipsa justitia
Abbreviated transcription (Latin):
tubus pariter. In hac quoq triitate cum
dicuus patris personã non aliud dicimꝰ
quam subam pacris. quͥa persona patris
non aliud ẽ quam ip̃e pat̾. Ad se quippe
dicitur personam non ad filium uł ad
spiritum scrũ. stcut deus ⁊ similia. loc .ii.
nomen ẽ solum. quod cum dicatur de sin¬
gulis ad se pluraliter non singulariter
accipiatur in sũma. Dicimus namq
quod pater est persona ⁊̃ filius persona
⁊ spiritus sanstus est persona. Pater
tamen ⁊ filius ⁊̃ spiritus sc̃s non una
persona s tres. uerum cum dicimus tres
personas unam eentiam. neq ut genus
de spoiebus neq ut species de indiudius
pdicamus. uidetur posse dicltres hoiẽs
imna natura. s plus sunt dno homi¬
nes quam unnus. s non maior ẽ eeñtia
pater ⁊ filius quam solus pater. aut
solus filius ⁊ tres ille persone. si itadi¬
cende sunt equales sunt singulis quod
animał homo non ꝑipit. Cur ergo la¬

Expanded text:
tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: quia persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium, vel ad Spiritum sanctum sicut Deus et similia. Hoc enim solum nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter accipiatur in summa. Dicimus namque quod Pater est persona, et Filius persona, et Spiritus sanctus persona. Pater tamen et Filius et Spiritus sanctus non una persona, sed tres. Verum cum dipersonas, unam essentiam, neque ut genus de speciebus, neque ut species de indiuiduis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines, una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo la