comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ mittere suꝑ terrã. Non ueni pacẽ¬
mittere. s gladium. ueni enĩ diuide
homine contra patrẽ suũ. & filiam
contra matrẽ suam. & nurũ contra
socrũ suã & immici hominis dome.¬
sticieiꝰ. & temptat naturã naturȩ dñs
uultq scãm utͥusq uoluntatt̃ uiuen¬
tem filium in legem gr̃amq diuidere
ñ qͦd hoc ꝓbet: s qͦd ad arguendã calũ¬
niam sẏnagoge hoc uellẽ se dicat. Iila

Expanded text:
pacem mittere in terram: « Non veni pacem mittere in terram: « Non veni pacem, sed gladium. ueni enim diuidere hominem contra patrem suum et filiam contra matrem suam et nurum contra socrum suam. et inimici hominis domestici eius — et temptat naturam naturae dominus uultque secundum utriusque uoluntatem uiuentem filium in legem gratiamque diuidere, non quod hoc probet, sed quod ad arguendam calumniam synagogae hoc uelle se dicat. illa
Abbreviated transcription (Latin):
goga festinet & dicat apłs.filioli mei
quos iterum parturio donec xp̃c for¬
metur in nob̃. Uiuũ tulit ñ ut possi
deret. s ut occideret. Nonemĩ amore fe¬
cit ħ filii. s emulȩ odio. & suũ mortu¬
um ꝑ legis cerimonias in sinu ȩccłiȩ
subposuit. Longum ẽ si uelim ꝑsin¬
eẽ suũ filiũ qui tenebatur in lege. &
in luce cognou̾it quẽ intenebris non
uidebat. Inde urgium ortũ ẽ p̾sente
rege. altera dicentẽ filius tuus mor¬
tuus ẽ. m̃s autẽ uiuit. alt̾a responden¬
te m̃tiris. filius quippe m̃s uiuit. &
filius tuus mortuꝰ est. Atq in hunc
modũ contendebant corã rege. Iunc
la dubitatio ẽ quin cuncta quȩ dican¬
tur ñ salomoni mortuo s xp̃i conue¬
mant maiestati: simulat ignorantiã
& humanos ꝓdispensatione carnis¬
& in alio loco ubi posustis lazarum.
& ad mulierẽ fluentẽ sanguine. qͥs
me tetigit. Gladiũ postulat de quo
dixerat: nolite putare qͦd uenerim

Expanded text:
goga festinet, et dicat Apostolus: Filioli mei, goga festinet, et dicat Apostolus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Vivum tulit, deret, sed ut 450 occideret. Non enim amore fecit hoc filii, sed aemulae odio, et suum mortuum per Legis caeremonias in sinu Ecclesiae supposuit. 5. Longum est si velim per sinesse suum filium, qui tenebatur in Lege: et in luce cognoverit, quem in tenebris non videbat. Inde jurgium ortum est, praesente rege, altera dicente: Filius tuus mortuus est, meus autem vivit: altera respondente, Mentiris, filius quippe meus vivit, et filius tmodum contendebant coram rege: tunc la dubitatio est quin cuncta quae dicantur, non Salomoni mortuo, sed Christi conveniant majestati simulat ignorantiam et humanos, pro dispensatione carniset in alio loco. « Ubi posuistis Lazarum? » Et ad mulierem fluentem sanguine: « Quis me tetigit? » Gladium postulat de quo dixerat, nolite putare, quod venerim
Abbreviated transcription (Latin):
concepit me. Tercia ait die. postquã e¬
go peꝑi: peꝑit & hec.Si consides pila.¬
tum lauantẽ manꝰ. atq dicentẽ. Mun¬
dus sum a sanguine iusti huiꝰ: sicentu.¬
rionem ante patibulũ confitentẽ. uere
bic erat filius dĩ. si eos qui ante passionẽ
ꝑphilippũ dñm uidere desiderant:
nt nesciunt: unaq die crediderunt
tria milia ce alia die quinq milia. & e
ramus simul. Multitudinis enĩ cre¬
lusq alus indomo nob̃cũ exceptis
nob duab: Non blasphemantiũ ui¬
deoꝵ ñ gentiliũ ydolis seruientium.
Mortuus ẽ aut̃ filius mulieris huius
nocte. Dum enĩ legis sequit᷑ obseruanti.¬
am. & gr̃e eugłii iugũ mosaicȩ doctͥnȩ
copulat. tenebrarum errore cooꝑta ẽ.
oppressitq eum mat᷑ sua dormiens. q̃
ñ poterat dicere. Ego doriio & corme¬
um uigilat. Media nocte consurgens
tulit filiũ de latere eccłiȩ dormientis
&e in suo collocauit sinii. Relege totã

Expanded text:
concepit me . Terconcepit me . Tergo peperi, peperit et haec. si consideres Pilatum lauantem manus atque dicentem: mundus sum ego a sanguine iusti huius, si centurionem ante patibulum confitentem: uere hic erat filius dei, si eos, qui ante passionem per Philippum dominum uidere desiderant,.nt, nesciunt. unaque die crediderunt tria milia et alia die quinque milia. atque eramus simul —multitudinis enim crelusque alius in domo nobiscum exceptis nobis duabdaeorum, non Gentilium idolis servientium. Mortuus est autem filius mulieris hujus nocte. Dum enim Legis sequitur observantiam, et gratiae Evangelii jugum Mosaicae doctrinae copulat, tenebrarum errore cooperta est. Oppressitque eum mater sua dormiens, quae non poterat dicere: Ego dormio, et cor meum vigilat . Media nocte consurgens, tulit filium de latere Ecclesiae dormientis, et in suo collocavit sinu. Relege totam
Abbreviated transcription (Latin):
culã neq rugã. Non dicimꝰ eccłiam ꝑ¬
mansisse meretͥcem. s fuisse. Nam &̃¬
in symonis leꝓsi domo. saluatoris scri¬
sus erat eo temꝑe quo habebat hospitẽ
saluatorẽ. s qr lepsus ante fuerat. Ma
canus pꝰt apłicam dignitatẽ. s quia
prius fuerit publicañ. ut ubi suꝑa¬
bundauit peccatũ: suꝑabundaret gr̃a.
Si mulq consid̾a quid dicat eccłia con¬
tra sinagogam calummatͥcẽ. Ego ce¬
mulier ħ habitabamꝰ indomo una. Et
resurrectionẽ enĩ dñi saluatoris una
de utroq ppło eccłia congregata ẽ. &
qͣm eleganter peꝑi inquit apud eam
incubiculo. Eccłia enĩ degentib quȩ ñ
habebat prius legem & ꝓpħas. peꝑit in
domo synagoge nec egressa ẽ de cubicu
lo s ingressa. Unde it dicit incanti¬
co canticoꝵ. Introdu xit merex in
cubiculũ suũ. Q iterũ. & quidẽ ñ sper-¬
nam te. assumens introducam te in do.¬
mũ matris meȩ. & in cubiculũ eius qͣ

Expanded text:
culam neque rugam . Non dicimus Ecclesiam perculam neque rugam . Non dicimus Ecclesiam permansisse meretricem, sed fuisse. Nam in Simonis leprosi domo saluator scrisus erat eo tempore, quo habebat hospitem saluatorem, sed qui leprosus ante fuerat. Matcanus post apostolicam dignitatem, sed qui prius fuerit publicanus, ut,. ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. Simulque considera, quid dicat ecclesia contra synagogam calumniatricem:egoetmulierhaechabitabamus in domo una. post resurrectionem enim domini saluatoris una de utroque populo ecclesia congregata est; et quam eleganter: peperi, inquit, apud eam in cubiculo! ecclesia enim de gentibus, quae non habebat prius legem et prophetas, peperit in domo synagoglo, sed ingressa. Unde dicit in Cantico Canticorum: Introduxit me rex in cubiculum suum . Et iterum: Et quidem non spernam te. Assumens introducam te in domum matris meae, et in cubiculum ejus quae
Abbreviated transcription (Latin):
&e ad erechiel qui ierłm quasi m̃etric̃e
arguit qͦd secuta sit amatores suos. &
diuaricau̾it om̃i transeunti pedes. lu.¬
panarq in loco celebri extrux̃it: aĩad.¬
uertemus xp̃m icͥcͥco uenisse. ut meret᷑.¬
cesdonaret matͥmonio. & deduob gre¬
gib unũ ouile faceret. medioq parie¬
te destructo in easdem caulas oues pͥus
morbidas congregaret. Hȩ s̃ iduȩ uinge
quȩ uingunt᷑ in exechiel & de quib ꝑ
tachariam dñs refert. Ꝙ assumpsi mͥ¬
duas uirgas. unã uocaui decorẽ. & alte¬
ram uocaui funiculos. & paui gregem.
Mulier quoq illa meretrix in eugłio
quȩ iħu pedes lacrimis lauat. crine
detergit. ut cui peccata omĩa dimittũ.¬
tur: manifeste pingit ȩccłiam. de gen.¬
tib congregatã. Hȩc icc̾co in pͥma fron¬
te replicaui. ne cui uideat᷑ in congru¬
um si m̾etrices dicant᷑. quarũ una sa.¬
lomonis uidicio filii possessione do

Expanded text:
; et ad Ezechiel, qui Jerusalem quasi meretricem ; et ad Ezechiel, qui Jerusalem quasi meretricem arguit, quod secuta sit amatores suos, et divaricaverit omni transeunti pedes, lupanarque in loco celebri exstruxerit ; animadvertamus Christum idcirco venisse ut meretrices donaret matrimonio, et de duobus gregibus unum ovile faceret, medioque pariete destructo, in easdem caulas oves prius morbidas congregaret. Hae sunt duae virgae quae junguntur in Ezechiel, et de quibus per Zachariam dominus refert: et adsumsi mihiduas uirgas- unam uocaui decorem et alteram uocaui funiculum - et pauigregem. mulier quoque illa mere- \' trix in euangelio, quae Iesu pedes lacrimis lauat, crine detergit et cui peccata omnia dimittuntur, manifeste pingit ecclesiam de gentibus congregatam. haec idcirco in prima fronte replicaui, ne cui uideatur incongruum, si mlomonis judicio filii possessione don
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad simplice̾ hystoriã ꝑtinet ꝑspi¬
cua ẽ qđ puer annoꝵ .xii. contͣ etatis
suȩ mensurã de intimohumanȩ nat᷑ȩ
iuudicant affectu. Unde & admiratꝰ. ẽ.
& ꝑtimuit illũ omis isrł. qđ scilicet
eum manifesta ñ fugerent quitã pru¬
dent̃ abscondita deprehendisset. Quan
tũ ad typicos ꝑtinet intellectus di¬
cente apło. hec om̃a infigura contin¬
gebant illis. scripta s̃ autẽ de nob̾ in
autumant suꝑ synagoga &e eccłia sen¬
tiendũ. & ad illud tempus cuncta refe.¬
renda quando pꝰ crucẽ & resurrectio¬
nẽ. tam inisrł quã ingentiũ ppło ue¬
rus salomon id ẽ pacificꝰ regnare cȩ¬
perit. Quod̃ autẽ adult̾e & meretͥces
sinagoga ce eccłia in scripturis dican
tur: nulla dubitatio ẽ. Qt ħ pͥma fron¬
te iuidetur blasphentũ ẽe. Cȩterum si
recurramꝰ ad ꝓpħas. oseȩ uidelicet qui
accepit uxorem fornicariã. &e generat
filios fornicationis & deinde adulterã

Expanded text:
tum ad simplicem historiam pertinet, perspitum ad simplicem historiam pertinet, perspicua est: quod puer annorum duodecim contra aetatis suae mensuram de intimo humanae naturae judicarit affectu. Unde et admiratus est, et pertimuit illum omnis Israel, quod scilicet eum manifesta non fugerent, qui tam prudenter abscondita deprehendisset. Quantum autem ad typicos pertinet intellectus, dicente Apostolo: Haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem de nobis, in autumant super synagoga et ecclesia sentiendum et ad illud tempus cuncta referenda, quando post crucem et resurrectionem tam in Israhel quam in gentium populo uerus Salomon, id est \'pacificus\', regnare coeperit. quod autem adulterae et meretrices synagoga et ecclesia in scritur, nulla dubitatio est. Et hoc prima fronte videtur esse blasphemum. Caeterum si recurramus ad prophetas, Osee videlicet, qui accepit uxorem fornicariam, et generat filios fornicationis et deinde adulteram
Abbreviated transcription (Latin):
õiũ xp̃ianoꝵ posui. Ubi michi neces.¬
se fuit usq ad quartũ decimũ annũ
theodosii principis quȩ scripserĩ bre.¬
uiter annotare. Quẽ librũ cum a su¬
pradictis sumpseris: quicqͥd de indice
minꝰ habueris. paulatĩ scribi faciã si.
ad rufinum prb̃m romȩ de iudicio
ultũ mutrãq partem crebro
fama m̃titur. & tam de bonis
mala. quã de malis bona
falsoꝵ ore concelebrat. Unde & ego
gaudeo quidẽ suꝑ testimonio erga me
sci̾tatis tuȩ. & amore scĩ prb̃i eusebii
Nec dubito qͥnme publice p̃dicetis. sed
tacitũ ur̃ȩ prudentie uidiciũ ꝑtimesco.
Itaq obsecro ut magis memineritis
mei: & dignũ ur̃a laude faciatis. Qd pͥ¬
mus adofficiũ ꝓuocasti. & mͥ scde in re¬
scribendo partes datȩ s̃: ñ uenit demn.¬
curia in amicos s de ignorantia. Si e¬
nĩ scissem: p̃occupassem sermonẽ tuũ.
Interpretatio iudicii salomonis suꝑ
uirgio duarũ mulierũ meretͥcũ qͣn¬

Expanded text:
omnium Christianorum posui; ubi mihi necesomnium Christianorum posui; ubi mihi necesse fuit, usque ad quartum decimum annum Theodosii principis quae scripserim, breuiter adnotare: quem librum cum a supra dictis sumpseris, quidquid de indice minus habueris, -paulatim scribi faciam, si AD RUFINUM PRESBVTERUM DE IUDICIO n utramque partem crebro fama mentitur et tam de bonis mala quam de malis bona falso gaudeo quidem super testimonio erga me sanctitatis tuae, et amore sancti Presbyteri Eusebii: nec dubito quin me publice praedicetis, sed tacitum vestrae prudentiae judicium pertimesco. Itaque obsecro, ut magis memineritis mei, et dignum vestra laude faciatis. Quod primus ad officium provocasti, et mihi secundae in rescribendo partes datae sunt, non venit de incuria in amicos, sed de ignorantia; si enim scissem, praeoccupassem sermonem tuum. 2. Interpretatio judicii Salomonis super jurgio duarum mulierum meretricum , quan
Abbreviated transcription (Latin):
aspectus. ut ꝑ occasionẽ scõꝵ locoꝵ tan.¬
to ditetis munere. Certe si consortia di.¬
splicuerint. adorasse ubi stetert̃ pedes
dm̃i. pars fidi ẽ. & quasi recentia natiui¬
tatis & crucis ac passionis uidisse uestigi.¬
a. Opusculoꝵ meoꝵ quia plurima uo¬
lauert̃ de nidulo suo & temerario editi¬
onis honore uulgata s̃: nicħ misi ne ea¬
dem forsitan mitterẽ quȩ habebas. Qͦd¬
si exemplaria libuerit mutuari: uł a
scã marcella quȩ manet inauentino.
uł a toth temꝑis nr̃i dõnione uiro scĩs¬
simo: acciꝑe poteris. Ego autẽ oꝑiens p̃¬
sentiam tuã. aut totũ dabo cũ affue.¬
ris. aut si hoc aliquȩ impedierint dif¬
ficultates. quȩcunq p̃ceꝑis libens mit¬
tam. Scripsi librũ de illustrib uiris
ab apłis usq ad nrãm ȩtatẽ imitatus
tranquillũ grecũq apolloniũ & post
cathalogũ plurimoꝵ me quoq incal.¬
ce uoluminis qͣi abortuũ ⁊ minimũ

Expanded text:
aspectus et per occasionem sanctorum locorum tanaspectus et per occasionem sanctorum locorum tanto ditetis munere. certe, si consortia displicuerint, adorasse, ubi steterunt pedes domini, pars fidei est et quasi recentia natiuitatis et crucis ac passionis uidisse uestigia. Opusculorum-meorum, quia plurima euolauerunt de nidulo suo et temerario editionis honore uulgata sunt, nihil misi, ne eadem forsitan mitterem, quae habebas. quodsi exemplaria libuerit mutuari, uel a sancta Marcella, quae manet in Auentino, uel a LQth temporis nostri, Domnione, uiro sanctissimo, accipere poteris. ego autem opperiens praesentiam tuam aut totum dabo, cum adfueris, aut, si hoc aliquae impedierint difficultates, quaecumque praeceperis, libens mittam. scripsi librum de inlustribus uiris ab apostolis usque ad nostram aetatem imitatus Tranquillum Graecumque Apollonium et post catalogum plurimorum me quoque in calce uoluminis quasi abortiuum et minimum
Abbreviated transcription (Latin):
dignationis tuȩ quẽ mͥ ñ opinanti tua
beni uolentia tribuit: gauisus quidẽ
sum testimonio honesti & eloquentis¬
sum uiri. s in memet reũsus satis do¬
lui indignũ tantis laudib atq p̾comi¬
o oppͥmi potius quã leuari. Scis enĩ dog.¬
ma nr̃m humilitatis tenere uexillũ
& ꝑima gradientes. ad sũma nos scan¬
dere. Quotus gͥ ego uel quantꝰ sũ ut
eruditȩ uocis merear testimoniũ ut
mͥ abeo palma eloquentiȩ deferatur
qui scribendo dissertissime det̾ruit
ne scriberem: Ueruntam̃ audendũ ẽ:
ut caritas quȩ ñ querit quȩ sua s̃. s qͣ
ꝓximi reddat salutationis officia qm̃
ad xp̃i tranquilla ꝑuenit. quanꝗͣ hoc
munꝰ uaticinio etiã inte pͣdestinatum
sit. Legimꝰ enĩ scm̃ quoq damel appella.¬
tum desicdioꝵ uirũ & amicũ dĩ quia
mysteria eius scire desidauit. Itaq qͦd
uenerabilis paula me ẽ dep̾cata ut fa¬
cerem sponte facio: hortorq uos &e pre¬
cor ꝑdñi caritatẽ ut nob̃ ur̃os tͥbuatiᷤᷤ

Expanded text:
dignationis tuae, quem mihi nec opinanti tua beniuolentia tribuit, gauisus quidem sum testimonium honesti et eloquentissimi uiri, sed in memet reuersus satis dolui indignum tantis laudibus atque praeconio opprimi me potius quam leuari. scis enim dogma nostrum humilitatis tenere uexillum et per ima gradientes ad summa nos scandere. quotus igitur ego uel quantus sum, ut eruditae uocis merear testimonium, ut mihi ab eo palma eloquentiae deferatur, qui scribendo disertissime deterruit, ne scriberem? uerumtamen audendum est et caritas, quae non quaerit, quae sua sunt, sed quae proximi, reddat salutationis officia, quoad Christi tranquilla peruenit, quamquam hocnominis vaticinio etiam in te praedestinatum sit. Legimus enim sanctum quoque Danielem appellatum desideriorum virum , et amicum Dei, quia mysteria ejus scire desideravit. Itaque quod venerabilis Paula me est deprecata, ut facerem, 211 sponte facio: hortorque vos et precor per domini caritatem, ut nobis uestros tribuatis
Abbreviated transcription (Latin):
Conũtimini qui ꝓfundũ consiliũ cogi¬
tatis & iniquũ filii isrł. Reu̾tere adme
&̾ redimã te. Ego ds & non ẽ alius p̃ter
me. ustus & saluator ñ ẽ absq me. Re¬
uertimini adme & salui eritis qui estis
inextremis terrȩ. Recordamini horũ
&e ingemiscite & agite penitentiã qui
errastis. Conu̾timini corde & mem̃tote
absq me. Scribit & iohel. Conu̾timin
adme ex toto corde ur̃o inieuimo. & la¬
crimis & planctu. & scindite corda ur̃a

Expanded text:
Convertimini qui profundum consilium cogiConvertimini qui profundum consilium cogitatis, et iniquum, filii Israel: revertere ad me, et redimam te. ego deus et non est alius praeter me. iustus et saluator non est absque me. reuertimini <id me et salui eritis, qui estis in extremis terrae. recordamini horum et ingemescite et agite paenitentiam, qui erratis. conuertimini corde et mementotabsque me. scribit et Iohel: conuertimini ad me ex tot 0 corde uestro in ieiunio et lacrimis et planctu; scindite corda uestra
Abbreviated transcription (Latin):
ligno dixerunt pat m̃s es tu. & lapidi
tu me genuisti. Et uerterunt ad me
dorsa & non facies suas. Q est sensus.
Noluert̃ ad me conuerti ut agerent pȩ¬
nitentiam. s cordis duriciã in iniuriã
meã sua terga uertert᷑. Quã obrẽ & dñs
loquit᷑ ad ieremiã. Uidisti quȩ fecert̃
mͥ habitatio isił: Abierunt suꝑomnẽ¬
montẽ excelsũ. & subt̾ om̃e lignũ fron.¬
dosum & forncati sunt ibi &e dixi. pꝰt.¬
duricia dum & post tanta scelera nos
ꝓuocat ad salutẽ: & nec sic quidẽ uolu¬
mus ad meliora conũti. Si reliquerit
inquit uxor uirũ suũ. & alii nupserit
& uoluerit postea reu̾ti ad eũ. nunqͥd
suscipiet eã. & non detestabitur: ꝓ quo
scriptũ ẽ uixta hebraicã ueritatẽ: qͦd in
grecis & latinis codicib ñ habetur. Q¬
tureliquisti me. tam̃ conu̾tere & susci.
piam te cdic̃ dñs. Isaias quoq in eundẽ
sensũ isdem pene loquitur sermonib

Expanded text:
ligno dixerunt: \'pater meus es tu\' et lapidi: ligno dixerunt: \'pater meus es tu\' et lapidi: \'tu genuisti me\', et aduerterunt ad me dorsa et non facies suas. et est sensus: noluerunt ad me conuerti, ut agerent paenitentiam, sed cordis duritia in iniuriam meam sua terga uerterunt. quam ob rem et dominus loquitur ad Hieremiam: uidisti, quae fecerunt mihi, habitatio Ismontem 894 excelsum, et subter omne lignum frondosum, et fornicati sunt ibi; et dixi postduritiam! dum et post tanta scelera nos prouocat ad salutem et nec sic quidem uolumus ad meliora conuerti: si reliquerit, inquit, uxor uirum suum et alii nupserit et uoluerit postea reuerti ad eum, numquid suscipiet eam et non detestabitur? pro quo scriptum est iuxta Hebraicam ueritatem, quod in Graecis et Latinis codicibus non habetur: etpiam te, dicit Dominus. Isaias quoque in eumdem sensum iisdem pene loquitur sermonibus:
Abbreviated transcription (Latin):
ti meo aquã & ocłis meis fontẽ lacͥmaꝵ
& plorabo ppłm istum ꝑ diem & noctẽ:
Cur autẽ plangat &e defleat. sequenti
sermone demonstrat. Nolite flere mor¬
tuũ. neq plangatis eũ. Flete planctu qͥ
egreditur. quia ñ reu̾tetur ultra. Neqͣ¬
quã gͥ gentił plangendus ẽ atq iudeus.
qui ineccłia . fuer. & semel mortuis̃. de
quib saluator dicit. dimittite mortu¬
os ut sepeliant mortuos suos: s eos qͥ
ꝑ scelera atq peccata egrediunt᷑ de eccła.
& nolunt ultra reu̾ti ad eam damnatio¬
ne uicioꝵ. Unde & ad uiros eccłasticos qͥ
muri & turres eccłie nuncupantur. loqͥ¬
tur sermo ꝓpħicus dicens. Muri sẏon ꝓ¬
ferte lacrimas. implentes illud apłi: gau.¬
dere cum gaudentib flere cũ flentibus.
ut dura corda peccantiũ ur̃is lacrimis
ꝓuocetis ad fletũ. ne ꝑseũantes in mali¬
cia aucdiant. Ego plantaui te uineã fru¬
giferam omnẽ ueram. quomͦ conũsa es
in amaritudinẽ uitis alienȩ: & iterũ.

Expanded text:
ti meo aquam et oculis meis fontem lacrimarum et plorabo populum istum per diem et noctem? cur autem plangat et defleat, sequenti sermone demonstrat: nolite flere mortuum neque plangatis eum. flete planctu, qui egreditur, quia non reuertetur u 11 r a. nequaquam igitur gentilis plangendus est atque Iudaeus, qui in ecclesia non fuerunt et semel mortui sunt, de quibus saluator dicit: dimitte mortuos, ut sepeliant mortuos suos, sed eos, qui per scelera atque peccata egrediuntur de ecclesia et nolunt ultra reuerti ad eam damnatione uitiorum. unde et ad uiros ecclesiasticos, qui muri et turres ecclesiae nuncupantur, loquitur sermo propheticus dicens: muri Sion, proferte lacrimas inplentes illud apostoli: gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, ut dura corda peccantium uestris lacrimis prouocetis ad fletum, ne perseuerantes in malitia audiant: ego plantaui te uineam fructiferam, omnem ueram; quomodo conuersa es in amaritudinem uitis alienae?et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓfecti de caaltha castͣ
metatis̃ in monte sapher. uicesima.
mansio int̃p̃tat᷑ puscͥtudo. ⁊ inmõ¬
te decorisẽ. constituta. De qua ⁊ qͣrtidecimi
psalm pͥncipium sonat. Dñe quis habitabit
frena. Auicisnoᷤ rethunt intͦducunt ad uͥtu¬
tum choros ⁊ inxp̃o monte pulcherrimo ha¬
bitare facuint. Iste nixta damel lapis ex¬
cisus demonte sine manib. treuit inmontẽ
magnũ ⁊ impleuit omẽm t̾ram. Iste iuxta
erechiel uulñauit pͥncipẽ tri. Ad istũ in
isaza ⁊ michea ppłi conluunt dicentes. Ue¬
nite ascendamus imnontẽ dñi ⁊ad domũ
bimus insemitis eius.
tatis iharada. Uicesima pͥma
mansio ũtit᷑ inmiracłm. Quam
pulcher ordo ꝓfectuum. qͣm eg̃gia textura
credentium. Post ꝯpꝰlat̾is. infrenam᷑. Post
frenos meccłiam reducinur. Post habitatio
positi stupemus atq miram᷑. ut nr̃ in lau¬
dib eiꝰ sermo suꝑet᷑ inuenientium ineo. q̃
nec ocłs uidit. nec auris audiuit. nec incor
hoĩs ascendetunt.

Expanded text:
fecti de Caaltha castra metati sunt in monte Sapher.. Vicesima mansio interpretatur \'pulchritudo\' et in monte decoris est constituta, de qua et quarti decimi psalmi principium sonat: domine, quis habitabit frena: a uitiis nos retrahunt, introducunt ad uirtutum choros et in Christo, monte pulcherrimo, habitare faciunt. iste iuxta Danihel lapis excisus de monte sine manibus creuit in montem magnum et inpleuit omnem terram; iste iuxta Ezechiel uulnerauit principem Tyri; ad is turn in Esaia et Michea populi confluunt dicentes: uenite, ascendamus in montem domini et ad domum tis ejus . t in Arada. Vicesima prima mansio vertitur in miraculum. Quam pulcher ordo profectuum, quam egregia textura credentium. Post opus lateris infrenamur, post frenos in Ecclesiam introducimur, post habitation: in quo positi, stupemus atque miramur ut noster in laudibus ejus sermo superetur, invenientium in eo quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
montis pontifice mortuum. ut dignꝰ loc̾ meritis
ipimorstraret᷑. Morit᷑ aut eo anno quo uouus po¬
płs repmissionis t̾ram mtturus erat inextͥinis
finsb t̃re idumeo ł qͣmqͣm minontt sac̃dotiũ
eleararo filio d̃eliq̃rit. lexq eos qͥ eam impleua
ꝑaucat adͥ sũmũ. tñ ip̃a sublimitas n ẽ tustiue
iñc ñ plangr. In lege descensus ad inftros inai¬
ołio ad̃ patadisum t̃usmig̃tio. Aud̃it ꝙ̃ caras¬
qđ ueniss isrł. ⁊ inloco exploratorũ uͥ qͦndã
offendisse ppłm nou̾ant. meunt p̾lium.:⁊
captiuum duc̃t isrł. Ruirsũq in eodẽ loco
pugnat᷑. ex uoto uictor uincit᷑ uicti suꝑant.
Appellat̾q nom̃ horma. id ÷ anathema. Cadẽ
dic̃e mͥ ñẽ pigrũ. legentib necessarium. qđ
semꝑ humanus status inhuiꝰ scłi uia fluctu&e.
⁊ alius inualle. aliꝰ incampis. aliꝰ moriat᷑ in
monte. Non inmonte simplicit᷑. s inmontis
monte idẽ mexcelso uertice. Cumq nos dei

Expanded text:
m, ut dignus locus meritis illius monstraretur. moritur autem eo anno, quo nouus populus repromissionis terram intraturus erat, in extremis finibus terrae Idumaeorum. et quamquam in monte sacerdotium Eleazaro filio dereliquerit lexque eos, qui eam inpleuerint, perducat ad summum, tamen ipsa sublimitas non est Jesus non plangitur. In lege descensus ad inferos, in Evangelio ad paradisum transmigratio. Audit  uenisset Israhel, et in loco exploratorum, ubi quondam offendisse populum nouerant, ineunt proelium et captiuum ducunt Israhel. rursumque in eodem loco pugnatur: ex uoto uictor uincitur, uicti superant appellaturque nomen Horma, id est anathema. eadem dicere mihi non est pigrum, legentibus necessasemper humanus status in hujus saeculi via fluctuet, et alius in valle, alius in campo, alius moriatur in monte: nec in monte simpliciter, sed in momonte, id est, in excelso vertice. Cumque nos Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tum igne examinatũ. ꝓbatum terre.
purgatum septuplum. scilicet cõmen¬
tarios fortunaciani. & ꝑꝑ noticiã ꝑsecu¬
uenena cognoscimꝰ. libentius sc̃i cypria¬
ni martyris bibamꝰ antidotũ. Misimꝰ
interim tͥ idẽ paulo seni paulũ semorẽ
in quo ꝑꝑ simpliciores quosq inmultũ
deiciendo sermone laboranimꝰ. s nescio
quomͦ etiã si aqua plena sit tam̃ eunde
odorẽ lagena seruat quo dum rudis ẽẽt
imbuta ẽ. Siħ munuscłm placuerit:
habemꝰ etiam alia condita quȩ cũ plur¬
mis orientalib mercib ad te si sp̃s sc̃s

Expanded text:
tum igne examinatum, probatum terrae, tum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum : scilicet Commentarios Fortunatiani, et propter notitiam peuenena cognoscimus. libentius sancti martyris Cypriani bibamus antidotum. misimus interim tibi, id est Paulo seni, Paulum seniorem, in quo propter simpliciores quosque multum in deiciendo sermone laborauimus. sed nescio quomodo, etiam si aqua plena sit, tamen eundem odorem lagoena seruat, quo, dum rudis esset, inbuta est. si hoc munusculum placuerit, habemus etiam alia condita, quae cum plurimis orientalibus mercibus ad te, si spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
corpus solidum & succi plenũ. Cani cũ
rubore discrepant. uires cum ȩtate dissẽ¬
tiunt. Non memoriȩ tenacitatẽ ut in
plerisq cernimꝰ antiquior senecta dis¬
soluit. ñ calidi acum̃ ingenii frigidus
sanguis obtundit. ñ contractam rugiᷤᷤ
faciem arata frons asꝑat. ñ deniq tre¬
mula manꝰ ꝑcuruos cerȩ tramites errã¬
cati sciamꝰ eẽ quod cȩteri adhuc uiuẽ¬
tes p̃moriuntur incarne. usticiȩ qͦd
tu adolescentiã in aliena ȩtate meti:¬
nitatẽ etiam peccatorib euenire ui¬
deamꝰ tam̃ illis hoc diabolus minist᷑ͣnt
ut peccent tͥ dñs prestat ut gaudeas.
Doctissimi quiq grecoꝵ dequib pro
flaco agens luculent᷑ tulliꝰ ait ingeni¬
ta leuitas. & erudita uanitas regum
suoꝵ uel pͥncipũ laudes accepta merce
de dicebant. Hoc ego faciens nc̃ p̃cium
posco ꝓlaudib. & ne putes modica eẽ
q̃ deprecor margaritã de eugłio postu.¬
laris. eloquia dm̃. eloquia casta. argen¬

Expanded text:
corpus solidum, et succi plenum; cani cum corpus solidum, et succi plenum; cani cum rubore discrepant; vires cum aetate dissentiunt. Non memoriae tenacitatem, ut in plerisque cernimus, antiquior senecta dissolvit. Non calidi acumen ingenii, frigidus sanguis obtundit. Non contractam rugis faciem, arata frons asperat. Non denique tremula manus per curvos cerae tramites errancati sciamus esse, quod caeteri adhuc viventes praemoriuntur in carne; justitiae, quod tu adolescentiam in aliena aetate mentinitatem, etiam peccatoribus, euenire uideamus, tamen illis hoc diabolus ministrat, ut peccent, tibi dominus praestat, ut gaudeas. Doctissimi quique Graecorum, de quibus pro Flacco agens luculente Tullius ait: ingenita leuitas et erudita uanitas, regum suorum uel principum laudes acceptde, dicebant. Hoc ego nunc faciens, pretium posco pro laudibus. Et ne putes modica esse, quae deprecor, margaritam de Evangelio postularis. Eloquia Domini, eloquia casta, argen
Abbreviated transcription (Latin):
in breue tempꝰ hominũ uita contrac¬
ta ẽ. Hoc quoq spaciũ scelerib nr̃is sẽ¬
per contra diuina pugnantib pene
ꝑdidimꝰ. Quotus em̃ quisq aut cente.¬
nariam transgreditur ȩtatẽ. aut non
adeam sic ꝑuenit ut ꝑuenisse penite¬
at scdm qđ in libro psalmoꝵ scͥptura
testatur. Dies uitȩ nĩx septuaginta an.¬
ni. si autẽ multũ octoginta. quicqͥd
reliquũ est labor & dolor.¶ Quorsum
ais ista tam alto repetita pͥncipio. & ita ꝓ¬
cul cepta ut merito quiuis oratiano de
nob possit sale ludẽ. & gemino bellum
troianũ orditur ab ouo: Uidelicet ut
senectutẽ tuam & caput ad similitudi.¬
nem xp̃i candidũ dignis uocib p̃licem.
Ecce iam centenꝰ ȩtatum curculus uoluit᷑
& tu semꝑ dm̃ p̾cepta custodiens fut᷑e
beatitudinẽ uite ꝑ p̃sentia exempla
meditaris. Oculi purolumine uigeñ
pedes inpͥmunt certa uestigia. auditꝰ
penetrabilis. dentes candidi. uox canora.

Expanded text:
in breue tempus hominum uita contracin breue tempus hominum uita contracta est. hoc quoque spatium sceleribus nostris semper contra diuina pugnantibus paene perdidimus. quotus enim quisque aut centenariam transgreditur aetatem aut non ad eam sic peruenit, ut peruenisse paeniteat, secundum quod in libro psalmorum scriptura testatur: dies uitae nostrae septuaginta anni, si autem multum, octoginta; quidquid reliquum est, labor et dolor? \'Quorsum\', ais, \'ista tam alto repetita principio et ita procul coepta, ut merito quiuis Horatiano de nobis possit sale ludere: et gemino bellum Troianum orditur ab ono?\' uidelicet ut senectutem tuam et caput ad Christi similitudinem candidum dignis uocibus praedicem. ecce iam centenarius aetatum circulus uoluitur et tu semper domini praecepta cubeatitudinem vitae per praesentia exempla meditaris. Oculi puro lumine vigent; pedes imprimunt certa vestigia; auditus penetrabilis; dentes candidi, vox canora ;
Abbreviated transcription (Latin):
bi exosus ẽ oriens. ut litteras quoq tu¬
as huc uenire formides. Ex ꝑgiscere. ex¬
ꝑgiscere. euigila de somno. presta uña
cartȩ scediulam caritati. Int̾ delicias
patriȩ & cõmunes quas habuimꝰ ꝑegri.¬
nationes aliquando suspira. Si amas
scribe. si irasceris. iratus licet scribe. Ma¬
gnũ &e hoc desiderii habeo solam̃ si ami¬
cilitteras uł indignantis accipiã. Expł.
breuitas damnatio delictoꝵ ẽ.
& inipso sepe lucis exordio morᷤ
secuta nascentẽ. labentia cotidie inui.¬
ciũ scła ꝓfitetur. Nam cũ pͥmũ paradisi
colonũ uiꝑinis nexib p̾peditum colu.¬
ber᷑ cduxisset ad terras. et̾nitas mortali.¬
tate mutata. innongentos & eo ampliꝰ
annos scdam quodamͦ imortalitatem
maledicti hominis distulerat elogiũ
Exinde paulatim recrudescente pec¬
cato. totus orb̾ naufragiũ gygantum
adduxit impietas. Post illud ut ita
dixerim purgati baptismũ mundi.

Expanded text:
bi exosus est oriens, ut litteras quoque tubi exosus est oriens, ut litteras quoque tuas huc uenire formides. expergiscere, expergiscere, euigila de sommo, praesta unam chartae scedulam caritati inter delicias patriae et communis, quam habuimus, peregrinationis aliquando suspiria. si amas, rescribe; si irasceris, iratus licet scribe. magnum et hoc desiderii habebo solamen, si amici litteras uel indignantis accipiam. IX.breuitas damnatio delictorum et in ipso saepe lucis exordio mors secuta nascentem labentia cotidie in uitium saecula profitetur. nam cum primum paradisi colonum uiperinis nexibus praepeditum coluber deduxisset ad terras, aeternitas mortalitate mutata in nongentos et eo amplius annos, secundam quodammodo inmortalitatem, maledicti hominis distulerat elogium. exinde paulatim recrudescente peccato totius orbis naufragium gigantum adduxit inpietas. post illud, ut ita dixerim, purgati baptismum mundi
Abbreviated transcription (Latin):
tractans de uicissitudine lit¬
terarũ: sola inquit res ẽ quȩ
homines absentes p̾sentes faciat. Hec
falsam dedit quã inse nouerat senten.¬
tiam. Quid enĩ ẽ ut ita dicam tã pre.¬
illi italiȩ homines quos cassos enniꝰ ap¬
pellat qui sibiut in rethoricis cicero ait.
uictu ferino uitã ꝓpagabant ante cartȩ
& m̃branarũ usum. aut inde dolatis.
ex ligno codicellis. aut incorticib arboꝵ
mutua epłarũ alloquia missitabant
Unde & portitores earũ tabellarios. &
scriptores alibris arboꝵ librarios uo.¬
cauere. Quanto gͥ expolito iam artibꝰ
mundo id ñdebemꝰ omittere. qđ sibi
p̃stiter. apd qͦs erat cruda rusticitas &
qui humantatẽ quotia mͦ nesciebañ:
Ecce beatꝰ chromatuis c̃ scõ eusebio ñ
plus natura quã moꝵ sibi equalitate
germano litterario me ꝓuocauit offi¬
cio. Tu mͦ a nob̾ abiciens recentẽ ami¬
ciciam: scindis potius quã dissuis. qͦd
prudent̃ leluis uetat. nisi forte ita ti¬

Expanded text:
tractans de vicissitudine litterarum: sola, inquit, res est, quae homines absentes, praesentes facit. Nec falsam dedit, quanquam in re non vera, sententiam. Quid enim est ut ita dicam tam praeilli Italiae homines, quos cascos Ennius appellat, qui sibi, ut in Rhetoricis Cicero ait, uictu fero uitam requirebant, ante chartae et membranarum usum aut in dedolatis ex ligno codicellis aut in corticibus arborum mutua epistularum adloquia missitabant; unde et portitores earum tabellarios et scriptores a libris arborum librarios uocauere. quanto igitur nos expolito iam artibus mundo id non debemus omittere, quod sibi praestiterunt, apud quos erat cruda rusticitas et qui humanitatem quodammodo nesciebant! ecce beatus Chromatius cum sancto Eusebio non plus natura quam morum sibi aequalitate germano litterario me prouocauit officio. tu modo a nobis abiens recentem amicitiam scindis potius, quam dissuis, quod prudenter Laelius uetat; nisi forte ita ti
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. Holite fraudare inuicẽ nͥ forte
ex consensu ad tempꝰ ut uacetis oratio¬
m. Paulꝰ apłs dicit quando coimꝰ cum
uxorib nos orare ñ posse. petrus ad cõ¬
tinentiã cohortatur. ne impediantur
orationes nr̃ȩ. Quod hic queso pecca.¬
tum meũ. ẽ: Quid cõmerui: Quid de¬
liqui: Si turbidȩ & nebulosȩ aquȩ flu¬
unt. ñ est aluei culpa s fontis. An iccͥco
arguor. qđ de meo sum ausus adicere.
quale illud bonũ ẽ qđ corpꝰ xp̃i acciꝑe

Expanded text:
dictum: nolite frau d are inuicem nisi forte dictum: nolite frau d are inuicem nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi. Paulus apostolus dicit, quando coimus cum uxoribus, nos orare non posse; Petrus ad continentiam co-hortatur, ne inpediantur orationes nostrae: quod hic, quaeso, peccatum meum est? quid commerui? quid deliqui? si turbidae et nebulosae aquae fluunt, non est aluei culpa, sed fontis. an idcirco arguor, quod de meo sum ausus adicere: quale illud bonum est, quod corpus Christi accipe
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatẽ xp̃i corꝑi comꝑat. Q puto
multo minorẽ distantiã int̾ frumen¬
tũ ẽẽ & ordeum. quã int̾ ordeũ & cor¬
pus xp̃i. Deinde nuptias dicit & qua¬
si necessitatis sarcinam declinandã
&e definitionẽ eẽ euidentissime serui.¬
tutis. & multa alia quȩ in tͥb libellis
de uirginib latissime ꝓsecutus ẽ. Ex
quib uniu̾sis ꝑspiciuim ẽ me nichil
noui de uirginib nuptisq dixisse. s
maioꝵ in om̃ib secutũ eẽ sententiã.
tam huiꝰ uidelicet quã reliquoꝵ qui
de eccłiasticis dogmatib disputarius
quoꝵ emulari exopto neglegentiam
potius quã alioꝵ obscurã diligentiã.
Tument contra me mariti quare cdyxe¬
pleo continentis. Iubet idem apłs in
alio loco ut semꝑ oremꝰ. Si sem ꝑ oran¬
dum ẽ nunꝗͣ gͦ conuigio seruiendum.
quia quotiensc̃q uxori debitũ reddo.
orare non possum. ħ quare dixerim ꝑ¬
spicuũ ẽ quia interp̃tabar illud apłi

Expanded text:
uirginitatem Christi corpori conparat. et puto uirginitatem Christi corpori conparat. et puto multo minorem distantiam inter frumentum esse et hordeum, quam inter hordeum et corpus Christi. deinde nuptias dicit et quasi necessitatis sarcinam declinandam et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquorum, qui de ecclesiasticis dogmatibus disputarunt; quorum aemulari exopto neglegentiam potius, quam aliorum obscuram diligentiam. tument contra me mariti, quare dixepleo continentis. iubet idem apostolus in alio loco, ut semper oremus. si semper orandum est, numquam ergo coniugio seruiendum, quoniam, quotienscumque uxori debitum reddo, orare non possum. hoc quare dixerim, perspicuum est, quia interpretabar illud apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
declinanda ẽ. Lex enĩ astringit uxorẽ
ut inlaborib &e tristicia filios gene¬
ret. conu̾sio eius ad uirum sit. ut ei
ipse dñetur. Ergo laborib & dolorib ĩ
generatione filioꝵ addicitur nupta ñ
uidua. & dñatiu uiri subditur copła¬
ta ñ uirgo. & inalio loco. Precio inquit
empti estis. nolite fieri serui hominum.
uidetis qm euidens coniugalis sit defini¬
tio seruitutis. & post pusillũ. Si igit᷑¬
bonũ coniuigiũ. seruitus malũ. qͥd
ẽ quando nequeant se inuicẽ scĩfi¬
care s ꝑdere: Uniu̾sa quȩ de uirgii¬
tate ac nuptiis lato sermone diffudi¬
mꝰ ille breui artauit compendio. in
paucis multa comp̃hendens. Uirgim¬
tas abeo ꝑsuasio continentiȩ. nuptiȩ¬
remedia incontinentia p̃dicant᷑. Q̃
significant᷑ a maiorib adminora de¬
scendens. uirginib brauiũ suꝑnȩ uo¬
cationis ostendit. nuptas ne inira
deficiant consolatur. Alios laudat.
alios non despicit. Coniugia ordeo.¬

Expanded text:
declinanda. lex enim adstrinxit uxorem, declinanda. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet et conuersio eius ad uirum sit, quod ei ipse dominetur. ergo laboribus et doloribus in geuerationefiliorum addicitur nupta, non uidua, et dominatui uiri sola subditur copulata, non uirgo; et in alio loco: \'pretio\', inquit, \'empti estis, nolite fieri serui hominum\'. uidete, quam euidens sit coniugalis definitio seruitutis; et post pauxillulum: siigiturbonum coniugium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille breui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo remedia incontinentiae praedicantur. Et significanter a majoribus ad minora descendens, virginibus bravium supernae vocationis ostendit, nuptas ne in via deficiant, consolatur. Alios laudat, alios non despicit. Conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias diximꝰ. & centum quadragin.¬
ta quatuor milia uirginũ signatoꝵ qͥ
cum mulierib ñ sunt comquinati. In
quo ostendi uolumꝰ om̃s qui uirgines
sperũ & rep̃hensione dignũ uidetur.
tantã nos int̾ uirginitatẽ & nuptias
fecisse dista ntiam. qͣnta int̾ frum̃¬
tum & ordeũ ẽ. legat scĩ ambrosii de
uidius librũ. & inueniet illũ int̾ cȩ¬
tera quȩ de uirginitate & nuptiis di¬
sputauit. etiã ħ dicisse. Neq ita con
tatis extingueret. s acontinentiȩ ꝑsu¬
asione incipiens. adincontinentiȩ re¬
media descendit. Ꝙ cum brauiũ suꝑ¬
ne uocationis fortibꝰ demonstrasset de¬
ficere inuia tam̃ neminẽ passus ẽ. ita
plaudens pͥorib. ut ñ despiceret & se¬
quentes. Didicerat enĩ & ipse. quia do¬
minꝰ iħc aliis panẽ ordeaceũ ne inui¬
a deficerent aliis corpꝰ suũ ut ad reg¬
nũ tenderent demonstrauit. & in cͣ¬
sequentib. Non gͦ copula nuptialis

Expanded text:
nuptias diximus, et centum quadraginnuptias diximus, et centum quadraginta quattuor milia uirginum signatorum, qui. cum mulieribus non sunt coinquinati; ex quo ostendi uoluimus omnes, qui uirgines sperum et reprehensione dignum uidetur tantam nos inter uirginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: neque ita conitatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae remedia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret et sequentes. didicerat enim et ipse, quia dominus Iesus aliis panem hordeacium, ne in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nuptialis
Abbreviated transcription (Latin):
inquit qui sum. Omnẽ gͥ creaturam si
deo contuleris non subsistit. Ne tradas
erant ydola uel demones quib ne tra¬
derent᷑ orabat. In iob quoq legimꝰ abal.¬
dad dictum de impio. Auellatur de
tabnaculo suo fiducia eius. & calcet suꝑ
eum quasi interitus iex.habitent in
tab̾naculo eius socii eius qui non ẽ.
haut dubiũ quin diabolus qui cũ
habeat socios ñ autẽ haberet nisi eẽt.
tam̃ quia deo ꝑiit. ñ eẽ dicitur. Ergo se¬
cundũ hunc comꝑationis sensũ malũ
diximꝰ mulierẽ tangere. licet uxoris
nulla facta sit mentio. quia bonumẽ
ñ tangere. Q̾ subiecimꝰ uirginitatem.
frumentũ. nuptias ordeum. fornica¬
tionẽ stercus bubulũ nuncupantes
Utiq & frumentum & ordeũ. creatura
dĩ est. Uerum in eugłio maior turba or¬
deaceis panib. minor frum̃taceis pascit᷑¬
homines inquit & uim̃ta saluos facies
dñe. Aliis uerb̃ id ipsum locuti sumus
quando aurũ uirginitatẽ. argentum

Expanded text:
inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo contuleris, non subsistit. ne tradas, erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, nisi esset, tamen, quia deo periit, non esse dicitur. ergo secundum hunc conparationis sensum malum diximus mulierem , tangere — licet uxoris nulla facta sit mentio —, quia bonum est non tangere. et subiecimus uirginitatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes: utique et frumentum et hordeum creatura dei est. uerum ineuangeliomaiorturbahordeaciispanibus, minor I frumHomines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine » . Aliis verbis id ipsum locuti sumus, quando aurum virginitatem, a
Abbreviated transcription (Latin):
mini uxorẽ non habere. s bonũ ẽ inqͥt
mulietẽ non tangere. Quasi & in tac.¬
tu eius ꝑiculum sit. quasi qui illam
tetigerit ñ euadat. Uides gͥ ñ de con¬
iugib nos exponere.s de coitu simplicit̃
disputare. qđ ad comparationẽ pudici¬
ciȩ. & uirginitatis &e angłicȩ similitudi¬
nis bonũ ẽ homini mulierẽ non tange.¬
re: uanitas uanitantiũ. om̃a uanitaᷤᷤ
dixit eccłiastes. Si om̃s creaturȩ bonȩ
ut abono creatore conditȩ quomͦ uni¬
u̾sa uanitas: Si t̾ra uanitas nunquid
& cȩli &e angłi. throni &e dñationes. po¬
testates cȩterȩꝙ uirtutes: S quȩ ꝑse bo¬
nas. ut abono creatore condita ad cõ¬
ꝑationẽ meliorũ uanitas appellantur.
Uerbi gr̃a. Lucerna. lampadis comꝑa¬
tione ꝓ nicħo est. Lampas. stellȩ colla¬
tione ñ lucet. Stellam lunȩ confer et
cȩca ẽ. Lunã soli uinge. ñ rutilat. So¬
lem xp̃o confer & tenebre s̃. Ego sum

Expanded text:
uxorem non habere\', sed \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non tangere. uanitas uanitantium, omnia uanitas, dixit Ecclesiastes. si omnes creaturae bonae ut a bono creatore conditae, quomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquid et caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uanitas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae confer, et caeca est; lunam soli iunge, non rutilat; solem Christo confer, et tenebrae sunt. ego sum,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ce nos simplicitatẽ uerboꝵ eiꝰ ma.¬
ligna int̾pretatione detorsimꝰ. Quib̾
arguit de ipsis scripturis ꝓbet. Diximꝰ
Sibonũ est mulierẽ non tangere. malũ
ẽ gͦ tangere. Hicħ enĩ bonꝰ contrariũ
ẽ nisimalũ. Si autẽ malũ c̃ & ignoscit᷑.
ideo conceditur. ne malo quid deteruiᷤ
fiat. Q cȩtera usq ad ꝓpositionẽ alt̾ius
capituli. Hoc ideo subiecimꝰ. quia apłs
dixerat. bonũ est homini mulierẽ non
tangere. ꝓpter fornicationẽ autẽ unu̾¬
quisq uxorẽ suã habeat᷑. una q̃q sccũ int
nt ego sciscitor. ille aꝑte dicit bonũ ẽ
homini mulierẽ ñ tangere. egotimi.¬
de quęro. sibonũ ẽ mulierẽ non tange¬
re: Si dubitantis ẽ non confirmantis.
Ille dicit bonũ ẽ non tangere. ego quidbo.¬
no contrariũ ẽẽ possit adiungo. Statĩ¬
q inconsequentib. Animadũtenda
apłi prudentia. Non dixit bonũ est ho¬

Expanded text:
dixit, et nos simplicitatem verborum ejus madixit, et nos simplicitatem verborum ejus maligna interpretatione detorsimus. Qui hoc arguit, de ipsis Scripturis probet. « Diximus: Si bonum est mulierem non tangere, malum ergo est tangere: nihil enim bono contrarium est, ni malum. Si autem malum est et ignoscitur, ideo conceditur, ne malo quid deterius fiat: » et caetera usque ad propositionem alterius capituli. Hoc ideo subjecimus, quia Apostolus dixerat: « Bonum est homini mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque uxorem suam habeat, et t, ego sciscitor; ille aperte dicit: bonum est homini mulierem non tangere, ego timide quaero, si bonum est mulierem non tangere. \'si\' dubitantis est, non confirmantis. ille dicit: bonum est non tangere, ego, quid bono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduertenda apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
emplacaptiua. seruier tibi aduicto.¬
riã. q̃ insius uoluminib ñ dimicant.
N ne nob loquitur c̃ saluatore aliter
foris. alit̃ domiloquimur. Turbe pa¬
rabolas. discipłi audiunt u̾itatẽ. ꝓpo¬
nit pharisens dñs questiones. & ñ edis¬
serit. Aliud ẽ docere discipłm. aliud
docuerim. s uicerim: ĩmo indignan.¬
tur hi qui illũ anathematizatum
dolent. Ꝙ cum laudent qđ s̃. accusãt
qd ẽe se simulant. Quasi gͦ roganduᷤ
fuerit. ut mͥ cederet. &e ñ in̾uitus acre¬
ꝑugnans. inu̾itatis uincla ducendus.
& ħ dicerem si uincendi studio cont᷑ re¬
gulam scripturarũ quippiã locutus fu¬
issem. & sicut uiri fortes in controu̾siis
solent facere. culpam p̾mio redimerẽ.
Nunc uͦ cum interpres magis apłi fue¬
rim quã dognatis. & cõmentatoris sĩ
usus officio. quicqͥd durũ uidetur. ei
magis imputetur quẽ exposumꝰ. qͣm
nob̾ qui exposuimꝰ. nisi forte ille aliter

Expanded text:
empla captiva servire tibi ad victoempla captiva servire tibi ad victoriam, quae suis in voluminibus non dimicant. Nonne nobis loquitur cum Salvatore: aliter foris, aliter domi loquimur? Turbae parabolas, discipuli audiunt veritatem . Proponit Pharisaeis Dominus quaestiones, et non edisserit. Aliud est docere discipulum, aliud docuerim, sed vicerim. Imo indignantur mihi, qui illum anathematizatum dolent: et cum laudent quod 224 sunt, accusant quod esse se simulant. Quasi vero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non invitus ac repugnans in veritatis vincula ducendus. Et haec dicerem, si vincendi studio, contra regulam Scripturarum quippiam locutus fuissem; et sicut viri fortes in controversiis solent facere, culpam praemio redimerem. Nunc vero cum interpres magis Apostoli fuerim, quam dogmatistes, et commentatoris sim usus officio, quidquid durum videtur, ei magis imputetur quem exposuimus, quam nobis qui exposuimus. Nisi forte ille aliter
Abbreviated transcription (Latin):
tur eẽ gentiles. Taceo de latinis scrip.¬
torib t̾tulliano. cypriano.minutio. ui.¬
ctorino lactantio. hylario. ne ñ me tam
defendisse. quã alios uidear accusasse.
Paulum apłm ꝓferam. quẽ quotiensc̃q
lego. uideor mͥ ñ uerba audire s tonit᷑a
Legite epłas eius & maxime ad roma noꝰ
ad galathas. adephesios. in quib totꝰ
incertamine positus ẽ & uidebitis eũ
intestimoniis quȩ sumit de ueteri te¬
stam̃to quã artifex. quã prudens. qͣm
dissimulator sit eius qđ agit. Uident᷑
quide uerba simplicia. & quasi in no¬
centis hominis ac rustican & qui nec
facere nec declinare nou̾it insidias.
s quocũq respex̾is fulmina s̃. Heret in
causa. capit om̃e qd tetig̃it. Tergum
uertit. ut suꝑet. fugam simulat ut oc¬
cidat. Calumpniem᷑ gͦ illũ atq dica¬
mꝰei. Testimonia quib contra uideos
uł cȩteras hereses usus es. alit̾ insiuslo.¬
cis. alit̾ ui tius epłis sonant. Uidemꝰ ex.¬

Expanded text:
tur esse gentiles. taceo de Latinis scriptur esse gentiles. taceo de Latinis scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minucio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse quam alios uidear accusare: Paulum apostolum proferam, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totus in certamine positus est, et uidebitis eum in testimoniis, quae sumit de ueteri testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit. uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et qui nec facere nec declinare norit insidias. sed, quocumque respexeris, fulmina sunt. haeret in causa, capit omne, quod tetigerit; tergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. calumniemur ergo illum atque dicamus: testimonia, quibus contra Iudaeos uel ceteras hereses usus es, aliter in suis locis, aliter in tuis epistulis sonant. uidem