comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ bonum ex bono nascitur. bi igitur originale
malum quod tot preiudicus interemptum ẽ: Ad hec
respondeo non solum filios ex comugio uerum eciã
exadulterio bonum aliquod eẽ. scd̾m opus dei. quo
creati sunt. scđm autem originale peccatum in dãp¬
natione nasci ex adam pͥmo. non solum si de adul¬
terio uerum etiam si de comugio generentur nisi
ait apłs de improbis relicto naturali usu femine ex¬
arserunt in desideria sua minuicem. masculi ĩ mas¬
culos turpitudinem oꝑantes. non dixit usum con¬
iugalem s naturalem. eum uolens intelli. qui fit
menbris ad hoc ereatis. ut ꝑ ea possit ad generandũ
sexus uterq misceri. Ac ꝑ hoc cum eisdem m̃bris
etiam merec̾ci quisq miscetur. naturalis ẽ usus. nec
tam̃ laudabilis s culpabilis. Ab ea uero parte corpori
que non ad generandum ẽ instituta. si et coniuge
quisq utatut cont̃ naturimẽ et flagitiosum. de¬

Expanded text:
qui per bonum ex bono nascitur; ubi igitur originale qui per bonum ex bono nascitur; ubi igitur originale malum, quod tot praejudiciis interemptum est? » CAPUT XX. 35. Ad haec respondeo, non solum filios ex conjugio, verum etiam ex adulterio bonum aliquod esse, secundum opus Dei quo creati sunt: secundum autem originale peccatum, in damnatione nasci ex Adam primo, non solum si de adulterio, verum etiam si de conjugio generentur, nisi ait Apostolus de improbis, Relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideria sua in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem, eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosum. de
Abbreviated transcription (Latin):
accusabis etiam creaturam panis et uni. qm̃ hinc quo
tia uim. fluebant ipsa et filii eius. & manus pauꝑis
& ogentis non adiuuabant. Elige iam inquit utrũ
mauis. aut reputa diuino oꝑi commixtionẽ corpoꝵ
aut creaturam panis et uini similiter malam cẽ de¬
fim. Quod si feceris aꝑte manicheus ẽẽ conuinceris.
Concupiscentie autem naturalis qui modum tenee.
bono bene utitur. Qui modum non tenet. bono
male utitur. Quid dicis gͦ inquit ita nuptiarum
bonum malo originali quod inde trahitur ñ potest
accusari. sicut adulterioꝵ malum bono naturali.
quod inde nascitur non potest accusari: Hisser¬
monib inquit quod negaueras concessisti. quod
concesseras sustulisti. Nichil magis laboras ꝗͣ
ut parum intelligariꝰ. Ostende sine commixtione
nuptias corporales. aut unum aliquod huic oꝑi no¬
conugia. Si comugium bonum. si homo fructus con¬
igi bonus. si hic fructus opus dei malus eẽ ñ potest

Expanded text:
accusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hincaccusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hinctia uini fluebant ipsa et filiae eius; et manum pauperis et egentis non adiuuabant. elige iam\', inquit, \'utrum mauis: aut reputa diuino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris. concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. quid dicis ergo\', inquit, \'ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturaquod inde nascitur, non potest excusari » ? « His sermonibus, » inquit, « quod negaveras concessisti, quod concesseras sustulisti: et nihil magis laboras, quam ut parum intelligaris. Ostende sine commixtione nuptias corporales: aut unum aliquod huic operi noconjugia: si conjugium bonum, si homo fructus conjugii bonus, si hic fructus opus Dei malus esse non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tis pissem. si tantum ex adam me feciss et in rp̃o non
resereiss. Quod cum possessus pelagiana impietate ñ
credit. si intanto inalo infinem usq ꝑdurat. non
ipse s eatholici uideant. qualis et quantus eum er
ror non infecerit. s plane interfecerit. Attende se
susepti naturaliter bom sunt.: a postoio ucente¬
discamus qui ait de improbis. Relicto naturali usu
femine exarserunt in desideria sua. ininuicẽ mas¬
culi in masculos turpitudinem oꝑantes. Ostendit gͦ
inquit usum femine. et naturalem cẽ. et pro suo ino¬
do laudabilem. flagicium autem ex uoluntate ꝓpria
exerceri contra institutionis pudorem. Merito itaq
inquit et inbene utentib genus concupiscentie mo¬
dusq laudatur. et inturpib excessus eius punitur. De¬
niq eo tempore ds abrahe et sate mairentia euo men¬
bra uegetauit. quo in sodomis ipsis igneo imbre pu¬
muit. Si igitur putas in quit accusandum menbidꝵ

Expanded text:
sis perissem, si tantum ex Adam me fecisset et in Christo non sis perissem, si tantum ex Adam me fecisset et in Christo non refecisset. quod cum possessus Pelagiana inpietate non credit, si in tanto malo in finem usque perdurat, non ipse, sed catholici uideant, qualis eror, non infecerit, sed plane interfecerit. CAPUT XIX. 34. Attende seqnjugio suscepti naturaliter boni sunt, Apostolo discamus, qui ait de improbis: Relicto naturali usu feminae, exarserunt in de sideria sua, invicem masculi in masculos turpitudinem operantes. ostendit ergo\'. inquit, \'usum feminae et naturalem esse et pro suo modo laudabilem, flagitium autem ex uoluntate propria exerceri contra institutionis pudorem. merito itaque\', inquit, \'et in bene utentibus genus concupiscentiae modusque laudatur et in turpibus excessus eius punitur. denique eodem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo in Sodomis ipsa igneo imbre puniuit. si igitur putas\\ inquit, \'accusandum membroru
Abbreviated transcription (Latin):
beretur s qui głatur in dño gietur: abhac fide aplica
atꝙ catholica ueracissima et fundatissima. cum pela¬
granis iste discedens non uult nascentes eẽ sub diabolo.
ne paruuli portentur ad xp̃m. ut eruantur apotesta¬
te tenebrarum et in regnum ipsius tnferantur. Ae sie ac¬
cusat ecłiam toto orbe diffusam: in qua ubiq om̃s
babtiandi infantuli. non ob aliud exuffiantur nisiut
ab eis pͥnceps mundi mittatur foras. aquo necesse est
uasa ur possideantur. cum exadam nascuntur si m rp̃o
non uenascantur. et in eius regnum ꝑ grãm facta uasa
mised̾ie transferantur. Contra istam fundatissimam
ueniens u̾itatem. ne uniu̾sam xp̃i eccłiam. oppugnare
uideat ur. quasi me unum alloquitur: et uelut corri¬
piens atq admonens dicit. etiam te deus focit. s qd̃
fatendum ẽ. grandis erior infecit. Sane quod me de
fecerit agnosco et gratias ago. qui tam̃ cum ur ua¬

Expanded text:
beretur, sed qui gloriatur, in domino glorietur. Ab hac fide apostolica beretur, sed qui gloriatur, in domino glorietur. Ab hac fide apostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est uasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur et in eius regnum per gratiam facta uasa misericordiae transferantur. contra istam fundatissimam ueniens ueritatem, ne uniuersam Christi ecclesiam obpugnare uideatur, quasi me unum alloquitur et uelut corripiens atque admonens dicit: \'etiam te deus fecit, sed, quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus fecerit agnosco et gratias ago, qui tamen cum irae ua
Abbreviated transcription (Latin):
eit c huc itaqi dicat. Cigo deus uasa diabolo facit. quasi
nesciat deus. sic eis uti ad oꝑa sua iusta et bona sicut ip¬
partis diabolo pascit diabolo nutrit et uestit. quia fac
solem suum oriri suꝑ bonos et malos. et pluit suꝑ iustos
et iniustos. Sic itaq cieat malos quomodo pascit et nu¬
tn et malos. quia quod eis creando tribuit ad natu¬
ax ꝑtinet uonitatem. et quod eis pascendo et nutendo
das incirm̃tum. ñ utiq maliciȩ illoꝵ s eidem bone na¬
tiuis quam creauit bonam. bonum tribuit ad ium̃¬
tum. In quantum enim homines sunt bonum c. natẽ.
cuius auctor deuse. In quantũ autẽ cum peceato nas¬
cantur. pituri qui ñ renascuntur ad sem̃ ꝑtinẽt ma¬
ledidtum abinicio. ilius antique in obedicntiȩ uicio. oꝰ
tam̃ bene utitur factor eciam uasoꝵ ire ut notas faciat
diuitias glorie sue. in uasa mised̃ie. ne meritis suis tri¬
buat se ad camdem inassam quisq ꝑtinens gratiali¬

Expanded text:
cit? Hic itaque dicat, Ergo Deus vasa diabolo facit: quasi cit? Hic itaque dicat, Ergo Deus vasa diabolo facit: quasi nesciat Deus sic eis uti ad opera sua justa et bona, sicut ippartis diabolo pascit, et diabolo nutrit, et vestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ? Sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos: quia quod eis creando tribuit, ad naturae pertinet bonitatem; et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum, non utique malitiae eorum, sed eidem bonae naturae quam creavit bonus, bonum tribuit adjumentum. In quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cujus auctor est Deus: in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri si non renascuntur, ad semen pertinent maledictum ab initio , illius antiquae inobedientiae vitio. Quo tamen bene utitur factor etiam vasorum irae, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae; ne meritis suis tribuat, si ad eamdem massam quisq
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽ. et donum qũauus sit de quo agit in iustus.
et mialus nec eum ꝓpterea creare noluit. quia malũ
futarumcẽ psciuit. ita de unu̾so genere humano.
quamuis nullus hominũsine pec᷑i sorde nascatur.
bonum ille qui summe bonus est. oꝑatur. alios faciẽs
tanquam uasa miscd̃iȩ quos gratia discernat ab eisqͥ
uasa sunt ire: alios tanquam uasa ue. ut notas faci¬
at diuitias głe sue in uasa miscd̾iȩ. Eat iste nunc et
aduersus apłm cuius ista sententia ẽ. argum̃tetur. ĩ¬
mo ad uersus ipsum figulum cui responderi prohibet
apłs dicens. O homo tu quis es qui iespondeas deo: Nun¬
quid dicit figmĩtum ei qui se frxit. quare sic me feci¬
sti: An non habet potestatẽ figulus luti ex eadem mas¬
sa faceir aliud uas in honorem. aliud in contumeliã:
quia sub diabolo sunt alius ea quam ipse facit. quia¬
et uasa miscdie facit aut aliunde ñ ex eadem massa fa¬

Expanded text:
iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare noluit, quia malum futurum esse praesciuit: ita de uniuerso genere humano, quamuis nullus hominum sine peccati sorde nascatur; bonum ille qui summe bonus est operatur, alios 16 faciens tamquam uasa misericordiae, quos gratia discernat ab eis, qui uasa sunt irae, alios tamquam uasa irae, ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. eat iste nunc et aduersus apostolum, cuius ista sententia est, argumentetur, immo aduersus ipsum figulum, cui respondere prohibet apostolus dicens: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud in contumeliam? quia sub diabolo sunt, alius ea quam ipse facit, qui vasa misericordiae facit? aut aliunde et non ex eadem massa fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Iam nunc illa tͥa uideamus quoꝵ trium quodli¬
bet diterimus. nichil ait dici posse profanius. quod ho¬
minem ds aut non fecerit. aut diabolo fecerit. aut cer¬
de diabolus dei sit imaginẽ. hoc ẽ. hominẽ fabricatus.
hor tum pͥmum et nouissimum. non dicia nob etiã
ipse siñ sit excors. aut nimiũ ꝑrouicax confitetur. De uͥ¬
lo questio c̃. quod scd̾o medioq loco posuit. Ubi sic fal¬
tur ut a nob sic estimet dici quod diabolo deũ ho¬
minẽ fecerit. tanquam in hominib quos deus ex ho¬
minib parentib creat. hoc intendat. hoc curet. hoc sui
opis ratione ꝓuideat. ut habeat diabolus seruos quos
ipse sibi face̾re non potest. Absit ut hoc qualiscumq
uł puerilis pietas suspicetur. Bonitate sua deus facit
nom ies. et pͥmos sine pecrato. et cȩtos sub pecrato. in
nsus profundarum cogitationum suaꝵ Sicut enim de
ipstus diaboli malicia nouit ille quid agat. et qd̾ agit

Expanded text:
ta est. Iam nunc illa tria uideamus, quorum trium quodlita est. Iam nunc illa tria uideamus, quorum trium quodlibet dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem deus aut non fecerit aut diabolo fecerit aut certe diabolus dei sit imaginem, hoc est hominem fabricatus. horum trium primum et nouissimum non dici a nobis etiam ipse, si non sit excors aut nimium peruicax, confitetur. de illo quaestio est, quod secundo medioque loco posuit, ubi sic fallitur, ut a nobis hoc existimet dici, quod diabolo deus hominem fecerit, tamquam in hominibus quos deus ex hominibus parentibus creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine peccato et ceteros sub peccato, in usus profundarum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit ille quid agat et quod agit
Abbreviated transcription (Latin):
mortis niuus. quale non haberet nisi corpus ite ilꝰ
imparadiso ante peccatum. ut et conceptus ꝓuenirt
sine libidine pruriente. et partus sine dolore cruciante.
Cu al item non intelligamus qñdoquidẽ dicit scpt᷑a
aforis omnem uuluam fuisse conclusa ali quo dolo¬
ie factumeẽ. non ut possent femine concubitum ꝑpe¬
A qui dolor deo suscitante fuiss inflictus. miserante
detractus. Nam si ad impedimentũ serende prolis eẽt
abios decrabenda. uiris utiq eẽt detrahenda non fe¬
eusts femina enim poss uoluntate concumbere: etiã
desistente libidine qua stimularetur si uuo ñ de eẽt. qͣ
eritaretur. Nisi forte quia scͥptumẽ. et ipsum abimeleco
fuisse sanatum. uirilem dicturus ẽ. ei libidinẽ iedditã.
sutiam ꝓfecto si ammiserat. quid opus fuit eum dius¬
intus ad moneri. ut abraham non misceretur urori:
Si sanatum dicit. quia donus cius ab illa peste sana¬

Expanded text:
mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius in paradiso ante peccatum, ut et conceptus proueniret sine libidine pruriente et partus sine dolore cruciante. cur autem non intellegamus, quoniam quidem dicit scriptura aforis omnem uuluam fuisse conclusam, aliquo dolore factum esse, ut non possent feminae concubitum perpeti, qui dolor deo suscitante fuisset inflictus, miserante detractus? nam si ad inpedimentum serendae prolis esset libido detrahenda, uiris esset detrahenda, non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere etiam desistente libidine, qua stimularetur, si uiro non deesset, qua excitaretur. nisi forte, quia scriptum est, et ipsum Abimelech fuisse sanatum, uirilem dicturus est ei libidinem redditam. quam profecto si amiseiat, quid opus fuit eum diuinitus admoneri, ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum dicit, quia domus eius ab illa peste sana
Abbreviated transcription (Latin):
pientib siune erumnoso gemitu parientib. qͣndoqͥ¬
dem in illa felicitate. et incorpore nondum mortis
huus s uite illius. non eẽt feminis inexcipiendis se¬
mirib qđ puderet. sicut non eẽt in edendis fecib qd̾
doleret. Ꝙ uisquis non credit uł credere ñ uult homi¬
rib ante omne peccatũ in illa paradisi felicitate uer¬
santib hoc potuisse dei uoluntate et berignitate con¬
cecii ñ optande fecunditatis laudator s pudende uo¬
iupratis amador est. Item aliud ex libro diuino testi¬
monium quod posuit de abimelech. et deo uolente
clausa omm uulua in domo eius ne mulieres eius pare¬
rent. atq: aꝑta rursus ut parerent. quid adrem ꝑtinet:
quid habet de illa pudenda libidine de qua nune qͥstio
si erun quid ipsam deus detraxit illis feminis. reddidit¬
qi cum uoluit: S pena fuit ut parere non possent. bene¬
ticium u̾ut paiere possent. more huius cor ruptibilis cos¬
poris. N oneium tale beneficium d̾s conferret corpori

Expanded text:
pientibus, sine aerumnoso gemitu parientibus; quandoquidem in illa felicitate et in corpore nondum mortis huius, sed uitae illius non esset feminis in excipiendis seminibus quod puderet, sicut non esset in edendis fetibus quod doleret? quisquis non credit uel credi non uulthominibus ante omne peccatum in illa paradisi felicitate uersantibus hoc potuisse dei uoluntate et benignitate concedi, non optandae fecunditatis laudator, sed pudendae uoluptatis. amator est. Item aliud ex libro diuino testimonium, quod posuit de Abimelech et deo uolente clausa omni uulua in domo M eius, ne mulieres eius parerent atque aperta rursus ut parerent. quid ad rem pertinet? quid habet de illa pudenda libidine, de . qua nunc quaestio est? numquid ipsam deus detraxit illis feminis reddiditque cum uoluit? sed poena fuit, ut parere non possent, beneficium uero, ut parere possent more huius corruptibilis carnis. non enim tale beneficium deus conferret corpori
Abbreviated transcription (Latin):
lis esse iħm. et ut ꝑ eum facta omnia fatetur. ꝑ id qd̾
est uerbum deus. ita etiam paruulos ab eo saluos fieri
fateatur. ꝑ id quod ẽ iħs. si uult eẽ catholicus xp̃ianus.
Sic enim scnptum ẽ. in euangelio. Et uocabunt nom̃
enim saluum faciet populum suum. In quo popło sũt
utiq et paruuli. Saluum faciet autem a peccatis eoꝵ.
Sũt ergo et in paruulis peccata originalia. ꝓpter que
ihesus id est saluator possit eẽ et ipsorum.: Ex pliciĩ¬

Expanded text:
lis esse Iesum et, ut per eum facta omnia fatetur per id quod lis esse Iesum et, ut per eum facta omnia fatetur per id quod est uerbum deus, ita etiam paruulos ab eo saluos fieri fateatur per id quod est Iesus, si uult catholicus esse christianus. sic enim scriptum est in euangelio: et uocabunt nomenenim saluum faciet populum suum, in quo populo sunt utique et paruuli, saluum faciet autem a peccatis eorum. sunt ergo et in paruulis peccata originalia, propter quae Iesus, id est saluator possit esse et ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo eius mobedientiam in obedientes illi tunc hominẽ
receperunt. et in nos ꝓpagine tͣnsfunderunt. Neq enĩ ad
coꝵ nutum s utiq in ordinate mouebatur. qnͣdo m̃bra
pͥus granda tunc iam pudenda texerũt. S ut diri senti¬
at de ista libidine iste qd̃libet p̃dicet ut libet. laudet qͣn¬
tũlibet. sicut enim multis locis significat multũ libet.
ut eius si non usib saltim laudib pelagiam oblectent᷑.
quicũq eoꝵ ꝓposito continentiȩ carne conugio ñ fruun¬
tur. Tantũ paruulis parcat. ut ñ cos laudet inutiliter.
defendatq crudeliter. Saluos eẽ non dicat. ñ ad laudatorẽ
pelagium.s ad saluatorem xp̃m uenire ꝑmittat. Nlam
ut iam liber iste claudatur. qm̃ ita sermo illius ter¬
minatus ẽ. qui in cartula quam misisti scͥptus est. ut
diceret. uere credito quia ꝑ iħm facta sunt omnia. et
sine ipso factum ẽ nichil. concedat iħm etiam paruu¬

Expanded text:
ergo eius inoboedientiam inoboedientes illi tunc homines ergo eius inoboedientiam inoboedientes illi tunc homines receperunt et in nos propagine transfuderunt. neque enim ad eorum nutum, sed utique inordinate mouebatur, quando membra prius glorianda, tunc iam pudenda texerunt. Sed, ut dixi, sentiat de ista libidine iste quodlibet, praedicet utlibet, laudet quantumlibet — sicut enim multis locis significat, multum libet — ut eius si non usibus, saltem laudibus Pelagiani oblectentur, quicumque eorum proposito continentiae carne coniugum non fruuntur, tantum paruulis parcat, ut non eos laudet inutiliter defendatque crudeliter, saluos esse non dicat, non ad laudatorem Pelagium, sed ad saluatorem Christum uenire permittat. nam ut iam liber iste claudatur, quoniam ita sermo illius terminatus est, qui in chartula quam misisti scriptus est, ut diceret: \'uere credito quia per Iesum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihi' ? , concedat Iesum etiam paruu
Abbreviated transcription (Latin):
carnis concupiscentia uoluntatem illoꝵ hominũ pre¬
ueniret. s cum ipsi uellent tunc illa consurgeret tẽ ã.
uellent. qͣndo ad seminandos filios opus eẽt. ita ut nul¬
lius seminis eẽt irritusiactus. nullus fieret concubitꝰ.
qũe non sequeret᷑ conceptus et partus. ad nutũ serui¬
ente carne. ad nutũ seruiente libidine. Hoc si dicit.
saltim consideret nunc in hominib ñ eẽ quod dicit.
Et si non uult concedere uicium eẽ libidinẽ. dicat sal¬
tim ꝑ illoꝵ hominũ in obedientiam etiam ipsam ui¬
tiatam eẽ carnis concupiscentiam. ut illa que obedien¬
ter et ordinate moueretur. nũc in obedienter et ordina¬
te moueat᷑. ita ut ipsis quoq pudicis ad nutũ non
obtemꝑet coniugatis. s et quando ñ ẽ. necessaria mo¬
ueatur. et quando necessaria ẽ. aliqͣndo cicius. aliqͣndo¬
uero tardius. ñ eoꝵ sequat᷑ nutus. s suos exerat mot᷑. Hãc

Expanded text:
carnis concupiscentia uoluntatem illorum hominum praecarnis concupiscentia uoluntatem illorum hominum praeueniret, sed, cum ipsi uellent, tunc illa consurgeret, tunc autem uellent, quando ad seminandos filios opus esset, ita ut nullus seminis esset inritus iactus, nullus fieret concubitus, quem non sequeretur conceptus et partus ad nutum seruiente carne, ad nutum seruiente libidine: hoc si dicit, saltem consideret nunc in hominibus non esse quod dicit. et si non uult concedere uitium esse libidinem, dicat saltem per illorum hominum inoboedientiam etiam ipsam uitiatam esse carnis concupiscentiam, ut illa, quae oboedienter et ordinate moueretur, nunc inoboedienter inordinateque moueatur, ita ut ipsis quoque pudicis ad nutum non obtemperet coniugatis, sed et quando non est necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, aliquando tardius, eorum sequatur nutus, sed suos exerat motus. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis uoluntatẽ hominũ preueniret. uoluntas con¬
tinuo sequeret᷑. uxor que ꝓpter hoc nunquam absens ẽẽ
debebat. siue conceptura siue iam grauida. slico amoue¬
ietur. & aut proles seminaret᷑. aut uoluptas naturalis
et laudabił expleretur. et periret sem̃ hominis. ne ap¬
pecitus tam bonȩ concupiscentiȩ fraudaret᷑. tantũ ñ se
conũterent coniuges in eum usum qui ẽ contra nat᷑a᷑.
s quotiens delectaret. menbris ad hoc creatis et geni¬
talib uterentur. ueruntam̃ quod si et ille usus contͣ
nat᷑am forsitan delectaret. qd̾ si et in hanc uolupta¬
tẽ laudabilis illa libido adimret. utrum scq̃rentur
eam qm̃ suauis eẽt. an repugnarent qm̃ turpis eẽt:
Si sequerent᷑. ubi ẽ cogitatio qualcumq honestatis:
Si repugnarent ubi ẽ par tante felicitatis: Hic si forte
erubuerit. et dixerit. tantam pacem felicitatis illius.
tantumq ordinẽ in his reb cẽ potuisse. ut nunquam

Expanded text:
libidinis uoluntatem hominum praeueniret, uoluntas conlibidinis uoluntatem hominum praeueniret, uoluntas continuo sequeretur, uxor, quae propter hoc numquam absens esse debebat, siue conceptura siue iam grauida, ilico admoueretur et aut proles seminaretur aut uoluptas naturalis et laudabilis expleretur et periret semen hominis, ne adpetitus tam bonae concupiscentiae fraudaretur: tantum non se conuerterent coniuges in eum usum, qui est contra naturam, sed quotiens delectaret, membris ad hoc creatis et genitalibus uterentur. uerumtamen quid si et ille usus contra naturam forsitan delectaret, quid si et in hanc uoluptatem laudabilis illa libido adhinniret? utrum sequerentur eam, quoniam suauis esset, an repugnarent, quoniam turpis esset? si sequerentur, ubi est cogitatio qualiscumque honestatis? si repugnarent, ubi est pax tantae felicitatis? hinc si forte erubuerit et dixerit tantam pacem felicitatis illius tantumque ordinem in his rebus esse potuisse, ut numquam
Abbreviated transcription (Latin):
nascentib: Que cum ita sint. de ista carnis concupis¬
centia & libidine imꝑiosa impudicis. domanda pu¬
diciꝰ pudenda tam̃ et pudicis. et impudicis. sentiat iste
qd libet. quia ei sicut uideo multũ placet. Non eam
laudare cunctet᷑. quam nominare confunditur. appel¬
let eam sicut appellauit m̃broꝵ uigorem. nec castarũ
aurium reuereatur horrorem. appellet m̃broꝵ poten¬
tiam. nec caueat impudentiam. Dicat si ñ erubescit. in
paradiso si nemo peccass hũc ibi uigorem uelut florem
uiuere potuisse. nec opus fuisse ut tegeretur. qd̾ ita mo¬
ueretur ut inde nemo confunderet᷑. s parata coniuge sẽ¬
per cxerteret᷑. nũquam repͥmeret᷑. ne aliqͣndo uoluptas tã¬
ta. felicitati tantȩ. negaret᷑. ab sit enim ut illa beatitu¬
do poss aut in loco illo non habere qd̃ uellet. aut in suo
corpore uł animo sentire quod nollet. Ac ꝑ hoc si motꝰ

Expanded text:
nascentibus? Quae cum ita sint, de ista carnis concupisnascentibus? Quae cum ita sint, de ista carnis concupiscentia et de libidine imperiosa inpudicis, domanda pudicis, pudenda tamen et pudicis et inpudicis, sentiat iste quodlibet, quia ei, sicut uideo, multum placet; non eam laudare cunctetur, quam nominare confunditur; appellet eam, sicut appellauit, membrorum uigorem nec castarum aurium reuereatur horrorem; appellet membrorum potentiam nec caueat inpudentiam; dicat, si non erubescit, in paradiso si nemo peccasset, hunc ibi uigorem uelut florem uirere potuisse nec opus fuisse, ut tegeretur, quod ita moueretur, ut inde nemo confunderetur, sed parata coniuge semper exerceretur, numquam reprimeretur, ne aliquando uoluntas tantae felicitati negaretur. absit enim, ut illa beatitudo posset aut in loco illo non habere quod uellet aut in suo corpore uel animo sentire quod nollet ac per hoc si motus
Abbreviated transcription (Latin):
mirabił. mirabile creator in oliua. et oleastro ꝓdux̃
exemplum. ubi ñ solum exoleastri uerum etiam ex
oliuȩ semine ñ nisi oleaster exoritur. Qua ꝓpter quã¬
uis et in hominib natura generatis. gratia regeneratiᷤᷤ
sit ista carnał concupiscentia repugnans legi m̃tis.
tam̃ quia remissa est in iemissione peccatoꝵ. ñ iam ill
in peccatum reputat᷑. nec nocet aliquid nisi eius motib
ad illicita consentiat᷑. Proles uͦ eoꝵ quia ñ ꝑ spiritalẽ.
s ꝑ carnalem concupiscentiã seminat᷑. uelut ex illa
oliua quidam nr̃i gencris oleaster. sic inde reatũ nascen¬
do trahit. ut nisi renascendo liberari ab illa peste non
possit. Quomͦ eigo affirmat iste nos ascribere scĩtatẽ
nascentib & culpam gen̾antib cum potius u̾itas mõ¬
straret. & si fuerit scĩtas in gen̾antib. originalẽ cul¬
ꝑam in eẽ nascentib quȩ non aboleatur nisi in re¬

Expanded text:
mirabilis mirabile creator in oliua et oleastro produxit mirabilis mirabile creator in oliua et oleastro produxit exemplum, ubi non solum ex oleastri, uerum etiam ex oliuae semine nonnisi oleaster exoritur. quapropter quamuis et in hominibus natura generatis, gratia regeneratis sit ista carnalis concupiscentia repugnans legi mentis, tamen, quia remissa est in remissione peccatorum, non iam illis in peccatum reputatur nec nocet aliquid, nisi eius motibus ad inlicita consentiatur. proles uero eorum, quia non per spiritalem, sed per carnalem concupiscentiam seminatur, uelut ex illa oliua quidam nostri generis oleaster sic inde reatum nascendo trahit, ut nisi renascendo liberari ab illa peste non possit. quomodo ergo adfirmat iste nos adscribere sanctitatem nascentibus et culpam generantibus, cum potius ueritas monstrat, etsi fuerit sanctitas in generantibus, originalem culpam inesse nascentibus, quae non aboleatur nisi re
Abbreviated transcription (Latin):
atq altius diabolus infixit. qũa sũt ista hominib
nota peccata. Unde illo magno primi hominis pecca¬
to nat᷑a ibi nr̃a in det̾ius cõmutata: ñ solum est facta
peccatrix. uerũ etiam generat peccatores. Et tamen
ipse languor quo bene uiuendi uurtꝰ ꝑut non est
utiq natura. s uiciũ. sicut certe mala in corpore ua¬
litudo ñ est ulla substantia uł natura. s uicium. Et
licet ñ semꝑ. tam̃ plerumq ualitudines parentum
congenerant᷑ quodammꝰ et apparent in corporib fili¬
oꝵ. hoc autẽ peccatũ qd̃ ipsum hominẽ in ꝑadiso
mutauit in peius. quia multo est grandius qũa noᷤ
iudicare possimꝰ. ab om̃i nascente trahitur: nec nisi ĩ
renascente remittit᷑. ita ut etiã de parentib iam rena¬
tis in quib remissum atq tectũ ẽ. trahatur. in reatũ
nascentiũ filioꝵ. nisi et ipsos quos primo carnał na¬
tiuitas obligauit. scd̃a spiritał absoluat. Cuius rei

Expanded text:
atque altius diabolus inflixit. quam sunt ista hominibus atque altius diabolus inflixit. quam sunt ista hominibus nota peccata. unde illo magno primi hominis peccato natura ibi nostra in deterius commutata non solum est facta peccatrix, uerum etiam genuit peccatores. et tamen ipse languor, quo bene uiuendi uirtus periit, non est utique natura, sed uitium, sicut certe mala in corpore ualitudo non est ulla substantia uel natura, sed uitium, et licet non semper, tamen plerumque malae ualitudines parentum ingenerantur quodam modo et adparent in corporibus filiorum. Hoc autem peccatum, quod ipsum hominem in paradiso mutauit in peius, quia multo est grandius quam iudicare nos possumus, ab omni nascente trahitur nec nisi in renascente remittitur, ita ut etiam de parentibus iam renatis, in quibus remissum atque tectum est, trahatur in reatum nascentium filiorum, nisi et ipsos, quos prima carnalis natiuitas obligauit, secunda spiritalis absoluat, cuius rei
Abbreviated transcription (Latin):
a diaboli.
Huic ergo paruuloꝵ saluti mimicus ẽ. qui coꝵ sic as¬
serit innocentiam. ut sauciatis et uulneratis neget ne¬
cessariam medicinam. Iam quod sequitur et adiungit.
attende. Si ante peccatum inquit ꝑ dm̃ creatũ ẽ. unde
homines nascerentur. ꝑ diabolum autẽ unde parentes
comiouerentur. ascͥbitur sine dubio scĩtas nascentib
et culpa generantib. Quod quia manifestissime nup¬
tias damnat: amoueto hunc sensum p̾cor de eccłarũ
nos dicamus ꝑ diabolum aliquid substantiȩ creatũ
in hominib. Persuasit malũ diabolus tanquã pecca¬
tum. ñ creauit tanqũa naturã. S plane nature ꝑ¬
suasit. quia homo natura ẽ. & idco eam ꝑsuadendo ui¬
tiauit. Qui enim uulnerat: ñ creat m̃bra. s uexat. S
uulnera que corporib infigunt᷑. m̃bra faciunt clau¬
dicare. uł egre mõueri. ñ eam uircutẽ qua iustus est
homo. Uulnus autẽ qd̃ peccatũ uocat᷑. ipsam uitam
uulnerat qua recte uiuebat᷑. Hoc autẽ ualde tũc maiꝰ

Expanded text:
a diaboli. huic ergo paruulorum saluti inimicus est, qui eorum sic adserit innocentiam, ut sauciatis et uulneratis neget necessariam medicinam. Iam quod sequitur et adiungit, adtende. \'si ante peccatum\', inquit, 'per deum creatum est unde homines nascerentur, per diabolum autem unde parentes commouerentur, adscribetur sine dubio sanctitas nascentibus et culpa generantibus. quod quia manifestissime nuptias damnat, amoueto hunc sensum, precor, de ecclesiarum nos dicamus per diabolum aliquid substantiae creatum in hominibus. persuasit malum diabolus tamquam peccatum, non creauit tamquam naturam. sed plane naturae persuasit, quia homo natura est, et ideo eam persuadendo uitiauit. qui enim uulnerat, non creat membra, sed uexat. sed uulnera, quae corporibus infliguntur, membra faciunt claudicare uel aegre moueri, non eam uirtutem qua iustus est homo; uulnus autem, quod peccatum uocatur, ipsam uitam uulnerat, qua recte uiuebatur. hoc autem ualde tunc maius
Abbreviated transcription (Latin):
multis delictis in iustificationem. qui non solum
illud unum soluit quod originaliter trahitur. s etiã
cetera quȩ in uno quoq homine motu ꝓprie uolũ¬
tatis adduntur. Si enim ob umius delictum mors
regnauit ꝑ unum. multomagis qui habundantiã
gratiȩ et iusticie accipiunt. in uita regnabunt ꝑ unũ

Expanded text:
multis delictis in iustificationem, quia non solum multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam cetera, quae in unoquoque homine motu propriae uoluntatis adduntur; si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter dicit. Sicut in adam om̃s moriuntur. ita et
in xp̃o om̃s uiuficabunt᷑. Sicut in illo illud. ita in isto
istud. Ipsa ẽ. forma. S hec forma. non omni ex paite con¬
formis ẽ. Uñ hic apłs secutus adiunxit. S ñ sicut de¬
lictum ita ẽ et donatio. Sienim ob unius delictum
multi mortui sunt. multomagis gratia dei et donũ
in gr̃a unius hominis iħu xp̃i inmultos abundabit.
xp̃m liberantur. temporaliter ꝓpter adam moriunt᷑.
ꝓpter ipsum autem xp̃m sine fine uicturi sunt:
Et ñ in quit sicut ꝑ unum peccatum. ita ẽ. et donũ.¬
Nam iudicium quidem ex uno in condempnatio¬
nẽ. gratia autem ex multis delictis in iustificatio¬
nẽ. Ex uno ergo quid nisi delicto: Quia sequit᷑. grã
autem ex multis delictis. Dicant isti. quomodo ex u¬
no delicto in condempnationẽ. nisi quia sufficit ad
condempnationẽ etiam unum originale peccatum.
quod in om̃s homines ꝑtransuit. Gratia uero ideo ex

Expanded text:
breuiter dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, ita et breuiter dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur: sicut in illo illud, ita in isto istud. ipsa est forma, sed haec forma non omni ex parte conformis est. unde hic apostolus secutus adiunxit: sed non sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit. ui per Christum liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uicturi sunt? et non, inquit, sicut per unum nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex multis delictis. dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autẽ aliud indicant etiam sequentia uerba
aplica: Cum enim dixiss hoc. adiunxit. usq ad
legem cium peccatum in mundo fuit. id est qͥa nec
lex potuit auferre peccatum. Peccatum autem in¬
quit ũ deputabatur cum lex non eẽt. Erat ergo set¬
non deputabatur: quia non ostendebatur quod de¬
putaretur. Sicut enim alibi dicit: ꝑ legem cognitio
peccati. S regnauit inquit mors ab adam usq ad
moysen. Hoc ẽ. quod supra dixerat usq ad legem. Non
ut a moyse deinceps non ess peccatum. s quia nec lex
ꝑ moysen data. regnum potuit mortis auferre. quȩ ñ
regnat utiq nisi ꝑ peccatũ. Regnum porro eius est
ut hominẽ mortalem in scd̃am etiam que sempiter¬
na ẽ. precipitet mortẽ. Regnauit autẽ ĩ quib. Et in his
inquit qui ñ peccauerunt in similitudinẽ preuaricati¬
onis ade. qui ẽ forma futuri. Cuius futuri. nisi xp̃i: Qͦ¬
modo et qualis forma nisi econtrario: Quod alibi etiã

Expanded text:
Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non enon deputabatur, quia non ostendebatur quod deputaretur: sicut enim alibi dicit, Per legem cognitio peccati » . « Sed regnavit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen; hoc est quod supra dixerat, usque ad legem: non usque ad Moysen, ut deinceps non esset peccatum; sed quia nec lex per Moysen data regnum potuit mortis auferre, quae regnat utique nisi per peccatum. regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. regnauit autem in quibus? et in his, inquit, qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri. cuius futuri nisi Christi? et qualis forma nisi a contrario? quod alibi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
d peccan¬
omines
mors ꝑtransut in quo omnes peccauerunt. Quod
isti si catholicis aurib mentibq ꝑciꝑent. aduersꝰ
fidem grãmq xp̃i rebelles animos non haberent.
neq conarentur inaniter ad suum ꝓprium et here¬
ticum sensum hȩc apłica uerba tam dilucida et
manifesta conuertere. asserentes hoc ideo dictũcẽ. qd̃
adam peccauerit primum. in quo de cȩcero quis¬
quis peccare uoluit. peccandi inuenit exemplum:
ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno ĩ
om̃s homines. s illius unus imitatione tͣnsiret. cũ
ꝓfecto si apłs unitationẽ hic intelligi uoluiss. non
ꝑ unũ hominẽ. s ꝑ diabolũ potius in hunc mũdũ
peccatum intrasse. et ꝑ om̃s homines tͣnsisse dixiss.
De diabolo quippe scͥptum est. Imitantur autẽ eũ.
qui sunt ex parte ipsius. S ideo ꝑ unum hominem
dixit. a quo generatio utiq hominum cępit. ut ꝑ
generationẽ doceret isse per om̃s originale peccatũ.

Expanded text:
eccatomines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quod isti si catholicis auribus mentibusque perciperent, aduersus fidem gratiamque Christi rebelles animos non haberent neque conarentur inaniter ad suum proprium et haereticum sensum haec apostolica uerba tam dilucida et tam manifesta conuertere, adserentes hoc ideo dictum esse, quod Adam peccauerit primum, in quo de cetero quisquis peccare uoluit, peccandi inuenit exemplum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno in omnes homines, sed illius unius imitatione transiret, cum profecto, si apostolus imitationem hic intellegi uoluisset, non per unum hominem, sed per diabolum potius in hunc mundum peccatum intrasse et per omnes homines pertransisse dixisset. de diabolo quippe \'scriptum est: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. sed ideo per unum hominem dixit, a quo generatio . utique hominum coepit, ut per generationem doceret isse per > omnes originale peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ. Os̃ autẽ dix̃ ad ꝯdẽpnationẽ ꝑ adam & om̃s ad u¬
stificationẽ ꝑ xp̃m. cum utiq non om̃s cos qui moriũt᷑
in adam tͣnferat xp̃s ad uitam. S om̃s dixit atq
om̃s. quia sicut sine adam nullus ad mortem. ita sine
xp̃o nullus ad uitam.Sicut dicimus de litterarũ ma¬
gistro sim ciuitate solus est. om̃s iste hic literas docet.
non quia omnes discant. s quia nemo nisi ab ipso. De¬
nique quos ante omnes dixerat. multos postea dixit:
cos dem ipsos tam̃ om̃s multosq significans. Sicut enĩ
inquit ꝑ inobedientiam unius hominis peccatores con¬
sticuti sunt multi. ita et ꝑ unius obedientiam iusti cõ¬
stituentur multi. Ad huc querat ꝑ quid peccatum in¬
ueniatur in paruulo. Respondeant ei pagine sancte.
Punum hominẽ peccatum intrauit in hunc mũdũ.¬

Expanded text:
ionem. Omnes autem dixit ad condemnationem per Adam, et omnes ad justificationem per Christum; cum utique non omnes eos qui moriuntur in Adam, transferat Christus ad vitam: sed omnes dixit atque omnes, quia sicut sine Adam nullus ad mortem, ita sine Christo nullus ad vitam. Sicut dicimus de litterarum magistro, si in civitate solus est, Omnes iste hic litteras docet: non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab ipso. Denique quos ante omnes dixerat, multos postea dixit, eosdem ipsos tamen omnes multosque significans. Sicut enim, inquit, per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. Adhuc quaerat, per quid peccatum inueniatur in paruulo. respondeant ei paginae sanctae: per unum hominem peccatum in hunc mundu
Abbreviated transcription (Latin):
aut qd̾ reddit deus peccata patrũ in filios. Aut qd̃
in psalmo scͥptum e Ego miniquitatib concept
sum. et in peccatis mater mea in utero me aluit.
aut homo uanitati similis factus ẽ. dies eius situt
umbra precereunt. Aut eoce ueteres posiusti dies
meos. et substantia mea quasi nichilum ante
te. ueruntam̃ uniu̾sa uanitas om̃is homo uiuẽs
lut quod apłs dicit. omnis creatura uanitati sub¬
iecta ẽ. Aut in libro eccłaste. uanitas uanitatũ a
omina uanitas. que habundantia ẽ. homini in
omni labore suo. quem iꝑse laborat sub sole: aut

Expanded text:
aut quod reddit deus peccata patrum in filios, aut quod in psalmo scriptum est: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit, aut: homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt, aut: ecce ueteres posuisti dies meos, et substantia mea quasi nihil ante te; uerumtamen uniuersa uanitas, omnis homo uiuens, aut quod apostolus dicit: omnis creatura uanitati subiecta est, aut in libro Ecclesiaste: uanitas uanitatum et omnia uanitas. quae abundantia est homini in omni labore suo quem ipse laborat sub sole? aut
Abbreviated transcription (Latin):
men summo et immutabili. quod est natura dei
s facto de nichilo ꝑ sapientiam dei. Est itaq per
ñ eẽt in paruulis. nisi uoluntate pͥmi hominis
peccaretur: et origine uiciata peccatum origina¬
le traheretur. Non ergo sicut iste ait. ꝑfecte ma¬
nicheus ẽ. qui malũ originale defendit. s ꝑ fecte
pelagianus ẽ. qui malum originale ñ credit. Neq
enim ex quo eẽ cepit. manichei pestilentiosa doc¬
trina ex illo ceperunt in eccł̃ia dei paruuli bapti¬
⁊andi exorcizari. et exsufflari. ut ipsis misterus os¬
tenderetur non cos in regnum xp̃i nisi erutos a po¬
testate tenebrarum tͣnsferri. aut in libris manichei
legitur. quod uenerit filius hominis querere et sal¬

Expanded text:
men summo et inmutabili, quod est natura dei, men summo et inmutabili, quod est natura dei, sed facto de nihilo per sapientiam dei. est itaque pernon esset in paruulis, nisi uoluntate primi hominis peccaretur et origine uitiata peccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: \'perfecte Manicheus est, qui malum originale defendit\', sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit. neque enim ex quo esse coepit Manichei pestilentiosa doctrina, ex illo coeperunt in ecclesia dei paruuli baptizandi exorcizari et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur non eos in regnum Christi nisi erutos a tenebrarum potestate transferri, aut in libris Manichei legitur, quod uenerit filius hominis quaerere et sal
Abbreviated transcription (Latin):
discipłs. Hoꝵ itaq duoꝵ quȩ in paruulis cẽ dixi¬
mus. unum ascͥbitur deo. alterum diabolo. Et
quod utrumq ꝓpter unũ hoꝵ id ẽ. ꝓꝑter uicium
subicitur potestati diaboli. ideo non ẽ in congru¬
um. quia ñ fit ipsius diaboli potestate s dei. Sub¬
ititur autem uicium uicio. natura nature. quia
et in diabolo utrunq ẽ. ut cum dilecti et elec¬
ti de potestate tenebrarum eruuntur cui mali
iure subduntur. appareat quid donetur iustifica¬
tis bonis a deo bono: bene oꝑante de malis. Quod
autẽ iste sibi quasi religiose dicere uisus ẽ si natura
ꝑ dm̃ ẽ. non potest in ea eẽ originale malum. ñ¬
ne religiosius sibi alius uidetur dicere. si natura
ꝑ dm̃ ẽ. non potest in ea oriri ullum malũ: et
tamen falsum ẽ. hoc enim manichei asserere uo¬
luerunt. et non creaturam dei factam de nichilo
Non enim ortum ẽ. malum nisi in bono. nec ta¬

Expanded text:
discipulus. horum itaque duorum, quae in paruulo esse dixidiscipulus. horum itaque duorum, quae in paruulo esse diximus, unum adscribitur deo, alterum diabolo. et quod utrumque propter unum horum, id est propter uitium subicitur potestati diaboli, ideo non est incongruum, quia non fit ipsius diaboli potestate, sed dei; subicitur autem uitium uitio, natura naturae, quia et in diabolo utrumque est, ut, cum dilecti et electi de potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, adpareat quid donetur iustificatis bonis a deo bona bene operante de malis. Quod autem iste sibi quasi religiose dicere uisus est: si natura per deum est, non potest in ea esse originale malum\', nonne religiosius sibi alius uidetur dicere: si natura per deum est, non potest in ea oriri ullum malum? et tamen falsum est; hoc enim Manichei adserere uoluerunt et non creaturam dei factam de nihilo, non enim ortum est malum nisi in bono nec ta
Abbreviated transcription (Latin):
na oꝑa fecit omnia. et de malis quȩ in bonis ab
eo factis orta sunt: bene oꝑatur ꝑ omnia. In uno
inquit homine iure uituꝑatur intentio. et origo
laudatur. quia duo sũt quẽ ꝯtrariis applicentur. In
paruulo autem unum ẽ. natura tantum. quia uo¬
luntas non ẽ. Illud ergo unum inquit aut deo a¬
scͥbetur. aut demomi. Si natura inquit ꝑ dm̃ ẽ. nõ
potest in ea eẽ originale malum. Si uero a diabolo
nichil erit ꝑ quod homo diuino oꝑi uendicetur. ꝑ¬
fecte itaq manicheus ẽ. qui malũ originale defen¬
dit. Audiat pocius aduersum ista quod uerum ẽ.
In uno homine iure uituꝑatur intentio. et natu¬
ra laudatur: quia duo sunt que contrarus appli¬
centur. Sed etiam in paruulo non unum est tan¬
tum. id ẽ. natura in qua creatus ẽ homo. a deo bo¬
no.Habet enim et uicium quod ꝑ unum in om̃s
homines ꝑtransut sicut sapit apłs. non sicut
desipit pelagius. uł cȩlestius. uł eoꝵ quicumq

Expanded text:
na opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab na opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab eo factis orta sunt, bene operatur per omnia. \'In uno\', inquit, \'homine iure uituperatur intentio et origo laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; in paruulo autem unum est, natura tantum, quia uoluntas non est. illud ergo unum\', inquit, \'aut deo adscribetur aut daemoni. si natura\', inquit, \'per deum est, non potest in ea esse originale malum; si a diabolo, nihil erit, per quod homo diuino operi uindicetur. perfecte itaque Manicheus est, qui malum originale defendit\'. audiat potius aduersum ista quod uerum est. in uno homine iure uituperatur intentio et natura laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; sed etiam in paruulo non unum est tantum, id est natura, in qua creatus est homo a deo bono; habet enim et uitium, quod per unum in omnes homines pertransiit, sicut sapit apostolus, non sicut desipit Pelagius uel Caelestius uel eorum quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
te mala tanquam ex arbore mala. Nec ideo tam̃
ex bono potuit oriri uoluntas mala. quia bonum
factum ẽ. a bono deo. s quia de nichilo factum ẽ. ñ
de deo. Quid gͦ est quod dicit. si natura opus dei ẽ.
ꝑ opus dei opus diaboli tͣnsire non sinit᷑: Nonne
lum qd̾ omnino nusquam erat in dei oꝑe oriri po¬
tuit. cur malum quod alibi iam erat ꝑ opus dei
tͣnsire non potuit. presertim cum ipsis uerbis uta¬
tur apłs dicens. et ita in omnes homines ꝑtransit:
Nunquid homines non sunt opus dei: ꝑtransiit
ergo peccatum ꝑ homines. hoc ẽ. opus diaboli ꝑ opꝰ
dei. atq ut alio modo id ipsum dicamus. quia di¬
aboli opus id ẽ. peccatũ. ꝑ ipsum diabolum exortũ.
qui factura uł opus est dei. ꝑ aliud opꝰ dei id ẽ. ꝑ ho¬
minẽ ꝑ tͣnsuit. opus oꝑis dei ꝑtͣnsut ꝑ opus dei: et
ideo deus ẽ. solus immutabitis. et potentissime bo¬
nitatis. qui et ante quam eẽt ullum malum. bo¬

Expanded text:
te mala tamquam ex arbore mala. nec ideo tamen te mala tamquam ex arbore mala. nec ideo tamen ex bono potuit oriri uoluntas mala, quia bonum factum est a bono deo, sed quia de nihilo factum est, non de deo. quid ergo est quod dicit: \'si natura opus est dei, per opus dei opus diaboli transire non sinitur'? nonne lum, quod omnino nusquam erat, in dei opere oriri potuit, cur malum, quod alicubi iam erat, per opus dei transire non potuit, praesertim cum ipso uerbo utatur apostolus dicens: et ita in omnes homines pertransiit? numquid homines non sunt opus dei? pertransiit ergo peccatum per homines, hoc est opus diaboli per opus dei, atque ut alio modo id ipsum dicam, quia diaboli opus, id est peccatum per ipsum diabolum exortum, qui factura uel opus est dei, per aliud opus dei, id est hominem pertransiit, opus operis dei per opus dei. et ideo deus est solus inmutabilis et potentissimae bonitatis, quia et antequam esset ullum malum, bo