comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mouit ut uentret in occursum racob
sbatris sir. et item a fiatre recedens.illus t̃m
reuersus est ut ibi habitaretr: Ad qd̾ possumꝰ dice¬
re quodad fimus patris celebrandum cũ pecunia
sua accessit. nel propter aduentum patris leticia exhi¬
laratus ut cum fratre habitaret uenit in t̾bam
chauaan. et ibi moratus est usq ad obitum patris.
post ea uero recessit in montem seir qd̾ modo
dicit. Reges autem qui regnauerunt in terra
edom. Ueri simile est post combustionem legis ꝑ
babylonios. in restitutione hanc partem appoĩtã
ad legem ab esdra. qui potuit sare qui reges p̾ces¬
serint in populo esau. ante saulem regem israel.
friuolum enim uidetur dicere quod moyses istd̾
per sp̃m ꝓphetie narraret. Et he sunt generatio¬
nes eins. Reuertitur ad generationes iacob pre¬
missas ut eas prosequatur. Tunicam polimitã.
b que concurrerunt conflata est inuidia. ⁊ aug¬
menta. prebet enim dominus occasiones p᷑can¬

Expanded text:
etiam movit ut veniret in occursum Jacob etiam movit ut veniret in occursum Jacob fratris sui: et item a fratre recedens illuc iterum reversus est, ut ibi habitaret? Ad quod possumus dicere, quod ad funus patris celebrandum cum pecunia sua accessit: vel propter adventum fratris, laetitia exhilaratus, ut cum fratre habitaret, venit in terram Chanaan: et ibi moratus est usque ad obitum patris. Postea vero recessit in montem Seir: quod modo dicit: Reges autem qui regnaverunt in terra Edom. Verisimile est post combustionem legis per Babylonios in restitutione hanc partem appositam ad legem ab Esdra, qui potuit scire qui reges praecesserint in populo Esau, ante Saulem regem Israel. Frivolum enim videtur dicere quod Moyses istud per spiritum prophetiae narraret. Et hae sunt generationes ejus. Revertitur ad generationes Jacob praemissas, ut eas prosequatur. Tunicam polymitam mbus, quae concurrerunt, conflata est invidia et augmentata: praebet enim Dominus occasiones peccan
Abbreviated transcription (Latin):
ctu reduet usq in seu s illo profectus est. ñ
tamen eodem die peruenit illus. Quando gra¬
uissĩmus dolor est. Forsitan rõnem phisice. con¬
tingit quod in tercia die grauior est dolar
uultierum. Abicite deos alieuos. ⁊ õ. Fortassea¬
liqui erant iu societate racob qui colebant de¬
os alienos. uel aliter: Consuetudo erat apud
illos antiquos licet unum solum deum crede¬
rent: Pmagines tamen quasdam habebant qͣs
ueralantur. non qd̃ deos crederent ut idolatre.
sed ut recoadarentur per eas sunmi dei. Has
tanen ymagines ne indeterius uertantur
prohibet modo iacob ne habeat eius familia.
Et effundens oleum. Secunda uice oleum mo¬
do funidit. Tulit autem uxores suas et filios⁊ ã
Quid est quod dicit post mortem patois p̾scas
totum substinitiam suam quani habebat esa¬
u in terra chanaan tulisse in monte seut es ibi
teinceps mansisse. cum aute iam dictum fi̾it
quod esait iam in monte seir hubitabat. ⁊ rnde

Expanded text:
citu rediret usque in Seir, sed illo profectus est: non citu rediret usque in Seir, sed illo profectus est: non tamen eodem die pervenit illuc. Quando gravissimus vulnerum dolor est. Forsitan rationem physicam tangit quod in tertia die gravior est dolor vulnerum. Abjicite Deos alienos, etc. Fortasse aliqui erant in societate Jacob qui colebant Deos alienos. Vel aliter. Consuetudo erat apud illos antiquos, licet unum solum Deum crederent, imagines tamen quasdam habebant, quas verebantur: non quod deos crederent ut idololatrae, sed ut recordarentur per eas summi Dei. Has tamen imagines ne in deterius vertantur prohibet modo Jacob, ne habeat sua familia. Et effundens oleum. Secunda vice oleum modo fundit. Tulit autem uxores suas, et filios. etc. Quid est quod dicit post mortem patris Isaac totam substantiam suam quam habebat Esau in terra Chanaan, tulisse in montem Seir, et ibi deinceps mansisse: cum ante jam dictum fuerit, quod Esau jam in monte Seir habitabat: et inde
Abbreviated transcription (Latin):
Quare ad hano uoluntatem te inclinasti. Quasi
id est loco dei. ut restitiram quo ille abstulit. Dormi¬
uit cum illa et exaudiuit deus In hoc appiret qd̃
non ex luxuria. Sed causa prolis tantum emit
concubitum. non enim deus in honestate exau¬
diret. Nichil uolo. nunc salicet accipere a de
de tuõ. uelnullum certum premium sed quod
deus michi dederit secundum certam conuen¬
tionem. Et omnia que non fuerint maculosa.
et c̃. subaud̾. si acceꝑo: arguesme de furto. Di¬
uisit gregem iacob. scilicet seꝑando arietes ab
ouib usq ad horam adaquandĩ. Ut tunc tan¬
tum arietes ascenderent oues quando uirgas
in canalib uiderent utriq. Uidi enim omnia
que fecit tibi lalun. Ecce per diuinum respon¬
sum apparet eum non peccasse fcnude aliqua:
quia iustum erat eum acapere aliami m̃cedem
quam uxores. quas dono debuisse ei dare laban.
Quasi uderim uultum dei. Ad ulatur ie mori

Expanded text:
Quare ad hanc voluntatem te inclinasti? quasi Quare ad hanc voluntatem te inclinasti? quasi o ego sum; id est loco Dei, ut restituam quod ille abstulit? Dormivit cum illa, et exaudivit Deus. In hoc apparet quod non ex luxuria, sed causa prolis tantum emit concubitum. Non enim Deus inhonesta vota exaudiret. Nihil volo. Nunc scilicet accipere a te de tuo. Vel nullum certum praemium, sed quod Deus mihi dederit secundum certam conventionem. Et omnia quae non fuerint maculosa, etc. Subauditur: si accepero. Argues me de facto. Divisit gregem Jacob. Scilicet separando arietes ab ovibus usque ad horam adaquandi, ut tunc tantum arietes ascenderent oves, quando virgas in canalibus viderent utrique. Vidi enim omnia, quae fecit tibi Laban. Ecce per divinum responsum apparet eum non peccasse fraude aliqua, quia justum erat eum accipere aliam mercedem quam uxores, quas dono debuisset ei dare Laban. Quasi viderim vultum Dei. Adulatur, ne moria
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum. Tulit de lapidib qui iacebuant:
⁊ c̃. Ueri simile est quod non solus ilut iacob
eo quod dormierit extra cuitatem. q̃ auicas
prius uocata est luxa. et post ea ditba ab illo
bethel proprer uisionem quam iuidit uixta
cuitatem dormiens lapide suꝑposito ad caput
tia cum timore. scilicet propter maiestatem
ibi usam. Erexit in titulum. Signũ scilicet
⁊ monimentum uisionis sue. ⁊ lapis iste quẽ
crexi t̃c̃. Et auitatem et ipfum lapident
domum dei. id est bechel uocat. Amonuit lapide
quo puteus claudelatui: per hoo etiam patet ꝙ ũ
solus erat iacob. sed socios de domo patris sin nddux¬
erat. Eleuata uoce fleuit pietatis est ĩdiciu
Auditis causis itineris. non quod protimore frĩs
exslasset. sed ꝑro uxore accipienda de genere suo
aduenisset. Os meum et caro mea. uerba pieda¬
tis sunt. Quasi dicat. Quacumq causa huc ue¬
neris iustum. est. ut te recipiam. Facere uoliuisti.

Expanded text:
filium suum. Tulit de lapidibus, qui jacebant, filium suum. Tulit de lapidibus, qui jacebant, etc.. Verisimile est quod non solus ibat Jacob eo, quod dormierit extra civitatem quae civitas prius vocata est Luxa, et postea dicta est ab illo Bethel, propter visionem quam vidit juxta civitatem dormiens lapide supposito ad caput tia, cum timore scilicet propter majestatem ibi visam. Erexit in titulum. Signum scilicet, et monimentum visionis suae. Et lapis iste quem erexi, etc. Et civitatem, et ipsum lapidem domum Dei, id est Bethel vocat. Amovit lapidem, quo puteus claudebatur. Per hoc etiam patet quod non solus erat Jacob, sed socios de domo patris sui adduxerat. Elevata voce flevit. Pietatis est indicium. Auditis causis itineris. Non quod pro timore fratris exsulasset, sed pro uxore accipienda de genere suo advenisset. Os meum, et caro mea. Verba pietatis sunt, quasi dicat: Quacunque causa huc veneris, justum est ut te recipiam. Facere voluisti.
Abbreviated transcription (Latin):
alterius ecclesie ei consimilem. ille tunc qͥ ita
fraudulenter accederet esset reuera ordĩatus.
non ille quem episcopus ordinare putauit. Q̃¬
ritur etiam si aliqua que fraude supponit᷑ despõ¬
sanda alicui uiro. putanti aliam se desponsare sͥ
si firmum debet esse coniugium. S sciendum
quod ideo firmum hr̃i non debet. quia ĩ nup¬
tiis quicquid teneri oportet solo consensu utri¬
usq ratum. efficitur. Si tamen post ea utriq
consentire uoluerint: erit coniugium ⁊ firmũ
censetur. Sciendum autem apud uteres patͥ¬
archas hanc graciam collatam fuisse eis a do¬
mino. ut cui benedicerent filio. ille multipli¬
cabatur etiam in temporalib super cet̾os frẽs
suos. Dominum tuum illum constit̾. Ecce ap̃¬
paret quod benedittionem fattam mutare ũ
si dicat. in parcem recipieris. non in ꝑfectionẽ.
Si acceperit iacob uxorem. Non nult ei ma¬
nifestare odium esau. ne pr̃ odio haberet iacob

Expanded text:
alterius Ecclesiae ei consimilem, ille tunc qui ita alterius Ecclesiae ei consimilem, ille tunc qui ita fraudulenter accederet, esset revera ordinatus, non ille quem episcopus ordinare putavit. Quaeritur etiam si aliqua fraude supponitur desponsanda alicui viro, putanti aliam se desponsare sibi, utrum firmum debeat esse conjugium. Sed sciendum, quod ideo firmum haberi non debet, quia in nuptiis quidquid teneri oportet, solo consensu utriusque ratum efficitur. Si tamen postea utrique consentire voluerint, erit conjugium, et firmum censetur. Sciendum autem apud veteres patriarchas, hanc gratiam collatam fuisse eis a Domino, ut cui benedicerent filio, ille multiplicabatur etiam in temporalibus super fratres suos. Dominum tuum illum constitui. Ecce apparet quod benedictionem factam mutare non si dicat: in partem recipies: non imperfectionem. Si acceperit Jacob uxorem, etc. Non vult ei manifestare odium Esau, ne pater odio haberet Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
ei sine iuramento quod pactum tencat. Et lẽa ᷤᷤ¬
edulia. Hic ostendit que supradita fuerit de cottia Ad
torrentem gerare fodit puteos. Quia in torrente
non est aqua nisi ad horam post pluuiam et statĩ
deficit. Nunc dilatauit medominus. Patet quia
promagno bono reputabant puteum in terra ali¬
ena arenti. Benedicens ergo ait illi. Tu es ⁊ c̃. Nou¬
dim ponit benedittionem. sed preparatio est ad be¬
la enim que redolent maiorem emictunt odorem
quando franguntim: Sicut odor agri pleni scilic
florib redolentib. Cui benedixit dominus. Mag¬
nan habundantiam. fłoꝵ talium confe̾ndo. Det
tibi deus de rore celi et De pingued̾.t̾. Hio conti¬
netur benedittio temporalium que principalicer
pluat non est perfecta habundantia. et notan¬
dum quod non secundum intentionem. immo
magis secundum uerlu fatta est ista benedictio
de clericis proprie ecclesie ordiuaret clericum

Expanded text:
ei sine juramento, quod pactum teneat. Et leei sine juramento, quod pactum teneat. Et leedulio. Hic ostendit quae supradicta fuerit decoctio. Ad torrentem Gerarae fodit puteos. Quia in torrente non est aqua, nisi ad horam post pluviam, et statim deficit. Nunc dilatavit me dominus. Patet, quod pro magno bono reputabant puteum in terra aliena arenti. Benedicens ergo ait illi: Tu es, etc.. Nondum ponit benedictionem, sed praeparatio est ad bela enim quae redolent, majorem emittunt odorem, quando franguntur. Sicut odor agri pleni, scilicet floribus redolentibus. Cui benedixit Dominus. Magnam abundantiam florum talium conferendo. Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae. Hic continetur benedictio temporalium, quae principaliter pluat, non est perfecta abundantia. Et notandum quod non secundum intentionem, imo magis secundum verba, facta est ista benedictio:de clericis propriae Ecclesiae, ordinaret clericum
Abbreviated transcription (Latin):
est misodĩa. quando potest negari neo est qui co¬
gat. A domino egressus est illi argumento ꝙ
firmius est respondet. Rebecce pro munere qua¬
si in arram. Queramus ipsius uoluntatem.
Hinc est orta consuetudo inquirendi nolim¬
t̾atem in desponsationib In tantum dilent
ut dolorem temperet. Non tamen omnino
auferret. neo luxurie causa hos dictum est s
consolationis. Cuncta que possederat. capita¬
lem censum ut domos et edificia dedit ꝑsaas.
uende michi primogenta uel primogenita a¬
nimalium que extra parteni cõtingebãt ma¬
iori. uel primogenita dicebatur sacerdotalis dig¬
nitas. nam de benedittione paterna nõ possim
hoo intelligere. in sequentib enm̃ dicit esau. En
Altera uice me supplantauit. primogetuta mea
ante tulit. modo item benedittionem fraude ib̃¬
ripuit. En maior quasi dicat. non sẽper uiuã
sed maior neo scio quando quid igtaur nalebũt
michi primogenita: Iura ergo michi. Nõ aedit

Expanded text:
est; misericordia, quando potest negari, nec est qui coest; misericordia, quando potest negari, nec est qui cogat. A domino est sermo. Illi argumento, quod firmius est, respondet. Rebeccae pro munere: quasi in arrham. Quaeramus ipsius voluntatem. Hinc est orta consuetudo inquirendi voluntatem in desponsationibus. In tantum dilexit ut dolorem temperet, non tamen omnino auferat: nec luxuriae causa hoc dictum est: sed consolationis. Cuncta quae possederant. Capitalem censum ut domos et aedificia dedit Isaac. Vende mihi primogenita: vel primogenita animalium, quae extra partem contingebant majori, vel primogenita dicebantur sacerdotalis dignitas. Nam de benedictione paterna non possumus hoc intelligere. In sequentibus enim dicet Esau: En altera vice me supplantavit, primogenita mea antetulit: modo item benedictionem subripuit. En morior, quasi dicat, non semper vivam, sed moriar, nec scio quando: quid igitur valebunt mihi primogenita? Jura ergo mihi. Non credit
Abbreviated transcription (Latin):
deposuit ut ille competentius posses bibere. Ad la¬
irandos pedes cameloꝵ .i. ad uadandum ue imnum¬
dicia eis noceret. In conspectu eius panis. Nota
in ueteri testamento uix aliquando dicit᷑ apponi.
cibus nisi panis. non quod solo pane iuuerent. sed
quia panis principalis est in mensa. et maxime qr
principalem et sp̃ualem paneni significat. Respon¬
dit ei batͥ pater puelle scilicet. Et dominus bene¬
dixit domino meo. In tota ista sua or̃one intendit
persuadere. ut et parentes uelint filiam suam ꝯ¬
cedere filio abrahe. quia est scilicet a deo dilectust
et diues. et iuuenis futurus heres totius here¬
ditatis patris. Deiiq quia et diumo ductu et
sorte aduenit. ex quib omnib diuina uoluntas ꝓ¬
bata est concra quam non oporteret fieri. Et n
dederunt tibi ecce quasi onus tepulse super im¬
pouit eis si noluer̃t adquiescere illi facto quod
non solum abraham appetit. sed etiam dominut

Expanded text:
super ulnam deposuit, ut ille competentius posset bibere. Ad lasuper ulnam deposuit, ut ille competentius posset bibere. Ad lavandos pedes camelorum, id est ad lavandum, ne immunditia eis noceret. In conspectu ejus panis. Notat in Veteri Testamento, vix aliquando dicitur apponi cibus, nisi panis: non quod solo pane viverent, sed quia panis principalis est in mensa, et maxime quia principalem et spiritualem panem significat. Respondit ei, Bathuel pater puellae scilicet. Et Dominus benedixit Domino meo. In tota sua ista oratione intendit persuadere ut et parentes velint filiam suam concedere filio Abrahae, quia est scilicet a Deo dilectus, et dives, et juvenis, futurus haeres totius haereditatis patris, denique quia, et divino ductu et forte advenit. Ex quibus omnibus divina voluntas probata est, contra quam non oporteret fieri. Et non dederint tibi. Ecce quasi onus repulsae superimponit eis, si noluerint acquiescere illi facto, quod non solum Abraham appetit, sed etiam Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
res. et ita ui optinebunt cuutates uutucoꝵ su¬
orum. uel quia in portis solet fieri iudicium cio¬
tat eos futuros iudices inimicoꝵ suoꝵ. S quͣ¬
tum est hoor Quasi dicati Magnum esset tibu
et grauarem te. potuis facias quod ius ⁊ ncħͣ̃
michi des. uel aliter. Quantum est hoc; Quasi
dicat. quam paruum est hos qnͣtum adme. et
nuuquam pro cam paruo precio ero uenditor
potus accipe siie precio. Spelunca duplex. Domus
rant sepeliri in ea in diuersis foueis ut subtus et
supra. Non peccauit efron qui uendidit. nec abra¬
ham qui emt. Nec eciam hodie peccaret si quis
emeret purum agrum ut faceret ibi amitium.
sed qui cruiterium uendit grauiter peccat. Dñe
deus domin mei. Secundum opiniones gentium lo¬
quitur que habebant singule proprios deos. Igitur
puella cui dixero ⁊c̃. Augurium est. nec tamen
peccati quia spũ sancto dictante hoo fecit. Deposuit
idriam super ulnam. De spatula usq super ulnã

Expanded text:
res, et ita vi obtinebunt civitates inimicorum sures, et ita vi obtinebunt civitates inimicorum suorum, vel quia in portis solet fieri judicium, notat eos futuros judices inimicorum suorum. Sed quantum est hoc? Quasi dicat: Magnum esset tibi, et gravarem te. Potius facias quod vis, et nihil mihi des. Vel aliter: quantum est hoc? Quasi dicat: Quare parum est quantum ad me? et nunquam pro tam parvo pretio ero venditor; potius accipe sine pretio. Spelunca duplex. Domus rant sepeliri in ea in diversis foveis ut subtus et supra. Non peccavit Ephron, qui vendidit; nec Abraham, qui emit. Nec etiam hodie peccaret, si quis emeret purum agrum; ut faceret ibi coemeterium; sed qui coemeterium vendit, graviter peccat. Domine Deus Domini mei. Secundum opiniones gentium loquitur, quae habebant singulae proprios Deos. Igitur puella cui dixero, etc. Augurium est: nec tantum peccat, quia Spiritu sancto dictante hoc fecit. Deposuit hydriam super ulnam, de scapula seu humero usque
Abbreviated transcription (Latin):
rent. totum intelligendum est de pharione simi¬
liter factum fuisse. sed ibi tacetur Igitur ħͥ ma¬
nifestatur quo flagello flagellatus sit phamoi.
sterilitate. et eodem modo sicut abimelech sana¬
tus fuit por or̃onem abralx. Aperuit oculos ei̾
deus. que uidens puteum. Non subito factꝰ est
puteus sed qui prius erat factus: subito uisus
est ab ea. Tolle filium tuum quem dił. ⁊ ẽ. Om
accendat carualem amorem patris erga filium.
ut post ea preponat amorem dei suo camuali a¬
more. et cum uicerit: gloriosior sit uictoria. Die
autem tercio eleuatis oculis. Quia ñ sunt tres
diete a bersabee usq iherłm dicunt quidam ꝙ il¬
le mons super quem sacosficauit abralam non
sit ille idem ibi couaifixus est xp̃s. S falluntur
ut credimus qui hec dicunt. Potuit enĩ abrabam
ẜacere paruas dietas. ut homo qui uissde soliatus
erat cum de morte filii sui. tum de imperio domi¬
lu. et minus cogitabat de fostinatione itieris.

Expanded text:
rent, totum intelligendum est de Pharaone simirent, totum intelligendum est de Pharaone similiter factum fuisse; sed ibi tacetur. Igitur hic manifestatur quo flagello flagellatus sit Pharao, id est sterilitate, et eodem modo sicut Abimelech sanatus fuit per orationem Abrahae. Aperuit oculos ejus Deus, quae videns puteum. Non subito factus est puteus; sed qui prius erat factus, subito visus est ab ea. Tolle filium tuum unigenitum, quem diaccendat carnalem amorem patris erga filium; ut postea praeponat amorem Dei suo carnali amori, et, cum vicerit, gloriosior sit victoria. Die autem tertio elevatis oculis. Quia non sunt tres diaetae a Bersabee usque Jerusalem, dicunt quidam quod ille mons super quem sacrificavit Abraham, non sit ille idem ubi crucifixus est Christus. Sed falluntur ut credimus qui haec dicunt. Potuit enim Abraham facere parvas diaetas: ut homo qui valde sollicitus erat, tum de morte filii sui, tum de imperio Domini; et minus cogitabat de festinatione itineris.
Abbreviated transcription (Latin):
uetulam et emortuam et mulicbria ei cesusse
propter seuectutem. Potest etiam dia qd̾ licet mul¬
tum etate processisses. non tamen amtserat puloͥ¬
tudineni. quani habelat magnam naturalicer. Ue¬
nit autem dominus ad abimelech per sompnũ.
Idem fuisse factum apud phargonem intelligend̾
ess quanus ibi taceatur. Filia patris mei. ⁊ filia
thare. dicitur enim secundum quosdam ꝙ chare
pater abralam mortua matre ip̃ius abraham
duxit aliam uxorem de qua genuit saramiet it a
nion fuit filia aram. uel potest dic quod fuerit a
patris mei .i. quiᷤ mens. salicet meus frater. Hox
amplius detegas faciem tuam. et ameris ab ali
illi erubescunt de aliquo facto solent uelare au¬
los. et ut a modo caueas huusmodi euentum:
quia uir tuus erat frater tuus. Orante autem
abaihum sanauit deus abimelech. et uxorem ⁊ ẽ
Quod hio addit de abimelech quod eũ sanauit᷑
et uxorem et ancillas quas coticluserat ne pare¬

Expanded text:
vetulam, et emortuam, et muliebria ei cessasse, vetulam, et emortuam, et muliebria ei cessasse, propter senectutem. Potest etiam dici, quod, licet multum aetate processisset, non tamen amiserat pulchritudinem, quam habebat magnam naturaliter. Venit autem Deus ad Abimelech per somnum. Idem fuisse factum apud Pharaonem, intelligendum est; quamvis ibi taceatur. Filia patris mei, id est filia Thare: dicitur enim secundum quosdam quod Thare pater Abraham mortua matre ipsius Abraham, duxit aliam uxorem, de qua genuit Saram: et ita non fuit filia Aram, vel potest dici quod fuerit fpatris mei, id est qui est meus frater. Hoc amplius detegas faciem tuam, et ameris ab aliqilli erubescunt qui de aliquo facto solent velare oculos; et ut amodo caveas hujusmodi eventum. ixisti, quod vir tuus erat frater tuus: Orante autem Abraham sanavit Deus Abimelech, et uxorem, etc. Quod hic addit de Abimelech, quod eum sanavit, et uxorem et ancillas quas concluserat ne pare
Abbreviated transcription (Latin):
perderet quod primum promisenit abrahx. t
ille non sensit neq quando accubuit. ⁊ ã Mirũ
udetur quod concubuerit cum filia. neo seusit
tale opus se facere. sed ita possumus estimare.
quod loth consueuerat uxorẽ suam hr̃e. ⁊ tõ
ebrius factus putabat illam esse presentem. ⁊
ita non sensit neo cogitauit filiam suam esse.
propter ebrietatem. Uterq tumen et pr̃ ⁊ filia
pecoauit licet malignam intentionem neut̾
habuerit. Moab. quod interpretatur ex patre.
quia de patre eum conceperat dedit hoo nom̃.
Altera uocauit filium siumi anmon. quod in¬
terpietatur filius populi mei. et non itu mani¬
festauit facinus suum sed tantum ostendit ꝙ
de quodam de populo suo conceperat. Profectus
indeabraham in terram austra. peregrinatus ẽ
ingeraris bidetur hoc esse dictum per recapitu¬
lationem. quia dicit placuisse saram. ab ume¬
lech obnimiam pulchutudinem quod ñ iudet᷑
uerum cum iani superius dictum sit eam esse

Expanded text:
perderet, quod primum promiserat Abrahae. At perderet, quod primum promiserat Abrahae. At ille non sensit neque quando accubuit, etc. Mirum videtur quod concubuerit cum filia, nec sensit tale opus se facere; sed ita possumus existimare, quod Loth consueverat uxorem suam habere, et tunc ebrius factus putabat illam esse praesentem: et ita non sensit nec cogitavit filiam suam esse propter ebrietatem. Uterque tamen et pater et filia peccavit, licet malignam intentionem neuter habuerit. Moab, quod interpretatur ex patre, quia de patre eum conceperat, dedit hoc nomen. Altera vocavit filium suum Amon: quod interpretatur filius populi mei: et non ita manifestavit facinus suum, sed tantum ostendit quod de quodam de populo suo conceperat. Profectus inde Abraham in terram australem, etc. Peregrinatus est in Geraris. Videtur hoc esse dictum per recapitulationem, quia dicit placuisse Saram Abimelech ob nimiam pulchritudinem; quod non videtur verum, cum jam superius dictum sit eam esse
Abbreviated transcription (Latin):
cendam. Cunc descendit deus quando de inf̾i̾orib
se intromictit. Numquid perdes iustum cum ĩ¬
pio: Caute uult per inductionem peruenire ut
poat etiam iniustis pro iustis et tamen inter¬
rognt si pro iniustis uelit interficere iustos ꝙ ñ
oportet. Minime. Non negant se uitrat᷑es in
ciuitatem. sed secundum oratoriami qualitatem
loquendi innuunt ciues indignos esse ad quos
diuertant. non potero facere quicquam. Modus
est humane consuetudinis quod dicit. qͣi dicat.
Dost quam proposui ita facere non potero alit̾
facere. Pliut donitius ã domino. Dominꝰ existens
sn terra presens. a domino exstente in celo pluit.
Dominus iudicans a domino imꝑante. Abrahã
consurgens mane. Nota solliatudinem sainti
uiri qui propter hoo mane surgit. ut uideat si
domiunus seruauerat eos pro quib orauerat. Re¬
cordatus est abrahe. Non tamen in hoo ut pro
iustis iniustos saluaret. sed ne pro uinistis iustũ

Expanded text:
cendam. Tunc descendit Deus, quando de inferioribus cendam. Tunc descendit Deus, quando de inferioribus se intromittit. Nunquid perdes justum cum impio? Caute vult per inductionem pervenire ut parcat etiam injustis pro justis, et tamen interrogat, an pro injustis velit interficere justos: quod non oportet. Minime. Non negant se intraturos in civitatem: sed secundum oratoriam qualitatem: loquendi innuunt cives indignos esse ad quos divertant. Non potero facere quidquam. Modus est humanae consuetudinis, quod dicit, quasi dicat: Postquam proposui ita facere, non potero aliter facere. Pluit Dominus. A Domino. Dominus existens in terra praesens: a Domino existente in coelo pluit. Dominus judicans, a Domino imperante. Abraham consurgens mane. Nota sollicitudinem sancti viri, qui propter hoc mane surgit: videat si Dominus servaverat eos pro quibus oraverat. Recordatus est Abrahae. Non tamen in hoc ut pro justis injustos salvaret; sed ne pro injustis justum
Abbreviated transcription (Latin):
alter᷑. Uel ita intellige. proferens panem ⁊ uinĩ
sacerdos et c̃ leuabo manum. non cupidus terre
noꝵ deum. qui meliora et plura dare potest. A
filio subteminis. Per hoo uotat interiora. corri¬
giam calciamenti. per hoc exteriora significat:
et ominia cominuniter excludit. Domune deus qͥ
dabis michi. non ex disftentia dicit hor sed ex deside¬
bio cognoscendi quid dari deberet. et filius est scilis
procurat᷑. iste damascus et c̃. quasi iratus defectiue
loquiture Delebitur anmia illa de ꝑopulo. Si ue¬
niens ad edatem discretionis neglexerit accipore
ueł interficietur uel expelletur a populo. Cuie
leuasset oculos suos Non uidit eos de procul
uenientes. sed ex ĩprouiso apparent. qd signum
est potentie. Uita comite. Modus laquendi talis
est uel comitante uos. quia uiuetis et tunc est
hoc eciam promissio. Quare risit uxortua. birũ
increpat quia eius est castigare uxorem suã. Des¬

Expanded text:
Dei altissimi, vel ita intellige. Proferens panem et vinumDei altissimi, vel ita intellige. Proferens panem et vinumsacerdos, etc. Leva manum. Non cupidus terrenorum. Ad Dominum Deum; qui meliora dare potest. A filo subtegminis. Per hoc notat interiora. Usque ad corrigiam calceamenti. Per hoc exteriora significat, et omnia communiter excludit. Domine Deus, quid dabis mihi? Non ex diffidentia dicit hoc, sed ex desiderio cognoscendi, quid dari deberet. Et filius, est scilicet procuratoris. Iste Damascus, etc. Quasi iratus defective loquitur. Delebitur anima illa de populo. Si veniens ad aetatem discretionis neglexerit accipere, vel interficietur, vel expelletur a populo. Cumque levasset oculos suos. Non vidit eos de procul venientes: sed ex improviso apparent, quod signum est potentiae. Vita comite. Modus loquendi talis est: vel comitante vos quia vivetis, et tunc est hoc etiam promissio. Quare risit uxor tua? Virum increpat, quia ejus est castigare uxorem suam. Des
Abbreviated transcription (Latin):
dit ei potestatem eligendi: amputat ab aĩo loch.
ne estimet ipsum uelle discedere ab eo ideo ut me¬
liorem partem terre sibi eligat et retineat Ti¬
bi dabo et semimi .i. tibi in semine tuo non in per¬
sona tuã. Usq in sempiternum. non quod semꝑ eã
habuerint ex tempore illo sed quia nullus termi¬
nus ponitur amuttendi eam. uel auferendi. sicut
et melchisedech dicitur non hr̃e patrem et matrẽ
solummodo quia non nominauit eos scriptura.
Co dorlaomor. Iste congregauit omnes remotos
in auxilium contra .u. reges sodomoꝵ fc̃os sibi
rebelles. Nex gentium. Non dicit quarumꝰ
quia plurib dominalatur gentib. Contͣ regẽ
halẽ. Istum non nominat quia minus peccau̾at
nominatis. At uero melchisedech proferens pa¬
nem et uinum. Quod inter gentiles signum ẽ
pacis sicut et oliua solebat esse et nota ordinẽ.
heo proferens. benedixit.s. de deo. excelso. quod
salicet ad eum pertinebat. Erat enim sacerdos

Expanded text:
dit ei potestatem eligendi, amputat ab animo Loth, dit ei potestatem eligendi, amputat ab animo Loth, ne existimet ipsum velle discedere ab eo, ideo ut meliorem partem terrae sibi eligat, et retineat. Tibi dabo, et semini, id est tibi in semine tuo, non in persona tua. Usque in sempiternum: non, quod semper eam habuerint ex tempore illo, sed quia nullus terminus ponitur amittendi eam, vel auferendi. Sicut, et Melchisedech dicitur non habere patrem et matrem, solummodo quia non nominavit eos Scriptura. Chodorlaomor. Iste congregavit omnes remotos in auxilium contra quinque reges Sodomorum factos sibi rebelles. Rex gentium. Non dicit quarum, quia pluribus dominabatur gentibus. Contraque regem Bale. Istum non nominat, quia minus peccaverat nominatis. At vero Melchisedech proferens panem et vinum. Quod inter gentiles signum est pacis, sicut et oliva solebat esse. Et nota ordinem: haec proferens, benedixit, scilicet de Deo excelso; quod scilicet ad eum pertinebat. Erat enim sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
rum eos ad euni promisici et duxit eos inter mez¬
dios hostes. quod ipsi meruerant apud deum. Fu¬
itq relator diuine uoluntatis non sue. nec accusa¬
tur de mendatio. sicut neo ill qui refert aliena u̾¬
bãdcel si concedamus abraham mentitum fuisse ũ¬
cut hominem. non est mirum. nou enim semper
uerum dixit. Numquid non est mentitus hea¬
tus petrus timore mortis in passione domuuꝰ S
permittente deo nobrs in sꝑem proponitur resiu¬
gendi. Flagellauit dominius pharaonem. salicet
per sterilitatem. conclusit enum dominus ꝑ idẽ
tempus omnesuxores pharaonis et familie eiꝰ.
ut nec conciperent. Precepit pharao sr̃ abraham
uiris. Ut preberent ei .s. conductum securum ad e¬
dicendum quicquid habebat. ne aius noceret ei. Et
inuocauit ibi nomen domini. Hoo duppliater pot
intelligi .s. quod tunc quando altare Recerat uuio¬
cauit. Uel modo. Si ad sinistram ieris. Cum conce¬

Expanded text:
rum eos ad eum promisit, et duxit eos inter merum eos ad eum promisit, et duxit eos inter medios hostes, quod ipsi meruerant apud Deum. Fuitque relator divinae voluntatis, non suae; nec accusatur de mendacio, sicut nec ille qui refert aliena verba. Vel concedamus Abraham mentitum fuisse sicut hominem non est mirum: non enim semper verum dixit. Nunquid non est mentitus beatus Petrus timore mortis in passione Domini? Sed permittente Deo, nobis in spem proponitur resurgendi. Flagellavit Dominus Pharaonem, scilicet per sterilitatem. Conclusit enim Dominus per idem tempus omnes uxores Pharaonis, et familiae ejus, ut nec conciperent. Praecepit Pharao super Abraham viris, ut praeberent ei scilicet conductum securum, ad educendum quidquid habebat, ne quis noceret. Et invocavit ibi nomen Domini. Hoc dupliciter potest intelligi, scilicet quod tunc quando altare fecerat, invocavit, vel modo. Si ad sinistram ieris. Cum conce
Abbreviated transcription (Latin):
liis patrum suoꝵ. Mortuus est aram añ tha¬
rẽ. uel in conspectu patris sui positus in ignẽ
quem adorare nolebat. uel antequam pater
suus moreretur. Dio ergo obsecro quod soror
nr̃a sis. Queritur quare tam iustus hortio
uoluerit mentiendo uitam corporis seruare ꝑ¬
per mortem anime uel uite sue prouidere. ⁊t
uxoris pudicitiam. negligere. quasi deus non
potuerit eque seruare eius uitam. et muli¬
eris pudicitiam. Sd constat hutio nõ men¬
titum quia soror sua erat. Item si proferatur uem¬
bum uel signum ad significandum quod nõ est
nec tamen propter deceptioniem. sed uel propter
utilitatem uel correstionem. nel marpationem.
non dicitur mendatium. sicut ip̃e dominus cleo¬
phe et alii discpulo finxit se longuis ire. nec tamen
abire uoluit sed retineri. ut increparet et cõfir¬
maret eos. Item helyseus ligatus querentib eum
dixit se non esse quem querebant. se que ꝑ ductu¬

Expanded text:
liis patrum suorum. Mortuus est Aram ante Thaliis patrum suorum. Mortuus est Aram ante Thare: vel in conspectu patris sui positus in ignem quem adorare nolebat; vel antequam pater suus moreretur. Dic ergo, obsecro te, quod soror mea sis. Quaeritur, quare tam justus homo voluerit mentiendo vitam corporis servare per mortem animae: vel vitae suae providere, et uxoris suae pudicitiam negligere: quasi Deus non potuerit aeque servare ejus vitam, et mulieris pudicitiam. Sed constat hunc titum, quia soror ejus erat. Item si proferatur verbum vel signum ad significandum quod non est, non tamen propter deceptionem sed vel propter utilitatem, vel correctionem vel increpationem, non dicitur mendacium: sicut ipse Dominus Cleophae, et alio discipulo finxit se longius ire ; nec tamen abire voluit, sed retineri, ut increparet, et confirmaret eos. Item Eliseus ligatus quaerentibus eum dixit se non esse quem quaerebant, seque perductu
Abbreviated transcription (Latin):
post diuisionem linguarum sed ante. ut disce¬
istanonuna fuisse propria personarum. qͥ a
neo inuenitur in libro quoꝵ filii fuerint. Fñ¬
q sunt termini chanaan. ⁊ c̃. Ideo mop̾ses ad
populum suum loquens describit terminos
terre chanaan. quia eam erat possessurus
ex pronusso dei. At uero arfaxat genuit sa¬
la. Nota secundum lucam hunc habuisse
filium. nomine camam. quem posuit ⁊̃ ge¬
neratione xp̃i prosela. Igitur nsi hunc caiai
in numero ceteroꝵ poramus non complebũ
nuniter de genetationib noe. ut ueniat ad
diuisionem lingnarum. per suꝑbtam turris.
Nota quod omnes precedentes patriarche qͥ
et a trib filiĩs uoe descenderunt. ad alios supͣ
nominator genuerunt. preter eos quos liber
nominat alios quosdam habuerunt filios ñ
nominatos qui remansenunt in propͥis farni¬
liĩs patrum suoꝵ. filii autem qui nominati
sunt. per se discretus fecerunt famlias a fanu¬

Expanded text:
post divisionem linguarum, sed ante, ut discepost divisionem linguarum, sed ante, ut disceista nomina fuisse propria personarum, quia nec invenitur in libro quorum filii fuerint. Factique sunt termini Chanaan, etc. Ideo Moyses ad populum suum loquens, describit terminos terrae Chanaam, quia eam erat possessurus ex promisso Dei. At vero Arphaxat genuit Sale. Nota secundum Lucam habuisse filium nomine Chaynam, quem posuit in generatione Christi pro Sale. Igitur nisi hunc Chaynam in numero caeterorum ponamus, non complebunt communiter de generationibus Noe, ut veniat ad divisionem linguarum per superbiam turris. Nota quod omnes praecedentes patriarchae, qui et a tribus filiis Noe descenderunt, et alios supra nominatos genuerunt, praeter eos quos liber nominat, alios quosdam habuerunt filios non nominatos, qui remanserunt in propriis familiis patrum suorum. Filii autem, qui nominati sunt, per se discretas fecerunt familias a fami
Abbreviated transcription (Latin):
pus iuxerat factus rex bactie nino uiciius ⁊
uocatus Zoroastres inuentor et quctor. malefice
mathenathice. qui eciam .uii. liberales artes.xiiii.¬
columpnis .uii. eneis. et .uii. latericiis contra
utrumq diluiium in utilitatem posterioꝵ pre¬
uidens scripsit. Huius libros mathemathice ni¬
tus adeptus adeptas uictoriam combussit. Post
hec audatior effectus inuasit nemroch .i. chal¬
deos. et acquisunt babylonem transferens illuc
caput imperii sui. et uide dicit sequens lict̾a.
De terra illa egressus est assur et ã Quod ã
dictus est uenator simile est quiasi dicatis. ita
conoludens coartauit homines. quemadmod̾
uenator bestias. Quasi istud quasi in usu dicẽ¬
di prouerdlura ilud constouẽbatur hoo modo.
tu es coudelis quasi nemroth robustus. et c̃.
Hec est ciuitas magna .s. iuniue. De quibus
egressi sunt philistiim. et captursm. Isti sunt
popisli qui processerunt ab illis. neo tamenꝰ

Expanded text:
pus vixerat: factus rex Bactriae Nino vicinus, et pus vixerat: factus rex Bactriae Nino vicinus, et vocatus Zoroastes inventor, et auctor maleficae mathematicae artis; qui etiam septem liberales artescolumnis, septem aencis et septem lateritiis, contra utrumque diluvium in utilitatem posterorum praevidens scripsit. Hujus libros mathematicae Ninus adeptus victoriam combussit. Post haec audacior factus invasit Nemroth, id est, Chaldaeos, et acquisivit Babylonem, transferens illuc caput imperii sui: et inde dicit sequens littera: De terra illa egressus est Assur, etc. Quia autem dictus est venator simile est quid dicat, scilicet ita concludens coarctavit homines, quemadmodum venator bestias. Quasi: istud quod in usu dicendi proverbium illud construebatur hoc modo: tu es crudelis quasi Nemroth robustus, etc. Haec est civitas magna. Scilicet Ninive. De quibus egressi sunt Philistiim, et Capturim. Isti sunt populi qui processerunt ab illis: nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Consilio et imperio huius facta fio turris
consentientib ei malis ex uoluntate melo¬
rib autem excoattione. ut sem et heber et ce¬
teris bonis uiris. Huius turris faciende liber
dicit causam talem fiusse .s. ut autequam
diuiderentur in diuersas terras facerent
aliquid gloriosum in memoriam posterorũ.
Alii dicunt idõfactam fuisse ab eis ut pre¬
cauerent sibi a consimili diluuio. ut eciam
deus posseo eis nocere si forte iterum puiret
homines per diluuium. Potest etiam dicianẽ¬
roch factum esse cupiditate regnandĩunde di¬
uisis linguis ipse cum familia sua ibi remã¬
sit. ceteris recedentib et assur expũso. cue pa¬
terno iure contingebat illa mansio. qr erat
de sem maiore fllio. Assur autem recedens ĩ
terram que post ea ab ipso dicta ẽ assiria
mulciplicatus est usq nd regem ninum qͥ
ab eius progenie ortus est. Hio condidit ciu¬
tatem. et uicit eam iubello que usqr ad illud tẽ¬

Expanded text:
Consilio et imperio hujus facta fuit turris, Consilio et imperio hujus facta fuit turris, consentientibus ei malis ex voluntate, melioribus autem ex coactione, ut Sem, et Herber, et caeteris bonis viris. Hujus turris faciendae, liber dicit causam talem fuisse: scilicet ut antequam dividerentur in diversas terras, facerent aliquid gloriosum in memoriam posterorum. Alii dicunt, ideo factam fuisse ab eis, ut praecaverent sibi a simili diluvio; ut etiam Deus non posset eis nocere, si forte iterum puniret homines per diluvium. Potest etiam dici a Nemroth factam esse cupidate regnandi. Unde divisis linguis, ipse cum familia sua ibi remansit caeteris recedentibus, et Assur expulso, cui paterno jure contingebat illa mansio, quia erat de Sem majore filio. Assur autem, recedens in terram quae postea ab ipso dicta est Assyria, multiplicatus est usque ad regem Ninum, qui ab ejus progenie ortus est. Hic condidit civitatem, et vicit Cham in bello, qui usque ad illud tem
Abbreviated transcription (Latin):
qui omnes .lixii. sunt numero. siue filii. sũ po¬
pult.łb his diuise sunt insule. Post diuisionem
liuguarum hoc modo terra fuit diuisa quod fi¬
lii iafech optinuerunt septemtrionalem ꝑtem
asie. et totam europam. filiĩ chã aust ralem par¬
tem asie es totam affoicam. Medium aũt asis
que maior est quam europa et affbica filii sem
possederunt. Ip̃e cepit esse potens in terrAIste
domintum cepit exercere super ceteros per uio¬
leutram. et induxit eos ad ỹdolatriam. et ignem
quasi deum colerent. quia ntũitates maaimas
beneficio solis qui igneus est in terra contiñge̾
uidebat. Quem errorem chaldei post oa secuti st̃.
Mulciplicem iniuriam et deo et homnu fec̃. d̾s
enim solus debebat pre eẽ homini. quod ĩlle ei
abstulit cum se illi interposut et in ignoran¬
tiam redegit auferendo ei culcum debitum. Ho¬
mini uero iniuriam fecit. quia eum domino
iniusto oppressit. et in errorem decipiendo ĩdux̃

Expanded text:
inta duo sunt numero, sive filii, sive pointa duo sunt numero, sive filii, sive populi. Ab his divisae sunt insulae. Post divisionem linguarum hoc modo terra fuit divisa, quod filii Japhet obtinuerunt septentrionalem partem Asiae, et totam Europam. Filii Cham australem partem Asiae, et totam Africam. Medium autem Asiae, quae major est quam Europa et Africa, filii Sem possederunt. Ipse coepit esse potens in terra. Istdominium coepit exercere super caeteros per violentiam, et induxit eos ad idololatriam, ut ignem quasi Deum colerent, quia utilitates maximas beneficio solis, qui igneus est, in terra contingere videbat. Quem errorem Chaldaei postea secuti sunt. Multiplicem injuriam et Deo et homini fecit: Deus enim solus debebat praeesse homini, quod ille ei abstulit, cum se illi interposuit, et in ignorantiam redegit, auferendo ei cultum debitum; homini vero injuriam fecit, quia eum dominio injusto oppressit, et in errorem decipiendo induxit.
Abbreviated transcription (Latin):
restituendo substantiam. uel irrogando uindic¬
tam. Recordabor federis mei .i. recordari faaam
uos ut confidatis. et non timeatis iterum pe¬
uire diluiuo. Porro oain. ip̃e est pr̃ chanaam
Hoc ideo premissum est quiauos statim mile¬
ditturus erat chanaan nepoti suo pro pecoado
scllicet cain patiis eiusdem chanaam. uerenda
patois nudrta. Huio apparet homines anti¬
quitus non este uodos femunalib. Nuntiauit du¬
ob fratrib. Magna ostenditur nequitia cam. nõ
suffeat ei qiuod solus iudisset nistet alios ꝑtiapes
sue impietatis faceret. Maledictus chmaan. Cca¬
si dicat. sicut non est michi leticia de te filio: sio nͨ tu
possis lecari de tuo. Ibi mouat maledictionem. ui
maius solet esse gaudium. precipue enim de filiit
letantur parentes. Et benedictus dominus deus
sem. Non sem. sed deo eius benedicit. ut intelli¬
gamus omne bonum nr̃m non nõbis. se deo eẽ
imputandum. Heẽ sunt generationes noe. Que

Expanded text:
restituendo substantiam, vel irrogando vindicrestituendo substantiam, vel irrogando vindictam. Recordabor foederis mei, id est, recordari faciam vos ut confidatis, et non timeatis iterum perire diluvio. Porro Cham ipse est pater Chanaan. Hoc ideo praemissum est quia Noe statim maledicturus erat Chanaan nepoti suo pro peccato, scilicet Cham patris ejusdem Chanaan. Verenda patris nudata. Hinc apparet homines antiquitus non esse usos femoralibus. Nuntiavit duobus fratribus. Magna ostenditur nequitia Cham: non enim suffecit ei, quod solus vidisset, nisi et alios participes suae impietatis faceret. Maledictus Chanaan. Quasi dicat: Sicut non est mihi laetitia de te filio meo; sic nec tu possis laetari de tuo. Ibi inducit maledictionem, ubi majus solet esse gaudium. Praecipue enim de filiis laetantur parentes. Et benedictus Dominus Deus Sem. Non Sem, sed Deo ejus benedicit; ut intelligamus omne bonum nostrum non nobis, sed Deo esse ascribendum. Hae sunt generationes Noe. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
unde non cibus sed intemperatus usus argu¬
itur Carnem cum sanguine non comedetis.
prohibes propter signum. ut intelligant se
debere afundendo sanguine abstinere carnis
humane quam non licet comedere. cum tan¬
topere prohibeantur a comestione sanguinis
licite carnis. Et ut hoo intelligatur esse pro¬
hibitum. ipse ostendit subiungitis. Sangui¬
nem enum anmarum ur̃arum et ã Et hio
proprie est prohibitio homicidii. per penam
quam miratur. precedens uero prohibitio que¬
dam competentia est ad istum faciendam. Cũ
enim bestie digne sint pena et uinditba. que
non propter maliciam sed propter bestralita¬
tem et irrationabilitatem suaui sangͥnem
fundunt humanum. quantomag̾ homo
qui ratione utitur. si sanguinem hominis
fundat debet multaris Requiram de manu
bestiarum ut in resurrectione tota substan¬
tia hominis ei restituatur. licet prius in sub¬
st antiam bestie comedentis hominem tran¬
sierit. Et̃ de manu hominis: dupliater s. nel

Expanded text:
unde non cibus, sed intemperatus usus arguunde non cibus, sed intemperatus usus arguitur. Carnem cum sanguine non comedetis. Hoc prohibet propter signum; ut intelligant se debere abstinere a fundendo sanguine carnis humanae, quam non licet comedere, cum tantopere prohibeantur a comestione sanguinis licitae carnis. Et ut hoc intelligatur esse prohibitum, ipse ostendit, subjungens: Sanguinem enim animarum vestrarum, etc. Et hic proprie est prohibitio homicidii per poenam quam minatur; praecedens vero prohibitio, quaedam competentia est ad istam faciendam. Cum enim bestiae dignae sint poena et vindicta, quae non propter malitiam, sed propter bestialitatem et irrationabilitatem suam sanguinem fundunt humanum, quanto magis homo, qui ratione utitur, si sanguinem hominis fundat, debet multari? Requiram de manu bestiarum, ut in resurrectione tota substantia hominis ei restituatur, licet prius in substantiam bestiae comedentis hominem transierit. Et de manu hominis, dupliciter, scilicet vel
Abbreviated transcription (Latin):
anui. Igitur sexcentesimo primo anno et.c̃ No¬
ta quod secuitur. secundum congruentiam nar¬
rationis. secundum ordinem rerum gestariut
secui non potest. S per recapitistationem dom̃
uitelligamus. quod prius innarrando preter¬
miserat. Siquis aũt opponat qd̾ sexcentesimor
primo anno prima die uidit noe exsicoatam suꝑ¬
ficiem terre. et tamen iam ante diximus quod no¬
no decimo die oiusdem mensis columba attidit
ramum. que octauo precedenti .i. duodecimo. die
euisdem mensis emusse nec locum ubi pes eius
requiesceret inuenerit. sciat hano esse nat᷑am
columsbe quod non potest pes eius requiescere
in luto. terramq non ideo dici in hoc loco exsic¬
catan quod ex toto abesset aqua. sed quia uis
aque recesserat. nec aderat aqua nisi lutulẽta
Unde in secundo mense dicit terram artfactam
mantia. Non est enim ita uehemens leo si
non sit iruitatus qui non reuereatur hor̃em.
Erit uobis in aibum. Hic apparet non proptor
esum. carntum deletos esse homines ĩ diluiuo.

Expanded text:
anni. Igitur sexcentesimo primo anno, etc. Nota: quod sequitur secundum congruentiam narrationis, secundum ordinem rerum gestarum sequi non potest. Sed per recapitulationem dictum intelligamus quod primus in narrando praetermiserat. Si quis autem opponat quod sexcentesimo primo anno prima die vidit Noe exsiccatam superficiem terrae, et tamen jam ante diximus quod nono decimo die ejusdem mensis columba attulit ramum; quae, octavo praecedenti, id est duodecimo die mensis ejusdem emissa, nec locum ubi pes ejus requiesceret invenerit, sciat hanc esse naturam columbae, quod non potest pes ejus requiescere in luto; terramque non ideo dici in hoc loco exsiccatam quod ex toto abesset aqua, sed quia vis aquae recesserat, nec aderat aqua nisi lutulenta. Unde in secundo mense dicit terram arefactam, mantia. Non est enim ita vehemens leo, si non sit irritatus, qui non revereatur hominem. Erit vobis in cibum. Hic apparet non propter esum carnium deletos esse homines in diluvio:
Abbreviated transcription (Latin):
duo media hominis. Non concupisces domum.
⁊ c̃. Si quis uelit facere de primo mandato duo.tc̃
faciet istum unum. si autem primum indiuisum
reliqueritr oportet istud distinguere in duo et p̃¬
ponere preceptum de aliena uxore ei quod est de
uliena possessione. et non interpositione. Dixit
preterea dominuc ad moysen. Hec dices. ⁊ c̾ Amͦ
ad solum moỹsen loquitur dominus precepta et
uiditia. que omina quasi explanatio sunt decem
predictoꝵ mandatoꝵ. Altare de terra facietis mͥ In
sequentib tumen factum est eneuni. Sed ⁊̃ illud¬

Expanded text:
duo media hominis, Non concupisces domum, duo media hominis, Non concupisces domum, etc. Si quis velit facere de primo mandato duo, tunc faciet istud unum; sin autem primum indivisum reliquerit, oportet istud distinguere in duo; et praeponere praeceptum de aliena uxore, ei quod est de aliena possessione, et non interponere. Dixit praeterea Dominus ad Moysen: Haec dices, etc. Amodo ad solum Moysen loquitur Dominus praecepta, et judicia: quae omnia quasi explanatio sunt decem praedictorum mandatorum. Altare de terra facietis mihi. In sequentibus tamen factum est aeneum. Sed