comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptitare ñ posse: cum ille semꝑ ueracit᷑ iudicet. ec¬
clesiastici autem iudices sicut homines plerunq
fallantur. Saptizant gͦ quantum attinet ad uisibi¬
le ministerium et boni et mali. inuisibilit autem
ille ꝑ eos baptirat cuius est & uisibile baptisma &
iniisibilis gr̃a. Tingere gͦ possunt et boni et mali
abluere aute conscientiam ñ nisi ille qui semꝑ est
bonꝰ. Ac ꝑ hoc etiam nesciente. eccłia. ꝓpt̾ malam pol
damnata. Pinde et ipsi extra eccłiam baptirant.
Om̃ia quippe ista monstra. absit omĩno ut in ñ¬
bris illius columbe unice computentur. absit ut
intrare possint limites orti conclusi. cuius ille cu¬
stos ẽ. qui ñ potest falli. qui tam̃ si conficentur et cor¬
rigunt᷑: tunc intrant. tunc mundantur. tunc in
arborib orti conclusi. tunc in m̃bris columbe uni¬
ce numerantur. nec tam̃ denuo baptirantur. Ita
et cum ab hereticis ueniunt cum ipso baptismate

Expanded text:
baptizare non posse, cum ille semper ueraciter iudicet, ecbaptizare non posse, cum ille semper ueraciter iudicet, ecclesiastici autem iudices sicut homines plerumque fallantur. baptizant ergo, quantum attinet ad uisibile ministerium, et boni et mali, inuisibiliter autem per eos ille baptizat, cuius est et uisibile baptisma et inuisibilis gratia. tinguere ergo possunt et boni et mali, abluere autem conscientiam non nisi ille, qui semper est bonus. ac per hoc etiam nesciente ecclesia propter malam polldamnata. proinde et ipsi extra ecclesiam baptizant. omnia quippe ista monstra absit omnino ut in membris illius columbae unicae conputentur, absit ut intrare possint limites horti conclusi, cuius ille custos est qui non potest falli. qui tamen si confitentur et corriguntur, tunc intrant, tunc mundantur, tunc in arboribus horti conclusi, tunc in membris columbae unicae numerantur nec tamen denuo baptizantur; ita et cum ab haereticis ueniunt cum ipso baptismate,
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit ȩccłiam.& se ipsum tradidit ꝓ ea. ut eã scĩfi¬
caret. mundans eam lauachro aque in u̾bo.Tu
inquis responde quomͦ baptirent quos damnauit
eccłia. Iamgͦ receditur a u̾b petiliani. Qm̃ illo dicen¬
te conscientia sc̃e dantis attenditur que abluat ac¬
cipientis. cum quererem quis abluat accipientis
conscientiam quando polluta dantis occulta est
ñ mͥ potuit responderi. Tam enim contra uitatem
dicitur qd̾ falsa eius fama possit abluere. quam si
hoc ipsa posse diceretur. Si autem queris quomͦ
baptizent quos damnauit eccłia. respondeo siceos
baptirare quomͦ baptirant quos damnauit d̾s an¬
tequam de illis quicꝗͣ iudicaret eccłia. Qui eñi m̃te
ꝑu̾sa uidetur intus ẽẽ cum foris sit. ab ipso . xp̃o iam
iudicatus est. Ipse quippe ait qui ñ credit iam iudi¬
catus ẽ. Paulus autem apłs dicit. E ccłia subdita est
titare posse. ab illo iudicatos. a se autem iudicatos

Expanded text:
dilexit ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctifidilexit ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret mundans eam lauacro aquae in uerbo. Tu, inquis, responde, quomodo baptixent quos damnauit ecclesia. iam ergo receditur a uerbis Petiliani, quoniam illo dicente: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis cum quaererem quis abluat accipientis conscientiam, quando polluta dantis occulta est, non mihi potuit responderi. tam enim contra ueritatem dicitur, quod falsa eius fama possit abluere, quam si hoc ipsa posse diceretur. Si autem quaeris, quomodo baptizent quos damnauit ecclesia, respondeo sic eos baptizare, quomodo baptizant quos damnauit deus, antequam de illis quicquam iudicaret ecclesia. qui enim mente peruersa uidetur intus esse cum foris sit, ab ipso Christo iam iudicatus est. ipse quippe ait: qui non credit iam iudicatus est, Paulus autem apostolus dicit: ecclesia subdita est tizare posse ab illo iudicatos. a se autem iudicatos
Abbreviated transcription (Latin):
ut abluat accipientis. aut si ipsa occulta est cum ñ
attenditur. quid tunc accipiens iubetis attendat.
unade conscientia eius abluatur: Exꝑgiscimini ali¬
quando. nunc saltem dicite: attendat d̾m. Quid
timetis ne humiliemini. si ñ in homine: s in do¬
mino gloriemini: Est inquis qd̾ timeã. Si enim
cum latet dantis conscientia dixero ut accipiens
artendat d̾m. et ab illo tunc eius ablui conscien¬
tiam confessus fuero. illa me horrenda conseque¬
tur absurditas. sanctius ablui homines cũ bap¬
tiratores habent occultos malos. quã cum mani¬
festos bonos.si homo abluit quando dantis consci¬
entia bona ẽ. et manifesta. d̾s autem quando ma¬
la et occulta. Dic gͦ qd̾ dicimus. quia hoc ẽ. uerum
hoc sanum. hoc catholicum. qd̾. xp̃c mundet accipi¬
entium conscientias. siue ꝑ bonos ministros bap¬
tismi sui siue ꝑ malos. qm̃ de illo scriptum ẽ. Xp̃c

Expanded text:
ut abluat accipientis? aut si ipsa, cum occulta est. non ut abluat accipientis? aut si ipsa, cum occulta est. non attenditur. quid tunc accipiens iubetis attendat, unde conscientia eius abluatur? Ei Expergiscimini aliquando, nunc saltem dicite: attendat deum. quid timetis ne humiliemini, si non in homine, sed in domino gloriemini ? \'est\', inquis, \'quod timeam. si enim, cum latet dantis conscientia, dixero. ut accipiens attendat deum, et ab illo tunc eius ablui conscientiam confessus fuero, illa me horrenda consequetur absurditas. sanctius ablui homines, cum baptizatores habent occultos malos quam cum manifestos bonos, si homo abluit. quando dantis conscientia bona est et manifesta, deus autem, quando mala et occulta. dic ergo quod dicimus?, quia hoc est uerum, hoc sanum, hoc catholicum, quod Christus mundet accipientium conscientias siue per bonos ministros baptismi sui siue per malos, quoniam de illo scriptum est: Christus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ad petiliani sententiam fixam atq definitam.
conscientia sc̃e dantis attenditur que abluat accipi¬
entis. nisi qd̃ et iudas iste nimiũ contra uos ẽ. cum
u̾b̾ alienis inconsiderate ꝓlatis. patrocinium p̃bere
conamini: Cum enim uidas sicut apłs baptiraret.
quandoquidem maluserat quia fur erat. et ea quȩ
mittebantur in commissos sibi loculos auferebat.
ñ utiq conscientia eiꝰ attendebatur. s d̾s et. xp̃c in quẽ
credebatur. Neq enim et ipsius mali hominis falsa
bona fama credentes accipientes abluebat. nec ge¬
nerabat in homine grãm diuine ueritatis. falsitas
humane opinionis. Et illud testimoniũ qd̾ de scrip¬
turis posuisti. quȩ manifesta sunt. uob̃. quȩ autem
occulta sunt. dno dõ ur̃o. ista u̾ba redargint atq con¬
uincit. Si enim quȩ occulta sunt. dño a̾o nr̃o relin¬
quenda sunt. quomͦ conscientia dantis. ñ solum
mala uerum etiam bona cũ occulta ẽ. attenditur.

Expanded text:
hoc ad Petiliani sententiam fixam atque definitam: hoc ad Petiliani sententiam fixam atque definitam: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis nisi quod et ludas iste nimium contra uos est, cum uerbis alienis inconsiderate prolatis patrocinium praebere conamini? cum enim ludas sicut apostolus baptizaret, quandoquidem malus erat, quia fur erat et ea quae mittebantur in commissos sibi loculos auferebat, non utique conscientia eius attendebatur, sed deus et Christus in quem credebatur. neque enim et ipsius mali hominis falsa bona fama credentes accipientes abluebat nec generabat in homine gratiam diuinae ueritatis falsitas humanae opinionis. Et illud testimonium, quod de scripturis posuisti: quae manifesta sunt, uobis, quae autem occulta sunt, domino deo uestro, ista uerba redarguit atque conuincit si enim quae occulta sunt domino deo nostro relinquenda sunt. quomodo conscientia dantis non solum mala, uerum etiam bona, cum occulta est. attenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ne tibi hoc tribuatur. qui dialecticam didicisti. ur̃oꝵ
dicis hanc ẽẽ sententiam. quibus ñ ut dialecticus.
est magnifica inuenta uł demonstrata doctrina. cũ
sc̃e dantis bona conscientia ẽ. tunc ab eo fit bonusqui
baptiratur. tunc arbor bona bonum fructum parit.
cum uͦ conscientia dantis mala et occulta ẽ. tunc eius
que falsa ẽ: bona fama consulitur. ut tunc a fallente
accipiat homo baptismum uerũ. cum de illo credide¬
rit falsum. Atq ita ne desit arbor que fructum pari¬
at heretici erroris. fit mat̾ falsitas ueritatis. hoc ideo
totum tam erecrabile:tam mirabilit̃ ꝑu̾sum et insa¬
num. ne qd̾ di ẽ. dĩ ẽẽ dicatur. ut qd̾ a dõ sumitur. ho¬
minibꝰ tͥbuatur. ne qui dixit. conscientia sc̃e dantis
attenditur quȩ abluat accipientis. errasse uideatur.
Qr̃i hoc inquis de scripturis ꝓbant. qm iudas tradi¬
tor antequam damnaret᷑. omia sicut apłs gessit. Qd

Expanded text:
ne tibi hoc tribuatur, qui dialecticam didicisti. uestrorum ne tibi hoc tribuatur, qui dialecticam didicisti. uestrorum dicis hanc esse sententiam, quibus non ut dialecticus, est magnifica inuenta uel demonstrata doctrina: cum sancte dantis bona conscientia est, tunc ad eam fit bonus qui baptizatur, tunc arbor bona bonum fructum parit: cum uero conscientia dantis mala et occulta est, tunc eius quae falsa est bona fama consulitur, ut tunc a fallente accipiat homo baptismum uerum, cum de illo crediderit falsum, atque ita, ne desit arbor, quae fructum pariat haeretici erroris, fit mater falsitas ueritatis. hoc ideo totum tam execrabile, tam mirabiliter peruersum et insanum, ne quod dei est dei esse dicatur, ut quod a deo sumitur hominibus tribuatur, ne qui dixit: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis errasse uideatur. Nostri hoc, inquis. de scripturis probant, quoniam ludas traditor, antequam damnaretur, omnia sicut apostolus gessit. quid
Abbreviated transcription (Latin):
gisti ad nescio quid absurdius. ut cum maculosa
conscientia dantis occulta ẽ. et iadeo ñ potest acipi¬
entis abluere: tunc falsa fama eius accipiens ab¬
luatur. et in eo ueritatem falsitas oꝑetur. Nunc et
accusa calumniose dialecticos. qd̾ fugienda u̾su¬
tia ser monis efficiant ut si falsum ẽ uerum sit. si
uerũ ẽ. falsum sit. Ecce tale aliquid ipse in sacram̃¬
ta. xp̃ianę regenerationis immittis. immo peius
magisq fugiendum. Illi enim ñ in sua fraude. nͦ
in rerum ueritate: s in ꝑplexitate loquutionis hu¬
mane quedam u̾ba dicunt cunc uideri uera cum
falsa sunt. tunc falsa cum uera sunt. quȩ cum in di¬
sputationẽ inciderint. animo discerni etiam sidis¬
solui sermone ñ possunt. Tu uͦ ñ u̾bũ qͦdlibet. nec
rem qualibet. s: ipsam qua in ȩt̾nam uitã ranasci¬
mur mundationẽ conscientiȩ ueram fieri posse di¬
cis in homine: ꝑ falsam famã alienȩ conscientiȩ: Et

Expanded text:
gisti ad nescio quid absurdius, ut, cum maculosa gisti ad nescio quid absurdius, ut, cum maculosa conscientia dantis occulta est et ideo non potest accipientis abluere, tunc falsa fama eius accipiens abluatur et in eo ueritatem falsitas operetur. I nunc et accusa calumniose dialecticos, quod fugienda uersutia sermonis efficiant, ut si falsum est uerum sit, si uerum est falsum sit. ecce tale aliquid ipse in sacramenta christianae regenerationis inmittis, immo peius magisque fugiendum. illi enim non in sua fraude nec in rerum ueritate, sed in perplexitate locutionis humanae quaedam uerba dicunt tunc uideri uera cum falsa sunt, tunc falsa cum uera sunt; quae cum in disputationem inciderint animo discerni, etiamsi dissolui sermone non possunt. tu uero non uerbum quodlibet nec rem quamlibet, sed ipsam qua in aeternam uitam renascimur mundationem conscientiae ueram fieri posse dicis in homine per famam falsam alienae conscientiae. et
Abbreviated transcription (Latin):
pudeat. ñ etiam tui. Restat gͦ. ut tunc uł ds. uł quis¬
qua sc̃s angłs abluat. Qd̃ si dixeritis illa horrenda
consequetur absurditas. quã in illa epła mea com¬
memoratam ñ dico uidere noluisti. quia ꝓrsus ñ
attigisti. s tanto attentiuꝰ accutiꝰq uidisti. qͣntoma¬
gis attingere timuisti. Si enim hocdicitis qd̾ cum
sc̃s homo baptitat. sc̃a eius conscientia diluit acci¬
pientis conscientiam. cũ uͦ conscientia dantis laten¬
ter iminunda ẽ. tunc ds angłsue abluit: cauete ne
qui uob̾ hec dicentib credunt occultos malos oꝑ¬
tent ĩuenire a quib baptirentur. ut multo sanctiꝰ
ab ipso deo uł angło eius abluantur. Hanc absur¬
ditatem uł deridendã uł detestandam cũ u̾b̾ p̃ce¬
dentib petiliani ꝑspiceres consequentem s: a me
in epła mea cõmemoratã: caute tu quid̃e quasi nicħ
hoꝵ dixerim rem tantam silendam petisti. s confu¬

Expanded text:
pudeat, non etiam tui. restat ergo, ut tunc uel deus uel quispudeat, non etiam tui. restat ergo, ut tunc uel deus uel quisquam sanctus angelus abluat. quod si dixeritis. illa horrenda consequetur absurditas, quam in illa epistula mea commemoratam non dico uidere noluisti, quia prorsus non attigisti, sed tanto attentius acutiusque uidisti. quanto magis attingere timuisti. si enim hoc dicitis, quod, cum sanctus homo baptizat. sancta eius conscientia diluit accipientis conscientiam, cum uero conscientia dantis latenter inmunda est, tunc deus angelusue abluit, cauete, ne, qui uobis haec dicentibus credunt, occultos malos optent inuenire a quibus baptizentur, ut multo sanctius ab ipso deo uel angelo eius abluantur. hanc absurditatem uel deridendam uel detestandam cum uerbis praecedentibus Petiliani perspiceres consequenter et a me in epistula mea commemoratam, caute tu quidem, quasi nihil horum dixerim, rem tantam silendam putasti, sed confu
Abbreviated transcription (Latin):
falsa: ꝓculdubio utiq falsa. Pindecum bona ñ ẽ.
& occulta ẽ. dantis conscientia. quomͦlibet eam tibi
uidearis attendere: scđ̾m hanc sententiam ñ ablu¬
it accipientem. nisi dantis aut fama falsa. aut pol¬
luta conscientia. Utrunq insanum ẽ. Site talia de¬
lectant. tu elige quid sit insanius. Porro quia ueri¬
tas ñ admittit ut accipientis conscientiam uł fal¬
sa fama dantis abluat uł polluta conscientia: res¬
tat ut abste etiam requiramus. qd̃ et ibi quesiuimꝰ
qm̃ sicut dicit petilianꝰ uł quilibet aliꝰ consentienti¬
bus uob̾. cum sc̃e dantis conscientia ẽ. id est cũ bo¬
na et munda conscientia ẽ:abluit accipientis con¬
scientiam. unde abluatur accipiens. quando latet
dantis maculosa conscientia. Puto enim iam ñ te
reꝑturum atq dicturum qd̾ impleat in abluendo
uicem conscientiȩ bonȩ falsa eiusfama bona.Suf¬
ficit qd̾ hoc ur̃os ñ te dicere asseruisti. Illorum te

Expanded text:
falsa? procul dubio utique falsa. Proinde cum bona non est, falsa? procul dubio utique falsa. Proinde cum bona non est, et occulta est dantis conscientia, quomodolibet eam tibi videaris attendere, secundum hanc sententiam, non abluit accipientem; nisi dantis aut fama falsa, aut polluta conscientia. Utrumque insanum est: si te talia delectant, tu elige quid sit insanius. Porro quia veritas non admittit ut accipientis conscientiam vel falsa fama dantis abluat, vel polluta conscientia; restat ut abs te etiam requiramus, quod et ibi quaesivimus quoniam sicut dicit Petilianus vel quilibet alius, consentientibus vobis, cum sancte dantis conscientia est, id est, cum bona et munda conscientia est, abluit accipientis conscientiam, unde abluatur accipiens, quando ladantis maculosa conscientia. puto enim iam non te repetiturum atque dicturum, quod impleat in abluendo uicem conscientiae bonae falsa eius fama bona; sufficit quod hoc uestros, non te, dicere adseruisti. illorum te
Abbreviated transcription (Latin):
illa fama
sit cognoscatur. Non gͦ ipsa attenditur homobo¬
ne. ñ ipsa attenditur quȩ uideri ñ potest. s fama at¬
tenditur. quȩ etiam falsa ẽẽ potest. qd̾ ipse confite¬
ris atq concedis. Nam et tu uidisti maculosam
conscientiã ñ ualere ad abluendum. N̾ gͦ conscienti¬
a sce. dantis attenditur quȩ abluat accipientis.s fa¬
ma qua putatur sc̃e dare etiam qui sc̃e ñ dat. ec
putatur abluere qui ñ abluit. Abluit gͦ accipientẽ
mali hominis fama bona. ñ ipsius dantis polluta
conscientia. Curgͦ dictum ẽ. conscientia scẽ dantis
attenditur. quȩ abluat accipientis. nisi quia ñ ablu
it accipientis. si ñ ẽ. conscientia sc̃e dantis. si maculosa
et iminunda ẽ: Quid gͦ tunc attenditur: Ipsa inqͥs
attenditur. cũ fama eiꝰ attenditur.&. sibona ẽ. fama.
nichil int̾est ad abluendum accipientẽ. etiam cũ ẽ.
mala conscientia. s abluit bona eiꝰ fama. Dic rogo
te. cũ mala conscientia ẽ. uera ẽ: bona fama eiꝰ an

Expanded text:
illa fama sit cognoscatur. non ergo ipsa adtenditur, homo bone, non ipsa adtenditur quae uideri non potest, sed fama adtenditur quae etiam falsa esse potest, quod ipse confiteris atque concedis; nam et tu uidisti maculosam conscientiam non ualere ad abluendum. non ergo conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis, sed fama, qua putatur sancte dare etiam qui sancte non dat et putatur abluere qui non abluit. abluit ergo accipientem mali hominis fama bona, non ipsius dantis polluta conscientia. cur ergo dictum est: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis, niit accipientis, si non est conscientia sancte dantis? Si maculosa et immunda est, quid ergo tunc attenditur? Ipsa, inquis, attenditur, cum fama ejus attenditur; et si bona est fama, nihil interest ad abluendum accipientem, etiam cum est mala conscientia, sed abluit bona ejus fama. Dic, rogo te, cum mala conscientia est, vera est bona fama ejus an
Abbreviated transcription (Latin):
lum. int̾ tumidu et sanum. int̃ diuina p̃dicta et
humana p̾sumpta. int̾ ꝓbationes & criminatio¬
nes. inter documenta et figmenta. int̾ causȩ actio¬
nem. et cause au̾sionẽ: Si sapitis. bene et recte: Si
autẽ ñ sapitis. nos ur̃i curam gessisse ñ penitebit. qͥ¬
a et si cor ur̃m ad pacem ñ conu̾titur: pax nr̃a tam̃
ad nos reu̾titur: Ex elicit liser teRcius aure¬

Expanded text:
lum, inter tumidum et sanum, inter diuina praedicta et lum, inter tumidum et sanum, inter diuina praedicta et humana praesumpta, inter probationes et criminationes, inter documenta et figmenta, inter causae actionem et causae auersionem? si sapitis, bene et recte; si autem non sapitis, nos uestri curam gessisse non paenitebit, quia, etsi cor uestrum ad pacem non conuertitur, pax nostra tamen ad nos reuertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
recte iudicari puto nocentẽ: qui hominem ñ con¬
uictũ crediderit innocentem. Unde gͦ uocens orb̾
t̃rarum. si nosse ñ potuit etiam uerum fortasse cri¬
men affroꝵ .&. hoc aut ideo nosse ñ potuit. quia
nemo ad eum deculit. aut ideo quia in eo qd dela¬
tũ ẽ. cognicorib potius uidicantib quam uictis
murmurantib crediditꝰ. Hinc gͦ laudandus ẽ. pe¬
tilianꝰ. qd̾ hoc cum om̃ino inuictissimũ cerneret:
silentio p̃termisit. Ei plane laudandus. qd cȩtera
similit̃ inuicta. quȩ tam̃ putauit posse obscura¬
ri. u̾boꝵ nebulis oꝑire conatus ẽ. er qd̾ me fecit
causã. cum defecisset in causa. de me quoq iꝑse
nichil dicens. nisi qd̾ aut om̃ino falsum eẽt. aut
culpandum ñ eẽt. aut ad me iam ñ ꝑtineret.S
interea uos quosint̾ me et illum iudices posui. sa¬
pitisne aliquid int̾ uerum falsum ue discernere:
int̾ infiatum et solidum. int̾ turbidũ &. tranquil¬

Expanded text:
recte iudicari puto nocentem, qui hominem non conrecte iudicari puto nocentem, qui hominem non conuictum crediderit innocentem. unde ergo nocens orbis terrarum, si nosse non potuit etiam uerum fortasse crimen Afrorum et hoc aut ideo nosse non potuit, quia nemo ad eum detulit, aut ideo, quia in eo quod delatum est cognitoribus potius iudicantibus quam uictis murmurantibus credidit? hinc ergo laudandus est Petilianus, quod hoc, cum omnino inuictissimum cerneret, silentio. praetermisit; non plane laudandus, quod cetera similiter inuicta, quae tamen putauit posse obscurari, uerborum nebulis operire conatus est et quod me fecit causam, cum defecisset in causa, de me quoque ipso nihil dicens, nisi quod aut omnino falsum esset aut culpandum non esset aut ad me iam non pertineret. sed interea uos, quos inter me et illum iudices posui, sapitisne aliquid inter uerum falsumque discernere, inter inflatum et solidum, inter turbidum et tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ꝓ commnunione catholice ẽ: quia si utraq
uera sunt ꝓpt̃ homines quales et uos habebatis:
cominunonẽ orb̾ t̾rarũ deserere minme debeba¬
tis. Si utraq falsa sunt. ꝓpt̃ nulla crimina tradi¬
tionis: cauendũ erat crimen a trocissimũ diuisio¬
nis. Si nr̃a uera et ur̃a falsa sunt: olim qͥd diceretis¬
ñ habetis. Si ur̃a uera. et nr̃a falsa sunt: falli potu¬
imus cum orbe t̾rarũ. de hominũ iniquitate: ñ
fidei ueritate: Non enĩ debuit attendere semen
abrahe in om̃i gente diffusũ. quid uos nosse dice¬
retis. s. quid iudicib ꝓbaretis. Unde scimus quid
egerint quos ur̃i maiores accusauerunt. etiam si
uera eis obiciebantur. ut uł cognitorib cause: uel
certe eccłiȩ ubiq diffuse: que ñ nisi cognitoꝵ sen¬
tentias debebat attendere: ñ illa uera s falsa pu¬
tarentur: Non ideo ds̃ absoluit quicqͥd hominum
sceleris. ut homines nosse ñ possint. Neminẽ tam̃

Expanded text:
ueritas pro communione catholicae est, quia, si utraque ueritas pro communione catholicae est, quia, si utraque uera sunt, propter homines quales et uos habebatis communionem orbis terrarum deserere minime debebatis; si utraque falsa sunt, propter nulla crimina traditionis cauendum erat crimen atrocissimum diuisionis; si nostra uera et uestra falsa sunt, olim quid dicere non habetis; si uestra uera et nostra falsa sunt, falli potuimus cum orbe terrarum de hominum iniquitate, non fidei ueritate. non enim debuit attendere semen Abrahae in omni gente diffusum, quid uos nosse diceretis, sed quid iudicibus probaretis. unde scimus, quid egerint quos uestri maiores accusauerunt, etiamsi uera eis obiciebantur, ut uel cognitoribus causae uel certe ecclesiae ubique diffusae, quae non nisi cognitorum sententias debebat attendere, non illa uera sed falsa putarentur? non ideo deus absoluit, quidquid hominum sceleris ut homines nosse non possint; neminem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i que ꝑ totum mundũ usq ad finẽ crescunt:
paucis in affrica riraniis offensi p̃cidistis. Ad hȩc q̃
ex illa mea priore: inea epła commemoraui. petili¬
anꝰ nichil respondit omnino. Et utiq uidetis his
ꝑaucis u̾b̾ totã causam quȩ int̾ nos agit᷑ contineri.
Qͥd enĩ dicere conaret᷑. ubi quicqͥd eligeret uincere¬
tur: Cum enũ de traditoribꝰ et a nob̾ contra ur̃os. et
a uob̾ contra nr̃os docum̃ta ꝓferuntur. si tam̃ et a
uob̾ aliqua ꝓferuntur. que usq ad hunc diem om¬
nino nescimus. neq enĩ ea petilianꝰ suis litteris in¬
serere p̃termitteret. qͥ tam diligent̃ contra me par¬
tes gestorum que ad causam ꝑtinent cõmemoran¬
das inserendasq curauit: uerum ĩa ut dicere ce¬
ꝑam. si et a nob et a uob̾ talia ꝓferuntur. ꝓfec to aut
utraq uera sunt. aut utraq falsa. aut nr̃a uera. et
ur̃a falsa. aut nr̃a falsa. et ur̃a uera. Plusquid dica¬
tur ñ inuenit᷑. At in om̃ibr his quatuor sententus

Expanded text:
d est totum mundum, usque ad finem crescunt, paucis in Africa zizaniis offensi praecidistis. ad haec, quae ex illa mea priore epistula commemoraui, Petilianus nihil respondit omnino. et utique uidetis his paucis uerbis totam causam quae inter nos agitur contineri, quid enim dicere conaretur, ubi quidquid eligeret uinceretur? Cum enim de traditoribus et a nobis contra uestros et a uobis contra nostros documenta proferuntur — si tamen et a uobis aliqua proferuntur, quae usque ad hunc diem omnino nescimus; neque enim ea Petilianus suis litteris inserere praetermitteret, qui tam diligenter contra me partes gestorum, quae ad causam pertinent, commemorandas inserendasque curauit —, uerumtamen, ut iam dicere coeperam, si et a nobis et a uobis talia proferuntur, profecto aut utraque uera sunt aut utraque falsa aut nostra uera et uestra falsa aut nostra falsa et uestra uera. plus quid dicatur, non inuenitur. At in omnibus his quattuor sententiis
Abbreviated transcription (Latin):
strabitur. Neq enim recte ageremꝰ cũ hereticis quos
habere baꝑtismũ confitemur ut omim ad eccłiam
catholicam ueniant. nisi ueniendo acciꝑent ali¬
qͥd. qd̾ nec alibi possint acciꝑe. & qd nisi acceꝑint
frustra et ꝑniciose habeant quecunq alia quan¬
uis bona & ad legem di ꝑtinentia. ubilibet acciꝑe
potuerunt. hoc enim quicquid ẽ. qd̃ scđm scrip¬
turas certissimamq rationem inueniri potuerit.
ñ nisi in sc̃a ȩccłia. uł dari. uł accipi posse. hoc ꝑti¬
nebit ad fontem signatum. puteum aque uiuȩ.
paradysum cum fructu pomoꝵ. cuiꝰ ut potuisti
mentionem fecisti.s quid illud sit ñ te intellexisse
ostendisti. quandoqͥdem hoc de uisibili baptismo
dictum ẽẽ arbitraris. qd̾ licet scm̃ sit. neq ullomͦ p̃¬
termittendum qm̃ sacratissima significatione p̃pol¬
let. quã multi eum tam̃ accipiant ñ solum boni
qͥ scđdm ꝓpositum uocati sunt conformes fieri ima¬

Expanded text:
strabitur. neque enim recte ageremus cum haereticis, quos strabitur. neque enim recte ageremus cum haereticis, quos habere baptismum confitemur, ut omni modo ad ecclesiam catholicam ueniant, nisi ueniendo acciperent aliquid, quod nec alibi possint , accipere et quod nisi acceperint frustra et perniciose habeant. quaecumque alia quamuis bona et ad legem dei pertinentia ubilibet accipere potuerunt hoc enim quidquid est, quod secundum scripturas certissimamque rationem inueniri potuerit non nisi in sancta ecclesia uel dari uel accipi posse, hoc pertinebit ad fontem signatum, puteum aquae uiuae, paradisum cum fructu pomorum, cuius ut potuisti mentionem fecisti, sed quid illud sit non te intellexisse ostendisti, quandoquidem hoc de uisibili baptismo dictum esse arbitraris. quod licet sanctum sit neque ullo modo praetermittendum, quoniam sacratissima significatione praepollet, quam multi eum tamen accipiant non solum boni, qui secundum propositum uocati sunt conformes ima
Abbreviated transcription (Latin):
da arbitratus sum adu̾sus eos. qui cũ habeant pͥn¬
cipalem causam malam. ab ea discutienda p̃scͥptio¬
ne uolunt au̾tere iudices cum dicunt nullomͦ si¬
bi loquendũ ẽẽ nobiscum. Pbaui enim et de scͥptu¬
ris sc̃is. & quã potui ratione ꝑspicua. nec eloquenti¬
am quantanlibet. nec dialecticam qualemlibet
metuendam ẽẽ assertoribus u̾itatis. quominꝰ asser¬
tores falsitatis disputando cum eis et eos refellendo
conuincant. Ubi etiam demonstraui et illud quo
te pret̃ epłam meam dixisti ẽẽ p̃motum. quã ñ sit
consequens ut sicut concedimus ẽe baptismum in
parte donati. simul etiam concedamꝰ in eadem so¬
cietate quenquã baptizari oportere: Quia sicut bo¬
nam legem potuit habere reꝓbus popłs iudeorũ. sic
bonum sacramentũ potest habere reꝓba societas
hereticorum. Quid autẽ ꝓpͥe detur in eccłia qd pret̃
illam omnino ñ datur. suo loco sine difficultate mõ¬

Expanded text:
da arbitratus sum aduersus eos, qui cum habeant prinda arbitratus sum aduersus eos, qui cum habeant principalem causam malam, ab ea discutienda praescriptione uolunt auertere iudices. cum dicunt nullo modo sibi loquendum esse nobiscum. probaui enim et de scripturis sanctis et quam potui ratione perspicua nec eloquentiam quantamlibet nec dialecticam qualemlibet metuendam esse adsertoribus ueritatis, quominus adsertores falsitatis disputando cum eis et eos refellendo conuincant. ubi etiam demonstraui et illud, quo te praeter epistulam meam dixisti esse permotum, quam non sit consequens, ut, si concedimus esse baptismum in parte Donati, simul etiam concedamus in eadem societate quemquam baptizari oportere, quia, sicut bonam legem potuit habere reprobus populus Iudaeorum, sic bonum sacramentum potest habere reproba societas haereticorum. quid autem proprie detur in ecclesia, quod praeter illam omnino non datur, suo loco sine difficultate mon
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ scͥpturarum etiam in hacre a nob̾ tenetur ue¬
ritas. cum hoc facimus qd̾ uniuerse iam placuit
eccłiȩ quam ipsarum scripturarum commnendat
auctoritas. ut qm̃ scã scriptura fallere ñ potest. qͥs¬
quis falli metuit huius obscuritate questionis. ean¬
dem eccłiam de illa consulat. quã sine ulla ambi¬
guitate sc̃a scriptura demonstrat. Si autem dubitas
qd eccłiam quȩ ꝑ om̃s gentes numerositate copiosis¬
sima dilatatur hec sc̃a scriptura commendat. neq
enim si ñ dubitares adhuc esses in parte donati. mul¬
tis te manifestissimis testimoniis ex eadem auc tori¬
tate ꝓlatis onerabo. ut ex tuis concessionib nisi ni¬
mium ꝑuicax ẽẽ uolueris ad hoc etiam ꝑducaris
cũ prius ostendero. etiam epłe mee: cui respondere
a contrario uoluisti. nichil te quod ad u̾itatem ꝑti¬
neat respondere potuisse: Hoc interim satis sit. qd̃
ꝓpt̃ nimiam obstinationem hominũ multa dicen¬

Expanded text:
tamen scripturarum etiam in hac re nobis tenetur uetamen scripturarum etiam in hac re nobis tenetur ueritas, cum hoc facimus quod uniuersae iam placuit ecclesiae, quam ipsarum scripturarum commendat auctoritas, ut, quoniam sancta scriptura fallere non potest, quisquis falli metuit huius obscuritate quaestionis, eandem ecclesiam de illa consulat, quam sine ulla ambiguitate sancta scriptura demonstrat. si autem dubitas, quod ecclesiam, quae per omnes gentes numerositate copiosissima dilatatur, haec sancta scriptura commendat — neque enim si non dubitares, adhuc esses in parte Donati —, multis te et manifestissimis testimoniis ex eadem auctoritate prolatis onerabo, ut ex tuis concessionibus, si nimium peruicax esse nolueris, ad hoc etiam perducaris, cum prius ostendero etiam -epistulae meae, cui respondere a contrario uoluisti, nihil te quod ad ueritatem pertineat respondere potuisse. Hoc interim satis sit, quod propter nimiam obstinationem hominum multa dicen
Abbreviated transcription (Latin):
enim parui momenti habendum ẽ. qd̾ cum inter
ep̃os anterioris ȩtatis quam ẽẽ inciꝑet pars donati.
ista questio fluctuaret. et uarias haberet int̃ se colle¬
garum salua unitate sententias: hoc ꝑuniu̾sam
catholicam que toto orbe diffunditur obseruari pla¬
cuit qd̾ tenemus. Nam et uos ꝓfertis concilium cy¬
priani. qd̾ aut ñ ẽ. factum. aut a cęteris unitatis m̃¬
bris a quib ille. ñ diuisus ẽ merito suꝑatum. Neq
enim ꝓpterea sumꝰ cypriano ep̃o meliores. si tamen
censuit hereticos denuo baptizari. quia nos hoc
recte ñ facimus. sicut nec petro apło meliores sumꝰ.
quia ñ cogimꝰ gentes iudaizare: qd̾ ille fecisse pau¬
lo apłõ actestante et corrigente monstratur: cum
similit̃ int̃ apłos de circuncisione questio sicut po¬
stea de baptismo inter ep̃os ñ parua difficultate
nutaret. Pinde quanuis huius rei certum de scͥp¬
turis canonicis ñ ꝓferatur exemplum. earundem

Expanded text:
enim parui momenti habendum est, quod, cum inter enim parui momenti habendum est, quod, cum inter episcopos anterioris aetatis, quam esse inciperet pars Donati, ista quaestio fluctuaret et uarias haberet inter se collegarum salua unitate sententias, hoc per uniuersam catholicam, quae toto orbe diffunditur, obseruari placuit quod tenemus. nam et uos profertis concilium Cypriani, quod aut non est factum aut a ceteris unitatis membris, a quibus ille non diuisus est, merito superatum. neque enim propterea sumus Cypriano episcopo meliores, si tamen censuit haereticos denuo baptizari, quia nos hoc recte non facimus, sicut nec Petro apostolo meliores sumus, quia non cogimus gentes iudaizare, quod ille fecisse Paulo apostolo adtestante et corrigente monstratur, cum similiter inter apostolos\' de circumcisione quaestio, sicut postea de baptismo inter episcopos, non parua difficultate nutaret. Proinde quamuis huius rei certum de scripturis canonicis non proferatur exemplum, earundem
Abbreviated transcription (Latin):
hendere: Ergo alia causa illa est. alia ratio de qua
nunc disserere longum ẽ. &. in alus nr̃is opuscuł
hinc multa iam diximꝰ. Ab hereticis gͦ uenientem
ꝓbate inscripturis canonicis denuo baptiratũ. Nã
& nos ꝓferimꝰ petro dictum. qui lotus ẽ: semel. non
opꝰ habet iterum lauari. S etiam uos dicitis. Petrꝰ
ñ fuerat apud hereticos baptizatus Pinde quia
nec uos potestis ꝓferre de scripturis quarũ nobis
ẽ: communis auctoritas. ab hereticis uenientem
denuo baptizatum. nec nos ita susceptum. qͣntũ
ad hanc rem attinet par nob̾ causa ẽ.uerum nos
multa ostendimus etiam ad legem di ꝑtinentia ẽẽ
apud eos qui ñ sunt in ȩccłia. que nemo ur̃m̃ au¬
det negare. S cur tale aliquid nolitis & baptis¬
mum om̃ino ñ uideo: nec uos posse demonstrare
confido. Sequimur sane nos in hac re etiam cano¬
nicarum auctoritatem certissimã scͥpturarũ. Neq

Expanded text:
hendere! ergo illa alia causa est, alia ratio, de qua hendere! ergo illa alia causa est, alia ratio, de qua nunc disserere longum est et in aliis nostris opusculis hinc multa iam diximus. ab haereticis ergo uenientem probate in scripturis canonicis denuo baptizatum. nam et nos proferimus Petro dictum: qui lotus est semel non opus habet iterum lauari. sed etiam uos dicitis: \'Petrus non fuerat apud haereticos baptizatus.\' proinde quia nec uos potestis proferre de scripturis, quarum nobis est communis auctoritas, ab haereticis uenientem denuo baptizatum nec nos ita susceptum, quantum ad hanc rem adtinet, par nobis causa est. Verum nos multa ostendimus etiam ad legem dei pertinentia esse apud eos qui non sunt in ecclesia, quae nemo uestrum audet negare; sed cur tale aliquid nolitis et baptismum, omnino non uideo nec uos posse demonstrare confido. sequimur sane nos in hac re etiam canonicarum auctoritatem certissimam scripturarum. neque
Abbreviated transcription (Latin):
sic cum ad nos uenerit ñ debet iterum baptrari.
Adhuc dicturi estis aliud ẽ: circuncisio iudeorũ:
aliud baptismus xp̃ianorũ. S cum illa umbra fu¬
erit huius u̾itatis. cur illa circuncisio & apud he¬
reticos iudeorum ẽẽ potuit. iste autẽ baptismꝰ apd
hereticos.xp̃ianorum ñ potest ẽẽ : ꝓferte certe ali¬
quem de scripturis canonicis ab hereticis uenien¬
tem denuo baptiratum. Nam qd̾ iusserunt apłi qͦs¬
dam post ioħis baptismũ in xp̃o baptizari: longe
alia causa ẽ. Neq enim ioħes hereticus fuit. amic̾
ille sponsi. quo nemo surrexit maior in natis muli¬
erum. longe gͦ alia causa ẽ. Alioquin si paulus post
ioh̃em baptirauit.cũ ambo in unitate. xp̃i fuerint
quantomagis debent ep̃i ur̃i quia se in unitate
xp̃i ẽẽ dicunt baptizare post collegas suos. in quib
collegis mores aliquos recte rep̃hendunt. cum hoc
fecerit paulus qui nichil potuit in iohanne repre¬

Expanded text:
sic cum ad nos uenerit non debet iterum baptizari. sic cum ad nos uenerit non debet iterum baptizari. ad hoc dicturi estis: \'aliud est circumcisio Iudaeorum, aliud baptismus christianorum. sed cum illa umbra fuerit huius ueritatis. cur illa circumcisio et apud haereticos Iudaeorum esse potuit, iste autem baptismus apud haereticos christianorum non potest esse? Proferte certe aliquem de scripturis canonicis ab haereticis uenientem denuo baptizatum. nam quod iusserunt apostoli quosdam post Iohannis baptismum in Christo baptizari, longe alia causa est. neque enim lohannes haereticus fuit, amicus ille sponsi quo nemo surrexit maior in natis mulierum. longe ergo alia causa est. alioquin si Paulus post Iohannem baptizauit, cum ambo in unitate Christi fuerint, quanto magis debent episcopi uestri, quia se in unitate Christi esse dicunt, baptizare post collegas suos, in quibus collegis mores aliquos recte reprehendunt, cum hoc fecerit Paulus, qui nihil potuit in Iohanne repre
Abbreviated transcription (Latin):
Anico gregi sociantur. quia eis dnicum signũ fugi¬
tiuus seruus imp̾ssit. Qd̾̃ si hec tanquã decipientia
formidatis. quia ñ sũt eccłiastica exempla. quanꝗͣ &
de ouibus. et de militib datas eẽ. inscripturis simi¬
litudines noueritis. ꝓpheticaꝵ scripturarũ que di¬
cuntur ueteris testam̃ti uolo aliquid dicere: qm
in noui testamenti libris nec a nob̾ nec a uob̾ huiꝰ
rei inuenitur exemplum. Circuncisionẽ certe p̃pu¬
tii in figura futuri baptismi xp̃i ab antiqͥs obser¬
uatam eẽ negare ut arbitror ñ audetis. Nunquid
apud samaritanos circuncisus. si fieri tunc uel¬
let iudeus. posset iterum circuncidi : Nonne illiꝰ
hominis error corrigeretur. signaculum autẽ fidei
agnitum ꝓbareturꝰ. Et nunc sunt quidam heretici
qͥ se nararenos uocant a ñ nullis autẽ simmachia¬
ni appellantur. & circuncisionem habent uideoꝵ
eorum ad iudeos uenerit. ñ potest iterum circũcidi:¬

Expanded text:
dominico gregi sociantur, quia eis dominicum signum fugidominico gregi sociantur, quia eis dominicum signum fugitiuus seruus inpressit. Quodsi haec tamquam decipientia formidatis, quia non sunt ecclesiastica exempla, quamquam et de ouibus et de militibus datas esse in scripturis similitudines noueritis, propheticarum scripturarum quae dicuntur ueteris testamenti uolo aliquid dicere, quoniam in noui testamenti libris nec a nobis nec a uobis rei huius inuenitur exemplum. circumcisionem certe praeputii in figura futuri baptismi Christi ab antiquis obseruatam esse negare, ut arbitror, non audetis. numquid apud Samaritanos circumcisus, si fieri tunc uellet Iudaeus, posset iterum circumcidi? nonne illius hominis error corrigeretur, signaculum autem fidei agnitum probaretur? et nunc sunt quidam haeretici qui se Nazarenos uocant, a nonnullis autem Symmachiani appellantur et circumcisionem habent Iudaeorm, si quis eorum ad Iudaeos uenerit, non potest iterum circumcidi,
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptã et catholicam eccłiam nobis consentien¬
tib tu ꝓposusti.s. ñ solum ex his id qd̾ uolebas ñ ef¬
fecisti. uerum etiam ut ex his qd̾ uolebamꝰ te ad mo¬
neremꝰ nos multum adiuuisti. Nide gͦnosꝗͣ ꝓbabilẽ
rationem sequam᷑. qͥ ea quȩ scismatici uł heretici
corruꝑunt. cum ad nosinde ueniunt corrigimꝰ. q̃
uͦ sicut nos acceꝑunt. tenuerunt. agnoscimꝰ et ꝓbamꝰ:
ne cominoti humanis uicus ultra iusticiam. faci¬
amꝰ ullã diuinis reb inuiriam. cũ & apłm uideam
etiam in ara gentilium a quib idola colebant᷑. dei
nom̃ inuentum confirmasse potiꝰ quã negasse. Ne¬
q enim ꝓpterea mutandꝰ uł imꝓband̾ ẽ regius ca¬
racter in homine: si erroris sui ueniã &. militandi
ordinem a rege impetrauerit.quia eundem carac¬
terem. quo sibi satellites congregaret desertor in¬
fixit. aut ꝓpterea signa mutanda sunt ouib cum

Expanded text:
incorruptam et catholicam ecclesiam nobis consentienincorruptam et catholicam ecclesiam nobis consentientibus tu proposuisti, sed non solum ex his id quod uolebas non effecisti, uerum etiam ut ex his quod uolebamus te admoneremus nos multum adiuuisti. uide ergo nos quam probabilem rationem sequamur, qui ea, quae schismatici uel haeretici corruperunt, cum ad nos inde ueniunt, corrigimus, quae uero sicut acceperunt tenuerunt, agnoscimus et probamus, ne commoti humanis uitiis ultra iustitiam faciamus ullam diuinis rebus iniuriam, cum et apostolum uideamus etiam in ara gentilium, a quibus idola colebantur, dei nomen inuentum confirmasse potius quam negasse. neque enim propterea mutandus uel inprobandus est regius character in homine, si erroris sui ueniam et militandi ordinem a rege inpetrauerit, quia eundem characterem, quo sibi satellites congregaret, desertor infixit, aut propterea signa mutanda sunt ouibus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
queretur adu̾sus eos qui sibi qd crediderant suffice¬
re arbitrabantur. et bene oꝑari nolebant.tu credis
ñ sunt. nec ideo tam̃ possumꝰ dicere aliud ẽẽ quod
credunt. cum et dno iħu xp̃o dixerint. quid nobis
et tibi ẽ fili di: Unde et paulus apłs. si habeã inqͥt
quã desiꝑe. ut credat adeccłiȩ ꝑtinere unitatem.
eũ qͥ ñ habet caritatem. Sicut gͦ d̾s unꝰ colit᷑ ignoran¬
t̃ etiam extͣ eccłiam. nec id̾o ñ ẽ. ipse. et fides una ha¬
bet᷑ sine caritate etiam extra ercłiam. nͨ ideo ñ ẽ ipsa
ita & unꝰ baptismus habetur ignorant̃. et sine cari¬
tate etiam extra ęccł̃iam. nec ideo ñ ẽ ipse: Unus
litur.s in qua sola unus d̾s̃ pie colitur. Nec in qua
sola una fides retinetur.s: in qua sola una fides cũ
caritate retinetur. Nec in qua sola unus baptismꝰ
habetur.s: in qua sola unꝰ baptismꝰ salubrit̃ habet᷑.
ꝓ inde unum dm. unã fidem. unũ baptismũ. unã¬

Expanded text:
queretur aduersus eos, qui sibi quod crediderant sufficequeretur aduersus eos, qui sibi quod crediderant sufficere arbitrabantur et bene operari nolebant, tu credis,non sunt, nec ideo tamen possumus dicere aliud esse quod credunt, cum et domino Iesu Christo dixerint: quid nobis et tibi est, fili dei? unde et Paulus apostolus: si habeam, inquit,quam desipere, ut credat ad ecclesiae pertinere unitatem eum qui non habet caritatem. sicut ergo deus unus colitur ignoranter etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipse, et fides una habetur sine caritate etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipsa, ita et unus baptismus habetur ignoranter et sine caritate etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipse. unus litur, sed in qua sola unus deus pie colitur, nec in qua sola una fides retinetur, sed in qua sola una fides cum caritate retinetur, nec in qua sola unus baptismus habetur, sed in qua sola unus baptismus salubriter habetur. Proinde unum deum, una
Abbreviated transcription (Latin):
tisium existimare debemꝰ. fortasse adhuc dicas fie¬
ri ñ posse: ut etiam extra eccłiam. idem ipse unꝰ s co¬
latur. aut eadem fides qua confitem᷑ xp̃m filium dĩ.
unde petrus beatus appellatꝰ est etiam in eis qui ñ
sũt in eccłia repperiatur. Hoc gͦ restat ut ꝓbem. ha¬
bes in hoc ipso beati pauli sermone quẽ supͣ ex actibꝰ
apłorũ cominemoraui cum de deo loqueretur.quia
inscriptum in ara inuenerat ignoto dõ. quem uos
inquit ignorantes colitis: hunc ego annuncio uo¬
bis. quid eis p̃stare cupiens: ut eundem d̾m quem
p̃ter eccłiam ignorant̃ atq inutilit̃ colebant. in eccłia
sapient̃ et salubrit̃ colerent. Ita uob̾ & nos dicimus
quẽ baptismũ uos ignorantes obseruatis. eius pacẽ
uobis nos annunciamꝰ. ñ ut cum ad nos ueneritis. al¬
terum accipiatis. s ut eum qui iam apud uos erat
utilit̃ habeatis. De fide etiam iacobus apłs cum lo¬

Expanded text:
tismum existimare debemus. Fortasse ad hoc dicas fietismum existimare debemus. Fortasse ad hoc dicas fieri non posse, ut etiam extra ecclesiam idem ipse unus deus colatur aut eadem fides, qua confitemur Christum filium dei, unde Petrus beatus est appellatus, etiam in eis qui non sunt in ecclesia repperiatur. hoc ergo restat ut probem. habes in hoc ipso beati Pauli sermone, quem supra ex Actibus apostolorum commemoraui, cum de deo loqueretur, quia inscriptum in ara inuenerat \'ignoto deo\': quem uos, inquit, ignorantes colitis, hunc ego adnunbis, quid eis praestare cupiens, nisi ut eundem deum, quem praeter ecclesiam ignoranter atque inutiliter colebant, in ecclesia sapienter et salubriter colerent? ita uobis et nos dicimus: \'quem baptismum uos ignorantes obseruatis, eius pacem uobis nos adnuntiamus, non ut, cum ad nos ueneritis, alterum accipiatis, sed ut eum, qui iam apud uos erat, utiliter habeatis.\' de fide etiam Iacobus apostolus cum lo
Abbreviated transcription (Latin):
me adducas ad intentionem tuã. unũ dm̃ eẽ: unam
fidem. unum baptisma. unã incorruptam et catholi¬
cam eccłiam. Que cum int̾ nos conueniant. putas ex
his illud qd̃ ñ conuenit posse monstrari apud eosqͥ
ñ sunt in hac una eccłia hoc unum baptisma eẽ ñ
posse:. Ego autẽ dico posse: si ñ mutatur. si hoc idem ob¬
seruatur. nec ideo fieri ut ñ sit unũ baptisma. quia ẽ.
& apud illos qui in una ñ sunt eccłia. Hoc autem ꝓbo
ex his que in eadem sententia posuisti. de uno do. et
una fide: Inuenimꝰ enĩ eundẽ đm extra eccłiam ab ig¬
norantib coli. nec ideo fieri ut ñ ipse sit d̾s. et fidem
qua creditur. xp̃m ẽẽ filium di uiui. inuenimꝰ etiam
eos qui ñ ꝑtinent ad membra eccłiȩ confiteri. nec i¬
deo fieri ut ñ sit una fides. Sic etiam cum inuenimꝰ
eundem baptismũ ab eis qui ñ sũt in ȩccłia inbap¬
titandis hominib obseruari. ñ ideo ñ ẽẽ ipsum bap¬

Expanded text:
. me adducas ad intentionem tuam, unum deum esse, unam . me adducas ad intentionem tuam, unum deum esse, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam. quae cum inter nos conueniant, putas ex his illud quod non conuenit posse monstrari, apud eos qui non sunt in hac una ecclesia hoc unum baptismum esse non posse. ego autem dico posse, si non mutatur, si hoc idem obseruatur, nec ideo fieri ut non sit unum baptisma, quia est et apud illos qui in una non sunt ecclesia. hoc autem probo ex his, quae in eadem sententia posuisti de uno deo et una fide. inuenimus \'enim eundem deum extra ecclesiam ab ignorantibus coli nec ideo fieri, ut non ipse sit deus, et fidem, qua creditur Christum esse filium dei uiui, inuenimus etiam eos, qui non pertinent ad membra ecclesiae, confiteri nec ideo fieri, ut non sit una fides. sic etiam cum inuenimus eundem baptismum ab eis qui sunt extra ecclesiam in baptizandis hominibus obseruari, non ideo non esse ipsum bap
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ manifestum ẽ istos qui scismata faciebant bo¬
nos ñ fuisse: et tam̃ bono baptismo baptiratos fuisse.¬
illud illud etiam manifestum sit ñ om̃s qͥ bonũ ha¬
bent baptismũ bonos eẽ: Ac ꝑhoc ñ ideo tenem᷑ ut
in parte donati baptizandũ ẽẽ aliquem concedamꝰ.
qͥa et partem donati qͣm malã dicimꝰ. bonũ baptismũ
habere concedimꝰ. Rursus ut ex ea consensione me ad
id qd̃ ñ consentio detineres. posinsti scriptũ ẽẽ unꝰ ds.
una fides. unũ baptisma. una incorrupta et uera
catholica eccłia. q̃ om̃ia concedo. & si aliquanto alit̃
scripta sint. S: quid ad rem. cũ omĩa sicut dixi ista con¬
cedam: Uerum qd̃ ex his conaris efficere ñ efficitur. ui¬
delicet ut qui ñ sunt in una eccłia. ñ possint habere
unũ baptismum. Qd̃ om̃ino falsissimũ ẽ. Et meliꝰ. qͥa
et ipse posuisti unde te possim cõmemorare qd̾ uolo.
Certe enim ista ꝓposiusti in concessionib meis. ex qͥb

Expanded text:
m manifestum est istos, qui schismata faciebant, bonos non fuisse et tamen bono baptismo baptizatos fuisse, illud etiam manifestum sit non omnes, qui bonum habent baptismum, bonos esse. ac per hoc non ideo tenemur, ut in parte Donati baptizandum esse aliquem concedamus, quia et partem Donati, quam malam dicimus, bonum baptismum habere concedimus. Rursus ut ex ea consensione me ad id quod non consentio detineres, posuisti scriptum esse: unus unus, una fid.es, unum baptisma, una incorrupta et uera catholica ecclesia. quae omnia concedo, etsi aliquanto aliter scripta sunt. sed quid ad rem, cum omnia sicut dixi ista concedam? uerum quod ex his conaris efficere non efficitur, uidelicet ut, qui non sunt in una ecclesia, non possint habere unum baptismum, quod omnino falsissimum est. et melius quia et ipse posuisti, unde te possim commemorare quod uolo. certe enim ista proposuisti in concessionibus meis, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
eius locum in medus eoꝵ ausib recitando porri¬
gere et exclamare. Quid facitis: Ecce audite: uide¬
te: legite. Una ẽ. nob̾ uob̾q religio. eadem sacram̃ta
nichil in xp̃iana obseruatione diu̾sum. In cuius
nomine iste baptiratus sit prius int̾rogate. et tũc
si alium meliorem. in ur̃o baptismo nominatis. da¬
te: Tẽ illi fortasse si ñ ipsa rerum euidentia contre¬
miscerent. continuo consiliũ suum magnũ ui¬
delicet atq acutum ꝓferrent. et dicerent. Quis ẽ¬
iste nob̾ ẽ. cuius epłam geris: Laicus ñr ẽ. Nobis

Expanded text:
eius locum in mediis eorum ausibus recitando porrieius locum in mediis eorum ausibus recitando porrigere et exclamare: quid facitis? ecce audite uidete legite: una est nobis uobisque religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. in cuius nomine iste baptizatus sit prius interrogate et tunc, si alium meliorem in uestro baptismo nominatis, date.\' tunc illi fortasse, si non ipsa rerum . euidentia contremescerent, continuo consilium suum, magnum uidelicet atque acutum, proferrent et dicerent: \'quis iste nobis est cuius epistulam geris? laicus noster est; nobis