comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾is imꝑii gub̾natorẽ.
his secum milites uo¬
ciferãtes u̾bis adoriũt᷑
focam. tũc centurionẽ
rogãt ut romani imꝑii
suscipiat gub̾naculũ.
Qui eoꝵ p̾ceptis obaudi¬
ens: purpurã induit.
Quo p̾cognito mauriciꝰ
resolutus reb adu̾sum
se fluentib. ⁊ in quãdã
insulã maris contiguã
au fugit. In qua ab ap¬
paritorib quos focas ad
eum ꝑseqñdũ duxerat
gladio cũ uxore ac duob
filiis ꝑcussus etiã morte
tp̃rali impleuit somp¬
nium suum.

Expanded text:
generis imperii gubernatorem. His secum milites vociferantes verbis, adoriuntur Focam tunc centurionem; rogant ut Romani imperii suscipiat gubernaculum. Qui, eorum praeceptis obaudiens, purpuram induit. Quo praecognito, Mauricius cessit rebus adversum se fluentibus, et in quamdam insulam mari contiguam aufugit. In qua ab apparitoribus quos Focas ad eum persequendum direxerat, gladio cum uxore ac duobus filiis percussus, etiam morte temporali implevit somnium suum.
Abbreviated transcription (Latin):
haristalliũ misit. ip̃e aũ
secꝰ rhenũ hostilit̾ ccͣ ne¬
potem suũ ꝑrexit. p̾mit¬
tens ad eũ missos ut qͦs
habenda. Qd̃ ludonicꝰ hu¬
milit̃ ⁊ obedient̾ suscipi¬
ens securꝰ mansit qd̾ bello
agredi ñ debet. donec ipsa
lio. noỹ. octbr. dispositis
scaris sius noctu surrexit¬
suꝑ eos qui cũ eo erãt subi¬
to irruere moliens. secus
andrunacũ ꝑuenit. fati¬
gatis hõib ⁊ eqͥs de gͣui
suꝑ eos nocte tota efflux̃.
Et ecce subito nũtiatũ ẽ
ludouico ⁊ siuis ĩpatorem
cũ ualida manu hostilit̾
suꝑ eũ uenire. Ip̃e aũt cũ
eis qͦs secũ hũit eregione
stetit. ⁊ irruentib ĩꝑato¬
ris cuneis suꝑ eos. ⁊ illis
fortit̾ resistentib hostis
imꝑatoris t̾ga uertit. S¬

Expanded text:
llium misit. Ipse autem secus Rhenum hostiliter contra nepotem suum perrexit, praemittens ad eum missos, ut quosdhabenda. Quod Hludowicus humiliter et oboedienter suscipiens, securus mansit, quod bello adgredi non deberet, donec ipsa ator Nonas Octobris, dispositis scaris suis, nocte surrexitsuper eos qui cum illo erant subito irruere moliens, secus Andrnacum pervenit, fatigatis hominibus et equis de gravi super eos nocte tota effluxit. Et ecce subito nunciatum est Hludowico et suis, imperatorem cum valida manu hostiliter super eum venire. Ipse autem cum eis quos secum habuit e regione stetit, et irruentibus imperatoris cuneis super eos et illis fortiter resistentibus, hostis imperatoris terga vertit,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio declararet. si plus
ꝑ rectũ ille hr̃e deb̾et porti¬
onẽ de regno ꝙͣ pat̾ suus
illi dimisit ex ea ꝑte qͣm
cũ fr̃e suo karolo ꝑ ꝯsensi¬
accepit. Qui õs illesi reꝑti
sunt. Tunc ip̃e ludouicus
cũ siuis ad andranacũ ca¬
strũ rhenũ tͣnͣsiuit. Qd̾ cũ
imꝑatori nũtiatũ fuiss¬

Expanded text:
iudicio declararet, si plus per rectum ille habere deberet portionem de regno quam pater suus illi dimisit ex ea parte, quam cum fratre suo Karolo per conseaccepit. Qui omnes inlaesi reperti sunt. Tunc ipse Hludowicus cum suis ad Andrunacum castrum Rhenum transivit. Quod cum imperatori nunciatum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m autumet hec rega¬
lium ẽẽ ornamĩta thesau¬
roꝵ. Quedã enĩ ip̃e prin¬
ceps mͥ dotis noĩe cõtu¬
lit quedã ꝓpriꝰ labor adqͥ¬
sunt. aliqua ur̃a muni¬
ficencia tribuit. hac sa¬
tisfactõe suscepta inten¬
cio regis quieuit. snͣcoꝵ
rissimis ditante donis.
Tanta deniq thesauroꝵ
fuit copia. ut sex plaustͣ
hiis hon̾ata eam p̾ced̾ent
Que digrediens aburbe
parisioꝵ post oscula ⁊
lacͥmas parentũ dum
curru ueheret᷑ in ip̃o por¬
te limine effracto uniꝰ
axe rote ad t̾ram corruit.
Cui cũplurum malã op¬
tarent horã pphs hoc ꝓ
auspicio suscepit. Dum
octauo deniq ab urbe
miliario tentoria fixis¬
sent qͥnqͣgnita uiri rap¬
tis centũ equis cum eoꝵ
aureis faleris ad childe¬
b̾tum regẽ se ꝯtuler̃t.
Uñ metuens chilꝑicus
ne alique ĩsidie pararẽ¬
tur filie: a nepote sio ł
frẽ qͣtuor milia arma¬
toꝵ eiꝰ deputauit tuitioni¬
duçes preeiant. Precepit
etiam ut de substantus

Expanded text:
nostrum autumet haec reganostrum autumet haec regalium esse ornamenta thesaurorum. Quaedam enim ipse princeps mihi dotis nomine contulit, quaedam proprius labor acquisivit, aliqua vestra munificentia tribuit. » Hac satisfactione suscepta, intentio regis quievit. Francorrissimis ditavere donis. Tanta denique thesaurorum fuit copia, ut sex plaustra his onerata eam praecederent. Quae digrediens ab urbe Parisiorum, post oscula et lacrymas parentum, dum curru veheretur, in ipso portae limine effracto unius axe rotae, ad terram corruit. Cui cum plurimi malam optarent horam, populus hoc pro auspicio suscepit. Dum octavo denique ab urbe milliario tentoria fixissent, quinquaginta viri, raptis centum equis cum eorum aureis phaleris, ad Childebertum regem se contulerunt. Unde metuens Chilpericus, ne aliquae insidiae pararentur filiae a nepote suo vel fratre, quatuor millia armatorum ejus deputavit tuitioniduces praeerant. Praecepit etiam ut de substantiis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis kalendis chilꝑicus
filiã suã hispanoꝵ regi
hoc ordĩe ꝑ legatos despõ¬
dit. Ueniens parisius fis¬
calmoꝵ młtos aparẽtib
segregatos cũ filia hispa¬
mas pet̾e ui ꝯpellebat.
E quib aliqͥ uitã sͥ la quoo
extor serũt. ne aꝓpinquis
quoꝙͣ seced̾ent. Multi. ⁊
iuolencia illic ire coacti
testam̃ta ꝯdid̾unt qĩ in
ꝓxĩo uita carituri. T̃alisq
ntũc luctꝰ parisiacis erat
ĩcolis qualis qͦndã fuit
egyptiis. int̾emptis pri¬
mogenitis. E legãtis sa¬
ne childeb̾ti qͦs ad chilꝑi¬
cum direx̾at obtestans
ne de thesauris cuutatũ
chilꝑicũ huiꝰ necis fore au¬
ctorem. Qui tñ ꝓ residuo
ne poti mãdans nil se ex
uetitis p̾sũpturũ. młta
ex suo filie largitus est.
Qum etiã regina tanta
in auro siue argento uł¬
uariis uestib ꝓtilit mu¬
nera ut rex existimaret
se inopẽ relinqui. Cernẽs
illa turbari ꝓpt̾ hoc regẽ
ad cͥcunstantes fnͣcos ita
ut chilꝑicus audiret sic
locuta est. Nullus inqͥt

Expanded text:
sis Kalendis, Chilpericus filiam suam Hispanorum regi hoc ordine per legatos despondit. Veniens Parisius, fiscalinorum multos a parentibus segregatos, cum filia Hispanias petere vi compellebat. E quibus aliqui vitam sibi laqueo extorserunt, ne a propinquis quoquam secederent. Multi etiam violentia illuc ire coacti, testamenta condiderunt, quasi in proximo vita carituri. Talisque tunc luctus Parisiacis erat incolis, qualis quondam fuit Aegyptiis interemptis primogenitis. E legatis sane Childeberti quos ad Chilpericum direxerat, obtestans ne de thesauris civitatumChilpericum ejus necis fuisse auctorem. Qui tamen per reliquos nepoti mandans, nil se ex vetitis praesumpturum, multa ex suo filiae largitus est. Quinetiam regina tanta in auro, argento variisque vestibus protulit munera ut rex existimaret se inopem relinqui. Cernens illa turbari propter hoc regem, ad circumstantes Francos, ita ut Chilpericus audiret, sic locuta est: « Nullus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
stituit᷑ dicente p̾fato
pͥncipe młtis ep̃atus cõ¬
petitoribz. Non est inqͥt
nr̃e ꝯsuetudo mãsuetu¬
uend̾e. ne nos dãpnatõe
digni. ⁊ uos mago symo¬
ni siłes uideamini. Et
ħ quid̃ rex dignũ memo¬
rĩa ꝓtulit uerbum.
oc anno rose uise sunt
m̃ se ianuario ⁊ arbores
que m̃ se młio fructꝰ ꝓ

Expanded text:
stituitur: dicente praefato principe multis episcopatus competitoribus: « Non est, inquit, nostrae consuetudo mansuetuvendere, ne nos damnatione digni, et vos Mago Simoni similes videamini. » Et hoc quidem rex dignum memoria protulit verbum. Hoc anno rosae visae sunt mense Januario; et arbores, quae m
Abbreviated transcription (Latin):
frenatã eiꝰ luxuriã uob
pudori fuisse. Ut qͥd gͦ
de hꝰ feritate cansamini.
stis. Spreuistis regẽ ur̃a
de gente creatũ. qͥ benig¬
nus nat᷑a benignior etiã
abolita potuit ẽẽ lasciuia
⁊ elegistis tirannũ. ob ħ
uł maxĩe ꝑtimescendũ
qd̾ genꝰ externa habeat
natione deductũ. Aĩalia
sane rõne carentia sui
potius ꝙͣ externi dñm
expetũt gen̾is. Solis cico¬
nus aliem duces placẽt
sangu̾is que uent̾ dedi¬
te. aliaꝵ se tuent᷑ ꝓicło
auiũ. U̾m si ꝯsiliis decre

Expanded text:
frenatam ejus luxuriam vobis frenatam ejus luxuriam vobis pudori fuisse. Ut quid ergo de hujus feritate causamini, stis? Sprevistis regem vestra de gente creatum, qui benignus natura, benignior etiam abolita potuit esse lascivia, et elegistis tyrannum, ob hoc vel maxime pertimescendum, quod genus externa habeat natione deductum. Animalia sane, ratione carentia, sui potius quam externi dominium expetunt generis. Solis ciconiis alieni duces placent sanguinis, quae, ventri deditae, aliarum se tuentur periculo avium. Verum si consiliis decre
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuidie simultates ñ ces¬
sabat. Suadet gͦ tributi
onere eos oppͥmi oportere.
S ꝑpendens hac eos ĩinria
ñ flecti. qͥn ut &ꝑant odio
childericũ honore egidiũ
dignũ acclamaret egi¬
dio sic locutꝰ est. Ita in qͥd
francoꝵ frang̾e qui bis
ꝯtumatiã. si aliqͦs potẽ¬
tiũ gladio ꝑemeris. Egi¬
dius id illi ꝯmitit nego¬
tii. uuinomadꝰ oportunã
nactus occasionẽ quos ĩ¬
festiores fuisse childico
cognou̾at cͥminib ĩsi¬
mulatos. egidio mittit
puniendos. Ille ut reos
imꝑialis maiestatis gla¬
dio puniri iubet. hac re¬
gis ĩmanitate ꝑmoti
frãci: uunomad̾ ab hoc
ꝯsilio ĩmunẽ estimãtes
q̃relam ei suã deꝑmunt
Ille mirari se dicit uariã
coꝵ mutabilitatẽ m̃tiũ.
ut de eiꝰ mĩc crudelitate
nio dignũ iudicauissẽt.
Simulq hac eos or̃one cõ¬
uenit. Que ĩquid demen¬
tia ur̃is uesanis ĩsedit
aĩs ut expulso ciue dña¬
tui uos suꝑbi sb̾deretis
aduene. s dict᷑ estis .ĩ¬

Expanded text:
invidiae simultates non cessabat. Suadet ergo tributi onere eos opprimi oportere. Sed perpendens hac eos injuria non flecti quin, ut ceperant odio Childericum, honore Egidium dignum acclamarent, Egidio sic locutus est: « Ita, inquit, Francorum frangere quibis contumaciam, si aliquos potentium gladio peremeris. » Egidius id illi committit negotii. Winomadus opportunam nactus occasionem, quos infestiores fuisse Chiderico cognoverat, criminibus insimulatos, Egidio mittit puniendos. Ille, ut reos imperialis majestatis, gladio puniri jussit. Hac regis immanitate permoti Franci, Winomadum ab hoc consilio immunem aestimantes, querelam ei suam depromunt. Ille mirari se dicit variam eorum mutabilitatem men ium, ut de ejus nunc crudelitate nio dignum judicavissent. Simulque hac eos oratione convenit. « Quae, inquit, dementia vestris vesanis insedit animis, ut, expulso cive, dominatui vos superbi subderetis advenae? Sed dicturi estis in
Abbreviated transcription (Latin):
irruens. ep̃m uiciri ĩꝑat.
.alligat᷑ pontifex eiꝰ mani¬
b de cuiꝰ sepe brachiis uin¬
cla deiec̾̃at. atq ab eo mã¬
cipat᷑ custodie. quẽ sepus
cenoso edux̾at de carcere.
int̾ea cernẽs ep̃s hũanũ
sͥ deesse auxiliũ. p̾cib auxi
liũ implorabat diuinũ. Ita¬
q duinitꝰ solutis uĩculis
custodibq sopitis fugiẽs
de custodia ad regẽ tͣnͣsiit
Guntrãnũ. tandẽ adu̾sarii
ĩuenta occasione regichil¬
perico sugesserũt illũ ꝓ¬
ditorẽ regi fore. U̾m ꝓpłs

Expanded text:
irruens, episcopum vinciri imperat. irruens, episcopum vinciri imperat. Alligatur pontifex ejus manibus, de cujus saepe brachiis vincula dejecerat, atque ab eo mancipatur custodiae, quem saepius coenoso eduxerat de carcere. Interea cernens episcopus humanum sibi deesse auxilium, precibus opem implorat divinam. Itaque divinitus solutis vinculis, custodibusque sopitis, fugiens e custodia ad regem transiit Guntrannum. Tandem adversarii inventa occasione, regi Chilperico suggerunt, illum proditorem regni esse. Verum p
Abbreviated transcription (Latin):
docebat sepe ad ꝯuiuium
uocaret᷑ uniꝰ matrẽ ꝯcu¬
piuit. Qd̾ cũ illa casta ui¬
ro indicass suo. ⁊ ille cłi¬
cum ad suppliciũ q̃reret
it̾m a pontifice lib̾atus.
pͥstino restituit᷑ honori.
hic itaq miser tantoꝵ ob¬
litus bñficioꝵ dũ una di¬
erum pontifex ad agͥcul¬
tores excitandi gr̃a exiss
cũ securi eũ pone seq̃bat᷑
Conusus sacerdos ⁊uidẽs
eũ. ut quid ait me cum
hac ꝓsequeris dolabra.
Tunc ille eiꝰ ꝓuolutꝰ pedi¬
b ueniã petiit dicens.
Indulge pat̾ sc̃e reo. faci¬
nus ꝯfitenti. Ab archidi¬
acono nãq ut talia au¬
derem impulsus. cõfestĩ¬
⁊ uisus ⁊ rigor redibat pͥ¬
stinus. Qd̃ uͥ antistes au¬
diuit. deo gr̃as agens. illũ
hec tacere uissit. seq ad do¬
mũ ꝯtulit. U̾m archidia¬
conꝰ ꝑpendens ꝑ aliũ se nõ
posse nocere ep̃o ꝑ se ipsũ
calupniã singit. asserens
se iudisse mulierẽ a cubicu¬
lo pontificis egredientem
statimq cũ iam dc̃o cłi̾co

Expanded text:
at, saepe ad convivium vocaretur, unius matrem concupivit. Quod cum illa casta indicasset viro suo, et ille clericum ad supplicium quaereret, iterum a pontifice liberatus pristino restituitur honori. Hic itaque miser tantorum oblitus beneficiorum, dum, una dierum, pontifex ad agricultores exercitandi gratia exiisset, cum securi eum pone sequebatur. Conversus sacerdos et videns eum: « Ut quid, ait, me cum hac prosequeris dolabra? » Tunc ille, ejus provolutus pedibus, veniam petiit, dicens: « Indulge, Pater sancte, reo facinus confitenti. Ab archidiacono namque ut talia auderem impulsus, tet visus et vigor redibat pristinus. » Quod ubi antistes audivit, Deo gratias agens illum haec tacere jussit seque ad domum contulit. Verum archidiaconus perpendens per alium se non posse nocere episcopo, per seipsum calumniam fingit, asserens se vidisse mulierem a cubiculo pontificis egredientem. Statimque cum jam dicto clerico
Abbreviated transcription (Latin):
cessit.
usceptã gͦ sepedictus
aurelianꝰ chrotildem
deduc̃̾e festinabat ad regẽ
Que finib aꝓprians regni
sui patrui: imꝑat fnͣcis
qui secũ erãt. ut predam
capiant incendia q uil¬
laꝵ in regno burgundie
faciant. Nec mora illi
haud secꝰ ac nuissi fuerãt
ꝑficunt. Iniectoq cͥcimi¬
iacentib ullis ĩcendio
au̾saq p̾da burgũdia

Expanded text:
cessit. Susceptam ergo saepedictus Aurelianus Clotildem deducere festinabat ad regem. Quae finibus appropians regni sui patrui, imperat Francis qui secum erant ut praedam capiant, incendiaque villarum in regno Burgundiae faciant. Nec mora: illi haud secus ac jussi fuerant perficiunt, injectoque circumjacentibus villis incendio aversaque praeda, Burgundia
Abbreviated transcription (Latin):
t u̾o longobardi cũ
ꝑ annos decem sub
põtate ducũ fuissent
tandẽ cõi ꝯsilio flauiũ
altari supͣ memorati
pͥncipis clephonis filiũ
regẽ sͥ statuerũt. Cui
ob restauratõem regni
duces qui tũc erãt. me
ei obsequebant᷑ ꝑ dñisa
distributi officia alerẽ¬
tur. Erat sane hoc mi¬
rabile ĩgente lõgobar¬
doꝵ. Nulla erat uiolen¬
tia. mulle struebantur.
insidie. unusqͥsq quoli¬
bebat securꝰ sine tutore
pergebat.

Expanded text:
t vero Longobardi, cum er annos decem sub potestate ducum fuissent, tandem communi concilio Flavium Authari, supra memorati principis Clephonis filium, regem sibi statuerunt. Cui ob restaurationem regni, duces qui tunc erant, medei obsequebantur per diversa distributi officia alerentur. Erat sane hoc mirabile in gente Longobardorum. Nulla erat violentia, nullae struebantur insidiae; unusquisque quo libebat securus sine timore pergebat.
Abbreviated transcription (Latin):
iberius u̾o ꝯstãtinus
postꝙ̃ imꝑiũ .uii. re¬
xit annis. sentiens diẽ
sue ĩminere uocatõis u¬
na cum ꝯsilio auguste
sophie. mauritiũ genere
cappadocẽ uirũ strenuũ
elegit ad imꝑiũ. suamq
filiam regalib ornamẽ¬
tis ornatã ei tradidit di¬
cens: Sit tibi imꝑiũ me¬
um cum hac puella con¬
cessum. utere eo felicit̾
in m̃te hñs equitatem
ac iusticiã p̾cipua opti¬
mi imꝑatoris ẽẽ insig¬
nia. Hec postꝙͣꝓ dixit. cor¬
poream relinquens sar¬
cinam. ad et̾nam migͣ¬
uit patriã. maximum
sui obitꝰ ipłis sͥ subditis
relinquẽs luctum. fuit
enim sũme bonitatis in
helemosinis ꝓmptꝰ. in
iudicando cautissimꝰ. Nul¬
lum despiciẽs. õs diligens.
ip̃e qͦ est dilectus a cũctis
Quo defũcto: mauricius
purpura ĩductꝰ diadema¬
te redimitꝰ ad circũ ꝓces¬
sit. Et ad clamatis sibi
laudib largitis ppło ut
moris est mun̾ib pͥmꝰ¬

Expanded text:
iberius vero Constantinus postquam imperium VII rexit annis, sentiens diem suae imminere vocationis, una cum consilio Augustae Sophiae Mauricium, genere Cappadocem, virum strenuum, elegit ad imperium suamque filiam regalibus ornamentis ornatam ei tradidit, dicens: « Sit tibi imperium cum hac puella concessum. Utere eo feliciter, in mente habens aequitatem ac justitiam praecipua optimi imperatoris esse insignia. » Haec postquam dixit, corpoream relinquens sarcinam, ad aeternam migravit patriam, maximum sui obitus populis sibi subditis relinquens luctum. Fuit enim summae bonitatis, in eleemosynis promptus, in judicando cautissimus, nullum despiciens, omnes diligens, ipse quoque est dilectus a cunctis. Quo defuncto, Mauricius purpura indutus, diademate redimitus, ad circum processit et, acclamatis sibi laudibus, largitis populo ut moris est muneribus, prim
Abbreviated transcription (Latin):
febre ualida correp¬
tus mortuus ẽ. optimi¬
it q pͥncipatũ sub supͣ¬
scͥptis regib annis
suis nepotib. uł rege cũ¬
cta gubernat᷑ sub discre¬
to regimine. In illis di

Expanded text:
febre valida correptus, mortuus est obtenuitque principatum sub suprascriptos reges annis um nepotibus suis vel rege cuncta gubernabat sub discreto regimine. In illis di
Abbreviated transcription (Latin):
iurano. post uuandalmaꝵ
ab ea dux ꝯstitutꝰ. Crescẽ¬
te itaq ꝯsuetudĩe uicii
creuit simł ⁊ desidium
honoris augm̃tandi. Ta¬
cite gͦ hoc p̾meditata cõ¬
siliũ . p̾sumpsit nepotẽ
orare suũ ut int̾ficeret
b̾toaldũ. ⁊ maiorẽ tocius
regie domꝰ ꝯstitu̾et ꝓta¬
dium. Tum u̾o b̾toaldus¬

Expanded text:
urano, post Wandalmarum, ab ea dux constitutus. Crescente itaque consuetudine vitii, crevit simul et desiderium honoris augmentandi. Tacite ergo hoc praemeditata consilium, praesumpsit nepotem orare suum ut interficeret Bertoaldum, et majorem totius regiae domus constitueret Protadium. Tum fort
Abbreviated transcription (Latin):
agob̾tus aũt eo de¬
functo tociꝰ regimẽ
nactus gentis burgun¬
diam ea ꝓpositi ĩtentio¬
ne ꝓficiscit᷑ ut opp̾ssis
⁊ calũpniã sustinẽtib
iusticiã excendo sub ue¬
niret. ex cuiꝰ aduentu
do grauis incesserat. ac
quedã mentiũ const̾na¬
tio. Qui ubi lingonas
attingit pauꝑib ac ui¬
duis se adeundi faculta¬
te ꝯcessa unicuiq absq
ulliꝰ acceptõe ꝑsone. qd
suũ erat legib solui fe¬
cit equitate ẜuata ꝙͣ
diligit altissimꝰ. Post
hec diuonẽ castrũ a diit
paria ibidẽ accelerans.
Indeq cabilonis ꝓfectu¬
rus balneũ matutmus
ingredit᷑. p̾cipiẽs amal¬
gario ⁊ arneb̾to ducib
Uuillebaldo quoq patri¬
cio ut brumilfũ arib̾ti
infidelitatẽ sͥ suspectũ
int̾fic̾ent. Denide a cabil¬
lonensi urbe ꝑ augusti¬
dunũ autissiodoro iter
dirigẽs. post ꝑ senonũ
ciuitatẽ parisiꝰ deuenit.
Et Romuliaco uilla cõ¬
stitutꝰ gomatrudẽ re¬
ginã nou̾ce sue sichildiᷤ

Expanded text:
agobertus autem, eo defuncto, totius regimen nactus gentis, in Burgundiam ea propositi intentione proficiscitur ut oppressis et calumniam sustinentibus justitiam exercendo subveniret. Ex cujus adventu do gravis incesserat, ac quaedam mentium consternatio. Qui ubi Lingonas attigit, pauperibus ac viduis se adeundi facultate concessa, unicuique, absque ullius acceptione personae, quod suum erat, legibus solvi fecit; aequitate servata, quam diligit Altissimus. Post haec Diviona castrum adiit, paria ibidem acturus. Indeque Cabillonis profecturus, balncum matutinus ingreditur, praecipiens Amalgerio et Arneberto ducibus, Willebaldo quoque patricio, ut Brunulfum, Ariberti infidelitatem sibi suspectum, interficerent. Deinde a Cabillonensi urbe, per Augustodunum Antissiodoro iter dirigens; post, per Senonum civitatem Parisius devenit. Et Romiliaco villa constitutus, Gomatrudem reginam
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ relinquẽs nantildẽ
quẽdam puellam mo¬
nast̾io raptã. in matri¬
moniũ sͥ uinxit. Usci
ad id tp̃ris ꝯsilio beati ar¬
nulfi mettensis urbis
pontificis: nec nõ puppi¬
ni in regno austrasioꝵ
maioris domꝰ officiũ ge¬
rentis usus ẽ. Id̾oq tã
stremius tamq efficax
in administrando appa¬
rebat regno. ut circũ¬
posite nationes. eiꝰ uere¬
rent᷑ nom̃. suaq auxi¬
lia in subiciendis exte¬
ris spond̾ent gentib fi¬
de ꝓmptissima. At uero
post discessũ p̾fati an¬
tistitis ꝯsiliis iam dc̃i

Expanded text:
inquens, Nantildem quamdam puellam, a monasterio raptam, in matrimonium sibi junxit. Usque ad id temporis consilio beati Arnulfi Metensis urbis pontificis, necnon Pippini, in regno Austrasiorum majoris domus officium gerentis, usus est. Ideoque tam strenuus tamque efficax in administrando apparebat regno ut circumpositae nationes ejus vererentur nomen, suaque auxilia in subjiciendis exteris sponderent gentibus fide promptissima. At vero post discessum praefati antistitis, consiliis jam di
Abbreviated transcription (Latin):
uite. Uñ chilꝑicus diui¬
ne aĩadu̾sionis indiciũ
ceruici ĩmin̾e sue cogno¬
scens. multa pauꝑib xͥ
Restiterat sane adhuc
custodie mancipatũ su¬
gerente fredegunde cu¬
stodib legauit punien¬
dum. Ita efferbuerat ch¬
chilꝑicus in malicia. ut
non ei susfice̾t generi
eiꝰ ĩminens celestis uin¬
dicta. nisi ip̃e eam aug¬
mentaret ꝑ sua facinora.¬
nno qͥnto childeberti
regis qui fuit nonus
decimꝰ chilꝑici atq gun¬
tranni. tante lues aqͣrũ
ꝑ uinu̾sas regiones fc̃e
sunt galliaꝵ. ut flumi¬
na t̾minos quos nunꝙͣ
antea excesserãt p̾̃ter¬
gressa. pectora quidẽ exi¬
tio. edificia u̾o quoꝵq¬
locoꝵ graui affic̾ent ru¬
ina. Quib alueoꝵ suoꝵ

Expanded text:
itae. Unde Chilpericus divinae animadversionis judicium cervici imminere suae cognoscens, multa pauperibus Restiterat sane adhuc custodiae mancipatum, suggerente Fredegunde, custodibus legavit puniendum. Ita efferbuerat Chilpericus in malitia ut non ei sufficeret generi ejus imminens coelestis vindicta, nisi eam augmentaret per sua facinoranno V Childeberti regis qui fuit nonus decimus Chilperici atque Guntranni tantae lues aquarum per universas regiones factae sunt Galliarum ut flumina terminos, quos nunquam antea excesserant, praetergressa, pecora quidem exitio, aedificia vero quorumqulocorum gravi afficerent ruina. Quibus alveorum suo
Abbreviated transcription (Latin):
legatõe dimisiss ad ul¬
lam frãconofurd ꝓfe¬
ctus est. ibiq aliquã¬
uenit. atq inde theodo¬
nis ullã ꝑrexit. De quo
loco lothariũ filiũ suũ
cum magnis frãcorũ
copiis ad hispanicam
marchã direxit. Qui
cum lugdimũ uenis¬
set. cõsedit. opperiens¬
nũtiũ qui se de sarra¬
cenoꝵ aduentu facet
certiorẽ. In qua expec¬
tatõe cum pippino fr̃e
colloquit᷑. Et cõperto
qd̃ sarraceni ad mar¬
cham uenire aut time¬
rent aut nollent. re¬
deunte in aqͥtaniã frẽ
ip̃e ad patrẽ aquisgͣni
reu̾titur. Int̾ea cum
in cõfinib nordinan¬
noꝵ. tam de federe int̾
illos ⁊ frãcos ꝯfirmando. ꝙͣ
de herioldi reb tͣctandũ
eẽt. ⁊ ad hoc tociꝰ pene sa¬
xonie conuites simul cũ

Expanded text:
one dimississet, ad villam Franconofurd profectus est, ibique aliquanvenit, atque inde Theodonis villam perrexit; de quo loco Hlotharium filium suum cum magnis Francorum copiis ad Hispanicam marcam direxit. Qui cum Lugdunum venisset, consedit, nuncium opperiens, qui se de Sarracenorum adventu faceret certiorem; in qua expectatione cum Pippino fratre conloquitur, et comperto quod Sarraceni ad marcam venire aut timerent aut nollent, redeunte in Aquitaniam fratre, ipse ad patrem Aquasgrani revertitur. Interea cum in confinibus Nordmannorum tam de foedere inter illos et Francos confirmando, quam de Herioldi rebus tractandum esset, et ad hoc totius paene Saxoniae comites simul cu
Abbreviated transcription (Latin):
Authimꝰ romã ꝓfectus
memoratũ papã. dum
missaꝵ sollẽpnia ĩ ora¬
torio sc̃e cecilie .x. kł.
decb̾r. celebraret. erat
qͥppe dies festus ip̃iꝰ sacre
uirginis. mun̾a ppło ero¬
gantẽ tenuit. nauiq ĩpo¬
suit ut ꝯstãtiopolim
deducẽt. Quẽ ppłs roma¬
nus ꝓficiscentẽ usq ad
nauim ꝓsecutꝰ. postula¬
bat ut benedictõem illis
daret. Qua tradita mo¬
ta est nauis. Nondefuere
tñ qͦs ĩiusta expulsio sil¬
uerii in odiũ ip̃ius exci¬
taret. hii lapides pꝰ illũ
uł quelib teloꝵ genera
sors obtulerat iacientes
inhũc mod̾ ei ꝯuiciabã¬
tur. fames tua tecum
mortalitas tuatecũ. ma¬
la intulisti romanis.
mala repꝑias quo uadis. ali¬
qui sane ex fautorib ip̃iꝰ

Expanded text:
Anthimus, Romam profectus, memoratum papam, dum missarum solemnia in oratorio sanctae Ceciliae X Kalend. Decembris celebraret erat quippe dies festus ipsius sacrae virginis, munera populo erogantem tenuit navique imposuit, ut Constantinopolim deduceret. Quem populus Romanus proficiscentem usque ad navim prosecutus, postulat ut benedictionem illis daret. Qua tradita, mota est navis. Non defuere tamen, quos injusta expulsio Silverii in odium ipsius excitaret. Hi lapides post illum, vel quaelibet telorum genera sors obtulerat, jacientes, in hunc modum ei conviciabantur: « Fames tua tecum, mortalitas tua tecum. Mala intulisti Romanis, mala reperias quo vadis. » Aliqui sane ex fautoribus ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
rib eũ ꝑimi ussit. Pari
modo aliũ uocabulo bal¬
dricũ suspitione frat̾ne
ĩsimulatũ undicte in¬
fanda dãpnauit morte.
hac arte amalberga Id
quippe nom̃ mulieri ua¬
cue fecit sͥ aulam regni.
dũ simulat saluti se uel¬
le ꝯsułe mariti. miser il¬
le qui putau̾it qd̾ illa ĩ
eiꝰ fr̃ib parricidales õdiss
cogitatões. nec aĩadu̾te¬
rit ꝯsortes regni ac ꝑicu¬
loꝵ sublatos ẽẽ suoꝵ. ad̾o
apud ĩpbos ẽ affectꝰ uilis.
ut cito prauis suggestio¬
nib extorq̃at᷑. ꝓfectus
itaq theodicus inthorĩ¬
gam obuiũ hũit her¬
menfridũ cũ ĩnumera
młtitudĩe hostiũ. fod̾ant
aũ toringi fossatũ quẽ
texerãt oꝑim̃to cespitũ
ut aduenientiũ ibi
debilitarent᷑ equi fnͣcoꝵ
Quo cognito frãci acrit̾
ĩdignati hostes ultima
labefactarũt ꝑnitie. ac¬
tosq infugã usq ones¬
ausis tnͣsitu q ꝓhibere
c̾tamine. S uͥ se franci
ip̃o usu uet̾iq assueta
tudĩe. ordine suo nixi

Expanded text:
ribus eum perimi jussit. Pari modo alium, vocabulo Baldricum, suspicione fraternae insimulatum vindictae, infanda damnavit morte. Hac arte Amalberga id quippe nomen mulieri vacuam fecit sibi aulam regni, dum simulat saluti se velle consulere mariti. Miser ille, qui putaverit quod illa in ejus fratribus parricidales odisset cogitationes, nec animadverteret consortes regni ac periculorum sublatos esse suorum. Adeo apud improbos est affectus vilis, ut cito pravis suggestionibus extorqueatur. Profectus itaque Theodoricus in Thoringam, obviam habuit Hermenfredum cum innumera multitudine hostium. Foderant autem Thoringi fossam, quam texerant operimento cespitum, ut advenientium inibi debilitarentur equi Francorum. Quo cognito, Franci acriter indignati hostes ultima labefactarunt caede, actosque in fugam usque Onesausis transituque prohibere certamen. Sed ubi se Franci ipso usu veteri assuetaque tudine, ordine suo nixi
Abbreviated transcription (Latin):
abiectõis scortũ sͥ copła¬
ret in matͥmoniũ. hac
cesar exagitatus ĩiuria
plerosq senatoꝵ ꝑtrahi
iubet ad necem. Que res
intm̃ ꝑterruit plebẽ ut
sͥ quisq metuẽs conati

Expanded text:
abjectionis scortum sibi copularet in matrimonium. Hac Caesar exagitatus injuria plerosque senatorum pertrahi jubet ad necem. Quae res in tantum perterruit plebem, ut, sibi quisque metuens, conati
Abbreviated transcription (Latin):
lium suũ in regno sta¬
tuens. Franci itaq ob ħ
ualde indignantes Gri¬
moaldo insidias p̾parant.
nandũ regi francoꝵ clo¬
doueo deducũt. Qui pa¬
risius cuutate carceri

Expanded text:
lium suum in regno constituens. Franc! itaque hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant, nandum rege Francorum Chlodoveo deferunt. In Parisius civitate in carcer
Abbreviated transcription (Latin):
ciamꝰ õs: ⁊ non sint in
nob ulla scismata
stra uocati. ⁊ ĩuitati
aut missi eoꝵ ad p̾fatũ
placitũ uenire distułint.
nos scd̃m ꝙ statutũ habe¬
mꝰ illuc oĩo uenire. ⁊ nos

Expanded text:
ciamus omnes, et non sint in nobis ulla scismata.stra vocati et invitati aut missi eorum ad praefatum placitum venire distulerint, nos, secundum quod statutum habemus, illuc omnino venire et nos
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas euen̾it : ꝓ quo
id fi nullatenꝰ p̾sit. ⁊ si ħ
accid̾it ad tp̃c quisq patͥ
suo hoc rescire faciat. et
ꝓpt̾ea amiticia nr̃a. nec
minuat᷑ necĩmtet᷑. do¬
nec dño uolente ꝯgruo tꝑ̃re
ꝓfecte ꝯfirmetur.

Expanded text:
necessitas evenerit, pro quo id fieri nullatenus possit. Et si hoc acviderit, ad tempus quisque pari suo hoc rescire faciat; et propterea amicitia nostra nec minuatur nec immutetur, donec Domino volente congruo tempore perfecte confirmetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ꝯͣdictõe rectores ip̃aꝵ
ecc̃aꝵ illas possideant. et
si aliꝙͥ ibi ĩustũ factũ
a quoꝙͣ ẽ. in cui̾cũq regno
ille res ꝯsistunt. legaliter
ex inde scd̃m iusticiã red¬
dere faciant.

Expanded text:
ulla contradictione rectores ipsarum ecclesiarum ilias possideant; et si aliquid ibi mali factum a quoquam est, in cuiuscumque regno illae res consistunt, legaliter exinde iustitiam reddere faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
cõiter ꝓut cicius
potu̾imꝰ missos nõs
ad karlomannũ ⁊ karo¬
lum głosos reges diriga¬
mus. qui eos ad placitũ
habemꝰ ĩuitent. ⁊ ut nul¬
la tenus uenire diff̾rent

Expanded text:
iter, prout citius potuerimus, missos nostros ad Karlomannum et Karolum, gloriosos reges, dirigamus, qui eos ad placitum habemus invitent, et, ut nullatenus venire differant
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ. ⁊ hec ĩpleturũ.
Scũs a̾ antistes respondit
hoc nũꝙͣ fuisse fcm. nec
a se ullo mͦ ẽẽ faciendum.
Int̾im miser dũ domum
ecc̃e in qua hospitabat᷑ de¬
struere non formidat.re¬
gio correptus morbo ad ba¬
silicã sci martun defert᷑.
ubi nil medele adeptus
ñ post młtos dies est defũ¬
ctus. porro meroueus ad
sepedictã ueniens ecc̃am
memorato põtifice missas
celebrãte peciit eũ eulo¬
gias sͥ dare. Quo recusan¬
te minatꝰ est se quosdam
de ppło int̾imere. qm̃ sine
iudicio sac̾dotũ eũ ꝯmu¬
mone pͥuaret. Tunc pon¬
tifex eulogias ei dedit. re¬
gi u̾o ꝑ diaconẽ ĩnotuit
que acta fu̾ant. Regina
itaq clamãte ip̃m cł̾icũ
exploratorẽ a meroueo missũ

Expanded text:
enturum et haec impleturum. Sanctus autem antistes respondit: Hoc nunquam fuisse factum, nec a se ullo modo esse faciendum. Interim miser dum domum ecclesiae, in qua hospitabatur, destruere non formidat, regio correptus morbo, ab basilicam sancti Martini defertur, ubi nil medelae adeptus, non post multos dies est defunctus. Porro Meroveus ad saepedictam veniens ecclesiam, memorato pontifice missas celebrante, petiit eum eulogias sibi dare. Quo recusante, minatus est se quosdam de populo interimere, quoniam sine judicio sacerdotum eum communione privaret. Tunc pontifex eulogias quidem ei dedit, regi vero per diaconum innotuit quae acta fuerant. Regina itaque clamante ipsum clericum exploratorem a Meroveo missu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stepħm nepesinũ ep̃m
⁊ marinũ diaconũ scẽ
romane ecc̃e ad basiliũ
ĩꝑatorẽ. ⁊ ad filios eiꝰ cõ¬
stantinũ ⁊ leonẽ augꝰtos
ꝯstantinopolim direxit
cũ quib ⁊ anastasiꝰ bi¬
bliotechariꝰ. romane sedis
utͥusq lingue grece scił
⁊ latine peritꝰ ꝑrexit.¬
Et synodo ꝯgregata ꝙͣ
octauã uniu̾salẽ synod
illuc ꝯueniẽtes appellaue¬
rũt. exortũ scisma de ig¬
natii depositõe. ⁊ sotii or¬
dinatõe sedau̾nt. sociũ
anathematizãtes. ⁊ ig¬
natiũ restituẽtes. In qͣ
synodo de ymaginib ad¬
orandis alit̾ ꝙͣ orthodo¬
xi doctores antea diffi
qui eoꝵ uotis de imag̾ib
adorandis amiuit. ⁊ q̃dã

Expanded text:
 Stephanum Nepessinum episcopum et Marinum diaconum sanctae Romanae ecclesiae, ad Basilium imperatorem et ad filios eius Constantinum et Leonem augustos Constantinopolim direxit, cum quibus et Anastasius bibliothecarius Romanae sedis, utriusque linguae, Grecae scilicet et Latinae, peritEt synodo congregata, quam octavam universalem synodum illuc convenientes appellaverunt, exortum schisma de Ignatii depositione et Fotii ordinatione sedaverunt, Fotium anathematizantes et Ignatium restituentes. In qua synodo de imaginibus adorandis aliter quam orthodoxi doctores antea diffinqui eorum votis de imaginibus adorandis annuit, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
mancipatꝰ uincłoꝵ cru¬
ciatu cõstrictus. ut erat
morte dignus ob reatũ¬
qd̃ in dñm suũ ex̾cuit
finiuit.

Expanded text:
mancipatus, vinculorum cruciatu constrictus, ut erat morte dignus, quod in domino suo exercuit, finivit.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ reliquis expeditissime
ad suꝑiora dirigẽs. ut
hibero flumĩe tͣnͣsito.
dũ hostes in sedib secu

Expanded text:
cum reliquis expeditissime ad superiora dirigens, ut Ibero flumine transito, dum hostes in sedibus secu
Abbreviated transcription (Latin):
ornatũ ire illiꝰ memori¬
am socioꝵ q eiꝰ pollicit᷑
ẽẽt. templũ eiꝰ ꝯdidit.
Uniu̾sis que ingalliã
tũc tẽporis erãt excel¬
lentuis templis. Nullũ¬
q impensis statuens
modũ marmoreis illud
colũpnis. similiq uenu¬
stauit pauim̃to. ĩm̃so
edificandi somptu. et
exquisito fabricatũ de¬
core. Nec minor illi in
aliis qͦ ornatib inten¬
tio. Nam uestib auro
textis ⁊ pallus oloseri¬
tis totũ interiorẽ cicũ¬
dedit templi ambitũ.
ordinẽ psallentiũ uti
apud scm̃ martinũ tu¬
ronis. nec nõ apd̾ sc̃m
maurit̾um agaunis

Expanded text:
ornatum ire illius memoriam sociorumque ejus pollicitus esset, templum eis condidit universis, quae in Gallia tunc temporis erant, excellentius templis. Nullumque impensis statuens modum, marmoreis illud columnis similique venustavit pavimento, immenso aedificandi sumptu, et exquisito fabricatum decore. Nec minor illi in aliis quoque ornatibus intentio. Nam, vestibus auro textis et palliis holosericis, totum interiorem circumdedit templi ambitum. Ordinem psallentium uti apud Sanctum Martinum Turonis, necnon apud Sanctum Mauritium Agaunis
Abbreviated transcription (Latin):
reb negõ penitꝰ infec¬
to discessũ ẽ. Thrasco
filiũ suũ postulanti go¬
de frido obsidẽ ded̾at. col¬
lecta ppłariũ manu ⁊
auxilio a saxonib accep¬
to uicinos suos nult¬
zos agressus agros eoꝵ
fro ⁊ igni uastat. Regͦs¬
susq domũ cũ ingenti
p̃da. accepto iterũ a sa¬
xonib ualidiori auxilio
smel dignoꝵ maximã
ciuitatẽ expugnat. atq
his successib õs qui ab
eo defec̾ant ad fuã soci¬
etatẽ redire coegit. his
ita gestis. ĩꝑator de ardu¬
enna aqͥs reu̾sus. m̃se

Expanded text:
rebus, negotio penitus infecto discessum est. Thrasco filium suum postulanti Godofrido obsidem dederat, collecta popularium manu, et auxilio a Saxonibus accepto, vicinos suos Wiltzos adgressus, agros eorum ferro et igni vastat regressusque domum cum ingenti praeda, accepto iterum a Saxonibus validiori auxilio, Smeldingorum maximam civitatem expugnat, atque his successibus omnes qui ab eo defecerant, ad suam societatem reverti coegit. His ita gestis, imperator de Arduenna Aquas reversus, me
Abbreviated transcription (Latin):
una dieꝵ e medio pran¬
dio regina surgens are¬
ge ĩuitabat᷑. ut aliquid
cibi adhuc sum̃et. S illa
iuxta ꝯsuetudinẽ mu¬
lieꝵ sͥ accidente dicente
ut ꝓ ꝯceptu surgeret.
rex ãmiratꝰ est. Sciens
nondũ qͣrtum p̾terisse
mensem quo alterum
ꝑepererat.

Expanded text:
una dierum e medio prandio regina surgens a rege invitabatur, ut aliquid cibi adhuc sumeret. Sed illa juxta consuetudinem mulierum sibi accidisse dicente ut pro conceptu surgeret, rex admiratus est, sciens nondum quartum praeteriisse mensem, quo alterum pepererat.
Abbreviated transcription (Latin):
orro childericꝰ rex frã¬
coꝵ ex supͣ memorata
uxore sua hũit filium
nõĩe Clodoueũ. Qui ut
etate in dies. sic ⁊ moꝵ
crescebat ꝓbitate. Qͦ tp̃r
fame ualida. totã pene
burgundiã oppͥmente. qͥ¬
dam ex senatorib noie
ĩõpia coangustabat. hos
toto egestatiꝰ tp̃r ꝓpͥis allu¬
it ⁊ fouit sũptib. Qua¬
dam itaq die ei tã pio o¬
peri ĩ sistenti. uox de su¬
ꝑus audita ẽ dicẽs. Qͥa
inqͥd o edici mͥ in m̃bris
meis esurienti alimoniã
ꝯtulisti semini tuo nõ
.fidelis utiq d̾s in u̾bis
suis. fidelẽ famulũ de
pͥmio iusti laboris uo¬
luit ẽẽ securum.
Nt̾ea rex child̾icus. dũ
fñcoꝵ strenue gub̾nass
regnũ. ex hac uita decis¬
sit. huic hereditario u¬
re successit. supͣdictus
chlodoueꝰ. uir ĩ reb bel¬
licis strenuuis. nlłiq pͥoꝵ
uͥtute scd̾s. hic siagrũ
romanoꝵ patͥciũ egidii
filiũ a suessionis ciuita¬
te expulit. eamq sue di¬
ciomi subdidit.

Expanded text:
orro Childericus, rex Fracorum, ex supra memorata uxore sua habuit filium, nomine Clodoveum. Qui, ut aetate in dies, sic et morum crescebat probitate. Hoc tempore, fame valida totam pene Burgundiam opprimente, quidam ex senatoribus, Ediinopia coangustabat, hos toto egestatis tempore propriis aluit ac fovit sumptibus. Quadam itaque die, ei tam pio operi insistenti vox desuper audita est, dicens: « Quia inquit, o Edici, mihi in membris meis esurienti alimoniam contulisti, semini tuo panis non . Fidelis utique Deus in verbis suis , fidelem famulum de praemio justi laboris voluit esse securum. » Interea rex Childericus, dum Francorum strenue gubernasset regnum, ex hac vita decessit. Huic haereditario jure successit supradictus Clodoveus, vir in rebus bellicis strenuus nullique priorum virtute secundus. Hic Siagrium Romanorum patricium, Egidii filium, a Suessionis civitate expulit, eamque suae ditioni subdidit.
Abbreviated transcription (Latin):
excedere trib hominũ
milib de exercitu illiꝰ
int̾ fectis. et trecentis
uł eo ampliuis cabillis
captis pret̾ sarcinas
⁊ spolia diuersi gen̾is
direpta. Que qualiter
gesta fuint per lega¬
tos suos imperatori nĩ¬
ciare curauit. Ac in par¬
tib occidius. pippinus
imꝑatoris filius iussu
patris uuasconiã cum
e̾c̾citu ingressus subla¬
tis ex ea sediciosis totã
eam ꝓuinciam ita pac¬
cauit ut nullus in ea
rebellis aut ĩobediens
remansisse uideretur
Harioldus quoq iussu
imperatoris ad naues
suas ꝑ abodritos redu¬
ctus in patriã quasi

Expanded text:
excedere, tribus hominum milibus de exercitu illius interfectis, et trecentis vel eo amplius caballis captis, praeter sarcinas et spolia diversi generis direpta; quae qualiter gesta fuerint, per legatos suos imperatori nuntiare curavit. At in partibus occiduis Pippinus, imperatoris filius, iussu patris Wasconiam cum exercitu ingressus, sublatis ex ea seditiosis, totam eam provinciam ita pacavit, ut nullus in ea rebellis aut inoboediens remansisse videretur. Harioldus quoque iussu imperatoris ad naves suas per Abodritos reductus, in patriam, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
fidełr ag̾et. ⁊ ad ĩꝑatoris¬
p̾sentiã iã diu uenire dis
simulass. ꝓpter qd̾ ad eũ
ille iterũ quosdã ex pͥmo¬
rib gẽtis sue ad ĩꝑatorẽ
misit. Perq illoꝵ uerba
ꝓmisit se ad ꝓximum
hiemis tp̃c ad illiꝰ p̾sen¬
tiam ẽẽ uenturũ. Lotha¬
rius u̾o cũ scd̾ patͥs iussi¬
onem ĩ italia iusticias
face̾t. ⁊ iam se ad reu̾ten¬
dũ de italia p̾pararet. ro¬
gante paschale. ppͣ. romã
uenit.⁊ honorifice ab illo
susceptꝰ in scõ paschali
die apd̾ sc̃m petrũ ⁊ reg¬
ni coronã. ⁊ ĩꝑatoris atq
augusti nom̃ accepit. In¬
de papiã regressꝰ mense
iunio ad ĩꝑatorẽ uenit
Qui cũ ĩꝑatori de iꝰticiis
in italia a se partim fãs
ꝑtim ĩchoatis feciss in¬
diciũ. missus ẽ in italiã
adalardꝰ comes palacii.
uissũq ẽ ut mauringũ
brixie comitẽ secũ assu¬
m̾et. ⁊ ĩchoatas iusticias
ꝑfic̾e curaret. Drogonẽ
frẽm eiꝰ sub canõica uita
urbis ꝯsentiente atq eli

Expanded text:
totius regni summa pertinebat. Qui cum, commisso cum orientalibus Abodritis proelio, ille iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit, perque illorum verba promisit, se ad proximum hiemis tempus ad illius praesentiam esse venturum. Hlotharius vero cum secundum patris iussionem in Italia iustitias faceret et iam se ad revertendum de Italia praepararet, rogante Paschale papa Romam venit, et honorifice ab illo susceptus, in sancto paschali die apud sanctum Petrum et regni coronam et Imperatoris atque Augusti nomen accepit; inde Papiam regressus, mense Iunio ad imperatorem venit. Qui cum imperatori de iustitiis in Italia a se partim factis partim inchoatis fecisset indicium, missus est in Italiam Adalhardus comes palatii, iussumque est, ut Mauringum Brixiae comitem secum adsumeret, et inchoatas iustitias perficere curaret. Drogonem, fratrem eius, sub canonica vita urbis consent
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis ⁊ ꝯpendiũ palatiũ
ꝑactoq placito. ⁊ dimissis
pͥmorib cũ ĩꝑator iam
inde digredi statuss. al¬
latũ ẽ ei de int̾itu liude¬
uuiti. qd̃ relictis sorabis
cũ dalmatiã ad iuidemus¬
lum auunculsi borne du¬
temꝑis cũ eo moratus
fuiss dolo ip̃iꝰ ẽẽt int̾fe

Expanded text:
mensis et Compendium palatium; peractoque placito et dimissis primoribus, cum imperator iam inde digredi statuisset, adlatum est ei de interitu Liudewiti, quod relictis Sorabis, cum Dalmatiam ad Liudemuhslum avunculum Bornae dutemporis cum eo moratus fuisset, dolo ipsius esset inte
Abbreviated transcription (Latin):
colloquiũ fieret int̾
ip̃m ⁊ hispanicilimitis
custodes. ꝓmutẽs se u
eo colloquio cũ sius oĩ
b imꝑatoris dicionẽ
ẽẽ uentur̃. Qd̾ lic ĩpe¬
rator ut fieret annu¬
iss. multis int̾ueniẽ¬
tib causis remansit
infectũ. Mauri de tota
hispania maxima clas¬
se cõparata. pͥmo sar¬
dimã deinde corsicam
appulerũt. nulloq ĩ ea
ĩuento p̾sidio insulã
pene totã subegerũt.
Int̾ea pippinꝰ rex ꝑfidia
ducũ ueneticoꝵ ĩcitatus
ueneciã bello t̾ra mari

Expanded text:
loquium fieret inter ipsum et Hispanici limitis custodes, promittens se in eo colloquio cum suis omnibus in imperatoris dicionem esse venturum. Quod, licet imperator ut fieret annuisset, multis intervenientibus causis remansit infectum. Mauri de tota Hispania maxima classe conparata primo Sardiniam, deinde Corsicam appulerunt; nulloque in ea invento praesidio insulam pene totam subigerunt. Interea Pippinus rex perfidia ducum Veneticorum incitatus Venetiam bello terra
Abbreviated transcription (Latin):
conatu insiliũt. Mox ⁊¬
franci cum nauib ⁊ ia¬
culis armatorus sr̃ eos
insiliunt. suffocantesq
in aquis int̾imũt. Sicq
franci tͥumphantes de
hostib. p̾dam maguã
⁊ spolia capiunt. capta
młtitudĩe captiuoꝵ cũ
duce iuctore regionem
gothicam depopulant.
urbes famosissimas ne
mausũ. agathensẽ. ac
biterris. Sunditꝰ muros

Expanded text:
conatu insiliunt. Mox Franci cum navibus et jaculis armatoriis super eos insiliunt, suffocantesque in aquis interimunt. Sicque Franci triumphantes de hostibus praedam magnam et spolia capiunt; capta multitudine captivorum, cum duce victore regionem Gotthicam depopulantur: urbes famosissimas 680 Nemausum, Agatem, ac Biterris funditus muros
Abbreviated transcription (Latin):
Auennionẽ urbẽ uenien¬
rans illuc ꝑaccessit. cũ¬
ctamq regionẽ usq litꝰ
maris magni sue dña¬
tioni instituit. Fugato¬
q duce mauronto ĩpe¬
netrabiles ⁊ tutissimas
rupes maritimis mu
uictor reu̾sus est ⁊̃ iłlo
nullo tͣcͣ eum rebellan¬
te. Regressus q in re¬
gionẽ. francoꝵ egrota¬
re cepit. in uilla uerme¬

Expanded text:
ennionem urbem venienrans peraccessit cunctamque regionem usque litus maris magni sue dominationi restituit, fugato duce Mauronto inpenetrabilibus, tutissimis rupibus, maritimis munvictor regressus est, nullo contra eum rebellante. Reversusque in regione Francorum, egrotare coepit in villa Vermb
Abbreviated transcription (Latin):
cidio. uł cet̾is cͥminalib
dep̾hensus pcc̃is. sacris
pͥuet᷑ ordinib. his lectis
dũ p̾textatus staret stu¬
pens. ait illi bertrannus
burdegalensis antistes.
Audi frat̾ ⁊ qͦndam coepẽ
nͥ regis ꝓmeruis gr̃am
nr̃a non pot̾is frui soci¬
etate. Post hec rogauit
chilꝑicus pontifices ut
aut ⁊iestis p̾textati scin¬
deret᷑ aut centesimus
octauus psalmꝰ. qui ma¬
ledictões scarioticas cõ¬
tinet. suꝑ eũ recitaret᷑.
uł certe in ꝑpetuũ cõmu¬
nione pͥu̾etur. S ponti¬
ficib hoc agere recusan¬
tib ⁊ maxĩe Gregorio
turonensrenitente ab
ecc̃a p̾textatus pellitur.
ac custodie tradit᷑. De qua
dũ fug̾e noctu niteretur.
sula quadã maris que ci¬
uitati adiacet ꝯstancie
exilio relegatur.
orro Guntramꝰ rexbur¬
gundionũ. childeb̾to
regi austrasioꝵ nepoti
tus uniu̾sis audientib
sic est locutus. Euenit
meis p̾pedientib pc̃cis ut
ex me genitis carerẽ fi¬
lis. Unde mͥ ꝓpͥis orbatd

Expanded text:
cidio vel caeteris criminalibus deprehensus peccatis, sacris privetur ordinibus. » His lectis, dum Praetextatus staret stupens, ait illi Bertrannus Burdegalensis antistes: « Audi, frater et quondam coepiscope, nisi regis promerueris gratiam, nostra non poteris frui societate. » Post haec rogavit Chilpericus pontifices, ut aut vestis Praetextati scinderetur, aut centesimus octavus psalmus qui maledictiones Iscariothicas continet super eum recitaretur, vel certe in perpetuum communione privaretur. Sed pontificibus hoc agere recusantibus et maxime Gregorio Turonensi renitente, ab ecclesia Praetextatus pellitur ac custodiae traditur. De qua dum fugere noctu niteretur, sula quadam maris, quae civitati adjacet Constantiae, in exsilium relegatur. orro Guntrannus rex Burgundionum Childeberto regi Austrasiorum, nepoti tus, universis audientibus sic est locutus: « Evenit, meis praepedientilius peccatis, ut ex me genitis carerem filiis. Unde mihi, propriis orbato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsequi scio. S ut fredegũ¬
de regine satiffiat. ita hoc
ei dantes dicite. Scis quia
sericors est. ⁊ ꝯfessis cito
ignoscit. Uadegͦ ⁊ ꝓster¬
nere pedib eiꝰ ꝯsitereq
te incum peccasse. ac cõ¬
festim indulget tͥ. Qͥb
qui se qͦ pollicebant᷑ pe¬
des regis deosculaturos
ut ei ignosc̾et. Sequẽti
die residentib ep̃is in cõ¬
cilio chilꝑicus cũ p̾texta¬
to iterato alt̾tari cepit
dicens. Si mun̾a ꝓ mune¬
rib retͥbiusti. sacram̃ta
salutẽ cur exegisti. ad hec
sacerdos respondit. Inno¬
tui celsitudini ur̃e mero¬
ueum me ex lauacro sus¬
cepisse salutari. id̾oq si
facultas fuiss etiã ange¬
lum dñi in eiꝰ euocassẽ
auxiliũ. Quid plura. pro¬
cedente longius alt̾cati¬
one. p̾textatus ad pedes
regis corruit. Elamans.
miserere clem̃tissime rex
homicide. qui te regno
pellere uolui. ⁊ filium
tuũ t̾ substitũe. hec eo
loqͣnte ꝓstratus. ⁊ ipse
rex pedib alioꝵ sacerdo¬
tum qui in sinodo resi¬

Expanded text:
sequi scio. Sed ut Fredegundi reginae satisfiat, ite ac ei dantes dicite: « Scis quia misericors est et confessis cito ignoscit. Vade ergo et prosternere pedibus ejus confitereque te in eum peccasse, ac confestim indulget tibi. » Qqui se quoque pollicebantur pedes regis deosculaturos, ut ei ignosceret. Sequenti die residentibus episcopis in concilio, Chilpericus cum Praetextato iterato altercari coepit, dicens: « Si munera pro muneribus retribuisti, sacramenta salutem cur exegisti? » Ad haec sacerdos respondit: « Innotui celsitudini vestrae Meroveum me ex lavacro suscepisse salutari. Ideoque si facultas fuisset, etiam angelum Domini in ejus evocassem auxilium. » Quid plura? procedente longius altercatione, Praetextatus ad pedes regis corruit, clamans: « Miserere, clementissime rex, homicidae, qui te regno pellere volui et filium tuum tibi substituere. » Haec eo loquente, prostratus et ipse rex pedibus aliorum sacerdotum, qui in synodo resi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e disponimꝰ. donatũ¬
q in ꝑpetuo ẽẽ dec̾nimꝰ
iuillã cognõiatam cũ
bis. in pago parisiaco
ꝙͣ ursa filia aldericite
escit in corꝑe uillã dra¬
uernũ in brigeio. Ad
basilicã u̾o domni Mo

Expanded text:
re disponimus, donatumque in perpetuo esse decernimus, villam cognominatam Cumbis villam, in pago Parisiaco, quem Ursa, filia Alderici, tenescit in corpore, villam Dravernum in Brigeio. Ad basilicam domne Co
Abbreviated transcription (Latin):
lam braunate in brige¬
io. Ad basilicã domne co¬
lumbe uł domni luppi
senois uillam grande
campũ in gaustinanse.
⁊ cet̾a. que ibi plura cõ¬
tinent᷑. Ad ultimũ uero
intulit. Uos aũt boni fi¬
lii cõsid̾antes pͥmũ nate᷑

Expanded text:
lam Dravernum in Brigeio. Ad basilicam domne Columbe, vel domni Lupi Senonis, villam Grande Campum in Gastinenense, etc.  Quae ibi plura continentur. Ad ultimum vero intulit: Vos autem, boni filii, considerantes primum nat
Abbreviated transcription (Latin):
mus. sũmeq audatie uniꝰ
muliercule ꝯsilio periit.
qui ꝑ tot hostiĩ strages.
bello famosissimꝰ extitit.
Et illa quid̾ tante ĩmani¬
tatis debita luit matura¬
to supplicia. Nam dũ cor¬
ruptori suo helmechĩ nõie
quẽ ip̃a in necẽ regis ar¬
mau̾at. pꝰ mod̾ ebalneo e¬
gredienti ueneni poculũ
qd̾ salutare asserebat eẽ
porrexiss. Ille agnito mor¬
tiferũ haustũ se bibisse
euaginato gladio eam
qd̾ reliqũ erat bibere coe¬
git. Sicq nefandissimi
homicide iuste fc̃oꝵ suoꝵ
subracuere umdicte. At
u̾o post alboin. cũ deph
nobilissimꝰ lõgobardorũ
anno uno ⁊ sex mensib
tenuiss pͥncipatũ demo
duces in longobardoꝵ gẽte

Expanded text:
mus summaeque audaciae, unius mus summaeque audaciae, unius mulierculae consilio periit; qui per tot hostium strages bello famosissimus exstitit. Et illa quidem tantae immanitatis debita luit maturato supplicia. Nam dum corruptori suo, Helmechis nomine, quem ipsa in necem regis armaverat, postmodum e balneo egredienti veneni poculum, quod salutare asserebat esse, porrexisset, ille agnito mortiferum haustum se bibisse, evaginato gladio eam quod reliquum erat bibere coegit. Sicque nefandissimi homicidae justae factorum suorum subjacuere vindictae. At vero post Alboin, cum Cleph nobilissimus Longobardorum, anno uno et sex mensibus, tenuisset principatum, denuo duces in Longobardorum gente