comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ ueritatẽ quȩ de archa noe sc̾m
litt̾am referuntur. duo p̃cipue inqͥre¬
re debent uidł formã & quã¬
titatẽ arche. Et deforma qͥdem sic dic̃ orige¬
nes. Ego puto quantũ ex his que descͥbunt᷑
apparet. qͥtuor anguł ex uno cõsurgentẽ eis¬
dẽ paulatĩ usq ad sũmũ in angustũ attracti
inspatiũ uniꝰ cubiti fuisse collectam. Cui senten¬
tie plura refragari uident᷑ pͥmũ qd ħ forma ad na¬
tandũ ñ uidetur. ẽẽ. id onea. Constat nãq tan¬
te moł machinã. tot & tantis honustã aĩalib
atq cibariis neqͦꝙͣ ita potuisse suꝑ etͣare ueni¬
entib aqͥs. ut ñ exmagna parte sui deorsũ p̃me¬
retur. Cuiꝰ rei exꝑim̃tũ ad huc caꝑe possumꝰ in
nauib magna gestantib onera. Si gͥ ut dr᷑ sta¬
tĩ ab iino contrai cepit. ita ut intumescentes
fluctꝰ latera hinc inde inclinantia ñ repellerenl
s exciꝑent. & ñ tã aque archã ꝗͣ archa aqͥs por¬

Expanded text:
 de arca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse collectam. » Cui sententiae plura refragari videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tantis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus rei experimentum adhuc capere possumus in navibus magna gestantibus onera. Si ergo, ut dicitur, statim ab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non repellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas por
Abbreviated transcription (Latin):
nouẽ & semis extendunt᷑. hubñtes bases
uiginti qͥnq cubitoꝵ. Regula inuenien¬
di ipotemisã. hoc ẽ. ut katetũ in se mul¬
ti plices simiłr basim inse & has sũmas simul
cõponas. & illiꝰ num̾̃i qͥ iñ excrescit latꝰ ꝓipo¬
temisa habeto. In hac arca aut̃ ipotemise uicẽ
gert̃ tigna obliq abimo ad suꝑiora porrecta ka¬
teus ẽ. stilus in medio arce erectꝰ usq ad sup̃mũ
cubitũ. Basis ẽ. linea iacens ab angulo arce usq¬
uo
ad katetũ porrecta. Diagonał linea
gulum illi oppositũ
uenies ad subtili¬
cipline ꝑtinentia
diũ decinamꝰ. St̃ alii qͥ dict̃ in arca ñ fuisse nͥ
tres mansiones & de his unã semel cameratã. me¬
diã bicameratã sup̃mã tricameratã. & auint
has distinctiones mansionũ scͥpt᷑am appellasse
cenacła ipsas aut̃ mansiones tres tͥstega. Et hãc
formã nos icc̾co potiꝰ. ꝗͣ reliqͣs depinximꝰ. qͥa ñ
facile altitudinẽ parietũ in plano demonstͣ¬

Expanded text:
habentes bases viginti quinque cubitorum. Regula inveniendi hypotemisam haec est ut ratetum in se multiplices, similiter basim in se, et has summas simul componas, et illius numeri, qui inde excrescit latus pro hypotemisa habeto. In hac autem arca hypotemisae vicem gerunt tigna oblique ab imo ad superiora porrecta. Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea angulum illi oppositum.venies ad subtiliciplinae pertinentiasse nisi tres mansiones, et ex his unam semel cameratam, mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distinctiones mansionum Scripturarum appellasse caenacula; ipsas autem mansiones tres tristega. Et hanc formam nos idcirco potius quam reliquas depinximus, quia non facile altitudinem parietum in plano demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
flos agri. Et qͦ mͦ caro sit fenũ. det̾minat dauid
cũ ait. Mane floreat & tͣnseat. uesꝑe decidat
indures & arescat. E si dicat. homo maue .i. in
puericia & in iuiuentute floret. s uesꝑe .i. in¬
inpulue. qͥa pͦ hominẽ cadauer. pͦ cadauer
uermis. post uermem cinis efficitur. Hoc de ho¬
mine dicit. Qd aut̃ delabore quẽ exercemꝰ i
tẽporalib uiciis: Anninr̃i sicut aranea me
inur. Uld facit aranea: Giscera sua cõsumit ut
faciat telã. ut in ea tanto labore cõtexta. iii¬
lem capiat p̃dã soilicet muscã. Simiłr hoie̾s
hiuiꝰ mundi uiscera sua cõsumunt laborando.
eundo ꝑmulta ꝑicła. & uilẽ m̃cedẽ ad qͥrendo.
scił tnͣsitoria. O miseri relinquent alienis di¬
uicias suas & sepulcͣ eoꝵ domꝰ illoꝵs in et̾ñ¬

Expanded text:
flos agri . » Et quomodo caro sit fenum, determinat David, cum ait: « Mane floreat, et transeat; vespere decidat, induret et arescat . » Quod dicitur: Homo mane, id est in pueritia, et in juventute floret; sed in vein pulvere; quia post hominem cadaver, post cadaver vermis, post vermem cinis efficitur. Hoc ad hominem dicitur. Quid autem de labore 790 quem exercemus in temporalibus? « Anni nostri sicut araramur. Quid facit aranea? Viscera sua consumit ut faciat telam, et in ea tantum laborat, ut capiat vilem praedam, scilicet muscas. Similiter homines hujus mundi corpora consumunt, laborando, eundo per multa pericula, et vilem mercedem acquirendo, id est transeuntia. O miseri! Relinquent alienis divitias suas, et sepulcra eorum domus illorum in aet
Abbreviated transcription (Latin):
tas. xͦu. Turris ÷ ibi maxuna. ad ꝗͣ om̃s habñt
refugiũ. De qͥ ait salomon. Iurris dauid edifica¬
ta ẽ. cũ ꝓpugnacłis. Mille clipei pendent ex ea.
Turris illa tangit cęlos. St̃ & alie multe turreᷤᷤ
s inferiores. de qͥb ait dã. fiat pax inuirtute
tua & habundantia inturrib tuis ierłm. Nonꝗͣ

Expanded text:
t refugium. De qua Salomon ait: « Turris David aedificata est cum propugnaculis; mille clypei pendent in ea . » Turris illa tangit coelos. Sunt et aliae multae turres, sed inferiores, de quibus ait David: « Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis, Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
Fercula eoꝵ diũ p̃cepta. Ardent in absentes.
lia ẽ. uita hoĩs suꝑ t̾rã. Om̃s semꝑ armati.
qͥa sẽꝑ necesse ẽ. pugnare. cũ hostes cor nes¬
tis mores ciuiũ. S admaiorẽ intelligentiã ex
ponenda ẽ. descͥptio muri. Iurus ciuita¬
tis. c̾todia angłor que nob̾ depũtata ẽ. ad cu¬

Expanded text:
faciendum ea. Ardent in absentes, litia est vita hominis super terram. Omnes semper armati, quia semper necesse est pugnare, cum hostes nestis mores civium; sed ad majorem intelligentiam ejus est exponenda descriptio. Murus civitatis est custodia angelor
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ in medio aree inaltitudinẽ. xxͣx. cubitoꝵ kate¬
tũ erexeris. & de ipso kateto a sup̃mo tercie man¬
sionis sursũ qͥndecĩ sũpseris. & id ꝓ kateto habue¬
ris. eiq pedetenꝰ hanc basim scđm geometͥcalẽ re¬
gulã cõꝑaueris. uidebis mirabili ratione om̃s an¬
gulares ipotemissas in m̃surã centũ qͥnqͣginta

Expanded text:
 in medio arcae in altitudinem tringinta cubitorum ratetum erexeris, et de ipso rateto a supremo tertiae mansionis sursum quindecim sumpseris, et hoc pro rateto habueris, eique pedetenus hanc basim secundum geometricalem regulam comparaveris, videbis mirabili ratione omnes angulares hypotemisas in mensuram centum quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit qñ unũ negauit. Tautũ gͦ plora. qͣn¬
tũ cõmisisti. Siunu: unũ. Si multa: multa.
Uis solui: Rũpe om̃s cathenas. Redime te pꝰ eaele¬
mosinis. Uoluit enĩ dñs ꝓpt̾ea ut alii diuites. alii
diuitis ut uideat in qͦ peccata rediat. Manet
enĩ in excusabił. cũ incħ pauꝑi tribuit. Lauate
merearis recipi. ds̃ aut̃ qͥ habitat in ierłm mit¬

Expanded text:
it. Tantum ergo plora quantum deliquisti. Si unum, unum, si multa, multa. Vis solvi? rumpe catenas. Redime te postea eleemosynis. Voluit enim Dominus, ut alii divites, alii divitis, ut videat in quo peccata redimat. Manet ergo inexcusabilis, cum nihil pauperi tribuit. Lavabis te merearis recipi. Dominus autem qui habitat in Jerusalem, mit
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s kiñi qͥa homo &e res humane tnsits¬
rie st̃: & iõ ababiloniis ꝑfalsas duutiã
cata habet. si oĩa p̃t̾ unũ dimittat. simił ẽ. ei
qͥligat᷑ multis cathenis. õs p̃t̾ unã rũpit. & tm̃
sagrtas in corde. & si aliis excrastis una rema
lũ causa ẽ. dãpnatioĩs. Ualet qͥdã quedã dimit¬
tere. ut leuiorem penam in inferno recipiat
s ñ ualet ut ad salutẽ ueniat. ltaq qͥ quedã
dimitteͥt & ñ oĩa nundũ exit debabilonia.

Expanded text:
fratres, quia homo, et res humanae transitoriae sunt; et ideo a Babyloniis per falsas divitias cata habet, nisi omnia praeter unum dimittit, similis est ei qui ligatus multis catenisagittas in corde, si aliis extractis, una remanest causa damnationis. Valet quidem quaedam dimittere, ut leviorem poenam in inferno recipiat, sed non valet ut ad salutem veniat. Ita qui quaedam dimittit, et non omnia, non exit de Babylonia,
Abbreviated transcription (Latin):
nulliꝰ constat ambiguun. Et hȩc est quaarans.id. ẽ qͣrta
pars diei. ut supͣ euidentissime constitit. Que qm̃ singłis
annis computari nequeunt. cautũ est ut sem̃ꝑ trib anniꝰ
absq ulla compittatione p̃tereant᷑ donec .iIII. anno in
x.xiiͦiͦi. reddere possint᷑ horarũ. hic ẽ dies quẽ bissertũ

Expanded text:
mbiguum; et hic est quadrans, id est quarta diei pars, ut supra evidentissime constitit. Quae quoniam singulis annis computari nequeunt, cautum est ut tribus semper annis absque ulla computatione praetercantur, donec quarto anno in XXIV reddere possint horarum. Hic est dies, quem bissextum
Abbreviated transcription (Latin):
li descendat. moda insuma eiꝰ resurgat altitudinem
ammalis uersis uestigus retro incedit. ita sol cum
ad hoc signũ uenerit. ultra scanđe non ualens. inferiora
repetit celebrato in quarta eius parte solsticio .xii. Rł uił.
nde idem ortus. Na tres sunt principales ortuł occasusq
solis. scilicet brumalis equinoctiał. & borealis. Iste dequo
posito nomine a qualitate temporis: comersione solis¬
equens signum : leonis dicunt. Ou illrus mensis a¬
gusti scilie feruentissimum tempͥus. qr ceteris animat¬
tib calore prestare dicitur. quodq leo priore parte ualidus
posteriore degenerat. sicut sol amedio illo signo iam circa
mensem septembrẽ aectus sui ardorem nobis dum taxat
mitigare incipit.

Expanded text:
ndi descendat, modo in summam eius resurgat altitudinem. ndi descendat, modo in summam eius resurgat altitudinem. animalis versis vestigiis retro incedit, ita sol, cum ad hoc signum venerit, ultra scandere non valens inferiora repetit, celebrato in quarta ejus parte solstitio, id est XII Kal. Julii, unde idem ortus. Nam tres sunt principales ortus occasusque solis, scilicet brumalis, aequinoctialis, et borealis. Iste de quo ς, id est aestas, composito nomine a qualitate temporis et conversione solisequens signum Leonis dicitur ob illius mensis, Augusti scilicet, ferventissimum tempus, quia leo caeteris animalibus calore praestare creditur, quodque Leo priore parte validus, posteriore degenerat; sicut sol e medio illo signo jam circa mensem Septembrem aestus sui ardorem nobis duntaxat mitigare incipit.
Abbreviated transcription (Latin):
exerere incipit : siue quod ab eo equinoctio ꝑtotã estatem usq
ad aliua equi noctium dextrum lustret emispherium. sicut¬
sicut illud animaĩ toto hoc tempore dextro lateri fertur
incubare: Nam reliqua anni medietate ⁊ sol sinstrum
mbitũ ꝑagit & aries suꝑ sinistrum latus in cumbit¬
aurum obid reor illos scđo loco posuisse quod sole illas
partes ad eunte boum labores. id est segetes ad maturitatem
tendunt. & in quibusda feruentiorib terris etiam metunt
Iuꝑ geminorum aliegoria significatione nichil aliud
Sreꝑire potui. nisi parum quod tam̃ & ipsum afabulo
haut multũ recedit figm̃to Fertur in illo mithologico
simulacro ex his geminis ip quos catorem uocant᷑ atq
mortalem S his qui inmortalis ertiterat. suȩ moitis
tur ꝓbare stellis. quod una oriente. occidat altera. hȩc
qͦq sic soli coaptant quod unus idemq: modo inima mu¬

Expanded text:
exercere incipit, sive quod ab eo aequinoctio per totam aestatem usque exercere incipit, sive quod ab eo aequinoctio per totam aestatem usque ad aliud aequinoctium dextrum lustrat hemispherium; sicut illud animal toto hoc tempore dextro lateri fertur incubare; nam reliqua anni medietate et sol sinistrum ambitum peragit, et aries super sinistrum latus incumbit. Taurum ob id reor illos secundo loco posuisse, quod sole illas partes adeunte boum labores, id est, segetes ad maturitatem tendunt, et in quibusdam ferventioribus terris etiam metuntur. Super Geminorum allegorica significatione nihil adhuc reperire potui, nisi parum, quod tamen et ipsum haud multum a fabuloso recedit figmento. Fertur in illo namque mittholoico  sic  simulacro ex his Geminis, quos Castorem vocant atque mortalem. Set is qui mortalis extiterat sue mortis probare nituntur stellis, quod una oriente occidit altera. Hoc quoque coaptant, quod unus idemque modo in ima mu
Abbreviated transcription (Latin):
indidit nomina. quȩ poete qͥda ridiculȩ finrerũt. s qui
dicunt᷑ philosophi quibꝰda phisicis adumbrationib colorare
nisi sunt. s nos poeticis. in qͥbus nulla in est ueri soliditas pꝰ¬
habitis figm̃tis naturalium rerũ pauça. quȩ deueterum
potiumꝰ eruere comm̃tariss. inserere nõ uideatur honerosũ
gitur zodi aco ipsi eo loci tͥbuentes inicium : De ⁊odia co¬
quo solem mar constat. et̃. locatũ id ẽ abeo signo quod xylur
apͥł in trare dicit᷑ que̾ pͥmũ fuisse  ͣ  ͭ diem scłi. & iiii. abhinc se
creatũ die eꝯiu noctili dim̾sione sol ipse testatur. id ÷ quasi pͥncipale
signũ arietis nomine uocauerũt. ernatura ipsius animalis tͣ hen¬
tes uocabulũ similitudinis ad efficientiam solis. siue quoa id ani¬
mal p̾cipue cornib ualet. sicut sol abeo tempore adresoluen¬
dam tram eatenus brumali rigore concretam radiorum uim

Expanded text:
indidit vocabula, quae poetae quidem ridicule finxerunt; sed qui indidit vocabula, quae poetae quidem ridicule finxerunt; sed qui dicuntur philosophi, quibusdam physicis adumbrationibus colorare nisi sunt. Sed nos , poeticis, in quibus nulla inest veri soliditas, posthabitis figmentis, naturalium rerum pauca quae de veterum potuimus eruere commentariis, inserere non videatur onerosum. Igitur zodiaco ipsi eo loco tribuentes initium, quo solem mox factum constat esse locatum, id est, ab eo signo, quod XV Kal. April. intrare dicitur, quem primum fuisse diem saeculi, et quarto abhinc se creatum aequinoctiali die ratione sol ipse testatur, idem principale signum quasi Arietis nomine vocaverunt, ex natura ipsius animalis trahente vocabulum similitudinis ad efficientiam solis, sive quod id animal praecipue cornibus valet, sicut sol ab eo tempore ad resolvendam terram, eatenus brumali rigore concretam, radiorum vim
Abbreviated transcription (Latin):
dies .iiii. anno sẽꝑ int̾calat᷑. Hoc ueluti qͦd̾a fundamento
inueniendorũ sequentium argun̾itoꝵ p̃locato: ad ipsa ian
erplicanla quȩ hinc conficiuntur acced amiis argumñta
institumus: non infructuosum iudetur deratione
signorũ quantũ ingenioli nr̃i capacitas ermaiorum
dictis retinere potuit pauca ꝑstringere Ac pͥmo sciendũ :¬
signa ipsa nichil ẽẽ aliudꝰ quã certa celi spacia exstellar
positione & ordine calculatorum sagac̾itate quibusdam
quasi limitib det̾minata. Primos namq egyptios quos p̃ce
teris nationib huius artis ꝑitia calluisse. & diuinȩ ⁊ humars
cat circulũ. inxii. partib Qu em̃sos testatur macrobius
Quod qua in dustria fecerint qͥ plenius nosse desiderat.
eiusdẽ macrobiĩ comin̾tũ de sompnio scipionis legere stu¬
deat. Ipsos aũt subsecita posteritas. p̾mo generalit signa
appellauit. Unde eidẽ sphere grece rodiacos. latine auñ
significari nom̃ impositũ est: Deinde singłis signis certa

Expanded text:
er anno intercalatur. Hoc veluti quodam fundamento inveniendorum sequentium argumentorum praelocato, ad ipsa jam explicanda, quae hinc conficiuntur, accedamus argumenta. instituimus, non infructuosum videtur de ratione signorum, quantum ingenioli nostri capacitas ex majorum dictis retinere potuit, pauca perstringere. Ac primo sciendum illa signa nihil aliud esse quam coeli certa spatia ex stellarum positione et ordine, calculatorum sagacitate quibusdam quasi limitibus determinata. Primos namque Aegyptios, quos prae caeteris nationibus hujus artis peritia calluisse, divinae  cod. ut det circulum, in duodecim partibus emensos testatur Macrobius. Quod, qua industria fecerint, qui plenius nosse desiderat, ejusdem Macrobii commentum de Somno Cipionis  sic  legere studeat. Ipsas autem partes subsecuta posteritas primo generaliter signo appellavit. Unde eidem sphaerae Graece zodiacos, Latine autem signiferi nomen impositum est. Deinde singulis signis certa
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis minor ẽ patre. & ipse hoc patͥ ꝑ obe¬
dientiã subic̃. qͣ ipse a patre ꝑ eqͣlitatem ma¬
iestatis ñ accepit. Si qͥs aut̃ uoluerit indagare
mist̾ĩa numeroꝵ qͦs supͣ in altitudine unꝰ cuiꝰq
mansionis distribuimꝰ. uidebit cõgrue qͣt̾na¬
riũ pͥme mansioni deputatũ. Qa enĩ corpꝰ hu¬
manũ qͥtuor elem̃tis cõponit᷑. & ex qͦtuor hu¬
moꝵ cõplexione cũ paginat᷑. rect̾e carnaliũ¬

Expanded text:
hoc Patri per obedientiam subjicit, quod ipse a Patre per aequalitatem majestatis non accepit. Si quis autem voluerit indagare mysteria numerorum, quos supra in altitudine unius cujusque mansionis distribuimus, videbit congrue quaternarium primae mansioni deputatum. Quia enim corpus humanum ex quatuor elementis componitur, ex quatuor humorum complexione compaginat
Abbreviated transcription (Latin):
norisine magna diligentia ꝓbatũ est. luna unuͣ ꝗͦdq eru
Dũc gͦ duodecies duos dies. fiunt ax yiui Ite senas horas
quȩ in singulis signis suꝑsunt. duo decies multiplica.⁊
habebis lrru. horas quȩ faciunt .iii. dies singulos aruu.
horarũ . hos .iIII. iunge suꝑiorib : .s .xx .iiui. dieb ⁊ siunt
xxuii. Suꝑ est ad hucꝰ insingłis signis bisse unius hore:
Si queris quid sit bisse sccto uissen dici cuiuscumq rei
duas partes sub lata t̃tia. Qcqͥd eni eque. in .iii. diui¬

Expanded text:
non sine magna diligentia probatum est, luna unumquodque sinon sine magna diligentia probatum est, luna unumquodque siDuc ergo duodecies duos dies, et fiunt XXIV. Item senas horas, quae in singulis signis supersunt, duodecies multiplica, et habes LXXII horas, quae faciunt tres dies, singulos XXIV horarum. Hos III dies junge superioribus XXIV, et fiunt XXVII. Superest adhuc in singulis signis bissis unius horae. Si quaeris quid sit bissis, scito bissem dici uniuscujusque rei duas partes sublata tertia. Quidquid enim in tres
Abbreviated transcription (Latin):
fuit uiHł. ⁊ p̾mũ unuꝰ diem ħłr deme. ki eliqui si minus
ama fuerint. ipsa ẽ etas lune: Si ultra xxm ꝓcesserint illis
sidera: ut si m̃sis ille xuxfert lunã.xtxx. Sin xruiiui ȩquȩ
uestigare cupis : sume om̃s p̾teritos anni dies. idẽatił
qui sunt duar linearũ dies De restant cuius uis diei lunȩ
etate pandunt. Quod si totonumero ꝑ luiui erpenso nil
suꝑ fuerint. uł qui remanserit tricenarium qͥdem exce¬
serint. adlyuui tamen non ꝑuenerunt: sublatis mrr qͦdrema¬
nent. ipsa eͣ etas lune: In hoc arguin̾to : bisertalem non
nuncara . nuncrxxiiii. computetir: Ad quod aꝑtius in¬
spiciendũ sciendũ est non uni formes computari lunȩ m̃¬
ses sed alterum ẽẽ. qui ⁊ odiacũ ꝑ uolat. alterũ uͦ qͥ solem con
sequitur: Quȩ cuncta ut manifestiora fiant dicendum¬
pͥmo in singuloꝵ signorum de hinc intotius signiferi lu¬
strationẽ quantũ temporis eppendat. Ut asollet tiou:

Expanded text:
is. Et primo unum diem Kalendarum deme, reliqui si minus XXX fuerint, ipsa est aetas lunae. Si ultra XXX processerint, illis siderans ut si mensis ille XXX fert lunam, XXX; sin autem XXIX, aeque vestigare cupis, sume omnes praeteritos anni dies, id est a qui sunt duarum lunationum dies; qui restant cujusque diei, lunae aetatem pandunt. Quod si toto numero per LIX expenso nil superfuerit, vel qui remanserint, tricenarium numerum excesserint, ad LIX tamen non pervenerint, sublatis XXX, quot remanserint, ipsa aetas lunae est. In hoc argumento bissexti diem non nunc XXXma, nunc XXIXna computetur? Ad quod apertius inspiciendum est, non uniformes lunae computari menses, sed alterum esse quo zodiacum pervolat, alterum quo solem luna consequitur. Quae cuncta ut manifestiora fiant, dicendum in singulis signis primo, dehinc in totius signiferi lustratione quantum temporis expendat. Ut a solertioribus
Abbreviated transcription (Latin):
Ne ȩpacte suꝑiorib regularib uincte etate lunȩ ꝑsin¬
gulas halendas ostendunt hoc motlo: Sume regulãres
cuiꝰ ius m̾sis ⁊his adde ȩpactas que fuerint illo anno qͣru
ꝑsingulos annos inuentione post̃ ostendemus ÷ que nu¬
epacte ipse tũ sius regularibꝰ iccirco aseptembri ini¬
magistri ab hoc mense annuꝰ inchoant. Unde sicut ro¬
manȩ antiqͥtatis auctoritate p̃cedentes regulares cuͣ
concurrentibꝰ amartio ita ob reuerentiam huiusce
magisterii. hanc lectione aseptembri iudent᷑ incho¬

Expanded text:
 Epactae superioribus regularibus junctae aetatem lunae per singulas Kalendas ostendunt hoc modo: sume regulares cujusque mensis, et his adde epactas quae fuerunt in illo anno, quarum per singulos annos inventionem post ostendemus, et quem nuEpactae istae cum suis regularibus idcirco a Septembri inimagistra, ab hoc mense annum inchoavit. Unde, sicut Romanae antiquitatis auctoritate praecedentes regulares cum concurrentibus a Martio, ita ob reverentiam hujusce magisterii hanc lectionem a Septembri videntur incho
Abbreviated transcription (Latin):
i huius artis auidus ⁊ hoc forte queris cur p̃fati regłr amar¬
tio sumant erordium. uł concurrentes ibidem mutent᷑.
Icito hunc m̃sem pͥmũ fuisse anni a romulo romanorum
auctore instetuti qͥ pͥmus latinorum annum .x. m̃sibus ordi¬
nauit. ⁊ ob illam p̾mȩ instetutionis memoriam hoc actenꝰ
obseruari. Hunc eni ille m̃sem amarte patre ut credebat
suo nomin auit. ⁊ ut dictũ ÷ pͥncipium arini institurt:
Testant᷑ hoc non nulli exhis qui sec unt᷑ nĩsib qͥb nomina
abordine quo amartio ab sunt ⁊ aeris temꝑie composita
indita sunt. ut septb quod ab illo sit septimus. & largi¬
alt̃ ab octauiano augusto deinceps uocabula mutaneñ
pͥdem quintit ⁊ sertił simili de causa sunt appeilatodd
u nunc annum aianuario ordimur a successore por l
numa pompilio est institutũ qͥ decem romulinisibns
duos ad didit pͥmũq corũ iano quem gentili errore prpre¬
cipium terũ arbitrabantur consecrans ianuaritm appel¬

Expanded text:
i hujus artis avidus et hoc forte quaeris cur praefati regulares a Martio sumant exordium, vel concurrentes ibidem mutentur, scito hunc mensem primum fuisse anni a Romulo, Romanorum auctore, instituti, qui primum Latinorum annum X mensibus ordinavit, et ob illam primae institutionis memoriam hactenus observari jussit. Hunc enim ille mensem a Marte, ut credebat, patre suo nominavit, et, ut dictum est, principium anni esse instituit. Testantur hoc nonnulli ex his qui sequuntur mensibus, quibus nomina ab ordine, quo Martio absunt et aeris temperie composita et indita sunt. Ut September, quod ab eo sit septimus, et largialter ab Octaviano Augusto deinceps vocabula mutaverunt. Pridem Quintilis, vel Sextilis simili de causa sunt appellati. Quod vero nunc annum a Januario ordimur, a successore Romuli Numa Pompilio institutum, qui denis Romuli mensibus duos addidit, primumque eorum a Jano, quem gentili errore principium rerum arbitrantur, considerans Januarium appel
Abbreviated transcription (Latin):
re libet. Dicitur aut indictio ab indicendo. Cu eni io mani
pene om̃ib gentibꝰ imperarent. om̃ibꝰ tͥbuta in diperut
quȩ eis sẽꝑ .uͦ anno pendebantur. Sed pͥmo qͥnquenuio
ades seđo argentũ. teio soluebat᷑ aurũ. Quarto rursus apͥn¬
cipio repetabatur .i. ab aere. Unde iunctis tribus qͥnquen¬
niis .xu. Amoꝵ indictiones singulȩ sunt institutȩ. Etçau¬
tũ ÷ ut nullus lib. nullũ pͥncipis edictũ ratũ habetur. quod
in dictionem non p̃ferreti Singulis aut̃ quinquenniis ꝑac.¬
quem obhoc afebruo .÷ aplitone uocauer quem purgato¬
rem credebant. Februare en̾i: purgare ar̃. Unde totũ illum
ut minuens pͥmũ ꝑxu.iiii. diuide. Et quot remanserñ.
rursus inultiplica ꝑundecim Et si numerus ille infrarar
remanserit. epactas ẽt̃ illius anni scias. Quo dsi ultra exere¬
uerit : sublatas quot quot .xx. repperis. residuos pepactis¬

Expanded text:
re libet. Dicitur autem  omnibus gentibus imperarent, omnibus tributa indixerunt quae eis quinto semper anno pendebantur: sed primo quinquennio aes, secundo argentum, tertio solvebatur aurum; quarto rursus a principio repetebatur, id est ab aere: unde junctis tribus qniis XV annorum indictiones sunt singulae institutae, et cautum est ut nullus liber ratus, nullum principis edictum ratum haberetur, quod indictionem non praeferret. Singulis autem quinquenniis pacquem ob hoc a Februo, id est a Plutone vocaverunt, quem purgatorem credebant. Februare enim purgare dicitur, imo totum mini aut minuens, primum per XIX divide, et quot remanserint, rursus multiplica per XI, et si numerus ille infra XXX remanserit, epactas illius anni esse scias. Quod si ultra excreverit, sublatis, quotque triginta reperis residuos
Abbreviated transcription (Latin):
solis Peeliquosũ qui suꝑ fuerint desumma particm sequentib
pordinẽ siguis ꝑtricenos disꝑties ⁊ cui sigrouot defuerintip
eolunam̃  noueris in tora ipsius parte quot illusigne cou¬
faoasi qo a mudiesineo quo est signo sol degere haberiantt

Expanded text:
solis; reliquos vero qui superfuerint de summa partium, sequentibus solis; reliquos vero qui superfuerint de summa partium, sequentibus per ordinem signis per tricenos disperties. Et cui signo XXX defuerint, in eo lunam esse noveris in tota ipsius parte, quot illi signo ex praeris, quot adhuc dies in eo, quo est, signo degere habet, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dies elongetur: hoc ordine inuentigabis. Sume etaͤtem
numerũ ter ducito ⁊ quot insumma reppereris: tot
partibus luna asole noueris disꝑari. id ÷ un eo loco dege¬
re ad quaẽ uenturus sit sol post totidẽ dies: Partes eni
istas nichil aliud dicimus. quã todianos ꝑrodiacum
solis ꝓgressus. UTtem si eodem argumͣto ꝓbare conten¬
dis inquo signo luna eodem diȩ consistat᷑. pͥmũ iudeto
inquo sol sig̃no ipso moretur diȩ̃. ⁊ in quota ipsius signi
parte id ÷ quot ibidem dies ex actos habeat. Et qͥa unũ¬
quodq signũ aro ꝑlabitur diebus. rursus uideto qͦt
abeo die remanent usq xrxid ÷ usq ad contemplatio¬
nem illius signi. Facillimũ est eñ quo singula signa
non solũ certis mensibus sed ⁊ certis ipsorum men̾si¬
partium summa qͥbus lunam asole remotã inuene¬
ipsum numerũ sumens aabis eidẽ signo ad enplendum atioreib

Expanded text:
ole per singulos dies elongetur, hoc ordine investigabis. Sume semper aole per singulos dies elongetur, hoc ordine investigabis. Sume semper anumerum ter ducito; et quot in summa reperis, tot partibus eam a sole noveris disparari, id est, in eo loco degere ad quem venturus sit sol post totidem dies. Partes enim istas nihil aliud esse dicimus quam quotidianos per zodiacum solis progressus. Item in eodem argumento probare contendis, in quo signo luna eodem die consistat? Primum videto in quo sol ipso moretur die, et in quota ipsius signi parte, id est, quot ibidem dies exactos habeat? Et quia unumquodque signum perlabitur sol XXX diebus, rursus videto quot ab eo dies remaneant usque ad  inventu facillimum est, cum sol singula signa non solummodo certis mensibus, sed et certis ipsorum mensipartium summa, in quibus partibus lunam a sole remotam inveneipsum numerum sumens dabis eidem signo ad explendum iter
Abbreviated transcription (Latin):
At si ꝑ aliã ꝗlibet utrumq positarũ fęratur linearum. qͥbus
terra obsii eriguitate solare numꝗͣ potest ad unere iumen.
ipsa sui obum brata linea exorbitattone. lucis suȩ dapnum
ualet effugere. id ÷ si uł sublimior ad boream uł deuerior
sole ferattur adaustrũ. ⁊ hoc e ttem ratio: cur non omni
pleni luno luna deficit. Quaꝗ non nulli asserant ut mq
solem scilicet. ⁊ luna raro suꝑnę frequent᷑ aut inferius
deficere. Do huius modi causam pͣfata media linea eclip¬
tica uocatur. quođ utͥusq defectus solaris ac lunaris sit cer¬
ta causa. Caret gͦ solem in ȩelipsi nichilominut: sed nos
eius aspectu fraudari. Hunã uͦ eclipucam penitus lumi¬
ne priuari De uoã tangere uidetur uirgilius. tum ait.
Defectus solis uarios lunęq labores: Labore̾s en̾i lunȩ ipsa
quȩ patitur luminis dispendia uocat. quod sol non patit᷑.

Expanded text:
At si per aliam quamlibet utrarumque positarum linearum feratur, quibus At si per aliam quamlibet utrarumque positarum linearum feratur, quibus terra ob sui exiguitatem solare nunquam potest adimere lumen, ipsa luna adumbraticae lineae exorbitatione lucis suae damnum valet effugere, id est, si vel sublimior ad boream, vel divexior sole feratur ad austrum. Et haec est item ratio cur non omni plenilunio luna deficiat, quanquam nonnulli asserant utrumque, et solem scilicet et lunam, raro superne, frequenter autem inferius deficere. Ob hujusmodi causam praefata media linea ecliptica vocatur, quod utriusque defectus, solaris ac lunaris, sit causa. Claret ergo solem in sua eclipsi nihil minui, sed non ejus aspectu fraudari. Lunam vero eclipticam penitus lumine privari, quod tangere videtur Virgilius, cum ait: Defectus solis varios, lunaeque labores. Labores enim lunae ipsa quae patitur luminis dispendia vocat. CAPUT XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
terra positis celare non potest. ⁊ inde est qͥ non singłis
m̾sibus patitur eclẏpsin. ¶ Lunaris sane defectus qui
gere solet quamuis eiꝰ dẽ lineȩ mediane scilicẽt
ratione contingat. dissimilitẽr tam̃ effĩcitur. Con¬
stat enum luna ꝓprium non habere luni.s in mo¬
dum speculi asole irradiatam resplende. Unde nuͣ¬
quã potest luicere: ñ radiis penetrata solarib: Sol aut᷑
quoties t̾ram sua magnitudine uincit. ut subtili indagine
reꝑtũ est. numquã ab ea totus tegi aut obcultari potest. qͥn
radios suos etiam cũ sub ipsa est: undiq adsuꝑiora remiitat
umbra t̾re contra media signiferi lineam eui potius sub¬
iacet & ꝑ qua solis ÷ iter altius penetrante. Cũ gͦ plena luna
hemispherio asole distans ꝑ eandem mediam̃ fertur li
siue infernam deficire. siue suꝑnã ut poͦte ꝑumbram t̾rę
incedentem ⁊ neqͣquã sole eam more solito respiciente.

Expanded text:
terra positis celare non potest. Et inde est quod in singulis terra positis celare non potest. Et inde est quod in singulis mensibus solis patimur eclipsin. Lunaris sane defectus, qui  contingere solet, quamvis ejusdem lineae, medianae scilicet, ratione contingat, dissimiliter tamen conficitur. Constat enim lunam proprium non habere lumen, sed in modum speculi a sole irradiatam resplendere. Unde nunquam lucere potest nisi radiis penetrata solaribus. Sol autem, quia octies sua magnitudine terram vincit, ut subtili indagine repertum est, nunquam ab ea totus tegi aut occultari potest, quin radios suos et cum sub ipsa est, undique ad superiora remittat, umbra terrae contra mediam signiferi lineam, cui potius subjacet, et per quam solis est iter, altius penetrante. Cum ergo plena luna hemisphaerio a sole distans per eamdem mediam fertur linsive infernam deficere sive supernam, utpote per umbram terrae incedentem, et nequaquam sole eam more solito respiciente.
Abbreviated transcription (Latin):
est supͣ. Porro xu. quia plena est. tota nocte lucet. Quat᷑
enũ quindeni: Ix sunt puncti. & faciunt horas .xii. ẜ contra
nil lucet. mrut pote soli sub posita. & eius maiori lumine
obscurata hanc horam greci eYRΩAU N latini coitũ¬
defectus: Si liam eadem linea qua solem uehi con¬
tigertis Si quidem signiferi latitudo .xii. partib tendit᷑
quarũ mediam sol tantuͣ ꝑ ambulat. Luna autttotam
eus latitudinem Terra aut ut pote tocius mundanę
centrũ sphere. in medio locata. Fidem potius mediane
sub iacet parti. unde sẽꝑ ambit᷑ asole Cum uͦ sol suprã
luna feratur infra. tã auͣt utriq sit subiecta illis.
sole scilicet acluna. in media linea coeuntib: necesse eͣ t̃rȩ
eidem lineȩ subiecte lunari obiectu solarem subtrahi
xexluna soli opponit᷑. qͥa illi lineȩ tͣra subiecta non est.
nec luna uiter eã ⁊ solem eͣ eiusde̾ lumꝰ nob dũ tarat in

Expanded text:
est supra. Porro XVa, quia plena est, tota nocte lucet. Quater est supra. Porro XVa, quia plena est, tota nocte lucet. Quater enim quindeni LX sunt puncti, et faciunt horas XII. Econtra nil lucet XXXa, utpote soli supposita, ejus majori lumine obscurata. Hanc horam Graeci synodon vomo, si lunam eadem linea qua solem vehi contigerit. Siquidem latitudo signiferi XII partibus tenditur, quarum mediam tantum sol perambulat. Luna autem per totam ejus latitudinem: terra autem, utpote totius mundanae centrum sphaerae, in medio mundi locata, eidem potius medianae subjacet parti. Unde semper ambitur a sole. Cum ergo sol supra, luna feratur infra, terra autem utrique sit subjecta, illis, sole scilicet et luna in media linea coeuntibus, necesse est terrae eidem lineae subjectae lunari objectu solarem subtrahi tibus signiferi XXXma luna soli opponitur, quia illi lineae terra subjecta non est, nec luna inter eam et solem est, ejus lumen nobis duntaxat in
Abbreviated transcription (Latin):
habes & hoc est quod dicit dominus beda inminorili¬
diuerso loco intermiitunt S mͥuidetur quia scdm egyp¬
tios epactas aseptembii in choamus. ut scđm illos inliina
iuł mensis illum p̾terire debeamus Ne sequentium
Ralendarũ turbet᷑ lunaris computatio. qͥa si inm̾se nouem¬
brio. ut multi faciunt distuleris. non occurret luna scđm
gusti ab ȩpactarũ letione dissonat luna. Qc horis luceat
collige. Primũ scito eam ex quo asole recedens p̾ma dicitur. nocł¬
usq ad xoͣ : quo longuis ab eo recedere non potest. singłis noc̾¬
tib quatnos punctos lucis suȩ crem̃to addere. totidemq de¬
inceps reprimando soli exaltera parte circuli usq rrmu
tis. facito horas singłai ꝑquinq punctos Ad non lucendũ
uͦ numerũ qͥ est ab eius etate usq xuͣ. undem multiplica:
factisꝙ exinde rursus horis insummnam collige. &̾ sum
totum ruihoras reꝑeris rectete compustas se noueris
Postquam uͭ decrescere ceꝑit id ÷ aru. de in̾ceps adlucendum¬

Expanded text:
debes. Et hoc est quod dicit dominus Beda in minori li. Quem diem diverso loco intermittunt; sed mihi videtur quia secundum Aegyptios epactas a Septembri inchoamus, ut secundum illos in luna Julii mensis illum praeterire debeamus, ne sequentium Kalendarum lunaris turbetur computatio. Quia si in mense Novembri, ut multi faciunt, distuleris, si occurret luna secundum lendis ab epactarum lectione dissonat luna. CAPUT XIX. Quot collige. Primo scito eam ex quo a sole recedens prima dicitur, usque ad XV quo longius ab eo recedere non potest, singulis noctibus quaternos punctos lucis suae cremento addere, totidemque deinceps reproximando sol ex altera parte circuli usqutis, facito horas singulas per quinos punctos. Ad non lucendum vero numerum, qui est ab ejus aetate usque ad XV, itidem multiplica, et factis exinde rursus horis, in summam collige; et si in toto XII horas reperis, recte computasse te noveris. Postquam vero decressere c
Abbreviated transcription (Latin):
plicarequot insupiore tinero senagenarios habueris tot
Inie pronudes adde uinctis insuꝑ punctis iliis qui seragenarus
suꝑ fuerinti Dumi si ultra ercreuerint recissis quot quot rer
qnis÷ ingressantsactenus hoc cotidiana dicunt᷑ argum euss
quo ⁊ suigłis mutent᷑ diebꝰ hinc ad maiora uemamus ei¬

Expanded text:
tot his monades adde, junctis insuper punctis illis qui sexenariis superfuerint. Qui si ultra XXX excreverint, recisis quotquot superonis est ingressa. Hactenus hac quotidiana dicuntur argumenta, quot singulis mutentur diebus; hinc ad annua veniamus
Abbreviated transcription (Latin):
tota ipsius lunȩ puncto quot quinis ceterarũ suꝑ¬
fuerint horarum: Si uͦ pfatus numeriis serudtu¬
rium ex cesserit partire eum ꝑla qui su renanse
cuuisq diei idẽ .xii. horarũ pumcto erhiuremanse¬
runt siuius diei puncto ee memiento erquudi quota
monstratũ est horas faciens quota hora uel quotao
ipsius horȩ puncto luna ipsius diei accendatiir in¬
uenies. Quodsi ly tantũ fuerint aut ultra ꝓgredie̾nibus eqͣlit̾q

Expanded text:
toto ipsius horae puncto, quot quinis caeterarum superfuerint horarum. Si vero praefatus numerus sexagenarium excesserit, partire eum, qui sunt unius cujusque diei, id est XII horarum puncti, et qui remanserint, illius diei punctos esse memento. Ex quibus, sicut monstratum est, horas faciens, quota hora et quoto ipsius horae puncto luna ipsius dici accendatur, invenies. Quod si tantum LX fuerint, aut ultra progredientibus, aequaliterque
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad huc suꝑ sunt talit̾er supplemus singłis unciĩs xlyu.
athomos distribuentes ita Qa uadragies sẽpties quini: sunt
ccrrru Has .u. uncias uinge suꝑiorbus .uii. fiunt .xi. id ⁊
supͣ dictis .xxiii. semis horis ad nectens. inuenies horas
xruii. id est diem in tegrum. Qe uem nonodecimo anno
transilire: & obid saltũ lunȩ uocari. actenus erposita co¬
git ratio. Item ut cũ reliquis antuisatra. & unde mra¬
Alt̾nis uicib computetui. tunc .iii. parit̃.xxuiiiiͭ. sine
ulla tricesime intͣpositione ꝓcedant. Qui dies p̾cedenti
ris. hodie xax ꝓferas. crastino pͥmã. & post triduo .ii. cõ¬

Expanded text:
 qui adhuc supersunt, taliter suppleamus, singulis unciis XLVII  qui adhuc supersunt, taliter suppleamus, singulis unciis XLVII atomos attribuentes ita: quadragies septies quini sunt CCXXXV. Has V uncias junge superioribus VII, et fiunt XII, id est quam supra XXIII semis horis annectens, invenies horas XXIV, id est diem integrum, quem nono decimo semper anno transilire, et ob id saltem lunae vocari hactenus exposita cogit ratio, ita ut reliquis luna XXX et undetralternis vicibus computetur, tunc tres XXIX sine ulla XXXa interpositione procedant. Qui dies praecedentris, hodie XXXam, crastino primam, et postridie IIam co
Abbreviated transcription (Latin):
cicli cexrxy m̾̃ses hinc ẽẽ colliguntur. quod cũ xii commies duo-¬
denoꝵ scilicet m̃sium. sẽptem uͦ embolismos. idẽ xiii m̃sium
constat annos habere Iuo deries aut̃ duodeni qͥ sunt exltauii.
& tredecies septeni qui faciunt nonaginta .i. insimul posiri.
ccnrxy. ꝑficiunt. Qui numerus quater ductus. decce xlreddit
hoc moclo Quat̾ namq cc. sunt dece. ⁊ quat̾ triceni. sunt exx.
rum de singłis xuiuii annorũ msibus collectorũ: Quȩ quot
scripto mõm̃torum numero .xrii.. seniis horas hoc modo
uadragies uiceni & t̃ni dccccatr. Alia xx momenta faciÑ
dimidiam horam: Suittq ut dictũ est xruisemis horȩ.
Sed ut integer dies&r uii. Horarũ ꝑficiatur alteram hui
horȩ medictate exunciis athomisq quȩ singłis mensibus
quatnis. ad ditȩ sunt momentis taliter compleamus & lou¬
Du o decim gͦ uncie. mon̾itũ faciunt: Igitur unciȩ ceara y faciuNT
est unciȩ uii. de ducentis ar.x .u. Qb uii. uncũs ad complen

Expanded text:
i CCXXXV menses hinc esse colligitur quod eum XII communes duodenorum scilicet mensium, VII vero embolismos, id est, XIII mensium constat annos habere. Duodecies autem XII, qui sunt CXLIV, et tredecies VII, qui faciunt XCI, insimul positi CCXXXV perficiunt, qui numerus quater ductus DCCCCXL reddit hoc modo: quater namque CC sunt DCCCXL et IV triceni CXX, rum de singulis XIX annorum mensibus collectorum. Quae momenscripto momentorum numero XXIII semis horas hoc modo: quadragies XX et terni DCCCCXX, alia XX momenta faciunt dimidiam horam, et sunt, ut dictum est, XXIII semis horae. Sed ut integer dies XXIV horarum perficiatur, alteram hujus horae medietatem ex unciis atomisque, quae singulis mensibus quaternis additae sunt, momentis compleamus. UDuodecim enim unciae momentum faciunt. Igitur unciae CCXXXV faciunt est, unciae VII de ducentis XXXV. Quibus VII unciis ad complend
Abbreviated transcription (Latin):
xryi Porro illi duo decies qͥcũ quat̃ns horis post em̾sũ rodiac̃
ad consequendũ solem lunȩ suꝑ sunt. pꝰxu. lunationes inunu᷑
collecti.xryi dies in simul efficiunt. quȩ est una lune rodiac.¬
tea ꝑ agratio licet unus desit dies Et hoc ẽ quod dicit dõñ
beda lunã tredecies in duo deci sius msibus rodiacũ ꝑcur¬
rere:
i omĩs dies insumã redacti. efficiunt
lunarem annũ cccluii. dierum. Quodecies enĩ ⁊ noueni.¬

Expanded text:
r. Porro illi duo vero dies, qui cum quaternis horis post emensum zodiacum ad consequendum solem lunae supersunt, per XII lunationes in unum collecti XXVI dies insimul conficiunt, quae est una lunae zodiactea peragratio, licet unus desit dies. Et hoc est quod dicit dominus Beda, lunam tredecies in XII suis mensibus zodiacum percurrere. Hi omnes dies in summam redacti efficiunt lunarem annum CCCLIV dierum. Duodecies enim XXI
Abbreviated transcription (Latin):
siegneis inimondeandem ipsius signi parte ueni lt ub
eum iesiquerat toto ꝑagiato todiaco quo &gti lum
est supra in xx .uii. diebiis ⁊ ui horis ꝑ ficus enqͥuiam ibi
solem non inuenit ut pote xxmpartonis iniminas
ipsmodicum iustrauerat erinde elengatu ptiuens
solet appellari quod int factam a renascentem sit lu
Sids mutet etatem inde quotus sitaniin illius ei¬

Expanded text:
signum, imo ad eamdem ipsius signi partem veniat, ubi eum reliquerat toto peragrato zodiaco, quod, ut dictum est superius, XXVII diebus et VII horis perficit. Sed quia jam ibi solem non invenit, utpote XXVII partibus, in quibus ipsa zodiacum lustraverat, exinde elongatum, post unium solet appellari, quod inter defectam et renascentem sit lunid est mutet aetatem, vide quotus sit annus illius cy
Abbreviated transcription (Latin):
nał ultunus.xxiii. epaciqͥs eristentib non ut incet̾is
annisor sed xii. addimus ꝓpter unũ diem qui tunc
lunari anno diminuitur que saltũ lunȩ uocant. Q
p̾cedenti exati detractus totã sequente lunȩ ȩtatem sẽꝑ¬
uno dic maiorem computare cogit. Dͦ dsi uquidius
aꝑiemꝰ: cũ saltus ipsius ratione ediderimus Duodecun¬
Qͣ a additis ad .xuiii. fiunt rax Iete sunt epactȩ pͥmian¬
Quȩ si ad derent᷑ regularib mensiu. qͥa luna hunc numeru non
transcendit. necesse erat singulis mensib easdẽ reciđe. & scdm
causa: ut liquidius conste̾t: Septemb: habet regularesu.
Itẽ october hab et regulares qͥnq : epactas rxm. Iunge si¬
mul sunt paru. loue rur remanent qͥnq Similit̃ in
cetis: Qud gͦ necesse ẽ totiens ⁊⁊ totiens ad dere ar: ⁊ retra¬
here cũlunaris ȩtas illo anno ꝑsingulas halendas nume¬
ro regłarium constet. Obhoc eo anno nullȩ ꝓnimciand¬

Expanded text:
lis ultimus, XVIII epactis existentibus, non ut in caeteris XI, sed XII addimus, propter unum diem qui tunc lunari anno diminuitur, quem saltum lunae vocant. Qui praecedenti aetati detractus, totam sequentem lunae aetatem uno die majorem semper computare cogit. Quod liquidius aperiemus cum saltus ipsius rationem ediderimus. XII ergo additis ad XVIII, fiunt XXX. Istae sunt epactae primi anQuae si adderentur regularibus mensium, quia luna hunc numerum non transcendit, necesse erat singulis mensibus eadem recidere, et secausa, ut hoc liquidius constet. September habet regulares v. October habet regulares V, adde epactas XXX, fiunt V; similiter in caeteris. Quid ergo necesse est toties addere XXX et retrahere cum lunaris aetas illo anno per singulas Kalendas numero regularium constet? Ob hoc eo anno nullae pronuntian
Abbreviated transcription (Latin):
quod & indialogo ciuus da p̃tertati sufficientissime tractas¬
ta ⁊ ad om̃o bedã sufficientissime erinde deflorata in libra de
temporib scđo nichil ominus sit ab undantissime degestar
Inquo plira qͥdem s non sterili disputatione plenifsime
redactus longo post tempore auilio cesare sagnois
ingenĩ a p̃dicande memoriȩ iuro adunguem moder¬
nȩ obseruationis suerit expolitus Is dialogus inlibris
macrobii legut᷑ saturnalium nominetitulatus

Expanded text:
et in Dialogo cujusdam Praetexati sufficientissime tractata, et a domino Beda exinde deflorata in libro de Temporibus secundo, nihilominus sit abundantissime digesta. In quo prolixa quidem, sed non sterili disputatione plenissime redactus, longo post tempore a Julio Caesare, sagacis ingenii et praedicandae memoriae viro, ad unguem modernae expositionis fuerit expolitus. Is dialogus in libris Macrobii legitur Saturnalium nomine titulatus.
Abbreviated transcription (Latin):
gularib sequentis m̃sis habeto Exemplum de duob damꝰ.
octobri. Oc tob hab et dies xxͣx i. & regulares qͥnq: st̃ simul
xxxui. Tolle aruiiii: quia tota ẽ eiꝰ lunatio S ept̾e qui¬
untur regularib duorum annorum solaris scilicet ac su¬
naris: inẽgualitate creantur: Dequa in ȩqualitate quȩ
dñs dñs dederit : post eloquemur Solaris eñi qͥ ccclry dieb
in anno suo luna minus habet singłis annis adlunam halen¬
darũ inueniendam ꝓepactas assiunit ÷ Om̃ib eni annis xrad¬
dunt᷑ ad numerũ epactarũ: qͥa singuł annis eadem eriftit
annoꝵ inequalitas: Pone gͥ in capite epactarũ xi. ꝙ itidem
numerum lunaris ȩtas nũꝗͣ excedit .nrp. sublatis. ceteros
habeto ꝓ ȩpacͣtis. Uerbi gr̃a. Ado adde .ui. fiunt arru Itẽ

Expanded text:
gularibus sequentis mensis habeto. Exemplum de duobus damus, Octobri. October habet dies XXXI et regulares V, sunt simul XXXVI. Tolle XXIX, quia tota est lunatiountur regularibus, duorum annorum, solaris scilicet ac lunaris inaequalitate creantur. De qua inaequalitate, quae Dominus dederit, post eloquemur. Solaris enim annus, qui CCCLXV diebus  dies, quia in anno suo luna minus habet, singulis annis ad lunam Kalendarum inveniendam pro epactis assumuntur. Omnibus enim annis XI adduntur ad numerum epactarum, quia singulis annis eadem exstitit annorum inaequalitas. Pone igitur in capite epactarum XI, et singulnumerum lunaris aetas nunquam excedit, XXX sublatis, caeteros habeto pro epactis. Verbi gratia: ad XI adde XI, fiunt XXII. Ista
Abbreviated transcription (Latin):
diemxuiii. anno seꝑ ipsa transilire cogit umminutio
ne ⁊ lunaris calculatio ⁊ tota turbetur paschalis obset¬
uantie ratio. Nam si neglegatuur. eueniet ut post
cũ debeas computare pͥma. occurrat .xy. idest tota
plena ⁊ econtra .cuxu. computatur: appareat pͥma
Sed ut aꝑte clareat qualit᷑ dies ille paulatim unmi¬
nuendo usꝙ ad integrum deficiat quia singłis xui¬

Expanded text:
diem XIXo semper anno ipsa transilire cogit imminutio, diem XIXo semper anno ipsa transilire cogit imminutio, ne et lunaris calculatio et tota turbetur Paschalis observantiae ratio. Nam si negligatur ille dies, eveniet ut post cum debeas lunam computare primam, occurrat XVa, id est plena luna. Et econtra, cum XVa computatur, appareat prima. Sed ut aperte clareat qualiter ille dies paulatim minuendo usque ad integrum deficiat, quia XIXalis
Abbreviated transcription (Latin):
Si quando xi exactis lunationibus eam quȩ seqͥtur uł in ipso
sius mor accensione sequentis annĩ pͥmordia suminus
p̃cedente qui comiunis ertitit. xiilunationib diebus¬
natio ante equinoctiũ xiii. p̾cesserit. tum illam p̾ceden¬
recedentes aut̃ communes. quod sẽꝑ duo ęquales p̾cedan
Eacepto ogdo ade ⁊endecade quorum uttumq unus tan¬
tũ communis p̾cedit anuus H ȩc dediuersitate annorũ
solaris ac lunaris communis & embolismi nunc paucis
solaris anni qͥ certior habetur calculo utimur.
mus explicare sumendũq ab ipsa ougine censeo
Dirimus supͣ lunã ex quo asole recedit. postaayiurdie
& horasrii. rursus eidẽ succede Et hunc eẽ m̃sem qͥ
annũ lunare si cominunis sit duo decies. emboł uero
non dum mͥił hora ꝑacta. solem aluna consequi ui¬
cissimq luna asole accendi. restareq exeadem hora
ut ꝑx& uiiii. annos. in integrum ꝓficiant dicm. Quẽ

Expanded text:
si quando XII exactis lunationibus eam lunationem quae sequitursi quando XII exactis lunationibus eam lunationem quae sequitursius mox accensione sequentis anni primordia sumimus, praecedente anno, qui communis exstitit, XII lunationibus, diebusnationibus, XIVa processerit, tum illam praecedenecedentes autem communes, quod semper II aequales praecedant, excepto in ogdoade et endecade quorum utrumque unus tantum communis annus praecedit. Haec de diversitate annorum solaris et lunaris, communium et embolismorum nunc paucis solaris anni, qui certior habetur, calculo utimur. mus explicare sumendumque ab ipsa origine censeo. Diximus supra lunam ex quo die a sole recedit post XIX dies et horas XII rursus eidem soli succedere, et hunc mensem esse qui annum lunarem, si communis sit XII, embolismum vero nec dum VIIa hora peracta, solem a luna consequi, vicissimque lunam a sole accendi, et restare ex eadem horaut per XIX annos integrum perficiant diem: quem