comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.o. solum scͥbendũ ẽ. Si ꝑsonã
si de ouere uenit .o. sola scͥben¬
da ẽ. si de hon̾e cum .h. asprra¬
tione. Pret̾ea ⁊ praepositio. ꝑ¬
Diptongum scͥpend̃. Pene uo
est suppliciũ ꝑ .oeͥ. Ꝙ litt̾a tũc
recte ponit᷑. cum illi statim. nᵈ
lut᷑a sequęt᷑. ⁊ alia quelibet
una. plures ue uocales uingũ¬
tur. ita ut una silła fiat. cet̾a
scribendũ. Que ꝯuinctio sine
.a. Quid ꝑ .d. litt̾am scͥbit᷑ cũ ꝓ¬

Expanded text:
solam scribendum est; si personam, si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' dipthonga scribendum. 'Pene' vero, est supplicium, per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera scribendum; 'que' coniunctio sine A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ꝑ .t. scͥbendum ẽ. Sic mi¬
litia. malitia. nequitia ⁊ cet᷑a
similia. In dubris u̾o u̾bis
ꝯsuetudo uet̾um erat ut cũ ea¬
dem lit̾a aliũ intellcm̃ correp¬
ta aliũ ꝓductam hrẽt. Longe silłe
apicẽ apponebant. ut puta ppłs
arborem significaret an ho¬
minũ multitud̾iem apice dis¬
tinguebatꝰ . Sic ⁊ ubi lat̾a lit
t̾e ꝯsonantes geminabant᷑
bant. ut cella. serra. asseres.
Uet̾es enĩ ñ dupplicalunt lt̃as.
S supͣ sicilicũ apponelãt. qͣ
nota ammonelut᷑ lector gemi¬

Expanded text:
er T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, bant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector gemi
Abbreviated transcription (Latin):
sit qͦt dieb. R̃. lita ꝯmuio¬
nẽ ht̃. cũ .s. litta. Itaq apud̃
antiqͣs. Ionos. labos. ⁊ arbor di¬
sed. sedum dicebat᷑. Nos fi¬
nales duas litt̾as abscidimꝰ¬

Expanded text:
sit 'quot diebus'. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dised 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidim
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa qͣlicumq seq̃nte uocali
ꝑ .k. st̃ scribenda. Letus ꝑ ae
diptongũ scͥbit᷑᷑ qr leticia a la
latũ ꝓ datum. ⁊ calamitas pro
cadamitas a cadendo enĩ nom̃e
sumpsit calamitas. Maximiꝰ
modi u̾ba enũciare solitũ ẽẽ ⁊
scribere. Inde ꝓpt̾ aucteͣm tã¬

Expanded text:
nomina qualicumque sequente vocali per K sunt scribenda. 'Laetus' per dipthonga scribitur, quia laetitia a lat'latum' pro 'datum' et 'calamitatem' pro 'cadamitatem'; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 'Maxumusmodi verba enuntiare solitum esse et scribere. Inde propter auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
Annuit oculo. terit pede. digito
loquitur . xii. de orthogͣphia.
rtogphia grece latre recta
Hec disciplina docet. Quẽ ad̾m
scribe debeamus.Nam sic̃ ars
tractat de ꝑtium decliuatõe ita
ortogͣphia de scͥbendi ꝑicia.
ram sine aspiratõne sebitur.¬
Apud p̃positio ꝑ.d. scͥbit᷑ sic̃ ad
patrem. qnĩ uet̾es sepe apud
t̾dum aũt alie lut̾e̾ in locũ ali¬
aꝵ rite ponũt᷑. B. ⁊ .p. lut̾is
q̃dam cognatio ẽ. Nam ꝓbirro
dicimꝰ pirrũ .c. ⁊ g. qnͣdã cog¬
nationem bñt. Nam cũ dici¬
uł centũ ⁊ trecentos: postea di¬
cimꝰ qͣdringentos .g. ponẽtes.
ꝓ .s. C. ⁊ q. siłr cognatio est.
scͥbenda est. Si aũt adu̾bͥiũ
fu̾it: ꝑ .q. dicimꝰ .ñ. quũ lego
tongon est notandꝰ. Eͥquus
Exul addita .s. debet scͥbi. quia
Exultat meliꝰ sine .s. litt̾a scri¬
bit᷑. Nam cũ ipsa .x. ex .c. ⁊s.
constat qͦnꝰ cum inea sit rurs¬

Expanded text:
Annuit oculo, terit pede, digito loquitur. CAPUT XXVII. De orthographia. 1. Orthographia Graece, Latine Recta ec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, ram sine aspiratione sApud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, quoniam veteres sepe apud terdum autem aliae litterae in locum aliarum rite ponuntur. B et p litteris quaedem cognatio est; nam pro birro dicimus pirrum. C et g quamdam cognationem habent; nam cum dicimus centum et trecentos, postea dicimus quadringentos, g ponentes pro c. C et q similiter cognatio est; scribenda est, si autem adverbium fuerit, per q. Dicimus enim quum lego. hthongum est notandus. 'Exsul' addito S debet scribi, quia 'Exultat' melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rurs
Abbreviated transcription (Latin):
meros claudit. Ralendas aũ
nonas. ⁊ idus. ꝓpt̾ festos dies
romani iustituerũt uł ꝓpt̾
officia magistratuũ. In his
enĩ dieb ꝯuemebatur ꝯĩc
lendas acolendo appeliati exis
tmors ab edendo dictas pu¬
tant. qd̃ hii dies ap̃ uet̾es e¬
pularum ẽẽnt. slone a nũ

Expanded text:
meros claudit. 12. Kalendas autem, meros claudit. 12. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt, vel propter officia magistratuum. In iis enim diebus conveniebatur in lendas a colendo appellari extinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a n
Abbreviated transcription (Latin):
Martiꝰ appellat᷑. ꝓpt̾ martẽ po
mane gentis auctorem. uł qͦd
luptatem. Idem appellat᷑ ⁊ mẽ¬
sis nouorum. qr anni mnitiũ
m̃sis est martius. Idem ⁊ no¬
uember ab indiciis scil g̾mi¬
num quia n eo uiridantis fͣcͣ¬
tib noius transactoꝵ ꝓbatur
occasus. Apͥlis ꝓ uen̾e dicitur
qrͣ afrodis. Grece enĩ afrodis¬
aꝑiunt᷑ in florem qiͣ aprilis.
Mauis dictus a maia matrez
m̾curii uł a maiorib natu qͥ
erant pͥncipes rei publice. Nã
iunioꝵ diuisus erat. Iulius
iulii ⁊ augusti cesarum nũ¬
cupati st̃. Nam pͥus qͥntilis
⁊ sextilis uocalunt᷑. Qͥntilis
qr qͣntꝰ erat a martio q̃ pͥnci¬
pem amu testant᷑ eẽ romani.
Sextilis similit̾ qd̃ sextꝰ sit
September nom̃ ht̃ a mim̾o
⁊ ymbre. qr septimꝰ est a mar¬
tio. ⁊ ymbres ħt. Sic ⁊ octab̾.
nouemb̾ atq decemb̃. ex nu¬
nero ⁊ ymbrib acceꝑunt uo¬
cabula: quẽ numeꝵ decurrẽ¬
tem decemb̃ fmnit. ꝓ eo qd̾ de¬
narius numerꝰ p̾cedentes nu¬

Expanded text:
Martem Romanae gentis auctorem, vel quoendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece enim aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam iuniorum divisus erat. Iulius Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quetem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes nu
Abbreviated transcription (Latin):
lat. Est aũ uestis militaris cuiꝰ y¬
sus gallicis pͥmũ expeditionibꝰ
cepit ⁊ p̾da hostili. De qͣ ẽ uox il

Expanded text:
lat. Est autem vestis militaris, cuius usus Gallicis primum expeditionibus coepit e praeda hostili. De qua est vox il
Abbreviated transcription (Latin):
miistrantiũ scapule ꝯtegũ¬
tur. ut dũ ministͣnt expediti dis¬
currant. Plautꝰ si qͥd facturus
appende in hum̾is palliũ ⁊ ꝑgat
qnͣtũ ualet tuoꝵ pedũ ꝑnicitas.
Dictum aũ palliũ a pellib. qͥa
pͥus suꝑ indum̃ta pellicia uete¬
res utebant᷑ .q. pellea. suie a pal¬
la ꝑ diriuationẽ. Clamis ẽ que
ex una ꝑte indiutur neq ꝯsui¬
tur. S fibula infrenat᷑. Bĩc̃ ⁊¬

Expanded text:
ministrantium scapulae conteguntur, ut, dum ministrant, expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium. Et pergat, quantum valet, tuorum pedum pernicitas. Dictum autem pallium a pellibus: quia prius superindumenta pellicia veteres utebantur, quasi pellea: sive a palla per derivationem. Chlamys est, quae ex una parte induitur, neque consuitur, s
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Hanc pͥnũ romulꝰ adĩue¬
nisse ꝑhibet᷑ ad distrnctionẽ re¬
gii hĩtus T̃rabea aũ dicta qd̾ ĩ ma¬
iore gła hor̃em tͣnsbearet. ħ ẽ ul¬
tra ⁊ ĩ post̾um ampliori digtate
honoris beatũ fac̾et. Paludamẽ¬
tũ erat ĩsigne palliũ ĩꝑitoꝵ coc¬
c purpuraq ⁊ auro distinctum.

Expanded text:
bant. Hanc primum Romulus adinvebant. Hanc primum Romulus adinvenisse perhibetur ad discretionem regii habitus. Trabea autem dicta quod in maiori gloria hominem transbearet, hoc est ultra et in posterum ampliori dignitate honoris beatum faceret. Paludamentum erat insigne pallium inperatorum cocco purpuraque et auro distinctum.
Abbreviated transcription (Latin):
sinu sb̃ dextro ueniens supͣ hume¬
rũ sinistrũ ponit᷑. Cuiꝰ siłitudi¬
turapꝰ aspitimꝰ. easq statuas to¬
gatas uocamꝰ. Taga aũ tomam ĩ
pace utebant᷑. belli aũ temꝑe pa¬
ludam̃tis. Mensura toge uiste
si sex ulnas hẽat. Toga palmata
dicebatur. qmͣ m̾ebant᷑ hu qͥ re¬
portabant de hostib palmas. Ip̃a
uocabat᷑ ⁊ toga pita eo qd̾ iutto¬
rias cũ palmis intextas hrẽt. ẽ o¬
ga candida eademq cretata ĩ qua
candidati .i. magistratũ petentes
ambiebant᷑. addrta treta qͦ candi¬
dior insigniorq eẽt. Cic̾o in orõe
qmͣ habuit ꝯͣ competitores ĩtoga
candida scͥpsit. Cuitꝰ gabmꝰ ẽ cũ
ita ĩponit᷑ toga. ut grogae laci.¬
nia qͤ post secus reiat᷑ attrahit᷑
ad pectus. ita s ut exutroq lat̾e
ex humeris picture pendeant. ut
sat̾dotes gentiliũ faciebant aut
tragebant᷑ p̾tores. T̃rabea erat to¬
ge spẽs ex purpura ⁊ cocto: qua
oꝑti romanoꝵ reges ũtio p̾cede¬

Expanded text:
upra humerum sinistrum ponitur: cujus similituditurarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis: mensura togae justa, si sex ulnas hdicebatur quam merebantur hi qui reportabant de hostibus palmas: ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. Toga candida eademque cretata in qua candidati, id est magistratum petentes, ambiebant, addita creta quo candidior insigniorque esset. Cicero in oratione quam habuit contra conpetitores 'In Toga Candida' scripsit. Cinctus Gabinus est cum ita inponitur toga ut togae lacinia, quae post secus reicitur, adtrahitur ad pectus, ita ut ex utroque latere ex humeris picturae pendeant, ut sacerdotes gentilium faciebant aut cingebantur praetores. Trabea erat togae species ex purpura et cocco qua operti Romanorum reges initio procede
Abbreviated transcription (Latin):
mant᷑. Disnoscunt᷑ ⁊ gentes ita
hĩtu sic̃ ⁊ lingua discordes. Perse
brachia ⁊ crura liniam̃tis cap̃ tia¬
ra tegunt. Emuiẽt apicib fasti¬
giatis alani: horrent ⁊ maletecti.
cũ latratorib lingnis scotti: sa¬
ti indi: gẽmati ꝑse: sericati. se¬
res. ferat᷑ͣti armenii. Nõnulle
etiam gentes ñ solum inuestibꝰ
nia uendicant. Et uidemꝰ cirros
tioꝵ stemata brĩtonũ. Cirtum¬
arabes aures. flauent capitib ĩ¬
textis gete: nitent albani alben¬
tib cͥnib. mauros ħt tetͣ nox
corpoꝵ. Gallos candida cutis si¬
ne eqͥs mertes extant alamii. N
minutis opifex acus punctis et
exp̃ssos natiui gͣmuris sucos in¬
eludit ⁊ has ad sui ipẽm cͥtat̾ces
ferat pictis artub maculosa no¬
bilita. Bt̃ ⁊ sexus institutam
spẽm ħit᷑ ut in uiris tonsu capil¬
li. in mulierib redundantia. cri¬
niũ. qd̾̃ max̾ime uirginib ĩsig¬
ne ẽ. ¶uũ ⁊ ornatꝰ ip̃e ꝓprie sic ẽ.

Expanded text:
mantur. Dinoscuntur et gentes ita mantur. Dinoscuntur et gentes ita habitu sicut et lingua discordes. Persae brachia et crura lineamentis, caput tiara tegunt; eminent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scotti; sati Indi, gemmati Persae, sericati Seres, pharetrati Armenii. Nonnullae etiam gentes non solum in vestibus nia vindicant: ut videmus cirros thorum, stigmata Britonum. CircunArabes aures. Flavent intextis capitibus Gethe. Nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum. Gallos candida cutis. Sine equis inertes extant Alani. Nec minutis opifex acus punctis et expressos nativi graminis succos includit, ut has ad sui speciem cicatrices ferat, pictis artubus maculosa nobilitas. Habet et sexus institutam speciem habitus; ut in viris tonsi capilli, in mulieribus redundantia crinium, quod maxime virginibus insigne est, quarum et ornatus ipse proprie sic est,
Abbreviated transcription (Latin):
uibdã aũ nationib .iiii.
sua ciuq ꝓpria uestis ẽ: ut
parthis sarabare. Gallis linne.
Germanis Renones. Hispanis
istriges sardis mastruge. Saba¬
ra st̃ fluxa. ac sinuosa uestim̃ta.
De qͥb legit᷑ in danele. Et saba¬
re coꝵ ñ st ĩmutate. Et publiꝰ.
Ut qͥd ergo ĩuentͤ tuo parthi sa¬
rabaras suspenderũt: Ap̃ qͦsdam
aũ sarabare qͦdam capitũ tegmi¬
na nũcupant᷑. qͣlia uidemꝰ ĩ capi¬
cooꝑta ẽ extrino. galliam. Ee¬
nones st̃ uelamina hum̾oꝵ ⁊ pec¬
toris us umbilicũ atq intortis
uillis adeo hispida ut imbrẽ res¬
puant. qͦs uulgo reptos uocant.
eo qd̾ longitudo uilloꝵ qiͣ reptat.
tum renonib corpꝰ tegunt. Dicti
aũ renones a reno g̾manie fliue
uͥ his freqñt̾ utunt᷑. Mastruga
uestis g̾manica ex pelliculis fera
pura regalis ñ ꝯmouit. eũ sardoꝵ
mastruga mutauit. Mastruga aũ¬
dicta qiͣ monstruosa. eo qd̃ qui ea
induũt᷑ qrͣ in feraꝵ ħitu tͣnffor¬

Expanded text:
uibusdam autem nationibus sua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabarae, Gallis linnae, Germanis renones, Hispanis stringes, Sardis mastrucae. Sarabarae sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Danielo ra eorum non sunt immutata. Et Publius: Ut quid ergo in ventre tuo Parthi sarabara suspenderunt. Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capicoopertus est textrino Gallia. Renones sunt velamina humerorum et pectoris usque umbilicum, atque intortis villis adeo hispida ut imbrem respuant. Quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum quasi reptat. tum renonibus corpus tegunt.' Dicti autem renones a Reno Germaniae flumine, ubi his frequenter utuntur. Mastruca vestis Germanica ex pelliculis ferarpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavit?' Mastruca autem quasi monstruosa, eo quod qui ea induuntur quasi in ferarum habitum transfor
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ. strenuũ qui ꝯtm̾e ⁊ gub̾na¬
re nouit ꝓpt̾ maritima ꝑicula ⁊
casus. Unde ẽ illd̾ salomonis. In¬
telligens gub̾nacula possidebit.
Lidii aũ pͥmũ nauẽ fab̾ͥcauerunt.
pelagiq inc̾ta petentes. ꝑuiũ ma¬
re usib humanis fec̾unt. Ratit
e rudib tignis asseribq ꝯsertũ.
Ad cuiꝰ similitud̾iem fabricate na¬
ues abusine naues. Nam ꝓpͥe ra¬
tes st̃ conexe ĩuicem tͣbes. Trieris
ꝑ eam trieris magna. Carpasia na¬
us a carpado insula noĩata sic̃ a
rodo rodia. sic̃ ab alexanda alexan¬
drina. Liburnee dicte alibus. na
E ostrate naues uocate. ab eo qd̾ ĩ frõ¬
te rostra erea habeãt ꝓpt̾ scopulos ne
feriant᷑. ⁊ collidant᷑. Longe naues
st̃ qͣs dromones uocaniꝰ dicte eo qd̾
longiores sint cet̾is. Cuiꝰ ꝯtͣrius mͦ¬
culus circtũ nauigiũ. Dromo aũt
ab excurrendo dictus. Cursũ enĩ
greci dronrũ uocant. Classis dcã
lignis. Ande ⁊ colones nauicule
Q ligna miitio portant. Anciro¬

Expanded text:
entem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. 9. Rates e rudibus tignis asseribusque consertum. Ad cujus similitudinem 416 fabricatae naes abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris n transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον vocant. Classis dicta est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyro
Abbreviated transcription (Latin):
tine dr̃. Parca ẽ qͦ cuncta nauis cõ¬
mercia ad litꝰ portat. Hec nauis ĩ
pelago ꝓpt̾ minias undas suos sꝰ
portum reddet uicẽ uarta nau̾i ꝙ
accepit in pelago. Paro. nauigium
dit mandatꝙ paroni. Et alibi. Pa
Mnioparo qͣi minimꝰ paro. Est enĩ
do corio genꝰ nauigii p̾bet. qͣles
utunt᷑ ginanoꝵ pirate in occeam
litorib uł paludib ob agilitatẽ.
de qͣlib historia. Gens in qͥt saxo¬
nũ mioparonib ñ iurib ntunt᷑
poceꝰ qmͣ tello parati. Celones qͦs
greti celecras uocant .i. ueloces. bi¬
remes uł tͥremes agiles. ⁊ ad mi¬
inst̾iũ classis apte. enniꝰ. labitur
uncta carma ꝑ equora cana celo¬
remoꝵ ordimnẽ geminũ. Trireme
⁊ qͣtriremes tͥur ⁊ qͣtuor ordinũ
Sic ⁊ penteres ⁊ exeres. qͥnos uł¬
uł senos ordines h̃ntes. Actuarie
uehere solitum ẽ. Pontoniũ na¬
iugiũ flummale tardum ⁊ gͣue
qd̾ nõ nisi remigio ꝓgredi potest
Binc ⁊ traiectum .i extentũ. Est

Expanded text:
dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscportum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium pdit mandatque paroni. Et alibi ComMioparo quasi minimus paro. Est enim udo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae inlittoribus vel paludibus ob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus potius quam bello parati. Celoces, quas Graeci celetas vocant, id est veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celo ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae s transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est
Abbreviated transcription (Latin):
Etiũ qͣꝵdam uoca¬
bula quib aliquid
fabricat᷑ uł instru¬
menta artificium
uł qͤ minist̾iũ ex¬
hibeant. atz aliqͥd
hꝰmoĩ. deinceps ex
ꝑte notanda studui. Artifex gñale
nom̃ uocatur qd̾ artem faciat. sicut
aurifex qui aurũ facit. Faxo enĩ ꝓ
facio antiqui dicebant. Nautler᷑
dñs nauis ẽ appellatꝰ. ita qd̾ nauis
in sorte eius sit. Cleros enĩ sors dr̃.¬

Expanded text:
tium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui ddominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Gr
Abbreviated transcription (Latin):
fatuit. Scd̾m musicamita.
Qui ꝑte suꝑat mediul pͥm̃
eadem ꝑte suꝑat᷑ mediꝰ ab ex¬
tͥcia media octo. suꝑantur ab
ultima nona. Quoͥt numeri¬
qm̃ in quocumq nu̾o finem
fatiendum putau̾is idem pos
se ñ dico uno addito augeri
bet ingentem młtitudinem
ꝯtinens. In ip̃a rõe atq scĩa¬

Expanded text:
faciunt. Secundum musicam ita: Qua parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extertia media, VIII, superatur ab ultima nona. Quot numeriam in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse non dico uno addito augeri, bet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione atque sci
Abbreviated transcription (Latin):
pmitum. Unde alpha pomtur
ficialis nuͣs est: qui ñ solũ lõ¬
gstudme. s ⁊ latitud̾ie ꝯtine¬
t ut trigonus. qͣdratus. qͥna¬
qui semꝑ in plano pede idest
in suꝑficie ꝯtment᷑. Trigonũ
¶ Solidus nis est qui longi¬
tudine latitudine. ⁊ altitud̾ie
ꝯtietur. ut st̃ piramides qui
ĩ modũ flãme consurgunt ita.
aũt nũs est qui circulato nu̾c
multiplicatꝰ a se ithoat ⁊ in
qͥnquies. Hic c̾culus dũ i se
ipm facit speram idẽ qͥnqͥes ui
Nt̾ arithmeticam aũt ⁊ Geome¬
t̾cam ⁊ musicam hoc int̾est: ut
media muenias. In arithieti¬
ca pͥmo sit queris. Conĩgis
extrema ⁊ diuidis ⁊ facis me¬
diũ ut puta fac extrema esse
⁊ faciũt decem ⁊ octo. Partiris
lagicũ arithimetice ut meoiꝰ
qͦt mod monadib suꝑat pri¬
mũ. his suꝑet᷑ ab extremo.¬

Expanded text:
itum. Unde alpha poniturficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueaqui semper in plano pede, id est superficie continentur. Trigonus . Solidus numerus est, qui longitudine et latitudine vel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae consurgunt, ita.autem numerus est, qui a circulato numero multiplicatus a se inchoat et in ni XXV. Hic circulus dum in se inter Arithmeticam autem et Geometriam et Musicam hoc interest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse et faciunt X et VIII: partiris logicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his supe
Abbreviated transcription (Latin):
tur a as: cum aliis duab ꝑ¬
p̃ticularis nũs est minor qͥ
ꝯtmet᷑ in fortiori nũo cum
aliqͣ ꝑte sua aut media. aut
t̾cia aut qͣrta. aut qͥnta: ut

Expanded text:
tur a V cum aliis II parerparticularis numerus est minor, qui continetur in fortiori numero cum alia una parte sua, aut media, aut tertia, aut quarta, aut quinta; ut
Abbreviated transcription (Latin):
la senatui togis depositis qͥritis
ad saga fuerant. Sagũ aũ ẽ galli¬
cũ nom̃ ẽ. Dictũ aũ sagum qͣdrũ.
eo qd̃ ap̃ eos pͥm̃ qͣdratũ uł qͣdru¬
plex eẽt. Penula ẽ palliũ cũ fim¬
briis longis. Lacerna palliũ fim¬
briatum qs olim soli milites utebã¬
tur. Unde ⁊ in distinguenda ca¬
strensi urbanaq turba hos toga¬
tos illos lac̾natos uocabant. Inde
aũt lacerne: qͣiͣ amputatis capiti¬
bus fimbriaꝵs ns ita laxis ut st̾
penulaꝵ. Mantũ hispam uocãt
qd̾ manꝰ tegat tm̃. Est enĩ bͤue
amictum. Pretexta pu̾ile ẽ palli
ũ tͦus ad sedecim annos pu̾i
nobiles sub discipline cultu ute¬
bant ᷑: unde ⁊ p̾textati pu̾i ap¬
pellati st̃. Dicta aũ p̾texta qͥa p̾¬
texebatur ei latior purpura.
Casula ẽ uestis cucullata dicta
ꝑ diminutionẽ a casa qd̾ totũ
hoĩem tegat .q. mmor casa. In¬
de ⁊ coculla qiͣ minor cella. Sic
Birrus a greco uocabulũ tͣhit.
Illa enĩ birrũ sibrũ dñt. Melo¬

Expanded text:
la senatui: togis depositis Quirites ad saga conversi fuerant. Sagum autem gallicum nomen est, dictum autem sagum quadrum, eo quod apud eos primum quadratum vel quadruplex ebriis longis. Lacerna pallium fimbriatum quod olim soli milites utebantur; unde et in distinguenda castrensi urbanaque turba hos togatos, illos lacernatos vocabant. Inde autem lacernae quasi amputatis capitibus fimbriarum, neque ita laxis ut sunt paenularum. Mantum Hispani vocant quod manus tegat tantum; est enim breve amictum. Praetexta puerile est pallium quo usque ad sedecim annos pueri nobiles sub disciplinae cultu utebantur; unde et praetextati pueri appellati sunt. Dicta autem praetexta quia praetexebatur ei latior purpura. Casula est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat quasi minor casa. Inde et cuculla, quasi minor cella. Sic Birrus a Graeco vocabulum trahit, illi enim birrum bibrum dicunt. Melo
Abbreviated transcription (Latin):
edicina est que
uł restaurat sa¬
lutem. Cuiꝰ ma¬
teria u̾satur. in
morbis ⁊ uulne¬
rib. Ad hanc
uaq ꝑtinẽt ñ ea tm̃ que ars
eoꝵ exhibet qui ꝓprie medici
noĩantur. s etiam cib ⁊ potꝰ
tegiẽ ⁊ tegum̃e. Defensio
deuiq om̃is atq munitõ. qͣ¬

Expanded text:
edicina est quae vel restaurat salutem: cuius materia versatur in morbis et vulneribus. Ad hanc ue pertinent non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie Medici nominantur, sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen. Defensio denique omnis atque munitio, q
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ aũ medicine eius.
impositum estimat᷑: ut nõ
satis s paulatim ad hibeat᷑.
Nam ⁊̃ multũ contristat᷑ na-¬
tura: mediocrit̾ aũ gaudet
Unde ⁊ qui pigm̃ta ⁊ antido¬
ta satis uł assidue biberĩt
uexant᷑. Imoderatõ enĩ oĩs
ñ salutẽ s ꝑicł̃m affert.
artis auctor est reꝑtor: ap̃
grecos phibet᷑ apollo. Hanc
filuis eius scolapiꝰ. lande uel
oꝑe ampliauit. S postqmͣ
fulurinis ictu scolapus inte¬
riit int̾dicta fertur medendi
cura: ⁊ ars simul cũ auctore de¬
fecit. Latuitq ꝑ annos pene
qͥngentos usq ad tempus ar¬
taxersis regis ꝑsarũ. Tuc eã
reuocauit in lucem ypocͣtes
asclepio patre genitꝰ insula

Expanded text:
omen autem Medicinae inpositum aestimatur, ut non satis, sed paulatim adhibeatur. Nam in multo contristatur natura, mediocriter autem gaudet. Unde et qui pigmenta et antidota satis vel assidue biberint, vexantur. Inmoderatio enim omnis non salutem, sed periculum affert. artis auctor ac repertor apud Graecos perhibetur Apollo. Hanc filius eius Aesculapius laude vel opere ampliavit. Sed postquam fulminis ictu Aesculapius interiit, interdicta fertur medendi cura; et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene quingentos usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum. Tunc eam revocavit in lucem Hippocrates Asclepio patre genitus in insula
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ habemꝰ miure. Inde est
qd̃ p̾cedente donatione uiri
sequit᷑ dos oxoris. Donatõ
usu fructuario idõ dr̃: quia
donator ex ea usũ fctuũ ad¬
huc retmet. seruato cͥ donaf
est. iure. donatio directa iõ
nũcupat᷑ qr ⁊ iure ⁊ usu sta¬
tim transit in alt̾um: nec
ultͣ aliquid uide ad ius do¬
natoris retorq̃tur. Conditi

Expanded text:
sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condici
Abbreviated transcription (Latin):
ultima orbis tendentes urbẽ
inoceano ꝯstrux̾unt. eamq lĩ¬
gua sua gades nõiauerũt. Nã
mos erat antiquius fenicum
gentes multas simul mer¬
candi causa a domo ꝓficisci
⁊ cum incosarum aĩos ꝯmer¬
tiũ rerũ his ante incognita¬
rũ sͥ ꝯciliassent. loca que con¬
dendis urbib ydonea uide¬
bant᷑ caꝑe. Ex his ꝓfecta di¬
do in litus africe urbem con¬
didit ⁊ cartadã noĩauit. qd̾
fenica lingͦ expͥmit cuuta
tem mox sermone u̾so carta¬
go est dicta. Hanc scipio de¬
leuit. Qͤ aũ nc̃ ẽ postea an
manis condita ẽ. Carthago
aũ antea birsa. postea tẏrus
duta ẽ. demde carthago. Mẽ¬
plũ ciuitatem egypti edifi¬
cauit epafos iouss filiꝰ. cum
n scd̾a egypto regnaret. Hec
est urbs ubi cartha dr᷑ nas¬
citur. u̾ etiam optimi ma¬
thematici fuer̃t. Nã hanc
urbem magicis artibꝰ dedi¬
tam. pͥstimi us ad p̾sens tẽ¬
pus uestigia erroris osten¬
dũt. Tafuis metͦpolis egyp¬
ti ubi pharao fuit ⁊ moyses

Expanded text:
ultima orbis tendentes urbem in Oceano construxerunt, eamque lingua sua Gades nominaverunt. Nam mos erat antiquus Phoenicum gentis multis simul mercandi causa a domo proficisci, et cum incolarum animos conmercio rerum his ante incognitarum sibi conciliassent, loca quae condendis urbibus idonea videbantur capere. Ex his profecta et Dido in litus Africae urbem condidit, et Carthadam nominavit; quod Phoenica lingua exprimit civitatem novam; mox sermone verso Carthago est dicta: hanc Scipio delevit. Quae autem nunc est, postea a Romanis condita est. Carthago autem antea Byrsa, post Tyrus dicta est, deinde Carthago. Memphin civitatem Aegypti aedificavit Epaphus Iovis filius, cum in secunda Aegypto regnaret. Haec est urbs ubi charta nascitur, ubi etiam optimi mathematici fuerunt. Nam hanc urbem magicis artibus deditam pristini usque ad praesens tempus vestigia erroris ostendunt. 32. Tanis metropolis Aegypti, ubi Pharao fuit, et Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
cũq arbore indificau̾it. clauus
rsederit. Iste ⁊ picus martd
nam alia E pica. Pauo nonꝰ
de sono uocis ħt: culꝰ caron
dura ẽ ut putredinẽ iux
tiat. nsͦ facile coqͦt᷑. De qͦ quia
sic ait Miraris qͦtiens gemi¬
nantes explicat alas. Si po¬
tes hũt seuo tradere oura cõ
co. Casianꝰ.a faside insula gͥcie
¶nde pͥmu asportatꝰ ⁊ appella¬
tus. Testatur id uetꝰ disficon
illud. Arguia pͥmo sum trans¬
portata carma. Ante mͥ notũ
nil nͥ fasis erat. Gallꝰ a castra¬
tione uocatꝰ. Int̾cet̾as enĩ aue̾
hus soli testituli adimũtur.
Net̾es enĩ abscisos gallos uoca¬
lunit. Sic̃ aũ aleone seona
⁊a dracone dͣcena. ita agallo
gallina. cuiꝰ m̃bͣ ferũt qͥdan
si auro liq̃scenti misceat᷑ q
sumi. Anans ab assiduitare
natandi aptũ nom̃ accepit.
ex qͦ gen̾e q̃dam g̾mane di¬
cuntur. qd̃ plꝰ cet̾is nutͥant.
Anseris nom̃ anans dedit ꝑ
diriuationẽ uł a silitudine
uł qd̃ ⁊ ipã natandi freqͤnti¬

Expanded text:
cunque arbore nidificaverit, clavus, insederit. Iste est picus Martius, nam alia est pica. 48. Pavo, nomen de sono vocis habet, cujus caro tam dura est, ut putredinem vix sentiat, nec facile coquatur; de quo quidam sic ait: Miraris quoties gemmantes explicat alas, Et potes hunc saevo tradere, dure, coco. 49. Phasianus, a Phaside insula Graeciae, unde primum asportatus est, appellatur. Testatur id vetus distichon illud: Argiva pportata carina: ante mihi notum nil nisi Phasis erat. Gallus a castratione vocatus; inter ceteras enim aves huic solo testiculi adimuntur. Veteres enim abscisos gallos vocabant. Sicut autem a leone leaena et a dracone dracaena, ita a gallo gallina. Cuius membra, ut ferunt quidam, si auro liquescenti misceantur, sti . Anser ab assiduitate natandi aptum nomen sumpsit. Ex quo genere quaedam germanae dicuntur, quo plus caeteris nutriant. Anseris nomen anes dedit per derivationem, vel ad similitudinem, vel quod et ipsam natandi frequenti
Abbreviated transcription (Latin):
nicib mandex. Huic nit̾ młta
auspicia tͥbuũt etiam pluuiã
portend̾e uocib. Unde ⁊ illd̾. Tc̃
cornix plena pluuuiam uocat ĩ¬
ꝓba uoce. Gargulos a garrulita¬
te nũcupatos. ñ ut quibã uo¬
lũt ꝓ eo qd̃ gregatim uolent.
cũ fit manif̾m ex uoce eos nũ¬
cupari. Est .n. loqͣsissimũ genꝰ

Expanded text:
nicibus mandet. Huic inter multa nicibus mandet. Huic inter multa auspicia tribuunt etiam pluvias portendere vocibus, unde est illud: Tunc cornix plena pluviam vocat improba voce. 45. Graculus, a garrulitate nuncupatus, non, ut quidam voluit, pro eo quod gregatim volent, cum sit manifestum ex voce eum nuncupari. E
Abbreviated transcription (Latin):
nocte cͥcum uolet. ⁊ ꝑ diem nõ
possit uideri. Nam exorto splẽ¬
dore solis uisus illuis hebetat᷑.
Hant aũt insula cretensis nõ
ht̃. ⁊ si ueniat aliũde. statim
morit᷑. Noctua aũ ñ ẽ bubo. nã
bubo maiorẽ. Ncticorax ip̃ã ẽ¬
⁊ noctua qr noctem amat. Est
enĩ auis lucifuga ⁊ solẽ iudere
ñ patit᷑. Strix nocturna aius
hũs nom̃ de sono uocis. Qndo
enĩ claniat. stͥdet. De qͣ lucanꝰ.¬
Qͦd trepidꝰ bubo. qͦd strix noct¬
na q̃runt᷑. Hec auis nulgo aĩa
⁊ lac p̾bere fertur nascentib
Coruus siue corax nom̃ a sono
gutturis ht̃. qd̾ uoce crocitet. ser¬
tur hec auis qd̃ editis ꝓullis
eos tetros plumis aspex̾itꝰ in to¬
to agnitos huñdantiꝰ pascit.
Hic pͥor in cadau̾ib ocłm petit.
Cormx annosa auis ap̃ latmoᷤ
greco noĩe appellat᷑. quͣ auint
augures hoĩm curas sigcatõi
b ag̾e. insidiarũ uias monstͣ¬
re. futura p̾dic̾e. Magnũ nefas
ħ credere ut ds̃ confilia sua cor¬

Expanded text:
nocte circumvolat et per diem non possit videre; nam exorto splendore solis, visus illius hebetatur. Hanc autem insula Cretensis non habet; et si veniat aliunde, statim moritur. Noctua autem non est bubo; nam bubo maior est. Nycticorax ipsa est noctua, quia noctem amat. Est enim avis lucifuga, et solem videre non patitur. Strix nocturna avis, habens nomen de sono vocis; quando enim clamat stridet. De qua LucanQuod trepidus bubo, quod Strix nocturna queruntur. 96 Haec avis vulgo amma et lac praebere fertur nascentibus. 43. Corvus, sive corax nomen a sono gutturis habet, quod voce coracinet. Fertur haec avis, quod editis pullis eos tetros plumis aspexerit, in toto agnitos abundantius pascit. Hic prior in cadaveribus oculum petit. 44. Cornix, annosa avis, apud Latinos Graeco nomine appellatur, quam aiunt augurebus augere, insidiarum vias monstrare, futura praedicere. Magnum nefas haec credere, ut Deus consilia sua cor
Abbreviated transcription (Latin):
dici uoluerũt fila putͥ cius.¬
da qf de telis cadũt. ut plautꝰ
in cassia ait. Non ego ħ u̾bũ
empsi tittiuilitio .i. re ad mod̾
uulissima. Nam ⁊ martꝰ cornu¬
tꝰ in satira sic ait. Tittiuiles flac
dici uoluerũt cestꝰ plũbo culpo
ligatos. Unde ⁊ neuiuis in nec.¬
philenporo comedia ait. Isculpo¬
meneis battenda huic st̃ lat̾a
ꝓbe. Et plautꝰ in cassina simłi
tꝰ ait. melius isculpomeneas el¬
bus battuat᷑ tͥ os senex neqͥssi¬
atilla Quid sit catilla me.
nia publicũ ꝓstibulũ. ⁊ plau¬
tus similit̾ ait᷑. Eͥn meã uxorẽ
mittam catillatũ. Qd sit capu
iam morti ꝯtiguũ. S ⁊ re¬
os capulares dicebãt q̃ caplõ
digni forent. Unde ⁊ luciꝰ ait.
ꝑgit capulare cadauer. Et flac¬
cus tibullꝰ ĩ melene comedia
ait. Tune amare audes eden

Expanded text:
dici uoluerunt fila putrida quae de telis cadunt; ut Plautus in Cassina ait: ‘Non ego hoc uerbum empsim tittiuilicio’, id est re admodum uilissima. Nam et Marcus Cornutus in satyra sic ait: ‘Tittiuiles Flacdici uoluerunt cestus plumbo ligatos; unde et Neuius in Philemporo comedia ait: ‘Sculponeis battenda huic sunt latera probe’ et Plautus in Cassina simili modo ait: ‘Melius sculponeas, quibus battuatur tibi os, senex nequissime’. Quid sit catillatum. nia, puplicum prostibulum’ et Plautus similiter ait: ‘Quin meam uxorem mittam catillatum?’ Quid sit capularis. iam morti contiguum, sed et reos capulares dicebant, qui capulo digni fuerunt; unde et Lucilius ait: ‘Pergit capulare cadauer’ et Flaccus Tibullus in Melene comedia ait: ‘Tune amare audes, eden
Abbreviated transcription (Latin):
nodie leges naualiũ cõ¬
m̾tiorum st̃ ab insula rho¬
do cognominate maqͣ antiqͣ¬
tus m̾catorum usus fuit uiii
Nam pͥuilegium mde dictũ:
qd̾ m priuato ferat᷑. .xuiiii.

Expanded text:
odiae leges navalium conmerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. De pNam privilegium inde dictum, quod in privato feratur. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tores responde dicuut
consuientib. Unde ⁊ respon¬
sa pauli dicta. fuerũt et̃
quidam prudentes ⁊ arbitri
eqͣuitatis. qui istitutiones
ciuiles iuiris compositas edi¬
derunt. quib dissidentium
utes ꝯtentionesq sopirent.
uedam etiam leges dñr x
ab his qui ꝯdiderunt. ut
ꝯsulares tribimicie. uilie. cor¬
nelie. Nari ⁊ sub octauiano
cesare confecti consules pa¬
pius ⁊ pompeuis legera tu¬
lerũt que a noĩb eoꝵ appel¬
lantur. papia pompeia. cõ¬
tinens patrum pͥmia ꝓ susci¬
piendis liberis. Sub eodem
quo imꝑatore falcidus tͥ¬
bunꝰ. plebis legem fec̃: ne
quis plus in extͣneis testam̃¬
to ligaret: qm̃ ut qrͣta pars
suꝑesset heredib. Ex cuiꝰ
nõie lex falcidia nũcupata
est. Aquilius quo legeni cõ¬
didit que hactenus aquila
acopia rerum.⁊ qiͣ a saturita¬
te. Unde ⁊ satyram scͥbere
est pormata uaria condẽ. ut
oratii. Iuuenalis. ⁊ ꝑsii. lex¬

Expanded text:
ti respondere dicuntur consulentibus: unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis juris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. edam etiam leges dicuntur ab his qui condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus in extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata est. Aquilius quoque legem condidit, quae hactenus Aquiliaa copia rerum et quasi a saturitate; unde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis
Abbreviated transcription (Latin):
in gladiatorio ludo contͣ alt̾um pug¬
nantem ferebat occulte rethe qd̾
iaculũ appellat᷑. ut adu̾sariũ cus¬
pide insistentẽ oꝑiret implicitũ¬
q uirib suparet. qͤ armatura pug¬
nabat neptuno tridentis causa.
ecutor ab inseqñdo retiaꝵ iiii
dictus. Gestabat enĩ cuspidẽ
⁊ massam plumbeam qͤ ad u̾sarii
iaculum impediret. ut anteꝙͣ ille
feriret rete iste ⁊ suꝑaret ħ ar¬
matura sacͣta erat uulcano. Ig̾
enĩ semꝑ nisequit᷑. Iõo cũ retia¬
rio componebat᷑. qr igͥs ⁊ aqͣ sẽꝑ
int̾ se mimica sunt.
aqͤators pugna erat fugien¬
tes in ludo hoĩes miecto laqͦs
ĩpeditos ꝯsecutosq ꝓstrare anuc¬
tos umhone pellicio. .ui.¬
eletum pugna erat ut ultͦ
citroꝙ tela obiectarent. E¬
rat aũ ueletum. eoꝵ uaria pugꝰ.
⁊ spectantib gratior qmͣ reuqͤ. ue¬
letes aũ mĩcupatos. siue a uolita¬
tione siue a ciuitate etruscoꝵ qͤ
ueles uocabatur.

Expanded text:
In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. ecutor ab insequendo retiarium dictus est, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat Vulcano, ignis enim semper insequitur: ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Laqueatorum pugna erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impeditos consecutosque prostrare, amictos umbone pelliceo. Velitum pugna erat, ut ultro citroque tela obiectarent. Erat autem eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua. Velites autem vocati sunt sive a volitatione sive a civitate Hethruscorum, que Velites vocabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sit pre minio motu ꝯu̾si¬
onis sue ampluis incalescit.
uidemus eum sepus madidũ
atq rorantem. De cu

Expanded text:
sit, prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit. videmus eum saepius madidum atque rorantem. De cu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝯtinet᷑ ostendit. ut t̾beat᷑
plaudũt prata muguĩt. duni
illic hoĩes plaudant. hic boueᷤ
dum ñ ile s dom̃ aiꝰ ard̾et. Itẽ
ꝑ ĩuentorem. id qd̾ inuentũ est
ut sine ccrere ⁊ lib̾o fuget ue¬
torem uitis. uinũ. ꝑ uenerem

Expanded text:
continetur ostendit, ut theatra continetur ostendit, ut theatra plaudunt, prata mugiunt, dum illic homines plaudant, hic boves dum non ille, sed domus ejus arderet. 9. Item per inventorem id quod inventum est, ut, sine Cerere et Libero friget Vetorem uitis uinum, per Venerem
Abbreviated transcription (Latin):
neptune. pat̾ cui timꝑa cana
crepanti cuicta salo resonant
maguꝰ cui ꝑpete mento. ꝓflu¬
it cceanꝰ. ⁊ flumina crub er¬
rant. Mentũ enĩ ⁊ timꝑa ⁊ cri¬
nes ñ ad occeanũ ꝑtinẽt s ad
hoĩes. Sic ⁊ alia rerũ noĩa de
alio gen̾e in aliud genꝰ decen¬
tissime decoris gr̃a tͣnfferũt᷑.
ut orõ ꝑornet᷑. Metafora autẽ
aũ ꝑtis uniꝰ est. ut fluctuare
segetes ñ potes dic̾e segetare
fluitus: aut antistropha ẽ idr
recipca. ut temigiũ alaꝵ. ⁊gã
⁊ ale nauiũ. ⁊ alarũ remigia.
dicunt᷑. Catacrisis ẽ aliene rei
git᷑. Hec quia ñ ht̃ ꝓpriũ alie
initisq ferunt᷑. frontib ⁊ lõ¬
ga sulcant uada salsa carma.
Dũ facies ⁊ frons cantũdẽ aĩali¬
ũ ⁊ hõmi sit. Qͦd nom̃ si pce¬
lemsis est tropus a p̾cedente ꝙ
do. nã ꝑ manꝰ u̾ba. ꝑ arũdinẽ
lut̾e significate st̃. Metonome¬
alia significatione ad aliam
ꝓxmutatem tͣnslata. Eit aũ

Expanded text:
Neptune pater, cui tempora cana Neptune pater, cui tempora cana crepanti cincta salo resonant, magnus cui perpete mento profluit Oceanus, et flumina crinibus errant. Mentum enim, tempora et crines non ad Oceanum pertinent, sed ad homines. Sic et alia rerum nomina de alio genere in aliud genus decentissime decoris gratia transferuntur, ut oratio perornetur. Metaphora autem aut partis unius est, ut 'fluctuare segetes non potes dicere 'segetare fluctus', aut antistropha est, id est reciproca, ut 'remigium alarum'. Nam et alae navium et alarum remigia dicuntur. Catachresis gitur, hec, quia non habet proprium, alieniunctisque feruntur frontibus’ ga sulcant vada salsa carina. Dum facies, et frons tantum animalium et hominum sint. Quod nomen si poelempsis est tropus a praecedente do. Nam per manum verba, per arundinem litterae significatae sunt. Metonymialia significatione ad aliam proximitatem translata. Fit autem
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ fuint aũt a ꝓpria significa¬
tõne ad ñ ꝓpͥam similitudinẽ
quoꝵ oĩum noĩa difficillimũ
tafora. est u̾bi alicuiꝰ iisurpata
translatio. sic̃ cũ dicimꝰ fluctu¬
are segetes. g̾minare uites. dũ
in his reb auctꝰ ⁊ geminas ñ
ĩuenim᷑. In quib ħ u̾ba aliũde
tͣnfferunt. S he atq alie tͦpice
locutiones ad ea q̃ intelligenda
stͣ. ꝓpt̾ea figuratis amictib ob¬
tegunt᷑. ut sensud legentis ex̾ce¬
ant ⁊ uenuda atq ĩ ꝓmptu u¬
lescant. Fiñt aũt metafore un̾¬
modis. Ab aĩali ad aĩale. ut ałi¬
geros constendit equos meta¬
forice loquens: mriscuit q̃dru
ta petiuerit. misciut uolatili eꝰ¬
sum qͣdrupedis ab maĩali ad in¬
animale. ut pontũ pisꝰ arat.
sulcũ premit alta carma. Mis¬
cuit usum t̾re aquis. dum ara¬
re ⁊ sulcũ p̃m̾e ad t̾ram ꝑtine¬
at ñ ad mare. Ab maĩali ad aiã
le florida uiuentꝰ. Muscuit flo¬
res ĩm̃ales inuentuti q̃ aĩam
ht̃. Ab aĩali ad maĩale. ut tu

Expanded text:
tur. Fiunt autem a propria significatione ad non propriam similitudinem. Quorum omnium nomina difficillimum taphora est verbi alicuius usurpata translatio, sicut cum dicimus 'fluctuare segetes', 'gemmare vites', dum in his rebus fluctus et gemmas non invenimus, in quibus haec verba aliunde transferuntur. Sed hae atque aliae tropicae locutiones ad ea, quae intellegenda sunt, propterea figuratis amictibus obteguntur, ut sensus legentis exerceant, et ne nuda atque in promptu vilescant. Fiunt autem metaphorae or: ab animali ad animate, ut: Aligeros conscendit equos. Metaphorice loquens miscuit quadruprta petiverit; miscuit volatili cursum quadrupedis. Ab inanimali ad inanimale, ut Pontum pinus arat, sulcum premit alta carina. Miscuit usum terrae aquis, dum arare et sulcum premere ad terram pertineat, non ad mare. Ab inanimali ad animale, ut 'florida iuventus': miscuit flores inanimales iuventuti, quae animam habet. Ab animali ad inanimale, ut: Tu,
Abbreviated transcription (Latin):
isi qr aẜ nos ennius eo porũ
sus ẽ. Ilam ap̃ grecos sic ad is
lex grãmaticoꝵ pondet ut sub
llidice tes religata sit. Nam q̃¬
dam eoꝵ coloforũ qͥndã. qui¬
dim archilortũ auitorẽ atꝙ. m¬
uentorem uolut̃. Sucolicum

Expanded text:
nisi quia apud nos Ennius eum prior nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum
Abbreviated transcription (Latin):
¶am ⁊ p̃ cet̾is simplicissimũ
ħetur. constatꝙ duob pedib
dactilo ⁊ spondeo: ac sepe pene
uł ex hoc uł ex ilo. insi qd̾ tem¬
qm̃ si instruatur a singulis Uĩ
nomii. Longe aute ferecidei¬
⁊ honierũ cecinisse ꝓbat᷑. Nn¬
de apparet antiqͥus fuisse ap̃
hebreos studiũ carminũ . qmͣ
ap̃ gentiles. Si quid̾ ⁊ iob moy¬
si temꝑib ad eqͣtus. exametio
uersu dactuio spondeoq decur¬
ut ałii putant ferecides syras.
Qd metrũ ante homerũ phithi¬
si dcm̃ ẽ. post homerũ heroitũ
nõiatũ. Pbithiũ aũt uocatũ
uolunt. eo qd̃ hoc gn̾e metri
oracula appolimis sunt edita. Nã
cũ in parnaso phitonem serpen¬
tem in uindictam matͥs sagit¬
tis inseq̃retur: accole delfici
hoc uiũ metro hortati st̃ dicẽtes
minis ꝯueniat miseris. Terẽ¬
cianꝰ hos elegos dic̾e solet qd̃
eaus ula talis tstib ut tdũt
aptior eẽt modis. Hoc aũ ux
omĩo constat. a quo sit ĩuẽtũ.

Expanded text:
ae caeteris simplicissimum ae caeteris simplicissimum habetur, constatque duobus pedibus, dactylo et spondeo; ac saepe pene, vel ex hoc, vel ex illo, nisi quod temquam si instruatur a singulis. 11.nomii, longe aet Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiora fuisse apud Hebreos studia carminum, quam apud gentiles. Siquidem et Iob Moysi temporibus adequatus, exametro versu, dactilo spondeoque decurut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum. Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentes, minis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ fecisse enusꝰ tradit᷑ eosq
longos uocauit. Ab iuentoribꝰ
appellata dñr. ut anacreonticũ
salficũ. Archiloicũ. Nam ana¬
crebntica. metͣ: anacreon com¬
posuit. Saffica: saffo mulier
gen̾e cretensis. Simonidia
quo metͣ simonides poeta
liricus composuit. Afreqũtato¬
rib ut asclepiadia. Non enĩ
ea esclipeus inuenit: s ꝓ in¬
de ita uocata qd̃ ea idem elegã¬
tissime ⁊ freqũtatissime usus
sit. A reb que scͥbunt᷑. ut he¬
roicum. elegiatum. bucolicũ
Neroicum enĩ carmen dictum.
qͦd ab eo uiroꝵ fortiũ res ⁊ fcã
narrant᷑. Nam heroes appel¬
lant᷑ uiri qiͣ aerei ⁊ celo dig¬
ni. apt̾ sapientiam ⁊ fortitu¬
dinem. Eͦd metrũ auctoritate
cet̾a metͣ p̾cedit unũ ex oĩb
tam maximis oꝑib aptũ qͥmͣ
ꝑuis: suauitatis ⁊ dulcedinis
eque capax. Quib iurtutib
nom̃ solum obtinuit ut heroi¬
cũ uocaret᷑. ad memorandas sci¬
licet heroum res hoc est fortiũ¬

Expanded text:
imum fecisse Enimum fecisse En'longos' vocant. Ab inventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissime et frequentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, bucolicum. Heroicum enim carmen dictum, quod eo virorum fortium res et facta narrantur. Nam heroes appellantur viri quasi aerii et caelo digni propter sapientiam et fortitudinem; quod metrum auctoritate caetera metra praecedit, unum ex omnibus tam maximis operibus aptum quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. 10. Quibus virtutibus nomen solum obtinuit, ut Heroicum vocaretur ad memorandas scilicet heroum res. Nam, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qd̾ pedib mordĩe suo
dispositis cco fine mod̾ant
ꝑ articulos qui cesa ⁊ m̃bra
noĩaut. Qui ne longius pro¬
sustm̃e mod̾. statuit ratioln¬
ad heret richimꝰ qui n ẽ ere¬
fuie mod̾atus: s tñ rationa¬
bilit̾ ordimnatis pedib currit.
meros memini si ũba tep̾em.
.Carmẽ uocat᷑: quicqͥd pedib
continet᷑: Cui datum nom̃
existimant. seu qͦd carptan ꝓ¬
nũtiaret᷑. Unde hodie lanant
qm̃ purgantes discerpũt car:¬
iirare dicimꝰł seu qͦd q ista
sauerent. carere m̃te existiͣ¬
matunt᷑. Met uł a pedib
nũ cupata. ił a reb qͥue scri¬
buntur it ab inuentorestes
sillabarũ. Apedib metͣ uora¬
ta. ut dactilica. iambica trocha¬
ita Atrocheo enĩ trochaicũ me¬
trũ nascit᷑. A dactilo dastilicũ.
sic ⁊ alia a suis pedib. Aniso
ut exametrũ. pentametrũ. tri¬
metrũ. Nam senarios u̾sus
nos ex nuo pedũ uocamꝰ. Nos
gͥci qr geminos ferũt. tͥmetros
dñt. Exametͦs aũt latmos pͥ¬

Expanded text:
ab eo quod pedibus in ordine suo dispositis, certo fine moderantur per articulos, qui cesa et membra nominantur, qui ne longius persustinere, modum statuit ratio unadheret rythmus, qui non efine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus currit; meros memini, si verba tenerem. Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen existimant seu quod carptim pronuntietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, vel a rebus quae scribuntur, vel ab inventoribus, syllabarum. 6. A pedibus metra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trocheo enim trochaicum metrum nascitur; a dactylo dactylicum, sic et alia a suis pedibus. A numero vero hexametrum, pentametrum, trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus; hos Graeci quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos pr
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ait uarro ap̃ plantum.
ꝓsis bectis significare restis.
unde etiam q̃ ñ est ꝑflexa nu¬
mero s recta ꝓsa cõ dr̃. i¬
resttun. ꝓducendo. Alii ꝓsamn
auit dictam. ab eo qd nt pro¬
p̾ust: uł ab eo qd spaciosiua
ꝓruat ł excurrat. nullos t̃
mino y̾fm̾ito. Pret̾ea tam ap
grecos qmͣ ap̃ latios longe
antiqui orem quam fuss r¬

Expanded text:
Unde ait Varro apud Plautum Unde ait Varro apud Plautum 'prosis lectis' significari rectis; unde etiam quae non est perflexa numero, sed rectarectum producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo, quod sit profusa, vel ab eo, quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi termino praefinito. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos longe antiquiorem curam fuis