comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spaciũ q̃ aturbulento ħ ⁊ caliginoso loco in qͦ aues uolant
usq ad astra ꝑtingit. Qd̾. ẽẽ. tnqͥllũ ꝓrsus ac luce plemũ: ũ
uaga ferri ꝑhibent᷑. scͥptura infirmam̃to cęli. e̾e̾. posita a¬
xit. Ioq aues recte dñr secꝰ firmam̃tũ cęli uolare. qr uicina
st̃ ut diximꝰ etheri turbulenta haeris spacia q̃ uolatꝰ auiũ
sustin̾&. Nec mirandũ siether firmam̃tũ cęli noĩet᷑. cur a¬
erappellet᷑ celũ ut supͣdocuimꝰ. Nlec p̾t̾eundũ q cũ creasse
dic̾et᷑ d̾s om̃em aĩã uiuentẽ. additũ. ẽ. atq motabilẽ. Addis¬
tinctionẽ uidelicet hõis. qͦ facturꝰ erat ad imaginẽ ⁊ simi

Expanded text:
spatium quod a turbulento hoc et caliginoso loco in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum non vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento coeli esse posita dixit. Ideoque aves recte dicuntur secus firmamentum coeli volare, quia vicina sunt, ut sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum aer appelletur coelum, ut supra docuimus. Nec praetereundum quod cum creasse diceretur Deus omnem animam viventem, additum est atque motabilem, ad distinctionem videlicet hominis, quem fac
Abbreviated transcription (Latin):
nec ogruit: ⁊ meliꝰ credimꝰ ea. e̾e̾.cȩt̾is maiora luminaria. qͥ
mins. De fatisañ qͣles libã. eoꝵ angustias.:⁊ qͣside mathesi docum̾
factis q̃ rectissime rep̾hundunt᷑ ingert̃ ad cau̾sandũ potiꝰ dm̃
auctorẽ sicłum: qͣ hõiẽ scelerũ. Sol& ⁊̃ q̃ri utr̃u cęli luminaria
sta ospicua co̾ꝑa sola sint aut hant rectores qͦsdã sp̃s suos.
A. si hñit: utrũ ab eis ⁊̃ uitałr inspirent᷑. sic̾ aĩant̾ carnes ꝑaĩas
a̾aliiĩ. ansola sine ulla ꝑmixtione. Elicet ĩp̃senti facile ñ¬

Expanded text:
nec congruit. Et melius credimus ea esse caeteris majora luminaria, quae . De fatis autem qualeslibet eorum argutias et quasi de mathesi documenfactis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia.
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis uidr̾i pot̾. ñ intuent᷑ in tegrũ corpꝰ hr̾e lunã :⁊ tota sua
rotunditate ꝑfectũ. ⁊̃ cũ lumine corneulato siue incipi¬
ens ad t̾ras lucere. siue desinens fulget: Si gͦ lum̃ mea eres
at᷑. Si aũ ex una sperule suę parte sẽꝑ luc&. ẜ̃dũ eã parte̾
ꝯu̾tit ad t̾rã donec tot̾a ꝯu̾tat. qd̾ a pͥma usq ad qrͣtã decimã
fit cresc̾e uidĩ : sẽꝑ. ẽ. plena. ẜ t̾re habitatorib ñ se̾ꝑ appara.

Expanded text:
oculis videri potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et tota sua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato sive incipiens ad terras lucere sive desinens fulget? Si ergo lumen in ea iatur. Si autem ex una sperule sue parte semper lucet, sed, dum eam partem convertit ad terram, donec totam convertat, quod a prima usque ad quartam decimam f
Abbreviated transcription (Latin):
pͥ tͥmissus. ẽ. cęlo noĩato. neq annu̾atꝰ increand̾ aĩalib. Iste uͦ in¬
ferior qͥexcip̃ exalationes humidas maris ⁊ t̾rȩ ⁊ ad sustinen¬
das aues qͦdamͦ grassat᷑. ñnͥ ex aqͥs accip̃ aĩalia. Qd̾ .lł. eiꝰ humi¬
aũ.ẽ. ħ portat alitũ corꝑa. q̃ita itunt᷑ pennis uolantes: qͤad mo¬
rat. exaqͥs dic̃ ꝓducta uolatilia. A qͣrũ .łł. nat᷑a biꝑtitũ locũ
sortita. ẽ. inferiorẽ scł munda labili. suꝑiorẽ uͦ aura flabili.
sensui aĩalib datos uidemꝰ. Olfatũ explorandis uaporib gus¬
tũ explorãdis liqͦrib Qd̃ .il. ad tactũ aqͣs uentosq sentimꝰ. h.ẽ. q̃¬

Expanded text:
missus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmorat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tis amedio ꝓcede̾s orientis eqͥnoctiũ uernale. suo osec̾ũ ex¬
ortu. ⁊ cotidianis ꝓfectib ad alta cęli culmina scandendo.
rursũq a soltitiali u̾tice ad infima paulatĩ descendendo. nec
mora ab infimis hib̾msq locis eqͥnoctiales giros repetendo
cũ cquinoctii die tñscenso. plena uesꝑe luna ħ. ẽ. qrͣta deci¬

Expanded text:
tis, a medio procedens orientis, aequinoctium vernale suo consecravit exortu, et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, ne mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales gyros repetendo,cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quarta deci
Abbreviated transcription (Latin):
dita .ẽ. ⁊c̃ ĩꝑfecta dicenda .ẽ. aut uͦ inpͥmordiis ⁊̃ suis cũ ad huc
nullũ fructũ dedisset. inꝑfecta erat illa nat᷑a. Q ñ tm̃ de
su tp̃is qͦdãmͦ ꝓcedt᷑. moĩs minsibilib latent. qͥꝗͣ si aliqͥ¬
inꝑfectũ d̃s fecisse diceret᷑. qͥd rep̾hensionis hr̃& ista senten¬
tia: Iure aũ displiceret. siid qͥ ab illo inchoatũ. ee̾t. ab illo
fec̃ ds cȩlũ ⁊ trã qr inuisibił erat i ĩ ꝯposita ⁊ pꝰea t̾ciodie ospicu¬
areddit᷑ atq ꝯponit᷑. qͥd sͥ deluna tenebras faciunt qstionĩ
Aut si qͥde t̾ra dictu . ẽ. ñ tp̃is int̾uallo cũ simulds res creau̾it

Expanded text:
data est, tunc imperfecta dicenda est; aut vero in primordiis etiam suis, cum adhuc nullum fructum dedisset, imperfecta erat illa natura. Quod non tasu temporis quodammodo procedunt, modis invisibilibus latent. Quanquam si aliqinde ipse perficeret, quid reprehensionis haberet ista sententia? Iure autem displiceret, si id, quod ab illo inchoatum esset, ab alio fecit caelum et terram, quia inuisibilis erat et inconposita et postea tertia die conspicua redditur atque conponitur, quid sibi de luna tenebras faciunt quaestionum? aut si, quod de terra dictum est, non temporis interuallo, cum simul deus mat
Abbreviated transcription (Latin):
nec nori ult᷑ nec peccare possit. Ioq caro nr̃a pꝰresurrectionẽ
milla eget refectione ciboꝵ qr nulla ei suppetit a fame łlas¬
situcdine łalia qͣlibis infirmitate defectio. Cardau ade añ
peccatũ ita. ẽ. inmortał ereata ut ad miniculis ad uta t̾ꝑał a
iinonie mortis exsꝑs ac doloris exista. donec corꝑalib merem̾¬
tis ad illã usq ꝑductꝰ etatẽ q̃ cõditori placeret. tũcreata ꝓge¬
nie multa ħꝰ moi iã uibente ipso sum̾& ⁊̃ de ligno uite ex qͦ ꝑ¬
fecte ĩmortał effectꝰ sustenta cłucibi corꝑał ult̾ius nulla requi¬

Expanded text:
nec mori ultra nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia nulla ei suppetit a fame, vel lassitudine, vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis exspers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem, quae Conditori placeret, tum, creata progenie multa hujusmodi, jam jubente ipso sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis nulla requi
Abbreviated transcription (Latin):
magnitucine luminis. q̃ iipsũ luminare minꝰ. ⁊ stellas
allustrare credit᷑. Mlaior .ẽ:ĩ uirtute ardoris. qͣmundũ calefecit
exortũ.cũ p̾t̾itis añeiꝰ creationẽ dieb inloĩo çaloris hu̾isset. Qd̾ aũ¬
eqͣt uniꝰq magnitudinis luna cũsole cernit᷑: ex eo fieridier̾ qd̾
ille multo longinqͥor a t̾ris atq altior qͣluna incedat. iõ magni¬

Expanded text:
magnitudine luminis, qua et ipsum luminare minus et stellas illustrare creditur. Major est et virtute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod au uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magni
Abbreviated transcription (Latin):
rolumine ꝑfundt̾. s tꝑib oportunis illuminãt t̾rã. Nãq
aliqͦtiens nebłosus obsistit aer. ne uł lunę cũ parua.ẽ. łstel¬
larũ lum̃ t̾ris appareat. Ortꝰ ⁊̃ sollunã stellasq maiori lumi¬
ne ne t̾rã illuminent inpedit. Uñ ⁊ nom̃ latine accepit. iõ ꝙ
duo magna luminaria. Luminaria magna possumꝰ acciꝑe

Expanded text:
rfundunt, sed temporibus opportunis illuminant terram. Namque aliquoties nubilosus obsistit aer, ne vel lunae, cum parva est, vel stellarum lumen terris appareat; sed et ortus sol lunam stellasque majore lumine, ne terram illuminent impedit; unde et nomen Latine accepit, quod sduo magna luminaria. Luminaria magna possumus accipe
Abbreviated transcription (Latin):
s.c.s.i.ii.l. ⁊.a. arida. factũ qẽ. ita. Subducunt᷑ aquȩ q̃ in¬
t̃ cȩlũ ⁊ t̾rã uniu̾sa ꝯpleuerant. ⁊ unũ ꝯg̾gant᷑ in locũ. ut &
lux q̃ p̾t̾ito biduo aqs claralustrabat. clarior puro maere
splendese̾et. ⁊ t̾ra q̃ latebat appareret. q̃q ꝯtecta aqͥs limosa
manelut ⁊ inualida: harũ abcessu redderet᷑ arida.⁊ suscipi¬
tes ad cęlũ usq cooꝑuerat: sciat fieri potuisse. ut t̾ra longe
lateq iussu ereatoris subsidens alias partes p̃bet concauas.
qͥb ꝯfluentes aq̃ reciꝑent᷑. ut appareret arida. ex his partib
rias fuisse aqͣs. q̃uelut nebula t̾ras tegerent. ꝯgregatioe
aũ spissatas ẽẽ. q̃datis sibi locis capi possent. apparente ari¬
da in reliqͥs. Dñ aũ cũ multa ostet̾. ee̾. maria inunũ tñ og̾ga¬
suos euoluere meatꝰ. Nã ⁊ fossores puteoꝵ ħ ꝓba̾t. qr telluois¬

Expanded text:
ducuntur aquae quae inter coelum et terram universa compleverant, et unum congregantur in locum, ut et lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat, clarior puro in aere splendesceret; et terra quae latebat appareret, quaeque contecta aquis limosa manebat et invalida, harum abscessu, redderetur arida, et suscipites ad coelum usque cooperuerant, sciat fieri potuisse ut terra ipsa longe lateque jussu Creatoris subsidens alias partes praeberet concavas, quibus confluentes aquae reciperentur, ut appareret arida ex his partibus, rias fuisse aquas, quae velut nebulae terras tegerent; congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent, apparente arida in reliquis. Bene autem cum multa constet esse maria, in losuos evolvere meatus. Nam et fossores puteorum hoc pro
Abbreviated transcription (Latin):
cio: in inferiorib mare t̾rasq suis discreuit finib. aerẽ q
suis in locis cedente aqͣdiffudit. Oportuit gͦ ut eod̾ qͦ creata ft
ordine ꝓfectũ caꝑent elem̃ta amplioris ornatꝰ. id.ẽ. qrto die ce¬
lũ luminarib insigniret. qͥnto aer ⁊ mare. sexto t̾ra siuis imple¬
ret᷑ aĩantib Nã qͥcdie t̾cia t̾ra herb. ẽ. arborib ꝙ uestita. ñ ad
ornatũ eiꝰ ẜ ad ipsã ut ita dixerĩ fig̾e eiꝰ suꝑficiẽ ꝑtinet. Dixit

Expanded text:
Tertio in inferioribus mare terrasque suis discrevit finibus, aeremque suis in locis, cedente aqua, diffudit. Oportuit ergo ut eodem quo creata sunt ordine profectum caperent elementa amplioris ornatus, id est, quarto die coelum luminaribus insigniretur. Quinto aer et mare, sexto terra suis impleretur animantibus. Nam quod die tertio terra herbis est arboribusque vestita, non ad ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
qdã dictũ scio pͥmũ nat᷑am soł inductã moꝑe creatoris. ẽ¬
ex ipsa luce factũ sit cõmemoratũ fuisse: ordine dierũ qͦ uisũ ẽ
creatori cuncta. e̾ẽ. facienda. Que nat᷑a soł qͦ tnͣsierit factaues¬
ꝑa ut uicissi nox ꝑaget᷑: nec ille dix̃. nec facile muenire posse
arbitror. Neq n. extinctã. c̾ẽ. credend.ẽ. ut noct᷑nȩ tenebrȩ sue¬
cederent. Trursus accensã ut mane fieret. añꝗͣ soł officio gere¬
ret᷑. Qđ aqr to die cepisse fieri: cad scͥpt̾a testat᷑. Qd̾ añqͣ fieret
qͦ cireuitu ÷ͥ potuerĩt tres dies noctes succede: lucis q̃ pͥmo facta

Expanded text:
quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tre
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣsol ut ñ soł lux ẜ.qͣsi comes eiꝰ eid̃ ita cõuincta ut dise̾m di¬
nosciq ñ possit: ad eandẽ redit᷑ difficultatẽ soluende ħꝰ qͥstio¬
cuiens redit. ⁊. ẽ. ĩalia parte mundi. qͦ tp̾r pars ista inqͣ sumꝰ
tenebrascit ĩnoctẽ. Ex qͦ cogit᷑ qd̾ absit inuna parte crede
dm̃ fuisse. ꝗͣ partẽ lux ista desereret: ut posset ei uesꝑa fie¬
ri. anforte mea parte lucẽ fecerat inq̃ facturꝰ erat hoĩem.
a parte lux illa ẽẽt. q̃ indiscesserat mane exortura ꝑacto cir¬
cuitu: Ut qͥd gͦ factꝰ. ẽ. sol ĩpotestatẽ diei qͥlucer& suꝑ t̾rã. si
lux illa diei faciendo suffecerat : An illa pͥor regioneᷤᷤ suꝑio¬
res a t̾ra longinqͣs illustrabat. ut sentiri ñ posset int̾ris. atq
ita oportelat solẽ fieri ꝑ qͦ dies inferiorib mundi partib ap¬
pareret : Pot̃ ⁊ ħdici. auctũ. eͥeͥ. fulgorẽ diei sole acddito. ut
pillã luce̾ minꝰ fulgens dies ꝙͣ nẽ. ẽ. fuisse credat᷑. Etiã ħa

Expanded text:
is lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestioortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, am cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
sinuet unã ꝗͣq ereaturã ex ordine qͦ oditã dic̃ respiẽ ad dĩ
u̾bũ. pꝰponens. ⁊ dix̃ dsfiat illud. N.nłanuenit ullã causa
rei creandȩ. ꝗͣinu̾bo dĩ ñinuenit creari debuisse. Ñgͦ ds̃
tociens dix̃. fiat illa ł illa creat᷑a. qͦtiens inħlibro repetit᷑.
citatẽ dũinsinuat sigillatĩ gn̾a creat᷑arũ: ꝑ singła respiẽ¬

Expanded text:
sinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: citatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula respi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ⁊ discretio ⁊ sp̾es aqͣꝵ atq t̾rarũ sic nat᷑e lignoꝵ ⁊ herbarũi.
sic luminaria celi sic aĩantia orta exaqͥs ⁊ t̾ra. Neq R.sic̃ pecço¬
ra solo sensu corꝑis uident angłi huisibilia. sensibilia. si qͦ
sensu tali utunt᷑. Agnose̾t ea potiꝰ q̃meliꝰ nouerunt intiꝰ ĩ ipso
dĩ u̾bo aqͦ illuminant᷑ ut sapient̾ uiuant. Quẽ admodũ gͦ ro̾¬

Expanded text:
sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in
Abbreviated transcription (Latin):
tiã suꝑitꝰ ꝯmutat᷑. ad uniu̾sa eiꝰ altitudinẽ tn̾siliendã: ñ pot̾ ꝑ
pondib ⁊ aer ⁊ aqͣ cedit: ut ad t̾rã ꝑuenia̾t: sic aqͣꝵ pond̾i i⁊ii¬
se aer cedit. ut ł ad t̾rã ł ad aquã ꝑueniat. Uñ intelligi uolt̃
sim̃ necee̾ fiusse ut aer quaꝙ si qͥs eiꝰ prticłam ĩspaciis ilt
sullimib cȩli posset dimitere: poncde suo cad̾et. donee ad ae¬
ria subt̾ spicia ꝑueniret. Qua ꝑꝑ colligt̃ multominꝰ. e̾ẽ. pos¬

Expanded text:
ac uertitur, ad uniuersam eius altitudinem transiliendam non potest ponderibus et aer et aqua cedit, ut ad terram perueniant, sic aquarum ponderi et ipse aer cedit, ut uel ad terram uel ad aquam perueniat. unde intellegi uolunt hoc modo necesse fuisse, ut aer quoque, si quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse pos
Abbreviated transcription (Latin):
enumerationẽ dierũ ex informi q̃q formata num̾ant᷑. ⁊ex
ista corꝑali mat̾ia iã factũ cȩlũ scͥpt̾a narrau̾at: c̾ multũ
distat sp̾es atrenis. iã qexea formantũ ĩrer infimi parte restã¬
uit: noluit subhis ũł irer̃ cre.itar̃ ordine̾ miserere. ut dic̾et᷑
fit. ñ accept᷑a ista residua ĩformitate talẽ spe̾m qͣlẽ acceꝑat cȩ¬
lũ. ẜ iã inferiorẽ ⁊ ĩformiorẽ. atq informitati ꝓxima. ut his¬
t̾ra stabiłr fira. I& dix̃ ds. Germinet t̾ra herbã ⁊cetera.¬

Expanded text:
enumerationem dierum iam ex informi quaeque formata numerantur et ex ista corporali materia iam factum caelum narrauerat, cuius multum distat species a terrenis, iam, quod ex ea formandum in rerum infima parte restabat, noluit sub his uerbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat caelum, sed iam inferiorem et infirmiorem atque informitati terra stabiliter fixa. Et dixit deus: germinet terra herbam pa
Abbreviated transcription (Latin):
bonã didicit: ẜ. eã quã laudabilẽ se facturũ nouerat. ⁊ã
factã hõib laude dignã ac mirandã. e̾ẽ. declarauit. ue¬
rũ ñ qr totas mundi tenebras luce infusa expulit: ħ .n. suꝑ
lustnͣs aliã reliqt obscurã: recte subdit᷑. . diuisit lucẽ a
tenebris. Diuisit nãq eas ñ solũ qͣlitatis ẜ & locoꝵ distan¬
tia. lucẽ uidelicet insuꝑiore orb parte diffundendo. in
qua erat humana cõu̾satio fut᷑a: inferiora uͦ eiꝰ pͥscis in
tenebs remanere sinendo. Appellau̾ q lucẽ diẽ ac tene¬
bras noctẽ. ħ ad intellectũ nr̃m dictũ est. Qua .N. lin¬
gͣ appellau̾ ds̃ lucẽ diẽ ⁊ tenebras noctẽ. utrũ hebre¬

Expanded text:
lem se facturum noverat, jam factam hominibus laude dignam ac mirandam esse declaravit. Verum quia non totas mundi tenebras luce infusa dispulit hoc enim lustrans, aliam reliquit obscuram, recte subditur: Et divisit lucem ac teneoras. Divisit namque eas non solum qualitatis, sed et locorum distantia, lucem videlicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura, inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem et tenebras noctem. Hoc ad intellectum nostrum dictum est; qua enim lingua appella
Abbreviated transcription (Latin):
sitionẽ ꝯsicdanda. ẽẽ admonemꝰ. Utrũ aũ ñe itđ cęlũ fiat qđ
excedit aeris oĩa spacia. eiꝰq om̃em altitudinẽ. uͥ ̃ lummaria
stelle q cõstitunt᷑ qͣrto die: an ipse aer uocet᷑ firmam̃tũ. qͣri
m̾̃ito pot̾. Multi .li. assert̃ istarũ aqͦꝵ nat᷑ã suꝑ sid̾eũ celũ. e
ñ posse. qd̾ sic habebant ordinatũ pondus suũ ut uł suꝑ trã
fluitent: ł maere t̾ris ꝓximo. uaporalit̾ ferant᷑. Nlec qsꝙͣ istõ
dĩ suꝑfusas. Nẽ .ii. quẽ ad modũ d̾s instituerit nat̾as rer̃ f
tentię. uelit oꝑari. Neq .n. si uellet ds aliqñ sub aq̃ oleũ ma

Expanded text:
sideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum en posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos  superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum,tentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum a
Abbreviated transcription (Latin):
mini ⁊ replete t̾rã. ne qͥs honorabili comibio mẽẽ peceatũ ex¬
dũ. facta aũ atq ornata habitatione mundana. suꝑ erat ut
Unͥ seq̃r. lait. faciamꝰ hoiẽ ad imagine̾ ⁊ similitudinẽ nrãm.
Nc̃ appar& euidentiꝰ qͣre de creatis herb. ⁊ arborib piscib ⁊ uo
latilib t̾restrib qͦ aĩantib dictũ sit. ut fierent singła iurta
genꝰ ⁊ sp̾es suas. p̾uidelt᷑. N. fut̾a hõis creatio. qͥñ solũ suo
acsimilitudine fieret. Cuiꝰ nobilitati creationis ⁊̃ ħ testimoni

Expanded text:
 replete terram, ne quis honorabili connubio inesse peccatuandum. Facta autem atque ornata habitatione mundana, supererat utur, sequitur: Et ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Nunc apparlatilibus, terrestribus quoque animantibus, dictum sit ut fierent singula juxta genus et species suas. In futura autem hominis creatione, qui non solum suo ac similitudinem fieret: cujus nobilitati creationis etiam hoc testimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ u̾sus irruptis aqͥs subt̃ eas ire nat̾a sinit᷑: plenitudine sua
repellit eas. ⁊ inuas ñ ꝑmitit intͣre. Cũ aũ uasita collocat᷑. ut
os ñ hãt deorsũ s mlatꝰ declinatũ: intrat aqͣ inferiꝰ. exeunte aere
suꝑiꝰ. Itẽ si uasis erecti ospateat incęlũ: cũ infund̾ aꝙͣ: euadit aer
sursũ u̾sus. ex aliis partib qͣ ñ infundis. Ifit aquę locꝰ intndi: de¬
repente influãt: ⁊ undiq osuasis obtegaꝵ: disrũpit easaer sur¬
sũ nitens. ut eis adima locũ faciat. ⁊ ipsa disruptio singultꝰ ua¬

Expanded text:
cum, nec deorsum versus irruptis aquis subter eas ire natura sinitur, plenitudine sua repellit eas, et in vas non permittit intrare. Cum autem vas ita collocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius, exeunte aere superius. Itemque si vasis erecti os pateat in coelum, cum infundis aquam, evadit aer sursum repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus ua
Abbreviated transcription (Latin):
ut ocłos ad ignẽ aures ad aerẽ dicãt ꝑtinere. Ol faciendi al
tũ uͦ istis flurib ⁊ corpulentis humorib. Nã q̃c̾q inore sa¬
piunt ipsiꝰ oris humori ꝯmiscent᷑ ut sapiant: ⁊̃ siarida eũ ae¬
cipent᷑ fuisse uideant᷑. Ignis t̾noĩa penetrat: ut motũ ĩeisa
ciat. Nã ⁊ humor pͥuacatione caloris agelaseit:⁊ cũ possit fri¬
gesc̾e cęt̾a elem̾ta: ignis frigescere ñ pot̾. faciliꝰ qͥppe extii¬
gunit᷑ ut ignis ñsit. ꝙͣ frigidꝰ maneat. aut sit alicꝰ frigidico¬

Expanded text:
ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem tum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetciat. Nam et humor privatione caloris congelascit, et cum possint fervescere caetera elementa, ignis frigescere non potest: facilius quippe exstinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus maneat, aut sit alicujus frigidi con
Abbreviated transcription (Latin):
seqnt̾ oꝑaret᷑. Inmo uͦ ad ipsũ ꝑmirabile.ẽ. cũ d̾s nullo
spacio silłarũ et̾ni u̾bi sub rõe dix̾it. fiat lur: cur tan¬
ta mora facta sit lux. donec diei spaciũ p̾t̾iret. ⁊ uesꝑi
fieret. An forte. cito qđ lux facta . ẽ. ẜ mora diurni tpe
ineo ꝯsumi potuit cũ discerneret᷑ a tenebris. atq utrũq
discretũ suis uocabłis signaret᷑: Mirũ si ⁊ ħł tantamo

Expanded text:
Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et ho
Abbreviated transcription (Latin):
auditꝰ: ⁊ ñ inuenit̾. An dicendũ. ẽ. qđ cũ cito ꝑactũ eẽt ħ
opꝰdĩ tã diu stetit lux ñ succenente nocte donec diurnũ
spiciũ ꝑageret᷑. ⁊ tã du mansit nex luci succedens donec
ꝙ eo tp̾r qͦ nofc ap̃ nos .ẽ. eas partes mundi p̾sentia lucis
illustret ꝑqͣs sol ab occasu mortũ redit. Ac ꝑħ oĩb xxiiii.¬

Expanded text:
auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec eo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit; ac per hoc omni
Abbreviated transcription (Latin):
ereatura. Si aũ qr qͥb in locis uibente dõ facta sit lux. ct̃
adhuc abyssus om̃em t̾rȩ amplitudinẽ ꝯtegeret: patet
ꝓfecto qr insuꝑiorib eiusdẽ t̾re partib qs ⁊ nẽ diurna
soł lux illustrare cõsueuit. tẽ pͥncipał illa lux emicuit.
Nec mirandũ nob̾ diuina oꝑatione lucẽ in aqͥs posse res¬
plendẽ. cũ ⁊ ho̾iũ oꝑatione cõstet eas sepiꝰ illustrari. nau¬
tarũ idelicet qͥ in ꝓfundo maris dimersi. emisso ex ore
pͥncipio fuisse facte credendȩ sint: priꝰꝗͣ in locũ e̾e̾nt uni
ut appareret arida ꝯgregatȩ . &. nidit d̃s lucẽ qd̾ ẽe̾t boni¬

Expanded text:
em quaeritur quibus in locis, jubente Deo, facta sit lux, cum adhuc abyssus omnem terrae amplitudinem contegeret, patet profecto quia in superioribus ejusdem terrae partibus, quas et nunc diurna solis lux illustrare consuevit, tunc principalis illa lux emicuit. Nec mirandum nobis divina operatione lucem in aquis posse resplendere, cum et hominum operatione constet eas saepius illustrari, nautarum videlicet, qui in profundo maris demersi, emisso ex ore principio fuisse factae credendae sint, priusquam in locum essent unum, ut appareret arida, congregatae. Et vidit Deus lucem q
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. Quẽ .N. ĩpͥncipio tͥpoꝵ mũdũ creasse ꝑhibet: ipsũ
ꝓfecto añ t̾pora et̾nalit̾ extitisse designat. ⁊ quẽ in ipso cõ¬
ditionis initio cȩlũ & t̾rã creasse narrat: tanta celeritate
oꝑationis oĩpotentẽ declarat ẽe̾.cui uoluisse fecisse ẽ. Uñ¬
legi. qđ utrũꝙ simul abeo factũ ẽ. ꝗͣuis utrũq simul ab

Expanded text:
tendit. Quem enim in principio temporum mundum creasse perhibet, ipsum profecto ante tempora aeternaliter exstitisse, designat; et quem in ipso conditionis initio coelum et terram creasse narrat, tanta celeritate operationis omnipotentem declarat, cui voluisse fecisse eligi quia utrumque simul ab eo factum est, quamvis utrumque ab
Abbreviated transcription (Latin):
dies imiꝰ. factũ.ẽ. uesꝑe occidente paulatĩ luce. ꝑꝰ exple¬
tũ spaciũ diurnę longitudinis. atq inferioreᷤ mundi
partes subeunte. Qđ nc̃ usitato soł cnreuttu: noctib a¬
gi solet. factũ. ẽ. ⁊ mane: redeunte ead̾ paulatĩ suꝑ t̾ras. at¬
q aliũ diẽ initiante. ⁊ huc usq dies expletꝰ.ẽ. iinꝰ. xxiiiii.¬
horarũ. Cuiꝰ cõm̾dationẽ u̾bi scͥptura uigilant᷑ admonet
ut lucẽ q̃ facta. ẽ. inferiora orb occasu suo lustrasse discamꝰ.
sũ mane puulatĩ recreata resurget: ñ iã in mane diei seqntis.

Expanded text:
dies unus. Factumque est vespere occidente paulatim luce post expletum spatium diurnae longitudinis, atque inferiores mundi partes subeunte, quod nunc usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim super terras, atque alium diem initiante; et huc usque dies expletus est unus, vigihorarum, cujus commendatione verbi Scriptura vigilanter admonet ut lucem quae facta est inferiora orbis occasu suo lustrasse discamus. sum paulatim mane recreata re
Abbreviated transcription (Latin):
qr diuina uirtute p̃cellebut creaturis hñs in pͥa potestate
cande st̃ reb solet suꝑferri. hoc aĩ ipsũ ad distinctionẽ
suꝑioris cęli ꝑtinet. inqͦ mex ꝑfecte oĩa disposita: scĩ sp̃i
ne pͥmordia alitionis ex tp̃r id ꝑfectũ deducere intende
mundo inqͦ hõ factꝰ. ẽ. ad instructionẽ gn̾is humani fac̾e¬

Expanded text:
 divina praecellebat creaturis, habens in propria potestate candae sunt rebus solet superferri. Quod ipsum quoque ad distinctionem superioris coeli pertinet, in nae primordia conditionis ex tempore ad perfectum deducere intendebmundo hoc, in quo homo factus est, ad instructionem generis humani
Abbreviated transcription (Latin):
ce fidi imnuiunt᷑: id potissimũ diligamꝰ qđ certũ apparue¬
rit eũ sensisse quẽ legimꝰ. Si aũt ħlatet: id certe qd̾ circũ¬
stantia scͥpt̾e ñ impedit. ⁊ cũ sana fide cordat. Si aũ &
seripture circũstantia ꝑtctari ac discuti ñ pot̾. saltẽ id
solũ qł fideᷤ sana p̾scribit. Alnid ẽ . N. qͥd potissimũ scͥptor
senserit ñ dinoscere: aliud a regła pietatiᷤ errare. Si u¬
trĩq uitet᷑ ꝑfecte se ht̃ fructꝰ legentis. Si uͦ utrũq uita

Expanded text:
e fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uita
Abbreviated transcription (Latin):
ticie fuisse decorata. S hoc satis iustũ ÷. ut qł semel
accepit iustitiã sẽꝑ eã debeat nͥ uiolent̾ amiserit. & certe multũ
dignior nat᷑a ꝓbat᷑. q̃ uel aliꝗdo habuisse. & sẽꝑ deb̾e ut habeat
tã bonestu bonũ cũ uinet᷑: ꝗͣ quȩ hoc ipsũ nec hab̃e nec dobe¬
aliꝗdo cognoscit᷑ .M. Bene cũđas. S aode huic tuȩ sententiȩ. qi qͣͥgi¬

Expanded text:
satis justum est, ut quod semel accepit justitiam, eam semper debeat, nisi violenter amiserit. Et certe multum dignior natura probatur, quae vel aliquando habuisse et semper habere ut habeat tam honestum bonum convincitur, quam quae hoc ipsum non habere nec debealiquando cognoscitur. MAG. Bene c
Abbreviated transcription (Latin):
potens in beatitudine & in iustitia ĩmo qm̃ beatitudo &
pistitia ñ s̃ in illo diũsa: sed unũ bonũ. sic ÷ om̃ipotens in
siplicibono: ut inilła res possit qd̃ noceit sumo bono. loõ
nãq ñ pot: corrũpi : nec m̃tii. Itagͦ qͥcqͥd n ÷ anteq sit
sia potistate ñ pot : cẽ.s si pot : alia reł facẽ ut sit : hoc
mͦ aliena potestate ꝑot÷ et̃. Emius aut plurib modis di¬
uidi possit potentiał ĩpotentia : hoc tantũ nc̃ tͥ suficiat q
multa dicunt᷑ posse ñ sua s aliena potestate & multa ñ¬
posse. ñ sua. s aliena ĩpotentia: De ꝓͥa gͥ potestate lo qͦr
cũ q̃ro de angło quẽ nouũ posuimꝰ fieri. & hactenꝰ ia ee fac¬
tũ ut iã aptꝰ sit ad habendã uoluntatẽ s nichil ad hucue¬
lit: an ipse possit ꝑse uelle aliqͥo & de ipsa i responde.
Si iã sic aptꝰ ẽ ad uoluntatẽ ut nichil aliud illi desit ꝗͣ uel

Expanded text:
potens in beatitudine et justitia, imo quoniam beatitudo et justitia non sunt illo diversa, sed unum bonum, sic est omnipotens in simplici bono ut nulla res possit quod noceat summo bono: ideo namque non potest corrumpi vel mentiri. Ita ergo quidquid non eststate esse non potest; sed, si potest alia res facere ut sit, hoc modo aliena potestate potest esse. Quamvis autem pluribus modis dividi possit potentia vel impotentia, hoc tantum nunc tibi sufficiat quia multa dicuntur posse non sua, sed aliena potestate potestate loquor, cum quaero de angelo, quem novum posuimus fieri, et hactenus jam esse factum, ut jam aptus sit ad habendam voluntatem, sed nihil adhuc velit; an ipse possit per se velle aliquid et de ipsa mihi responde. DISC. Si jam sic aptus est ad voluntatem ut nihil illi aliud des
Abbreviated transcription (Latin):
erit ut ñ a se s ab alio moueat᷑ il forte siqͥs subito claudit ocłos
ad ictũ uenientẽ. aut si cogit᷑ qͥs aliqͦ in cõmodo uelit qđ pͥus
ñ uolebat. Nlescio enĩ an tc̃ pͥus uelit se mouere ad hanc uolun
tatẽ. Hullꝰ cogit᷑ uł tiore uł sensu aliciuꝰ incõmodi. nec
adtrahit᷑ amore cõmodi alicui ad uolendũ aliqͥd : nisi qͥ priꝰha¬
bet nat᷑alẽ uoluntatẽ uitandi in cõmodũ. aut habendi cõ¬
modĩ qͣ uoluntate se mouet ad alias uoluntates. Negare
mouere. Ita ÷ Qđ gͦ nichil uult : nullo mͦ se potest mo

Expanded text:
erit ut non a se sed ab alio moveatur, nisi forte si quis subito claudit oculos ad ictum venientem, aut si cogitur quis aliquo incommodo, ut velit quod prius non volebat. Nescio enim an tunc prius se velit movere ad hanc di, nec attrahitur amore alicujus commodi ad volendum aliquid, nisi qui prius habet naturalem voluntatem vitandi incommodum aut habendi commodum; quia voluntate se movet ad alias voluntates. DISC. Negare mo
Abbreviated transcription (Latin):
uesle i o At eũ qͥuult beatitudinẽ solã. cõmoda tantũ uellȩ posui
ipꝰ  Ita ÷ Sigͦ ille qͥ nichil uellet nͥ cõmoda ñ posset hab̾e maio¬
ra &e ueriora uellet ne minora qͥbuscũq uti posset:ꝰ Immo ñ
posset ñ uelle qͣlib& infima si maiora ñ posset. N Honne cũ uel¬
let cõmoda infima & inmunda. qͥb: irrationalia animalia delectan¬

Expanded text:
vellet. MAG. At eum qui vult beatitudinem solam, commoda tantum velle posui Si ergo ille, qui nihil vellet nisi commoda, non posset habere majora et veriora, velletne minora quibuscunque uti posset? DISC. Imo non posset non velle quamlibet infima, si majora non posset. MAG. Nonne, cum vellet commoda infima et immunda, quibus irrationabilia animalia delectan
Abbreviated transcription (Latin):
beaticudinẽ. dico aũ nc̃ beatitudinẽ ñ beatitudinẽ cũ iustitia:
s ꝗͣ uolunt om̃s etiã iniusti. Om̃s qͥppe uolunt bene sibi
tia: cui c̃triũ ÷ malũ iniustitia. Alterũ bonũ ÷ qđ mͥa uidetꝰ
posse dici cõmodũ. & huic malũ opponit᷑ incõmodũ. S iustitiã
qͥdẽ ñ om̃s uolunt : neq om̃i fugiat unt iniustitiã Co

Expanded text:
beatitudinem. Dico autem nunc beatitudinem, non beatitudinem cum justitia, sed quam volunt omnes, etiam injusti. Omnes quippe volunt bene sibi tia, cui contrarium malum est, injustitia; alterum bonum est, quod mihi videtur posse dici commodum; et huic malum opponitur incommodum. Sed justitiam quidem non omnes volunt, neque omnes fugiunt
Abbreviated transcription (Latin):
s idõ accipis qi do & ÷ͥ datio causa acceptionis. d ita ÷ Mero
do D. Potiꝰ iudet᷑ qi tu ido ñ das qi ille ñ accip̃. Mhic g̃ ñ¬
dare ñ :÷ causa ñ accipiendi & tũ si pono me ñ dedisse. causa ÷
ud possitionẽ rei eẽ causã ut seqͥt᷑ aliuo. Cũ enĩ incendiũ ñsit
causa ignis. s ignis incendii : positio tĩ in cenoii sẽꝑ causa
ut seqͣtur ignẽ eẽ. Si enĩ ẽ incendiũ : necẽẽ ẽ igne eȩ D.
Neceẽ ẽ me sic eẽ fatĩ. M Uides gͦ ut puto si tuidõ accepisti

Expanded text:
sed ideo accipis, quia do; et est datio causa acceptionis. DISC. Ita estdo? DISC. Potius videtur quia tu ideo non das, quia ille non accepit. MAG. dare, non est causa non accipiendi; et tamen si pono me non dedisse, causa est ud positionem rei esse causam ut sequatur aliud. Cum enim incendium non sit causa ignis, sed ignis incendii, positio tamen incendii semper causa est ut sequatur esse ignem. Si enim est incendium, necesse est ignem esse. DISC. Nece
Abbreviated transcription (Latin):
sermo: D. Restat nc̃: ut diuidas eandẽ lib̾tatẽ: Quãuisena scãm
hanc diffinitionẽ cõmunis sit ouĩ ratiorali nat᷑ȩ : multũ ⁊ ñ dif¬
fert illa quȩ dĩ ẽ. ab illis q̃ rationales creatȩ s̃. & ille ab inincẽ.
D lib̾tas arbitri i alia ÷ a se. q̃ nec facta ÷ nec abillo accepta: q̃
÷ soliꝰ dr̃ alia a dõ facta & accepta. quȩ est angłoꝵ et̃ hominu. fac¬
ta auͣt siuẽ accepta alia est habens rectitudine̾ quã seru&: alia carens
habens alia ten separabilit᷑: alia in separabilit. Illa quide̾ que sepa.¬
rabilit᷑ ten&: fuit angłoꝵ onu̾um antequã boni confirmarent᷑: et
mali caderent. & est omium hominu̾ aate mort̾e qui habent eandẽ¬

Expanded text:
s. DISC. Restat nunc ut dividas eamdem libertatem. Quamvis enim, secundum hanc diffinitionem, communis sit omni rationali naturae; multum tamen differt illa quae Dei est, ab illis quae rationalis creaturae sunt; et illae ab invicem. MAG. Libertas arbitrii alia est a se, quae nec facta est, nec ab alio accepta, quae est solius Dei; alia a Deo facta et accepta, quae est angelorum et hominum. Facta autem sive accepta, alia est habens rectitudinem quam servet; alia carens. Habens, alia tenet, sepaparabiliter; alia inseparabiliter. Illa quidem quae separabililer tenent, fuit angelorum omnium, antequam boni confirmarentur et mali caderent; et est omnium hominum ante mortem, qui habent
Abbreviated transcription (Latin):
ne ullatenꝰ putes cũ in diuinis libris legimꝰ. aut  scđm il¬
los dicimꝰ dm̃ facẽ inalũ: aut facẽ ñ cẽ. qi negẽ: ꝓpt̾ qđ dr̃¬
aut rep̃hendã qr̾ ita dr̃. S ñ tantũ debemꝰ inhȩrere ĩꝓpͥeta¬
ti uerboꝵ uitatẽ tegenti ꝗtũ inhiare ꝓprietati uĩtatis sub
multimodo genere loqutionũ latenti. DIsta ñ nͥ intelli
genti aut calunioso habes opꝰ dic̃ẽ. M Redi ad id qđ incepisti

Expanded text:
ne ullatenus putes, cum in divinis libris legimus, aut cum secundum illos dicimus Deum facere malum, aut facere non esse, quia negem prtur: sed non tantum debemus inhaerere improprietati verborum veritatem tegenti, quantum inhiare proprietate veriatis sub multimodo genere locutionum latenti. DISC. Ista nonnisi non intelligenti aut calumnioso habes opus dicere. MAG. Redi ad id quod incoepisti,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habuit.d̾ Nonne ddixisti dm̃ illi dedisse. & illũ accepis¬
se uoluntatẽ & potestatẽ accipiendi ꝑseuerantiã:.M.Di¬
xi s. ñ dixi dm̃ illi dedisse acciꝑ c ꝑseuerantiã. s tantũ ue¬
le & posse ꝑseuerantiã acciꝑe: D Ergo si uoluit & potuit
accepit ꝑseuerantiã. M Non ẽ necessariũ c̃sequers. Gͦ. Non
uideo cur. nͥ mͥ ostendas. M Incepisti ũꝗͣ aliqͥd cũ uolunta¬

Expanded text:
disse, et illum accepisse potestatem et voluntatem accipiendi perseverantiam? MAG. Dixi; sed non dixi Deum illi dedisse accipere perseverantiam, sed tantum velle et posse perseverantiam accipere. DISC. Ergo, si voluit et potuit, accepit perseverantiam. MAG. Non est necessarium consequens. DISC. Non video cur non, nisi mihi ostendas. MAG. Incoepisti u
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uoluit cũ debint. & qd̃ debuit qr uoluntas defec̃ dõ dare deficiente.
s qr ipse uolendo qđ ñ debuit. bonã uoluntatẽ expulit mala suꝑue¬
nieute. Iuappt̃ ñ idõ ñ habuit bonã uoluntatẽ ꝑseuerantẽ. aut
ñ accep̃. qr os̃ ñ dedit : s idõ ds̃ ñ dedit. qr ille uolendo qđ ñ debuit:
q ñ uoluit tenere s idõ ñ uoluisse tenere: qi uoluit
deserere: D̾ Non dubito sic eẽ posse. s nundũ nidũ me
fecisti certũ sic eẽ. Priꝰ gͦ ostende qđ uoluit hab̾e qđ ñ habebat:
ut uellet deserere qđ tenebat. sic̃ in auaro monstrasti. deinde si
nichil contͥdicipoterit .: ita eẽ iue ñ dubitare fatebor. M Lec¬
casse illũ ñ dubitas qm̃ a usto dõ ñ potuit iniuste dãnari. s queris

Expanded text:
non voluit, cum debuit, et quod debuit quia voluntas defecit, Deo dare deficiente; sed quia ipse volendo quod non debuit, bonam voluntatem expulit mala superveniente. Quapropter non ideo non habuit bonam voluntatem perseverantem, aut non accepit, quia Deus non dedit; sed ideo Deus non dedit, quia ille volendo quod non debuit, quia non voluit tenere; sed ideo non voluisse tenere, quia voluit deserere? DISC. Non dubito sic esse posse; sed nondum fecisti me certum sic esse. Prius ergo ostende quid voluit habere quod non habebat, ut vellet deserere quod tenebat, sicut in avaro monstrasti. Deinde, si nihil contradici poterit ita esse, me non dubitare fatebor. MAG. Peccasse illum non dubitas; quoniam a justo Deo non potuit injuste damnari; sed quaeris
Abbreviated transcription (Latin):
qđ p ns habebant: bonũ qđ qͣsi ꝓpt̃ iustatiã qͣtũ ad uolum¬
tate ꝑtinut ꝑdicłiuit. iustititia retribuentȩ acceper̃: &
u angłi qͥ maluer illus plꝰ qđ̃ nundũ ds̃ illis dare uolebat. ꝗͣ
amiser̃. Sic gͦ distincti s̃ angłi. ut adhȩrentes iustitiȩ. nullũ bo¬
niũ uelle possint: qͦ ñ gaudeant & deserentes illã nullũ uel
ne: S si posses dicẽ. uellẽ audire cuiꝰmodi cõmodũ illud fuit. qđ
& bomi angłi iuste uolendo sic ꝓfecer̃. & mali imuste c̃cupiscen

Expanded text:
 non habebant, bonum quod quasi propter justitiam, quantum ad voluntatem pertinuit, perdiderunt; justitia retribuente, acceperunt evero angeli qui maluerunt illud plus, quod nondum Deus illis dare volebat, quam amiserunt. Sic ergo distincti sunt angeli, ut adhaerentes justitiae nullum velle bonum possint, quo non 65 gaudeant; et deserentes illam, nullum velltinctione. Sed si posses dicere, vellem audire cujusmodi commodum illud fuit, quod et boni angeli juste volendo sic profecerunt, et mali
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ penitꝰ. & om̃e qd ÷ aliqͥd intellectu remouendũ. nec orano
allã re. aut penit qđ aliqͥd sit in intellectu retimendũ sua fgni¬
ficatione ẽstiauit. S qmi remotio alicui rei significari nullatemꝰ po¬
test neũ ignificatione eiꝰ ipiꝰ cuiꝰ significat᷑ remotio. Nuliꝰ eni
intelligit qͥd significa& ñ homo. nͥ intelligendo qͥd sit homo
his diuisis rationib aliqͦten significat rẽ & aliqͥd. & nullatenꝰ signifi¬
cat tẽ aut aliqͥd. Significat enĩ remouendo: & ñ significat
& destruendo ñ significat nichil s aliqͥd: & c̃stituendo ñ sig¬
aliqͥd ꝑimendo significat. ut nulliꝰ rei sit c̃stitutiuũ Ne¬
queo negare nom̃ nichili scd̃m p̃dictã a te rationẽ aliqͦmͦ
significare aliqͥd s satis notũ ÷ qr illud aliqͥd qđ istom᷑ hoc¬

Expanded text:
rem penitus et omne quod est aliquid, intellectu removendum; nec omnino ullam rem, aut penitus quod aliquid sit in intellectu retinendum, sua significatione constituit. Sed quoniam remotio alicujus rei significari nullatenus potest nisi cum significatione ejus ipsius, cujus significatur remotio: nullus enim intelligit quid significet non homo, nisi intelligendo quid sit homo: his diversis rationibus aliquatenus significat rem, et aliquid; et nullatenus significat rem, aut aliquid: significat enim removendo, et non significat  aliquid, et destruendo non significat nihil, sed aliquid; et constituendo non sigaliquid perimendo significat, ut nullius rei sit constitutivum. DISC. Nequeo negare nomen nihili, secundum praedictam a te rationem, aliquo modo significare aliquid; sed satis notum est quia illud aliq
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã qr ñ accep̃. & idõ ñ accepit. qr ds̃ ñ dedit. Si gͦ po¬
tes. uolo ut ostendas m culpãeiꝰ cũ idõ ñ ꝑseuerauit. qr ille
ñ dedit. qͦ ñ dante nichil hab̾e potuit. Certꝰ sũ enĩ eciã si
ñ uideã ñ illũ nͥ iuste a sũme nsto dãnatũ. nec sine culpa
iuste illũ potiuise dãnariMUñ putas cseqͥ. si bonꝰ an¬
gli idõ accepit ꝑseueranciã qr ds̃ dedit: malũ idõ ñ acce

Expanded text:
rantiam, quia non accepit; et ideo non accepit, quia Deus non dedit. Si ergo potes, volo ut ostendas mihi culpam ejus; cum ideo non perseveraverit, quia ille non dedit, quo non dante nihil habere potuit. Certus sum enim, etiamsi non videam, non 63 illum nisi juste a summe justo damnatum, nec sine culpa juste illum potuisse damnari. MAG. Unde putas consequi, si bonus angelus ideo accepit perseverantiam quia De
Abbreviated transcription (Latin):
monstrasit. scilic& ñ eẽ c̃sequens ex eo. qr bonꝰ angłs idõ accepit
qr dc̃ dedit: malũ idõ ñ accepisse: qr ds̃ ñ dedit. Si enĩ uis assere¬
re dm̃ illi. idõ ñ dedisse quia ñ accepit : quexo cur ñ accep̃
aut qͥa ñ potuit aut qi ñ uoluit: Nã si ñ habuit potestatẽ
aut uoluntatẽ accipiendi: ds̃ ñ dedit. Si enĩ ds̃ dedisset: ꝓ
certo habuisset. Quare si ñ potuit hab̾e potestatẽ aut uolun¬
tatẽ accipiendi ꝑseuerantiã ñ dante dõ. qͥd peccauit si non

Expanded text:
ex eo quia bonus angelus ideo accepit, quia Deus dedit; malum ideo non accepisse, quia Deus non dedit. Si enim vis asserere Deum illi ideo non dedisse, quia non accepit, quaero cur non accepit? Aut quia non potuit, aut quia non voluit. Nam si non habuit potestatem aut voluntatem accipiendi, Deus non dedit. Si enim Deus dedisset, pro certo habuisset. Quare, si non potuit habere potestatem aut voluntatem accipiendi perseverantiam, nisi ante Deo, quid peccavit, si
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enĩ paratꝰ sũ intellige Constat q ñdũ uult aliud ꝗ bea¬
se moue̾ ad aliud uolendũ Nequeo uid̾e qͦ mͦ se moueat ad uo¬
lendũ aliud ꝗͣ beatitudinẽ. qͥ aliud ñ uult. Nã si uult se mouere¬
data. nichil potãt ꝑse uelle. ita sola uoluntate beatitudinis accep
ꝓdeẽ aliqͥd adadipiscendũ beatitudinẽ. pot ÷ se moue ad uolendũ il¬
lud: Dubito qͥd respondeã Nã sin potest: ñ iuideo qͦmͦ uelit bea

Expanded text:
ego enim paratus sum intelligere. MAG. Constat quia nondum vult aliud quam bease movere ad aliud volendum. DISC. Nequeo videre quomodo se moveat ad volendum aliud quam beatitudinem, qui aliud ndata, nihil poterat per se velle, ita, sola voluntate beatitudinis acceptprodesse aliquid ad adipiscendam beatitudinem, potest se movere ad volendum illud? DISC. Dubito quid respondeam, nam si non potest, non vid
Abbreviated transcription (Latin):
destruendo aliqͥd aufert ẽẽ : ñ ÷ ab illo ñ eẽ s illo tollente
uelut suũ qđ p̃stiterat. qđ ab eo factũ seruabat᷑ ut ẽẽt re¬
dit in ñ ẽe. qđ̃ ñ ab illo s ase ante ꝗͣ fiere habebat. Si enĩ ab
nuditatẽ . s te qđ tiũ erat tollente redit in id qđ erat anteꝗͣ.¬
ate indueret᷑. Nẽpe sic̃ a sũmo bono ñ ÷ nͥbonũ. & om̃e bonũ

Expanded text:
destruendo aliquid aufert esse, non est ab illo non esse; sed illo tollente, velut suum, quod praestiterat, quod ab eo factum servabatur ut esset, redit in non esse, quod non ab illo, sed a se, antequam fieret, habebat. Si enim ab nuditatem; sed, te quod tuum erat tollente, redit in id quod erat antequam indueretur a te. Nempe sicut a summo bono non est nisi bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñ acceꝑat. Poft quã aũ accepit ñ dubitas deb̾e
nͥ aliqͣ uiolentia amittat.ͦ Seꝑ eã huic debito alligatã puto siue
teneat qđ accep̃ siue sponte deserat. Recte iudicas. S qͥd si uo¬
luntas eadẽ iustitiã tã utilit̾ & tã sapient̃ additã sibi trulla in di¬
gentia & nulla uiolentia cogente deserat. utendo sponte sua po¬
testate .i. plꝰ uolendo ꝗͣ debeat: An remanebit aliqͥd aliud cũ
remanere. ꝗͣ qđ priꝰ erat. nͥ qr debitricẽ eã fec̃ accepta iustitia: Et
qͣsi q̃dã pulchra uestigia sui reliqͥt: derelicta eadẽ iustitia. Eo

Expanded text:
erat. MAG. Postquam autem accepit: non dubitas debere, nisi aliqua violentia amittat? DISC. Semper eam huic debito alligatam puto, sive teneat quod accepit sive sponte deserat. MAG. Recte judicas. Sed quid, si voluntas eadem justitiam tam utiliter et tam sapienter additam sibi, nulla indigentia et nulla violentia cogente, deserat, utendo sponte sua potestate, id est plus volendo quam debeat? An remanebit aliquid aliud cumremanere quam quod prius erat, nisi quia debitricem fecit eam accepta justitia, et quasi quaedam pulchra ve
Abbreviated transcription (Latin):
idõ tande inuistitiã ñ aliud ẽẽ asserimꝰ ꝗͣ pͥuationẽ iustitiȩ. Se¬
dru enĩ uol untas pͥmũ data rationali natȩ. & simul in ip̃sa da¬
cionȩ ab ipso datore c̃ũsa ĩmo ñ conũsa. s facta recta ad hoc qđ
uelle debuit. steait in ipsa rectitudine ꝗͣ dicimꝰ intatẽ siue iustitiã
in qͣ facta ÷. Quã cũ deseruitt: magnũ aliqͥd ꝑdidit. & nichil ꝓea nͥ
pͥuationẽ eiꝰ quȩ nullã habet eẽntiã ꝙͣ iniustitiã nominamꝰ suscep̃.
uod dicis malũ ẽẽ. pͥuationẽ boni
c̃cedo s nichilominꝰ uideo bonũ pͥuationẽ eẽ mali.
Et sic̃ ꝑcipio in pͥuatione mali aliqͥd fieri qđ ma

Expanded text:
ideo eamdem injustitiam non aliud esse asserimus quam privationem injustitiae. Quandiu enim voluntas primum data rationali naturae, et simul in ipsa datione ab ipso datore conversa, imo non conversa, sed facta recta ad hoc quod velle debuit, stetit in ipsa rectitudine, quam dicimus veritatem sive injustitiam, in qua facta est? Quam cum deseruit, magnum aliquid perdidit; et nihil pro ea, nisi privationuod dicis malum esse privationem boni, concedo; sed nihilominus video bonum privationem esse mali. Et, sicut percipio in privatione mali aliquid a
Abbreviated transcription (Latin):
tulos suos. aut dnm suũ sibi benefacientẽ. Qm̃ gͥ nichil ÷ in
hac diffinitioẽ qđ ñ sit necessariũ ad c̃cludendã libtatẽ arbitrii
rationał uoluntatis. & ad alia excludenda & suffient̃ illa in¬
ludit᷑ ꝙ alia excludit᷑ : nec abundans utiq nec indigens ẽ hec
nr̃ã diffinitio. Itane tͥ uidetꝰ¬
Ie gͦ si qͥd uis ãpliꝰ de lib̾tate hac ꝓpt̃ ꝙͣ ĩputat᷑ illã ha magist̃

Expanded text:
tulos suos, aut dominum suum sibi benefacientem. Quoniam igitur nihil est in tulos suos, aut dominum suum sibi benefacientem. Quoniam igitur nihil est in hac diffinitione, quod non sit necessarium ad concludendam libertatem arbitrii rationalis voluntatis, et ad alia excludenda, sufficienter illa includitur, et alia excluduntur: nec abundans utique, nec indigens est haec nostra diffinitio. Itane tibi videtergo, si quid vis