comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ec̾nam in ceł .i. inmansionib b̾atoꝵ. Ex hoc gͦ coniecturam capere
possumus qͣnte pͣitatis. qͣnte subtilitatis. qͣnteq głe sit qualitas corpo¬
ris illius: si comparationẽ faciamus eius ad ea que nunc licet celestia.
sit ⁊ splendidisfima corpora: manufacta tam̃ sunt. i uifibilia. Deil¬
lo autẽ dr̃: domus eẽ ñ manufacta s et̾na in celis. Quia gͦ que uidẽ¬
tur temporalia sunt. q̃ aũt ñ uident᷑ et̾na sunt. omnib his corpo
ralib que siue int̾ris siue inceł uidemus. ⁊ q̃ uideri possunt. ⁊ manu
qd̾ ⁊ uisibile ñẽ. nec manufactum ẽ. s et̾numẽ. Ex qua comparatio¬
ne conic potest. qͣntꝰ decor. qͣntꝰ splendor: qͣntusq fulgor sit corpo¬
ris spiritał. & uerum ẽ illud qd̾ dictum ẽ. quia ocłs ñ uidit. nec au¬
ris audite. nec in cor hominis ascendit. que p̃ꝑauit deus diligẽti
poris huiꝰ nr̃i uoluntate dĩ. quitalem fecit eam. q̃ ad illam qͣli¬

Expanded text:
 id est in mansionibus beatorum. Ex hoc ergo conjecturam capere possumus, quantæ puritatis, quantæ subtilitatis, quantæque gloriæ sit qualitas corporis illius, si comparationem faciamus ejus ad ea quæ nunc, licet cœlestia sint et splendidissima corpora, manu facta tamen sunt et visibilia. De illo autem dicitur domus esse non manu facta, sed æterna in cœlís. Quia ergo «quæ videntur temporalia» sunt, quæ autribus, quae sive in terris, sive in caelis videmus, et quae videri possunt, et manufquod et visibile non est, nec manufactum est, sed aeternum est. Ex qua comparatione conjici potest, quantus decor, quantus splendor, quantusque fulgor sit corporis spiritualis; et verum esse illud quod dictum est: Quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hoporis hujus nostri voluntate Dei qui talem fecit eam, usque ad illam quali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia demonstret᷑: nisi pͥores q̃dã fuisse eis cause dicant᷑. quib añꝗͣ
in corpore nascerẽt᷑ aĩe. aliquid culpe contrax̾int. insensib uł motib
suis ꝓ quib ħ mĩto pati a diuina ꝓuidentia iudicate sint. lib̾i namq ar
bitͥ sẽꝑ ẽ anima ⁊̃ c̃ incorpore ħ. ⁊ c̃extͣ corpus ẽ. ilib̃tas arbitͥ uł ad bõa
sẽꝑ uł ad mala mouet᷑. nec unqͣm rationabił sensus .i. mens uł aĩa sine
motu aliquo deeẽ uł bono uł malo potest: qͦs motus causas p̾stare
uł m̃itis ꝑ diuinã ꝓuidentiã statim apͥma natiuitate. inmo ⁊ añ na¬
tiuitatẽ ut ita dicã. uł boni aliquid uł mali dispensent᷑ ꝑpẽti. Et hec

Expanded text:
ovidentia demonstretur, nisi priores quædam fuisse eis causæ dicantur, quibus antequam ovidentia demonstretur, nisi priores quædam fuisse eis causæ dicantur, quibus antequam in corpore nascerentur animæ, aliquid contraxerint culpæ in sensibus vel motibus suis, pro quibus hoc merito pati a divina providen et libertas arbitrii vel ad bona semper, vel ad mala movetur: nec unquam rationabilis sensus, id est mens vel anima, sine motu aliquo vel bono vel malo esse potest. Quos motus causas præstarevel causis per divinam providentiam statim a prima nativitate, imo et ante nativitatem, ut ita di
Abbreviated transcription (Latin):
picor ec̃ qͣsdam ãtiquiores ⁊̃ hac natiuitate corporea. sic̃ designat ioħs
ĩmr̃ĩs uẽtre tͥpudians ⁊ exultans. c̃ uox salutatioĩs marie ad aures
elis abeth matͥs enis ad lata ẽ ⁊ ut declarat iherennas ꝓpħa qui añqͣm
plasmaret᷑ in ut̾o matͥs cognitꝰ erat d̾o :⁊ añꝗͣ euulua ꝓced̾et scĩficat᷑
ste ostendit᷑ ab adu̾sariisspiritib quosdã apͥma statim etate posses¬
sos .i. ñ nullos cũ ip̃o demone eẽ natos: alios u̾o apuero diuinasse hy¬
storiarũ fides declarat. alii apͥma etate demonẽ quẽ phitonẽ nõiãt.
.i. uentͥ locũ passi sunt. ꝓ quib om̃ib ab his qui d̃i prouidentia regi
oĩa que in ħ mundo sunt assert̃. sic̃ nr̃a quoq continet fides: ut mͥ
uid̾r. ñ alit̾ pot̾it responderi. ita ut abͦq om̃i iniusticie culpa diuina¬

Expanded text:
spicor esse quasdam antiquiores etiam hac nativitate corporea, sicut designat Joannes spicor esse quasdam antiquiores etiam hac nativitate corporea, sicut designat Joannes in matris ventre tripudians et exultans, cum vox salutationis Mariæ ad aures Elisabeth matris ejus allata est; et ut declarat Hieremias propheta, qui antequam plasmaretur in utero matris cognitus este ostenditur ab adversariis spiritibus quosdam a prima statim ætate possessos, id est nonnullos cum ipso dæmone esse natos; alios vero a puero divinasse historiarum fides declarat. Alii a prima ætate dæmonem quem Pythonem nominant, id est ventriloquum, passi sunt. Pro quibus omnibus ab his qui Dei providentia regi omnia quæ in mundo sunt asserunt, sicut nostra quoque continet fides, ut mihi videtur, non aliter poterit responderi, ita ut absque omni injustitiæ culpa Pr
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ mouet᷑ ⁊ prouocat᷑ ad bõa ⁊ inspiratur ad celestia uł diuina. sicut
scĩ angłi ⁊ ipse deus in oꝑatus ẽ. ĩ ꝓpħis suggestionib scis ad meliora ꝓ¬
uocans ⁊ choortans. ita sane ut maneret in arbitͥo hominis ac iudicio
si sequi uelit aut nolit ad celestia ⁊ diuina ꝓuocantẽ. Uñ ⁊ ex ħ maxi¬
ma discretioẽ dinoscit᷑: qñ aiã melioris sp̃c presentia moueat᷑ .i. sinullã
ꝓrsus ex ĩminẽti aspiratioẽ obturbationẽ uł alienationẽ m̃tis ĩcurrat.
nec ꝑdat arbitͥi sui iudiciũ liberũ. sic̃ exemplo sunt om̃s uł ꝓpħe uł
Som gͦ spc̃ suggestionib humanã memoriã ad recordationẽ mnelioꝵ
ꝓuocari exemplis. insuꝑiorib edocuimus: cũ mardochei ⁊ arthaxeisis¬
fecimus m̃tionẽ. Illud quoq conscq̃nt̃ requirendũ puto. ex quib causiᷤᷤ

Expanded text:
cum movetur et provocatur ad bona, et inspiratur ad cœlestia vel divina; sicut cum movetur et provocatur ad bona, et inspiratur ad cœlestia vel divina; sicut sancti Angeli et ipse Deus inoperatus est in Prophetis, suggestionibus sanctis ad meliora provocans et cohortans: ita sane ut maneret in arbitrio hominis ac judicio, si sequi velit aut nolit ad cœlesti et divina provocantem. Unde et ex hac manifesta discretione dignoscitur quomodo anima melioris spiritus præsentia moveatur, id est, si nullam prorsus ex imminenti aspiratione obturbationem vel alienationem mentis incurrat, nec perdat arbitrii sui judicium liberum: sicut exemplo sunt omnes vel PropheBoni ergo spiritus suggestionibus humanam memoriam ad recordationem meliorum provocari exemplis jam in superioribus edocuimus, cum Mardochæi et Artaxerxifecimus mentionem. V. Illud quoque consequenter requirendum puto, ex quibus causis
Abbreviated transcription (Latin):
parat᷑ ascensus adimpediendos huiꝰcemodi profectꝰ. errores hos false do¬
etne deceptioẽsq componuĩ. Manifeste gͦ. ⁊ ex multis indiciis demõ¬
strat᷑. qd̾ humana anima dum in ħ corpore ẽ recipere potest diu̾sas
nichil om̃ino eos quos obsed̾int intelligere uł sentire ꝑmittant. sic̃
exemplo sunt hi quos uulgo energuminos uocant. quos amĩtes ⁊ ĩ¬
sanos uidemus. quales ⁊ illi erant. qui ĩ euangłio asaluatore cura¬
ti cẽ referunt᷑. uł cum sentientẽ quidẽ ⁊ intelligẽtẽ animũ cogitati¬
onib uariis ⁊ sinistͥs ꝑsuasionib mimica suggestioẽ depͣuant. ut ex¬
emplo ẽ iudas ad ꝓditionis facinus diaboli ĩmissioẽ prouocatꝰ. sic̃ scͥp¬
tura declarat dicens. Cum aut̃ iam in misiss diabolus ĩ cor iude scari¬
otis. ut trad̾et eum. boni u̾o sp̃c recipit quis energiam uł in oꝑationẽ:

Expanded text:
æparatur ascensus, ad impediendos hujuscemodi profectus, errores hos falsæ doæparatur ascensus, ad impediendos hujuscemodi profectus, errores hos falsæ doctrinæ deceptionesque componunt. Manifeste ergo et ex multis indiciis demonstratur, quod humana anima dum in hoc est corpore, recipere potest diversas nihil omnino eos quos obsederint intelligere vel sentire permittant, sicut exemplo sunt hi quos vulgo Energumenos vocant, quos amentes et insanos videmus, quales illi erant qui in Evangelio a Salvatore curati esse referuntur; vel cum sentientem quidem et intelligentem animum cogitationibus variis et sinistris persuasionibus inimica suggestione depravant, ut exemplo est Judas ad proditionis facinus diaboli immissione provocatus, sicut Scriptura declarat, dicens: «Cum autem jam diabolus misisset in cor Judæ Scariotis ut traderet eum.» Boni vero spiritus recipit quis energiam, id est, inoperationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ibent .i. industria uite uł studio amico illis accepto. recipere eoꝵ in¬
spirationẽ. ⁊ sap̃ie eoꝵ ac doctne participes effici. Ex quo fit ut coꝵ
ĩ oꝑatioĩb repleant᷑. qͦꝵ se pͥus familatui subiugarint. De his sane
qui de xp̃o alit̾ docent quã scͥpturarũ regła patitur. ñ ociosum ẽ intu¬
eri: utrũ insidioso ꝓposito adu̾sum xͥ fidem nitentes. fabulosa q̃dam
⁊ impia dogmata cõm̃tate sint: an u̾o eciã ip̃e audito u̾bo xͥ ⁊ noq
ꝑ uasa oportuna sͥ ⁊ ut ita dicam ꝑ ꝓpħassuos diu̾soserrores contra
regłam xͥ ane u̾itatis induxerĩt.⁊ magis putandũ ẽ qd̾ apostate. ⁊ re¬
fuge uͥtutes q̃ a d̾o recesserit̃. uł ip̃a m̃tis sue ꝓpositiq nequitia uł ĩu¬
dia eoꝵ quib u̾itate cogita ad illum gͣdum unde ille dilapse sunt p̃¬

Expanded text:
hibent, id est, industria vita, vel studio amico illis et accepto, recipere eorum inhibent, id est, industria vita, vel studio amico illis et accepto, recipere eorum inspi rationem, et sapientiæ eorum ac doctrinæ participes effici. Ex quo fit ut eorum inoperationibus repleantur quorum se prius famulatui subjugarunt. IV. De his sane qui de Christo aliter docent quam Scripturarum regula patitur, non otiosum est intueri, utrum insidioso proposito adversum Christi fidem nitentes contrariæ virtutes fabulosa quædam simul et impia dogmata commentæ sint; an vero etiam ipsæ audito verbo Christi,  vasa opportuna sibi, et, ut ita dicam, prophetas suos, diversos errores contra regulam christianæ veritatis induxerint. Et magis putandum est quod apostatæ et refugæ virtutes quæ a Deo recesserint, et ipsa mentis suæ propositique nequitia, vel invidia eorum quibus veritate cognita ad illum gradum unde ipsæ delapsæ sunt pr
Abbreviated transcription (Latin):
inspirat poeticã. alie q̃dam geometͥam. ⁊ ita q̃q singłas quasq huiꝰ¬
scemodi arces disciplinasq cõmoueant. Demq ꝗͣ plurimi grecoꝵ: op¬
pinati sunt artẽ poeticã sine insana ñ posse constare. Uñ ⁊ in histori¬
is eoꝵ refert᷑ aliquociens eos quos uates appellant. subito insanie cuiꝰdã
sp̃u cẽ supplecos. Quid aũt dicendũ ẽ ⁊̃ dehis quos dunos appellãt.
a quib ꝑ inoꝑationẽ demonũ coꝵ qui eis p̃sunt u̾sib arte modulatĩ
responsa ꝓferuntur. S ⁊ hi quos magos uł maleficos dicunt. aliquoci¬
ens demonib ĩuocatis supͣ pueros. ad huc parue etatis u̾su eos dice̾ poe¬
mata admiranda om̃ib ⁊ stupenda fecert᷑. Que ħ mͦ geri arbitnda sũt:
alienas se ab om̃i demonũ contagione seruau̾int: ⁊ ꝑ multam absti¬
nentiã purificau̾int se. ⁊ piis ac religiosis imbute fui̾nt disciplins.
ꝓmerent᷑: ita putandũ ẽ ⁊̃ cos qui se oportunos cont̾riis uircutib ex¬

Expanded text:
ita quæque singulas quasque hujuscemodi artes disciplinasque commoneant. Denique quamplurimi Græcorum opinati sunt artem poëticam sine insania non posse constare: unde et in historiis eorum refertur aliquoties eos quos vates appellant, subito insaniæ cujusdam spiritu esse repletos. Quid autem dicendum est de his etiam quos divinos appellant, a quibus per inoperationem dæmonum eorum qui eis præsunt, versibus arte modulatis responsa proferuntur? Sed et hi quos magos vel maleficos dicunt, aliquoties dæmonibus invocatis supra pueros adhuc parvæ ætatis, versu eos dicere poëmata admiranda omnibus et stupenda fecerunt. Quæ hoc modo geri arbitranda sunt, alienas se ab omni dæmonum contagione servaverint, et per multam abstinentiam purificaverint se, et piis ac religiosis imbutæ fuerint disciplinis, merentur: ita putandum est etiam eos qui se opportunos contrariis virtutibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
alia sunt q̃ accid̾e necesse ẽ hominib. Sic̃ ergo quis paulũ sine his oĩb eẽ ꝯfi¬
derat. q̃ posst̃ accid̾e: ita ⁊ id qd̃ subiacet quis intellige̾ sine qͣlitatib pot̾it.
Cũ gͦ sensus nr̃s oĩ qͣlitate ab intellectu suo remota. ip̃m subiacentie solius
ut ita dix̃im punctũ contuet᷑ ⁊ ip̃i in hec nequaꝗͣ respiciens. adduritiã uł molli
ciẽ. uł calidũ uł frigidũ substantia: tc̃ simulata qͣdãm̃ cogitatioe.ihis om̃ib
q̃utatib nudam iudebitur intueri mat̾iam. S fortasse reaunat aliqͥs si pos¬
mei in quo uid̾r mens ꝓpħe rerũ micia intunitu ꝑspicatiore discutiens . ⁊ mat̾i¬
am sensu solo ac ratione a qualitatib diuidens in ꝑfectum d̾i sensisse: quod
utiq adictis qualitatib intelligitur cõsũmatũ s̃ ⁊ inlibio suo enochita ait

Expanded text:
alia sunt quæ accidere necesse est hominibus. Si ergo quis Paulum sine his omnibus esse consialia sunt quæ accidere necesse est hominibus. Si ergo quis Paulum sine his omnibus esse consideret quæ possunt accidere, ita et id quod subjacet quis intelligere sine qualitatibus poterit. Cum ergo sensus noster omni qualitate ab intellectu suo remota ipsum subjacentiæ solius, ut ita dixerim, punctum contuetur, et ipsi inhæret, nequaquam respiciens ad molliel humidum, vel aridum substantiæ; tunc simulata quodammodo cogitatione, his omnibus qualitatibus nudam videbitur intueri materiam. XXXV. Sed fortasse requiret aliquis, si posmei. In quo videtur mens Prophetæ rerum initia intuitu perspicaciore discutiens, et materiam sensu solo ac ratione a qualitatibus dividens, imperfectum Dei sensisse, quod utique adjectis qualitatibus intelligitur consummatum. Sed in libro suo Enoch ita ait:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hi qui ħ ad sert̃ ad seu̾are conati sunt. ut qm̃ om̃s qui mat̾iam infectam di¬
infecta. siquidẽ qͣlitates sint om̃ia. q̃ utiq sine contͣdictioẽ ab om̃ib ad̾o facta
c̃ẽ ꝓmnciant᷑. hi uͦ qui subiacenti cuidã mat̾ie additas extͥnsecꝰ qualitates uo¬
lunt ostend̾e: huiꝰcemodi utunt᷑ exemplis. u̾bigrã. Paulus sine dubio aut ta¬
cet. aut loquit᷑. aut uigilat aut dorut. uł cerce aliqͦ corporis habitu consistit.
aut .ii. sedet. aut stat. aut iacet. ħ enĩ sunt oĩb accidentia sine quib nuĩqua
fere inueniunt᷑. nec tam̃ sensus nr̃ de eo manifeste aliquid hoꝵ definit: set
ita eũ ꝑ hec intelligimꝰ uł consid̾amꝰ. ut ñ om̃i mͦ rationẽ status eius cõp̃henda¬
mus. uł in eo qd̃ ingilat. uł in eo qd̃ dormit. aut in qͦ loquit᷑ uł tacet. ⁊ siqũa

Expanded text:
et hi qui hæc asserunt, asseverare conati sunt, ut quoniam omnes qui materiam infectam diet hi qui hæc asserunt, asseverare conati sunt, ut quoniam omnes qui materiam infectam diinfecta: siquidem qualitates sint omnia, quæ utique sine contradictione ab omnibus a Deo facta esse pronuntiantur. Hi vero qui subjacenti cuidam materiæ additas extrinsecus qualitates volunt ostendere, hujuscemodi utuntur exemplis; verbi gratia: Paulus sine dubio aut tacet aut loquitur, aut vigilat aut dormit, vel certo quodam corporis habitu consistit; aut enim sedet, aut stat, aut jacet. Hæc enim sunt hominibus accidentia, sine quibus nunquam fere inveniuntur. Nec tamen sensus noster manifeste de eo aliquid horum definit, sed ita eum mus, vel in eo quod vigilat vel in eo quod dormit, aut in quo loquitur vel tacet, ét si qua
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus fructus: uł cũ ignẽ. aerẽ. aqu̾a. t̾ramq mutari insemet ipsa
i̾uicẽ ac resolui aliud in aliud elem̃tũ mutua qͣdam ꝯsangiunitate docu¬
imus. S ⁊ cũ de escis uł hominũ uł aĩaliũ ꝓbauimꝰ substantiã carnis exis¬
tere. uł humorẽ seminis naturał in carnẽ solidam ossaq conu̾ti. Q omna
docum̃to sunt qd̾ substantia corporał ꝑmutabił sit. ⁊ ex om̃i inominẽ deue¬
niat qualitatẽ. uerũtam̃ illud scire opportet. qm̃ nulla substantia siue
qͣlitate subsistit. s intellectu solo discernit᷑ ħ quod subiacet corporib. ⁊ capas
ẽ qualitatis eẽ mat̾ia. Quidam gͦ altius de his uolentes in quirere ausi sũt di¬
cere nichil aliud eẽ naturam corpoream ꝗͣ qualitates. Si .N. duritia ⁊ molli¬
cies. calidũ ⁊ frigidum. humidũ ⁊ aridũ qualitas ẽ. his ant̃ uł cet̾is huiꝰmͦi
amputatis. nichil aliud intelligit᷑ subiacere: uidebunt᷑ qͣlitates eẽ om̃ia. Uñ

Expanded text:
oferri fructus; vel cum ignem, aërem, aquam, terramque mutari in semetipsa invicem ac resolvi aliud in aliud elementum mutua quadam consanguinitate docuimus: sed et cum de escis vel hominum vel animalium probavimus substantiam carnis existere, vel humorem seminis naturalis in carnem solidam ossaque converti. Quæ omnia documento sunt quod substantia corporalis permutabilis sit, et ex omni in omnem deveniat qualitate subsistit, sed intellectu solo discernitur hoc quod subjacet corporibus et quod capax est qualitatis, esse materia. Quidam altius ergo de his volentes inquirere, ausi sunt dicere, nihil aliud esse naturam corpoream quam qualitates. Si enim duritia et mollities, calidum videbuntur qualitates esse omnia. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tute corruptionis in lib̾tatẽ głe filioꝵ d̾i: manifeste finẽ mundi declarat
et cum rursum dicit. tͣnsiet habitus hinus mundi. uerum ir es pso
quod dixit. quiauanitat cieatura subiecta ẽ. etiam imicrum cẽ ostendit
Siit. uanitati creatura subiecta ẽ. ꝓpt̾ spem aliqͣm ⁊ causam utiꝙ subie

Expanded text:
itute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei,» manifeste finem mundi declarat; itute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei,» manifeste finem mundi declarat; et cum rursum dicit: «Transiet habitus hujus mundi.» Verum in eo ipso quod dixit quia vanitati creatura subjecta est, etiam initium ejus ostendit; si enim vanitati creatura subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͥdam lit̾e utatur: tam̃ nichilominus ħ indicat sermo narrantis.
qd̾ ex certo tempore creata sunt omnia que uidentur. Ec consũmati¬
one u̾o mundi pͣmo iacob indicat. cum ad filios suos testatur dicens.
conuenite ad me filii iacob. ut ad nuntiem uob quid erit m̃ouissim̃
dieb. uł post noissimos dies. Si gͦ sunt nouissimidies. uł post noruis¬
simos dies: cessare dies necesse ẽ. qui ceꝑunt. Dauid ꝙͦ ait. seli ꝑibunt
tu aũt ꝑmanebis:⁊ om̃s ut uestim̃tum uet̾escent. Et sicut oꝑatoriũ
mutad eos ꝯ mutabunt᷑. tu aũt idem ip̃e es & amntui ñ deficient. do¬
celum: t̾ratñsient. u̾ba aũt mea ñ transient: corruptibilem eum fini¬
endumq designat. d̾ ⁊ apłc dicens. uanitati enim creatura subiecta e.
ñ uolens. s ꝓpter eum qui subiecit inspe. qr np̃a creatã libabit᷑ a serm¬

Expanded text:
ne quodam litteræ utatur; tamen nihilominus indicat hoc sermo narrantis, ne quodam litteræ utatur; tamen nihilominus indicat hoc sermo narrantis, quod ex certo tempore creata sunt omnia quæ videntur. De consummatione vero mundi, primo Jacob indicat cum ad filios suos testatur dicens: «Convenite ad me, filii Jacob, ut annuntiem vobis» quid erit in novissimis diebus, vel, post novissimos dies. >> Si ergo sunt novissimi dies, vel post novissimos dies, cessare dies necesse est qui cœperunt. David quoque ita aitvestimentum veterascent; et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Do«Cœlum et terra transient, verba autem mea non transient,» corruptibilem eum finiendumque designat. Sed et Apostolus dicens: «Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum qui subjecit in» spe, quia et ipsa creatura liberabitur a serv
Abbreviated transcription (Latin):
singłoꝵ ꝑsonis que dici posint disputatiomis modo de singis dog¬
matib inmedium protulimus. Qui autẽ legit: eligat ex his q̃ magis
stre fidem. qd̾ mundꝰ hic factus sit. ⁊ ex certo tempore ceꝑit :⁊ scd̾m ꝑuuil¬
gatũ omnib consummationẽ scłi. prosincorruptioẽ soluendus sit: etiã
de s pauea repet̾e ñ iud̾r absurdum. Et qͣntum quidẽ ad scͥpturar fidẽ
ptinet. faciuis d ħ ud̾r adsertio. Deniq ⁊ hetici cum in alia multa di¬
stracti sint. in ħ tam̃ scͥpture auctoritat cedentes uisi sunt consonare de
conditione ergo mundi q̃ alia nos scͥptura magis pot̾it edocere qͣm ea
que a moyse de origme eiusdem scͥpta ẽ. que licet maiora q̃dam intra se
contineat. contineat. qũa ystorie narratio uid̾r ostend̾e. ⁊ spiritalẽ mq̃
maximis contineat intellectum. atq in ieb misticis ⁊ ꝓfundis uelami¬

Expanded text:
singulorum personis quæ dici possunt disputationis modo de singulis dogsingulorum personis quæ dici possunt disputationis modo de singulis dogmatibus in medium protulimus: qui autem legit, eligat ex his quæ magis stræ fidem, quod mundus hic factus sit, et ex certo tempore cœperit, et secundum promulgatam omnibus consummationem sæculi, pro sui corruptione solvendus sit, etiam de hoc pauca repetere non videtur absurdum. Et quantum quidem ad Scripturarum fidem pertinet, perfacilis videtur de hoc assertio. Denique hæretici cum in alia multa distracti sint, in hoc tamen Scripturæ auctoritati cedentes, visi sunt consonare. De conditione ergo mundi quæ alia nos Scriptura magis poterit edocere quam ea quæ a Moyse de origine ejusdem scripta est? Quæ, licet majora intra se contineat quam historiæ narratio llectum, atque in rebus mysticis et profundis velami
Abbreviated transcription (Latin):
qua si dixiss quod is qui uebo diuacare uult ꝓ necessitatib iusib
corporalib que uelut lex q̃dam corpori in ẽ: distrahitur atos diuellit᷑.
Simpeditur. ne sap̃ie uacans intentius possit diuma contueri mistia.
Qd̾ u̾o int̾ carnis opera descͥpte sunt. eẽ etiam hereses. ⁊ mudie: contea¬
ones uł cecͤa. itaaccipiunt quod amma cum c̃ssioris sensus fuit effecta.
exeo quod corporis sese passionib subdit. opp̾ssa uitioꝵ molib⁊ michi sub¬
dle ar spiritale sentiens caro d̾r effecta ⁊ inde nom̃ trahit. in quo plustu¬
quia bonus deus in ip̃a conditioe sua aliquid s creauit inimicum. uti
ale quam fecisse mimicam. que ei ñ potest eẽ subiecta. nec legienusi qͥ¬
pesi animaleẽ putabitur. de quo hec dicuntur. Qd̃si ita rcipiatur qͥd
uam differre uidebitur. ab his qui diu̾sas naturas c̃ẽ amma dicunt
ast. qui dium iusticiam d̾i pia iatioẽ ad seũare non possiuit: hulliscem
impietatis figrãta componint. Et nos quidem prout potuimiis ex

Expanded text:
necessitatibus et usibus corporalibus quæ velut lex quædam corpori inest, distrahitur atque divellitur atque impeditur ne sapientiæ vacans intentius possit divina contueri mysteria. V. Quod vero inter carnis opera descriptæ sunt esse etiam hæreses, et invidiæ, et contentiones, vel cætera, ita accipiunt, quod anima cum crassioris sensus fuerit effecta, ex eo quod corporis sese passionibus subdit, oppressa vitiorum molibus, et nihil subtile ac spirituale sentiens, caro dicitur effecta, et inde nomen trahit in quo plusquia bonus Deus in ipsa conditione sua aliquid sibi creavit inimicum, utiqaliquam fecisse inimicam, quæ ei non potest esse subjecta nec legi ejus: quippe si animale esse putabitur, de quo hæc dicuntur. Quod si ita recipiatur, quid jam differre videbitur ab his qui diversas naturas animarum dicunt cet, qui dum justitiam Dei pia ratione asseverare non possunt, hujuscemodi impietatis figmenta componunt. Et nos quidem prout potuimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ri. uł retractare uoluĩt artifex om̃iũ deus: mat̾ie huius ht̃ in omib fa¬
mulatum. in quascumq uult formas uł species prout rer̃ mita depoᷤᷤ¬
cunt. nat᷑am corporeã tͣnsiutet ⁊ tͣnsferat. Qd̾ euident ꝓpħa designans
ait. Deus in qͥt qͥ fac̾ oĩa ⁊ tͣnsmutat. ¶ Iam sane illud. q̃rendũ ẽ. si tt̃ cũ
erit deusom̃ia in om̃ib consũmatiõe om̃iũ uniu̾sa corporis natura una
specie constabit. ⁊ om̃is qͣlitas corporis. illa sola erit que milla menarra¬
bili gła fulgebit: q̃ spiritał corporis qualitas futura cẽ sentienda ẽ. Si .i.
recte accepius. id ininitio libri sui moyses seͥbit dicens. Inpͥncipio fe¬
cit d̾s celum ⁊ t̾ram. ħ ẽ pͥncipiũ totius creature. ad ħ pͥncipiũ: finẽ¬

Expanded text:
re, vel retractare voluerit artifex omnium Deus, materiæ hujus habet in omnibus fare, vel retractare voluerit artifex omnium Deus, materiæ hujus habet in omnibus famulatum, ut in quascumque vult formas vel species, prout rerum merita deposcunt, naturam corpoream transmutet et transferat. Quod evidenter Propheta designans ait: «Deus qui facit omnia, et transmutat.» VIII. Jam sane illud quærendum est, si tunc cum erit Deus omnia in omnibus, in consummatione omnium universa corporis natura una specie constabit, et omnis qualitas corporis illa sola erit quæ in illa inenarrabili gloria fulgebit, quæ spiritualis corporis futura esse sentienda est. Si enim recte accipimus, id in initio libri sui Moyses scribit dicens: «In principio fecit Deus cœlum et terram.. Hoc enim principium totius creaturæ; ad
Abbreviated transcription (Latin):
cet om̃ia. ip̃e u̾o anemine duudicet᷑: ita ⁊̃ de corporis statu putandũ
ẽ. qd idem ip̃m corpus qd nunc prominist̾io anime nuncupatũ ẽ. aĩ¬
male: ꝑ profectum quendã cũ aĩa adiuncta d̾o. unus cum eo sp̃c fuit
effecta.iam tum corpus qͣi sp̃ui ministnͣs instatũ qualitatẽq ꝓficiat spi¬
ritalem: maxime c̃sic̃ sepe ostendimus. tał a conditore facta sit natura
corporis ut inꝗͣcumq uoluit᷑. uł res poposcerit qualitatẽ: facile subsequa
Nat᷑am uisibilẽ .i. corporeã: ⁊ naturã inuisibilẽ: q̃ ẽ t̃corporea. Iste uͦ due
nature diu̾sas sui recipiunt ꝑmutatioẽs. Illa quidẽ inuisibił q̃ ⁊ rati¬
onabił ẽ. animo ꝓpositoq mutatur: pro eo qd̾ arbitͥ sui lib̾tate donata
ẽ: ⁊ ꝑ ħ aliqͣndo inbonis aliq̃n incontͣriis inuenitur ħ u̾o nat᷑a carporea:
sub̾alẽ recipit ꝑ mutationẽ. Uñ. ⁊ adomne qd̾cumq moliri uł fabͥ ca¬

Expanded text:
cet omnia, ipse vero a nemine dijudicetur: ita etiam de corporis statu sentiendum est, quod ipsum idem corpus quod nunc pro ministerio animæ nuncupatum est animale, per profectum quemdam, cum anima adjuncta Deo unus cum eo spiritus fuerit effecta, jam tunc corpus quasi spiritui ministrans in statum qualitatemque proficiat spiritualem, maxime cum, sicut sæpe ostendimus, talis a Conditore facta sit natura corporea, ut in quamcumque voluerit, vel res poposcerit qualitatem, facile subsequatnaturam visibilem, id est corpoream; et naturam invisibilem, quæ est incorporea. Istæ vero duæ naturæ diversas sui recipiunt permutationes. Illa quidem invisibilis, quæ rationabilis est, animo propositoque mutatur pro eo quod arbitrii sui libertate donata est; et per hoc aliquando in bonis, aliquando in contrariis invenitur. Hæc vero natura corporea substantialem recipit permutationem: unde et ad omne quod moliri, vel fabrica
Abbreviated transcription (Latin):
quod unum ẽ filius cum prẽ.: ad nature ꝓͥetatẽ referendum fidei
u̾itas doceat. Cum gͦ infine deus eẽ om̃ia ⁊ inom̃ib ꝓ mittatur. sic̾
conseq̃ns ẽ: ñ est oppinandũ uenire ad illum finẽ animalia uł pec¬
cora. uł bestias. ne etiam in animalib aut peccorib aut bestiis deus
in eẽ designet᷑. s nec ligna nec lapides. ne in his quoq dicatur eẽ¬
deus ita nec ullam quidẽ maliciam. ad illum finẽ putandum

Expanded text:
quod unum est Filius cum Patre, ad naturæ proprietatem referendum fidei quod unum est Filius cum Patre, ad naturæ proprietatem referendum fidei veritas doceat. II. Cum ergo in fine Deus esse omnia et in omnibus promittatur, sicut consequens est, non est putandum venire ad illum finem animalia, vel pecora, vel bestias, ne etiam in animalibus, aut pecoribus, vel bestiis Deus inesse designetur; sed nec ligna, vel lapides, ne in his quoque esse dicatur Deus. Ita ne ullam quidem malitiam ad illum finem putandum
Abbreviated transcription (Latin):
tionis iniciis datam. ꝑ imagines dignitatẽ infine demũ ꝑ oꝑm exple¬
tionẽ ꝑfectam sibi ip̃e simmilitudinẽ consũmaret. S aꝑtius hec ⁊ eui¬
scimus quid futi sumus. Si u̾o reuelat᷑ nobisfuit de saluatore sine¬
quẽ ad hut sͥ dic̃ ignotũ. ⁊ similes di sꝑandã: q̃ pro m̾itoꝵ ꝑfectioẽ
p̃stabit᷑. Ip̃e quoq dñs in euangłio ħ eadẽ ñ solum futura uerum ⁊̃
sui int̾cessione futura designat. dum ip̃e hoc apre discipulis suis
sine dubio qd̃ in consuminatioẽ uł fine om̃ia ⁊ in om̃ib deusẽ. In
quo requirit᷑ dm̃ nullis si ratio nature corporee quã expurgate ad
liquidum :⁊ penitꝰ spiritał effecte ñ uideat᷑ obsistere. uł ad similitu
dinis dignitatẽ. uł adunitatis ꝓpͥetatẽ. qd nat᷑e diuine que utiq¬
natura. nec unum cum ea uera ac m̃ito designari: maxime cũ id

Expanded text:
tionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionem perfectam sibi ipse similitudinem consummaret. Sed apertius hæc et eviscimus quid futuri sumus. Sin autem revelatum nobis fuerit de Deo, scitudinem Dei sperandam, quæ pro meritorum perfectione præstabitur. Ipse quoque Dominus in Evangelio hæc eadem non solum futura, verum etiam sui intercessione futura designat, dum ipse hoc a Patre discipulis susine dubio quod in consummatione vel fine omnia et in omnibus Deus est. In quo requiritur a nonnullis, si ratio naturæ corporeæ quamvis expurgatæ ad liquidum et penitus spiritualis effectæ, non videatur obsistere vel adivinæ quæ utiqnatura posse, nec unum cum ea vere ac merito designari; maxime cum id
Abbreviated transcription (Latin):
ture indulsit auctoritas. q̃ sufficere ad instructionẽ putamus pau¬
cis ⁊ nc̃ ammonitis qm̃ ĩ nos hunc locum q̃stionis ordo ꝑ duxst. Ig
sĩnĩ bomĩ ad qd̾ natura rationabił imin̾sa festinat. qui:I fims õiũ¬
ꝓut posfibileẽ similẽ fieri d̾o. S ħ ñtam ip̃oꝵ inuentum. quamee
diuinis ubs ab eis adsumptũ puto. ħ namq indicat moyses ante
om̃s cum pͥmã conditionẽ hominis enarrat dicens. Et dyxit deul.
fãciamus hominẽ adimaginẽ ⁊ simib tudinẽ nr̃am. Lune de¬
in de addit. Et fecit d̾s nominẽ ad ima  oͦ  ginẽ di fecit illum. maᷤ¬
culum ⁊ feminam fecit cos ⁊ bndixit eos. hoc gͦ quod dixit adima¬
ginẽ dĩ fecit eum. ⁊ de similitudine siluit.: ñ aliud indicat. nisi quod
imagins quidẽ diguitatẽ in pͥma conditioẽ ꝑcepit similitudins
u̾o ꝑfectio inconsumiatioẽ seruata ẽ: scilicet ut ip̃e sibi eam ꝓpͥe in¬
dustrie studiis ex dĩ imitatioẽ consc̾i łeret. quo po sibilitatẽ sibi ꝑfec¬

Expanded text:
turæ indulsit auctoritas, quæ sufficere ad instructionem putamus, paucis etiam nunc admonitis, quoniam ad hunc nos locum quæstionis ordo perduxit. Igitur summum bonum ad quod natura rationabilis universa festinat, quod etiam fiprout possibile est, similem fieri Deo. Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis libris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens: «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Tunc deinde addit: «Et fecit Deus» hominem, ad Dei imaginem fecit illum, masculum et fœminam fecit eos, et benedixit eos.» Hoc ergo quod dixit: ad imaginem Dei fecit cum,» et de similitudine siluit, non aliud indicat nisi quod imaginis quidem dignitatem in prima conditione percepit, similitudinis vero perfectio in consummatione servata est scilicet ut ipse sibi eam propriæ industriæ studiis ex Dei imitatione conscisceret, cum possibilitate sibi perfec
Abbreviated transcription (Latin):
qsoam pstec salutis. ita ut int̾dum ⁊̃ exresponsioe solafide ꝓbata.
indubitatã quis ceꝑit salutẽ. quib ħ ex causis uł quib occasiona¬
bifiant. quid uc inhis intio inspiciens diuina sapĩa uł quos mot᷑

Expanded text:
quasdam præstet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide probata quasdam præstet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide probata indubitatam quis ceperit salutem; quibus hæc ex causis vel quibus occasionibus fiant, quidve in his intro inspic
Abbreviated transcription (Latin):
salutis ⁊ utilitatis sue curam sanitatẽq contempiunt. Deniq et ñ
nos homines cum uł seruos uł filios erudimus. dum adiuc peta¬
temrationis in capaces sunt: minis cos ⁊ metu coneicemus. Cumu̾o
uomi utit. honesti intelligentiam ceꝑint: tc̃ iam cessante u̾berũ
metu u̾bo ac ratioẽ suasi. ad om̃ia quebõa sunt ad quiescunt. Quo¬
m aut seruata omnib rationabilib creaturis arbit lib̾tate uiis¬
quis debeat dispensari.i qͦs uelut iam ꝑatos.⁊ capaces sermo d̾riue
mat: ⁊ instruat. quos aut int̾im differat a quib u̾o pentꝰ oculretuur.
onge coꝵ a se fieri dispens auditum: quosq rursum contẽ pnẽ¬
tes in dicatum sibin p̾dicatum u̾bum d̾i correptioĩb quibrda
⁊castigationib quib dam inlatis ꝑurgeat ad sabetẽ. conusionẽos
coꝵ quem admodũ exigat ⁊ extorqueat. quib u̾o etiam dccasidẽs

Expanded text:
salutis et utilitatis suæ curam sanitatemque contemnunt. Denique et salutis et utilitatis suæ curam sanitatemque contemnunt. Denique et nos homines, cum vel servos vel filios erudimus, dum adhuc per ætatem rationis incapaces sunt, minis eos et metu coercemus; cum vero boni, utilis, et honesti intelligentiam ceperint, tum jam cessante verberum metu, verbo ac ratione suasi, ad omnia quæ bona sunt acquiescunt. Quomodo autem servata in omnibus rationabilibus creaturis arbitrii libertate unusquisque debeat dispensari, id est, quos velut jam paratos et capaces sermo Dei et inveniat et instituat, quos autem interim differat, a quibus vero penitus occultetur, et longe eorum a se fieri dispenset auditum, quosque rursum contemnentes indicatum sibi et præ dicatum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus illatis perurgeat ad salutem, conversionemque eorum quodammodo exigat et extorqueat; quibusnam vero etiam occasiones
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum regendi ac regnandisũmã. quam in uniu̾sam em̃dau̾at cre¬
aturam: uer̃ etiam obediẽtie & subiectionis correcta reꝑataq humani
gen̾is prĩ offerat instituta. Sigͦ bona. ⁊ salutaris accipitur ista subie¬
ctio. qira subiectus eẽ dicit᷑. filius patͥ: ualde conseq̃ns :⁊ coherens ẽ. ut¬
⁊ inimicoꝵ q̃ d̾r filiod̾i. cẽ subiestio: salutaris q̃dam intelligatur. et
uta. ut sicut cum d̾r filius prĩ subiectus. ꝑfecta uniu̾se creature resti¬
tutio declaratur: ita cum filiodi mnimici dicuntur cẽ subiecti subiec¬
toꝵ salus in eo intelligat᷑. ⁊ reparatio ꝑditoꝵ. Uerũ certis quibq ⁊ mo¬
liqua ad subiectionẽ cogente nec ꝑuĩ subditus fiat om̃is mundꝰ d̾õ. s
u̾bo. ratione. doctna ꝓuocatioẽ melioꝵ. institutionib optimis. cõ¬
minationib quoq dignis ⁊ competentib q̃ iuste immineant his qͥ

Expanded text:
non solum regendi ac regnandi summam quam in universam emendaverit crenon solum regendi ac regnandi summam quam in universam emendaverit creaturam, verum etiam obedientiæ et subjectionis correcta reparataque humani generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista subjectio qua subjectus esse dicitur Filius Patet inimicorum quæ dicitur Filio Dei esse subjectio, salutaris quædam intelligatur et utilis: ut sicut cum dicitur Filius Patri subjectus, perfecta universæ creaturæ restitutio declaratur, ita cum Filio Dei inimici dicuntur esse subjecti, subjectorum salus in eo intelligatur, et reparatio perditorum. VIII. Verum cerer vim subditus fiat omnis mundus Deo; sed verbo, ratione, doctrina, provocatione meliorum, institutionibus optimis, comminationibus quoque dignis et competentibus, quæ juste immineant his qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃e filius subiectus erit. ei qui sibi subdidit omnia. ut sit deus oĩa
in om̃ib uerũ nescio quo pacto hetici non intelligentes apłi sensum
qui in his u̾bis continet᷑. subiectionis infilio nom̃ infamant. Cuius ap¬
pellationis si ꝓpͥetas requiritur: ex contrariis facile pot̾it inueniri. Nã
dere dum dicit.: Cũ aũt subiecta fum̃t ei om̃ia. tc̃ ⁊ ip̃e filius subie¬
ctus ei erit. qui sibi subdidit om̃ia: ut qͣsiis qui nunc patͥ subiectus
ñ sit. subiectus futurꝰ sit. tunc cum pͥus ei pat̾ uniu̾sa subiecerit. Set
miror quomodo ħ intelligi possit. ut is qui nondum sibi subiectis oĩ¬
b ñ ẽ ipẽ subiectus. tc̃ cum subiecta sibi fu̾nt omĩa. cum rex omniũ
fuit. ⁊ potestatẽ tenuĩt. uniu̾soꝵ: tc̃ eum subiciendũ putent. cum sub¬
iectus ante ñ fuit̾. non intelligentes qd subioctio xͥ ad patrem batitu¬
dinẽ nrẽ ꝑfectionis ostendit. ⁊ suscepti ab eo oꝑis palmam declarat. cũ

Expanded text:
et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Verum nescio quo pacto haeretici non intelligentes Apostoli sensum, qui in his verbis continetur, subjectionis in Filio nomen infament: cujus appellationis proprietas si requiratur, ex contrariis facile poterit inveniri. Nam dere, dum dicit, Cum autem subjecta fuerint ei omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia: unon sit, subjectus futurus sit tunc cum prius Pater ei universa subjecerit. Sed miror quomodo hoc intelligi possit, ut is qui nondum sibi subjectis omnibus non est ipse subjectus, tunc cum subjecta fuerint sibi omnia, cum rex omnium fuerit, et potestatem tenuerit universorum, tunc eum subjiciendum putent, cum subjectus ante non fuerit: non intelligentes quod subjectio Christi ad Patrem beatitudinem nostræ perfectionis ostendit, et suscepti ab eo operis palmam declarat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mad̾i ẽt ñ rapimã arbitͣtus ẽ eẽ se eqͣlẽ d̾o. s seinet ip̃m exmanuit fermã serui
accipiens c̃ eam sine dubio informã d̾i meliorib exemplis ⁊ institutionib repa¬
raret. atq in eam plenitudinẽ unde se exinaniuerat renocaret. Sic̃ auĩt partici¬
pio fiuidĩ quis infilios aduptat᷑. ⁊ participio sap̃ie. ind̾o sapiens efficitur. ita.
anine diximus simili ratioẽ ut de ammabꝰ. ita ⁊̃ de angłis. ⁊ celestio sit̃ t̾telli¬
genda uututib. qm̃ om̃is rationabił cieata participaticipatioẽ ĩdiget tͥnita
se hãt: prout potuimus insuꝑiorib diximꝰ ꝓiis qui infide nr̃a ⁊̃ credendi ra¬
tionẽ ꝑ quirere solẽt. ⁊ ꝓ his qui hetica ad u̾sũ nos certamina. cõmouẽt. ⁊ mati
nom̃ qd̾ ne ip̃i quidẽ ad huc quale sit intellig̾e potuert᷑. solec̃ freq̃nt᷑ uentila¬

Expanded text:
n rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens:» cum eam sine dubio in formam Dei melioribus exemplis et institutionibus repararet, atque in eam plenitudinem unde se exinaniverat revocaret. Sicut autem participatione Filii Dei quis in filium adoptatur, et participatione sapientiæ in Deo sapiens efficitur, ita eanimæ diximus, simili ratione ut de animabus, ita et de Angelis et cœlestibus sunt intelligenda virtutibus: quoniam omnis rationabise habeat, prout potuimus in superioribus diximus pro iis qui in fide nostra etiam credendi rationem perquirere solent, et pro iis qui hæretica adversum nos certamina commovent, et materiæ nomen, quod ne ipsi quidem quale sit adhuc intelligere potuerunt, solent frequent
Abbreviated transcription (Latin):
rursũ om̃is audit᷑. uocẽ uł somĩ recipit: ⁊ id̾o om̃is auditꝰ umꝰ natẽ ẽ. uerũ ꝓ qͣli¬
tate pari : ⁊ sinceri auditꝰ: uinusqͥsq audit uł tardius. Transeamꝰ gͦ ab his sensi¬
bilib exemplis: ad intellectualiũ contẽplationẽ. Om̃is mens q̃ de intellectuali
luce participat: uniꝰ sine dubio debet eẽ nat᷑e. Sigͦ celestes uircutes intel
ticipiũ sumunt: & humana aĩa eiusdẽ lucis ⁊ sap̃ie participiũ sumpsert̃.¬

Expanded text:
rursum: omnis auditus vocem vel sonum recipit, et ideo omnis auditus unius naturæ est: verum pro qualirursum: omnis auditus vocem vel sonum recipit, et ideo omnis auditus unius naturæ est: verum pro qualitate puri et sinceri auditus unusquisque velocius audit, vel tardius. Transeamus ergo ab his sensibilibus exemplis ad intellectualium contemplationem. Omnis mens quæ de intellectuali luce paticipium sumunt, et humanæ animæ ejusdem lucis et sapientiæ participium sumpserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tã diu necẽ ẽ ꝑman̾ẽ. ꝗͣ diu ꝑmanet᷑ ea q̃ eiꝰ ĩdigẽt ĩdum̃to. Sc̃ꝑ aũt eit̾ rationabi¬
les nate. q̃ indigeat i dimĩto corꝑe. Sec̃ꝑ g̃ erit natã crrporea. cꝰ indum̃tis uti ne¬
cesse ẽ. rationabiles creaturas. nisisiquis putat posse seullis assertionib ostendere.
qd̾ possit natura rationabił̃ absq ullo corpore uitam degere. Qd̾ qũa difficile
sit. uł pene impossibile. intellectui nrõ: insuꝑiorib singła disserentes ostendimꝰ
¶Puto sane oꝑi huic nr̃o cont̾iũ ñ uideri. si ⁊̃ demmortalitate rationabiliũ nat᷑a¬
rũ: ꝙͣ possumꝰ b̃uit̾ repetamꝰ. Om̃is qui participat alicꝰ cũ eo qui eiusdẽ rei partice¬
ocłi qui deluce participant. uniꝰ nat᷑e sũt. S licet om̃is ocłs. deluce participet. ta
m̃ qm̃ alius acutiꝰ. alius obtusius uidet: ñ om̃is ocłs equalit̾ deluce participat. Et

Expanded text:
 autem erunt rationabiles naturæ quæ indigent indumento corporeo: semper ergo erit natura corporea cujus indumentis uti necesse est rationabiles creaturas: nisi quis putet posse se ullis assertionibus ostendere quod possit natura rationabilis absque ullo corpore vitam degere. Sed quam difficile sit, et quam pene impossibile intellectui nostro, in superioribus singula disserentes ostendimus. XXXVI. Puto sane operi huic nostro contrarium non videri si etiam de immortalitate rationabilium naturarum quam possumus breviter repetamus. Omnis qui participat alicujus cum eo qui ejusdem rei partice et ideo omnes oculi qui de luce participant unius naturæ sunt: sed licet omnis de luce participet oculus, tamen quoniam alius acutius, alius obtusius videt, non omnis oculus æqualiter de luce participat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ue ⁊̃ illud qd̃ uelut ꝓpͥe sibi datũ scutũ putant qd̾ dixit dñs in
euangłio. nemobonus nisi unus ds pr̃. dicentes ħ esse ꝓpͥũ uo¬
cabulum pr̃ĩs xpi. quitam̃ aliussit aciratore oĩuĩ d̾o: cui croa¬

Expanded text:
etiam illud, quod velut proprie sibi datum scutum putant, quod dixit Dominus in etiam illud, quod velut proprie sibi datum scutum putant, quod dixit Dominus in Evangelio: «Nemo bonus nisi unus Deus pater,» dicentes hoc esse proprium vocabulum Patris Christi, qui tamen alius sit a creatore omnium Deo, cui crea
Abbreviated transcription (Latin):
set. repetens sermonẽ : ad solum genus retorsit. S ⁊ inconseq̃ntib
peccatũ inqͥt ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ mortẽ. Inqͦ id ꝑ genus concludit:
qd̃ suꝑius ꝑ species exposuerat. ħ mͦ namq intelligendũ ẽ ⁊̃ illud
qd̃ dictũ ẽ. Bonus nomo debono thesauro cordis sui proferc bonũ.
et malus de malo ꝓfert malũ. Genus nãq ad sumpsit ⁊̃ hic in
bono uł malo: ostendenssine dubio inbono homine ẽẽ ⁊ iusti¬
ciam. ⁊ sobrietatẽ. ⁊ prudentiam.:⁊ pietate᷑. ⁊oẽ qd̾ uł dicibonũ
uł intelligi potest. Similit̾ aut ⁊ malum hominẽ dixit. qui
sine dubio eẽt. ⁊ iniustus ⁊ inpurus.⁊ imꝑius. ⁊ om̃ia q̃ ꝑ par¬
tes nominẽ malũ deformant. Sic̃ .N. sine his nequitiis nemo
aliquẽ malum hominẽ putat. nec eẽ malus potest ita ⁊sme
ilł uirtutib ceitũ ẽ. qd̃ nemo eẽ putabit᷑ bonus. Suꝑ ẽ eis adn

Expanded text:
set, repetens sermonem ad solum genus retorsit. Sed et in consequentibus: set, repetens sermonem ad solum genus retorsit. Sed et in consequentibus: «Peccatum, inquit, per bonum mihi» operatum est mortem.» In quo id per genus concludit, quod superius per species exposuerat. Hoc modo namque intelligendum est etiam illud quod dictum est: «Bonus» homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus de malo profert malum.» Genus namque assumpsit etiam hic in bono vel malo, ostendens sine dubio in bono homine esse et justitiam et sobrietatem et prudentiam et pietatem et omne quod vel dici bonum vel intelligi potest. Similiter etiam et malum hominem dixit, qui sine dubio esset injustus et impurus et impius et omnia quæ per partes hominem malum deformant: sicut enim sine his nequitiis nemo aliquem malum hominem putat, nec esse malus potest; ita et sine illis virtutibus certum est quod nemo putabitur esse bonus. Superest eis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib declarat᷑. Si .it. bona inueniat᷑ lex: sine dubio ⁊ qui ded̃
eam bonus deus eẽ credit᷑. Siuͦ iusta magis qmbona: iustus ⁊̃ legis¬
lator putabit᷑ deus. Paulus uͦ apłc nulla circuiciõe usus: ait. Lex ergo
bõa ẽ. ⁊ mandatũ scm̃ ⁊ iustum ⁊ bonũ. Ex quib manifestum ẽ.ꝙ
paulus ñ istoꝵ lit̾as didicerat. qui iustum abono seꝑant: s ab
simul ⁊ sc̃s & bonus ⁊ iustus ẽ. ꝑ cuiꝰ ille sp̃m loq̃ns dicebat manda¬
tum legis eẽ scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bonum. Et ut euidentius supra iusticiam
et sc̃ĩtatẽ bonitatẽ in eẽ ostende̾t. ⁊in mandato: repetito sermone
ꝓ his tͥb solam ꝓtulit bonitatẽ dicens. Qd̾ gͦ bonum ẽ mͥ mors
ẽ : Ab sit. Sciens quippe bonitatẽ gemis ẽẽ uirtutũ. iusticiam uͦ uł
scĩtatẽ species gñis: ⁊ iõ cum in suꝑiorib genus simul ac spẽs nõiaᷤ

Expanded text:
sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit eam bonus Deus esse creditur. Si vero justa magis quam bona, justus etiam legislator putabitur Deus. Paulus Apostolus nulla circuitione usus ait: «Lex ergo bona est, et mandatum sanctum et justum et bonum.» Ex quibus est manifestum quia Paulus non istorum litteras didicersimul et sanctus et bonus et justus est per cujus ille spiritum loquens, dicebat mandatum Legis esse sanctum et justum et bonum. Et ut evidentius supra justitiam et sanctitatem bonitatem magis inesse ostenderet in mandato, repetito sermone, pro his tribus solam protulit bonitatem, dicens: «Quod ergo bonum est, mihi» mors est? absit,» Sciens quippe bonitatem genus esse virtutum, justitiam vero vel sanctitatem species generis, ideo cum in superioribus genus simul ac species nominas.
Abbreviated transcription (Latin):
iustus erit malus. ⁊ rursum sic̃ bonus ñ ẽ iustus: ita ⁊ malus ñ
erit imnustus. Cui aũt ñ uid̾r ab surdum. ut d̾o quidẽ bono cõ¬
trariꝰ sit malus. d̾o aũt iusto quẽ inferiorẽ bono dicunt cõtrariꝰ
nemo sit: Non .N. sicut sathanas ẽ qui malus d̾r: ita ẽ aliquis
alius qui dicat᷑ iniustus. Quid gͦ ẽ: Reascendamus ea q̃ ascen¬
dimus. Non potert̃ dicere qr malus ñ ⁊̃ iustussit :⁊ iniustus
malus. Qd̃ si in istis contrariis in dissociabilit̾ in heret. uł ma¬
lo iniusticia. uł iniusticie malũ: sine dubio ꝯbonus indissoci¬
abił erit iusto ⁊ iustus bono. ut sic̃ unam eandẽq nequitiam
malicie et iniusticie dicimus. ita ⁊ bonitatis ac iusticie uircutẽ unã
eandemq teneamus. S it̾m ad scͥpture nos reuocant u̾ba: ꝓferẽtes
Quid gͦ ẽ: aiunt. Qualis arbor sit lex: ex fructib suis .i. ex preceptoꝵ

Expanded text:
justus erit malus: et rursum, sicut bonus non est justus, ita et malus non justus erit malus: et rursum, sicut bonus non est justus, ita et malus non erit injustus. Cui autem non videtur absurdum ut Deo quidem bono contrarius sit malus, Deo autem justo quem inferiorem bono dicunt, contrarius nemo sit? Non enim sicut Satanas est qui malus dicitur, ita est alius aliquis qui dicatur injustus. Quid ergo est? Rescindamus ea quæ defendimus. Non enim poterunt dicere quia malus non etiam injustus sit, et injustus malus. Quod si in istis contrariis indissociabiliter inhæret vel malo injustitia, vel injustitia malum, sine dubio et bonus indissociabilis erit justo, et justus bono: ut sicut unam eamdemque nequitiam malitiæ et injustitiæ dicimus, ita bonitatis ac justitiæ virtutem unam eamdemque teneamus. IV. Sed iterum ad Scripture nos revocant verba proferentes Quid ergo aiunt? Qualis arbor sit Lex, ex fructibus suis, id est ex præceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
phuris imbrem pluisse. Quid tam̃ de ip̃is dicit. ezechiel ꝓpħa. Resti¬
tuet᷑ in quit sodoma in antiquum. Qd̃ aũt affligens eos. qui pena
digni sunt. ñ probono affugit qui ⁊̃ ad caldeã dicit. hñs carbones
ignis: sede suꝑ cos. ip̃i erc̃ tibi adiutorio. S ⁊ de his qui indeserto
cecidert̃. audiant quid inseptuagesimo psalmo q saph suꝑscͥbit᷑
referat᷑. Ait .i. Cum occid̾et eos tc̃ exquirebant eũ. Non dixit qr aliis
int̾fectis alii requirebant eũ: s ait. qr hii qui occidebant᷑: tał erat¬
eoꝵ int̾itus. ut mortificati requirerent dm̃i. Ex quib omib constat.
bono: dignitatẽ diuine potest indicare nate᷑. ad demus adnuc
ĩ hec uersutiis eoꝵ compellentib nos. Si aliud ẽ iustũ qmͣ bonũ
quomͦ bonũ malo contrariũ ẽ. ⁊ iusto iniustũ: Sine dubio ⁊ iustũ
aliud erit qm malũ. Et sicut iustus ap̃ uos ñ ẽ bonus: ita neq in¬

Expanded text:
phuris imbrem pluisse: quid dicit de ipsis Ezechiel propheta? «Restiphuris imbrem pluisse: quid dicit de ipsis Ezechiel propheta? «Restituetur, inquit, Sodoma in antiquum.» Quid autem affligens eos qui pœna digni sunt, non pro bono affligit? Qui etiam ad Chaldæam dicit: «Habes carbones ignis,» sede super eos, ipsi erunt tibi adjutorio.» Sed et de his qui in deserto ceciderunt, audiant quid in Lxxvii Psalmo, qui Asaph superscribitur, referatur: ait enim: «Cum occideret eos, tunc exquirebant eum ".» Non dicit, quià aliis interfectis alii requirebant eum, sed ait quia eorum qui occidebantur talis erat interitus, ut mortificati requirerent Deum. Ex quibus omnibus constabono dignitatem divinæ potest indicare naturæ. Addemus adhuc etiam hoc versutiis eorum compellentibus nos. Si aliud est justum quam bonum, quoniam bono malum contrarium est, et justo injustum, sine dubio et injustum aliud erit quam malum: et sicut justus apud vos non est bonus, ita neque in