comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbit temꝑe p̾tinito. tunc enĩ huiꝰ de¬
uotõnis mercedem accipiet. cum ceꝑit
defluet. mamfestum est in arbore cuiꝰ
folis nõ decidunt intam significare. hu¬
more enĩ decurrentes aque uegetatũ
lignũ folia continet iua. Nam ⁊ dñs
iħt. si in hudo ait ligno hec faciũt: in
arido quid fiet. In ligno huinido uitam
sigrificait ⁊ fructum. Sicut liggnirm gͦ
aurilio decurrentis aque sictitatem nõ
paritͫ ita ⁊ hic qui legi dei studet accidẽte
demptatõne pͥsidio dei tutus nõ admiteie
qͣ acquirit salutem dicente apłb. quia per
cribłatõnes oꝑtet nos intrare in regnũ
dei ⁊ sequitꝰ᷑. ⁊ om̃ia quecũq fecerit ꝓsꝑa

Expanded text:
habebit tempore praefinito. tunc enim huius dehabebit tempore praefinito. tunc enim huius deuotionis mercedem accipiet, cum coeperdefluet. manifestum est in arbore, cuius folia non decidunt, uitam significasse. umore enim decurrentis aquae uegetatum lignum folia continet sua. nam et dominus Iesus: si in umido, ait, ligno haec faciunt, in arido quid fiet? in ligno umido uitam significauit et fructum. sicut lignum ergo auxilio decurrentis aquae siccitatem non patitur, ita et hic, qui legi dei studet, accedente temptatione praesidio dei tutus non amittit, sed adquirit salutem dicente apostolo: quia per tribulationes oportet nos intrare in regnum dei. Et sequitur: et omnia, quaecumque fe
Abbreviated transcription (Latin):
rib abnuens pestilencie cathedram uolũ¬
tatem suam in dei lege statuit. ꝙͣobrem
beatum hinic dixit. ⁊ sequtur ⁊ ⁊̃ lege
etꝰ meditabit᷑ die ac nocte. maamfestũ es.
qmia liber ab om̃ib illecebris. ⁊ ĩmirins ab
huit que dei legi adu̾sa sunt. nichil aluid ꝙͣ
m dei lege exticiũ facit sacramentit silii
dei ꝯfirmatus. In die boms oꝑib instsnt
⁊ nocte or̃onib. hic est enĩ de quo dicus ĩ
canticis canticoꝵ qr dormit ⁊ cor eiis
iugilat. unde ait. ⁊ erit tanꝙͣ lignum
ꝗd plantatum est secus decursus aquaꝵ
Quis ambigit eum qui legem dei medioa¬
tur spem hẽre ad pͥmium capiendũ q
sicut lignum uuxta a quam plantatũ
dei qui studet: nõ põt ens oꝑis mimime
hẽre esfectum. ⁊ adiecit. ꝙ fructũ sinĩ
dabit in temꝑe suo. Om̃is plantatõ bñ
gub̾nata fructum dat temꝑe ꝯpetenti
Sic ⁊ hic qui legi dei ob temꝑat: fructũ

Expanded text:
ribus abnuens pestilentiae catedram uolunribus abnuens pestilentiae catedram uoluntatem suam in dei lege statuit. quam ob rem \'beatum\' hunc dixit. Et sequitur: et in lege eius meditabitur die ac nocte. manifestum est, quia liber ab omnibus inlecebris et inmunis ab his, quae dei legi aduersa sunt, nihil aliud quam in dei lege exercitium facit. sacramentis filii dei confirmatus in die bonis operibus insistit et nocte orationibus. hic est enim de quo dicit in Canticis Canticorum, quia dormit et cor eius uigilat. Unde ait: et erit tamquam lignum quod plantatum est iuxta decursus aquarum. quis ambigit eum, qui legem dei meditatur, spem habere ad praemium capiendum? quia, sicut lignum iuxta aquam plantatum dei studet, non potest eius operis minime habere effectum. Et adiecit: quod fructum suum dabit in tempore suo. omnis plantatio bene gubernata fructum dat tempore conpetenti: sic et hic, qui legi dei obtemperat, fructum
Abbreviated transcription (Latin):
uł ccͣ eccłiam sedes sibi instituerunt ca
thedram pesbilencie dicimus. qui enĩ incõ¬
cessa p̾simit reus est. qͣnto magis si et
corrimipat tradi coẽm enis cuiꝰ sedem usur¬
pat. Nam ⁊ ordinem ab apło petro ceptũ.
⁊ uiq ad hoc tempus ꝑ traducẽ succedenti¬
um ep̃oꝵ seruatum ꝑ turbant. ordinem
sibi sine origine uindicantes. hoc est corpꝰ
sine capice ꝓticentes. Unde congrint etiã
eoꝵ sedem cathedram pestilencie appessare.
nes em̃ idõ impume erit: qr sub dei noĩe hoc
agunt. Constat enĩ suas illos causas sub dei
noĩe agere. Non eñ telo dei hec aguntt. sed
aibi locum uolentes defendere. cũ sciamus
chore. tuec .i. inros per pͥsũptõnem deo oste̾¬
tas. hiatu t̾re abcortos eẽ. ⁊ oriam regem
cũ deo ssicite obtuluset lepra in fronte
ciedo impietatem supͣdcam ꝑtuerer reli¬
qua ꝓ sequamur. adiect em̃. O in lege dm̃
nosuntas enis. eiꝰ uoluntatem in lege dm̃i
dcitnee qui spretis impñs. ⁊ desertis pcc̃o¬

Expanded text:
Ecclesiam sedes sibi instituerunt, ram pestilentiae dicimus. Qui enim inconcessa praesumit, reus est; quanto magis si et corrumpat traditionem ejus cujus sedem usurpat? Nam et ordinem ab apostolo Petro coeptum, et usque ad hoc tempus per traducem succedentium episcoporum servatum perturbant, ordinem sibi sine origine vindicantes, hoc est, corpus sine capite profitentes; unde congruit etiam eorum sedem cathedram pestilentiae appellare. Nec enim ideo impune erit, quia sub Dei nomine hoc agunt. Constat enim nomine agere. non enim zelo dei haec agunt, sed sibi locum uolentes defendere, cum sciamus Chore et CCL uiros per praesumptionem deo offerentes hiatu terrae absortos esse et Oziam regem, cum deo inlicite obtulisset, lepra in fronte ntiae ad impietatem supra dictam pertinere, reliqua prosequamur. adiecit enim: sed in lege domini uoluntas eius. eius uoluntatem in lege domini dicit esse, qui spretis impiis et desertis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
qr sub dei decreto sicut dixi uiuere no¬
luerunt. pccõres aũt sub dei lege agẽ¬
tes ante tribunal xp̃i sistendi sunt se¬
gregati a iustis. ut accepte legis p̾stent
rõnem emendandi in quib oꝑam nõ dede¬
runt. ut plus hẽrent laudis ꝙ uituꝑatõis.
Iusti uero ualde ꝓpensiores in ex̾cicio implẽ¬
de legis inuenti remim̾andi sunt. ⁊ sb̾iecit
qui memores p̃ceptoꝵ eiꝰ bonis oꝑib insistũt
iusti ut abiecti coronentur. huis autem qͥ
ĩmemores eus cͥca curilm aĩe negligẽtes
docentur obnoxii. sicut em̃ dixi. Icͥcco dr᷑
deus stire mam iustoꝵ. qr in lege eiꝰ ambu¬
lant. Item aũt impioꝵ. quia extra dĩ le

Expanded text:
quia sub dei decreto, sicut dixi, uiuere noquia sub dei decreto, sicut dixi, uiuere noluerunt; peccatores autem sub dei lege agentes ante tribunal Christi sistendi sunt segregati a iustis, ut acceptae legis praestent rationem, emendandi in quibus operam non dederunt, ut plus haberent laudis quam uituperationis; iusti uero ualde propensiores in exercitio implendae legis inuenti remunerandi sunt. Et subiecit: qui memores praeceptorum eius bonis operibus insistunt, ut iusti habiti coronentur. his autem, qui inmemores eius circa curam animae neclegentes docerentur obnoxii. sicut enim dixi, idcirco dicitur deus scire uiam iustorum, quia in lege eius ambulant; iter autem impiorum, quia extra
Abbreviated transcription (Latin):
in futurũ. s om̃ia adu̾sti usq ad int̾ctũ
eoꝵ. unde ait. S tamꝙͣ puluis ꝙ̃ ꝓict
uentus a facie terre. Fodem modo dicit
a sb̾a sua ꝑ aerem disꝑsus paulatĩ deꝑit
ita ⁊ impii ministris angelis ꝓiecti a
facie auctoris dei sine quo nõ possunt ui¬
ui int̾ibunt. ⁊ sequitꝰ. Ideo nõ resur¬
gunt impii in uidicio. Dignũ est quod
dicit. Quid em̃ in iudicio resurgant qͥ
nullũ negociũ dei credi sibi maluerũt.
cuiꝰ redderent rõnem. Sꝑnentes emĩ dĩ
legem.⁊ negantes nõ est unde prestẽt
rõnem. ut in iudicio int̾rogati uixta
legem sibi creditam p̾stent calusas. ar¬
rogantes gͦ ⁊ rebesler in dm̃ inuenti
ad hoc resurgent: ut uideant uerũ
ẽẽ qd̾ credere noluerũt ut ꝑeant. qr
dm̃ mendacẽ uidicarunt. ⁊ adiecit. n
pccõres in ꝯsilio iustoꝵ. In hoc psalmo
tria genera significat hõim. Impioꝵ.
⁊ pcc̃oꝵ. ⁊ uistoꝵ. quo ordine ceptus
est error. S impii ab luiis aliem sunt

Expanded text:
omnia aduersa usque ad interitum eorum. Unde ait: sed tamquam puluis, quem proicit uentus a facie terrae. eodem modo dicit a substantia sua per aera dispersus paulatim deperit: ita et impii ministris angelis proiecti a facie auctoris dei, sine quo non potest uiui, interibunt. Et sequitur: ideo non resurgunt impii in iudicio. dignum est quod dicit ut quid enim in iudicio resurgant, qui nullum negotium dei credi sibi maluerunt, cuius redderent rationem? spernentes enim dei legem et negantes non est unde praestent rationem, ut in iudicio interrogati iuxta legem sibi creditam praestent causas. adrogantes ergo et rebelles in deum inuenti ad hoc resurgent, ut uideant uerum esse quod credere noluerunt, ut pereant, quia deum mendacem iudicarunt. Et adiecit: neque peccatores in consilio iustorum. in hoc psalmo tria genera hominum significat: impiorum et peccatorum et iustorum, quo ordine coeptus est error. sed impii ab his alieni sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
adinuat sp̃c scũs. ut cognostens ĩtelligat
fidei rõnem. tunc enĩ plenũ ht̃ gaudium
credulitatis sue. si qd̾ credit intelligat.
hoc est enĩ fidei robur. hoc ĩmobile funda¬
mentũ credulitatis addisd̾e sacramentũ.
ubi em̃ sola fides est nõ est tam mera
deuotõ. ⁊ põt aditũ hẽre subreptõ. unde
uas electõnis ideo laborat ut credentes fidĩ
sue rõnem edicant. cum enĩ cognouerint
qͣntus sit cui se crediderunt. ⁊ que sit eiꝰ
potencia : nullo pacto nulla rõne ab eiꝰ spe
traduci se patient᷑. unde dcm legiꝰ gusta¬
te ⁊ uidete qm̃ suanis est dñs. ut data oꝑa
cognostant diuinitatis eiꝰ saporem. Intelli

Expanded text:
adjuvat Spiritus sanctus, ut cognoscens intelligat adjuvat Spiritus sanctus, ut cognoscens intelligat fidei rationem. Tunc enim plenum habet gaudium credulitatis suae, si quod credit intelligat. Hoc est enim fidei robur, hoc immobile fundamentum credulitatis, addiscere sacramentum. Ubi enim sola fides est, non est tam mera devotio, et potest aditum habere subreptio. Unde vas electionis ideo laborat, ut credentes fidei suae rationem ediscant. Cum enim cognoverint quantus sit cui se crediderint, et quae sit ejus potentia; nullo pacto, nullaque ratione ab ejus spe traduci se patientur. Unde dictum legimus, Gustate, et videte, quoniam suavis est Dominus : ut data opera cognoscant divinitatis ejus sapo
Abbreviated transcription (Latin):
qr hec deo digna sunt sacrificia. hoc est
in p̾t̾itũ minora fuerunt qiͣ carualia ñc
maiora qr spiritalia. et adiecit. tñc impo¬
nent suꝑ altare tuũ uitulos. Sic cessan¬
tib pͥiiis sacrificiis spiritalia successu¬
ra cacrificia significainit quidem ut dic̾et.
timc ĩponent suꝑ altare tuũ uitulos. nisi
qr ꝑ hec corꝑasia spiritalia significat. qͥp¬
pe cũ dixi̾t. qr carnalib nõ delectatur
Uitulos gͦ dicens ppłm nouellum signifi
intessigitꝰ locutus. sacrificia qͦ eiꝰ spiritalia
Sgnificasse debet intelligi cur filiui dĩ mis¬
rõnabiliter. ⁊ ꝓuident᷑ fcm̃ credendum
Et. melius tñ puto sĩ post fidem. eciam cã
st̃ possit adu̾ti. ut qd̾ creditur nõ ignore¬
tur. Unde dñs ait. hec est aũt uita et̾na
ut cognoscant te solum ⁊ uerum deumi.
sicut a ꝓpha dcm̃ est. deinde sciri. qd̾ credi¬
tur. qr iam fidelem. ⁊ in hac re diligẽtẽ

Expanded text:
quia haec deo digna sunt sacrificia, hoc est, quia haec deo digna sunt sacrificia, hoc est, in praeteritum minora fuerunt quasi carnalia, nunc maiora, quia spiritalia. Et adiecit: tunc inponent super altare tuum uitulos. si cessantibus pristinis sacrificiis spiritalia successura sacrificia significauit, quid est ut diceret: \'tunc inponent super altare tuum uitulos, nisi quia per haec corporalia spiritalia significat, quippe cum dixerit, quia carnalibus non delectatur? uitulos ergo dicens populum nouellum significintellegitur locutus, sacrificia quoque eius spiritalia significasse debet intellegi. CXIII. CUR FIonabiliter et prouidenter factum credendum sit, melius tamen puto, si post fidem etiam causa facti possit aduerti, ut quod creditur non ignoretur. unde dominus ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te solum et uerum deum et sicut a Propheta dictum est, deinde sciri quod creditur: quia jam fidelem et in hac re diligentem
Abbreviated transcription (Latin):
brio sint aut de hac uita tollantͦ. hec
ip̃a mat̾ia impietatis est. que eriam in
cetas ꝑtes extendit᷑ ꝑ quas impietatẽ
sue legͥis ostendat. ⁊Iam nissu ietabelẽ
Antistites iniquitatit in cathedra pestilẽ¬
cie sederunt. qui adu̾sus ĩnccentẽ naboch
cũ uidices nõ eẽnt praua me drcantes sb̾¬
ordinatis faiic testib mortis tulerunt
centenciam. unde ⁊ in alio psalmo dicit
⁊ tũ impns nõ sedebo. hoc emĩ iudiciũ eiꝰ ẽ.
tuiꝰ ⁊ cathedra pestilencie. Itaq si in dei
cathedra sedentes ĩnocentes opprimant
iiustumerit iudiciũ. nõ cathedra. uͥ
em̃ cathedra pestilencie est. nõ potesb
iudicum nõ eẽ iniquũ. qmins quedam ap¬
plicent aibi uelut uelamina quib impi¬
ecatem contegant. ut identes fallan¬
tur. nõ põt cm̃ sola impietas ꝓpom: qr
nõ inuenit emptorem. ⁊ ubi lex dyabo¬
li est sub se nominet ⁊ hortetur: sicut
ueneno admiscetꝰ ꝑ quod lateat. Ita ⁊

Expanded text:
brio sint aut de hac uita tollantur. haec brio sint aut de hac uita tollantur. haec ipsa materia impietatis est, quae etiam in ceteras partes extenditur, per quas impietatis suae leges ostendat. nam iussu Iezabel antestites iniquitatis in catedra pestilentiae sederunt, qui aduersus innocentem Nabuthae, cum iudices non essent, praua meditantes subornatis falsis testibus mortis tulerunt sententiam. unde in alio psalmo dicit: et cum impiis non sedebo. hoc enim iudicium eius est, cuius et catedra pestilentiae. itaque si in dei catedra sedentes innocentes opprimant, iniustum erit iudicium, non catedra. ubi enim catedra pestilentiae est, non potest iudicium non esse iniquum, quamuis quaedam adplicent sibi uelut uelamina, quibus impietatem contegant, ut uidentes fallantur. non potest enim sola impietas proponi, quia non inuenit emptorem, et, ubi lex diaboli est, si ipse nominetur, horretur. Sicut ueneno admiscetur per quod lateat, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ salutarẽ cathedre auctoritatem signisi¬
cauit. Illud añt qd̾̃ ait. coͣ legem iubes me
ꝓcuti. illum ip̃m iniustũ iudicẽ ostendit.
ut in dei cathedra sedens iudicaret ñuste.
hñic est unde ⁊ damel. dei est ait regnũ
⁊ cin uult dabit illud. Sicut em̃ ter rem
imꝑatoris auctoritas currit ꝑ om̃s ut m̃
om̃ib eiꝰ sit reuerencia. Ita deus ĩtituit
ut ab ip̃o rege dei auctoritas incipiat ⁊
curret ꝑ cunctos qmnis freꝙ̃t̾ mundus
hos nõ intelligat. ⁊ alii ce subiciat in ꝓo¬
Restate posicus qm debet. dũ institutõ est
ut inus sit qui timeatur. ubi gͦ hec pisti¬
tirtonõ est: abi cathedra pestilencie repitꝰ
husqm imnis dei auctoritas abmitoͦ isi
apud eos qui młtoꝵ deoꝵ p̾dicant mẽcũ
⁊ reu̾enciam. hii sunt qui in cathedra
pestilencie sedent. qr qd̾ pontifices eoꝵ
predicaitt morsest. hoc enĩ docent it cui¬
tores umꝰ dei ꝙͣi stulti ⁊ ĩ munci aut orpio¬

Expanded text:
et salutarem catedrae auctoritatem signifiet salutarem catedrae auctoritatem significauit. illud autem quod ait: contra legem iubes me percuti, illum ipsum iniustum iudicem ostendit, ut in dei catedra sedens iudicaret iniuste. hinc est unde et Danihel: dei est, ait, regnum et cui uult dabit illud. sicut ergo terreni imperatoris auctoritas currit per omnes. ut in omnibus eius sit reuerentia, ita deus instituit, ut ab ipso rege dei auctoritas incipiat et currat per cunctos. quamuis frequenter mundus hoc non intellegat et alii se subiciat in potestate positus quam debet, tamen institutio est ut unus sit, qui timeatur. ubi ergo haec institutio non est, ibi catedra pestilentiae repperitur. nusquam unius dei auctoritas abnuitur, nisi apud eos, qui multorum deorum praedicant metum et reuerentiam. hi sunt qui in catedra pestilentiae sedent, quia quod pontifices eorum praedicant mors est. hoc enim docent, ut cultores unius dei quasi stulti et inimici aut obpro
Abbreviated transcription (Latin):
constat. ⁊ triplici rõne unitur .i. ut neq
in ꝯsilio impioꝵ eatur neq in ma pccoꝵ
stetur. neq in cathedra pestilencie sede¬
atur. S cum duo genera tm̃ hẽantur
luit qd̾ adiecit dicens. ⁊ in cathedra
pestilencie nõ sedit impioꝵ aut pccõꝵ
S uideamus quid sit cathedra pestilen¬
cie sedere. ⁊ tunc cui generi hoc ascri¬
bat intelligimꝰ. hanc dicimꝰ cathedram
pestilencie. que extͣ dei ordinatõnem est
que ad hoc utiq inuenta est. ut iniqua
inde exeant iudicia. ꝓpt̾ea pestilencie
cathedra dc̃a est. que eib corruptõ que
parit mortem. sicut ⁊ iniquitas dãꝑna¬
tõnem. non est gͦ a deo que esb cathedra
mortis. Nam moyses accepit cathedrã
uite. ad hoc em̃ data est ut auctoritas
in ea sit iusti iuidicis uł creatoris dei.
unde dicit dñs suꝑ cathedram moysi
sederunt scribe ⁊ pharisa. ⁊ apłus. nõ
est inquit potestas msi a deo. que em̃ st̃
a deo ordinate sunt. unde dicit ad pͥncipem

Expanded text:
one munitur, id est, ut neque in consilium impiorum eatur neque in uia peccatorum stetur neque in catedra pestilentiae sedeatur. sed cum duo genera tantum habeantur,luit, quod adiecit dicens: et in catedra pestilentiae non sedit? impiorum aut peccatorum? sed uideamus, quid sit catedram pestilentiae sedere, et tunc cui generi hoc adscribat intellegemus. hanc dicimus catedram pestilentiae, quae extra dei ordinationem est, quae ad hoc utique inuenta est, quae, ut iniqua inde exeant iudicia, propterea pestilentiae catedra dicta est, quae est corruptio quae parit mortem, sicut et iniquitas damnationem. non est ergo a deo quae est catedra mortis; nam Moyses accepit catedram uitae. ad hoc enim data est, ut auctoritas in ea sit iusti iudicis uel creatoris dei. unde dicit dominus: super catedram Moysi sederunt scribae et Farisaei; et apostolus: non est, inquit, potestas nisi a deo; quae enim sunt, a deo ordinatae sunt- Unde dicit ad principem
Abbreviated transcription (Latin):
lior eẽt qmͣ abraham nisi sola p̾cedat illũ
natura. Natura em̃ impassibilis bĩtudine
ut melior fiit cũ plus micit ꝙͣ uinatur
Si enĩ sic ageret ꝗd̾ impossibile est ut nũ¬
ꝙͣ peccaret melior deo fieret. qd̾ absro. qr

Expanded text:
lior esset quam Abraham, nisi sola praecedat illum lior esset quam Abraham, nisi sola praecedat illum natura. Natura enim impassibilis, beatitudiut melior fiat, cum plus vincit quam vincitur. Si enim sic ageret, quod impossibile est, ut nunquam peccaret, melior Deo fieret: quod absit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
afferre. necnõ ⁊ ip̃m puerum latet
usq ad horam necis ut iussione dei to¬
do mentis obsequio obediret. non par¬
ricidiũ hoc deputans. si holocaustum
qd̾ iuisto iudice auctore fiebat. Que gͥ
hiuis mn aiora posset gerere melchisedech
quib p̾cederet abraham. ꝙ sicut iude¬
mus n milło ꝯstat mobedientem fuisse.
moyses ⁊ em̃ cui legitur facie ad ft̃iciẽ
dñs ẽẽ locutus missus ad gentem: ad
fr̾es suos ire nolebat. Ionas ad eaq
pph̾a p̃ceptum sibi ut nniitis p̾dicã¬
ret irrupit ut ad locum aliũ ꝓgeret.
quo itussus nõ fuerat. Iob plane egregiꝰ
m om̃ib tñ motui amissione filioꝵ uesti¬
menta cidit sua ⁊ totidit comã capiti
cu abraham aũt nec ꝯtristatus legitur de¬
morte carissimi filii ⁊ ꝙ̃ iussus fuerst ip̃e
occide. nec alicubi deo sibi in bente legitar
trepidasse. Igicur ꝑ hec apparet melchise¬
dech ultra hoĩem ẽẽ. qr nõ erat unde me¬

Expanded text:
adferre; nec non et ipsum puerum latet adferre; nec non et ipsum puerum latet usque ad horam necis, ut iussioni dei toto mentis obsequio oboediret non parricidium hoc deputans, sed holocaustum, quod iusto iudice auctore fiebat. Quae igitur his maiora posset gerere Melchisedech, quibus praecederet Abraham, quem, sicut uidemus, in nullo constat inoboedientem fuisse? Moyses etenim, cui legitur facie ad faciem dominus esse locutus, missus ad gentem et fratres suos ire nolebat. Ionas adaeque profeta praeceptum sibi ut Nineuitis praedicaret inrupit, ut ad alium locum pergeret, quo missus non fuerat. Iob plane egregius in omnibus tamen motus amissione filiorum uestimenta scidit sua et totondit comam capitis sui: Abraham autmorte charissimi filii, et quem jussus fuerat ipse occidere, nec alicubi Deo sibi jubente legitur trepidasse. Igitur per haec apparet Melchisedech ultra hominem esse, quia non erat unde me
Abbreviated transcription (Latin):
dei credendũ ut ⁊̃ si que irrõnabilia indẽ¬
tur p̾cipiat aut ꝓmittat nõ ambigatꝰ.
q magis ꝑiona enis respicienda est qm uͥ¬
ba. ut qd̾ in uerbis infirmũ aut impossi¬
bile. uidetur ꝑsona ciꝰ ꝯfirmet ⁊ faciat
uideri possibile. Deus est enĩ qui ꝓmittit
de quo credendum est. qr põt qd̾ hoĩb
impossibile uidetur. que enĩ offensio p̾
iuidicari cũ plus de deo opinatur ꝙͣ de
se sentit hũantas. ꝓpt̃ qd datum sibi
a deo abraham filiũ eodem iubente occi¬
dere illuru nõ ambigit. nec tempꝰ difft.
nec admiratur ad dei uoluntatem ut
filiũ ꝙ̃ magno eꝑe bñficii ⁊ admiratõit
dederat gr̃a hunc iuberet occidi. certus
dei uoluntatem nõ debere ab hoĩe retͣc¬
tari. neq uissionẽ aut fcm̃ dei sine ꝓui¬
dencia et̃. Qd̾ ut om̃i deuotõne festinan¬
ter impleret matͥ eius ꝯuigis ne non
indicat. homo ignarus fragilioris eẽ
cͥca filios feminas ⁊ posse huic deuotõi
lacrimaꝵ miseratõne impedimentum

Expanded text:
ilia uidentur praecipiat aut promittat, non ambigatur, quia magis persona eius respicienda est quam uerba, ut, quod in uerbis infirmum aut inpossibile uidetur, persona eius confirmet et faciat uideri possibile. deus est enim qui promittit, de quo credendum est, quia potest quod hominibus inpossibile uidetur. quae enim offensio potest iudicari, cum plus de deo opinatur, quam de se sentit humanitas? Propter quod datum sibi a deo Abraham filium eodem iubente occidere illum non ambigit nec tempus differt nec admiratur ad dei uoluntatem, ut filium, quem magnopere beneficii et admirationis dederat gratia, hunc iuberet occidi certus dei uoluntatem non debere ab homine retractari neque iussionem et factum dei sine prouidentia esse. quod ut omni deuotione festinanter impleret, matri eius coniugi suae non indicat non ignarus fragiliores esse circa filios feminas et posse huic deuotioni lacrimarum miseratione inpedimentum
Abbreviated transcription (Latin):
stantiũ qui nõ gustabunt mortem doneo
uideant filiũ hõis in regno suo. ⁊ sb̾ieat.
nõ in hoc numero ꝯtment᷑ nocter. ⁊ alio
loco hec inquit in bethama gesta sunt tnͣt
iordanem. ubi erat ioh̾es baptisans. post̾a
die iuidit ih̾m uenientem. nũquid dixit
postera nocte. It̾um sequitur. sequenti die
uoluit ꝓficudi in galileam. ⁊ in subiectis.
⁊ die tertio nupcie fc̃e sunt in chana ga¬
lile. Etce ubiq dies in auctoritate ꝓba¬
tur noctem hñs subiectam. Si enĩ nomi
Nam quia romam regnum hñt. hispa¬
i ⁊ galli. ⁊ affri. ⁊ cet̾i subiecti eis. sub
eoꝵ noĩe romam uocantur. Ita et nor
quia subiecta est diei. sub eiꝰ nõie ꝯtme⁊
uespe iubett᷑ intrare. nõ ꝯsid̾antes curr
ra mandatum sit. Nam utiq pͥdie nctͣe
falcre ut orto die intrent ia sabatũ
dñs cep te uesꝑe resurrexit ⁊ diei depictat᷑
sĩdie em̃ resurrectõ celebratur qui dieb

Expanded text:
stantium, qui non. gustabunt mortem, donec stantium, qui non. gustabunt mortem, donec uideant filium hominis in regno suo. et subiecit: non in hoc numero continentur et noctes? Et alio loco, Haec, inquit, in Bethania gesta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Postera die vidit Jesum venientem. Numquid dixit, Postera nocte? Iterum sequitur, Sequenti die voluit proficisci in Galilaeam . Et in subjecto, Et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae . Ecce ubique dies in auctoritate probatur, noctem habens sunam quia Romani regnum habent, Hispani et Galli et Affri et ceteri subiecti eis sub eorum nomine Romani uocantur; ita et nox, quia subiecta est diei, sub eius nomine contuespere iubentur intrare, non considerantes cur ita mandatum sit. nam utique pridie necefacere, ut orto die intrarent in sabbatum? dominus certe uespere resurrexit et diei deputatur. in die enim resurrectio celebrat
Abbreviated transcription (Latin):
est uesper. ⁊ scias noctem ꝑtem ẽẽ diei.
ibidem ꝯputamꝰ ⁊ noctes. Sub auctorita¬
te em̃ diei significamꝰ ⁊ noctem. nam sĩ noꝵ
p̾t̾iret diem: sub uocabulo noctis ꝯputaret᷑
⁊ dies. Quis ⁊ enĩ hõm dicat poss qͣnq tioc¬
tes indebo te ⁊ nõ post qͥnq dies. nͭ legile
nos memimiimiꝰ alicui noctem ante diem sig¬
inficatam. Nam fuit inquit moyses in
montem quadragnita dieb ⁊ quadgĩta
noctib. ⁊ in psalmo. sol inquit nõ uret
te ꝑ diem neq lua per noctem. ⁊ ut de
ip̃is pͥmordiis demus exemplum. fiant ĩqͥt
limmaria in firmam̃to celi ⁊ luceant sr̃
t̾ram. lummnare mauis in inchoatõnem
diei ⁊ luminare minus in inchoatõnem
noctis. Si luna põt pͥpom soli. sic ⁊ nox diei
S sicut luma sub sole esb: ita ⁊ nox sub
die. ⁊ in eaungłio hẽmus sub aucforitate
⁊ numero dieꝵ significatas ⁊ nactes. Ait
em̃ int̾ cet̾a dñs. Sunt hic quidam ctum¬

Expanded text:
est vesper, ut scias noctem partem esse diei. est vesper, ut scias noctem partem esse diei. ibidem computamus et noctes. Sub auctoritate enim diei significamus et noctem; nam et si nox praeiret diem, sub vocabulo noctis computaretur et dies. Quis etenim hominum dicat, Post quinque noctes videbo te, et non, post quinque dies? Nec legisse nos meminimus alicubi noctem ante diem significatam. Nam fuit, inquit, Moyses in monte quadraginta diebus et quadraginta noctibus . Et in Psalmo, Sol, inquit, non uret te per diem, neque luna per noctem . Et ut de ipsis primordiis demus exemplum, Fiant, inquit, luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram; luminare maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis. si luna potest praeponi soli, sic et nox diei, sed, sicut luna sub sole est, ita et nox sub die. et in euangelio habemus sub auctoritate et numero dierum significatas et noctes. ait enim inter cetera dominus: sunt hic quidam circum
Abbreviated transcription (Latin):
ior est sol ⁊ t̾ra aute hoĩem ⁊ pecora ⁊
cet̾a ammantia. ⁊ tñsubiecta sunt hõi
hon gͦ ict̾co nox p̾ferri debet diei quia
ante leguntur ⁊ tenebre. cũ appareat
⁊ dignitate lum̃ tenebris. ⁊ temꝑe diẽ
nocti antepomi. sicut em̃ supra ostensum
est. cum eẽnt tenebre facta est lux. ⁊
appellauit deus lucem diem. ⁊ tenebras
appeuiauit noctem. ⁊ scm̃ est uesꝑe ⁊ fcm̃
est mane dies unus. nam insi dies fuisset:
nec nox ẽẽt. tenebre em̃ erant. que cum
dies: fcũs est uesper. ⁊ cũ post nesꝑum illu
pisset: fcũs est dies pͥmus nocte tr̃asaca
ut diem sequeretꝰ᷑ nox. hoc ⁊ dignũ est ⁊
rõne ꝯmendatum. ut infior natura per
om̃ia subiecta sit potiori. Quomͦ nox gͦ
ante diem dicitur. cuꝰ nomen post diem
legis. nõ emĩ appellata fiset nox. neq
uesper nsi fc̃a lux diem egisset. qͦ tͣnsacto
fcũs est nesper qui esb nox. Dies utiq fcũs

Expanded text:
ior est sol et terra ante hominem et pecora et ior est sol et terra ante hominem et pecora et cetera animantia et tamen subiecta sunt homini. non ergo idcirco nox praeferri debet diei, quia ante leguntur tenebrae, cum appareat et dignitate lumen tenebris et tempore diem nocti anteponi. sicut enim supra ostensum est, cum essent tenebrae, facta est lux. Et appellauit deus lucem diem et tenebras appellauit noctem; et factum est uespere et factum est mane dies unus. nam nisi dies fuisset, nec nox; tenebrae enim erant, quae cum dies cuxisset, factus est dies primus nocte transacta, ut diem sequeretur nox. Hoc et dignum est, et ratione commendatum, ut inferior natura per omnia subjecta sit potiori. Quomodo ergo nox ante diem dicitur, cujus nomen post diem legis? Non enim appellata fuisset nox, neque vesper, nisi facta lux diem egisset: quo transacto, factus est vesper, qui est nox: dies utique factus
Abbreviated transcription (Latin):
ce auctoritati. ⁊ apłice traditõm In qͥ¬
b om̃ia fc̃a leguntur. ⁊ ut nichil excipet.
suie que in celis sunt ait. siue que ĩ t̾ris.
In hac gͦ ꝑte que ad terras ꝑtinet ante
dinem lectõnis ꝑtinet nõ qͣntũ ad digni¬
tatem. Nam utiq młto melior lux qmͣͣ
tenebre. In mundi tñ rõne lux accepit
nomen ut appelletur dies ⁊ denebre nox.
redeat lux dicitur nox. ⁊ illud tempꝰ
quo illummant᷑ tenebre appłłatur dies.
uero officia hec cessauerint transeunte
mundo tenebre tm̃ dicentꝰ᷑. ⁊ lumen. nõ
eñ põt dici nox cũ ꝑpetuo sint tenebre.
neq dies cum occidere cessau̾it lumen. Uͥ¬
enĩ et̾ntas est cessent hec noĩa quia cũ
mundo ceꝑunt. Deniq anteqmͣ lux fie¬
ret que appellata est dies nõ nox legitur
fuisse s tenebre. que postꝙͣ illuminate.¬
qͣntum apparet subiecta est nox diei. nõ
eñ quia ante tenebre legunt᷑ qmͣ lux.
Iccͥco anteponende debent indi. quia et
celum ante solem est. ⁊ tñ claritate ma¬

Expanded text:
e auctoritati et Apostolicae traditioni, in quibus omnia facta leguntur: et ut nihil exciperet, sive quae in coelis sunt, ait, sive quae in terris . In hac ergo parte, quae ad terras pertinet, antedinem lectionis pertinet, non quantum ad dignitatem; nam utique multo melior lux quam tenebrae: in mundi tamen ratione lux accipit nomen ut appelletur dies, et tenebrae noredeat lux, dicitur nox; et illud tempus quo illuminantur tenebrae, appellatur dies. vero officia haec cessaverint, transeunte mundo, tenebrae tantum dicentur, et lumen. Non enim potest dici nox, cum perpetuo sint tenebrae: neque dies, cum occidere cessaverit lumen. Ubi aeternitas est, cessant haec nomina, quia cum mundo coeperunt. Denique antequam lux fieret, quae appellata est dies, non nox legitur fuisse, sed tenebrae: quae postquam illuminatatur, quantum apparet, subiecta est nox diei. nec enim, quia ante tenebrae leguntur quam lux, idcirco anteponendae debent uideri, quia et caelum ante solem est et tamen claritate ma
Abbreviated transcription (Latin):
indent nichil hoꝵ sibi udicet et̾nitatẽ
pͣt̾ea quia sex dieb opus ꝯssimatum tociꝰ
mudi etatem in se contmet. ut sex dieꝵ
oꝑa sex miliũ annoꝵ hẽrent figuram. qr
qd imo quoq scło fut urũ erat sex dieꝵ
ꝑ ordinem oꝑib ꝯtinetur. ut puta quia
erat futura. sine splendore ant̾iores dies in¬
derentꝰ. Ut aũt ante hoĩem petora fierẽt
quia uet̾es nr̃i inculti ⁊ agrestres pecoꝵ
more ucturi erant. Fexto aũt die homo
fieret hec res fecit. qr sexto milesimo anno
aduentꝰ xp̃i hominem fecit ne morti esset
obnoxius. Ut aũt ymago dei esset homo:
quia dono dei coymagniari hẽret filio
dĩ dicente ioh̾e apło. Scimꝰ autem inquie
quia cũ apparu̾it siłes ei ermius. et uas
electõnis coymagmiari filio dei ait. arbor

Expanded text:
uident, nihil horum sibi uindicet aeternitatem. uident, nihil horum sibi uindicet aeternitatem. Praeterea, quia sex diebus opus consummatum, totius mundi aetatem in se continet, ut sex dierum opera sex milium annorum haberent figuram, quia, quod uno quoque saeculo futurum erat, sex dierum per ordinem operibus continetur: ut — puto quia erat futura, sine splendore anteriores dies videntur: ut autem ante hominem pecora fierent, quia ueteres nostri inculti et agrestes pecorum more uicturi erant; sexto autem die homo fieret, haec res fecit, quia sexto millesimo anno aduentus Christi hominem fecit, ne morti esset obnoxius; ut autem imago dei esset homo, quia dono dei coimaginari haberet filio dei dicente Iohanne apostolo: scimus autem, inquit, quia cum apparuerit, similes ei erimus. et uas electionis: coimaginati, ai
Abbreviated transcription (Latin):
⁊t̾ram mare ⁊ om̃ia que in eis sunt. pͥmo
em̃ in icco sic debuerunt fieri ut sentirẽt
ac stirent quia fc̃a sinit. Qnͣdo enĩ nõ de oĩa
simul inderunt. s unũ hodie crãs alterum
cognouerunt. Imcio se ꝯtinere nec poste
et᷑mtatem sispicari. nͥbi se ꝑtib ĩucem
recognostint. Nam si om̃a simul extoris¬
sent: nõ eẽt eis sensus infirmitatis: s pu¬
tarent se nõ cepise. Que eñ u̾bo dĩ subite
simil ex istunt nõ se fieri sentiũt isialiud
ante se aliud post se uidendo. ⁊. ne forae
ra posb se cc̃a cernendo. hoc credro dese os
idet in alt̾um potiorem. Demq limen
arsda ⁊ tenebre confusa fuissent fda ecmo¬
tatem sibi uindicare nõ pot̾ant. qr nemo
haꝵ statum ⁊ ꝓpͥetatem sibi ansus eit m̃¬
dicare. Sol it̾imi ⁊ luna cũ sint darissima¬
aute se hñt multa. Ita gͦ stm̃ est ut pot.¬
ora post̾iora. ant̾iora aũt inf̾iora. cum se

Expanded text:
et terram et mare et omnia quae in eis sunt. primo et terram et mare et omnia quae in eis sunt. primo enim in loco sic debuerunt fieri, ut sentirent ac scirent quia facta sunt. quando enim non se omnia simul uiderunt sed unum hodie, cras alterum, cognouerunt initio se contineri nec posse aeternitatem suspicari, ubi se partibus inuicem recognoscunt. nam si omnia simul exstitissent, non esset eis sensus infirmitatis, sed putarent se non coepisse. quae enim uerbo dei subito simul existunt, non se fieri sentiunt, nisi aliud ante se aliud post se uidendo. et ne forte ra post se facta cernendo, hoc credit de se quod uidet in alterum potiorem. denique lumen, arida et tenebrae confusa fuissent facta, aeternitatem sibi uindicare non poterant, quia nemo harum statum et proprietatem sibi ausa est uindicare. sol iterum et luna cuut, potiora posteriora, anteriora autem inferiora cum se
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est fc̃a ad dĩ ymagnem. sic ⁊ enĩ dicit
⁊ fecit deus hoĩem ad ymaginem dei fecit
cum. huic est unde aplus uir quidem ait.
nõ debet uelare caput. quia ymago ⁊ gła
dei est. mulier aũt idõ uelat quia nõ eit gła
aut ymago dei. Siłitudo aũt dei hec esẜ ĩ
hoĩe. ut sicut ex pr̾e filius: silr̾ ex hoĩe
mulier. In hoc plane dispar. quia hec st̾a
ilłe uͥo natus eib. Quibdam tñ uidet  omĩa
sius dm̃ fecise. Si em̃ u̾ba inquiũt fecit.
quare nõ om̃a simł fecise dicatur. Nam
hic hõĩm mos est. si ꝑtib fecise credatur.
ad potenciam gͦ magis dei ꝓficere dicũt.
Si imo die om̃ia ab eo fcã credamꝰ. porro
aũt magnam ꝓuidenciam in hoc ope et¬
ordine continemur. Nam potint ut u si¬
mul facere cuncta s ratõ młtifornus ꝓͥ hu¬
buit. ⁊ se positis hus om̃ib scripdare diui¬
ne fides hũda est que dicit ⁊ sepe dicit a a¬
na sex mquit dieb fecit dñs deus tuus celã

Expanded text:
ad dei imaginem. sic etenim dicit: et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit eum. hinc est unde apostolus: uir quidem, ait, non debet uelare caput, quia imago et gloria dei est; mulier autem ideo uelat, quia non est gloria aut imago dei. similitudo autem dei haec est in homine, ut, sicut ex patre filius, similiter ex homine mulier, in hoc plane dispar, quia haec facta, ille uero natus est. Quibusdam tamen uidetur omnia simul dominum fecisse. si enim uerbo\', inquiunt, \'fecit, quare non omnia simul fecisse dicatur? nam hic hominum mos est, si partibus fecisse credatur.\' ad potentiam ergo magis dei proficere dicunt, si uno die omnia ab eo facta credantur. porro autem magnam prouidentiam in hoc opordine contuemur. nam potuit utique simul facere cuncta, sed ratio multiformis prohibuit et sepositis his omnibus scripturae diuinae fides habenda est, qun sex, inquit, diebus fecit dominus deus tuus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
bilia sut iubente. hoc que pod̾at cepit pose:
ut ad hniꝰ iaudem ꝓficeret. Duplex anini¬
atus eit. ut insensibilem iuberet sensibłia
ꝓducere. Sexto uero die p̾cepit ut ꝓduc̾ẽt
tra aĩam uiuentem quadrapedia ⁊ hestias
t̾re. ⁊ fcm̃ est sic ⁊ ꝓducta sunt. ⁊ idit
deus quia bona sunt ⁊ ualde bona. quiai oĩa
nous hoiem ad ymagrnem ⁊ siłitudinẽ ur̃am

Expanded text:
bilia sunt, iubente hoc quae non poterat coepit posse, bilia sunt, iubente hoc quae non poterat coepit posse, ut ad huius laudem proficeret duplex enim uirtus est, ut insensibilem iuberet sensibilia producere. Sexto uero die praecepit, ut produceret terra animam uiuentem, quadripedia et bestias terrae; et factum est sic et producta sunt. et uidit deus quia bona sunt, et ualde bona, quia omnia mus hominem ad imaginem et similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra sunt orta putarent᷑. s illa añ face̾
⁊ sic hec ut sine hiis fc̃a nõ ambigantꝰ.
Qͥnto deuide die aquas iuissit ꝓ ducere
reptiliũ aĩarũ uinaꝵ. ⁊ uolatilia uolan¬
tia super t̾ram scd̾m firmamentũ celi
⁊ fcm̃ est sic. Et int̾ cet̾a ⁊ uidit inquit
deus quia bona sunt. ⁊ dixit. crescite
⁊ młtiplicamini. Ideo aũt adiecit. ⁊ iudit
deus quia bona sunt. quia a quib dam di¬
cuntur mala ẽẽ ut uł sic erubestant.
Qnͣdo emĩ deo ⁊ conditori suo placent ulłi
utiq debent diplicere. Nam solent dice
stulti. idd inqͥuut uidit ⁊ placuerũt ei
qua ante nestiebat . ¶. hebetes qͦmͦ nestiuit
qni qͥd uoluit ꝓductum est. aliquis nult qd̃
nescio. ⁊ qui põt facere põt dici quia nesait
quid faciat. ⁊ qd̾ amplius est. nõ ip̃e fecit
s nissit ut fieret. ⁊ qmͣ ussit nõ est huius
n̾tintas ut faceret. & qma huic om̃ia ponsle¬

Expanded text:
ra sunt, orta putarentur, sed illa ante facere ra sunt, orta putarentur, sed illa ante facere et sic haec, ut sine his facta non ambigantur. Quinto deinde die aquas iussit producere reptilia animarum uiuarum et uolatilia uolantia super terram secundum firmamentum caeli; et factum est sic. et inter cetera: et uidit, inquit, deus quia bona sunt et dixit: crescite et multiplicamini. ideo autem adiecit: et uidit deus quia bona sunt, quia a quibusdam dicuntur mala esse, ut uel sic erubescant. quando enim deo et conditori suo placent, nulli utique debent displicere. nam solent dicere stulti: ideo,\' inquiunt, uidit et placuerunt ei, quia ante nesciebat.\' o hebetes, quo modo nesciuit, qui quod uoluit, productum est? aliquis uult quod nescit? et qui potest facere, potest dici quia nescit quid faciat? et quod amplius est, non ipse fecit, sed iussit ut fieret; et quam iussit, non est huius uirtutis ut faceret? sed quia huic omnia possi
Abbreviated transcription (Latin):
minare minus in inchoatõne noctis ⁊ stellas.
hec ad ꝯceptum ⁊ natuntatem ⁊ ad nutri¬
menta ꝑtinent eoꝵ que gignint᷑ ĩ mũdo
ad ornatum tocius mundi. Sicut enĩ ad
ornatum donuis ꝑtinet: si camera eius
hẽat auro dibincta laquearia. ita et
mundo ornatũ p̾stent stelle diu̾sa luce
fulgentes. Luci itaq que fc̃a est pͥor est
additus spendor solis. ita ut ꝯnexa suit
hec ⁊ indimdna. Nocti añt que erat tene¬
brosa datum est lumiare. ut quia qͣr ta
decima funit luna qñ fc̾a est. sic ait limm¬
nare inuiꝰ in inchoatõne noctis. ft̾a enm
tota nocte suxit. aꝑte gͦ ad totum dcm̃ est
in inchoatõnem noctis. quia nõ semꝑ uesꝑe
lucet. Luminare aũt maiꝰ qd̾ solẽ dicimus
manet in inicio diei. qr simul cũ luce pͥore
b huis fuit mundus. nõ erant adhuc qͥb
cessaria fuerunt que enut̾rent uł consu̾a¬
rent que erant ꝓducta. quia gͦ gn̾atõ
om̃is hoꝵ intͥuentu ꝑficitur. non oꝑtint¬

Expanded text:
noctis et stellas. haec ad conceptum et natiuitatem et ad nutrimenta pertinent eorum, quae gignuntur in mundo,  nec non et ad ornatum totius mundi. sicut enim ad ornatum domus pertinet, si camera eius habeat auro distincta laquearia, ita et mundo ornatum praestant stellae diuersa luce fulgentes. luci itaque, quae facta est prior, est additus splendor solis, ita ut conexa sint haec et indiuidua; nocti autem, quae erat tenebrosa, datum est luminare. et quia quarta decima fuit luna, quando facta est, sic ait: luminare minus in inchoationem noctis; facta enim tota nocte luxit. a parte ergo ad totum dictum est: in inchoationem noctis, quia non semper uespere lucet. luminare autem maius, quod solem dicimus, manet in initia diei, quia simul cum luce priore inaribus his fuit mundus; non enim erant adhuc quibus cessaria fuerunt quae enutrirent uel conseruarent quae erant producta. quia ergo generatio omnis horum interuentu
Abbreviated transcription (Latin):
cupsus facit lime in detrimentis ⁊ cͤnen¬
tis. terta aũt erat minsibilis ⁊ ĩꝯposcta
Mamfestum est quia terra postꝙͣ fc̃a eũ
minsibilis erat ⁊ tꝯposita. tegebatur
emĩ aquis ideo erat mminsibilis. In ꝯposita
aũt sdeo. quia cũ eẽt fluxa nõ erat apta
ad culturam. ⁊ tenebre erant suꝑ abys¬
sum. tenebras dicit finsse suꝑ abyssum
.i. suꝑ ĩmensam ex om̃i ꝑ te aquam. et
sp̃o dei suꝑfẽbatur suꝑaquam. hanc aqͣlu
qͣ simtatem significat super aquam sp̃s
dei. quia suꝑfebatur ostendit. ut tenebs
suꝑ msmitam ꝓ fuditatem fuisse igfice
Sp̃m aũt dei super aquas. quia nbi sp̃s dei
erat. obicuritas nõ erat. qͣntũ emĩ potat
⁊ tenebre suꝑ abyssum. Iccͥtͥo aũt huno dei
sp̃m dicit. nõ quia scm̃ hunc intellig̾e iualt
ꝙm̃: s cum suꝑ creaturam hilitam spiri¬
talit̾ nult intealigi. totum aũt dei ẽẽ sig¬
uificans. dei hunc qui suꝑ aquaᷤ fe̾batur spi¬

Expanded text:
cursus facit lunae in detrimentis et cremencursus facit lunae in detrimentis et crementis. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. manifestum est, quia terra, postquam facta est, inuisibilis erat et inconposita. tegebatur enim aquis, ideo erat inuisibilis; inconposita autem ideo, quia, cum esset fluxa, non erat apta ad culturam. Et tenebrae erant super abyssum. tenebras dicit fuisse super abyssum, id est super inmensam ex omni parte aquam. Et spiritus dei superferebatur super aquam. hanc aquam quasi summitatem significat, super quam spiritum dei, quia superferebatur, ostendit, ut tenebras super infinitam profunditatem fuisse significet, spiritum autem dei super aquas, quia, ubi spiritus erat dei, obscuritas non erat. quantum enim poterat, et tenebrae super abyssum. Idcirco autem hunc dei spiritum\' dicit, non quia sanctum hunc intellegi uulm, sed eum super creaturam hylicam spiritualiter vult intelligi, totum autem Dei esse significans, Dei hunc, qui super aquas ferebatur, spi
Abbreviated transcription (Latin):
diem minorari usq ad fiem. Q uartodẽ¬
ꝑit qd est hẏemis. ⁊ fit equinoctium pͥmi
temꝑis qͣndo dens mundũ creaint. qui diei
pasche est .i. pͥmis dies pͥmi mensis iͥn loge
enĩ mandatum est ut decimadie pͥm m̃sis
nesꝑe ĩpararent se ad pascha faciendũ:
Quarta decima mensis die .i. ab undecĩo
Iani em̃ uesꝑ decum diei in undecnũ l¬
det ut ab undecino.Rł apͥlis. iniciumm ei¬
⁊ pͥmi mñsis. In pͥncipio ⁊ enĩ fc̃a lima fu¬
it qrtadecimna. quia om̃ia sunt plena fc̃d
adde tridiũ a decima uesꝑe. ⁊ hii sunt e
dies ante luminaria qui fuerunt ut .xi
Int pͥncipiũ gͦ ⁊ claritatem qr ilumina¬
tus est nuimdus saluator n̾ ⁊ passus eie
⁊ uesurexit. quia quartadetima lima
pasus est. pͥmo die resurrexit. qui ides
dnicus dicid᷑. quia ip̃m fecit qui młtiplica¬
tus menses ferit ⁊ temꝑa ⁊ aimos. ur aĩ
imo atq ecdem modo mimine celebrat᷑

Expanded text:
diem, minorari usque ad finem quarti temdiem, minorari usque ad finem quarti temporis, quod est hiemps. et fit aequinoctium primi temporis, quando deus mundum creauit, qui dies pasenim mandatum est, ut decima die primi mensis vespere praepararent se ad Pascha faciendum quarta decima mensis die, id est, ab undecimo. Jam enim vesper decimi diei in undecimum lucet, ut ab undecimo calendas aprilis initium esset primi mensis. In principio etenim facta luna fuit quarta decima, quia omnia plena sunt facta; adde et triduum a decima uespere, et hi sunt tres dies ante luminaria qui fuerunt, ut XI Inter principium ergo et claritatem, qua inluminatus est mundus, saluator noster et passus est et resurrexit. quia quarta decima luna passus est et primo die resurrexit, qui ideo \'dominicus\' dicitur, quia ipsum fecit, qui multiplicatus menses facit et tempora et annos. ut autem uno adque eodem modo minime celebretur,
Abbreviated transcription (Latin):
putata est. ut simł dicant᷑ imus dies. pp̃
qd eñ subiecte sunt tenebre lumini aucto¬
ritati carent ne possint mimerũ facere.
trignita erem̃ dies ima lua appellatꝰ
cũ secum hẽant noctes. Itaq lucis m̃st̾iũ
quo spaciũ ꝯsũmat sibi decretum dies mui¬
tur nox appesiatur. ꝯꝑaciũ aũt illud qd̾
int̾ occasuł et ortũ est nox est. Non em̃¬
tenebye facuĩt ncctem sicut ⁊ lux diem quia
tenebre manent in sua natura. Lucis aũt
accessus facit diem ⁊ destensus nectem. Nõ
amerito gͦ subiecta est nox diei. luce sͥ fc̃a
noctis spacium ꝑacto equinoctium fuit. In
pͥno die ⁊ exinde cepit dies crescere super
uoris ey eo. demide angũto suo mĩ̾untͦ dies
alis mensib trib qm sunt tempꝰ est adis.
⁊ it̾uni fit equinoctim. ita ut ex eo uox
icreitat sirper diem. alis mensib tribus
qui sint tempꝰ autũpmi ⁊ incipit it̾ium
nor de magnitudine qua suꝑgreditur

Expanded text:
putata est, ut simul dicantur unus dies. propter putata est, ut simul dicantur unus dies. propter quod enim subiectae sunt tenebrae lumini, auctoritate carent, ne possint numerum facere. triginta etenim dies una luna appellatur, cum secum habeant et noctes. itaque lucis ministerium, quo spatium consummat sibi decretum, dies nuntur, nox appellatur. spatium autem illud, quod inter occasum et ortum est, nox est. non enebrae faciunt noctem, sicut et lux diem, quia tenebrae manent in sua natura. lucis autem accessus facit diem et decessus noctem. non inmerito ergo subiecta est nox diei. - Luce igiturnoctis spatio peracto aequinoctium fuit in primo die. et exinde coepit dies increscere super  deinde augmento BUO minuitur dies aliis mensibus tribus, qui sunt tempus aestatis. et iterum fit aequinoctium, ita ut ex eo nox increscat super diem aliis mensibus tribus, qui sunt tempus autumni. et incipit iterum nox de magnitudine, qua supergreditur
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram .i. suꝑnam ⁊ infernam sb̾am. suꝑna
eit qua constat celum. Inferna aũt ꝯcrerũ
est quedam feculenta. que ꝓ ficit ĩ ardam
que drͣ t̾ra. ⁊ tenebras. unde dicit ⁊̃ yatia
sub sirmamento sunt. firmam̃tum em̃sicut
quibdam uidet᷑ glacies est aquaꝵ ⁊ adõ fir¬
mamentũ dr᷑. quia ꝯcretis diuintꝰ aquis
firmamentũ. qd̾ ab oculendo uł celando ap¬
penatum est celum. Itaq apt̾ qd̾ a quama¬
uis est elementũ: pͥor es significatie str
quia ꝑs eiꝰ ꝓfenit in cameram mundi. d̾ ra
celos sunt laudent nomen dñ. quia ppse
dixit ⁊ fc̃a est. mandauit ⁊ creata est pꝰc
hec gͦ elementa ante ꝯpagmatõnẽ minidi
retit deus lucem. ut oꝑa eiꝰ i luce aꝓcedent
que lux modo disposito cuysia diei exple¬
uit. ft̃a est nox nixta diei modum q̃ sileͥ
impleto modo spaci illuminata est aduẽ¬
tu luminis matutim. ⁊ sic impletus est
pͥmus dies cũ cepit sod̾is. Nox enĩ diei de¬

Expanded text:
t supernam et infernam substantiam. superna est, qua constat caelum; inferna autem concretio est quaedam faeculenta. quae profecit in aridam, quae dicitur terra, et tenebras. unde dicit in Eseia sub firmamento sunt; firmamentum enim, sicut quibusdam uidetur, glacies est aquarum et ideo firmamentum dicitur, quia concretis diuinitus aquis firmatum est, quod ab occulendo uel celando appellatum est caelum. itaque propter quod aqua maius est elementum, prior est significata et quia pars eius profecit in cameram mundi; terra caelos eat, laudet nomen domini, quia ipse dixit et facta est, ipse mandauit et creata est —, post haec ergo elementa ante conpaginationem mundi fecit deus lucem, ut opera eius in luce procederent, quae lux modo disposito cursum diei expleuit. et facta est nox iuxta diei modum, quae similiter impleto modo spatii inluminata est aduentu luminis matutini, et sic impletus est primus dies, cum coepit secundus; nox enim diei de
Abbreviated transcription (Latin):
scĩe bom ⁊ mali. ostendit enĩ quid eiset
bonũ quidue malũ. Illud uero qd̾ septĩo
die requieit ab oꝑib suis hoc significauit
quia impleto sexto mlesmoamo: in sep¬
timo milesmo requesdet. cessante iam
ante legimus qͣm lucem. Ea enim que ad
mundi fabricam ꝓfec̾unt queq simł fc̃a
uident᷑ luime pͥuata fuisse consid̾antꝰ .i.
aqua. t̾ra. tenebre. ex quib ꝯpagiatus
salomonis. ex matia inuisa. hoc est tene¬
brosa. Et tenebras em̃ ⁊ aquam factam
sacra uolumina ip̃ius dñi uoce testantur.¬

Expanded text:
ni et mali. ostendit enim quid esset bonum, quidue malum. illud uero, quod septimo die requieuit ab operibus suis, hoc significauit, quia impleto sexto millesimo anno in septimo millesimo requiesceret cessante iam  tenebras ante legimus quam lucem. ea enim, quae ad mundi fabricam profecerunt quaeque simul facta uidentur, lumine priuata fuisse considerantur, id est aqua terra tenebrae, ex quibus conpaginatus uae dicitur Solomonis: ex materia inuisa, hoc est tenebrosa. et tenebras enim et aquam factam sacra uolumina ipsius domini uoce testanturp
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ illoꝵ cupiditate ydoloꝵ errabat inꝯ¬
sid̾ate hec agebant. Igitꝰ᷑ duplici genere ex¬
ꝓbrant᷑. quia ⁊ iniqua agentes deo aude¬
bant offerre. ⁊ que indigne erant offe̾bãt.
Cum iniqui actus nõ sacrificiis redimant᷑
s lamentatõne ⁊ miscd̾i̾a. Unde dicit dd̾.
cũ peccasset. Si uoluisses sacrificia de dissẽ
utiq holocaustis nõ delectab̾is. sacrificium
deo spũs ꝯtribulatus. ⁊ cor contritum ⁊
hũiliatum deus nõ sꝑuit. Demq dicit sa¬
inuel ad saul qui cũ ꝯtempsisset p̾ceptum
dm̃ sacrificio dm̃ putabat posse placari. nõ
em̃ inquit uult deus sacrificium magis ꝙͣ
audire uocem suam ⁊ scͥptura dicit mudd̾i¬
am uolo ꝙͣ satrificiũ. quia cũ iniusti eẽnt

Expanded text:
animus illorum cupiditate idolorum errabat, incanimus illorum cupiditate idolorum errabat, inconsiderate haec agebant. igitur duplici genere exprobrantur, quia et inique agentes deo audebant offerre et quae indigna erant offerebant, cum iniqui actus non sacrificiis redimantur, sed lamentatione et misericordia. Unde dicit Dauid cum peccasset: si uoluisses, sacrificia dedissem utique; holocaustis non delectaberis. sacrificium deo spiritus contribulatus, et cor contritum et humiliatum deus non despicit. denique dicit Samuhel ad Saul, qui, cum contemsisset praeceptum domini, sacrificio deum putabat posse placari: non enim, inquit, uult deus sacrificium magis quam audiri uocem suam. et scriptura dicit: misericordiam uolo quam sacrificium, quia, cum iniust