comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb copiis ad ꝑsequendũ
uuarfariũ ducẽ animũ
intendit. nec pͥus destitit.
ꝙͣ aut caꝑet aut int̾fice¬
ret rebellantẽ. Int̾ fecto
gͥ duce uuarfario in t̾ri¬
torio petragorico cõfecto¬
q ut sͥ uidebat᷑ aquita¬
nico bello. santonas reu̾¬
sus ẽ. cũq ibi aliqͣntũ
tp̃ris moraret᷑ egͥtudĩe
decubuit. In ip̃a tñ ua¬
litudine turonis delatꝰ
apud scĩ martini memo¬
riam orauit. Inde cum
octb̾r. diẽ obiit. Cuius
corpꝰ inbasilicab̾i dionisii
marteris humatum est.
filii u̾o eiꝰ karolꝰ ⁊ karlo¬
mamiꝰ. cõsensu omniũ
francoꝵ reges creati. et¬
Karolus nouionio ciuitate
karlomainꝰ suessionis. ĩ¬
signia regni susceꝑunt.
Karolus q̃ qui maior natu
erat aqͥsgram ꝓfectꝰ ibi
natalem dñi ⁊ rotomago
cuutate pascha celebranit.
succedentes regnũ int̾
se partiti sũt. aqͥtania pro¬
uĩcia que in sortẽ maio¬
ris natu karoli regis ces¬
serat remanẽtib mea tnͣs¬
acti belli reliquus cõqui¬

Expanded text:
ibus copiis ad persequendum Waifarium ducem animum intendit, nec prius destitit, quam aut caperet aut interficeret rebellantem. Interfecto igitur duce Waifario in territorio Petragorico, confectoque, ut sibi videbatur, Aquitanico bello, Santonas reversus est. Cumque ibi aliquantum temporis moraretur, aegritudine decubuit. In ipsa tamen valitudine Turonos delatus, apud sancti Martini memoriam oravit. Inde cum ad Octob. diem obiit; cuius corpus in basilica beati Dionisii martiris humatum est. Filii vero Karlus et Karlomannus consensu omnium Francorum reges creati, eKarlus in Noviomo civitate, Karlmannus in Suessona insignia regni susceperunt. Karlusque, qui maior natu erat, Aquasgrani profectus, ibi natalem Domini, et in Ratumago civitate pascha celebravit. succedentes regnum inter se partiti sunt, Aquitania provincia, quae in sortem maioris natu Karli regis cesserat, remanentibus in ea transacti belli reliquiis, conqui
Abbreviated transcription (Latin):
S ille noticia locoꝵ in
quib regis ex̾citũ lat̾e
pot̾at lib̾atus ẽ. Dummssa¬
ꝙ aquitania uuascomã
pecũt tutũ se ibi fore ar¬
bitratꝰ. Erat tũc uuasco¬
nũ dux luppꝰ nõie. cuiꝰ
fidei se hunoldꝰ ꝯmuitt̾e
ñ dubitauit. Ad quẽ rex
missa legatõe uibet s ꝑ
fugã reddi. ea cõdicione
comã ingressurũ. neq
inde pͥus digressurum
neret. Luppꝰ minas regis
⁊ uxorẽ eiꝰ sine cuntati¬
one reddidit. se quoq
quecũq ĩperat᷑ facturũ
spopondit. At rex donec
legati quos miserat re¬
u̾terent᷑ castellũ quoddã
iuxta dornoniã fluuiũ
uocabulo frõciacũ edifi¬
cat. Reu̾sis gͥ legatis re¬
ducto ꝑfuga edificato ca¬
stello in regnũ suũ regre¬
dit᷑. celebrauitq natalẽ
dñi in uilla duria.⁊ pa¬
scha apud sc̃m̃ lamb̾tũ
in uico leodico.

Expanded text:
locorum, in quibus regis exercitum latere poterat, liberatus est, dimissaque Aquitania Wasconiam petiit, tutum se ibi fore arbitratus Erat tunc Wasconum dux, Lupus nomine, cuius fidei se Hunoldus committere non dubitavit. Ad quem rex missa legatione, iubet sibi perfugam reddi, ea conditione coniam ingressurum, neque inde prius digressurum,neret. Lupus minis regis et uxorem eius sine cunctatione reddidit, se quoque quaecumque imperarentur facturum spopondit. At rex, donec legati quos miserat reverterentur, castellum quoddam iuxta Dornoniam fluvium vocabulo Fronciacum aedificat. Reversis igitur legatis, reducto perfuga, aedificato castello, in regnum suum regreditur; celebravitque natalem Domini in villa Duria, et pascha apud sanctum Lantbertum in vico Leodico.
Abbreviated transcription (Latin):
orro apud hispaniam
defũcto sisebodo rege cle¬
m̃tissimo sentila successit
in regno. Qui dũ multa
in suos crudelia ex̾ceret.
nobilis hispaniensis ad da¬
gobtum se ꝯtillit. rogãs
auxiliari eum sͥ quo senti¬
lam hispania expelłet. Ua¬
gob̾tus uniu̾sam regni
burgũdionũ militiam
ꝓfiscisci iubet auxilium
sismando laturam. Igit᷑
pugna secuti sublunant
in regnũ. habũdantius
⁊ uenerandꝰ duces cum
ex̾citu tantũ tolosano
cesar augustã usq sisi¬
nandũ ꝓsecuti sũt. Ubi
nobiles gothoꝵ se ei tra¬
did̾unt. ⁊ ip̃i ab eo donis
mun̾ati ad ꝓpͥa redierunt
Post hoc dagob̾tus direc¬
tis amalgario ⁊ uenerã¬
do legatliriis poscebat
ꝓmissa sͥ solui. Spopõdãt
enĩ sismandꝰ se ei misso¬
rium aureũ ex thesauris
gothoꝵ daturũ. qd̃ olun tor¬
simodus qui apud go¬
thos regnau̾at ab ethio
romanoꝵ pattio dono ac¬
ceperat. Quod dum legatis
rex libenti aĩo tradidiss

Expanded text:
Porro apud Hispaniam defuncto Sisebodo rege clementissimo Sentila successit in regno. Qui dum multa in suos crudelia exerceret, nobilis Hispaniensis ad Dagobertum se contulit, rogans auxiliari eum sibi, quo Sentilam Hispania expelleret. Dagobertus universam regni Burgundionum militiam proficisci eo jubet, auxilium Sisenando laturam. Igiturpugna secuti sublimant in regnum. Abundantius et Venerandus duces cum exercitu tantum Tolosano Caesaraugustam usque Sisenandum prosecuti sunt. Ubi nobiles Gothorum se ei tradiderunt, et ipsi, ab eo donis munerati, ad propria redierunt. Post hoc Dagobertus, directis Amalgario et Venerando legatis, poscebat promissa sibi solvi. Spoponderat enim Sisenandus se ei missorium aureum ex thesauris Gothorum daturum, quem olim Torsimodus qui apud Gothos regnaverat ab Aetio, Romanorum patricio, dono acceperat. Quem dum legatis rex libenti animo tradidiss
Abbreviated transcription (Latin):
lonis uenit. Seq̃ntiq die
quo urbẽ ingͦssus ẽ. eadẽ
ciitas casuali cõflagra¬
uit incendio. Flaucat᷑
febre uexatꝰ in scafa per
ararim ad duuonẽ castrũ
deuectꝰ ibi exalauit. sp̃m

Expanded text:
lonis venit, sequentique. quo urbem ingressus est die, eadem civitas fortuito conflagravit incendio. Flaucatus febre vexatus, in scapha per Ararim ad Diviona castrum devectus, ibi exhalavit sp
Abbreviated transcription (Latin):
ad celũ ocuł. qͣnͣto hac mi¬
aiatius ĩtuebat᷑. tanto
illac letiꝰ intendebat. ita
ut nicħ aridente differre
uid̾et. In talib gͦ uite p̾¬
sentis t̾minũ sortitꝰ ad
requiẽ felicit̾ ut credimꝰ
cõmigͣuit. qr u̾acit̾ dcm̃¬

Expanded text:
ad ce.lum oculis, quanto hac minatius intuebatur, tanto illac letius intendebat, ita ut nichil a ridente differre videretur. In talibus ergo vite praesentis terminum sortitus, ad requiem feliciter, ut credimus, commigravit, q
Abbreviated transcription (Latin):
.xl. Eod̾ anno fc̃a ẽ eclypsis
nẽ dñi hora diei nona .ii.
hoñ. mai. Uertent gͥ ãno
in die ascenstonis dñi fit
bellũ fontaneũ ĩ burgun¬
dia a qͣtuor filiis ip̃ius lu¬
douici. karolo scilic. lotha¬
rio. ludouico. ⁊ pippino.
uͥ multꝰ effusus ẽ sangͥs
hũanus. Ex quib karolꝰ
qͥ appellabat᷑ caluꝰ regnũ
romanoꝵ optinuit. Lo¬
thariꝰ u̾o partẽ frãcie sͥ
uẽdicauit. que usq ĩ ho¬
diernũ diẽ ex suo noĩe lo¬
tharii regnũ appellatur.

Expanded text:
. Eodem anno facta est eclypsis nem Domini hora diei nona, 2 Non. Maii.--Vertente igitur anno in die ascensionis Dbellum Fontanetum in Burgundia a quatuor filiis supradicti Ludovici, Carolo scilicet, Lothario, Ludovico et Pippino; ubi multus effusus est sanguis humanus. Ex quibus Carolus, qui appellatus est Calvus, regnum Romanorum obtinuit. Lotharius vero partem Franciae sibi vindicavit, quae usque in hodiernum diem ex suo nomine Lotharii regnum ap
Abbreviated transcription (Latin):
.UII. Anima porro receden¬
no honore mettis tͣnͣspor¬
tari fecit. ⁊ in basilica
sc̃i arnulfi qͦ ⁊ mat̾ eiꝰ
ꝯdita erat nobiłr sepeliuͭ.¬

Expanded text:
tor autem XXVII. Anima porro recedenno honore Metis transportari fecit et in basilica sancti Arnulfi, quo et mater eius condita erat, nobiliter sepeli
Abbreviated transcription (Latin):
Est mea silua uocabulo
lecenna ñ ꝯtẽpnende mag¬
nitudinis. biturigib
atq aruimiis. ꝯfinis. in
qua usq hodie ostendiͣ
dapidea domꝰ. brunichil¬
dis regine qͦndam frã¬
coꝵ. ameno satis ut nos
qͦ ꝯspeximꝰ. sita loco. nã¬
Nam fluuiolꝰ eã p̾terflu

Expanded text:
ea et silva, vocabulo Leccenna, non contemnendae magnitudinis, Biturigibus atque Arvernis confinis; in qua usque hodie ostenditur lapidea domus Brunichildis reginae quondam Francorum, amoeno satis, ut nos quoque aspeximus, sita loco. Nam fluviolus eam praeterflu
Abbreviated transcription (Latin):
In crastinũ u̾o aurora in¬
cipiente. legati fredegim¬
dis regine ad hospicium
memorati põtificis uene¬
runt. poscentes ⁊ duas li¬
bras argenti ꝓ munere
offerentes. ut in deiectõe
p̾textati ꝯsentiret cet̾is
ep̃is. Dicebãt enĩ aliorũ
se uolũtatẽ ꝓbatã hr̃e.
Illo itaq recusante. ⁊ si
mͥ mille libre darentur
nlło modo assentire uelle
se asserente.illisq mag̃
instantib tandẽ pollici¬
tus est.in decretis cano¬
nũ fr̃ib suis se assen¬
sum p̾biturũ. Tũc illis
que petebãt se ĩpetrasse
putantib. ⁊ gr̃as agẽdo
recedentib aduenerũt
quidã sacerdotes siłia
petentes. Quib antistes
eadem que pͥorib reddi¬
dit responsa. Cõueniẽ
ait illis repperisse se in
decretis canonũ qd̃ ẽp̃s
furti obnoxius sacris
deb̾et pͥuari ordinibus.

Expanded text:
In crastinum vero, aurora inIn crastinum vero, aurora incipiente, legati Fredegundis reginae ad hospitium memorati pontificis venerunt, poscentes, et duas libras argenti pro munere offerentes, ut in dejectionem Praetextati consentiret caeteris episcopis. Dicebant enim aliorum se voluntatem probatam habere. Illo itaque recusante et, si sibi mille librae darentur, nullo modo assentire velle se asserente, illisque magis instantibus, tandem pollicitus est in decretis canonum fratribus suis se assensum praebiturum. Tunc, illis quae petebant se impetrasse putantibus et gratias agendo recedentibus, advenerunt quidam sacerdotes similia petentes. Quibus antistes eadem quae prioribus reddidit responsa. Convenientait illis reperisse se in decretis canonum « quod episcopus furti obnoxius sacris deberet privari ordinibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ĩueni materiam
ꝑsuaso nãq curonico ppło
ut clamet sͥ a te eqͥtatis
uira denegari. ego qͦ ꝓ
u̾sum te ppłoꝵ odio ĩiusti
nõie denotab̾is. E contra
põtifex Bndit. Si quidẽ
sim ĩiustꝰ. id deo magis
ꝙͣ tͥ notũ est. Tu n̾o si
nr̃a asꝑnaris monita. sa¬
cros sume canones. ⁊his
saltẽ ꝯsentiẽs iusta decer¬
ne. Tum demũ rex animũ
antistitis ut erat callidus
hoc mͦ mulcere cepit. Erat
ã coram eis m̃sa. panisq
suꝑpositꝰ cũ du̾isis f̾culis
ait gͦ rex ad sacerdotẽ. En
inquit hoc ferculũ tui
gr̃a paraui. in quo ilali¬
ud ꝙͣ cit̾er carnesq ꝯti¬
nent᷑ uolatiliũ. Utere
nũc eo libens mecũ. Bea¬
to u̾o Gregorio respõden¬
te qd̃ cibus ei gracior ẽẽt
fac̾e uolũtatẽ patͥs sui
qui ĩ celis ẽ. ⁊ a rege pe¬
tente ut spõpond̾et rex
nicħ se ꝯͣ canones actur̃:
Eleuatis chilpicus mani¬
in scła se decreta sc̃oꝵ pa¬
trum ñ tͣnͣsgressurum.

Expanded text:
tionis meae materiam. tionis meae materiam. Persuaso namque Turonico populo, ut clamet sibi a te aequitatis jura denegari, ego quoque versum te populorum odio, injusti nomine denotaberis. » Econtra pontifex respondit: « Si quidem sim injustus, id Deo magis quam notum est. Tu vero si nostra aspernaris monita, sacros sume canones, et, his saltem consentiens, justa decerne. » Tum demum rex animum antistitis, ut erat callidus, hoc modo mulcere coepit. Erat autem coram eis mensa panisque superpositus, cum diversis ferculis. Ait ergo rex ad saceruit, ferculum tui gratia paravi, in quo nil aliud quam cicer carnesque continentur volatilium. Utere nunc eo libens mecum. » Beato veroGregorio respondente quod cibus ei gratior esset facere voluntatem Patris sui qui in coelis est, et a rege petente ut sponderet rex nihil se contra canones acturum, elevatis Chilpericus maniin saecula se decreta sanctorum Patrum non transgressurum.
Abbreviated transcription (Latin):
obaudiens int̾iit. Cũq
nec tũc quid̃ quil eoꝵ
responsa p̾buiss. aliqui
adulatorie artis regi de¬
nũciauerũt. nullũ ei ꝑ¬
tinatius resistere. quam
Gregoriũ turonicũ. qui
mox ꝑ quẽdã aulicum
euocatꝰ. stante rege ꝓpt̾
tab̾naculũ ramis tectũ
b̾trannoq burdegalensi
põtifice dextre eiꝰ inherẽ¬
te. sinistre u̾o ragnemũdo
parisiaco. talit̾ rex ep̃m
allocutꝰ est dicens. Dic
donne pontifex qͥ iusti¬
cie tramitẽ cet̾is seruas
michi cur denegas. Set
ut iuideo ple ꝑu̾sis ꝯsen¬
tis ⁊ implet᷑ inte uulga¬
ui oculũ ñ eruet. Cui
sacerdos. michi inquit
o rex equitatẽ deserenti
correptores erũt multi.
Te aũt delinquẽtẽ qͥs corri¬
piet nͥ is qui se fatetur
peccaminũ uindicẽ. Qua¬
ꝓpt̾ si nos te deiusticia cõ¬
monẽtes audire ꝯtẽpseris
plꝰ a deo ꝙͣ a nob̾ ꝯdẽpna¬
beris. ad hec rex. apd̾ ali¬
os semꝑ iusticie causam
obtineo. apd̃ tenunqͣm.
u̾m ego optimã mee ul¬

Expanded text:
obaudiens, interierit. » Cumque nec tunc quidem aliquis eorum responsa praebuisset, aliqui adulatoriae artis regi denuntiaverunt nullum ei pertinacius resistere quam Gregorium Turonicum. Qui mox per quemdam aulicum evocatus, stante rege propter tabernaculum ramis tectum Bertrannoque Burdegalensi pontifice dextrae ejus inhaerente, sinistrae vero Ragnemodo Parisiaco, taliter rex episcopum allocutus est dicens: « Dic, domne pontifex, qui justitiae tramitem caeteris servas, mihi cur denegas? Sed, ut video, perversis consentis, et impletur in te vulgavi oculum non eruet. » Cui sacerdos: « Mihi, inquit, o rex, aequitatem deserenti correptores erunt multi. Te autem delinquentem quis corripiet, nisi ille qui se fatetur peccaminum vindicem? Quapropter si nos, te de justitia commonentes, audire contempseris, plus a Deo quam a nobis condemnaberis. » Ad haec rex: « Apud alios semper justitiae causam obtineo, apud te nunquam. Verum ego optimam inveni ul
Abbreviated transcription (Latin):
ippinꝰ rex ĩuitante
atq sug̾ente p̾dicto
romano pontifice. ꝓpt̾
iusticiã b̾i petri apłi
a rege longobardoꝵ exi¬
gendam italiã cũ uali¬
da manu ingredit᷑. re¬
sistentib longobardis
⁊ claustra italie tuen¬
tib ad ip̃as montium
clausas acerrime pugna¬
tum ẽ. cedentibq lon¬
gobardis om̃s copie frã¬
non magno labore supe¬
rarũt. Haistulfus lon¬
gobardoꝵ rex manũ cõ¬
serere ñ ausus. in cun¬
tate papia a rege pippi¬
no obsessus ẽ. Qui ante
obsidionẽ nõ soluit. ꝙͣͣ
firmitatis causam ꝓ
reddenda scẽ romane ecc̃e
iusticia. obsides .xl. rece¬
piss. Datis u̾o.xl. ob si¬
dib. ꝓmissisq uire iu¬
rando firmatis. ip̃e qͥdẽ
in regnũ suũ regressus
mi romã remisit. Kar¬
lomannꝰ aũt monachꝰ
frat̾ regis qui cũ bert᷑¬
da regina in uenna ci¬
uitate remansit. pͥusꝙͣ
rex de italia reu̾teretꝰ
febre correptꝰ diem obi¬
it. Cuiꝰ corpꝰ iussu regis
ad monast̾ium scĩ bene¬

Expanded text:
ippinus rex, invitante atque suggerente praedicto Romano pontifice, propter iustitiam beati Petri apostoli a rege Langobardorum exigendam Italiam cum valida manu ingreditur. Resistentibus Langobardis et claustra Italiae tuentibus, ad ipsas montium clusas acerrime pugnatum est; cedentibusque Langobardis, omnes copiae Frannon magno labore superarunt. Heistulfus Langobardorum manum conserere non ausus in civitate Papia a rege Pippino obsessus est; qui ante obsidionem non solvit, quam firmitatis causa pro reddenda sanctae Romanae ecclesiae iustitia obsides XL recepisset. Datis vero XL obsidibus promissisque iureiurando firmatis ipse quidem in regnum suum regressus nu Romam remisit. Carlomannus autem monachus, frater regis, qui cum Berhtrada regina in Vienna civitate remansit, priusquam rex de Italia reverteretur, febre correptus diem obiit; cuius corpus iussu regis ad monasterium sancti Bene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯflictꝰ. Int̾q cauens ne
longũ abscessũ insolesc̾et
aut filiꝰ in teneriorib ãnis
quib difficult̾ expedit᷑ etas
semel imbuta: misit ⁊ ac¬
cersiuit filiũ iã bñ eqͥtantẽ
cũ omni ppło militari. re¬
lictis tantũ machionibus

Expanded text:
conflictus. Inter quae cavens, ne conflictus. Inter quae cavens, ne sum insolesceret, aut filius in tenerioribus annis quibus difficulter expeditur aetas semel imbuta, misit et accersivit filium jam bene equitantem, cum omni populo militari, relictis tantum marchionibus
Abbreviated transcription (Latin):
sissent ꝓteruiã ꝓterere
poss. Eatus etiã nõ me¬
diocre sͥ subsidiũ ꝯferri
si a uicario eoꝵ. cũ bñdic¬
tione sacdotali tam ipse
ꝙͣ ⁊ filii eiꝰ regalia sume¬
rent ĩsignia. Que res: dõ
ꝓsperante ꝓ uoto cessit.
Ibidẽq lũdouicꝰ eiꝰ filiꝰ cu¬
naꝵ adhuc utens gesta¬
torio bñdictõe regnaturo
congrua ⁊ regali insig¬
nitus est diademate. ꝑ
ni antistitis.
me agenda uisa sunt.
Eex karolus cũ filiis ⁊ ex̾ci¬
tu pacifice franciã repeciit
filiũ q suũ ludouicũ re¬
gem regnatur in aqͥtani¬
am misit. p̾ponẽs illi baui¬
lum arnoldũ aliosq mi¬
nistros ordĩabiłr decent̾q
ꝯstituẽs tutele ꝯgruos pu¬
erili. Qui usq aurelianã
urbem cunali est uectus
gestamine. S ibi ꝯgruen¬
tib eiꝰ euo armis accuictꝰ
equo ĩpositꝰ. ⁊ in aqͥtaniam
ẽ deo annuente tnͣspositꝰ
Quo dũ ñ multis morat᷑
karolus assiduos durosq
saxonib inferebat refe̾bat

Expanded text:
terere posset; ratus etiam non mediocre sibi subsidium conferri, si a vicario eorum cum benedictione sacerdotali tam ipse quam et filii eius regalia sumerent insignia. Quę res Deo prosperante pro voto cessit, ibidemque Hludouuicus eius filius, cunarum adhuc utens gestatorio, benedictione regnaturo congrua et regali insignitus est diademate per ndi antistitis. ę, agenda visa sunt, rex Karolus cum filiis et exercitu pacifice Frantiam repetiit filiumque suum Hludouuicum regem regnaturum in Aquitaniam misit, praeponens illi baiulum Arnoldum aliosque ministros ordinabiliter decenterque constituens tutele, congruos puerili. Qui usque Aurelianam urbem cunali est vectus gestamine, sed ibi congruentibus eius ęvo armis accinctus, equo impositus et in Aquitaniam est Deo annuente transpositus. Quo dum non multis moraturKarolus assiduos durosque Saxonibus inferebat referebatque
Abbreviated transcription (Latin):
uis dieb guntrannꝰ
rex ei litt̾as ex ꝑsona
brunichildis trãsmisit
suadentis ut dimissis
quas agregau̾at ad hib̾¬
na copus. ip̃e burdegalã
hiematũ seced̾et. at ho¬
stilis duces agminis qͦs
suꝑ dordoniam castͣ me¬
tatos fuisse p̾fati sumꝰ
Audientes sundoaldum
ult̾iorẽ tenere garonne
ripam fluminis. collecta
uiroꝵ fortiũ expeditaq
młtitudine. fluuiũ na¬
tatu tnͣsmeare disposue¬
runt: E quib aliqui in¬
firmis equis uecti. flui¬
alis aque opp̾ssione perie¬
runt. Reliqui natando
rii reliquerãt. Quib cap¬
tis ⁊ ob impedim̃ta: cum
residuis uulgi dimissis
ip̃i ꝙͣ maximis possunt
nientes ab basilicam scĩ
uincentii agenenensis
t̾ritorii. resistentib hus
qui eo res suas obtułant
ignẽ hostiis admouent.
Consũptisq eis uniu̾sa
intro reꝑta. cũ sacri mi¬
iusterii utensilib affe¬
runt. Affuit euestigio
diuina ultio ⁊ quoꝵdam
manib sacro igne ardẽ¬
tib. alii demonib reple¬
bant᷑ quidam semet ip̃os

Expanded text:
is diebus, Guntrannus rex litteras ex persona Brunichildis ei transmisit, suadentis ut, dimissis quas aggregaverat ad hiberna copiis, ipse Burdegalim hiematum secederet. At hostilis duces agminis, quos super Dordoniam castrametatos fuisse praefati sumus, audientes Gundoaldum ulteriorem tenere Garumnae ripam fluminis, collecta virorum fortium expeditaque multitudine, fluvium natatu transmeare disposuerunt. E quibus aliqui, infirmis equis vecti, fluvialis aquae oppressione perierunt. Reliqui, natando rii reliquerant. Quibus captis et, ob impedimenta, cum residuis vulgi dimissis, ipsi quammaximis possunt nientes ad basilicam Sancti Vincentii Agennensis territorii, resistentibus his qui eo res suas contulerant, ignem ostiis admovent, consumptisque eis, universa intro reperta, cum sacri ministerii utensilibus, auferunt. Adfuit e vestigio divina ultio et, quorumdam manibus sacro igne ardentibus, alii daemonibus replebantur, quidam semetipsos
Abbreviated transcription (Latin):
Hilpicus etiã rex su¬
gerente fredegunde
regina. ꝓ scͥptionib gͣ¬
uissimis ppłm sͥ subie¬
ctum atterere cepit. Q
de causa multie plebe
natiuũ relinq̃ntes so¬
lum. maluerũt exules
nouas querere sedes ꝙͣ
patrios ĩcolendo fines
ĩusto ruere sub fasce
tributi. Int̾ ceta nãq
que cogebant᷑ solu̾e. lib̾i
ori orti ꝓgenie e t̾ra ꝓpria
culta labore amphoram
ium regie inferebãt mẽ¬
se. Marcus referendarius
huic mun̾i p̾positus dũ
cunctas aquitanie urbes
que ad regnũ chilperici
respicẽ uidebant᷑. ad hec
soluenda u̾bis uł minis
ĩuitaret. a lemouicinis
seditione orta iugulat᷑.
secum ferebat igne cre¬
mati sunt. Porro chilꝑi¬
cus dum pessimis cotidie
adiceret peiora febre ar¬
ripit᷑ ualida. a quo dum
ꝯualescit languore: par¬
uulus eiꝰ filius nec dum
baptisma ꝯsecutꝰ egro¬
tare cepit grauiꝰ. Qui bap¬
tismatis gr̃ã imbutus
leuato paulisper ĩꝯmodo
matrẽ nequiuit letifica¬
re gaudio: pleno. Nam

Expanded text:
hilpericus etiam rex, suggerente Fredegunde regina, proscriptionibus gravissimis populum sibi subjectum atterere coepit. Qua de causa multi e plebe, nativum relinquentes solum, maluerunt exsules novas quaerere sedes quam patrios incolendo fines injusto ruere sub onere tributi. Inter caetera namque quae cogebantur solvere liberiori etiam orti progenie, e terra propria culta labore amphoram vini regiae inferebant mensae. Marcus referendarius, huic muneri praepositus, ut cunctas Aquitaniae urbes, quae ad regnum Chilperici respicere videbantur, ad haec solvenda verbis vel minis invitaret, a Lemowicinis seditione orta jugulatur; secum ferebat igne cremati sunt. Porro Chilpericus, dum pessimis quotidie adjiceret pejora, febre arripitur valida. A quo cum convalescit languore, parvulus ejus filius nec dum baptisma consecutus aegrotare coepit gravius. Qui baptismatis gratia imbutus, levato paulisper incommodo, matrem nequivit laetificare gaudio pleno. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ense maio ꝯuentꝰ ĩ
eod̃ loco habitꝰ in qͦ
ñ uniu̾si frãcie pͥmore ᷤᷤ
s de orientali frãcia atq
saxonia. baioaria. alemã
b adesse uissi sunt. In
quo int̾ cet̾as barbaroꝵ
sua sponte uenerũt. duo

Expanded text:
nse Maio conventus in eodem loco habitus, in quo non universi Franciae primores, sed de orientali Francia atque Saxonia, Baioaria, Alamannus adesse iussi sunt. In quo inter caeteras barbarorum sua sponte venerunt, duo
Abbreviated transcription (Latin):
ciacũ puella quedã ãnoꝵ
fere .xii. ab oĩ cibo ꝑ decẽ
m̃ses abstinens. ⁊ in sa¬
dui de celo cadentia. ⁊ ĩ
t̾ritorio cũ metensi ita¬
lie ciuitatis in uico gͣ¬
mun̾a offẽntiũ in ab¬
claritate ꝑ duoꝵ dierũ
spacia effulsit ut omnẽ
splendorẽ noue picture
sue uenustatis pulcritu¬
dinẽ cernẽtib penitꝰ uĩ¬
cere uid̾et᷑. magoꝵ tam̃
ymagines. p̾ter mun̾a

Expanded text:
ciacum puella quaedam annorum fere XII ab omni cibo per decem menses abstinens. Et in Sardiu de caelo cadentia. Et in territorio Cumetensi Italiae civitatis in vico Gramunera offerentium in abclaritate per duorum dierum spatia effulsit, ut omnem splendorem novae picturae suae vetustatis pulchritudine cernentibus penitus vincere videretur. Magorum tamen imagines praeter mun
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ in beneuentanos¬
expeditõe cũ pippino filio
est. quo tota italia gͣuit̾
ꝯcussa ẽ. Quo motu te¬
ctum basilice b̾i pauli
apłi magna ex ꝑte cum
sius trabib decidit. ⁊ ĩ
quibdã locis urbes mõ¬
tesq ruerunt. Eodem
anno loca quedã circa
rheñ fluuiũ ⁊ ingallia
⁊ in g̾mania tremuer̃t.
pestilencia ꝓpt̾ molliciẽ
hib̃ni tpris fc̃ã ẽ. Impe¬
nũciat᷑ ei legatos a aron
intrasse. quib obuiam
nttens. int̾ u̾cellis ⁊

Expanded text:
iterum super Beneventanos cum Pippino filio est, quo tota Italia graviter cussa est. Quo motu tectum basilicae beati Pauli apostoli magna ex parte cum suis trabibus decidit, et in quibusdam locis urbes montesque ruerunt. Eodem anno loca quaedam circa Rhenum fluvium et in Gallia et in Germania tremuerunt. Pestilentia propter mollitiem hiberni temporis facta est. Impenuntiatur ei, legatos Aaron, intrasse; quibus obviam mittens, inter Vercellos
Abbreviated transcription (Latin):
ius tp̃r fortunatꝰ qui
in rethorica metricaq
arte famosus habebat᷑
ab hesꝑia in gallias tnͣsi¬
ens pictauis ep̃c ordina¬
tur. hic multoꝵ uitas.
suit. ad amicos qͦ sin¬
gula distica elegans ora¬
tor ꝯscͥpsit. Unde p̾fato
regi. elegiacũ misit car¬
men. ꝯgratulans ei in
nuptiis brunichildis.
Qd̾ equidẽ ego ꝯsors li¬
brum ad diu̾sos ab eosͥ
familiares manib cũ

Expanded text:
us tempore Fortunatus, qui in rhetorica metricaque arte famosus habebatur, ab Hesperia in Gallias transiens, Pictavis episcopus ordinatur. Hic multorum vitassuit. Ad amicos quoque singula disticha elegans orator conscripsit. Unde praefato regi elegiacum misit carmen, congratulans ei in nuptiis Brunichildis. Quod equidem ego, cum sors librum ad diversos ab eo sibi familiares consc
Abbreviated transcription (Latin):
qui nullo romane stir¬
pis nobilitaret᷑ parẽte
tam nequit̾ ip̃os oppri¬
mere uelle. Nec se diu¬
tuis ꝑpeti posse ext̾nũ

Expanded text:
qui nullo Romanae stirpis nobilitaretur parente, tam nequiter ipsos opprimere velle. Nec se diutius perpeti posse externu
Abbreviated transcription (Latin):
audientes filii godefridi
ꝯtractis subito copiis ad
marchã ueniũt ⁊ nr̃os
in ripa egidore flumĩs

Expanded text:
audientes filii Godofridi contractis subito copiis ad marcam veniunt et nostros in ripa Egidore flumi
Abbreviated transcription (Latin):
ma exiens papiã rediit
⁊ bosone uxoris sue fr̃ẽ
duce ip̃ius t̾re ꝯstituto
⁊ corona ducali ornato
cũ collegis eiꝰ qͦs id̾ dux
expetut. in eod̾ regno
relictis ꝑ mõtẽ iouis. ⁊
ꝑ monast̾iũ scĩ mauri¬
tii rediens. ut pascha dñi
apd̾ monast̾iũ scĩ dyoni¬
sii celebͬre ualet iter ac¬
celerauit. Qd̃ audiens
Richildis degens a pd̾ sil¬
uacũ .ii. nonꝰ. mar̃. mox
illi obiuã mouit. ⁊ cũ
sũma festinatõe ꝑ rhe¬
mis cathalamiss ⁊ lin
gonas. ultͣ uesontiũ in
loco qui dr̃ uuarnarii¬
fontana .ii. idꝰ. mar̃. ue¬
nit cũ qua ĩꝑator ꝑ ue¬
sontiũ. ac lingonas. ca¬
thalaunis. ⁊ remis cuu¬
tates. ⁊ ꝑ ꝯpendiũ pala¬
tiũ tnͣsiens. admonast̾i¬
um scĩ dyonisii ꝑuenit
ibiq pascha dñi celebra¬
uit. Quo accersiẽs le¬
gatos apłici Ioħem tus¬
canensẽ ⁊ ioh̾em are¬
tinũ. atq ansegisũ sen¬

Expanded text:
ma exiens, Papiam rediit.  Bosone; uxoris suae fratre, duce ipsius terrae constituto et corona ducali ornato, cum collegis eius, quos idem dux expetiit, in eodem regno relictis, per montem lovis et per monasterium Sancti Mauricii rediens, ut pascha Domini apud monasterium Sancti Dyonisii celebrare valeret, iter acceleravit. Quod audiens Richildis degens apud Silvacum, 2. Nonas Mart. mox illi obviam movit, et cum summa festinatione per Remis, Catalaunisgonas ultra Vesontium, in loco qui dicitur Warnarii-Fontana, pridie Idus Martii venit; cum qua imperator per Vesontium ac Lingonas, Catalaunis et Remis civitates, et per Compendium palatium transiens, ad monasterium sancti Dionysii pervenit, ibique pascha Domini celebravit. Quo accersiens legatos apostolici, Johannem Tuscanensem, et Johannem Aretinum, atque Ansegisum Sen
Abbreviated transcription (Latin):
niret. Quo fc̃o licet
saxones in campo qui
sinet feldus uocatur.
qͣi p̾lium cum rege
ꝯmissuri cõsedissent.
ibiq ad uentũ eius op¬
perirent᷑ amissa uicto¬
rie spe quã sͥ falsoi
paulo ante pollicebant᷑
ad dedicionem omnes
coni̾si sunt. iuctiq
sine p̾lio. regis uicto¬
ris potestati se subdi¬
der̃. Dederunt gͥ ob¬
sides ⁊ iureuirando fi¬
dem se regi seruare se¬
uelle ꝓmiser̃t. Sic o¬
misso p̾lio. ⁊ saxones
domũ reu̾si sũt. ⁊ rex
tnͣsmisso rheno in galli¬
am se recepit. ⁊ cũ aqͥs¬
grani ueniss ibid̃ hib¬
nis habitis ⁊ natalem
dñi ⁊ pascha celebuit.

Expanded text:
n Quo facto, licet Saxones in campo, qui Sinotfeld vocatur, quasi proelium cum rege commissuri consedissent ibique adventum eius opperirentur, amissa victoriae spe, quam sibi paulo ante falso pollicebantur, ad deditionem omnes conversi sunt victique sine proelio regis victoris potestati se subdiderunt. Dederunt igitur obsides et iureiurando fidem se regi servare velle promiserunt. Sic omisso proelio et Saxones domum reversi sunt et rex transmisso Rheno in Galliam se recepit; et cum Aquasgrani venisset, ibidem hibernis habitis et natalem Domini et pascha celeb
Abbreviated transcription (Latin):
butꝰ a ꝑsecutõe b̾i uiri
nequaꝙͣ est ĩmitatus
qͥn pociꝰ eo usq ꝓcessit i¬
sp̃us ĩmanitatis ferox ut
nepoti suaderet sc̃m dei
in oppido uesuntionum
exilio relegari. indeq re¬
uersũ usq ad maris brit¬
tannici litora deduci. ut
tñsmeato freto. nũquã
decet̾o galliaꝵ reuiseret
arua. Cumq uir dñi
scd̃m sui ꝓpositũ animi
delibass ad patͥum solũ

Expanded text:
us, a persecutione beati viri nequaquam est immutatus. Quin potius, eo usque processit spiritus immanitatis ferox ut nepoti suaderet sanctum Dei in oppidum Vesontionum exsilio relegari, indeque reversum usque ad maris Britannici littora deduci, ut, transmeato freto, nunquam de caetero Galliarum reviseret arva. Cumque vir Domini, secundum sui propositum animi, deliberasset ad patrium
Abbreviated transcription (Latin):
galliam deuastare cepit
Quo tempore destructe
ecc̃e. subu̾sa monasteria
capte urbes. desolate do¬
mus. duruta castra. stra¬
ges hominũ ĩnum̃e fc̃e
⁊ multus ubiq huma¬
ni gen̾is sanguis effusꝰ

Expanded text:
Galliam devastare coepit. Quo tempore destructae ecclesiae subversa monasteria, captae urbes, desolatae domus, diruta castra, strages hominum innumerae factae, et multus ubique humani generis sanguis effusus
Abbreviated transcription (Latin):
runt eam iaculis ⁊ ma¬
Quod cernẽs presul eius¬
dem urbis ebbo nõie exi¬
ens de ciuitate cũ suis fretꝰ
diuina uͥtute ext̾minauit
illos ab urbis obsidione. fu¬
giẽtib q illis ꝑsecutꝰ ẽ eos
usq dũ egdent᷑ de finibꝰ sus

Expanded text:
rte jaculis et maQuod cernens presul ejusdem urbis Ebbo nomine, exiens de civitate cum suis, fretus divina virtute, exterminavit illos ab urbis obsidione. Fugientibusque illis, persecutus est eos usque dum egrederentur de finibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiliꝰ estimantes. sicambriã
egressi: ripas rhem flumi¬
nis occupau̾nt. Duces a sͥ
marthomirũ. sunnonem.
⁊ genebaudũ pꝰ funꝰ me¬
morati regis frãtionis eli¬
gentes. płima g̾manoꝵ
oppida ꝑuasere. Quoꝵ qͥdẽ
numerꝰ cũ pͥmo digressio¬
nis sue ab asia tp̃r iux ad
dosii namiuis ⁊ qͥntinus
magr̃i militũ collecto
excitu g̾mania pellere
moliti st̃. Quos pͥma qͥdẽ
mod̾ tñ cũ maiores copi¬
as. iunctis sͥ heradio. ac
iouimiano romane mili¬
tie pͥncipib adsciuissẽt
ꝯmissa pugna. tantã ex
romanis frãci stragẽ fu¬
gatis heradio ac iouinia¬
no edider̃t. ut cũctis in¬
cͥcuitu nationib. hec au¬
dientib t̾rorẽ sue u̾ͥtutis
ĩcuterẽt. Nec fuit ĩ reliquũ

Expanded text:
tilius aestimantes, Sicambriam tilius aestimantes, Sicambriam egressi ripas Rheni fluminis occupaverunt; duces autem sibi Marchomirum, Sunnonem et Genebaudum, post funus memorati regis Francionis eligentes, plurima Germanorum oppida pervasere. Quorum quidem numerus, cum primo digressionis suae ab Asia tempore vix ad dosii Nannius et Quintinus, magistri militum, collecto exercitu Germania pellere moliti sunt. Quos prima quidem n, cum majores copiae, junctis sibi Heraclio ac Joviniano, Romanae militiae principibus, ad se ivissent; commissa pugna, tantam ex Romanis Franci stragem, fugatis Heraclio ac Joviniano, ediderunt, ut cunctis circuitu nationibus haec audientibus terrorem suae virtutis incuterent. Nec fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
regib bella gesserũt ꝓsꝑa
ꝑspicuũ hẽtur. Porro re¬
liqͣ portio cũ p̾fato pͥnci¬
pe europe ꝑtes adiit ⁊ int̾
occeanũ ⁊ tͣciam suꝑ luto¬
ra damibii ꝯsedit.Que
duob a se electis regib in
duaꝵ se diuisit noĩa gen¬
tiũ. Et una quid̃ natio
thorgoꝵ. a thogoto rege
alia u̾o a frãcione francoꝵ¬
adepta nom̃ ẽ. que alanos
ut diximꝰ a meotidis expu¬
lit paludibus.
sit imꝑator qui ꝯsueta
de gẽte frãcoꝵ exig̾ent tri¬
buta illi p̾cio sui sangĩus
se eo lauatos fatẽt᷑ seq ue¬
ctigal ñ soluit᷑os ꝓ quo re¬
mttendo mortis discrim̃
ꝑpessi forent. his indigna¬
tus cesar suoꝵ instriit
atiẽ. que ⁊ iurib foret ex¬
citata. ⁊ tante genti ob¬
uiã ire parata. Nec morati
obiuã eunt franci roma¬
nis. Pugna ĩ manib nec
ti adu̾sus płes gẽtes p̾lio
dec̾tandũ foret. franci sa¬
ne robur aliaꝵ nationũ
romanis sb̾sidio uenisse
ꝯspicati. cedendũ sͥ loco u¬

Expanded text:
regibus bella gesserunt prospera perspicuum habetur. Porro reliqua portio cum praefato principe Europae partes adiit, et inter Oceanum et Thraciam super littora Danubii consedit. Quae duobus a se electis regibus, in duarum se divisit nomina gentium. Et una quidem natio Torchorum, a Torchoto rege; alia vero a Francione, Francoradepta nomen est, quae Alanos, ut diximus, a Meotidis expulit paludibus. sit imperator qui consueta de gente Francorum exigerent tributa. Illi pretio sui sanguinis se eo levatos fatentur, seque vectigal non soluturos, pro quo remittendo mortis discrimen perpessi forent. His indignatus Caesar suorum instruit aciem, quae et viribus foret exercita, et tantae genti obviam ire parata. Nec morati, obviam eunt Franci Romanis. Pugna in manibus, nec ti adversus plures gentes praelio decertandum foret. Franci sane robur aliarum nationum Romanis subsidio venisse conspicati, cedendum sibi loco u
Abbreviated transcription (Latin):
parc̾e pociꝰ romanis qͣm
eos perd̾e malens ꝑ totã
noctẽ quauictor urbẽ
intͣuit quosdã suoꝵ boͣc¬
cinis clangere uibet. ut
ciues se a gothoꝵ gladiis
aut ec̃ciis tuerent᷑ aut
quibcũq modis occũle¬
rent. Habitauitq aliqͣnͣ¬
tum tp̃ris cũ romanis plꝰ
pat̾na pietate cͥca eos usꝰ.
ꝙͣ tiramnca crudelitate.
hanc illi ut ꝯcedat᷑ animi
benignitatẽ qui nimie
crudelitatis antea extite¬
rat. beati patͥs benedicti
ꝙ̃ olim ut p̾̃dcm̃ est au¬
dierat monitio ꝯtulit.

Expanded text:
parcere potius Romanis quam eos perdere malens, per totam noctem, qua victor urbem intravit, quosdam suorum buccinis clangere jubet: « Ut cives se a Gothorum gladiis aut ecclesiis tuerentur aut quibusque modis occulerent. » Habitavitque aliquantum temporis cum Romanis, plus paterna pietate circa eos usus quam tyrannica crudelitate. Hanc illi, ut concedatur, animi benignitatem, qui nimiae antea crudelitatis exstiterat, beati Patris Benedicti quem olim, ut praedictum est, audierat monitio contulit.
Abbreviated transcription (Latin):
aquasgͣmi ꝑduxit. ⁊ do¬
natũ magnis mim̾ib
ꝑ baioariã ire uolentẽ
deduci fecit usq ad ra¬
eiꝰ hec fuit. Perlatũ est
ad imꝑatorẽ estate pre¬
t̾ita. xp̃i sangumnẽ in
mantua cuutate fuisse
reꝑtũ. ꝓpt̾ hoc misit
ad papã. petens ut hiꝰ
fame u̾itatẽ ꝑquireret.
Qui accepta occasione
exeundi. pͥmo in lõgo¬
bardiã qiͣ ꝓ inqͥsitõe p̾¬
dicta ꝓ̾fectꝰ ẽ. Indeq ar¬
ad imꝑatorẽ usq pue

Expanded text:
Aquasgrani perduxit, donatumque magnis muneribus per Bajoariam ire volentem, deduci fecit usque Raeius haec erat: perlatum est ad imperatorem aestate praeterita Christi sanguinem in Mantua civitate fuisse repertum; propter hoc misit ad papam petens, ut huius famae veritatem inquireret. Qui accepta occasione exeundi primo in Langobardiam quasi pro inquisitione praedicta profectus est, inde arad
Abbreviated transcription (Latin):
relictis in ecc̃a scĩ hilarii fi¬
liab sins. ad childeb̾tũ trã¬
siit. Anno u̾o t̾cio regni
childeb̾ti iunioris. qͥ erat
chilꝑici ⁊ Guntrãni septi¬
mus decimꝰ. Guntrãnꝰboso
filias suas apictauis au¬
ferre uolens. Dracolenũ
quẽdam sͥ infestissimũ
seq ꝑseq̃ntem ut a se au̾¬
teret᷑ p̾cib ac mun̾ib fle¬
ctere intebat᷑. Dracolenus
ut erat m̃te elatus suꝑ¬
be respondit. asserẽs se fu¬
niculũ quo alios deceptos
ꝑdere solebat paratũ ha¬
bere ut eo guntrannũ ĩ¬
uolu̾et. Nontulit Guntrã¬
nus suꝑba iactantẽ. S
manꝰ eleuans in celum
ꝓdigia facientẽ ĩuocauit

Expanded text:
relectis in ecclesia sancti Hilarii firelectis in ecclesia sancti Hilarii filiabus suis, ad Childebertum transiit. Anno vero tertio regni Childeberti junioris, qui erat Chilperici et Guntranni septimus decimus, Guntrannus Boso filias suas Pictavis auferre volens, Dracolenum quemdam, sibi infestissimum seque persequentem, ut a se averteretur precibus ac muneribus flectere nitebatur. Dracolenus, ut erat mente elatus, superbe respondit, asserens se funiculum, quo alios deceptos perdere solebat, paratum habere, ut eo Guntrannum involveret. Non tulit Guntrannus superba jactantem, sed manus elevans in coelum, prodigia facientem invocavit
Abbreviated transcription (Latin):
Inpsalt̾io aũt. Deiecistieos
dum alleuarent᷑. In euãgłio
u̾o. Scitis qr post biduũ pa¬
sca fiet. ⁊c̾. his illeuisis
flens ad scĩ martim tũbã
cũ sextentis ⁊ eo amplius
uisis. assũpto qͦ Gũtrãno
duce discessit. Et ꝑ autissi¬
odorensẽ urbẽ diuione ca¬
stro ueniens. ex inde ad re¬
mensẽ campamã tͣnsiit
Qui a taruanẽsib ĩ quadã
uilla cͥꝯuentꝰ. ⁊ se capiend̾
fore intelligẽs. ueritꝰ ne
si ad patrẽ duceret᷑ graues
de se penas daret. gailenũ
q̃ndam sͥ familiarẽ roga¬
uit ut se gladio ꝑcuteret.
a quo cultro ꝑ iuiscera tra¬
iectus interiit. Gailenus
trũcatis manib ac pedibꝰ
narib simul ⁊aurib tur¬
ꝑiter uitam finit.
ost hec sanson chilꝑici
filiꝰ mortuus est. cuius
funus cũ nimia lamenta¬
tõne idem rex ꝓsecutus est¬
T
Eo anno stella ĩmedio lune
fulgens iusaest.
uidam potentissimꝰ pro¬
cerũ chilꝑici. Guntrã¬
hus boso. Uno nõie sic dẽs.

Expanded text:
In Psalterio autem: Dejecisti eos, dum allevarentur . In Evangelio vero: Scitis quia post biduum Pascha fiet, etc. . His ille visis flens, ad sancti Martini tumbam cum quingentis et eo amplius viris, assumpto quoque Guntranno duce, discessit, et per Atissiodorensem urbem Divione castro veniens, exinde ad Remensem Campaniam transiit. Qui, a Tarvanensibus in quadam villa circumventus et se capiendum fore intelligens, veritus ne, si ad patrem duceretur, graves de se poenas daret, Gailenum quemdam sibi familiarem rogavit, ut se gladio percuteret. A quo cultro per viscera trajectus interiit. Gailenus, truncatis manibus ac pedibus, naribus simul et auribus, turpiter vitam finivit. Post haec Sanson filius Chilperici mortuus est. Cujus funus cum nimia lamentatione idem rex prosecutus est. Eo anno stella in medio lunae fulgens visa est.uidam potentissimus procerum Chilperici, Guntrannus-Boso uno nomine sic dictus,
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ ꝙͣ feminas oport̾e
ꝯsuli. ad ħ illa. Confido
ait in xp̃m me iurilem
archã atting̾e qͥuero sẽ¬
tentiã. Ueridicꝰ namq¬
lierem fidelẽ. Erat enĩ
ip̃a catholica. ꝙͣiuis be¬
lisarius heresi ĩuolu̾et᷑
nefanda. Tunc sepefatꝰ
patͥcius paululũ quid
intra semet ip̃m delibe¬
in feminis ĩuenit᷑ sa¬
pientia. nec pͥuatur ĩ

Expanded text:
magis quam feminas oportere magis quam feminas oportere consuli. Ad haec illa: « Confido, ait, in Christo me virilem arcani attingere quivero scientiam. Veridicus namqulierem fidelem . » Erat enim ipsa catholica, quamvis Belisarius haeresi involveretur nefanda. Tunc saepefatus patricius, paululum quid inter semetipsum delibein feminis invenitur sapientia, nec privatur i
Abbreviated transcription (Latin):
affluẽtes opib. młti beli¬
sarii ꝓsperis offendebant᷑
successib. huic calũpniã
acerbo ꝯponũt felle. ⁊ ac̾¬
biori parãt exitu. Deniq
regẽ adeũt ĩꝑbissimi ho¬
mines. ⁊ ĩuidiã excitant
asserentes necẽ regis. ac
usurpãdi imꝑii potẽciã
a belisario affectatã. haud
difficile pͥnceps ĩpulsus
est. ut credibile dicẽt. qd̵
ꝓ u̾o affirmabat᷑. Itaq pͥ¬
aliqd̃ flagicii paricidał
uł m̃datii suspicionẽ ex¬
clud̾e̾t examẽ u̾itatis. sug¬
gerentib calũpmatoribꝰ
iubet eũ expugnare
uuandalos. hii sepissime
maximas romani ex̾citꝰ
iures clarissimeq nobi¬
litatis pessũdarẽt duces.
accepta hac uissione pͥn¬
cipis belisariꝰ domũ reppe¬
tit merẽs ⁊ tristis. Quẽ
uxor sua gͣui cernẽs af¬
fectũ merore. ĩquirit ab
eo cãm obfuscantis fa¬
ciem eiꝰ mesticie. rogat
sͥ manifestari secretũ
leat ꝯfr̾e sb̾sidiũ. Cui
ille p̾lii rem fore dixit.
ñ lamfichi. Id̾oq iuros

Expanded text:
affluentes opibus, multi Belisarii prosperis offendebantur successibus. Huic calumniam acerbo componunt felle, et acerbiori parant exitu. Denique regem adeunt improbissimi homines, et invidiam excitant, asserentes necem regis ac usurpandi imperii potentiam a Belisario affectatam. Haud difficile princeps impulsus est ut credibile duceret quod pro vero affirmabatur. Itaque paliquod flagitii parricidalis, vel mendacii suspicionem excluderet examen veritatis, suggerentibus calumniatoribus, jubet eum expugnare Vandalos. Hi saepissime maximas Romani exercitus vires clarissimaeque nobilitatis pessundederant duces. Accepta hac jussione principis, Belisarius domum repetit moerens ac tristis. Quem uxor sua gravi cernens affectum moerore, inquirit ab eo causam offuscantis faciem ejus moestitiae. Rogat sibi manifestari secretum, leat conferre subsidium. Cui ille praelii rem fore dixit, non lanificii; ideoque viros
Abbreviated transcription (Latin):
mouit ꝑtes. patͥciũ eum
antoniã auguste sororẽ
duxit uxorẽ. hunc dum
uistinanꝰ sũmo ꝯplecte̾¬
tur amore magnis locu¬
plectare studebat opib
diuitiaꝵ. Erat assiduus
ĩꝑatoris ꝯsilio. ꝑticeps
qͦ assumebat᷑ in ꝯuiuio.
S qr semꝑ ñudet ᷑ felicio¬
rib. panꝑtatisq nullus¬

Expanded text:
eum Antoninam, Augustae sororem, duxit uxorem. Hunc dum Justinianus summo complecteretur amore, magnis locupletare studebat opibus divitiarum. Erat assiduus imperatoris consilio, particeps quoque assumebatur in convivio. Sed quia semper invidetur felicioribus, paupertatisq
Abbreviated transcription (Latin):
latus est. Quaꝓpt̾ chilpe¬
ricus cum ex̾citu super
frẽm irruere uolens cõ¬
siliis bonoꝵ iuroꝵ mo¬
nitus restitit. mittens
fr̃i legatos ut mala sͥ
illata corrig̾et. ille iusti¬
monebat᷑ agere ñ dis¬
hiis nõ ꝯtentꝰ aliquas
a fr̃e cuutates auferẽs
nouos eis comites p̾fe¬
cit. p̾ceptum dant ut
eaꝵ tributa suo rͥ eͥfer¬
rentur thesauro.

Expanded text:
latus est. Quapropter Chilpelatus est. Quapropter Chilpericus cum exercitu super fratrem irruere volens, consiliis bonorum virorum monitus restitit, mittens fratri legatos, ut mala sibi illata corrigeret. Ille justimonebatur, agere non dishis non contentus, aliquas a fratre civitates auferens, novos eis comites praefecit, praeceptum dans, ut earum tributa suo inferrentur thesauro.
Abbreviated transcription (Latin):
A siluanectẽsi pago hoĩs
ciuꝰdam domꝰ. cũ ille mane
surgeret sangume in¬
trorsum asꝑsa apparuit
murus suessionis diuinitꝰ
subu̾sus est andegaus
t̾remotꝰ factꝰ est. In fra
muros urbis burdega¬
lensis ingressi lupi canes
deuorau̾nt. Ignisq ꝑ ce¬
lum cucͣrisse uisus est.
a tempestate chilꝑi¬
cus rex dũ młtos iu¬
deoꝵ baptizari iussisset
suscepisset. nullatenus
priscũ familiarẽ suũ
cuiꝰ supra meminimus
u̾bis ad credend̾ ꝯu̾tere
pot̾at. Iubens gͦ eũ custo¬
die mancipari ab eo mu¬
nerib seducit᷑. ut dare¬
tͣ ei spaciũ filiũ suũ mas¬
actũm ac tum demũ
ip̃m ac quendã patirũ
ab eo gladio percussus
interũt.
pud pontẽ u̾o parisiace
urbis memoratꝰ prin¬
ceps custodes posuerat
ut insidiatores de reg¬
no fr̃is sui Guntrãm ad¬
uenientes arcerent᷑. hos
asclepius officio qͦndam
ducis functꝰ nocte una
omnes intt̾emit. pagũ¬
q ponti ꝓximũ depopu¬

Expanded text:
In Silvanectensi pago, hominis In Silvanectensi pago, hominis cujusdam domus, cum ille mane surgeret, sanguine introrsum aspersa apparuit. Murus Suessionensis divinitus subversus est. Andegavis terraemotus factus est. Intra muros urbis Burdegalensis ingressi lupi canes devoraverunt ignisque per coelum cucurrisse visus est.a tempestate, Chilpericus rex, dum multos Judaeorum baptizari jussisset, suscepisset, nullatenus Priscum familiarem suum cujus supra meminimus verbis ad credendum convertere poterat. Jubens ergo eum custodiae mancipari, ab eo muneribus seducitur ut daretur ei spatium filium suum Masgendi, ac tum demum ipsum ac quemdam Patirum, ab eo gladio percussus interiit.pud pontem Parisiacae urbis memoratus princeps custodes posuerat, ut insidiatores de regno fratris sui Guntranni advenientes arcerentur. Hos Asclepius, officio quondam ducis functus, nocte una omnes interemit, pagumque ponti proximum depopu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenienti ad urbẽ pien¬
tius ep̃s cłicos ac cetera
iue attribuit necssaria
Porro rex eo discusso dũ
ĩmuẽ ĩueniss aculpa
multis honoratũ mune¬
rib ad suam reu̾ti impe¬
rauit ec̃c̃am. Qui a plebe
cũ leticia receptꝰ ĩuenit
ecc̃e res suasq a cł̾icis
ꝑuasas. hiis quippe pro
causis. fedus int̾ G̃unttã¬
nũ ⁊ childeb̾tum ruptũ
discordiaq ĩmensa acta
est. U̾nitam̃ regib hoc mͦ
ad ĩuicẽ dissidentib. Lupꝰ
quidã ciuis turonicꝰ uxo¬
re defũcta dũ cł̾icatũ ex¬
peteret a frẽ ambrosio ne
id fac̾et ꝓhibitꝰ est.polli¬
gen̾i illi ꝓuisurũ. Cui
rei dũ studet dare oꝑam
ab adult̾io qui cũ ꝯiuge
ambrosii stuprũ habebat
utriq ꝑempti st̃. Dumq
Unꝰ alt̾m deo subtrahe ac
uite p̾sentis oblectam̃tis
tradere nitit᷑ ⁊ se ⁊ il¬
lum perdidit.
oc anno luna eclipsim
passa est. ⁊ infra t̾rito¬
rium turonicũ uerus de
effracto pane sangius
effluxit.

Expanded text:
pervenienti ad urbem, Plenpervenienti ad urbem, Plentius episcopus clericos ac caetera viae attribuit necessaria. Porro rex eo discusso, dum immunem invenisset a culpa, multis honoratum muneribus ad suam reverti imperavit Ecclesiam. Qui a plebe cum laetitia receptus, invenit ecclesiae res suasque a clericis pervasas. His quippe pro causis foedus inter Guntrannum et Childebertum ruptum, discordiaque immensa acta est. Verumtamen regibus hoc modo ab invicem dissidentibus, Lupus quidam civis Turonicus uxore defuncta, dum clericatum expeteret, a fratre Ambrosio ne id faceret prohibitus est, polligeneri illi provisurum. Cui rei dum studet dare operam, ab adultero, qui cum conjuge Ambrosii stupri rem habebat, utrique perempti sunt. Dumque unus alterum Deo subtrahere ac vitae praesentis oblectamentis tradere nititur, et se et illum perdidit. Hoc anno Luna eclipsim passa est, et intra territorium Turonicum verus de effracto pane sanguis effluxit.
Abbreviated transcription (Latin):
fide dimissus ducẽ parit̃
cum pontifice exultãte
oĩ ppło recepit in urbe.
clici sane qui eo ĩpulso¬
re nequit̾ cc̃ suũ eg̾ant
pastorẽ. dum ad domũ
eiꝰ se ꝯtulissẽt fideiusso¬
res dare ꝯpulsi sunt
ut regi childeb̾to se pre¬
sentarẽt. Gundulfus a̾
recepta massilia. ⁊ ẽp̃o
sue sedi restituto ad regẽ
reu̾sus est. Dinamiꝰ aũt
sprata ꝙͣ ꝓmiserat fide
antistiti ad Guntrãnũ
regẽ mittit. qui dice¬
rent se quid̃ urbẽ tra¬
dere uelle. S cheodorũ
obstare. nec illi cuies
ullatenꝰ parituros. nͥ
sacerdos alicubi trudere¬
tur exilio. Quib u̾bis
rex iratus eum sͥ uinctũ
exhiberi iussit. S cũ anti¬
stes tͥ metuens ñ facile
egrederet᷑ aburbe. euenit
necessitas dedicande ec̃ce
suburbane. dũ gͣ eo ꝓpe¬
raret ex insidiis subito
adu̾sarii ꝓrũpentes cłi¬
cos cet̾osq obseq̃ntes ce¬
sos in fugã agunt. ip̃m¬
q equo ꝓp̃o deiectũ uili ĩpo¬
nentes ium̃to ad regem
deduxcunt. Cui aquensẽ

Expanded text:
fide dimissus, ducem pariter cum pontifice, exsultante omni populo, recepit in urbem. Clerici sane, qui eo impulsore nequiter contra suum egerant pastorem, dum ad domum ejus se contulissent, fidejussores dare compulsi sunt ut regi Childeberto se praesentarent. Gundulfus autem, recepta Massilia et episcopo suae sedi restituto, ad regem reversus est. Dinamius autem, spreta quam promiserat fide antistiti, ad Guntrannum regem mittit qui dicerent se quidem urbem tradere velle, sed Theodorum obstare; nec illi cives ullatenus parituros, nisi sacerdos alicubi truderetur exsilio. Quibus verbis rex irritatus, eum sibi vinctum exhiberi jussit. Sed cum antistes, sibi metuens, non facile egrederetur ab urbe, evenit necessitas dedicandae basilicae suburbanae. Dum igitur eo properaret, ex insidiis subito adversarii prorumpentes, clericos caeterosque obsequentes caesos in fugam agunt ipsumque equo proprio dejectum vili imponentes jumento, ad regem deduxere. Cui Aquensem
Abbreviated transcription (Latin):
In illis dieb ĩ rem̃siũ¬
ciuitate erat archiep̃s
lotharii regis. ex cõcubi
na nõie arnulfꝰ. hugo ã
rex ĩuidebat ei. uolens ex¬
t̾minare ꝑgenẽ lotharii
regis. Congregãsq ĩ inte
remensi synodũ. isdẽ hu¬
go rex ĩuitauit archiẽp̃m
senoince urbis nõie se¬
suis. In quo ꝯcilio fecit
degradare dominũ arnul¬
fum archiep̃m remoꝵ
dolo nepotis sui ꝙ̃ tene¬
bat ĩ cartere dicens nõ
ex ꝯcubina. In loco uero
eiꝰ ꝯsecrari fecit domnũ
gerb̾tũ monachũ pħm¬

Expanded text:
In illis diebus in Remensiuciuitate erat archiepiscLothana, nomine Arnulfus. Hugo autem rex invidebat ei, volens exterminare progeniem Hlotharii regis. Congregansque in urbe Remensi synodum , hisdem Hugo rex invitavit archiepiscopum Senonicae urbis nomine Sesuis. In quo concilio fecit degradare domnum Arnulfum, archiepiscopum Remorum, dolo nepotis sui, quem tenebat in carcere, dicens non ex concubina. In loco vero ejus consecrari fecit domnum Gerbertum monachum p
Abbreviated transcription (Latin):
hii cũ ẽ usus. atq ali¬
cesaris aduentũ qͦt an¬
nis accid̾e solebat. ut
aut ip̃i ĩiurias ĩ ferrẽt
aut illatas ꝓpulsarent:
õs ĩ bello u̾sant᷑ atq¬

Expanded text:
Hii, cum erat usus, atque aliCaesaris adventum fere quotannis accidere solebat, uti aut ipsi injurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versabantur; atq