comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoercnt ꝓ̃posita: sed sicut mihi disserenti degrtetia nouit
uinquemihi proposuisti ꝑtrastandas quaestiones atque soluendas dilestis sime
mi frater honorate: Hinc inde raptas. sicutte uellegentem mouere. uel cogi¬
tanti tibi inmentẽ uenire potuerunt. & in conspestum meum fusas quodã modo
quarum solutionem siu elĩ disserendo ordinare nonut castim sient ꝓposuie
sunt de singulis disserami sed uno quodam tenore sermonis ets interse con neltam¬
atque conñexam difficileopus uid&ur. Et ttimen puto ftcilius etis soluisi hocfecen
Inuicem quippẽ adiuuabunt. si alterti pandebit & clterai. Done com̃s ueniaft
inseriem disputitionis: Non singillatim separatis locis quasi una quae que in sua
priuata intentione habit& sedũnum aliquid intuentes & unum conlaborantes socicili
ratione & indiuidua ueritate: Uo luisti ergo &scripto commonuisti . & poni atque

Expanded text:
quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui tquo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui tQuinque mihi proposuisti tractandas quaemi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te vel legentem movere, vel cogitanti tibi in mentem venire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. Quarum solutionem si velim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conneatque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque
Abbreviated transcription (Latin):
oipsotempore quo contra donatistas uehement̃
ecercebamur & contra pelagianos exerceri iam coepertimus : amicus quidam misit mihi
quinque accusthaginenuciestiones. & rogauit uteas illi scribendo exponerem quciesunt
quid sibiuelit illauox dñi. d s̃m̃s ds̃m̃s ut quidime dereliquisti. & quid sit quod cut apostolus
utincarittite radicati & fundati pracualeatis conpraehendere cumomnibus sc̃is quaesit
latitudo & longitudo altitudo & profundum. & quaesint quinq uirgines stultue qucieue
scipientes & qucie sint tenebrtexteriores & quomodo intellegendum sit uerbum caro fastum ẽ
egocuitem intuens supraedistam heresim nouam inimicam gratiae dĩ: sex tam mihi ꝓpo¬
sui quaestionem degratia testamenti noui: dequadisputtins int̃positt expositione pscilmi
uigͥe simi primi incuius capite scriptum est quod dñs exclamauit incruce: quod ille amicus
in primis mihi proposuit exponendum : Omnia illa quinq dissolui. Non hocordine

Expanded text:
ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fundati praeualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine,
Abbreviated transcription (Latin):
illclumen sed ut cestimonium ꝑhiber& delumine. Tantus enim homo debuit ꝑhibere
testimonium deillo quinontantum homo uerum &icimdserat᷑ ut in natis mulierum

Expanded text:
ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum
Abbreviated transcription (Latin):
nec pastilit̃ ꝑcuncta diffusus tamquam minorem pastem habetit inminorem loco
& ininaiore maiorem : sedubiq: totus : Atqueita non absens & iam mentib: impioꝵ
quamuis eum nonuideant : sicut necistalux uidetur oculis presentata caecorum
lucetergo & intenebristalibus quales a postolus significabat. ubidicit: fuistis
enim aliquando tenebrȩ nuncautem luxindño: Sed cam tales tenebrȩ conp̃hender̃
Suscepit itaque hominem quemuidere homines poterant : ut sanati ꝑ fidem postea
uiderent quod tuncuidere non poterant : Sed ne homoxp̃s eoipso quo ui sibiliter
apparebat non crederetur &ds̃i t̾antumq: illi tribueretur quantum homini excellentis¬
simȩ gratiae atques apientide : ideo fuit homo missus adõ. cui nom̃ erat iohannes
plicuenit uttestimonium ꝑ hiberet delumine. ut omnes crederent ꝑcum: Nonerat

Expanded text:
nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo et in tenebris talibus, quales apostolus significat, ubi dicit: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino; sed eam tales tenebrae non comprehenderunt. Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum homini excellentissimae gratiae atque sapientiae. ideo fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. hic uenit, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ bonorum omnium largitorem. Nonsolum sempiternorum quaepidespera¬
bant: uerum &itm temportilium quae prophetice gubernabant: Cum autem
uenit plenitudo temporis ut grtitia qua eo ccultabatur in ueteri testam̃to icmre¬
ul aretur in nouo mistds̃ filium suum fuctum ex maliere. Quo nomine propris eiccte
hebrcug linguȩ omnis femina nuncupatur. siueuiro intesta siueiam mixt&: Quem
uiem filium miserit fieriq ex muliere uoluerit: quantus illeds̃ sit qui hanchumili¬
tutem ꝓsalute fidelium suscipere dignatus fuerit ut agnoscas nunc adterele euuca¬
ꝗclium In principio ertit uerbum & uerbum erat apuddm̃ &dsertit uerbum :
hocertit. in principio apud dm̃. Omnia ꝑ ipsum facta sunt: & sin eipso factum est¬
nihil: quod fastumest in ipso uitterat: & uitti erat lux hominum: & lux inte¬
bris luc& & tenebrȩeam non comprehender̃ : Hicergo ds̃ uerbumdĩ ꝑ quod faltas
omnia: filius dĩest in commut abilit̃ manens: ubiq: praesens. nullo cdausus loco

Expanded text:
m bonorum largitorem, non solum sempiternorum quae pie sperabant, verum etiam temporalium quae prophetice gubernabant. CAPUT venit plenitudo temporis, ut gratia quae occultabatur in Veteri Testamento, jam revelaretur in Novo, misit Deus Filium suum, factum ex muliere ; quo nomine, proprietate hebraicae linguae, omnis femina nuncupatur, sive viro intacta, sive jam mixta. Quem autem Filium miserit, fierique ex muliere voluerit, quantus ille Deus sit qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit, ut agnoscas, nunc attende Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erminum et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt. hic ergo deus, uerbum dei, per quod facta sunt omnia, filius dei est incommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ordinauit quorũ igit᷑ uit ñ ut mouettitur morceint ficiuidet᷑ seo ut ꝑ hoc iniquitos
abrahã &i sacio distulit utgratius foret & oñs occasiones p̃stitt ut qd̃ ipsecupit alicui
non impertuer D eominib: etrgo generalit̃ resuscititis mortuis itile quid sentitur
qđ primauice moriunt᷑ ut ꝑillos dignidari ficept᷑ inbi sergo o stomostuis quos diuina sctipur
uatens & noute s tumti gesui scuttuos cõmemorat hoc consi dertindũ ÷ qd̃ decorũ primo

Expanded text:
it: quorumdam igitur vita, non ut moriantur, morte interfici videtur, sed ut per hoc qui Abraham et Isaac distulit, ut gratius foret. Et Dominus occasiones praestat, ut quod ipse alicui non impetraverunt. De omnibus ergo generaliter mortuis tale quid isentitur, quod ideo prima vice moriuntur, ut per illos digni clarificentur. In his enim octo mortuis, quos divina Scriptura Veteris et Novi Testamenti resuscitatos commemorat, hoc considerandum est, quod de eorum primo,
Abbreviated transcription (Latin):
diu ah ali s. specioluor adta lẽosientatione ud ut legis xꝓphetiae principes adi
fiuolagis x pm̃ eidi cunt̃ uelid eo ut morsi cornua facies in quẽ ñ pocernt fili israhel inten¬
scriptire utib oremorant Id eibũ tam̃ om̃ hisp̃sentib patre seillis pnuntians cestimeniũ¬
audiretꝰ scetu helias manens aohuc in copore ceotalẽ conouibione uenerett quid oemos
dcendue utrũ incorporeiterũ sumpto ad hancostensionẽ ad erat ute xaere simulat᷑
sic̃ samubiel uisos ÷ habitũ fingebat & si sao corporeinditus uenit si hac uiceresurrestion¬

Expanded text:
 et Elias specialiter ad talem ostensionem, vel ut Legis et Prophetiae principes ad finem conducuntur, vel ideo ut Moysi cornuta facies, in quam non poterant filii Israel intenesu tantum Domino his praesentibus, Patris se illis pronuntiantis testimonium. Sed dum Elias manens adhuc in corpore vel ad talem conductionem venerat, quid de Moyse dicendum est? utrum in corpore iterum ad hanc ostensionem aderat; an ex aere simulatum, sicut Samuel visus est, habitum fingebat? Et si suo corpore indutus venit
Abbreviated transcription (Latin):
per m issioñeq dõ pnob̵ aliqͥd melius puidente utne sine nob consume retur
sugitur isti &morses bis resorgere in hacostensione utiq & in nouissima cundo¬
rũ resurrestione. Credendis tuno semel mostem sibi indita adede lido ista¬
uer̃ seo absit hoc accitholica fide ut semel morientem bi scredat quis resur¬
gere nisi forte bismori & morsen &istos aliquis dicat seo nũquã debis
serabit quia sic apparuer resurrex isse autui uere autapparui sse. uelde
sepuldmis exis seͥnom̃ aut̃ resurrectionis in his qui pꝰmostẽ in hac aut conuer¬
saci sunt autindñi aut in futura omniũ resurrectione gonitur. ttdisauẽ
apparitio istorũ nec eeduittt̃ humanã nec adresurrectionẽ futunt̃ ptin&
sco uo confirmationẽ dnĩ cȩresurrectionis & adecreduli tat rosolatonis

Expanded text:
is melius aliquid providente, uti ne sine nobis consummarentur is melius aliquid providente, uti ne sine nobis consummarentur . Si igitur isti et Moyses bis resurgere, in hac ostensione utique, et in novissima cunctorum resurrectione, credendi sunt, dum semel mortem sibi inditam Adae delicto gustaverunt? Sed hoc absit a catholica fide ut semel morientem bis credat quis resurgere. Nisi forte bis mori Moysen et istos aliquis dicat. Sed nusquam de his scribitur, qui sic apparuerunt, resurrexisse; sed aut vivere, aut apparuisse, vel de sepulcris exisse. Nomen autem resurrectionis in iis, qui post mortem in vita hac conversati sunt, aut in Domini solius, aut in futura omnium resurrectione ponitur. Talis autem apparitio istorum, nec ad vitam humanam, neque ad resurrectionem futuram pertinet; sed ad confirmationem dominicae resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
postalato alceruero mostuus est. & esssei animã paulos oic̃i nutroq:nã: scripcorb
uer st qui am̃tirin potesc sed quarittone recipi potest ut in mebris occultati corperis
mostui anima ł iessepossf nuis ferte anima que in corporailis. ẽ corporeli inesse
occulto oredit᷑ seo quidã intellegendi laborem uitantes dic̃ de eutico quiemittens
animã utu mortuus sit ut pꝰmodieũ int̃uallũ anima reuertente paulo apła dex iss
purant anima illius in eoesi seo cm̃ scripturaitc& si egres sacutreuersa anima
c&eriuero s ex mostui quib nec egresso anime nec reuerse nuntiant᷑ hoc sinealla
ambiguitiatt prestant quod mostui sunt dfuinecoperatione resusciait sunt
media die tenebra obscurauere ut ꝑ tresillus defectionis hora scellae inclouiss¬
ecomporib: scorũ uenientib: demonum̃ tissuis pꝰresurrectionẽ oñi sedrur sum
sima exspestant uta postolus cit hi om̃s testimonio fide ꝓbati nas acceperuite¬

Expanded text:
us esse animam Paulus dixit. In utroque namque Scriptura vera est, quia mentiri non potest. Sed qua ratione recipi potest, ut in membris occultari corporis posset mortui anima? Nisi forte anima, quae incorporalis est, corpori inesse occulte creditur. Sed quidam intelligendi laborem vitantes, dicunt de Eutycho, quod emittens animam ita mortuus est, ut post modicum intervallum anima revertente Paulum dixisse putent, Anima illius in eo est. Sed tamen Scriptura tacet, si egressa est aut reversa anima. Caeteri vero sex mortui, quibus nec egressae animae, nec reversae nuntiantur, sine ulla hic ambiguitate praestant quod mortui sint, et divina operatione resuscitati sint lucem solis media die tenebrae obscuraverunt, ut per tres illas horas defectionisomini. Sancti venerunt de monumentis suis post resurrectionem Domini : sed rursum nium novissimam exspectant, ut Apostolus ait: Hi omnes testimonio fidei probati invent
Abbreviated transcription (Latin):
facere ñ contra naturã dño p̃cipiente potuiss& siaut aquã solealar& ut humanam dñi
iussio carnẽ leuigar& ut milutinces insciphorũ moris &ut antiqui fer̃ & suꝑ equorum
in nubib adoccurrendũ xp̃o ineretaliter̃ siaq: naturã solidĩ tam esse quis quam
pluselegi quando aqua ut terrenã crassitudinem hab& cũ segel y pͥscrinxerit
induriorem quã terreipsius soliditatẽ rig& ut multitudines sufferre uala etpo¬
tec calidatura Resoluit uelcerte siliquida sundas gelõ non ꝑ strinxerit nacu¬
ra quetcquis inserta ligna quã uis grandia & humana & oeterorũ animaliũ corpo¬
ra & naues & libornicas suꝑnatantes sustinere consuescit illa solidicus dño impe¬
rancͦ fucti Neo mirẽ si p&rũ diffidentẽ non sustin& cũ infidelis dño uolente &iũ¬

Expanded text:
fieret, non contra naturam, Domino praecipiente, esset, si aut aquam solidaret, aut humanam Domini jussio carnem levigaret; ut militantes in Scytharum oris, ut antiqui ferunt, et super aequorum ram solidatam esse quisquam elegerit, quoniam aqua terrenam habet crassitudinem, ut cum se gelu perstrinxerit, in duriorem quam terrae ipsius soliditatem, rigeat, et multitudinem sufferre valeat, et postea calida aura resolvat. Vel certe, si liquidas undas non perstrinxerit natura, quae aquis inserta est, ligna quamvis grandia, et humana, et caeterorum animalium corpora, et naves liburnicas supernatantes sustinere consuescit. Illa soliditas Domino imperante facta, nec mirum si etiam Petrum diffidentem non sustinet, cum infideles Domino volente
Abbreviated transcription (Latin):
sum cipertum & sincerum uerum Tenereatque haurire cupientem:
Sed quȩrur sum ratio re uocabat nepudeo spenitus hȩrerem ut memn
illo gradu quem uocant auditorum tenerem.. Vt huius mundispemait¬
quenegotia non dimitterem. Nisiquod ipsos quoque anima duerte bam
plus inrefellendis caliis disserto s&copiosos esse quam in suis proban¬
dis firmos & certosmareꝰ Sed deme quid dicam quiiamcat holicus
xp̃ĩ anus ertim: Quȩ nunc uberci post longis simanisi timpene ex aus¬
tus atque auidus tota aui ditutere petiui. Ea que altius flens & genens
contussi & expiȩssi Vtidmanar& quod mihisie affecto adre qe¬
citionem scitis esseposs& et adspem reducemdam uici sclutis

Expanded text:
sum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sed quae rursum ratio reuocabat, ne apud eos penitus haererem, ut me in illo gradu quem uocant Auditorum' tenerem, ut huius mundi spem atque negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animaduertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse quam in suis probandis firmos et certos manere? sed de me quid dicam, qui iam catholicus christianus eram? quae nunc ubera post longissimam sitim paene exhaustus atque aridus tota auiditate repetiui eaque altius flens et gemens concussi et expressi, ut id manarent, quod mihi sic adfecto ad recreationem satis esse posset et ad spem reducendam uitae ac salutis
Abbreviated transcription (Latin):
quam illuduerum quod purcimente conspicitur intueriquȩcint. Creden¬
do prȩmuniuntur Et in iuminaturo pre paraenturdõ : Nostienim hono¬
raite Noncilicomn obcauscim nos intales homines incidisse. Nisi quod
sedicebantterribili aut toritate separtita. Mera & simpli cirictione
eos qui secudi reuel leNT Introducturof cid cim̃ &errore omnili bereturos:
Quidemim me aliuid cogebat annos ferenouem spr&areligionȩ quȩ mi hi
puerulo a parentibus insitaerat homines illossquȩ ac diligenter uidi¬
re. Nisi quod nos superstitione terreri Et᷑ fidemiobis anterationem
impercri dicerent. Seautemnullum p̃meretid fidem. Nisiprius discussa Re
notdata ueriatem. Quisnon his pollicititionibus mliceretur . presertim
tidolis centis animus cupidus uerietiam. non nullorum in scola doctorum
hominum disputationibus superbus & garrulus. Qualẽ me tuncilli
inuenerunt: Spernentem scilic& quasi aniles fabus las & cibeis promis¬

Expanded text:
quam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credenquam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo prae- . muniuntur et inluminaturo praeparantur deo. nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se dicebant terribili auctoritate separata mera et simplici ratione eos, qui se audire uellent, introducturos ad deum et errore omni liberaturos. quid enim me aliud cogebat annos fere nouem spreta religione. quae mihi puerulo a parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire. nisi quod nos superstitione terreri et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem nisi prius discussa et enodata ueritate? quis non his pollicitationibus inliceretur, praesertim adulescentis animus cupidus ueri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus, qualem me tunc illi inuenerunt, spernentem scilicet quasi aniles fabulas et ab eis promis
Abbreviated transcription (Latin):
licꝓgessi aatque lapsi. Nihilali ud putantesse: quam quodistis
quin que notissimis nuntiis corporissentiunt. Et quasab his pla¬
gtis atque imagines acceperunt: eas secumuoluunt. et iã conant᷑
recedere cisensibus & exe mortifera & ftllacissima regula in effabi¬
lia penetralia ueriiitis Rectissime seme tiriputañ. Nihil ẽ fa¬
cilius micarissime : Quam non solum sedicere. Sed etia mopinari
uerum inuenisse : Sed qua mreipse difficilli mumsit: t gnosces
ut confido is litteris meis: Quȩ uttibi ꝓsint a utcerte ni hi lop¬
sint Omnib: que omnino quorum in manus forte deuener int:
et roga uidm̃ &rogo Et spero ittfore sibenemihi conscius sum.
quod adunc stilum pio & officioso animo Non uaninominis appe¬
acione. acnuga toriae ostentati onis accessi ł stigitur mihiꝑ
posit ũ t ꝓbem tibis i possum quod manichȩisacrilege cute¬
mere inueniantur in eos: quicatholieȩ fidei austor itatem sequentes. ante¬

Expanded text:
lia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis lia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis quinque notissimis nuntiis corporis sentiunt; et quas ab his plagas atque imagines acceperunt, eas secum uoluunt, etiam cum conantur recedere a sensibus, et ex earum mortifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se metiri putant. nihil est facilius, mi carissime, quam non solum se dicere sed etiam opinari uerum inuenisse; sed quam re ipsa difficillimum sit, agnosces, ut confido, his litteris meis. quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint omnibusque omnino, quorum in manus forte deuenerint, et rogaui deum et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod ad hunc stilum pio et officioso animo, non uani nominis adpetitione ac negatoriae ostentationis accessi. Est igitur mihi propositum, ut probem tibi, si possum. quod Manichaei sacrilege ac temere inuehantur in eos. qui catholicae fidei auctoritatem sequentes, ante
Abbreviated transcription (Latin):
peram. et illasnugas non duminuia seranineque.
deipscicatholicam agnum aliquid a peruertim : Qm̃ spera bam hocinitio
stacto adeumipsũ mescriptur arum fuisse quȩbic non dum scripsera m
SIMIHIHVNORATEVNUMAT QE Demui dere tures se
Hȩreticus & credens hereticis homo tam lingua quamstilo inaocau¬
sa conquiescendam mihiesse arbitrarer: Nuncuerocum inter duo
plarimum in tersit quando quidem hȩreticus ẽ ut mea fert opinio quia¬
licuius temportilis commodi & maxime gloriȩ principatus que sui gra¬
tia scilsas cinouas opiniones uelgigint uel sequitur: Il li cuitem qui
huuis modi hominibus credithomo ẽ. Imciginatione qua damueritatis cic
pietitis inlusus: Cum hȩcergo itt sint non puitiui apudtesilendum esse
Quidmihi de inueni en da aacretinendaueritate uideatur.: Cuiusut
scis abeneunte adolis centiȩ magn.damore fla grauimus. Sedresẽ
longere mota auanorum hominum mentibus : Quimis in hec corpora¬

Expanded text:
peram, et illas nugas nondum invaseram, neque peram, et illas nugas nondum invaseram, neque de ipsa Catholica magnum aliquid aperueram; quoniam sperabam, hoc initio facto, ad eum ipsum me scripturum fuisse quae hic nondum scripseramSi mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse haere. ticus et credens haereticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. nunc uero cum inter haec duo plurimum intersit, quandoquidem haereticus est, ut mea fert opinio, qui alicuius temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: cum haec ergo ita sint, non putaui apud te silendum esse, quid mihi de inuenienda ac retinenda ueritate uideatur, cuius, ut scis, ab ineunte adulescentia magno amore flagrauimus. sed res est longe remota a uanorum hominum mentibus, qui nimis in haec corpora
Abbreviated transcription (Latin):
ttessent Mirtinonessent. Hoc autem dixi quia non ianta nec omni
ꝗmodo : Non quia nulla fiunt etiãmodo. IN HINEAUTEMLIBRI
Sed qum̃ sermo iste noster in quam multo ꝓcessit longius quam puta¬
bam : hic finem librosticicimus. In quomemineris uolo non dum me
manichȩ os cepisee serefellere Et illasnugtis nonduminuasis sen
Neque deipstcat holicamarnum aliquidaperuisse sed uolius se
tamtum modoeruere tibi si possem. falsam opinionem deuerisxp̃i¬
anis malitiose autemperite nobis insinuatam : Eteriger etdmagna quȩ
dom & diuina discenda: quare. hoc uolumen ita sese habeat Placetto¬
recutem animotuo feccto : ero fortassis inceteris promptior. Heo
non ita dixi quasinihil ciduersus mani chȩos. ad huc scripsisseni
uel nihil dedocorina catholicam cindassem literis cumtot superius
edicta uoluminit deigera quere non me tacius se testentur Sed
in hoc libro cdillumscripto non dummanichȩos refellere ce.¬

Expanded text:
ta essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia ta essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis idam et divina discenda. Quare hoc volumen ita sese habeat: placatiore autem animo tuo facto, ero fortassis in caeteris promptior . Haec non ita dixi, quasi nihil adversus Manichaeos adhuc scripsissem, vel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita volumina de utraque re non me tacuisse testentur: sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manichaeos refellere coe
Abbreviated transcription (Latin):
selaci Nonsetis cipperebaet Ideoq ad conpen dium dicercuolui qua¬
siue ronatura humana preterstultitiam & sapientiam nullam medi¬
diam recipiat affectionem Intuebar quippe&ic̃paruulos : Quos
lic& confiteamur trahere ouginale peccatũ: Tamen nec sapientes pec stũltos
possumus pro priedicere. Nondum utenes libero arbitrio seu seumale
Nunc autem aut sapieNes aut stultos esse homnes dixi: eosuolens intellegi. qui
iã ratione utuntur quadiscernuntur. a pecoribus. ut hominisig. Sicut dicĩm
beatas es se lomnes homines uelle. Nam quid enim in hac sententiam. tamuer
at quemani fes tametuimus. Ne intellegantur & paruuli qui hocad hucuelle
Non possurt ALΙΟLΟCO Cummirtcula commemoras sẽ quȩ cd̃s iħs fecit
cum hices sẽ incarne: Adiunx dicens. Curinquiens is ttimodo non fi¬
unt. Adque repondi Qui non piouerent nisi mirces sent : Sicutem soli¬

Expanded text:
seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quaseduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem soli
Abbreviated transcription (Latin):
amurnos dicere scire quodi doneis testibus credimus. Proprie qui p¬
pecumlo quimur id solum sciri dicimus quod metis firma ratione con¬
prehendimus. Cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus
sicutloquitur &iã diuina scripture: Non dubitemus dicere scirenos:
& quod percepimus nostri corporis sensibus. & quod fide dignis cre¬
dimus testibus dumta meninter hec & illud. quid distet hntellego¬
mus. Nemque d dixi. Nemini dubi tumẽ omnes homines aut
stultos esse auts apientes.: Postui deries se contrarium illi quod legi¬
tur in libro tertio debero arbitrio. Quasi uero natura humana
preter stultitia & sapientiam Nullã mediam recipiat affectio¬
onem ist dicidillut ibidictum ẽ ubideprimo homine querebatur.
utrumstpiens fuerit stctus anstultus anneutrum. Q̃m nullo
modo st ultumdic erepoteramus quisi neuitio stictus ẽ. Cum sit
scultrtia me gniã uitium. Et se pientem quo modo diceremus qui potat

Expanded text:
amur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quipamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit
Abbreviated transcription (Latin):
sistere : Merito queritur lam enim corpore quidam corruptibili quo ani¬
ma cid greuucitur exutisunt sed adhuc ex spectant etiã ipsiredemtionẽ corporis su
Et caro eorum requi escit in spe nondum infutura incorruptione clarescit
Sedutrum cid contemplandam cordisoculis ueritatem sicut dictum ẽ facie
adfticiem Nihil ex hocminus habeant. Non hi c locutus ẽ disputun do
requirere ITem quod dixi Nam sciremagna & honesta uele¬
tiam diuina. Beatissimumẽ ad eandem beatitu dinem referre debe¬
mus i hac enimuita quantum cumque idsciatur : Nondũ ẽ beatis si¬
mum. Qm̃ in comparabi liter longe est apopulus quod in denescitur.
Et quod dixi multum inter es se. utrum ali quidmentis certa ratione tene¬
acur quod scie dicimus anstima uelliteris credendum poteris utiliter cõ¬
mendetur Et paulo post quod scimus. igitur debemus reitione. Qđ
credimus auctoritati. Non sic acpiendumẽ ut insermone us itatiore uere¬

Expanded text:
sistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anisistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc exspectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorsed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta ueltiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uere
Abbreviated transcription (Latin):
en imiudican sunt quod quȩren dum ẽ inuenis se quiiã ibi sunt quo nos
quȩrendo & credendo idẽuiam fideitenden do cupimus peruenire.
Sictem in hacuita puttntur es se istiuel fuis se iduerum es se ñ
mihi uidetur. Non qui a in hacuita nilih ilueri omnino inueniri potest
quodmente cernatur non fide credatur. sed quia tantum est quicquidest ut non
facicit beatissimos Neque enim quod cut apostolus. Uider mus nunc per
plane sed bectissi mos non dumfacit. Illud enim beatissi mos facit quod cut. Tuncautẽ
sticiem ad stciem & tunc coroscam sicut & cognitus sum. Qui hoc inuenerunt. lpsi
dicendi suNt in bectitudinis posses sione consistere. Ad quam ducitui a fidei quã
tenemus. Et quo creden docupimus peruenire Sed quinam sunt illibeatis¬
simi quiiam sunt in ea possessione quoducit hȩcuia Magna quaestio est
Et angeli quidem scĩ quod ibi sint Nulla questio ẽ sed descs hominibus
iam defunctis Otrum ipsi saltem dicendisint iamin illa possessione con¬

Expanded text:
enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidemus nunc per spplane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessEt Angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. Sed de sanctis hominibus jam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione con
Abbreviated transcription (Latin):
ristutũ ẽ hȩc ẽ ꝓuidentia uerȩ religionis hoc iussũ diuinitus.
hoc becitissima ioribi traditũ: hoc adnos usq seruaitũ : hoc per¬
t᷑ba reuelle citq:: peruerterenihil ẽ caliud quã aaduerit̃ reli¬
gionẽ sacrilegã uiã quȩrere, Qđ quid fcciunt : nec sieis c̃cedctt̃ quod
uolunt possunt quo intendũt peruenire: Cuius modienĩ libe ex cellaNT
ingenio nisids̃ ad sit humo repunt : Tunc cuitẽ adẽ si societati huma¬
ne indm̃ tendentib: curȩsit : Quo gradunibil firmius in cȩlũ repe¬
riri potest : Ego quidẽ huicraition i ñ possũ resistere Nã nibil sinc
cognitione eẽ credendum qui possũ dicere: Cũ &amicitii nisi ciliqud
credut᷑ quodcerttratione demonstra ri ñ potest omnino nullasit

Expanded text:
ris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, ris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere, nihil est aliud quam ad ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humo repunt. tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et amicitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrari non potest, omnino nulla sit
Abbreviated transcription (Latin):
primo credat sed&d quod instituit per uenturũ m̃tẽq: simplicem p̃beat. Et quibus¬
dã magnis neces sariis que p̃ceptis obtẽ perans. qua dc̃ uitȩ actione perpur¬
g& . Neũ eẽ ciliter illec q̃ i: pure uoras adepturũ : cẽses ꝓfecto: Quidergo
istis quorũ de genere eẽ icũcredo : qui stillime diuina se cretaratione
certa caperepos s̃. Si hacuia ueniant qulli qui primitus credunt
Nũ quid tã dẽ oberit : ñ cirbitror: sed iam̃ ais quideos morariopiꝰ s:
ẽ : quici & siftccto sibi nihil nocebunt. Nocebunt itim̃ exemploce teris:
uix enĩ ẽ : qui desetãtũ sentict quãtũ potest: Sed quimin excitt̃ duse
quiã plius repri m̃dus. :Vt neq illedesperatione frangat : neq iste
p̃cipite tꝰ audatia. Qđ fccile fit : sieti ã hi qui ualent uolare necui
sint periculo so in uitam̃tũ paiulis ꝑ cogat᷑ incedere : qu etic̃ cete¬

Expanded text:
primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quibusprimo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quibusdam magnis necessariisque praeceptis obtemperans quadam uitae actione perpurget, non eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat, quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam cete
Abbreviated transcription (Latin):
cognos cẽdussit. Omnesnẽ puta sidoneos esseper cipiendis rationib: quibi:
cid diuinam intellegẽtiã nis ducit᷑ umana anplures ̃ paucos: paiucos
cus existimo borũ nein unu mero eẽ tecredis : Nẽ meũ inquis hoc respon¬
dere : Illius ergo putus etiũ hoctibicredere qđ quidẽ fcicit tuttĩtũ
mem̃to icĩ eũ uiscredidisse tibuncertadicendite illi religiose c̃monẽtu
Nose mel quidẽ uelle credere : Verũ fuciti eõ & uero animo tetid accipiendã religion ẽ acce¬
dere &itcipau corũ te eẽ bomninũ uercitiones . quibus aid certã cognitionẽ uis diuina¬
ꝑ ducit᷑ capere posns. quid ceteris. hominibi. quitt̃ sereno ingenio p̃ditiñ s̃ negũ s¬
dc̃ religionẽ puttis aneos pedetẽptim quib dc̃ gradibi: adilla sũma penetrtiliai:
eẽ ducẽdos : uidens plane quidsit religiosius ÷ Neq enĩ tibi quius homo inreitãtȩ cu¬
piditt ullomodo deserendus : cutrespuendus uideri potest. Sedñ neces sesnisi

Expanded text:
cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad divinam intelligentiam mens ducitur humana, an plures, an paucos? Paucos, ais, existimo. Horumne in numero esse te credis? Non est meum, inquis, hoc respondere. Illius ergo putas, etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. Tu tantum memento, jam eum bis credidisse tibi incerta dicenti; te illi religiose admonenti ne semel quidem velle credere. Verum fac ita esse, et vero animo te ad accipiendam religionem accedere, et ita paucorum te esse hominuperducitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed nonne censes, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃cationis fructu quid agatur quidinsinuetur quid commendetur quid in lustret᷑
Intuere quid legamus tanto ante prophetatum. quidiam cernamus impletum.
Narrabo inquit nomentuum fratribus meis in medio eclesiae cantabote fratres
illi sunt de quibus incuuangelio ait uade & dicfratrib meis. Ecclesia illa est quam
mod odixit tunicam suam Hecest tunca catholica quae toto orbe copiosaidiffundit᷑.
quaeus que cidultimas gentes crescendo porrigitur unde in euuangelio dicit : Et p̃dica¬
bitur hoceuuangelium in uniuersomundo intestimonium omnibus gentibus. & tunc ueni&

Expanded text:
deprecationis fructu quid agatur, quid insinuetur, quid commendetur, quid inlustretur. deprecationis fructu quid agatur, quid insinuetur, quid commendetur, quid inlustretur. intuere, quid legamus tanto ante prophetatum, quid iam cernamus impletum. narrabo, inquit, nomentuum fratribus meis; in medio ecclesiae cantabo te. fratres illi sunt, de quibus in euangelio ait: Vade et dic fratribus meis. ecclesia illa est, quam modo dixit unicam suam; haec est unica catholica, quae toto orbe copiosa diffunditur, quae usque ad ultimas gentes crescendo porrigitur, unde in euangelio dicit: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueni
Abbreviated transcription (Latin):
quippeinuni cornibus suꝑbi incelleguntur: quia suꝑbiã odit consostium
& quantuminipso est : solus cupieminere omnibus suꝑbus: Iamnunc adtende ubi sit
frustus uel quod derelistus est neexcui diretur ꝓterrena felicitate non ad insipien¬
tiam sedut saperemus quod noui testamenti gratia desiderare debeamus uel
quod non est derelictus sed eduditus in eo quodait nediscedas ame quidixercit
quareme dereliquisti : q uod utique contrarium est nisullud adaliud hoci daliud
refercitur : Adtende & audiquantum sapis: hauriquantum sapis quantumq:
ipserem tam tam eloqui uęleo. Immoquantum tribuit ille quinos exdudit. &
in xp̃o in quantum homo mediatorest int̾nos & dm̃ & cumxpo inquantum dis̃ est equalis¬
dõ & potens est faicere utcut apostolus supraquam p&imus aut intellegimus: Vide¬
& in hoc pscilmo testamenti noui gratiam. uideillius derelistionis tribulationis

Expanded text:
quippe in unicornibus superbi intelleguntur, quia superbia odit consortium quippe in unicornibus superbi intelleguntur, quia superbia odit consortium et, quantum in ipso est, solus cupit eminere omnis superbus. Iam nunc adtende, ubi sit fructus, uel quod derelictus est, ne exaudiretur pro terrena felicitate non ad insipientiam, sed ut saperemus, quid noui testamenti gratia desiderare debeamus. uel quod non est derelictus sed exauditus in eo, quod ait: Ne discedas a me, qui dixerat: Quare me derelireferatur. Attende et audi quantum sapis, hauri quantum capis, quantumque ipse rem tantam eloqui valeo, imo quantum tribuit ille qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo mediator est inter nos et Deum, et cum Christo, in quadeo et potens est facere, ut ait apostolus, supra. quam petimus aut intellegimus, uide in hoc psalmo testamenti noui gratiam. uide, illius derelictionis, tribulationis,
Abbreviated transcription (Latin):
animam suam hocest animam corporis sui animam scõrum suorum uulterui. Quod
autem sequitur & demanu cinis unicam meam : Nihilaptius quam unica ecdlesiaml
uidetur intellegi. Cane muero mundum appellauit. non ratione sed consuetudine
contrainsolitam ueritatem latrantem: H aecestenim canum natura utcumquib:
habent consuetudinem. si ueilliboni siue mcli sint. nonaideos lacrent: In solitorum
autem ꝑsonis uisis : &iam in nocentibus irritentur. Manuaũt canis. potesta tẽmundi
significauit Cuius &iam regnum infestum futurum corporisuo id est ecclesix sue: Leonis
nomine figurtuit in eo qđ adiunexit Saluũ me fac deore leonis Vnde scriptum st
Nihilinterest interminas regis &iramleonis. Quam quam & diaibolum
apostolus petrus leoni comparet rugienti & quaerenti circum eundo quem
deuoret suꝑbos queh uius mundi xpĩcinis humilibus aduersaturos ostendens
consequenter dicit: & acornibus unicornuorum humilitatem metm. Ideo

Expanded text:
animam suam, hoc est animam corporis sui, animam sanctorum suorum uult erui. Quod autem sequitur: Et de manu canis unicam meam, nihil aptius quam unica ecclesia mihi uidetur intellegi. canem uero mundum appellauit non ratione sed consuetudine contra insolitam ueritatem latrantem. haec est enim canum natura, ut. cum quibus habent consuetudinem. siue illi boni siue mali sint, non ad eos latrent, insolitorum autem personis uisis etiam innocentibus inritentur. manu autem canis potestatem mundi significauit, cuius etiam regnum infestum futurum corpori suo, id est ecclesiae suae leonis nomine figurauit in eo, quod adiunxit: Saluum me fac de ore leonis. unde scriptum est: Nihil interest inter minas regis et iram leonis, quamquam et diabolum apostolus Petrus leoni comparet rugienti et quaerenti circumeundo, quem deuoret. superbosque huius mundi Christianis humilibus aduersaturos ostendens consequenter dicit: Et a cornibus unicornuorum humilitatem meam. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
moniorum iussiteum inter fici: cum que soffocato
capudess& ablatum & mis sumly sandro imesti¬
monium cȩdis & pletȩ reliquapars corporis
iacebat insepulta: solaigitur concubina contra
crude lissimihostis imperium inter & traneos & in¬
minente discrimine Funeri iusta persoluit mo¬
riparata promor tuo quemuiuum dileerat:
concubinarum fidem & prȩstent libere quod cap¬
tiua seruauit: Strato regulus sidonis manu
propria seuolens confodere ne in minentibus
persis ludibrio for& quorum foedusegup¬
ti regiꝰ societate ne glexerat. retrahebat᷑
formidine & gladium que marripueratcir¬
cum & pectans hostium pauidus & pecta bor
aduentum: quem iam iam que capiendũ uxor
intellegens & torsitacina cem e manu& la
tuseius trans uerberauit: compositoque &
more cadaueri semoriens suferiecit nepost uir¬
gina sia foedera alterius coitum sustiner&: Xe¬
no phion incyrimaioris scribit infantia occiso

Expanded text:
moniorum, jussit eum interfici. Cumque suffocato moniorum, jussit eum interfici. Cumque suffocato caput esset ablatum, et missum Lysandro in testimonium caedis expletae, reliqua pars corporis jacebat insepulta. Sola igitur concubina contra crudelissimi hostis imperium, inter extraneos, et imminente discrimine, funeri justa persolvit, mori parata pro mortuo, quem vivum dilexerat. tianae, concubinarum fidem, et praestent liberae, quod captiva servavit. 45. Strato regulus Sinodis manu propria se volens confodere, ne imminentibus Persis ludibrio foret, quorum foedus Aegyptii regis societate neglexerat, retrahebatur formidine, et gladium quem arripuerat circumspectans, hostium pavidus exspectabat adventum. Quem jam jamque capiendum uxor intelligens, extorsit acinacem de manu, et latus ejus transverberavit. Compositoque ex more cadaveri se moriens superjecit, ne post virginalia foedera alterius coitum sustineret. Xenophon in Cyri majoris scribit infantia, occiso
Abbreviated transcription (Latin):
caries & nobilium poetarum at que historicorũ
laudibus prȩdicetur in hoc uel maxi mȩ effer¬
tur quod de functum maritum sic semper ama¬
ius & truxit sepulchrum : intantum ut usque
hodiȩ omnia sepulchra prȩtiosa & nomine eius
mausolea noncupentur: edta illiriorum
regina ut longo tempore uiris foruissimis
imperar& & romancis sepe franger& mira¬
culo uti que meruit castitatis: INdiutom̃s
pȩnebarbariuxores plurimas habenta puo
cosl& est utuxor carissimacumde functo
nia rito cremetur: hã igitur contendunt
interse deamore uiri & ambitio sum macer¬
tantium est actesti monium castitatis
dignamorte decer ni itaque uictrix in habituor na¬
tuque pristino iux tacadauer accubatamplex ans
illud & deosculans & suppositos ignes pudiertiae
laude contem nens: putoquȩ sic moritur sec undas
nuptias non requirit: Alcibiades ille socrate¬
cesuictis atheniensibus fugit adparnabazum:
quiaccepto prȩcio alysandro principe la cedȩ¬

Expanded text:
Cariae, et nobilium poetarum atque historicorum Cariae, et nobilium poetarum atque historicorum laudibus praedicetur, in hoc vel maxime effertur, quod defunctum maritum sic semper amaxstruxit sepulcrum, intantum ut usque hodie omnia sepulcra pretiosa ex nomine ejus Mausolaea nuncupentur. Teuta Illyricorum regina, ut longo tempore viris fortissimis imperaret, et Romanos saepe frangeret, miraculo utique meruit castitatis. Indi, ut omnes 311 pene barbari, uxores plurimas habent. Apud eos lex est, ut uxor charissima cum defuncto marito cremetur. Hae igitur contendunt inter se de amore viri; et ambitio summa certantium est, ac testimonium castitatis, dignam morte decerni. Itaque victrix in habitu ornatuque pristino juxta cadaver accubat, amplexans illud et deosculans, et suppositos ignes, pudicitiae laude contemnens. Puto quae sic moritur, secundas nuptias non requirit. Alcibiades ille Socraticus, victis Atheniensibus, fugit ad Pharnabazum. Qui, accepto pretio a Lysandro principe Lacedae
Abbreviated transcription (Latin):
nosse concubitds & quȩ mirt eunicos a mauerunt mo¬
rito sut sciamus digamiam &iama pud & linicoñ t
probari, didosoygmalonismulto aurbedar gen¬
tipondere congregato a frigͥam nau gauit ibi que
gelibiae in coniugium peteretur paulis per distu¬
lit nuptiasdo necconder& ciuitatem nec multor
post & tructam in inemoriam mnariti quondani
soce iposã maluit ardere quam nubere. Casta
mulier chartaginem condidit & rursũ eademn
urbs in castitatis laude finitaest: Namas drũ¬
balis uxor capta & incensa urbecumsecerner&
a romanis esse capiendã apprehensis & utroq late¬
re paruulis filis in subi ectum domussuȩ de uola¬
uit incendium: Quidloquar nicerati coniugeni
quȩ in patiens iniuriae uirimortem sibi ipsacons¬
ciuit: Netrigenta tyrannorum quos lysander
uictis athenis in posuerat lnidinem sustiner&:
Ar temisia quoque uxor mausoli insignis pudi¬
citiae fuis seper hibetur: quȩ cume ss& regina

Expanded text:
nosse concubitus, et quae mire unicos amaverunt manosse concubitus, et quae mire unicos amaverunt maritos; ut sciamus digamiam apud Ethnicos etiam reprobari. Dido, soror Pygmalionis, multo auri et argenti pondere congregato, in Africam navigavit, ibique uge Libyae in conjugium peteretur, paulisper distulit nuptias, donec conderet civitatem. Nec multo post exstructa in memoriam mariti quondam Sichaei pyra, maluit ardere quam nubere. Casta mulier Carthaginem condidit, et rursum eadem urbs in castitatis laude finita est. Nam Hasdrubalis uxor, capta et incensa urbe, cum se cerneret a Romanis capiendam esse, apprehensis ab utroque latere parvulis filiis, in subjectum domus suae devolavit incendium. 44. Quid loquar Nicerati conjugem, quae impatiens injuriae viri, mortem sibi ipsa conscivit, ne triginta tyrannorum, quos Lysander victis Athenis imposuerat, libidinem sustineret? Artemisia quoque uxor Mausoli insignis pudicitiae fuisse perhibetur. Quae cum esset regina