comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hec falsum diceres: non eium deus malum ꝯ¬
dit cum hominem condit: S bonum qd̾ ip̃e cõ¬
in bono qd̃ condidit. Cum autem nos non dica¬
mus demones instituisse cõnubium nec semĩa.¬
lem sexus utruisq ꝯmixtionem. nec diabolicũ
opus esse causa gen̾andi concubitum ꝯugum.
qm̃ hec omnia deus iustituit ⁊ possent esse oĩa
sine concupiscentie malo. Si uulnus p̾uaricati¬
onis unde sequeretur discordia carnis ⁊ sp̃c ĩ flic¬
tum uon fuisset a dyabolo: nonne respicis ⁊ de
tua garula locacitate qua mania fabusatus es
erubescit. qd̃ scilicet non deprehendant demo¬
nes in concubitu coniugatos. ⁊ tanqmͣ in sua
oꝑatione dep̾heusos non siuant gen̾are filios
regen̾atione lib̾andos. qiͣ dyabolus si quod uel¬
let faceret non ipõs maiores impios ad huc in
euifdem dẏaboli positos potestate qnͣdo cognos¬
ceret disponere fieri xpĩanos ꝯtinqio sufferaiet:¬

Expanded text:
et hoc falsum diceres. Non enim Deus malum condiet hoc falsum diceres. Non enim Deus malum condidit, cum hominem condidit: sed bonum quod ipse condiin bono quod condidit. 38. Cum autem nos non dicamus, daemones instituisse connubium, nec seminalem sexus utriusque mixtionem, nec diabolicum opus esse causa generandi concubitum conjugum; quoniam haec omnia Deus instituit, et possent esse omnia sine concupiscentiae malo, si vulnus praevaricationis, unde sequeretur discordia carnis et spiritus, inflictum non fuisset a diabolo: nonne te respicis, et de tua garrula loquacitate, qua inania fabulatus es, erubescis; quod scilicet deprehendant daemones in concubitu conjugatos, et tanquam in sua operatione deprehensos, non sinant generare filios regeneratione liberandos? Quasi diabolus, si quod vellet faceret, non ipsos majores impios adhuc in ejusdem diaboli positos potestate, quando cognosceret disponere fieri christianos, continuo suffocaret
Abbreviated transcription (Latin):
uobis libido parum est quia placet. nisi ⁊ tał
placeat que nolentes etiam repugnantesq:
sollicitat: De qua pelagiani quidem etam
litibus głantur tanqm̃ de aliquo bono. Sed
eam sancti gemitibus confitentur ut lib̾ent᷑
idenda contrarietate dixisse calumpnia¬
ris alios reos ex bono alios sanctos ex
malo oꝑe quoniam dixi nuptiarum bonum
homines infideles infidelit̾ utendo in malumn
pcc̾mq conu̾tere eoq modo concupiẽ inalum
conu̾tere fidelium nuptias musum iusticie.
Ac ꝑ hoc non dixi alios reos ex oꝑe bono. S
ex oꝑe malo quo mase utuntur bonis. nec a¬
nis. S ex oꝑe bono quo bene ituntur malis.
Si non uis intellig̾e: aut si fingis te non ĩtel¬
lige: uoli obstreꝑe uolentibus ⁊ ualentibus ĩ¬
tellig̾e.
ialiquis malus condi posset inquis. nic¬
quid in bonum ablutione transiret: Eo
modo diceres corpus qd̃ mortale conditum est
fieri ĩmortale non posse. Et tamen ut illud. i

Expanded text:
vobis libido parum est quia placet, nisi et talis vobis libido parum est quia placet, nisi et talis placeat, quae nolentes etiam repugnantesque sollicitet? De qua Pelagiani quidem etiam litibus gloriantur, tanquam de aliquo bono: sed eam sancti gemitibus confitentur, ut liberento. CAPUT VI. 30. Ridenda contrarietate me dixisse calumniaris, alios reos ex bono, alios sanctos ex malo opere: quoniam dixi, nuptiarum bonum homines infideles infideliter utendo, in malum peccatumque convertere; eoque modo concupiscentiae malum convertere fidelium nuptias in usum justitiae . Ac per hoc non dixi, alios reos ex opere bono, sed ex opere malo, quo male utuntur bonis; nec a, sed ex opere bono, quo bene utuntur malis. Si non vis intelligere, aut si te fingis non intelligere; noli obstrepere volentibus et valentibus intelligaliquis malus condi posset, inquis, nunquam in bonum ablutione transiret. Eo modo diceres, corpus quod mortale conditum est, fieri immortale non posse: et tamen ut illud, ita
Abbreviated transcription (Latin):
menbra uero bͥona sunt que uoluntats moue¬
amus arbitrio exteptis genitalibus qmͣus E
ipã ex dei oꝑe bona sunt. Que ideo pudenda
Dicuntur quia plus in eis mouendis potestatiᷤ
hadet libido qmͣ ratio. Que tanien non sinimꝰ
ꝑpetrare quo prouocat ip̃a cõmotio cum menbi
cłtera fatili teneanius imꝑio. Qnͣdo autem ma¬
le utitur homo meubris bonis usi qnͣdo corsẽ¬
tit eis que in nobis habitant cupiditatibus ma¬
lis In quibus est libide pre cet̾is turpis. cui
nisi resistatur horrenda m̃iunda ꝯmcitis. Qrꝰ
malo bene non utitur nsi sola pudiacia con¬
ugalis: Hec autem lbido ⁊deo malun nõ
ait in ualuis. qrñ non repugnat rationi qͣ carẽt.¬
Cur autem non creditis hominibus in padyio
constitutis ante pcc̃m diuinitus posse conce¬
brorum sine ulla libidine filios procrearent.
aut in eis saltem libido talis esset cuius mo¬
tus nec preced̾et nec exced̾et uoluntatem: An

Expanded text:
membra vero bona sunt, quae voluntatis movemembra vero bona sunt, quae voluntatis movemus arbitrio, exceptis genitalibus, quamvis et ipsa ex Dei opere bona sint. Quae ideo pudenda dicuntur, quia plus in eis movendis potestatis habet libido, quam ratio: quae tamen non sinimus perpetrare quo provocat ipsa commotio, cum membra caetera facili teneamus imperio. Quando autem male utitur homo membris bonis, nisi quando consentit eis quae in nobis habitant cupiditatibus malis? In quibus libido prae caeteris turpis est, cui nisi resistatur, horrenda immunda committit. Quo malo bene non utitur, nisi sola pudicitia conjugalis. Haec autem libido ideo malum non est in belluis, quoniam non repugnat rationi, qua carentCur autem non creditis, hominibus in paradiso constitutis ante peccatum divinitus potuisse conceel commixtione membrorum sine ulla libidine filios procrearent; aut in eis saltem libido talis esset, cujus motus nec praecederet, nec excederet voluntatem? An
Abbreviated transcription (Latin):
porum cõmixtione nascuntur: Aliud quia de
corꝑum commixtione nascuntur. ⁊on autẽ
causa ibi mali est: quia de corꝑum ꝯnixtione
nascuntur. ¶Leq enimꝰ si natura humana pͥ.¬
morum hominum pcc̃o utiata non eẽt. possẽt
filii nisi de corporum ꝯmixtione gen̾ari. Sed
ddeo sub dyabolo sunt qui de corꝑum ꝯuuxtione
nascuntur. anteqm̃ ꝑ spm̃ renaĩcantur concupi̾
pugna bom ⁊ mali nulla eẽt si nemo pectasset.
Sicut ante hominis miquitatem uislla erat: ita
pͥmo infirmitatem nulla erit.
sissime disputas qm̃ ex iparibus boĩs
compositi sumus animũ corpori debere domiasa¬
r. quorum alt̾um nobiscum diuinis. ast̾um b¬
cum belius cõmemoras ẽẽ cõmune.⁊ ideo ⁊d qd
est meluis .i. animum iurtute p̃ditum dicis. t̃
menbris corꝑis bene ⁊ cupiditatibus miꝑare t.
considas ad cupiditatibus non sic imꝑatur ut̃
mebris. Cuptoitates enim male sunt quas
ietione frenamus contra quas merte pugnamꝰͦ

Expanded text:
porum commixtione nascuntur: aliud, quia de porum commixtione nascuntur: aliud, quia de corporum commixtione nascuntur. Non autem ibi causa mali est, quia de corporum commixtione nascuntur: neque enim etiamsi natura humana primorum hominum peccato vitiata non esset, possent filii nisi de corporum commixtione generari. Sed ideo sub diabolo sunt, qui de corporum commixtione nascuntur, antequam per spiritum renascantur; quia pugna boni et mali nulla esset, si nemo peccasset. Sicut autem ante hominis iniquitatem nulla erat, ita post infirmitatem nulla erit. sissime disputas: Quoniam ex imparibus bonis compositi sumus, animum corpori debere dominari: quorum alterum nobis cum diis, alterum cum belluis commemoras esse commune. Et ideo id quod est melius, id est, animum virtute praeditum dicis et membris corporis bene et cupiditatibus imperare. Nec consideras quod cupiditatibus non sic imperatur ut membris. Cupiditates enim malae sunt, quas ratione frenamus, contra quas mente pugnamus:
Abbreviated transcription (Latin):
sles sunt. ac ꝑ heo non bone. Sut int̾ lomi¬
nes frustuose inter quos suit ⁊ bone te auiło¬
re te landatore siuis etiam plantatore. dumntã¬
men iallud uelis nolis obtmeam. spo amor uaũ¬
di quo quisq amicui eit huius mundi non est
adeo amor fruendi quib tumq ereaturis sme
amore treatoris: non est a deo. Amor autem dẽ
quo ꝑueniatur ad d̾m non est nisi a dec apatoee¬
creatoris nuslus quisqmͣ bene uetitur treaturis.
HAt ergo amore opus est ut bonum beatifi¬
cum sit ⁊ pudicicia coniugalis. ut sit eius in¬
tentis qnͣdo utitur coniugis carue non in uo¬
luptate libidmis: S in uoluntate ꝓpaginis.
Si autem uicerit ⁊ ꝓpter se ipãm non apter
Elios ꝓpagandos fieri aliquid ex torserit ⁊ uolup.¬
tas uenale pecm sit ꝑpt̾ nuꝑtias xpianas
on autem dixi qd̃ int̾positis alus ex libro
meo uerbis me dixisse dixisti ideo filios
eẽ lub dẏuboli potestate quia de corꝑum cõmix¬
tione nascuntur. Aluid est enim dic̾e̾ qui de cor¬

Expanded text:
ac per hoc non bonae: sint inter homines fructuosae, inter quos sunt et bonae, te auctore, te laudatore, si vis etiam plantatore; dum tamen illud velis nolis obtineam, quod amor mundi, quo quisque amicus est hujus mundi, non est a Deo; amorque fruendi quibuscumque creaturis sine amore Creatoris, non est a Deo: amor autem Dei quo pervenitur ad Deum, non est nisi a Deo PatreCreatoris, nullis quisquam bene utitur creaturis. Hoc ergo amore opus est ut bonum beatificum sit et pudicitia conjugalis, ut sit ejus intentio quando utitur conjugis carne, non in voluptate libidinis, sed in voluntate propaginis; si autem vicerit, et propter se ipsam non propter filios propagandos fieri aliquid extorserit et voluptas, veniale peccatum sit propter nuptias chrison autem dixi, quod interpositis aliis ex libro meo verbis me dixisse dixisti, Ideo filios esse sub diaboli potestate, quia de corporum commixtione nascuntur. Aliud est enim dicere, qui de cor
Abbreviated transcription (Latin):
qi te penitũit laudis illarum sfiles pronũtiare
non dubites. Isti ergo qui naturali lege sut cͦt
aut placent deo. ⁊ ex fide placent quia sine fide
impossibile est plac̾e: Et ex qua fide placent nisi
data est. ⁊ pp̃ea naturalit̾ quia ut tred̾e̾nt. ipã estẽ
eis ꝑ dei gr̃am correcta natura. nͨ ꝑ eos potes ꝓ bare
qd̾ uis etiam infideles ueras posse hr̃e uirtutes. st̾
quippe isti fideles: aut si fidem non hñt xpĩ: pro¬
fecto nͨ uisti sunt nͦ deo placent tui sine fide place
impossibile est. S ad hoc eos in die uiditii cagita¬
tiones sue defendent: ut tolerabilus puniantur
quia naturalit̾ que legis sunt ut cumq fec̾unt. sc̾¬
tum est hñtes in cordibus opus segis hactenus ił
aliis non fac̾ent qd ꝑpeti nollent hoc tam̃ pcc̃ante:
qdꝰ homines sine fide non ad eum finem ista oꝑa
retulerunt ad quem referre debuerunt. Minis enũ

Expanded text:
quasi te poenituerit laudis illarum, steriles pronuntiare quasi te poenituerit laudis illarum, steriles pronuntiare non dubites. 25. Isti ergo qui naturali lege sunt justi, aut placent Deo, et ex fide placent; quia sine fide impossibile est placere: et ex qua fide placent, nisidata est; et propterea naturaliter, quia ut crederent, ipsa in eis est per Dei gratiam correcta natura. Nec per eos potes probare quod vis, etiam infideles veras posse habere virtutes: sunt quippe isti fideles. Aut si fidem non habent Christi, profecto nec justi sunt, nec Deo placent, cui sine fide placere impossibile est. Sed ad hoc eos in die judicii cogitationes suae defendent, ut tolerabilius puniantur, quia naturaliter quae legis sunt utcumque fecerunt, scriptum habentes in cordibus opus legis hactenus, ut aliis non facerent quod perpeti nollent: hoc tamen peccantes, quod homines sine fide, non ad eum finem ista opera retulerunt, ad quem referre debuerunt. Minus enim
Abbreviated transcription (Latin):
qd ex apło posui. Omne qd̾ non est ex fide pcc̃m
est. sicut tͥ uisum est. accepisti ⁊ exposiusti nõ ut
sapit: S ut sapis. Ne cibis enim apłus loque¬
b̾atur uerum cum dixisset. qui autem disdait si
mandricau̾it dampnatus est. quia non ex fide.
hanc petĩ spẽm de qua ageb̾at gen̾ari uoluit ꝓro¬
bare sententia mox inferens. Omne enim qd̾ nõ
est ex fide potm est.
ed ut hoc tibi tantum de cibis intesligendũ
eẽ concedam quid de alio dicturus es testi¬
monio qd idemptidem posui. nec inde aliiuid dis¬
putasti. quia non inuenisti quom᷑ in tuam posses
detorquere suĩam qd̾ ad hebreos scͥptum est. Sme
fide enim imposĩibile est plac̾e do  ⁊ Semꝑpe ut
hoc dic̾etur: de tota uita hominis agebatur in quia
iustus ex fide uiuit. Et tamẽ cum sine fide mrpd ͤ
sit plac̾e deo tibi iurtutes sine fide sic psacent ut
eas ueras p̾dices eisq bonos hommes: ⁊ rursus

Expanded text:
quod ex Apostolo posui, Omne quod non est ex fide, peccatum quod ex Apostolo posui, Omne quod non est ex fide, peccatum est: sicut tibi visum est accepisti, et exposuisti, non ut sapit, sed ut sapis. De cibis enim Apostolus loquebatur. Verum cum dixisset, Qui autem discernit, si manducaverit, damnatus est, quia non ex fide; hanc peccati speciem de qua agebat, generali voluit probare sententia, mox inferens, Omne enim quod non est ex fide, peccatum est . Sed ut hoc tibi de cibis tantum intelligendum esse concedam: quid de alio dicturus es testimonio, quod identidem posui; nec inde aliquid disputasti, quia non invenisti quomodo in tuam posses detorquere sententiam, quod ad Hebraeos scriptum est, Sine fide enim impossibile est placere ? Nempe ut hoc diceretur, de tota vita hominis agebatur, in qua justus ex fide vivit: et tamen cum sine fide impossibile sit placere Deo, tibi virtutes sine fide sic placent, ut eas veras praedices, eisque bonos esse homines; et rursus,
Abbreviated transcription (Latin):
de ⁊ illa quos cõmemorare uoliusti de quibus
ait apostolus. Gentes iegem nõ hñtes ipĩ fibi st
lex. qui hñt opus legis scriptum incordibus liũ.
quid te adiuuent om̃ino non iuideo Phos enu ꝓ¬
bare conatus es etiam alienos a fide xpĩ ueram pꝰ¬
se hĩe iusticiam. eo qd̾ isti teste teste apł̾ natualẽ
que legis sunt faciunt. ubi ꝙ degnia ur̃m as estis¬
nr̃m qui tollit poc̃m mundi euidentuis exp̾ssisti
xpi fide lege nature. Hox est unde nos iaxime
xpiana detestatur etcłia. Sed̾ quidius eẽ iste :¬
Si steriles dix̾is: quid eis ergo prodest qd̾ sed̾m
apłm defendent eos cogitationes sue ni die qua iu¬
dicabit deus occulta hominum: Si aust qui de¬
fendentur cogitationib sius eo qd̃ natura lit̾ oꝑa
fec̾nit legis non sunt stilit̾ boni ⁊ ob ħ inuenũt
et̾uam m̾cedem ap̃ deum: ꝓculdubio pp̃ea iustist̾
quia ex fide uiuinit. Nam testmionium illud

Expanded text:
Unde et illi quos commemorare voluisti, de quibus Unde et illi quos commemorare voluisti, de quibus ait Apostolus, Gentes legem non habentes ipqui habent opus legis scriptum in cordibus suis; quid te adjuvent omnino non video. Per hos enim probare conatus es, etiam alienos a fide Christi, veram posse habere justitiam, eo quod isti, teste Apostolo, naturaliter quae legis sunt faciunt. Ubi quidem dogma vestnostrum, qui tollit peccatum mundi , evidentius expressisti: it sine Christi fide, lege naturae. Hoc est unde vos maxime christiana detestatur Ecclesia. Sed quid vis esse isundum Apostolum defendent eos cogitationes suae, in die qua judicabit Deus occulta hominum ? Si autem qui defendentur cogitationibus suis, eo quod naturaliter opera fecerint legis, non sunt steriliter boni, et ob hoc inveniunt aeternam mercedem apud Deum; procul dubio propterea justi sunt, quia ex fide vivunt. 24. Nam testimonium illud
Abbreviated transcription (Latin):
bona fieri non bene facientib aquib fiunt.
Donum est enim ut sub uemiatur homini
ꝑiclitanti p̾sertim innocenti. s ille qui hoc fa¬
Absit enim ut sit uł dicatur uoluntas bona q̃
m aliis uł i se ipã non in domino głatur. ac ꝑ
hor nes euĩs frustus iste ditendis est arbor.Ñ.
alia fruitus bonos fructus non facit. S pocius
bonuim opus est illuis: Qui etiam ꝑ malos be¬
nefacit.
uappter dici non potest qnͣtum de ista fal¬
lat opinio qua dixisdi om̃s iuirtutes ast
suseẽ: ꝑ quos aut fructuose. aut sf̾ilit̾ater Boni
sumus fieri enut non pot̾: ut st̾ait̾ bomi simꝰ
Si ẜoni non sumus: quicquid sumus. stiliter
sumus. Arbor enim bona fructus bonos facit.
Absit autem ut dens bonus a quo securis patur
arboribus non facientibus fructum excidat ⁊ ĩ
ignem mĩtat arbores bonas. Nullo mͦ igit
homines sunt stiliter boni. Red qui boni nõ
sunt possunt eẽ aliiminus. alii mag̾ mali Uu

Expanded text:
bona fieri, non bene facientibus a quibus fiunt. bona fieri, non bene facientibus a quibus fiunt. Bonum est enim ut subveniatur homini periclitanti, praesertim innocenti: sed ille qui hoc faAbsit enim ut sit vel dicatur voluntas bona, quae in aliis, vel in se ipsa, non in Domino gloriatur. Ac per hoc nec ejus fructus iste dicendus est; arbor enim mala bonos fructus non facit: sed potius bonum opus est illius, qui etiam per malos bene facit. Quapropter dici non potest quantum te ista fallat opinio, qua dixisti, « omnes virtutes affectus esse, per quos aut fructuose aut steriliter boni sumus. » Fieri enim non potest ut steriliter boni simus: sed boni non sumus quidquid steriliter sumus. Arbor enim bona bonos fructus facit . Absit autem ut Deus bonus, a quo securis paratur arboribus non facientibus fructum bonum, excidat, et in ignem mittat arbores bonas . Nullo modo igitur homines sunt steriliter boni: sed qui boni non sunt, possunt esse alii minus, alii magis mali. 23.
Abbreviated transcription (Latin):
aius dominam reppereris auariciam. Si quidẽ
manus abstmn̾e ab alieno. si officium cogites po¬
dest uideri eẽ iusticie. Sed cum queritur qrͣ fiat.
respondetur ne plus pecunie litibus ꝑeat quoniꝰ
iam ħ fciã uere pot̾it eẽ iusticie. cum seriuat aua¬
ntie: Quales uirtutes epiturus induxit uolup¬
tatis ancillas. que om̃mo quitquid fac̾ent ꝓpt̾
illam uł adipiscendam fac̾e̾nt uł tenendã absit
aut̃ ut iurtutes uere ciuꝙͣ seriuant. uisi illil
pp̃ iullum cu dicimus. Deus u̾tutum conũte nõ.
quibs ꝯmodis ⁊ emolum̃tis temꝑalib ẜuiunt.
uere prorsus eẽ ñ possunt. Que aũt nulli rei
seriuire uolunt. nec ip̃e uere sunt uere qͥupe
uirtutes deo seruiunt in hominib a quo donã¬
tur hominib deo seruiunt in angłis aquo do¬
nantur ⁊ angelis. quicquid aũt̃ bonum sit ab
sapientia pcipit. ⁊ si officio uideatur bonimi
ipo non recto sine pecõ est. Possunt ergo aliqͣ

Expanded text:
cujus dominam reperis avaritiam. Si quidem cujus dominam reperis avaritiam. Si quidem manus abstinere ab alieno, si officium cogites, potest videri esse justitiae: sed cum quaeritur, quare fiat, et respondetur, Ne plus pecuniae litibus pereat; quomodo jam hoc factum verae poterit esse justitiae, cum serviat avaritiae? Quales virtutes Epicurus induxit voluptatis ancillas, quae omnino quidquid facerent, propter illam vel adipiscendam facerent vel tenendam. Absit autem ut virtutes verae cuiquam serviant, nisi illi vel propter illum cui dicimus, Deusquibusque commodis et emolumentis temporalibus serviunt, verae prorsus esse non possunt. Quae autem nulli rei servire volunt, nec ipsae verae sunt. Verae quippe virtutes Deo serviunt in hominibus, a quo donantur hominibus: Deo serviunt in Angelis, a quo donantur et Angelis. Quidquid autem boni fit ab sapientia praecipit, etsi officio videatur bonum, ipso non recto fine peccatum est. 22. Possunt ergo aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
sum sunt uicia manifesta discretione contͣria sic̾
quidentie tem̾itas. uerum etiam uitina quodã mͦ
ĩ ultate. S quadam spẽ fallente similia sicut ip̃i
prudentie nontem̾itas uł ĩprudentia. s astutia qd̃
tam̃ uitium est. qmͣiuis in scͥpturis sanctis ⁊ n bono
accipiatur qͥd̾ dutum est. astuti ut serpentes: ⁊ ĩ ma¬
lo qd̾ erat in ꝑadyso serpens prudentissimus õĩum
bestiarum. Nec istorum uitiorum que finituna
iͥtutibus diximus possunt oĩum facile nomnia
ceꝑiri. Um ⁊ si non inuenitur quemad̾m nr̃tupẽ¬
tur tauenda sunt.
ouerisitaq non officiis s fiuib a uitiis dis¬
c̾nendas eẽ uirtutes. Officium est autem
qd fanendum est:. finis uero ꝓpt̾ qd̾ faciendumẽ
Cum itaq facit homo aliquid ubi peccare non ui
stꝑpasti ⁊ iurtutes ueras officia ane finib appeslan¬
dis eẽ dixuti. Ex quo te tanta absurditas sur.¬
lautur: ut ueram cogaris appeslare iusticiam ⁊̃

Expanded text:
lum sunt vitia manifesta discretione contraria, sicut lum sunt vitia manifesta discretione contraria, sicut prudentiae temeritas: verum etiam vicina quodam modo, nec veritate, sed quadam specie fallprudentia, sed astutia: quod tamen vitium est, quamvis in Scripturis sanctis et in bono accipiatur quod dictum est, Astuti ut serpentes ; et in malo, quod in paradiso erat serpens prudentissimus omnium bestiarum . Nec istorum vitiorum, quae finitima virtutibus diximus, possunt omnium facile nomina reperiri: verum etsi non invenitur quemadmodum nuncupentur, cavenda sunt. 21. Noveris itaque, non officiis, sed finibus a vitiis discernendas esse virtutes. Officium est autem quod faciendum est: finis vero propter quod faciendum est. Cum itaque facit homo aliquid ubi peccare non vidseparasti, et virtutes veras officia sine finibus appellandas esse dixisti. Ex quo te tanta absurditas sequitur, ut veram cogaris appellare justitiam, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
frustentur idest t̾reuorum ꝯmodorum fructu nõ
crlestium p̾miorum Nec aluid erit qmͣ uera uisti¬
ua catiline comprehendere multos amicicia tu̾i
obsequio. cum omibus cõmunitare qd̾ hẽ bat. ⁊
fortitudo uera erit enis qd̃ frigꝰ famem sitim fer¬
re pot̾at ⁊ uera patientia qd̃ patiens erat medie al¬
goris uigilie supͣ qmͣ cuiqm̃ tredibile est. Quis
sapiat nisi desipiat: Sed uidelicet homo erudi¬
ns: eorum uitiorum u̾i similitudiune falleris que
sirtuna uidentur ⁊ ꝓpinqͣ iurtutib: cum absint
ibeis qrͣ longe absunt a uirtutibus uitia. Nã
sicut constancia urtus est cui contͣria est in con¬
sancia uitium. tam̃ est ei qiͣ finitiuũ ꝑtinatia
quẽ constantiãui uidetur imitari. quo utinam
atio careas cum ħ que dico uera eẽ cognou̾is. uͦ
tͥm errore uelud amando constantiam manend̾
ꝓnnacit᷑ arbitreris: ita om̃ib urtutibus nõ so¬

Expanded text:
frustrentur, » id est, terrenorum commodorum fructu, non frustrentur, » id est, terrenorum commodorum fructu, non coelestium praemiorum. Nec aliud erit quam vera justitia Catilinae, comprehendere multos amicitia, tueri obsequio, cum omnibus communicare quod habebat: et fortitudo vera erit ejus, quod frigus, famem, sitim ferre poterat: et vera patientia, quod patiens erat inediae, algoris, vigiliae, supra quam cuiquam credibile est . Quis haec sapiat, nisi desipiat? 20. Sed videlicet homo eruditus eorum vitiorum veri similitudine falleris, quae finitima videntur et propinqua virtutibus, cum absint ab eis quam longe absunt a virtutibus vitia. Nam sicut constantia est virtus, cui contraria est inconstantia: vitium est tamen ei quasi finitimum pertinacia, quae constantiam videtur imitari. Quo utinam vitio careas, cum haec quae dico, vera esse cognoveris; ne tibi in errore, velut amando constantiam, manendum pertinaciter arbitreris. Ita omnibus virtutibus non so
Abbreviated transcription (Latin):
piant qd̃ m̾entur. net nominis siui igitur inqlis
possunt nͦ gen̾is sustiu̾e dispendium. S solus
qd appetiuerunt premi aut ampłitudime ditant.
aut exilitate frustrantur. ħ ubi didiceris uescio
Qumi tam̃ enis ut arbitror conseqñs eẽ ut ua sit
urtus auarorum prudentia. qua exogitant qii
locello run ⁊ auaroium iusticia qua grauium dꝰ¬
uorum metu facilius sua non nũqmͣ ꝯtempnis
qm̃ usurpant aliquid alienum ⁊ auarorunte¬
pantia qͣ tuxurie qrñ sumꝑtuosa est cohibent ap¬
⁊ auarorum fortitudo qua ut ait oratius. ꝑ mare
pauꝑiem fugiunt ꝑ saxa ꝑ ignes. qͣ demq cegno¬
uimus quos dam ntiptõe larbarica ad ea ꝓdeuda
que habebant mułlis hostium tormentis potruisse
compelli. Ergo iurtutes iste tali fine tur pes
tutes sibi tam̃ ita uere uidentur. ⁊ pulcre ut nec
norinis sui possint nec gen̾is sustm̃e dispendi¬
um: s solus qd̾ appetiuerunt premii exilitate

Expanded text:
riant quod merentur. Nec nominis sui igitur, » inquis, « possunt, nec generis sustinere dispendium, sed solius quod appetiverunt praemii aut amplitudine ditantur, aut exilitate frustrantur. » Haec ubi didiceris, nescio: jam tamen cernis, ut arbitror, consequens esse ut vera sit virtus, avarorum prudentia, qua excogitant genera lucellorum; et avarorum justitia, qua gravium damnorum metu facilius sua nonnunquam contemnunt, quam usurpant aliquid alienum; et avarorum temperantia, qua luxuriae, quoniam sumptuosa est, cohibent api sunt; et avarorum fortitudo, qua, ut ait Horatius, Per mare pauperiem fugiunt, per saxa, per ignes. qua denique cognovimus quosdam irruptione barbarica, ad ea prodenda quae habebant, nullis hostium tormentis potuisse compelli. Ergo virtutes istae tali fine turpes rtutes, tibi tamen ita verae videntur et pulchrae, « ut nec nominis sui possint, nec generis sustinere dispendium, sed solius quod appetiverunt praemii exilitate
Abbreviated transcription (Latin):
orpus tuum tenebrosum espenit. eti autem
uilus tiuis simplex est: totum corpus tuuu
liadum erit ⁊ hunc oculum agnosce inten¬
tionem qua facit quisq quod fatit. ⁊ ꝑ hoe
diste eum qui non facit opera bona intentione
fidei bone hoc est que ꝑ dilectionem operatur.
totum quałi corpus qd illis uelut menbris
oꝑibis constat tenebrosum ẽẽ hoc est plenũ
igrednie pt̃orum: aut certe quoniam sastem
eoncedis oꝑa infidelium que tibi uident bona¬
corum non tamen eos ad salutem sempit̾nam
regnuma ꝑduc̾e: scito nos illud bonim homu¬
num dicere illam uoluntatem bonam alud opͦ
lonum sine dei grã queia datur ꝑ unimmme¬
dittrem dei ⁊ homi peti mim nemini pꝰde
onferri ꝑ qd̾ solum homo potest ad esninu d̃.
douem regrimq ꝑduti Omnia promde ce¬
tera que udentur mnt̾ homines habere aliquid
ludiss indeantur tibi urtutes uere. indeantur
opa bona ⁊̃ sine ullo facta pectato. Nuid ad

Expanded text:
corpus tuum tenebrosum erit; si autem corpus tuum tenebrosum erit; si autem oculus tuus simplex est, totum corpus tuum lucidum erit : et hunc oculum agnosce intentionem, qua facit quisque quod facit; et per hoc disce eum, qui non facit opera bona intentione fidei bonae, hoc est, ejus quae per dilectionem operatur, totum quasi corpus, quod illis, velut membris, operibus constat, tenebrosum esse, hoc est, plenum nigredine peccatorum. Aut certe quoniam saltem concedis opera infidelium, quae tibi eorum videntur bona, non tamen eos ad salutem sempiternam regnumque perducere; scito nos illud bonum hominum dicere, illam voluntatem bonam, illud opus bonum, sine Dei gratia quae datur per unum Mediatorem Dei et hominum, nemini posse conferri; per quod solum homo potest ad aeternum Dei donum regnumque perduci. Omnia proinde caetera quae videntur inter homines habere aliquid laudis, videantur tibi virtutes verae, videantur opera bona, et sine ullo facta peccato. Quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
laudas qui utiq aut nulli sunt aut si masi
siiit saudandi non suit aut fructus bomi sũt
profecto st̾iles arbores non sunt inmo ⁊ bo¬
ne sunt quarum fructus bom sunt. ⁊ debent
deo plac̾e cui bone arhores non possunt insi ꝑ¬
p lacere. falsuui q erit qd̾ scͥptum est. Sine
s̾de imꝑpossibise est place: S responsurus
s quid nisi uana:
ego inquis stisiter bonos dixi homi¬
nes qui non ꝓpter deum faciendo bo¬
da que faciunt. non ab eo uitam consesiitꝰ
etnam. Iustus ergo deus ⁊ bonui. bonos est
in mortem missurus et̾uam: Diget iam
diere qmͣ multa q fe seqnͣtur insana tala
lentientem. talia dicentem. talia scribentem:
i talibũ me qd̾ simisit̾ non desipiam uelut
censorie repre hendentem. S breuit accipez
ne forte cum in rebus ipĩs tantum erres qnͣ¬
tum errari plurimum potest: uidear tecum.
tare de uerbis. Aut ergo intellige qd̾ aet
dominus. Si oculus tiuis neqmͣ est totum

Expanded text:
laudas? Qui utique aut nulli sunt, aut si mali laudas? Qui utique aut nulli sunt, aut si mali sunt, laudandi non sunt: aut si fructus boni sunt, profecto steriles arbores non sunt, imo et bonae sunt, quarum fructus boni sunt, et debent Deo placere, cui bonae arbores non possunt nisi placere, falsumque erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est placere. 33. Sed responsurus es, quid, nisi vana? « Ego, » inquis, « steriliter bonos dixi homines, qui non propter Deum faciendo bona quae faciunt, non ab eo vitam consequuntur aeternam. » Justus ergo Deus et bonus bonos est in mortem missurus aeternam? Piget jam dicere quam multa te sequantur insana, talia sentientem, talia dicentem, talia scribentem, in talibus me quod similiter non desipiam velut censorie reprehendentem. Sed breviter accipe, ne forte cum in rebus ipsis tantum erres quantum errari plurimum potest, videar tecum certare de verbis. Aut ergo intellige quod ait Dominus, Si oculus tuus nequam est, totum
Abbreviated transcription (Latin):
le utitur qui infidelit̾ utitur. ⁊ hoc bonum ma¬
le facit qui infidelit̾ facit. Qui autem ma¬
le facit aliquidi profecto petrat. Ex quo col¬
ligitur etiam ip̃a bona oꝑa que faciuut infi¬
deles. non ipõrum esse: Sz illius qui beue u¬
titur malis. Ipõrum autem ẽẽ pẽta: quib ⁊
bona male faciunt: quia non fideli S infide¬
li. hoc est stulta. ⁊ noxia facint uoluntate. Qͤ¬
lis uoluntas nullo xpĩano dubitante arbor est
que face non potest uisi fructus malos .i. sola
pec̃a. Omne enim uelis nolis qd̾ non est ex
fide ꝑcc̃m est. Et ideo deus istas arbores nõ po¬
test dilig̾e. ⁊ si tales ꝑmanserint disponet ex¬
cidere. quia sine fide impossibile ÷ illi plat̾e.
S ita hic immoror: quasi istas arbores non
iam tu ipẽ st̾iles ꝓmũtiau̾is. Quomodo igit᷑
obsecto non aut iocaris in hiis disputatiomi¬
bus aut deluras. qui st̾ilium arborum fructisᷤ

Expanded text:
le utitur qui infideliter utitur, et hoc bonum male utitur qui infideliter utitur, et hoc bonum male facit, qui infideliter facit: qui autem male facit aliquid, profecto peccat. 32. Ex quo colligitur, etiam ipsa bona opera quae faciunt infideles, non ipsorum esse, sed illius qui bene utitur malis. Ipsorum autem esse peccata, quibus et bona male faciunt; quia ea non fideli, sed infideli, hoc est, stulta et noxia faciunt voluntate: qualis voluntas, nullo christiano dubitante, arbor est mala, quae facere non potest nisi fructus malos, id est, sola peccata. Omne enim, velis nolis, quod non est ex fide, peccatum est . Et ideo Deus istas arbores non potest diligere, et si tales permanserint, disponit excidere: quia sine fide impossibile est placere. Sed ita hic immoror, quasi istas arbores non jam tu ipse steriles pronuntiaveris. Quomodo igitur, obsecro, non aut jocaris in his disputationibus, aut deliras, qui sterilium fructus arborum
Abbreviated transcription (Latin):
tararum conditor est bonarum. Ac ꝑ hoc nulla e¬
nit arbor mala de qua dictum est qd̃ nõ possit
fatẽ fructus bonos. Quis infidelis ita
infidełiter sapiat: NIon itaq inqͣnͣtũ
homo est qd̾ est opus dei. s inqnͣtum ma¬
le uołuntatis est quisq arbor mala est. ⁊ bo¬
nos fructus fac̾e non potest. Duide itaq u¬
trum infidełem uosutatem audeas bonam
dict uoluntatem. S forte dicturis es. Misen¬
raris nofuntas bõna est. Recte istud dicetꝰ
ricordia mala q̃ua ꝑsona pauꝑis accipitur
in uidicio ꝓpt̾ qmͣ postremo rex saul meruit
cit affectum: attentius cogita ne forte miseri¬
cordia houa non sit. insi que huius bone fidi
fu̾it. Immo responde ut ħ bonasine dubita¬
tione prospicias utrum bonam nũam existi¬
mes infidelem. Porro si uitium est malei
misereri proculdubio uitium est misereri in
fidelit̾. Quod si ⁊ ipã ꝑ se ppam̃ natiuuali com¬
passione opus est bonum: etiam isto bono ma¬

Expanded text:
turarum conditor est bonarum. Ac per hoc nulla eturarum conditor est bonarum. Ac per hoc nulla erit arbor mala, de qua dictum est, quod non possit facere fructus bonos. Quis infidelis ita infideliter sapiat? Non itaque in quantum homo est, quod est opus Dei; sed in quantum malae voluntatis est, quisque arbor mala est, et bonos fructus facere non potest. Vide itaque utrum infidelem voluntatem audeas bonam dicere voluntatem. 31. Sed forte dicturus es, Misericors voluntas bona est. Recte istud diceretur, ricordia mala, qua persona pauperis accipitur in judicio ; propter quam postremo rex Saül meruit per humanum pepercit affectum : attentius cogita, ne forte misericordia bona non sit, nisi quae hujus bonae fidei fuerit. Imo responde, ut hoc sine dubitatione perspicias, utrum bonam misericordiam existimes infidelem. Porro si vitium est male misereri, procul dubio vitium est infideliter misereri. Quod si et ipsa se ipsam naturali compassione opus est bonum; etiam isto bono ma
Abbreviated transcription (Latin):
quero abste utrum hec oꝑa bona benefaciat an
male. Si enim qmͣuis bona male facit tamẽ ne¬
gare non potes eum peccare qui male qd lib fa¬
cit sed quia eum non uis cum facit ista pectare:
profecto dicturus es ⁊ bona facit ⁊ bene. Eruc¬
tus ergo bonos facit arbor masa qd̃ fieri non
posse u̾itas dicit. Noli p̾cipitare sententiam.
diligent̾ consid̾a quid te respond̾e cõueniat. An
dicis hominem infidelem arborem bonam: Pla¬
cet ergo deo. Non enim bono potest non plac̾e.
qd̾ bonum est. Et ub̾i erit qd̾ scriptum est. Si¬
ne fide limpossibile est place deo: An responde¬
bis non in qnͣtum infidelis est s in qnͣtum hõ÷
arbor bona est: De quo ergo dominus ait Nõ
potest arbor mala fructus bouos fac̾e. quando¬
quidem quicumq fu̾it aut homo aut angelus
erit: S si homo inqnͣtum homo est: arbor bona
est. Profesto ⁊ angelus in qnͣtum angelus ar¬
bor bona est. Met enim dei sunt oꝑaqui na¬

Expanded text:
» quaero abs te, utrum haec opera bona bene faciat, an » quaero abs te, utrum haec opera bona bene faciat, an male. Si enim quamvis bona, male tamen facit; negare non potes eum peccare, qui male quodlibet facit. Sed quia eum non vis, cum facit ista, peccare; profecto dicturus es, Et bona facit, et bene. Fructus ergo bonos facit arbor mala: quod fieri non posse Veritas dicit. Noli praecipitare sententiam, diligenter considera quid te respondere conveniat. An dicis hominem infidelem arborem bonam? Placet ergo Deo: neque enim bono potest non placere quod bonum est. Et ubi erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est Deo placere ? An respondebis, Non in quantum infidelis est, sed in quantum homo est, arbor bona est? De quo ergo Dominus ait, Non potest arbor mala bonos fructus facere ? quandoquidem quicumque erit, aut homo, aut angelus erit. Sed si homo in quantum homo est, arbor bona est; profecto et angelus in quantum angelus, arbor bona est. Haec enim Dei sunt opera, qui na
Abbreviated transcription (Latin):
pasti. ut ⁊ mestra ⁊ nr̃a posset uoce defend ⁊ ̃¬
⁊ si apud pelagianos discutiatur respondeb̾itur
ideo non dictum quibusdam. quia omibus p¬
catis carere hominem posse dixisti. Si autẽ
apud nos: ⁊ hic respondebitur ides non dem̃
omnibus quoniam quemlib hominem uolu¬
eris intesligi pro quibusdam pecĩs ncce habere
ueniam postulare. S qui scimus quid senti¬
atis: nescire non possumus quomodo ista dica
petatum est: Prorsus inqnͣtum non est ex fi¬
de pcc̃m est. non quia ꝑ se ipm̃ factum qd̃ ẽ nu¬
dum ꝯꝑire pcc̾m est: S de tali oꝑe non in domi¬
no gloriari solus impius negat ẽẽ ꝑcẽm. Qd̾
ut intesligas qmͣuis iam satis inde fu̾it dispu¬
tatum: tamen quia magna res est ad huc pau¬
lisꝑ asculta. Ecte eadem cõmemoro que ip̃e pu¬
suisti. Si gentisis qui non uiuit ex fide nuidum
diuitias honeste amicicie impenderit ad testi¬
monium fassum nec tormentis pot̾it impelli:

Expanded text:
perasti, ut et vestra et nostra posset voce defendi. Nperasti, ut et vestra et nostra posset voce defendi. Nam si apud Pelagianos discutintur, respondebitur ideo non dictum quibusdam, quia omnibus peccatis carere hominem posse dixisti: si autem apud nos, et hic respondebitur ideo non dictum omnibus, quoniam quemlibet hominem volueris intelligi, pro quibusdam peccatis necesse habere veniam postulare. Sed qui scimus quid sentiatis, nescire non possumus quomodo ista dicatpeccatum est? » Prorsus in quantum non est ex fide, peccatum est; non quia per se ipsum factum, quod est nudum operire, peccatum est: sed de tali opere non in Domino gloriari, solus impius negat esse peccatum. Quod ut intelligas, quamvis jam satis inde fuerit disputatum, tamen quia magna res est, adhuc paulisper ausculta. Ecce eadem commemoro quae ipse posuisti. « Si gentilis » qui non vivit ex fide, « nududivitias honestae amicitiae impenderit, ad testimonium falsum nec tormentis potuerit impelli;
Abbreviated transcription (Latin):
muł ⁊ utas in nobis non est. ꝓpe qd̾ ⁊ sanela
erlia. etiam in talibus sius menbus uͥ maculã
ciminis ⁊ rugam non hebet falsitatis. licet cont̃¬
dicente sinbia nr̃a non desmit deo dic̾e. Dinĩ¬
te nobis depita nr̃a: Tuaũt qnͣta arrogantia ⁊
de nr̃e presumptione iurtutis dix̾is. ꝑfacile s
studio sanctitatis qd̾ deus adiuuat pot̾ hormo care¬
repeteatis. ille non agnoscit tu d̾ogmata ur̃a nõ
nouit. EIam ⁊ studiu sanlitatis smne ad ii to¬
no dei uultis in hominis uoluntate pretede qd̾ me¬
rito deus debeat aduuare non gratis ⁊ fic crede¬
tis hominem in hat erumi nosa uita posse cat̾e
dec̃is. ut non in se habeat quare diea ⁊ somoite
nobis debita ur̃a. Qanͣuis aliqͣto tinuidius¬
i d̾ posuisse indearis: qui non dixsti. potest oĩ¬
ħus carere pectatis. Uerum nec quibustam di¬
ce uosuisti. Sed tanqmͣ tibi ip̃e de nimia tanta
pͥsumptione ur̃a erubius. ita sententiam tem¬

Expanded text:
mus, et veritas in nobis non est . Propter quod et sancta mus, et veritas in nobis non est . Propter quod et sancta Ecclesia etiam in talibus suis membris, ubi maculam criminis et rugam non habet falsitatis , licet contradicente superbia vestra, non desinit Deo dicere, Dimitte nobis debita nostra. Tu autem quanta arrogantie praesumptione virtutis dixeris, Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis; ille non agnoscit, qui dogmata vestra non novit. Nam et studium sanctitatis sine adjutorio Dei vultis in hominis voluntate praecedere, quod merito Deus debeat adjuvare, non gratis: et sic creditis hominem in hac aerumnosa vita posse carere peccatis, ut non in se habeat quare dicat, Dimitte nobis debita nostra. Quamvis aliquanto timidiusid posuisse videaris; quia non dixisti, Potest omnibus carere peccatis. Verum nec quibusdam dicere voluisti; sed tanquam tibi ipse de nimia vestra praesumptione erubueris, ita sententiam tem
Abbreviated transcription (Latin):
eut uidebit in fme sũmum alud. ⁊ incõmutabile
Bonuim in cuus comꝑatione se sꝑuat sibi q slaus
caritate iusescat tantoꝙ spiritu eius iupleatir
ut id s non tõne sola. S et̾no quo amiore pͥ¬
ponat multum est disputando uelle monstra¬
re. sapit ħ: qui fangatus fame reu̾titur ad se¬
met ipm̃ ⁊ dicit. Surgam ⁊ ibo ad patrem
meum. Unde itaq scimus ne forte quia le
suꝑdie malum tunc animum temꝑtare non
pot̾it. ⁊ contra quod̾ dectenius onumo non
enit qnͣdo tanta saciabitur iusione ⁊ tanta eo¬
Sãmabitur caritate supioris boni ut ad se sibi
Ipm̃ p lacendo defic̾e ab illuis delectatione nõ
posait ido fem̃ est in loco infirmitatis huuis ne
qua nondum uen̾at ad tantam ꝑticreationẽ
supio ns iallus loni ut illic iam uon poasit extel¬
su phutisi est angesus sathare calaphiator ne
tiamus sub hot onere coruptibilł corꝑis. Soĩdrre¬
rimnus quia pec̃m non hemus nos ios decipte¬

Expanded text:
cut videbit in fine summum illud et immutabile cut videbit in fine summum illud et immutabile bonum, in cujus comparatione se spernat, sibique illius charitate vilescat, tantoque spiritu ejus impleatur, ut id sibi non ratione sola, sed aeterno quoque amore praeponat; multum est disputando velle monstrare. Sapit haec qui fatigatus fame revertitur ad semetipsum, et dicit, Surgam, et ibo ad patrem meum . Unde itaque scimus, ne forte quia hoc superbiae malum tunc animum tentare non poterit, et contra quod decertemus omnino nullum erit, quando tanta satiabitur visione, et tanta inflammabitur charitate superioris boni, ut ad se ipsum sibi placendo, deficere ab illius dilectione non possit; ideo factum est in loco infirmitatis hujus, ne quia nondum venerat ad tantam participationem superioris illius boni, ut illic jam non posset extolli, hic illi est angelus satanae colaphizator, ne ciamus sub hoc onere corruptibilis corporis, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipi
Abbreviated transcription (Latin):
nri dei tantum uałere: si uelit ut hydie malas
contupiscentias malas possimus. tontra quas ub
iuictissme dnnicemus. ⁊ tamen non fieris tec
tuliegas suautem non fiat quis cognouit sẽ¬
sum domini. Non tamen parum scio sum seio
uetumq ala causa sit qͥd̾ nec iusti der siteinuu¬
tas nes miquitatis infirmitas. Est igitur alies
ineuis abdito altoq consilio cur qm diu uico¬
mus in hac uit earne mortali est in nobũ con¬
tra qd mens dimices nr̃a est etiam põ ese duisa¬
mus. dunitte nobis debita nr̃a. fessiet to eusus
lariuar tan q homini homo: ⁊ talis horo auis
t̾cena niħitatio depͥmit. sensum multa cagitan¬
tem: uichid est in treaturis. qd̾ attaiet ad institu¬
arum ⁊ iumitus m̃ta naturaꝵ rationabilimẽ¬
te prestantius. Unde sit consequens ut mens Po¬
namagis S ii psaceat magisꝙ se rpã delesteti E
quelib alia creatura. Qmͣ uero ꝑiculose no
nitiose sibi placeat cum ꝑ hec tumescit. D̾go ⁊
molo inflationis extoslitur. qmͣ diu non uidet si¬

Expanded text:
re, si velit ut hodie nullas concupiscentias malas habere possimus, contra quas vel invictissime dimicemus: et tamen non fieri, nec tu negas. Cur autem non fiat, quis cognovit sensum Domini ? Non tamen parum scio, cum scio, quaecumque illa causa sit, quod nec justi Dei sit iniquitas, nec omnipotentis infirmitas. Est igitur aliquid in ejus abdito altoque consilio, cur quamdiu vivimus in hac carne mortali, est in nobis contra quod mens dimicet nostra: est etiam propter quod dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Sed ut tibi sic loquar tanquam hominterrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem , nihil est in creaturis, quod attinet ad institutarum divinitus merita naturarum, rationali mente praestantius. Unde fit consequens ut mens bona magis sibi placeat, magisque se ipsa delectet, quam quaelibet alia creatura. Quam vero periculose, imo perniciose sibi placeat, cum per hoc tumescit typho et morbo inflationis extollitur, quamdiu non videt si
Abbreviated transcription (Latin):
te cõmemorata ⁊ huic ipĩ oꝑi tuo quo respond̾e
uderis inserta sic non actendiᷤ sic obliuisceris:
licet situt iroident᷑ soqueris non uidid ĩ¬
genium qnͣtum uos in hoc quo uiu̾im. quiadt¬
⁊ alis peccatis alia peccata uncuntur. Conti¬
nio quippe subditis att concluditis dicentes.
ꝑ fasile igitur studio sanctitatis qd deus adimiat¬
homo potest care̾ pecratis. Si enim inquis uin¬

Expanded text:
te commemorata, et huic ipsi operi tuo quo mihi respondere te commemorata, et huic ipsi operi tuo quo mihi respondere videris inserta, sic non attendis, sic oblivisceris; licet, sicut irridenter loqueris, « non vidit ingenium, quantum vos in hoc quoque juverim, quia dixi, Aliis peccatis alia peccata vincuntur. » Continuo quippe subditis atque concluditis dicentes: « Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis. Si enim vincu
Abbreviated transcription (Latin):
enim ⁊ corpus ⁊ quecumq ẜona anme ⁊ corꝑis
naturasit̾ insita etiam in pectorib. dona dei sũt.
qm̃ deus non ipĩista fec̾unt. de hiis aũt que
faciunt dictam ẽ. Onme qd̾ non est ex fide pec¬
catun est: Sanc b̾reuem sedutiq aꝑtam sẽ¬
tentiam meam si mente tenuisses: Puto quod
tam imꝓbus. non fuiss. ut nos posse dice̾ asse¬
teres quia corpus paganorum corpus non sit. ⁊
auli paganorum sensum non hẽant intuen di
frum̃ta que in paganorum nascuntur agris fiu¬
menta non sint. Ut enm tͥ tanꝙͣ de sompno
ixtitato eadem ilba mea reputam que tue memo¬
nie fortissis ut hec dice̾s excid̾e̾nt. Pec etiam
in pec̃oribus miimi dona dei sunt. qm̃ deus non
ipĩ ista fec̾unt. De hiis autem que fatiut:
dictum est. Ouine qd̾ non est ex fide peccatum
est. Sed cum insana dicis ⁊ rides: frenetico es Si¬
milis. Cam autem uera que dico abste paulo an¬

Expanded text:
enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis naturaliter insita, etiam in peccatoribus dona Dei sunt; quoniam Deus, non ipsi ista fecerunt: de his autem quae faciunt dictum est, Omne quod non est ex fide, peccatum est » ? Hanc brevem, sed utique apertam sententiam meam si mente tenuisses, puto quod tam improbus non fuisses, ut nos posse dicere assereres, quia « corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intuendi, et frumenta quae in Paganorum nascuntur agris, frumenta non sint. » Ut enim tibi tanquam de somno excitato eadem verba mea repetam, quae tuae memoriae fortassis ut haec diceres exciderunt, « Haec etiam in peccatoribus dona Dei sunt; quoniam Deus, non ipsi ista fecerunt: de his autem quae faciunt dictum est, Omne quod non est ex fide, peccatum est. » Sed cum insana dicis et rides, phrenetico es similis: cum autem vera quae dico abs te paulo an
Abbreviated transcription (Latin):
tatem dicis ⁊ rides ⁊ sanus es. Runde quomddo qͦ
io̾ne istud fieri potest: Prorsus nec illa est castitas
uera. nec santtas uera. prorsus raqmͣ nec uera est sa¬
sitas animi fornicantis ⁊ uera est insania homĩs
dicentis hoc dedecus ⁊ ridentis. ⁊os aũt absit us
dicamus qs̃ corpus paganoꝵ corpus non sit ⁊ cel
huimodi. Neq enm consequens ut si non est
frontem nonesse stontem: si non menbrum qd feai
Deus significare intelligamur frontis nomine ħ
pudorem. Quid si non in eo ipõ lobro meo cui res¬
pondisse te iactas ante pͥstruem ne i hac senten¬
cia qua dm̃s. Omne qd̾ non est ex fide pec̃m est.
etiam illa intelligantur infidelium que sunt dei
ista que manit gatris: corpus ⁊ cculi ⁊ men¬
hia ⁊ crt̾a. In eo gen̾e sunt etiam que magris
paganorum frumenta nascuntur quorum dẽ
geator est non pagani. An non tu sste int̾ ce¬
t̾a etiam ista u̾ba mea posiusti ub̾i dixi. anima

Expanded text:
tatem dicis; et rides, et sanus es? Unde, quomodo, qua tatem dicis; et rides, et sanus es? Unde, quomodo, qua ratione istud fieri potest? Prorsus nec illa est castitas vera, nec sanitas vera. Prorsus, inquam, nec vera est castitas animi fornicantis, et vera insania est hominis dicentis hoc dedecus et ridentis. Nos autem absit ut dicamus quod corpus Paganorum corpus non sit, et caetera hujusmodi. Neque enim est consequens, ut si non est frontem non esse frontem, si non membrum quod fecit Deus, significare intelligamur frontis nomine, sed pudorem. Quid, si non in eo ipso libro meo, cui respondisse te jactas, ante praestruerem, ne in hac sententia, qua dicimus, Omne quod non est ex fide, peccatum est; etiam illa intelliganturista quae inaniter garris, corpus, et oculi, et membra caetera. In eo genere sunt etiam quae in agris Paganorum frumenta nascuntur, quorum Deus creator est, non Pagani. Annon tu ipse inter caetera etiam ista verba mea posuisti, ubi dixi: « Anima
Abbreviated transcription (Latin):
regusis ⁊ fabiis ⁊ scipionib ⁊ eunillis cefis quia
talibus sicut in fantibus quifme Baptismate mo¬
rlientur. prouifuri estis aliquem Locum uit̾ damp
Erunt ergo inquis in damꝑnatione semprteua in
quibus est ueca uisticia. Ouocem impudentia ma¬
iore pͥcipitem. ⁊ son erat igitur meis uera uisticia
quia pon actibus s finibus pensantur officia.
ed facete ac lepide homo eligautissmmus t ur¬
Banissimus. Si dicatur inqius. qiua si clli¬
tas infidelium castitas non est: eadrri fronte die¬
tur quia corpus paganorum corpus non fit ⁊ ocili
paramorum sensur. non hẽaut iatuendi ⁊ fuanẽ
⁊ multa iquis alia que tacite absurditatis fent
ut risum possint intertigentib cõmor̾e. slon plane
risum s fletum pocius intelligentibus uest ꝯmo¬
uet risus sicut mentib amicerum sanorum fletũ
cõmouet risus freneticorum. Ita ne ei faues du¬
contra scͥpturas sanctas infideses auimum foriud¬
ri. negas. aut eẽ inanimo fornicante ueram casti¬

Expanded text:
 Scipionibus, et Camillis, caeterisque talibus, sicut infantibus qui sine Baptismate moriuntur, provisuri estis aliquem locum inter damn« Erunt ergo, » inquis, « in damnatione sempiterna, in quibus erat vera justitia? » O vocem impudentia majore praecipitem! Non erat, inquam, in eis vera justitia; quia non actibus, sed finibus pensantur officia. 27. Sed facete ac lepide homo elegantissimus et urbanissimus, « Si dicatur, » inquis, « quia castitas infidelium castitas non est; eadem fronte dicetur quia corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intet multa, » inquis, « alia quae tantae absurditatis sunt, ut risum possint intelligentibus commovere. » Non plane risum, sed fletum potius intelligentibus vester commovet risus, sicut mentibus amicorum sanorum fletum commovet risus phreneticorum. Itane aut contra Scripturas sanctas infidelis animum fornicari negas, aut esse in animo fornicante veram casti
Abbreviated transcription (Latin):
men eẽ concupĩam carns qua concupiscit adu̾sus
bͥm̃. eoq malo bene nti pudicitiam cõiugalem me¬
bus q non uti contineutiam sanctiorem qd̃ malũ
is̃ ex alia substantia qmͣ deus non condĩdit sicut

Expanded text:
men esse concupiscentiam carnis qua concupiscit adversus men esse concupiscentiam carnis qua concupiscit adversus spiritum, eoque malo bene uti pudicitam conjugalem, meliusque non uti continentiam sanctiorem: quod malum non ex alia substantia quam Deus non condidit, sicut