comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut si sapiẽtes st̃ & pħr expectẽt ut uicib tanꝙ̃ lupanar hẽant. O
mirã platonis eꝗtatẽ. ubi est ig̃ uirtꝰ castitatis: ubi fides cõuigalis:
q̃ si tollas. oĩs iustitia sublata est. At idem dixit beatas ciuitates
futuras fuisse. si aut p̃hy regnarẽt aut reges philosopharent᷑.
hinc gͦ tã iusto ta ȩquo uiro regnũ dares: ꝗ aliis abstuliss sua
aliis cõdonass aliena. ꝓstituiss pudicicĩa feminaꝵ que nułłs
unꝙͣ nõ mõ rex sed ne tiranꝰ ꝗđ fetit. quã tñ itulit rõnẽ turpi¬
ssimi huiꝰ cõsilii: sic mꝗt cũntas cõcors erit & amõis mutui
cõstricta uĩculis. si om̃s oĩ fuerĩt & mariti & patres & uxoes
& liberi. q̃ ista cõfusio gñis hũani est: quõ ẜuari caritas põt.
ubi nihil certu est qđ amet᷑: Quis aut uir mulierẽ aut mulie
unũ dilliget nͥ hĩtaunt semꝑ una nͥ deuota mens & ẜuata
ĩuicẽ fides ĩ diuiduã fet̾it caritatẽ. Quę uirt̾ ĩ illa ꝓmiscua

Expanded text:
sophi, expectent, ut uicibus tamquam lupanar obeant. o miram Platonis aequitatem! ubi est igitur uirtus castitatis? ubi fides coniugalis? quae si tollas, omnis iustitia sublata est. at idem dixit beatas ciuitates futuras fuisse, si aut philosophi regnarent aut reges philosopharentur. huic uero tam iusto, tam aequo uiro regnum dares, qui aliis abstulisset sua, aliis condonasset aliena, prostituisset pudicitiam feminarum, quae nullus umquam non modo rex, sed ne tyrannus quidem fecit? quam tamen intulit rationem turpissimi huius consilii? sic inquit ciuitas concors erit et amoris mutui constricta uinculis, si omnes omnium fuerint et mariti et patres et uxores et liberi. quae ista confusio generis humani est? quomodo seruari caritas potest, ubi nihil certum est quod ametur? quis aut uir mulierem aut mulier uirum diliget, nisi habitauerint semper una, nisi deuota mens et seruata inuicem fides indiuiduam fecerit caritatem? quae uirtus in illa promiscua
Abbreviated transcription (Latin):
En cuiꝰ tp̃rib natũ eẽ se hõ sapiens gratulet᷑.
Ideamꝰ tñ ꝗd illu socrates dociũt : ꝗ cũ totã phisita repudi¬
ass eo se contulit ut de uirtute atq offõ qͥrẽt Itaq nõ dubito
ꝗn auditores suos iustitie p̃cęptis erudieit. Docente ig̃ socrate
nõ fugit platinẽ iustitię ui ĩ eꝗtate cõsistẽ. si qđ om̃s paricõ¬
ditione nascũt. Egͦ nihil inꝗt pͥuati ac ꝓprii heant . s ut¬

Expanded text:
en cuius temporibus natum esse se homo sapiens gratuletur! Videamus tamen quid illum Socrates docuerit: qui cum totam physicam repudiasset, eo se contulit, ut de uirtute atque officio quaereret. itaque non dubito quin auditores suos iustitiae praeceptis erudierit. docente igitur Socrate non fugit Platonem iustitiae uim in aequitate consistere, siquidem omnes pari condicione nascu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩponere uelis leges qͥb ip̃e nõ pareas: pͥus diste ꝗ doces &
añ ꝙͣ mores alioꝵ cõrigas: tuos corrige. Quis neget iustã ẽẽ
deludetur uicissis qr uidebit᷑ & ip̃e deludẽ̾: Quid gͦ faciet
ille p̃ceptor: si hȩc ei fuerint oppoita: quõ adimet excusa
młti bñfaceñt ꝙͣ multi loquũtur bene. S ꝗ p̃cipuit nͨ faciũt
abest ab eis fides. & si hoĩes fuerit cõtẽnent᷑ ut leues: si
deus. opponet᷑ ei excusatio fragilitatis huanȩ. supest ut fa¬

Expanded text:
inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige.\' quis neget iustam esse  doctor et deludetur uicissim, quia uidebitur et ipse deludere. quid ergo faciet ille praeceptor, si haec ei fuerint obposita? quomodo adimet excusatmulti bene facerent quam multi locuntur bene! sed qui praecipiunt nec faciunt, abest ab iis fides: et si homines fuerint, contemnentur ut leues, si deus, opponetur ei excusatio fragilitatis humanae. superest ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
di si ea ipã quę arguit facta non essent. Capituli
beat ne ip̃e facẽ quȩ p̃cepit. an nõ debeat si nõ fecẽit soluta
p̃cepta st̃. Si n bona st̃ quę p̾cipũt᷑ si uitã hoiuĩs ĩ optimo statu¬
collotãt no se debet ip̃e p̃ceptor a nuõ cetuq hoũis segͣ̃gãe
inter quos habitet ip̃e & ip̃i eodem mõ uiuendu est: quo
docet eẽ uiuendũ He si aliter iuxei̾t ip̃e p̃ceptis suis fide
detrahat leuiorẽq doctrinam suam faciat. si re ip̃a resoluas
qđ uerb nitat astringe̾. Unus ꝗsq eu cũ audit p̃cipiẽtẽ
nõ uult ĩ poni sibi netessitatẽ parendi tanꝙ ius sibi lib̾tatis
libidine cõmoueĩ uetas dolorẽ uł mõtem timẽ. S hoe ado
cotra naͣm est ut his affectionib aialia uniu̾sa sbiecta sit̃
uł si a deo putas repugnãi posse nẽ: tu ip̃e ꝗ p̃cipis fac ut scia
fieri posse. cum aũt ip̃e nõ facias. ꝗ ĩsolentia est ut hõi lib̾o

Expanded text:
di, si ea ipsa quae arguit facta non essent. CAPUT XXIbeatne ipse facere quae praecipit, an non debeat? Si non fecerit, soluta praecepta sunt. Si enim bona sunt quae praecipbet ipse praeceptor a numero coetuque hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est quo docet esse uiuendum, ne si aliter uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem timere, sed hoc adeo contra naturam est, ut his adfectibus animalia uniuersa subiecta sint: uel si adeo putas repugnari posse naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut sciam fieri posse. cum autem ipse non facias, quae insolentia est ut homini libero
Abbreviated transcription (Latin):
gister cõporalẽ eẽ oportere nec aliter fiei posse ut sit illiꝰ plena
& ꝑfecta doct̾na ñ heãt radicem ac fundam̃tu: stabilisq apđ
hõies ac fixa ꝑmaneat. Ipm̃ aũt subire camis & corꝑis ĩbecilli¬
tatem uĩtutemq ĩ se reciꝑe: cuiꝰ doctor ẽ. ut eam simł & uerb
doceat & factis. Itẽ sb̾iectum eẽ morti & passionib cũctis qm̃ &
ĩ passione tollerãda & i mõte subeunda uirtutis offitia u̾sant
quȩ oia ut dixi cõsuãtꝰ doctor ꝑferre debet ut doceat

Expanded text:
gister corporalem esse oportere nec aliter fieri posse ut sit illius plena et perfecta doctrina habeatque radicem ac fundamentum stabilisque aput homines ac fixa permaneat, ipsum autem subire carnis et corporis inbecillitatem uirtutemque in se recipere cuius doctor est, ut eam simul et uerbis doceat et factis; item, subiectum esse morti et passionibus cunctis, quoniam et in passione toleranda et in morte subeunda uirtutis officia uersantur. quae omnia ut dixi consummatus doctor perferre debet, ut doceat
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ ꝙͦ deus iuĩtutem doce̾ nõ pot̾it. qr exps corꝑis nõ faciet q̃¬
docebit ac ꝑ hoc doctrina eiꝰ ꝑfecta nõ eit alioꝗn si sumna
uirtus est dolorẽ pacient ꝓ iustitia officioq ꝑferre si uĩt ẽ mortẽ
ipãm & ĩtẽtatã nõ metue̾. & illatam fortiter sb̾stinẽ. Debet gͦ do¬
ctor ille ꝑfectus & docẽ ista p̃cipiẽdo & cõfirmãe faciẽdo qr qui
dat p̾cepta uiuendi amputae debet oiũ excusationũ uias ut ĩpo

Expanded text:
ipse certe Deus virtutem docere non poterit, qipse certe Deus virtutem docere non poterit, qdocebit ac per hoc doctrina eius perfecta non erit. alioquin si summa uirtus est dolorem patienter pro iustitia officioque perferre, si uirtus est mortem ipsam et intentatam non metuere et inlatam fortiter sustinere, debet ergo doctor ille perfectus et docere ista praecipiendo et confirmare faciendo, quia qui d
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ueꝵ fuit. Nemo .n. post mũdu cõditu talis extitit ñ chri¬
st̾. qui & u̾bo sapĩam tradidit. & doctrina pñti uĩtute fir¬
mauit. Age nũc cõsideremꝰ an doctor e cęlo miss possit nõ
eẽ ꝑfectus Nũdu de hoc loquor quẽ uenisse a deo negãt
fingamꝰ aliq̾m de cęlo eẽ mittendũ ꝗ uitã houĩ rudim̃tis
uirtutis istituat & ad iustitiam formet. nemini dubiũ põt
uirtute ꝑfectus ne nihil inter cęleste t̾renũq differat.
Nam hoĩe ĩterna ce ꝓpria doctrina ẽẽ nullo pacto põt. nec
.n. mens t̾renis iuscerib ĩclusa. & tabe torꝑis ĩpedita aut
cõpbendẽ ꝑ se pot̾ aut taꝑe uẽitatem n alunde doceatut
& si maxĩe possit sum̃a tñ iũtutem caꝑe neqͥat & õĩb ui¬
ciis resistere quoꝵ mateiã ĩuiscẽib cõtinet᷑. Eo fit ut ter
clara ẽ. Nam si ueiãt ad hoĩes ut deus: ut omittã qđ mor¬
tales oculi claxitate maiestatis eiꝰ cõspite̾ ac sustinẽ nõ post̾

Expanded text:
 post mundum conditum talis extitit nisi Christus, qui et uerbo sapientiam tradidit et doctrinam praesenti uirtute firmauit. Age nunc consideremus an doctor e caelo missus possit non esse perfectus. nondum de hoc loquor quem uenisse a deo negant. fingamus aliquem de caelo esse mittendum, qui uitam hominum rudimentis uirtutis instituat et ad iustitiam formet. nemini dubium potest ium quam uirtute perfectus, ne nihil inter caelestem terrenumque differat. nam in homine interna et propria doctrina esse nullo pacto potest: nec enim mens terrenis uisceribus inclusa et tabe corporis inpedita aut conprehendere per se potest aut capere ueritatem, nisi aliunde doceatur. et si maxime possit, summam tamen uirtutem capere nequeat et omnibus uitiis resistere, quorum materia in uiscclara est. Nam si veniat ad homines, ut Deus, ut omittam, quod mortales oculi claritatem majestatis ejus conspicere ac sustinere non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hoũi simillim̃ fie̾i ut iuitendo peccatu doceat hoĩe. unci
mõ põt. Existet .n. cõstãs aliꝗs ac dicet. tu ꝗđ nõ pectas qr liber
es ab hoc torpore. nõ cõcupiscis qr ĩmõtali nihil ẽ nẽciu Alihi
mõtalis utrũq timeo qr cruciatꝰ mihi gͣuissimos iferũt qͣs
toleraͬe carnis ĩfirmitas nõ põt. doctor itaq iũtutis & hanc
extusatione debuit hõib auferre ne quis qđ pectat necessi¬
tati potiꝰ ascribat ꝙͣ tulpę suȩ. Ergo ut ꝑfectus ẽẽ possit nihil
ei debet opponi ab eo ꝗ docend̾ ẽꝰ ut si forte dixẽĩt ĩpossi¬
bilia p̃cipis. rñdeat. Ecte ip̃e facio ego carne ĩdutꝰ su cuiꝰ ẽ
dñat᷑. mihi opes cõtẽnẽ difficile est qr uiui aliter nõ pot ĩ hoc
possu ꝓ iustitia nec doloro ferre nec mõtem: qr fragilis
sum. Ecte & i me dolor ac mors ht̃ potestate. et ea ip̃e quȩ
times uĩco ut uictorem te fatiam dolõis ac mõtis. pͥor uadoꝑ

Expanded text:
i simillimum fieri, ut vincendo peccatum, doceat hominem vinci modo potest. Existet enim constans aliquis, ac dicet: Tu quidem non peccas, quia liber es ab hoc corpore; non concupiscis, quia immortali nihil est necessarium. Mihi mortalis utrumque timeo, quia cruciatus mihi gravissimos inferunt, quos tolerare carnis infirmitas non potest. Doctor itaque virtutis etiam hanc excusationem debuit hominibus auferre; ne quis, quod peccat, necessitati potius adscribat, quam culpae suae. Ergo ut perfectus esse possit, nihil ei debet opponi ab eo qui docendus est; ut si forte dixerit: Impossbilia praecipis; respondeat: Ecce ipse facio. At ego carne indutus sum, cujus est iter non potest in hoc possum pro iustitia nec dolorem ferre nec mortem, quia fragilis sum.\' \'ecce et in me dolor ac mors habet potestatem et tamen ea ipsa quae times uinco, ut uictorem te faciam doloris ac mortis. prior uado per
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ĩuidemꝰ sapĩę ur̃ȩ hanc stultitiã maluimꝰ hãc amplectim̃
hoc nõb crediꝰ expedire ut uos diligamꝰ & ĩ uos ip̃os ꝗ odi-¬
stis oĩa cõferamꝰ. Est apud Citonẽ nõ aborrẽs a uero locꝰ ĩ ea
disputatõe q̃ hẽtur a furio cõtra iustitiã. Quęxo inꝗt si duo
sint. quoꝵ alter optimꝰ uir ȩꝗssimꝰ sum̃a iustitia singulad̃i
fide alter ĩ signi scele̾ & audãtia & si ĩ eo sit erroͬe ciuitas
ut honit illu ueꝵ steleratũ facmorosu nefariũ putae. Cõtra

Expanded text:
non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum facinerosum nefarium putet, contra
Abbreviated transcription (Latin):
quib poenis affici oporteret eos qui se cultores dei cõfit̾ent᷑:¬
Uid his faciãt qui ius uocãt carnificinas
ueteꝵ tyrãnoꝵ adusus ĩnocentes rabide senientiũ & cu sit̃
ĩ iustitiȩ crudelitatisq doctores. iustos se ẽẽ tñ ac prudẽtes
uideĩ uolũt cęci & hebetes & reꝵ & uẽitatis ignai ađo ne
uõb oꝑdite m̃tes iuisa iustitia est ut eam sũmis sceleribus
adȩquetis: Adeo ne apud nos ꝑit mocentia ut ne morte
qđ simplici dignã uidicetis. sed sup omĩa fatinoã habeat᷑
nullu facinꝰ admitte̾ pectusq puꝵ ab omĩ sceleis cõtagiõe
prȩstare : & qm̃ coĩter cum deoꝵ culteͬibus loꝗm̃ liceat ꝑ nos¬
hñ facẽ nobiscu hȩc ẽ .n. lex mã & hoc op̃ hec religio si uob.
sapientes uidem̃ imitamini si stulti cõtẽnite: aut &̃ ridetẽ si
libet. Nobis .n. stultitia nr̃a ꝓdest. Qiud lac̾atis: ꝗd affligitis:

Expanded text:
quibus poenis affici oporteret eos qui se cultores Dei confiterentquibus poenis affici oporteret eos qui se cultores Dei confiterentQuid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestarebene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis?
Abbreviated transcription (Latin):
rat postremo cedere iuss ẽ. Cõtendũt ig ut uĩcãt & ex¬
ꝗsitos dolores corꝑib ĩmittũt sa nihil ałiud deuitãt: ꝙͣ
ut ne toti moriant. Qĩ uoͣ mors tñmõ beatos faciat at nõ
&̃ torm̃ta ꝙͣto fuerĩt grauioa. tãto maiorẽ uirtutis gła
pariãt. Illi aũt ꝑtinati stultitia ubent cura tortis diligẽt᷑
adhibe̾i: ut ad ad alios cruciatus mẽbra renouẽt᷑ & repet᷑
nouus sanguis ad poenam. Quid ta pũĩ tam bñfitu tam
humanũ fiei̾ põt : Non curassent ta sollicite quos amarẽt
hec est deoꝵ disciplma: ad hec oꝑa cultores suos exudiũt.
hȩc sacra desiderant ꝗn &̃ sceleratissimi homitidȩ cõtͣ¬
pios uira impia condiderũt. Nam & cõstitutiones saclegȩ &
disputationes uiris ꝑitoꝵ legunt᷑ ĩiustȩ. domitꝰ de officio ꝓ¬
cõsulis libro .uii. rescripta pͥncipiũ nefaria collegit ut doce̾t᷑

Expanded text:
rat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exrat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos facito fuerint graviora, tanto majorem virtutis gloriam pariant. Illi autem pertinaci stultitia jubent, curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renoventur, et reparetur novus sanguis ad poenam. Quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite, quos amarent. Haec est deorum disciplina. Ad haec opera cultores suos erudiunt; haec sacra desiderant. Quin etiam sceleratissimi homicidae copios jura impia condiderunt. Nam et constitutiones sacrilegae, et disputationes jurisperitorum leguntur injustae. Domitius, de officio proconsulis libro septimo, rescripta principum nefaria collegit, ut doceret,
Abbreviated transcription (Latin):
cõcremauit. s& hic ꝙͣto seiuor tãto clemẽtior ĩuenit᷑ Illd̃
uõ pessim̃ genus est cui clemẽtię spẽs falsa blandit᷑ ille
grauior ille seuiõ ẽ canifex ꝗ neminẽ statuit occide̾. Itaq
dici nõ põt huiꝰmoĩ iudices q̃ta & ꝙͣ grauia tõmẽtoꝵ gn̾a
excogitauerũt: ut ad effectum ꝓpõiti sui ꝑuenirẽt hȩc at̾
nõ tm̃ iõ facũt ut gloriaĩ possint nullu se mocentium
pemisse. Nam & ip̃e audiui aliquos gloxiantes ꝗ admini¬
stratio sua ĩ hac ꝑte fui̾t ĩ cruenta: s& & ĩuidis cã ne aut
ip̃i uĩcant᷑ aut illi uĩtutis suȩ gloriam cõsequant᷑. Itaq
ĩ excegitandis poenaꝵ gnib nihil aliud ꝙͣ iuttoĩa̾ cegitãt
scuĩt .n. certamem eẽ illud & pugnam. uidi ego ĩ bithyma
prȩsidem gaudio mirabiliter elatu tanꝙͣ̃ barharoꝵ gentẽ
aliquã sbegisset ꝙ unus qui ꝑ biẽniũ magna uĩtute refisti¬

Expanded text:
concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuidiae causa, ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque in elcogitandis poenarum generibus nihil aliut quam uictoriam cogitant: sciunt enim certamen esse illud et pugnam. uidi ego in Bithynia praesidem gaudio mirabiliter elatum tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restite
Abbreviated transcription (Latin):
cõfitentur ut ad eoꝵ sepultra ueniat᷑ ac nõ ut ip̃e ad deũ
ꝑueniãt. Que ña illa feritas ꝗ̃ rabies q̃ ĩsania est lucem
miẜs: quos ministros furõis alieni quos satellites ĩpie u¬
slionis necessitas aut uttot aut fecit. Non .n. honor ille aut
ꝓuectio dignitatis fuit: sae hoĩs dãnatio ad cãnificinã đi
uo ad poenam sempit̾nã. Quȩ aũt ꝑ totũ orbem singuli ge¬
sserint. enãrare ĩ possibile est. Quis .n. uoluminu m̃is
capiet tã ĩfinita ta uaĩa gnã crudelitatis: Accepta .n. po¬
testate ꝓ suis mõibus quisq seuiũt alii p̃ nimia timiditate
plus ausi st ꝙͣ iubebatur. alii suo ꝓprio adu̾su iustos odio
ꝗdam nali mẽtis feritate nõ nulli ut place̾nt & hoc offo
iuam sibi ad altiora munirẽt aliꝗ ad occidendu p̃cipites ex¬
titerũt sic̃ unꝰ ĩ phrigia qui uniu̾su popalũ cũ ip̃o pariter ꝯuenticulo

Expanded text:
confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem s iis hominibus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam eandẽ ĩpietatẽ suam qua ĩ teteis reb utũt᷑: adu̾sus
iustos iuolenter excent. Nec ĩm̾ito a ꝓpħis hestie nominant
Prȩclare itaq M. Tulliꝰ & .n. si nemõ est inꝗt quĩ emori
malit ꝙ̃ cõuerti ĩ aliquã figurã bestiȩ ꝙͣuis hor̃s mente
sit habiturꝰ ꝙͣto est miẜiꝰ ĩ hoĩs fugura aĩo eẽ efferato: Mihi
mines nati sint. quoꝵ nihil nͥ lineam̃ta & suma figuram
gerũt. Nam quis cautas ꝗ̃ india ꝗ̃ hyrcania tã ĩmanes tam
ad uentris sacietatem furit fameq sedata ꝓtinꝰ cõꝗescit: Illa
illa est uera bestia: cuiꝰ una uissione funditur ater ubiq eruõ
crudelis ubiq luctus ubiq pauor & plurima mõtis imago.
Nemo huiꝰ tante beluȩ ĩmanitatem pot ꝓ m̾ito describere
qͥui uno loco recubans: tñ ꝑ totũ orbem ferreis dẽtib seuit.
a& nõ tm̃ artus hoñi dissipat. s& & ossa ip̃a cõminuit. & ĩ cinẽs
fuit ne quis extet sepulture locus. Qĩ uõ id affetdent ꝗdeu

Expanded text:
m qua in ceteris rebus utuntur, aduersus iustos uiolenter exercent, nec inmerito a prophetis bestiae nominantur. praeclare itaque M. Tullius: etenim si nemo est inquit quin emori malit quam conuerti in aliquam figuram bestiae, quamuis hominis mentem sit habiturus, quanto est miserius in hominis figura animo esse efferato? mihi mines nati sint, quorum nihil nisi lineamenta et summam figuram gerunt. nam quis Caucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam s usque ad uentris satietatem furit fameque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem ferreis dentibus saeuit et non tantum artus hominum dissipat, sed et ossa ipsa comminuit et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus: quasi uero id adfectent qui deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia ne scire possent uẽitatẽ. qr nũdu fas erat alieni¬
genis hõib religionem dei ueri iustitiamq nosce̾: statuerat.n
laet qua de re ĩ hoc libro aggrediar disputare si pͥus oñdeo
sapiam cum religione sic coherere ut diuelli utrunq nõ
possit.

Expanded text:
providentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alieniprovidentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem Dei veri justitiamque notescere. Statuerat enim laret. qua de re in hoc libro adgrediar disputare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
QUare si neq illi fuere sapientes qui st appellati neq posteriões
qui nõ dubitauerũt isipiãm cõfite̾i. ꝗd supest nͥ ut alibi sit ꝗ̃¬
renda sapia : qr nõ ẽ ubi q̃rebat᷑ ĩuenta: ꝗd aũt putemꝰ fuisse
cãe. cur tot ĩgeniis totq temꝑib sumo studio ac labore q̃sita
gratis & exploratis õib nusꝙͣ ulla sapĩam cõphenderũt. & ali¬
cubi eẽ eam necesse est. apparet ibi potissim̃ eẽ q̃rendã ubi
stultitiȩ titulꝰ apparet. cuiꝰ uelam̃to deus ne archanũ sui di¬
uini oꝑis ⁊̃ ꝓpatulo eẽt thesaurũ sapĩę acexitatis abscondit.
uñ eqđ soleo mirari qđ cũ pythagoras & plato amoe ĩdagãde
ueritatis ĩtessi. ad egyptios & ꝑsas & magos usq penetrassent
ut eaꝵ gentiũ rit̾ &e sacra cognoscent suspicabant᷑ .n. sapiã
ĩ religione u̾saxi. ad iudeos tmĩ nõ actessunt penes ques tũ solos
erat & quo faciliꝰ ire potiusset. s ausos eẽ arbitror diuina

Expanded text:
Quare, si neque illi fuere sapientes, qui sunt appellati, neque posteriores, qui non dubitaverunt insipientam confiteri: quid superest, nisi ut alibi sit qurenda sapientia, quia non est ubi quaerebatur inuenta? quid autem putemus fuisse causae cur tot ingeniis totque temporibus summo studio ac labore quaesitperagratis et exploratis omnibus nusquam ullam sapientiam conprehenderunt et alicubi esse illam necesse est, apparet ibi potissimum esse quaerendam ubi stultitiae titulus apparet: cuius uelamento deus, ne arcanum sui diuini operis in propatulo esset, thensaurum sapientiae ac ueritatis abscondit. unde equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato amore indagandae ueritatis incensi ad Aegyptios et Magos et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent — suspicabantur enim sapientiam in religione uersari —, ad Iudaeos tantum non accesserint, penes quos tunc solos erat et quo
Abbreviated transcription (Latin):
qr nec faciet quicꝙͣ nec cogitabit cũ cogitatio ip̃a nihil
aliud sit ꝙ̃ m̃tis agitatio. Deniq ꝙ hancꝰ ĩmobilitatẽ aĩ
assunt pͥuare aũiꝰ uita uolũt. qr uita actuosa est. mors
quieta. Quedam &̃ recte ꝑ iũtutib hñt: s& eaꝵ modñ
nõ tenẽt. Uirt̾ est cõstantia nõ ut ĩferentib ĩuiriam
resistamꝰ. his .n. cedendu est qđ tur fie̾i debeat mex
docebo: s& ut iubentib fac̾e nos cõtra legem dei cõtꝗͣ
iustitia nullis minis arit suppliciis t̾ream̃ : quo minꝰ dei

Expanded text:
quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ petunia tuã ꝑ. ductores aleatores lenonesq detipiant
an ullam pietati aedeo p̾stes. utrũ ne illam uentri & gule
ĩgeras an ĩ thesauro iustitiȩ reponas ut gͦ uitiũ est effunde
in malam ꝑtem sic ĩ bonã uirtus si uirt est nõ ꝑcẽ opib
q̃ post̾ reparãi ut hõis uitã sustentes ꝗ̃ reꝑãi nõ põt. U̾tiũ
ig̃ parsimõnia e qr̃ nihil aluid dix̾im ꝙͣ ĩsanos ꝗ hoĩem mite
ac sociale aĩab orbant suo noie qui euulsis affectib qb oĩs
cõstat hũanitas ad ĩmobilem stuporem m̃tis ꝑdutẽ uolũt
dũ student aĩ ꝑturbatiõib liberare & ut ip̃i dicũt getum
tranꝗllumq reddẽ qđ fieri nõ tm̃ nõ pot̃ qr uis a r̃õ ei
ĩ motu est. Sa ne oporta ꝗdem qr sicut aqͣ semꝑ iacens
& quieta & ĩsalubris & magis turdida est sic auĩs ĩmot̾
ac torpens iutilis est &ẽ sibiꝰ nec uitam ip̃am tue̾i pote̾it

Expanded text:
utrum pecuniam tuam perductores aleatores lenonesque diripiant utrum pecuniam tuam perductores aleatores lenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quae reparari non potest, uitium igitur parsimonia est. quare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum perturbationibus liberare et, ut ipsi dicunt, quietum tranquillumque reddein motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem iustitiamq tenedmꝰ: nõ est uirtus frugi eẽ qd̃ nomẽ
spetie uĩtutis fallit ac decipit. Est .n. frugalitas abstinentia
qd uoluptatũ. sed eo uitiũ qr ex hñdi amore descendit. Cũ sit
& uoluptatib abstinẽdu & peciuĩe minime temꝑandũ. Nã ꝑce
.i. mediocriter uti peciuã q̃i q̃dam pusillitas aĩ est̾ aut ꝑt̾mẽtis
ne sibi desit aut desꝑatis posse se illa retipe᷑ aut cõtemptũ
t̾restriũ nõ capientis s& ut illi u̾sus eu qui rei familiai suȩ
nõ pareat ꝓdigiũ uocant. Nam ita lib̾alem distingunt a
largiatur. Prodigꝰ uõ ꝗ & nõ m̃itis & tum opus nõ est aesine
respectu rei familiais effindat. Quid gͦ ꝓdigum ne dieemꝰ
cu ꝗ mificordie cã tribuat egentib uictu: Atꝗ multũ re¬
fert utͫ ne scortis ꝑꝑ libidinẽ largia̾e an miẜis ꝑꝑ hũanitatẽ

Expanded text:
nitatem iustitiamque teneamus, non est uirtus frugi esse: quod nomen nitatem iustitiamque teneamus, non est uirtus frugi esse: quod nomen specie uirtutis fallit ac decipit. est enim frugalitas abstinentia quidem uoluptatum, sed eo uitium, quia ex habendi amore descendit, cum sit et uoluptatibus abstinendum et pecuniae minime temperandum. nam parce id est mediocriter uti pecunia quasi quaedam pusillitas animi est aut praetimentis ne sibi desit aut desperantis posse se illam reparare aut contemptum terrestrium non capientis. sed illi rursus eum qui rei familiari suae non parcat prodigum uocant. nam ita liberalem distinguunt alargiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter humanitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ ĩ rectum. Nam istȩ cõcitationes aĩoꝵ iũcto curui si¬
mles st̃ ĩ quo recte moderando sũmũ rectõis offĩ est
ut uiam moueĩt. nã si tenebit quãlibet cõcitate ierit nõ
offendet si ant aberrauẽit l placide ac leuiter eat. aut ꝑ
cõfragosa uexabit᷑ aut ꝑ p̃cipitia labetur aut certe qͦ nõ
est opꝰ deferretur. Sic cursꝰ illȩ uitȩ ꝗ affectib uelutes
ꝑnicib ducit᷑ si uiã rectã teneat fungetur offitio. uetus
ug̃ & cupiditas si ꝓiciatur ĩ fram uitia fiet᷑. Uĩtuates aũt si
ad dinina referrant᷑ parsimonia cont uĩtutis loco hñt
quȩ si studiu est lm̃di nõ põt ẽẽ uirt̾. qr ĩ agendis uł tũe¬
dis t̾restrib bõis tota u̾satur. Hlos aũt sim̃nu bonũ nõ re¬
ferimꝰ ad corpꝰ s& om̃e offinꝰ soluis aĩȩ cõẜuatõe metimur
Quod si ut supra dotui pat̾monio minime ꝑtendu ẽ ut hũa¬

Expanded text:
gamus in rectum. nam istae concitationes animorum iuncto currui sigamus in rectum. nam istae concitationes animorum iuncto currui similes sunt, in quo recte moderando summum rectoris officium est ut uiam nouerit: quam si tenebit, quamlibet concitate ierit, non offendet, si autem aberrauerit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa uexabitur aut per praecipitia labetur aut certe quo non est opus deferetur. sic currus ille uitae, qui adfectibus uelut equis pernicibus ducitur, si uiam rectam teneat, fungetur officio. metus igitur et cupiditas si proiciantur in terram, uitia fient, uirtutes autem, si ad diuina referantur. parsimoniam contra uirtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse uirtus, quia in augendis uel tuendis terrestribus bonis tota uersatur. nos autem summum bonum non referimus ad corpus, sed omne officium solius animae conseruatione metimur. quodsi, ut supra docui, patrimonio minime parcendum est, ut huma
Abbreviated transcription (Latin):
uera ua dirigendus est. Auferendiq st̃ met̾ sa ita ut
hic solus relmnquat᷑ qui qm̃ legitimꝰ ac uerꝰ e soł efficit
ut possint cętera oĩa nõ tuẽi Cupulitas ꝙͦ inter uitia
nũatur. Sa si hȩc q̃ terrena st̃ cõcupiscat uitiũ est. Uĩtus
aut̃ si cęlestia. Qui .ni. iustitiã ꝗ deum q uitã ꝑpetuam ꝗ
lucem sempit̾nam: eaq oĩa ꝗ̃ deus hõi pollicet᷑ cõsequi¬
cupit. opes istas & honões & potentatꝰ & regna ip̃a cõtenet.
dicet fortasse stoycus uolũtate opꝰ est ad hȩc toseq̃nda
nõ cupiditate. Imo uõ paꝵ ẽ uelle. multi uolũt sa cum
dolor iuscerib accessẽit uoluntas cedit cupiditas ꝑsen̾at
Quȩ si efficit ut cõtemptui sint oĩa q̃ a cęte̾is appetũt
suma uĩtus est. Si qđ cõtinẽtie mater eit iõq illud poti
effice̾ debemꝰ ut affectus quib praue uti uitiũ est. diri¬

Expanded text:
ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed ita ut ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus est, solus efficit ut possint cetera omnia non timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, uirtus autem, si caelestia. qui enim iustitiam, qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem sempiternam eaqcupit, opes istas, et honores, et potentatus, et regna ipsa contemnet. Dicet fortasse Stoicus, voluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate: imo vero parum est velle. Multi enim volunt: sed cum dolor visceribus accesserit, voluntas cedit, cupiditas perseverat; quae si efficit, ut contemptui sint omnia, quae a caeteris appetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae mater est. ideoque illut potius efficere debemus, ut adfectus, quibus praue uti uitium est, deri
Abbreviated transcription (Latin):
disputat cogit ea ꝗͥ negauerãt cõfiteĩ sa simpliciter
oñdam sũmum metu sumã eẽ iũtutem. Nemo dubitas ꝗn
tunidi & ĩbetillis sit aĩ: aut dolorem metuẽ aut egestatem
aut exiliu aut carcem aut mõtem q̃ oĩa quisꝗs nõ exõrue̾it
fortissimꝰ uiditat᷑. Qui aũt deum metuit. illa uniu̾sa nõ me¬
spectanturq adhuc ꝑ orbem ƿoene cultoꝵ dei. In ꝗb excru¬
tiandis noua & ĩusitata torm̃ta eo extogitata st̃. Hã de mõ¬
tis gn̾ib hõret aũis recõdãi cũ imaniũ bestiaꝵ ultͣ ipsam
mõtem tãnificina senieit . has tñ & execrabiles cõpoꝵ latera¬
tiones felix atq ĩuita patientia sine ullo gemitu ꝑtulit.
maxim̃ p̃huit cũ patientia crudelitas iuitẽt᷑. Atꝗ hãc uĩtutẽ
nͨ aliud ꝙ̃ metꝰ dei fecit. Itaq ut dicebam nõ euellendꝰ
ut stoyci neq temꝑandꝰ timor ut pipatetiti uolũt s& in

Expanded text:
disputat cogit ea quae negauerant confiteri, sed simpliciter disputat cogit ea quae negauerant confiteri, sed simpliciter ostendam summum metum summam esse uirtutem. nemo dubitat quin timidi et inbecilli sit animi aut dolorem metuere aut egestatem aut exilium aut carcerem aut mortem: quae omnia quisquis non exhorruerit, fortissimus iudicatur. qui autem deum metuit, illa uniuersa non meim semper spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum dei, in quibus excruciandis noua et inusitata tormenta excogitata sunt. nam de mortis generibus horret animus recordari, cum inmanium bestiarum ultra ipsam mortem, carnificina saevierit. Has tamen execrabiles corporum lacerationes felix atque invicta patientia sine ullo gemitu pertulit.maximum praebuit; cum patientia crudelitas vinceretur. Atqui hanc virtutem nihil aliud, quam metus Dei fecit. Itaque ut dicebam non evellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici uolunt, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
s sit mecdiocs uitiũ tñ maxiũ ẽ. Non est itaq morb
irasti nec cupe nec libidine cõmoue̾i s& iratundũ eẽ
mõb ẽ. cupidũ libidinosum. Qui .n. iracuncł est. & cui
nõ debet : aut cui nõ oꝑta iascit᷑ qui cupidꝰ &̃ qđ nõ op̾
utę dirigẽtur potiꝰ in uiam xectam ubi &̃ cũ s offen¬
sione ac ꝑitulo careat. Capitulum. XUII.
eẽ ueꝵã magnas eẽ uirtutes. Ex aliis docendi gratia sũ¬
mã q̃ ꝑtin̾e ad rem maxĩs puto. Metũ seu timor̃e in
maxiõ iutio ponũt sumãq ĩbetillitatem aĩ ẽe ãi putant.
cui sit cõtraria fortitudo quę si sit ĩ homĩe locũ timori
ẽẽ nullu. Eredit ne gͦ aliꝗs fiei̾ posse ut idem metus
sum̃a sit fortitudo: Minime neq .n. udet̃ cape nacura
ut aliꝗd ĩ cõtrariu recidat. Qui ego nõ arguta aliqͣ
cõclusione: ut apud platonẽ socrates facit ꝗ eos qͦscĩt

Expanded text:
licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non est itaque morbus licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non est itaque morbus irasci, nec cupere, nec libidine commoveri: sed iracundum esse, morbus est, cupidum, libidinosum. Qui enim iracundus est, etiam cui non debet, aut cum non oportet, irascitur. Qui cupidus, etiam quod non opus vitae, dirigeretur potius in viam rectam, ubi etiam cursus offensione ac periculo careat. CAPUT XVII. De afesse, uerum etiam magnas esse uirtutes. ex his iis docendi gratia sumam quae pertinere ad rem maxime puto. metum seu timorem in maximo uitio ponunt summamque inbecillitatem esse animi putant, cui sit contraria fortitudo; quae si sit in homine, locum timori esse nullum. creditne ergo aliquis fieri posse ut idem metus summa sit fortitudo ? minime. neque enim uidetur capere natura ut aliquid in contrarium reccidat. atquin ego non arguta aliqua conclusione, ut aput Platonem Socrates facit, qui eos quos contra
Abbreviated transcription (Latin):
t ego ne ꝑipaceticos qđd accessisse ad ueĩtatem puto quin
uitia ẽẽ concedũt s& ea mediocriter temꝑãt. Carẽdum
tale est quale si ditenͣt nõ ẽẽ turrendũ tõcitate s& gradiẽdũ
quiete. At põt & qui graelitur errare &. qui currit rectam
uiam tenere. Quid si oñdo ẽẽ aliꝗd ubi nõ tantu moditũ
sa uł punctum gaudeͬ uitiosum fit & aliud cont̾ ĩ quo uł
exultare lȩtitia minime cͥminosum. Quid tãdẽ nõb ista
mediotritas ꝓdei̾t. Quero utͫ ne sapienti letandũ putãt
siꝗd inimico suo mali uideat accidere aue ueꝵ ne letitiã
frenãe debeat. si uictis hostibus aut opp̃sso tyrãno: lib̾¬
tas & salus cuubr parata sit: Nemo dubitae qn & ĩ illo
exiguũ letari & ĩ hoc paꝵ letari sit maxim̃ cͥmẽ. Fadẽ
de cȩ̨tẽis affectib dicẽ licet: s& ue dixi nõ ĩ his mode¬
sint quib recte uti licet. Sic̃ .n. recte ambulae bonũ
ẽ. errare aũt malu: sic mone̾i affectib ĩ rectu bonũ ẽ

Expanded text:
t ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendutale est, quale si dicerent non esse currendum concitate, sed gradiendum quiete. at potest et qui graditur errare et qui currit rectam uiam tenere. quid? si ostendo esse aliquid ubi non tantum modicum, sed uel punctum gaudere uitiosum sit, et aliut contra in quo uel exultare laetitia minime criminosum, quid tandem nobis ista mediocritas proderit? quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali uideat accidere, aut utrumne laetitiam frenare debeat, si uictis hostibus aut obpresso tyranno libertas et salus ciuibus parta sit. nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari et in hoc parum laetari sit maximum crimen. eadem de ceteris adfectibus licet dicere. sed, ut dixi, non in his modesint quibus uti recte licet. sicut enim recte ambulare bonum est, errare autem malum, sic moueri adfectibus in rec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocemꝰ. Sic ea quẽ alii timẽt excelsa ac ĩsuꝑahili m̃te dolo¬
re mõtemq caltamꝰ. hȩc est uirtus hȩc uera cõstantia ĩ hoc
tuenda & cõẜuanda solo: ut nullus nos terror nulla uis adeo
possit eu̾tere. Uera ig̃ Ciceronis illa smña est. Nemo inquit
iustus põt ẽẽ ꝗ mõtem ꝗ dolorem ꝗ exiliũ ꝗ ęgestatem tima
Itẽ Senece ĩ libris moralis p̃ħiȩ dicentis hic est ille homo
honest̾ nõ apice purpura ue nõ licteꝵ ĩsignis ministeĩo. sa
nulla re minor qui cũ mõtem ĩ uicinia uidet nõ sic ꝑt̾bat᷑
tanꝙ̃ rem nouam uidẽit. qui sine toto corꝑe tõm̃ta pa¬
tienda st sine flãma ore rapienda est siue extẽtenda ꝑ
patibulũ manus: nõ q̃rit ꝗd patiatur. s& ꝙͣ bene. Qui aũt
deum colit hȩc patitur nec timet. Ergo iustus his rebui
efficitur/ ut neq iũtutes neq iũtutũ exactissimo limites
nosse aut teñe possit uĩo quisquis est a religione dei
singularis alienue.

Expanded text:
abili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtus, haec vera constantia, in hoc tuenda et conservanda solo, ut nullus nos terror, nulla vis a Deo possit avertere. Vera igitur Ciceronis illa sententia est: « Nemo, inquit, justus potest esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium, qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem in vicinia videt, non sic perturbatur, tanquam rem novam viderit; qui, sive toto corpore tormenta patienda sunt, sive flamma ore rapienda est, sive extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiatur, sed quam bene. » Qui autem Deum colit, haec patitur, nec timet. Ergo justus est. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse aut tenere possit omnino, quisquis est a Religione Dei singularis alienus.
Abbreviated transcription (Latin):
colere istituert. Sic aberrantes a notitia dei gentes ẽe coeput
Errant ig̃ qui deorꝑ cultus ab exordio reꝗ fuisse cõtendũt et pͥorem ẽẽ
genitalem ꝙͣ dei religionem: quã putant posteriꝰ ĩuentam qr fõtẽ
atq originẽ ueritatis ignorãt. Nũc ad pͥncipiũ¬

Expanded text:
colere instituerunt; sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. colere instituerunt; sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. Errant igitur, qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt, et priorem esse gentilitatem, quam Dei religionem: quam putant posterius inventam, quia fontem atque originem veritatis ignorant. Nunc ad principiu
Abbreviated transcription (Latin):
dispsi om̃s insulas et orbem totũ repleuerunt. et a stirpe
sancte radicis auulsi nouos sibi mores atq ĩstituta pro
arbitrio cõdiderũt. s oĩu pͥmi qui egiptum occupau̾ant:
celestia suspitẽ atq adoraͬe coeꝑunt : et qr domiciliis non¬
tegebant᷑ pꝑ aeris qualitatẽ: nec ullis ĩ ea regionẽ nubib
subtexitur telum cursꝰ siderum et defectꝰ notau̾unt du
ea sȩpe uenerãtes curiosus ac liberiꝰ ĩtuerent᷑. Postea dm̃
portẽtificus aĩaliu figuras quas colerent cõmẽti st̃ ꝗbdã
ꝓdigiis ĩducti quoꝵ mox auctores aꝑiemꝰ. Cet̾i aũt qui ꝑ
t̾ram dispsi fuerũt admirantes ęlem̃ta iñdi gelũ solẽ t̾ra
mare sine ullis imaginib ac templis uenerabant᷑: et his
sacrifitia ĩ aꝑto gelebrãt. donec ꝓcessu tempoꝵ potetissis
regibꝰ tẽpla et simulacra fecerũt eaq iuictimis et odõib

Expanded text:
dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperunt. et quia ntegebantur propter aeris qualitatem, nec ullis in ea regione nubibus subtexitur coelum, cursus siderum, et defectus notaverunt, dum ea saepe venerantes, curiosius atque liberius intuerentur. Postea deinde potentificas animalium figuras, quas colerent, commenti sunt, quibusdam prodigiis inducti: quorum mox auctores aperiemus. Caeteri autem, qui per terram dispersi fuerunt, admirantes elementa mundi, coelum, solem, terram, male, sine ullis imaginibus ac templis venerabantur, et his sacrificia in aperto celebrabant; donec processu temporum, potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt; eaque victimis et odoribus
Abbreviated transcription (Latin):
texit pr̃is nuditatem: s egress etiã fratrib ĩdicauit. At illi
sumpto palio ĩtrau̾unt auersis uultib prem̃q cõtererunt.
Quȩ facta cũ recognouiss pater abdicanit atq expulit fi¬
liu. At ille ꝓfugus ĩ eiꝰ terre parte cõsedit: quȩ̨ nũc arabia
eiꝰ chananei hec fiuit pͥma gens que deum ignorauit q̃m
pͥnceps eiꝰ et conditor cultu dei a patre nõ accepit maledi¬
ctus ab eo. Itaq ignorantiam diuinitatis minoril sius re¬
liꝗt. Ab hac gente ꝓximi quiq populi mł̃titudĩe ĩcrestẽte
fluxerut. ipsuis aũt pris posteri hebrei dicti penes qͦs re¬
ligio dei resedit. s et ab his postea multiplicato ĩ ĩmensu
nuo cũ tos angustie locoꝵ suoꝵ caꝑe nõ possent. Tu ado¬
lescentes uł missi a parẽtib uł suã sponte cũ reꝵ penua
coget ꝓfugi ad q̃rendas sibi nouas sedes huc atq illuc

Expanded text:
texit patris nuditatem: sed egressus, etiam fratribus indicavit. At illi texit patris nuditatem: sed egressus, etiam fratribus indicavit. At illi sumpto pallio, intraverunt aversis vultibus, patremque texerunt. Quae cum facta recognovisset pater, abdicavit atqlium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, ejus Chananaei. Haec fuit prima gens, quae Deum ignoravit; quoniam princeps ejus et conditor cultum Dei a patre non accepit, maledictus ab eo: itaque ignorantiam divinitatis minoribus suis reliquit. Ab hac gente, proximi quique populi, multitudine increscente, fluxerunt. Ipsius autem patris posteri, Hebraei dicti, penes quos religio Dei resedit. Sed et ab his postea, multiplicato in immensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc
Abbreviated transcription (Latin):
DEus aũt postea cum uidẽt orbem terre malitia et scelerib opp¬
letum statiit hũãnu genus dilituio ꝑdere s tñ ad multi¬
archam sicut prȩceꝑat ei deus ĩ qua ip̃e cum cõuige ac tb¬
filis totidemq nurib reẜuatus est. Cum aqua ĩ unusos montes altissios
opuiss. Dem̃ orbe sictato execratus ĩ iustitiam pͥoris seculi deus
ne rursus longitudo uitę tausa eẽt excogitandoꝵ maloꝵ paulatĩ
ꝑ singulas ꝓgenies diminuit hõis ȩtatem atq ĩcentu et .xx. ãnis
metam collocauit quam transgredi nõ licẽt. Ille uo̾ cũ egressuf
ẽẽt ex arca sic̃ scę litterȩ docent t̾ram studiose coluit ac ui
neam manu sua seuit. unde arguunt᷑ qui auctorem uini li¬
berum putant. Ille .n. nõ mõ liberum: s etiã saturnũ atq
Uranũ multis añtessit aetatib. Qua ex uinea cũ pͥmum
fructum cepiss letus fact̾ bibit usq ad ebrietate. iacuitq
nudꝰ. Qđ cum uidiss unus ex filiis cui nom̃ fuit chan. nõ

Expanded text:
Deus autem postea, cum videret orbem terrae malitia et sceleribus oppletum, statuit humanum genus diluvio perdere: set tamen ad multiarcam, sicut praeceperat ei Deus, in qua ipse, cum conjuge, ac tfiliis totidemque nuribus servatus est, cum aqua universos montes altissimos operuisset. Deinde orbe siccato, execratus injustitiam prioris saeculi Deus, ne rursus longitudo vitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies diminuit hominis aetatem, atque in centum et viginti annis metam collocavit, quam transgredi non liceret. Ille vero, cum egressus esset ex arca, ut sanctae litterae docent, terram studiose coluit, atque vineam sua manu sevit. Unde arguuntur qui auctorem vini Liberum putant. Ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum, atque Uranum multis antecessit aetatibus. Qua ex vinea cum primum fructum cepisset, laetus factus, bibit usque ad ebrietatem, jacuitque nudus. Quod cum vidisset unus ex filiis, cui nomen fuit Cham, non
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩa p̃ditus nõ tm̃ congruentes ĩ unũ uotes ꝓpͣħãꝵ s dẽ
Trismegisti p̃dicatio & Sibyllaꝵ uaticinia demonstrant. her¬
mes ĩ eo libro qui Notoe teoc. Inscribit᷑ his usus est u̾bis.¬

Expanded text:
maxima praeditus, non tantum congruentes in unum uoces pmaxima praeditus, non tantum congruentes in unum uoces pTrismegisti praedicatio et Sibyllarum uaticinia demonstrant. Hermes in eo libro qui λόγος τέλειος inscribitur, his usus est uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
riu quo Romȩ Tarꝗnus subus qrͣ cum om̃is tempoꝵ series
& ex uduicis & ex grecis romanisq histõiis colligat᷑ cẽ singu
loꝵ ꝓphaꝵ tempora tolligi post̾. quoꝵ sane ultimꝰ Tachãias
fuit ꝙ constat sub dario rege ꝑo anno regni eiꝰ octauo m̃se
nitunt᷑ tunꝙͣ nouã a recent fictam ignorãtes ex quo fon̾te
religionis scẽ origo manau̾it qđ siquis collectis ꝓspectisq tem.¬
porib fundam̃tu doctrine salubriter iecẽit & ueritatẽ penitꝰ
cõphendet & errorem cognita uẽitate deponet. U¬
p̃claru hoc opus mũdi adoraͥretur sctm̃ & ĩcoruptibilẽ spũm
genuit quẽ filiũ nũcupãet & ꝙ̃uis alios postea ꝑ ip̃m ĩ nuabi¬
les creauiss. quos angelos dicimꝰ. hũc tũ solu yͥmogenitu
diuini nõis appellatoẽ dignatꝰ est paterna scilicet uirtute
ac maiestate pollentẽ. Esse dũt sũmi dei filiu ꝗ sit potate

Expanded text:
rium quo Romae Tarquinius Superbus. quare cum omnis temporum series rium quo Romae Tarquinius Superbus. quare cum omnis temporum series et ex Iudaicis et ex Graecis Romanisque historiis colligatur, etiam singu tempora colligi possunt; quorum sane ultimus Zacharias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni eius octauo mense nituntur tamquam nouam et recens fictam, ignorantes ex quo fonte religionis sanctae origo manauerit. quodsi quis collectis perspectisque temporibus fundamentum doctrinae salubriter iecerit, et ueritatem penitus conprehendet et errorem cognita ueritate deponet. Dclarum hoc opus mundi adoriretur, sanctum et incorruptibilem spiritum genuit, quem filium nuncuparet. et quamuis alios postea innumerabiles creauisset, quos angelos dicimus, hunc tamen solum primogenitum diuini nominis appellatione dignatus est, patria scilicet uirtute ac maiestate pollentem. esse autem summi dei filium, qui sit potestate