comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃: qͥa moyses de me seripsit. Qui gͦ ñ credit xp̃o
de quo moyses seripsit in lege: destruit legem.
Qui aut̃ credit xꝑo de quo moyses scripsit: Legẽ
in trinitate ꝓfitet᷑. Nã martion qui aliũ dic̃ dm̃
legis. aliũ patrẽ xꝑi: ꝑfidẽ suã non stabilit neq
confirmat. sed destruit legẽ. Hoc ⁊ ebion facit:
hoc ⁊ om̃s qͥ in fide catholica aliqͥd corruptionis inter¬
sert̃. Ego etiã illud conuenient̃ adiciã : quia om̃is
qͥ xꝑo credens bene agit. ⁊ continet se ab om̃i macu¬
la peccati: hic legẽ dei recte uiuendo confirmat.
Quͦ p̃ceps peccatoꝵ uiciis agit᷑. ⁊ sine ullo pęniten¬
di retinaculo assiduitate scelerũ maculat᷑: hic etiã
it legẽ. S a. illa nequaꝗͣ. nobis p̃tereunda uidet᷑
obiectio. qũa ꝓferre quis potest ⁊ dice̾. qu̾ã contra¬
ria sibi scib̾e uideat᷑ apłs. cũ in p̃senti qͥdẽ loco dicit
ñ destrui legẽ s confirmari: in scdã uͦ ad corinthios

Expanded text:
dicit, quia Moyses de me scripsit. Qui ergo non credit Christo, de quo Moyses scripsit in lege, destruit legem: qui autem credit Christo, de quo Moyses scripsit, legem in Trinitate profitetur. Nam Marcion qui alium dicit Deum legis, alium Patrem Christi per fidem suam non statuit, neque confirmat, sed destruit legem. Hoc et Ebion facit; hoc et omnes, qui in fide Catholica aliquid corruptionis interserunt. Ego etiam illud convenienter adjiciam, quia omnis qui Christo credens bene agit, et continet se ab omni macula peccati, hic legem Dei recte vivendo confirmat; qui vero praeceps peccatorum vitiis agitur, et sine ullo poenitendi retinaculo assiduitate scelerum maculatur, hic etiamit legem. Sed et illa nequaquam nobis praetereunda videtur objectio, quam proferre quis potest, et dicere quod contraria sibi scribere videatur Apostolus, cum in praesenti quidem loco dicit non destrui legem, sed confirmari; in secunda vero ad Corinthios
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs curiosius. hi qui ex fide iustificant᷑ ꝑ qũe
iustificent᷑. ⁊ rursũ hi qͥ ꝑ fidẽ iustificant᷑ ex quo
iustificent᷑ : licet fortassis multa in hoc curiositas
uideat᷑. tam̃ conuenient̃ dice possumꝰ. qͦd qui ex
fide iustificant᷑. iicio ex fide sũpto. ꝑ adimpletio¬
nẽ bonoꝵ oꝑũ consũmant᷑: ⁊ qui ꝑ fidẽ iustifican¬
tur. a bonis oꝑibꝰ exorsi. ꝑ fidẽ sũ mã ꝑfectionis
accipiunt. Ita utrũq sibi adherens: alterũ ex
Absit. S legẽ statuimus. Qm̃ in suꝑioribꝰ ad¬

Expanded text:
ex fide justificantur, per quem justificentur; et rursum, hi qui per fidem justificantur, ex quo justificentur: licet fortassis multa in hoc curiositas videatur, tamen convenienter dicere possumus, quod qui ex fide justificantur, initio ex fide sumpto per adimpletionem bonorum operum consummantur, et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi per fidem summam perfectionis accipiunt. Ita utrumque sibi adhaerens alterum ex aAbsit: sed legem statuimus. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
menstruatȩ:Sola gͥ iusta głatio ẽ in fide
crucis xꝑi: quȩ excludit omnẽ illã głationẽ
q̃ descendit ex oꝑibꝰ legis. Hȩc aũt a nobis
dicta st̃. ꝓ eo q̾d tãqu̾a int̾rogantis sermone
respondit. exclusa ẽ: ⁊ rursũ quasi ipse inter¬
roget. cur. ꝑ qua legẽ. operũ: ⁊ respondet
sibi ipsi. non. sed ꝑ legẽ fidei: arbitram᷑ enĩ iusti¬
ficari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑibꝰ legis. De his
ia suꝑiꝰ diximꝰ. Quod uͦ etiã in p̃senti loco duarũ
legũ facit iterũ mentionẽ. ⁊ dicit legẽ oꝑũ
⁊ legẽ fidei: considera etiã ipse qui legis utrũ
ad legẽ moysi ⁊ legẽ naturalẽ sermo hic debe¬
at inclinari. an ad legẽ litt̾ȩ ⁊ lege̾ sꝑs: quia
lex litt̃ȩ occidit ⁊ mort̾ẽ oꝑat᷑. lex aut̃ sꝑs uitȩ

Expanded text:
mpsit. Sola igitur justa gloriatio est in fide crucis Christi, quae excludit omnem illam gloriationem, quae descendit ex operibus legis. Haec autem nobis dicta sunt pro eo quod tanquam interrogantis sermone respondit, exclusa est; et rursum quasi ipse interroget ait, Per quam legem? Operum; et respondit sibi ipsi, Non, sed per legem fidei. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. De his jam superius diximus. Quod vero etiam praesenti loco duarum legum facit iterum mentionem, et dicit legem operum et legem fidei, considera etiam ipse qui legis, utrum ad legem Moysi et legem naturalem sermo hic debeat inclinari, an ad legem litterae, et legem spiritus: quia lex litterae occidit, mortem operatur, lex autem spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aliqͥs audiens resoluat᷑. ⁊ bene agendi negli¬
gentiã capiat : si quide ad iustificandũ fides
sola sufficiat. Ad qu̾ẽ dicimꝰ. qͥa ꝑ iustificati¬
onẽ si iniuste quis agat. sine dubio iustificati¬
onis gr̃am spreuit. Neq enĩ ob hoc quis acci¬
pit ueniã peccatoꝵ: ut rursũ sibi putet
peccandi licentiã datã. Indulgentia nãq non
futuroꝵ. s pͣteritoꝵ criminũ dat᷑. Igitur ut¬

Expanded text:
 aliquis audiens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiat. Ad quem dicemus, quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praeteritorum criminum datur
Abbreviated transcription (Latin):
ordine iustificat᷑. ex fide ⁊ ñ ꝑ fidẽ iustificanda
memoret᷑: p̃putiũ uͦ q̃d scdõ loco ad iustificationẽ
tradit᷑. ñ ex fide sed ꝑ fidẽ iustificandũ dicatur.

Expanded text:
ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda memoretur: praeputium vero quod secundo loco ad justificationem trahitur, non ex fide, sed per fidem justificatur.
Abbreviated transcription (Latin):
colligamꝰ. Cũ dr̃ ex ipso principale aliqͥd eiꝰ pre¬
positionis indicio uidet᷑ ostendi. Cũ uͦ ꝑ ipsũ dix¬
erat.: sequentis causȩ idẽ eiꝰ q̃ post pͥncipalẽ est.
intelligentia designat᷑: ut uerbi causa dicamus.
qͦd ait ex ipso ⁊ ꝑ ipsũ ⁊ in ipso st̃ om̃ia: ex ipso pri¬
mȩ creationis om̃iũ. ⁊ hoc ipsũ. qͦd quȩ st̃. ex dõ ẽẽ
cȩpert̃ significantiã dedit.: ꝑ ipsũ. quod ea q̃ priꝰ
facta fuerant regunt᷑ ⁊ dispensantur ꝑ eũ. a quo
subsistendi mnitium trahunt. in ipso. q̃d hi qͥ iam
correcti ⁊ emendati st̃. in ipsiꝰ ꝑfectione consistuis.
Sic̃ gͦ hȩc plenissimȩ rationis tenere differentias
edocent᷑. ut qͦd subsistimꝰ ex dõ hab̾e dicam̃: qͦd dis¬
pensam᷑ ⁊ regim᷑. ꝑ ipsũ fieri designet᷑: qͦd uͦ i
sũuiã ꝑfectionis consistimꝰ. iii ipso eẽ declaretur:
potest ⁊ in p̃senti loco talis quȩdã obseruari dif¬
ferentia ut circũ cisio quȩ uelut primo loco &

Expanded text:
omnia. Cum dicitur, ex ipso, principale aliquid hujus praepositionis indicio videtur ostendi; cum vero, per ipsum, dicitur, sequentis causae, id est ejus quae post principalem est, intelligentia designatur, ut verbi causa, dicamus quod ait, ex ipso, et per ipsum, et in ipso omnia. Ex ipso, primae creationis omnium, et hoc ipsum quod quae sunt, ex Deo esse coeperunt, significantiam dedit; per ipsum, quod ea quae prius facta fuerant, reguntur et dispensantur per eum a quo subsistendi initium subtrahunt; in ipso, quod hi qui jam correcti et emendati sunt, in ipsius perfectione consistunt. Sic ergo haec plenissimae rationis tenere differentias edocentur, ut quod subsistimus, ex Deo habere dicamur; quod dispensamur et regimur, per ipsum fieri designetur; quod vero in summa perfectionis consistimus, in ipso esse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et
Abbreviated transcription (Latin):
rit : sed scdm dñi sententiã iactantiȩ morbo¬
corruptꝰ. ñ descendit iustificatꝰ a tẽplo. Talis
gͦ głatio q̃ ueniebat ex oꝑibꝰ legis. excluditur.
quia ñ habet humilitatẽ crucis xꝑi: in qua
qui gloriatur. audi qͥd dicit. Michi aũt ab¬
sit głari nͥ in cruce dñi mei ihi xp̃i: ꝑ qũe¬

Expanded text:
mini sententiam, morbo jactantiae corruptus, non descendit justificatus e templo. Talis ergo gloriatio, quae veniebat ex operibus legis, excluditur, quae non habet humilitatem crucis Christi, in qua gloriatur, qui dicit: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce D
Abbreviated transcription (Latin):
truit᷑ ꝑ głam. contrariũ uidet᷑ huic sententiȩ. qͣ
ꝓnuntiat ñ destruimꝰ legẽ ꝑfidẽ: s statuimꝰ et
confirmamus. S uide si possimꝰ hoc modo quod
intentat᷑ absoluere. Non est idẽ q̃d dixit. legẽ
destruimꝰ: ⁊ lex destruit᷑. faulꝰ aũt in p̃senti lo¬
co hoc ꝓnuntiat: qͦd legẽ ipse ñ destruat. Nam¬
⁊ si destruit᷑ lex: ꝑ eã quȩ suꝑeminet głam: et
non ꝑ paulũ. neq ꝑ aliũ aliquẽ scoꝵ destruit᷑.
lnde ⁊ ipse dñs dicebat. Non ueni soluere legẽ
s adimplere. Nullus gͦ scoꝵ nec ipse dñs destru¬
it legẽ: s gła eiꝰ tẽporalis ⁊ ꝑtransiens a glã
eterna ⁊ ꝑmanente destruit᷑ ⁊ suꝑat᷑. Unde uide¬

Expanded text:
tentiae, qua pronuntiat: Non destruimus legem per fidem, sed statuimus et confirmamus. Sed vide si possumus hoc modo, quod intentatur absolvere. Non est idem quod dixit, legem destruimus, et lex destruitur. Paulus ergo in praesenti loco hoc pronuntiat, quod legem ipse non destruat. Nam si destruitur lex per eam quae supereminet gloriam, et non per Paulum, neque per alium aliquem sanctorum destruitur. Unde et ipse Dominus dicebat: Non veni solvere legem, sed adimplere . Nullus ergo sanctorum, nec ipse Dominus destruit legem, sed gloria ejus temporalis, et pertransiens a gloria aeterna et permanente destruitur et superatur. Non uti
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ scandalũ. S ⁊ ille popłs qͥ de egypto
factus ẽ in pace locꝰ eiꝰ. ⁊ habitatio eiꝰ in sy¬
on. Plenius aut̃ uiã pacis agnoscit. qͥ ad cȩ¬
lestis hierłm habitacłm tendit: ut ad scãm
ciuitatẽ dĩ uiuentis ascendat. Fost hȩc ad¬

Expanded text:
scandalum . Sed et ille populus qui de Aegypto Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . Plenius autem viam pacis agnoscit, qui ad coelestis Jerusalem habitaculum tendit, ut ad sanctam civitatem Dei viventis ascendat. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ q̃d dic̃. Non sic̃ ꝑ legẽ agnitio peccati. ita ⁊ ma¬
nifestatio usticiȩ dei ꝑ legẽ fit: s sine lege
manifestat᷑ iusticia dei. foterat enĩ naturȩ lex
arguere peccati naturã: ⁊ noticiã eiꝰ ostendere.
Iusticia aut̃ dei suꝑgredit᷑ ⁊ satis eminet. hoc:
qͦdcũq mens humana solis naturalibꝰ sensibꝰ po¬
test rimari. Neq enĩ sufficit ad intelligendã
⁊ considerandã ñ qu̾acũq humanã s ipsã dĩ iusti¬
dicia ut apłs dicat. qu̾ã inscrutabilia st̃ iudi¬
cia dĩ. S & sapientia ita ad homines loqͥt᷑ qͣsi
ñ possit iusticia dĩ naturȩ soliꝰ motibꝰ sciri: s ꝑ
doctrinȩ studiũ queri. W idõ dic̃. Discite iusti¬
ciã. qͥ uidicatis orbem. Qũ aobrẽ ad dĩ iusticiam
agnoscendã nichil prorsus opitulabit᷑ lex naturȩ.
etiã si uideat᷑ sentire aliqͥd de humana iusticia.
Illa enĩ lex potest sentire qͥd int̃ homines iustũ
sit : ut qͦd ipse qͥs pati ñ uult. hoc ne ꝓximo faci¬

Expanded text:
a et manifestatio justitiae Dei per legem fit, sed sine lege manifestatur justitia Dei; poterat enim naturae lex arguere peccati naturam, et notitiam ejus ostendere: justitia autem Dei supergreditur et supereminet hoc quodcunque mens humana solis naturalibus sensibus potest rimari. Neque enim sufficit ad intelligendam et considerandam non quamcunque humanam, sed ipsam Dei justidicia, ut Apostolus dicit: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei ! Sed et Sapientia ita ad homines loquitur, quasi non possit justitia Dei naturae solius motibus sciri, sed per doctrinae studium quaeri; et ideo dicit: Discite justitiam, qui judicatis orbem . Quamobrem ad Dei justitiam cognoscendam nihil prorsus opitulabitur lex naturae, etiamsi videatur aliquid sentire de humana justitia. Illa enim lex potest sentire quid inter homines justum sit, ut quod ipse quis pati non vult, hoc ne proximo faci
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ꝓpitiatoriũ: ⁊ facies suȩ contra se suꝑ ꝓpi¬
ꝓpitiatoriũ suꝑ arcħa. ⁊ in archa mittes testi¬
monia quȩ dabo tͥ. ⁊ in notescã tͥ: inde ⁊ lo¬
quar ad te de sursũ suꝑ ꝓpitiatoriũ int̾ me¬
diũ duoꝵ cherubĩ quȩ st̃ suꝑ archa testam̃¬
ti. scdm om̃ia quȩ p̃cipiã tͥ ad filios isrł.
Euident̃ apparet quod nom̃ ꝓpitiatorii apłs
in his locis inuentũ in suis nunc litt̾is posuit:¬

Expanded text:
 contra se super propipropitiatorium super arcam, et in arcam mittes testimonia quae dabo, et innotescam tibi; inde et loquar ad te desursum super propitiatorium inter medium duorum cherubin, quae sunt super arcam testamenti, secundum omnia quae praecipiam tibi ad filios Israel . Evidenter apparet quod nomen propitiatorii Apostolus in his locis inventum, in suis nunc litteris posuit
Abbreviated transcription (Latin):
ichi uidet᷑ qͦd ñ dicit᷑ declinasse: nisi is qui
aliquando in uia recta stetit. Unde apparet
pͥmũ illud naturȩ rationabilis opis q̃d a dõ fac¬
tũ ẽ fuisse rectũ: ⁊ in uia recta creatoris ipsiꝰ
munere collocatũ. S qͥa ab hac ad leu̾u pec¬
cati iter detorsit. merito nc̃ dr̃ declinasse: sic̃
exẽplo ẽ pͥmꝰ homo adã. qͥ de paradiso ⁊ uia
recta malesuada fraude serpentis ad prauas
⁊ tortuosas mortalis uitȩ semitas declinauit.

Expanded text:
ihi videtur quod non dicitur declinasse, nisi is qui aliquando in via recta stetit. Unde apparet primum illud naturae rationabilis opus, quod a Deo factum est, fuisse rectum, et in via recta Creatoris ipsius munere collocatum. Sed quia ab hac ad laevum peccati iter detorsit, merito nunc dicitur declinasse, sicut exemplo est primus homo Adam, qui de paradisi via recta malesuadi fraude serpentis ad pravas et tortuosas mortalis vitae semitas declinavit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis fuerit expletũ. Imminet gͥ nob̃ qui integr̃a
esse scripturã apłi conam᷑ asserere. ⁊ ordine suo
cuncta constare: ut reqͥramꝰ qͥs sine oꝑibꝰ sola fide
iustificatꝰ sit. Quantũ gͥ ad exemplũ ꝑtinet. suffi¬
cere arbitror illũ latronẽ: qui cũ xꝑo crucifixus
ris in regnũ tuũ. Nec aliud qͥcꝗͣ describit᷑ boni
oꝑis eiꝰ in ȩuangłiis : s ꝓ hac sola fide ait ei iħc.
Am̃dico tͥ: hodie mecũ eris in paradiso. Aptemͦ
qͥa exclusa ẽ. Exclusa aut̃ non ꝑ legẽ oꝑũ. sed
ꝑ legẽ fidei. ꝑ fidẽ enĩ iustificatus est hic latro
sine oꝑib legis: quia suꝑ hoc dñs non reqͥsiuit¬
dñs quid prius oꝑatꝰ ẽẽt. nec expec tauit qͥd
oꝑis cũ credidisset expleret. s sola confessio¬
ne iustificatũ. comitẽ sibi eũ paradisũ ingres¬

Expanded text:
isericordia. Imminet igitur nobis qui integram esse scripturam Apostoli conamur asserere, et ordine suo cuncta constare, ut requiramus quis sine operibus sola fide justificatus sit. Quantum igitur ad exemplum pertinet, sufficere arbitror illum latronem qui cum Christo crucifixus ris in regnum tuum . Nec aliud quidquam describitur boni operis ejus in Evangeliis, sed pro hac sola fide ait ei Dominus: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Aptemuquia exclusa est; exclusa est autem non per legem operum, sed per legem fidei; per fidem enim justificatus est hic latro sine operibus legis, quia super hoc Dominus non requisivit quid prius operatus esset, nec exspectavit quid operis, cum credidisset, expleret, sed sola confessione justificatum comitem sibi eum paradisum ingres
Abbreviated transcription (Latin):
sedõ in eocdẽ loco positũ diu̾sa significet. Inue¬
nimꝰ eẽ scripturȩ hanc consuetudinẽ ⁊ in aliis
locis: ut ibi. Nonne uos dicitis qͥa adhuc qͥtuo
m̃ses st̃: ut ueniat messis:Eleuate ocłos ur̃os
⁊ uidete regiones: qͥa albȩ st̃ ad messẽ. Nonne
⁊ hoc loco messis scdõ nominata. pͥmo ad corpo¬
ralẽ messẽ refert᷑. sccło uͦ ad sꝑitalẽ W iterũ
tor. da mͥ bibere. ⁊ post responsũ eiꝰ iterũ dic̃
ad eã. si scires qͥs ẽ qͥ dic̃ tͥ da mͥ bibere. tuutiq
petisses eũ ⁊ dedisset tͥ aqũa uiuã. ⁊ iterũ ad¬
didit ad eã om̃is qͥ bibit ex aqua hac sitiet
iterũ. qͥ aũt biberit ex aqua qũa ego dabo
ei ñ sitiet in et̾nũ: uides quomͦ ⁊ bibere ex
aqua. nc̃ quidẽ corporalit̾. nc̃ aut̃ sp̃italiter
in uno eodẽq accipit᷑ loco: Est ⁊ illic simi¬

Expanded text:
do in eodem loco positum, diversa significet. Invenimus hanc esse Scripturae consuetudinem et in aliis locis, ut ibi: Nonne vos dicitis quia adhuc quatuor menses sunt, ut veniat messis? et elevate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt ad messem. Nonne et hoc loco messis secundo nominata, primo ad corporalem messem refertur, secundo vero ad spiritalem? Ita tor: Da mihi bibere: et post responsum eius iterum dicit ad eam, Si scires quis est, qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu utique petiisses eum, et dedisset tibi aquam vivam. Et iterum addidit ad eam: Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem bibit ex aqua quam ego do ei, non sitiet in aeternum. Vide quomodo et bibere ex aqua, nunc quidem corporaliter nunc autem spiritaliter in uno eodemque accipitur loco. Antequam, si
Abbreviated transcription (Latin):
natoris assertio: q̃d accidere illis solet qui in di¬
uersos sec tarũ sensus unũ fidei dogma dirũpini.
Et illa tam̃ de se̾pturis diuinis destimonia ex¬
plorant qͥb ꝓpriũ dogia constituant: earum
uero quȩ e diuerso ueniunt scͥpturȩ diuinȩ
sententiarũ absolutiones. nec extremo ut aiunt

Expanded text:
ICATIO. Accidere illis solet, qui ob diversos sectarum sensus, unum fidei dogma disrumpunt, et illa tantum de Scripturis divinis testimonia explorant, quibus proprium dogma constituant. Earum vero, quae e diverso veniunt, Scripturae divinae sententiarum absolutiones nec extremo, quod aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ lex sicut ⁊ ipse dix̃: scrutami¬
ni scͥpturas. ⁊ ipse st̃ quȩ testimoniũ reddt̃
de me. Nã lex quid̾ẽ naturalis potest ocasi¬
ones p̃bere ⁊ intellectũ dare ut diximꝰ uł
ad eã quȩ int̾ homines agi ȩqͥtas possit. uł
hoc ipsũ ut ẽẽ sentiat dm̃: de xp̃o aũt qͥa
Uerũ priusqũa ad consequentiã ꝓꝑemꝰ. omit¬
tenda ñ uiclet᷑ ne hȩc qͥdẽ obseruatio: quod

Expanded text:
 ipse dicit: Scrutamini Scripturas, et ipsae sunt quae testimonium reddunt de me . Nam lex quidem naturalis potest occasiones praebere et intellectum dare, ut diximus, vel ad ea quae inter omnes agi aequitas poscit, vel ad hoc ipsum, ut esse sentiat Deum. De Christo autem quia Verum priusquam ad sequentia properemus, omittenda non videtur ne haec quidem observati
Abbreviated transcription (Latin):
Cain deniq cũ peccasset. ita ait. Maius ẽ pec¬
catũ meũ: qu̾a ut remittar. S & patͥarchȩ
cũ ad ioseph descendissent in egẏptũ ⁊ simu¬
lata ab eo confutatiõe urgerentur: ita ad alte¬
rutrũ dict̃. In peccatis sumꝰ ꝓ fratre nr̃o:¬
nr̃is : qͥa despeximꝰ tͥbulationẽ animȩ eiꝰ
cũ rogaret nos: ⁊ ñ audiuimꝰ eũ: ꝓpt̾ hoc ue¬

Expanded text:
n cum peccasset, ait, Majus est peccatum meum, quam ut remittatur ? Sed et patriarchae cum ad Joseph descendissent in Aegyptum, et simulata ab eo confutatione arguerentur, ita ad alterutrum dicunt: In peccatis sumus pro fratre nostro, quia despeximus tribulationem animae ejus, cum rogaret nos, et non exaudivimus: en propter hoc ve
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nominant᷑. Sic̃ enĩ homicida dr̃ ille qͥ
corpꝰ ab anima separat ꝑ qu̾a uiuificat᷑: ita
multo etiã ueriꝰ ille homicida dicendꝰ est.
qͥ animã a uera uita seꝑat q̃d ẽ ds̃. Pedes
aut̃ hoc in loco illos intellige: de qͥbꝰ dicit
ꝓpħa. Mei aut̃ pene moti sunt pedes: hoc
est consiliũ quo agimꝰ iter uitȩ. Contricio¬

Expanded text:
 enim homicida dicitur ille qui corpus ab anima separat, qua vivificatur, ita et multo etiam verius ille homicida dicendus est, qui animam a vera vita separat, quae est Deus. Pedes autem hoc in loco illos intellige, de quibus dicit Propheta: Mei autem pene moti sunt pedes , hoc est consilium quo agimus iter vitae. Contritio
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ eius. Certũ ẽ. in om̃ibus pene locis
apłi sensũ ex legis ⁊ ꝓpħarũ manare thesauris.
Inquiramꝰ gͦ ubi appellationẽ ꝓpitiatorii inue¬
nerit: ⁊ unde hoc nom̃ assũpserit. Memini
in exodo loquentẽ dñm ad moysen. ⁊ p̃cipien¬
tẽ quȩ oporteret eũ facere. pͥmo qͥdẽ manda¬
re arcħa ⁊ uectes eiꝰ atq anulos ꝑ archȩ late¬
ra fieri: post hȩc ⁊ facies inqͥt ꝓpitiatoriũ ex
auro puro. duobꝰ cubitis ⁊ semis longitudinẽ
eiꝰ. unũ cubitũ ⁊ semis latitudinẽ eiꝰ. ꝙ faci¬
es duo cherubĩ aurea tornata. ⁊ suꝑpones ea
ꝑ singula latera ꝓpitiatorii: unũ cherubi ex¬

Expanded text:
retributione. Certum est in omnibus pene locis, Apostoli sensum ex legis et prophetarum manare thesauris. Inquiramus ergo ubi appellationem propitiatorii invenerit, et unde hoc nomen assumpserit. Memini in Exodo loquentem Dominum ad Moysen, et praecipientem quae oporteret eum facere, primo quidem mandare arcam, et vectes ejus, atque annulos per arcae latera fieri. Post haec Facies, inquit, propitiatorium ex auro puro, duobus cubitis et semis longitudinem ejus, et unum cubitum et semis latitudinem ejus, et facies duo cherubin aurea intertornata, et superpones ea per singula latera propitiatorii, et facie
Abbreviated transcription (Latin):
statione describit᷑. ñ tam̃ ex toto in dualẽ nume¬
rũ. qͥ int̾dũ etiã ꝓ ĩmundis ponit᷑ corruisse.
Qũauis eni carnẽ naturȩ nr̃e susceꝑit. ex incon¬
taminata tam̃ uirgine assũptã ⁊ casta. sc̃ĩ sp̃c¬
re disserens euidenti distinctione signauit di¬
cens. mediator dĩ ⁊ hominũ homo xꝑc ihe: quo¬
scilicet mediatorẽ ñ ad diuinitatẽ xp̃i sed
ceret. Longitudo gͦ eiꝰ ponit᷑ ⁊ latitudo. Lon¬
gitudo illud significat qͦd tendit ad dm̃ tri¬
nitatiq sociatur: latitudo q̾d int̃ homines
qui latã spatiosãq uiã incedere soleant conuer¬
satur. Ꝙ idõ mediatoris recte nomine nuncu¬
pat᷑ : qͥa ut diximꝰ anima hȩc sc̃a media quȩ¬
dã fuit int̾ liuinitatẽ tͥnitatis ⁊ fragilitatẽ

Expanded text:
ocationis describitur, non tamen ex toto in dualem numerum, qui interdum etiam pro immundis ponitur, corruisse: quamvis enim carnem naturae susciperet, ex incontaminata tamen virgine assumpsit, et casta sancti Spirre disserens, evidenter distinctione signavit, dicens: Mediator Dei et hominum, homo Christuscilicet mediatorem non ad deitatem Christi, ceret. Longitudo ergo ejus ponitur et latitudo: longitudo illud significat, quod tendit ad Deum Trinitatique sociatur; latitudo, quod inter homines, qui latam spatiosamque viam incedere solent, conversatur: et ideo mediatoris recte nomine nuncupatur, quia, ut dixi, anima haec sancta, media quaedam fuit inter divinitatem Trinitatis et fragilit
Abbreviated transcription (Latin):
ticia dĩ. futuri uͦ in retͥbutione. Iustũ nãq
apud dm̃ uisũ ẽ: ut qͥa futurũ scłm ad uidi¬
ciũ statuerat. p̃sens sustentationi ⁊ patien¬
tiȩ deputare. Nã si puniret in hoc tp̃re
peccatorẽ: iustũ ñ uideret᷑ iterũ ad iudiciũ
qũe puniret ut euocaret. Si gͦ sustentet

Expanded text:
ro in retributione; justum namque apud Dominum visum est, ut quia futurum saeculum ad judicium statuerat, praesens sustentationi et patientiae deputaret; nam si puniret in hoc tempore peccatorem, justum non videretur iterum ad judicium quem punierat evocare; si vero sustentet
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores dixert̃ conterere iugũ dñi. et
ꝓicere a cerucibꝰ suis. Similiter infelici¬
tas uł sic̃ alibi legit᷑ miseria accipienda
ẽ : qͥ miser effectꝰ ẽ homo ⁊ infelix. Qui
cũ in honore ee̾t ñ intellexit : s cõꝑatus
ẽ iuim̃tis insipientibꝰ. ⁊ similis factus ẽ illis.

Expanded text:
r conterere jugum Domini et projicere a cervicibus suis. Similiter et infelicitas, vel sicut alibi legitur, miseria accipiendum est, qua miser effectus est homo et infelix, qui cum in honore esset, non intellexit, sed comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis
Abbreviated transcription (Latin):
fit agnitio peccati. Dũ ꝑ legẽ discimꝰ quid
agendũ sit qͥd cauendũ: simul ⁊ qͥd pecca¬
tum sit. ⁊ qͥd non sit agnoscimꝰ. Non gͦ ut he¬
retici dm̃ legis accusant. mala radix ẽ lex :¬
⁊ mala arbor. ꝑ qũa peccati uenit aguitio:
qͥa ñ dix̃ ex lege agnitio peccati s ꝑ legẽ. ut
scias ñ ex ipsa ortũ s ꝑ ipsã agnitũ ẽẽ peccatũ:
ut uerbi gr̃a si dixerimꝰ ꝑ artẽ medicine
dat᷑ languors agnitio. nũqͥd nã uidebit᷑ tibi
causa languoris eẽ medicina. qͥa ꝑ ipsã quali¬
tas languoris agnoscit᷑.  S sic̃ constat bonã
ẽẽ medicinã q̃ egritudinis intelligentiã pre¬
stat. qͥ possit uit᷑are qͣ uelit: ita ⁊ lex bona ẽ.

Expanded text:
 agnitio peccati. Dum per legem Domini qui agendum sit, quid cavendum simul, et quid peccatum sit, et quid non sit, agnoscimus, non ergo, ut haeretici Deum legis accusant, mala radix est lex, et mala arbor, per quam peccati venit agnitio: quia non dixit ex lege agnitio peccati, sed per legem, ut scias non ex ipsa ortum, sed per ipsam agnitum esse peccatum, ut verbi gratia, si diceremus, per artem medicinae datur languoris agnitio, nunquidnam videretur tibi causa languoris esse medicina, quia per ipsam qualitas languoris agnoscitur? Sed sicut constat bonam esse medicinam, quae aegritudinis intelligentiam praestat, qua possit vita
Abbreviated transcription (Latin):
appellauerit. Nũqͥd nã putabit᷑ om̃is mund̾
sunt parit̾ nominati sitͥ. Partes enĩ mun¬
di. hȩc ẽe singła uident᷑. Non arbitror que
piã ita ineptũ inueniri: ut hȩc possit asse¬
re. Restat gͥ. ut omne̾ mundũ om̃e ratio¬
nabile auimal dicat. E sic̃ om̃e q̾d irationa¬
bile ẽ excipit᷑ ab hoc sensu: ita nulla mͥ uide¬
tur ab hac conditione. rationabilis creatura
secerni. Om̃is gͦ mundꝰ obnoxiꝰ fit dõ.¬
ꝓ hoc qͦd legẽ naturalẽ inseruit om̃ibꝰ De
quibꝰ ⁊ in alio loco diẽ: qͥa in nomine ihu
om̃e genu flectat᷑ cȩlestiũ ⁊ t̾restriũ et

Expanded text:
appellaverit. Nunquidnam putabitur omnis mundus sunt pariter nominatae sint? partes enim mundi hujus esse singula videntur. Non arbitror ita quempiam ineptum inveniri ut haec possit asserere. Restat igitur ut omnem mundum, omne rationabile animal dicat, et sicut omne quod irrationabile est, excipitur ex hoc sensu, ita nulla mihi videtur ab hac conditione rationabilis creatura secerni: omnis ergo mundus obnoxius fit Deo per hoc quod legem naturalem inseruit omnibus, de quibus et in alio loco dicit , quod in nomine Jesu omne genu flectetur coelestium et terrestrium et
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ aũ paulꝰ hoc in loco maius aliqͥd in istis de
qͥbꝰ ei sermo ẽ ostendere criminis: cũ eos sepul¬
chrũ ñ tectũ neq cooꝑtũ s patens appellat.
Clausa enĩ sepulchra dicunt᷑. qͦs aliqͣntulũ pudor
cohibet palã delinquere: ⁊ ferre ad publicũ cri¬
mina sua. fatens uͦ sepulchrũ dicunt᷑ hi: qui ĩmun¬
ditias suas ⁊ impuritates in ꝓpatulo habent. Qbꝰ
assiduitas ⁊ usus scelerũ qͥa ẽ in malis ultimã etiã
cõmissoꝵ uerecundiã sustulit: ut iã ñ aꝑiant os
suũ ⁊ ꝓferant uerbũ dĩ. uerbũ uiuii: sed aꝑiant

Expanded text:
idetur autem Paulus hoc in loco majus aliquid in istis, de quibus sermo est, ostendere criminis, cum eos sepulcrum non tectum neque coopertum, sed patens appellat; clausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propatulo habent; quibus assiduitas et usus scelerum, quod est in malis ultimum, etiam commissorum verecundiam sustulit, ut jam non aperiant os suum et proferant
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͥs lingua loqͥtur. ⁊ aliud uolutat in
corde. Qd crimen nescio si uł iustos qͦsq &
elecꝰtos relinqͣt ĩmunes. S puto qͦd alius
plus: aliꝰ aũ minꝰ: nemo tamen sit ab hoc ad
ꝑfectũ purꝰ nͥ ille solus de quo scͥptũ est
Qui peccatũ non fecit. nec dolus inuentꝰ est

Expanded text:
aliud quis lingua loquitur, et aliud volutat in corde: quod crimen nescio si vel justos quosque et electos relinquat immunes. Sed puto quod alius plus, alius minus, nemo tamen sit ab hoc ad perfectum purus, nisi ille solus de quo scriptum est: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est
Abbreviated transcription (Latin):
us ex hebreis. Quomͦ gͦ uerũ erit eũ aliqͦn¬
do sine lege uixisse. qui octaua die natiui¬
tatis suȩ signũ circũcisionis ex lege suscepit:
Unde constat tc̃ fieri hominẽ sub lege. quan¬
do adid ȩtatis uenerit ut eligere possit
⁊ discernere qͥd sit lex: nec prius legis ulliꝰ
extrinsecꝰ iugũ susceꝑit. qu̾a int̾nȩ ⁊ natura¬
lis legis hab̾e incipiat firmitatẽ. Ueniq
in eo ubi dixit ego aũ uiuebã sine lege ali¬
quando. acdedicdit s ubi uenit mandatum
reuixit peccatũ. In quo hoc ẽ quod ostendit:
qͥa in pueritia priꝰqũa discretionẽ qͥs habeat
boni ⁊ mali. sine lege ẽẽ dicit᷑: cũ etiã si pec¬
cat qͥa lex in eo ñ est̾. peccatũ ei ñ imputat᷑.
Cũ enĩ discretionẽ boni mali ue acceꝑit: ue¬
nisse ei dr̃ lex ⁊ dedisse mandata. Ubi aũ in
est uis mandati hoc ẽ conscientia recdarguens.
peccatũ qͦd priꝰ in eo mortuũ erat dr̃ reupeis¬

Expanded text:
um ex Hebraeis ; quomodo ergo verum erit eum aliquando sine lege vixisse, qui octava die nativitatis suae signum circumcisionis ex lege suscepit? Unde constat tunc fieri hominem sub lege, quando ad id aetatis venerit, ut eligere possit et discernere quid sit lex, nec prius legis ullius extrinsecus jugum suscipere, quam internae et naturalis legis habere incipiat firmitatem. Denique in eo ubi dixit, Ego autem vivebam sine lege aliquando, addidit: Sed ubi venit mandatum, revixit . In quo hoc est quod ostendit, quia in pueritia, priusquam discretionem quis habeat boni vel mali, sine lege esse dicitur, cum etiamsi peccat, quia lex in eo non est, peccatum ei non imputatur. Cum vero discretionem boni malique acceperit, venisse ei dicitur lex, et venisse mandata. Ubi autem est vis mandati, hoc est, conscientia redarguens, peccatum, quod prius in eo mortuum erat, di
Abbreviated transcription (Latin):
& filii excelsi: ⁊ ad didit om̃s uos. Quȩ adiec̃tio:
om̃e simul sub hoc titulo humanũ conexũ con¬
tinet genꝰ. Deniq in consequentib dicit.
Uos aũ ut homines moriemini. Unde & illud
qͦd scͥptũ ẽ ⁊ recogitauit ds̃ qͥa fecit hominẽ
suꝑ terrã ⁊ pęnituit in corde suo ⁊ dix̃ ds̃ deleã
hominẽ quẽ feci a facie t̾rȩ. ñ solũ ꝑ excidio
diluuii dictũ puto: s aliqͥd ex hoc etiã sub mi¬
sterio de futuris p̃dictũ. ut eo modo sentiat᷑

Expanded text:
et filii Excelsi, et addidit: Omnes. Quae adjectio omne simul sub hoc titulo humanum connexuit genus. Denique in consequentibus dicit: Vos autem ut homines moriemini. Unde et illud, quod scriptum est: Et recogitavit Deus quia fecit hominem super terram, et poenituit in corde suo, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, non solum pro excidio diluvii dictum puto, sed aliquid ex hoc etiam sub mysterio de futuris praedictum, ut eo modo sentiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescis in lege ⁊ reliqͦ. Abꝰ addidit. qͥgͦ doces
aliũ te ipsũ non doces: qͥ p̃dicas ñ furandũ fu¬
os ⁊ grecos om̃s sub peccato ẽẽ. Post hȩc uͦ ut ei
moris ẽ de scͥpturis sc̃is uult affirmare quȩ
dixerat. simul ⁊ doctoribꝰ eccłȩ p̃bet exẽplũ.
ut ea q̃ locunt᷑ ad popłm ñ ꝓpriis p̃sũpta sen¬
tentiis. s diuinis munita testimoniis ꝓferant
Si enĩ ipse tantꝰ ac talis apłs auctoritatẽ dic¬
toꝵ suoꝵ sufficere posse ñ credidit. nͥ doceat
in lege ⁊ ꝓpħis scͥpta ẽẽ q̃ dic̃: qͣntomagis
nos hoc obseruare debemꝰ ut ñ nr̃as cũ doce¬

Expanded text:
 ergo doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, fuos et Graecos omnes sub peccato esse. Post haec vero, ut ei moris est de Scripturis sanctis vult affirmare, quae dixerat simul et doctoribus Ecclesiae praebet exemplum, ut ea quae loquuntur ad populum non propriis praesumpta sententiis, sed divinis munita testimoniis proferant. Si enim ipse tantus ac talis Apostolus auctoritatem dictorum suorum sufficere posse non credit, nisi doceat in lege et prophetis scripta esse quae dicit, quanto magis nos minime hoc observare debemus, ut non nostras cum doce
Abbreviated transcription (Latin):
sequentibꝰ dixerat. sepulchrũ patens est
guttur eoꝵ linguis suis dolose agebant: in
quinto psalmo repꝑies post hoc uenenũ as¬
nib. Qͦd aũ sequit᷑. quoꝵ os maledictione &
amaritudine plenũ ẽ: ex t̾cio decimo psalmo

Expanded text:
ero dicit, Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, in quinto psalmo reperies. Venenum asnibus. Quorum os maledictione et amaritudine pl
Abbreviated transcription (Latin):
toritatẽ : ut cũ scͥpturȩ testimoniũ uten¬
dũ fuerit. sensũ magis ex ea qua uerba ca¬
piamꝰ. Hoc enĩ ⁊ in eũgłus factũ frequent̾
inuenies. In duodecimo gͥ psalmo ita scͥptũ
ẽ. dñs de cęlo respex̃ suꝑ filios hominit ut
uideret si ẽ intelligens aut reqͥrens dm̃¬

Expanded text:
toritatem, ut cum Scripturae testimoniis utendum fuerit, sensum magis ex ea quam verba capiamus: hoc etenim in Evangeliis factum frequenter invenies. In tertio decimo igitur psalmo ita scriptum est: Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens, aut requirens D
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ.:  Causati enĩ sumꝰ iudeos ⁊ grecos om̃s
sub peccato ẽẽ. Qd si om̃s sub peccato st̃: gͦ ñ erit
elationis causa uni adu̾sus aliũ. cũ ut̾q ñ ex sua
iusticia. s ex clĩ miscdia ueniat ad salutẽ. fro¬
bauit gͦ grecos qͥd̾e idẽ gentiles ẽẽ sub pecca¬
to cũ ait. dicentes enĩ se ẽẽ sapientes stulti fac¬
tist̃̾: ⁊ mutauert̃ głam incorruptibilis dĩ insi

Expanded text:
amplius? causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Quod si omnes sub peccato sunt, non erit elationis causa uni adversum alium, cum uterque non ex sua justitia, sed ex Dei misericordia veniat ad salutem. Probavit ergo Graecos quidem, id est gentiles, esse sub peccato cum ait: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ gͦ nos mala ut ex malis eueniant bona.
⁊ m̃tiamur nos. ut ex nr̃o m̾dacio dĩ ueritas cla¬
rescat. S hȩc qͥdẽ de nob̃ confingt̃ blaspheman¬
tes nos q̾d qͣsi ex ipsiꝰ assertionis nr̃ȩ consequentia
hȩc dici uł consequi uideant᷑: qͥd ratio dogmatis
nr̃i om̃ino ñ recipit. qͥ iustũ ⁊ uerũ intelligimꝰ

Expanded text:
faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, et mentiamur nos, ut ex nostro mendacio Dei veritas clarescat. Sed haec quidam de nobis confingunt blasphemantes nos, quod quasi ex ipsius assertionis nostrae consequentia haec vel dici vel consequi videantur, quod ratio dogmatis nostri omnino non recipit, qui justum et verum intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ uidebit᷑ ds̃. qͥ irã hominibꝰ inferat. cũ ꝑ
hominũ iniusticiã. suã iusticiã uideat approba¬
ri. si eñ nr̃a hoc ẽ hominũ iniusticia ch̃ iusticiã¬
cõmendat: non utiq pęna digni homines uide¬
bunt᷑. ꝑ qͦs iusticia dĩ ꝓbabilior habet᷑ ⁊ clarior.
s absit inqͥt. ut hoc ita recipiamꝰ iniqũũ uide¬
ri dm̃: qͥ inducat irã adu̾sũ hoĩes. Quomͦ enĩ
iniustꝰ putabit᷑ qͥ uidicat mundũ. cũ in ipso
nomine iudicii ostendat᷑. nichil sine iuidicio fa¬
cere: Ubi aũ uidiciũ ẽ: constat iusticiã ẽẽ. Niusti¬
cia nãq. ⁊ uidex ⁊ iudiciũ nominat᷑. Si gͦ ut
iniusti inqͥt nos affirmare confingt̃. ueritas dei
in meo m̃dacio habundauit: suꝑfluo ego tãqu̾a
peccator iudicor. S illud magis uidebitur. in quo
blasphemant nos inqͥt. qͣsi hoc uideamͣ dicere.
ut si ueritas di in hominũ m̃dacio magis osten¬
dit᷑. ⁊ iusticia eiꝰ ꝑ hominũ iniusticiã cõꝓbat᷑:

Expanded text:
justus videbitur Deus, qui iram hominibus inferat, cum per hominum injustitiam suam justitiam videat approbari. Si enim nostra, hoc est, hominum injustitia Dei justitiacommendat, non utique poena digni homines videbuntur, per quos justitia Dei probabilior habetur, et clarior. Sed absit, inquit, ut hoc ita recipiamus iniquum videri Deum qui judicat iram adversus homines; quomodo enim injustus putabitur, qui judicat mundum, cum in ipso nomine judicis ostendatur, nihil sine judicio facere? ubi autem judicium est, constat esse justitiam, a justitia namque et judex, et judicium nominatur. Si ergo ut injusti, inquit, nos affirmare confingunt, veritas Dei in mendacio abundavit, superflue ego tanquam peccator judicor. Sed illud magis videbitur in quo blasphemant nos, inquit, quasi hoc videamur dicere, ut si veritas Dei in hominum mendacio magis ostenditur, et justitia ejus per hominum injustitiam comprobatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rediximꝰ iã qͦd in hac epła paulꝰ uelut arbiter
qͥdã int̾ eos qͥ ex circũcisione credidert̃ ⁊ eos
qui ex gentibꝰ tẽꝑet sermonẽ semꝑ ⁊ libret:
ut nc̃ hos nc̃ illos in qͥbꝰdã uideat᷑ arguere. ⁊ rur
sũ singulas partes certa quadã spe ꝓmissionis
animare. Quia gͦ uisus fuerat in suꝑioribꝰ dice¬

Expanded text:
ediximus jam quod in hac Epistola Paulus, velut arbiter quidam inter eos qui ex circumcisione crediderunt, et eos qui ex gentibus, temperet sermonem semper et libret, et nunc hos, nunc illos, in quibusdam videatur arguere, et sursum per singulas partes certaque spe promissionis animae. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ crediderint ueniant ad salutẽ. neq ex integͦ
abiciat᷑ isrł: s reliqͥe credentiũ saluȩ fient.
& idõ confusus ut dixi uidet᷑ ordo dicendi:
dũ diu̾sitates credentiũ ⁊ ñ credentiũ partis
utriꝰq ꝑseqͥt᷑. In qͥbꝰ necessario sermonẽ conuer¬
tit ⁊ ad dm̃: ut in his om̃ibꝰ assũptionũ repul¬
sionũq differentiis. uera qͥdẽ & iusta dĩ doceat
ẽẽ iudicia. multũ aũ in hominibꝰ habundare
m̃dacii. & idõ dic̃. Sit aũ ds̃ uerax om̃is autẽ
homo m̃dax sic̃ scͥptũ ẽ: ut iustificeris in ser

Expanded text:
ediderint, veniant ad salutem, neque ex integro abjiciatur Israel, sed reliquiae credentium salvae fiant: et ideo confusus, ut dixi, videtur ordo dicendi, dum diversitates credentium et non credentium partis utriusque persequitur. In quibus necessario sermonem convertit et ad Deum, ut his omnibus assumptionum repulsionumque differentiis vera quidem et justi Dei doceat esse judicia. Multum autem in hominibus abundare mendacii, et ideo dicit: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut sc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpitiũ. s ꝑuenit ira hȩc aũ in homines qͥ se mi¬
nistros iniusticiȩ cui ds̃ irascit᷑ p̃buert̃. Neq
enĩ in ullo potest subsistere iniusticia uł iusti¬
cia: s sic̃ iusticia effectꝰ ẽ iusti rectiq oꝑis. qui
pͥmo in dõ tũ etiã in his qͥ imitant᷑ eũ inuenit᷑
ita ⁊ iniusticia effectꝰ ẽ iniusti prauiq operis.
qͥ pͥmo in diabolo tũ etiã in his qui eũ uolt̾ imi¬
tari dep̾hendit᷑. Widõ digne eis ira memorat᷑
inferri: quauis ex iniusticia eoꝵ uelut ex con¬
trario uideat᷑ dĩ claruisse iusticia. Poterant
nãq sic̃ recepert̃ in se affectũ in iusti prauiq
oꝑis: multomagis recti iustiq reciꝑe. Iuste gͥ
a dõ irã suꝑ om̃s homines induci dixerat. lili

Expanded text:
enit ira haec etiam in homines, qui se ministros injustitiae, cui Deus irascitur, praebuerunt. Neque enim in nullo potest subsistere injustitia vel justitia; sed sicut justitia effectus est justi rectique operis, quae primo in Deo, tum etiam in his qui imitantur eum, invenitur, ita et injustitia effectus est injusti pravique operis, quae primo in diabolo, tum etiam in his qui eum volunt imitari deprehenditur, et ideo digne eis ira memoratur inferri, quamvis ex injustitia eorum, velut ex contrario videatur Dei claruisse justitia. Poterant namque, sicut receperunt in se affectum injusti pravique operis, multo magis recti justique recipere. Juste igitur a Deo ira super omnes homines induci dicitur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ repetentes discutiamꝰ intentiꝰ. q̃ est ista uanitas.
cui creatura dr̃ ẽẽ subiecta. ⁊ q̃ est ista corruptio.
de cuiꝰ seruitute lib̾andã se sꝑat. Michi uidet᷑ quod
Nã ille interior homo qui sodm dm̃ creatus ẽ. ⁊ ad
imaginẽ dĩ factꝰ incorruptibilis ẽ ⁊ inuisibilis. ⁊ scd̾m
ꝓpriã sui rationẽ etiã incorporeus dici potest: ex te

Expanded text:
 Dei. Discutiamus ergo intentius quae est ista vanitas, cui creatura dicitur esse subjecta, et quae est ista corruptio, de cujus servitute liberandam se sperat. Mihi videtur quod Nam ille interior homo qui secundum Deum creatus est, et ad imaginem Dei factus, incorruptibilis est, et invisibilis, et secundum propriam sui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in his p̃cipuũ ar changelici oꝑis habet᷑ officiũ:
sic̃ danihel ꝓpħa testatur cũ dic̃. qͥa archangłs
loqͥt᷑ ad eũ qui dic̾ẽt ei qͦd pugnauerit aduersũ

Expanded text:
d in his praecipuum archangelici operis habetur officium, d in his praecipuum archangelici operis habetur officium, sicut Daniel propheta testatur, cum dicit, quia archangelus loquatur ad eum, qui diceret e
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Sed ab his si uidet᷑ exẽplis. etiã ad suꝑiora con¬
scende: ⁊ uide ipsiꝰ solis ⁊ lunȩ ac stellarũ cęli. ⁊ totiꝰ
mundi minist̾ia qͦmͦ subiecta st̃ uanitati. corruptio¬
niq deseruiunt. Ad usus nãq hominũ alunt sege¬
tes arbores fructꝰ ꝓducunt. herbãq cãpoꝵ: atq
eoscde in se reuertentes anni circulos uoluunt.
Reꝑant enĩ q̃ p̃tereunt: ⁊ p̃terire rursũ q̃ reꝑata
picias q̃ dic̃. qͥa om̃s ministeriales sꝑc ad ministeriũ
missi. ꝓpt̃ eos qͥ hereditatẽ capient salutis. intelli¬
gentes tale aliquid gerere. ⁊ huic rationi ẽẽ subiec¬
tos: credo etiã ipsos non uolentes. s ꝓpt̃ eũ qͥ subiecit
in spe. Uoluntati enĩ illiꝰ qͥs resistit᷑.  Ego etiã de
archangłis tale aliqͥd intellig̾e. ꝓpħicis inuitor eloquiis.
Quid enĩ tantȩ uanitatis ⁊ tantȩ corruptionis in¬
uenias. qũa bella gerere in hoc muudo. pugnas ad¬
uersũ se regũ ⁊ gentiũ cõmouere.  Uide ergo qͦd¬

Expanded text:
i. Sed ab his, si videtur, exemplis etiam ad superiora conscende, et vide ipsius solis, et lunae ac stellarum coeli, et totius mundi ministeria, quomodo subjecta sunt vanitati, corruptionique deserviunt. Ad usus namque hominum alunt segetes, arborum fructus producunt herbamque camporum, atque eosdem in se revertentes anni circulos volvunt. Reparant enim quae praetereunt, et praeterire rursum quae reparata picias qua dicunt, quia omnes ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Voluntati enim illius archangelis tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenies, quam bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum me, regnum, et gentes commovere? Vide ergo quo
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ aggrauat ammã. ⁊ depͥmit t̾rena in habitatio.
sensũ multa cogitantẽ. Ꝙ itẽ ide paulꝰ. Dũ enĩ sumꝰ
in corꝑe: ꝑegrinam᷑ a dño. Et cupit magis ꝑ egrina¬
ri a corꝑe: ⁊ adeẽ ad dñm. Hoc indicat. ⁊ multo aꝑtiꝰ
exponit etiã in eo ubi dic̃. Coartor aut̃ ex duob de¬
sideriũ habens reuerti. ⁊ cũ xꝑo eẽ. multo enĩ meliꝰ.¬

Expanded text:
rena habitatio sensum multa cogitantem ; et idem Paulus: Dum enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino: et cupit magis peregrinari a corpore, et adesse ad Dominum. Hoc indicat et multo apertius exponit etiam in eo loco ubi dicit: Coarctor autem ex duobus: desiderium habens reverti, et cum Christo esse, multo enim meli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intelligentiã cȩlestiũ diuinoꝵq sensuũ tenet. quibꝰ
ex causis ds̃ uidet᷑: subieta ẽ seruitute corporis cor¬
ruptioni. & uanitati eiꝰ deuinc ta est. Considera enĩ
necessitates corꝑis. appetentiã cibi. digestionũ putorẽ.
posteritatis reparandȩ uerecundiã. ut serit᷑ soboles.
ut edit᷑. ut nutrit᷑: ⁊ uide qͣnta in his uanitas habeat᷑.
qͣnta corruptio. cui creatura animȩ nobilis ⁊ rationa¬
bilis. licet ñ uolens subiecta ẽ. Subiecta tam̃ in spe:
tẽpus uidelicet sꝑans qͦ lib̃et᷑. cũ filioꝵ dĩ tẽpꝰ lib̾tatis
aduenerit. Hoc ẽ gͦ qͦd ⁊ in aliis aꝑtiꝰ iã de se ipse
dicebat apłs: qͥa dũ sumꝰ in habitaculo hoc ingemiscimꝰ.¬

Expanded text:
um tenet quibus ex causis, Deus viderit, subjecta est servituti corporis corruptibilis, et vanitati ejus devincta est. Considera enim necessitates corporis, appetentiam cibi, digestionum pudorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur; et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis licet non volens subjecta est, subjecta tamen in spe, tempus videlicet sperans quo liberetur, cum filiorum Dei tempus libertatis advenerit. Hoc est ergo quod et in aliis apertius jam de se ipse dicebat Apostolus, quia dum sumus in habitaculo hoc ingemiscim
Abbreviated transcription (Latin):
etiã creaturã ut pote rationabilẽ habe expec ta¬
tionẽ qͣndã ⁊ spem gerere tẽꝑis illiꝰ. qͦ reuelanda
ẽ gła dĩ filioꝵ. hoc ẽ cũ reuelabunt᷑ ea quȩ p̃parata
sunt his qͥ filii dĩ ẽẽ merebunt᷑: aut certe cũ subla¬
to ab his uelamine qͦ obtegunt᷑ manifestati fuerist
ipsi quia filii dĩ sunt. Quȩ autẽ est creatura. quȩ¬
uanitati subiecta ẽ : subiecta aut̃ ñ uolens. neq spon¬
te ꝓpria. s uoluntate eiꝰ qui dispensat uniu̾sa. Propt̃
ipsũ gͦ subiecta ẽ. Subiecta aut̃ ñ ea conditione
ut maneat semꝑ subiecta uanitati: s cũ quadã spe.
Quȩ aut̃ sit spes ista: cõmemorat dicens. Qm̃ ⁊ ipsa
inqͥt creatura lib̾abit᷑ a seruitute corruptionis. in li¬
bertatẽ głȩ filioꝵ dĩ. Ait aut̃ scire se paulꝰ ⁊ similes¬

Expanded text:
etiam creaturam, ut pote rationabilem, habere exspectationem quamdam, et spem gerere temporis illius quo revelanda est gloria filiorum Dei, hoc est, cum revelabuntur ea quae praeparata sunt his qui filii Dei esse merebuntur, aut certe cum ablato ab his velamine quo obteguntur, manifestati fuerint ipsi qui filii Dei sunt. Vanitati enim creatura suvanitati subjecta est: subjecta autem non volens, neque sponte propria, sed voluntate ejus qui dispensat universa. Propter ipsum ergo subjecta est; subjecta autem non ea conditione ut maneat semper subjecta vanitati, sed cum quadam spe. Quae autem sit spes ista commemorat dicens: Quoniam et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertate g
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ⁊ paulꝰ dicebat. Nã ⁊ si is qͥ deforis ẽ homo nr̃
corrũpit᷑ : s qͥ intꝰ ẽ renouat᷑. Interioris aut homi¬
nis renouatio ut pote qͥ ẽ rationabilis. ⁊ mens. in cog
de tã ꝓfundis reb breuit̃ ⁊ stric tĩ etiã cartulis cõ¬
mittamꝰ : ex ipsa int̾ioris hominis. hoc ẽ animȩ m̃tisq
substantia. colligamꝰ imaginẽ. qͦmͦ uanitati creatura
subiecta ẽ non uolens. s ꝓpter eũ qͥ subiecit in spe:

Expanded text:
 etsi is qui deforis est, homo noster corrumpitur, sed qui intus est, renovatur. Interioris autem hominis renovatio, ut pote qui est rationalis, et mens in cognide tam profundis rebus breviter et strictim etiam chartulis committamus, ex ipsa interioris hominis, hoc est, animae mentisque substantia colligamus imaginem. Quomodo vanitati creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe,
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ. sine dubio apłi consecuti st̃: ut idonei ẽent
sic̃⁊ ipse paulꝰ dic̃. ministri noui testam̃ti: ⁊ ut re¬
plere possent ȩũgłm ab hierłm in circuitu usq ad
illiricũ. Hoc gͦ qͣd in eos p̃ cȩt̾is sublimiꝰ ⁊ p̃clarius
nare uidet᷑ apłicã dignitatẽ : nos gͦ inqͥt ipsi. hoc
ẽ apłi. pͥmitias sꝑc habentes: qͥ electi sumꝰ ad hoc.¬
ut pͥmitias sꝑc acciꝑemꝰ : etiã ipsi uitra nos gemimꝰ.
Intantũ inqͥt nulla creat᷑a ẽ. quȩ dolorib ⁊ gemi¬
ta dona ꝑcepimꝰ. tam̃ expec tantes adoptionẽ filioꝵ
id ẽ ꝑfectionẽ eoꝵ qͦs docere ⁊ instruere missi sumꝰ
donec uideamꝰ eos intantũ ꝓfic̾e ut adoptari mere¬
ant᷑ in filios. necessario dolemꝰ ⁊ gemimꝰ: donec gͦ
nos inꝗͣ qͥ instituim᷑ ab eis negligimꝰ ⁊ moram̃. et
em̃dationis nr̃ȩ tẽpus longuis ꝓtelamꝰ. donec non
inusibilia querimꝰ s uisibilib delectam᷑. dolores

Expanded text:
magnum sine dubio apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse Paulus dicit, ministri Novi Testamenti, et ut replere possint Evangelium ab Jerusalem in circuitu usque ad . Hoc ergo quod in eos prae caeteris sublimius et praeclarius nare videtur apostolicam dignitatem. Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est, apostoli, primitias habentesacciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est quae doloribus et gemita dona percipimus, tamen exspectantes adoptionem filiorum, id est, perfectionem eorum quos docere et instituere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Donec ergo nos, inquam, qui instituimur ab eis, negligimus, et moramur, et emendationis nostrae tempora longius protelamus, donec non invisibilia quaerimus, sed visibilibus delectamur, dolores