comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: non ex natura sua filios genuit. Genuit
quidem et nos: sed quomodo dr̃ adoptatos. ab¬
adoptante generatos beneficio. non natura Seni¬
q et hoc dicti sumis: quia uocauit nos ds in
adoptionem filiorum. homines adoptati fumꝰ
Ille dr̃ unicus unicus unigenitus: quia hoc ẽ.
quod pater. Nos autem hommes sumus: deus
est pater. Quia ergo ille hoc ẽ. q̃s pat̃. dirit et
uerum dixit: ego et pater unum sumus. Ed
ẽ. unum sumus: Unius naturȩ sumus. Quid
tie. Laboremus ut incelligatis: adiuuet deus.
et me loquentem et uos audientes. Me ut ea
dicam quȩ uera sunt. et apta sint uob̾: uoc
autem ante omĩa et p̾cipue ut credatis: de¬
inde ut quomodo potestis intelligatis. quid ẽ
ergo unius substantie : Sumilitudines uobis
adibeam ut quod minus intelligitur. exemplo
clatescat: ut puta aurumẽ deus. aurum et fi
lius eius. de t̾renis si ad cęlestia non sunt dãde
similitudines. quomodo scriptum ẽ. petra erat¬

Expanded text:
fecit, non ex natura sua filios genuit. Genuit fecit, non ex natura sua filios genuit. Genuit quidem et nos, sed quomodo dicitur, adoptatos, adoptantis generatos beneficio, non natura. Denique et hoc dicti sumus, quia vocavit nos Deus in adoptionem filiorum : homines adoptati sumus. Ille dicitur Unicus, Unigenitus; quia hoc est quod Pater: nos autem homines sumus, Deus est Pater. Quia ergo ille hoc est quod Pater, dixit, et verum dixit, Ego et Pater unum sumus? Quid est, unum sumus? Unius naturae sumus. Quid tiae. Laboremus, ut intelligatis adjuvet Deus et me loquentem, et vos audientes: me, ut ea dicam quae vera sunt et apta sunt vobis; vos autem, ante omnia et praecipue ut credatis; deinde ut quomodo potestis intelligatis. Quid est ergo, unius substantiae? Similitudines vobis adhibeam, ut quod minus intelligitur, exemplo clarescat. Utputa, aurum Filius ejus. De terrenis si ad coelestia non sunt dandae similitudines, quomodo scriptum est, Petra a
Abbreviated transcription (Latin):
natus de dõ patre sine
aliqua matre. et natꝰ
de uirgine matre sine
homine patre: audĩ¬
stis quid direrit: ego et pater unum sumus.
Sic accipite. hoc credite: ut mereamini intel¬
ligere. fides enim p̾cedere utellectum debet:
ut sit uitellectus fidei p̾mium. łropb̾a enum
apettissime dixit. Nisi credid̾itis: non intelli¬
getis. Quod g̾ simpliciter predicatur creden¬
dum ẽ: quod subtiliter disputatur intelligẽ¬
dum est. Primitus ergo: ad imbuendas urãs
mentes. ꝑ fidem p̃dicamus uob̾. xp̃m cdĩ patriᷤ
unicum. Quare additur unicum: Quia cuuis
ẽ iuucus: multos filios habet grã. Ceteriergo
om̃s scĩ filii dĩ sunt grã: solus illenatura. Qui
grã fillii sunt: non funt quos pater. Deniq
nullus sanctoꝵ. ausus ẽ dicere quod ille unicus
ait: ego et pater unum sumus. Nunquid
nõ pater ẽ. et noster: Sinonẽ pater noster.
Quomodo dicimus orantes. pat̾ nr̃ qui es inceł:
Sed nos filii sumus quos uoluntate sua filios

Expanded text:
natus de Deo Patre sine aliqua matre, et natus de virgine matre sine homine patre, audistis quid dixerit: Ego et Pater unum sumus. Sic accipite hoc, sic credite, ut mereamini intelligere. Fides enim debet praecedere intellectum, ut sit intellectus fidei praemium. Propheta enim apertissime dixit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quod ergo simpliciter praedicatur, credendum est: quod subtiliter disputatur, intelligendum est. Primitus ergo ad imbuendas vestras mentes per fidem praedicamus vobis Christum Dei Patris unicum. Quare additur, Unicum? Quia cujus est Unicus multos filios habet gratia. Caeteri ergo omnes sancti filii Dei sunt gratia, solus ille natura. Qui gratia filii sunt, non sunt quod Pater. Denique nullus sanctorum ausus est dicere, quod ille Unicus ait, Ego et Pater unum sumus. Numquid non Pater est et noster? Si non est Pater noster, quomodo dicimus orantes, Pater noster qui es in coelis ? Sed nos filii sumus, quos voluntate sua filios
Abbreviated transcription (Latin):
aut quiscõsiliarius enis fuit: aut quis pͥor
dedit illi. ⁊ recribuet᷑ ei: Quis pͥordedit illi.
cum totũ gͣtis accepit: Quis pͥordedit illi:
& recribuet᷑ ei : Si dñs recribuere uellet: ni¬
chil nisi penam debitã retribuisset. Nichil
dederunt ut eis recribueret᷑: ꝑnichilo sal¬
uos faciet eos. Quis pͥor dedit illi. qͣsi suoꝵ
grãmeritoꝵ: Quis prior dedit illi: Quis
p̃uenit grãm quȩ gͣcis datur: Si aliquid
m̃itorum anteuenit gr̃ãm iam nõ gͣcis dat᷑:
sed exdebito redditur. Si aut̃ grats in

Expanded text:
iarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quis prior dedit, cum totum gratis accepit? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Si Dominus retribuere vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos . Quis prior dedit illi, quasi suorum gratia meritorum? Quis prior dedit illi, quis praevenit gratiam, quae gratis datur? Si aliquid meritorum antevenit gratiam, jam non gratis datur, sed ex debito redditur. Si autem gratis n
Abbreviated transcription (Latin):
nodie cõmemoraiumꝰ. Sed cõclust entiri
omĩa sub peccato. ut ꝑmissio. P romisxm
predictio. Qui ꝑmisit ipse facit. W.t ꝓtea
inquit ex fide iħu rpĩ daret̃ credentil &
quales nos inuenit gra saluatoris. quos nebe
sanos facere potuit. Quareaũ dabatur i.
infirina erat ipsanatura. data ẽ lex. solnoque
posset uiuificare. Quare g̾ data ẽ lex: Apł¬

Expanded text:
no die commemoravimus : sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio; promissio, non praedictio: qui promisit, ipse facit: ut promissio, inquit, ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Ecce quales nos invenit gratia Salvatoris, quos nec Lex sanos facere potuit. Quare autem dabatur Lex, infirma erat ipsa natura: data est Lex, sed non quae posset vivificare. Quare ergo data est Lex?
Abbreviated transcription (Latin):
intenebris noctis tuȩ iaces. Ab illo gͥ om̃
mo illipͥoraliquid dedit: nemo exigatdi
Grã saliu facciestis ꝑfidem. ⁊ hoc nonq¬
ille ꝑit: ille baptizatur. Mouet me
naturã humanã infirmam ac debla¬

Expanded text:
ris noctis tuae jaces. Ab illo ergo omnia: nemo illi prior aliquid dedit, nemo exigat debitum. Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc nonille perit, ille baptizatur: movet me,naturam humanam infirmam ac deb
Abbreviated transcription (Latin):
loqui peccusꝙ diceret dõ. quare istũi¬
nem fecisti. et me pecudem. Non ut
censeres & diceres. opecus tu quis e
pondeas dõ: Et cu homo es: sed ad ea
filii nȩ sicut et ceceri: sed mortuaẽ aus ect
possumus nichil nobis arrogemus: ae
quod accepimus perdamus. Sed ino
quod accepimus. illi ghoriam demit
ipsum nonoremus. semina sua ipse q¬
pluat. Quid haberet terra nrã nisus
Eeminasset: Sed dat et pliunam: uos

Expanded text:
loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deufilii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, cumque sumus, nihil nobis arrogemus; ne et quod accepimus perdamus: sed in eo quod accepimus, illi gloriam demus, ipsum honoremus, semina sua ipse compluat. Quid haberet terra nostra, nisi ipse seminasset? Sed dat et pluviam, non
Abbreviated transcription (Latin):
ambo nichil bom meruerũt: sed habet figu¬
lus luti potestatem ex eadem massa facere ali¬
ud uas inhonorem: aliud incontumcliã. dis¬
putare uis mecum: immomirare mecũ. et
erclama mecũ. O altitudo diuitiarũ. Ambo
erpauescamꝰ: ambo clememꝰ. Oaltitudo diui¬
tiarum. Ambo u pauore cõcordemꝰ: nemer

Expanded text:
Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figuAmbo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Disputare vis mecum? Imo mirare mecum, et exclama mecum, O altitudo divitiarum! Ambo expavescamus, ambo clamemus, O altitudo divitiarum!
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse fecit nos. ⁊ anteq̃ eẽmus omino ipse fecit
nos. ⁊ factos & lapsos: ipse iustos fecit nos. et
dicionis exadam: cui nõ ñ supplicium debebat᷑.
ficta sunt uasa mnonorem ex eadem massa.
habet enĩ pocestatẽ figulus luti: ex eadẽ massa.
Quimassa: serce iam perat. certe illirãmassȩ
iusti dampnatio debebat̃. Gratulare qi enasisti.
Mortem quippe debitam euasisti: & uitam
non debitã repperisti habet pocestitẽ figulũ
luti ex eidem massa facere aliud uas in honorẽ:
aliud incontumeliã. Seddicis. Me quare fec̃
in honorem: aliũ in cõtumeliam: Quidreꝵ¬
ponsurus sum: Auditurus es augustinũ.
qui nõ audisti apłm dicentẽ.o homo cuquis.
esqui respondeas deo: duo paruulinati sut.
Si debitum queras: ambotenent massam
ꝑditionis. Sedcur mater aliũ portat ad grãm
alium mat̾ dormiens fuffocat: dicturus esmͥ.
Qd ille meruit. qui portabat᷑ ad grãm . qͥd
ille meruit quem mater dormiendo suffocat:

Expanded text:
Ipse fecit nos, et antequam essemus omnino ipse fecit nos; et factos et lapsos ipse et justos fecit nos, et erditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat?
Abbreviated transcription (Latin):
parinum se paruo coaptauit: ut efficeret corpꝰ
humilitatis nr̃e. conforme corpori głȩ sue. Itaq
in stuisto ꝙẏpo xpĩ propħice expresso. suscitatꝰ ẽ.
mortius: tanquam iustificatus ẽ impius.
ꝑ hominem mediatorem. ꝑ passum. & resus¬
citatum. qui ascendit in cęlum.⁊ captiuauit
captiuitatem: et dedit dona hominibꝰ. Ista
inquam grã predicetur: contͣ istamgrãm
ab ingratis nõ disputet᷑. Baculus propħcꝰ
mortuo nõ sufficit: ipsa mortua natura suf¬
ficeret: Et istam quaicõditi sumus quanqͣ
tam̾ quia qͣtis data ẽ. gram fateamur. Sed
ostendamus uob̾ maiorem ẽẽ istam. qua xp̃ĩa¬
ni sumꝰ: Attendite. Anteqͣ. cõditi eẽmus. nic¬
chil bonim̾ebamur. Et idõ grãm qͣ coditi su¬
mus: cũ boni nichil m̾ erem. Sig magna ẽ
grã quãdo nichil bonmebam᷑: quãta ẽ grã¬
qͣna ẽ qͣndo tamtũ malim̾ebam̃: Qui nõdũ
erat: bene nõ merebat᷑. Peccator male m̾ebat̃

Expanded text:
parvum se parvo coaptavit, ut efficeret corpus parvum se parvo coaptavit, ut efficeret corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae . Itaque in isto typo Christi prophetice expresso suscitatus est mortuus , tanquam justificatus est impius. per hominem Mediatorem, per passum et resuscitatum, qui ascendit in coelum, et captivavit captivitatem, et dedit dona hominibus. Ista, inquam, gratia praedicetur, contra istam gratiam ab ingratis non disputetur. Baculus propheticus mortuo non suffecit: ipsa mortua natura sufficeret? Et istam qua conditi sumus, quanqutamen quia gratis data est, gratiam fateamur. Sed ostendamus vobis majorem esse istam, qua christiani sumus: attendite. Antequam conditi essemus, nihil boni merebamur; et ideo gratia, qua conditi sumus, cunboni nihil mereremur. Si ergo magna est gratia quando nihil boni merebamur; quanta gratia est, quando tantum mali merebamur? Qui nondum erat, bene non merebatur; peccator et male merebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: &. in me nichil inueniet quare me oc¬
adat: Nichil inueniet: qr mors peccato iusta
ubet̃. Auaie moreris: Ut sciãt inqͥt om̃sq
noũtatẽ patris mei facio. Ipse soluit qͥ ligatꝰ
nõe. Ipse amortius ub̾at: qui ẽ in mortuis
saipsu grãm. Accẽde heliseum inmagno alto¬
nõ solũ loquendo. Mortuus erat filius ofpitȩ
ꝓpsius. Qͥd significabat mortuus puer. nisi
adam: Nunciatus ẽ scõ propħȩ. gerenti in
seruũ baculũ suũ & ait illi. Uade pone suꝑ
puerũ mortuũ. Perrexit ale camti. seruus
obediens. Sciebat propħa qͥd faceret. Iosuit
baculum supͣmortuum: nõ surrexit. Si enu
data esset lex quȩ posset uiuificare: omnino ex
lege eet iusticia. Nong̾ potuit lex iuuificare:
uenit ipse grandis ad paruulum. saluator ad
saluandum: uuius ad mortuum. uenit ipse.
Et quid fecit: Iuuenia menbra contraxit.
tanquam seipsum exinaniens: ut formam
serui acciꝑet. Iuuenła g̃ membra contraxit :

Expanded text:
i, et in me nihil inveniet? Quare me occidat, nihil inveniet: quia mors peccato juste debetur. Quare ergo moreris? Ut sciant, inquit, omnes quia voluntatem Patris mei facio . Ipse solvit, qui ligatus non est: ipse a mortuis liberat, qui est in mortuis se ipsum gratiam. Attende Elisaeum in magno altonon solum loquendo. Mortuus erat filius hospitae ipsius. Quid significabat mortuus puer, nisi Adam? Nuntiatum est sancto Prophetae, gerenti in servum baculum suum, et ait illi, Vade, vade, pone super puerum mortuum. Perrexit ille, tanquam servus obediens. Sciebat Propheta quid fecerat. Posuit baculum supra mortuum, non surrexit. Si enim data esset Lex quae possit vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Non ergo potuit Lex vivificare. Venit ipse grandis ad parvulum, salvator ad salvandum, vivus ad mortuum: venit ipse. Et quid fecit? Juvenilia membra contraxit, tanquam se ipsum exinaniens, ut formam servi acciperet . Juvenilia ergo membra contraxit,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmentum. Non inqͥt contͣ gram disputo. Uñ
ꝓbas: eo ipso inquit non contͣ gram dĩ disputo.
quod ub̃um arbitrium defendo. Uidece acu¬
men: sed uitreum. Quasi lucet uanitate : sed
frangitur ueritate. Attendite quã sit qua si
acute excogitantũ. qđ dicere uoluerunt.
hoc ipso inquit qr lib̃um arbitͥum hominis
defendo & dico qr lib̾um arbitͥum sufficiens
ẽ ut ustꝰ sim: nõ sine dĩgrã dico. Erecte sunt
aures pioꝵ. Iam qui ista audit. inciꝑit gͣtu¬
lari dõ grĩs: nõ sine dĩ grãs defendit liberum
arbitriũ. Est eni lib̾um arbitͥum : sed nichil
ualet sine di grĩ. Si gͦ ubum arbitriũ non
sine dĩ grã defendiĩt: quid mali dicuit
Quisei lib̾um arbitriũ dedit. ¶s̃. Si ergilien¬
nem deus creauit.⁊ homini ds lib̾um donnt
arbitͥum. qͥcqͥd homo potest de lib̾o arbid eai

Expanded text:
commentum. Non, inquit, contra gratiam Dei disputo. Unde commentum. Non, inquit, contra gratiam Dei disputo. Unde probas? Eo ipso, inquit, non contra gratiam Dei disputo, quod liberum arbitrium defendo. Videte acumen, sed vitreum. Quasi lucet vanitate, sed frangitur veritate. Attendite quam sit quasi acute excogitatum quod dicere voluerunt. Hoc ipso, inquit, quia liberum arbitrium hominis defendo, et dico quia liberum arbitrium sufficiens est ut justus sim, non sine gratia Dei dico. Erectae sunt aures piorum: jam qui ista audit, incipit gratulari. Deo gratias. Non sine Dei gratia defendit liberum arbitrium. Est enim liberum arbitrium, sed nihil valet sine Dei gratia. Si ergo liberum arbitrium non sine Dei gratia defendunt, quid mali dicunt? Quis ei liberum arbitrium dedit? Deus. Si ergo hominem Deus creavit, et homini Deus liberum donavit arbitrium; quidquid potest homo de libero arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse mundꝰ nõ erat: qͣndo deuserat u̾bum. Omĩa
ꝑ ipsum facta sunt: et mundꝰ ꝑ ipsum factus ẽ.
Ergo cunc qͣndo nos fecit ut homines essemus:
nondũ erat homo. Magis istam grãm cõmendat
mus: ꝓrsus ꝑieramꝰ. Non erat xp̃c homo: qͣndo
creatus ẽ homo. Ne ꝑiret homo: factus ẽ ille
homo: hec uob̃ contra nouellã heresim quȩ
temptat ad surgere ut sepe disputare cognñ.
quia uos firmos uolumꝰ eẽ in bono: incegros
aut̃ a malo. hȩc enim ẽ disputatio eoꝵ quando
pͥmo exoriri ceꝑunt. et cõtͣ grãm disputare: in¬
multũ cribuẽtes nõ lib̾tati hominis. s infirmita¬
ti. Et iacentem miserũ hominẽ idõ extollentes.
ne manu desuꝑ sibi porecta ualeat surgere.
disputates g cõtͣ grãm ꝓ lib̾o arbitrio: fecert̃
auribꝰ piis ⁊ cõtolicis offensionem. Ceperunt
orreri. ceꝑunt ut certa ꝑnicies deuitari. cepit
de illis dici quod contͣ disputarent g̃rãm. et
inuenerut ad releuadam istã inuidiam totale

Expanded text:
Ipse mundus non erat, quando Deus erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt, et mundus per ipsum factus est. Ergo tunc quando nos fecit, ut homines essemus, nondum erat homo. Magis istam gratiam commendamus, prorsus perieramus. Non erat Christus homo, quando creatus est homo: ne periret homo, illeHaec vobis contra novellam haeresim, quae tentat assurgere, saepe disputare cogimur: quia vos firmos volumus esse in bono, integros autem a malo. Haec enim est disputatio eorum, quando primo exoriri coeperunt, et contra gratiam disputare, multum tribuentes non libertati hominis, sed infirmitati; et jacentem miserum hominem ideo extollentes, ne manu sibi desuper porrecta valeat surgere. Disputantes ergo contra gratiam pro libero arbitrio, fecerunt auribus piis et catholicis offensionem. Coeperunt horreri, coeperunt ut certa pernicies devitari, coepit de illis dici quod contra gratiam disputarent: et invenerunt ad revelandam istam invidiam tale
Abbreviated transcription (Latin):
erea putas legem datã ab alio nõ adeo. quia ꝑ
quã factus es p̃uaricator: audi ipsum apłm
iggis laudatire. Itaq inqͥt lex quidẽ scã. et
idatũ scm̃: adde ꝙ iustũ. adde adhuc et bonũ.
Quos gͥ bonũ ẽ inqͥt mͥ ficcũ ẽ mors: Absit.S
pecaitũ ut appareat peccatũ. Erat eni peccatũ:
¶ litebut peccitũ. Quãdo latebat peccatũ: Quãdo
aduisariũ nõdũ patiebat᷑. Cepisticonari: et
piruit qͥ tenebat. Q.uãdo sequebaris: catenam
sentiebas. Quesisti refugirim: et apparuit
isculũ.I. oliusti fugere: et cepisti traiͥ. Q uia
arocȩpisti trahi: subueniat tibi qͥ nõ ẽ ligatus.
quiis nõ ẽ ligatus. nisi qͥ dixit. si inuenistis
mme peccatũ dicite : Quis nõ ẽ ligatus. nisi

Expanded text:
erea putas Legem datam ab alio, non a Deo, quia per illam factus es praevaricator; audi ipsum Apostolum Legis laudatorem. Itaque, inquit, Lex quidem sancta, et mandatum sanctum: adde, et justum; adhuc adde, et bonufactum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum . Erat enim peccatum, sed latebat peccatum. Quando latebat peccatum? Quando te adversarium nondum patiebatur. Coepisti conari, et apparuit qui tenebat. Quando sequebaris, catenam non sentiebas: quaesisti refugium, et apparuit vinculum; voluisti fugere, et coepisti trahi. Quia ergo coepisti trahi, subveniat tibi qui non est ligatus. Quis non est ligatus, nisi qui dixit, Si invenistis in me peccatum, dicite ? Quis non est ligatus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ erat apd̾ dm̃ ⁊ deus erat uerbũ. Noc erat
in pͥncipio apd̃ dm̃. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
Iui g̃ debent et pagam q̃d homines crerti sut.
⁊ cãtomigis pumendi. quia dimiscrũt eũaqͦ
facti sunt: ⁊ coluert̃ que ipsi fecerut. Excep

Expanded text:
 erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt . Illi ergo debent et Pagani quod homines creati sunt; et tanto magis puniendi, quia dimiserunt eum a quo facti sunt, et coluerunt quae ipsi fecerunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ & oues pascnȩ eiꝰ. Ipse nos fecit popłm suii. ipse
nos fecit oues pascue suȩ. Qui misit iugulandam
ouẽ mnoxiã: fecit ouem de iupis. Hec ẽ grã: ex¬
cepta illa cõmuni grã naturȩ qua homineis iumꝰ
Nec digni fuimꝰ. qui nõ fuimꝰ. Excepta illagrã.
hec ẽ maior grã qua fact sumꝰ popłr eiꝰꝙ oues

Expanded text:
ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa gratia, haec est major gratia qua facti sumus populus
Abbreviated transcription (Latin):
ui uocat ea quȩ non st̃ cãquã quȩ sint: De
uodicit apłs qui noselegit. ante mundi cõsti¬
tionẽ. Elegit ante miindi constitutionem.
Inmundo isto facti sumus: nec mũduserat
quando electi sumꝰ. Ineffabilia mirabilia fr̃s
mei. Qͥs hoc explicare suffecerit: Quis saltim
quod explicet cogitare : Eliguntur qͥ nõ st̃:
nererrat qui elegit. nec uane elegit. elegit tam̃
& habet electos quoscreiturus ẽ eligendos.
habet autẽ apd̾ sẽ ipsũ nõ in nitura sua: sed m
sumꝰ ise fecit nos. Fideles sum: sitam̃ sumꝰ
qͣndo isti cõtragrãm disputamꝰ. Sed ecce fideles
sumꝰ. Etiã fideles etiã ustos. q ustꝰ ex fide uint:
ipse fecit nos et nõ ipsi nos. Quero qͥd nos fecerit.
dicturuses homines: nõ inde psalmus loq̃batuꝵ.
Inud scimꝰ: illud nocũ ẽ illud patet. Hec magna
ꝙ nõ ipsinos. Quiiͦ nos focit: nͥ quod sumus:
q: o aut̃ sumꝰ: Nosaut̃ ecce qͥd sumꝰ. Qd: ẜopłs

Expanded text:
ui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt ? De quo dicit Apostolus, Qui nos elegit ante mundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem apud se ipsum, non in natura sua, sed insumus; Ipse fecit nos. Et fideles sumus; si tamen sumus, quando ista contra gratiam disputamus: sed ecce fideles sumus; etiam fideles, etiam justos, quia justus ex fide vivit , Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Quaero quid nos fecerit? Dicturus es, Homines. Non inde Psalmus loquebatur, illud scimus, illud notum est, illud patet: nec magna,et non ipsi nos. Quid nos fecit, nisi quod sumus? Quid autem sumus? Nos autem. Ecce quid sumus. Quid? Populus
Abbreviated transcription (Latin):
or aute ip̾lus eiꝰ: et oues pascuȩ eiꝰ. Exoe fecit
s̃ iomines popuilũ suũ qui nos fecit. Nõ enĩ
eut homines: iampopłs eiꝰ eramꝰ. Ulidece fr̃s
ei: et de ipsius psalmi u̾bis attendite. uñdixe¬
t ipse fecit nos & nõ ipsi nos. nicdicit fecit nos.
ersarii scẽ eccłe. Ut nascerent᷑: ipse fecit eos.
lonem̃ alius deus ereauit eos: qͥ de paganis
ascũtur. ab ipso facti sũt. ab ipsocreati sũt: &

Expanded text:
ecit nos homines populum suum, qui nos fecit. Non enim creati homines jam populus ejus eramus. Videte, fratres mei, et de ipsius Psalmi verbis attendite, unde dixerit, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Hinc dixit, Fecit nos,versarii Ecclesiae ejus, ut nascerentur, ipse fecit eos. Non enim alius Deus creavit eos. Qui de Paganis nascuntur, ab ipso facti sunt, ab ipso creati sunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
ed et si putec grã. qr et ipsagͣtis cõcessa est.
uemm homo qͥnõ erat ꝓmeruit ut eẽt. Si ꝑ.¬
neruit: iã nenerat. Sed nõdum erat. Ergo
quiꝑm̾eret᷑ nõ erat: et tam̃ factusẽ. Nec ut pec¬
ora faccus ẽ: nec ut arbor factusẽ. nec ut saxum
faccus ẽ. sed factus ẽ adimaginẽ creatoris. hoc
eneficiũ qͥs dedit: deusqui erat: & ex eterno
rat. sin dedit: Nomimi qui nõdũ erat. dedit

Expanded text:
et ipsa gratis concessa est. Non enim homo qui non erat promeruit ut esset. Si promeruit, jam erat: sed nondum erat. Ergo qui promereretur, non erat; et tamen factus est: nec ut pecora factus est, nec ut arbor factus est, nec ut saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat
Abbreviated transcription (Latin):
tumorẽ. Cũ factus fueris sams. idẽ cũ iuste
cepis iuuere: deo tribue nõtibi. Nõ enĩ lau¬
dandote saluus factus es: s cõtra te ꝑnũti¬
ando. Nam site laudaius: ꝑ suꝑbiam gͣuiuᷤ
egrotab̾. Omĩs enim qui se exaltat humilia¬
bitur: et qui sehumiliat exaltabit uꝑ¬

Expanded text:
tumorem. Cum factus fueris sanus, id est, cum juste tumorem. Cum factus fueris sanus, id est, cum juste coeperis vivere, Deo tribue, non tibi. Non enim laudando te, salvus factus es; sed contra te pronuntiando. Nam si te laudaveris per superbiam, gravius aegrotabis. Omnis enim qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitu
Abbreviated transcription (Latin):
credituri sunt illi in uitamet̾nam. Ut
dicant sibi om̃s.Si paulus sanatus ẽ eo quare
despero: Si atanto medico tã despatus ȩger
sanatus ẽ. ego cũ uulneribꝰ meis illas manuᷤ
non obtabo. ad illas manus nõ festinabo: Ut
hoc dicerent homines: ideo saulus factus est
ex ꝑsecutore apłs. Quia quo uenit medicus:
querit aliquem ibi desꝑatũ et ipsum sanat.
Et si pauꝑimũ inueniat. tam̃ desꝑatũ inueri¬
at: nõ ibi querit mercedẽ. sed cõmendat arcẽ.
dicam ergo quod ceꝑim. Quomͦgͣ saulus cum¬
qͣtulatur se a xp̃o quia peccatorerat assump¬
ceratores uenit.noli tibi dormire indulci stra¬
tu: sedaudi ipsũ paulũ dicentẽ Surge qui
dormis & exurge a mortis: et illuminabit
te xp̃c. Noli amare stratum peccati: totum
stratũ eiꝰ uertisti in infirmitate eiꝰ. Dictumẽ
antea: surge samis esto. Sanitatem ama.
et noli rursus ꝑ suꝑbiã de dextra ire ad sinis¬
tram. de ualle ad montẽ : de humilitate ad

Expanded text:
credituri sunt illi in vitam aeternam: ut dicant sibi omnes, Si Paulus sanatus est, ego quare despero? Si a tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego cur vulneribus meis illas manus non aptabo? ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo Saulus factus est ex persecutore apostolus . Quia quo venit medicus, quaerit aliquem ibi desperatum, et ipsum sanat: et si pauperrimum inveniat, tamen desperatum inveniat; non ibi quaerit mercedem, sed commendat artem. Dicam ergo quod coeperam. Quomodo ergo Saulus congratulatur se a Christo, quia peccator erat, assumpcatores venit, noli tibi dormire in dulci stratu; sed audi ipsum Paulum dicentem, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Noli amare stratum peccati. Totum stratum ejus vertisti in infirmitate ejus , dictum est antea. Surge, sanus esto, sanitatem ama, et noli rursus per superbiam de dextera ire ad sinistram, de valle ad montem, de humilitate ad
Abbreviated transcription (Latin):
homines: iustosaũ ipsi se faciunt. Pnt
cos ãmonuit eos. et ab hac excollea am
eos dicens: ipse fecit nos. ⁊ nõ ipsi nos la
enimaddidit et nõ ipsinos. cũ sufficento
ipse fecit nos nͥ quia illĩ facturã uolut ̃¬
nere ubidicũt homines ipse fecit nos ari
Ut gͦ iusti simus: lib̾o arbitrio id agiid
Qͥd adhuc dm̃ inuocamꝰ ut iustos nos fait
q̃d habemꝰ inpotestate ut nos ipsi uisto: fi¬
natura sine culpa: innatura sine uitios
atus ẽ rectꝰ: nõ fecit rectũ. Qd se aute mis
fecerit: notũ est. Cadens a manu figuꝰ
fraccus ẽ. Regebat eũ apse qui feces
¶aluit deserere a quo factus erat: ꝑrd
deus tanꝙͣ dicens. Deserat me. et mucis¬
e Mo modo gͦ ostend̾e uoluit deus nomini.
ualat lib̾um arbitriũ sme deo. omalucn
sim arbitriũ sine dõ. expertisumus: quid
aleat sinedes. Ideo miseri facti sumꝰ: quia
ideo quid ialeat exꝑti sumꝰ. Exꝑti ergo

Expanded text:
homines, justos autem ipsi se faciant: praevidit eos, admonuit eos, et ab hac extollentia revocavit eos, dicens, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Quare enim addidit, Et non ipsi nos, cum sufficeret dicere, Ipse fecit nos? nisi quia illam facturam voluit admonere, ubi dicunt homines, Ipsi fecimus nos; id ut ergo justi simus, libero id arbitrio agimus. Quid adhuc Deum invocamus, ut justos nos faciat, quod habemus in potestate, ut nos ipsi justos facinatura sine culpa, in natura sine vitio: creatus est rectus, non se fecit rectum. Quid se autem ipse fecerit, notum est: cadens a manu figuli fractus est. Regebat enim eum ipse qui fecerat, voluit deserere a quo factus erat; permisit Deus, tanquam dicens, Deserat me, et i modo ergo ostendere voluit Deus homini quid valeat liberum arbitrium sine Deo. O malum liberum arbitrium sine Deo! Experti sumus quid valeat sine Deo. Ideo miseri facti sumus, quia sine Deo quid valeat experti sumus. Experti ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cantaumꝰ dño et nos
minicẽ exortati sumus.
ut adoremꝰ eũ et prost̃¬
nam̃ illi: ⁊ fleamꝰ ante
dnm̃ qͥ nos fecit: ãmo¬
net querere aliquãto diligẽ¬
tius: qͥd sibi uelit qd ait. qui
nos fecit. Ꝙd enĩ homo adeo
creatus ẽ nullꝰ dubitat homo.
nisi qͥ ingratꝰ est. Nouimꝰ enĩqe ita legimus.
et ita credidimꝰ : q̃d fecit deus hominẽ inter
multa quȩ fecit ad iaginẽ suã. hec ẽ ho¬
mindͥs prima cõdiditio hecẽ numana pͥma
creat᷑a. Nõ. tam̃ arbitror noc nosꝑmagno uo¬
luisse cõmonere sp̃m scm in hoc psalmo qđ
ait. fleamꝰ ante dominũ qͥ fecit nos. Alio
enĩ locodicit. Ipse fecit nos ꝙ nõ ꝙsi nos.
Unde qͥdem ut dixi xpĩanus dubitat ⁊
quia nõ solũ deus creauit pͥmũ homirt as

Expanded text:
cantavimus Deo, et nos invicem exhortati sumus, ut adoremus eum, et prosternamur illi, et fleamus ante Dominum qui nos fecit, admonet quaerere aliquanto diligentius, quid sibi velit quod ait, Qui nos fecit. Quod enim homo a Deo creatus est, nullus dubitat homo, nisi qui ingratus est. Novimus enim, quia ita legimus, et ita credidimus, quod fecit Deus hominem, inter multa quae fecit, ad imaginem suam . Haec hominis est prima conditio, haec est humana prima creatura. Non tamen arbitror, hoc nos pro magno voluisse commonere Spiritum sanctum in hoc psalmo, quod ait, Fleamus ante Dominum qui nos fecit: alio enim loco dicit, Ipse fecit nos, et non ipsi nos . Unde quidem, ut dixi, christianus dubitat nemo: quia non solum Deus creavit primum hominem, ex
Abbreviated transcription (Latin):
Qui nõ babet: nõ ẽ causa q̃re medi stercut.
Cligant parentes unũ de duobꝰ at õfiteatꝰ
in paruuilis suis sanare peccatũ: aucos nde
offerre desinant. Hoc nichil ẽ aliud quĩu
medico sanũ offe̾re. Qͥd offers bapti.arte
mũdũ: Peccatores saluos facere. Ergiqua
offers: habet quod inillo saltiũ fiat Sicͥhe
habet: cofitendo deles.:Si dixeris nõ labe

Expanded text:
qui non habet, non est causa quare medico offeratur. Eligant parentes unum de duobus: aut confiteantur in parvulis suis sanari peccatum, aut eos medico offerre desinant. Hoc nihil est aliud quam velle medico sanum offerre. Quid offers? Baptizandumundum? Peccatores salvos facere. Ergo quem offers, habet quod in illo salvum fiat? Si dixeris, Habet; confitendo deles: si dixeris, Non habet;
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. nõ egrotus: nullꝰ sine grã xpĩ sanatus. Qd
de paruulis pueris. si exadam egroti: Nam et
ipsi portantur ad eccłiam. Et si pedib currere
illuc non possut̃: aliems pedibus currunt
ut sanent᷑. accomodat illis mat̾ eccła aliorum
pedibus ut ueniant. aliorũ cor ut crecant:
aliorum linguã ut fateant᷑. Ut qm̃ quod e¬
gri sunt aliopeccãte p̃gͣuantur: siccti bic
sani sunt alio ꝑ eis cõfitẽte saluãtur. Negho
gͥ uob susurret doctrinas auenas. hocecłła
semꝑ habuit. semꝑtenuit: hoc amaiorun
fide ꝑcipit. hoc usq in finẽ ꝑscũant̃ custor¬

Expanded text:
num non aegrotus, nullus sine gratia Christi sanatus. Quid num non aegrotus, nullus sine gratia Christi sanatus. Quid de parvulis pueris, si ex Adam aegroti? Nam et ipsi portantur ad Ecclesiam: et si pedibus illuc currere non possunt, alienis pedibus currunt, ut sanentur. Accommodat illis mater Ecclesia aliorum pedes ut veniant, aliorum cor ut credant, aliorum linguam ut fateantur: ut quoniam quod aegri sunt alio peccante praegravantur, sic cum hi sani sunt, alio pro eis confitente salventur. Nemo ergo vobis susurret doctrinas alienas. Hoc Ecclesia semper habuit, semper tenuit: hoc a majorum fide percepit; hoc usque in finem perseveranter custo
Abbreviated transcription (Latin):
nem ionganimitatẽ suam ad informationẽ
eorũ qui credituri sunt illi inuitam et̃nam
Hoc de apłica lectione ꝑcepimꝰ: deinde cãtau¬
mus psalmum. exortantes nos inuicẽ unauo¬
ce: unocorde dicentes. Uenite adoremus et
ꝓsternam᷑ ei:⁊ fleamus coram dnõ qͥ fecit nos:
et ibi p̃uemi. imiꝰ faciem iͥn cõfessione. ec in
psalmis iubilemꝰ ei. Post hec eu angłica leccio
decẽ lepsos mũd. atos nob̃ ostendit: & unum
ex eis al ienigenã grãs agentem mũclatori suo
Has tres lectiones quantũ ꝑ cemꝑe possumus
ꝑtractemꝰ dicentes paucade singłis. et quantũ
conari possumꝰ adiuuante anõ nõ in aliqua
corũ sic ĩmorã tesut aliis duab mpedimẽtũ
afferam: ꝑ roponit nob̾ apłs scientiã gratiarũ
accionis. Nem̃tote qͥd ultima euãgłica lectio
resonet. quom̃ iłic dñs laudat grãs agentem
ingͣtos impbat: mũdatos in cute. leprosos
saluatori. Nullus nominũ in ista quȩ ex adam
defluit massa mortaliũ. nullus omĩno homi¬

Expanded text:
nem longanimitatem suam, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Hoc de apostolica lectione percepimus. Deinde cantavimus Psalmum, exhortantes nos invicem, una voce, uno corde dicentes, Venite adoremus, et prosternamur ei, et fleamus coram Domino qui fecit nos: et ibi praeveniamus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Post haec, evangelica lectio decem leprosos mundatos nobis ostendit, et unum ex eis alienigenam gratias agentem mundatori suo. Has tres lectiones, quantum pro tempore possumus, pertractemus, dicentes pauca de singulis; et quantum conari possumus, adjuvante Domino, non in aliqua earum sic immorantes, ut aliis duabus impedimentum afferamus. actionis. Mementote quid ultima evangelica lectio resonet, quomodo Jesus Dominus laudat gratias agentem, ingratos improbat, mundatos in cute, leprosos , ingratus est Salvatori. Nullus hominum in ista quae ex Adam defluit massa mortalium, nullus omnino homi
Abbreviated transcription (Latin):
ad medicũ curras: medicũ implores qͥ ubiq
ẽ. Et ut imploreͣs excitauit cortuũ: et posse
implore donauit tibi. Ds̃ enĩ inqͥt qus oꝑat᷑
inuob̾ et uelle ⁊ operari ꝓbona uoluntate.
qr ut hab̾es bonã uoluntatẽ illius uocatio pre¬
Ut eẽs. ut sentires. ut audires. ut cõsentires: p̃
quo: Cõfitere istaomĩa. A deo te hab̾e qͥd quid boni
habes. a te quicquid mali. ne inbonis tuisillũ
cõtẽpnas: te laudes: ne minalis tiuis illũ accu¬
ses: te excuses. Ipsa ẽ uera cõfesfio. Ille qui in
tãtis bonis preuenit te uenturꝰ ẽ ad te: et ins¬
pecturꝰ dona sua et mala tua: quomͦ eiꝰ bono
usus fueris inspicit te. Ergo quia iomib
istis donis p̃uenit te : uide in quotu p̾ueniã
tre deus ẽ. adte.qui homo ẽ ꝓpterte. Ita uibila¬
ui smpsalmis. Preuemẽs ficiẽ eiꝰ in cõfessione.

Expanded text:
ad medicum curras, medicum implores, qui ubique ad medicum curras, medicum implores, qui ubique est. Et ut implorares, excitavit cor tuum, et posse implorare donavit tibi; Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle, et operari, pro bona voluntate . Quia ut haberes bonam voluntatem, illius vocatio prae. Ut esses, ut sentires, ut audires, ut consentires, praquo? Confitere ista omnia a Deo te habere quidquid boni habes, a te quidquid mali. Ne in bonis tuis illum contemnas, te laudes; ne in malis tuis illum accuses, te excuses: ipsa est vera confessio. Ille qui in tantis bonis praevenit te, venturus est ad te, et inspecturus dona sua et mala tua; quomodo bono ejus usus fueris, inspicit te. Ergo quia in omnibus istis donis praevenit te, vide in quo tu praevenitre Deus est ad te, qui homo est propter te. Ita jubilabis in Psalmis, praeveniens faciem ejus in confessione.
Abbreviated transcription (Latin):
netcũ pat̾ient̃ toleruuit. sustinuit me feri¬
cẽ: s donauit mͥ feririꝓse. Omẽm inquit
tnumitatẽ ostẽdit inme : ad informationẽ
despare. Egrotiestis. accedite ad eum. ⁊ sana¬
mini. Ceci estis. accedite ad eũ ꝙ aluminami¬
ni. Et qui sanatiestis ei grãs agite. et qͥ egro¬
tatis sanãdi ad eũ currite. dicite om̃s. Ueni¬
te adoremꝰ et prosfnam᷑ ei: et ploremꝰ corã dnõ
qͥ fecit nos: & homines & saluos. Nam si ile
nos fecit homines. nos aũ ipsi nos fecimꝰ faluos:
aliqͥd illo meluis fecimus. Melior ẽ enĩ saluus
nomo: ꝗͣ quilibos homo. Sigͦ de ds̾ fecit homi¬
nẽ: ⁊ tu fecisti bonũ hominẽ: qͥd tu fecisti me¬
lius ẽ. Noli te extollere suꝑ dm̃. subde ce deo.
adora. ꝓstn̾ere. cõfitẽ illi qͥ fecit te: qm̃ nemo
recreat nͥ qui creat. Nemo reficit: ñ qui fecit.
Hoc et in alio psalmo. Ipse fecit nos.: & nõ ipsi
nos. Sane qͣndo te fecit: qͥd tu faceres no habe¬
bas. Quĩdo aũes. habesec tu ipse qđ ficias:

Expanded text:
phreneticum patienter toleravit, sustinuit me ferientem se, donavit mihi feriri pro se. Omnem, inquit, longanimitatem ostendit in me, ad informationem desperare. Aegroti estis, accedite ad eum, et sanamini: caeci estis, accedite ad eum, et illuminamini. Et qui sani estis, ei gratias agite: et qui aegrotatis, ad eum sanandi currite: dicite omnes, Venite adoremus, et prosternamur ei, et ploremus coram Domino qui fecit nos, et homines, et salvos. Nam si ille nos fecit homines, nos autem ipsi nos fecimus salvos; aliquid illo melius fecimus. Melior est enim salvus homo, quam quilibet homo. Si ergo te Deus fecit hominem, et tu te fecisti bonum hominem; quod tu fecisti melius est. Noli te extollere super Deum: subde te Deo, adora, prosternere, confitere illi qui fecit te: quia nemo recreat, nisi qui creat; nemo reficit, nisi qui fecit. Hoc et in alio psalmo: Ipse fecit nos, et non ipsi nos . Sane quando te fecit, quid tu faceres non habebas: quando autem jam es, habes et tu ipse quod facias;
Abbreviated transcription (Latin):
pulum atharsis ciliciȩ: loquere ei. Quoniã
ndi iurũ anamam int̾ntẽ ad se: & bapti¬
uantẽ. slle audirut nom̃ sauli: ec inc̾manũ
ppsins medici tremuit. Quid ẽ aut̃ dultiꝰ
snilus im̃ uocaret᷑: Credo quia recolitis: &
int cos qui nõ recolũt cõmemorẽ.: Saul
erat ille ꝑsecucor dauid: in claiid xp̃c p̃fi
guralutur. in saule saulus p̃sigurabatur.
Tanquã dauid sauli. de celo saule saule qͥd
me ꝑsetueris: Ananias ouis int̃pretat᷑. Lo¬
quebatur oui pastor. et cimebat ouis lupũ.
Tanta huius lupi fatna p̃cesserat: ut non se
putaret tutã oiis. nec int̾ manus pastoris.
t dñs ad illũ qͣsi ad ouem trementẽ. Illeauͣ
cũ audisset hoc.: dixit Inẽ audiui amul¬

Expanded text:
Quoniam vidit virum Ananiam intrantem ad se, et baptizantem se. Ille audivit nomen Sauli, et inter manus ipsius medici tremuit. Quod est autem dulcius, Saulus unde vocaretur, credo quia recolitis, et propter eos qui non recolunt, commemorem. Saül erat ille persecutor David. In David Chrigurabatur, in Saüle Saulus praefigurabatur: tanquam David Saüli de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris? Ananias Ovis interpretatur: loquebatur ovi pastor, et timebat ovis lupum. Tanta hujus lupi fama praecesserat, ut non se putaret tutam ovis, nec inter manus pastoris. Et Dominus ad illum, quasi ad ovem trementem. Ille enim cum audisset hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ipsi erant illi. Pat̃ ignosce illis: quian
nescuit qͥd faciũt. Unusquis gͦ fr̃s ħmĩ quãdo¬
sed ꝓpter peccatores: nõ amet ẽe peccator: ne
forte dicat incorde suo. Si iustꝰ fuero nonme
amat xp̃c. si peccator fuero amat me: quia
propt̃ peccatores descendit. nõ ꝓpt̃ ustos. Res¬
pondet enĩtibi Si medicũ agnouisti: febrẽ
quare nõtuniusti: Stiq medicꝰ adegrotũ
uenit: constat. Sedideo uenit medicus ad
facere amit: nõ quod muenit. Ad egnuide
uenit: nõ ad sanm nõ uenit. Noliad
quia ad illum uenit: ad illum nouenti
enĩ amat sanũ: quã egrotum. Namitue
ritis quia plus amat sanũ. quã egratĩ ñ¬
quid faceret quod odisset: Ergd pand

Expanded text:
sunt . Ipsi erant illi; Pater, ignosce illis, quia sunt . Ipsi erant illi; Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. CAPUsed propter peccatores, non amet esse peccator: ne forte dicat in corde suo, Si justus fuero, non me amat Christus; si peccator fuero, amat me: quia propter peccatores descendit, non propter justos. Respondet enim tibi: Si medicum agnovisti, febrem quare non timuisti? Utique medicus ad aegrotum venit, constat: sed ideo venit medicus ad vult facere amat; non quod invenit. Ad aegrotum quidem venit, ad sanum non venit: noli attendere quia ad illum venit, ad illum non venit; plus enim amat sanum, quam aegrotum. Nam, ut noveritis quia plus amat sanum, quam aegrotum; numquid faceret quod odisset? 6. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
salutis: uł sanitatis. Nouimus quid fece¬
rimus: dicite quid faciamꝰ. Daudẽ quod
fecimus: Non enĩ quẽcũq hominẽ occidi¬
mus. Et multũ milũ fecissemus: siquem¬
cũq hominẽ innocentẽ occidissemus. Latro¬
nem elegimus: innocentẽ occidimus. Mor¬
tuũ elegimꝰ.: medicũ occidimꝰ. Dicite quid
faciemus. & pecrus. Agite inquit penitẽti¬
am et baptizecur unus quisq urm̃ in nomi¬
naginta et nouem ad centũ: qr cũ nonaginta
et nouẽ eẽtis : penitẽtiã uob̃ necessariã non
putabatis. Et dño colligenti peccatores. et uolt̾¬
ti eos facere penitentes: insuꝑ insultabatis.
Modo gͣ cõpuncti qͥ cognoustispeccatũ urm̃
agite penitẽciã: ꝙ baptiret᷑ unusquĩq urm̃
in nomine dnĩ nri iħuxpĩ. baptiret̃ inn̾omi
ne eiꝰ quẽ occidistis sine crimine: et remit¬
tũtur uob̃ peccata ura. Reducti sũt inspe:
doluerũt. gemuerunt. cõuersi sunt: sinati

Expanded text:
aliqua sanitatis. Novimus quid fecealiqua sanitatis. Novimus quid fecerimus, dicite quid faciamus. Quid est quod fecimus? Non enim quemcumque hominem occidimus; et multum mali fecissemus, si quemcumque hominem innocentem occidissemus. Latronem elegimus, innocentem occidimus; mortuum elegimus, medicum occidimus: dicite, quid faciemus? Et Petrus: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nominaginta novem ad centum: quia cum nonaginta et novem essetis, poenitentiam vobis necessariam non putabatis, et Domino colligenti peccatores et volenti eos facere poenitentes, insuper insultabatis. Modo ergo compuncti, quia cognovistis peccatum vestrum, agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine nomine quem occidistis sine crimine: et remittuntur vobis peccata vestra. Reducti sunt in spem: doluerunt, gemuerunt, conversi sunt, sanati
Abbreviated transcription (Latin):
quia locutura erat unitas eccłe inom̃ibꝰ luiguiᷤ.
Expauerunt qͥ audiebant. nou̾ant enĩ homi¬
nes idiotas fuisse unius tantũ uingue: et mnira¬
bantur ac stupebat᷑. quod uinus lingue hominẽ.
uelut multũ duarũ : lingius omĩuĩ gentuun
loq̃rent᷑. Suspensifit̃c stupore. ꝑdidiuit elati¬
onẽ: de mõte facti sunt ualles. Iam si humilẽ
sc̃: ualles sut̃. Quod infunđis caput̃t: nõ
dimitaunt. Si uen̾it aqua suꝑ. iltitudinem
decurrit & defluit. Siuenerit aqua ad cõcauum
uandũ & humilem locũ : & capitur & stat.
Tales iã illi erint. Scupebat. mirabatur:
conpunti sunt: & factiunẽ in ilł qđ psalmũ p̃dixerat.
configeret᷑ spina. Quid ẽ spina: Conpuc̃cio
penitentiȩ. Sic habes et uerba scripture
mactibus apłorũ. Conpuncti sunt corde:
& dixerunt ad apłos. Quid faciemus: Quare
dixerunt quid faciemus: Nouimus quid
fecimus. Quid faciemus: Quantum ad

Expanded text:
quia locutura erat unitas Ecclesiae in omnibus linguis. quia locutura erat unitas Ecclesiae in omnibus linguis. Expaverunt qui audiebant. Noverant enim homines idiotas fuisse, unius tantum linguae; et mirabantur ac stupebant, quod unius linguae homines, vel ut multum duarum, linguis omnium gentium loquerentur: suspensi sunt stupore, perdiderunt elationem, de monte facti sunt valles. Jam si humiles sunt, valles sunt; quod infuderis capiunt, non dimittunt. Si venerit aqua super altitudinem, decurrit et defluit: si venerit aqua ad concavum et humilem locum, et capitur et stat. Tales jam illi erant; stupebant, mirabantur, nt, et factum est in illis quod Psalmus praedixerat: configeretur spina . Quid est spina? Compunctio poenitentiae. Sic habes et verba ipsa Scripturae in Actibus Apostolorum: Compuncti sunt corde, et dixerunt ad Apostolos, Quid faciemus? Quare dixerunt, Quid faciemus? Novimus quid fecimus: quid faciemus? Quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
cũ patre qi deus ẽ. quomͦ nõ exaudit᷑ homo. quod
ꝓ nob fictus ẽ : Prorsus exauditus ẽ. Ibi erant:
ibi seuiebãt. De his erat̃ qui rep̃hendebãt eũ
& dicebant. Ecce cũ publitanis ꝙ cũ peccatoribꝰ
cõuescit᷑. Erant in ipso populo a quo ipse medicꝰ
parabat᷑. Cum enĩ dñs nonsolum sanguinẽ
funderet. uerũ ȩciam ipsam suam mortem
ad mdicam̃t cõfectionem ipẽdẽt: resurrec¬
xit ad demonstrandũ resurrectioniᷤ exẽplũ.
Patientia sua passus ẽ. ut doceret patiẽtiã
nrãm: ⁊ in resurrectiõe sua p̾mum patiẽtie
demonstuit. Item ut nostis et om̃s confitemur.
ascendit in celum: deinde ab eo est sp̃c sc̃s missꝰ
in ciuitate: donec induamim uirtutẽ ex alto.
N euit gͦ et ꝓmissio ipsus: uenit spc̃ sc̃s. in¬
pleuit discipłos. ceꝑunt loqui luigius om̃iũ
gentium. Signum millis ꝑcedebat uintatis.
Loquebat᷑ enĩ cunc unus homo omĩbꝰ lingũ:

Expanded text:
cum Patre, quia Deus est, quomodo non exauditur homo, quod cum Patre, quia Deus est, quomodo non exauditur homo, quod pro nobis factus est? Prorsus exauditus est. Ibi erant, ibi saeviebant: de his erant qui reprehendebant eum, et dicebant, Ecce cum publicanis et peccatoribus convescitur . Erant in ipso populo, a quo ipse medicusparabatur. Cum enim Dominus non solum sanguinem funderet, verum etiam ipsam suam mortem ad medicamenti confectionem impenderet; resurrexit ad demonstrandum resurrectionis exemplum. Patientia sua passus est, ut doceret patientiam nostram; et in resurrectione sua praemium patientiae demonstravit. Item, ut nostis, et omnes confitemur, ascendit in coelum, deinde ab eo Spiritus sanctus estin civitate, donec induamini virtute ex alto . Venit ergo et promissio ipsius, venit Spiritus sanctus, implevit discipulos, coeperunt loqui linguis omnium gentium: signum in illis procedebat unitatis. Loquebatur enim tunc unus homo omnibus linguis;
Abbreviated transcription (Latin):
cĩplanctueligat᷑. Istigͦ qui sanos se putabat
mto ꝑiculofius. & desꝑatius egrotabant.
t ipsiegritucline quam̃tes ꝑdicłant: eciam
medicũN. Nceclebãt. Parum ẽ cedebant :
dicuintotũ. Non solum cedebant: sedȩtuinoc¬
delunt. Ille aut̃ etiã cũ occid̾etur: medicus erat.
lapulibat: & curabat. Patiebatur freneticũ:
e Ieserebat egrotũ. Tenebat᷑ alligabat᷑. cola¬
lnis ꝑcutiebatur: harũdine plagas accipiebat.
rridebatur. insultabatur ei. Postremo au¬
diebat᷑. dampnabat̃. ligno suspeadebat᷑. un¬
tatis agnoce et inecdicũ. Pater ignosce illiꝰ. q
nesciunt quid fac uĩt. Illi ꝑdita m̃te seuiebãt:
& mdici singuinẽ seuendo fundebant. Ille aũ
etiam de ipso sanguine suo ẽꝗ rotis inedicam̃ta.
faciebat. Nonem̃ uere frustra dixit. pat̾ ignosce
illis: qr nescuit qͥd ficiunt. Orat xpianus et exau¬
ditur. orat xp̃c et nõ exaudit᷑ : Nam qui exaudit

Expanded text:
cum planctu eligatur. Isti ergo qui sanos se putabant, cum planctu eligatur. Isti ergo qui sanos se putabant, multo periculosius et desperatius aegrotabant; et ipsa aegritudine qua mentes perdiderant, etiam medicudicam totum; non solum caedebant, sed etiam occidebant. Ille autem etiam cum occideretur, medicus erat, vapulabat, et curabat; patiebatur phreneticum, nec deserebat aegrotum: tenebatur, alligabatur, colaphis percutiebatur, arundine plagas accipiebat, irridebatur, insultabatur ei, postremo audiebatur, damnabatur, ligno suspendebatur, uncum. Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Illi perdita mente saeviebant, et medici sanguinem saeviendo fundebant: ille autem etiam de ipso sanguine suo aegrotis medicamenta faciebat. Non enim vere frustra dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Orat christianus, et exauditur; orat Christus, et non exauditur? Nam qui exaudit
Abbreviated transcription (Latin):
o crelebãr Periculosius egrotãt: qͥ mentẽ
ebribꝰ perdiderũt. Illi rident: & sani plorãt
Lidec enim freneticꝰ: sednonẽ sanus. Porro
uitẽ quimẽtis ẽ sanȩ : plorat freneticũ ridẽ¬
m . Prinũ siduo ista ꝓponas: quidẽ melius
lorare anridere: O. iiis nõ sibi eligit ridere:
Deniꝙ ppt̃ dolorem salubrẽ penitententiȩ.
nfletu dis posuit officium: in risubene fici¬
am . I. uomodo: O.uando ait in euangłio..
Heati qui plorãt: quia ridebunt. Ergo
n ploratuofficiũ ẽ: in risu pͣmium. sapien¬
tie. Risum em̃ progaudio posuit. nõ cachin¬
nationem. sal exultationẽ. Er go si duo ista
pponas. et queras quid horum sit melius.
ridere anplorare: Omĩs homo plorare non
uult: it ridere uult. Porro si addas ꝑsonas
adistos affectus. et ita ꝓponas cũ ꝑsonis. qͥd ẽ
melius ridere freneticum. anplorare sanũ.
ẜltgit sibi homo flecũ cũ sanitate. quã risũ
cu̾amentia. Tantũ ualet m̃tis sanitas: ut ꝙ

Expanded text:
es. Periculosius aegrotant, qui mentem febribus perdiderunt. Illi rident, et sani plorant. Ridet enim phreneticus; sed non est sanus. Porro autem qui mentis est sanae, plorat phreneticum ridentem. Primum, si duo ista proponas, Quid est melius, ridere, an plorare? quis non sibi eligat ridere? Denique propter dolorem salubrem poenitentiae, in fletu Dominus posuit officium, in risu beneficium. Quomodo? Quando ait in Evangelio, Beati qui plorant, quoniam ridebunt . Ergo in ploratu officium est, in risu est praemium sapientiae. Risum enim pro gaudio posuit, non cachinnationem, sed exsultationem. Ergo si duo ista proponas, et quaeras quid horum sit melius, ridere, an plorare; omnis homo plorare non vult, et ridere vult. Porro si addas personas ad istos affectus, et ita proponas cum personis, Quid est melius, ridere phreneticum, an plorare sanum? eligit sibi homo fletum cum sanitate, quam risum cum amentia. Tantum valet mentis sanitas, ut etiam