comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
efficere cõsucuit nostrisq id erat incognitu. ita uno tempore ⁊ lõ¬
gas naues qbus cesar exercitum transportanduz curauerat quasq
in aridum subduxerat estus ꝯpleuerat.⁊ onerarias que ad ancoras
erant deligate tempestas afflictabat. Neq ulla nostris facultas aut
administrandi aut auxiliandi dabatur. Complurib nauib fractis
relique cum essent funib ancoris reliquisq armamentis amissis ad
nauigandu inutiles magna io quod necesse erat accidere totius ex¬
ercitus ꝑturbatio facta est. Neq enim naues erant alie quib repor¬
tari possent ⁊ omnia deerant que ad reficiendas naues erant usui
⁊ quod omnib ꝯstabat hyemare in gallia oportere frumentumq
his in locis in hyemem prouisum non erat. Quib reb cognitis
pͥncipes britannie qui post prelium ad cesarem ꝯuenerant inter se
collocuti cum equites ⁊ naues ⁊ frumentum romanis deesse intel¬

Expanded text:
efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et lonefficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in hisprincipes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intel
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: partem ex longinꝗorib locis accersitam paucis diebus se¬
se daturos dixerunt. Interea suos remigrare in agros iusserũt prin¬
cipesq undiq ꝯuenire ⁊ se ciuitatesq suas cesari ꝯmendare cepe¬
runt. his rebus pace ꝯfirmata post diem quartum ꝗͣ est in britaniã
uentum nanes.x.⁊ xiii. de ꝗbus supra demonstratu est que equites
substulerant ex supiore portu leniuento soluerunt que cum appro¬
pinquarent britannie. ex castrisq uiterentur tanta tempestas subi¬
to cohorta est ut nulla eaꝵ cursum tenere posset s alie eodem un¬
de erant profecte referrentur alie ad inferiorem partem insule que
est propius solis occasum magno sui cum ꝑiculo deicerentur. Que
tamen ancoris iactis cum fluctib ꝯplerentur necessario auersa no¬
cte in altum prouecte ꝯtinentem petierunt. Eadem nocte accidit
ut esset luna plena qui dies maritimos estus marimos in occeano

Expanded text:
derunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano
Abbreviated transcription (Latin):
gius prosequi potuerunt ꝙ equites cursum tenere atq insula
capere non potuer̃. hoc unum ad pristina fortuna cesaris defu¬
it hostes prelio supati simulatq se ex fuga recepunt statim ad
cesarem legatos de pace miserunt obsides daturos que impass
facturos esse polliciti sunt. unacum his legatis comius atrebas
uenit quem supra demonstrauimꝰ a cesare in britanina premiˢ¬
sum. hunc illi e naui egressum cum ad eos oratoris modo cesa¬
ris mandata deferret ꝯprehenderant atq in uincula diecerant
tum prelio facto remiserunt. In petenda pace eius rei culpam in
multitudinez ꝯiecerunt ⁊ propter imprudentia ut ignosceret᷑
petierunt. Cesar questus ꝙ cum ultro in ꝯtinentem legatis mis¬
sis pacem a se petissent bellum sine causa intulissent ignoscere ĩ
prudentie dixit obsidesq impauit. Quoꝵ illi partem statim de¬

Expanded text:
gius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam gius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim de
Abbreviated transcription (Latin):
interse ne tantu dedecus admitteret᷑ uniuersi ex naui desiluer
hos item nostri ex ꝓximis pͥmis nauib cum ꝯspexissent subsecu¬
ti hostib appropinquar. pugnatum est ab utrisq acriter. Nostri
tamen ꝙ neq ordines seruare neq furmit̾ insistere neq signa
subseꝗ poterant atq alius alia ex naui qbxũq signis occurrẽat
se aggregabat magnope ꝑturbantur. hostes uero notis omĩb
uadis ubi ex litore aliquos singulares ex naui egredientes ꝯspe¬
xerant incitatis equis impeditos adoriebant plures paucos cir¬
cumsistebant. alii ab latere apto uniuersos tela ꝯniciebant qd̃
cum aĩaduertiss cesar scafas longaꝵ nauiu item speculatoria na¬
uigia militib compleri uissit ⁊ quos laborantes ꝯspexerat his sb̃¬
sidia submittebat. nostri simul in arido ꝯstiter sus omnib ꝯse¬
cutis in hostes impetum fecerunt atq eos in fugam deder̃ neq lõ¬

Expanded text:
inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque lon
Abbreviated transcription (Latin):
destrib uti prelus ꝯsuerant utebantur. Quod ubi cesar animad¬
uertit naues longas quaꝵ ⁊ species barbaris inusitatior ⁊ motus
ad usum expeditior erat paulum remoueri abonerarus nauib
⁊ remis incitari ⁊ ad latus aptum hostiu ꝯstitui atq inrde fun¬
dis sagittis tormentis hostes ꝓpelli ac sumoueri uissit. Queres
magno usui nostris fuit. Nam ⁊ nauiu figura ⁊ remoꝵ motu
⁊ inusitato genere tormẽtor pmoti barbari ꝯstiter. ac paulu mo¬
do pedem retuler atq nostris militib cunctantib maxime ꝓpt̾
altitudinez nauis qui decime legionis aqlam ferebat ꝯtestatꝰ
deos ut eares legioni feliciter eueniret. desilite inꝗt milites ni¬
si uultis aquilam hostib ꝓdere. Ego certe meu rei p. atq impe¬
ritoꝵ officius prestitero. Hoc cum uoce magna dirisset se ex na¬
ui ꝓiecit atq in hostes aqlam ferre cepit. Tum nostri cohortati

Expanded text:
destribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animaddestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati
Abbreviated transcription (Latin):
tempore nactus secundu dato signo ⁊ sublatis anchoris circiter
milia passuu septem ab eoloco ꝓgressus ac plano litore naues cõ¬
stituit. at barbari ꝯsilio romanoꝵ cognito p̾misso eꝗtatu ⁊ esse¬
darus quo plerumq genere in prelus uti ꝯsueuer reliꝗs copus
subsecutis nostros nauib egredi ꝓhibebãt. Erat ob has causas
suma difficultas ꝙ naues propter magnitudinẽ nisi in alto cõ¬
stitui non poterant. Militib autem ignotis locis impeditis ma¬
nib magno.⁊ graui onere armoꝵ oppressis simul ⁊ de nauib de¬
siliendu ⁊ in fluctib ꝯsistendu ⁊ cum hostib erat pugnandu
cum illi aut ex arido aut paulu in aqua ꝓgressi omnib membriͤᷤ
expediti notissimis locis audacter tela ꝯniicerent ⁊ equos assuefa¬
ctos incitarent. Quib reb nostri ꝑterriti atq huius omnino
generis pugne imperiti non eadem alacritate ac studio quo ĩ pe¬

Expanded text:
tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pe
Abbreviated transcription (Latin):
stitutis reb nactus idoneam ad nauigandu tempestatẽ tertia
fere iugilia soluit. Eꝗtesq in ulteriorẽ portum ꝓgredi ⁊ nanes
ꝯscendere ⁊ se sequi uissit. a quib cum id paulo tardius esset ad¬
ministratu ipse hora diei circiter quarta cum p̾mis nauib bri¬
tania attigit atq ibi in omĩb collib expositas hostiu copias
armatas ꝯspexit. Cuius loci hec erat natura atq ita montib an¬
gustis mare ꝯtinebat᷑ ut ex locis supiorib in litus telum adigi poᷤ¬
tauit. Interim legatis tribunisq militum ꝯuocatis. ⁊ que ex uolu¬
seno ꝯgnosceret ⁊ que fieri uellet ostendit monuitq ut rei militaĩs¬
que ratio esset marime ut maritunc res postularent. que ꝙͣ celere:
atq instabilem motum haberent ad nutum ⁊ ad tempus omnes
res abhis administrarent᷑. His dimissis ⁊ uentum ⁊ estum uno

Expanded text:
stitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. stitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi postavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno
Abbreviated transcription (Latin):
linq̃re uolebat neq belli gerendi propter anni tempus facultatẽ
habebat neq has tantaꝵ rerum occupationes britãme antepo¬
nendas urdicabat magnu his numer obsidum imꝑat ꝗb adducti
eos in fidem recepit. Nauib circiter octingentis octuaginta onera¬
rus coactis ꝯtractisq quod satis esse ad duas transportandas legi¬
ones existimabat quodq p̾terea nauiu longaꝵ habebat questori
legatis p̾fectisq distribuit. huc accedebant decem ⁊ octo onerarie
naues que ex eo loco amilib passuuz octo uento tenebantur quo
minꝰ in eunde portum uenire possent: has eꝗtib distribuit. Re¬
liquuz exercitu ꝗnto titurio sabino ⁊ lucio arunculeio cocte lega¬
tis in menapios atq in eos pagos mormoꝵ aꝗb ad eum legati
non uener ducendũ dedit. publiu sulpicin rufum legatum cu
eo p̾sidio quod satis esse arbitrabat᷑ portum tenere iussit. His cõ¬

Expanded text:
linquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem linquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His con
Abbreviated transcription (Latin):
tit.⁊ cum his una uolusenu quem ipse atrebatib suꝑatis regẽ
ibi ꝯstituerat cuius.⁊ uirtutem .⁊ ꝯsilium ꝓbabat ⁊ quem sibi fi¬
delem esse arbitrabatur cuiusq autoritas in his regignib ma¬
gna habebat᷑ mittit. huic imꝑat quas possit adeat ciuitates hor
Ulolusenus pspectis regionib omnib quantũ ⁊ facultas dari po¬
tuit qui naui egredi ⁊ se barbaris ꝯmittere non auderet ꝗnto die
ad cesarem reuertitur queq ibi ꝑspexisset renuntiat. Sum in his
locis cesar parandaꝵ nauiu causa moratur ex magna parte mori¬
norum ad eum legati uenerunt: qui se de supioris temporis ꝯsilio
excusarent ꝙ homines barbari ⁊ nostre ꝯsuctudinis imꝑiti bellũ¬
.p.r. fecissẽt scq ea que imꝑass facturos pollicentur. hoc sibi cesar
satis oportune accidisse arbitratus ꝙ neq post tergum hostem re¬

Expanded text:
tit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem tit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates hortVolusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellu fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem re
Abbreviated transcription (Latin):
catorib neq quanta esset insule magnitudo neq que aut quã¬
te nationes incolerent neq quem usu belli haberent aut quib
institutis uterentur neq qui essent ad maioꝵ nauiu multitudi¬
nem ydonei portus repire poterat. Adhec cognoscenda priusꝙͣ
piculum faceret ydoneum esse arbitratus Saiuiz uolusenuz cu
naui longa premittit. huic mandat ut exploratis omnib reb̾
ad se ꝙͣprimu reuertatur. Ipse cum omĩb copiis in morinos
ꝓficiscitur ꝙ inde erat breuissimus in britanniã traiectus. huc
naues undiq ex finitimis regionib.⁊ quam supiore estate ad
ueneticu bellum effecerat classem iubet ꝯuenire. Interim ꝯsilio
eius ꝯgnito.⁊ ꝑ mercatores plato adbritannos a ꝯplurib ĩsu¬
le ciuitatib ad eum legati ueniunt qui polliceant obsides da
tus hortatusq ut in ea sententia ꝑmanerent eos domu remit¬

Expanded text:
catoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quancatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dtus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remit
Abbreviated transcription (Latin):
manis metum miceret ut sigambros ulcisceretur ut uiuos ob¬
sidione liberaret. dieb omnino decem ⁊ octo transrhenu ꝯsũp¬
ptis satis et ad lautem.⁊ ad utilitatem ꝓfectum arbitratus se in
galliam recepit pontemq rescidit. Exigua parte estatis relicta ce¬
sar et si in his locis ꝙ omnis gallia ad septemtrione uergit matu¬
re sunt hyemes tamen in britãnia ꝑficisci ꝯtendit ꝙ omnib fere
gallicis bellis hostib nostris inde subministrata auxilia intelligeba
Et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret tamen magno si¬
bi usui fore arbitrabatur simodo insulam adisset ⁊ genus homi¬
nu ꝑspexisset loca portus aditusq cognouiss que omĩa fere gal¬
lis erant in cognita. Neq enim temere preter mercatores illo adut
quisꝙͣ neq ipsis quicꝙͣ preter oram maritima atq eas regiones
que sunt ꝯtra gallias notum est. Itaq uocatis ad se undiq mer¬

Expanded text:
manis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obmanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mer
Abbreviated transcription (Latin):
quo pons institui ceptus est fuga ꝯparata hortantib his ques
ex tentheris atq usipetib apud se habebant finib suis excesse¬
rant suaq omnia exportauerat seq in solitudine ac siluas ab¬
diderant. Cesar paucos dies in eoꝵ finib moratus omnib ui¬
cis edificiisq incensis frumentisq succerisis se in fines ubioꝵ
recepit atq his auxiliu suu pollicitus si a sueuis p̾merentur
hoc ab his cognouit. Sueuos postꝙͣ ꝑ exploratores pontem fieĩ
ꝯꝑissent more suo ꝯcilio habito nuntios in omnes partes mi¬
sisse uti de oppidis demigrarent liberos uxores suaq omĩa in
silius deponerent atq omnes qui arma ferre possent munu
locum ꝯuenirent. Hunc esse delectum medium fere regionu eaꝵ
quas sueui obtinerent. hic romanoꝵ aduentu expectare atq
ibi decertare ꝯstituisse. Quod ubi cesar ꝯperit omnib his reb

Expanded text:
quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
rerum natura ut quo maior uisaque se incitauisset hoc arctius
uligata tenerent̃. hec directa materia mniecta ꝯtessebantur aclon¬
gurus cratibq ꝯsternebant᷑. ac nichilo segnius sublice ⁊ ad infe¬
riorem partem fluminis oblique agebantur que ꝓariete subiec¬
te. ⁊ cum omĩ oꝑe ꝯiuncte uim fluminis excipent. Et alic item
supra pontem mediocri spatio ut si arboꝵ trunci siue naues de¬
iciendi oꝑis causa essent a barbaris misse his defensorib eaꝵ
rerum uis minueret neu ponti nocerent. Dieb .x. quib mate¬
na cepta erat ꝯportari omni opere effecto exercitus traducitur
Cesar ad utramq partem pontis fumo presidio relicto infines
sigambroꝵ ꝯtendit. Interim a ꝯplurib ciuitarib ad eum le¬
gati ueniunt quib pacem ⁊ amicitiam petentib liberaliter re¬
spondet obsidesq ad se adduci uibet. Sigambri ex eo tempore

Expanded text:
rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
pter latitudinem rapiditate altitudinemq fiuminis: tamen iosi¬
bi ꝯtendendu aut aliter non traducendu exercitu extimabat.
Rationem pontis igitur hanc instituit. Tigna bina sexqpedalia
paulum ab imo p̾acuta dimensa ad altitudine fluminis int̾uallo
pedum duoꝵ interse iungebat. hec cum machinationib immissa
in flumen defixerat fistucisq adegerat non sublimo directa ad per¬
pendiculum s prona ac fastigiata ut secundum naturam flumini
ꝓcumberent. his item contraria duo ad eundem modum iuncta
interuallo pedum quadragenum ab inferiore parte ꝯtra ium atq
impetum fluminis ꝯuersa statuebat. Hec utraq in suꝑbipedalib
tralib immissis quantum eoꝵ tignoꝵ iunctura distabat binis
utrinq fibulis ab extrema parte detinebant. Quib disclusis atq
in ꝯtrariam partem reuinctis tanta erat opis firmituto atq ea

Expanded text:
pter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sipter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea
Abbreviated transcription (Latin):
nuntios misisset qui postularent eos qui sibi gallieq bellum intuli¬
se inuito germanos in galliam transire non equu extimaret cur
sui quicqͣ esse imperii aut potestatis transrhenu postularet: Rbi
autem qui uni ex transrhenarus ad ces arem legatos miserant ami¬
ciciam fecerant obsites dederant magnope orabant ut sibi auxili¬
um ferret ꝙ grauiter a sueius p̾merentur uel siro facere occupatio
nib. pͥ.r. ꝓhiberetur exercitum modo rhenur transportaret idsibi
auxiliu spemq reliqui temporis faciens futuꝵ cantum esse nomẽ
atq opinionem eius exercitus ariousto pulso ⁊ hoc nouissimo p̾¬
lio facto etiam ad uitimas germanor nationes uti opinione.⁊ ami
dum exercitum pollicebantur. Cesar his de causis quas ⁊memo¬
rauimus rhenum transire decreuerat.S nauib transire neq sa¬
tuebat. Itaq ⁊ si sũma difficultas faciendi pontis ꝓponebat᷑ pro¬

Expanded text:
nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulisnuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulisse invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amidum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur pro
Abbreviated transcription (Latin):
atq ibi timore lassitudine ⁊ ui fluminis oppressi pieriit. Nostri ad
unũ omnes incolumes ppaucis uulneratis ex tantibelli timore
cum hostium numerus capitum .ccccxxx. milium fuisset se in caft̃
receper̃. Cesar his quos in castris retinuerat discedendi potestatez
fecit. Illi supplicia crutiatusq galloꝵ ueriti quoꝵ agros uexauerãt
remanere se apud cum uelle dixer. his cesar libertate.uessit. ESer¬
manico bello ꝯfecto multis de causis cesar statuit sibi rhenuz esse
transeundu. Quarũ illa fuit iustissima ꝙ cum uideret germanos
tam facile impelli ut in galliam uenirent suis quoq reb eos time¬
transire. accessit etiamꝙ illa pars eꝗtatus usipetu ⁊ tenteroꝵ⁊
qua supra ꝯmemoraui predandi frumentandiq causa mosam
transisse neq prelio interfuisse post fugam suoꝵ se transrhenũ in
fines sicambroꝵ recepat seq cum his ꝯiunxerat. Ad quos cum cesar

Expanded text:
atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timetransire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
um castra puenit ꝙͣ quid ageretur germani sentire possent. Qui
q ꝯsilii habendi neq arma capiendi spatio dato pturbant. Copi¬
as ne aduersus hostem ducere an castra defendere an fuga salutẽ
petere. p̾staret. Quoꝵ timor cum fremitu ⁊ ꝯcursu significaret᷑ mi¬
lites nostri pristini diei pfidia incitati in castra irrupunt. Quolo¬
co qui celeriter cape potuer paulisp nostris restiter atq inter car¬
ros impedimẽtaq prelium ꝯmiser̃. at reuqua multitudo pucroꝵ
mulierumq nam cum omnib suis domo excesserant rhenumq
transierant passim fugere cepit. ad quos ꝯsectandos cesar eꝗtatũ
misit. Germani post tergum clamore audito cum suos interfici ui¬
derent armis abiectis signisq militarib relictis se ex castris eiece¬
runt. Et cum ad ꝯfluentez mose ⁊ rheni puenissent reliqua fuga
despata magno numero interfecto reliqui in flumen se p̾cipitauer

Expanded text:
um castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui um castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui scessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
iam apud eos hostes uno p̾lio autoritatis essent ꝯsecuti sentiebat q¬
b ad ꝯsilia capienda nichil spatii dandu extimabat. his ꝯstitu¬
tis reb ⁊ ꝯsilio cum legatis ⁊ questore ꝯmunicato ne quem diem
pugne intermuteret oportunissime res accidit ꝙ postridie eius
diei mane eadem ⁊ ꝑfidia ⁊ simulatione usi germani frequentes
omnib pͥncipib maioribq natu adhibitis ad eum in castra ue¬
nerunt simul ut dicebatur sui purgandi causa ꝙ contra atq ess
dictum ⁊ ipsi petissent prelium pridie ꝯmisissent. simul ut si quid
possent de inducus fallendo impetrarent. Quos sibi cesar oblatos g̃
uius retineri iussit. Ipse autem copias castris eduxit equitatumq ꝙ
recenti prelio ꝑterritum esse existimabat agmen subsequi iussit. Acie
triplici instructa ⁊ celeriter octomiliu itincre ꝯfecto prius adhosti¬

Expanded text:
iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; qiam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hosti
Abbreviated transcription (Latin):
lio ex equitib nostris interficiunt quatuor ⁊ lxxx. In his piso uir fõ¬
tissimus aqtanus amplissimo genere natus cuius auus in cuutate
sua regnu obtinuerat amicus asenatu nostro appellatus. hic cum
fratri intercluso ab hostib auxiliu ferret illum ex periculo eripuit
ipse equo uulnerato deiectus quoad potuit fortissime restitit. Cum
circũuentus multis uulnerib acceptis cecidiss atq id frater qui
iam prelio excesserat procul animaduertiss incitato equo se hostibꝰ
obtulit atq interfectus est. hoc facto p̾lio cesar nec iam legatos si¬
bi audiendos neq xlitiones accipiendas arbitrabatur ab his qui
ꝑ dolum ac insidias petita pace ultro bellum intulissent. Expecta¬
re uero dum hostium copie augerentur eꝗtatusq reuerteret᷑ sum¬
me dementie iudicabat. Et ꝯgnita galloꝵ infirmitate quantu

Expanded text:
lio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir forlio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ut de eoꝵ postulatis ggnosceret. Interim ad prefectos qui cum oĩ
cꝗratu antecesserant mittit qui nuntiarent ne hostes prelio laces¬
serent. Et si ipsi lacesserentur sustinerent quousq ipse cum exercitu
ꝓpius accessisset. At hostes ubi primũ nostros equites ꝯspexer quoꝵ
erat.u. miliu numerus cum ipsi non amplus octingentos equites
haberent ꝙ hi frumẽtairoi causa ierant transmosam ⁊ nondum redi¬
erant nichil timentib nostris ꝙ legati eoꝵ paulo ante a cesare di¬
scesserant atq is dies indutus dictus erat ab his petitus impetu
facto celeriter nostros ꝑturbauerũt. Rursus resistentib nostris¬
ꝯsuetudine sua ad pedes desiluer̃ suffossisq equis ꝯpluribꝰq nos¬
tris deiectis reliquos in fugam ꝯiecer atq ita ꝑterritos eger ut nõ
prius fuga desisterent ꝙͣ in ꝯspectu agminis nostri uenirẽt. In eo p̃¬

Expanded text:
ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proe
Abbreviated transcription (Latin):
piscib atq ouis auiu uiuere existimant᷑ multisq capitib ĩ oc¬
ceanu influit. Cesar cum ab hoste non amplius passuu xii mi¬
lia abesset: ut erat ꝯstitutum ad eum legau reuertunt᷑. Qui in iti¬
nere ggressi magnope ne longuis ꝓgrederetur orabant. Cum id
non impetrassent petebant uti ad eos equites qui agmen anteces¬
sissent p̃miteret eosq pugna prohiberet. sibiq ut potestatem
faceret in ubios legatos mittendi. Quoꝵ si principes ac senatue
sibi uireiurando fidem fecissent ea litione que a cesare ferretur
se usuros ostendebant. Ad has res ꝯficiendas sibi tridu spacium
daret. hec omnia cesar codem illo ptinere arbitrabatur ut tridui
mora interposita eꝗtatus coꝵ qui ierant reuerterentur. Tamẽ se¬
se non longius milib passuum quatuor aquationis causa ꝓces-¬
suꝵ eodem die dicit. Huc postero die ꝙͣ frequẽtissimi ꝯuenirẽt

Expanded text:
piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Opiscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent,
Abbreviated transcription (Latin):
rem reuersuros. Interea ne propius se castra moueret petierunt.i
Ne id ꝗdem cesar ab se imꝑari posse dixit. Cognouerat enim magnͣ
partem cꝗtatus ab his aliquot dieb ante predandi frumentãdi¬
q causa ad ambiaritos transmosam missam. hos expectari equi¬
tes atq eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa ꝓ¬
fluit ex monte uosego qui est in finib lingonu ⁊ parte quadã
ex rheno recepta quȩ appellatur uulgo uuallis insulamq esfic̃
gius ab occeano milib passuum.lxxx. in rhenu transit. Rhenuc
autem oritur ex lepontus qui alpes incolunt ⁊ longo spatio per
fines nautuantiu heluetioꝵ sequanoꝵ mediomatricum tribu¬
coꝵ treueroꝵ q citatus fertur. ⁊ ubi occeano appropinquat in plu¬
res defluit partes multis ingentibꝰq insulis effectis quaꝵ pars
magna a feris barbarisq nationib incolitur ex quib sunt qui

Expanded text:
rem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. rem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit gius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ ꝯsuctudo hec sit a maiorib tradita qui eis bellum inferant re¬
sistere neq deprecari. hec tamen dicere uenisse inuitos ciectosq do¬
mo si suam gratiam romani uelit posse his utiles esse amncos uel
si agros attribuant uel patiantur eos tenere quos armis possiderẽt.
Sese unis sueuis xedere quib ne dii quidem ĩmortales pares ẽẽ
possint. Reliquum quidem in terris esse neminẽ quem non supe¬
rare possint. Adhec quod uisum est cesar respondit. Sed exitus fuit
orationis sibi nullam cum his amicitia esse posse sun gallia rema¬
nerent neq uerum esse qui suos fines tueri non potuerint alienos
occupare neq ullos in gallia uacare agros qui tante psertim mul¬
titudini sine inuiria sufficere possint. s licere siuelint in ubioꝵ fi¬
⁊ a se auxilium petant. hxx sucius impaturum. iegati hec se adsu¬
os relaturos esse dixerunt ⁊ re teliberata post diem tertui ad cesa¬

Expanded text:
norum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, renorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum fi a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
ut gramori bello occurreret maturius ꝙͣ ꝯsueuerat ad exercitũ ꝓfi¬
ciscitur. Eo cum uenisset ea que fore suspicatus erat facta ꝯgnouit.
missas legationes anõnullis ciuitatib ad germanos inuitatosq
cos uti a rheno discederent omnia queq postulassent ase fore para¬
ta. Qua spe adducti germani latius uagabant̃ ⁊ in fines cburonũ
. Alrusonũ qui sunt treueroꝵ cuentes puenerant. pͥncipib gallic
uocatis cesar ca que gnouerat dissimulanda sibi extimauit coꝵq
animis ꝑmulsis.⁊ ꝯfirmatis cquitatuq impato bellum cum gͥma¬
nis gerere ꝯstituit. Re frumentaria ꝯparata eqtibusq delectis
iter in ea loca facere cepit quib in locis esse germanos audiebat. a
quib cum paucoꝵ dierum iter abesset legati adeum uenerunt. Q¬
q tamen recusare. si lacessantur quin aris ꝯtendant. Ꝙ germa¬

Expanded text:
ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum profine graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, qque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germa
Abbreviated transcription (Latin):
rhenu erat certior fieret flumen transicrũt. atq omnib eoꝵ edi¬
ficiis occupatis reliquam partem hyemis se cor copiis aluerunt
his de reb cesar certior factus ⁊ infirmitater galloꝵ ueritus ꝙ
sunt in ꝯsilus capiendis mobiles ⁊ nous rebus plerumq stu¬
dent. nihil his omittendu existimauit. Est autem hoc gallice
suctudinis uti ⁊ uiatores etiam inuitos ꝯsistere cogant. Et quod
quisq coꝵ de quaq re audierit aut nouerit querant. ⁊ merca¬
tores in oppidis uulgus circumiistat quibꝰq ex regionib ueni¬
ant quasq ibi res gnouerint ꝓnuntiare cogant. His reb atq an¬
ditionib ꝑmoni de sũmis sepe reb ꝯsilia ineunt quoꝵ cos ĩuesti¬
gio penitere necesse est cum incertis rumorib seriuãt. ⁊ pleriq ad
uoluntatem coꝵ ficta respondeant. Qua ꝯsuctudine gnita cesar

Expanded text:
Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aediRhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus veniant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ uim sustinuer. adextremũ tamen agris expulsi ⁊ multisi
germanic locis trienniĩ uagati adrhenu ꝓuener quas regiones
menapii incolebant ⁊ ad utramq ripam fluminis agros edifi¬
cia uicosq habebant: s tante multitudinis aduentu ꝑterriti exhic
edificus que transflumen habebant demigrauer ⁊ cis rhenũ dispo¬
sitis p̾sidus germanos transire ꝓhibebant. Illi omnna expti cum
neq ui ꝯtenderc ꝓpter inopiam nauiũ neq clam transire propter
custodias menapioꝵ possent reuerti se insuas sedes regionesq si¬
mulauer. Et tridui uiam ꝓgressi rursus reuerter̃. atq omni hoc
itinere eꝗtatu una nocte ꝯfecto inscios inopinantes menapios
oppresser: qui de germanoꝵ discessu ꝑ exploratores certiores fa¬
cti sinc metu transrhenũ in suos uicos remigrauerãt. His inter¬
fectis nauibꝰq eoꝵ occupatis priusꝙͣ ea pars menapioꝵ que cit᷑

Expanded text:
borum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis borum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra