comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quando martyrum strata sunt corpora. Sic gͦ ñ stabit
hereticus aduersus catholicum. qui accepit labores
eiꝰ. quando p̃ualuerunt leges catholicoꝵ imꝑatorĩ
stabit catholicus adu̾sus hereticum
qui abstulit labores eius. quando p̃ualebant furores
impioꝵ circuncellionũ. Ipsa quippe soluit scͥptura
questionẽ. quȩ ñ ait. tunc stabunt homines. s tunc
stabunt iusti. Et ideo in magna constantia: quia in
bona conscientia. Iustꝰ aut̃ hic nemo ẽ: iusticia sua. id
ẽ tanqũa sibi a se ipsofacta. s ut dicit apłs sicut uni¬
cuiq ds̃ partitus est mensuram fidĩ. Sequit᷑ autẽ et
adiungit. Sicut enĩ in uno corpore multa membra ha¬
bemꝰ. om̃ia aut̃ membra ñ eosdem actus habent. ita
multi unũ corpꝰ sumꝰ in xp̃o. Ac ꝑ hoc nemo potest ẽẽ in¬
stus. quandiu fuerit ab unitate huiꝰ corporis separat᷑
Quemadmodũ enĩ membrũ si p̃cidatur ab hominis

Expanded text:
quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non stabit quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non stabit haereticus aduersus catholicum, qui accepit labores eius, quando praeualuerunt leges catholicorum imperatorum, sed stabit catholicus aduersus haereticum, qui abstulit labores eius, quando praeualebant furores impiorum Circumcellionum. ipsa quippe soluit scriptura quaestionem. quae non\' ait tunc stabunt homines sed \'tunc stabunt iusti\' et ideo in magna constantia\', quia in bona conscientia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id est tamquam sibi a se ipso facta, sed, ut dicit apostolus, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. sequitur autem et adiungit: Sicut enim in uno corpore multa mem bra habemus. omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. ae per hoc nemo potest esse iustus, quam diu fuerit ab unitate huius corporis separatus. quem ad modum enim membrum, si praecidatur ab hominis
Abbreviated transcription (Latin):
et iustus ẽ. et iustificans: nos autẽ iustificati gratis per
gr̃am ipsius. Non autẽ iustificat nisi corpꝰ suũ: quodẽ.
eccłia. Et ideo si corpꝰ. xp̃i tollit spolia impioꝵ. et corpori
xp̃i thesauritantur diuitiȩ impioꝵ. ñ debent impii foris
remanere ut calumnientur.s: intrare potius ut iusti¬
ficent᷑. Unde et illud qͦd de die iudien scriptũ est. tunc
stabunt iusti in magna constantia aduersus eos qui se
angustiauer̃t. et qui abstuler̃t labores eoꝵ. ñ utiq sic in¬
telligendum ẽ. quia stabit chananeus adu̾sus isrł. cũ
chananei labores abstulerit isrł.s: stabit nabutheus
adu̾sus achab: qm̃ labores nabuthei abstulit achab.
chananeus quippe impius: nabutheus iustꝰ. Eodem mͦ
ñ stabit paganꝰ adu̾sus xp̃ianũ. qui abstulit labores eiꝰ.
quando idoloꝵ expoliata uł donata sunt templa. sed
stabit. xp̃ianꝰ adu̾sus paganum qui abstulit labores eius

Expanded text:
et justus est, et justificans; nos autem justificati gratis per et justus est, et justificans; nos autem justificati gratis per gratiam ipsius . Non autem justificat nisi corpus suum, quod est Ecclesias et ideo si corpus Christi tollit spolia impiorum, et corpori Christi thesaurizantur divitiae impierum, non debent impii foris remanere, ut calumnientur, sed intrare potius ut justificentur. 41. Unde et illud quod de die judicii scriptum est, Tunc stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustia uerunt et abstulerunt labores eorum. non utique sic intellegendum est, quia stabit Chananaeus aduersus Israhel, cum Chananaei labores abstulerit Israhel. sed stabit Nabuthaeus aduersus Achab, quoniam labores Nabuthaei abstulit Achab; Chananaeus quippe impius, Nabuthaeus iustus. eodem modo non stabit paganus aduersus Christianum. qui abstulit labores eius. quando idolorum expoliata uel donata sunt templa, sed stabit Christianus aduersus paganum, qui abstulit labores eius,
Abbreviated transcription (Latin):
tus detur. aut si ĩa foris datus ẽ: ñ foris cum illo remane¬
at᷑. et quicqͥd ab eis qui post acceptum baptismũ hic ui¬
uunt humana infirmitate contrahit᷑. quarũq cul¬
paꝵ ꝓpt̃ ipsũ lauachrũ dimittitur. Neq enim aliqͥd
ꝑdest ñ baptirato dicere. dimitte nobis debita nr̃a. Ita
mͦ mundat eccłiam suã lauachro aquȩ in u̾bo. ut tũc
eã sibi exhibeat ñ habentẽ maculã aut rugã. aut aliqͥd
eiusmodi. totã scilicet pulchr̃a atq ꝑfectam quando ab¬
sorbebit᷑ mors in uictoriã. Nunc gͦ in quantũ uiget in
nobis. qͦd ex do nati sumꝰ. ex fide uiuentes iusti sumꝰ. In
quantũ aut̃ reliqͥas mortalitis ex ada trahimꝰ. sine pec¬
cato ñ sumꝰ. Et illud enim uerũ ẽ. qui natꝰ est ex d̃o non
peccat. et illud uerũ ẽ. si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habe¬
mꝰ nos ipsos seducimꝰ. et u̾itas in nobis ñ ẽ. Dñs itaq xp̃c¬

Expanded text:
tus detur aut. si iam foris datus est, non foris cum illo remanetus detur aut. si iam foris datus est, non foris cum illo remaneatur —. et, quicquid ab eis, qui post acceptum baptismum hic uiuunt. humana infirmitate contrahitur quarumque culparum, propter ipsum lauacrum dimittitur. neque enim aliquid prodest non baptizato dicere: Dimitte nobis debita nostra. Ita modo mundat ecclesiam suam lauacro aquae in uerbo, ut tunc eam sibi exhibeat non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, totam scilicet pulchram atque perfectam, quando absorbebitur mors in uictoriam. nunc ergo, in quantum uiget in nobis, quod ex deo nati sumus ex fide uiuentes, iusti sumus: in quantum autem reliquias mortalitatis ex Adam trahimus, sine peccato non sumus. et illud enim uerum est: Qui natus est ex deo, non peccat. et illud uerum est: Si d.ixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. d
Abbreviated transcription (Latin):
dimissa sit. ut qͥd hoc poscit eccłia. si iam etiam in hac uita
ñ ħt maculã aut rugam. aut aliquid eiusmodi: Con¬
temnant et apłm iohannẽ clamantẽ in epła sua.Si di¬
xerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ et u̾i¬
tas in nobis ñ ẽ. Si aut̃ẽ confessi fuerimꝰ peccata nr̃a.
fidelis est et iustus. qui dimittat nobis peccata. et mun¬
det nos ab omni iniquitate: ꝓpt̾ hanc spem dicit uniu̾¬
sa ȩccłia. dimitte nob̾ debita nr̃a. ut ñ suꝑbientes. s con¬
fitentes mundet ab om̃i iniquitate: atq ita sibi exhibe¬
at dñs xp̃c in illa die głosam eccłiam ñ habentẽ macu¬
lam aut rugam. aut aliquid eiusmodi. quã mͦ mundat
lauachro aquȩ in u̾bo. quia neq aliquid remanet in
baptismo quod ñ dimictatur. p̃teritoꝵ om̃iũ peccatorũ.
si tam̃ ipse baptismus. ñ frustra foris habeatur. s aut in¬

Expanded text:
dimissa sint. ut quid hoc poscit ecclesia. si iam etiam in hac uita dimissa sint. ut quid hoc poscit ecclesia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi? contemnant et apostolum Iohannem clamantem in epistula sua: Si dixerimus! quia peccatum non habemus. nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et iustus, qui dimittat nobis peccata et mundet nos ab omni iniquitate. propter hanc spem dicit uniuersa ecclesia: Dimitte nobis debita nostra, ut non "sed confitentes mundet ab omni iniquitate atque ita sibi exhibeat dominus Christus in illa die gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quam modo mundat lauacro aquae in uerbo. quia neque aliquid remanet in baptismo, quod non dimittatur praeteritorum omnium peccatorum - si tamen ipse baptismus non frustra foris habeatur, sed aut in
Abbreviated transcription (Latin):
sũt subiecti. Absit aut̃ ut quisquã nr̃m ita se iustum
dicat. ut aut suã iusticiã uelit constituere. id est quasi
a se ipso sibi datam. cũ dicat᷑ ei qͥd enĩ habes qͦd ñ acce¬
pisti. aut sine peccato se ẽẽ iactare audeat in hac uita.
sicut ipsi in nr̃a collatione dixerunt in ea se ẽẽ eccłia q̃
tes hoc in eis mͦ compleri. qui uł post baptismũ conti¬
nuo uł dimissis debitis que dimittenda in oratione¬
poscuntur: de hoc exeunt corpore: in tota uͦ tunc ȩc
cłia futurum. ut sit omnino ñ habens maculã aut
rugam. aut aliquid eiusmodi. quando dicendum
erit. ubi ẽ:mors uctoria tua. ubi ẽ. mors aculeus tu¬
us: Aculeus enim mortis ẽ: peccatũ. In hac aut̃e uita
ubi corpꝰ qͦd corrumpit᷑ aggrauat animã. si ȩccłia eorũ
iam talis ẽ: ñ gͦ dicant dõ qͦd dñs orare nos docuit. di¬
mitte nobis debita nr̃a. Cum enĩ in baptismo cuncta

Expanded text:
sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, tes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in orationeposcuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat animam, si ecclesia eorum iam talis est. non ergo dicant deo, quod dominus orare nos docuit: Dimitte nobis debita nostra. cum enim in baptismo cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓu̾bus. thesaurirantur aut̃e iustis diuiciȩ impiorũ.
tunc uidebimꝰ ñ ẽẽ querendũ qui habeant res hereti¬
corum .s. qui sint in societate iustoꝵ. Scimꝰ quidẽ illos
tantam sibi arrogare iusticiam. ut eam se iactant ñ
solũ se habere: s: etiam alus hominib dare:Ase quip¬
pe dicunt iustificari eũ quẽ baptitauerint. Ubi nichil
eis restat. nisi dicere illi qui baptiratur ab eis. ut in bap¬
tiratorem suũ credat. Cur enim ñ faciat. quando apł̃s
dicit. credenti in eum qui iustificat impium. deputa¬
tͦ fides ad iusticiam : In ipsũ gͦ credat. sieũ ipse iustifi¬
cat: ut deputetur fides eiꝰ ad iusticiã. S puto qͦd etiam
ipsi se ipsos horrent. si tam̃ ista uł cogitare dignantur.
Iustus enim et iustificans: ñ ẽ. nisi ds. Potest aut̃ & de istis
dici. quod dix̃ apłs de iudeis: quia ignorantes di iusti¬
ciã. et suam iusticiã uolentes constituere. iusticiȩ di ñ

Expanded text:
prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et de istis dici, quod dixit apostolus de Iudaeis, quia ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non
Abbreviated transcription (Latin):
patione damnabili uendicamꝰ. Quicqͥd gͦ nomine ȩccłia¬
rũ pars donati possidebat. xp̃iani imꝑatores legib re¬
Cũ gͦ nobiscum sint plebes earundẽ eccłiaꝵ nobiscũ pau¬
ꝑes qui eisdem possessiunculis alebant᷑. ipsi potiꝰ foris po
siti desinant concupiscere aliena. s intrent in unitatis
societatem. ut parit̃ gubernemꝰ ñ illa tantũ quȩ dicũt
sua. uerũ etiam quȩ dicunt᷑ et nr̃a. Scͥptum ẽ. enĩ. Om
eiꝰ corpore unũ sumꝰ. et de istis talib reb faciamꝰ quod
scͥptum ẽ: in actib apłoꝵ. Erat illis anima una et cor
unum. et nemo dicebat aliquid ꝓprium. s erant illis
quã iocundũ habitare fr̃s in unũ. ut sic exꝑiant᷑ et sci¬
ant quã ueracit᷑ ad eos clamet mat̾ catholica qͦd scͥbit
beatus apłs ad corinthios. Non quero quȩ sunt ur̃a:s
uos. Si aut̃e consideremꝰ. qͦd scͥptũ ẽ in libro sapientie.
ideo iusti tulerunt spolia impioꝵ. item qͦd legitur in

Expanded text:
patione damnabili uindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus recum ergo nobiscum sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiti desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua, verum etiam quae dicuntur et nostra. Scriptum est enim: Oeius corpore unum simus et de istis talibus rebus faciamus, quod scriptum est in actibus apostolorum: Erat illis anima una et cor unum et nemo dicebat a aliquid proprium, sed erant illis quam iucundum habitare fratres in unum, ut sic experiantur et sciant, quam ueraciter ad eos clamet mater catholica, quod scribit beatus apostolus ad Corinthios: Non quaero, quae sunt uestra, sed uos. Si autem consideremus, quod scriptum est in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in
Abbreviated transcription (Latin):
constituta ñ solum nullas angustias. uerũ etiã quan¬
ciam latitudinẽ inuenit. ñ eorporalium locoꝵ. ẜ. spi
a ctõ. nec dici nisi stultissime potest. ñ habere locum
uerit: quanto stultius dicitur illis angustus impe¬
qͦd cum ãs ubiq sit totus: ñ tam̃ in om̃ib habitat.
⁊ eni om̃ib dici potest qͦd ait apłs: uł qͦa iam aixi uil
etiam illud. Nescitis quia templum di estis. et sp̃e di ha¬
bitat in uobis: Unde et econtrario de quibusda ide
litatem penitus trinitatis ignorat. qͦd in aliquo ha¬
bitare possit pat̃. aut filius. in quo ñ habitat sp̾s ses.
fatendum ẽ ubiq ẽẽ dm ꝑdiuinitatis presentiam.
s ñ ubi

Expanded text:
constituta non solum nullas angustias uerum etiam quanconstituta non solum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium locorum sed spa deo. nec dici nisi stultissime potest non habere locum  anima impleuerit. quanto stultius dicitur ullis angustiis impequod, cum deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ait apostolus, uel quod iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quibusdam idelitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo non habitet spiritus fatendum est ubique esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. et a facie tua quo fugiamꝰ. Si ascendero in celum
tu ibi es: si descendero in infernum ades. S sic ẽ ds
ꝑcuncta diffusus. ut ñ sit qualitas mundi.s. substan¬
tia creatx mundi. sine labore regens & sine onere con¬
tinens mundum: ñ tam̃ ꝑ spacia locorum quasi mole
aiftusa. ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidus
& ĩalio dimidio dimidiꝰ atq ita ꝑ totũ totꝰ. s.i solo celo totꝰ an
sola t̾ra totus. et in celo et int̾ra totus. et nullo conen¬
tus loco. s. in se ipso ubiq totus. Ita pat. ita filius ita
spc sẽs: ita trinitas unus ad̾s. Neq enim mundũ iñ
se in tres partes diuiserunt. quas singłas singli m¬
mundo. si totum occupasset pat̾. Non ita se habet ue¬
ra in corporea. immutabilisq diuinitas. Nonenin
corpora sunt quoꝵ amplior sit in trib quam in singuic
magnitudo. nec loca suis molib tenent. ut distantib
spacus simul ẽe ñ possint. Si enim anima i corpore

Expanded text:
ua quo fugiam? si ascendero in caelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades. sed sic est deus per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi sed substantia creatrix mundi sine labore regens et sine onere continens mundum non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa ita, ut in dimidio mundi corpore sit dimidius et in alio dimidio dimidius atque ita per totum totus, sed in solo caelo totus et in sola terra totus et in caelo et in terra totus et nullo contentus loco sed in se ipso ubique totus._ Ita pater, ita filius, ita spiritus sanctus, ita trinitas unus deus. neque enim mundum inter se in tres partes diuiserunt, quas singulas singuli imsanctus in mundo, si totum occupasset pater. non ita se habet uera incorporea inmutabilisque diuinitas. non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo, nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. si enim anima in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
eum. siue qui nondũ ẽ: xp̃ianꝰ. siue qui ẽ. hereticus ar¬
rianꝰ. aut eunomianꝰ. aut macedonianꝰ. qui eũ dicunt
ẽẽ creaturam. aut fotinianꝰ qui eiꝰ omnino negat aliꝗͣ
ẽẽ substantiã. s unum tantũm ẽẽ dm patrem. siue
alui heretici quos cõmemorare longum ẽ: Nulli gͦ isto¬
rum liberandi sunt. Aut ipsi iudei quib hoc dñs obie¬
cit si in eum crederent ñ erant baptirandi: Non enĩ
ait saluator in baptismo remittetur.s. ñ remitetur
inquit neq in hoc scło. neq in futuro. Intelligant gͦ
ñ om̃e.s aliquod significatũ ẽe peccatũ in sp̃m sc̃m qͦd¬

Expanded text:
eum, siue qui nondum est Christianus siue qui est haereticus Areum, siue qui nondum est Christianus siue qui est haereticus Arrianus aut Eunomianus aut Macedonianus, qui eum dicunt esse creaturam, aut Photinianus, qui eius omnino negat aliquam esse substantiam, sed unum tantum modo esse deum patrem, siue alii haeretici, quos commemorare longum est? nulli ergo istorum liberandi sunt? aut ipsi Iudaei. quibus hoc dominus obiecit, si in eum crederent, non erant baptizandi? non enim ait saluator in baptismo remittetur\', sed \'non remittetur, inquit, \'neque in hoc saeculo neque in futuro\'. Inteliegant ergo non omne sed aliquod significatum esse peccatum in spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
te damnauerant.et in quoꝵ iam locum alios ordinaue¬
rant.postea quã uiderunt ab eis popłos ñ recedere. ne
om̃s ꝑderent in suis honorib receꝑunt. et in baptismo
quẽ foris ab eis damnati dederant. nullam contradie¬
tionẽ questionẽq mouerunt: Quare gͥ mirant᷑. aut
querunt᷑. aut calumniant᷑. qͦd eos sic suscepimꝰ ꝓ ue¬
ra pace xp̃i .&. ñ recordantur quid ipsi fecerint pro
uana que contra. xp̃m est pace donati: Qd eorum fac¬
tum si contra eos teneatur. et intelligent asseratur. qͥd
omnino respondeant ñ habebunt. Qd̃ autẽ dicunt
si peccauimꝰ in sp̃m sc̃m. quia exufflauimꝰ baptismũ
ur̃m. ut quid nos queritis cũ remitti nobis hoc peccatũ
omnino ñ possit dicente dño. qui peccauerit in sp̃m¬
scm̃ ñ remittetur ei neq in hoc scło neq in futuro. ñ
attendunt quia scđm istum sensũ nemo liberandus
est. Quis enĩ ñ loquitur adu̾sus sp̃m scm̃ et peccat in

Expanded text:
te damnauerant et in quorum iam locum alios ordinauete damnauerant et in quorum iam locum alios ordinauerant, posteaquam uiderunt ab eis populos non recedere, ne omnes perderent, in suis honoribus receperunt et baptismo, quem foris ab eis damnati dederant, nullam contradictionem quaestionemque mouerunt? quare ergo mirantur aut queruntur aut calumniantur, quod eos sic suscepimus pro uera pace Christi, et non recordantur, quid ipsi fecerint pro uana, quae contra Christum est, pace Donati? quod eorum factum si contra eos teneatur et intellegenter adseratur, quid omnino respondeant, non habebunt. Quod autem dicunt: Si peccauimus in spiritum sanctum, quia exsufflauimus baptismum uestrum, ut quid nos quaeritis, cum remitti nobis hoc peccatum omnino non possit dicente domino: Qui peccauerit in spm, non remittetur ei nequein hoc saeculo neque in futuro? non adtendunt, quia secundum istum sensum nemo liberandus est. quis enim non loquitur aduersus spiritum sanctum et peccat in
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ: in eis suscipiendis atq sanandis qui ueneno
petierant arriano. Et cui displicuit in tenebras ceci¬
dit scisiatis. amisso lumine caritatis. Hoc erga istos
ab inicio seruauit affricana catholica ex ep̃oꝵ sententia.
qui in ȩccłia romana int̾ cecilianũ et partem donati
udicauert. damnatoq uno quodã donato qui auctor
scismatis fuisse manifestatus est. cęteros correctos etiã¬
si extra eccłiam ordinati eeñt in suis honorib suscipien¬
dos ẽe censuerunt. ñ quo etiã foris ab unitate corporis
foris positi possent deciꝑe. et a susceptione illiꝰ muneris
impedire: Deinde ut etiam ipsoꝵ infirmitas leniꝰ ex¬
cepta intus sanabilis fieret.iam nulla ꝑtinatia clau¬
dente oculos cordis adu̾sus euidentiam ueritatis. Qd
autẽ aliud etiam ipsi cogitauerunt. quando maximia¬
nistas qͦs in sacrilego sicut eorũ conciliũ indicat scisma¬

Expanded text:
factum est in eis suscipiendis atque sanandis, qui ueneno factum est in eis suscipiendis atque sanandis, qui ueneno perierant Arriano, et cui displicuit, in tenebras cecidit schismatis amisso lumine caritatis. hoc erga istos ab initio seruauit Africana catholica ex episcoporum sententia, qui in ecclesia Romana inter Caecilianum et partem Donati iudicauerunt damnatoque uno quodam Donato, qui auctor schismatis fuisse manifestatus est. ceteros correctos, etiamsi extra ecclesiam ordinati essent, in suis honoribus suscipiendos esse censuerunt, non quo etiam foris ab unitate corporis foris positi possent decipere et a susceptione illius muneris impedire. deinde ut etiam ipsorum infirmitas lenius excepta intus sanabilis fieret iam nulla pertinacia claudente oculos cordis aduersus euidentiam ueritatis. quid autem aliud etiam ipsi cogitauerunt, quando Maximianistas, quos in sacrilego, sicut eorum concilium indicat. schisma
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum quibrdã ꝑsuademꝰ. quia ñ res eorũ s. ipsos que¬
rimꝰ. a płs petrus quando saluatorem negauit et fleurt.
tomagis isti eum ñ accepunt ubi a corporis compage
diuisi qͦd solum corpꝰ uiuificat sp̃s sc̃s extra ȩccł̃iam.
et contra ȩccłiam. ȩccłiȩ sacramenta tenuerunt. et tan¬
quã ciuili bello nr̃is contra nos erectis signis armisq
pugnauerunt. Ueniant. fiat pax in uirtute iherłm.
quȩ uirtus caritas ẽ: cui sc̃e ciuitati dictum ẽ. fiat pax
in uirtute tua: et habundantia in turrib tuis. N se ex¬
tollant adusus mat̾nam sollicitudinẽ. quam ꝓ ipsis et
ꝓ tantis populisquos decipiunt uł decipiebant colligen¬
dis et habuit et habet: ñ suꝑbiant quia sic eos suscipit.
ñ referant ad elationis suȩ malum. qͦd facit ipsa ꝓpt̃
pacis bonũ. sic multitudinib ꝑ scismata et hereses ꝑe¬
untib subuenire consueuit. Hoc displicuit lucifero qͥa

Expanded text:
nondum quibusdam persuademus, quia non res eorum sed ipsos quaenondum quibusdam persuademus, quia non res eorum sed ipsos quaerimus. apostolus Petrus quando saluatorem negauit et fleuit esanctum; sed multo magis isti eum non acceperunt. ubi a corporis compage diuisi, quod solum corpus uiuificat spiritus sanctus, extra ecclesiam et contra ecclesiam ecclesiae sacramenta tenuerunt et tamquam ciuili bello nostris contra nos erectis signis armisque pugnarunt. ueniant; fiat pax in uirtute Hierusalem, quae uirtus caritas est, cui sanctae ciuitati dictum est: Fiat pax in uirtute tua et abundantia in turribus tuis. non se extollant aduersus maternam sollicitudinem, quam pro ipsis et pro tantis populis, quos decipiunt uel decipiebant, colligendis et habuit et habet: non superbiant. quia sic eos suscipit; non referant ad elationis suae malum. quod facit ipsa propter pacis bonum. Sic multitudinibus per schismata et haereses pereuntibus subuenire consueuit. hoc displicuit Lucifero, quia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuacua putanda ẽ. posterioꝵ diligentia qui ubi sa¬
luti nichil detrahebatur humilitati aliqͥd addiderunt.
quo salus tutius muniret᷑ exꝑti credo aliquoꝵ fictas
penitentias ꝑ affectatas honoꝵ potentias. Cogunt enĩ
multas inuenire medicinas. multoꝵ exꝑimenta mor¬
borũ. Uerum in huiusmodi causis. ubi ꝑgraues dissen¬
sionũ scissuras. ñ huiꝰ aut illius hominis est ꝑiculum.
s popłoꝵ strages iacent. detrahendũ ẽ. aliqͥd seueritati.
ut maiorib malis sanandis caritas sincera subueniat.
Habeant gͦ isti de p̃terito detestabili errore. sicut petrus
habuit de mendati timore amarũ dolorẽ: et ueniant
ad eccłiam xp̃i ueram. hoc est matrẽ catholicã. Sint in
illa clerici. sint ep̃i utilit̃. qui contͣ illã fuer̃t hostiliter
Non inuidemꝰ. immo amplectimur.optamꝰ. hortamur.
et quos in uus et sepib inuenimꝰ intrare cogimꝰ. et sic

Expanded text:
superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi sasuperuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. cogunt enim multas inuenire medicinas multorum experimenta morborum. uerum in huius modi causis, ubi per graues dissensionum scissuras non huius aut illius hominis est periculum, sed populorum -strages iacent, detrahendum est aliquid seueritati. ut maioribus malis sanandis caritas sincera snbueniat. Habeant ergo isti de praeterito detestabili errore, sicut L etrus habuit de mendaci timore, amarum dolorem et ueniant ad ecclesiam Christi ueram, hoc est matrem catholicam; sint in illa clerici. sint episcopi utiliter, qui contra illam fuerunt hostiliter; non inuidemus, immo amplectimur, optamus, hortamur et. quos in uiis et saepibus inuenimus, intrare cogimus. et sic
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ peccatorum. Ut enĩ constitueret᷑ in eccłia. ne qͥs¬
quã post alicuiꝰ criminis penitentiã clericatum acci¬
piat. uł ad clericatum redeat. uł in clericatu maneat.
ñ desꝑatione indulgentiȩ. s rigore factum ẽ disciplinȩ
Alioquin contra claues datas ecclie disputabitur. de qͥ¬
b dictu ẽ. Que solueritis in t̾ra: soluta erunt & in cę¬
lo.S ne forsitan etiam detectis criminib spe honoris
eccłiastici animꝰ intumescens. suꝑbe ageret penitenti¬
am. seuerissime placuit ut post actam de crimine
damnabili penitentiam. nemo sit clericus ut desꝑati¬
one temporalis altitudinis medicina maior et uerior
eẽt humilitatis.Nam et sc̃s dauid de criminib morti¬
feris egit penitentiã: et tam̃ in honore suo ꝑstitit. Et be¬
atũ petrũ quando amarissimas lacrimas fudit. utiq
dñm negasse penituit: & tam̃ apłs mansit. S: ñ ideo

Expanded text:
dinem peccatorum. Ut enim constitueretur in ecclesia, ne quisdinem peccatorum. Ut enim constitueretur in ecclesia, ne quisquam post alicuius criminis paenitentiam clericatum accipiat uel ad clericatum redeat uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae sed rigore factum est disciplinae; alioquin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibus dictum est: Quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. sed ne forsitan etiam detectis criminibus spe honoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuerissime placuit, ut post actam de crimine damnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse paenituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
. qͣm reuera¬
qͦd fatendũ ẽ: fieri ñ deberet. nisi pacis ipsius compen¬
satione sanaretur. S: sibi hoc dicant. et multo maxi¬
me humilit̾ doleant. qui in tanta morte p̃cisionis
iacent. ut isto quodã uulnere mat̾s catholicȩ reui¬
uiscant. Cũ enĩ p̃cisus ramꝰ inseritur. fit aliud uulnꝰ
in arbore. quo possit recipi ut uiuat. qui sine uita
radicis ꝑibat. S cum receptꝰ recipienti coaluerit: &
uigore consequetur et fructum. Si aute ñ coaluerit
ille quidẽ arescit: s uita arboris ꝑmanebit. Est enĩ
et tale inserendi genꝰ. ut nullo p̃ciso ramo qui intus
ẽ. ille qui foris est inseratur. ñ tam̃ nullo. s uł leuissi¬
mo arboris uulnere. Ita gͥ et isti. cũ ad radicem catho¬
lic̃a ueniunt. nec eis quauis post erroris sui peniten¬
tiam honor elericatus. aut ep̃atus aufertur. fit qui¬
dem aliqͥd tanqũa in cortice arboris matͥs contra inte
lescente insitorũ pace ramoꝵ.caritas cooꝑit multitu¬

Expanded text:
m re uerad fatendum est, fieri non deberet, nisi pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integlescente insitorum pace ramorum caritas cooperit multitu
Abbreviated transcription (Latin):
aliarumq curarũ molib uallato et obstricto. tue
prudentie ẽ. et beniuolentie cogitare. qũã te placidũ
habere debeam: uł qͦd diu ñ respondi. uł si etiam nunc
ñ ꝑtue intentionis granditate respondeo. Queris igit̃
mediator dĩ et hominum homo. xp̃c iħs quomͦ nunce
credatur in celo.cum pendens in ligno iamq moritu¬
rus latroni credenti dixerit. hodie mecum eris in para¬
dyso. et hinc fortasse intelligendũ dicis. paradysum qͣsi
in aliqua celi parte compositum. aut qͥa ubiq d̾s sit ho¬
minẽ quoq illũ qui in do sit ubiq diffusum. ex hoc n¬
mirum intelligi uolens etiã in paradyso ẽe potuisse qui
ubiq sit. Nbi ego quero uł potiꝰ agnosco quẽ adinodũ ac¬
cipias hominẽ. xp̃m: ñ utiq sicut quidã heretici u̾bũ di
&e carñe. hoc ẽ sine anima humana ut ubũ cẽt carmiꝓ
anima:

Expanded text:
aliarumque curarum molibus uallato et obstricto, tuae aliarumque curarum molibus uallato et obstricto, tuae prudentiae est et beniuolentiae cogitare, quam te placidum habere debeam, uel quod diu non respondi uel si etiam nunc non pro tuae intentionis granditate respondero. Quaeris igitur, mediator dei et hominum homo Christus Iecredatur in caelo. cum pendens in ligno iamque moriturus latroni credenti dixerit: Hodie mecum eris in paradiso. et hinc fortasse intellegendum dicis paradisum quasi in aliqua caeli parte compositum aut, quia ubique deus sit. hominem quoque illum, qui in deo sit, ubique diffusum ex hoc nimirum intellegi uolens etiam in paradiso esse potuisse, qui ubique sit. Ubi ego quaero uel potius agnosco, quem ad modum accipias hominem Christum. non utique sicut quidam haeretici uerbum dei et carnem, hoc est sine anima humana, ut uerbum esset carni pro anima,
Abbreviated transcription (Latin):
molitussũ. et qͦd merito possim tuo nomine p̃notar
S rescribere utcunq malui iam quã pati& hanc eta¬
tem me huiꝰ officn debitore transire.Nec tua me digni¬
tas t̾ruit. fecitq cunctantẽ: cũ sit humanitas tua gra¬
tior quam illa suspectior.S. unde te magis amo: hinc
difficilius unde sufficiam tante auiditati religiosi tui
amoris inuenio. Huc accessit qͦd prẽt mutue caritatis
flamma. qua fit ut etiã eos qͦs nunquã uidimꝰ diligam.
dueos habere qͦd ailigimꝰ credimꝰ. ubi me utiq p̃uenisti.
fecistiq ut uerear in me decipi opinionẽ atq expectati¬
oñe tuã: pret̃ hoc gͦ tales m questiones in tua epla ꝓpo¬
sinsti. quȩ si a quolibet ꝓposite forent. ocio quoq meo
qͦa m desit ñ paruum negocium fierent. Cũ uͦ abste ꝓ¬
ponunt᷑. cui ꝓfunda rimanti solutionis earum suꝑfi¬
cies nequaqua sat est. et ꝓponuntur occupatissimo

Expanded text:
molitus sum, et quod merito possim tuo nomine praenotare; molitus sum, et quod merito possim tuo nomine praenotare; sed rescribere utcumque jam malui, quam pati et hanc aestatem me hujus officii debitore transire. Nec tua me dignitas terruit fecitque cunctantem, cum sit humanitas tua gratior quam illa suspectior. Sed unde te magis amo, hinc difficilius unde sufficiam tantae aviditati religiosi tui amoris invenio. 2. Huc accessit, quod praeter mutuae charitatis flammam, qua fit ut etiam eos, quos nunquam vidimus, diligamus, dum eos habere. quod diligimus, credimus, ubi me utique praeuenisti fe-cistique, ut uerear in me decipi opinionem atque expectationem tuam. praeter hoc ergo tales mihi quaestiones in tua epistula proposuisti. quae, si a quolibet propositae forent, otio quoque meo, quod mihi defit, non paruum negotium fierent; cum uero abs te proponuntur, cui profunda rimanti solutionis earum superficies nequaquam sat est, et proponuntur occupatissimo
Abbreviated transcription (Latin):
e p̃sentia di scripsi librum. ubi nr̃a  a de¬
intentio contra heresim pelagianam ma¬
xime uigilat. ñ exp̃sse nominatam.S
in eo etiam de p̃sentia nature quẽ dm
summũ et uerum dicimꝰ. et de templo eius
operose ac subtilit disputatur. Hic liber sic incipit. fate¬
or me fr̃ dilectissime dardane.Expł retract. Incipit
ateor me fr̃ dilectissime dardane sentia dei¬
illustrior mͥ in caritate. xp̃i quã in huiꝰ scłi dig¬
nitate: litteris tius tardius respondisse qua
debui. Cuiꝰ rei causas nollem quereres ne mo¬
lestius me feras ditius excusantẽ: quam ꝑtulisti tar¬
dius rescribentẽ.: cũ ego te mallem offensioni mee facile
ignoscere. quã de mea defensione iudicare.Quecunq
illȩ cause fuerint. crede nullũ tui apd me ẽe potuisse con¬
temptũ. Immo enĩ uͦ citissime rescͥpsissem: si te contemy¬
sissem. Nec mͦ quia tandem aliquando rescripsi: icdo
saltim tandem aliquando dignũi aliquid te lec tor

Expanded text:
esentia Dei scripsi librum, ubi nostra intentio contra haeresim Pelagianam maxime vigilat, non expresse nominatam: sed in eo etiam de praesentia naturae, quem Deum verum et summum dicimus, et de templo ejus operose ac subtiliter disputatur. Hic liber sic incipit: « Fateor me, frater dilectissime Dardane. » DE PRAESENTIA DEI ateor me, fratrer dilectissime Dardane, illustrior mihi in charitate Christi, quam in hujus saeculi dignitate, litteris tuis tardius respondisse quam debui. Cujus rei causas nollem quaereres, ne molestius me feras diutius excusantem, quam pertulisti tardius rescribentem; cum ego te malim offensioni meae facile ignoscere, quam de mea defensione judicare: quaecumque illae causae fuerint, crede nullum tui apud me esse potuisse contemptum. Imo enim velocissime rescripsissem, si te contempsissem. Nec modo quia tandem aliquando rescripsi, ideo saltem tandem aliquando dignum aliquid te lectore
Abbreviated transcription (Latin):
bitare autẽ ideo et intalib dicitur. quia in eis occulte a¬
git ut sint templũ eius. idq in ꝓficientib. et ꝑficiendo
ꝑseuerantib ꝑficit. Spe enim salui facti sumus. sicut
apłs dicit. cum alio loco dicat. saluos nos fecit ꝑ laua¬
chrum regenerationis. Cum gͦ hic dicat saluos nos fecit.
tanquam salus ipsa iam data sit. quemadmodũ accipi¬
endum sit illic ex ponit ubi ait. Spe enim salui facti
sumus.

Expanded text:
bitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte abitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
solum nichil ꝓdesset qd̾ fieret. uerum etiã inde reatus
accresceret. quis xp̃ianꝰ ignoret: Dicimꝰ gͦ inbaptiratis
paruulis.quamuis id nesciant habitare sp̃m scĩn
Sic enĩ eum nesciuunt. quãuis sit in eis quemadmodũ
nesciunt et mentẽ suã: cuius in eis ratio qua uti ñdũ
possunt. uelut quedam scintilla sopita est excitanda ꝑ¬
etatis accessum. Neq hoc in paruulis mirum debet ui¬
deri: cum apłs quibusdã etiã maiorib dicat. Nescitis
quia templũ di estis. et sp̃c di habitat in uobis: De qua¬
lib paulo ante dixerat. Anmalis autem homo ñ ꝑcipit
quȩ sunt sp̃c di. Quos etiam paruulos uocat. ñ carnis
etate s mentis. Non itaq ꝑcipiebant cognitione spm̃
sc̃m qui habitabat in eis. et habitante inse sp̃u sc̃o.ad¬
huc animales nondum spiritales erant.quia nondũ
poterant habitatorem suum sp̃m cognitione ꝑciꝑẽ. ha¬

Expanded text:
solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis paruulis, quamuis id nesciant, habitare spiritum sanctum. sic enim eum nesciunt, quamuis sit in eis, quem ad modum nesciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum sanctum, qui habitabat in eis, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
uteri silentio. credamꝰ paruulos fuisse sapientes. postea
uͦ quam nobiscum ceꝑunt loqui. adhanc ignorantiã
qua ridemus crescendo uenisse: quod opinari uides ꝗͣ.
sit absurdum.cum puerorũ sensus in qualiacunq u̾ba
ꝓrumpens. qui certe ad ea quȩ maiores sapiunt pene
nullus est. tam̃ comparatus illi in quo nascunt᷑ intelli¬
gentia dici potest. Unde aut̃ in ipso tantȩ salutis p̃sidio
quando ei xp̃iana gr̃a subuenitur. qͦd uocib quib pos¬
sunt et motib reluctantur ñ eis imputat᷑. atq om̃is
nisus ipsorũ nichilipenditur. donec in eis sacramenta
ꝑagantur. quib id quod de originali damnatione trac¬
tũ ẽ expietur. nisi quia in tantũ nesciunt qͥd faciunt. ut
nec facere iudicent᷑: Porro si iam uterentur rationis et
uoluntatis arbitrio quo illi scĩficationi adhiberi deberet
assensus. quantũ mali ẽẽt resistere tante gr̃e quãq ñ

Expanded text:
uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in quo nascuntur, intellegentia dici potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidio, quando eis Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibus reluctantur, non eis inputatur atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis sacramenta peragantur, quibus id, quod de originali damnatione tractum est, expietur, nisi quia in tantum nesciunt, quod faciunt, ut nec facere iudicentur? porro si iam uterentur rationis et uoluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet adsensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilit̾ p̃dico. quia in alus ñ inuenio.Habet quidẽ
aliquid simile etiã illa in rebeccȩ utero lucta gemino
Uerũ et hoc usq adeo ꝓdigium fuit. ut diumnũ ꝓpt̾ea
mulier oraculum quereret. et audiret duob ilł infan¬
tuł duos popłos fuisse figuratos. Nescire autem diuina
paruulos.qui nec humana adhuc nouerint. si u̾bis
uelimꝰ ostendere: uereor ne ipsis sensibus nr̃is facere
uideam᷑ iniuriam. quando id loquendo suademꝰ ubi
om̃s iuires officiumq sermonis facillime suꝑat euiden¬
tia ueritatis. An ñ uidemꝰ etiã cum articulate uocis qͣli¬
acunq signa edere ceꝑint. atq adinitium fandi tran¬
sire ab infantia. adhuc eos talia sentire ac dicere: in
quib si remansissent. annisq accedentib tales ẽẽ ꝑsiste¬
rent. nullus eos uł fatuus nimiũ fatuos ẽẽ dubitaret:
Aisi forte id restat ut in uagitu infantiȩ uł in ipso adhuc

Expanded text:
mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem aliquid simile etiam illa in Rebeccae utero lacta geminorum; uerum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut diuinum propterea mulier oraculum quaereret et audiret duobus illis infantulis duos populos fuisse figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, qui nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
inusitata et noua extitit: quia in utero. et ad eius ad¬
uentũ quȩ hominũ saluatorem fuerat paritura. Ido
mira: ideo in magnis signis deputanda. Ideo hec ex¬
ultatio. & tanquã matri dñi reddita resalutatio. sic̃
solent miracula fieri. facta est diuinitus in infante:
ñ humanitus ab infante.quanquã etiam siusq adeo
ẽ. in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis.
ut intͣ uiscera mat̾na ĩa posset agnoscere. credere.con¬
sentire. qͦd in aluis paruulis ȩtas expectatur ut possint.
etiam hoc in miraculis habendũ diume potentie: non
ad humane trahendum ẽ: exemplar naturȩ.Na quan¬
do d̾s uoluit. etiã iumentũ mutũ rationabilit̾ ẽ loquu¬
tũ: nec ideo admoniti sunt homines in deliberationib
suis etiã asinina expectare consilia. Quo circa nͨ qͦd fac¬
tũ ẽ. in iohanne contemno. nec inde regłam quid sen¬
tiendum sit de paruulis figo. immo id in illo ꝓpterea¬

Expanded text:
inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius adinusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat paritura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta est diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque adeo est in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, quod in aliis paruulis aetas expectatur ut posetiam hoc in miraculis habendum divinae potentiae, non ad humanae trahendum est exemplar naturae. Nam quando deus uoluit, etiam iumentum mutum rationabiliter est locutum nec ideo sunt admoniti homines in deliberationibus guis etiam asinina expectare consilia. quocirca nec, quod factum est in Iohanne, contemno nec inde regulam, quid sentiendum sit de paruulis, figo; immo id in illo pro
Abbreviated transcription (Latin):
ta tu int̾ mulieres. et beatus fructus uentris tui. Et
unde hocmͥ.ut ueniat mat̾ dñi mei. ad me: ecce e¬
nim ut facta est uox salutationis tue in aurib meis.
exultauit ingaudio infans in utero meo. Hoc autem
ut diceret sicut euangłista p̃loquutus ẽ. repleta ẽ. sp̃u
scõ. quo ꝓculdubio reuelante cognoint quid illa ex¬
ultatio significasset infantis. idest illius uenisse ma¬
trem cuius ipse p̃cursor et demonstrator ẽẽt futurus.
Potuit gͦ ẽẽ ista significatio rei tante a maiorib cogno¬
scende:ñ a paruulo cognite.Nam neq cum hoc ante
in ȩuangelio narraretur dictum ẽ:credidit infans
in utero eius.s exultauit: neq ipsa dixit. ex ultauit
infide infans in utero meo.s: exultauit in gaudio.
Uidemꝰ autem exultationẽ ñ solum paruuloꝵ. s etiã
pecorum. ñ utiq de aliqua fide: uł religione:uł qua¬
cunq rationali cognitione uemientem.S: hec plane

Expanded text:
ta tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et ta tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? ecce enim, ut facta est uox salutationis tuae in auribus meis, exultauit in gaudio infans in utero meo. hoc autem ut diceret, sicut euangelista praelocutus est, repleta est spiritu sancto, quo procul dubio reuelante cognouit, quid illa exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane
Abbreviated transcription (Latin):
runt aut gr̃as egerunt. & ad templũ di ꝑtinent par¬
uuli scĩficati sacramento xp̃i. regenerati sp̃u sc̃o. qͥ cer¬
te ꝑ etatem nondũ possunt cognoscere d̾m. Unde quẽ
potuerunt illi nosse nec habere: isti potuerunt habe¬
re antequam nosse. Beatissimi aut̃e sunt. quib hoc
ẽ đm habere quod nosse. Ipsa quippe noticia. plenis¬
sima. uerissima. felicissima ẽ. hic iam oportet etiam il¬
lam quam post epłe tuȩ subscͥptionẽ addidisti ꝑtrac¬
tare questionem.si adhuc ignorant paruuli dm qͦmͦ
iohannes etiam antequã nasceretur. ad aduentum &
p̃sentiam matris dñi. in sue matͥs utero potuit exul¬
tare. Cum enĩ commemorasses legisse te librum meũ
de baptismo par uulorũ: addidisti et aisti. De preg¬
nantib quid sentias opto agnoscere: cum credulita¬
tis fidem ꝓpuero mat̾ iohannis baptiste responderit.
Hec sunt certe uerba helysabeth matͥs iohannis. Bea¬

Expanded text:
runt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent parrunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli sanctificati sacramento Christi, regenerati spiritu sancto, qui certe per aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. beatissimi sunt autem, quibus hoc est deum habere quod nosse; ipsa quippe notitia plenissima, uerissima, felicissima est. Hie iam oportet etiam illam, quam post epistulae tuae subscriptionem addidisti, pertractare quaestionem: \'Si adhuc ignorant paranti deum, quo modo Iohannes, etiam antequam nasceretur, ad aduentum et praesentiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum credulitatis fidem pro puero mater Iohannis Baptistae responderit\'. Haec sunt certe uerba Elisabeth, matris Iohannis: Bea
Abbreviated transcription (Latin):
qd breuit̃ significauit apłs dicens. Unꝰ panis. unum
corpꝰ. multi sumꝰ. ꝑ caput nr̃m reconciliamur d̾o: qͥa
in illo ẽ diuinitas unigeniti facta particeps morta¬
litatis nr̃ȩ: ut et nos participes immortalitatis eius
essemus. Hoc sacramentũ longe ẽ a cordib sapientiũ
suꝑboꝵ. et ideo ñ xp̃ianoꝵ: ac ꝑ hoc nec uere sapientiũ.
Illorum etiã dico sapientium. qui cognouer̃t dm. quia
cognoscentes dm̃ sicut dicit apłs. ñ sicut d̾m glorificaue¬
runt aut gr̃as egerunt. Nosti autem in quo sacrificio
dicatur: gras agamus dño do nr̃o: a cuius sacrifieii hu¬
militate. longe ab est typus et coturnus illorum. Et
ideo multum mirabilis res est: quemadmodũ quoꝵ¬
dam ñdũ cognoscentium dm sit inhabitator ds̃. et qͦ¬
rundã cognoscentium ñ sit. Nec illi enĩ ad tempłu di
ꝑtinent. qui cognoscentes dm ñ sicut dm glorificaue¬

Expanded text:
quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius inmortalitatis essemus. ; Hoc sacramentum longe est a cordibus sapientium superborum et ideo non Christianorum ac per hoc nec uere sapientium, illorum etiam dico sapientium, qui cognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut dicit apostolus, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. nosti autem, in quo sacrificio dicatur: Gratias agamus domino deo nostro. a cuius sacrificii humilitate longe abest typhus et ęothurnus illorum. et ideo multum mirabilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificaue