comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partem quanta mͥ satis ẽ: & tu itẽ de coto aliam quanta tibi sacis ẽ. ducis. & cib
quanius unꝰ & totꝰ ab utroq absumatur. non tam̃ & ame totus. & a ce cocus absumi potest.
qͦmͦ uerbum &e ego tocũ audio & cu totũ simul. & spetiem quanlibet: quantã ego
uideo. tantã & tu simul. s cibi uł potionis alia pars in me. alia inte transeat necesse ÷.¬
An parũ ista intelligis : tx. Immo uͦ aꝑtissima. & certissia eẽ consentio. A. Nũ
censes cangendi sensum cõparandũ eẽ ocłoꝵ & aurium sensib in ea re de qua nunc
agitur. qi non solũ corpus unũ ambo possumꝰ sentire tangendo. s etiam eandem
partem tu quoq poteris cangere quã ego cetigero. ut non solũ idem corpꝰ s eandẽ
quoq corporis partẽ possi mꝰ ambo sentire tangendo: Non enĩ sicuti cibũ aliquẽ

Expanded text:
partem quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et cibus partem quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et cibus quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a me totus, et a te totus absumi potest, quomodo verbum et ego totum audio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio. 18. A. Num censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
implere spiramentum. & eius aeris affectionem odore sentire. & item quia ex ino
melle uł quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus. & eius affectionem
sapore sentire: quanus ille unus sit. nr̃i autẽ sint sensus singuli. tibi cius. & mͥ m̃
ut unum odorẽ ł unũ saporẽ cũ anbo sentiamꝰ. nec tu cam̃ eum meo sensu sentias. nec
ego cuo. nec aliqͦ uno qu utriꝰq nr̃m possit eẽ cõmuniter. ẜ prorsus mͥ meus sensuᷤ
sit. & tuus tibi. etiam si unus aut odor aut sapor ab utrisq sentiatur. Hinc gͦ isti sens
inueniuntur hab̾e aliquid tale: quale illi duo in uisu & auditu. S in eo dispares sc̃:
quantũ ad id qđ nc̃ agimꝰ ꝑcinet. qđ & si unũ aerem narib ambo crahimꝰ. aut unũ
cibũ gustando capimus. non camen eam partem aeris duco quã tu. nec eandem
partem cibi sumo quã cu. s aliam ego aliam cu. Q ideo de toto aere eũ spiro. duco

Expanded text:
implere spiramentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno implere spiramentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno melle, vel quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus, et ejus affectionem sapore sentire, quamvis ille unus sit, nostri autem sint sensus singuli, tibi tuus et mihi meus; ut unum odorem vel unum saporem cum ambo sentiamus, nec tu tamen eum meo sensu sentias, nec ego tuo, nec aliquo uno qui utriusque nostrum possit esse communiter, sed prorsus mihi meus sensus sit, et tuus tibi, etiamsi unus aut odor, aut sapor ab utroque sentiatur: hinc ergo isti sensus inveniuntur habere aliquid tale, quale illi duo in visu et auditu: sed in eo dispares sunt, quantum ad id quod nunc agimus pertinet, quod etsi unum aerem naribus ambo trahimus, aut unum cibum gustando capimus; non tamen eam partem aeris duco quam tu, nec eamdem partem cibi sumo quam tu, sed aliam ego, aliam tu: et ideo de toto aere cum spiro, duco
Abbreviated transcription (Latin):
A Dossumus gͥ uidere unũm aliquid multi simul cum sint sensus nr̃i nobis
singulis singuli. quib om̃ib illud unum sentimꝰ qđ simul uidemꝰ. ut quanius
alius sensus meus sit. & alis tuius: possit cam̃ fieri ut id qđ uidemus non sit alud
meum aliud tuum. s illud unum prestosit utriq nr̃m. simulq ab utroq uide¬
atur.t. Manifestissimum ẽ.ct. Possumꝰ etiam unam aliguam uocem simul
audire. ut quaniis aliꝰ sit auditus meus alius cuus. non sit tamen alia mea
& alia tua uox quam simul audimꝰ. ł alia pars eiꝰ auditu meo capiatur &
alia tuo: s quiequid sonuierit &e unum & cocum audiendum simul assit
ambobꝰ . u. Q hoc manifestũ ẽ. A. Iã eẽ de ceteris sensib colporis licet anĩaduer¬
tis qq dicimus: neq omuino illos qd ad hanc rem actinet ita se habere. ut illo ᷤᷤ
duos ocłoꝵ &e aurium. neq omnino non ita. Nam qi ex uno aere ego &e tu possumꝰ

Expanded text:
A. Possumus ergo videre unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis A. Possumus ergo videre unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis singulis singuli, quibus omnibus illud unum sentimus quod simul videmus; ut quamvis alius sensus meus sit, et alius tuus, possit tamen fieri ut id quod videmus, non sit aliud meum, aliud tuum; sed illud unum praesto sit utrique nostrum et simul ab utroque videatur. E. Manifestissimum est. A. Possumus etiam unam aliquam vocem simul audire, ut quamvis alius sit auditus meus, alius tuus, non sit tamen alia mea, et alia tua vox quam simul audimus, vel alia pars ejus auditu meo capiatur, et alia tuo, sed quidquid sonuerit, et unum et totum audiendum simul adsit ambobus. E. Et hoc manifestum est. 17. A. Jam etiam de caeteris sensibus corporis licet animadvertas quod dicimus, neque omnino illos, quod ad hanc rem attinet, ita se habere ut illos duos oculorum et aurium, neque omnino non ita. Nam quia ex uno aere et ego et tu possumus
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum ẽ. & cuum non nisi tuum : & meum sensum non esse insi meum.
A. Hoc ide respondebis de illo etiam sensu interiore. an aliquid aliud: bb.
Nichil sane aliud. Nam &e ille utiq sensum meum sentit ineus: & cuum seu¬
tit cis. Nam ideo plerĩq int̾rogor ab eo qͥ aliqͥd uidet utrum hoc eciam ego
uideam: quia ego me uidere. auc non uidere sentio. non ille qui interrogat.A.
Quid ipsam rationem. nonne unusquisq nr̃m habet suam. quandoquidem
sieri potest ut ego aliquid iutelligam cum cu id non intelligis. nec utrum in¬
telligam cu seire possis ego autem sciam: ct. Manifestum est etiam rationales
mentes singulos quosq nr̃m singulas nabere.&. Num etiam poteris dicere.
singulos soles nos habere quos uidemus. aut lunas. aut luciferos. aut cetera hiã¬
modi. quanius suo quisq ac ꝓprio sensu ista uideat: b. Nullomͦ istuc dixerum

Expanded text:
manifestum est et tuum nonnisi tuum, et meum sensum non esse nisi meum. manifestum est et tuum nonnisi tuum, et meum sensum non esse nisi meum. A. Hoc idem respondebis de illo etiam sensu interiore? an aliquid aliud? E. Nihil sane aliud. Nam et ille utique sensum meum sentit meus, et tuum sentit tuus: nam ideo plerumque interrogor ab eo qui aliquid videt, utrum hoc etiam ego videam, quia ego me videre aut non videre sentio, non ille qui interrogat. A. Quid? ipsam rationem nonne unusquisque nostrum habet suam? quandoquidem fieri potest ut ego aliquid intelligam, cum tu id non intelligis; nec utrum intelligam tu scire possis, ego autem sciam. E. Manifestum est etiam rationales mentes singulos quosque nostrum singulas habere. 16. A. Num etiam poteris dicere singulos soles nos habere quos videmus, aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista videat? E. Nullo modo istud dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ constiterit. A. Pene habes. Nlan mͥ satis erit ostendere eẽ aliquid huiꝰ modi:
qd̾ aut faceberis dm eẽ. aut si aliquid supra ẽ. eum ipsũ dm̃ esse concedes. Quare
siue supra sit aliquid siue non sit: manifestum erit dm̃i eẽ. cũ ego qđ ꝓmisi eẽ. supͣ
rationem eodem ipso adiuuante monstrauero. łł. Demonstra gͦ qđ polliceris. A. faciam¬
S priꝰ quero utrum sensus corporis meus: idem sit qui tuus. an uͦ meus. nonsit nisi
meus. & cuus non sit nisi tuus. Qd̾ si ita non eẽt: non possem ꝑ ocłos meos uidere
aliquid. qđ tu non uideres. T̃. Concedo prorsus quanuis eiusde generis tames
singulos nos habere sensus uidendi. ł audiendi. ł quoslibet alios ceteroꝵ. Non
enim solum uidere. s etiam audire potest aliquis hominum qđ alus non audiat.
&e abud aliquid quolibet alio sensu quisquam sentire qđ aluus non sentiat. Unde

Expanded text:
esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem, eodem ipso adjuvante monstravero. E. Demonstra ergo quod polliceris. CAsed prius quaero utrum sensus corporis meus idem sit qui tuus, an vero meus non sit nisi meus, et tuus non sit nisi tuus; quod si non ita esset, non possem per oculos meos videre aliquid, quod tu non videres. E. Concedo prorsus, quamvis ejusdem generis, tamen singulos nos habere sensus, videndi, vel audiendi, vel quoslibet alios caeterorum. Non enim solum videre, sed etiam audire potest aliquis hominum quod alius non audiat, et aliud aliquid quolibet alio sensu quisquam sentire quod alius non sentiat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
placet ̃m appellare. qͦ mea ratio ẽ. inferior s qͦ ẽ. nullus siꝑior et. Ita plane. Llam
ipse huic tue rationi dedit tã de se pie uereꝙ sentire. S queso te si non iueneris ẽẽ aliqͥd
supra nr̃am rationem. nisi qđ ecernum atq inconinuitabile ẽ. dubitabis ne hunc dm̃
dicere: Nam ce corpora mutabilia ẽẽ cognoscis: & ipsam uitam qua corpus ammatuꝵ
ꝑaffectus uarios mnutabilitate non carere manifestum ẽ. Q ipsa ratio cũ mͦ ad uene ꝓue¬
uire ntitur. modo non nicitur. & aliquando ꝑuenit. aliquando non ꝑuenit: mutabilis ese
ꝓfecto conuicitur. Que si nullo adibito corporis instrumento. nec ꝑ cactum. uec per
s ꝑ se ipsam cernit eternum aliquid & incominucabile: simul & se ipsam inferiorẽ
&e illum oportet d̃m suum eẽ fateatur. bb. Hunc plane fatebor dm̃: quo nichil suꝑi

Expanded text:
placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed quo nullus est superior. A. Ita plane: nam placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed quo nullus est superior. A. Ita plane: nam ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. Sed, quaeso te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio cum modo ad verum pervenire nititur, modo non nititur, et aliquando pervenit, aliquando non pervenit, mutabilis esse profecto convincitur. Quae si nullo adhibito corporis instrumento, neque per tactum, neque per sed per seipsam cernit aeternum aliquid et incommutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil superius
Abbreviated transcription (Latin):
menis racionalis: ñ arbitraris in nobis id ẽ. in his quib natura ura cõpletur.
ut homines simꝰ aligiud inuemri posse p̃stautiꝰ. quam hoc qd̾ in his trib t̾cio
loco posuimꝰ: Nlã & corpꝰ nos habere manfestũ ẽ: &e uitã quanda qua rpsum
corpus animatur atq uegetatur. Quȩ duo etiã in bestus agnoscimiis. de cerciũ
qͥddã quasi aĩe nr̃e caput. aut ocłm. aut si qͥd congruentiꝰ de ratione atq iutelligentia
diei potest. quam non habet natura bestiare. Quare uide obsecro. utrum aliquid
inuentre possis: qd̾ sit in natura hominis ratione sublimiꝰ. bl. Nicħ oĩno. meliꝰ uidõ.
ratione p̃stantiꝰ. dubitabis ne illud qͥcqͥd ẽ. dm̃ dicere: Eł. Non contiuo si qͥd meliꝰ
quã id qđ in mea natura optimũ ẽ. inuenire pocuero: dm̃ eẽ dixerĩ. Non enĩ michi

Expanded text:
mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius videoratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse dixerim. Non enim mihi
Abbreviated transcription (Latin):
de corporib udicant. assum̃tes in eis lenẽ cactũ reicientesq contrariũ. R. Cerno
idicet. Iã enĩ non quero utrũ eam meliorẽ illo eẽ dubites: qr ñ dubito id ce iudi¬
cure. quanqͣm ne id quidẽ iã querendũ pucẽ. utrũ de isto sensu iudicet ratio. Nanꝙ
n lis ipsis que infra eãsunt id ẽ. in corporib & in sensib corporis. & isto interiore
sensu. quomͦ aliud sit alio meliꝰ. & quã sit illis p̃stantior ipsa que candẽ ñ ipsa re¬
iiutiat: Qđ ꝓfecto nullo mͦ posset: nͥ de his tpsa iudicaret.it. Main festum est.
A.Cũ gͦ eã naturã que tantũ ẽ. nec iuuit nec intelligit. sicuti ẽ. corpꝰ examme. p̃ce¬
dat eni natura que non tantũ ẽ. s etiã uiuit. nec intelligit. sicuti ẽ. anrina bestiar.
ce rursus lune p̃cedat ea que simul ce ẽ. & uuit. & inteliigit. sici i mauastie

Expanded text:
de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno dicet. Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod profecto nullo modo posset, nisi de his ipsa judicaret. E. Manifestum est. A. Cum ergo eam naturam quae tantum est, nec vivit nec intelligit, sicuti est corpus exanime, praecedat ea rsus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit, sicut in homine
Abbreviated transcription (Latin):
plere. Nulli autẽ dubium ẽ. eum qui iudicat eo de qͦ iudicat esse meliorẽ. A. fernis
gͦ etiani istũ corporis sensum de corporib quodã mͦ iudicare. Ad illun enim ꝑtinet
uoluptas & dolor: cũ ł leniter ł asꝑe corpore actiugitur. Nã sicut ille interior quid
desit. ł satis sit ocłoꝵ sensui iudicat: sic ipse sensus ocłoꝵ qͥd desit. ł satis sit colorib
iudicat. Itẽ sicut ille interior de auditu ño iudicat. utrum mninꝰ an sufficienter
untentꝰ sit: sic iudicat auditꝰ ipse de uocib qͥd eaꝵ leint̃ influat aut asꝑe ꝑstrepat.
Non necesse ẽ. ceteros sensus corporis ꝑsequi. Iã enĩ ut opmor anĩaduertis quid
uelim dicere. ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensib iudi-¬
care. cũ eoꝵ & integritatẽ ꝓluat. & debitũ flagitat: quẽadiodũ &e ipsi corporis sensus

Expanded text:
plere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis plere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ille istũ sentit: non te credo inuentiuꝵ regulã qua fidere possimꝰ. om̃e sentiens
meliꝰ eẽ. quã id qđ ab eo sentit᷑. ne fortassis ex hoc cẽ cogam᷑ dicere om̃e intelligenᷤ
meliꝰ ẽẽ quã id qđ̾ ab eo intelligit᷑. Hoc enĩ falsũ ẽ. qr hõ intelligit sapientiã: &
non ẽ melior quã ipsa sapientia. Qũa obrẽ uide qua causa tͥ uisũ sit. sensũ inte¬
riorẽ hinc sensui qͦ sentimꝰ corpora eẽ. p̃ferendũ. ł. Quia moderatorẽ & iudicem
quendã huiꝰ illũ esse cognosco. Nam & siquid huic in officio suo abfuerit: ille tauquã
debitũ a ministro flagitat sicut paulo ante disputatũ ẽ. Non enĩ se uidere aut non
uidere. sensus ocłi iudet. Q qr non uidet: ñ potest qͥd sibi desit. aut qͥd satis sit iudi¬
care. s. ille interior qͦ admonetur & anima bestie aꝑire ocłm claufũ. & qđ deesse sentit im¬

Expanded text:
ille istum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens ille istum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens melius esse quam id quod ab eo sentitur, ne fortassis ex hoc etiam cogamur dicere, omne intelligens melius esse quam id quod ab eo intelligitur. Hoc enim falsum est; quia homo intelligit sapientiam, et non est melior quam ipsa sapientia. Quamobrem vide qua causa tibi visum sit, sensum interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. Quia moderatorem et judicem quemdam hujus illum esse cognosco. Nam et si quid huic in officio suo defuerit, ille tanquam debitum a ministro flagitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille interior, quo admonetur et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit im
Abbreviated transcription (Latin):
meli eẽ uidicas. sensũ ipsũ. an qd sensus attingit: E. Sensũ scilicet. A. Quare ir
Quia meliꝰ ẽ. id qđ cẽ uiuit: qũa id qd tantũ ẽ. A. Quid illũ sensũ interiorẽ. quem
qͥd̾e infra rationẽ &e adhuc nob̾ cõmunẽ cũ bestiis superiꝰ indagauimꝰ. dubitabis ne
huie sensu pp̃onere. qͦ corpꝰ actingimꝰ. & quẽ iã ipsi corpori p̃ponendũ eẽ dixisti:łbt
Nullomͦ dubitauerĩ. At. Etiã hoc cur ñ dubites uolo abste audire. Non enĩ poteris
dicere hc̃ sensũ interiorẽ iã in eo genere triũ illoꝵ eẽ ponendũ. qđ cẽ intelligit: s adhuc
ñ inẽ. Que cũ ita sut: quero cur p̃ponas sensũ interiorẽ huic sensui qͦ corporalia
sentiuntur: cũ sic uterq ui eo genere qđ uiuit. Sensũ aũ istũ qͥ corpora attingit
id̾o p̃p̃osiusti corporib: qr illa sunt in eo genere qđ tantũ ẽ. iste uͦ in eo qđ &̃ uiuit.
In qͦ cũ ce ille interior reperiat᷑: cur eũ meliorẽ puces dic mͥ. Si enĩ dixeris. quia

Expanded text:
melius esse judicas? sensum ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id quod tantum est. 12. A. Quid? illum sensum interiorem, quem quidem infra rationem, et adhuc nobis communem cum bestiis superius indagavimus, dubitabisne huic sensui praeponere quo corpus attingimus, et quem jam ipsi corpori praeponendum esse dixisti? E. Nullo modo dubitaverim. A. Etiam hoc cur non dubites, volo abs te audire. Non enim poteris dicere hunc sensum interiorem jam in eo genere trium illorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc non inest. Quae cum ita sint, quaero cur praeponas sensum interiorem huic sensui quo corporalia sentiuntur, cum sit uterque in eo genere quod vivit. Sensum autem istum qui corpora attingit, ideo praeposuisti corporibus, quia illa sunt in eo genere quod tantum est, iste vero in eo quod etiam vivit: in quo cum et ille interior reperiatur, cur eum meliorem putes dic mihi. Si enim dixeris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipterea ñ oberrans qr ꝓpͥo motu ⁊ sensu careti reẽ. excelleotior bet atbera
Que libera uoluntate peceat. quã que ꝓpt̾ea non peccat. qi nor hoabet liberam
uoluntate.  sic̃ laudarẽ uinũ in suo genere bonũ. qͦ uino inebriatũ homiue
uituꝑarẽ: ectam̃ eundẽ hominẽ iã uititꝑatũ ⁊ addhuc ebriũ. laudato illi ino
de qͦ ebriꝰ factus ẽ. anceponerem: ita corporalis creatura in suo gradu iure
laudanda ẽ. cũ illi iuutuꝑandi sunt qͥ eiꝰ immod̾ato usu a ueritatis ꝑceptions

Expanded text:
rio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo gradu jure laudanda est; cum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a ver
Abbreviated transcription (Latin):
remotiora st̃ sicuti corꝑa. ñ attingit calore sapiendi: s ꝑfundit lumine
numeroꝵ. Qd tͥ fortassis obscurũ ẽ. Non em̃ ulla uisibilis similitudo.
inuisibili rei potest ad omnẽ ꝯuenientiã ccaptari. Tantũ illuo atten¬
de qd̃ & questioni ꝗͣ suscepimꝰ satis ẽ & humiliorib ⁊̃ mentib qͣles noᷤ
sumꝰ sese manifestat. ¶a &e si clarũ nob̾ ẽe̾. ñ potest. utrũ in sapientia ł
ex sapientia numerꝰ an ipsa sapientia ex numero. an in numeto
sit. an utr ũq nom̃ unꝰ rei possit ostendi: illud certe manifestũ ẽ.

Expanded text:
remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit lumine remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit lumine numerorum: quod tibi fortassis obscurum est. Non enim ulla visibilis similitudo invisibili rei potest ad omnem convenientiam coaptari. Tantum illud attende, quod et quaestioni quam suscepimus satis est, et humilioribus etiam mentibus, quales nos sumus, sese manifestat, quia etsi clarum nobis esse non potest utrum in sapientia, vel ex sapientia numerus, an ipsa sapientia ex numero, an in numero sit, an utrumque nomen unius rei possit ostendi; illud certe manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
neᷤ dimicant: s ipsi etiã uilescunt sͥ. Hec mireris numeros ideo ui¬
luisse hoĩb ce catam eẽ sapientiã: qͥa faciliꝰ posst̃ numerare qͣm saꝑe.
cum uideas cariꝰ illos hab̾e aurũ qͣm lumen lucerne cui cõpatũ au¬
rum ridet᷑. S honorat᷑ ãpliꝰ res longe inferior: qͥa lucer nã sibi & m̃di¬
cus accendit. aurũ uͦ pauci habent. quanꝗͣ sapientia absit ut incõꝑa¬
tione numeri inueniat᷑ inferior. cũ eadẽ sit: s ocłm qͦ cerni possit in¬
qͥtit. S quẽad modũ in uno igne ꝯsubstanciał ut ita dicã sentit᷑ fulgor
& calor. nec seꝑari ab inuicẽ possunt. calor tam̃ ad ea ꝑuenit q̃ ꝓpe ad mo-¬
uent᷑ fulgor uͦ eciam longiꝰ latiꝰq diffundit᷑: sic intellegentiȩ potentiaquę
in ẽ. sapientiȩ ꝓpinqͥora feruescunt. sicuti st̃ anmȩ rationales. ea uͦ quę

Expanded text:
nes dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo vines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo viluisse hominibus, et charam esse sapientiam, quia facilius possunt numerare quam sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cum eadem sit; sed oculum quo cerni possit, inquirit. Sed quemadmodum in uno igne consubstantialis, ut ita dicam, sentitur fulgor et calor, nec separari ab invicem possunt; tamen ad ea calor pefunditur: sic intelligentiae potentia, quae inest sapientiae, propinquiora fervescunt, sicuti sunt animae rationales; ea vero quae
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ a fine usꝙ ad finẽ attingit numerꝰ fortasse dicit᷑. Ea si qͣ disponit oĩa
suauit̾: sapientia ꝓpͥe iam uocat᷑. cum sit utrumq inuus eiꝰdemq sapientie.
b neq animis oĩb. s tantũ rationabilib tãqͣm meis sibi sedẽ locaũit. dẽ
qua disponat oĩa. illa etiam infima qͥb numeros dedit. Itaq qm̃ de corꝑib
facile uidicauimꝰ tanqͣm d̾teb qͣ infra nos ordinatȩ st qͥb inp̾ssos numeros
S cum ceꝑimꝰ tanꝙͣ sursum u̾sus recurrere: inuenimꝰ eos eciam nĩas m̃tes rͣn¬
scende. atq incõmutabileᷤᷤ ipsa man̾e u̾itate & qͥasaꝑe pauci posst.: numerate autẽ etiã
stultis concessum ẽ mirant᷑ hoĩes sapientiam numerosq contẽpnunt.
Docti aut̃ & studiosi qͣntum remotiores ft̃ alabe t̾rena: tantomagis & nu¬
merũ & sapientiam in ipsa ueritate contuent᷑. & utrũq carũ habent &
in eiꝰ ueritatis cõꝑatione. ñ eis aurum & argentũ ce cet̾ra de qͥb homi¬

Expanded text:
 disponit omnia suaviter, sapientia proprie jam vocatur; cum sit utrumque unius ejusdemque sapientiae. 31. bus, neque animis omnibus, sed tantum rationalibus, tanquam in eis sibi sedem locaverit, de qua disponat omnia illa etiam infima quibus numeros dedit: itaque quoniam de corporibus facile judicamus, tanquam de rebus quae infra nos ordinatae sunt, quibus impressos numeros currere, invenimus eos etiam nostras mentes transcendere, atque incommutabiles in ipsa manere veritate. Et quia sapere pauci possunt, numerare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, numerosque contemnunt. Docti autem et studiosi, quanto remotiores sunt a labe terrena, tanto magis et numerum et sapientiam in ipsa veritate contuentur, et utrumque charum habent: et in ejus veritatis comparatione non eis aurum et argentum, et caetera de quibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
gionẽ qͣndã. ł si qd̾ aliud nom̃ aptum inueniri potest. qͦ nominemꝰ qͣst
habitacłm qd̃da sedeq numeroꝵ: longe remoueor a corꝑe. & in ueniẽ
fortasse aliqͥd qd̃ cogitare possĩ ñ tam̃ aliqͥd inueniens qd̾ u̾b̾ ꝓferre sufficiam:
redeo tanqͣm lassatꝰ in hec nr̃a ut loqͥ possim. & ea qͦ ante sita st̃ ocłõs dico sic̃
dici solent. hoc mͥ accidit: etiam cũ o̾sapientia qͣntũ ualeo iugilantissime
atꝙ intentissime cogito. Q ꝓpt̾rea multũ miror cũ he duo sint insec̃tissua. cer¬
tissimaq ueritate. accedente etiam testimomo scͥpturarũ qͦ cõmemoraui ex¬
iuncte illa posita plurimũ miror ut dixi: qͣre numerꝰ uilis sit multitu¬
dini hominum. & cara sapientia. S nimirũ illud ẽ qd una qda eadẽce
res ẽ Ueruntam̃ qm̃ nichilominꝰ inonimis libris de sapientia dicat . qd at

Expanded text:
gionem quamdam, vel si quod aliud nomen aptum inveniri potest, quo nominemus quasi gionem quamdam, vel si quod aliud nomen aptum inveniri potest, quo nominemus quasi habitaculum quoddam sefortasse aliquid quod cogitare possim, non tamen aliquid inveniens quod verbis proferre sufficiam, redeo tanquam lassatus in haec nostra, ut loqui possim, et ea quae ante oculos sita sunt dico, sicut dici solent. Hoc mihi accidit etiam cum de sapientia quantum valeo, vigilantissime atque intentissime cogito. Et propterea multum miror, cum haec duo sint in secretissima certissimaque veritate, accedente etiam testimonio Scripturarum, quo commemoravi conjuncte illa posita; plurimum miror, ut dixi, quare numerus vilis sit multitudini hominum, et chara sapientia. Sed nimirum illud est, quod una quaedam eademque res est; verumtamen quoniam nihilominus in divinis Libris de sapi
Abbreviated transcription (Latin):
re atq incõmutabileᷤ regule sapientiȩ. de qͥb paricis nc̃ singłatĩ int̾rogat᷑
respondisti eẽ. ueras atq manifestas. easq oĩb qͥ hec intueri ualent cmuneᷤᷤ
uno aliquo gene contineant᷑ heç duo. sapientia scilicet ⁊ numerꝰ qͥa coniuncta
etiã inscͥpturiᷤ scĩs hec posita eẽ. cõmemorasti: an alterum existat ab altero.
aut alcerum in altero consistat ueluti numerus a sapientia uł insapien¬
tia. Nlã sapientiã ex istere a numero aut consistere innumero ñ ausim di¬
ce. Nescio q̃ eñi mͦ qͥa multos noui nimerarios aut numeratorẽ. uł si ciꝰ alio
nomine uocandi st̃. qͥ sũme atq mirabilit̾ cõputant sapienteᷤᷤ aut̃ ꝑ paueᷤ
aut forsitan neminẽ. longe uenerabilior mͥ occurrit sapientia quam
numerꝰ A Rem dicis qͣm ego qͦq mirari soleo. Nã ĩncõmutabilẽ uen¬
tacem numeroꝵ mecũ ipse consid̾o. & eiꝰ qͣsi cubile ac penetrale ł re¬

Expanded text:
mutabiles regulae sapientiae, de quibus paucis nunc singillatim interrogatus respondisti esse veras atque manifestas, easque omnibus qui haec intueri valent, communes uno aliquo genere contineantur haec duo, sapientia scilicet et numerus, quia conjuncta etiam in Scripturis sanctis haec posita esse commemorasti; an alterum existat ab altero, aut alterum in altero consistat, veluti numerus a sapientia, vel in sapientia. Nam sapientiam existere a numero, aut consistere in numero, non ausim dicere: nescio enim quomodo, quia multos novi numerarios aut numeratores, vel si quo alio nomine vocandi sunt, qui summe atque mirabiliter computant, sapientes autem perpaucos, aut forsitan neminem, longe venerabilior mihi occurrit sapientia quam numerus. A. Rem dicis quam ego quoque mirari soleo. Nam cum incommutabilem veritatem numerorum mecum ipse considero, et ejus quasi cubile ac penetrale vel re
Abbreviated transcription (Latin):
tus. satis ut arbitror scła nr̃a secmocinatione disertũ ẽ Alii uͦ quamqͣm negare q
audeant p̃side humane uite ꝓuidentiã di: malunt tamen eam uł infirmã. ł in iustã.
ł malam: nefatio ertore cde quã sua peccata pietatate supplici ꝯficeri Qͥ om̃s si ꝑsua¬
dĩ sibi paterent᷑. ut cum de optimo & iustissimo & potentissimo cogitant bonuitatem &
iusticiam & potentiam dĩ longe maiorẽ suꝑiorẽq eẽ. cdent quam quicqͥd cogitatio¬
ne ꝯcipiunt ꝯsida̾ntesq semetipsos gratias dõ se deb̾e intellig̾ent etiã si aliqͥs infer¬
uis eos uoluiss eẽ. quam sunt: om̃ĩbq ossib & medullis concientie suę clamaret̃
Ego dixi dñe misere inei. cura animã meã q peccaui tͥ. Ita certis itin̾ib diuine
miscdie insapientiam ducent᷑ ut neq inuentis reb inflati neq non in uentis tͦ¬

Expanded text:
ris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non ris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis
Abbreviated transcription (Latin):
ba uͭ tam in euitabilis appant neccssitas  a Pulsasti uehement̾ imscalia di assit: apiat
pulsantib. Serantam̃ marimã partem hominum ista questione torqueri. ñ ob alouõ
ediderim: n qua ñ pie querunt uelocioresq sunt ad excusationem quã ad ꝯfessione
percatoꝵ suoꝵ. Alu eñ nuillam diunani ꝓindentiam p̃ esse teb humatus liberet qd¬
pnanti. atimq forcuitis comittunt casib &e animos & corꝑa sua tradunt se feriends
e dilamiandos libidimb. diuina udicia negantes humana fallertes: eos a qͥbx aecusan¬
tar fotune patrocins ꝓpulsare se ptitant. Quam tam̃ ecł esfing̾e ac ꝑmgd̃e eotistiettẽ
ut aut meliores ea sunt a qua se regi arbitrant᷑. aut se qͦꝙ çum eadẽ crtare ae sai¬
tite ista fateant᷑ & dic̃e. Nec eiũ talib absirde etiam concedit᷑ casib cos ag̾̃c om̃a. qͣn¬
do agendo cadunt S adũsus hanc opinionẽ plenã stulcissimi a dementissimi et to¬

Expanded text:
A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erro
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ ut uelit ipsam uoluntatẽ inpotestatem ñ hab̾c: occurret᷑ ex eo quod ip-¬
se dixisti. cum quererem utrum inuitꝰ beatꝰ sis futurus Respondisti enum qd
im esses beatꝰ: si potestaᷤᷤ eẽt. Uelle enim te. s non dum posse ditisti uͥ ego
subieci de te clamasse ueritatem. Non enim negate possumus habe nos po¬
testacem tͥ dum nob̾ ñ ad ẽ quod uolumꝰ. Dum autẽ̾ tiolumus: si ipsa de ẽ.

Expanded text:
se est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; du
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd aut̃ meũ dicã. prorsus ñ in uenio: si uoluntas qua uolo & nolo ñ ẽ mea. Na¬
Ipt̾ cui tribundũ ẽ si qͥd ꝑ illam male fatio nͥ mͥ Cũ enũ bonꝰ a̾s me fec̾it. nec
bene aliqͥo faciam nͥ ꝑ uoluntatẽ. ad hoc potiꝰ datam eẽ. ab ono do. satis apparet
Mocꝰ aut̃ qͦ huc atq illuc uoluntas conũtit᷑. nͥ eẽt uoluntariꝰ atq in ntã potiꝰ
potestate. neq laudandus cũ ad suꝑiora. neq culpandus hõ ẽẽecũ ad inferi¬
oia detorquet qͣsi quendã cardinẽ uoluntatis neq omĩno monendꝰ ec̾t ut
istis neglectis et̾na uellet adipisci: atq ut male nollet uiuere. uellet autem
bene. hoo aut̃ monendũ ñ et. hominẽ quisqͥs etistimat: de hominũ nume

Expanded text:
quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quaquid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero
Abbreviated transcription (Latin):
motui qͦ deorsum u̾sus lapis fect᷑. quod sic̃ iste ꝓpͥus ẽ lapidis: sic ille animi. Ue¬
runtam̃ in eo dissimilis. qd̾ iupotestate ñ habet lapis cohib̾e motũ q̃ feit᷑ inferiꝰ:
animꝰ uͦ dum ñ uult ñ ita mouet᷑. ut suꝑiorib desertis inferiora diligat. Qidõ
lapidi nat᷑alis ẽ ille motꝰ: animo uͦ iste uoluntariꝰ. Hinc ẽ quod lapidetti siqͥs
dicat peccare. quod ponde suo tendit in uifima : ñ dicã ipso lapide stolidior. s
existat. qͦ uoluntas auercit᷑ ab incõmutabili bono ad cõmutabile bonumꝰ cũ
cum ñ nͥ animi & uoluntariũ & ob hoc culpabilem ẽẽ. fateamur. oĩsq de hac
re disciplina utilis ad id ualeat. ut eo motu in ꝑbato atq cohibito. uoluntatẽ
nrãm ad fruendum sempit̾nio bono a lapsu temꝑlium conũtamus: u Uideo:
& qͦdam modo tango & teneo uera ẽẽ quȩ dicis Non enim qͥcquã tun firme
atq intime sentio: qͣm me hab̾e uoluntatẽ. eaq me moueri ad aliqͥd fruendũ.

Expanded text:
motui, quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis, sic ille animi. Veruntamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum, quo fertur inferius; animus vero dum vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat: & ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero est voluntarius. Hinc est quod lapidem siquis dicat peccare, cum pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed existat, quo voluntas avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertamus ? 3. E. Video, et quodammodo tango, et teneo vera esse quae dicis: non enim quidquam tam firme atque intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc miratis quomͦ non sint ꝯttaria & cepugnantia ut & ds p̃scius sit omĩum futo¬
rum: &e nos non cessitate s uoluntate peccemus: Si enim p̾sciꝰ ẽ. ds inqͥs peccaturũ
ẽẽ. hominem: necesse ẽ ut peccet Si autẽ necesse ẽ ñ gͦ ẽ. inpeccando uo¬
luntatis arbitrium: s potiꝰ ineiitabilis & fixa necessitas. Qua intiotinati
one hoc uidelicet ne conficiat᷑ times. ut aut ds̃ futuroꝵ omĩum p̃sciꝰ impi¬
e neget᷑ aut si hoc negare non possimus : faceamur ñ uoluntate s neces¬
sitate pectari An aliquid te mouet alicid. n. Hicħ interĩaliud a. Res gͦ uni¬
ũsas quarũ ds ẽ p̃sciꝰ ñ uoluntate s necessitate nera putas: tr. Omĩno ita pa¬

Expanded text:
non sint contraria et repugnantia, ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabone hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate s
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nunc & non sum: quia non ego. s ille me beatam fact .a. Oꝑtime de te ueri¬
tas clamat. Non enim possumus alitid seutite eẽ. inpotestate urã: nͥ quod cum uolu¬
mꝰ facimus. Qua ꝓpt̾ nichil tam in nr̃a potestate: quam ipsa uoluntas ẽ Ea enun

Expanded text:
etiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te verietiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te veritas clamat. Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod cum volumus facimus. Quapropter nihil tam
Abbreviated transcription (Latin):
so hͥ on enim ea fiunt s sunt sempit̾na. A Iichil gͦ iusua cͤatuã oꝑat̃ d . u Iar
sernd stalunt⁊ eruemnadimodũ fcrat᷑ oudo enis uniu̾sitatis ꝙͣ condidit Neq enuim aliqͥd¬
noua uoluntite administrat. A Nunqͥo neminẽ beatum fac̃ iui. facit ũ. Tunc itaq
facit quiando ale fit . u. Ita ẽ. A. Si gͥ u̾bi gratia post ammum beat futurus es post
aruirumi te beatum facturus ẽ iũ. Etiam : a. Iani gͦ p̃scit hodie quod post ani n uost
facturus ẽ i. Semꝑ hoc p̾scuut. Nc̃ quoq hoc eum p̾scure consentio. si ẽ ita futui
A.Dic queso num tu ciratã eiꝰ non es aut cua beatitudo non inte fiet: io. Imino a
erata ełꝰ sum: & tuꝰ me fiet quod beatꝰ ero. a Non gͥ uoluntate s neaessitate inte fĩ¬
et beatitudo tua do faciente.iii. Uoluntas illiꝰ michi ẽ necessitas. a Tu itaq in
inuitꝰ beatꝰ enis. iii. Michi si ẽẽt potestas ut ẽẽm beatꝰ iam ꝑfecto ẽc̃m. Uolo enim

Expanded text:
ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratNumquid neminem beatum facit? E. Facit vero. A. Tunc utique facit, quando ille fit. E. Ita est. A. Si igitur, verbi gratia, post annum beatus futurus es, post annum te beatum facturus est. E. Etiam. A. Jam ergo praescit hodie quod post annum facturus est. E. Semper hoc praescivit: nunc quoque hoc eum praescire consentio, si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet quod beatus ero. A. Non ergo voluntate sed necessitate in te fiet beatitudo tua Deo faciente. E. Voluntas illius mihi est necessitas. A. Tu itaque invitus beatus eris. E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto essem: volo enim
Abbreviated transcription (Latin):
istũ motum ñ dubitamus eẽ. culpabilem: omĩm̃ negandũ ẽ &ẽ natale. Cido
ñ ẽ similis illi motui qͦ natalit̾ mouet᷑ lapis .a. Egimꝰ ne aliqͥd suꝑiorib duabo
disputatioib : ib Egimus sane.a. Credo gͦ miminisse te in pͥma asspirtationesatis
ẽẽ cõꝑtũ: nulla re fieri mentẽ seruam lib idinis. nͥ ꝓpͥa uoluntate. Na nea asupatis¬
ore neqꝙ ab equali eã posse ad hoc dedecꝰ cogi quia suistũ ẽ naꝵ ibinferiore qͥi ñ p̃ Restit¬

Expanded text:
istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest
Abbreviated transcription (Latin):
re. & rep̃hendendum ee dubitare non possium. Qnimã u qđe reto moltee
ał in cõmutabili bono ad cõmutabiua ciec̾hitur. nego ẽ uulꝑano ai. stu
eiꝰ natura talis ẽ. ut eo necessario mnoueat᷑. ⁊. Cuiꝰ estaiste motus qͥm pro¬
fecto culpandũ esse concedis: es. Lã animo eũ uideo. s ouiꝰ sit nese pro
& Nundd negas eaꝰ motu animam moueri: lo Ilon uego e. Negas ꝙ otiuã quo
mouet᷑ lapis. motum cẽ lapidise Neꝙ enĩ illum dico motum qͣ eũ nos moueqũo
ł aliqua ui aliena mouet᷑ ueluti c̃ꝰ in celum iacit᷑: s eum qͥ ad t̾ram nutu suo uer¬
git & cidit: U N on eqͥdem nego motum q̃ ita ut dicis inclinat᷑ & ima pecio: mo¬
tum cẽ lapidis. s nat᷑alem. Si aut̃ hoc mͥ etiã illũ motũ haba animap
fecto etiã ille nat᷑ais ẽ. Nlec exeo qͦ naturalit̃ mouet᷑ recte uituꝑari potrat
qͥa eciã si ad ꝑditionem mouet᷑: natẽ tam̃ sue necessitate cõpelli. Porto quia

Expanded text:
dendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima,  recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia
Abbreviated transcription (Latin):
in audiendo nichil tenerent manere secum: s om̃s uocib fugientib tangeren¬
tut. Solem autem istum si uellem intueri. atq ul ꝑtinacit̾ possem: & in oc¬
casu me desereret & subuelaret᷑ nubilo. & mulcis aliis obstacłis uoluptatem
uidendi eum inuitꝰ amitterem. Postremo etiam si ad eẽt semꝑ suauitas & lu¬
cis uidendi & uocis audieñi qͥd magnũ ad me ꝑueniret. cũ mͥ e̾e̾t. com¬
mue cũ belluis: At illa ueritatis & sapientiȩ pulchritudo. tantũ asste
ꝑscuerans uoĩuntas fruendi. nec multitudine airoientium constipata se clu¬
att uenientes. nec ꝑ agitur temꝑe nec migrat locis: nec nocte int̾cipitue.

Expanded text:
in audiendo nihil tenerent manere secum, sed omnibus vocibus fugientibus tangerenin audiendo nihil tenerent manere secum, sed omnibus vocibus fugientibus tangerentur. Solem autem istum si vellem intueri, atque id pertinaciter possem; et in occasu me desereret, et subvelaretur nubilo, et multis aliis obstaculis voluptatem videndi eum invitus amitterem. Postremo etiam si adesset semper suavitas, et lucis videnti, et vocis audienti, quid magnum ad me perveniret, cum mihi esset commune cum belluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tantum adsit perseverans voluntas fruendi, nec multitudine audientium constipata secludit venientes, nec peragitur tempore, nec migrat locis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
non expecto ut reddat᷑ aste. & sic ego inspiter ex eo. Non enĩ aliqͥd eiꝰ aliqͣndo
sit cusqͣm uniꝰ aut quoꝵdam ꝓp̾um s simul omĩb taͦta ẽ cõmunis. Minꝰ
gͦ ea quȩ tangimus. uł quȩ gu̾stamus ł quȩ olfacimus huic st̃ ueritati si¬
milia s magis ea quȩ audimꝰ & cernimꝰ. qͥã & om̃e u̾bum aqͥb audit᷑. totũ
auditur ab omnib & simul asingłis totum. Especies omnis quȩ ocłos ad iacet.
qͣnta uidetur ab uno: tanta & ab alio simul. S multũ longo int̾ uallo st̃ ista
ꝑlocos nec uͥq. tota ẽ. Et certe omĩa hec auferunt᷑ inuito. Q qͦ minꝰ eis frui
possimus : qͥb dam impedimut angustiis. Ilã & si poss eẽ. cusꝰqͣm suauis cantus
sempit̃nus. & studiosi eiꝰ certatim ad eaͣm audiendum uenirent: coaitarent sese
atꝙ pugnarent de locis qͣnto plures essent ut cantanti eẽt qͥsq ꝓpinqͥor. &

Expanded text:
non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est communis. 38. Minus ergo ea quae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritati similia, sed magis ea quae audimus et cernimus: quia et omne verbum a quibus auditur, totum auditur ab omnibus, et simul a singulis totum; et species omnis quae oculis adjacet, quanta videtur ab uno, tanta et ab alio simul. Sed multum longo intervallo sunt ista per locos, nec ubique tota est. Et certe omnia haec auferuntur invito, et quominus eis frui possimus, quibusdam impedimur angustiis. Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et studiosi ejus certatim ad eum audiendum venirent, coarctarent sese, atque pugnarent de locis, quanto plures essent, ut cantanti esset quisque propinquior, et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ueritas etiã homo cũ hominib loquens ait cdentib sibi. Si manserits ĩubo
meo: uere discipłi mei estis. & cognoscetis ueritatem. & ueritas lib̃abit uos. Nulla enĩ
re fruit᷑ aĩa cum lib̾tate: nisi qua fruit᷑ cũ securitate. Hemo aut̃ secuiꝰ ẽ ihis bo
nis: que potest in uitꝰ amictere. Ueritatem autem atq sapientiam nemo a¬
mittit in uitꝰ. Non enĩ locis seꝑari abea quisqͣm potest. S ea que dicitur aue¬
ritate atq sapientia seꝑatio: ꝑuersa uoluntas ẽ. quia inferiora diliguntus.
Nemo autem uult aliquid nolens. Habemus qͥ qua fruamur om̃s eqͣlit̾ atꝙ
cõmumit̾. N ulle sunt angustie: nullus in ẽa defectus. Om̃s amatores suos nulls
modesibi inuidos recipit: & om̃ib cõmuiis ẽ & singłis casta ẽ Nemo a licui dic̃
mutas aliqͥd S qd̾ tu de illa capis. & mͥ manet integrum. Qd̾ te inspirat.

Expanded text:
enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima cum libertate, nisi qua fruitur cum securitate. CAPUT XIV.-- Veritas ponis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: mutas aliquid; sed quod tu de illa capis, et mihi manet integrum. Quod te inspirat