comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aurum ge̾me. lapillique. ali¬
am nuliam nse utilitatem h̾nt.
¶udus mulebris est.quoniu¬
lier mundior fit. continẽt᷑ eospe¬
culum macule ungenta. uasa
ungnentaria. ⁊ siqua similia
dici possunt. ulu̾ti labitiori usus
garita qmͣ mułres h̾re soient ir¬
ticulacrochi funcia. sicut ⁊ imu¬
her pot̾ ee munda non tñ orna¬
ta. ut solec continge̾ in hiis qͥse
emundau̾nt loce mbalnco. n
se ornau̾int. ⁊ contͣ est. aliqua er
stimpno statim ornata. non tñꝰ
mundata. Margarita si non so¬
luta sint. ułquia alii lapĩdes et¬
siquid̾ exentiles sint dicend̾ẽ
sint rosoluti ut ꝯponatur loco
ornam̃torum sunt. ꝙ si adhuc
sunt rudes lapilli uł margarite
uł gẽme ornam̾torum loco non
erunt. insi alia mens fu̾it testan

Expanded text:
sunt: aurum gemmae lapilli, quia aliam nullam in se utilitatem habent. mundus mulieris est, quo mulier mundior fit: continentur eo specula matulae unguenta uasa unguentaria et si qua similia dici possunt, ueluti lauatio riscus. garita, quam mulieres habere solent, reticula crocyfantia. sicut et mulier potest esse munda, non tamen ornata, ut solet contingere in his, quae se emundauerint lotae in balneo neque se ornauerint: et contra est aliqua ex somno statim ornata, non tamen conmundata.Margarita si non soluta sunt uel qui alii lapides si quidem exemptiles sint, dicendum est sint resoluti ut componantur, ornamentorum loco sunt. quod si adhuc sint rudes lapilli uel margaritae uel gemmae, ornamentorum loco non erunt, nisi alia mens fuit testant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tunc pat̾ fa. cum more̾tur ue̾¬
dicare potit suum ẽe. s si quadi¬
siributio eius reifc̾a est. tunc int̾¬
est quomodo sit legatum. Si
fc̾m aurum legatum est omne
ad eum ꝑtinet cui legatum est
exquo aurd aliquid est effeccur
siue iosium siue alt̾ius usionis
emblemata signa aurũ muli¬
ebre ⁊ ceta̾ quehus reb st̃ sili̾a.
S si infectum est legritumq eiꝰ¬

Expanded text:
 tunc pater fami lias, cum moreretur›, uindicare potuit suum esse. sed si qua distributio eius rei facta est, tunc interest, quomodo sit legatum. si factum aurum legatum est, omne ad eum pertinet cui legatum est ex quo auro aliquid est effectum, siue id suae siue alterius usionis  aurea emblemata signa aurum muliebre et cetera, quae his rebus sunt similia. sed si infectum legatum e
Abbreviated transcription (Latin):
mos compitat. namargento
nimos q. suum cẽt sine dubio
non debetur idq. incrẽdito eẽt ħ
nendicari non possit. ¶Cin ant̃
us argentum fcm̾n legatur si frãc¬
tum non collusum sit non cõti¬
netur. seriuis enim eriminat
aurimm uł argentum fr̃m idindi
quo cõmode uti possummus argẽ¬
tum aut̾ fraccum ⁊ collisum n̾
made meam disfinitionem. s
infecco contineri. ¶Eni legat̾

Expanded text:
mos computat. item argento quod suum esset, sine dubio non debetur id, quod in credito esset: hoc uindicari non possit.Cui aurum uel argentum factum legatum est, si fractum aut collisum sit, non continetur: Seruius enim existimat aurum uel argentum factum id uideri, quo commode uti possumus, argentum autem fractum et collisum non incidere in eam definitionem, sed infecto contineri.Cui lega
Abbreviated transcription (Latin):
argentum signatum legritum
philippi sunt. Itemq niusm¬
ata ⁊ sumlia. ¶Argento legrito
non puto uentris ca̾ hita scãphi¬
a contineri. quia argenti mio
non hecur. ¶Argentum fc̾m roc¬

Expanded text:
argentum signatum legatum filippi sunt itemque nomismata et similia. Argento legato non puto uentris causa habita scafia contineri, quia argenti numero non habentur. Argentum factum rec
Abbreviated transcription (Latin):
reittimur ut idemcurator ⁊ bomꝰ
⁊ uentri detirr. s ⁊ si creortores iu¬
stent. uł qui sꝑat se successuru
diligentius atq arcispͤtius id
fi debebit. ⁊ plures si desident᷑. om¬
di sunt mult̾ autem inpossonẽ
imiisa ea sola sñ quib mturere
curator conilituendꝰ ẽ. ꝗ cibũpo¬
tum ⁊ uestimitum tectũ muli

Expanded text:
re utimur, ut idem curator et bonis et uentri detur: sed si creditores instant uel qui sperat se successurum, diligentius atque circumspectius id fieri debebit et plures, si desiderentur, dandi sunt. Mulier autem in possessionem missa ea sola, sine quibus fecurator constituendus est, qui cibum potum vestitum tectum mulie
Abbreviated transcription (Latin):
contendatur decretum int̾po¬
int p̾cor adexemplim carbom¬
ami ecc̾i. ⁊ ita duns adriamisch¬
uentris nomme possonem unt¬
ti desidat. nicħ noui decernet
isi manifesta sit calumpmate
mułr ceb̾x eam decretum elige̾
⁊ ubi om̃ino nire dubitarĩpo¬
tĩt. an exeo p̾gnanisit decreto
tuendaes ne p̾idicium ꝑti
fiat itemq est ⁊ si status contro
exhuidem cansis uentri quor
subuenre p̾torem deb̾e̾ non
dubitamus eo facilius ꝙ fau¬
orabilior est cansa ꝑtus ꝙͣ pi̾
partui enm mħ fauetur ire
mlucem ꝓoucatu⁊ puout
infamilia deducatur. ꝑtus el
iste alenoni est. qui⁊sm õtm̃¬
rei p̃ublice nascit. ¶Eigin
prima uxore p̾gnante facta
moxalam duxit eamcopri¬
nantem fec̾it diemq sinim
obierit edcm anibob suffici¬
et. indel cum nenio conten¬
dit nec calũpmatrice̾ dicẽt.
¶uociens aut̾ uent̾ mposso¬
nem mttit᷑ sol mułr curato¬
rem uentri pete. sol ⁊ bonis.
Ssiquid̾ tm̃ uentri curator
datus sit creditorib mittñd̃e

Expanded text:
contendatur: decretum interponit praetor ‹ad› exemplum Carboniani edicti. et ita diuus Hadrianus Cluentris nomine in possessione mitti desiderat, nihil noui decerneret: nisi manifesta sit calumniatrix mulier, debere eam decretum eligere: et ubi omnino iuste dubitari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partui fiat. ideex hisdem causis uentri quoque subuenire praetorem debere non dubitamus, eo facilius, quod fauorabilior est causa partus quam pueri: partui enim in hoc fauetur, ut in lucem producatur, puero, ut in familiam inducatur: partus enim iste alendus est, qui etrei publicae nascitur. Si quis prima uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit. Quotiens autem uenter in possessionem mittitur, solet mulier curatorem uentri petere, solet et bonis. sed si quidem tantum uentri curator datus sit, creditoribus permittendum
Abbreviated transcription (Latin):
Sint lib̃i p̾tĩti etiam contͣtab¬
ulas cum ip̃is pot̾ acciꝑe. ¶ Sipr
mirii p̃gnante filium emanci¬
pau̾it non etiam totum repe¬
lli ut̾usd. namq natus sol p̃ri
fuisse. uł ex eo p̃gnans nõ fuisie

Expanded text:
ti, etiam contra tabulas cum ipsis potest accipere. Si pater nuru praegnate filium emancipauerit, non in totum repelli uterus debet: namque natus solet patri fuisse uel ex eo praegnas non esse
Abbreviated transcription (Latin):
niułri assignare. ¶dem aitas
custodienta ea que sũ custodia
salua ee nͥ possut custodem ab
h̾rde ponendum ut puta padri
⁊ si non dum messis uindennai¬
ue fc̃a sit. ⁊ si fu̾it controu̾̃nia qnͣ¬
tum onminui oꝑteat arbitrũ
tandimisit.. ¶uratore aut̾ꝯ

Expanded text:
ieri adsignare. Idem ait ad custodienda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si nondum messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum. Curatore
Abbreviated transcription (Latin):
chus legatui fin̾t testõ idq
legatim repndiauo. demde
ee inch̾omimus eundem uen¬
dicare possum. ¶ Siei qui in
hostum pot̾ate est legatum
fu̾it.⁊ is ap̃ hostes decessi̾t mil¬
lius moniti legatum erit ꝙ̃¬
ins post hinumio confiriuari

Expanded text:
chus legatus fuerit testamento idque legatum repudiauero, deinde e, nihilo minus eundem uindicare possum. Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, quamuis postliminio confirmari
Abbreviated transcription (Latin):
ticius debint mri zamingulo
h̾rdes eorim asepticio pete posti
eĩ hr̾oitatis confusa obligo̾ int̾¬
cid̾at. s fidicomissi rẽpetitio er¬
at. cunus equitas defecit hiisꝗ
multa exyrditate consump¬
sisseꝓponũtu. ¶Tp.
exalia equis portõmo peci ͭi
pollicrete minore fr̾e nt acc¬
ptocto p̃tio hr̾ditatem fr̃ib
concedet ⁊ mincem eos quier
eadem mr̃e erant. siquis eoꝵ
hr̃s non finss subintuat polie¬

Expanded text:
Titius debuit matri et auunculo, heredes eorum a Septicio petere possenim hereditatis confusa obligatio interciderat, sed fideicommissi repetitio erat: cuius aequitas defecit his, qui multa ex hereditate consumpsisse proponuntur.ex alia aequis portionibus, petit a Polycrate minore fratre, ut accepto certo praedio hereditatem fratribus concederet: et inuicem eos, qui ex eadem matre erant, si qui eorum heres non fuisset, substituerat.Pol
Abbreviated transcription (Latin):
R̾em ⁊ auu̾culum eosdemq cꝰ¬
ditores suos hrdes scripsit lucius
ticiis ⁊ eorum fidicomisitut
post mortem remtuent ꝙ ex
ref.amiliari testatoris fu̾it᷑ suꝑ
septicio. h̾rdes ñ modicam ꝑtẽ
bonoꝵ testatoris consumpẜut.
⁊ multos hrdes reliq̾it quib sci¬

Expanded text:
rem et auunculum eosdemque creditores suos heredes scripsit Lucius Titius et eorum fidei commisit, ut post mortem restituerent, quod ex re familiari testatoris superfuerit, Septicio. heredes non modicam partem bonorum testatoris consumpserunt et multos heredes reliq
Abbreviated transcription (Latin):
adhrdem suum tnͣfert lega¬
tumitaq si puriun legatũ
sit exdie mortu di et eñis cro¬
it. ¶ Si uo postdiem sint
legata relicta similimodo
atq ĩpͣis diet cedit. insi forte
non trͣsit. nam hiꝰ diesñ anced¬
it ut płrt᷑a si nusfructus sit pͦ¬

Expanded text:
ad heredem suum transfert legatum.Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte non transit: nam huius dies non ante cedit, ut puta si us
Abbreviated transcription (Latin):
restitu enda testatorem sensisst
atq etiam si señsisserum᷑ ħ fin̾t
approbatum ita eiis quor peti¬
tioneni fore si n̾ minꝰ mqͣntiͣt¬
ate que falcid̾. noiẽ remanet
foret qmͣ in qnͣtitate dotu. ¶ Ro¬
gatus hrorrtatem restinie̾ sep¬
fundos quos defunctus pignori
acceꝑit uendrdit. pp̾ea pigno

Expanded text:
restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis.Rogatus hereditatem restituere Sepfundos, quos defunctus pignori acceperat, uendidit et pro
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ nistica tꝑr messium. et.a¬
rearum delegata fu̾nt ⁊ er cotꝑr
cibaria crrõne domini sinmĩꝙͣ
acceꝑint excepto custode p̃cnoꝵ.
⁊ arearum ⁊ cibaria concubniͦ
turum claũdnis m̾ito. nam si
eod̾ modo quo aput trstatorem
fu̾int ⁊ aput concubinam fu
turam legaiit non debebunt᷑
enis temꝑis dequo q̃itima ẽ ciba¬
ria uerũsi uelit in imimss̾ium u¬
banum abhus tnͣsfe̾ntur debeb¬

Expanded text:
 rustica tempore messium et arearum delegata fuerint et eo tempore cibaria ex ratione domini sui numquam acceperint excepto custode praedii, t arearum, et cibaria concubinae turum. Claudius: merito: nam si eodem modo, quo apud testatorem fuerunt, et apud cotura legauit, non debebantur eius temporis, de quo quaesitum est, cibaria: uerum si uelut in ministerium urbanum ab his transferentur, debeb
Abbreviated transcription (Latin):
nre. Pap̾. Scripto hr̃de deliban¬
te filius exhrdatus mortem obiit
atq itascriptus hr̃s omisat ħ̾rdita¬
tem nepos ex illo filio susceptus
auosuus hr̃s erit nepos n pr̃ uide¬
erit cum etiamꝓpẽ finit in potãte
n pr̃ eum imhc successione ꝑ̃ueni̾t

Expanded text:
num.Scripto herede deliberante filius exheredatus mortem obit atque ita scriptus heres omis‹i›t hereditatem nepos ex illo filio susceptus auo suus heres erit neque pater uideerit, cum et ipse fuerit in potestate neque pater eum in hac successione praeuenerit.
Abbreviated transcription (French):
adiri poti̾t extestõ hnr̃ditas ascͥpto
stat niremtestati nire testi uide¬
br̃ obititisse. ¶ Nonsic ꝑentib liror
ut lib̾is pentum debetur hr̾ditas ꝑ¬
ins admittit. lib̾os nature sił ⁊ ꝑent̾

Expanded text:
ento hereditas a scripto stat iure intestati, iure testati uidebitur obstitisse.Non sic parentibus liberorum, ut liberis parentium debetur hereditas: pserationis admittit, liberos naturae, simul et
Abbreviated transcription (Latin):
illiquid̃ legatum debet᷑ur. in¬
chi aut̾ portõ mutił fiebat.
nanicum imi legatum siti
ta cicio si seiam uxorem du¬
xit hr̃s meus .c. dato si quid̾ se¬
ia moriatur defet tus condco
nichꝰ ad hrdem siuim eim tnͣ¬
smitt̾e qr morte ens condito

Expanded text:
illi quidem legatum deberetur, Stichi autem portio inutilis fiebat. nam cum uni ita legatum sit: 'Titio, si Seiam uxorem duxerit, heres meus centum dato', si quidem Seia moriatur, defectus condicinihil ad heredem suum eum transmittere, quia morte eius condicio
Abbreviated transcription (Latin):
distrissent. ⁊tem alias pignori
dedissent hr̃ditate postea resti¬
tuta ꝯstat ereo fco cet̾arũ quor
portonũ uenditiones ⁊temq
pignora confirmari. De.¬

Expanded text:
distraxissent, item alias pignori dedissent, hereditate postea restituta constitit ex eo facto ceterarum quoque portionum uenditiones, item pignora confirmari.
Abbreviated transcription (Latin):
tont si quis eoꝵ sinc ub̃is prior
diemsuum obierit ꝑtemmã
suꝑsiti fr̃i restituat. ꝙ si ut̾q sñ
dib̃is diem sium obierit om̃e
hr̾ditatem meam ad neptem
mean claudiam puenire uo¬
iuꝑiitute filio nonissimo sine
liõis neptis prmiaquid̃ facier¬
ꝑꝑ conditionis u̾bã non admi¬
tti incebatur. s cum infidui cõ¬
missis uoluntatem sp̃tari cõ
uenat ab surdum eẽ Rnoit
cessante prmia subitutõne
ꝑtis nepti petitionem deneg¬
ari. qm totum nr̃e nount a¬
nuii si nonissimꝰ fru quor porti¬
onem suscrͣpͣiss. ¶ Peto ate u¬
ror clarissima ut cum morie¬
rishrditatem mneam restituaᷤᷤ
filiis meis uł nm eoꝵuł nepo¬
tib meis cui uolu̾isi ił cognat¬
is meis cinnoles extota cogna
tionem fid̾icõmissi fcãm uideri
cirea nepotes a̾ aut crcõs cogna¬
tos facultatem elĩgenor d̾atã
Exceti aĩit̾ cognatis si nepot¬
essuꝑ ee̾nt non recte mulrem
p̾scrĩpͣtos defiq̃ en tenogͣdune¬
potum excognatis qmͣ uelit ꝑ¬

Expanded text:
to, ut, si quis eorum sine liberis prior diem suum obierit, partem suam superstiti fratri restituat: quod si uterque sine liberis diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam pervenire vosuperstite filio, novissimo autem sine liberis neptis prima quidem facie propter condicionis verba non admitti videbatur: sed cum in fideicomueniat, absurdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti petitionem denegari, quam totum habere uoluit auus, si nouissimus fratris quoque portionem suscepisset. 'Peto de te, uxor ‹ca›rissima, uti cum morieris hereditatem meam restituas filiis meis uel uni eorum uel nepotibus meis uel cui uolueris uel cognatis meis si cui uoles ex tota cognattionem fideicommissi factam uideri, circa nepotes autem ‹et› ceteros cognatos facultatem eligendi datam: ex ceteris autem cognatis, si nepotes superessent, non recte mulierem praescriptos: deficiente uero gradu nepotum ex cognatis quam uelit per
Abbreviated transcription (Latin):
successor ¶Accones temꝑarie¬
extreren. solent ẽẽ euicta hr̃¬
ditate ab eo qui posteaqͣ. fidei¬
cõmiaanani restituit hroita¬
tem inctus ẽ .s. ⁊ añ restitũtio¬
nemute cum eo contestata. po¬
testas enim enctõnis tollit in¬
tellectum resitutionis in debi¬
to fidĩ cõmisso ꝯstituto. piane
si fidĩ cõmissũ ab eoquor ꝗ pꝰea
incit relictum ẽqr possor ĩ rõe¬

Expanded text:
successor.Actiones temporariae Trebelliani solent esse euicta hereditate ab eo, qui, posteaquam fideicommissam restituit hereditatem, uictus est, scilicet ante restitutionem lite cum eo contestata: potestas enim euictionis tollit intellectum restitutionis indebito fideicommisso constituto. plane si fideicommissum ab eo quoque qui postea uicit relictum est: quia possessor in r
Abbreviated transcription (Latin):
retũ desid̾ante cogendũ mssi¬
tutum adireuͥ nulla porͣtio
remansura sit aput eum.a.¬
tinisi confenim uł post tp̃c c
fructib rogatꝰ ẽ redde̾. s ⁊ si nͥ
fructib rogatus ẽ redde̾. n̾ erit
ydonea qñtitas. adnfendam
adeundi nccͣtstni nͨ ad re
ꝑtinebit si por etiam lib̾tatẽ
acceꝑit. ut enĩ pecuniam ata
ns lib̾catem ad cogendu̾ nti¬
tutum accepisse s̃ atis esti
Q si prior retusaret placuit
Ent recta ina scdi possirs postu¬
lare ut hrs ad eat ⁊ sibi reni¬
ptuat. ¶ Qund gͦ si nõ aliis
ip̃i hr̾di rogatũs sit remtuere
quna non d eid qn qͣrta red¬

Expanded text:
tantum desiderante cogendum institutum adire, ubi nulla portio remansura sit apud eum, utique si confestim uel post tempus cum fructibus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus rogatus est reddere, non erit idonea quantitas ad inferendam adeundi necessitatem. nec ad rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› adeat et sibi restituat.Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non d
Abbreviated transcription (Latin):
am hrditatem extrebeli. cum
susp̾ta dicetur totam recẽpit.
si ipt̾ quo rogatus sit alii resti¬
tũe totum restitue cogeturet
erit mhͣc quo restutõne trelłõ.
locus. quart. mĩ enĩ falc̾. nire
fid̾icõmissarius retie non po¬
or ut adiretur hr̾ditas desid̾ass
fid̾icomissum scdo̾ loco datu
int̾cidͣis. cum enim semela¬
dita est hr̾ditas omis uolim¬

Expanded text:
Trebelliano, cum suspecta diceretur, totam recepit, si ipse quoque rogatus sit alii restituere, totum restituere cogetur. et erit in hac quoque restitutione Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae iure fideicommissarius retinere non po nisi prior, ut adiretur hereditas, desiderasset, fideicommissum secundo loco datum intercidisset: cum enim semel adita est hereditas, omnis defun
Abbreviated transcription (Latin):
tint supp̾mas cefimeti p̾ces cõse¬
quatur aliquid exuoluntate.
ꝙ fortis probatur si post ĩple¬
tam condilonem coaccusest
adire. namsi pendñte condi¬
tione duru̾ erit idem probart
cum ⁊ falcidiam pẽintñdo po¬
tit induce̾. nec ignoro possedi¬
ci illo modo fidĩ cõmissi perͣitõ¬
nem denegadam ei qui uira
sepulcrorum acquiri mnsecit᷑.
adeo senatus nicħ aput ẽum
relinq̾re. in̾ nec faic̾. ex̾cere
possit. nec p̾cẽptio apiit eum

Expanded text:
it supremas defuncti preces consequatur aliquid ex voluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui, iura sepulchrorum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum relinquere, ut nec Falcidiam exercere possit nec praeceptio
Abbreviated transcription (Latin):
ht̾t a quib dam pecumam exege¬
rit. ¶ Qui dsi post tpc̃ hr̾oitatẽ
restitũe rogatus usuras a cebito¬
rib hr̾ditariis ꝑceptas quarum
dies postmortem creditoris cessit
renitue non cogitur quib nõ
eractis oĩm niurarũ accio. nã
hr̾ditaria stpulo fint extrebenꝰ
tnͣfferetur. ⁊ iõ nec indebiti peci¬
tio erit acsiłr ⁊ hrditario credi¬
torisi medii temꝑis non soluã¬
tur isure fid̾i cõmissariũ ihiis
om qrere locus erit ꝙ defructib
hr̃s quoꝵ niresuo ꝑcipiebat fr¬
ns non solu̾it. ꝙ si frmishrs
medii temꝑis sou̾nt eo nõm̃e
non erit retentio cum ꝓprim
negotium gessit. quippe sorte
redde̾ creditorem coactus fidicõ
cumꝑꝑte hrditatem cohrou
suo resnitiiẽ rogatur. diũsacã
est prediorum prohroitaria ꝑte
retẽtoꝵ qͥppe pecuma om̃is ce porti¬
one retini pot̾. p̾diorum aut̃
alia porto nonnsi acohrde ꝗ

Expanded text:
cuniam exegerit.Qui post tempus hereditatem restituere rogatur, ‹us›uras a debitoribus hereditariis perceptas, quarum dies post mortem creditoris cessit, restituere non cogitur: quibus non exactis omnium usurarum actio nam hereditaria stipulatio fuit ex Trebelliano transferetur, et ideo nec indebit‹i› repetitio erit. ac similiter hereditario creditori si medii temporis non soluantur usurae, fideicommissarium in his ructibus heres, quos iure suo perci‹pi›ebat, faenus non soluerit. quod si faenus heres medii temporis soluerit, eo nomine non erit retentio, cum proprium negotium gessit, quippe sortem reddere creditori coactus fideicomparte hereditatem coheredi suo restituere rogatur. diuersa causa est praediorum pro hereditaria parte retentorum: quippe pecunia omnis de portione retineri potest, praediorum autem alia portio non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
manuumttẽ placet p̾cium cui
ut es aliemim deducendum
&̃. Si solus ẜis legatus sit ⁊ fi¬
deicomissaria lib̾tate donatus
fint licet falcidia int̾ueme̾te
totus uendicari cam peti ue
pot̾. s ⁊ si aliud ptra capiat le¬
gatarnis ad huc ẜ mis totus pe¬
tipt̾. qͣrtam autem utriuiq
ex legato retmendam ne iꝰpe¬
diatur libtas. ¶ Si nctimint
anlib̾tas p̾stari debeat. ulu̾tiq
subcontcone. uł post tempꝰ
data sit. mĩquid nct̾o eo anp̃¬
stetur cum posũt aut ẜnusm¬
ori. aut conditio defice̾. intim
Falcidia ad muttudã ẽ dem̃ cu

Expanded text:
e, placet pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse.Si solus seruus legatus et fideicommissa libertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc seruus totus peti potest: quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas.Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub condicione uel post tempus data sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut seruus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum
Abbreviated transcription (Latin):
publice nre cau̾it contẽtoi
sefuturos tot aurcis legis falci¬
die bnficio omisso hrdes mͥ su̾to
quos mucem subitituo s. qui
si uolinntati meeñ consensint
exhr̾des sunto. qͥsitum ẽ an hr

Expanded text:
publicae nostrae cauerint contentos se futuros tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, heredes mihi sunto. quos inuicem substituo. quod si uoluntati meae non consenserint, exheredes sunto.' quaesitum e
Abbreviated transcription (Latin):
Sametͥ fidei comissim uł lega¬
tum est tuq id p tempni rõga¬
tussis michi restitue̾. non puto
ħ ĩputandum eẽ infalcidiam
quia maipio postra quasifidicõ¬
missarnus idrẽcipe. ¶Dem.
Atione legis faicidie mortes
Iyuorum cetõrum q aialum.
furta rapine.incendia rume
naufragia. uishostium p̾domũ.
latronum. debitorum frã peio¬
ra noiansũma qd̾ cumq dam¬
pnum si modo culpa legatarii
tates ue hii date᷑cetẽ donatõ¬
nes. Item ẜintutes quib libta
pdia p̾ciosiora fient accõnesq
acquisite. ut furti dampni.m¬
nirie similesq quorum nch̾
inrone logis falcidie cadit.¬
Uende aut̾ uł eme iussuscto
p̾cio fundum altamq qmͣpi u
amrem in logis falcidie rõne
cum qnͣtum sit legatumi niꝗ¬
raturtm̃ eo nonne inducrt
qnͣtitate qmͣ quo pcio rerta¬
tor accipidari ne mitit. s ũt ei
quid̾ portõni que legatis deduc¬
tis faciendaerit ampluis delu¬
cetur. qmppe non nri cã capit
p̃cium. s eodeducco pcium re¬

Expanded text:
a me tibi fideicommissum uel legatum est tuque id post tempus rogatus sis mihi restituere, non puto hoc imputandum esse in Falcidiam, quia incipio postea quasi fideicommissarius id recipere.atione legis Falcidiae mortes seruorum ceterorumque animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii tatesue his datae, ceterae donationes, item seruitutes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidiae cadit.Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requantum eo nomine inducetur, quantitate, quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: quippe non nostri causa capi id pretium, sed eo deducto pretium re
Abbreviated transcription (Latin):
e ĩputandun sit maritoꝙ ad
eum exead̾ hr̃̾ditate ꝑfilium
ꝑuemĩt. Rndi si ex institutõẽ ł¬
fiui tm̾ retineat qnͣtum ad fai¬
cidiam satissit. nicħ qͣrte noi̾s
ceducend̃. ¶Alib̾to cui i fund
legauat ꝑfid̾i ꝯmissimi. seiea
mia.x. ded̾at q̾situm est si lex
faicidia lib̾ti legatum minu¬
erit. an seiequo amnuũ fid̾icõ¬
missum ĩniut̾ udeatur. cũ
redditus largiatur annua prã
um fu̾at mortistꝑr. qͥro an ca
imeahr̃di restitui debeat ꝑꝑle
gem falcidiam. rndipossehr¬
dem conseqni ut ei restitũatꝰ¬

Expanded text:
ae imputandum sit marito, quod ad eum ex eadem hereditate per filium peruenit. respondit, si ex institutione filii tantum retineat, quantum ad Falcidiam satis sit, nihil quartae nomine deducendum.A liberto, cui fundum legauerat, per fideicommissum Seiam dedit: quaesitum est, si lex Falcidia liberti legatum minuerit, an Seiae quoque annuum fideicommissum minutum uideatur, cum reditus largiatur annuam praeum fuerat mortis tempore: quaero, an ea linea heredi restitui deberet propter legem Falcidiam. respondit posse heredem conse
Abbreviated transcription (Latin):
cħ̾ cebeb̾r aut ca que extabunt
qualia erunt ea portõ debebr᷑ qͥ
plegem f.iladiam efficiatur.
ertimatione fc̃a bonorum que
mortis testatoris tꝑr fu̾it.¬
¶Inct̾e aut̾ res relicte distietio¬
nem recipnunt. nami n ersins

Expanded text:
hil debebitur aut eorum quae exstabunt qualia erunt ea portio debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.Incertae autem res relictae distinction
Abbreviated transcription (Latin):
entum testatoris depiiss. adm¬
assam lege falcidia portio eius
qnͣtitatissimiet᷑ que fuit ibo¬
nii eo tꝑr quo testator cecessit
nec ad dimimendã eam qͥcqͣ¬
cã dampna postea incidñcia ꝓ¬
fic̾ient res tñ que int̾ierint pro
mila ꝑte ac nͨ extimatio qui¬
tem cebeatim. non magis qm̃si
om̃s res ꝑsp̾em enum̾ate relic

Expanded text:
isset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea incidentia proficient.Res tamen, quae interierint, pro nulla parte ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis quam si omnes res per
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ sit muia qnͣtum amplius
infalcidia integ̾ fundꝰ capietꝰ
⁊ ina ꝑit. s si ua legetur nec so¬
luendo sit hr̾ditas non debebr᷑. ui¬
dendumest etiamsi fupodo ⁊ ina
legato minus exutro deside̾t qͣ.
non tm̃i fimoum solidum ca¬
pis ⁊̾ ut doli excepto tm̾ sarci¬
at qnͣtum deest ne plus he̾at qͣ
falcidia desid̾at. ⁊ timc solum
ma int̾cidat quociens plus fal¬
cidia desid̾at qmͣ est me p̾ciũm.
Alcidie legis rõm si PAul¬
hr̃i oportet itahũdam̃ acsi hec
res q̃ ab hrde subtrͣtesunt ihr̾¬
gitate relicte non fuissent.¬
¶Idemrandit ꝑtus ancillaru
an̾diem fidei ꝯmissi editos ad
hrdes enisquirogatus ꝑ̾ ꝑtine̾
eosq inquartam ⁊ qͣrte fruct̾
ꝯputancossi delege falcidia qo¬

Expanded text:
t in via, quantum amplius est in Falcidia, integer fundus capietur et via perit. sed si via legetur nec solvendo sit hereditas, non debebitur. videndum etiam, si fundo et via legato minus ex utroque desideret quam non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum uia intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat quam est uiae pretium.alcidiae legis rationem si haberi oportet, ita habendam, ac si hae res, quae ab herede substractae sunt, in hereditate relictae non fuissent.Idem respondit partus ancillarum ante diem fideicommissi editos ad heredes eius qui rogatus est pertinere eosque in quartam et quartae fructus computandos, si de lege Falcidia q
Abbreviated transcription (Latin):
est plane faicidiam ex̃cet. s ⁊
si cominuis omissa hr̾ditatis adi¬
tione ẜuum sibi subintutum
adirenissit prius erogantiro
que ab ipõ domino datast̾ tuc
eorũ ̾ asuo relicta su̾t pactõ
initur si patitur falcidia m¶si
debitori lib̾atõ legata sit ꝙ uii
somuendo non sit totum legat̾
ꝯputetur l nom̃ ħ non au̾ge¬
at h̾r̾ditatem insi exeũentu. gͥ
si falcionia locum hãt ħ plus n¬
debitur legatum qd̾ hunc lega¬
tum ec̾t cetã quo minuantꝰ

Expanded text:
st. plane Falcidiam exercet.Sed et si dominus omissa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relicta sunt ratio initur, si patitur Falcidia.Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum, quod huic legatum
Abbreviated transcription (Latin):
ca contͣ ip̃m poĩta indeatur.¬
¶Cumiex faicidia int̾uent ñ
uennnt in contributione q̃ip
s hr̃di asemet ĩp̃o ui ẜũo ems
legata fidei ne comissa st̃ alia
cansa est corum que indien
dies cepit cede̾ cidebebimtir¬

Expanded text:
 contra ipsum posita uideatur.Cum lex Falcidia interuenit, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt. alia causa est eorum, quae in die dies coepit cede
Abbreviated transcription (Latin):
suo dñs usumf fundi quems
colebat legauat ag̾at coionꝰ
cum hrde it a ut iudex cogat bã¬
dem exlocatõms accõne eum

Expanded text:
sum fructum fundi, quem is colebat, legaverat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum
Abbreviated transcription (Latin):
tebit ab eo qui mpotate eit
ut existũte conditione defẽ¬
datur proea ꝑteqmͣ contu¬
lit. ¶De illisque sñ culpa fan
emancipati post mortempa¬
tris enis ꝑierunt qͥritur adc

Expanded text:
tebit ab eo qui in potestate est, ut existente condicione defendatur pro ea parte quam contulit.De illis, quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ħsic accipiendum est ut hoc
sut dolomalo. ¶ Cetĩ si ide¬
gĩt nequio ãquiret nonue¬
int incollationem. nameti¬
am hͥ ⁊ sibi insidiatus est. ¶ por̃¬
tõnes collatonum ita erut
faciende. ut puta duo sunt
filii in potãte unus emancipa¬
tus hñs trecenta oucenta fribꝰ
conferret. sibi centimi facitei̾
rinon sol. ꝙ si duosunt filii e¬
mancipata h̾ntes trecenta et
duo in pot̾ꝰte equedicendu̾ ẽ
singulos singuł quist̾ in potã¬
te centena conferre.centena
retinẽ. s ipõs mincem ncħ cõ¬
ferre doͥtis quo collatio meu̾o
mod̾ fiet. ut quicũq conferr
⁊ suam ꝑsonam minueretin
tem ponumium post aui mor¬
tem editum dicimus bonoru̾
tꝑr aui sui bona huisse. quia
ipẽ nondum inrerum natura
erat gͥsiue hr̾ditatem apre̾
siue legatum acceꝑit ħ cõfr̃e
debebit. Gllud aut̾ intellig¬
endum est filuim inronishr̃e

Expanded text:
sic accipiendum est, ut hoc siit dolo malo: ceterum si id egit, ne adquireret, non venit in collationem: nam hic et sibi insidiatus est. Portiones collationum ita erunt faciendae: ut puta duo sunt filii in potestate, unus emancipatus habens trecenta: ducenta fratribus confert, sibi centum: facit enim ri non solet. quod si duo sint filii emancipati habentes trecena et duo in potestate, aeque dicendum est singulos singulis, qui sunt in potestate, centena conferre, centena retinere, sed ipsos invicem nihil conferre. dotis quoque collatio in eundem modum fiet, ut quicumque confert, etiam suam personam numeret in tem postumum post avi mortem editum dicimus bonorum tempore aui bona habuisse, qui ipse nondum in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, hoc conferre debebit.Illud autem intellegendum est fi
Abbreviated transcription (Latin):
santlum ei i dotem qd̾ apatir
datur. incrõq enis cenit sitn̾ui
abeo consecuta sit qmͣum ea
conis noie debratur amantoo
portet. itatriut caueat ratam̃
cat sepatriconsentire ⁊ antel¬
tis ꝯtestom mutau̾it᷑ uolutatẽ
sita turpis psona sit patrisut
uendum sit ne acceptam cotẽ
consumat. id officium iudiaꝰ
tricompetũt᷑ cunsulat. ¶ S si
latitet filia uetali pri ꝯsentire
cogatur puto dari quid̾ patri
patrinon eẽ dandam accione
Qd̾si is pat̾ sit au omiimͦ cõ¬
sentire fuli am decet ħ ẽ inte pro

Expanded text:
sandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui oportet, ita tamen, ut caueat ratam cat se patri consentire et ante litis contestationem mutauerit uoluntatem si tam turpis persona patris sit, ut uerendum sit, ne acceptam dotem consumat: ideoque officium iudicis tri competenter consuletur. sed si latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari quidem patripatri non esse dandam actionem? quod si is pater sit, cui omnimodo consentire filiam decet,
Abbreviated transcription (Latin):
i ue rei pãtos. ¶ Precliant ĩstru¬
cta st̃ cum dotib ⁊ reliquis colo¬
norum ⁊ iullicoꝵ ⁊ mancipiis
⁊ pecore om̃i legauit ⁊ pecuus
⁊cum actore. q̾situm estian reli¬
qua colonor qui finita conttȯe
iit̾po̾ita cantõne decoloma di¬
cetfant exũbis supͣscriptis lega
tore legato anuxor ⁊ fina lega¬
to cedu̾nt cum accor non ĩpdr
ꝓfectõnem enuant̃ mortemsi¬
pentes tñ ⁊ notos sibi hoies infim¬
menites tnͣsissent. ¶Pamphile

Expanded text:
tructa sunt cum dotibus et reliquis colonorum et uilicorum et mancipiis et pecore omni legauit et peculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex uerbis supra scriptis legattore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in prprofectionem eius aut mortem siparentes et notos sibi homines in funmmeantes transissent. 'Pamphilae
Abbreviated transcription (Latin):
sane pꝰ oblimonem testam̾tari¬
e scripture feciss insructi appłło¬
ne contim̾ seuille manifeste o¬
stñdiss. ¶Lb̾to suo quidam p̾di¬
iħ sa legauit hiis u̾b̾ seio nb̾to mo
fundimi ulum ⁊ illum colego
ita ut msructist̾ cum dotib et
reliquis colonoꝵ ⁊ taltuariiscũ
tub̾nalib sus ⁊ filiis ⁊ filiab su¬
is. qͥsitum est anstichus suiisq
p̾dnumm unum exhii coluit ⁊ re¬
li quatus est ampt am sinnã¬

Expanded text:
onem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri velle se manifeste ostendisset. Liberto suo quidam praedia legavit his verbis: "Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi sunt cum dotibus et reliquis colonorum et saltuariis cum contubernalibus suis et filiis et filiabus". quaesitum est, an Stichus servus, qui praedium unum ex his coluit et reliquatus est amplam summa
Abbreviated transcription (Latin):
fundum seie relictum ateitatore
inducta finroi colendi grã mco
ibi cẽt cumis legaret. tñ nõ min¬
nendi legati. s augendi cã mã¬
cipiorimi quo fecit mentionẽ.
cet̾in instro fundi mancipia quo
colendi agri ca induͬcta contim̾

Expanded text:
fundum Seiae relictum a testatore inducta, fundi colendi gratia inibi essent cum legaret, tamen non minuendi legati, sed augendi causa mancipiorum quoque fecit mentionem. ceterum instrumento fundi mancipia quoque colendi agri causa inducta contineri
Abbreviated transcription (Latin):
itute. si hr̃i erit fundos ꝑ p̾ceptõ¬
ncm ded̾at instructoi cum sins
uislicis. ⁊ reliquis colonorum et
codicur ita scripsit postramͥ uenit
imĩte sẽĩe fundos quos reliquii
ta ut st̃ instructi rustico instrõ
suppellectile pectore. ⁊ inlliciscũ
relicuns colonoꝵ ⁊ apotheca hre
uolo. qͥntum estr an etiam ea qͥ pa

Expanded text:
itutae, si heres erit, fundos per praeceptionem dederat instructos cum suis uilicis et reliquis colonorum et codicillis ita scripsit: 'postea mihi uenit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et uilicis cum reliquis colonorum et apotheca habere uolo'. quaesitum est, an etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Etest̾i quedam scribuntur qͥ
ant. ħ aut̃ talia sunt si te hr¬
cem solum mintuam ⁊ scribã
utimonimentum michi pe¬
cuma c̾ta facias. nullam enim
obligoriem cascriptura recipit
nelis face̾ ałr.atq si cohr̃̾de tibi
dato idemscripso.nam sine teso¬
lum dampnano utin monu¬
m̃tum facias cohr̃s tuusagere¬
nti facias. qm int̾est ill̃squi
eciam siutriq nissi estis hoc fa¬
ce̾ mincem accõnem harebitiꝰ
Ad auctem scrib̾ntis hoc quor
ꝑtinet cum quis iussitͣ munici¬
pio ymaginesponinamñ non
honoris grã munncipii id feciss
S suaacto̾ eo noi̾s nuilli compe¬
tit.¶ Itãq hec sct  ti mucii scͥꝑ¬
tura liu̾i mei ibi sunto ubimr̾¬
nem parit.s ad auctem defu̾cti
conẜuandam ioꝑtinebit ut nͥ

Expanded text:
tis quaedam scribuntur, quunt. haec autem talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem ea scriptura recipit, velis, facere. aliter atque si coherede tibi dato dem scripsero: nam sive te solum damnavero, uti monumentum facias, coheres tuus agereuti facias, quoniam interest illius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii scriptura: 'liberi mei ibi sunto, ubi eoionem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id pertinebit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ignoram̾t meisꝑsonis cẽ apd̃
quas morari inssit. sin aut̃ pro
cibaris eoꝵmannos singulos. au¬
rei .x. relicti suit siue hoc sermo¬
ne significatur apudquos mo¬
rari mat̾ pupillos uolu̾it. Siue
ita accepimꝰ hunc ẜmonem
ut ip̃is filiis idlegatum debeat᷑
ueile est erit magis est em̾ut
prouid̾ncia filioꝵ suoꝵ hoc fe¬
cisse inideatuͣr.⁊ inoĩb ubi anc

Expanded text:
ignorauit in eis personis esse, apud quas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos uoluerit, siue ita acceperimus hunc sermonem, ut ipsis filiis ‹i›d legatum debeatur, utile erit: et magis enim est, ut prouidentia filiorum suorum hoc fecisse uideatur. et in
Abbreviated transcription (Latin):
ditori relictum anqmͣ diu
pot̾ mutari uoluntas non rec¬
te creditori comꝑabitur sn̾
ditor sine miitecu. ẽt uentro
testo petitio coitatit. ¶Si
defaçidia qͥratur pin oia
tqui postea eleccus est pͥmo tẽttẽ

Expanded text:
ditori relictum, an, quamdiu potest mutari uoluntas, non recte creditori comparabitur? siue ditor, siue mutetur, ex neutro testamento petitio competit. Si ‹de› Falcidia quaeratur, perinde omnia qui postea electus est, primo testamento
Abbreviated transcription (Latin):
.ꝯ. reliquit eod̾ ur dispigdu
satis est imi reliquisse. nan
postqmͣ ꝑitum ẽ uoluntati
ceti condcõne deficiunt. ¶S
si uno erfanlia hr̃demstitu¬
tur ac si nemo ex familia hr¬
scriptus est rone doli ex̃cepti¬
drs cet̾isfid̾i.ꝯ. ꝯpetñtib fa¬

Expanded text:
 reliquit, eodem uel dispari gradu, satis erit uni reliquisse: nam postquam paritum est uoluntati, ceteri condicione deficiunt. Sed si uno ex familia herede institutur, ac si nemo de familia herscriptus est, ratione doli exceptionis ceteris fidei
Abbreviated transcription (Latin):
piatur. ⁊ eo amplius ut quidam
putant ne ueipĩ clicatur testimo
ad testm̃ scritendum. ⁊der quo
cum tabulas scripsiss sigriau̾it.
ibentius celsui labom suosalutẽ¬
aut non intelligo quid sit dequo
me consuł. antualde stũłta ẽ con¬
suitatõ tua. plus enim qmͣ rilicu¬
lum ẽ dubitare analiquis nirete
stis adhibitui sit. qm̃ id̃⁊ tabulas

Expanded text:
piatur et eo amplius, ut quidam putant, neve ipsi dicatur testimonntum scribendum, idem quoque cum tabulas scripsisset, signaverit. Iuventius Celsus Labeoni suo salutem. non intellego quid sit, de quo me consulueris, aut valide stulta est consultatio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an aliquis iure stis adhibitus sit, quoniam idem et tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
Ignui acuratore furiosi datimi la¬
let sutilitate furiosi exigente id
Ccari non pone constati agnatociꝰ
furiosi non uiq qͣq competit roꝵ
exigit. admimittio. G. anis.¬

Expanded text:
ignus a curatore furiosi datum valet, si utilitate furiosi exigente id cari non posse constat: adgnato enim furiosi non usquequaque competit rerum exigit administratio. Gai
Abbreviated transcription (Latin):
ini testm̃ rupitur: ꝙ naturama
catur homo agen̾andi faculta¬
te s ⁊ sicͤa q̃ alii nuipta sit postu¬
mimi quis hr̾dem instituit ip̃onire
ñ ualet ꝙ turpis sit militutio.¬

Expanded text:
ntum rumpitur, quod natura mater quam abducatur homo a generandi facultate. Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non valet
Abbreviated transcription (Latin):
moritur. ꝑ io tp̃s refintur quo
¶S si exea qmͣ nefas sit dũcẽ po¬
simum hrdem ingitu̾o ñ pu¬
am pot̾o postumũ exea hrdem.
maitu̾e quia ad optõne soluta
dum natuse̾ita hr̃i instituit᷑ sius¬
me uiuo. siue me mortuo natus
issus sit natus rumpit testmq¬

Expanded text:
moritur" ad id tempus referuntur, quo Sed si ex ea, quam nefas sit ducere, postumum heredem instituero, non puam, potero postumum ex ea heredem instituere, quia adoptione soluta dum natus est ita heres instituitur: "sive vivo me sive mortuo natus , eo casu qui omissus sit natus rumpit test
Abbreviated transcription (Latin):
le non pnnt postumum hrdem
face̾ possit. ⁊ scribit cassius ⁊ sabimi
posse. nam et uxorem d̃uce̾ ⁊ ad õp¬
tare pot̾is padonẽm quo ponum
scribunt. qmͥ nec etãs nec steuitas
eirei ĩpeͣdunto ẽ. s ⁊ si castͣtus sit
pͣutat ħrdem postimũ hr̃dem in¬

Expanded text:
tumum heredem facere possit, et scribit Cassius et Iavolenus posse: nam et uxorem ducere et adoptare potest: spadonem quoque posse scribunt: quoniam nec aetas nec sterilitas ei rei impedimento est. Sed si castratus sit, putat postumum heredem
Abbreviated transcription (Latin):
hrdini nstitutõnes recte er hr̾¬
datur⁊ent.atoͣto gͣcu sũmotus.
mnsi forte ab unius pͣsona enͣm e¬
testator exhr̃dauit. nauisi ħ̾ fecit
intiosa erit ex hr̾datio. amadinsi
ita eum exhro añet iqͣuis mi¬

Expanded text:
institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredaverit: nam si hoc fecit, vitiosa erit exheredatio. quemadmodum si ita eum exheredaverit "quisqui
Abbreviated transcription (Latin):
In eo quinuscuit duoi gͣdus exre¬
dationem uase marci amus reete
nnc hresto filius exaxxe esto. si
tͥcius hr̃s non erit qͣituis hrs esto.i
nam abutro gͣdu sum̃otꝰ e̾.¶Si

Expanded text:
In eo, qui miscuit duos gradus, exheredationem valere Mauricianus recte misse heres esto. filius exheres esto. si Tertius heres non erit, Quartus heres esto": nam ab utroque gradu summot
Abbreviated transcription (Latin):
s oatum sigm̃ficat. ¶S ⁊ sinotã
postra adiecit legatouł uoce suał
littĩs uł sũmam urnomen lega
tatem an recte fecit ⁊ puto ⁊ qͣlita¬
tem nĩnor posse postea ad di. nã
exincinis scripturii. uł exconsue¬
tudine patrisfã. uł religionis
Gntestis in quib testes rog. iti. adeẽ¬
os placet ꝙ sic accipiend̾ ẽ ut lictc
adaliam rem sint rogati uł col¬
loctisi tñ añ testimoniũ certiore¬
tur. ad testm se eẽ ad hibitos pꝰse
cos testiomũ suũ rocte ꝑhit̾e ¶
no ꝯtertu actoiͣs testari oꝑtet.
est aut̾ imo ꝯtextu millum actũ

Expanded text:
sed datum significat. sed et si notam postea adiecerit legato uel sua uoce uel litteris uel summam uel nomen legattatem, an recte fecerit? et puto etiam qualitatem nummorum posse postea addi: nam ex uicinis scripturis uel ex consuetudine patris familias uel regionis. In testamentis, in quibus testes rogatios placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati vel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum recte perhibere. Vno contextu actus testari oportet. est autem uno contextu nullum
Abbreviated transcription (Latin):
testm̾ uł masculi uł fem̾e face̾
possunt indeamus.⁊ uius estin
mascuł. quid̾ qͣrtum decimu̾ an¬
num spͤtandũ. in femins uõ du¬
odecimum ꝯpletum. ¶Utrũ aut̃
excẽssisse dereat quis qͣrtum deci¬
mum annum ut testin face̾ pꝰsit.
ansifficiat ꝯplesse ꝓpone aliquẽ
kłis i anuariis natimi᷑ ⁊ testm̃ ĩ po
hormmi noctis uałe ten̾m.iam

Expanded text:
tum vel masculi vel feminae facere possunt, videamus. verius est in masculis quidem quartum decimum annum spectandum, in feminis vero duodecimum completum. utrum autem excessisse debeat quis quartum decimum annum, ut testamentum facere possit, an sufficit complesse? propone aliquem kalendis Ianuariis natum testamentum ipso horam noctis, valere testam
Abbreviated transcription (Latin):
ad ferrũ aut adbestias ant ĩmeta¬
llum dampnãret᷑ lib̾tatem ꝑdũt
bonacs eoꝵ publicantur. Uñ appa
dia fint definctus indem̃pnat᷑
cissent inhosum pot̾ate ñ ꝑue¬
nissent. ⁊ hr̾ditas exhiis testũ co¬

Expanded text:
ad ferrum aut ad bestias aut in metallum damnantur, libertatem perdunt bonaque eorum publicantur: unde appardia fuerit defunctus indemnatus, cissent in hostium potestatem non pervenissent, et hereditas ex his eo
Abbreviated transcription (Latin):
naũim si sigña turbat᷑a sunt
ab ipo testatore non urͣsignatũ.
Si quit extestio nom̾ sinm non
asscripsit. U̾nitñ signau̾it proco
estatq adhibitus non eẽt. ⁊ siut
multi facuut asscripsit señ tñsi¬
gnau̾it adhuc iõ diceniui ¶ Sig¬
numaut̾ utrum anulo tm̾ ĩp̃sso
nocte signari tesm milla dubi¬
tatio est ¶Signatas tabulas. ac¬
cipi oꝑtet. et si łithoꝰ quotabule
muolutt sint sigra udiꝑ ssa fuit¬
tator itm̃ sĩ gnatu fint .uii. testiũ
sigii non erit m̃ꝑfcm. s utroq
int̾dum ncͣum est. forte si nan¬
gaturus ⁊ secum ferre ⁊ relinq̾rẽ¬

Expanded text:
nauerim. Si signa turbata sint ab ipso testatore, non uidetur signatum. Si quis ex testibus nomen suum non adscripserit, uerumtamen signauerit, pro eo est atque si adhibitus non esset: et si, ut multi faciunt, adscripserit se, non tamen signauerit, adhuc idem dicemus. Signum autem utrum anulo tantum inpressum nocte signari testamentum nulla dubitatio est. Signatas tabulas accipi oportet et si linteo, quo tabulae inuolutae sunt, signa inpressa futator, iterum signatum fuerit septem testium signis, non erit inperfectum, sed utroque interdum necessarium est, forte si nauigaturus et secum ferre et reli‹n›que
Abbreviated transcription (Latin):
Uiq in publicum. S ut exanom
possit. exaudiri aut ñ ab omĩb
s atestib septem. et si pluressũt
testes abhibiti sufficit sollempriẽ
mimenrm eraudrre. ¶Siquid
exylanari possit qͥritur ur pita
stichum legauit cum plures hr̃et
nec decłanit dequo sentiretiticio
legait cum muitosticios Iam¬
icoshret ⁊ errau̾at mnͣoie. p̾no¬

Expanded text:
utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legaverat, cum plures haberet, nec declaravit de quo sentiret: Titio legavit, cum multos Titios amicos haberet: erraverat in no
Abbreviated transcription (Latin):
testatorn seqñdum est. s nec q̃ pr
n̾e consilio ꝓdigum credidit eum
nẽ. nam inrtͣdendo itares furiosi ali¬
cnat si d administͣcõnem negor¬
.g. ꝑtineat. ⁊ iosi conandi ca alie

Expanded text:
testatoris sequendum est, ne, quem pater vero consilio prodigum credidit, eumnon est: nam in tradendo ita res furiosi alienat, si id ad administrationem negotiorum pertineat: et ideo si donandi causa alie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ acquiratur. necfuriosus ꝗdem
testii ad hib̾i pot̾i̾t. cum ꝯposmẽ¬
tis n̾sit. s si ht̾ int̾missionem eo
Eumqui lege repetundaꝵ dãpn
tatur. ¶ Mulr tenimoniũ tnce̾
intestõ quid̾ non potit aliasaut̾
testem ee posse mulierez arguñ¬
toeꝰ. lex inlia de adultiis qͥ adult̾ii
dampnatmi teste̾ ꝓduci. ał dice̾
testimomũ uetat. ¶ Serus
quo mito adsollempina adhi¬
beri non pot̾. cum urris cuuł omu¬
monem non hẽat intotũ nec p̃¬
toris quidem edicti. uetes puta
adhibentur durare debe̾ ł donet
supp̾ma contestatio ꝑagatur ñ
tñ inrelligentiam ẜmonis exi¬
gninis. ħ enim duius marcii di¬
dio uiliano ⁊ inteste qui latine¬
loqui non nouat ipsit. namsi
uł sensu ꝑcipiat quiscuirei ad¬
hibitus sit suffice̾. ¶ S n decẽti

Expanded text:
 adquiratur. Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eoEum qui lege repetundarum damntatur. Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae adulterii damnatam testem produci uel dicere testimonium uetat. Seruus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, ne praetoris quidem edicti. Et ueteres adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur. Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si de