comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuit ꝓbare distulerit: absoluto reo. penã
suscipiat legib suꝑinib c̃p̃hensã. Qđ si talis
ꝑsona sit ad cuiꝰ deformitatẽ infamia ñ ꝑtineat :
exilio deputet᷑. Tam̃ sumt̃ acousatorẽ & reũ ita
iudice p̃sente conuenerit. ut ꝓinscriptione
utriꝰq partis integri induciȩ tribuant᷑. deb&
auidice ñ negari futurũ. ut parsquȩ pꝰ inducias
fuerit suꝑata districtione sententia feriatur.
Siquẽ penituerit accusase criminaliter.
& inscriptionẽ fecisse de eo qđ ꝓbare ñ potuerit:
sieicũ accusato innocente conuenerit innicẽ
se absoluant. Si uͦ uidex eũ qͥ accusatꝰ ẽ. crimi¬
nosum eẽ. cognouerit. ⁊ int̾ reũ & accusatorẽ

Expanded text:
proposuit probare distulerit, absoluto reo poenam proposuit probare distulerit, absoluto reo poenam suscipiat legibus superioribus comprehensam. Quod si talis persona sit ad cujus deformitatem infamia non pertineat, exsilio deputetur. Tamen, si inter accusatorem et reum ita judice praesente convenerit, ut pro inscriptione utriusque partis integrae induciae tribuantur, debet a judice non negari futurum, ut pars quae post inducias fuerit superata, districtiori sententia feriatur.Si quem poenituerit accusasse criminaliter, et inscriptionem fecisse de eo quod probare non potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se absolvant. Si vero judex eum qui accusatus est criminosum esse cognoverit,
Abbreviated transcription (Latin):
criminosꝰ: nã inscriptione ꝑ ordinẽ factai tunc
aiudice suscipiendus ẽ. reus. & custodiȩ oũ accusa.¬
tore tradendus ẽ. ea tñ ratione ut tã accusati
quã accusatoris dignitas estimetur. ⁊ unũ quẽq.
ante discussionẽ ita uidex faciat custodire.
ut eorũ natał aut dignitas patiunt᷑ sine hu
qui crimina sua inq̃stione c̃fessi s̃dealiis si dicere
uoluerint ãiudice ñ credant᷑. qr iure & legib
ostititũ ÷ ut spontanea ꝓfessione reus reũ ñ
faciat. neq ille de alt̃o credat᷑ qͥ se criminosũ
cuiꝰcũq criminis reũ accusare uoluerit abeodie
qͦ inscripsit intͣ annũ ꝑ agat ꝓpositas actiones
Qui si distulerit in famis effectꝰ bonorũ suoꝵ qͣrtã
criminalia negotia audire ceꝑint adie inscripti¬
onis si mducias aut accusator aut reus petierit.
int᷑annũ p̃stare debebt̃. ut ħ actio intͣ annicireu¬
lum fimatur. Edsi accusator intͣ annũ quȩ

Expanded text:
criminosus. Nam inscriptione per ordinem facta, tunc criminosus. Nam inscriptione per ordinem facta, tunc a judice suscipiendus est reus; ea tamen ratore tradendus est, ea tamen ratione, ut tam accusati quam accusatoris dignitas aestimetur et unumquemque ante discussionem ita iudex faciat custodiri, ut eorum natales aut dignitas patiuntur. Sane hi, qui crimina sua in quaestione confessi sunt, de aliis si dicere voluerint, a iudice non credantur, quia iure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat neque illi de altero credatur, qui se criminosum cujuscunque criminis reum accusare voluerit, ab eo die quo inscripsit intra annum peragat propositas actiones. Qui si distulerit, infamis effectus bonorum suorum quarta criminalia negotia audire coeperint, a die inscriptionis, si inducias aut accusator, aut reus petierit, intra annum praestare debebunt, ut haec actio intra anni circulum finiatur. Quod si accusator intra annum quae
Abbreviated transcription (Latin):
occupet cum fuerit incausa de uictꝰ ꝑuasor
iuiris alieni. tantũ spacii restituat qͣntũ p̃sũpsit
res definito p̃cio comꝑata. ꝗnuis plus ualeat
quã ad p̃sens uenditur. ħ tantũmͦ reqͥrendũ ẽ.
si nichil fraudis uł uiolentiȩ egit ille qͥ c̃ꝑasse
ꝓbatur. Et uoluerit reuocare qui uendidit
fuerat. ut si unꝰ exconsortib ꝓqͣc̃q necessitate
rẽ uende uoluisset. extraneus em̃di licentiã
ñ hab̾et si ħ meliꝰ ꝓbat̾ indultũ ut qͥc̃q desuis
reb lib̾o utatur arbitrio. & p̃t̾missis consortib ł
indote data fuerant. ad suũ dominiũ feminȩ
reuocabt̃. nec heredes defuncti mariti hoc
losa uł capitali obiectione pulsauerit. ñ prius aui-
dicib audiatur quã sesimilẽ penã quã reo inten¬
accusandos eẽ. credidit. se simili inscriptione
constringat. futurũ ut supplicia in nocentũ ser-¬
uorum aut pena capitis sui aut facultatũ amissi¬
one compenset. Ante inscriptionẽ nemo pͤfficiat᷑

Expanded text:
occupet, cum fuerit in causa devictus pervasor juris alieni, tantum spatii restituat, quantum praesumpsit is plus valeat quam ad praesens venditur, hoc tantummodo requirendum est, si nihil fraudis vel violentiae egit ille qui comparasse probatur; et si voluerit revocare qui vendidit,fuerat, ut si unus ex consortibus pro quacunque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet, sed hoc melius probatur indultum, ut quicunque de suis rebus libero utatur arbitrio, et praetermissis consortibus vin dote data fuerant, ad suum dominium feminae revocabunt, nec haeredes defuncti mariti hoc losa dicibus audiatur, antequam se similem poenam quam reo intenaccusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat, futurum ut supplicia innocentum servorum aut poena capitis sui, aut facultatum amissione compenset.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si qͣndo int̾ litigatores de damno p̃sentie suȩ
fideiussore contentio ẽ. si aliqͥs incautionẽ
dare nolit. pot̃ certũ aliqͥs de reb ss̃ pene
causa deponere s si contͣ eũ fuerit uidicatũ
⁊ ipse defuerit ꝑ dec qd deposuit. ¶ De ꝑsonis¬

Expanded text:
Si quando inter litigatores de damno praesentiae suit fidejussoris contentio est, si aliquis in cautione dare nolit, potest certum aliquid de rebus suis poenae causa deponere; sed, si contra eum fuerit judicatum, et ipse defuerit, perdet quod deposuit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
in hostȩ factȩ s̃ tͣditioẽs deqͥb nulla ẽ qͣstio:
stabiles ꝑmaneant. PDeceloneis. Ex.iii. lib¬
Capitł. Capitulo .xii. Placet nob̾ ut antiqͣ
uusta telonea anegotiatorib exigantur:
tã depontib quãq de nauigiis seu mercatis.
Noua ergo seu iniusta ubi ł funes tendunt᷑
łcũ nauib subpontib transitur seu his simi¬
lia inqͥb nullũ adiutoriũ itinerantib p̃stat᷑.
Similit̃ &̃ nec dehis qͥ sine negotiandi causa
subam suã deuna demo sua ad aliã. aut
ad palatiũ aut in exercitũ ducunt. teloneũ
nullatenꝰ ab eis exigatur. ¶ De seruo qͥ dãnũ¬

Expanded text:
in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaestio, in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaestio, stabiles permaneant. Si veroCapitularium, cap. 12. Placet nobis ut antiqua et justa telonia a negotiatoribus exigantur, tam de pontibus quam de navigiis seu mercatis. Nova ergo seu injusta ubi vel funes tenduntur, vel cum navibus sub pontibus transitur, seu his similia in quibus nullum adjutorium itinerantibus praestatur, similiter etiam nec de his qui sine negotiandi causa substantiam suam de una domo sua ad aliam, aut ad palatium, aut in exercitum ducunt, telonium nullatenus ab eis exigatur. CAP. 267. - D
Abbreviated transcription (Latin):
U ad petitionẽ accusatoris fueruit. & in custodiã missi fue¬
rint. & ab olitio petita prestitaq fuerint. sũptus
Ucatutũ: ut muillꝰ qͥlib et eccłiasticꝰ ab his ꝑso¬
Diiis res deinceps acciꝑe p̃sumat i quarũ
libi aur ꝓpinqͥ hac inc̃sulta oblatione poss
rerũ ꝓpͥarũ exheredari. Qđ si aliqͥs deinceps
h facero tẽptauerit: synodali ł imꝑiali sen¬
neq de atriuis ł de ortis iuxta eccłiã positis
neq dep̃scripto manso. aliqđ seruitiũ faci¬
ant p̃t̃ eccłiasticũ. Et si aliqͥd ampliꝰ habue¬
rint: indeseniorib sus debitũ seruitiũ im¬
nouit̃ c̃stitutis: ut decimȩ de ipsis uillis
ad easdẽ eccłias conferant᷑. ¶ De sacris uasis
erxus. eccłȩ quȩ inpignꝰ ãñ nulł inqͥbdã locis dari
comꝑimꝰ. in hibitũ ẽ. ne deinceps a quoquã
fieri p̃sumat᷑: nͥ solũmꝰ necessitate redim̃doꝵ
suas ꝓaĩã sua ad casã dĩ tͣde uoluerit: domi
tͣditionẽ faciat corã testib legitimis. & quȩ

Expanded text:
 ad petitionem accusatoris fuerint, et in custodiam missi fuerint, et abolitio petita praestitaque fuerit, sumptusum est ut nullus quilibet ecclesiasticus ab his personis res deinceps accipere praesumat, quarum liberi aut propinqui hac inconsulta oblatione possunt rerum propriarum exhaeredari. Quod si aliquis deinceps hoc facere tentaverit, synodali vel imperiali senneque de atriis vel hortis juxta ecclesiam positis, neque de praescripto manso, aliquod servitium faciant praeter ecclesiasticum. Et si aliquid amplius habuerint, inde senioribus suis debitum imnoviter constructis, ut decimae de ipsis villis ad easdem ecclesias conferantur. 13. De sacris vasis ecclesiae, quae in pignus a nonnullis in quibusdam locis dari comperimus, inhibitum est ne deinceps a quoquam fieri praesumatur, nisi solummodo necessitate redimendorum suas pro anima sua ad casam Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae
Abbreviated transcription (Latin):
illatũ dimittere: s uista qͣlitatẽ dãni dñs
ꝓillo respondeat. ł eũ inc̾positionẽ aut
penã petitori offerat. Si aut̃ seruus ꝑpetrato
scelere fugerit. ita ut adño penitꝰ inuemiri
nonpossit : sacͣm̃to sedni eiꝰ excusare studeat.
q̃ ħ suȩ uoluntatis nec conscientiȩ fuiss&e
tione scđ̾m legẽ. ad mallũ. Capł. xlu.
Siqͥsadmallũ legib mannuit᷑ fuent &e non
u̾enerit si eũ somniss ñ tenuerit: .xu. soł oulpabił
iudicetur. Sic ad scdam & t̃õiã. Si aut̃ adqͣrtã
uenire contempserit: possessio eiꝰ inbannum¬

Expanded text:
illatum dimittere, sed juxta qualitatem damni dominus pro illo respondeat, vel eum in compositionem, aut poenam petitori offerat. Si autem servus perpetrato scelere fugerit, ita ut a domino penitus inveniri non possit, sacramento se dominus ejus excusare studeat, quod hoc suae voluntatis nec conscientiae fuerit, tione secundum legem ad mallum, cap. 45. Si quis ad mallum legibus bannitus fuerit, et non venerit, si eum bannitus non tenuerit 15 sol culpabilis judicetur; sic ad secundam et tertiam. Si autem ad quartam venire contempserit, possessio e
Abbreviated transcription (Latin):
animal c̃q dãnũ intulerit aut alicuiꝰ fruo Pꝰ
leserit. dnĩ eiꝰ aut estimationẽ damni reddat aut¬
ipsũ animal tͣdat. qd c̃ decane similit̃ ÷ statutũ.¬
¶ Ci qͥ irritatu suo ferã bestiã ł quãc̃q aliã qͣdrupe¬
dẽ inse ꝓritauerit. ea q̃ dãnũ dedit: neq in eiꝰ dnm
institerint. &̃ si ad soluendũ quȩ ꝓmiser̃ ꝓbant᷑
idonei. ⁊ possint os insolidũ retineri: tñ reftitutio
debiti inĩ eos diuidenda ẽ. ut unꝰqͥsq id qd eũ ꝓ
portione sua c̃tingit ex soluat.¶ Ex lib .u. In eos

Expanded text:
animal cuicunque damnum intulerit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damni reddat, aut animal tradat. Quod etiam de cane similiter statutu Ei, qui inritatu suo feram bestiam uel quamcumque aliam quadrupedem in se proritauerit eaque damnum dederit, neque in eius dominum nstiterint, etiam si ad solvendum quae promiserunt probantur idonei, et possint omnes in solidum retineri, tamen restitutio debiti inter eos dividenda est, ut unusquisque id quod eum pro portione sua contigit, exsolvat. CAP. 256. - De
Abbreviated transcription (Latin):
illã missã scĩ ioħis p̃titi anni cuidã latromi
seisset. licet pat̃ eiꝰ sit aut frat̃ ł aliquis
ꝓpinquus. Si ħiurare ñ potuerit. ⁊ abalio
conuiotꝰ fuerit qđ latronẽ in ospitio fusce
piss&e. quasi latro sit qr infidelis ẽ. nr̃ et
francorũ. ⁊ qui illum susceꝑit similis ÷ illi.
Si aut̃ audiuit qd latro fuisset̾ ⁊ tñ ñ scit fir.¬
mit̾: iuret solus qđ ñquã eũ audisse nec
ꝑueritatẽ nec ꝑm̃daciũ latronẽ. aut sit
paratꝰ. suille pꝰea de latrocinio coninneitur
ut similit̃ damnetur. Iccc lxliuii. Seruo
aut si ce dnm̃ suũ incrimine inpetierit:
Nã suntorm̃tis positꝰ exponat qd obicit credi
scelus agnoscit᷑ ⁊ pars rapine fuerit inuenta
statĩ socios souos nominare cogat᷑. Quossi
nominare noluerit teneatur adiundictã.
Qd si honestior ꝑsona sit. & ꝓscelere rationẽ¬
reddat. & que ab lata ł eũsa fuerant

Expanded text:
issam sancti Iohannis praeteriti anni cuidam latroni  fuisse non scisset, licet pater eius sit aut frater vel aliquis opinquus. Si hoc iurare non potuerit et ab alio convictus fuerit, quod latronem in hospitio pisset, quasi latro sit, quia infidelis est noster et Francorum; et qui illum suscepit similis est illi. Si autem audivit quod latro fuisset, et tamen non scit firmiter, juret solus quod nunquam eum audisset nec per veritatem nec per mendacium latronem; aut sit paratus, si ille postea de latrocinio convincitur, ut similiter damnetur. CAP. 224. - Servum aut si etiam dominum suum in crimine impetierit. Nam si in tormentis positus, exponat quod objicit, credi scelus agnoscitur, et pars rapinae fuerit inventa, statim socios suos nominare cogatur. Quod si nominare noluerit, teneatur ad vindictam. Quod si honestior persona est, reddat et quae ablata vel eversa fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ligiosores & honestiores eligantur. qui
sacram̃to suum c̃firment testimoniũ nichilq¬
se falsi eẽ. si dicturos. Icce xliui.
ur nocturno tẽpore captꝰ infurto dũ res
furtiuas secũ portat. si fuerit ocoisus. nulla
ex hoc homicidio querela nascat᷑. Icccxliiii.
querat accepto spatio uenditorẽ. Quẽ si non
potuerit inuenire. ꝓbet se cum sacramento
⁊ testib innocentẽ. & ꝗd ap̃ eũ cognoscitur
restituat. ⁊ furẽ querere ñ desistat. Qđ si furẽ
celare uoluerit. ⁊ ꝑuirans pꝰea decectꝰ fuerit.
tãquã ille fur ita iste inorimine damnet᷑.

Expanded text:
atque religiosiores et honestiores eligantur, qui atque religiosiores et honestiores eligantur, qui sacramento suum confirment testimonium, nihilque falsi se esse dicturos. DE CAUSIS ur nocturno tempore captus in furto, dum res furtivas secum portat, si fuerit occisus, nulla ex hoc homicidio querela nascatur. CAP. 212. -quaerat accepto spatio venditorem. Quem si non potuerit invenire, probet se cum sacramento et testibus innocentem, et quod apud eum cognoscitur restituat, et furem quaerere non desistat. Quod si furem celare voluerit, et perjurans post ea detectus fuerit, tanquam ille fur ita iste in crimine damnetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Delege theodosina. Qui aut̃ aliquẽ in carcerem
retrusit. ut aliquid ei extorquereret. qͥcqͥd ob hanc
causam factũ ẽ. nulliꝰ ẽ. momenti. Dolꝰ ẽ. cũ aliuo
agitur aliud simulatur. Qui dolũ uł metũ adhi¬
buit. ut res adaliũ transiret. ut̃q deui & dolo
actione tenebitur. ISiquis id qđ minoti ȩtate
gessit pꝰ quã maior effectus ẽ. silentio suo & tacit᷑¬
nitate reuocare noluerit. de bac re integri resti-¬
tutionẽ retinere ñ pot̃. IDe u. libello capitulariũ. ep̃ cuͦ.
cuilibet clerico. aut de uiniorib absq audientia
ep̃i ł archidiaconi. ł archiprb̃i iniuriã inferre
p̃sũpserit a nathema ab om̃iũ xp̃ianorũ c̃sortio
obseruandum. ut ꝓpͥma culpa nonmoriatur. s unũ oculũ ꝑdat.
Dealia uͦculpa nasus ipsi ꝰ latronis truncetur.
De ui. culpa si ñ em̃dauerit: moriat᷑ Iocc uiuii.
confessus ẽ. suꝑ aliũ ñ credatur. I occxiuui.¬
namsi exutͣq parte plures sint: ueratiores

Expanded text:
De lege Theodosiana. Qui autem aliquem in carcerem detrusit, ut aliquid ab eo ei extorqueretur, quidquid ob hanc causam factum est, nullius est momenti. Dolus est cum aliud agitur, aliud simulatur. Qui dolum vel metum adhibuit, ut res ad alium transiret, uterque de vi et dolo actione tenebitur. Si quis id quod minori aetate gessit, postquam major effectus est silentio suo et taciturnitate revocare noluerit, de hac re integri restitutionem retinere non potest. CAP. 206. etrusit, ut aliquid ab eo ei extorqueretur, quidquid ob hanc diaconum, aut de junioribus, absque audientia episcopi, vel archidiaconi, vel archipresbyteri, injuriam inferre praesumpserit, anathema ab omni Christianorum consortio observandum, ut pro prima culpa non moriatur, sed unum oculum perdat. De alia vero culpa nasus ipsius latronis truncetur. De tertia culpa, si non emendaverit, moriatur. confessus est, super alium non credatur. CAP. 210. - UniuNam si ex utraque parte plures sint veraciores
Abbreviated transcription (Latin):
tum aut ornam̃ta ł quȩc̾q speties fuerint
commendatȩ. siue ad custodiendũ tͣditȩ
sint siue uendendȩ. ⁊ idomo ipsiꝰ cũ reb
suis forsitan fuerint incendio cremate. una
cũ testib qͥ commendata susceꝑat p̃beat
sacram̃ta. nichil ex inde siuis ꝓsuisse c̃pendiis.
⁊ nichil cogatur exsoluere. excepto auro &
argento d ardere ñ pot̃at. Siuͦ que c̃m̃data
fuerant. fuito ꝓb antur ablata: ei qͥ c̃m̃data
ꝑdid̾at spaciũ tribuatur. donec furẽ sua
inuestigatione ꝑ quirat: ⁊ sieũ inuenerit.
c̃m̃datori res ꝓpͥas tantũmꝰ reformare ꝓcure.
Compositio uero furti ad eũ qui habuit
cõm̃data ꝑtineat. Qđ si fur ñ fuerit intͣ
statutũ tempꝰ inuentꝰ: medietas rerum
Dampnũ uꝰ mediũ utriq sustineant.

Expanded text:
tum aut ornamenta vel quaecumque species fuerint commendatae sive ad custodiendum traditae sint sive vendendae, et in domo ipsius cum rebus suis forsitan fuerint incendio crematae, una cum testibus qui commendata susceperat praebeat sacramenta, nihil exinde suis profuisse conpendiis, et nihil cogatur exsolvere; excepto aurum et argentum, quod ardere non poterat. Si vero quae commendata fuerant furto probantur ablata, ei, qui commendata perdiderat, spatium tribuatur donec furem sua investigatione perquirat. Et si eum invenerit, commen datori res proprias tantummodo reformare procuret; conpositio vero furti ad eum qui habuit commendata pertineat. Et si fur non fuerit infra statutum tempus inventus, medietas rerum damnum vero ex medio uterque susteneant.
Abbreviated transcription (Latin):
eã dedat distrahendã. Ceterũ si rẽ acceptã ñ
rogante dño. s ꝓmittente eo qͥ accepit dũ
uellet ueñdare ꝑdidit. sibi rei ꝑdite inge¬
rit detrimentum: Icco .iii. Si qͥs debeat alicui¬
solidos .x. ⁊ ille qͥ deb& deqͣc̃q ratione
debeantur illi acreditore suo solidiu. et
ueniens creditor totos .x. soł ad ebitore
petat si ꝓbauerit ille debitor s ab eõ qͥnq soł
Similit̃ ratio ẽ. defrum̃to ł de aliis specieb
legũ inscio patre pecuniã c̃modauit. eã
nec uiuente nec mortuo patre ab eodẽ
debitore insobutionẽ tardante rẽ s ꝓdebito
positã distraxerit. si qͥd ãpliꝰ acceptũ fuertt
quã debebat᷑. qđ ãpliꝰ acceptũ ẽ restituat᷑
uendidto p̃ciũ q̃ei mandatũ ẽ. qͥcqͥd minꝰ abemp.¬
tore ꝑcepit. mandatori c̃plere c̃pellat᷑ uenditio

Expanded text:
eam dederat distrahendam. Caeterum, si rem acceptam, non rogante domino, sed permittente eo qui acceperit, dum velit venumdare, perdiderit, sibi rei perditae ingerit detrimentum. Creditor si ssolidos decem, et ille qui debet de quacunque ratione debeantur illi a creditore suo solidi quinque, et veniens creditor totos decem solidos a debitore petat, si probaverit ille debitor sibi ab eo quinque Similis ratio est de frumento vel de aliis speciebuslegum inscio parte pecuniam commodavit, eam nec vivente nec mortuo patre ab eodem debitore in solutionem tardante rem sibi pro debito positam distraxerit, si quid amplius acceptum fuerit quam quod debebatur, quod amplius acce tum est restituat vendiderit, pretium quod ei mandatum est, quidquid minus ab emptore percepit mandatori complere compellatur; venditio
Abbreviated transcription (Latin):
siseruus hoĩ eccłiastico. ł regio ł franco. ħ fecent
soł .iii. aut cũ sex iuret. Si seruus ingenuoaut
regio ł eccłiastico hõi sanguinis effusionẽ fecert:
UI. iuret. Qđ si seruus hoĩ franco hoc fecent:
xxxui soł aut cũui. purce. Si uͦ regio aut eccłia¬
stico hoĩ. ħ fecerit: soł uiux. Qđ si seruus ser¬
uum ꝑcusserit bis. ł t̃. ꝓpt̾ pacis studium.
iiii.d. culp̃. uidicetur. Si sanguinẽ effuđit:
soł .uii. & dimidiũ. Sios ei fregerit: u. soł.
Qđ si ocłm. auriculã. pedẽ. nasũ. excusserit¬
xuiii. soł. aut cũ ui. uiret ¶Si qͥsingͤnus
ingeñ ꝑcusserit: xuiii. soł culpabił uidicet᷑
aut cumui. iuret. NSiqͥs ingenuus ingenuo
inqͦlib& membro osfregerit łsi eũ transpon¬
ingenuo excusserit: L. soł. si pollex ibidẽ
pendidit: xxxui. soł. ¶Si scđs digitꝰ unde
sagitatur excussus fuerit: xxxuisoł c̃po¬
natur. ¶Si qͥsalicui manũ aut pedẽ trunca

Expanded text:
si servus homini ecclesiastico, vel regio, vel franco hoc fecerit, si servus homini ecclesiastico, vel regio, vel franco hoc fecerit, solidos 3, aut cum 6 juret. Si servus ingenuo aut regio, vel ecclesiastico homini sanguinis effusionem fecerit,  juret. Quod si servus homini franco hoc fecerit, 36 sol. aut cum 6 juret. Si vero regio aut ecclesiastico homini hoc fecerit, sol. 9. Quod si servus servum percusserit bis vel ter, propter pacis studium 4 denar. judicetur. Si sanguinem effuderit, sol. 3 et dimidium; si os ei fregerit, 5 sol. Quod si oculum, auriculam, pedem, nasuuret. Si quis ingenuus ingenuam percusserit, 18 sol. culpabilis judicetur, aut cum 6 juret. Si quis ingenuus ingenuo in quolibet membro os fregerit, vel si eum transpuningenuo excusserit, 50 sol., si pollex ibidem pependerit, 36 sol. Si secundus digitus unde sagittatur, excussus fuerit, 36 sol. componatur. Si quis alicui manum vel pedem truncav
Abbreviated transcription (Latin):
creditor distrabendi pignoris lib̾am habebit
fide ÷ factum irritum eẽ. deb&. Priuata con¬
uentio iuri publico nichilderogat.
non fuerit defacti sui scelere comientus
reddendum erat suerit ap̃ successores eius
fortasse reptũ. Hoc ta̾tũ ab herede reddẽndõ
ẽ. qđ adeũ cognoscitur ꝑuenisse: Cet̾um
tionẽ ab eo quen deb̾e dicit. qui petitam
rem desidat obtinere. ñ ab illo quise iustȩ cenere
ꝯtendit. pret̾ illũ tantũ cafũ ubi int̾rogare
necesse ÷. possidentẽ utrũ exsua ꝑsona an
estes priꝰquã de causa int̾rogent᷑ sacram̃to
foebent constringi. ut urent se nichil falsi eẽ
dicturos honestiorib aut̃ magis quã iuliorib
sides adhibeatur. Uniꝰ aut̃ testimoniũ qͣmlib&e
splendida uidonea uideatur eẽ. ꝑsona nullatenꝰ
audiendum. Siqͥs ingenuus ingenuũ uel
seruũ ꝑcusserit. ut sangius ñ exeat ꝓuno¬
eccliasticꝰ aut regiꝰ ħ fecerit: soł .iii. Similit̃

Expanded text:
creditor distrahendi pignoris liberam habebitcreditor distrahendi pignoris liberam habebitfide est factum, irritum esse debet. Privata conventio juri publico nihil derogat.non fuerit de facti sui scelere conventus reddendum erat, fuerit apud successores ejus fortasse repertum, hoc tantum ab haerede reddendum est, quod ad eum cognoscitur pervenisse. Caeterum tionem ab eo quaeri debere dicit, qui petitam rem desiderat obtinere, non ab illo qui se juste tenere contendit, praeter illum tantum casum, ubi interrogare necesse est possidentem, utrum ex sua persona, an estes priusquam de causa interrogentur, sacramento debent constringi, ut jurent se nihil falsi esse dicturos, honestioribus autem magis quam vilioribus fides adhibeatur. Unius autem testimonium, quamlibet splendida et idonea videatur esse persona, nullatenus audiendum. Si quis ingenuus ingenuum vel servum percusserit, ut sanguis non exeat, pro unoSimiliter
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã credita dr̃ ad sacram̃tũ uocari ñ pot̃.
qr quȩ egerit auctor suus ad integrũ scire ñ
aliã rationẽ impensũ ẽ: ad nõ recipi potest.
¶Sifacto incendio. riuna nausragio aut qͦlib&
simili casu res cominodatu amissa sit.
non tenebitur eo noĩe is cui c̃modata ẽ. nͥ
forte cũ possit rem commodatã saluã facere
suã p̃tulit. PSi seruũ uł equũ ł quecũq alia
aliquis ab alt̾o adusũ tantũ seruienti c̃ mo¬
data susceꝑit. ⁊ eos ad pugnã uł ubi uitę
ꝑicłm incurrant duxerit. ad redditionem cõ¬
modate rei merito ad ño recinetur ISi facto
precio remuendendã aliquis quicuq crediđit
one perierit: ei perit: qui eã dedat distrahendã.
ditione pignꝰ sibidepositum tenens ⁊̃ debitorẽ
suum conuenerit ut soluto debito pignora su a
recipiat. Qbsi debitor noluerit pꝰ ii. ãmoni¬
tiones soluto debito pignora sua susciꝑe

Expanded text:
pecunia credita dicitur, ad sacramentum vocari non potest, pecunia credita dicitur, ad sacramentum vocari non potest, quia quid egerit actor suus ad integrum scire non aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio, ruina, naufragio, aut quolibet simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte cum possit rem commodatam salvam facere, suam praetulit. Si servum vel equum vel quaecunque alia aliquis ab altero ad usum tantum servienti commodata susceperit, et eos ad pugnam vel ubi vitae periculum incurrant duxerit, ad redditionem commodatae rei merito a domino retinetur. Si facto pretio rem vendendam aliquis cujuscunque crediderit, one perierit, ei perit qui eam dederat distrahendam. ditione pignus sibi depositum tenens, ter debitorem suum convenerit, ut, soluto debito, pignora sua recipiat. Quod si debitor noluerit post tres admonitiones soluto debito p
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut si pregnans mulier abhostib capta¬
sit. id quod natũ erit quãuis ap̃ bone fide
emptorẽ pepererit: tanquã furtiuũ usu ñ
capitur.¶ Furiosus licet ducere uxorẽ non
possit: recinere tũ matrimoniũ potest:
i int̃ aliquos conueniat ut de admitten¬
do crimine uł inferenda uiolentia uł
faciendo qđ leges aut honestas ꝓhibet. aut
de reb alicuiꝰ aut debonis uiuentis aliqui
paciscantur. hec pacta ualere ñ possunt:¬
Item inlibro u. Si aliquis unã rem ꝑ
legitmas scripturas duob donauerit. um
prius ⁊ altĩ pꝰea ñ querendum ẽ. in hisdona¬
tionib qͥ priꝰ qui postenꝰ acceꝑtt s quirẽ
tradente donatore possedit. iseã cui ẽ. tra¬
dita possidebit. Nec uit̾ ẽ. utrum inparentes
an in extraneos facta sit talis donatio:
ꝓbatio ẽ. debiti isqui accusatur potest fidẽ suã
pulsatꝰ repetenti pecuniã obtulerit sacram̃tũ.
⁊ ille ei uirisiurandi necessitatẽ ultroc̃cessent:

Expanded text:
ita ut si praegnans mulier ab hostibsit, id quod natum erit, quamvis apud bonae fidei emptorem pepererit, tanquam furtivum usu non capitur. Item Furiosus licet ducere uxorem non possit, retinere tamen matrimonium potinter aliquos conveniat, ut de admittendo crimine, vel inferenda violentia, vel faciendo quod leges aut honestas prohibet, aut de rebus alicujus, aut de bonis inventis aliqui paciscantur; haec pacta valere non possuntItem lib. V. Si aliquis unam rem per legitimas scripturas duobus donaverit, uni prius et alteri postea, non quaerendum est in his donationibus qui prius qui posterius acceperit, sed qu irem tradente donatore possederit, is eam cui est tradita possidebit. Nec interest utrum in parentes, an in extraneos facta sit talis donatio. probatio est debiti, is qui accusatur potest fidem suam pulsatus repetendi pecuniam obtulerit sacramentum, et ille ei jusjurandi necessitatem ultro concesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis uiã publicã aut litostratũ ł uiam
c̃munẽ alicui clauserit contͣ legẽ: cũ sualege
componat. & clausurã quã ibi fecit tollat.
Qd si negare uoluerit: cũ xii. sacram̃ta talib
&e ipsamuiam aꝑiat: Similit̾ & de semita
inuidia coinquinauerit. ł emaculauerit.
em̃dae eum pͥmo. ut nulla sit comqͥnatiõis
in eo fuspicio. ⁊ cũ lege sua uicinis ħ em̃det.

Expanded text:
Si quis viam publicam aut litostratum vel viam communem alicui clauserit contra legem, cum sua lege conponat, et clausuram quam ibi fecit tollat. Quod si negare voluerit, cum duodecim sacramentalibus et ipsam viam aperiat. Similiter, et de semita invidia coinquinaverit vel maculaverit, emendet eum primo, ut nulla sit coinquinationis in
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. &̃ si rȩs secuta sit repeti pot̾. Tĩ .i. lib xui.
Qui patit᷑ ab alio mandari ut sibi credatur. man
aut fraudandi causa coita sit ipso uire nulliꝰ
momĩti ẽ. quia fides bona contraria ẽ. fraudi &e
qr delictorũ turpis acfeda communio ẽ. Itere
Si maleficii societas coita sit. constat nullã eẽ
societatẽ: generalit̾ enĩ traditur rerum inhonestaꝵ
tuius. Titłii. Si quis rẽ meã uendidit minoris quã
socerum. generum. uitricũ. pruugnũ. sobrinũ.
sobrinã. sobrino natũ eos ue qͥ priore gradu sint
Itẽ Ne lib̾to ipsiꝰ lib̾oꝵ eiꝰ parentũ urri uxoris. Itẽ.
libti ad ũ sꝰ patronũ cogantur testimoniũ dicere.
Itẽ. Idonei ñ uidentur eẽ. testes. qͥb imꝑari potest.
ut testes sint. Testis idoneus pat̾ filio. aut filiꝰpatͥ
ñ ÷. Itẽ. Qui falso ł uariȩ testimonia dixer̃. uł utͥq

Expanded text:
fuerit, etiamsi res secuta sit, repeti potest. CAP.fuerit, etiamsi res secuta sit, repeti potest. CAP.Qui patitur ab alio mandari ut sibi credatur, mandaut fraudandi causa coita sit, ipso jure nullius momenti est, quia fides bona contraria est fraudi et quia delictorum turpis ac foeda communio est. Item . Si masocietatem. generaliter enim traditur rerum inhonestarum tur, tit. II. Si quis rem meam vendidit minoris quam socerum, generum, vitricum, privignum, sobrinum, sobrinam, sobrino natum, eosve qui prioitem ne liberto ipsius, liberorum eius, parentium, uiri uxoris, item pliberti aduersus patronum cogantur testimonium dicere.Item. Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest ut testes sint. Item . Testis idoneus pater filio, aut filius patri non est. Item . Qui falso vel varie testimonia dixerunt, vel utrique
Abbreviated transcription (Latin):
nãm inꝑitia eiꝰ aut negligentia id accidit: nã si
die uentoso id fecerit oulpe eireus ẽ. Nã & qͥocca¬
sionẽ p̃stat. damnũ fecisse putatur. in eodẽ orimineẽ.
⁊ qͥ ñ obseruauit ne ignis longiꝰ ꝓcedae. At si oĩa quȩ
oportuit obseruauit uł subita is uenti igneni
longiꝰ ꝓduxit: caret culpa. Itẽ. Qui pecꝰ alienũ in
agro suo dep̃bendit. ñ iure id inͣͣ dit. nec agere
illud alit̃ quã ut supͣ diximꝰ quasi suũ. s abigere
deb& sine damno. ł ãmonere dnm̃ ut suuĩ recipiat.
Tt̃ .iiii. Si seruus sciente dño occidit. in solidum
dominum obligat. ipse enim uidet᷑ dñs occidisse:
Si aut̃ inscient̃ noxał ẽ: necenĩ debuit ex male¬
ficio serui inplus deneri. quã ut noxe eũ dedatis.
Itẽ. Obrẽ gͥ honestã datũ ita repeti potest. si resꝓpt̃
quãdatũ ẽ. secutañ ÷ Qdđ siturpis causa accipientis

Expanded text:
num imperitia ejus aut negligentia id accidit; nam, si num imperitia ejus aut negligentia id accidit; nam, si die ventoso id fecerit, culpae reus est. Nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse putatur. In eodem crimine est, et qui non observavit ne ignis longius procederet. At si omnia quae oportuit observavit, vel subita vis venti ignem longius produxit, caret culpa. Item . Qui pecus alienum iagro suo deprehenderit, non iure id includit, nec agere illud aliter debet quam ut supra diximus quasi suum: sed uel abigere debet si‹n›e damno uel admonere dominum, ut suum recipiat.tum.Si seruus sciente domino occidit, in solidum dominum obligat, ipse enim uidetur dominus occidisse: si autem insciente, noxalis est, nec enim debuit ex maleficio serui in plus teneri, quam ut noxae eum dedat.Item. Ob rem igitur honestam datum ita repeti potest, si res propter quam datum est secuta non est. Quod si turpis causa accipientis
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ñ potest. Nauta ⁊ caupo ⁊ stabulariꝰ
mercedẽ. iccipiunt ñ ꝓcustodia: s nauta ut
traiciat uectores caupo iuatores manere in
caupona patiatur. stabulariꝰ ut ꝑmutat
um̃ta a p̃ eũ stabulari. & tñ custodie nomine
tenetur. nã ⁊ fallo ⁊ sarcinator ñ ꝓcustodia
s ꝓrarte mercedẽ accipiunt. ⁊ tñ custodie
Itaq si seruũ tuũ latronẽ insidiantẽ mͥ occi¬
dero: securꝰ ero. nã adũsus ꝑicłm naturalis
ratio ꝑmittit se defenđe. Lex.xii. tabula¬
rum furẽ noctu dep̃hensũ occide ꝑmittit.
ut tñ inidipsũ cum clamore testificetur.
Int̃dũ aũ dep̃hensũ ita ꝑmittit occide. si is
& telo defendet. ut tñ eque testifioetur
Itẽ. Qui ocoidit adulterum deprebensũ¬
seruũ alienum hac lege non tenebitur. IteN
Siquis instipulã suã ł spinam comburendã eiꝰ
causã ignẽ immiserit. & ult̾ius euagatꝰ & ꝓgresiꝰ
ignis alienã segetẽ ł uineã leserit. inquiramꝰ.

Expanded text:
dem accipiant. Nauta, et caupo, et stabularius mercedem accipiunt non pro custodia, sed nauta ut trajiciat vectores, caupo ut viatores manere in caupona patiatur, stabularius ut permittat jumenta apud eum stabulari, et tamen custodiae nomine tenetur, nam et fullo et ssed pro arte mercedem accipiunt, et tamen custodiae Itaque si seruum tuum latronem insidiantem mihi occidero, securus ero: nam aduersus periculum naturalis ratio permittit se defendere.Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testifInterdum autem deprehensum ita permittit occidere, si is et telo defenderet, ut tamen aeque testificetur. Item . Qui occiderit adulterum deprehensservum alienum, hac lege non tenebitur. Item Si quis in stipulam suam, vel spinam, comburendae ejus causa, ignem immiserit, et ulterius evagatus et progressus ignis alienam segetem vel vineam laeserit, inquiramus
Abbreviated transcription (Latin):
sien poss. qm̃ nchil nocet exuna domo pliures
testes alieno negotio adhibi. Itẽ. Ex eo qđ ꝓhibae
lex ulia de adulteriis testimoniũ dicere
condempnatã mubierẽ. colligitur &̃. mulieres
testimonium inuidicio dicendi uis hab̾e. lib̾.
fiunt contrabentium. ⁊idõ sic̃ nuptus ita spon¬
salib filiã familias consentire oportet. Quȩ patris
uoluntati ñ repugnat: consentire intelligitur.
Tc̃ aut̃ dissentiendi ãpatre licentia conceditur.
si indignꝰ morib ł turpis sponsꝰ ei apatre eligit᷑.
Filio familias dissentiente sponsalia eiꝰ noĩe
Qua ꝓpt̾ apͥmordio etatis sponsalia effici posst̃.
simͦ id fieri abutraq ꝑsona intelligatur. id ÷¬

Expanded text:
m nihil nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. Item . Ex eo quod prohibet lex Julia de adulteriis testimonium dicere condemnatam mulierem, colligitur etiam mulieres testimonium in judicio dicendi jus habere. CAP. fiunt contrabentium, et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiafamilias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine » quapropter a primordio aetatis sponsalia effici possunt, si modo id fieri ab utraque persona intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
¶.Soluendo qͥsq ꝓalio licet inuto & igno¬
rante lib̾at eũ. Qđ aut̃ aliciu debetur.
alius sine uoluntate eiꝰ ñ pot̾ iure exigere.
Ite. Uim accipimꝰ atrocẽ. ⁊ eã quȩ adũsbonos
mores fiat: ñ eaquȩ magistratꝰ recte intulit.
Mecũ aut̃ p̃sentẽ accipe debemꝰ. ñ suspicionẽ
inferendi eiꝰ. Metꝰ aut̃ causa abeẽ. uidet᷑. qͥ
iusto timore mortis ł cruciatꝰ corporis c̃tritꝰ¬

Expanded text:
Solvendo quisque, pro alio licet invito et ignorante, liberat eum. Quod autem alicui debetur, alius sine voluntate ejus non potest jure exigere. Item Vim accipimus atrocem, et eam quae adversus bonos mores fiat, non eam quam magistratus recte intulit, Metum autem praesentem accipere debemus, non suspicionem inferendi ejus. Metus autem causa abesse videtur qui justo timore mortis vel cruciatus corporis cont
Abbreviated transcription (Latin):
constituã.¶ Ab olicionẽ inuito reo pꝰꝗ fuerit
intͣ xxx. d abolitionẽ petient. & inuito reo
ã uidice ꝯcedat᷑ & lib̾r ⁊ accusatꝰ & accusator¬
accusatori solo ñ eẽ. p̃standũ. Qđ si testes exmbra¬
ab accusatore penȩ subiacuerint: &̃ si consentiant
partes abolicio aiudicib deneget᷑. s aut maccu¬
satũ si conuctꝰ fuerit. aut in accusatorẽ siñ ꝯiucent.
legib sententia iudicis penã quã pasfurꝰ erat reus

Expanded text:
orio. Abolitionem invito reo, postquam fuerit inta dies abolitionem petierit, etiam invito reo a iudice concedatur: ut liberi et accusatus et accusatoraccusatori solo non esse praestandam. Quod si testes exab accusatore poenae subjacuerint, etiamsi consentiant partes, abolitio a judicibus denegetur; sed aut in accusatum si convictus fuerit, aut in accusatorem si non convicerit, legibus sententia judicis poenam quam passurus erat reus,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea libos sustulerit. pꝰea uͦ affectione ꝓce¬
dente etiã miptiaba instrum̃ta cũ ea fecerit.
filiosq uł filias habuerit. ñ solũ eos lib̾os
qui pꝰ dotẽ editi sunt iustos. ⁊ mpotestate
censiumꝰ. & siñ ꝓgeniti fuerint pꝰdotale
instrum̃tũ confectũ libi: ł &̃ nati ab bac
luce subtracti fuerint : ita demñ tam̃ nepos
neptis ue. & ꝓnepos ꝓneptis eͥorũ heredũ
causa ꝓmissum ẽ. ueluti siquis homicidĩ
ł sacrilegium se facturũ ꝓmittat ⁊ ñ ualet

Expanded text:
ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione proceex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi sunt iustos et in potestate etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum causa promissum est veluti si quis homicidium vel sacrilegium se facturum promittat, non valet
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. qui inpotestate testatoris ẽ. Titł . xii.¬
Non om̃ib licet facere testam̃tũ. Statĩ enĩ
ii qui alieno iuri subiecti s̃ testam̃ti faciendi
ius ñ habent. Itẽ. Testam̃tũ facere ñ possunt
impubes quia nullũ eorũ animiuudiciñ ẽ.
Itẽ. furiosi qui mente carent: non ad rẽ ꝑtin&:
siimpubes pꝰea pubes factꝰ. aut furiosus pꝰea
compos m̃tis factꝰ fuerit: & decesserit furiosi
aut̃ si ꝑ id tempꝰ fecerint testam̃tũ qͦ furoreoꝵ
ir t̃miffus ẽ: uire testa ti eẽ. uidentur.
Itẽ. Mutꝰ ⁊ surcdꝰ ñ semꝑ testam̃tũ facere poss̃.
Utiq aut̃ de eo surdo loquitur qͥ om̃mo
ñ exaudit. non qui tarde exaudiat. Nã ⁊
nuitꝰ is intelligitur qui eloqui nichil pot̾
non qui tarde loquitur : Flis̃ .u. Tit .i.¬
Si quis mulierem in suo conturb̾nio copu.¬
lauerit. ñ abinitio affectione maritali ea tñ
cum qua putauerat hab̾e coniuigium. &

Expanded text:
esse qui in potestate testatoris est. esse qui in potestate testatoris est. Non omnibus licet facere testamentum. Statim enim hi qui alieno juri subjecti sunt, testamenti faciendi jus non habent. Item: Testamentum facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi judicium habent. Item, furiosi, quia mente carent; nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus, aut furiosus compos postea mentis factus fuerit, et decesserit. Furiosi autem si per id tempus fecerunt testamentum, quo furor eorum intermissus est, jure testati esse videntur. Item, mutus et surdus non semper testamentum facere possunt. Utique autem de eo surdo loquitur, qui omnino non audit, non qui tarde exaudit. Nam et mutus is intelligitur qui eloqui nihil potest, non qui tarde loquitur. Cum lex isi quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et
Abbreviated transcription (Latin):
deiis serius qͥ ad edẽ sacrã uł stĩatuã pͥncipõ
confugiunt. p̃cepit ut si intolerabilis uidetur
dominorũ seuitia. cogantur seruos bonis c̃diti¬
onib uende. ut p̃oium dnĩs daretur. Et
recte expedit enĩ rei publice. neqͥs re su amale
utatur. Cuiꝰ rescripti ad elium marcianũ
emissi u̾ba hec sint. Onõꝵ quidẽ potestatẽ
inseruos suos illibatã eẽ. oportet. nec cuiquã
hominum iussuũ detrahatur. dñorũ int̃ ẽ
ne auxilium contra seuitiã. ł famã ł intolera¬
bilẽ inuiriã denegetur iis qui inuiste dep̃cant᷑.
Idõq cognoscere de querelis eorũ ꝗͥ ex familia
iulii sabini adstatuã c̃fuger̃. & si uł duriꝰ
habitos quã equũ ẽ ł infami iniuria affectos
cognoueris: uende iube. ita ut inpotestatẽ
utriq testes in unũ testam̃tũ possunt fieri.¬
qr nichil nocet ex una domo plures testes
alieno negotio adhib̃i. Intestib aut̃ ñdeba

Expanded text:
de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi verba haec sunt : ‘ Dominorum quidem potestatem in suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem utrique testes in unum testamentum fieri possunt: quia nihil nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quȩq ciuitas constituit. sepe mutari
solent. ł tacito consensu pͥncipispp̃. ł alia pꝰea
editꝰ. siue ex lib̾tinis. siue ex altõ lib̾tino
& alt̃o ingenuo. S & siqͥs dematre lib̾a nascit᷑
patre seruo. in genuus nichilominꝰ nascitur.
quẽadmodũ qui ex matre lib̾a ⁊ incerto patre
natꝰ ẽ. qm̃ uulgo conceptꝰ ẽ. Sufficit aut̃ lib̾ã
habuisse matrẽ. eo tp̃re qͦ nascitur licet
ancilla comceꝑit. & e contrario siliba
concepit. deinde ancilla facta pariat.
placuit eũ qui nascitur lib̃un nasci. qr
non deb&e calamitas matris ei nocere qui
inut̃o ẽ. Ex his &e illud quefitũ ẽ. si ancilla
pegnans manu missa sit. deinde ancilla
pꝰea facta peꝑerit. libum an seruũ pariat
marcellus probat lib̃m nasci: Sufficit¬
enim ei qui inuentre ẽ. lib̾am matrẽ ł medio
om̃s ꝑeque gentes animadũtere possumus.
Item. Quisine causa seruum suũ occidit. ñ minꝰ
puniri iubetur. quã qͥ seruũ alienũ occiđit:¬

Expanded text:
sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, et altero ingenuo. Sed etsi quis de matre libera nascitur, patre vero servo ingenuus nihilominus nascitur, quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quia vulgo conceptus est. Sufficit autem liberam habuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit; et e contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla facta postea pepererit, liberum an servum pariat. Et Marcellus probat liberum nasci. Sufficitenim ei qui in utero est, liberam matrem vel medio omnes peraeque gentes animaduertere possumus i qui sine causa seruum suum occiderit, no‹n› minus puniri iubetur, quam qui alienum
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ꝑcapillum dei uł caput
iurauerit. uł aliomͦ blasphemia
contra dm̃ usus fuerit: si ẽ execcłi¬
astico ordine deponatur: Si laicus:
anate̾matis etur Et si quis ꝑcreatas
iurauerit i acerrime castigetu &
iuxta id qđ synodus duudicauerit
peniteat: Si quis talẽ hominẽ non
manifestauerit : non ẽ. dubiũ qđ
diuina condempnatione similit̾̃¬
coerceatur. Et si ep̃s ista cmendare
neglexerit: asynodo corripiatur:
Iym iuramento pollicitus ẽ. herodes
saltatrici dare. quod cũq postu¬
lasset ab eo: Si ob iurandum fecisse se
dicit : si patris matrisq interitum
postulasset. facturus ẽẽt. annon :
Quod in suis ergo repudiaturꝰ fuit :
inter se iuiramento firmauerint.
Exconcilio hilerdensi. Capitulo.ui.
ui sacramento se obligauerit
ut litiget cum quolibet
ne ad pacem ullomodo redeat: ꝓ
ꝑ iurio. id÷ anno acorpore & sangui¬
ne dñi segregetur. & reatũ suum
ieiunuis & elemosinis ab soluat:
Ad caritatem uero quȩ operit

Expanded text:
 capillum Dei vel caput juraverit, vel alio modo blasphemia contra Deum confessus fuerit; si est ex aecclesiastico ordine, deponatur, si laicus, decernimus. Et si quis per creaturas iuraverit, acerrime castigetur et iuxta hoc quod synodus diiudicaverit, peniteat. Si quis autem talem hominem non manifestaverit, non est dubium quin divina condemnatione coerceatur. Et si episcopus ista emendare neglexerit, acerrime corripiatur. Cum juramento pollicitus est Herodes saltatrici dare quodcunque postulasset ab eo. Si ob jusjurandum fecisse se dicit, si patris matrisque interitum postulasset, facturus erat, ac non? Quod in suis ergo repudiaturus fuit, inter se juramento firmaverint. Ex conc. Illerdensi, cap. 7. Qui sacramento se obligaverit, ut litiget cum quolibet, nec ad pacem ullo modo redeat, pro perjurio uno anno a corpore et sanguine Domini segregetur, et reatum suum jejuniis et eleemosynis absolvat. Ad charitatem vero quae operit
Abbreviated transcription (Latin):
dei ẽ. neq ꝑ terram quia scabellỹ
pedum eius ẽ. neq ꝑ hierosolimã
quia ciuitas magni regis ẽ. neq
abundantius ẽ. amalo ẽ. idẽ ab exi¬
gente. & aiurante. Hec fr̃ km̃e

Expanded text:
 terram: quia scabellum pedum ejus est, neque per Hierosolymam: quia civitas est magni regis, neque abundantius est, a malo est, id est, et ab exigente et a jurante. Haec, frate
Abbreviated transcription (Latin):
decipimur. & creditur dum plorant.
quib credendum non erat: Pleruq
sine iuramento loqui disponimus:
sed incredulitate eorum qui non
credunt quod dicimus. urare com¬
pellimur. taliq necessitate iurandi
consuetudinẽ facimus: Sunt multi
ad credendum pigri: qui non mo¬
uentur ad fidem uerbi Grauiter
autem delinquunt: qui sibi loq̃ntes
iurare cogunt: Quacũq arte u̾boꝵ
quisq iuret. ds̃ tam̃ qui conscientiȩ
testis ẽ: ita hoc accipit sicut ille
cui uratur intelligit: Dupliciter
autẽ reus erit. qui & dei nomem
inuanum assumit: & ꝓximũ dolo
capit: Non ẽ. conseruandũ sacram̃¬
tum quo malum incaute ꝓmitat᷑
ueluti si quispiam adultere̾ ꝑpe¬
tuam cum ea ꝑmanendi fidẽ polli¬
ceatur: Tolerabilius ẽ. enim ñ ĩplere
sacramentum: quam ꝑmanere in
stupri flagicio. Iurare ẽ. dei: illa pro¬
uidentia quȩ statuit non euellere
statuta. Penitentia autem deirerũ
mutatio ei t. Non penitere autem:.

Expanded text:
decipimur, et creditur dum plorant, decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur, talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbis. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare cogunt. Quacunque arte verborum quis iurat, Deus tamen, qui conscientie testis est, ita hoc accipit sicut ille cui iuratur intelligit. Dupliciter autem reus fit, qui et Dei nomen in vanum assumit et proximum capit. Non est conservandum sacramentum quod malum incaute promittitur, veluti si quispiam adulterae perpetuam cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum, quam permanere in stupri flagitio. Jurare, est Dei illa providentia, quae statuit non evellere statuta. Poenitentia autem Dei, rerum mutatio est. Non p
Abbreviated transcription (Latin):
munionem ꝑcipiat: De cadẽ re :
iquis se ꝑeiurauerit. & alios
sciens in ꝑiurium duxerit.
xl. dies inpane &e aqua. & uii. se¬
quentes annos penit̃. & nũquam
sit sine penitentia Et alii si conscii
fuerant. similiter peniteant. Sin
autem: singuli ut ꝑiuriũ ñ sponte
commissum̃ peniteant: Qđ deus¬
sic iuramenta ꝑceꝑit. ut ille cui
Sicut mentiri non potest qui
non loquitur peuirare non
potĩt. qui uirare non appetit
cauendum igitur ẽ. uiramentum.
nec eoutendum. nisi in sola neces¬
sitate Nonẽ. contra dĩ p̃ceptũ
iurare : sed dum usum iuran di
facimus: ꝑuirii crimen incurrimꝰ:
Num quam ergo iurat. qui peiurare
timet Multi dum loquuntur.
iuirare semꝑ delectantur : dum
oporteat hoc tantum eẽ. in ore. ẽ ẽ.
non non. Amplius enim quam est
& non ẽ: amalo ẽ. Multiut fallass
penirant. ut ꝑfidem sacramenti
fidem faciant uerborũ. sicq fallen¬
do dum peiurant & mentientur.
hominem in cautum decipiunt:
Interdum & falsis lacriis seducti

Expanded text:
munionem percipiat. CAP. 9.-- quis se pejeraverit, et alios sciens in perjurium duxerit, XL dies in pane et aqua, et VII sequentes annos poeniteat, et nunquam sit sine poenitentia. Et alii si conscii fuerant, similiter poeniteant: sin autem, singuli ut perjurium non sponte commissum, poeniteant. s juramenta perceperit, ut ille cui Sicut mentiri non potest qui non loquitur, sic pejerare non potuerit qui jurare non appetit. Cavendum igitur est juramentum, nec eo utendum, nisi sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo jurat, qui pejerare timet. Multi dum loquuntur, jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore, Est, est, Non, non. Amplius enim quam est, et non est, a malo est. Multi ut fallant pejerant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verborum: sicque fallendo dum pejerant, et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis seducti