comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimidiũ quantulũ cũq sit. & si dimidiũ in nmerabiles
pustes: Itaq om̃e granũ milii sue pasti tantȩ qͣntã in hoc
mundo nr̃m corpꝰten& tã magnũ eẽ quã mundus ÷ nob

Expanded text:
dimidium, quantulumcumque sit; et si dimidium, innumerabiles dimidium, quantulumcumque sit; et si dimidium, innumerabiles partes: itaque omne granum milii suae parti tantae, quantam in hoc mundo nostrum co
Abbreviated transcription (Latin):
sit ł nullus pilus ꝑtã numerosã suc cessignẽ cui ñ ratio
in illo pͥmo &uno semineñ fuerit. Dein de illud cogi¬
tandũ ÷ quã numerosas quã suaues sonoꝵ pulchritu¬
dines uerberatꝰ aer traici& cantante luscinia qͣs. lli
motu in corporalit̃ haber& impossas . Noc& inc&e¬
ris animantib q̃ ratioe carentia sensutam̃ ñ carent
tia sed tam̃ intimis naturȩ t̃minis. ab illa in cõmuta¬
tamꝰ ea q̃ cũ arbustis & bestiis habemꝰ cõmunia: Vnomodo
pãq hirundo nidificati &unũ qđq auiũ genꝰ uno aliqͥ
suo modo Qd t ergo in nob qui& deillisomnib iudi¬
camꝰ quas figuras apƿ&ant & qͣtinꝰ impleant: Etnosin
aedificii saliisq corporeisq: operib tãquã diñiomnium
taliũ figurarũ innumerabilia machinam᷑ Quid in no¬
bis ÷ qđ int̾intellegit has ips as uisibiles corpoꝵmoles
ꝓpostionem agnase e ł paruas: Etomẽ corpꝰ habene

Expanded text:
sit, vel nullus pilus per tam numerosam successionem, cujus non ratio sit, vel nullus pilus per tam numerosam successionem, cujus non ratio in illo primo et uno semine fuerit. Deinde illud cogitandum est, quam numerosas, quam suaves sonorum pulchritudines verberatus aer trajiciat cantante luscinia, quas illmotu incorporaliter haberet impressas. Hoc et in caeteris animantibus, quae ratione carentia, sensu tamen non carent, tia, sed tamen intimis naturae terminis, ab illa incommutatamus ea quae cum arbustis et bestiis habemus communia. Uno namque modo hirundo nidificat, et unumquodque avium genus uno aliquo suo modo. Quid est ergo in nobis, quo et de illis omnibus judicamus, quas figuras appetant, et quatenus impleant, et nos in aedificiis aliisque corporeis operibus, tanquam domini omnium talium figurarum, innumerabilia machinamur? Quid est in nobis, quod intus intelligit has ipsas visibiles corporum moles proportione magnas esse, vel parvas; et omne corpus habere
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in t̾numerꝰ & extrematam̃ eẽ miscensea dolores
& morbos & distortiones m̃ brorp & tenebras. colores
& animoꝵ simultates acdissensiones ut ex his admo¬
neam᷑ in cõmutabilealiqͥdeẽq̃rendũ Et hoc fac̃ꝑ in fi¬
mam in isteria qͥb id agereuo luptatis ÷. qͦs ex t̃mina¬
tores & angelos i racundiȩ diuinȩscripturȩ nominant.
quã uis ipsi nesciant qͥd deseagat boni Hisimiles sur̃
homines qͥ gaudent miseriis alienis &risus sibi aclu¬
rib alioꝵ. Siergo uoluptas carnis diligit᷑ eaipsadili¬
gentius c̃sider& ut cũ ibi recognita fuerintquorundã
uestigianum erorũ q̃ rendũ tubisinetumore sint Ibi
q̃ in seminib operat᷑ magis ibimirandi st̃ quã in corpore
Si inumeriseminũ sicut ipsa seminatumerentt dedimi¬
dio granofici. arbor dimidianascer& Neq deanimal¬
ũ seminibi &iã ñ totis animaliato ta & integragigne¬
rent᷑. Neq tantillũ &unũ sem̃iũ haber& suicuiꝰq ge¬

Expanded text:
Dei non est numerus; et extremam tamen esse, miscens ei dolores et morbos et distortiones membrorum, et tenebras coloris, et animorum simultates ac dissensiones, ut ex his admoneamur incommutabile aliquid esse quaerendum. Et hoc facit per infima ministeria, quibus id agere voluptatis est; quos exterminatores et angelos iracundiae, divinae Scripturae nominant, quamvis ipsi nesciant quid de se agatur boni. His similes sunt homines qui gaudent miseriis alienis, et risus sibi ac lurgat. Si ergo voluptas carnis diligitur, ea ipsa diligentius consideretur; et cum ibi recognita fuerint quorumdam vestigia numerorum, quaerendum est ubi sine tumore sint. Ibiquae in seminibus operatur, magis ibi mirandi sunt quam in corpore. Si enim numeri seminum sicut ipsa semina tumerent, de dimidio grano fici, arbor dimidia nasceretur, neque de animalium seminibus etiam non totis, animalia tota et integra gignerentur, neque tantillum et unum semen vim haberet sui cujusque ge
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmutabilẽ passib rationis innitat᷑. Testiã iã fiden¬
tiorẽ & carnalẽ app&itũ rationis robore maritantẽ
gaudentẽq in trinsecus in qͣdã dulcedin ẽ c̃iugali cũ anima
m̃ticopulat᷑ & uel am̃topudoris obnubit᷑ ut iã recte
ui uere ñ oogat᷑. sed &iã si om̃s c̃cedant peccare . ñ libeat
Quastã iã id ipsũ multo firmius ordinatiusq facientta
& emicantẽ inuirũ ꝑfectũ atq aptã &idon eã omnib
& ꝑ secutionib &mundilui tẽpestatib. affluentib

Expanded text:
incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ ł sapientiȩ pasticeps ÷ ipsius astis natura q̃renda ÷ Neq
nc̃ astẽ intellegiuolo q̃ notat᷑ experiundo sed q̃ ratioci¬
nando indagat᷑ . Quid itp̃clarũ n ouit qnouit eaim pensa
q̃ calce&arenac̃ficit᷑ tenacius lapides cohererequã luto
autqͥtã elegant̃ȩ dificat ut q̃ pluras paria paribi respon¬
deant q̃ l singula mediũ locũteneant. quanquã iste
sensus iã sitratioi ueritatiq uicmior. Sed ceste qͣren¬
qͥ dũ ÷curnos offendat sidua bi fenestris p̃suꝑ in uicẽ
sediuxta inuicẽ locatis unaearũ maiorminoruesit
cũ eqͣ les eẽpotuerint. Siuͦ suꝑ in uicẽfuerintãbeq de¬
medio quã uis impares ñ ita offendatilla ȩ qͣlitas Etcur
ũ multũ curemꝰ quanto sit unaearũ autnaior autmi
impares ñ sinti autint̃maximã &minimãtas itmedia
ut tanto p̃cedatmin ore qͣntoamaiore p̃cedit᷑ liaenĩ

Expanded text:
ticeps est: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritatique vicinior. Sed certe quaerendum est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem fuerint, ambaeque dimidio quamvis impares, non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut miimpares non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
N irenuntia repos st̃animonisi affectionẽ suã Qđ
ciunt᷑ ꝗd abeis amplius exigeredeb eam̃ ignoro Tolle
int̃nuntiũ sed malus ÷ iudex Nã ille ꝓsuanaturam̃ potu¬
italit̃ in aqͣsentire necalit̃ debuit : Simaliud ÷ aeraliud
aqua iustũ ÷ ut alit̃inaerealit̃ in aqͦ sentiat᷑. Quareocu¬
uultm̃ tẽc̃uester ead corpora. oculos ad dm̃ Queritit
intellegere carnalia &ui derespiritalia. qđ fier iñ potest
uareista ꝑuersitas corrigendat qu nisi fecerit qđ sursũ ÷
sũma q̃ ram̃ in in fimis necipiis infimis ipuideamꝰ lu¬
dicem ea necũ ipsi siudicem᷑ id ÷tantũ eis tribuamꝰ:
sis nouis simi sobt sed nob̃plurimũ. Necideo diuin
piudentiȩ administratiom in decorafiti qd eliniuttu
iuste & sedipuldreo dinant᷑ Et sippterea nos fall
rerũ uisibiliũ pulchritudo qr unitateqrun itas eet
n& eñimpleunitatẽ intellegamꝰ sipossumꝰ ñ exeot¬

Expanded text:
non enim renuntiare possunt animo nisi affectionem suam. Quciuntur; quid ab eis amplius exigere debeamus ignoro. Tolle internuntium, sed malus est judex. Nam ille pro sua natura non potuit aliter in aqua sentire, nec aliter debuit: si enim aliud est aer, aliud aqua, justum est ut aliter in aere, aliter in aqua sentiatur. Quare ocuvult mentem convertere ad corpora, oculos ad Deum. Quaerit enim intelligere carnalia, et videre spiritalia: quod fieri non potest. Quare ista perversitas corrigenda est, quia nisi fecerit quod sursum est summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus. Judicemus ea, ne cum ipsis judicemur; id est, tantum eis tribuamus, sis novissimis obest, sed nobis plurimum. Nec ideo divinae providentiae administratio minus decora fit; quia et injusti juste, et foedi pulchre ordinantur. Et si propterea nos fallit rerum visibilium pulchritudo, quia unitate continetur, et non implet unitatem; intelligamus, si possum
Abbreviated transcription (Latin):
aduestimꝰ. Ex qͦ liqu& ut opinor aliude ẽas pectũ aliud
uisionẽ quȩ iͦ in m̃teration ẽ & scientiã nominamus

Expanded text:
madvertimus. Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quae duo in mente rationem et scientiam nominamus
Abbreviated transcription (Latin):
rint. futurañ erat᷑. Ita om̃a q̃uere p̃teritas̃ sine dubio q̃ p̃terier̃ Os
facere ut aliqđ ñ sit qđ erat. Tunci fac̃ ut ñ sit quando ideẽ in uenerit
deqͦfit Velucũ aliquẽ quicopiteẽ nascendo. faciatñ eẽmoriendo Hoc it

Expanded text:
rint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. rint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc en
Abbreviated transcription (Latin):
magnalia ł mirabilia nominant᷑ . Contra illã uͦ sũ mãnaturȩlegẽ
a notiti aremotã si ueimpioꝵ siueadhuc infirmoꝵ tã ds̃ nullomͦ
tabił legis lucisq fitpasticeps tanto magis uid& quid fieripossit.
quidueñ possit : Quanto i remotior indefuerit eomagis mirat᷑
insolita quominꝰ cernitfutura Illud sanesciamꝰ hoc deunaquȩq¬
quoquã omnino ñ posse : Pindesimdicat᷑ pos sefieri ut caro uerb
utix futuix sitpescio: Etideo nescio & qd habeatdehacredĩuolun¬
tas melat&s. Illud metam̃ ñ lat& sinedubio futu x si hocdĩ uolun¬
tas hab&: Porro si audiã qđ aliqđ futuierat sed dĩ fec̃ nefier&o fi¬
dissimerespondebo. Illuo potius futurerat qđ di fecit p̃illud qđ ii¬
futuixe& hoe feciss&: Nãds̃ qđ facturꝰ eratutiq sciebat. &ideo si¬
mulsciebat illud futumñ fuis se qđ nefier& facturꝰ erat : Exꝓculdubi¬

Expanded text:
magnalia vel mirabilia nominantur. Contra illam vero summam naturae legem, magnalia vel mirabilia nominantur. Contra illam vero summam naturae legem, a notitia remotam, sive impiorum, sive adhuc infirmorum, tam Deus nullo modo tabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis videt quid fieri possit, quidve non possit: quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futuraquoquam omnino non posse. Proinde, si mihi dicatur posse fieri ut caro, verbiutrum futurum sit nescio; et ideo nescio, quia quid habeat de hac re Dei voluntas, me latet: illud me tamen non latet, sine dubio futurum, sic hoc Dei voluntas habet. Porro si audiam quod aliquid futurum erat, sed Deus fecit ne fieret; fidissime respondebo, Illud potius futurum erat quod Deus fecit, non illud, t, hoc fecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubi
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ in sinuarecreatoris. Sili ignorantia & difficultas
officio susceptesint. autirrogate supplicio
SMIT̃ECREATORETCONDITOROMNIṼNAT VRA¬
rũ Nihilõ tranaturã fac̃ Iditerittuiq reinaturale
qđ illefecerit a quo ÷ om̃is mođ numerꝰ. & ordo naturȩ. Sed neo
ipsehomo ẽtranaturã quicquã facit pisicũ peccat. Quitam̃ suppli¬
cio redigit᷑ ad naturã . Ad naturalẽ quippeiustiti eor dinẽ ꝑtin&
ut aut peccata ñ fiant aut inpunita eẽ ñ ualeant Qđ lib& hoꝵsit
naturalis ordo seruat᷑ siñ ab animacesteadõ. Vexatait peccata
c̃scientiã ipsiq animo nocentcũ luce iustitiȩ peccando priuatur
&iã siñ c̃sequant᷑ dolores qͥ ł corrigendis ingert᷑ ł ñ correctis ulti¬
mireseruant᷑ Contra naturã ñ in c̃gruedicimꝰ aliquid dm̃ facereqđ
facitẽ traid qđ nouimꝰ innatura Hancit &iã appellamꝰ naturam
cognitũ nobiscursũ solitũnaturȩ. Contraquẽd s̃ cũ aliquid facit

Expanded text:
aedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas,officio susceptae sint, aut irrogatae suppliciom creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam facit, nisi cum peccat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, quod facit contra id, quod nouimus icognitum nobis cursum solitumque naturae, contra quem Deus cum aliquid facit,
Abbreviated transcription (Latin):
aures. significatio adm̃ tẽꝑtineat . Ñ nearbitrari¬
possumꝰ in nom̃ ẽ uelut in aliq animante sonũ eẽ
corpꝰ. significationẽ h qͣsi animãsoni Qđ si c̃gruit
dipas sitcũ anima eiꝰ id ÷ significatio ñ possit. siqͥ
dẽ ipsa ÷ quã paulo ante in nra cogitation et neclatã

Expanded text:
aures, significatio ad mentem pertineat; nonne arbitraris in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil s in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nunti arealiquã diuseinsilentio teneat ñ nein sua
cogitationeman& qđ exp̃ssa uoce alius auditurꝰ :
dinis nullanotio eiꝰ quã cogitation ẽ ante uocem
ten& aut longa. autlata autqd huiꝰ modiui¬
deriuideri potest: Qđ sinullom possecredit᷑

Expanded text:
nuntiare aliquandiu te in silentio teneas; nonne in tua cogitatione manet, quod expressa voce alius auditurus edinis, num illa notio ejus, quam cogitatione ante vocem tenes, aut longa, aut lata, aut quid ejusmodi vider
Abbreviated transcription (Latin):
stra isidedidicer̃ Nit paruus auctor in historia uar¬
roqͥ hoc ꝓdidit qđ alitteram&iã diuinar ueritatenon
dissonat Cũ it abipso pͥmo homin eqͥ ÷ appellat̾adã p̃¬
dũ sex annoꝵmilia cõpleant᷑ qͦmͦ ñ istiridendi patius
quã refellendi s̃ qͥdespatio tẽ poꝵ diuersa & huicexplo¬
rate ueritati tã c̃trari a ꝑsu a dereconant᷑  Cui mebi

Expanded text:
stra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diversa, et huic exploratae veritati tam contraria persuadere conantur? Cui eni
Abbreviated transcription (Latin):
gratianatur ȩ at tributa quasumꝰ animantiara¬
tionalia discernim᷑q: aperib: sit &iã gratia nature
at tributa qua in ipsis hominib adeformib. pulchris
ł ingenosi discernunt᷑ a tardis. acsiqd eiꝰ modi ÷ sed
niseille que cohercebataplus ad uersus pecus inflabat

Expanded text:
gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat
Abbreviated transcription (Latin):
alteri ad st̃. dest̃ alteri tuncintellegit᷑ qͣntũ animus
corpori suo. &iã in eo qđ ꝑ corpꝰ agit᷑ antecellat Quã obi¬
rẽ cũ in fantipuero solus ad trahendũ aliqd trepellen¬
berat marcidi & ꝓpt̃nullã exercitation ẽ languidi
Panđ uͦ ad eo sit exiguũ ut neab alio qͥdẽ impactũ grauit̃
urgeat opostuniusq sit ad accipiendã quã ad inferen¬
dã molestiã Quis ÷ qͥcũ hȩ comã q̃ dest̃ c̃tulis seannos uide

Expanded text:
alteri adsunt, alteri desunt, tunc intelligitur quantum animus alteri adsunt, alteri desunt, tunc intelligitur quantum animus corpori suo, etiam in eo quod per corpus agitur, antecellat. 39. Quamobrem cum infanti puero solus ad trahendum aliquid vel repellenberat marcidi, et propter nullam exercitationem languidi; pondus vero adeo sit exiguum, ut ne ab alio quidem impactum graviter urgeat, opportuniusque sit ad accipiendam, quam ad inferendam molestiam: quis est qui cum haec omnia quae desunt, contulisse annos vide
Abbreviated transcription (Latin):
lius : Sugit᷑ & nutu animȩ & neruorũ qͦdã machinam̃to
& pomdere corporis c̃fiunt eaeq uires uocant᷑ uoluntas
nutũ exhib& qͥ ꝓniorfits peł audacia r&undit᷑ itimore
sed mubtom agis desperatione Nã in m&ucũ aliqͣ spes sub ÷
ue hem̃tiores uiresapparereassolent . Machinam̃tũ c̃figu¬
ratio q̃dã corporis coaptat. tẽperatio modificat. ualitudi¬
nis c̃firmat exercitationis industria ponđ datmoles m̃broꝵ
quã & as & nutrim̃ ta cõparant. Instaurant h sola
istadeficiunt. Fitq sȩpeut ꝑtinacinutu meliore
machin am̃to alius quã uis paruũ ponđ corporisee¬
rit. aliũ maioremole p̃ditũ inneat Rursusq ñ nũ¬
quã tantamoles ÷ ut &iã siĩ becilli orenis uagat᷑ oppr¬
mattam̃ paruũ aduersariũ multo uehem̃tius inni¬
tentẽ Cũ uͦ ñ ponđ corporis nec moderati oneruorũ sas
b. at tribuendũ sit. Nisiqͥs dicat haberesuas qͣsdã ui¬
res animã. qͥb. ei maior audacia ł fiducia pariat᷑ q̃ cũ

Expanded text:
 igitur et nutu animae, et nervorum quodam machinamento, et pondere corporis confiunt hae quae vires vocantur; voluntas nutum exhibet, qui pronior fit spe vel audacia, retunditur autem timore, sed multo magis desperatione nam in metu cum aliqua spes subest, vehementiores vires apparere assolent; machinamentum configuratio quaedam corporis coaptat, temperatio modificat valetudinis, confirmat exercitationis industria; pondus dat moles membrorum, quam aetas et nutrimenta comparant, instaurant autem sola ista deficiunt. Fitque saepe ut pertinaci nutu, meliore machinamento alius, quamvis parvum pondus corporis egerit, alium majore mole praeditum vincat. Rursusque nonnunquam tanta moles est, ut etiamsi imbecilliore nisu agatur, opprimat tamen parvum adversarium multo vehementius innitentem. Cum vero non pondus corporis, nec moderatio nervorum, sedbus attribuendum sit. Nisi quis dicat habere quasdam suas vires animam, quibus ei major audacia, vel fiducia pariatur: quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
ris ut sitprimatotius hominis morscũ anima sinedõ
& sine corpore adtẽpuspenas luit: Scđau ubianim asi¬
deb& existimare leueacparuũ illud fuis se cõmissũ q
in esca factũ ÷ n qͥdẽ mala nec noxianisi qui a ꝓhibita:
Neq it quicquãmalids̃ in illo tante felicitatis loco cre¬
ar& atq plantar& Sed oboedienti a cõm̃data ÷ in p̃¬
epto quȩ uistus increatura rationalimat̃ quodãmͦ
÷ omniũ custosq uistutũ. Quando qͥdẽ ita facta ÷ utei
subditã eẽ situtile ꝑnitiosũ aut̃ suã ñ eiꝰ aquo creata t̃¬
facere uoluntatẽ. Niuehatitaq hama in para dyso
sicut uolebat quã diu hocuolebat qđ ds̃ iusserat Vi¬
uebat fruens dõ ex qͦ bono eratbonꝰ : Vi uebatsineulla
egestate. itasẽꝑ ui uerehabens inpotestate: Cib. ade¬
rat nee surir& potꝰ nesitir& Lignũ uite neillum
senectadis soluer&. Nihil corruptionis incorpo
reł excorpu s ullas molestias. ullis eius sensibus

Expanded text:
ris: ut sit prima totius hominis mors, cum anima sine Deo ris: ut sit prima totius hominis mors, cum anima sine Deo et sine corpore ad tempus poenas luit; secunda vero, ubi anima sidebet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosuere potuisse. Viuebat itaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis singilatĩ creita & distributa formainquas inguliui¬
ueremꝰ sed iã erat natura semina ł ex qua ꝓpagarem qui a
scilic& ꝓpt̃peccatũ uitiata &u inculomostis obstricta iu¬
steq dãnata ñ alterius c̃ditionis homo ex homine nasce¬
r&ur. Ac ꝑ hocliberi arbitrii malousũ series calami¬
tatis huiꝰ exosta ÷ q̃ humanũ gemis origine de prauata ue¬
ludradicecorrupta usq ad scđamostis exitiũ quȩ ñ ha¬
b & finẽ sobolis eius exceptis q̃ ꝑ dĩgratiã liberant᷑ mist¬
riarũ conexione ꝑducit
mis hominib: fuerit cõminatus si ab eomandatũ trans¬
grederent᷑ acceptũ. Nec oboedientiã custodirent. utrũ
anime. ancorporis an totius hominis. anillã quȩapellat᷑
bi tota. Sicutituniuers a t̃ra exmultis t̃ris. & uniues sȩ
ec desiȩ ex multis c̃statec desiis. sicuniuersamorsexom¬
nib: Qũo prima c̃stat ex duab. un a animȩ. alterã corpo¬

Expanded text:
nobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uinobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem, solis eis exceptis qui per Dei gratiam liberantur, misermis hominibus fuerit comminatus, si ab eo mandatum transgrederentur acceptum, nec obedientiam custodirent, utrum animae, an corporis, an totius hominis an illam quae appellatur bus tota. Sicut enim universa terra ex multis terris, et universa Ecclesia ex multis constat Ecclesiis; sic universa mors ex omnibus. Quoniam prima constat ex duabus, una animae, altera corpo
Abbreviated transcription (Latin):
puden datexer̃ : Quȩprius eadẽm̃ bra eidẽ m̃ bra erant sed
pudenda ñ erant : Senser̃ ergo nouũ motũ in oboedientis car¬
nis suetã quã reciꝓcã poenã in obedientiȩ suȩ Lã quip peanima
nocorporis seruitio destituebat᷑. Et qđ superiorẽ dñm suo arbi¬
trio deseruerat. in firmiorẽ famulũ ad suũ arbitriũ ñteneat
Necomnimodo habeat subditã carnẽsicut sẽꝑ habere pottuis s&
si dõ subdita mansiss&: Tuncergo cȩpitcaro c̃cupiscereaduer¬
susspiritũ cũ quat̃ trouersia nati sumꝰ trahentes originẽ mostis.
& in m̃bris nr̃isuitiataq natura contentionẽ eius sin eui¬
ctoriã de prima p̃uaricatione gestantes : Ds ucreauit homi
nẽrectũ naturarꝰ auctor ñ utiq uitioꝵ: sed spontedepraua¬
tus iusteq dãnatus. de prauatos dãnatosq generauit Om̃s
it fuimꝰ in illo quand o om̃s fuimus illeunus qͥ ꝑfeminã lap¬
sus ÷ in peccatũ q̃ de illo facta ÷ ante peccatũ Nondũ erat

Expanded text:
pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe animano corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum, cum qua controuersia nati sumus, trahentes originem mortis et in membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uictoriam de prima praeuaricatione gestantes. CAPUT XInem rectum, naturarum auctor, non utique uitiorum; sed sponte deprauatus iusteque damnatus deprauatos damnatosque generauit. Omnes enim fuimus in illo uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus est in peccatum, quae de illo facta est ante peccatum. Nondum erat
Abbreviated transcription (Latin):
nes h ũlurtes. p̃ illius quã futurã speramꝰ & sepeillis
&iã inuiti cedimꝰ Itaq aliquando quãuis ñculpabili
uipiditates ed laud abili caritatem oueam᷑ &iã dũ nolu¬
te sed tũ hui uitae in firmitatẽ gerimꝰ sieas nullas ha¬
beamꝰ tunc potius ñ recteuiuimꝰ. Vitu perati tapłus qͦsdã¬
n& affectio :÷ timere affectionalis qualita ftimidũ ẽẽ. sicut
aliud ÷ iratꝰ aliud iracunđ. aliud ebrius aliudbriosus Vle
affectiones isteaffection ales st̃qualitates Quantũ aũt
ad corpꝰ sicut aliud ÷ pallens aliud palliđ aliud rubens
aliud ribicunđ & si quabũi modi quorplurimis desunt
lẽqualita tẽostã exmaiorib. caus is ita in heres cereut

Expanded text:
e sunt, non illius quam futuram exspectamus. et saepe illis etiam inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolute. sed dum uitae huius infirmitatem gerimus si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. uituperabat enim et dnet, affectio est timere; affectionalis qualitas, timidum esse, sicut aliud est iratus, aliud iracundus; aliud ebrius, aliud ebriosus: illae affectiones, istae affectionales sunt qualitates. Quantum autem ad corpus, sicut aliud est pallens, aliud pallidus; aliud rubens, aliud rubicundus: et si qua hujusmodi, quorum plurimis desunt lem qualitatem ortam ex majoribus causis, at
Abbreviated transcription (Latin):
trationẽ sicut i n omniũ animaliũ generequẽ uocatscriptu¬
ra an imã uiuã Nã & nob̵ nisi ine& &iã ille motus. nec
crescerentnrã corpora. Netungues capillosq ꝓducereT
Sed si hocsolũ e& in nob̵ si ne sensu motuq illo spontaneo

Expanded text:
trationem, sicut in omnium animalium genere, quam vocat Scriptutrationem, sicut in omnium animalium genere, quam vocat Scriptura animam vivam . Nam et nobis nisi inesset etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora, nec ungues capillosque producerent. Sed si hoc solum esset in nobis sine sensu motuque illo spontaneo,
Abbreviated transcription (Latin):
si nehis duob ł sensus incorpore ÷ ł ab anima spontaneus
corporis motꝰ . Sicut aũtprius eẽ deb& nos sequã facere
lta sentire prius ÷ quã mouere Animaergo quõ rest in¬
corporea corpꝰqđ incorporeo uicinũ ÷ sicuti ÷ ignis ł potius
sicutihumor& t̃ra unde carnis corpulentia folidat᷑: quȩ
magis st̃ ad patiendũ subdita quã p̃dita ad faciendũ
Nmihi ergo uid& dictũ factꝰ ÷ homo in animã uiuã nisi
qr senti recoep̃ in corporeqđ ÷ anima te uiuentisq: car¬
nis cestis simũ indiciũ Nãmouent᷑ & arbus tañ tantũ
extrinsecus impellente uedut cũuentis agitant᷑ sed illo mot
qͦ intrins ecus agit᷑ quicqͥt ad increm̃tũ speciẽq arboris ꝑti¬
n& quoducit᷑ sucus in radicẽ uestit᷑q in eaqͥb. c̃statherbȩ
natura ł ligni Nihilit hoꝵsineint̃ nomotu : Sed istemot᷑ñ ÷
spontaneus qualis ille qui sensiu copulat᷑ ad corporis adminis¬

Expanded text:
sine his duobus vesine his duobus vecorporis motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire prius est quam mouere. anima ergo quoniam res est incorporea corpus, quod incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur — quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum. Non mihi ergo uidetur dictum: factus est homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est animatae uiuentisque carnis certissimum indicium. nam mouentur et arbusta non tantum extrinsecus impellente, veluti cum ventis agitantur, sed illo motu quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur succus in radicem, vertiturque in ea quibus constat herbae natura vel ligni: nihil enim horum sine interno motu. Sed iste motus non est spontaneus, qualis ille qui sensui copulatur ad corporis adminis
Abbreviated transcription (Latin):
eã corporaliũ ñ lat& Ipsau usq ad eo aliud qͥd dã sitiuitũ
uult intellegere ł diuina ł dm̃ uđ omni no&iã seipsã suasq
c̃sidera reuistutes ut aliqd ueri cestũq cõp̃hendat. ab hac
ipsorũ qq̃ oculoꝵ lucea uestat . eãq. ad hoc negotiũ ñ tantũ
nullo adium̃to uerũ &iã ñ nullo imped im̃to eẽsentiens
sein obtutum̃tis attollat. Quomodo ex eo genere aliqͥd ẽ¬
cũ eiꝰdẽ generis sũmũ p̃ sit nisilum̃ qđ exoculi semicat quo
illa ñ adiuuat᷑ nisi ad corporeas formas calores que sentien¬
dos hab& quȩ ipsa innum erabilia longedis similia. cuncto
generi corpoꝵ quȩ ñ nisi intellectuatq ratione c̃spicat quo
deigni qͦ lib& sed tam̃ crassioris corporis suimateriã hoc ÷
humidã qͣndã t̃rã q̃ in carnis uersa ÷ qͣli tatẽ ꝑ subtilioris
naturã corporis administrat. id ÷ ꝑ luce &aerẽ : Nullus it

Expanded text:
eam corporalium non latet, ipsa uero usque adeo aliud quiddam sit, ut, cum eam corporalium non latet, ipsa uero usque adeo aliud quiddam sit, ut, cum uult intellegere uel diuina uel deum uel omnino etiam se ipsam suasque considerare uirtutes, ut aliquid ueri certique conprehendat, ab hac ipsorum quoque oculorum luce se auertat eamque ad hoc negotium non tantum nullo adiumento, uerum etiam nonnullo inpedimento esse sentiens se in obtutumcum ejusdem generis summum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adjuvatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos; habetque ipsa innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, quae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo de igne quolibet; sed tamen crassioris corporis sui materiam, hoc est, humidam quamdam terram, quae in carnis versa est qualitatem, per subtilioris naturam corporis administrat, id est per lucem et aerem. Nullus enim
Abbreviated transcription (Latin):
Deindes iñ ÷ c̃tẽnendũ quod med ici ñ tantũ dicunt uerũ&ã
ꝓbares eaffirmant quã uis om̃is caro t̃renã soliditatẽ in pm¬
tugerat. hab& tam̃ in se&aeris aliꝗͥd qđ & pulmonib c̃ti¬
n& & a cordeꝑ uenas quas asteri as uocant diffundit᷑. &ig¬
nis ñ solũ feruidã qualitatẽ . cui sedes iniecoe ł incerebro :
uerũ &iã luculentã quã uelut eliqͣri ac subuolareosten¬
đt̃ in excelsũ cerebri locũ tãquã in celũ corporis nr̃i. Vn
de&radu emicantoculo & decuiꝰ medio uelutrentro
qͦ dã ñ solũ ad oculos sed &iã ad sensus c&os tenues fistule
deducunt᷑ Ad aures uid elic& ad nares ad palatũ ꝓpt̃au¬
diendũ ol faciendũ atq gustandũ ipsũq. tangendi sensũ
qͣ ꝑ̃tatũ corpꝰ ÷ ab eodẽ cerebro dirigi ꝑmedullã ceruicis
simi qͥdã riuuli qͥtangendi sensũ faciant ꝑcunctam̃ bradif¬
fundant Cũ igit᷑ hisqͣsinuntus accipiatanima quicꝗd

Expanded text:
uod medici non tantum dicunt, uerum etiam probare se adfirmant — quamuis omnis caro terrenam soliditatem in promtu gerat, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur et a corde per uenas, quas arterias uocant, diffunditur; et ignis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in iecore est, uerum etiam luculentam, quam uelut eliquari ac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tamquam in caelum corporis nostri. unde et radii emicant oculorum et de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, sed etiam ad sensus ceteros tenues fistulae deducuntur, ad aures uidelicet, ad nares, ad palatum, propter audiendum, olfaciendum atque gustandum; ipsumque tangendi sensum, qui per totum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam ceruicis simi quidam riuuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra diffundant. Cum igitur his quasi nuntiis accipiat anima quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
desc̃ã caritate uenientes. siuitiauocandas . sinamꝰ ut eaquȩ
uereuitias uistutes uocent᷑. Sed cũ rectã rationẽ seqͣnt᷑ iste
affectiones qͣndo ubio post& adhibent᷑ qͥ scas tunc morbos
seu uitios as passiones audeatdicere Qu ã obrẽ&iã ipsedñs
in formas erui a gereuitã dignatꝰ humanã sed nullũ ha¬
bens omninopeccatũ adhibuit eas ubi adhibendas eẽ iu¬
dicauit Neq it in quo uerũ erat hominis corpus & uer
nominis animꝰ falsus erat humanꝰ affect : Cũ ergo eius
in eu angelio ista refer̃t̃qđ suꝑ duritiã cordis iudeorũ
cũ ira c̃tristat᷑ sit q̃d dixerit gaudeo ꝓp̃t̃uos ut credatis
qđ̃ lazarũ suscitaturꝰ & la crimas fuderit qđ c̃ cupiue¬
rit ũ dĩ scipulis suis manducarẽ pasca qđ ꝓ pͥn quante
passi qmetristis fuerit anima eiꝰ p̃ falsũ utiq refert
erũ ille hos mot᷑ cestedis pensationis gratiaita cũ uolu¬

Expanded text:
de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia ita cum uolu
Abbreviated transcription (Latin):
deqͦ facta Rillud a quo facta tmedia. ita superiorib: affici
potest ut ꝓficiat. sicut inferiorib. ut deficiat Deanimꝰ
humana lo qͦr A morergo in hans habere qđ amat᷑ cupi¬
ditas ÷ Io autẽ habens eoq fruens l&ia Eugiens qđ ei aduer¬
sat᷑ timor ÷ Iq si accederit sentiens tristitia ÷ Est& in¬
I&itia. animi diffusio Tristitia animi c̃tractio cupidi¬
tas animiꝓ gressio: Timor animi fuga÷. Diffundit᷑ it

Expanded text:
de quo facta, et illud, a quo facta est, media: ita substantiam adfici potest at proficiat, sicut inferioribus ut deficiat. de anima lus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. itia, animi diffusio; tristitia, animi contractio: cupiditas, animi progressio; timor, animi fuga est. Diffunderis enim
Abbreviated transcription (Latin):
manã Illud &iã ñ minꝰ cestũ ẽẽdeb&animã ñ eẽnisi crea¬
turã dĩ Quaꝓ pt̃ sineq. decorpore. Neq deanimairratio¬
nali neq: deseipso ds̃ animã hominis fecit. Aestatut
agerec̃ iecturis. sed diun a testimonia ꝑscrutari Qđ ergo
ꝑ ange lostã quã parentib ds creatanimas nulla mibi
dec an emicis libris occurrit auctoritas. Multũminitaq:
exmundi corporeis elem̃tis. Om̃e quippecorpus in om̃e

Expanded text:
manam. Illud etiam non minus certum esse debet, animam non esse nisi creamanam. Illud etiam non minus certum esse debet, animam non esse nisi creaturam Dei. Quapropter si neque de corpore, neque de anima irrationali, neque de seipso Deus animam hominis fecit, restat ut agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo x angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud moue
Abbreviated transcription (Latin):
uenio : Ipsa uoluntas mala ñ nisi alicuĩ uoluntas ÷ ꝓfo¬
ctonature. Etangelus qͥ ppe& homo naturȩ st̃ Nit
potest homo eẽ nullius uoluntas quando ÷ uoluntas
Etantũ ualente ȩ uoluntates ut eart natura r& quarũ
st̃ faciant qualitates : Nã siq̃ rat᷑qualis sitangelus
ł homomaleuo luntatis. rectis simeres pond&m alus
maigis accipiens qualitatis nom̃ ex ualuntatem ala quã
maleutendo delinquimꝰ qr inumanort affectuũ ꝓ¬
pri&as hominis indicat oreatorẽ. qualitas bona łma
la significat uoluntatẽ. Ac si motꝰ hiquȩ i n omnib
affectiones idem ippse in beneutentib: uistutes & in ma¬
leui uentib passiones siue ꝑt᷑bationes autut quidã
uolunt egritu dines fiunt
IRΛLISSIM ETeneamꝰ animȩnaturã nec inna¬
turã corporis c̃uesti . ut quȩiã fuit anima fiatampꝰ
pec innaturã animȩ irrationalis. ut quȩ fuitanima
hominis fiatpecoris. nec in naturã dĩ ut quȩ fui tanima

Expanded text:
alicujus voluntas est profecto naturae. Et angelus quippe et homo naturae sunt. Non enim potest esse nullius voluntas, quando est voluntas. Et tantum valent eadem voluntates, ut earum naturarum, quarum sunt, faciant qualitates. Nam si quaeratur, qualis sit angelus vel homo malae voluntatis: rectissime respondetur, Malus; magis accipiens qualitatis nomen ex voluntate mala, quam male utendo delinquimus. Quia humanorum affectuum proprietas hominis indicat Creatorem; qualitas, bonam vel malam significat voluntatem; ac sic, motus hi qui in hominibus affectiones sunt, iidem ipsi in bene utentibus virtutes, et in male viventibus passiones, sive perturbationes, aut, ut quidam volunt, aegritudines fiuntnaturam non in naturam corporis converti, ut quae jam fuit anima, fiat corpus: nec in naturam animae irrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris: nec in naturam Dei, ut quae fuit anima,
Abbreviated transcription (Latin):
siderx qͣnta sagacitate cõp̃henderit. quã multarerũ mũ¬
danarũ cogitatione seimpleuerit. quis pos siteloqͥmaxi¬
mesiuelimꝰ ñ a ceruatĩ cuncta c̃gerere sed in singulis immo¬
rari In ipsis postremo errorib. & falsitatib. defendendis

Expanded text:
siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum munsiderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ bonũ habeatinnatura unde ista potuit in uenire
opera quã mirabilia quã stupenda in dustriahuma¬
napuenerit qͦ in agricultura qͦ in nauigation e ꝓfece¬
rit q̃ in fabricatioequoꝵq uasoꝵ ł &iã statuarũ &¬
picturarũ uari& ate ex cogitauerit & impleuerit quȩ
dis inrationabilib. animantib: quȩ & quanta reperit
Aduersus ipsos homines totgenera uen enorũ totarmo¬
rũ totmachinam̃toꝵ Et ꝓs alutemostalituenda atqħ:e¬
paranda quot medicam̃taatq aqd ium̃ta cõp̃hendit. puo
luptate fauciũ quotẽ dim̃ta &gurȩirritam̃ tareperitus
Ad indicandas & suadendas cogitationes quã multitu¬
dinẽ uari&latẽq signoꝵ ubi precipuũ locũ uerba & lat̃ẽ
tenent. Ad delectandos animos quos elocutionẽ sornatos
quã diuersoꝵ carminũ copiã. Ad mulcendas aures quot
organamusica quotcanti lene mođ ex cogita uerit qͣntã
periciã dim̃sionũ atq numeroꝵ Motusq & ordines

Expanded text:
ntum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum picturarum varietate excogitaverit et impleverit; quae dis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is t̃tius int̃utrũq in quome moriã ui gerede monstrant
Necũ sensũ seqͥt᷑motꝰ. ñ c̃nectat homoqđ faciendũ ÷ si fue¬
officia ł sentiendi ł mouendim̃ bra ł motꝰcorporis remi¬
niscendi satis qd ualerent singuledeclarar̃ eisq adhibi¬
tacuratio cuireireparande ꝓfeceritex ploratũ ÷ Sed ani¬
ma inistis tãquã inorganis agit. Ni hilhoꝵ ÷ ipsa seduii¬
ficat & regitomã & ꝑ hȩc corpori c̃subr Et huic uitȩ inqua

Expanded text:
omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fueofficia vel sentiendi, vel movendi membra, vel motus corporis reminiscendi, satis quid valerent singulae declararum, eisque alhibita curatio cui rei reparandae profecerit exploratum est. Sed anima in istis tanquam in organis agit; nihil horum est ipsa: sed vivificat et regit omnia, et per haec corpori consulit, et huic vitae, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
cepto tangendi sensuq̃ ꝑtotũ corpꝰ diffundit᷑ Qui tam̃
&iã ipse ab eadẽ anteriorepastecerebri. ostendit᷑ habere
uiã suã quȩr& rorsus ꝑuesticẽ atq ceruicẽ ad medullã
spinedequalo quebam paulo antededucit᷑ Vndehab̵
utiq sensũ intangendo & facies sicut totũ corpꝰ. exceptis
sensib: uidendi audiendi ol faciendi gustandi qui in
sola facie prȩlocati st̃ Ideo scriptũ arbi tror qđ in faciẽ
ds̃ sufflauerit homini flatũ uitȩ cũ factꝰ: in animã uiuã
Anteriorqͥꝓpepars. posteriori merito p̃ponit᷑ Quia &bsta
ducit. illa sequit᷑ : Etabista sensus. ab illa motꝰ ÷ sicut c̃si¬
liũ p̃ceditactionẽ. Etquõ coporalis motꝰ quisen sũ seqͥt᷑
sin eint᷑ uallis tẽpoꝵnullus ÷ a gereaũtin t̃ualla tẽ poꝵ
spontaneo motu. nisi ꝑ adiutoriũ memoriȩ ñ ualemꝰ. Ideo
trestã quã uentricu licerebri demonstrant᷑ Vnꝰ ante¬
rior ad faciẽa qͦ sensus om̃is. alt̃posteriora ceruice a quomat᷑¬

Expanded text:
cepto tangendi sensu, qui per totum corpus diffunditur; qui tamen etiam ipse ab eadem anteriore parte cerebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo ante, deducitur, unde habet utique sensum in tangendo et facies, sicut totum corpus, exceptis sensibus uidendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, qui in sola facie praelocati sunt — ideo scriptum arbitror, quod in faciem deus sufflauerit homini flatum uitae, cum factus est in animam uiuam. anterior quippe pars posteriori merito praeponitur, quia et ista ducit, illa sequitur et ab ista sensus, ab illa motus est, sicut consilium praecedit actionem. Et quoniam corporalis motus, qui sensum sequitur, sine interuallis temporum nullus est, agere autem interualla temporum spontaneo motu nisi per adiutorium memoriae non ualemus, ideo tres tamquam uentriculi cerebri demonstrantur: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo mot
Abbreviated transcription (Latin):
aerplerũq dr̃spiritꝰ quanquã & animã eundẽ aerẽ appel¬
ln uerint. utiã ñ possit inueniri nom̃ quo ppriedistin¬
guat᷑ istanatura q̃ nec corpꝰ nec ds̃ ÷ necuita si ne sensu
qͣlis potest crediin arborib: nec uitasi nerationali m̃ te
qͣlis ÷ in peconib : seduita nuncminor quã angelor p& fu¬
tura qđ angeloꝵsi exp̃cepto sui creatoris hic uixerit
nodes itaut̃ id ÷̃ deqͣ uelut materie facta sit ł deqͣ ꝑ fecta
bectaq natura defluxerit . uelut rũ omnino exnihilo
facta sit . &iã si dubitat᷑ & q̃rit᷑ illud tam̃ minime dub:¬
sit. aut nnihil fuit. aut hoc qđ ÷ñ fuit. Ceste sexto
diefecit dr̃ hominẽ adimaginẽ suã ubi &iã dictũ mas¬
culũ & feminã fec̃ eos. Quorũ tractatũ illud superius
ubi imagodĩ cõmemorata ÷ scđm animã hoc aũtubi
sexus differentiascđm carnẽ aocipiebamꝰ Et quotor

Expanded text:
r spiritus. Quanquam et animam eumdem aerem appellaverunt, ut jam non possit inveniri nomen, quo proprie distinguatur ista natura, quae nec corpus, nec Deus est, nec vita sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nequalis est in pecoribus, sed uita nunc minor quam angelorum, et futura, quod angelorum, si ex praecepto sui creatoris hic uixerit. Unde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit uel de qua perfecta beataque natura defluxerit uel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi dubitatur et quaeritur, illud tamen minime dubisit; aut enim nihil fuit aut hoc, quod est, noecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ Lineã÷ ut doctis simi atq excellentes uiri ñ dixeres edratio¬
cinando ꝓhauered ongitudo sĩ plex q̃ in corporeꝓrsus neq̃ un
inueniri eo qđ om̃ e corpꝰ langituidine langũ sit ñ tam̃ ipsa
sitdongitudo neq pos sit sic eẽ longũ. ut ñ latũ simulaltũq
sit. Quo circa sicut auint &iãsi araneȩ filũ cogitaueris. qluti
ciabilẽ longitudinis suȩlatitudinẽatq altitudinẽ Igt᷑ si
ut fateri ueritas cogiti aliud ÷ longitudoquã latitudo sepo¬
sitalatitudinẽ. solã longitudinẽ cagitemꝰ Scioh hanc ean¬
dẽ liqͥdo c̃spiciñ eẽmultoꝵ. Quã cũ marciusq̃q̃ philo sophus
ne gar& mathematico ad rasto seuidere cũ lineas fabroꝵui
ingeniũ dissimile prthagore. Sed ñ idcirco tardioib despe¬
randũ ÷ modo ł auctoritatecedamꝰ qͥ rati onẽ forteñ capimb
Hecergodeqͣloqͥ instituerã longitudo cũ fueritꝓuncto incho¬
ata punctoq finita qđ a grecis grãma anr̃is linedicit᷑ Lã

Expanded text:
mus. linea est, ut doctissimi atque excellentes uiri non dixere solum, sed ratiocinando probauere, longitudo simplex, quae in corpore prorsus nequeat inueniri eo quod omne corpus longitudine longum sit, non tamen ipsa sit longitudo neque possit sic esse longum, ut non latum simul altumque sit. quocirca sicut aiunt etiam si araneae filum cogitaueris, quia uciabilem longitudinis suae latitudinem atque altitudinem. igitur si, ut fateri ueritas cogit, aliud est longitudo quam latitudo, seposita latitudine solam longitudinem cogitemus. scio autem hanc eandem liquido conspici non esse multorum, quam cum Marcius quoque philosophus negaret mathematico Adrasto se uidere, cum lineas fabrorum ingenium dissimile, Pythagorae. sed non idcirco tardioribus desperandum est, modo ut auctoritati cedamus qui rationem forte non capimus. Haec ergo de qua loqui institueram longitudo cum fuerit puncto inchoata punctoque finita, a Graecis γραμμή, a nostris linea dicitur. iam
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eos eẽcestis simi sumꝰ ꝑueni re meruer̃ Postca sũ h. homi¬
nis p̃nisi ad gratiã suã os uoluit ꝑtinereut homo accedat
adeũ Neq nisi ad gratiã suã uoluit ꝑtinereut homoñ rece¬
databeo Hancgratiã posuit in illo in quosostẽ consecuti
sumꝰ p̃destinati scđm ꝓpositũ eiꝰ qui uniuers a operat᷑: Acꝑ¬

Expanded text:
os esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis non nisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad cum, neque nisi ad gratiam suam voluit pertinere, ut homo non recedat ab eo. Hanc gratiam posuit in illo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur
Abbreviated transcription (Latin):
mulatio caritatis: Spiritus malus. sꝑiritꝰ m̃dacir
nei orillo simulatioueritatis Spiritus maluse
spiritus liexuriȩ ꝓequi orillo simulatiorastitatis
Spiritꝰmalus ÷ spiritus a uaritie pequi orillo ÷ simu¬
latio miseri cordiȩ Spiritus malus ÷ intẽperantia
nequi orillo ÷ simulatio parciratis Spiritus malis ÷
sꝑirituserroris. nequiorillo ÷ simulatioreligionis ::¬
qd nodcculte ab lato ꝑximꝰ leditur: Etcalũniañ ÷
pisi qͣndo falsi criminis obiectione ꝓximoledit᷑¬

Expanded text:
 mendacii; nequior illo simulatio veritatis. Spiritus malus, spiritus luxuriae; nequior illo simulatio castitatis. Spiritus malus, spiritus avaritiae; nequior illo simulatio misericordiae. Spiritus malus, spiritus intemperantiae; nequior illo simulatio parcitatis. Spiritus malus, spiritus erroris; nequior illo simulatio religionisno occulte ablato proximus laeditur; et calumnia non est, nisi quando falsi criminis objectione proximus laedit
Abbreviated transcription (Latin):
homicidiũ adulteriũ falsũ testimoniũ fustũ rapina
suꝑbia inuidia auaritia & si lon gotẽ poretẽporetenu¬
eritira cundiã Rebri&as si assidua sitineormꝰ umero
a peccatis ipsis abstinuerit. illo transitorio ignedeqͦ ait
napłus purgariñ poterit. sed & naillũ flãmas in eullore¬
rias & alisurdas nominis dignitas acceptabiles faciat¬

Expanded text:
furtum, rapina, superbia, invidia, avaritia; et, si longo tempore teneatur, iracundia; et ebrietas, si assidua sit, in eorum numynas erogaverit, et a peccatis ipsis abstinuerit; illo transitorio igne de quo ait Apostolus, purgari non poterit, sed aeterna illum flamma sine ullo rerias et absurdas nominis dignitas faciat acceptabiles. Si