comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est filius. sicut ille idem qui est tullius est cicero et ĩta erit ꝑ¬
sonarum confusio. Dicimus igitur illam diionem essentiendi
idem. eẽ cdatam in naturalib nunc eẽ trausferendam ad diui¬
na. fic etiam dicimus tres ꝑsonas non differre: si ꝓpriẽ differre
accipiatur. non enim differunt gn̾e uł sp̃e quomam non par-¬
ticipant contrariis qualitatib. Iterum numero non differt̃
si ꝓprietas uocabuli autendatur. differre enim numero ẽ in
logica differre pluralitate accidentium: quȩ in dõ nullatenus exco¬
gitare possunt. Nulla igitur cdifferentia est in trib ꝑsonis. et hoc
est quod dicit boctius. cuius coniunctionis ratio est indifferen¬
ta. S dicet aliquis. dũa est ꝑsona patris ã ꝑsona filii et al̃ĩa
persona spiritus sancti.: ergo tres ꝑsonȩ differunt falsum est dua uamiq
non est ibi nomen differentiȩ. immõ negationis. et est talis sensus.

Expanded text:
est Filius, sicut ille idem qui est Tullius, est Cicero, et ita erit pest Filius, sicut ille idem qui est Tullius, est Cicero, et ita erit personarum confusio. Dicimus igitur illam dictionem essentiendi idem, esse datam in naturalibus, nunc esse transferendam ad divina; sic etiam dicimus tres personas non differre, si proprie differre accipiatur, non enim differunt genere vel specie, quoniam non participant contrariis qualitatibus. Iterum numero non differunt, si proprietas vocabuli attendatur, differre enim numero est in logica differre pluralitate accidentium, quae in Deo nullatenus excogitari possunt. Nulla igitur differentia est in tribus personis, et hoc est quod dicit Boethius: « Cujus conjunctionis ratio est indifferentia. » Sed dicet aliquis: Alia est persona Patris a persona Filii, et alia persona Spiritus sancti; ergo tres personae differunt. Falsum est: alia namque non est ibi nomen differentiae, imo negationis. Et est talis sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc quesiuit archiepicopiis ab illo qui dux est illorum qui
huiusmodi constructiones fortassis eẽ transitiuas sentiebat.
et quęrendum est adhuic ab illa secta quid sibi uelit cum
dicit. nichil quod sit xp̃i. est adorandum: quia si ueluit di¬
cere possestio ut pars xp̃i. uerum dicunt. Sĩ autem uelint di¬
cere diuunitas. quȩ est natura xp̃i non est adorancda dampna¬
bile est. Tunc enim intranfitiua est constructio. et est sensus.
ter filius. spiritus sanctus sunt una dĩtas. unus deus. sunt ne
idem: Quia si idem ergo aut genere: aut specie aut numero:
habent disferre. fic quęcumq sunt idem gn̾e aut sp̃ẽ aut nu¬
mero funt icdem. Ad hoc dicimus quod tres ꝑsonȩ non sunt idẽ
genere. non sp̃e. niohil enim eis est substantiale non concecli¬
mus idem eẽ numero ne incidamus in sabellianam heresim:
Si enim idem sunt numero. neccessario: ille idem c̃s qui est pater

Expanded text:
ut hoc quaesivit archiepiscopus ab illo qui dux est illorum qui ut hoc quaesivit archiepiscopus ab illo qui dux est illorum qui hujusmodi constructiones fortassis esse transitivas sentiebant; et quaerendum est adhuc ab illa secta quid sibi velit cum dicit: Nihil quod sit Christi est adorandum; quia si velint dicere possessio, vel pars Christi, verum dicunt. Si autem velint dicere divinitas, quae est natura Christi, non est adoranda, damnabile est. Tunc enim intransitiva est constructio, et est sensus: ter, Filius, Spiritus sanctus, sunt una deitas, unus Deus; suntne idem? Quia si idem, ergo aut genere, aut specie, aut numero. habent differre; sic quaecunque sunt idem, genere, aut specie, aut numero, sunt idem. Ad hoc dicimus quod tres personae non sunt idem genere, non specie, nihil enim eis est substantiale; non concedimus idem esse numero, ne incidamus in Sabellianam haeresim. Si enim idem sunt numero, necessario ille idem Deus qui est Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui est dditas est deus. ut semꝑ redundent illa uocabula
ex parte parti: decepti sunt in hoc arrio consentientes illud qđ
est in creaturis. in creatore autendentes. Dum enim dicitur
ds est bonus a uoitate: uł est homo ab humanitate tunc appo¬
sitio sub qua latet uenenum. consignificat causam et partici¬
pationem. Dum uero dicitur ds est ã cłitate: d̃s uł bonus ã bo¬
intate ⁊tinc ꝓpositio non significat carisam uł participationem
ut ipsi seniarriani senserunt imm̃o significat essentiam. &̃
est talis sensus. ds est d̃s a ditate idest: ita est ds. quod est ip¬
sa clitas. Dicut unitas est unitas una. et bonitas bona. et fic
ꝑ singula artendentum est. quȩ hoc modo de dõ dicuntur
Onmes enim heȩ constructiones. ds̃ ÷ acłitate et tres ꝑsonȩ
funt unius essentiȩ. unius naturȩ et cȩterȩ huiusmodi.
siint intransitiuȩ sicut in remensi concilio sançtitum est

Expanded text:
ille quia est deitas, est Deus, ut semper redundent illa vocabula ille quia est deitas, est Deus, ut semper redundent illa vocabula ex parte Patri; decepti sunt in hoc Ario consentientes, illud quod est in creaturis in creatore attendentes. Dum enim dicitur: Deus est bonus a bonitate, vel est homo ab humanitate, tunc apposito sub qua latet venenum, consignificat causam et participationem. Dum vero dicitur: Deus est a deitate, vel Deus bonus a bonitate, tunc propositio non significat causam, vel participationem, ut ipsi semiariani senserunt, imo significat essentiam. Et est talis sensus: Deus est Deus a deitate, id est, ita est Deus, quod est ipsa deitas. Sicut unitas est unitas una, et bonitas est bona; et sic per singula attendendum est, quae hoc modo de Deo dicuntur. Omnes enim hae constructiones: Deus est a deitate, et tres personae sunt unius essentiae, unius naturae, et caeterae hujusmodi, sunt intransitivae, sicut in Rhemensi concilio sancitum est,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum. idest non est datum ex ꝑsonali distinctione:
s ex substantiȩ unitate. Aliter enim est falsum. Sienim at¬
tenclatur ꝓpria uis uocabuli. nichil prorsus trib ꝑsonis
cõmimne est. Si enim aliquid commune est eis aut igitur
supstantiale aut accidentale. quod in do nullatenus conside¬
rari potest. Item si cdm̃ eẽ trib ꝑsonis est commune ergo illo
participant: s nec pater: nec filius: nec spiritus sanctus ds est
participatione cłitatis. imm̃o tantum uatura. nichil igitur
trib ꝑsonis est cominune. si uis uocabuli aitendatur. dt dicit
aliquis. Numquid ds ẽ a ditate ds: Numquid cd̃s ẽ a bonitate
bonus: Concedo. Ergo bonitas est aliquid unde cł̃s ẽ bonus
quod non est ds. fãlsum est. Ab hoc boco emersit eorum heresis
qui negarunt bonitatem. sapientiam. d̃itatem eẽ deum. ita qđ
Mla ponatur ex parte: scit nisi ita intelligatur cditas est ds̃. icdest

Expanded text:
intelligendum, id est, non est datum ex personali distinctione, intelligendum, id est, non est datum ex personali distinctione, sed ex substantiae unitate. Aliter enim est falsum. Si enim attendatur propria vis vocabuli, nihil prorsus tribus personis commune est. Si enim aliquid commune est eis, aut igitur substantiale, aut accidentale, quod in Deo nullatenus considerari potest. Item si Deum esse tribus personis est commune, ergo illo participant, sed nec Pater, nec Filius, nec Spiritus sanctus Deus est participatione deitatis, imo tantum natura: nihil igitur tribus personis est commune, si vis vocabuli attendatur. At dicit aliquis: Nunquid Deus est a deitate Deus? Nunquid Deus est a bonitate bonus? Concedo. Ergo bonitas est aliquid, unde Deus est bonus, quod non est Deus: falsum est. Ab hoc loco emersit eorum haeresis qui negarunt bonitatem, sapientiam, deitatem esse Deum; ita quod illa ponatur ex parte, scilicet, nisi ita intelligatur: deitas est Deus, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
nomen est: quod cum secundum se dicatiuz de singulis ꝑsomis non
singulariter accipitur in sumina: s pluraliter. et est inuentum:
ut dicit augustinus hoc nomen ꝑsona. ut cum quȩt̾etur quid
tres. uł quid tria. uno nomine respondetur: scił tres ꝑsonȩ pre¬
ter p̾dicta. est unum solum nomen. scit trinitas. quod de nu¬
la ꝑsona singillatim dicitur. s simił de omnib niic est sub¬
stantiale. s pluralitatem designat. et nota quod cum dixi hoc
nomen cłs. et comsimilia ponẽ aliquid cominune in trib per¬
sonis: abusus sum hoc nomine commune non tamen sine au¬
ctoritate. Dicit enim fuagentius ad ferr̃ diaconum quod plu¬
ra sũt trib ꝑsonis commnunia quȩdam uriõ ꝓpria iomu¬
nia ut cdm̃ eẽ sapientem. iustum: pium. s et ipse fulgeu¬
tius abusus est hoc nomine quod est commune. Quod
enim hoc nomen commune dicitur trib ꝑsonis. sic est

Expanded text:
nomen est, quod cum secundum se dicatur, de singulis personis, non nomen est, quod cum secundum se dicatur, de singulis personis, non singulariter accipitur in summa, sed pluraliter; et est inventum, ut dicit Augustinus, hoc nomen persona, ut cum quaereretur quid tres, vel quid tria, uno nomine respondeatur, scilicet, tres personae. Praeter praedicta est unum solum nomen, scilicet, trinitas, quod de nulla persona singillatim dicitur, sed similiter de omnibus nunc est substantiale, sed pluralitatem designat. » Et nota quod cum dixi hoc nomen Deus et consimilia ponere aliquid commune in tribus personis, abusus sum hoc nomine commune; non tamen sine auctoritate. Dicit enim Fulgentius adferre Diaconum quod plura sunt tribus personis communia, quaedam vero propria. Communia, ut Deum esse sapientem, justum, pium: sed et ipse Fulgentius abusus est hoc nomine, quod est commune. Quod enim hoc nomen commune dicitur tribus personis, sic est
Abbreviated transcription (Latin):
so nec pater erat nec filius: nisi chicatur filius d̃ĩ creatione. et tamen
tunc erat ꝑsona. non uidetur ergo hoc nomen ꝑsona ex aliqua di¬
stinctione patri uł filio conuienire Alhoc dico quia licet nec pat̾
nec filius eẽt adam: habebat tamen eẽ ꝑsona ex distinctione. Inde
namq dicitur ꝑsona. quasi ꝑ se una. cum sit rationalis cum di¬
stincta et discreta ab omni alia re Sic ergo hoc nomen ꝑsona
datum ex ꝑsonali distinctione. et sonat hoc scił habens ꝑsonalem
distinctionem. Quidam tamen dicunt: quõd insingulari nume¬
ro nomen est essentiȩ et ponit aliquid commune in trib ꝑsonis
sicut ds̃. Cum enim pater est ꝑsona: et filius est ꝑsona: non ali¬
ud dixi de patre: aliud de filio s si addatur alia: ut si dicatur
plurali dicatiu pͥater et filius et sp̃c sci sunt tres ꝑsone. iam
faciet pluralem clistinctionem. Item ut dicit augustinus. hoc solũ

Expanded text:
so nec pater erat, nec filius, nisi dicatur filius Dei creatione, et tamen so nec pater erat, nec filius, nisi dicatur filius Dei creatione, et tamen tunc erat persona. Non videtur ergo hoc nomen persona ex aliqua distinctione Patri vel Filio convenire. Ad hoc dico quia licet nec pater nec filius esset Adam, habebat tamen esse persona ex distinctione. Inde namque dicitur persona, quasi per se una cum fit rationalis, cum distincta et discreta ab omni alia re. Sic ergo hoc nomen persona datum ex personali distinctione, et sonat hoc, scilicet, habens personalem distinctionem. Quidam tamen dicunt quod in singulari numero nomen est essentiae, et ponit aliquid commune in tribus personis sicut Deus. Cum enim Pater est persona, et Filius est persona, non aliud dixi de Patre, aliud de Filio; sed si addatur alia, ut si dicatur: plurali dicatur: Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt tres personae; jam faciet pluralem distinctionem. Item, ut dicit Augustinus. « Hoc solum
Abbreviated transcription (Latin):
tĩb relationem ad creaturas. Nomina autem designantia rela¬
tionem untui ꝑsone aci aliam. semꝑ faciunt ꝑsonalem distui¬
ctionem. ut pater et huiusmodi. Nominum uero quȩ dicun
alia sunt data: ex substantiȩ unione. alia ex distinctione ꝑso¬
nali. Ex identitate. ut deus iustus: omnipotens. et hoc non
subintrat pluralitas. Ex cdistinctione: ut ꝑsona. Ex hoc em̃
quod pater distinctus est quadam ꝓprietate a filio. et filius
ã patre. Habet dici pater et ec ꝑsona. et fuius alia ꝑsona. Ea
autem augustinus clicit ꝑsona dicitur᷑ a se. sic intelligendũ
est. icdest non dicitur in respectu non enim id̃o dicitur dici
a se: quod sit cdatum ex ilentitate essentiȩ. S dicit aliquis. et¬
si numquam pater eẽt pater nec falius eẽt filius quod ta¬
men impossibile est nec tamen minus eẽt pater ꝑsona uł
filius quod in naturalib patet Sicut acdam in paradi¬

Expanded text:
tibus relationem ad creaturas. Nomina autem designantia relatibus relationem ad creaturas. Nomina autem designantia relationem unius personae ad aliam, semper faciunt personalem distinctionem, ut Pater, et hujusmodi. Nominum vero quae dicuntalia sunt data ex substantiae unione, alia ex distinctione personali. Ex identitate, ut Deus justus, omnipotens; et hoc non subintrat pluralitas. Ex distinctione, ut persona. Ex hoc enim quod Pater distinctus est quadam proprietate a Filio, et Filius a Patre, habet dici Pater et esse persona, et Filius alia persona. Quod autem Augustinus dicit: Persona dicitur a se, sic intelligendum est, id est non dicitur in respectu. Non ideo dicitur dici a se, quod sit datum ex identitate essentiae. Sed dicit aliquis: Etsi nunquam Pater esset Pater, nec Filius esset Filius, quod tamen impossibile est, nec tamen minus esset Pater persona, vel Filius, quod in naturalibus patet. Sicut Adam in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonȩ sint unum principium. an fint principium sine prin-¬
cipio. et de patre constat. quod ipse est principium non de
principio. Querendum est igitur an filius et spiritul sau¬
ctus sint principium sine principio. et dico quomam du¬
plex est quęstio. Si enim hic sit seusus. fuius est prncipium
sine principio. idest ita est et principium quod munquam
incẽpit. uerum est. Si ergo talis sit sensus: principium sine
principio .i. principium non cde principio uerum est non
tunc eẽt pater hoc idem dico de spũ scõ: de quo etiam queri¬
tur an fit principium de principio. s ħ nec affitmanꝰ nec ne¬
gamꝰ. Non asfir marus ne uideam᷑ ꝑsonas confunde quia iam
usus retranfit predictam ut horum complurationem ad
designandam filii ꝑsonam. Non negamus ne uideamur sona¬
re spm̃ scm̃ a nullo ꝓcedẽ et maxime quia neutrum in aucto¬
ritate intiemmris. Sic ergo habeatur de nominib significan¬

Expanded text:
personae sint unum principium, an sint principium sine prinpersonae sint unum principium, an sint principium sine principio. Et de Patre constat quod ipse est et principium non de principio. Quaerendum est igitur an Filius et Spiritus sanctus sint principium sine principio. Et dico quoniam duplex est quaestio. Si enim hic sit sensus: Filius est principium sine principio, id est, ita est et principium, quod nunquam incoepit, verum est. Si ergo talis sit sensus, et, principium sine principio, id est, principium non de principio, est verum, non tunc esset Pater. Hoc idem dico de Spiritu sancto, de quo etiam quaeritur an sit principium de principio. Sed hoc nec affirmamus nec negamus. Non affirmamus, ne videamur personas confundere; jam usus retransit praedictam, ut horum complurationem ad designandam Filii personam. Non negamus, ne videamur sonare Spiritum sanctum a nullo procedere, et maxime quia neutrum in auctoritate invenimus. Sic ergo habeatur de nominibus significan
Abbreviated transcription (Latin):
um non de prͥncipio. ꝑsonam patris exprimo. dum princi¬
pium de principio. ꝑsouam filii: dum principium de patre et
tum. Pater est principium non de principio, filius est princi-¬
pium de primo. s primum non de primo. non est pͥncipium
de primo. Igitur pater et filius non sunt idem principium:
uł igitur sunt duo pincipia. primum enim quod ex adiunc-¬
to facit ꝑsonalem distinctionem ꝓlatum licet dicatur in res-¬
pectu ad creaturas. tamen substantiȩ unitatem declarat. per
simile autem potest falsificari: pater est ds̃ non de dõ. filius
est ds̃ de dõ. s deus non de dõ: non est deus de dõ. igitur pater
et filius non sunt idem deus ut ergo sunt duo dũ. et hoc quoq:
eadem ratione falsum: qua et premissum. deus enim licet sit
nomen substantiȩ. tamen ex adiuncto. scił non de dõ ꝑsonam
patris notat. Cum scił de dõ ꝑsonam filii. Sequitur. Cum tres

Expanded text:
um non de principio, personam Patris exprimo; dum princium non de principio, personam Patris exprimo; dum principium de principio, personam Filii; dum principium de Patre et tum: Pater est principium non de principio, Filius est principium de primo; sed primum non de primo non est principium de primo. Igitur Pater et Filius non sunt idem principium, vel igitur sunt duo principia. Primum enim quod ex adjuncto facit personalem distinctionem, prolatum, licet dicatur in respectu ad creaturas, tamen substantiae unitatem declarat; per simile autem potest falsificari: Pater est Deus non de Deo, Filius est Deus de Deo; sed Deus non de Deo non est Deus de Deo; igitur Pater et Filius non sunt idem Deus, vel ergo sunt duo dii. Et hoc quoque eadem ratione falsum, qua et praemissum. Deus enim licet sit nomen substantiae, tamen ex adjuncto, scilicet, non de Deo, personam Patris notat; cum, scilicet, de Deo, personam Filii. Sequitur, cum tres
Abbreviated transcription (Latin):
Quocd autem clominus nomen sit essentiȩ. uolunt hab̾e
ex illo loco: qͣui ascenclit suꝑ occasum dominus nomen il¬
li. et expositores nomen scił essentiale sic etiam quod prin¬
cipium sit nomen datum ex unione substantie. uolunt
habere: ex illo loco ĩoł̾ns: principium qui et loquor uobis. ibi
enim expositor dicit quod ip̃m ẽẽ principium est idem quod
ip̃m eẽ. dicunt item quod creator dicitur actu. et creator na-¬
tura. Ereator actu. habet eẽ ex tempore: et notat relationem
ad creaturas. Ereator natura. idest habens potentiam creañ¬
di habet ẽẽ ab ȩterno: et sic est nomen substantiȩ. Alioquin si res
sancti filius sp̃c scilicet ab ęterno est principium s sp̃c sanctꝰ
nullius eẽt primcipium. S nota quod licet principium abso¬
lutẽ positum designat relationem ad creaturas:. tamen ex ad¬
iuncto facit distinctionem ꝑsonalem: ut cum dico principi-¬

Expanded text:
Quod autem Dominus nomen sit essentiae, volunt habere Quod autem Dominus nomen sit essentiae, volunt habere ex illo loco. Qui ascendit super occasum, Dominus nomen illi, et expositores: NOMEN, scilicet, essentiale. Sic etiam quod principium sit nomen datum ex unione substantiae, volunt habere, ex illo loco Joannis: Principium qui et loquor vobis. Ibi enim expositor dicit quod ipsum esse principium est idem quod ipsum esse: dicunt item quod creator dicitur actu, et creator natura. Creator actu habet esse ex tempore, et notat relationem ad creaturas. Creator natura, id est, habens potentiam creandi habet esse ab aeterno, et sic est nomen substantiae. Alioquin si res sancti, Filius Spiritus, scilicet, ab aeterno est principium, sed Spiritus sanctus nullius esset principium. Sed nota quod licet principium absolute positum designat relationem ad creaturas, tamen ex adjuncto facit distinctionem personalem ut cum dico principi
Abbreviated transcription (Latin):
non accidens: quod ei aliquid acciderit s: scdm̃ accidens eiꝰ
ad quod dicitur. Pater igitur quod ex tempore ds̃ est dominꝰ
et creator: et tamen uerum est dominus omnium est ab ȩter¬
no: creator est ab ȩterno. s non ab ȩterno dominus uł creator.
Non debet mirum uidi. quod aliquid ei competẽ ex tempe
dicitur. Namq assumpsisse carnem: ex tempore conuenit filio
notant relationem. quod dico gnãliter quod nomen deno¬
tans relationem ad creaturas. ꝑ se ꝓlatum non facit ꝑsonalẽ
distinctionem. s̃ pocius unitatem essentiȩ designat. Unde
non potest subintrare ip̃m nomen pluralitas s in singulari
numero dicitur de trib ꝑsonis: ut pater et filius et spc sanctus.
non tres domini: uł tres creatores. s hũ tres unus dominus. uuꝰ
creatoi. unum principium Dicunt tamen quidam quol
prȩdicta tria nomina mͦ relationem notant mͦ substantiam

Expanded text:
ecundum accidens, quod ei aliquid acciderit, sed secundum accidens ejus ecundum accidens, quod ei aliquid acciderit, sed secundum accidens ejus ad quod dicitur. » Pater igitur ex tempore Deus est, Dominus et creator, et tamen verum est; Dominus omnium est ab aeterno, creator est ab aeterno; sed non ab aeterno Dominus vel creator. Non debet mirum videri, quod aliquid ei competere ex tempore dicitur. Namque assumpsisse carnem, ex tempore convenit Filio notant relationem: quod dico generaliter, quod nomen denotans relationem ad creaturas per se prolatum non fecit personalem distinctionem, sed potius unitatem essentiae designat. Unde non potest subintrare ipsum nomen pluralitas, sed in singulari numero dicitur de tribus personis, ut Pater et Filius et Spiritus sanctus: non tres domini, vel creatores, sed tres unus Dominus, unus creator, unum principium. Dicunt tamen quidam quod praedicta tria nomina modo relationem notant, modo substantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
facta cẽpit ei subserure. Similit̾ cẽpit ds creator ex tempore
eẽ ex quo fecit creaturas. non enim creauit eas. nec creatori st̃
coȩternȩ. Q uod autem aliqua temporaliter dicantur dedo.
et sine murmuratione oftendit aligustinus ꝑ similitudi¬
nem rei qua incipit eẽ prectum sine sui mutatione. in
quarto de trinitate. Numinus inquit cum dr precium:
relatiuẽ dicitur: nec tamen mutatus est cum cẽꝑit ẽẽ p̃cium
neq cum dicitur pignus: et si qua similia. Si ergo num̃mꝰ
nuilla sui mutatione potest relatiuẽ dici. quanto facilius
de inconimitabili substantia dĩ accipiendum est. ut quã¬
luis temporaliter inripiat dici. non tamen substautiȩ dei
aliquid accidisẽ dicatur uł intelligatiu: s illi creaturȩ ad
quam dicitur. Quod autem incipit temporaliter dici. qđ¬
non ante ñ dicebatur: manifestum est relatiue dici. scdm̃¬

Expanded text:
facta coepit ei subservire. Similiter coepit Deus creator ex tempore facta coepit ei subservire. Similiter coepit Deus creator ex tempore esse, ex quo fecit creaturas. Non enim creavit  sic  eas, nec Creatori sunt coaeternae. Quod autem aliqua temporaliter dicantur de Deo, et sine murmuratione, ostendit Augustinus per similitudinem rei, quae incipit esse pretium sine sui mutatione, in quarto de Trinitate. « Nummus, inquit, cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est cum coeperit esse pretium, neque cum dicitur pignus, et si qua similia. Si ergo nummus nulla sui mutatione potest relative dici, quanto facilius de incommutabili substantia Dei accipiendum est, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen substantiae Dei aliquid accidisse dicatur, vel intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Quod autem incipit temporaliter dici, quod ante non dicebatur, manifestum est relative dici, non s
Abbreviated transcription (Latin):
tiones ubi posset late̾re uenenum: nos transferamus. Qre
ergo ã ꝑsona ponat aliquid commnune in trib ꝑsonis eẽ
quod una quęq est ꝑsona. ad hoc cdicunus quod nichil
ponit commune hoc nomen ꝑsona in trib ꝑsonis. eo qđ̃
datum est ã ꝑsonali distinctione. non a siu̾ecta unione.
Ex hoc enim quõd dicitur ꝑsona. magis distinguitur a fi¬
lio. quãm ostendatur hab̾e aliquid comune cum filio
S hic ab altiori oriendum ẽ uocabuloꝵ enm quȩ de bo¬
no dicuntut alia dicuntur secundum relationem. alia deno¬
tant inter relationem ꝑsonas alia cdĩ ad creaturas. Inter ꝑ¬
sonas ut pater: filius donum. consilia adcreaturas. ut dñs
creator. principiumꝰ. Ut autem ait augustinus in libro de
trintate: non ante fuit dominus quam eius eẽt seruus. Itaq
temporaliter cepit ẽẽ dominus quam creatura in temporẽ

Expanded text:
tiones, ubi posset latere venenum, nos transferamus? Quare tiones, ubi posset latere venenum, nos transferamus? Quare ergo a persona ponat aliquid commune in tribus personis esse, quod unaquaeque est persona? Ad hoc dicimus quod nihil ponit commune, hoc nomen persona, in tribus personis, eo quod datum est a personali distinctione, non a subjecta unione. Ex hoc enim quod dicitur persona, magis distinguitur a Filio, quum ostendatur habere aliquid commune cum Filio; sed hic ab altiori ordiendum est. Vocabulorum enim quae de bono dicuntur, alia dicuntur secundum relationem, alia denotant relationem inter personas, alia Dei ad creaturas. Inter personas, ut Pater, Filius, donum, consilia; ad creaturas, ut Dominus, creator, principium. Ut autem ait Augustinus in libro de Trinitate, « non ante fuit Dominus quam ejus esset servus. » Itaque temporaliter coepit esse Dominus, quum creatura in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
iterum sumendi eam. Et illud. Non derelinques animam
meam in inferno. Quomͦ enim diuinitas potest contrista¬
riꝰ dut quomͦ seip̃m potuit ds pon̾e: dut quomͦ in infer¬
no delinquere nifi sicut est in om̃ib ꝑ essentiam: Nullo
modo. ductoritas autem illa ęuuangelistȩ intelligenda
est sic Partem etenim pro toto posuit ꝑ sinedochem. idest
carnem pro homine. Mentitus est igitur arrius qͥ xpĩ
tantum carnem assumpsisse. et xp̃m non eẽ coȩternum deo
patri. nec eiusdem substantiȩ cum patre asseruit. et quia
nefarie trium personarum simplicitatem essentiȩ distra¬
xit. iccirco dum ad constantinum iret. uolens more solito
suam intunare hȩ resim diuertit ad consueta nature. ibiq
diruta sunt eius iuscera uitȩ clampnationem. Constantimis
quoq in hanc lapsus hȩresim uitam terminasse dicitur:
Nunc uero salua unitate diuinȩ substantiȩ ad inquisi¬

Expanded text:
iterum sumendi eam; et illud: Non derelinques animam iterum sumendi eam; et illud: Non derelinques animam meam in inferno. Quomodo enim divinitas potest contristari? Aut quomodo seipsum potuit Deus ponere? Aut quomodo in inferno derelinquere, nisi sicut est in omnibus per essentiam? Nullo modo. » Auctoritas autem illa evangelistae intelligenda est sic. Patrem etenim pro toto posuit per synecdochen, id est, carnem pro homine. Mentitus est igitur Arius, qui Christum tantum carnem assumpsisse, et Christum non esse coaeternum Deo Patri, nec ejusdem substantiae cum Patre asseruit: et quia nefarie trium personarum simplicitatem essentiae distraxit, idcirco dum ad Constantinum iret, volens more solito suam intimare haeresim, divertit ad consueta naturae, ibique diruta sunt ejus viscera vitae damnationem  sic . Constantinus quoque in hanc lapsus haeresim, vitam terminasse dicitur. Nunc vero, salva unitate divinae substantiae, ad inquisi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc s postea prolato id mens concipit id s non sine hoc id.
enim trabit hoc secum: cum ad illud refertur. nec tamen
concipit hoc et hoc sic quod cum eadem sit substantia lo
quutio ꝑ utrumq pronomien. Sic liceat si minima mari¬
mis comparare uirgo concepit filium: s non sine patre.
nente una et indiuisibili substantia trium. Et nota quod
cum dixi uirgo concepit filium s non sine patre. non retuli
sine ad concipit. sic enim concipit filium quod non patrem
patre et pater in ipso est Item aliam constituit hȩresim arrius
Dicit enim filium tantummͦ assumpsisse sp̃m non aminam.
et hoc putat euuangelistam sonusse cum dixit. Uerbum ca¬
ro factum est non enuim dixit factum est anima. Iuudq ita ex¬
tem d contra hoc augustinus. Quęro inquit quod expo¬
nat quod idem xp̃c dicit. tristis est anima mea usq ad mor¬
tem Et illucd. Potestatem habeo ponendi animam meam: et

Expanded text:
hoc. Sed postea prolato id, mens concipit id, sed non sine hoc: id hoc. Sed postea prolato id, mens concipit id, sed non sine hoc: id enim trahit hoc secum, cum ad illud refertur. Nec tamen concipit hoc et hoc, sic quod cum eadem substantia fit locutio per utrumque pronomen. Sic, si liceat minima maximis comparare, Virgo concnente una et indivisibili substantia trium. Et nota quod cum dixi Virgo concepit Filium, sed non sine Patre, non retuli sine ad concepit. Sic enim concipit Filium, quod non PatremPatre, et Pater in ipso est. Item aliam constituit haeresim Arius. Dicit enim Filium tantummodo assumpsisse Spiritum, non animam. Et hoc putat Evangelistam sonuisse cum dixit: Verbum caro factum est. Non enim dixit, factum est anima. Illudque ita ex, divinitatem. Sed contra hoc Augustinus: « Quaero, inquit, quod exponat, quod idem Christus dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem, et illud: Potestatem habeo ponendi animam meam, et
Abbreviated transcription (Latin):
a se ipso est non ab alio. Id autem filio conuenit: quia sic de
eadem substantia fit loquutio. ꝑ id de qua et ꝑ hoc non tam̃
simpliciter. Id enim trahit hoc. cum ad ip̃m referatur sic fi¬
lius ciusdem substantiȩ est cum parte. et ad eum habet¬
referri. a quo et habet eẽ Idem uero ad minus retinet
ꝓprietatem: sp̃c scĩ. quia ficut ꝑ idem. Euisdem substantiȩ
prorsus fit loquutio. de qua ꝑ id et ꝑ hocͥ tamen non sim¬
pliciter trabit id ad hoc cum ad ea referatur equaliter
sic sp̃c sc̃s eiusdem prorsus substantiȩ est: et eadem substan¬
tia cum patre et filio. nec habet eẽ a se. s. ȩqualiter proce¬
dit ã patre et filio et equatiter refertur ad utrumq:
Nunc igitur ommino enitentes inuestigemus si fieri possit
qualicumq similitudine uerbi incarnationem. Prolato
igitur hoc mens concipit: hoc s nichil aliud nisi tantũmͦ

Expanded text:
a se ipso est, non ab alio. Id autem Filio convenit, quia sic de a se ipso est, non ab alio. Id autem Filio convenit, quia sic de eadem substantia fit locutio per id de qua et per hoc, non tamen simpliciter. Id enim trahit hoc, cum ad ipsum referatur; sic Filius ejusdem substantiae est cum Patre, et ad eum habetreferri a quo et habet esse. Idem vero ad minus retinet proprietatem Spiritus sancti, quia sicut per idem ejusdem substantiae prorsus fit locutio de qua per id et per hoc, tamen non simpliciter trahit id ad hoc, cum ad ea referatur aequaliter; sic Spiritus sanctus ejusdem prorsus substantiae est, et eadem substantia cum Patre et Filio, nec habet esse a se, sed aequali er procedit a Patre et Filio, et aequaliter refertur ad utrumque. Nunc igitur omnino enitentes investigemus, si fieri possit, qualicunque similitudine Verbi Incarnationem. Prolato igitur hoc, mens concipit hoc: sed nihil aliud nisi tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
tiam trium ꝑsonarum et tamen filium sic incarnatum.
quod non patrem uł sp̃m scm̃ cum tamen indiuisȩ sint ꝑ¬
sonȩ. et ubi filius ibi et pater et spiritus sanctus. quod quo¬
modo sit sciri non potest s aliquantum ꝑ quandam simili-¬
tudinem potest dari subntelligi ꝑ tria ꝓnomina. scił hoc et
id. et idem. Cum enim dico hoc: demonstro de quo uelim
loqui simpliciter: sic scił quod non noto ꝑ hoc precessisse lo¬
quutionem cum aliquo. ut autem profero id ꝑ id loquor de
eadem substantia qua et ante. sic tamen pendet loquutio
ex precedentib Cum enim id dicatur in respectu. semꝑ trahit
secum id ad quod refertur. dum autem postea ꝓfero idem: de
eadem substantia noto fieri loquitionem. sic quod ȩqualiter
refertur idem ad id et ad hoc. Hoc ergo exprimit ꝑsonam
patris. quia sicut hoc non oftendit pendẽ loquutionem
ex precedenti: cum faciat primam coguitionem: sic pater

Expanded text:
tiam trium personarum, et tamen Filium sic incarnatum, tiam trium personarum, et tamen Filium sic incarnatum, quod non Patrem vel Spiritum sanctum, cum tamen indivisae sint personae; et ubi Filius, ibi et Pater et Spiritus sanctus. Quod quomodo sit, sciri non potest, sed aliquantum per quamdam similitudinem potest dari subintelligi per tria pronomina, scilicet, hoc, et id, et idem. Cum enim dico hoc, demonstro de quo velim loqui simpliciter, sic, scilicet, quod non noto per hoc praecessisse locutionem cum aliquo; ut autem profero id, per id loquor de eadem substantia, qua et ante, sic tamen pendet locutio ex praecedentibus. Cum enim id dicatur in respectu, semper trahit secum id ad quod refertur; dum autem postea profero idem, de eadem substantia noto fieri locutionem, sic quod aequaliter refertur idem ad id, et ad hoc. Hoc ergo exprimit personam Patris, quia sicut hoc non ostendit pendere locutionem ex praecedenti, cum faciat primam cognitionem, sic Pater
Abbreviated transcription (Latin):
citer dicit. ubi ego sum. et pater meus est mecum. Et notan¬
dum quõd cum dicit hominem mnittentem: et mnissum eẽ
eiustlem naturȩ. ut supprã: similiter est contra eos quidi¬
cunt aliam eẽ humanitatem socratis. et aliam p̾latonis.
non est sic intelligendum ab alia singularitate essentiȩ.
s potius. ab alia i ab alterata ut suꝑius diligenter expo¬
surmus. Item incarnatio filii ad hoc compulit arrrum
maximẽ ut aliam dicẽt eẽ substantiam patris. aliam
filii. Ntauit enin hereticus. quod si una et simplex eẽt
substantia trium ꝑsonarum constat filium ẽẽ incar¬
natum. quia non sine substantia diuina neccesse et̃t
substantiam patris et filii et sp̃c sancti incarnari. et ꝓpt̾
hoc substantiam quȩ pater est. et sic ꝑtres psonas esle
incarnatas: deceptus fuit hȩreticus aiter sentit fides ca-¬
tholica. confitetur enim unam et indiuidisam eẽ substan¬

Expanded text:
citer dicit: Ubi ego sum, et Pater meus est mecum. » Et notanciter dicit: Ubi ego sum, et Pater meus est mecum. » Et notandum quod cum dicit hominem mittentem et missum esse ejusdem naturae, ut supra, similiter est contra eos qui dicunt aliam esse humanitatem Socratis, et aliam Platonis: non est sic intelligendum ab alia singularitate essentiae, sed potius ab alia, id est, ab alterata, ut superius diligenter exposuimus. Item Incarnatio Filii ad hoc compulit Arium, maxime ut aliam diceret esse substantiam Patris, aliam Filii. Putavit enim haereticus quod si una et simplex esset substantia trium personarum, quia constat Filium esse incarnatum non sine substantia divina, necesse esset substantiam Patris et Filii et Spiritus sancti incarnari, et propter hoc substantiam, quae Pater est, et sic tres personas esse incarnatas, deceptus fuit haereticus. Aliter sentit fides catholica. Confitetur enim unam et indivisam esse substan
Abbreviated transcription (Latin):
et filium factum concedat. neccessarĩo filium ꝑ se factum
dicet: qui non erat antequam factus esset. Item si ante
tempus concedat xp̃m factum ergo xp̃c eternus cum ni¬
chil ante tempuis msi etermim. Si autem aliquod tempus
dicat creatum ante secula. in quo sit factus xp̃c quod ue¬
nia eẽ facta concedit. Adhuc arrius uult probare hoc
argumento patrem ẽẽ alt̾ius substantiȩ qũa filium ła¬
ter inquit misit filium. et filius fuit missus. s alius est
missus: alius mutens. ergo pater et filius non sunt eiusdẽ
substantiȩ falsum est inquid augustinus. quia homo ut¬
tit hominem cum sit eiusdem nature mutens et missus. s
quia ibi potest fieri separatio. transfẽramus ad ignem. Ignis
enim mutit splendorem. et est tamen eadem sustantia splen-¬
doris et ignis:. nec tamen attendenda: ad omnna simmlitudo:
Splendor enim qui est in pariete si possit loqui non uera¬

Expanded text:
et Filium factum concedat, necessario Filium per se factum et Filium factum concedat, necessario Filium per se factum dicet, qui non erat antequam factus esset. Item si ante tempus concedat Christum esse factum, ergo Christus aeternus, cum nihil ante tempus nisi aeternum. Si autem aliquod tempus dicat creatum ante saecula in quo sit factus Christus, quod vequem omnia esse facta concedit? » Adhuc Arius vult probare hoc argumento Patrem esse alterius substantiae quam Filium. Pater, inquit, misit Filium, et Filius fuit missus, sed alius est missus, alius mittens. Ergo Pater et Filius non sunt ejusdem substantiae. « Falsum est, inquit Augustinus, quia homo mittit hominem, cum sit ejusdem naturae mittens et missus; sed quia ibi potest fieri separatio, transferamus ad ignem. Ignis enim mittit splendorem, et est tamen eadem substantia splendoris et ignis, nec tamen attendenda est ad omnia similitudo. Splendor enim, qui est in pariete, si possit loqui, non vera
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ex patre cum mchil eẽt nisi pater: ergo eiusdem
naturȩ est cum patre Sicut enim guignit res rem eius¬
dem nature idest homo. hominem. leo. leonem: bos bouem.
sic d̃s neccessario dm̃ genuit. eiusdem prorsus naturȩ Ecce
quãm recta fronte contradicit eis augustinus. qui diciud̃
aliam humanitatẽ eẽ so̾cratis aliam p̾latonis et umuscuiꝰq
hominis eẽ humanitatem fingularitate essentiȩ. dum non
inueniunt eandem sic exponunt .i. consimilem. Non enim
facit augustinus contra arrium s sicut intelligeret cum eẽt
hereticus sententiam: patrem et filium eẽ homeusion idẽ
consimilem fubstantiȩ: quod idem in dõ est: quod natura.
S si ex nichilo concedit eẽ factum. quexo inquit augustinus.
ꝑ quem factus Ipse enum dicit hunc xp̃m dicto prȩcepto: et
uoluntate patris tam inuisibilia quãm uisibilia ex nullis
extantib fecisse: ergo cum ominia ꝑfilium eẽ facta dicat.

Expanded text:
igitur ex Patre, cum nihil esset nisi Pater. Ergo ejusdem igitur ex Patre, cum nihil esset nisi Pater. Ergo ejusdem naturae est cum Patre. Sicut enim gignit res rem ejusdem naturae, id est, homo hominem, leo leonem, bos bovem, sic Deus necessario Deum genuit, ejusdem prorsus naturae. » Ecce quam recta fronte contradicit eis Augustinus qui dicunt aliam humanitatem esse Socratis, aliam Platonis, et uniuscujusque hominis esse humanitatem singularitate essentiae, dum non inveniunt, eamdem sic exponunt, id est, consimilem. Non enim facit Augustinus contra Arium, sed sicut intelligeret, cum esset haereticus, sententiam, Patrem et Filium esse homeusion, id est, consimilem substantiae, quod idem in Deo est quod natura. « Sed si ex nihilo concedit esse factum, quaero, inquit Augustinus, per quem factus. Ipse enim dicit hunc Christum dicto praecepto et voluntate Patris tam invisibilia quam visibilia ex nullis exstantibus fecisse; ergo cum omnia per Filium esse facta dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
reticus fecit: dum dicit xp̃m̃ eẽ uerum dm̃. In lege enim
quam ipse accipit scriptum est. Isrł ds tuus ds̃ iinus ẽ
s aut hoc dictum est de patrez aut de filio, aut de sp̃u
sancto: aut de duob: aut de trib Side patre tantum. er-¬
go filius non est ds̃. quod ipse concedit. Si de filio tantũ
ergo pater non est ds. quod ipse non negat. Siͤ spũ sancto
santum: ergo nec pater est ds̃: nec filius quod tamen ip¬
se concedit. Si de patre et de filio tantum sp̃c sc̃s non est
ds quocd ipse affirmat. ergo necesse est ut tres ꝑsonas unũ
dm̃ concelat: cum legem teneat: quȩ dicit non eẽ nisi unũ
solum dm̃. et ip̃m eẽ uerum dm̃ dicat. Item augustinus
contra arrium. contra hoc scił quod dicit xp̃m factum an¬
te tempora. et ita non eẽ coeternum patri. Queratur
inquit an ex nicͥhilo sit factus an ex aliquo. Si ex aliquo

Expanded text:
reticus fecit, dum dicit Christum esse verum Deum. In lege enim reticus fecit, dum dicit Christum esse verum Deum. In lege enim quam ipse accipit, scriptum est: Israel, Deus tuus, Deus unus est. Sed aut hoc dictum est de Patre, aut de Filio, aut de Spiritu sancto, aut de duobus, aut de tribus. Si de Patre tantum, ergo Filius non est Deus, quod ipse concedit. Si de Filio tantum, ergo Pater non est Deus, quod ipse non negat. Si de Spiritu sancto tantum, ergo nec Pater est Deus, nec Filius, quod tamen ipse concedit. Si de Patre et de Filio tantum, Spiritus sanctus non est Deus, quod ipse affirmat. Ergo necesse est ut tres personas unum Deum concedat, cum legem teneat quae dicit non esse nisi unum solum Deum, et ipsum esse verum Deum dicat. » Item Augustinus contra Arium, contra hoc, scilicet, quod dicit Christum factum ante tempora, et ita non esse coaeternum Patri. « Quaeratur, inquit, an ex nihilo sit factus, an ex aliquo. Si ex aliquo,
Abbreviated transcription (Latin):
home consimile interpretatur et ad hoc probandum his
uoluntate patris factus et constitutus. et hoc conabatur
probare isto argumento. Pater genuit filium. aut igitur uo¬
lens aut nolens s nolens non genuit. quia nemo eum cogẽ
potuit. Igitur uolen genuit. ergo ante fuit uoluntas patris.
quam filius: et ita inquit non sunt eiusdem substantiȩ:
Si enim eiusdem substantiȩ et eiusdem uoluntatis ergo
si non eiusdem uoluntatis nec eiusdem substantiȩ. Huic
argumento respondet augustinus. Queritur ab inqͥt.
heretico utrum ds̃ fit nolens aut uolens: ut eadem cul¬
pã in eumꝰ redundet. Si enim uolens igitur non erit eĩi¬
sdem substantiȩ cum se ipso. scdm̃ illum. nolens autem
non est ds quia nemo eum cogit. ergo mentitur ille di-¬
cens: filium non eiusdem substantiȩ cum patre Item
augustinuis contra arrium. non constat inquit quod bȩ¬

Expanded text:
HOME consimile interpretatur; et ad hoc probandum his HOME consimile interpretatur; et ad hoc probandum his ante saecula voluntate Patris factus et constitutus. » Et hoc conabatur probare isto argumento: « Pater genuit Filium. Aut igitur volens aut nolens; sed nolens non genuit, quia nemo eum cogere potuit. Igitur volens genuit. Ergo ante fuit voluntas Patris quam Filius; et ita, inquit, non sunt ejusdem substantiae. Si enim ejusdem substantiae, et ejusdem voluntatis; ergo si non ejusdem voluntatis, nec ejusdem substantiae. » Huic argumento respondet Augustinus. « Quaeritur, inquit, ab haeretico utrum Deus sit nolens aut volens, ut eadem culpa in eumdem redundet. Si enim volens, igitur non erit ejusdem substantiae cum seipso, secundum illum; nolens autem non est Deus, quia nemo eum cogit. Ergo mentitur ille dicens Filium non ejusdem substantiae cum Patre. » Item Augustinus contra Arium: « Non constat, inquit, quod hae
Abbreviated transcription (Latin):
nomen attribui debuit sub quo referretur ad patrem et ad
flium ã quo similis procedit. Non enim poterat dici sp̃s
patris sp̃s. Iam etenĩ essent duo filii nẽc poterat dici. pater
spiritus pater uł filius sp̃s filius. Iam enim essent duo pa¬
tres. Datum est igitur hoc nomen donum spũi scõ. ut pos¬
simus dicere: donum datoris donun. et dator dom dator.
Si igitur ꝑ hoc quod dixit in munere personam insinua-¬
uit spiritus sancti. bene autem addidit usus. ꝑ dona enim
spc̃ sci utimur dõ. Sic igitur distingens ꝑsonas. dixit
hylarius. in ȩterno infinitas. species in imagine. usus in mu¬
nere his itaq declaratis antequam ad sequentia transeamꝰ
cauendum est ab ãrriana heresi. Arrius enim nefarie. su¬
bstantiȩ diuinȩ ueritatem distrahens: tres ꝑsonas non esse
homousion. s homension constituit .i. non eẽ unius sub¬
stantiȩ s consimilis. homo enim unum: usia substantia.

Expanded text:
nomen attribui debuit, sub quo referretur ad Patrem et ad nomen attribui debuit, sub quo referretur ad Patrem et ad Filium, a quo similis procedit. Non enim poterat dici Spiritus Patris Spiritus, jam etenim essent duo Filii. Nec poterat dici Pater Spiritus Pater, vel Filius Spiritus Filius, jam enim essent duo Patres. Datum est igitur hoc nomen donum Spiritui sancto, ut possimus dicere donum datoris donum et dator doni dator. Si igitur per hoc quod dixit In munere, personam insinuavit Spiritus sancti, bene autem addit Usus, per dona enim Spiritus sancti utimur Deo. Sic igitur distinguens personas, dixit Hilarius: « In aeterno infinitas, species in imagine, usus in munere. » His itaque declaratis, antequam ad sequentia transeamus, cavendum est ab Ariana haeresi. Arius enim nefarie substantiae divinae veritatem detrahens, tres personas non esse homousion, sed homeusion constituit, id est, non esse unius substantiae, sed consimilis. HOMO enim unum, USIA substantia;
Abbreviated transcription (Latin):
infinitas. nam licet pater et filius et sp̃s sc̃s: sint idem infim̃¬
tum: tainen cum pater sit principium ñ de principio. filius
uero pͣrncipium de principio. et spiritus sanctus sit de pa¬
tre et filio. in patrem inquam est auctoritas. ei enim soli
conuenit ab aliquo non eẽ redundat infinitas. Sic igitur
quoniam ȩternitas notat principium. infinitas uero sine
prͥncipio. quȩ duo simul conuucta ꝑsonam patris expri¬
munt. sic inquam ꝑ hoc quod dicit iͥn ȩterno infinitas. ꝑso¬
nam patris insinuauit. Bene ad distinguendam ꝑsonam filiii
cdixit species in imagine. Est enim filius similitudo patris us¬
q quaq expressa. Bene etiam ꝑ hoc quod dixit usus in mu¬
nere personam spiritus sancti insinuauit. Cum enim uecce¬
sse sit ꝑsonas ad se referri ut pater dicitur filii pater. et filtꝰ
patris filius. neccessario ut dicit beatus augustinus. sp̃s sancti

Expanded text:
infinitas. Nam licet Pater et Filius et Spiritus sanctus sint idem infiniinfinitas. Nam licet Pater et Filius et Spiritus sanctus sint idem infinitum, tamen cum Pater sit principium non de principio, Filius vero sit principium de principio, et Spiritus sanctus sit de Patre et Filio; in Patre, inquam, est auctoritas. Ei enim soli convenit ab aliquo non esse, redundat infinitas. Sic igitur quoniam aeternitas notat principium, infinitas vero sine principio, quae duo simul conjuncta personam Patris exprimunt; sic, inquam, per hoc quod dixit, In aeterno infinitas, personam Patris insinuavit. Bene ad distinguendam personam Filii, dixit Species in imagine. Est enim Filius similitudo Patris, usquequaque expressa. Bene etiam per hoc quod dixit, Usus in munere, personam Spiritus sancti insinuavit. Cum enim necesse sit personas ad se reterri, ut Pater dicitur Filii Pater, et Filius Patris Filius, necessario, ut dicit beatus Augustinus, Spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
E negationis. dum enim omnes res ã cdõ remouemui et dm̃
in obscuritate suȩ infinitatis intelligimus. Cum igitur infi-¬
nitum nomen sit negationis nichil pͥotest pouẽ. unmo si atten¬
datur uis ius uocabuli secundum hoc quod d̃s dicitur infim¬
tus. non potest in dõ considerari generatio: uł emissio. uł ꝓcessĩo:
s tantum omnium rerum ã do remotio datur intelligi :¬
Eternus autem: nomen est theologicȩ affirinationis: habetq
aliquid ponẽ Cum enim ȩternus sit quod cum sit omniũ
terminus. nullus eiusclem est terminus. non coȩternus com¬
plicat principium s sunpliciter. Licet igitur pater et filius
et spiritus sanctus sit idem ȩternum: et ita ȩternum subs¬
tantiȩ nomen sit tamen quia filius est principium de
principio. eternum autem simpliciter complicat priucipi¬
um attingit hoc nomen ȩtertius ꝑsonam patris additur

Expanded text:
e negationis. Dum enim omnes res a Deo removemus, et Deum e negationis. Dum enim omnes res a Deo removemus, et Deum in obscuritate suae infinitatis intelligimus. Cum igitur infinitum nomen sit negationis, nihil habet ponere, imo si attendatur vis vocabuli, secundum hoc quod Deus dicitur infinitus, non potest in Deo considerari generatio, vel emissio, vel processio, sed tantum omnium rerum a Deo remotio datur intelligieternus autem nomen est theologicae affirmationis, habetque aliquid ponere. Cum enim aeternus sit, quod cum sit omnium terminus, nullus ejusdem est terminus; non coaeternus complicat principium, simpliciter. Licet igitur Pater et Filius et Spiritus sanctus sit idem aeternum, et ita aeternum substantiae nomen sit, tamen quia Filius est principium de principio, aeternum autem simpliciter complicat principium, attingit hoc nomen aeternus personam Patris. Additur
Abbreviated transcription (Latin):
intelligo. intellectus potius accecdit ad nichilum. quam
ad aliquid .i. ad remotionem omnium .q. d. considerans d̃m
potius intelligo. quid non sit quam quid sit. nec tamen
dixit ad nichilum s potius ad niehil. Dum enim cuncta
remouentur intelligitur ds quoquomͦ. ut cum dicimus
d̃s est. quod neq est sol neq luna neq cęlum neq mun¬
dus. Quid non sit quidem scimus. quid sit uero non
ad plenum intelligimus. et ita quoquomͦ datur subin¬
telligi. Uͣnde augustinus. Quid ds sit intellige̾ nequeo:
quid mente circundare. ut dum audito hoc nomine ho¬
mo rem hurusmodi intelligimus .i. mente circundamus.
Aucdito hoc nomine ds. nichil mente circundamus. Noñ
est enim hoc nomen datum ex aliqua forma quȩ dm̃ifor¬
met: et a cętĩs reb distinguat. S ne nimis imuioremur re¬
uertamur ad ꝓpositum Infinitas igitur nomen est theologie¬

Expanded text:
intelligo, intellectus potius accedit ad nihilum, quam intelligo, intellectus potius accedit ad nihilum, quam ad aliquid, id est, ad remotionem omnium. Quasi dicat: Considerans Deum, potius intelligo quid non sit, quam quid sit; nec tamen dixit ad nihilum, sed potius ad nihil. Dum enim cuncta removentur, intelligitur Deus quoquomodo, ut cum dicimus: Deus est quod neque est sol, neque luna, neque coelum, neque mundus. Quid non sit quidem, scimus; quid sit vero, non ad plenum intelligimus, et ita quoque modo datur subintelligi. Unde Augustinus: « Quid Deus sit intelligere nequeo, quid mente circumdare. » Ut dum audito hoc nomine homo, rem hujusmodi intelligimus, id est, mente circumdamus; audito hoc nomine Deus, nihil mente circumdamus. Non est enim hoc nomen datum ex aliqua forma, quae Deum informet, et a caeteris rebus distinguat. Sed ne nimis immoremur, revertamur ad propositum. Infinitas igitur nomen est theologia