comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullis c̃traquã loqͥt᷑ sensis secredat᷑ : Hoc &iã de pͥma homi¬
nis c̃ditioneres ponderĩ ꝓpt eos qͥsimilit̃ mouent. curho
ris inuenit᷑. Siubreuitas eosoffendit tẽ poris qđ tãpaue
ei suident anniex qͦ insttut᷑ homo in nr̃is auctoritatib le¬
git᷑ c̃si dereni nihileediut̃nũ inqͦ ÷ aliqͥd extremũ ł tom̃a
scłoꝵspatia definita si &nitati in t̃mine cãparenł. p̃ exigu¬
annoꝵ autitidẽ ꝑtotidẽ totiens multiplicar& hec sũ maub
iã nullũ numeri nom̃ haberem ex qͦ ds̃ hominẽ fecit simi¬
lit̃ quȩripossitcur anleñ fecerit Dĩ qͥppeab homini scre¬
ationecessatio r& rorsus & nasineinitiotanta ÷. ut sieic̃ferat᷑
qͣ lib& magna & ineffabił numerositas tẽpoꝵ q̃ tam̃ fine
c̃clus acestisspatiis t̃minat᷑ Nec saltĩtant a uideri deb&
qͣnlasi humoris breuis simã guttã uniuers omari&iã qͥnũ
oceanꝰ circũ fluit cõparemꝰ: quõ istorũ duoꝵ unũ qͥdẽ ꝑ exi¬

Expanded text:
credatur: hoc etiam de prima hominis conditione responderim, propter eos qui similiter moventur, cur homo ris invenitur. Si enim brevitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis videntur anni ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur; considerespatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exiguannorum, aut itidem per totidem totiens multiplicaretur haec summa, ubi iam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut, si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminatur, nec saltem tanta uideri debeat, quanta si umoris breuissimam guttam uniuerso mari, etiam quantum oceanus circumfluit, conparemus; quoniam istorum duorum unum quidem perexi
Abbreviated transcription (Latin):
in circuitu impi ambulant. tã quã dicer& quidergotu
credis sentis intellegis. nũ qͥd nã existimandũ ÷ subitodõ
placuis se hominẽ facerequẽnũ quã antea infinitar&ro
anitatefecs s& cuinihil noui acciderepotest inquomu
c&opinent᷑ & disputent scđ maltitudinẽtuã quã nullus
potest nosse hominũ multipli casti filios hominũ Val¬
debeo Sedcũ cogito cuius reidñs sẽꝑ fueritsi sẽꝑcreatu
rañ fuit affirmarealiqͥd ꝑtimesca qđ & meipsũ intuemr

Expanded text:
In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretur: \'Quid ergo tu credis, sentis, inplacuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mucet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios hominum. Valdebeo. Sed cum cogito cujus rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, affirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor
Abbreviated transcription (Latin):
uis & eaipsa pleraq magis naturȩ corporalib. causis quã
operib diui nem̃tis as signant sigit᷑ creator ÷omni
ũ qͥubi & quando creari qͥdo porteat łopostuerit ipse
nouit sciensun iuersitatis pulchritudi nẽ quarx pasti¬
ũ ł similitudine ł diuersitate c̃texat. Sed qͥtotũ in spi¬
cereñ potest. tã quã deformitate pastis offendit᷑. quõ cui c̃

Expanded text:
uis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis quam uis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis quam operibus diuinae mentis adsignentet quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest
Abbreviated transcription (Latin):
stantior animalib. terrestrib & natatilib &uo¬
latilib: Quȩm̃ tẽ huius modiut haberent & cũui¬
roterrenos formas s& expuluere. eiq. animã qua
flando fecit. Nã quid ÷ aliud sufflarequã flatum
facere animã hominis ẽẽuoluis s&. Etiã coniugẽ
illi in ad iutoriũ generandi ex eius latereos sed & ra¬
cto fecitut ds̃ Neq it hec carnalẽ consu&udinẽco¬
gitanda st̃ ut uideresolemꝰ opificis ex materia qua¬
cũq trenacorporalib m̃bris qđ astis industria potu¬
erint fabricantes : Mlanus dĩ potentia dĩ ÷ ꝗ &i ã uisi¬
bilia inuisibilit̃ operat᷑ Sed hȩc fabulo sapotius quã
uera ẽ ẽ arbitrant qui uistutẽ acsapientiã dĩ quano¬
uit & potest sineseminib ipsaceste facere semina. Ex
hisusitatis & cotidianis m&iunto perib: Eauero q̃
primitꝰ inslituta st̃ quõ ñ nouer̃ infidelit̃ cogitant
Quasi hecipsaquȩ nouer̃ dehumanis c̃ceptib. atq
pastib. si in exꝑtis narrent̃ incredibiliora uiderens: Qũt¬

Expanded text:
terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualflando fecit nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam uera esse arbitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, qua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et cottidianis metiuntur operibus; ea uero, quae primitus instituta sunt, quoniam non nouerunt, infideliter cogitant; quasi non haec ipsa, quae nouerunt de humanis conceptibus adque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis & naueritas & na&uena caritas. estq ipse&ina & uera & cara
trinitas neq c̃fusaneq separata In his qͥdẽ reb que in franos
st̃q uõ &ipsa necaliquomo doẽent necali quas pecie c̃tinerentur
Necaliquẽo r dinẽ ł app&erent ł tenerent nisi ab illosicfacta
fecitmirabilstatecũ rrentis quasi quȩdã eiꝰ a libi magisalibi
uersi surgamꝰ & ad illũ eamꝰ a quo peccando recesseramꝰ . Ibi nr̃m
ẽẽ ñ habebit mostẽ ib i nos senr̃m ñ habebit errorẽ .ibi a mare
nr̃m ñ habeb it offensionẽ¬

Expanded text:
s, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta tabilitate currentes, quasi quaedam ejus alibi magis, alibi versi surgamus , ut ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensione
Abbreviated transcription (Latin):
quereremꝰ It ẽsi arboreseẽmus nihilqͥ dẽsentientẽ motuam are
possemꝰ . Ver tam̃ id quasi app&ereuidem᷑ quo feracius ẽẽmus ube¬
riusq fructuose si eẽmus lapides aut fluctus autuentus aut flãma
ł quideiꝰmodi sineullo qͥd ẽsensu atq uita: Non tam̃ nob̵ dee& qua¬
si qͥdã nr̃oꝵ locoꝵ atq ordinis app&itꝰ . Nã uelut amoris corporũ
mom̃tas ponderũ siued eorsũ grauitatesiues ursũ leuitatenitan᷑¬

Expanded text:
quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, verumtamen id quasi appetere videremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides, aut fluctus, aut ventus, aut flamma, vel quid ejusmodi, sine ullo quidem sensu atque vita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum atque ordinis appetitus. Nam velut amores corporum momenta sunt ponderum, sive deorsum gravitate, sive sursum levitate nitan
Abbreviated transcription (Latin):
tes prudentiã fostitudinẽ. tẽperantiã . atq iustitiã. Et
lignaeius om̃sutiles disciplinas & lignorũ fructus mores
piorũ & lignũ uitȩ ipsã bonorũ omniũ matrẽ sapientiã
& lignũ scientiȩ boni& mali trans gressimadati ex perim̃¬
tũ sonã tpeccatorib beneutiq quõ iuste constitu& ds̃
Sedñ suo bono experit᷑ homo. Pos sunt hȩc &iã in eccle¬
si a intellegiut eã melius accipiamꝰ tãquã ꝓp&ica indici¬
a p̃cedentia futuroꝵ para drsũ scilic& ip̃sã ecclesiã sicut
deilla legit᷑ incantica canticoꝵ. Quattuor aut̃ para drsi
fluminaiiiͦ euangelia. ligna fructiferas cõs. fructus aut̃
tiȩ boni & mali ꝓpriũ uoluntatis arbitriũ. Nec seipso qͥp¬
pehomo diuin auoluntate c̃tẽta nisi ꝑnicioseuti potest.
Atq itadicit quo in t̃sit utrũ inhereat cõmuniomnib. bono
anꝓprio delect&ur : Sequippeamansdonat᷑ sibi. ut indeti¬

Expanded text:
tes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam adque iustitiam, et tes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam adque iustitiam, et ligna eius omnes utiles disciplinas, et lignorum fructus mores piorum, et lignum uitae ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenam enim peccatoribus bene utique, quoniam iuste, constituit Deus, sed non suo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur in cantico canticorum; quattuor autem paradisi flumina quattuor euangelia, ligna fructifera sanctos, fructus autem tiae boni et mali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde ti
Abbreviated transcription (Latin):
entia dĩ Deqͣ scriptũ ÷ lignũ uite ÷ amplectentib eã. Vnde¬
neris humani scẽ scripture ueritate fuis sen arrant᷑ ad
intelligibiliare fer̃ : Arboresq illas &ligna fructifera
inuistutes moresq c̃uestunt tã quã uisibilia & corporalia
illa ñ fuerint sed intelligibiliũ significandorũ causa
comododicta uel scripta sint quasi ꝓpterea ñ potueritẽe
para drsuscorporalis qui a potest &iã spirita ł intellegi
tã quã deoñ fuerintduȩ mulieres agar& sarra & ex eas
duo filii ab rahȩ unus deancilla alius delibera quia duo
testam̃ta in eis figurata dic̃apłus. Autideo denulla p&ra
mor seꝑcutientea quadefluxerit. qui a potest illic figura¬
ta significatione &iã xp̃s intellegi eo dẽ a pło dicente pe¬
tra autẽ eratxp̃s . Nemoitaq ꝓhib& intellegere para¬
dysũ uitã beatoꝵ. Quattuor eius flumina .iiͦiIͬ. uistu¬

Expanded text:
entia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam. entia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam. neris humani sanctae scripturae ueritate fuisse narrantur, ad intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium significandorum causa eo modo dicta uel scripta sint. Quasi \' propterea non potuerit esse paradisus corporalis, quia potest etiam spiritalis intellegi; tamquam ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ex eis duo filii Abrahae, unus de ancilla, alius de libera. quia duo testamenta in eis figurata dicit apostolus; aut ideo de nulla petra Moyse percutiente aqua defluxerit, quia potest illic figurata significatione etiam Christus intellegi, eodem apostolo dicente: Petra autem erat Christus. Nemo itaque prohibet intellegere paradisum uitam beatorum, quattuor eius flumina quattuor uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
& scriptũ eẽrecolo. Primihomines ante peccatũ lic&
morituri ñ eent nisi peccas sent. alim̃tis tam̃ ut ho¬
mines utebant᷑. Nondũ spiritalia sed adhucanimalia
corpora t̃renagestantes q̃ lic& senio ñ u&erescerent ut
neces sitate ꝑdurarent᷑admostẽ quistatus deligno uite
qđ inmedio para drsocũ arbore u&lita simulerat. mira¬
bi dĩ gratia prestabat᷑. tam̃ & alios delignisumeb antcibos
ꝓpt̃cõm̃dandũ purȩ & simplicis obedientie bonũ q̃ mag¬
nauistus ÷ rationalis creaturȩ sub creatori año c̃stituta Nã
ubi nullũ malũ tangebat᷑. ꝓfectosi ꝓhibitũ tanger&. sola
in oboedientia peccabat᷑: A gebatergo aliis cibis q̃ sume¬
bant neanimalia corporamolestiȩ aliꝗdesuriendo acsi¬
tiendo sentirent. Deligno aũtuiteꝓptereagustabatur.
nemors ei sundecũq subreper&. ł senectutec̃fecta decur¬
sistẽpoꝵspatiis interirent . tã quã c&eẽent alim̃to illud
corporali sicut inspiritali. hoc̃ intelligibili paradr sapi¬

Expanded text:
 fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos propter commendandum purae et simplicis oboedientiae bonum, quae magna uirtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboedientia peccabatur. Agebatur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent; de ligno autem uitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet uel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent; tamquam cetera essent alimento, illud corporali, sicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ łundee & qđ duob modis a nob̵ tractatũ eẽ memini
Vno qͦ qͣsi deregione eiꝰ q̃ sitũ ÷ alteriutrũ nã ex t̃rał igne
sit t̃ra. ł siqd aliud elem̃toꝵ siguloꝵ Intellegendũ ÷ it
quanquã dĩ feceritanimũ. habere illũ cestã substanti¬
ã. q̃ neq t̃rena neq: igneaneq aerea sit neq humida
Nisi foste arbi trandũ ÷ dm̃ t̃rȩdedis se. ut nihi laliud sit
quã t̃ra & ñ dedisseanimo. ut nihi laliud quã animꝰ sit¬
tendendũ undeãbigit᷑ nc̃ ut ixqͣntitas & qͣsiutita
perior ratio demonstrat : Pculdubio car&spatio qͦa
tellegi talis eiꝰ qͣntitas ñ potest: Si ii quẽpiã mou&l
curtantacȩli t̃rȩq marisq spatia memoria c̃tineat icũ sit
ipsanullius qͣntitatis mira q̃ dã uis ÷ quã tam̃ exhisquȩ

Expanded text:
 quod duobus modis a nobis tractatum esse memini, uno, quo quasi de regione ejus quaesitum est; altero, utrumnam ex terra, vel igne, sit terra, vel si quod aliud elementorum singulorum. Intelligendum est enim quanquam Deus fecerit animum, habere illum certam substantiam, quae neque terrena, neque ignea, neque aeria sit, neque humida: nisi forte arbitrandum est Deum terrae dedisse ut nihil aliud sit quam terra, et non dedisse animo ut nihil aliud quam animus sittende, unde ambigitur nunc, utrum quantitas et quasi, ut ita perior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio quo telligi talis ejus quantitas non potest. Si autem te movet, cur tanta coeli, terrae, marisque spatia memoria contineat, cum sit ipse nullius quantitatis; mira quaedam vis est, quam tamen ex iis quae
Abbreviated transcription (Latin):
õnino remansis seunde ñ q̃ at pen& rarediuisio Quare
manifestũ ÷ latitudinẽ ex his pastib. secariñ pos seꝑqͣs
surrectura t altitudo. Qũo nisi fallor & longitudo &¬
q̃ ramꝰ utrũ possint deeẽ .iͦI. priora ubi aderitaltitudo
Sed sine longitudineqͥdẽ uideo eẽ ñ pos sealtitudinẽ sine
qđ lib& latꝰ tã quã si uelĩ eã ꝑtenuis sim ãrimã ubi seclausa¬
teriora cogitari quã uis mediũ & extrema cogitent᷑¬

Expanded text:
omnino remansisse, unde non queat penetrare divisio. Quare omnino remansisse, unde non queat penetrare divisio. Quare manifestum est, et latitudinem ex his partibus secari non posse, per quas surrectura est altitudo. 21. A. Quoaero, utrum possint deesse duo superiora, ubi aderit altitudo. E. Sine longitudine quidem video esse non posse altitudinem, sinequodlibet latus, tanquam si eam velles per tenuissimam rimam, ubi se clausasunt interiora cogitari, quamvis medium et extrema cogitent
Abbreviated transcription (Latin):
sot̃minat̃ figurã rettis line snullã uidemꝰ fieripos sems
ip so angulus claudat᷑. Dein deundecũq secanilineip etert
ꝑ ip sũ secat᷑ cũ ipsũ õmin onullã in sea dmittat sectionẽ
Nulla unealineenis ꝑ ipsũ copulat᷑ postremocũe&eris pla¬
nis figuris. Nã dealtitud inead huenihil diximeespo
eqͣ litatẽ q̃ alia ipsiuseqͣ litatis moderatio ÷ qua pimetũ
inmedio c̃stitutũ Multa dehuiꝰ potentia dicipos st̃. Sed
illud ad tendendũ cũ & qͥd sit signũ & qd sit longitudo &
qͥd sitlatitudo ꝑspexerimꝰ qd hor nob̵ ui deat᷑alterius. & cui
indigere sineqͦ eẽ ñ possit Vid& & itm qđ latitudo longi¬
tu dineindigeat sineqͣ ꝓrsus intellegiñ potest : Rursũ
langitu din ẽcerno latitudin eqͥdẽ ñ indigereut sit sed si¬
lib&utrũ latitudo uereundiq secariq̃ at. anali uindemec
ipsa sectionẽ possitadmittere quã ui splus admittatquã
paste sed a laterib q̃q admitti possesectionẽ Nihilq

Expanded text:
so terminatur; figuram rectis lineis nullam videmus fieri posse, nisi ipso angulus claudatur; deinde undecumque secari linea potest, per ipsum secatur, cum ipsum omnino nullam in se admittat sectionem; nulla linea lineae, nisi per ipsum copulatur. Postremo cum caeteris planis figuris nam de altitudine adhuc nihil diximus eaaequalitatem; quae alia ipsius aequalitatis moderatio est, quam punctum in medio constitutum? Mulillud attende, cum et quid sit signum, et quid sit longitudo, et quid sit latitudo perspexeris; quid horum tibi videatur alterius, et cujus indigere, sine quo esse non possit. E. Video quod latitudo longitudine indigeat, sine qua prorsus intelligi non potest. Rursus longitudinem cerno latitudine quidem non indigere ut sit, sed siutrum latitudo vere undique secari queat; an alicunde nec ipsa sectionem possit admittere, quamvis plus admittat quam parte, sed a lateribus quoque admitti posse sectionem, nihilque
Abbreviated transcription (Latin):
diũten& figurȩ: Si aũt principiũ ÷ lineȩ łlineis. auteliã
finis ł cũ on inoaliqͥd aliqͥo notat᷑ qđ sine pastib intel¬
legendũ siti pectam̃ olitineat figure mediũ signũ dicit᷑
łstergo signũ notasin epastib: Esth. punctũ notamedi¬
ũ figuretenens ita fit ut om̃e punctũ &i ã signũ sit fili
tã & siminꝰ nob̵ deuocabulis laborandũ ÷ Nãmͥ rerũ cura

Expanded text:
dium tenet figurae: si autem principium lineae est vel lineis, aut etiam finis; vel cum omnino aliquid notat quod sine partibus intelligendum sit, nec tamen obtineat figurae medium, signum dicitur. Est ergo signum nota sine partibus. Est autem punctum, nota medium figurae tenens. Ita fit ut omne punctum etiam signum sit, non autem tametsi minus nobis de vocabulis laborandum est. E. A
Abbreviated transcription (Latin):
riã c̃tin& : Similit̃ & ali a omã qͥb materiał natura
figurat᷑ : Si ndõ credit᷑ ẽẽ qͣntitas qͦ modosineqͣntitate :
ds̃ Suin eoqͥd cõpositũ ÷ qͦmodo ipses ĩplex & sine cõpositio¬
ne ÷ Vnde eũ aut materialẽ eẽ peces se : qr ex ipso subs is¬
terem ateriã ratiocinatio ips a cõpellit. autsiqͥsquã hoc
refugit exirinsecꝰ intra ductã eimateriã adc̃stitionẽ
uni uersorũ pihilominꝰ estimabit. Sugit᷑ extradmerat¬
qͥ simu lintellegat᷑ scđm rationẽ pennitatis cũ ingenito
substitis se. itaut iͦ÷ pͥncipia parit ingenita ratiocinatio
colligat. eiꝰ scilic& qͥastififiasius operat᷑ & ã hanc discipli¬
nabilẽ formã hui operationis exceperit. Sed qr hocre

Expanded text:
ura figuratur: si ideo ergo creditur esse quantitas, quomodo sine quantitate est Deus? Si in eo quod compositum est, quomodo ipse simplex et sine compositione est? Unde eum aut materialem esse necesse est, quia ex ipso subsistere materiam ratiocinatio ipsa compellit. Aut si quisquam hoc refugit, extrinsecus introductam esse materiam ad constitutionem universorum nihilominus aestimabit. Si igitur extranequi simul intelligatur secundum rationem perennitatis cum ingenito substitisse, ita ut duo principia pariter ingenita ratiocinatio colligat, ejus scilicet qui artificiosius operatur, et qui hanc disciplinabilem formam hujus operationis excipi
Abbreviated transcription (Latin):
Menslr adimaginẽ sũ mibonifacta &ipsa accepit ut eibe¬
nesit natim quero quã mens c̃tin& qͣsiq̃dã imago ẽe ꝓbat̾ima¬
ginis ostendit᷑ꝑ hoc qđ materialẽ nrm tẽbenesub sistatatq¬
ria in spatiorũ distentione ꝑspicit᷑. cõp̃hensi onẽ sensuũ neqͣ¬
quã ꝓrsuseffugiens q̃ in colore& figura moleqq̃ & qͣlitate &
imp̃si oneł duritia. acreliqͥssimilib reb agnoscit᷑ quoꝵnihil
in natura diuina potestpenitꝰ inueniri Qđigit᷑ machin am̃¬

Expanded text:
mens autem ad imaginem summi boni facta est, et ipsa accepit ut ei bene sit; statura vero quam mens continet, quasi quaedam imago esse probatur imaginis: ostenditur per hoc, quod materiale nostrum tunc bene subsistat atqria in spatiorum distentione perspicitur, comprehensionem sensuum nequaquam prorsus effugiens, quae in colore ac figura, mole quoque et qualitate et impressione vel duritia, ac reliquis similibus rebus agnoscitur: quorum nihil in natura divina potest penitus inveniri. Quod ergo machiname
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ mira cõmutation eõ uest& Cseq̃ nterigit᷑ arbi tram᷑
ea q̃ st̃ ad illã institutionẽq̃ necdũ ÷ diuineuistuti s uolũ¬
tate possesubsistere sic& c̃sũmationẽrerũ adipsius po¬
tentiã referentes. innullo disciplinenraeratione p̃t̃id qđ

Expanded text:
et. Consequenter ergo arbitramur ea qua sunt ad illam institutionem quae necdum est, divinae virtutis voluntate posse subsistere, si et consummationem rerum ad ipsius potentiam referentes, in nullo disciplinae nostrae rationem propter id q
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ adscriptũ Sicigit᷑ & animacũ ꝑfectionẽ inratione
q̃ st̃ irration abiliũ ꝓbam̃ta causarũ. ꝑmalem̃tis usi
ration abiliũ uitia st̃effecta mostaliũ Si c̃t̃ ec̃trario
& cohib& inspeciẽ uistutis ꝓtinꝰ trans fert᷑ Nã ex furo¬
reqͥ dẽ fostitu do descendit. expauorecautela: m&ꝰ li. sub¬
i ectionẽ generat. & odiũ a uersi onẽ malignitatis insti¬
gatdilectionis &iã uist desi deriũ ueribonic̃ciliat . Ex¬
altatio q̃ q̃mores a passioib eruit. & liberã prudentiã
at᷑bitudinis seruitut ec̃seruat Claudath hui modi subli¬
mitatis speciẽ &beatꝰ apł̃us cũ sȩpenumero nob̵ imperat. ut
eaq̃ sursũ st̃ sapiamꝰ &itareperies qđ om̃is motꝰtał qͥ m̃¬
tẽ in alta sustollit. ad pulchritudinẽ diu in ȩ c̃form &ima¬

Expanded text:
 vocabulum. Sic igitur et anima cum perfectionem in ratione sunt irrationabilium probamenta causarum, per malae mentis usum rationabilium initia sunt effecta mortalium. Sicut econtrario et cohibet, in speciem virtutis protinus transferuntur. Nam ex furore quidem fortitudo descendit, ex pavore cautela; metus autem subjectionem generat, et odium aversionem malignitatis instigat; dilectionis etiam virtus desiderium veri boni conciliat; exaltatio quoque mores a passionibus eruit, et liberam prudentiam a turpitudinis servitute conservat. Collaudat autem hujus subtilitatis speciem et beatus Apostolus, cum saepenumero nobis imperat ut ea quae sursum sunt sapiamus. Et ita reperies quod omnis motus talis qui mentem in alta sustollat, ad pulchritudinem divinae conform
Abbreviated transcription (Latin):
sed inueniunt & eomalobeneutunt᷑ intentione
generandi quã uistrahant in dequi generant᷑ origi¬
bat inm̃bris repugnantẽ legim̃tis. quã sicut
iustus debellab at interime cestamine. & sica¬
ro ei ñ c̃cupiscebat ad uersus spiritũ nihilei
nacu erat peccatũ parentũ: Sed qͥs qͥs talem
dicitfuis seab el. dicateũ carnẽñ habuis sepeocati. ct̃ ꝓ¬

Expanded text:
sed inveniunt; et eo malo bene utuntur intentione sed inveniunt; et eo malo bene utuntur intentione generandi, quamvis trahant inde qui generantur, origibat in membris repugnantem legi mentis , quam sicut justus debellabat interiore certamine, et si caro ejus non concupiscebat adversus spiritum , nihil ei nocuerat peccatum parentum. Sed quisquis talem dicit fuisse Abel, dicat eum carnem non habuisse peccati: cum p
Abbreviated transcription (Latin):
sanctius & mirabilius iucunda suo uiro. q &iã
fecunda si neuiro. Pledis parfide cõpar ꝓ pt̃
qđ fideleõ iugiũ parentes xp̃i uocari ambõme
afiluin ascendo filii st̃ Necgignereh pec nasci
inemo peccas s& Pudendait libi dopisi aut
peccato exosta aut peccato uitiata ẽ & puden¬
dañ ẽ& & autnulla e&omnino & sineilla
itas eruirent genitalia m̃ bragignentib ut
manꝰ seruiuntoperantib Autita ẽ& suliseqñs
uoluntatẽ. utnũ quã poss& sollicitareno¬
lentẽ qualẽn unc eã ñ ẽe castitas doc& q̃ tales
motꝰ eiꝰ expugnati & in c̃iugatis neł int̃se inde¬
cent̃ lasciuiant ł in adulteria ꝓlabant᷑ . & inqui¬
b q. c̃tinentib: nehuic c̃sentiendodeiciant᷑
Eccedequatrahit᷑ originalepeccatũ. ecceꝑ quã
nasciuo luit qui uenit p̃suũ ferre sed nr̃m au¬
les st̃ qui aneq instituunt hoc malũ in hominibi

Expanded text:
sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo mefilii nascendo filii sunt: nec gignere autem, nec nasci si nemo peccasset. Pudenda enim libido nisi aut peccato exorta, aut peccato vitiata esset, pudenda non esset; et aut nulla esset omnino, et sine illa ita servirent genitalia membra gignentibus, ut manus serviunt operantibus; aut ita esset subsequens voluntatem, ut nunquam posset sollicitare nolentem; qualem nunc eam non esse, castitas docet, quae tales motus ejus expugnat, et in conjugatis, ne vel inter se indecenter lasciviant, vel in adulteria prolabantur, et in quibusque continentibus, ne huic consentiendo, dejiciantur. Ecce de qua trahitur originale peccatum: ecce per quam nasci noluit, qui venit, non suum ferre, sed nostrum aules sunt: quia neque instituunt hoc malum in hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
potest cũ qͦ prius adulteriũ fuit . Itaman& int̃
uiuentes qͥd dã c̃iugaleqđ nec separatio Neccũ al¬
tero copulatio possit auferre. Mlan& aũt̃ amox̃
criminis. Ñaq uinculũ foederis : Sict̃ apostate
serit adcumulũ supplicii ñ ad meritũ p̃mis̃ Quib.
uͦplacuit exc̃sensu abusu carnalis c̃cupiscentiemp
p&luũ c̃tinere. ab sit ut uinculũ int̃illos c̃iugã¬
lerũpat᷑ Immofirmius erit qͦmagis eapactasecũ
inier̃ q̃ carius c̃cordiusq seruanda st̃ n uoluntariis
corponũ nexib: sed uoluntariis affectib: animoꝵ
Neq ut fallacit̃ ab angelodictũ ÷ adio seph nolitime¬
re accipere mariã c̃iugẽ tuã. Coniunx uocat᷑ expri¬
ma disponsationis fide quã c̃cubitu nec cognouerat
nec fuerat cogniturus. nec perierat Nec m̃ daxman¬
serat c̃iugis appellatio: ubinecfuerat. nec futura
eratcarnis ulla cõmixtio. Erat qͥppeilla uirgo ideo

Expanded text:
potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae ui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sopulati quãdiu uiuunt inseparabilit̃ ꝑ seuerenT
Nec licet excepta causa fornicationis ac̃iuge c̃ uigẽ
dirimi Hocit custoditin xp̃o & ȩclesia. utuiubis
cũ uiuente in anũ. Nullo diuortio separ&. Cuius
sa cram̃ti tanta obseruatio ÷ inciuitatedĩnr̃i. hoc ÷¬
in eclesia xp̃i. ut cũ filiorũ ꝓcreandoꝵcausa ł nubent
feminȩ ł ducant᷑uxores. necsterilẽ c̃iugẽ fassitrelin¬
quereutalia fecunda dicat᷑. Qđsiqͥs quã fecerit p̃
legehuiꝰ scłi ubi int̃ uenienterepudios inecrimine
c̃cedit᷑ cũ aliis alia copulare conubia qđ &iã sc̃m mor
testat᷑: Sed lege e uangelii reus ÷ adulterii sict̃ &iã
illa si alterinupserit. Usq ad eoman& in t̃uiuenr¬
tes semel in itaiuranuptiarũ. ut potius sint int̃
sec̃ iuges qui ab alterutro separati st quã cũ his quib
aliis adhȩser̃ Cũ aliis qͥꝓpea dulteriñ ẽent nisi
ad alterutrũ c̃iuges ꝑmanerent. Deniq mostuo
cũqͦ uiro uerũ couhiũ fuit. fierit uerũ conubiũ

Expanded text:
copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei no Christi, ut, cum filiorum procreandorum causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctestatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium
Abbreviated transcription (Latin):
stimul&lur ubieritreatus ille quẽ transie¬
unte peccatomanerehere uci c̃cedut&iam
cũ iãbeneuiuat nomonihiltale cõmittens nedicipos¬
sit eorũ peccatorũ ei reatũ manereq̃ meminit : eorũ iͦ ꝗ̃
ptest̃ quodã modo in m̃tib: angeloꝵ ut nulla sitiniqͥ¬
tas impunita. pisi quã sanguismediatoris expiaue
Cuiꝰ signocrucis c̃secrat᷑ unda baptis maris. ut
eadelu at᷑reatꝰ tã quã inerrographo scriptꝰ innotitia
spiritaliũ potestatũ ꝑ qͦs poena exigit᷑p̃eccatoꝵ. Niuc
crrographonascunt᷑ ol moxii om̃ sin carne. de carne
carnalit̃ nati. eius ab hoc debito sanguine liberandi

Expanded text:
stimuletur, ubi erit reatus ille, quem transestimuletur, ubi erit reatus ille, quem transeunte peccato manere concedis ene vivat homo nihil tale committens, nec dici possit eorum peccatorum ejus reatum manere quae meminit, eorum vero quptae sunt quodammodo in mentibus angelorum, ut nulla sit iniquitas impunita, nisi quam sanguis Mediatoris expiaverit? Cujus signo crucis consecratur unda baptismatis, ut ea diluatur reatus tanquam in chirographo scriptus in notitia spiritalium potestatum, per quas poena exigitur peccatorum. Huic chirographo nascuntur obnoxii omnes in carne de carne carnaliter nati, ejus ab hoc debito sanguine liberandi,
Abbreviated transcription (Latin):
uptiata potest ẽ e & ꝓeccatũ ñ eẽ cureadẽ ipsa in ple
pecctũ sit Ad hȩ crespond& dimiiti c̃cupiscentiã
artas in baptesmop̃ut sit sed ut in peccatũ ñ imput&đ
Quãcuis lr reatus uo iã soluto man&tam̃ donesan&i
ont̃ĩs infirmitus nra ꝓficientere nouation e interio¬
ris horrinis dedie ip̃ dit̃ cũ exterior induerit inco

Expanded text:
e, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu suo iam soluto manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in diem cum exterior induerit inco
Abbreviated transcription (Latin):
tẽmalã om̃s in eo peocauer̃ quando om̃s illeunꝰ fum̃¬
er̃ deqꝰ ꝓprerea singuli peccatũ originale traxeruns¬
Namalũ puden delibidinis & potest eẽ sinenuptuis p¬
nuptiȩ s in eillo quãuis ipsũ possint eẽsineillis. Nã
utiq sinenuptiis ÷ pudenda carnis c̃cupiscentia
qͣndo ad ulteria & q̃q. stu praatq inmunda põmittit
longec̃ traria pudititiȩ nuptiarũ . aut qͣndo nulla
ista cõmittit qr homonulla c̃fensione ꝑmatit. & tam̃
surgit & mou&ur & mou& & plerũq in sõnis ad
ipsiusoperis similitudinẽ & suamotionis ꝑuenit
finẽ Hocergomalũ necipsis nuptiis malũ ÷ nuptia¬
rũ sed habentillud in corporemortis huiꝰ paratum
&iã sinolunt sin eqͦ ñ posst̃ implere qđ uolunt

Expanded text:
tem malam omnes in eo peccaverunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum originale traxerunm malum pudendae libidinis et potest esse sine nuptiis enuptiae sine illo, quamuis ipsum possit esse sine illis. nam utique sine nuptiis est pudenda carnis concupiscentia, quando adulteria et quaeque stupra atque inmunda committit, longe contraria pudicitiae nuptiarum, aut quando nulla ista committit, quia homo nulla consensione permittit, et tamen surgit et mouetur et mouet et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem et suae motionis peruenit finem. hoc ergo malum nec in ipsis nuptiis malum est nuptiarum, sed habent illud in corpore mortis huius paratum, etiamsi nolunt, sine quo non possunt inplere quod uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
do egonuptias corporales sinecomixtione sed nec
qͥs quã osten d& mi hiean dẽ cõmixtionẽ sinec̃fusio
ne c̃fus ione cõmixtio. Es s& qͥppe in coeundo tranqͥl¬
lam̃ broꝵ poboediendia. ñpudenda carnis c̃cupiscentsi¬
a ꝓ inde c̃iugiũ bonũ ÷ un deordinate seminatꝰnasq¬
tꝰ homo & fructꝰ c̃iugu bonꝰ ÷ qđ t ipseqͥ ita nascit᷑ ho¬
mo sed peccatũ malum estcũ qͦ nascit᷑ om̃is homo
Dr̃ qͥꝓpefec̃ & fac hominẽ sed ꝑ unũ homin ẽ peccatũ

Expanded text:
do ego nuptias corporales sine commixtione, sed nec ipse ostendit eandem commixtionem sine confusionine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia. proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum hominem peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
corpores enescentem inuant᷑ ñ leue qͣntũ m uid&ore
scentis cũ corpore. acdein desenescentis animȩ indiciũ ÷¬
b. cedant multũ tam̃ refestquantũ in sesea gant᷑impe¬
tu Nãsimaioreim p&um in oruel ut uehem̃ti aliqꝰ
torm̃toemissus infligat᷑ maiori ł laxiusiaculato ł iã
linguiscenti quã uis ab eodẽ resiliat r& ardat Illud

Expanded text:
corpore senescente minuantur; non leve, quantum mihi videtur, corpore senescente minuantur; non leve, quantum mihi videtur, crescentis cum corpore, ac deinde senescentis animae indicium bus cedant; multum tamen refert quanto in sese agantur impetu: nam si majore impetu minor, velut vehementi aliquo tormento emissus infligatur majori vel laxius jaculato, vel jam languescenti; quamvis ab eodem resiliat, retardat illum
Abbreviated transcription (Latin):
ita habe antreqͥrere : Nunc itagimꝰ ut appareatsi potest.
n& sẽꝑne anñ sẽꝑ fuerit. futurauesit . aut qđ n c̃ perita
nun cĩperita ÷ cũ & longũ tẽpus necor porib: qͥdẽ ad fer¬
remagnitudinis causã superius ꝓbauerimꝰ & peritiuã no¬
tis simũ sit possenullã ad eẽo rescentib: ac sepesenescenib
opostunã eẽ Multaq aliadicta st̃ satisuto pinor ad de¬
monstrandũ ñ cũ magnitud in ecorporis quã &as affest̃
tẽcorporauires p̃bentanim ȩã pliores. sicũ his ãplior
risputarisoleant nũ quã tam̃ ab anima eas abiudi¬
cauerĩ cũ uideã in ex animis corporib: nullas eẽ corpus
qͥdẽ uirib sicut sensib: utianimã ñ negandũ ÷ tam̃
qͣndo ista st̃ uiuentis officia. qͥs hȩc dubita ueritadani¬
mã potius ꝑtinere Cũ igit᷑maiores uires in pueris
grandiusculis quã in fantib eẽuideamꝰ acdeindead¬
ulescentes iuuenesq: indies uirib: p̃stent. donecrursus

Expanded text:
ita sese, requirere? Nunc enim agimus ut appareat, si potest, net, semperne an non semper fuerit, futurave sit, aut quod nunc imperita nunc perita est; cum et longum tempus, ne corporibus quidem afferre magnitudinis causam, superius probaverimus; et peritiam notissimum sit posse nullam adesse crescentibus, ac saepe senescentibus opportunam esse; multaque alia dicta sint satis, ut opinor, ad demonstrandum non cum magnitudine corporis, quam aetas affert, aetatem corpora vires praebent animae ampliores, si cum his amplior ris putari soleant; nunquam tamen ab anima eas abjudicaverim, cum videam in exanimis corporibus nullas esse. Per corpus quidem viribus, sicuti sensibus, uti animam non negandum est; tamen quoniam ista sunt viventis officia, quis haec dubitaverit ad animam potius pertinere? Cum igitur majores vires in pueris grandiusculis quam in infantibus esse videamus, ac deinde adolescentes, juvenesque in dies viribus praestent, donec rursus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ tales habuerit᷑ mors uhostẽ necatẽ : Noxiũ uͦ illud ÷
gen astiũ qͦ animiualitudo sauciat᷑ Nã & odoreaes apore
mirediudicarepulm̃ta & qͦ lacupiscis captꝰ sit ł qđ erine
uinũ sit nos sedicere q̃dã tͥmiseranda peritia & his astib.
cũ qͣsi creuis seanim auid& qͥ neglectam̃ tedeflux̃ in sensus
nihi laliud quãtumuis seđ &iã c̃tabiis seiudicanda ẽ¬

Expanded text:
 tales habuerit, morsu hostem necatum. Noxium vero illud est genus artium, quo animi valetudo sauciatur: nam et odore ac sapore mire dijudicare pulmenta, et quo lacu piscis captus sit, vel quotenne vinum sit, nosse dicere, quaedam est miseranda peritia; et his artibus cum quasi crevisse anima videtur, quae neglecta mente defluxit in sensus, nihil aliud quam tumuisse vel etiam contabuisse judicanda e
Abbreviated transcription (Latin):
uerit multũ ual& magnitudineꝓpͥa sed nutan imȩad
mouendũ corporis ponđ neruis qͣ sitorm̃tis utit᷑ Neruos
ir ueg&at mobilioresq effic̃ siccitas calorq moderatꝰ
Contra eos laxatatq in firmat umiđ rigor Itaq sõno
ql eũ frigidũ &umidũ dicunt medici& ꝓbanti m̃ bra lin¬
guescunt atq ipse exꝑ gefactorũ conat᷑multo ÷ debilior
Id eoq nihil ÷ fractius & eneruius l& hargicis atq qͦ sdã
fren&icos. qͥb. uigiliȩ &uiniuis & acute febres id ÷ tot
calidaplusnimio neruos tendt̃ atq durant maiorib:
uirib quã integra ualitud inereluctari & multa facere
manifestũ ÷ cũ eorũ corp̃ sit ȩgritudin eattenuatius & exi

Expanded text:
 magnitudine propria. Sed nutus animae ad movendum corporis pondus, nervis quasi tormentis utitur: nervos autem vegetat mobilioresque efficit siccitas calorque moderatus; contra eos laxat atque infirmat humidus rigor. Itaque somno, quia eum frigidum et humidum dicunt medici et probant, membra languescunt; atque ipse expergefactorum conatus multo est debilior, ideoque nihil est fractius et enervius lethargicis. At quosdam phreneticos, quibus vigiliae et vini vis et acutae febres, id est tot calida plus nimio nervos tendunt atque durant, majoribus viribus quam integra valetudine reluctari et multa facere manifestum est, cum eorum corpus sit aegritudine attenuatius et exi
Abbreviated transcription (Latin):
cõplecti: Vtit in circulo quantũuis amplo ÷ mediũ quocun¬
cta c̃uergunt qđ centrongeom & reuocant : & quãui stotius
ambitus pastes innumerabilit̃secariq̃ ant. nihiltam̃ ÷ p̃t̃¬
illud q̃ quoc&ã parilit̃ dim&iant᷑ & qđ omnib: quasi quo¬
dã equalitatis iuiredomin & Hincuͦ in quã lib& pastẽ sie gre¬
diuelis eo amittunt᷑ omãquo in plurima ꝑgit᷑ si canimus
aseipsȩfusus imm̃ sita te qdã di uerberat᷑ & ueram̃ dicita

Expanded text:
conplecti. ut enim in circulo quantumuis amplo unum est medium, quo cunconplecti. ut enim in circulo quantumuis amplo unum est medium, quo cuncta conuergunt, quod xsvvoov geometrae uocant, et quamuis totius ambitus partes innumerabiliter secari queant, nihil tamen esta pariliter dimetiantur et quod omnibus quasi quodam aequalitatis iure dominetur, hinc uero in quamlibet partem si egredi uelis, eo amittuntur omnia, quo in plurima pergitur, sic animus a se ipse fusus inmensitate quadam diuerberatur et uera mendicita
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis quȩ uiui ficatatq animat p̃sto ÷. Nulla in trinse¬
cus nr̃auis cera nouerimꝰ ñ medi cosempiricos. necana¬
tomicos. necdogmaticos nec m& hodicos. sed hominẽ
esuitam̃ ut senoscat. magna opus hab& c̃su&ud inerece¬
dendiasensib & an imũ in scipsũ colligendi atq in seipso
r&inendi Qđ hitantũ as secunt᷑ qui plagas qͣsdã opinio¬
nũ qͣ suite cotidianecursus infligit autsollicitudinem
urunt. autliberalib: medicant disciplinis Itaeni sibi
animꝰ redditꝰ quȩ sitpulchritudo uni uersitatis intelle¬
igit quȩ ꝓfecto ab uno cognominata ÷ Iocircoq illã uidereñi
c& animȩ q̃ in multa ꝓcedit sectat᷑q auiditate pauperiẽquã
nescit sola se gregatione multitudinis posseuitari Mlulti¬
tud inẽ autẽ p̃ hominũ dico sedomniũ quȩ sensus attirigit
Necmirereqđ eo egestatẽ patit᷑ magis quo magis app&it plura

Expanded text:
cunctis quae uiuificat atque animat praesto est, nulla intrinsecunctis quae uiuificat atque animat praesto est, nulla intrinsecus nostra uiscera nouerimus, non medicos empiricos nec anatomicos nec dogmaticos nec methodicos, sed hominem qui tamen ut se noscat, magna opus habet consuetudine recedendi a sensibus et animum in se ipsum colligendi atque in se ipso retinendi. quod hi tantum adsecuntur, qui plagas quasdam opinionum, quas uitae cotidianae cursus infligit, aut solitudine inurunt aut liberalibus medicant disciplinis. Ita enim sibi animus redditus, quae sit pulchritudo uniuersitatis, intellegit, quae profecto ab uno cognominata est idcircoque illam uidere non licet animae, quae in multa procedit sectaturque auiditate pauperiem, quam nescit sola segregatione multitudinis posse uitari. multitudinem autem non hominum dico sed omnium, quae sensus attingit. nec mirere, quod eo egestatem patitur magis, quo magis appetit plura
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate : uno quioculorũẽ. altero auriũ : Itaq cũ aliquid uidentꝰ
c̃gruentib sibi pastib figuratũ. N absurdedicimus rationabili¬
terapparere. Itẽq cũ aliqͥd benecon cinereaudimꝰ. ñ dubita¬
cam᷑ & qđ cogitamus nullo alio hominesciente scimꝰ ipsũ
tam̃ corubi cogitamꝰ nescimꝰ inquapaste corporis habeam
nisi ab alio discamꝰ qui nescit qđ cogitamꝰ. Nec igno cũ audi¬
mꝰutextato cordediligamꝰ dm̃ . p̃ hocdici deilla pasticula
carnis nrãe quȩ sub costis nr̃is lat& sed deillaui qua cogi¬
tationes fiunt. Quȩ merito appellat᷑ hoc nomineqr sicut
matus ñ cessat in corde underepulsus diffunditusq qͣq
uenarũ i tañ quiescimꝰ aliqͥd cogitando uersare : Verũ
culis clausis. sensu corporisqͥuocat᷑ tactus m̃ bra forinsecus
nr̃anumeremꝰ ipsius autẽanimȩ interiore p̃sentia qua

Expanded text:
cessitate, uno, qui oculorum est, altero aurium. itaque cum aliquid uidemus cessitate, uno, qui oculorum est, altero aurium. itaque cum aliquid uidemus congruentibus sibi partibus figuratum, non absurde dicimus rationabiliter apparere, itemque, cum aliquid bene concinere audimus, non dubitacamur et quod cogitamus nullo alio homine sciente sciamus, ipsum tamen cor ubi cogitamus nescimus in qua parte corporis habeamus, nisi ab alio discamus qui nescit quod cogitamus. nec ignoro, cum audimus, ut ex toto corde diligamus deum, non hoc dici de illa particula carnis nostrae, quae sub costis latet, sed de illa ui, qua cogitationes fiunt; quae merito appellatur hoc nomine, quia sicut motus non cessat in corde, unde se pulsus diffundit usquequaque uenarum, ita non quiescimus aliquid cogitando uersare. uerum toculis clausis sensu corporis, qui uocatur tactus, membra forinsecus nostra numeremus, ipsius autem animae interiore praesentia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatẽ. Aliud ẽergo sensus. aliud ꝑsensũ. Nam sensum
mulc& pulchremotus ꝑsensũ autẽ animũ solũ pulchra in
motus significatio. hoc&iã in aurib: facilius aduestitur.
Namquicquid iocunde sonat illũ ipsũ auditũ lib& atq:
illicit. Quod autẽ ꝑ eundẽ sonũ bene significat᷑. Nuntio
quidemaurium. sed ad solammentẽ refestur. Itaq: cumaudi¬
mus illos uersos. quid tantum oceano ꝓperent se tinguere
soles hiberni ł qu& ardis mora noctib obst&. alit̃ m&ra
laudamus. Aliterq sententiã. Nec sub eodẽ intellectudicimus
rationabiliter sonat. & rationabilit̃ dictũ ẽ. Ergo proceditratio¬
abanimã rationali scilic& in eaquȩ fiunt rationabilia. ł dicunt
Duoigit᷑ uideo inquib potentia uisq rationis possit ip̃sis
&iã sensib: ad moueri : opera hominũ quȩ uident᷑. & uerba quȩ
audiunt᷑ : In utroq autẽ utit᷑ mens gemino nuntio ꝓcorporis ne¬

Expanded text:
uoluptatem. aliud ergo sensus, aliud per sensum; nam sensum uoluptatem. aliud ergo sensus, aliud per sensum; nam sensum mulcet pulcher motus, per sensum autem animum solum pulchra in motu significatio. hoc etiam in auribus facilius aduertitur; nam quidquid iucunde sonat, illud ipsum auditum libet atque inlicit; quod autem per eundem sonum bene significatur, nuntio quidem aurium sed ad solam mentem refertur. itaque cum audimus illos uersus: quid tantum Oceano properent se tinguere soles hiberni uel quae tardis mora noctibus obstet, aliter metra laudamus aliterque sententiam nec sub eodem intellectu dicimus: \'rationabiliter sonat\' et \'rationabiliter dictum eab anima rationali scilicet in ea, quae uel fiunt rationabilia uel dicuntur. Duo igitur uideo, in quibus potentia uisque rationis possit ipsis etiam sensibus admoueri, opera hominum, quae uidentur, et uerba, quae audiuntur. in utroque autem utitur mens gemino nuntio pro corporis ne
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi quoque archi tecti iam suo uerbo rationẽ i stã uocaNT
& partes discordit̃ collo catas. dicunt enim non habere
ntionẽ qđ latepat&. ac penc in om̃s astes operaq humana
diffunditur: Iamin carminib: inquib: itẽdicimus esse
sationẽ ad uolupratẽ auriũ ꝑtinentẽ. quis nonsentiat dim̃¬
sionẽ cẽ totius huius suauitatis opificẽ  Sed histrione
saltante cum benes patantib: gestus illi om̃s signas intrerũ
quãuis mẽbrorũ numerosus quidam motꝰ oculos eadem
illa dim̃sione delact&: dicitur tam̃ rationabił illasailta¬
tio quod bene aliquid signific& & ostendat. exceptasensud
uoluptate: Nonenim sipinnatã uenerẽ faciat. & cupidinẽ
palliatũ. quãuis id mira membrorũ motione atq: collo¬
catione depingat . oculos uid&ur offendere. sed ꝑ ocu¬
los animum cui signarerũ illa monstrant᷑ : Nã oculio ffen¬
derentur. si nompulchrȩ mouerent᷑. Hocenĩ ꝑtinebat
ad sensũ inquo amma eo ipso quod mixtaẽ corpori ꝑcipit

Expanded text:
ipsi architecti iam suo uerbo rationem istam uocant et partes discorditer conlocatas dicunt non habere rationem. quod late patet ac paene in omnes artes operaque humana diffunditur. iam in carminibus, in quibus item dicimus esse rationem ad uoluptatem aurium pertinentem, quis non sentiat dimensionem esse totius huius suauitatis opificem? sed histrione saltante cum bene spectantibus gestus illi omnes signa sint rerum, quamuis membrorum numerosus quidam motus oculos eadem illa dimensione delectet, dicitur tamen rationabilis illa saltatio, quod bene aliquid significet et ostendat excepta sensuum uoluptate. non enim, si pinnatam Uenerem faciat et Cupidinem palliatum, quamuis id mira membrorum motione atque conlocatione depingat, oculos aidetur offendere sed per oculos animum, cui signa rerum illa monstrantur; nam oculi offenderentur, si non pulchre moueretur. hoc enim pertinebat ad sensum, in quo anima eo ipso, quod mixta est corpori. percipit
Abbreviated transcription (Latin):
infigura posuimꝰ. unde in extremalineeducunt᷑ : Nãsi
diui dttͣ longitudine. aut&iã latitudinecarereñ porest
Sed si longitũdinẽ solã hab& p̃iã undeducunt᷑ lineȩ sed
delineaducit᷑ &si figura ñdũ sit cui mediũ intellegiml
illud itdicolincȩ principiũ. aqͦ in cip̃ longitudo. qđ sine¬
ulla longitu dineintellegendũ ÷ Nãsi longitudinẽsine

Expanded text:
in figura ponebamus, unde in extrema lineae ducuntur. Nam si dividitur, longitudine aut etiam latitudine carere non potest. Sed si longitudinem solam habet, non jam unde ducuntur lineae, sed de linea ducitur, etsi figura nondum sit cujus medium intelligamus? Illud enim dico lineae principium a quo incipit longitudo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitandũ ÷ qr sicut anullo cȩp̃. itam nullo c̃sistit Ñsineqͥdã
medio abimis qđ omẽ corpꝰ ÷ ad sũ ma qđ ds̃ ÷ transeundũ rita
Sescilic& in t̃extrema mediã repperit eo qđ nec cuiquã corpoꝵ
similis exister& qͥ similitudodĩ e&̃ nec itidẽ eqͣrqdõ possit :
q & si ab illo cepis s& deillo ñ ẽe& Anĩ adueftit&i ã in rerxple

Expanded text:
cogitandum est, quia sicut a nullo coepit, ita in nullo consistit, non sine quodam medio ab imis, quod omne corpus est, ad summa, quod deus est, eundum rata se scilicet inter extrema mediam repperit eo quod nec cuiquam corporum similis exsisteret, quia similitudo dei esset, nec eidem aequari deo posset, quia etsi ab
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s sdocibilesdĩ ueniuntad filiũ. quõ audier̃ & didi¬
cer̃ a patre ꝑfiliũ qui euidentissimedic̃ Om̃is qui audi¬
tellegamꝰ uocationẽ qua fiunt elect p̃qui eligunt᷑
qua credider̃ fed qr eligunt᷑ ut credant Hlecti st̃ itaq:
futura facta p̃seuut. Hecti st̃ di demundo eauocatio¬

Expanded text:
 quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit: « Omnis qui audiergo vocationem qua fiunt electi, non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et futura facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatio