comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhibet qñ pigram excitat. frenum qͣn¬
do impetuosam moderatur ⁊ cohibet
uedam sunt manifesta
nis ⁊ manifesta homini. Quedam sc̃
occulta hominis ⁊ occulta homini. De¬
bec gͣ homo primum erudiri in his
que manifesta sunt ⁊ exerceri ut ad cog¬
nitionẽ occultoꝵ ꝑueniat. Uere enim
mala cognoscere hoc est imꝓbare ⁊ sci¬
re qr mala sunt. nec dr̃e malum bonum
aut bonum malum estimare. ⁊ discern̾e
inter tenebras ⁊ lucem et noctem et diem.
⁊ noctem et noctem. et int̾ diem ⁊ diem.
et iuidicare omnem diem.
secuntur duo gaudium et dolor. De
uita gaudium. de morte dolor. Et ẽ bona
uita et mala uita. ⁊ gaudium bonum et
gaudium malum. et est bona mors ⁊ ma¬
la mors et bonus dolor ⁊ malus dolor. Cor¬
pus ex anima uiuit. anima ex deo. pͥmum
utrumq bene uixit. postea anima mor¬
tua est iniquitate. de iñ corpus ꝑcussum
mortalitate. dissolutum in morte. Postea
anima uiuificata iustificatione. deiñ cor¬
pus resurretione. Nunc gͦ uetus homo.

Expanded text:
adhibet, quando pigram excitat frenum quando impetuosam moderatur et cohibetedam sunt manifesta,nis et manifesta homini. Quaedam sunt occulta hominis et occulta homini. Debet igitur homo primum erudiri in iis quae manifesta sunt, et exerceri ut ad cognitionem occultorum perveniat. Vere enim mala cognoscere, hoc est improbare et scire quod mala sunt, nec dicere malum bonum aut bonum malum existimare, et discernere inter tenebras et lucem, et noctem et diem, et noctem et noctem, et inter diem et diem, et judicare omnem diem. sequuntur duo, gaudium et dolor. De vita, gaudium; de morte, dolor. Et est bona vita et mala vita, et gaudium bonum et gaudium malum; et est bona mors et mala mors et bonus dolor et malus dolor. Corpus ex anima vivit, anima ex Deo. Primum utrumque benedixit; postea anima mortua est iniquitate, deinde corpus percussum mortalitate, dissolutum in morte. Postea anima vivificata justificatione, deinde corpus resurrectione. Nunc ergo vetus homo,
Abbreviated transcription (Latin):
fenum ⁊ stipula suꝑ edificantur. In lig¬
no pecc̃m illiciti oꝑis. in feno sine oꝑe
pec̃m praue delectationis. in stipula il¬
licite culpa cogitationis. Sunt alii qui
amant quedam contͣ deum. ⁊ in his fun¬
damentũ omnino destruitur. qr amor
dei ẽẽ non potest uͥ non est. uel solus
uel summus. Igitur ad primos ꝑtinet
laudari ⁊ saluari ad secundos corripi ⁊
liberari. ad tercios argui ⁊ dampnari.

Expanded text:
fenum et stipula superaedificantur. In ligfenum et stipula superaedificantur. In ligno peccatum illiciti operis; in feno, sine opere peccatum pravae delectationis; in stipula, illicitae culpa cogitationis. Sunt alii qui amant quaedam contra Deum, et in his fundamentum omnino destruitur, quia amor Dei esse non potest, ubi non est vel solus, vel summus. Igitur ad primos pertinet salvari et laudari; ad secundos, corripi et liberari; ad tertios argui, et damnari.
Abbreviated transcription (Latin):
acumen sp̃c erat. s id ipsum benefacere
uetabat. qr illoꝵ intencio quo magis ꝑ
acumen mouebat᷑ extranea cognoscere.
eo magis ꝑ occupationem impendiebat᷑
ꝓpria considerare. uera aut̃ sapientia sem¬
per uirtutem h̃t̃ comitem. qr hoc magis
appetit scire ꝙ magis expedit eẽ. Unde
adhuc de ip̃o dicitur. Cercus suauis o¬
amans bonum. Certus scilicet expienta
suauis gustu. amans bonum. qr non pot̃
odire in oꝑe quod uere diligit incogni¬
tione.
ria sunt gn̾a hominum. Sunt qͥ
amant solum dm. Hi edificant sr̃
fundam̃tum aurum argentum et lapi¬
des preciosos. In amore uircutis aurum.
in cognitione u̾itatis argentum. in in¬
corruptione boni oꝑis lapides preciosos.
Sunt alii qui amant aliud preter dm.
tamen nichil contra dm. neq aliquid
plusqͣm deum. In his fundam̃tum qui¬
dem manet qr amor d̃i non destruitur.
s tñ ex affectu eoꝵ que pariter amant᷑.
qr quedam corruptio contrahit᷑. ligna et

Expanded text:
acumen spiritus erat, sed idipsum benefacere acumen spiritus erat, sed idipsum benefacere vetabat quia illorum intentio quo magis per acumen movebatur extranea cognoscere, eo magis per occupationem impediebatur propria considerare. Vera autem sapientia semper virtutem habet comitem, quia hoc magis appetit scire quod magis expedit esse. Unde adhuc de ipso dicitur: Certus, suavis amans bonum . Certus scilicet experientia; suavis, gustu; amans bonum quia non potest odire in opere quod vere diligit in cognitione.ria sunt genera hominum. Sunt qui amant solum Deum, hi aedificant super fundamentum aurum, argentum et lapides pretiosos. In amore virtutis aurum; in cognitione veritatis, argentum; in consummatione boni operis, lapides pretiosos. Sunt alii qui amant aliud praeter Deum, tamen nihil contra Deum, neque aliquid plusquam Deum. In his fundamentum quidem manet, quia amor Dei non destruitur; sed tamen ex affectu eorum quae pariter amantur, quia quaedam corruptio contrahitur, ligna et
Abbreviated transcription (Latin):
tate bonum ẽ consilium suum. aliis in
prosꝑitate bonum ẽ gaudium suũ. Michi
autẽ unum est bonum adherere deo po¬
nere in dño deo spem meam. Si inundãt
flumina temptationum bonum ẽ michi¬
illi adherere ne dissoluar. si flau̾int uen¬
ti adu̾sitatis bonum mͥ est in illo ancho¬
ram spei figere. ne conquasser uel dissi¬
per. Illis aut̃ nec in adu̾sitate bonum ẽ
consilium suum qr ñ liberat. nec in ꝓs¬
ꝑitate gaudium qr non conseruat. Ideo
unus consilium imꝓbauit. alter gau¬
dium. usquequo ponam consilia in
anima mea. ⁊ gaudio dixi. Quid frustͣ
deciperis:
nohibet ioseph fratrib suis hone¬
ratis asinis ne contendant ĩ uia.
nobis habundantiam tribuit pacem ta¬
men et concordiam ad inuicem ꝓ eadem
frangere ⁊ iuolare ñ concedit.
irtus et u̾itas cum de eodem
sunt. non se impediunt. Unde cũ
dc̃m essec de sp̃u sapientie. q̃m acu¬
tus est subiunctum est statim qm̃ nil ue¬
cat benefacere. In philosophis gentiliũ

Expanded text:
tate bonum est consilium suum, aliis in prosperitate bonum est gaudium suum. Mihi autem unum est bonum, adhaerere Deo, ponere in Domino Deo spem meam. Si inundant flumina tentationum, bonum est mihi adhaerere ne dissolvar. Si flaverint venti adversitatis, bonum mihi est in illo anchoram spei figere, ne conquasser vel dissiper. Illis autem nec in adversitate bonum est consilium suum, quia non liberat, nec in prosperitate gaudium, quia non conservat. Ideo unus consilium improbavit, alter gaudium. Usquequo ponam consilia in anima mea? Et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? ohibet Joseph fratribus suis oneratis asinis ne contendant in via ,nobis abundantiam tribuit, pacem tamen et concordiam ad invicem pro eadem frangere et violare non concedit.Virtus et veritas cum de eodem sunt, non se impediunt. Unde cum dictum esset de spiritu sapientiae quoniam acutus est , subjunctum est statim quoniam nihil vetat benefacere . In philosophis gentilium
Abbreviated transcription (Latin):
in regno celoꝵ qui ꝓfert de thesau¬
ro suo noua et uetera. Noua sunt consola¬
tiones. uetera increpationes. uetus enim
lex penam ꝓposuit qua t̾reret. noua mi¬
sericordiam qua foueret. Quare gͦ prius
noua post uetera: Quia pietas loquitur.
ideo prius palpat. postea ꝑcutit. Pusilla¬
nimes enĩ prius consolatione fouendi st̃
ut surgant. Postea t̾rore confirmandi
ne cadant. Contumaces ⁊ duri prius in¬
crepandi sunt ut timeant. postea fouen¬
di consolatione ne desꝑent. Cum ergo pie¬
tas loquitur noua et uet̾a. cum seueritas
loquitur uetera ⁊ noua. uel ideo secuntur
uetera ũ precedunt. qr ex adiecto ⁊ suꝑ ha¬

Expanded text:
o coelorum, qui profert de thesauro suo nova et vetera . Nova sunt consolationes, vetere increpationes. Vetus enim lex poenam proposuit qua terreret; nova misericordiam qua foveret. Quare ergo prius nova, post vetera? Quia pietas loquitur: ideo prius palpat, postea percutit. Pusillanimes enim prius consolatione fovendi sunt, ut surgant. Postea terrore confirmandi ne recidant. Contumaces et duri prius increpandi sunt, ut timeant; postea fovendi consolatione, ne desperent. Cum ergo pietas loquitur, nova et vetera; cum severitas loquitur, vetera et nova. Vel ideo sequuntur vetera, non praecedunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab animo qͣlitatem sumit. Sicut sp̃c illu¬
minat sic accendit. ⁊ quos illuminat cog¬
nitione u̾itatis illuminat. Et quos accen¬
dit amore uͥtutis accendit. et sepe non dis¬
cernitur oꝑatio eius in utroq. ⁊ dicunt᷑
pigri stabiles. potentes animo. ⁊ compre¬
hensione efficaces. leues. compuncti tͥstes.
lasciui sp̃u hilares. Et fit sine sp̃u udiciũ
sp̃c et errant homines in uidicio. dum qͥs¬
q solum hoc bonum putat ꝙ amat. Si¬
milem uͦ demonstrationem hñt medita¬
cio et compunctio. ⁊ similem pariter spe¬
culatio et exultatio qm̃ ab animi quali¬
tate motus corꝑis formatur. ⁊ constat in
alio qͥdem grauitas sine pondere. in alio
leuitas sine instabilitate. Meditatio et
compunctio ad ioh̃em ꝑtinent. specula¬
cio et exultacio ad xp̃m. Alius dicit. plã¬
ximus. uob̃ et non plorastis. alius dic̃.
saltauimus uob̃ et non risistis. uenit
iohes ñ manducans et ñ bibens ⁊ dixi¬

Expanded text:
ab animo qualitatem sumit. Sicut spiritus illuab animo qualitatem sumit. Sicut spiritus illuminat, sic accendit, et quos illuminat, cognitione veritatis illuminat; et quos accendit, amore virtutis accendit. Et saepe non discernitur operatio ejus in utroque, et dicuntur pigri, stabiles; potentes animo et comprehensione efficaces, leves; compuncti, tristes; lascivi, spiritu hilares. Et fit sine spiritu judicium spiritus; et errant homines in judicio dum quisque solum hoc bonum putat quod amat. Similem vero demonstrationem habent meditatio et compunctio, et similem pariter speculatio et exsultatio, quoniam ab animi qualitate motus corporis formatur; et constat in alio quidem gravitas sine pondere, in alio levitas sine instabilitate. Meditatio et compunctio ad Joannem pertinent, speculatio et exsultatio ad Christum. Alter dicit: Planximus vobis, et non plorastis . Alter dicit: Saltavimus vobis, et non restitistis. Venit Joannes non manducans et non bibens, et dixi
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatẽ. unit aut̃ ꝑ conditionem ad
caritatem. Mors diuidit corpus ⁊ aĩam.
iniqͥtas diuidit d̾m et animam. caritas
diuidit sp̃m ⁊ concupiscentiã. Mors diui¬
dit uniratem conditionis. iniquitas diui¬
dit unitatem reconciliationis. caritas diui¬
iedasꝰ. ⁊ descendit ad singularia sine ex¬
ꝑimento sensuum infirma quib quasi
baculo sustentationis innititur. ꝑ se ince¬
dere ñ ualens. Rationalis oꝑatio philoso¬
phie extra sensus ẽ agens. uniu̾salia sola
rõnale iugens. Artificialis oꝑatio rationa¬
le instrumentum ht̃ ⁊ naturalem ꝓbat.
uidam ab intus
erudiuntur. quidam aforis sensum
hauriunt. In illis stabilis est sp̃c sapientie
in istis mobilis. Ad illos ꝑtinet medita¬
tio. ad istos speculatio. Illi acumine sensus
occulta penetrant. isti agilitate transuolãt
ad longinqua. ⁊ qui ñ discernunt sp̃c pu
tant moꝵ meditationis. pigriciam. ⁊ spe¬
culationis motum leuitatem. cum corpus

Expanded text:
iniquitatem; unit autem per conditionem ad iniquitatem; unit autem per conditionem ad charitatem. Mors dividit corpus et animam. Iniquitas dividit Deum et animam. Charitas dividit spiritum et concupiscentiam. Mors dividit unitatem conditionis. Iniquitas dividit unitatem reconciliationis. Charitas divijectas, et descendit ad singularia sine experimento sensuum infirma: quibus quasi baculo sustentationis innititur, per se incedere non valens. Rationalis operatio philosophiae extra sensus est agens in universa: sola ratione vigens. Artificialis operatio rationalem instrumentum habet, et naturalem probat. uidam ab intus erudiuntur, quidam a foris sensum hauriunt. In illis stabilis est spiritus sapientiae, in istis mobilis. Ad illos pertinet meditatio; ad istos speculatio. Illi acumine sensus occulta penetrant, isti agilitate transvolant ad longinqua. Et qui non discernunt spiritus, putant moram meditationis pigritiam, et speculationis motum levitatem, cum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
men lippientes oculos obfuscaret. nͥ nu¬
bes carnis intetredens et contemplatio¬
nem excipiens corda timida blandimen¬
to uisionis demulceret.
ẽ soli qr cum cecid̾it non ht̃ suble¬
uantem. Duo sunt. Qui fecit. et
ꝙ factum est. Non aut̃ potest bene ẽẽ illi
quod factum ẽ sine eo qui fecit ip̃m. Q
factum est ꝑ se cadere h̃t̃ surgere noñ ht.
Qui aut̃ fecit quod factum ẽ cadere non
potest. s ꝙ cadit subleuare potest. Prop¬
terea ergo meluis est duos simul eẽ qͣm
unum solum.
rmum diuisit iniquitas inter
cłm et hominem. deĩ diuisit ip¬
lum hominem. Postea uenit caritas et
composuit atq confederauit prium dm
et hominem. deĩ ipsum hominem. Ini¬
quitas bene unita male diuisit. caritas ma¬
le diuisa. bene uniuit. Si militer iniqͥtas
bene diuisa male uniuit. et caritas male
unitas bene diuisit. Iniquitas ergo diui¬
dit et unit.⁊ caritas diuidit et unit. No¬
uissime sequitur mors diuidens. ⁊ ip̃a pp̃

Expanded text:
men lippientes oculos offuscaret, nisi numen lippientes oculos offuscaret, nisi nubes carnis intercedens et contemplationem excipiens. corda timida blandimento visionis demulceret.e soli! quia cum ceciderit non habet sublevantem . Duo sunt, qui fecit, et quod factum est. Non autem potest bene esse illi quod factum est sine eo qui fecit ipsum. Quod factum est per se cadere habet, surgere non habet. Qui autem fecit quod factum est cadere non potest, sed quod cadit sublevare potest. Propterea ergo melius est duos simul esse quam unum solum.mum divisit iniquitas inter Deum et hominem, deinde divisit ipsum hominem. Postea venit charitas et composuit atque confoederavit primo Deum et hominem, deinde ipsum hominem. Iniquitas bene unitas male divisit. Charitas male divisa bene univit. Similiter iniquitas bene divisa male univit, et charitas male unita bene divisit. Iniquitas ergo dividit et unit, et charitas dividit et unit. Novissime sequitur mors dividens, et ipsa propter
Abbreviated transcription (Latin):
uanta est dignitas anime.
si corꝑis gła tanta est. Quantum¬
enim sp̃c hominis teb omnib que ui¬
dentur excellentior ẽẽ ꝓbatur.: cum cunc¬
ta corporea in obsequium condita sunt
corꝑis humani. Uñ merito penalitate ⁊
miseria cunctis uilius fr̃m est. quod con¬
ditione celsius. ⁊ sublimius fuerat consti¬
tutum. Cum aut̃ reꝑatum fuerit subla¬
ta emedio corruptione ꝙ cunctis melius
ẽ corꝑib suscipiet. et tunc quoq sine mi
in miseria ẽ sociatum ad penam.
criptum est qr
non potuit ppłs loqui cum deo. ⁊
petiit mediatorem moysen. Et laudau̾
hoc dñs. ⁊ dixit qr ꝓpħam suscitaret.
qui mediator foret. et ꝑ ip̃m mandata da¬
ret ad ppłm. Que enim inuisibilia dei
sunt carnalia corda ꝑcipere ñ potuerũt.
et contemꝑauit se nob̃̾ deus ꝑ humani¬
tatem filii sui ut ip̃a mediante diuina ꝑ¬
cipiamus. Infirmas aut̃ mentes terror
maiestatis oppͥmeret. ⁊ splendidum lu¬

Expanded text:
Quanta est dignitas animae, Quanta est dignitas animae, si corporis gloria tanta est? Quantenim spiritus hominis rebus omnibus quae videntur excellentior esse probatur, cum cuncta corporea in obsequium condita sint corporis humani? Unde merito poenalitate et miseria cunctis vilius factum est, quod conditione celsius, et sublimius fuerat constitutum. Cum autem reparatum fuerit, sublata e medio corruptione, quod cunctis melius est corporibus suscipiet, et tunc quoque sine miin miseria est sociatum ad poenam.criptum est quod non potuit populus loqui cum Deo, et petiit mediatorem Moysen. Et laudavit hoc Dominus, et dixit quod Prophetam suscitaret qui Mediator foret, et per ipsum mandata daret ad populum . Quae enim invisibilia Dei sunt, carnalia corda percipere non potuerunt; et contemperavit se nobis Deus per humanitatem Filii sui, ut ipsa mediante divina percipiamus. Infirmas autem mentes terror majestatis opprimeret, et splendidum lu
Abbreviated transcription (Latin):
riis indubitatum spopondit effectum.
⁊ ꝓpterea beati sunt qui desiderant q̃m
hoc primuni bonum ẽ. et qd̃ soulum ui¬
ta mortalis et penis addicta consequi
sticiam. Si enim solos uistos beatos di¬
ceret quis sͥ hoc arrogaret: Propter ħ
respexit imꝑfectionem nr̃am ut conso¬
laretur infirmitatem nr̃am. qr si hoc
eẽ non possumus. uelle tam̃ hoc esse ip¬
so adiuuante et desiderare ualemus. Et
hoc it̾m qr non desiderantes głiam sed
iusticiam beati uocantur. qr multi patͥ¬
am se amare dicunt. s uiam tenere no¬
lunt. Gła aut̃ et beatitudo patria ẽ uisti¬
cia aut̃ uia. ⁊ non possunt ad patͥam ue¬
nire qui uiam ñ tenent. Quis est qͥ com¬
modum ñ appetat: S non om̃s iusti
ẽẽ uolunt.
ominus ihc xp̃c ut ostenderet diui¬
nitatem suam refectionẽ esse ani¬
maꝵ nr̃aꝵ carnem suam in cibum no¬
bis ꝓposuit. ⁊ rursum ne illum horreret
sumptionem humana infirmitas con¬
sueti edulii spem illam uelauit.

Expanded text:
riis indubitatum spopondit effectum, riis indubitatum spopondit effectum, et propterea beati sunt qui desiderant, quoniam hoc primum bonum est, et quod solum vita mortalis et poenis addicta consequi ientes justitiam. Si enim solos justos beatos diceret, quis sibi hoc arrogaret? Propter hoc respexit imperfectionem nostram ut consolaretur infirmitatem nostram, quia si hoc esse non possumus, velle tamen hoc esse ipso adjuvante et desiderare valemus. Et hoc iterum quia non desiderantes gloriam, sed justitiam beati vocantur, quia multi patriam se amare dicunt, sed viam tenere nolunt. Gloria autem et beatitudo patria est, justitia autem via; et non possunt ad patriam venire qui viam non tenent. Quis est qui commodum non appetat? sed non omnes justi esse volunt.Jesus Christus, ut ostenderet divinitatem suam refectionem esse animarum nostrarum, carnem suam in cibum nobis proposuit, et rursum, ne illam horreret sumptionem humana infirmitas, consueti edulii specie illam velavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ualis t̾ra tales terreni
i quale celum. tales celestes. Sur¬
sum cuncta equalia sunt. deorsum sunt
montes et ualles. ⁊ alta ⁊ ꝓfunda ⁊ humi¬
lia. ⁊ excelsa. et dissimiliter hñtia cuncta.
Mortalis quippe uita planum iter hr̃e
ñ potest. s exaltat. ⁊ humiliat. et nunc
equitatem ostendit. nunc uͦ ab ruptum
prefert ⁊ casum minat᷑. ꝓꝑter hoc talis ter¬
ra. quales t̾reni. Sursum uͦ non est ubi
offendas uł precipiteris. aut in equaliter
ambules. s planum ⁊ equale et consen¬
tiens. ⁊ moderatũ totum. ⁊ quale celum.
tales et celestes.
amare insipientis ẽ. presentia stulti. fu¬
tura prudentis: p̾teritoꝵ pietas est pre¬
sentium cupiditas. futuroꝵ caritas. ¶ps
Ergo non saciati s esurientes beati
sunt. Nec ideo tamen beati qr esuriunt.
s ideo qr saturabunt᷑. Si enim deside¬
rium semꝑ eẽt et effectus numqͣm eẽt
pena potuis ⁊ miseria non beatitudo ħ
eẽt. S miscd̾ia dei nr̃i sanctis deside¬

Expanded text:
ualis terra tales et terreni, et quale coelum tales coelestes . Sursum cuncta aequalia sunt. Deorsum sunt montes et valles, et alta profunda, humilia et excelsa, et dissimiliter habentia cuncta. Mortalis quippe vita planum iter habere non potest, sed exaltat et humiliat, et nunc aequitatem ostendit, nunc vero abruptum praefert, et casum minatur: propter hoc talis terra, quales terreni. Sursum vero non est ubi offendas vel praecipiteris aut inaequaliter ambules, sed planum et aequale et consentiens et moderatum totum. Ideo quale coelum tales et coelestes. amare insipientis est, praesentia stulti, futura prudentis. Praeteritorum pietas est, praesentium cupiditas, futurorum charitas. TIT. Ergo non satiati, sed esurientes beati sunt. Nec ideo tamen beati, quia esuriunt; sed ideo, quia saturabuntur. Si enim desiderium semper esset et effectus nunquam esset, poena potius et miseria non beatitudo hic esset. Sed misericordia Dei nostri sanctis deside
Abbreviated transcription (Latin):
nis pena ꝓculpa. ⁊ post penam remis¬
sio. In cruce sinistri latronis pena ꝓ cul¬
pa. et post penam dampnatio. Dicunt
homines quando penam sustinent. si me¬
ruissemus ñ erubesceremus. nunc autem
iniuste pati et sine culpa ignominiosũ
nob̾ est. Oculi qui ñ uident. immo si pro
culpa pateris erubesce. si sine culpa pat̾is
głare. Latro magis uis ẽẽ quam xp̃c: et
forte sinister blasphemator ñ confessor.
Tu enim ꝓ culpa pateris et culpam non
agnoscis. nec uidicem uenerans. Si saltẽ
dexter fuisses latro culpam humiliter
agnosceres. penam pacient̾ sustineree.
ueniam deuote implorares. nec ꝓ pena
presumeres ne ꝓ culpa desꝑares. sic̃ qui¬
dam qͥ de sua sustinentia głantur. de pe¬
na murmurant de culpa desꝑant.

Expanded text:
pro culpa, et post poenam remissio; in cruce sinistri latronis, poena pro culpa, et post poenam damnatio. Dicunt homines, quando poenam sustinent: Si meruissemus non erubesceremus; nunc autem injuste pati et sine culpa ignominiosum nobis est. Oculi qui non vident, imo si pro culpa pateris erubescere; si sine culpa pateris, gloriare. Latro magis vis esse quam Christus; et forte sinister blasphemator, non confessor. Tu enim pro culpa pateris, et culpam non agnoscis, nec judicem veneraris. Si saltem dexter fuisses latro, culpam humiliter agnosceres, poenam patienter sustineres, veniam devote implorares, nec pro poena praesumeres, nec pro culpa desperares, sicut quidam qui de sua sustinentia gloriantur, de poena murmurant, de culpa desperant.
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib: ea que remanserant in pͥstinũ
locum reponant. Alii bibentes digitos
mediotenus poculis inmergunt. alii
unctas manus ad uestimenta sua det̾¬
gentes rursus rursuf ad cibaria tractã¬
da redeunt. Alii nudis articulis cocle¬
aris uice olera sua piscant᷑. ita ut in
eodem iure ⁊ manus ablucionẽ ⁊ uen¬
ter refectionem querere uideat᷑. Alii
semicorrosas crustas ⁊ p̾morsas colli¬
ridas cibariis iterando infigunt. ⁊ reli¬
quias dentium suoꝵ offas facturi
in poculis demergunt. Hec sic̃ supra
diximus discentib erubescenda fuerant.
si a facientib p̾sumpta ñ fuissent: Nc̃
aut̃ sustineat in audiendo u̾ecundiã.
qͥ noliit in faciendo hr̃e disciplinam.
ueruntũ hec de ĩmundicia indiscipli¬
nate manducantiũ ad exemplũ dicta
sufficiant. Cemꝑantiã manducandi iu¬
telligimus in eo si tractim hõ. ⁊ non cũ
nimia festinatõe comedat uͥ nos qͥdem
qͣntum fieri potest modũ et mensurã

Expanded text:
rioribus ea quae remanserant, in pristinum rioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
uero sic. Cui minus sufficit. iste prius¬
qͣm ad turpitudinem edacitatis ꝑueni¬
at. in suꝑfluitatẽ offendit. Cui multũ
opus ẽ in eo sepe honestas comedendi le¬
ditur: etiam pͥusqͣm ad suꝑfluitatẽ ue¬
niatur. Ergo ille cui par̃ satis est. magis
suꝑfluitatẽ caueat. Ille uero cui multũ
opus est. magis ad honestatẽ attendat. qr
neq ille. nisi temꝑantie metas transierit.
ad turpitudinẽ ueniet. neq iste nisi pꝰ
honestatis oblitus fu̾it. in suꝑfluitatem
cibo. quomͦ quis cibum sumere debeat
hoc est quam munde ⁊ quam tempe¬
tate. De immundicia comedendi par.¬
ca exempla ꝓferre sufficiat. ut dũ in
quibdam suis partib cernitur. facile
ꝑ similitudinẽ ubiq caueat᷑. Quidam
int̾ comedendum dum scutellas exone¬
rare uolunt. quadrata ferculoꝵ frustra
adipicem suie saginam suꝑroratã dis¬
tillantia m̃salib inuoluunt aut suꝑ
iniciunt. donec iterum euisceratis in te¬

Expanded text:
tus, alius vero sic. Cui minus sufficit, iste priustus, alius vero sic. Cui minus sufficit, iste priusquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste nisi prius honestatis oblitus fuerit, in superfluitatem cibo, quomodo quis cibum sumere debeat. Hoc est quam munde et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis inte
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt. Alii suꝑsticiosum nimis in p̾¬
parandis cibis studium adhibent. in¬
finita decoctionũ et frixuraꝵ et condim̃¬
toꝵ genera ex cogitantes. mͦ mollia. mͣ.
dura. mͦ frigida. modo calida. modo cocta.
mͦ assa. modo piꝑe. mͦ allio. modo cumi¬
no. modo sale condita: scl̃m consuetudi¬
uem pregnantium mulierum deside¬
rantes. Hii profecto non solum arguẽ¬
di. s etiam deridendi sunt. qui qua si car¬
pones ad omnem clepsidram eliciendi
gustus gr̃a palatum extendunt. Igit᷑
contra hec uicia sananda. necessarius ẽ
rigor discipline. qui istas gule petulã¬
tias. infra certum limitem cohibeat qͣ¬
tinus se neq ad immoderatas delicias.
neq ad nouitates. neq ad suꝑsticiosas
p̾parationes ciboꝵ appetendas diffundat.
qͣntum quis sumere debeat cuiꝰ mensu¬
ra hec mͥ esse udetur. ut neq contͣ ho¬
nestatem. neq supͣ necessitatem. Non
om̃is uenter idem sapit. alius sic. aliꝰ

Expanded text:
volunt. Alii superstitiosum nimis in praevolunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, modo elixa, modo assa, modo pipere, modo allio, modo cumino, modo sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum appetendas diffundat. quantum quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non omnis venter idem capit, alius sic conten
Abbreviated transcription (Latin):
siccitatem aut obripilationem capitis. aut
siqua sunt talia ad excusandas excusatio¬
nes p̾cendunt. Alii delicias et luxum cibo¬
rum magna constantia asꝑnantur. s ab
eis it̾m non minori aut tolerabiliori petu¬
lantia communiũ cibarioꝵ usus omni¬
no despicit᷑. Noua quedam ⁊ insolita ciboꝵ
genera exquirunt. ita ut sepe ꝓpter uniꝰ
uentrem hominis ꝑ om̃s cirrumpagos
turba famuloꝵ discurrat. ⁊ uix tandem
uel ignotas de desertis procul montibus
radices euellendo. uł pauculos de imis gͣgiti¬
b ꝓfunda scrutatione pisciculos trahendo.
siue in tempestiua de arentib rubetis arbu¬
ta colligendo. unus appetitus petulantiã
compescere queat. Et sane michi non satis
patere potest. quod uicium istos exagitet.
nisi forte qr ꝑ quandam animi ui solen¬
tiam multos in suo obsequio occupari
gaudent. siue qr ꝑ tumorem elationis
ceteris omnib quantum cibo dissimi¬
les sunt. tm̃ merito dissimiles uideri

Expanded text:
siccitatem, aut obripilationem capitis, aut siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exagitet, nisi forte quia per quamdam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri
Abbreviated transcription (Latin):
nescit aliqñ impudentia erubescere. nͥ
fuerit manifeste confusa. His gͥ trib
modis debet quisq inter epulas conser¬
uare disciplinam in semetip̃o. uidelicet¬
ut et linguam suam a loquacitate restͥn¬
gat. et oculos suos a curumspectione cohi¬
beat ⁊ ut cetera m̃bra omnia cum modes¬
triplex obseruantia discipline in cibo. Ob¬
seruantia in eo quid sumat. obseruantia ĩ
eo qͣntum sumat. obseruantia in eo quomͦ
sumat. Obseruantia in eo quid sumat .i.
ut neꝙ nimis preciosa et delicata expec¬
tat. uec nimis rara ⁊ insolita requirat.
nec nimis accurate et laute p̾parata concu¬
piscat. In primo enĩ luxus arguit᷑. in se¬
cundo curiositas. in tercio suꝑsticio notat᷑.
Sunt namq qͥdam quoꝵ fauces satis ridi¬
cula infirmitate egrotant. que uisi pingͥa
et delicata deglutire ñ possunt. ⁊ si qñ eis
parri aut frugales cibi oblati fu̾int. statĩ
aut indigestionem stomachi aut pectoris

Expanded text:
nescit aliquando impudentia erubescere, nisi nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicetut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestriplex observatio disciplinae in cibo, observatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec nimis laute et accurate praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris
Abbreviated transcription (Latin):
assederint. inquieta quadam agitatione
et confusione m̃broꝵ in temꝑantiam a ni¬
mi sui designant. Caput excutiunt bra¬
chia exerunt manus in altum expan¬
dunt et ñ sine magna turpitudine qͣi
totum epulum simul sint absorturi. in¬
gentes quosdam conatus et gestus satis
in decoros ostendunt. hanelant ⁊ suspirãt
p̾angustia. ita ut existimes eos alium
rugienti uentͥ patentiorem adititum q̃¬
rere. quasi angustia fautium ñ possit
esurienti stomacho satis sufficientẽ abũ¬
dantiam ministrare. In uno gͦ loco se¬
dentis ocłis et manib que ꝓpe que lon¬
ge omnia circumcurrunt simul panes
cõminuunt. uina in calices et pateras et¬
fundunt discos ingirum circumduẽt
et uelut rex suꝑ obsessam ciuitatẽ as¬
sultum facturus. dubitant uͭ primum
ex pugnationẽ aggrediantur. dum si¬
mul in omni parte irruptionẽ facere
concupiscunt. Plus iusto fortassis ista
dicentes uerecondie obliti sumus. Sed

Expanded text:
assederint, inquieta quadam agitatione assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ter epulas necessaria ẽ iccirco qm̃ lin¬
gua que omni temꝑe prona ad pecc̃m
labitur. ꝑiculosius cum per crapulam
inflammata fu̾it ad loquendum rela¬
xatur. Propterea enĩ diues qui inter
epulas loquacitati seruierat. post in in¬
ferno positus uehementiꝰ in lingua ar¬
debat. Custodia ocłoꝵ inter epulas ꝓp¬
terea necessaria est. qr non decet ibi pre¬
cipue ut uagos homo hãt oculos. neq
curiose. ⁊ ut amplius aliquid dicam o
imꝑudenter ea que apud alios aguntur
curum lustrando prospiciat: s ut pocius
pudice demissis luminib ea tm̃ que sͥ
aũposita i apposita st̃ attẽdat. Custodia qͦ
continendi sese sibi negligentla non est
qͣtinus uidelicet neq in habitu neq in
gestu indecens aliquid aut in honestum
agatur. Nichil cum strepitu aut tumul¬
tu fiat. s omnia m̃bra cum modestia et
tͣnquillitate in disciplina contineãt᷑. Non
sicut quidam faciunt. qͥ cum ad edendũ

Expanded text:
ter epulas necessaria est idcirco, quoniam linter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum
Abbreviated transcription (Latin):
uendus sit. ip̃e auctor discipline osten¬
dit. de quo ꝑ ysaiam scriptum est. non
clamabit neꝙ accipiet ꝑsonam. neq au¬
dietur foris uox eius. uerbum aut̃ aspe¬
rum et rixosum. omnino a sermonib
disciplinatis se cludendum ẽẽ. ꝑ eundẽ
ꝓbatur cum dicit᷑. Labia stulti: in mis¬
cent se rixis. et os eius uirgia ꝓuocat.
De u̾bo etiam mendoso qͣntum sit cauẽ¬
dum. idem ip̃e insinuat dicens. Testis
falsus ñ erit impunitus. ⁊ qui menda¬
cia loquitur: ñ effugiet. S ⁊ uerbum
dulce. qͣntum ualeat in sermone liber
eccłiasticus patenter demonstrat ubi
dicit. uerbum dulce amicos multiplicat.
et inimicos mitigat. ⁊ lingua eucaris
in bono uiro habundat.
custodia discipline. Ibi enĩ debet homo
seruare disciplinam in habitu suo. et
disciplinam in cibo suo. Disciplinam
in habitu trib modis. in disciplina
tacendi. in disciplina uidendi. in disci¬
plina continendi se se. Caciturnitas in¬

Expanded text:
vendus sit, ipse auctor disciplinae ostenvendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in bono viro abundat custodia disciplinae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas in
Abbreviated transcription (Latin):
sepe etiam u̾itas auditori amara effici¬
tur. si aut sine rõne aut sine dilectio¬
ne. hoc est uel importune uł impie cõ¬
tra eum ꝓferatur. Singula hec scripte
sacre testimoniis comꝓbemus. Quod ha¬
bitus indisciplinatus. sermonem con¬
temptibilem faciat. Salomon ostẽdit
dicens. Non decent stultum u̾ba com¬
posita. Et iteꝵ. Non est speciosa in ore
stulti parabola. Et iterum. fons uite ery¬
ditio possidentis. doctrina stultoꝵ fatui¬
tas. Et iterum. Doctrina sua noscitur
uir. qui aut̃ uanus et excors est: pate¬
bit contemptui. Item. Quomͦ pulchras
frustra h̃t claudus tibias. sic indecens
est in ore stultoꝵ parabola. Quod uero
typus elationis sermonem hominis in¬
gratum auditorib reddat. salomõ iterũ
testatur dicens. Extelsa stulto sapientia.
in porta non apiet os suum. Et iteꝵ
dicit. Cum obsecrationib loquetur par¬
per. et diues effabitur rigide. Quant̃
aut̃ sermo clamosus a disciplinatiss ca¬

Expanded text:
saepe etiam veritas auditori amara efficisaepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis ca
Abbreviated transcription (Latin):
uis. significatio uerax et dulcis. Modesti¬
am debet hr̃e gestus loquentis. ut nec
in ordinate. nec impudice. nec turbulente.
inter loquendum m̃bra moueat neꝙ ocu
oculoꝵ nutib. aut aliqua in decenti con¬
formatione siue tͣnsmutatione uultus.
placorem sui sermonis imminuat. Hu¬
milis debet eẽ gestus loquentis. ut ap̃
auditores gr̃am sermo eius ueniat. So¬
nus loquentis ẽẽ debet demissus. ne stre¬
pitu ⁊ immoderata clamositate auditore
suos aut iniuste t̾reat. aut iuste offendat.
Suauis debet ẽẽ ne ꝓlationis asꝑitate.
tanto fiat animis audientium honero¬
sior. qͣnto ad aures durior uenit et in¬
iocundior. Significatio .i. sententia ser¬
monis. ideo debet ẽẽ uera. qr fallax uer¬
bum etiam si facunde et composite d̃r.
nichilominus tamen ab auditore. aut
noxiũ aut ociosum si fuerit intellectũ
reputat᷑. S et cum u̾itate necesse est ut
sermo loq̃ntis dulcedinem habeat qr

Expanded text:
vis, significatio verax et dulcis. Modestivis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
to contenderit. siue irascatur siue rideat
ñ inueniet requiem. Quisquis hec in¬
pedimenta loquendi cauere uoluerit.
facile fortassis et sine difficultate. quan¬
dosit loquendum agnoscit. si tamen hoc
attendit. qr aliud tempus est qñ ei qui
uoluerit loqui conceditur: aluid est cẽ¬
pus qñ ei qui noluerit loqui ꝓ culpa
reputatur. Sapiens aut̃ eque cauet. uł
ne eo tempore quando loqui debet ꝑ ne¬
gligentiam sileat. uel ne om̃i temꝑe qñ
loqui licet ꝑ licentiam concessam in ml¬
tiloquium cadat. Recte gͦ tempus loqñ¬
di discernit᷑ si homo nec uiqͣm quando
loqui debet sileat. nec semꝑ qñ licet loqͣ¬
cur. Restat nunc ut postqmͣ ostendimꝰ
qͥd uel cui et ubi. et quando loquendum
sit etiam qͣliter loquendum sit demonstͤ
in trib constat. hoc est quo gestu. quo so¬
no. qua significatione quid dicat᷑. Dis¬
ciplina iubet ut loquentis sit gestus. mo¬
destus ⁊ humilis. sonus demissus ⁊ sua¬

Expanded text:
to contenderit, sive irascatur sive rideat, to contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haec impedimenta loquendi cavere voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter loquendum sit, demonstrin tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et sua
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ demonstrat. et confusione dignis¬
simum. Item in libro eccłiastico. Ne uẽ¬
tiles te in omnem uentũ. et non eas
in omni uia. sic enim peccator ꝓbatur
in duplici lingua. esto mansuetus ad
audiendum u̾bum dei. ut intelligas
et cum omni sap̃ta proferas respon¬
sum uerum. Si est tͥ intellectus respõ¬
de ꝓximo. sin aut̃: sit manus tua suꝑ
os tuum. ne capiaris in u̾bo indisci¬
plinato. Item sepe ꝓpter reuerentiam
ꝑsone tacendum esse. in eodem demonstͣ¬
tur cum dicitur. Priusqͣm interroges ne
uituꝑes quemqͣm. ⁊ cum interrogau̾is
corripe iuste. Priusqͣm audias ne respõ¬
deas uerbum. et in medio senioꝵ ne adi¬
cias loqui. Item sepe ꝓꝑter maliciam au¬
ditoꝵ tacendum eẽ salomon docet dicens.
In aurib insipientium ne loquaris. qr
despicient doctrinam eloquii tui. Item.
ne contendas cum pessimis. ⁊ ne emulie¬
ris impios. Item uir sapiens. si cum stul¬

Expanded text:
se esse demonstrat et confusione dignisse esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim peccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato . Item saepe propter reverentiam rsonae tacendum esse, in eodem demonstratur cum dicitur: Priusquam interroges ne vituperes quemquam, et cum interrogaveris corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stul
Abbreviated transcription (Latin):
cta loquuntur ꝓpter custodiam disci¬
pline reuerenter sustinere. atq expecta¬
re. sanctus iob nob̾ ostendit. qui cũ de
sua disciplina et de alioꝵ erga se reu̾en¬
tia loqueretur int̾ cetera sic ait. Qui me
audiebant exspectabant sententiam me¬
am. ⁊ intenti tacebant ad consilium me¬
um. Uerbis meis addere nichil audebãt.
et suꝑ illos stillabat eloquiũ meum.
Item sepe ꝓpter infirmitatẽ auditorũ
tacendum ẽẽ dominus suo exemplo do¬
cet. qui cum apłos adhuc imbecille ⁊
ad sublimioris doctrine eruditionem
impares aspiceret ait. adhuc multa ha¬
beo uob̾ dicere. s non potestis portare
m. Item aliqñ tacendum eẽ. ꝓpter
p̾cipitationem loquendi utandam.
Salomon in ꝓu̾biis ostendit dicens.
In multiloquio pecẽm non deerit. qui
aut̃ moderatur labia sua: prudentissi¬
mus est. Item. labia usti considerant
placita.⁊ os impioꝵ ꝑuersa. Item qui
prius respondet qͣm audiat: stultum

Expanded text:
cta loquuntur, propter custodiam discicta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendum esse propter praecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus. animos auditoꝵ paratos ad¬
huc non ẽẽ consideramus. Aliqñ tacen¬
dum est ꝓpter multiloquium uitan¬
dum. nec etiam ꝓpterea ꝙ ipsi qui lo¬
cuturi sumus. nondum apud nosmet¬
ip̃os congruam loquendi formã inue¬
nimus. qr ꝓfecto animus auditoꝵ ma¬
gis offenditur. si sermo qui edificare
debet confusus et inordinatus ꝓferat᷑.
Aliqñ tacendum est. ꝓpterea quod hii
qui p̾sentes habentur. nequaqͣm tales
sunt. ad quos u̾bum debeamus facere.
ꝙ duob modis fieri potest. Scilicet dũ
uel reuerentia dignitati ꝑsone impẽ¬
ditur. uel malicia incorrigibil. atq iõ
indigna ammonitione existimatur.
Singula hec exemplis scripturaꝵ pro¬
bare possumus. qr non uno s multis
singła queq confirmari scripturarũ
testimoniis inuenimus. Quod sermo¬
nem eoꝵ qui priores nob̾ loqui ceꝑant
ñ debeamus interrumꝑe. s semꝑ loq̃n¬
ces alios et p̾cipue eos qui utilia et re¬

Expanded text:
volumus, animos auditorum paratos advolumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et re