comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rari: Breuiuo igitur ac uerius respondere potuerunt in huc̃
modum. Deus cum formasset hominem ueluti simulaerum su¬
um. quod erat opificii summum: inspirauit ei sapientiam soli
ut omnia imperio ac ditioni suae subiugaret. omnibusq mun-¬
di commodis uteretur. proposuit tamen ei et bona et mala ꝗ
sapientiam dedit. cuius omnis ratio in discernendis malis ac
bonis posita est. Non potest enim quis ꝗͣ eligere meliora et
scire quid bonum sit: nisi sciat simul reucere ac uitare q̃
mala sunt. inuicem enim sibi alterutrum connexa sunt: ut
sublato alterutro utrunq sit tolli necesse. Propositis igiturbo¬
nis malisq : cum demum opus suum peragit sapientia: eqͥ¬
dem bonum appetit ad utilitatem: malum reucit ad salu-¬
tem. Ergo sicut bona innumerabilia data sunt quibus frui
posset. sic etiam mala quae caueret. Nam si malum nullũ
sit periculumq nihil deniq quod laedere hominem possit. tol¬
litur omnis materia sapientiae: nec erit homini necessaria.

Expanded text:
rari! breuius igitur ac uerius respondere potuerunt in hunc modum: deus cum formaret hominem ueluti simulacrum suum, quod erat diuini opificii summum, inspirauit ei sapientiam soli, ut omnia imperio ac dicioni suae subiugaret omnibusque mundi commodis uteretur. proposuit tamen ei et bona et mala, quia sapientiam dedit, cuius omnis ratio in discernendis bonis ac malis sita est. non potest enim quisquam eligere meliora et scire quod bonum sit, nisi sciat simul reicere ac uitare quae mala sunt. inuicem sibi alterutra conexa sunt, ut sublato alterutro utrumque sit tolli necesse. propositis igitur bonis malisque tum demum opus suum peragit sapientia et quidem bonum adpetit ad utilitatem, malum reicit ad salutem. ergo sicut bona innumerabilia data sunt quibus frui posset, sic etiam mala quae caueret. nam si malum nullum sit, nullum periculum, nihil denique quod laedere hominem possit, tolletur omnia materia sapientiae nec erit homini necessaria.
Abbreviated transcription (Latin):
tes uitiosas turpesq contemnit: et fortiter. ꝙ nec dolo-¬
rem: nec mortem timet: ut officium seruet. Ergo maius
aliquod bonum assequatur: necesse est: ꝗͣ sunt illa quae
spernit. At uero morte suscepta: quod ulterius bonum
sperari potest: nisi aeternitas:¬

Expanded text:
tes uitiosas turpesque contemnit., et fortiter, quod nec dolotes uitiosas turpesque contemnit., et fortiter, quod nec dolorem nec mortem timet, ut officium seruet, ergo aliquod maius bonum adsequatur necesse est quam sunt illa quae spernit. at uero morte suscepta quod ulterius bonum sperari potest nisi aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatem expetit. cuĩus uariis fructibus ac suauibus
delectatur: et dolorem fugit: cuius asperitas naturam
uiuentium acerbis sensibus ledit: et ad mortem perdu-¬
cere nititur: quae dissoluit animantes. Si ergo Uirtus
et prohibet his bonis hominem quae naturaliter appetũ¬
tur: et ad sustinenda mala impellit : quae naturaliter
fugiuntur. Ergo malum est uirtus: et inimica nature.
stultumq iudicari necesse est: qui eam sequitur. quoni¬
am se ipse lȩdit. et fugiendo bona prȩsentia: et appeten.¬
do aque mala sine spe fructus amplioris. Nam cum lice¬
at nobis iucundissimis frui uoluptatibus: nonne sensu
carere uideamur: Si malimus in humilitate: in egestate:
in contemptu : in ignominia uĩuere: aut ne uiuere qͥdẽ :
sed dolore cruciari: et mori : Ex quibus malis nihil am¬
plius assequamur: quo possit uoluptas omissa pensari. Si
autem uirtus malum non est: facitq honeste: ꝙ uolupta-¬

Expanded text:
voluptatem expetit, cujus fructibus variis ac suavibus voluptatem expetit, cujus fructibus variis ac suavibus delectatur, et dolorem fugit, cujus asperitas naturam viventium acerbis sensibus laedit, et ad mortem perducere nititur, quae dissolvit animantem. Si ergo virtus et prohibet iis bonis hominem, quae naturaliter appetuntur, et ad sustinenda mala impellit, quae natufugiuntur, ergo malum est uirtus et inimica naturae stultumque iudicari necesse est qui eam sequitur, quoniam se ipse laedit et fugiendo bona praesentia et adpetendo aeque mala sine spe fructus amplioris. nam cum liceat nobis iucundissimis frui uoluptatibus, nonne sensu carere uideamur, si malimus in humilitate, in egestate, in contemptu, in ignominia uiuere aut ne uiuere quidem, sed dolore cruciari et emori, ex quibus malis nihil amplius adsequamur quo possit uoluptas omissa pensari? si autem uirtus malum non est facitque honeste, quod uolupta
Abbreviated transcription (Latin):
mento utatur. Nam cum rerum natura his duobus elemẽ¬
tis quae repugnantia sibi et inimica sunt constet: igne
& aqua: quorum alterum c elo: alterum terrae ascribit᷑.
Caeterae animantes quia terren e mortalesq sunt: terre
no grauiq utuntur elemento. homo solus ignem in usu
habet. quod est elementum leue: sublime: caeleste. Fa
uero quae ponderosa sunt ad mortem deprimunt: et q̃
Leuia sunt ad uitam subleuant: quia uita in summo est.
moro in imo. Et ut lux esse sine igne non potest: sic uita sine
Luce. lgitur ignis elementum est lucis ac uitae: unde appa¬
ret hominem qui eo utitur: immortalem sortitum esse con-¬
ditionem. quia id illi familiare est: quod facit uitam. Uir¬
tus quoq homini soli data: magno argumento est: immor¬
tales esse animas: quae non erit secundum naturam. si ani¬
ma extinguitur. Huic enim presenti uitae nocet. nam
uita ista terrena: quam cum mutis animalibus ducimus: et

Expanded text:
mento utitur. Nam cum rerum natura his duobus elemenmento utitur. Nam cum rerum natura his duobus elementis, quae repugnantia sibi atque inimica sunt, constet igne, et aqua, quorum alterum coelo, alterum terrae adscribitur: caeterae animantes, quia terrenae mortalesque sunt, terreno et gravi utuntur elemento; homo solus ignem in usu habet, quod est elementum leve, sublime, coeleste. Ea vero quae ponderosa sunt, ad mortem deprimunt, et quae levia sunt, ad vitam sublevant, quia vita in summo est, mors in imo. Et ut lux esse sine igne non potest, sic vita sine luce. Ignis igitur elementum est lucis ac vitae: unde apparet hominem, qui eo utitur, immortalem sortitum esse conditionem, quia id illi familiare est, quod facit vitam. Virtus quoque soli homini data magno argumento, est immortales esse animas. Quae non erit secundum naturam, si anima extinguitur; huic enim praesenti vitae nocet. Nam vita ista terrena, quam communem cum mutis animalibus ducimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
cit: ut ex hoc intelligi possit: nihil eas rationis habere
cum caelo. potest non intelligere solum ex omnibus caele-¬
ste ac diuinum animal esse hominem. cuius corpus ab
humo excitatum: Uultus sublimis: status rectus: originẽ
suam quaerit. et quasi contempta humilitate terrae ad al¬
tum nititur: quia sentit summum bonum in summo sibi
esse quaerendum. memorq conditionis suae qua deus
illum fecit eximium: ad artificem suum spectat. Quam
expectationem Trimegistus Ee Copi oꝓ rectissime nomina¬
uit : quae in mutis animalibus nulla est. Cum autem sapi-¬
entia quae soli homini data est: nihil aliud sit: ꝗͣ dei no
ticia: apparet animam non interire neq dissolui: sed ma-¬
nere in sempiternum. quia deum qui sempiternus est et
quaerit et diligit: ipsa cogente natura. sentiens uel un¬
de orta sit : uel quo reditura. Praeterea non exiguum
immortalitatis argumentum est: ꝙ homo solum c aelesti ele¬

Expanded text:
cit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus θεοπτίαν rectissime nominauit: quae in mutis animalibus nulla est. cum autem sapietitia, apparet animam non interire, neque dissolvi, sed manere in sempiternum, quia Deum, qui sempiternus est, et quaerit, et diligit, ipsa cogente natura, sentiens vel unde orta sit, vel quo reversura. Praeterea non exiguum immortalitatis argumentum est, quod homo solus coelesti ele
Abbreviated transcription (Latin):
sit anima retinere sensum sine his partibus corporis: in qui¬
bus in est officium sentiendi. Quid de deo: num facile ẽ
compraehendere quemadmodum uigeat sine corpore: Od¬
si deos esse credunt: qui si sint: utiq animae sunt exper-¬
tes corporum. necesse est humanas animas eadem ratione
subsistere. quoniam ex ipsa ratione ac prouidentia intel-¬
ligitur: esse quaedam in homine ac deo similitudo. Deni-
mum est: ex eo aeternitatem animae posse dignosci. qͥa¬
nullum sit aliud animal quod habeat noticiam dei aliqͣn
religioq sit pene sola: quae hominem discernat a mutis. q̃
cum in hominem solum cadat: profecto testatur id affecta¬¬
re nos: id desyderare: id colere: quod nobis familiare: qͦd
proximum sit futurum. An aliquis cum caeterarum animã¬
tium naturam consyderauerit: quas pronis corporibus ab¬¬
iectas in terramq prostratas: summi Dei prouidentia effe¬

Expanded text:
sit anima retinere sensum sine iis partibus corporis in quisit anima retinere sensum sine iis partibus corporis in quibus inest officium sentiendi. quid de deo? num facile est comprehendere quemadmodum uigeat sine corpore? quodsi deos esse credunt, qui si sunt, utique animae sunt expertes corporum, necsubsistere; quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intelligitur esse quaedam in homine ac Deo similitudo. Deniqumum est: ex eo aeternitatem animae posse dignosci, qnullum sit aliud animal quod habeat notitiam aliquam dei, religioque sit paene sola quae hominem discernat a mutis: quae cum in hominem solum cadit, profecto testatur id adfectare nos, id desiderare, id colere quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. an aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectas in terramque prostratas summi dei prouidentia effe
Abbreviated transcription (Latin):
compraehendendus est. sed mentis oculis intuendus. cum o¬
pera eius praeclara et miranda uideamus. Nam illos qui nul¬
Lum omnino deum esse dixerunt: non modo philosophos
sed ne homines quidem esse dixerim qui mutis simillimi
ex solo corpore constiterunt: nihil omnino cernentes animo
et ad sensum corporis cuncta referentes: qui nihil putabãt
esse nisi quod oculis contuebantur. Et quia uidebant aut
bonis accidere aduersa: aut malis prospera: fortuitu ge¬
ri omnia crediderunt: et natura mundum non prouiden-¬
tia constitutum. Hinc iam prolapsi sunt ad delyramenta.
quae talem sententiam necessario sequebantur. quod si est¬
set. deus et incorporalis: et inuisibilis et aeternus. ergo nõ
idcirco interire animam credibile est: quia non uidetur.
postꝗͣ recessit a corpore. quoniam constat esse aliquid sen
tiens ac uigens: quod non ueniat sub aspectu. At enu
difficile est animo compraehendere: quemadmodum pos-¬

Expanded text:
conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum oconprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos qui nullum omnino deum esse dixesed ne homines quidem fuisse dixerim, qui mutis simillimi ex solo corpore constiterunt, nihil omnino cernentes animo, sed ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse, nisi quod oculis contuebantur. Et quia videbant aut bonis accidere adversa, aut malis prospera, fortuitu geri omnia crediderunt, et natura mundum, non providentia constitutum. Hinc jam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur. Quod si est Deus et incorporalis, et invisibilis, et aeternus; ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non videtur, postquam recessit a corpore, quoniam constat esse aliqutiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum pos
Abbreviated transcription (Latin):
IS. itaq argumentis: quae nec Plato: nec ullus alius
inuenit: animarum aeternitas probari ac perspici
potest : quae nos breuiter collegimus: quoniam properat o¬¬
ratio ad narrandum iudicium dei maximum: quod in teͬra
propinquante saeculorum fine celebrabitur. Ante omnia qͦ¬
niam Deus ab homine uideri non potest. nequis tamen ex
eo ipso putaret deum non esse: quia mortalibus oculis non
uideretur. inter c aetera institutorum suorum mira cula fe¬
cit etiam multa quorum uis quidem appareret: substantia
tamen non uideretur. sicut est uox: odor: uentus. Ut harũ
rerum argumento et exemplo: etiam deum licet sub ocu-¬
los non ueniret: de sua tamen uI et effectu et operibus
cerneremuo. Quid uoce clariuo: aut uento fortius: aut
odore uiolentius: Haec tamen cum per aerem feruntur: ad
sensusq nostros ueniunt: et eos potentia sua impellunt: non
cernuntur acie Luminum: sed aliis corporis partibus sentiũ¬
tur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu

Expanded text:
is itaque argumentis, quae nec Plato nec ullus alius inuenit, animarum aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breuiter colligemus, quoniam properat oratio ad enarrandum iudicium dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur. ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis corporis partibus sentiuntur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu
Abbreviated transcription (Latin):
canendi ratio turbatur: et soluitur: ita in corpore cumꝰ ꝑs¬
aliqua membroꝵ duxerit uitium: destrui uniuersa. cor¬
ruptisq omnibus atq turbatis: occidere sensum : eamq
mortem uocari. Uerum ille si quicꝗͣ mentis habuisset: nõ
harmoniam de fidibus ad hominem transtulisset. Non enĩ
canere sua sponte fides possunt: ut sit ulla in his compa¬
ratio ac similitudo uiuentis. animus autem sua sponte et
cogitat et mouetur. Q uod siquid in nobis harmoniae simi¬
le foret: ictu moueretur externo: sicut nerui manibus ꝗ
sine tactu artificis pulsuq digitoꝵ muti atq inertes iacẽt
Sed nimiꝵ pulsandus manu fuit: ut aliquando sentiret qͥa
mens eius ex membris male compacta torpebat. Capͫ XUII

Expanded text:
canendi ratio turbatur et soluitur, ita in corpore cum paliqua membrorum duxerit uitium, destrui uniuersa corruptisque omnibus atque turbatis occidere sensum eamque mortem uocari. uerum ille si quicquam mentis habuisset, numquam harmoniam de fidibus ad hominem transtucanere sua sponte fides possunt, ut sit ulla in his comparatio ac similitudo viventis. Animus autem sua sponte et cogitat, et movetur. Quod si quid in nobis harmoniae simile esset, ictu moveretur externo, sicut nervi manibus, qui sine tactu artificis pulsuque digitorum, muti atque inertes jacent. Sed nimirum pulsandus ille manu fuit, ut aliquando sentiret; quia mens ejus ex membris male compacta torpebat. CAPUT XVII
Abbreviated transcription (Latin):
debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri
homines: et fecerunt nondum consttuta loquendi ratione:
quid putemus hominibus expolitis: et sermonis rerumq om¬
nium commertio interse copulatis esse faciendum: qui
assueti hominibus solitudinem ferre non possunt. Cap

Expanded text:
debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri homines, et fecerunt nondum constituta loquendi ratione, quid putemus hominibus expolitis, et sermonis rerumque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui assueti hominibus solitudinem ferre non possunt? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos potissimum sensibus et suis rationibus refellamus.
Si hac de causa sunt homines congregati ut mutuis auxili-¬
is imbecillitatem suam tuerentur. Succurrendum est igi¬
tur homini: qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa
homines societatem cum hominibus inierint: et sanxerĩt.
uiolare: aut non conseruare: summum nefas putandũ est.
am qui se a praestando auxilio remouet: etiam ab accipi¬
endo se remoueat necesse est. quia nullius ope indigere
se putat: qui alteri suam denegat. Huic uero qui se ipse
dissociat. ac secernit a corpore: non ritu hominis sed fe¬
rarum more uiuendum est. Quod si fieri non potest: retinen¬
dum est omni modo uinculum societatis humanae: quia homo
sine homine nullo modo potest uiuere. Retentio autem so¬
cietatis est cõmunitas: idest auxilium praestare ut possimu ᷤ
accipere. Sin uero ut illi alii disputant humanitatis ipsiꝰ
causa facta est hominum congregatio. Homo certe hominẽ

Expanded text:
ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. Si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis imbecillitatem suam tuerentur; succurrendum est igitur homini, qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint, fiolare, aut non conservare, summum nefas putandum est. Nam qui se a praestando auxilio removet, etiam ab accipiendo se removeat necesse est; quia nullius opera indigere se putat, qui alteri suam denegat. Huic vero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more vivendum est. Quod si fieri non potest, retinendum est igitur omni modo vinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest vivere. Retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. Sin vero ut illi alii disputant humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem
Abbreviated transcription (Latin):
dixeruntq: non ferarum laniatus causam fuisse coeundi: sed
ipsam potius humanitatem. Itaq interse congregatos: ꝙ na¬
tura hominum solitudinis fugiens: et communionis ac socie¬
tatis appetens esset: non magna inter eos disceptatio est.
siquidem causae dispares sunt: res eadem est. Potuit utrũ
q igitur: quia non repugnat: sed tamen utrunq nullo mo¬
do uerum est: quia non per omnem terram nati sunt ho-¬
mines e terra: tanquam ex draconis alicuius dentibus
perseminati: ut poetae ferunt. sed unus homo a deo fictꝰ
est: ab eoq uno omnis omnis terra humano genere comple¬
ta est: eadem scilicet ratione qua rursus post diluuium:
quod certe negare non possunt. Nulla igitur in princi-¬
pio facta est eusmodi congregatio. nec unquam fuisse
homines in terra: qui propter infantiam non loquerentur
intelligit: cui ratio non deest. Fingamus tamen illa ue-¬
ra esse quae ociosi et inepti homines senes fabulantur:

Expanded text:
dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem: itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat: sed tamen utrumque nullo modo verum est; quia non per omnem terram nati sunt homines e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, ab eoque uno omnis terra humano genere completa est, eadem scilicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negare non possunt. Nulla igitur in principio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera esse, quae otiosi et inepti senes fabulantur,
Abbreviated transcription (Latin):
bus nomina imprimendo: paulatim loquendi perfecisse
rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam uiderẽt
contra bestias esse tutam: oppida etiam caepisse munire.
uel ut quietem noctis tutam sibi facerent: uel ut incursio¬
nes atq impetus bestiarum non pugnando: sed obiectio
aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae
has ineptias protulerunt. miseros atq miserabiles: qui stul¬
ticiam suam litteris memoriaeq mandauerunt. Qui cum
uiderent mutis quoq animalibus ingenitam esse ratio¬
nem: uel conueniendi: uel inuicem appetendi: uel pericu¬
li fugiendi: uel mali cauendi: uel cubicula sibi et latibu¬
la parandi. homines autem ipsos existimauerint nõ ni¬
si exemplis admoneri ac discere potusse. quid metuere sibi
quid cauere: quid facere deberent: aut nunꝗͣ conuenturos
inter se fuisse: nec loquendi rationem reperturos: nisi eos be¬
stiae comedissent. Haec aliis delyra uisa sunt: ut fuerũt.

Expanded text:
bus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse bus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros, atque miserabiles, qui stultitiam suam litteris memoriaeque mandaverunt! Qui cum viderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem, vel conveniendi, vel invicem appetendi, vel periculi fugiendi, vel mali cavendi, vel cubilia sibi et latibula parandi; homines autem ipsos existimaverint non nisi exemplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere, quid cavere, quid facere deberent; aut nunquam conventuros inter se fuisse, nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visa sunt ut fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
false uirtutis specie capti misericordiam de homine su¬
stulerunt: et dum uolunt sanare uĩtiauerunt. Et cum
uidem plerunq fateantur: societatis humanae cõmunio¬
nem esse retinendam. ab ea plane seipsos inhumanae uir¬
tutis suae rigore dissociant. Conuincendus ergo etiam
hic etror illorum est qui nihil euiꝗͣ impertiendum pu¬
tant. Urbis condend & originem atq causam non unã
intulerunt: sed alii eos homines qui sint ex terra primi¬¬
tus nati: cum per syluas et campos erraticam degerẽt
uitam: nec ullo interse sermonis: aut iuris uinculo co¬
hererent: sed frondes et herbam pro cubilibus: speluncas
et antra pro domibus haberent. bestiis et fortioribus ani¬
malibus praedae fuisse commemorant. Tum eos qui aut
Laniati effugerant: aut Laniari proximos uiderant: ad¬
monitos periculi sui ad alios homines decurrisse: praesidi
um implorasse: et primo nutibus uoluntatem significasse.
einde sermonis initia temperasse: ac singulis quibusq re¬

Expanded text:
falsae virtutis specie capti, misericordiam de homine sustulerunt, et dum volunt sanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae conem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic error illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt, sed alii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos periculi sui ad alios homines decucurrisse, praesum implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque re
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia et ratione et potestate perfectus ẽ. de quo nunc
parcius: quod alio loco et uirtus et nomen eius et ratio ena¬
randa nobis erit.Nemo quaerat ex quibus ista materiis
tam magna tam mirifica opera deus fecerit. Omnia enim fe¬
cit ex nihilo. Nec audiendi sunt poetae qui aiunt chaos in
principio fuisse: idest confusionem rerum atq elementoꝵ
Postea uero diremisse omnem illam congeriem: singulisq re¬
bus ex confuso aceruo separatis in ordinemq descriptis in¬
struxisse mundum pariter et ornasse: quibus facile est re¬
spondere: potestatem dei non intelligentibus quem credũt
nihil efficere posse nisi ex materia subiacente ac prȩparata
in quo errore etiam philosophi fuerunt. Nam Cicero de na-¬
tura deorum disputans ait sic. Primum igitur non est pro¬
babile eam materiam rerum unde orta sunt omnia esse di¬
uina prouidentia effectam. Sed habere et habuisse uim

Expanded text:
providentia, et ratione, et potestate perfectus est: de quo nunc providentia, et ratione, et potestate perfectus est: de quo nunc parcius, quod alio loco et virtus, et nomen ejus, et ratio enarranda nobis erit. Nemo quaerat, ex quibus ista materiis tam magna, tam mirifica opera Deus fecerit; omnia enim fecit ex nihilo. Nec audiendi sunt poetae, qui aiunt chaos in principio fuisse, id est, confusionem rerum, atque elementorum; postea vero Deum diremisse omnem illam congeriem, singulisque rebus ex confuso acervo separatis, in ordinemque descriptis, instruxisse mundum pariter et ornasse. Quibus facile est respondere potestatem Dei non intelligentibus, quem credant nihil efficere posse, nisi ex materia subjacente ac parata; in quo errore etiam philosophi fuerunt. Nam Cicero de Natura deorum disputans, sic ait: « Primum igitur non est probabile, eam materiam rerum, unde orta sunt omnia, esse divina providentia effectam; sed habere, et habuisse vim
Abbreviated transcription (Latin):
duxit similem sui spiritum: qui esset uirtutibus dei pa-¬
trio praeditus. Quomodo autem id uoluerit. in quarto do¬
cere conabimur libro. Deinde fecit alterum in quo indoles di¬
uinae stirpis non permansit. Itaq suapte inuidia tanquam
ueneno infectus ẽ: et ex bono ad malum transcendit: suoq:
arbitrio quod a deo illi liberum datum fuerat: contrarium
sibi nomen adsciuit. Unde apparet cunctoꝵ malorum fon¬
tem esse liuorem. Inuidet enim illi antecessori suo: qui deo
patri perseuerando tum probatus tum etiam carus ẽ. Huc̃
ergo ex bono perse malum effectum Graeci MiocẜoΛoΠap¬
pellant: nos criminatorem uocamus: qđ crimina in quae
ipse illicit: ad deum deferat. Exorsus igitur deus fabricã
mundi illum primum et maximum filium praefecit operi
uniuerso: eo qđ simul et consiliatore usus ẽ et artifice: ĩ
excogitandis ornandis faciendisq rebus: quoniam is et

Expanded text:
duxit similem sui spiritum, qui esset virtutibus Dei Paduxit similem sui spiritum, qui esset virtutibus Dei Patris praeditus. Quomodo autem id voluerit, in quarto libro docere conabimur . Deinde fecit alterum, in quo indoles divinae stirpis non permansit. Itaque suapte invidia tamquam veneno infectus est, et ex bono ad malum transcendit; suoque arbitrio, quod a Deo illi liberum datum fuerat, contrarium sibi nomen adscivit. Unde apparet cunctorum malorum fontem esse livorem. Invidit enim illi antecessori suo, qui Deo Patri perseverando, cum probatus, tum etiam charus est. Hunc ergo ex bono per se malum effectum Graeci διάβολον appelant; nos criminatorem vocamus, quod crimina, in quae ipse illicit, ad Deum deferat. Exorsus igitur Deus fabricam mundi, illum primum et maximum Filium praefecit operi universo, eoque simul et consiliatore usus est, et artifice in excogitandis, ornandis, perficiendisque rebus, quoniam is et
Abbreviated transcription (Latin):
XPON A M.igitur omnium istorum rationem qͦ
facilius res difficiles et obscur ae intelligantur: et has
omnes simulatas numinis praestigias reuelabo: quibus indu¬
cti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repeta
longe altius: ut siquis ad legendum expers ueri et ignarus
accesserit. instituatur atq intelligat: qđ tandem sit caput
horum et causa maloꝵ. et lumine accepto suos ac totius ge¬
neris humani perspiciat errores. Sicut mater sine exem¬
plo genuit: sic in effabiliter pater genuisse credendus ẽ
coeternum. De matre natus est: qui ante iam fuit. depa¬
tre qui aliquando non defuit. hoc fides credat. intelligẽ¬
tia non requirat. Ne aut non inuentum putet incredibi¬
le: aut repertum non credat singulare. Cum esset deus
ad ex cogitandum prudentissimus: ad faciendum solertis¬
simus: anteꝗͣ ordiretur hoc opus mundi: quoĩam pleni
et consũmati boni fons in ipso erat: sicut est semper: ut
ab eo bono tanꝗͣ riuus oriretur: longeq proflueret: pro¬

Expanded text:
Exponam igitur omnium istorum rationem, quo facilius res difficiles et obscurae intelligantur, et has omnes simulati numinis praestigias revelabo, quibus inducti homines, a veritatis via longius recesserunt. Sed repetam longe altius; ut si quis ad legendum veri expers et ignarus accesserit, instruatur, atque intelligat, quod tandem sit Caput horum et causa malorum; et, lumine accepto, suos ac totius generis humani perspiciat errores. Cum esset De suum: sic ineffabiliter Pater genuisse credendus est Filium coaeternum. De matre natus est qui ante jam fuit: de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibile, aut repertum non credat singulare. Ecce ad excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam rivus oriretur, longeque proflueret, pro
Abbreviated transcription (Latin):
multis magnisq ingeniis in idipsum semper intentis nõ¬
potuerit perfici ueritas et compraehendi. Nam post
illorum septem sapientum gloriam: incredibile est qͣn¬
to studio inquirendae ueritatis Graecia omnis exarserit.
Ac primum nomen ipsum sapientiae arrogans putauerũt.
sed quia non sapientes sed studiosos sapienti ae uocaue¬
runt. quo facto et illos qui temere sapientum sibi no¬
men asciuerant: erroris stulticiaeq damnauerũt. et
se quoq ipsos ignorantiae: quam quidem non diffite
bantur. Nam ubicunq rerum natura ingeniis eorũ
quasi manus opposuerat. ne rationem possent ali-¬
quam reddere: testificari solebant: nihil scire se: ni¬
hil cernere. Unde multo sapientiores inueniuntur
qui se aliqua ex parte uiderunt: ꝗͣ illi qui sapere cre-¬
diderãt.

Expanded text:
multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis potuerit perfici ac ueritas conprehendi. nam post illorum septem sapientium gloriam incredibile est, quanto studio inquirendae ueritatis Graecia omnis exarserit. ac primum nomen ipsum sapientiae adrogans putauerunt seque non sapientes, sed studiosos sapientiae uocauerunt. quo facto et illos qui temere sapientium sibi nomen asciue- rant, erroris stultitiaeque damnarunt et se quoque ipsos igno- . rantiae, quam qubantur. Nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant, nihil scire se, nihil cernere. Unde multo sapientiores inveniuntur, qui se aliqua ex parte viderunt, quam illi qui se sapere crediderant.
Abbreviated transcription (Latin):
publicum aliquando quãuis ad paucos redactum: tum
uim suam retineret. Possent enim fortasse pauci illi uel
ingenio uel autoritate uel assiduis hortamentis liberare
populum uitiis et erroribus. Sed adeo in totum sapien¬¬
tia occiderat: ut ex ipsa nominis arrogantia nullum eo¬
ꝵ qui uocarentur: apparuit fuisse sapientem. Et tamen
prius ꝗͣ haec philosophia quae dicitur esset inuenta septẽ
fuisse traduntur primi omnium: qui quia de rebus natu¬
ralibus quaerere ac disputare ausi sunt: sapientes habe¬
ri appellariq meruerunt. O miserum calamitosumq sae¬
culum quo per orbem totum septem soli fuerũt: ꝗ homi¬
num uocabulo cierentur. Nemo enim potest iure dici ho¬
mo: nisi qui sapiens ẽ. Sed si caeteri omnes praeter ipsos
stulti fuerunt: ne illi quidem sapientes: quia nemo sa-¬
piens esse uere iudicio stultoꝵ potest. adeo ab his affu¬
it sapientia: ut postea quidem in crescente doctrina et

Expanded text:
aliquando publicum quamuis ad paucos redactum tamen aliquando publicum quamuis ad paucos redactum tamen uim suam retineret. possent enim fortasse pauci illi uel ingenio uel auctoritate uel adsiduis hortamentis liberare populum uitiis et erroribus. sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis adrogantia nullum eorum qui uocarentur appareat fuisse sapientem. et tamen prius quam haec philosophia quae dicitur esset inuenta, septem fuisse traduntur, qui primi omnium quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. o miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt qui hominum uocabulo cierentur! nemo enim potest iure dici homo nisi qui sapiens est. sed si ceteri omnes praeter ipsos stulti fuerunt, ne illi quidem sapientes, quia nemo sapiens esse uere iudicio stultorum potest. adeo ab iis afuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina et
Abbreviated transcription (Latin):
petuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt.
quia morti corpus omne subiectum est. Insecuta est igit᷑
huiusmodi religionis iniusticia et impietas sicut fuerat ne¬
cesse. Desierunt enim enim uultus suos in caelum tollere
sed deorsum mentes hominum depressae terrenis religio¬
nibus. sic etiam bonis inherebant. secutum est dissidium
generis humani: et fraus et nefas omne: quia spretis sem
piternis atq corruptis bonis: quae sola debent abhomi¬
ne concupisci: temporalia et breuia maluerunt.maiorq
ad malum hominibus fides fuit: qui prauum recto quia
praesentius fuerat praetulerunt. Sic humanam uitam prio¬
ribus saeculis in clarissima luce uersatam caligo et tenebrae
compraehenderunt. Et qđ huic prauitati congruens erat:
postꝗͣ sublata sapientia est: tum demum sibi homines sapi¬
entum nomen uendicare caeperunt. tum autem nemo sapi¬
ens uocabatur: cum omnes erant. utinamq nomen illud

Expanded text:
petuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt; petuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generiternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalia et breuia maluerunt maiorque hominibus ad malum fides fuit, qui prauum recto, quia praesentius fuerat, praetulerunt. sic humanam uitam prioribus saeculis in clarissima luce uersatam caligo ac tenebrae conprehenderunt: et quod huic prauitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tunc demum sibi homines sapientium nomen uindicare coeperunt. tum autem nemo sapiens uocabatur, cum omnes erant: utinamque nomen illut
Abbreviated transcription (Latin):
mihi et cum animo meo saepe repu¬
tanti priorem illum generis humaĩ
statum: et mirum pariter et indi¬
gnum uideri solet: qđ unius saeculi
stulticia religiones uarias suscipiẽ¬
tis: deosq multos esse credentis: ĩ
tantam subito ignorationem sui uẽ¬
tum est: ut ablata ex oculis ueritate: neq religio ueri dei:
neq humanitatis ratio teneretur.hominibus non in caelo
summum bonum quaerentibus: sed in terra. quamobcausã
profecto saeculoꝵ ueterum mutata felicitas ẽ. Caeperunt
enim relicto parente et constitutore omnium deo insensibi¬
lia digitoꝵ suorum figmenta uenerari. quae prauitas qͥd
fecerit: quid maloꝵ attulerit. res ipsa declarat. Auersa
nanq a summo bono quod ideo beatum et sempiternum
ẽ: quia uideri tangi comprebendi non potest: et a uirtu¬
tibus ei bono congruentibus: quae sunt aeque immortales:
adhos corruptos et fragiles deos lapsi: et studentes his re¬
bus quibus solum corpus ornatur: alitur: mortem sibi per¬

Expanded text:
tor, et cum animo meo saepe reputanti priorem illum generis humani statum, et mirum pariter, et indignum videri solet, quod unius saeculi stultitia religiones varias suscipientis, deosque multos esse credentis, in tantam subito ignorationem sui ventum est, ut ablata ex oculis veritate, neque religio Dei veri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in coelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. Quam ob causam profecto saeculorum veterum mutata felicitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi per
Abbreviated transcription (Latin):
exire se et proficisci et ambulare testantes. idq aut ge¬
stu significant: aut si adhuc possunt: et uoce pronuntiãt:
nde apparet non dissolutionem fieri: sed separationem.
quae declarat animam permanere. Caetera Epicurei do¬
gmatis argumenta Pythagorae repugnant: disserenti mi¬
grare animas de corporibus uetustate ac morte confectis.
et insinuare se nouis et recens natis. Et easdem semper
renasci: modo in homine: modo in pecude: modo in bestia
modo in uolucre: et hac ratione immortales esse. quod sae¬
pe uariorum ac dissimilium corporum domicilia cõmutẽt.
uae sententia delyri hominis quoniam ridicula est: et mi¬
mo dignior ꝗͣ schola fuit: ne refelli quidem serio debuit
Quod qui facit: uidetur uereri nequis id credat. Er aetere¬
unda sunt igitur nobis ea quae pro falso contra falsum
disserebantur: satis est ea refutasse: quae contra uerum dis¬
putata sunt.

Expanded text:
exire se, et proficisci, et ambulare testantes; idque aut geexire se, et proficisci, et ambulare testantes; idque aut gestu significant, aut si adhuc possunt, et voce pronuntiant? Unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere. Caetera Epicurei dogmatis argumenta Pythagorae repugnant disserenti, migrare animas de corporibus vetustate ac morte confectis, et insinuare se novis ac recens natis, et easdem semper renasci modo in homine, modo in pecude, modo in bestia, modo in volucre, et hac ratione immortales esse, quod saepe variorum ac dissimilium corporum domicilia commutent. Quae sententia deliri hominis, quoniam ridicula est, et mimo dignior quam schola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, videtur vereri ne quis id credat. Praetereunda sunt igitur nobis ea, quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea refutasse quae contra verum disputata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tem presens anima sensum tribuat corpori : et uiuere id ef¬
ficiat: fieri non potest: ut non ipsa perse uiuat: et sentiat.
quoniam ipsa est et sensus et uita. Nam quod ait. Quod si
immortalis nostra foret mens. Non tam se moriens dissol¬
ui conquereretur. Sed magis ire foras: uestemq relinque¬
re ut anguis. Equidem nunquam uidi: qui quaereretur
se morte dissolui. sed ille fortasse Epicureum aliquem
uiderat: etiam dum moritur: philosophantem: ac de sua
dissolutione in extremo spiritu disserentem. Quomodo sci¬
ri potest Utrum dissolui se sentiat: an corpore liberari:
cum in exitu lingua mutescat : Nam dum sentit: et loꝗ
potest: nondum dissolutus est: ubi dissolutus est: nec sen¬
tire iam nec loqui potest. Ita quaeri de dissolutione aut nõ¬
dum potest: aut iam non potest. At enim priusquam dis
soluatur : intelligit se dissolutum iri. Quid quod uidemꝰ
plerosq morientium nec dissolui conquerentes: ut ait. sed

Expanded text:
tem praesens anima sensum tribuat corpori et uiuere m eftem praesens anima sensum tribuat corpori et uiuere m efficiat, fieri non potest ut non ipsa per se et uiuat et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et uita. nam quod ait: quodsi inmortalis nostra foret mens, non tam se moriens dissolui conquereretur, sed magis ire foras uestemque relinquere, ut anguis, equidem numquam uidi qui se quereretur in morte dissolui: sed ille fortasse Epicureum aliquem uiderat etiam dum moritur philosophantem ac de sui dissolutione in extremo spiritu disserentem. quomodo sciri potest utrum dissolui se sentiat an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? nam dum sentit et loqui potest, nondum dissolutus est, ubi dissolutus est, nec sentire iam nec loqui potest: ita queri de dissolutione aut nondum potest aut iam non potest. at enim prisolvatur, intelligit se dissolutum iri. Quid, quod videmus plerosque morientium non dissolvi conquerentes, ut ait, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Uas est animae: uel receptaculum. Iam illud argumentũ
multo magis inane est: quod quidem ait animam quia nõ
citius emittatur e corpore: mortalem uideri. sed paulatim
se ex omnibus membris explicet. a summis pedibus incipi¬
ens : tanquam si esset aeterna: uno temporis momento erũ¬
peret : quod fit in iis qui ferro interunt. Quos autẽ mor¬
bus interimit spiritum diutius exhalant. ut paulatim
frigescentibus membris anima effletur. quae cum mateia
sanguinis contineatur: sicut lumen oleo. ea materia febriũ
calore consumpta. necesse est membroꝵ summa quaq fri¬
gescere. quoniam uenae exiliores in extrema corporis po¬¬
riguntur : et extremi ac tenuiores riui deficiente uena
fontis arescunt. Nec tamen quia sensus corporis deficit:
animae sensum extingui et occidere putandum est. Nõ
enim anima corpore deficiente: sed corpus anima decedẽ¬
te putrescit. quia sensum omnem trahit secum. Cum au-¬

Expanded text:
uas est animae uel receptaculum. iam illut argumentum uas est animae uel receptaculum. iam illut argumentum multo magis inane est, quod ait animam, quia non citius emittatur ex corpore, mortalem uideri, sed paulatim se ex omnibus membris explicet a summis pedibus incipiens: tamquam si esset aeterna, uno temporis momento erumperet, quod fit in iis qui ferro intereunt. quos autem morbus interimit, spiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur. quae cum materia sanguinis contineatur sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta necesse est membrorum summa quaeque frigescere, quoniam uenae exiliores in extrema corporis porriguntur et extremi ac tenuiores riui deficiente uena fontis arescunt. nec tamen quia sensus corporis deficit, animae sensum extingui et occidere putandum est. non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum. cum au
Abbreviated transcription (Latin):
sui non anima sed mens patiatur. quae quoniam certa cõ¬
poris regione consistit. cum eam partem uis aliqua morbi
uitiauerit: mouetur loco: et quasi conquassata de sede sua
emigrat: reditura scilicet cum medela: et sanitas domici¬
lium suum reformauerit. Nam quia anima est iuncta cũ
corpore: si uirtute careat: contagio eus aegrescit. et im¬
becillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem.
um autem dissociata fuerit a corpore: uigebit ipsa perse.
nec ulla iam fragilitatis conditione temptabitur: quia in¬
dumentum fragile proiecit. Sicut oculus inquit euulsꝰ¬
a corpore ac separatus nihil potest uidere. ita et anima
separata nihil sentire. quia et ipsa pars est corporis. Fal¬
sum hoc et dissimile est. Anima enim non pars corporis:
sed in corpore est. sicut id quod uase continetur uasis ꝑs
non est. nec ea quae in domo sunt: partes domus esse di¬
cuntur. ita nec anima pars est corporis. quia corpus uel

Expanded text:
sui non anima, sed mens patiatur. quae quoniam certa corsui non anima, sed mens patiatur. quae quoniam certa corporis regione consistit. cum eam partem uis aliqua morbi uitiauerit, mouetur loco et quasi conquassata sede sua emigrat reditura scilicet, cum medella et sanitas domicilium suum reformauerit. nam quia iuncta est anima cum corpore, si uirtute careat, contagio eius aegrescit et inbecillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem, cum autem dissociata fuerit a corpore, uigebit ipsa per se nec ulla iam fragilitatis condicione temptabitur, quia indumentum fragile proiecit. sicut oculus inquit eunlsus ac separatus a corpore nihil potest uidere, ita et anima separata nihil sentire, quia et ipsa pars est corporis. talsum hoc et absumle est: anima enim non pars corporis, sed in corpore est. sicut id quod uase continetur, uasis pars non est nec ea quae in domo sunt, partes domus esse dicuntur, ita nec anima pars est corporis, quia corpus uel
Abbreviated transcription (Latin):
inquit dolori ac luctui obnoxia est: et ebrietate demen¬
tit: unde fragilis et mortalis apparet. Idcirco igitur uir-¬
tus et sapientia necessaria est: ut et meror qui contrahi¬
tur indigna patiendo ac uidendo: fortitudine repellatur.
et uoluptas non modo potandi: sed etiam rerum caeteraꝵ
abstinentia superetur. Nam si careat uirtute: si uoluptati¬
bus dedita molliatur: mortificet obnoxia: quoniam et uĩr¬
tus ut docuimus: immortalitatis est fabricatrix: et uolu¬
ptas mortio. Mors autem sicut ostendi: non funditus ꝑi¬
mit: ac delet: sed aternis afficit cruciatibus. nam interi¬
re prorsus anima non potest: quonĩam ex dei spiritu qui
aeternus est originem caepit. Anima etiam inquit morbũ
corporis sentit: et obliuionem sui patitur. Et sicut agrescit:
sic etiam saepe sanatur. Hoc est ergo cur maxime uirtus ad¬
hibenda sit: ne illo corporis dolore frangatur: et obliuioẽ

Expanded text:
inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate demeninquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fragilis ac mortalis adparet. idcirco igitur uirtus et sapientia necessaria est, ut et maeror, qui contrahitur indigna patiendo ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas non modo potandi, sed etiam rerum ceterarum abstinentia superetur. nam anima si careat uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis. mors autem, sicut ostendi, non funditus pmit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. nam interire prorsus anima non potest, quoniam ex dei spiritu qui aeternus est originem cepit. anima inquit etiam morbum corporis sentit et obliuionem sui patitur et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur. hoc est ergo cur maxime uirtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur et obliuionem
Abbreviated transcription (Latin):
tes uocantur. Mens ergo idest intelligentia: uel augetur uł
minuitur pro aetate. Anima in statu suo semper est. Et ex qͦ
tempore spirandi accepit facultatem: eadem usq ad ultimũ
durat: donec emissa corporis claustro: ad sedem suam re¬
uolet. Deinde ꝙ anima quanuis a deo sit inspirata: tamen
quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est: scienti¬
am non habet: quae est diuinitatis. Audit ergo ac discit
omnia: et sapientiam discendo et audiendo capit. et sene-¬
ctus non minuit sapientiam: sed auget. si tamen iuueni¬
lis etas uirtute decursa est: etsi nimia senectus fregerit
membra: non est animae uitium: si uisus euanuit: si lingua
torpuit: si auditus obsorduit. sed corporis. At enim me¬
moria defecit: quid mirum si labentis domicilii ruina prae¬
mitur mens: et praeterea obliuiscitur: non aliter futura di¬
uina ꝗͣ si carcerem quo cohibetur: effugerit: Uerum eadem

Expanded text:
tes appellantur. mens ergo id est intellegentia uel augetur uel tes appellantur. mens ergo id est intellegentia uel augetur uel minuitur pro aetate. anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro ad sedem suam reuolet. deinde, quod anima quamuis a deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est diuinitatis. audit igitur ac discit omnia et sapientiam discendo et audiendo capit, et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirtute decursa est, et si nimia senectus fregerit membra, non est animae uitium, si uisus euanuit, si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis. at enim memoria deficit. quid mirum si labentis domicilii ruina premitur mens et praeterita obliuiscitur, non aliter futura diuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit? uerum eadem