comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum secundum carnem et fotinum excludr et arri¬
um sienim secundum carnem fastus est secundum
uerbi utique substantiam fastus non est qui prae¬
destinacus est filiur dĩ inuirtute dicendo in uir¬
cute ostendit non solitae lumane naturae esse con¬
ceptum sedabs que uiribe semine exuirgine pro¬
creatum inferendo autem secundum sp̃m sc̃ĩ fica¬
cionis ostendit creatorem suum spm̃ scm̃ item ut
sit in omnibus ipso primatum tenens secund in spm¬
natus ut prior omnibus incorruptilitatis uircu¬
te surgere etuiam pesurrectionis dĩfiliis aperi¬
ret dequibur ipse dicit quia dĩsilusunt cum sint
pertinentium in ipso xp̃o resurrestionis forma est
Derquem accepimus gratiam et aposto latum gra¬
ciam baptir maepostolatum quando sp̃uscõ dira¬
tus est aposto lus enim grecae latinae missur dici¬
tur itemresto ordine accepta gratia honorem
a postolatus meruisse sedicit A d oboe diendum
sidei ostendit euu angelii gratiam oboedientib:

Expanded text:
do secundum carnem, et Photinum excludit, et Arium. Si enim secundum carnem factus est, secundum Verbi utique substantiam factus non est. Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute. Dicendo in virtute, ostendit non solitum humanae naturae esse conceptum, sed absque virili semine ex virgine procreatum. Inferendo autem: Secundum Spiritum sanctificationis. Ostendit creatorem suum Spiritum sanctum. Item ut sit in omnibus ipse primatum tenens, secundum Spnatus, ut prior omnibus incorruptibilitatis virtute surgeret, et viam resurrectionis Dei filiis aperiret. De quibus ipse dicit: Quia filii Dei, cum sint pertinentium, in ipso Christo resurrectionis forma est. Per quem accepimus gratiam et apostolatum. Gratiam in baptismo: apostolatum, quando a Spiritu sancto directus est. Apostolus enim Graece, Latine missus dicitur. Item recto ordine, accepta gratia, honorem apostolatus meruisse se dicit. Ad obediendum fidei. Ostendit Evangelii gratiam obedientibus
Abbreviated transcription (Latin):
significat itemipsia libi dicit prudentiambum a nã
osse malouicem referre tali sergo prudentia mor¬
temparit trans grediendum preceptum sp̃suero
prudentiae in presenti pacemhabet & non redden¬
douicem e uicomin futuro prudentia uero a pro¬
uidendo est appellata Qm̃prudentia carnisini¬
mica est indm̃ legiautemtoĩ non subicitur non ipsa
caro ut ma nicheidicunt sed sensus cornalis inimi¬
cusestdõ omneenim nos subiectum inimicum est
e quicum que seuoluerit uindicorielamueteris
legis non numquam modum excidit Nec enimpo¬
test in possibiledixit ut uel siceos a corius concupiscen¬
tus reuocorit qui enim incarne sunt hinc probatur
quia superius non carnem sed opera accusauerit
cornisquia quib: hocdicitꝰ utiq incarne u uebant
dõplacere nom possunt fieri enim non pocest uteor¬
nideditus aliquando nom pecce uos autem in corner

Expanded text:
significat. Item ipse alibi dicit: prudentiam humanam significat. Item ipse alibi dicit: prudentiam humanam esse, malo vicem referre. Talis ergo prudentia mortem parit transgrediendo praeceptum. Spiritus vero prudentiae in praesenti pacem habet, et non reddendo vicem, et vitam in futuro. Prudentia vero a providendo est appellata. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo. Legi enim Dei non est subjecta. Non ipsa caro, ut Manichaei dicunt, sed sensus carnalis inimicus est Deo. Omne enim non subjectum, inimicum est, et quicumque se voluerit vindicare, etiam veteris legis nonnumquam modum excedit. Nec enim potest. Impossibile dixit, ut vel sic eos a carnis concupiscentiis revocaret. Qui autem in carne sunt. Hic probatur, quia superius non carnem, sed opera accusaverat carnis: quia quibus hoc dicitur, utique in carne vivebant. Deo placere non possunt. Fieri enim non potest, ut carni deditus, aliquando non peccet. Vos autem in carne
Abbreviated transcription (Latin):
nis s̃ ubstanciaquȩ anteseruiebat peccato uicit
num quam peccando peccatum & in eadem car¬
nem domnauit peccatum ut ostenderecuolunta¬
dem esse in crimine nonnaturam quae tales a
dõ facta est ut possit non peccare siuellec
Vt iusti ficatio legisimpleretur in nobi sut quo¬
modo in illis repugnante cornali consuctudinem
implerenom potuit n nobis saltim impleatur
qui exemploxp̃i mortifi cabimus cornem
Quinon secundum carnemambulomus sed
secundum spm qui enim secundum carnẽ sunT
constructus est quan do ergocornalia agit totus
coro dicitur quon douero sp̃italia tocus sp̃s appel¬
latur unaquȩ que enim substantia cum eaoem
altera in suam ditionem seberuit euimquo¬
dã modo propriam e nome nemittit nom¬
si singulȩ cognatasibi esuicina desideranT
Namprudentia carnis morsest prudentia autẽ
sp̃s uita e pax notandum quia non caromors sed pru¬
dentia eius norte mautem dicens aecernom poenã

Expanded text:
nis substantia, quae ante serviebat peccato, vicit nis substantia, quae ante serviebat peccato, vicit numquam peccando peccatum: et in eadem carne damnavit peccatum, ut ostenderet voluntatem esse in crimine, non naturam, quae talis a Deo facta est, ut possit non peccare, si velit. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Ut quod in illis, repugnante carnali consuetudine, implere non potuit, in nobis saltem impleatur, qui exemplo Christi mortificabimus carnem. Qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Qui enim secundum carnem sunt,constructus est. Quando ergo carnalia agit, totus caro dicitur: quando vero spiritualia, totus spiritus appellatur. Unaquaeque enim substantia, cum eadem alteram in suam ditionem erigit, et vim quodammodo propriam et nomen amittit. Nam singulae cognata sibi et vicina desiderant, Nam prudentia carnis mors est: prudentia autem spiritus, vita et pax. Notandum, quia non caro mors, sed prudentia. Ejus autem mortem dicens, aeternam poenam
Abbreviated transcription (Latin):
in illis infirmabatur nam non inse õs filius sum
mittens contra focinũ qui nega filiũ ante carnem
Insimilitudinem carnis peccati dicens insimili¬
cudinem carnis peecati ostendit eum eandem
quidem carnem sedabsque peccatum portas se
item hic similitudo ueritatem hab& sicut ada ige¬
nuit ao similitudinem suam simile mergo
caeteris hominib: carnem dñs ds̃ noster ihs xp̃sad
sumpsit Ecdepeccato damna uit peccatum in
carne quasisidicas de hoste expugnauit hostem
catinomine uocabantur cumipsi delictanes¬
cirent sicut soriptum est & in poneymanus su¬
percapud peccatisui sic es xp̃icaro quae propeo¬
catis nostris oblata est peccacinomenaccepit qui¬
dom autem dicunt queo peccato iuda eoriim qđ
onm occiderunt peccatum diaboli quod hostem
deciperat per hominem condempnaret sicutao
aebreosdicit ut permortem distrueret eum
qui habebat mortis imperium siuedeilliuscor¬

Expanded text:
In illis infirmabatur, non in se. Deus Filium suum In illis infirmabatur, non in se. Deus Filium suum mittens. Contra Photinum, qui negat, Filium ante carnem. In similitudinem carnis peccati. Dicens in similitudinem carnis peccati, ostendit eum eamdem quidem carnem, sed absque peccato portasse. Item hic similitudo veritatem habet: sicut Adam genuit ad similitudinem suam. Similem ergo caeteris hominibus carnem Dominus Deus noster Jesus Christus assumpsit. Et de peccato damnavit peccatum in carne. Quasi si dicas, de hoste expugnavit hostem.cati nomine vocabant, cum ipsi delicta nescirent, sicut scriptum est: Et imponent manus super caput peccati sui; sic et Christi caro, quae pro peccatis nostris oblata est, peccati nomen accepit. Quidam autem dicunt, quod peccato Judaeorum, quod Dominum occiderunt, peccatum diaboli, quod hostem deceperat, per hominem condemnari: sicut ad Hebraeos dicit: Ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium. Sive de illius car
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ante in carnationemerat filius
& suscepta postea carnem quae ad peccandum
es ses procliuior ipseca men absque peccatum
eamsuscipere enidcircodicitur insimilitudinẽ
carnis peccati suscepta carneuenisse e peccatũ
in eademcarne damnasse qm̃ carnem qua in susci¬
perat & innaxia senua uerit ab omni cognationo
peccat item legeidicit non precepta sacrisicio¬
rum &cetera qua eerant umbrausque tempus xp̃i
data sed illam qua mes dñs noster ihs xp̃s docuicdi¬
cens omnia qua e cumque uultis faciant uobis bomi¬
nes sic &uos faciteillis ista estenim lex& prophece
infirma enimerat quanos uolebemus non enimin¬
possibilia mandata unde silius dĩ formamseruiao¬
cipiens faccus est homo ut peccatum damnarec
incarne ut nos inferueret que mao modum oporte¬
at peccatum demnare incarneutiustificatio legis
impleatur in nobis In quo infiriabatur percarnẽ

Expanded text:
quoniam ante incarnationem erat Filius, quoniam ante incarnationem erat Filius, et suscepta postea carne, quae ad peccandum esset proclivior, ipse tamen absque peccato eam susceperit. Et idcirco dicitur in similitudinem carnis peccati, suscepta carne, venisse et peccatum in eadem carne damnasse: quoniam carnem, quam susceperat, innoxiam servaverit ab omni contagione peccati. Item legem dicit, non praecepta sacrificiorum, et caetera, quae erant umbra, usque ad tempus Christi data: sed illam quam et Dominus noster Jesus Christus docuit, dicens: Omnia quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis. Ista est enim Lex et Prophetae. Infirma enim erat qua nos volebamus. Non enim impossibilia mandata. Unde Filius Dei formam servi accipiens, factus est homo, ut peccatum damnaret in carne, et nos instrueret, quemadmodum oporteat peccatum damnare in carne, ut justificatio legis impleatur in nobis. In quo infirmabatur per carnem.
Abbreviated transcription (Latin):
ihuñ xpm̃ dñ m nostrumquiaquȩ moyses
& naturalis lex nonducuit haecdocuit dñs
pera reuitia undebeatu s a postolus hocdoc&
dicens quiauan xp̃i sunt carnem suamcru¬
ci fixerunt cumuitiis ei concupi scentiisitem
que lexnon potuit liberarenum quidnã pau¬
lus nondumerat dĩ gratialiberatu sunde
probatur qui ex alterius persona haelo quitur
gicurego ipsimente seruio legidĩ necapitu¬
lat ut condudat e rursumin personaeius
qui sublegeerathae loquitur earne aute m
legipeccati homocornalis duplexest quodã
nuncdam pnationis est his qui sunt inx p̃oihũ
qui non secundum cornem ambulant hinc
a postolus nihilinillis dampnatione dignum
appellat Liber auitme a legi peccatie mor¬
tis quae mortificat peccatores Nam quod
in possibileerat legis hi costendit qr̃. lexper
infirmicatem carnis non potuerit imple¬
re ineo autem in quodicitds̃ cumfilium suũ
misisses insimilitudinem carnis peceati
& propter peccatum misis sede monstrat

Expanded text:
um Dominum nostrum: quia quae Moyses et naturalis lex non docuit, haec docuit Domiperare vitia. Unde beatus Apostolus hoc docet, dicens: Qui autem Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Item, quem lex non potuit liberare: numquid non Paulus nondum erat Dei gratia liberatus? Unde probatur, quia ex alterius persona haec loquitur. Igitur ego ipse mente servio legi Dei. Recapitulat, ut concludat, et rursum in persona ejus, qui sub lege erat, haec loquitur. Carne autem legi peccati. Homo carnalis duplex est quodamnunc damnationis est his, qui sunt in Christo Jesu, qui non secundum carnem ambulant. Hic Apostolus nihil in illis damnatione dignum appellat. Liberavit me a lege peccati et mortis. Quae mortificat peccatores. Nam quod impossibile erat legi. Hic ostendit quoniam lex per infirmitatem carnis non poterat impleri. In eo autem in quo dixit: Deus, cum Filium suum misisset in similitudinem carnis peccati: et propter peccatum misisse demonstrat,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat quae sunc dñi ut sit sc̃a corpore & spũ no¬
uitenim esmentem accusare dicens hominis
ruptimente hocenim
dicicostende reuolens maximam partem pas¬
sionumi desideria humomi corporisesse quod
cum ceteris inrationabilibus anima libus com¬
mune habemus sicutenim cecera animalia
deterra habent natiuicatem ita eiꝰ noscorpus
anima autem nostre sp̃s est incorporeus &
rationabilis e in mortalis Qtenim secundum
carnem uixeritis moriemiu secundumratio

Expanded text:
cogitat, quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Nocogitat, quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Novit enim et mentem accusare, dicens: Homines corrupti mente, hoc enim dicit, ostendere volens maximam partem passionum, desideria humani corporis esse: quod cum caeteris irrationalibus animalibus commune habemus. Sicut enim caetera animalia de terra habent nativitatem: ita et nos corpus. Anima autem nostra spiritus est incorporeus, et rationalis, et immortalis. Si enim secundum carnem vixeritis
Abbreviated transcription (Latin):
iustificationem nunc sp̃m nostrum significat
quie propteriustitiom suam uita appellacurquo¬
siuiuisicans corpus beata illa a ecerna uica ttẽ
spr uiuit ut iusticiomoperetur non enim hoo so¬
lum quaeritur uta cornalibus cessimus sed etia
ut spincalia faciamus Quod fisp̃seius qui su ser¬
tauitihũmamorcuis habitatin uobis qui suscito
tra propter in habitandem spm̃ eius in uobis sita¬
menpurisitis ut in uobis sp̃ssc̃s habitare dignecur
non paticurđs̃ templum sui s p̃s interire sed quo¬
modoihũm amorcuis suscitauit ita& corporoura
restaurabit: Er gofratres debitores sumus non
carniuc secundum cornẽ uiuemus hoc tocum a¬
git ut ostendateis lagemnonesse necesseriam
qua e connalibus data est itemmoni feste nunc
ostendit quia nonde commonie naturalimor¬
te superius fecerit mentionem dicens sie nimse¬
cunoum cornemuixeritis moriemini significat
autem mortem paenea ecerne non enim quiaca

Expanded text:
justificationem. Nunc spiritum nostrum significat: qui propter justitiam suam vita appellatur, quasi justificans corpus, beata illa aeterna vita. Item spiritus vivit, ut justitiam operetur. Non enim hoc solum quaeritur, ut a carnalibus cessemus sed etiam ut et spiritualia faciamus. Quod si spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis: qtra propter inhabitantem spiritum ejus in vobis. Si tamen purificati, ut in vobis Spiritus sanctus habitare dignetur: non patitur Deus templum spiritus interire: sed quomodo Jesum a mortuis suscitavit: ita et corpora vestra restaurabit. Ergo, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Hoc totum agit, ut ostendat eis legem non esse necessariam, quae carnalibus data est. Item manifeste nunc ostendit, quia non de communi et naturali morte superius fecerit mentionem, dicens: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Significat autem mortem poenae aeternae. Non enim, quia ca
Abbreviated transcription (Latin):
ralis legis facit mentionem quia scripta lixeina¬
turalem cotines inserta utemuicens nameon¬
cupiscentiam ne scitbomins porlegem pecsona
iuiuenis sumi tostendertualens quia quam diusu¬
mus infuntes omninoquidiatam e piscentia mig¬
noramus cumemiincresceree perimus imtrum
accepiteon eupiscentia quatalego probibita est in
nostremperuen reiur cam curom possimus
incerneri bonume malum Quideme dicemus
lex peccatum est quia abea sempermotemdi¬
rates se solutumitem exhincuulto stendere qm̃
non custodiendo legem non suit legis infirmtte s
sed humane uoluntatis dicendo autom peecatum
non eognoinisi perlegem personem pueriaos uiio

Expanded text:
ralis legis facit mentionem: quia scripta lex et naralis legis facit mentionem: quia scripta lex et naturalem continet. Infert autem dicens: Nam concupiscentiam nesciebam nisi per legem. Personam juvenis sumit, ostendere volens, quia quamdiu sumus infantes, omnino quid sit concupiscentia ignoramus. Cum autem crescere coeperimus, initium accipit concupiscentia quae a lege prohibita est in nostram pervenire notitiam, cum jam possimus discernere bonum et malum. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Quia ab ea semper mortem dixerat esse solutam. Item ex hinc vult ostendere: quoniam non custodiendo legem, non fuit legis infirmitas, sed humanae voluntatis. Dicendo autem: Peccatum non cognovi, nisi per legem: personam pueri assumi
Abbreviated transcription (Latin):
carnali conuersatione passio concupis centiȩ
operabatur moculis & inceteris membrisce¬
terepossiones quȩ tomenperlogemostendeban¬
tur es sepeccata itemincerno ese quiico lun¬
tatecornis ducitur es legeid̃ oboedire
probibesui quio mom potest duobus dominis
ones uincere incarne non sumus quiamor
mortui sumus legiquedocerinom gratia onon
contine Vt rutisicarent mort atnos legiss¬
ueritas intersicerit Nuncautom soluti sumus
aligemortis inquaoit nebamur momentes poc¬
cato in quodetinebo mur alege Ita seruiamus in
nouitate sp̃s spirita los gratiae preceptis enon
litterȩ legis nteiseruitus neuaase nandiligere
mundum neque e quac sunt inmundo escarnis
quramnon facere in concopis centiis lexenit
bona terrae promittens nutrire nouicamat¬
pum cornis desideria iustrautem diseipulirliũlit¬
gimortui sunti qñmundo abrenunciaueruna
Ec nominuecus taclitteraenunc scriptȩ es matii¬

Expanded text:
carnali conversatione, passio concupiscentiae carnali conversatione, passio concupiscentiae operabatur in oculis: et in caeteris membris caeterae passiones: quae tamen per legem ostendebantur esse peccata. Item in carne est: qui voluntate carnis ducitur: et legi Dei obedire prohibetur: quia non potest duobus dominis ones vincere, in carne non sumus, quia mortui sumus legi, quae doctrinam gratiae non continet. Ut fructificarent morti. Ut nos legis severitas interficeret. Nunc autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamur. Morientes peccato, in quo detinebamur a lege. Ita ut serviamus in novitate spiritus. Spiritualis gratiae praeceptis, et non litterae legis. Item servitus nova est, non diligere mundum, neque ea quae sunt in mundo: et carnis curam non facere in concupiscentiis. Lex enim bona terrae promittens, nutrire novit amatorum carnis desideria. Juste hic discipuli Jesu legi mortui sunt, quoniam mundo abrenuntiaverunt. Et non in vetustate litterae. Nunc scriptae et natu
Abbreviated transcription (Latin):
groaoxp̃m quire surrexit a montuis cranse¬
emus quȩ merito nobi suiueres sunueniret
quod punire possit in nobis Igiturumente
uiro uocabitur adultera sisuericumaltou
ro si autem mortuus fuerit uireius liberato
est a legeuiri ut nonsitadultera si fuerit cum
alio uiro quam diuuiuitur tamdiu illi secim¬
dum eius solius necesseest uiuere uoluntatem
cum autem illomortuo aliouiro muli er
fuerit copulataram non illi secundum prio¬
risuiri consuecudinemestui uendum
Itaque fratresmei es uos mortificatiestis
lege noluiti uxta conparationem lege millis
diceremortuam sed quod interiuda cosdice¬
renon audebat intellectui derelinquio
percorpus xp̃i ut sici st lceriu s uiriqui exmor¬
tuis resunrexit ut fractifico remus dõ am¬
moriendo cp quidam nauit peccatum n
canne Cumen mes semus mearne passiõ¬
nis peccatorum quȩ sterlegomerant opera¬
bantur in membris nostris cumessemus m

Expanded text:
gro ad Christum qui resurrexit a mortuis transegro ad Christum qui resurrexit a mortuis transeamus: qui merito nobis viveret, si invenisset quod punire posset in nobis. Igitur, vivente viro, vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro. Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Quamdiu vivit vir, tamdiu illi secundum ejus solius necesse est vivere voluntatem: cum autem, illo mortuo, alio viro mulier fuerit copulata, jam non illi secundum prioris viri consuetudinem est vivendum. Itaque, fratres mei, et vos mortificati estis legi. Noluit juxta comparationem, legem illis dicere mortuam; sed quod verbis eis dicere non audebat, intellectui dereliquit. Per corpus Christi, ut sitis alterius viri: qui ex mortuis resurrexit, ut fructificetis Deo. Commoriendo Christo, qui damnavit peccatum in carne. Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem erant, operabantur in membris nostris. Cum essemus in
Abbreviated transcription (Latin):
nem alicerqualem fructum in aptione illiu srei
habuistis incutus enemre cordatian ẽ uere tidi¬
aẽ N uncuero liberatia peccata seriiautum facti
do habetis fructum uestrum in sci ficationem fi¬
nem uero uitamaeternam hocips imram fruetus
est queduiuitis stĩficati perbaptis mum
Scipendia enim peceatimors quipecea tomili¬
tat remunerationem accepit morte mitemp¬
inium quodosfer ao de coptionem nr̃am hoc
mons est gratia autemuita a eserna mendixit
similiter fupendia iustita e quia non estintequã
remunera retur in nobis nonenim nostrolabo¬
requaesita est sed dimunere condenata Inxpo¬
ratis fratres scientibus enim lagem loquor hinc
incipit dificultatem legi s ostendere ut illosbor¬
tetur adgratiam sine eius timore cransire
Quia lex in hominem tominatur quantotem¬
poreuiuit homosiue lex homininamque sob¬
uiro est mulier uiuenteuiro aligata est¬
fectu uindiete quasi mortuam nobis sominon¬
dificatis inpedire non posse quominus exinte¬

Expanded text:
 qualem fructum in actione rei illius habuistis, in cujus etiam recordatione verecundi nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitamest, quod vivetis sanctificati per baptismum. Stipendia enim peccati, mors. Qui peccato militat, remunerationem accipit mortem. Item praemium, quod offert ad deceptionem nostram, hoc mors est. Gratia autem Dei vita aeterna. Non dixit similiter, stipendia justitiae: quia non est antequam remuneratur in nobis. Non enim nostro labore quaesita est, sed Dei munere condonata. CAPratis, fratres? scientibus enim legem loquor. Hic incipit difficultatem legis ostendere, ut illos hortetur ad gratiam sine ejus timore transire. Quia lex in homine dominatur, quanto tempore vivit. Homo, sive lex homini. Nam quae suiro est mulier uiuente, uiro alfectu vindictae quasi mortuam, nobis jam mortificatis impedire non posse, quominus ex inte
Abbreviated transcription (Latin):
orare ł estimonium enim peribeo illis quodaemu
secundum legemuenit e quia perlegem iusti ficari
nom possunt periditantur reuera sisinescientia fi¬
at quia sepeuertitur in contrariam gnorantis e¬
nimdĩ iustita me suam quaerentes suere iustiq¬
aedi non sunt subiecti gnorantes quod ds̃ ex solafide
uistisicat e& iustusse exlegisoperibus quam non custo¬
dierant esseputantes noluerunt se remissione
subiacere peccatorum ne peccatoes funos
uiderentur sicut soriptum est phaimnes¬
seiautem spernentesconsibũ d oest mundi repe¬
baptismumiohanius tenqui sacris cradon p¬

Expanded text:
orare. Testimonium enim perhibeo illis quod aemuorare. Testimonium enim perhibeo illis quod aemusecundum legem venit. Et quia per legem justificari non possunt: periclitantur revera, si sine scientia fiat, quia saepe vertitur in contraria. Ignorantes enim justitiam Dei, et suam quaerentes statuere: justitiae Dei non sunt subjecti. Ignorantes quod Deus ex sola fide justificat: et justos se ex legis operibus, quam non custodierunt, esse putantes: noluerunt se remissioni subjicere peccatorum, ne peccatores fuisse viderentur, sicut scriptum est: Pharisaei autem spernentes consilium Dei baptismo Joannis. Item quia sacrificia
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiae in legemiustitae nom peruenit quare quia
non exfide sed quasi exoperibus legis redditoausas
quare non inuenerit iustitiam quia ralio in operibus
g loriati crederenduerunt quasiiustitia gratia m
legis iustificare seputans in legemiustitiȩ : destad ñ¬
denixp̃i dedignando non potuit peruenire orfende¬
runt enimin lapidem offensionis sicut scriptumẽ
eece poniision la pidemor fensionis & pecram scanda¬
li quiuidedapidem offendet quiautem caecus est
in pinguecse quod contigitiudacis quos sua malitia
excaecauit & xpm̃ nonagnoscentes crucifixerunt
sede ideireo lapis offensionis & petra scandab pre¬
diccus estxp̃s qui a muiti in natiuitate eius & passto¬
ne scandalum patiuntur sicut scriptumest quia
tus ntangularis incredulis uero offension is
E pomnis quieredideritine non confundecur non
iuda eos solos sedomnescredentes in cum non con¬
hics eostendit noni solis labiis sedes corde promimicis

Expanded text:
justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus. Reddit causas, quare non invenerint justitiam: quia falso in operibus gloriati, credere noluerunt, quasi justitiam gratiam rlegis justificari se putans, in legem justitiae, id est, ad fidem Christi dedignando non potuit pervenire. Offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. Qui videt lapidem, non offendit: qui autem caecus est, impingit. Quod contigit Judaeis, quos sua malitia excaecavit: et Christum non agnoscentes crucifixerunt. Sed et idcirco lapis offensionis, et petra scandali, praedictus est Christus: quia multi in nativitate ejus et passione scandalum patus sit et angularis, incredulis vero offensionisEt omnis qui credit in eum, non confundetur. Non Judaeus solus, sed omnes credentes in eo, non conHic se ostendit, non solis labiis, sed et corde pro inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
nisisabaoth reliquisse nobis semen sicut sodoma
facciessemus & sicut gomorra similes fuis semus quia
non est passus paucosiustosperire cummu ltitudi¬
ne impiorum si uenisi semen abrahan xp̃s fuirse
missusad populum liberandum corruis se Quider¬
godicemus quod gentes qua e non sectabantur iustitiã
at prebenderunt iustitam si superiora expersona
a postoli dicuntur hinc sibi iterum proponit quia po¬
terant dicere sinon estita uedicimus quia none stuo¬
lentis nequecurrentis quomodogentes inuenerunt
iustitiam quamnum quamantea quaesierunt i srł
uero quȩrens semperiustitiam non potuit inueni¬
risi uerototus superior sensus contradicentibu sap¬
plicatur hincrespondit a postolus e breuiter reca¬
pitulat que stionem dicens quidergo dicemus ad
ea que nobs obiecta sunt nisiquia gentes uocata eta¬
men crediderunt &ilicrederenoluerunt
Iustitia autem quae ex sideest quia iustitia exsideẽ
cui illie rederenoluerunt Isr a heluero sectans legẽ

Expanded text:
nus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quia non est passus paucos justos perire cum multitudine impiorum in fide, nisi semen Abraham Christus fuisset missus ad populum liberandum, qui corruisset. Quid ergo dicemus, quod gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam. Si superiora ex persona Apostoli dicuntur, hic sibi iterum proponit: quia poterant dicere, si non est ita, ut dicimus, quia non est volentis neque currentis: quomodo gentes invenerunt justitiam, quam numquam antea quaesierunt. Israel vero quaerens semper justitiam, non potuit invenire? Si vero totus superior sensus contradicentibus applicatur: hic respondet Apostolus et breviter, recapitulat quaestionem, dicens: Quid ergo dicemus ad ea, quae nobis objecta sunt, nisi quia gentes vocatae crediderunt: et illi credere noluerunt. Justitiam autem, quae ex fide est. Quia justitia ex fide est, cui illi credere noluerunt. Israel vero sectando legem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ non eccipientur pauciusti sicut ibi
est quia faciant bonum non est usque ad unum
& omnis homo medax siueineos om̃rpertro¬
si & qui umano non celestirituui uebarto
nuno a postlolus mortemanime significat
quia adem preuericans mortuus est sicut epi
phecadicit animae quae peccat ipsa morietun
transiuit enim e i nomnes homines qui nu
ralem legem praeuaricati sunt ÷ n quo omnes
peccauerunt hoc est ineo quodom nes pecca ue¬
dex aduenit antecuius aduentum liberius uel
quidem antelegem peccatum sed nonitaputo¬
batur essepeccatum quia iampene obliter¬
tum suerat in natura item dicensus queaoles
moysi significat inferen sautem peccatum non
inputa pircum lox non est naturalem iterũ
ostenditlegem perquam preuaricatus es
cainei postipsum quinaturalemlogẽ preuari¬
catisunt peccatu mautem non inputatur¬
cum lex non est quomodomorsregnabat
si non in putabatur peccatum nisi sub audias

Expanded text:
dine peccatorum non excipientur pauci justi, sicut ibi: dine peccatorum non excipientur pauci justi, sicut ibi: Non est, qui faciat bonum: non est usque ad unum. Et omnis homo mendax. Sive in eos omnes pertransiit, qui humano, non coelesti ritu vivebant. Item nunc Apostolus mortem animae significat: quia Adam praevaricans mortuus est, sicut et Propheta dicit: Anima, quae peccat, ipsa morietur. Transivit enim, et in omnes homines, qui nralem legem praevaricati sunt. In quo, etc. Hoc est, in eo, quod omnes peccaveindex advenit, ante cujus adventum liberius  Foquidem ante legem peccatum, sed non ita putabatur esse peccatum, quia jam pene oblitteratum fuerat in natura. Item dicens, usque ad legem, Moysi significat, inferens autem, peccatum non imputatur, cum lex non est. Naturalem iterum ostendit legem, per quam praevaricatus est Cain, et post ipsum, qui naturalem legem praevaricati sunt. Peccatum autem, etc. Quomodo mors regnabat, si non imputabatur pec
Abbreviated transcription (Latin):
idest quȩ aliis non nocebant ut concupiscentia ebri
ecetera huius modiN. in cautom sinelege iustitia
dĩ manifesta est hoc est quod dicit quia iustitia
quȩ irxp̃omanifestanda erat inlegenaturali ñ
erat cognita testimonia autem legis moysie pro¬
phetorumaonuntiatione praedicatur item sine
lege litterae iustitie manifestata quae nobisgra¬
tis adõdonata est non nostro labore quaesita esa¬
latebant in lege t estificata alegee prophe¬
tis siue iustitia h& ec praedicata est alege &
prophecis & in nouis simistem poribus esseuentu¬
ra siue cognitio peccatia lege e prophetis cestimo¬
niuma ocepit iustitia autem dĩ perfidemi hũxp̃i¬

Expanded text:
id est, quae aliis non nocebant: ut concupiscentia, ebrietas, id est, quae aliis non nocebant: ut concupiscentia, ebrietas, et caetera hujusmodi. Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est. Hoc est, quod dicit: quia justitia, quae in Christo manifestanda erat, in lege naturali non erat cognita. Testimonia autem legis Moysi et Prophetarum annuntiatione praedicantur. Item sine lege litterae justitia manifestata: quae nobis gratis a Deo donata est, non nostro labore quaesita, et alatebant in lege. Testificata a Lege et Prophetis. Sive justitia haec praedicata est a Lege et Prophetis: in novissimis temporibus esse ventura: sive cognitio peccati a Lege et Prophetis testimonium accepit. Justitia autem Dei per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
coramillo modononiustificatur si ue operalegis cir¬
cum ci sionemdicit sabbatu mes ceteras cȩremonias
quae nontam adiustitiam quo madcornis lae¬
o tram pertinebant itemnon contraria sibi dicit
a postolus superius dicens quiostenduntopus legis
incordibus suis & nunc dicit exoperibus legis nonius¬
tificore omnem cernem carnem accusat cuius pri¬
dentia legidi subiecere non potest lexonimostende¬
re nouitpeccatum nonta menostendit quali terde¬
beatobseruare Miterumpunire noxia nondans ue¬
mam paenitenti x p̃sautem remisse peccatorum do¬
nat credentibus & docet quomodo debeant cornisuiti
a atque prudentia resecari per legemeniin cogni¬
tio peccati non remissionem peccati sed cognitio ideoe¬
nimperlegem quid sit peccatum agnoscitur quia aut
in obliuione eradexnaturae autantelegem litterȩ
leuiora quȩ que non cognoscebantur esse peccata

Expanded text:
coram illo. Modo non justificatur. Sive opera legis, circoram illo. Modo non justificatur. Sive opera legis, circumcisionem dicit, sabbatum, et caeteras caeremonias: quae non tam ad justitiam, quam ad carnis laetitiam pertinebant. Item non contraria sibi dicit Apostolus, superius dicens: Qui ostendunt opus legis in cordibus suis. Et nunc dicit, ex operibus legis non justificari omnem carnem. Carnem accusat, cujus providentia legi Dei subjicere non potest. Lex enim ostendere noxit peccatum: non tamen ostendit, qualiter debeat observari: et iterum punire noxia, non dans veniam poenitenti; Christus autem remissionem peccatorum donat credentibus, et docet quomodo debeant carnis vitia vitari, atque prudentia resecari. Per legem enim cognitio peccati. Non remissio est peccati, sed cognitio. Ideo enim per legem quid sit peccatum, agnoscitur: quia aut in oblivione erat lex naturae: aut ante legem litterae, leviora quaeque non cognoscebantur esse peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
Contritio e inselicitas in uiiseorum &uiam pacis non
mouerunt conteruntur & insebces siunt animȩ
indoctrinis eorum uel in exemplis conuersationis
eorum Non estoi mordi anteoculos eorum intimo¬
ređi cendusit quisitimorem dĩ semperante oculos
habuissent non utique deliquissent ne que enimau¬
d& seruus dño praesente peccore Scimus autem
qm̃ quaecumque lex loquitur hisquimn lege sunt
lequitur nedicerendiȩc in psalmo degentibus dicta
ostendit quȩ inlege dicta sunt hisqui inlege sunt lo¬
qui queritursane quomodo iudeidixerint dm̃ non
esse non utique uerbodixerunt sed opere nom que¬
confitentur senos sefactis autem negent ergo gentes
hi cnonapellat qui ie in deillistalia dixerat in propna
causa U tomni osobstruatur non solumgentium
sed eiia miud ȩorum dum non habent un degloriori
tiquia exoperihus legis non iustificabitu romniscoro

Expanded text:
Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Conteruntur et infelices fiunt animae in doctrinis eorum, vel in exemplis conversationis eorum. Non est timor Dei ante oculos eorum. In timore Dei conclusit: qui si timorem Dei semper ante oculos habuissent, non utique deliquissent. Neque enim audet servus, Domino praesente, peccare. Scimus autem quoniam quaecumque lex loquitur, his qui in lege sunt, loquitur. Ne dicerent, haec in psalmo de gentibus dicta, ostendit, quae in lege dicta sunt, his qui in lege sunt, loqui. Quaeritur sane, quomodo Judaei dixerunt Deum non esse. Non utique verbo dixerunt, sed opere. Nam confitentur quidem se nosse, factis autem negant. Ergo gentes hic non appellat: qui jam de illis talia dixerat in propria causa. Ut omne os obstruatur. Non solum gentium, sed etiam Judaeorum: dum non habent unde gloriari ti. Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro
Abbreviated transcription (Latin):
magis ao psalmi ex positionem pertinet que mada¬
postoli causem sepulchrum patens est guttureo¬
rum foctore doctrinae e adulatiome suae conta¬
minans &interficiens audientes id eoenim se¬
pulchrum dilgenter etdiur clauditur nead¬
hucui uentibus exaltationem sua generit pestẽ
Linguis suisdolose agebent aliudhore promit¬
tentes aliud corde uoluntates venenumaspidũ
horum serpentum pessimum dicitesse uenenũ
Sublabii seorum hocest incorde quor pmosmale¬
dictione non estunius generis maledictio quic¬
quid enimmalo uoto dicitur si ne dubiomaledi¬
citur eta meritudine plenu mest amaritudo
contraria est dulcedine uerborum dĩ veloces
pedeseorum aderfundendum sangui nero siue
simpliciter homicida sdicit siueinterficientes
animas adulando unde in actibus opostolorũ
dicit paulus mundussum abomnium sangui¬
nem sanguinem nonenim subter fugi quomi¬
nus uobis atinuntierem omne consiliu mdi

Expanded text:
magis ad psalmi expositionem pertinet, quam ad Amagis ad psalmi expositionem pertinet, quam ad Apostoli causam. Sepulcrum patens est guttur eorum. Fetore doctrinae suae, et adulatione contaminans, et interficiens audientes. Ideo enim sepulcrum diligenter clauditur, ne adhuc viventibus exhalatione sua generet pestem. Linguis suis dolose agebant. Aliud ore promittentes, aliud corde volentes. Venenum aspidum. Horum serpentium pessimum dicit esse venenum. Sub labiis eorum. Hoc est, in corde. Quorum os maledictione. Non est unius generis maledictio. Quidquid enim malo voto dicitur, sine dubio mala dicitur. Et amaritudine plenum est. Amaritudo contraria est dulcedini verborum Dei. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Sive simpliciter homicidas dicit: sive interficientes animas adulando. Unde in Actibus Apostolorum, dicit Paulus: Mundus sum ab omni sanguine. Non enim subterfugi, quo minus vobis annuntiarem omne consilium Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium inaouentum xp̃i praecipua eosten¬
dit implẽtum temporescilices passiones quonul¬
lusiustus cumpateretur puto inuentus sit
Non est intellegens non estrequi rensdmaui non
requirit sundementum necesse est ut declinec
Omnes declinauerunt qui non intellegit non re¬
quirit si ueideo non intellegit quie non quȩrte
d̃s autemtunc requiritor cumeius uoluntas in¬
quiritur quia omnesqui peccat non uid ex eum
nec cognouit eum eoquod qui peccat dñi suinon
cognouerit uolunta temnem e uulgo nescire
dicitur cuius uoluntas ignorata est si simulinu¬
tiles facti sunt in utiles adopus quod fuerant pro¬
creati non est qui faciat bonum non estus que ao
unum necapostolus item sinon est qui faciatbo¬
num quomodo inferius plebemsue marguit
deuorantis es nopum consilium confundentis
plebseniindĩ nonerat sibonum non faciebat maxi¬
mecumiuxta ibidem generatio ⁊ppellecur hoc

Expanded text:
testimonium in adventu Christi praecipue ostentestimonium in adventu Christi praecipue ostendit impletum, tempore scilicet passionis, quo nullus justus cum pateretur, puto inventus sit. Non est intelligens, non est requirens Deum. Qui non requirit fundamentum, necesse est ut declinet. Omnes declinaverunt. Qui non intelligit, non requirit: seu ideo non intelligit, quia non quaerit. Deus autem tunc requiritur, cum ejus voluntas inquiritur: quia omnis qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum, eo quod, qui peccat, Domini sui non cognoscit voluntatem. Nam et vulgo nescire dicitur, cujus voluntas ignorata est. Simul inutiles facti sunt. Inutiles ad opus ad quod fuerunt procreati. Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Nec Apostolus. Item si non est, qui faciat bonum, quomodo inferius plebem suam arguit devorantes, et inopum consilium confundentes? Plebs enim Dei non erat, si bonum non faciebat: maxime cum justa ibidem generatio appelletur. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fecerimus cantoma iore bona recipiemus taei¬
amus maleutuemant bona. hoc fortessis ideoputa¬
bant qui e non intellecerunt quod quedicebat ubiabun¬
deuit peccatum superabunda uregratia Quorum
dempnatio iusta es quidiustius qua muthene poe¬
nemsentiant quom nos negore mentiti sunt qui
nihil magis quamiustum dĩiudicium predicemus
ꝗuidigitur precellimuseos neque quem cousatienin
sumus iud ȩo sesgrecosomnes subpeccato essenos ex
iudaeis nullomundemn aiorissimus inueniocausom
hoceniminuestigauit ratiosub peccato esse & iuds¬
os e grecos quod non rationesola collegimus sed
esiain deiudeis testimonium conprobamus item
hocostendit qm iudȩi liceylegem ei propheca sbe¬
berent nihilta me nomplius quamgentes habeon
quiaomnes similiter pecca uerunt es egentglo¬
riamdĩ inpsalmoxii gisicut seriptumest quid nõ
estiustus quisquam psal musiste unde hoctestimo¬
nium sumptum est deinsipiente loquitur quod

Expanded text:
fecerimus, tanto majora bona recipiamus. Facifecerimus, tanto majora bona recipiamus. Faciamus mala, ut veniant bona. Hoc fortassis ideo putabant: quia non intellexerunt, quod quidam dicebat: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia. Quorum damnatio justa est. Quid justius, quam ut hanc poenam sentiant, quam nos negare mentiti sunt: qui nihil magis, quam justum Dei judicium praedicamus. Quid ergo, praecellimus eos? Nequaquam. Causati enim sumus, Judaeos et Graecos, omnes sub peccato esse. Nos ex Judaeis nullam, unde majores simus, invenio causam. Hoc enim investigavit ratio, sub peccato esse, et Judaeos et Graecos, quod non ratione sola colligimus, sed etiam de Judaeis testimonio comprobamus. Item hoc ostendit: quomodo Judaei licet Legem et Prophetas haberent, nihil tamen amplius, quam gentes habebant: quia omnes similiter peccaverunt, et egent gloria Dei. Sicut scriptum est: Quia non est justus quisquamnium sumptum est, de insipiente loquitur: quod
Abbreviated transcription (Latin):
tat quiddicimus num quid iniquus ds. iniqumest si
in illis uindicat quiid eo peccouerunt ut illiiustor
epporereqium non quod nostre iniquitas addac
iustititm dõ sed intempore quando iniudicium cũ
dõ uenimus non ob seruontis precepta eius promissi¬
onum retcibutionem freudemus unde ostenditꝰ
dẽ uerax quie quae promisitscis pecca toribus non
dac qui infertirem ut indiluuio & sodomate
dsmundum qui e iustitia demnauit inusti tiesi se¬
cunduce humo nemiquitate fit iustior gienim
ueritos dĩ in meomendacio abundauit ingloriopsius
hocestcreuit quid ad huc es ego hocest in superiudicos
ego quicum que mentior homoquilaudere debere
simcomendaciodiueritas comprobatur ram¬
quom peccator iudicor & non sicut ples phe mamur
& sicutagunt nos quidem dicere ut quimera iudi¬
cat que si peccantem & non sicut quidem nos
agunt dicere quod quanto meiore male

Expanded text:
dat, quid dicemus? Numquid iniquus est Deus? Iniquum est, si dat, quid dicemus? Numquid iniquus est Deus? Iniquum est, si in illis vindicat, qui ideo peccaverunt, ut illis justior appareret. Item non quod nostra iniquitas addat justitiam Deo, sed in tempore, quando in judicium cum Deo venimus, non observantes praecepta ejus, promissionum retributionem fraudamus. Unde ostenditur Deus verax; quia quae promisit sanctis, peccatoribus non dat. Qui infert iram. Ut in diluvio et Sodoma, ita Deus hunc mundum? Quia justitia damnabit injustitiam: si, secundum te, humana iniquitate sit justior. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius. Hoc est, crevit. Quid adhuc et ego. Hoc est, insuper judicor ego quicumque mentior homo, qui laudari deberem, si meo mendacio, Dei veritas comprobatur. Tamquam peccator judicor? Et non sicut blasphemamur, et sicut aiunt quidam nos dicere. Ut qui me ita judicat, qua peccantem, et non sicut quidam nos aiunt dicere: quod quanto majora mala
Abbreviated transcription (Latin):
re commemorat primum quidem quia credita sur̃
illi seloquia dĩ hocesis diccuri priium quod oredita
suntillis eloquiadi & gentibu s nulla quidenim siquidã
illorum non crediderunt numquid incredulita scorũ
fidem dĩ euacuabit absit fidem promissorum cuidic¬
tum est abrabe quia insemine tuobenedicenturom̃s
sic scriptum est utiusti ficeri sinsermonibustuis e¬
uincascum iudicoris hoctestimonium itapofuit pers
ad uersa que si dixerit propterea egopeccaui ut tuius¬
tusepporeas meiudicando seduerus sensus sic sehabe
quie promiserat seds̃ sine personerum acceptionem
peccantibus uindicere e quidem eius patientiom men¬
daciumiudicabent uincitcumiudicerit quendo eorũ
facta punit in quibus nemoputauerat uindi ceri
aliter probesti tecuram de hominibus haberequi pro
propheom mea abscondita reuelesti es uicistieos qui
te incurio sum humanorumaccu messe confingur
hucusque obiectio cucurrit iemincipit apostolus res¬
pendere siautem iniquitas nostre iustitiadi conmen¬

Expanded text:
 quia credita sunt illis eloquia Dei. Hoc estis dicturi: primum, quod credita sunt illis eloquia Dei, et gentibus nulla. Quid enim, si quidam illorum non crediderunt? Numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Fidem promissorum, cum sit dictum Abrahae: Quia in semine tuo benedicentur omnes t scriptum est: Utuinquagesimo. Hoc testimonium ita posuit pars adversa, quasi diceret: Propterea ego peccavi, ut tu justus appareas, me judicando. Sed verus sensus sic se habet: quia promiserat se Deus sine personarum acceptione in peccantibus vindicare: et quidam ejus patientiam mendacium judicabant, vincit cum judicaverit, quando eorum facta puniet: in quibus nemo putaverit vindicari. Aliter: Probasti te curam de hominibus habere, qui per Prophetam mea abscondita revelasti, et vicisti eos, qui te incuriosum humanorum actuum esse confingunt. Hucusque objectio cucurrit: jam incipit Apostolus respondere. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commen
Abbreviated transcription (Latin):
secretum. dicitero ne quis est responditibs ille est
cui intinctum panem porrexero qum intincexissa
panem deditiudae post panem introiuit in illũ satana
expressus est traditor nudatae sunt latebre tene¬
brarum bonumest quod accepit sed malo suo acce¬
pit qui e male bonum malus accepit quiderata u¬
tompanis traditori datus nisi de monstratio cui
gratiae fuissec ingratusi intreuit ergo ingrato
panis in uentrem hostis in mentem & dicitenbs
quod facis faccitius non precepit facimis sed predi¬
xit iudae malum nobisbonum nontominper¬
nitiem perfidi seuiendo quam adsalutem fide¬
lium festinandõ ille a gebat negotium suaouen¬
ditionis iste nostrȩ redeintionis hoc autem nemo
s ciuit discunbendium ao quiborxerit ei quidã

Expanded text:
secretum, dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est secretum, dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui intinctum panem porrexero; cum intinxisset panem, dedit Judae: post panem introivit in illum Satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Quid erat autem panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo homini ingrato panis in ventrem, hostis in mentem. Et dicit ei Jesus: Quod facis fac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit Judae malum, nobis bonum, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando, ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Haec autem nemo scivit discumbentium, ad quid dixerit ei, quid
Abbreviated transcription (Latin):
batus est spũ. quidest ergo quod ille turbatus
st nisiquie infirmos in suo corpore hocest in sua
aeclesia suae infirmitatis uolumtaria similitu¬
dine consolatus est. quando turbatur qui non tur¬
baretur nisi uolens eu in consolatur quiturbatur e
nolens aspiciebant ergo ad inuicom discipuli
haesitantes dequo dicere & reliqua si qui ppeerat
ineis erge magistrum suum pia carita suttamnen eos
humana alterum dealter estimulare infir¬
mitas. nota qui dem sibierat cuiusque consbientia
uerum tamen quia proximierat gnota ita sibi sin¬
gulus quis que eratꝰ ut incertiessent & ceceris singuli
& singulis ceteri eratergo recumbens unusex
discipulis eius in sinuibũ quidixit in sinupaulo post
ait superpectus ipse estiohennes cuius est hoc euan¬
gelium itaque cum recubuis sec aitille suprepec¬
tus ihũ hic estutique pece uoris sinus sapientiao

Expanded text:
batus est spiritu. Quid est ergo, quod ille turbatus batus est spiritu. Quid est ergo, quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est, in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est. Quando turbatur, qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. Aspiciebant ergo adinvicem discipuli, haesitantes de quo diceret, et reliqua. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia, verumtamen, quia proximi erat ignota, ita sibi singulus quisque certus erat, ut incerti essent, et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu. Qui dixit in sinu, paulo post ait, super pectus, ipse est Joannes, cujus est hoc Evangelium. Itaque cum recubuisset, ait ille, supra pectus Jesu, hic est utique pectoris sinus sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
cepit non est ex eis iste qui pane millius sicedebat
ut super eum leuare calcaneum illi manduco¬
bant panem dño illipanem dñ i contra dñm illi
uitamille penam ammodo inquid dicouobis
prius quam fiec ut credatis cum factum fuerit
qui a egosum dest egosum dequo ille scriptura
precessi tubi dictum est quimanducat meum
panem leuauit superme calceneum deinde
sequitur & dicit. Amenamendico uobis quiac̃¬
cipit eumsiquem misero ieaccipit idest secun¬
dum hominem qui autem meaccipit accipiteũ
quimisit me idest qui accipit me secundum dõ
accipit eum qui memisit sicnam que unus¬
quisque eumqui est missus accipiat ut in illo eũ
quimisit aotendat. si eumadtenda scp̃m inpe¬
tro inueni es discipuli preceptoremsi autem
adtendas patrem infilio inuenie sunigenrti
genitorem. acsicineo quimissus est sineullo er¬
rone accipis mittentem: qum hec diis sec ilistur¬

Expanded text:
cepit. Non est ex eis iste, qui panem illius sic edebat, cepit. Non est ex eis iste, qui panem illius sic edebat, ut super eum levaret calcaneum. Illi manducabant panem Domini, ille panem Domini contra Dominum: illi vitam, ille poenam. Amodo, inquit, dico vobis, priusquam fiat, ut credatis, cum factum fuerit, quia ego sum . Id est, ego sum ille de quo Scriptura praecessit, ubi dictum est: Qui manducat panem meum, levabit super me calcaneum. Deinde sequitur et dicit: Amen, amen dico vobis, qui accipit eum, si quem misero, me accipit. Id est, secundum hominem. Qui autem me accipit, accipit eum qui misit me, id est qui accipit me secundum Deum, accipit eum qui me misit. Sic namque unusquisque eum qui est missus accipiat, ut in illo eum qui misit attendat. Si enim attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem. Si autem attendas Patrem in Filio, invenies unigeniti genitorem. Ac sic in eo qui missus est, sine ullo errore accipimus mittentem. Cum haec dixisset Jesus, tur