comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad fomentum ad consilium contͣ
ꝑiculum. Ad fomentũ ut prius radi¬
cet qͣm germinet. pͥus deorsum ꝑgat
ad confirmationem qͣm sursum ad os¬
tentionem. prius radicet ꝑ occultum
ꝓpositum. post germinet ꝑ manifestõ
exemplum. Germinet sursum ꝑgens
ad fructum. radicet deorsum ꝑgens
ad stabilimentũ. Sursum caritate. de¬
orsum humilitate. Ad consilium tegit᷑.
ut ñ prius ꝓferatur ad actionem qͣm
dirigatur ꝑ cucunspectionem. pͥus con¬
cipis quod faciendum ẽ. postea foues
meditans qualit̾ faciendum est. Contͣ
ꝑiculum tegit᷑ ut tunc etiam ñ pateat
ad ostentationem cum exierit ad oꝑa¬
cionem. Sic itaq u̾bum dei suꝑ bonã
t̾ram cadens radicat et germinat. et
fructum facit. ⁊ fit ortus uoluptatis pro¬
ferens omne lignum pulchrum uisu
⁊ aduescendum suaue ⁊ spirans aro¬
mata redolentia. adhunc ueniens dia¬
bolus rex aquilonis plenum ameni¬
tate inuenit. ingrediens aut̃ ⁊ ext̾mi¬

Expanded text:
tur ad fomentum, et ad consilium contra tur ad fomentum, et ad consilium contra periculum. Ad fomentum, ut prius radicet quam germinet, prius deorsum pergat ad confirmationem quam sursum ad ostentationem, prius radicet per occultum propositum, post germinet per manifestum exemplum. Germinet sursum, pergens ad fructum; radicet deorsum, pergens ad stabilimentum. Sursum charitate, deorsum humilitate. Ad consilium tegitur, ut non prius proferatur ad actionem quam dirigatur per circumspectionem. Prius concipis quod faciendum est, postea foves meditans qualiter faciendum est. Contra periculum tegitur, ut tunc etiam non pateat ad ostentationem, cum exierit ad operationem. Sic itaque verbum Dei, super bonam terram cadens, radicat, et germinat, et fructum facit, et fit hortus voluptatis proferens omne lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave, et spirans aromata redolentia. Ad hunc veniens diabolus rex aquilonis plenum amoenitate invenit, ingrediens autem et extermi
Abbreviated transcription (Latin):
intus ẽ et cognoscens et cognitus. Qui ex¬
tra est non nouit ea que intus agunt.
foris canes. ⁊ uenefici intus filii et serui.
Serui exituri. filii ꝑmansuri. filii accedẽs.
⁊ iam filius. Sic isrł in egypto positus fi¬
lius primogenitꝰ uocatur. Gratia enĩ me¬
ritum anticipat. Ergo accedens ad serui¬
tutem dei sta in timore. Sta non ut non
proficias. s ne deficias. Sca ꝑmanens in
eo quod cepisti. ñ rediens adid quod fu¬
isti. Sca in timore. Timor configat lu¬
brica carnis ut non effluat ad culpam
dum prospicit penam. ⁊ p̾para animã
tuam ad temptationẽ. firma ꝓposito.
exerce uͥtute cautela muni. firma ut cede¬
re nolit. exerce ut resistere possit. muni ut
uͥ non potest uincere sciat dedinare.
uoluptatis rõnalis et bonus animus.
nuiꝰ orti cultor custos est ds. uastator⁊
desertor diabolus. Suꝑ hanc quippe
rõnalem t̾ram cadens. semen u̾bi dei
ꝑ intelligentiam accipit᷑. de hinc togi¬

Expanded text:
intus est, et cognoscens et cognitus. Qui exintus est, et cognoscens et cognitus. Qui extra est, non novit ea quae intus aguntur. Foris canes et venefici, intus filii et servi. Servi exituri, filii permansuri. Fili, accedens, et jam filius. Sic Israel in Aegypto positus, filius primogenitus vocatur. Gratia enim meritum anticipat. Ergo accedens ad servitutem Dei, sta in timore. Sta, non ut non proficias, sed ne deficias. Sta permanens in eo quod coepisti, non rediens ad id quod fuisti. Sta in timore. Timor configat lubrica carnis, ut non effluat ad culpam, dum prospicit poenam. Et praepara animam tuam ad tentationem. Firma proposito, exerce virtute, cautela muni; firma ut cedere nolit, exerce ut resistere possit, muni ut, ubi non potest vincere, sciat declinare.voluptatis, rationalis et bonus animus. Hujus horti cultor et custos est Deus, vastator et desertor diabolus. Super hanc quippe rationalem terram cadens semen verbi Dei, per intelligentiam accipitur; dehinc tegi
Abbreviated transcription (Latin):
bentes.⁊ hñtes confunderentur. Tanta et¬
enĩ mala que in corde hominis u̾santur.
si paterent et uidentib mutuo ẽẽnt inci¬
tamentum ad culpam. ⁊ hñtib testimo¬
nium ad ignominiã. ꝓpter hoc uelata st̃
occulta cordium ut in futuro iuidicio locus
ẽẽt. Est autem uelamen cordis habitus
upeie ue manfeastul sue dlubiuis ⁊bo¬
ni et mali.
icut oculi seruoꝵ in manib do¬
minoꝵ suoꝵ. ubi bacculus ibi ocłs.
Seruus enim ẽ qui timec flagellum. Ocu¬
lus filii ad faciem. oculus serui ad manũ.
Ita oculi nr̃i ad dñm deum nr̃m donec
misexeatur nr̃i.¬
ili accedens ad seruitutẽ dei ista in
cimore. et p̾para animam tuã ad
temptationẽ. Primum hoc intendite ꝙͣ
longe homo est a deo. qui accedere iubet᷑
ut seruus fiat. Quam longe est ab eo uͥ
filius est qui nec dum ẽẽ cepit. ubi seruus
ẽ. Nec mirum. serius enim qͣmuis ser¬
uus. tam̃ in domo est. ⁊ domesticus et
notus. Quamuis ñ ꝑmansurus tamen

Expanded text:
bentes confunderentur. Tanta etenim mala, quae in corde hominis versantur, si paterent, et videntibus mutuo essent incitamentum ad culpam, et habentibus testimonium ad ignominiam. Propter hoc velata sunt occulta cordium, ut in futuro judicio locus esset. Est autem velamen cordis habitus corporis sive manifestus, sive dubius et boni mali.Sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum . Ubi baculus, ibi oculus. Servus enim est, qui timet flagellum. Oculus filii ad faciem. Oculus servi ad manum. Ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nili, accedens ad servitutem Dei, sta in timore: et praepara animam tuam ad tentationem . Primum hoc intendite quam longe homo est a Deo, qui accedere jubetur ut servus fiat. Quam longe est ab eo ubi filius est qui necdum esse coepit, ubi servus est? Nec mirum. Servus enim, quamvis servus, tamen in domo est, et domesticus et notus. Quamvis non permansurus, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
diuino suꝑ infuso. quod contemplati¬
uis conuenit. gaudet etiam in uirtu¬
tum exercitatione. in colenda iusticia.
et cum exterior sensus .i. carnał suo
bono utitur. tunc mentis interior sẽ¬
sus qͣsi obdormit. Uñ contingit eũ
qui bonoꝵ huiꝰmodi iocunditate ca¬
pitur ñ interioris quidem bona sua
sensus agnoscere. Nam sꝑnit ext̾iora
qui dulcedine bonoꝵ interioris sen¬
sus rapitur. Inde ꝙ uiri religiosissi¬
mi stulti mundo eẽ uidentun.

Expanded text:
divino superinfuso, quod contemplatidivino superinfuso, quod contemplativis convenit, gaudet etiam in virtutum exercitatione, in colenda justitia, et cum exterior sensus, id est carnalis, suo bono utitur, tunc mentis interior sensus quasi obdormit. Unde contingit eum qui bonorum hujusmodi jucunditate capitur, ne interioris quidem sensus bona sua agnoscere. Nam spernit exteriora, qui dulcedine bonorum interioris sensus rapitur. Inde est quod viri religiosissimi, stulti mundo esse videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
sui et exhibet m̃bra sua arma iusticie.
sunt simul motus mentis et motus
corꝑis. seorsum aut̃ motꝰ sensualitatis
et perficitur iusticia. et iniquitas cohi
Nuocib duo sunt
melodia et significatio.⁊ in reb duo.
forma et eẽntia. In mentib similit̾ duo.
affectus et cognitio. In corpore aut̃ hu¬
mano duo sunt instrumenta. aures. et
oculi. ꝑ aures ingrediunt᷑ uoces ut per
melodiam generent affectum. ⁊ ꝑ signi¬
ficationem cognitionem. res uͦ ꝑ oculos
ingrediunt᷑. ut ꝑ formam similiter in
mente generent affectum et ꝑ eẽntiam
carnalis. et alter sp̃ualif spiritał.
et uterq bonum suum ht̃. in quo exul¬
tat et gaudet. Gaudet carnalis sensus
atq tripudiat in aeris serenitate. ⁊ so¬
lari daritate in ciboꝵ et potuum dul¬
cedine in locoꝵ amenitate. ⁊ fluuioꝵ
iocunditate. et hic sensus bestialis est.
namq bestiis et uolucrib conuenit.
Specialis uͦ exultat ⁊ gaudet lumine

Expanded text:
sui, et exhibet membra sua arma justitiae. sui, et exhibet membra sua arma justitiae. Et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum autem motus sensualitatis; et perficitur justitia, et iniquitas cohib vocibus duo sunt, melodia, et significatio. Et in rebus duo, forma et essentia. In mentibus similiter duo, affectus et cognitio. In corpore autem humano duo sunt instrumenta, aures et oculi. Per aures ingrediuntur voces, ut per melodiam generent affectum, et per significationem cognitionem. Res vero per oculos ingrediuntur, ut per formam similiter in mente generent affectum, et per essentcarnalis et alter spiritualis; et uterque bonum suum habet, in quo exsultat et gaudet. Gaudet carnalis sensus atque tripudiat in aeris serenitate et solari claritate, in ciborum et potuum dulcedine, in locorum amoenitate, et fluviorum jucunditate. Et hic sensus bestialis est; namque bestiis et volucribus convenit. Spiritalis vero exsultat lumine
Abbreviated transcription (Latin):
uetur. siue ad m̾itum si bene. siue ad
culpam si male. Ita totus mentis domi¬
natur motui corꝑis lege nature subie¬
cto. ⁊ qñ abutitur illo uitium est im¬
ꝑantis debitum obedientis. Nec culpat᷑
qui ducitur. qr necessitate ducitur. s
culpatur qui ducit. qr in subiestum li¬
bertate abutitur. Porto uoluntas. si
iusticiam tenuisset. hr̃et non solum
motum corꝑis obedientem. s ⁊ motum
sensualitatis consentientẽ. Nunc uero
qm rectitudinem suam ip̃a tenuit ht̃
quidem adhuc ex indulgentia creato¬
ris motum corporis obedientem ex un¬
dicta aut̃ motum sensualitatis contͣ¬
dicentem. Cuius uiolentiam aliq̃n in¬
firmata sequitur. aliquando aut̃ corrobo¬
rata cohercet et moderatur. Si aut̃ motꝰ
sensualitatis dñatur motui mentis.
dominatur etiam motui corꝑis. qͥ sub
iectus est illi. et tunc pecc̃m regnare in¬
cipit. in nr̃o mortali corꝑe. Si aut̃ non
dñatur utitur mens seruitio corꝑie.

Expanded text:
vetur, sive ad meritum, si bene, sive ad vetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur motui corcto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sequunt᷑ liberum arbitrium. Sic enĩ
prima fuit dispositio nature. Nam mo¬
tus mentis uoluntariꝰ est appetitus. In
uoluntario liberum. in appetitu arbitͥ¬
um. mens gͥ ꝑ se mouetur. ⁊ est pͥmus
uoluntatis motus. Motum uoluntatis
sequitur motꝰ corporis. Mens itaq sic̃
dixi ꝑ se moueri hc̃. s scdm uoluntatẽ
creatoris sui que forma illi ẽ. et exẽplar.
et ꝓposita regula qͣm sequatur. Ec ꝓꝑter
hoc si scd̃m d̾m mouetur hoc est iusti¬
cia. si p̾tet d̃m mouetur. uel contra de¬
um hoc est in iusticia. Ergo motus mẽ¬
tis iusticia semꝑ est uł iniusticia. mo¬
tus aut̃ corꝑis semꝑ est obedientia. Qd̃
enim mens mouetur: lib̾cate mouetur.
qr uoluntarie mouet. ⁊ ꝑ se mouetur. ⁊
ei est quod mouetur. uł ad meritum
sibene uł si male ad culpam. Quod aũ
corpus mouetur necessitate mouet᷑. qr
ab alio mouetur. hoc est a mente. nec
suum est ꝙ mouet᷑. s illius a quo mo¬

Expanded text:
quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus. In voluntario liberum; in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet, sed secundum voluntatem Creatoris sui, quae forma illi est et exemplar et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc, si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur vel contra Deum, hoc est injustitia. Ergo motus mentis justitia semper est, vel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur, et ei est quod movetur vel ad meritum, si bene; vel si male, ad culpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio movetur, hoc est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo mo
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ꝙ dilectum et placitum amor sua¬
det libenter credere. multum pͥsumere.
ñ facile desistere.
icut humor subtilis ꝑ
exhalationes a t̾ra sursum rapitur.
sic intellectus cordis humani ꝑ medita¬
tiones et scrutationes subtilis effectus
ad alta leuatur: ⁊ quem admodũ humoꝵ
ascendens frigore p̾stringitur: et relabit᷑
unde uenerat. sic multi ab intelligentia
sũmoꝵ ꝑ ignorantiam cadunt. pp̃ hoc
qr in bonis que intelligere pot̾ant agen¬
dis ꝑ desidiam torpescunt. S lapsus
niuis nec strepitum facit nec ledit. lap¬
sus grandinis ⁊ strepitum facit. ⁊ pon¬
dere ledit. qr multi torpent a bono. ⁊ no¬
cent in malo. alii torpentes sunt ñ no
Motus mentis. motus corporis. mo¬
cus sensualitatis. Motus mentis in uo¬
luntate ẽ. motus corꝑis in oꝑe. motus
sensualitatis medius in delectatione.
In motu mentis solo librum arbitra¬
um ẽ. in motu corꝑis ⁊ sensualitatis

Expanded text:
in eo quod dilectum et placitum, amor suain eo quod dilectum et placitum, amor suadet libenter credere, multum praesumere, non facile desistere. icut humor subtilis per exhalationes a terra sursum rapitur, sic intellectus cordis humani per meditationes et scrutationes subtilis effectus ad alta levatur. Et quemadmodum humor ascendens frigore praestringitur, et relabitur unde venerat, sic multi ab intelligentia summorum per ignorantiam cadunt, propterea quod in bonis quae intelligere poterant agendis per desidiam torpescunt. Sed lapsus nivis nec strepitum facit, nec laedit; lapsus grandinis et strepitum facit, et pondere laedit: quia multi torpent a bono, et nocent in malo; alii torpentes sunt, non nMotus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo liberum arbitrium est. In motu corporis et sensualitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ parte iusticiam esurire et sitire incipi¬
at. s non adepta plenitudine ad sacie¬
tatem ꝑtingat.
icut uircutes relique
bonum nature sunt. ita caritas bo¬
num est uͥtutum om̃ium qͣm qui ht̃
scdm aliquid omñe uͥtutem habet. Ht̃
enim scd̃m offc̃m etiam illas quas scłm
effectum non ht̃. uirtutes enim effc̃u
habere ꝑ grãm studium et meritũ hu¬
manum ẽ. effectu aut̃ eas hr̃e minus
diuinum. uoluntas enim hominis est
potestas uͦ dei. Ita uoluntas hominis
est ex deo bona. mala ex homine. Potestas
dĩ est in malo homini ad malum bona
in bono homini ad bonum bona. ꝓpter
hoc qui caritatem ht̃. totum hc̃. et qui ñ
habet nichil habet. uel utiliter non ht̃.
ostendit. spes arripit. sustinentia defen¬
dit. ꝑ fidem incipiunt nob̾ ẽẽ ꝑ spem
nr̃a esse. ꝑ sustinentiam nob̾cum ẽẽ. fĩ¬
des airigit. spes trahit. sustiuentia per¬
ducit. Et sunt in caritate omnia hec. qr

Expanded text:
pro parte justitiam esurire et sitire incipipro parte justitiam esurire et sitire incipiat, sed non ut adepta plenitudine, ad satietatem pertingat.icut virtutes reliquae bonum naturae sunt, ita charitas bonum est virtutum omnium: quam qui habet, secundum aliquid omnem virtutem habet. Habet enim secundum effectum etiam illas quas secundum effectum non habet. Virtutes enim affectu habere per gratiam, studium et meritum humanum est; effectu autem eas habere, munus divinum. Voluntas enim hominis est; potestas vero Dei. Ita voluntas hominis bona est ex Deo, mala ex homine. Potestas Dei est in malo, homini ad malum bona; in bono, homini ad bonum bona. Propter hoc qui charitatem habet, totum habet; et qui non habet nihil habet, vel utiliter non habet. ostendit, spes arripit, sustinentia defendit. Per fidem incipiunt nobis esse, per spem nostra esse, per sustinentiam nobiscum esse. Fides dirigit, spes trahit, sustinentia perducit. Et sunt in charitate omnia haec, quia
Abbreviated transcription (Latin):
git. ⁊ ꝓsꝑis dissoluit. Huius aut̃ discor¬
die. qr solus sp̃c auctor est. necesse est ut
ip̃e prior ad pacem redeat: ⁊ cetera post
se sub sequenter ad pacem componat.
Si enim ip̃e et creatori debitam subiec¬
tionem ⁊ carni iustum regunen exhi¬
bere studuerit. ꝑfecta et consumata uis¬
ticia subsequitur. et reformata iusticia
concordia quoq et pax ꝑfecta reparat᷑.
Sicut enim ex euis in iusticia pax ⁊ con¬
cordia cunctoꝵ soluitur. ita ꝑ eius uisti¬
ciam uniu̾sa reconciliant᷑. Hanc autẽ
iusticiam sp̃c h̾itam ꝑdere potuit. amis¬
sam uero ꝑ se recuꝑare ñ potest. qr ne
debitum creatori ꝑsoluat. ignorantia fal¬
litur. ne uero debitum carni ꝑsoluat cõ¬
cupiscentia p̾peditur. ⁊ si forte ex parte
illuminatus ueꝵ agnoscere ceꝑit. ⁊ ex
parte confirmatus bonum ad implere.
ñ potest tamen hic ꝙ ꝑfectum est adi¬
pͥici. s sicut scriptum est ut degustatã

Expanded text:
git, et prosperis dissolvit. Hujus autem discorgit, et prosperis dissolvit. Hujus autem discordiae, quia solus spiritus auctor est, necesse est ut ipse prior ad pacem redeat, et caetera post se subsequenter ad pacem componat. Si enim ipse et Creatori debitam subjectionem, et carni justum regimen exhibere studuerit, perfecta et consummata justitia subsequitur, et reformata justitia, concordia quoque et pax perfecta reparatur. Sicut enim ex ejus injustitia pax et concordia cunctorum solvitur, ita per ejus justitiam universa reconciliantur. Hanc autem justitiam spiritus habitam perdere potuit; amissam vero per se recuperare non potest, quia ne debitum Creatori persolvat, ignorantia fallitur, ne vero debitum carni persolvat, concupiscentia praepeditur; et si forte ex parte illuminatus, verum agnoscere coeperit, et ex parte confirmatus bonum adimplere, non potest tamen hic quod perfectum est adipisci, sed sicut scriptum est, ut degustatam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suꝑbiam elatus contempnit ab eo sciẽ¬
tiam u̾itatis querere uel ꝑ pigritiam liga¬
tus acceptam intelligentiam fastidit oꝑe
exercete. Propt̾ea et ip̃e creator sp̃ui debi¬
tum iuste negat. ut eum nec ad cognos¬
cendum uerum illum inet. nec ad bo¬
num amandum inflammet. Ilam su¬
ꝑbum intus a cognitione u̾itatis abicit.
pigrum aut̃ in opere foris affligit. Rur¬
sus qr idem sp̃c catni debitum ñ ꝑsolũ.
ut eam uidelicet uel a malo cohibeat. uł
in bono exerceat. fit ut ip̃a caro iusta ddi
dispositione ñ exhibeat spĩi. quod debet
hoc ẽ uel in bono agendo ministiumł
in appetendo cum modo modum. Item
qr caro ꝑ negligentiam sp̃c laxata mun¬
do debitum non exhibet. s eius affluen¬
tiam ad luxum uoluptatis intorquet.
et ad exercitationẽ uirtutis eius ad mi¬
nistrationem ñ optinet ipse quoq mũ¬
dus iusta recompensatione ad miseriã
sp̃c multiplicandam eam ⁊ adu̾sus frã¬

Expanded text:
r superbiam elatus contemr superbiam elatus contemtiam veritatis quaerere, vel per pigritiam ligatus, acceptam intelligentiam fastidit opere exercere. Propterea et ipse Creator spiritui debitum juste negat, ut eum nec ad cognoscendum verum illuminet, nec ad bonum amandum inflammet. Nam superbum intus a cognitione veritatis abjicit; pigrum autem in opere foris affligit. Rursus quia idem spiritus carni debitum non persolvit, ut eam videlicet vel a malo cohibeat, vel in bono exerceat, fit ut ipsa caro justa Dei dispositione non exhibeat spiritui quod debet, hoc est, vel in bono agendo ministerium, vel in appetendo commodo modum. Item, quia caro per negligentiam spiritus laxata, mundo debitum non exhibet, sed ejus affluentiam ad luxum voluptatis intorquet, et ad excitationem virtutis ejus administrationem non obtinet, ipse quoque mundus justa recompensatione ad miseriam spiritus multiplicandam, eam et adversis fran
Abbreviated transcription (Latin):
pit. ⁊ saluator ꝑ legem ꝓmitti. ⁊ post ꝓ¬
missionem expectari. Sub gr̃a autem
adhuc amplius excreuit cognitio. cum
ip̃e iam saluator ñ ut prius a multis
putabatur solum homo. s et deus uerus
manifestatus ẽ. et ipse redemptionis mo¬
dus ñ in terrene culmine potestatis. s
In morte ꝓbatus est constare saluatoris.
debitores. ds. sp̃c. caro.
mundus. deus debet sp̃ui. ut eum et
cognitionem u̾itatis illuminet.⁊ amore
uͥtutis inflammet. Sp̃c debet deo in oĩ¬
bus que agenda sunt ab ipso erudiri et
scđ̃m ip̃m operari. sp̃c debet carni ut eã
et a malis cohibeat. ⁊ in bonis exerreat.
Caro debet spũi in bono agendo ministe¬
rium. ⁊ in commodo appecendo modum.
Caro debet mundo ex eius habundantia
ꝙ necessitatis ẽ sumere. ꝙ uͥtutis est exer¬
cere. Mundus debet carni in necessitate s¬
subsidium. in exercitatione incitamentũ.
S sp̃c creatori debitum ñ ꝑsoluit. qr uł¬

Expanded text:
pit, et Salvator per legem promitti, et post ppit, et Salvator per legem promitti, et post promissionem exspectari. Sub gratia autem adhuc amplius excrevit cognitio, cum ipse jam Salvator non ut prius a multis putabatur solum homo, sed et Deus verus manifestatus est. Et ipse redemptionis modus non in terrenae culmine potestatis, sed in morte probatus est constare Salvatoris. debitores, Deus, spiritus, caro, mundus. Deus debet spiritui, ut eum et cognitione veritatis illuminet, et amore virtutis inflammet. Spiritus debet Deo, in omnbus quae agenda sunt ab ipso erudiri et secundum ipsum operari; spiritus debet carni, ut eam et a malis cohibeat, et in bonis exerceat; caro debet spiritui in bono agendo ministerium et in commodo appetendo modum; caro debet mundo, ex ejus abundantia quod necessitatis est sumere, quod virtutis est exercere; mundus debet carni in necessitate subsidium, in exercitatione incitamentum. Sed spiritus Creatori debitum non persolvit, quia pe
Abbreviated transcription (Latin):
efficiantur. Est aliud genus hominũ
qui certi sunt et confirmati in fide sua
quos deus uel per exteriora miracula cõ¬
firmauit. uel ꝑ interiorem aspirationẽ
edocuit. Isti tribulatione ñ subu̾tuntur
s exercentur. Sciendum est etiam qđ
sicut tres sunt gͣdus ꝑ quos fides crescit.
ita tres gradus sunt ꝑ quos crescit cog¬
nitio fidei. Primus gradus est cogniti¬
onis fidei. qr nich minus umqͣm fides
hr̃e potuit. credere uidelicet dm esse et
eum saluatorem et remuneratorẽ expec¬
tare. Hec cognitio fidei simplicib ante in¬
carnationẽ uerbi ad salutem sufficere
potuit. uidelicet ut et d̃m crederent. et
saluatorem expectarent. qͣmuis eiusdẽ
saluationis sue modum et tempꝰ non
cognoscerent. Duo enim in homine tm̃
sunt. natura et culpa. ⁊ creator ad natu¬
ram refertur. saluator ad culpam. Sub
lege aut̃ scripta creuit cognitio. qñ iam
de ꝑsona redemptoris manifeste agi ce¬

Expanded text:
efficiantur. Est aliud genus hominum efficiantur. Est aliud genus hominum qui certi sunt et confirmati in fide sua, quos Deus vel per exteriora miracula confirmavit, vel per interiorem aspirationem edocuit. Isti tribulatione non subvertuntur, sed exercentur. Sciendum est etiam quod sicut tres sunt gradus, per quos fides crescit, ita tres sunt gradus, per quos crescit cognitio fidei. Primus gradus est cognitionis fidei quo nihil minus unquam fides habere potuit, credere videlicet Deum esse et eum salvatorem et remuneratorem exspectare. Haec cognitio fidei simplicibus ante incarnationem Verbi ad salutem sufficere potuit, videlicet ut et Deum crederent et Salvatorem exspectarent, quamvis ejusdem salvationis suae modum et tempus non cognoscerent. Duo enim in homine tantum sunt, natura et culpa; et Creator ad naturam refertur, Salvator ad culpam. Sub lege autem scripta crevit cognitio, quando jam de persona Redemptoris manifeste agi coe
Abbreviated transcription (Latin):
ues arabant et asine pascebant᷑ iuxta eos.
hii enĩ in fide ꝑfectoꝵ amplius credunt.¬
ꝙ in se credendo minus cognoscunt.
Duob modis crescit fides deuotio siue
constantia et cognitione. Incrementa fid̾i
ꝑ deuotionẽ ꝑ tres gradus ꝓcedunt. Pri¬
mus gͣdus est acquiescere. Scłs estima¬
re. terrius gradus ẽẽ certum. Scd̃m hos
num in sc̃aa eccł̃ia quib credere est solũ
ñ contradicere fidei qui ita uiuunt ut
nati sunt ñ amando uel approbando
in quo nati sunt. qui et si in alio nati
ẽẽnt fideles non eẽnt. Consuetudine enĩ
uiuendi fidem tenent ñ amore. Est aut̃
aliud hominũ genus attencius conside¬
rantium statum uite humane et du¬
bium. ⁊ ex eo qͦdam modo fluctuare in¬
tipientium in fide qm̃i multos conspi¬
ciunt au̾sos. et alienos a fide. tñ ducti
pietate fidei eduob dubiis hoc eligunt.¬
ꝙ doctrina catholica docente didicerunt.
Istis pax uecessaria est. tribulatio peri¬

Expanded text:
ves arabant, et asinae pascebantur juxta eos . ves arabant, et asinae pascebantur juxta eos . » Hi enim in fide perfectorum amplius credunt; quod credendo in se minus cognoscunt. Duobus modis crescit fides: devotione sive constantia, et cognitione. Incrementa fidei per devotionem per tres gradus procedunt. Primus gradus est acquiescere, secundus ex timore, tertius gradus est certum esse. Secundum hos num in sancta Ecclesia, quibus credere est solum, non contradicere fidei. Qui ita vivunt ut nati sunt, non amando, sed approbando, in quo nati sunt, qui etsi in alio nati essent, fideles non essent: consuetudine enim vivendi fidem tenent, non amore. Est autem aliud genus hominum attentius considerantium statum vitae humanae esse dubium, et ex eo quodammodo fluctuare incipientium in fide, quoniam multos conspiciunt aversos et alienos a fide, et tamen ducti pietate fidei e duobquod, doctrina catholica docente, didicerunt. Istis pax necessaria est, tribulatio peri
Abbreviated transcription (Latin):
rõne non comp̾hendimus. Hec descriptio
fidei ostendit quid faciat fides. s in eo ñ
definitur quid sit fides. Est aut̃ diffini¬
tio fidei hec. fides est uoluntaria quedam
cercitudo absentium supͣ oppinionẽ. et
infra frr̃ĩart scientiam constituta. Et
sciendum qr aluid est cognitio fidei aliꝰ
fides. Cum enim idem sit sermo in au¬
rib plurium om̃s equaliter quod dicit᷑
intelligunt. s non om̃s equaliter credc̃.
et cognitionem dictoꝵ omnes hñt. s fi¬
dem omnes non hñt. Pocest aut̃ cogni¬
tio fidei ẽẽ sine omni fide. fides autem
sine omni cognitione ẽc non potest. Mł¬
ti tũ credunt ⁊ non hñt cognitionem
omnium eoꝵ que credunt. qr credentib
⁊ cognoscentib credunt ⁊ ñ norunt ip̃i
omne ꝙ credunt. s norunt illi quib
credunt. Euismodi est fides simplicium
in eccłia qui ꝑfectiorib credendo. ⁊ adhe¬
rendo salui fuint sicut scriptum ẽ. bo¬

Expanded text:
ratione non comprehendimus. Haec descriptio ratione non comprehendimus. Haec descriptio fidei ostendit quid faciat fides, sed in eo non diffinitur quid sit fides. Est autem diffinitio fidei haec: Fides est voluntaria quaedam certitudo absentium supra opinionem, et infra scientiam constituta. Et sciendum quod aliud est cognitio fidei, aliud fides. Cum enim idem fit sermo in auribus plurium, omnes aequaliter quod dicitur intelligunt, sed non omnes aequaliter credunt et cognitionem dictorum omnes habent, sed fidem non omnes habent. Potest autem cognitio fidei esse sine omni fide; fides autem sine omni cognitione esse non potest. Multi tamen credunt et non habent cognitionem omnium eorum quae credunt, quia credentibus et cognoscentibus credunt, et non norunt ipsi omne quod credunt, sed norunt illi quibus credunt. Ejusmodi est fides simplicium in Ecclesia qui perfectioribus credendo et adhaerendo salvi fiunt, sicut scriptum est: Bo
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ apparentium. Cum enĩ res queli¬
bet apud nos subsistant uł ꝑ actum qñ
uidelicet p̾sentes sensu compͥhenduntur
uł ꝑ intellectum qñ absentes. uł etiam
ñ existentes in similitudine sua. ⁊ in una¬
ginatione capiunt᷑. uel ꝑ exꝑientiam qñ
ea que in nob̾ sunt sentiunt a nobis ut¬
ẽ gaudium. tristicia. timor. ⁊ amor. que
subsistunt in nob̾. ⁊ sentiunt᷑ a nobis.
Nullo hoꝵ modorum inuisibilia dei ca¬
piuntur in nob̾ que solum creduntur a
nob̾. Neꝙ enim ꝑ actum p̾sentia sunt. ne¬
q in similitudine aliqua compͥhendi pos¬
sunt. neq quemadmodũ illa que in nob̾
sunt et sentiunt᷑ a nob̾. Ergo fide sola sub¬
sistunt in nob̾. ⁊ subsistentia eoꝵ est fides¬
eoꝵ qua creduntur qr sunt. s non qͣlia
sunt comp̾hendunt᷑. Sic itaq ꝑ solam
fidem subsistunt in nob̾ et sola fide pro¬
bantur a nob̾ nec aliud argum̃tum hr̃e
possumus. nisi qi credimus illa fide que

Expanded text:
tum non apperentium . Cum enim res quaelitum non apperentium . Cum enim res quaelibet apud nos subsistant, vel peractum quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes vel etiam non existentes in similitudine sua et in imaginatione capiuntur; vel per experientiam, quando ea quae in nobis sunt sentiuntur a nobis, ut gaudium, tristitia, amor et timor: quae subsistunt in nobis, et sentiuntur a nobis, nullo horum modorum invisibilia Dei capiuntur a nobis, quae solum creduntur a nobis. Neque enim per actum praesentia sunt, neque in similitudine aliqua comprehendi possunt, nec quemadmodum illa quae in nobis sunt, et sentiuntur a nobis. Ergo fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eoeorum qua creduntur, quia sunt sed non qualia sunt comprehenduntur. Sic itaque per solam fidem subsistunt in nobis, et sola fide probantur a nobis; nec aliud argumentum habere possumus, nisi quia credimus illa fide quae
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e sentiens bonitatis u̾bum u̾itatis ñ
requirat. ille compunxit ñ docuit nec sal¬
uauit. Et ne rursum solam u̾itatis ag¬
nitionem sufficientem putet ad salutẽ.
et legem audisse ñ fecisse consũmatam
iusticiam istos docuit ñ compunxit. ec
dampnauit. ut dum alteꝵ sine altero
uicissim hr̃e cognoscuntur teꝓbi utr̃ꝙ
necessarium sibifore intelligant electi.
⁊ qui alteꝵ hr̃e se cognoscit. ñ de uiri¬
bus suis p̾sumat. s ab illo humiliter
postulet ꝙ ñ habet. a quo quib dam
alterum accepisse non ꝓfuit q̃m̃ altex
districte uidicandis non inpendit. Non
enim acciꝑe meretur quod nõ habec.
qui a se hr̃e se putat quod ht̃. ⁊ ꝓpterea
uicissim eduob alteꝵ a cdeo tribuitur.
⁊ alteꝵ subtrahitur. ut uͥ utrumq si¬
mul est ab ip̃o est uttumq demonstret᷑.
discutere incipiamus. quid sit fides ip̃a
inspicere debemus. Apł̃s sic definit fidẽ.
fides est sub̾a rerum sꝑandaꝵ argumen¬

Expanded text:
habere sentiens bonitatis, verbum veritatis non habere sentiens bonitatis, verbum veritatis non requirat, illos compunxit, non docuit, nec salvavit. Et ne rursum solam veritatis agnitionem sufficientem putet ad salutem, et legem audisse non fecisse consummatam justitiam, istos docuit, non compunxit et damnavit, ut dum alterum sine altero vicissim habere cognoscuntur reprobi, utrumque necessarium sibi fore intelligant electi, et qui alterum habere se cognoscit, non de viribus suis praesumat, sed ab illo humiliter postulet quod non habet, a quo quibusdam alterum accepisse non profuit, quoniam alterum districte judicandis non impendit. Non enim accipere meretur quod non habet, qui a se habere se putat quod habet; et propterea vicissim e duobus alterum a Deo tribuitur, et alterum subtrahitur, ut ubi utrumque simul est ab ipso esse utrumque demonstretur. discutere incipiamus, quid sit fides ipsa inspicere debemus. Apostolus sic definit fidem: Fides est substantia rerum sperandarum, argumen
Abbreviated transcription (Latin):
bum ñ impendit. quos credituros si
docentem audissent agnouit. Quoꝵ dã
enĩ duriciam increpans quib ueritas
p̾dicata fuerat sic ait. ue cͥ cororauim. ue
tͥ bethsaida. ue tͥ capharnaum. qr si in
tỹro ⁊ sỹdone hec facta fuissent. iam olĩ
in ciere ⁊ cilicio penitentiam egissent.
Hoc gͦ mirum uidetur quare iħc qui fu¬
turoꝵ omonium scĩam habuit. in caphar¬
naum p̾dicauit cum illoꝵ duriciam tã¬
tam ẽẽ presciret ut u̾itatem etiam obla¬
tam ñ reciꝑent. et quare item in tyro ⁊
sydone illa oꝑatus non est que oꝑatus
est in chapharnaum ⁊ bechsaida cum
istos tales ẽẽ non ignoraret. qui facile ue¬
ritatem reciperent. si audire illam ⁊ ag¬
noscere potuissent. Sicut enĩ impium ui¬
decur obedientes deserere. sic stultum ui¬
detur omnino rebelles docere. S ilucd
uidicii fuit hoc exempli. Ne enum ho¬
mo solum affectum boni sine agniti¬
one sufficere pucet ac ꝑ hoc affectum se

Expanded text:
bum non impendit, quos credituros si bum non impendit, quos credituros si docentem audissent, agnovit. Quorumdam enim duritiam increpans, quibus veritas praedicata fuerat, sic ait: Vae tibi Corozaim, vae tibi Bethsaida, vae tibi Capharnaum! quia si in Tyro et Sidone haec facta fuissent, jam olim in cinere et cilicio poenitentiam egissent . Hoc ergo mirum videtur, quare Jesus, qui futurorum omnium scientiam habuit, in Capharnaum praedicavit, cum illorum duritiam tantam esse praesciret, ut veritatem etiam oblatam non reciperent. Et quare item in Tyro et Sidone illa operatus non est, quae operatus est in Capharnaum et Bethsaida, cum istos tales esse non ignoraret, qui facile veritatem reciperent, si audire illam et agnoscere potuissent. Sicut enim impium videtur obedientes deserere, sic stultum videtur omnino rebelles docere. Sed illud judicii fuit, hoc exempli. Ne enim homo solum affectum boni sine agnitione sufficere putet, ac per hoc affectum se
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ ad dm coram hõie. Occultum uo¬
tum fractum pectatũ est. Manifestum uo¬
tum fractum peccatum.
emõstrare uolens dñs qm̃ ab ip¬
so fit et donum eiꝰ et quando ue¬
ritatem cognoscimus. ⁊ qñ agnitam de¬
bita. deb̾ta deuotione ueneramur. quib¬
dam u̾itatem predicant. quoꝵ corda
ad dilectionem u̾itatis non emolliuit.
quoꝵdam uͦ corda affectu bonitatis en¬
emolliuit. S agnitione uitatis non
illuminauit. In illis arauit. ⁊ ñ semi¬
nauit duriciem frangens. s u̾bum ñ
sꝑgens. In istis uͦ seminauit. s ñ ara¬
uit. u̾bum spargens. et duriciam non
frangens. ut utrumq ab eo ẽẽ sciamꝰ.
et utrumq ab eo petere discamus. cũ
neutrum sine altero ad salutem suffici¬
ens ẽe agnoscimus. Sic soluitur quod
ex eũngłio ꝓponete solent.eur deus
in carne ueniens illis uerbum predicaũ.
quos ip̃m u̾bum non recepturos ẽẽ pres¬
ciuit. ⁊ quibdam aliis p̾dicationis uer¬

Expanded text:
nifestum ad Deum et coram homine. Occultum vonifestum ad Deum et coram homine. Occultum votum fractum peccatum est; manifestum votum fractum, peccatuemonstrare volens Dominus quod ab ipso sit et donum ejus, et quando veritatem cognoscimus, et quando agnitam debita devotione veneramur, quibusdam veritatem praedicavit, quorum corda ad dilectionem veritatis non emollivit; quorumdam vero corda affectu bonitatis emollivit, sed agnitione veritatis non illuminavit. In illis aravit et non seminavit, duritiem frangens, sed verbum non spargens. In istis vero seminavit, sed non aravit, verbum spargens, et duritiam non frangens, ut et utrumque ab eo esse sciamus, et utrumque ab eo petere discamus, cum neutrum sine altero ad salutem sufficiens esse agnoscimus. Sic solvitur quod ex Evangelio proponere solent, cur Deus in carne veniens illis verbum praedicavit quos ipsum verbum non recepturos esse praescivit, et quibusdam aliis praedicationis ver
Abbreviated transcription (Latin):
dam cds non est ꝑ fauorem gr̃e. et ipsi
cum deo sunt ꝑ meritum uite. Cum qͥ¬
busdam deus ñ est ꝑ fauorem gr̃e. ⁊ ip̃i
cognitionis. Prima est
in sensu. Sid̾a in imaginatione. terria.
in ratione. Quarta in intellectu. Qͥnta
in intelligentia. ꝑ sensum ẽ in istis.
⁊ scd̃m ista ꝑ imaginationem non est. in
istis s scłm ista ꝑ rationem neq in istis
est neq scclm ista. s est in illis et de ilł
que sunt scł̃m ista. ꝑ in tellectum non¬
ñ est in illis s de illis ꝑ intelligentiã
animo agenda tractamus
cogitando. uolendo. deliberando uouẽ¬
Do. Cogitatio ad cognitionem ꝑtinet. uo¬
lunta ad desiderium. deliberatio ad ꝓ¬
positum. et ad ꝓmissionem uotum. Si
quod ꝓponimus ñ facimus fallaces su¬
mus ñ facimus ꝙ promittimus fal¬
laces et fallentes. Ibi mendatium solũ
accusatur. hic et mendatium accusatur.
et ꝓmissum exigitur. uotum aut̃ ali¬
ud occultum ad d̾m ⁊ corã deo aliud ma¬

Expanded text:
um gratiae, et ipsi cum Deo sunt per meritum vitae. Cum quibusdam Deus non est per favorem gratiae, et ipsi cognitionis : prima est in sensu, secunda in imaginatione, tertia in ratione, quarta in intellectu, quinta in intelligentia. Per sensum est in istis, est secundum ista. Per imaginationem non est in istis, sed secundum ista. Per rationem neque in istis est neque secundum ista; sed est in illis et de illis quae sunt secundum ista. Per intellectum non est in illis, sed de illis. Per intelligentiam, animo agenda tractamus: cogitando, volendo, deliberando, vovendo. Cogitatio ad cognitionem pertinet, voluntas ad desiderium, deliberatio ad propositum, et ad promissionem votum. Si quod proponimus non facimus, fallaces sumus. Si non facimus quod promittimus, fallaces et fallentes. Ibi mendacium solum accusatur, hic et mendacium accusatur, et promissam exigitur. Votum autem aliud occultum ad Deum et coram Deo; aliud ma
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo qm̃ caritas numqͣm excidit. Illic ergo
frater kĩne inter cetera memoria tui pͥmũ
inuenta est. ⁊ signaui ex ea litt̾as istas cupi¬
ens te sanum eẽ. ⁊ saluum in dño. Tu ergo
uicem repende dilectionis ⁊ ora ꝓ me. dñs

Expanded text:
ex eo, quoniam charitas nunquam excidit. Illic ergo, ex eo, quoniam charitas nunquam excidit. Illic ergo, frater charissime, inter caetera memoria tui primum inventa est, et signavi ex ea litteras istas, cupiens te sanum esse et salvum in Domino. Tu ergo vicem repende dilectionis, et ora pro me. D
Abbreviated transcription (Latin):
aliud cognitio fidei. Et potest quidem
eiusmodi cognitio sine omni fide esse.
fides aut̃ sine cognitione omnino ñ
potest. et tam̃ aliquando supͣ cognitio¬
ilecto frr̃a . R. H. pecc̃or
Caritas numqͣm excidit. Audieram
hoc. et sciebam qr uerum erat. Nunc autẽ
ne qi caritas numqͣm excidit. Peregre pro¬
fectus eram. ⁊ ueni ad uos in t̾ram alienã.
et quasi aliena non erat. qm̃ inueni ami¬
cos ibi. s nescio an prius fecerim an factus
sim. Cam̃ inueni illic caritatẽ et dilexi eam.
⁊ ñ potui fastidire qr dulcis mͥ erat ⁊ in¬
pleui sacculum cordis mei. ⁊ dolui qm̃ an¬
gustus inuentus ẽ ⁊ non ualuit caꝑe totã.
tñ impleui qͣntum potui. Totum impleui
quod habui. s totum capere ñ ualui quod
inueni. Accepi gͦ quantum caꝑe potui. et
onustus p̾cio precioso. pondus non sensi.
qm̃ subleuabat me sarcina mea. Nunc au¬
tem longo itinere confecto adhuc sacculũ
meũ plenum reꝑio. ⁊ non excidit quicqͣm

Expanded text:
aliud cognitio fidei. Et potest quidem aliud cognitio fidei. Et potest quidem ejusmodi cognitio sine omni fide esse; fides autem sine cognitione esse omnino non potest; et tamen aliquando supra cognitioilecto fratri R. HUGO peccator. Charitas nunquam excidit . Audieram hoc et sciebam quod verum erat. Nunc autem,ne quod charitas nunquam excidit. Peregre profectus eram, et veni ad vos in terram alienam; et quasi aliena non erat, quoniam inveni amicos ibi: sed nescio an prius fecerim, an factus sim. Tamen inveni illic charitatem, et dilexi eam; et non potui fastidire, quia dulcis mihi erat; et implevi sacculum cordis mei, et dolui quod angustus inventus est, et non valuit capere totam: tamen implevi quantum potui. Totum implevi quod habui, sed totum capere non valui quod inveni. Accepi ergo quantum capere potui, et onustus pretio pretioso pondus non sensi, quoniam sublevabat me sarcina mea. Nunc autem longo itinere confecto, adhuc sacculum meum plenum reperio, et non excidit quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
batur. ꝑ quem uͦ et quomodo eadem fa¬
lus implenda ac ꝑficienda foret exceptis
paucis quib hoc scire singulariter in
munere datum erat. a ceteris etiam fi¬
delib ñ cognoscẽbatur. Sub lege autẽ
ꝑsona redemptoris mittenda p̾dicebat᷑.
⁊ uentura expectabatur. que aut̃ ipsa
ꝑsona foret. hoc est homo uł angelus
uel deus ñdum manifestabat᷑. Soli ħ
cognouer̃t qui ꝑ sp̃m singulariter ad
hoc illuminati fuerunt. Sub gr̃a au¬
tem manifeste ab omnib iam et p̾di¬
catur et creditur. et modus redemptio¬
nis. ⁊ qualitas ꝑsone redemptoris. Sem¬
per tamen in ecclia dei ab initio fides
fuit incarnationis et passionis x. qr
tioni fide simplici ungebantur. ⁊ eos
bene oꝑando sequebant᷑. Item sciendũ
q̃m aliud est affectio animi qua credit᷑
aliud cognitio qua ꝑcipitur ꝙ credit᷑.
In affectione fides est in cognitione ea
que ꝑtinent ad fidem. aluid ẽ ergo fides

Expanded text:
batur; per quem vero et quodammodo eadem sabatur; per quem vero et quodammodo eadem salus implenda ac perficienda foret, exceptis paucis quibus hoc scire singulariter in munere datum erat, a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona Redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur: quae autem ipsa persona foret, hoc est, an homo, an angelus, an Deus, nondum manifestabatur. Soli hoc cognoverunt qui per spiritum singulariter ad hoc illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste ab omnibus jam et praedicatur et creditur, et modus redemptionis, et qualitas personae Redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fides fuit incarnationis et passionis Christtioni fide simplici jungebantur, et eos bene operando sequebantur. Item sciendum quod aliud est affectio animi qua creditur, aliud cognitio qua percipitur quod creditur. In affectione fides est; in cognitione, ea quae pertinent ad fidem. Aliud est ergo fides,
Abbreviated transcription (Latin):
est in litt̾a. Scł̃a de litt̾a ad sensum. ter
ea que dñr ꝑ pietatem solam eli¬
gere. Sułs ea que electa sunt ꝑ rationẽ
approbare. tercius que approbata sunt ꝑ
puritatem appͥhendere. Quartum genꝰ
hominũ est quib solum credere est fidei
ñ contradicere. Qui tñ consuetudine ui¬
uendi magis quam u̾itate credendi fide¬
les nominant᷑. fideles aut̃ primum per
pietatem electionem faciunt. Postea ex ra¬
tione estimationem concipunt. nouissi¬
me ꝑ puritatem assertionem comp̾hen¬
dunt. Trib item gradib cognitio fidei
crescit. alii audita sine discussione credẽ¬
da suscipiunt. Alii credenda rõne discu¬
tiunt et credunt. alii discussa ⁊ credita ef¬
fectu comp̾hendunt. Primi hñt fidei cog¬
nitionẽ sccł̃i cognitionis rõnem. terrii
rationis assertionem. Sic ꝑ temꝑa cre¬
uit fides ante legem deus creator crede¬
batur. ⁊ ab eo salus et redemptio expecta¬

Expanded text:
est in littera, secunda de littera ad sensum, tertest in littera, secunda de littera ad sensum, tertea quae dicuntur per pietatem solam eligere; secundus, ea quae electa sunt per rationem approbare; tertius, quae approbata sunt per puritatem apprehendere. Quartum genus hominum est, quibus solum credere est fidei, non contradicere. Qui tamen consuetudine vivendi magis quam veritate credendi fideles nominantur. Fideles autem primum per pietatem electionem faciunt. Postea ex ratione existimationem concipiunt. Novissime per puritatem assertionem comprehendunt. Tribus item gradibus cognitio fidei crescit. Alii enim audita sine discussione credenda suscipiunt. Alii credenda ratione discutiunt et credunt. Alii discussa et credita effectu comprehendunt. Primi habent fidei cognitionem, secundi cognitionis, tertii rationis assertionem. Sic per tempora crevit fides. Ante legem Deus creator credebatur, et ab eo salus et redemptio exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
sum qͥ sum. ⁊ rursum. Hec dices filiis
isrł qui est misit me ad uos. Sub lege
dixit. Audi isrł deus tuus deus unus
est. ip̃m adorabis. ⁊ ei soli seruies. Sũb
qui accipit.
dicio posuit in eo quedam humilia.
q̃dam głosa. uenit aut̃ suꝑbia. ⁊ inue¬
uit excellentia. quidem ⁊ decora pulchra
ad concupiscentiam. Humilia autẽ et
infirma turpia ad confusionem et ig¬
nominiam. ⁊ p̾mitur ubi tumet. ⁊ con¬
funditur uͥ głatur. uenit aut̃ humili¬
tas ⁊ considerat pulchra si ne concupis¬
centia. infirma sine ignominia. ⁊ placet
in utroq conditor. In altero quidẽ quia
suam potentiã ꝓbat. in altero uͦ qr nos¬
stram p̾sumptionem temꝑat ut in uno
udeamus qͣntum de ip̃o presumere poᷤ¬
sumus. in altero aut̃ quam humilia de
nob̾ sentire debeamus.
Rua contemplatio ẽ in uisibilib
Scla de iusibilib ad inuisibilia.
Tercia in inuisibilib. Sic pͥma eruditio

Expanded text:
sum qui sum . Et rursum: Haec dices filiis sum qui sum . Et rursum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Sub lege dixit: Audi, Israel, Deus tuus Deus unus est, ipsum adorabis, et ei soli servies . Sub qui accipit. dicio, posuit in eo quaedam humilia, quaedam gloriosa. Venit autem superbia, et invenit excellentia quaedam et decora, pulchra ad concupiscentiam; humilia autem et infirma, turpia ad confusionem et ignominiam; et premitur ubi tumet; et confunditur ubi gloriatur. Venit autem humilitas, et considerat pulchra sine concupiscentia, infirma sine ignominia; et placet in utroque Conditor. In altero quidem, quia suam potentiam probat; in altero vero, quia nostram praesumptionem temperat, ut in uno videamus, quantum de ipso praesumere possumus; in altero autem, quam humilia de nobis sentire debeamus.a contemplatio est de visibilibus. Secunda de visibilibus ad invisibilia. Tertia de invisibilibus. Sic prima eruditio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ culpam excusauert̃. ⁊ utriq errauerunt.
Inter . iiiʳ. prima est ratio. sctł̃a creatura.
tercia doctrina. quarta aspiratio. Ratio
inuestigat creatura approbat. doctrina ex¬
plicat. aspiratio confirmat fidem. Eres st̃
testes approbationis. qm̃ deus est. affectus¬
et defectus et effectus. affectus precidit. se¬
quitur defectus. occurrit effectus. affectus
querit. defectus exigit. effectus tribuit. ꝙ
non eẽt. si ꝓuidentia non ẽẽt. Sunt adhͤ
alii testes. tres in creatura. diuinitatẽ cre¬
atoris profitentes. Magnitudo poten¬
tie. Pulchritudo sapientie benignitatis
utilitas. deiñ scriptura explicat que crea¬
tura probat. primum dm eẽ. deinde o¬
unum esse. de iñ et trinum et contesta¬
tur ip̃e deus fidei ne testimonium hõis
minus firmum foret. Ante legem dixit
se ẽẽ. sub lege unum. sub gr̃a trinum.
ut paulatim cresceret cognitio u̾itatis
Ante legem dixit ego sum. ⁊ it̾m. ego

Expanded text:
 culpam excusaverunt; et utrique erraverunt.  culpam excusaverunt; et utrique erraverunt. Inter quatuor prima est ratio, secunda creatura, tertia doctrina, quarta aspiratio. Ratio investigat, creatura approbat, doctrina explicat, aspiratio confirmat fidem. Tres sunt testes approbationis quod Deus est: affectus, defectus, et effectus. Affectus praecedit, sequitur defectus, occurrit effectus. Affectus quaerit, defectus exigit, effectus tribuit - quod non esset, si Providentia non esset. Sunt adhuc alii testes tres in creatura divinitatem Creatoris profitentes, magnitudo potentiae, pulchritudo sapientiae, benignitatis utilitas. Deinde Scriptura explicat quae creatura probat. Primum Deum esse, deinde unum esse, deinde et trinum. Et contestatur ipse Deus fidei, ne testimonium hominis minus firmum foret. Ante legem dixit se esse, sub lege unum, sub gratia trinum, ut paulatim cresceret cognitio veritatis. Ante legem dixit: Ego sum . Et iterum: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
alomon est xp̃c. lectulus salomonis
cor contemplantis. ferculum salo¬
monis cor ꝑ bonam oꝑationem se cir¬
cumferentis et exercentis. Quando de
lectulo salomonis locuta est scriptura. ñ
dixit unde factus sit. qr in effabiles sunt
aspirationes contemplationis que cor il¬
luminant. de ferculo aut̃ salomonis dicit.
uñ sit et mat̾iam eiuis describit. qr enar¬
rari possunt. ⁊ dici exercitia uirtutum que
uitam oꝑantis edificant.
humano manifestatur. Suob intꝰ
duob foris. duob ꝑ naturam. duob per
gr̃am. Intus ꝑ rationem et aspirationem.
foris ꝑ creaturam et ꝑ doctrinam. Ad na¬
turã ꝑtinet rõ et creatura. Ad gr̃ãm as¬
piratio et doctrina. Fuerunt ergo duo si¬
mul natura et gr̃a. non sola natura nep
sola gr̃a. Ne si natura totum posset. gr̃a nõ
quereretur. aut si nich posset culpa excu¬
saretur. Iu dei naturam totum posse dixe¬
runt. ⁊ grãm non quesuier̃t gentiles qui¬
dam naturam nicħ posse existimauerũt.¬

Expanded text:
alomon est Christus, lectulus Salomonis cor contemplantis, ferculum Salomonis cor per bonam operationem se circumferentis et exercentis. Quando de lectulo Salomonis locuta est Scriptura , non dixit unde factus sit, quia ineffabiles sunt aspirationes contemplationis, quae cor illuminant. De ferculo autem Salomonis dicit unde sit, et materiam ejus describit , quia enarrari possunt et dici exercitia virtutum, quae vitam operantis aedificant. humano manifestatur: Duobus intus, duobus foris. Duobus per naturam, duobus per gratiam. Intus, per rationem et aspirationem. Foris per creaturam et per doctrinam. Ad naturam pertinet ratio et creatura; ad gratiam, aspiratio et doctrina. Fuerunt ergo duo simul natura et gratia, non sola natura, neque sola gratia: ne, si natura totum posset, gratia non quaereretur; aut si nihil posset, culpa excusaretur. Judaei naturam totum posse dixerunt, et gratiam non quaesiverunt. Gentiles quidam naturam nihil posse existimaverunt, et