comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crimen admittat. et quod de¬
bita dño seruitutis nonreddit
obsequia. et quod innumera
beneficia peccando eius pensare
nititur contumelia. quare pi¬
titur iustus merita ꝓpria beneficiis
cȩlestib coȩquare. pitatur et peccator
uitia quȩ exercebat horrere. Ille
augmentis scẽ uitȩ increscat. hic
peccata dampnanda iustitiã quã
Non amabat exerceat. Iustus meli¬
orata uita ꝓficiat. peccator corri¬
gatur ut uiuat. Ille bonis tribuat
salutare exemplũ. hic malis ostendat
correctionis remedium: Ille p̃mia
merita scĩ ex pectet. hic supplicia
semet corrigendo declinet. Sic fit
ut et iustus głam bene uiuendo ad¬
quirat. et peccator correctus indul¬
gentiam diuina pietate percipiat.

Expanded text:
crimen admittat, et qui decrimen admittat, et qui debita Domino servitutis non reddit obsequia, et qui innumera beneficia peccando ejus pensare nititur contumelia. Quare nitatur justus merita propria beneficiis oelestibus coaequare, nitatur et peccator vitia quae exercebat horrere. Ille incrementis sanctae vitae increscat, hic peccata damnando, justitiam quam non amabat exerceat. Justus ad meliora vitae proficiat, peccator corrigatur et vivat. Ille bonis tribuat salutare exemplum, hic malis ostendat correctionis remedium. Ille praemia meriti sancti exspectet, hic supplicia semet corrigendo declinet. Sic fit ut et justus gloriam bene vivendo acquirat, et peccator correctus indulgentiam divina pietate percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
breue .ẽ. cõparatiodonorum
N umem pͥgneficia ⁊ otes et cune¬
ta consdera quos mereris.
Cum beñoficiis cȩlestib tua facta per¬
pende cum diuinis munerib actus
ꝓprios meditare: Nec dignũ de
iudicabis eo quod fucris. si intelli¬
gas quod mereris Igitur de bene¬
ficiis i numeris diuina inte pieta¬
te conlatis. elige quod libuerit
unũ. huic tuũ cõpensari totum
non poterit meritũ. Ceterum
obtunditur sensus. confunditur
animus. sp̃s ꝑturbatur. ab homi¬
ne dinoscitur. nec humana poter̃
pensari obsequia. si diuina com
illo loquimur. qui semet peccare
Non patitur. qui iudicium suae
mentis examinans contendit ut
placeat. ut ꝓmereatur instat.
ut seruiat elaborat. Ceterum
quem aut peccare delectat. aut
ꝓpriȩ mentis segnitia. aut in con¬
siderati actus. aut uanitas uitȩ
sic mancipat uiciis ut sit materia
delictorũ minister culparum.
seminariũ peccatorũ. ita ut in
se duplex scelus et geminum

Expanded text:
breve est comparatione donorum. breve est comparatione donorum. Numera beneficia, si potes, et tunc considera quod mereris. Cum beneficiis coelestibus tua facta perpende, cum divinis muneribus actus proprios meditare, nec dignum te judicabis eo quod fueris, si intelligas quod mereris. Igitur de beneficiis innumeris divina in te pietate collatis elige quod libuerit unum, huic tuum compensari totum non poterit meritum. Caeterum obtunditur sensus, confunditur animus, spiritus perturbatur, ut ab homine Deus noscatur, nec humana poterunt pensari obsequia, si divina beneillo loquimur qui semet peccare non patitur, qui judicium suae mentis examinans, contendit ut placeat, ut promereatur instat, ut serviat elaborat. Caeterum quem aut peccare delectat, aut propriae mentis segnitia, aut inconsiderati actus, aut vanitas vitae sic mancipat vitiis, ut sit materia delictorum, minister culparum, seminarium peccatorum, ita ut in se duplex scelus et geminum
Abbreviated transcription (Latin):
cogadir uon
quo ipistis debita cõpensentur. sed
ut pr̃ȩ deuotionis uoluntas his co¬
natibus dinoscatur. ut quicquid
furgilitas detrahit ad cõplendũ
hoc deuotio conferat ad promeren¬
dum: ut iam quia uis non quia
ꝑficis expugnaris. necquia debita
compensas. sed quia parere desideras.
Uelle enĩ ipsũ expungitur. quia ꝑ
ipmersitateni rerũ idipsũ quod
cupis ex plicarẽ pondatur. Quid
reribuam ix quit dño ꝓ omnibus
quȩ retribuit mihi: Quaerit ꝓpħa
sc̃issimus. quib merias beneficia
duuna compensȩt. quo famulatus
genere munera ꝑcepta coaquet.
quib obsequus tantis possit mune¬
ribus respondere. quo seruitutis
genere ix numera debeane dona
et ipfinita beneficiorũ ginera cõ¬
parare Sit licet excellens hontẽ¬
num meritum. sit naturę iura
conseruans. sit legũ ussis obtem¬
perans. impleat fidex. iustitiam
teneat. uirtutes exerseat. dam¬
net uitia. peccatarei ilat. exẽ
si quid gesserit pari iẽ. quicquid
fecerit minus. Om ł enĩ meritũ

Expanded text:
cogatur, non quo in istis debita compensentur, sed ut nostrae devotionis voluntas his conatibus dignoscatur, ut quidquid fragilitas detrahit ad complendum, hoc devotio conferat ad promerendum, ut jam quia vis, non quia perficis expungaris, nec quia debita compensas, sed quia parere desideras. Velle enim ipsum expungitur, quia per immensitatem rerum idipsum quod cupimus explicare non datur. Quid retribuam, inquit, Domino pro omnibus quae mihi retribuit ? Quaerit Propheta sanctissimus quibus meritis beneficia divina compenset, quo famulatus genere munera percepta coaequet, quibus obsequiis tantis possit muneribus respondere, quo servitutis genere innumera debeat dona et infinita beneficiorum genera comparare. Sit licet excellens hominum meritum, sit naturae jura conservans, sit legum jussis obtemperans, impleat fidem, justitiam teneat, virtutes exerceat, damnet vitia, peccata repellat, semet quidquid gesserit parum est, quidquid fecerit, minus. Omne enim meritum
Abbreviated transcription (Latin):
pensemus ex quanta dei benig¬
nitate toleramur. Consi deremꝰ
quȩ sunt pietatis eius uscera. ut
non solũ culpas nrãs in dulgeat.
sed cęleste regnũ pęnitentib etiã
post culpas ꝓmittat. atq ex om¬
nib medullis cordis dicamus sin¬
guli. dicamus om̃s. ds̃ m̃s mise¬

Expanded text:
pensemus ex quanta Dei benigpensemus ex quanta Dei benignitate toleramur, consideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpas promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omens: Deus meus mise
Abbreviated transcription (Latin):
Nec uidit ut uitã funditus ꝑderet:
sed ut cui seriuerat sciret. scien¬
do resisteret. ipsũq resistendo su¬
peraret. et eũ a quo prius non
uidens tenebatur. uidit postea
Ne teneretur. Quȩ ergo lingua
uarrare iuscera diuinȩ miscđiȩ
sufficit: qui sp̃s aute tantȩ pie¬
tatis diuitias non obstupescat.
Has diuinȩ pietatis diuitias consi¬
derauit psalmista. cũ diceret.
Adiutor m̃s tibi psallã. quia tu
ds̃ susceptor m̃s es. dĩ m̃s miscđia
mea Ecce ꝑpendens in quib
laborib humana sit uita consti¬
tuta. dĩ appellauit ad iutorem
Et quia a tribulatione p̃senti in
requiem at̾nam nos suscipit. ap¬
pellat etiam susceptorem: Sed
considerans quod mala nr̃a as¬
picit et portat. culpas urãs tole¬
rat. et tamer nos ꝑ poenitentiã
ad p̃mia reseruat. noluit dm̃
misericordem dicere. sed hunc
ipsam miscdĩam uocauit dicens.
ds̃ m̃s miscđia mea. Reuocemus
ergo ante oculos mala quȩ fecimꝰ

Expanded text:
nec vidit ut vitam funditus perderet, nec vidit ut vitam funditus perderet, sed ut cui servierat sciret, sciendo resisteret, ipsumque resistendo superaret, et eum a quo prius non videns tenebatur vidit postea ne teneretur. Quae ergo lingua narrare viscera divinae misericordiae sufficiat? Quis spiritus tantae pietatis divitias non obstupescat? Has divinae pietatis divitias consideravit Psalmista, cum diceret: Adjutor meus, tibi psallam, quia tu Deus susceptor meus es, Deus meus misericordia mea . Ecce perpendens in quibus laboribus humana sit vita constituta, Deum appellavit adjutorem; et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam misericordiam vocavit, dicens: Deus meus misericordia mea . Revocemus ergo ante oculos mala quae fecimus,
Abbreviated transcription (Latin):
obsorbuit. Cũq hoc ille pallens.
tremens et moriens diceret. coeper̃
fr̃s uehementius orationib in siste¬
re. et oppressũ draconis p̃sentia.
suis p̃cib ad iuuare. Tum repente
liberatus. magnis coepit uocibus
clamare dicens deo gr̃ãs. ecce
discessit. ecce exiit. ante orationes
urãs fugit draco qui me acceꝑat
Mox autem seruiturũ se deo et. eẽ.
monachũ deuouit. atq. a tẽpore
illo nuncusq febrib p̃mitur. do¬
loribus fatigatur. Morti quidem
subtractus. ẽ. sed ad huc plenius
uitȩ restitutus non. ẽ. Quia enĩ
longis et diuturnis iniquitatibus
pressus. ẽ. longo languore fatiga¬
tur. et durũ cor ignis purgationis
durius concremat. quia diuina
dispensatione agitur. ut ꝓlixiora
uitia egritudo ꝓlixius exurat.
Quis umquã illũ seruari ad con.¬
uersionem crederet : quis tantã
dei miscdiam considerare sufficiat:
Ecce iuuenis prauus draconẽ uidit
in morte. cui seruiuit in uita.

Expanded text:
absorbuit. Cumque hoc ille pallens et absorbuit. Cumque hoc ille pallens et tremens et moriens diceret, coeperunt fratres vehementius orationibus insistere, et oppressum draconis praesentia suis precibus adjuvare. Tunc repente liberatus, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Deo gratias; ecce discessit, ecce exiit, ante orationes vestras fugit draco qui me acceperat. Mox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatibus pressus est, longo languore fatigatur, et durum cor ignis purgationis durior concremat, quia divina dispensatione agitur ut prolixiora vitia aegritudo prolixior exurat. Quis illum unquam servari ad conversionem crederet? Quis tantam Dei misericordiam considerare sufficiat? Ecce juvenis pravus draconem vidit in morte cui servivit in vita,
Abbreviated transcription (Latin):
lenis. nutib instabilis. mente tu¬
midus. ueste cõpositus. actione dissi¬
patus. Mense autẽ uilio nuꝑ el ap¬
so. huius quã nostis pestilentiȩ cla¬
de ꝑcussus. ẽ. Qui ad extremum
ueniens. urgeri coepit ut animã
redderet. Q ultima iã corporis
parte p̃mortua. uitalis uirtus in
solo pectore et lingua remanserat.
Fr̃s ad erant. eiusq exitũ in quan¬
tum deo largiente poterant. ora¬
tione tuebantur. At ille subito
conspitiens. magnis coepit uocib
clamare dicens Ecce draconi ad
deuorandũ datussũ. ꝓpter urãm
p̃sentiam deuorare me non potest.
Q uid mihi moras facitisDatelocũ.
ut deuorare ei me liceat. Cũq
hunc fr̃s ut signũ sibi scẽ crucis
imprimeret ad monerent. res¬
pondebat uirtute qua poterat
dicens. Uolo me signare sed non
possum. quia adracone p̃mor
Spumȩ oris eius faciem meã liniunt:
guitur meũ eius ore suffocatu&
Ecce abeo mea brachia cõprimunt᷑.
qui iam et caput meũ in suo ore

Expanded text:
levis, motibus instabilis, mente tulevis, motibus instabilis, mente tumidus, veste compositus, actione dissipatus. Mense autem Julio nuper elapso, hujus quam nostis pestilentiae clade percussus est, qui, ad extremum veniens, urgeri coepit ut animam redderet. Et ultima jam corporis parte praemortua, vitalis virtus in solo pectore et lingua reFratres aderant, ejusque exitum, in quantum Deo largiente poterant, oratione juvabant. At ille subito conspiciens, magnis quippe vocibus clamare coepit, dicens: Ecce draconi ad devorandum datus sum; propter vestram praesentiam devorare non potest. Quid mihi moras facitis? date locum ut ei devorare me liceat. Cumque hic, fratres, ut signum sanctae crucis imprimeret, admonerent, respondebat virtute qua poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia a dracone premor. Spumae oris ejus faciem meam liniunt, guttur meum ejus ore suffocatur. Ecce ab eo brachia mea comprimuntur, qui jam et caput meum in suo ore
Abbreviated transcription (Latin):
iacere in uitiis conspicit. desperare
Non audeat. quia diuinȩ miscđiȩ
diuitias ignorat. Rem fr̃s lem̃i
quȩ nuꝑ conigit refero. ut si uos
peccatores. eẽ. ex corde conspicitis.
om̃ĩ potentis dei miscđiam ampli¬
us ametis. Prȩsenti anno inmo¬
nasterio meo qđ iuxta beatorũ
martyrũ ioħis et pauli aeccłam
sitũ . ẽ. frirter quidam ad conuer
Hunc ad monasteriũ frater suus
corpore non corde secutus est.
Nam ualde conuersationis uitã
et habitum detestans. in monasterio
ut hospes habitabat. et mona¬
chorũ uitam morib fugiens. rece¬
dere a monasteru habitatione
non poterat. quia quid ageret.
uel unde uiueret non habebat.
Erat eius prauitas cunctis onerosa.
sed hunc om̃s aquanimiter ꝓ frĩs
eius amore tolerabant. Nam suꝑb
et lubricus. si qua post hoc scłm
sequeretur uita nesciebat. Iuride¬
bat uero. siquis illi hanc p̃dicare
uoluisset. Itaq cum habitu scłari.
uiuebat in monasterio. uerbis

Expanded text:
jacere in vitiis conspicit, desperare jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat. 7. Rem, fratres, quae nuper contigit refero, ut si vos peccatores ex corde esse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Praesenti anno in monamartyrum Joannis et Pauli ecclesiam positum est frater quidam ad convers est quidem, sed hunc ad monasterium frater suus corpore non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestatus, in monut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poterat, quia vel quid ageret vel unde viveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes aequanimiter pro fratris ejus amore tolerabant. Nam, superbus et lubricus, si qua post hoc saeculum sequeretur vita nesciebat, irridebat vero si quis illi hanc praedicare voluisset. Itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis
Abbreviated transcription (Latin):
se hic in suꝑbiȩ cornib exaltant.
Regnũ cȩlorũ ꝑcipere nequeunt.
qui hic et in cęlesti fide positi. toto
desiderio terrena quęrunt. Et
cernitas. sed eos nec imitari nec des¬
perare debetis. Quid enĩ sit hodie
aspicimus. sed quid cras futurus
sit unusquisq nescimus. Plerũq
qui et post nos uenire cernitur. ꝑ
agilitatem nos bom oꝑis ante ce¬
dit. et uix eũ cras sequimͣ. quem
hodie p̃ire uidebamur. Certe
cũ Stephanus pro fide moreret᷑.
ipse lapidauit. qui ad lapidan¬
dum om̃s exertes reddidit. &
tamen eundem ipsũ in sc̃ȩ̃ accłȩ
laboribus ante cessit. quẽ perse¬
quendo martẏrem fecit. Duo
ergo sunt. quȩ sollicite pensare
debemus. Quia enim multiuo¬
cati ꝓauci electi sunt. primũ . ẽ.
ut de se unusquisq minime p̃su¬
mat. quia et siam ad fidem uo¬
catus .ẽ. utrũ ꝑ enni regno dig¬
nus sit nescit. Scđm uero. ẽ. ut
unusquisq ꝓximũ quem fortasse

Expanded text:
se hic in superbiae cornibus exaltant. se hic in superbiae cornibus exaltant. Regnum coelorum percipere nequeunt 1514 qui hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram quaerunt. 6. Et charissimi, cernitis, sed eos nec imitari. nec desperare debetis. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumque et qui post nos venire cernitur per agilitatem nos boni operis antecedit, et vix eum cras sequimur quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur,ipse lapidavit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus. Quia enim multi vocati, sed pauci electi sunt, primum est ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum, quem fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
implemus. sed tamen quis sciat
quã paueci sunt qui in illo electoꝵ
dei grege numerentur Ecce
uita om̃ium non clamat. Pleriq
dm̃ uocib sequuntur. moribus fu¬
giunt. Hinc et enĩ ad titũ paulus
dicit. Qui confitentur se nosse
dm̃. factis autẽ negant. Hinc
iacob ait. Fides sine oꝑib otiosa
.ẽ. Hinc ꝑ psalmistam dñs dicit
Annuntiaui et locutus sũ. multipli¬
cati sunt suꝑ numerũ. Uocante
autem dño suꝑ numerũ multipli¬
cantur fideles. quia nonnũquã
etiam hi ad fidem ueniunt. qui ad
electorũ numerũ non ꝑtingunt.
Hic enĩ fidelib per confessionẽ ad¬
mixti sunt. sed ꝓpter uitã rȩꝓbã
illic Numerari i sorte fidelium
sed attestante euangelio cũ iudex
uenerit. bonos a malis separat.
sicut pastor segregat oues ab adis
N eq. et enĩ possunt qui hic carnis
suȩ uoluptatib seruiunt. illic in
ouium grege numerari. Illic eos
a sorte humiliũ iudex separat. qui

Expanded text:
implemus, sed tamen quis sciat implemus, sed tamen quis sciat quam pauci sunt qui in illo electorum Dei grege numerentur? Eccevita omnium non clamat. Plerique Deum vocibus sequuntur, moribus fugiunt. Hinc etenim Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine operibus mortua est . Hinc per Psalmistam Dominus dicit: Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tio eius bonitas uoluntatis. ẽ. rec¬
te sub iungit. Aut pon licet mi¬
hi facere quod uolo: Stulta
enim questio. ẽ. hominis. contrr
benignitatem dei. Non quȩrendũ
quippe. eẽt. si non daret quod ñ
deberet. sed si nondaret quod
deberet. Unde apte subdituꝵ
An oculus tuus nequã . ẽ. quia ego
bonus sũ : Nemo autẽ se de oꝑe.
nemo de tẽpore ex collat. cũ hac
expleta sententia subsequenter
ueritas clamet. Sic erunt nouis¬
simi primi. et primi nouissimi
Ecce enim et suiã scius quȩ uel
quanta bona egimus. ad huc su¬
pernus udex qua subtilitate hȩc
examinet ignoramus. Et quidem
gaudendũ cuiq sũ mopere. ẽ. ir
regno dei. eẽ. uel ultimũ. Sed
post hac terribile.ẽ. ualde quod
sequitur Multi autẽ sunt uocati.
pauci uero electi. quia et ad fidem
plures ueniunt. et ad cęleste reg¬
num pauci ꝑducuntur. Ecce
enĩ ad hodiernã festiuitatẽ quã
multi conuenimus. &ccłȩ parietes

Expanded text:
tio ejus est bonitas voluntatis, rectio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei. Non querendum quippe esset si non dat quod non debet, sed si non daret quod deberet. Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est valde quod sequitur: Multi enim sunt vocati, pauci vero electi, quia et ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad hodiernam festivitatem quam multi convenimus, Ecclesiae parietes
Abbreviated transcription (Latin):
iuste uixerint. ducti ad regnum
non sunt. Nisi ille descenderet qui
panrdisi claustra hominib inter¬
positione suȩ mortis aperiret: eorũ
hoc ipsum murmurasse.ẽ. quod
et recte ꝓpercipiendo regno uixe¬
rant. et tamen diu ad ꝑcipiendũ
regnum dilati sunt. Quos enini
ꝑ actam iustitiam inferni loca quã¬
uis trrnquilla susceperunt. eis ꝓfec¬
to et laborasse fuit in uinea et mur¬
murasse. Quasi ergo post murmu¬
rationem denariũ accipiunt: qui
post longa iuferni tempora. ad
gaudia regni ꝑuenerunt. Nos
autem qui ad undecimã ueninius.
post laborem non murmuramus.
et denariũ accipimus. quia post
mediatoris aduentũ. iN hunc
mundũ uenientes ad regnũ duci¬
mur. mox ut de corpore eximus.
et illud sine mora ꝑcipimus. qđ
antiqui patres cũ magna ꝑcipere
dilatione meruerunt. Unde et
isdem pater familias dicit. Uolo¬
autẽ et huic nouissimo dare. sicut
et tibi. Et quia ipsa regni ꝑcep¬

Expanded text:
juste vixerint, ducti ad regnum juste vixerint, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum, in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cum magna percipere dilatione meruerunt. Unde et idem paterfamilias dicit: Volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Et quia ipsa regni percep
Abbreviated transcription (Latin):
tarditate ꝑuenerunt. Eundem ergo
denarium acceper̃ qui laborauer̃
ad undecimã. quem expectauerunt
toto desiderio et quilaborauerunt
ad primam. quia aequalem uitę
&ternȩ retributionem soraiti sunt
cum his qui a mundi initio uocati
fuerant. hi qui in mundifine ad
dñm uenerunt. Unde et hi qui in
labore p̃cesserunt. murmurantes
dicunt. Hi nouissimi una hora fe¬
cerunt. et pares illos nobis fecisti.
qui portauimus pondus diei et
xestus. Pondus enĩ diei et astus
portauerunt. hi quos amundi ini¬
tio quia diu hic contigit uiuere.
necesse fuit etiam longiora carnis
tẽptamenta tolerare. Unicuiq
enĩ pondus diei et astus ferre. ẽ.
ꝑ longioris uite tempora. carnis suȩ
calore fatigari. Sed quȩri potest.
cur murmurase dicti sunt. qui sal¬
tem sero ad regnũ uocantur. Celors
et enim regnũ. Nullus murmurans
accipit. nullus qui accipit. murmu¬
rare potest. Sed quia antiqui patres
usq ad aduentũ dñi quãlibet

Expanded text:
tarditate pervenerunt. Eumdem ergo tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium accipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres ue ad adventum Domini, quantumlibet
Abbreviated transcription (Latin):
re neglexit. quasi et usq ad un¬
decimam otiosus stecit. Unde
recte usq ad undecimã torpentib
dicituR. Quid hic statis tota die
otiosi : Ac si aꝑte dicatur & si
deo uiuere in puerita et in iu¬
uentute noluistis. saltem in ula¬
ma aetate resipiscite. et ad uitȩ̨
uias cũ iam laboraturi multũ
non estis uel sero uenite: Et tales
ergo pater familias uocat. et ple¬
rumq ante remunerantur: quia
prius ad regnũ de corpore exeuint.
quã hi qui iam apueritia uocati
.eẽ. uidebantur. An non ad un¬
decimã uenit latro : quia et si
non habuit ꝑ atatem. habuit tam̃
sero ꝑ poenam. Qui dm̃ in cruce
confessus. ẽ. et pęne cum uoce sen¬
tentiȩ̨. sp̃m exhalauit uitę
A nouissimo autẽ reddere denariũ
pater familias coepit. quia ad pa¬
radisi requiem prius latronẽ quã
petrum ꝑduxit. Quanti patres
ante legem. quanti sub lege fuer̃.
et tamen hi qui in dñi sunt aduentu
uocati. ad regnũ cȩlorũ sine aliqua

Expanded text:
re neglexerit, quasi usque ad unre neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt, et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tutis deficit. Undecima uero
hora . ẽ. ea atas. quȩ decrepita
uel ueterana dicitur. Unde et¬
greci ualde seniores. non gerontas
plus quã senes ẽẽ insinuent. quos
ꝓuectiores uocant. Quia ergo
ad uitã bonã alius in pueritia.
alius in ad olescentia. alius in
iuuentute. alius in senectute.
alius i decrepita &tate ꝑducit᷑
qua diuersis horis operarii ad
uineã uocantur. Mores ergo
dei operarii estis uidete. Penset
uni⁊ quisq quid agat. et consi¬
deret si in dñi uinea laborat
Qui enim inhacuita ea quę sua
sunt quęrit. ad huc ad dominicã
uineam nonuenit. Illi nãq dño
Laborant. qui non sua sed lucra do¬
minica cogitant. qui zelo caritatis
studio pietatis in seruiunt. animab
lucrandis in uigilant. ꝑducere
et alios secũ ad uitã festinant.
Nam qui sibi uiuit. qui carnis suȩ
uoluptatib pascitur. recte otiosus
redarguitur. quia fructũ diuini
oꝑis non sectatur. Qui uero et
usq ad xtatem ultimã deo uiue¬

Expanded text:
tutis deficit. Undecima vero tutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veterana dicitur. Unde Graeci valde seniores, non γέροντας plus quam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. Mores ergo Dei operarii estis videte. Penset unusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vive
Abbreviated transcription (Latin):
actotam longo mundi tempore.
ꝓuita sua laborare neglexerant.
quasi totadie ociosi stabant.
Sed pensate fr̃s. quid inquistti res¬
pondeant. Dicunt enĩ. quia ue¬
mo nos conduxit. Nullus quippe
ad eos patriarcha. nullus ꝓpħa
uenerat. Et quid .ẽ. dicere ad
laborem nemo nos conduxit.
pisi quia uitȩ nobis uias pullus
p̃dicauit: Quid ergonos a
bono opere cessantes in excusati¬
one pr̃a dicturi sumus. qui pęne
a matris utero ad fidem uenimus.
qui uerba uitȩ ab ipsis cunabu¬
lis audiuimus. qui ab uberib
horarum. etiam ad unũ quẽq
hominem ꝑ atatũ momenta dis¬
tinguere. Mane quippe. intel¬
lectus pr̃i pueritia. ẽ. Hora au¬
tem tertia. ad olescentia intelligi
potest. quia quasi iam solin altũ
ꝓficit. dum calor &tatis crescit
Sexta uero iuuentus. ẽ. quia uelut.
in centro sol figitur. dum in ea
plenitudo roboris solidatur
Nona autẽ. senectus intelligitur.
ip qua soluelut ab alto axe des¬
cendit. quia atas acalore iuuen¬

Expanded text:
acto tam longo mundi tempore, acto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem nos nemo conduxit, nisi, vitae nobis vias nullus praedicavit? Quid ergo nos, a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibushorarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juven
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. usq ad morsen. Nona
autẽ a moyse. usq aduentũ dñi.
Undecima uero. ab aduentu dñi. usq
Ad finem mundi. in qua p̃dicatores.
scĩ apłi missi sunt. qui mercedem ple¬
nam et tarde uenientes acceperunt.
Ad erudiendã ergo dñs plebem suam
quasi ad excolendam iuneã suam
nullo tempore destrat operarios mit¬
tere. quia et prius per patres. et post¬
modum per legis doctores et ꝓpħas.
suȩ mores ex coluit. quasi ꝑ operarios
in uineę cultura laborauit. quã uis
in quolibet modulo uel mensura.
quisquis cũ fide recta bonȩ actio¬
nis extiat. huius uineȩ operarius
fuit. Operator ergo mane. horȩ
tertiȩ. sextȩ. et nonȩ. antiquus
ille et hebraicus popłs designat᷑.
qui in electis suis ab ipso mundi
exordio dum recta fide dm̃ studu¬
it colere. quasi pon destrat in ui¬
neȩ cultura laborare. Adunde¬
cimam uero gentiles uocantur.
quib et dicitur. Quid hic sta¬
tis totadie otiosi : Qui enĩ trans¬

Expanded text:
Abraham usque ad Moysen, nona Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophet511 dum plebis suae mores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura laboravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim, trans
Abbreviated transcription (Latin):
multa ad loquendũ scĩ euangelii
lectio postulat: quã uolo si possũ
sub breuitate ꝑstringere. ne uos et
extensa ꝓcessio. et plixa expositio
uideatur onerare : Regnũ celorũ
patrifamilias simile dicitur. qui ad
excolendam uineã suã operarios
conducit. Quis uero patris familias¬
similitudinem rectius tenet quã con¬
ditor noster qui regit quos condidit.
et electos suos sic ix hoc mundo possidet.
quasi subiectos dominus in domo :
Q ui habet uineam. uniuersã scilicet
ȩccłam. quȩ ab abel iusto usq ad
ultimũ electũ qui in fine mundi nas¬
citurus. ẽ. quot scõs ꝓtulit. quasi tot
palmites misit. Hic itaq paterfa¬
milias ad excolendam umeam suã
mane. hora tertia. sexta. nona. et
undecima operarios conducit. quia
amundi huius irutio usq infinem.
aderudiendam plebem fidelium.
p̃dicatores congregare non destrat.
Mane et enĩ mundi fuit. ab adam usq
ad noe. Hora uero tertia. Apoe
usq ad abrirham. Sexta quoq ab

Expanded text:
ulta ad loquendum sancti Evangelii lectio postulat, quam volo, si possum, sub brevitate perstringere, ne vos et extensa processio, et prolixa expositio videatur onerare. Regnum coelorum homini patrifamilias simile dicitur, qui ad excolendam vineam suam operarios conducit. Quis similitudinem rectius tenet, quam conditor noster, qui regit quos condidit et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos dominus in domo, qui habet vineam universalem, scilicet Ecclesiam, quae ab Abel justo, usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Hic itaque paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit. Mane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab
Abbreviated transcription (Latin):
grãm iplȩsam tenuerit. at̃nita¬
tis accipiet regnũ. Graue. ẽ. enĩ
hominen ipstructũ relinquere.
grauius iam absolutũ peccare.
Seruo peior. ẽ. qui patronũ post
datam libertatem offendit.
B eneficii ingratus. ẽ. qui datorem
tumoris arrogantiȩ despicit.
Qua re aut salutem de exemplo
ad quire. Aut de consortio simi¬
lem sententiã metue. ne seuerum

Expanded text:
gratiam illaesam tenuerit, aeternitagratiam illaesam tenuerit, aeternitatis accipiet regnum. Grave est enim hominem instructum delinquere, gravius jam absolutum peccare. Servo pejor est qui patronum post datam libertatem offendit. Beneficiis ingratus est, qui datorem tumoris arrogantia despicit. Quare aut salutem de exemplo acquire, aut de consortio similem sententiam metue, ne severum
Abbreviated transcription (Latin):
tunpost uexationem curatus. post
interitũ restitutus. Habes in monitis
quod exerceas. habes ex empla quȩ
tuncas Adam enĩ nec fallatia
diaboli norat. Nec decepti cuius¬
quam casũ deflerat. Qui quidem
forsitan posset euadere. uisi prior
cũ hoste dum confligit occũberet
Te iam instruit dñs. tibi gestorum
exẽpla ꝓposuit. Ecce inquit sa¬
nus factus es. iã noli peccare. ne
tibi deteruis fiat. Noli inquit
peccare post ueniam. noli uulne¬
rare postcuram. noli sordidari
post grãm. Cogita inquit o ho¬
mo grauiorem culpam. eẽ. post
ueniam: renouatũ uulnus peiuis
dolere post curã. molestius ho¬
minem sordidari post grãm
Qua re indulgentię ingratus. ẽ.
qui post ueniam peccat. sanitatis
in dignus. ẽ. qui semet post quã
curatus . ẽ. uulnerat. nec mundari
meretur. qui se ipsũ post grãm
sordidat. Porro qui post absolu¬
tionem non peccat. meretur et
p̃mium. Qui post curã cautus
ẽ. sanitatis possidet donũ. Qui

Expanded text:
tus, post vexationem curatus, post tus, post vexationem curatus, post interitum restitutus: habes in monitis quod exerceas, habes exempla quae timeas. Adam enim nec fallaciam diaboli notat, nec decepti cujusquam casum defleverat. Qui quidem forsitan posset evadere, nisi prior cum hoste dum confligit occumberet. Te jam instruit Dominus, tibi gestorum exempla proposuit. Ecce, inquit, sanus factus es, noli jam peccare, ne quid tibi deterius fiat . Noli, inquit, peccare post veniam, noli vulnerari post curam, noli sordidari post gratiam. Cogita, inquit, o homo, graviorem culpam esse post veniam, renovatum vulnus pejus dolere post curam, molestius hominem sordidari post gratiam. Quare indulgentiae ingratus est, qui post veniam peccat; sanitate indignus est, qui semetipsum postquam curatus est vulnerat, nec mundari meretur qui semetipsum post gratiam sordidat. Porro qui post absolutionem non peccat, meretur et praemium; qui post curam cautus est, sanitatis possidet donum; qui
Abbreviated transcription (Latin):
corporis merore monstrentur.
Si uexatus ẽ. animus. lugeat corpus.
q̃m quoties corpus in causa .ẽ. ani¬
mus mestitia condolescit. Certe
quale. ẽ. corporis urcia sine animi
Pariter contristentur. ut partaer ue¬
niam consequantur. qm̃ utrosq si¬
mul aut beneficio foueri. aut in iu¬
ria uexari necesse. ẽ. Nec enĩ aliud
.ẽ. homo. quã corporis animiq con¬
cretio. Haec enim duo tantũ definiti¬
onib differunt. quantũ hominem
dum iunguntur efficiunt. Ut enĩ
in uita separari nonpossunt. ita
nũquam boni maliq merito sepa¬
rantur. Ut enim pon potest a cor¬
pore boni̾is animus separari. ata ab
animis malis corpus non potest dis¬
sotiari. Si enĩ in dei iudicio utroq
substantiȩ aut supplicio aut p̃mio
expurgentur. cur non et in isto scło
pariter aut mestitia aut lȩcitia ꝑ¬
fruuntur : Unde tibi xp̃iane ex¬
cusatio nulla. ẽ. qui post seruitutẽ
liberatus es. post captiuitatẽ redẽp¬

Expanded text:
corporis moerore monstrentur. corporis moerore monstrentur. Si vexatus est animus, lugeat corpus, quoniam quoties corpus in causa est, animus moestitia condolescit. Certe quale est corporis vitia sine animi Pariter contristentur, ut veniam pariter consequantur, quoniam utrosque simul aut beneficio foveri, aut injuria vexari necesse est. Nec enim aliud homo est quam corporis animique concretio. Haec enim duo quantum diffinitionibus differunt, tantum hominem dum junguntur efficiunt. Ut enim in vita separari non possunt, ita nunquam boni malique merito separantur. Ut enim non potest a corporis bonis animus separari, ita ab animi malis corpus non potest dissociari. Si enim in Dei judicio utraeque substantiae aut supplicio aut praemio expurgentur, cur non et in isto saeculo pariter aut moestitia aut laetitia perfruantur? Unde tibi, Christiane, excusatio nulla est, qui post servitutem liberatus es, post captivitatem redemp
Abbreviated transcription (Latin):
Crudelitatem hostis ex horruit. et
deceptũ hominẽ paterna petate
condoluit. Inimici a trocitate per¬
motus. ẽ. et hominẽ clementer do¬
luit qui deceptus. ẽ. Deniq dñs ds̃
Ubi es in quit adam: ad confessio¬
nem ꝓuocat. dum interrogat.
U ult eũ fateri peccatũ. dũ abeo in¬
marit ad missum. Quaerit misereri.
d aicum reo de culpa conloquit᷑.
Deniam cogitat. qui causã contẽptȩ
legis incusat. Ob iurgat culpam.
ut possit retribuere ueniã. ut quos
formare instruendo non potuit. eos
possit confitendo purgare: Accipi¬
unt indumenta pelliciȩ. ut qui con¬
fessi delietũ iã fuerant. ueniã posse¬
facillime impetrare. Ut enĩ contu¬
macia. ẽ. celare quod deo teste cõ¬
miseris. si periculosũ. si splendore
cultus animi in nocentiã mentiaris.
Nemo itaq nemo peccatorũ uitia des¬
perata nequitia contegat. uemo ip¬
fectȩ delietis amimo dissimulationis
uirus ipfundat. Animi uitia.

Expanded text:
crudelitatem hostis exhorruit, et crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, inquit, Adam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui confessi jam delictum fuerant, veniam facillime impetrari. Ut enim contumacia est celare quod Deo teste commiseris, sic periculosum si splendore cultus animi innocentiam mentiaris. Nemo itaque, nemo peccatorum vitia desperata laetitia contegat, nemo infecto delictis animo dissimulationis virus infundat. Animi vitia,
Abbreviated transcription (Latin):
dum patiiur discit. et qui nescit dum
expungitur sentit. et qui ignorat
dum expetitur agnoscit Pro nefas
Preceptũ dei contẽpnitur. et ꝑsuasio
serpentis auditur. Despicnur ds̃ ꝓ¬
uidens. et serpens auditur decipiers
Spernuntur salutaria monita. et
recipiuntur uenenata colloquia.
Unde addicitur homo ex contẽptu
motti. qui maluit oboedire serpenti.
Spoliantur gła. dignitate priuanturr
Facti sunt qđ nonerant. dũ admit¬
tunt qđ fuerant. Ad eo gaudet
serpens ꝑ petrasse quod uoluit. lȩta
Exultat malitiȩ effectus. ii hominis
deceptionem implesse. et nescit in¬
felix uulneratũ semet dũ uulnerat
crucidatũ dũ trucidat. dum homi¬
tum quã salutem.: głam contẽpsisse
quã mortem. Sed tamen plus mali¬
tia serpentis. quã hominis contẽptu
cõmotus. ẽ. Plus fallaciã diaboli.
quã hominis ꝑfidiam denotauit.
Ad eo dñs ds̃ et seuitiã execratus. ẽ.
hostis. et casũ miseratus. ẽ. hominis

Expanded text:
dum patitur discit; et qui nescit, dum dum patitur discit; et qui nescit, dum expungitur sentit; et qui ignorat, dum experitur agnoscit. Proh nefas! praeceptum Domini contemnitur, et persuasio serpentis auditur. Despicitur Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens perpetrasse quod voluit, laetatit. Exsultat malitiae effectus hominis deceptionem implesse. Et nescit infelix vulneratum semet, dum vulnerat; trucidatum dum trucidat, dum homitum quam salutem, gloriam contempsisse quam mortem, sed tamen plus malitia serpentis quam hominis contemptu commotus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis:
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem adam ꝓtoplastum circum¬
uenit. Adam uero ꝑ uxorem in¬
uenit interitum. quã adeo acceꝑat
in auxilium. Pro dolor Prospera
in contrarium cedunt. utilia ꝑnia¬
em oꝑantur: Deniq plus ad am
domesticis quã iniici iaculis le¬
ditur. plus ꝓprio qu ã hostili ense
perimitur. Plus mulieris: quã ext̃¬
no gladio uulneratur. Accessit
enĩ serpens subtilis ut salleret. et
accessit non ut uiro sed ut muli¬
eri serpentinũ uirus infligeret
Accessit in quã. ut unius consensu.
utrisq nocere potursset: Soli per¬
suadet. quod ambob ohesset
Utrisq obfuit. quod unius animũ
malitia serpentis infecit. Deniiq cor¬
sentens mulier talis circa uirum
extrat. qualem circase malitiam
serpents inuenit: Ad eo ꝑsuasa. ẽ.
mulier. feritur sententia duplici
qua in arito ꝑsuasit. De consensu
enĩ mortis sententiã incidit. de ꝑsu¬
asu in dolare filios parcre meruit.
Hanc igitur sententiã et qui non nouit

Expanded text:
uxorem Adam protoplastum circumuxorem Adam protoplastum circumvenit. Adam vero per uxorem invenit interitum, quam a Deo acceperat in auxilium. Proh dolor! prospera in contrarium cedunt, utilia perniciem operantur. Denique plus Adam domesticis quam inimici jaculis laeditur, plus proprio quam hostili ense perimitur, plus mulieris quam externo gladio vulneratur. Accessit enim serpens subtilis ut falleret, et accessit, non ut viro, sed ut mulieri serpentinum virus infligeret. Accessit, inquam, ut unius consensu utrique nocere potuisset. Sed soli persuadet, quod ambobus obesset: utrisque obfuit quod unius animum malitia serpentis infecit. Denique consentiens mulier talis circa virum exstitit, qualem circa se malitiam serpentis invenit. Adeo persuasa est mulier feritur sententia duplici,o persuasit. De consensu enim in mortis sententiam incidit, de persuasu in dolore filios parere meruit. Hanc igitur sententiam, et qui non novit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui nesciat primũ hominẽ
sic a dõ plasmatum. ut instrue¬
retur prudentia. consilio forma¬
uetur. rationis capax. dicuna
puidentia red deretira. Instrue¬
retur inquã prudentia. qua
hostis calliditatem uitaret:
Consilio. quo salutaria acrecta
ꝑ quireret. Ritione. qua deo¬
xit monuit. et armauit. quip¬
pe qui cũ diabolo fuerat pugna¬
turus. uelut quibusdam armis
hoc . ẽ. prudentia consilio. ra¬
tione fuerat instruendus.
ddidit preterea legeni. qua dei
uoluntatem cognosceret. et quid
contemnenti euenire possit ad¬
disceret. Qui quidem homo
in cautus. dum diabolo ꝑsuadenti
quã dño iubenti consensit. sic et ui¬
tam quam habuit ꝑdidit. et mortẽ
quam ignorabat accepit. Stabatꝰ
adam inter uxorem et diabolũ.
inter euam et hostem. inter muli¬
erem et serpentem. Diabolus per¬
suadet ut noceat. eua consentit
ut pereat: Diabolus mulierem
astutia fallendi circũuenit. mulier
in cauta serpentinũ uirus excepit:
Diabolus quod ꝑse non potuit. per

Expanded text:
qui nesciat principio hominem sic a Deo plasmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, qua Deoxit, monuit et armavit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit praeterea legem qua Dei voluntatem agnosceret, et quid contemnenti evenire posset, addisceret. Qui quidem homo incautus, dum plus diabolo persuadenti quam Deo jubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat. Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus accepit. Diabolus quod per se non potuit, per
Abbreviated transcription (Latin):
auis ista ꝓpter consuetudinẽ gemendi
p̃sentes scõꝵs luctus et desideria suꝑna
designet. hoc tamen differunt quod
turtur soliuagus. colũba autẽ grega¬
tim gemere consucuit. et obid iste
secretas orationũ lacrimas. illa publi¬
cos accłe conuentus insinuit. Bene
autem puer iħc primo circũcidit᷑.
acsic inter positis dieb hierosolimã
cũ hostia defertur. quia & ipse cũ¬

Expanded text:
avis ita propter consuetudinem gemendi avis ita propter consuetudinem gemendi praesentes sanctorum luctus et desideria superna designet, hoc tamen differunt quod turtur solivagus, columba autem gregatim gemero consuevit; et ob id ista secretas orationum lacrymas, illa publicos Ecclesiae conventus insinuat. Bene autem puer Jesus primo circumciditur, ac sic interpositis diebus Hierosolymam cum hostia defertur, quia et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ sicut curturis. & iterum.
Ecce tu pulchra es amica mea. erce
tu pulchra es: oculi tui colũbarum.
Senas quippe ut turtur habet. quȩ
abom̃i ixpudicitiȩ peste castam se
custodit et inmunem: Oculos habet
colũbarum. quȩ pulli nocere desi¬
derans. etiam inimicos simplicia
more contuetur. Sed utraq auis
memorata. quia gemitũ ꝓcantu
edere solet. scõrum in hoc scło desig¬
nat ploratũ. de quo dñs memorat
dicens. Amen amen dicouobis. qͥa
plorabits et flebitis uos. mundus
autẽ gaudebit. uos autẽ contrista
bimini. sed tristitia ur̃a uertetur
in gaudium. Et rursus. Beati lu¬
gentes. qm̃ ipsi consolabuntur.
Merito ergo turtur et colũba dño of¬
feruntur in hostiã. quia numirum
simplex et pudica fidelupͥn conuer¬
satio. gratũ. ẽ. illi sacrinciũ iustitię.
quia qui laborat in gemiddi suo. qui
lacrimis stratum suum singulas per
noctes abluit. Acceptissimã prorsus
dõ uictunã mactat. Cum uero utraq

Expanded text:
tuae sicut turturis; et iterum: tuae sicut turturis; et iterum: Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra es, oculi tui columbarum ; genas quippe ut turturis habet anima quae ab omni impudicitiae peste castam se custodit et immunem; oculos habet columbarum, quae, nulli nocere desiderans, etiam imore contuetur. Sed utraque avis memorata, quia gemitum pro cantu edere solet, sanctorum in hoc saeculo designat ploratum, de quo Dominus memorat, dicens: Amen, amen, dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaubimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium ; et rursus: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Merito ergo turtur et columba Domino offeruntur in hostiam, quia nimirum simplex et pudica fidelium conversatio gratum est illi sacrificium justitiae; quia qui laborat in gemitu suo, qui lacrymis suis stratum suum singulas per noctes abluit, acceptissimam prorsus Deo victimam mactat. Cum vero utraque