comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scelus admissum ÷ possidẽ. Pro his qͦq interue¬
niendũ putat sac̾dociũ urm. de qͥbꝰ ad eo fut᷑i spes nul-¬
la ẽ: ut ȩciã in presenti eadem criminis ratio
tio ꝑseueret. Nam qͥ tam ꝑuicaciter tenet ꝓpcer
quȩ crimen admisit: ostendit se ubi licentia fu¬
erit similia peccaturum. Obhȩc gͥ consulo prudẽ¬
ciam tuam. & me hoc ambiguo qͦð laboro absol-¬
ui desidero: nec ib aliam causam consultũ te pu¬
enim quȩ sponte facere uidi nolo. ne remissio seue¬
ritatis alios armet in crunina. optobonis inter
cessoribus relaxare: ut qd libens concedo. salua
seueritate iudicii. alterrus merito uideatur ĩdul¬
tum. De scriptis sanctitatis tue aliqua mͥ ꝓmise-¬
ras & ñ accepi: queso ut uł nunc mittas. & ad
hanc meam epłam respondeas. ut quia scĩtatem
duam interun uidere ñ datur: saltẽ sermonibꝰ
tius pascar. Incolumem scĩtatem tuã diuinutas¬
ȩterna tueatur: euo largissimo: dñe meriton
nerabił & uere colende pater. E xplicit qlan¬

Expanded text:
his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum, de quibus adeo futuri spes nulla est, ut etiam in praesenti eadem criminis ratio perseueret; nam qui tam peruicaciter tenet, propter quae crimen admisit, ostendit se, ubi licentia fuerit, similia peccaturum. Ob haec igitur consulo prudentiam tuam et me hoc ambiguo, quo laboro, absolui desidero; nec ob aliam causam consultum te puenim, quae sponte facere uideri nolo, ne remissio seueritacessoribus relaxare, ut quod libens concedo, salva severitate judicii, alterius merito videatur indultum. De scriptis Sanctitatis tuae aliqua mihi promiseras, et non accepi; quaeso ut vel nunc mittas, et ad hanc meam epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem tuam interim videre non datur, saltem sermonibus tuis pascar. Incolumem Sanctitatem tuam divinitaseterna tueatur aevo largissimo, domine merito venerabilis, et vere colende pater. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito uenerabili & unice
colendo patri augustino: macedo¬
nius. Optatas ad modum tue scĩtatis
litteras acepi ꝑ bonifacium uenerãde¬
legis antistitem: quem ego magis receptum
dilexi. qd ad me desiderata ꝑtulerat. sermonẽ
scĩtatis tuȩ. & incolumitatẽ dĩe merito uene¬
rabił. & unuce colende pater. Itaq sine mora
qd optabat optinuit. Uerum qm̃ existit occasio.
hoc ipsum quantulumcumq ẽ qd̃ admonitus
indulsi: nolo sine mercede remanere. Cupio
eium acciꝑe ea quȩ michi cõmodet sine pen¬
dentis in cõmodo: immo quȩ mͥ cõmodet cũ
gła dependentis. O fficium sacerdocii urĩ ẽẽ di¬
citis interuenire ꝓ reis. & nisi optineas offen¬
di: quasi qd erat officii ur̃i nunune reportetis.
hic ego uehem̃ter ambigo: utrum istud ex reli¬
gione descendat. Nam si a dño peccata ad eo ꝓ-¬
hibentur. ut ne penitendi quidem copia pꝰ pri-¬
mam tribuatur. quemadmodũ nos possumus
ex religione condendere ut nob qualemẽq illd̃

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. Optatas admodum sanctitatis tuae litteras accepi per Bonifatium, uenerandalegis antistitem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mercede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cum gloria dependentis. 2 Officium sacerdotii uestri esse dicitis interuenire pro reis et, nisi obtineatis, offendi, quasi, quod erat officii uestri. minime reportetis. hic ego uehementer ambigo, utrum istud ex religione descendat. nam si a domino peccata adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex reli
Abbreviated transcription (Latin):
Antequam gͦ discuciam quid sit illud grauiss
qđ in epła tua sequitur. hoc interim qd̃ dedisti is¬
cipiam: eoq utar ad molem hanc ad inouenda
qua nr̃e intercessiones posse reprimi uidebais.
deo quippe quantũ facultas datur ꝓpeccalis
omnib intercedimus: quia omĩa peccata ul
niabiliora: cum his qui reus ẽ correc

Expanded text:
antequam ergo discutiam, quid sit illud grauius, quod in epistula tua sequitur, hoc interim, quod dedisti, accipiam eoque utar ad molem hanc amoliendam, qua nostrae intercessiones posse reprimi uidebantur. ideo quippe, quantum facultas datur, pro peccatis omnibus intercedimus, quia \'omnia peccata uidentur ueniabiliora, cum is, qui reus est, correc
Abbreviated transcription (Latin):
ge cerribili ꝓhibendo. In hoc gͦ seruiunt dño
reges. in quantum sunt reges: cum ea faciũt
ad seruiendum illi. quȩ ñ possunt facere nͥ re¬
ges. Cum itaq ũdum reges dño seruirent
uersꝰ eum & adu̾sꝰ. xp̃m eius. ut ꝓpħarũ pre
dicta omĩa complerentur: ñ utiqͦ tunc posset̃
ĩpietates legib ꝓhibi: s potius exerceri: Sic
enim ordo tẽpoꝵ uoluebatur. ut & iudei ocei¬
cium facere sicut predixerat xp̃c: & gentes
fremerent adu̾sꝰ xpĩanos. & omnes. patien¬
tia marterũ uunceret. Postea uͦ quam cȩpit
impleri qd scriptum ẽ & ad orabunt eũ om̃s
reges terre om̃s gentes seruient illi: quis
mente sobriꝰ regibꝰ dicat. nolite curare ĩ reg
no ur̃o a quo deneatur uł oppugnet᷑ eccłia do¬
mini ur̃i. ñ ad uos ꝑtineat quis uelit ẽẽ siue
religiosꝰ siue sacrilegus: quibus dici ñ pot̾.
ñ ad uos ꝑtineat in regno ur̃o quis uelit pu¬

Expanded text:
ge terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino ge terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino reges, in quantum sunt reges, cum ea faciunt ad seruiendum- mendam illi, quae non possunt facere nisi reges:,. Cum itaque nondum reges domino seruirent uersus eum et aduersus Christum eius, ut prophedicta omnia complerentur, non utique tunc possent impietates legibus prohiberi, sed potius exerceri. Sic enim ordo temporum volvebatur, ut et Judaei occiuium deo facere, sicut predixerat Christus, et gentes fremerent adversus christianos et omnes paciencia martyrum vinceret. Postea vero cum cepit impleri, quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terre, omnes gentes servient ei, quis mente sobrius ‹regibus› dino uestro, a quo teneatur uel oppugnetur ecclesia domini uestri; non ad uos pertineat. quis uelit esse siue religiosus sine sacrilegus\', quibus dici non potest: \'Non ad uos pertineat, in regno uestro quis uelit pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatorem teneri in omĩb quȩ peccantur. ⁊ ceti
ẽẽ nos culpe societate uinciri. quotiens eũ im¬
punitum ẽẽ uolumus. qui culpe denetur ob¬
noxiꝰ. his uerb quem ñ terreas cue leuitatis &e
humanitatis ignarum: Unde nos qui de noui¬
mus. et hȩc querendi gratia ñ decernendi scrip¬
sisse minime dubitamus. aliis cuis uerb ad sa
cicius respondemus. Tãquam ciũ nos hesitare
in hac questione nolueris. aut preuidisti quid
dicturi ẽẽmus. aut admoniusti quid dicere de¬
beremus: & aisti. Tum preterea accidit qd e¬

Expanded text:
ri in omnibus, quae peccantur, certum esse nos culpae societate uinciri, quotiens eum inpunitum esse uolumus, qui culpae tenetur obnoxius. i His uerbis quem non terreas tuae lenitatis et humanitatis ignarum? unde nos, qui te nouimus et haec quaerendi gratia, non decernendi scripsisse minime dubitamus, aliis tuis uerbis ad ista citius respondemus. tamquam enim nos haesitare in hac quaestione nolueris, aut praeuidisti, quid dicturi essemus, aut admonuisti, quid dicere deberemus. et aisti: \'Tum praeterea accedit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eius dilecto filio eius macedani
in dño salutem. N egociosissunm
Sin re publica uirum. & ñ suissis
humanus: nec deserere debemus alloquio.
rum aut suꝑfluum iudicares. nullo mͦ initer q̃
magnas tamq necessarias curas tuas curandi
eẽ censeres. Queris ame cur officiz sacerdotii
nr̃i ẽẽ dicamus interuenire ꝑ reis. & nisi opti¬
amus offendi: quasi quod erat officis nr̃i minis
reportemus. Ubi uehementer te dicis ambigis
utrum istud ex relione descendat. Deinde ad¬
gis qua ratione ita mouearis. Nam si a dĩ
cata inquis adeo phibentur. ut ne penitendi
dem copia pꝰ primam tribuatur. quemadmo&
possumus nos ex religione contendere. ut no

Expanded text:
E EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Negotiosissimum in re publica uirum et non suis sehumanis, nec deserere debemus alloquio nec paruum aut superfluum iudicares, nullo modo inter tam magnas tamque necessarias curas tuas curandum esse censeres. quaeris a me, cur officii sacerdotii nostri esse dicamus interuenire pro reis et, nisi obtineamus, offendi, quasi, quod erat officii . nostri, minime reportemus. ubi uehementer te dicis ambigere, utrum istud ex religione descendat. deinde adiungens, qua ratione ita mouearis: nam si a domino peccata\', inquis, adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex religione conte
Abbreviated transcription (Latin):
rin occupatus aliis curis. quȩ & si uane sunt
um rerum exitum cogitamus. tamen quasi
uessarie ꝓnascendi condicione: rescripsi.Si
aum fuerit & suꝑstes uita. ętiam de italia res¬
tnbam. ut tante doctrine opus debitis & nõ
satisfacientib remuneretur officiis. Incolum̃
letamq scitatem tuam. ds̃ omĩps ȩuo largissi¬
mo tueatur: dñe merito desidabił. & suscipien

Expanded text:
rim occrim occcum rerum exitum cogitamus, tamen quasi necessariae pro nascendi conditione, rescripsi Si otium fuerit et superstes vita, etiam de Italia rescribam, ut tantae doctrinae opus debitis, etsi non satisfacientibus, remuneretur officiis. Incolumem laetamque Sanctitatem tuam Deus omnipotens aevo largissimo tueatur, domine merito desiderabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
apbie dogmata. hystoriȩ plenanam noticiã.
an facundiȩ iocunditatẽ. quȩ etiam ita ĩꝑitos
alicere potest. ut donec explicent ñ desistãt:
cum explicauerint adhuc requirant. Con¬
uncti namq sunt impudent̃ ꝑtinaces. iam in
abonis quȩ memorant scłis ꝓ nature rerũ
ascuritate contigisse peiora: falsoq omĩs illi¬
cits quadam dulcedine. felicitatib suis per
quas ñ ad beatitudinem s ad prerupta sũt due¬
i hȩc uero nr̃a precepta. & simplicis ueriq dei
nsteria. preter uitam ꝑpetuam quam puris¬
sinis uirtutib pollicentur. etiam hȩx scłaria.
& necessario nob̃ qui nati sumus euentura mi¬
cigare: & usus es ualidissimo exemplo recen¬
tis calamitatis. quo licet firmissime causam mu¬
niueris. tamen siutrum uis liciusset. id tibi
noluerim suffragari. s quando inde orta fu¬
rit conuincendor stulticiȩ querela necesse fu¬
it inde argum̃ta ueritatis accersire. Hȩc iite¬

Expanded text:
sophiae dogmata, historiae plenam notitiam sophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utrumuis licuisset, id tibi nolueram suffragari. sed quando inde orta fuerat conuincendorum stultitiae querela, necesse fuit inde argumenta ueritatis accersere. Haec inte
Abbreviated transcription (Latin):
afficior sapientia tua. & in illis
quȩ edidisti: & in his quȩ inter¬
ueniens ꝓ sollicitis mittere ñ grauaris. Nã
et illa tantum habent acumins scientiȩ sẽ¬
tatis. ut nichil supra sit: & hȩc tantũ uere¬
cundiȩ. ut nisi faciam qd mandas. culpã
nes me remanere ñ in negotio eẽ diuidil
dñe merito uenerabił. et uere suscipiende p¬
ter. Non enim instas. qd̾ pleriq homines istius
loci faciunt. ut qd̃cumq sollicitus uolueri
extorqueas: s qd̾ tibi a uidice tot curis obs¬
tricto. petibile uisum fuerit ammones sub¬
seruiente uerecundia. quȩ maxima diffic¬
ie hatr bonos efficatia est. Proinde statĩ
uisis effectum desid̾ii tribui: nã sꝑan
qm ante patefeceram. Explicui libros
seq enum cam languidi aut inertes erãt.
aluid quam se curare paterentur. In¬
runt manum. ereptumq aliis sollicitu¬
num: suis uincłis illigarunt. Ita enĩ mi
ꝓpicius ds̃ sit. ut ego anceps sim qͥd in
ilis magis mirer. sacerdotii ꝑfectionẽ. philo¬

Expanded text:
afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam qpenes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitudinum suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, ut ego anceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philo
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt extra eccłiam: De illis quippei¬
tum ÷ qui seipsos segregant: animales. sp̃n
spm̃ sanctum caueat foris ab eccłia remant
caueat in eam simulate intrare. Aut si ian
talis intrauit. caueat in eadem simulatiñ
ꝑsistere: ut ueraciter coalescat arboriut.
Prolixum tibi librũ direxi: & cius forte
cupationib onerosum. Si gͦ potuerit cib
uł partib legi. dabit tibi dñs indellectũ.
habeas quid respondeas corrigendis atq
nandis. quos ȩtiam tibi ipsi tanquam fidels
filio mater eccłia ubi potueris & quomodi
potueris siue ipse loquendo & respondendi
suie ad doctores eccłiȩ ꝑducendo in adiuitoni
dnĩ corrigendos sanandosq comendat. xxi¬

Expanded text:
qui sunt extra ecclesiam; de illis quippe scriptum est: Qui se ipsos segregant, animales, spiritum non spiritum sanctum. caueat foris ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanandosque commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
libantur ꝑ istas leges ab illa pestifera ȩternaq
ꝑ niciȩ: pagi. fundi. uici. castella. inunicipia.
ciuitades: Si autem diligentius rem de qua
loquimur cogitemus. puto qd si pluruni es¬
sent in domo ruitura. & inde saltem unꝰ libar
posset. atq id eum faeere cum facere conarem
alii seipsos precipitio necarent. dolorẽ de ce

Expanded text:
naque pernicie fundi, pagi, vici, castella, municipia, civitates. 34. Si autem diligentius rem de qua loquimur cogitemus, puto quod si plurimi essent in domo ruitura, et inde saltem unus liberari posset, atque id cum facere conaremur, alii seipsos praecipitio necarent, dolorem de
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere quam ab ipso cȩlesti magistro in
eũgłio cõmemorauimus reuelatũ. ꝓposita
exposuimꝰ ut potuimus. s ille qui ꝓposuit
iam sit xp̃ianus. ne forte cum expectat an¬
te librors scõrs finire questiones. priꝰ finiat is¬
tam uitam: quam transeat a morte ad uitam.
Ferri enĩ potest ꝗd antequam xpĩanis sacram̃¬
tis imbuatur: querit de resurrectione mortu¬
orum. Concedendum etiam fortassis qd̃ de xp̃o
quesiuit cur tanto post uenerit: uł si quȩ st̃
aliȩ pauce & magne questiones. quibus cet̾a
inseruiũt. Si autem quał ẽ illa in qua mensura
mensi fueritis metietur uob̃. uł qual ista de io¬
na. ȩtiam tales omnes andequam sit xp̃ianus fi¬
nire cogitat: ꝑparũ cogitat. uł cõdicionẽ humanã.
uł etatem iam suam. Sunt enim innumerabi¬
les quȩ ñ sunt finiende ante fidem. ne finiat᷑
uita ante sine fide: s plane retenta iam fide ad
exercendam piam delectationem mentium fide¬

Expanded text:
intellegere, quam ab ipso caelesti magistro in intellegere, quam ab ipso caelesti magistro in euangelio commemorauimus reuelatum. Proposita exposuimus, ut potuimus; sed ille, qui proposuit, iam sit Christianus, ne forte, cum expectat ante librorum sanctorum finire quaestiones, prius finiat istam uitam, quam transeat a morte ad uitam. fieri enim potest, quod ante, quam Christianis sacramentis inbuatur, quaerit de resurrectione mortuorum; concedendum etiam fortassis, quod de Christo quaesiuit, cur tanto post uenerit uel si quae sunt aliae paucae et magnae quaestiones, quibus cetera inseruiunt. si autem qualis est illa: In qua mensura mensi fueritis. metietur uobis, uel qualis ista de Iona, etiam tales omnes ante, quam sit Christianus, finire cogitat, perparum cogitat uel condicionem humanam uel aetatem iam suam. sunt enim innumerabiles, quae non sunt finiendae ante fidem, ne finiatur uita sine fide, sed plane retenta iam fide ad exercendam piam delectationem mentium fide
Abbreviated transcription (Latin):
serunt sibi uestimenta mea & suꝑ uestem meã
miserunt sortem. qd tanta manifestatiõe fu¬
turum in libro antiquo ꝓphatur. quanta
maruifestatione factum in nouo euanglio recita¬
tur: si in hac humilitate ut dicere ceꝑam iste
u̾mis irrisꝰ est. nunquid adhuc irridendꝰ ẽ. cũ
ea compleri cernunus quȩ consequentia psal¬
mus ipse habet. cominemorabuntur & conu̾¬
tentur ad dnm uniuesi fines terre: & ad ora-¬
bunt in conspectu eiꝰ uniu̾se patriȩ gentium.¬
qm̃ diuĩ ÷ regnum & ipse dñabit᷑ gentium: Sic
cõmemorati sunt niniuite: & conuersi sunt
ad diũn. hanc salutem penitentiȩ gentium
tanto ante prefiguratam in iona. dolebat isri.
sicut nunc dolet umbra nudatus. & estu sau¬
ciatus. Liceat sane cuilibet qͣtũlib& alit̾. dũ tm̃
scđm reglam fidei cetera omia que de iona
ꝓpħa misteriis oꝑta sunt. aꝑire. Illud plane
qd in uentre ceti triduo fuit fas ñ ⁊ aliter

Expanded text:
serunt sibi uestimenta mea et super uestem meam serunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quod tanta manifestatione futurum in libro antiquo prophetatur, quanta manifestatione factum in nouo euangelio recitatur, — sed si in hac humilitate, ut dicere coeperam, iste uermis inrisus est, numquid adhuc inridendus est, cum ea compleri cernimus, quae consequentia psalmus ipse habet: Commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuemini est regnum et ipse dominabitur gentium? sic commemorati sunt Nineuitae et conuersi sunt ad dominum. hanc salutem paenitentiae gentium tanto ante praefiguratam in Iona dolebat Israhel, sicut nunc dolet umbra nudatus et aestu sauciatus. liceat sane cuilibet quamlibet aliter dum tamen secundum regulam fidei cetera omnia, quae de Iona propheta mysteriis operta sunt, aperire; illud plane, quod in uentre ceti triduo fuit, fas non est aliter
Abbreviated transcription (Latin):
oppria sufferamus. Uermis ÷ ꝓpter humilitatẽ
carnis: fortassis ȩtiam ꝓpter uirginis partum.
Nam hoc animal plerumq de carne. uł de qͣ¬
cunq re terrena. sine ullo concubitu nascit᷑.
Matutinus ẽ: quia dilucło surrexit. Pocerat
utiq illa cucurbita: & sine ullo uermicło ares¬
cere. Postremo sihabebat ds̃ ad hoc uermen ne¬
cessarium. quid opus erat addere matutinũ:
nisi ut ille uermis agnosceretur qui cantat
ꝓ susceptione matutina. ego autem sum u̾mis
& ñ homo: quid ista ꝓpħia iam ipso rerui effec
cu & implectione lucidius: neq enim si irris ẽ
u̾mis iste cum penderet in cruce sicut in eodẽ
psalmo scriptum ẽ. loquuti sunt labiis & mo¬
uerunt caput. sꝑauit in deum. eruat eum.
saluum faciat eum qm̃ uult eum: cum cõple¬
ta sunt quȩ ibi predixit. foderunt manꝰ meas &
pedes. dinumerauerunt omnia ossa mea: ipsi
uero considauerunt & conspexerunt me. diui¬

Expanded text:
opprobria sufferamus. uermis est propter humilitatem opprobria sufferamus. uermis est propter humilitatem carnis, fortassis etiam propter uirginis partum; nam hoc animal plerumque de carne uel de quaque re terrena sine ullo concubitu nascitur. matutinus est, quia diluculo resurrexit. poterat utique illa cucurbita et sine ullo uermiculo arescere. postremo si habebat deus ad hoc uermem necessarium, quid opus erat addere matutinum, nisi ut ille uermis agnosceretur, qui cantat pro susceptione matutina: Ego autem sum uermis et non homo? , Quid ista prophetia iam ipso rerum effectu et adimpletione lucidius? neque enim si inrisus est uermis iste, cum penderet in cruce, sicut in eodem psalmo scriptum est: Locuti sunt labiis et mouerunt caput: \'Sperauit in deum, eruat eum; saluum faciat eum, quoniam uult eum, cum completa sunt, quae ibi praedixit: Foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me, diui
Abbreviated transcription (Latin):
paulatimq consumat. Nam de omnibꝰ talibꝰ
ysaias ꝓpħat: ꝑ quem nob̃ dicit dñs. audite
me qui scitis iudicium. popłs meus: in quoꝵ
corde lex mea ẽ. Oppbria hominũ nolite metu¬
ere. & detractione eoꝵ ne suꝑemini: nec qđ
uos sꝑnant magni duxeris. Sicut enim uesti¬
mentum. ita ꝑ tempus absumentur: & sic̃ la¬
na atinea comedentur. Iusticia autem mea:
in eternum manet. Nos gͦ agnoscamus uer¬
mẽ matutinum: quia & in illo psalmo euiis
titulus inscribitur ꝓ susceptione matutina:
hoc se ipse nomine appellare dignatus ẽ. E go
inquit sum uermis & ñ homo: opprobriũ homi¬
num & abiectio pleb̃. hoc opꝓbrium de illis op¬
ꝓbrus ẽ: quȩ iubemur ñ metuere ꝑ ysaiam
dicentẽ. oppbria hominum nolite metuere:
Ab isto uerme tamquam atinea comedunt᷑:
qui sub eius dente euanglico ꝑ singłos dies
paucitatem suam deficiendo mirantur. N os
hunc agnoscamus: & ꝓ salute diuina humana

Expanded text:
paulatimque consumat. nam de omnibus talibus paulatimque consumat. nam de omnibus talibus Esaias prophetat, per quem nobis dicit deus: Audite me, qucorde lex mea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. nos ergo agnoscamus uermem matutinum, quia et in illo psalmo, cuius titulus inscribitur: Pro susceptione matutina, hoc se ipse nomine appellare dignatus est: Ego, inquit, sum uermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis. hoc opprobrium de illis opprobriis est, quae iubemur non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria hominum nolite metuere. ab isto uermi tamquam a tinea comeduntur, qui sub eius dente euangelico per singulos dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos hunc agnoscamus et pro salute diuina humana
Abbreviated transcription (Latin):
brione gentium: unde uenit xp̃s uocare
iustos. sr peccadores in penitentiam. Umbra
iigͥ cucurbite suꝑ caput eiꝰ: ꝓmissiones erãt
uderis testamenti. uł ipsa iam munera in qͥb
ai utiq sicut dicit apłs umbra futuroꝵ. tã¬
quam ab estu temporalium maloꝵ. in terra ꝓ¬
nissionis defensacłm prebens. Uermis autem
natutinus quo rodente cucurbita exaruit.
x ipse rursꝰ xp̃s occurrit: ex cuiꝰ ore eu̾głio
sfamato. cuncta illa quȩ tẽporaliter apd isra¬
alitas uelut umbratili prius significatione
uiguerint. euacuata marcescunt. & nunc
popłs amisso iherosolimitano regno. et
otio. & sacrificio qd totum umbra erat
I in captiua disꝑsione magno ȩstu tribu¬
adq umbre quam diligebat salus gen¬
tium. penitentiumq preponitur. Adhuc cachin¬
nent pagani ȩtiam uermẽ xp̃m. & hanc incer¬
pretacionem ꝓpħici sacramenti. suꝑbiore gar¬
rulitate deriðeant: dum tam̃ & ipsos sensim

Expanded text:
beratione gentium. unde uenit Christus uocare beratione gentium. unde uenit Christus uocare non iustos sed peccatores in paenitentiam. umbraculum ergo cucurbitae super caput eius promissiones erant ueteris testamenti uel ipsa iam munera, in quibus erat utique, sicut dicit apostolus, umbra futurorum tamquam ab aestu temporalium malorum in terra promissionis defensaculum praebens. uermis autem matutinus, quo rodente cucurbita exaruit, idem ipse rursus Christus occurrit, ex cuius ore euangelio diffamato cuncta illa, quae temporaliter apud Israhelitas uelut umbratili prius significatione uiguerunt, euacuata marcescunt. et nunc ille populus amisso Hierosolymitano regno et sacerdotio et sacrificio, quod totum umbra erat futuri, in captiua dispersione magno aestu tribuatque umbrae, quam diligebat, salus gentium paenitentiumque praeponitur. Adhuc cachinnent pagani et iam uermem Christum et hanc interpretationem prophetici sacramenti superbiore garrulitate derideant, dum tamen et ipsos sensim
Abbreviated transcription (Latin):
sdieb & crib noctibꝰ sic erit filius hominis
icorde terrę tribꝰ dieb & trib noctibꝰ. de
tioreddat᷑. cum a parde totũ intelligidur. ĩ die
hrimo & nouissimo ut toti tres dies. id ÷ cũ siuis
ictibus computentur. longũ ÷ disserere : et
aliis sermonib iam sepissime dictum ẽ. Siẽ
hionas ex naui in aluum ceti: ita xp̃c ex ligno
isepulchrum. ul in mortis ꝓfundum. & sic̃ut
lle phis qui tempestate ꝑiclitabant᷑: ita xp̃s ꝓ¬
squi in hoc scło fluctuant: & sicut primo
ussum ẽ ut predicaretur niniuetis a iona. s
ictus euomuit: ita ꝓphia premissa ẽ ad gentes.
si nisi post resurrectionem xp̃i non ꝑuenit ad
gendes. Iam uero qd tabnacłm sibi constituit.¬
&. consedit ex aduso ciuitatis nineue. quid ei
uturum eẽt expectans. alteriꝰ significationis
sonam ꝓpha gestabat. ꝑ refigurabat enĩ car¬
ialem popłm isrł. Nam huic erat & tristicia de
alut nineuitarum. hoc ÷ de redeptione & li¬

Expanded text:
 tribus noctibus, sic erit filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. de tio reddatur, cum a parte totum intellegitur in die primo et nouissimo, ut toti tres dies, id est cum suis noctibus computentur, longum est disserere et in aliis sermonibus iam saepissime dictum est. sicut ergo Ionas ex naui in aluum ceti ita Christus ex ligno in sepulcrum uel in mortis profundum et sicut ille pro his, qui tempestate periclitabantur, ita qui in hoc saeculo fluctuant, et sicut primo iussum est, ut praedicaretur Nineuitis a Iona, sedeaquam eum cetus euomuit, ita prophetia praemissa est ad gentes, sed nisi post resurrectionem Christi non peruenit ad gentes. Iam uero quod tabernaculum sibi constituit et consedit ex aduerso ciuitatis Nineue, quid ei futurum esset, expectans, alterius significationis personam propheta gestabat. praefi- to gurabat enim carnalem populum Israhel. nam huic erat et tristitia de salute Nineuitarum, hoc est de redemptione et li
Abbreviated transcription (Latin):
cent. ut cim hoc expositum fuerit. ñ tantũ ge¬
ta. si etiam ꝓpter aliquam significationẽ consqͥ¬
ta eẽ credantur. Prius ergo ñ dubitet ionam
ꝓpħam in aluo ingeniti marinȩ beluȩ tridio
fuisse: qui uult scrutari cur hoc factum sit
Non enim frustra factum ẽ: s camen factũs
Si enĩ mouent ad fidem quȩ figurate tãtiꝰ
ta ñ facta sunt. quancomagis iouere db̃
que figurate ñ tantum dicta s facta sunt: ni
sicut humana consuetudo uerb: ita diuina po¬
centia ȩtiam factis loquicur. & sicut sermoni
humano uerba noua uł minus usitata modase
ac decenter asꝑsa splendorem addunt:. ita ĩpil¬
tis mirabilibꝰ congruenter aliquid signife¬
 quodam mͦ luculentior ẽ diuina eloqͥn
siio inquit praua et adultera signũ quȩ
ssignum ñ dabitur ei nisi signum ione¬

Expanded text:
cent, ut, cum hoc expositum fuerit, non tantum gecent, ut, cum hoc expositum fuerit, non tantum gesta sed etiam propter aliquam significationem conscripta esse credantur. prius. ergo non dubitet Ionam prophetam in aluo ingenti marinae beluae triduo fuisse, qui uult scrutari, cur hoc factum sit; non enim frustra factum est, sed tamen factum est. si enim mouent ad fidem, quae figurate tantum dicta, non facta sunt, quanto magis mouere debent, quae figurate non tantum dicta sed facta sunt! nam sicut humana consuetudo uerbis ita diuina potentia etiam factis loquitur et, sicut sermoni humano uerba noua uel minus usitata moderate ac decenter aspersa splendorem addunt, ita in factis mirabilibus congruenter aliquid significantibus quodam modo luculentior est diuina eloquentia. t? generatio, inquit, praua et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ion
Abbreviated transcription (Latin):
unum aliquid tamquam incredibile
lia. uł etiam mirabiliora narrantur. & de
si hoc quod de iona scriptum ẽ. apuleu
daurensis. uł apolloniꝰ tyaneus fecisse dr¬
retur. quoꝵ multa mira nullo fideli au¬
re iactitant. quamiuis & demories ñ n
faciant angłis sanctis similia. ñ ueritat
spetie. ñ sapientia s plana fallacia. tamens
de istis ut dixi quos magos uł philosopl
laudabiliter nominant. tale aliquid nar¬
tur: ñ iam in buccis creparet risus. s cr
Ita rideant scripturas nrãs. quantum pelt̃
rideant. dum ꝑ singłos dies rariores pu¬
cioresq se uideant uł moriendo uł credm¬
do: dum implentur omnia quȩ preditei
qui hos contra ueritatẽ in aniter pugu¬
ros. uane latraturos. paulatun defecti
tanto ante riserunt: nob̃q posteris siusi
solum ea legenda dimiserunt. uerum etua¬
exꝑienda ꝓmiserunt. Non sane abside
neq importune requiritur quid ista signifi¬

Expanded text:
m debent unum aliquid tamquam incredibile m debent unum aliquid tamquam incredibile talia uel etiam mirabiliora narrantur. et tamen si hoc, quod de Iona scriptum est, Apuleius Madaurensis uel Apollonius Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non ueritate sed specie, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, ut dixi, quos magos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant uel moriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae praedixerunt, qui hos contra ueritatem inaniter pugnaturos, uane latraturos, paulatim defecturos tanto ante riserunt nobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt, uerum experienda promiserunt. Non sane absurde neque importune requiritur, quid ista signifi
Abbreviated transcription (Latin):
cum aeris precipitatus sic exceptus ẽ. ut priꝰ
reciꝑetur uentre bestiȩ. quam dente lacera¬
retur: quam quã scriptura diuina neq nudũ
neq uestitũ in illud antrum deiectum ẽẽ di¬
xerit. ut possit intelligi illuc etiam nudus
irruisse. si forte opus erat oiodorium ita il¬
li uestem detrahi. quo facilius sorberetur.
Sic enim sunt homines de ꝓpħe huiꝰ ueste
solliciti. quasi aut ꝑ fenestram paruã rep¬
sisse. aut in balneas intrasse dicatur. Quo
etiam si necesse eẽt intrare uestitum: uio no¬
lestum eẽt. ñ tamen mirum. Si habent reuca
qd ñ credant in diuino miracło. uaporẽ uci¬
tris quo cybi madescunt. potuisse ita demix¬
rari: ut uitam homini conseruaret. Qualti
incredibiliꝰ ergo ꝓponerent tres illos in
ab impio rege in caminũ missos: deambi¬
lasse in medio ignus illesos: qua ꝓpter s
la isti diuina miracła uolunt credere:
putacione refellendi sunt. Neq enu

Expanded text:
tum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius tum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius reciperetur uentre bestiae, quam dente laceraretur. quamquam scriptura neque nudum neque uestitum in illud antrum deiectum esse dixerit, ut possit intellegi illuc etiam nudus inruisse, si forte opus erat tamquam ouo conum ita illi uestem detrahi, quo facilius sorberetur. sic enim sunt homines de prophetae huius ueste solliciti, quasi aut per fenestram paruam repsisse aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uix molestum esset, non tamen mirum. Sed habent re uera, quod non credant in diuino miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret. quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, alia disputatione refellendi sunt. neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
sit. In ipsum autem. xp̃m qd terc io die resur¬
rexerit ñ credemus: si fides xp̃ianoꝵ cachin¬
num metueret paganor. Cum audem hinc
questionem ñ ꝓposuerit amicus nr̃. utrũ cre¬
dendum sit ut lararum quarto die resusci¬
tatum eẽ. uł ipsum xp̃m tercio die resurrex¬
isse. multum miror hoc qd factum ẽ de ioua
eũ ꝓ incredibili posuisse: nisi forte faciliꝰ pu¬
tat᷑ mortuum de sepulchro resuscitari: quã
uiuum in tam uasto uentre beluȩ potusse
seruari. Ut enum omittam cominemorare ꝙͣta
magnitudo beluarum marinarum ab eis
qui exꝑtisunt indicetur. uenter quem coste
illȩ muniebant. quȩ carchagine in publico
fixe popło note sunt. quot homines in spa¬
tio suo caꝑe posset: quis ñ coniciat quanco
hiatu patebat os illud quod uelut ianua spe¬
lunce illius fuit: nisi fore ut posuit uestis
eẽt impedimento ne ionas uorari posset illesꝰ.
quasi ꝑ angusta sese coartauerit. qui ꝑ arrup¬

Expanded text:
sit. in ipsum autem Christum, quod tertio die resursit. in ipsum autem Christum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit amicus noster, utrum credendum sit uel Lazarum quarto die resuscitatum esse uel ipsum Christum tertio die resurrexisse, multum miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta magnitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine in publico fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere posset, quis non coniciat? quanto hiatu patebat os illud, quod uelut ianua speluncae illius fuit! nisi forte, ut posuit, uestis esset impedimento, ne Ionas uorari posset inlaesus, quasi per angusta sese coartauerit, qui per abrup
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o in deo : Qͥs conu̾tit aquam in uestim̃toͤ
ut dici posset quot quot in xp̃o baptizati estis
xp̃m induistis. Quis cenuit fines terre: qui di¬
rit discipłis suis eritis mͥ testes in icrłm. & in
cota uidea & samaria: & usq in fines terrȩ:¬
ostrema questio ꝓposita ẽ. de iona.
nec ipsa quasi ex porphirio: s cãꝙ
ex irrisione paganors. Sic enĩ posi¬
ta ẽ. Deinde quid sentire inquid
debemus de iona. qui dr̃ in uentre ce¬
ti triduo fuisse qd̾ sacis aptum ñ est. &.
incredibile transuoratũ cũ ueste hõĩnẽ fu¬
isse in uetre piscis: aut si figura ẽ. hac̃
dignabis pandere. Deinde quid sibi eciã
illud uult supra cuomitum ionam cucurbi¬
cam natam : quid causẽ fuit. ut hȩc nasceretur:
hoc enum genus questionis multo cachinno a
paganis grauiter irrisum animadũti. Ad hoc
respondetur qd̃ õmnia diuina miracła creden¬
da nĩ sint: aut hoc cur ñ credatur causa nulla

Expanded text:
Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terraostrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: \'Deinde quid sentire\', inquit, \'debemus de Iona, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam? quid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ost hanc questionem. qui eas ex por¬
phirio ꝓposuit: hoc adiunxit. Sa¬
ne ȩciam de illo inquit me digna¬
beris instruere. siuere dixit fals¬
dixit salomon. filium ds̃ non habet. Cito
respondet᷑. Non solum hoc ñ dixit: uerũ
ȩtiam dixit qd deus habeat filium: Apd
deus inquit docuit me sapientiam: & scien¬
tiam sanctor cognoui. Quis ascendit in celũ
et descendit: quis collegit uentos in sinu:. quis
conuertit aquam in uestimento: quis genuit
fines terre: qđ nomen ẽ ei: aut qd nom̃ filii ei:
hore duor quȩ in extremo commemoraui unũ
retulit ad patrem id÷ qđ nomen ẽ ei. ꝓpt̃ quod
dixerat deus docuit me sapientiam. & alte
liguntur: hoc ẽ quis ascendit in cęlum et
descendit: Qͦdpaulus ita cominemorat. Aui
descendit ipse ẽ: & qui ascendit suꝑ omnes
cȩlos. Qͥ colligit uendos insinum. id: animaᷤ
credentium in occulto atq secreto: quibꝰ dr̃
mortui enim estis. & uita ur̃a abscondita ẽ cũ

Expanded text:
ost hanc quaestionem, qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apudDeus, inquit, docuit me sapientiam et scientiam sanctorum cognoui. quis ascendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? horum duorum, quae in extremo commemoraui, unum rettulit ad patrem, id est \'quod nomen est ei propter quod dixerat \'deus docuit me sapientiam., et alterleguntur, hoc est \'quis ascendit in caelum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum
Abbreviated transcription (Latin):
disse asseritur. de cuius parte se ẽẽ głiant A
te autem ista condurbent fili dilex tissime. he¬
ses enim & futura scandala predicta sunt. i
inter inimicos erudiamur. ac sic & fides c
dilectio nr̃a. possit eẽ ꝓbatior.Fides utiq i
ab eis decipiamur. dilectio autem ut giã ii¬
sis corrigendis quantum possumus consi¬
lamus: ñ solum instantes ne infirmis noct¬
mus.acq ut ab errore nefario libentur. s e
orantes ꝓeis ut aꝑiat illis dñs sensum e
telligant scripturas. quia in sanctis lib
ratur. Isti autem murabili cecitate cum ips̃
xp̃m preter scripturas nesciant. eius tanal
eccłiam ñ diuinarũ litterarum auctortis
cognoscunt. sed humanarum calupnaril
uanitate confingunt. agnoscunt nobcũ
xp̃m in eo qd legitur foderunt in anus mease
pedes dinumerauerunt omĩa osa mea. ipsius
considerauerunt & conspexerunt me. diuiã

Expanded text:
disse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non disse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haereses enim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utique, ne ab eis decipiamur, dilectio autem, ut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus non solum instantes, ne infirmis noceant atque ut ab errore nefario liberentur, sed etiam orantes pro eis, ut aperiat illis dominus sensum et intellegant scripturas, quia in sanctis libriius ecclesia declaratur. isti autem mirabili caecitate, cum ipsum Christum praeter scripturas nesciant, eius tamen ecclesiam non diuinarum litterarum auctoritate cognoscunt, sed humanarum calumniarum uanitate confingunt. Agnoscunt nobiscum Christum in eo, quod legitur: Foderunt- derunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me; d
Abbreviated transcription (Latin):
audo & congradulor & ad miror
fili dilectissime bonefaci. ꝗd inter
curas belloꝵ & armorũ uehem̃ter
desideras ea nosse quȩ deisunt. Uere hinc te
apparet ȩtiã: de ipsa uirtute militari. fidei
seruire quam habes in xp̃o. Ut gͦ breuiter inai¬
nuem dilectioni tuȩ inter arrianoꝵ & donatis¬
tarum quid intersit errorem: arriani patrs
Donatiste autem ñ hoc dicunt: s unam truut
substanciam confitentur. Et si aliqui ipsor fu¬
norem filium ẽẽ dixerunt quam pater ẽ: Qusi
tamen substantiȩ ñ negarunt. Purimi uͦ inos
hoc se dicunt omnino credere de patre & fili
lis u̾titur questio. s de sola communione inf
litigant: & contra unitatem xp̃i rebelles uum¬
cias ꝑuersitate sui erroris exercent. Aliqua¬
do autem sicut audiuimus ñnulli ex ip̃s
uolentes sibi gothos conciliare. quandoes
uident aliquid posse. dicunt hoc se credes
& illi credunt. s maioꝵ suor auctorita
uincuntur: quia neͤ donatus ipse sic crrae¬

Expanded text:
audo et gratulor et admiror, fili dilectissime Bonifati, quod inter curas bellorum et armorum uehementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, Arriani patrisDonatistae autem non hoc dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filium esse dixerunt, quam pater est, eiusdem tamen substantiae non negarunt; plurimi uero in eis hoc se dicunt omnino credere de patre et filiillis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos uident aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincuntur, quia nec Donatus ipse sic credi
Abbreviated transcription (Latin):
incredulum fecit fuxit: quasi uͦ si quisquã
iuir fortis ꝓpatria dimicans. multa aduersa
uulnera exciꝑet. et ꝑitissimo medico qui hȩc
eurare ita ualeret ut cicatrices nulle appare¬
rent. ipse pocius diceret sic se uelle sanare.
ut magis eẽnt in corpore suo uestigia uulne¬
rum tanquam tiduli glarũ. ideo ille medicꝰ
cieatrices finxisse diceretur. quia cum ꝑ artẽ
efficere potuerit ut ñ eent: certa existente
causa ꝑ artem effecit pociꝰ ut eeñt. Quȩ uno
solo mͦ sicut sut suꝑiꝰ dixi false conuincerent᷑:
si nulla uulnera sanarentur. Explicit de re¬

Expanded text:
incredulum fecit, finxit" ? quasi uero si quisquam incredulum fecit, finxit" ? quasi uero si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut si cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa exsistente causa per artem effecit potius, ut essent, quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. CCCXVIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit: imꝑfecte felicitatis si cybis eguerit.
Possem hic de cõmutationib corporaliũ quali¬
tatum. & de p̃potenti ualentia in inferiora cor¬
pora corpoꝵ suꝑiors latius disputare᷑. s breui¬
ter mͥ responde ꝓpositum ẽ: & talibꝰ ingeniis
hoc scribitur. quȩ admonere suffecerit. Sciat
sane qui has ꝓposuit questiones. xp̃m post re-¬
surrectionem cicatrices ñ uulnera demontras¬
se dubitantib ꝓpder quos ętiam eybum ac po¬
tum sumere uoluit. ñ semel s sepiꝰ. ne illud
ñ corpus s sp̃m ẽẽ arbitrarendur: & sibi ñ soli¬
dẽ simaginalit̾ apparere. Tunc autem ille fal¬
se cicatrices fuissent: si nulla uulnera pessis¬
sent. & tamen nec ipse eeñt: si eas ẽẽ noluisset.
Uoluit autem certe dispensationis grã. ut
eis quos ȩdificabat infide ñ ficta ñ aliud ꝓ
alio. s hoc qd crucifixum uiderãt. resurrexis¬
se monstraret. Qͥ d ÷ ergo qd̾ dicitur. si ꝓpter

Expanded text:
tuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. tuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissenuoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis quos aedificabat in fide non ficta non aliud pro alio, sed hoc quod crucifixum uiderant resurrexisse monstraret. quid est ergo quod dicitur: "si propter
Abbreviated transcription (Latin):
uatq obhoc nec considatione nec inqͥsici
digna uideantur. Nã ego. et mecũ quic̃q
Auabilia dei ꝑ ea quȩ facta sunt intelligere
Muntur. aut ñ minus aut amplius admira¬
llł. in uno seminus cam paruulo grano oĩa
eluudamus in arbore. tanꝗͣ liciata latu¬
isse: quam mundi huius tam ingentem sinũ.
quȩ de corporib humanis dum᷑ labunt᷑ assu¬
mit: resurrectioni futurȩ: tota et integra red¬
diturum. Qͦ modo autem contrarium ẽ. & xp̃m
post resurrectionem cybatum. & in resurrec¬
tione quȩ ꝓmittitur cybors indigentiam ñ
futuram. cum & angłos legamus eiꝰdẽ modi
escas eodẽq mͦ sũpsisse. ñ ficto fantasmate s
manifestissima ueritate: nec tamen necessitate
si potestate: aliter enim absorbet aquam terra si¬
ciens: alit̾ soł radius candens. Illa indigentia:
iste potentia. F uture gͦ resurrectionis corpus.
imꝑfecte felicitatis erit si cybos sumere ñ po¬

Expanded text:
sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur in uno seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non po
Abbreviated transcription (Latin):
omia consequentia distare oportere contendt̃.
ossunt cales putare oleum ex adipibꝰ ñ debe na
ligno hoc excarne ꝑfluxerit. Qntum autem
atinet ad illam diferentiam qđ xp̃i corpus ñ
disolutum tabe atq putredine die tercio resur¬
tut. nr̃a uͦ post longum tempus ex quadam qͦ
uta discesserant confusione reꝑabuut᷑. huma
ifcultati utrumq impossibile ẽ: diuine aũ
testati utrumq facillimum. Ut eiũ radiꝰ ocłi
niñ citius ꝑuenit ad ꝓpinquiora. tardius ad
hnginquiora. s utraq interualla parili cele¬
ntate contingit: ita cũ in ictu ocłi sic̃ apłs
dicit fit resurrectio mortuoꝵ. omĩpotentiȩ
ei & ineffabili nutui tam facile ẽ queq re¬
uaitia. quam duturnã tempore dilapsa cada¬
ua suscitare. Inc redibilia sunt hȩc quibꝰdã
aa mnexꝑta: cum omnis natura rerũ tam sit
tia miracłis. ut ñ quasi facili ꝑuestigatiõe
monis. s⁊ uidendi consuetudine mira nõ

Expanded text:
omnia consequentia distare oportere contendunt. omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debereligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non