comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pellandas ẽẽ contendis. quid ego tecum sic diutius
agam. ut qui hec ignorant quem uolunt nr̃m aꝑ¬
ꝓbent. quẽ uolunt imꝓbent: De ipsis diumis lit¬
teris quib necesse ẽ: cedas. hoc doceo. ipsa ꝓrsus uͥ¬
ba. ipsa rerum uocabula ꝓfero. Habes in hoc eode
testimonio qd̾ de actib apłorum commemoraui
de ipso paulo ita positum. Disputabat igitur iude¬
is in synagoga et gentib & colentib in foro. Habes ali¬
o loco quanuis cũ popło. xp̃iano ageret congregatis
disputante paulo. Habes etiam in libro psalmorum
suauissit ei disputatio mea. Habes et apud esaiam
ꝓpħam. uenite disputemꝰ dicit dñs. Et multis aliis
diuinarũ scripturarũ locis. lege ubi inuen̾is hoc
u̾bum. & inspice codices grecos in eisdem testimo¬
nus sc̃arum scͥpturarum. et uidebis unde sit appel¬
lata dialectica. Ne quod om̃s iusti etiam cum deo
faciunt quib dictum ẽ. uenite disputemꝰ dicit dñs.

Expanded text:
pellandas esse contendis, quid ego tecum sic diutius pellandas esse contendis, quid ego tecum sic diutius agam. ut qui haec ignorant quem uolunt nostrum adprobent, quem uolunt inprobent? de ipsis diuinis litteris, quibus necesse est cedas, hoc doceo, ipsa prorsus uerba, ipsa rerum uocabula profero. habes in hoc eodem testimonio, quod de Actibus apostolorum commemoraui, de ipso Paulo ita positum: disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus in foro; habes alio loco, quamuis cum populo christiano ageret congregatis disputante Paulo; habes etiam in libro Psalmorum: suauis sit ei disputatio mea; habes et apud Esaiam prophetam: uenite, disputemus, dicit dominus, et multis aliis diuinarum scripturarum locis lege ubi inueneris hoc uerbum et inspice codices Graecos in eisdem testimoniis sanctarum scripturarum, et uidebis unde sit appellata dialectica, ne, quod omnes iusti etiam cum deo faciunt, quibus dictum est: uenite, disputemus, dicit dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
latine dicitur disputator. Puto qd iam apłm dispu¬
tatorem ñ neges etiam si dialecticum neges. Impro¬
bare gͦ in uocabulo greco: qd apꝓbare cogeris in la¬
tino. quid ẽ aliud quam in doctis p̃tentare falla¬
tiam. doctis facere iniuriam: Aut si et disputato¬
rem apłm negas. qui tam assidue tam egregie dis¬
putabat. nec grece nosti. nec latine. uł qd̾ ẽ credibi¬
biliꝰ. &. in u̾bo greco falliseos qui grece nesciunt. et
in latino qui nec latine sciunt. Quid enim ẽ non
dico imꝑitiꝰ. neq enim tu ista ñ nosti. s om̃ino fal¬
latius. quam cũ audias & legas tam multos mul¬
tiplicesq sermones apłi asserentis ueritatẽ. con¬
uincenti᷑ falsitatem. negare qd̾ soleat disputare:
cum hoc fieri nisi disputando ñ possit: Qd̃ si hoc ab
illo factitatum fateris. quia fateri eiꝰ litteris cogeris.
ñ tam̃ has disputationes. s sermones uł epłas ap¬

Expanded text:
Latine dicitur disputator. puto iam quod apostolum dispuLatine dicitur disputator. puto iam quod apostolum disputatorem non neges, etiamsi dialecticum neges. inprobare ergo in uocabulo Graeco, quod adprobare cogeris in Latino, quid est aliud quam indoctis praetentare fallaciam, doctis facere iniuriam? aut si et disputatorem apostolum negas, qui tam adsidue, tam egregie disputabat, nec Graece nosti nec Latine, uel, quod est credibilius, et in uerbo Graeco fallis eos qui Graece nesciunt et in Latino qui nec Latine sciunt. quid enim est, non dico inperitius — neque enim tu ista non nosti —, sed omnino fallacius quam, cum audias et legas tam multos multiplicesque sermones apostoli adserentis ueritatem, conuincentis falsitatem, negare quod soleat disputare, cum hoc fieri nisi disputando non possit? Quodsi hoc ab illo factitatum fateris, quia fateri eius litteris cogeris, non tamen has disputationes, sed sermones uel epistulas ap
Abbreviated transcription (Latin):
& ur̃os ep̃os laudas qd̵ nobiscum uelut cum dia¬
lec ticis nolint habere sermonem: Aut si et paulus
dialecticꝰ erat. et ideo secum conferre stoicos ñ time¬
bat. quia ñ solum acute disputabat. sicut et illi. s
etiam ueracit̃ qd̃ ñ illi. iam caue ne cinꝗͣ. dialecticam
ꝓ crimine obieceris qua usos apłos confiteris. Ne¬
q enim cum hoc michi obicis imꝑitia te falli puto.
s. fallere astutia. Nom̃ quippe grecum ẽ: dialectica.
que si usus admitteret fortasse latine disputatoria
uocaretur. sicut grammaticã latine. litteraturam
lingue utriusq doctissimi appellauer̃t. Sicut en̾̃i
a litteris denominata ẽ grammatica. q̃m grece
gr̃amata littere dicuntur. sic a disputatione dia¬
lec tica nom̃ acceꝑit. qm̃ disputatio grece. dialoge
uł dialexis appellatur. Sicut autem grammati¬
cus a ueterib latine dictus ẽ litterator. ita qui gre¬
ce dialecticus dicitur. multo usitatiuꝰ &. tolerabiliꝰ

Expanded text:
t uestros episcopos laudas. quod nobiscum uelut cum diat uestros episcopos laudas. quod nobiscum uelut cum dialecticis nolint habere sermonem? aut si et Paulus dialecticus erat et ideo conferre secum Stoicos non timebat, quia non solum acute disputabat sicut et illi, sed etiam ueraciter quod non illi, iam caue cuiquam dialecticam pro crimine obieceris, qua usos apostolos confiteris. neque enim, cum hoc mihi obicis, imperitia te falli puto, sed fallere astutia. nomen quippe Graecum est dialectica, quae si usus admitteret fortasse Latine disputatoria uocaretur, sicut grammaticam Latine litteraturam linguae utriusque doctissimi appellauerunt. sicut enim a litteris denominata est grammatica, quoniam Graece grammata litterae dicuntur, sic a disputatione dialectica nomen accepit, quoniam disputatio Graece dialoge uel dialexis appellatur. sicut autem grammaticus a ueteribus Latine dictus est litterator, ita qui Graece dialecticus dicitur multo usitatius et tolerabilius
Abbreviated transcription (Latin):
noxia sunt quare hec facis: Si ñ sunt curarguis:
S ne etiam nos u̾bi controu̾sia torqueat. cum resip¬
sa intelligatur minus laborandum ẽ. quia homi¬
nib cam uocare placuerit. Pinde si eloquens ille ap¬
pellandus ẽ: qui ñ solum copiose & ornate: s etiam
ueracit̃ dicit. itemq si dialecticus ille appellandus
ẽ. qui ñ solum subtilit̾ s etiam ueracit̾ disserit. nec
eloquens es nec dialecticꝰ. N quia ieuina & inordina¬
ta ẽ dictio tura. nec quia obtusa & crassa ẽ disputatio
tua.s quia ipsa facundia atq sollertia ad defensio¬
nem abuteris falsitatis. Si autem ñ in sola ueritate:
s etiam cum mala causa diserte uł neruose agitur.
recte potest eloquentia uł dialectica nominari. et
eloquens es et dialecticus. Quia et facunde dicis ua¬
na: & acute disputas falsa. S: de te uidero. Stoici
certe maxime dialec tici fuerunt. Cur apls paulus
ne conferrent cum illo ñ eos cautissime: deuitauit.

Expanded text:
noxia sunt, quare haec facis: si non sunt, cur arguis? noxia sunt, quare haec facis: si non sunt, cur arguis? sed ne etiam nos uerbi controuersia torqueat. cum res ipsa intellegatur, minus laborandum est quid hominibus eam uocare placuerit. proinde si eloquens ille appellandus est, qui non solum copiose et ornate, sed etiam ueraciter dicit, itemque si dialecticus ille appellandus est, qui non solum subtiliter, sed etiam ueraciter disserit, nec eloquens es nec dialecticus, non quia ieiuna et inornata est dictio tua nec quia obtunsa et crassa est disputatio tua, sed quia ipsa facundia atque sollertia ad defensionem abuteris falsitatis. si autem non in sola ueritate, sed etiam cum mala causa diserte uel neruose agitur, recte potest eloquentia uel dialectica nominari, et eloquens es et dialecticus, quia et facunde dicis uana et acute disputas falsa. sed de te uidero. Stoici certe maxime dialectici fuerunt. cur apostolus Paulus, ne conferrent cum illo, non eos cautissime deuitauit, e
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i uelut hominem dialecticum merito fugiendũ
potius et cauendum ꝗͣ refellendũ reuincendũq
censuerint. Qd̃ cum tibi ñ ꝑsuaserint. nam te adu̾¬
sũ nos etiam scribendo disputare ñ piguit. tu tam̃
in me dialecticã criminatꝰ es quo falleris imꝑitos. illo ᷤ¬
q laudares qui disputando mecum congredi nolue.¬
rant.S tu uidelicet ñ dialectica uteris. cum contra
nos scribis. Ut quid te gͦ in tantũ disputandi ꝑ icłm
ꝓiecisti. cum aisputare ñ noueris: Aut si nosti. cur di¬
alecticꝰ dialecticam criminaris. ita uł temerariꝰ. uł in¬
gratus. ut aut imꝑiciam qua uinceris ñ refrenes.
aut doctrinam qua iuuaris accuses: Inspicio ser¬
monẽ tuum. istũ ipsũ quẽ ad me scripsisti. Uideo
te quedã copiose ornateq explicare: hoc ẽ eloquent᷑.
quedam uͦ subtilit̃ arguteq disserere. hoc ẽ dialecti¬
&x: et tamen eloquentiam dialecticãq rep̃hendis. Si

Expanded text:
uestri uelut hominem dialecticum merito fugiendum uestri uelut hominem dialecticum merito fugiendum potius et cauendum quam refellendum reuincendumque censuerint. quod cum tibi non persuaserint — nam te aduersus nos etiam scribendo disputare non piguit —, tu tamen in me dialecticam criminatus es. quo falleres inperitos illosque laudares, qui disputando mecum congredi noluerant. sed tu uidelicet non dialectica uteris, cum contra nos scribis. ut quid te ergo in tantum disputandi periculum proiecisti, cum disputare non noueris? aut si nosti, cur dialecticus dialecticam criminaris, ita uel temerarius uel ingratus, ut aut imperitiam qua uinceris non refrenes aut doctrinam qua iuuaris accuses? inspicio sermonem tuum, istum ipsum quem ad me scripsisti; uideo te quaedam copiose ornateque explicare, hoc est eloquenter, quaedam uero subtiliter arguteque disserere, hoc est dialectice. et tamen eloquentiam dialecticamque reprehendis. si
Abbreviated transcription (Latin):
quet homines greculos. contentionis cupidiores quã
u̾itatis. hostam̃ paulus nr̃ alloquendos corrigendos¬
q suscepit. nec ipsius loci nomine ext̾ritus qd ex mar¬
te inditum resonat. quẽ dm̃ dicunt eẽ belloꝵ ibi paci¬
fica credituris intrepidꝰ loquebat᷑. ibi spiritalib accĩc¬
tus armis ꝑniciosos expugnabat errores. nec contenti¬
osos tanquã mitissimus. nec dialecticos tanquam
simplicissimꝰ formidabat. Nosti enim quã maxime
apud stoicos uiguisse dialecticam. quanuis et ipsi e.¬
picurei qͦs imꝑitta liberaliũ disciplinarũ. ñ solũ ñ
pudebat. uerũ etiã delectabat. quasdam disputan¬
di regłas. quib quisq usus minime falleretur. se
potius et tenere et docere iactabant.Quid ẽ. enim a¬
liud dialectica quã ꝑitia disputandi᷑. Qd̾ ideo aꝑien¬
dum putaui. quia etiam ipsam mͥ obicere uolusti.
quasi xp̃ianȩ ñ congruat u̾itati. & ideo me doctores

Expanded text:
quet homines Graeculos, contentionis cupidiores quam quet homines Graeculos, contentionis cupidiores quam ueritatis. hos tamen Paulus noster adloquendos corrigendosque suscepit nec ipsius loci nomine exterritus, quod ex Marte inditum resonat, quem deum dicunt esse bellorum, ibi pacifica credituris intrepidus loquebatur, ibi spiritalibus adcinctus annis perniciosos expugnabat errores nec contentiosos tamquam mitissimus nec dialecticos tamquam simplicissimus formidabat. Nosti enim quam maxime apud Stoicos uiguisse dialecticam, quamuis et ipsi Epicurei, quos inperitia liberalium disciplinarum non solum non pudebat, uerum etiam delectabat, quasdam disputandi regulas, quibus quisque usus minime falleretur, se potius et tenere et docere iactabant. quid est enim aliud dialectica quam peritia disputandi? quod ideo aperiendum putaui, quia etiam ipsam mihi obicere uoluisti, quasi christianae non congruat ueritati et ideo me doctores
Abbreviated transcription (Latin):
et aduene. hospites. ad nichil aliud uacabant. qũã¬
dicere noui aliquid aut audire: Stans uͦ paulus
in medio arropago dixit. Uiri athenienses. ꝑ om̃i¬
a suꝑstitiosores uos uideo. Pambulans enim et con¬
siderans simulachra ur̃a: inueni etiam aram in qͣ
erat scriptũ ignoto dõ. Quem gͦ ignorantes colitis:
hunc annuntio uob̾. Et cȩtera quȩ cominemorare.
om̃ia longũ ẽ: Qd̃ tam̃ ad questionẽ. qũa nuine discu¬
apłm. xp̃i stantem ac sermocinantem. ñ in synago¬
ga iudeori. neq in ecclĩa xp̃ianorũ s in areopago
atheniensiũ. hoc ẽ. contentiosoꝵ maxime. impioꝵq
grecoꝵ. Ibi enim loquacissime phylosophoꝵ hereses
exciter̃t̃. quarum ñnulle: sic̃ ipsi qui hic cominemora¬
ti sunt stoici magis de u̾boꝵ quã de rerum adu̾sitate
utile: nisi ad subu̾sionẽ audientium. Nã de his ut
nosti tulliꝰ ait. Uerbi enim controu̾sia iam du cor¬

Expanded text:
et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quaet aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quadicere noui aliquid aut audire. stans uero Paulus in medio Areopago dixit: uiri Athenienses, per omnia superstitiosiores uos uideo. perambulans enim et considerans simulacra uestra inueni etiam aram in qua erat scriptum: ignoto deo. quem ergo ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis et cetera quae commemorare omnia longum est. quod tamen ad quaestionem quam nunc discuis apostolum Christi stantem ac sermocinantem non in synagoga Iudaeorum neque in ecclesia christianorum, sed in Areopago Atheniensium, hoc est contentiosorum maxime impiorumque Graecorum. ibi enim loquacissimae philosophorum haereses extiterunt. quarum nonnullae, sicut ipsi qui hic commemorati sunt Stoici, magis de uerborum quam de rerum aduersitateutile nisi ad subuersionem audientium. nam de his, ut nosti, Tullius ait: uerbi enim controuersia iam diu tor
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Paulus aut̃ cum illos athenis expectaret. irrita¬
batur sp̃u suo intra se: uidens circa idola ẽẽ ciuitatẽ.
Disputabat igit᷑ uideis in synagoga et gentib & co¬
lentib. &. in foro ꝑ omnem diem ad eos qui aderant.
Quidã uͦ epicureorum et stoicoꝵ philosophoꝵ confere¬
bant cum illo. Et quidã dicebant. quid nã uelit semi¬
reos diu̾sas ñ solum ab illo. uerum etiã int̾ se aduer¬
sasq hereses secum conferre ñ respuit. ñ tantũ extra
eccłiam. s etiam extra synagogam disputans cum
eis. Nec eoꝵ conuiciis ext̾ritus. uelut lites contentio¬
nesq declinans a p̃dicanda xp̃iana ueritate cessa¬
uit. Nam uide quid consequent̃ sc̃a scͥptura testat᷑.
App̃hensum eũ inquit in areopagum duxerũt di¬
centes. Possumꝰ scire que sint hec que a te dicuntur:
Insueta enun quedã affers in aures nr̃as. Uolumꝰ
gͦ scire quid nam uelint hec ẽẽ. Athenienses autem

Expanded text:
sit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritasit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritabatur spiritu suo intra se, uidens circa idola esse ciuitatem. disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus et in foro per omnem diem ad eos qui aderant. quidam uero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo, et quidam dicebant: quidnam uelit semireos. diuersas non solum ab illo uerum etiam inter se aduersasque haereses, secum conferre non respuit, non tantum extra ecclesiam, sed etiam extra synagogam disputans cum eis, nec eorum conuiciis exterritus uelut lites contentionesque declinans a praedicanda christiana ueritate cessauit. nam uide, quid consequenter sancta scriptura testatur: adprehensumque eum, inquit, in Areopagum duxerunt dicentes: possumus scire quae sint haec quae a te dicuntur? insueta enim quaedam adfers in aures nostras; uolumus ergo scire quidnam uelint haec esse. Athenienses autem
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s scripser̃t discipłis ut eũ reciꝑent. Qui cum uenisset:
multũ contulit his qui ibi crediderant. Uehem̃ter
enĩ iudeos reuincebat. publice ostendens ꝑ scͥpturas
ẽẽ iħm xp̃m. Qͥd de isto dicis. quid sentis: Nonne for¬
tasse eum contenciosum et animosum. concitatorẽ
paratoremq rixarũ criminaremini. nisi tanta lib̾
scĩ auctoritate p̃meremin: An quia udeus in xp̃m
crediderat. ꝓpt̾ea iudeos. xp̃iane fidei resistentes. et
iħm negantes ẽẽ:xp̃m publice reuincere debebat.
nos autem quia partis donati nunquam fuimus.
ꝓpt̾ea partem donati resistentẽ: xp̃iane unitati reum¬
cere ñ debemꝰ: Nunqͥd paulus apls aliquando fuit
cultor ydolorum. aut aliquando fuit in heresi epicu¬
reorum. uł stoicoꝵ. cum quib tam̃ eum nec puduit.
nec piguit de questione di uiui et ueri habere ser¬
monem: Accipe quid de hacre in eodem libro scͥptũ

Expanded text:
fratres scripserunt discipulis ut eum reciperent. qui cum uenisset, fratres scripserunt discipulis ut eum reciperent. qui cum uenisset, multum contulit his qui ibi crediderunt; uehementer enim Iudaeos reuincebat publice ostendens per scripturasegum Christum. quid de isto dicis, quid sentis? nonne fortasse eum contentiosum et animosum concitatorem paratoremque rixarum criminaremini, nisi tanta libri sancti auctoritate premeremini? An quia Iudaeus in Christum crediderat, propterea Iudaeos christianae fidei resistentes et Iesum negantes esse Christum publice reuincere debebat, nos autem, quia partis Donati numquam fuimus, propterea partem Donati resistentem christianae unitati reuincere non debemus? numquid Paulus apostolus aliquando fuit cultor idolorum aut aliquando fuit in haeresi Epicureorum uel Stoico?um, cum quibus tamen eum nec puduit nec piguit de quaestione dei uiui et ueri habere sermonem? accipe, quid de hac re in eodem libro scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
rechiel inquis et alii ꝓpħe cum u̾bis di ad suũ po¬
pulũ mittebantur. isrłite scilicet ad isrłitas. Ad hec
quoq tibi respondeo. Iam quidem supra comme¬
moraui dñm ipsum iħm qui se imitandum disci¬
płis p̃buit. ñ solum iudeis uerũ etiã phariseis et sa¬
duceis. et samaritanis. et ipsi diabolo pͥncipi om̃iũ
fallatiarum et erroꝵ. asserere ueritatem. et de lege
respondere ñ dedignatũ. S: ne hoc dño licuisse. ser¬
uis autẽ existimes ñ licere: accipe quid in actib apo¬
stolorum legat᷑. Iudeuꝰ aut̃ quidã apollo nomine
alȩxandrinꝰ genere: deuenit ephesum potens in scͥp¬
turis. Hic catherizatꝰ erat. uiam dm̃i et feruens sp̃u
loquebatur. et docebat. uerissime que: uixta iħm. sci¬
ens solũ baptismum iohis. Hic etiã ceꝑat fiducialiter
agere: in synagoga. Quem cum audissent aquila & pͥ¬
scilla. assumpserunt eũ: et certius illi exposuerunt
uiã dñi. Nolente autẽ illo ire in achaiam. exortati

Expanded text:
echiel, inquis, et alii prophetae eum uerbis dei ad suum populum mittebantur, Israhelitae scilicet ad Israhelitas . Ad haec quoque tibi respondeo. iam quidem supra commemoraui dominum ipsum Iesum, qui se imitandum discipulis praebuit, non solum Iudaeis, uerum etiam Pharisaeis et Sadducaeis et Samaritanis et ipsi diabolo principi omnium fallaciarum et errorum adserere ueritatem et de lege respondere non dedignatum. sed ne hoc domino licuisse, seruis autem eius existimes non licere, accipe quid in Actibus apostolorum legatur: Iudaeus autem quidam Apollo nomine, Alexandrinus genere, deuenit Ephesum, potens in scripturis. hic catechizatus erat uiam domini, et feruens spiritu loquebatur et docebat uerissime quae iuxta Iesum, sciens solum baptismum Iohannis; hic etiam coeperat fiducialiter agere in synagoga. quem cum audissent Aquila et Priscilla, assumpserunt eum et certius illi exposuerunt uiam domini. uolente autem illo ire in Achaiam exhortati
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. Esse ñ potest maior d̾ño suo seruus: nec qͥt¬
quam sibi qd̾ soli filio pat̾ tribuit uendicare. ut se
putet aut ad aream uentilandam et purgandam
frum̃to uniu̾sa ritania humano iudicio separare.
Suꝑba ẽ. ista obstinatio. et sacrilega p̃sumptio. ꝙͣ.

Expanded text:
no suo seruus nec quisquam sibi quod soli filio pater tribuit uindicare, ut se putet aut ad aream uentilandam et purgandam frumento uniuersa zizania humano iudicio separare. superba est ista obstinatio et sacrile
Abbreviated transcription (Latin):
dum eius a quo accipio damnata conscientia ẽ. Ecce
ipsa u̾ba tua posui. quib te dicere ostenderem quod
meis u̾bis breuit̃ aꝑteq complexus sum. qd̃ ad hoc at¬
tendatur abluentis conscientia: ut quȩ de illa fama

Expanded text:
dum eius a quo accipio damnata conscientia est. Ecce dum eius a quo accipio damnata conscientia est. Ecce ipsa uerba tua posui, quibus te dicere ostenderem quod meis uerbis breuiter aperteque conplexus sum, quod ad hoc adtendatur abluentis conscientia, ut quae de illa fama
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc u̾sabo. ut diligentius cogaris attendere: Peni¬
lianus dixit. Conscientia sc̃e dantis attenditur. quȩ
abluat accipientis. Ego dixi. Quid si lateat dantis con¬
scientia. & fortasse maculosa sit. quomͦ poterit accipi¬
entis abluere conscientiam: Cu. uł potius ur̃i dixer̃t.
Nam tu uir talis quando ista dixisses quãuis habe¬
at conscientiã maculosam. michi tam̃ qui ab eobap¬
tizor. quia latet et nescio. sufficit qd̾ ab eo accipio. cuiꝰ
innocentem quia in eccłia ẽ: conscientiam puto. Nã
ideo inquis conscientrã dantis attendo. ñ ut qd̃ fieri
ñ potest de latentibus iudicem. s ut siquid de eo in
publica conscientia ẽ: ñ ignorem. ꝓpt̾ hoc enim ab
ommiꝑotente deo dictũ ẽ. que nota sunt uob quȩ oc
ipsam ñ uideo. quid de ea in publico notum ẽ. quero.
nec ad rem ꝑtinet si aliud sit in secreta conscientia.
aliud in publica fama. Sufficit enim scisse: quia nec¬

Expanded text:
adhuc uersabo, ut diligentius cogaris adtendere? Petiadhuc uersabo, ut diligentius cogaris adtendere? Petilianus dixit: conscientia sancte dantis adtenditur quae abluat accipientis. ego dixi: quid si lateat dantis conscientia et fortasse maculosa sit, quomodo poterit accipientis abluere conscientiam tu uel potius uestri dixerunt — nam tu uir talis quando ista dixisses? —: quamuis habeat conscientiam maculosam, mihi tamen, qui ab eo baptizor, quia latet et nescio, sufficit quod ab eo accipio, cuius innocentem, quia in ecclesia est, conscientiam puto. nam ideo, inquis, conscientiam dantis attendo, non ut, quod fieri non potest, de latentibus iudicem, sed ut. si quid de eo in publica conscientia est, non ignorem. propter hoc enim ab omnipotente deo dictum est: quae nota sunt, uobis, quaeipsam non uideo, quid d.e ea in publico notum est quaero, nec ad rem pertinet, si aliud sit in secreta conscientia, aliud in publica fama. sufficit enim scisse, qui? nec
Abbreviated transcription (Latin):
abluat accipientis. ubi ego dixi. quid silateat dan¬
tis conscientia et fortasse maculosa sit. quomͦ poterit
accipientis abluere conscientiam: Tu cont᷑ ñquid
a te homine acuto. s quid a ur̃is dicatur diu loquu¬
tus es. qd totum breuit̃ ita dici potest. Conscientiam
dantis attendi ñ scd̾m eius sinceritatem quȩ in illa
uideri ñ potest. s. scđ̾m famam quȩ de illa seu uera
seu falsa ẽ. quia indelicet eiusẽ: hominis. qui et sisce¬
leratus occultus sit. sufficit accipienti qd̾ bone sit esti¬
mationis. ñdum cognitus. ñdum uidicatus. ñdum
ab eccłia separatus. Nide obsecro te: in qđ p̃cipitium
compulerit hommnes angustia ñ inuemiendi qua
exirent. Itane dantis maculosa conscientia conscien¬
tiam potest accipientis abluere. si habeat famam bonã
& tantum ad abluendum poterit quantũ bona. si
bonam famã fallendo contraxerit: Attendis quid
dicatur. & uis iam p̃tereamꝰ hunc locum. At hoc qͥdẽ

Expanded text:
abluat accipientis. ubi ego dixi: quid si lateat danabluat accipientis. ubi ego dixi: quid si lateat dantis conscientia et fortasse maculosa sit, quomodo poterit accipientis abluere conscientiam? tu contra non quid a te homine acuto, sed quid a uestris dicatur diu locutus es, quod totum breuiter ita dici potest: conscientiam dantis adtendi non secundum eius sinceritatem. quae in illa uideri non potest, sed secundum famam, quae de illa seu uera seu falsa est, quia uidelicet eius est hominis, qui etsi sceleratus occultus sit, sufficit accipienti quod bonae sit aestimationis, nondum cognitus, nondum iudicatus, nondum ab ecclesia separatus. uide, obsecro te, in quod praecipitium conpulerit homines angustia non inueniendi qua exirent. itane dantis maculosa conscientia conscientiam potest accipientis abluere, si habeat famam bonam, et tantum ad abluendum poterit quantum bona, si bonam famam fallendo contraxerit? adtendis, quid dicatur, et uis iam praetereamus hunc locum, an hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
suos deceptores sibi anteponi. quando ad catholicã
ueniunt. Isti namq excusabiliꝰ petunt quȩ sibi de¬
fuerunt. illi humilius repetunt qd̃ fuerunt. Istos
honorabilius ubi nondum steterant aduocamus.
illos suspectius unde lapsi fuerant reuocamus.
ꝓinde iam ꝑuides ut opinor ñ frustra me dixisse
donatistarum. uł ut cum aliis donatianoꝵ here¬
ticorum sacrilegum errorem. si et ab eccłia catholi¬
ca dissentitis. et quȩ una atq eadem fatemini sacͣ¬
menta rescinditis. nec tamen sine uenia. uł insa¬
nabiles estis miscđie dĩ: quia discordioso errore de¬
posito. ad catholicam ueritatem pacemq conu̾si.
ꝑdonum eiꝰ ꝓprium. hoc ẽ. scm̃ eius sp̃m. ꝑ quem
diffunditur caritas in cordib nr̃is mundari sana¬
riq poteritis. ñ ut destruantur in uob̾ eccłiȩ sacm̃ta
quemadmodũ ostendas recte dixisse petilianum. uł
quẽlibet alium. conscientia sc̃e dantis attenditur. q̃

Expanded text:
suos deceptores sibi anteponi, quando ad catholicam suos deceptores sibi anteponi, quando ad catholicam ueniunt. isti namque excusabilius petunt quae sibi defuerunt, illi humilius repetunt quod fuerunt; istos honorabilius ubi nondum steterant aduocamus, illos suspectius unde lapsi fuerant reuocamus. Proinde iam peruides, ut opinor, non frustra me dixisse Donatistarum — uel ut tu mauis \'Donatianorum\' — haereticorum sacrilegum errorem. si et ab ecclesia catholica dissentitis et quae una atque eadem fatemini sacramenta rescinditis, nec tamen sine uenia uel insanabiles estis misericordiae dei, quia discordioso errore deposito ad catholicam ueritatem pacemque conuersi per donum eius proprium, hoc est sanctum eius spiritum. per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, mundari sanarique poteritis, non ut destruantur in uobis ecclesiae sacramenta, quemadmodum ostendas recte dixisse Petilianum uel quemlibet alium: conscientia sancte dantis adtenditur quae
Abbreviated transcription (Latin):
rebaptirauerunt. ipsi ꝓ eis penitentib d̾ñm dep̃cent᷑.
si prius isti conciliati quam illi reconciliati eccłie fu̾int.
sicut fieri potest ut etiam cultores ydolorum si quos
forte:xp̃ianos ad ydola seductos apostatas fecerint. si
priores seductores facti fuerint xp̃iam. et magnum
aliquod meritum in eccłia consequun. ꝑ ipsos illi qͦs
deceꝑant redeant. ꝑ ipsos commendentur et recon¬
cilientur d̾no. ꝑ quos dimiserant dũm. Qd̃ eñi ualet ad
mũdanda sacͥlegia gentiliũ recte ꝑceptũ sacͣm̃tũ baptismatis. ħ
ualet ad mĩdanda saclegia scismaticoꝵ. ⁊ h̾eticoꝵ u̾acit̃ apphensa
caritasunitatis. & obrẽ sic̃ seductores fideliũ xp̃ianoꝵ ueniente̾ ad
xp̃m seductis redeuntibus p̃ponuntur. unde isti et
ep̃i fieri possunt illi ñ possunt. ita mirari ñ debent
decepti ab hereticis. quando ad catholicam redeunt.

Expanded text:
rebaptizauerunt. ipsi pro eis paenitentibus dominum deprecentur. rebaptizauerunt. ipsi pro eis paenitentibus dominum deprecentur. si prius isti conciliati quam illi reconciliati ecclesiae fuerint; sicut fieri potest, ut etiam cultores idolorum, si quos forte christianos ad idola seductos apostatas fecerint. si priores seductores facti fuerint christiani et magnum aliquod meritum in ecclesia consecuti, per ipsos illi quos deceperant redeant. per ipsos commendentur et reconcilientur domino, per quos dimiserant dominum. quod enim ualet ad mundanda sacrilegia gentilium recte perceptum sacramentum baptismatis, hoc ualet ad mundanda sacrilegia schismaticorum et haereticorum ueraciter adprehensa caritas unitatis. quamobrem sicut seductores fidelium christianorum uenientes ad Christum seductis redeuntibus praeponuntur. unde isti et episcopi fieri possunt. illi non possunt, ita mii-ari non debent decepti ab haereticis. quando ad catholicam redeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bus laudabilis fuerit. solo scismatis uł heresis crimmi¬
ne separatur. Cumgͦ ueniunt ad nos ur̃i. desistentes ẽẽ
ur̃i. incipientes ẽẽ . nr̃i. accipiunt qd̃ ñ habebant: ut
salubrit habere incipiant. qd tanto ꝑniciosiꝰ. quanto
indignius habebant. Accipiunt enim primitꝰ ipsam
eccłiam. et in ea pacem. unitatem. caritatem. ꝑ fontẽ
eius ꝓprium atq minsibilem sc̃m sp̃m. sine quibus u¬
tiq nullo dubitante interissent. quicquid aliud apd̃
uos qd̾ de eccłia foras trahi potuit habuissent. facilio¬
re autem uenia qd̾ nondũ habuerunt accipiunt. ꝗͣ
si habuissent tam̃ et deseruissent. Et hoc discernitur
apud nos: ut alit̃ recipiantur qui catholicam reli¬
querunt. alit̃ qui ad illam primitus ueniunt. Illos
enim amplius grauat crimen disertionis. hos autem
ñ a se diruptum s cognitum et retentum uinculum
releuat unitatis. Unde fieri potest. ut quosseduc tos

Expanded text:
bus laudabilis fuerit, solo schismatis uel haeresis crimibus laudabilis fuerit, solo schismatis uel haeresis crimine separatur. Cum ergo ueniunt ad nos uestri desistentes esse uestri, incipientes esse nostri, accipiunt quod non habebant. ut salubriter habere incipiant, quod tanto perniciosius quanto indignius habebant. accipiunt enim primitus ipsam ecclesiam et in ea pacem unitatem caritatem per fontem eius proprium atque inuisibilem spiritum sanctum. sine quibus utique nullo dubitante interissent, quidquid aliud apud uos, quod de ecclesia foras trahi potuit, habuissent, faciliore autem uenia quod nondum habuerunt accipiunt, quam si habuissent iam et desenris sent. et hoc discernitur apud nos. ut aliter recipiantur qui catholicam reliquerunt, aliter qui ad illam primitus ueniunt. illos enim amplius grauat crimen desertionis, hos autem non a se disruptum, sed cognitum et retentum uinculum releuat unitatis. unde fieri potest. ut, qui seductos
Abbreviated transcription (Latin):
tes. usuris multiplicantib fenus augentes. Isti quip¬
pe baptirati baptirantur. et uisibili baptismo reꝑiũ¬
tur. ad illũ tam̃ fontem ꝓpriũ cui nemo cominuncat
alienꝰ. ad illum fontẽ signatum. hoc ẽ: ad sp̃s scĩ donum
quo caritas di diffunditur in cordibus nr̃is. nullus
istorum nisi mutatus accedit. ita om̃ino mundandꝰ.
ut ñ sit alienꝰ. s sit celestis particeps pacis. sc̃e sociꝰ uni¬
tatis. plenus indiuiduȩ caritatis. ciuis angłicȩ ciui¬
tatis. Ad hanc itaq ciuitatem quisqͥs heresis uł scis¬
matis deposito errore correctis morib pia mente con¬
u̾titur. si iam sacram̃ta gestabat quȩ foras etiam ad
indignos ꝓfluere potuerunt. hec honorantur in eo.
quia et in alienis ñ uidentur aliena: s iam illo ꝓprio
cui nemo communicat alienꝰ. illo signato sp̃s sc̃i fonte
mundatur. a quo apud uos etiam quisqͥs ceteris mori¬

Expanded text:
tes, usuris multiplicantibus faenus augentes. isti quiptes, usuris multiplicantibus faenus augentes. isti quippe baptizati et baptizantes uisibili baptismo repperiuntur: ad illum tamen fontem proprium. cui nemo communicat alienus, ad illum fontem signatum, hoc est ad spiritus sancti donum, quo caritas dei diffunditur in cordibus nostris, nullus istorum nisi mutatus accedit, ita omnino mutandus, ut non sit alienus. sed sit caelestis particeps pacis, sanctae socius unitatis, plenus indiuiduae caritatis. ciuis angelicae ciuitatis. ad hanc itaque ciuitatem quisquis haeresis uel schismatis deposito errore correctis moribus pia mente conuertitur, si iam sacramenta gestabat, quae foras etiam ad indignos profluere potuerunt, haec honorantur io eo, quia et in alienis non uidentur aliena, sed iam illo proprio, cui nemo communicat alienus, illo signato spiritus sancti fonte inundatur, a quo apud uos etiam, quisquis ceteris mori
Abbreviated transcription (Latin):
nis impetus letificat ciuitatem di. Adhunc enim
fontem nullus extraneus. quia nullus nisi uita et̃¬
na dignus accedit. Hic ẽ: ꝓprius eccłiȩ. xp̃i. cui tanto
ante ꝓpħatũ ẽ. fo̾ns aquę tuȩ sit tibi ꝓprius. et ne¬
mo alienus communicet tibi. De hac enim eccłia.
& de isto fonte. dicitur et in cantico canticorum. ortꝰ
conclusus. fons signatus. puteus aque uiue. Hec ur̃i
de insibili baptismatis sacramento accipientes. tan¬
tum errant. ut res absurdissimas fateri cogantur
inuiti. qd̾ ad illum scilicet fontem qui ꝓprius uni¬
cȩ columbȩ de quo dictũ est. nemo alienus commu¬
nicet tibi. ad ortum conclusum puteumq signatũ
potuerit accedere: symon magus. quem legimus a
philippo baptiratum. potuerint accedere tot ficti.
de quibꝰ gemens loquitur cyprianus. scło u̾b̃solis
& ñ factis renunciantes. tot ep̃i auari. de quibus
idem ipse testatur fundos insidiosis fraudib rapien¬

Expanded text:
nis impetus laetificant ciuitatem dei. ad hunc enim nis impetus laetificant ciuitatem dei. ad hunc enim fontem nullus extraneus, quia nullus nisi uita aeterna dignus. accedit. hic est proprius ecclesiae Christi, cui tanto ante prophetatum est: fons aquae tuae sit tibi proprius et nemo alienus communicet tibi. de hac enim ecclesia et de isto fonte dicitur et in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae. Haec uestri de uisibili baptismatis sacramento accipientes tantum errant, ut res absurdissimas fateri cogantur inuiti, quod ad illum scilicet fontem, qui proprius unicae columbae, de quo dictum est: nemo alienus communicet tibi, ad hortum conclusum puteumque signatum potuerit accedere Simon magus, quem legimus a Philippo baptizatum, potuerint accedere tot ficti, de quibus gemens loquitur Cyprianus: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, tot episcopi auari, de quibus idem ipse testatur: fundos insidiosis fraudibus rapien
Abbreviated transcription (Latin):
si quis sitit ueniat et bibat. sicut euident̃ euanglista
testatur adiungens. hoc autem dicebat de sp̃u quem
accepturi erant credentes in eum. Sp̃s enim ñdum
erat datus: quia iħc nondũ fuerat clarificatus. Et
utiq quantũ ad sacramentum attinet lauachriui¬
sibilis. antequam eẽt resurgendo clarificatus. iam
baptirauerat plures quam ioħes. sicut ipsum loqui¬
tur euangłium. Inde dicit dicit discipłis suis. Ioħes
quidem baptirauit aqua. uos autẽ spu sco baptira¬
bimini. quem et accepturi estis ñ post multos dies
hos: usq ad pentecosten. Hic sp̃s sc̃s ueniens. in eo ta¬
le signum primitus dedit. ur qui eum acciꝑent. lin¬
guis om̃iũ gentium loquerentur: quia portende¬
bat ȩccłiam ꝑ om̃s gentes futuram. nec quenquam
accepturum sp̃m scm. nisi qui eiꝰunitati copulare¬
tur. Huiꝰ fontis largo atq inuisibili fiumine leci¬
ficat d̾s ciuitatẽ suam. de qua ꝓpħa p̃dixit. flumi¬

Expanded text:
si quis sitit, ueniat et bibat, sicut euidenter euangelista si quis sitit, ueniat et bibat, sicut euidenter euangelista testatur adiungens: hoc autem dicebat de spiritu quem accepturi erant credentes in eum; spiritus enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. et utique, quantum ad sacramentum attinet lauacri uisibilis, antequam esset resurgendo clarificatus, iam baptizauerat plures quam Iohannes, sicut ipsum loquitur euangelium. unde dicit discipulis suis: Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autemspiritu sancto baptizabimini quem et accepturi estis non post multos dies hos usque ad pentecosten. hic sanctus spiritus ueniens in eos tale signum primitus dedit, ut, qui eum acceperant, linguis omnium gentium loquerentur, quia portendebat ecclesiam per omnes gentes futuram nec quemquam accepturum spiritum sanctum, nisi qui eius unitati copularetur. huius fontis largo atque inuisibili flumine laetificat deus ciuitatem suam, de qua propheta praedixit: flumi
Abbreviated transcription (Latin):
tros nocentes recipimus. quos ciuitas recipiendo ef¬
ficit innocentes. cum ad eam ueraci corde transie¬
rint. De qua eiꝰ conditor dicit. ñ potest ciuitas abscon¬
di suꝑ montẽ constituta. Non enim eã condidit qui
frẽm suꝑbe occidit iratus. s qui fr̃s humilit̃ redemit
occisus. hanc sp̃u suo mundante letificat. de quo
clamabat dicens. si quis sitit ueniat et bibat. ñ aꝗͣ
uisibilem cominendans. quȩ datur in baptismatis
sacram̃to. quam et boni et mali habere possunt.
quãuis sine illa bomi salui fieri ñ possint. Quȩ quã¬
uis eccłie sit. tamen etiam foras ꝓfluit. cum et apd̃
illosinuenit᷑ qͥ ex nob̾ exierunt si ñ erant ex nob̾. sic̃
aqua in aliquo ex illis memorabilibus quatuor
fluminibus negari ñ potest qđ̾ sit aqua paradysi.
quanuis ñ sir in solo paradyso. quia etiam extra in¬
de manauit. Non gͦ hanc aquam.s. aque nomine
inuisibile dĩ donum sc̃m sp̃m cõmendabat dicens.

Expanded text:
tros nocentes recipimus. quos ciuitas dei recipiendo eftros nocentes recipimus. quos ciuitas dei recipiendo efficit innocentes, cum ad eam ueraci corde transierint, de qua eius conditor dicit: non potest ciuitas abscondi super montem constituta. non enim eam condidit, qui fratrem superbe occidit iratus, sed qui fratres humiliter redemit occisus. hanc spiritu sancto mundante laetificat. de quo clamabat dicens: si quis sitit, ueniat et bibat, non aquam uisibilem commendans, quae datur in baptismatis sacramento, quam et boni et mali habere possunt. quamuis sine illa boni salui fieri non possint. quae quamuis ecclesiae sit, tamen etiam foras profluit, cum et apud illos inuenitur, qui ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis, sicut aqua in aliquo ex illis memorabilibus quattuor fluminibus negari non potest quod sit aqua paradisi, quamuis non sit in solo paradiso, quia etiam extra inde manauit. Non ergo hanc aquam, sed aquae nomine inuisibile dei donum sanctum spiritum commendabat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
potest accipi. De his enim qui scismata faciebant.
idem apls̃ dicit. Animalis autem homo ñ ꝑcipit ea¬
que sunt sp̃s dĩ. Primã ad corinthios epłam lege &
inuenies. Baptismꝰ gͥ sacram̃tum ẽ. noue uitȩ ac sa¬
lutis et̃ne: quẽ multi habent ñ ad uitam ȩt̃nã.s ad
penã et̃ña. ñ bene utentes tantobono. Caritatem uͦ
scãm. quȩ ẽ uinculum ꝑfectionis. nemo potest ha¬
bere ñ bonꝰ. nemo qui habet potest ẽẽ scismaticus
uł hereticus. Cum gͦ quisq ad eccłie ueniens unita¬
tem. cũ eiꝰ membris ueraciter copulatur accipiat sp̃m¬
sẽm ꝑ quem diffunditur caritas incordib nr̃is. ea¬
demq caritas cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ. ur et
baptismũ quem pͥmũ habebat ad iudiciũ. habere
mereatur ad p̃miũ. quomͦ eum mundari negas. nͥ
quia om̃ino quȩ sit mundatio spiritalis ignoras :
Ngͥ sicut conuiciaris tanqũã in asylum romuli ues¬

Expanded text:
potest accipi. de his enim, qui schismata faciebant, potest accipi. de his enim, qui schismata faciebant, idem apostolus dicit: animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei; primam ad Corinthios epistulam lege et inuenies. baptismus igitur sacramentum est nouae uitae ac salutis aeternae, quem multi habent non ad uitam aeternam, sed ad poenam aeternam, non bene utentes tanto bono: caritatem uero sanctam. quae est uinculum perfectionis, nemo potest habere non bonus. nemo qui habet potest esse uel schismaticus uel haereticus. cum ergo quisque ad ecclesiae ueniens unitatem, cum eius membris ueraciter copulatur, accipiat spcaritas in cordibus nostris, eademque caritas cooperiat multitudinem peccatorum, ut et baptismum. quem primum habebat ad iudicium, habere iam mereatur ad praemium, quomodo eum mundari negas. nisi quia omnino quae sit mundatio spiritalis ignoras? non igitur, sicut conuiciaris, tamquam in asylum Romuli ues
Abbreviated transcription (Latin):
piabilit̃ atq insanabilit̃ assereremꝰ errare. S ideo
uob̾ ñ uidentur mundari cũ ad nos a uob̃ transe¬
unt. quia ñ denuo baptirant᷑. quasi solo baptismo
quem repeti ñ oportet. cum idem atq unꝰ ẽ. homi¬
nes ab errore mundentur. Olundantur et u̾bo ue¬
ritatis ab illo qui ait. iam uos mundi estis ꝓpt̃ u̾¬
bum qd̃ loquutus sum uob̾. Mundant᷑ et sacrificio
contriti cordis. ab illo de quo dictum ẽ: sacrificiũ
do̾ sp̃s contribulatus. cor contritum & humiliatũ
date elemosinas. et ecce om̃ia munda sunt uobis.
Mundantur ipsa que suꝑeminet om̃ibus caritate.
ab illo qui ꝑ apłm petrum dixit. caritas cooꝑit mul¬
titudinem peccatorum. Quȩ una si adsit. illa om̃ia
recte fiunt. si autem desit. illa om̃ia frustra fiunt.
bis. Unde merito creduntur hi qui extra eccłiam
cũ ipsi eccłie in uinculo pacis ꝑ conexionem carita¬
tis adherescunt. Iam enim locus ẽ: ut ostendam

Expanded text:
piabiliter atque insanabiliter adsereremus errare. sed ideo piabiliter atque insanabiliter adsereremus errare. sed ideo uobis non uidentur mundari, cum ad nos a uobis transeunt, quia non denuo baptizantur, quasi solo baptismo, quem repeti non oportet, cum idem atque unus est. homines ab errore mundentur. mundantur et uerbo ueritatis ab illo qui ait: iam uos mundi estis propter uerbum quod locutus sum uobis. mundantur et sacrificio contriti cordis ab illo de quo dictum est: sacrificium deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Mundantur ipsa quae supereminet omnibus charitate ab illo qui per apostolum Petrum dixit: Charitas cooperit multitudinem peccatorum : quae una si adsit, omnia illa recte fiunt; si autem desit illa, omnia frustra fiunt. bis . Unde merito creduntur qui extra Ecclesiam cum ipsi ecclesiae in uinculo pacis per conexionem caritatis adhaerescunt. Iam enim locus est ut ostendam,
Abbreviated transcription (Latin):
in catholicã¬
transeatis. quibus modis possumus agendum ẽẽ
censuimus. Nec nr̃o sicut scribis u̾bo te uti arbi¬
treris. quasi hoc malum sine uenia. et sine medico
ẽẽ dicamꝰ. Qd̃ omnino ñ dicimꝰ. quia et ueniã me¬
rentur quos huiꝰ mali penituerit: & om̃ipotens est
medicus qui ꝑ ꝓpħam dicit. si conu̾sus fueris et inge¬
inueris tunc saluus eris. Quaꝓpt̃ si in aliquem for.¬
te incidisti. uł minus in his rebus instructum. uł
minus quid loqueretur intuentem. quanuis esse
cõmunionis catholice uideretur qui hoc tibi dice¬
ret. ipse potius huiꝰ inconsiderati u̾bi ueniam me¬
reatur. sicur tu qui cum sis tam liberalit̾ eruditus.
& in arte u̾boꝵ ñ mediocrit doctus. minꝰ tam̃ quid
loquaris attendens. expiandum censes. qd̾ in expi¬
abile dixeris. et qd̃ ẽ: monstruosius. ideo expian¬
dum quia in expiabile: N ẽ. autem catholicum e¬
os hortari ut errore correcto salui fiant.quos in ex¬

Expanded text:
 catholicatranseatis, quibus modis possumus agendum esse censuimus. nec nostro, sicut scribis, uerbo te uti arbitreris, quasi hoc malum sine uenia et sine medico esse dicamus; quod omnino non dicimus, quia et ueniam merentur, quos huius mali paenituerit, et omnipotens est medicus, qui per prophetem dicit: si conuersus fueris et ingemueris, tunc saluus eris. quapropter si in aliquem forte incidisti uel minus in his rebus instructum uel minus quid loqueretur intuentem, quamuis esse communionis catholicae uideretur qui hoc tibi diceret, ipse potius huius inconsiderati uerbi ueniam mereatur, sicut tu, qui cum sis tam liberaliter eruditus et in arte uerborum non mediocriter doctus, minus tamen quid loquaris adtendens expiandum censes quod inexpiabile dixeris et, quod est monstruosius, ideo expiandum, quia inexpiabile. non est autem catholicum eos hortari, ut errore correcto salui fiant, quos.inex
Abbreviated transcription (Latin):
michi uelut aqua mendax ñ habens fidem. Ubi mi¬
ror prudentiam tuam quomͦ tibi ñ uideatur aqua
mendax simulatoris occulti. cuius et falsam famã
mundande aliene conscientiȩ ꝓdesse aliquia cre¬
didisti. nisi quia illud ñ dialecticum s. plane sophi¬
sticum. qđ in me frustra quasi in dialectico rep̃hen¬
disti. subuenire. tibi arbitratus es. si mentiris uerũ
dicis. Quid enim aliud conaris asserere. cũ homini
tribuens baptismum quẽ dĩ ẽe ñ uis agnoscere. ideo
dicis adulterum dare posse uerum baptismũ. qͥa
se ipsum occultando castum ẽẽ. mentitur: Itaq tt̃
uerum dicit in baptisio. cum mentitur in flagicio.
&. ñ ẽ. aqua eius mendax. quã ẽẽ uultis in eccłia se¬
cundum ꝓmissionẽ tot ꝓpłiarum toto t̾rarum
orbe diffusa. cum aquam mendacem ñ baptismũ¬

Expanded text:
mihi uelut aqua mendax non habens fidem. ubi mimihi uelut aqua mendax non habens fidem. ubi miror prudentiam tuam, quomodo tibi non uideatur aqua mendax simulatoris occulti, cuius et falsam famam mundandae alienae conscientiae prodesse aliquid credidisti, nisi quia illud non dialecticum, sed plane sophisticum, quod in me frustra quasi in dialectico reprehendisti, subuenire tibi arbitratus es: si mentiris, uerum dicis! quid enim aliud conaris asserere, cum homini tribuens baptismum, quem dei esse non uis agnoscere, ideo dicis adulterum dare posse uerum baptismum, quia se ipsum occultando castum esse mentitur? itaque tunc uerum dicit in baptismo, cum mentitur in flagitio, et non est aqua eius mendax, quam esse uultis in ecclesia secundum promissionem tot prophetiarum toto terrarum orbe diffusa, cum aquam mendacem non baptismu
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum hoc ñ meum s scẽ scripture testimoniũ
refellere conareris. nullam ꝑsequutionẽ eẽ iustã
posse dixisti. ubi ignoscendum tibi ẽ. nescienti scͥꝑ¬
turas. unde tibi uenire posset in mentem quam
iusta uoce sit dictum. detrahentem ꝓximo suo oc¬
culte: hunc ꝑsequebar. Et ab ipso d̃no iħu. xp̃o in
excellentissima ꝓpħia. ꝑsequar inimicos meos et
comp̃hendam illos. & ñ conutar donec deficiant.
Et alia multa testimonia diuina que ꝑsequi lon¬
gum ẽ. si tam̃ ñ michi ꝓpt̃ hoc u̾bum calumniaris.
uinoꝵ testimonioꝵ ẽẽ crimineris. Opponis mi¬
chi u̾ba scͥpturarum. tociens demonstrata quam
uos nichil adiuuent. Oleum peccatoris ñ impin¬
guet caput meum. cũ et apud uos ẽe saltem occultoᷤᷤ
peccatores negare ñ possis qui tam̃ baptirant. nec
his u̾b̾ excepti sunt. Non enim ait oleum manifesti
peccatoris. s absolute oleum peccatoris. Et facti st̃

Expanded text:
tem, cum hoc non meum, sed sanctae scripturae testimonium tem, cum hoc non meum, sed sanctae scripturae testimonium refellere conareris. nullam persecutionem iustam esse posse dixisti; ubi ignoscendum tibi est nescienti scripturas, unde tibi uenire posset in mentem, quam iusta uoce sit dictum: detrahentem proximo suo occulte, hunc persequebar, et ab ipso domino Iesu Christo in excellentissima prophetia: persequar inimicos meos et conprehendam illos, et non conuertar donec deficiant. et alia multa diuina testimonia, quae persequi longum est, si tamen non mihi propter hoc uerbum calumniaris, uinorum testimoniorum esse crimineris. Opponis mihi uerba scripturarum totiens demonstrata quam uos nihil adiuuent: oleum peccatoris non inpinguet caput meum — cum et apud uos esse saltem occultos peccatores negare non possis, qui tamen baptizant nec his uerbis excepti sunt; non enim ait: \'oleum manifesti peccatoris\', sed absolute: \'oleum peccatoris\' — et: facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ et foris habuerunt .s ñ et cum ipsa munda¬
quutionis crimine damnata conscientia ẽ. De
traditorib quidem et turificatorib qui fuerint
qui hoc nefas admiserint. ñ scͥpturis scĩs.s fame
hominũ credidistis. quȩ si potest ẽẽ falsa bona de
malis. cur ñ possit etiam mala de bonis: De ꝑsecu¬
tione autem hoc tibi breuit̃ iterumq responderĩ.
qd̾ cũ respondissem petiliano: refellere minime
ualiusti. Inscriptura quippe scã que neminem
fallit. area dicta ẽ: eccłia dĩ. dñmq ipsum cũ uen¬
tilabro ẽẽ uenturũ. et mundaturũ aream suã. ut
frum̃ta recondat in horreo. paleam uͦ comburat
igni in extingubili. Aut gͦ recte passi estis ꝑsequu¬
tionem. aut si modꝰ xp̃ianus excessus ẽ. palea nr̃a
fecit. ꝓpt̃ quam ñ fuerat area dñica deserenda. ne
quisquis ante tempꝰ uentilationis. ab area paleam
refugeret. a frumento separatus palea fieret. Tu au¬

Expanded text:
quod et foris baptismo. sed non et cum ipsa mundaquod et foris baptismo. sed non et cum ipsa mundacutionis crimine damnata conscientia est. de traditoribus quidem et turificatoribus, qui fuerint qui hoc nefas admiserint, non scripturis sanctis, sed famae hominum credidistis. quae si potest esse falsa bona de malis, cur non possit etiam mala de bonis? de persecutione autem hoc tibi breuiter iterumque responderim, quod cum respondissem Petiliano refellere minime ualuisti. in scriptura quippe sancta, quae neminem fallit, area dicta est ecclesia dei dominumque ipsum cum uentilabro esse uenturum et mundaturum aream suam, ut frumenta recondat in horreo, paleam uero conburat igni inextinguibili. aut ergo recte passi estis persecutionem aut, si modus christianus excessus est, palea nostra fecit, propter quam non fuerat area dominica deserenda, ne, quisquis ante tempus uentilationis ab area paleam refugeret. a frumento separatus palea fieret. tu au