comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse infideles manus cogere. atq aperte belium panare
coeperunt. Cum labienus tantareꝵ cõmutatiõe longe
aliud sibi capiendum consilium atq antea fecerat ĩneel¬
ligebat. Neq iam ut aliquid acquirere proelioq hostes
Lacesseret: sed ut in columem exercitũ agenticũ redu¬
tere cogitabat. Nãq altera ex ꝑte bellouati quae ciuitas
ingallia maximam ht̃ opinionẽ uirtutis instabat: Alte¬
ram̃ camulogenus parato atq instructo exercitu tenebat
sum legiones a praesidio acq imꝑe dimẽtis interclusas ma¬
xinum flumen distinebat. Tantis subito difficultatib
obiectis ab animi uirtute auxiliũ petendum uidebat.
sub uesperũ concilio conuocato cohortatur ut ea quae Impe¬
rasset diligenter industrieq. ministrarẽt. Naues quas &¬
medodone deduxerat: singulas equitibus romanis attri-¬
buit. & prima confecta uigilia quatuor milia passuum
secundo flumine silentio progredi: ibiq. se expectari iubet.

Expanded text:
per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante de lucecia diximus. deprehensis nauibus circiter.l.¬
celeriterq conuinetis atq eo militibus miectis & rei noui¬
tate perterricis oppidomis. quoꝵ magna parserat adbel¬
lum euocata sine contentione oppido potitur. rese ctoque
ponte quem superioribus diebus hostes rescinderãt: exerci-¬
tum traducit: et secundo flumĩe adluceciã iterfacere
coepit. hostes re cognita ab his qui medodono fugerat: lu¬
tetiã icendi. pontesq eius oppidi rescindi iubent ipsi pro-¬
fecta palude ad rippas sequanȩ e regione luccciȩ con-¬
tra labieni castra considunt. Iam caesar a gergouia
discessisse audiebatur. Iam de heduoꝵ defectione et se¬
cundo galliae moti rumores afferebantur: galliq: in collo¬
quiis interclusum itmere et ligeri caesarem inopia fru.¬
menti coactum in proiunciã contendisse confirmabãt.
Bellouaci aũt defectione heduoꝵ cognita ꝗ ante erãt

Expanded text:
lo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiterlo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiterceleriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant
Abbreviated transcription (Latin):
relicto agendici ut ees et impedimẽtis praesidio: cũ qua¬
tuor legionibus Lucetiam proficiscitur. Id est oppidũ pani¬
sioꝵ quod posicũ est in insula fluminis sequanȩ: cuiꝰ adic̃¬
tu ab hostib cognito magnȩ ex finitimis ciuitatibus copias
conuenerũt. Sũma imperũ traditur camulogeno aules¬
co: qui prope confectus detate tñ ꝑꝑ singulare᷑ scientiã
rei militaris ad eum est honorem euocatus. Iscum ani¬
maduertisset perpetuã ecce paludem quae influerat
m scquemam atq ulum omnẽ locum magnooꝑe ise¬
diret : hic consedit: nr̃osq transicu prohibere instituit. la¬
bienis primo uinea sagere: cracibus atq aggere paludẽ
explere atq uermume conaibatur. postq̃ id difficiliꝰ
fieri animaduertit silentio e castris tertia uigilia egres¬
sus eodem quo peruenerat itinere mododonũ ꝑuenit.
d est oppidum senonũ in insula sequana positũ ut pau¬

Expanded text:
relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quarelicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut pau
Abbreviated transcription (Latin):
caret. Nam ut cõmutatõ consilio iterm prounciã cõuer¬
teret : id ne metu quiđ necessaĩo faciendum existimabat
cum infamin & indignitas rei atq oppositus mons ceuene
uiariq difficultas impediebat: Tum maxĩe ꝙ aduncto
Labieno atq hislegionibus quas und miserat uehementer
timebat. Itaq demum magnis duernis nocturnisq itine¬
ribus confectis contra omniũ opmionẽ ad ligerim ꝑuenit
uadoq perequites inuento prorei necessitatẽ opportuno
ut brachia modo atq humeri ad sustmenda arma liben
ab aqua ex se possent. Disposito equitatiu qui uim flumi¬
nis refrmgeret: atq hostibus primo aspectu perturbatis
in columem exercitũ traducit: frumentũq magris & pe¬
coris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in se¬
nones facere instituit. Dum haec apud caesarem gerim¬
tur eo labienus supplemẽto qđ nuper ex italia uenerat

Expanded text:
caret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam convercaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ce missos non praetermittendũ tantũ cõmodum existi¬
mauerunt. Itaq interfectis nouiduni custodibus. quiq eo ne¬
gotiandi causa conuenerãt pecunmam atq equos inter se
partiti sunt. obsides ciuitatum bibracte ad magrãtum de¬
ducendos curauerũt: oppidum quod a se teneri non posse
iudicabant ne quo esset usui romanis mcenderũt. frumẽ¬
ti quod subito potuerũt nauibus auexerũt. Reliquũ flumine
acq incendio corruperũt. Ipsi ex finitimis regionibus copias
cogere: praesidia custodiasq ad rippas ligeris disponere eq¬
tatũq omnibus locis miiciendi timoris causa ostentare cõe¬
perunt : Si ab re frumenitua romanos exludere dut ad¬
ductas mopia ex prouincia expellere poesent. quã ad sfem
multũ eos adiuuabat ꝗliger ex niuibus creuerat: ut oĩo
uado non posce transiri uideretur. quibus rebus cognitis
caesar maturandum sibi censuit: si escet in ꝑficiẽdis pon¬

Expanded text:
ce missos, non praetermittendum tantum commodum existice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eovado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pon
Abbreviated transcription (Latin):
dio: obsidibus summa cũ contumelia extortis: et quã in fortu¬
nã quamque in amplitudinẽ deduxisset: ut non solũ in pristi¬
num stacũ redissent: sed omniũ tp̃ꝵ dignitatẽ et grãm anie¬
cessisse uideantur. hnsdatis mandatis eos ab se dimisit. No¬
uiodunũ erat oppidum heduoꝵ ad rippas Ligeris opportuno lo¬
co positum. huc caesar om̃s obsides gallicie frumentũ pecu¬
niam publicam suoꝵ atq exercitus impe dimentoꝵ magnã
partem contulerat. huc magnũ nũm equoꝵ huius belli cã
in italia atq hisfania coemptoꝵ miserat. Eo cum eporedo¬
rix uiridomarusq uenissent: et de statu ciuitatis cognouis¬
sent. lutauicũ bibractȩ aib heduis receptũ: qđ est oppidum
apud eos maximȩ auctoritatis. coniuctolitanẽ magratũ
magnãq partem ad eum senatus conuenisse: Legatos ad
uercingentorigem de pace & amicitia concilianda publi¬

Expanded text:
dio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortudio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publi
Abbreviated transcription (Latin):
citũ in castra reduxit. Cum hoc iddem postero die fecisser sa¬
tisq ad gallicã ostentationẽ minuendam militũq aĩos con¬
firmandos faictum existimans in heduos mouit castra ne.
tũ quid insetutis hostibus. Tertio die ad fiumen elauer pon
tes reficit atq exercitũ traducit. Ibi a uiridomaro & epo¬
ridorige heduis appellatus discit cum omni equitatu Litauicũ
ad solicitandos heduos profectũ opus eose ipsos antecedere ad
confirmandam ciuitatẽ. Et siiam multis rebus perfidiam
heduoꝵ perspectam habebat: atq hor discessu admaturari
defectionẽ ciuitatis existimabat. tñ eos retinendos nõ consti¬
tuit ne auut inferre iniuriam uideretur: aut dare timoris
aliquam susficionẽ: discedentibus his breuiter sua in heduos
merita exponit: quos et q̃ humiles actepes&. et compulsos in
oppido: mulctatos agris omnib: ereptis copiss imposito stipen¬

Expanded text:
castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, sacastra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipen
Abbreviated transcription (Latin):
equitatu dephensis hostibus exploratã Uictoriã dimisisset : ne
parium modo detrimentum in contentiõe ꝑpiniquitate lo¬
i actideret: quãtope eoꝵ animi magnitudinẽ admiraret᷑
ꝙ non castroꝵ munitiões non altitudo montis non muruses
pidi tardare potiusset. tantopere licentiã arrogantiãq re¬
prehendere ꝙ plusse q̃ imꝑatorẽ de iuctoria atq exitu reꝵ
entire existimarent: nec minusse ab milite modestiã & con¬
tientiã. q̃ uirtutẽ atq animi magnitudinẽ existimare. hac
hĩta contione et ad extremũ orõe confirmacis militibus. ne ob
hanc cãm aĩo ꝓmouerentur. neu ꝗđ iniquitas loci catulissẽt
id uirtuti hostium tribuerent: Fadem de profectione cogitas
quae ante senserat. Legiones ex castris educit. aciẽq idoneo
loco constitut. Cum uercingentorix nihi lominus in aequũ
locũ descenderet leui facto equestri proelio atq secundo exes

Expanded text:
equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munititiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in
Abbreviated transcription (Latin):
undiq premerentur XLUI. centurionibus amissis deiecti
sunt loco : sed intolerantius gallos insequetes legio decima
tardauit: quae prosubsidio peuilo aequiore loco constiterat
hanc rursuslegionis xiii cohortes exceperũt: quae &x cas¬
tris mmoribus eductȩ cũ T. sextio legato ceperãt locũ suꝑi¬
orem Legiones ubi primũ planiciẽ attigerũt : infestis cõn¬
tra hostes signis constiterunt. Uercingentorix ab radicib
collis suos intra munitiones reduxit. eo de milites sunt pau¬
lũ minus septingenti desyderati. postero die caesar concioe
aduocata temeritatẽ cupiditatemq militũ reprehendit ꝙ
silr ip̃i udicauissent quo procedendum aut quid agendũ ui¬
deretur: neq signo dato recipiendi constitissent: neq a triob
mił. legatisq retineri potuissent. exposuit quid inꝗtas lo¬
ciꝰ porset᷑ : quid ipse ad auaricũ sensisset: cum sine duce &

Expanded text:
undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine
Abbreviated transcription (Latin):
dmne armor uehementer nr̃os perterruerũt: ac tam¬
et si dextris humeris exertis animaduertebãtur : quod
insigne peccatum esse consueuerat: tamen id ipsum
sui fallendi cã milites ab hostibus factum existima¬
bant. Fodem tp̃re .L. fabius centurio: quiꝗ mu
rum una ascenderãt circũuenti atq interfecti muro
praecipitantur. M. petronius eiusdem legionis centu¬
rio cum portas conatus excindere esset: amultitudine
oppressus ac sui desperans multis uulnerib acceptis ma¬
ficiam: quos cupidicate gloriae adductus in piculũ
deduxi. Uos data facultate uobis consulice. simul
inmedios hostes irrumpit: duobusi interfectis reliqͦs
a porta paululum submouit. conantib auxiliari
suis. frustra inquit meę uitae subuenire conamini:
quẽ iam sanguis uiresq̃. deficiũt. prom̃ hinc abite dũ
est facultas. uosq ad legionẽ recipite. Ita pugnãs post
paululum concidit. ac suis salutifuit. Nostri cũ

Expanded text:
dine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tamdine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis madem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos iendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum
Abbreviated transcription (Latin):
optestari: et more gallico passum capillũ ostenta¬
re liberosq in conspectum proferre coeperũt. Erat
romanis nec loco nec nũo aequa contentio simul
cursu ee spacio pugnae descitigati non facile recetes
atq integros sustinebant. Caesar cum iniquo loco
pugnari hostiumq augeri copias uideret. praeme¬
tuens suis adsicum sextiũ legatũ quẽ minoribus
castris praesidio reliquerat mitit. ut cohortes cele
riter ex castris educeret: et sub infimo colle ab ex¬
tremo latere hostium constitueret: ut si nr̃os loco
depulsos ui disset. quominus hostes insequerẽtur ter¬
rerent. Ipse paululũ ex eo loco cum legione pragres¬
sus ubi consticerat. euentũ pugnae expectabat.
Cum acerrime cominus pugnaretur: hostes loco
& nũo nr̃i uirtute confiderent: subito sunt hedui
uisi ab latere nr̃is aperco quos caesar ab dexera ꝑte
alio ascensu manus destinende cã miserat: h similitu¬

Expanded text:
obtestari et more Gallico passum capillum ostentaobtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitu
Abbreviated transcription (Latin):
sis moibus optestabantur romanos ut sibi parcerent
neu sicut auarici fecissent ne &mulieribus quiđ atq
infantibus abstinerẽt. Non millae de muris ꝑ manus
demissȩ sese militibus tradebant. Fabius cencuriole¬
gionis octauȩ quẽ inter suos eo die dixisse constabat.
excitarise auaricensibus premiss. neq cõmissuꝵ ut
prius quisq̃ muꝵ ascenderet: tressuos nactus mani¬
pulares. atq ab his subleuatus muꝵ ascendit hos ipse
rursus singulos exceptans inmuꝵ exculit. Interimꝗ
ad alteram partẽ oppidi ut supra demõstrauimus¬
munitioĩs causa conuenerãt. primo exaudito damo¬
re inde & crebris nunciis incitati oppidum a romanis
teneri praemissis equitibus magno concursu eo con¬
tenderunt. eoꝵ ut quisq primus uenerat. sub mu¬
ro consistebat. suoꝵq. pugnantiũ nuim augebat: qͦꝵ
cũ magna multitudo conuenisset mres familiȩ q̃
paulo em̃ romanis manus de muro tendebãt: suos

Expanded text:
sis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent sis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvalmunitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos
Abbreviated transcription (Latin):
runt ad aristum: nihil publico factum consilio demostrãt
Quaestionem de bonis direptis discernũt. Litauici fra¬
trumq bona publicat. Legatos ad caesarem sui purgãdi
caiusa mitunt. haec faciunt recuperandoꝵ suoꝵ cã
sed contaminati facinore & capti compedio et direptisbo¬
nis ꝙ ea resad muleos pemebat : cimore poenae extenci
consilia clam de bello inire incipiunt: ciuitacesq reli.¬
quas legationibus sollicitant. quae tametsi caescir intel¬
ligebat. tñ q̃ mitissime põt legatos appellat. nihil se ꝑꝑ insci¬
entiã leuitatemq uulgi grauius de ciuitate iudicare
istimauerũt: quod non uirtute conseq poesẽt : neq¬
appropinquarent. Tum uõ ex omnibus urbisptib orto
clamore ꝗ longius aberat repentino tumultu ꝑtem¬
ti cũ hostem intra portas existimarẽt esse sese ex op¬
pido eiecerũt. Matres familiȩ de muro uestem an¬
gentũq iactabant: et pectore nudo prominẽtes pas¬

Expanded text:
runt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; runt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus ciappropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes pas
Abbreviated transcription (Latin):
diem similem casum expectare. his rebus cognitis caesar
magno militũ studio ante ortũ solis in castra peruenit. Dũ
haec ad gergouuã geruntur hedui primis nuciis ab litaui¬
co acceptis nullum sibi ad cognoscendum spaciũ relinquũt.
Impellit alios auaritia: alios iracundia & temeritas. quȩ
maxime illi hominũ gñi est innata. ut leuẽ auditionẽ
hẽant pro re comꝑta. bona ciuium romanoꝵ diripiunt:
caedes faciunt: in seruitutẽ abstrahme. adiuuat rem
prodinatã conuictolitanus. plebemq ad furorẽ impellit
ut facinore admisso ad sanitatẽ reuerti pudeat. M. Aris
cauillano educunt. Iddem facere cogunt eos qui negoti¬
andi causa ibi constiterant. hos continuo in itmere cid¬
orti ommibus impedimẽtis exuunt: repugnantesq diem
noctemq obsident multis utriq interfectis maiorem
multitudinẽ armatoꝵ concitant. Incerim nuncio al¬
lato om̃s eoꝵ milites in potestate caesaris teneri. contur¬

Expanded text:
diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum ACabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concur
Abbreviated transcription (Latin):
quos illi interfectos existimabãt inter equites uer¬
sari suosq appellare iub& his cognitis et licauici fitiu¬
de ꝑsfecta hedui manus tendere: dedicionẽ signifi¬
care & proiectis armis mortem deprecari incipuit.
Litauicus cũ sius lientib ꝗb more galloꝵ nefasest
&̃ in extrema fortima deserere patronos gergoiuam
ꝓfugit. Caesar nunciis ad ciuitatẽ heduori missis
qui suo beneficio conseruatos docerẽt. quosiure belli inter¬
fuere potuisset tribusꝙ. horis noctis exercitui ad quiecẽ
datis caistra ab gergouia mouit medio fere itinere eqtes
a fabio missi quato res in periculo fuerit exponũt. Sũmis
copiss castra oppugnata de monstrant. cum crebro integri
fessis succederent: nr̃osq assiduo labore de fatigarẽt. qbus
op magnitudinẽ castroꝵ perpetuo esset issdemꝰ in eodem¬
isse tormenta. Fabium discessu eoꝵ duabus relictis portis
obstruere caeteras. pluteosq uallo abdere. & se ĩposteꝵ

Expanded text:
quos illi interfectos existimabant, inter equites verquos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in isse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
rem defert. orat ne patiatur ciuitatem prauis adde¬
centiũ consiliss ab amicitia p .r. deficere : qͥ fucurm
prouideat. ne se tot hominũ milia cũ hostibus conunerũ
quoꝵ salutem. neq propinqui negligere neq ciuitas
leui momẽto existimare poss&i. Magna affectus solla¬
ipue indulserat: nulla incerposita dubitatiõe legiones
expeditas quatuor eꝗtatũq. ommnẽ ex castris educit: nec
fuit sfaciũ tali tp̃re ad contrahenda castra ꝙ resposita
in celeritate uidebatur. Fabiũ legatũ cũ legionibus
duabus castris praesidio reliquit. fres litauici cũ com¬
prehendi iussiss& paulo ã reperit ad hostes fugiece : ad¬
hortatus milites ne necessaĩo tprẽ itmeris labore per¬
moueãtur : cupi dissimis omnibus progressus milia tas¬
suum .XxU. agmen heduoꝵ conspicatus ĩ misso eꝗtatu
iter eoꝵ moratur atq impedio Incerdiciq. om̃ib
ne quẽꝗͣ interficiãt. epiredorigẽ & viridomarũ

Expanded text:
rem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulerem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus solliciati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum,
Abbreviated transcription (Latin):
quamun eor mortem : qui indignissime interierũt.
atq hos latrone fmterficiamus ostendit ciues roma¬
nos: qui eius praesidii fiducia una erat̃. magnum
num frumenti cõmetitusq. diripit ip̃os crudeliter
excruciatos interficitu nuncios tota ciuitate hedu¬
oꝵ dimitit. eodem mendacio de cede equitũ
et principũ ꝑmonet: hortatur ut simili rõe atq
ipse fecerit suas iniurtas ꝑsequãtur. Eporedorus
heduus sumino loco natus adulescens & sumȩ demu
potentiae : et una uiridomarus pariaetate & gr̃ã
sedgnẽ dispari : quẽ caesarab diuiciaco sibi traditũ
ex himili loco aid sũmam dignitatem perduxerat e
inequitatũ nũo conuenerãt nominatim ab eo cuoco¬
ci. hiserat interse de principatu contentio: et iniua
magrãtuũ controuersia alterpro conuictolitano ale
pro cotto sũmis opibus pugnauerat ex hisepore dorx
cognito litauiti consilio media fere nocte rẽ ad caeso¬

Expanded text:
quamur eorum mortem qui indignissime interierunt, quamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
omnis nobilitas nr̃a interiit. principes ciuitatis epore¬
dorix .&. uiridomarus insimulati proditiõis ab romanis
indicta causa interfecti sunt. haec ab ip̃is cognoscite
qui ex ipsa cȩde fugerũt. Nam ego fr̃ib atq. omnib
meis propiquis interfectis dolore prohibeor quae gesta
sunt pronunciare. producuntur hi quos ille edocuerat.
quae dici uellet atq. eadem quae letauics pronũci¬¬
auerat multitudini exponunt. multos equites hedu¬
oꝵ interfectos ꝙ collocuti cum aruernis dicerentur.
ipsos se inter multitudinem militũ occultasse: atq. ex
media cȩde fugisse. conclamãt hedui. litauicũ obse¬
crant ut sibi consulat. quasi uõ inquit ille consilii sit
res. ac non necesse sit nobis gergouiã contendere: et
cum aruernis nosmet coniungere. An dubitamus qn
nefario facinore admisso romani iam ad nos interfici¬
endos concurranti :prom̃ si quid in nobis animi est ꝑse¬

Expanded text:
omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporeomnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, perse
Abbreviated transcription (Latin):
minerint. heduoꝵ unã esse ciuitatẽ: quae certissi¬
mam galliae uictoriã destineat. eius auctoritate re¬
liquas contineri. qua traducta locũ consistendi roma¬
nis in gallia non fore: esse non nullo Caesaris bñficio¬
sese affectum. sic tñ ut iustissimã apud eũ cãm optinuit.
Sed plus cõi libertati tribuere. cur .N. hedui potius de suo
iure et de legibus ad caesarem. disceptaturi: q̃ romani
adheduos ueniãt. celeriter adulescentib et orõe ma¬
fore profiterentur: rõ perficiendi quaerebatur : ꝙ ciui¬
tatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse nõ
caesari ad bellum miterentur praeficeretur: aeq ea
ducenda curaret: frẽsq eius ad caesarem praecur¬
rerent reliqua qua rõe agi placeat constituũt. Litaui¬
cus accepto exercitu cũ milia passuũ circiterxxx. ab
gergonia eco&. conuocatis subito militibus lacrymãs
quo proficiscimur inquit milites : omnis nr̃ equitatus

Expanded text:
minerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissiminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione mafore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus,
Abbreviated transcription (Latin):
sub ip̃is radicibus montis egregie munitus: atq ex omnipte
circũcisus: quẽ si tenerent nr̃i. et aquae ꝑte magna. ꝙ
pabulatione libera prohibituri hostes uidebantur. Sed islo¬
cus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur. tñ noctis
silentio caesar ex castris egressus priusqͣ subsidiũ ex oppido
uenire poss&: deiecto praesidio potitus loco duas ibi legi¬
ones collocauit: fossamq duplicem duodenũ pedũ d ma¬
ioribus castris adminora perduxit: ut tuto ab repentino
hostiũ incursu &e singuli cõmeare possẽt. Dum haec ad
gergouiam geruntur. conuctolitanus hedius cui ma¬
gratum adiudicatũ a caesare de monstrauimus. sollic¬
tatus ab aruernis pecunia cũ quibusdam adolescentib
colloquitur: quoꝵ erat princeps litauicus atq eius fres
amplissima familia nati adulescentes. cum his premiũ
cõmimicat: hortaturq ut se liberos et imꝑio natos me¬

Expanded text:
sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos me
Abbreviated transcription (Latin):
gnita ne contra suam uoluntatẽ dimicare cogerctur.
magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis
castris gergouiã peruenit. equestriq eo die proelio
leui facto perspecto urbis situ: quae posita in altissimo
monte omnes aditus difficiles hẽbat: de expugnatiõe
non prius agendum consticuit. ꝗ̃ rem frumentariã ex¬
pedisset. At uercingentorix castris prope oppidũ positis
mediocribus circũ se interuallis sepatim singulaꝵciui¬
tatũ copias collocauerat: atq. om̃nibus eius iugi colli¬
bus occupatis qua despici poterat horribilem spẽciem
prebebat. pricipesq eaꝵ ciuitatũ quos sibi ad consilium
capiendum delegerat prima luce quotidie ad se uenireui¬
bebat: seu quid cõmunicãdum seu quid administrandũ
uideretur: neq ullum fere diem intermutebat qn eq̃str
proelio interiectis sagitariis quid in quoq esset animiac
uirtutis suoꝵ periclitaretur. Erat e regione oppidi collis

Expanded text:
gnita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, gnita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis
Abbreviated transcription (Latin):
coepit. cum titerq utrinq exisset exercitus in conspectu
fereq ẽ regione castris castra ponebant dispositis explora¬
toribus ne cubi effecto ponte romami copias traducerẽt
Frat in magnis caesaris difficultatib res ne maiorem
aestatis ptẽ flumine impediretur: ꝗ non fere añ autũ¬
num elaueruado transiri solet. Itaq. ne id accideret sil¬
uestri loco castris positis eꝰ regione imius eoꝵ pontiũ quos
uercingentorix rescindendos curauerat: postero die cũ
duabuis legionibus m occulto restitit. reliquas copias cũ
omnibus impedimentis ut consueuerat misit. demptis
quibusdam cohortibus utinũs legionũ constare uideree
his ꝗͣ poesent longissime egredi iussis cũ iam ex diei tp̃re
coniecturã ceꝑat in castra ꝑuentũ hisdem sublicis quoꝵ
pars inferior integra remanebat pontẽ reficere coepit.
delecto reliquas copias reuocauit. uercingentorix re co-¬

Expanded text:
coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re co
Abbreviated transcription (Latin):
utroq non solum magr̃atus creari uetarẽt: sed uim
Senatu esse prohiberent: cottũ de ponere magratũ
coegit. conunetolitanẽ ꝗ per sacerdotes morẽ ciui¬
tatis intermissis magrãtibus ess et cretitus. potestat᷑
optmere iussit. hoc de creto inter põito hortatur hedi¬
os ut controuersiaꝵ ac dissensionis obliuiscerẽtur. aq
ommibus omissis hs rebus huic hello seriurẽt. ea quę
meruissent premia ab se deuicta gallia expectarent
equitatũq omnẽ & peditatũ milia .x. sibi celeriter
muterent. quac in praesidiss rei frumẽtoũs causa
disponeret. exercitũ in duas ꝑtes diuisit: quatuorle¬
gionesin genones parisiosq labieno ducendas dedit
Scipse inaruernos adoppidum gergouiã secundũ flu¬
men elauerduxit. Eꝗtatus ꝑtem illi attribuit. ꝑtẽ sibi
reliquit quare cognita uercin gentorix omnib interrup
tis fuminis eis pontibus ab altera ꝑte fiuminis iter facere

Expanded text:
utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere
Abbreviated transcription (Latin):
uisum populum suas cuiꝰq eoꝵ lientelas. & si diutiꝰ
alatur controuersia fore uti ꝑscu ꝑte ciuitatis cõfli¬
gat. Id ne accidat posicũ es se in eius diligentia atque
auctoritate. Caesar &si cibello atq ab hoste disce¬
dere detrimẽto suo esse existimabat: eñ non ignorãs
quãta ex dissenssi onibus in cõmoda oriri consuessẽt. ne
cederet: atq ea ꝑs quae minus confideret auxilia a
Uerenigentorige accerser&: hiuc rei praeoccũrendum
existimauit: et ꝙ legibus heduoꝵ hs qui sũmum ma¬
gistratũ optinerent: excedere ex finibus non liceret: ne
quid de iure aut de legibus eoꝵ diminuisse Uideretur
ipse in hedios proficisci statuit: Senatũq omnẽ et qͦs
inter controuersia ess et ad se & euocauit. Cum prox
omnis ciuitas eo conuenisset. docereturq pauasdã
cimuocatis alio loco alio epr̃e atq oportueĩt frẽm &a
fiẽ renunciatũ: eum leges duos exuna familia uiuo

Expanded text:
visum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius visum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne cenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar complures dies auarico cõmoratus. sũmamq co
piam frumẽti & reliꝗ cõmeatus nactus exercitũ ex la¬
bore atq mopia refecit. Iam prope hyeme confecta cũ
ipso anni tpre adgerendum bellũ uocaretur: & adhostẽ
proficisci constituit. siue eũ ex paludibus siliusq elicere : si¬
ue obsidione premere posset. Legati ad eũ principes hedu¬
oꝵ ueniunt oratũ ut maxime necessaĩo ep̃re ciuita¬
ti subueniat: sumimo esse in ꝑiculo rem. ꝙ cũ singuli
magr̃atus antiquitus creari. atq regiã potestatẽ annũ
optinere consuessent: duo magratũ gerat. et se utens
eor legibus creatũ esse dicat. hoꝵ esse alteꝵ cõuine¬
tolitarit florente & ilustrem adulescentem. Alterum
Coctum antiquissima familia natum. atq hoĩem sum¬
mac potentiae & magnae cognatiois: cuius frater
ualeciacus proximo anno eudem magr̃atũ gesserat
Ciuitatem omnẽ esse in armis. diuisum senatũ di¬

Expanded text:
Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, di
Abbreviated transcription (Latin):
enit. et sic sunt aĩo consternati hoĩes insueti laboꝵ. ut
omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent.
Nec minus q̃ est pollicitus uercingentorix aĩo laborabat ut
reliquas ciuitates adumgeret: atq eas bonis pollicitatiõib
alliciebat. hiuc rei idoneos hoĩes deligebat: quoꝵ quisꝗ.
aut orõe subdola aut amicitia facillime pos s&. qui aua¬
rico expugnato profugerũt. armãdos uestiendosq curat.
simul ut diminutę copiae redintegrarentur. Imꝑat cer¬
tũ nũm militũ ciuitatibus: quẽ & quã ante diẽ in castꝰ
adduci uelit: Sagutariosq̃. omnes. quoꝵ erat ꝑmagnus
in gallia nũs conquiri & ad se muti iub&. his rebus cele¬
riter id quod auarici deperierat expletur. Interim teu¬
tomatus collouiconis filius rex niciobrogũ. cuius pra se¬
natu nr̃o amicus erat appellatus. cum magno equitum
suoꝵ nũo. quos ex aquitania conduxerat ad eũ peruenĩt.

Expanded text:
erunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut erunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit.