comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ una de sech. altã de caui.
has duas de quib agimꝰ distinctis ordi¬
nib insinuent ciuitates: unã cȩlestem
in t̾ris ꝑegͥnantẽ altam terrenã t̾re¬
nis tanqͣm sola sint gaudiis inhiantẽ.
uł urħentẽ: nullus de ꝓgenie caui cũ
dinum̾ata sit. c̃numerato adã usq ad
te diliuuũ: s incelestis maluit tãqͣm
essent memoria digniores. Porro aut̾
sech qñ natꝰ. ẽ ñ quidem taciti st̃ an¬
ni patris eiꝰ s iam genuerat alios. Et
utrũ solos cam et abel affirmare qͥs
audeat: Non enĩ qͥa soli nominatis
ꝓpt̾ ordines gen̾ationũ quas ꝯmemo¬
rare oportebat. ideo ꝯsequens iuderi
debet. solos fuisse tc̃ generatos exadã
Cum enĩ silentio cooꝑtis om̃iũ nomi¬
nib cetoꝵ. legat᷑ eũ genuisse filios
et filias: quota fuerit ista ꝓles eiꝰ qͥs
p̃sumat asserere. si culpam temeri¬
tatis euitat: Potuit qͥppe adam di¬
uinitꝰ amonitꝰ dice postea ꝗͣ sech na¬

Expanded text:
tionum, una de Seth, altera de Cain, has duas, de quibus agimus, distinctis ordinibus insinuent ciuitates, unam caelestem in terris peregrinantem, alteram terrenam terrenis tamquam sola sint gaudiis inhiantem uel inhaerentem: nullus de progenie Cain, cum dinumerata sit connumerato Adam usque ad te diluuium, sed in caelestis maluit, tamquam essent memoria digniores. Porro autem Seth quando natus est, non quidem taciti sunt anni patris eius, sed iam genuerat alios; et utrum solos Cain et Abel, adfirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum quas commemorare oportebat, ideo consequens uideri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominibus ceterorum legatur eum genuisse filios et filias: quota fuerit ista proles eius, quis praesumat adserere, si culpam temeritatis euitat? Potuit quippe Adam diuinitus admonitus dicere, postea quam Seth na
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ñ poss Deinde sequit᷑. Iacob
aut̃ genuit uidam et fr̃s eiꝰ Nũqͥd
uidas pͥmogenitꝰ fuit: Iudas inquit
genuit phares et zaram. Nec istors ge¬
minoꝵ aliqͥs fuit pͥmogenitꝰ iude:
s ante illos iã tres gemuerat. Eos itaq
tenuit inordine generationũ: ꝑ qͦs
ad dauid atq in de qͦ intendat ꝑueni¬
ret. Ex qͦ intelligi potest ueteres qͦ
homines ante diliuiũ ñ pͥmogenitos¬
s: eos fuisse ꝯmemoratos. ꝑ qͦs ordo succe¬
dentiũ generationũ ad noe patͥarcham

Expanded text:
uenire non posset. Deinde sequitur: Iacob autem genuit ludam et fratres eius; numquid ludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitossed eos fuisse commemoratos, per quos ordo succedentium generationum ad Noe patriarcham
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ intelligit inuenit. Oꝑuit celos
uirtꝰ eiꝰ et laudis eiꝰ plena. ẽ. tr̾a. qͥd. ẽ. nͥ
qͦd cẽ in psalmo dicit᷑ exaltare suꝑ celos
deus. et suꝑ omẽm trã gła tua:. Splẽ¬
dor eiꝰ ut lum̃ erit. qͥd. ẽ. nͥ fama eiꝰ c̾den¬
tes illuminabit: Cornia in manib
suit caritatẽ firmã fortitudinis suȩ:
nec exponendũ ẽ. Ante faciẽ euꝰbit
u̾bum. et ꝓdiet in campũ pꝰ pedes eiꝰ qͥd
tꝰ. ẽ. et pꝰea qͣm hĩc reuers. ẽ. anũciatꝰ¬

Expanded text:
qui intellegit, inuenit. Operuit caelos qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra quid est nisi quod etiam in psalmo dicitur: ExaltareDeus, et super omnem terram gloria tua ? Splendor ejus ut lumen erit, quid est, nisi, Fama ejus credentes illuminabit? Cornua in manibussuit charitatem firmam fortitudinis suae, nec exponendum est. Ante faciem ejus ibit verbum, et prodiet in campum post pedes ejus, quid tus est; et posteaquam hinc revers
Abbreviated transcription (Latin):
N medio dnũ animaliũ cognoscẽ¬
ris qͥd. ẽ nͥ aut in medio duoꝵ testa¬
m̃toꝵ. aut in medio duoꝵ latronũ
aut in medio moysi et heliȩ c̃ illo in
monte sermociuãtiũ: Dũ ap¬
ꝓpinqͣnt anni uosceris. in aduentu
tẽpis ostenderis: nec exponendũ ẽ.
N eo dũ cont̾bata fuerit aĩa mea. in ira
in se transsiguraũ. quoꝵs gentis fuit qͥ
c̃ magna ira turbati crucisige̾nt xp̃m.
ille miscd̃ie memor dix̃: pat ignosce
ulis qͥa nesciunt qͥd facuint: Ds̃ de
theman ueniet: et scs̃ de monte um¬
broso et condenso. Qd hic dictũ. ẽ. de
themaii ueniet. alii int̾pretati s̃. ab aus¬
tro uł affrico. ꝑ qͦd significat᷑ meridies:
id. ẽ feruor caritatis et splendor uitatis.¬
Montẽ uͦ umbrosũ atq condensiĩ qͣmuis
multis modis possit intelligi: libentiꝰ ac¬
ceꝑim scͥpturarũ altitudinẽ diuinaꝵ qͥ¬
brosa atq condensa s̃: que mentẽ q̃ren¬
tis exerceant. Inde autẽ uenit: c̃ ibi eũ

Expanded text:
nima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, ille misericordiae memor dixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Theman ueniet et sanctus de monte umbroso et condenso. Quod hic dictum est: De Theman ueniet, alii interpretati sunt lab Austro uel cAfrico; per quod significatur meridies, id est feruor caritatis et splendor uMontem vero umbrosum atque condensum, quamvis multis modis possit intelligi, libentius acceperim Scripturarum altitudinem divinabrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum,
Abbreviated transcription (Latin):
sione ꝓpħauit: ꝓfecto aꝑtiꝰ qͣm si eiꝰ mor¬
tem et resurrectionẽ uoce clamaret.
Vt qͥd enĩ exceptꝰ. ẽ. uentre beluino et
die tcio redditꝰ: nͥ ut significaret xp̃m
de ꝓfundo inferni die t̾cio redit᷑um:
ohel omĩa que ꝓpħat multis u̾bis com¬
pellit exponi: ut que ꝑtinent ad xp̃m
et ȩccłiam dilucescant. Unũ tñ qͦd &ẽ a

Expanded text:
auit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret Christum de profundo inferni die tertio rediturum? Ioel omnia, quae prophetat, multis uerbis conpellit exponi. ut quae pertinent ad Christum et ecclesiam dilucescant. Unum tamen, quod etia
Abbreviated transcription (Latin):
eis interĩ temꝑalẽ disciplinã: excep¬
to qͦd ñ correctis seruat. qñ iuiuos
mi huiꝰ ꝯmemoraũ: et in se dix̃ imple¬
tũ. Qͥ edebat panes meos: ampliauit
suꝑ me calcaneũ. Qͦs autẽ ait in quẽ
sꝑaui: ñ congriut capiti s corꝑi. Neq
enĩ nesciebat eũ ipse saluator de qͦ ante
suoꝵ tranferre ꝑsonã et sͥ tribuere
Unde illud. ẽ. in enuangło. Esurui:
et dedisti mͥ manducare. Qs exponẽs
ait. Qndo uni ex minimis meis fecistis.
mͥ fecistis. Se itaq dixit sꝑasse. qͦd tc̃
sꝑau̾ant de iuda discipłi eiꝰ: qñ. ẽ cõ¬
num̾atꝰ apłis. Iudei autẽ : xp̃m quem
sꝑant. morit᷑m. eẽ. ñ sꝑant: ideo quẽ¬

Expanded text:
eis interim temporariam disciplinam, excepeis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos mi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non consciebat eum ipse Salvator, de quo ante suorum transferre personam, et sibi tribuere euangelio: Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus apostolis. Iudaei autem Christum. quem sperant, moriturum esse non sperant. Ideo que
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ que ad eiꝰ passionem ꝑtinent ꝓpħe¬
tie dice̾nt᷑. ꝯmemoratũ. ẽ qͦd in ȩi̾gło
patuit᷑. Dederunt in escam meã fel
et in siti mea potũ mͥ dederunt acetũ.
cemodi exhibitas: mox intulit. Fiat
m̃sa eoꝵ coram ipsis in muscipłam:
et in recributionẽ et in scandalum.¬
Obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant: et dor¬
sum eoꝵ semꝑ incurua. Aceta que
ñ optando s̃ dicta. s optandi speciȩ
ꝓpħando p̃dicta. Qͥd gͦ mirũ si hec
manifesta ñ uident. qͦꝵ ocłi s̃ obscu¬
rati ne uideant: Qͥd mirũ si celes¬
tia ñ suscipunit. qͥ ut in t̾rena sint
ꝓni. dorsum eoꝵ semꝑ incuruũ. ẽ:
His enĩ uerbis traulatis a corꝑe: iu¬
cia significant᷑ animoꝵs. Ista de psal¬
mis hoc. ẽ. de ꝓphetia regis dđ. sa¬
tis dicta suit: ut aliqͥs modꝰ sit. Ig¬
noscant antẽ qui hec legunt. et cuc̃¬
ta illa nouert̃: et de his qͥ fortasse
firmiora me p̃tmnisisse uł intelligt̃

Expanded text:
 quae ad ejus passionem pertinent, prophetice dicerentur, commemoratum est quod in Evangelio patuit: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potum mihi dederunt acetum . cemodi exhibitas mox intulit, Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam, et in retributionem, et in scandalumobscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ remissionẽ. qm̃ sanguis eiꝰ
esfus. ẽ: ñ utiq oportuit eũ de hac iu¬
ta exitꝰ alios habere qͣm mortis. Ideo
cũ dictum. eẽt. d̃s nr̃ d̃s saluos facien¬
di. continuo subiuinctũ. ẽ et dm̃ exitꝰ
mortis: ut ostendet᷑ moriendo saluos
eẽ. facturꝰ S mirando dictũ. ẽ et dñi:
tãqͣm dicet᷑ talis. ẽ. ista uita morta¬
liũ: ut nec ipse dñs alit̾ ab illa exira¬

Expanded text:
peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitus alios habere quam mortis. Ideo cum dictum esset: Deus noster Deus saluos faciendi, continuo subiunctum est: Et Domini exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse facturus. Sed mirando dictum est: Et Domini; tamquam diceretur: "Talis est ista uita mortalium, ut nec ipse Dominus aliter ab illa exir
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ: ut eã uirgam uͥtutis eiꝰ agnos¬
cimꝰ Dñari uͦ eum in medio inimi¬
coꝵ suoꝵ: idem ipse uiter qͦs dñatur
dentib frendendo et tabescendo. et
nichil aduersꝰ eũ ualendo testãt᷑. De¬
inde qͦd paulo pꝰ dic̃ uirauit dñs et ñ
penitebit eũ. quib uerb̾ ĩmutabile
futum. eẽ. significat qͦd adiung̃. tu es
sacerdos inet̾um scdm ordinẽ mel¬
chisedech: ex eo qͦd iam nusqͣm. ẽ et sac̾¬
dotium et sacͥficium scđm ordinẽ aarõ
lit melchisedech qñ benedix̃ abrahã
qͥs ambig̾e ꝑnuittit᷑ de quo ista dic̃t᷑:
Ad hec itaq manifesta referunt᷑ que
paulo obscuriꝰ in eodem psalmo posi¬
ta s̃ qñ recte intelligunt᷑: qͦd in nr̃is
iam p̾płarib sermonib fecimꝰ. Sic et
in illo uͥ humilitatẽ passionis sue ꝑ ꝓ

Expanded text:
 et eam virgam virtutis ejus agnoscimus. Dominari vero eum in medio inimicorum suorum, iidem ipsi inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo, et nihil adversus eum valendo, testantur. Deinde quod paulo post dicit, Juravit Dominus, et non poenitebit eum: quibus verbis immutabile futurum esse significat, quod adjungit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , ex eo quod jam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron, lit Melchisedech, quando benedixit Abraham , quis ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelliguntur: quod in nostris jam popularibus Sermonibus fecimus. Sic et in illo ubi humilitatem passionis suae per
Abbreviated transcription (Latin):
ipse rex nr̃. Esrues me de contradic¬
tionib p̾płi: ꝯstitues me in caput gen
tiũ. Popłe quẽ ñ cognoui seruiuit
mͥ: in obauditu auris obaudiuit mͥ.
Inde quippe erat uirgo maria. in qua
carnem xp̃c ut homo esset assũpsit.
de qua ciuitate. psalmꝰ aliꝰ ait. Mat̾ sy¬
on dicet homo et homo factus. ẽ in ea:
et ipse fundaiit eam altissimꝰ. Qͥs. est
homo: ipse in patriarchis et ꝓpħis fun¬
dauit eã. Cumgͥ huic regine ci¬
uitati di tanto ante dictum sit ꝑ ꝓphe¬
tiam qͦd iam uidemꝰ impletũ. ꝓ patͥb
tus nati s̃ tͥ filii ꝯstitues eos pͥncipes
suꝑ omem tr̾am: ex filiis quippe eiꝰ ꝑ om
nem t̾ram s̃ p̃positi et patres eiꝰ cũ con¬
fiteant᷑ ei pͦpłi concurrentes ad eam cũ
suboscure dictum. ẽ. qͦqͦmͦ intelligat᷑.
debet his reb manifestissime ꝯuenire:¬

Expanded text:
ipse rex noster: Erues me de contradicipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constituestium. Populus quem non cognovi, servivit mihi; in obauditu auris obaudivit mihi . Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate psalmus alius ait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est homo, ipse in patriarchis et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto ante dictum sit per prophetiam, quod iam uidemus inpletum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes snem terram sunt praepositi et patres ejus, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam cum subobscure dictum est, quoquo modo intelligatur, debet his rebus manifestissimis convenire
Abbreviated transcription (Latin):
teram patͥs c̾ditur: ñ uidet᷑. Eiꝰ &ẽ in¬
imicos poni sub pedib eiꝰ: ñdũ appa¬
ret. Id agit᷑. I pparebit in fine. Est iã
hoc nc̃ c̾dit᷑: post uidebit᷑. Uerũ qͦd se¬
quit᷑ uirgam uirtutis tue emittet dñs
exsyon. et dñare in medio inimicoꝵ¬

Expanded text:
teram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimico
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ et caro mea reqͥescet in spe: qm̃
ñ delinques animã meã in inferno:
neq dabis scm̃ tuũ uidẽ corruptioem.
Qͥs in ea spe dice̾t reqͥeuisse carnẽ suã:
ut ñ delicta aĩa sua in inferno s cito
ad eam redeunte reuiuscẽt. nec cor¬
ruꝑet᷑ sic̃ cadau̾a corrũpi solent: nͥ qͥ
die tc̾ia resurrexit: Qdͦ utiq dice ĩ

Expanded text:
equiescet in spe; quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb te delectauer̃t filie regũ in ho¬
nore tro. Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃¬
dicamꝰ et in quẽ c̾dimꝰ qualibet sit
utiq sic̃ ungit ds̃ ũ uisibili s sp̃ali at¬
q intelligibili chrismate: Qͥs enim
tã rudis. ẽ in hac religioe̾ uł tã surd̃
adu̾sꝰ eiꝰ famam longe lateq diffusã:
ut. xp̃m a chrismate hoc.ẽ. ab uucti¬
one appellatũ eẽ. ñ nou̾it: Agnito a
rege. xp̃o. iã cetã que hic tropice
dicta s̃: qͦmͦ sit speciosꝰ forma p̃ filiis
hominũ. quadã tantomag̾ amanda
atq miranda. qͣnto minꝰ corꝑea pul¬
chritudine. qͥs gladiꝰ eiꝰ que sagute.
et cet̾a isto mͦ ñ ꝓprie s tropice po¬
sita. iã subditꝰ ei qui regnat ꝓpt̃ ue¬
ritatem et mansuetudinẽ. et iusticiã.
inqͥrat ex ocio. Deinde aspiciat eiꝰ
ȩccłiam. tanto uiro suo spiritali co¬
nubio et diuino amore ꝯuincꝰtam:
de qua dicit᷑ in his que secunt᷑. Asti¬
tit regina adextris tius in uestitu de¬

Expanded text:
bus delectaverunt te filiae regum in honore tuo . Quis non hic Christum, quem praedicamus, et in quem credimus, quamlibet sit utique sicut ungit Deus, non visibili, sed spirituali atque intelligibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritudine; quis gladius ejus, quae sagittae, et caetera isto modo non proprie, sed tropice posita, jam subditus ei qui regnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam, tanto viro suo spirituali connubio et divino amore conjunctam: de qua dicitur in his quae sequuntur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu de
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. Diuiserc̃ sͥ uestim̃ta meti. et suꝑ ues¬
tim̃tũ meũ misert̃ sortem. Quȩ ꝓpħia
quẽ ad modũ impleta sit: eu̾angłica
narint᷑ historia. Gc̃ ꝓphecto et alia re¬
cte intelligunt᷑. que ibi minꝰ aꝑte dic¬
ta .s. c̃ congriuint his que tanta ma¬
nifestatione claruert̃: p̃sertĩ qͥa ed ib¬
la que ñ tͣnsacta c̾dimꝰ. s p̃sentia con¬
tuem᷑: sic̃ in eodem psalmo legunt᷑
tanto ante p̃dicta: ita nc̃ exhibita iã
toto orbe cernunt᷑. Ibi enĩ paulo pꝰ
dicit᷑. Cõmemorabunt᷑ et conu̾tent᷑
ad dñm uniu̾si fines t̾re: et adorabt
in ꝯspectu eiꝰ unui̾se patriȩ gentiũ.

Expanded text:
 Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in
Abbreviated transcription (Latin):
nominib et alioꝵ ꝓpharũ. et recen¬
phoꝵs ab auctoritate canonica dili¬
genti examinatione remotas.
Igitur scđ̾m scͥpturas canonicas
hebreas atq xͥanas. multos gigan¬
tes ante cdiluuiũ fuisse ũ dubiũ. est:
et hos fuisse cuies t̾rigene societatis
homiiũ: di autẽ filios qͥ sed̃m. carnẽ
de sech ꝓpagati s̃: in hanc societatẽ
deserta iusticia declinasse. Hec mi¬
randũ ẽ qͦd cẽ de ipsis gigantes nas¬
ci potuert̃. Neq enĩ om̃s gigantes
s mag̃ multai utiq tc̃ fuer̃. qͣm pꝰ
cuit cͥatori ut &e hunc ostendet᷑ ñ solũ
pulchritudines. uerũ. cẽ magnitudi¬
nes et fortitudines corꝑm ñ magni
pendendas. eẽ. sapienti: qͥ sp̾ualib at¬
q ĩ mortalib longe meliorib atq fir¬
imiorib et bonoꝵ ꝓpͥis ñ bonoꝵ maloꝵ¬
q ꝯmunib beatificat᷑ bonis. Quã rẽ
gantes illi nominati: qͥ ab uucio fuer̃
staturosi: scientes bellũ. Hon hosele¬

Expanded text:
nominibus et aliorum prophetarum et recennominibus et aliorum prophetarum et recenryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt, quam post cuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sapienti, qui spiritalibus adque inmortalibus longe melioribus adque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem gantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes praelium. Non hos ele
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas que apochrife nun¬
cupant᷑. eo qͦd edrũ occulta origo¬
ñ claruit patrib a quib usq ad
nos auctoritas ueracium scͥptaꝵ
cercissima et notissima successione
ꝑuenit. In his aut̾ apocphis et sun¬
uenit᷑ aliqͣ ueritas: tam̃ ꝓpt̃ multa
falsa nulla ẽ canonica auctoritas.
S̾ cͥpsisse quidẽ ũ nulla duune illum
enoch septimũ ab adam negare ñ
possumꝰ: cũ hoc in epła canonica ui¬
das apłc dicat: s ñ frustra ũ s̃ in eo
canone scͥpturarũ qͥ seruabat᷑ in tẽ¬
plo hebrei p̾płi succeclentiũ diligen¬
tia sacerdotũ: ñ qͥa ob antiqͥtatẽ sus¬
pecte ficd̃i udicata s̃: nec utrũ hec
essent que ille scͥpsiss poterat iniue¬
niri: ñ talib ꝓferentib qui eam ꝑ
seriem successionis repperirent᷑ rite
seruasse. Qude illa que sub eiꝰ noĩe
ꝓferunt᷑ et continent istas de gigan¬
tib fabulas: qͦd ñ habueruit hoĩes
patres. recte a prudentib udicant᷑
ñ ipsiꝰ esse credenda: sic̃ multa sub

Expanded text:
fabulas, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione peruenit. In his autem apocryphis etsi inuenitur aliqua ueritas, tamen propter multa falsa nulla est canonica auctoritas. Scripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub
Abbreviated transcription (Latin):
d autẽ dixit ds̃ erunt dies eoꝵs
centũ ĩnginti anni ñ sic acci¬
piendũ. ẽ quasi p̃nũciatũ sit: pꝰ hec
homines centũ. xx. annos uiiendo ñ
trans gredi: cũ. ẽe pꝰ diliuuũ cẽ qͥngen¬
tos excessisse inueniamꝰ s intelligen¬
dĩ. ẽ. hoc dm̃ dixisse. c̃ circa finẽ qͥngẽ¬
toꝵ annoꝵ esset noe. id. est quadrin¬
gentos octoginta uite annos ageret:
quos more suo scriptura qͥngentos uo¬
cat: nomine totiꝰ maximã partem ple¬
rũq significans. Sexcentesimo qͥppe
dit᷑ sic factum. eẽ. diluuiũ iã ñ muen¬
tis in t̾ra qͥ ñ erant digni tali morte
defungi. qua in impios iundicatũ ẽ.
genꝰ mortis faciat aliqͥd qͦd eis possit ob¬
esse post mortem: uerũtam̃ nullus eoꝵ

Expanded text:
d autem dixit Deus: Erunt dies eorum centum uiginti anni, non sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit post haec homines centum uiginti annos uiuendo non transgredi, cum et post diluuium etiam quingentos excessisse inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est quadringentos octoginta uitae annos ageret, quos more suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem plerumque significans; sescentensimo quippe ditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est;genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eo
Abbreviated transcription (Latin):
oc ipsum enĩ qͦo dicit᷑ et nomi¬
nauit nom̃ eiꝰ enos. qͦd int̾p̃ta¬
t̃ homo: ac deinde addit᷑. hic sꝑauit
inuocare nom̃ dm̃ di. satis ostenduitꝰ
qͥd ñ in se ipso spem pon̾e debeat hõ.
Maledictꝰ enĩ om̃is sic̃ alibi legit᷑. qui
spẽ suã ponit in homine. Ac ꝑ hoc
nec in se: ut sit ciuis alt̾iꝰ ciuitatis que
su: s in illa ĩmortalitate beatitudmis
sempitn̾ȩ. Nam et ista ꝓpago cꝰ. ẽ pat̃
sech. inea gen̾atione habet dedicatio¬
nis nom̃: que septima. ẽ. in adã.: a nu¬
merato adam.
eptimꝰ enĩ ab illo natꝰ ẽ enoch
qͦd int̾ptat᷑ dedicatio. S ip¬
se. ẽ. ille tnͣslatꝰ. qm̃ placuit deo: et in¬
signi numero inordine gen̾ationũ qͦ
sabbatũ osecratũ. ẽ septimo sellicet
ab adam. Ab ipso autẽ patre gen̾atio¬

Expanded text:
oc ipsum enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Domini Dei, satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere debeat homo; maledictus enim omnis sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine, ac per hoc nec li, sed in illa immortalitate beatitudinis sempiternae. Nam et ista propago, cujus pater Seth, in ea generatione habet dedicationis nomen quae septima est ex Adam, annumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur dedicatio; sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre i
Abbreviated transcription (Latin):
egnũ qͦ isto mͦ cẽ saulis ipsuis
qui certe repbatꝰ atq reiectus
ẽ. fituri regni erat umbra in et̾ni¬
tate mansuri. Oleum qͥppe illud qͦ
unctꝰ. ẽ et ab eo crismate. xp̃c. ẽ. dict.
mistice accipiendũ. ẽ: et magnũ sacͣ¬
m̃tũ intelligendũ. Qͦo ieo tantũ
ueneratꝰ. ẽ ipse dauid: ut ꝑcusso cor¬
de pñtau̾it. qñ in tenebroso occultatꝰ
antro. qͦ &̃ saul urgente intrauat ne¬
cessitate nature: exiguam particłam
uestis eiꝰ retrorsum latent̾ abscidit.:
ut hab̃et unde monstraret qͦmͦ ei peꝑ¬
cerit cũ poss occidẽ: atqͣ suspitionẽ
de animo eiꝰ qua scm dauid putans in¬
imicũ suũ uehem̃ter ꝑsequebat᷑ aufer¬
ret. Ne ita reus. eẽt. tanti sacram̃ti in
saule uolati: qͥa uł indum̃tũ eiꝰ sic at¬
trectauit extimuit. Ita enim scͥptũ. ẽ

Expanded text:
egnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe illud, quo unctus est et ab eo chrismate christus est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
& certe ibi sequit᷑ ac dicit᷑. Et filium
autẽ ancille huiꝰ in magnã gentem
faciã illũ. qͥa sem̃ tuũ. ẽ. Quomͦ gͦ dic¬
tũ. ẽ in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃: cũ et
hismaelem ds̃ sem̃ eiꝰ uocau̾it: expo

Expanded text:
Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ater hec que omia ꝯmenorare. ni¬
mis longũ. ẽ: tẽptat᷑ abraham de umn¬
molando dilectissimo filio ipso ysaac
ut pia eiꝰ obedientia ꝓbaret᷑. scłis in
noticiam ꝓferenda ñ deo: Neq enĩ
om̃is ẽ culpanda tẽptatio. qͥa et gͣcu¬
landa ẽ qua sit ꝓbatio: et plerũq alit̾
animꝰ humanꝰ sͥ ipsi innotescẽ ñ pot̃:
nͥ uires suas sͥ ñ uerbo s exꝑim̃to. tẽp¬
tatione quodã mͦ int̾rogante respon¬
deat. Ubi si dĩ munꝰ agnou̾it tc̃ ꝑiꝰ ẽ
tc̃ solidat᷑ firmitate grẽ. ñ inflatur
manitate iactantiȩ. Numꝗͣ sane cre¬
deret abraham qͦd iuctimis ds delec¬
taret᷑ humanis: qͣmis diuino into¬
nante p̾conio. obediendũ sit ñ dispu¬
tandũ. Uerũtam̃ abraham ꝯfestim
filiũ cũ fuiss ĩmolatꝰ. resurrecturũ
c̾didisse laudandus. ẽ. Dixerat nãq
illi ds̃. cũ de ancilla et filio eiꝰ foras ei¬
ciendis uoluntatem comugis nollet
implere. in ysaac uocabit᷑ tͥ semeni.

Expanded text:
ter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen.
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ abraham nom̃ loci illiꝰ dñs ui¬
dit: ut dicant hodie in monte dĩs
apparuit. Sic̃ dictũ ẽ. ñc̃ sciui ꝓ eo
qͦd. ẽ nc̃ sciri feci: ita hic dñs uidit
ꝓ eo qͦd. ẽ. dñs apparuit: hoc. ẽ uid̃i
se fecit. Et uocauit angłe dñi ab¬
raham scdo de cȩlo dicens ꝑmema

Expanded text:
gitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uigitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me
Abbreviated transcription (Latin):
terea et ysaac sic̃ dñs crucẽ sũam.
ita sͥ ligna ad uictime locũ quib fu¬
erat imponendꝰ ipse portauit. Postre¬
mo qͥa ysaac occidi ñ oportebat. pꝰ¬
ea ꝗͣm. ẽ pat̾ ferire ꝓhibitꝰ. qͥs erat
ille aries qͦ ĩmolato impletum. est
significatiuo sangume sacͥficium:
Nempe qñ eum uidit abraham: cor¬
nib in frutice tenebat᷑. Qͥs gͦ illo si¬
spinis uidaicis coronat᷑: S duuna
ꝑ angłm u̾ba potiꝰ audiamꝰ. Ait qͥp¬
pe scͥpt᷑a. Et extendit abrahã ma¬
nũ suã sum̃e macheram: ut occide
filiũ suũ. Qnocauit illũ angłẽ dñi
de çęlo: et dix̃. Abrahã. Ille autẽ
dix. Ecce ego. & dixit. Non inici
as manũ tuã suꝑ puerũ neq faci¬
as illi qͥcꝗͣm. Nunc enĩ sciui qͥa ti¬
mes dm̃ tuũ: et ñ peꝑcisti filio tuo
dilecto ꝓpt̃ me. Nc̃ sciui dictũ. ẽ:
nc̃ sciri feci. Neq enĩ hoc ñdum
sciebat ds̃. Demde ariete illo ĩmo¬
lato ꝓ ẏsaac filio suo. uocaũ ut le¬

Expanded text:
terea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo fispinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut le
Abbreviated transcription (Latin):
ne di firma ꝓmissio. Sepe enĩ pro¬
miserat: s nũꝗͣm uirauerat. Qͥd. ẽ.
autẽ dĩ ueri ueracisq uiratio. nͥ ꝓ
missi confirmatio. et infideliũ que¬
dam inc̾patio:

Expanded text:
ne Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio
Abbreviated transcription (Latin):
illo scͥptura ueridica loquit᷑ in sua
gen̾atione ꝑfecto: ñ utiq sic̃ ꝑficien¬
di s̃ cuies ciutatis dĩ in illa ĩmorta¬
litate qua equabunt᷑ angłis dĩ: s sic̃
esse possunt in hac ꝑegͥnatione ꝑfec¬
ti. imꝑat ds̃ ut archam faciat: in qͣ
c̃ suis id.ẽ. uxore. et filiis. et mirib
et c̃ animalib que ad illum ex dei
p̃cepto in archam ingressa st̃ libe¬
raret᷑ a diluuii uastitate: ꝓculdu¬
bio figura. ẽ. ꝑegrinantis in hoc se

Expanded text:
illo scriptura ueridica loquitur, in sua illo scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate, procul dubio figura est peregrinantis in hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
et unꝰquisq cogitat in corde suo di¬
ligent̃ suꝑ maligna om̃s dies: et co¬
gitauit ds qͥa sec̃ hominẽ suꝑ tr̾am
et recogitauit: et dix̃ ds̃. deleam ho
minẽ quẽ feci a facie t̾rȩ: ab homine
usq pecꝰ: et a reptilib usq ad uolati¬
lia celi: quia iratꝰ sum: qm̃ feci eos.
Ira cłi ñ ꝑturbatio animi eiꝰ ẽ: s iudi¬
ciũ quo irrogat᷑ pena peccato. Cogi
rerũ ẽ ĩmutabilis ratio. Neq enĩ sic̃
hominẽ ita dm̃ cuiꝰꝗͣm facti sui pe¬
nitet: cuiꝰ ẽ de om̃ib om̃ino reb tã
fixa sententia: ꝙͣm certa p̃scientia. S
gligentes: et exerceat querentes. et
alat intelligentes. Qͦd ñ facẽt si ñ
se prius inclinaret: et qͦdã mͦ descen¬
det ad iacentes. Qd autẽ oe int̾itum
om̃iũ animaliũ t̾renoꝵ uolatiliũ q
demuiciat: magnitudinẽ futẽ cladis
esfat᷑: ñ animantib rationis ex ꝑtib
tãqͣm et ipsa peccau̾int minat᷑ exitiũ
Iam uͭ q̃d noe honuini uisto et sic̃ de

Expanded text:
et omnis quisque cogitat in corde suo diligenter super maligna omnes dies, et cogitauit Deus, quia fecit hominem super terram, et recogitauit, et dixit Dminem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrogatur poena peccato. Cogitrerum est immutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet, cujus est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia, quam certa praescientia. Sed gligentes, et exerceat quaerentes, et alat intelligentes, quod non faceret, si non se prius inclinaret, et quodammodo descenderet ad jacentes. Quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum volatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero quod Noe, homini iusto et, sicut de
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiam. ne circũcisio głaret᷑: gen¬
tesq incircũcisas ad fidem xͥ nollet ad¬
mitti. Hoc enim qñ factum. ẽ. ut c̃den¬
ti abrahe deputaret᷑ fides ad iusticiam:
nondũ suerat circ̃cis. In eodẽ uisu cũ
loqueret᷑ eid̾s c̃ hoc ait ad eũ Ego ds̃
qui eduxi te de regione chalbeoꝵ. ut
dem tͥ tertã hanc. ut heres sis eiꝰ U c̃

Expanded text:
ad justitiam : ne circumcisio gloriaretur, gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, crediderat doceretur. In eodem uisu cum loqueretur ei Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius.
Abbreviated transcription (Latin):
ec ideo tñ istũ patri eiꝰ p̃ferri
debemꝰ: qͥa iste nullam feminã
p̃ter unam ꝯuigem nou̾at. Erant
enĩ ꝓcul dubio pat̾ne ficd̃i et obedi¬
entiȩ merita potiora: in tantũ ut ꝓp¬
t̾ illũ dicat ds̃ huic se face̾ bona que
fec̃. Penedicent᷑ inqͥt in semi¬
ne tuo om̃s gentes t̾re. ꝓ eo qͦd obau
diuit abrahan pat̾ tiuis uocẽ meã.
data mea. et iustificationes meas et

Expanded text:
ec ideo tamen istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod diuit Abraham pater tuus uocem meam pta mea et iustitias meas et
Abbreviated transcription (Latin):
ri: nͥ ut omĩa ibi certo illo numero
ee̾nt que uin̾e in aqͥs nat᷑a ꝓhibente
ñ possent: ñ fuit ista cura illiꝰ hoi̾s
ut illors hominũ s diuina. Non .i.
ea noe capta intromittebat: s ueni¬
entia et intrantia ꝑmittebat. Ad hoc
enĩ ualet qͦd dictum. ẽ intrabunt ad
te. Non scilicet hominis actu: s dei
nutu. Ita sane ut ñ illic fuisse credẽ¬
da sint: que sexii carent̃. Prescͥptũ¬
ẽ enĩ atq diffinitũ: mascłs et femi

Expanded text:
ri, nisi ut omnia ibi certo illo numero ri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femi
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ scrupulosissime qͦri
olet de iinutissimis bestioł
ñ solum quales s̃ mures et stelliones:
uerũ. &̃ quales locuste. scarabei. mus¬
ce deniq et piilices. utrũ ñ amplioris
num̾i in archa illa fuerint. qͣm qͥ ẽ.
definitꝰ c̃ hoc imꝑaret ds̃: prius am¬
monendi s̃ qͦs hec mouent. sic acci¬
piendum. eẽ. qͦd dictũ ẽ que repunt
suꝑ tram: ut necesse ñ fuerit ꝯser¬
uari. in archa que possunt in aquis
uui̾e̾. ñ solum mersa sic̃ pisces: uerũ
c̃ẽ suꝑ natantia sic̃ multe alites. De¬
inde c̃ dicit᷑ mascłs et femina erunt:
ꝓfecto incelligit᷑ ad reparandũ genꝰ
dici. Ac ꝑ hoc nec illa necesse fuerat
ibi esse que possunt sine concubitu
de quibq reb uł rerũ corruptiõib
nasci: utł si fuerunt sic̃ in domib eẽ.
consuert. sine ullo num̾o definito
eẽ potuisse. Aut si misteriũ sacratis¬
simũ qͦd agebat᷑ et tante rei figura
õe iu̾tate facti alit̾ non posset imple¬

Expanded text:
uod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inple
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renã quãdam ꝓ reb infimis pacem:
ad eamq desid̾at ꝑuenire bellando.
Qm̃ si uicerit et qui resistat ñ fuerit::
pax erit quã ñ habebant partes inui¬
cem aduersantes: et ꝓ his reb quas si¬
mul hab̃e ñ pot̾ant. infelici egestate
certantes. Hanc pacem requir̃t labo¬
riosa bella: hanc adipiscit᷑ que putat᷑
głosa uictoria. Qñ autẽ uincunt qui
causa iustiore pugnabant: qͥs dubitet
gratulandũ eẽ. uictoriã ꝓuenisse et¬
obtabilem pacem: Hec st̾ bona: et si
ne dubio di dona st̃. S si neglectis
meliorib que ad suꝑnam ꝑtinent ci¬
uitatẽ: uͥ erit uictoria in ęt̾n̾a et

Expanded text:
terrenam quandam pro rebus infimis pacem; terrenam quandam pro rebus infimis pacem; ad eam namque desiderat peruenire bellando; quoniam si uicerit et qui resistat non fuerit, pax erit, quam non habebant partes in uicem aduersantes et pro bis rebus, quas simul habere non poterant, infelici egestate certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt ne dubio Dei dona. sunt. Sed si neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent ciuitatem, ubi erit uictoria in aeterna et
Abbreviated transcription (Latin):
nata fuerit iam ciuitas erit: hic habce
bonũ suũ cuiꝰ societate letat᷑. qualis ẽẽ.
.ẽ. tale bonũ. ut nullas angustias faciat
amatorib suis: ideo cuutas ista adu̾s
se ipsam plerũq diuidit᷑: litigando. bel¬
ligerando. atq pugnando: et aut mor¬
tiferas aut certe mortales uictorias re¬
qͥrendo. Nam ex quac̃q sui parte ad¬
uersus altam sui partem bellando sur¬
rexerit: querit. ẽẽ. uictrix gentiũ cũ
sit captina uicioꝵ. Et siquidẽ cũ iu¬
cerit suꝑbiꝰ extollit᷑: &̃ mortifera. Si uͦ
conditionẽ cogitans. casusq ꝯmunes.
mag̃ q̃ accidere possunt adu̾sis angit᷑.
ꝗͣm ei que ꝓuener̃t scd̃is reb infilat᷑.
Tantũ mͦ mortalis. ẽ ista uictoria. Ne¬
q enĩ semꝑ dñari pot̾it ꝑmanendo eis:
quos potuerit subuigare iuncendo. N
autẽ recte dr̃ ea bona ñeẽ. que concu¬
piscit hec ciuitas: qñ. ẽ et ipsa in suo hu¬
mano gen̾e melior. Concupiscit enĩ

Expanded text:
nata fuerit, jam civitas erit, hic habet nata fuerit, jam civitas erit, hic habet bonum suum, cujus societate laetatur, qualis esse est tale bonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo civitas ista adversus se ipsam plerumque dividitur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit captiua uitiorum; et si quidem, cum uicerit, superbius extollitur, etiam mortifera; si uero condicionem cogitans casusque communes magis quae accidere possunt aduersis angitur, quam eis quae prouenerunt secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista uictoria. Neque enim semper dominari poterit permanendo eis, quos potuerit subiugare uincendo. Non autem recte dicitur ea bona non esse, quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humano genere melior. Concupiscit enim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩa suauit̾: s uͥ significandũ fuerat
cdi ddonũ qͦd indebitũ hominib gratis¬
gr̃a largiret᷑: sic oportuit dari. filium.
quẽadmotũ nature ñ debebat᷑ excursib
Negat enĩ natura iã filios tali cõmixti¬
om maris et femine qualis. eẽ. potãt
abrahȩ et sarȩ: in illa iã etate. &̃ mu¬
lieris accedente sterilitate: que nec tc̃
parere potuit. qñ ñ ȩtas fecunditati. s
etati fȩcunditas defuit. Qoͦ gͦ nature
sic asfecte fructꝰ posteritatis ñ debeba¬
t᷑: significat qͦd nat᷑a generis huma¬
ni peccato uiciata: ac ꝑ hoc iore dãp¬
nata: nichil uere felicitatis in posterũ
merebat᷑. Recte gͥ significat ysaac ꝑ
reꝓmissionẽ natꝰ filios gr̃ȩ. cuies ciui¬
tatis libe. socios pacis ȩcerne: uͥ sit ñ
amor ꝓprie ac pͥuate quodãmͦ uolunta¬
tis. s ꝯmuni eodemq ĩmutabili bono
gaudens atq ex multis unũ cor faciens:
erit neq enĩ c̃ extreino suplicio dãp¬

Expanded text:
suauiter; sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quem ad modum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura iam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato uitiata ac per hoc iure damnata nihil uerae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significatrepromissionem natus filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac privatae quodammodo voluntatis, sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor faciens, erit neque enim cum in extremo supplicio dam
Abbreviated transcription (Latin):
tande seruiuit in t̾ris: qͥ eam tẽꝑe
demonstrari oportebat: et dicta. ẽ. ẽ
ipsa cuutas sc̃a merito significantis
imaginis ñ exp̃sse sic̃ futura. ẽ u̾ita¬
tis. De hac imagine seruiente: et de
illa quã significat lib̃a cuutate: sic
apłc ad galathas loqͥtur. Dicite mͥ
inqͥt sub lege uolentes. eẽ: legem ñ
audistis: S̾criptũ ẽ enĩqͦd abraham
duos filios habuit: unũ de aucilla
et unũ de libera. S ille qͥdem qͥ de

Expanded text:
tandae seruiuit in terris, quo eam tempore tandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat, libera ciuitate sic apostolus ad Galatas loquitur: Dicite mihi, inquit, sub lege uolentes esse legem non audistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Sed ille quidem, qui d
Abbreviated transcription (Latin):
orit᷑ que originalit᷑. ẽ. tota dampnata:
s tanqͣm figulus d̃s hanc enĩ fimilitudi¬
nem ñ impudent̃ s prudent᷑ introduc̃
apłc: ex eadem massa fec̃ aliud uas in
honorem: aluid in contumeliã. Priꝰau̾
factũ. ẽ uas in contumeliã: post uͦ alt̾m
in honorem: qͥa et ipso uno sic̃ iã diri¬
homine priꝰ ẽ. repbum unde netesse ẽ.
incipiamꝰ: et uͥ non. ẽ necesse ut rema
Prouide ñ quidem om̃is homo malus:
erit bonꝰ. Nemo tam̃ erit bonꝰ. qͥ ñerat
malus. S qͣnto quisq citiꝰ mutat᷑ in me¬
liꝰ. hoc in se facit nominari qͦd app̾hen¬
dit celeriꝰ et posteriore cooꝑit priꝰ uo¬
cabulũ. Scriptũ. ẽ itaq de cayn. qͦd
condidit ciuitatẽ: abel autem tamqm
ciuitas ꝗͣmuis hic pariat cuies in qͥb
porib resurgentes. qñ eis ꝓmissum da¬
bit᷑ regnũ: uͥ cũ suo pͥncipe rege scłoꝵ
bra sane quedam ciuitatis huiꝰ et imna¬
go ꝓpbica ei significande potiꝰ qͣm p̃sen¬

Expanded text:
nata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. Prius autem factum est uas in contumeliam, post uero alterum in honorem, quia et in ipso uno, sicut iam dihomine, prius est reprobum, unde necesse est incipiamus, et ubi non est necesse ut remanProinde non quidem omnis homo malus erit bonus, nemo tamen erit bonus qui non erat malus: sed quanto quisque citius mutatur in melius, hoc in se facit nominari quod apprehendit celerius, et posteriore cooperit vocabulum prius. Scriptum est itaque de Cain, quod condiderit civitatem : Abel autem tanquacivitas, quamvis hic pariat cives, in quibus poribus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculbra sane quaedam ciuitatis huius et imago prophetica ei significandae potius quam prae
Abbreviated transcription (Latin):
elestis uͦ ciuitatis ciues parit
a peccato. naturã lib̾ans gr̃a
Unde illa uocant᷑ uasa ire: ista uasa
miscdiȩ. Significatũ ẽ. hoc oẽ indu¬
ob filiis abrahe: qͦd unꝰ de ancilla q̃
dicebat᷑ agar scđ̾m carnẽ natꝰ. ẽ his
mael: alt̃. ẽ autẽ de sara lib̃a: scd̃m
repmissionẽ natus ẏsaac: uterq qͥdẽ
de semine abrahe. S illũ genuit de¬
monstrans ꝯsuetudo naturã: illũ uͦ
decit ꝓmissio significans grãm. Ibi
huimanꝰ usꝰ ostendit᷑: hic duunũ be¬
erat: et desꝑatione ꝓlis saltum de an¬
cilla sua ꝯcupiscens hab̃e qͦd de se ipsa
ñ se posse cernebat. declit eam fetandã
iuiro: de qͦ parere uoluerat nec potue¬
rat. Exegit itaq & sic debitũ de ma¬
rito: utens iure suo in utero alieno.
Hatꝰ ẽ gͦ ismael: sic̃ nascunt᷑ homines
ꝑmixtione sexꝰ utriꝰq usitata lege nat᷑e.
Ideo dictum. ẽ. scd̃m carnem: ñ qͦo ista

Expanded text:
caelestis uero ciuitatis ciues parit caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar,  est autem de Sarra libera secundum repromissionem natus Isaac. Uterque quidem de semine Abrahae; sed illum genuit demonstrans consuetudo naturam, illum uero dedit promissio significans gratiam; ibi humanus usus ostenditur, hic diuinum beerat et desperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista
Abbreviated transcription (Latin):
it ocłm lapsũ atq pendentẽ loco suo re¬
uocatũ ligauit orario: nec nͥ pꝰ septẽ di¬
es putauit eẽ soluendũ. Qdͦ cũ feciss:
sanssimũ inuenit. Sanati s̃ illic et alii
de quib dicẽ longum. ẽ. Y pponiensẽ quẽ¬
dã uͥginem scio cũ se oleo ꝑuuxiss. cui
ꝓ illa orans prb̃r instillauerat lacͥmas

Expanded text:
it, oculum lapsum adque pendentem loco suo reuocatum ligauit orario nec nisi post septem dies putauit esse soluendum. Quod cum fecisset, sanissimum inuenit. Sanati sunt illic et alii, de quibus dicere longum est. Hipponiensem quandam uirginem scio, cum se oleo perunxisset, cui pro illa orans presbyter instillauerat lacrimas