comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam uitam in leticia sensibilium. Hoc otio
sitis exploratum ẽ. His reb fortasse atq
talib nebridio meo si non beatus. ac cer¬
te quasi beatus uideor: uidear et michi.
uid inde ꝑdo. aut cur parcam᷑ opͤinioni:
hec michi dixit̃: deinde oraui ut solebaor
at dormiui. Hec placuit scribere tibi.
quod in bucam uenerit celem: et gaudeo
quia sic tibi placeo. Apud quem igitur li¬
uentiuis ineptiam quam cui displicere non
possum: At si in pocestate fortune ẽ. ut
hominem amet homo: uide quam beatꝰ
sim. qui de fortiutis tam multum gaudeo.
& talia bona fateor de sidero michi uber¬
tim ac crescere. Fortune autembonum
uerissimi sapientes quos solos beatos fas ẽ.
uocari: nec timeri uoluerunt. nec cupi
an cupiri. tu uideris. Et belle accidit mi¬
chi : nam uolo me declinationis huuis
gnarum facias. Cum enĩ adiungo uerba
similia: incertior fio. Nam ita ẽ cupio. ut
fugio. ut sapio. ut iacio. ut capio: s utrum

Expanded text:
tam uitam in laetitia sensibilium hoc otio tam uitam in laetitia sensibilium hoc otio satis exploratum est. his rebus fortasse atque talibus Nebridio meo si non beatus, at certe quasi beatus uideor. uidear et mihi; quid inde perdo aut cur parcam bonae opinioni? haec mihi dixi; deinde oraui, ut solebam, atque dormiui. Haec placuit scribere tibi. quod in buccam uenerit, celem, et gaudeo, quia sic tibi placeo. apud quem igitur libentius ineptiam, quam cui displicere non possum? at si in potestate fortunae est, ut hominem amet homo, uide quam beatus sim, qui de fortuitis tam multum gaudeo et talia bona, fateor, desidero mihi ubertim adcrescere. fortunae autem bona uerissimi sapientes, quos solos beatos fas est uocari, nec timeri uoluerunt nec cupi — an cupiri? tu uideris. et belle acciditit. nam uolo me declinationis huius gnarum facias. cum enim adiungo uerba similia, incertior fio. nam ita est cupio ut fugio, ut sapio, ut iacio, ut capio; sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
dinitudo: Congruentia parcium cum
quadam coloris suauitate Hec forma ubi
aera melior. an ubi falsa: Quis dubitet
ibiuera ẽ. c̃ẽ meliorem: Ubi gͦ uera ẽ:
panimo scilicet. Anius igitur magis
mindus ẽ. quam corpus S in qua pͦar
nuuimiẽ. ista ueritas: In mente atq in¬
telligentia. Quid huic aduersatur: Sen¬
sis. Resistendum gͦ sensib dotis anuni
uirib liquet. Quid si sensibilia nimi¬
um delectent. Fiat ut non delcetent. Un¬
defit: Consuetudine his carendi: appetendiq
meliora. Quid simoritur aniisͦ Ergo
moutur ueritas Aut non ẽ. indelligentia
ueritas: Aut intelligentia non ẽ. in aĩo.
ant potest mori aliquid in quo aliquid in¬
mortale. ẽ. Nichil autem hor fieri ꝑosse
soli quia nr̃a iam continent: satisq ꝑsuasum
ẽ. Si nescio quia consuetudine maloꝵ ter¬
rntamur: atq titubamus. Postremo eti¬
ainsi moritur animus. quod nullo modo
fieri posse uideo non ẽẽ tamen beatam ui¬

Expanded text:
chritudo? congruentia partium cum chritudo? congruentia partium cum quadam coloris suauitate. haec forma ubi uera melior, an ubi falsa? quis dubitet, ubi uera est, esse meliorem? ubi ergo uera est? in animo scilicet. animus igitur magis amandus quam corpus. sed in qua parte animi. est ista ueritas? in mente atque intellegentia. quid huic aduersatur? sensus. resistendum ergo sensibus totis animi uiribus liquet. quid si sensibilia nimium delectant? fiat, ut non delectent. unde fit? consuetudine his carendi appetendique meliora. quid si moritur animus? ergo moritur ueritas aut non est intellegentia ueritas aut intellegentia non est in animo aut potest mori aliquid, in quo aliquid inmortale est. nihil autem horum fieri posse Soliloquia nostra iam continent satisque persuasum est; sed nescio qua consuetudine malorum territamur atque titubamus. postremo etiam si moritur animus, quod nullo modo fieri posse uideo, non esse tamen bea
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. Nescio quid. quod suggeritur i¬
ti. Certe sensibilis mundus nescio ecuid
intelligibiliᷤ mago ẽẽ. dicitur. Minus
ẽ. autem qd̾ umaginib udemus. qu¬
et specula referunt. Nam quamuisil
digentia specła sint: non reddunt nil¬
iores imagines quam sunt corꝑora sce
breussima obiecta. In paruis autemle¬
cillis sicut in pupillis oculoꝵ et simas¬
na facies sese opponat: breuissima unas
ꝓ modo speculi formatur. Crgo et inl¬
ciues corporum minui licet si specu¬
api suntur. augeri si augeantur non
. hc ꝓfecto aliquid latet: s nunc dor¬
tudum ẽ. Neq enĩ nebridio beatus que¬
aido iudeor s fortasse aliquid inuenien¬
qo. Ia autem aliquid quid ẽ.: An illa ratio¬
cmoio cui tamqͣm unice mee blandiri soleo:
et ea me nimis oblectare: Unde consta¬
mis: Ex animo et corpore. Quid horum
meluis: Uider licet animus. Quid lau¬
datur incorpore. Nichil aliud uideo qͣo
pulchritudinẽ. Qux Quid ẽ. corporis pul¬

Expanded text:
hoc nescio quid, quod suggeritur menhoc nescio quid, quod suggeritur menti. certe sensibilis mundus nescio cuius intellegibilis imago esse dicitur. mirum est autem, quod in imaginibus uidemus, quas specula referunt; nam quamuis ingentia specula sint, non reddunt maiores imagines, quam sunt corpora etiam breuissima obiecta. in paruis autem specillis sicut in pupillis oculorum etsi magna facies sese opponat, breuissima imago pro modo speculi formatur. ergo et igines corporum minui licet, si specula minuantur; augeri, si augeantur, non licet. hic profecto aliquid latet. sed nunc dormiendum est. neque enim Nebridio beatus quaerendo uideor, sed fortasse aliquid inueniendo. id autem aliquid quid est? an illa ratiocinatio, cui tamquam unicae meae blandiri soleo et ea me nimis oblectare? Unde constamus?. ex animo et corpore. quid horum melius? uidelicet animus. quid laudatur in corpore? nihil aliud uideo quam pulchritudinem. quid est corporis pul
Abbreviated transcription (Latin):
non eum licet ultra monadem soluen.
Contra sensibilis. Nam quid ẽ. aliud sa¬
sibilis numeruis. nisi quod corporeorum
uł corporum quantitas minui quidemn¬
finite s infinite crescere nequeat: Et da
fortasse merito philosophi in reb inteliq¬
bilib diuicias ponunt: insensibilib gis¬
tem. Quid enĩ erumpnosius quam mui
atq minus semꝑ po sse fieri: Quid des
quam crescere quantum uelis. ire quoue¬
tum amare quod minui non podest: Lus¬
qͥs namq intelligit istos numeros. nchil le
amat ut monadem. Nec miruum: eumi
eam fi̾t ut ceteri amantur. S tamen cu
tantus ẽ. mundus poterat enĩ eẽ. uel mi¬
ior uel breuior: nescio. Tale ẽ eñi et cur
hoc loco potius quam illo: nec inearedͥt¬
bet ẽẽ questio: ubi quicquid eẽt questiais
Unum illud multum mouebat. quode
finite corpora secarentur. cui fortasse i¬
ponsumẽ. de ui contraria intelligibi
numeri. S expecta: uideamus quid

Expanded text:
non eum licet ultra monadem resoluere —, non eum licet ultra monadem resoluere —, contra sensibilis- — nam quid est aliud sensibilis numerus nisi corporeorum uel corporum quantitas? — minui quidem infinite, sed infinite crescere nequeat. et ideo fortasse merito philosophi in rebus intellegibilibus diuitias ponunt, in sensibilibus egestatem. quid enim aerumnosius quam minus atque minus semper posse fieri? quid ditius quam crescere, quantum uelis, tum amare, quod minui non potest? quisquis namque intellegit istos numeros, nihil sic amat ut monadem; nec mirum, cum per eam fiat, ut ceteri amentur. sed tamen cur tantus est mundus? poterat enim esse uel maior uel breuior. nescio; tale est enim. et cur hoc loco potius quam illo? nec in ea re debet esse quaestio: ubi quicquid esset, quaestio esset. unum illud multum mouebat, quod infinite corpora secarentur, cui fortasse responsum est de ui contraria intellegibilis numeri. Sed expecta; uideamus, quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit quod de me lecior asseueret. Ui¬
de leticia quid faciat. S ubi ẽ ista beata
uita Nbi : Ubinam: Osi ipsa eẽt: re¬
pelleret athomos epicuri. O si ipsa eẽt:
sciret nichil deorsum ẽẽ preter mundũ.
Osi ipsa eẽt: nosset extrema sꝑe tardius
rotari quam medium: et alia sumilia
que similiter nouimus. Nunc uero quo¬
modo uel qualiscumq beatus sum. qui
nescio cur tantus mundus sit. cum ratio¬
nes figurarum ꝑ quas ẽ. nichil eẽ. ꝓhibe¬
ant. quanto quis uoluerit ampliorem:
Aut non michi diceretur. inimo non
geremur fateri corpoia in infinitum sei¬
riꝰ ut a certa uelud basi. in quantitadem
certã certus corpuscłorum numerus six¬
geret: Quare cum corpus nullumẽ q̃
nitur ininimum: quo pacto ẽẽ sinamus
amplissimum. quo amplius eẽ. non post.
Nisi force illud quod aliquando alipuq
xi. occultissime habet magnam uim.e
qm numerus ille intelligibilis infinites¬
cit: non tamen infinite minuitur. Iar

Expanded text:
seruauit, quod de me laetior adseueret. uiseruauit, quod de me laetior adseueret. uide, laetitia quid faciat. Sed ubi est ista beata uita? ubi? ubinam? o si ipsa esset repellere atomos Epicuri! o si ipsa esset scire nihil deorsum esse praeter mundum! o si ipsa esset nosse extrema sphaerae tardius rotari quam medium! et alia similia, quae similiter nouimus. nunc uero quomodo uel qualiscumque beatus sum, qui nescio. cur tantus mundus sit, cum rationes figurarum, per quas est, nihil prohibeant esse, quanto quis uoluerit, ampliorem? aut non mihi diceretur, immo non cogeremur confiteri corpora in infinitum secari, ut a certa uelut basi in quantitatem certam certus corpusculorum numerus surgeret? quare cum corpus nullum esse minimum sinitur, quo pacto esse sinamus amplissimum, quo amplius esse non posset, nisi forte illud, $uo3 aliquando Alypio dixi occultissime, habet magnam uim, ut, quoniam numerus ille intellegibilis infinite crescit, non tamen infinite minuitur — nam
Abbreviated transcription (Latin):
lecto situs cogitau atq has loquelas habui:
augustinus ipse cum augustino Nonne ue¬
rum ẽ. quod nebridio placet. beatos nos eẽͦ
Non utiq. Nam stultos adhuc eẽ. nec ipse
audet negare. Quid si etiam stultis beata ui¬
ta contĩgit : durum. Quasi uero parua uł
alia miseria ulla sit: quam ipsa stulticia.
Unde ergo illiuisum ẽ: An lectis illis lectiᷤ¬
libellis etiam sapientem me ausus est credere:
Non usq adeo temeraria ẽ. leticia gestiens:
presertim hominis cuius quanti ponderis
consideratio sit. bene nouimus. Illud igitur
ẽ. Scripsit quod nob̾ putauit dulcissimũ
fore: quia et illi dulce factum ẽ. quicquid
posuimus in illis litteris: et scripsit gau¬
dens. nec curauit quid committendum
gaudenti calamo eẽt. Quid sr soli loquia le¬
gisset: Letaretur multo exundantius: nec
tamen repperiret plus aliquid quod me
appellaret. quam beatum. Cito ergo summũ
nomen effudit in me: nec sibi aliquid re¬

Expanded text:
lecto situs cogitaui atque has loquelas habui lecto situs cogitaui atque has loquelas habui Augustinus ipse cum Augustino: Nonne uerum est, quod Nebridio placet, beatos nos esse? non utique; nam stultos adhuc esse nec ipse audet negare. quid, si etiam stultis beata uita contingit? durum! quasi uero parua uel alia ulla miseria sit quam ipsa stultitia. unde ergo illi uisum est? an lectis illis libellis etiam sapientem me ausus est credere? non usque adeo temeraria est laetitia gestiens praesertim hominis, cuius quanti ponderis consideratio sit, bene nouimus. illud igitur est: scripsit, quod nobis putauit dulcissimum fore, quia et illi dulce factum est, quicquid posuimus in illis litteris, et scripsit gaudens nec curauit, quid committendum gaudenti calamo esset. quid? si Soliloquia legisset? laetaretur multo exundantius nec tamen reperiret plus aliquid, quod me appellaret, quam beatum. cito ergo summum- nomen effudit in me + nec sibi aliquid re
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum iam ut arbitror modum excessit
epła mea: ciun ꝑtuam me admonueris
breuiter scribere: S quia institucione ue¬
terum te excusare dignatus es: non tibi
absurdus uidebor si modum quarumdã
epłarum ciceronis quia eius quoq in lite¬
ris tuis mentionem fecisti. non te pigeat
ebrido: axG̃. Utrum nescio quo
ut ita dicam blandiloquio tuo
factum putẽ. anuere ita se res habe¬
at: incertum apud me ẽ. Nam re¬
pente accidit: ne satis deliberatum ẽ. quatinꝰ
debeat committi fidei. Expectas quid istud
sit Quid censes: Prope ꝑsuasisti michi ñ
quidem beatum eẽ. nam id solius sapientis
predium ẽ: s certe quasi beatum: ut dicinꝰ
hominem quasi hominem incomꝑatione.
hominis illius quem plato nouerat: aut qͣsi
rotunda et quasi quadra ea que uidłmus.:
cum longe ab eis absint que paucorũ animꝰ
uidet. Legi enim litteras tuas ad lucernam:
iam cenatus. Proxime erat cubitio. s non
ita etiam dormitio: quippe dui mecum in

Expanded text:
uerum iam, ut arbitror, modum excessit uerum iam, ut arbitror, modum excessit epistula mea, cum per tuam me admonueris breuiter scribere. sed quia institutione ueterum te excusare dignatus es, non tibi absurdus uidebor, si modum quarundam epistularum Ciceronis, quia eius quoque in litteris tuis mentionem fecisti, non te pigeat AUGUSTINUS. Utrum nescio quo, ut ita dicam, blandiloquio tuo factum putem, an uere ita se res habeat, incertum apud me est. nam repente accidit nec satis deliberatum est, quatenus debeat committi fidei. expectas, quid istuc sit. quid censes? prope persuasisti mihi non quidem beatum esse me, nam id solius sapientis praedium est, sed certe quasi beatum, ut dicimus hominem quasi hominem in comparatione hominis illius, quem Plato nouerat, aut quasi rotunda et quasi quadra ea, quae uidemus, cum longe ab eis absint, quae paucorum animus uidet. legi enim litteras tuas ad lucernam iam cenatus; proxime erat cubitio, sed non ita etiam dormitio; quippe diu mecum in
Abbreviated transcription (Latin):
nis caliginosas imagines. ad serenitatem
illam sinceritatemq ueniemus: quia ind̾e
possimus. quod dici posse uidemus. Nam
libello quem dignatus es mittere. si michi
sit ocium facultasq tribuatur. ad singła
respondere: arbitror te cogniturum tan¬
to minis quẽq uestiri lumine ueritatis:
quanto magis sibi uidetur midam depro¬
mere ueritatem. Quis eni ferat ut alia
omitam et hoc solum interim commemo¬
rem quod maxime ingemui. Cum apłs
iam dicere om̃i integum̃to retecto nudã
se deꝑmere ueritatem: Q ui si dicerent
nudam uidemus ueritatem: nichil eẽt ce.¬
tius ista arrogantia uisionis. Non autẽ
dixit uidemus s depromimus. ut non so¬
lum iam ueritas intencioni mentis pate¬
re: s etiam potestati lingue subiacere
iudeatur. Multa sunt que de trinitatis
in effabilitate dicantur: ut ipsa non cli¬
catur. Alioquim non ẽ in effabilis : s ut
illis dictis illa dici non posse intelligatur.

Expanded text:
nis caliginosas imagines ad serenitatem nis caliginosas imagines ad serenitatem illam sinceritatemque ueniemus, qua uidere possimus, quod dici non posse uideamus. Nam libello, quem dignatus es mittere, si mihi sit otium facultasque tribuatur ad singula respondere, arbitror te cogniturum tanto minus quemque uestiri lumine ueritatis, quanto magis sibi uidetur nudam depromere ueritatem. quis enim ferat, ut alia omittam et hoc solum interim commemorem, quod maxime ingemui, cum apostiam dicere omni integumento retecto nudam se depromere ueritatem? qui si diceret: \'Nudam uidemus ueritatem>, nihil esset caecius ista arrogantia uisionis; non autem dixit \'uidemus\' sed \'depromimus\', ut non solum iam ueritas intentioni mentis patere sed etiam potestati linguae subiacere uideatur. multa sunt, quae de trinitatis ineffabilitate dicantur, ut ipsa non dicatur — alioquin non est ineffabilis —, sed ut illis dictis illa dici non posse intellegatur.
Abbreviated transcription (Latin):
um crat ante quam fieret. Belinquitur
naq ut sine se factus sit. Quicquic autẽ
smello factum ẽ. nichil ẽ. Aut nichil ẽ.
igitur: aut factusn non ẽ. S non ẽ nichil.
fictus igitur non ẽ. Aut si factus non ẽ.
et tamenꝰ filius ẽ: sine dubio natus ẽ Quo
modo inquis potui de solo patre nasci filiꝰ
equalis ei de quo natus ẽ: Iam hoc enarra¬
it non possumus et cedo ꝑphete dicenti.
Generationem eius quis enarrabit: Qd̾
situ de humana generatione qua per uir¬
guiem natus ẽ accipiendũ putas. ipse te
discute: et interroga animam tuam utrũ
siingeneratione humana defecit audeat
marrare diuinam Noli ergo inquis dic̾e¬
non explicauit humane menti non dum
purgate: posuit tamen in uerbo quod in
re possit inueniri purgata. Demus itaq
operam mundando cordi nr̃o: ut inde ex¬
urgat acies qua ista uidere ualeamus. bea¬
ti enĩ mundi cordes inquit. quia ipsi dm̃
uidebunt. Ita excedentes animalis homi¬

Expanded text:
iam erat ante, quam fieret. relinquitur iam erat ante, quam fieret. relinquitur itaque, ut sine se factus sit. quicquid autem sine illo factum est, nihil est. aut nihil est igitur aut factus non est; sed non est nihil, factus igitur non est. at si factus non est et tamen filius est, sine dubio natus est. \'Quo modo\'. inquis, \'potuit de solo patre nasci filius aequalis ei. de quo natus est?\' iam hoc enarrare non possum et cedo prophetae dicenti: Generationem eius quis enarrabit? quod si tu de humana generatione, qua per uirginem natus est, accipiendum putas, ipse te discute et interroga animam tuam, utrum, si in generatione humana deficit. audeat enarrare diuinam. \'noli ergo\', inquis, \'dicere aenon explicauit humanae menti nondum purgatae, posuit tamen in uerbo, quod in re possit inuenire purgata. demus itaque operam mundando cordi nostro, ut inde exsurgat acies, qua ista uidere ualeamus; beati enim mundicordes, inquit, quia ipsi deum uidebunt. ita excedentes animalis homi
Abbreviated transcription (Latin):
sspiuoluit intimare: ut neminem dissi¬
nlure ꝑmitteret. Non enĩ satis fuit dioe
onsa ꝑ ipsum facta sunt. nisi adderet. et
inc ipso factum ẽ nichil. At ego quamuis
andus et nondum detersa caligine sauci¬
um mentis oculum gerens ad intuendam
patris et filii incomꝑabilem in effabilemq
prestanciam. tamen hoc tota facilitate
contemplor: quod nob̾ in euangłio ꝓꝓter¬
ca preseminatum ẽ. non ut hinc compre¬
henderemus illam diuinitatem s ut hinc
ammoneremur non oportere nos de deme¬
raria comprehensione iactare: Si enĩ om̃ia
ripsum facta sunt. quicquid non ꝑ ipsum
fictum ẽ. non ẽ factum. Ipse autem ꝑse facꝰ
fiti cẽ. ab euangłista credere cogimur.
Abcodem ergo cogimur eum factũ eẽ non
cradcre. Item si sine ipso factum ẽ nichil.
mus dicere. Si enĩ ipse se fecit: iam erat
anteqͣm fieret. Si autem ad se faciendum
alteri a quo factus ẽ. adiutoriũ prebuit. ni¬
chilominus ut se ad iuuante fieret ipse.

Expanded text:
gelista voluit intimare, ut neminem dissigelista voluit intimare, ut neminem dissimulare permitteret: non enim satis fuit dicere, Omnia per ipsum facta sunt, nisi adderet, et sine ipso factum est nihil. At ego quamvis tardus, et nondum detersa caligine, saucium mentis oculum gerens ad intuendam Patris praestantiam tamen hoc tota facilitate complector. quod nobis in euangelio propterea praeseminatum est, non ut hinc comprehenderemus illam diuinitatem, sed ut hinc admoneremur non oportere nos de temeraria comprehensione iactare. si enim omnia per ipsum facta sunt, quicquid non per ipsum factum est, non est factum. ipse autem per se fafacta esse ab euangelista credere cogimur; ab eodem ergo cogimur eum factum esse non credere. item, si sine ipso factum est nihil, mus dicere. si enim ipse se fecit, iam erat ante, quam fieret; si autem ad se faciendum alteri, a quo factus est, adiutorium praebuit, nihilo minus, ut se adiuuante ipse fieret.
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ dei: tulticia ẽ enĩ illi. Olagis erco tien
si fieri posset uellem querere quensq ape¬
landus sit animalis homo: ut si eumum
transcendimus. recte fortasse illa que su
humanam mentem atq in telligencian
in commnutabiter manent. aliqua ex pr¬
te nos attigisse gaudeamus. Cauendum:
enĩ ne ꝓpter ea uideatur stultum cumi¬
lium patri audimus equalem. quia hor¬
nem animalem adhuc agimus: de qu
cunta sublimis a sp̃alibus cogitari p&
ã nullo autem possit effari Uidere care
quantum arbitror facile ẽ. non eẽ fadĩ
ꝑ quem facta sunt omĩa: et sine quo da¬
tum ẽ. nichil. Si enĩ ꝑse ipsum factus eũs
antequam fieret. ut fieri ꝑse posset: quol
certe tanto absurdius dr̃ quanto magt̃
cogitatur uanius Si autem non ꝑse factis
ẽ. non ẽ factus omnino qm̃ quicquic fictũ
ẽ. per ipsum factum ẽ. Omia em̃ ꝑ ipsum
facta sunt et sine ipso factumẽ nichil
Mico pariium attendi que ex presse euan¬

Expanded text:
s dei; stultitia est enim illi. Magis ergo tecum, si fieri posset, mallem quaerere, quousque appellandus sit animalis homo, ut, si eum iam transcendimus, recte fortasse illa, quae supra humanam mentem atque intellegentiam incommutabiliter manent, aliqua ex parte nos attigisse gaudeamus. cauendum est enim, ne propterea uideatur stultum, cum filium patri audiamus aequalem, quia hominem animalem adhuc agimus, de quocuncta sublimis ab spiritalibus cogitari possit, a nullo autem possit effari, uidere tamen, quantum arbitror, facile est non esse factum, per quem facta sunt omnia et sine quo factum est nihil. si enim per se ipsum factus est. erat. antequam fieret, ut fieri per se posset, quod certe tanto absurdius dicitur, quanto uanius cogitatur. si autem non per se factus est, non est factus omnino, quoniam, quicquid factum est. per ipsum factum est; omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nih. 3. Miror parum attendi quae tam expresse Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Mem̃ito quid michi dixeris profecturo co¬
micum quidem de terencio recolens
uersum.s tamen aptissimum et itilissi¬
mum: nunc hic dies aliam uitam affert.
alios mores postulat. Quod si ueraciter
dixisti. sicut de te dubitare non debeo.
iam ꝓfecto siiiuus ut sis dignus baptis¬
mo salutari: remissionem prederitorum ac¬
cipere pecratoꝵ. Nam õmo non ẽ. cui alt̾i
preter dño iħu xp̃o dicat genus humanũ
te duce si qua manẽt sceleris uestigia nr̃i.
irrita ꝑpetua soluent formidine terras qd̾
ex cum eo idẽ. ex sibillino carmine fassus ẽ.¬
se transtulisse uirgilius. qm̃ fortassis etiam
illa uates aliquid de unico saluatore inspũ
audierat quod necesse habuit confiteri.
hȩc dñe tibi merito suscipiende et in xp̃o
dilectissime ac desiderantissime fr̃. siue
pauca siue forsitan multa sint: utcuq ac¬
cupatissime scripsi. Uia mereri scripta de¬
sidero: et te nomen de disse inder competen¬

Expanded text:
memento, quid mihi dixeris profecturo comemento, quid mihi dixeris profecturo comicum quidem de Terentio recolens uersum sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam uitam adfert, alios mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. nam omnino non est, cui alteri praeter dominum Christum dicat genus humanum: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa uates aliquid de unico saluatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. haec tibi, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, siue pauca siue forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. tua sumere rescripta desidero et te nomen uel dedisse inter competen
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Cum uero benignitas et gra saluato¬
ns denri illuxit michi non scdm merita
nas scd̾m ipsius misericordiã. tu ab hac
uienus quomͦ ẽẽ posses amieus meus qui
inde beatiis eẽ possem penitus ignorabas:
⁊ non in hoc me amabas in quo michi ipse
tdem aliquando dignatur. Nune eñi no¬
ibi dno nr̃o uerissima pace nr̃a : qui duobus
piccepas cuncta preconia diuina conclu¬
sit dicens. Diliges dam̃ dm̃i tuum ex toto
unde tuo et extota mente tua. & ex tota
inima tua: et diliges proximum tuum
lex ꝓpb̃e. In illo primo rerum diuinarum:
in hoc scdo rerum humanarumẽ cum be¬
nuolentia et caritate consenssio. hec duo¬
si mecũ si mecum firmissime teneas. ami¬
aida nr̃a uera ac sempiterna erit: et non
solum inuicem nos. s etiam ipsi dño sociabit.
Quod ut fiat: exhortor grauitat᷑e et pru¬
dentam tuam. ut iam̃ etiam fidelium
sicramenta ꝑcipias Decet enum etatẽ:
et congruit quantum credo morib tuis.

Expanded text:
cum? cum uero benignitas et gratia saluatocum? cum uero benignitas et gratia saluatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam. tu ab hac alienus unde beatus esse possem penitus ignorabas, et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse tandem aliquando dignatur. Nunc enim no nostro uerissima pace nostra. qui duobus praeceptis cuncta praeconia diuina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et: Diprophetae. in illo primo rerum diuinarum. in hoc secundo rerum humanarum est cum beniuolentia et caritate consensio. haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra uera ac sempiterna erit et non solum inuicem nos sed etiam ipsi domino sociabit. Quod ut fiat, exhortor grauitatem et prudentiam tuam. ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo. moribus tuis.
Abbreviated transcription (Latin):
sensio diuinarum: nec humarũ eẽ plena
possit ac uera. Necesse ẽ. enĩ ut aliter qull
oportet humana estimet qui diuina contãs¬
nit: nec hominem recte diligere nouesls
quisqͥs eum non diligit. qui hominem
isnanis mecum amiciciam ueram de
Nenim quippe diuinarum ex quib
ałt humana pensantur socius michi non¬
dlim eras: siue quando nec in eis ipse eram
sue post ca quam ego eas ut ciunq sapere ce¬
r ã quib tu longe ab horrebas. Nolo autẽ
secenseas. nec tibi uideatur absurdum
quod illo tempore cum inuana mundi huiꝰ
stiarem quamuis me multum amare
uaeitris non dum eras amicus meus qͣn¬
ao nec ipse michi amieus eram: s potius
minicus. Diligebam quippe iniquitatem.
Itreuera quia diuina sentencia ẽ. quia
senstumẽ. in scĩs libris qui autem diligit
auitatem odit animam suam: cum er
adissem animam meam uerum amicũ
quomodo habere poteram ea michi optan¬
itm in quib ipse me ipsum ꝑaciebar muni¬

Expanded text:
nsensio diuinarum, nec humanarum esse plena nsensio diuinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse est enim, ut aliter, quam oportet, humana aestimet, qui diuina contemnit, nec hominem recte diligere nouerit, quisquis eum non diligit, qui hominem humanis mecum amicitiam ueram tenebas. rerum quippe diuinarum. ei quibus recte humana pensantur, socius mihi nondum eras, siue quando nec ipse in eis eram siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, a quibus tu , longe abhorrebas. \'hNolo autem suscenseas nec tibi uideatur absurdum, quod illo tempore, cum in uana mundi huius aestuarem, quamuis me multum amare uidereris. nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. diligebam quippe iniquitatem et uera, quia diuina, sententia est. qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. cum ergo odissem animam meam, uerum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem, in quibus ipse me ipsum patiebar inimi
Abbreviated transcription (Latin):
lentia et caritate consensio. Et post ea qui
illa cuꝑe destiti. quidem ꝑseuerante benue¬
lentia saluum me eẽ. cupiebas salute mat¬
li: et ea rerum ꝓsperitate felicem. quam
mundus optare consueuit: Etiam sie it
aliquantum tibi erat mecum humanane¬
rerũ beniuola et cara consẽssio Nunc erg
quantũ de te gaudeo quib explicem ut̃
quando eum quem qͦ modo habui diua¬
cum. habeo iam uerum amicum: Aod
enĩ rerum etiam consenssio diunarur
qm qui mecum temporalem uitam qu
iocundissima benignitate duxisti: min
spe uite eterne ẽẽ mecum cepisti. Meds
re etiam de rebus humanis inter nos
la dissensio ẽ. qui eas rerum diuinaru
nitione pensamus ne plus eis tribum
quam modus earum iustissime posti
nec eas in aliquo contenptu abiciend
atori earum. dño rerum celestium i
terrestrium faciamus iniuriam. Itafi
ut inter aliquos amicos. non ẽ. rerum de¬

Expanded text:
lentia et caritate consensio\'. Et posteaquam lentia et caritate consensio\'. Et posteaquam illa cupere destiti, tu quidem perseuerante beniuolentia saluum me esse cupiebas salute mortali et ea rei-um prosperitate felicem, quam mundus optare consueuit. et iam sic itaque aliquantum tibi erat mecum rerum humanarum beniuola et cara consensio. nunc ergo quantum de te gaudeo, quibus explicem uerbis, quando eum, quem quoquo modo habui diu amicum, habeo iam uerum amicum? accessit enim rerum etiam consensio diuinarum. quoniam, qui mecum temporalem uitam quondam iucundissima benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum esse coepisti. modo- uero etiam de rebus humanis inter nos nulla dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione pensamus. ne plus eis tribuamus. quam modus earum iustissime postulat, nec eas iniquo contemptu abiciendo creatori earum domino rerum caelestium atque terrestrium faciamus iniuriam. ita fit, ut, inter quos amicos non est rerum co
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito suscipiendo. et in xp̃o
dilectissimo ac desiderantissimo fr̃i
marciano aubustinus in dño salutẽ.
Arripiu uel potus arripui et quodã
modo furatus sum memet ipsum multis
occupationib meis. ut tibi sciberem antiqͥs¬
simo amico: quem tamen non habebam
qum du m ep̃s non tenebam. Ilosticͥpe
ut definierit amicitiam. romani ut an
et uerissime dixit. Amicitia ẽ. rerums
narum et diuinarum cum beniuolentu.
caritate consensio. Tu autem mi catisim
aliquando michi consentiebas in reb t¬
nis. cum eismore uulgi frui cuꝑem.e.
adea capessenda quorum me peniters
do uelificabas. immo uero uela cupida
mearum cum ceteris tunc delectorib
inter precipuios aura laudis inflabas. Pen
rebus diuinis quarum nichil illo tẽpore
eluxerat ueritas. utiq in maiori illius dn¬
cionis parte nr̃a amicrtia claudicabat. sr
eñi rerum tantum modo humanarũ non
etiam diuinarum: quamuis eum benue¬

Expanded text:
OMINO MERITO SUSCIPIENDO ET IN CHRISTO DILECTISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FRATRI MARCIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Abripui uel potius subripui et quodam modo furatus sum memet ipsum multis occupationibus meis. ut tibi scriberem antiquissimo amico, quem tamen non habebam, quam diu in Christo non tenebam. nosti quippe, ut definierit amicitiam \'Romani\', ut et uerissime dixit: \'Amicitia est rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\'. tu autem, mi carissime, aliquando mihi consentiebas in rebus humanis, cum eis more uulgi frui cuperem, et milii ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo uelificabas, immo uero uela cupiditatum mearum cum ceteris tunc dilectoribus meis inter praecipuos aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis, quarum mihi illo tempore nulla eluxerat ueritas, utique in maiore illius definitionis parte nostra amicitia claudicabat: erat enim rerum tantum modo \'humanarum\' non etiam \'diuinarum\' quamuis cum beniuo
Abbreviated transcription (Latin):
possim. Quid enĩ ẽ. in usu hominum bono
ac licito: unde non possit etiam ꝑnicies
irrogari: Restat ni fallor ut dicamus
aliquid de illo uiatore xp̃iano quem cõme¬
morasti iuctum famis necessitate. si nichil
us piam inuenerte nisicibum in idolio po¬
situm ubi alius nullus ẽ. hominum: utrũ
ei satius fame sit emori. quã  mn alimentum¬
aliud sumere. In qua questione qm̃ non ẽ.
consequens ut cibus ille idolotitum sit: po¬
tuit enĩ uel ab eis qui ibi ab itinere diuer¬
tentes corpus refecerant obluuone seu uo¬
luntate dimittiuel illic ob aliam causam
quam libet poni: breuiter respondeo Aut
certum ẽ ẽẽ idolotitum: aut certum ẽ. ñ¬
ẽẽ : aut ignoratur. Si gͦ certum ẽ. cẽ meliꝰ
xp̃iana ueritdttͤ respiutur. Si autem uel
non eẽ scitur. uel ignoratur: sine ullo con¬
scientie scrupulo in usum necessitatis as¬

Expanded text:
possim? quid enim est in usu hominum bono possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est esse, melius Christiana uirtute respuitur; si autem uel non esse scitur uel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. ne resistamus malo. ne nos uin¬
dicta delectet que alieno malo animum
pascit: non ut correctionem hominum ne¬
gligamus. Unde nec reus ẽ. mortis aliene
rit. aliquis ex ipsorum usu ꝑcussus intereat.
Neq enĩ reus ẽ xp̃ianus. sibos eius aliquem
feriendo uel equus calcem iaciendo aliquẽ
occidat : aut ideo non debent xp̃iam boues
habere corua aut equus ungulas. aut den¬
egit: ut in tribuni noticiam ꝑferretur in¬
sidias sibi a quibdam ꝑditis preparari &
obohoc deductores accepit armatos. si
in illa arma scelerati homines incidissent:
paulus in effusione sanguinis eoꝵ suum
crimen agnoscerent: Absit ut ca que ꝓpt̾
bonum ac licitum facunus aut habemus:
ne ferramenta domestica et agrestia st̃
habenda. ne quis eis se uel alterum in deri¬
mat:nec arbor. aut restis. ne quis se in¬
de suspendat: nec fenestra facienda ẽ. ne
ꝑ hanc se quisq precipitet. Quid plura cõ¬
memorem cum ea commerando finire ñ

Expanded text:
dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienaerit. aliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut denegit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, lioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficiorum fumum haurire ipsi quodam
mͦ et uorare uideantur. Siquis dubitat
de aliqua carne utrum imolaticia sit et ñ
ẽ. imolaticia. si eam cogitacionem tenuerit
quod imnolaticia non sit & ea uescatur n
utiq peccat.:⁊ quia nec ẽ. nec iam putat᷑
imolaticia: et si antea putabatur. Neq
eñi non licet corrigere cogitaciones a falsi¬
tate in ueritatem. Siquis autem bonum
putauerit eẽ quod malum ẽ. et fecerit hoc
putando utiq peccat: et ea sunt om̃ia pecca¬
ta ignorantie. quando quisquis bene fieri
putat quod male fit. De occidendis homini¬
b ne abcis quisq occidatur. non michi
placet consilium. nisi forte sit miles aut
publica functione teneatur: ut non pro
se hoc faciat s pro aliis uel ꝓ cuuitate ubi
etiam ipse ẽ: accepta legitima potestate
si eius congruit ꝑsone. Qui uero reppellus¬
tur aliquo terrore ne malefaciant. ẽtiam
ipsis aliquid fortasse prestatur. hinc aut̃

Expanded text:
sacrificiorum fumum ipsi quodam sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem
Abbreviated transcription (Latin):
catur: tunc inter idolotita deputandũ:
auendum ẽ. enĩ ne si putauerimus non
uescendum holere quod nascitur in orto
templi idoli. consequens sit ut existimemꝰ
non debuisse apłos dei apud athanas cibum
sumere. quia ciuitas erat minerue eiusq
numini consecrata. Hoc et de puteo respon¬
derim uel fonte qui in templo ẽ. Plus autẽ
mouet reuera: si aliquid saerificiorũ infon¬
tem uel puteum prohiciatur ⁊ s eadem ra¬
tio ẽ. aeris qui omnem earum fumum re¬
cipit: de quo supra diximus. Aut si hoc ideo
putatur distare. quia illud sacrificium de
quo fumus aeris confunditur. non fit ipsi
aeri. s idolo alicui uel demonio. Aliquan¬
do autem sic mittuntur sacrificia in aqͣs.
ut ipsis aquis sacrificetur. Non ideo utiq
solis huiꝰ luce non utimur. quia sacrilegi.
ubi possunt sacrificare non cessant. Sacri¬
ficatur etiam uentis: quib tamen utim᷑
ad tantas nr̃as commoditates. cum eoru̾dẽ

Expanded text:
catur, tunc inter idolothyta deputandum est. catur, tunc inter idolothyta deputandum est. cauendum est enim, ne, si putauerimus non uescendum holere, quod nascitur in horto templi idoli, consequens sit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem
Abbreviated transcription (Latin):
unominatio ẽ dño deo tuo. et non confe
srecramentum in domum tuam &
sinathena sicut et illud ẽ. et offensio
aofendes et coinquinatione eoinquina¬
is abhominatione illa quia anatheina ẽ.
uns aparet aut ipso priuatos usus intalib
s pͥhbitos: aut ne sic inde aliquid infera¬
ir in domnum ut honoretur. Tunc ẽ. enĩ
ihominatio et execratio: non cum tali
scrilegus honor aꝑtissima destructione
ibuertitur. De escis autem idoloꝵ nichil
implius nos debere obseruare quam qd
ircepit apłs. certus esto: et ideo de hac re
urba eius recole. Que si ob̾cura ẽẽnt. pro
alilo nr̃o exponereius. Nun autem
pai qui cibum post ea nesciens mandu¬
cauent: quem prius tamquam ido loti¬
um ispuit. Holus uel quilibet fructus
inquolibet agro natus. eius ẽ qui creautt:
quia dñiẽ. terra et plenitudo eius et om̃is
ereatura dei bona ẽ. S si illud quod ina¬
gtis nascitur consecratur idolo uel sacrifi¬

Expanded text:
abominatio est domino deo tuo; et non conferes abominatio est domino deo tuo; et non conferes execramentum in domum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non autem peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
sic eam accipiendam. ut quamuis animeil¬
tempnamus. eos tamen qui nrm auimnins
ignorant. ad hȩc honorancla edificeinus. Ai
cum tẽpla ydola luci. et siquid huiꝰ modidi¬
ta potestate euertuntur qũauis manifil¬
tum ẽ. cum id agimus non ea nos honors
s potius de testare. ⁊deo tam̃ in ulus nros
uatos lum taxat et ꝓprios non debemitꝰ
inde aliquid usur pare. ut appareat nosps
estruere non auaricia. Cum uero in
onmunes non ꝓprios ae priuatos uel
so impiis inueram religionem mutan¬
ẜ hoc deus intelligitur docuisse illis cesti¬
nonis que ipse posiusti cum de luco alienoꝵ
aorum uissit ligna ad holocaustum ad hibe
et de ierieo ut omnenꝰ aurum et argen¬
umn et eramentiut inferretur in thesau
n añ Qua ꝓpter etiam illud quod in de¬
atro nomio scriptum ẽ. non concupisces
igentum uel aurum illorum nec accipi¬
sceinde tibi ne excedas ꝓpter illud qm̃

Expanded text:
sic eam accipiendo, ut, quamuis animo csic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uelacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros domini. quapropter etiam illud, quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum uel aurum illorum nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
uti que inter alios inuicem uirantes fad
Quod si noluerimus: ubi uiuamus uitm
nescio utrum inuenire possimuis. Neq arte
uiratione barbarica. unde et illud sequde
ut non fruges tantum que ab eis custodre
qui ꝑ deos falsos uirarunt. s ubiq inqu
sint omia que ipsa pace muniuntur qre
iuratio illa confirmat. Quod si absurdit
ẽ. dicere: nec illa te moueant que moucboare
Item si de area uel torculari tollatur ailiqud
ad sacrificia demoniorum sciente. xp̃iane
peccat si fieri ꝑmittit. ubi ꝓhibendi pete
ẽ. Quod si factum comꝑit. aut ꝓhibendii
testatem non habuit. utitur reliquis inimat
fructib unde illa sublata sunt: sicut fontibie
utimur. de quib auriri aquam ad ulumsi¬
crificiorum cercissime scimus. Cademẽ eu
ratio lauacrorum. Neq enĩ sp̃ĩ deducen
acre dubitamus in quem scimus ire fu
ex aris om̃ib et incensis demonioꝵ.

Expanded text:
uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciente Christiano, ideo peccat, si fieri permittit, ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum.
Abbreviated transcription (Latin):
siuit illa testimonia sufflagrari que ipse com¬
memorasti de laban et abimelec: si tanien ab¬
imelec ꝑdeos suos iurauit. sicut laban ꝑ dm̃
iacob. hȩx ut dixi alia questio ẽ que  merito
fortassis moueret nisi illa exempła occurris¬
sent de isaac ⁊ iacob. et si qua alia possunt in¬
uenttri si tanien illud non ad huc mouet qd̃
innouo testamento dictum ẽ. ne omnnos
mus: quod michi quidem ꝓpter ea dictim
detur non quia uerum iurare ẽ. peceadis
s quia peierare ĩmane peccatum ẽ. aqox
longe ẽẽ uoluit. qui om̃i mͦ iͥiremus anmo¬
monuit. S tibi aliud uideri scio. undenox
disputandum non ẽ. ut aliud potus agie
unde me consulendum putasti. Promdes
non uiras ita nec alium si hoc placet uira
compellas. quamuis dictum ne uiremus.
nusquam autem in scripturis scĩs legine¬
nerum ne ab alio uirationem accipiami
Alia uero questio utrum ea pace debeamis

Expanded text:
sunt illa testimonia suffragari, quae ipse comsunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurationem accipiamus. alia uero quaestio est, utrum ea pace debeamus
Abbreviated transcription (Latin):
missam custodirisit fidem ideo tantum pec¬
casse iudicaretur. quia ꝑ tales dõs uirauit:
illud autem recte nemo reprehenderet quia fi¬
dem seruaurg nune uero quia et iurauit ꝑ
quos non debuit ⁊ contra pollicita fidẽ fecit qd
non debuit: bis utiq peecauit. Ac ꝑ hoc qui
utitur fide illuis quem constat iurasse ꝑ deos
falsos suos. et utitur non ad malum s ad lici¬
tum et bonum non peocato euis se sociat qͦ
ꝑ demonia iurauit: s bono pacto eius quo fi¬
dem seruauit. Neq hic dico fidem seruari
qua fideles uoçantur. qui baptirantur in xp̃o:
norum placitorum atq pactorum. Uerunta¬
men sine ulla dubitacione minus malum ẽ
ꝑ dm̃ falsum uirare ueraciter: quam ꝑ din
uerum fallaciter. Quando enĩ ꝑ quod uira¬
tur magis ẽ. scm̃: tanto magis penale ẽ ꝑiu¬
rium. Alia ergo questio ẽ. utrum non peccet
qui ꝑ falsos deos sibi urari fecerit. quam ille
qui ei uirat deos falsos colit: cui questioni pos¬

Expanded text:
missam custodiret fidem, ideo tantum pecmissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuinon debuit, bis utique peccavit. Ac per hoc qui utitur fide illius quem constat jurasse per deos falsos, et utitur non ad malum, sed ad licitum et bonum, non peccato illius se sociat quo per daemonia juravit, sed bono pacto ejus quo fidem squa fideles uocantur, qui baptizantur in Christnorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni pos