comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quinquantem consci quantã iui
rabiem sp̃s suscitassent Nec mora
briccio furibundus in rupit. ibi
plenus in samiȩ enomit. martinũ
mille conuitia. obiurgatus enim
pridie ab eo fuerat: Cur cum in¬
hil umquam ante clericatum
quip pe qui in monasteriũ ab
ipso martinõ nutritus habu¬
iss&. a quos aler&. in ancipia cõ¬
parar&e. Nam illo tempore ar¬
guebatur amultis quotl ñ solum
pueros. sedoriam puellas scitis
uultibus coemiss& quibus rebus
infelicissimus in sano feile com¬
motus & ut credo p̾cipue de¬
monum illorum agitatus instinctu.
martinum ita adgressus est.
ut uix manibus temperret:
Cum quidem sc̃s uultu placido.
mente tranquilla. infelicis. am̃¬
tiam ꝑ mitia uerba coiber&.
sed ita in eo nequam sp̃s redun¬
clabat. ut ne sua quielem ili
quamuis uana ad mocdum mens
subess&. trementibus labis incercoq
uultu. de colore p̾furore rotabat.
uerba peccati se adserens. sanctio¬
rem quippe qui apͥmis annis.

Expanded text:
pinquantem, conscii quantam illi pinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facilius ad mirari possums
quam referre agnoscitis pro
est istud quod nescio antia gestũ ⁊¬
a nobis possit erponi: Quicdim de
fr̃ib nomen non ignoratis sed ce¬
naculam illius. carbonum copia
reper iss&e. & ad mota sibi sellula
diuaricatis pedib super ignem
illum nudato ingune resicder&.
Continuo martinus sactam sacro
tegmini sensit iniuriam magna
uoce ꝓclamans. Quis inquit
nudato inguine nr̃m incestat
habitaculum: Hoc ubi ille
frater audiuit et exconscientu qđ
increpabat᷑ agnouit continuo ad
nos currit exanimis pudorem
suum non sine martini uirtute
confessus.
uodao iti deoi die duoi in area
Quȩ rarua ad moduoi tabnaculũ
illius ambiebat. in illo suo quod
nostis omnes. sedili ligneo rese¬
diss&: uid& duos demonesiN
excelsa illa quȩ monasterio su¬
pemin&e rupe consistere: Inde
alacres ac loctos uocem istius mo¬
di ad hortationis emittere.
heiatebriccio heiatebriccio. credo
cernebant miserum. eminus pro¬

Expanded text:
quae facilius admirari possumus quae facilius admirari possumus quam referre. Agnoscitis profistud est, quod nescio an ita, ut  possit exponi. Quidam e fratribus nomen non ignoratis; sed cenaculam illius carbonum copiam reperisset, et admota sibi sellula divaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret; continuo Martinus factam sacro tegmini sensit injuriam, magna voce proclamans: Quis inquit nudato inguine nostrum incestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audiuit et ea conscientia quod increpabatur agnouit, continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus pro
Abbreviated transcription (Latin):
calamitatis exemplo ꝑ totam
clomum corpora aegra ꝓcũbent
m artini ꝑ litteras implorauit
auxilium. quo tempore uir beatꝰ
rem esse ꝓmisit difficilem im¬
poerari Nam sp̃u sentiebat do¬
mum illam diuino numine
uerberari Tamen non prius
destitit. septem totos dies totidẽq
noctes orando & ieiuinando con¬
tinuans. quam id quod exoran¬
clum receꝑat. inp&rar& Mox
ad eum licontius diuina exptꝰ
benesicia ꝑuolauit: nuncians
simui & agens grãs domũ suam¬
ab omni periculo liberatam:
Centũ &iã argenti libras obtulit.
quas uir beatus nec rennuit
nec recepit. sed priusquam pon
dus illuel monasterii limen
attinger&. redimendis id captuus
continuo deputauit: Etcum ei
sugger&̾. a fratrib ut aliquid ex
eo in sumptu monasteru reser¬
uar&. om̃ib in angustum esse¬
uictum. multis de esse uestitũ.
Nos inquit eccta & pascat & ues¬
tiat. dum modo nihil nris usib
que sisse uideam̃.
uCCuRRUNT HoC LOCO IIICIS

Expanded text:
calamitatis exemplo per totam calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed prdus illud monasterii limen attingeret, redimendis id captivis continuo deputavit; et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ex eo in sumptum monasterii reservaret: omnibus enim angustum esse victum, multis deesse vestitum: Nos, inquit, Ecclesia, et pascat et vestiat, dummodo nihil nostris usibus quaesisse videamur. Succurrunt hoc loco illius
Abbreviated transcription (Latin):
minis tarclius quam solebat.
e gracia minore curar&. subinde
nobis cum lacrimis fatebatur.
cui se uł puncto temporis neces¬
sitate non sp̾u miscuiss& doeri¬
mentum: sentire uirtutis:
Sedecim postea uixit annos nul¬
lam srnocdum adiit. ab om̃ibus
episcoporum se conuentib remouit:
eD PLANE UT EXPERTI SuOrS
INOIIN ut aor ad tegirus oraoi.
multiplici mercede reparauit:
U icli postea abseuelo forum mona¬
steru ipsius adductum eNergu¬
minum & priusquam limen
attinger&. fuisse curatum.
ESTANTEOI QUENDaOI NUꝑER
audiut. cum intirreno mari¬
Icursu illo quo romã tenditur
nauigar&: subito turbinibut
exortis excremum uitę omnium
fuisse discrimen: In quo cum
quiclam egyptius negotiator
necdum xp̃ianus. magna uoce
clamauerit. ds martini eripe
nos: mox tempestatem fuis¬
se seclatam seq optatum cur¬
sum cum summa placidi
aequoris quiete tenuisse:
ycontius ex uicarais uix
fidelis cuor faoniiabi illius
lues extrema uexar&. & in auditę

Expanded text:
menis tardius quam solebat menis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae
Abbreviated transcription (Latin):
maximus in lulg& omnia: Post¬
tridie felicis ep̾i ordinatio para¬
batur: sc̃issimi sane uiri & plane
cligni. qui meliore tempore sacer¬
dos fier&. Huius dĩ communonẽ
martinus inut. satius aestimans
al horam cedere. quam his qui¬
non consulere quorum ceruicib
gaadius iminebat: Uerum tamen
communionem sub scriptione
firmar&. sed excorqueri non. po¬
tuit: Postero dicse inle ꝓripiens.
communioni fuisse ꝑmixtũ: Haud
longe auico cui nomen est ande¬
thanna. quę uasta solitudine
siluarũ secr&a paciuntur. prae¬
gressis paululum commitibus.
ille subsedit causam doloris &
facti accusante. ac desendente.
inuicem cogitatione peruoluens.
acistitit ei repente angl merito
inquit martine compongeris. so
alit exire nequiuisti. rep̾ara uir¬
tutem. resume constantiam. ne
iam non periculum glę sed sa¬
uitis incurreris Itaq ab illo tẽ¬
pore satis cauit. cum illa itachiane
partis communione misceri: Ce¬
terum cum quosclam ex inergu¬

Expanded text:
Maximus indulget omnia. posMaximus indulget omnia. postridie Felicis epibatur, sanctissimi sane viri et plane digni qui meliori tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens ccommunioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energu
Abbreviated transcription (Latin):
martinum fide sc̃itate ac uirtute
cunctis p̾stare mortalibus. alia¬
longe uia scm uincere parat.
ac primo secr&o accersitum blan¬
de appellat her&icos iure damp¬
natos more iudiorum publicoꝵ
potius quam insectationibus sa¬
cerdotum non esse causam qua
itachii c&erorumq partis eius
cõmunionẽ putar& eẽ dãpnandam:
cheognistum potius quam causam¬
ocdio fecisse discidium eũdemq
tamen solum esse. qui se acõmu¬
nione interim separar& a reliquis:
Nihil noua tum qui crim ante
paucos dies habita synodus ita¬
chium ꝓnunciauerat culpa non
teneri Quibus cum martinus pa¬
rum mouer&̃. rex ira accenditur.
ac se cle conspectu enis abripuit.¬
& mor ꝑcussores his ꝓ quibus
martinus rogauerat. diriguntur.
Q uod ubi martino compertum est.
iam noctis tempore palacium
irrupit. spondit si parceretur
se communitaturum dum modo
& tribum iam in excidium ec¬
clesiarum ad hispanias misi re¬
traherentur: Nec mora int̾cessit

Expanded text:
Martinum fide, sanctitate, uirtute Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Theognitum odio potius quam causa ecisse discidium, eundemque tamen solum esse, qui se a communione interim separarit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores his, pro quibus Martinus rogauerat, diriguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempore palatium inrupit. spondet, si parceretur, se communicaturum, modo uti et tribuni iam ad excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. nec mora,
Abbreviated transcription (Latin):
parum consuluisse nisi regni ne¬
cessitas quippe exhausto supiorib
principib rei publica terario
pene semꝑ in exp&itĩone. atq ꝓ¬
cinctu bellorum ciuilium consti¬
tutus. facile excusabit̾. quib lib&
occasionibus subsiclia imperio pa¬
ruisse: Interea ep̃i quorum com¬
munionem martinus non ibat
trepidi ad regem concurrunt.
p̃clampnantos se comquerentes.
actum ẽẽ de suo omniũ statu
si theognisti ꝑtinatiam qui eos
solus palam lata sententia
conclampnauerat. martim ama¬
ret auctoritas non oportuisse.
hominem recipi menibus illũ
iam non defensorem hereticoꝵ
esse sed uinelicem: Nihil actũ
morte priscilliani si martinus
exerceat illius ultionem: Postremo
prostrati cum fl&ũ. & lam̃tatione
potestatem regiam implorant.
ut utatur aduersus unum ho¬
minem ui sua. nec multum aberat.
quin coger&ur imꝑator martinũ
cum her&icorum sorte misceri
sed ille lic& ep̃is nimio sauore
essce obnorius. non erat nestius

Expanded text:
parum consuluisse, nisi regni neparum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius
Abbreviated transcription (Latin):
sibi consistentium adsore saterõ
Q uos callide est frustratus ꝓsitet᷑
se cum pace xp̃i esse uenturum:
P ostremo ingressus nocturno tem¬
pore adit eocłam tantum ora¬
tionis gracia: Post tridie palatiũ
porit p̾ter multas quas euoluere
longum est Has principialee.
poitiones habebat ꝓ narsete
comite. & leucadio p̾side. quea
ambo gratiam partiũ suerant
ꝑtinatioribus studiis quȩ non
est temporis explicare iram uic¬
toris emeriti: Illa p̾cipua cura
ne tribum cum iure gladioꝵ
ad hyspanias mitterent᷑ pia
enim erat sollicitudo martino.
ut non solum xp̃ianos qui sub
illa erant occasione uexandi
sed ipsos &iam herdicos libera¬
r& Uerum primo die atq
altero suspenclit hominẽ callidꝰ
imꝑator. siue ut rei pondus im
cabilis erat seu q ut pleriq tunc
arbitrabant᷑ auaricia repugnabat.
Siquidem in bona eorum miauerat.
fertur ille uir multis bonisq
actib p̾clitus. aduersus auaricia

Expanded text:
ibi consistentium adfore fateretur. ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus inpopis inplacabilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. qui cotidie communican¬
tes itachio cominimem sibi causã
fecerant: His ubi nunciatum est
in opinantib adẽẽ martinum totis
animis labefactati. musitare &
pridie ex eorum sententia de¬
creuerat. tribunos sum ma po¬
cestate armatos. ad hrspanu᷑s
inittere qui her&icos inqͥrerent.
dep̾hensis uitam & bona adime¬
rent nec cdubium erat quin scõꝵ
&iam marimam turbam ista¬
tempestas cdepopulatura ess&e p̾uo
discrimine int̾ hominum genera.
E tenim tum oculis solis iudicabat᷑
cum quis pallore potius aut ueste
quam fide hereticus aestimar&᷑.
Hec ne quaquam placitura. mar¬
tino ep̃i sentiebant. sed male con¬
scus illa uł molestissima erat
cura. ne se ab eorum communione
adueniens abstiner&. non de fut᷑is
qui tanti uiri constantiã p̃missa
auctoritate sequerentur: In eunt
cum inpatore consilium ut missis
obuiam magistri officialibus ur¬
ben illam propius u& aretur ac¬
cedere: nisi secum pace ẽp̃orum

Expanded text:
bantur, qui cotidie communicanbantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare etidie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum
Abbreviated transcription (Latin):
operantem. qui scm suum
usq qͦq glorificans diũsarũ munera
gr̃arũ in unũ hominẽ conferelut:
Iestabatur aBorius ex p̃sec¬
co uroisse SE MARRIn oranũ
sicrisicium offerentis uestitam
quod am modo nobilissunis gẽmis
lucem micare purpurcam. &
ad iotum dextrę collisarum int̾
se fragorem audisse gemmarum:
eniaor ad illud. Quod prort̃
ocultauit. seel nos celare non po¬
tuit. in quo illud est miraculi ꝗeł
facie ad faciem cum eo est angłs.
collocutus Maximus inperator
alias sane bonus deprauatus.
consilus sacerdotum post pris¬
cilliani necem. itachium ep̃m
priscilliani accusatorem cerosq
illius sotios quos nominari non
est necesse ui regia tuebatur ne
quis ei criminis dar& operam
illius cutꝰ cumq modi hominem
fuisse clampnatum: Interea mar¬
tinus multis gradibusq labo¬
rantium causas ad cõmitatum
ire compulsus procellam ipsam
totius tempestatis incurrit Con¬
gregati apud treueros ep̃i tene¬

Expanded text:
operantem, qui sanctum suum operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. Veniam ad illud, quod propter occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tene
Abbreviated transcription (Latin):
horaor Refectionis inter¬
rogat an haberetur in ꝓmptu.
C unc cato diaconus ad quẽ mo¬
nasteru ael ministratio ꝑtine¬
bat. doctus ipse piscari. negat
ꝑ totum diem sibi ullam cessisse
capturam. sed neq alios piscato¬
res qui uendere solebant quic¬
quam agere quiuisse: Uade
inquit mitte linum tuum cap¬
tura ꝓueni& Contiguum flu¬
mini ut sulpitius iste descripsit.
habebamus habitacula: ꝓcessimͦ
cuncti. ut pote feriatis diẽbus
uidere piscantem omniũ speb
intentis. non incassum futura
temptamina. quibus piscis mar¬
tino auctore. martini usibus
quȩr&eet᷑: Ad primum iactum
in r&e ꝑ modico inmanẽ esocem.
cliaconus extraxit & ad monaste
latus accurrens nimirum ut
dixit poeta nescio quis utimur
emm uersu scolatico. quia int̾ scola¬
sticos fabulamͣ: Captiuumq suẽ.
mirantib intulit argis Uere
xp̃i iste discipulus gestarum a
saluatore uircutum quas iN
exemplum scĩs suis adidit emu¬
tatos xp̃mq in se monstrabat

Expanded text:
horam refectionis interhoram refectionis interrogat, an haberetur in promptu. Tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam; sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat
Abbreviated transcription (Latin):
idolum suꝑstabat parabat. euer¬
tere. sed nulla erat facultas qua
id darceur effectui: Cunc ad oa¬
tionem suo more conuertit᷑. uisa
certum ests parilem qͦdãm colũna̾
rucre de gelo quȩ in pacta idolo
totam illam  in expugnabilem
molem soluit in puluerem Parũ
scilic& si inuisibilit̾ caeli uirtutib
uter&ur. nisi ipse uirtutes uisibi¬
uter seraure martino humanis¬
&iam oculis cernerctur:
deoi auteor RefRiserius orhi
cestis esc maliereoi ꝑRo fluio
sanguinis laborantem Cũ marcini
uestem exemplo mulieris illius
euuangticte contigiss&: sub mom̃to
temporis suisse sanatam:
ERrEnS Eluoien secabat.
eramus ad natabat In nomine
inquit dñi iubeo te redire.
Mor se mala bestia ad uerbũ sc̃i
recorsit. & inutiliorem ripam nob
expectantibus transmeauit Quod
cum omnes non sine miraculo
cerneremus. altius ingemiscens
ait Serpentes me audiunt.
& homines non audiunt.
isceor rasca diesus edere
consuecus rauio ante

Expanded text:
idolum suidolum sutere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans eramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemait, Serpentes me audiunt, et homines non audiunt. X. Piscem Paschae diebus edere consuetus, paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ab illius consensu suꝑ mar¬
testate grassandi Cum er ubescer&e
nuico auteor aMbaciensi ieor
casterio uereri Quod nunc fre¬
Quens banitatur. a tratribus
idolum noueratis grandi opere
constructum. politissimis asaxi
moles turrita surrexerat quȩ
loci opis clignitate seruabat Huiꝰ
destructionem marcello ibidem
consistenti pbro uir beatus sepe
mancdauerat. Post aliquant um
tempus regressui inerepai ꝓbrm
cur adhũe icloli structura esister&e:
lle causatus uir militari manu. &
ui. publica multitulinis tantam
molem posse subuerti. nedum id
facile putar&. ꝑ in becillos clericos
aut insirmos monachos. quiuisse
icurari: Cunc martinus recur¬
rens ad nota p̾sidia. nocte̾ totã
in cratione mi puigilat., Mane orta
tempestas aedem idoli usq ad sun¬
clamentum prouoluit Uerum
hȩc marcelto teste cdicta sunt.
Liaor cius Non bissionl eor
IN SIONLIOPERE cuRTUTEO
refrigerior adstipulante perhibeo.
colunnam inmensę molis cui

Expanded text:
spiritus ab illius consessu per Marspiritus ab illius consessu per Martestate grassandi, cum erubesceret mIn uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio aColumnam immensae molis, cui
Abbreviated transcription (Latin):
suisse sermonem qui hȩc nobis
tanquam in comꝑta referebat:
Et cum futuris ꝓuentibus passi¬
cdua clampna trepiclar& ut
ipse uicdisti magno se cum merore
lugebat. martinum non in haec
tempora reseruatum
edue ad auitianuor recur¬
Raoi Qui cuor in ooinibus
locis cunctisq urbibus ederet
crudelitatis suę infanda monu¬
menta. turonum tantũ innocens
erat & illa bestia quę humano
sanguine & infelicium mortibus
alebatur. mittem se atq tranqͥl¬
lum beato uiro p̃sente p̃stabat.
Memini quodam die ad eum uenisse
martinum. qui ubi se cr&arium
eius ingressus est: uidit post t̾gũ
ipsius. demonem mirȩ̨ magnitu¬
clinis ad sidentem quem eminus
ut uerbo quia ita necesse est.
parum latino: loquamur exsu¬
flans. auitianus sei exsuflari exi¬
stimans Quid mex inquit sc̃ę sic
apiris: Tum martinus. non te
inquit sed eum qui ceruici tuę
isse seu quoel intellexerit egisse
se semꝑ adsidentis sibi diaboli uo¬
lumtatem seu quod in mundus

Expanded text:
fuisse sermonem: qui haec nobis fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari exisaccipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae tisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus
Abbreviated transcription (Latin):
tabat: Conpulsi extremis ma¬
us incolȩ. amarcino auxiliũ po¬
poscerunt. missa ꝑ auspicium.
p̃fectorium uirum satis fila le¬
gatio. cuius agros specialiter
grauior quam c&erorum ad sue¬
uerat ꝓcella populari. sed ficta
ibi oratione in artinus ita uniũsã
penitus liberauit ab ingruenti
peste regionem ut ꝑannos uiginti
quibus postea mansit in corpore.
granclineni in illis locis nemo per¬
tulerit quod ne sortuitum esse.
& non potius martino pͣstitum
est: rursum incubuit reduuiua
tempestas Adeo sensit & mun¬
dus uiri sidelis excessum ut
cuius uita iure gaudebat. eius¬
dem mortem luger&: C&crum
si ad hȩc ꝓbancla quȩ cliximus.
testes &iam infirmior auelitor
exiger&. non unum ego hominẽ.
sed milia multa proclucam. &
totam in testimonium uirtutis
exꝑta senonum aduocabo re¬
gionem: Ettam̃ tu refrigeri pbr
crelo meministi nuꝑ nobis suꝑ
hoc cum romulo. auspicu illius
filio honorato. & religioso uiro

Expanded text:
abat. conpulsi extremis maabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum cit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro,
Abbreviated transcription (Latin):
me suspendi. ut nequaquã solũ
pedibus attinger&. Si quancdo aut̃
exorcizandorum de monum mar¬
tinus oꝑam recepiss&. neminem
manibus ad trectabat. neminem
sermonib increpabat. sicut per¬
uerborum. sed amotis inerguminis
c&eros iubebat abscedere ac fo¬
ribus obseratis in mecdio ecclesiȩ
cilitio circumtectus cinere respsꝰ
solo stratus orabat Tum uero
cerneres miseros exitu diuerso.
perurgeri Hos sublatis insublime
pedib quasi de nube pendere:
nec tamen uestis defluer& suꝑ
faciem nec facer& uerecumeliam
nudata pars corporum: At in
parte alia uideres sine int̾rogationẽ
uexatos. & sua carmina cͣfitentes.
nomina &iam nullo int̾rogante
ꝓclebant. ille se iouem iste mercu¬
rium fatebant᷑: Postremo cunctos
diaboli ministros cum ipso cerne¬
res auctore cruciari. ut iã mar¬
tino illud fateam᷑ impl&um. qd
scriptum est qm̃ sc̃i de angelis
iudicabunt:
aGUOI QUEODAM IN SENOUICO
ANNIS SINGULIS GRANDO UAS¬

Expanded text:
me suspendi, ut nequaquam solum me suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut pleruerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uex
Abbreviated transcription (Latin):
ad leuanclum fastidium. lectio
uariar&eur ad sumpsimus. nos
pie p̾struere profitemur historię
ueritatem: Hȩc maxime extrin¬
secus inserere non nullorum. in¬
credulitas non sine meo dolore.
compulerit. sed redeat ad nr̃m
sermo consensum. in quo cũ me
tam studiose audiri uideam.
fatebor necesse est aprum fecisse
constanter qui repulit. infideles
cos tantũ iudicans audire debe¬
re. qui crederent:
IFfEROR SIQuideo creditis
sr̃u et rre dolore torus
insanio. non credent martini
uirtutibus xp̃ian. quas demo¬
nes fatebantur. monasterium
beati uiri. duobus a ciuitate erat
milibus clisparatum: sed si quotiens
uenturus ad eccłam pedem extra
cellulȩ suę limina extulerat.
uideres ꝑ totam eccłam mnergu¬
minos rugientes. & quasi iudice¬
cla trepiclare. ut aduentum ep̃i
clerici quem uenturum esse ne¬
scirent. demoniorum gemitu
inclicar&. Uidi quenclam ad pro¬
perante martino in aera rap¬
tum manibus extentis. in subli¬

Expanded text:
ad leuandum fastidium lectio ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi aduenieda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in subli
Abbreviated transcription (Latin):
hocdie facere quol hesterno non
feci. ut ad singulas quasq uircu¬
tes nomina testium ꝑsonasq
subnectam: Ad quas siquis sue¬
rit incredulus. qui adhuc iN
corpore sunt recurrat: Exigit
iel infidelitas plur imorum qui
in aliqͥb quę hesterno memorata sẽ
nutare dicuntur. accipiant ergo
testes alhuc incolomes. atq uiuen¬
tes. quibus quia de fide nrͣ̃a du¬
bitant magis creclant. sed si ad co
fideles sunt ꝓsiteor quia & illi¬
non sunt crecdituri Miror aut̃
quendam qui uel tenuem sensũ
religionis habeat. tantum pia¬
culi uelle committere. ut pu¬
t& quemquam de martino pos¬
se mentiri. facessat a quoquam
qui sub deo uiuit ista suspicio.
neq enim martinus hoc indig&.
ut mencdatiis adserat᷑: sed tamͣ¬
totius sermonis fidem apud te
xp̃e deꝓmimus. nos nec alia di¬
xisse neo alia dicturos quam
qua aut ipsi uilimus aut quȩ
manisestis auctorib uł plerũq
ipso referente. cognouimus:
E&erum & si dialogi speciem qd̃

Expanded text:
hodie facere, quod hesterno non hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo
Abbreviated transcription (Latin):
pulsus exclamat martinũ stare
pro forib sibi idõ nullam quie¬
tem anmi corporisq ꝑmita Tar¬
clantibus seruis ipse ad limina
exteriora. progredit̾ ibi martinũ
ut senserat dep̃hendit. ꝑculsus
miser tantę manifestatione uir¬
tutis. quid inquit mͥ hoc dñe
fecisti nihil te loqui necesde est.
Scio quid desicleres. uideo quid
queras. discede quamtotius ne
me ob inuiriam tuam celestis
ira consummat. satis soluerim
hucusq penarum crede quia
non leuiter apud me actũ est.
ut ipse procelerẽ. Post discessum
autem sc̃i aduocat officiales suos
iub& omnes custodias relaxari.
& mox ipse ꝓsiciscitur Ita fugato
auitiano. lactata est ciuitas  ca
lebrata Hȩc cum multis auitiano
referente compta sint. tum nup
refrigerius pbr. quem ooram ui¬
doeis abagarido ficleli uiro ex
tribunis sub inuocatione liuina
maiestatis audiuit qui sibi hoc
ab ipso auitiano relatum esẜ iura¬
bat: C&erum nolo miremini me

Expanded text:
cussus exclamat Martinum stare cussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manifestatione, quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑtum est: solus paulo ante
mecdiam noctem ad p̾torium be¬
stiȩ̨ illius tendit sed cum pro¬
fundȩ noctis silentio quiescen¬
tibus cunctis nullus foribus
obseratis pateret ingressue:
ante limina cruenta ꝓfternitꝰ:
Interea auicianus graui somno
sepultus. angło ingruente ꝑcel¬
litur. seruus inquit dĩ aed tua li¬
mina iacoe. & tu quiescis: Qua
ille uoce ꝑcepta. lecto suo tur¬
batus excutitur. Conuocatisq
serius. trepidus exclamat mar¬
tinum esse pro sorib. irent ꝓtinꝰ
claustra reserarent ne dĩ ser¬
uus pater&ur uuriam: Sed
illi ut est omnium natura ser¬
uorum uix pͥma limina egressi
irriclentes dñm suum quod sõno
fuiss& illusus negant quemqͣm
esse ꝓforibus. ex suom& ingenio. con¬
iectantes neminẽ nocte uigilare posse.
neclum illi crederent in illo noc¬
tis errore iacere ante aliena li¬
mila sacerdotem. lelq auiciano
facile psuasum rursum resoluit̾
in soporem. sed mox maiore ui comi¬

Expanded text:
compertum est, solus paulo ante compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed cum, profundae noctis silentio, quiescentibus cunctis, nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore con
Abbreviated transcription (Latin):
marmore pauimͣtum decidit.
Cunctis iou exterritis bene dic¬
tio cleperiss&. ampullula pinde
incolomis est reꝑta acsi suꝑ plu¬
mas mollisimas decidiss&: Quȩ
res non potius ad casum quam
ad martim est referencda uir¬
tutem cuius benedictio perire
non potuit
UID IILUO Quod fac t uor
quia p̾sens est & prodi se uoruit
supprim&: Cui quidem tempori
hic cxiam saturninus interfuit.
canis nobis inportunior oblatra¬
bat In nomine inquit martini.
iubeo obmutescere. cam hasit la¬
tratus in gutture linguam ut ab¬
scisam putares obmutuit: Ita pa¬
rum est ipsum martinum secis¬
se uirtutes. Credite mihi quia
ceiam alii in nomine eius multa
fecerunt:
uiciani Quondam coontis¬
Noueratis Barbaram
cruentam feritatem hic rapido
sp̃u ingressus turonum ciuitatẽ
sequentibus eum miserabili ficie
ordinibus catenatis diuersa per¬
dendis parari iub& genera pena¬
rum disponens postero die atto¬
nita ciuitate ad opus tã triste
procedere. Quod ubi martino

Expanded text:
marmore pauimentum decidit. marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uietiam alii in nomine ejus multa fecerunt. IV. Avitiani quondam comitisnoveratis barbaram cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino
Abbreviated transcription (Latin):
rotuncla in uentrem crescer&
ore proclucto sed oris extantis
concauum non reploxum. quia
id moois ut uascula compleꝵe
ut pars uinbonibus obstruendis
libera relinquatur. testabatur
pb̃r uidisse se oleum sub mar¬
tmi benedictione creuisse. quod¬
ad exunclante copia supernas
defluer&. eamdemq dum ad ma¬
trem familias uasculum defer¬
retur feruasse uirtutem Nam
int̾ manus pueri portantis ita
semper exuncdasse oleum ut
omne illius uestimentum copia
supfusi liquoris liquoris operir&.
matronam usq ad summum la¬
brum plenum uasculum rece¬
pisse ut prb̃t hodieq sateatur.
obdenli pessuli quoel claudi di¬
ligentius seruancla consuerunt.
in uitro illo spatium non fuisse.
Mirum & illud quod huc me aut̃
intuebatur memini contigisse
uas uit reum cum oleo quod
martinus benedicerat in senestra
paululum editiore deposuit. puer
familiaris incautior linteum suꝑ¬
positum ampulam ibi esse ig¬
nurus ad traxit: Uas suꝑcstratũ

Expanded text:
rotunda in uentrem cresceret rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum
Abbreviated transcription (Latin):
una cum patre supplici uoce
iungentes orare martinum ut
sperata praestaro: nec cunctatus
ultra utrumq preclarum ut
ostenclendo humilitatem nec cdif¬
ferenclo pieatem iub& circũstantis
populi multitudinem submoueri.
ep̃is tantum & puellȩ̨ patrem
aclsistentibus in mationem suo
illo more prosternitur: Den
pusillum olei cum exorcisim be
puellȩ scĩficatum liquorem cum
infudit. nec fefellit scm uirtutis
euentus. patris nomen int̾rogat.
mox illa respondit. ꝓclamat pat̾
filiȩ auclisse uocem cunctis stu¬
pentib fatebatur: Ac ne cuiquam
incredibile forte uicleatur per¬
hibeat̃ nobis p̾sens a uagrius
timonium ueritatis. namres
ipso p̾sente tum gesta est:
Parum illud est quod nuper ar¬
pagio pb̃ro referente cognoui.
sed non p̃ter mittendum uidoe
uiciani coontis uxoreor
MISISSE MARTINO OLEUOI
Quod aduerzas mORBoRũ
causas necessarium sicut est
consu&udo benedicer& ampullã
uitream istius modi suisse. ut

Expanded text:
una cum patre supplici uoce una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi prapuellae sanctificatum liquorem, cum infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
censebat. egre tamen obtinui. ut
aclmitterent. consularem Coteri
sunt repulsi Tum gallum media
in nocte ponimus. qui eum duno¬
bili sua uerecumdia silentium te¬
nuissor. ita exorsus est: Conuenistis
inquit. al me audienclum & sc̃i
& tlisserti sel religiosas potius qͣm
doctas aures ut arbitror ad tulistis.
auclituri me ficle testes non ora¬
toris copia locuturum: Quȩ aut̃
hesterno clicta sunt non reuolua:
lla qui non auelierunt ex scrip¬
tis recognoscent: Noua postumia¬
nus expectat. nunciaturus ori¬
enti. ne se in comparatione mar¬
tini p̾ferat occidenti: Ac pͥmũ
gestum animus quod refrige¬
rius in aurem suggerit explicari
es in carnotena Gesta
est ciuitate. Pateꝵ filia
mutam puellam martino ce¬
pit offerre: poscens ut linguã
ugatam meritis suis sc̃s absol
sorte latus illius ambiebant
ualentiano atq uictoritio
in parem se esse cantę mola sed illis
quasi sacerdotib nihil inpossibile
fatebatur at illi pias praces

Expanded text:
censebat, aegre tandem obtinui, ut censebat, aegre tandem obtinui, ut admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare: res in Camutena gesta est ciuitate. Paterfamiliautero mutam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctis uirforte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: Hec me loquente gallo
iã ad narrandũ parato irruitꝰ turba
monachorũ. euagrius presbiter.
aper sebastianus agricola. & post
paululũ ingreditur presbiter noster
aetherius cũ calypione diacono &
amatore subeliacono: Postremus au¬
relius pbre dulcissimus mea lon¬
gͥore uia ueniens anhelus cucurrit:
Quied uos inquam tam subito & ta
insperati. tam ex diuersis regionib
tam mane concurritis. Nos inqͥt
hesterno cognouimus gallum istũ
ꝑ totum cdiem martimꝰ narrasse
uirtutes. & reliqua in hodiernum
diem quia iox oppitesserat distu¬
lsse propterea macurauimue
frequens auditorium facere tan¬
tam materiam locuturo Interea
nunciatur multos scłarium stare
pro sorib nec ingredi aulentes. sed
ut almitterent᷑ orantes Cum afper
nequaquam in quit istos nobis ad
misceri conuenit quia ad auelienclũ
curiositate potius quam religione
uenerunt: Confusus ego illorum
uice quos non ad mitterclos esse

Expanded text:
veritatem. Haec me loquente, Gallo veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaqumisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse