comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ utendum est adiutorio ergo & calamum
temperare ad scribendum: & temperatum
pumice terere manũque aptare litteris
tacere loqui sede restare ambulare curre¬
re comedere ieiunare flereridere : et
c&era istius modi nisids̃ iuuerit non poteri¬
x it iuxta meũ sensum ñposseꝑspicuum est.
crẽ iõbatm quo liberũ habemus arbitriũ.
etdĩ innor gratia custoditur sinechoc qui¬
dem absque dõ possumus facere
gratia ut di ꝑsingulcotollatur adminiculs¬
CVCΠΩ Rontollitur diadiutoriũ cun
creaturae & se mel datiliberi arbitrii grati
conseru&ur. sienim absque dõ et nisi per
singula illeme iuuerit. pihil possuma gere
Nec probonis meiuste operib: coronabit no
ad flig& promalis sed inutroque suum u
recipi& uel damnabit auxilium:
ATI. DDicer gosimpliciter quoddĩ auferas
gratiam: quidd quidenim tollis in partibus
neces se est ut & in genereneges.
cre souꝵNon nego gratiã cum ita meadõ

Expanded text:
Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poteri? A. Juxta meum sensum non posse perspicuum est. C. In quo igitur liberum habemus arbitrium, et Dei in nos gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo possumus facere?gratia, ut Dei per singula tollatur adminiculum. C. Non tollitur Dei adjutorium, cum creaturae ex semel dati liberi arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro bonis me juste operibus coronabit, nec affliget pro malis; sed in utroque suum vel recipiet, vel damnabit auxilium. A. Dic ergo simpliciter, cur Dei auferas gratiam? Quidquid enim tollis in partibus, necesse est ut et in genere neges. C. Non nego gratiam, cum ita me a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
nere hocest nequaquã in singulis reb sed
in conditionis & arbitrii intellegant potesta¬
Est itac ut autuma s. sed
ame utrum que dicitur: ut & dĩgratiae sit
quod tales conditisumus. & per singula
opera. illius adminiculo fulciamur¬
AIT Icus d. Constat ergo internos in
quod pral mista canit Nisi dñs adifica ueritdo¬
mũ inuanũ laborant quia dificant eam Nim¬
dñs custo dierit ciuitatem inuanũ uigilant qui
custodiunt eam et c&era istius modi peruer¬
sis inter pr&ationib: immorisu dignis ad ali¬
os sensus d&or que renituntur:
m̃eũ responsum habeas: APTICVSD Tu¬
um responsum cuiusmodiest : bene corsen¬
tire anmode CRΕΠOBΟTR Et quae me
cogit necessitas : ut contraclios promac̃sen¬
tenticm : ArTΙCVSΟ. Disputationis oido
& ratio ueritatis: anignora somne quod dici¬
tur autesse aut nones se : & aut interbonee
aut inter mela deberenumerariꝰ hocigitur
de quo interrogo autbenediciaut mal ein¬
gratis tibi fatendumest:
RETONł .R. Sisingulis reb quas gerimus

Expanded text:
nere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestaest ita ut autumas, sed a me utrumque dicitur, ut et Dei gratiae sit, quod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter nos, inquod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eamnus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam ; et caetera hujuscemodi, perversis interpretationibus, immo risu dignis, ad alios sensus detorquere nituntur. meum responsum habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne quod dicitur, aut esse, aut non esse; et aut inter bona, aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum latissimos campos infrenis
qui libertate baccaris. super fortissima quaes¬
tione cui pollicitur este in consequentibus res¬
ponsurum: omni nota cuisti: obliuionem si¬
mulces ut neces sitatem responsionir cuãderes
et egostultus ad horam tribui quod p&ebar: existi¬
mans oblaturum sponte quod acceperar: et non
codmonitum reddere quod debebacs:
XΓC DI Niscdlor depossibilib mandatis dilata
responsio est ponegitur ut uolueris
CREΠΟER Autporsibilia dr̃mandata dodit
aut mpos sibilicc siporsibilic in nostra est potestate
ea facere siuolumus : Simꝰ possibilico Nec in hocrei
sumus si non sacimus quo d m̃ plere nom possumus
Acꝑ hoc: siue pos sibiliac dedit dr̃ mandata. siue in pos¬
sibilia potest homo sine pecca toes se nuelit:
xrco Quaput patienter audiar: nonenim dead¬
uersario uictoriam: sed contramendacium quae¬
rimus ueritatem : Dꝰ possibiles dedithumano in¬
genio omnes astes quippe : quas plurimi didice

Expanded text:
frenis equi libertate baccharis, super fortissima quaestione, cui pollicitus es te in consequentibus responsurum, omnino tacuisti, oblivionem simulans, ut necessitatem responsionis evaderes. Sed ego stultus ad horam tribui, quod petebas, existimans oblaturum sponte quod acceperas, et non admonitum reddere quod debebas. A. Nisi fallor, de possibilibus maresponsio est. Pone igitur ut volueris. CRIT. Aut possibilia Deus mandata dedit, aut impossibilia. Si possibilia, in nostra est potestate ea facere, si velimus. Si impossibilia, nec in hoc rei sumus, si non facimus, quod implere non possumus. Ac per hoc sive possibilia dedit Deus mandata, sive impossibilia, potest homo sine peccato esse, si velit. A. Quaeso ut patienter audias; non enim de adversario victoriam, sed contra mendacium quaerimus veritatem. Deus possibiles dedit humano generi omnes artes, quippe quas plurimi didice
Abbreviated transcription (Latin):
ru: arriani difilio non concedunt: quod tuom¬
ni homini tribuis: Alii non audent perfectum
in xp̃o hominem confiteri. Nesuscipere in eo
hominis peccata cogantur: quasi potentior
sit creatio creaturae: & idipsum filius tantũ
hominis: quod filius di: autigitur propone
alia quib: rerpondecm: autdesine superbi

Expanded text:
on concedunt, quod tu omni homini tribuis. Alii non audent perfectum in Christo hominem confiteri, ne suscipere in eo hominis peccata cogantur: quasi potentior sit creatio Creatore; et idipsum filius tantum hominis, quod Dei Filius. Aut igitur propone alia, quibus respondeam
Abbreviated transcription (Latin):
Nimiuses inuna atque ea dẽ
quaestione : ut persua dere coneris homine
uniuer sac simul habere nonposse: quasi aut
inuiderit : aut non potuerit dr̃ praestare ima¬
gini & similitudini suae ut in omnibus suo¬
res pondeat creatori:
Egonimius. auttuqui soluta p̃ropo

Expanded text:
Nimius es in una atque eadem quaestione, ut persuadere coneris hominem universa simul habere 716 non posse, quasi aut inviderit aut non potuerit Deus praestare imagini et similitudini suae, ut in omnibus respondeat suo Creatori. A. Egone nimius, an tu? qui soluta propo
Abbreviated transcription (Latin):
fonte procedunt : omnes rationabilescreatu¬
ras aquo codserat iure conditar ut instar qua dri¬
garum & curruum de carcerib excuntes: in
mediospatio uel corruant uel praner uolent &¬
adoptata perueniant : Aelefantitanta molqͥr &
gra. phes in sua grauitate caurentur cur quater¬
nis pedibus mcedant : cummusca culicesque.
c&era huius cemodi animantia. subpennulis
se nos pedes habeat. & aliquiuer miculi sint
quitantis pedib scateant: ut innum merabiles
simul motur nulla acier conꝰ prehendat : Dicat
hoc marhion &omnes her&ac : quicreato¬
ris operib mͥludunt: uestrũ decr&um hucus.¬
que perueni&: ut dũ singula calumniatur
manũ iniciat dõcursolus dr sit . curinuiderit
creatoris ut non omnes cãdem polleant ma¬
ĩ estate:
Quo dlic& nondicatisa neque enim tam in¬
saniestis ut aperte repugn&is do namena¬
lus uerbis loquimini: remdi homini copulan

Expanded text:
fonte procedunt, omnes rationales creaturas aequo asserat jure conditas, ut instar quadrigarum et curruum de carceribus exeuntes, in medio spatio vel corruant, vel praetervolent, et ad optata perveniant. Elephanti tantae molis, et gryphes in sua gravitate causentur, cur quaternis pedibus incedant, cum muscae, culicesque, et caetera hujuscemodi animantia sub pennulis senos pedes habeant, et aliqui vermiculi sint, qui tantis pedibus scateant, ut, innumerabiles simul motus, nulla acies comprehendat. Dicat haec Marcion et omnes haeretici, qui Creatoris operibus illudunt. Vestrum decretum hucusque perveniet, ut dum singula calumniantur, manum injiciant Deo, cur solus Deus sit, cur inviderit creaturis, ut non omnes eadem polleant majestate. Quod licet non dicatis neque enim tam insani estis, ut aperte repugnetis Deo, tamen aliis verbis loquimini, rem
Abbreviated transcription (Latin):
X TAliud sunt artes aliudid quod super
artesest: Medicina & fabrica & ar tesc&e¬
ra inueniuntur inplurimis. sine peccato
autem esseper peuo diumae soluis est potestatis:
Itaque autda exemplũ qui abs que peccato fuerin
mperp&uum autsidare non potes: confitere
m becillitatem tucm & noli ponere incaelum
ostuum ut peresse &esseporse stultocum mn¬
ludas aurib: quistibienim conced& posseho¬
minem facere quod nullus um quã hominum
potuerit.: antudia lecticis nembutus quidẽ
es : sienim potest homo non posse tollitur
Smautem non potest: posse subuertitur: Aut
concede mihi aliquem potuisse quod fieri po¬
se contendis: autsinullus hoc potuit: muitus
teneberis nullum posse. quod pos sibile iac¬
titas: Inter diodocum & cri sippum udentis

Expanded text:
 Aliud sunt artes, aliud id quod per artes est. Medicina et fabrica, et artes caeterae inveniuntur in plurimis: sine peccato autem esse perpetuo, divinae solius est potestatis. Itaque aut da exemplum qui absque peccato fuerint in perpetuum: aut si dare non potes, confitere imbecillitatem tuam, et noli ponere in coelum os tuum, ut per esse, et esse posse, stultorum illudas auribus. Quis enim tibi concedet, posse hominem facere quod nullus umquam hominum potuerit? Ne tu dialecticis imbutus quidem es? Si enim potest homo, non posse tollitur. Si autem non potest, posse subvertitur. Aut concede mihi aliquem potuisse, quod fieri posse contendis: aut si nullus hoc potuit, invitus teneberis, nullum posse, quod possibile jactitas. Inter Diodorum et Chrysippum valentis
Abbreviated transcription (Latin):
tio est: Sienim adtempus & breuedxero Ni¬
hil ominus refertur adperpoaium: quid¬
quid enim cebrcue dederis: hoc conceder
et inper p&um:
AT I tõ Quiddicar non ratis intellego:
Crẽ Tõantacmdurus ut manifesta non sem¬
Ad Non mepuda nescire quod nescio et d
quo futura est disputatio: deb& interutrum qua
conuenire. quem sensum habeat:
CRER go hocctsero qui potest unodie absti¬
nere cepeccato potest & cdtero Quiduobur
que hocordine ee trecentis & t̾ribus milibus.
et quac̃ diucumque seuoluerit obseruare:
ATTICuSð Dicergo simpliciter. posse
lit : porsumus ne omne quod uolumus.
CREΠ BHR Nequecquam: Neque enim
possum quid quiduoluero. sed hoc olum dico¬
posschominem sinepeccato esse siuedit:
Ao Quaero ut mihi respondeas. hominem me
putas anbelucm
NT̃NSiteambigo utrum homo anbeluasis
ipse me beluc̃ confitebor
AT Siergo ut dicis homosum: quomodocum
uelim & satiscupiam non peccare delinquo
CNiꝵ uia uoluntas in ꝑfecta est: sienim uere

Expanded text:
tio est. Si enim ad tempus et breve dixero: nihilominus referetur ad perpetuum. Quidquid enim ad breve dederis, hoc concedes et in perpetuum. A. Quid dicas, non satis intelligo. C. Itane durus es, ut manifesta non seA. Non me pudet nescire quod nescio. Et de quo futura est disputatio, debet inter utrumque convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc assero, qui potest uno die se abstinere a peccato, posse et altero: qui duobus, que hoc ordine posse et trecentis, et tribus millibus, et quamdiucumque se voluerit abstinere. A. Dic ergo simpliciter posse hvelit. Possumusne omne quod volumus? C. Nequaquam. Neque enim possum quidquid voluero; sed hoc solum dico, hominem sine peccato posse esse, si velit. A. Quaeso ut mihi respondeas. Hominem me putas, an belluam? C. Si de te ambigo, utrum homo, an bellna sis, ipse me bellnam confitebor. A. Si ergo, ut dicis, homo sum, quomodo cum velim, et satis cupiam non peccare, delinquo? C. Quia voluntas imperfecta est. Si enim vere
Abbreviated transcription (Latin):
sentire non dubium est: Quomodo igitur quo
uterque uolumus uter que non possumus
Cre Quiaplene non uolumus.
AT .D Daergo quima iorum nostrorum ple¬
neuoluerint: & potuerint:
CRẽ Hoc quidem non facileest ostendere: pe
cato es se siuelit aliquor fuisse contendo sed
simpliciter possees resiuelit: Aliud est namq
esseposse quod grȩcedicitur :TNArUau a¬

Expanded text:
nt non peccare. ATT. Quomodo igitur quod uterque volumus, uterque non possumus? CRIT. Quia plene non volumus. ATT. Da ergo qui majorum nostrorum plene voluerint, et potuerint. CRIT. Hoc quidem non fe peccato si velit, aliquos fuisse contendo; sed simpliciter posse esse si velit. Aliud namque est esse posse, quod Graece dicitur τῇ
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ad dnm̃: pec caui uehementer: quia hoc
feci: cumiuber& ut fier& utique quid dicer &
cidantur salanon conpl&is templi caeremo¬
niis utrasque palmas tetendit ad dnm&ait :
cum peccauerit tibi populur non est enim ho¬
mo qui non pecc&: A Iacs proph&ccsilo¬
nites nesciebat ad seuenire uxorem hie robo
nit ad eum mulier cuius filius mostuuserat
& amplexapedeser: uociferatur Repellen¬
te autem ecc̃ giezi. dixit ad eũuir dĩ: dimit.¬
tecam: quo animacius mamaritudineest. &
dñs celauit me. ut noncdndntiar & inihi: In libro
dierum legimus: Fuerunt filii sobocd patrisca¬
riathiarim. qui prophaccbat ex dimidio: et
iterum filii autem scl mab& heel. & ne fachi

Expanded text:
dixit ad Dominum: Peccavi vehementer, quia hoc dixit ad Dominum: Peccavi vehementer, quia hoc feci . Cum juberet ut fieret, utique quid diceret, cidantur. Salomon completis templi caeremoniis, utrasque palmas tetendit ad Dominum, et ait: Cum peccaverit tibi populus, non est enim homo qui non peccet . Ahia propheta Silonites nesciebat ad se venire uxorem Jeroboanit ad eum mulier, cujus filius mortuus erat, et amplexata pedes ejus, vociferatur. Repellente autem eam Giezi, dixit ad eum vir Dei: Dimitte eam, quoniam anima ejus in amaritudine est, et Dominus celavit a me, ut non annuntiaret midierum legimus: Fuerunt filii Sobal patris Cariathjarim, qui prophetabant ex dimidio. Et iterum: Filii autem Salma patris Beth
Abbreviated transcription (Latin):
quõ abiecieũ: aliter enimuid& homo : atq alit̃
dr̃: homo uidit in facie dr̃ incorde: atque in huncmo¬
dum peromneserrat. peromnẽ scorrigitur ut
pateat humanȩ mentis infirmitas : mng̃m phibos¬
ahfilius faul interficitur dolo a rechac &bone
filus remmion berotite: cumque nuntias sere
dauid & caput ccduersarii demonstrarent : oc¬
cisi sunt adauid dicente uiriimpu occideruntiu¬
rũ iustũ indomosua & inlectosuo : ceste mimphi¬
bos & hiustus nonerat & ta men in eo iustus appel¬
latur: quod absque noxacinterfoctur est: ozale¬
uitescum arcadñĩ trans ferr&ur herusalem
& lascuuientes boues plaustrum mpastem alte¬
um ut sacer& cumnctas uolunta s cius uid& igno¬
rantic̃ dñifurore punitã terr&ur atque tris¬
rit ignorantem: sed similem sententicc̃per¬
tremiscit : praecepit dauid principi exercitus
ioab ut numerar& populũ. statimq scriptura
commemorat: & percussiceũ corsuum &¬

Expanded text:
quoniam abjeci eum. Aliter enim videt homo, aliter quoniam abjeci eum. Aliter enim videt homo, aliter Deus. Homo enim videt in facie, Deus in corde. Atque in hunc modum per omnes errat, per omnes corrigitur, ut pateat humanae mentis infirmitas. Isboseth Saul filius interficitur dolo a Rechab et Baana filiis Remmon Berotitae. Cumque nuntiassent David, et caput adversarii demonstrarent, occisi sunt a David, dicente: Viri impii occiderunt virum justum in domo sua et in lectulo suo. Certe Isboseth justus non erat, et tamen in eo justus appellatur, quod absque noxa interfectus est. Oza levites, cum Arca Domini transferretur Jerusalem, et lascivientes boves plaustrum in partem alteum, ut faceret cunctas voluntates ejus, ut videt ignorantiam Domini furore punitam, terretur atque trisrit ignorantem, sed similem sententiam pertremiscit. Praecepit David principi exercitus Joab, ut numeret populum; statimque Scriptura commemorat: Et percussit cor suum
Abbreviated transcription (Latin):
tere desamuel & malachim ionathan fauũ
mellis gustauit insceptro : & in luminati soculis
perẽclitatur : quod nesciens fecerit: hoc scrip¬
tura testatur. quo dignorauerit cepatreesse
praeceptum. Nequis quac̃ gustar& donecuicto¬
riahũ conpler&ur : Intantũ autem iratus
est dñs ut sors inuenir& occultũ . & ipsefate¬
r&ur dicens: Custaui in summitate sceptri
quod est in menumea parum mellis et eo¬
ceego morior. ac postea intercessione & pͥre¬
cibipopuli bberatus est : dicentes adsaul: Niu
ionatha mori&ur qui fecit palutem hanc mag¬
nã misrahel: ab sit uiuit dñs sicetiderit decapil¬
lis capits enus interram: quia cum dnõ secithanc:
et liberauit populus ionathan & nest mostiur
samuel irascitur rauli & non uultire cum rege:
postea praecib: uincitur. ut ostendat humani ani
midiuersum mutationem pergit b&hleem
singulos filiorũ iesse putat iprosesse quos dñs
requirebat: cũ que uidiss& eliab ait: ecceincom¬

Expanded text:
e Samuel et Malachim. Jonathas favum mellis gustavit in sceptro, et illuminatis oculis, periclitatur, quod nesciens fecerit. Hoc enim Scriptura testatur, quod ignoraverit a patre esse praeceptum, ne quisquam gustaret, donec victoria Domini compleretur. In tantum autem iratus est Dominus, ut sors inveniret occultum, et ipse fateretur dicens: Gustavi in summitate sceptri, quod est in manu mea, parum mellis, et ecce ego morior. Et postea intercessione et precibus populi liberatus est, dicentis ad Saul: Num Jonathas morietur, qui fecit salutem hanc magnam in Israel? Absit. Vivit Dominus: si ceciderit de capillis capitis ejus in terram, quia cum Domino fecit diem hanc: et liberavit populus Jonathan, et non est mortuus . Samuel irascitur Sauli, et non vult ire cum rege : postea precibus vincitur, ut ostendat humani animi in diversum mutationem. Pergit Bethleem, singulos filiorum Jesse putat ipsos esse, quos Dominus requirebat. Cumque vidisset Eliab: ait: Ecce in con
Abbreviated transcription (Latin):
muenis sa reum : interficiuntur cũ achanfilii
eiuir& siliȩ bouesa sini pecora tabernaculum
& quaecumque habere potuit igne del&a sunt:
esto quodipse peccauerit : quid com misere fili
quid boues quid a sini quid peccora facdõ calũ¬
nicem quareunus peccauerit. & parspopulitru¬
camus & aliut : Non inquit erat ciuitas quamñ
tradidit dñs filiis israhel: absque ueo quiha¬
bitabat ingabaon, Omnes pugnando coeperit
quia ad nõ factu erat ut indurar& coreorum:
& pugnarent contraisrahel: ut inter ficeren¬
tur & nonfier& ineis tsericordia & pcri¬
rent sicut prȩcepit chismorsi. sidnĩ factũ estuo¬

Expanded text:
invenisset reum, interficiuntur cum Achan filii invenisset reum, interficiuntur cum Achan filii ejus, et filiae, boves, asini, pecora; tabernaculum, et quaecumque habere potuit, igne deleta sunt. Esto, ipse peccaverit: quid commisere filii? quid boves? quid asini? quid pecora? Fac Deo calumniam quare unus peccaverit, et pars populi trucamus et aliud: Non erat, inquit, civitas, quam non tradidit Dominus filiis Israel, absque Eveo qui habitabat in Gabaon: omnes pugnando ceperunt, quia a Domino factum erat, ut induraret cor eorum, et pugnarent 737 contra Israel, ut interficerentur: et non fieret in eis misericordia, et perirent, sicut praecepit Dominus Moysi . Si Domini factum est
Abbreviated transcription (Latin):
quo ostenditur perfectũ hic dici Nonquicunc¬
Narrat que similiter decondicione ex sulum. qui
perignorantiã peccauerunt : quo & quam diucon¬
fugere debeant: at que subiungit : quando adi¬
ficaueris domũ noucc̃. facier loricola tectotuo
incircuitu: Neranguinis reursis cumaliquis
caeciderit ex ecc. etiterum si fuerit inte uirqi
non sit mundus a nocturno fluxu: egredi&ur ex¬
tra castra & non e grediour mediũ castrorum
cũque aduenerit uespera. lauabit se aqua &
postsolis obꝰcubitũ in gredi&ur mediũ castrorũ
deihũ filionaue : duo tantũ ponã testimonia:
peccauit achan. & totus populus offendit: di¬
cit quedñs adiosue: Non poterunt filii israhel¬
stare in conspectumnimicorũ suorũ. sed dorsa
uestent aduersarissiuis . quia factum est a nat¬
theineis & non addam ut sim uobiscum Nisi
contritũ fuerit anathema demedio uestrum:
Cumiq sacrilegium quare r&ur & sors latoiã

Expanded text:
quo ostenditur perfectum hic dici non qui cuncquo ostenditur perfectum hic dici non qui cuncuatur Deum. Narratque similiter de conditione exsulum qui per ignorantiam peccaverunt, quo confugere debeant, atque subjungit: Quando aedificaveris domum novam, facies loriculam tecto tuo in circuitu, ne sanguinis reus sis, cum aliquis ceciderit ex ea. Et iterum: Si fuerit in te vir, qui non sit mundus a nocturno fluxu, egredietur extra castra, et non ingredietur medium castrorum, cumque advenerit vespera, lavabit se aqua, et poesu filio Nave duo tantum ponam testimonia. Peccavit Achan, et totus populus offendit. Dixitque Dominus ad Josue: Non poterunt stare filii Israel in conspectu inimicorum suorum; sed dorsa vertent adversariis suis, quia factum est anathema in eis. Et non addam ut sim vobiscum, nisi contritum fuerit anathema de medio vestrum . Cumque sacrilegium quaereretur, et sors latentem
Abbreviated transcription (Latin):
ut suscit& uerbum quodlo qͣuutus est patrib: tuis
abraham &isaac &ia cob: & scies quo non miusti¬
tiatua dñs dr̃tuus dabittibi terram optimẽc̃ ut
pos sid cascam quia populus durater uicȩ sestu
In eo autem quod dixĩ ꝑfectureris cũd ño dõtuo quo
sensu dixerit ex consequentib: ad probatur : cũ
ingressus inquit sueristerrã quã dñs dr̃tius da¬
bittibi : non disces facere ab ominationes gen¬
ciũ illarũ : Noninueni&ur intequitraducat
b: augurus &maleficis artib: & incantationib:
nonseruier ut interroges inagos &ccriolos
& mostuor: ab ominatio enum dñi est ominis
qui facihaec & propter has ab ominationes
dũs dr̃tuus consum& eos a faci&ua siper fec¬
tuseris cũ dño dõtuꝙ deniquem fest: quia genar
istae quastu possi debis ariolus & diuinos audiũ :
Tibi autem non sic dedit dñsdr̃tuus: Statimq
subiungit proph&c c̃ unũ extedefratrib tuir si¬
cut me suscitabit tibi dñs dr̃tuus ipsũ ccudies ex

Expanded text:
quod locutus est patribus tuis, Abraham, Isaac et Jacob. Et scies quod non in justitia tua Dominus Deus tuus dabit tibi terram optimam, ut possideas eam, quia populus durae cervicis es tu. In eo autem quod dixit: Perfectus eris cum Domino Deo tuo, quo sensu dixerit, ex consequentibus approbatur. Cum ingressus, inquit, fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non disces facere abominationes gentium illarum, nec invenietur in te qui traducat 736 auguriis et maleficis artibus et incantationibus non servies, ut interroges magos et hariolos et mortuos. Abominatio enim Domini est omnis qui facit haec. Et propter has abominationes Dominus Deus tuus consumet eas a facie tua: perfectus eris cum Domino Deo tuo . Denique infert: Quia gentes istae quas tu possidebis, hariolos et divinos audiunt. Tibi autem non sic dedit Dominus Deus tuus. Statimque subjungit: Prophetam unum ex te de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus: ipsum audies. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
giȩ quando figuntur tabernaculac adicqͥm¬
tõdecimo eiusdem mensis septimi us quead
diem uice simũ secundum: interalia s uicti¬
mces semꝑ propeacato hircus offestur
ut illud impleatur beatidauid: sibi soli
peccaui & malũ coramite feci : ut iustifice¬
ris insermonib: tuis : &umca scumiudicaris:
sexciuitates eliguntur exsilio eorũ: quinon
sponte sedper ignorantiã ueliactulcpidis
uel mͣpulsionemanus. ueliocoat quela si¬
uia absque mimicicus: infelicitate magis quã
uoluntate peccarunt: & tamen non absque
crimine sunt : dũ rdigantur inper p&uũ
& ante constitutũ diem. Nec supplicatone nec
praioeorum reuersio imparari & redimi
rum enumeratio est per spicua demonstra¬
tur: Nonoperib nostris atque iustiuac seddiꝰ
nos misericordia conseruari: dicente dnõ ꝑ

Expanded text:
giae, quando figebantur tabernacula, a die degiae, quando figebantur tabernacula, a die decimo quinto ejusdem mensis septimi usque ad diem vigesimum secundum, inter alias victimas semper pro peccato hircus offerebatur, ut illud impleatur beati David: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris . Sex civitates eliguntur exsilii eorum, qui non sponte, sed per ignorantiam, vel jactu lapidis, vel impulsione manus, vel joco, vel lascivia absque inimicitiis, infelicitate magis quam voluntate peccaverunt, et tamen non absque crimine sunt, dum relegantur in perpetuum, et ante constitutum diem, nec supplicatione, nec pretio eorum reversio impetrari et redimi rum enumeratio est, perspicue demonstratur, non in operibus nostris atque justitia, sed Dei misericordia nos conservari, di
Abbreviated transcription (Latin):
infertur & dicitur: offeste hircum caprarcĩ
propeccato : & placabit sacer dos proomnis¬
nagogec filiorum isrł : & ꝓpitiabitur eis dñs
quia ignorantia est: et ipsi offerent oblatone
succ̃ in sacrificiũ dño propeccato suo inconspectu
moc una peccauerit perignor anticẽ : ofser&
tur proea sacerdos. coquodignor a uerit pro
peccato ignorantiae coramdño & rogabit pro
eo & propitiabitur ei : Incalendis singulorum
mensiiũ offertur hir cuscprarũ propeccato
dño i paschoc quoque per diesocto a diequin¬
todecimo mensis primi usque addiem uige si¬
mum Primũ : sacrificium propeccato est : In
pente coste propeccato hircusoffertur & inca¬
lendis mensis septimi quando tubarum clan¬
gor concinitur: eadem hir cipropeccato religi¬
o consecratur: diequoquedecimo eiusdem men¬
sis septimi: quando ieiunũ est usq aduesperã
ofsertur hircuscaprarum propercato proxir
eũ hircum quianteholo caustũ propecato
exlegematatur : Indieb quoque sca nophe¬

Expanded text:
infertur et dicitur: Offerte hircum caprarum pro peccato, et placabit Sacerdos pro omni synagoga filiorum Israel, et propitiabitur ei Dominus, quia ignorantia est: et ipsi offerent oblationem suam in sacrificium Domino pro peccato suo in conspectuma una peccaverit per ignorantiam, offeret tur pro ea sacerdos eo quod ignoraverit, pro peccato ignorantiae coram Domino, et rogabit pro ea, et propitiabitur ei . In kalendis singulorum mensium offertur hircus caprarum pro peccato Domino. In Pascha quoque per dies octo, a die decimo quarto mensis primi, usque ad 735 vigesimum primum diem sacrificium pro peccato est. In Pentecoste hircus pro peccato offertur, et in kalendis mensis septimi, quando tubarum clangor concinit, eadem hirci pro peccato religio conservatur. Die quoque decimo ejusdem mensis septimi, quando jejunium est usque ad vesperam, offertur hircus caprarum pro peccato, praeter eum hircum, qui ante holocaustum pro peccato ex lege mactatur. In diebus quoque Scenope
Abbreviated transcription (Latin):
aa ron prȩcipitur ut non omni tempore
ingrediatur scã scõrum neforte moriatiu
cumque ait uoluerit intrare : osperat ui¬
tulum propeccato. & ari&em in holo caus¬
tum duos que hircos accipi& abuni uerso
populo: uinũ exeis offert propeccatoro
& unũ propeccato populi &ariaem in bolo caus
tom: alter hurcorum cuncta peccata suscipit
populi inti pum dñi saluatoris. &offest in so¬
litudinem & sic placatur dr̃ omini multitudi¬
ni et ad extremum dicitur: Si comederit
homo descĩficatis perignorantiã imputatir
ei inquitas at quedelictũ: & uotireus est: un¬
de &cepostolus mon& eucharistiam dniꝰ cum
cautione sumendã Ne in condemnationem
nobis sumcemus at que iudiciũ sidamnatur
in lege ignorantia: quanto magis ineuange

Expanded text:
Aaron praecipitur, ut non omni tempore Aaron praecipitur, ut non omni tempore ingrediatur in Sancta Sanctorum, ne forte moriatur. Cumque, ait, voluerit intrare, offerat vitulum pro peccato, et arietem in holocaustum, duosque hircos accipiat ab universo populo; unum ex eis offerat pro peccato suo, et unum pro peccato populi, et arietem in holocaustum . 734 Alter hircorum cuncta peccato suscipit populi in typum Domini Salvatoris, et effert in solitudinem: et sic placatur Deus omni multitudini. Ad extremum dicitur. Si comederit homo de sanctificatis per ignorantiam, imputatur ei iniquitas atque delictum, et voti reus erit. Unde et Apostolus monet eucharistiam Domini cum cautione sumendam, ne in condemnationem nobis sumamus atque judicium . Si damnatur in lege ignorantia, quanto magis in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
taris: Mulier generat liberos legenaturae : & in¬
munda est: sima sculũ peperit. dieb: quadragm¬
tac si seminac dieb: octogintoc: accuracrcatorem
cur mn mundum quicqua nomine dixerit: quod
ipse condidit : & non solum ipram mundacest: sed
omne quod t&igerit : cumque dies inquit purga¬
tionis eius conpl&i fuerint superfilio aut filicc
offer& agnũ anniculũ immaculatum & pullũ
colũbarũ & tustorem propeccato adostiumta¬
bernaculi testamenti sacerdotiquioffer& in
cons pectuidni &expialuł proearacerdos:
Dele proso quoque dicitur : quod indiepurga¬
tionis eius offeratur proeo uietima propac¬
cato ⁊ duoque turtures & duopullicobarũ
unus propeccato &cdius inholocaustũ: & qͥui
fluxumse minis patitur eodem sacrificiior¬
dine propaccato & holocausto liberatur: &
codextremum infertur. timoratos faci¬
tesilios israhel ab inꝰ munditus suis & non
morientur propeccato: si contamina ue¬
rint tabernaculũ testamenti: Ipsi quoque

Expanded text:
tari . Mulier generat liberos lege naturali et immunda est, si masculum pepererit, diebus quadraginta; si feminam, diebus octoginta. Accusa Creatorem, cur immundum quidquam nominet quod ipse condidit. Et non solum ipsa immunda est, sed et omne quod tetigerit. Cumque dies, inquit, purgationis ejus completi fuerint super filio aut filia, offeret agnum anniculum immaculatum, et pullum columbarum, et turturem pro peccato, ad ostium tabernaculi testimonii sacerdoti, qui offeret ea conspectu Domini, et expiabit pro ea sacerdos . De leproso quoque dicitur, quod in die purgationis ejus offeratur pro eo victima pro peccato, duoque turtures et duo pulli columbarum: unus pro peccato, alius in holocaustum . Et qui fluxum seminis patitur, eodem sacrificii ordine pro peccato et holocausto liberatur. Et ad extremum infertur: Timoratos facite filios Israel ab immunditiis suis, et non morientur pro peccato suo, si contaminaverint tabernaculum testamenti . Ipsi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
multum. nequasi persapientiam quȩras super¬
flua: nesoste stupescas: Quȩcum que enim labo¬
rauerit homo ut requirat non inueni& : et si
dixerit sesapiens intellegere Repperire non
poterit: corenim filiorum hominum reple¬

Expanded text:
multum, nec quasi per sapientiam quaeras supermultum, nec quasi per sapientiam quaeras superflua, ne forte obstupescas. Quaecumque enim laboraverit homo ut requirat, non inveniet. Si dixerit sapiens se intelligere, reperire non poterit. Cor enim filiorum hominum reple
Abbreviated transcription (Latin):
tabile quis cognorc& illud: & in ꝓuerbus legimus:
estua quȩ uid&ur recta es seapudhomines . et no¬
uissi meccius ueniunt in ꝓfundum inferni: Ecce&
huc manis este ignorantia condeminatur: Dum
aluid putat homo & subspecie ueritatis ad inferna
delabitur. Multa in quit cogitationes incordeho¬
minis sed tamen non illius uoluntas quȩ incerta
& fluctuans atque mutabilis est. sed di consiliumop¬
tin&: quis inquit gloriabitur castũ sehaberecor &
quis considit munduses sea peccato dulcis est homi¬
nipanis mendacii. & posteccimplebitur oseiuscalcu¬
lo Ad ño gressur hominis diriguntur. mostalis
autem quomodo scire poterit uias suas. onanis
uir uid&ur sibiiustus. sed corrigit corda hominũ
dñs. Filius malus iustũ sefacit & non lauat exitũ
suum. filiur malus excelsos oculos hab&: & pal¬
pebris sus eleuatur: estenim iustus quiperit
iniustitia sua. undedicitur adeum, penisiustur

Expanded text:
tabile, et quis cognoscet illud ? In Proverbiis legimus: tabile, et quis cognoscet illud ? In Proverbiis legimus: Est via quae videtur recta esse apud homines, et novissima ejus veniunt in profundum inferni . Ecce et hic manifeste ignorantia condemnatur, cum aliud putat homo, et sub specie veritatis ad inferna delabitur. Multae, inquit, cogitationes in corde hominis : sed non tamen illius voluntas, quae incerta et fluctuans atque mutabilis est, sed Dei consilium obtinet. Quis, inquit, gloriabitur castum se habere cor ? Et quis confidet mundum se esse a peccato? Dulcis est enim hominis panis mendacii, et postea implebitur os ejus calculo. A Domino gressus hominis diriguntur, mortalis autem quomodo scire poterit vias suas? Omnis vir videtur sibi justus, sed corrigit corda omnium Deus. Filius malus justum se facit, et non lavat exitum suum. Filius malus excelsos habet oculos, et palpebris suis elevatur. Est enim justus, qui perit in justitia sua . Unde dicitur ad eum: Ne sis justus
Abbreviated transcription (Latin):
tor propterhocdacerata est lex & nonperua¬
nit urque adsinem iudicium quiampiur pratua¬
l& aduersus iustum propterea egreditur iudi¬
cium peruersum : proquose ipse reprehendens
quod pignorantiã sidoquutus s̃tribit canticumpȩ¬
nitentia: sipeccatũ nonerat ignoratio superflu
re quod peccatũ non hab&: In hic ⁊echielis extre¬
meo paste. tbiper ȩdificium templim montesiti.
ecdesiȩ multasȩcula post futurae sa cramenta nar¬
rantur : primodie & ieptimo menris primi. of
per errorẽ autignorantiã peccauerunt: septẽ
quo que dieb: parchȩ hircurremper propeccato
mactatur. septimimensis quinta decimadie idem
propeccatis sacrificiorũ ordocelebratur
etpostalia plurima qua nonest istius temporis uni¬
uersc replicare scriptũ est: eratautem ibilocurad
occidentem dixit queadme : Isteest locus ubi coquere
debent sacer dotes hostiam propeccato &ignorantia:
minis uiaenus. Necuiriest utambol& & dirigat gres¬
sur suos: Idemque prauum est coromnium & inscru¬

Expanded text:
pter haec lacerata est lex, et non pervenit usque ad finem judicium: quia impius praevalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum . Pro quo se ipse reprehendens quod per ignorantiam sit locutus, scribit Canticum poenitentiae. Si peccatum non erat ignorantia, superfluo re, quod peccatum non habet. In Ezechiel extrema parte, ubi per aedificium Templi in monte siti, Ecclesiae multa post saecula futurae sacramenta narrantur, primo et septimo die mensis primi offeper errorem, aut ignorantiam peccaverunt. Septem quoque diebus Paschae, hircus semper pro peccato mactatur. Septimi mensis quinta decima die, idem pro peccatis sacrificiorum ordo celebratur. Et post alia plurima, quae non est istius temporis replicare, scriptum est: Erat autem ibi locus ad occidentem, dixitque ad me: Iste est locus, ubi coquere debent Sacerdotes hostiam pro peccato et pro ignorminis via ejus: nec viri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. Ideoque pravum est cor hominis, et inscru
Abbreviated transcription (Latin):
proph&iam. Nequa quã defuturo secundum
tropologiam sed in praesentiarum iuxta his¬
toricm proph&centes: Ab bacuc prophece
canticũ suum hoc scribit titulo. oratio abba¬
enim fuerat audacter caldnm: & dixerat:¬
uociferabo adte uimfatiens & non saluco¬

Expanded text:
rophetiam: nequaquam de futuro secundum tropologiam: sed impraesentiarum juxta historiam prophetantes. Abacuc propheta Canticum suum hoc inscribit titulo: Oratio Abaenim fuerat audacter ad Domivociferabor ad te, vim patiens, & non salua
Abbreviated transcription (Latin):
quilegedicat abolitã et solus nouitesta mentlegen¬
duslibros
niente cuangelupfectione uiliora cessccrunt :
deu&eritestamento obseruaredeb tã que relinquere :
Mandata obseruare debem quȩ ad
uitã & inores pestinent corrigendos. de quib: scrip¬
tumest : mandatũ dm̃ lucidum inlummansoculos:

Expanded text:
qui Legem dicit abolitam, et solos novi Testamenti legenqui Legem dicit abolitam, et solos novi Testamenti legendos libros. niente Evangelii perfectione, viliora cessarunt. A.de veteri Testamento observare debeam, et quae relinquere. C. Mandata observare debemus, quae ad vitam et mores pertinent corrigendos, de quibus dictum est: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ti: & quasi quib dcc̃nubib clcruni nisuses uerita¬
tis lumen operire: sed quida drem: hisenimcunc¬
tis testimonus. uideris homunem accurarenaturã
acꝑhoc inuidiam referrecddnm. sitales homines
condidit ut obliuione & ignorantiac & peccato care¬
re non possint: ex quoper spicuũ est. hominem ñ¬
posse siuoluerit non peccare. idenimfecit quodi¬
tare non potuit: Ubiautem aufertur possibilitas.
aufestur &uitium: Nemo enini in eo condemnectir
quod facere non potuit:
AT TICuSΟ Sȩpedixite non intellegere conatõs me¬
os. nec considerare quid tuargumenteris. sed qid
dr̃ iusserit proobliuione errore aignorantic. quasi
propeccato offeruntur sacrificia: Siue hoc male
obseruare quodiussit tuũ dĩussa rep̃hendere:
ueritati & tralis incamblas feniuam concedamtibi
hoc inueteri lege prȩceptum dequas criptumest ue¬
teratransierunt eccesacta sunt omnia nouoc Nũqͥid
& decuangelio hoc poteris ad probare : ut puniatur
Dumignorat manicheur nobis consurgit

Expanded text:
ti, et quasi quibusdam nubibus clarum nisus es veritatis lumen operire, sed quid ad rem? His enim cunctis testimoniis videris hominum accusare naturam, ac per hoc invidiam referre in Deum, si tales homines condidit, ut oblivione et ignorantiae peccato carere non possint. Ex quo perspicuum est, hominem posse, si voluerit, non peccare. Id enim fecit, quod vitare non potuit. Ubi autem aufertur possibilitas, aufertur et vitium, nemo enim in eo condemnatur, quod facere non potuit. ATTIC. Saepe dixi te non intelligere conatus meos, nec considerare quid argumenteris; sed quid Deus jusserit. Pro oblivione, errore et ignorantia, quasi pro peccato offeruntur sacrificia: sive hoc male observare quod jussit; tuum et me trahis ad blasphemiam, concedam tibi hoc in veteri Lege praeceptum, de qua scriptum est: Vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova . Numquid et de Evangelio poteris hoc approbare, ut puniatur Dum ignoramus, Manichaeus nobis consurgit
Abbreviated transcription (Latin):
minem sine peccato esse siuelit hocest aliis uerbis
dicere posseiustũ sinepeccato esse : meo quodiustus :¬
ATeo Iustos esse concedo sincomini autemomnio
peccato noncdsentior: et enim cebsque uitio quod

Expanded text:
minem sine peccato, si velit? Hoc est aliis verbis minem sine peccato, si velit? Hoc est aliis verbis dicere, posse justum sine peccato esse, in eo quod justus est. A. Justos esse concedo, sine omni autem peccato omnino non assentior. Etenim absque vitio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cator & iimiserego homo: honio quippenaturȩ
peccator uoluntatis: His forte & illud quod scrip¬
tum est. uanitas uanitantiũ omnia uanita sad pec¬
catores refertur & nonadomnes homines: &
iterũ, Uerum tamen inimagiem perambu¬
lathomo: acdeinde : homo uanitatiadsimilatus
est. dieseius uclutumbra pertransierunt: sihoc
nihilenim mihi consciussum Nectamen in hoc
iustificatus sum: Qui hoc dicebat. nullius utique
peccati sibi consciuserat. sed quia legerat. delic¬
taquis intellegit & sunt uiȩ quȩ uidentur uiroius¬
tȩ Nouissima autem carum respiciunt in ꝓfioi¬
dum in ferni &iterum : omnisuir uid&ur sibi
iustus ds̃ autem corda hominũ dirigit idcrco
tiã deliquirs& : maximecum scriptura testatur:
estiustus quiperit iniustitiasua & alibi iuste quod
iustum est sec taberis. Nebpinione bonitatis auis¬
titiȩ dedinemur Necordantes saulis &agag
sum absque men sura funemtrahere saltim¬
hoc mihi conceder iustorinscripturis pluri
garinon potest: quid malilocutus sum posseho¬

Expanded text:
quippe naturae est, peccator voluntatis. Nisi forte et illud, quod scriptum est: Vanitas vanitatum et omnia vanitas , ad peccatores refertur, et non ad omnes homines. Et iterum: Verumtamen in imagine perambulabat homo ; ac deinde: Homo vanitati assimilatus est, dies ejus velut umbra pertranseunt . Si hocnihil mihi conscius sum, nec tamen 744 in hoc justificatus sum. Qui hoc dicebat, nullius utique peccati sibi conscius erat. Sed quia legerat, Delicta quis intelligit ? Et: Sunt viae quae videntur viro justae, novissima autem earum respiciunt in profundum inferni . Et iterum: Omnis vir videtur sibi justus, Deus autem corda hominum dirigit ; idcirco tiam deliquisset, maxime cum Scriptura testetur: Est justus, qui perit in justitia sua . Et alibi: Juste quod justum est sectaberis , ne opinione veritatis a justitia declinemus, recordantes Saulis et Agasum absque mensura funem trahere, salthoc mihi concedes, justos in Scripturis plurimgari non potest; quid mali locutus sum, posse ho
Abbreviated transcription (Latin):
doceas: Negat fratrib ac propinquis irese ad scȩ no¬
phegicm : & postecc scriptumest. ut aute mascende¬
eunt fratreseius tunc & ipse ascendit ad sollemini¬
tatem: Non manifeste: sed quasi i abscondito : Iturũ
senegauit : secit quod priur negauerat: Hatrat por¬
firius inconstantiae acmutationis accusat : Nestiens
omnicscandala ad carnem essereferende: Mor¬
ses in quuid dedit uobis legem & nemo ex uobis facit
utique possibilem : & tamen quod erat possibile
nemo conpleuerat : Neque enimculpamperantis
est sed fragilitas audientis : ut omnis mundus sub¬
ditus fiatdõ : in euangelio secundũ iohannem inmul¬
nis & grȩcis & latinis codicib iuenitur : deadulteramu¬
liere
quȩ accurata est apud dnm. accusabant autem & uehe¬
menter ur guebant stribȩ& farisei iuxtcclegẽ ca
lapidarecupientes: xtihs inclinur digito scribebat
interra. corum uidelic& quiaccuscebant & omnicc
peccata mor taliũ secundum quod seriptum est in

Expanded text:
doceas. Negat fratribus et propinquis ire se ad scenopegiam; et postea scriptum est: Ut autem ascenderunt fratres ejus, tunc et ipse ascendit ad solemnitatem, non manifeste, sed quasi in abscondito . Iturum se negavit, et fecit quod prius negaverat. Latrat Porphyrius, inconstantiae ac mutationis 762 accusat, nesciens omnia scandala ad carnem esse referenda. Moyses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem, utique possibilem, et tamen quod erat possibile, nemo impleverat, neque enim culpa imperantis est, sed fragilitas audientis, ut omnis mundus subditus fiat Deo. In Evangelio secundum Joannem in multis et Graecis et Latinis codicibus invenitur de adultera muliere, quae accusata est apud Dominum. Accusabant autem et vehementer urgebant Scribae et Pharisaei, juxta legem eam lapidare cupientes. At Jesus inclinans, digito scribebat in terra : eorum videlicet qui accusabant, et omnium peccata morta
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sed alus diuites fuerint & dispensatores
magis dĩ quam diuites appellandi sunt: ged no¬
bis euan gelica perfectio requiren da est in qua
prȩcipitur siuisper fectusesse : uadeuende om¬
nia tua quae habes & da pauperib: & ueniscquere

Expanded text:
sibi, sed aliis divites fuerint, et dispensatores sibi, sed aliis divites fuerint, et dispensatores magis Dei, quam divites appellandi sint. Sed nobis Evangelica perfectio requirenda est, in qua praecipitur: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequ
Abbreviated transcription (Latin):
porsibilia dm̃ dedissemandata neipsem
potest sieri: Nuncimple quod proposueras
possehominem sinepeccato esse siuelit: Aut
enim daseos qui potuerint : aut sinullus po¬
tuit. liquido confiteberis hominem in ꝑ¬
p&uum uita repeccata non posse:
CRE R Quoniamur gues me utdemquod
dare non debeo Illud qua so considera quo¬
modo dñs dixerit : facilius est camelũ per¬
soramen acus intrareporre : quam diuitẽ
posuis saestimonium quod contra sefaciat
In hocenim non quo fieripor sit dictumest
sed im pos sibile mpos sibili conparatum: quo¬
modo enim camelus non potest intrare ꝑ
foramenacus ita & diues non ingreditur in
regna caelorum : Aut si potueris osten dere
quod diue ingrediatur in regnacalorum:
sequitur ut &camelus intr&perforamen
acus Nec mihi abraham & c&eros quo sin
ueeritestamento diuites legimus exempla
proponaes quidiuites ingressisunt regna¬
tentes opera diuites es sedesierint. Immo non

Expanded text:
possibilia Deum dedisse mandata, ne ipsepossibilia Deum dedisse mandata, ne ipsepotest: nunc illud imple quod proposueras, posse hominem sine peccato esse si velit. Aut enim dabis eos qui potuerunt; aut si nullus potuit, liquido confiteberis hominem in perpetuum vitare peccata non posse. C. Quoniam 703 urges me, ut dem quod dare non debeo, illud, quaeso, considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen acus intrare posse, quam divitem posuisse testimonium, quod contra se faciat. In hoc enim non quod fieri possit, dictum est, sed impossibile impossibili comparatum. Quomodo enim camelus non potest intrare per foramen acus, ita et dives non ingredietur in regna coelorum. Aut si potueris ostendere, quod dives ingrediatur regna coelorum, sequitur ut et camelus intret per foramen acus. Nec mihi Abraham et caeteros, quos in veteri Testamento divites legimus, exemplo proponas, qui divites ingressi sunt regntentes opera, divites esse desierint; immo cum non
Abbreviated transcription (Latin):
simos dialeticostiepui iuaror ⁊sta conten¬
tio est: id solumposse fieri dicit: quod
aut sit uerum: aut uerum futurum sit:
et quicquid suturũ sit : id ficrinecesseesse
quid quid autem non sit futurum id fie¬
ri nom posse: cresippus uero & quae non
sunt futura porse fieridicit: ut frangi
hoc margaritũ: etiam sidnum quam
futurũ sit. quiigitur aiunt posse hominẽ
esse absque peccato siuelit: Non poterunt
hocuerum probare nisi futurũ docuerint:
cum autem futura incerta sint omnice &
maxime eaquaenum quã facta sunt pes¬
spicuum est eos. id futurum dicere quod
non sit futurum : eclesiastẽ hancconsir¬
men tesententiam: omne quod futu¬
rumest iã factum est in prious aculo
CΚΕR Qote hocmihi respondear por¬
sibilic dr̃ mandata dederit anmꝰpossibilia:
Cerno quotua tendata dsertio: Sed
de hoc inposteriorib disserendum est. Nedũ
miscemus quaestionib: quaestiones obscu¬
ram audientib intellegentiam relinqua¬
mus, Reseruato igitur hoc quo fatemur.

Expanded text:
simos dialecticos περὶ δυνάτου ista contentio est. Diodorus id solum posse fieri dicit, quod aut sit verum, aut verum futurum sit. Et quidquid futurum sit, id fieri necesse esse. Quidquid autem non sit futurum, id fieri non posse. Chrysippus vero et quae non sunt futura, posse fieri dicit: ut frangi hoc margaritum, etiam si id numquam futurum sit. Qui ergo aiunt hominem posse esse absque peccato si velit, non poterunt hoc verum probare, nisi futurum docuerint. Cum autem futura incerta sint omnia, et maxime ea quae numquam facta sunt, perspicuum est eos id futurum dicere, quod non sit futurum; Ecclesiaste hanc confirmante sententiam: Omne quod futurum est, jam factum est in priori saeculo ut hoc mihi respondeas: possibilia Deus mandata dedit, an impossibilia? A. Cerno quo tua tendat assertio. Sed de hoc in posterioribus disserendum est, ne dum miscemus quaestionibus quaestiones, obscuram audientibus intelligentiam relinquamus. Reservato igitur hoc quod fatemur
Abbreviated transcription (Latin):
tib hoc inquit sapiamus qui uolumur. se¬
cundum humanae fragilitatis moddlum
esre perfecti: Necdum nos accepisse nec¬
dum conꝰ prehendirse. Necdum erreper¬
fectos: et quia necdum ꝑfectisumus & sor¬
sitanaliter sapimus quam poscit uera & ꝑ¬
fecta per fectio siquid aliter sapimus &
a liter intellegiius quamdiꝰ hab& scienta
et hoc nobis dñs reuelauit : ut precemurcu
dauid at quedicamus r cuela oculos meor &
considerabo mirabilia deleg&ua: ex quo ꝑ
fectianes. duas que iustitias. & duostimo¬
res Primã ꝑfectionem & in comꝰparabi¬
lem ueritatem: ꝑfectam que nistitiam &
timorem: quiest initium sapientiae diub¬
tutib coaptandam secundem autem
gua non solum hominib:  sed &omni

Expanded text:
tibus. Hoc, inquit, sapiamus, qui volumus setibus. Hoc, inquit, sapiamus, qui volumus secundum humanae fragilitatis modulum esse perfecti, necdum nos accepisse, necdum comprehendisse, necdum esse perfectos. Et quia necdum perfecti sumus, et forsitan aliter sapimus, quam poscit vera et perfecta perfectio: si quid aliter sapimus, et aliter intelligimus, quam Dei habet scientia; et hoc nobis Deus revelabit, ut precemur cum David, atque dicamus: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de Lege tua . fectiones; duasque justitias, et duos timores. Primam perfectionem et comparabilem veritatem perfectamque justitiam, et timorem, qui est initium sapientiae, Dei virtutibus coaptandam; secundam autem, quae non solum hominibus, sed et omni