comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne ip̃ius humanitatis ꝑ sue salutis sollicitud̾ie
ꝑmouea Hoc s qnͣtum existimo iustissimũ extor¬
q̃aut. Unte catholica ecc̃a .i. toto orbe diffusa id pociꝰ
credant qd̃ scuptute diuine dñt ñd qd̾ lingue hu¬
mane maledũt. De ip̃a u̾o dissensione q̃ int̾ hoi̾es
dei qui dixit ad abiahã. In semine tuo bñdicent᷑
om̃s gentes. Qd̃ creditũ est cũ audiretur p̾dictũ
eo negatur cũ indeatur ĩpletũ. hoc tñ int̾imb̾uis¬
simũ eo nsi falior ñũctissimũ cogitent. aut istã
ño ẽẽ actam. Si actasdiño est mocens est xp̃o sociemᷤ
ꝑ om̃s tͦnsmarinas gentes cmꝰ societatis ꝯmue
lega diteptõne seꝑantur. Si u̾o acta ẽ ibi ista causa
qͥs ñ intelligat. quis ñ sentiat. qͥs nõ uideat eosĩ
anqd̃ imurmtant instilitigatores. adu̾sus istã
ꝯplexionem dcũ breuissimi intellestu facillimã ar¬
tñdite diligent᷑ poo nr̃a prudentia qimi incħ sobri¬

Expanded text:
ne ipsius unitatis pro suae salutis sollicitudine ne ipsius unitatis pro suae salutis sollicitudine permouet, hoc sibi, quantum existimo, iustissimum extorqueant, ut de catholica ecclesia, id est toto orbe diffusa-id potius credant, quod scripturae diuinae dicunt, non quod linguae humanae maledicunt. de ipsa uero dissensione, quae inter homines dei, qui dixit ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes, quod creditum est, cum audiretur praedictum, et negatur, cum uidetur impletum —, hoc tamen interim breuissimum et, nisi fallor, inuictissimum cogitent, aut actam non esse actam; si, acta ibi non est, innocens est Christi societas per omnes transmarinas gentes, cuius societatis nos lega diremptione separantur; si uero acta ibi est ista causa, quis non intellegat, quis non sentiat, quis non uideat eos in an quod murmurant uicti litigatores. aduersus istam complexionem dictu breuissimam, intellectu facillimam adtendite diligenter pro uestra prudentia quam nihil sobri
Abbreviated transcription (Latin):
aĩo castum ab hoĩe fi̾ hoc in libro xpĩane sapĩe¬
sicut scriptũ est. Cũ scirem inquit qr nemo põt
ẽẽ continens nͥ deus ter et hoc ip̃m erat sapĩe sci¬
re cuiꝰ eẽt hoodonũ. Postremo gͦ si ex luxurioso ꝯ¬
tinens fcũs ita sotret cuiꝰ eẽt hoc donũ. et cũ abie¬
ctis suꝑstit̾onib gentiũ pie coleret. Nonsolũ
cõtinens. s eciã u̾acit̾ sapiens et salubrit̾ religi¬
osus existeret qd̾ ei ñ tm̃ ad p̃sentis uite honesta¬
tem. uerũ ad future ĩ mortalitatem uałet. Qnͣ
uł ppłiuũ qm mõ nũciastis q̃ me nec loqnͣte nec
salutem p̃sente ꝑculdubio diuinitꝰ fc̃a est in qͥb
ueracitꝰ fc̃a est. hoo itaq p̃cipue cognoscite. hoc pi¬
e hunulitꝰq cogitate. d̾o frẽs. d̾o grãs agite. Om̃
timete ne deficiatis. amate ut ꝑficiatis. Si autẽ
fanunti nec uidicem fugiũt. Si qͥd aũ illos de q̃o¬

Expanded text:
animo castum ab homine fieri? Hoc in libro Christianae sapieanimo castum ab homine fieri? Hoc in libro Christianae sapientiae scriptum est: Cum scirem, inquit, quia nemo esse est continens, nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae scire, cuius esset hoc donum. Polemon ergo si ex luxurioso continens factus ita sciret, cuius esset hoc donum, ut eum abiectis superstitionibus gentium pie coleret, non solum continens sed etiam ueraciter sapiens et salubriter religiosus existeret, quod ei non tantum ad praesentis uitae honestatem uerum et ad futurae inmortalitatem ualeret. qu nobis modo nuntiastis, quae me nec loquente nec saltem praesente procul dubio diuinitus facta est, in quibus ueraciter facta est! hoc itaque praecipue cognoscite, hoc pie humiliterque cogitate. deo, fratres, deo gratias agite, deum timete, ne deficiatis, amate, ut proficiatis. Si autem fallunt nec iudicem fugiunt. si quid autem illos de quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Si duricia cordis humani resistens manife¬
stissime et quodam mõ publice u̾itati eiusdẽ po¬
tentia uitatis cuncta ẽ. si sapit dulcedo pociꝰ imi¬
tatisq caritas ño ĩa teu̾berat ocłos saucios sed
ꝑ m̾istros suos rerũ signis extͥnsecͦ ãmonet. re¬
rere ad exspestanda oꝑa diuina qmͣn̾a. Qͥ a et
nos si quid bom opus sumꝰ illius ñ hõim sumꝰ¬
uñ apłs dicto Neq qui plantat ẽ aliqͥd. neq qͥ
rigat. sed qͥ mcrem̃tũ dat deusi xenoctates pole¬
monẽ ut scribitis et nos ex ilł litt̾is recordamur
de fruge tẽperantie disputando nõ solũ ẽbrio¬
sum u̾m et timo ebriũ. ad mores alios repente
lexistis nõ d̾o fu̾it adquisitus. sed tm̃a dñatu lu¬
xutie lib̾atus. tñ ne id ip̃m fidem quid qd meli¬
ineo qd̃ stm̃ est humano oꝑi tribueri. sed diuino. Ip¬
sius namq corporis qd̾ est infirmũ nrm. si qua bona
dia si putau̾it cũ carne pulcrũ faciat d̾s hoĩem

Expanded text:
tum est, si duritia cordis humani resistens manifestissimae et quodam modo publicae ueritati eiusdem potentia ueritatis euicta est, si sapit dulcedo pacis unitatisque caritas non iam reuerberat oculos saucios, sed per ministros suos rerum signis extrinsecus admonet, rerere ad spectanda opera diuina quam nostra, quia et nos, si quid boni sumus, opus illius, non hominum sumus dixit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deus . II. Xenocrates Polemonem, ut scribitis, et nos ex illis litteris recordamur, de fruge temperantiae disputando, non solum ebriosum, verum etiam tunc ebrium, ad mores alios repente lexistis, non Deo fuerit acquisitus, sed tantum a dominatu luxuriae liberatus: tamen ne id ipsum quidem, quod melieo factum est, humano operi tribuerim, sed divino. Ipsius namque corporis, quod est infirmum nostrum, si qua bona dia, si putaverit cum carne pulchrum faciat Deus hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio et m̾ito p̾stantissimo młtũ
to sblimatũ. cũ ip̃a fama nõdũ c̾tissima uob̾ ẽẽt nicħh
aliud de aĩo tuo credidimꝰ erga ecrãm d̾i cuiꝰ te u̾acit᷑
filiũ ẽe gaudemꝰ ꝙ̃ qd̾ tius litt̾is mox aꝑuisti tũ q̃ ilł¬
lectis qͥb ultro dignat᷑ es eciãsi pigriet cũctantes
eẽm᷑ ex hortatõm beniuolentissimã mitt̾e et ĩstru
sime młtũq in x caritate honorande fili. Et fr̃es
qͥdẽ młti scĩ college meigrauit᷑ etc̃a ꝑturbata ꝓ¬
fecti sũt pene fugientes ad głosissimũ comitatũ
qͦs siue ĩa uid̾is. siue lr̃as eoꝵ ab urbe tomana opor¬
tunitate ciuiꝰdã occõnis acceꝑis. Ego tñ l nullum

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO PRAESTANTISSIMO MULTUMto sublimatum, cum ipsa fama nondum certissima nobis esset, nihil aliud de animo tuo credidimus erga ecclesiam dei, cuius te ueraciter filium esse gaudemus, quam quod tuis litteris mox aperuisti, tamen lectis, quibus ultro dignatus es, etiam si pigri et cunctantes essemus, exhortationem beniuolentissimam mittere, ut instruesime multumque in Christi caritate honorande fili. Et fratres quidem multi sancti collegae mei grauiter ecclesia perturbata profecti sunt paene fugientes ad gloriosissimum comitatum, quos siue iam uideris siue litteras eorum ab urbe Roma opportunitate cuiusquam occ
Abbreviated transcription (Latin):
has iudelicet scripturas negantes ip̃us ẽe.
odamiani ex adam dicti.
nec prius qmͣ dimissus eẽt de paradyso cogno¬
uit uxorem suã. Credunt gͦ qd̾ nuptie futu¬
re ño eẽnt. si nemo peccasser. Nudi itaq marẽ
femmeq ꝯueniin nudi lectones audiunt.
midi oranti nudi celebrant sacramenta et
ex hoc ꝑadysum suam arbitrantut ecc̃am.¬

Expanded text:
has videlicet scripturas negantes esse ipsius. XXXI. ADAMIANI ex Adam dicti, nec prius quam dimissus esset de paradiso cognovit uxorem. Credunt ergo quod nuptiae futurae non fuissent, si nemo peccasset. Nudi itaque mares feminaeque conveniunt, nudi lectiones audiunt, nudi orant, nudi celebrant sacramenta. Et ex hoc paradisum suam arbitrantur ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ. tot corruptionib obuoxiũ. pemiq iustissimis
destinatũ in scip̃o fidere ut beatus sit qñ ne illud qͥd̾
qd̾ ht in nature sue dignitate p̾cipuũ idẽ mentẽ aitꝑ¬

Expanded text:
ditum, tot corruptionibus obnoxium, poenisque justissimis ditum, tot corruptionibus obnoxium, poenisque justissimis destinatum, in seipso fidere ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem at
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim meo uel ingeno uel mento. uel eius dono ssi
si quid laudabiliter sum. Nam quedam acittissima ĩgͣe
turib cuturerunt. nec supplicit̾ ac ueraciter dm̃ ut ni¬
ams ostenteret penueriut Merita uero quoꝵlib ho¬
minũ que sunt. qñ quid ĩlle qui ño cũ mercede dẽbita
sed cũ gratuita gr̃a uenit om̃s pec̃ores. solus a pcd̃s
liber eo liberator muenit: Sigͦ nos uirtꝰ uera deles¬
tat: ei dicam̃. qd̾ in eius sacris litteris legim᷑. diligã
tedñe uirtus mea. Et si uere beati ẽe uolumꝰ. quod
nolle nõ possumꝰ id qd̾ in endem litt̾is didicimꝰ. fido cor¬
de teneamus beatus uit cuiꝰ est nomen dm̃ spes eius.
et ño respexit in uanitates et nsamas m̃daces. Qnͣta
ẽ aũt uanitas. qũata insania. qnͣtumq m̃daciũ. homi
nẽ mortalem. crũpnosã intam mutabili et spũ. et
carno ducẽtẽ. tot pcãs oneratũ. tot tẽptationib sb̾¬

Expanded text:
non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et exccucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uannem mortalem, aerumnosam vitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot tentationibus sub
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia iamit̾ conarentur istã uitã beatã ip̃i sibi fa
nit illa cententia. uͥ ait. Nam hec quidem uita mor
lamentatur beata comꝑbatim ac ño potiꝰ qm̃ recte
lam̃tatur misera ẽẽ ꝯuincitur: Quare assueste ob¬
setro te uir bone beatus ẽẽ interini spe. ut sis etiã re.
cũ pierati peruerantissime retribuetur m̾ces felici¬
tatis eterne. Si plixa epsa ouerosus simir: tu te hoc
ĩpetrastitibi. qͥ me sapientem appellasti. Minc em̾i
ausuis sum hec ad te loqui. ut tͥ sapĩam nõ qualis
ut sit eus in futuro scło certus ati integer frustꝰ. Hic
constantissima pieras: ibi sempiterna felicitas. Ex ia
sapientia q̃ una uera ẽ si quid ħeo. a deo sumpsi. nona
me p̾sumpa: atp ab illo ĩ me perfici fideliter spero. a qͦ
nchoatum eẽ humiliter gaudeo: nec ineo qd ad huo
ño donaint intredulus nec ĩ eo qd̾ ĩa donauit ĩgratus.

Expanded text:
superbia, inaniter conarentur istam vitam beatam ipsi sibi facsuperbia, inaniter conarentur istam vitam beatam ipsi sibi facnis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus.
Abbreviated transcription (Latin):
ensut ea fruatur. Si aũ misera ẽ: quid obsecro te
nisi tẏpus impedit ne fateatur. ne oret dm̃. ne ĩto
et misericordi supplicet qͥ potens ẽ et uite huiꝰ ma¬
la uł au̾tere uel mitigare. uł ad ea toleranda ama¬
re fortitudine. uł ab eis oĩmodo liberare. et p̾ hec
uere beatam uitã dare: qͦ nullum malũ ad mittatur.
ed uͥ sũũ bonũ ñ qũa amittatur: Hoo pioꝵ p̾mi¬
taslem nõ tam delectabiliter qũe tolerabilit ducim᷑
et mala eiꝰ tũc bono consilio et diuino muere for¬
titer ferimiꝰ. cum bonoꝵ et̾noꝵ fitelitei ꝓmissione.
et fideli nĩa exspestatione gaudemꝰ. Ad hoc nos ex¬
hortans apłs ant. Spe gaudentes. ĩ tribulatione pa¬
tientes. Ostendit̾ n. quaro intribulatione paciẽtes
pͥmittendo spe gautentes. Ad hanc spem te exhor¬
tolerare. m altera qualia tebeamꝰ perare mostra¬
uir. Cuĩ et illi gr̃am merentut. nͥ elati inflatio

Expanded text:
ens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, ens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemitalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem exhortolerare, in altera qualia debeamus sperare monstravit. Cujus et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique
Abbreviated transcription (Latin):
parcat ut illis careat mał. qui sibupĩ non parcite Certe
semper beatus est certe beatam uitam in sua potenate
constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amiti̾e
Eoce incecitate et surditate et atrocissimis cruciatib
corporis. ant amsit beatam uitam. aut si et ĩ istio affa¬
ctionib adhuc beata est: fit per hiꝰ doctissimoꝵ hominũ
disputationes. ut sit aliqñ b̾a uita qũa sapiens fre
nõ possit uł quod ẽ ab suidius qu̾a sapiens ferre ñ de¬
beat eamq fugiat abrũpat abiciat seseq ab ea ferro
etiam seuueneno. uelalia uoluntaria morte subdu¬
cat: ut in portu nõ sentiendi uł nullus om̃io sit qd e¬
picurei et si qui alii simili stulticia putauerunt uł
ĩo beatꝰr qm̃ fu̾it ab illa beata uĩta tanqũa ab aliqua
peste liberatꝰ. O nmiũ superba astantia. Si beata
uita ẽ ĩ cruciatib corporis: cur ño m ea manet sapi¬

Expanded text:
parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapi
Abbreviated transcription (Latin):
iam diximꝰ. S certe consideretur nec superbe s
sõbrie iudicetur quõ uita beata sit qua n̾õ sapi¬
ens retenta fruitur. sed illatis sͥ manib carere
ꝯpellitur. Est ap̃ ciceronẽ in extrema ut sis ꝑte
quinti tusculanatũ libri locus. pp̃ hoc quod dico ai̾ad¬
u̾tendꝰ. Cũ enĩ de cecitate corporis ageret atip affir¬
maret eciã cecum b̾m ẽe posse sapientẽ multa dixit
que pet aures percipiendo gauderet. Itemq si surdꝰ
ẽet. ea quib oblectaretur ad oculos trãstulit Siã
utroq sensu pͥuaretur. et cetus surdusq fierer nl
est ausus hinc ferre sentẽtiam. eumq b̾m dicere.
sed addidit eciã dolores granissimos corporis qͥ eũ
si ño interemerint ip̃e se interimat. et ad portũ ñ
sentiendi hac liberatus uͥtute peruemat. Cedit
igitur sapieus manissimis cladib atq succumbit: ł tm̃
ut eis cogatur et in seipm̃ homiadiũ ꝑpetrare. Cuiam

Expanded text:
iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percipiendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus oblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam
Abbreviated transcription (Latin):
bona bonis mał q largitur ut sint: ut hoĩes sint
ut uigentes sensib. ualentes iirib. affluentes opi¬
uero qͥ in hac criminosa uita. ĩ hiis moribundis m̾¬
bris sb̾ hat sarcina corruptibił carins auctores su¬
sue beate iuite et quasi conditoros ẽẽ uoluerunt
uelut ꝓpriis eã nirtutib appetentes iamq retin̾e¬
tes ñ ab illo fonte uirtutũ petentes atq sperãtes.
dm̃i suꝑbie sue resistentem. sentire minime potu¬
erunt. unde merrorẽ ab surdissimũ lapsist̾: ut c̃
asseuerant eciã in falaridis tanto beatũ ẽe sapiẽ¬
tem cogantut fateri uitam b̾am aliqñ ẽẽ fugien¬
tem. Eraggeratis .i. mał corporis cedũt. atq ĩ
eoꝵ molestiis grauissimis abscedendũ ex hac uira
ẽẽ decernunt. uͥ nolo dicere quantũ sit nefas. se
uł nocentẽ. Unde ĩ pͥmo illo libro triũ illoꝵ qͦs
benignissime et studiosissime perlegisti multa

Expanded text:
bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opiuero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa
Abbreviated transcription (Latin):
celestiq rei publice. cuius regnator xp̃t ẽ : et ĩ qua
sola semper beateq uiuendum ẽ. si recte pieq uiua¬
tur: agnosco mhyantem. iudeo ꝓpinqu̾atem: eius¬
q poti unde amplector ardent̾e. Inde quippe ctiam
manat uera amicitia. nõ pensanda tẽporalib con¬
modis. sed gratuito amore potanda. Nemo .n. põt
ueraciter amicus ẽe homĩs. insi fuerit primitꝰ ip̃iꝰ
ueritatis. Quod si gratis nõ fiat: nullo fieri pacto p̾.
de qua re eciam philosophi multa dixerunt. Sed
apud eos uera pietas .i. uerax dei ueri cultus. iñ
omĩa recte uiuendi duci oportet officia. ñõ inueni¬
tur. ũ ob aluid quãtum intelligo: nisi q b̾am uitã
ip̃isͥ quodam m̾o fabritare uoluerunt. pociusq
patrandam ꝙͣy ĩpetrandam putanerumt: cum euis¬
dator non sit insi deus. Neq .n. facio beatum hoĩem
nͥ qui fecit hominẽ. Nam qui tanta creature sue

Expanded text:
caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa diapud eos vera pietas, id est verax veri Dei cultus, unde omnia recte vivendi duci oportet officia, non invenitur: non ob aliud, quantum intelligo, nisi quia beatam vitam ipsi sibi quodammodo fabricare voluerunt, potiusque patrandam quam impetrandam putaveruntdator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ stulticie stulticie quetela: necesse fuit inde ueri¬
tatis argum̃ta accessere. Hec interim occupatꝰ aliis
curis q̃ et si uane sunt cũ rerũ exitũ cogitamꝰ tñ qua¬
si necessarie ꝑnasc̾edi ꝯditione resripsi. Si ociũ fue¬
ut et suꝑstes ita. eciã de ytalia rescribã: ut tante
doctime opus debitis et si nõ sat̾s aacientib remune¬
retur officiis. Incolumẽ letamq scitatẽ tuã tiꝰ omĩ¬
potens euo largissimo tueatur domine merito desi¬
derabilis et uere suscipiende pater. Epistola can¬
dilecto filio macedomio in dño salutem.
Qũauis sapientiã qu̾a mͥ tubius mine nõ agnos¬
cam: tante tñ ergame ben guolentis tus. tamq
sincere gras ago. de beoc plaiinas et meoꝑ studi¬
orũ labores. tali ac tanto uiro placuisse delector. Multo
uero amplius quod aminũ tuũ caritate eternitaris
et ueritatis. atq ip̃ius cautatis affectum. diuine illi

Expanded text:
dorum stultitiae querela, necesse fuit inde argudorum stultitiae querela, necesse fuit inde argumenta ueritatis accersere. Haec interim occupatus aliis curis, quae etsi uanae sunt. cum rerum exitum cogitamus. tamen quasi necessariae pro nascendi condicione, rescripsi. si otium fuerit et superstes uita, etiam de Italia rescribam. ut tantae doctrinae opus debitis etsi non satisfacientibus remuneretur officiis. incolumem beatamque sanctitatem tuam deus omnipotens aeuo largissimo tueatur, domine merito uenerabilis et uere suscipiende pater. CLV. ADILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Quamuis sapientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi
Abbreviated transcription (Latin):
dinib sius uincuł illigauerumt. Ita .n. mͥ ꝓpicius d̾s
sit. ut ego anceps sum quid ĩ illis mag̾ mirer. sacer¬
docii perfectionem philosophie doginata. historiei
plenam noticiã. an facundie ioꝯditatem. q̃ ita eciã
ĩperitos illicere potest. ut donec explicent nõ desistãt
et cũ explicauerum ad huc reqͥrant. Comucti n̾a
sunt impudent̾ pertinaces. ĩa indea bonis q̃ memorãt
secuł ꝑ nature rer̃ obscuritate contigisse peiora. fal¬
sosq om̃s molitis quadam dulcedine felicnatibus
sius. per non ad beatitudinẽ. s ad prerupta sunt de¬
ducti. hec uero nr̃a p̾cepta et simplicis ueriq d̾i my¬
steria. p̃ter uitam perpetuam qũa purissimis uirtuti¬
b pollicentur. eciam hec scłaria et necessano quina¬
ti sumus euentura mitigare. Et usus es ualidissimo
exemplo retentis calamitatis. Quolicet firmissime
causam miniueris. tñ si utrumuis licuisser. id tibi

Expanded text:
dinum suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus dinum suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, ut ego anceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utrumuis licuisset, id tibi
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabili et uere suscipiendo augustinuĩ.
patri augustmo. Macedonius. Miro modo as¬
ficior saapĩa tua. et m ullis q̃ edidisti: et in illis q̃ int̾ueĩens
pro sonicitis mutere ño grauaris. Nam et illa tm̃ hñt acu¬
minis. scĩe. scĩtatis. ut nicħ supra sit: et hec tm̃ uerecũ¬
dio ut nisi faciam qid̾ mandas. culpam penes me re¬
manere. nd tu negocio ẽe diiuiditem: dñe merito uene¬
rabił. et uere suscipiende pater. Non .i. iustas qd̃ plen¬
ꝙ homines ist̾iꝰ loci faciunt ut qd̾cumq sollicitus uolue¬
ris extorq̃as. sed quod tibi auidice tot curis obstrictore¬
tibile uisimi fuerit: ammones sb̾ ẜuitute uerecõdia
q̃ maxima difficilium mt̃ bonos efficatia ẽ. Proinde
tatim cõmẽdatis effectũ desiderii tribui. n̾a sperandi
ram añ patefac̾em. Explicui libros tuos. neq .n. t̃a
languidi atq mertes erant ut me aliud qũa se curare
paterentur. Iniecerũt manũ. ereptũq auiis sollicitu¬

Expanded text:
ENERABILI ET VERE SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO MACEDONIUS. Miro modo afficior sapientia tua et in illis, quae edidisti, et in his, quae interueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
ex tanqmͣ in facula ignis agitatus accenditur: et ardẽ¬
tiore dilectione rapitut ad quietẽ. Ideoq int̾ om̃ia decẽ
illa p̾cepta solũ ibi quod de salbato positũ est figurate
obẜuandum p̾cipitur. qui figurã nos intelligendã
ñ eciam per ociũ corporale celebrandã suspicemur. Cũ
n. salbato significetur spiritał requies. deniꝙ dcm̃ ẽ
in psalmo. Uacate et uidete. qm̃ ego sum dñs. et qͦ uo¬
cantur homĩes ab ip̃o dño dicente. Uenite ad me om̃s
qͥ laboratis. et oncrati estis et ego reficiam uos. tollite

Expanded text:
et tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardenet tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardentiore dilectione rapitur ad quietem. Ideoque inter omnia decem illa praecepta solum ibi, quod de sabbato positum est, figurate obseruandum praecipitur. quam figuram nos intellegendam, non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies, de qua dictum est in psalmo: Vacate et uidete, quoniam ego sum dominus, et quo uocantur homines ab ipso domino dicente: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; t
Abbreviated transcription (Latin):
ditur in cordib nr̃is per spm̃ scm̃ qui dat᷑ est nob̾.
qr sc̃i ficauit deus diem septimũ in qͦ requieuit.
t̾cio p̾cepto legis insinuatur. Quod scriptũ ẽ de ob¬
ẜuat̃one salb̾i. nõ ut ĩ ista uita nos qͥ escere existi¬
memꝰ. sed ut om̃ia q̃ bene operam̃ nõ habeant ĩ¬
autem ignem amoris nutriendum et flandũ qͦdã
m̃o quo tanqm᷑i pond̾e sursum et introrsũ feramur
ad requiem: onsia ista pertinent q̃ figurate nobis
insinuantur. Pꝰlus .n. mouent et accendũt amorẽ
qmͣ si nuda sinc ullis sacram̃toꝵ siłitud̾ib ponerẽ¬
tur. Cuiꝰ rei causam difficile ẽ dicere. sed tñ ita se
ho ut aliquid ꝑ allegoricã agͥficatonẽ intimatum
diceretiu. Credo qd̾ ip̃e anime motꝰ qu̾ãdu ad huc re¬
b terenis ĩplicatur. pigrius inflãmatur. s si feraturad
sisitudines coeporales et inde referatur ad spiritalia q̃
ilł siłitudinib figinantur. ipo quasi trasitu uegetat᷑

Expanded text:
ris per spiritum sanctum, qui datus est nobis, quia sanctificauit deus diem septimum, in quo requieuit, tertio praecepto legis insinuatur, quod scriptum est de obseruationesabbati, non ut iam in ista uita nos quiescere existimemus, sed ut omnia, quae bene operamur, non habeant inautem ignem amoris nutriendum et flatandum quodam modo, quo tamquam pondere sursum uel introrsum referamur ad requiem, omnia ista pertinent, quae figurate nobis insinuantur; plus enim mouent et accendunt amorem. quam si nuda sine ullis sacramentorum similitudinibus ponerentur. cuius rei causam difficile est dicere: sed tamen ita se habet, ut aliquid per allegoricam significationem intimatum diceretur. credo, quod ipse animae motus. quam diu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur; si feratur ad similitudines corporales et inde referatur ad spiritalia, quae illis similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu uegetatur
Abbreviated transcription (Latin):
potiore ac prestantiore bono auersus. atq indei
citutꝰ fictq in ip̃o quod ueracissime scriptumẽ. Qͥ autẽ
amar iniquitatem. odit animam suam. Quia gͦ nẽo
insi dm̃ diłigendo dĩligit seipm. non opus erdo ut date
de duectione dei p̃cepto: eciam se ip̃m homo diligere
potuetit hominem uł beneficientie consolatione
ał informatione doctime. uł discipline coħciione
adducaras cõlendum dm̃i sciens mhiis duob p̾cep¬

Expanded text:
potiore ac praestantiore bono auersus atque inde upotiore ac praestantiore bono auersus atque inde urtitur fitque in ipso, quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere potuerit hominem uel beneficentiae consolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adduca
Abbreviated transcription (Latin):
ab imo sene alter sem dictum componeret tm̃ no
tinena cesponsum ab alt̾o reddidit. Homosum. hu¬
mani ncħ a me alienum puto. Qui sententie fe
cetunt theatra tota plena stultis ĩ doctisq plansis¬
se. Ita quippe affectum om̃ium attigit natutalit̾
humanoꝵ societas animoꝵ: ut nullus ibi hõĩ
nisi ciulibet homĩs ꝓximũ se ẽẽ sentiret. Cũ ergo
illa dilestione qm diuina lex ĩperar debeat ho
diligeto dñi ed seipm̃ eo ꝓximũ ñõ tũ ex hoc tͥa
p̾cepta data sunt nec dictumẽ in hiis trib sed
ni hiis duob p̾ceptis toia lex pendet et ꝓpħe. idẽ
ĩ duectione dei ex toto corde. tom amina. tota m̃e
te. et proximi tanqũa sui ip̃ius. iudelicet ut ĩtel¬
ligeretur nullam ẽe aliã dilestione qua quisos
diligi seip̃m insi quod diligit diligit dm̃. Q ͥ i.
aliter se diligit: pocuis se odisse dicendus ẽ. fit
quippe iniquus. priuaturq luce uisticie quo a

Expanded text:
ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nec dictum est in his tribus\' sed: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae, id est in dilectione dei ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et proximi tamquam sui ipsius, uidelicet ut intelldiligit seipsum, nisi quod diligit Deum. Qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est: fit quippe iniquus, privaturque luce justitiae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sutem. nõ ambilando. sed amando. Que tanto he¬
bimus p̾sentiorem. qu̾ato eundẽ amorẽ quo meũ
tendimus potucrimus hr̃e puriorem. Non enim
locis corporalib uel extenditur uł meluditur. Ad
cum ergo qui ubiq presens ẽ. et ubiq totus: non
uitate ergo nr̃a a rectitudine deslonge sumꝰ. uñ
rectun amando corrigimur: ut recło rectiadheie
possimus. Ad ullum ergo quanta oꝑa possimmius
eciam illi ut peruemant agamus. quos tanqmͣ
mꝰ. Ip̃c namq idẽ ueritas dicit in hiis duobus
p̾ceptis totam legem ꝓpħ asq pende. it diliga¬
mͦ dm̃ ex toto corde. tota amina. ex tota mẽte.
sane hoc locͦo non sangiims ꝓpiquitate. s rõ¬
nis societate pensandus ẽ in qͦua socii sunt om̃s
homines. Nam si pecume rõ socios facit qu̾ato
magis r̃o ratiure ñõ negociandi sed nasrendile¬
ge ꝯmimis: Huic et ille comicus sicut luculẽ¬
tis ingeuiis ñ desit resplendentia uentatis. cumi

Expanded text:
autem non ambulando sed amando. quem tanto habeautem non ambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non uitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquammus. Christus namque, id est ueritas dicit in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente sane hoc loco non sanguinis propinquitate sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae non negotiandi sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus, sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. eademq uita ueraciter iam beata. Per¬
uentio quippe ẽ. ad eternum et summũ bonũ
cui adherere est in eternum finis nr̃i boni. beatꝰ
hec et prudentia. qr perfectissimã ad herebit d̾o¬
bono quod nõ amttatur et fortiudo qi firmmissi¬
me adherebit des bono. unde non auellatut et
temperantia qr castissime ad herebit bono. uͥñ
corrumpatur et iusticia. qr rectissimo adħebit
bono cui mettto sbiciatut. Qm̃qm̃ et in bac ui¬
ta iurtus nõ est̾ nisi diligere quod diligendum ẽ. Id
eligere. prudentia ẽ: nullis inde auerti molestiis. for¬
titudo ẽ: nulłis illecebris temperantia ẽ. nulla suꝑ¬
bia iusticia est. Quid aũ eligamus quod p̃cipue di¬
ligamꝰ insi quod ncħ melius inuenimꝰ: Hoo d̾s est
Qui si aliqrud diligendo uel p̃ꝑonimꝰ. uł equamus
nos ip̃os diligere nescimus. Canto .ni. nob̾ meliꝰẽ.
quanto magis in illum unus. quo nicħ meliꝰ ẽ. Imꝰ

Expanded text:
sapientia eademque uita ueraciter iam beata; persapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus
Abbreviated transcription (Latin):
colendum exemplo religiose uite tue et ip̃o stu¬
dio consulendi. seu fouendo seu terrendo erigas
et adducas: nicħq aliud in eo qd̾ per te securiꝰ
uiuunt uelis. nisi ut hic illũ ꝓmereautur. ap̃
quem beate uiuunt et uere ille urtutes erũt
et eius opitulatione cuiꝰ largitate donate sũt
ita crescent et ꝑficientur ut te ad uitam uere
b̾am. que ño nisi eterua ẽ. sine ulla dubitat̃o¬
ne ꝑducant ubi iam nec prudenter discernant᷑
a bonis mala que ño erunt noo fortiter tolerẽ¬
tur adu̾sa. qr nõ ibi ent nisi qd̃ amemus. ñ eo¬
am qd̃ toleremꝰ. nec tẽperant̾ libido freuetur
ubi nulla eius incitam̃ sentiem᷑. nec iuste sb̾¬
ueniatur ope indigentib ubi in opem atq ĩ¬
dignum non habebimꝰ. Ubna ibi uirtus erit.
et id ipm̃ erit urtus pͥmiũq uirtutis: qd̃ dicit
in scĩs eloquiis homo qͥ hoc amat mͥaũ ad ħere
deo bonumẽ. Hec ibi erit plena et sempiterna

Expanded text:
colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso stucolendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
cendi metus. ego in hac causa metuendo. nõ uereor
Metuo .ii. ne pͥmũ deo. deide ipĩ amicitie ꝙͣ mecũ¬
cum inre dignatus es uire displiceam a minꝰ lb
mãmonendo fuero. qd̾ me ãmonere saluberume exi¬
stimo. Smi certe uerecundior cum tibi pro aliis m̾¬
cedo: cum uero pro te ip̃o: tanto liberior quanto anuci¬
tior. qr tanto amicitior quanto fidelior. qũaqũa et ħ
ip̃a non dicerem: insi uereꝯdius agerem. Que si ma¬
xima est ut ip̃e scripsisti difficilium int̾ bouos effi¬
catia. adiuuet me pro teapud te: ut in illo te siu¬
ar qui michi ad hanc te ianuã fiduciãq p̃sti¬
tit. p̾sertim qr id quod suggero iam facile ẽe arbi¬
tror amino tuo. tot diuinis numerib ãminicu¬
lato et instructo. Si .n. uirtutes quas accepisti a
quo acceperis sentiens. eiq gras agens. eas ad
ip̃ius cultum eciam intius istis sołatib honorib
conferas. tueq potestati sb̃ ditos homines ad eũ

Expanded text:
cendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. cendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpli. cellaria plena eructantia ex hoc in hoc: fe¬
cundas oues. crassos boues. nec materie ruina de¬
formet p̾dium. nec litigantium clamor ꝑsonet in
plateis eoꝵ. ita ut nõ erunt uere uirtutes tue. sicut
nec istoꝵ beatitudo. Hic .n. ad uerum dicendũ. illa
mea uerecõdia qua in tua epła benigno sermo̾e
laudasti me impedire nõ debet. Si quelibet inꝙͣ
ãministratio tua ilł quas ꝯmemorami instruda
uirtutib hoc intentionis fine determinatur. ut
homines ẜm carnem nullas inquas molestias
paciantut. nec ad te existimas pertinere quo istam qͥe¬
tem qũa prestare niteris rer̾erant. idest ut uerbiꝯãtic
biam. quomodo dñi uerum ubi est quiete uite oĩs
frustus colant. nicħ cĩbi prodest ad uitam uere bea¬
tam tantus labor. Inuerecondius hoc dicere uideoe
et oblitus quodammodo consuetudinẽ int̾cessiomũ
meaꝵ. Sed si ncħ est. uerecondia. insiquidam displi¬

Expanded text:
templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fetempli, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displi
Abbreviated transcription (Latin):
suppetit terrena opulentia. Ac per hoc a dño deo nr̃o
a quo fc̃i sumꝰ et uͥtutẽ. penꝰ qua huius uite mala su
fruamur. ut et in uirtute et p̾mio uirtutis sicut
apłs dicit. quigłatur in dño głetur. Hoc nob̾ ue¬
limus. hoc ciuitati cuius ciues sumꝰ. Non .n. ali¬
unde beata ciuitas. aliunde homo: cum aliud ñ¬
sit cu̾utas. qũa concors hoĩm multitudo. Itaq si
om̃is prudentia tua qua consulere conaris reb hu¬
manis. si om̃is fortitudo qua nulliꝰ iniquitate aduer¬
sante t̾rems. si om̃is tẽperantia qua in tanta labe ne¬
quissime consuetudinis hominũ a corruptionib¬
te abstines. si om̃is iusticia qua recte iudicando sua
cuiq distribuis. id laborat id intitur. ut hii quibus
uis ut bene sit. salui sint corpore. et ab om̃i cuiꝰ ꝙͣ
ĩpbitate tuti atq pacati habeant filios sicut nou¬
ellas constabilitas. filias ornatas sicut siłitudiẽ

Expanded text:
um, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, um, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala supaeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
quius est nirtus ãi eius. Quod si dixisser. discreuisser qͥ¬
dem eciã istum populum ab illo qͥ beatam uitã in ista
iusibili et corporali felicitate constituit s nõdũ trãscẽ¬
disser om̃s uanitates et insanias mẽdates. malediu̾s
.ñ. om̃is sicut alibi ead̾ lutera edoceo. qui spem suam
ponit ponio in homine. Eogo nec inse ip̃o quisq deb
qi et ip̃e homo ẽ. Promde ut trãsiret om̃iũ uanitatũ
et insaniarum uanitatũ limites. atq ibi b̾am unam po
neret. ubi uere est: beatus in quit populꝰ cuiꝰ est dñs deꝰ
ip̃nis. Cermis gͥ unde petendum sit. qd̾ om̃s docti in¬
doctiq desid̾ant. et multi errando. ac superbiendo.
im̃ petatur. et ubi accipiantur ignorant. Utriq &̃
ni quodã diuino psalmo rep̃hendũtur. et qui cõfi¬
dunt inuirtute sua. et qui mabundantia diuicia¬
r̃ suaꝵ głantur. idest philoso phi huu huiꝰ scłi et ab hor¬

Expanded text:
cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset qucuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledienim omnis, sicut alibi eaedem Litterae docent, qui spem suam ponit in homine ; ergo nec in seipso quisquam debet, quia et ipse homo est. Proinde ut transiret omnium vanitatum et insaniarneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhor
Abbreviated transcription (Latin):
populum cui hec sunt. beatus populus cuiꝰ dñs deus
euis. Uides ex aggregatione t̾rone felicitatis beatũ
populũ ũõ dici. insi a filiis alienis .i. non pertinetib
ad regenerationẽ qua efficimur filii dei. a quoꝵ ma
miite eximi se p̾catur ne ab eis ĩ hanc opinionem
atq in petrata impia perthatur. loquedo quippon
uanuatem beatũ diperunt populũ cui hec si: q̃ su¬
pra cõmemorauit quib ea felicaas corstat. ꝙ̃ solã
dĩlectores mundi huiꝰ inquitunt. Et ĩo dextera coꝵ. dex¬
tera mniquitatis. qi hec sposuerunt q̃ fuerant pꝰpone̾da.
sicut sinstre p̃ponitut dextera. Si em̃ habentur nonĩ
eis beata uita ponenda est ᷑ sed subdita debent ẽẽ non p̾¬
dita sequentia non ducentia. Hnic aũt qui sic orabat
et ui fits alienis qui beatum dixerunt populũ cui hec
sunt: eximi discermq cupiebat. tanqm̃ diceremꝰ. ipse
quid sentis. qũẽ beatũ populũ dicis. nõ ait. beatꝰ ppłs

Expanded text:
s populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad hanc meam epłam respondeas ut qr scĩtatem
tuam int̾im uid̾e nõ datur saitem ẜmonib tuis
pascar. Incolum̃e scĩtatem tuam diuinitas et̾na
tueatur exo largissimo. dñe merito uenerabilis
et uere colente pater. Epistola sancti augusti

Expanded text:
ad hanc meam epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem ad hanc meam epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem tuam interim videre non datur, saltem sermonibus tuis pascar. Incolumem Sanctitatem tuam divinitas aeterna tueatur aevo largissimo, domine merito venerabilis, et vere colende pater. EPISTOLA CLIII. Quaesi