comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annaduerti sepe
donate plurimios
id existiare qd̾
etiã nõ nulli philo¬
soꝑhorũ putauert̃
nõ irasci deũ. qm̃
uel benefica sit tantũ natura
diuina nec cuiqͣm nocere p̃stãtis¬
sime atq optime cõgiuat ptãti.
ꝑuemiat ad nos. neq ex malefi¬
cẽtia quicqͣm mali. Quorũ error
quia maximus est. et ad eu̾tẽdũ
uite humane statũ spectat coar¬
guendus est a nobis: ne et ip̃e
Fallaris impulsus autouate homi
qui se putãt sapiẽtes. Nec tñ
nos arrogãtes sumus. ut cõpre¬
hensã nr̃o ingenio ueritatẽ gło¬
riemur. sed doctrmã dei seqͥmur
qui scire solus potest et reuela̾c
secreta. Cuius doctrine philoso¬
phi exꝑtes existimauerut naturã
rerũ cõiectura posse deprehendi.
qd̾ nequaqͣm fieri potest. quia
mens hom̃s tenebroso cor ꝑis
donncilio circũsepta longe a
ueri ꝑspectione sũmota est.
Et hoc differt ab humanitate
diuinitas. qd humãĩtatis est ig¬
noratio diuinitatis stiẽtia. Uñ
nobis aliquo lumme opus est ad

Expanded text:
Animaduerti saepe, Donate, plurimos id existimare, quod etiam nonnulli philosophorum putauerunt, non irasci deum, quoniam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati um boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus potest et reuelare secreta. cuius doctrinae philosophi expertes existimauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuinitas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis aliquo lumine opus est ad
Abbreviated transcription (Latin):
terenciana illa. molendũ ẽusq
in pistrino. uapulandũ. habende
cõpedes. s hiis multo atrociora
carcer. catene tormẽta patienda.
et sustipienda est et ferẽda: cũ
liqueat cõstientie nr̃e nec fragi¬
le istã uoluptatẽ sine pena. nec
se qͣm p̃mũ ad rectã uiã dirigãt
uł susteptis oꝑatisq uirtutibus
huius uite laboribus patienter
exactis cõsolatorẽ deũ habẽ me¬
reãtur. Pater enĩ noster at do¬
minus qui condidit firmauitqz
telũ. qui sole cũ cetis side̾ibus il¬
luxit. qui libratã magnitudine
sua terrõ uallauit mõtibus. ma̾i
circũdedit. anmibusq disciuxit
et quicq̃s est in hoc oꝑe mundi

Expanded text:
Terentiana illa, Molendum esse usque Terentiana illa, Molendum esse usque in pistrino, vapulandum, habendae compedes: sed his multo atrociora: carcer, catenae, tormenta patienda; et suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec use quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere mereantur. pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram uallauit montibus, mari circumdedit amnibusque distinxit et quidquid est
Abbreviated transcription (Latin):
Quomã decursis ꝓpositi oꝑis
septẽ spaciis ad metã ꝑuecti
sumus: suꝑest ut exhortem
omes ad sustipiẽdã cũ ue̾a reli¬
gione sapiẽtiã. Cuius uis et of¬
ficiũ in eo uertitur. ut cõtẽp̃tis
terrestribus et abiectis stlaribꝰ¬
erroribus. quibus antea teneba¬
mur fragilibus seriuẽtes. et fragi¬
lia concupistẽtes ad eterm celestis
thesauri p̃mia dirigam̃. Que ut
sunt. huiꝯ pñtis uite illicibiles
uoluptates que aminas hom̃i
ꝑmuosa suauitate delimũt. Qñta
felicitas extimãda est subtractũ
hiis labibus terre ꝓficisti ad illũ
equissimũ iudicẽ parẽteq indul¬
gentissimũ. qui ꝓ laboribus reqͥẽ
ꝓ morte uitã. ꝓͦ tenebris cla̾itatẽ.
ꝓ terrems ac breuibus bomis eter¬
na et celestia largiat᷑. cũ qͣ merte¬
de acerbitates et miserie qs̃ ꝑꝑe¬
timur in hoc mũdo faciẽtes oꝑa
iusticie cõferri et coequari nulło
modo possũt. Pnide si sapiẽtes
si beati esse uolumꝰ: cogitanda

Expanded text:
Quoniam decursis propositi operis septem spatiis, ad metam provecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum vera religione sapientiam, cujus vis et officium in eo vertitur ut, contemptis terrestribus, et abjectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus servientes, et fragilia concupiscentes ad aeterna coelestis thesauri praemia dirigamur. Quae ut sunt hujus praesentis vitae illicibiles voluptates, quae animas hominum perniciosa suavitate deliniunt. Quanta felicitas aestimanda est, subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum judicem, parentemque indulgentissimum; qui pro laboribus requiem, pro morte vitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac brevibus bonis aeterna et coelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae, quas perpetimur in hoc mundo facientes opera justitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt. Proinde si sapientes, si beati esse volumus, cogitanda
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽtia quã istꝰ ul fragilia colt
nos defendẽ hanc publite atq
assere̾ nõ solemus deo iubente
it quieti ac silentes arthanũ eius
in abscondito atq intra nostrã
cõstientiã teneamꝰ nec adu̾sus
istos ueri ꝓphanos. qͥ nõ distẽdi
sed arguendi atq illudẽdi grã
intlementer deũ ac religionẽ eiꝯ
impugnãt ꝑtinaci contẽtiõe cer¬
temus. Abstondi enĩ tegi q i
misteriũ qͣm fidelissime oportet:
maxine a nobis q̃ nomẽ fidi gei¬
mus. Uerũ illi hac tacituntatẽ
nostrã ueluti mała cõstiẽtiã cri

Expanded text:
sapientia, quam isti qui uel fragilia colunsapientia, quam isti qui uel fragilia colunnos defendere hanc publice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silentes arcanum eius in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus nec aduersus istos ueri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque inludendi gratia inclementer deum ac religionem eius inpugnant, pertinaci contentione certemus. abscondi enim tegique mysterium quam fidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus. uerum illi hanc taciturnitatem nostram ueluti malam conscie
Abbreviated transcription (Latin):
natio amplius. p̃ter solã gentẽ
dei. Tũc ꝑ annos septẽ ꝑpeces in¬
tacte erũt silue nec excidetur de
montibus lignũ: sed arma gencud
conburẽtur. et iam nõ erit bellũ
sed pax et requies sempiterna.
Cũ uero cõpleti fuerĩt mille ãm
renouabitur mũdus a deo. et cełu
cõplicabitur et terra mutabitur.
et tnͣfformabit deus honnes in
similitudinẽ angelorũ. et erũt
candidi sicut ix et uersabũt᷑
semꝑ in cõspectu om̃ipotẽtis
et dommo suo sacrificabũt et ser¬
uient meternũ. Eodẽ tꝑre fiet
secũda illa et publica refrectio
ncipii ad cruciatus sempiternos
Un sũt qui manufacta coluerũt.
qui dñm mundi ac parẽtẽ uł
nestierũt uł ab negauerũt. Ses
et domimnꝰ illorũ cũ minist̃s suis
cõprehendetur ad penãq damina¬
bitur: cũ quo pariter oĩs turba
impiorũ ꝓ suis facinoribꝰ in
cõspectu angelorũ atq iustorũ
ppetuo igra cremabitur met̾aũ

Expanded text:
jam natio amplius, praeter solam gentem jam natio amplius, praeter solam gentem Dei. Tum per annos septem perpetes intactae erunt silvae; nec excidetur de montibus lignum. Sed arma gentium comburentur; et jam non erit bellum, sed pax, et requies sempiterna. cum uero conpleti fuerint mille anni, renouabitur mundus a deo et caelum conplicabitur et terra mutabitur. et transformabit deus homines in similitudinem angelorum et erunt candidi sicut nix et uersabuntur semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum. eodem tempore fiet secunda illa et publica omnium iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt. sed et dominus illorum cum ministris suis conprehendetur ad poenamque damnabitur, cum quo pariter omnis turba impiorum pro suis facinoribus in conspectu angelorum atque iustorum perpetuo igni cremabitur in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnumẽabilis populus nationũ
et obsidebit et circũdabit cuutatẽ.
Tũc ueniet nouissima ira dei
suꝑ gentes. et de bellabit eos
usq ad unũ. ac p̃mũ cõcutiet
terrã qͣm ualidissime. et a motu
eius stindẽtur montes syrie.
et subsidẽt colles in abruptũ. et
muri om̃i cuutatũ concidẽt. Et
statuet deus sołe triduo ne occi¬
dat. et inflãmabit eũ. et destẽ¬
det estus miniꝰ. et adustio magͣ
sup̃ ꝑduelles et impios ppłos
et ymbres sulphurũ et gnͣdines
lapidũ et gucte ignis. Et lique¬
corꝑa conten̾tur in grandine. et
ip̃e se ĩuicẽ gladio feriẽt. Reple¬
bũtur mõces cadaue̾ibus. et ã¬
pi operiẽtur ossibus. ppłus at
dei cribus illis diebus sub̾ cõca¬
uis terre occultabit᷑. donec ira
dei aduersus gentes et extͣmũ
iudiciũ terminetur. Tũc exibũt
iusti de latebris suis et muemẽt
omia cadaueribus acq ossibus tec¬
ta. Sed et genus om̃e impiorũ ra

Expanded text:
innumerabilis populus nationum innumerabilis populus nationum et obsidebit, et circumdabit civitatem. Tunc veniet novissima ira Dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum: ac primum concutiet terram quam validissime et a motu ejus scindentur montes Syriae; et subsident colles in abruptum; et muri omnium civitatum concident, et statuet Deus solem triduo ne occidat; et inflammabit eum; et descendet aestus nimius, et adustio magna supra perduelles et impios populos, et imbres sulfuris, et grandines lapidum, et guttae ignis; et liquecorpora conterentur in grandine, et ipsi se invicem gladio ferient; et replebuntur montes cadaveribus, et campi operientur ossibus. Populus autem Dei tribus illis diebus sub concavis terrae occultabitur; donec ira Dei adversus gentes, et extremum judicium terminetur. Tunc exibunt justi de latebris suis, et invenient omnia cadaveribus atque ossibus tecta. Sed et genus omne impiorum rad
Abbreviated transcription (Latin):
insi qd incolu urbe roma nch¬
il istius uidet᷑ esse metuendũ.
At uõ cũ caput illud orbis ceci¬
derit et piaan esse ceꝑit. qd̾ sibil¬
le fore auĩt. quis dubitet uenisse iã
finẽ rebus humanis orbiq t̾rarũ¬
Illa illa est ciuitas q̃ adhuc sustẽ¬
tat omia. precãdusq nobis et ad¬
orandus est deus celi si tamẽ sta¬
tuta eius et placita differri pñt
ne citius qͣm putamꝰ tyrãnus ille
abhonnãbilis ueniat qui tantũ
facinꝰ moliat᷑. ac lumen illud
effodiat cuiꝰ interitu mũdus ip̃e
lapsurus est Aũc ad ceta
exequẽda redeamꝰ. q̃ deinceps
secutura sũt. Diximꝰ paulo arte
in pn̾cipio regni sancti fore ut
a deo priceps demonũ uniciat᷑.
sed idẽ cũ mille anm regni hͦ ẽ
septẽ milia ceperĩt t̾minaĩ. sol¬
uetur denuo. et custodia emissꝰ
exibit: acq omẽs gentes q̃ tũc
erũt sub dicione iustorũ cõcita¬
bit. ut inferãt bellũ sce ciutati
Et colligetur ex om̃i orbe terre

Expanded text:
nisi quod incolumi urbe Roma nihnisi quod incolumi urbe Roma nihil istius uidetur esse metuendum. at uero cum caput illut orbis occiderit et ῥύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt, quis dubitet uenisse iam finem rebus humanis orbique terrarum? illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera exequenda redeamus quae deinceps secutura sunt. Diximus paulo ante in principio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes quae tunc erunt sub dicione iustorum concitabit, ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colligetur ex omni orbe terrae
Abbreviated transcription (Latin):
nsectãtur ueritatẽ cõsignatã te¬
neri quã recusãt agnoste̾. Qui
aũt diligẽtius hec uoluit stire.
ex ip̃o fonte hauriat: et plura
qmͣ nos in his libris cõplexi sumꝰ
admirabilia reꝑiet. Fortasse qͥspi¬
am nũc requirrit. qñ ista q̃ diximꝰ
sint futura. Iam suꝑius ostẽ¬
di cõpletis annorũ sex milibus mu¬
tationẽ istã fieri oport̾e: et iã
ꝓpinquare sũmũ illũ cõclusionis
extreme diem. de signis q̃ dicta
sũt a ꝓphetis licet noste: p̃dix¬
erũt enĩ signa quibus cõsĩmatio
tꝑm et expectãda sit nobis in
singulos dies: et trenda. Qñ
tamiẽ compleatur hec sũma docẽt
hn qui de tꝑribus stripserũt: colli¬
gences ea ex litis sanctis et ex
uariis historiis: quãtus sit nume
rus ab exordio mũdi. Qui licet
uariẽt. et aliqͣntulũ mũ eorũ sũ¬
ma dissentiãt omĩs tamẽ exp̾ta¬
cio nõ amplius ꝙͣ ducẽtorũ uidet᷑¬
annorũ. Etiã ees ipã decłarat.
lapsũ riunãq rerũ breui fore

Expanded text:
ueritatem consignatam teneri, quam recusent adgnoscere. si quis autem diligentius haec uoluerit scire, ex ipso fonte hauriat et plura quam nos in his libris conplexi sumus admirabilia reperiet. Fortasse quispiam nunc requirat quando ista quae diximus sint futura. iam superius ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem istam fieri oportere et iam propinquare summum illum concextremae diem. De signis quae praedicta sunt a prophetis, licet noscere; praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum, et expectanda sit nobis in singulos dies, et timenda. Quando tamen compleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum summa dissentiant, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentoruannorum. etiam res ipsa declarat lapsum ruinamque rerum breui fore,
Abbreviated transcription (Latin):
turati sempiternã famẽ ponãt
Uemãt qui sitĩt. ut aquã sali¬
tarẽ de ꝑhenin fõte plenissims
faucibus trahãt. Hoc cibatuat
q potu dei. et ceci uidebut. et
surdi audiẽt. et muti loquẽtur
et claudi ambulabũt. et stulti
sapient. et egroti ualebũt. et
mortu reuiuistẽt. Quisqͦs emꝰ
corruptelas terre uirtute cala¬
uerit. huc arbiter ille sũmus et
uerax ad uitã lucẽq ꝑꝑetuã
sustitabit. Nemo diuitns nemo
fastibus. nemo etiã regia pote¬
state cõfidat ĩmorͣ lẽ ista nõ
abiecerit. ac pñtia secutus in
humũ se ipẽ ꝓstrauit tꝙͣ de sertor
dm̃ et imꝑatoris et patris sui
pumet᷑. Intẽdamꝯ igit iusticie
q̃ nos inseꝑabilis comes ad deũ
sola ꝑducet:. et dũ spũs hos re¬
git artus infatigabili milicia
deo militemus stationes uigili¬
asq celebremus. Cõgrediam᷑
cũ hoste quẽ nouimꝰ fortiter.
ut uictoẽs ac deuicto adu̾satio
triũphãtes p̃miũ uirtutis qd̾

Expanded text:
turati, sempiternam famem ponant; turati, sempiternam famem ponant; veniant, qui sitiunt: ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. Hoc cibatu at potu dei et caeci uidebunt et surdi audient et muti loquentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent. quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor domini et imperatoris et patris sui punietur. intendamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod
Abbreviated transcription (Latin):
bidinibus intendãt. Qua ex
uoragine libẽt se qͣsq cũ licet.
dũ facultas adest. seq ad deũ
tota mente cõuertat: ut illid
diem securus expectet. qͦ p̃ses
dominꝰq mũdi deus de singło¬
rũ factis cogitacõibus q iudica¬
bit. Quecũq hic expetũtur nõ
tantũ negllgat. sed et fugiat.
potiorẽq anmã suã iudicet ꝙͣ
bona ista fallacia quorũ caduca
et incerta possessio est. ongrant
enĩ cotidie. et multo uelotius ex¬
eunt qͣm intrauerãt. Et tamẽ si
nobis usq ad ultimũ liceat hiis
frui: aliis certe relinquẽda sũt¬
⁊ lichil nobistũ ferre possumus
insi uitã bñ atq innocẽter aictã
Ille ad deũ copiosus. ille opułetꝰ
aduemet. cui astabãt continẽtia
mistdia patiẽtia caritas. fides.
Hec est hereditas nr̃a: q̃ nec eni¬
pi quicqͣm nec tnͣsferri ad alt̾m
pocest. Et quis est qui hec bona
parare et acquire sibi uelit. Uen¬
ant qui esurũt ut celesti cibosa¬

Expanded text:
bidinibus intendant. Qua ex bidinibus intendant. Qua ex voragine liberet se quisque dum licet, dum facultas adest, seque ad Deum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis cogitationibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus adveniet, cui astabunt continentia, misericordia, patientia, charitas, fides. Haec est haereditas nostra, quae nec eripi cuiquam, nec transferri ad alterum potest. Et quis est, qui haec bona parare, et acquirere sibi velit? Veniant, qui esuriunt: ut coelesti cibo sa
Abbreviated transcription (Latin):
spectis erroribus hom̃i ducẽ mi¬
sit q̃ nobis iusticie uiã pãderet
Hũt se qͣmur omẽs. hũc audicimꝰ.
huic deuotissime pareamꝰ. qm̃
sollis ut ait lucrecius. ueridicis
homĩ purgauit pectora dictis.
et finẽ posuit torpediis acq
timoris. exposuitq honũ sũmũ
q ͦ tendinꝰ om̃es. quid foẽt atq
uiã monstrauit srmite ꝑuo. qͣ
possemꝰ ad id recto contende
cursu: nec mõstrauit tantũ ses
etiã p̃cessit. ne quis diffucctatis
gratia iter uirtutis horreret.
De serat᷑ si fieri pt̃ uia ꝑditio¬
ms et frandis in qua mors
uolupeatis illece bris adoꝑta
celatur. Et quãto quisq ãnis
in senectutẽ uergẽtibus app¬
pmquare cerut illũ diẽ. quo
sit ei ex hac uita migrandũ.
cogitet qͣm purus abstedat.
qͣm inuocẽs ad iudiciũ ueniat.
nõ ut facĩt quidã cetis mẽtilꝰ¬
itxi. qui iã deficiẽtibus corꝑis
uiribus in hoc admonẽtur ĩstã¬
tis ultime necessitatis ut cupi¬
dius et ardẽtius hauriẽdis li¬

Expanded text:
s hominum, Ducem misit, qui nobis justitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc audiamus; huic devotissime pareamus; quoniam solus, ut ait Lucretius, Veridicis hominum purgavit pectora dictis, Et finem statuit cuppedinis, atque timoris; Exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam ctur, qui jam deficientibus corporis viribus, in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius, ut ardentius hauriendis li
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuẽt itaq homnes trãquilissimã
uitã et copiosissimã. et regnabũt
cũ deo pariter. et reges gentiũ ue
rẽt et honorificẽt regẽ magnũ:
ciuꝰ nomẽ erit p̃clarũ atq uene̾a¬
bile. umuersis natiõibus q̃ Ib celo
erũt. et regibus qui domĩabũtur
futura esse dicũtur. Quorũ testĩo
ma et uerba pon̾e opus esse nõ
duxi. qm̃ esset infuitũ. nec tãtã
rerũ multitudinẽ mẽsura libri
caꝑet. tã multis uno spĩtu siłia
dicẽtibus sm̃lq nefandũ fastidiũ
legẽtibus fieret. si ex om̃ibus col¬
lecta et trãslata congerem: p̃te̾a
ut ea ipã q̃ dicerẽ nõ nr̃is ses
aliens potissimũ liteĩs cõfirma¬
rẽ. docerẽq apud nos nõ modo.¬

Expanded text:
ivent itaque homines tranquillissimam vitam et copiosissimam, et regnabunt cum Deo pariter; et reges gentium venrent et honorificent Regem magnum, cujus nomen erit praeclarum ac venerabile universis nationibus, quae sub coelo erunt, et regibus qui dominabuntur futura dicuntur: quorum testimonia et uerba ponere opus esse non duxi, quoniam esset infinitum nec tantam rerum multitudinem mensura libri caperet tam multis uno spiritu similia dicentibus simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum litteris confirmare
Abbreviated transcription (Latin):
quale sacris littei̾s p̃nũ¬
ciatur. nouissimũ futurũ ẽẽ uidi¬
ciũ. nisi qui eisdẽ licteris. nestio
qua incredibili ammositate seu
cecitate nõ credit. que i iã ueitate
suã orbi demõstrauere terrarũ.
In illo itaq uidicio uł circa illus
iudiciũ has res didicimus esse
uenturas. Heliã tesbiten fidẽ
tionẽ. mũdi cõflagrationẽ. eius¬
dẽq renouationẽ. Que onna
quidẽ uentura esse credendũ
est. sed quibus modis et quo
ordine ueniant magis tũc doce¬
bit rerũ exꝑientia qmͣ nũt ad
ꝑ fectũ homi intelligẽtia ualet
consequi. Existimo tamẽ eo q ͦ
a me cõmemorata sũt. ordine
esse uentura

Expanded text:
quale Sacris Litteris praenuntiatur, novissimum futurum esse judicium, nisi qui eisdem Litteris nescio qua incredibili animositate, seu caecitate non credit, quae jam veritatem suam orbi demonstravere terrarum. In illo itaque judicio, vel circa illud judicium, has res didicimus esse venturas, Eliam Thesbiten, fidem tionem, mundi conflagrationem eiusdemque renouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura
Abbreviated transcription (Latin):
uates et poete et philosophi a¬
nastasim mortuorũ futurã esse
consentiũt. nemo q̃rat a nobis
quẽ admodũ fieri possit Nec
enĩ diuinorũ oꝑm reddi potest
ratio. Sed si a pn̾cipio deus ho¬
minẽ nestio quo menarrabili
modo cõstituit: credamus ab
eodẽ restitui ueterẽ posse qui
nouũ fecit. ANũc reliqͣ sbnectã
uemet igit᷑ su et maxim dei
filius ut uiuos et mortuos uidi¬
cet. sibilla cestãte atq dicente

Expanded text:
uates et poetae et philosophi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt, nemo quaerat a nobis quemadmodum fieri possit. nec enim diuinorum operum reddi potest ratio: sed si a principio deus hominem nescio quo inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem posse qui nouum fecit. Nunc reliqua subnectam. ueniet igitur summi et maximi dei filius, ut uiuos ac mortuos iudicet, Sibylla testante atque dicente
Abbreviated transcription (Latin):
epicurus. ut eũ ꝓpter se face̾t. stl
ut eẽt qui oꝑa eius intelligẽt: q̃
ꝓurdentiã disponẽdi. rationẽ fa¬
ciẽdi. uirtutẽ cõsũmandi. et sensu
admirari et uoce ꝓloqui posset
Quorũ om̃ suma hec est. ut deũ
colat. Is enĩ colit: qͥ hec intelligit.
Is artificẽ rerũ omi is uerũ pa¬
trẽ suũ debita ueneratiõe ꝓseq̃t᷑
qui uirtutẽ maiestatis eius de su¬
orũ oꝑm muẽtione inceptiõe et
ꝑfectione metitur. Quod planiꝰ
argumẽtũ ꝓferri potest. et mũdũ
hom̃s et honnẽ sua causa deũ
fecisse. qͣm qd̾ ex om̃ibus ammãti¬
bus solus ita formatus est. ut ocu¬
li eius ad celũ directi. facies ad
deũ spectans. Wstus cũ suo ꝑnte
cõmunis est sit. ut uideat᷑ hoiem
deus. qiͣ porrecta manu alseuatũ
ex humo. ad cõtemplationẽ sui
excitasse. Quid igit᷑ inquit deo
cultus homĩs confert beato et
nulla re indigenti.: Del si tãtũ

Expanded text:
Epicurus ut eum propter se faceret? scilicet Epicurus ut eum propter se faceret? scilicet ut esset qui opera eius intellegeret, qui prouidentiam disponendi, rationem faciendi, uirtutem consummandi et sensu admirari et uoce proloqui posset: quorum omnium summa haec est, ut deum colat. is enim colit qui haec intellegit, is artificem rerum omnium, is uerum patrem suum debita ueneratione prosequitur qui uirtutem maiestatis eius de suorum operum inuentione inceptione « perfectione metitur. quod planius argumentum proferri potest et mundum hominis et hominem sua causa deum fecisse, quam quod ex omnibus animantibus solus ita formatus est, ut oculi eius ad caelum directi, facies ad deum spectans, uultus cum suo parente communis sit uideaturque hominem deus quasi porrecta manu adleuatum ex humo ad contemplationem sui excitasse? quid ergo inquit deo cultus hominis confert beato et nulla re indigenti? uel si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
quia sol est. et quãtũ gratie affãt
ceteris institutis hoc celũ: qd id
suscipit. Terra hec quis eã colit:
Hoc pelagus quis in eo nauigat.
Hic ignis est: quis eo utitur.
se quia nchilo eget. sed ꝓpt̾ hoĩe
qui hiis congruẽter uteretur.
Reddamꝰ nũc rationẽ: qͣre hoĩe
ip̃m̃ fecerit. Quod si philoso phi
scissent. aut defendissẽt illa que
uera ĩuenerãt. aut ĩ ꝓxnnos
errores nõ incidissẽt. Hec enĩ
sũma. hic rerũ cardo est qu ẽ¬
qui nõ tenueĩt ueritas illi omĩs
elabitur. Hoc est demq qd̾ effi¬
ciat illis nõ quadrare rationẽ.
Que si affulsisset. si sacramẽtũ
homĩs om̃e cognouissent. nũꝙͣ
disputatoẽs eorũ et ome philo¬
sophiã de trãsuerso achadenna
iugulasset. Sicut igit᷑ mũdũ nõ
ꝓpter se deus fecit. quia cõmodis
eius nõ indiget. sed ꝓpt̾ honie
qui eo utitur: ita ipsũ homĩe ꝓpter
se. Que utilitas deo in homĩe inqͣt

Expanded text:
quia sol est, et quantum gratiae afferat quia sol est, et quantum gratiae afferat caeteris institutis? hoc coelum est; quis id suspicit? terra haec; quis eam colit? hoc pelagus; quis in eo navigat? hic ignis est; quis eo utitur? se, quia nihilo eget, sed propter hominem, qui iis congruenter uteretur. Reddamus nunc rationem quare hominem ipsum fecerit: quod si philosophi scissent, aut defendissent illa quae uera inuenerant aut in maximos errores non incidissent. haec enim summa, hic carqui non tenuerit, veritas illi omnis elabitur. Hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si affulsisset, si sacramentum hominis omne cognossent, numquam disputationes eorum et omnem philosophiam de transuerso Academia iugulasset. sicut ergo mundum non propter se deus fecit, quia commodis eius non indiget, sed propter hominem, qui eo utitur, ita ipsum hominem propter se. quae utilitas deo in homine, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
mala que caueret. que a bomis uti¬
libusq distingue̾t. nõ esset ei sa¬
piẽtia necesfaria. Sciat igͣ marcꝰ
cullius. aut ideo honni datã esse
rationẽ. ut et pistes caꝑet usus¬
sui gratia. et natrices uiꝑas q
uitaret salutis sue causa: ã idcco
ei bona malaq ꝓposita. q̃a sapiã
acceꝑat cuiꝰ uis om̃ĩs in disternẽ¬
dis boins malisꝙ uersatur. Mag¬
na igit᷑ et recta et admirabilis
est uis et ratio et potestas hoĩs:
ꝓpter quẽ mũdũ ip̃m et uiiuersa
quecũq sũt deus fecit. tantũ q¬
illi honoris habuit ut eũ p̃ficeret
umiuersis: quomã solus poterat
dei oꝑa mirari. Optime igit᷑ ascle¬
piades noster de ꝓuidẽtia sũm dei
disserẽs. in eo libro quẽ scripsit ad
me. atq ideo inquit mecto quis ar¬
bitretur: ꝓxmniũ sibi locũ diuinã
ꝓuidencĩa dedisse ei qͥ potuit ĩtelli¬
gere ordinationẽ suã. Nã sol iste
est. quis eũ uidet ita ut intelligat

Expanded text:
mala, quae caueret, quae a bonis utimala, quae caueret, quae a bonis utilibusque distingueret, non esset ei sapientia necessaria. sciat ergo Marcus Tullius aut ideo homini datam esse rationem, ut et pisces casui gratia, et natrices viperasque vitaret salutis suae causa: aut idcirco ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cujus vis omnis in discernendis bonis malisque versatur. Magna igitur, et recta, et admirabilis est vis, et ratio, et potestas hominis, propter quem mundum ipsum, et universa quaecumque sunt, Deus fecit; tantumque honoris illi habuit, ut eum praeficeret universis, quoniam solus poterat Dei opera mirari. Optime igitur Asclepiades noster de providentia summi Dei disserens, in eo libro quem scripsit ad me: « Atque ideo, inquit, merito quis arbitretur, proximum sibi locum divinam providentiam dedisse ei, qui poterat intelligere ordinationem suam. Nam sol iste est; quis eum videt ita, ut intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
ui natricũ uiꝑarũq fecerit. cur
tam multa pestifera. terra mariq
disꝑserit: Ingens ad disputãdũ
locus: sed ut in transtursu breuiter
stringẽdus est. Quomã homo ex
diuersis ac repugnͣtibus cõfigu¬
ratus est amma et corꝑe. id ẽ celo
atq terra. tenui et incõp̃hẽ sibili
eterno ac temꝑali. sensibili atq bru¬
i et mala. bona quibus utat᷑ mala
iuitet et caueat. Idcirto enĩ data
est illi sapiẽtia: ut cognita bonoꝵs
malorũq natura. et in appetẽdis
bonis. et malis declinãdis uii sue
ratioĩs exerceat. ⁊ã cetĩs aĩalibꝰ
quia sapiẽtia data nõ est et mu¬
nita indumẽtis naturalibus. et
armata sũt. hom̃i aũt ꝓ hiis oĩ¬
bus qd̾ erat p̃cipuũ rationẽ solã
dedit. Itaq nudũ fõruͤ et ĩermẽ.
ut eũ sapiẽtia mumi et et teget.
munimẽta et ornatus eus nõ
foris ses intus. nõ in corꝑe sed
mo corde cõstituit. Nisi igĩt᷑ essẽt

Expanded text:
uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et conprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque brui et mala, bona, quibus utatur, mala, quae uitet et caueat. idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum malorumque natura et in adpetendis bonis et in malis declinandis uim suae rationis exerceat. nam ceteris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus et armata sunt, homini autem pro his omnibus, quod erat praecipuum, rationem solam dedit. itaque nudum formauit et inermem, ut eum sapientia et muniret et tegeret: munimenta et ornatum eius non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde constituit. nisi ergo essent
Abbreviated transcription (Latin):
sed et ut uas illud effectũ capiat
dus igit᷑ a deo factus est. nõ i
ꝓpter ip̃m̃ mundã: neq em̃ au
calore solis aut lumine. aut aspirõe
uentorũ. a humore ymbriũ. ã ali¬
monia frugũ cũ sensu careat indi¬
get. Sed ne illud quidẽ dici pt̃ ꝙ
quomã potest esse sine mũdo sicut
fuit antea: et hiis om̃ibus que ĩ eo
sũt queq gn̾antur. deus ip̃e nõ uti¬
tur. Apparet igit᷑ ammãtiũ causa
mũdũ esse constructũ. qm̃ rebꝰ hiis
qubus constat animãtes fruũtur
q̃ut uiue̾ ut constare possint omĩa
iis necessaria certis tꝑribus sub¬
mnistrãtur. Rursus cetãs ammã¬
res hom̃s causa esse futas ex eo
clarũ est. qd̾ homi seriũt et tute¬
le eius atq usibus date sũt. qm̃
sũ terrene sũt. sũ aquatiles nõ
senciũt mũdi rationẽ sicut homo.
Respõdendũ est hoc loco philosophis
maxime ciceroni qui ait. Cur deus
omĩa nr̃i causa cũ face̾t cur tantã

Expanded text:
sed ut uas illut effectum capiat sed ut uas illut effectum capiat dus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore solis aut lumine lunae aut adspiratione uentorum aut umore imbrium aut alimonia frugum, cum sensu careat. indiget. sed ne illut quidem dici potestquoniam potest esse sine mundo, sicut fuit antea, et iis omnibus quae in eo sunt quaeque generantur deus ipse non utitur. apparet ergo animantium causa mundum esse constructum, quoniam rebus iis quibus constat animantes fruuntur: quae ut uiuere, ut constare possint, omnia iis necessaria temporibus certis sumministrantur. rursus ceteras animantes hominis causa esse fictas ei eo clarum est, quod homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o nõ mediocriter peccent qd̾ nõ
homĩs causa dicũt sed hom. unꝰ
enĩ singularis appellatio totũ cõ¬
prehẽdit genus humanũ. s hoc
ideo quoniã ignorãt unũ hoĩem
a deo esse formatũ. putãtq hoĩs
in om̃ibus terris et agris tanꝙͣ
fungos esse genatos. dit hermes
nõ ignorauit. et a deo et ad dei
silitudinẽ fictũ. Sed redeo ad
ꝓpositũ. Ilichil est ut opmior qd̾
sit ꝓpter seipm factũ. sed q̾cqd oñ
fit ad urũ aliquẽ fieri necesse est
Qius est enĩ uł tam ĩeptus uł tã
ociosus ut aggrediat᷑ aliqͥd facẽ
frustra: ex quo nullã utilitatẽ.
nussũ cõmodũ speret:: Qui domũ
facit uł edificat. nõ idcirco edifi¬
cat ut tantũmodo domus sit sed
ut in ea possit habitari. E̾ nauẽ
fabricat. nõ ideo insumit oꝑa ut
tantũ nauis appeat. ses ut in ea
nauigetur. Itẽ qui uas aliqd̃ in¬
stituit aut format nõ ꝓpte̾a id
facit ut tantũ fecisse uideatur

Expanded text:
ipso non mediocriter peccent, quod non ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum. Unius enim singularis appellatio totum comprehendit humanum genus. Sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a Deo esse formatum, putantque homines in omnibus terris et agris tanquam fungos esse generatos. At Hermes non ignoravit hominem, et a Deo, et ad Dei similitudinem fictum. Sed redeo ad propositum. Nihil est ut opinor quod sit propter seipsum factum: sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. quis est enim uel tam ineptus uel tam otiosus, ut adgrediatur aliquid facere frustra ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit, sed ut in ea possit habitari; qui nauem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum nauis appareat, sed ut in ea nauigetur; item qui uas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse uideatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uersa et utilis aspiratio. cetẽaq
omnĩa ratioe sũma constẽt: quis tã
cecus est ut existimet sñ causa
esse facta in quibus mira dispositio
ꝓuidẽtissime rationis elucet: Si
ig̃ sine causa nec est nec fit qͣcꝙͣ
om̃ino. si et prudẽtia sũmi dei ex
dispõe rerũ. et uirtus ex mag̾tu¬
dine. et pocestas ex gubernacõe
maifesta est. hebetes igit᷑ et in¬
sam. qui ꝓuidẽtiã nõ ẽẽ dixerũt
Non inꝓpbarẽ. si deos idcirto nõ eẽ
dicent ut unũ dicẽnt. Cũ aũt ideo
ut nullũ: qui eos delirasse nõ pu¬
tat ip̃e delirat. Sed de ꝓuidentia
satis in p̃mo libro diximꝰꝰ. quia et
si est ut aꝑꝑet ex mirabilitate oꝑm
suorũ. necesse etiã est hoĩes cetãs¬
q ammãtes eadẽ ꝓuidẽtia crea¬
uerit. Ui deamꝰ igit᷑ q̃ ratio fui̾t
fingendi gni̾s humani. Qm̃i con¬
stat iᵈ qd̾ stoiti auĩt. hom̃i causi
mũdũ esse fabricatũ: qͣm qͣm ĩ ha

Expanded text:
uersa et utilis aspiratio ceteraque uersa et utilis aspiratio ceteraque omnia ratione summa constent, quis tam caecus est ut existimet sine causa esse facta in quibus mira dispositio prouidentissimae rationis elucet? si ergo sine cquidquam: si et providentia summi Dei ex dispositione rerum, et virtus ex magnitudine, et potestas ex gubernatione manifesta est: hebetes ergo et insani, qui providentiam non esse dixerunt. Non improbarem; si deos idcirco non esse dicerent, ut unum dicerent: cum autem ideo ut nullum, qui eos delirasse non putat, ipse delirat. Sed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit. uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum: quanquam in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in pñcipio sit aut postea resołuat᷑
Quod q̾a doce̾ nõ poteãt epicurꝰ
sũ democritus. sua sponte natũ es¬
se dixit. sem̃ibus inter se passim
coheñtibus: quibus iterũ resolutis
distidiũ atq interitũ secuturũ. Cõr¬
cupit igit᷑ qd̾ recte uiderat et totã
rationẽ penitus ignorãtia ratoĩs
euertit: redegitq mũdũ et om̃ia
q̃ in eo gerũtur ad siłi tudinẽ cuius¬
dã uanissimi somni. siquidẽ rebus
humanis ratio nulla subsistat. Cũ
uero mũdũ omẽsq ꝑtes eius ut
uideamus mirabilis eatio gub̾net.
cũ cełi tẽperatio et equałis in ip̃a
uarietate cursus astrorũ luminũ¬
q celestiũ. tẽporũ constãs ac mira
descriptio. terrarũ uaria fetiẽdi¬
tas plana camporũ fecũditas mu¬
nienta. et aggeres montiũ uiri¬
ditas ubertasꝙ siluarũ. fontiũ
saluberrima eruptio. fluminũ o¬
portuna mundatio. maris õpuleca
et copiosa interfusio. uentorũ di¬

Expanded text:
in principio sit, aut in principio sit, aut quod quia docere non poterat Epicurus siue Democritus, sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: quibus iterum resolutis discidium atque interitum secuturum. corrupit ergo quod recte uiderat et totam rationem penitus ignorantia rationis euertit redegitque mundum et omnia quae in eo geruntur ad similitudinem cuiusdam uanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistet. cum uero mundum omnesque partes eius ut uidemus mirabilis ratio gubernet, cum caeli temperatio et aequalis in ipsa uarietate cursus astrorum luminumque caelestium, temporum constans ac mira descriptio, terrarum uaria fecunditas, plana camporum, munimenta et aggeres montium, uiriditas ubertasque siluarum, fontium saluberrima eruptio, fluminum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa interfusio, uentorum di
Abbreviated transcription (Latin):
Nimirũ uidere deus uoluit et suis
uaruis ymagiiba tanꝙͣ sigilla cõ¬
finge̾ quibus se oblectarẽt. et nnch¬
uornꝰ tamẽ si ita esset cure habẽt
araimãtes p̃cipueq hom̃e cuius
imperio cuncta subiecit. Qui autẽ
dicũt semꝑ fuisse mũdũ. omicto illd̾
qd̃ esse ipsũ sme aliquo pn̾cipio nõ
pocest unde se extricare nõ queũt.¬
sed hoc dico si mũdus semꝑ fuit nlłã
potest habere rationẽ. Quid em̃ po¬
tuit in eo ratio moliri: qd nũꝙͣ sũp¬
sit exordiũ: Nã p̾us ꝙͣ fiat aliq̃d ã
struatur opus est consiłio ut dispom
possit ꝙ̃admodũ fiat: nec incipi
quicqͣm potest sme ratiõe ꝓuisione¬
q rationis. Itaq om̃e opus ratro
ꝓcedit. Non habet igit᷑ rationẽ qd
factũ nõ est. Atquin mũdus habet
rationẽ: quia et constat et r̾gitur.
Ergo et factus est. Si factus est.¬
ergo et resoluetur. Reddent igit᷑
rationẽ ÷ isti si possũt: cur ã factꝰ

Expanded text:
nimirum uidere deus uoluit et suis nimirum uidere deus uoluit et suis uariis imaginibus tamquam sigilla confingere quibus se oblectaret: et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes praecipueque hominem, cuius imperio cuncta subiecit. qui autem dicunt semper fuisse mundum — omitto illut, quod esse ipsum sine aliquo principio non potestsed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem. Quid enim potuit in eo ratio moliri, quod nunquam sumpsit exordium? Nam prius quam fiat aliquid, aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quidquam potest sine provisione rationis. Itaque omne opus ratio praecedit. Non habet ergo rationem, quod factum non est. Atqui mundus rationem habet, qua et constat, et regitur; ergo et factus est: si factus est, et resolvetur. Reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit nõ potuerũt defende̾ id qd̾
assũpserãt. Demq plato ne dei
opus imbetillũ et runosũ faceret.
meternũ dixit esse mansurũ. Si
hoĩm causa factus est. et ita facty
est ut esset etermis: cur igit᷑ ipĩ
quorũ causa factus est nõ sũt sepi¬
terni. Si mortales ꝓpter qͦs factꝰ
est. igit᷑ et ip̃e mortalis acq solu¬
bilis. Neq em̃ pluris est ip̃e: qmͣ
hn quorũ gratia factus est. Qs̾
si ei ratio quadraret. intellige̾t
periturũ esse quia factus est: nec
posse meternũ man̾e: insi qd tãgi
nõ potest. Qui aut̃ negat honũ
causa factũ hic nullã rationẽ tenet.
Si eno dicit ipm fabricatorẽ sua
causa tanta hec oꝑa molitũ: cur
igit᷑ nos nati sumꝰ cur mũdo ip̃o
frumur. Quid sibi ult humam
gnis ceteorũq amimãtiũ fictio.
Cur aliena cõmoda intercipiniꝰ
Cur demq augem᷑ minuim᷑ inte¬
rimꝰ. Quid habet ratioĩs ip̃a ge¬
neratio: Quid ꝑpetua successio.

Expanded text:
fecit, non potuerunt defendere id quod fecit, non potuerunt defendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum faceret, in aeternum dixit esse mansurum. Si hominum causa factus est, et ita factus est ut esset aeternus, cur ergo ipsi quorum causa factus est, non sunt sempiterni? Si mortales, propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis. Neque enim pluris est ipse, quam ii, quorum gratia factus est. Quod si ei ratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est; nec posse in aeternum manere, nisi quod tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. si enim dicit ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimur? quid sibi uult humani generis ceterarumque animantium fictio? cur aliena commoda intercipimus? cur denique augemur minuimur interimus? quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio?
Abbreviated transcription (Latin):
et platonẽ et eos qui idẽ sense¬
rũt docere atq explicare q̃ causa
q̃ ratio fuerit tanti oꝑis fabtandi.
quare hoc aut auꝰ gra hoc feceit.
dit idẽ stoiti hominũ inq̾ut̃ causa
mũdus effectus est. Audio. Sed
epicurus ignorat ipõs homies
quare aut quis effeceĩt. Na luctius
stitutũ. sic ait. Dice̾ porro homĩ
causa uoliusse parare p̃clarã mũ¬
di naturã. deinde intulit. desiꝑe est
Quid enĩ imortalibus atq beatis
gratia nr̃a queat largiri emolumẽ¬
ãtur. Merito ilłi emĩ nulłã rationẽ
afferebãt. cur humanũ genus uł
creatũ uł cõstitutũ esse a deo. Nrm̃
hoc officiũ est sacramẽtũ mundi
et homĩs expoñe. cuiꝰ illi exꝑtes.
sacrariũ ueritatis nec actinge̾ n ͨ
uidere potuerũt. Ergo ut paulo
ante dicebã cũ assup̃sissẽt id qd
erat uerũ. is est mũdũ a deo esse¬
factũ. et hoim causa esse factũ. tñ
qmã in cõsequẽtibus ratio eos de¬

Expanded text:
et Platonem et eos qui idem senseet Platonem et eos qui idem senserunt, docere atque explicare quae causa, quae ratio fuerit tanti operis fabricandi, quare hoc aut cuius gratia fecerit. at idem Stoici \'hominum\' inquiunt \'causa mundus effectus est\'. audio. sed Epicurus ignorat ipsos homines quare aut quis effecerit. nam Lucretius stitutum, sic ait: dicere porro hominum causa uoluisse parare praeclaram mundi naturam deinde intulit desipere est. quid enim inmortalibus atque beatis gratia nostra queat largirier emolumenantur? merito. illi enim nullam rationem adferebant cur humanum genus uel creatum uel constitutum esset a deo: nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cuius illi expertes sacrarium ueritatis nec attingere nec uidere potuerunt. ergo, ut paulo ante dicebam, cum adsumpsissent id quod erat uerum, id est mundum a deo factum et hominum causa ess in consequentibus ratio de
Abbreviated transcription (Latin):
nõ parcit deus: insi etiã homi lice¬
at aliquid in dei corpus. Maria ex¬
truũtur. montes excidũtur: et ad
eruendas opes inte̾iora terre uis¬
cera effodiũtur. Quid qd̾ ne araũ
quidẽ sie laceratioẽ diuini corꝑis
potest: ut iã scelerati acq impiis
sum qui dei membra uiolemus.
patit᷑ ne igͣ uexari corpus suũ
dus: et debilẽ se uł ip̃e fate̾ uel
ab homĩe fieri sunt.: A isi forte di¬
uimis ille sensus qui mũdo et dm̃
demersit: ne quid doloĩs de assidua
laceratione sentiret. Quod si hoc
uanũ et absurdũ est. tã ip̃i egue¬
rũt q̃m hec indigẽt sensu qͥ nõ
ꝑspexerũt diuinũ quidẽ spiritũ
esse ubiq diffusũ. eoq omĩa cõti¬
neri: nõ tamẽ ut deus ip̃e q̃ est
incorruptus grauibus et corrup¬
tibilibus elemẽtis misteat᷑. Ills
igit᷑ rectius qd a platone sup̃serĩ.
a deo factũ esse mũdũ. et eus ꝓui¬
dentia gubernari. Oportebat ig

Expanded text:
non parcit deus, nisi etiam homini licenon parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in dei corpus: maria extru- . untur, montes exciduntur et ad eruendas opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus. patiturne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensus qui mundo et omnidemersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret. quodsi hoc uanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt diuinum quidem spiritum esse ubique diffusum eoque omnia contineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauibus et corruptibilibus elementis misceatur. illut ergo rectius quod a Platone sumpserunt, a deo factum esse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oportebat igitur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑi suo unde est ills̾ uirgilianũ
Totãq infusa ꝑ artus mẽs agita
mole. et magno se corꝑe mstet.
Tbi est igit᷑ illud qd̾ idẽ ip̃i auĩt
et factũ esse diuma ꝓuidẽtia et
regi: Si enĩ fecit mũdũ fuit ͥ
sine mũdo. Si regit nõ utiq sũ
mens corpus regit. sed tanqͣl
domũ domniꝰ. nauẽ gubnatae.
auriga currũ: nec tamẽ inpl
sut̃ hiis rebus quas regũt. R
si hec omĩa q̃ uidemꝯ dei mẽlua
sũt iã mẽsibilis ab hiis cõsi¬
itur deus. quomã mẽbra sens
carent. et mortasis qm̃ uidemus
membra esse mortalla. Possũ enu
in abruptũ. quotiẽs demerse fluc-¬
tibus et urbes et insule abierint
in ꝓfundũ frugiferos campos
paludes inundauerint. flumia et
stagna siccauerint. mõtes etiã uł¬
desi deciderint abrupti ul planis
suerut adequati. pli̾mas e̾gioes
et multorũ fundamẽta montiũ la¬
rens et internus ignis absumit.
Et hoc parũ est si mẽbris suis

Expanded text:
operi suo. Unde est illud Virgilianum: operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem et magno se corpore miscet. ubi est ergo illud quod idem ipsi aiunt, et factum esse diuina prouidentia et regi? si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo; si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tamquam domum dominus, nauem gubernator, auriga currum, nec tamen mixti sunt iis rebus quas regunt. nam si haec omnia quae uidemus dei membra sunt, iam insensibilis ab his constituitur deus, quoniam membra sensu carent, et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia. possum enumin abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et hoc parum est si membris suis
Abbreviated transcription (Latin):
partes duuidũt. unã q̃ efficiat
altam q̃ se ad faciendũ tractabiłe
reddat. In illa p̾ma esse uini faci¬
endi. in hac materiã nec alterũ
sme astero posse. Quomõ potest
idẽ esse qd̾ tractat et qd̾ tractat᷑:
Si quis dicat idẽ esse figułu qo
lutũ: aut lutũ idẽ esse qd̾ figuł
nõne aꝑte insanre uideatur
dit isti uno nature nomĩe dua
res diuersissimas cõp̃hendũt. deĩ
et mũdũ. artificẽ et opus: dicit¬
q alterũ sñ altero nchil posse
tanqͣm natura sit deus mũdot
minatus. Nã interdũ sic cõfũd
ut sit deus ip̃e mens mũdi. et
mũdus sit corpus dei: qiͣ uõ sil
esse ceperĩt mũdus et deus: al
nõ ip̃e mũdũ fecerit. qd̾ et ip̃
facẽtur alias. cũ hõmi causa p̃a¬
cant esse fabricatũ: et esse sme
mũdo si uelit possit: si quidẽ deis
est diuma et eterna mens. a cor¬
ꝑe soluta et libera. Quiꝰ unii
maiestatẽq qm̃ intellige̾ nõ po¬
terãt. mistuerũt eũ mũdo id ẽ

Expanded text:
es dividunt: unam, quae efficiat; alteram, quae se ad faciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? Si quis dicat idem esse figulum quod lutum, aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et mundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse, tanquam natura sit Deus mundo permixtus. Nam interdum sic confundunt, ut sit Deus ipse mens mundi et mundus sit corpus Dei. Quasi vero simul esse coeperint mundus, et Deus; ac non ipse mundum fecerit: quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et sine mundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere non poterant, miscuerunt eum mundo, id est,