comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& iiii. scelera gentium sub totius mundi
figura descͥbens. Primum itaq scelus qͥa
om̃s in adampeccauerunt: scđm. quia
insitam nat̾e legem. immemores ratioĩs
ñ intellexert̾. tercium qͦq eoꝵ. qͥa datȩ
legi ñ obediert̃. Quartum in expiabile.
ribus intonat dñs se ignem. id ẽ sententi¬
am ȩt̾ni iudicii illaturum. Hic autem
aduentum xp̃i. sub dominica ueritate
p̃dicat dicens. Ego firmans tonitruũ.
& creans sp̃m: & annuncians hominib
xp̃msuum. Reliqͣ autem quȩ de amasia
& iheroboã siue isrł retulit: tropice ad¬

Expanded text:
quatuor scelera gentium sub totius mundi figura describens. Primum itaque scelus, quia omnes in Adam peccaverunt. Secundum, quia in statu naturae legem immemores rationis non intellexerunt. Tertium quoque eorum, qui datae legi non obedierunt. Quartum inexpiabile eribus intonat Dominus se ignem, id est, sententiam aeterni judicii illaturum. Hic autem adventum Christi sub dominica veritate praedicat, dicens: Ego firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians hominibus Christum suum . Reliqua autem, quae de Amasia et Jeroboam sive Isr
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos. hebraicis qͥdem litt̾is s caldaica
lingua scͥptus est. Tpħauit autẽ in baby¬
lone: quando &e ezechiel. Osee ꝓpħa qui
reliqͥs in sententiis. & oꝑosior intellectu:¬
guit: qͥ recedentes qualicunq ex caus a
ab ȩccłie unitate. participes facti ft̃ idolo¬
rum. ꝑ samariam autem eoruindem he¬
reticorum demonstrat errorem: qui p̃¬
ceptors dei custodes ẽẽ se mentiunt᷑: &
supͣ textũ ueritatis. mendacium colunt.
Hic hystorialit̾ iudeos in xp̃m tempore
ultimo credituros ꝓnunciauit: t̾cium
qͦq resurrectionis dñicȩ diem p̃dix̃. Pro¬
Iste ad udam tantum & irłm uaticini¬
um ꝓferens. in pͥncipio sui uoluminis
post uoluptuos a conuiuia ad luctũ
at p̃dicat qͦq uocationem gentium: &
suꝑ conggatos edentes suꝑuenturum

Expanded text:
Hebraeos Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaica Hebraeos Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaica lingua scriptus est. Prophetavit autem in Babylone, quando et Ezechiel. Osee propheta,reliquis in sententiis, et oguit, qui recedeab Ecclesiae unitate, participes facti sunt idolorum: per Samariam autem eorumdem haereticorum demonstrat errorem, qui praeceptorum Dei custodes esse se mentiuntur, et sub praetextu veritatis mendacium colunt. Hic historialiter Judaeos in Christum tempore ultimo credituros pronuntiavit: tertium quoque resurrectionis dominicae diem praedixit. ProIste, ad Judam tantum et Jerusalem vaticinium proferens, in principio sui voluminis, post voluptuosa convivia ad luctum at. Praedicat quoque vocationem gentium, et super congregatos credentes superventurum
Abbreviated transcription (Latin):
De disputatione gͥ uet̾is &e noui testa¬
menti ordine libroꝵ & numer o:
tursim breuit̾q parua ꝓhemia narra-¬
tionum subiciam. Genesis iuxta hystorie¬
fidem descͥpsit fabricam mundi ce hoĩs
conditionem cathaclismum &e diuisio¬
nem t̾rȩ: confusionemq linguarum. ge¬
staq patͥarcharum: usq ad ĩgssionem
isrł in egyptum. E xodꝰ continet hebreo¬
rum seruitutem: ex egypto egressum
popłi: nubem ꝓtegentem. transitum oẽ
rubri maris: mersumq cum curribus
pharaonem. & glȩ decantationem. cõ¬
gressumq heremi. cibum manne. &
fluenta in dulcedinem u̾sa. mandata
c̃ẽ decalogi: pugnam amalech. & archã
testam̃ti: dedicationemq tab̃naculi &
oblationem. In leuitico autem. lex sacͥ¬
ficioꝵ. hostiarumq diu̾sitas. indum̃¬
taq pontificum. & leuitarum mini¬
steria descͥbunt᷑: ciboꝵs cẽ &e diu̾sitas
pecc̃oꝵ. purgationesq uł hostiȩ ordi¬
nantur. In numeris uͦ eoresse de egyp¬
to tͥbꝰ enumerantur.¬

Expanded text:
De disputatione igitur Veteris et Novi Testamenti, ordine librorum, et numero cursim breviterque parva prooemia narrationum subjiciam. Genesis juxta fidem historiae descripsit fabricam mundi, et hominis conditionem, cataclysmum, et divisionem terrae, confusionemque linguarum, gesta patriarcharum usque ad ingressionem Israel in Aegyptum. Exodus continet Hebraeorum servitutem, ex Aegypto egressum populi, nubem protegentem, transitum etiam Rubri maris, mersumque cum curribus Pharaonem, et gloriae decantationem, congressusque eremi, cibum mannae, et fluenta in dulcedinem versa, mandata etiam Decalogi, pugnam Amalech, et arcam testamenti, dedicationemque tabernaculi et oblationem. In Levitico autem lex sacrificiorum, historiarumque diversitas, indumentaque pontificum, et ministeria describuntur, ciborum etiam et diversitas peccatorum, purgationesque vel hostiae ordinantur. In Numeris vero egressae de Aegypto tribus enumerantur
Abbreviated transcription (Latin):
aualia sunt loca ubi naues fabri-¬
cantur. hoc ce textrinũ uocatur:
statio est ubi ad tempus stant
naues. Portus ubi hiemant. Importu¬
num autem inquo nullum refugiũ
quasi nullus portus: Portus autem
locus est ab accessu uentorum remotꝰ.
ubi hib̃na opponere solent: ce portus
dictus abeportandis cõmerciis. hunc
ueteres abaiblandis marcib baias uo¬
cabant: illa declinatione abaia baias.
ut afamilia familias. Si autem naues
istius mundi uersantur: &e fluctib
temptacionũ atq ꝑsecutionũ tempe¬
statib quassantur. non incongrue sta-¬
tio uł portus nauium fidei firmitas
potest accipi: ubi tranquillitatẽ qͥetis
scõrum anime inuenire desiderant.
Unde inpsalmo scriptum est: & eduxit
eos inportum uoluntatis eoꝵ. ce dene¬
cessitatib eoꝵ liberauit eos. Ostendit
dñm laborantib solatium pręstare.
Solet enĩ pꝰ ꝑicła labore fessis emerge¬
re. ut gaudeant ingenti clade libera¬
tos: quando adportum coeperint ue¬

Expanded text:
avalia sunt loca ubi naves fabricantur. Hoc et textrinum vocatur. Statio est ubi ad tempus stant naves; portus, ubi hiemant; inportunum autem, in quo nullum refugium, quasi nullus portus. Portus autem locus est ab accessu ventorum remotus, ubi hiberna opponere solent: et portus dictus a deportandis commerciis. Hunc veteres a baiolandis mercibus baias vocabant, illa declinatione a baia baias, ut a familia fistius mundi versantur et fluctibus tentationum atque persecutionum tempestatibus quassantur, non incongrue statio vel portus navium, fidei firmitas potest accipi, ubi tranquillitatem quietis sanctorum animae invenire desiderant. Unde in psalmo scriptum est: Et eduxit eos in portum voluntatis eorum, et de necessitatibus eorum liberavit eos . Ostendit Dominum laborantibus solatium praestare: solent enim post pericula labore fessi emergere, ut se gaudeant ingenti clade liberatos, quando ad portum coeperunt ve
Abbreviated transcription (Latin):
sederẽ fcͥbe et pharisei. Cathedra hereticoꝵ
doctrina: inp̃so. et incathedra pestilentie ñ
sedit: sedere eñ docere ẽ. Solium em̃ ẽ. in
quo reges sedent ꝓpt᷑ tutelã corꝑis sui. sc¬
dm quosdã asoliditate dictũ. quasi solidũ:
scd̾m alios ꝑ antesticon. qͣsi sodiũ: a sedendo

Expanded text:
sacerdotes et Pharisaei . Cathedra haereticorum doctrina, ut in psalmo: Et in cathedra pestilentiae non sedit . Sedere enim docere est. Solium, in quo reges sedent propter cautelam corporis sui, secundum quosdam a solidite dictum quasi sodium. Secundum alios per antisti
Abbreviated transcription (Latin):
cantes .xii. tͥb isrł. Cathedre eñ sedes doctoꝵ
st̃: et significant mnistice docendi potestatẽ.
aut doctrinã legis moysi. siue etiã ħeticoꝵ
doctimã. Nam cathedra doctrina uł docen-
dipotestas est: inpz̃o. incathedra semoꝵ
laudent eũ. Cathedra doctrina legis moysi:
ineuͣgłio. suꝑ cathediã moysi sedert̃ scͥbe

Expanded text:
cantes duodecim tribus Israel . Cathedrae enim sedes doctorum sunt, et significant mystice docendi potestatem, aut doctrinam legis Moysi, sive etiam haereticorum doctri nam. Nam cathedra doctrina vel potestas est in psalterio: Cathedra seniorum laudet eum . Cathedra doctrina legis Moysi in Evangelio: Super cathedram Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
subsedilia. Soliũ em̃ inscͥptͣis sacͥs regnantis habi¬
tũ et diuine maiestatis excellentiã significat:
unde dñs misaia et inmichea legitur sedisse
demonstͣtur qͥ regnat inet̾uũ et sedet suꝑse
dẽ scam suã. õpodes scamelli st̃. habentes
tres pedes s et candelabra tripoda st̃: qr simi
liter tres habent pedes:
de uehiculis

Expanded text:
um enim in Scripturis sacris regnantis habitum et divinae majestatis excellentiam signat. Unde Dominus in Isaia et in Michea legitur sedisse demonstratur, qui regnat in aeternum, et sedet super sedem sanctam suam. Tripodes scam nelli sunt, habentes tres pedes: sed et caliter tres habent pedes. De vehiculis
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. aut tribulationẽ uitȩ fut᷑ȩ. Lectꝰ eñi eccłe
Itẽ lectus requies sp̃italis. hoc ẽ. urta cõtempla¬
tiua insalomone in lectulo meo ꝑnoctem q̃siui
quẽ diligit aĩa mea. et meuͣgłio. tunc erunt
duo inlecto: imus assumet᷑. et unus relinqͥt᷑

Expanded text:
nem, aut tnem, aut tItem lectus requies spiritalis, hoc est, vita contemplativa in Salomone: In lectulo meo per noctem quaesivi, quem desiderat anima mea . Et in Evangelio: Tunc duo erunt in lecto, unus assumetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
diflere: Cubile ẽ. cubandi locus: graba¬
tum ẽ gͥcũ. Baianula ẽ lectꝰ qui initinere ba¬
idlabatur: abaiolando. idẽ. cleportando.
cubando. ferocium gͦ cogitationes aptedi¬
nt cubilia: quãuis hoc int̾dũ et inbono
urĩs compungimini: significat penit᷑n¬
ciã agite. Nam cõpunctione quadã diea¬
nimar̾ fit optata conu̾sio. ac sidr̾ẽt deseri¬
tepͣuas cogitationes urãs: anteꝗͣ scelera
ꝑpetretis. Grabbatũ em̃ significat suffe-
surge tolle grabb̃m tuũ & ambulã id ẽ re¬
siq̃ pecc̾a pͥstina: necessitatib fr̃m suctur¬
tem figas s adudendam faciẽ tui festines
redẽptoris. Surge. bona oꝑando: porta gͣb¬
batũ. diligendo ꝑximũ: et ambula expec¬
tando beatã spẽ. et aduentũ głe magni
dĩ. Nam letꝰ uixta allegoriã. aut
requiẽ scõꝵ significat inxp̃o. aut contem¬
platiuã uitã aut infirmitatẽ corporeã.
aut uitã oppulentã aut h̾eticoꝵ deceptio¬

Expanded text:
dicunt. Cubile est cubandi locus. Grabatum Graecum est. Baianula est lectus qui in itinere baiolatur, a baiolando, id est deportando.cubando. Ferocium ergo cogitationes apte dixit cubilia: quamvis interdum et in bonovestris compungimini, significat, poenitentiam agite. Nam compunctione quadam animarum fit optata conversio: ac si diceret: Deserite pravas cogitationes vestras, antequam scelera perpetretis. Grabatum enim significat suffereSurge, tolle grabatum tuum, et ambula , id est, relinque peccata pristina, necessitatibus fratrum succurntem figas, sed ad videndam faciem tui festines Redemptoris: surge, bona operando: porta grabatum tuum, diligendo proximum: et ambula, exspectando beatam spem et adventum gloriae magni Dei. Nam juxta allegoriam lectus aut requiem significat in Christo, aut contemplativam vitam, aut infirmitatem corpoream, aut vitam opulentam, aut haereticorum deceptio
Abbreviated transcription (Latin):
carnis inpsalmo. dñs opẽ ferat illi suꝑ lec¬
tam doloris eiꝰ. et alibi. lauabo ꝑsingłas
noctes lectũ meũ. Lectꝰ uita oppulenta.
mitis inlectis eburneis. Itẽ inlectꝰ ineccła.
hereticoꝵ deceptio: dequo insalomone scͥptũ
ẽ. Intexuii sectum meũ funib hoc ẽ uin¬
culis peccoꝵ. lectus tribulatio uite future:
hunc dic̃ in apocalipsi. ecce ego mittam illã
inlecto: et qui mechant᷑ cũ ea in magna tri¬
bulatione erunt. Puluinar lectus diuitũ ẽ.
inde et pulultꝰ. puluillus em̃ significat decep¬
tionẽ adulatoꝵ: unde scͥptũ ẽ in ꝓpħa. ue uob¬
qͥ consuitis puluillos suboĩ cubitu et ceruicalia

Expanded text:
opem ferat illi super lectum doloris ejus . Et alibi: Lavabo per singulas noctes lectum meum . Lectus vita opulenta: mitis in lectis eburneis . Lectus in Ecclesia haereticorum deceptio, de quo in Salomone scriptum est: Intexui lectum meum funibus , hoc est, vinculis peccatorum. Lectus tribulatio vitae futurae. Hinc dicitur in Apocalypsi: Ecce mitto illam in lectum: et qui moechatur cum ea, in magna tribulatione erunt . Pulvinar lectus divitum est: inde et pulvillus. Pulvillus enim significat deceptionem adulatorum; unde scriptum est in pro consuitis pulvillos sub omni cubitu, et cervicalia
Abbreviated transcription (Latin):
ectus alectis herb̾ uocatꝰ.
stratꝰ abff̃nendo dictus. quasi storiatꝰ
In his solis antiqui ad dormiendũ accuba¬
bant: nondũ laneis stram̃tis reꝑtis: storia:
qd sit terra strata. Cama id ẽ. breiuis et cir¬
ca t̾ram: greci enim cami breue dicunt. De
lectis etstratu ꝓpħa ꝑ psalmistam ait la¬
uabo ꝑsingłas noctes lectum meu̾. lacri¬
teram uelis accipere: merito quidẽ lectũ
quem noctib polluerat. lacͥmis ab lue¬
bat. s occurrit impossibilitas. ut tanta fuisset
copia lacͥmarum: q̃ ñ solũ faciẽ: secl lectum
leuiauisse dicebat᷑. Qua ꝓpt̾̃ meliꝰ lectũ de¬
lectationẽ corꝑis intelligamꝰ᷑. inqua uelut¬

Expanded text:
e a lectis herbis vocatae. Stratus a sternendo dictus, quasi storiatus. In his solis antiqui ad dormiendum accubabant, nondum laneis stramentis repertis. Storia, quod sit terra strata. Cama est brevis et circa terram: Graeci enim camai breve dicunt. De lectis et stratu Propheta in Psalterio ait: Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacryteram velis accipere, merito quidem lectum, quem noctibus polluerat, lacrymis abluebat. Sed occurrit impossibilitas, ut tanta fuisset copia lacrymarum, quae non solum faciem, sed etiam lectum lavisse diceretur. Quapropter melius lectum, delectatione
Abbreviated transcription (Latin):
& inbonam partem accipitt᷑: ut me
non predicat uerbum dei. nec lau¬
demdõ cantat. Surdus: qui contẽp¬
nit audire uerbum cdĩ. Aurem ab¬
scisam habet: qui obedientiam in
dei preceptis ñ exibet. Lippis ocłis
est: quiingenium quidem intelli¬
gentie habet. sed hunc sollicitudo
scłi. suꝑna contemplari nͣ sinit Tor¬
to naso ẽ: qui ad discretionem bo¬
ni ac mali idoneus nonẽ. lingiam
abscisam habet: qui fidem rectam
minme confitetur. Manum frac¬
tam habet: qui ab actione recta exorꝰ
uacat. Claudus est: qui quo o¬
peris gressus tendat uidet. sed eũ
infirmitas mentis bene agere nͣ si¬
nit. & inbonam partem in euange¬
lio accipitur: & pauperes ac debiles
introduc huc. Lippus ẽ: quem terie¬
na cupiditas deprimens. mentis o¬
culos ad celestia contemplanda eleua-¬
re ñ sinit. Confractis testiculis est:
qui uiriles sensus aduersus uitia
ñ habet: ponderosus est quẽ praua
cogitatio indesinenter grauat in

Expanded text:
 in bonam partem accipitur, ut in  in bonam partem accipitur, ut in non praedicat Dei verbum, nec laudem Deo cantat: surdus, qui contemnit audire verbum Dei. Aurem abscisam habet, qui obedientiam in Dei praeceptis non exhibet. Lippus oculis est, qui ingenium quidem intelligentiae habet: sed hunc sollicitudo saeculi superna contemplari non sinit. Torto naso est, qui ad discretionem boni ac mali idoneus non est. Linguam abscisam habet, qui fidem rectam minime confitetur. Manum fractam habet, qui ab actione recta exsors vacat. Claudus est, qui, quo operis gressus tendat, videt: sed eum infirmitas mentis bene agere non sinit. Et in bonam partem in Evangelio accipitur: Et pauperes ac debiles introduc huc . Lippus est, quem terrena cupiditas deprimens, mentis oculos ad coelestia contemplanda elevare non sinit. Confractis testiculis est, qui virides sensus adversus vitia non habet. Ponderosus est, quem prava cogitatio indesinenter gravat in
Abbreviated transcription (Latin):
dis. lepra incarne: uuia peccata st̃
inanima. Lepra uolatica: uitium
qđ libet ex se generans post fluxuᷤ
seminis. immoderata est locutio noc¬
turna pollutio: peccatorum occulta
cogitatio est. Mulier menstrua. anima
est. in mundis cogitationib polluta:
ut in hieremia dicitur: omnes queren¬
tes eam ñ deficient: inmenstruis eius
inuemient illam flurus sanguinis:
est ꝓfusio peccatorum: debilitatio m̃.
dñs ad moysen dicens: loquere ad
aaron & filios eius: homo de semi¬
ne ur̃o ꝑ familias qui habuerit ma¬
culam. ñ accedet ad altare: nec offeret
panes deo suo.Si cȩcus fuerit: si
claudus. si torto naso: si fracta ma¬
nii. sigybb: si lippis ocłis: su impetigi¬
nem habens incorpore: si uigem sca¬
biem: uł ponderosus. & cetera. Cecus
dicitur: qui suꝑna luce priuatꝰ qͦ g̾s¬
sum operis tendat omnino nes¬
cit de hac cecitate ꝑ malachiam ad
sacerdotes dicitur: si offeratis cecũ

Expanded text:
nis. Lepra in carne viva, peccata sunt nis. Lepra in carne viva, peccata sunt in anima. Lepra volatica, vitium quodlibet: ex se generans profluvium seminis, immoderata est locutio: nocturna pollutio, peccatorum occulta cogitatio est. Mulier menstrua, anima est immundis cogitationibus polluta, ut in Jeremia dicitur: Omnes quaerentes eam non deficient: in menstruis ejus invenient illam . Fluxus sanguinis, est profusio peccatorum. Debilitatio membDominus ad Moysen, dicens: Loquere ad Aaron et ad filios ejus: Homo de semine restro per familias qui habuerit maculam, non accedat ad altare, nec offerat panes Deo suo, si caecus fuerit, si claudus, si torto naso, si fracta manu, si gibbus, si lippus oculis, si impetiginem habens in corpore, si jugem scabiem, vel ponderosus, etc. Caecus dicitur, qui superna luce privatus, quo gressum operis tendat, omnino nescit. De hac caecitate per Malachiam ad sacerdotes dicitur: Si offeratis caecum
Abbreviated transcription (Latin):
quanto plus depecunia congregat.
tanto plus auaritie estib anhelat.
Lepra ẽ. doctrina hereticorum fal¬
sa atq uana. uel uideorum infide¬
litas siue contaminatio peccatorũ:
ut inleuitico: locatus ẽ. dñs a t̾lmo¬
ysen & aaron dicens homo incuius car¬
ne & cute ortus fuerit diuersus color.
siue postula. aut quasi lucens quippiã.
id est plaga lepre: adducatur ad arois
sacerdotem. uł adunum quemlibet fi¬
liorum eius : qui cumuiderit lepram
incute & pilos in album colorem muta¬
tos. lepra est: ad arbitrium euis seꝑabit᷑.
blasphemantes. lepsi inbarba id est
heretici de incarnatione saluatoris uł
de scĩs apłis praua sentientes. Lepro¬
phemiam suaminomẽm scriptura¬
rum seriem ꝑmiscentes. Lepra tum¬
ensinflata suꝑbia. Tepra humilis:
simulatio cordis. uł latens blasphe¬
mia. Lepra rubens: iracundia cor¬
dis. Lepra alba÷ ypocrisis. Lepra in
domo: infidelitas tota inplebe. Lepͣ
inuestimento: significat uitia cor¬

Expanded text:
quanto plus de pecunia congregat, quanto plus de pecunia congregat, tanto plus avaritiae aestibus anhelat. Lepra est doctrina haereticorum falsa atque varia, vel Judaeorum infidelitas, sive contaminatio peccatorum, ut in Levitico: Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Homo, in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color sive pustula aut quasi lucens quippiam, id est, plaga leprae, adducatur ad Aaron sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum ejus: qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album colorem mutatos, lepra est: et ad arbitrium ejus separabitur . hristum blasphemantes. Leprosi in barba, id est, haeretici de incarnatione Salvatoris, vel de sanctis Apostolis prava sentientes. Leprophemiam suam in omnem scripturarum seriem permiscentes: lepra tumens, inflata superbia: lepra humilis, simulatio cordis, vel latens blasphemia: lepra rubens iracundia cordis: lepra alba est hypocrisis. Lepra in domo infidelitas est tota in plebe. Lepra in vestimento significat vitia car
Abbreviated transcription (Latin):
scripsere: ea hic com memorare suffi¬
ciat quȩ indiuinis libris legimus:
quia in lege deuariis morborum
generib narratur. & ꝓpħa isayas
medicina arte subuenit ez echiȩ re¬
gi uida: & paulus apłs timotheo
modicum uinum ꝓdesse dixit. Lan¬
guor est uiciorum morbus: ut in
exodo legitur. si obseruaueritis prȩ¬
cepta mea: omnem languorem quẽ
induxi suꝑ egiptum. ñ inducam
suꝑ te. Infirmitas signistcat animã¬
impossibilitatem mentis. ut est illd̃
inapło: qui infirmus est. olera
manducet. febris est carnalis cu¬
piditas. insaciabiliter arclens. sicut
ineuangłio socrum petri figuralit᷑
febricitantem dixit: paraliticus sig¬
nificat animam ui tus dissolutam.
atq ingrabato carnis sue langͥore
peccatorum depressam. ut in euan¬
gelio legitur: ecce paraliticꝰ ingra¬
bato portabatur aquatuor. Ydro¬
picus significat auarum hominem:
quia sicut hydropicus quanto plꝰ
bibit. tanto plus sitit: sic auarus

Expanded text:
scripsere: ea hic commemorare suffiscripsere: ea hic commemorare sufficiat, quae in divinis libris legimus: quia et in lege de variis morborum generibus narratur: et propheta Isaias medicina arte subvenit Ezechiae regi Juda . Et Paulus apostolus Timotheo modicum vinum prodesse dixit . Languor est vitiorum morbus, ut in Exodo legitur: Si observaveritis praecepta mea, omnem languorem, quem induxi super Aegyptum, non inducam super te . Infirmitas significat impossibilitatem mentis, ut est illud in Apostolo: Qui infirmus est, olera manducet . Febris est carnalis cupiditas, insatiabiliter ardens, sicut in Evangelio socrum Petri figuraliter febricitantem dicit. Paralyticus significat animam vitiis dissolutam, atque in carnis suae languore peccatorum depressam: ut in Evangelio dicitur: Ecce paralyticus in grabato portabatur a quatuor . Hydropicus significat avarum hominem: quia sicut hydropicus quanto plus bibit, tanto plus sitit: sic avarus
Abbreviated transcription (Latin):
nes nascuntur. quas greci oxla uocanł:
ex fleginate uͦ & melancolia ueteres
cause ꝓcedunt. quas greci croma
dicunt. Axia ẽ acutus morbus. qui
aut cito transit. aut celerius interficit:
ut pleuresis. frenesis. Oxi enim acutũ
apud grecos. & uelocem significat. cro¬
nia ẽ ꝓlirus corporis morbus. qui mul¬
tis temporib remoratur: ut podagra.
nomina acceperunt. febris aferuore
dicta: est enim habundatia caloris.
frenesis appellata. siue ab inpedim̃to
mentis. quia greci mentem frenas uo-¬
cant: seu qd dentib infrendant. Me-¬
dicine curatio sꝑnenda non est: quia
& scõs uiros ea uti legimus. & in eccła¬
stico de ea ita scriptum est. honora
medicum ꝓpt̾ necessitatem: & enim il¬
lum creauit altissimus. Ad eo est
enim omnis medela: qm̃ altissimꝰ
creauit deterra medicinã .& uir pru¬
dens non aborrebit illam sed omis¬
sis his quȩ scłarium litterarũ scͥp¬
tores de morbis & medicina arte con¬

Expanded text:
nes nascuntur, quas Graeci oxea vocant: nes nascuntur, quas Graeci oxea vocant: phlegmate vero et melancholia veteres causae procedunt, quas Graeci chronia dicunt. Oxea est acutus morbus, qui aut cito transit aut celerius interficit, ut pleuresis, phrenesis. axi oxy enim acutum apud Graecos, et velocem significat. Chronia est prolixus corporis morbus, qui multis temporibus remoratur, ut podagra, nomina acceperunt. Febris a fervore dicta: est enim abundantia caloris. Phrenesis appellata, sive ab impedimento mentis: quia Graeci mentem phrenas vocant. seu quod dentibus infrendant. Medicinae curatio spernenda non est, quia et sanctos viros ea uti legimus, et in Ecclesiastico de ea ita scriptum est: Honora medicum propter necessitatem: etenim illum creavit Altissimus. A Deo est enim omnis medela: quoniam Altissimus creavit de terra medicinam, et vir prudens non abhorrebit illam . Sed omissis his quae saecularium litterarum scriptores de morbis et de medicina arte con
Abbreviated transcription (Latin):
aerem̃ colera ignem: melancolia terrã.
fleginia aquam & sunt .iiii. humores.
sic̃ .iiiiͦ. elementa que conseruant
corꝑa nr̃a. Sanguis ex greca ethimo¬
logia uocabulum sumpsit: quod ue¬
getet᷑ & sustentet᷑ & uiuat. Colerã
greci uocauerunt: qđ unius spatio¬
diei terminttur: unde & colera id ẽ
fellicula nominata est: hoc est felliᷤᷤ
effusio: greci enim fel: colen uocant.
Melancolia dicta. eo qđ sit ex nigͥ san¬
guinis fece adinixta habundantia
fellis greci enim melandicunt igrũ:
fel aut̃ colen appellant. Sangus la¬
tine uocatur quod suauis sit: unde
& homines quib dñartur sanguis.
duces & blandis sunt. flegia autẽ
dixerunt qł sit frigida: greci enim
rigorem flegmonem appellant. Ex his
quattuor humorib ut diximus re-¬
guntur sanr er ipsis leduntirr infir¬
mi dum enim amplius extra cursũ
nature creuerint: egritudines faciunt.
ex sanguine aut̃ & felle acute passio¬

Expanded text:
aerem, cholera ignem, melancholia terram, aerem, cholera ignem, melancholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetetur, et sustentetur, et iuvetur. Choleram greci vocaverunt, qspatio terminetur: unde et cholera, id est, fellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, admista abundantia fellis: Graeci enim melan nigrum vocant, fel autem cholen appellant. Sanguis Latine vocatus, quod suavis sit: unde et homines, quibus dominatur sanguis, dulces et blandi sunt: phlegma autem dixerunt, quod sit frigidum: Graeci enim rigorem phlegmona appellant: ex his quatuor humoribus ut diximus reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aegritudines faciunt: ex sanguine autem et felle acutae passio
Abbreviated transcription (Latin):
culapius interiit: inter dicta fert᷑
medendi cura: & ars simul cum
auctore defecit: latuitq ꝑ annos
pene quingentos usq ad tempꝰ
artaxersis regis ꝑsarum: tunc eam
reuocauit inlucem ypocrates as¬
clepio patre genitus in insula cͥoo.¬
Sanitas est integritas corporis. &
temꝑantia ex calido & humido qđ ẽ.¬
& sanguis: unde & sanitas dicta ẽ.
quasi sanguinis status. Morbi ge¬
nerali uocabulo omnes passiones cor¬
poris ꝯtinentur. qđ inde ueteres
morbum nominauerunt: ut ipsa
appellatione mortis. uim. que ex eo
nascitur demonstrarent. Inter sani¬
tatem autem & morbum media est
curatio: que nisi morbo congruat.
non ꝑducit ad sanitatem. Morbi
om̃s ex quatuor nascuntur humo¬
rib id ẽ. ex sanguine. & felle: melan¬
colia & fleginate. Ex ipsis enim re¬
guntur sani: ex ipsis leduntur infir¬
mi. Sicut aut̃ .iiiͦi. sunt elementa.
sic & iiii. humores: & unusquisq humor
suum elementum imuttatur: sangͥs

Expanded text:
culapius interiit, interdicta fertur 169 culapius interiit, interdicta fertur 169 medendi cura, et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene quingentos, usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum. Tunc eam revocavit in lucem Hippocrates, Asclepio patre genitus in insula CSanitas est integritas corporis, et temperantia ex calido et humido, quod est sanguis: unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur: quod inde veteres morbum nominaverunt, ut ipsa appellatione mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirXX Sicut autem quatuor sunt elementa, sic et quatuor humores et unusquisque humor suum elementum imitatur, sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
minarum exercitus uocabatur
Tintinabulum de sono uocis nom̃
habet. sicut & plausus manuum.
Istridor ualuarum. Simphonia
uulgo appellatur lignum cauũ
ex utͣq parte pelle extenta: quam uir¬
gulis hinc & inde musici feriunt:
fitq inea ex ꝯcordia grauis & a¬
cute suauissimus cantus. de
salutem: ciuuis materia uersatur
inmorbis uł uulnetib Ad hanc
itaq ꝑtinent. non ea tantum q̃
ars eorum exibet qui ꝓprie medi¬
ci nominantur sed etiam cib &
potius. teginen & tegumen: defen¬
sio deniq omnis atq munitio qͣ
sanum corpus aduersus externos
ictus casusq seruatur. Nomen aũ
medicine amodo id ẽ temꝑam̃to
adhibeat᷑. Nã amulto ꝯtͥstat᷑ nat᷑a. me¬
diocrit̾ aũ gaudet. Unde ce quipig¬
menta ce antidota satis assidue
biberint: uexantur
immodatio enim oĩs non salutem
cos ꝑ hibetur appollo: hanc filus
eius escõlapus laude uł oꝑe am¬
pliauit: sed postꝗͣ fulminis ict̾u es¬

Expanded text:
minarum exercitus vocabatur. minarum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen habet: sicut et plausus manuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur lignum cavum ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt: fitque in ea ex concordia gravis et acuti suavissimus cantus. CAPsalutem: cujus materia versatur in morbis vel vulneribus. Ad hanc itaque pertinent non ea tantum, quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur: sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen: defensio denique omnis atque munitio, qua sanum corpus adversus externos ictus, casusque servatur. Nomen autem medicinae a modo, id est, temperamento adhibeatur. Nam in multo constristatur natura, mediocri autem gaudet; unde et qui pigmenta et antidota satis vel assidue biberint, vexantur. Immoderatio enim omnis, non salutem, cos perhibetur Apollo. Hanc filius ejus Aesculapius laude vel opere ampliavit. 2. Sed postquam fulminis ictu Aes
Abbreviated transcription (Latin):
quedam sunt: que ꝑcussa inuicẽ
se tangunt. ꝙ faciunt sonum. Dict̾a
aũ cẏmbala qi cũ ballematia simul ꝑ-¬
cutiunt᷑. sũ enĩ g̾cidñt.cim. bala. balle-¬
matia. de qͦ mn psalmoscͥptũ ẽ: laudate
etĩ in ꝙymbał b̃nsonantib. Eymbala
b̃nsonantia labia nr̃a debemꝰ acciꝑe :
q̃ ñ immerito inter musice instru¬
menta posita funt: quia ⁊ simili-¬
tudo quedam est cimbaloꝵ. & ꝑ eas
uoces humanȩ armoniam reddere
suauissimam comꝓbãtur. Armo¬
nia ẽ. enim diuersarum rerum
ri inunam conuenientiam redacta
copulatio: quod & inuoce humana
constat accidere. quando & tempora
ipsaᷤ sillabe inunam uocis concordi¬
am ꝑducuntur. Sistrum abinuen¬
trice uocatum. ysis enim regina e¬
giptiorum id genus inuenisse ꝓ¬
batur. Iuuenalis. ysis & irato: feri¬
at mea lumina sistro. Incde & hoc
mulieres ꝑcutiunt: qđ inuentrix
huius generis mulier fuit: unde &
apud amaronas sistro ad bellũ fe¬

Expanded text:
quaedam sunt, quae percussa invicem quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt, et faciunt sonum: dicta autem cymbala, quia cum ballematia simu percutiuntur, cum enim Graeci dicunt cymbala ballematica, de quo in psalmo scriptum est: Laudate eum in cymbalis bene sonantibus . Cymbala bene sonantia labia nostra debemus accipere, quae non immerito inter musica instrumenta posita sunt: quia et similitudo quaedam est cymbalorum: et per ea voces humanae harmoniam reddere suavissimam comprobantur. Harmonia est enim diversarum rerum in unam convenientiam redacta copulatio: quod et in voce humana constat accidere: quando et tempora ipsa et syllabae in unam vocis concordiam perducuntur. Sistrum ab inventrice vocatum: Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. Juvenalis: Isis et irato feriat mea lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, eo quod inventrix hujus generis mulier fuit. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum fe
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ÷ inexodo. Sumpsit autem
maria ꝓphetissa soror aaron tỹpa¬
num inmanu sua: & est tuba cum
una fistula incapite angusto ꝑ quod
inspirat: sic & minima sapientia le¬
gis ueteris inmanu iudeoꝵ sinago¬
ge antiquis temporib fuit. Item tun¬
panum corpus ad tenuatum inieui¬
nio sig̾cat ut inpsalmo: laudate
eum intimpano & coro. Chorus quip¬
pe simplex pellis ẽ. cum duabus
cicutis aereis. & ꝑprimam inspirat᷑.
& ꝑ scd̃am uocem emittit. tip us po-¬
puli prioris qui angustam intelli¬
gentiam legis acceperat. & ꝑ angus¬
tam uoluntatem predicationis. oĩa
infirmit̾ p̃dicauit. Si autem terrena
sapienter ac diligenter respiciamꝰ:
spiritaliter ac mistice intelligenda
sunt. Item alio modo chorus concor-¬
dia est caritatis. ubi & supra: lau¬
date eum intĩpano & choro & in
aliam partem: ut inieremia. uersus
est inluctum chorus nrͣ & alibi:
& organum meum in uocem flen¬
tium. Cimbala autem acstabula

Expanded text:
scriptum est in Exodo: Sumpsit autem scriptum est in Exodo: Sumpsit autem Maria prophetissa soror Aaron tympanum in manu sua ; et est tuba cum una fistula in capite angusto, per quod inspirat: sic et minima sapientia legis veteris in manu Judaeorum synagogae antiquis temporibus fuit. Item tympanum corpus attenuatum in jejunio significat, ut in psalmo: Laudate eum in tympano et choro . Chorus quoque simplex pellis est cum duabus cicutis aereis, et per primam inspiratur: per secundam, vocem emittit: typus populi prioris, qui angustam intelligentiam legis acceperat, et per angustam voluntatem praedicationis omnia infirmiter praedicavit. Si autem terrena sapienter ac diligenter respiciamus, spiritaliter ac mystice intelligenda sunt. Item alio modo, chorus concordia est charitatis, ubi et supra: Laudate eum in tympano et choro ; et in aliam partem, ut in Jeremia : Versus est in luctum chorus noster; et alibi: Et organum meum in vocem flentium . Cymbala acetabula
Abbreviated transcription (Latin):
sent extenti intra corium: ꝑcussa amer¬
curio. sonitum dedit. ad cuius sp̃em
mercurius liram fecit & orpheo tra-¬
didit: qui eius rei maxime erat stu¬
diosus. unde & estimatur eadem arte
ñferas. tantum sed & saxa atq siluas
cantus modulatione applicuisse.
Hunc musici ꝓpter studii amo¬
rem & carminis laudem &iam int̾
sidera suarum fabularum commen¬
tis collocatũm eẽ. finxerunt. Lira eniͣ
mistice significat scorum significatio¬
nenr unde inparalipomenon legit᷑ In
liris & nablis & in malam partenr.
ut inamos & cantica lire tuȩ ñ audi¬
ant. Timpanum est pellis uł cori¬
um ligno ex una parte extentum ẽ
autem pars media simphoniȩ insi-¬
militudinem cribri. Timpanum¬
autẽ dict̾um quod in medio est: un-¬
de & margaritũ mediũ tympanũ dr:
⁊ ipsũ ut symphonia ad uͥgulã ꝑcutit᷑.
Tymꝑanũ paucis uerbis explicario¬
portet. quia minima res est. eo qđ in
manu mulieris portari potest. sic̃

Expanded text:
sent extenti, intra corium percussa a Mersent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei maxime studiosus erat: unde et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione applicuisse. Hanc musici structuram propter studii amorem, et carminis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum commentis collocatam esse finxerunt. Lyra enim mystice significat sanctorum exsultationem. Unde in Paralipomenon legitur: In lyris et nablis ; et in malam partem, ut in Amos: Et cantica lyrae tuae non audiam . Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum: est autem pars media symphoniae in similitudinem cribri, tympanum dictum eo quod in medio est: unde et margaritum medium tympanum dicitur: et ipsum ut symphonia ad virgulam percutitur. Tympanum paucis verbis explicari oportet, quod minima res est, eo quod in manu mulieris portari potest, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiminutionẽ bucina uocatur. Sam¬
buca aut̃ apud hebreos sol interpreta¬
tur sicut scriptum est: samson sol eoꝵ:
ꝓpter ea aut̃ sambuca ap̃ eos inscribi¬
tur: quia multi corticem alicuis ar-¬
ẽẽ sonoꝵ qͦd ĩ modũ tube deramo arboriᷤ
moueri potest: & ideo sambuca dicitur.
quia intempore estatis tantũ fieri
potest: & usq ad frigoris tempus du¬
rare potest arescit enim scd̾m cominu¬
nionem consuetudinem. hȩc tipum
tenet coꝵ quidñm inbonis suis laudat̃.¬
& intempore frigoris. id est intempore
tribulationis ꝑsecutionis laudare eum
ñ possunt: ꝓpter infidelitatem uitȩ eoꝵ.
& habundantiam diuitiarum suarũ.
Lira dicta apotulirins. id ẽ. auarietate
uocum: quod diuersos sonos efficiat.
Liram pͥmum amercurio inuentam fu¬
isse dicunt hoc modo. cum regredi¬
ens nilus insuos meatus.
uaria incampis reliquisse Ianimalia:
Relicta etiam testudo est que cumpu¬
tre facta ẽẽt. & nerui eius remansis¬

Expanded text:
utionem bucina dicitur: samutionem bucina dicitur: sambuca autem sol apud Hebraeos interpretatur, sicut scriptum est: Samson sol eorum. Propterea autem sambuca apud eos inscribitur: quia multi corticem alicujus aresse sonorum, quod in modum tubae de ramo arboris moveri potest. Et ideo sambuca dicitur, quod in tempore aestatis tantum fieri potest, et usque ad frigoris tempus durare potest. Arescit enim secundum communem consuetudinem: haec typum tenet eorum, qui Dominum in bonis suis laudant, in tempore frigoris, id est, in tempore tribulationis vel persecutionis laudare eum non possunt, propter infidelitatem vitae eorum, et abundantiam divitiarum suarum. Lyra dicta apo tou lurein, id est, a varietate vocum, quod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptuosoꝵ luxuria.Psalt̾ium uͦ oꝑa
uͦ oꝑa bona sig̾cat: ut ẽ ilid ĩ psalmo. psalt̾i¬
um iocundũ cũ cythara. Item psalt̾ium
xͤ. cordarum. oꝑatio .x. p̃ceptoꝵ legis: ut
ĩ psalmo. In psalt̾io .x. cordaꝵ psallite ei.
Itẽ ibi. Indecacordo ĩqͥt psalt̾io cũ cantico
in cythara .i. sensu ⁊ fide. De tuba autem.
ps alt̾io.⁊ cythara. in psalmoscͥptũẽ. Lau¬
date eũ insono tube: laudate
in psalt̾io &e cythara
Hȩc instrumenta musica significabili
mͦ ad aliquid ponuntur in ordinem.
ut tuba concrepãt regi: psalterium
canat deo: cithara cum reliquis sponso
ista enim ibi non eẽ. manifestum ẽ sed
hec omnia misticis allusionib ad xp̃m
deus. & sponsus scẽ. eccłie. Sambuca ita¬
q apud peritissimos hebreorum igno¬
ta res est. antiquis autem temporibus
apud chaldeos fuisse repperitur. sicut
scriptum est cum audieritis uocem
tube. fistule. cithare. sambuce: & reł.
Buca uocatur tuba apud hebreos: in¬

Expanded text:
voluptuosorum luxuria. Psalterium vero opera bona significat, ut est illud in psalmo: Psalterium jucundum cum cithara . Item psalterium decem chordarum operatio decem praeceptorum legis, ut in psalmo: In psalterio decem chordarum psallite ei . Item ibi: In decachordo, inquit, psalterio cum cantico et cithara , id est, sensu et fide. De tuba autem, psalterio et cithara in psalmo scriptum est: Laudate eum in sono tubae: laudate eum in psalterio et cithara . Haec instrumenta musica significabili modo ad aliquid ponuntur in ordinem: ut tuba concrepet regi: psalterium canat Deo: cithara cum reliquis sponso. Ista enim ibi non esse manifestum est: sed haec omnia mysticis allusionibus ad ChriDeus, et sponsus sanctae Ecclesiae. Sambuca itaque apud peritissimos Hebraeorum ignota res est. Antiquis autem temporibus apud Chaldaeos fuisse reperitur, sicut scriptum est: Cum audieritis vocem tubae, fistulae, citharae, sambucae, etc. . Bucin vocatur tuba apud Hebraeos; dein
Abbreviated transcription (Latin):
platiuam. psallere refertur ad actiuã
uitam: uñ & supra iubilatio clamor
spiritali feruore expressior siue gau¬
dium inesfabile. qđ humana lingͣ
plenius fari non ualet: ut inpsalmo:
beatus popłs qui scit iubilationem.
Primo omnium adorgami eo qđ ma¬
uis eẽ. his omnib generib insonitu
& fortitudine nimia computatur cla¬
mores ueniam: quia deduab elefantoꝵ
in sonitũminiũ quẽ in modũ tomtrui
concitat. ita ut ꝑmille passus sine
dubio sensibiliter seu utiq ampliꝰ¬
sicut apulebreos de organis quȩ ab
iertisalem usq ad montem oliueti
& amplius sonare audiuntu comꝓ¬
batur. Duo genera aplerisq organ
eẽ. dicuntur. primum ẽ. id qđ dpxi¬
mus & aliud qd de peregrinatione
ubiita scribitur. suꝑ flumina ba¬
bilonis & reliqua. hoc totum figura¬

Expanded text:
plativam: psallere refertur ad activam plativam: psallere refertur ad activam vitam, ubi et supra. Jubilatio clamor spiritali fervore expressior, sive gaudium ineffabile, quod humana lingua plenius fari non valet, ut in psalmo: Beatus populus qui scit jubilationem . Primo omnium ad organi eo quod majus esse his omnibus generibus in sonitu et fortitudine nimia computatur clamores veniam, quod de duabus elephantorum in sonitum nimium, quem in modum tonitrui concitat: ita ut per mille passus sine dubio sensibiliter seu utiqsicut Hebraeorum de organis, quae ab Jerusalem usque ad montem Oliveti, et amplius sonanter audiuntur, comprobatur. Duo genera a plerisque organi esse dicuntur. Primum est id quod diximus, et aliud, quod de peregriinscribitur: Super flumina Babylonis , et caetera. Hoc totum figura
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. seu irrationabilium uł animan¬
tium.: nam inaliis abusiuie ñ propͥe
sonitum uocem uocari. ut uox tube
ĩfremuit. fractasq ad littora uoces.
ꝑfecta ẽ. autem uox: alta. suauis. &
clara. alta . in sublime sufficiat: cla¬
ra. ut aures adimpleat: suauis. ut
animos audientium blaudiatur. si
ex his aliquid defuerit. uox ꝑfecta ñ
erit. Scd̃a diuisio organica ẽ. in his
que spͣu reflante completa. insonũ
uocis animantur: ut sunt tube: ca¬
lami. fistule. organa. pandoria. & si
milia his. Gercia diuisio. rithinica.
ꝑtinens adneruos & pulsus: cui dant᷑
speties citharum diuersaruim: timpa-¬
num quoq. cmbalum. sistrum. acłtabu¬
la erea & argentea. uł alia que metal¬
lico rigore reꝑcussa. reddunt cum sua-¬
uitate tinnitum: & cetera huiꝰce modi
Canticum significat scientiam spirita¬
lemi: ut inpsalterio: cantate dño can¬
ticum nouum: psallere est opus bo¬
num exercere. Canticum ad contem¬

Expanded text:
 seu irrationabilium vel animan seu irrationabilium vel animantium. Nam in aliis abusive non proprie sonitus vox vocatur: ut, Vox tubae infremuit, fractasque ad littora voces. Perfecta est autem vox alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; clara, ut aures adimpleat; suavis, ut animis audientium blandiatur. Si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non fuerit. Secunda divisio organica est in his, quae spiritu reflante completa in sonum vocis animantur: ut sunt tubae, calami, fistulae, organa, pandora, et his similia. Tertia divisio rhythmica pertinens ad nervos et pulsus, cui dantur species cithararum diversarum. Tympanum quoque cymbalum, sistrum, acitabula aerea et argentea, et alia, quae metallico rigore repercussa, reddunt cum suavitate tinnitum, et caetera hujusmodi. Canticum significat scientiam spiritalem. ut in psalmo: Cantate Domino canticum novum ; psallere est opus bonum exercere. Canticum ad contem
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum: utrum bene sonus an
male cohereat. Metrica ẽ. quȩ
mensuram diuersorum metrorum
ꝓbabili ratione cognoscit: ut uerbi
gratia. heroicon. iambicon. elegia¬
con. & cetera. Ad omnem aut̃ sonum
quł materies cantilenarum est. trifor¬
mẽ constat eẽ. naturam. prima est
armonica: quȩ ex uocum cantib con-¬
stat. Scd̾a organica: que ex flatu con¬
sitit: tercia ribͣmica: que pulsu digitoꝵ
numeros recipit. Nam aut uoce edi¬
tur sonus sicut ꝑfauces. aut flatu
sicut ꝑtub am aut tibiam. aut pril¬
su sicut ꝑ cit᷑aram: aut ꝑ quodlibet
aluid quod ꝑcuciendo canorumẽ.
Prima diuisio musice que armoni¬
ca dicitur id est modulatio uocis ꝑ¬
tinet ad comedendos. tragedas. uił
choros. uł ad om̃s qui uoce ꝓpria
canunt. hȩc exanimo & corpore
motum facit: ex motu sonum: ex qͦ
colligitur musica. que inhomine
uox appellatur uox aeris sp̃u u̾¬
bera tur: unde & uerba sunt nun¬
cupata. ꝓͥe autem uox hominum¬

Expanded text:
verborum, utrum bene sonus an verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit: ut verbi gratia heroicon, iambicon, elegiacon, et caetera. At omnem autem sonum, qui materies cantilenarum est, triformem constat esse natura. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat: secunda organica, quae ex flatu consistit: tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces: aut flatu, sicut per tubam aut tibiam: aut pulsu, sicut per citharam aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. Prima divisio musicae, quae harmonica dicitur, id est, modulationis, pertinet ad comoedos, tragoedos vel choros, vel ad omnes, qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, ex motu sonum: ex quo colligitur musica, quae in homine vox appellatur. Vox aer spiritu verberatus, unde verba sunt nuncupata: proprie autem vox hominum
Abbreviated transcription (Latin):
norum fertur. ẽẽ. compositus. & ce¬
lum ipsum fub armoniȩ modula¬
tione reuolui. Musica mouet affec¬
tus. ꝓuocat indiuersum habitum
sensus. Inprȩliis quoq tube con¬
centus pugnantes accendit. & ꝗͣto
uehementior fuerit clangor.tan¬
to fit ad certamen animiis fortior.
Si quidem & remiges cantus ortat᷑:
ad tolerandos quoq labores Musi¬
ca animum mulcet: & singulorum
operum fatigationẽ modulatio
uocis sol at᷑ excitatos quoq ani-¬
mos musica sedat. sicut de dauid
legitur. qui ab spũ inmundo sau¬
lem arte modulationis eripuit.
Ipsaᷤ qͦ bestias necnon et serpentes
uolucres atq delfinos ad auditum
suaue modulationis musica pro¬
uocat. Sed & cum quid loquimur.
uł intrinsecus uenarum pulsibus
commouemur: ꝑ musicos rithinos
armonie uirtutib ꝓbat ur ẽẽ so¬
ciatum. Musicȩ partes sunt tres:
id est armonica. rithinica. metri
sonis acutum & grauem. Richmi¬
ca est que requirit incursionem

Expanded text:
norum fertur esse compositus et cenorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoqca animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum. Musicae partes sunt tres, id est, harmonica, rhythmica, metricsonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem
Abbreviated transcription (Latin):
filias musas ẽẽ confictum ẽ: n enĩ ab
homine memoria teneant᷑. somi. ꝑ¬
ses dicit repertorem musice artis
fuisse tubal qui fuit destirpe cham
ante diluuium. Greci uͦ pita¬
goram dicunt huius artis inuenis¬
se primordia ex malleoꝵ sonitu &
cordarum extensione ꝑcussa. Alii
linum thebeum & ⁊etum & amphi¬
onem in musica arte primos claruisse
ferunt: post quos paulatim direpta
est precipue hec disciplina & auct̃a
multis modis. eratq tã turpe musicã
nescire ꝗͣ litt̾as. Interponebatur autẽ
ñ mͦ sacris s ⁊ omnib sollẽpnitati¬
b omnib q letis uł tristiorib rebꝰ
Ut enĩ inueneratione diuina himni:
ita innuptiis y mei. et infinerib
threni & lamenta ad tibias cane¬
bantu inconuiuiis uero lira uł
cithara circumferebant᷑: & accuban¬
tib singulis ordinabatur coniuua-¬
le genus canticorum. Itaq sine¬
musica nulla disciplia potest eẽ
ꝑfecta. Nicħ enĩ sine ipsa. Nam et ip¬
se mundus quadam armonia so-¬

Expanded text:
filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, perses dicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnis, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis hymenaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Itaqmusica nulla disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia so
Abbreviated transcription (Latin):
tis abimo in altum significarent: psal
Est aut̃ similitudo citharȩ barbaricȩ.¬
ut alui uolunt in modum delte lit¬
tere: sed psalterii & citharȩ hȩc dis¬
ferentia. ẽ: qd psalterum. lignum
illud concanum unde sonus reddit᷑.
superius habet. & deorsum feriunt᷑
corde. & desuꝑ sonant. Citara uero
concauitatem ligni inferius habet.
psalterium autẽ hebrei de decacordon

Expanded text:
tis ab imo in altum significarent psaltetis ab imo in altum significarent psalteEst autem similitudo citharae barbaricae ut alii volunt in modum deltae litterae. Sed Psalterii et citharae haec differentia est, quod Psalterium lignum illud concavum, unde sonus redditur, superius habet, et deorsum feruntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachordon