comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessitudines tẽꝑales. Nonest iudeꝰ¬
surrestõne eñ neq nubent neq ixo¬
res ducent: sederũt si cut angelidei
ĩ celis. Oportet ergo. ut quisquis il¬
luis regni uitam iã hic meditari uo¬
luerit. oderit ñ psos hoĩes. sed ip̃as ne¬
cessitudĩes tẽporales. quib ista que
tnͣsitura est uita fulcitur. que nacẽs¬
do ⁊ moriendo ꝑagitur. Quã qui ño
dit: nec dũ amat illã uitam ubinul
xorem qͣmuis cum ea adhuc filios ge¬
neret int̾rogẽ utrum ĩ illo regno habe
uelit uxorẽ: memor utiq ꝓmissoꝵ d̾i
et uite illuis ubi corruptibile hoc in
corruptõne. ⁊ mortale hoc ĩduerit im¬
mortalitatẽ: iam magno uł certe a¬
more aliquo suspẽsus. cũ execratõe
respondebit. se uehem̾iter illud nolle.
Rursus si int̾rogem uttũ ircorẽ suam
post resurrectõnẽ accepta angłica ĩ¬
mortalitate que sc̃is ꝓmitcitur. secũ
ibi uiuere uelit: tam uehem̾ter se id

Expanded text:
necessitudines temporales. Non enecessitudines temporales. Non esurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ solet sollicitare ãimum par
dicit. Quisqͥs uenit adme.⁊nono
dit patr̃e suum. ⁊ matrẽ ⁊ iycorẽ.
et filios. ⁊ fres ⁊sorores ĩ suꝑ ⁊ aĩ
mam suã: non potest meus ẽẽ disci¬
puluis. Uideri eñi potest contrariũ
minus ĩtelligentib. qd̵ hic uetat
dimitt uxorẽ excepta fornicatõis¬
causa: alibi autẽ discipulũ suum-
negat ẽẽ posse quẽqͣm: qui ñ od̾it
uxorẽ. Qd̃ si propt̾ concubitũ dice¬
re: ñ etiam patrem ⁊ matrẽ. ⁊ fr̃es¬
et sorores ĩ eadẽ conditione poneret.
Sed quia uerũ est qd̾ regnu celoꝵ
uim patit᷑. ⁊ qui uim faciũt diripi¬
unt illud: qͣnta ui opus est ut hõ
diligat inimicos ⁊ oderit patrẽ uł
q eñ iubet: qui ad regnũ celorũ
uocat. Et quomodo hec ñ sint contͣ¬
sedea ĩtellecta ĩplere difficile: quãꝙͣ
et hoc eodem ip̃o adinuente facillimũ
Regnum .i. et̾num quo discipuloᷤ
suos. quos etiam frẽs appellat uo-¬
care dignatus est: ñ habet huĩmodi

Expanded text:
magis solet sollicitare animum parvdicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et que enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contrsed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
de sepulchrro. ueniet hora sicut ip̃e
ait. qͣndo om̃es qui sunt in mo¬
numentis. audient uocem eius.
⁊ procedent. Resuscitauit puten¬
tem: sed tam̃ in cadauere puten¬
te. adhuc erat forma mẽbroꝵ.
Ille in nouissimo die. ad unam
uocem. cineres est restituturus
in carnem. Sed oportebat. ut mͦ
aliqua faceret. quib datis. uelut
uirtutis sue indiciis. credamus ĩ
eunt. ⁊ ad illam resurrectionem p̃

Expanded text:
de sepulcro, veniet hora, sicut ipse de sepulcro, veniet hora, sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscitavit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat ut modo aliqua faceret, quibus datis velut suae virtutis indiciis credamus in e
Abbreviated transcription (Latin):
Nter omnia miracula que fec̃
Sed si attendamus quis fecit:
delectari debemus potius quam
mirari. Ille suscitauit hominẽ
qui fecit hominem. Ip̃e est enĩ
unicus patris. per quem sicut
nostis facta sunt omĩa. Si gͦ
per illum facta sunt om̃ia. qͥd
mirum est. si resurrexit unus ꝑ
illum. cum tot cotidie nascan¬
tur ꝑ illum: Plus est hõines
creare: qm resuscitare. Dignatꝰ
est tunc ⁊ creare et resuscitare:
creare om̃es. resuscitare quosdã.
Nam cum multa fecisset dñs iħx.
nõ omĩa scripta sunt: sicut idẽ
ip̃e sc̃s ioh̾es euuͣngłista testatur.
multa dominum xp̃m os dixisse
⁊ fecisse. que scripta ñ sunt. Elec¬
ta st̃ aut̃ que scriberent᷑. q̃ saluti
credentium sufficere uidebantur.
Audistis enim quia dñs ih̾e mor¬
tuum suscitauit. Sufficit tibi ut
scias. quia si uellet. om̃es mortuos
suscitaret. Et hoc quidẽ. sibi ad finẽ
seculi reseruauit. Nam quem
audistis magno miracło. quatͥ¬
duanum mortuum resuscitasse

Expanded text:
nter omnia miracula quae feciSed si attendamus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omnia. Si ergo per illum facta sunt omnia, quid mirum est si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fecisset Dominus Jesus, non omnia scripta sunt; sicut idem ipse sanctus Joannes evangelista testatur multa Dominum Christum et dixisse et fecisse quae scripta non sunt : electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Cet̾is autẽ egodico. ñ dñs. Hic pͥ¬
mouidendũ est: quib ceteris. Dice¬
bat .ii. suꝑius ex dñi ꝑsona. his qui
sunt. ĩ coniugio: nũc u̾o ex sua ꝑso¬
na cet̾is dicit. Ergo: fortasse his qui
non sũt ĩ coniugio. Sed non hoc seqͥ¬
tur. Ita enim subiũgit. Si quis frat̾
habet uxorem ĩ fidelem. ⁊ hec consen¬
tit hĩtare cum illo: ñ dimittat eam.
Ergo etiã nũchis dicit. qui sũt in
coniugio. Quid sibi ergouult qd̃
ait ceteris nisi qͥa suꝑius eis loque¬
batur qui sic copilati erant ut pari¬
ter ĩ fide xp̃i essent: Ceteris u̾om̃c
dicit. id est. eis qui sic copulati sũt:
ut ñ ãbo fideles sĩt Nqͥdeis dic̃: Si qͥs
fr̃ habet uxorẽ ĩ fidelẽ. ⁊ ħ osentit hĩta¬
recliulo: ñ dlimitat ilia. o¬

Expanded text:
cit, Caeteris autem ego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illa
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ista t̾rena ꝓle contẽpta. continẽ¬
tiam int̾ se pari consensu seruare po-
tuerint. quia neq contͣ illud p̾ceptũ
fit: qd̃ dñs dimitti conugẽ uetat. I
eni dimittit: qui cũ ea non carnalit̾
sed spiritalit̾ uiuit. Et illud seruat᷑¬

Expanded text:
etiam ista terrena prole contempta, continenetiam ista terrena prole contempta, continenttuerunt: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat. Non enim dimittit qui cum ea non carnaliter, sed spiritaliter vivit, et illud servat
Abbreviated transcription (Latin):
ius rei apłs paulus t̾minũ osten¬
dit. qd̃ tãdin obseruandũ dicit: qͣm¬
diu uir eius uiuit. Illo autẽ mortuo:
dat nubendi licentiã Hanc eñieti¬
am ip̃e regulam tenuit. ⁊ ĩea non
suũ consiliũ. sicut ĩnon nulł moni¬
tis. sed p̃ceptũ dñ uibentis ostendit
cũ ait. Eis aũt que nupte uł ĩ cou¬
iugio sũt. p̾cipio ñ ego sed dñs. mu¬
lierem a uiro ñ discedere. Qd̃ si disces¬
serit: manere ĩnuptam aut uiro suo
reconciliari. Et uir uxorẽ suam ñ di¬
mittat. Credo simili forma: ut si di¬
miserit ñ ducat aliam. aut reconci¬
lietur uxori. Fieri .Ni. pot̾. ut dimittat
uxorẽ causa fornicatõis. quã dñs
exceptam eẽ uoluit. Iamu̾o sinec il¬
li nubere conceditur. uiuo uito a qͦre¬
cessit: net huic alt̾am ducere iunau¬
xore qͣm dimisit: multominus fas
est ĩ licita quibꝰlibet stupra cõmit¬
tere. Beatiora sane coniugia iudicã¬
da sũt: que sine filiis ꝓcreatis. sine

Expanded text:
jus rei apostolus Paulus terminum ostenjus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive
Abbreviated transcription (Latin):
minus. Ego aũt dico nob̾. Quicũq
diiserit iytorẽ suam excepta form¬
catõis causa: facit eam mechari. Et
qui solutã auiro duxerit: mechat᷑.
Non eñi qui p̾cepit dari libellũ repu¬
dii. hoc p̾cepit ut uxor dimittat᷑: sed
qui dimiserit ĩquit det illi libellũ
repudii. ut iracũdiam temerariã
ꝓicientis irtorẽ: libelli cogitatõtẽ¬
paret. Qui ergo dimittẽdi morã q̃si¬
uit: significauit qͣntũ potuit. du¬
ris hõib se nolle discidium. Et id̾o
ip̃e dñs alio loco de hac int̾rogatõne
ita respondit: Hoc moyses fecit: pp
cogitaret libello repudii dato iã sine
ꝑiculo eam posse alt̾i nubere. facile
placaret᷑. Dñs ergo adillud cõfirmã¬
dumut ñ facile uxor dimittatur: so
lam causam fornicatõis excepit. Ce¬
teras u̾o uniu̾sas molestias. si que
forte extiterint: iubet ꝓfide cõuga¬
li ⁊ procastitate fortit̾ sustinen:
et mechũ dicit etiã urũ qui eam
duxerit. que soluta est a iuiro: Cu¬

Expanded text:
dicit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter dum, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatulam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, pro castitate fortiter sustineri. Et moechum dixit etiam virum, qui eam duxerit, quae soluta est a viro. C
Abbreviated transcription (Latin):
de uoce magna clamauit. Lazare
ueni foras. Quappt̾ noie mechau¬
tium qui hoc capitulo cõmemoran¬
tur omnẽ carnalẽ. ⁊ libidinosã con¬
cupiscentiã oportet ĩtelligi. Cũ eñi
tam assidue i dolatriam scriptura
fornicatõem dicat: paulus aũt apls
auaritiã idolatrie nõie appellet. qͥs
dubitet omnẽ malam concupiscenti¬
am recte fornicatõem uocari qͣndo
aĩa neglecta suꝑiore lege qua regit᷑
ĩferioꝵ naturatum turpi uolupta¬
te qͣsi m̾cede ꝓstituta corrũpitur: Et
uł delectatõem adu̾sus uoluntatẽ su¬
am rectam rebellare sentit ꝑ cõsuetu¬
diẽ pecc̃oꝵ. cui᷑ in domite iuolentie
trahitur ĩ captiuitatẽ: recolat qͣn¬
tum potest qualẽ pacem peccando a¬
miserit: ⁊ exclamet. In felix ego hõ
quis me lib̾abit de corpe mortis huiꝰ.
nim cũ se infelicẽ exclamet. ⁊lugẽ¬
do ĩploret consolatoris auxiliũ: nͨ
paruus est. ad beatitudinẽ accessus

Expanded text:
de uoce magna clamauit: Lazare, de uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et  delectationem aduetudinem peccatorum, cujus indomitae violentia trahitur in captivitatem, recolat quantum potest qualem pacem peccando amiserit, et exclamet, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? nim cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ñ deserat. ⁊ xp̃ianam militiã
ñ reformidet: illo deo duce ato adiu¬
tore suꝑabit. ac sic ĩ pristinam pacem
atq ordinem. ⁊ uir xp̃o. ⁊ mulier urro
subicitur. Sicut gͦ trib gradib ad pet¬
catũ ꝑuenit᷑. suggestione. delectatõe.
consensione: ita ip̃ius pecc̃i tres diffe¬
rentie sũt. In corde. in fc̃o. in cõsuetu¬
mortes sũ tͤ Una qͣi in domo. idẽ cũ
ĩ corde consentit᷑ libidin: altera iã
ꝓlata. qͣi extra portam: cum ĩ fc̃m
ꝓcedit assensio. Tercia: cũ in cõsue¬
tudinis male illate tamqͣm molet̾¬
rena p̾mit᷑ animus. qͣsi ĩ sepulchro
iam putens. Que tria genera mortu¬
oꝵ dñm resuscitasse. quisqͥs euange¬
liũ legit cognoscit. Et fortasse consi¬
d̾at quas differentias habeat etiam
ip̃a uox resuscitantis. cũ alibi dicit.
puella surge. alibi iuuenis tibi di¬
co surge. aubi ĩfremuit sp̃u ⁊ fle¬
uit. ⁊ rursus fremuit. ⁊ postea dein¬

Expanded text:
quisque non deserat et christianam militiam quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetumortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post dein
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑadiso. hoc est de beatissima luce uis¬
ticie: in mortẽ homo expellit᷑. Iustissĩẽ
om̃o. Non eñi cogit: qui sua̾det. Et õs
nature ĩ ordine suo gͣdib suis sunt
pulchre. sed de suꝑiorib ĩ quib rati¬
onalis aĩmus ordinatus est: ad ĩferio¬
ra ñest. declinandũ. Nec quisqͣm hoc
facere cogitur. Et id̾o si fecerit: sine ius¬
ta defensione punit᷑. Non eñi hoc cõmit¬
tit ĩuitus. Uerũptam̾̃ delectatio aute
consensionẽ: uel nulla est: uł tam te¬
nuis ut prope nulla sit: cui cõsentire
magnũ peccatũ est: cum ĩ licita ẽ. Cum
aũt quisq consenserit: cõmittit pet¬
catum ĩ corde suo. Si aũt etiã infc̃m
ꝓcesserit: uidet᷑ satiari ⁊ extingni cu¬
piditas. s postea cũ suggestio repe¬
titur: maior accendit᷑ delectatõ. Que
tñ adhuc multominor ẽ: qͣm illa que
assiduis fc̃is ĩ consuetudĩem u̾titur
Hanc eñi uincere. difficillimũ est. Et
tam̾ etiam ip̃am consuetudiem̃. si se

Expanded text:
aradiso, hoc est de beatissima luce justitiae, in mortem homo expellitur justissime omnino. Non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo, gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum suggestio repetitur, maior accenditur delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem uertit. hanc enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se
Abbreviated transcription (Latin):
te sit sensus Iam quicqͥd illudẽ.
qd̵ ita diligis ut ꝓdextro oculo
habeas si scandalieat te. id est si t
ĩpedim̾to est. ad ueram beatitudi-¬
nem: erue illud ⁊ ꝓice abste. Expe¬
dit .N. tͥ ut ꝑeat uñu hoꝵ que ita di¬
ligis ut tanqͣm m̃bra tibi hereant:
qͣm totum corpus tuũ eat ĩgehen¬
nam. Sed qm̃ sequit᷑ de manũ dexte¬

Expanded text:
te sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sed quoniam sequitur de manu dexte
Abbreviated transcription (Latin):
suistis eum: Talis est uox d̃ĩ in pa¬
radiso postea qͣm homo peccauit.
Adam ubi es: Dicunt ei. Dñe ueni
et uide. Qd est uide: Miserere. Didet
enim dñs qnͣdo miseretur. Unde illi
dicitur. Nide humilitatem meam. ⁊
laborem meum: et dimitte uniũsa
pecc̃a mea. Lacrimatus est iħc. Dixe

Expanded text:
suistis eum? Talis est vox Dei in pasuistis eum? Talis est vox Dei in paradiso posteaquam homo peccavit, Adam, ubi es ? Dicunt ei: Domine, veni, et vide. Quid est, vide? Miserere. Videt enim Dominus, quando miseretur. Unde illi dicitur, Vide humilitatem meam, et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea . 21. Lacrymatus est Jesus. D
Abbreviated transcription (Latin):
premit magna moles et consuetu¬
do pecc̃i. in corde homĩs tnͣsgressoris
etiam sci euuͣngłii. contẽptoris pena¬
rum et̾narum fremat xp̃c increpet
se lyomo. Audi adhuc. fleuit xpistꝰ
fleat se homo. Quare enim fleuit
se xp̃c. nisi qͥa flere hominẽ docuit:
Quare fremuit et turbauit semet¬
ip̃m. nisi quia fides hominis sibi m̾i¬
to displicentis. fremere qͦdammͦ debet
in accusatione malorum operum.
ut uiolentie penitendi cedat consue¬
tudo peccandi: Et dixit. Ubi posuisti
eum: Scitis qͥa mortuus sit. ⁊ ubi
sit sepultus ignoras: Et ista sig¬
nificatio est. quia sic ꝑditum homi¬
nem qͣsi nescit d̾s. Non ausus sum
dicere. nescit. Qͥd enim ille nescit:
Sed quasi nescit. Unde hoc ꝓbamus:
Dñm audi dicturum in iuditio. Nõ
noui uos: discedite a me. Nuid est
ñ noui uos: Non uos uideo in luce
mea. nõ uos iudeo in illa iusticia
quam noui. Sic et hic tanqͣm nes¬
ciens talem pecc̃orem. dixit. Ubi po¬

Expanded text:
premit magna moles et consuetupremit magna moles et consuetudo peccati, in corde hominis transgressoris etiam sancti Evangelii, contemptoris poenarum aeternarum, fremat Christus, increpet se homo. Audi adhuc: flevit Christus, fleat se homo. Quare enim flevit Christus, nisi quia flere hominem docuit? Quare fremuit et turbavit semetipsum, nisi quia fides hominis sibi merito displicentis fremere quodammodo debet in accusatione malorum operum, ut violentiae poenitendi cedat consuetudo peccandi? 20. Et dixit: Ubi posuistis eum? Scisti quia mortuus sit, et ubi sit sepultus ignoras? Et ista significatio est, quia sic perditum hominem quasi nescit Deus. Non ausus sum dicere, Nescit: quid enim ille nescit? Sed quasi nescit. Unde hoc probamus? Dominum audi dicturum in judicio, Non novi vos; discedite a me . Quid est, Non novi vos? Non vos video in luce mea, non vos video in illa justitia quam novi. Sic et hic tanquam nesciens talem peccatorem, dixit, Ubi po
Abbreviated transcription (Latin):
q ubi nauigas. ubi hanc uitam. tã¬
qͣm ꝓcellosum ce ꝑicłosum pelaguᷤ
tͣnͣsis. Intrant uenti mouent fluctꝰ.
turbant nauem. Qui sunt uenti:
Audisti conuitium: israsceris. Con¬
uitium uentus est. Iracundia fluc¬
tus ẽPericlitaris disponis responde̾.
Disponis maledictum maledicto
reddere. Iam nauis propinqͣt nau¬
fragio. Excita xp̃m dormientem
Ideo enim fluctuas. S mala pro
malis redd̾e p̃paras: quia xp̃c dormit
in naui. In corde enim tuo sompnꝰ
est xp̃i. obliuio fidei. Nam si excites
xp̃m. idest recolas fidem. qͥd tibi di¬
cit tanqͣm uigilans xp̃c in corde
tuo: Ego audiui demonium habes.
⁊ ꝓeis oraui audit dñs ⁊ patitur:
audit seruus et indignatur. S iuĩ¬
dicari ius. Qͥd enim. ego iam sum
uindicatus: Sic cum tibi hec loqͥtur
fides tua. qͣsi imꝑatu uentis ⁊ fluti¬
b. et sit tnquillitas magna. Nͦ mͦ
hec est excitare xp̃m in naui. excita¬
re fidem. sic in corde hominis quem

Expanded text:
que ubi navigas, ubi hanc vitam tanque ubi navigas, ubi hanc vitam tanquam procellosum et periculosum pelagus transis; intrant venti, movent fluctus, turbant navim. Qui sunt venti? Audisti convicium, irasceris; convicium ventus est, iracundia fluctus est: periclitaris, disponis respondere, disponis maledictum maledicto reddere, jam navis propinquat naufragio; excita Christum dormientem. Ideo enim fluctuas, et mala pro malis reddere praeparas, quia Christus dormit in navi. In corde enim tuo somnus Christi, oblivio fidei. Nam si excites Christum, id est recolas fidem, quid tibi dicit tanquam vigilans Christus in corde tuo? Ego audivi, Daemonium habes , et pro eis oravi: audit Dominus, et patitur; audit servus, et indignatur! Sed vindicari vis. Quid enim? ego jam sum vindicatus? Cum tibi haec loquitur fides tua, quasi imperatur ventis et fluctibus, et fit tranquillitas magna. Quomodo ergo hoc est excitare Christum in navi, excitare fidem; sic in corde hominis quem
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd est ergo qd̃ turbat semet ip¬
sum xp̃c. nisi ut significet tͥ. quo¬
modo turbari tu debeas. cum tãta
mole peccati grauaris ⁊ p̾meris:
Attendisti enim te. uidisti te reũ
computasti tibi. Illud feci. et peper¬
cit michi d̾s. Illud cõmisi. ⁊ distu¬
lit me. siugłium audiui ⁊ con¬
tempsi. Baptizatus sum: ⁊ it̾um
ad eadem reuolutus sum. Qͥd facio:
Quo eo: Unde euado: Qnͣdo ista
dicis. iam fremit xp̃c: qͥa fides fre¬
mit. In uoce frem̃tis. apparet spes
resurgentis. Si ip̃a fides intus.i¬
bi est xp̃c fremens. Si fides ĩ nobis.
xp̃c in nobis. Qͥd enim aliud ait a¬
cordib ur̃is: Ergo fides tua de xp̃o
xp̃c est in corde tuo. Hinc est illud.
qd̾ dormiebat in naui. Et cum ꝑi-¬
ditarentur discipuli. iam imminẽ¬
te naufragio. accesserunt ad eũ.
excitauerunt eum. Surrexit xp̃c.
imperauit uentis et fluctib: et
frã est tnͣquillitas magna. Sic
et tu. In trant uenti cor tuum: ita¬

Expanded text:
Quid est ergo quod turbat semetipQuid est ergo quod turbat semetipsum Christus, nisi ut significet tibi quomodo turbari tu debeas, cum tanta mole peccati gravaris et premeris? Attendisti enim te, vidisti te reum, computasti tibi: Illud feci, et pepercit mihi Deus; illud commisi, et distulit me; Evangelium audivi, et contempsi; baptizatus sum, et iterum ad eadem revolutus sum: quid facio? quo eo? unde evado? Quando ista dicis, jam fremit Christus; quia fides fremit. In voce frementis apparet spes resurgentis. Si ipsa fides intus, ibi est Christus fremens: si fides in nobis, Christus in nobis. Quid enim aliud ait Acordibus vestris ? Ergo fides tua de Christo, Christus est in corde tuo. Hinc est illud quod dormiebat in navi: et cum periclitarentur discipuli, jam imminente naufragio accesserunt ad eum, et excitaverunt eum: surrexit Christus, imperavit ventis et fluctibus, et facta est tranquillitas magna . Sic et tu: intrant venti cor tuum, uti
Abbreviated transcription (Latin):
baris tu nolens: turbatus est xp̃e
quia uoluit. Esuriuit iħc. Nerũ
est: sed quia uoluit. Dormiuit ilx.
Nerum est: sed quia uoluit. Con¬
tristatus ẽ ihc Uerum est: sed qͥa
uoluit. Mortuus est ih̾c. Uerum
est: sed quia uoluit. In illius po¬
testate erat sͤ uel sic affici. uel ñ
affici. Nerbum enim aiãm susce¬
pit ⁊ carnem: tocius hominis sibi
coaptans in ꝑsone unitate natu¬
ram. Nam et aĩa apłi. ũbo illus¬
trata est. Anima petri. u̾bo illu¬
strata est. Aĩa pauli et alioꝵ¬
illustrate sunt anime. S de
nulla dcm̃ est. u̾bum caro fc̃m
est. Denulla dc̃m est. ego ⁊ pat̾
unum sumus. Anima ⁊ caroxͥ
cum u̾bo di una ꝑsona est: unꝰ
xp̃e est. Ec ꝑ hoc ubi summa po¬
testas est. scd̃m uoluntatis nutũ.
tractatur infirmitas. Hoc est. tur¬
bauit semetip̃m. Dixi potestatem.
attendite significationem. Mag¬
nus reus est. quem mortis quatri¬
duum. et illa significat sepult᷑a.

Expanded text:
baris tu nolens; turbatus est Christus, baris tu nolens; turbatus est Christus, quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, sed quia voluit; dormivit Jesus, verum est, sed quia voluit; contristatus est Jesus, verum est, sed quia voluit; mortuus est Jesus, verum est, sed quia voluit: in illius potestate erat sic vel sic affici, vel non affici. Verbum enim animam suscepit et carnem, totius hominis sibi coaptans in personae unitate naturam. Nam et anima Apostoli Verbo illustrata est, anima Petri Verbo illustrata est, anima Pauli, alioillustratae sunt animae: sed de nulla dictum est, Verbum caro factum est ; de nulla dictum est, Ego et Pater unum sumus . Anima et caro Christi cum Verbo Dei una persona est, unus Christus est. Ac per hoc ubi summa potestas est, secundum voluntatis nutum tractatur infirmitas: hoc est, turbavit semetipsum. 19. Dixi potestatem, attendite significationem. Magnus reus est, quem mortis quatriduum et illa significat sepultura.
Abbreviated transcription (Latin):
eam. cum uidissent mariam qr
cito surrexit ⁊ exiit. secuti sunt
eam dicentes. Qla uadit ad mo¬
num̃tum ut ploret ibi. Qre hoc
ꝑtinuit ad euuangłistam nar-¬
rare: Ut uideamus que occasio
fuĩt. ut plures ibi ẽẽnt. qnͣdo laza¬
rus resuscitatus est. Putantes enĩ
iudei ꝓpt̾ea illam festinare. ut do¬
loris sui solatium lacrimas que¬
reret. secuti sunt eam: ut tam gnͣ¬
de miraculum quatͥduam mor¬
tui resurgentis. testes plurimos
inueniret. Maria aut̃ cum ueniᷤ¬
set. ubi erat ih̾c. uidens eum ceci¬
dit ad pedes eius et dixit ei. Dñe.
si fuisses hic. frater m̃s ñ ẽẽt mor¬
tuus. Ih̃s gͦ ut uidit eam plorã¬
tem. et iudeos qͥ cum illa erant plo¬
rantes. fremuit sp̃u. et turbauit
se ip̃m. et dixit. Ibi posuistis eũ:
Nescio quid nob̃ insinuanit fre¬
mendo sp̃u. et turbando se ip̃m.
Qͥs enim eum posset. nͥ ip̃e se ip̃m
turbare: Itaq fres mei primo
hic attendite potestatem: Gt sic
inquirite significationem. Tur¬

Expanded text:
cum vidissent Mariam, quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam, dicentes: Quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare hoc pertinuit ad evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent, quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei, propterea illam festinare, ut doloris sui solatium lacrymis quaereret, secuti sunt eam, ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis testes plurimos inveniret. Maria ergo cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et disi fuisses hic, frater meus non esset mortuus. Jesus ergo ut vidit eam plorantem, et Judaeos qui cum illa erant plorantes, fremuit spiritu, et turbavit semetipsum, et dixit: Ubi posuistis eum? Nescio quid nobis insinuavit fremendo spiritu, et turbando seipsum. Quis enim eum posset, nisi se ipse, turbare? Itaque, fratres mei, primo hic attendite potestatem, et sic inquirite significationem. Tur
Abbreviated transcription (Latin):
re cito. Non eñ quisq nouit qͣndo de
ferens ei culm̾ auctoritatis. ut qd̾ ĩ¬
telligit ñ ꝓpt̾ hoc oderit qd̵ pec̃cis su¬
is adu̾sari sentit: sed mag̾ diligat¬
correptõem suam. ⁊ gaudeat qd̃ mor¬
bis suis ñ parcitur donec sanentur ͤ
nat: ñ inde concitet ccͣdictõnum certa¬
mina. sedoret ut ĩtelligat. beniuo¬
lentiã tñ ⁊ reuerentiã tante auctori¬
tati eghibendam ẽẽ meminerit. Sed qͥs
hoc facit. nisi quisqͥs ad testamẽtum
pr̃is ad aꝑiendũ ⁊ cognoscẽdum. Nõ
litiũ uel legũ minitatione acerbus
sed pietate mitis accesserit: Beati ergo
mites. q̃m ip̃i heteditate possidebunt
t̾ramͤUideauiꝰ sequentia. Audistis qi

Expanded text:
re cito? Non enim quisquam novit quando de re cito? Non enim quisquam novit quando de ferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligatcorreptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, nnat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Videamus sequentia. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
nos ẽẽ cum deo. si hoc loco ip̃e accipien¬
dus ẽ adu̾sarius ĩpioꝵ: cui uibemur
cito reconciliari. Nisi forte qr ip̃e ubi¬
q ẽ: nos aũt cum ĩ hac uia sumus c̃
illo utiq sumꝰ. Yi eñi ascendero ĩcelum
ĩquit. tu ibies: si descend̾om ĩfernum.
ad es. Ii recipiam pẽnas meas ĩ directũ.
et hĩtau̾o innouissima maris: ⁊ enun
illuc manus tua deducet me: ⁊ conti¬
nebit me dexcera tua. Aut si ñ placet
ĩpios dici ẽẽ cũ deo. quãqͣm nusqͣm
ñ p̾sto sit deus. quẽadmod̾ nos dici-¬
mus cecos esse cũluce. tam. ⁊ si ocł̃ose¬
oꝵ lux cirtũfũdat. Unum reliquum
est: ut hic adu̾sariũ preceptũ dei esse
ĩtelligamꝰ. Quid enĩ sic adu̾satur pec¬
care uolentib qͣm p̾ceptũ dei. idẽ lex
eus. ⁊ scriptura diuina que data ẽ
nobis adhanc uitam. ut sit nob̾cũ
ĩuia. Cui ñ oportet contͣlicete ne nos
tradat uidici: sed ei oportet consenti¬

Expanded text:
nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiennos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam nusquam non praesto sit Deus; quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi oculos eorum lux circumfundat; unum reliquum est, ut hic adversarium praeceptum Dei, intelligamus. Quid enim sic adversatur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consenti
Abbreviated transcription (Latin):
emur a quo peccando recessim᷑: ut
adu̾sarius ñr dici possit. Quib .N.
resistit recte dicit᷑ eoꝵ adu̾sarius.
Deus em̃ suꝑbis resistit hũilibꝰ aũt
dat gr̃am. Et initiũ om̃is pecc̃i su¬
ꝑbia Initiũ aũt suꝑbie hõis: apos¬
tatare a d̾o. Et apłs dicit. Si em̃i cũ im
mici ẽemus reconciliati sumus d̾o per
mortẽ filii eus: młtomag̃ reconcili-¬
ati saluierimꝰ in uita ipsius. Ex qͦ
ĩtelligi potest nullam naturam
deo inimitam ẽẽ: qͣndo quidẽ ipsi rẽt¬
ciliantur qui mimici fuerũt. Quis¬
quis u̾o in hac ua id. est. ĩ hac uita
non fu̾it reconciliatus deo ꝑ mortẽ fi¬
lii eius: tradetur iudici ab illo. qr pa¬
ter ñ uidicat quẽquã. sed om̃e iudici¬
um dedit filio. Atq ita cet̾a que ĩ hoc
capitulo scripta sunt consequunt᷑:
de quib: iam tractauim᷑ Unum so¬
lum est qd̃ huic ĩtellectus difficulta¬
tem facit. quomͦ possit recte dicũuia

Expanded text:
emur, a quo peccando aversi sumus, ut emur, a quo peccando aversi sumus, ut adversarius noster dici possit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati superbia; initium autem superbiae hominis, apostatare a Deo : et Apostolas dicit, Si enim cum imici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui ante uidicẽ parit̾ exhibebit᷑:
Aut si ꝓptea tradit᷑ quisq iudici
qr hoĩem lesit. qͣmius illo ũ tradente
qui lesus est. multo cõmodius acci-¬
pitur a lege ip̃a reũ tradi uidiqi con¬
tra quã fecit: cũ hoĩem lederet. Quia
et si occidendo quis nocuerit hõi. ñe
rit iamtẽpus quo cõcordet cũ eo qr
iam nec cũ illo ĩuia est: id est ĩ hac
uita. Nec tam̾ ideo ñ sanabit᷑ peuitẽ¬
do. ut̃ ad illius mĩam cũ saccificio
contͥbulati cordis refugiendo non¬
conu̾sis ad se: ⁊ qui plus gaudet
de uno penitente quã de nonaguita
nouẽ iustis. Carni u̾o multo minus
uideo. quomͦ beniuoli uł concordes
uł consentiẽtes ẽẽ uibeam᷑. Mag̃ .N.
pecc̃ores amant carnẽ suam. ⁊ con-¬
cordãt cum illa: ⁊ consentiũt ei. Q
u̾o eam seruituti subiciũt. ñ ipsi ei
consentiũt s etiã sͥ ꝯsetire eã cogũt.
fortasse ergo iubemur deo consen¬
tire. ⁊ illi ẽẽ beniuoli. ⁊ ei reconcili¬

Expanded text:
ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendoconversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
tus assurgit. ñ fit nͥ delectatõe s hiuic
tñ non consentimꝰ. si eamduãntis ratõ¬
nis iure cohibemus yi aũt consensio
fca fu̾it: plenĩ pecc̃m erit. Notũ aũt¬
deo ĩ corde nr̃o: etiam si fc̃o non ĩnotes¬
cat hõib. Ita ergo sũt isti gradus. qͣ¬
si aserpente suggestio fiat. Id est lu¬
brico ⁊ uolubili. hoc est tẽporali corpo¬
rũ motu. Quia ⁊ si qua talia fantas¬
mata ĩtus u̾santur ĩ aĩa: de corpore fo¬
rinsetus tracta sũt. Et siquis occultꝰ
p̾ter istos qͥnq sensus motus corporis
aĩam tangit: est etiã ip̃e corporał et
lubricus. Et ideo qͣntum illabit᷑ occul¬
tius. ut cogitatõem contingat tan¬
to conuenientiꝰ serpenti comꝑatur. Tu-¬
a ergo hec dicere ut ceꝑam. similia sũt
geste rei. que ĩgenesi scripta ẽ ut qͣi
a serpente fiat suggestio ⁊ quedã sua¬
sio. In appetitu aũt carnali. tanquã
ĩeua delectatio. In ratõne u̾o: tanqͣm

Expanded text:
tus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ. usq ĩ corde suo. Iusticia er¬
go minor est: ñ mechari corporũ con¬
iunctõne. Iusticia u̾omaior ẽ. reg¬
ni dei. non mechari ĩ corde. Quisquis
aũt ñ mechat᷑ in corde. multofaciliꝰ
custodit ne mechet᷑ in corpore. Illud
consid̾andũ est qd̃ non dixit omĩs
qui concupierit mulierẽ. sed qͥuide¬
rit mulierẽ ad cõcupiscendũ. id est
hoc fine. ⁊ hoc aĩo attend̾it ut eam
concupiscat. qd̃ non est iam titil¬
lari delectatõe carnis. sed plane cõ¬
sentire libidini: ita ut ñ refrene
tur ĩlicitus appetitus. sed si fa¬
cultas data fu̾it: sacietur. Nam tui¬
a sunt: quib ĩpletur pecc̃m Sug¬
gestione. delectatione. consensui. Iug¬
gestio siue ꝑmemoriã sit. siue ꝑcor¬
poris sensus. cũ aliqͥd uidemus. uel
audimus. uł olfacimꝰ. uł gustamus.
uł tangimus. Quosi frui delectau̾it:
delectatio ĩ licita refrenanda ẽ: uelut
cũ ieiunamꝰ. ⁊ uisis cibis palati appeti-¬

Expanded text:
us est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut tur illicitus appetitus, sed si facultas data fuerit, satietur. 34. Nam tria sunt quibus impletur peccatum; suggestione, delectatione, et consensione. Suggestio, sive per memoriam fit, sive per corporis sensus, cum aliquid videmus, vel audimus, vel olfacimus, vel gustamus, vel tangimus. Quodelectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appeti
Abbreviated transcription (Latin):
grete eu Nirii positum est. int̾preta¬
ti sũt concordes alii autẽ consentiẽ¬
tes Sedneq beniuolentiã diabolo
iubemur exhibere. Ubi eñi beniuolẽ¬
tia. ibi amicitia fit: cũ nequis qͣm
cdicerit amititiã cum diabolo esse fa-¬
endam. neq concordare cũ illo expe¬
dit. cuisemel renuntiando bellum ĩ¬
diximus: ⁊ quouicto coronabim᷑.
Neq eñi consentire illi iam oportet. cu¬
i sinũqͣm consensissem̃. nunqͣm ĩcidis¬
semus ĩ istas miserias. De hõie autem
quãqͣm uibeam᷑ cum hõib qͣntum
ĩ nobis ẽ pacem habere. ubiutiq ⁊ be¬
niuolentia. ⁊ concordia ⁊ consensio
potest ĩ telligi. ñ uideo tam̃ quomͦ ac¬
cipiam abhoĩe nos uidig tradi. ubi
xp̃m iudicẽ intelligo. ante ciũ cri¬
bunal om̃s oportet exhiberi. sic̃ dic̃¬

Expanded text:
 positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dic
Abbreviated transcription (Latin):
num racha. Cet̾a u̾o. ĩ sermone nr̃o
usitata sũt. Non nulli em̃ de gre¬
co trahere uoluerũt int̾pretatõem
huiꝰ uocis. putantes pannosũ dici ra-¬
quib dam tñ cũ queritut qͥd dicatur
grece pannosus. respõdent racha. S
potuit latinus int̾pres ubi posuit
racha pannosũ ponere. nec uti u̾boĩ¬
usitatõ: qd ⁊ ĩ latina lingua nullũ

Expanded text:
num est Racha: caetera vero in sermone nostro num est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Raquibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ si ꝑfecerit. multo remotior erit ab
homicidio. Quaꝓpt̾ qui docet ut nõ
irascam᷑. non soluit legem. ne occida¬
mus sed ĩplet potius. ut ⁊ foris dum
ñ occidimꝰ. ⁊ ĩ corde dum ũ irascunur.
ĩnocentiam custodiam᷑. Audistis ergo
ĩquit. quia dictum est antiquis. Non
occides. Qui aũt occiderit reus erit udi¬
um udicio. ⁊ reum concilio ⁊ reum
gehenne iguis: Nam hoc postremum
gͣuissimũ sonat. ⁊ admonet gradus
quosdam fc̃os aleuiorib ad grauio¬
ra donec ad gehennã ignis ueniretur
Et id̾o sicut leuius est reum ẽẽ udi¬
cio. qͣm ẽẽ reum concilio. ita leuius
est. ẽẽ reum concilio. qͣm reum esse
gehenne ignis. Itaq oportet ut leui¬
us ẽẽ intelligatur irasci sine causa
fr̃ qͣm dicere racha. Et rursus leuius
esse dicere racha. qͣm dicere fatue Nõ
eñ reatus ip̃e haberet gradus. iisi
gradatim etiam pecc̃a cõmemorarẽ¬
positũ est. qd̃ nec grecũ est. nec lati¬

Expanded text:
quod si perfecerit, multo remotior erit ab quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inquit, quia dictum est antiquis, Non occides: qui autem occiderit, judium judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veet ideo si levius est, reum esse judicio, quam esse reum concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarenpositum est, quia nec graecum nec lati
Abbreviated transcription (Latin):
ista: Ut habundet iusticia ĩquit ur̃a
suꝑscribarũ. Et reliqua. Quia nisi
habundau̾it. ñ intrabitis ĩ regnũ celo¬
rum. Ergo qui soluerit illa minicya
et sic docuerit. minimꝰ uocabit᷑. Qui
aũt fecerit illa minima ⁊ sic docuerit.
non iam magnus uocandus est. ⁊i¬
doneus regno celoꝵ sed tñ non tã mi¬
nimus. qͣm ille qui soluitͤ t aũt sit
magnus atq illi regno aptus. facere
debet ⁊ docere sicut xp̃c nũc docet. idest.
ut habundet uisticia eus suꝑ scriba¬
ium ⁊ phariseoꝵ. Iusticia phariseoꝵ¬
est. ut ñ occidant. Iusticia eoꝵ qui in¬
tratur sũt in regñ dei. ut ñ irascã¬
tur sine causa. Minimũ est ergoñ
occidere. Et qui illud solu̾it. minimꝰ
uocabitur ĩ regno celoꝵ. Qui autem
illud ĩpleuerit ut ñ occidat. ñ conti¬
nuo magnus erit. ⁊ idoneus regno
celoꝵ sed tam̃ ascendit aliquẽ gradũ.
ꝑficiet᷑ añt. si nec irascat᷑ sine causa.

Expanded text:
ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerinon jam magnus habendus et idoneus regno coelorum, sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit. Ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet, et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisest, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa:
Abbreviated transcription (Latin):
nim uobis. qr nsi habundau̾it ius-¬
ticia ur̃a plus qͣm scribarũ ⁊ phari¬
seoꝵ. ũ intrabitis ĩ regnũ celoꝵ. Id est
insi non solum illa minima legis p̾¬
cepta ĩpleuertis. que ĩchoant hoĩem.
sed etiam ista que a me addunt᷑. qui
non uemi soluere legem sed adĩplere.
ñ intͣbitis ĩ regnũ celoꝵ s dicis mͥ. si
de illis mandatis minimis cũ suꝑius
loqueret᷑. dixit minimũ uocari ĩ reg¬
no celoꝵ. quis quis uiũi eoꝵ soluerit.
et scd̃m suam solutõem docuerit ma¬
gnũ autẽ uocari quisquis eũ fecerit
et sic docuerit. ⁊ ex eoiam ĩ regno ce¬
loꝵ futurũ ẽẽ quia magnus est quid
opus est addi p̾ceptis legis minimis
si iam ĩ regno celoꝵ pot̾ eẽ. quia ma-¬
gnus est. quisqͥs ea fecerit. ⁊ sic docue¬
rit: Quaꝓpt̾ sic est accipienda illa sẽ¬
tentia. Qui aũt fecerit. ⁊ docuerit sic
magnus uocabitur ĩ regno celoꝵ. id
est non scd̾m illa minima: ad scd̃m
ea que ego dicturũs sũ. Que sũt aũt

Expanded text:
it justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ciam. quartã terrã. Pot̾ ergo cõue¬
nient̾ uideri dictũ donec soluas no¬
uissimũ quadrantẽ. donec luas t̾re-¬
na pecc̃a. Hoc eñi ⁊ pecc̃or audiuit
Terra es: ⁊ ĩt̾ram ibis. Donec soluas
aũt qd̾ dictum est: miror si ñ eam
tum ubi iam ñ datur penitendi et
correptõis locus: Ita eñi fortasse
hic positũ est. donec soluas. quomͦ ĩ
illo ubi dictum est. sede ad dexterain
meã donet ponã om̃s inimicos tuoᷤᷤ¬
sub pedib tuis. Non eñi cum fue¬
rint inimici subpedib positi: desi¬
net ille sedere ad dexteram. Et illd̾
apłi. Oportet enĩ illũ regnare. do¬
nec ponat om̃s municossuos sub
pedib suis. Non enĩ compositi fue¬
rint desinet regnare. Quẽ admodũ
ergo ibi intelligitur de quodictũ
est. oportet eũ regnare. donec ponat¬
om̃s inimicos su os sub pedib sius
semꝑ regnaturũ q̃m sẽper illi erũt
sub pedib. itahic accipi potest de

Expanded text:
tertiam, quartam terram. Potest ergo convetertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec solvas novissimum quadrantem, donec luas terrena peccata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror si non eamtum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuosub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, semper regnaturum, quoniam semper illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de