comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ unanimis. libellũ quẽ de uita
it sum natura in sirmus: iudicia humanã uitabã. ne qđ
sore un bator sermo incultior legentib displiceret
omuuq rep̃hensione dignissimus iudicareridu hoceiũ
duerta merito scriptorib reseruandam impudens ꝯccupas¬
semers epetentutibi sȩpius. negare non potur. Mrd
emm esset quod non amori tuo uel cũ detrim̃to meu
pudoris impenderem Ea ibi fiducia libellũ edadi
quã nullirape ꝓdendũ reor. quia id spopondisti Sed
uercor ne tu ei ianua sis futurus. & semel emissusi non
queat reuocar: Quod si acciderit. & ab aliquib eum
legi uideris : bona uenia id a lectorib postulabis. ut
res pocuis quam uerba per pendant: & aequoranimo
serant si aures eorum uitiosus forsitan sermo ꝑeulerit:
Quia regnum dĩ. non ineloquentia sed in sidẽ ẽstat:
set Ego enĩ cum pͥmũ animũ ad seribendũ appuli.
quia nesas putaui tanti uiri latere uirtutes. apud
me ipse didici ut soloecisiis non erubescerẽ. qe nec

Expanded text:
frater unanimis, libellum quem de vita ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. set. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
sed non aspere. non a cerbe conpatientis alloquio
non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam
uel me semper audire uoluisset. Et martinum
magis quam illum qu&em nominare nolo fuisset
imitatus numquam a metam crudeliter dispa¬
ratus ignoti pul regione tegeretur : Naufragi
sorte praedonis passus inmedio mari morte
& uix in extremonanctus. litore sepulturam.
Videant hoc opus suum quicumq ex illius abs¬
cessu mihi nocere uoluerunt: Videant glori¬
amisuam et uel nunc aduersum me grassari
desinant uindicati. Haec cum maximae flebili
uoce gemeremus: omnium lacrimis per nr̃a lam̃¬
ta commotis. cum magna quidem martini ad¬
muratione sed nonminore exnr̃is flecibus do¬
lore discessum est

Expanded text:
sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quicumque in ultione illius mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est
Abbreviated transcription (Latin):
thus sciant athaene non sapientiorem in acha de¬
mei platonem: nec socratem in carcere fortiorẽ.
felicem quidem gratiam: quae meruit audire
apostolum praedicantem : sed ne qua quam
a xp̃o gallias derelictas quibus donauerit ha¬
bere martinum. Cum uero ada egiptum usq
perueneris quam quam illa suorum scõrum.
numero & uirtutibus sit superba: tamen non
de dignetur audire quã illi uel uniuersae
asiae in solo martino europa noncesserit. IxXI¬
ETERUM CUM IHER OSOLIMAM
inde pecuturus uentis cursum uel a commi¬
seris: negotium tibi nr̃i doloris inuingo ut siumꝗ
in lustris illius ptoloma idis litus accesseris solli¬
citus inquiras ubi sit consẽpultus nr̃t ille pom¬
ponius. nec fastidias uisitare ossã peregrina:
multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam
ex nr̃is funde uisceribus: Aclicet in ani mune¬
re solum ipsum flore purpureo. & sua uere¬
dolentibus sparge graminibus. Dices tamen il

Expanded text:
thus. sciant Athenae, non sapientiorem in acadethus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi.
Abbreviated transcription (Latin):
maxime cursus indeuio sĩt. nontamen tibi tanti sint
uel magnarum morarum ulla dispendia quiꝰ in
illi cadeas in lustrem uirum ac toto laudatum
orbȩ paulinum: illi quaesote primum sermonis
nr̃i quo uel hesterno conficimus. uel odie diximus.
uolumen euolue: illi omnia referes. illi cuncta re¬
citabis ut mox per illum sacras uiri laudes roma
cognoscat. Sicut primum illum nr̃m libellum
non peritaliam tantum. sed pertotum eciam
diffudit illricum. Ille martini non inuidusglo¬
riarum sc̃aruq in xp̃o uircutum: pussimus aes¬
timator non abnuet praesulem nr̃m cum suo
felice conponent: in desi forte ad africam transfr¬
tabis refers audita charchagini licet iam pri¬
dem ut ipse dixisti. uirum nouerit: tamen nuno
praecipuae deeo plurat cognoseat: Nesolum ibi
cyprianum martirem suum quam us sc̃o illius san¬
gune consecrata miretur. Iamsi ad leuam achaiae
sinum paululum deuexus intraueris : sciat cor in¬

Expanded text:
maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corin
Abbreviated transcription (Latin):
ista ei patientiae et trans quillitatis exempla
referre sepius galle debueras ut suiret irascu&
sciret ignoscerẽ. Quisi istium ipsum breuiter
in sercum sermonem meum inse prolatum for¬
te cognouerit: Sciat magis nonore inimici.
quam amici animo me locutum: Qua si fieri
posset optarem ut martino potius ep̃o quam
fallari tiranno similis diceretur. Sed istum cu
comiemoratio parum suauis e. transeamus
Et admartinum nr̃m galle redeamus. Tumego
cumiam ad esse uesperum occidue sole sentire
Dies inquam abuit postumiane: surgendum est
simulta studiosis auditoribus cena deberetur:
qre expectare non debes ut sit meta referendi
las ille diffunditur quam ut ullo uleat ser¬
mone concludi. Ista interim de illo uiro por¬
tabis orienti: Seddum recurris dułsas que
regiones. loca portus insulas urbesq praeter¬
legis martini nomen & gloriam sparge ꝑpopłos.
Inprimis memento non praeterire campaniam: & si

Expanded text:
ista ei patientiae et tranquillitatis exempla ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis : ut ignosceret supplicanti. Tunc ec ipsi
a nobis omnibus sc̃s exposuit. qualiter illum
adaemonibus uidissec agitari se conuitus non
moueri quae magis illi a quo essent esfusal
nocussent. Ex inde cum idem brictio multis
apud eum magnisq criminibus per sepe prae¬
meretur : Cogit non potuit ut eum upde¬
brorio sũb moueret. nesuam per sequi ui denẽs
unumram i lulud saepe commemorans dnonẽ :
uidum passus ecur ego non paciar briethionẽ
A dhaec postumianus auliat inquit istud
exemplum nr̃t iste deproximo : qui cum sit sapiens
in memor praesentium in memor suturorum si
suerit osfensus insanit in sua se non habens potestate.
Seuit incłos crassatur in laicos Totumq terra¬
rum orbem insuam comiouet ultionem. In
qua pertriennium iugiter dimicatione consis¬
tens nec tempore nec ratione sedatur: dolenda
hominis & miseranda conditiao etiam si hac sola
insanabilis mali peste praemeretur. Uerum

Expanded text:
difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s edundabat ut nesua quidem illi quam ius
uana ad modum mens subeẽt trementibus labus
incerto que uultu decorere praefurore. rotabat
uerba peccata. se ad serens sanctiorem : quippe
qui aprimis annis in monas terio inter sacras eccle¬
siae disciplinas ipso martino edoͣcante creuisset.
Martinum uero et a principio quod ipse diffiteri
non possec militiae actibus sorduisse .: et nunc ꝑ
in anes super stitiones et phantasmata uisionum.
ridicula prorsus inter deliramenta senuisse.
Haec cum multa atque alia etiam quae reticer
melius est a cerbroreuomuisset: Egressus tandem
furore satiato quasi qui sepenitus uindicasset :
interea credo per martinqͥ orationes fugatis
ab illius corde daemonibus. reductus inpaeni¬
tentiam mox reuertit᷑: atq ad martini segenua
prosternit ueniam poscens fatetur errorem :¬
nec sine daemone se suisse. tandem sanior con¬
ficetur. Non erat apud martinum labori isce

Expanded text:
spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rinterea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste
Abbreviated transcription (Latin):
nes in excelsã illa quae monasterio super eminet
rupe consistere : Inde alacres aclaetos: uocem
istius modi adhortationis emittere hei ate bric¬
cio hei ate briccio Credo cernebat miserum
eminus propinquantem: consci quantam illi
rabiem s sp̃s suscitassent. Nec mora brii ofuri¬
bundus in rupit: ibi plenus insaniae euamit in
martinum mille conuitia obuirgatus enim
pridie ab eo fuerat. Cur qui nihilum quam
ante clericatum quippe qui in monasteriam
abipso martituo nutritus abuisset : Equosale¬
ret mancipia conparant. Nam illo tempore
arguebatur amultis: quod non solum pueros sed
etiam puellas scitis uultibus coemis et. Quibus
rebus infelicissimus in sano felle commotus : et
ut credo precipue demonum illorum agitatus
inscneta: Martinum ita aggressũs ẽ. c uix
manibas temperaret : Cum quidem sc̃s uultu
placido mente tranquilla. in felicis amentiam
permitia uerba cohiberet: Sedita ineo nequã

Expanded text:
nes in excelsa illa, quae monasterio supereminet, nes in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam
Abbreviated transcription (Latin):
uccurru hoc loco illaus uiri¬
magna miracula: quae facilius ad mirase
possumus quam referie. Agnoscitis profecto quod
dico: multa sunt illius quãe non quaeant ex¬
plicari: ueluti istud est quod nestio anita ut ges¬
tum .ẽ. a nobis possit exponi. Qui dam efratri¬
bus nomen non ignoratis. sed celanda persona
est ne scõ uiro uerecumdiam fecerimus.
Quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonũ
copia repperisset. et ad mota sibi sellula diua¬
ricatis pedibus super ignem illum nudato in¬
gunere sideret. Continuo martinus factam
sacro tegmini sensit iniuriam: magna uoce
proclamans : quis inquit nudato inguine. nr̃m in¬
cestat habitaculum : Hoc ubi ille frater audiuit.
et exconstientia quod increpabatur agnouit.
ontinuo ad nos cucurrit exanimis:. pudorẽ
suum nonsine marcini uircute confessus.
Quodam rrideo die duoo
in aerea quae parua ad modum taberna¬
culum illius ambiebat. In illo suo quod nostis
omnes sed ililigneore sedisset. Uidit duos demo¬

Expanded text:
uccurrunt hoc loco illius uirimagna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat habitaculum? hoc ubi frater audiuit et ea conscientia quod increpabatur agnouit, continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemo
Abbreviated transcription (Latin):
riforte substantia: meminerit scriptum. Primum que¬
rite regnum dĩ & iusticiam eius. & hȩc omĩa adicientur
uob̾. & ⁊terum. Nichil deest timentib eum. Sciatq quia
qui suscipit animas regendas. prepar& se adorationem
reddendam. & quantum sub cura sua sri sehabere scierit
numerum. agnoscat procerto quia indie iudicu ipsarum
omnnium animarum est redditurus dnõ rationem sine
dubio. addita & sue animȩ. Ꝙ semꝑ ita timens futuram
discussionem pastoris decreditis ouib cum de alienis rati¬
orani is cauet. redditur desis sollicitus. & cum demonitio¬
nib suis emendatione maliis subministrat. ipse efficitur
auitis emendatus.

Expanded text:
minore substantia, meminerit scriptum: Primum quaeminore substantia, meminerit scriptum: Primum quaerite regnum Dei. et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis . Et iterum: Nihil deest timentibus eum . Sciatque quia qui suscepit animas regendas, praeparet se ad rationem reddendam: et quantum sub cura sua fratrum se habere scierit numerum, agnoscat pro certo, quia in die judicii ipsarum omnium animarum est redditurus Domino rationem, sine dubio addita et suae animae: et ita timens semper futuram discussionem pastoris de creditis ovibus, cum de alienis ratiociniis cavet, redditur de suis sollicitus; et cum de monitionibus suis emendationem aliis subministrat, ipse efficitur a vitiis emendatus.
Abbreviated transcription (Latin):
mobȩdientes. uerberum uel corporis castigatione inpso
initio peccati coherceat. Sciens scriptum. Stultus uerbis
non corrigitur. & iterum. Pertute filium tuum uirga.
& liberabis animam eius amorte. Meminisse deb&
semꝑ abbas. qđ . ẽ. meminisse qđ dicitur & scure. qreui plus
committitur. plus ab eo exigitur. Sciatq ꝗ difficilem & arduam
rem suscȩpit regere animas. & multoꝵ seruire moribus.
Et alium quidem blandimentis. alium uero increpationibus
alium suasiomibus. & scđm uniuscuiꝰq qualitatem uel intelli
entiam. itase omĩbus conform& & apt& : ut nonsolu
menta gregis sibi commissi non patiatur. uerum in augmĩ
tatione bonigregis gaudeat. Ante om̃a nedissimulans. aut
parinpendens. salũtem arrimarum sibi commissarum.¬
Con plus ccerat sollicitudinem de rebus transitoriis. & terrenis
atq caducis. sed semꝑ cogit& quia animas suscepit regenlas.
dequibus rationem resditurus .ẽ. &ne causetur demino

Expanded text:
inobedientes verberum vel corporis castigatione in ipso inobedientes verberum vel corporis castigatione in ipso initio peccati coerceat: sciens scriptum: Stultus verbis non corrigitur . Et iterum: Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte . Meminere debet semper abbas quod est, meminere quod dicitur; et scire, quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Sciatque quam difficilem et arduam rem suscepit, regere animas, et multorum servire moribus: et alium quidem blandimentis, alium vero increpationibus, alium suasionibus. Et secundum uniuscujusque qualitatem vel intelligentiam ita se omnibus conformet et aptet, ut non solum detrimenta gregis sibtatione boni gregis gaudeat. Ante omnia ne, dissimulans aut parvipendens salutem animarum sibi commissarum, plus gerat sollicitudinem de rebus transitoriis et terrenis, atque caducis; sed semper cogitet quia animas suscepit regendas, de quibus rationem redditurus est. Et, ne causetur de
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis militiam bauilamus. quia non est apd̾ dñm ꝑsona¬
rum acceptio. Solum modo in hac parte apud ipsum discermmꝰ.
si meliores ab aliis in operibus bonis & bumiles inueniamur.
Grito ȩqualis sit ab eo omĩbus caritas. una prȩbeatur omĩb scđm
deb& illam semꝑ formam seruare. in quadicit. Argue. obsecra
crepa. Id ẽ. miscens temporibus tempora terrorabu
dimenta. Dirum magistri patris ostendat affectum. Idest in¬
disciplinatos & inquietos deb& durius arguere. Obȩdientes aut̃
& mites. & patientes: ut in melius proficiant obsecrare. Negligen¬
tes autem & comtenpnentes. ut increp& & corripiat. ammo¬
mus. Neq dissimul& peccata delinquentium . sed mo
orricȩperint radicitus ea ut prȩual& amputet. Memor
periculi heli sacerdotis desilo. & honestior es quidem atque
intelligibiles animos. prima uel secunda ammonitione
uerbis corripiat. Improbos autem & dur os. ac suꝑbos. ł

Expanded text:
servitutis militiam bajulamus : quia non est apud Deum personaservitutis militiam bajulamus : quia non est apud Deum personarum acceptio : sed solummodo in hac parte apud ipsum discernimur, si meliores ab aliis in operibus bonis et humiles inveniamur. Ergo aequalis sit ab eo omnibus charitas, una praebeatur in omnibus sdebet illam semper formam servare, in qua dicit: Argue, obsecra, increpa ; id est, miscens temporibus tempora, terroribus blandimenta; dirum magistri, pium patris ostendat affectum. Indisciplinatos et inquietos debet durius arguere, obedientes autem et mites, et patientes, ut in melius proficiant obsecrare; negligentes et contemnentes, ut increpet et corripiat, ammonemus. Neque dissimulet peccata delinquentium, sed mox, ut coeperint oriri, radicitus ea, ut praevalet, amputet, memor periculi Heli sacerdotis de Silo . Et honestiores quidem, atque intelligibiliores animos prima vel secunda admonitione verbis corripiat: improbos autem et duros, ac superbos, vel
Abbreviated transcription (Latin):
o factis amplius ꝗ uerbis ostendat. Ut capa¬
cibus discipłis. man data diũ uerbis ꝓponat.¬
precepta factis suis demonstr&. Omĩa uero quȩ discipulis docue¬
rit .eẽ. contraria: in suis factis indic& nonagenda. ne aliis predi¬
cans ipse reprobus inuematur. Nequando illidicat ds peccanti.
Quare tuenbns iusticias meas & ad sumis testamentum meum
peros tuum. Tu uero odistidisciplinam. & pro iecisti sermo¬
nes meos postte. Et qui in fris tu oculo festucam uidebas. in
tuo trabem nonudisti: non ab eo ꝑsona in monasitrio discer¬
natur . Nonunus plus ametur ꝗalius: iisiquem in bonisactib
aut obȩdientia inuenerit meliorem. Nonpraeponature x inge¬
nuus exseruitio conuertenti. nisi alia racionabilis causa existat.
Quod si ita iusticia dictante abbati uisum fuerit: & decuilibet
ordine: id faciat. Sin alias. propria teneant loca. Quia siue ser¬
uus. siue liber. om̃s in xp̃o unum sumus. & subuno dnõ &qualẽ

Expanded text:
 factis amplius, quam verbis ostendat. Ut capacibus discipulis mandata Domini verbis proponatpraecepta demonstret. Omnia vero quae discipulis docuerit esse contraria, in suis factis indicet non agenda: ne aliis praedicans ipse reprobus inveniatur : ne quando illi dicat Deus peccanti: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum: tu vero odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te . Et qui in fratris tui oculo festucam videbas, in tuo trabem non vidisti . Non ab eo persona in monasterio discernatur, non unus plus alio ametur, nisi quem in bonis actibus, aut obedientia invenerit meliorem. Non praeponatur ingenuus ex servitio convertenti, nisi alia rationabilis causa existat. Quod si ita ratione dictante abbati visum fuerit, et de cujuslibet ordine id faciat: sin alias, propria teneant loca. Quia sive servus, sive liber, omnes in Christo unum sumus, et sub uno Domino aequalem
Abbreviated transcription (Latin):
martinus caelo praeminet. hictumulo sit memor
& miserae purgans peccamina uitae : occultet
meritis crimina nostra suis.
IT EM IN AB SIDA.

Expanded text:
Martinus coelo praeminet hic tumulo. Sit memor et miserae purgans peccamina vitae Occultet meritis crimina nostra suis. Item in abside.
Abbreviated transcription (Latin):
U fiuo bitu rigum atque turonorum:
Aecclesia ibi est. delebris seligione scorum : nec minꝰ
gloriora facrarum uirginum multitudon e. Praeteriers
ego martuus in secretario aecclesiae habuit mansionẽ :
Post discessum illius : cunctae insecretarium illud uir-¬
gines truerunt .: Adlambunt singula loca ubi aut
sederat uir beatus aut sceterat : stramentum etiam
inquo qui euerat partuntur. Una earum posta
dies paucos partem straminis. quam sibi pyo bene¬
dictione collegerat. inergumino quem sp̃s erroris
agitabat deceruce suspendit.: Nec mora dicto
citius eiecto daemone persona purgata est .:¬

Expanded text:
io Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est.
Abbreviated transcription (Latin):
Dequorum uocibus pictaui experge facti:
nichil deches auro quem custodiẽbant ha-¬
bentes cum magna confusione ad propria
sunt reuersi: Quod siquis requirit cur
post transitum gatiani ep̾i unus tantum
id est lidorius usque ad scm martinum
eo tempore uidebantur : ocoulttie per la¬
tebras diuinum offitium celebrabant . :¬
Namsi quila paganis reperti fuissent xp̃i¬
ani: aut afficiebantur uerberibus. aut gla¬
dio truncabantur : Apassione ergo dñi¬
usq ad transitum sci martini : anni cectixii.

Expanded text:
De quorum vocibus Pictavi expergefacti, De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Dusque transitum sancti Martini, anni 412
Abbreviated transcription (Latin):
episcopatum fuit. quam post̾ episcopatum
Ergo necesse .e: ut quod nobiscum non im¬
pleuit uiuus. expleat uel defunctus: Uo¬
bis est enim ablatus : nobis adeo donatus. :¬
Uerum simos antiquitus institutus serua¬
tur : inurbe qua ordinatus est habebit do
iubente sẽpulchrum.: Certe si promonasteru
riui legio cupitis uindicare: scitote qui
primo ei monasterium cum medio lanensibus
fuit. His ergo litigantibus. sole ruente dies
troͦ que populo custoditur : Futurum ut
mane facto: apictauis periuolentiam au¬
ferretur: Sed deus omnipotens. noluit ur¬
bem turonicam proprio frustrait patrono :¬
uq nocte media omnes pictaui ason
fallatiae conprimuntur: nec ullus super¬
fuit. qui exhac multitudine uigilaret. Igitꝰ
ubi turonici eos conspiciunt obdormis sẽ .
Positum q innaue cum omni populo perui¬
gennae fluuium descendunt: ingress̃q
tris alueum. adurbem turonicam cu
magnis laudibus psallentiuͫ dirigunt copiosũ:

Expanded text:
episcopatum fuit, quam post episcopatum. episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox ctroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apppositumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso.
Abbreviated transcription (Latin):
datenseni diocesis suae uicum. excedens ase¬
culo feliciter migrauit ad xpͣm ⁊ Transiit
autem media nocte quae dominica habe¬
batur : attico caesareoq consulibus . Multi enim
in eius transitu psallaentium uoces audierunt
in caelo : quod inlibro uirtutum eius primo
olenius exposuimus: Dam cum primi
sc̃s dei apud condatensẽm ut diximus uicum
egrotare coepisset: pictaui populi ad eius
transitum sicut turonici conuenerunt :
Quom grante : grandis altercatio mutrumq
rrexit populum : Dicebant enimpi
noster ẽ. monachus: nobis abba extitit. nos
quio partici pastis coniuuio: firmati fuistis
benedittionibus  insuper & uirtutibus iocun¬
dati. Sufficiant uobis ista omnia: nobis
liceat auferre uel cadauer exanime
aec turonici respondebant: suurtiti
nobis factas sufficere dicitis: scitote quia
uobiscum positus amplius est quam hic ope¬
ratus Nam ut praecer mtamus plurima :
uobis suscitauit uos mortuos: nobis unum
et ut ipsẽ sẽpedicebat : maior ei uirtus ante

Expanded text:
datensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos quio, participastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante
Abbreviated transcription (Latin):
ecce istum per aliam portam mortuum effe¬
rebant. Quose pulto: ses brictius episcopus
incathedra sua regressus ẽ. ⁊ Septem postea
feliciter uiuens annuis.: Cui post quadrage¬
simum septimum episcopatus annum de¬
cto. Sc̃s eusthius successit magnific.¬

Expanded text:
ecce! istum per aliam portam mortuum effeecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus est, sfeliciter vivens annos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnific
Abbreviated transcription (Latin):
um.: Quiͦ sĩ eum prosecutus non fueris.
ad nostrum omnium contemptum humiliabens :
Iustinianus uero egressus aturonis uercellim
italiae ciuitatem aggressus: uiditio dei ꝑcussus.
obut peregrinus.: Turonici eius obitum au¬
dientes ee insua malitia perseuerantes : arm̃¬
tium in eius loco constituunt.: At brictius ep̾s
romam ueniens: cuncta quae pertulerat pape
refert : Qui ad sedem apostolicam resedens
plerumq missarum solemnia celebrauit.
Ibi quic quid insco dei deliquerat deflens.:
septimo igitur regressus anno aroma cum
auctoritate papãe illius turonis redire dispo¬
oui nomen est laudiae sexto aburbem¬
iliario mansionem acepit. Armentius uero
febre corripitur. media autem nocte. sp̃m.
lauit.⁊ Quod protinus brictio ep̃op
uisum reuelatum est. Qui ait suis. Surgite
uelocius adtumulandum fratrem nr̃m
turonicum pontificem occurramus. Cumq
illi ueniente sportam ciuitatis ingrederentur

Expanded text:
tuum, quia si eum prosecutus non fueris, tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in ejus loco consRomam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire dispocui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent,
Abbreviated transcription (Latin):
falso pastoiis nomine dominaberis. Scs brictius¬
episcopus adsatis faciendum adhuc populo:
prunas ardentes mbyrro suo posuit & adse strin¬
gens: usque ad sc̃m sepulchum beati martini
una cum populorum turbis uadit. Pro iectis q
ante scm sepulchum prunis: uefimentum
inustum apparuit. Illiͦ quoque sic eum prose¬
quentibus: sicut istud
uestimentum abhis
ignibus iudetis in laesum : ita et corpus meum
tactu mulieris e. impollutum. Allis uer
credentibus sed contra dicentibus: ses brictius¬
trahitur. calumniatur. eicitur : ut sermo sci¬
martini adimpleretur noueris te in episcopatu
multa aduersã passurum. Quo eiecto: iustinia
num episcopatu constituunt. Denique¬
brictius romae urbis papam expetiit: flens
& eiulans atque dicens : Merito haec patior :
quia peccaui in sc̃o dei et eum delirum et
amentem uocaui: cuius uidens uirtutes non
credidi. Post cuius abscessum : auint turonici
sacerdoti suo: Uade post eum: et exsere nego

Expanded text:
falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autfalso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc enim eiectum, Iustinianum in episcopatu constituunt. DeniqueBriccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium
Abbreviated transcription (Latin):
quam quam essec superbus & uanus. castus
tamen habebatur in corpore. Irigesimo
ordinationis suae anno: oritur contra eum la
cularii eius uestimenta deferebant ad al¬
dum: qu e specie religionis erat. ueste
mutata: concepit & peperit. Quaderesurrexit
omnis populus turonorum mnirã: & totum cri¬
meri super epm referunt: uolentes eum una¬
nimiter lapidare. Aiebant enim. Diu pietas
sciꝰ tuam celauit luxuriam: nec nos duitius ds
sinec manus tuas indignas osculando pollui.
Illo quoq econtrario uiriliter h ec negante .:
Afferte inquit infantem adme: Cumq oblatus
fuissec infans triginta dies abortu habens: ait adeu
dei omnipotentis ut n egote generaui. coram¬
autem rogantibus ut quis eet pater interroget
Quod adme pertonunt: sollicitus fui. Uobis sali¬
quid subpetit: peruos Iunc illi .n
Tunc illi. magicis
hec. artibus factum adseuerantes insurgunt
contra eum anuna conspiratione trahentes sem¬

Expanded text:
quamquam esset superbus et vanus, castus quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum lambicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad euDei omnipotentis, ut, si ego te generaautem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes e
Abbreviated transcription (Latin):
tamen die. dum quidam infirmus medicinam
expeteret: briccium adhuc diaconum: inpla¬
tea uenit. Cuis impliciter ait: Ecce ego pres¬
tolor beatum uirum. et nestio ubi sit. uel quiod
operis agat. Cui briccius. : Si inquit delirum
illum quaeris: prospice eminus. ecce caelum so¬
lito sĩcut amens respicit. Cum que pauper ille
cursũ reddito quod petierat inpetrasset. bric
diaconum uir beatus martinus alloquitur:: En
ego bricci delirus tibi uideor Cumq ille confusus
haec audiens dixisse se denegauit Ait scs martinus
Ine aures meae adostuum erant cum h ec eminus
oquebarisAmen dico tibi quia obtinui apud
dm̃ ut post me ad pontificatus honorem accede¬
res: sed noueris te inepiscopatu multa aduersa
passurum. briccius haec audiens: irridebat¬
eum dicens. Nonne uerum dixi. istum delirtr
uerba proserre: Sed et praes biteru honore
pr editus s epius beatum martinum conuitus
lacessĩuit. Ad epto ergo consentientibus cub
ontificatus officio: oratione uacabat. Qu

Expanded text:
tamen die dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Brictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
Votorum compos s emeat. qui uista precatur. quisq
templa dei peciturus ifente se renam grede ris
Ueniam culpis de poscereseris. non animo dembe
non uacella refide: Quae petis in petrasũpuro
pectore poscas fide ut ipse ait. sc tua saluus eris.
ITEMININ TROITAPAR TEOCCIDen

Expanded text:
Votorum compos remeat qui justa precatur. Quisquis Votorum compos remeat qui justa precatur. Quisquis templa Dei petiturus mente serena Ingrederis veniam culpis deposcere seris. Non animo debes non vacillare fide. Quae petis impetras, si puro pectore poscas; Fide, ut ipse ait, sic quoque salvus eris. Item in introitu a parte occiden
Abbreviated transcription (Latin):
ualta oisric bellanris Tela FReq¬
ter: uidimus absentem cum fuit esse uirum Carbo¬
nes atros. cineres. horrentia quaeque : pulueris & ne¬
bulas qualida cunctanimis : Cilicium subter
capiti. lapis &cinis altus. exesis menbris hic uide ba¬
recorus. Sellula namq fuit requies in nocte silenti
proscamno aut chathedra: haec quoq sella die.
NCIPIUNT UER SUS BASILICE
TEM PRIOUS IN TURREA PARTE ORION¬
tis. In grediens templum refere ad sublioria uultũ.
Excelsus aditus suscipit. alta fides: Esto humilis
sensu. sed spe. sec tare uocͥatem: Martinus iese¬
rat. quas uenerere fores haec tua est turris tre¬
pidis obiecta superbis: Elata excludens mitia
cordategens. cellior illa tamen. quae caeli.
uexit adarcem Martinum astrigeris ambitio¬
sauiis. unde uocat populos qui praeuius adbona
xp̃i sidereum ingressus scificauit iter. ITEx
NTRATURI AULAM UENERANQ ALIUS
limina xp̾i pellite mundanas toto de pectore
curas & desideriis animum uacuate profanis:

Expanded text:
ualia o istic bellantis tela frequenter Vidimus absentem cum fuit esse virum Carbones atros cineres horrentia quaeque Pulveris et nebulas squalida cuncta nimis. Cilitium subter capiti lapis et cinis altus Exesis membris hic videbare torus; Sellula namque fuit requies in nocte silenti Pro scamno aut cathedra haec quoque sella die. Incipiunt basilicae. Titulus primus in turre a parte orientis. Ingrediens templum refer ad sublimia vultum, Excelsos aditus suspicit alta fides Esto humilis sensu sed spe sectare vocante II; Martinus reserat quas venerere fores. Haec tuta est turris trepidis objecta superbis Elata excludens, mitia corda tegens. Celsior illa tamen quae coeli vexit ad arcem Martinum astrigeris ambitiosa viis. Inde vocat populos qui praevius ad bona Christi Sidereum ingressus sanctificavit iter. Item alius. Intraturi aulam venerantes lumina Christi Pellite mundanas toto de pectore curas. Et desideriis animum vacuate profanis.
Abbreviated transcription (Latin):
erant: qui ad exemplũ beati magistri instituebantur.
Nemo ibi qͥcq ꝓpriũ habebat : om̃ĩi in mediũ confere¬
bant᷑: Non emere aut uendere ut plerisq monachis
moris ÷ : quicquã licebat: Ars ibi exceptis scriptorib
nulla habebatur : cui tam̃ oꝑi minor aetas depura¬
batur : maiores orationi uacabant: Rarus cuiquã extͣ
cellulã suã egressus: nisi cum ad locũ orationis conue¬
niebant: Cibũ unũ om̃s post horam ieiuni accipiebant:
Uinũ nemo nouerat : nisi quẽ infirmitas coegisset. Ple¬
riq cameloꝵ setis uestiebant᷑: Mollior ibi habitꝰ ꝓcrimi¬
ne erat: Qđ eo magis sit mirũ necesse ÷: ꝗđ multi inter
eos nobiles habebant᷑. qui longe alit̾ educati adhanc
se humilitatẽ & patientiã cõegerant: Pluresq ex his.
postet epõs uidimus Quȩ enĩ esset ciutas aut aeccła.
quae ñ sibi de maruni monasterio cuperet sacerdotes:

Expanded text:
erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitne erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI.
Abbreviated transcription (Latin):
stantissime ꝑseuerabat : qui pͥus suerat: Eadẽ in corde eiꝰ
humilitas: eadẽ inuestitu eiꝰ uilitas exbet: Atq ita plenus
auctoritatis et gr̃ę implebat ep̃i dignitatẽ ͥ ut ñ tam̃
ꝓpositũ monachi uirtutẽq desereret: Aliqͣndui ergo ad¬
herenti ad ȩccłam cellula usus:. Dem cũ inqͥetudinẽ fre¬
quentantiũ ferre ñ posset: duob fere extra cuutatem
milib monasteriũ sibi statuit᷑ Qui locus tam secretꝰ. & re¬
motus erat : ut heremi solitudinẽ ñ desideraret: Se uno
enĩ latere. p̃cisa montis ex cels arupe ambiebat᷑. reliquo
planitiẽ liger fluuiꝰ reducto paululũ sinu clauserat:.
Una tantũ ecdẽq arta ad mo̾dũ ua: adm poterat:
Ipse ex lignis contextã cellulã habebat: multi qͥdem
e fr̃ib in eundẽ modũ : pleriq saxo suꝑiecti montis ca¬
uato recępta cula sibi fecerant: Discipłi uͦ octoginta

Expanded text:
stantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius stantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta
Abbreviated transcription (Latin):
fensor q̃uidã nomine dr̃ restitisse: Vnde anim aduersũ :
grauit̃ illũ lectione ꝓphetica tunc notatũ. Nã cũ fortũ¬
i lector cui legendi eo die officiũ erat int̃clusus a po¬
pło desiusset: cũbatis ministris. dũ exspectat᷑ qͥ ñ aderat :
unꝰ etircũstantib sũpto psaltĩo. quẽ pͥmũ uersũ inuenit¬
arripuit: Psalmꝰ aut̃ hic erat: Ex ore infantiũ & lacter¬
tiũ ꝑfecisti laudẽ ꝓpt̃ inimicos tuos: ut destruas uumicũ
& defensorem: Quo lecto: clamor popli tollit᷑ pars duersa con¬
sunditur: Atq itt habitũ ÷. diumo nutu psalmũ hune Lecdũ
suisse. ut cestimoniũ oꝑis sui defensor audiret: qr ex ore infa¬
tium atq lactentiũ in martino dĩ laude ꝑfecti. & ostensus
parit & destructꝰ ÷ inimicꝰ Iam uͦ sũpto ep̃atu. qualẽ se qͣn¬
tũq p̃stiterit: ñ est nr̃ę facultatis euoluere: Idem enĩ con¬

Expanded text:
fensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, fensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim con
Abbreviated transcription (Latin):
us eodẽ fere tẽpore. ad ep̃atũ curonicȩ ȩccłȩ petebatur :
Ded cum erui amonasterio suo ñ facile possetꝰ rur qͥdã
unus eciuib uxoris langore simulato. ad genua illius pro¬
uolutus : ut egrederet᷑ obtinuit: Ita dispositis iã initnere
cuuũ turbis  sub quadã custodia ad ciutatẽ usq deduciet :
Mlirũ in modũ incredibilis mulcitudo ñ solũ ex illo oppido.
sed etiã ex uicinis urbib ad suffragia ferenda c̃uenerant:
Una omiũ uoluntas: eadẽ uota: eademq sententia: mar¬
tinũ ep̃atu. eẽ. dignissimũ: felicẽ fore tali ȩcłam sacer¬
dotei s auci tam̃ & ñnulli ex ep̃is qui ad constituendum¬
anustitẽ suerant euocati : impie repugnabant dicentes.
tu despicabilẽ. ueste sordidũ. crine deformẽ . Har illoꝵ¬
irrisa dem̃tia ÷ : qui illustrẽ urũ dũ uituperare cupiunt
p̃dicabant: Nec uͦ aliud his. licuit : quã qđ popłs dõ uo
lente cogebat: Int̾ ep̃os tam̃ qui asfuerant.: p̃cipue de¬

Expanded text:
ub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, unus e civibus, uxoris languore simulato, ad genua illius provolutus, ut egrederetur obtinuit. Ita dispositis jam in itinere civium turbis, sub quadam cumirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamantistitem fuerant evocati, impie repugnabant, dicentes tu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a poirrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue de