comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum me indignum o me merentẽ
unier diligebat En rursus lacrumę¬
fluunt. immoq de pectore gemitus
erumpit: In quo mihi post hȩc ho¬
mine: similis requies. in cuius erit
caritate solatium: me miserum
me infelicem. potero ineumt quã
si diutius uixero. non dolere. quod
martino supstessim Erit post
hȩc uita iocunda erit dies aut
hora sine lacrimis: aut tecum fr̃t
dilectissime potero illius men¬
tionem habere sine sl&aui. aut
umquam loquens apud te aliud
quam de illo loqui potero. Sed
quid te in lacrimas fl&usq com¬
moueo. ecce nunc consolatũ te¬
esse cupio. qui me solari ipse non
possum: Non deerit nob ille. mͥ
crede. non decrit: Int̾crit de se
sermocinantib ad stabit oriantibus
uamq iam hodie p̃stare dignatus
est: uidendum se ingloria sua sepe
p̾bebit. & assidua sicut ante paulu¬
lum fecit benedictione nos ꝓteg&.
inde scłm ordinem uisionis qua¬
caelum sequentib se patere mon¬

Expanded text:
cum me indignum et non merentem cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrfluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere mon
Abbreviated transcription (Latin):
occupass&. iam uero aduersus om̃s
cessit infirmitas. ita a confessione
dñi non recedens. in mobilis obste¬
tass& : ut l&rus ulcerib congaudensq
cruciatib quȩ lib& int̾ tormenta ir¬
risiss&e: Sed quamquam ista non cu¬
lerit impleuit tamen &iam sine
cruone martrrium: Nam quas ille
ꝓspe at̾nitatis humanoꝵ doloꝵ
non ꝑtulit passiones fame. uigi¬
lus. nuditate. ieiunis. obprobrus
inuidorum. in sectationib in proboꝵ
cuia ꝓ infirmantib sollicitudine
ꝓpericlitantib Quo enim ille do¬
lente non doluit Quo scanclali¬
spiritalisq nequitię diuersa cer¬
tamina. Dum in eo uarus temp¬
tationib ad p&ito semꝑ exsuꝑat
fortitudo uincendi. ꝑacientia ex¬
pectandi. ae quanimitas sustinendi
Ouere ineffabilem uirum. pi&ate.
misceła. caritate. quȩ cotidie &iã
in sc̃is uiris scło frigente frigescit
in illo tamen usq ad finem aucta
in dies pseuerauit: Luo ego illius
bono uł specialiter fruitus sum.

Expanded text:
occupasset. iam uero aduersus omnesoccupasset. iam uero aduersus omnescessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scanspiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
ducem. ab om̃i integer labe comitat᷑:
Nam lic& ei tatio temporis non potu¬
erit p̾stare martirium gła tamen oQuo perrum.¬
martrris non carebit quia uoto
atq uirtute. ut potuit esse martrr
& uoluit Quod si ei neronianis de¬
cianisq temporib in illa quȩ tc̃
extitit climicare congressione
licuiss&. testor dm̃ caeli atq t̾ra
sponte eculeum ascendiss&. ultro
se ignib intuliss&e Haebreisq pu¬
eris aquandus int̾ flammarum
globos media lic& hrmnum dñi
in feanace cantass& Quod si esa¬
ianum illud suppliciũ ꝑsecutori
placuiss&e. numquam profecto
impar ꝓph&ȩ. serris & laminis
desecari menbra timuiss& ac si
p̃cisis ruppib abruptisq montib
agere felicem furor impius maluiss&.
phibeo confisus testiorona uerita¬
tis. sponte cecidiss& Siuere gentiũ
doctoris exemplo gladio deputatꝰ
int̾ alias ut sepe ꝓuenit uictimas.
ducccertẽ primus omnium car¬
nifice conpulso. palmam sanguinis

Expanded text:
ducem ab omni integer labe comitatur. ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
solito tristior uultu loquentis parit̾¬
& dolentis. Quid tu tã tristis loqui
gestis: Duo inquit monachi aturo¬
nis ad fuerunt domnum martinũ
obisse nunciant Concidi fateor. ob¬
ortisq lacrimis flcui uberrime Quin¬
&iam dum hȩc ad te frͣ scribimus
fluunt iacrimȩ̨. nec ullũ inpatien¬
esse uolui luctus mei. qui eras sotius
amcuis Ueni ergo ad me statim.
ut parit̾ lugeamus. quem pariter
amamus Quamquam sciã uirum
illum non esse lugendum. cui post
euictum triumphatumq sęculum:
nunc demum reddita est corona ius¬
ticię: Sed tamen ego. non possũ mͥ
imꝑare quindoleam: Pmisi quidem
patronum. sed solatium uitę p̾sentis
amistt Et si rationem ullam dolor
amiteer&. gaudere deberem Est
enim ille ut est consertus aplis
dixerim in illo iustoꝵ grege nulli
sccłs ut spero. credo confido illis
potissimum. qui stolas suas in san¬
guine lauerint adgregatus agnum

Expanded text:
solito tristior uultu loquentis pariter etsolito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatienesse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostodixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum
Abbreviated transcription (Latin):
batur Ut quod eloqui pene nob̾
difficile est non possit aspici. cum pos¬
sit agnosci arridensq mihi. libellũ
libellum quem de uita eius scripsera
clextra p̾ferebat Ego genua sc̃a cius
complexus. benedictionẽ pro consu¬
etudine flagitabam: Suꝑpositamq
capiti meo manum. tactu blandis¬
simo sentiebam. cum int̾ benedic̃tio¬
nis uerba sollempnia. samiliare.
illud suo ori crucis nom̃ iteraret
mox in eum luminib intentis. cũ
exsaciari uultu illius conspectuq
non possim subito mi̾hil insublime
sublatus cripit᷑: donec inmensa
deris istius uastitate. cum tamen
rapicda nube. subuectum acie se¬
queremur oculoꝵ patenti calo re¬
ceptus uideri ultra non potuit:
cdiscipulum illius qui nuꝑ excesse¬
rat. uideo eandem quam magistr ci
uiam scandere. ego inpudens. sequi
cupiens. dum altos gressus molior
& conitor. euigio somnoq excitus.
congratulari ceperam uisioni Cum
ad me puer familiaris ingreditur.

Expanded text:
batur, ut, quod eloqui nobis paene batur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. sbyterum, discipulum illius, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisioni, quam uideram, cum ad me puer familiaris ingreditur,
Abbreviated transcription (Latin):
xilium crucis & orationis. repetiss&
medias cessisse flammas seq tum
sensisse rorantes quas male esset
exptus urentes Unde intelligat quis¬
quis hȩc legerit temptatum quidem
illo martinum periculo sed ꝓbatũ.¬
ostea Quaor a me
oiane dioressus es
ERAOI RESIDENS SOLUS
IN CelLula. susierat&: me
tio. spes suturorum. p̃sentiumq
fastidium. iudicii in&us. formido pe¬
narum Et quod consequens erat
atq unde cogitatio tota descende¬
rat. peccatorum meorum recordatio.
tristem me consectumq redliclerat.
Deinde cum satigata angore animi.
in lectulo menbra posuissem. ut
plerumq ex mestitudine sol& somnꝰ
opp̃ssit Qui semꝑ matutinis horis
leuior incertusq ita suspensus ac
clubius ꝑ menbra cliffunditur. ut qd
in alio sopore non euenit pene uigi¬
lans clormire te sentias Cum repente
stellantib oculis. crine purpureo.
atq ita mihi in ea habitudine cor¬
poris formam qua noueram. uide¬

Expanded text:
xillum crucis et orationis arma repetisset, xillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uPosteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me tio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repentstellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uide
Abbreviated transcription (Latin):
ancipiti periculo. & maxime ut
referebat diabolo insidiante atq
urgente. p̃uentus tardius quam de¬
buit aclorationis consugit auxilium:
Nam erumpere foras cupiens cum pes¬
sulo quem ostio obdiderat. diu mul¬
tumq luctatus. grauissum circase
sensit incendium: ađo ut uestem
qua indutus erat. ignis assũpserit:
& orationis arripiens medus flãmis
totus ad dñm conuersus incubuit:
Tum uero diuinitus igne submoto.
inobxio sibi orbe flãmarũ orabat:¬
Monachi aut̃ qui prosorib erant cre¬
pitante & conluctante incendiisono:
obseratas effrigunt fores: demotoq
igni mediis flaminis martinũ auffer̃:
cum iam penitus esse consumptus
tam diuturno incendio putar&:
ipse referebat. & non sine gemitu.
fatebatur In hoc se cdiaboli arte
deceptum. ut excussus e somno.
consilium non haber&. quo ꝑfidẽ
& orationem periculo repugnar&.
Demiq tamdiu circa se seuisse ignem
quamdiu erumꝑe ignem turbatꝰ
mente temptauerit̾ Vbi uero au¬

Expanded text:
ancipiti periculo et maxime, ut ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabatmonachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretuipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero ue
Abbreviated transcription (Latin):
patiar Et rem omnem ut gesta est
referam ne forte in consuitum hoc
quod ad intupationem beati uiri
poterat opponi. p̃tmisse uideamur
luor ad diocesior Quanbam
PROSOLEOMI CONSUETUDINE
sicut ep̃is uisitare ecctas suas moris
est. media fere martinus hreme¬
ueniss& mansione mei in secr&ario
ecctȩ clerici parauerunt: Multumq
ignem scabro iamꝑtenui pauim̃to
subdiderunt: Lectum eiplurimo
stramine extruxerunt. dem cũ se
martinus cubitum collocass&.
insu&am molliciem strati male
blancdientis horrescit. quippeͣ nuda
humo uno tantum cilitio super¬
iecto occupare consueuerat: Itaq
quasi accepta permotus iniuria.
stram̃tum omne ꝓiecit. casu super
fornaculam partem paleę illius
quam remouerat aggressit Ipse ut
erat moris nucla humo lassitudine
itineris urgente requieuit: Ad me¬
diam fere noctem ꝑ int̾ruptum
ut supradiximꝰ pauimentum ignis
astuans. arescentes paleas ad pͣlendit.
Martinus somno excitus re inopinata

Expanded text:
patiar et rem omnem, ut gesta est, patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata,
Abbreviated transcription (Latin):
ut abitror stulte non legeras. aut
lecta non audieras Neq enim absq
cliuino consilio. istius eaemplum be¬
atus euuangelista sacris litteris
ptuliss&. nisi ut ex his humanamens
qui nucditate fame latronumq
periculis gloriatur: Omnia hȩc
endum quidem esse communia.
sed his tolerandis atq uincendis
p̃cipuam semꝑ iustoꝵ fuisse uirtu¬
tem. Dum ꝑ omina temptamenta
pacientes semꝑ inuicti. tanto sor¬
tius uincerent. quanto grauius
ꝑtuliss& Unde hoc quod ad mar¬
tim infirmitatem uocat̾ plenũ ẽ.
dignitatis &glę: Si quidem pericu¬
losissimo casu temptatus euicerit:
E &cerum omissum ame in libello
illo quem de uita illius scripsimus
nemo mirꝙ̃ Cum ibidem sim pro¬
fessus me non omnia uliius facta
complexum. quia si ꝑsequi omnia
uoluissem inmensum uolumen le¬
gentib edidissem: Neq sunt tam
parua quȩ gessit. ut omnia compre¬
hendi potuerint Sed tamen hoc
de quo questio incidit. latere non

Expanded text:
ut arbitror, stulte, non legeras aut ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec endum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non
Abbreviated transcription (Latin):
ignem. nihil mali paciebat᷑: Illi aut̃
subito casurum. & repente moritu¬
rum. eum putabant: sed cum uide¬
rent nhil mali contingere ei con¬
uertentes se dicebant. eum dm̃ ẽẽ
Alioquin uł eorum exemplo omniũ
mortalium infelicissime ꝑfictiam
tuam coarguere ipse cdebueras.
ut si tibi scandalum mouerat.
ignis ad tactus. hunc rursum ad¬
tactum ad merita illius & uirtutẽ
reserres. quod circũseptus ignib
non perissor: Agnose enim miser.
agnosce quod nescis Omnes fere
sc̃os magis insignes periculoꝵ suoꝵ
fuisse uirtutib: Uideo inquit pe¬
trum fide potentem rerũ obstante
natura mare pedib supgressum.
& instabiles aquas corporeo p̃s. sisse
uestigio. secd non idõ minor mihi uidã
gentium p̃cicator. quem fluctus ob¬
sorbuit. & post triduum totidemq
noctes emergentẽ eꝓfundo uncda
restituit atq aut scio anpene plus
fucrit uixisse in ꝓfundo aut supra
maris ꝓfunda transisse. sed hȩc tu

Expanded text:
ignem nihil mali patiebatur. illi autem ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, ebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu,
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNA DIE CUor
ADALE PLERIQ CnO¬
NaCHI UENISSENT
INTER Fabuias iuoes¬
& LONGuoi Seroionẽ
MENTIO INCIDIT
quem de uita beati martim uiri
libentissime audiebam: Interea
indicat᷑ mihi cdixisse quenclam
malo sp̃u suscitatum. cur mar¬
tinds qui mortuos suscitass& fla¬
mas domib depuliss&. ipse nuper
acdustus incendio. periculosȩ fiuss&
obnoxius passioni Oistum quisqͥs :
miserum. iudeorum in uerbis eius
ꝑfidiã. & dicta cognouimus. qui in
cruce positum dñm. his uerbis in¬
crepabat. alios saluos facit scipsũ¬
plane iste quicumq est si illis tem¬
porib natus ess&. & in dñm hac uoce
quisquis es: martinus ideo non po¬
tens. icdeo non sc̃s. quia est periclita¬
tus incenctio. Obeatum & pom̃ia
similem beatis apłis. &iam hic
conuitus uirũ: Nempe hoc & de
paulo gentiles. cum uiꝑa momor¬
diss&. sensisse referunt᷑: hic homo
deb& homicida esse. quẽ saluum
factum de mari fata uiuere non
siuerunt: At ille iupa excussa in

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit quem de uita beati uiri Martinilibentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsuuere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in
Abbreviated transcription (Latin):
martine quem cernis. xp̃s ego sum
descensurus ad t̾ras. pͥus me tibi ma¬
nisestare uolui: Ad hȩc cum mar¬
tinus tacer&. nec quicquã responsi
referr&e iterare ausus est diabolus
prosessionis auclatiam: Martine qͥd
dubitas credere cum uidcas: ap̃c
ego sum. Cum ille reuelante sibi
sp̃u ut intelliger& diabolum esse ñ
puratum & chiademate renitentẽ.
uenturum esse pͣdixit Ego xp̃m
nisi in co habitu formaq qua passus¬
est. ni crucis stigmata ꝓserentem
uenisse non credam Ad hano uic
uocem statim ut fumus guanuit.¬
& cellulam tanto f&ore sõpleuit.
ut inclubia iudicia relinquer& dia¬
bolum se fuisse: Hoc ita gestum ut
supra retulimus. ex ipsius martini
ore cognoui . quis sorte existim& fabu¬

Expanded text:
Martine, quem cernis: Christus ego sum: Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non puratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabu
Abbreviated transcription (Latin):
eo usq clatus est udse eliam ꝓfiter&̃.
Quod cum pleriq temere credidis¬
sent. adclidit ut se xp̃m esse dicer&
n quo &iam adeo illusit. ut eum
quidam episcopus rusus nomine
ut dñm adoar&: ꝓpt̃ quod cum
postea ab episcopatu deiectum uidi
roulerunt Eodem tempore in ori¬
ente quendamextitiose qui se io¬
hannem esse iactar& Ex qͦ conicere
possumus istius modi pscudo ꝓphoeis
existontib antrep̃i auentũ inminere.
qui iam inistis misterium inquitatis
quanta martinum sub isdem diebues.
diabolus arte temptauerit Quodam
enim die pͥmissa p̾se & circĩnectus
ipsa luce purpisea. quo facilius a sũp¬
ti fulgoris illuder&. ueste & iam regia
inclutus. diadeoiate ex gemimis &¬
auro redimitus. calceis auro ilitis.
sereno ore. loa facie. ut nihil minus
quam diabolus putar& Oranti in
cellulam adstitit Cumq martinus
pͥmo aspectu eius. fuiss& hebetatus
Cum prior diabolus Agnosce inquit

Expanded text:
eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus,t. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
summa mollicię candore eximio.
micanti purpura. nec tamen cuius
ess& generis aut uelleris poterat
agnosci Curiosũ tamen oculis aut
cligitis ad trectã non aliud quã uestis
uidebatur: Interea clarus fr̃es aed
mon&e orationi instare. ut manise¬
stius eis dñs quidnã e̾e̾t ostender&
Itaq reliquum noctis hrimnis psaliis
consumit᷑: At ubi illuxit dies ad p̃¬
hensum clextra trahere ad marti¬
num uolebat. bene conscius illudi
illum diaboli arte non posse: Cum
uero reniti ac reclamare miser
cepit. int̾di ctumq sibi esse cdicebat.
ne se martino ostender& Cumq
inui tum ire compellerent. intͣ
herentium manus uestis euanuit:
Vnde quis dubit& hanc &iã martini
fuisse uirtutem. ut fantasiam suam
diabolus cum erat martini oculis
ingerenda. dissimulare diutius
aut tegere non posset Añaduer¬
sum est tam̃ codem fere tempore.
fuisse in hispanus uuenem qui
cum sibi signis auctoritatẽ parauiss&.

Expanded text:
summa mollitie, candore eximio, summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatumonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire competrahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset,
Abbreviated transcription (Latin):
iamq se unum ex ꝓph&is habere
uolebat Clarus tamen nequaquã
ad credendum cogi poterat. Ille ei
iram dñi &p̾sentes plagas cur sc̃o
non creder& cõminari: postremo
in hanc uocem erumpisse fertur:
Ecce hac nocte uestem mihi candidã
dñs de cęlo clabit quainclutus in
medio uiͣm deuersabor. idq uobis
signum erit in me dĩ esse uirtutem:
qui dĩ ueste donatus sim Tum uero
grandis omnium ad hanc ꝓfessionẽ
expectatio suit Itaq aed mediam
sere noctem fremitus insultantiũ.
comioueri omne monasterium
loco uisum est Cellulam autem
qua idem adolescens continebeit᷑.
crebris cerneres micare luminib
fremitusq in ea discurrentiũ. &
murmur quodelam multarum
uocum audiebat᷑ Dem facto silen¬
tio egressus. unum de fratribus ad
se uocat. tunicmq ei qua erat
inclutus ostendit: Obstupe factus
ille conuocat ceeros Ipse &iam clarꝰ
accurrit. adhibitoq lumme uestem
omnes diligent̾ inspiciunt: Erat aut̃

Expanded text:
jamque se unum ex prophetis haberi jamque se unum ex prophetis haberi volebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. Ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. Postremo in hanc vocem erupisse fertur: Ecce hac nocte vestem mihi candidam Dominus de coelo dabit, qua indutus in medio vestrum diversabor: idque vobis signum erit, me Dqui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fratribus Sabatium nomine ad se uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
excotus ÷: non ꝗbre uidour lico
extrinsecus referre quid gestũ est
quia & quę̧clam in eo marcim uir¬
tutum portio est & res digna mira¬
culo. rectę memoię mancdabitur.
in exemplum cauendi siquid de¬
inceps uspiam tale contigerit
Clarus quidam nomine adolescens
nobilissimus mox pb̃rt nun selici
beatus excessu. cum relictis omnib
se ad martinum
contuliss& breui tempore ad sũmum
fidei uirtutemq omniũ culm̃ enituit:
Itaq cum haud ionge sibi ab ep̃i mo¬
nasterio tabernaculũ constitiuiss&.
multiq apud eũ fres cõmorarent᷑.
iuuenis quiclã ad eum anatolius
nomine sub ꝓfessione monachi om̃i
humilitate atq in nocentu m̃titus¬
mmitis accessit Habitauitq in¬
Dein ꝓcedente tempore angłos apud
se loqui solere dicebat. cum sidem¬
dictis nullus adhiber&. signis quibdã
plerosq ad credendũ cohortabatur:
Postremo eo usq ꝓcessic ut int̾se
ac dm̃ anglos discurrere. p̃dicar&.

Expanded text:
exortus est, non ab re uidetur, licet exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitqDein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat: cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad credendum coarctabat. Postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum angelos discurrere praedicaret:
Abbreviated transcription (Latin):
nis auxilio ꝓtegebat: Audiebant᷑
plerumq conuicia quibus illũm
turba demonum proteruis uocib
increpabat. sed omnia salsa & uana
cognoscens. non mouebat̾ obiectis.
testabant̾ &iam aliqui ex fratrib
audisse demonẽ ꝓtius martinum
uocib increpantem: cur intra mo¬
nasterium aliquos ex fr̃ib qui olim
baptismum diuersis errorib ꝑdi¬
clissent. conuersos postea recepisser
exponentẽ crimina singuloꝵ. mar¬
melionis uitę conuersatione purgari.
peccatis qui peccare desinerent:
Contradicente cdiabolo non ptinore
aclueniam criminosos & semel lap¬
T unc in hane uocem fertur exclamas¬
se martinus Si tuipse omiserabilis.
ab hominum in sectatione desiste¬
res. & te factorum tuorũ uł hoc
tempore cum dies iudicii in ꝓximo
est peniter&. ego tibi uere confisus
O quam sc̃a de dñi pi&ate p̾sũptio.
in qua & si auctontatẽ p̾stare non
potuit ostendit affectum Et qr
cle cliabolo eiusdemq artib sermo

Expanded text:
nis auxilio protegebat. audiebantur nis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Marmelioris uitae conuersatione purgari, peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel laptunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ligna deferr&. isse ad siluam nunci¬
ant luboe igitur aliquos ei ire
obuiam: Ita haud longe a monas¬
terio iam pene exanimis inuenit᷑:
Extremum tamen spiritũ trahens.
inclitat fr̃ib casum mortis & uul¬
neris iunctis scilic& bobus dum
dissoluta arctius lora constringit
bouem. sibi excusso capite inter
inguina cornu imecisse: Hec mul¬
tum post uitam reddidit: Uideris
quo iuditio dm̃i diabolo clata fu¬
erit hȩc potestas: In martino illud
mirabile erat. quod non scilũ hoc qd̃
supra r&ulimus. sed ista istius mo
di quoties accidissent. longeante.
p̃uiclebat. & sibi nunciata fratribi
inlicabat: Frequenter aut̃ diabo¬
lus dum mille nocendi artibus
scm̃ uirum conabatur iliudere.
uisibilem se ci diuersis formis inge¬
rebat Nam int̾dũ in iouis ꝑsohiã.
plerumq mercurii. ꝑ sepe se ueneris
ac inineruę transsiguratũ uultib
offcrebat: Aduersus quẽ semper
interritus signo se crucis & oratio¬

Expanded text:
ligna deferret, isse ad siluam nuntiligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et oratio
Abbreviated transcription (Latin):
uiribus captum intra aquileiȩ
muros maximum interfecit
angelos &iam ab eo plerũq
uisos. ita ut ẽserto inuicẽ apud¬
eum ser mone loquerentur:
iasoluo uero taoi consbica¬
bilem & subiectum oculit
habebat. ut siue se in propria
substantia continer& siue in ad¬
uersas figuras spiritalesq nequi¬
cias transtuliss&. qualib& ab eo
sub imagine uider&ur: Quod cũ
cliabolus scir& se effugere non pos¬
se. cum uicus eum frequent̾ urge¬
bat. quia fallere non poss& insidus:
⁊ uodam autem tempore cornu bocus
cruentum tenens inmanu cũ ingen¬
ti fremitu cellulam irrupit eruen¬
tamq ostentans clextram & ad mis¬
so recens scelere congaudens Ubi ÷
inquit martine uirtus tua: unũ
de tuis modo int̾feci: Tunc ille cuo¬
catis ft̃ib refert quid diabolus in¬
clicassce: Sollicitos esse precepit
ꝑccllulas singulorum quisnã hoc
cleesse de monachis. sed unũ rusticũ
mercecle conluctum ut uehiculo

Expanded text:
uiribus captum intra Aquileiae uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo
Abbreviated transcription (Latin):
frater regis & patruus Medius int̾
hos martim prbt accubuerat:
pse autem sellula urxta regem
posita. consederat. Ad medium
fere conuiuium ut moris est. paterã
regi minister obtulit: lile sc̃o admdũ
ep̃o potius dari iub& expectans
atq mobiens ut ab illius dextra
populum sumer&. Sed martinus
ubi ebibit. pateram pbro suo tradidit.¬
nullum scilic& existimans clignionem.
qui possit prior bibere. Nec integrũ
sibi fore si aut regem ipsum. aut eos
aderaint. ita admirati sunt ut hoc
ipsum cis in quo contempti fuerant
placer&: Celeberr imũiq ꝑ omne
palatium fuit. fecisse martinum
in regis prandio. quod in insimoꝵ
p̃dixit futurum. ut si ael italiam
ꝑger& quo ire cupiebat. bellum
ualentiano impatori inferens scir&e
se primo quidem imp&u fututurũ
esse: uictorem. se paruo post cẽpore
esse periturum Quod quidẽ ita
uidimus: Nam primo acduentueiꝰ
ualentianus in fugam uersus est.
dem post annum fere resumptos

Expanded text:
frater regis et patruus, et medius inter frater regis et patruus, et medius inter hos Martini presbyter accubuerat. Ipse autem sellula iuxta regem posita consederat. Ad medium fere convivium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. Ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, exspectans atque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. Sed Martinus, ubi ebibit, pateram pnullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorupraedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis
Abbreviated transcription (Latin):
ferocis ingenii uirum & belloꝵ
ciuium uictona elatum. plures ex
& feda circa pͥncipem omniu̾ adula¬
tio notar&̃. seq de generi inc̃stantia
regię clientelę sacerdotalis dignitas
sub didiss&: in solo martino auc̃toritas
tius quam rogauit. & a conuiuio eius
frequent̾ rogatus abstinuit. edicens se
mensȩ eius participem esse ñ posse.
qui imꝑatores unum regno alterum
uitar expuliss& Postremo cum maxi¬
mus se non sponte sumpsisse impe¬
rium ad firmar&. sed in positam
sibi amilitib diuino nutu regni ne¬
cessitatem. armis defendisse. & non
alienam ab eo dĩ uoluntatem uderi.
inacie concubuisse tandẽ uictus
uł ratione uł p̾cib ad conuiuiũuenit:
Mirum in modum gauclente rege:
quod id imꝑass& Conuiuę autem
aderant ueluti ad diem festum. euo¬
cati: summi atq illustres uiri. p̃fec¬
tus idemq consul euodius uir qͦ
nihii numquam illo iustius suit.
comites duo summa potestate p̃diti.

Expanded text:
ferocis ingenii uirum et bellorum ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica uit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, ptus idemque consul Evodius, vir quo nichil unquam illo iustius fuit, comites duo summa potestate praediti,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum oculum grauiter dolere cepis¬
ĩce. &iam pupillam eius crassiormi¬
bes raululum supducta texisset:
Oculum eius martinus paemculo.
contigit. pristinamq ei sanitatem.
sublato qm̃i clolore restituit¬
rose auteoi cũ casu quodaor ẽet.
de cenaculo deuolutus. & ꝑ consra¬
goios scalę gradus decidens. multis
uulnerib ess& affectus. cum exani¬
misͣ iacer& in cellusa & in modicis
dolorib cruciar&ur. nocte ei angls
uisus est. eluere uluerꝰa & silubri
unguine contusi corporis menbra
tati est restitutus ut nihil numquã
ꝑtulisse in commodi putaretur:
Seel quia longum est ire ꝑsingula
sufficiant hec uł pauca cle plurimis:
Satisq sit nos & in excellentib non
subtrahere ueritatem. & in multis
uitare fastidium. atq ut mmnora
tantis inseram. quãuis ut ẽ. nr̃oꝵ
atas temporum Quib iã de prata
omnia. atq corrupta sunt ut¬
bene p̃cipuum sit adolationi regia
sacerdotalem non cessisse c̃stantiami
Noi ad ioperatoreor oiaxiouo

Expanded text:
cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituitpse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire tutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum,
Abbreviated transcription (Latin):
admodum tam cito ael te epistola
ia potuit ꝑuenire. quam nuper ad
aurclianum diaconẽ seripseramus:
Ego tolosȩ positus. tu treueris consti¬
tuta. & tam longe apatria. filio
in qui&eante liuulsei qua tandem
samiliarem illam epistolam occa¬
sione furata es. Hamq accepi lit¬
teras tuas. quib scribis in cadem
epła. qua de obitu dõni martini
secerim mentionẽ ipsum beati uiri
transitum exponere debuissem.
quasi uero ego illam epistolam aut
legencdam alii p̾ter quem ipsi ad
quem missa uid&ur ediderim
Aut ego tanto sim operi destinatus.
ut omnia quȩ de martino cognosci
opport& me potissimũ scribente
notes cant Itaq siqua de obitu sc̃i
martini ep̃i audire desicleras. ab
illis potius qui intersuere cog.¬
nosce. Ego tibi statui nihil tibi¬
scribere ne ubiq me publicer
Camen siclas fidem nulli te esse
lecturam paucis tuȩ̨ satisfaciam
uoluntati: Itaq p̃stabo his quȩ̨
mihi sunt cõoꝑta participem:¬

Expanded text:
admodum tam cito ad te epistula admodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem
Abbreviated transcription (Latin):
BASSULE DARENTI
UENER ABILI SALUTẼ:
Si parentes uocari
in ius licer&. ce.
plane expilationis
furtiq ream ad p̾toris tribunal.
iusto lore craheremꝰ. Quid enim ñ
conquerar. quam ate patior iniuriã
Nullam mibi domi cartulam. nuli ũ
libellum. nullam epłam reliquisti:
Ita furaris omnia. ita uniuersa cli¬
uulgas. si quid ad amicũ familiter
scripsi. siquid forte dum ludimus.
quod uelim tamen ocultũ esse
cdictaui. Omma ad te prius pene
quam fuerint scripta aut dictata.
ꝑueniunt: Nimirum oberrato
habes notarios meos ꝑ quos tibi
meȩ ineptis̨ publicant᷑ Nec tam̃
aduersum eos possum moueri. si tͥ
parent. qui in ius fir̃m ex tua potis¬
simum liberalitaqs denerunt: seq
adhuc tuos quan meos gsse memi¬
nerunt: Eusola efrea. tsola cus¬
pabilis. quȩ & mibi insidiaris & illos
frauele circumuenis. ut sine ullo¬
delicto ulio. familiarit̾ seripta: aut
neglegenter emissa. illucubrata. ibi
penitus. atq inpolita tradantur
Nam ut cie reliquis taceam rogo qͦm¬

Expanded text:
Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quem
Abbreviated transcription (Latin):
solebat flere peccatis Qui remotũ
& qui&um uenenatis linguis. &
uiperco ore carpebant Et uere
non nullos exꝑti sumus inuidos
uirtutib uitȩ eius qui in illo ode¬
rant. quod inse non uidebant &ss
initari non ualebant. Onesas lolendũ &
ingemiscendum. non alii fere eius
quam nominari nec esse est. licet rosima epsos
pleriq circumlaterent. sufficit ut
si quis ex his hȩc legerit & agnoue¬
rit erubescat: Nam si irascitur. de
seͧclictum ipse fatebitur. cũ fortasse
nos de aluis senserimus. non refugimꝰ
autem ut si qui eius modi sunt.
nos quoq uiro oderint: Iulud fa¬
cile confido omnib scĩs opusculum.
istud gratum fore: De c&ero siquis
hȩc infidelit̾ legerit ipse peccabit:
Ego mihi conscius sum me rerum
fide & amore xp̃i. inpulsũ sum
ut scriberem manifesta exposu¬
isse. uera dixisse: Paratumq ut
spero a dd̃ habebit p̾mium. non
quicumq legerit. sed quicumq:¬

Expanded text:
solebat flere peccatis, qui remotum solebat flere peccatis, qui remotum et quietum venenatis linguis et vi ereo ore carpebant. Et vere nonnullos experti sumus invidos virtutibus vitaeque ejus, qui in illo oderant quod in se non videbant, et imitari non valebant. Atque o nefas dolendum et ingemiscendum! non alii fere insecquam nominare necesse est, licet nosmetipsos plerique circumlatrent: sufficit, ut si quis ex his haec legerit, et agnoverit, erubescat: nam si irascitur, de se ipse dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. Non refugimus autem, ut, si qui ejusmodi sunt, nos quoque cum tali viro oderint. Illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. De caetero si quis haec infideliter legerit, ipse peccabit. Ego mihi conscius sum, me rerum fide et amore Christi impulsum ut haec scriberem, manifesta exposuisse, vera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumq