comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prius que iutra nos sunt uicia extinguntur.
Qam frustra foris agit bellum qui intus ht̃
periculum Non qualitatem ciboꝵ sed eorum
cupiditatem cauendam Nam sepe ⁊̃ ac cura¬
tius p̃parata sine gule concupĩa degustant᷑
ꝙ sepe abiecta ⁊ iulia edendi cupiditate sumũ¬
tur. Sic q fit ut non sit in culpa ciboꝵ qͣlitas.
s illud refutetur in uicio. ꝙ cum desiderio degus¬
tatur. Quatuor sunt genera distinctõnũ in
gule appetitu. idest quid. quando. quantũ. ⁊
quomodo appetatur. Quid ad rem ipãm ꝑtin.
que appetitur. Quando: si ante legitimũ tempꝰ
quid appetatur. Qancũ uero: ad ĩmoderatio¬
uem refertur. Quomodo: ad inpacienciam fes¬
cinatõnis accipitur. Nullus hõi tam importumꝰ
ȩxactor qͣm uenter. qui cotidianam refectõnẽ
cotidiana famis exactione adimplet. Cñ cet̾is
eñ uiciis ⁊ si interdum nascimur: Interdũ dĩ
cum eis non morimur. cum aute ⁊ morimur

Expanded text:
prius quae intra nos sunt vitia exstinguuntur. prius quae intra nos sunt vitia exstinguuntur. Nam frustra foris agit bellum, qui intus habet periculum. 12. Non qualitatem ciborum, sed eorum cupiditatem cavendam. Nam saepe accuratius praeparata sine gulae concupiscentia degustantur, et saepe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, sed illud reputetur in vitium, quod cum desiderio degustatur. 13. Quatuor sunt genera distinctionum in gulae appetitu, id est: quid, quando, quantum, et quomodo appetatur. Quid ad rem ipsam pertinet quae appetitur. Quando, si ante legitimum tempus quid appetatur. Quantum vero ad immoderationem refertur. Quomodo ad impatientiam festinationis ascribitur. 14. Nullus homini tam importunus exactor est quam venter, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum caeteris enim vitiis etsi interdum nascimur, interdum tamen cum eis non morimur; cum isto autem et n
Abbreviated transcription (Latin):
flaminas siciens stillam aque quesiuit Nec
meruit. Considerandum qmͣ uehement̾ ar¬
guantur cõmessatio ⁊ sumptuosa conuiuia.
per ꝓpħ̾am ita ut ꝯminetur dominus se non
demissurum hanc iniquitatem hiis qui eam
libenter ambiunt. Dicit .ii. ꝑ ysayam. Ecre
gaudiũ et leticia occid̾e uitulos ⁊ iugulare
arietes comed̾e carnes. et bib̾e uinum. si dunit
tetur iniquitas hec uob̃ donec moriamini. Sic̃
omes carnales cupiditates abstinentia reserã¬
tur: Ita om̃es anime uirtutes edacitatis uicio
destruunt᷑. Inde est quod et princeps coquoꝵ
inuros ierłm subuertit. qr et uenter cui seriꝰ¬
tur a quo quis uirtutes anime destruit. Neq
enĩ posse quempiam uirtutum ꝑfectionem
accing̾e. Nsi pͥus uentris edomuerit ĩgluuiẽ.
Nemo potest dominari ceteris uiciis nsi priuꝰ
ingluuiem uentris restrinxerit. Nec quisqm
nͥ ꝑ abstinenciam gule. Tunc .n. hostes qui
extra uos sunt a nob̾ fortius suꝑantur. qnͣdo

Expanded text:
flammas sitiens, stillam aquae quaesivit, nec flammas sitiens, stillam aquae quaesivit, nec meruit. 9. Considerandum quam vehementguantur comessatio et sumptuosa convivia per prophetam, ita ut comminetur Dominus se non dimissurum hanc iniquitatem his qui eam libenter ambiunt; dicit enim per Isaiam: « Ecce gaudium et laetitia, occidere vitulos et jugulare arietes, comedere carnestetur iniquitas haec vobis, donec moriamini . 10. Sicut omnes carnales cupiditates abstinentia resecantur, ita omnes animae virtutes edacitatis vitio destruuntur. Inde est quod et princeps coquorum muros Jerusalem subvertit, quia et venter, cui servitur a coquis, virtutes animae destruit. Neque enim posse quempiam virtutum perfectionem attingere, nisi prius ventris edomuerit ingluviem. 11. Nemo potest dominari caeteris vitiis, nisi prius ingluviem ventris restrinxerit. Nec quisquam nisi per abstinentiam gulae. Tunc enim hostes qui extra nos sunt a nobis fortius superantur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriam uelad satietatem s tm̃mm ut corpus
sustentetur: epulis est utendum. Namuc phi¬
losophi disserunt cibos inuentos esse ut conti¬
neant animam. non ut corrumpant. Qui ni¬
mium cibis utunt᷑ quanto magis uentrẽ pas¬
cunt: tanto amplius sensum mentis obtund̾t.
Nam greci dixerunt. Ex crasso uentre subtilem
sensum gigni non posse. Nam gule saturitas
nimia aciem mentis obtundit ingeniumq¬
hebesc̾e facit. libidinis ignes ciborũ fomentis
increscunt. corpus autem ꝙ abstinencia fran¬
git tempcatõ non exurit.Unde ⁊tres pueros
abstinentes flamina babilonii incendii et si
tetigit non combussit. Quia nimirum ⁊ si de¬
sideriorum carnalium ignis abstinentium m̃¬
tes inflãmet usq ad consensum tñ concupĩe
dancia ardentis diuitis intendat supplicium.
cuiꝰ tanta in inferno inter ignes erat inopia:
qͣnta hic epularum fuerat copia. In hoc enim
scło esurire ⁊ sitire noluit. propterea illuc int̾

Expanded text:
luxuriam, vel ad satietatem, sed tantummodo, ut corpus luxuriam, vel ad satietatem, sed tantummodo, ut corpus sustentetur, epulis est utendum. Nam, ut philosophi disserunt, cibos inventos esse ut contineant animam, non ut corrumpant. 6. Qui nimium cibis utuntur, quanto magis ventrem pascunt, 252 tanto amplius sensum mentis obtundunt. Nam Graeci dixerunt ex crasso ventre subtilem sensum gigni non posse. Nam gulae saturitas nimia aciem mentis obtundit, ingeniumqvanescere facit. 7. Libidinis ignes ciborum fomentis increscunt; corpus autem quod abstinentia frangit, tentatio non exurit. Unde et tres pueros abstinentes flamma Babylonii incendii, etsi tetigit, non combussit, quia nimirum etsi desideriorum carnalium ignis abstinentium mentes inflammat, usque ad consensum tamen concupiscentiae m, ardentis divitis intendat supplicium, cujus tanta in inferno inter ignes erat inopia, quanta hic epularum fuerat copia. In hoc enim saeculo esurire et sitire noluit, propterea illic inter
Abbreviated transcription (Latin):
si minime ceditur diuersa edacitatis de¬
sideria compͥmuntur. Unde et daniel. Panem
inquit desiderii non comedi. Hoc est eius con¬
cupĩam non impleui. Prima ẽ luxurie mate¬
ries. nimia saturitas panis. Unde et ꝓpheta
Sodomam de panis satietate accusat dicens.
Hec fuit iniquitas sodomoꝵ superbia saturi¬
tas panis et habundancia. Panem quippe sodo¬
mite ĩmoderate sumentes in turpitudines de¬
fluxere flagicioꝵ. acq inde meruerunt comi¬
tante superbia celestib aduri incendiis. Ex qͦ
modũ non tenuerunt edacitatis. Utile ÷ cauere
gulam. ciborumq concupĩam. Quid enĩ tam
noxium qmͣ ut animus seruiat uentri ⁊ esce.
que sunt destruenda testante apło ac dicente.
Deus autem ⁊ hunc et hanc destruet. ꝓxima ẽ
uentri libido. sicut loco: sic uicio. Ubi .n. uentͥs
cura: Ibi et eorum que cura uentrem st̃ ꝓ xĩa.
In ordine namq membrorum genitasia uen¬
tri inguntur. dumq unũ ex hiis ĩmoderate
reficitur aliud ad luxuriam excitatur. Non ad

Expanded text:
si minime ceditur, diversa edacitatis desideria comprimuntur. Unde et Daniel: Panem, inquit, desiderii non comedi , hoc est, ejus concupiscentiam non implevi. 2. Prima est luxuriae materies saturitas panis. Unde et propheta Sodomam de panis satietate accusat, dicens: Haec fuit iniquitas Sodomorum, superbia, saturitas panis, et abundantia . Panem quippe Sodomitae immoderate sumentes, in turpitudinem defluxere flagitiorum, atque inde meruerunt, comitante superbia, coelestibus aduri incendiis, ex quo modum non tenuerunt edacitatis. 3. Utile est cavere gulam ciborumque concupiscentiam. Quid enim tam noxium quam ut animus serviat ventri et escae, quae sunt destruenda, testante Apostolo, ac dicente: Deus autem et hunc, et hanc destruet ? 4. Proxima est ventri libido, sicut loco, ita vitio. Ubi enim ventris cura, ibi et eorum quae circa ventrem sunt proxima. In ordine namque membrorum genitalia ventri junguntur. Dumque unum ex his immoderate reficitur, aliud ad luxuriam excitatur. 5. Non ad
Abbreviated transcription (Latin):
tictam iude porrexit. constitutũ est ab eccłia.
ut eucharistia non detur intincta. consticut᷑
est nicbilominus ⁊ ꝓ h̾esi extirpanda q̃ doci¬
macizauit xp̃m sub neutra specie totũ exist̾e̾.
s sub utraq simul exist̾e totũ. nec debet in¬
telligi quod sub buccella panis intincta xͦ
eucharistiam dedit traditori. s per bucelłam
intinctam atq porrectam suũ deniq tradi¬
torem exp̃ssit. fortassis per panis tinctõnem il¬
lius significans fictõnem.

Expanded text:
tinctam Judae porrexit. Unde constitutum est ab ecclesia, tinctam Judae porrexit. Unde constitutum est ab ecclesia, ut eucharistia non detur intincta. Constitutum est nihilominus et pro haeresi exstirpanda, quae dogmatizavit Christum sub neutra specie totum existere, sed sub utraque simul existere totum. Nec debet intelligi, quod sub buccella panis intincta Christus eucharistiam dederit traditori, sed per buccellam intinctam atque porrectam, suum denique traditorem expressit, fortassis per panis intinctionem illius significans fictionem.
Abbreviated transcription (Latin):
minus sit eligendũ. cur discretus sacerdos
non neget eucharistiam criminoso. qͣtenus
muius malũ incurrat. ut maius enicet .i. ut
reddatur suspectus ne manducet indigne.
Sane cum nemo debeat unũ mortale ꝯmit¬
t̾e ne proximus aliud mortale cõmittat.
eligendũ est potius sacerdoti ꝓ dere pccõrem.
qͣm ut ille non peccet s ille potius deb eli¬
gere ut abstiuendo reddatur suspectus. quã
ꝯmunicando manducet indigne. Si uero
queratur utrũ xp̃c ad bonũ aut ad malum
eucharistiam iude tradid̾it. Et quidem non
uidecur ad bonũ dedisse. ne sua sit incentõne
accepit s nõ ad malũ dedisse uidetur. qr xp̃c
non est auctor malorum s ultor. S Renderi
iu̾ssime pot̃. quod si p̃positio intentõnem de¬
notet uel affectũ cum dicitur ad malũ. falsa
est ꝓpoĩtio. Si autẽ consecutõnem ĩnuat uł
effectũ est uera. Quia uero xp̃c buccellam in¬

Expanded text:
minus sit eligendum, cur discretus sacerdos minus sit eligendum, cur discretus sacerdos non neget eucharistiam criminoso, quatenus minus malum incurrat, ut majus evitet, id est ut reddatur suspectus, ne manducet indigne. Sane cum nemo debet vitium mortale committere, ne proximus aliud mortale committat, eligendum est potius sacerdoti non prodere peccatorem, quam ut ille non peccet, sed ille potius debet eligere, ut abstinendo reddatur suspectus, quam communicando manducet indigne. Si vero quaeratur, utrum Christus ad bonum an ad malum Eucharistiam Judae tradiderit. Et quidem non videtur ad bonum dedisse, ne sua fraudatus sit iaccepit, sed nec ad malum dedisse videtur. Quia Christus non est auctor malorum, sed ultor. Responderi verissime potest, quod si propositio intentionem denotet vel affectum, cum dicitur, dedit ad malum, falsa est propositio. Si autem consecutionem insinuat vel effectum, vera est. Quia vero Christus buccellam in
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Quod autem lucas post calicem cõ¬
mnemorat traditorem: per recapitulatõnem
pot̃ intelligi. qr sepe fit in sacra scriptura. ut
quod prius frm̃ fu̾it. posterius enarretur.
dies pasche mulier effudit in domo symonis
leꝓsr. concesso tam̃ ꝙ iudas acreꝑit eucharis¬
ciãm qd̃ expoĩtores pleriq concedunt. q̃ren¬
dum est qua rõne medicus salutaris medi¬
cinam dabat egroto. quã ei sciebat ẽẽ mor¬
ciferam. Sciebat .n. quod qui manducat in¬
digne: iudiciũ sibi manducat ⁊ bibit. Anut
suo doceret exemplo quod sacerdos non d
illi ꝯmunionem negare cuius crimen ⁊ si sͥ
sit notum non cñ est eccłie manifestũ ne for¬
te non sit curator s prodicor. Uñ cautum re¬
ꝑitur in canone. Non ꝓhibebat dispensator
pingues terre mensam dñi manducare. sed
moneat exactorem timere: Sit ita si nich ÷
quod melius ualeant Rndere. Porro cum n¬
minus malũ sit reddi suspectũ de crimĩe ꝙͣ
ꝯmitt̾e crim̃. ⁊ de duob mał cũ altm̃ urget

Expanded text:
tiam. Quod autem Lucas post calicem commemorat traditorem, per recapitulationem potest intelligi. Quia saepe fit in sacra Scriptura, ut quod prius factum fuerat, posterius enarretur, ies Paschae mulier effudit in domo Simonis leprosi. Concesso autem quod Judas acceperit eucharistiam, quod expositorum plerique concedunt, quaerendum est qua ratione medicus salutaris medicinam dabat aegroto, quam ei sciebat esse mortiferam? Sciebat enim, quod qui manducat indigne, judicium sibi manducat. An ut suo doceret exemplo, quod sacerdos non debet illi communionem negare, cujus crimen etsi sibi sit notum, non tamen Ecclesiae manifestum, ne forte non sit corrector sed proditor. Unde cautum reperitur in canone: Non prohibeat dispensator Domini pingues terrae mensam Domini manducare. Sed moneat exactorem timere. Sit ita, si nihil quod est melius valeat responderi. Porro cum minus malum sit reddi suspectum de crimine quam committere crimem. Et de duobus malis, si alterum urget,
Abbreviated transcription (Latin):
bibentib calicem. Non bibam a modo de ħ¬
genimine ⁊ uitis usq in diem illũ cũ illũ
bibam uobiscũ nouũ in regno patris mer.¬
Iudas ergo non aderas qui cũ eo nõ erat
bibiturus in regno. bibentiũ quoq nul¬
lum excipiens ait. Pro uob̾ effundetun.
S aliorum mulcos excepit. cum inquit
ꝓ multis effundetur in remissionem pec¬

Expanded text:
bibentibus calicem: Non bibam amodo de genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris meJudas ergo non aderat, qui cum eo non erat bibiturus in regno. Bibentium quoque nullum excipiens ait, pro vobis effundetur, sed aliorum multos excepit, cum, inquit, pro multis effundetur in remissionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
discrecõnis est non odire ꝑsonas s culpas. ⁊ recte
dicta pro falsis non sꝑn̾e. s probare. ¶Ui imper¬
fecti sunt ĩ dei amore sepe se a uiciis seꝑare dispo¬
nũt s pond̾e uitiorum grauati. Rursus ad ea ui

Expanded text:
discretionis est, non odire personas, sed culpas; et recte discretionis est, non odire personas, sed culpas; et recte dicta pro falsis non spernere, sed probare. 9. Qui imperfecti sunt in Dei amore, saepe vitia superare disponunt; sed pondere vitiorum gravati, rursus ad ea vi
Abbreviated transcription (Latin):
dantur. nullũ premiũ caritatis pensatur. Cari¬
tas enim uirtutũ om̃ium obtinet principatũ.
Dilectio dei morti comꝑatur. dicente sałone.
Ualida est ut mors dilectio. S idcuto qr sicut
mors uiolent̾ seꝑat animam acorpore: Ita et
dilectio dei uiolenter segregat hominem a mũ¬
dano ⁊ carnaliamore. Oi dei precepta cõtẽp¬
nit. deum non diligit. Neq enim regem diligunꝰ
si odio leges eius habemus. Tenenda est cum scĩs
uiris unitas caritatis.  quanto se quisq sb̾tra¬
hit mundo: canto opus est ut se associet bonoꝵ
consortio. Caritas in dilectione dei ⁊ ꝓxiii ꝯstaͭ.
Suat autem in se dilectõnem dei quiacaritate
non diuidit᷑ ꝓximi. Qͥa fraterna societate secer¬
nitur a diuine caricatis participatione pͥuat᷑
nec pot̾it deũ dilig̾e qui uoscitur in proximi di¬
lectione errare. xp̃c deus ⁊ homo. Totum ergo
xp̃m non diligic qui hominem odit. Bonorum

Expanded text:
dantur. Nullum praemium charitati compensatur, quia charidantur. Nullum praemium charitati compensatur, quia charitas enim virtutum omnium obtinet principatum. eligentur. 4. Dilectio Dei morti comparatur dicente Salomone: Valida est ut mors dilectio ; idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita et dilectio Dei violenter segregat hominem a mundano et carnali amore. 5. Qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit. Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. 6. Tenenda est cum sanctis viris unitas charitatis; et quanto se quisque mundo, tanto opus est ut se associet honorum consortio. 7. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem in se dilectionem Dei, qui a charitate non dividitur proximi. Qui a fraterna societate secernitur, a divinae charitatis participatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in proximi dilectione errare. Christus Deus et homo est. Totum ergo Christum non diligit, qui hominem odit. 8. Bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
Mulci fide tm̃ xp̃iani sunt: oꝑe uero a xpĩana
doctrina dissentiunt. Multi quoq fidem xp̃i ex
corde non amant s humano terrore eamdẽ
per ypocrisin tenere se simulant & qui ẽẽ nõ
possunt aperte mali ꝑ t̾rorem ficte boninoscũ¬
cur. Amatores inuudi pugnant aliquando:
pro fide ⁊ aliis quidem proficiunt. Ipĩ uͦ amore
terreno implicati celestia non requirunt:
s uerbo tm̃fidem defendunt. Qͥdam pro fĩde
itiam hereticos insecuntur. s per arroganciã
eos qui intra eccłiam sunt contempnũt. Adu̾¬
sarios quidem sidei confutant pro infidelitate:
uideantur esse participes: tamen qr pͥuant᷑¬
a caritate fraterne dilectionis Nullum habent
incrementum uirtutis. nam sicut ait apostolus.
Si tradid̾o corpus meum uͥ ardeam: caritatem
non habuero nicħ mͥ prodest. sine amore carita¬
tis qmͣuis quisq recte credat. ad beatitudinem

Expanded text:
Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide tiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, videantur esse participes, tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, 194 nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait Apo« Si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . » Sine amore charitatis, quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
non creditur. Ita nichil profutura est que corde
retinetur si ore non proferatur. Detalienĩ fide
ꝓpheca ita quosdam obiurgat dicens. Periit
fides ablaca ẽ fides de ore eorum. Fides eium q̃ corde
creditur confessione oris ad salucem profertur.
Uacuam esse sine oꝑib fidem ⁊ frustra sibi de
sola side blanditur. Qui bonis oꝑib nõ ornat᷑.
qui crucem portat deb mundo ⁊ mori. Nã ferre
crucemr mortificare se ip̃m est ferre ⁊ non mori.
simulatio ypocritarũ est. Qui ꝑ fidem cogniti¬
onem dei habent. ⁊ oꝑib obscurantur: exẽplũ
balaam sequunt᷑. qui cadens oꝑe apertos ocłos
habuit ꝑ contemplationisfidem carnales. fidẽ
non pro uircute animi. s pro cõmodo quer̃e
corporali. Unde et domimus dicit. Queritisme
non qr uidistis signa. s qr manducastis de pa
doctrinam non uiuit. etiam ip̃am fidem quã
uerbo colit. Oborta temptatione facile perdit.

Expanded text:
non creditur, ita nihil profutura fides, quae corde non creditur, ita nihil profutura fides, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De tali enim fide propheta ita quosdam objurgat, dicens: Periit fides, ablata est de ore eorum . Fides enim quae corde creditur, confessione oris ad salutem profertur . 8. Vacuam esse sine operibus fidem, et frustra sibi de sola fide 193 blanditur, qui bonis operibus non ornatur. 9. Qui crucem portat debet et mundo mori. Nam ferre crucem, et mori, mortificare seipsum est; ferre, et non mori, simulatio hypocritarum est. 10. Qui per fidem cognitionem Dei habent, et operibus obscurantur, exemplum Balaam sequuntur; qui cadens opere, apertos oculos habuit per contemplationis fidem. 11. Carnales fidem non pro virtute animi, sed pro commodo quaerere temporali. Unde et Dominus dicit: Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis de pandoctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta tentatione, facile perdit. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscimus. s magis ⁊̃ quod intellectu mentis cõ¬
spicimus .i. deũ. sine fide nemo potest placere deo.
Omne enim quod non est ex fide pecratum est.
fides neqͣqͣm extorquet᷑. s ratione acq exemplis
suadecur. Quib autem exigitur uiolencer ꝑse¬
uerare in eis non potest. exemplo. Ut ait quidam.
nouelle arboris citius. cuius si quisq cacumen uio¬
lenter impresserit denuo dum laxatur inid quod
fuerat confestim reuertitur sicut homo lib̾o arbicͥo
conditus sua sponte deuertit a deo. Ita ex propria
mentis conu̾sione credendo recurrit ad deuni. Ut
⁊ libertas asnoscatur arbitrii ꝑ propͥam uolunta¬
tem et beneficium gracie ꝑ acceptam fidei u̾itatẽ
in corde respicit deus fidem. Ubi se non possunt ho¬
mines excusare. qui ore simulant ueritatis pro¬
fessionem. ⁊ corde retentant erroris impietatẽ:
Sicut nich̾ proficit fides que ore tenetur ⁊ corde

Expanded text:
dignoscimus, sed magis etiam quod intellectu mentis condignoscimus, sed magis etiam quod intellectu mentis conspicimus, id est, Deum. Sine fide nemo potest placere Deo : Omne enim quod non est ex fide peccatum est . 4. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare in eis non potest: exemplo, ut quidam ait, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter impresserit, denuo, dum laxatur, in id quod fuerat, confestim revertitur 5. Sicut homo, libero arbitrio conditus, sua sponte divertit a Deo, ita ex propria mentis conversione credendo, recurrit ad Deum, ut et libertas agnoscatur arbitrii per propriam voluntatem, et beneficium gratiae per acceptam fidei veritatem. 6. In corde respicit Deus fidem, ubi se non possunt homines excusare, qui ore simulant veritatis professionem et corde retentant erroris impietatem. 7. Sicut nihil proficit fides quae ore retinetur, et corde
Abbreviated transcription (Latin):
sciens uoluntatem dominisui ⁊ non faciens non
digna plagis uapulabit multis. & iacob. sciẽti¬
inquit bonũ ⁊ non facienti: pcc̃m est. simplicita¬
tem cum ignauia uocari stultĩam. simplicitatẽ
melius est ut bene uiuendi studiũ: qͣm młta sciẽdi
sequamur. Non ꝑtinere ad bĩtudinem consequẽ¬
dam scĩam rerum. nec esse beatum multa scire s
esse magnũ beate uiu̾e. Nichil ꝓdesse omnem sci¬
re prudenciam mundicu iguorancia dei. ⁊nicħ
obesse scientib deum cũ ignorancia nundi. per¬
fecte autem scit qui deum prius et ista non ꝓ se
si ꝑ simplicitatem aliqua de elemencis indigne sen¬
tiat dum modoͣ deo uera prom̃tiet Nam qmuis
de incorporeis corporeisq naturis nequeat quis
disputare: beatum cñ illũ facit uita recta cũ fide.
et recte credendo bene uiuit & bene uinendo fidẽ
rectam custodit. Deus si creditur mĩto inuocatur
et queritur. Ac ꝑ hoc tunc ꝑfecte laudatur: qñ ⁊

Expanded text:
sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis . Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est . 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil obesse scientibus Deum ignorantiam mundi. Perfecte autem scit, qui potius Deum et ista non pro se, per simplicitatem anquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide. et recte credendo bene vivit, et bene vivendo, fidem rectam custodit. 2. Deus, si creditur, merito invocatur et quaeritur; ac per hoc tunc perfecte laudatur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quer̾e deum. Deinde honestatem uite cũ innocẽ¬
cie oꝑe. Nullus sapĩam dei plene recipit nisi qͥ
se ab onũ abstrahere actionum cura contendit.
Unde ⁊ scriptum est. sapĩam scribe in tempore
ta dei se penetrare non posse. Tunc autem recte
Nullus autem in culpa maior est. qm ille qͥ deũ
nescit. Inuestigatõnem ueritatis multoꝵ est q̃r̾e̾
s paucorum est inuenire. La autem que supra
hominis intelligencia sunt. scrutanda non sunt
Quicquid supra hominis intellectum est. q̃rend̾
non est. Consilio autem diuino seruand̾ est u̾ ħ
credatur esse iustĩa ꝙ diuine placuerit ueritati.¬
uoluntati. Non enim pot̾it esse iniustum quod
iusto complacet iudici. Omĩs sapiencia ⁊ sciẽcia
et opinatione consistit. Melior est autem ex sci¬
encia ueniens: qͣm e opinatõne sentencia. Nam
illa uera est: ista dubia. Ad maioris culpe cumu¬
lum ꝑtinet scire quẽqm ꝙ sequi debeat ⁊ sequi
nolle quod sciat. Unde et dominus. Seruus inqͥt

Expanded text:
ntiae studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere actionum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore ta Dei se penetrare non posse. Tunc autem Deum rNullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum est invenire. Ea autem quae supra hominis intelligentiam sunt, scrutanda non sunt. Quidquid supra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
faretre subtilicer insidiarum sagittas ne.¬
celat. ut falsam faciat secularitatem. Decipi¬
atq callide eum contra quem molitur occłde
Cauendus est autem inimicus qui mariifes¬
tus est s magis ille qui uideri non pocest Faci¬
le enĩ uincimus que uidemus. q̃ autem non
uidemus difficile a nob̾ expellimus. Baro .ii.
nocetur homo ab extraneis si sui eũ nõ ledãt.
Magis enim insidiis nr̃orũ qm alioꝵ peri-¬
clitamur. Latent sepe uenena circumlita mel¬
le uerborum. ꝙ tam diu deceptor bonitatem si¬
mulat: quousq fallendo decipiat. D¬

Expanded text:
aretrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quae autem non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis enim insidiis nostrorum quam aliorum periclitamur. 4. Latent saepe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor bonitatem simulat, quousque fallendo decipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
de spiritali corpore ꝙ erit in resurrectõne
scõrum inquisitõnem diligentiorem distuli.
utrũ uel quõ deus qui sp̃c ÷ etiam ꝑ corpus tale
uideatur. s eam postea questionem sane diffi¬
cilimam in nouissimo .i. in uicesimo ⁊ scd̾o libͦ
de ciuitate dei satis qͣntũ arbitror explicaui. In¬
ueni ⁊̃ in nr̃o quodam codice in q̃uo et istelib̾
est quoddam cõmonitoriũ a me fc̃m debac re
ad ep̃m siccensen fortunatianũ: qd̃ in opuscłoꝵ
meoꝵ indiculo uec int̾̃ libros nec int̾ epłas est no¬
tatum. Hic liber sic incipit. memor debiti. illud
autem sic ut presens rogaui ⁊ nũc cõmoneo. De¬
uis i natura et gracia

Expanded text:
de spiritali corpore, quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum uel quomodo deus, qui spiritus est, per corpus tale uideatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et nunc commoneo. CDE NATVRA ET GRATIA
Abbreviated transcription (Latin):
catholicus ewangłice doct̾ne ꝯsona uoce ⁊xdet
⁊ solempni tͥpudio fidem catholicam ꝓficetur.
Symbolum autẽ grece latine sonat indiciũ ł
collatio. Tum qr regłam fidei plenam indicat
gelium ꝓfecti᷑ confentes in unũ suꝑ articłos
fidei statuerũt. ut sic̃ omẽs in una fide erant¬
ꝯcordes: sic om̃s unam fidem ꝯcordit̾ predica¬
tinere. Sẏmbolũ ergo post esuangłiũ fidem:
post predicatõnem ostendit unde ioh̾es
Symbolum cantet᷑ ad missam. Ex decretoi
scẽ uniuersał synodi apud constantinopolĩ
celebrate.

Expanded text:
catholicus evangelicae doctrinae consona voce respondet, et solemni tripudio fidem catholicam profitetur. Symbolum autem Graece, Latine sonat indicium vel collatio, tum quia fidei plenam indicat gelium profecturi, conferentes in unum super articulis fidei, statuerunt ut sicut omnes erant in una fide concordes, sic omnes unam fidem concorditer praedicatinere. Symbolum ergo post Evangelium, fidem praedicationem ostendit. Unde Joannes: Symbolum cantetur ad missam, ex decreto sanctae universalis synodi apud Constantinopolim celebratae.
Abbreviated transcription (Latin):
creditur ad iustĩam. ore autẽ confessio
fit ad salutem: ut ostendat eccłia ꝙ ewͣngłii
uerbũ corde recipit. aox fidei sẏm bolũ
ore decantat. qd̵ cam̃ ep̃c incipit. ut sigͥficet
qd̾̃ om̃e bonũ axp̃o procedit. Nam om̃e dat̃
optinũ. ⁊ om̃e donũ ꝑfr̃m desursũ ÷. descendẽs

Expanded text:
creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem Rom. X, ut ostendat Ecclesia, quod Evangelii verbum corde recepit, mox fidei Symbolum ore decantat, quod tamen episcopus incipit, ut significet, quod omne bonum a Christo procedat. Nam omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, desc
Abbreviated transcription (Latin):
enim potius admoneo. ut illi duodecim librile¬
gantur quos longe postea ep̃c feci. ⁊ ex ip̃is de
isto iudicetur. Hic ergosic incipit. De obscurtͤ
naturaliũ rerũ que omĩpotente deo artifice s¬
fc̃a sentimꝰ non affirmando s querendo trac

Expanded text:
enim potius admoneo ut illi duodecim libri leenim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo tract
Abbreviated transcription (Latin):
orum in enucleandis atq scrutandis d̾ius
eloquiis. eiusq titulum esse uolui degenesi
ad littãm imperfectus. Inueni quippe eum
usq ad hec uerba dictatum. pater cũ pat̾ est.
nec filius aliud est qmͣ filius qr ⁊ cum dicitur
similitudo patris qͣmqͣm ostenedat nullã int̾¬
uenire dissimilitudinem non tñ solus ẽ pat̾
si habet similitudinem. Post hec repetiui uer¬
ba scripture rursus consid̾anda atq tractãda
& dixit deus. facianius hominem ad y̾magi¬
nem ⁊ siłicudinem nr̃am. Huc usq dictatum
librum imꝑfcm̃ reliq̃ram. quod autẽ ibi seqͦr
addendum putaui cum eũ retractarem uͭ sic
tñ ꝑfeci. s hoc qͦ addito imꝑfc̃m reliqui. Si
enim ꝑfecissem saltem de omĩb oꝑib ⁊ uerb̾
dei que ad sextum diem ꝑtinent disputassẽ.
In hoc libro eadem notare que mͥ displicent.
uel defende que aliis non bene intellecta dis
plicere poss. suꝑfluũ michi uisum÷. Breuit̾

Expanded text:
orum in enucleandis atque scrutandis diuinis orum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intplicere possunt, superfluum mihi visum est. Breviter
Abbreviated transcription (Latin):
duos libros contͣ manicheos condidis¬
sem qm̃ scd̃m allegoricam significatio.¬
nem scripture uerba cractaueram. non
ansus naturaliũ rerum tanta secreta ad
litt̃am expon̾e. hoc ÷ quemadmod possẽt
sm hystoricam ꝓpͥetatem que ibi dicta st̃
accipi uolui experiri in hoc quoq nego¬
ciosissimo ac difficillimo oꝑe quid ua¬
lerem: s in scripturis exponendis tirocini¬
um meum sub tanta sarcine mole subcu¬
buit. ꝙ nondũ perfecto uno libro ab eo
quem sustinere non pot̾am labore conqͥ¬
eui. S in ħoꝑe cum mea opuscła retrac¬
tarem. iste ipẽ ut erat imꝑfectus uenit
ĩmanus. quem neq edid̾am ⁊ abolere de¬
creu̾am. qm̃ scripsi postea duodecim libͦs.
quoꝵ titulus ÷ de genesi ad litt̾am. In qͥ¬
bus qmuis multa quesita potũis qm in¬
uenta uideantur: tam̃ eis iste ułło modo
est comꝑandus. Uerũ et hunc postea qm
retradaui manere uolui. ut̃ esẜ index¬
qͣntũ existimo non muitilis fudim̃torũ me¬

Expanded text:
duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset indexantum existimo, non inutilis rudimentorum me
Abbreviated transcription (Latin):
altaris officio capitis xp̃i cuius membrũ
notam faciam ĩcarnacõnem meam. Uenit ad
nos calciaca diuiuitas. ut ꝓ nob̾ dei filius sa¬
cerdocio fungeretur. Per ligulas quib ipsa
pedib calciam̃ta constringunt᷑ illud idem ac¬
cipimus qd̃ per corrigiam calclam̃ti iohãnes
uinitas est unita. Sicut .n. pes corpus sustencat.¬

Expanded text:
altaris officio capitis sui Christi, cujus notam faciam incarnationem meam. Venit enim ad nos calceata Divinitas, ut pro nobis Dei Filius sacerdotio fungeretur. Per ligulas, quibus ipsa pedibus sandalia constringuntur, illud idem accipimus, quod per corrigiam calceamenti Joannes vinitas est unita. Sicut enim pes corpus sustentat,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in calernacło deseruire tanqͣm etatis ad
hon̾a portanda robuste. qui possent archam fe¬
deris mensam ꝓpõitõnis. ⁊ uasa tab̾naculi depor¬
tare. Quod et in nouo testam̃to recolit᷑ cũ dia¬
conib supͣ sinistrũ humerũ stola p̃ponitur. et
in dieb ieiunii supra cumdem humerũ casula
complicatur. Quia quicquid laboris in hͣc uita
sufferimus tamqmͣ in sinistra portamꝰ. donec a
sinistra transeamus in dexteram: in qͣ requiem
habeamus. Hinc ⁊̃ diaconi cardinales mensam
lat̾anensis altaris suꝑ hum̃os suos ⁊ in die cene
deportant: ⁊ reportant in sabbo. Semꝑ ip̃i sũmũ
pontificem uelut archam fed̃ĩs leuite portantes.
Cet̾m ĩ nouo testam̃to sumpsit iniciũ ab apłis
qui septem uiros boni testimonii plenos spũ .s.
diacones elegerunt. orõne p̃missa ꝑ impoĩtio¬
nem manuũ ordinantes. Hii sunt in apocalypsi
aurea. hii uoces tonitruoꝵ qui pacem annũtiãt
predicant ewangłium. mensam componũt. of¬

Expanded text:
sunt in tabernaculo servire, tanquam aetatis ad onera portanda robusti, qui possint arcam foederis, mensam propositionis, et vasa tabernaculi deportare. Quod etiam in Novo Testamento recolitur, cum diaconibus supra sinistrum humerum stola imponitur, et in diebus jejunii supra eumdem humerum casula complicatur. Quia quidquid laboris in hac vita sufferimus, tanquam in sinistra portamus, donec a sinistra transeamus in dextram, in qua requiem habeamus. Hinc etiam diaconi cardinales mensam Lateranensis altaris supra humeros suos in die coenae deportant, et reportant in Sabbato: semper ipsi summum pontificem velut arcam foederis levitae portantes. Caeterum in Novo Testamento sumpsit initium ab apostolis, qui septem viros boni testimonii, plenos Spiritu sancto, diacones elegerunt, oratione praemissa, per impositionem manuum ordinantes Act. VI. Hi sunt in Apocalypsi aurea, hi voces tonitruorum, qui pacem annuntiant, praedicant Evangelium, mensam componunt, of
Abbreviated transcription (Latin):
tena que dicitur a patendo: cor latum ⁊
amplũ significat. Suꝑ hanc patenam
.i. suꝑ hanc lacitudinem caritatis sacrificiũ
iusticie debet offerri. ut holocaustũ anime pĩ¬
guefiat. Hãc latitudĩem cordis habebant apłi
cũ petrus aiebat. ꝙ si oportuerit me mori tecũ: nõ
te negabo. Similiter et om̃s dixerũt discipuli.¬

Expanded text:
tena, quae dicitur a patendo, cor latum et amplum signat; super hanc patenam, id est super latitudinem charitatis, sacrificium justitiae debet offerri, ut holocaustum animae pingue fiat. Hanc latitudinem cordis apostoli habebant, cum Petrus aiebat: Et si oportuerit me mori tecum, non te negabo. Similiter et omnes discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
autugit ⁊ latuit cũ om̃es discipuli relicto magͦr
fugerũt ⁊ lacuerũt. ⁊ ideo post susceptã obila¬
tam sacerdos abscondit sub corporali patenã.
uł ab altari remotam subdiaconus rectus cõ¬
cinet ĩuolutam. Propt̃ qd̾ discipuloꝵ fuga
uł latibulum designatur. qui cum uerum sa
sicut eis ip̃e predyẽat Om̃es uos scandalum patie¬
mini in me in ista nocte. Scriptũ est .n. ꝑcuciã
pastorem ⁊ disꝑgentur oues gregis. postꝙͣ aut̃
surrexo̾ precedam uos in galyleam. ꝙ ideo sacer¬
dos dominice resurrectõnis annũtiaturꝰ eu¬
log̾um resumit patenam. Qͥa cũ esset sero die
illa una sabbatoꝵ ⁊ fores eẽnt clause ubi erãt
discipuli congregati pp̃ metũ uideoꝵ uenit iħc¬

Expanded text:
aufugit et latuit, cum omnes discipuli relicto magistro fugerunt et latuerunt. Et ideo post susceptam oblatam sacerdos abscondit sub corporali patenam, vel ab altari remotam subdiaconus retro continet involutam, per quod discipulorum fuga vel latibulum designatur, qui dum verum sacsicut eis ipse praedixerat: Omnes vos scandalum patiemini in me in hac nocte. Scriptum est enim: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis, postquam autem surrexero, praecedam vos in Galilaeam ibid.. Et ideo sacerdos Dominicae resurrectionis annuntiaturus eulogium, resumit patenam, quia cum esset sero die illo una Sabbatorum et fores essent clausae, ubi erant discipuli congregati p
Abbreviated transcription (Latin):
in scło uitam de gentib acq alia scło huic.
renuntiantib. Illis enĩm dicitur ut sua omĩa
bene gerant. Istis ut sua omĩa derelinquant illi
preceptis generalib astringuntur isti p̾cepta
generalia perfectius uiuendo transcendunt.
Ad perfectum non sufficit nisi abnegatis om̃i¬
bus suis etiam se ip̃m quisq abneget. S qͥd
est se ip̃m abnegare nisi uoluptatib ꝓpriis
renuntiare. ut qui superbus erat sit humilis:
qui iracundus est esse studeat mansuetus:
Nam si ita quisq renuntiet quibus possidet
omnibus ut suis non renuntiet morib: Non
est xp̃i discipulus. Qui enim renuntiat rebus
suis sua abnegat. qui uero renuntiat morib
prauis semet ip̃m scilicet ab negat. Unde et
cominus. Qui uult inquit post me uenire ab¬
neget semet ip̃m.¬

Expanded text:
in saeculo agentibus atque alia saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius vivendo transcendunt. 2. Ad perfectum non sufficit, nisi ut, abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus. Qui enim renuntiat rebus suis, sua abnegat; qui vero renuntiat moribus pravis, semetipsum scilicet abnegat. Unde et Dominus: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetip
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑbus amat pͥmas cathedras in synago¬
gis. primos recubitus in cenis. salutatõnes
in foro. ⁊ uocari ab hominib tabi. nõ nomine
ꝑsone s noĩe fortune uult appellari. Non ut
homo s ut deus uult honorari. sedet sublumt᷑.
incedit excelsus. uult sibi om̃s assurg̾e. singu¬
los inclinare. Porro philosophus quidã uolẽs
arroganciam cuiusdam regis elude̾. cũ uidiss
eũ in chrono regali sedere sublimem ꝓstrat᷑
in terram supplicit̾ adorauit. ⁊ confestim nõ
ĩuitatus ascendens iuxta regem consedit ꝙ
rex uehem̃ter admireͬns eo ꝙ nos s illũ phi¬
losophum quid hic eg̾it exquisiuit. Philoso¬
phus ergo respondit. aut deus es aut homo.
Si deus. debui te ad orare. Si homo: potui iux̃¬
orare. Si deus sum. non debuisti uixͣ me sedere.
De superfluo cultu.

Expanded text:
bus «amat primas cathedras in sinagogis, primos recubitus in cenis, salutationes in foro et vocari ab hominibus rabbi». Non nomine persone, sed nomine fortune vult appellari, non ut homo, sed ut Deus vult honorari. Sedet sublimis, incedit excelsus, vult sibi omnes assurgere, singulos inclinare.2 Porro philosophus quidam volens arrogantiam cuiusdam regis illudere, cum vidisset eum in throno regali sedere sublimem, prostratus in terram suppliciter adoravit et confestim non invitatus ascendens iuxta regem consedit. Quod rex vehementer admirans, eo quod nosset illum esse philosophum, quid hoc egerit exquisivit. Philosophus ergo respondit: «Aut Deus es, aut homo: si Deus, debui te adorare, si homo, potui iuxorare: si Deus sum, non debuisti juxta me sedere. » I. De superfluo cultu.
Abbreviated transcription (Latin):
est. an ignoratis sp̃c scientib enĩ legem lo¬
quor qr lex dominatur hõi in qnͣtum tem¬
pus uiuit usq ad eum locum in quo script̃
est uiuificabit ⁊ mortalia corpora ur̃a per
in hĩtantem sp̃m eius in uobis. ubi illud ꝙ
ait apostolus. scimus autem qr lex spũalis
est. ego autem carnalissum expon̾e uolẽs
dixi. id est carni consentio nondũ sp̃ali grã
lib̾atus. Qod non sic accipiend̾ ÷ qiͣ sp̃alis
hono iam sub gr̃a constitutus. etiam de se¬
ip̃o non possit hec dr̃e: ⁊ cet̾a usq ad eũ locũ
ubi dc̃m est. miser ego homo quis me libera¬
bit de corpore mortis huius Quod post ea
didici sicut sum iam ante confessus. Rursus
exponeus qd̾ ait apłs corpus quidem mortuũ
est p̃p̃ pecratum: mortuũ inqm corpus dicit
qͣmdiu tale est ut indigencia rerũ tempora¬
lium molestet animam. s ita melius mich̾
postea uisumm iõ mortuũ corpus dictum
quod habeat iam moriendi necessitatem
quam non habuit ante peccatum. L¬

Expanded text:
est: an ignoratis, fratres — scientibus enim legem loquor — quia lex dominatur homini, in quantum tempus uiuit? usque ad eum locum, in quo scriptum est uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ubi illud, quod ait apostolus: scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo . mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
scło sunt. Quoꝵ tibi fides cognica es. ⁊ nota
deuocio. qiͣ qui ꝓpiciaris fidelib ⁊ deuotis.
qui solus uides in ꝯscienciis. qui recte credãt
uel ideo dicit ꝓ quib offerimus. uel qui tibi
offerunt. qr non solum offerũt sacerdotes. s

Expanded text:
sal. XXIV. Quorum tibi fides cognita est, et nota sal. XXIV. Quorum tibi fides cognita est, et nota devotio. Quasi qui propitiaris fidelibus et devotis, qui solus vides in conscientiis, qui recte credant Vel ideo dicit pro quibus offerimus, vel qui tibi offerunt, quia non solum offe
Abbreviated transcription (Latin):
recitari. Mem̃to domine famuloꝵ famu¬
larũq tuarũ ⁊ omĩum circũstantiũ. Ex
hac iunctura manifeste comcitur qd̃ hic
quidem sit locus ubi sacerdos sp̃aliter quos
ret ubi defunctoꝵ pot̾it ag̾e memoriam spe
salubre sit missarũ interesse misteriis. cum
sacrificiũ eucharistie ꝓ cutũstantib spãłr
offeratur. Unde cautum ẽ in canonib quod¬
omẽs fideles qui ꝯueniunt in sacris sollemp¬
nitatib ad eccłiam. ⁊ scͥpturas apłoꝵ ⁊ ewã¬
gelistarũ audiant. Qui u̾o non ꝑseuerãt¬
eccł̃ie ꝯmouentes ꝯuenit ꝯmunione pͥuari.
Uerũ cum deus nich̾ ignoret. nec alicuius ua¬
leat obliuisci. quid est quod petimus ꝙ deus
nr̃i memin̾̃t: Porro deus dicitur scire quod
approbat. Unde Nouit deus qui sunt eius. ⁊
dicitur nescire quos repbat. Unde nõ noui uoꝰ.
omĩum iniquitatũ eius non recordabor. ⁊ dr̃
obliuisci bonoꝵ cum bonus ad malũ ꝑuertit᷑.
tuarũ dñe. ⁊ misericordiarũ tuarũ que a

Expanded text:
mulorum famularumque tuarum et omnium circumstantium. Ex hac junctura verborum manifeste conjicitur quod hic quasi quidam sit locus ubi sacerdos specialiter quos cus occurret, ubi defunctorem poterit agere memoriam spec ac salubre missarum interesse mysteriis, cum sacrificium eucharistiae pro circumstantibus offeratur omnes fideles qui conveniunt in sacris solemnitatibus ad ecclesiam, et Scripturas apostolorum et Evangelium audiant. Qui vero non perseveraecclesiae commoventes, convenit communione privari. Verum cum Dominus nihil ignoret, nec alicujus valeat oblivisci, quid est quod petimus ut Deus nostri meminerit. Porro Deus dicitur scire quos approbat, unde: Novit Dominus qui sunt ejus; et dicitur nescire quos reprobat, unde: Non novi vos omnium iniquitatum ejus non recordabor . Et dicitur oblivisci bonorum, cum bonus tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
spũaliter ꝑiter et corporali spẽ carebunt. Scͥp¬
tum est .n. Tollatur impius ne uideat głiam
dei. qui tunc erit solus in lucem sempit̾uã
Tantam autem in penis reprobi tolerabunt
angustiam. ut uix aliquid cogitare ualeant
preter penas. s illuc dirigent impetũ cogita¬
tionis ubi sentient uimi doloris. Sane qͥdam¬
discipulus fertur apparuisso u nnt̃i nꝰ mortẽ

Expanded text:
nt. Scriptum est enim: «Tollatur impius, ne videat gloriam Dei», qui solus tunc erit «in lucem sempiternam». 2 Tantam autem in penis reprobi tollerabunt angustiam, ut vix aliquid cogitare valeant propter penam, sed «illuc dirigent impetum cogitationis, ubi sentient vim doloris». Sane discipulus quidam fertur apparuisse magistro post mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit deus ꝑizomata post pectatũ. ⁊ a xp̃o
uideatur: satagit uestui duplicib. indui mol¬
libus. preciosis ornari. S quid est bomo p̾ciosis
ornatus nͥ sepulcrũ foris dealbatum. Intus aut̃
plenus spurticia. Iacinctus ⁊ purpura. coccus
et bisus. ⁊ in limo putrescunt aurũ ⁊̃ argencũ
lapides et gemime in luto sordescunt. Dig¬
nitas et potestas male iacent in pulu̾e. bo¬
nor ⁊gloria male sedent in cin̾e. Quid erge
suꝑbe philacteria dilatas ⁊ magnificas fim¬
brias: Diues ille qui induebatur purpura ⁊
bisso. sepultus est in inferno. Dina filia pa¬
triarche iacob anteqm egrederetur uait iose¬
phus ut ornatũ mulierum ꝓuincialiũ en̾iet
uirgo ꝑmansit. Cum autem exiuit sichem
filius regis amon eam uiolenter oppressit
Olofernes qui sedebat in canopeo ꝙ erat ex
purpura ⁊ auro ⁊ sinaragdo. ⁊ lapidibus
preciosis intxetum iugulatus ẽ a iudith.
Que cum pͥus uteretur cilicio tũc ornatum
iocunditatis assumpsit. Audi suꝑ hoc cõsi¬

Expanded text:
fecit Deus perizomata post peccatum, et a Chrivideatur, satagit vestiri duplicibus, indui mollibus, pretiosis ornari. Sed quid est homo pretiosis ornatus nisi sepulcrum foris dealbatum, intus autem plenum spurcitia? Iacintus et purpura, coccus et bissus in limo putrescunt, aurum et argentum, lapides et gemmae in luto sordescunt. Dignitas et potestas male iacent in pulvere, honor et gloria male sedent in cinere. 2 Quid ergo superbe philacteria dilatas et magnificas fimbrias? Dives ille, qui induebatur purpura et bisso, sepultus est in inferno. Dina, filia patriarche Iacob, antequam egrederetur, ut ait Iosephus, ut emeret ornatum mulierum provincialium, virgo permansit; cum autem exivit, Sichem filius regis Amor eam violenter oppressit. Holofernes, qui sedebat in canopeo quod erat ex purpura et auro et smaragdo et lapidibus pretiosis intextum, iugulatus est a Iudith, que, cum prius uteretur cilicio, tunc ornatum iucunditatis assumpsit. 3 Audi super hoc sente