comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qđ non ideo senarius numerꝰ est ꝑfectus. quia dñs in eo
mundi oꝑa ꝑfecerit. s. sic ses augustinus ait. ideo dñsqͥ om̃ia
simul creare ualebat in eo dignatꝰ est oꝑari. qͥa numerus ẽ
ille ꝑfectus. etiam ꝑhunc opera sua ꝓbar& ee ꝑfecta qui su.¬
is partib primꝰ implet᷑ id÷ sexta & tertia & dimidia. Quȩ
siunũ duo & tria & simul sex fiunt. Ad huiꝰ exemplũ di.¬
uinȩ ebdomadis. scda hominib obseruanda. mandat᷑ dicen¬
te dño. Sex dieb oꝑaberis. & facies om̃ia opera tua. Septima¬
autẽ die sabbati dñĩ dĩ tui ñ facies om̃e opus. Sexͫ dieb fecit
dñs celũ & terrã mare & om̃ia quȩ in eissunt. & requieuit
in die septimo. Quȩ apopło dĩ ebdomada ita cõputabat᷑
antiquitus pͥma sabbati. uł una sabbati siue sabbators.
Sđa sabbati. tertia sabbati. quarta sabbati. quinta sabbati.

Expanded text:
dum quod non ideo senarius numerus est perfectus, quia Dominus in eo dum quod non ideo senarius numerus est perfectus, quia Dominus in eo mundi opera perfecerit, sed, sicut Augustinus ait: « Ideo Dominus, qui omnia simul creare valebat, in eo dignatus est operari, quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partibus primus impletur, id est, sexta et tertia, dimidia, quae sunt unum, duo et tria, et simul sex fiunt. » Ad hujus exemplum divinae hebdomadis secunda hominibus observantia mandatur, dicente Domino: Sex diebus ofecit Deus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo. Quae populo Dei hebdomada ita computabatur antiquitus: prima Sabbati, vel una Sabbati sive Sabbatorum; secunda Sabbati, tertia Sabbati, quarta Sabbati, quinta Sabbati,
Abbreviated transcription (Latin):
De qua poeta. ante diem clauso cõpon& uesꝑ olympo. Con¬
ticiniũ. quando om̃ia conticescunt id ÷ silent. Intẽpestũ
media nox. qͥndo om̃ib sopore qͥetis. nichil oꝑandi tẽpꝰ
ẽ. Galliciniũ qͣndo galli cantũ leuant. Matutinũ. int̾ ab¬
scessũ tenebrarũ & aurorȩ aduentũ. diluculũ. quasi iã
incipiens lux parua diei. hȩç & aurora ꝑtingens usq ad
Bdo mada grece aseptenario¬
numero nom accepit. Humana quidẽ consuetudine sep¬
tenis solũ acta dieb s. scripturȩ sacrȩ auctoritate multis
spetieb insignis. Quȩ tam̃ cunctȩ : ni fallor. ad una finẽ
spectant Nosscilic& ammonentes post operũ bonoꝵ
gͦ singularis illa ebdomada. & a qua cęterȩ formã capesst̃.
diuina ẽ oꝑatione sublimis Quia dñs sex dieb mundior.¬
natũ cõplens. septima requieuit ab oꝑib suis. Ubi notan.¬

Expanded text:
de qua poeta: Ante diem clauso componet Vesper olympo. Conde qua poeta: Ante diem clauso componet Vesper olympo. Conticinium, quando omnia conticescunt, id est, silent. Intempestum, media nox, quando omnibus sopore quietis nihil operandi tempus est. Gallicinium, quando galli cantum levant. Matutinum inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum. Diluculum, quasi jam incipiens parva lux diei; hbdomada Graece a septenarinumero nomen accepit, humana quidem consuetudine septenis solum acta diebus: sed Scripturae sacrae auctoritate multis speciebus insignis, quae tamen cunctae ni fallor ad unum finem spectant, nos scilicet admonentes post operum bonoruergo singularis illa hebdomada et a qua caeterae formam capessunt, divina est operatione sublimis, quia Dominus, sex diebus mundi ornatum complens, septima requievit ab operibus suis. Ubi notan
Abbreviated transcription (Latin):
uerent᷑ humanã discursandi ubiq ac uictũ queritandi
copia subpeter&. iuxta qđ in dĩ laudib psalmista cantat.
Sol cognouit occasum suum. posuisti tenebras & facta est
nox in ipsa ꝑtransibunt om̃s bestiȩ siluarũ & cȩtera.
Quã mira ꝓuisio creatoris. Ita tẽperauit. ut ubi obsolis lon.¬
ginquitatẽ rigidior ibi ad oꝑa breuianda & fouenda sit
mẽbra ꝓlixioi. Quia & hieme quã ȩstate un iuerso orbi
longior & in ipsa hieme multo scithis quã afris ẽ ꝓductior
sicut etiam aestate multo longior in scithia ꝗ africa dies
flagrat. Nam si non tanto breuior quanto ardentior libi ã
dies urer&. totã nimirũ iam dudũ absumer&. Noctissa.¬
ne partes sunt uii. Crepusculũ. uesperũ. conticiniũ. intẽ.¬
pestũ. Gallicinium. matutinũ. diluculũ. Crepusculum
est dubia lux. Nam creperũ dubium dicimus. hoc ÷ int̃
lucẽ & tenebras. Uesperũ apparente stella eiusdẽ nominis.

Expanded text:
verentur humanam, discursandi ubique, ac victum quaeritandi verentur humanam, discursandi ubique, ac victum quaeritandi copia suppeteret, juxta quod in Dei laudibus Psalmista decantat: Sol cognovit occasum suum; posuisti tenebras et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae sylvarum, etc. Quam mira provisio Creatoris ita temperavit, ut ubi ob solis longinquitatem rigidior, ibi ad opera brevianda et fovenda sit membra prolixior, quia et hyeme quam aestate universo orbi longior, et in ipsa hyeme multo Scythis quam Afris est productior, sicut etiam aestate multo longior in Scythia quam in Africa dies flagrat. Nam si non tanto brevior quanto ardentior Lybiam dies ureret, totam nimirum jam dudum absumeret. Noctis sane partes sunt VII. Crepusculum, vesperum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux; nam creperum dubium dicimus: hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum, apparente stella ejusdem nominis,
Abbreviated transcription (Latin):
aequalis umbra iacitur. ubi lux corpore exilior. ibi ũbra
siue termino augescit. ubi lux corpore maior. ibiumbra
paulati rarescendo deficit. argumentant᷑ solem̃ esse t̾ra
maiorẽ. quãuis ob inmensã longinquitatẽ modiciis uide-¬
at᷑. atq ideo noctis umbrã quia sensim decrescat pͥusꝗͣ
ad aethera ꝑtingat deficere. Meminit huius umbrȩ
ac noctis & beatus ambrosius in sexto exameron libro
ita dicens. An non ille id ÷ moyses putauit dicendũ quantũ
de spatio aeris occup & umbra terrȩ. cũ sol recedit ã nobis
diemq abducit inferiora axis inluminans. & quẽ admodũ
in regionẽ umbrȩ huius incidens lunȩ globus eclipsin
faciat. Est autẽ noctis umbra mortalib ad requiem corpo.¬
ris data. ne operis auida continuato labore deficer&. ac
perir& humanitas. & ut animantib quibusdã quȩ lucẽ
solis ferre nequeunt. ipsis etiam bestiis quȩ presentiam

Expanded text:
aequalis umbra jacitur, ubi lux corpore exilior, ibi umbra aequalis umbra jacitur, ubi lux corpore exilior, ibi umbra sine termino augescit, ubi lux corpore major, ibi umbra paulatim rarescendo deficit, argumentantur solem terra esse majorem, quamvis ob immensam longinquitatem modicus videatur, atque ideo noctis umbram quia sensim decrescat, priusquam ad aethera pertingat deficere. Meminit hujus umbrae ac noctis et beatus Ambrosius in sexto Hexameron libro ita dicens: « An non ille, id est, Moyses, putavit dicendum, quantum de spatio aeris occupat umbra terrae, cum sol recedit a nobis, diemque obducit, inferiora axis illuminans, et quemadmodum in regionem umbrae hujus incidens lunae globos eclipsim faciat? » Est autem noctis umbra mortalibus ad requiem corporis data, ne operis avida continuato labore deficeret ac periret humanitas, et ut animantibus quibusdam, quae lucem solis ferre nequeunt, ipsis etiam bestiis quae praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
accensas faces intuens. circumposita queq loca eodẽ lumi¬
ne ꝑfundi non dubitas. tã & si tenebris noctis obstantib
ñ amplius quã solas faciunt flãmas cernere p̃ualeas. ita
inquiunt purissimũ illud & ꝓximũ cȩlo in ane diffusis
ubiq siderũ flamis semꝑ lucidũ fit .s p̃peditis aere cras.¬
siori nr̃is obtutib sidera quidẽ ipsa luce radiantia parent.
uerũ reddita ex eis in lustratio ñ pat&. Lunã uͦ aiunt cũ
infimas sui cireuli absides plena petierit. nonnũquã
umbra memorata fuscari. donec paulatĩ centrũ terrę
egressa. rursus a sole cernat᷑. Uerũ ne hoc om̃i lunio pa¬
tiatur. latitudinẽ eiꝰ. fieri quȩ duodecim partium est di¬
uersamq absidarũ altitudinẽ succurrere. Nam quia in
umbra facienda tria simul concurrere necesse est. lucẽ
corpus. & obscuratũ locũ. & ubi lux corpori par est. ibi

Expanded text:
accensas faces intuens, circumposita quaeque loca eodem lumiaccensas faces intuens, circumposita quaeque loca eodem lumine perfundi non dubitas, tametsi, tenebris noctis obstantibus, non amplius quam solas facium flammas cernere praevaleas, ita, inquiunt, purissimum illud et proximum coelo inane, diffusis ubique siderum flammis, semper tucidum fit; sed praepeditis aere crassiore nostris obtutibus sidera quidem ipsa luce radiantia apparent, verum reddita ex eis illustratio non apparet. Lunam vero aiunt, cum infimas sui circuli apsidas plena petierit, nonnunquam umbra memorata fuscari, donec paulatim centrum terrae transgressa, rursus a sole cernatur; verum ne hoc omni plenilunio patiatur, latitudinem ei signiferi, quae XII partium est, diversamque apsidum altitudinem succurrere. Nam quia in umbra facienda tria simul concurrere necesse est, lucem, corpus, et obscuratum locum, et ubi lux corpori par est, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
inclinent᷑ umbrȩ. Eliganti utiq sensu decessionẽ noc.¬
tis. inclinationẽ appellans umbrarũ. Nam quomͦ ꝓ con.¬
ditionib plagarũ quib solis cursus intenditur. & spla¬
dorẽ eius a nobis obiectio terrenȩ molis excludit. inũ.¬
bratio illa quȩ noctis natura ẽ ita erigitur. ut ad sides
usq uideatur extendi. merito contraria uicissitudine id ÷
lucis exortu. umbras inclinari noctẽ uidelic& de primi pel.¬
liq signauit. Quã uidelic& umbrã noctis ad aeris usq &
aetheris confinium philosophi dicunt exaltari. Et acumi:¬
natis instar pẏramidũ tenebris lunã quȩ infima planetarũ
currit aliquando contegi atq obscurari. nullũq aliud sẏ¬
dus talit̾ eclẏpsim hoc ÷ defectũ sui luminis pati. eo qđ circa
fines telluris solis splendor undiq diffusus ealibere quȩ
telluri ꝓceul absunt aspiciat. Ideoq aetheris quȩ ultra luna

Expanded text:
inclinentur umbrae. Eleganti utique sensu decessionem nocinclinentur umbrae. Eleganti utique sensu decessionem noctis inclinationem appellans umbrarum. Nam quoniam pro conditionibus plagarum, quibus solis cursus intenditur, et splendorem ejus a nobis objectio terrenae molis excludit, inumbratio illa, quae noctis natura est, ita erigitur, ut ad sidera usque videatur extendi, merito contraria vicissitudine, id est, lucis exortu umbras inclinari, noctem videlicet deprimi pellique signavit, quam videlicet umbram noctis ad aeris usque et aetheris confinium philosophi dicunt exaltari, et acuminatis instar pyramidum tenebris lunam, quae infima planetarum currit, aliquando contingit, atque obscurari, nullumque aliud sidus taliter eclipsim, id est, defectum sui luminis pati, eo quod circa fines telluris solis splendor undique diffusus, ea libere quae tellure procul absunt aspiciat, ideoque aetheris quae ultra lunam
Abbreviated transcription (Latin):
le est ȩquinoctium. Et ipsa est initium mensiũ & caput
circuli & ab solutio cursus stellarum quȩ planetȩ idẽ. uage
dicunt᷑. ac finis duodecimȩ particulȩ & totius cireuli terminꝰ¬
U̾bi & uerissime intellexit & eligantissime ꝓisit. ñ nͥ in ȩqui¬
noctio uernali quantũ ad naturã caput esse signiferi. &
ibi xii signa quȩ ab illo particulȩ nuncupant. initiũ ha.
bere & terminũ. ibi quadrantẽ quẽ bisextũ dicimꝰ. ibi
saltũ lunȩ incipere ac finiri. ibi annũ magnũ hoc÷ pla¬
netarũ cursum exordium finemq sortiri.
qđ in ea fures latronesq nocendi aliis occasionẽ nancis¬
cant᷑. Est autẽ nox. solis absentia. terrarũ umbra. condi¬
ti. donec ab occasu redeat ad exortũ. iuxta qđ naturã eiꝰ
& poeta describens. ruit inquit oceano nox in uoluens
umbra magna terrãq polumq & salomon sacris litteris
expressit. qui pascitur int̾ lilia donec aspir& dies &

Expanded text:
le est equinoctium, et ipsa est initium mensium et cle est equinoctium, et ipsa est initium mensium et ccirculi, et absolutio cursus stellarum, quae πλάναι id est vagae dicuntur, ac finis duodecimae particulae, et totius circuli terminxit, et elegantissime prompsit, non nisi in aequinoctio vernali, quantum ad naturam, caput esse signiferi, et ibi XII signa, quae ab illo particulae nuncupantur, initium ibi habere et terminum, ibi quadrantem, quem bissextum dicimus, ibi saltum lunae incipere ac finiri, ibi annum magnum, hoc est, planetarum cursum, exordium finemque sortiri.quod in ea fures latronesque nocendi aliis occasionem nanciscantur. Est autem nox absentia solis terrarum umbra conditi, donec ab occasu redeat ad exortum, juxta naturam ejus et poeta describens, inquit: Ruit oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. Et Salomon sacris litteris expressit: Qui pascitur inter lilia donec aspiret dies, et
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ uł certe aegyptioꝵs mensis annusue cuiꝰ hoc causa
fie̾r& oritur.s nec ab his gentib quãuis se greeriacti¬
tent. uerũ ab antiquiorib chaldaeors astrologia ce.¬
pit. A quib abraham patriarcha ut iosephus cestatur
edoctus: ut dm̃ cęli siderũq conuersione cognouit ip¬
sam mox disciplinã ueracius intellectam aegs ptiors
genti aduexit cũ apud eos exular&. Nam & in libro beati
iob qui ñ longe post abraham extitit mazoroth. idẽ sig.¬
na horoscopi legimus. Igitur uixta zodiaci qdẽ diuisio¬
sol arietis signũ ingredit᷑. iuxta uͦ primȩ suȩ conditionis
simul tempors caput attollit. iuxta qđ anatholius lao.¬
ditiȩ antistes de ȩquinoctio scribens euident᷑ astruit.
Inqua die inqͥt inuenit᷑ sol ñ solũ conscendissȩ primã par.¬
tẽ. uerũ &iam quadrã iã in ea die habere. idẽ. in prima
ex xii partib Hȩc autẽ particula prima ex duodecĩ uerna.¬

Expanded text:
l Graecorum, vel certe Aegyptiorum mensis annusve cujus hoc causa l Graecorum, vel certe Aegyptiorum mensis annusve cujus hoc causa fieret, oritur, sed nec ab his gentibus, quamvis se Graeci jactitent, verum ab antiquioribus Chaldaeorum astrologia coepit, a quibus Abraham patriarcha, ut Josephus testatur, edoctus, ut Deum coeli siderumquc conversione cognovit, ipsam mox disciplinam veracius intellectam Aegyptiorum genti advexit, cum apud eos exularet. Nam et in libro beati Job, qui non longe post Abraham exstitit, mazaroth, id est signa horoscopi legimus. Igitur sol Arietis signum ingreditur, iuxta vero prime sue conditionis simul temporum caput attollit. 52. Iuxta quod Anatholius Laodicie antistes de equinoctio scribens evidenter astruit: 'In qua die', inquit, 'invenitur sol non solum conscendisse primam partem, verum etiam quadrantem iam in ea die habere, id est in prima ex XII partibus. Hec autem particula prima ex XII verna
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mͦ cursũ queritemꝰ. quasi dm̃ quidẽ credentes. s ul.¬
tra nr̃i curã sublimatũ. iuxta eos qui dieunt nubes lati-¬
bulũ eiꝰ nec nr̃a considerat. & circa cardines celi ꝑ ambulat:
nec itẽ lunȩ solius plenũ captemus exortũ. quasi iuxta
celebrationẽ aeqͥnoctialem solis exortũ cuncta uidelic&
tenebrarũ offendicula deuincentis plenilunio nr̃ȩ deuo.¬
tionis euestigio sequente didicemꝰ. Hanc mosaici paschȩ
rationẽ die ꝓpriȩ resurrectionis ꝑfecit. qui non uenitꝰ
soluere legem s: adimplere. De quib singłis suo loco con¬
sequentius ꝓ ut dñs dederit exponemus nunc ad monere
contenti duo decimo halendarũ apriliũ die occursum
aequinoctiĩ. & ante triduũ hoc est quinto decimo halen¬
darũ earundẽ primũ scłi diẽ esse notandũ. cuiꝰ ad indici.¬
um primatus ibi reor antiquos initium zodiaei circuli

Expanded text:
tummodo cursum quaeritemus, quasi Deum quidem credentes, sed ultummodo cursum quaeritemus, quasi Deum quidem credentes, sed ultra nostri curam sublimatum, juxta eos qui dicunt: Nubes latibulum ejus; nec nostra considerat, et circa cardines coeli perambulat. Nec item lunae solius plenum captemus exortum, quasi juxta me. In nostra Paschae celebratione aequinoctialem solis exortum, cuncta videlicet tenebrarum offendicula devincentis, plenilunio nostrae devotionis e vestigio sequente, dedicemus. Hanc Mosaicae Paschae rationem die propriae resurrectionis perfecit, qui non venit solvere legem, sed adimplere. De quibus singulis suo loco consequentius, prout Dominus dederit, exponemus, nunc admonere contenti, XII Calendarum Aprilium die, occursum aequinoctii, et ante triduum, hoc est, XV Calendarum earundem, primum seculi diem esse notandum, cujus ad indicium primitus ibi reor antiquos initium zodiaci circuli
Abbreviated transcription (Latin):
pascbalis obseruantia temporis qua mundi salutẽ & fi.¬
gurari & uenire decebat. ita diuinitus est ꝓcurata. ut
neq prima die qua lux facta est. neq scđa qua firmam̃tũ
neq tertia qua arida apparuit. Heq mox quarta in¬
choante qua sol aequinoctialis tãqua sponsus ethalamo
ꝓcessit. s ad uesperã tandẽ oriente luna sortiret᷑ exordiui.
Exspectata est hora quȩ inluminationẽ ȩccłȩ olim in
xp̃o uenturã in xp̃o designar&. ut sicut in misterio
sacrificii cęlestis nec in unũ solũ nec aquã solam offerre
lic&. ne uidelic& ipsa oblatio uł dõ tantũ uł tantũ homi.¬
ni conueniat. s sanguinẽ uuȩ torculari crucis expressũ
nr̃e fragilitatis aqua tẽperamꝰ. Granũ quoq frumenti
passionis mola contritũ aqua miscemꝰ. ut iuxta qđ apłs
ait. adherentes dño unus cũ eo sp̃s effici ualeamꝰ. ita & iã
in eiusdẽ sacrificii tempore obseruando. nec solis tan¬

Expanded text:
paschalis observantia temporis, qua mundi salutem et fipaschalis observantia temporis, qua mundi salutem et figurari et venire decebat, ita divinitus est procurata, ut neque prima die qua lux facta est, neque secunda qua firmamentum, neque tertia, qua arida apparuit, neque mox quarta inchoante, qua sol aequinoctialis tanquam sponsus e thalamo processit, sed ad vesperam tandem oriente luna sortiretur exordium. Exspectata est enim hora, quae illuminationem Ecclesiae olim in Christo venturam designaret. Ut sicut in mysterio sacrificii coelestis nec vinum solum, nec aquam solam offerri licet, ne videlicet ipsa oblatio vel Deo tantum, vel tantum homini conveniat, sed sanguinem, qui torculari crucis expressus est nostrae fragilitatis aqua temperamus, granum quoque frumenti, passionis mola contritum, aqua miscemus, ut, juxta quod Apostolus ait, Adhaerentes Domino, unus cum eo spiritus effici valeamus. Ita etiam et in ejusdem sacrificii tempore observando, nec solis tan
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ. primo dies noctẽ longitudine ad equet. ac de¬
inde luna plenissima eam luce ꝑfundat. Certi utiq mis¬
teriĩ grã. quia uidelic& sol ille creatus omium in lumi¬
nator astroꝵs aeternã uerãq lucẽ significat. quȩ in lumi¬
nat omem hominẽ uenientẽ in hc̃ mundũ. luna autẽ
& stellȩ quȩ ñ ꝓprio ut dicunt s aduenticio & ãsole mu¬
tuato lumine fulgent. ipsȩccłiȩ corpꝰ & quosq uiritim
scõs insinuant. qui inluminari ñ inluminare ualentes
cȩlestis gr̃ȩ munus accipere sciunt dare nesciunt. atq
anteponi quȩ non nͥ ꝑ illũ lucer&. Nã si qui pleniluniũ
paschale ante ȩquinoctiũ fieri posse contenderit: ostendat
uł aeccłam scãm priusꝗ saluator in carne uenir& extitis¬
se ꝑfectã uł quelib& fidelium ante p̃uentũ gr̃ȩ illius
aliquid posse suꝑnȩ lucis habere. Neq enĩ sine ratione

Expanded text:
gaudium primo dies noctem longitudine adaequet, ac degaudium primo dies noctem longitudine adaequet, ac deinde luna plenissima eam luce perfundat, certi utique mysterii gratia, quia videlicet sol ille creatus omnium illuminator astrorum, aeternam veramque lucem significat, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Luna autem et stellae, quae non proprio ut dicunt, sed adventitio, et a sole mutuato lumine fulgent, ipsum Ecclesiae corpus, et quosque viritim sanctos insinuant, qui illuminari, non illuminare, valentes, coelestis gratiae munus accipere sciunt dare nesciunt. Atquianteponi, quae non nisi per illum luceret. Nam si qui plenilunium paschale ante aequinoctium fieri posse contenderit, ostendat vel Ecclesiam sanctam priusquam Salvator in carne veniret, exstitisse perfectam; vel quemlibet fidelium ante proventum gratiae illius aliquid posse supernae lucis habere. Neque enim sine ratione
Abbreviated transcription (Latin):
lo sophi quartã partẽ arietis appellant. Eundẽq ꝑacto
annuo eireuitu. post diesccclx v & ui horas repetiturus
Cuiꝰ augm̃to quadrantis efficit᷑. ut ipse uernalis ȩquino ẽ¬
tii punctus mͦ mane mͦ uespere modo meridie. mͦ medio
noctis occurrat. Luna quoq econtrario uespere plenissi¬
ma. neq enĩ quid inꝑfectũ creator aequissimꝰ instiiuer &
stellis una fulgentib a medio apparens orientis quartã
librȩ partẽ qua ȩquinoctiũ autũnale ad seuerant tenu¬
it. initiũq paschale suo consecrauit exortu. Neq enĩ¬
alia seruandi paschȩ regula est. quã ut ȩquinoctium
uernale plenilunio succedente ꝑficiatur. at si uł una
die plenitudo lunȩ p̃cesserit aequinoctiũ ĩã non primi
mensis s ultimi luna putet᷑. Oport& enĩ ut sic primo
sol potestatẽ diei. deinde luna eũ stellis potestate noc¬
tis accepit. ita & nunc ad insinuandũ nr̃ȩ redemptionis

Expanded text:
losophi quartam partem Arietis appellant, eumdemque peracto losophi quartam partem Arietis appellant, eumdemque peracto annuo circuitu, post dies CCCLXV et sex horas repetiturus, cujus argumento quadrantis efficitur ut ipse vernalis aequinoctii punctus modo mane, modo mer modo medio noctis occurrat. Luna econtrario vespere plenissima, neque enim quid imperfectum Creator equissimus institueret, stellis una fulgentibus a medio apparens orientis quartam Libre partem, qua equinoctium autumpnale asseverant, tenuit initiumque paschale suo consecraalia servandae paschae regula est, quam ut aequinoctium vernale plenilunio succedente perficiatur; at si vel uno die plenitudo lunae praecesserit aequinoctium, jam non primi mensis, sed ultimi luna putetur. Oportet enim ut sicut tunc primo sol potestatem diei, deinde luna cum stellis potestatem noctis accepit, ita e nunc, ad insinuandum nostrae redemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
est ȩqͥnoctiĩ argumento nitentes quasi rationi congruat
ut quia ds̃ aequis in principio partib lucẽ tenebrasq di¬
uiserit. ibi p̃cipue tunc caput mundi. ubi nunc aequinoc.¬
tiũ fieri credatur. Bene quidẽ inquirentes. s ñ plane qđ
dicerent ꝑuidentes. multo utiq peritius acturi si tẽpꝰ aeqͥ¬
noctii ñ primo diei quo lux s: quarto qͦluminaria sunt fac¬
ta potius ad signarent. Ibi nãq tẽporis initiũ statuit qͥ lu.¬
minarib conditis dixit ut sint in signa & tẽpora & dies
& annos. Nam precedens triduũ ut om̃ib uisum est absq
ullis horarũ dim̃sionib ut pote necdũ factis siderib aequa¬
li lance lumen tenebrasq pendebat. & quarto demũ ma.¬
ne sol a medio orientis horis umbrati suas ꝑ lineascurren.¬
tib aequinoctiũ qđ annuati seruaret᷑ inchoauit. Positus
uidelic& cũ primo terris oriret᷑ in eo cęli loco quẽ phi¬

Expanded text:
est, aequinoctii argumento nitentes, quasi rationi congruat est, aequinoctii argumento nitentes, quasi rationi congruat ut quia Deus aequis in principio partibus lucem tenebrasque diviserit, ibi praecipue tunc caput mundi, ubi nunc aequinoctium fieri credatur; bene quidem inquirentes, sed non plene quae dicerent providentes, multo utique peritius acturi, si tempus aequinoctii non primo diei quo lux, sed quarto quo luminaria sunt facta, potius adsignarent; ibi namque temporis initium statuit, qui luminaribus conditis dixit: Ut sint in signa, et tempora, et dies, et annos. Nam praecedens triduum, ut omnibus visum est, absque ullis horarum dimensionibus, utpote necdum factis sideribus, aequali lance lumen tenebrasque pendebat; et quarto demum mane sol a medio tibus, aequinoctium quod annuatim servaretur inchoavit, positus videlicet cum primo terris oriretur in eo coeli loco quem phi
Abbreviated transcription (Latin):
quã nocte diei p̃posita potest explicari. qđ dñs in ex.¬
emplũ ionȩ tres dies & tres noctes in corde terrȩ fueri
ubi synec dochicos. si diei parasceues partem qua sepultꝰ
est cũ preterita nocte ꝓ nocte & die accipies hoc est ꝓ
toto diȩ. sabbati noctẽ & diem integrã. & noctẽ doᷤ¬
minica cũ eodem die inlucescente ac ꝑhoc incipien¬
te : partẽ ꝓ toto. habes ꝓfecto triduũ & tres noctes.
erito autẽ querit᷑ quare popłs isrł. qui diei ordinem
iuxta moysi traditionẽ ã mane usq ad mane semꝑ ser¬
uabat. Eesta tam̃ om̃ia sua sicut & nos hodie facimus
uespere incipiens uespere consũmarit. dicente legis lato.¬
re. a uespera usq in uesperã celebrabitis sabbata ur̃a.
Uo sane in loco primus dies scłi sit nonnulli querentes
uiii halendatũ apriliũ. alii duo decimo halendarũ supra¬
scriptarũ die magis ad notandũ putarunt. uno utriq hoc

Expanded text:
quam nocte diei praeposita potest explicari quod Dominus in exquam nocte diei praeposita potest explicari quod Dominus in exemplum Jonae tres dies et tres noctes in corde terrae fuerit: ubi synecdochic ῶs, si diei Parasceves partem, qua sepultus est, cum praeterita nocte, pro nocte ac die accipies, hoc est pro toto die Sabbati noctem, et diem integram, et noctem Dominicam cum eodem die illucescente, ac per hoc incipiente partem pro toto, habes profecto triduum et tres noctes. Merito autem quaeritur quare populus Israel, qui diei ordinem juxta Moysi traditionem a mane semper usque ad mane servabat, festa tamen omnia sua, sicut et nos hodie facimus, vespere incipiens, vespere consummaverit, dicente legislatore: A vespera usque ad vesperam celebrabitis Sabbata vestra. uo sane in loco primus seculi dies sit, nonnulli querentes VIII kalendarum Aprilium, alii XII kalendarum suprascriptarum
Abbreviated transcription (Latin):
ad meridiem dies suos cõputare maluerunt. Diuina
autẽ auctoritas quȩ in genesi dies ã mane usq ad ma¬
ne cõputandos esse decreuit. eadem in enugełio totius
diei tempus ã uespera inchoari & consũmari sanxit in
uesperam. quia qui in exordio mundi prius lucẽ uoca.¬
uit diem. deinde tenebras noctẽ. ipse in fine scłors. pri¬
mo noctẽ gła suȩ resurrectionis inlustrauit. & sic diem
se discipłis ostendendo conseerauit. qͦs &iam uespere
ꝓcedente conuescendo & se palpandũ offerendo. sp̃c
quoq scĩ grãm tribuendo. plenius suȩ̨ resurrectionis
fide confirmauit. Et quia tunc post creatã lucẽ factũ
est uespere & mane dies unꝰ. nc̃ autẽ uespere sabbati
lucescit in prima sabbati ipsa mutatio temporis nos
quoq a paradẏsi quondã lumine trans latofincon.¬
uallem lacrimarũ. iam mͦ ã peccatoꝵ tenebris ad cȩ¬
leste gaudiũ transferendos esse designat. Neq enĩ alit̾

Expanded text:
ad meridiem dies suos computare maluerunt. Divina ad meridiem dies suos computare maluerunt. Divina autem auctoritas, quae in Genesi dies a mane usque ad mane computandos esse decrevit, eadem in Evangelio totius diei tempus a vespere inchoari, et consummari sanxit in vesperam, quia qui in exordio mundi prius lucem vocavit diem, deinde tenebras noctem, ipse in fine saeculorum primo noctem gloria suae resurrectionis illustravit, et sic diem se discipulis ostendendo consecravit: quos etiam, vespera procedente, convescendo, et se palpandum offerendo, spiritus quoque sancti gratiam tribuendo, plenius suae resurrectionis fide confirmavit. Et quia tunc post creatam lucem factum est vespere et mane dies unus, nunc autem vespera Sabbati lucescit in prima Sabbati, ipsa mutatio temporis nos quoque a paradisi quondam lumine translatos in convallem lacrymarum, jam modo a peccatorum tenebris ad coeleste gaudium transferendos esse designat. Neque enim aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sicui uideatur incredulũ meatꝰ a quarũ luminis c̃e capaces
uideat opera nautarũ. qui olei aspergine ꝑspicuum si-¬
bi ꝓfundũ maris efficiunt. & intelligat rerũ conditorẽ
dm̃ multo amplius sui oris afflatu. quantãlib & aquarũ
ꝓfunditatẽ inlustrare potuisse. maxime cũ tenuiores tc̃
aquȩ fuisse credant᷑. priusquã eas conditor in congregati.¬
onẽ unã coger& ut apparere poss& arida. Et diemqͥ.¬
dẽ uulgarẽ dñs sententia quã & supͣ posui definuit di.¬
cens. N onne xii horȩ sunt diei : Moyses aut̃ ꝓprium
ita descripsit. & factũ est inquiens uespere. & factũ ẽ
mane dies unus. quẽ hebrei chaldei & ꝑsȩ sequentes.
iuxta primȩ conditionis ordinẽ diei cursũ ã mane ad ma.¬
ne deducunt umbrarũ uidelic& tempꝰ luci supponentes.
At contra egyptii ab occasu ad occasũ. Porro romani ã me¬
dio noctis in mediũ. Umbri & athenienses ã meridie

Expanded text:
si cui videtur incredulum meatus aquarum luminis esse capaces, si cui videtur incredulum meatus aquarum luminis esse capaces, videat opera nautarum, qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, ut intelligat rerum conditorem Deum multo amplius sui oris afflatu quantamlibet aquarum profunditatem illustrare potuisse, maxime cum tenuiores tunc aquae fuisse credantur, priusquam eas conditor in congregationem unam cogeret, ut apparere posset arida. Et diem quidem vulgarem Dominus sententia quam et supra posui, definivit, dicens: Nonne duodecim horae sunt diei? Moyses autem proprium ita descripsit: Et factum est, inquiens, vespere et factum est mane dies unus. Quem Hebraei, Chaldaei, et Persae sequentes juxta primae conditionis ordinem diei cursum a mane ad mane deducunt, umbrarum videlicet tempus luci supponentes. At contra Aegyptii ab occasu ad occasum. Porro Romani a medio noctis in medium, Umbri et Athenienses a meridie
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humilitate s suꝑbia. Sin autẽ postꝗͣ de cęlo corruit
ista loquit᷑ uerba arrogantiȩ debemꝰ intelligere. qui nec
precipitatus quiescat. s ad huc sibi grandia reꝓmittat.
ñ ut int̾ astra s suꝑ astra dĩ sit. Qu̾antũ gͦ nobis uestigia
patrũ sequentib conicere dat᷑. Cũ dicer& ds̃ fiat lux.
mox tenebrȩ quȩ abyssũ texerunt abierunt. & lux ab
oriente medias int̾ undas emergens. cunctã terrȩ suꝑfi¬
ciem operuit latitudine sui fulgoris. borealessimul au-¬
stralesq necñ & occiduas oras attingens. paulatĩq se cõ-¬
pleto diei unius spatio subducens inferiora terrȩ gyran.¬
do subiit. atq aurora p̾cedente diem scđm tertiũq si¬
mili ordine cõpleuit. hoc tantu ã solari luce differens. qđ
caloris fotu carebat. Et quia sidera nondũ erant priscis
adhuc tenebris noctes illas relinquebat obscuras. Quod

Expanded text:
non humilitate, sed superbia. Sin autem postquam de coelo corruit, non humilitate, sed superbia. Sin autem postquam de coelo corruit, ista loquitur verba arrogantiae, debemus intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit. » Quantum ergo nobis vestigia Patrum sequentibus conjicere datur, cum diceret Deus Fiat lux, mox tenebrae quae abyssum texerant abierunt, et lux ab Oriente medias inter undas emergens, cunctam terrae superficiem operuit latitudine sui fulgoris, boreales simul australesque, necnon et occiduas oras attingens; paulatimque se completo diei unius spatio subducens, inferiora terrae gyrando subiit, atque aurora procedente, diem secundum tertiumque simili ordine complevit, hoc tantum a solari luce differens, quod caloris fotu carebat; et quia sidera nondum erant, priscis adhuc tenebris noctes illas relinquebant obscuras. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
it. ut suꝑiora quidẽ habitaculũ facer& angłis. inferiora uͦ
hominib Propt̃ te gͦ iussu dĩ aqua quȩ erat suꝑ faciem
terrȩ secessit. ut terra tͥ ꝓducer& fructus. Consentit huic
ambrosius mediolanensis antistes in libro exameron scđo.
Sed & basilius cȩsariȩ capadociȩ episcopꝰ. qui in uͭiͦi eiusdẽ
operis libro. congregent᷑ inquit aquȩ. & appareat arida.
Uelamentu subducitur ut conspicua fieret. quȩ interim
ñ uidebatur. Hieronimꝰ quoq saerȩ historiȩ doctissimꝰ
int̾pres in expositione ꝓpheticȩ sententiȩ qua dictũ est
qui dicebas in corde tuo in cȩlum ascendã. suꝑ sidera dĩ
ex altabo solium meũ meminit cęli suꝑioris ita scribens.
uł antequã de cęlo corruer& ista dicebat. uł postꝗͣ de cȩ-¬
lo corruit. Si adhuc incȩlo positus. qͦmͦ dicit ascendam in
cęlũ : S quia legimꝰ cęlũ cęli dño. cũ ess& in cęlo idẽ fir.¬
mamento. in cęlũ ubi solium dñi est cupiebat ascendere

Expanded text:
bitacula faceret angelis, inferiora vero hominibus. Propter te ergo, jussu Dei, aqua quae erat super faciem terrae, secessit, ut terra tibi produceret fructus. » Consentit huic Ambrosius Mediolanensis antistes, in libro Hexameron secundo. Sed et Basilius Caesareae Cappadociae episcopus, qui in quarto ejusdem operis libro: « Congregentur, inquit, aquae, ut appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret quae interim non videbatur. » Hieronymus quoque sacrae historiae doctissimus interpres, in expositione propheticae sententiae, qua dictum est: Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli exaltabo solium meum, meminit coeli superioris, ita scribens: « Vel antequam de coelo corrueret, ista dicebat, vel postquam de coelo corruit? Si adhuc in coelo positus, quomodo dicit, Ascendam in coelum? Sed quia legimus Coelum coeli Domino, cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum, ubi solium Domini est, cupiebat ascendere,
Abbreviated transcription (Latin):
XIIIi sequentis. si cõmimis annꝰ ẽ. occ liui dies ht̃. Si ẽbo¬
clesimꝰ: ccc lxxx uii. Qđ si unꝰ dies plus minꝰue contigerit.
euidens error. ẽ. excepto uidelic&e pͥmo anno sȩpe dicti
ones lunares xuiii tẽ retinens. pͥmo anno noñ xi. ut
in ceteris annis fieri solae. sed xii. accõmodat. & qͥa xarx
dieꝵ fine uoluunt᷑. nulla epacta in pͥncipio ipsius eycli¬
ponit᷑. Scd̾s autẽ annꝰ epactas undecĩ suscipit.:uȩ ẽ disffe

Expanded text:
 sequentis, si communis annus est, CCCLIV dies habebit; si embolismus, CCCLXXXIV. Quod si unus dies plus minusve contigerit, evidens error est, excepto videlicet anno primo saepe dicti ones lunares XVIII tunc retinens, primo anno non XI, ut in caeteris annis fieri solet, sed XII dies accommodat. Et quia XXX dierum fine volvuntur, nulla epacta in pponitur; secundus autem annus epactas undecim suscipit: et ide
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s gr̃am ꝑfectione suscepta: in octauȩ beatitudinis
numeros ꝑuenire meream᷑. e tam̃ e ꝑ ieuinũ & ora¬
tionis laboris. ñ ẽ dubiũ conseqͥ: qͥa & affligi anima
fulgore illuminatꝰ. obseruare m inime contẽpsit:
p̾dicans in synagogis iudeoꝵ. IDe sacrificĩis pauca dicere
decreuerã: quȩ cũ hostiȩ ueri pontificis in se figurã
contineant. A nob̾ &̃ dño spĩtalit᷑ offerri debent. ꝑ
uitulũ enĩ. labor nr̃: ꝑ ouẽ. in nocencia. ꝑhircũ mor¬
tificatio fornicarię uoluptatis. ꝑ capr̃a quȩ in sublimi
pastu pascit᷑: uita theorica. ꝑ arietẽ. opꝰ p̃dicationis.
quȩ agnos bono pastori generat. ꝑ turturẽ: castitas
solitariȩ m̃tis. nemini p̃ter . xp̃m iunchȩ. ꝑ colubã:¬

Expanded text:
dinis dinis numerum peruenire mereamur. quod tamen per ieiunii et orationis laborem fieri non est dubium, quia et affligi animasfulgore illuminatus obseruare minime contempsit praedicans in synagogis Iudaeorum. De sacrificiis pauca dicere decreueram, quae, cum hostiae ueri pontificis in se figuram continent, a nobis etiam domino spiritaliter offerri debent. per uitulum enim labor noster, per ouem innocentia, per hircum mortificatio fornicariae uoluptatis, per capram, quae in sublimi pastu pascitur, uita theorica, per arietem uis praedicationis, quae agnos bono pastori generat, per turturem castitas solitariae mentis nemini praeter Christum iunctae, per columba
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmiciaꝵ t̾rȩ nr̃ȩ. & si ferm̃tatos. tam̃ sibi consecratos
comedit ipse pontifex. qͥ celũ penetrans. possit c̃pati infir.¬
mitatibꝰ nr̃is: & cũ ap̃ patrẽ aduocatũ habeamꝰ eũ. oꝑa q̃
ferm̃to fragilitatis nr̃e ferm̃tata in husũ huiꝰ sacerdotis
manu oꝑationis eleuata cedent. ꝑ uscera miscđiȩ deuorat.
quȩ ñ odorẽ do suauitatis p̃bent. sed magis indulgenciã
exigt᷑. In fine anni solaris ap̃ hebreos.
idẽ septimo m̃se. quando congregant᷑ fructꝰ in horrea. siue
decima die expiationũ. cebebrari debere sabb̃a: ⁊ a qͥnto
decimo die. ꝑ dies.Uͭͤi. usq dũ finiant᷑ octauo. tab̃na.¬
culoꝵ feriȩ ẽẽ p̃cipiunt᷑. His aũ fortasse significari potest.
consecrati. tuba p̃dicationis. euuangłii fide. & asꝑsione
sanguinis iħu xp̃i. in qua uera ꝓpitiacio ẽ: finito legis
tempr̃. discere non cessemꝰ. & congregatis nouis bonaꝵ¬
oꝑum fructibꝰ. ab om̃i oꝑe malo qͥeti: ꝑ septiformis

Expanded text:
mitiarum terrae nostrae etsi fermentatos, tamen sibi consecratos comedit sibi Pontifex, qui coelum penetrans possit compati infirmitatibus nostris, et cum apud Patrem advocatum habeamus cum opera quae fermento fragilitatis nostrae fermentata in usum huius sacerdotis manu orationis eleuata cedent, per uiscera misericordiae deuorat, quae odorem suauitatis deo praebent, sed magis indulgentiam exigunt. De scenopegia et in fine anni solaris. Apud Hebraeos item VIIo mense, quando congregantur fructus in horrea siue e tubarum, Xa die expiationum celebrare debere sabbata et a quinta decima die per dies VII, usquedum finiantur, VIIIuo tabernaculorum feriae esse praecipiuntur. his autem fortasse significare potest,  simus consecrati, tuba praedicationis euangelii fidem et aspersionem sanguinis Iesu Christi, in qua uera propitiatio est, finito legis tempore dicere non cessemus et congregatis bonorum operum fructibus ab omni opere malo quieti per septiformis
Abbreviated transcription (Latin):
quo uiuunt. Et sicut non nostri uigore arbitrii for.¬
citudinẽ nr̃am. s illo nos suscipiente illiꝰ miscdia p̃ueni¬
ente custodimus. nec sufficipientes sumꝰ cogitare aliqͥd
a nobis quasi ex nobis. si. sufficientia nr̃a ex dõ est. it a
laris ꝑfectio splendoris que inluminat. lunarẽ quȩ in¬
luminatur antecedere deb&.
& scribentes iniustitiam scribunt ratus ac ueritate uide¬
atur esse suffultus. Uictorius qui illoꝵ circulos serip.¬
sit dicit in ꝓlogo eiusdẽ operis int̾ alia sic. Latinñãq
a uii non martias usq in uuͦi nͦ apriles. dieb scilic& xx¬
& nouẽ obseruandũ maxiine censuerunt. ut quocũq:
eo uẜ die luna fuerit nata efficiat primi mensis initiũ
Sin autẽ die sabbati pleniluniũ esse contigerit. & con
bere pascha dixerunt. ne minus eiꝰdẽ dnici ꝑ agen¬
do mysterio destinarent ꝗͣ xuͭi. Nec amplius quã¬

Expanded text:
quo vivunt. Et sicut non nostri vigore arbitrii forquo vivunt. Et sicut non nostri vigore arbitrii fortitudinem nostram, sed illo nos suscipiente, illius misericordia praeveniente custodimus, nec sufficientes sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est, ita etlaris perfectio splendoris quae illuminat lunarem quae illuminatur antecedere debet.et scribentes injustitiam scribunt, ratus ac veritate videatur esse suffultus. Victorius qui illorum circulos scripsit, dicit in prologo ejusdem operis inter alia sic: « Latini namque a III Nonarum Martiarum usque ad IIII Nonas Aprilis, diebus scilicet XXIX, observandum maxime censuerunt, ut quocunque eorum die luna fuerit nata efficiat primi mensis initium,Sin autem die Sabbati plenilunium esse contigerit, et conbere Pascha dixerunt, ne minus ejusdem dominici peragendo mysterio destinarent quam sextam
Abbreviated transcription (Latin):
tis autũnalis equinoctiĩ tenens ipsa particulã. Unde
multũ errare constat eos qui lunȩ paschalis initiũ
ã tertio nonarũ martiarũ die querendũ definiunt.
quia uidelic& ibi nata luna ante tẽpus a equi noctii ple.¬
niluniũ ostendit. Ib eoq sollempnitati paschali in ha.¬
bilis ẽ. in qua sicut diximus primo solẽ primitiuȩ
creationis statũ. ac deinde lunã necesse est c̃scendere
ut & hic ꝑ ae quinoctiĩ trans gressum longitudinẽ noc.¬
tis super&. et illa ꝑ pleniluniũ tot̾a eiꝰ quantu lacũq ẽ
longitudinẽ in lustre. Quod ad xp̃i & ȩccłiȩ sacram̃tũ
respicere nemo fere qͥ ambigat. de quo & in primordi.¬
is huiusce opusculi aliqua ꝑstrinximus. & nc paucis
replicemꝰ. Quia sicut luna & stellȩ ñ a se ipsis ut ꝑhi¬
bent. s. ã sole habent ut luceant. sic & ȩccła sc̃ĩq om̃s
ñ suȩ merito uirtutis s gr̃a largitoris habent bonum

Expanded text:
tis autumnalis aequinoctii tenens ipsa particulam. Unde tis autumnalis aequinoctii tenens ipsa particulam. Unde multum errare constat eos qui lunae paschalis initium a tertio Nonarum Martiarum die quaerendum definiunt, quia videlicet ibi nata luna ante tempus aequinoctii plenilunium ostendit. Ideoque solennitati paschali inhabilis est, in qua, sicut diximus, primum solem primitivae creationis statum, ac deinde lunam necesse est conscendere, ut et hic per aequinoctii transgressum longitudinem noctis superet, et illa per plenilunium totam ejus quantulacunque est longitudinem illustret. Quod ad Christi et Ecclesiae sacramentum respicere nemo est fere qui ambigat, de quo et in primordiis hujusce opusculi aliqua perstrinximus, et nunc paucis replicemus. Quia sicut luna et stellae non a seipsis, ut perhibent, sed a sole habent ut luceant, sic et Ecclesia, sanctique omnes non suae merito virtutis, sed gratia largitoris habent bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tur annũ ut sup docuimꝰ. ȩpactȩ iare id ÷ adiectio¬
nes uocant᷑. & quidẽ ꝑ totũ anni uertentis orbẽ suas
quȩq dies hab& adiectiones lunares xi. Nã uerbi
gr̃a si hodiȩ cũ scribo quinta est luna. isto ipso die
usꝗͣ x & uiiii annoꝵ ꝑacto circulo redit. s ꝓprie
quȩ in circulo decennouenali ad notatȩ sunt ȩpactę
lunã quota sit in xił aprilis ubi paschalis est festi pͥn
cipium signant hanc prefixam sui cursus regulam
semꝑ obseruantes. ut quoties minorẽ quinto deci.¬
mo numerũ habent. paschalẽ lunã p̾ferant. quo.
ties maiorẽ autẽ in sequentẽ lunã pascha queren.¬
dũ p̃monstrent. Quia nimirũ lunȩ paschalis ple.¬
nitudo ñ aequinoctiũ p̃ire.s sicut in principio cre¬
aturarũ ordinatum est sequi potius deb&. quando
primũ ortus est sol in inchoationẽ diei. uernũ tenens
ȩquinoctiũ. Deinde orta lest luna in inchoationẽ noc¬

Expanded text:
tur annum, ut supra docuimus: epactae jure, id est, adjectiotur annum, ut supra docuimus: epactae jure, id est, adjectiones, vocantur, et quidem per totum anni vertentis orbem suos quaeque dies habet adjectiones lunares XI. Nam, verbi gratia, si hodie cum scribo quinta est luna, isto ipso die usquam XXIX annorum peracto circulo redit. Sed proprie quae in circulo decennovenali annotatae sunt epactae lunam quota sit in XI cipium, signant. Hanc praefixam succursus regulam semper observantes, ut quoties minorem sexto decimo numerum ties autem majorem, in sequentem lunam pascha quaerendum praemonstrent. Quia nimirum lunae paschalis plenitudo non aequinoctium praeire, sed, sicut in principio creaturarum ordinatum est, sequi potius debet, quando primum ortus est sol inchoatione diei vernum tenens aequinoctium, deinde orta est luna in inchoatione noc
Abbreviated transcription (Latin):
dã autẽ putant. quia quondã in re publica post cen¬
sũ quinto anno ꝑactũ urbs roma lustrabatur ad indi¬
cium ternȩ lustrationis & census indictiones esse con¬
ditas. Incipiunt autẽ indictiones ab uiii ł octobris. ibi
demq terminantur.
re uolueris indictio repperies. Sume annos ab incar.¬
natione dni quotquot fuerint in presenti. uerbi gr̃a
deccexeu. adde semꝑ tria quia quarta indictione se.¬
cundũ dionisium natus est dñs. fiunt dccxxuiii. hec
partire ꝑxu. quindecies quadrageni sescenti. quin¬
decies octoni cenuies. remanent uiii. octaua ẽ. ĩdictio
Si uͦ nichil remanserit. quinta decima est.
lunares quȩ ad cursum solis annuatim undenis dieb
adcrescere solent. Inde ȩpacte greco uocabulo id:
adiectiones dictȩ qđ ꝑ annos singulos xi dierũ ut du¬
mus accumulentur augmento. uł certe quia ad in¬
ueniendas quotȩ sint lunas hełrũ xii. ꝑ totũ adiciun¬

Expanded text:
dam autem putant, quia quondam in republica post cendam autem putant, quia quondam in republica post censum quinto anno peractum urbs Roma lustrabatur, ad indicium ternae lustrationis et census indictiones esse conditas. Incipiunt autem indictiones ab VIII Calendas Octobris, ibidemque terminantur Cre volueris indictio reperies: sume annos ab Incarnatione Domini quotquot fuerint in praesenti, verbi gratia, DCCXXV; adde semper tria, quia quarta indictione secundum Dionysium natus est Dominus, fiunt DCCXXVIII; haec partire per XV, quindecies quadrageni, sexcenti, quindecies octoni centumvies, remanent octo: octava est Indictio. Si vero nihil remanserit, decima quinta est. lunares, quae ad cursum solis annuatim undenis diebus accrescere solent; inde epactae Graeco vocabulo, id est, adjectiones dictae, quod per annos singulos XI dierum, ut diximus, accumulentur augmento. Vel certe quia ad inveniendas quotae sint lunas Calendarum, IX per totum adjiciun
Abbreviated transcription (Latin):
ecundus ordo circuli
decennouenalis cõplectitur indictiones xu annoꝵ
circuitu in sua semꝑ uestigia reduces. quas antiqua ro.¬
manoꝵ industria cõperimus ad cauendũ errorẽ qͥ de
temporib forte oboriri poterat institutas. dũ em̃ uer.¬
bi gr̃a quilib& imperator medio anni tempore uita
uł regno deceder& poterat euenire ut eundẽ annũ
unꝰ historicus eiusdẽ regis ascriberetur tẽporib eo qđ
eiꝰ parte regnar&. alter uͦ historicus eundẽ successori il.¬
lius potius ad titulandũ putar&. eo qđ & hic partẽ ȩque
eius haber& in regno. Uerũ ne ꝑ huiuscemodi dissõnan.¬
tiam error temporib in olescer&. statuerunt indie¬
tiones quib ut̃q scriptor immo etiã uulgus om̃e tẽpo¬
rũ cursum facillime conseruar&. quas ꝓ facilitate quo¬
q calculandi &u esse uoluerunt. ut planissimo nu¬
mero & ad multiplicandũ ꝓmtissimo cõpendiosius tranᷤ¬
acti tẽporisstatus in memoriam poss& reduci. Qui.

Expanded text:
ecundus ordo circuli decemnovennalis complectitur indictiones quindecim annorum circuitu, in sua semper vestigia reducens. Quas antiqua Romanorum industria comperimus ad cavendum errorem qui de temporibus forte oboriri poterat, institutas. Dum enim verbi gratia, quilibet imperator medii anni tempore vita vel regno decederet, poterat evenire ut eumdem annum unus historicus ejusdem regis ascriberet temporibus, eo quod ejus partem regnaret; alter vero historicus eumdem successori illius potius ad titulandum putaret, eo quod et hic partem aeque ejus haberet in regno. Verum ne per hujuscemodi dissonantiam error temporibus inolesceret, statuere indictiones, quibus uterque scriptor, imo etiam vulgus omni tempore cursum facillime conservaret. Quia pro facilitate quoque calculandi quindecim esse voluerunt, ut planissimo numero, et ad multiplicandum promptissimo compendiosius transacti tempori
Abbreviated transcription (Latin):
lentes hec diligenter expͥmere ledent ueritatẽ ꝓpt̾ infor¬
mẽ sermonẽ atq in congruũ. & qͥ forte ñ ita possit ard.¬
ent̾ sicient᷑q tnsserre sic̃ causa poscebat. Salutat eã quȩ
tecũẽ frat̃nitatẽ teq nob̾cũ ẽ. salutat in dnõ. & aliama.¬
nu ualere te & nr̃i meminisse dnm̃. p̃cor dilectissi me
& deðiderantissime.¬
ominis honorabilibꝰ. sanctis fratribꝰ ep̃is aurelio¬
& ualentino soe & om̃i sce congregationi. in cartaginensi
sy nodo congregatȩ .U. kł decembris cyrillus salutans in
dño baritatẽ ur̃am.
Scripta uenerationis urȩ multã habentia querimoniã
ria ex autentica sẏnodo apud ni ceã ciuitatẽ bitiniȩ
ur̃ȩ ꝓfessione. ur̃ȩ dilectioni porrigamꝰ. Unde dni
honorabiles fr̃s salute p̃eunte necesse habui. ꝑ horũ la¬
torẽ filiũ nr̃m innocentiũ prb̃m fidelissima exẽplaria
ex aut entica sy nodo innicea ciuitate metropoli bithi.¬

Expanded text:
s haec diligenter exprimere, laederent veritatem, propter informem sermonem atque incongruum, et qui forte non ita possit ardenter scienterque transferri, sicut causa poscebat. Saluta eam, quae tecum est, fraternitatem. Te, quae nobiscum est, salutat in Domino. Et alia manu: Valere te et nostri meminisse, domine, precor, dilectissime et desideratissimeominis honorabilibus, sanctis fratribus coepiscopis, Aurelio, Valentino, sed et omni sanctae congregationi in Carthaginensi synodo congregatae, Cyrillus salutans in Deo charitatem vestram. Scripta venerationis vestrae multam habentia querimoniam ria ex authentica synodo apud Nicaeam civitatem, metropolfidei professione vestrae dilectioni porrigamus. Unde, domini honorabiles fratres, salute ptorem filium nostrum Innocentium fidelissima exemplaria ex authentica synodo in Nicaea civitate Bithy