comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ obiciatur creditori qd̃ animose
ditor egit ꝓ eo hñdũ estac sidebitor
quub religio ab ut̾sq partib debe¬
atur. Nã parentes qͦ eiꝰdẽ puelle ibi
sepulti sunt s tutores distͣħe fundũ
uolunt ego ñi consentio s portõem
meam possid̾e malo tũ unu̾sitate
em̾e ñ possim ⁊ uelim ꝓ meo arbitͥo
exequi ius religionis q̃ro an rectear¬
bitriũ ꝯmuni diuidendo ad hũc fum¬
dũ parciendũ petaman ⁊̃ is arbit̾ qui
familie hcisconde datur illd̾ ꝑtib¬

Expanded text:
 obiciatur creditori, quod animose ditor egit, pro eo habendum est ac si debitor religio ab utriusque patribus debebatur, nam parentes quoque eiusdem pupillae ibi sepulti sunt: sed tutores distrahere fundum volunt: ego non consentio, sed portionem meam possidere malo, cum universitatem emere non possim et velim pro meo arbitrio exsequi ius religionis. quaero, an recte arbitrum communi dividundo ad hunc fundum partiendum petam an etiam is arbiter, qui familiae erciscundae datur
Abbreviated transcription (Latin):
narum alia diuisio sequi¬
tur qd quedam persone si iuris
sunt quedã alieno iuri subiecte
sunt uideam̾itaq de hiis q̃ alieno
uirisubiecte sunt. Nam si cogno¬
uerimus q̃ iste persone sint simł
intelligemꝰ q̃ sui uiris sunt. dispi¬
ciamꝰ itaq dehus qre in aliena po¬
testate sũt. Igitur in potate sñt
serui dñoꝵ que quidẽ potas iur̃
gentiũ est. Nam ap̃om̃s gm̃s per¬
equie aiadut̾e possumꝰ dns in ser¬
uuos uite necisq potatẽ fuisse ⁊
qd̾cunq per seruũ acquiritur id
dño ad quiritur s hoc temꝑe nlłis
hoĩb qui sub imꝑio rõano sunt

Expanded text:
narum alia diuisio sequitur, quod quaedam personae sui iuris sunt, quaedam alieno iuri subiectae sunt. uideamus itaque de his, quae alieno iuri subiectae sunt: nam si cognouerimus quae istae personae sunt, simul intellegemus quae sui iuris sunt. dispiciamus itaque de his, quae in aliena potestate sunt.Igitur in potestate sunt serui dominorum quae quidem potestas iuris gentium est: nam apud omnes perertere possumus, dominis in servos vitae necisque potestatem esse, et quodcumque per servum adquiritur id domino adquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt,
Abbreviated transcription (French):
uus ne a se peteretur pactus fl̾ut ni¬
chil ualebit pactũ de doli exceptõe
uideamsꝰ ⁊ si in rempaciscatur ꝓderit
dño ⁊ heredi eius pacti conuenti excep¬

Expanded text:
uus, ne a se peteretur, pactus fuerit, nihil ualebit pactum: de doli exceptione uideamus. et si in rem paciscatur, proderit domino et heredi eius pacti conuenti excep
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe actõ muncipib dari debeat q̃ sitũ
cuit dandam c̃eactõem. Unde sequens
dubitato: quousq tuendiẽent ĩ eou¬
sufructu munitipes ⁊ placuit per.C.
annos tuendos ẽẽ municipes qr is fi¬
nis uite longeui hominisz.¬

Expanded text:
nomine actio municipibus dari debeat, quaesitum cuit dandam esse actionem. unde sequens dubitatio est, quousque tuendi essent in eo usu fructu municipes: et placuit centum annos tuendos esse municipes, quia is finis uitae longaeui hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dim cciꝑ usufructũ scriuebat lega¬
uit idq p̾diũ ancuͣnͣduidui possessũ
legatarius restitũe filio qui cãm ĩoffi¬
tiosi tiosi testi recte ꝑtułat coactus
mansisse fructus ius integrũ ex postscõ
appuit ꝑ erfidĩomissũ fructup̾di¬
oꝵ ob alimenta libistis relicto ꝑtiũ
emolum̃tũ ex ꝑͣ uita decedentiũ ad
dũmꝓprietatis recurrit.
ria mense detembrio iamoĩb fructib
qui in his agris nascontur mense octo¬
brio qul colonos sublatis q̃sitũ utrũ
pensio hedi fructuarie solui debet qnͣr¬
ui fructuaria ail kalendas mrͣcias
quib pensiones inferri dedeãt decessĩt¬

Expanded text:
i per usum fructum serviebat, legavit, idque praedium aliquamdiu possessum legatarius restituere filio, qui causam inofficiosi testamenti recte pertulerat, coactus est: mansisse fructus ius integrum ex post facto apparuit. Per fideicommissum fructu praediorum ob alimenta libertis relicto partium emolumentum ex persona vita decedentium ad dominum proprietatis recurrit. ria mense Decembri iam omnibus fructibus, qui in his agris nascuntur, mense Octobri per colonos sublatis quaesitum est, utrum pensio heredi fructuariae solvi deberet, quamvis fructuaria ante kalendas Martias, quibus pensiones inferri debeant, decess
Abbreviated transcription (Latin):
adcẽ non potuit reus puto uł actionẽ
iudicati in eocau in eum denegandam
uł execim pretorem ita iudicatũ sidebe.

Expanded text:
e non potuit reus, puto uel actionem iudicati eo casu in eum denegandam uel exsequi praetorem ita iudicatum non debe
Abbreviated transcription (Latin):
demrui ad. Siheres furiosi substi¬
tuto uł seciuentis gradus cognato
fructus medii temꝑis quib per cura¬
torẽ furiosus locupletior fr̃s iudetur
pr̃abit exceptis uidelicz impensis q̃ ꝯtͣ¬

Expanded text:
rum.Heres furiosi substituto uel sequentis gradus cognato fructus medii temporis, quibus per curatorem furiosus locupletior factus uidetur, praestabit: exceptis uidelicet impensis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequatur. q̃madmod̾ ei cuiex tredel¬
liano senatus consulto heditas resti¬
tuta est petito ħeditatis datur. He¬
res debitoris id ꝙ defunctꝰ pignori de¬
derat quĩ h̾editatem petendo cosequi
possit dubium ñ est. Cum prediauͣ
urbana ⁊ rustica negligentia possoꝵ
peiora sunt frã uelutiꝙ uinee poma

Expanded text:
sequatur, quemadmodum ei, cui ex Trebelliano senatus consulto hereditas restituta est, petitio hereditatis datur.Heres debitoris id quod defunctus pignori dederat quin hereditatem petendo consequi possit, dubium non est.Cum praedia urbana et rustica neglegentia possessorum peiora sint facta, uelu
Abbreviated transcription (Latin):
est pignoraticia creditorem ñ teñi fͣre
siꝓstituit ancillam uł aliud inꝓꝓbatũ
fat̾e coegit illitopignus ancille soluit᷑.
tiis instruxit creditorsi cluidẽ iam im¬
butos uł uolũtate debitoris eritactõ
ꝯtͣria. Si u̾o nich̾ hoꝵ int̾cesserit si qui¬
dem artificiis neccessariis eritactõꝯtͣ
titate sũptuũ debitori sic̾ n. neglig̾ẽ¬
ẽẽ creditorem dolus ⁊ culpa quam pr̃at
non patitur. ita nec talem esfic̾e rem
pignoratam nͥ gͣuis sit debitori ad re¬
cuꝑand̾. puta saltũ gnͣdem pignorida¬
tum ab hoĩe qui uix luere possit ned ũ
exd excołe tu acceptũ pignori excolu¬
isti sicut magni p̾cii face̾s alioqͥnñ
est eqũ aut q̃rere me alios creditores
aut cogi distraħe c uesuti receptũ

Expanded text:
est pigneraticia creditorem non teneri. quare si prostituit ancillam uel aliud improbatum facere coegit, ilico pignus ancillae soluiturciis instruxit creditor, si quidem iam imbutos uel uoluntate debitoris, erit actio contraria: si uero nihil horum intercessit, si quidem artificiis necessariis, erit actio cntitate sumptuum debitor. sicut enim neglegere creditorem dolus et culpa quam praestat non patitur, ita nec talem efficere rem pigneratam, ut grauis sit debitori ad reciperandum: puta saltum grandem pignori datum ab homine, qui uix luere potest, nedum excolere, tu acceptum pignori excoluisti sic, ut magni pretii faceres: alioquin non est aequum aut quaerere me alios creditores aut cogi distrahere quod uelim receptu
Abbreviated transcription (Latin):
lecta restaurata sit usũfructũ exting¬
stituta ususfructꝰ extĩgint᷑. Quadri¬
gensufructulegato si unꝰ ex equis
decesserit anextinguat᷑ usuffructus
q̃rit᷑ ego puto młtũ int̾ee eqͦꝵ anqͣori¬
gensuffructꝰ sit legatꝰ nam si eqͦꝵ sr̃¬
erit in residuis si quadrige ñ ꝑmane¬
bit qm̃ quadriga esse desiit.

Expanded text:
iecta restaurata sit, usum fructum extiniecta restaurata sit, usum fructum extinstituta, usus fructus extinguitur. Quadrigae usu fructu legato si unus ex equis decesserit, an extinguatur usus fructus quaeritur. ego puto multum interesse, equors fructus sit legatus: nam si equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non remanebit, quoniam quadriga esse desiit:
Abbreviated transcription (Latin):
ctus extinguitur u̾m ⁊̃ si demolitie
edib testatoralias nouas restituit
plane si partes reficiat lz om̃s noua
fc̃a sit aliud nobis erit dicendum.
griuł loci usuffructꝰ iegatus si fu̾it
mundatus ut stangnũ sit aut palꝰ
pcul dubio extinguitur. s ⁊ si stag¬
ni ususfructus leget᷑ ⁊ exarruerit sic
ut ager sit factus mutata re usuffru¬
ctusex tinguitur ñ tñ si arce usuffrꝰ
legetur ⁊ ibi uinee sint poĩte ł ꝯtͣ pu
to extingui. Certe silue usufructu
legato si silua cesa illic saciores fu̾it
łte sñ dubio usuffructus extinguit᷑
imasse ususfructus legetur ⁊ ex eaua¬
sa sint fr̃a. uł ꝯtͣ cassius ap̃urseuĩ scͥ¬
bit int̾ire usũ fructũ quam siñam
puto ueram ꝓinde ⁊ ornam̃tũ disso¬
Autum aut tnͣsfigiguratũ extiguit u¬
sumfructũ. n nanis quo usuffru¬
ctu sabinꝰ scribit. si quidem ꝑ ꝑtes refe¬
cta sit usũfructũ ñ int̾ire. sĩãdissolu¬
ta sit l hiisdẽ tabłis nussa pret̾ra ad¬

Expanded text:
ctus extinguitur, uerum etiam si demolitis aedibus testator alias nouas restituerit: plane si per partes reficiat, licet omnis noua facta sit, aliud erit nobis dicendum. Agri uel loci usus fructus legatus, si fuerit inundatus, ut stagnum iam sit aut palus, procul dubio extinguetur. Sed et si stagni usus fructus legetur et exaruerit sic, ut ager sit factus, mutata re usus fructus extinguitur. Non tamen, si arui usus fructus legetur et ibi uineae sint positae uel to extingui. certe silvae usu fructu legato si silva caesa illic sationes fuerint factae, sine dubio usus fructus extinguitur. Si massae usus fructus legetur et ex ea vasa sint ft interire usum fructum: quam sententiam puto ueram. Proinde et ornamentum dissolutum aut transfiguratum extinguit usum fructum. In nauis quoque usu fructu Sabinus scribit, si quidem per partes refecta sit, usum fructum non interire: si autem dissoluta sit, licet isdem tabulis nulla praeterea ad
Abbreviated transcription (Latin):
uel sitotum ꝯduxisti ⁊̃ ex ꝯducto habe¬
bit me obligatum Sed ⁊ si dãpnũ
in eo datum sitab alio qui in eadẽ
naui est uł caupona est cuins fa

Expanded text:
uel totum conduxisti, etiam ex conducto habebis me obligatum. Sed si damnum in eo datum sit ab alio, qui in eadem naue uel caupona est, cuius fa
Abbreviated transcription (Latin):
hũt liberos in potãte Nã ⁊ ius pota¬
tis morib sit receptũ nec possit de¬
sinere quis hr̃e ĩ potãte nisi exierĩt
lib̾i quib casib solent neq̃qͣm du¬
bitand̾ ẽ reman̾e eos ĩpotate Qr̃
ñ soł eos lib̾os ĩ potãte hẽbit qos añ

Expanded text:
habent liberos in potestate. nam cum ius potestatis moribus sit receptum nec possit desinere quis habere in potestate, nisi exierint liberi quibus casibus solent, nequaquam dubitandum est remanere eos in potestate. quare non solum eos liberos in po
Abbreviated transcription (Latin):
ueexhereda int diuortii spes eadẽ rõnedi¬
u̾sa est. Res ĩ dotẽ estimatas cõsenti¬
fiant dapni compensatio ñ adiunt᷑ eas¬
dẽ res nõ possit nur sibi qiͣ donatas defẽ¬
de ex ulł u̾bis qiuib donatoes ei auiro do¬

Expanded text:
exheredauerit. diuortii species eadem ratiersa est. Res in dotem aestimatas consentifiant, damni compensatio non admittitur. easdem res non potest mulier sibi quasi donatas defendere ex illis uerbis, quibus donationes ei a uiro le
Abbreviated transcription (Latin):
donauit marit᷑ ex pectiña sibi donata aũ¬
mobilẽ aut soli rem comꝑaũ soluendo¬
.ni. maritꝰ qiͣ nõ qnͣus soluendo ñ sit ex do¬
natione locupletior effẽs cũ pecciũa mu¬
lieris res cõparata extat.R. locupletio
orem eẽ ex donatõne negari nõ pot. nõ
.n. q̃rimꝰ quid deducto ere alieno liberum¬
habeat si cundexre młris possideat solũ
nͣ. separat᷑ hic ab eo cui ces donata est.
qd sires młris petinaneat ⁊ uendicare di¬
rectopotu̾at det̾ior cãluiri fieri si cipectu¬
maquatesi res ualz ñ ult᷑ io tm̃ qd̾ dona¬
tum est c̾tatur qm̃ si dotis iuditio coue¬
miatur s nich̾ ꝓhibet ⁊̃ in rem utilẽ młr

Expanded text:
donauit: maritus ex pecunia sibi donata aumobilem aut soli rem comparauit: soluendonim maritus, quamuis soluendo non sit, ex dnatione locupletior effectus, cum pecunia mlieris res comparata exstet. respondi: tiorem esse ex donatione negari non potest: quaerimus, quid deducto aere alieno liberuhabeat, sed quid ex re mulieris possideat. solo separatur hic ab eo, cui res donata est,  res mulieris permanet et uindicare directo potest: etnus res ualet, non ultra id tamen quod dontum est, condicatur, quam si dotis iudicio conueniatur. sed nihil prohibet etiam in rem utilem mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
obstͥai si ꝯstituerunt tenebũt᷑ us ad eã
qiͣtitatẽ q̃ tunc fuit in pecłio uostitũe ꝯ .¬
batur Cet̾msi plus suo noĩe dstituerĩt⁊.

Expanded text:
obstricti si constituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus suo nomine constituit
Abbreviated transcription (Latin):
que om̃s conscripte extant in libro
ui. papirii qd̾ fuit ũlis temporib
quib superbus demarati cornich¬
ii filius ex principalib uiris isq
sine ordine latas inunũ cõposuit.¬
¶ Exactis dem̃ regib lege tribu¬
nicia omnes leges exoleuerunt It̾q
cepit ppłs romanus incerto mãgͥ
passus est. ¶Postea ne diutius
hoc fiet placuit publica auctori¬
te .x. constitui uiros per quos pe¬
terentur leges a grecis ciuitatib
⁊ ciuitas fundaretur legib quas ĩ
tabulas eburneas perscriptas pro
rostris composuerunt ut possint
leges appertius ꝑcipi. Datũq est
ius eo anno in ciuitate sũmũuti
leges ⁊corrigerent et si opus ẽẽt
interpretarentur neq prouocatõ
ab eis sicut a reliquis magr̃atib
fi̾et qui ⁊ ipsi aĩaduerterunt ali¬
qid deesse istis primis legib iõq
sequentianno alias duas eisdem
tabulis adiecerunt ⁊ ita ex inciden¬
ti appllate sunt leges .xii. tabula¬
rum quarum ferendarũ auctori¬

Expanded text:
quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius, ex principalibus viris. is sine ordine latas in unum composuit. Exactis deinde regibus lege tribunicia omnes leges hae exoleverunt iterumque coepit populus Romanus incerto magis passus est. Postea ne diutius hoc fieret, placuit publica auctoritate decem constitui viros, per quos peterentur leges a Graecis civitatibus et civitas fundaretur legibus: quas in tabulas eboreas persrostris composuerunt, ut possent leges apertius percipi. Datum est eis ius eo anno in civitate summum uti leges et corrigerent et, si opus esset, interpretarentur neque prouocatio ab eis sicut a reliquis magistratibus fieret. qui ipsi animaduerterunt aliquid deesse istis primis legibus ideoque sequenti anno alias duas ad easdem tabulas adiecerunt: et ita ex acceden‹ti› appellatae sunt leges duodecim tabularum. quarum ferendarum auctor
Abbreviated transcription (Latin):
hũisti nec noĩatĩ tibi sepulchrũ exce¬
pisti parũ est eo noĩe cautũ pauł mi¬
nime si modo in sepulchrũ iter publĩ¬
cum tnͣait. ¶ Si hĩtatorib hĩtatiole¬
tio est pauł iimo si cui mea insula
aut inqmͣ quisq diem Uuctã ht̃ par̃
cau̾is noĩatam enim de hiis recipio¬
portuit. Itaq eos hĩtatores emptor in
iussu tuo aliquid fecit ⁊ ex eo crus fre¬
git ita dem̃ ea res tuo pericło ñ est su d
imꝑasti q solebat añuendicfcem fac̾e¬
riculosam rem añ uendictõem fac̾e̾ so¬
litus est culpa tua id fc̃m ẽẽ uidebitur
ẽẽt. ¶demiuris erit in eamremim¬
perare solitus fu̾as qm p̾bens ⁊ diligẽs
pat̾familias imꝑatur̾ eiseruo ñ fu̾it.
Qd̾ si hoc exceptũ ñ fu̾it tñ potes ei suo
u̾am rem imꝑare qm impetratur᷑ ñ
res ad dolũ malũ dum taxat ⁊ culpã
uenditoris dirigenda est. ¶Si dolia
octoguita acced̾e in fundo que infossa
ẽẽnt dc̃m erit ⁊ plura erant qmͣ ade¬

Expanded text:
uisti, nec nominatim tibi sepulchrum excepist‹i›, parum habes eo nomine cautum. Paulus: minime, si modo in sepulchrum iter publicum transit. Si habitatoribus habitatio letio est. Paulus: immo si cui in ea insula, aut quam quisque diem conductum habet", parum caveris nominatim enim de his recipi oportuit itaque eos habitatores emptor inservus quem vendideras iussu tuo aliquid fecit et ex eo crus fregit, ita demum ea res tuo periculo non est, si id imperasti, quod solebat ante venditionem facerriculosam rem ante uenditionem facere solitus est, culpa tua id factum esse uidebitur: esset. idem iuris erit, si eam rem imperare solitus fueris, quam prudens et diligens pater familias imperaturus ei servo non fuerit. quid si hoc exceptum fuerit? tamen potest ei servo novam rem imperare, quam imperaturus non res ad dolum malum dumtaxat et culpam venditoris dirigenda est. Si dolia octoginta accedere fundo, quae infossa essent, dictum erit, et plura erunt quam ad e
Abbreviated transcription (Latin):
recte scribit. Inoffitiosi qiuerelã
pr̃enfilii sui noĩe mstituere ñ posse
ciue nĩ prĩs noĩe dabitur filii. S i
quis post rem inoffitiosi ordinatã
litem derelinciuerit postea ñ audiet᷑¬
i imp̃r sit ħes institutus posse inof¬
bona hũit que in castris q̃sierat
quis in muilitia fecit testam̃tũ ⁊ intͣ
annũ post mili ciam decesserit du¬
bito an qi adhuc usq temꝑis iure
militari testamentum eiusualet
net imꝓubis fili mir̃ mostitiosum

Expanded text:
recte scribit inofficiosi querellam patrem filii sui nomine instituere non posse quae non patri, sed nomine dabatur filii.Si quis post rem inofficiosi ordinatam litem dereliquerit, postea non audietur.Si imperator sit heres institutus, posse inofbona habuit quae in castris quaesierat.Si quis in militia fecerit testamentum et intra annum post militiam decesserit, dubito an, quia ad hoc usque temporis iure militari testamentum eius ualet,nec impuberis filii mater inofficiosum
Abbreviated transcription (Latin):
stamentũ est. Ergo nec fr̃ impule¬
ris si pr̃is non dixit. S s in prisob¬
tentuz nec hoc ualebit insiꝑ par tepa¬
tris retissũ tunc . n pupitiare ual.¬
Sicuus mortis ca filio donauit qͣrta ꝑtẽ
prfamt deceisuss puto securecũ testa¬
ri. Si qrus impubi filio substituit
scdas tabulas fatiendo ñob hoc ad¬
mittim̃ ip̃m impubem ad mosfitio¬
siquerelam. Om̃ autem ciuarta de¬
bite portõnis sufficit ad excludendã.
querelam iudendum erit a next̾eai¬
tus partem faciat qui ñ q̃ritur ut
puta sumus duo filis exhedati ⁊ uti¬
s dimidiam debeo petẽ. ꝓ mnoc si sit
ex duob filiis nepotes ex unounꝰ¬
unius sex uncia unius ex slr semi¬
untia querelam excludit. Quar
aut᷑ accipietur .s. de ducto ercalieno
minuitur S si cum quis exasse
heres institutus est ⁊ ĩo non pot dic̾eĩ¬
osfitiosum q yt falcidiam faicidiaã
lib̾tates hon minuit pot dici deoue¬
citib̾tatib quartam in candẽ dari¬
nui per ub̃tates eueniet ut qui ser

Expanded text:
stamentum est: ergo nec frater impuberis, si patris non dixit. sed si in patris obtentum est, nec hoc ualebit: nisi si pro parte patris rescissum est: tunc enim pupillare ualet.Si quis mortis causa filio donauerit quartam as decessisset, puto secure eum testari.Si quis impuberi filio substituit secundas tabulas faciendo, non ob hoc admittemus ipsum impuberem ad inofficiosi querellam.Quoniam autem quarta debitae portionis sufficit ad excludendam querellam, uidendum erit an exheredatus partem faciat qui non queritur: ut puta sumus duo filii exheredati. et utised dimidiam petere. proinde si sint ex duobus filiis nepotes, ex unounicum sescuncia, unum ex illis semuncia querella excludit.Quarta autem accipietur scilicet deducto aere alieno minuant? nam si, cum quis ex asse heres institutus est, ideo non potest dicere inofficiosum, quia habet Falcidiam, Falcidia autem libertates non minuit: potest dici deductis libertatibus quartam ineundanui per libertates, eueniet ut, qui ser
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ corp᷑ passim oĩb hri conceditur
Nain⁊ legib et senatus consultis et
principalib cõstitutõib ea res coħ¬
cetur. paucis ad modũ incaĩscõ¬
cessa sunt hĩ corꝑa ut ecce uectiga¬
liũpublitoꝵ sociis p̃t̾missũ est corpꝰ
hr̃e uł auri fodinar̃ uł argenti fodi¬
nar̃ uł salmar̃ Item collegia romẽ
certasunt quoꝵ corpus senatusq¬

Expanded text:
 habere conceditur: nam et legibus et senatus consultis et principalibus constitutionibus ea res coercetur. paucis admodum in causis concessa sunt huiusmodi corpora: ut ecce uectigalium publicorum sociis permissum est corpus habere uel aurifodinarum uel argentifodinarum et salinarum. item collegia Romae certa sunt, quorum corpus senatus
Abbreviated transcription (Latin):
Neq femina necy milesnz qui rei
publice cã abfuturꝰ est. aut quin¬
morbo perpetuo tenetur aut ma¬
gratũ nuturus est aut qui inui tus
iudiciũ pati ñ pot̃ ydoneus defen¬
sor intlłr ¶ Tutores qui in aliquo
loco administnt eodem loco ⁊ defen
rendus ñ est dñs ꝓcuratori ĩ litem
mouendam uł ꝑ̃m suscipiendam
Quin suo noĩe utiles actões ht̃ re¬
demł .xlu. cte eas intendit.
ut confestĩ agat intelligendꝰ est
ꝑmitt̾e ꝓcuratori ⁊ pꝰea litẽ page.¬
¶Siquis omisit exceptõemꝓcura¬

Expanded text:
Neque femina neque miles neque qui rei publicae causa afuturus est aut morbo perpetuo tenetur aut magistratum initurus est aut inuitus iudicium pati non potest, idoneus defensor intellegitur.Tutores, qui in aliquo loco administrauerunt, eodem loco et defencuratori in litem mouendam uel pecuniam suscipiendam: qui enim suo nomine utiles actiones habet, rite eas intendit. ut confestim agat, is intellegendus est permittere procuratori et postea litem peragere.Si quis remisit exceptionem pr
Abbreviated transcription (Latin):
tione adu̾sus te perpetua tutus eem
reop̾cor egit ut daret ei restituendi
facultatẽ si iult penam euitare post
annũ u̾omsimplũ actõem pollicet᷑
s nou semꝑs causa cognĩta. In cãeã
cognitõe hocu̾satur ut si alia actioñ
sit ct̃ hec uidetur ⁊ sane quid̾ qui per
metumftã iniuria anno cu ͣ inutiliex¬
solu̾it ydonea ẽẽ cãd. ut post annũ
actiohec dari debeat alia aut̃ actõsic
ẽẽ pot̾ si is cui uis admissa est decesse
sidet pp̃ qd̃ hedi non erit metus cã a
actõ qmͣuis sit amuis largiretur et
heres in quadruplũ exꝑiri possit iõã

Expanded text:
tione adversus te perpetua tutus essem, reo praetor egit, ut daret ei restituendi facultatem, si vult poenam evitare. post annum vero in simplum actionem pollicetur, sed non semper, sed causa cognita. In causae autem cognitione versatur, ut, si alia actio non sit, tunc haec detur: et sane cum per metum facta iniuria anno et quidem utili exoleverit, idonea esse causa debet, ut post annum actio haec dari debeat. alia autem actio esse sic potest: si is cui vis admissa est decessersidet: propter quod heredi non erit metus causa actio, quamvis, si annus largiretur, etiam heres in quadruplum experiri possit. ideo autem
Abbreviated transcription (Latin):
ex pͥs ex reb ex uolũtate ⁊ actõne iõz
sũ hoĩes ss̃ res. sũuolũtas sũ actõintier̃
distrahi uidet᷑ societas .i. Int̾er̃ autẽ ho¬
mines qui maxiã aut .n. media capitis
ptate distrahit᷑ societas reñciatõne.

Expanded text:
ex personis, ex rebus, ex uoluntate, ex actione. ideoque siue homines siue res siue uoluntas siue actio interierit, distrahi uidetur societas. intereunt autem homines quidem maxima aut media capitis ntate distrahitur societas renuntiatione.
Abbreviated transcription (Latin):
sccietatisad es pertineat siłi mͦ ⁊ dãpñ
agnoscat ꝙ ꝯtigit sũ ad huc uiuo socio
cietate obseruat᷑ ¶Si seruocoĩ legatũ
sñ lib̾tate muiꝰex dñis relinquit ħ ad solũ
sociũpertin at tñ ꝓ socio iudicio coĩcari¬

Expanded text:
societatis ad eum pertineat, simili modo et damnum adgnoscat quod contingit, siue adhuc uiuo socio cietate obseruatur.Si seruo communi legatum sine libertate unus ex dominis reliquit, hoc ad solum socium pertin
Abbreviated transcription (Latin):
defendat h̾editatẽ indebitũ solutũ ꝯdi¬
cipot̾it. siu̾ois non defendat ⁊̃ debi¬
tũ solutũ repeti pot᷑. Lib̃tus ꝯse pu

Expanded text:
defendat hereditatem, indebitum solutum condici poterit: si vero is non defendat, etiam debitum solutum repeti potest. Libertus cum se put
Abbreviated transcription (Latin):
fła debiti qnͣtitate maioris p̾cii res solu¬
ta est. non sit ꝯfusio ꝑtis rei pe tumper¬
cunia. Nemo inuitus ꝯpellitur ad cõi¬
onems ⁊ condictio integre rei rema¬
net ⁊ obligõ incorrupta ager tñtene¬
bitur donec peccuma soluatur. dẽ
mͣrcelł ait si peccuĩam debens oleunt
ded̾it płis p̃cii cũ plus debens uł ꝯole¬
um deł̾et oleũded̾it qͥs maiorem inod̾
debens sr̃fluũ olei ee repetend̾ non totũ
⁊ ob hoc peremptam ẽe obligõcm. ¶dẽ
marcellus dicit siꝯ fundi pars mͥ deb̾t᷑
pettine solidi p̾cii fundifc̃a sit repetipos¬
se non totũ p̾ciũ s partis indebite p̾ciũ.¬
nau̾it h̾edem suũut uenditorem nexu
uenditi lib̾aiz mox uenditor ignorãs
remtradidit posse eum fund̾ ꝯdr̃e. idẽq
⁊ si debitorẽ suũ dãpnau̾it libare⁊isle
ignorans soluit. Qui filiofam̾. sol¬
uit cum esset eius pecłiaris debitor
si cindem ignorau̾it adẽptũ ei peccu¬
famł contͣ macedonianũ mutuatus

Expanded text:
a debiti quantitate maioris pretii res soluta est, non fit confusio partis rei cum pecunia nemo enim inuitus compellitur ad communionem, sed et condictio integrae rei manet et obligatio incorrupta: ager autem retinebitur, donec debita pecunia soluatur.Idem Marcellus ait, si pecuniam debens oleum dederit pluris pretii quasi plus debens, uel cum oleum deberet, oleum dederit quasi maiorem modum debens, superfluum olei esse repetendum, non totum et ob hoc peremptam esse obligationem.Idem Marcellus adicit, si, cum fundi pars mihi deberpecuniae solidi pretii fundi facta sit, repeti posse non totum pretium, sed partis indebitae pretium.Anauerit heredem suum, ut uenditorem nexu uenditi liberaret, mox uenditor ignorans rem tradiderit, posse eum fundum condicere: idemque et si debitorem suum damnaverit liberare et ille ignorans solverit. Qui filio familias solverit, cum esset eius peculiaris debitor, si quidem ignoravit ademptum ei pecufamilias contra Macedonianum mutuatus si
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯueniebat rem in nobis bonis debi¬
inseri sol cautionib ut sp̃ałr rebus
y pothete noĩe datis cet̾a ⁊ bona ce
acquisierit peride atty si spałr hoe
res fuissent obligate. ¶Ꝙ ressu¬
as iam obligau̾ant ⁊ alii scdõ obligãt
creditori ut esfugiant peridm qd so¬
ient pati ꝙ sepĩ eandẽ rẽ obligant
p̾dice solent alii nłłirem obligatã
ee quã forte lutio titio uti mid qd̾
extedit priorẽ obligatõem res sit o¬
płis est aut solutũ cũ primo debito
lib̾ati res fuit de cno iudend est ħita¬

Expanded text:
nveniebat, rem in bonis debiinseri solet cautionibus, ut specialiter rebus hypothecae nomine datis cetera etiam adquisierit, perinde atque si specialiter hae res fuissent obligatae.Qui res suas iam obligauerint et alii secundo obligant creditori, ut effugiant periculum, quod solent pati qui saepius easdem res obligant, praedicere solent alii nulli rem obligatam esse quam forte Lucio Titio, ut in id quod excedit priorem obligationem res sit o id quod pluris est: aut solidum, cum primo debito liberata res fuerit? de quo videndum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cuui fu̾it debitor q̃ro anlex hoc ꝙ signa¬
uit p̾inditiũ aliqd̃ sibifec̾it ꝯulłm in¬
strumentũ uenditois ꝓferat᷑ s solũ pa¬
noris si obẽe qd̾ debitor testm̃ creditoris
in cinose emisse pignus exp̾ssit. signasse
emit uł rei sue ulła emptõsit nec si mi¬
noris en̾nt ⁊ pign̾petat aũ dm̃ũ uendi¬
cet ci non totum debitũ offerenti credi¬
tor possõcm restituere togetur. ebito¬
ri filius qui man in potate pr̃is ꝑxcł̃ia¬

Expanded text:
qui fuit debitor. quaero, an ex hoc quod signauit praeiudicium aliquod sibi fecerit, cum nullum instrumentum uenditionis proferatur, sed solum panoris non obesse, quod debitor testamentum creditoris, in quo se emisse pignus expressit, signasseemit, cum rei suae nulla emptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium uindicet, ei non totum debitum offerenti creditor possessionem restituere cogetur.Debitoris filius, qui manet in patris
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝑ secutõ ꝯcedenda ñz creditori net uti¬
q sufficit ad ꝯpetendam utilẽpignora
o arguatur imꝑbe resistit quoninꝰu-
roditor quo iuditio depignore dato
ꝓponitur ut sr̃fluũ procii cum usuris
restituat iure cogitur nec audiend̾ erit
si uelit cmptorem de legare ꝯinuẽditõe
que rite fc̃a snũ creditor negõm q̃rat

Expanded text:
ris persecutio concedenda non est creditori, nec utique sufficit ad competendam utilem pignerao arguatur, improbe resistit, quo minus reditor iudicio, quod de pignore dato proponitur, ut superfluum pretii cum usuris restituat, iure cogitur, nec audiendus erit, si uelit emptorem delegare, cum in uenditione, quae fit ex facto, suum creditor negotium gerat
Abbreviated transcription (Latin):
rescriptũ. S ed ⁊ si quis rem alienã
mͥ pignoridedit sciens pru dfatyr
si qͣm alii obligatam mͥ obligauit
nec me de ħ̾ c̾tiorauit eodem crimine
plectetur. Hlanc si eares ampla
⁊ ad moditũ cris fuit pignorata dici
debebit cessare ñ solũ stellionat᷑ cri

Expanded text:
rescriptum.Sed et si quis rem alienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuto nisi cluid in ea re uenditor dolo fẽc.
tum cuius cy rographa tributoꝵ ⁊ a debi¬
toreretro solu toꝵ apud se depoĩta hẽbat
uendidit meiuo ealege ut si quid tribu¬
torũ noĩe debitum ee emptor solu̾et
Idem fundꝰ ob cam eoꝵ tributoꝵ que iam
soluta erant a contradictõe saltu inqͦ
idem fun dus est ueiit eũc idem me¬
iuĩ emit ⁊ p̾ciũ solũ q̃sitũ est an empti
iuditio uł aliq̃ actõe emptor euendi¬
striuñta de quib querent᷑ exhibeant᷑.¬
Prediũ estimatũ in dotẽ a pr̃e filie sue
noĩe datũ ob legatũ creditori dep̾hen¬
ditur q̃sitũ est an filius ꝙ heditatem
patris retinz cũ ab̾ cã se filia abstimuss
dote contenta actde ex empto teneat᷑
a creditore luere ⁊ marito librũ prare
& tem. ¶ Int̾ uenditorẽ ⁊ emptorẽ
a quo exig̾e d et quid ex huiꝰ modi
pacto uenditor emptori pr̃are debe
rias eo noĩe qͣs hr̃et pr̃are deb̾e ¶ Añ
domũ mari inuinctam molib iacłiᷤ

Expanded text:
uto, nisi si quid in ea re uenditor dolo fecit.tum, cuius chirographa tributorum a debitore retro solutorum apud se deposita habebat, uendidit Maeuio ea lege, ut, si quid tributorum nomine debitum esset, emptor solueret: idem fundus ob causam eorum tributorum, quae iam soluta erant, a conductore saltus, in quo idem fundu‹s› est, uenit eumque idem Maeuius emit et pretium soluit: quaesitum est, an empti iudicio uel aliqua actione emptor a uendistrumenta de quibus quaereretur exhibeantur.Praedium aestimatum in dotem a patre filiae suae nomine datum obligatum creditori deprehenditur: quaesitum est, an filius, qui hereditatem patris retinet, cum ab ea se filia abstinuisset dote contenta, actione ex empto teneatur, ut a creditore lueret et marito liberum prae teneri.Inter uenditorem et emptorem a quo exigere debet et quid ex eiusmodi pacto uenditor emptori praestare derias eo nomine quas haberet praestare debere.Ante domum mari iunctam molibus iactis
Abbreviated transcription (Latin):
ex asse creditorib urgentib pr̃is utiliꝰ
uid̾etur potius fundũ ꝙ dotalis est di¬
strałx ꝙ minꝰ fructuosus sit ⁊ alios he¬
ditarios ub̃iores reoditu retin̾e mari¬
tus consensit si ulła mea te cautio sit
futura quero an pars dotis que ĩ ħ fũdo

Expanded text:
ex asse creditoribus urguentibus patris utilius uidetur potius fundum qui dotalis est distrahere, quod minus fructuosus sit, et alios hereditarios uberiore reditu retinetus consentit, si nulla in ea re captio sit futura. quaero, an ea pars dotis, quae in hoc fundo
Abbreviated transcription (Latin):
pectũam sibi deb̾et ĩ dotem filie ꝯmuuiᷤ
dare iusserat ⁊ id fecisse dicatur putoin¬
ad uertendum ẽẽ utrũeam in dotemsu¬
o an matoris noĩe ded̾it Si suo ncħoꝰ
mine ded̾it ip̃m ab uxore lib̾atũ eẽ.¬

Expanded text:
eret in dotem filiae communis dare iusserit et id fecisse dicatur, puto animaduertendum esse, utrum eam dotem suo an uxoris nomine dedit: si suo, nihilmine dederit, ipsum ab uxore liberatum e
Abbreviated transcription (Latin):
chaictum fructuariũtumare si posse
placet ⁊̃ si eo loco ałr uti ñ possit S
nec quidem eius usũfructũ ee nincõ¬
stituendo uł legando usu fructu hoc
arium uenari in saltib ł in mõtib
possõis pbe dicitur nec caprũ aũ cer¬
uũ quem cepit ꝓpriũ dm̃ capud sf

Expanded text:
posse placet, etiamsi eo loco aliter uti non possit, sed nec eius quidem usum fructum esse: nisi in constituendo uel legando usu fructu hoc arium uenari in saltibus uel montibus possessionis probe dicitur: nec aprum aut ceruum quem ceperit proprium domini capit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ctus de restitutõe omĩnmrr simł occu¬
pataꝵ agit S ⁊ si mediotemꝑe aliquo
caũ int̾cid̾it ususfructꝰ eque de ꝑceptis
antea fructib utilisactõ tribuit᷑. Si
fundus cuĩususfructꝰ petit᷑ñ a dño pꝰ¬
sideatur actõ redditur ⁊ so si de fũduꝓpͥe¬
possõem ẽẽ d satisq ei a possore cauend̾
fructus est relictus qmͣ diu de iuresuo
pletur s si usufructuario qsomoueat᷑
int̾imu susfructꝰ eiꝰ disfertur s cai̾
e restituendo eoꝙ ex hiis fructib per

Expanded text:
tutione omnium rerum simul occupatarum agit: sed et si medio tempore aliquo casu interciderit ususfructus, aeque de perceptis antea fructibus utilis actio tribuitur. Si fundus, cuius ususfructus petitur, non a domino possideatur, actio redditur. Et ideo si de fundi prosse debet satisque ei a possessore cauendumfructus relictus est, quamdiu de iure suo probet. Sed si ipsi usufructuario quaestio moueatur, interim ususfructus eius differtur: sed caueri de restituendo eo, quod ex his fructibus per
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ceꝑit num extere eas tructu¬
arius possit occid̾eã ñ possit alias siqͣs
initio incluserit operis suis uł post sibi¬
inz ip̃i incid̾int delapse ue fuint hee usꝰ¬
fructarii iuris sunt ꝯmodissime tñ ne
ꝑ singła aĩalia facultatis fructuarii pp̃
discretionem difficilẽ ius inctũ sit sut¬
ficit eũ eũdẽ nũm per singła q̃q gn̾a
feraꝵ finito usufructu dño ꝓpͥetatis¬

Expanded text:
fructus coepit, num exercere eas fructuarius possit, occidere non possit? alias si quas initio incluserit operis suis uel post sibimet ipsae inciderint delapsaeue fuerint, hae fructuarii iuris sint? commodissime tamen, ne per singula animalia facultatis fructuarii propter discretionem difficilem ius incertum sit, sufficit eundem numerum per singula quoque genera ferarum finito usu fructu do
Abbreviated transcription (Latin):
res ui tempestatis ñ culpa fructuarii e-¬
uer sas ab eo substitui ñ placet. QU¬
quid infundo nascit᷑ uł quicqͥd inde ꝑ¬
cipitur ad fructuariũ ꝑtinet. Deu¬
siones auo iamañ locatoꝵ agr̃oꝵ si¬

Expanded text:
res ui tempestatis, non culpa fructuarii euersas ab eo substitui non placet. Quidquid in fundo nascitur uel quidquid inde percipitur, ad fructuarium pertinet: pensiones quoque iam antea locatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
edificiũ concedenda erit legatario
utił actõ quaꝓhibeatur heres si pꝰea
extolłe supra ꝓpriorem modũ edifi¬
aulł. ¶ cium conabitur:¬
Siedes mee sermant eclib lucii
ticii ⁊ edib publii meuii ne altꝰ
li ficare m liceat ⁊ actio precario peci¬
erum ut altius tolłem atq ita per
statutũ tempus edificatũt hueroli¬
bertatem adu̾suspubliũ mauium
usucapiam non enĩuna seruitusti-
capitur si edes possideantur qrͣ siis
qui alicł edificatm̃ habebat ante.
statutũ tempꝰ edesposside̾ desiit ĩt̾¬
pellata usucapio est is autem cimpꝰ¬
ca easdem edes possid̾e ceꝑit integro
statuto tẽꝑe lib̾tatẽ usucapiat et
aull. Euindebere colũpnam
restitũe que honus uicinoꝵ edium
ferebat cuiuisẽent edes quie seruirẽt
noneum qui impon̾e uellz nã ꝯ ĩ lege
ecliumita scriptũ est s paries hon̾i fe¬
ndo uti nuncest itasatisa parte signi

Expanded text:
edificium, concedenda erit legatario utilis actio, qua prohibeatur heres, si postea extollere supra priorem modum aedificium conabiturseruiant aedibus Lucii Titii et aedibus Publii Maeuii, ne altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petierim, ut altius tollerem, atque ita per statutum tempus aedificatum habuero, libertatem aduersus Publium Maeuium usucapiam: non enim una seruitus Titcapitur, si aedes possideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante statutum tempus aedes possidere desiit, interpellata usucapio est. is autem, qui postea easdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet. rum Eum debere columnam restituere, quae onus vicinarum aedium ferebat, cuius essent aedes quae servirent, non eum, qui imponere vellet. nam cum in lege aedium ita scriptum esset: "paries oneri ferundo uti nunc est, ita sit", sati
Abbreviated transcription (Latin):
ffricanꝰ . ł.u. cĩonũ. Quiusũ fructimi
aree legau̾it insulã ibiedificau̾ ea uiuo
eo decidit uł deusta usũfructũ deb̾iexi¬
stimauit. Cont᷑ autẽ non idẽ iuris ẽẽ
si insule usufructu legato area deinde
insula fcãsit. ¶demq eẽ ⁊ si cyphorũ
nsuffructꝰ iegatus sit deinde fc̃auasa

Expanded text:
usum fructum areae legauerat, insulam ibi aedificauit: ea uiuo eo decidit uel deusta est: usum fructum deberi existimauit. contra autem non idem iuris esse, si insulae usu fructu legato area, deinde insula facta sit. idemque esse, et si scyphorum usus fructus legatus sit, deinde massa
Abbreviated transcription (Latin):
pot᷑ id ꝙ ꝑsone ñ p̾dii est ueluti uiũ
⁊ ussi fructũ s ⁊ si excipiat ut paues¬
te sibi uł inhĩtare liceat ualz exceptõ
dex młtus saltib pastione fructus ꝑ¬
ciperetur. ⁊ hĩtatdnĩs exceptõne sũ tẽ¬

Expanded text:
od personae, non praedii est, ueluti usum et usum fructum. sed et si excipiat, ut pascere sibi uel inhabitare liceat, ualet exceptio, cum ex multis saltibus pastione fructus perciperetur. et habitationis exceptione, siue te
Abbreviated transcription (Latin):
introductasit nec cantũ eadem lege sit
quogn̾e actõnis experiamꝰ ex loge agẽd̾
est R̾ de ꝯdc̃one triticaria.

Expanded text:
introducta sit nec cautum eadem lege, quo genere actionis experiamur, ex lege agendum est. III DE CONDICTIONE TRITICIARIA
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .x. Siciuis nec cam nec ꝓpoĩtũ fene¬
randihũit. ⁊ tuempturꝰ predia desi de¬
liu̾s crediti noĩe nec añqͣm emisses sus¬
ciꝑe atq ita ꝯdictio quia neccĩtate for¬
luta ꝯdici pot ⁊ fructus ex iniustacã
ꝑcepti dicendi sunt. nam ⁊ si colonꝰ pꝰ
lustrum ꝯplectũ fructus ꝑceꝑit ꝯdiciag
tisunt nanisiex uolũtate cessat ꝓcul

Expanded text:
 Si quis nec causam nec propositum faenerandi habuerit et tu empturus praedia desideris creditae nomine antequam emisses suscipere atque ita creditor, quia necessitatem forluta condici potest. et fructus ex iniusta causa percepti condicendi sunt: nam et si colonus post lustrum completum fructus perceperit, ti sunt: nam si ex uoluntate, procul
Abbreviated transcription (Latin):
naa debitore pr̃no soluta sit uł ꝓpͥo
⁊ hanc perdidit dicend̾ est subueni¬
riqiͣgestum sit cum eo ⁊ iõ si minor
ꝯueniat debitorem ad hib̾e debet
curatores ut ei soluatur peccunia

Expanded text:
rno soluta sit uel proprio et hanc perdidit, dicendum est ei subueniri, quasi gestum sit cum eo. et ideo si minor conueniat debitorem, adhibere debet curatores, ut ei soluatur pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
Et. enim qd̃cumq seriuis ita gerit
re. ⁊ magis hocapparebit si autem de
institoria actõe q̾iatur aut si ꝓponat᷑
gerendum minori mandasse ⁊ aliũ
saria libertas debebatur p̾sens et fuit
captus cum in rem mora ei sit pot̾it
dici p̃torem ei succurrere oport̾e
restitutõem ñ solũ cum de bonis eoꝵ¬

Expanded text:
Etenim quodcumque seruus ita gerit,us est. et magis hoc apparebit, si aut de institoria actione quaeratur, aut si proponatur gerendum minori mandasse et illumsaria libertas debebatur praesens, et fuit captus, cum re mora ei fit, poterit dici praetorem ei succurrere oportererestitutionem non solum, cum de bonis eo
Abbreviated transcription (Latin):
choaretur alicidexea distrahe nisi
maliut ꝓ omĩqnͣtitate h̾editatis uł
rerum cius extimatõne satisdare. a
autem cogntta ⁊ si non talis data sit
satisdatios solita cautio ĩ post litem
ceptam diminitionem se tonsensu¬
rum pretor edixit. ue in totũ dimi¬
nutio impedita in aliciuo ⁊̃ utilita¬
tes alias impediat ut puta si ad fu¬
nus sit aliquid nectm nam fuu̾is
gr̃a diminutõem permittit. Itẽ si fu¬
turum est ut nisi pecciũa intra diẽ
soluatur pignus distrabatur s̃ ⁊ pp̃
familie cibaria necͣca erit diminutõ
S ⁊ rem temꝑe pituram ꝑmitt̾e d¬

Expanded text:
trahere: nisi maluerit pro omni quantitate hereditatis uel rerum eius restitutione satisdare. causa autem cognita, etsi non talis data sit satisdatio, sed solita cautio, etiam post litem coeptam deminutionem se concessurum praetor edixit, ne in totum deminutio impedita in aliquo etiam utilitates alias impediat. ut puta si ad funus sit aliquid necessarium: nam funeris gratia deminutionem permittit. item si futurum est, ut, nisi pecunia intra diem soluatur, pignus distrahatur. sed et propter familiae cibaria necessaria erit deminutio. sed et res tempore perituras permittere d
Abbreviated transcription (Latin):
siue per alios esfecti sumus hedes.
mus adire heditatem. S̾ ⁊ si ticio qͥ¬
Iscio hes extitit nos h̾edes fc̃isumꝰ fie¬
cuti ticii heditatem nr̃am ẽẽ intend̾e
possumus ita et scii. Uel ab intesta¬
to forte ꝙ siui ħedes defuncto sumus
uł agnati uł qd̃ manumissius defũ¬

Expanded text:
sive per alios effecti sumus, Gaius mus adire hereditatem: sed et si Titio, qui Seio heres extitit, nos heredes facti sumus, sicuti Titii hereditatem nostram esse intendere possumus, ita et Sto forte quod sui heredes defuncto sumus, uel adgnati, uel quod manumisimus defu
Abbreviated transcription (Latin):
nich iut̾est qus sit bes scriptus ex libe¬
risanextraneis uł municipib Si
heresextit̾im ei cuu eo testõ institut᷑
est ꝙ de inoffitioso arguere uolo ñ
mͥnocebit maxĩe si eam portonem
nonpossideam s uire suo possideam¬
uersũ dicemus silegau̾it michi eã
rem quam quis ex eo testõ acceperat
nam si eam agnoscam repellar ab
accusatõne. Quid ergosialias uo¬
luntatẽ testatoris ꝓbauim. puta
in testõ ascripserim post mortẽ pr̃is
ꝯsentire repesiendus sũ ab acc̃atõne.
datus petenti logatũ ex testõ aduo¬
catõem p̃buit. ꝓcuratõem ue susceꝑit
exheradatus pecierit q legatũ uide¬
amusan sit submouendꝰ ab acc̾atõ¬
ne certũ .n. uiditiũ defuncti ⁊ rursus
nichil ei ex testõ relictũ. u̾m est tutiꝰ
tñ fecit sise abstinu̾it a petitõne lega¬

Expanded text:
il interest, quis sit heres scriptus ex liberis an extraneis uel municipibus.Si heres extiterim ei, qui eo testamento institutus est quod de inofficioso arguere uolo, non mihi nocebit, maxime si eam portionem non possideam uel iure suo possideam.Diuersum dicemus, si legauerit mihi eam rem, quam quis ex eo testamento acceperat: nam si eam adgnoscam, repellar ab accusatione. quid ergo si alias uoluntatem testatoris probauerim? puta in testamento adscripserim post mortem patris consentire me? repellendus sum ab accusatione.datus petenti legatum ex testamento aduocationem praebuit procurationemue susceperit, exheredatus petieritque legatum, uidebimus an sit summouendus ab hac accusatione: certum est enim iudicium defuncti et rursus nihil ei ex testamento relictum uerum est. tutius tamen fecerit, si se abstinuerit a petitione lega
Abbreviated transcription (Latin):
morbosum esset.
lius fugitiuus est qui extͣ dm̃ domum
dñm redeat tam ⁊ si nutato consilio ad
scribit fugittuũ eẽ qui cͥto ꝓpoĩto dñm
relinquit. Itemapd̃ iuliamĩ relatũ est
fugitiuũ fore ab affcũ aĩ intelligend̾¬

Expanded text:
morbosum esset. lius: fugitiuus est, qui extra domini domum dominum redeat, tametsi mutato consilio ad scribit fugitiuum esse qui certo proposito dominum relinquat.Item apud Uiuianum relatum est fugitiuum fere ab affectu a
Abbreviated transcription (Latin):
fugitiuũ ñ eẽ sicuti nec eñ quidẽ cimi
progressus est ut se precipitaret cete¬
rum ⁊̃ cum quis fugituiũ deb̾et qui
douii maltũ locũ sead p̾cipitand̾ ascẽ¬
diss magisq hunc mortẽ sibi con¬
scire uoluisse. ¶ Illud enĩ ꝙ pleri¬
miq ab imprudentib inquit diciso¬
let eũce fugitiuũ qui nocte aliqͣ simne

Expanded text:
fugitivum non esse, sicuti ne eum quidem, qui progressus est, ut se praecipitaret ceterum etiam eum quis fugitivum diceret, qui domi in altum locum ad praecipitandum se ascendisset, magisque hunc mortem sibi consciscere voluisse. illud enim, quod plerumque ab imprudentibus, inquit, dici solet, eum esse fugitivum, qui nocte aliqua sine
Abbreviated transcription (Latin):
aut latronẽ nicendiũ curinam ne fu¬
g̾et ꝯnͣus fugisse u̾m est ñ tñ fugituñ
&e Item nec esi quid qui a p̾ceptore cui
in disciplina traditus erat an fugiss
est sugitiuũ si forte ĩo fugit qi ĩmodera¬
te eo utebat᷑ idemq ꝓbat ⁊ si ab eo fuge¬
rit cui erat ꝯmodat᷑ si pp̃ eandem cãm
fug̾it Idemꝓbat uiuianus ⁊ si seruus
cuni eo agebat hec ita si eos fugiss ⁊ ad
dñm ueniss. Cet̾m si ad dũm ñ ueniss
sñ ulla dubitatõe fugitiuũ iud̾i ait.¬
Item ait int̾rogat᷑ ꝓtulꝰ de eo qui domo

Expanded text:
nem, incendium ruinamue fugeret, quamuis fugisse uerum est, non tamen fugitiuum esse. item ne eum quidem, qui a praeceptore cui in disciplinam traditus erat aufugit, esse fugitiuum, si forte ideo fugit, quia immoderate eo utebatur. idemque probat et si ab eo fugerit cui erat commodatus, si propter eandem causam fugerit. idem probat Uiuianus et si saeuius cum eo agebat. haec ita, si eos fugisset et ad dominum uenisset: ceterum si ad dominum non uenisset, sine ulla dubitatione fugitiuum uideri ait.Idem ait
Abbreviated transcription (Latin):
apparet c proconsul inintegr̃ se
restitursi pollicetur ut hac actione
ciu int̾sit aliũ adũsauũ n huusse
forte siquas impensas fecit aut si
cimnaliam incõmoditatẽ passiis ex̃
tit ꝑatus sit utile iuditiũ patiꝑinde
at sipossideretur recte dr̃ denegandã
ce aduersus eũ ex hoc eclicto actõem.
lp̃ .ł xiiad. Itemsires fu̾int usu¬
capte ab eo cui alinate sint nec peti
ab eopossint locum ht etlictũ. Itẽ¬
ciat. sunt ⁊ aliciua ⁊ qͣm pła talia.
pot̾ aut aliquis dolo malo desinere
possid̾e nec tñ mutandi iuditii cãfta
carere ne ppeã sepius litigarz ħ.n.
uere cunda cogitatio ei qi lites exetͣ
ñ est uituꝑanda s eius dũtaxat ꝙi
ꝯrem hr̃euult litẽ ad aliũ tñsfert
ut molestũ adusariũ ꝓ se subiciat.

Expanded text:
apparet, quod proconsul in integrum restituturum se pollicetur, ut hac actione eius intersit alium aduersarium non habuisse: forte si quas inpensas fecerit aut si quam aliam incommoditatem passus erit tit, paratus sit utile iudicium pati perinde ac si possideret? recte dicitur denegandam esse aduersus eum ex hoc edicto actionem. edictum. Item si res fuerint usucaptae ab eo cui alienatae sint nec peti ab hoc possint, locum habet hoc edictum. Itefiat. Sunt et alia complura talia. Potest autem quis dolo malo desinere possidere, nec tamen mutandi iudicii causa carere, ne propter eam saepius litigaret haec enim uerecunda cogitatio eius, qui lites exsecratur, non est uituperanda, sed eius dumtaxat, qui cum rem habere uult, litem ad alium transfert, ut molestum aduersarium pro se subiciat.
Abbreviated transcription (Latin):
usus legatus sit sũ fructu ꝯmunis
refectio est rei mentis tectis tam ħe¬
dis qͣm usurarii uideamꝰ tñ ue si fru¬
ctũ hes accipiat ip̃e refic̾e debeat. Si
u̾otalis sit res cuiꝰ usus relegatꝰ est.

Expanded text:
usus legatus sit sine f‹r›uctu, communis refectio est rei in sartis tectis tam heredis quam usuarii. uideamus tamen, ne, si fructum heres accipiat, ipse ref‹ic›ere debeat, si uero talis sit res, cuius usus ‹le›gatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
excepto datur cũ qͦ agetur solũ repet̾e
pot̾ ut accidit insenatus consultũ de
int̾tessionibũbi u̾om odiũ eiꝰ cui de¬
betur exceptõ datur petperã sosutũ
nõ repetitur. ueluti si filiusf ꝯtͣ mace

Expanded text:
exceptio datur cum quo agitur, solutum repetere potest, ut accidit in senatus consulto de intercessionibus: ubi uer‹o› in odium eius cui debetur exceptio datur, perperam solutum non repetitur, ueluti si filius fa
Abbreviated transcription (Latin):
an inter me ⁊ hedem ius accrescendi u̾se¬
tur ⁊ u̾mestut quisqͥs amiscrit ad ꝓpͥe¬
tatemreñtetur. Si mͥusuffructus
fundi pure ⁊ tibi sub ꝯdc̃one legatus
sit potest dici totius fundinsũstrut̾
ad me ꝑtin̾e int̾um ⁊ si capite miuit᷑
fu̾o totum amitt̾e s si extit̾it . dc̃o tot
usũfructũ ad te ꝑtin̾e ⁊ si forte capite
diminutus sũ cet̾m ⁊ in eo statu maneõ
toĩcandum usumfructum᷑¬

Expanded text:
me et heredem ius adcrescendi uersetur: et uerum est, ut, quisquis amiserit, ad proprietatem reuertetur.Si mihi usus fructus fundi pure, tibi sub condicione legatus sit, potest dici totius fundi usum fructum ad me pertinere interim et si capite minutus fuero, totum amittere: sed si extiterit condicio, totum usum fructum ad te pertinere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicandum usum fructum