comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natis ammalibus aliqs utiq ꝓ¬
uidit ut naste̾ntur. ne orbis t̾¬
re desertus atq incultus horre¬
ret: ut aũt de terra sñ officio
parentũ nasti possẽt necesse ẽ
magna ratione esse ꝓusũ. De¬
inde ut humor ille concretꝰ e ter¬
ra in uarias ymagines corꝑin
finge̾tur. itẽ ut e folliculis q̃bꝯ
cegebãtur. accepta uiuẽdi sen¬
tiendiq ratione tanꝙͣ ex aluo
matrũ ꝓfundeñtur. mira inex¬
tricabilisq ꝓiusio est. Sed pu¬
temius id quoq casũ accidiss e.
Illa certe q̃ sequũtur fortuita
esse nõ possunt. ut terra cõtinu¬
o lacte manaret. ut aeris tẽꝑi¬
es esset equalis. Que si cõstat
idcirco esse facta. ut ammalia
recens edita uel habent ali¬
mentũ uł nõ hab̾eñt peritulu.
necessaria est ut aliq̾s diuina
nestio qua ratiõe ꝓuideit. Q̾s
aũt potest puidẽ msi deus.
dideamꝰ tamẽ an idipm qd̾
dictant fieri potuit ut hoies
nastentur e terra. Si cõsideret

Expanded text:
natis animalibus aliquis utique pronatis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. quae si constat idcirco esse tacta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret
Abbreviated transcription (Latin):
uberasse. eoq alimẽto ammã¬
tes esse nutritas. Quomõ igi᷑
unu frigoris uł caloris ferre a̾
uitare potuerũt: aut omino
nasti. cũ sol exureret frigus
astringeret: Slon erãt in q̾ut.
in pn̾cipio mundi nec hiemis nc
estas: sed ꝑpetua temperies et
uer equabile. Cur ig hors mil
il fieri etiã nũc uidemus: Quia
semel fieri necessaciũ fuit. ut
ammalia nastẽntur. Postquã
ue̾o esse ceperũt: concessa hiis
facistate genandi et terra pa¬
rere desit: et tẽporis cõdicio
mutata est. O qmͣ facile est
redarguere medacia. Primũ
quod inchil pocest esse in hoc
mũdo. qd̾ nõ sit ꝑmanecit ut
cepit. Nec emĩ sol et luna et
astra tũt nõ erant: aut cũ es¬
sent meatus nõ habebãt. aut
nõ diuina moderatio q̃ cursus
eorũ temꝑat et gubernat cũ
ipĩs simul ceꝑerit. Dem̃ qd̾ si
ita sit ut dicũt esse ꝓuidentiã
necesse est: et in idipm maidũt
qd̾ maxime fugiũt. Nõdũ enĩ

Expanded text:
uberasse eoque alimento animanuberasse eoque alimento animantes esse nutritas. quomodo igitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod si ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ꝑ partes occidit. aꝑꝑet ali¬
qnͣdo esse ortũ. et fragilitas
ut iniciũ. sic declarat et t̾minũ.
Que si uera sũt: nõ poterit
defendẽ aristotiles ꝙͣuis habu¬
erit et mũdus ip̃e prĩcipiũ.
Qs̾ si aristocili plato epicurꝰ
extorquẽt: et placom et aristo¬
tili qui semꝑ fore mũdũ putaue¬
rũt licet sint eloquẽtes. ingͣtis
tamẽ idẽ epicurus eripiet. qa
seq̃tur ut habeat et finẽ. Des
hec in ultimo libro pluribus.
nũc ad homĩs originẽ recur¬
ramus. dluint certis cõuersi oibꝰ
celi et astrorũ motibus maturita¬
tẽ quãdã extitisse cũmaliũ serẽ¬
dorũ: itaq terrã nouã semen ge¬
nitale retmentẽ. folliculos ex
se quosdã in uterorũ siłitudine
ꝓtulisse. De quibus lucretius. qͦ¬
cebãt uteri terra radicib ꝰ apti.
eosq cũ maturauissẽt natura
cogente cuptos ammalia tene̾a
ꝓfudisse. denĩ terrã ipã huore
quodã qui esset lacti silis ex¬

Expanded text:
quia per partes occidit, apparet aliquia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum, et fragilitas ut initium, sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles quominus habuerit et mundus ipse principium. quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet quia sequitur ut habeat et finem. sed haec in ultimo libro pluribus: nunc ad hominis originem recurramus. Aiunt certis conuersionibus caeli et astrorum motibus maturitatem quandam extitisse animalium serendorum, itaque terram nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis ex
Abbreviated transcription (Latin):
c ẽ origo colligit᷑. et futurũ
id ẽ dissolucio. Nã qm̃ est. ap¬
exordio nulla res pocest. et qͥa
cepit apparet qñq de siturũ nͨ
enĩ potest id totũ ẽẽ ĩmorͣle
qd ex mortalibus constat. Nã
sicut uiiuersi ꝑ singulos interi¬
mus fieri potest ut aliquo casu
omõs simł. uel sterilitate t̾rarũ
q̃ accidẽ ꝑticulatim solet. uel
pestilẽtia ubiq diffusa. q̃ sin¬
gulas urbes aut regioẽs plerũ¬
q ppłatur. uł intẽdio in or̃be
ĩmisso. quale iã fuiisse sub phe¬
tonte dicit᷑. uł dilimo aqͣrũ
quale sub deucaliõs tradit᷑.
tũ p̃ter unũ hoĩem genꝰ õe
deletũ est. Quod diluiũ si ca¬
su accidit. ꝓfecto potuit accide̾.
ut ille unꝰ qͥ suꝑfuit interiret.
Si autẽ diuine ꝓuidẽtie nutu
qd̾ negari nõ potest ad repa¬
randos honnẽs reseruatus est.
apparet in dei potestate esse ul
uitã uel interitũ gmñs humam.
Quod si potest occide̾ in totũ

Expanded text:
id est origo colligitur et futurum id est origo colligitur et futurum id est dissolutio. nam quoniam est, apexordio potest - et quia coepit, apparet quandoque desiturum; nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu accidit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reseruatus est, apparet in dei potestate esse uel uitam uel interitum generis humani. quod si potest occidere in totum,
Abbreviated transcription (Latin):
honnes ceteaq aminalia sine
arius. Et hni maxine in ea
fuere sentẽtia q̃ eẽ ꝓuidẽtiã
negant Nam stoici ammantiũ
fabricã diuine solfertie t̾buũt.
aristociles autẽ labore se ac
molestia libeauit dicẽs semp
fusse mũdũ. itaq et humanũ
genus et cetera que ĩ eo sũt iniciũ
nõ habere: sed fuisse semꝑ ac
semꝑ fore. Sed cũ uideamus
singula queq aĩmalia q̃ añ nõ
suerint esse mcꝑe. et esse de¬
sine̾: ncce est totũ genus aliq̃ñ
esse cepisse. et aliqñ de sicurũ
esse quia cepit Om̃a enĩ t̾bus
tꝑribus contine̾i necesse ẽ. p̃tĩ¬
to. pñti. faturo. p̃teriti ẽ origo.
pñtis est sũb̾antia. futuri disso¬
lutio. Que onna in singulis ho¬
mĩbus apparẽt. Et incipimus
enĩ cũ nastimur: et sumꝰ cũ
uiuimꝰ. et desinimꝯ cũ int̾imq
Unde etiã tres parcas ẽẽ uolu
rũpat ac finiat. In toto autẽ
gne homi. quia sołu pñs tpũs
appet ex eo tamẽ et p̃teritũ

Expanded text:
homines ceteraque animalia sine homines ceteraque animalia sine aruis. et u maxime in ea fuere sententia qui esse prouidentiam negant: nam Stoici animantium fabricam diuinae sollertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberauit dicens semper fuisse mundum: itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalia quae ante non fuerint esse incipere et esse desinere, necesse est totum genus aliquando esse coepisse et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia enim tribus temporibus contmen necesse estnti futuro. praeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. quae omnia in singulis hominibus apparent : et incipimus enim, cum nascimur, et sumus, cum uiuimus, et desinimus, cum interimus. unde etiam tres Parcas esse uoluem quae rumpat ac finiat. in toto autem genere hominum quia solum praesens tempus apparet, ex eo tamen et praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ templa cõstitui. et noui deo¬
rũ cultus esse ceperũt. Sic ue¬
ritas fucata mendacio est et
illud qd a deo factũ ferebatur.
hom̃i qui diuinũ opus imitatus
est cepit asscribi. Ceterũ fictio
ueri ac uiui homĩs e limo dei ẽ
Eed̾ hermes quoq tradit. qui
nõ tantũ hoiẽm ad ymaginẽ dei
fictũ esse dixit a deo. ses etiã
illud explanare temptauit. ꝙͣ
subtil ratione singula queq in
corꝑe homĩs inembra formaue̾it.
cũ eorũ nichil sit qd̾ nõ tantũdẽ
ad usus necessitatẽ. quãtũ ad
pulchritudinẽ ualeat. Id uõ etiã
stoici cũ de ꝓuidentia disserũt
faite conãtur. Et secutus eos tul¬
lius pluribus quidẽ locis. s tñ
materiã tã copiosã et uberẽ
strictũ contingit. quã ego nũc
idcirco p̃tereo quia nuꝑ ꝓpriũ
de eare librũ ad demẽtanõ
auditorẽ meũ scripsi. Illus
hoc loco p̃terire nõ possũ: qd̾
errãtes quidã philosophi auĩt

Expanded text:
mum templa constitui et noui deomum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a deo, sed etiam illut explanare temptauit, quam subtili ratione singula quaeque in corpore hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit. quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. illut hoc loco praeterire non possum quod errantes quidam philosophi aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
factũ esse diluuiũ ad ꝑdendam
tollendãq ex orbe terre maliciã
constat inter omes. Idẽ em̃ et
consentĩt. Si igit᷑ cathaclismo
ideo factus est. ut malicia q̃ ꝑ
mimã młcitudinẽ increuerat
ꝑdetur: quomõ fictor homis
ꝓmetheus fuit. cuiꝯ filiũ deuca¬
fonẽ idẽ ip̃i ob iustitiã solũ
dicũt esse seruatũ: Quomodo
unus gradus et una ꝓgemes
orbẽ terre tam celeriter pocuit
homĩbus implere:Sed uide¬
licet hoc quoq sic corruperũt.
ut illud suꝑius. cũ ignorarent
et quo tꝑre cathaclismus sit fcũs
in terra. et quis ob iusticiã meruͭ
igit᷑ esse falsũ qd de opificio ꝓ¬
mothei narrant. Serũ qͥa poetas
dixerã nõ omĩno mentiri solere
sed figuris ĩuolue et obsturare
que dicãt. nõ dico ẽẽ mentitos:
sed p̾mũ om̃ ꝓmotheũ simula¬
chrũ homĩs formasse de molli
ac pugui luto. na ab eoq p̾mo
natã esse artẽ statuas et simu¬
ious temꝑibus fuit: qͥbus pri¬

Expanded text:
factum esse diluuium ad perdendam factum esse diluuium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam constat inter omnes. id enim et consentiunt. si ergo cataclysmus ideo factus est, ut malitia quae per nimiam multitudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iustitiam solum dicunt esse seruatum? quomodo unus gradus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cataclysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerergo esse falsum quod de opi- Scio Promethei narrant. uerum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simuIouis temporibus fuit, quibus pri
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs futione. poete quoq ꝙͣuis
corrupte tamẽ nõ alit̾ tradide¬
rũt. Iamq honnẽ de luto a ꝓ¬
motheo factũ esse dixerũt. Res
eos nõ fefellit sed nomẽ artifi¬
in sacrario dei cõtinebãtur. ea
de fabulis et obstura opinione
collecta et deprauata ut ue̾itas
a ulgo solet uariis sermõibus
dissipata corrũpi. nulło nõ addẽ¬
te aliquid ad quod audierat. car¬
mĩbus suis cõprehenderũt: et
hoc quidẽ inepte. qd̾ tã mirabi¬
le tã q diuinũ opificiũ homini
dederũt. Quid emĩ opus est ho-¬
minẽ de luto fingi. cũ possit eadẽ
ratione generari. qua ip̃e ꝓmo¬
theus ex iapeto natus est: Qui
se: pena eius in caucaso monte
declararat. Sed neq patrẽ
eius iapetũ patruũq tytana
quis qͣm deos nũcupauit. quia
regni sublimitas penes sat̾nũ
sołu fuit ꝑ quã diumos honoẽs
cũ om̃ibus suis posteris cõsecutꝰ
est. Multis argumẽtis hoc fig¬
mentũ poetarũ coargui pocest

Expanded text:
minis fictione poetae quoque, quamvis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. Res eos non fefellit, sed nomen artifiin sacrario Dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depravata, ut veritas a vulgo solet variis sermonibus dissipata corrumpi, nullo non addente aliquid ad quod audierat, carminibus suis comprehenderunt; et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque divinum opificium homini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto natus est? qui se, poena ejus in Caucaso monte declarat. Sed neque patrem ipsius Japetum, patruumque Titana quisquam deos nuncupavit, quia regni subsolum fuit, per quam diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest.
Abbreviated transcription (Latin):
gniẽ ueritatis ignorãt. ⁊ lũc
ad prĩcipiũ mundi reuertam᷑.
Cũ igit᷑ numerꝰ hom̃i cepisset
increste ꝓuidẽs deus ne frau¬
dibus suis. ne dyabolus cui ab
micio terre dederat potestatẽ
uł corrũꝑet hoĩẽs ul dispdẽt
qd in exordio fecerat. misit
angelos ad tute lã cultũq ge¬
neĩs humam. quibꝰ p̃cepit añ
omĩa ne terre cõtagione macu¬
lati ib̃stantie celestis amtte̾nt

Expanded text:
ginem ueritatis ignorant. nunc ginem ueritatis ignorant. nunc ad principium mundi reuertamur. Cum ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caeles
Abbreviated transcription (Latin):
neq domicilus tegebãtur ꝓpt̾
aeris qualitatẽ nec ullis in ea
regione nubibus subtexit᷑ cełu.
cursus fiderũ et effectus nota¬
uerũt: dũ ea se pe ueneantes
curiosius ac liberius intuẽtur.
Postea deinde portẽtificcis aĩ¬
maliũ figuras quas cole̾nt cõ¬
mentati sũt. quibusdã ꝓdigiis
inducti: quorũ mox auctoẽs aꝑie¬
mus. Ceteri aut̃ qui ꝑ terrã dis¬
ꝑsi fuerũt. admirãtes elemẽta
mundi. celũ. sõłe terrã. mare sñ
ullis ymaginibus ac templis
uene̾abãtur. et huis sac̾ficia
in aꝑto celebrabat. donet ꝓces¬
su temꝑmi potẽtissiins r̾gibus
templa et simulachra fecerũt
eaq uictimis et odoribꝰ cole̾
instituerũt. Sic aberrãtes a no¬
ticia dei gentes esse ceperut.
Errãt igit᷑ qui deorũ cultus ab
exordio rerũ fuisse cõtendũt.
et priorẽ esse gẽtilitatẽ qm
dei religionẽ. quã putãt postĩ¬
us ĩuentã. quia fontẽ atq ori¬

Expanded text:
neque domiciliis tegebantur propter neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem nec ullis in ea regione nubibus subtexitur caelum, cursus siderum et effectus nota-uerunt, dum ea saepe uenerantes curiosius ac liberius intuentur. postea deinde portentificas animalium Sguras quas colerent commenti sunt quibusdam prodigiis inducti, quorum mox auctores aperiemus. ceteri autem qui per terram dispersi fuerant admirantes elementa mundi, caelum solem terram mare, sine ullis imaginibus ac templis uenerabantur et his sacrificia in aperto celebrabant, donec processu temporum potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt eaque uictimis et odoribus colere instituerunt. sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. errant igitur qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt et priorem esse gentilitatem quam dei religionem, quam putant posterius inuentam, quia. fontem atque ori
Abbreviated transcription (Latin):
sit illi sũpto pallio intrauerũt
aduersis uoltibus patrẽq tex¬
erũt. Que facta cũ pater re¬
cognouisset. ab dicauit atq ex¬
pulit filiũ. dit ille ꝓfugꝰ in ea
ꝑte terre cõsedit qͥ nũc arabia
nominat᷑. eaq terra de nonne
eius chanaan dicta est et postĩ
eius chananei. Sec fuit gẽs pͬ¬
ceps eius et condicor cultũ di
a patre nõ accepit maledictus
ab eo. Itaq ignorãtiã diuinita¬
tibus minoribus suis reliquit
db hac gente ꝓxni quiq ppłi
multitudine increstẽte fluuerũt
Ip̃ius aut̃ patris posteri hebi
dicti. penes quos religio dei
rese dit. Sed et ab his postea
młtipsicato ĩ immẽsũ nume̾o
missi a parẽtibus uł sua ppote
cũ rerũ penuria coge̾t ꝓfugi
ad querẽdas sibi nouas se des
huc atq illuc disꝑsi omes ĩsu¬
las et totũ orbe impleuerũt.
et a stir ꝑe sancte radicis auulsi.
nouos sibi mores atq instituta
atq adorare ceperũt. Et quia

Expanded text:
at illi sumpto pallio intrauerunt at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eius Chananaei. haec fuit prima geceps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero scentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque institutaatque adorare coeperunt. et quia
Abbreviated transcription (Latin):
tis omibus siagulare iusticie ex¬
rũ esset annorũ. fabricauit ar¬
cham sicut ei p̃cepit deus in
qua ip̃e cũ cõuige cũq tribus fi¬
liis et totidẽ nuribus reseruatus
est: cũ aqua uniuersos montes
altissimos oꝑusset. Dem̃ orbe
siccato execratus ĩiusticiã p̾oĩs
seculi deus: ne rursꝰ longitudo
uite causa eẽt excogitãdoꝵ ma¬
lorũ paulatim ꝑ singulas ꝓge¬
mes diminuit homĩs etatẽ: atq
in centũ et uingniti ãnis metã
collocauit quã transgredi nõ
lice̾t. Ille uero cũ egressus ex¬
docẽt terrã studiose coluit: ac
uineã sua manu seuit. Unde
argnũtur qui auctorẽ uimi libe¬
rũ putant. Ille enĩ nõ mõ libe¬
rũ sed etiã saturnũ atq uranũ
multis ancecessit etatibꝰ. Qua
ex uinea cũ pͥmũ fructũ cepis¬
tatẽ. Quod cũ uidisset unus
e filiis cui nomẽ fuit cham nõ
cexit patris nuditatẽ. sed e¬
gressus etiã Feat̾bus indicauit

Expanded text:
tis omnibus singulare iustitia sutis omnibus singulare iustitia surum esset annorum, fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret. ille uero cum egressus edocent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum pnudus. quod cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic facta est homĩs uita tempõa¬
ria. sed tamẽ longa q̃ in mille
annos ꝓpagaretur. Qd in duuinis
literis ꝓditũ. et ꝑ oĩm stientiã
publicatũ cũ uarro nõ ignõ̾aret:
argumẽtari insus cur putaent᷑
antiqui mille ãnos uictitasse. Ait
em̃ apud egiptios ꝓ amuis men¬
ses haberi: ut nõ solis ꝑ duodeñ
lna q̃ orbẽ illũ signiferũ t̾gĩta
tũ ꝑspicue falũ est. Nemo enĩ
tũc millesimũ amniũ trangͤssus
est. Aunc uero q̃ ad cẽtesmmud
annũ ꝑueniũt qd̾ fit sepissime.
mille certe ac ducẽtis mẽsibus
uiuũt: et auctores ydonei cͣdũt
ad centũ uigniti ãnos ꝑueniri
solere. Sed quia ignorabat cur
aut qñ esset uita homĩs dimi¬
mita. ip̃e diminuit cũ stiet mille
et qua dngẽtis mẽsibus posse
hominẽ uiuẽ. Deus aũt postea
cũ uideret orbe terre malicia
et sceleribus oppletũ. statuit
humanũ genus diluuio ꝑdere.
sed tamẽ ad multitudinẽ repa¬
randã delegit unũ qd̾ corrup¬

Expanded text:
Sic facta hominis vita est temporaria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per XII siluna, quae orbem illum signiferum 30 dierum tum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum genus diluuio perdere. sed tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ciri possũt. Itaq maxius sepe
ululatibus editis uerberari se
et ardere. et iãiamqz se exire
ꝓclamant. Tantũ habet cog̃tio
dei. ac iusticia potestatis. Cui igͣ
nocere possũt: nisi huis qs ha¬
bẽt in sua pocestate. Demq
affirmat hermes eos qui cogno¬
uerint deũ nõ tantũ ab incursi
bus demonũ cutos esse. ueriõ
etiã ne fato quidẽ tene̾i
Una inquit custodia pietas
etem̃ pius homo neq demoni
pessimo neq faco subiacet. de¬
us enĩ liberat piũ ab oĩ malo
namq unicũ atq sołu est ho¬
mĩbus bonũ piecas.
Quid sit autẽ. Eyciibiya osten¬
dit alio loco hiis uerbis
pietas em̃ stiẽtia est dei
Ascle puis quoq auditor
eius eandẽ sentẽtiã latius ex¬
planauit. in illo sermõe ꝑscõ
quẽ stripsit ad regẽ. Uterq
uero demonas esse affirmat
inimicos et uexatores homi.
quos ideo trismegistus angłos¬
dideo nõ ignorauit a celestibus
deprauatos. terrenos eẽ cepisse.

Expanded text:
tiri possunt. itaque maximis saepe tiri possunt. itaque maximis saepe ululatibus editis uerberan se et ardere et iam iamque exire proclamant: tantum habet cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent in sua potestate? denique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum non tantum ab incbus demonum tutos esse, verum etiam ne fato quidem teneri. Una, inquit, custodia pietas. Et enim pius homo neque demoni pessimo neque fato subiacet; Deus enim liberat pium ab omni malo namque unicum atque solum bonum est hominibus pietas. Quid sit autem pietas ostendit alio loco his verbis: pietas enim scientia est DeiAsclepius quoque auditor eius eandem sententiam latius explicauit in illo sermone perfecto quem scripsit ad regem. uterque uero daemonas esse adfirmat inimicos et uexatores hominum, quos ideo Trismegistus adeo non ignorauit ex caelestibus deprauatos terrenos esse coepisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tenues et incõp̃hensibiles ĩsmu¬
ant se corꝑibus hoi et occulte
i uisteribus oꝑati ualitudinẽ
uiciant. morbos citant. sonmiis
animos terrent. mẽtes furõibus
quatiũt: ut honnẽs hiis malis
cogãt ad eorũ auuilia decurrẽ.
Quarũ om̃ fallaciarũ ratio ex¬
ꝑtibus ueritatis obstura est.
ꝓdesse em̃ putãt eos cũ noce̾
Desmũt: qui nichil possũt aliud
nisi notere. Dicat fortasse aliqs
colendos igit᷑ esse ne noceãt: si¬
quidẽ possũt nocere. Nocent
illi quidẽ. sed hiis a quibꝰ timẽ¬
dei metuũt: cuiꝰ nomĩe adiurati
de corꝑibus excedũt: quorũ
uerbis taqͣm flagris uerbãti.
nõ modo demones esse se cõfi¬
tẽtur. sed etiã nonĩa sua edũt
ilła q̃ in templis adorãtur. Es̾
plerũq corã culto̾i̾bus suis fa¬
cuit̃: nõ utiq in obprobriũ reli¬
giomis sed honoris sui. quia
nec deo ꝑ quẽ adurãtur. nec
iustis quorũ uoce torquẽt᷑ mẽ¬

Expanded text:
tenues et inconprehensibiies, insinutenues et inconprehensibiies, insinuant se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timendei metuunt. , cuius nomine adiurati de corporibus excedunt: quorum uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur men
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est: qm̃ custodes eos hu¬
mano generi deus miserat. S
et ip̃i cũ suit ꝑditoẽs hominũ
custodes tamẽ se uidẽi uolũt
ut ip̃i cołatur et deus nõ colat᷑
philosophi quoqz de hiis disse¬
rut. Nam plato etiã naturas
deorũ in symphosio exp̾me
conacus est. et sotrates esse
çirta se assiduũ demonã lo q̃¬
bat᷑. qui puero sibi adhesisset
cuꝰ nutu et arbitrio sua uita
regẽtur. Magorũ quoq ars
omĩs ac potẽtia horũ aspirati¬
ombus cõstat: a quibus uisus ĩ¬
obcecãtibus fallut̾ ut nõ uideãt
ea q̃ sũt. et uidẽ se putet̃ illa
que nõ sũt. Dii ut dico spiritus
homibus oꝑantur: itaq omiã
insidis fraudibus dolis errori¬
bus complent. Adherẽt enĩ sin¬
gulis homibus: et omẽs hosti¬
atim domos occupãt ac ĩgemo¬
rũ nomea assumũt. Sic enĩ la¬
tino sermone demonas interp̃¬
tantur. Hos in suis penetlibus
pulsores malorũ que ip̃i faciũt
et irrogant. Qui qm̃ spiritus st̃

Expanded text:
dictum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus non colatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuobcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico spiritus hominibus operantur. itaque omnia insidiis fra.udibus dolis erroribus conplent: adhaerent enim singulis hominibus et omnes ostiatim domos occupant ac sibi geniorum nomen adsumunt; sic enim latino sermone daemonas interpretantur. hos in suis penetralibupulsores malorum quae ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uersibus t̾minauit. Tot nume̾o
taliq deus simulachra sigura im¬
posuit celo: ꝑ que atras sparsa
tenebras. clare prumose iussit
dare lumina nocti. Qd si fieĩ nõ
potest ut stelle dn sinit. ergo ne
sol quidẽ nec luna diieẽ pñt:¬
qm̃ lumĩbus astrorũ nõ ratioe
differũt sed magnitudine. 4ͦ
iginꝰ et colimo ad uictũ deus
nõ est. nec campi quid̾ ac mõtes
dii erũt. Sed hn nõ sũt. igit᷑ ne
tellus quidẽ uiiuersa deus uidĩ
potest. Ita si aqua q̃ seruit ammã¬
tibus ad usũ bibendi aut lauã¬
di deus nõ est: ne fontes quidẽ
ex quibus aqua fluit. Si fontes
nõ sũt. nec flumĩa quidẽ. que de
fontibus colligũtur. Si flumina
quoq dn nõ sũt. ergo et mare ¶d
ex flumĩbus constat. deꝯ habi
nõ potest. Quod si neq celũ
neq terra neq mare q̃ mundi

Expanded text:
uersibus terminauit: tot numero uersibus terminauit: tot numero taliqposuit coelo, perque atras sparsa tenebras Clara pruinosae jussit dare lumina nocti. Quod si fieri non potest, ut stellae dii sint; ergo nec sol quidem, nec luna dii m luminibus astrorum, non ratione differunt, sed magnitudine. Quod igimus et colimus ad victum, deus non est, nec campi quidem ac montes dii erunt: sed si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus videri potest. Item si aqua, quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi, deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, nec flumina quidem, quae de fontibus colliguntur. Si flumina quoque dii non sunt, ergo et mare, quod ex fluminibus constat, Deus haberi non potest. Quod si neque coelum, neque terra, neque mare, quae mundi
Abbreviated transcription (Latin):
cis atq tenebrarũ mutue uicissi¬
tiedines fieñt. quibus laboĩs et
quietis alterna spacia cõstarẽt.
sed etiã frigoris et caloris. ut
diu̾sorũ tꝑrm uis ac potestas
gnandis ac maturãdis frugibꝰ
cõueniret. Quã solertiã diuine
potestatis in machmãdis itine̾i¬
bus astrorũ. qͥa philosophi nõ
uidebãt. animalia esse sidera pu¬
tauerũt. canꝙͣ pedibus et spõte.
nõ diuina ratiõe ꝓcede̾nt eur
aut illa excogitaueit deus quis
nõ intelligit. scilicet ne solis lu¬
mine decedente minũ ceca nou
tetris atq horrẽtibus tenebris
ingrauesteret nocetq uiuẽtibꝰ:
Ita et cełũ sim̃ł mira uarietate
distixit: et tenebras ip̃as młtis
minutisq ai lum̃ĩbus tẽpe̾auit.
Quãto igit᷑ naso prudẽtius. ꝙͣ
illi qui sapiẽtie scicde̾ se putant
qui sensit a deo lumma illa ut
horrorẽ tenebrarũ depellent
instituta. Is eũ librũ q ͦ fenome¬
na breuiter cõ p̃hendit hiis t̾bꝰ

Expanded text:
cis atque tenebrarum mutuae uicissicis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis ac potestas uel generandis uel maturandis frugibus conueniret. quam sollertiam diuinae potestatis in machmandis itineribus astrorum quia philosophi non uidebant, animalia esse sidera putauerunt, tamquam pedibus et sponte, non diuina ratione procederent. cur autem ilia excogitauerit deus, quis non intellegit? scilicet ne solis lumine decedente nimium caeca nox taetris atque horrentibus tenebris ingrauesceret noceretque uiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque luminbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent instituta! is eum librum quo Phaenomena. breuiter conprehendit his tribus
Abbreviated transcription (Latin):
lunãq cõposuit ut meqͣles mo
bus singulis qi diebꝰ efficerẽt
et nõ mõ accessus solis uł recer¬
sus. ac incremẽta diminutiones¬
q lune. uerũ etiã stellarũ uel
merrantiũ uł uagarũ dispares
cursus orbis ille dũ uertit᷑ ex¬
hiberet. deus igit᷑ illa uera nõ
potuit machinari et efficẽ. que
potuit solertia homĩs imitatiõẽ
smuilare: Utrũ ne igit᷑ stoitus
si astrorũ figuras in illo ere pic
tas fictasꝙ uidisset suo illa
consilio moueri dicẽt: ac nõ potio
artificis ingemo: In est igit᷑ sidĩ¬
bus racio ad ꝑagẽdos meatꝰ suos
apta: ses dei est illa racio qui et
fecit et regit omĩa. nõ ip̃orũ si¬
derũ q̃ mouẽtur. Nam si sołe stãe̾
uoluisset: ꝑpetuus utiq dies eẽt.
Itẽ si motus astra nõ habe̾nt: q̃s
dubitat sempiternã noctẽ futu¬
rã fuisse: Sed ut diei ac noctis
uices essẽt moueri ea uollut: et
tam uarie moueri. ut nõ mõ lu¬

Expanded text:
lunamque compolunamque compobus, singulis quasi diebus efficerent, et non modo accessus solis et recessus, vel incrementa diminutionesque lunae, verum etiam stellarum, vel inerrantium, vel vagarum, dispares cursus orbis ille, dum vertitur, exhiberet? Deus ergo illa vera non potuit machinari et efficere quae potuit solertia hominis imitatione simulare? Utrumne igitur stoïcus, si astrorum tas effictasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem futuram fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, moueri ea uoluit et tam uarie moueri, ut non modo lu
Abbreviated transcription (Latin):
tus uolũtarius. sed necessarius.
quia p̃stitutis legibus officiis¬
q deseruĩt. Sed cũ disputaet
de cursibus siderũ quos ex ip̃a
rerũ ac temporũ cõgruẽtia in¬
telligebat nõ esse fortuitos.
existimauit esse uołutarios: tã¬
qͣm nõ possent tam dispõite. tã
ordinate moueri. nsi sensꝰ illis
messet officii sui stiens. O qm
difficilis est ignorãtibus u̾itas.
et quã facilis scientibus. Si mo¬
tus inquit astrorũ fortuiti nõ
sunt. nichil aluid restat insi ut
uołutarn sint. Immo uẽo ut nõ
esse fortuitos maifestũ est: ita
nec uołutarios. Quomõ igit᷑
in cõficiendis itine̾ibus cõstãtiã
suã seruãt. Nlimirũ deus uni¬
uersi artifex. sic illa disposuit.
sic illa machinatus est: ut per
spacia celi diuina et admiabili
ratioẽ decurrent ad effuciẽdas
succedentiũ sibi tꝑrm ua̾etates
dn archimedes siculus cõcauo
ere siłitudinẽ mũdi ac figurã
potuit machmari. in q ͦ ita sõlẽ

Expanded text:
tus noluntarms, sed necessarius, tus noluntarms, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deseruiunt. sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intellegebat non esse fortuitos, existimauit uoluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est ignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquit \'astrorum fortuiti non sunt, nihil aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec uoluntarios. \'quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam seruant?\' nimirum deus uniuersi artifex sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia caeli diuina et admirabili ratione decurrerent ad efficiendas succedentium sibi temporum uarieta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem
Abbreviated transcription (Latin):
pios. uerũ etiã cecos ineptos
deliros ꝓbamus q̃ ignoa̾ntiã
imꝑitoꝵ uanitate uicistis. Illi
enĩ sołe atq lunã. uos ecꝭsidã
deos putatis. Tradite igitur
nobis stellarũ misteria ut aras
et templa singulis erigamus.
ut stiamꝰ quo quãq ritu. qͦ die
colamus. quibꝰ nomĩbus. qb̃us
p̃cibus aduocemus: insi forte
nullo distrimine. tã innurabłe̾s
tam iminutos deos aceruatĩ cole
debemꝰ. Quid qd̾ argumẽtũ illd̾
quo colligũt uniuersa celestia
deos esse in contrariũ ualet. 2ã
si deos idcirco esse opmãtur. qͥa
certos et rõnabiles cursus hnt.
errant. Eo hoc apparet em̃ de¬
os nõ esst: ꝙ exorbitare illos
a p̃stitutis itmeibus nõ licet.
Ceterũ si dni essent huc atq il¬
luc passim sine ulla necessitate
ferrẽtur: sicut ammãtes ĩ t̾ra
quarũ quia lib̾e sũt uoluntates.
hut atq illut uagãtur ut libet
et quo quãq mẽs durerit eo
fertur. Non est igit᷑ astͦrũ mo¬

Expanded text:
pios, uerum etiam caecos ineptos pios, uerum etiam caecos ineptos deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras ac templa singulis erigamus, ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus aduocemus: nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos aceruatim colere debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt uniuersa caelestia deos esse, in contrarium ualet? nam si deos idcirco esse opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. ceterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur sicut anima-ntes in terra, quarum quia liberae sunt uoluntates, huc atque illuc uagantur ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. non pst igitur astrorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
tua necessitate famulari. tamẽ
illa deos existimant esse. ingͣti
aduersus beneficia diuina. qui
deo et patri indulgẽtissimo sua
sibi oꝑa p̃tulerũt. Sed qd miꝵs
si aut barbari aut imꝑiti honnẽs
errant: cũ etiã philosophi stoi¬
ce discipline in eadẽ suit oꝑͥmi¬
one. ut omniã celestia q̃ mouẽtur
in deorũ numõ habenda ẽẽ cense¬
ant: Si quidẽ lucillius stoitus
apud ciceronẽ sic loq̃tur. Banc
igit᷑ in scellis constantiã. hanc
tantã in tam uarips cursibus
in om̃i eternitate cõuementiod
tꝑrm nõ possũ incellige̾ sñ mẽ¬
te ratioe. cõsilio. Que cũ in side¬
ribus esse uideamꝰ: nõ possumꝰ
enpã non in deorũ ño ẽpon̾e
Itẽ paulo suꝑuis. restat inquit
ut motus astrorũ sit uolutãius:
qui uideat nõ in docte sołu. um̃
etiã impie faciet si deos esse
neget. Nos uero et quidẽ con¬
stanter negamus: ac uos o phi¬
losophi nõ sõłu indoctos et mi¬

Expanded text:
tua necessitate famulari, tamen tua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse; ingrati adversus beneficia divina, qui Deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. Sed quid mirum, si aut barbari, aut imperiti homines errant? cum etiam philosophi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia coelestia, quae moventur, in deorum numero habenda esse censeant; siquidem Lucilius Stoicus apud Ciceronem sic loquitur: « Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam in tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum i!i sideribus esse uideamus, non possumus ea ipsa non in deorum numero reponere. item paulo superius: restat inquit ut motus astrorum sit uoluntarius: quae qui uideat, non indocte solum, uerum etiam inpie faciat, si deos esse neget. nos uero et quidem constanter negamus ac uos, o philosophi, non solum indoctos et in
Abbreviated transcription (Latin):
est: sed ille opifex rerũ mundi
melloris origo qͥ uocat᷑ deus.
eiuꝰ pncipiũ quĩ nõ potest cõ¬
p̃hendi. ne queri quidẽ debet
Satis est hom̃i ad plenã ꝑfet¬
tãq prudentiã. si deũ esse in¬
tessigat. Cuiꝯ intelligẽtie uis
et sũma hec est. ut suspiciat et
honorificet cõmunẽ parentẽ
gemis humam et rerũ mirubiliũ
fabiitatorẽ. Unde quidã hebe¬
tis obtonsiq cordis elemẽta q̃
et facta sũt et carẽt sensu tꝙͣ
deos adorant. Qui cũ dei opi
mirarẽtur is est cełu cũ ua¬
riis lumĩbus. terrã cũ campis
et montibus. maria cũ flum̃bꝰ
et stagnis et fontibus earũirũ
admiratiõe obstupe facti. et
ip̃ius artificis obliti quẽ uide
nõ poterãt oꝑa eius uene̾ari
et cole̾ ceperũt: nec umꝙͣ in¬
telligẽ quiuerũt. qnͣto maior¬
quãtoq mirabilior sit qui illa
fecit ex nrchilo. que cũ uideãt
diuinis legibus obsequẽtia cõ¬
modis atq usibus humanis ꝑpe¬

Expanded text:
sed idem: Ille opifex rerum, mundi sed idem: Ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui vocatur Deus, cujus principium, quoniam non potest comprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si deum esse intellegat. cuius intellegentiae uis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani et rerum mirabilium fabricatorem. unde quidam hebetis obtunsique cordis elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. qui cum dei opera mirarentur id est caelum cum uariis luminibus, terram cum campis et montibus, mare cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione opstupefacti et ipsius artificis obliti, quem uidere non poterant, opera eius uenerari et colere coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, qquantoque mirabilior sit, qui illa fecit ex nihilo. Quae cum videant divinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpe
Abbreviated transcription (Latin):
partis et uita saciatũ ac senet¬
tute confectũ ꝓstriptio trumiura¬
as auferret: eadẽ stilicet que
tulliũ uiolate deorũ maiestatis
ultorẽ. Qum etiã felix in eo ip̃o
fuit qd̾ ante suã mortẽ crudelis¬
simũ exitũ sui accusatois audiuit
diis uidelicet ꝓuidẽtibus ut sa¬
crilegus ac predo religionũ su¬
arũ nõ ante morẽtur qͣm sola¬
ls. ciũ de ultione cepisset Quanto
igit᷑ rectiꝰ est omissis in sẽsiblibꝰ
et uanis. oculos eo tende̾ ubi se¬
des ubi habitatio est dei ueri: qͥ
terrã stabili firmitate suspẽdit.
q̃ cełu discuyxit astris fulgẽtibꝰ:
qui sole rebus humanis claissimũ
ac singulare lumẽ in argumẽtũ
sue unice maiestatis accendit. ter¬
ris autẽ maria circũfudit. Flu¬
mina sempit̾no fluere p̃cepit. uis¬
sit et excendi campos. subsidere
ualles. fronde tegi siluas. lapi¬
dosos surge montes. Que utiq
onña iupiter nõ fecit. qui ante
annos mille septingẽtos natus

Expanded text:
partis et uita satiatum ac senecpartis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret, eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrilegus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione cepisset. Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria circumina sempiterno lapsu fluere praecepit. Jussit et extendi campos, subsidere valles, Fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. Quae utique omnia non Jupiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus;
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ĩmierite ad te marte tulli.
hoc est ad home siculi cõfuger̃t.
qm̃ trienno sũt exꝑti deos illos
nchil ualere. Essent enĩ scultis¬
simi. si eos ob defendendas in¬
iirias hommiũ cõfugissent. qui
gaio uerri nec ꝓ seipĩs irati ẽẽ
potuerũt. Atemͣ uerres ob hoc
facmora dampnatus est. Nõ ig̃
uł defensores eius oppressit uł
gratie restitit. Quid qd̾ apud
ipm̃ uerrẽ nõ fuit illa dãpnatio:
sed uacatio. ut quẽ admodũ dy¬
omsio deorũ ppolia portãti dn
ĩmortales bonã dedant nauiga¬
tionẽ. sic etiã uerri bonã quietẽ
tribuisse uideãtur: in qͣ sacrile¬
giis sius libere frui posset.¬
⁊ lam fremẽtibus postea bells
cuulibus. sub obtentu dãpnatio¬
ns. ab om̃i ꝑiculo ac metu re¬
motus aliorũ graues casus ac
miserabiles exitus audiebat. Et
qui cecidisse solus uniu̾sis stãti¬
bus uidebãtur. hus uero tadẽ¬
tibus umiuersis stetit solus: do¬
nec illũ et opibus sacrilegio

Expanded text:
nec inmerito ad te, Marce Tulli, nec inmerito ad te, Marce Tulli, hoc est ad hominem Siculi confugerunt, quoniam triennio sunt experti deos illos nihil ualere: essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas iniurias hominum confugissent, qui Gaio Verri nec pro se ipsis irati esse potuerunt. at enim Verres ob haec facinora damnatus est. non ergo vel defensores ejus oppressit, vel gratiae restitit. Quid, quod apud ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed vacatio? ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales bonam dederant navigationem, sic etiam Verri bonam quietem tribuisse videantur, in qua sacrilegiis suis tranquille frui posset. Nam frementibus postea civilibus bellis, sub obtentu damnationis ab omni periculo et metu remotus, aliorum miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur, is uero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio
Abbreviated transcription (Latin):
filiamq eius uirginẽ ex eod
loco raptã. Demq graccanis
tꝑribus turbata re publica et
se diciõibus et ostentis cũ reꝑ¬
tũ esset in carmibus sibillinis
antiqssimã cererẽ debẽ placari
legaiti sũt hennã missi. Hec igͣ¬
I ceres uł religiosissima. quã
uidere maribus ne adorandi
gratia licebat. uel antiqssim a
quã senatus ppłusq romanus
sacrificus domsq placaueat ex
archanis ac uetustis penetra¬
libus a gaio uerre muissis latro¬
nbus suis impune sublata est
Idẽ uero cũ affirmaret se a siculis
ut causã ꝓuincie sustiꝑet oratiũ
hus usus est uerbis: sese iam ne
deos quidẽ in suis urbibus ad qs
cõsugerẽt habere. qd eorũ simu¬
lachra sanctissima gauis uerres
ex delubris religiosissimis sustu¬
lisset q̃si uerres uero ex urbibꝰ
delubrisq sustulerat. de celo qͦ
sustulerat. Unde apparet istos
deos nichil habere in se amplius
qmͣ materiã de qua suit fabt᷑ati.

Expanded text:
filiamque eius uirginem ex eodem filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque sustulisset. unde apparet istos deos nihil habere in se amplius quam materiam de qua sint fabricati.
Abbreviated transcription (Latin):
tam potentẽ sacrilegũ a tẽplis.
a cerimoniis. ab ymagĩbus suis
nõ orguerũt: Cur etiã sacris re¬
bus ablatis ꝓsꝑe nauigauit.
Quod ioco ip̃e cestatus est. ut
solebat. uidetis ne inquit comiti-¬
bus suis naufragiũ timẽtibus
qm ꝓsꝑa sacrilegis nauigatio ab
ip̃is diis ĩmortalibus tribuat᷑
Sed hic fortasse a platone didice¬
rat: deos nichil esse. Quid gauis
uerres quẽ tullius accusator eiꝯ
eidẽ dyonisio et falaridi a tyrã¬
nis omibus cõꝑat: nõne ome
siciliã cõpilauit. sublatis deoꝵs
simulachris ornamẽtisq fano¬
gula unũ libet cõmemorae in
quo accusator om̃ibꝰ eloqñtie
uiribus. om̃i demiq conatu uo¬
tis et corꝑis deploauit. de cere
ul cathinẽ si uł henniẽsi: quarũ
alteriꝰ tanta suit religio. ut
adire templi eius secreta pene¬
tralia uiris nefas esset alt̾ius
tanta antiqtas ut omes histo¬
rie loquãtur ipam̃ deã fruges
in henne solo p̾mũ repperisse.

Expanded text:
tam potentem sacrilegum a templis tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est, ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis naufragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanongula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse