comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hereditate fulgere onͣto magis nos adulteria
cauendo uiuere conmnentes debetis. Metuenie
non in regno dei minus lucere. sed i gehẽna
ignis ardere. bec atq huiꝰ modi eis ut possimiꝰ
dicimus. qui quo quo modo a se discedentib ulꝰ
ppter adult̾ium dimissis ꝯingib sius auas uost
ducere. ut cum ꝓhibentut infirintatem caris
nobis opponunt᷑. ¶ Sed iam liber eciam iste
elauoandus eo roganduis deus ut aut eos tẽp¬
tari no Emat Peparationib couiguͦ. Aut na sanet
Aut tior ꝑiclicantis salutis fiat illis amplioris sue

Expanded text:
hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue
Abbreviated transcription (Latin):
gociandi q̃stib occupati uniones adolescentu¬
las dimittũt. et iuir aliqñ senes ad aiculas
reu̾tũtur. eo ip̃o euidentiꝰ ꝯiũcũtur ño ẽẽ ĩpłe¬
ꝯd̾ se nõ posse causantur. Si .n. hoc nõ posset
infirmitas hom̃. multo mag̾ hoc posser sexꝰ ĩ¬
firmior feĩaꝵ. Uñ istos qͥ uirilẽ ñ putant ex¬
cellentiam insi peccandi licentiam qñ t̾rentus
ne adult̾uus conuigiis hendo ꝑeant meternũ.
solemus eis proponere continentiam olerico¬
rum. qui plerumq ad candem sarcinam sb̾eũ¬
dam capuintur inuiti eamq susteptam usq
ad oebitum finem dño adiuiuante ꝑducunti
tis officium. repente ꝯu̾si ad impetnͣdas uires
a dño de quib ñqmͣ antea cogistastis. s ĩllos in¬
quiunt honor plutiũ consolatur.s. esp̃o deamꝰ
et nob timor multo amplius mod̾etur. Si .n. hoc
multi d̾i ministri repente atq inopinate impo¬
atum susceperunt separantes se illustorus ĩ xͥ

Expanded text:
gotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentugotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuhoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, solemus eis proponere etiam continentiam clericorum, qui plerumque ad eandem sarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. tis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mia. sed sufficit ad cauenda adult̾ia. hec aũ mode
ntroq sexu meminens dice. sed maxime pp̃ uitos
qui ppẽa se feminis suꝑiores arbitnͣtur ne pudi¬
cttia prẽs ẽẽ dignẽtur. ¶ In qua eciã p̾ire debu¬
erunt ut eos ille tanqmͣ sua capita seq̃rentur.
Qñ aũ lex ꝓhibet et ad ult̾a. si obtenti incõdi¬
nentie carnał infirmitatis admittatur excusaa¬
o. multis sb̾ noĩe fłe impunitatis ꝑeundi aꝑitur
anquid tale uolunt licere quasi eis qr uiri sunt
liceat. Sed absit ut melioris sexꝰ tamq honori
debeatur quod pudori detrahitur cuhonorĩtꝰ
uirtuti nd uicio debeatur. ¶ͥn ĩmo cũ a feĩs
utiq bñtib carnem tantam flagitant casti¬
tatem ut tm̃ ab uxorib diutisstine ꝑegͥnantur
uelint eas ab adult̾io cõcubitu ĩ ꝯtaminatas
fuorẽ tnͣsgred̾e iuuẽtutis et plurie pudicis¬
siine tñfigunt maximecs syre quaꝵ mariti ne¬

Expanded text:
praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis superiores esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur aliquid tale nolunt licere, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem, ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimae pudicissime transigunt, maxime Syrae, quarum mariti ne
Abbreviated transcription (Latin):
fĩ.n. pot ut do t̾rente et hortante ꝯu̾tente eo ĩ¬
plente humanꝰ ĩ meliꝰ mutetur affectus. at
ita noueant sine ꝯiugiis. et sine illo concubi¬
tu atꝙ ĩmunda libidis atttactatione ꝑseuerã¬
tissime uiu̾e ut eciã si seꝑata ꝯuigia iocũ duc̾e¬
di alias mouendo aꝑuerint. claudatur ex uoto
quod p ex licito. et quod erat uccĩtate ceptũ
fiat caritate ꝑfcm̃. ¶ Talib profecto id retri¬
buetur quod ilł qui uł pari consensu cũ ꝯuigi¬
b hoc uouerunt. uł millis ꝯiugis alligati ꝓpt̃
maris bonũ continentiã delegerũt. ¶ Si autẽ
ita se continent ut si moriatur quaꝵ uta con¬
iugari impediũtur. alias duc̾e̾ cogitẽt. ꝑfesto ⁊̃
si eis ĩputatur nisi ad pudicitiam cõuigalem ip̃
qm̃ nõ facium quod facerent siliceret. ¶ hae
quiipo intentione continent uiuere partm ẽ
ad accipienda illił qͦ libius esigitur cotino̾cie

Expanded text:
im potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, non eis inputatur nisi ad pudicitiam coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae
Abbreviated transcription (Latin):
uniente uxore uocabitur adult̾ si fiu̾t cũ alta
nuiliere. et sin. grauius qui p̾ter cam̃ formcau¬
onis. ¶ Om̃u tũ qui dimiserit uxorem suam.
asfuit q̃ impetrat a iuibente qd̃ uissent. nõ eos
frangant cid̃ uidetur eoꝵ continẽtia uccĩtatis
cẽ ño uolũtatis. qr et illi qͥ uolũtate cã delege¬
rnt fecdut eam ẽẽ nccĩtatis. qm̃ ĩa sine damp¬
natione ab illa deuare nõ possũt. Et qͥ ĩ eam
nccitate ꝯtensi sunti faciũt eam ẽẽ uoluntatis
si ñ de ipis s de illo a quo ẽ bonĩ om̃e confidi.
illi ad eam conscenderunt causa maioris głe ut
cura salutis nouissime ne ꝑirent. Utͥq ꝑmane¬
ant. utriq in quod ꝑuenerũt ambulant uses
ĩn fĩnem ferucant studiis. supplicent uotis. qr
et illis salus cogitanda ẽ ut ab eo quod uolũ¬
tas artipuit cadere timeant. et ista gła desꝑan¬
da nõ est si ĩ eo qd nocitas ĩ tulit ꝑsisteres diligãt

Expanded text:
uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam aderit, quae impetrat a iubente quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam edeuiare non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriaecura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant
Abbreviated transcription (Latin):
qr pͥorib conuigib uiuis. tũ aliis comugati. ma¬
iorem curam debent ger̾e ꝓ salute. ¶ Qmͣ gesse¬
rũt illi a quib contmnentia ꝓ munere delicta ẽ
ampliore. ¶Tunc quippe iͥ erunt si adulteri nõ
erunt. si añ nõ continent adult̾i erunt qr uũe¬
tib cõiugis pͥstintis. nõ cõnigib alteris. ħ ao¬
ultenꝰ ad herebunt. Et siea a regno celoꝵ abe¬
rimo uͥ erunt nisi uͥ salui nõ erunt. ¶ Hos gͥal¬
loquor ut quod fac̾e deb̾ent si brent cõuges din¬
turno langore marceste̾tes uł loco sͥ marcessi¬
bili absentes. uł animositate illicita continen¬
tes hoc faciant si hũerint cdiuges ad ult̾ma in¬
quinatione sordentes. et p̃p hoc a suo consortio
diuorcientes nõ alia ai̾rant ꝯm̃gia. qr nõ erũt
ꝯuigia s adult̾ia. ¶ Cum .n. par forma si ĩ hoc
m̃tulo uiri et uxoris. sicut uxor uiuente uiro uo¬
cabitur adultera si fu̾it cũ alio uiro. itaet uit

Expanded text:
quia prioribus coniugibus uiuis timent aliis coniugari, maquia prioribus coniugibus uiuis timent aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia pro munere dilecta est ampliore. tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt; si autem non continent, adulteri erunt, quia uiuentibus coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir
Abbreviated transcription (Latin):
iusta. Sed in hiis omĩb qui se ip̃os castrauer̃t
pp̃ regnũ celoꝵ. alii sunt qui inutroq sexu con¬
cubitũ nesciunt. Alii qui exꝑti et au̾si sunt ꝑtĩ
quidꝰ illicite. ꝑtim uero licite exꝑti. ¶ Porro hii
qͥ licite exꝑti sũt. qͥdam sũt qͥ nõ nͥ licite qͥ dam
et illicite. et licite. Sũt quippe ĩ eis oͥl ꝯiugia su
a tm̃ sciũt. sũt añ oͥet alias feĩas ac stupra cih
s qui post cõcubitũ comugiũ se ipĩs castrant
pp̃ regnũ celoꝵ. aut morte anuttũt ꝯiuges aut
ex consensu cum eis continentiam ꝑfitentur
aut necci̾tate diuorcioꝵ ne uiuis ꝯugib de ali¬
is opulando adult̾ia ꝑpetrent castrant se ipõs
pp̃ regnũ celoꝵ. ñ ut clauiores ẽẽ possint. S qd
ałr iͥ eẽ nõ possint. ¶ Non qui ĩ ista uet̾itate
se contĩnent s bona appetione melioris possit
ibi ẽẽ ⁊̃ ẜuata pudicitia ꝯugali qmͣus in p̾miis
minorib tñ intus. ¶Que u̾o pp̾ea se continent.

Expanded text:
justa. Sed in his omnibus qui se ipsos castraverunt propter regnum coelorum, alii sunt qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii qui experti et aversi sunt, partim quidem illicite, partim vero licite experti. Porro in his qui licite experti sunt, quidam sunt qui non nisi licite, quidam et illicite et licite. Sunt quippe in eis qui conjugia sua tantum sciunt; sunt autem qui et alias feminas ac stupra quaelibet. Sed qui post concubitum conjugum se ipsos castrant propter regnum coelorum, aut morte amittunt conjuges, aut ex consensu cum eis continentiam profitentur; aut ex necessitate divortiorum, ne vivis conjugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum coelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod  ibi non possunt nam qui non ista necessitate se continent, sed boni adpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, quamuis in praemiis minoribus, tamen intus; qui uero propterea se continent,
Abbreviated transcription (Latin):
securꝰ hinc exit. Agens pñiam ad ultimũ
et recõciliatꝰ. si securꝰ hinc exit: ego non sũ¬
secuiꝰ. Uñ securꝰ sum. securꝰ sũ: et do secri¬
ntatẽ. Uñ ñ sum securꝰ: pñani dare pꝰsũ.
securitarẽ dare nõ possum. Ꝙꝵ dico attẽdi¬
te. Debeo illud plemꝰ exponere: nemo aͥs
male intelligat. Nũquid dico dãpnabi¬
tur. Non dico. S ñ dico eciã lib̾abitur. Et
quid dicis mͥ: Nescio. ñ p̃sumo. ñ ꝓmitto.
nestio. Uis te de dubio lib̾are: uis ꝙ int̾tũ

Expanded text:
securus hinc exit; agens penitentiam ad ultimum et reconciliatus, si securus hinc exit, ego non suet do securitatem: unde non sum securus, poenitentiam dare possum, securitatem dare non possum. . Quod dico attendite: debeo illud planius exponere, ne me aliquis male intelligat. Numquid dico, Damnabitur? Non dico. Sed nec dico etiam, Liberabitur. Et quid dicis mihi? Nescio: non praesumo, non promitto; nescio. Vis te de d
Abbreviated transcription (Latin):
sicut añ pm̃am uiuere debuit pt reꝯcilia¬
t̃om. qñcũq defũ ctꝰ fu̾it ad dm̃ uadit. ad re¬
qͥẽ uadit. regno d̾i ñ pͥuabit᷑. a populo dy¬
aboli separabitur. Si quis ã poĩtus ĩ ultĩa
necessirate egritudinis sue uoluĩt accipere
penitentiã. et accip̃ et mox reconciliatur.

Expanded text:
itentiam vivere debuit, post reconciliationem quandocumque defunctus fuerit, ad Deum vadit, ad requiem vadit, regno Dei non privabitur, a populo diaboli separabitur. Si quis autem positus in ultima necessitate aegritudinis suae, voluerit accipere poenitentiam, et acci
Abbreviated transcription (Latin):
titatꝰ. sed uitam ñ audeo dicere sine pcc̃o.i
quis .n. sine pcc̃o. s si uitam sine crimine
tũtur ĩ or̃one dicente. dimitte nob̾ debi¬
tanr̃a sicut et nos dimittunꝰ debitorib
tnͣat de uita ĩ uitam. de laboriosa ad quie¬
tẽ. de misera ad beatam. Siue iste uolũta
uadit ad reqinem uadit. Baptiat᷑ añt
desertor et molatortanti sacram̃ti. si agat
pnĩam ex toto corde. si agat pñam uͥ deus
uideo qui indit cor damd qñ increpatus

Expanded text:
tizatus, si vitam, non audeo dicere sine peccato, tizatus, si vitam, non audeo dicere sine peccato, quis enim sine peccato? sed vitam sine crimine ttuntur in oratione dicenti, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus transit de vita in vitam, de laboriosa ad quietam, de misera ad beatam: sive iste voluntatvadit, ad requiem vadit. Baptizatus autem desertor et violator tanti Sacramenti, si agat poenitentiam ex toto corde, si agat poenitentiam ubi Deus videt, qui vidit cor David, quando increpatus
Abbreviated transcription (Latin):
Enitentes. penitentes. pe¬
itentes. si tñ estis penitẽ¬
es et nõ estis irridentes. mu¬
ate iutam recõciliamini.
et uos .n. cũ cathena estis.
Qua inquis cathena: Q̾
legautus ĩ tra erunt ligata eo ĩ celo. Au¬
dis liganuurã. et d̾o putas fac̾e ĩposturam:
p emtentiã agis. genua figis. eo rides: Sb̾
sannas pacĩam d̾i. Si penitens es. penitet
te. Siñ penites: penitens ñ es. Sigͦ peni¬
tet᷑. cur facis qd̾ male fecisti: Si fecisse pe¬
inter. noli facere. Si adhuc facis. certe pe
mittunt ad eccãm. uł portantur ad ecc̃ã.
et baptitant᷑ et renouãtur. et felices huic
ducet et bibat: uitã mutet cortigat se.
et reconcilietur dũ uiriit. dũ sanus ẽ. Ex¬
pectat eciã ũe tũ reconciliar: qñ incipit
mori. Exꝑti sumꝰ multos expirasse expe¬
ctantis recõciliari. Deinde eciã dico ĩ con¬
spec̾tu d̾i timore nr̃o timorem meũ. Qͥ
añ nõ timet timẽtẽ: ñ me ꝯtẽpnet sed
malo suo. Audi gͦ. Certus sũ. qr ħo bap¬

Expanded text:
enitentes, poenitentes, poenitentes si tamen estis poenitentes, et non estis irridentes, mutate vitam, reconciliamini Deo. Et vos enim cum catena pascitis. Qua, inquis, catena? Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo . Audis ligaturam, et Deo putas facere imposturam? Poenitentiam agis, genu figis, et rides, et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poeniteat te: si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? Si fecisse poenitet, noli facere. Si adhuc facis, certe nonmittunt ad ecclesiam, vel portantur ad ecclesiam, et baptizantur, et renovantur, et felices hinc ducet et bibat; mutet vitam, corrigat se, et reconcilietur, cum vivit, dum sanus est. Exspectat etiam ipse tunc reconciliari, quando incipit mori? Experti sumus multos exspirasse, exspectantes reconciliari. Deinde etiam dico in conspectu Dei, timori vestro, timorem meum. Qui autem non timet, timentem me contemnit, sed malo suo. Audi ergo. Certus sum quia homo bap
Abbreviated transcription (Latin):
u̾am pm̃am dũ sanꝰ es. et inuen̾it te no¬
nissimꝰ dies: curre ut recõcilieris. Si sic a¬
gis: setutꝰ es. Qr secutꝰ es: Qͥa egisti pe¬
nitenciam eo tp̃e quo et peccare potiusti. Si
im̃scis in quis. ne forte d̾s dimititat inichi
Um dicis. uñ scio: Illud scio. hoc nescio. ꝯ¬
res st̾. Aut ignosciturtͥ. aut ñ tͥ ignoscitur.

Expanded text:
am, dum sanus es, et invenerit te novissimus dies, curre ut reconcilieris: si sic agis, securus es. Quare securus es? Quia egisti poenitentiam eo tempore, quo et peccare potuisti. Si unde scis, inquis, ne forte Deus dimittat mihi? verum dicis: unde? Nescio; illud scio; hoc nescio. res sunt, aut ignoscitur tibi, aut non tibi ignoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
possent aspicere filii istł uultum enis neq aa¬
ron quia et ip̃e peccauerat. Sed int̾põito ue¬
lamine loquebatur ad illos. ut tam diu indi
ctend̾e głam dei. In confractione .n. tabularũ
quas ante acceperat iudeorum populum te¬
probum significauit eo quod petcatis studen¬
tes ꝑmissione dei indigni futuri erant. Quod
ã reiterata est lex: alter populus futurus sig¬
inficatus ẽ cui ꝑficeret lex data in monte.
Si omnia deus  bona fecit et bona ualde quidẽ
ut dicat de noe de minrundis et mundis induc
cecum in archam cum in absoluto sit mmu¬
Er id qd̾ dum bonum dici non posse.
multimodam rationem hũt uerba:
saciunt qõnes. Nam si ad causam
de qua agatur referantur nulla erit qõ quis ꝑ¬

Expanded text:
possent aspicere filii Israhel uultum eius, neque Aapossent aspicere filii Israhel uultum eius, neque Aaron, quia et ipse peccauerat; sed interposito uelamine loquebatur ad illos, ut tam diu indigntendere gloriam dei. in confractione enim tabularum, quas ante acceperat, Iudaeorum populum reprobum significauit, eo quod peccatis studentes promissione dei indigni futuri erant. quod autem reiterata lex est, alter populus futurus significatus est, cui proficeret lex data in monte. VIIII. SI OMNIA DEUS BONA FECIT ET BONA UALDE, QVID EST UT DICAT AD NOE: \'DE MUNDIS ET INMUNDIS INDUC TECUM IN ARCAM,\' CUM IN ABSOLUTO SIT INMUNDUM BONUM DICI NON POSSE? r id quod multimodam rationem habent uerba, faciunt quaestiones. nam si ad causam de qua agitur referantur, nulla erit qu
Abbreviated transcription (Latin):
neq in aqua qͥ est sb̾ t̾ra. Demde adiecit t̾cio
ciũ mundabit dominus qui sumit nomen
cius muanum hoc non im̃oatio nomen diũ
cuifur assumes ut percres perillrid. De hinc
quarto ioco dicit. Salbm̃ dm̃ dei ciuiseruabres
et non facies in ilło ullum opus seruule. Hec
bula scripta ꝓbat apłs paulus dicens. ho. pa.
sione. Quomodo eẽt primũ nisi i scda tabu¬
la ab ip̃o cepisset. In ꝓmissione autẽ id̾o dixit
quia statimsbiecit ut sis longeu᷑ super t̾ram
ta c̾todiunt. Itaq hẽs et mandata distincta
et numerum corum ꝯsuminatum et que
et quanta in singulis cabulis scripta sint.
ccepta po ut quid moyses descendẽs¬
contra pecratores data est. Moyr abilem.¬
ses etgo quia non pettanat gloriosus apparuit¬
in tm̃ ut a peccatorib uideri non possit. Osten¬
sum euim est i eo quia peccatores gloriam dei
non merentur aspicere. post simulatͣum .n. uitu¬
li fusilis et confrastionem tabulaꝵ in quib
data lex fuerat. turfus ascendens moyses in

Expanded text:
neque in aqua quae est sub terra. deinde adiecit tertio: cuo; non enim mundabit dominus, qui sumit nomen eius in uanum, hoc est non in mendacio nomen domini dei tui adsumes, ut perieres per illud\\ dehinc quarto loco dicit: sabbata domini dei tui seruabis et non facies in illo ullum opus seruile. haecbula scripta probat apostolus Paulus dicens: honora psione. quo modo esset primum, nisi in secunda tabula ab ipso coepisset? \'in promissione autem ideo dixit, quia statim subiecit: ut sis longaeuus super terram qui mandata custodiunt. itaque habes et mandata distincta et numerum eorum consummatum et quae et quanta in singulis tabulis scripta sunt. VIII. UT QVID MOVSES DESCENDENScontra peccatores data est. Moyses ergo quia non peccain tantum ut a peccatoribus uideri non posset. ostensum enim in eo est, quia peccatores gloriam dei non merentur aspicere. post simulacrum enim uituli fusilis et confractionem tabularum, in quibus data lex fuerat, rursus ascendens Moyses in
Abbreviated transcription (Latin):
tura mors p̾sens oc̃a est quia ħ cepit in spehri
Igitur lameth iuuenem se occidisse fatetur
et chaym sicus claruit usq ad hoc tempus ꝑ¬
uenire ñõ potuit aut si ꝑuenit quod impos
est semior fuit. Que decem uerba i rabulis¬
uit. quia et saluator sensum uerbum signi¬
ficauit dicens int̾ cetera ad uideos int̾rogo nõ
ego umum u̾bum. sndite mͥ. bapm̃ ioħis uͣ¬
pellauit simili modo et in duab tabuł .x. u̾¬
ba scripta dicintur. qui .x. sensus sunt. Deui

Expanded text:
tura mors praesens dicta est, quia haec coepit in spe haberi. tura mors praesens dicta est, quia haec coepit in spe haberi. igitur Lamech iuuenem se occidisse fatetur et Cain, sicut claruit, usque ad hoc tempus peruenire non potuit aut si peruenit, quod inpossibile est, senior fuit. VII. QVAE DECEM UERBA IN TABULISuit, quia et saluator sensum uerbum significauit dicens inter cetera ad Iudaeos: interrogo uos et ego unum uerbum; respondete mihi: baptismuappellauit. simili modo et in duabus tabulis decem uerba scripta dicuntur, qui decem sensus sunt. deni
Abbreviated transcription (Latin):
cidium ꝓperauit qui sine dubio uxta qͣue su¬
pra dc̃a sunt. septem uindcãs exsoluit. et quid
post lamech qui ħ secutus fuisset futurum
eẽt ostendit dicens. De lamech autem septu¬
agies septies ut quia malum opus peniten
tiam᷑ sb̾sequitur. Septuaginta septem pla¬
gaꝵ ictib fetiatur. Unde et saluator etiã sep¬
tuagies septies peccanti conu̾so remitti p̾ce¬
pit. Sed ne putetur alius ante lamech ho¬
micidium pꝰ chaym fecisse. Quia dixit de cha¬
ymuindicatum est quasiiam fcm̃. lamechã
de se quomodo diceret quia uindicatum in
euni erat tñ adhuc retens eẽt homicidium
quod confessus fuerat se fecisse cum const
non est p̃t̾quam quod expleto opere dignũ
scitur futurum: ꝑfecto habeatur. Demq di¬
ctum est ade. Qua die mandusauĩtis morte
moriemini et utiq non statim mortui sũt.
Sed post longum temporis int̾uallum. S
quia iam spes ĩmortalitatis amissa erat fu¬

Expanded text:
cidium perpetrauit, qui sine dubio iuxta ea quae sucidium perpetrauit, qui sine dubio iuxta ea quae supra dicta sunt septem uindictas exsoluit. et quid post Lamech ei, qui hoc secutus fuisset, futurum esset ostendit dicens:de Lamech autem septuagietia non subsequitur, septuaginta septem plagarum ictibus feriatur, unde et Salvator etiam septuagies septies peccanti, converso tamen remitti praecepit . Sed ne putetur alius ante Lamech homicidium post Cain fecisse, quia dixit, De Cain vindicatum est , quasi jam factum. Lamech autem de se quomodo diceret quia vindicatum in eum erat, cum adhuc recens esset homicidium, quod confessus fuerat se fecisse? Cum constenon est, praeterquam quod expleto operi dignum scitur, futurum pro facto habetur. denique dictum Adae est: qua die manducaueritis, morte moriemini, et utique non statim mortui sunt, sed post longum temporis interuallum; sed quia iam spes inmortalitatis amissa erat, fu
Abbreviated transcription (Latin):
relistis om̃ĩb diñ secuntur et in futuro ni¬
tamet̾nam habebunt hoc est quoo posuit d̾s
in caymine quis occideret eum onĩs qui m̃e¬
nisset cum. In pr̾icida .n. posita est lex ut si quis
homicidium fccisset quia omne pr̾icidium ho¬
micidium ẽ. Septies reus eẽt quam fuerat
caym ut hac seuentate ceteri t̾riti ab hoc sẽ¬
⁊ facinore inhiberent. Si lamech occi
Darbitrantur quod iamechputatͤ
dix̾it de chaym occidi uirum in liuore mes et ui¬
uenem in uuluere mõ. Iam .n. quinta gnõne
natus erat lameth a chay .i. de matusalem ab ue¬
pote chaym. In hoc autem id circo memorat la¬
mech: ut ostendat acrius adstringendum eum
qrui sb̾ manifesta lege peccauĩt. Ac per hoc si post
chaym ĩ imitatorem eius septies uindicatum.
quanto amplius iundicandum est in eum qͦ
mam nec fcm̃ chapm et correptio nec post sm̃a
uoluntatẽ au̾teret: p̾ chaymn gͦ lamech homi¬

Expanded text:
relietis omnibus dominum sequuntur et in futuro uirelietis omnibus dominum sequuntur et in futuro uitam aeternam habebunt, hoc est signum quod posuit deus in Cain, ne quis occideret eum omnis qui inuenisset eum. in parricida enim posita lex est, ut si quis homicidium fecisset, quia omne parricidium homicidium eat, septiens reus esset, quam fuerat Cain, ut hac seueritate ceteri territi ab hoc se facinore inhiberent. VI. SI LAMECH OCCIDarbitrantur quod Lamech xerit de Cain: occidi uirum in liuore mihi et iuuenem in uulnere mihi. iam enim quinta generatione natus erat Lamech a Cain, id est de Matusalam abnepote Cain. hoc autem idcirco memorat Lamech, ut ostendat acrius adstringendum eum qui sub manifestata lege peccauerit. ac per hoc si post Cain in imitatorem eius septiens uindicatum est, quanto amplius uindicandum in eum est, quem nec factum Cain et correptio nec post eum luoluntatem auerteret! post Cain ergo Lamech homi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊rato deo uinit etiam ab homine pos¬
sit occidi. Sed qrid ei respondit dñs non sic in¬
quit hoc non ad hoc te remisi cum non mere¬
aris uiuere. ut ab aliquo occidaris. Sed ut ge¬
mas et tremas quasi qui primus malum exẽ¬
plum deders supertetram dum laborib tuis
non sendit frustus exhumo. Itaq onĩis qͥ
occid̾it inquit caym septem iudistas persol¬
ueret huiꝰ sententia ostendit iuredampnã¬
d̾ caym. Quando .n. uidit loegem datã sb̾ talẽ
ꝯminationem nature quis inutaretur fa¬
ctum eius plus cepit cuere sciens quid ma¬
li admisãt. Septem ergo uindc̃as ꝑmittit. si
quis ad hoc facinus aspirasset. ut uidens ex ħ
opete caym reum fcm̃. et cum adhuc legis
manifestatio non erat. sciret se septemplici
pena multa si non hoc iutaret ut logis notici¬
a sex plagas adderet sr̃ quã meruerat. caym
ut cum plaga caymseptem numerantur ui¬
dcẽ hoc etiam numero remrantrandi sunt qͥ

Expanded text:
qui irato deo uiuit etiam ab homine posqui irato deo uiuit etiam ab homine possit occidi. sed quid ei respondit dominus? non sic, inquit, hoc est con ad hoc te remisi, cum non merearis uiuere, ut ab aliquo occidaris, sed ut gemas et tremas, quasi qui primus malum exemplum dederis super terram, dum laboribus tuis non respondit fructus ex humo\'. itaque omnis qui occiderit, inquit, Cain, septem uindictas exsoluet. haec sententia ostendit iure damnandum Cain. quando enim uidit legem datam sub tali comminatione, ne quis imitaretur factum eius, plus coepit timere, sciens quid mali admiserat. Septem ergo uindictas promittit, si quis ad hoc facinus adspirasset, ut uidens ex hoc opere Cain reum factum, et cum adhuc legis manifestatio non erat. sciret se septemplici poena multari si non hoc uitaret, ut legis notitia sex plagas adderet supra quam meruerat Cain, ut cum plaga Cain septem numerarentur uindictae. hoe etiam numero remunerandi sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
emulatione resi cedatuł est ut non Polum gra¬
cias non ageret ¶ quod reus fc̾s non fuerat. Sed
et didic̾at quomodo ħ emendaret. uerum etiã
addet anud grauius per quod dampnan m̾e¬
retur. Tał est causa inpuidi. ac prĩcide caym
quał et illius nequam serui. Cui tñ ignotũ
eẽt a dño ingratus effestus exiens suffocabat
ꝯsentum suum ut et de p̾tento ignoto sibi
facinorate et impietate in conseruum adnũ¬
sa mextus abilis dampnaretur et tamẽ ad
p̃lsensus dampnatus non est caym. S con¬
fusus et reus so terrore dimissus est super ter¬
ram ut si peniterer: ignosceretur ei. Deniq
ctimens nequis eum pro hoc fc̾o occid̾et ait
ad dm̃. maior est causa est causa m̃ã relin¬
que me si eicis me hodie a facie tua et a facie
terre abscondam me et ego gemens et trem̃s
super terram et erimt omnꝰes qui inuenit
me: occidet me. t̾ritus caym u̾bis iusti iudi¬
cis timet despici a deo ita ut a conspectu ho¬
minum fugere se debere putet. Certus quia

Expanded text:
emulatione zeli caecatus est ut non solum gratias non ageret — eo quod reus factus non fuerat, sed et didicerat quo modo hoc emendaret —, uerum etiam adderet aliud grauius, per quod damnari mereretur. Talis est causa inprouidi ac parricidae Cain, qualis et illius nequam serui, cui cum ignotum esset a domino, ingratus effectus exiens suffocabat conseruum suum, ut et de praeterito ignoto sibi facinore et de impietate in conseruum admissa inexcusabilis damnaretur. et tamen ad praesens damnatus non est Cain, sed confusus et reus sub terrore dimissus est super terram, ut, si paeni- . teret, ignosceretur ei. denique timens ne quis eum pro hoc facto occideret, ait ad deum: maior causa est mea relinqui me. si eicis me hodie a facie tua, et a facie terrae abscondam me et ero gemens et tremens super terram. et erit, omnis qui inuenerit me occidet me. territus Cain uerbis iusti iudicis dei timet despici a deo, ita ut et a conspectu hominum fugere se debere putet certus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tum faiorum isrł de egypto: gũones sunt oc¬
abrahe habitamĩt inchana a. et ducentis .xu.
ĩ egypto. hiisunt amuis quos comp̃henoit a¬
postolus ad. Gał. dicens. post: c̃ces xpx. fc̃a est¬

Expanded text:
tum filiorum Israel de Aegypto, generationes sunt otum filiorum Israel de Aegypto, generationes sunt oAbrahae, habitaverunt in Chanaan, et ducentis quindecim in Aegypto. Hi sunt anni quos comprehendit Apostolus ad
Abbreviated transcription (Latin):
giptiorum quid est ut e contra lex dicat qͥu¬
ta ꝓgenie exierunt filii israel de terra egypti¬
muemetur eẽ non disꝑ. Sic .n. lex loquitur:
aut a diligentib ac sedulis. possit intelligiũ
rõ mũtatis non incuriosis sed sollicitis se reue¬
lec. Nam utiq deus dixit quarta ꝓgenie et
moyses scripdit .u. ꝓgenie quamuis utrumq
moyses retuł̾it et fͤalsere eum impłe est in quo
tanta uutus oꝑata sit ac per hoc inuestigandꝰ
est sensus quia non ociose aliquid aut imꝓ¬
uide diuina loquitur scriptura. Itaq due
ꝑtes sunt quas singuli memorarunt. Dens.n
quatuor gnõnes significauit q̃ nate sunt ĩ
egyto. moyses autem addens hiis unam ex qͣ
ille ortum acceperunt. Cum intrassei ĩ egỹp¬
to: qrunta inquit gn̾atione exierunt filii is¬
rael. Generationem .ii. que intrauit in egy¬
ptum. et .iiii. que illic nate sunt simul com¬
plexus est. Nam ab abraham utiq rsq ad exi¬

Expanded text:
GVPTIORUM, QVID EST UT E CONTRA LEX DICAT: \'QVIGVPTIORUM, QVID EST UT E CONTRA LEX DICAT: \'QVINTA PROGENIE EXIERUNT FILII ISRAHEL DE TERRA AEGVPinuenietur esse non dispar. sic enim lex loquitur, ut a diligentibus ac sedulis possit intellegi, ut ratio ueritatis non incuriosis, sed sollicitis se reuelet. nam utique deus dixit: quarta progenie, et Moyses scripsit: quinta progenie, quamuis utrumque Moyses retulerit et fallere eum inpossibile sit, in quo tanta uirtus operata sit. ac per hoc inuestigandus est sensus, quia non otiose aliquid aut inprouide diuina loquitur scriptura. itaque duae partes sunt, quas singuli memorauerunt. deus enim quattuor generationes significauit, quae natae sunt in Aegypto; Moyses autem addens his unam, ex qua hae ortum acceperunt, cum intrassent in Aegyptum: quinta, inquit, grael. Generationem enim quae intravit in Aegyptum, et quatuor quae illic natae sunt, simul complexus est. Nam ab Abraham usque ad exi
Abbreviated transcription (Latin):
Nemq petrus apłs conmnune inquit et in mũ¬
dum nuquit intͣuit ios meum. et apłs pau¬
lus. Omne inquit quod nõ ẽ ex fide. peccatumẽ.
et alibilexait. Non est ex fide et non tñ petra¬
ctum est. uides ergo quia unus atq id̾ sermo
non eadem significat. Ideo et cum dicitur ĩ¬
mundum. consid̾andum est qua ex causa dica¬
tur quia aliquando ad comꝑationẽ melioꝵ.
ĩms̃idum dicitur aliꝙͣdo ad opera sordida re¬
fertur. ut malum intelligatur. Aulla gͥ sb̾a
malum quia que per sb̾am in munda dicut᷑
ad comparationẽ pulccrrima rerum ĩmũ¬
da sunt. Iam et panis in uuindꝰ dicitur et
ołm et plumbum ad comparationẽ auriĨ¬
mund̾ est et corpus et aminum et cuiꝰ corpo¬
tis menbrasint. alia honesta aua in honesta uo¬
cantur. cum sciantur maia non eẽ. Itaq oĩa
I sua natura bona sunt quia utilia.
Cum deus dicat ad abraham de fil iis israe
quod quarta ꝓgenie exturi de potestate e¬

Expanded text:
e Petrus apostolus: commune, inquit, et inmundum numquam intrauit in os meum, et apostolus Paulus: omne, inquit, quod non est ex fide peccatum est, et alibi: lex, ait, non est ex fide, et non tamen peccatum est. uides ergo, quia unus adque idem sermo non eadem semper significat. Ideo et cum dicitur inmundum, considerandum est qua ex causa dicatur, quia aliquando ad conparationem meliorum inmundum dicitur, aliquando ad opera sordida refertur, ut malum intellegatur. nulla igitur substantia malum, quia quae per substantiam inmunda putantur ad conparationem pulcherrimarum rerum inmunda sunt. nam et panis inmundus dicitur . et oleum et plumbum ad conparationem auri inmundum est et coruus ad pauum et, cum unius corporis membra sint, alia honesta, alia inhonesta uocantur, cum sciantur mala non esse. itaque omnia in sua natura bona sunt, quia utilia. X. CUM DEUS DICAT AD ABRAHAM DE FILIIS ISRAHEL, QVOD QVARTA PROGENIE EXITURI ESSENT DE POTESTATE AE
Abbreviated transcription (Latin):
cte. Non est .n. potestas nͥ a do. que .n. sunt ado
ordinate sunt. hinc est unde gentilem in po¬
testatem tm̃ positum: honorificamꝰ licet ip̃e
indignus sit qui dei ordinem tenens grãs agit
Dyabolo. potestas tũ exigit. qrua meretur ho¬
norem. Nam ideo pħom future famis somp¬
nium reuelatum nabrigodonosor aliis secum
aostantib filium dei uidit incaminũ ignis. i¬
Non utiq mĩto suo qui in ydolo se adorari
noluit. Sed merito ordinis regał.

Expanded text:
te. non est enim potestas nisi a deo; quae enim sunt, a deo ordinatae sunt. hinc est unde gentilem, in potestate tamen positum, honorificamus, licet ipse indignus sit, qui dei ordinem tenens gratias agit diabolo. potestas enim exigit, quia meretur honorem. nam ideo Pharaoni futurae famis somnium reuelatum est et Nabuchodonosor aliis secum adstantibus solus filium dei uidit in camino ignis non utique merito suo, qui in idolo se adorari uoluit, sed merito ordinis rega
Abbreviated transcription (Latin):
tͥstatus es et concidit uultus tuus. Nomie
si recte offcras tecte autem non diuidas. pec¬
casti: quiesce apud te conu̾sio eiꝰ et tu domi¬
nabͥis eius. uides ergo quia diuisio incurrit pͤ¬
catum dum nõ estimat quid d̾o dignum esset
pociora reseruanit suis usib. Itac non quia
obtulit rep̾hensus est. Sed quia indigna ob-¬
tulit nec ex eo dampnandꝰ est. Sed factum e
cipiente ad tuum dñium ꝯũsum est muius
a teoblatum ut de cet̾o sciret quid faceret hĩe
inuidia exarsit ut occideret frem ut ab ĩiusto
occid̾etur qui ĩticiam primus oftend̾at et ex¬
emplum malum daretur bomib. Sit enĩ¬

Expanded text:
ntristatus es, et utquid concidit vultus tuus? Nonne ntristatus es, et utquid concidit vultus tuus? Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? Quiesce. Apud te conversio ejus, et tu dominaberis ejus . Vides ergo quia divisio incurrit pcatum. dum non aestimat quid deo dignum esset, potiora reseruauit suis usibus. itaque non quia obtulit reprehensus est, sed quia indigna obtulit, nec ex eo damnatus est, sed factum emcipiente ad tuum dominium conuersum est munus a te oblatum\', ut de cetero sciret quid faceret. hinc inuidia exarsit ut occideret fratrem, ut ab iniusto occideretur, qui iustitiam primus ostenderat, et exemplum malum daretur hominibus. sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis. Ut quid abel sacrificiũ
colligi. quia non est litteraꝵ oo oooooocoooo¬
ate uelata hystoria. Nam abel ooopocoo¬
prudente et deuotum in eo ipso sermo ĩ¬
dicat scriptura. Caym uero negligentẽ et ĩ¬
ꝑuidum. ac per hoc minus deuotum. Abel
puailli offciret per quod et ditionem suam et
m̾itum eius ꝓbaret et ꝓpriam reuerentiã et de¬
rim auctorẽ ostenderet. hoc caym uelut rusti¬
cus p̃sentare nequinit. Totũs enim aĩm terre
inserens mentis oculos ad celum leuare non
potuit ut quid creatori dignum eẽt: aspic̾et.
Qualiacũq d̾o .n. obtulit munera qͥ causa e¬
tiam in iuideis obliqua mens dep̾henditur. Sc¬
pe enim rep̾hendi sunt cum munera sua inꝑ¬
uide dei altari offerrent que uec hom̃ib digͦ¬
na iderentur. dicente dno. Cetas ec lustã
offt̾is michi nõ hoc suscipiam dc manib utĩs.
ea ꝯ coustet aput omnes persone sblimi ꝑma¬
xima deberet offerti munera. Ideo chaym nu¬
nera repudiata sunt. dicentẽ ei do. Qud ꝯ.¬

Expanded text:
. UT QVID ABEL SACRIFICIUM colligi, quia non est litterarum arte uelata historia. nam Abel prudentem et deuotum in eo ipso sermo indicat scripturae, Cain uero neglegentem et inprouidum ac per hoc minus deuotum. Abel pua illi offerret, per quod et dicationem suam et meritum eius probaret, ut et propriam reuerentiam et deum auctorem ostenderet. hoc Cain uelut rusticus praesentire nequiuit. totum enim animum terrae inserens mentis oculos ad caelum leuare non potuit, ut quid creatori dignum esset aspiceret; qualiacumque enim deo obtulit munera. Quae causa etiam in Iudaeis obliquae mentis deprehenditur. saepe enim reprehensi sunt, cum munera sua inprouide dei altari offerrent, quae nec hominibus digna uiderentur dicente domino: caecas et luscas offertis mihi; non haec suscipiam dea . Cum constet apud omnes, personae sublimi maxima offerri debere munera. Ideoque Cain munera repudiata sunt, dicente ei Domino, Quid co
Abbreviated transcription (Latin):
bñdicendum magis putabat. Sed deus qui
occultorum cognitor est minorem. bñdictio¬
ponite nomen meum super filios isił. Ego doꝰ
bñdicam cos ut gr̃am traditio ꝑ minist̾i̾um
ordinati transfundat homib nec uoluntas
sacerdotis obẽẽaut ꝑdesset possit. S mitũ
bñdictionem posce̾ntis. Quanta autẽ dig¬
nitas sit ordinis sac̾dotał. hunic aducrtamꝰ
Dictum est auten de neciuissimo caypha
intͥfectore saluatoris inter cetera hoc autẽ
a semer ipo ũo dixit. Seo cum eẽt princeps ca¬
cerdotum anni illuis ꝓpħauit. per quod ostẽ
gni aut indigni. Sed ordinem traditionisũ
qũauis anquid boni meriti sit: non tñ possit
bñdicere nõ fuit ordinatus ut offm̾ ministe¬
rii exibeat. Oei autem effectum tribuere bñ¬

Expanded text:
benedicendum magis putabat. Sed Deus, qui benedicendum magis putabat. Sed Deus, qui occultorum cognitor est, minorem benedictioponite nomen meum super filios Israhel; ego dominus benedicam eos, ut gratiam traditio per ministerium ordinati transfundat hominibus nec uoluntas sacerdotis obesse aut prodesse possit, sed meritum benedictionem poscentis. Quanta autem dignitas sit ordinis sacerdotalis, hinc aduertamus. dictum est autem de nequissimo Caipha, interfectore saluatoris, inter cetera: hoc autem a semet ipso non dixit, sed cum esset princeps sacerdotum anni illius, profetauit. per quod ostendgni aut indigni, sed ordinationem traditionis, ut quamuis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere, nisi fuerit ordinatus, ut officium ministerii exhibeat. dei autem est effectum tribuere bene
Abbreviated transcription (Latin):
naam .i. in ỹsaas. una altera in iacob̾. t̾cia ĩ le¬
iii. quaria in gersoni et gad et merari. Cum in¬
elcatar et frẽs euis que est gn̾o tercia. Elearar
antem genuit finees. quarta generatione.
hoe sunt .iiii. generationes ꝑcreate m epypto
Unde ait dñs abraham peregrinum erit sem̃
tuum et scruitio obpriment eos. Ego autẽ
liberabo cos. Quarta generatione exient iñ.
uide si non apertum est quia nõ anquid au¬
ud significauit deus qu̾a qd̃ gestum ẽ mẽ
gypto. Moyses autem ut ctiam illam genẽ¬
rationem poneret quecum iacob pr̃ẽ suo
intrauit in egyptum. ex qua iste quatuor
originem hñt: dixit quinta ꝑgenie uel ge¬
neratione exicrunt filii istł de terra ogỹpti.
Si uiti iusti uoluntas bona est quidest uͭ
Usti homĩs qũa ysaac non esan quem uo¬
quantum autem ad p̾sciam ĩmuntẽ ab ad¬
r̃isis. Deus .n. solus est qui de futis iudicat
ac per hoc yaac iustus quantum ad p̃sentẽ
humanitatẽ dignum est maiorem filumi

Expanded text:
 est in Isaac una, altera in Iacob, tertia in Leui, quarta in Gedson et Caath et Merari. cum inEleazer et fratres eius, quae est generatio tertia; Eleazer autem genuit Finees quarta generatione. hae sunt quattuor generationes procreatae in Aegypto. unde ait deus ad Abraham: peregrinum erit semen tuum, et seruitio oppriment eos; ego autem liberabo eos, quarta generatione exient inde. uide si non apertum est, quia non aliud significauit deus, quam quod gestum est in Aegypto. Moyses autem ut etiam illam generationem poneret, quae cum Iacob patre suo intrauit in Aegyptum, ex qua istae quattuor originem habent, dixit: quinta progenie exierunt filii Israhel de terra Aegypti. XI. SI UIRI IUSTI UOLUNTest quod Isaac non Esau quem voquantum autem ad prescientiam, immunis est ab adversis; Deus enim solus est, qui de futuris iudicat. Ac per hoc Ysaac iustus, quantum ad presentem humanitatem dignum est, maiorem filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
ctus intelligere potest quantum sͥ p̃stabatur
beneficium quando se persecutionẽ ꝑpeti
querebatur. Sicut ergo apłs dicit. Infatiga¬
biles cum tempus habemus operemur bo¬
num ad om̃s qui possunt catholicorum pent¬
cipumm p̃ceptorum sermonib qui possunt
catholicorum principum legibus. ꝑtim pere¬
os qui diuinis ammonitionib ꝑtim pere¬
os qui iussis imꝑialib parent om̃s ad salute̾
uotentur. Om̃s a ꝑnicie reuocentur qui et ĩ¬
ꝑatores quando ꝓ falsitate contra u̾itatemꝯ
stituunt malas leges: ꝓbantur bene creden
temꝑare nonuult acquiuit grande suppli

Expanded text:
ctus intellegere potest, quantum sibi praestabatur ctus intellegere potest, quantum sibi praestabatur beneficium, quando se persecutionem perpeti querebatur! Sicut ergo apostolus dicit, infatigabiles, cum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. qui possunt catholicorum praedicatorum sermonibus, qui possunt catholicorum principum legibus partim per eos, qui diuinis admonitionibus, partim per eos, qui iussis imperialibus parent, omnes ad salutem uocentur, omnes a pernicie reuocentur, quia et imperatores quando pro falsitate contra ueritatem constituunt malas leges, probantur bene credetemperare non vult, acquirit grande suppli
Abbreviated transcription (Latin):
uerse quam multi per illas correcti sunt et co¬
ctidie corriguntur et se ẽẽ correctos atq ab il¬
la funosa pemicie ubatos: gr̃as agunt. Et q̃
oderant. diligunt molestas q sͥ fuisse salub̾¬
rimas leges. quantum in insania detestabã¬
ctur tm̃ recepta sanitate gratulabantur. Et ĩ
residuos cum quib fua̾nt ꝑituri iam simili
dilectione nob̾cum ut parit᷑ instemus ne illi
pereant: excitantur. Molestus est .n. medisꝰ
furendi frenetico et pat̾ in disciplinato filio
ille ligando: ille cedendo. Sed ambo diligẽ¬
uo. Si antem illos negligant et ꝑire ꝑmit¬
ctant: ista pocius falsa mansuetudo est. et cͣ
delis. Si .n. equis et mulus quib non est
intellectus mortib et calcib resistunt hoĩ¬
cos deseruns donec per dolores et molestias
medicinales reuotent ad salutem. quãto
magis homo ab homine et frater a fr̃e ne in
et̾num pereat non est deserendus. qui corre¬

Expanded text:
uersae, quoniam multi per illas correcti sunt et couersae, quoniam multi per illas correcti sunt et cotidie corriguntur et se esse correctos atque all ill\'1 furiosa pernicie liberatos gratias agunt. et, qui oderant. diligunt molestasque sibi fuisse saluberrimas leges. quantum in insania detestabantur, tantum recepta sanitate gratulantur et in residuos, cum quibus fuerant perituri, iam simili dilectione nobiscum, ut pariter instemus, ne illi pereant, excitantur. molestus est enim et medicus furenti phrenetico et pater indisciplinato filio, ille ligando ille caedendo. sed ambo diligendo. si autem illos neglegant et perire permittant. ista potius falsa mansuetudo crudelis eat. si enim equus et mulus. quibus non est intellectus, morsibus et calcibus resistunt homineos deserunt. donec per dolores et molestias medicinales reuocent ad salutem. quanto magis homo ab homine et frater a fratre, ne in aeternum pereat, non est deserendus, qui corre
Abbreviated transcription (Latin):
do persecuti sunt cecilianim et ab eo fuerũt
dãtio arrogare uoluerunt. non solum culpã
nõ putantes. U̾m etiam pro sua laude i actã¬
tes si ꝓbarent cccilianum maiorib suis ac¬
cusantib fuisse dampnatum. ¶admod̾
autem in ip̃a collatione modis omib uicti
sunt. quoniam ualde prolixa sunt gesta et
tͥ aliis rebus romane paci necessauis occupa¬
to multum est ut legantur: breuiariũ coꝵ
ctibi legi forsitan pot̾it quod credo hr̃e fratrem
et coepm̃ meum: optatum aut si non hab:
potest facillune accipere de ecc̾a si cinensi. quan.¬
do quidem eniam liber iste iam sua ꝓxilitate.
cure isti forsitan henerosus est. hoc .n. contin¬
git donatistis quod accusatorib sci damelis.
Sicut enim in illis leones: sic in istis conuerse
sunt leges quib innocentem opprimere no¬
luerunt nisi qui pp̃ misericordiam xp̃i. mag̃
pro eis sunt iste leges: que illis uidenturad¬

Expanded text:
do persecuti sint Caecilianum et ab eo fuerint do persecuti sint Caecilianum et ab eo fuerint dacio adrogare uoluerunt non solum culpam non putantes uerum etiam pro sua laude iactantes, si probarent Caecilianum maioribus suis accusantibus fuisse damnatum? quem ad modum autem in ipsa conlatione modis omnibus nicti sint, quoniam ualde prolixa sunt gesta et tibi aliis rebus Romanae paci necessariis occupato multum est ut legantur, breuiarium eorum tibi legi forsitan poterit. quod credo habere fratrem et coepiscopum meum Optatum aut, si non habet, potest facillime accipere de ecclesia Sitifensi. quando quidem etiam liber iste iam sua prolixitate curis tuis;; forsitan onerosus est. Hoc enim contigit Donatistis, quod accusatoribus sancti Danihelis. sicut enim in illos leones, sic in istos conuersae sunt leges, quibus innocentem opprimere uoluerunt, ni;i quod propter misericordiam Christi magis pro eis sunt istae leges. quae illis uidentur ad
Abbreviated transcription (Latin):
hominum accipere testimoniũ. quos ĩ ecc̃a
non indemus: tͥ deus ꝑhibet destimonium
Qui enim diuina testimonia ñõ secuntur.
pondus humana testimonia ꝑdiderunt
addo etiam quod ceciliauicausam ipi adĩ¬
ꝑatoris constantini iudicium accusando mi¬
serunt muno uero ipm̃ cecilianum. post
epłalia iudicia ubi eum opprimere non po¬
tuerunt. ad supradcĩ iꝑatoris exam̃ perti¬
nacissimis persecutorib perduxerunt. Et ex
in nob̃ modo rep̾hendunt imꝑiti dicentes¬
non debere xpĩanos contra inimicos xp̃i a
liquid a xpĩanis imꝑacorib postulare: ipĩ
priores fecerunt. Quod etiam in collatõne
quam simul aprid cartaginem habrumus.
negare non ausi sunt. mimo głari ausi sũt
qui apud imꝑatorem maiores eorum crimi¬
naliter cecilianum fuerunt insecuti. In suꝑ
addantes mendatium qui eum illic uicerĩt.
fecerint q dampnari. Quomodo ergo nũc¬
ipĩ non sunt petsecutores qui cum accusan¬

Expanded text:
hominum accipere testimonium, quos in ecclesia hominum accipere testimonium, quos in ecclesia non uidemus, cui deus perhibet testimonium; qui enim diuina testimonia non sequuntur, pondus humani testimonii perdiderunt. Addo. quod Caeciliani causam ipsi ad imperatoris Constantini iudicium accusando miserunt, immo uero ipsum Caecilianum post episcopalia iudicia, ubi eum opprimere non potuerunt, ad supra dicti imperatoris examen pertinacissimis persecutoribus perduxerunt. et quod in nobis modo reprehendunt, ut denon debere Christianos contra inimicos Christi aliquid a Christianis imperatoribus postulare, ipsi priores fecerunt. quod etiam in conlatione, quam simul apud Carthaginem habuimus, negare non ausi sunt, immo et gloriari ausi sunt, quod apud imperatorem maiores eorum criminaliter Caecilianum fuerint insecuti. insuper addentes mendacium, quod eum illic uicerint fecerintque damnari. quo modo ergo ipsi non sunt persecutores, qui cum accusan