comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suscipienda praefectura usus erat: neq dimicari sine seuo¬
luerat. in flamantur atq incitantur hostium animi se¬
cundo proelio principe et praefecto remoꝵ interfecto no¬
striq detrimẽto admonerentur diligentius explonatis locis
stationes disponere ac moderatius cedentem in seꝗ hostem
non intermutuntur incerim quotidiana praelia in cons¬
pectu utrorũq castroꝵ: quae aduada transitusq fiebãt
paludis. qua contentione germoni quos ꝑpea caesar tra¬
duxerat rhenũ ut equitibus interpositis proeliarẽtur: cum
constamtius uniuersi paludem transissene. paucisq in resi¬
stendo interfectis ꝑtinacius reliquã mulcitudinẽ essẽt
consetuti. perterriti non solũ hi ꝗaue cominus opprime¬
bantur: aut eminus uulnerabantur: sed& qui longius
subsidiari consueuerant curpiter refugerũt: nec prius
finem fugae fecerũt saepe amissis superiorib locis. q̃ se

Expanded text:
suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se vosuscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se
Abbreviated transcription (Latin):
onibus mittit: qui subitas hostiũ in cursiones sustinerent.
quod cum quotidie fieret ac iam consuetudine diligẽtia
mimiretur qđ plerũq accidit diuturnitate bellouaci de¬
iecta manu peditum: cognicis statiõib quotidianis eꝗtũ
nr̃oꝵ siluestribus locis insidias disponũt. eodemq equites
postero die mitunt : qui primũ elicerẽt nr̃os insidis: deiñ
circũuentos aggrederentur. cuius mali sors incidit remis
quibus ille dies fungendi muneris obuenerat. Nãq hi cũ
repente hostium equites animaduertissent ac nũo supiores
paucitatem contempsissent cupidius insecuti pedicib undiꝗ
sunt circũdati. quo facto ꝑturbati celerus ꝗͣ consuetudo
fert equestris proelĩ se receꝑũt: Amisso uertisco principe
ciuitatis praefecto eꝗtũ: qui cũ uix equo ꝑꝑ aetatẽ posset
uti: tñ consuetudine galloꝵ neq aetatis excusatioẽ in

Expanded text:
onibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. onibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in
Abbreviated transcription (Latin):
ue impediti locis diuersis pabulatores circũuenirentur
quae res et si mediocre detrimẽtũ iumentoꝵ ac seruoꝵ
nr̃is afferebat: tñ stultas cogitatiões incitabat barbaroꝵ
atq eo magis ꝙ comius quẽ profectũ ad auxilia germano¬
rum arcesfenda docui: cum equitib uenerat. qui cãetsi
nuõ non amplius erãt quingenti: tñ germanoꝵ aduẽtu
bonbari nitebantur. Caesarcũ animaduerter& hostem cõ¬
plures dies castris palude & locis ñi munitis se tenere nes
oppugnare castra eoꝵ sine dimicatiõe perniciosa: nec locũ
mimitiõib claudi nisi d maiore exercitu posse: Irãs ad
Treboniũ mitit : ut ꝗ̃ celerrime posset: legionẽ .xiiii. q̃
cum .T. sextio legato inbiturigibus hyemabat arcesseret᷑.
Atq ita cum trib legionibus magnis it merib ad se uenir&
Ipse equites muicem̃ remor ac lingonũ reliquaꝵq ciui¬
tatũ. quoꝵ magnũ nũm euocauerat praesidio pabulati¬

Expanded text:
ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulati
Abbreviated transcription (Latin):
tibus quo tutior ex altitudine esset. hoc audacius longuisq
ꝑmitere tela. Alter quo propior hostiũ uallo collocatus esset
ponte ab incidentibus celis tegerecur. portis fores altioresq
turres imposuit. huius munitiõis duplex erit consiliũ: nãq
& operum magnitudine: & timorẽ suũ sperabat fiduciã bar¬
baris allatuꝵ: et cũ pabulatũ frumentatũq. longius ess&
proficiscendum paruis copiis castra mumitioe ipã uidebat pos¬
se defendi. Interim crebro paucis utrinq procientib inter
bina castra palude interiecta contendebatur quã en paludẽ
non nunꝗ̃ aut nr̃a auxilia aut galloꝵ germaorũq transi¬
bant. acriusq hostes insequebantur: aut uicissim hostes
eodem transgressi nr̃os longius submonebãt. Accidebat cuit
quotidianis pabulatõib id quod accidere erae necesse
cum raris disiectisq. ex aedificiis pabulum conquirenẽ

Expanded text:
tibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque tibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur,
Abbreviated transcription (Latin):
hostium. celerius opinione eoꝵ exercitũ adducit. Cum
repente instructas uelut in acie certo gradu legiones ac¬
cedere galli uiderũt: et quoꝵ erat adcaesarẽ plena fidu¬
ciae consilia ꝑlata. siue certaminis periculo. siue subito ad¬
uentu seu expectatione nr̃i consilii copias instriuĩt proca¬
stris nec loco superiore decedũt. Caesaret si dimicare op¬¬
tauerat: tñ admiratus tantã mulcitudinẽ hostiũ ualle
intermissa magis in altitudmẽ depressa q̃ latente pacẽte
castra castris hostiũ confert. haec imꝑat uallo pedũ .Xil.
muniri loriculam prohac rõe eius alcitudinis maedificari
fossam duplicem pedum denũ quimĩ laceribus de primi direc¬
tas turris excitari crebras in alcicudinẽ triũ tabulatorũ.
pontibus tramsiectis constratisq coniungi. quoꝵ fronceslui¬
minea loricula muniret: ut abhostibus duplici fossa. dupli¬
ci propugnatoꝵ ordine defenderentur: quoꝵ alter ex põ¬

Expanded text:
hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pon
Abbreviated transcription (Latin):
rentur consilia plena prudentiae. longeq̃ a temeritate
barbaroꝵ remota es se iudicaret: omnib rebus inserui¬
endum statuit: quo celerius hostes contempta suoꝵ pau¬
citate prodrẽt in aciem. Singularis .N. Uirtutis ueterri¬
mas legiones uil. uIII.uiiII. hẽbat sumȩ spei delectaa
iuuentũtis .xi. quȩ octauo iam stipendio eñ in collaciõe
reliquaꝵ non dum eãdem uetustatis ac uirtutis ceperat
opinionem. Itaq concilio aduocato rebus his quae ad se
essent delate omnibus expositis aĩos multitudinis confir¬
mat. Si forte hostes trium legionii nũo posset ellicere
ad dimicandum. agminis ordinẽ ita consticuit. Ut le
omniũ impedimẽtoꝵ agmen. qđ tñ erat mediocre ut
in expediciõibus es se consucuit cogeret .Xĩ. ne maioris
multitudinis spẽs accidere hostib poss et iꝗ̃ ipi depoposcissẽt
hac rõe pene quadrato agmine instructo in conspectum

Expanded text:
rentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate rentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legomnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum
Abbreviated transcription (Latin):
aulercos. callietos. uelliocasos. atrebatos locũ castris in¬
silua excelsum circũdata palude delegisse. impedimẽta
omnia in ulteriores siluas contulisse. complures esse pͥn¬
cipes belli auctores. sed multitudinẽ maxĩe corbeo optem.
paucis ante diebus ex his castris aurebatẽ comui discessis¬
se ad auxilia germanor adducenda : quoꝵ & uicinitas pro¬
pinqua et multitudo esset infinita. constituisse aũt bello¬
uacos omniũ principũ consensi. sũma plebis cupiditate si
ut dicebatur caesar cum tribus legionibus ueniret. offer¬
rent se ad dimicandum: ne miseriore ac duriore postea
condiciõe cum toto exercitu decertare cogerentur. si ma¬
iores copias addiueret: et in eo loco permomerẽt que de¬
tum disiecta esset: et frumentatione et reliquo cõmea¬
tu ex insidiis promberẽt romanos. quae caesar consen¬
tientibus pluribus cum cognouisset: atq ea quae propone¬

Expanded text:
Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris exAulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtempePaucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem detum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae propone
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ socios optime de .r.p. meritos accipere legionẽ ex
ut in fines suessonũ duas legiones quas hebat adducer&. Al¬
teramq ex duab a . l labieno accersit Ita quantũ hiber¬
noꝵ opportunitas belliq. rõ postulcibat perpetuo suo la¬
bore inuicẽ legionibus expeditionũ onus iniungebat
his copiss coactis adbellouacos proficiscitur: castrisq. in
coꝵ finibus poĩtis equitũ curmas dimitit in om̃s pontes
ad aliquos excipiendos. ex quibus hostiũ consilia cognoste¬
ret. equites officio functi renunciat paucos esse in
aedificiis iuentos atq hos non qui agroꝵ cã colendor:
remansissens. nãq escet undiq diligenter demigratũ
sed qui speculandi causa erãt remissi. & quibus cum quęre¬
rec caesar quo loco multitudo esset bellouacoꝵ: quodue
esset consiliũ ipsoꝵ. inueniebat bellouacos om̃s ꝗ arma
ferre possent in unũ locũ conuenisse. Itemq̃. ambianos

Expanded text:
tatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex tatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos,
Abbreviated transcription (Latin):
consistere auderent: Nec siluaꝵ praesidio tempestatib
durissimis tegi possent dispersi magna parce amissa suo¬
rũ dissipantur infinitimas ciuitates. caesar epre cinni
difficillimo cum satis lirẽt conuenientes manus dissipa¬
re ne quod mitiũ belli nasceretur quãtumiq in rõe esse
exploratũ hr̃et. sub ep̃s aestiuoꝵ nullũ summũ bellum
posse conflari .c. Treboniũ cũ dutibus legionib: quas
secũ hẽbat inhibernis cenabi collocauit. Ipse cũ crebris
legationibus remor certior fier& bellouacos qui belli glo¬
ria gallos om̃s belgasq praestabant finicimasq. insci¬
uitates duce corbeo bellouaco et comio atrebate &¬
citus comparare. atq in unũ locũ cogere: ut omui mul¬
titudine in fines suessonũ qui remiserãt atributi fa¬
cerent impressionẽ ꝑtinere aut̃ non tantũ ad dignita¬
tẽ sed & ad saliuem suam iudicaret. nullam calami¬

Expanded text:
consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calami
Abbreviated transcription (Latin):
cõmentanõ demõstratũ est. Ita cũ duabus legionibus ad ꝑ¬
sequendos carnutes proficiscitur. cum fama exercicus ad
hostes esset perlata calamitate caeteroꝵ ducti carnu¬
tes desertis uicis oppidisq quae colerandae hyemis causa
constitutis repente exiguis ad necessitatẽ aedificiis incole¬
bant. Nuꝑ .N. deuicti complura oppida dimiserat. disꝑsi
profugiũt. Caesar erumpentes eo maxime tp̃re a cerri¬
mas tempestates cum subire milites nollent ioppido car¬
nutũ cenabo castra ponit. atq. intecta ꝑtim galloꝵ por¬
timq coniectis celeriter stramentis tentorioꝵ quae te¬
gendoꝵ gra erant maedificata milites contegie. Eꝗtes
en et auxiliarios pedites in om̃s partes muit : quascunq
pecisse dicebantur hostes: nec frustra. Nam plerũq mugna
praeda potiti mĩ reuercutur. oppressi carnutes hyemis dif¬
ficultate terrore ꝑiculi cum tectis expulsi nullo loco ducius

Expanded text:
commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad pcommentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius
Abbreviated transcription (Latin):
gitomdi. qua celeritate et fideles amicos retinebat: et du¬
bitantes terrore ad condicioes pacis adducebat.: sali condi
saris redicum pacere: in eiusq amicitiã finitimts ciuita.¬
tes sine ulla poena dedisse obsides atq infidem receptas
esse iddem fecerũt. caesar militibus protãto labore ac
pacientia ꝗ abrumalibus diebiis. itinerib difficillimis. fri¬
goribus intolerandis studiosissime ꝑmamserãt in labore du¬
centos sextercios: centionibusq duo milia numũ prȩdȩ
noie condonanda pollicetur. Legionibusq mhberna remis¬
sis ipse se recepit die .XU. bibracte. ibi cum ius diceret
bituriges ad eum legatos mittunt auxiliũ petitũ contra car¬
nutes quos intulisse bellũ sibi querebantur. qua re cogni¬
ta cum dies non amplius XUIIl. in hibernis esset monitus
legionẽ tertiã decimã et sextam ex hibernis ab arare ducit
quas ibi collocatas explicandȩ rei frumetaiae cã superiore

Expanded text:
gitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dugitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicisaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore
Abbreviated transcription (Latin):
cum latos fines et complura oppida hr̃ent unius legionis h̃¬
bernis nom potuerũt contmeri: qum bellũ pararẽt coniu¬
rationesq facerent. Repentino aduentu caesaris accidie
qđimparatis deiectisq accidere fuit necesse: ut sine ti¬
more ullo rura colentes prius ab equitatii opprimeretur
ꝗ̃ confugere inoppida possen Nãq & ilud iulgare in cur¬
sionis hostiũ signum : qđ incendiis aedificioꝵ intelligi cõsue¬
uit caesaris erat interdicto sublatũ neu cuit copia pabii¬
li frumentiq si longius progredi uellet deficeret: aut hostes
mncendiis terrerentur. Multis hominũ milibus captis p¬
territibi curges qui primui aduentũ putauerãt effugere
romanoꝵ infinitimas ciuitates aue priuatis hospiciis cõ¬
fisi aut societate consilioꝵ confugerat frustra. Nam cae¬
sarmagnis icincribus locis omnibus occurrit. nec dat ul¬
li ciuitati spoiciũ de aliena potius ꝗ̃ de domestica salute co¬

Expanded text:
cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hicum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute co
Abbreviated transcription (Latin):
litesq hibernoꝵ quiete reficere d tantis labri¬
bus uellet: complures codem epr̃e ciuitates renouare belli
consilia nunciabantur: coniurationes. facere. cuius
rei uerissimilis cã afferebatur: ꝙ gallis omnibus cognitũ
esset: neq ulla mulcitudine in unũ locũ cocicta resisti
posse romanis. Nec si diuersa bella complures eodem tpr̃e
intulissent ciuitatis satis auxilii aut spacii aut copiarum
alicui ciuitati sortem incommodi recusandam si tali mora
reliquę se possent uendicare in libertatẽ. quae ne opinio
galloꝵ confirmaretur. caesar .M. antoniũ quaestorem
suis praefecie hbernis. Ipse equicũ praesidio pridio Nł Iomu¬
quam non longe a finibus heduoꝵ collocauerat infinibus
biturigũ. eiqͥ adiungit legionẽ undecimã: quae proxima
fuerat binis cohortibus adimpedimẽta tuenda relictis reli¬
quum exercitũ in copiosissimos agrosbiturigũ inducit qui

Expanded text:
litesque hibernorum quiete reficere a tantis laborilitesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuquam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
tur omniũ iudicio: ut praerepta nõ prebita facultas scrip¬
toribus uideatur. cuiꝰ tam̃ rei maior nr̃a ꝗ̃ reliquoꝵ est ad¬
miratio. Cacteri .N. q̃ bene atq emendate: nos & q̃ facile
atq celeriter eos perfecerit scimus. Erat auẽ in caesare tũ
facultas atq elegantia sũma scribendi. tũ uerissima suox
Scĩa consilioꝵ explicandoꝵ. mihi ne illud quiđ accidit:
ut alex andrino atq africano bello interessem. quę̧ bella
q̃ q̃ ex parte nobis caesaris sermone sint nota: tñ aliter
audimus. ea quae reꝵ nouitate aut admiratioe nos ca¬
piunt: aliterq. pro testimonio sumus dicturi. Sed ego ni¬
miro dũ umnes excusacioĩs causas colligome cũ caesare
conferar. hoc ipsum arrogantiae crimen subeo: ꝙ me
udicio cuiusqͣ existimem posse cũ caesare comꝑari. uale
MNIGALLIA Deuicta caesarcum supenore
aestate nullum bellandi tp̃s intermisisset: mi¬

Expanded text:
tur omnium iudicio, ut praerepta, non praebita facultas scriptur omnium iudicio, ut praerepta, non praebita facultas scriptoribus uideatur. cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio; ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perscripserit, scimus.' Pollio Asinius facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset mi
Abbreviated transcription (Latin):
liũ ciceronem. & .p. Sulpitiũ cabilloni & macisine in
hedius ad ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse bibra¬
cte hyemare constituit. har reꝵ lr̃is cognitis romȩ dieraxx
Lana mea recusatio non difficultatis excusatio¬
nem: sed mertiae uideretur deprecationẽ hr̃e
difficillimam rem suscepi. caesaris nr̃i cõmentarios rerges¬
taꝵ galliae non compantibus superioribus atq insequẽtibus
eius scriptis contexui: nouissimũq imperfectũ ab reb gestis
alexandriae confeti usq ad exitũ nõ quid ciuilis discen¬
sionis cuius finem nullũ uidemus. sed uitae caesaris. quos
utinã ꝗ legerint scire poesint ꝗ̃ inuitus susceperim scriben¬
dos: quo facilius caream stultitiae atq arrogantiȩ crimi.
ne : qui me medium interposuerim caesaris scriptis. Cons¬
tat .n. apud om̃s nihil tã operose ab aliis esse ꝑfectũ qđ
non hoꝵ elegantia cõmentarioꝵ super&: qui sunt edi¬
ti ne scientia tantaꝵ reꝵ scriptoribus desit: ad eoq probã¬

Expanded text:
lium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in is ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum vana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arne, qui me mediis interposuerim Cesaris scriptis. Constat enim inter omnes nichil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur, qui sunt editi ne scientia tantarum rerum scriptoribus desit, adeoque proban
Abbreviated transcription (Latin):
proruebat. sese recipiebat: ac pleriq exhis ne in angustias
inciderẽt .x. pedum munitiones sese in fosscis prccipitabãt
primisq oppressis reliqui ꝑ hoꝵ corpora salutẽ sibi atq
exitũ pariebant. Sinistro cornumilites cũ ex uallo pom¬
peiũ adecee & suos fugere aernerẽt: ueritine angustiss
intercluderẽtur cum ex & intus hostem hr̃ene. eodẽ
quo uenerãt receptui sibi consulebant. oĩaq erĩt tuml¬
tus timoris fugtie plena adeo ut cũ caesar signa fugi¬
entiũ manu prehender&. & consistere iuber&: alii dimis¬
sisequis eundem cursum confugerẽt: alii ex metu & si¬
gna dimuterẽt: neq quisꝗ̃ oĩo consister& his tantis ma¬
ls ne subsidia succurrebant quo minus õis delereturex¬
ercitus ꝙ pompeius insidias timẽs credo ꝙ hoc prȩcerspes¬
ei acciderat. qui paulo añ ex castris fugientes suos cõsse¬
xerat munitiõib appropiquare aliquandiu nõ au-¬

Expanded text:
proruerat, sese recipiebat, ac plerique ex his, ne in angustias proruerat, sese recipiebat, ac plerique ex his, ne in angustias inciderent, x pedum munitione se in fossas praecipitabant, primisque oppressis reliqui per horum corpora salutem sibi atque exitum pariebant. sinistro cornu milites cum ex vallo Pompeium adesse et suos fugere cernerent, veriti ne angustiis intercluderentur, cum extra et intus hostem haberent, eodem quo venerant receptu sibi consulebant, omniaque erant tumultus timoris fugae plena, adeo ut, cum Caesar signa fugientium manu prenderet et consistere iuberet, alii dimissis equis eundem cursum confugerent, alii ex metu etiam signa dimitterent, neque quisquam omnino consisteret. His tantis malis haec subsidia succurrebant, quominus omnis deleretur exercitus, quod Pompeius insidias timens, credo quod haec praeter spem acciderant eius qui paulo ante ex castris fugientis suos conspexerat, munitionibus adpropinquare aliquamdiu non au
Abbreviated transcription (Latin):
secutę cum portã quaereret castroꝵ. ꝙ eã munitiõem esse
arbierirentur. quod cũ ess& aiaduersum coniunctã esse flu¬
mini protinꝰ his mimitionib defendente nullo transcende¬
rũt: omnisq nr̃ equitatus eas cohortes est secutus. Interim
pompeius hac longa sacis interiecta mora & renunciata
quintã legionẽ ab opere deductã subsidio suis duxie: Eodemꝗ
epr̃e equitatus eiꝰ nr̃is eꝗtibus appropinquabat: Racies instrue¬
ta a nr̃is qui castra occupiuerant cernebatur: oĩaq sunt
subito mutata. pompeiana.N. legio celeri spe subsidii confir¬
matti ab decuaa porta resistere conatur. atq ulero ĩ oẽs
impetũ saciebat. equitatus caesciris ꝙangusto itinere ꝑ
aogeres ascendebat receptui suo timẽs initui fugae facieltt
dextrũ cormi ꝙ erat a sinistro seclusum terrore houimani¬
inaduerso ne intra munitionẽ opprimeretur ex ꝑte ex qͣ

Expanded text:
secutae, cum portam quaererent castrorumque eam munitionem esse secutae, cum portam quaererent castrorumque eam munitionem esse arbitrarentur. quod cum esset animadversum coniunctam esse flumini, prorutis munitionibus defendente nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus. Interim Pompeius hac satis longa interiecta mora et re nuntiata v legiones ab opere deductas subsidio suis duxit. eodemque tempore equitatus eius nostris equitibus adpropinquabat, et acies instructa a nostris, qui castra occupaverant, cernebatur, omniaque sunt subito mutata. Pompeiana legio celeris spe subsidii confirmata ab decumana porta resistere conabatur atque ultro in nostros impetum faciebat. equitatus Caesaris, quod angusto itinere per aggeres ascendebat, receptui suo timens initium fugae faciebat. dextrum cornu, quod erat a sinistro seclusum, terrore equitum animadverso, ne intra munitionem opprimeretur, ea parte, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nit priusꝗ̃ pompeius sentire poss&. &tãesi erãt munitio¬
nes castroꝵ magnę tñ sinistro cornu ubi erat ip̃e celeriter
aogressus pompeianos ex uallo de turbauit. erat obiectus
portis ericius. hic pciulisper est pugnatũ cũ irrumpe nostri
conarentur. illi castra defenderẽt fortissime .T. pulcione cui
opera proditũ exercitũ .C. antonii de mostrauimus eo loco pro¬
pugnate. sed tñ nr̃i uirtute uicerũt. excisoq ericio primo
in maiora castra post & in castellũ qd erat inclusum maio¬
ribus castris irruperũt: & ꝙ eo pulsa legio sese receperat: non¬
nullos sibi repugnantes interfecerũt. Sed fortuna quȩ pluri¬
mũ potest tum in reliquis reb tũ prȩcipue in bello paruis mo¬
mentis magnas reꝵ cõmutatiões efficit: Ut tũ accidit. Mu¬
nitionẽ .n. quã pertingere a castris ad flumẽ supra de mostra¬
uimus dextrũ caesaris cornu cohortes ignorãtia loci sunt

Expanded text:
nit, priusquam Pompeius sentire posset, et tametsi erant munitionit, priusquam Pompeius sentire posset, et tametsi erant munitiones castrorum magnae, tamen sinistro cornu, ubi erat ipse, celeriter adgressus Pompeianos ex vallo deturbavit. erat obiectus portis ericius. hic paulisper est pugnatum, cum inrumpere nostri conarentur, illi castra defenderent, fortissimeque Tito Puleione, cuius opera proditum exercitum C. Antonii demonstravimus, eo loco propugnante. sed tamen nostri virtute vicerunt excisoque ericio primo in maiora castra, post etiam in castellum, quod erat inclusum maioribus castris, inruperunt, quod eo pulsa legio sese receperat; nonnullos ibi repugnantes interfecerunt. Sed fortuna, quae plurimum potest cum in reliquis rebus tum praecipue in bello, parvis momentis magnas rerum commutationes efficit; ut tum accidit. munitionem, quam pertinere a castris ad flumen supra demonstravimus, dextri Caesaris cornus cohortes ignorantia loci sunt
Abbreviated transcription (Latin):
citer passus .cccc. quo liberius ac sine periculo milites aqͣ¬
rentur. sed is quoq mutato consilio quibusdam de causis
quas cõmemorari necesse non est eo loco excesserat. Ita
complures dies manserãt castra: munitioes quiđ integrȩ
omnes erãt. eo signo legionis illato sfeculatores caesari
renunciarũt. hoc ꝗđ uisum ex superiorib ꝗbusdam cas¬
tellis confirmauerant. Is locus aberat & nõuis pompeii
castris circiter passus .d. hanc legionẽ sperans caesar se op¬
primere posse & cupiens eius diei detrimentũ sarcire re¬
liquit in opere cohortes duas. quę sfẽm munitiõis preberent
ipse diuerso itinere ꝗͣ potuit ocultissime reliquas cohortes nũo
xxxiil. in quib erat legio nona. multis amissis centurionib
diminuto militũ nũo ad legionẽ pompeii castraq minora du¬
plici acie duxit: neq eũ prima opinio sefellit. Nam & ꝑue¬

Expanded text:
citer passus cccc, quo liberius ac sine periculo milites aquciter passus cccc, quo liberius ac sine periculo milites aquarentur. sed is quoque mutato consilio quibusdam de causis, quas commemorari necesse non est, eo loco excesserat. ita conplures dies manserant castra; munitiones quidem omnes integrae erant. Eo signa legionis lata speculatores Caesari renuntiarunt. hoc idem visum ex superioribus quibusdam castellis confirmaverunt. is locus aberat novis Pompei castris circiter passus quingentos. hanc legionem sperans Caesar se opprimere posse et cupiens eius diei detrimentum sarcire reliquit in opere cohortes duas, quae speciem munitionis praeberent; ipse diverso itinere, quam potuit occultissime, reliquas cohortes, numero xxxiii, in quibus erat legio nona multis amissis centurionibus deminutoque militum numero, ad legionem Pompei castraque minora duplici acie eduxit. neque eum prima opinio fefellit. nam et perve
Abbreviated transcription (Latin):
peiũ ex̾ munitioes egressum castra secundum mare ut
libere pabulari poc&: nec minus aditũ nauib hr̃e com¬
mutata rõe belli. qm̃ propositũ nõ tenuerat. iuxͣ pompe¬
ium munire iussit. qua perfecta munitiõe aiaduersũ
est a sfeculatoribus caesaris cohortes quasdam: ꝗđ instar
legionis uideretur eese post siluã. & in uetera castra du¬
demostrauimus circũmunir& castra eo loco posuit. hȩc
siluam quandam contingebãt. neq longi a mari passib
cccc. aberãt. post mutato consilio quibusdam de ccuisis
Caesar paulo ulera eũ locũ castra trastulit: paucisque
intermissis dieb eadem haec pompeius occupauerat: &ꝙ
eo loco plures erat legiones hiturus relicto interiore uallo
maiorẽ adiecerat munitionẽ. Ita minora castra inclu¬
sa maiorib. castelli atq arcis locũ optinebãt. Itẽ aban¬
gulo castroꝵ sinistro munitionẽ ad flumẽ ꝓduxerat cir¬

Expanded text:
peium extra munitiones egressum castra secundum mare ut peium extra munitiones egressum castra secundum mare ut libere pabulari posset nec minus aditum navibus haberet, commutata ratione belli, quoniam propositum non tenuerat, iuxta Pompeium muniri iussit. Qua perfecta munitione animadversum est ab speculatoribus Caesaris, cohortes quasdam, quod instar legionis videretur, esse post silvam et in vetera castra dudemonstravimus, circummuniret, castra eo loco posuit. haec silvam quandam contingebant neque longius a mari passibus ccc aberant. post mutato consilio quibusdam de causis Caesar paulo ultra eum locum castra transtulit, paucisque intermissis diebus eadem haec Pompeius occupaverat, et, quod eo loco plures erat legiones habiturus, relicto interiore vallo maiorem adiecerat munitionem. ita minora castra inclusa maioribus castelli atque arcis locum obtinebant. item ab angulo castrorum sinistro munitionem ad flumen perduxerat cir
Abbreviated transcription (Latin):
consficatus eꝗtes nr̃os hanc ego inꝗt &i uiuus multos ꝑ
annos magna diligentia defendi: & nũc moriẽs eadem
fide caesari restituo. Nolite obsecro cõmite̾ qđ añ in ex¬
ercitu caesaris non accidit: ut rei militaris dedecus ad¬
mittatur. incolumẽq ad eũ deferte. hoc casu aquila
conseruatur oib primȩ cohortis centurionib interfectis
prȩter principẽ priorẽ. Iamq. pompeiani magna cede:
nr̃oꝵ castris macellim appropinquabãt nõ mediocri
terrore illato reliquis cohortibus. Et n antoniusq pro
.xii. descendens ex loco superiore cernebatur. cui adue¬
tus pompeianos compressit. nr̃osq firmauit ut se ex
maximo timore colligeret: neq multo post caesar signi¬
ficatiõe per castella fumo facta: ut erat supioris cemporis
consuecudo deductis quibrsdam cohortib ex praiesidissco¬
dem uenit. qui cognito decrimẽto cum aiaduertiss& pom¬

Expanded text:
conspicatus equites nostros hanc ego, inquit et vivus multos per conspicatus equites nostros hanc ego, inquit et vivus multos per annos magna diligentia defendi et nunc moriens eadem fide Caesari restituo. nolite, obsecro, committere, quod ante in exercitu Caesaris non accidit, ut rei militaris dedecus admittatur, incolumemque ad eum deferte. hoc casu aquila conservatur omnibus primae cohortis centurionibus interfectis praeter principem priorem. Iamque Pompeiani magna caede nostrorum castris Marcellini adpropinquabant non mediocri terrore inlato reliquis cohortibus, et M. Antonius qui portibus xii descendens ex loco superiore cernebatur. cuius adventus Pompeianos compressit nostrosque firmavit, ut se ex maximo timore colligerent. neque multo post Caesar significatione per castella fumo facta, ut erat superioris temporis consuetudo, deductis quibusdam cohortibus ex praesidiis eodem venit. qui cognito detrimento cum animadvertisset Pom
Abbreviated transcription (Latin):
in interiorẽ uallum telli iaciebant: fosseq aggere cõ¬
plebantur: & legionarii interioris munitionis defen¬
sores scalis admot̾is tormentisq cuiusq gnis telisq. tẽre¬
bant: magnaq. multitudo sagutarioꝵ ab utrdq ꝑte
circũfundebatur. Multum aut ab ictu lapidũ. qđ imũ
nr̃is erat telum. iuminea tegumẽta galeis imposita de¬
fendebant. Itaq cũ omnibus rebus nr̃i premerentur: acq
aegre resisterent: aĩaduersum est uiciũ munitiõis. quod
supra demostratũ est: atq inter duos uallos. quo perfectũ
opus nõ erat ꝑmare nauib expositis in aduersarios no¬
stros impetũ fecerũt. atq. ex utraq. parte munitione
deiectos terga uertere coegerũt. hoc tumulto nuncia¬
fugientiũ terrorẽ & periculũ augebat. hõui .N. mul¬
titudine receptiis impediebatur. In eo proelio cũ graui
uulnere ess& affectus aquilifer: & a uirib deficeret:

Expanded text:
in exteriorem vallum tela iaciebant, fossaeque aggere comin exteriorem vallum tela iaciebant, fossaeque aggere complebantur, et legionarii interioris munitionis defensores scalis admotis tormentis cuiusque generis telisque terrebant, magnaque multitudo sagittariorum ab utraque parte circumfundebatur. multum autem ab ictu lapidum, quod unum nostris erat telum, viminea tegimenta galeis inposita defendebant. itaque cum omnibus rebus nostri premerentur atque aegre resisterent, animadversum est vitium munitionis, quod supra demonstratum est, atque inter duos vallos, qua perfectum opus non erat, per mare navibus expositi in aversos nostros impetum fecerunt atque ex utraque munitione deiectos terga vertere coegerunt. Hoc tumultu nuntiafugientium terrorem et periculum augebat; hominum enim multitudine receptus impediebatur. in eo proelio cum gravi vulnere esset adfectus aquilifer et a viribus deficeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
dum .XU. & uallufr contra hostem in alticudinem
pedum x. tantundẽq eius ualli agger in latitudinẽ
patebat: ab eo intermisso spacio pedũ. de. altercõ¬
uersus in contrariã ꝑtẽ erat uallus humiliore pau-¬
lo munitione. hoc . Ñ superiorib diehus timẽs caesar
ne nauib nr̃i cirgũuenirentur. duplicẽ eo loco fe¬
cerat uallum: ut si ancipiei proelio dimicaretur pos¬
set resisti. Sed operũ magnitudo & continẽs omniũ
dieꝵ labor. quo milia passuũ in circuitu .xuiil. mu¬
nitiones erãt complexiis perficiendi spticiũ nõ dabat.
Itaq contra mare transuersum uallũ qui has duas
munitiones coneingẽt nõ dum ꝑfecerat. qune res
nota erat pompeio delata per allo broges perfugas. ma¬
gnumq nris actulit in cõmodũ. Nam ut ad mare
nr̃ȩ cohortes nonȩ legionis excubuerãt. accessere
subito prima luce pompeiani exercitus. nouusq̃. eoꝵ¬
aduentus extitit simulq. nauib circũuecti milites

Expanded text:
dum xv et vallum contra hostem in altitudinem dum xv et vallum contra hostem in altitudinem pedum x, tantundemque eius valli agger in latitudinem patebat. ab eo intermisso spatio pedum dc alter conversus in contrariam partem erat vallus humiliore paulo munitione. hoc enim superioribus diebus timens Caesar, ne navibus nostri circumvenirentur, duplicem eo loco fecerat vallum, ut si ancipiti proelio dimicaretur, posset resisti. sed operum magnitudo et continens omnium dierum labor, quod milia passuum in circuitu xvii munitione erat conplexus, perficiendi spatium non dabat. itaque contra mare transversum vallum, qui has duas munitiones contingeret, nondum perfecerat. quae res nota erat Pompeio, delata per Allobroges perfugas, magnumque nostris attulerat incommodum. nam ut ad mare nostrae cohortes nonae legionis excubuerant, accessere subito prima luce Pompeiani exercitus adventus exstitit; simul navibus circumvecti milites
Abbreviated transcription (Latin):
um ferebat haec ad pompeiũ oĩa detulerãt. quib
ille cognitis eruptionisq añ capto consilio ut demo¬
stratũ est tegmenta galeis milites ex uiminibus
facere: atq. aggerẽ comporcare iub&. hisperactis
rebus magnũ nũm leuis armaturȩ & sagitarioꝵ
aggerẽq omnẽ noctu in scaphas & nauẽs actuari¬
as imponit: & de media nocte cohortes. Ix. ex ma¬
ximis castris praesidissq deductas ad eã partẽ mu-¬
nitionũ ducit. quae pemebãt ad mare. Longissi¬
meq e maximis castris caesaris aberãt: eodem
quas demostitiuimus aggere & leuis armature
militib completas quasq addurachiũ naues lon¬
gas habebat mittit: & quid a quoq fieri uelit prae¬
cipit. Ad eas munitiones caesar lentulũ Marcel¬
lum quȩstorẽ cũ legione nona positũ habebat. huic
ꝙ ualitudine minus cõmoda utebatur fuluium
postumiũ adiutorẽ sũmiserat. Erat eo loco fos sa pe¬

Expanded text:
um ferebat, haec ad Pompeium omnia detulerunt. Quibus um ferebat, haec ad Pompeium omnia detulerunt. Quibus ille cognitis eruptionisque iam ante capto consilio, ut demonstratum est, tegimenta galeis milites ex viminibus facere atque aggerem iubet conportare. his paratis rebus magnum numerum levis armaturae et sagittariorum aggeremque omnem noctu in scaphas et naves actuarias inponit et de media nocte cohortes lx ex maximis castris praesidiisque deductas ad eam partem munitionum ducit, quae pertinebat ad mare longissimeque a maximis castris Caesaris aberat. eodem naves quas demonstravimus aggere et levis armaturae militibus completas, quasque ad Dyrrachium naves longas habebat, mittit et quid a quoque fieri velit praecipit. ad eas munitiones Caesar Lentulum Marcellinum quaestorem cum legione viiii positum habebat. huic, quod valetudine minus commoda utebatur, Fulvium Postumum adiutorem submiserat. Erat eo loco fossa pe
Abbreviated transcription (Latin):
ium transierũt. cũ his quos sui consilii participes hẽbãt
quos pompeius ꝙ erãt honesto loconati & instructi li¬
beraliter: magnoq equitatu & multis iumẽtis uenerĩt
uiriq fortes habebantur. & in honore apđ caesarẽ fue¬
rãt: ꝙqͥ nouũ & praeter consuetudinẽ acciderit oĩa
sua praesidia cirdũduxit. atq ostentauit. Nam añ id
tp̃us nemo aut miles aut eques a caesare ad pompeiui
transierat: cũ pene quotidie a pompeio ad caesarem
perfugerẽt. uulgo uõ in epiro atq detolia conscripti
milites earcq. regionii omniũ quae a ccesare tene¬
bantur. Sed hi cõgnitis omnibus reb seuquid in muni¬
tionibus persectũ non erat. seu quid & peritiorib rei
militaris desyderari uidebatur tp̃ribusq. reg &sstici¬
is locoꝵ & custodiaꝵ uaria diligentia dĩaduersa put
cuiusq eoꝵ qui negotiis praeerãt aut nc̃i aut studi¬

Expanded text:
ium transierunt cum iis quos sui consilii participes habebant. ium transierunt cum iis quos sui consilii participes habebant. Quos Pompeius, quod erant honesto loco nati et instructi liberaliter magnoque comitatu et multis iumentis venerant virique fortes habebantur et in honore apud Caesarem fuerant, quodque novum et praeter consuetudinem acciderat, omnia sua praesidia circumduxit atque ostentavit. nam ante id tempus nemo aut miles aut eques a Caesare ad Pompeium transierat, cum paene cotidie a Pompeio ad Caesarem perfugerent, vulgo vero universi in Epiro atque Aetolia conscripti milites earumque regionum omnium quae a Caesare tenebantur. sed hi cognitis omnibus rebus, seuquid in munitionibus perfectum non erat, seuquid a peritioribus rei militaris desiderari videbatur, temporibusque rerum et spatiis locorum et custodiarum varia diligentia animadversa, prout cuiusque eorum, qui negotiis praeerant, aut natura aut studi
Abbreviated transcription (Latin):
tes haber&. monuitq. equites ut ex sua amicitia oĩa ex¬
pectarẽt ei expraeteritis sius officiss reliqua sperarent :
magnã tñ haec res offensionẽ et contentione ad omnes
attulit: Idqͥ ita esse cũ ex alioꝵ obiectationib. tũ ex
domestico iudicio atq cũ conscĩa intelligebãt. quo pudo¬
re adducti d fortasse nõ se liberari sed in alud epus
reseruari arbitrati discedere a nr̃is. & nouã tenta¬
& cũ pauitis colloquuti. dicentib suis. quib tantũ faci¬
nus cõmittere caudebant primũ conati sunt pręfectũ
equitũ .C. uolusenũ interficere. ut postea bello confecto
cognitũ est: ut cũ munere aliquo perfugisse ad pompe¬
ium uiderentur. postq̃ id difficilius uisum est neque
facultas perficiendi dabatur. q̃ maximas potuerunt
pecimias mutuati proinde ac suis sctisfacere: & frauida¬
ta restituere uellent: multis coemptis equis ad pompe¬

Expanded text:
uites haberent, monuitque ut ex sua amicitia omnia exuites haberent, monuitque ut ex sua amicitia omnia expectarent et ex praeteritis suis officiis reliqua sperarent. magnam tamen haec res illis offensionem et contemptionem ad omnes adtulit, idque ita esse cum ex aliorum obiectationibus tum etiam ex domestico iudicio atque animi conscientia intellegebant. quo pudore adducti et fortasse non se liberari, sed in aliud tempus reservari arbitrati discedere ab nobis et novam temptat cum paucis collocuti clientibus suis, quibus tantum facinus committere audebant, primum conati sunt praefectum equitum C. Volusenum interficere, ut postea bello confecto cognitum est, ut cum munere aliquo perfugisse ad Pompeium viderentur; postquam id difficilius visum est neque facultas perficiendi dabatur, quam maximas potuerunt pecunias mutuati, proinde ac suis satisfacere et fraudata restituere vellent, multis coemptis equis ad Pompe