comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit sñ ullo modatore cõsis¬
tere: Sic domus ab habitatoe
diserta dilabitur. naius sine gu¬
bernatore abit pessum. et cor¬
pus relictũ ab amima diffluit
nedũ putemꝰ tantã istã mołe
aut cõstrui smne artifice aut
stare tam du sũ rectoe potius¬
se. Quod si publitas illas reli¬
giones uoluit euertẽ nõ impbo
quin etiã laudabo si ip̃e qd̾ ẽ me¬
lius ĩuenerit. Uerũ idẽ ꝑ canẽ
et anserẽ deierebat. e hommẽ
scurrã: ut ait zeno epicureus. ĩ¬
eptũ ꝑdicũ desꝑatũ. Si cauilla¬
ri uoluit religionẽ clementẽ: si
hoc serio fecit ut ammal turpis¬
siũ ꝓ deo haberet. quis iã suꝑ¬
stitiones egiptiores audeat rep̃¬
hende̾: quas achenis socrates au¬
coritate sua cõfirmauit. Illud u̾o
sũme uanitatis: qd̾ ante mortẽ
familiares suos rogauit. ut escu¬
lapio gallũ quẽ uouerat ꝓ se¬
sacrarẽt. Timuit uidelicet ne a¬
pus radamantħu receptorẽ uo¬

Expanded text:
possit sine ullo moderatore consispossit sine ullo moderatore consistere? sic domus ab habitatore deserta dilabitur, nauis sine gubernatore abit pessum et corpus relictum ab anima diffluit, nedum putemus tantam istam molem aut construi sine artifice aut stare tamdiu sine rectore potuisse. quodsi publicas illas religiones uoluit euertere, non inprobo, quin etiam laudabo, si ipse quod est melius inuenerit. uerum idem per canem et anserem deierabat. o hominem scurram, ut ait Zeno Epicureus, ineptum perditum desperatum, si cauillari uoluit religionem, dementem, si hoc serio fecit, ut animal turpissimum pro deo haberet! quis iam superstitiones Aegyptiorum audeat reprehendere quas Athenis Socrates auctoritate sua confirmauit? illut uero nonne summae uanitatis, quod ante mortem familiares suos rogauit, ut Aesculapio gallum quem uouerat prosecarent? timuit uidelicet ne aput Rhadamanthum reciperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ii. qui cũ hec intelligeret. nõ pos¬
se ĩueniri. ab eiusmodi q̃stiõĩbꝰ
se remouit. uereorqz ne in eo
solo: multa em̃ sũt eius nõ modo
laudis digna. sed etiã rep̃hen¬
sione dignissima: in qͥbus fuit
suorũ simillimus. Ex hiis unũ
eligã qd ab om̃ibus sit ꝓbatũ.
Celebre hoc ꝓuerbiũ socrates
habuit. Quod supra nos nchil
ad nos. ꝓcũbamus igit᷑ in t̾rã.
et manus ad p̃clara oꝑa nobis
datas cõuertamus in pedes.
uictus nostri causa de celo est.
Quod si hoc sensit nõ esse de
rebus celestibus disputãdũrne
illorũ quidẽ rationẽ poterat
cõprehẽdere. que sub pedibus
habebat. Quid ergo: rum eira¬
uit in uerbis: ueri simile nõ
est. Sed minirũ id sensit qd̾ lo¬
cutus est: religiom mime fuiẽdũ.
Quod si aꝑte dicẽt: nemo pa¬
teretur. Quis enĩ non sentiat
hũc mundũ tam mirabili ratioe
ꝑfectũ aliqua ꝓuidẽtia guber¬
nari: quãdo quidẽ nchil est qd̾

Expanded text:
ni, qui cum haec intellegeret non posni, qui cum haec intellegeret non posse inueniri, ab eiusmodi quaestionibus se remouit, uereorque ne in eo solo. multa enim sunt eius non modo laude indigna, sed etiam reprehensione . dignissima, in quibus fuit suorum simillimus. ex his unum eligam quod ab omnibus sit probatum. celebre hoc prouerbium Socrates habuit: quod supra nos, nihil ad nos. procumbamus igitur in terram et manus ad praeclara opera nobis datas conuertamus in pedes, uictus nostri causa de caelo est. quodsi hoc sensit, non esse de rebus caelestibus disputandum, ne illorum quidem rationem poterat conprehendere quae sub pedibus habebat. quid ergo? num errauit in uerbis? ueri simile non est, sed nimirum id sensit quod locutus est, religioni minime seruiendum: quod si aperte diceret, nemo pateretur. quis enim non sentiat hunc mundum tam mirabili ratione perfectum aliqua prouidentia gubernari, quandoquidem nihil est quod
Abbreviated transcription (Latin):
cõcessa strutari uolũt.: r limi¬
rũ multo steleratiores. qui ar¬
chana mũdi et hoc celeste tẽ¬
płu ꝓfanare impiis disputatio¬
mbus querũt. qmͣ qui edem ues¬
te aut bone dee aut cereĩs intͣ¬
uerit. que penetralia qͣmius ad¬
ire uiris nõ liceat. tamẽ a uiris
fabricata sũt. Hn uero nõ tm̃
impietatis crimẽ effuguit̾. sed
qd̾ est multo indigmus ełoquẽ¬
tie famã et ingen głoriã cõ¬
sequũtur. Quid si aliquid iues¬
tigare possent.: Sũt tã stulti
in asseuerãdo. qmͣ improbi in
querẽdo: cũ neq ĩuenire qͥcꝙͣ
possint. nec defendẽ eti a si
iuenerint. Nam si uerũ uel
fortutu uiderĩt. quod sepuis
contingit: cõmittũt ut ab aliis
id ꝓ falso refellatur Non em
destendit aliquis e celo. qui sentẽ¬
tiã de singulorũ opimoibus ferat
Quaꝓpter nemo dubitaue̾it: e¬
os qui ista conquirũt scultos in¬
eptos. scultos. insanos esse. Aliqd
igit᷑ socrates habuit cordis huma¬

Expanded text:
concessa scrutari volunt? Nimiconcessa scrutari volunt? Nimirum multo sceleratiores, qui arcana mundi, et hoc coeleste templum profanare impiis disputationibus quaerunt, quam qui aedem Vestae, aut Bonae Deae, aut Cereris intraverint. Quae penetralia quamvis adire viris non liceat, tamen a viris fabricata sunt. Hi vero non tantum impietatis crimen effugiunt: sed, quod est multo indignius, eloquentiae famam, et ingenii gloriam consequuntur. Quid, si aliquid investigare possent? Sunt enim tam stulti in asseverando. quam improbi in quaerendo; cum neque invenire quidquam possint, nec defendere, etiamsi invenerint. Nam si verum vel fortuito viderint, quod saepius contingit, committunt, ut ab aliis id pro falso refellatur. Non enim descendit aliquis de coelo, qui sententiam de singulorum opinionibus ferat: quaos qui ista conquirant stultos ineptos insanos esse. aliquid ergo Socrates habuit cordis huma
Abbreviated transcription (Latin):
ingenia distẽtibus pocuit dãe
aum uenit in mentẽ placonis
astibiadem quoq et tritian e¬
uisdẽ socratis cõtinuos audi¬
tores fuisse. quorũ alter hostis
patrie acerrius fuit. alter uõ¬
crudelissimꝰ oĩm tyrãnorũ. Di¬
deamus nũc quid in socrate ip̃o
tam magnũ fuerit. ut homo sa¬
piens merito gratias ageret il¬
suis tꝑribus esse natũ. Non in¬
ficior fuisse illũ paulo conda¬
norẽ qͣm ceteros qͥ naturã re¬
rũ putauerũt ingemio posse cõ¬
prehendi: in quo illos nõ extor¬
des tantũ fuisse arbitror. s etiã
impios: qd̾ in secreta celestis il¬
lius ꝓuidẽtie curiosos oculos
uoluerũt ĩmittere. Rome et ĩ
plerisq urbibus. stimus esse
quedã sacra q̃ aspiti a uiris
nefas habecit᷑. dbstinent igit᷑
aspectu. quibus cõttimine illa
nõ licet. Et si forte uel errore
primo pena eius. Deuide in in¬
stauratiõe sacrificn scelus ex¬
piat᷑. Quid hiis facias qui in¬

Expanded text:
ingenia discentibus potuit commodare? ingenia discentibus potuit commodare? Non venit in mentem Platoni Alcibiadem quoque et Critiam ejusdem Socratis assiduos auditores fuisse; quorum patriae acerrimus fuit, alter crudelissimus omnium tyrannorum? Videamus nunc quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret illius temporibus esse se natum. non infitior fuisse illum paulo cordatiorem quam ceteros, qui naturam rerum putauerint ingenio posse conprehendi: in quo illos non excordes tantum fuisse arbitror, sed etiam inpios, quod in secreta caelestis illius prouidentiae curiosos oculos uoluerint inmittere. Romae et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici a uiris nefas habeatur. abstinent igitur aspectu quibus contaminare illa non licet, et si forte uel errore primo poena ejus, deinde instauratione sacrificii, scelus expiatur. Quid his facias, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
facere: impossibile. quia recte
ratoĩs anima tã ĩmutare statũs
sui naturã nõ potest ꝙͣ igis
aut deorsũ niti. aut ĩ trãsu̾sũ
flumĩs modo flãmã suã fũdẽ
Existimauit igit᷑ hõ sapiens
potuisse fieri. ut amma q̃ tũs
erat in platone in aliqd̾ mitũ
ammmal inducẽtur. esset qd
mano sensu p̃dica: ut ĩtellige¬
ret ac doleret incõgruenti se¬
corꝑe oneratã. Quãto samus
faceret si gratias age̾ se dice̾t
qd̾ ingeniosus qd̾ docilis natr̃
esset: qđ in hiis opibus ut libe¬
raliter erudiret᷑. Nã qd̾ athe¬
nis nacus est: quid in eo bene¬
ficii fuit: an nõ plum extiteri
in aliis cuutatibus excellenti
ingemo atq doctrina uiri. qui
meliores singuli qͣm omẽs athe¬
menses fuerĩt: Quãta hõm
ti tamẽ et stulti fuerĩt: Nõ
emĩ parietes aut locus in quo
quisq effusus sit ex utero.
cõciliat homĩs sapiẽtiã. Quid
uero attrnuit socratis se tꝑibꝰ
natũ gratulari: Num socrates

Expanded text:
facere, inpossibile, quia rectae facere, inpossibile, quia rectae rationis anima tam inmutare naturam status sui non potest quam ignis aut deorsum niti aut in transuersum fluminis modo flammam suam fundere. existimauit igitur homo sapiens potuisse fieri, ut anima quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum animal includeretur essetque humano sensu praedita, ut intellegeret ac doleret incocorpore oneratam. Quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur. Nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? An non plurimi extiterunt in aliis civitatibus excellenti ingenio atque doctrina viri, qui meliores singuli, quam omnes Athenienses fuerunt? Quanta hominum ti tamen, ac stulti fuerunt? Non enim aut parietes, aut locus in quo quisque est effusus ex utero conciliat homini sapientiam. Quid vero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? Num Socrates
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sit aliqd aut malũ sensus ef¬
ficit. Dem̃ cur omẽ uitã nchil
aliuid esse ꝙͣ scopulos et incẽdiũ
putauerit. qiͣ aut ĩ nrã fu̾it po¬
cestate ne nastemur: aut uitt̃
a̾ uiuẽdi ratio quicꝙͣ siłe incẽ¬
dio habẽ uideat᷑. Nõ dissiłe
placomis illud ẽ: qd̾ aiebat se
gratias age̾ nature: p̃mũ qd̾
homo natus eẽt potius ꝙͣ mutũ
femĩa. ꝙ grecus qͣm barbaras.
socratis. Dici nõ pt̾ qnͣtã mẽti¬
bus ẜ cecitatẽ. qͣntos pai̾at erro¬
res ignoratio ue̾i̾tatis. Ergo pla
uero si aut barbarus. aut mulier
ip̃e platon esset. at nõ ilłs ip̃m
qd̾ natus fuisset. Sed uide lici
pitagore credidit: q̃ ut uetaet
honnẽs ammalibus uesti. dyoit
aĩmas de corꝑibus in aliorũ ãĩ¬
maliũ corꝑa cõmeare. Qd̾ et
uanũ et impossibile est. Banũ
quia necesse nõ fuit uete̾s am¬
mas in noua corꝑa induce̾. cũ
idẽ artifex qui p̾mas aliqnͣdo
fecerat. potui̾t semꝑ nouas

Expanded text:
num sit aliquid, aut malum, sensus efnum sit aliquid, aut malum, sensus efficit. Deinde, cur omnem vitam nihil aliud esse, quam scopulos, et incendium putaverit; quasi aut in nostra fuerit potestate, ne nasceremur, aut vitam aut vivendi ratio quidquam simile incendio habere videatur. Non dissimile Platonis illud est. quod aiebat, se gratias agere naturae: primum, quod homo natus esset potius, quam mutum foemina; quod Graecus, quam Barbarus; Socratis. Dici non potest, quantam mentibus caecitatem, quantosque pariat errores ignoratio veritatis. Ego planvero si aut Barbarus, aut mulier, ipse Plato esset ac non illud ipsum quod natus fuisset. sed uidelicet Pythagorae credidit, qui ut uetaret homines animalibus uesci, dixit animas de corporibus in aliorum animalium corpora commeare. quod et uanum et inpossibile est: uanum, quia necesse non fuit ueteres animas in noua corpora inducere, cum idem artifex qui primas aliquando fecerat, potuerit semper nouas
Abbreviated transcription (Latin):
est ad ĩmortalitatẽ. si alit̾ fic
malũ sit necesse est. qm̃ ut dixi
los qui a̾ mortẽ appetũt tanqͣm
bonũ aut uitã fugiĩt tãꝙͣ ma¬
sũ: nisi ꝙ sũt iniquissimi. qͥ pau¬
ciora mala nõ pensãt bonis
pluribus: Nã cũ omẽ uict̃
ꝑ ex qͥsitas et uarias tͣducãt
uoluptaces. mori cupĩt. si quid
forte hiis ama̾ĩtudinis suꝑueĩt
et sic habẽt tãqͣm illis nũ qͣm
fuerit bene. si aliqñ fuit male
Damnãt igit᷑ uitã omẽm: ple¬
nãq nichil aliud ꝙ malis opmã¬
tue. Hnic nata ẽ illa ĩepta rẽ¬
tẽtia. hanc esse mortẽ quã nos
uitã putemꝰ. illã uitã qͣm nos
ut maioris sit autõitatis sileno
actribuit᷑. Citero ĩ cõsolatiõe. nõ
nasti inquit longe optimũ. nec ĩ
hos scopulos incide̾ uite. ꝓ xoi¬
mũ aut̃ si natus sis. ꝙͣ pmũ
ornaret. Quero igit᷑ cui eẽ op¬
timũ putet nõ nasti: cũ sit nul¬
lus om̃ino qͥ sentiat. Nã ut bo¬

Expanded text:
est ad immortalitatem. Sin autem, est ad immortalitatem. Sin autem, malum sit necesse est; quoniam los qui aut mortem adpetunt tamquam bonum aut uitam fugiunt tamquam malum? nisi quod sunt iniquissimi, qui pauciora mala non pensant bonis pluribus. nam cum omnem uitam per exquisitas et uarias traducant uoluptates, mori cupiunt, si quid forte iis amaritudinis superuenit, et sic habent, tamquam illis numquam fuerit bene, si aliquando fuerit male. damnant igitur uitam omnem plenamque nihil aliut quam malis opinantur. hine nata est itentia, hanc esse mortem, quam nos vitam putemus; illam vitam, quam nos ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolatione: « Non nasci, inquit, longe optimum, nec in hos scopulos incidere vitae; Proximum autem, si natus sis, quamprimornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bo
Abbreviated transcription (Latin):
cos autẽ ãinos. puros. ĩte gros
nicorruptos. bonis etiã studiis
atq artibus expolitos. leui qͦ¬
da et facili lapsu ad deos is
est ad naturã silem sui ꝑuola¬
re. Que sentẽtia suꝑiori illi ar¬
gumẽto repugnat. Illus en
sic assũptũ est. tãqͣm necesse
sit ome hoĩem natũ ĩmorlita¬
te donari. Quos igit᷑ erit dist¬
mẽ uirtutis ac sceleris. si nchil
interest. utrũ ne aristides sit
aliquis. an falaris. utrũ ccito an
catilina: Sed hãc repugnã¬
tiã rerũ sentẽtiarũ q nõ sen¬
tit: insi qui tenet ueritatẽ. Si
q̾s igit᷑ nos interroget. utrũ¬
ne bonũ sit mors an malũ.
r̃spõ debimꝰ q̃litatẽ eius ex ui¬
te eatiõe depende. Nã sicut
uita ipã bonũ est si cũ uirtute
uiuat᷑ malũ si cũ stele̾: sic et
mors ex p̃tritis uice actibus
ponderãda est. Ita fit ut si
uita in dei religione tnͣsacta sit.
mors malũ nõ sit. q̃a trãslatio

Expanded text:
tos autem animos, puros integros tos autem animos, puros integros incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos id est ad naturam similem sui peruolare. quae sententia superiori illi argumento repugnat. illut enim sic adsumptum est, tamquam necesse sit omnem hominem natum inmortalitate donari. quod igitur erit. discrimen uirtutis ac sceleris, si nihil interest utrumne Aristides sit aliquis an Phalaris, utrum Cato an Catilina? sed hanc repugnantiam rerum sententiarumque non cernit nisi qui tenet ueritatem. si quis igitur nos roget utrumne bonum sit mors . an malum, respondebimus qualitatem eius ex uitae ratione pendere. nam sicut uita ipsa bonum est, si cum uirtute uiuatur, malum, si cum scelere, sic et mors ex praeteritis uitae actibus ponderanda est. ita fit ut si uita in dei religione tmors malum non sit; quia translatio
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ est. q̃a ĩ mortalitas seqͣ¬
tur. Quã sentẽtiã titẽo de legi¬
bus sit explanquit. Gratulem᷑¬
q̃ est in uita. aut certe nõ deteri¬
orẽ allatura est statũ. Nã sine
corꝑe animo uigẽte diuina uita
est. sensu carẽte nchil ꝓfecto est
mali. Arguti ut filᵃ sibi uidetur
utrũq falsũ est docẽt enĩ diuine
littere nõ extingui ammas: sed
aut ꝓ iusticia p̃mio affici. a pe¬
na ꝓͥ steleribus sẽ piterna. Net
enĩ fas est. aut eũ qͥ sceleratus
in uita feliciter fuerit. effugere
qd̾ meretur: aut eũ q̃ ob iusti¬
ciã miserrimꝰ fuerit sua merce¬
de fraudari. Quod adeo uerũ ẽ.
ut idẽ tullius in cõsolatione. nõ
easdẽ sedes ncole̾ iustos atq
impios p̃dicauerit. Nec em̃ om̃i¬
bus inquit idẽ illi sapiẽtes arbi¬
trati sũt eũdẽ cursũ in celũ
patere. Nã uiciis et sceleibus
cõtaminatos. de p̾mi in teneb s̃
acq in ceno iacere docuerũt. cas¬

Expanded text:
bonum est, quia inmortalitas sequbonum est, quia inmortalitas sequitur. quam sententiam Cicero de Legibus sic explicauit: gratulemuqui est in uita aut certe non deteriorem adlatura est statum: nam sine corpore animo uigente diuina uita est, sensu carente nihil profecto est mali. argute, ut sibi uidentur, utrumque hoc falsum est. docent enim diuinae Litterae, non extingui animas: sed aut pro justitia praemio affici, aut poena pro sceleribus sempiterna. Nec enim fas aut eum qui sceleratus in vita feliciter fuerit, effugere quod meretur aut eum qui ob iustitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. quod adeo uerum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere iustos atque inpios praedicauerit. nec enim omnibus inquit idem illi sapientes arbitrati sunt eundem cursum in caelum patere. nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras atque in caeno iacere docuerunt, cas
Abbreviated transcription (Latin):
pitagore memoriã: et o miserã
re aliquo ũł grã sit effectũ. ut
ille solus le theũ gurgitẽ nõ at¬
tigit. nec obluuonis aquã gusta¬
uerit. uidelicet senex uanus.
ficut ociose auicule solẽt. fabu¬
las tanq̃m infãtibus credulis
fmpit. Quod si bene sẽsisset
de hiis quibus hec locutus est.
si honñes eos existimasset: nõ¬
qͣm sibi tã petulater mẽtiendi
licentiã uiidicasset. Sed deri¬
denda homĩs leuissumm uanitas
Qius cicerom facieniꝰ. qui cũ in
pncipio cõsolacionis sue dixiss.
luendorũ scelerũ causa nasti ho
mẽs. itẽauit idipm̃ postea qͣsi
obuirgãs eũ qui uitã nõ esse pe¬
nã putet: Recte igit᷑ ꝓfatus ẽ.
errore ac miserabili ueritatis
ignorãtia se teneri. At illi qui¬
ir de mortis bono disputãt: q̃a
nichil ueri stiũt sic argumẽtãtur.
Si inchil est post mortẽ: nõ est
malu mors. Aufert enĩ sensũ
mali. si aut̃ suꝑsũt ãnne. etiã

Expanded text:
Pythagorae memoriam et o miseram Pythagorae memoriam et o miseram re aliquo uel gratia sit effectum, ut ille solus Lethaeum gurgitem non adtigerit nec obliuionis aquam gustauerit. uidelicet senex uanus, sicut otiosae aniculae solent, fabulas tamquam infantibus credulis finxit. quodsi bene sensisset de iis quibus haec locutus est, si homines eos existimasset, numquam sibi tam petulanter mentiendi licentiam uindicasset. sed deridenda hominis leuissimi uanitas. quid Cicerone faciemus? qui cum in principio Consolationis suae dixisset luendorumines, iterauit id ipsum postea quasi obiurgans eum qui uitam non esse poenam putet. recte ergo praefatus est errore ac miserabili ueritatis ignorantia se teneri. At illi qui de mortis bono disputant quia nihil ueri sciunt, sic argumentantur: si nihil est post mortem, non est malum mors; aufert enim sensum mali. si autem supersunt animae, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uixeris. aut uniqͣm tibi
ratio cõstiterit. cur om̃ino sis na¬
tus. ⁊ õne igit᷑ tibi uerus ilłe cõ¬
munis omi pater. terẽtianũ ilłd
iure increpauerit. Prius diste
quid sit uiu̾e̾. Si displicebit uta
cum istoc utitor. Indignai̾s te
malis esre subiectũ. qsi quitqͣm
merearis bom. qui patrẽ. q̃ dñmi.
q̃ regẽ tuũ nestis: qui ꝙͣuis ila¬
rissimã lucẽ intuearis oculis mẽte
tamẽ cecus es. et in ꝓfũdis ig¬
norãtie tenebris iaces. Que ig¬
norãtia efficit ut quosdã dic̾e nõ
puderet. id circo nos esse natos ut
teserũ penas sueremꝰ. Quo quid
deliriuis dici potest nõ uideo. X bi
em̃ uł q̃ stelera potiumꝰ admittẽ
qui omino nõ fumus. insi forte
credemꝰ ĩ epto illi sem id ẽ pita¬
gore qui se in priore uita eufor¬
uiũ fuisse mentitus est. Hic credo
qd̵ erat ignobili gn̾e natus. fa¬
miliã sibi ex homeri carmĩbꝰ ad¬
optauit. O mirã et singularẽ

Expanded text:
quasi uixeris aut umquam tibi quasi uixeris aut umquam tibi ratio constiterit, cur omnino sis natus. nonne igitur tibi uerus ille et communis omnium pater Terentianum illut iure increpauerit: prius disce quid sit uiuere, si displicebit uita, tum istoc utitor. indignaris te malis esse subiectum, quasi quicquam merearis boni qui patrem, qui dominum, qui regem tuum nescis, qui quamuis clarissimam lucem intuearis oculis, mens tamen caeca est et in profundis ignorantiae tenebris iacet. quae ignorantia effecit ut quosdam dicere non puderet idcirco nos esse natos, ut scelerum poenas lueremus: quo quid delirius dici possit non uideo. ubi enim uel quae scelera potuimus admittere qui omnino non fuimus? nisi forte credemus inepto illi seni, qui se in priore uita Euphorbum fuisse mentitus est. hic credo quod erat ignobili genere natus, familiam sibi ex Homeri carminibus adoptauit. o miram et singularem
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dẽ librũ ꝑlegisset p̃cipitẽ se
dedit: nullã aliã ob causã insi
qd̾ platom credidit.: Execͣbilis
prorsus ac fugiẽda doctrina: si
abigit homies a uita. Quod si
scisset atq docusset. a quo et qͥ¬
mõ et q̃bus. et q̃ ob facta. et quo
temꝑe ĩmortalitas cribuat᷑. nͥ
cheobrotũ impegisset in mortẽ
uolũtariã nec catonẽ: sed eos
ad uitã et iusticiã eridiss. ⁊q̃¬
m᷑ cato uidet᷑ causã que sisse noi¬
endi. nõ tã ut cesarẽ fuge̾t. qͣm
ut stoycorũ decretis obtẽꝑaret
qͦs sectabat᷑. suũq nomẽ grãdi
aliquo facinore clarificaet. eu
quid mali potuei̾t accid̾e̾ si uiue¬
ret nõ ĩuemo. Gaius enĩ cesar
ut erat clemẽs. nichil aluid effit̾e
uoluit etiã in ip̃o belli ciulis
ardore qͣm ut bñ mereri de re
publica uide̾tur. duobus optimis
cuubus ciceone et catone f̾uatis.
Sed redeamꝰ ad eos. qͥ mortẽ
ꝓ bono laudãt. De uita q̃reris:

Expanded text:
eundem librum perlegisset, praecipitem se eundem librum perlegisset, praecipitem se dedit nullam aliam ob causam nisi quod Platoni credidit? execrabilis prorsus ac fugienda doctrina, si abigit homines a uita. quodsi scisset Plato atque docuisset a quo et quomodo et quibus et quae ob facta et quo tempore inmortalitas tribuatur, nec Theombrotum inpegisset in mortem uoluntariam nec Catonem, sed eos ad uitam et iustitiam potius mihi Cato uidetur causam quaesisse moriendi non tam ut Caesarem fugeret, quam ut Stoicorum decretis obtemperaret, quos sectabatur, suumque nomen grandi aliquo facinore clarificaret: cui quid mali potuerit accidere, si uiueret, non inuenio. Gaius enim Caesar ut erat clemens, nihil aliut efficere uolebat etiam in ipso belli ciuilis ardore, quam ut bene mereri de re publica uideretur duobus optimis ciuibus Cicerone et Catone seruatis. sed redeamus ad eos qui mortem pro bono laudant. de uita quereris,
Abbreviated transcription (Latin):
obstrictus est qui se necat q̃i
hommnẽ necat: ỹmo uo maiꝰ
esse id facmꝰ existimãdũ. cu¬
ius ultio sõli deo subiacet. 2ã
sicut in hac uitã nõ nr̃a spote
uenimꝰ: ita rursus ex hoc domi¬
tilio corꝑis. qd̾ tuendũ nobis as¬
signatũ est. dei iussu recedẽdũ
est. qui nos in hoc corpus ĩdux¬
it tam diu habitaturos donec
iubeat emiti. Et si uis aliqua
inferat᷑. equa mente patiendũ¬
esse. cũ extincta ĩnocẽtis aĩma
iulta esse nõ possit. habeamus¬
q uidicẽ magnũ. au soli unidc̃a
in integro semꝑ est. Homicide
igit᷑ omẽs illi philosophi. et
ip̃e romane sapiẽtie pn̾ceps ca¬
to. qui anteqͣm se occidẽt ꝑlegis¬
se placonis librũ dicit᷑ qui est
scriptus de eternitate ammarũ.
et ad sũmũ nephas philosophi
auctoitate cõpulsus est. Et hic
tamẽ aliquã moriẽdi causã ui¬
decur habiusse: odiũ s. seruitutis
Quid ambrachiotes ille. qui cũ

Expanded text:
obstrictus est qui se necat, quia obstrictus est qui se necat, quia hominem necat. immo uero maius esse id facinus existimandum est, cuius ultio soli deo subiacet. nam sicut in hanc uitam non nostra sponte uenimus, ita rursus ex hoc domicilio corporis, quod tuendum nobis adsignatum est, eiusdem iussu recedendum est, qui nos in hoc corpus induxit tamdiu habitaturos, donec iubeat emitti. et si uis aliqua inferatur, aequa mente patiendum, cum extincta innocentis anima inulta esse non possit habeamusque iudicem magnum, cui soli uindicta in integro semper est. homicidae igitur illi omnes philosophi et ipse Romanae sapientiae princeps Cato, qui antequam se occideret, perlegisse Platonis librum dicitur qui est scriptus de aeternitate animarum, et ad summum nefas philosophi auctoritate conpulsus est. et hic tamen aliquam moriendi causam uidetur habuisse, odium seruitutis. quid Ambraciotes ille, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt aliter fieri posse. ut suꝑ¬
sunt ãnne post corꝑa ñ uideãtur
fuisse añ corꝑa. Par igit᷑ ac si¬
milis error est Partis utrusq.
ped hec in p̃cerito falsa ẽ. illa ĩ
futuro. Nemo enĩ uidit qd̾ ẽ ue̾is¬
simũ. et nasti ãnnas et nõ occide.
quia cur id fieret ã q̃ ratio esset
honnies aestierũt. Multi igit᷑ ex
hiis q̃ eternas esse ãmnas suspi¬
cabãtur. tamꝙͣ n cełu migraturi¬
erant essẽt. sibi ip̃i manꝰ intule¬
rũt. ut cłe antes. ut crisippus. ut
zeno. ut empedocles. qui se ĩ ar¬
dentis ethne spetu intẽpesta nocte
deiecit. ut cũ repente nõ aꝑꝑuiss
abisse ad deos credẽtur. ex rõnis
cato qui fuit in om̃i uita sua so¬
cratite uanitatis imitator. Nã
democritus in alia fuit ꝑsuasi¬
one. sed tamẽ sponte sua leto
caput obiuius obtulit ip̃e: quo
nichil sceleratius fieri potest.
Nã si homicida ne farius ẽ. q̃a
homĩs extinctor est: eidẽ steliꝰ

Expanded text:
verunt aliter fieri posse, ut supverunt aliter fieri posse, ut supersint animae post corpora, nisi videantur fuisse ante corpora. Par igitur, ac prope similis error est partis utriusque. Sed haec in praeterito falsa est, illa in futuro. Nemo enim vidit, quod est verissimum, et nasci animas, et non occidere; quia, cur id fieret, aut quae ratio esset hominis, nescierunt. Multi ergo ex iis, quia aeternas esse animas suspicabantur, tamquam in coelum migraturi essent, sibi ipsis manus intulerunt: ut Cleanthes, ut Chrysippus; ut Zeno, ut Empedocles, qui se in ardentis Aetnae specum intempesta nocte dejecit, ut, cum repente non apparuisset, abiisse ad deos crederetur; et ex Romanis Cato, qui fuit in omni sua vita Socraticae vanitatis imitator. Nam Democritus in alia fuit one, sed tamen sponte sua leto caput obuius optulit ipse, quo nihil sceleratius fieri potest. nam si homicida nefarius est, quia hominis extinctor est, eidem sceleri
Abbreviated transcription (Latin):
mũ botua nullã esse humanã
societatẽ. sibi quẽq cõsule. ne¬
minẽ esse qui alterũ diligat insi
sua causa. mortẽ nõ eẽ metuẽ¬
dã forti uiro. nec ullũ dolorẽ q̃
etiã si torq̃atur. si urat᷑ nchil¬
se curare dicat: Est plane car
quisqͣm hant uotẽ putet esse uĩ¬
sapiẽtis: q̃ pt̃ latronibus aptis¬
sime cõmodari : dllii aũt cõ¬
traria disserũt. suꝑesse añnas
post mortẽ. et hñ sut maxone
Pytagorei ac stoyti: qͥbus et si ig¬
nostẽdũ est quia et uerũ sentiũt.
nõ possũ tamẽ nõ rep̃hende̾ eos
qui nõ stiẽtia ses casu inciderint
in ueritatẽ. Itaq in eo ipo quod
recte sentiebãt. aliqͥs errauerũt.
Nã cũ timen̾t argumẽtũ illud qͦ
colligit᷑ necesse ẽ ut occidãt aĩe
cũ corꝑibus. q̃a cũ corꝑibus nas¬
cũtur. dixerũt nõ nasti animas.
ses insinuari potius in corꝑa. et
de aliis i alia migrare.: nec puta¬

Expanded text:
mum bonum; nullam esse humanam mum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti uiro nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat. est plane cur quisquam putet hanc uocem uiri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari. Alii autem contraria his disserunt, superesse animas post mortem: et hi sunt maxime Pythagorei ac Stoici, quibus etsi ignoscendum est, quia uerum sentiunt, non possum tamen non reprehendere eos, quia non scientia, sed casu inciderunt in ueritatem. itaque in eo ipso quod recte sentiebant, aliquid errarunt. nam cum timerent argumentum illud quo colligitur necesse esse ut occidant acum corporibus, quia cum corporibus nascuntur, dixerunt non nasci animas, sed insinuari potius in corpora, et de aliis in alia migrare. Non puta
Abbreviated transcription (Latin):
sit et tutũ: qm̃ siquis ĩ celo ds
est nõ irastitur cuiqͣm. Eque ẽ¬
sculti bene fac̾e: q̾a sicut ira nõ
cõmouet᷑. ita nec gra tãgitur.
nobis sine uoluptace paciamur.
ne quia ip̃i qñq perituri sumus
id ipm qd̾ uiximꝰ pereat. Hec
ille tam et si nõ dicit uerbo: re
tamẽ ip̃ã docet. Nã cũ disputat
onnã sapientẽ sua causa face̾: ad
utilitatẽ suã refert omĩa q̃ agit.
Ita qui audit hec flagicia. nec
bom quicqͣm faciendũ pucabit. qm̃
bene fac̾e ad utilitatẽ ppectat ali¬
enã: nec ab stelẽ abstmendũ
q̃a maleficio preda cõuicta est.
Aechipirata qͥsqmͣ uł latronũ
ductor. si suos ad grassãdũ co-¬
hortet᷑. quo alio sermone uti po¬
test. qͣm ut eadẽ dicat q̃ dicit epi¬
curus: deos nchil curare. nõ irri.
nõ gratia tangi. infẽorũ penas
nõ esse metuẽdas. qd̾ aĩe post
mortẽ occidãt. nec ulłi om̃nio
sũt inferi: uoluptatẽ eẽ in aui¬

Expanded text:
sit et tutum, quoniam si quis in caelo deus sit et tutum, quoniam si quis in caelo deus est, non irascitur cuiquam. aeque stulti est bene facere, quia sicut ira non commouetur, ita nec gratia tangitur. nobis sine uoluptate patiamur, ne quia ipsi quandoque perituri sumus, id ipsum quod uiuimus pereat. haec ille tametsi non dicit uerbo, re tamen ipsa docet. nam cum disputat omnia sapientem sua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit. ita qui audit haec flagitia, nec boni quicquam faciendum putabit, quoniam bene facere ad utilitatem spectat alienam, nec ab scelere abstinendum, quia maleficio praeda coniuncta est. archipirata quispiam uel latronum ductor si suos ad grassandum cohortetur, quo alio sermone uti potest quam ut eadem dicat quae dicit Epicurus? deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant nec ulli omnino sint inferi; uoluptatem esse maxi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe exciꝑe. ardere igni. Dẽtibus
timẽtur. nõ q̾a mortẽ afferũt
sed quia dolorẽ magnũ. Qum
potius: effice ne dolor malid̃
sit. Om̃ inqt̾ malor maximũ
est. Quid ergo: Nõ possũ nõ
timere. sed id qd̾ morte añcedit
est. Iã suꝑuis dixi. diffre me
liuis hũt locũ et oꝑi ultio r̾ser¬
uare: ut hanc epicuri ꝑsuasio¬
nẽ. sũ illa democriti sũ dichearti
fuit. et argumẽtis et diuimis
testimoniis redarguã. um̃ ille
fortasse ĩpunitatẽ uiciis sius
spopondit. Fuit eni turpis¬
sime uoluptatis assertor. cuiꝰ
capiende causa nasti homiem
putauit. Quis cũ hoc affirmaĩ
audiat: uiciis et scelẽibus ab¬
stineat: Nã si ꝑiture sũt am¬
me. appetamꝰ diuicias ut oes
suauitates caꝑe possimus. Que
si nobis de sũt. ab hiis q̃ hñt au¬
feramꝰ.clam dolo ui. Eo magis
si humanas res nllus deus curat.
serit. rapiamꝰ necemꝰ. Sapiẽ¬
tis est em̃ male fac̾e si et utile

Expanded text:
pore excipere, ardere igni, dentibus pore excipere, ardere igni, dentibus timentur, non quia mortem adferunt, sed quia dolorem magnum. quin potius effice ne dolor malum sit omnium inquit malorum maximum est. qui ergo possum non timere, si id quod mortem antecedit est. iam superius dixi differre me hunc locum et operi ultimo reseruare, ut hanc Epicuri persuasionem, siue illa Democriti siue Dicaearchi fuit, et argumentis et diuinis testimoniis redarguam. uerum ille fortasse inpunitatem uitiis suis spopondit: fuit enim turpissimae uoluptatis adsertor, cuius capiendae causa nasci hominem putauit. quis cum hoc adfirmari audiat, uitiis et sceleribus abstineat? nam si periturae sunt animae, adpetamus diuitias, ut omnes suauitates capere possimus. quae si nobis desunt, ab iis qui habent auferamus clam dolo ui; eo magis, si humanas res nullus deus curat, serit, rapiamus necemus. sapientis est enim male facere, si et utile
Abbreviated transcription (Latin):
sed alio ꝓperat oratio. Hic ẽ illo
qui genus humanũ ingemio suꝑi¬
uit: et omes extixit stellas et¬
ortus ut ethereus sol. Quos e¬
quidẽ uersus nũqm sñ risu legẽ
possũ. ⁊ lõ enĩ de socrate ã pła¬
tone saltim hoc dicebat. qͥuelut
reges habetur philosophorũ
sed de honnẽ quo sano ac uigẽte
nullus eger ĩeptius delirauit.
Itaq poeta manissimꝰ leom s
laudibus murẽ nõ ornauit: s
ob̾ruit ac obtriuit. Ac idẽ nos
lib̾erat metu mortis de q̃ ip̃ius¬
hec exp̃ssa uerba sũt. Quando
q̃si ue̾o trãsacta mors timeatur.
qua iã sensus ereptus est ac nõ
ipm̃ mori quo sensus eripitur.
est emi tẽpus aliqd̾ quo et nos
iã nõ sumus. et mors tñ nondũ
est. Idq ipm̃ uidet᷑ ẽẽ miserũ:
qd̾ et mors esse incipit et nos
esse de serimꝰ. Nec frustra dcm
ẽ. mors misera nõ est. aditus
ad mortẽ est miser. hoc ẽ mor¬
bo tabestẽ. ictũ ꝑpeti. ferrũ cor¬

Expanded text:
sed properat oratio. Hic est ille, sed properat oratio. Hic est ille, Qui genus humanum ingenio superavit, et omnes Praestinxit stellas, exortus uti aetherius sol. Quos equidem versus numquam sine risu legere possum. Non enim de Socrate, aut Platone hoc saltem dicebat, qui velut reges habentur philosophorum: sed de homine, quo sano ac uigente nullus aeger ineptius delirauit. itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornauit, sed obruit et obtriuit. at idem nos liberat metu mortis, de qua haec ipsius expressa uerba sunt: quando quasi uero transacta mors timeatur, qua iam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur. est enim tempus aliquod quo et nos iam non sumus et mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod et mors esse incipit et nos esse desinimus; nec frustra dictum est: mors misera non est, aditus ad mortem est miser, hoc est morbo tabescere, ictum perpeti, ferrum cor
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ stulticie reliqt̃ epicu¬
ro. Que si sut corpustula et q̃dẽ
solida ut dicũt. sub oculos certe
uenire possũt. Si eadẽ est nata
om̃iũ. quomõ res uarias efficũt
uario inquit ordine ac posiciõe
cõueniũt. sicut licte̾: q̃ cũ sit̃ pau¬
ce uarie tamẽ collocate ĩnumera¬
bilia uerba conficĩt. Ait lictere
uarias formas habẽt. Ita maͥt
mest in illis qd̾ emmeat. Sia̾
lema sũt et humoris indiget
coher̾e nõ possũt. Hamata nͥ
esse oportet. ut possint ĩuitẽd
catenari. Cũ uero tã minuta ẽẽ
dicũtur. ut nulla ferri acie dissi¬
ci ualeant. quomõ hamos aut
angulos habent. Quos q̃a extãt
necesse est posse diuelli. Deinde
quo fede̾ inter se qua mente cõue¬
mũt: ut ex hiis aliq̾d cõstruatur
Si sensu carent. nec coire tã dis¬
posite possũt. quia nõ pocest qui¬
qͣm rationale ꝑfice̾ insĩ ratio. Qnͣ
multis coargiũ hec uanitus pt̃

Expanded text:
hereditatem stultitiae reliquit Epicuhereditatem stultitiae reliquit Epicuro? quae si sunt corpuscula et quidem solida ut dicunt, sub oculos certe uenire possunt. si eadem est natura omnium, quomodo res uarias efficiunt? uario inquit ordine ac positione conueniunt sicut litterae: quae cum sint paucae, uarie tamen collocatae innumerabilia uerba conficiunt. at litterae uarias formas habent. 20 ita ininest illis quod emineat. si autem leuia sunt et hamis indigent, cohaerere non possunt. hesse oportet, ut possint invicem concatenari. Cum vero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici valeant, quomodo hamos, aut angulos habent? Quos, quia extant, necesse est posse divelli. Deinde quo foedere inter se, qua mente conveniunt, ut ex his aliquid construatur? Si sensu carent, nec coire tam disposite possunt; quia non potest quidquam rationale perficere, nisi ratio. Quam multis coargui haec vanitas potest!
Abbreviated transcription (Latin):
lare. Itaq nõ hec ad usũ nata
sũt. sed unus ex illis natus est.
Si nulla ꝓuidẽtia est. cur ỹbres
cadut. fruges orĩtur. arbusta
frondestũt: Nõ inquit semꝑ aĩ¬
mantiũ causa ista fuĩt. qm̃ ꝓui¬
dentie nchil ꝓsũt. sed omnĩa spõ¬
te sua fieri necesse est. Uñ igi
nastũtur aut qͦmõ fuĩt omĩa q̃
gerũtur: Non est inq̃t ꝓuidẽ¬
tie opus. Sũt enĩ senña ꝑ in¬
ane uolutãtia: quibus inter se
temẽ conglobatis umũsa gig¬
nũtur atq concrestũt. Cur igit᷑
illa nõ sentiniꝰ aut cermino:
Quia nec calorẽ habẽt in quit.
nec colorẽ ullũ nec odorẽ. Sa¬
poris quoq et humoĩs exꝑtia
sũt: et tã minuta ut secũ ac
Suudi nequeãt. Sic em̃ quia
falsũ in pñcipio susceꝑat. cõse¬
quẽtiũ rerũ necessitas ad deli¬
ramẽta ꝑduxit. ubi em̃ sũt aͥ
unde ista corpustula: Cur nemo
illa p̃ter unũ leusippũ sõpma¬
uit: a quo democritus eruditus

Expanded text:
lare. itaque non haec ad usum nata lare. itaque non haec ad usum nata sunt, sed usus ex illis natus est. si nulla prouidentia est, cur imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? non inquit animantium causa ista fiunt, quoniam prouidentiae nihil sponte fieri necesse est. j unde ergo nascuntur aut quomodo fiunt omnia quae geruntur non est inquit prouidentiae opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus inter se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. cur igitur illa non sentimus aut cernimus? quia nec colorem habent inquit nec calorem ullum nec odorem. saporis quoque et umoris expertia sunt et tam minuta, ut secari ac diuidi nequeant. sic eum, quia falsum in principio susceperat, consequentium rerum necessitas ad deliramenta perduxit. ubi enim sunt aut unde ista corpuscula? cur nemo illa praeter unum Leucippum somniauit, a quo Democritus eruditus
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: qui tempłu celesti iudicio se¬
pe dãnatũ restituerũt. cõtra fas
omẽ contẽderut. Cũ hec igit co¬
gitaret epiturus earũ r̾rũ uelut
iniqͥtate deͣductus. sic enĩ causã
rationẽq ignorãti uidebat᷑: ex¬
istimauit nullã esse ꝓuidẽtiã.
Qd̾ cũ sibi ꝑsuasisset suscep etiã
defendendũ. Sic in erroes inex¬
tricabiles ip̃e se cõclusit. Si enĩ
ꝓuidẽtia nulla est: qͦmõ tã or¬
dinate tã disposite mũdus effec¬
tus est. Nulla inqt dispositio
est. multa enĩ facta sũt alit̾ ꝙͣ
fieri debuerĩt. Et ĩuenit homo
diuinus q̃ rep̃henderet. Que sin¬
gula si uacaret refelle. facile
ostenderẽ. nec saꝑientẽ fuisse n ͨ
sanũ. Itẽ si nulla ꝓuidẽtia est
denter ornata sũt. ut singula
queq mẽbra mirabili ratiõe dis¬
ad uidendũ facti sũt. neq au¬
res ad audiendũ. neq lingua
ad loquendũ. neq pedes ad am¬
bulandũ. qm̃ p̾us hec nata st̃

Expanded text:
runt, qui templum caelesti iudicio saerunt, qui templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint. cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum uelut iniquitate inductus — sic enim causam rationemque ignoranti uidebatur — existimauit nullam esse prouidentiam. quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse coniecit. si enim prouidentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus effectus est? nulla inquit dispositio est: multa enim facta sunt aliter quam fieri debuerunt. et inuenit homo diuinus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile ostenderem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, identer ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disad uidendum facti sunt neque aures ad audiendum neque lingua ad loquendum neque pedes ad ambulandum, quoniam prius haec nata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in deserta recedẽs seuiat exer¬
cẽs celũ qd sepe nocentes p̃te¬
rit. exammat q indignos inq
merẽtes. Qd̾ si uł exignã ueri¬
tatis aurã collige̾ pociusset. nũ¬
qͣm dicẽt edes illũ suas disturba̾e.
cũ ideo disturbet quia nõ sunt sue.
Capitoliũ qd̾ est romane urbis
et religionis caput sũmũ: nõ se¬
mel sed sepius fulmine ictũ con¬
flagrauit. Honnẽs aut̃ ingemosi
quid de hoc existimauerũt ex
dicto ciceonis apparet. qͥ ait diui¬
nitus extitisse illã flamã. non
q̃ terrestre illus domiciliũ ioius
deleret. sed q̃ sublmnꝰ magnifi¬
tẽtiusq deposteret. Qua de re
etiã in libris cõsulatus sui eadẽ
dixit lucrecius. Nã pater alti¬
tonãs scellati nxus olimpo. ip̃e
suas arces atq inclita bella ⁊¬
tempła petuit. et capitolims
miecit sedibus ignes. ꝑtinaci gͣ
stulticia nõ modo uimi maie statẽ¬
q ueri dei non intellexerũt. ses
etiã impietatẽ sui erroris auxe¬

Expanded text:
in deserta recedens saeuiat exerin deserta recedens saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes praeterit exanimatque indignos inque merentes. quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagrauit: homines autem ingeniosi quid de hoc existimauerint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait diuinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illut domicilium Iouis deleret, sed quae sublimius magnificentiusque deposceret. qua de re etiam in libris consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stultitia non modo uim maiestatemque ueri dei non intellexerunt, sed etiam inpietatem sui erroris auxe
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm inter se uniuersi. unde aũt
disciplma eius tota descendat.
quã origniẽ habeat. explicãdũ
est. ui debat epicurus bonis ad¬
uersa semꝑ accidẽ. pauꝑtatẽ. la¬
bores exiłia. carorũ amissiones:
malos cõtra beatos esse augẽi po¬
tentia. honoĩbus affici. uidebat
innocentiã minꝯ tutã. stelã ĩpune
cõmicti: uidebat sine delectu mors
sme ordine ac distrinnie annorũ
seuire mortẽ. sed alios ad senet¬
tutẽ ꝑuenire. alios infantes alios
iã robustos interire. alios ĩ p̃mo
adolestẽtie flore ĩmaturis funeĩ¬
bus extingiu. in bellis melioes po-¬
cius et uinci et perire. maxime
aũt cõmouebat honnes in p̾mis
religiosos grauibus malis affici:
gerẽt. aut nõ pie colent. ul mĩora
ĩ cõmodo euenire uł nulla. Ip̃a e¬
tiã sepe templa fulmĩbus cõfla¬
grare. qd̾ lucreciꝯ quẽitur cũ di¬
cit de deo. Tũ fulmina mictat.
et edes ip̃e suas disturbet. et

Expanded text:
quam inter se uniuersi. unde autem quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inpune committi; uidebat sine dilectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e. maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, gerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel nulla; ipsa etiam saepe templa fulminibus conflagrare. quod Lucretius queritur, cum dicit de deo: tum fulmina mittat et aedis ipse suas disturbet et
Abbreviated transcription (Latin):
ribus loqtur. Desidiosũ uecat
literas dist̾e. auarũ populari
largitione liberat. ignauũ ꝓhi¬
bet accede ad rẽ publicã: pigrũ
excerteri. tum dũ militare. Inre¬
ligiosus audit. deũ nch il cura̾e:
inhumanꝰ et suis cõmodis ser¬
onña enĩ sua causa fac̾e sapiẽtẽ
fugienti turbã solitudo lauda¬
tur. qui nimiũ parcus est discit
aqua et polenta uitã posse tol¬
lerari. Qui odit uxore huic e¬
numerãtur celibatus bona. ha¬
benti malos liberos orbitas p̃¬
dicatur. aduersus parẽtes mi¬
pios nullũ uniculu esse nature.
impacienti ac delicato dolorẽ
esse om̃iũ malorũ maxime dr̃.
forti etiã in tormẽtis beatũ
esse sapientẽ. Qui claritati ac
potencie studet: huic p̃cipitur.
reges colere. qui molestiã fre
nõ potest: huic regiã fuge.
Ita homo astutus ex uariis di¬
uersisq moribus circulũ colli¬
git. et dũ studet plate oĩbus
maiõe distordia fecũ ip̃e pugͣiat

Expanded text:
ribus loquitur. desidiosum uetat is ribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare. inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seromnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudatur, qui nimium parcus est, discit aqua et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos liberos orbitas praedicatur, aduersus parentes inpio, nullum uinculum esse naturae. inpatienti ac delicato dolorem esse omnium malorum maximum dicitur, forti, etiam in tormentis beatum esse sapientem. qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit
Abbreviated transcription (Latin):
illã porse humanã naturã. Sed
quia recipit: a pn̾cipio igit᷑ fuis¬
se stiãm necesse est Ergo phi¬
losophia qͥa nõ a pncipio fuit:
nõ eadẽ uera sapiẽtia. Sed
uidelicet greci qͥa sacras ueri¬
tatis licteras non actigerãt
quẽ admodũ de pͣuata eẽt sapĩa
nestierũt: et ideo cũ uacare sa¬
pientia humanã uitã putarẽt.
philosophia cõmentati sũt. id est
latentẽ atq ignotã sibi ueritatẽ
disserẽdo eruere uoluerũt. Quod
studiũ ꝑ ignorantiã ueri sapi ẽ¬
tiã putauerũt. Dixi de philoso¬
ad philosophos ueniã nõ ut cũ
husdẽ certẽ qui stare nõ possũt.
sed ut eos fugiẽtes atq deiectos
nr̃o campo inseqͣmur. Epicuri dis¬
cplma multo celebrior sꝑ fuit
ꝙͣ cetẽorũ: nõ quia ueri aliquid
affert. sed q̃a multos populaẽs
nomen uoluptatis ĩuitat. Neõ
eñ nõ in uicia ꝓnus est. Ptea
ut ad se multitudinẽ contrahat.
oppoĩta singulis quibusq mo¬

Expanded text:
illam posset humana natura. sed illam posset humana natura. sed quia recipit, a principio igitur fuisse sapientiam necesse est: ergo philosophia quia non a principio fuit, non est eadem uera sapientia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et ideo cum uacare sapientia humanam uitam putarent, philosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam putauerunt. Dixi de philosoad philosophos ueniamus, non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque mo
Abbreviated transcription (Latin):
stulticiã sed ad sapiẽtiã nasti
Pterea illud quoq argumẽtũ
cõtra philosophiã ualet plui¬
mũ quo idẽ usus est hortesus
ex eo posse intelligi philosophiã
nõ esse sapientiã. qd̾ pncipũ¬
eius et origo appareat. Quãdo
inquit philosophi esse ceperũt.
Thales ut opmor pͥmus. R¬
cens hec quidẽ etas. Ubi igit᷑
apud antiq̾ores latuit amor
iste ĩuestigãde ueritutis: In
lucreciꝰ ait. Demiq natura s
rerũ. ratioq reꝑta est miꝑ: et
hac p̾mũ cũ p̾mis ip̃e reꝑtus ñ
ego sũ. in patrias qͥ possim uar¬
tere uoces. Et sencca. ⁊lõ sut̾
inquit mille anni. ex qͦ micia
sapiẽtie mota sũt. multis igit᷑
reculis genꝰ humanũ sñ ratiõe
uixit. Qd̾ irridẽs ꝑsius. postiͣ
inquit saꝑe urbi cũ pipe et pal¬
mis uenit. tamqm sapiẽtia c̃
saporũ mercibus fuei̾t ĩuecta
Que esi si ẽ stdm̃ homĩs naturã
cũ homĩe ip̃o ceꝑit necesse est
Si uero non est: nec cape q̃dẽ

Expanded text:
stultitiam, sed ad sapientiam nasci. stultitiam, sed ad sapientiam nasci. Praeterea illud quoque argumentum contra philosophiam valet plurimum, quo idem est usus Hortensius; ex eo posse intelligi, philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo ejus appareat. Quando, inquit, philosophi esse coeperunt? Thales ut opinor primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste investigandae veritatis? Item Lucretius ait: Denique natura haec rerum ratioque reperta est nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus nunc ego sum in patrias qui possim uertere uoces. et Seneca non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si est secundum hominis naturam, cum homine ipso coeperit necesse est, si uero non est, ne capere quidem