comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alii parietes ꝑ tͣnsuersum occurrentes
hinc inde precidant: & ad certam men¬
ĩsu suram restringant. Iuxta hanc simili¬
tudinem diuina dispensatio diu̾sis uo¬
luntatib nunc ad uotum famulat᷑ ut
inueniant quomͦ se extendant: modo
eis adu̾satur ne destinationis p̾finitȩ
modum excedant. Ne enim ꝑeffluamꝰ
uti iam diximus. hinc religamur uin¬
culo cupiditatis: illinc obstrium᷑ repa¬
gulo necessitatis. Multa enim sepe di¬
mittimus ne amittamꝰ qđ diligimus:¬
diligimꝰ multa ncħominus ne incurramꝰ qͦd¬
odimꝰ odimus. Ubi gͦ adu̾sitas atq ꝑu̾sitas se
inuicem collidunt: qͦdam modo in ar-¬
cha nr̃a angulum efficiunt. Ubi uͦ ꝑs
. alterum angulum componunt. De¬
cursio uͦ equitatis & ꝓsꝑitatis: t̾enim¬
ui angulum constituit. Collisio au̾t eqͥ
iuii tatis ⁊ adu̾sitatis. qͣrtum comungit.
Ad pͥmum angulum corripiunt᷑ ma¬
li: ad qͣrtum corrigunt᷑ bomi. Item ad

Expanded text:
alii parietes per transversum occurrentes alii parietes per transversum occurrentes hinc inde praecidant, et ad certam mensuram restringant. Juxta hanc utique similitudinem divina dispensatio diversis voluntatibus nunc ad votum famulatur ut inveniant quomodo se extendant, modo eis adversatur ne destinationis praefinitae modum excedant. Ne enim per effluamus, uti jam duximus, hinc religamur vinculo cupiditatis, illinc obstruimur repagulo necessitatis. Multa enim saepe dimittimus ne amittamus quod diligimus; multa nihilominus, ne incurramus quod odimus. Ubi ergo adversitas, atque perversitas se invicem collidunt quodammodo in arca nostra angulum efficiunt. Ubi vero p alterum angulum componunt. Occursio vero aequitatis et prosperitatis tertium angulum constituit. Collisio autem aequitatis et adversitatis quartum conjungit. Ad primum angulum corripiuntur mali, ad quartum corriguntur boni; item ad
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ad hanc se archam ꝑtinere
euident̾ ostendunt. Alia uͦ consid̾atio
est qua aitendimus eoꝵ qͦ cotidie fiunt
alia usta alia ẽẽ iniusta: & longe alia
consid̾atio illa qua conspicimꝰ huma¬
nis usib alia esse commoda alia uͦ in¬
cõmoda. Erigunt gͦ in archa nr̃a pa¬
rietes duos sibi inuicem ediu̾so opposi¬
tos: hinc unum equitas illinc alterũ
iniqͥtas. Duos uͦ alios parietes e regio¬
ne se inuicem respicientes efficiunt. ni¬
chilominꝰ hinc unum ꝓsꝑitas: illinc
alterum adu̾sitas. Illud auͣt ualde am¬
mirandum & multa ammiratione dig¬
num. quomͦ uel uoluntas bona. uł qua¬
liter uoluntas mala deo om̃ia mod̾an¬
te & iuste disponente. hinc mͦ adu̾sitate
repellitur. mͦ illinc ꝓsꝑitate religatur:
ne hȩc uł illa in infimtum excrescat.
et diuinȩ dispositionis modum excedat.
Gogita nunc q̃madmodum in archa
nr̃a parietes se in longum extendentes.
& longitudinem arche metientes. duo

Expanded text:
possunt, ad hanc se arcam pertinere possunt, ad hanc se arcam pertinere evidenter ostendunt. Alia vero consideratio est qua attendimus eorum quae quotidie fiunt alia justa, alia esse injusta, et longe alia consideratio illa qua conspicimus humanis usibus alia esse commoda, alia vero incommoda. Erigunt ergo in arca nostra parietes duos sibi invicem e diverso oppositos, hinc unum aequitas, illinc alterum iniquitas, duos vero alios parietes e regione se invicem respicientes efficiunt nihilominus hinc unum prosperitas, illinc alterum adversitas. Illud autem valde admirandum et multa admiratione dignum, quomodo vel voluntas bona vel qualiter voluntas mala, Deo omnia moderante et juste disponente, hinc modo adversitate repellitur, modo illinc prosperitate religatur, ne haec, vel illa in infinitum excrescat et divinae dispositionis modum excedat. Cogita nunc quemadmodum in arca nostra parietes se in longum extendentes, et longitudinem arcae metientes, duo
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ius. Sic sane in hoc contemplatio¬
nis genere longe a se distant iniusibilia
qͦ in m̃te uersamus. & ea quȩ ꝑ ymagi¬
nationem cernimꝰ: et tam̃ ad illa expͥ¬
menda ex istis similitudinem trahimꝰ.
Redaidimus quomͦ potuimus rõnem:¬
cur hoc geniis contemplationis uideat᷑
esse in racione & scđm ymaginationem.
Quomͦ ad ꝑmissionem uł oꝑationem
dei ꝑtinet quicqͥd radius pontẽplatio¬
ostulat racionis ordo de cir¬
tulis & uectib hoc loco aliqua
uel breuit̾ dicere: ut idem or¬
do seruetur in expositione
quem auctor seruare uoluit in descrip¬
tione. Primo itaq consid̾andum ẽ qͤ
sint latera arche: ut consequent̾ possi¬
mus agnoscere qͦs in quo latere circulos
debeamus ponere. ꝑarcham gr̃am
contemplationis accipimꝰ: uti suꝑuis
diximus. Quia gͥ radius contẽplatio¬
nis ab alto radiat. ꝙ se in om̃em partem
pro subleuatȩ m̃tis capacitate dilatat.
om̃ia quȩ sub contemplationem cad̾e

Expanded text:
interius. Sic sane in hoc contemplatiointerius. Sic sane in hoc contemplationis genere longe a se distant invisibilia quae in mente versamus, et ea quae per imaginationem cernimus, et tamen ad illa exprimenda ex istis similitudinem trahimus. Reddidimus quomodo potuimus ratcur hoc genus contemplationis videatur esse in ratione, et secundum imaginationem Dei pertineat quidquid radius contemplatioostulat rationis ordo de circulis et vectibus hoc loco aliqua vel breviter dicere, ut idem ordo servetur in expositione, quem auctor servare voluit in descriptione. Primo itaque considerandum est quae sint latera arcae, ut consequenter possimus agnoscere quos in quo latere cirebeamus ponere, per arcam gratiam contemplationis accipimus, uti superius jam diximus. Quia igitur radius contemplationis ab alto jam radiat, et se in omnem partem pro sublevata mentis capacitate dilatat, omnia quae sub contemplationem cadere
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad regios fores p̾eunt: ꝙ tam̃ istis
intro usq ad int̾iora palatii ꝓꝑantib
illi ext̾iuis subsistunt. Patet gͣ ut arbi¬
tror qͦd suꝑius iam diximꝰ quomͦ hoc
contemplationis genus ẽẽ quidem in
rõne ꝙ scdm ymaginationem intellig̾e
debeamꝰ: qr & inuisibilia sunt quȩ m̃te
conspicimus. ꝙ tam̃ ex rerũ uisibilium
&similitudine illa nobis formamꝰ. Quid
enim dixerim rerũ uisibilium formã:
nͥ qͣndam qͦsi rerum inuisibilium pie¬
aturam: Sit mͦ aliquis qͥ nunqͣm leonẽ
uidisse se dicat. quem tam̃ uidere deside¬
rat: si ei leonis ymago in pictura aliqͦ
conuenient̾ expressa ostendit᷑. ꝓfecto
qualem eum cogitare debeat ex eo qͦd
uidet statim ammonet᷑. Demiq scđ̾m
liniam̃ta quȩ suꝑficietenus exp̃ssa con¬
siderat: solida m̃bra & uiuum animal
sibi in m̃te format. Cogita nunc qͣntũ
sit inter illud qͦd uidet ext̾uis. ⁊ inter
hoc qͦd in sua cogitatione sibi fingit

Expanded text:
usque ad regias fores praeeunt et tamen, istis usque ad regias fores praeeunt et tamen, istis intro usque ad interiora palatii properantibus, illi exterius subsistunt. Patet ergo, ut arbitror, quod superius jam diximus, quomodo hoc contemplationis genus esse quidem inintelligere debeamus, quia et invisibilia sunt quae mente conspicimus, et tamen ex rerum visibilium similitudine illa nobis formamus. Quid enim dixerim rerum visibilium formam nisi quamdam quasi rerum invisibilium picturam? Sit modo aliquis qui nunquam leonem vidisse se dicat, quem tamen videre desiderat, si ei leonis imago in pictura aliqua convenienter expressae ostenditur, profecto qualem eum cogitare debeat ex eo quod videt statim admonetur. Denique secundum lineamenta quae superficietenus expressa considerat, solida membra et vivum animal sibi in mente format. Cogita nunc quantum sit inter illud quod videt exterius, et inter hoc quod in sua cogitatione sibi fingit
Abbreviated transcription (Latin):
amiserat. Sepe enim sp̃c maligni paci
sp̃c inuidentes dum carnem subita et
uehem̃ti temptatione fatigant: sp̃c
pacem ꝑturbant. & reddunt ei de una¬
mime hostem. de duce seductorem. ⁊ effi¬
ciunt de noto ignotum. & de domestico
immicũ. S ecce dum unum scͥpture
locum plemus ꝑscrutari uolumꝰ: cir¬
cumadiacentia plustrare cõpulsi sumꝰ.
Nam dũ de ext̾ioris hominis ducatu
dicere aliqͥd rõnis ordo expostulauerit:
obscuritas circũadiacentium u̾boꝵ ex
unde digressi sumus: quom̃
scilicet ꝑ rerum uisibilium ymagina¬
tionem adiuuemur ad rerũ inuisibi¬
lium inuestigationem. In eo enim ext̾i¬
or homo in inuestigationis suȩ curfu
int̾iorem adiuuat: quo ei inuisibilium
ẏmaginem ꝑ rerum uisibilium ymagi¬
nationem rep̾sentat. Et dumducatus
sui officium implet: illuc istum simili¬
tudinum calle ꝑducit. qͦ ille intrare ñ
audet. Sic sepe famuli dños suos in uia

Expanded text:
amiserat. Saepe enim spiritus maligni paci amiserat. Saepe enim spiritus maligni paci spiritus invidentes, dum carnem subita et vehementi tentatione fatigant, spiritus pacem perturbant, et reddunt ei de unanimi hostem, de duce seductorem, et efficiunt de noto ignotum, et de domestico inimicum. Sed ecce, dum unum Scriptura locum plenius perscrutari volumus, circumadjacentia perlustrare compulsi sumus. Nam dum de exterioris hominis ducatu dicere aliquid rationis ordo expostulaverit, obscuritas circumadjacentium verborum unde digressi sumus, quomodo scilicet per rerum visibilium imaginationem adjuvemur ad rerum invisibilium investigationem. In eo enim exterior homo in investigationis suae cursu interiorem adjuvat, quo ei invisibilium imaginem per rerum visibilium imaginationem repraesentat. Et, dum ducatus sui officium explet, illuc istum similitudinum calle perducit, quo ille intrare non audet. Sic saepe famuli dominos suos in via
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Cum gͦ ceꝑit homo ille int̾ior do¬
mesticũ suum talib cibis reficere: pocest
de eo ueracit̾ ꝑsallere. Qui mecũ duces ca¬
prebas cibos. Talib gͦ studiis qͣnto utq
homo amplius ad puritatem ꝓficiunt:
tanto utiq ali̾crius currunt. Qđ uͦ
pͦt tantȩ concordiȩ ꝑfectionem carnis
infestacio ꝑturbet: ex eo qd subuingi¬
tur recte intelligenti liquide apparet.
uid ẽ enim qd ille qui scd̃m d̃m crea¬
tus ÷ homo int̾ior de homine pacis suȩ
de homine unanime plangit. & mox
ñ in illum s in alios maledictionis ia¬
culum intorsit: nͥ qd̾ in illos ꝑ inp̾cati¬
onem seiit. quoꝵ seuicia pacis suȩ qui¬
etem amisit: Tu uͦ homo inqͥt unani¬
mis dux meus & notus meus qui simul
mecũ dulces capiebas cibos. in domo dĩ
ambulauimꝰ cum consensu. Et subum¬
git statim. Ceniat mors suꝑ illos. Nos
dicit suꝑ te. s suꝑ illos. De his gͦ se uin¬
dicat: quoꝵ fraude pacis suȩ consortẽ

Expanded text:
cit. Cum ergo coeperit homo ille interior docit. Cum ergo coeperit homo ille interior domesticum suum talibus cibis reficere, potest de eo veraciter psallere: Qui mecum dulces capiebat cibos. Talibus ergo studiis, quanto uterque homo, amplius ad puritatem proficiunt, tanto utique alacrius currunt. Quod vero, post tantae concordiae perfectionem carnis infestatio perturbet, ex eo quod subjungitur, recte intelligenti liquide apparet. Quid est enim quod ille qui secundum Deum creatus est homo interior de homine pacis suae, de homine unanime plangit, et mox non in illum, sed in alios maledictionis jaculum intorsit, nisi quod in illos per increpationem saevit, quorum saevitia pacis suae quietem amisit? Tu vero, inquit, homo unanimis, dux meus, et notus meus qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu. Et subjungit statim: Veniat mors super eos . Non dicit super te, sed super illos. De his ergo se vindicat, quorum fraude pacis suae consortem
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi panib iterum ait. Surgite
postqͣm sederitis. qͥ manducatis panem
doloris. Huiusmodi itaq panem homo
int̾ior aliqͣndo solus comedit. aliqͣndo
ut secum comedat domesticũ suum uix
multa fatigatione compellit. Panem su¬
sum sp̃c solus comedit. qͣndo ammus qͥ¬
cõmẽ dem de peccatis suis dolet: uerumtam̃
lacͥinas nulla rõne extorquere ualet. Pa¬
rt nem doloris pariter comedunt. & cibum
unum unanimit̾ sumunt: cum int̾i¬
or homo ꝓfunde ingemiscit. ⁊ ad eiꝰ ge¬
mitum ext̾ior homo ub̾tim lacrimas
fundit. Prius aũt om̃is homo conpun¬
gitur timore: postmodum conpungit᷑
ex amore. Compunctio timoris amari¬
tudinem habet: cõpunctio amoris dul¬
cedinem habet. Qui gͥ adhuc solo timo¬
re compungit᷑. cibis qͥdem sp̃ualib mi¬
mine tam̃ dulcib pascitur. Qui uͦ iam
ex et̾noꝵ gaudioꝵ desid̾io lacͥmas fundit:
iste ꝓfecto dulcib cibis sp̃ualibq se refi¬

Expanded text:
hujusmodi panibus, iterum ait: Surgite, hujusmodi panibus, iterum ait: Surgite, postquam sederitis, qui manducatis panem doloris . Hujusmodi itaque panem homo interior aliquando solus comedit, aliquando etiam ut secum comedat, domesticum suum vix multa fatigatione compellit. Panem suum spiritus solus comedit, quando animus quidem de peccatis suis dolet, verumtamen lacrymas nulla ratione extorquere valet. Panem doloris pariter comedunt, et cibum unum quasi unanimiter sumunt, cum interior homo profunde ingemiscit, et ad ejus gemitum exterior homo ubertim lacrymas fundit. Prius autem omnis homo compungitur timore, postmodum vero compungitur ex amore. Compunctio timoris amaritudinem habet, compunctio amoris dulcedinem habet. Qui igitur adhuc solo timore compungitur, cibis quidem spiritalibus, minime tamen dulcibus pascitur. Qui vero jam ex aeternorum gaudiorum desiderio lacrymas fundit, iste profecto dulcibus cibis spiritalibusque se refi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem anmus uix ꝑ multa argu¬
menta. uix pꝰt multa exꝑimenta ꝑtin¬
git: s ea semel adepta ex illa mmirum
non parum ꝓficit. Sine hac nunqͣm
poterit adamꝰ adiutorio suo bene uti:
ꝑ hanc docetur ext̾ior homo delicias
ẽgypti pallatim fastidire. tandemq
obliuisci: assuescitq nicħominꝰ spũali¬
bus alimentis delectari. Nirum hoc uel
potius incredibile alicui uidebit᷑: s si mͥ
inde ñ creditur. uł exꝑto credatur. ¶Au¬
diamus illum quem hec exꝑientia do¬
cuerat: u attendamus qͥd dicat. Homo
inqͥt pacis meȩ in quo sꝑabam. qͥ edebat
panes meos. Et in hoc iterum loco. Qui
suul mecũ dulces capiebas cibos: in do¬
mo di amhulauimus cũ consensu. Qui
au̾t sunt panes qͦs int̾ior homo nrͣ exte¬
riori apponit. uł quib eum cibis reficit:
manifestat scͥptura quȩ dicit. Euerunt
mͥ lacrimȩ meȩ panes die ac nocte. dum
dicit᷑ mͥ cotidie ubi ẽ ds tuus. Et alibi de

Expanded text:
perfectionem, animus vix per multa arguperfectionem, animus vix per multa argumenta, vix post multa experimenta pertingit, sed ea semel adepta, ex illa nimirum non parum proficit. Sine hac nunquam poterit Adam adjutorio suo bene uti; per hanc docetur exterior homo noster delicias Aegypti paulatim fastidire, tandemque oblivisci, assuescitque nihilominus, spiritalibus alimentis delectari. Mirum hoc, vel potius incredibile alicui videbitur. Sed, si mihi inde non creditur, vel experto credatur. Audiamus illum quem haec experientia docuerat, et attendemus, quid dicat: Homo, inquit, pacis meae in quo sperabam, qui edebat panes meos . Et in hoc iterum loco: Qui simul mecum dulces capiebat cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu . Qui autem sunt panes quos interior homo noster, exteriori apponit, vel quibus eum cibis reficit, manifestat Scriptura, quae dicit: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, ubi est Deus tuus? . Et alibi de
Abbreviated transcription (Latin):
to est corꝑe pati & corde compati. ext̾ius
delectari & int̾ius congratulari. li¬
ge qͥd magis mireris. aut corporis ad a¬
nimum maiorem obedientiam: aut
animi ad corpus tam familiarem noti¬
ciam. Mira obedientia. ubi om̃e animi
desiderium motus corꝑis pene pͤuent.
Mira noticiȩ familiaritas: ubi corpus
quicqͥd sentit: animꝰ pene presentit. Et
habet qͥdem ille int̾ior homo nr̃ de hac
domestici sui tam familiari noticia. ht̃
inqͣm unde miret᷑: non tam̃ unde głe-¬
tur. Don magua głatio ammum noᷤ¬
se qͦ ualeat corpus sim delectari uel
ledere. S illud ꝓculdubio magnũ erit.
cũ iam multis exꝑientiȩ docum̃tis nosse
ccꝑit. qua discretione debeat appetitu
carnis & in necessariis obtemꝑare. ⁊ in
suꝑfluis contͣire: ne si minis foueat sus¬
citet sibi hostem ꝙ nutriat rebellem: uł
si nimis affligat ꝑimat cuiem ⁊ oppͥmat
adiutorem. Sane ad huiꝰmodi noticie

Expanded text:
nto est corpore pati et corde compati, exterius nto est corpore pati et corde compati, exterius delectari, interius congratulari. Elige quid magis mireris, aut corporis ad animum tam celerem obedientiam, aut animi ad corpus tam familiarem notitiam. Mira obedientia ubi omne animi desiderium, motus corporis pene praevenit. Miranda notitiae familiaritas, ubi quidquid corpus sentit, animus pene praesentit. Et habet quidem ille interior homo noster, de hac domestici sui tam familiari notitiam; habet, inquam, unde miretur, non tamen unde glorietur. Non magna gloriatio animum nosse, quae soleant corpus laedere. Sed illud procul dubio magnum erit, cum jam multis experientiae documentis nosse coeperit, qua discretione debeat appetitui carnis, et in necessariis obtemperare, et in superfluis contraire, ne, si minus foveat, suscitet sibi hostem, et nutriat rebellem. Vel, si nimis affligat, perimat civem et opprimat adjutorem. Sane ad hujusmodi notitiae
Abbreviated transcription (Latin):
terit repͥmere: iam deinceps audet eũ
unanimem dicere. & hominem pacis
suȩ appellare. Homo inqͥt pacis meȩ.
Sece quomꝰ unanimis: s quomͦ notꝰ.
Illud quidem satis constat qr quicqͥd
in qualibet corꝑis parte agitur. uͥcum¬
q leditur:: ubicũq qualibet delectati¬
one fouet᷑. statim ad animi noticiam
ꝑuenit: & eum om̃ino latere ñ possit.
quecũq afflictio uł delectatio sensum
carnis afficit. Et sicut motus carnis
absq contͣdictione statim exit ꝑ mo¬
tum corꝑeum: sic om̃is sensus corꝑis
absq mora intrat ad animum. Et sic̃
in om̃i actione sua corꝑalis motꝰ arbitͥo¬
cordis obsequitur. sic om̃is passio cor¬
poralis absq repulsa ad auimum in¬
greditur: & qͣm uere nulla corꝑis in¬
iuria uł oblectatio ammum lateat. il¬
la tam subita compassionis uł congra¬
tulationis uelocitas ꝓbat.Nam si¬
cut uno eodemq ẽ temꝑe moueri uel¬
le atq moueri: sic uno eodemq mom̃¬

Expanded text:
terit reprimere, jam deinceps audet eum terit reprimere, jam deinceps audet eum unanimem dicere, et hominem pacis suae appellare. Homo, inquit, pacis meae. Ecce quomodo unanimis. Sed quomodo notus? Illud quidem satis constat, quia quidquid in qualibet corporis parte agitur, ubicunque laeditur, ubicunque qualibet delectatione fovetur, statim ad animi notitiam pervenit, ut eum omnino latere non possit quaecunque afflictio vel delectatio, sensum corporeum afficit, et sicut motus cordis, absque contradictione statim exit per motum corporeum, sic omnis sensus corporis absque mora intrat ad animum; et sicut in omni actione sua corporalis motus, arbitcordis obsequitur, sic omnis passio corporalis absque repulsa ad animum ingreditur, et quam vere nulla corporis injuria, vel oblectatio animum lateat illam tam subita compassionis, vel congratulationis velocitas probat. Nam, sicut uno eodemque est tempore moveri velle atque moveri, sic uno eodemque mome
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑeaꝵ similitudinum calle ꝑducitur.
Homo inqͥt unanimis dux meus & no¬
tus meus. Quomͦ aũt sit homini in¬
teriori dux suus unanimis uel notus
satis ut arbitror patet: nec multa ex¬
positione indiget. Cogita nunc quom
motui cordis motus corꝑis ultro occur¬
rit: & citius inuenis qͣm unanimis
ei sit. Statim ut uult animꝰ mouet᷑
pes uł mams. Ad nutum eiꝰ circum¬
fert᷑ oculus. Ad eius arbitrium moue¬
tur lingua mouent᷑ & labia: uel alia
quȩlibet corꝑis menbra. Quid queso
in rerum natura dissimiluis. qͣm sp̃c ⁊
corpus: Herumtam̃ ubi obsecro tantã
tam ꝑfectȩ concordiȩ unanimitatem
inuenimus: ut pene imino penitus
eodem temꝑe sit fieri uelle. ⁊ fieri mo¬
ueri uelle. atq moueriͦ Unum solũ
qͥdem corporis menbrum ẽ in ea uideli¬
cet parte qͣ libido regnat. qͦd int̾ioris
hominis imꝑio non obtemꝑat. Cũ
uͦ hanc eius contͣdictionem ex diuino
aduitorio ꝑ mod̾atam afflictionem po¬

Expanded text:
corporearum similitudinum calle producitur: corporearum similitudinum calle producitur: Homo, inquit, unanimis dux meus et notus meus . Quomodo autem sit homini interiori dux suus unanimis vel notus satius, ut arbitror, patet, nec multa expositione indiget. Cogita nunc quomodo motui cordis motus corporis ultro occurrit, et citius invenis quam unanimis ei sit. Statim ut vult animus movetur pes vel manus. Ad nutum ejus circumfertur oculus. Ad ejus arbitrium movetur lingua, moventur et labia vel alia quaelibet corporis membra. Quid, quaeso, in rerum natura dissimilius quam spiritus et corpus? Verumtamen ubi, obsecro, tantam tam perfectae concordiae unanimitatem, invenimus ut pene, imo penitus eodem tempore, sit fieri velle et fieri, moveri velle atque moveri. Unum solum quidem corporis membrum est in ea videlicet parte, qua libido regnat quod interioris hominis imperio non obtemperat. Cum vero hanc ejus contradictionem, ex divino adjutorio, per moderatam afflictionem po
Abbreviated transcription (Latin):
mirum non ẽ si sensum cordis sensus
corꝑis illuc ducit qͦ ipse ire potest: sed
illud ualde mirabile quomͦ eum illuc
conducit. qͦ ipse ascendere non potest.
Sensus siquidem corꝑeus incorporea ñ
capit. atq tam̃ sine eius manuductio¬
ne racio ñ ascendit: sicut iam supra
monstrata racio docuit. Certe co si hõ
minime peccasset in cognitione rerũ
sensus exterior interiorem adiuuaret.
nam euam suum in adiutorium accepĩ¬
se adam qͥs neget: Aliud uͦ est cursus
sui comitem habere: & aliud ẽ itmeris
sui ducem querere. Nam qm̃ eua uirũ
suum semel contͣ di consilium uł pre¬
ceptum pꝰt se traxit & ad consilii sui cos¬
seusum inclinauit: p̃uaricationis sue
pena infirmatus adam. iam eam seqͥ
necesse habet. ꝙ usq nunc cotidiano eiꝰ
magisterio eget. Uerumtam̃ tunc de ad¬
utoris sui ducatu ñ solum non confun¬
ditur s & głatur: qͣndo int̾ueniente eiꝰ
obsequio ad inuisibilium contẽplationẽ

Expanded text:
mirum non est, si sensum cordis sensus mirum non est, si sensum cordis sensus corporis illuc ducit, quo ipse ire potest. Sed illud valde mirabile, quomodo illuc eam conducit quo ipso ascendere non potest. Sensus quidem corporeus incorporea non capit; ad quae tamen sine ejus manuductione ratio non ascendit, sicut jam supra monstrata ratio docuit. Certe et si homo minime peccasset, in cognitione rerum sensus exterior interiorem adjuvaret: nam Evam suam in adjutorium accepisse Adam quis neget? Aliud vero est cursus sui comitem habere, et aliud est itineris sui ducem quaerere. Nam quoniam Eva virum suum, semel contra Dei consilium vel praeceptum post se traxit et ad consilii sui consensum inclinavit, praevaricationis suae poena infirmatus Adam, jam eam sequi necesse habet, et usque nunc quotidiano ejus magisterio eget; verumtamen tunc de adjutoris sui ducatu non solum non confunditur, sed et gloriatur quando, interveniente ejus obsequio, ad invisibilium contemplationem
Abbreviated transcription (Latin):
mas rep̃sentando exhiberet: unde ad il¬
la similitudinem traheret. ⁊ inuesti¬
gationis suȩ modum formaret. Inde
est qd̾ ille interior homo nr̃ ext̾iorem¬
cẽ hominem ducem suum uocat cũ dicit.
Tu uͦ homo unaminis dux meus ⁊ no¬
poreum sensum animus ad ext̾iorum
noticiam ꝑuenire ñ potest. Merito gͦ
exteriorem hominem homo interior
ducem suum dicit. sine cuiꝰ minift̾io
uel potius magnsterio ad uifibilium
cognitionem non ꝑtingit: s nec ad
inilisibilium qͥdem cũ ad illa cognos¬
cenda sine hoꝵ noticia asfurgere ñ
possit. Quotiens gͦ cognoscendarum
rerum ꝑ corꝑeum sensum exꝑientiã
caꝑe cogitur: totiens minirum inte¬
rior homo nr ducem suũ sequi uidet᷑.
Absꝰq dubio sensus carnis sensum cor¬
dis in cognoscendis reb p̾cedit: qr nͥ
pͥus sensibilia ꝑ sensum corꝑeum ani¬
mus caꝑet. omimo ñ inueniret qͥd de
eis saltem cogitare potuisset. S forte

Expanded text:
mas repraesentando exhiberet, unde ad ilmas repraesentando exhiberet, unde ad illa similitudinem traheret, et investigationis suae modum formaret. Inde est quod ille interior homo noster exteriorem hominem, ducem suum vocat, cum dicit: Tu vero homo unanimis dux meus, et noi per corporeum sensum, animus ad exteriorem notitiam pervenire non potest. Merito ergo exteriorem hominem homo interior ducem suum dicit, sine cujus ministerio, vel potius magisterio ad visibilium cognitionem non pertingit. Sed nec ad invisibilium quidem, cum ad illa cognoscenda sine horum notitia assurgere non possit. Quoties ergo cognoscendarum rerum, per corporeum sensum, experientiam capere cogitur, toties nimirum interior homo noster ducem suum sequi videtur. Absque dubio sensus carnis, sensum cordis in cognoscendis rebus praecedit; quia, nisi prius sensibilia per sensum corporeum animus caperet, omnino non inveniret quid de eis saltem cogitare potuisset Sed forte
Abbreviated transcription (Latin):
deratur scdm rõnem: istud aũt constat
in racione. s sequit᷑ ymaginationem.
In hac enim speculatione quȩ animꝰ
ꝑ om̃ia multiplicit̾ scrutatur inuisibi¬
lib intendit: & ad illa appͣhendenda m¬
titur. In eo itaq hȩc speculatio in rõne
consistit: qđ illis solis inuestigandis in¬
sistit. quȩ corꝑeus sensus om̃ino caꝑe
nequit. S qͥa huius speculationis inue¬
stigatio ad ininsibilium cognitionem
sine corꝑalium similitudinum adiuto¬
rio ñ ꝑducitur. ymaginationis manu¬
ductionem in hac parte racio seqͥ uide¬
tur. & in inquisitionis suȩ cursii eam
quasi ducem itineris habere conuincit᷑
Dum enim ymaginatio rõm rerum
uisibilium formas rep̾sentat. ꝙ ipsam
ex earuindem rerum similitudine ad
inuisibilium inuestigationem informat:
qͦdammͦꝰ illuc eam conducit. qͦ ꝑ se rre.
nesciuit. Numqͣm enim racio ad inui¬
sibilium contemplationem assurgeret.
nͥ ei ymaginatio rerũ uisibilium for¬

Expanded text:
deratur secundum rationem; istud autem constat deratur secundum rationem; istud autem constat in ratione, sed sequitur imaginationem. In hac ei speculatione per omnia quae animus multipliciter scrutatur invisibilibus intendit, et ad illa apprehendenda nititur. In eo itaque haec speculatio in ratione consistit quod illis solis investigandi insistit quae corporeus sensus omnino capere nequit. Sed quia hujus speculationis investigatio ad invisibilium cognitionem sine corporalium similitudinum adjutorio non perducitur, imaginationis manuductionem in hac parte ratio sequi videtur, et inquisitionis suae cursu eam quasi ducem itineris habere convincitur. Dum enim imaginatio rationi rerum visibilium formas repraesentat, et ipsam ex earumdem rerum similitudine ad invisibilium investigationem informat, quodammodo illuc eam conducit quo per se ire nescivit. Nunquam enim ratio ad invisibilium contemplationem assurgeret, nisi ei imaginatio rerum visibilium for
Abbreviated transcription (Latin):
stigationem nullatenꝰ nos ad iuuare
ualerent: nec iam constaret qͦd de ip¬
sis legitur qͥa inuisibilia dei ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciuntur.
Iterum uͦ si ista ab illis multa dissimi¬
litudine ñ discreparent: ꝓculdubio ca¬
duca q tͣnsitoria ⁊ insuffĩcientia ñ eẽnt.
Incomparabilit̾ tam̃ copiosior ẽ hoꝵ ad
illa dissimilitudo qͣm similitudo: infi¬
nita siquidem ẽ in hoꝵ comꝑatione
futurȩ plenitudinis suꝑeminens ma¬
gnitudo. Unde est qd uix archȩ supp̾¬
ma coronam tangunt. eiusq inferio¬
rib uingunt᷑: qͥa hoꝵ summa illorũ
ima tot similitudinũ suaꝵ signis ñ¬
nͥ ex parte loquuntur. Quod in hac
speculatione corporeȩ similitudinis
manuductione utimur. Capłm xuii.¬
oc autem inter scdm contem¬
plationis genus &s hoc t̾cium
de quo mͦ loquimur. interes¬
se uidetur qr illud uti suꝑnus iam dix¬
imus u̾satur in ymaginatione. s mo¬

Expanded text:
stigationem, nullatenus nos adjuvare stigationem, nullatenus nos adjuvare valerent, nec jam constaret, quod de ipsis legitur, quia invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Iterum vero si ista ab illis multa dissimilitudine non discreparent, procul dubio caduca, transitoria et insufficientia non essent, incomparabiliter tamen copiosior est horum ad illa dissimilitudo quam similitudo. Infinita siquidem est in horum comparatione futurae plenitudinis superveniens magnitudo. Unde est, quod vix arcae suprema coronam tangunt, ejusque inferioribus junguntur, quia horum summa illorum ima, tot similitudinum suarum signis, nonnisi ex parte loquuntur. CAPUT XVII. Quod in hac speculatione corporeae similitudinis manuductione utimur. Hoc autem inter secundum contemplationis genus et hoc tertium de quo modo loquimur interesse videtur, quia illud, uti superius jam diximus, versatur in imaginatione et mo
Abbreviated transcription (Latin):
ris.  Discaius & nos contemplantes
mirari. ⁊ mirantes contẽplari quomͦ
illi suꝑnȩ beatitudinis ciues om̃ia qͦ
sub ipsis sunt indesinent᷑ aspiciant᷑.
om̃iumq quȩ ab alto uident rõnẽ
ꝙ ordinem comp̃hendant. quomͦ
de mutua societate insolubiliq cari¬
tate in infinitum gaudeant: quomͦ
in illam diuinȩ claritatis uisionem
insaciabilitͤ imn ardescant. & archam
nr̃am coronauimus. Cogitemus quo¬
mͦ egrediunt᷑ & ingreduitur ⁊ pas¬
cua inueniunt: ꝙ archȩ nr̃e coronã
uixta congruum sibi modum consũ¬
mauimus. Uides certe qd̃ sp̃ũalia pas¬
cua inuentunt᷑ non solum in interi¬
orib:. ueru̾etiam in reb ext̾iorib in
reb corꝑalib. Absq dubio corꝑalia
bona in qͣntum bonis inusibilib &
incorꝑeis similia sunt: spiritib mini
rum sp̃ualia pascua ministrare pos¬
sunt. Nam si nullam om̃ino bona
iuisibilia ad inuisibilia similitudi¬
nem hab̾ent: ad inuisibilium inue¬

Expanded text:
ris. Discamus et nos contemplantes ris. Discamus et nos contemplantes mirari, et mirantes contemplari quomodo illi supernae beatitudinis cives omnia quae sub ipsis sunt indefiniter aspiciant, omniumque quae ab alto vident rationem et ordinem comprehendant, quomodo de mutua societate, insolubilique charitate in infinitum gaudeant, quomodo in illam divinae claritatis visionem insatiabiliter inardescant, et arcam nostram coronavimus. Cogitemus quomodo egrediuntur, et ingrediuntur, et pascua inveniuntur, et arcae nostrae coronam juxta congruum sibi modum consummavimus. Vides certe, quod spiritualia pascua inveniuntur non solum in interioribus, verum etiam in rebus exterioribus, in rebus corporalibus. Absque dubio corporalia bona in quantum bonis invisibilibus et incorporeis similia sunt, spiritibus nec mirum spiritualia pascua ministrare possunt. Nam si nulla omnino bona visibilia ad invisibilia similitudinem haberent ad invisibilium inve
Abbreviated transcription (Latin):
mirantur magnalia eiꝰ quẽ diligunt:
Inueniunt itaq ñ solum in creaturis
incorporeis s etiam in creaturis corꝑe¬
is unde mirent᷑: unde eoꝵ creatorem
digne uenerent᷑. Alia gͦ sunt qͤ supra
se. alia quȩ uident in se: atq alia quȩ
uident sub se. Hȩc om̃ia iugiter conꝰ¬
templant᷑ contemplantes mirantur:
mirantes letant᷑. Letantur de diuina
contemplatione. congratulant᷑ de mu¬
tua uisione: delectantur in rerũ cor¬
poralium speculatione.  Pars infima
corone qͥ sub ꝓpiciatorium descendit
& ligno affigitur. iocundum illud
spectaculum designat qͦd habent in
inferiorib creaturis : media pars co¬
ronȩ quȩ ꝓpiciatorio iungit᷑ ardentis¬
simum illud caritatis desiderium fi¬
gurat qͦd contrahunt de iocunditate
mutuȩ uisionis: supprema pars coro¬
nȩ quȩ supra ꝓpiciatorium eleuatur
ineffabile illud gaudium expͥmit qͦd
hauriunt de contẽplatione sui creato¬

Expanded text:
mirantur magnalia ejus, quem diligunt? mirantur magnalia ejus, quem diligunt? Inveniunt itaque non solum in creaturis incorporeis, sed etiam in creaturis corporeis unde mirentur, unde eorum Creatorem digne venerentur. Alia ergo sunt quae supra se, alia quae vident in se atque alia quae vident sub se. Haec omnia jugiter contemplantur, contemplantes mirantur, mirantes laetantur. Laetantur de divina contemplatione, congratulantur de mutua visione, delectantur in rerum corporalium speculatione. Pars infima coronae, quae sub propitiatorium descendit et ligno affligitur jucundum illud spectaculum designat quod habent in inferioribus creaturis, media pars coronae, quae propitiatorio jungitur, ardentissimum illud charitatis desiderium figurat, quod contrahunt de jucunditate mutuae visionis. Suprema pars coronae quae supra propitiatorium elevatur ineffabile illud gaudium exprimit, quod hauriunt de jugi contemplatione sui Creato
Abbreviated transcription (Latin):
de minsibilib substanciis ut in sp̃ib
angelicis uel humanis. Quid ÷ gͦ qđ co¬
rona totum ꝓpiciatorrum intra se con¬
cludit: nͥ qđ beatitudo uistoꝵ omne
eoꝵ desiderium intra se comp̾hendit.
Nos qͣmdui sub egenis huius mundi
elementis uiuimus. desideria nr̃a ul¬
tra gaudia nr̃a extendumis: qr infim¬
te plura sunt qͦ concupiscimus. qͣm
quȩ in hac uita apprehendere possimꝰ.
Beata auͣt illa suꝑnoꝵ sp̃uum mul¬
titudo desideria sua ultra gaudioꝵ
suoꝵ plenitudinem ñ extendit: qͦ feli¬
citatis suȩ infinitatem uł immensita¬
tem comphendere omino ñ sufficit:
quã beatitudinis suę corona undiq
cingit. & usq quaq magnitudinis suȩ
simi includit. E st aũt eoꝵ gaudium
ñ solum de contemplatione creatoris:
s etiam in contemplandis eiꝰ creaturis.
Dum enim dm in om̃ib oꝑib sius
mirabilem inuemunt: qͥd mirum si
ubiq mirando uenerant᷑. uen̾ando

Expanded text:
de invisibilibus substantiis, ut in spiritibus de invisibilibus substantiis, ut in spiritibus angelicis vel humanis. Quid est ergo quod corona totum propitiatorium intra se concludit, nisi quod beatitudo justorum omne eorum desiderium intra se comprehendit? Nos quandiu sub egenis hujus mundi elementis vivimus, desideria nostra ultra gaudia nostra extendimus, quia infinite plura sunt quae concupiscimus, quam quae in hac vita apprehendere possimus. Beata autem illa supernorum spirituum multititudo, desideria sua ultra gaudiorum suorum plenitudinem non extendit, quae felicitatis suae infinitatem vel immensitatem comprehendere omnino non sufficit, quam beatitudinis suae corona undique cingit, et usquequaque magnitudinis suae sinu includit. Est autem eorum gaudium non solum de contemplatione Creatoris, sed etiam in contemplandis ejus creaturis. Dum enim Deum in omnibus operibus suis mirabilem inveniunt, quid mirum si ubique mirando venerantur, venerando
Abbreviated transcription (Latin):
illa duo contemplationum genera
possint assurgere. Qui aũt hȩc plemꝰ
ꝑscrutari uoluerit: meminerit qđ
iuxta modum archȩ corona ipsus qͣ¬
tuor latera habuerit. Qđ illa quȩ ad
adhuc distingui possunt. Capłm .xul.¬
st aut̃ adhuc aliud qͦd in hac
corona recte notare possu¬
mus: si ꝑ illam inuisibiliũ
bonoꝵ plenitudinem in¬
telligere debemus. Corona siquidem
propiciatornum ab om̃i parte ambie¬
bat: s intra se ipsam totum include¬
bat. Nam qͣntum ad compositionem
archȩ ꝑtinet nichil aluid ꝓpiciatornĩ
qͣm enisdem archȩ oꝑculum ẽẽ intel¬
ligi debet: quedam uidelicet tabula
aurea ex auro purissimo ex integro
facta: quȩ ab inferiori qͥdem parte ab
archȩ summitate excipiebat᷑. ꝙ ab om¬
ni uti iam dictum ẽ parte corona
aurea cingebatur.Per hȩc itaq du¬
o coronam scilicet & ꝓpiciatorium duo
intelligimus genera contẽplationum:
unum de inuisibilib bonis alterum

Expanded text:
illa duo contemplationum genera illa duo contemplationum genera possint assurgere. Qui autem haec plenius perscrutari voluerit, meminerit quod, juxta modum arcae, corona ipsius quatuor latera habuerit. CAPUT XVI. Quod adhuc distingui possunt. Est autem adhuc aliud quod in hac corona recte notare possumus, si per illam invisibilium bonorum plenitudinem intelligere debemus. Corona siquidem propitiatorium ab omni parte ambiebat, et intra seipsam totum includebat. Nam quantum ad compositionem arcae pertinet, nihil aliud propitiatorium, quam ejusdem arcae operculum esse intelligi debet, quaedam videlicet tabula aurea, ex auro purissimo ex integro facta, quae ab inferiori quidem parte ab arcae summitate excipiebatur, et ab omni, uti jam dictum est, parte, corona aurea cingebatur. Per haec itaque duo coronam scilicet et propitiatorium duo intelligimus genera contemplationum, unum de invisibilibus bonis, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
s infundit terram & inebriat eam.
ꝙ germinare eam facit ⁊ dat semen
serenti & panem comedenti: sic erit
u̾bum qͦd egredietur de ore meo. Ab
artificiali oꝑatione ẽ illa similitudi¬
nis accomodatio: quã audis ab apło.
Suꝑedificati suꝑ fundam̃tum apłoꝵ¬
& ꝓpħaꝵ: ipso summno angulari lapide
xpͣo iħu. Hȩc tͥ de similitudinum rõ¬
ne in coronȩ nr̃e fabricatione qͥmad¬
modum suꝑius in archȩ deauratione
quasi qͥdam doctrinȩ semina studiu¬
mus spargere: ut habeas unde possis
cũ uolueris copiosam scienciȩ segetem
colligere. Nam ut hic locus plene & su¬
ficient̾ explicari possit: ꝓpͥum tractatũ
requirit. Ganto hic locus maiori ⁊ di¬
ligentiori inquisitione eget: qͣnto hiuic
raciocinationi tota huiꝰ speculationis
racio incumbit. ¶Constat aũt in hac
& in subseq̾nti speculatione maximã¬
audi et pene p̃cipuam sp̃ualium iuroꝵ con¬
solationem nr̃is temꝑib messe: nam
pauci ad modum sunt qͥ ad nouissima

Expanded text:
it eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti, et panem comedenti; sic erit verbum meum quod egredietur de ore meo . Ab artificiali operatione est illa similitudinis accommodatio, quam audis ab Apostolo: Superaedificati super fundamentum apo ipso summo angulari lapide Christo Jesu . Haec tibi de similitudinum ratione, in coronae nostrae fabricatione quemadmodum superius, in arcae deauratione quasi quaedam doctrinae semina studuimus spargere, ut habeas unde possis, cum volueris, copiosam scientiae segetem colligere. Nam ut hic locus plene et sufficienter explicari possit, proprium tractatum requirit. Tanto hic locus majori et diligentiori inquisitione eget, quanto huic ratiocinationi, tota hujus speculationis ratio incumbit. Constat autem in hac et in subsequenti speculatione maximam et pene praecipuam spiritualium virorum consolationem, nostris temporibus inesse. Nam pauci admodum sunt qui ad novissima
Abbreviated transcription (Latin):
tudini in diuinis institutionib ascri¬
bitur quasi in suis suꝑiorib corona au¬
rea decorat᷑. ¶ Sed nec in hac qͥdem par¬
te similitudinis accommodatio ab il¬
t̾ larum qͥnq supradictaꝵ consid̾ationũ
propͥetate penitus recedit: unde ẽ qđ
corona ibi se uixta longitudinem lati¬
tudinemq archȩ distendit: ut ipsam
ecte itaq t̾cium hoc contem¬
plationis genus in quinq
gradus distinguit᷑: scd̾m
quiq dictos illos consid̾atio¬
num modos ex qͥb in mui¬
sibilium inuestigationem similitudi¬
mim racio queritur uł assignatur. Cũ
enim similitudo ex aliquo ad aliquid
assuiit᷑. scđm eosdem modos uario or¬
dine formatur. ¶Primus itaq modꝰ
est qͣndo similitudo sumitur ex eo un
eo qͦd in ipso est: quartus & qͥntus ex
eo qdđ ꝑ ipsum ẽ.¶Et scs qͥdeni ex eo
qͦͣd in ipso est s exͥnsecus: t̾cius uͦ ex eo

Expanded text:
tudini in divinis institutionibus ascritudini in divinis institutionibus ascribitur, quasi in suis superioribus corona aurea decoratur. Sed nec in hac quidem parte similitudinis accommodatio, ab illarum quinque supradictarum considerationum proprietate, penitus recedit, unde est quod corona ibi se juxta longitudinem latitudinemque arcae distendit, ut ipsam ecte itaque tertium hoc contemplationis genus in quinque gradus distinguitur, secundum quinque dictos illos considerationum modos, ex quibus in invisibilium investigationem, similtiudinum ratio quaeritur vel assignatur. Cum enim similitudo ex aliquo ad aliquid assumitur, secundum eosdem modos vario ordine formatur. Primus itaque modus est, quando similitudo sumitur ex eo undeo quod in ipso est. Quartus et quintus ex eo quod per ipsum est. Et secundus quidem ex eo quod in ipso est, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ usib ministrarent: & futuroꝵ bo¬
noꝵ umbram gererent. Unde fit etiã
ut oꝑatio industriȩ in qͣntum imitat᷑
naturam: in tantum in se gestet inui¬
sibilium uel futuroꝵ umbram. De
cetero aũt humana instituta tanto
ab inusibilium similitudine ꝑ egͥna
sunt: qͣnto eoꝵ inuentores in illoꝵ in¬
stitutione nichil tale cogitauerunt.
Quotiens tam̃ istis in ad illa aliqͥd si¬
militudinis. inuenimꝰ: uideamus ne
forte in aliquã illaꝵ considationum
cadat. quas suꝑus longitudini uł la¬
titudini archȩ assignamimꝰ ¶De diui¬
nis aũt institutis notandum qđ qͣdam
debeamus simplicit̾ intelligere & nicħ
in eis mysticum querere: quedam uͦ
& iuxta litterȩ sensum exerceri debent
nicħominus tam̃ mysticum aliqͥd fi¬
gurare habent. Quia gͦ in p̾ceptis sub¬
limiorib & ad intelligendum ꝓfundi¬
orib mystica intelligentia requiritur:
dimidius ille cubitus qͥ archͨͤ nr̃e alti¬

Expanded text:
vitae usibus ministrarent, et futurorum bovitae usibus ministrarent, et futurorum bonorum umbram gererent, unde fit etiam ut operatio industriae, in quantum imitatur naturam, in tantum in se gestet invisibilium vel futurorum umbram. De caetero autem humana instituta tanto ab invisibilium similitudine peregrina sunt, quanto eorum inventores in illorum institutione nihil tale cogitaverunt. Quoties tamen in istis ad illa aliquid similitudinis invenimus, videamus ne forte in aliquam illarum considerationum cadat, quas superius longitudini vel latitudini arcae assignavimus. De divinis autem institutis notandum quod quaedam debeamus simpliciter intelligere, et nihil in eis mysticum quaerere, quaeadm vero, et juxta litterae sensum exerceri debent, nihilominus tamen mysticum aliquid figurare habent. Quia ergo in praeceptis sublimioribus et ad intelligendum profundioribus, mystica intelligentia requiritur, dimidius ille cubitus qui arcae nostrae alti
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinem oꝑatio tam naturȩ qͣm in¬
dustriȩ. ¶Ex his itaq om̃ib ad inuisi¬
bilium inuestigationem congruas sum¬
litudinum rõnes eruere possumus & de¬
bemus: & cũ eiusmodi industriȩ usum
in ꝓmptu habuerimꝰ. quali oportuit uł
decuit archam nr̃am corona circũduri¬
mus. ¶Dictum ẽ aũt ꝑtinere ad arche
altitudinem in moꝵ consid̾atione tam
humanam qͣm diumnam institutionẽ:
ita ut intelligentiȩ nr̃e archa plemim
cubitum uideat᷑ habere ex institutione
humana: semissem uͦ er institutione di¬
uina. S qͥd est qd dicta corona uidetur
sola suꝑiora archȩ tangere. nͥ qͥa constat
humana instituta ad imitsibibia ⁊ sp̃u¬
alia ualde longinquam & om̃ino ꝑegͥ¬
nam similitudinem habere: Quis illa
nesciat inuenta in usum temꝑalium:
non in typum et̾noꝵ: ¶Creatoris au¬
tem oꝑa quelibet uisibilia ad hoc sunt
creata sic sunt disposita. ut & p̾sentis

Expanded text:
latitudinem operatio tam naturae quam inlatitudinem operatio tam naturae quam industriae. Et his itaque omnibus ad invisibilium investigationem congruas similitudinum rationes eruere possumus et debemus, et cum ejusmodi industriae usum in promptu habuerimus, quali oportuit vel decuit, arcam nostram corona circumduximus. Dictum est autem pertinere ad arcae altitudinem, in morum consideratione, tam humanum quam divinam institutionem, ita ut intelligentiae nostrae arca plenum cubitum videatur habere ex institutione humana, semissem vero ex institutione divina. Sed quid est quod dicta corona videtur sola superiora arcae tangere, nisi quia constat humana instituta ad invisibilia et spiritalia valde longinquam, et omnino peregrinam similitudinem habere? Quis illa nesciat inventa in usum temporalium, non in typum aeternorum? Creatoris autem opera quaelibet visibilia ad hoc sunt creata, sic sunt disposita, ut et praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
dine. Non auͣt equa racione eius alti¬
tudinem estimare possumus: nec alti¬
tudini archȩ equare debemꝰ. Nequa¬
qͣm enim coronam diceret si totam
uestiret: q ñ potius eius solummͦ supp̾¬
ma ornaret.¶ Sicut aũt suꝑius iam
diximus ꝓprium huiꝰ speculationis ẽ a
uisibilib ad inuisibilia similitudinem
trabere. & ex illoꝵ consid̾atione ad istoꝵ
cognitionem ꝓpositȩ similitudinis ad¬
signatione ascendere. Si una gͦ utrobi¬
q mensura fuit. si eandem ꝓrsus hinc
archa illinc corona tam longuudinẽ
qͣm latitudinem habuit: qͥd in his aliud
oportet intelligere. qͣm ut discamus ex¬
dudi illis om̃ib ad inuisibilium inuestigati¬
onem similitudinũ rõnem trabere. ex
illis om̃ib inqͣm q̃ diximꝰ ad archȩ nĩs
longitudinem uł latitudinem ꝑtinere:
ꝑtinet aũt ut dictum ẽ ad longitudinẽ
archȩ in speculatione rerũ. consideracio
materiȩ formȩ & naturȩ: ad eiusdem uͦ

Expanded text:
dine. Non autem aequa ratione ejus altidine. Non autem aequa ratione ejus altitudinem aestimare possumus, nec altitudini arcae aequare debemus. Nequaquam enim coronam diceret, si totam arcam vestiret, et non potius ejus solummodo suprema ornaret. Sicut autem, ut superius jam diximus, proprium hujus spe culationis est a visibilibus ad invisibilia similitudinem trahere, et ex illorum consideratione ad istorum cognitionem propositae similitudinis assignatione ascendere. Si una ergo utrobique mensura fuit, si eamdem prorsus hinc arca illinc corona, tam longitudinem quam latitudinem habuit, quid in his aliud oportet intelligere quam ut discamus ex illis omnibus ad invisibilium investigationem, similitudinum rationem trahere, ex illis omnibus, inquam, quae diximus ad arcae nostrae longitudinem vel latitudinem pertinere? Pertinet autem, ut dictum earcae in speculatione rerum, consideratio materiae, formae et naturae. Ad ejus vero
Abbreviated transcription (Latin):
reos confringens inueterate consuetu¬
dinis ⁊ obdurationis angustias suꝑans.
ꝑ mediam infinite multitudinis aci¬
em infimoꝵ desiderioꝵ & carnalium
cogitationum undiq occursantium.
& usq quaq obsistentium uiolent̾ erũ¬
pitꝰ e uix tandem se m su uiris pala¬
cium recipit. dum se in celestis habitacu¬
li solium totum colligit. ut de ceiero
eorum qͦ ad hanc speculationem ꝑti¬
au̾t qd coronȩ nr̃ȩ nulla t¬
sura prescribit᷑: s in eo ipso
qd corona nominat᷑ eius men¬
sura ex maiore pecrte det̾minatur. Nã
coronam ñ nominaret: qđ suꝑiora ar¬
chȩ ab om̃i parte non cingeret ai co¬
ronaret.¶Iuxta igitur longitudinem
uł latitudinem archȩ coronam exten¬
di uel distendi oportuit: ut ipsam cin¬
gere atq coronare possit. Constat itaq
eam scqłm dimensitatem arcbȩ duos cu¬
bitos & semissem in longitudine: cubitũ
aut unum & semissem habere in latitu¬

Expanded text:
reos confringens, inveteratae consuetureos confringens, inveteratae consuetudinis, et obdurationis angustias superans, per mediam infinitae multitudinis aciem infimorum desideriorum et carnalium cogitationum undique occursantium, et usquequaque obsistentium, violenter erumpit, et vix tandem se in sui juris palatium recipit, dum se in coelestis habitaculi solium totum colligit, ut de caeteroeorum quae ad hanc speculationem peautem quod coronae nostrae nulla mensura praescribitur, sed in eo ipso, quod corona nominatur ejus mensura, ex majori parte determinatur. Nam coronam non nominaret, quod superiora arcae ab omni parte non cingeret atque coronaret. Juxta igitur longitudinem vel latitudinem arcae coronam extendi, vel distendi oportuit, ut ipsam cingere atque coronare possit. Constat itaque eam secundum dimensionem arcae duos cubitos, et semissem in longitudine, cubitum autem unum, et semissem habere in latitu
Abbreviated transcription (Latin):
xium. qͣm ut illa creatura quȩ uere sp̃u¬
alis ẽ sp̃ualia ignoret. o quȩ ad inuisibi¬
lia & sumia bona facta est in inuisibi¬
lium contẽplationem nec saltem adsur¬
gere. qͣntominus stare ualet. Hinc ut
arbitror satis apparet huiꝰ speculationis
familiaris assiduitas. ⁊ assidua familia¬
ritas quȩ t̾cium locum tenet qͣm recte
ꝑ coronam designat᷑. qͣm conuenient᷑.
corona nominat᷑: ꝑ quã uictor animꝰ
coronatur. ¶ Hanc utiq sp̃ualis scien¬
ciȩ coronã accipit quisquis ab huiꝰ exi¬
lii erumpnis in minsibilium gaudi¬
oꝵ libertatem m̃tis contemplatione
tͣnsire potuit: uͥ tandem sp̃c ille rõna¬
lis qͥ du sederat in tenebris & umbra mor¬
tis uinctus in mendicitate ⁊ ferro. discũ¬
sis tandem tenebris ignorantiȩ. dirup¬
tis cathenis concupiscentiȩ. in eiꝰ sane
uirtute qͥ educit uinctos in fortitudi¬
ne. conterens portas ereas & uectes fer¬

Expanded text:
xium, quam ut illa creatura, quae vere spirxium, quam ut illa creatura, quae vere spiritalis est, spiritalia ignoret, et quae ad invisibilia et summa bona facta est, in invisibilium contemplationum nec saltem assurgere, quanto minus stare valet? Hinc, ut arbitror, satis apparet hujus speculationis familiaris assiduitas, et assidua familiaritas, quae tertium locum tenet, quam recte per coronam designatur, quam convenienter corona nominatur, per quam victor animus coronatur. Hanc utique spiritualis scientiae coronam accipit, quisquis ab hujus exsilii aerumnis in invisibilium gaudiorum libertatem, mentis contemplatione transire potuit, ubi tandem spiritus ille rationalis, qui diu sederat in tenebris et umbra mortis, vinctus in mendicitate et ferro, discussis tandem tenebris ignorantiae, diruptis catenis concupiscentiae, in ejus sane virtute, qui educit vinctos in fortitudine, conterens portas aereas, et vectes fer