comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et amat se. manet trinitas. currit᷑¬
mens. amor noticia. et nulla
commuxtione confunditur. quamius ⁊
singula sint in se ip̃is. et inuicem tota in
cotis. siue singula in bins. siue binla in
singulis. sicq omina in omnibus. Nã
in serp̃a. qm̃ad serp̾am mens dicitur. quã¬
ius nofens uel nota uel noscibilis ad su¬
amnoticiam relatiue dicatur amans
quoq et amata. uel amabilis. ad amorẽ
referatur quo se amat. Et notitia quam¬
ius referaturadmentem. cognoscentem
uel cognitam. tamen ad se ip̃am nota ⁊
nocens clicitur. Nonemm sibi estiincos¬
nita noticia. qua se mens ip̃a cognoseit.
Et amor quamiuis referatur ad mentem
amantem. cuius amor esti tamen ad seip̃m
est. amor. ut sit etiam in se ip̃o. quia et amor
amatur: nec alio nisi amore amari potest.
id est se ip̃o. Ita sunt hec singula in se ip¬
sis. In alterius autem ita sunt. quia et
mens amans inamore est.et amor in a¬
mantis noticia. et notitia inmente no¬
centis. Singula inbinis ita sunt. quia

Expanded text:
et amat se, manet trinitas, mens, amor, notitia; et nulla commixtione confunditur: quamvis et singula sint in semetipsis, et invicem tota in totis, sive singula inulis. Itaque omnia in omnibus. Nam oniam ad se ipsam mens dicitur: quamvis noscens, vel nota, vel noscibilis ad suam notitiam relative dicatur; amans quoque et amata vel amabilis ad amorem referatur, quo se amat. Et notitia quamvis referatur ad mentem cognoscentem vel cognitam, tamen et ad se ipsam nota et noscens dicitur: non enim sibi est incognita notitia, qua se mens ipsa cognoscit. Et amor quamvis referatur ad mentem amantem, cujus amor est; tamen et ad se ipsum est amor, ut sit etiam in se ipso: quia et amor amatur, nec alio nisi amore amari potest, id est se ipso. Ita sunt haec singula in se ipsis. In alternis autem ita sunt, quia et mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente. Singula in binis ita sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo. neq adhuc locus est. expli¬
sarecur ita sentiam. quantum iures
dominus dederit. Prius enim sunt dis¬
cutienda et refellenda hereticorum. ar¬
gumenta. que non ex diuinis libris.
sed ex rationibus suis proferuntur
quibus se uehementer cogere arbitn¬
tur testimonia scripturarum. que de
patre et filio et sp̃u sancto sunt. ita ẽẽ
intelligenda ut ip̃i uolunt. Nunc au¬
tem non ideo minorem filium quia mis¬
sus est a patre. nec ideo minorem sp̃m
sanctum quia et pater eum misit. et
filius: sufficienter quantum arbitror
demonstratum est. Suie enim ꝓpter
iusibilem creaturam. siue pocius p̃o¬
pp̃ principii commendatõnem. non pp
in equalitatem. uel imparilitatem. L
dissmmilitudinem substantie in scrip¬
turis hec posita intelliguntur quia e¬
ciam si uoluisset deus pater per sub¬
iectam creaturam uisibiliter apparere.
absurlissime tamen aut a filio quem
genuit. aut ab sp̃u sancto qui de illo

Expanded text:
non video. Neque adhuc locus est explinon video. Neque adhuc locus est explicare cur ita sentiam, quantum vires Dominus dederit. Prius enim sunt discutienda et refellenda haereticorum argumenta, quae non ex divinis Libris, sed ex rationibus suis proferunt, quibus se vehementer cogere arbitrantur, testimonia Scripturarum quae de Patre et Filio et Spiritu sancto sunt, ita esse intelligenda ut ipsi volunt. 32. Nunc autem non ideo minorem Filium quia missus est a Patre, nec ideo minorem Spiritum sanctum quia et Pater eum misit et Filius, sufficienter, quantum arbitror, demonstratum est. Sive enim propter visibilem creaturam, sive potius propter princicipii commendationem, non propter inaequalitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subjectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi quomodo facta sit uel uoc patris
uel species corporalis qua sp̃c sanctus
demonstratus est per creaturam qui dẽ
facta illa non dubito. sed utrum tan¬
tũmodo corporalem atq sensibilem an
adhibito spiritu eciam rationali uel
intellestuali. Hoc enim quibusdam
placuit appellare. quod greci dicunt.
noeron. non quidem ad unctatem ꝑ¬
sone. Quis enim hoc cdixit. ut quicquid
illud est creature per quod sonuit uox
patris. itn sit deus pater. aut quicquid
illud est. creature in quo per columbe o
speciem uel per igneas linguas sp̾c sanc¬
tus demonstratus est. ita sit sp̃c sanctus.
sicut est dei filius homo ille. qui de uirgi¬
ne factus est. sed tantummodo admini¬
sterium per agende significationis. sicut
oportuisse deus iudicauit. an aliquia
aliuicd intelligendum siti inuenire dif¬
ficile est. et cemere affirmare non exxpedit.
Quomodo tunc ista sine rationaliuel
intellestuali creatura potuerint fieri

Expanded text:
Verbi, quomodo facta sit vel vox Patris, Verbi, quomodo facta sit vel vox Patris, vel species corporalis qua Spiritus sanctus demonstratus est: per creaturam quidem facta ista non dubito; sed utrum tantummodo corporalem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali hoc enim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν, non quidem ad unitatem personae, quis enim hoc dixerit, ut quidquid illud est creaturae per quod sonuit vox Patris, ita sit Deus Pater, aut quidquid illud est creaturae in quo per columbae speciem vel per igneas linguas Spiritus sanctus demonstratus est, ita sit Spiritus sanctus, sicut est Dei Filius homo ille qui ex virgine factus est? sed tandummodo ad ministerium peragendae significationis, sicut oportuisse Deus judicavit: an aliquid aliud intelligendum sit, invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
trem uel ad filium. uel ad sp̃m sc̃m de¬
monstrandum ꝓprie pertinere dicuntur.
Si ergo a me queritur quomodo facte
sint uel uoces uel sensibiles forme. atq
species ante incarnationem uerbi dei que
hoc futurum prefigurarent: per angeloᷤᷤ
ea deum operatum eẽs respondeo. quod e¬
ciam scupturarum sanctarum testimo¬
nuis quantum existimo satis potest o¬
stendi. Si autem queritur ip̃a incarna¬
tio quemomodo facta sit. ip̃m dei u̾bum
dico carnem factum. id est hominem fa¬
ctum. non tamen in hoc quod factum est.
conuersum atq mutatum. Ita sane fc̃m.
ut ibi sit. non solum uerbum dei et homi¬
nis caro. sed eciam rationalis hominis ani¬
deum. et homo sp̃ hominem. Quod si cli¬
fficile intelligitur mens fide purgatur.
magis magisq abstinendo a peccatis. et
bene operando. et orando cum gemitu de¬
sideriorum sanctoꝵ ut per diumnum ad¬
uitorium proficiendo. et intelligat et amet.
Si autem queritur post in cainationem

Expanded text:
trem, vel ad Filium, vel ad Spiritum sanctum detrem, vel ad Filium, vel ad Spiritum sanctum demonstrandum proprie pertinere dicuntur. 31. Si ergo a me quaeritur, quomodo factae sint vel voces vel sensibiles formae atque species ante incarnationem Verbi Dei, quae hoc futurum praefigurarent: per Angelos ea Deum operatum esse respondeo; quod etiam Scripturarum sanctarum testimoniis, quantum existimo, satis ostendi. Si autem quaeritur, ipsa incarnatio quomodo facta sit: ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum; ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis aniDeum et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur, magis magisque abstinendo a peccatis, et bene operando, et orando cum gemitu desideriorum sanctorum, ut per divinum adjutorium proficiendo, et intelligat, et amet. Si autem quaeritur, post incarnationem
Abbreviated transcription (Latin):
temporum. uel locorum. et simul imum
atq idem ab etemitate. tamquam ip̃a
eternctas que sine ueritate et caritate
non est. In meis autem uocibus sepe¬
rati sunt pater et alius et sp̃o sanctus.
nec simul dici potuerunt et in litteris
uisibilibus sua separatim locorum
spacia tenuerunt. Et quem admodum
cum memoriam meam et intellectum
et uoluntatem nomino. singula quidem
nomina ad res singulas referurtur. sed
tamen ab omnibus tribus singula fa¬
sta sunt nullum enim horum trium no¬
minum est quod non et memoria et in¬
tellectus et uoluntas mea simul opera¬
ta sint. ita trmitas simul opetata est. ⁊
uocem patris. et carnem falii. et colum¬
bam sp̃c sancti. cum ad personas singu¬
las hec singula referantur. Qua simili¬
tudine utrumq cognoscitur: in separabi¬
lem in seip̃am trmitatem per uisibilis cre¬
ature speciem separabiliter demonstran.
et separabilem trmmitatis operat̾onem
eciam in singulis ẽẽ rebus que uel ad pa¬

Expanded text:
temporum vel locorum, et simul unum temporum vel locorum, et simul unum atque idem ab aetaeternitas quae sine veritate et charitate non est: in meis autem vocibus separati sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, nec simul dici potuerunt, et in litteris visibilibus sua separatim locorum spatia tenuerunt. Et quemadmodum cum memoriam meam et intellectum et voluntatem nomino, singula quidem nomina ad res singulas referuntur, sed tamen ab omnibus tribus singula facta sunt; nullum enim horum trium nominum est, quod non et memoria et intellectus et voluntas mea simul operata sint: ita Trinitas simul operata est et vocem Patris, et carnem Filii, et columbam Spiritus sancti, cum ad personas singulas singula haec referantur. Qua similitudine utcumque cognoscitur inseparabilem in se ipsa Trinitatem per visibilis creaturae speciem separabiliter demonstrari, et inseparabilem Trinitatis operationem etiam in singulis esse rebus, quae vel ad Pa
Abbreviated transcription (Latin):
uie per columbe spe trmitati
cum enuis substantiam patri et filio coet̾¬
nam. pariterq incommutabilem subdita
et seruiens creatura temporalibus moti¬
bus et formis ostenderet cum ad eius per¬
sone unitatem sicut caro quod uerbum
factum est. non copularetur. non audeo di¬
cere nichil tale factum ẽẽ antra. sed plane
fidenter diicerim. patrem et filium et spi¬
nitum sanctum unius eiusdemq sub̾e.
deum. creatorem. trintatem. ommpotentẽ
inseparabiliter demonstran operari. sed
ita non posse per longe imparem. maxime¬
q corpoream creaturam inseparabiliter
demonstran. sicut per uoces nostras que
utiq corporaliter sonant. non possut
pater et filius et sp̃o sanctus nisi suis et
ꝓpriis uteruallis temporum c̾etera se¬
paratione clistinstis. que sui tiuusq uo¬
cabuli sillabe occupant nominari. In
sua quippe substantia qua sunt tria
unum sunt. pater et filius et sp̃t santꝰ
uullo temporali motu super omnem cre¬
aturam. ad ip̃m sine ullis interuallis

Expanded text:
sive per columbae speciem cum ejus substantiam Patri et Filio coaeternam pariterque incommutabilem subdita et serviens creatura temporalibus motibus et formis ostenderet, cum ad ejus personae unitatem, sicut caro quod Verbum factum est , non copularetur, non audeo dicere nihil tale factum esse antea. Sed plane fidenter dixerim, Patrem et Filium et Spiritum sanctum unius ejusdemque substantiae, Deum creatorem, Trinitatem omnipotentem inseparabiliter operari: sed ita non posse per longe imparem maximeque corpoream creaturam inseparabiliter demonstrari; sicut per voces nostras, quae utique corporaliter sonant, non possunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, nisi suis et propriis intervallis temporum certa separatione distinctis, quae suae cujusque vocabuli syllabae occupant, nominari. In sua quippe substantia qua sunt, tria unum sunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo temporali motu super omnem creaturam idipsum sine ullis intervallis
Abbreviated transcription (Latin):
O Nomodo intrmitate et pater ad fyxun¬
lium principium sit et pater et filius ad
Q Nomodo in sp̃u sancto eciam anteqͣm
daretur possit doni nomen intelliguit¬
¶E appellationibus relatuus. que nõ xui.

Expanded text:
omodo in trinitate et pater ad filium principium sit et pater et filius ad Quomodo in spiritu sancto etiam antequam daretur possit doni nomen intellegappellationibus relatiuis, quae no
Abbreviated transcription (Latin):
id est ip̃a crinitas per illas creature form¬
as patribus apparuerit initrogatisq po¬
tiumus. quantum sufficere uisum estt
sanctarum scripturarum locis. nil aluso
quantum existimo diumoꝵ sacramentoꝵ
modesta ce cauta consideratio persuadect
nisi ut temere non dicamus que nam ex
trmitate peisona cuilibet patrum uel ꝓp¬
phecarum in aliquo corpore uel similituli¬
ne corporis apparuerit. nisi cum continen¬
ualectionis aliqua probabilia circumpo¬
nat inclicia. Ip̃a eram natura uel sub¬
stantia. uel eẽntia uel quolibet alio no¬
mine appellandum esci id ip̃m quod d̾s
est. quicquid illud esti corporaliter iude¬
r non potesti Per subiectanuero creatu¬
tam. non solum filium per sp̃m sanctũ.
sed eciam patrem corporali specie siue simi¬
litudine mortalibus sensib significatio¬
nem sui dare potuisse credenlum est. Que
cum itasinit. nec immoderatius progredi¬
atur secundihuius uolumnus longi¬
tudo. ea que restant inconsequentibus

Expanded text:
formas Patribus apparuerit: interrogatis quae potuimus, quantum sufficere visum est, sanctarum Scripturarum locis, nihil aliud, quantum existimo, divinorum sacramentorum modesta et cauta consideratio persuadet, nisi ut temere non dicamus quaenam ex Trinitate persona cuilibet Patrum vel Prophetarum in aliquo corpore vel similitudine corporis apparuerit, nisi cum continentia lectionis aliqua probabilia circumponit indicia. Ipsa enim natura, vel substantia, vel essentia, vel quolibet alio nomine appellandum est idipsum quod Deus est, quidquid illud est, corporaliter videri non potest: per subjectam vero creaturam, non solum Filium, vel Spiritum sanctum, sed etiam Patrem corporali specie sive similitudine mortalibus sensibus significationem sui dare potuisse credendum est. Quae cum ita sint, ne immoderatius progrediatur secundi hujus voluminis longitudo, ea quae restant, in consequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
poralem iugilantiumoculis demonstratã.
sed ut hoc ut dixiominittam. quid dicũt
de patre nostro abraham. cui certe uigilan¬
ti cemuustranti cum scriptura premisiss
dicens. usus est. cdominus abrabe. non
unus aut duo. sedtres apparuere iuiri
quorum nullus excelsius aliis emiuis¬
sedictus est nullus honoratius effulsis¬
se. nullus imperiosius egisse: Qua ꝓpt̾
q̃m in illa tripertita nostra distributione
primum querere inscitiumus. utrum
pater anfilius an sp̃c sanctus. an aliq̃n
pater: aliquando filius. aliquando spiritꝰ
sanctus. an sine ulla distinctione person

Expanded text:
poralem vigilantium oculis demonstratam: poralem vigilantium oculis demonstratam: sed ut hoc, ut dixi, omittam; quid dicunt de Patre nostro Abraham, cui certe vigilanti et ministranti, cum Scriptura praemisisset dicens, Visus est Dominus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus imperiosius egisse ? 35. Quapropter, quoniam in illa tripartita nostra distributione primum quaerere instituimus , utrum Pater, an Filius, an Spiritus sanctus; an aliquando Pater, aliquando Filius, aliquando Spiritus sanctus; an sine
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ẽẽ uisibilem. patrem autem non¬
nisi sompmantibus: Qumodo ergo de
patre solo accipiunt. quem nemo homi¬
num uiditi neo uidere potestt An cum
dormiuint hommnes. tunc non sunt ho¬
mines Aut qui formare simmilitudinẽ
corporis potest. Ad se significandum perui¬
sa sompniantium non potest formare ip¬
sam creaturam corpoream. ad sesignifican¬
dum oculis uigilantium. cum eius ip̃¬
sa substantia qua est. ip̃e quod est. nulla
corporis similitudine dormienti. nulla
corporea specie uigilanti possit ostendi. sed
non solum patris. Uerum eciam filii et
sp̃c sanctiꝰ Et certe qui iugllantium iu¬
sis mouentur. ut non patrem. sed tan¬
tum filium et sp̃m sanctum credant cor¬
poralibus hominum apparusse con¬
spectibus. ut omittamtantam latitu¬
ilinem sanctarum paginarum. cetam
multiplicem earum intelligiam. Unde
nemo sani capitis affumare debet nusꝙͣ
petsonam patris per aliquam speciem cor¬

Expanded text:
nibus esse visibilem, Patrem autem nonnibus esse visibilem, Patrem autem nonnisi somniantibus? Quomodo ergo de Patre solo accipiunt, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest? An cum dormiunt homines, tunc non sunt homines? Aut qui formare similitudinem corporis potest ad se significandum per visa somniantium, non potest formare ipsam corpoream creaturam ad se significandum oculis vigilantium? cum ejus ipsa substantia qua est ipse quod est, nulla corporis similitudine dormienti, nulla corporea specie vigilanti possit ostendi: sed non solum Patris, verum etiam Filii et Spiritus sancti. Et certe qui vigilantium visis moventur, ut non Patrem, sed tantum Filium vel Spiritum sanctum credant corporalibus hominum apparuisse conspectibus; ut omittam tantam latitudinem sanctarum paginarum, et tam multiplicem earum intelligentiam, unde nemo sani capitis affirmare debet, nusquam personam Patris per aliquam speciem cor
Abbreviated transcription (Latin):
lingue. ip̃i seriuent. Potestas eius pote¬
stas et̾na que non prit̾ibit. ce regnine
iuis non corrumpetur. Ecce paterdans.
&e filius acripiens regnum sempit̾num. ce st̃
ambo inconspectu ꝓphetaritis uisibili speti¬
e. Non ergo inconuenienter credit᷑ etiam
deus pater eo modo solere apparere morta¬
libus. nisi forte aliquis dicet ideo non ẽe
uisibilem patrem. quia in conspectu somp¬
mantis apparuit. Ideo autem filium iu¬
sibilem ce sp̃m sanctum: quia moyses
illa omnia uigilans uicdit. Quomodo
uero uerbum ce sapientiam deiuidit mo¬
yses carnalibus oculis. aut uideri sp̃c uł
humanus potest. qui camem istam iur¬
ficat. uel ip̃e corporeus qui uentus dictꝰ¬
est. quantominus ille sp̃c dei. qui omni¬
um hominum ce angelorum mentes in¬
effabili excelentia diume substantie
supergreditur. Aut quisquam tali pre¬
cipitur errore. ut audeat dicere fllium ⁊
sp̃m sanctum eciamuigilantibus homi¬

Expanded text:
et linguae ipsi servient. Potestas ejus, poteet linguae ipsi servient. Potestas ejus, potestas aeterna, quae non praeteribit, et regnum ejus non corrumpetur . Ecce Pater dans, et Filius accipiens regnum sempiternum, et sunt ambo in conspectu prophetantis visibili. specie. Non ergo inconvenienter creditur etiam Pater Deus eo modo solere apparere mortalibus. 34. Nisi forte aliquis dicet, ideo non esse visibilem Patrem, quia in conspectu somniantis apparuit; ideo autem Filium visibilem et Spiritum sanctum, quia Moyses illa omnia vigilans vidit. Quasi vero Verbum et Sapientiam Dei viderit Moyses carnalibus oculis, aut videri spiritus vel humanus possit qui carnem istam vivificat, vel ipse corporeus qui ventus dicitur; quanto minus ille Spiritus Dei qui omnium hominum et Angelorum mentes ineffabili excellentia divinae substantiae supergreditur? aut quisquam tali praecipitetur errore, ut audeat dicere Filium et Spiritum sanctum etiam vigilantibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
iie genui te. postula a me et dabo tibi gẽ¬
sub pelibus eius. Si ergo dameli ⁊ pat̾
dans regnum. et filius acciptens appa¬
ruerint in specie corporali. quomodoi¬
sti dicunt patrem num quam uisum
ẽẽ ꝓphetis. oe ideo solum debere intelligi
inuisibilem. quem nemo hominum
uidit. nec uidere poteste Ita emm narra¬
uit damel. Aspiciebam in quit. donec
troni poĩti sunt. ce uetu ͤ  dierum sede¬
bat. Et indumentum eius quasi nx
album. ce capali capitis eius quasi la¬
na munda. ¶honus eius flamma ig¬
nis. rote eius ignis flagrans. & flumẽ
ignis trahebat in conspestu eius. et mil¬
lemilia deseruiebant ei. ce dena milia de¬
num milium assistebant ei. ce iudicium
collocauit. & libri apertisunti oe cecera
Et paulo post. Aspiciebam inquit minsi¬
one noctis. & ecce tum celi nubibus qͣi
filius hominis ueniens erat. er usq ad
ueterem dierum peruenit. ce oblatus
est ei. ce ip̃i datus est principatus. & ho¬
nor et regnum. & omnes ppłi. tribus

Expanded text:
enui te: postula a me, et dabo tibi gensub pedibus ejus . Si ergo Danieli et Pater dans regnum, et Filius accipiens, apparuerunt in specie corporali; quomodo isti dicunt, Patrem nunquam visum esse Prophetis, et ideo solum debere intelligi invisibilem quem nemo hominum vidit, nec videre potest? Ita enim narravit Daniel: Aspiciebam, inquit, donec throni positi sunt, et Vetustus dierum sedebat: et indumentum ejus quasi nix album, et capillus capitis ejus quasi lana munda; thronus ejus flamma ignis, rotae ejus ignis flagrans, et flumen ignis trahebat in conspectu ejus. Et mille millia deserviebant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Et judicium collocavit, et libri aperti sunt, etc. Et paulo post: Aspiciebam, inquit, in visione noctis: et ecce cum coeli nubibus, quasi Filius hominis veniens erat, et usque ad Veterem dierum pervenit, et oblatus est ei. Et ipsi datus est principatus et honor et regnum; et omnes populi, tribus,
Abbreviated transcription (Latin):
uita eẽnt. Quod erum factum est. in
illo lam uita erat: et non qualiscumq
uita. Nam et amima iita est. corporis.
sed et heo facta est. quia mutabilis ẽ.
Et per quid facta est insi per dei uer¬
bumin commuitabile: Omma enm
per ip̃m facta sunt. et sine tp̃o fcm ẽ.
nichil. Quod ergo factum est iam
in illo uita erat. et non qualis cũq
uita. sed uita erat luyo hominum:
Luxutup rationalium mentum. ꝑ quas
homines apecoribus differuntiet ideo st̃
hommos. Lon ergo lux corporea. que lux
est. carmum. siue de celo fulgeat. siue ter¬
rems ignibus accendatur: nec humana¬
rum tantum catnium. sed eciam beliunaꝵ.
et usq ad minutissimos quosq uermi¬
culos. omma enim heo uident istam lucẽ.
sed ista uita lux hommum erat eo longe
pot̃ta ab umo quoc nostrum. In illa emm

Expanded text:
t. Quod enim factum est, jam in illo vita erat, et non qualiscumque vita: nam et anima vita est corporis, sed et haec facta est, quia mutabilis est; et per quid facta est, nisi per Dei Verbum incommutabile? Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod ergo factum est, jam in illo vita erat, et non qualiscumque vita, sed vita erat lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
luntariam non nisi graciam uult intel¬
ligi. non meritis recdlitam: sed gratis
datani. Unde ce gracianominatur. Dedit
enim eam. non quia dignieramus. sed
quia uoluit. Hoc cognoscentes. non fidẽ¬
tes innobis erimus. Et hoc infirmari ẽ
Ip̃e uero petficit nos qui eciam paulo
apło cdixit. Sufficittibi gracia meaͬ
nam uirtus in infirmitate ꝑ ficitur. O
Petsuadenclum ergo erat homini quan¬
tum nos dilexerit deus. &e quales di¬
lex̾it. Quantum ne desperaremus. qua¬
les ne superbiremus. Huno locum aplt
per necessarium: sic explicat. Commẽ¬
datautem inquit suam karitatem d̾s
innobis. q̃m cum ad huc peccatores es¬
semus xp̃c ꝓ nobis mortuus est. multo
magis iustiͦficati nimo in sanguie ip

Expanded text:
luntariam nonnisi gratiam vult intelluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; multo magis ju
Abbreviated transcription (Latin):
did. nec tamen in de precisi atq crecco.
abruptisumus ut non eciamin occto
istis mutabilibus oe temporalibus co¬
eterntatem. uetitatem. beatitatem que¬
temus. N ecmoriemm. nec falli. neo per¬
turbariuolumus. Missa sunt nobis
iduunctus uisa congrua peregͥ nafoni
nr̃e quibus ammoneremurnon hic ẽe qd̾
querimus. sed illuc ab ista ẽẽ redeundum.
unde nisi perderemus hic ea non querere¬
mus. Ac primum nobis persuadendum
fuit quantum nos diligeret deus. ne de¬
sperati non auderemus erigiin eum. Qt¬
les autem dilexerit ostendi oportebat. ne
tamquam de meritis nostris superbienteᷤ.
magis ab eo resiliremus. &e in nostra forti¬
tudine magis deficeremus. Ac per hoc e¬
git nobiscum. ut pereius fortitudinem
pocius proficeremus. atq ita in infirmi¬
tate humilitatis. ꝑficeretur iurtus ka¬
ritatis. Hoo significat in psalmo: ubi a¬
it. Pluuiam uoluntariam segregabis
deus hereditatitue et infirmata est. tu
uero perfecisti eam. Sluuiam quipe uo¬

Expanded text:
dio, nec tamen inde praecisi atque abrupti sumus, ut non etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaereremus nec mori enim, nec falli, nec perturbari volumus; missa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur non hic esse quod quaerimus, sed illuc ab ista esse redeundum, unde nisi penderemus, hic ea non quaereremus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe vo
Abbreviated transcription (Latin):
donauit. Quod autem factum nobis
annuntiatur. hoc futurum prenuntia¬
ratur ce antiquis iustis. ut per eandem
fidem eciam ip̃i humiliatunfirmarert᷑¬
et ip̃i infiriati perficerentur. Quia
igitur umnum est uerbum dei per quod
facta sunt omina. quod est in commu¬
tabilis ueritas. ubi principaliter atq ĩ¬
commutabiliter sunt omnia simul. ñ
solum que nunc sunt in hac unnu̾sa
creatura. uerum eciam que fuerunt.
et que futura sunt. Ibi autem nec fu¬
orunt. nec fitura sunt. sed tantũmodo
sunt. et omina uita sunt. et omnia u¬
num sunt. et magis unum est et una
uita est. Sio enim omnia per ip̃m fa¬
sta sunt. ut quicquidd factum estanhis
in illo uita sit et facta non sit. quia in
principio non factum est uerbum. s
uetbumerat apud deum. et deus erãt
uerbum. et omina per ip̃m facta sunt.
nec per ip̃m facta eẽnt llisi per ipsum
eẽnt ante omina. factumq non eẽnt.
In his autem que per ip̃m facta sunt.

Expanded text:
donavit ? Quod autem factum nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. 3. Quia igitur unum Verfacta sunt omnia, quod est incommutabilis ueritas, ibi principaliter atque incommutabiliter sunt omnia simul; non solum quae nunc sunt in hac universa creatura, verum etiam quae fuerunt et quae futura sunt. Ibi autem nec fuerunt, nec futura sunt, sed tantummodo sunt; et omnia vita sunt, et omnia unum sunt, et magis unum est et una vita est. Sic enim omnia per ipsum facta sunt, ut quidquid factum est in his, in illo vita sit, et facta non sit: quia in principio non factum est Verbum, sed erat Verbum apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt; nec per ipsum omnia facta essent, nisi ipsum esset ante omnia, factumque non esset. In iis autem quae per ipsum f
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Qua pp̃ sicut ea que oculis aut
ullo alio corporis sensu requiruntur
ip̃a mens querit. ip̃a enim eciam sensũ
carnis intenclit. Tunc autem inuenit
cum in ea que requiruntur idem sen¬
sus uenit: sicalia que non corporeo

Expanded text:
mus. Quapropter, sicut ea quae oculis aut mus. Quapropter, sicut ea quae oculis aut ullo alio corporis sensu requiruntur, ipsa mens quaerit ipsa enim etiam sensum carnis intendit, tunc autem invenit, cum in ea quae requiruntur idem sensus venit: sic alia quae non corporeo
Abbreviated transcription (Latin):
In his omnibus sententiis quis quis iu¬
det mentis naturam et ẽẽ substantiam.
et non ĩe corpoream: id est non minore
sui parte minus occupare loci spacium
maiusq maiore. simul oportet uideat
eos qui oppinantur ẽẽ corpoream non
obhoc errare. quod mens desit eorum
notitie: sed quod acdumgunt ea. sine
quib nullam possunt cogitare natu¬
ram. Sine phantasiis enim corpoꝵ
quiquid uisi fuerint cogitare. nichil
omnno et arbitrantur. Ideo ꝙ non se tã¬
quam sibi desit mens requirunt. Quide¬
num tam cognitioni adest. quam icd qd̃
menti adest. Aut quid tam menti adẽ.
quam ip̃a mens. Unde et ip̃a que appella¬
tur inuentio si uerbiioriginem retracte¬
mus. quid aliuid resonat. nisi quia inue¬
nire est mud uenire quod queritur. o¬
Propterea que quasi ultro inmentem
ueniunt. non usitate dicuntur. inuen¬
ta quanus cognita clici possint. quia
non in ea querendo tendebamus. ut in
eaueniremus. hoc est ut in eã uenire¬

Expanded text:
In his omnibus sententiis quisquis viIn his omnibus sententiis quisquis videt mentis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream, id est, non minore sui parte minus occupare loci spatium, majusque majore; simul oportet videat eos qui opinantur esse corpoream, non ob hoc errare, quod mens desit eorum notitiae, sed quod adjungunt ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam. Sine phantasiis enim corporum quidquid jussi fuerint cogitare, nihil omnino esse arbitrantur. Ideoque non se, tanquam sibi desit, mens requirat. Quid enim tam cognitioni adest, quam id quod menti adest? aut quid tam menti adest, quam ipsa mens? Unde et ipsa quae appellatur inventio, si verbi originem retractemus, quid aliud resonat, nisi quia invenire est in id venire quod quaeritur? Propterea, quae quasi ultro in mentem veniunt, non usitate dicuntur inventa, quamvis cognita dici possint; quia non in ea quaerendo tendebamus, ut in ea veniremus, hoc est, ea invenire
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ senserunt. quia siue corpus ẽet sine
aliqua compositio corporis non posset u¬
tiq immortaliter ꝑmanere. Qui uero
eius substantiam uitam quandam ne¬
quaquam corpoream quando quidem iu¬
tam omne uiuum corpus ammantem
ac iuuificantem ẽẽ reppererunt consequẽ¬
ter et mimortalem. quia cuta carere iu¬
ta non potest: ut quisq potuit probare
conati sunt. Nam de quinto illo nescio
quo corpore quod notissimis quatuor
huius mundi elementis quidam con¬
iungentes hinc animam ẽe clycerunt hoc
loco dui disserendum non puto. Aut e¬
nim hoc uocant corpus quod nos. cuius
in loci spatio pars toto minor est. et in
illis adnumeranli sunt qui mentem
corpoream ẽẽ crecliderunt. aut si uel om¬
nem substantiam uel omnem mutabi¬
lem substantiam corpus appellanti cũ
sciant non omnem locorum. spaciis a¬
liqua longitudine et latitudine et al¬
titudine contineri. non cum eis deuo¬
cabuli questione pugnandum este

Expanded text:
esse senserunt, quia sive corpus esset, sive esse senserunt, quia sive corpus esset, sive aliqua compositio corporis, non posset utique immortaliter permanere. Qui vero ejus substantiam vitam quamdam nequaquam corpoream; quandoquidem vitam omne vivum corpus animantem ac vivificantem esse repererunt; consequenter et immortalem, quia vita carere vita non potest, ut quisque potuit, probare conati sunt. Nam de quinto illo nescio quo corpore, quod notissimis quatuor hujus mundi elementis quidam conjungentes, hinc animam esse dixerunt, hoc loco diu disserendum non puto. Aut enim hoc vocant corpus quod nos, cujus in loci spatio pars toto minor est, et in illis annumerandi sunt qui mentem corpoream esse crediderunt: aut si vel omnem substantiam, vel omnem mutabilem substantiam corpus appellant, cum sciant non omnem locorum spatiis aliqua longitudine et latitudine et altitudine contineri, non cum eis de vocabuli quaestione pugnandum est. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
quererent quid corporis serunt. cococo¬
amplius ualet in corporpore. oc.¬
et hoc ẽẽ mentem. uel ommnino tota
mimam existimarent. Itaq alii san¬
guinem. alii cerebrum. alii cor non sic̃
scriptura dicit. Confitebor tibi domine in
toto corde meo. et diliges dominum deumi
tuum ex toto corde tuo. Hoc enim ab uten¬
do uel transferando uocabulo ducit a cor¬
pore ad animum. Ced ip̃am ormimo parti¬
nculam corporis. quam inuiceribus clila¬
matis uidemus eam ẽẽ putauerunt: a¬
lii ex mimutissimis indiidiusq corpuᷤ¬
culis que quasi athomos dicunt c̃õcur¬
rentibus in se atq coherentibus eam
confici crecliderunt alii aerem. alii ign̾e
substantiam eius eius ẽẽ dicerunt. ali¬
i eam nullam ẽẽ substantiam. Quini¬
si coppus nullam substantiam potant
cogitare. et eam corpus ẽẽ non inuenieb¬
ant. sed ip̃am temperationem corporis
nostri uel compagem primorclisim qͥbꝰ
ista caro tamquam connectitur ẽẽ opi¬
nati sunt: eiq omnes eam mortalem

Expanded text:
quaererent quid corporis amplius valeret in corpore, et hoc esse mentem, vel omnino totam animam existimarent. Itaque alii sanguinem, alii cerebrum, alii cor, non sicut Scriptura dicit, Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo : hoc enim abutendo vel transferendo vocabulum ducitur a corpore ad animam: sed ipsam omnino particulam corporis quam in visceribus dilaniatis videmus, eam esse putaverunt. Alii ex minutissimis individuisque corpusculis, quas atomos dicunt, concurrentibus in se atque cohaerentibus, eam confici crediderunt. Alii aerem, alii ignem substantiam ejus esse dixerunt. Alii eam nullam esse substantiam, quia nisi corpus nullam substantiam poterant cogitare, et eam corpus esse non inveniebant: sed ipsam temperationem corporis nostri vel compagem primordiorum, quibus ista caro tanquam connectitur, esse opinati sunt. Eoque hi omnes eam mortalem
Abbreviated transcription (Latin):
non inflatur: et deus dilectio esti et fideles
indilectione acquiescunt illi. reuocati
ab strepitu qui foris est. ad gaudia. si¬
lentia. Ette deus dilectio est. Et quidi
sius. et cucrimus in sublimia celorum.
et ima t̾rarum. querentes eum qui est
apud nos. si nos ẽẽ uelimus apud eum.

Expanded text:
non inflatur, et: deus dilectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos esse uelimus apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
se istisymaginibus tanto amore con¬
iungit. Ut eciam se aliquid ẽẽ huuisme¬
di existimet. Ita emim conformatur.
eis quodammodo. non id existendo sed
putando. non quo se ymaginem putei
sed omnino illud ip̃m cuius ymaginẽ
secum habet. Uiget quippe in ea iudi¬
ciu discernendi corpus quod foris re¬
linquit ab ymagine quam de illo secũ
getit. nisi cum ita exprimuntur eedem
ꝯmagines tamquam foris sentiantur.
nonintus cogitentur. sicut dormienti

Expanded text:
se istis imaginibus tanto amore conjungit, ut etiam se esse aliquid hujusmodi existimet. Ita enim conformatur eis quodam modo, non id existendo, sed putando: non quo se imaginem putet; sed omnino illud ipsum cujus imaginem secum habet. Viget quippe in ea judicium discernendi corpus quod foris relinquit, ab imagine quam de illo secum gerit: nisi cum ita exprimuntur eaedem imagines tanquam foris sentiantur, non intus cogitentur, sicut dormienti
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ constet ẽẽ iniustas. Ubi nam sunt
iste regule scripture ubi quid sit iustũ
et inustum agnoscit. ubicerint hahẽ¬
cdum ẽẽ qd̾ ip̃e non habet. Sbi ergo scͥp¬
te sunt nisi in libro lucis illius que ue¬
ritas dicitur: unde omnis lex iusta descͥ¬
bitur: et in cor hominis qui operatur
iusticiam non migrando sed tamqͣm
impͥmendo transfertur sicut ymago
ex anulo et in ceram transit et anulũ
non relinqiuid. Qui uero ñ oꝑatur et
tamen uidet quod oꝑandum sit: ip̃e ẽ.
qui ab illa luce auestitur aqua tamẽ
cangitur. Qui autem nec uidet quem¬
admoclum sit iuuuendum excusabilius
quidem peccat. quia est trans gressor
legis in cognite. sed etiam ip̃e splendore
aliquociens ubiq presentis ueritatis

Expanded text:
eorum constet esse injustas. Ubinam sunt eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imago ex annulo et in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse splendore aliquoties ubique pr
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq totus est. Propter quod ista in
illo et uiuit et mouetur et ẽ. Et ideo¬
eius reminisci potest. ñ quia hoc recor¬
datur quod eum nouerat in adam aut
alibi alicubi ante huius corporis uitam
aut cum pruũ facta est. ut insereret᷑
hui corporr: nichil enim horum omnino
reminiscitur. quicquid eoꝵ ẽ. obluio¬
ne deletum est: sed omemorat᷑ ut ꝯu̾¬
tatur ad dñm tamqͣm ad eam lucem
qua eciam cum ab illo auerteret᷑ quo¬
dam modo tangebatui: Nam hint est
quod eciam impii cogitant et̾nitatem
et multa recte reprehendunt recteq o
laudant in hominum morib. Quib
eam tandem regulis inlicant. nisi in qͥ¬
b uident quem admodũ quisq iuiuere
debeat. eciam si nec ip̃i eodeminodo ui¬
uant ubi eas uident:. Neq emm in su¬
a natura cum proculdubio mente ista
uideantur. eorumq mentes ostet esse
mutabiles. has uero regulas immuta¬
biles udeat quis quis in eis et hoc uide¬
re potuerit nec in habitu suo mentis
cum ille regule sint iuste. ment uero

Expanded text:
ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horum omnino reminiscitur; quidquid horum est, oblivione deletum est. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uir ꝓpterea non debet caput uela¬
re. quia ymago dei est. et gloria dei. mu¬
lier autem debet quia gloria iuri est
quasi mulier non renouetur in sp̃u
mentis sue qui regnouatur in agni¬
tionem dei secunclum ymaginem e¬
ius qui creauit eum: Sed quia sexu
corporis distat a iiro. rite potuit in euiᷤ
corporali uelamento figurari pars illa
rationis que ad temporalia gubernã¬
da deflectitur. ut non maneat ymago
dei. nisi ex qua parte mens hominis
eterns rationibus conspicienlis uł
consulenlis ad herescit. quam non so¬
lum masculos sed eciam feminas ha
mentibus communis natura ag¬
noscitur. In eorum uerd corporibuc ip̃us
imius mentis cdistributio figuratur

Expanded text:
ergo vir propterea non debet caput velaergo vir propterea non debet caput velare, quia imago est et gloria Dei; mulier autem debet, quia gloria viri est, quasi mulier non renovetur spiritu mentis suae, qui renovatur in agnitionem Dei secundum imaginem ejus qui creavit illum? Sed quia sexu corporis distat a viro, rite potuit in ejus corporali velamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur; ut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, sed etiam feminas habmentibus communis natura conoscitur; in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur
Abbreviated transcription (Latin):
qui renouatur inagnitione dei sccłm
ymaginem eius qui creauit eum. nł¬
ui dubium est non setundum corpus
neque secundum quamlibet animi
partem. sed secundum rationalemmen¬
tem ubi potest ẽẽ agnitio dei hominem
factumacl ymaginem eius qui crea¬
uit eum. Secundum hanc autemreno¬
uatõnem efficimur eciam filii deiꝑ bap¬
tismum xp̃i. et induentes nouum ho¬
minem. xp̃mutiq inluius perfidẽ.
Qiuis est ergo qui abhoc consortio sꝑ¬
minas alienet cum sint nobrscum q¬
cie coheredes et alio loco idem apłc dicat.
Omnes emm filii dei estis ꝑ fidem que
baptizati estis. xp̾m indiustis: nonest
usdeus neq grecus. non est seruus neq
liber non est masculus et femina. Om¬
nes emm uos umumestis in xp̃o iħu ᷤ
Numquil nam igitur fideles femine
secum corporis amiserunt: S ed quia
ibi renouantur ad ymaginem dei u¬
bisexus nullus este ibi factus estho¬
mo ad ymaginem dei. ubisexus nul¬
lus est hoc est in sp̃u mentis sue. Cur

Expanded text:
qui renouatur in agnitione dei secundum qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secpartem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio Dei, hominem factum ad imaginem ejus qui creavit eum. Secundum hanc autem renovationem efficimur etiam filii Dei per baptismum Christi, et induentes novum hominem, Christum utique induimus per fidem. Quis est ergo qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes; et alio loco idem apostolus dicat, Omnes enim filii Dei estis per fidem in baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus neque Graecus, non est servus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim vos unum estis in Christo Jesu ? Numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? Sed quia ibi renovantur ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
matius ubi fides et dilectio et sobria sig¬
nificato non inuenitur. manifestum
est quid apłc significare uoluerit ideo
figurateacmistice. quia deuelando mu¬
liebri capite loquebatur: quod nisi ad
aliquod secretum sacramenti referat᷑.
mane remanebit. Sicut enim non so¬
lum uerissima ratio. sed estam ip̃ius
apłi declarat auctoritas: non sccł̃m
formam corporis homo factus estadẏ¬
maginem dei sed secuncdum rationalem
mentem. cogitatõ quippe turpiter ua¬
na est: que oprnatur deum membroꝵ
corporalium laniamentis circumstri¬
bi atq diffirnuiri. Sorro autem nonne
idem beatus apłc dicit. renouamini sp̃u
mentis uestre et incluite nouum homi¬
nem eum qui secundum deum creatus
este Et alibiapertius. exuentes uos in¬
quit ueterem hominem cum actibus suiꝰ.
inditenonum qui renouatur magniti¬
one dei secirdum ymaginem eius qui
creauit eum. Si ergo sp̃umentis no¬
stre renonamur. et ip̃e est nouus ħo

Expanded text:
maticis ubi fides et dilectio et sobria sanmaticis ubi fides et dilectio et sobria sanctificatio non invenitur: manifestum est quid Apostolus significare voluerit; ideo figurate ac mystice, quia de velando mulieris capite loquebatur, quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. 12. Sicut enim non solum veracissima ratio, sed etiam ipsius Apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem Dei, sed secundum rationamentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis circumscribi atque definiri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: exuentes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo,
Abbreviated transcription (Latin):
dam rei figurasse misterium uel hinc
intelligi potest. quod cum alio loco di¬
cat ueram iuduam eẽ desolatam sine
filiis et nepotibus. et tamen eam spe
rare in domino debere et persistere ino¬
ratõnibus nocte et die. hic dicat mulie¬
rem seductam in preuaricatõne fs̃am
saluam fieri ꝑ filiorum generatõnem
et adlidit si ꝑmanseritin fide et dile¬
stione et sanstificatõne cum sobrietate. qͣi
uero possit obẽe bone uidne si uel filios no
habuerit. uel hi quos habuerit inbonis
moribus ꝑmanere noluerint. Sed quia
ea que licurtur opera bona tamquam fi¬
liisunt uite nostre secundum quam q̃ri¬
tur cuuis inte sit quisq id est quomodo
agat hec temporalia quani greci non zo¬
en sed uion uocant. Et hec opera bona
maxime i offitiis misericordie frequen¬
tau solent. Opera uero misericordie nicħ
prosunt siue paganis siue uideis quixͦ ñ
creclunt. siue quibus q heretitis uel scis¬

Expanded text:
dam rei figurasse mysterium, vel hinc dam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepotibus, et tamen eam sperare debere in Dominum, et persistere in orationibus nocte et die , hic indicat mulierem seductam in praevaricatione factam, salvam fieri per filiorum generationem: et addidit, si permanserint in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate . Quasi vero possit obesse bonae viduae, si vel filios non habuerit, vel ii quos habuerit, in bonis operibus permanere noluerint. Sed quia ea quae dicuntur opera bona, tanquam filii sunt vitae nostrae, secundum quam quaeritur cujus vitae sit quisque, id est, quomodo agat haec temporalia, quam vitam Graeci non ζωήν, sed βίον vocant; et haec opera bona maxime in officiis misericordiae frequentari solent; opera vero misericordiae nihil prosunt, sive Paganis, sive Judaeis qui Christo non credunt, sive quibuscumque haereticis vel schis
Abbreviated transcription (Latin):
te conspestam consulit ueritatem yma¬
go dei est. exqua uero intenditur in agẽ¬
daiferiora non est ymago dei et quoni¬
am quantumcumq se excenderit in id
quod eternum est: tantomagis in de for¬
matur ad ymaginem dei. Et ꝓpterea nõ
est cohibenda ut se inide contineat ac tem¬
peret. Ideo uir non debet uelare caput. O
uero illi rationabili actioni que in rebu̾
corporalibus ac tempetalibus uersat᷑
ꝑiculosa est mmnia ininferiora ꝓgres¬
sio debet habere potestatem superͣ caput
quod indicat uelamentum quo signifi¬
catur ẽẽ cohibenda. ¶rata est enim scĩs
angelis sacrata. et pia sanctificatio. o¬
Naindeus non ad tempus uidet nec ali¬
quid noui fit in eius uisione atq sciẽ¬
tia. cumaliquid temporaliter ac transi¬
torie geritur: sicut inde afficumtur
sensus uel carnales et ammalium et
horminum: uel eciam celestes angeloꝵ.
In isto quippe manifesto sexxu masculi
et femine apłc paulus occultioris cuiꝰ¬

Expanded text:
te conspectam consulit veritatem, imate conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujus