comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et fidelium fratrũ qui int̾fue¬
rant sermone uulgatum.
Odem fere tempore quo pri¬
mo ep̃c datus est. fuit ei ne¬
cessitas a dire comitatum. Ua¬
lentinianus tum maior rerũ
potiebatur. Is cum martinũ
ea petere cognouisset. que p̾sta¬
re nolebat. iussit eum palacii fo¬
rib arceri. Etenim ad aĩmum
illius immi tem ac suꝑbũ uxor
accesserat arriana. que totum
illum a scõ uiro ne ei debitã re¬
uerentiam prestaret auerterat.
Itaq martinus ubi semel atq
iterum suꝑbum principem ad
ire temptauit. recurrit ad nota
presidia. ¶ilicio obuoluitur. ci¬
nere consꝑgitur: cibo potuq ab ͤ¬
tinet: orationem dieb noctibq
ꝑpetuat. Septimo uero die astinit
ei angls iubet eum ad palatiũ
ire securum: regias fores qmlib
clausas sponte reserandas: imꝑa¬
toris sp̃m suꝑbum molliendũ.
Igitur istius modi presentis angłi
confirmatus alloquio: et fretus
auxilio. palatiũ petiit. Patent

Expanded text:
t, fidelium fratrum qui interfuet, fidelium fratrum qui interfuerant sermone vulgatum. Eo fere tempore quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognovisset quae praestare nolebat, jussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius immitem ac superbum uxor accesserat Ariana, quae totum illum a sancto viro, ne ei debitam reverentiam praestaret, averterat. Itaque Martinus, ubi semel atque iterum superbum principem frustra adire tentavit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obvolvitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium ire securum: regias forres quamlibet clausas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent
Abbreviated transcription (Latin):
campo cunctos imposita uniuer¬
sis manir: catecuminos fecit: cũ
quidẽ ad nos conuersus diceret. ñ
inrationabiliter in campo cate¬
cuminos fieri: ubi solent mair¬
tires consecrari. Uicisti inquit
postumianus galle: uicisti. Nõ
utiq me qui martini sum potiuͤ
assertor: et qui hec om̃ia deilloni¬
ro et sciui semꝑ et credidi. sedhere¬
mitas om̃es anathoretasq uicis¬
ti. Nemo enim illoꝵ sicut mar¬
tinus hic ur̃. immo nr̃ mortibꝰ
uirtus ac uirtutũ oꝑa testant᷑.
S ꝑge queso. qͣnqͣm nichil ma¬
gnificẽtiꝰ audire posimus. ꝑge
tam̃ gallez qd̃ etiam nunc de mͣr
tino suꝑ est sermonis euoluere.
Nam etiam minima illius oe co¬
tidiana animus festinat agnoᷤᷤ¬
cere. quia minima illius. alio¬
rum maximis maiora ẽẽ. nul¬
li dubium est. Ita faciam gal¬
lus inquit. Uerum id qd̃ dicturꝰ
sum. ip̃e non uidi. Prius enim
gesta res est. quam me illi uiro
iungerem. Sed fcm̃ celebre est:¬

Expanded text:
campo, cunctos inposita uniuercampo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod ettino superest sermonis evolvere: nam etiam minima illius et quotidiana animus festinat agnoscere; quia minima illius aliorum maximis majora esse nulli dubium est. Ita faciam, Gallus inquit. Verum id quod dicturus sum, ipse non vidi: prius enim gesta res est quam me illi viro jungerem: sed factum celebre es
Abbreviated transcription (Latin):
le sonans uerbum d̃i gentilib p̾¬
dicabat. sepius ingemiscens.cur
tanta dñm saluatorem turba
nesciret. Int̾ea sicut nos incre¬
dibilis circũdederat. multitudo.
mulier quedam cuius filius pau¬
loante defecerat. corpus ex anime
beato uiro ꝓtensis manib cepit
offere dicens. Scimus quia ami¬
cus d̃i es: restitue mͥ filium me¬
um: quia unicus mͥ est. Tunxit
se cetera multitudo, et matris p̾¬
cib adclamabat. Tum martinuᷤ
uidens pro expestantium salute
ut postea nobis ip̃e dicebat. conse¬
qui se posse uirtutem. defuncti cor-¬
pus ꝓpriis manibus accepit. Et
cum expectantib cunctis genua
flexisset. ubi consummata orati¬
one surrexit. uiuificatum par¬
uulum matri restituit. Tum u̾o
multitudo omnis in celum cla¬
more sublato xp̃m cł̃m fat̾i. postͤ¬
mo cuncti cateruatim ad genua
beati uiri ruere ceꝑunt. fideliter
postulantes. ut eos faceret xͥanos.
Nec cunctatus. in medio ut erat

Expanded text:
le sonans uerbum Dei gentilibus prle sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire. quippe qui humanam
substantiam suꝑgressus. uirtutiᷤᷤ
sue conscientia mundi gliam cal-¬
cans. celo teste frueretur. Quod
uerum ẽẽ. uel ex hiis que cõꝑta
nobis sunt. nec la tere potuerũt.
possumus estunare. Siquidem
ante episcopatum duos mortuoᷤᷤ
uite restituerit. qd̃ liber tuuꝰ ple¬
nius est locutus. in ep̃atu uero
qd̃ pret̾misisse te miror. unum tã¬
tuimmͦ suscitarit. Quius rei ego
testis sum: si tam̃ nichil de minꝰ
idoneo teste dubitatis. Id ipsum
aut̃ nobis qualiter gestum sit ex¬
plicabo. Euerat causa nescio qͣ
carnotum opidum petebamus.
Int̾ea dum uicum quendã. habi-¬
tantium młtitudine freq̃ntissimũ
pret̾imus. obuiam nobis immanis
turba ꝓcessit: que erat tota genti¬
lium. Ham nemo in illo uico: no¬
uerat xp̃ianum:. uerum ad famã
tanti uiri. campos om̃s late patẽ¬
tes. confluentium mltitudo con¬
texerat. Sensit hic martinus esse¬
oꝑandum: ce annuntiante sibi
sp̃u. totus infremuit. Nec morta¬

Expanded text:
enire; quippe qui humanam substantiam supergressus, virtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, coelo teste frueretur. Quod verum esse vel ex his quae comperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare; siquidem ante episcopatum duos mortuos vitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec morta
Abbreviated transcription (Latin):
uerum est conicere possumus. ꝙͣ¬
ta fuerunt illa q̃ monachus ope¬
ratus est. & que teste nullo solus
ex̾cuit. cum tanta illum in epis¬
copatu signa fecisse. sub oculis
omniũ. iuderimus. Nulta qͥdẽ
illius pͥus gesta innotuere mun¬
do. neq potuere celari. Sed innu¬
merabilia ẽẽ dicuntur. que dum
iactantiam uitat occultauit. ne¬
q in hõinum noticiam passus ẽ¬

Expanded text:
uerum est, conicere possumus, quuerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus e
Abbreviated transcription (Latin):
bus consecuntur conscii facti.
Ac meriti pudore confusi. ce pul¬
uere quo se ip̃i fedauerant capt
atqz ora consꝑsi. ante martini
segenua prouoluunt.ueniam
p̾cantes. et ut eos abire sineret
postulantes. Satis se uel sola
conscientia de clisse penarum. satis¬
q intellexisse qͣm eosdẽ ip̃os uiuos
absorbere terra potuisset: uel ipsi
potius amissis sensib. in immo¬
bilem saxorum naturam rigesc̾e
debuissent. sicut affixa locis qͥb
steterant ium̃ta uidissent. Ora¬
rese atq obsecraret ut indulgeret
sceleri ueniam: et copiam p̾staret
abeundi. Senserat etiam pͥusqͣm
accurrerent uir beatus illos teneri.
nobis id ante iam dixerat. ¶eni¬
am tam̃ clem̃ter indulsit. eos dẽq
abire ꝑmisit animalibꝰ restitutis.
llud autem aĩaduerti.
sepe sulpici martinũ tibi dicere
solitum. nequaqͣm sibi in episco¬
patu eãm uirtutum grãm sup¬
petisse qͣm prius se hũisse memi¬
nisset. O d̾ si uerum est. immo qͥa

Expanded text:
bus consequuntur. conscii facti bus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia
Abbreviated transcription (Latin):
agi quo ire ceꝑant iumenta pre¬
cipiunt. Que cum omnia solo
fixa ac si enea riguissent. tollen¬
tib altius uocem magistris:
flagris hinc atq inde resonan¬
tib. nichil penitus mouebant᷑.
Consurgunt inde om̃s pariter ĩ
uerbera. consuumit gallicas mu¬
larum pena mastigias: Tota
rapitur silua de ꝓximo. trabib
iumenta tunduntur: s nichil
penitus seue manus agebant.
Ano atq eodem in loco: stabant
fixa simulacra. Quid ag̾ent
infelices homines: nesciebant.
Mec ultra dissimulare iam po¬
terãt. quin in quamlibet brutiᷤᷤ
pectorib agnoscerent.: diuino no¬
mine se teneri. Tandem gͦ in se
regressi. ceꝑunt querere quiᷤ ille
esset. quem in eodem loco ante par¬
lulum cecidissent. cum ꝑcunc¬
tantes cognoscunt ex uiantib.
martinum a se tam crudeliter
uerberatum: Tum u̾o apparet
om̃ib causa manifesta nec ig¬
norare iã poterant: quin ob il¬
lius uiri iniuriam tenerentur.
Igitur om̃es rapidis nos passi¬

Expanded text:
agi quo ire coeperant, jumenta praeagi quo ire coeperant, jumenta praecipiunt. Quae cum omnia solo fixa, ac si aenea signa, rignissent; tollentibus altius vocem magistris, flagris hinc atque inde resonantibus nihil penitus movebantur. Consurgunt deinde omnes pariter in verbera. Consumit Gallicas mularum poena mastigias. Tota rapitur silva de proximo: trabibus jumenta tunduntur; sed nihil penitus scaevae manus agebant: uno atque eodem in loco stabant fixa simulacra: Quid agerent infelices homines, nesciebant; nec jam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, divino numine se teneri. Tandem ergo in se regressi, coeperunt quaerere quis ille esset quem in eodem loco ante paululum caecidissent; cum percunctantes cogMartinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passi
Abbreviated transcription (Latin):
te hispida nigro ce pendulo pal¬
lio circuntectũ. contigua de lat̾e
iumenta uiderunt. paululum
in partem alteram pauefacta he-¬
serunt:. Deinfunib implicitis.
ꝓtentos illos quib ut sepe uidi¬
stis misera illa animalia con-¬
globantur. ordines miscuer̃t.
Dumq egre expediuntur. morã
fecere ꝓperantib. Qua ꝑmoti ĩ¬
iuria militantes. precipitatis
in t̾ram saltib se dederunt. Deĩ
martinum flagris ac fustibus
urgere ceperunt. cum quidẽ ille
mutus. et incredibili patientia
prebens t̾ga ci edentib. maiorẽ
insaniam infelicib cõmou̾et:
magis ex hoc furentes. qd̃ ille qͣ¬
si ñ sentiens uerbera illata con¬
tempneret. Nos ilico consecuti.
fede cruentum: atq uniu̾sa cor¬
poris parte laniarum: cum ex a¬
nimis in t̾ra ꝓcubuisset. inueni¬
mus. Statimq eum asello suo
imposuimus: ac locum cedis il¬
lius execrantes: raptim abire ꝓ¬
ꝑauimus. Interrea illi regressi
ad redam suam. furore saciato

Expanded text:
te hispida, nigro et pendulo palte hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, contigua de latere jumenta viderunt, paululum in partem alteram pavefacta cesserunt: deinde funibus implicatis, protentos illos quibus, ut saepe vidistis, misera illa animalia conglobantur, ordines miscuerunt; dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. Qua permoti injuria militantes, praecipitatis in terram saltibus, se dederunt: dein Martinum flagris ac fustibus urgere coeperunt; cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus, majorem insaniam infelicibus commoveret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens verbera illata contemneret. Nos illico consecuti, foede cruentum atque universa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, invenimus: statimque eum asello suo imposuimus, ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properavimus. Interea illi regressi ad rhedam suam furore satiato,
Abbreviated transcription (Latin):
Iamq se malum serpentis. ꝑoĩa
mẽbra diffuderat. Cerneres oĩb
uenis inflatam cutem. et adutͥs
instar. tensa uitalia. Nartinuᷤ
porrecta manu. uniuersa pueri
m̃bra ꝑtrectans. digitum ꝓpe ip̃m
nulnusculum quo bestia uirus ĩ¬
fuderat. fixit. Tũ uero mira dictu¬
rus sum. uidimus uenenum ex
om̃i parte reuocatum. ad marti¬
ni digitum cucurrisse. Deinde per
illud ulceris foramen exignũ. ita
uirus stipasse cum sanguine. ut
solet exuberibz capraꝵ aut ouiũ
pastoꝵ manu pressis. longua li¬
nea copiosi lactis effluere. Puer
surrexit incolumis: nos obstupe¬
facti tante rei miraculo: id quod
ip̃a cogebat ueritas fatebam᷑. ñ
esse sub celo: qui martinum pos¬
sit imitari.
Onsequenti itidem tempore.
iter cum eodem dum dioceseᷤᷤ
uisitat. agebamus. Nobis nescio
qua necessitate remorantib. ali¬
quantulum ille processerat. In¬
terim ꝑagerem publicum. ple-¬
na militarib uiris. fiscalis reda
ueniebat. S ubi mͣtiñ ĩues¬

Expanded text:
iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus ifuderat, fixit. Tum vero mira dicturus sum vidimus venenum ex omni parte revocatum ad Martini digitum cucurrisse: deinde per illud ulceris foramen exiguum ita virus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ovium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. Puer surrexit incolumis. Nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat veritas, fatebamur, non esse sub coelo qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eodem, dum dioeceses visitat, agebamus. Nobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martinum in ves
Abbreviated transcription (Latin):
ne illi quidem quos ante audiuimꝰ
ẽẽ in heremo uel fuisse. fecerunt. Ac
si lli paria fecissent. quis iudex eẽt
tam iniustus. ut ñ istum ẽẽ potio¬
rem merito iudicaret: Puta enim
istum fuisse militem. qui prigna¬
uerit in iniquo loco. & tam̃ uictor
euaserit, illos aut̃ eque compone
militib. s qui ex equo loco aut eti¬
am de suꝑiore certauerint. Qd gͦ
Et si omniũ una uictoria est. nõ
clara retuleris. a nemine extulisti
mortuum suscitatum. Quo uno
utiq te necesse est confiteri marti¬
no neminem conferendum. Nam
si admirandum est qd̃ illum egy¬
ptium flamina ñ attigit. hic qͦ
sepius imꝑauit incendiis. Si re¬
uoluas qd̃ anachoretis feritas bes¬
tiarum uicta succubuit. hic fa¬
miliarit̾ os rabiem bestiarum. et
serpentium uenena compescuit.
Quodsi illum conferas qui ĩmun¬
dis spiritib obsessos. uerbi im¬
ꝑio. aut etiam fimbriaꝵ uirtute
curabat. ne in hac quidem parte
inferiorem fuisse martinum. mł

Expanded text:
ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium una uictoria est, non clara retuleris, a nemine retulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ter multas quas euoluere lõ¬
gum est. has principales peti¬
tiones habebat. ꝓ narsete com¬
mite ⁊ leuchadio preside. quoꝵ
ambo gratiani partium fuant.
ꝑtinatiorib studiis que ñ est
temporis explicare. iram uictoriᷤ

Expanded text:
ter multas, quas euoluere lonter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos inquirerent: dep̾hensiᷤ.
uitam ⁊ bona adimerent. Nec
dubium erat quin scõꝵ etiã ma-¬
ximam turbam. tempestas ista
depopulatura ẽẽt. Paruo discri-¬
mine int̾ hoĩm gen̾a. Et enĩ tũ
solis ocłis iudicabatur. cumqͥs
pallore potius aut ueste. qͣm fi¬
de hereticus estimaretur. Hec ne¬
quaqͣm placitura martino. ep̃i
sentiebant. sed male consciis il¬
la uel molestissima erat cura.
ne se ab eoꝵ cõmunione adueni¬
ens abstineret: ñ de futuris qui
tanti uiri constantiam premis¬
sa auctoritate sequerentur. Ine¬
unt cum imꝑatore consilium. ut
missis obuiam magr̃i officia¬
liburbem illam ꝓpitius ueta¬
retur accedere. nisi se cum pace
ep̃oꝵ ibi consistentiũ. affore fa¬
teretur. Quos ille callide est¬
frustratus. Profitetur se cum
pace xp̃i esse uenturum. Postͤ¬
mo ingressus. nocturno tẽpore
adiit eccl̃iam. tm̃ orationis gr̃a.
Post tͥdie palatium petit. P̃re¬

Expanded text:
haereticos inquirerent, deprehensis haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. prae
Abbreviated transcription (Latin):
Eniam ad illud qd̃ ꝓpter
tauit. sed nos celare ñ potuit.
In quo illud est miracłi. qd̃ fa¬
ue ad faciem cum eo est angłs
collocutus. Maximus imꝑator¬
alias sane bonus deprauatus
consiliis sacerdotum. post pris¬
ciliani necem. itachium ep̃m
pͥsciliani accusatorem. cet̾osq
illius socios quos nominari ñ
est necesse. ui regia tuebatur. ne
quis ei crimini daret. oꝑa illius
cuiuscumqz modi hoĩem fuisse
dampnatum. Int̾ea martinus
multis grauibq laborantium
causis. ad comitatum ire cõpul¬
sus. ꝓcellam ip̃am totius tẽpes¬
tatis incurrit. Congregati apd̃
treueros ep̃i tenebantur: qui co-¬
tidie comunicantes itachio. cõ¬
munem sibi causam fecerant.
hiis ubinuntiatum est in opinã¬
tib adẽẽ Martinum. et totis aĩ¬
mis labefactati musitare et tre¬
pidare cepunt. iam pridie ĩꝑa¬
tor ex eoꝵ sententia decreuerat.
tribunos summa potestate ar¬
matos. ad hispanias mitt̾e qui

Expanded text:
Veniam ad illud quod propter Veniam ad illud quod propter tavit; sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus collocutus. Maximus imalias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sit. habebamus habitacłm. Pro¬
cessimus cuncti ut pote feriatis
dieb uidere piscantem. om̃ium
speb intentis ñ incassum futura
temptamina. quib piscis mar¬
tino auctore. martini usib q̃re¬
retur. Ad primum iactum in re¬
ti ꝑ modico in manem esocem di¬
aconus extraxit. Et ad monas¬
terium letus adcurrens. nimirx
ut dixit poeta nescio quis. utim᷑
enim ũ su scolastico. quia int̾ sco¬
lasticos fabulamur. captiuum¬
q suem mirantib intulit argis.
Nere iste xp̃i discipłs gestarũ a
saluatore uirtutum. quas ĩ exem¬
plum scĩs suis edidit emulator.
xp̃mq in se monstrabat oꝑantẽ:
qui sc̃m suum usq quaq glificãᷤ.
diuersarum munera gratiaꝵ.
in unum hominem ꝯferebat.
Estabatur arborius
ex prefecto uidisse se mar¬
tini manum sacͥficium offeren-¬
tis uestitam quodammͦ nobilissi¬
mis gemmis. lucem micare pur¬
puream. et ad motum dext̾e: colli¬
sarum int̾ se fragorem audisse
gẽmarum.

Expanded text:
sit, habebamus habitaculum. prosit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dextsarum inter se fragorem audisse gemmarum. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
ipꝰe uirtutes uisibłiter seruine
martino humains etiam ocłis
cernerentur.
Dem aut̃ refrig̾ius michi testis
est. muliere ꝓfluuio sanguinis
laborantem. cum martim uestẽ
exemplo mulieris illius euuͣgłi¬
ce contigisset. sub mom̃to tẽporiᷤᷤ
fuisse sanatam.
Erpens flumen secabat: et
ripe in qua constitamus anna-¬
beote redire. Nox se mala bestia
aduerbum sc̃ĩ retrorsit: et in ult̾i¬
orem ripam nobis expectantibus
tͣnͣsmeauit. Qd̃ cum omnes nõ si¬
ne miracło cerneremus. altius ĩ¬
gemiscens ait. Serpentes me au¬
diunt. et homines nõ audiunt.
iscem pasche dieb
edere consuetus. paulo añ
horam refectionis interrogabat
an haberetur imꝓmptu. Tunc ca¬
todiaconus. ad quem monaste¬
rii administratio ꝑtinebat. doctuᷤ
ip̃e piscari. negat ꝑ totum diẽ.
sibi ullam cessisse capturam. sed
neq alios piscatores qui uend̾e
solebãt. quicqm agere quiuisse.
Nade inquit mitte linum tuum
captura ꝑꝓueniet. Contiguum
flumini ut sulpitius iste descͥp¬

Expanded text:
ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. erpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnbeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descrip
Abbreviated transcription (Latin):
plumas mollissimas decidisset.
Oueres ñ potius ad casum qͣm
ad martini est referenda uirtu¬
tem. cuius benedictio ꝑire non
potuit.
¶uius nom̃ quia presenᷤ
est et prodi seuetuit. supprimet᷑.
¶ui quidẽ tempori hic etiam sat᷑¬
ninus interfuit. Qanis nobi ᷤᷤ
importunior oblatrabat. I
nomine inquit martini. iube¬
o te obmutescere. Cani hesit la¬
tratus inguit᷑e᷑. Linguam ut¬
abscisam putares. obmutuit.
Ita parum est ip̃m martinum¬
fecisse uirtutes. credite mͥ quia
etiam alii in noĩe eius multa
fecerunt.
sliciant qͦndã comitis. no¬
ueratis barbaram nimis ⁊ ultͣ õs
cruentam feritatem. Hic rapido
sp̃u ingressus turonum ciuita¬
tem. seq̃ntib eum miserabili fa¬
cie ordinib cathenatis. diũsa
ꝑdendis ꝑari iubet genera pena¬
rum: disponens postero die atto¬
nita ciuitate adopus tam triste
procedere. Qd̃ ubi martino com¬
ꝑtum est. solus paulo ante me-¬
diam noctem ad pretorium bes¬

Expanded text:
plumas mollissimas decidisset. plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipfecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine ejus multa fecerunt. IV. Avitiani quondam comitis noveratis barbaram nimis, et ultra omnia cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bes
Abbreviated transcription (Latin):
umbonib obstruendis. libera
relinquatur. Testabatur prb̾r
uidisse se oleum sub martini
benedictione creuisse. quoad ex¬
undante copia suꝑne defluer⁊.
eandemq dum ad matrem fa¬
milias uasculum referretur.
seruasse uirtutem. Nam int̃
manus pueri portantis. ita sẽ¬
ꝑ exundasse oleum. ut omne
illius uestim̃tum copia suꝑ¬
fusi liquoris oꝑiret. Matronã
ita usq ad summũ labrum
plenum uascłum recepisse. ut
prb̃r hodieq fateatur obdendi
pessuli. quo claudi diligentiꝰ
seruanda consueu̾unt. inuitro
illospatium ñ fuisse. Mirum
et illud qd̃ huic me aũt intu¬
ebatur memini contigisse. Uas
uitreum cum oleo qd̃ martinus
benedixerat. in fenestra paululõ
editõre deposuit. Puer famili¬
aris incautior linteum suꝑ po¬
situm. ampululã ibi ẽẽ ignarꝰ
adtraxit. Uas suꝑ constratum
marmore pauim̃tum decidit.
Cunctis metu ext̾ritis ne bñdi¬
ctio deꝑisset. ampuilula ꝑide
incolumis est reꝑta. ac si super

Expanded text:
umbonibus obstruendis libera umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super
Abbreviated transcription (Latin):
lum olei cum exorcismi p̾fatio¬
ne benedixit. atq in os puelle
scĩficatum liquoꝵem. cum ⁊ lĩ¬
guam illius digitis teneret ĩfu¬
dit. Nec fefellit sc̃m̃. uirtutis e¬
uentus. Patris nomen interro¬
gat. mox illa rendit. ꝓclamat
pater cum gaudio pariter ⁊ la¬
crimis. martini genua cõple¬
xus. et hanc primam sese audiᷤ
se filie uocem. cunctis stupenti¬
bus fatebatur. Ac ne ciuquam
id incredibile forte uideatur. ꝑhi¬
beat uobis presens euagrius teᷤᷤ¬
timonium ueritatis. Nam reᷤ
ip̃o presente tum gesta est. Pa¬
rum iłlo est qd̃ nuper arpagio
prb̃ro referente cognoui sed ñ
pretermittendũ uidetur.
uitiani comitis uxorem
mississe martino oleum.
qd̃ ad diũsas morboꝵ causas ne-¬
cessarium sicut est consuetudo
benediceret. Ampullulam uitͤ¬
am istius modi fuisse ut rotun¬
da inuentrem cresceret.ore ꝓ¬
ducto, sed oris exstantis conca¬
uum ñ repletum: quia idmoriᷤ
sit uascula complere. ut pars

Expanded text:
lum olei cum exorcismi plum olei cum exorcismi pne benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa
Abbreviated transcription (Latin):
hesterno dicta sunt. nõ reuol¬
uam. Illa qui ñ audierunt.
ex scriptis recognoscent. Noua
postumianus expectat nuntia¬
turus orienti. ne se in comꝑa¬
ratione martini preferat occi¬
denti. Ac primum gestitam¬
mus. qd̃ refrig̾ius in aurem
sugerit explicare.
Es incarnotena gesta ẽ
ciuitate. Paterfamilias
duodecennem ab utero mutã
puellam martino cepit offer¬
re. poscens ut linguam liga¬
tam. m̾itis suis sc̃s absolueret.
Ille cedens ep̃is. qui tum forte
latus illius ambiebant. ualẽ¬
tinano atq uictricio. imparem
se ẽẽ tante moli. s illis quasi
sanctiorib nichil impoᷤsibile fa¬
tebatur. At illi pias preces u¬
na cum patre supplici uoce iũ¬
gentes orare martinum. ut spe¬
rata prestaret. Nec cunctatꝰ
ultra utrumq preclarum. et
ostendendo humilitatẽ nec dif¬
ferendo pietatem. iubet circuns¬
tantis ppłi multitudinem sub¬
moueri. Ep̃is tm̃ et puelle pr̃e
assistentib. in orationem suo
illo more ꝓsternit᷑. Dem pusil¬

Expanded text:
hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suRes in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusil
Abbreviated transcription (Latin):
circunfundimͣ᷑: ac obstupentes
nec ignorare potuimus. nescio
quid fuisse diuinum. Post du¬
as fere horas ad nos martinus
egreditur. At tũ eum iste sul¬
picius sicut apud eum nemo
familiarius loquebatur. cepit
orare ut ꝑquirentib indicaret:
quid illud diuini fuisset horroriͤ.
qd̃ fatebam᷑ ambo sensisse. uł cũ
quib fuisset in cellula collocut᷑
tenuem enim nos licet et uix in¬
tellectum sermocinantium so¬
num ꝓ forib audisse. Tum ille
diu multumq cunctatus. sed
nichil erat qđ̃ ei sulpitius nõ
extorqueret inuito. incredibili¬
ora forte dicturus sum. sedxp̃o
teste ñ mentior. nisi quisqͣm est
tam sacrilegus.ut martinũ esti¬
met fuisse m̃titum. dicam ĩquit
uobis. sed uos nulli queso dica¬
tis. Agnes. tecla. ⁊ maria mecũ
fuerunt. Referebat aut̃ uultũ
atq habitum singłarũ. Nec uͦ
illo tm̃ die. sed freq̃nter se abeis
confessus est uisitari. Petrum
etiam et paulum apłos. uderi

Expanded text:
circumfundimur ac stupore; circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius sicut apud eum nemo familiarius loquebatur coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud divini fuisset horroris quod fatebamur nos ambo sensisse, vel cum quibus fuisset in cellula collocutus: tenuem enim nos licet et vix intellectum, sermocinantium sonum pro foribus audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. Incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior: nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinum aestimet fuisse mentitum: Dicam, inquit, vobis; sed vos quaeso nulli dicatis. Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. Referebat autem nobis vultum atque habitum singularum. Nec vero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est visitari: Petrum etiam et Paulum apostolos videri
Abbreviated transcription (Latin):
as sacerdoti. que conuiuia sũp¬
tuosa disponunt. que una pa¬
riter accumbunt: S quo me
ducit oratio: Paululum isteli¬
berioꝵ sermo reprimendꝰ:
est: ne in aliquorum forsitã
incurret offensam. Etenĩ in¬
fidelib obiurgationis uerba
ñ ꝓderunt. fidelib aut̃ satis¬
faciet exemplum. Uerum ego
ita uirtutem huius uirginis
predicabo. ut tam̃ nichil illis
que ad martinum uidendum
ex longinquis regionibz sepe
uenerunt. arbitrer derogan¬
dum. Siquidem hoc b̃m uiꝵ
frequent affectu. etiam ange¬
li frequentarunt.
Eterum id qd̃ dicturus¬
sum postumiane. hoc tibi
mẽ aut̃ intuebatur teste ꝑhi¬
beo. Quodam die ego et iste
sulpitius ꝓ forib illius ex¬
cubantes. iam ꝑ aliquas ho¬
ras cum silentio sedebamus.
ingenti horrore et tremore.
ac si ante angłi tabernacłm
mandatas excubias duceremꝰ.
cum quidẽ clauso cellule sue
hostio. nos ibi ẽẽ nesciret. Inte¬
rim colloquentium murmur
audimus. et mox horrore qͦdã

Expanded text:
as sacerdoti, quae convivia sumpas sacerdoti, quae convivia sumptuosa disponunt, quae una pariter accumbunt! Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aincurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. XIII. Caeterum id quod dicturussum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam
Abbreviated transcription (Latin):
xenium. nullius munꝰ accepit.
Nichil ex hiis q̃ uirgo uen̾abi¬
lis miserat refutauit: dicens
benedictionem illius a sac̃dote
minime respuendam. que ẽẽt.
multis sacerdotib preferenda.
Audiant queso uirgines istud
exemplum: ut fores suas si eaͤ
mali obsidere uoluerint. etiã
bonis claudant. Et ne ad se ĩ¬
ꝓbis sit liber accessus. ñ uereã¬
tur excludere etiam sac̃dotes. To¬
tus hoc mundus exaudiat: uid̃i
se a martino uirgo ñ passa est.
Non utiq illa quenicũq ad se
repulit sacerdotem. s in eius
uiri conspectum puella ñ ue¬
nit. quem uidere salus uidenti¬
um fuit. Qͥs aut̃ hoc alius p̾ter
Martinum sacerdos. ñ ad suam
iniuriam retulisset. quos adu̾¬
sum scãm uirginem motus qͣn¬
tasq iras mente concepisset:
Hereticam iudicasset: et anathe¬
matizandam ẽẽ decreuisset .
Qm u̾o illi beate anime illas
uirgines pretulisset. q̃ crebris
occursib ubiq se prebent obui¬

Expanded text:
xenium, nullius munus accepit —: xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeMartinum sacerdos non ad suam injuriam retulisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente concepisset! haereticam judicasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obvi
Abbreviated transcription (Latin):
atq uirtute diuertit. ut tam
illustris m̾iti puellam. religio¬
so officio ep̃c honoraret. Nos cõ¬
sec̃ntes. gauisuram illam uir¬
ginem putabamus. si quidẽ hoc
in testimonium uirtutis sue.
ẽẽ habituram. ad quã tanti no¬
minis sacerdos. deposito ꝓpositi
rigore uenisset. Uerum illa for¬
tissimi uincła ꝓpositi. ne mar¬
tini quidem contemplatione
laxauit. Ita uirb̃s̃ accepta ꝑ
aliam feminam excusatione
laudabili. abillius forib que
uidendam se salutandãq nõ
dederat. letus abscessit. Ouirgi¬
nem glosam. que ne a martino
quidẽ passa est se uideri. O bea¬
tum martinũ. qui illam repul¬
sam ñ ad contumeliam suam
duxit. sed magnificans illius
cum exultatione uirtutem. ĩ¬
usitatum. in hiis dum taxat
regionib gaudebat exemplum.
Ergo cum haut longe ab illa
uillula nos manere nox immi¬
nens coegisset. xenium beato
uiro eadem illa uirgo tnͣsmisit.
Fecitq martinus qd̃ antea nõ
fecerat: nullius enim ille ũqm

Expanded text:
adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam
Abbreviated transcription (Latin):
mal agitare desiste. Paruit
nequam sp̃c. ⁊ recessit. Nec de¬
fuit sensus in bucula. quin se
intelligeret liberatain, ante pe¬
des sc̃ĩ recepta quiete ꝓsternit᷑
Deinde iubente martino. gͤgẽ
suum petiit: seq agmini cet̾a¬
rum oue placidior. immiscuit
Hoc illud fuit tempus. quo int̾
medias flaminas positus. nõsen¬
sit incendium. Quod mͥ ñ arbi¬
tror ẽẽ referendum: quia hoc ple¬
nius iste sulpitius. licet in libro
suo pret̾itum. in epła tam̃ post¬
ea quam ad eusebium tum pres¬
biterum. mͦ ep̃m fecit. exposuit.
Qͣm tu postumiane aut credolegi¬
sti. aut si incognita tibi est. cum
libierit in ꝓmptu ex illo arma¬
rio habes. Nos ab illo omissa re¬
ferimus.
uodam aũt tempore dum
dioceses circuiret. uenantiũ ag¬
mina incurrimus. Canes lepo¬
rem sequebãtur. Iamq multo
spatio uicta bestiola. cum undi¬
q campis late patentib nullũ
ẽẽt effugium. mortem imminẽ¬
tem. iamiamq capienda crebris

Expanded text:
mal agitare desiste. Paruit mal agitare desiste. Paruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamen postea, quam ad Eusebium tunc presbyterum, modo episcopum, fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris
Abbreviated transcription (Latin):
Allambunt singula loca ubiaut
sederat uir beatus aut steterat:.
Stram̃tum etiam in quoquieue¬
rat partiuntur. Una earũ post
dies paucos partem straminiᷤͤ
quam sibi ꝓ benedictione colle¬
gerat. E nergumino. quem sp̃c
erroris agitabat. de ceruice suspẽ¬
dit. Nec mora dicto cicius eiecto
demone ꝑsona mundata est.
En idem fere tempꝰ.
martino atreueris reu̾¬
tenti. fit obuiam uacca quã
demon agitabat. Que relic¬
to grege suo in homines fereba¬
tur. et iam multos noxie pecla
cõfederat᷑. Uerum ubi nobis ce¬
pit ẽẽ contigua. hii qui eam
eminus sequebant᷑. predicere
magna uoce ceꝑunt ut cauere¬
mus. S postqmͣ ad nos toruis
furibunda luminib accessit ꝓpi
us. martinus eleuata obuiam
manu. pecudem consistere iubet.
Que mox ad uerbum illius. sta¬
recepit immobilis: cum int̾ea
uidet martinus dorso illius de¬
monem suꝑsedentem. Quem
increpans. discede inquit fu¬
neste de pecude: et innoxium ani¬

Expanded text:
allambunt singula loca, ubi aut allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. IX. Per idem fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat. Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed postquam ad nos torvis furibunda luminibus propius accessit, Martinus elevata obviam manu pecudem consistere jubet: quae mox ad verbum illius stare coepit immobilis. Cum interea videt Martinus dorso illius daemonem supersedentem, quem increpans, Discede, inquit, funeste, de pecude, et innoxium ani
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sum meutreq legiones iu¬
rata bella susciperent.Ande que¬
sotaceatis: ne etiam hoc qd̃ uos
loquimini. ad meam referatur
inuidiam. Tota uobis istorum
mentio relinquaturz ad marti¬
num potius reu̾tamur. Iu gal¬
le ut adgressus es. ceptum opꝰ expli¬
ca. Lum ille: Iam quidem uobiᷤ
inquit tanta narraui. ut satis¬
facere studiis ur̃is m̃s sermo de¬
biierit. S quia uoluntati ur̃e
ñ obsecundare mͥ ñ licet. qͣntũ
adhuc dies suꝑest loquar. Nã
certe dum stramen illud qd̃ in
lectos nr̃os paratur aspitio. sub¬
uenit in memoriam etiam destͣ
mine in quo martinus iacue¬
rat. fcãm ẽẽ uirtutem. Res ita
gesta est.
Audiomagus uicus est in
confinio byturicum atq turono¬
rum. Eccł̃ia ibi est celebris religi¬
one scõꝵ: nec minus głiosa sacra¬
rum uirginum multitudo. Pre¬
teriens gͦ martinus. in secretario
eccłie habuit mansionem. Post
discessum illius. cuncte insecreta¬
rium illud uirgineᷤ irruerunt.

Expanded text:
aduersum me utraeque legiones iuaduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meam referatur inuidiam. tota nobis istorum memoria relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, ut adgressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in meamine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: Claudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
um. tale conuiuum. Et in om¬
ni uita. semel tm̃. Preclare in¬
quit postumianus nr̃os istud
ut martini ñ egrediantur exem¬
plum. tua con̾tringit oratio. S
profiteor tibi. quia hec surdis au¬
rib audientur. Nam si martini
sequeremur uias. nũqm causas
de osculo diceremus: et uniuersis
seue opinionis obꝓbriis caremꝰ.
Uerum sicut tu soles dicere cum
edacitatis argueris. galli sumꝰ
ita nos in hac parte nũqm uel
martini exemplo. uł tuis dispu¬
tationib corrig̃di fatemur. Ne¬
rumptñ hec nob̃ iamdudum a¬
gentib. quid tu tam obstinate.
sulpici taces: Ego ne inquit. nõ
solummͦ taceo: sed olim de istis ta¬
cere disposui. Nam quia quandã
uiduanuagani nitidulam. sũ¬
ptuosam: obiurgauerim lasciuiꝰ
uictitantem. itidemq uirginem
adolescẽti cuidãmͥ caro indecentiꝰ
adherentem cum qui dẽ ip̃am fre¬
q̃nter audissem alios etiam qͥ ta¬
lia agerent increpantem. tanta
mͥ om̃ium feminaꝵ cunctoꝵq
monachoꝵ odia concitaui. ut

Expanded text:
um, tale conuiuium, et in omni uita semel tantum. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si Martini sequeremur uias, numquam causas de osculo diceremus et uniuersis . scaenae opinionis opprobriis careremus. ceterum, sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus: ita nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationibus corrigemur. uerumtamen haec nobis iam dudum agentibus, quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut