comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cius: Quamuis iampoena huncinferum hocẽ infe¬
norem caliginosum aerẽ tam quã carcerem acceperin:
quitamen quõ & cȩlum dicit᷑. Nonillud cȩlum in quo
sunt sidera. Sed hoc inferius cuius caligine nubila
conglbant᷑ & ubiaues uolitant: nam & cȩlũ nubilum
dicitur: & uolatilia cȩli appellant᷑ : Secundum hoc
a postolus paulus eosdem iniquos angelos contraquos
nobis inuidos pieuiuendo pugnamus: spitalia ne¬
quitiae incelestib nominat: quodnedeillis superio¬
rib: celis intellegat᷑ a pertea libidicit : Secundum princi¬
pem potestatis aeris huius quin uncoperat᷑ in filiis diffidentie.
ltem quia peccatum ł iniquitas Nonestapp&itio naturarũ
malarum sed desertio meliorum: sicinscripturis inuenit᷑
Scriptum est omnis creaturadĩ. bonaest. Ac ꝑhoc &
omnelignũ quod in paradr̃so ds̃ plantauit: utiq bonũ
est Nonergomalam naturam homo app&iuit cũ arborẽ

Expanded text:
eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est infeeius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem caliginosum aerem tamquam carcerem acceperint, qui tamen quoniam et caelum dicitur, non illud caelum, in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolatilia caeli appellantur — secundum hoc apostolus Paulus eosdem iniquos angelos, contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel iniquitas non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem
Abbreviated transcription (Latin):
Namꝑpotestatem diabolidatam. et iob ꝓbatus est¬
ut iustus apparer& & p&rus temptatus Nedesep̃su¬
mer&. et paulus colaphyzatus. Nese extoller&. & iu¬
das damnatus. ut sesuspender&: Cu mergo ꝑpotestatẽ
quam di abolo dedit omãciuste ipseds fecerit: Non tamen
phis iuste factis sed ꝑiniqua nocendi uoluntate quȩ ip¬
sius di aboli fuit. ei redd&ur infinesupplitium Cum
dic&ur impiis. qui eius nequitiȩ consentire ꝑseuerauerini :
iteinignem a&ernũ quem parauit patermeus diabolo
etangelis eius: qui a uero & ipsimali angeli Nonadõma¬
lisun conditi: sed peccando facti sunt mali: Sic p&ris
imnepistola sua dicit: sienim ds̃ angelis peccantib Ñpe
ꝑcit. sed carcerib caliginis inferitrudens. tradiditiniu¬
ditio puniendos seruari: Hinc p&rus ostendit. ad huc
eis ultimi iuditii poenam deberi De quadñsdicit: Ite
inignem a uernum qui paratus ẽ diabolo & angelis

Expanded text:
nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus estnam per potestatem diabolo datam et Iob probatus estut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis
Abbreviated transcription (Latin):
cum inimiciessemus reconciliati sumusdõ ꝑmortem fi¬
lii eius Multo magis reconciliati saluierimus in uita
ipsius: Quia uero &iam cumpeccatoribus poena debi¬
taredditur non est iniquitas a putdm̃ Sicdicit: quid
dicemus Num quid iniquus ds̃ qui infertiram : uno
autloco et bonitatẽ et seueritatem ab illoce breuiter
ammonuit dicens: ui desergo bonitatem. et seuerita¬
tem dĩ: In eos quidem quicecider̃ seueritatem: inte
autem bonitatem si ꝑmanseris in bonitate: Itemqr
&iam nocentium potestas nonẽ nisiadõ: Sicscrip.¬
tume loquente sapientia : ꝑmereges regnant.
& trranni ꝑmetenent terram.: Dicit & apostolus.
Non ẽ enĩ potestas. nisiadõ: Digneaut̃ fieri in libro
iobscriptũ est Qui regnare facit in quithominem
hm pocritam ꝓpter ꝑuersitatem populi. et depo¬
pulo isrł dicitds̃. Dedieis regem. in irameac iniustũ
enĩ Ñ est: ut imꝓbis accipientib nocendi potestatem
bonor̃ patienti& ꝓb&ur & malorũ inquitas puniat᷑

Expanded text:
m inimici essemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Item quia etiam nocentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. dicit et apostolus: non est enim potestas nisi a deo. digne autem fieri in libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bris carnis nr̃ȩ qua siglorificat᷑ unum membrum con¬
gaudentomnia membra. & si patitur unum membrũ.
posuit membra. singulum quodq eorum incorpore
putuoluit: &dstemperauit corpus eicuideerat maiorem
honorem dans. ut nonessent scissurȩ incorpore. sed
idem ipsum : ut ꝓinuicem sollicita sint membra.
hocaut̃ quod sic in modo & specie & ordine membrorum
carnis laudat a postolus: in omnium animalium carne
inuenis. & maximorum &minimorum. cumominis caro
in bonis terrenis. Ac ꝑ hoc minimis deput&ur, Itemqr
cuiq culpe qualis & quanta poen adebeatur diuiniiu¬
dicuest Non humani: Sicscriptũ est. O altitudodiui¬
darum sapientie & scientiȩdĩ. quam inscrutabiliasinT
iudicia eius & muestigabiles uiçcius. Item qui abom¬
tate dĩdonantur peccata conuersis. Hoc ipsum
quod xp̃s misus est satisostendit. quiñ insuanatura
quads̃ est sed in nrãe quam defemina assunssit

Expanded text:
bris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, conbris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omniposuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! item quia bonitate dei donantur peccata conuersis, hoc ipsum, quod Christus missus est, satis ostendit, qui non in sua natura, qua deus est, sed in nostra, quam de femina adsumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate essepeccantium. Multis modis scã strip¬
tura testatur: p̃cipue illo quodicitapostolus. Ex¬
istimas autem hoc. o homo qui iudicas eos quitalia
agunt & facisecc. quõ tueffugies iuditiumdi. A
diuitias benignitatis & patientie eius & longanimita¬
tis contemnis. ignorans quõ pacientiadĩ. ad peni¬
tentiam teadducit Secundũ duritiam autem
cordistui & coripenitens. thes aurizas tibi iram in
dicirae et reuelationis iustiiuditii dĩ. quireddãt
unicuiq secundũ operasua: Nectam̃ cũ indõ sint
uniuersa que condidit inquinanteum qui peccant
Decuius sapientia dicitur. Attingitautem omnia
ꝓptersuam munditiam & nihil in quinatum in eam
incurrit: Oport& enim ut sicut dm̃ incorruptibilem
& in commutabilem ita consequent &iaminquo in¬
quin abilem credamus: quia uero & minimabona
hocest terrena atq mortalia ipsefecit: illo a postoliloco
sine dubidatione intellegitur. ubiloquens demem¬

Expanded text:
ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scripex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans, quoniam patientia dei ad paenitentiam  thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de mem
Abbreviated transcription (Latin):
lo Nonenĩ erat aliud. undefecerat de quo aꝑtissime
a postolus dicit: quoniam exipso & ꝑipsum & in ip¬
sosunt omnia Exipsoaut̃ Non hoc significat quod
deipso: quod enĩ deipsoest: potest dici ex ipso: Nonaut̃
omne quodexipso est: fectedicit᷑ deipso ex ipsoenim
cdum & terra quia ipsefecit ea Nonautem deipso
quia non de substantia sua Sicut aliquis homo si
gignat filium & faciatdomũ : ex ipso filius ex ipso
domus Sed filius deipso domus d&erra & deligno
Sed hoc quia homo est. qui non pꝯtest̃ &iam aliquid
denihilo facere. Dsautem ex quo omã ꝑquem
omnia inquȩ omnia Nopus habebat aliquama¬
teria quamipsenon fecerat adiuuari omni potenti¬
amsuam: Cum autem audimus omnia exipso & p
ipsũ & in ipso omnes utiq naturas intellegeredebem
quȩnaturalit̃ sunt : Neque enĩ ex ipsosunt peccata.
quȩnaturam nonseruant seduitiant quȩ peccata

Expanded text:
lo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissime lo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissime apostolus dicit: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. "Ex ipso" autem non hoc significat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata
Abbreviated transcription (Latin):
&ille respondeat Nihilse fecis se consequensest ut ei ca¬
lumni &ur dicentes fecistiergo aliquid qui anihil
fecisti: Ipsũ enĩ nihilaliquid est: habentaut̃ & ipsum
dnm̃ : infinesententiȩ ponentem hocuerbũ ubiait. et
inocculto locutussum nihil Ergolegant & taceant
qui aergods omãc quȩ non desegenuit sed peruerbum
suũ fecit: Nondehis rebus quȩiam erant sed dehisquae
omnino Nonerant. hoc est denihilo fecit Itadicit
apostolus: quiuocat ea quȩñ sunt. tam quam sint aꝑ¬
tius autem in libro machabeoꝵ scriptum est: Orote
fili respice ad celum & terram. & omnia quȩ in eis sunt
uide & scito quia nonerant / ex quib fecit nos dñs ds̃:
& illud quod inpsalmo scriptumest: ipsedixit & fac¬
tasunt. Manifestum quod ñ desegenuerit sed in uer¬
boatq imperio fecerit: quod aut̃ nondese utiq denihi¬

Expanded text:
et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei caet ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in libro Machabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non erant, ex quibus fecit nos dominus deus et illud, quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihi
Abbreviated transcription (Latin):
intellegunt Nihil interesse ut rumdicatur sineillo
factumest Nihil. Ansin eillo nihil factum est: Quia
& sullo ordinedicer&ur sineillonihil factũẽ: possit
Nihil ominus dicere. ipsũnihil aliquid ẽẽ qr factũ est:
qđ enĩ reueraest aliquid: quid inter est utrũitadicat᷑
sineillo factaest domus: ansineillo domus est facta. dũ¬
intellegatur aliquidsineillo factum qđ aliquid dom
est.Ita quia dictũ ẽ sineillo factũ est pihil: quõnihil
utiq nẽ aliquid. quandouere & ꝓpriaedicit᷑ si uedi¬
catur Sineillo factum est nihil. Siuesineillo Nihil
est factum ł nihil factumest. Nihilinter est: Quis
aut̃ uelit loqui cum hominib qui hocipsum quod di¬
xinihilinter est possunt dicere Er gointer ẽaliquid
quia ipsum pihil aliquidest: Hiautem quisanũ habent
cerebrũ remmanifestissimam uident. Hocidem intelle¬
gicum dixi Nihilinter est quod intelleger&ur sidice¬
rem interestnihil: At istisi alicuidicant quid fecisti

Expanded text:
intellegunt nihil interesse, utrum dicatur "sine illo factum est nihil," an sine illo nihil factum est," quia etsi illo ordine diceretur "sine illo nihil factum est" , possent nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim reuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo factaintellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur: sine illo factum est nihil, siue: sine illo nihil est factum, uel: nihil factum est, nihil interest. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum quod dixi: nihiquia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti?
Abbreviated transcription (Latin):
Nolialtum sapere. sedtime Dĩ estenim benefitiũ Non me¬
ritũtuũ : quod &alibidicit: gratia salui factiestis. ꝑfidem.
Ethocnon ex uobis. sed didonũ est: non exoperib neforte
quis extollatur : Ipsius enĩsumus figmentũ: creatiinx poihũ
in operib bonis. quȩ p̃parauit ds̃. ut in illis ambulemus: In hoc
itaque intellectu gratiȩ in esttimor: De quodicit᷑ nolial¬
tũ sapere sed time: timoraut̃ iste alius ẽ Non estille serui¬
lis quem caritas foras mittit: Illo enĩtim &ur neincidatir
intormentũ supplicii: istoaut̃. nea mittatur gadiabene¬
fitu: qua ꝓpter quamuis fidelib ad nouum testam̃tum per¬
tinentib dicat a postolus. quod paulo ante commemoraui n
enĩ accepistis spm̃ seruitutis iterum intimorẽ. sed accepis¬
tis spm̃ adoptionis filiocũ in quoda mamus abba pater
ldẽ ut fides in nobissit quȩ ꝑ delectionẽ operat᷑. Nontam

Expanded text:
noli altum sapere, sed time. dei est enim beneficium, non menoli altum sapere, sed time. dei est enim beneficium, non meritum tuum; quod et alibi dicit: Gratia salui facti estis per fidem et hoc non ei uobis, sed dei donum est, non ex operibus, ne forte quis extollin operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. in hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time. timor autem iste alius est; non est ille seruilis, quem caritas foras mittit. illo enim timetur, ne incidatur in tormentum supplicii, isto autem, ne amittatur gratia beneficii. Quapropter quamuis fidelibus ad nouum testamentum pertinentibus dicat apostolus, quod paulo ante commemoraui: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, pater\', id est ut fides in nobis sit, quae per dilectionem operatur, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter suꝑbiam: eorũ scilic& di quiignorantes dĩ iustitiam et suã
uolentes constituere. iustitiae dĩ. non sunt subiecti⁊ De his
quippe uanadatione tumentib dictũ est quodibunt inte¬
nebras exteriores .: quiaiactantesse desemine abrahȩ Sem̃
abra hae fieri noluer̃. ut essent filii ꝓmissionis .:. Quia fidem
nouitestamenti Non receper̃ ubi di iustitia commendatur
suamconstituere uolentes :: Idẽ tamquam de suis meritis et
operibus p̃fidentes: sp̃uer̃ esse filu ꝓmissionis. hoc est filu
gratiae : filii miseri cordiȩ : ut quigloriat᷑ indnõglori &ur
Credensineũ qui iustificat impium. hocestquieximpio facit
pium. ut deput&ur fides eius adiustitiã. & impleatur in eo pon
quod postulabat eius meritum. sed quodad nõ ꝓmissũ est bene¬
fitium: Cumisigitur a gensa postolus quioliuȩ ꝑgratiam
inserebantur : Dici sinquid fracti sunt rami ut ego inserar:
Bene. ꝓpter in credulitatẽ fracti sunt rami: tuaut̃ fidesta.

Expanded text:
eorum scilicet. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commendatur, suam constituere uolentes, id est tamquam de suis meritis et operibus praefidentes spreuerunt esse filii promissionis, hoc est filii gratiae, filii misericordiae, ut, qui gloriatur, in domino glorietur credens in eum, qui iustificat impium, hoc est qui ex impio facit pium, ut deputetur fides eius ad iustitiam et impleatur in eo. non quod postulabat eius meritum, sed quod a domino promissum est beneficium.- Cum his igitur agens apostolus, qui oliuae per gratiam inserebantur: Dicis, inquit, \'fracti sunt rami, ut ego ins era r. bene; propter incredulitatem fracti sunt. tu autem fide sta,
Abbreviated transcription (Latin):
prosequenti eos P &raautem fuit xp̃s: Sed nonin
pluribus eorum. bene con placuitdõ: Prostratienim sunt
in deserto.: haecautem fugurȩnrace fuerunt: ut nonsimus
cupidimalorum sicut & illi concupierunt. nequeidolec
colamus. sicutquidã exillis: Sicut scriptum est: Sedit
populus manducare &bibere. & surrexer ludere: Neq
fornicemur sicutquidam exillis fornicatisunt: & cecider̃
unadie uigintitriamilia hominum: Neque temtemus
xpm̃. sicut qui dameorum temtauer̃ & aserpentibus in¬
terierunt: Neque mur muremus. sicut quidam exillis
murmurauerunt & perierunt ab exterminatore : Om¬
nia autem ista infigura contingebant illis: Scripta aut̃
sunt ad correptionem nostram: inquos fines sȩculorũ de¬
uenerunt: Estitem apud apostolum allegoria quae¬
dam: Sane ad causam maxime ꝑtinens: Ideo quod
idem ipsieam in disputando ꝓferre Atqueoftentare
consuerunt : Idemenim paulus. dicit ad galathas: Scris¬
Scriptũ

Expanded text:
prosequenti eos; petra autem fuit Christus. sed non in prosequenti eos; petra autem fuit Christus. sed non in pluribus eorum bene conplacuit deo; prostrati enim sunt in deserto. haec autem figurae nostrae fuerunt, ut non simus cupidi malorum, sicut et illi concupierunt. neque idola colamus, sicut quidam ex illis, sicut scriptum est: et sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere. neque fornicemur. sicut quidam ex illis fornicati sunt, et ceciderunt uno die uiginti tria milia hominum. neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentauerunt et a serpentibus interierunt. neque murmuremus, sicut quidam ex illis murmurauerunt et perierunt ab exterminatore. omnia autem ista in figura contingebant illis; scripta autem sunt ad correptionem nostram, inquos finis saeculorum deuenit. est item apud apostolum allegoria quaedam, sane ad causam maxime pertinens, ideo quod idem ipsi eam in disputando proferre atque ostentare consuerunt. idem enim Paulus dicit ad Galatas: scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
intenderam. redeamus: Nam & his toriam u&eris testa¬
menti & a& himologiam. et analogiam. in nouo testã¬
mento inueniri: sati sutputo est demonstratum: Deal¬
legoria restat ostendere ipseliberator noster in euuan¬
gelio allegoriautitur exu&ere testamento: Genera¬
tio in quiđ haec signum quȩrit. & non dabitur ei nisisig¬
nũ ionae ꝓph&e: . Sicut enim ionas inuentre c&i trib
diebus et tribus noctibus fuit: sic &filius hominis tribus
dieb:
& tribus noctibus eritincorde terrȩ : Nam quid ego deapostolo
paulo dicam. qui &iam ipsam ex odi historiam. futurae xp̃ia¬
nȩ plebis allegoriam fuisse significat. adchorinthios episto¬
laprimae Nolo autem uos ignorare fratres. quia patres
nr̃i omnes sub nube fuerunt. & omnes ꝑmare transierunt.
& omnes in moysen baptizati sunt innube &m mari. Etoñs
eundem cibum sp̃iritalem manducauer̃. Etom̃s eundem potũ
spiritalem biberunt. Bibebant enim despĩritali p&roc

Expanded text:
intenderam, redeamus. Nam et historiam ueteris testaintenderam, redeamus. Nam et historiam ueteris testamenti et aetiologiam et analogiam in nouo testamento inueniri satis, ut puto, est demonstratum; de allegoria restat ostendere. ipse liberator noster in euangelio allegoriam utitur ex uetere testamento. generatio, inquit, haec signum quaerit; non dabitur ei nisi signum Ionae prophetae. sicut enim Ionas in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus fuit, sic et filius hominis tribus diebus et tribus noctibus erit in corde terrae. nam quid ego de apostolo Paulo dicam. qui etiam ipsam Exodi historiam futurae christianae plebis allegoriam fuisse significat ad Corinthios epistula prima? nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et mari; et omnes eundem cibum spiritalem manducauerunt et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali petra
Abbreviated transcription (Latin):
sint ꝓportione. quamin illo libro esse pot uerunt: qua eacor¬
ruptoribus interiepta crediuolunt: Sed nimirum illud
est: quod mihi uid&ur. quod p&o placidissimo & serenissi¬
mo iuditio mecum consideres: Nostienim quod aucto
Vostienim quod aucto¬
rissui manichei ꝑsonam inapostolorum numerum inducei¬
surum esse ꝓmisit pipsum ad nos uenisse: Itaquesi¬
illos actus a postolorum acciperent in quibus euidenter
noninuenirent quomodo id
immissum esse dicerent:
Uoluntenim nescio quos corrup¬
tores diuinorum librorũ. Ante ipsius manichei tempora
fuisse: Corrupisseautem illos. qui iudecrum legem eluan¬
gelio miscere cupiebat.: Hoc aũt despũ scõ dicere nequeunt:¬
nisi forte diuinasse illos asserant. & posuisse insuifse in sufli¬
bris quod contra futurum aliquando manicheum. qui spm
scm̃ persemissum essedicer&. ꝓferr&ur: Cerum despũ
scõ alias planius aliquid eloquemur Nunc ad hoc quod

Expanded text:
sint proportione quam in illo libro esse potuerunt, quae a corsint proportione quam in illo libro esse potuerunt, quae a corruptoribus interiecta credi uolunt ? sed nimirum illud est, quod mihi uidetur, quod peto placidissimo et serenissimo iudicio mecum consideres. nosti enim, quod auctoosti enim, quod auctoris sui Manichaei personam in apostolorum numerum inducesurum esse promisit, per ipsum ad nos uenisse. itaqueillos Actus apostolorum' acciperent, in quibus euidenter non inuenirent, quomodo id inmissum esse dicerent. uolunt enim nescio quos corruptores diuinorum librorum ante ipsius Manichaei tempora fuisse, corrupisse autem illos, qui Iudaeorum legem euangelio miscere cupiebant. hoc de spiritu sancto dicere nequeunt,nisi forte diuinasse illos adserant et posuisse in suis libris, quod contra futurum aliquando Manichaeum, qui spiritum sanctum per se missum esse diceret, proferretur. uerum de spiritu sancto alias planius aliquid eloquemur. nunc ad hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uelut mitius loquar incuriosius & m̃becilli us. quamscrip¬
turas diuinas esse corruptas : Cumidnullis intam recenti
memoria extantibus exemplaribus possint conuincere:
Sienim dicerent eas sibi penitus accipiendas Non putasse:
quod abhis essent conscriptȩ quosuerum scripsisse non
arbitrarentur .  Ess& utcumq tergi uersatio eorum tectior
uelerror humanior: Hocenim deillo libro fecerunt. qui
actus apostolorum inscribitur: Quodeorum consilium
cummecum ipse ꝑtracto: Nequeo satis mirari: Hon enim
sapientiam hominum in hacre: sed cormediocre desidero:
Tantaenim liberiste hab& quaesimilia sint his quae acci¬
piunt: ut magnestultitiȩ mihi uide atur non & hunc
accipere: E tsi quid ibi eos offendit. falsum atqueimmis¬
sum dicere : Aut sitalis oratio inpudens est sicutiest
Quur in pauli epistolis. quur in quattuor eutiangelii libris
eualere aliquid putant inquibus haudscio. anmulto plura

Expanded text:
uel, ut mitius loquar, incuriosius et inbecillius quam scripuel, ut mitius loquar, incuriosius et inbecillius quam scripturas diuinas esse corruptas, cum id nullis in tam recenti memoria extantibus exemplaribus possint conuincere. si enim dicerent eas sibi penitus accipiendas non putasse, quod ab his essent conscriptae, quos uerum scripsisse non arbitrarentur, esset utcumque tergiuersatio eorum rectior uel error humanior. hoc enim de illo libro fecerunt, qui Actus apostolorum' inscribitur. quod eorum consilium cum mecum ipse pertracto, nequeo satis mirari. non enim sapientiam hominum in hac re, sed cor mediocre desidero. tanta enim liber iste habet, quae similia sint his, quae accipiunt, ut magnae stultitiae mihi uideatur non et hunc accipere et, si quid ibi eos offendit, falsum atque inmissum dicere. aut si talis oratio inpudens est, sicuti est, cur in Pauli epistulis, cur in quattuor euangelii libris ea ualere aliquid putant, in quibus haud scio an multo plura
Abbreviated transcription (Latin):
temporum uices atqueordinem. miraquadam diuinȩ pro¬
uidentie dispositione digestum atque compositum. longum
est explanare : Iam porit analogiam quautriusq testamen¬
ti congruentia perspicitur quid ego dicam usos fuisse¬
omnes quorum auctoritati illicedunt: cđ̃nsecum ipsi con¬
siderare possint. quam multa soleant dicere immissa esse
scripturis diuinis anescio quibus corruptoribus ueritatis.
Quȩuox mihi semꝑ quidãm &iam cumeos audirem
inuali dissimauis a est: Nec mihi soli. sed &iamtibi: Nambene
memini. nobis que omnibus. qui paulo maiorem diligentiam
in iudicando habere conabamur.¬
in iudicando habere conabamur. quam turba credentium.
Nunc uero postec quammihisunt exposita & enodatamul¬
ta quȩ me maxime mouebant. eascilic& in quibus illorũ ple¬
rum que seiactat. & quosecurius sine aduersario eo effusius ex¬
ultat oratio: Nihilmihi uid&ur abeis iñpudentius dici

Expanded text:
temporum uices atque ordinem mira quadam diuinae protemporum uices atque ordinem mira quadam diuinae prouidentiae dispositione digestum atque conpositum longum est explanare. Iam porro analogiam, qua utriusque testamenti congruentia perspicitur, quid ego dicam usos fuissomnes, quorum auctoritati illi cedunt? cum secum ipsi considerare possunt, quam multa soleant dicere inmissa esse scripturis diuinis a nescio quibus corruptoribus ueritatis. quae uox mihi semper quidem, etiam cum eos audirem, inualidissima uisa est; nec mihi soli, sed etiam tibi - nam bene memini — et nobis omnibus, qui paulo maiorem diligentiam in iudicando habere conabamurin iudicando habere conabamur quam turba credentium. nunc uero posteaquam mihi sunt exposita et enodata multa, quae me maxime mouebant, ea scilicet, in quibus illorum plerumque se iactat et quo securius sine aduersario, eo effusius exultat oratio, nihil mihi uidetur ab eis inpudentius dici
Abbreviated transcription (Latin):
aduersari duo testamenta. u&us & nouum: secundũ allegoriã
Cumdo c&ur non adlitteram esse accipienda quccedam
quaescripta sunt : sed figurate intellegenda:. His omnibus mo
sumptum est cumobiectum ess & quod die sabbati discipuli
eius spicas euulsissent Non legistis inquiđ quod fecit dauid
cũ esurir& & quicum eoerant: Iͦ quomodo in trauit indomũ
dĩ & panes p̃positiones manducauit: quos non licebat eiman¬
ducare nequeeis quicũ eoerant. nisi solis sacerdotibus. s¬
Ad a & himologiam uero illud ꝑtin& Quod cum xp̃s ꝓhibu¬
iss& uycorem abicinisi fornicationis causa. relatum que ess&
ab in terro gantibus morsen libello dato repudi permiss¬
selicentiam: Hoc inquid moyses fecit propterduritiam
cordis uestri : hicenim causa reddita est. Euur illud amon¬
septempore bene ꝑmissum sit. ut hoc quod xp̃s p̃cipiebat
aliaiam tempora demonstrecre uider&ur
Horum aut̃

Expanded text:
aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, cum docetur non ad litteram esse accipienda quaedam, quae scripta sunt, sed figurate intellegenda. , His omnibus mosumptum est, cum obiectum esset, quod die sabbati discipuli eius spicas euulsissent. non legistis, inquit, quod fecit Dauid, cum esuriret, et qui cum eo erant; quomodo intrauit indomum dei et panes propositionis manducauit, quos non licebat ei manducare neque eis, qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus. ad aetiologiam uero illud pertinet, quod cum Christus prohibuisset uxorem abici nisi fornicationis causa relatumque esset ab interrogantibus Moysen libello dato repudii permisisse licentiam, hoc, inquit, Moyses fecit propter duritiam cordis uestri. hic enim causa reddita est, cur illud a Moyse pro tempore bene permissum sit, ut hoc, quod Christus praecipiebat, alia iam tempora demonstrare uideretur. horum autem
Abbreviated transcription (Latin):
hil fingo sioffitio ducor siueritatem amo siamititiam di¬
ligo simultum m&uo nefallaris: Omnis igitur scriptura
quȩ testamentum uetus uocatur: diligenter eam nossecu¬
pientibus quadri faria traditur: secundum historiam:
secundum aehymologiam. secundum analogicom. secundũ
allegoriam: Ne memneptum putes grececis nominibus uten¬
tem: rimum quiasic accepi: nectibi hoc aliter audeo
intimare quam accepi: Deindetu quoque anim aduer¬
tis non esse harũ rerum apudnos u sitatae nomina: quȩsi
fabricassem inter pretando. essem ꝓfecto ineptior: Siaut̃
circumloquerer: minus essem in disserendo expeditus: Id
tantum orocredas quoquomodo errem Nihilame in¬
flato actumido fieri: Secundum historiam Ergotradi¬
tur. cum doc&ur quid scriptum. autquid gestum sit.
quid non gestum. Sed tantum modo scriptum qua¬
sigestum sit: secundum a&himologiam: Cum ostendi¬
tur quid quade causa. uel factum ueldictum sit:
Secundũ analogiam. cum de monstratur ponsibi

Expanded text:
hil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis igitur scriptura, quae testamentum uetus uocatur, diligenter eam nosse cupientibus quadrifariam traditur: secundum historiam, secundum aetiologiam, secundum analogiam, secundum allegoriam. ne me ineptum putes graecis nominibus utentem. primum quia sic accepi nec tibi hoc aliter audeo intimare quam accepi. deinde tu quoque animaduertis non esse harum rerum apud nos usitata nomina: quae si fabricassem interpretando, essem profecto ineptior; si circumloquerer, minus essem in disserendo expeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inflato ac tumido fieri. secundum historiam ergo traditur, cum docetur, quid scriptum aut quid gestum sit; quid non gestum, sed tantummodo scriptum quasi gestum sit. secundum aetiologiam, cum ostenditur, quid qua de causa uel factum uel dictum sit. secundum analogiam, cum demonstratur non sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ait cantabo: hocestillud canticum nouum de quomalio
psalmo dicitur: Canta tednõ canticum nouum. canta te dr̃o
omnisterra. Habes hic utraq & quocantico cantaturum
sedixerit. & incuius ecclesie medio illud ꝑtin& ad canti¬
cumnouum: haecadomnem terram. ipse quippe cantat
innobis. cuius gratia cantamus: Sicũdicit apostolus : anuul¬
tis experimentum eius accipere. quunmeloquit᷑ xp̃s.¬

Expanded text:
ait: Cantabo, hoc est illud canticum nouum, de quo in alio ait: Cantabo, hoc est illud canticum nouum, de quo in alio psalmo dicitur: Cantate domino canticum nouum, cantate domino omnis terra. habes hic utraque, et quo cantico cantaturum se dixerit et in cuius ecclesiae medio; illud pertinet ad canticum nouum, haec ad omnem terram. ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: Antis experimentum eius accipere, qui in me loquit
Abbreviated transcription (Latin):
tum tribuit ille. quinos exaudit . & in xp̃o inquantũ homo medi¬
a torest internos & dm̃. & cum xp̃o in quantum ds̃ est aequalisdõ.
et potens est facere ut ait a postolus. supraquam p&imus aut intel¬
legimus: uide in hocps almo testam̃tinoui gratiam: uideillius
derelictionem tribulationis dep̃cationis fructu quidagatur
quid insinu&ur. quid cõm̃d&ur. quid in lustr&ur: intuere quid
legamus tanto ante ꝓph&cctũ quidiam cernamus impl&um:
UARRabo inQuid Nocmentuum FRATRIBUS
meis. I medio ecclesis cantabote:
Fratres illi sunt de quibus in euangelio ait. Vade & dic fra¬
tribus meis: ecclesia illa est. quammodo dixit tum camsuom:
haec est tunica catholica que toto orbe copiosa diffundit᷑.
quȩusq adultimas gentes: crescendo porrigitur: Vndein
euangelio dicit: & p̃dicabit᷑ hoc euangeliũ in uniuerso orbe
intestimonium omnib gentib & tuncueni & finis: quod aut̃

Expanded text:
tum tribuit ille, qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo meditum tribuit ille, qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo mediator est inter nos et deum, et cum Christo, in quantum deus est aequalis deo et potens est facere, ut ait apostolus, supra. quam petimus aut intellegimus, uide in hoc psalmo testamenti noui gratiam. uide, illius derelictionis, tribulationis, deprecationis fructu quid agatur, quid insinuetur, quid commendetur, quid inlustretur. intuere, quid legamus tanto ante prophetatum, quid iam cernamus impletum. narrabo, inquit, nomentuum fratribus meis; in medio ecclesiae cantabo te. fratres illi sunt, de quibus in euangelio ait: Vade et dic fratribus meis. ecclesia illa est, quam modo dixit unicam suam; haec est unica catholica, quae toto orbe copiosa diffunditur, quae usque ad ultimas gentes crescendo porrigitur, unde in euangelio dicit: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueniet finis. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
adiunexit. SXuum meFΑC DEORΕLEOΝIS:
Vndescriptũ est: nihilinter est inter minas regis. & iramleo¬
nis: quaniquam & diabolum apostolus p&rus leoni com¬
parar& rugienti & quȩrenti circum eundo quem deuor&
Suꝑbosque huius mundi xpĩanis humilib aduersaturos
ostendens. consequenter dicit: ET ACORNIB uni¬
cor nuorum. huonli tatem meam.
Ideo quippe in uni cornib suꝑbi intellegunt᷑ quia suꝑbia
odit consortium: & quantum in ipso est: solus cupit eminere
omnis suꝑb.: Iamnuncadtende ubis it fructus. ueaqđ̃
derelictus est ple ex audir&ur ꝓterrena felicitate non
ad insipientiam sed ut saperemus quod noui testamenti
gractia desiderare debeamus: uelquod non est derelietis
sed ex auditus in eo quod ait Nediscedas ame quidixerat quare
medereliquisti: quodutiq contrariũ est: nisi illud ad aliud. hoc
ad aliud referatur: Ađtende & audi quantum sapis. hauriquan¬
tum capis quantumq ipse remtantam eloqui ualeo: immoquan¬

Expanded text:
adiunxit: Saluum me fac de ore leonis. adiunxit: Saluum me fac de ore leonis. unde scriptum est: Nihil interest inter minas regis et iram leonis, quamquam et diabolum apostolus Petrus leoni comparet rugienti et quaerenti circumeundo, quem deuoret. superbosque huius mundi Christianis humilibus aduersaturos ostendens consequenter dicit: Et a cornibus unicornuorum humilitatem meam. ideo quippe in unicornibus superbi intelleguntur, quia superbia odit consortium et, quantum in ipso est, solus cupit eminere omnis superbus. Iam nunc adtende, ubi sit fructus, uel quod derelictus est, ne exaudiretur pro terrena felicitate non ad insipientiam, sed ut saperemus, quid noui testamenti gratia desiderare debeamus. uel quod non est derelictus sed exauditus in eo, quod ait: Ne discedas a me, qui dixerat: Quare me dereliquisti? quod utique contrarium est, nisi illud ad aliud, hoc ad aliud referatur. adtende et audi, quantum sapis, hauri, quantum capis quantumque ipse rem tantam eloqui ualeo, immo quan
Abbreviated transcription (Latin):
graues ꝑsecutianes fueraet ꝑpessura: frameamdixit. qua
maxime trucidati sunt mastyres: Vnde uulteorũ animas
erui. n&imeanteos qui corpus occidunt animamautem
Non possuntoccidere : Et consentiant inlicita: aut &iam
in ipsorũ passionib: inimicorum linguam frameam dicit: unde
animam suam hocestanimã corporissui. animamscorum suor̃
uulterui: quod aut̃ sequit᷑. Et DEMANUCANISUNI¬
cammeao: Nihilaptius quamunica ecclesia mihiuid&̃
intellegi: Canem uero mundum appellauit non ratione sedan¬
su&udine contrainsolitam ueritatem latrantem. Haec est eni
canũ natura: ut cum quib habent consu& udinem siueilliboni
siuemalisint non adeos latrent: Insolitorũ autem ꝑsonis uisis
&iam in nocentibus. irritentur: Manu autem canis. potesti¬
tem mundi significauit:: Cuius &iam regnum infestũ faturi
corpori suo idestecdesie suaeleonis nomine figurauit in eo qđ

Expanded text:
graues persecutiones fuerat perpessura. frameam dixit, qua graues persecutiones fuerat perpessura. frameam dixit, qua maxime trucidati sunt martyres; unde uult eorum animas erui, ne timeant eos. qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, et consentiant ad inlicita. aut etiam in ipsorum passionibus inimicorum linguam frameam dicit. unde animam suam, hoc est animam corporis sui, animam sanctorum suorum uult erui. Quod autem sequitur: Et de manu canis unicam meam, nihil aptius quam unica ecclesia mihi uidetur intellegi. canem uero mundum appellauit non ratione sed consuetudine contra insolitam ueritatem latrantem. haec est enim canum natura, ut. cum quibus habent consuetudinem. siue illi boni siue mali sint, non ad eos latrent, insolitorum autem personis uisis etiam innocentibus inritentur. manu autem canis potestatem mundi significauit, cuius etiam regnum infestum futurum corpori suo, id est ecclesiae suae leonis nomine figurauit in eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pertin&. cuius resurrectio Non in longum missa est utaliorum:
INDEFENSIQNEMMEAM ASpice:
Nequid noceant inimici. qui sibiuidentur aliquid potuisse
canem perimendo mortalem: Non autem nocent: sidefenden¬
te gratiadĩ. non eis admalum anima superata consentiat:
Sicutenim & alibi ꝓph&cctum est : terratraditaest in manus im¬
pii. hocestcaro terrena: Erue aframea animacn meã:
Framea. gladius est: Necutiq taliferro: sed cruce occisus est
xp̃s: Neclatus eius gladio. sed lancea ꝑcusserunt: trans lato
ergo uerbo. frameam linguam dixit ꝑ sequentiũ : Sicut inalio
psalmodicitur: & linguaeorũ. gladius acutus: Unde quia
ineius carne lingua p̃ualuit malignorum: oratutanimȩ
nihil noceat cumdicit. Fruea framea animammeam.
uthaec in ꝓph &ia oratio siad caput corporis referas. non
uideatur ueluđin digentis p&itio. sed potius rei future. fi¬
gurata p̃dictio.: Autcerte quia corpus eius hoc est ecdesia

Expanded text:
pertinet, cuius resurrectio non in longum missa est ut aliorum. pertinet, cuius resurrectio non in longum missa est ut aliorum. in defensionem meam aspice, ne quid noceant inimici, qui sibi uidentur aliquid potuisse carnem perimendo mortalem. non autem nocent, si defendente gratia dei non eis ad malum anima superata consentiat; sicut enim et alibi prophetatum est, terra tradita est in manus impii, hoc est caro terrena. Grue a framca animam meam. framea gladiue est; nec utique tali ferro sed cruce occisus est Christus nec latus eius gladio sed lancea percusserunt. translato ergo uerbo frameam linguam dixit persequentium, sicut in alio psalmo dicitur: Et lingua eorum gladius acutus. unde, quia in eius carne lingua praeualuit malignorum, orat, ut animae nihil noceat, cum dicit: Erue a framea animam meam, ut haec in prophetia oratio, si ad caput corporis referas, non uideatur uelut indigentis petitio sed potius rei futurae figurata praedictio. aut certe, quia corpus eius, hoc est ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& eos appellans: quiplerumq contramn nocentes latp
cum quib: nonhabent consu&udinẽ: iamuero in his que subun¬
git. tamquam euangelium recitatur crucifixio quippeeis
exprimitur in eo quoddicit FODERUNT MANUS MeNS
et pede smneos. dinumerauerunt omnia ossaonea
IPSIUErO CONSIDERAUERUNT ET CONS PEXERUNT ME
Fosses unt enimclauis manus & pedes eius: & cum extender&us
in ligno : quodammodo Numerata sunt ossaeius: consideratuse
autem atque cons pectus quidilli futurũ ess& &utrũ uenira
helias &liberar&eum: iamillud quod sequitur. nullius expo¬
sitionis indig&: Diuis erunt sibi uestimenta mea
et super ueste mn meamo miseruat sontet
Uerbadeinde quae subtexcintur orantis sunt . tam̃ ex ꝑsona ca¬
pitis id esthominis mediatoris. quam exꝑsona corporis quodẽ
ecdesia. quin dicit &iamtunicãsuaT uMuTEM DNE INQuITNE¬
IoNce feceris Auxiliucꝯ tuum. Hoc ad eius carnẽ

Expanded text:
uidelicet eos appellans, qui plerumque contra innocentes latrant, uidelicet eos appellans, qui plerumque contra innocentes latrant, cum quibus non habent consuetudinem. iam uero in his. quae subiungit, tamquam euangelium recitatur. crucifixio quippe eius exprimitur in eo, quod dicit: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea: ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. fossae. sunt enim clauis manus et pedes eius et, cum extenderetur in ligno, quodam modo numerata sunt ossa eius. consideratus est autem atque conspectus. quid illi futurum esset et utrum ueniret Helias et liberaret eum. Iam illud, quod sequitur, nullius expositionis indiget: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem. uerba deinde, quae subtexuntur, orantis sunt tam ex persona capitis, id est hominis mediatoris, quam ex persona corporis, quod est ecclesia, quam dicit etiam unicam suam. tu autem, dominelonge feceris auxilium tuum. hoc ad eius carnem
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur ueritas dĩi. quȩ illũ continuo resurrecturũ esse p̃dixe¬
rat: quid sibi ergo uult qđ hoc loco ait & inpuluerẽ mortis
dedu xistime : nisicorpuseius accipiamus ecclesiam inqua
illi quipeius Nomine passi sunt ud patiuntur Noni tautio¬
secitore surgunt. sed in mortis puluerem deducuntur tuncre¬
surrecturi: cum illud tempus uenerit de quo in euangelio diat
ueniethora quando om̃s qui sunt in monumentis audientuo ce
eius. Et ꝓcedent: autceste tropice puluerem mortis ipsosiude¬
os intellegi uoluit: in quorũ manus deductus est: Scriptũ
estenim. Nonsicimpii nonsic: Sedtam quã puluis quẽ picit uentis
a facie terrae: Deniquesequitur. Qũo CIRcuM DeDE¬
RUNT MECANES Multi concilium Malic¬
NANTIUM circum de derunt me
Tam quam ipsos dixerit puluerẽ mortis in quem deduc tus est
quosdixit canes multos et concilium malig nantium: Canes

Expanded text:
retur ueritas dei, quae illum continuo resurrecturum esse praedixeretur ueritas dei, quae illum continuo resurrecturum esse praedixerat. quid sibi ergo uult, quod hoc loco ait: Et in puluerem mortis deduxisti me, nisi corpus eius accipiamus ecclesiam, in qua illi. qui pro eius nomine passi sunt uel patiuntur, non ita ut ipse cito resurgunt, sed in mortis puluerem deducuntur tunc resurrecturi, cura illud tempus uenerit, de quo in euangelio dicit: Veniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent? aut certe tropice puluerem mortis ipsos Iudaeos intellegi uoluit, in quorum manus deductus est; scriptum est enim: Non sic impii, non sic; sed tamquam puluis, quem proicit uentus a facie terrae. Denique sequitur: Quoniam circumdederunt me canes multi, concilium malignantium circumded erunt me, tamquam ipsos dixerit puluerem mortis, in quem deductus est. quos dixit canes multos et concilium malignantium canes
Abbreviated transcription (Latin):
ELIN QUAMEA Adhȩs it faucibus meis
Potest quidem silentium eius significatũ uideri quod & ali¬
us ꝓph&cc commendat cũdicit sicut agnus coram tonden¬
tunceius faucib adhȩrent cũ ap̃ceptiseius non recedunt:
qđ uerosequit᷑ Et iNpuluerẽ mortis deduxistime
Quomodo capiti coaptabitur: quandoquidem corpus eius qđ
tertio dieresurrexit Nonest utique inpuluerem dissolutum
necaliter exposuer̃ apostoli quod in alio psalmo positum est ne¬
quedabis scm̃tuũ uidere corruptionem: Nisi quia eius caro
non est corrupta. quetam caeleriter resurrexit: undeitem
in alio psalmodicit: quȩutilitas in sanguinemeo dumdis cendo
in corruptionem Numquid con fitebitur tibi puluis. aut ad¬
nuntiabit ueritatem tuam.: Hoc scilic& dicens: quod sieo mo¬
do quo &c&eri: mostuus dimitter&ur inpuluerem & caro
eius resurrectioni ultimȩ seruar&ur: Nulla ess et utilitas.
insanguineeius. qui anihil ꝑdess& morseius. nec adnuntia¬

Expanded text:
et lingua mea adhaesit faucibus meis. et lingua mea adhaesit faucibus meis. potest quidem silentium eius significatum uideri, quod et alius propheta commendat, cum dicit: Sicut agnus coram tondentunc eius faucibus adhaerent, cum a praeceptis eius non recedunt. Quod uero sequitur: Et in puluerem mortis deduxisti me. quo modo capiti coaptabitur, quando quidem corpus eius, quod tertio die resurrexit, non est utique in puluerem dissolutum? nec aliter exposuerunt apostoli, quod in alio psalmo positum est: Neque dabis sanctum tuum uidere corruptionem, nisi quia eius caro non est corrupta, quae tam celeriter resurrexit. unde item in alio psalmo dicit: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? numquid confitebitur tibi puluis aut adnuntiabit ueritatem tuam? hoc scilicet dicens, quod, si eo modo, quo et ceteri, mortuus dimitteretur in puluerem et caro eius resurrectioni ultimae seruaretur, nulla esset utilitas in sanguine eius, quia nihil prodesset mors eius nec adnuntia
Abbreviated transcription (Latin):
aduentueius: natiuitate passione . resurrectione. glorificato¬
ne: qui senimea iamnonintellegit in ꝓph&is. quando usq
ad intellectum &iam carnalis multitudinis ꝑuenerunt
quam fostasse significauit medio uentrissui: ut in eius corpo¬
re quod esteclesia. qua siuentris locũ habeat. Carnalis & in fi¬
mior multitudo: Aut siuentris Nomen magis interi oribus
comp&it: ad eos potius ꝑfectiorem scripturarum in tellectu
pertinere monstratum est. cumcoreius id est scripturae
eius quȩ continent consiliũ eius. in medio eorũ hocest in
cogitationeeorum tam quam cera dissoluitur hoc estfer¬
uore sp̃s aperitur disputatur. exponitur:.
ExARuit uelut tosta uirtus mea
Testaugne firmata est: Sic & uistus corporis xp̃i non sicis
fenum igne consumitur: sed sicut testa. passione ueluđigne
firmatur: Vasa enĩ figuli ꝓbatfornax. sicut alio loco scriptu¬
radicit: & homines iustos. tentatio tribulationis:

Expanded text:
aduentu eius, natiuitate, passione, resurrectione, glorificatioaduentu eius, natiuitate, passione, resurrectione, glorificatione. quis enim ea iam non intellegit in prophetis, quando usque ad intellectum etiam carnalis multitudinis peruenerunt? quam fortasse significauit medio uentris sui, ut in eius corpore, quod est ecclesia, quasi uentris locum habeat carnalis et infirmior multitudo, aut, si uentris nomen magis interioribus competit, ad eos potius perfectiorem scripturarum intellectum pertinere monstratum est, cum cor eius, id est scripturae eius, quae continent consilium eius, in medio eorum, hoc est in cogitatione eorum tamquam cera dissoluitur, hoc est feruore spiritus aperitur, disputatur, exponitur. Exaruit uelut testa uirtus mea. testa igne firmata est; sic et uirtus corporis Christi non sicut faenum igne consumitur, sed sicut testa passione uelut igne firmatur; uasa enim figuli probat fornax, sicut alio loco scriptura dicit, et homines iustos temptatio tribulationis.