comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riantur. His itaq de sermone dei breui¬
ter explicatis. nunc apłi u̾ba inspicia¬
mis. uuius ẽ inquit sermo dei et effi¬
cax. et penetrabilior omni gladio anci¬
piti. uiuus qr ñ mutatur. Efficax q
non deficit. Penetrabilis qr non fal¬
litur. Non mutatur in ꝓmisso. ñ defi¬
cit in facto. ñ fallitur in iudicio. ꝑ¬
missio eus obliuione ñ moritur. nec
intentione mutat᷑. Oꝑatio eius diffi¬
cultate ñ uincitur. Iudicium eiꝰ ambi¬
guitate non fallitur. ueraciter ꝓmit¬
tit. fortit̾ facit. Subtiliter discernit.
uiuus est sermo dei ut credas. efficax
ut speres. penetrabilior ut tumcas. ui¬
uus ẽ in preceptis et ꝓhibitionib. ef¬
ficax in ꝓmissis ⁊ cõminationib. pe¬
netrabilior in iudiciis et dampnatio
tentia opeꝵ eus credenda pociꝰ quam
discucienda sunt. que sit subtilitas iu¬
dicioꝵ eius consideremus. Penetrabi¬
lior inquit ẽ sermo dei omni gladio
ancipiti. Anceps est gladius. qui ex

Expanded text:
riantur. His itaque de sermone Dei breviriantur. His itaque de sermone Dei breviter explicatis, nunc Apostoli verba inspiciamus: Vivus est, inquit, sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti . Vivus, quia non mutatur; efficax, quia non deficit; penetrabilis, quia non fallitur. Non mutatur in promisso, non deficit in facto, non fallitur in judicio. Promissio ejus oblivione non moritur, nec intentione mutatur. Operatio ejus difficultate non vincitur. Judicium ejus ambiguitate non fallitur. Veraciter promittit, fortiter facit, subtiliter discernit. Vivus est sermo Dei ut credas, efficax ut speres, penetrabilior ut timeas. Vivus est in praeceptis et prohibitionibus, efficax in promissis et comminationibus, penetrabilior in judiciis et damnationitentia operum ejus credenda potius quam discutienda sunt, quae sit subtilitas judiciorum ejus consideremus. Penetrabilior, inquit, est sermo Dei omni gladio ancipiti. Anceps est gladius, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
modo tam̃ hic intelligenda est uox
u̾bi quod ibi caro dei. Humanitatẽ
xp̃i mali quoq et increduli non so¬
lum uidere s etiam occidere potuerũt.
et adhuc cotidie sermonem dei foris au¬
diunt et contempnunt. Et quemad¬
modũ illi hominem occidere non pre¬
sumerent. si deum cognoscere potuis¬
sent. ita quoq isti nequaqͣm uerba di¬
uina audita respuerent. si uirtutem
coꝵ int̾no sapore gustare ualerent.
Sermo igitur diuinus est. qr uita in
eo est. In eo quod foris auditum exci¬
tat id quod intus cor uiuificat. In co ꝙ
aurib illabitur id quod cordi inspirat᷑.
Quod foris ẽ transit. quod intus c̃. mu¬
tabilitatem non tecipit. Quod foris de¬
cursus uerboꝵ explicat intus u̾itas in¬
cõmutabilis ditat. Propterea inquit
celum et t̾ra transibunt u̾ba autem
mea ñ transient. Ibi utiq non transi¬
bunt. ubi transitoria ñ sunt. Quia si¬
cut in multis unum u̾bum non diui¬
ditur. ita multa in uno u̾bo non ua¬

Expanded text:
modo tamen hic intelligenda est vox modo tamen hic intelligenda est vox Verbi, quod ibi caro Dei. Humanitatem Christi mali quoque et increduli non solum videre, sed etiam occidere potuerunt: et adhuc quotidie sermonem Dei foris audiunt et contemnunt. Et quemadmodum illi hominem occidere non praesumerent, si Deum cognoscere potuissent, ita quoque isti nequaquam verba divina audita respuerent, si virtutem eorum interno sapore gustare valerent. Sermo igitur Dei vivus est, quia vita in eo est. In eo quod foris auditum excitat, id quod intus est cor vivificat. In eo quod auribus illabitur, id quod cordi inspiratur. Quod foris est transit, quod intus est mutabilitatem non recipit. Quod foris decursus verborum explicat, intus veritas incommutabilis dictat. Propterea, inquit, coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt . Ubi utique non transibunt ubi transitoria non sunt, quia sicut in multis unum verbum non dividitur, ita multa in uno verbo non va
Abbreviated transcription (Latin):
matur. Quare ergo dr̃ in psalmo. Ut
iusticificeris in sermonib tuis. ⁊ alibi.
Uiuifica me ut custodiam sermones
tuos: Si enĩ uere sermo dei unus credi¬
tur. quomͦ multi sermones eius dicun¬
tur: S sciendum est quod aliter ꝑ
hominum ora loquitur deus. aliter
ꝑ semec ip̃m. Nam quod deus in hõĩb
per homines loquitur. hoc fere om̃is
et ueteris et noui testam̃ti scriptura
testatur. Loquitur ergo deus ꝑ homi¬
nes. loquitur ꝑ se. multos sermones.
ꝑ homines. unum ꝑ semet ipsum. S
quoscunq ꝑ hominum ora ꝓtulit. iste
unus in om̃ib illis fuit. et omnes in
isto uno unum sunt. qui sine isto quo¬
libet loco uel temꝑe ꝓlati eẽ non pos¬
sunt. uideamus ergo magnum sacra¬
mentũ. uerbum dei humana carne
uestitum semel uisibile apparuit. et
nunc cotidie idem ip̃m humana uo¬
ce conditum ad nos uenit. Et qͣmuis
aliter ꝑ carnem atq aliter ꝑ uocẽ hu¬
manam hominib in notescat. quodã

Expanded text:
matur. Quare ergo dicitur in psalmo: Ut matur. Quare ergo dicitur in psalmo: Ut justificeris in sermonibus tuis . Et alibi: Vivifica me ut custodiam sermones tuos . Si enim vere sermo Dei unus creditur, quomodo multi sermones ejus dicuntur? Sed sciendum est quod aliter per hominum ora loquitur Deus, aliter per semetipsum. Nam quod Deus in hominibus per homines loquitur, hoc fere omnis et Veteris et Novi Testamenti scriptura testatur. Loquitur ergo Deus per homines, loquitur per se, multos sermones per homines, unum per semetipsum. Sed quoscunque per hominum ora protulit, iste unus in omnibus illis fuit, et omnes in isto uno unum sunt, qui sine isto quolibet loco vel tempore prolati esse non possunt. Videamus ergo magnum sacramentum, verbum Dei humana carne vestitum, semel visibile apparuit, et nunc quotidie idem ipsum humana voce conditum ad nos venit. Et quamvis aliter per carnem, atque aliter per vocem humanam hominibus innotescat, quodam
Abbreviated transcription (Latin):
uita seruau̾it. ut nullis consentiat ma¬
lis ꝑueniet in futura uita ad illud int̾¬
num et et̾num dei sabbatum ubi nlła
sentiat mala sicut dictum est. ⁊ erit sab¬
batum ꝓ sabbato. mensis ꝓ mense. Is¬
tud itaq p̾ceptum specialiter ad sp̃c
sancti ꝑsonam referri uidetur cum dr.
obserua sabbatum. ut uideł in p̾senti
suscipiamus eum et custodiamus intra
nos in gaudium bone conscientie. qua¬
tinus eum in futuro susciꝑe et posside¬
re mereamur in gaudium uite et̾ne.
hec gͥ sunt tria precepta prime tabule
in quib precipue dei dilectio cõmendat᷑.
et tota trinitas unus deus equaliter ado¬
randa et colenda p̾cipitun.
emel locutus est deus.
qr unum u̾bum genuit ꝑ quod
omnia fecit. hoc uerbum est sermo eiꝰ.
Unus est engo sermo dei. qr unum est
uerbum dei. Et ideo uere unus. qi unius
unus qui sententias multiplices non cõ¬
plectitur. s uno et simplici u̾bo consum¬

Expanded text:
vita ita servaverit, ut nullis consentiat mavita ita servaverit, ut nullis consentiat malis, perveniet in futura vita ad illud internum et aeternum Dei Sabbatum, ubi nulla sentiet mala, sicut dictum est: Et erit Sabbatum pro Sabbato, mensis pro mense. Istud itaque praeceptum specialiter ad Spiritus sancti personam referri videtur, cum dicitur: Observa Sabbatum, ut videlicet in praesenti suscipiamus eum et custodiamus intra nos in gaudium bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere et possidere mereamur in gaudium vitae aeternae. Haec igitur sunt tria praecepta primae tabulae, in quibus praecipue Dei dilectio commendatur, et tota Trinitas unus Deus aequaliter adoranda et colenda praecipitur.Semel locutus est Deus , quia unum Verbum genuit, per quod omnia fecit. Hoc Verbum est sermo ejus. Unus est ergo sermo Dei, quia unum est Verbum Dei. Et ideo vere unus, quia unius unus, qui sententias multiplices non complectitur; sed uno et simplici verbo consum
Abbreviated transcription (Latin):
Quatuor sabbata cõmemorare uide¬
tur scriptura. Primum illud in quo
deus ꝑfectis oꝑib suis requieuisse dr̃
scd̃m illud quod filiis isrł carnalit̾
custodiendum mandat᷑. Ecrcium illd̃¬
quod ppło dei specialiter seruandum pͥ¬
cipitur. Quartum illud quod in repro¬
missione sabbatum ꝓ sabbato suis cls
delectorib pollicetur. Duo gͥ sunt sab¬
bata ext̾ius unum dei ⁊ unum hõies.
et duo interius. unum dei ⁊ unum ho¬
minis. Sabbatum dei illud quo exteriꝰ
ab oꝑe cessasse dr. sacramentũ est illius
uit̾ioris. Sabbati eius in quo ipsius et̾¬
na immortalitas. immortalis quẽ et̾¬
nitas ꝑpetua et concussa beatitudine
ꝑfruens. nullo unquã labore fatigatur.
Sabbatum hominis quod ei ext̾ius ui¬
sibiliter seruandum p̾cipitur. Sacram̃¬
tum ẽ interioris sabbati. ubi mens sc̃a
ꝑ bonam conscientiam a seruitute pecc̃i
quiescens in gaudio sp̃c sancti iocunda¬
tur. hoc sabbatum quisquis in p̾senti

Expanded text:
Quatuor Sabbata commemorare videQuatuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum illud quod filiis Israel carnaliter custodiendum mandatur. Tertium illquod populo Dei spiritualiter servandum praecipitur. Quartum illud, quod in repromissione Sabbatum pro Sabbato suis Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessasse dicitur, sacramentum est illius interioris sabbati ejus in quo ipsius aeterna immortalitas, immortalisque aeternitas perpetua et inconcussa beatitudine perfruens nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
quando ꝑ ip̃m homo est redemptus.
Sane qui filium dei hominẽ factum
confitentur: nequaqͣm in uanum no¬
men di assumunt. qr quem cred̃t
hõiem ꝑ id ꝙ assũpsit ex tp̃r. d̾m uerũ ag¬
nosct̃ ꝑ id ꝙ fuit ex et̾nitate. Pot̃ adhuc ali
sum. et ꝓ sua salute incarnatum con¬
tempnunt. Quid est ergo dr̃e. ne assu¬
mas nomen di tui in uanum. nͥ sicut
ueneraris et adoras eum. pp̃ hoc quod
ab eo factus es sic adora. et uenerare pp̃
hoc quod ab eo es redemptꝰ qui non mi¬
nus tͥ contulit. cum redemit qͣm cum
creauit. Ad eumdem spectat sensum ꝙ
ip̃e filius in euͣngelio discipuł. et per
discipulos om̃ib in se credentib dicit.
Ereditis in deum. et in me credite. Mo¬
desta quidem ut decuit pium insinu¬
atione nos ad monens ut intelliga¬
mus eum non solum adorandum a no¬
bis in sua diuinitate qua condidit. s
in humanitate etiam qͣ redemit. Ter¬
cium p̾ceptum est. obserua sabbatum.

Expanded text:
quando per ipsum homo est redemptus. quando per ipsum homo est redemptus. Sane qui Filium Dei hominem factum confitentur, nequaquam in vanum nomen Dei assumunt, quia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore, Deum verum agnoscunt per id quod fuit ex aeternitate. Potest adhuc alitsum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi, Sicut veneraris, et adoras eum propter hoc, quod ab eo factus es; sic adora eum. et venerare propter hoc, quod ab eo es redemptus, qui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam qua redemit. Tertium praeceptum est: Observa diem Sabbati .
Abbreviated transcription (Latin):
tus sanctus a pr̃is cognitione excludi¬
tur. cum ip̃e etiam ꝓfunda dei teste
apło scrutetur. s est eiusmodi loquẽ¬
di genus ut dicatur. nemo nisi ille ui¬
delicet qui non hoc ẽ quod ille. his ꝓ
breuitate transcursis. ad sequens mã¬
datum discuciendum tͣnseamus quod
tale est. Ne assumas nomen dei tui in
uanũ. hoc ad simplicem littere sensũ
taliter intelligi debet. ut nomen d̃ĩ
homo in uanum ñ assumat. idest
uel ad mendatium confirmandũ uel
ad ydolum uen̾andum. scił ut neq y
ydola nomine diuino honoret. neq
falsitati nomen dei associet. Mistice
aut̃ nomen dei in uanum assumere
est. filium dei uisibilem ꝑ hũanitatẽ
factum creaturam estimarẽ. In ua¬
num quippe nom̃ dei assumit. qui
filium dei et̾num ex temꝑe cepisse cre¬
dit. Nomen siquidem prĩs filius dr.
qr in filio et ꝑ filium pat̾ in uisibil
manifestatur: ñ solum quando per
ip̃m mundus factus est. ueꝵ etiam

Expanded text:
tus sanctus a Patris cognitione excluditus sanctus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei, teste Apostolo , scrutetur. Sed est ejusmodi loquendi genus, ut dicatur, nemo nisi ille videlicet qui non, hoc est quod ille. His pro brevitate transcursis, ad sequens mandatum discutiendum transeamus, quod tale est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmandum, vel ad idolum venerandum, scilicet, ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen Dei associet. Mystice autem nomen Dei in vanum assumere, est Filium Dei visibilem per humanitatem factum creaturam existimare. In vanum quippe nomen Dei assumit, qui Filium Dei aeternum ex tempore coepisse credit. Nomen siquidem Patris Filius dicitur, quia in Filio, et per Filium Pater invisibilis manifestatur, non solum quando per ipsum mundus factus est, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
q locutio diuinam seruitutẽ ab hũa¬
na ꝓprio uocabulo distinguit. ꝙ la¬
tinitas non ht̃. Ibi enim dei seruitꝰ
latria et humana dulia uocatur. et
ob hoc ydolatre appellati sunt qui eam
seruitutẽ quam deo debuert̃. ydol exhi¬
bebant. S latina lingua utramq sub
eodem nomine seruitutẽ comprehen¬
dit. et ꝓpterea obscurior significatio frã
est cum dr. ei soli seruies. quod in gre¬
co ambiguum ñ est. S cum hoc pre¬
ceptum ad patrem ꝑtineat. quare dic¬
tum ẽ ei soli seruies. quasi etiam filio
et sp̃ui sancto seruiendum non sit:
Quod aut̃ dictum est soli. non exclu¬
dit cõmunionem filii et sp̃c sancti. S
quicquid deus non est. Pater autem
et filius et sp̃c sanctus unus deus est.
et ip̃e solus adorandus est. eiq soli et
non alteri seruiendum est ea uideli¬
cet. seruitute que ei soli debita ẽ. Nam
et in eungelio cum dicitur. nemo uo¬
uit patrem nisi filius. ñ utiq spiri¬

Expanded text:
que locutio divinam servitutem ab humaque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior significatio facta est, cum dicitur: Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum hoc praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: Ei soli servies, quasi etiam Filio et Spiritui sancto serviendum non sit? Verum, quod dictum est, soli, non excludit communionem Filii et Spiritus sancti: sed quidquid Deus non est. Pater autem, et Filius, et Spiritus sanctus unus Deus est, et ipse solus adorandus est, eique soli, et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute, quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio cum dicitur: Nemo novit Patrem, nisi Filius , etc., non utique Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
namq uet̾i suꝑiores quiq ab inferiori¬
bus adorari dicebantur: quando eis sine
incuruatione genuum siue capitis in¬
clinatione ab his reu̾entia exhibebatur.
Deum aut̃ adorare est. et totam mentẽ
ꝑ humilitatem ac deuotionem subster¬
nere. et ip̃m principium. ac finẽ om̃is
bont credere. Quod ei soli nos debere ne¬
mo est. Sane mentis qui ambigat. uñ
ip̃e quoꝙ per ꝓpħam de se testatur dicens
honorem meum alteri non dabo. ⁊ głam
meam sculptilib. de seruitute u̾o id ip̃m
competenter intelligi pot̃. qr nimirum
omnis ille rectissime soli deo seruire dici¬
tur. qui et scd̾m deum homini suꝑiori
humiliter se subicit. et ubi causa dei im¬
pugnatur fident̾ contradicit. Qui cauet
sollicite ne in sua seruitute uel ꝓtimo¬
re hominis contra deum quid faciat. ł
t̾rene retributionis lucrũ in intentione
celesti p̾mio anteponat. S in greco ma¬
nifestior sententia exp̾ssa est. Greca nã¬

Expanded text:
namque veteri superiores quivis ab inferiorinamque veteri superiores quivis ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive in curvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quoque per prophetam de se testatur, dicens: Gloriam meam alteri non dabo: et laudem meam sculptilibus . De servitute vero idipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissime soli Deo servire dicitur, qui et secundum Deum homini superiori humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca nam
Abbreviated transcription (Latin):
di isrł ut sis obediens. deus tuus. ut de¬
uotus existas. deus unus ẽ. ut ueritatẽ
agnoscas. De inde sequit᷑ preceptum̃. Ip¬
sum adorabis. ħ ꝑtinet acd fidẽ Et ei soli ser¬
uies. hoc ꝑtinet ad oꝑationẽ. fides enĩ
operans ex dilectione ꝑfectum fac̃. quia
nec opus sine fide. nec fides eui tempus
suppetit accepta est sine oꝑe. ꝓpterea ad¬
ora recte credendo. serui bñ oꝑando. Que¬
ri aut̃ potest si id quod dixit ei soli ad
utrumq referendum est. ut dicatur ip¬
sum solum adorabis. ⁊ ei soli seruies:s
hoc modo quomͦ stare pot̾it. qr sepe in ue¬
teri testamento sanctos uiros non solũ
angłos adorasse s etiam homines legimꝰ.
nec tamen ꝓpterea alicubi rep̾hensos in¬
uenimus: Et in nouo apłs quidem eti¬
am fideles ad seruiendum suꝑiorib et
p̾latis summopere exortatur. Sciendum
ergo ẽ qr alio modo homines adorant᷑.
et alio modo deus adorari p̾cipitur. usu

Expanded text:
di, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut dedi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotus existas, Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et in Novo Apostolus quidem etiam fideles ad serviendum superioribus et praelatis, summopere exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homines adorantur, et alio modo Deus adorari praecipitur: usu
Abbreviated transcription (Latin):
totum de p̾cepto est. quod dr. qr ante pre¬
ceptum ꝑ admonitionẽ ad obedientiam
auditoris animus p̾paratur. Audi isrł.
Hic nota obedientiam. deus tuus. Hic no¬
ta gr̃am. deus unus est. hic doctrinam. Q¬
si diceretur. obedientiam exhibe gr̃am in¬
tellige. gr̃am agnosce. Quod audis. hoc ẽ
obedientia qͣm exigeris. Quod deus tuus
est gr̃a preuenientis. Quod deus unus.
u̾itas qͣr illuminaris et ꝑficeris. Deum
tuum audi qui tͥ miscd̾iam iam exhiby¬
it. et nec dum tam̃ a te seruicium accep̃.
ut scias ab ip̃o esse utrumq scił. et quod
a te exigit opus uircutis. et quod tͥ pro¬
mittit p̾mium retributionis. Audi isrł.
hoc ẽ ausculta. ad quiesce. Om̃is enĩ uir¬
tus ab obedientia incipit. quemad mod̾
omne uitium ab in obedientia ꝓcedit.
frustra namq uel in obedienti gr̃a uł
contumaci doctrina uel ñ intelligenti
p̾ceptum diceretur. Idcuro pͥmum au¬

Expanded text:
totum de praecepto est quod dicitur, quia ante praetotum de praecepto est quod dicitur, quia ante praeceptum per admonitionem ad obedientiam auditoris animus praeparatur. Audi, Israel. Hic nota obedientiam. Deus tuus, hic nota gratiam. Deus unus est, hic doctrinam; quasi diceretur: Obedientiam exhibe, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia, quam exigeris. Quod Deus tuus, est gratia praevenientis. Quod Deus unus, veritas qua illuminaris et perficeris. Deum tuum audi, qui tibi misericordiam jam exhibuit, et necdum tamen a te servitium accepit, ut scias ab ipso esse utrumque, scilicet, et quod a te exigit opus virtutis, et quod tibi promittit praemium retributionis. Audi, Israel, id est, ausculta, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum au
Abbreviated transcription (Latin):
quando qd̃ debitũ estilli ñ impendis. s
tam̃ melior est iniquitas uiri qͣm bene
faciens mulier. qr melior est qͥuam per
celeste desiderium accensus carnem suã
necc̃ĩa etiam subtrahendo affligit. qͣn
qui ꝑ carnalem affectum resolutus de¬
sideriis ip̃ius ꝑ omnia que commoda st̃
illi satisfacere contendit. Mulier male¬
facit. quando prudentia uel ꝑ pigrici¬
am ligata carnem suam negligit. uł
ꝑ sollicitudinẽ uanam distracta ad
suꝑflua querenda se effundit. Quan¬
do ergo bñfacit mulier: uirtus ñ est¬
s quando malefacit culpa. Iniquitas aut̃
uiri desiderium est iusticie. bonitas autẽ
ꝑceptio głe. Si ergo uir iniquus ẽ ad uis¬
ticiam. mulier aut̃ bona ad naturam.
melior ꝓfecto est iniquitas uiri. qͣm be¬
faciens mulier. q si natura bona ẽ in
conditione. iusticia melior est in recribu¬
tione.
udi isrł deus tuus. deus unus est.
ip̃m adorabis. et ei soli seruies. Non hoc

Expanded text:
quando quod debitum est illi non impendis. Sed quando quod debitum est illi non impendis. Sed tamen melior est iniquifaciens mulier: quia melior est qui, per coeleste desiderium accensus, carnem suam necessaria etiam subtrahendo affligit, quam qui, per carnalem affectum resolutus, desideriis ipsius per omnia quae commoda sunt illi satisfacere contendit. Mulier malefacit, quando, per imprudentiam vel per pigritiam ligata, carnem suam negligit, vel per sollicitudinem vanam distracta ad superflua quaerenda se effundit. Quando ergo benefacit mulier, virtus non estsed quando malefacit, culpa. Iniquitas autem viri desiderium est justitiae; bonitas autem perceptio gloriae. Si ergo vir iniquus est ad justitiam, mulier autem bona ad naturam, melior profecto est iniquitas viri quam benefaciens mulier, quia si natura bona est in conditione, justitia melior est in retributione.udi, Israel: Deus tuus, Deus unus est, ipsum adorabis, et ei soli servies . Non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tum distec ab equitate illius malefaci¬
ens. si nec benefaciens iniquitati eius
qm ipsi commissa est cura illius. uir aũ
quando benefacit. et in quo bñfacit:
Quando sap̃ia sursum intendit appe¬
tens. et desiderans ea solum que bene pla¬
cita sunt deo. tunc uir benefacit. uir gͦ
benefacit qñ sapientia ad suꝑius suũ
amore et desiderio intendit. Mulier aut̃
benefacit quando prudentia inferiori
suo infirmanti curam ac sollicitudinẽ
impendit. Uidistis hominem cõmoda
carnis sue studiose ac callide ꝑ quiren¬
tem. et ꝓ ipsus delectatione complenda
studio atq intentione assidua insisten¬
tem. hic mulier erat benefaciens. uidis¬
tis rursus hominẽ gustu int̾ni saporis
roboratum carnem suam affligentem.
et ꝓ intuitu suꝑne remun̾ationis nõ
solum suꝑflua. s etiam necc̃ia subtͣhen¬
tem. hic erat uir inique agens. Si enĩ
equitas ẽ. cum carni quod suũ est. tri¬
buis ñ in merito iniquitas uocatur.

Expanded text:
tum distet ab aequitate illius malefacitum distet ab aequitate illius malefaciens, si nec benefaciens iniquitati ejus arnis suae, quoniam ipsi commissa est cura illius. Vir autem quando benefacit, et in quo benefacit? Quando sapientia sursum intendit, appetens, et desiderans ea solum quae beneplacita sunt Deo, tunc vir benefacit. Vir ergo benefacit, quando sapientia ad superius suum amore et desiderio intendit. Mulier autem benefacit, quando prudentia inferiori suo infirmanti curam ac sollicitudinem impendit. Vidistis hominem commoda carnis suae studiose ac callide perquirentem, et pro ipsius delectatione complenda studio atque intentione assidua insistentem: hic mulier erat benefaciens. Vidistis rursus hominem gustu interni saporis roboratum, carnem suam affligentem et pro intuitu supernae remunerationis non solum superflua, sed etiam necessaria subtrahentem: hic erat vir inique agens. Si enim aequitas est, cum carni quod suum est tribuis, non immerito iniquitas vocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mulier curam domus agens cura ea q̃
carnis st̃ stringitur Sap̃ia uero quasi
uir in longinqua sagacitatem suam
extendens ꝑ amplitudinem sp̃ualis cõ¬
templationis euagatur. hinc est quod
mulier illa fornicaria que ꝓpter absen¬
tiam discipline simul et continentie
modestiam pposuerat uirum suũ pe¬
regre ꝓfectum asserit domumq ac cu¬
bile amatorib suis pictis tapetib in
blandimenta uoluptatis sise strauisse
testatur. qr nimirum prudentia in
t̾renis et transitoriis pressa. cum ꝑ pre¬
sentiam sapĩa suꝑioris non regitur de¬
sideriis carnis sue quasi quib dam ama¬
torib ꝑ illecebrosas sp̃es reꝵ uisibiliũ
ad illicitam delectationem famulatur.
fortis aut̃ illa mulier qͣm sapientia cõ¬
mẽdat. qr bene domum suam dispo¬
suit. lau data ẽ a uiro suo. fructum
capiens ex oꝑib manuum suaꝵ. hec
est ergo bñfaciens mulier que tamen
iniquitati uiri comꝑari non pocest.
ut in hoc manifeste demonstret᷑. quã¬

Expanded text:
ulier curam domus agens, circa ea quae carnis sunt stringitur. Sapientia vero, quasi vir in longinqua sagacitatem suam extendens, per amplitudinem spiritualis contemplationis evagatur. Hinc est quod mulier illa fornicaria quae propter absentiam disciplinae simul et continentiae modestiam postposuerat, virum suum peregre profectum asserit, domumque ac cubile amatoribus suis pictis tapetibus in blandimenta voluptatis se stravisse testatur , quia nimirum prudentia in terrenis et transitoriis pressa, cum per praesentiam sapientiae superioris non regitur, desideriis carnis suae quasi quibusdam amatoribus per illecebrosas species rerum visibilium ad illicitam delectationem famulatur. Fortis autem illa mulier, quam Sapientia commendat, quia bene domum suam disposuit, laudata est a viro suo, fructum capiens ex operibus manuum suarum . Haec est ergo benefaciens mulier, quae tamen iniquitati viri comparari non potest ut in hoc manifeste demonstretur quan
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m retributionem. Scd̾m p̾scientiam
iudicati fuimus anteqͣm essemus. Se¬
cundũ causam iudicamur ex quo bo¬
ni uł mali ẽẽ incipimus. Quid est enĩ
iudicium nisi discretio: Quos gͥ priꝰ
discreuit p̾scientia. illos postinodum
discernis causa. S nos de filio dicere ñ
possumus. quod ip̃e uel solus sine pr̃e
et sp̃u sancto p̾scientiam futuroꝵ hãt.
uł solus causas hominum occultat dis¬
cernat. Et ideo cum dr. Pater non iu¬
dicat quemqͣm. s omne iudicium dedit
filio. de his iudiciis intelligere ñ possu¬
mus que patri simul et filio ⁊ sp̃ui san¬
cto cõmunia scimus eẽ. In his ergo q̃
suꝑ sunt duob sentenciam queramus.
Hec enĩ duo .i. iudicium scd̃m oꝑatio¬

Expanded text:
secundum retributionem. Secundum praescientiam secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo boni vel mali esse incipimus. Quid est enim judicium nisi discretio? Quos igitur prius discrevit praescientia, illos postmodum discernit causa. Sed nos de Filio dicere non possumus quod ipse vel solus sine Patre et Spiritu sancto praescientiam futurorum habeat, vel solus causas hominum occultas discernat. Et ideo cum dicitur: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, de his judiciis intelligere non possumus quae Patri simul et Filio et Spiritui sancto communia esse scimus. In his ergo quae supersunt duobus sententiam quaeramus. Haec enim duo, id est judicium s
Abbreviated transcription (Latin):
nib modis accipitur natura in
sancta scriptura. Accipitur ꝓ illo opti¬
mo statu prime conditionis in quo pͥ¬
mus homo conditus ẽ. sd̾m quod dicit᷑.
omnia naturaliter ẽẽ bona. Accipitur
et ꝓ reliquo illuis statu quod post lap¬
sum suꝑ est et iuget in mente hominis
scd̾m quod habetur in epła ad roma¬
nos. Iudicabit p̾putium quod ex nat᷑a
gem ꝑ um rationis sibi in natam que
est in appetitu boni illi tales iudicabunt
iudeos. Accipitur in t̾cia acceptione pro
corruptionis statu in quo omnes nasci¬
mur. unde apłs. Natura sumus filii ire.
filio. Huic sentencie contrarium ẽẽ uide¬
tur quod ip̃e filius de se dicit. Ego non
iudico quemqͣm. S nos oportet u̾ba di¬
uina ita intelligere ut ñ discrepent tes¬
timonia u̾itatis. Quaꝓpter discernamꝰ
paulisꝑ qualitatẽ iudicioꝵ ne forte in¬
terp̾tacio confusa intelligentiam nr̃am
coartet. Quatuor ergo sunt iudicia scd̾m
p̾scientiam. scd̾m causam. scd̾m oꝑationẽ.

Expanded text:
ibus modis accipitur natura in sancta Scriptura: Accipitur pro illo optimo statu primae conditionis in quo primus homo conditus est: secundum quod dicuntur omnia naturaliter esse bona. Accipitur et pro reliquo illius statu, quod post lapsum superest, et viget in mente hominis: secundum quod habetur in Epistola ad Romanos: Judicabit id quod ex natura gem per vim rationis sibi innatam, quae est in appetitu boni, illi tales judicabunt Judaeos. Accipitur in tertia acceptione pro corruptionis statu in quo omnes nascimur. Unde Apostolus: Natura sumus filii irae . Filio . Huic sententiae contrarium esse videtur quod ipse Filius de se dicit: Ego non judico quemquam . Sed nos oportet verba divina ita intelligere, ut non discrepent testimonia veritatis. Quapropter discernamus paulisper qualitatem judiciorum, ne forte interpretatio confusa intelligentiam nostram coarctet. Quatuor ergo sunt judicia: secundum praescientiam, secundum causam, secundum operationem,
Abbreviated transcription (Latin):
duo sunt in similitudine una: Res¬
piciamus ad int̾iorem hominẽ. Illic
quiddam est ad celestia et suꝑna in¬
tendens. et hoc sapientia d̃i. ⁊ rursum
quiddam ad transitoria et caduca respi¬
ciens. et prudentia uocatur. et hec duo
ex rõne una sunt. et in ratione una cõ¬
sistunt. et diuidit se rõ in duo sursum
et deorsum. sursum in sap̃ia. deorsum in
prudentia. Sursum in masculum. deor¬
sum in feminam. ut masculus suꝑior
sit et regat. femina inferior et regatur.
Caput mulieris uir. caput uiti xp̃c. ca¬

Expanded text:
duo sunt in similitudine una? Resduo sunt in similitudine una? Respiciamus ad interiorem hominem. Illic quiddam est ad coelestia et superna intendens, et hoc sapientia dicitur; et rursum quiddam ad transitoria et caduca respiciens, et prudentia vocatur, et haec duo ex ratione una sunt, et in ratione una consistunt, et dividit se ratio in duo, sursum et deorsum: sursum in sapientia, deorsum in prudentia; sursum in masculum, deorsum in feminam: ut masculus superior sit et regat, femina inferior et regatur. Caput mulieris vir, caput viri C
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie mulierem intelligere ꝙͣ mu. ic̃.¬
uolumus. et ꝑ rõnem uirum contͣri¬
um fortassis erit. quod dicit scriptura.
qr pͥmo homini recens plasmato cum
adiutorium quereret᷑ in omnib ani¬
mantib simile inueniri ñ potuit.
Propter quod et mulier post ea ei fr̃a
est in adiutorium illius utiq simili¬
tudinis que in ceteris om̃ib inuenta ñ
fuerat. ut aut̃ eandem similitudinem
hr̃ec. cum ipso facta est de ip̃o. qr om¬
nis similitudo aut emulatio est aut
origo. Quaꝓpter queramus duo simi¬
lia. prius unum in uno. postea duo
ex uno. Quando solus uir erat. ⁊ adhͤ
in uiro mulier erat. quasi duo in o¬
uno erant. ⁊ duo unum erant. Quan¬
do aut̃ mulier de uiro facta est. unũ
quodam mͦ duo factum est. ⁊ diuisit
se unitas. ut una similitudo in duo¬
bus constaret. Itaq queramus duo in
uno. uel potius duo ex uno in simili¬
tudine una. In quo uno masculus et
femina unum sunt in xp̃o iħu. Ed
ergo illud unum ẽ. in quo ⁊ ex quo

Expanded text:
stice mulierem intelligere volumus et per rationem virum contrarium, fortassis erit quod dicit Scriptura quia primo homini, recens plasmato, cum adjutorium quaereretur in omnibus animantibus, simile inveniri non potuit. Propter quod et mulier postea ei facta est in adjutorium illius, utique similitudinis, quae in caeteris omnibus inventa non fuerat; ut autem eamdem similitudinem haberet cum ipso, facta est de ipso, quia omnis similitudo aut aemulatio est, aut origo. Quapropter quaeramus duo similia, prius unum in uno, postea duo ex uno. Quando solus vir erat et adhuc in viro mulier erat, quasi duo in uno erant, et duo unum erant. Quando autem mulier de viro facta est, unum quodammodo duo factum est, et divisit se unitas, ut una similitudo in duobus constaret. Itaque quaeramus duo in uno, vel potius duo ex uno in similitudine una. In quo uno masculus et femina unum sunt in Christo Jesu. Quid ergo illud unum est in quo et ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
on solum aut̃ quid agat. s etiã
in quo loco quid agere debeat cõ¬
sideret necesse ẽ. Alius est modus habẽ¬
di in eo loco uͥ deus adoratur: alius in
eo uͥ corpus reficitur. Alius in eo qui lo¬
cutioni deputatus ẽ: alius in eo ubi si¬
lentium custoditur. Aluis deniq intꝰ.
alius foris: alius in secreto: alius in pu¬
blico. Et qͣmuis in nullo loco discipli¬
nam suam homo deserere debeat: di¬
ligentius tamen et magis sollicite ibi
conseruanda ẽ. ubi uel neglecta pluri¬
bus generat scandalum. uel custodita
bone imitationis exemplum. Discernẽ¬
dum est gͥ que sint illa que in custodi¬
enda disciplina nusqͣm int̾mitti pos¬
sunt. et que rursum illa sint. que ꝓ lo¬
co ⁊ temꝑe nunc intermitti. nunc exer¬
ceri uolunt. Sepe tam̃ etiam illa que
in publico necessaria sc̃ quendã prius
in secreto exercitationis usum exposc̃t
qr si ea prorsus in occulto negligimus.
uti postinodum eis dum opus ẽ in pu¬
blico ñ ualemus. Et tunc aut prorsus

Expanded text:
on solum autem quid agat, sed etiam in quo loco quid agere debeat, consideret necesse est. Alius est modus habendi in eo loco ubi Deus adoratur, alius in eo ubi corpus reficitur. Alius in eo qui locutioni deputatus est, alius in eo ubi silentium custoditur. Alius denique intus, alius foris, alius in secreto, alius in publico. Et, quamvis in nullo loco disciplinam suam homo deserere debeat, diligentius tamen et magis sollicite ibi conservanda est, ubi vel neglecta pluribus generat scandalum, vel custodita bonae imitationis exemplum. Discernendum est igitur quae sint illa quae in custodienda disciplina nusquam intermitti possunt, et quae rursum illa sint quae pro loco et tempore nunc intermitti, nunc exerceri volunt. Saepe tamen illa quae in publico necessaria sunt, quemdam prius in secreto exercitationis usum exposcunt, quia si ea prorsus in occulto negligimus, uti postmodum eis dum opus est in publico non valemus. Et tunc aut prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
pores. dulces ut aꝑiantur ad gustandũ.
blandiunt᷑ manus ad tactus molles. ut
porrigantur ad tangendum. et luxuri¬
at tota massa nature fermento malicie
et nequitie. malicie in manifesto. nequi¬
tie in abscondito. malicie in oꝑe. nequi¬
tie in cogitatione. malicie carens since¬
ritate. nequitie carens u̾itate. Et amat
homo ꝑu̾se se et sua. ⁊ nutrit germina
et exhibet muala m̃bra sua arma iniqͥ¬
tatis. abiciens disciplinam et bonitatẽ
odiens ne contristet m̃bra sua. laxat frena
oculis et aurib ut intrent et exeant ad
delectationes suas et cum delectationib
suis et ad om̃s sensus ut gaudeant. et
confruantur gaudiis suis. futuros dolo¬
res non prospiciens. primum ꝑ negli¬
gentiam. postea ꝑ contemptum. De iti
nere trium dieꝵ.

Expanded text:
pores dulces, ut aperiantur ad gustandum. pores dulces, ut aperiantur ad gustandum. Blandiuntur manus ad tactus molles, ut porrigantur ad tangendum; et luxuriat tota massa naturae fermento malitiae et nequitiae. Malitiae, in manifesto; nequitiae, in abscondito. Malitiae, in opere; nequitiae, in cogitatione. Malitiae, carens sinceritate; nequitiae, carens veritate. Et amat homo perverse se et sua, et nutrit germina, et exhibet mala membra sua arma iniquitatis, abjiciens disciplinam et bonitatem odiens, ne contristet membra sua; laxat frena oculis et auribus, ut intrent et exeant ad delectationes suas et cum delectationibus suis, et ad omnes sensus, ut gaudeant et confruantur gaudiis suis, futuros dolores non prospiciens, primum per negligentiam, postea per contemptum. TIT. nere trium die
Abbreviated transcription (Latin):
ad sua. ad uitam suam ⁊ ad concupiscẽ¬
tiã suã. Ad uitã suam qͣ uult hic ẽẽ ad cõ¬
cupiscentiã suam qͣ uult ħ eẽ cum istis.
Ad uitã suã qͣ diligit mundũ. ad ꝯcupiscẽti¬
amsuã qͣ diligit ea que in mundo sũt.
Ad uitam suam qua negligit d̾m. Ad
concupiscentiam suam qͣ obliiuscit᷑ de¬
um. Ad uitam suam qua refugit adu̾¬
sa. Ad concupiscentiam suam qua appe¬
tit ꝓspera. Refugit tuore. appetit cupi¬
ditate. ⁊ uiuunt m̃bra hominis que nõ
sunt mortificata suꝑ t̾ram. uiuunt et¬
et sentiunt. uiuunt discretione sentiũt
delectatione. discretione in bono et ma¬
lo. delectatione in solo bono. discretione
in his que odiunt et diligunt. delecta¬
tione in his que diligunt. Et blandi¬
untur oculi ad sp̃es illecebrosas ut ape¬
riantur ad uidendum. blandiunt aures
ad cantica sonora. ad u̾ba ociosa. ut ape¬
riant᷑ ad audiendum. Blandiuntur na¬
res ad odorem suauem. ut aꝑiant᷑ ad ol¬
faciendum. blandiuntur fauces ad sa¬

Expanded text:
suam et ad concupiscentiam suam. Ad vitam suam quia vult hic esse; ad concupiscentiam suam qua vult hic esse cum istis. Ad vitam suam, qua diligit mundum; ad concupiscentiam suam, qua diligit ea quae in mundo sunt. Ad vitam suam, qua negligit Deum; ad concupiscentiam suam, qua obliviscitur Deum. Ad vitam suam, qua refugit adversa; ad concupiscentiam suam qua appetit prospera. Refugit timore, appetit cupiditate; et vivunt membra hominis quae non sunt mortificata super terram. Vivunt et sentiunt. Vivunt discretione, sentiunt delectatione. Discretione in bono et malo; delectatione in solo bono. Discretione in iis quae odiunt et diligunt; delectatione in his quae diligunt. Et blandiuntur oculi ad species illecebrosas, ut aperiantur ad videndum. Blandiuntur aures ad cantica sonora, ad verba otiosa, ut aperiantur ad audiendum. Blandiuntur nares ad odorem suavem, ut aperiantur ad olfaciendum. Blandiuntur fauces ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
f .p. f.s. p.p. Suꝑ t̾ram posita sunt qr
t̾rena ad pacem componunt. ꝓdigia st̃
qr uenturi scł̃i gaudia portendunt. ꝓ¬
digia sunt. qr pater futuri scłi. Suꝑ ter¬
ram posita sunt. qr princeps pacis. Au¬
ferens bella. pacificans hominem intus
et extra ad t̾ram carnis dominio anime
usq quaꝙ subiciens. Arcum conteret et
confringet arina u̾sucias et machinatio¬
nes diaboli adnichilans. Scuta combu¬
ret igni. dura corda molliet igne sp̃c scĩ.
Quib patratis. ⁊ pace plena reddita ex¬
hortatoria uox sequitur. qua om̃s uolun¬
tarii ad ueꝵ bonum inuitantur: uaca¬
te et uidete q̃m ego sum dñs¬

Expanded text:
 pacis . Super terram posita sunt, quia terrena ad pacem componunt; prodigia sunt, quia venturi saeculi gaudia portendunt. Prodigia sunt, quia Pater futuri saeculi. Super terram posita sunt, quia princeps pacis, auferens bella, pacificans hominem intus, et extra, ac terram carnis dominio animae usquequaque subjiciens. Arcum conteret, et confringet arma, versutias, et machinationes diaboli adnihilans. Scuta comburet igni, dura corda molliet igne Spiritus sancti. Quibus patruelis, et pace plena reddita, exhortatoria vox sequitur, qua omnes voluntarii ad verum bonum invitantur: Vacate, et videte quoniam ego sum D
Abbreviated transcription (Latin):
mum uenite. postea uidete. uos enĩ
in cenebris estis. ⁊ ibi oꝑa dñi uidere
ñ potestis. uenite gͥ ad lucem et udete
ꝑ lucem. que lux fecit in luce. uidete oꝑa
dñi. Que oꝑa domini: Numquid ce¬
lum et t̾ram: Non. S que desuꝑ celũ
posita sunt suꝑ t̾ram. Primum enĩ
celum deus et t̾ram fecit. deiñ quedam
in celo et in t̾ra produxit de celo et t̾ra
produxit. S hec qr t̾rena sunt ubiq
t̾raꝵ iuderi possunt. nec ut ista ude¬
antur aliunde alio homines inuitan¬
tur. Sunt quedani alia que ñ de celo
uł de t̾ra ꝓduxit. S desuꝑ celum se¬
cum afferens suꝑ t̾ram posuit. ñ dei¬
ciens ea. s inclinans. nec t̾ram ꝑ ea
s releuans. Que sunt ista oꝑa dñi: Bñe¬

Expanded text:
um venite, postea videte. Vos enim in tenebris estis, et ibi opera Domini videre non potestis. Venite igitur ad lucem, et videte per lucem; quae lux fecit in luce: videte opera Domini. Quae opera Domini? Nunquid coelum, et terram? Non, sed quae desuper coelum posita sunt super terram. Primum enim Deus coelum et terram fecit; deinde quaedam in coelo, et in terra de coelo, et terra produxit. Sed haec, quia terrena sunt ubique terrarum videri possunt, nec ut ista videantur alicunde alio homines invitantur. Sunt quaedam alia quae non de coelo, vel de terra produxit, sed de super coelum secum afferens super terram posuit, non dejiciens ea, sed inclinans; nec terram per d relevans. Quae sunt ista opera Domin
Abbreviated transcription (Latin):
num bonum usq adhuc. Hoc carna¬
le desiderium qͣsi ꝑegrinus surculus
infixus menti grauiter eam uulnerat.
concupiscentie qͣsi hospes ꝑegrinus ad
dauid uenerat. qñ deambulans in so¬
lario domus sue bersabee uxorem urie
se lauantẽ conspexit. et ad amauit. Tũc
aut̃ in pastu ꝑegrini relictis centum
o uib suis. uuam ouiculam pauꝑis¬
occidit. quando telictis multis uxorib su¬
is. ad explendam uoluptatem suam uni¬
cam urie uxorem abstulit. Peregrinigͥ
surcłi nudo trunco infigunt᷑ ut eum ue¬
stiant. qr sepe omp̃s deus. quos in ocio suo
tepidos et qͣsi nudos abonis oꝑib ẽẽ cons¬
picit illicitis desideriis ad tempus uulne¬
rari ꝑmittit. ut timorati et circunspecti
fiant. Qualiter aut̃ isti affectus cũ sint
mali hominẽ exerteant. difficile est agnos¬
cere. difficilius en arrarẽ. Ille nouit qͥ facit.

Expanded text:
num bonum usque adhuc . Hoc carnanum bonum usque adhuc . Hoc carnale desiderium quasi peregrinus surculus infixus menti graviter eam vulnerat. concupiscentiae quasi hospes peregrinus ad David venerat, quando deambulans in solario domus suae Bersabee uxorem Uriae se lavantem conspexit, et adamavit . Tunc autem in pastu peregrini relictis centum ovibus suis unam oviculam paupeoccidit, quando relictis multis uxoribus suis ad implendam voluptatem suam unicam Uriae uxorem abstulit. Peregrini igitur surculi nudo trunco infiguntur, ut eum vestiant, quia saepe omnipotens Deus quos in otio suo tepidos, et quasi nudos a bonis operibus esse conspicit, illicitis desideriis ad tempus vulnerari permittit, ut timorati et circumspecti fiant. Qualiter autem isti affectus cum sint mali hominem exerceant, difficile est agnoscere, difficilius enarrare, ille autem novit qui facit.
Abbreviated transcription (Latin):
nem erudimur: Et sicut de timorib
dictum est sic etiam singule necessitates
generant curas suas. Affectus ẽ deside¬
tium ꝑfruendi. Desideria alia sunt bo¬
na. alia sunt mala. Et bona desideria sc̃
spiritalia. Mala desideria carnalia. Spi¬
ritale desiderium quasi uinum dulce
suauit̾ inebriat. carnale desideriũ qua¬
si uinum acidum et intoxicatum bi¬
bentes aut in furorem u̾tit. aut necat.
De illo uino dr. qr calix in manu dñi
uini meri plenus uini uidelicet ꝙ le¬
tificat cor hominis. Et alibi. Calix dñi
ta de illo uino in scriptura dicuntur.
De hoc aut̃ uino dictum ẽ. fel drachoñ
uinũ eoꝵ et uenenum aspidum insa¬
nabile. quod expͥmitur de botro amaris¬
simo. quod ꝓpinat babylon de calice
aureo fornicationũ suaꝵ de quo in ebͥ¬
antur om̃s gentes. De hoc etiam uino
bonum uinum ponit. et cum inebria¬
ti fuint tunc id ꝙ deterius est. De illo
aut̃ uino dicdum ẽ. Tu aut̃ seruasti ui¬

Expanded text:
nem erudimur? Et sicut de timoribus nem erudimur? Et sicut de timoribus dictum est, etiam singulae necessitates generant curas suas. Affectus est desiderium perfruendi. Desideriorum alia sunt bona, alia sunt mala. Et bona desideria sunt spiritulia, mala desideria carnalia. Spiritale desiderium quasi vinum dulce suaviter inebriat, carnale desiderium quasi vinum acidum, et intoxicatum bibentes aut in furorem vertit, aut necat. De illo vino dicitur, quod calix in manu Domini vini meri plenus misto , videlicet quod laetificat cor hominis . Et alibi: Calix Domini lta de illo vino in Scriptura dicuntur. De hoc autem vino dictum est: Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile , quod exprimitur de botro amarissimo, quod propinat Babylon de calice aureo fornicationum suarum, de quo inebriantur omnes gentes. De hoc etiam vino bonum vinum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est . De illo autem vino dictum est: Tu servasti vi
Abbreviated transcription (Latin):
lendo pecuniam. qͣm uenter accipiendo
escam. Cesar enĩ semel auferendo pecu¬
niam sollicitudinem tollit uent̾ autẽ
sine int̾missione exigendo escam num¬
qͣm nos sine sollicitudine ẽẽ ꝑmittit.
Cesar auferendo pecuniã magis nos
alleuiat. uent̾ accipiendo escam ꝑ ha¬
bundantiam ad uitia nos inflammat.
et ut breuiter concludam ego ꝑ om̃ia
miserabiliorẽ uideo eum qui seruit
uent. quam illum qui seruit cesari.
Necessitas gͦ alia est. in debito dandi.
alia in indigentia accipiendi. Et illa
qͥdem que in debito dandi est multis
modis accipitur. Debent enĩ prelati
subiectis ꝓuidentiam debent subiecti
p̾latis obedientiam. debent equalee
equalib caritatem fr̃nam. debent sapi¬
entes insipientib doctrinam debent
prudentia et circumspectione nec iuste
ꝑsoluere possumus quod debemus. nec
petendo impetͣre id quo indigemus. dr̃
istis necessitatib sũbicimur. qͥd aliud
qͣm ad prudentiã. ⁊ ad curunspectio¬

Expanded text:
lendo pecuniam, quam venter accipiendo lendo pecuniam, quam venter accipiendo escam. Caesar enim semel auferendo pecuniam sollicitudinem tollit, venter autem sine intermissione escam exigendo nunquam nos sine sollicitudine esse permittit. Caesar auferendo pecuniam magis nos allevat, venter accipiendo escam per abundantiam ad vilia nos inflammat. Et ut breviter concludam ego per omnia miserabiliorem video eum qui servit ventri, quam illum qui servit Caesari. Necessitas ergo alia est in debito dandi, alia in indigentia accipiendi. Et illa quidem, quae in debito dandi est, multis modis accipitur. Debent enim praelati subjectis providentiam, debent subjecti praelatis obedientiam, debent aequales aequalibus charitatem fraternam, debent sapientes insipientibus doctrinam, debent prudentia et circumspectione, nec juste persolvere possumus quod debemus, nec petendo impetrare id quo indigemus, dum istis necessitatibus subjicimur, quid aliud quam ad prudentiam, et ad circumspectio
Abbreviated transcription (Latin):
am qͣm in prauis studiis didicert̃ non
amitunt. ⁊ in bonis agendis tanto car¬
tiores fiunt. qͣnto in mał ꝑpetrandis priꝰ
studiosiores extiterunt. Uñ manifeste
ostenditur. etiam hoc eis ꝓfuisse quod
ad tempꝰ derelicti uidebant᷑. Propter ꝙ
suꝑius dictum ẽ quatuor ẽẽ que exerrent
circumspectionem timorem uidelicet. cu¬
ram necessitatẽ affectum. Tres aut̃ sunt
timores mundani uł caruales timor
utilitatis. timor pene. tumor mortis. qͦꝵ
singłi suas curas generant. Necessitas
aut̃ duplex est. Alia in debito dandi.
alia indigentia accipiendi. Aliter enĩ
dr. necesse est tributum dare cesari. ⁊ alit̾
dicitur necesse ẽ escas dare uentri. Ideo
necesse est ut tributum des cesari. qr da
re debes: ideo necesse ut escas des uent᷑.
qr indiget accipere. Uterq tam̃ exactor
est. et cesar. ⁊ uenter utrumq tributũ
ẽ ut esca et pecunia. S si ꝓpius consi¬
derare uolumus. minus nocet cesar tol¬

Expanded text:
a quam in pravis studiis didicerunt, non a quam in pravis studiis didicerunt, non amittunt, et in bonis agendis tanto cautiores fiunt, quanto in malis perpetrandis prius studiosiores exstiterint. Unde manifeste ostenditur etiam hoc eis profuisse, quod ad tempus derelicti videbantur. Propter hoc superius dictum est quatuor esse quae exercent circum spectionem, timorem videlicet, curam, necessitatem, affectum. Tres autem sunt timores mundani vel carnales, timor vilitatis, timor poenae, timor mortis, quorum singuli suas curas generant. Necessitas autem duplex, alia indebito dandi, alia indigentia accipiendi. Aliter enim dicitur. Necesse est tributum dare Caesari, et aliter dicitur. Necesse est escas dare ventri. Imo enim necesse est ut tributum des Caesari, quia tu dare debes, imo necesse est, ut escas des ventri, quia indiget accipere. Uterque tamen exactor est, et Caesar, et venter. Utrumque tributum est et esca et pecunia. Sed si propius considerare volumus, minus nocet Caesar tol