comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum lancea latꝰ eiꝰ aꝑuit. Et bene in parte
domꝰ dextre: qr dextrũ ei latus a nulite aꝑtum
ut ñ dic̾et ꝑcussit latꝰ eiꝰ aut uulnerauit. sed
aꝑuit: uidelicas qͣsi ostiũ lateris medii. ꝑ qd̃
nob̾ it̾ ad cȩlestia pandet᷑. Deniq ita subiun-¬
xit. Et continuo exiuit sanguis ⁊ aqͣ. Aq̃ sci¬
lic&. q̃ ablium᷑ in baptismo: ⁊ sangus qͦ conse¬
cramur in calice scõ. ꝑhoc namq ostiũ nob̃
ẽ ascenius in mediũ cenacłm.⁊ a medio in
t̃ciũ: qr ꝑ fidem ⁊ misteria nrĩ redemptoris.
de p̃senti eccłȩ conu̾satione. ad reqͥem anima¬
rũ pꝰuortẽ ascendimꝰ. Rursumq de reqͥe
aĩarũ adueniente die iudicii. ad immortali¬
tatẽ qͦ corpors qͣsi in t̾ciũ cenacłm sublimiore
ꝓfectu penetrabimꝰ. ex qͦ in magna amboꝵ¬
⁊ corꝑis udelicet ⁊ ãe beatitudine ꝑpetuo ui¬
uamꝰ. Qd̃ qͥdem it̃ inuisibilit̾ agebat᷑: ita ut

Expanded text:
tum lancea latus ejus aperuit. Et bene in parte tum lancea latus ejus aperuit. Et bene in parte domus dexterae, quia dexterum ei latus a milite apertum ussit latus aut vulneravit, sed aperuit, videlicet, quasi ostium lateris medii, per quod nobis iter ad coelestia panderetur. Denique ita subjunxit: « Et continuo exivit sanguis et aqua , » aqua scilicet qua abluimur in baptismo, et sanguis, quo consecramur in calice sancto. Per hoc namque ostium nobis est ascensus in medium coenaculum, et a medio in tertium; quia per fidem et mysteria nostri Redemptoris, de praesenti ecclesiae conversatione, ad requiem animarum post mortem ascendimus, rursumque de requie animarum adveniente die judicii ad immortalitatem quoque corporum quasi in tertium coenaculum sublimiore profectu penetrabimus, ex quo in magna amborum, corporis videlicet et animae, beatitudine perpetuo vivamus. Quod quidem iter invisibiliter agebatur, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
medio int̃tium. Qdam hc̃ locum male uitel¬
ligentes putant ostiũ templi a meridie fuisse.
ñ attendentes qr si hoc significare uoluiss&
scͥptura. ñ ita dic̾et ostiũ lateris medii in par¬
te erat domꝰ dextre: s ita potiꝰ simplicit̃. ⁊ ha¬
bebat domꝰ ostiũ ad meridiem. Nunc aũ
longe aliut significat. Partem nãq domꝰ
dextre latus templi meridianũ dicit: in cuiꝰ
parte orientali erat in ipso angło ostium fac¬
tum iuxta t̾ram in qd̃ introemites statim
ad altiora gradatum ascendebant⁊ habentes
uiam ascensus per ipsa parietis interiora:
donet tali itinere ad medium cenaculum:
et a medio peruenirent ad tertium. Nec
sic ascendẽtes creberrimas habebant a meri¬
die fenestras ⁊ qͣrũ luce certũ per omĩa ⁊ sine
offensione iter ꝑagerent. Qͥ nimiril locꝰ ꝓpͥe
ad corpꝰ dñicũ: qd̾ de uirgine sumpsit repicit.
Ostium nãq lateris medii ĩ parte erat domꝰ
dextre: qr defuncto in cruce dño. unus mili¬

Expanded text:
e, etc. Quidam hunc locum male intelligentes, putant ostium templi a meridie fuisse, non attendentes quia si hoc significare voluisset Scriptura, non ita diceret: ostium lateris medii in parte erat domus dexterae, sed ita potius simpliciter, et habebat domus ostium ad meridiem. Nunc autem longe aliud significat. Partem namque domus dexterae, latus templi meridianum dicit. In cujus parte orientali ostium erat in ipso angulo factum, juxta terram. In quod introeuntes, statim ad altiora gradatim ascendebant, habentes viam ascensus per ipsa parietis interiora, donec tali itinere ad medium coenaculum, et a medio pervenirent ad tertium. Haecsic ascendentes creberrimas habebant a meridie fenestras, quarum luce certum per omnia et sine offensione iter agerent. Qui nimirum locus proprie ad corpus Dominicum, quod de virgine assumpsit, respicit. Ostium namque lateris medii in parte erat domus dexterae, quia defuncto in cruce Domino, unus mili
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum erat ad orientẽ: sic̃ ⁊ tabernacłm. Habe¬
batq ostiũ porticꝰ ab oriente cont̾ ostĩ templi.
iuxta qd hystoricꝰ udeoꝵ iosephꝰ aꝑtissune do¬
cet: ita ut sol equi noctialis oriens. directis radi¬
ors suors lineis ꝑ ostia tͥa. porticꝰ uidelics :⁊ tem¬
pli. oracłi archam testam̃ti ꝑfundẽ possa. Quia¬

Expanded text:
 habebatque ostium porticus ab oriente contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis per ostia tria, porticus videlicet, et templi et oraculi, arcam testamenti perfundere posset
Abbreviated transcription (Latin):
habebat .lx. cubitos ĩ lõgitudĩe. ⁊ .xx. cu¬
bicos ĩ latitudĩe. et .xxxx. cubitos ĩ altitudine.
Longitudo domꝰ. lõganimitatẽ significat scẽ
ecclĩe ⁊ q̃ in exilio ꝑegrinationis huiꝰ pacient̃¬
tidũsa queq tolerat: donet ad patͥam ꝙͣ expec¬
tat ꝓuenitit. Latitudo ĩsinuat caritatẽ: qr di¬
latatiosini mẽtis nõ solũ amicos ĩ deo. s mimi¬
cos diligere gaudet ꝓpt̾ deũ: donec ueniat tẽpꝰ
qñ siue ad ꝑacẽ suam cõu̾sis. seu funditus
oĩb extinctis mimitis. cũ solis gaudeat ami¬
cis ĩdeo. Altitudo sp̃e future denũtiat retͥbutio¬

Expanded text:
bebat 60 cubitos in longitudine, et 20 cubitos in latitudine, et 30 cubitos in altitudine . Longitudo domus longanimitatem designat sanctae Ecclesiae, quam in exsilio peregrinationis hujus patitur atque tolerat, donec ad patriam, quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solucos diligere gaudet propter Deum, donec veniat tempus, quando sive ad pacem suam conversis, seu funditus omnibus exstinctis inimicis cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat fut
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ. S ⁊ hoc dicendũ: qr fuerunt ⁊ inlege.⁊
añ scͥptã legẽ płimi. qͥ legalit̾ dnõ deseruirent:
ñ occidentes. ñ fornicantes. ñ furtũ facientes.
ñ falsũ testimoniũ cont̃ ꝓximũ loqͦntes. hono¬
rantes patrẽ ⁊ matrẽ & diligentes ꝓrimos sic̃
seipsos. Hi ad parietes porticꝰ lapideos ꝑtinebars.
Fuerunt alii qͥmaiore ꝑfectione relictis mundi
negotiis. ⁊ assũpta cruice sua seqͦbant᷑ dũm. qͥ¬

Expanded text:
 fuerunt et in lege et ante scriptam legem: plurimi qui legaliter Domino deservirent, non occidentes, non fornicantes, non furtum facientes, non falsum testimonium contra proximum loquentes, honorantes patrem et matrem, et diligentes proximos sicut seipsos, hi ad parietes porticus lapideos pertinebant. Fuerunt alii, qui majori perfectione relictis mundi negotiis, et assumpta cruce sua, sequebantur
Abbreviated transcription (Latin):
doctores scĩ ⁊ spãles qͥq in ȩccła: quib m̃te exceden¬
tib dõ. archana secretoꝵ cȩlestiũ specialiꝰ cet̾is
uide concedit᷑. Qͥ dum ea q̃ in occulto uident pub¬
licȩ fidelib pandunt: q̃si suscepto lumir e solis
fenestre cuncta templi penetralia repieia. Uñ
bene eedem fenestre oblique. id ÷ intꝰ latio. es fuis.
ẜꝑhibent᷑. qr nuirũ necesse ẽ. ut qͥsqͥs uibar su
ꝑnȩ contemplationis uł ad momentũ ꝑcorer÷
moxsinũ cordis ampliꝰ castigando dilatas: atq
ad maiora capescenda sollerti exercitacione p̃pa¬
its. Et edificauit suꝑ parietẽ templi tabulata
ꝑ gyrũ inparietib domꝰ ꝑcircuitũ tẽpli ⁊ ora¬

Expanded text:
dentibus, Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur. Qui, dum ea quae in occulto vident, publice fidelibus pandunt: quasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse perhibentur: quia nimirum necesse est, upernae contemplationis vel ad momentum perceperit, mox sinum cordis amplius castigando dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione praeparet. Et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum, in parietibus domus, per circuitum te
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ ñ inuenerunt. qr inspelunca se texerat.
id ÷ carnis infirmitatẽ ocłis obiciebat: ⁊ ma¬
iestatem diuinitatis in corꝑis tegmine tanꝗͣ.
speluncȩ abdito contegebat. Illi ñ cognoscen¬
tes dm̃ ꝑsecuti st̃ hominẽ: nec mori potuit nͥ
in homine: nec crucifigi potuit nͥ in hõie:
qr nec ten̾i possa nͥ in homine. Obposuit
gͦ male querentib t̾ram. seruauit bene que¬
rentib uitã. Fugit gͦ scd̾m carnẽ inspelun¬
cã a faciȩ saul. qr passus ẽ adeo usq se occul¬
tans corã iudeis ut moreret᷑. S qͣre usq ad
mortẽ paciens ẽẽ uoluit. ut fug̾et a faciȩ sa¬
ul in spelunca. q̃ inferior pars t̾re pot̾ acci¬
pi: & certe qd̃ manifestũ ẽ ⁊ notũ ÷ omĩb.
eũ inmonum̃to positũ ẽẽ. qd̃ excisũ fuerat
inpetra:  Hoc gͦ monumentũ spelunca erat:
illuc fugit nr̃ dd a faciȩ saul. Taidiu enĩ
ꝑsecuti sunt illũ iudei: qͦusq pon̾et᷑ inspelũ¬
ca. S qͥd ẽ qd̃ saul ꝑsecutor ad purgandum

Expanded text:
e non invenerunt? Quia spelunca se texerat, id est carnis infirmitatem oculis objiciebat: et majestatem divinitatis, corporis in tegmine tanquam speluncae abdito, contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum persecuti sunt hominem: nec mori potuit, nisi in homine: nec crucifigi potuit nisi in homine: quia nec teneri potuit, nisi in homine. Opposuit ergo male quaerentibus terram, servavit male quaerentibus vitam. Fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saul, quia passus est, usque adeo se occultans coram Judaeis, ut moreretur. Sed quare usque ad mortem esse patiens voluit, ut fugeret a facie Saul in speluncam, quae inferior pars terrae potest accipi? Et certe manifestum et notum est omnibus, eum in monumento positum esse quod excisum fuerat in petra . Hoc ergo monumentum spelunca erat. Illuc fugit noster David a facie Saul. Tandiu enim persecuti sunt illum Judaei, quousque poneretur in spelunca. Sed quid est quod Saul persecutor ad purgandum
Abbreviated transcription (Latin):
qr uidelic& dũ p̃late dignitati saltẽ innoxie
latent̃ derogant. qͣsi regis suꝑ positi uestem
scͥindunt. S tam̃ aͦ semae ipsoᷤ redeunt: seq
uehementissime uł de tenuissima u̾bi laceratio¬
ne rep̃hendunt. Uñ bene ⁊ illic scͥptũ ẽ. Post
hec dd ꝑcussit cor suũ: eo qd̃ abscidiss& oram da¬
midis saul. Facta qͥppe p̃positoꝵ. oris gladio fe¬
rienda ñsunt: &̃ cũ rep̾hendenda recte iudi¬
cant᷑. Si qñ uͦ contͣ eos uł in minimis lingua
labit᷑: necesse ẽ ut ꝑ afflictionẽ penitentiȩ cõ¬
pͥmat᷑ : qͣtinꝰ ad sema. ip̃m redeat: & cũ p̃posite
potestati deliquerit: eiꝰ contͣ se iudiciũ qͦ sibi
p̃lataẽ ꝑhorrescat. Nam cũ p̃positis delinqͥmꝰ.
eiꝰ ordinationi qͥ eos nob̃ p̃tulit obuiamꝰ. Uñ
moyses qͦ cũ contͣ se ⁊ aaron conqueri ppłm

Expanded text:
ti saltem innoxiae et latenter derogant, quasi regis superpositi vestem foedant. Sed tamen ad semetipsos redeunt, seque vehementissime de tenuissimi verbi laceratione reprehendunt. Unde bene illic scriptum est: « Post haec David percussit cor suum eo quod abscidisset oram chlamidis Saul . » Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum reprehendenda recte judicantur. Si quid vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per afflictionem poenitentiae comprimatur, quatenus ad semetipsum redeat. potestati deliquerit, ejus contra se judicium, a quo sibi praelata est, perhorrescat. Nam cum in praepositos delinquis, ejus ordinationi, qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moses, cum contra se
Abbreviated transcription (Latin):
secutiones grauissimas ꝑferrent. S in do¬
mo abimelech solus abiathar pͥnceps sacer¬
dotũ a ꝑsecutore saul immunis ẽ: qr nemo
potest nocere. xͦ pͥncipi sac̾dotũ: qͥ uictor
latere uoluit apud qͣndã regem gech. no¬
mine achis. S cũ gła eiꝰ sic fuiss& cõmemo¬
rata. ne ꝑ liuorem rex ad quẽ confugerat.
in eũ aliqͥd mali machinaret᷑. fuixit insa¬
niam. ⁊ qͣsi furore correptꝰ mutauit os suũ:
defluebantq saliue inbarbã eiꝰ. collabebat᷑q
inmanib eoꝵ: ⁊ ꝓcedebat ad ostia porte.
qͥd deerant nob furiosi:  E sic eũ dimisit.

Expanded text:
ersecutiones gravissimas perferrent. Sed in domo Abimelech solus Abiathar princeps sacerdotum a persecutore Saul immunis est, quia nemo potest nocere Christo principi sacerdotum, qui victor latere voluit apud regem quemdam Geth nomine Achis. Sed cum gloria ei fuisset sibi commemorata, ne per livorem rex idem ad quem confugerat aliquid ei mali machinaretur; finxit insaniam, et quasi furore correptus, mutavit os suum: defluebantque salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum; et ad ostia portae sti istum? Nunquid deerant nobis furiosi? Et sic eum dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
idumeus erat uoto: qͦ se obligau̾at aliqͦt di¬
eb intab̾nacło dnĩ inmoraturũ. ⁊ orationi
uacaturũ. Doec aũ iste idumeus. qͥ camelo¬
rum id ÷ infructuosi gregis & tortuosi cus¬
tos erat: int̾p̃tat᷑ motꝰ fiue sollicitꝰ: qͥ ⁊ ꝑcus¬
sit abimelech sac̾dotẽ magnũ. Nam abime¬
lech int̾p̃cat᷑ fr̃ m̃s rex. In nomine ⁊ gestu.¬
udȩ ꝓditoris ꝑsonã gestat: ꝑ quẽ fraudein
cont᷑ redẽptorem nrm qͥ uere rex ẽ oꝑatus:

Expanded text:
gaverat aliquot diebus in tabernaculo Domini immoraturum, et orationi vacaturum. Doeg autem iste Idumaeus qui camelorum, id est infructuosi gregis et tortuosi, custos erat, et interpretatur, motus sive sollicitus, qui et percussit Abimelech sacerdotem magnum: nam Abimelech interpretatur frater meus rex  in nomine Judae proditoris personam gestat, per quem fraude contr
Abbreviated transcription (Latin):
corum ferrae. Porro eo tpr̃ qͦ fugerat abiathar
filiꝰ abimelech ad dd: in die illa ephod secum
habens descendãt. & cet̾. Ephod illud erat:
qd̃ moyses iubente dnõ fecerat: sic̃ ⁊ rationa¬
le inqͦ erat doctrina ⁊ ueritas: in qͦ ꝙ̃ consulu¬
it dd dñm. Et ait dd ad dñm. Si tradent me
uiri ceile in manꝰ saul. ⁊ si descendas ipse sicut
steteris descend& saul: & tͣdent te uiri ceile
in manꝰ eiꝰ. Eoꝵs uoluntatẽ ei indicabat.
titerant. cũ eos ip̃e de manib philistiim eru¬
erit. significant infidelitatẽ seu in constantiã
iudeors. iudeoꝵ qͥ redẽptoris nr̃i semꝑ pie¬
tati ingͣti existentes: apd̃ scł̃i potestates contͣ
eũ insidiando meditabant᷑. Int̾p̃tat᷑ aut̃
ceila ad fundam iacta: siue extollens sibin&.
Et in psalmo scͥptũ ẽ. Incircuitu impii ambu¬
lant. E alibi. Stultꝰ ut luna mutat᷑. Qd̃ da

Expanded text:
ores Ceilae porro eo tempore quo fugiebat Abiathar filius Ahimelech ad David in Ceila ephod secum habens descendequod Moyses, jubente Domino , fecerat, sicut et rationale, in quo erat doctrina et veritas, in quo etiam consulit David Dominum. Et ait David ad Dominum: « Si tradent me viri Ceilae in manus Saul, et si descendet sterilis, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus, eorum voluntatem ei indicabat. titerant, cum eos ipse de manibus Philistim eruerit, significabant infidelitatem seu inconstantiam Judaeorum, qui Redemptoris nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditantur. Interpretatur autem Ceila, ad fundam jacta, sive excellens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant . » Et alibi: « Stultus ut luna mutatur .
Abbreviated transcription (Latin):
ue enĩ. significant infirmitatẽ. S qr stul¬
tum di fortiꝰ ẽ hoĩb: nota qr saliue offendar :
s attende qr suꝑ barbã decurrunt. Quomͦ
enĩ insaliuis infirmitas: sic in barba uirtꝰ
ostendit᷑. Texit gͦ uirtutẽ suã: corpore in¬
firmitatis sue. Et qr forinsecus infirmaba¬
tur: tanqͣm in saliua apparebat. Intꝰ aut̃
diuina uirtꝰ. tanꝗͣ barba tegebat᷑. De eo qd̃¬

Expanded text:
rmitatem. Sed quia stultum Dei fortius est hominibus: nota quia salivae ostendant, sed attende, quia super barbam decurrunt. Quomodo enim in salivis infirmitas, sic in barba virtus ostenditur. Texit ergo virtutem suam corpore infirmitatis suae: et quia forinsecus infirmabatur, tanquam in saliva apparebat; intus autem divina virtus, tanquam barba, tegebatur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
eũ frs̃ eiꝰ & omĩs domꝰ patͥs eiꝰ: nisi qd̃ redẽp¬
tor nr̃ ꝑacta passione sua. ac redẽptione
humani gen̾is. de plebe isrłitica in iudea
pͥmũ ȩccłiam collocauit. de gente inqua
carnẽ assut̃e dignatꝰ ẽ:U bi fr̃s eiꝰ idẽ apli

Expanded text:
us et omnis domus patris ejus, nisi quod Redemptor noster, peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam collocavit, de gente in qua carnem assumere dignatus est? Ubi fratres ejus, i
Abbreviated transcription (Latin):
& onerati estis: ⁊ ego reficiam uos. Om̃s qͥppe
qͥ se agnoseunt in angustiis uitioꝵ consticu¬
tos. nec habent latitudinẽ caritatis: & opp̃s¬
si sunt aere alieno. hoc ẽ censu peccators qͦ.
exsoluebant diabolo. qñ exibuerunt m̃bra
sua seruire iniqͥtati ad iniqͥtatẽ: necesse ẽ
ut amaro sint animo. hoc ẽ ut digne peni-¬
tenciã gerant de delictis siuis p̃teritis:⁊ ue¬
niant ad dauid ad desid̾atũ uidelic& nr̃m:
qͣtinꝰ fiat eoꝵ pͥnceps: qr ipse ẽ qͥ constitutꝰ ẽ
a dõ uuidex uiuoꝵs ⁊ mortuoꝵ. Ds̃ fortis. pat̾

Expanded text:
t onerati estis, et ego reficiam vos . » Omnes quippe qui se agnoscunt in angustiis vitiorum constitutos, nec habent latitudinem charitatis, et oppressi sunt aere alieno, hoc est, censu peccatorum quem exsolvebant diabolo quando exhibuerunt membra sua servire iniquitati ad iniquitatem , necesse est, ut amaro sint animo, hoc est, ut digne poenitentiam gerant de delictis suis praeteritis, et veniant ad David, ad desideratum videlicet nostrum, quatenus fiat eorum princeps; quia ipse est qui « constitutus est a Deo jude
Abbreviated transcription (Latin):
ñ imꝓbamꝰ qd̃ ꝑ illos accepisse concedimꝰ. Sec
oportas eos cognosc̾e unitatẽ ⁊ societatẽ ui
iundõ pacis: sinequa oĩno qͥcqͥd hab̃e potuer̃
qͣmuis sit scm̃ atq uen̾andũ: ip̃i tñ nichilo¬
minꝰ sunt tanto indigniores effecti p̾mio
uitȩ ȩt̾̃nȩ: qͣnto illis donis ñ bene usi st̃. q̃ in
hac uita q̃ tͣnsitoria ẽ acceꝑunt. Itẽ exẽplũ
atq imago hꝰ saul nuntioꝵq eiꝰ in hoc loco¬

Expanded text:
n improbamus quod illos accepisse credimus; sed oportet eos cognoscere unitatem, et societatem in vinculo pacis, sine qua omnino quidquid habere potuerunt, quamvis sit sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihilominus sunt tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitoria est, acceperunt. Item exemplum atque imago hujus Saul nuntio
Abbreviated transcription (Latin):
scã. Hoc qͦ talit̃ accipi pot̃. Abimelech uit̾ro¬
gat: utrũ dd̃ ⁊ puerisui qͦs in illũ ⁊ illũ locũ
conduxisse se dix̾at mundi eẽnt. Dauid uͦ: enig¬
matice pluralit̾ de se ip̃so respondit dicens.
Et fuert̃ uasa pueroꝵs sc̃ã: scilic& a concubi¬
tu coniugali. Qd̃ uͦ ait porro hȩc uia polluta
intelligendũ. Uia hȩc laica ẽ: ac si dic̾et.
In lege p̾ceptum ẽ ut extraneus ñ comedat
ex eis. Et tu int̾rogas utrũ mundi sint pue¬
ri: qͥ ꝙ̃ si mundi ẽẽnt nequaꝗͣ eis uesci debe¬
rent:Iccirco uia laica ẽ: qr tu laicalit̃ it̃ro

Expanded text:
 Hoc quoque taliter accipi potest: Abimelech interrogat utrum David et pueri sui, quos in illum et illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent? David vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: « Et fuerunt vasa puerorum sancta, » scilicet, a concubitu conjugali. Quod vero ait: « Porro via haec polluta intelligendum: « Via haec laica est; » ac si diceret: In lege praeceptum est ut extraneus non comedat ex eis; et tu interrogas, utrum mundi sint pueri, qui etiamsi mundi essent, nequaquam eis vesci deberent? Idcirco via laica est, quia tu laicaliter inter
Abbreviated transcription (Latin):
ar moꝵs tuoꝵ. Collegit aũ puer ionathiȩ sagit¬
tas. ⁊ attulit ad dñ suuĩ: & qͥd ag̾et᷑ penitꝰ igno¬
rabat. Sic ⁊ iudaicꝰ ppłs libros legis.⁊ ꝓpħarũ
portans. q̃si diunitꝰ conscͥptos honorabat: seo
eũ quẽ moyses ⁊ ꝓpħȩ signauerant: p̃sentialit̃
int̾̃ se manentẽ ñ cognouerant. De eo qd fugi¬

Expanded text:
armorum tuorum . » Collegit autem puer Jonathae sagittas, et attulit ad Dominum suum, et quid ageretur penitus ignorabat. Sic et Judaicus populus, libros legis et prophetarum portans, quasi divinitus conscriptos honorabat, sed eum, et quem Moyses et prophetae signaverant, praesentialiter inter se manentem non cognoverat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nrõ impletũ ẽ. Qui positꝰ in carne dũ insec¬
tacionẽ dedinar& iudaicã: ad apłos tͣnsiuit:
cũ qͥb ⁊ desid̾atum sͥ cibũ sumpsit. Desidio
enĩ desidauit manducare pascha. Ex qͥb
goliȩ id ẽ arma diaboli sustulit. Fortis enum
spolia ip̃e diripuit. His gͦ a qͥb receptꝰ ẽ xͦ:¬

Expanded text:
 in carne, dum insectationem declinaret judaicam, ad apostolos transivit, cum quibus et desideratum sibi cibum sumpsit: « Desiderio enim desideravit manducare pascha . » Ex quibus Goliae, id est, arma diaboli, sustulit: fortis enim spolia ipse diripuit . His ergo a quibus receptus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ tuus ds̃ unꝰ ẽ: & ñ assumes nom̃ dĩ tui in
uanũ. Nam saul odio habens dd̃: int̾ epulas
sedens filiũ eũ mortis ẽẽ iudicabat. Et iudaica
ꝑfidia in pasce epulis conuiuans: de nece. xp̃i
tͣctabat. Cũ gͦ illuriss& mane. uenit ionathas
in agrũ uixta placitũ dđ: ⁊ puer paruulus cũ
eo. Iecit unã sagittã: iecit ⁊ aliã. E ds̃ pat̃ il¬
lucescente mane credulitatis: pͥmũ testimoni

Expanded text:
s unus est ; » et: « Non assumes nomen Dei tui in vanum . » Nam Saul odio habens David, inter epulas sedens, filium eum mortis esse judicabat. Et Judaica perfidia, in paschae epulis convivans, de nece Christi tractabat. Cum ergo illuxisset mane, venit Jonathas in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam sagittam, jecit et aliam. Et Deus Pater, illuc
Abbreviated transcription (Latin):
legunt᷑ habuisse: sic̃ ⁊ balaam ille reꝓb
ba parũ testant᷑ huic sentenciȩ: q̃ in eugłio
scͥpta sunt multos dicturos in illa die.
Onẽ dnẽ in nomine tuo manducauimꝰ
bibimꝰ: & in nomine tuo uirtutes multaᷤᷤ
fecimꝰ. Qib tñ dicturꝰ ẽ: ñ noui uos uinqͣm:
discedite a me qͥ oꝑamini iniqͥtatẽ. Mis

Expanded text:
legantur habuisse: sicut Balaam ille reprobba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt, multos dicturos in illa die: Domine, Domine, in nomine tuo manducavimus, et bibimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus. Quibus dicturus est: Non novi vos: disc
Abbreviated transcription (Latin):
ob modis soluunt. Nut ñ uidit eũ: qr qñ
iunctꝰ ẽ saul cuneo ꝓpħarum: ab condit
se samuel ne uidẽt᷑ ab eo. Aut ñ uidit eũ
indutũ habitu regio. qͦ indut᷑ erat qñ dic¬
tum ẽ ñ uidit eũ usq indiẽ mortis suȩ.sub¬
audit᷑ indutũ habitu regio. E xpoliasse uͦ
se. ñ omĩb uestim̃tis. s regalib tantũ in¬
tii qͥ missi eẽnt ad tenendũ hominẽ. ⁊ ad
& ipse sanguinẽ innocentẽ querens effun¬
dere. acciꝑe meruit sp̃m illũ ⁊ ꝓpħare.¬

Expanded text:
duobus modis solvunt. Aut non vidit eum, quia quando duobus modis solvunt. Aut non vidit eum, quia quando junctus est Saul cuneo Prophetarum, abscondit se Samuel, ne videretur ab eo. Aut non vidit eum indutum habitu regio, quo indutus erat quando dictum est: Non vidit eum usque in diem mortis suae, subauditur indutum habitu regio. Exspoliasse vero se non omnibus vestimentis, sed regalibus tantum, intii qui missi essent ad tenendum hominem et ad et ipse sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere meruit spiritum illum et pr
Abbreviated transcription (Latin):
rama. Nachioth locꝰ ẽ in rama. uͥ dd̃ sedit.
Rama uͦ: in tͥbu beniamin ẽ ciuitas saulis
insexto miliario abhelia ad septẽtriona¬
lem plagã: contͣ bethel. Meminit huiꝰ: &
ieremias. Alia aũ rama: ẽ in tͥbu aser.
Nachioth pulchritudo int̾p̃tat᷑: & rama
excelsũ. Bene gͦ conueniunt ħ noĩa locoꝵ.
reb in his expletis: qr ꝓpħarum dicta⁊
celsitudinẽ hñt scientiȩ. ac uenustatẽ lo¬
cutionis. Misit gͦ saul lictores: ut caꝑent
dd. Qͥ cũ uidissent cuneũ ꝓpħarũ uatici¬
nantiũ. ⁊ samuel stantẽ suꝑ eos: factꝰ ẽ &̃¬
& cet̾. Igͥ dd̃ regie manꝰ ictũ deuitans eiꝰq
ꝑsecutiones declinanᷤ. fugit uenitq ad
samuelem: ⁊ misit saul nuntios qͥ app̃hen¬
derent dit. Qd̃ cum uidissent samuel int̾ ꝓpħ̃aᷤ
p̃cedentib legat᷑ : q ñ uidit samuel saulem
usq indiẽ inortis sue: qͦmͦ hic ꝓpħasse corã¬
samuele dicat᷑. Quã questionẽ hebrei du

Expanded text:
. Najoth locus est in Ramatha, ubi David sedit. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis in sexto milliario ab Helia, ad septentrionalem plagam contra Bethel. Meminit hujus et Jeremias. Alia autem Rama est in tribu Aser, Najoth, pulchritudo interpretatur; et Rama, excelsum. Bene ergo conveniunt haec nomina locorum rebus in his expletis, quia prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venustatem locutionis. « Misit ergo Saul lictores, ut caperent David. Qui cum vidissent cuneum prophetarum vaticinantium, et Samuel stantem super eos, factus etur David regiae manus ictum devitans, ejusque persecutiones declinans, fugit venitque ad Samuelem, et misit Saul nuntios, qui apprehenderent David. Qui cum vidissent Samuel inter prophepraecedentibus legatur: « Et non vidit Samuel Sau lem usque in diem mortis suae, » quomodo hic propheta quaestionem Hebraei his
Abbreviated transcription (Latin):
ne aũ subiungit: & addidit ionathande ierare
ligebat eũ: ut ille nimirũ qͥ tam ꝑfecto iuxta
legẽ di amore coplect ebat᷑ dd: a ꝑditione ini¬
micorũ eiꝰ ostende̾t᷑ immunis. Qͥ ⁊ si cito mor¬
te p̃reptꝰ regnũ cũ eo ut sꝑabat t̾renũ habere

Expanded text:
git: « Et addidit Jonathan dejerare ligebat eum » : ut ille nimirum qui tam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui etsi cito morte praereptus, regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere
Abbreviated transcription (Latin):
derunt ñ agnouert̃ : coram qͥb mutauit
os suũ ⁊ abiit. Erant enĩ ibi p̃cepta legis car¬
nalia. erat sacrificiũ scdm aaron: ⁊ pꝰea ip¬
se de corpore ⁊ sanguine suo instituit sacri¬
ficiũ. scd̾m ordinẽ melchisedech. Mutauit
ossuũ in sac̾dotio: mutauit in p̃ceptis. danꝰ
aliud testam̃tum euacuata carnali oꝑatio¬
ne: atq collapsus ẽ in manib eoꝵs: qñ eum
comp̃ hetdentes crucifixerunt. Et ꝓcedebat
ad ostiũ porte: idẽ humiliabat se. Noc ẽ etũ
ꝓcedẽ: usq ad ostiũ fidĩ nrẽ. Ostium enĩ por¬
te: initiũ fidĩ. Iñ incipit eccłia: & ꝑuenit usq
ad spẽm. E cũ credit ea q̃ ñuidet: merebit᷑

Expanded text:
derunt, non agnoverunt, coram quibus mutavit os suum et abiit. Erant enim ibi praecepta legis carnalia, erat sacrificium secundum Aaron, et postea ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrificium secundum ordinem Melchisedech. Mutavit os suum in sacerdotio, mutavit in praeceptis, dans aliud Testamentum, evacuata carnali operatione, atque collapsus est in manibus eorum quando eum comprehendentes crucifixerunt. Et procidebat ad stium enim portae, initium est fidei. Inde incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem. Et cum credit ea quae non videt, merebitur
Abbreviated transcription (Latin):
tes eoꝵs qͣsi dulcedine cythare. locutionis
eugłicȩ tͣnquillitate reuocent᷑. Nisus ẽ sa
ul psallentẽ config̾e lancea inparietẽ. &
dedinauit dd̃ a facie saul. Lancea autẽ:
tem inferre. S dũ ille ab eis ꝯad salutẽ
gentiũ unuus secessit: solam duritiã men-¬
tis illoꝵ. malitia eoꝵ lesit. De illusione saul

Expanded text:
si dulcedine citharae, locutionis evangelicae tranquillitate revocentur. Nisus est Saul David psallentem configere lancea in parietem, et declinavit David a facie Saul. Lancea autem ctem inferre. Sed dum ille ab eis ad salutem gentium vivus secessit, solam duritiam mentis illorum malitia eorum laesit. CAP. XIX. «
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵs. Auxit deiñ odiũ saul adu̾sus dauid:
in tantũ ut rex ob medelã sui sp̃c dd̃ de
more psallentẽ iaculo conaret᷑ configere.
S qͥd ẽ qd̃ dũ saulem sp̃c adu̾sus inuadẽt:
app̃hensa dd cythara eiꝰ uesaniã mitiga¬

Expanded text:
. Auxit deinde odium Saul adversus David in tantum, ut rex ob medelam sui spiritus David ex more psallentem, jaculo conaretur configere. Sed quid est quod dum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara ejus vesaniam mitiga
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃cinebant mulieres ludentes atq dicen¬
tes. ꝑ cussit saul mille: ⁊ dd decẽ milia. Qp
regis animꝰ: indigne tulit. Hinc inuidia
saulis: ⁊ sem̃ odiors adu̾sum dd̃ orta sunt.
Ita ⁊ iudei audientes xp̃m p̾̃dicari in ȩcłiis.
quẽ ipĩ neci tͣdiderunt. ⁊ de uictoria eiꝰ qua
hostẽ antiquũ tͥumphauit. credentes in
laudib ipsiꝰ congratulari: gͣuit̃ iñ offensi
sunt. Nam saul callidꝰ simulator. ut sine
insidiis sius possit dđ offerre discrimini: stu¬
duit eũ michol filiȩ suȩ nuptiis alligari: si
centũ sͥ allophiloꝵs p̃putia uictor offerros.
P qͥb centũ: ducenta dedit ille. E uñ credi¬
tus ẽ regio ꝑire uoto: iñ actꝰ ẽ głofiore tͥum¬
pho. Ita ⁊ iudei dũ cont̃ uoluntatẽ dĩ xp̃m
int̾sic̃e nitunt᷑: ꝑ id salutẽ gentiũ egeruis.
y qd crediderunt extinguere. Qd̃ uͦ dd̃ pͥus
elienigenarũ p̃putia attulit. & sic denuo
ałosus ingentib fiera. Eriꝰ enĩ uinationib

Expanded text:
inebant mulieres ludentes atque dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia. » Quod regis animus indigne tulit. Hinc invidia Saulis, et semina odiorum adversum David orta sunt. Ita et Judaei audientes Christum praedicari in Ecclesiis, quem ipsi neci tradiderunt, et de victoria ejus, quo hostem antiquum triumphavit, credentes in laudibus ipsius congratulari, graviter inde offensi sunt. Nam Saul, callidus simulator, ut sine suis insidiis possit David offerre discrimini, studuit eum Michol filiae suae nuptiis alligare, si centum sibi Allophylorum praeputia victor offerret. pro quibus centum ducenta dedit ille; et unde creditus est regio perire voto, inde auctus est gloriosiore tropaeo: ita et Judaei, dum contra voluntatesalutem gentium egerunt quod crediderunt exstinguere. Quod vero David prius alienigenarum praeputia attulit, et sic denuo gloriosus in gentibus fieret. Prius enim in nationibus
Abbreviated transcription (Latin):
gigantẽ int̾fecit. dic̃ scͥpt᷑a: qd̾ aĩa
ionathe colligata ẽ animȩ dđ: &. ita dilexis¬
se eũ ionathan qͣsi animã suã. s cet̾a. Iona¬
thas optime tipũ ten& eoꝵ qͥ ex iudeis in
p̃cia eoꝵs ante pedes apłoꝵs: diuidebat᷑ aut̃
singłis ꝓut cuiq opꝰ erat. Sic enĩ ionathas
dedit dd uestim̃ta sua. a tunica usq ad balte¬
um: cũ credentes qͥq qͥcqͥd hab̾e pot̾ant in
hoc mundo oĩa in lucrũ.xͥ conferre satage¬
bant. Porro cũ reu̾teret᷑ dauio ꝑcusso phi¬
listeo: egresse st̃ mulieres de uniu̾sis urbib

Expanded text:
gigantem interfecit, dicit Scriptura quod « anima Jonathae conglutinata est animae David, » et ita dilexisset eum Jonathan « quasi animam suam, » etc. Jonathas op time typum tenet eorum qui ex Judaeis in pretia eorum ante pedes apostolorum. Dividebatur autem singulis, prout cuique opus erat . Sic enim Jonathas dedit vestimenta sua, a tunica usque ad balteum, cum credentes quique quidquid habere poterant in hoc mundo, omnia in lucrum Christi conferre satagebant. « Porro cum reverteretur David, percusso Philisthaeo, egressae sunt mulieres de universis urbibus
Abbreviated transcription (Latin):
tliȩ aͦdđ de signo sagitte qd dedit ad ip̃m dd.x
Quod dicente ionathan ad dd̃. quẽ in se¬
cutionib patͥs sui ñ iustis dolebat fa¬
mea usq in sempit̾nũ: qñ eradicauerit
dñs inimicos dd̃. unũquẽq de t̾ra: cũ ad¬

Expanded text:
thae ad David et de signo sagittae quod dedit ad ipsum David. Quod dicente Jonathan ad David, quem insecutionibus patris sui non justis dolebat famea usque in sempiternum, quando eradicaverit Dominus inimicos David, unumquemque de terra.
Abbreviated transcription (Latin):
ut mendatiũ eugłio p̃ferret᷑. S sic̃ illd̃ ñ
ualuit saul ut int̾fic̾et dd̃. sic nec hoc potu
dert̃ in lapidẽ offensionis tanqͣm in statuã:
& hedꝰ eis uisus erat agn᷑. Qͥa in qͦ peccatum
ñ inuenert. qͣsi peccatorem ꝑsecuti sunt.
De eo qd̃ saul misit nuntios ad querendũ dđ.
necũ ⁊ pꝰea saul illuc ueniens totadie nudꝰ¬

Expanded text:
ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul ut interficeret David, sic nec hoc potuiderunt in lapidem offensionis tanquam in statuam: et haedus ejus visus erat agnus, quia in quo peccatum non invenerunt, quasi peccatorem persecuti sunt.De eo quod Saul misit nuntios ad quaerenaum David, nec non et Saul postea illuc veniens tota die nud
Abbreviated transcription (Latin):
rex ut tollerent lapides gͣndes. lapides p̃¬
ciosos infundamentũ templi: ⁊ qͣdrarent eos.
mentũ enĩ aliud nemo potest pon̾e p̃ter id qd̃
domꝰ diũ pot̾ recte uocari: qr sic̃ ait petrꝰ non ẽ
aliud sub cęlo datũ nom̃ hominib. inqͦ oporte¬
at nos saluos fieri. In qd̃ fundamentũ lapides
gͣndes ⁊ p̃ciosi tollunt᷑: cũ p̃cipui factis ac scien¬
cia uiri familiari m̃tis scĩtate suo adherent
cõditori: ut qͦ firmiꝰ ĩ illo spem suã ponunt. co
fortiꝰ alioꝵ uitam dirigere qd̃ est latitudinẽ
parietis portare sufficiant. Lapides gͦ qͥ ĩ funda¬
mẽtũ templi ad portãdũ edificiũ om̃e ponebã¬

Expanded text:
rex ut tollerent lapides grandes, et lapides pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. » mentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod recte vocari; quia, sicut ait Petrus: « Non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiant. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne poneban
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑes ⁊ fides nr̃a nulla ẽ. Qui recte mons
inoria id: iusionis uocat᷑: qr electos suos qͦs ad
et̾nã sue claritats uisionẽ conseruat. in hac
interum uita laborantes uidere ⁊ ad iuuare dig¬
nat᷑. Qͥ demonstĩatꝰ fuerat dd̃ patͥ eiꝰ. Ostensus

Expanded text:
recte mons Moria, id est visionis vocatur: quia electos suos quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac interim vita laborantes videre et adjuvare dignatur. Qui demonstratus fuerat David patri ejus. Ostensus
Abbreviated transcription (Latin):
Nãq ĩscissura mẽtiũ ds̃ ñ ĩuenit᷑ qr factꝰ ĩ pace
locꝰ eiꝰ ⁊ habitatio eiꝰ ĩ syon. Edificat᷑ ĩ mõte ui¬
delicet ĩ ipso dño saluatore: de qͦ ysaias ait.
Et erit ĩ nouissimis dieb p̃ꝑatꝰ mõs domꝰ dñi
in uertĩce mõtiũ. Et ipse de se ĩ eugłio. Non
potest ciuitas ĩqͥt abscõdi suꝑ mõtẽ posita. Ipse
est eñi mõs mõtiũ: qui de t̾ra qͥdẽ ꝑ originẽ
assupte carnis ortus ẽ: s oĩum t̾rigenaꝵꝵ
potẽtiã ac scĩtatẽ singularitate dĩume digui¬
tatis tͣnscẽdit. In qͦ nimirũ mõte ciuitas siue

Expanded text:
ace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . » Aedificatur in monte, videlicet in ipso Domino Salvatore, de quo Isaias ait: « Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . » Et ipse de se in Evangelio: « Non potest, inquit, civitas abscondi super montem posita . » Ipse est enim mens montium, qui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus est, sed omnium terrigenarum potentiam ac sanctitatem singulari culmine dignitatis transcendit. In quo ni
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles significat: nõie aũ eosdẽ illustrandos
a dnõ atq infilios eccłȩ cõmutandos ostendit:
qͥb merito dicat apłs. F uistis aliqñ tenebre.
nc̃ aũ lux indnõ. Ieb eadẽ ẽ ciuitas q̃ ⁊ iherłm.¬
pacis. In q̃ qͣm diu ornan gentilis regnabat
ieb dicta ẽ: cũ uͦ in ea dd locũ holocausti eme¬
rae: cũ salomon in ea templũ dñõ edificare.¬

Expanded text:
gentiles significat, nomen autem eosdem illustrandos a Domino atque in filios Ecclesiae commutandos ostendit, quibus merito dicat Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Jebus eadem est civitas quae epacis: in qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est. Cum vero David in ea locum holocausti emeret, cum Salomon in ea templum Domino aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
ducunt uxores: neq enĩ ult̾ mori poterunt.
Equales enĩ angłis sunt ⁊ fili sunt d̃i. cũ sint
filii resurrectionis. Ad hanc ꝑtinet ipse me
tante cum ait. Solute templũ hoc: et in
trib dieb extitabo illud. Quod exponens
eugłista subuiuxit. Hoc autẽ dicebat
de templo corporis sui. Dicit et apls de no¬
bis. Nescitis qr tẽplũ dei estis⁊ ⁊ sp̃s dei ha¬
bitat in uobis : Si gͥ ille tẽplũ dei ꝑ assumptã
humanitatẽ factꝰ ẽ: cõstat utiq qr figuram
s ipsiꝰ tanꝙͣ lapidis angłaris singłarĩt elet
⁊ p̃ciosi ĩ fũdamẽto fundati: nr̃i aũ tanq̃m
lapidũ uiuoꝵ sr̃ edificatoꝵ suꝑ fũdamentũ
apłorum ⁊ ꝓphetarũ: hoc ẽ suꝑ ipsũ dñm. De¬

Expanded text:
 mori poterunt, aequales enim angelis sunt, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis . » Ad hanc pertinet ipse medtante, cum ait: « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . » Quod exponens Evangelista, subjunxit: « Hoc autem dicebat de templo corporis sui. » Dicit Apostolus de nobis: « Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? » Si ergo ille templum Dei per assumptam humanitased ipsius tanquam lapidis angularis singulariter electi et pretiosi, in fundamento fundati: nostri autem tanquam lapidum vivorum superaedificatorum, super fundamentum apostolorum et prophetarum, hoc est su
Abbreviated transcription (Latin):
do fuit sexaginta cubitoꝵ. ⁊cet̾a. Nec misterii
sensus in abdito ẽ: citiꝰ ⁊ enĩ pat& qr marmor
electoꝵ actionẽ simul ⁊ conscientiã ab oĩ neuo
corruptionis castigatã designat. Quales eẽ uo
luit sapiens ille architectꝰ eos qͦs suꝑ fundam̃¬
tum xͥ locabat lapides p̃ciosos: auro argentoq

Expanded text:
do fuit sexaginta cubitorum. Nec mysterii do fuit sexaginta cubitorum. Nec mysterii sensus in abdito est. Cuivis etenim patet quod marelectorum, actionem mundam et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam sesse sapiens ille architectus eos quos super fundamentum Christi locabat lapides pretiosos, auro argentoque
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi suꝑimpositis ⁊ͥ ĩuicẽ ordinib lapidum: ani¬
bulandũ est ac ꝓficiendũ de uirtute ĩ uirtutẽ.
Uel certe lapides fũdamẽti gnͣdes p̃ciosi. et qͣdra¬
ti pͥmi sunt ut supͣ diximꝰ ecclĩaꝵ magistri:
qui ab ipso dño n̾bũ audiere salutis. Suꝑpo¬
siti autem ordines lapidum sine lignox seqͤn¬
tes sũt quiq suo tẽpore sac̃dotes ac doctores: qͦꝵ
uel p̃dicatione ac mist̾io fabrica crescit ecł̃ie.
uel ornatur uirtutibz. Quales autẽ colore
fuerunt lapides quib factũ est tẽplũ. ĩ libro
ꝑaliponienon aꝑte declaratũ ẽ: dicẽte dd̃ ad sa¬
lonionẽ. cũ ei impensas templi q̃ p̃parauerat
riũ habũdãtissiẽ p̃paraui. Marmor auten
pariũ marmor cãdidũ dĩt: quale eadẽ ĩ sula¬
lagignere consueuit. Est aũ una de cicladib.
qͦ uidelic& lapide templũ fuisse factũ:⁊ iosephiꝰ
insinuat dicens. Eleuauit itaq templũ usq
ad camerã. ex lapide albo constructũ. Altitu¬

Expanded text:
 impositis sibi invicem ordinibus lapidum ambulandum est ac proficiendum « de virtute in virtutem . » Vel certe lapides fundamenti grandes, pretiosi et quadrati primi sunt, ut supra diximus, Ecclesiarum magistri, qui ab ipso Domino verbum audiere salutis. Superpositi autem ordines lapidum sive lignorum sequentes sunt, suo quique tempore sacerdotes ac doctores. Quorum vel praedicatione ac ministerio fabrica crescit Ecclesiae, vel ornatur virtutibus. Quales autem colore fuerint lapides, quibus factum est templum, in libro Paralipomenon aperte declaratum est, dicente David ad Salomon, cum ei impensas templi quas praeparaverium abundantissime praeparavi . » Marmor autem Parium, marmor candidum dicit, quale eadem insula gignere consuevit. Est autem una de Cycladibus, quo videlicet lapide templum fuisse factum, et Josephus insinuat, dicens: « Elevavit itaque templum usque ad cameram et lapide albo constructum. » Altitu
Abbreviated transcription (Latin):
Io mense ris. pse ẽ menlis scas regil alomori
suꝑ isrł. Ordo sensus ẽ. In anno qͣrto regis salo¬
monis suꝑ isrł mẽse ozio: ipse ẽ mẽsis scd̃s.
Mensem autẽ scdm: maii dic̃. Nãq apłis qͦ
pascha celebrat᷑: pͥncipiũ mẽsiũ apud ebreos
pͥmꝰ erat ĩ mẽsib ãni. Ex qͦ manifeste claret.

Expanded text:
io, ipse est enim mensis secundus regis Salomonis super Israel. Ordo sensus est, in anno quarto regis Salomonis super Israel, mense Zio, ipse est mensis secundus. Mensem autem secundum Maium dicit: namque Aprilis quo Pascha celebrabatur principium mensium, apud Hebraeos primus erat in mens
Abbreviated transcription (Latin):
legali ꝓpter annos legis latoris totidem: ĩ qͦ
ecclia: patenter ostendens. qr qͥ lege legitime
fecit moyses ⁊ filii isr ł in deserto sẏnagogam.
ꝑ templũ uͦ qd̾ salon. on ⁊ filii isrł cũ ꝓselitoꝵ
⁊ gentilui auxilio construxit. ȩccłiam gentiũ
posse designari. ꝑ mansit cultꝰ ⁊ religio taber
ri incipit. Qd̃ aũ q̃rto anno regis salomonis
edificari cepta ẽ domꝰ dnĩ: pot̾ eo referri¬

Expanded text:
li doctrinae, propter annos legislatoris totidem. In quotiva suscepit Ecclesia: patenter ostendens quia qui lege legitime fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernri incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest ad e
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa ꝑceperunt. Qui bene lapides pͥmo qͣdrari:
ac sic ĩ fũdamẽto poni iubẽt᷑. Quadratũ nãq
om̃e qͦcũq ũtit᷑: fixũ stare cõsueuit. Cui nimi¬
rũ figure corda assinulãtͤ electoꝵ: q̃ ita ĩ fidei
firmitate cõsist̾e̾ didicerũt: ut nulla occurren¬
tium rerũ adu̾sitate. nec ipsa ꝙ̃ morte asui recti
tudine possuit statꝰ inclinari. Qs dolauerunt
cementarii salomonis: ⁊ cementarii hyrã. Dolan-¬
tur nãq lapides p̃ciosi: cũ electi qͥq p̃cedentium
scõꝵ instructione ⁊ instancia. qͥcquid inse hñt no¬
xium ⁊ inane relinquunt: ati añ conspectũ sui
creatorissolam insite sͥ iusticiȩ regulã. qͣsi stabile
q̃draturȩ formã ostendunt. Dolauerunt aũ hos
lapides ñ solum cementarii salomonis. s ⁊ cemen¬
tarii hyrã: qr ex utroq ppło doctores fuere scẽ

Expanded text:
s indicari. Qui bene lapides primo quadrari, ac sic in fundamento poni jubentur. Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa tudine possint status inclinari. « Quos dolaverunt caementarii Salomonis et caementarii Hiram. » Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem hos lapides, non solum caementarii Salomonis, sed et caementarii Hiram, quia ex utroque populo do
Abbreviated transcription (Latin):
onib ꝓgeiuti infidẽ ⁊ consortiũ ppłi dĩ accepta
circumcisione tͣnsierunt. Euerunt itaq oꝑarii
domꝰ diũ de filiis isrł. fuert̃ de ꝓselitis. fuerunt
de gentib. De filiis uidelic& isrł ille iͥginta milia
qͥ ad p̃cidendos de libano cedros missi sunt: de ꝓ¬
selitis isti de qͥb nunc locuti sumꝰ lapidũ cesores.
Degentib hyrã ip̃se ⁊ serui eiꝰ. qͥ cum serus salomo¬
nis ligna cedebant de libano. Omẽ gͥ hominũ
genꝰ. ꝑ quos edificanda erat ȩcclia: in edificatio¬
nem templi p̃cessit. Iudei nãq ꝓseliti ⁊ gentiles
conu̾si ad ueritatẽ eugłii. unã eandẽq xͥ eccłiã¬

Expanded text:
onibus progeniti in fidem et consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gequi ad praecidendos de Libano cedros missi sunt: de proselytis isti, de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus, Hiram ipse, et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quos aedificanda erat Ecclesia, in aedificio templi praecessit: Judaei namque, proselyti, et gentiles conversi ad veritatem E
Abbreviated transcription (Latin):
res qd ⁊ lignoꝵ cesores figurate designãt. hoc ẽ scõs
p̃dicatores. qui mẽtes ĩsipientiũ dolcibro u̾bi d̾i
exercent: usq aib ea ĩqͣ nati sũt tortitudine
at deformitate tnͣsmutare contendũt: at re¬
gularit ĩstitutos. unitati fideliũ edificio uide¬
licet domꝰ dei aptos redd̾e curãt. Qd̃ aũ ⁊ ligna ⁊
lapides ĩ mõte cedũtur ⁊ cesa ac p̃pata utraq
materies ad mõtẽ domꝰ dñi tͣnsfert ᷑. patet sen¬
sus quod om̃s ĩ mõte suꝑbie nati sumꝰ: qr de
preuaricatiõe primi hoĩs qͣm suꝑbia fecit ort¬
dinati sui nꝰ ad uitã.: excidim᷑ cathecirando ⁊

Expanded text:
res, quod et lignorum figurate designant, hoc est, sanctos res, quod et lignorum figurate designant, hoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium labore verbi Dei exercent, eosque ab ea iac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, ac caesa ac praeparata utraque materies ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes in monte superbiae nati sumus, quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, oridinati sumus ad vitam, excidimus catechizando,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe qͥlatine dr̃ dñs m̃s excelsus: qͤ meliꝰ qͣm ip¬
sum quẽ nomine uniitat᷑ insinuat. dnm̃ uidelic&
saluatorem:  Et tunc ad onirã oꝑariis templi p̃po¬
nit᷑. ut sua ꝓuisione rite ordin& qͥb mensib singli
ad oꝑandum exeant: qͥb denuo ad curandũ domũ
suã redeant: cũ dñs ⁊ saluator nr̃ mentessc̃oꝵ p̃di¬
cernendũ qñ oporteat edificandi eccł̃iam opꝰ ini¬
re p̾dicando. uł alia pietatis officia p̾stando: &
qñ rursũ conueniat. ad suã ipsoꝵ conscientiã exa¬
minandã qͣsi ad inspiciendã domũ suã reu̾ti:
⁊ hanc orationib ac ieiuniis suꝑno inspectore ac
iusitatore dignã reddẽ. Euerunt itaq salomoni
septuaginta milia eoꝵ qͥ onera portabant: ⁊ octo¬
guita milia latomoꝵ inmonte: absq p̃positis
q̃perant singłis oꝑib. num̾o triũ miliũ trecen¬
torũ p̃cipientium ppłi: et his qͥ faciebãt opus.
Latomos dicit lapidũ cesores. id̃e aũ lapidũ ceso¬

Expanded text:
tur: Dominus meus excelsus, quem melius, quam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator noster mentes cernendum, quando oporteat aedificandi Ecclesiam opus inire, praedicando vel alia pietatis officia praestando; et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam reverti, et hanc orationibus ac jejuniis superno inspectore ac iuscemodi indictione fuerunt itaque Salomoni septuaginta milia eorum qui onera portabant et octoginta milia latomorum in monte absque praepositis qui praeerant singulis operibus numero trium milium et trecentorum praecipientium Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caeso
Abbreviated transcription (Latin):
institu: ne si absq magistris docẽ ĩciperẽt: ma¬
gistri existerẽt erroris. Iccirto ⁊ enĩ salomon ser¬
uos hyram sͥ cede̾ uoluit ligna de libano: qr doc¬
tiores erant seruis siuis ad cedendũ S iccirto eti¬
am seruos suos sinul ad eẽ uoluit: ut ostẽderent
cedentib cuiꝰ mensure ugna fieri deb̃ent. Cuiꝰ
rei figura in ꝓmptu ẽ. qr nimirũ apłi certuis
u̾brm eugłii qd̃ a dnõ audiere nouerunt: s gen¬
til os ab errore conu̾si atq ad ueritatẽ eugłii tͣns¬
formati. meliꝰ ipsos gentiũ errores nouerant: ⁊
qͦ certiꝰ nouerunt: eo artificiosius expugnare
atq euacuare didicerunt. Quot oꝑarios salomon¬

Expanded text:
institui: ne si absque magistris docere inciperent, mainstitui: ne si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris. Idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum. Sed idcirco etiam servos suos similiter adesse voluit, ut ostenderet caedrei figura in promptu est, quia nimirum apostoli certius verbum Evangelii, quod a Domino audiere, noverunt. Sed gentiles ab errore conversi, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant, et quo certius noverant, eo artificiosius hos expugnare atque evacuare didicerunt. Dixit autem Hiram