comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quando orante beato gregorior digit.is aura¬
cularis cruentatus sanguine in calice inuentus
ac ostensus est. Sub sacramento. ⁊ nõ sub ꝓpͥa
forma suñr ut fides comprobetur. que est dehis
que non indentur. Uel quia non posset mortał
tsli autem sacramento sinuntu .i. sub specie
panis ⁊ uini propter hanc sumlitudinem ciura
Et licet in qualibet istarum idem et totum
sumatur ⁊amen in utoamꝙ sumr̃ ad signifi¬
candum quod duplex est effectus huius cacra¬
uienti. Est euim redemptio corporis ⁊ anime qd
nou significarecur. si in una tantum specie su¬
meretur quia licet uel utraq specie utoumq
sumatur non tamen in utraq utrumq sigoi¬
ficatur. Ded species panis: corpus ⁊ species uinic
canguinem xp̃i respectu resurrectionis sig̃t
⁊ sumptõ in utraq specie simul redemptõem
corpors. ⁊ anime sumentis sig̃t. Alibi autem
alio respectu panis ⁊ isnuim. corpus xp̃i g est

Expanded text:
ut quando, orante beato Gregorio, digitus auriut quando, orante beato Gregorio, digitus auricularis cruentatus sanguine in calice inventus ac ostensus est. Sub sacramento et non sub propria forma sumitur, ut fides comprobetur, quae est de iis quae non videntur, vel quia non posset mortalitali autem sacramento sumitur, id est sub specie panis et vini, propter hanc similitudinem quia minum et angelorum. Et licet in qualibet istarum idem et totum sumatur tamen in utraque sumitur, ad significandum quod duplex est effectus hujus sacramenti. Est enim redemptio corporis et animae quod non significaretur, si in una tantum specie sumeretur, quod licet in utraque specie utrumque sumatur, non tamen in utraque utrumque significetur. Sed species panis corpus et species vini sanguinem Christi respectu resurrectionis significat, et sumptio in utraque specie simul redemptionem corporis et animae sumentis significat. Alibi autem alio respectu panis et vinum corpus Christi, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
n tercio celo: ⁊ iohannes in apocalypsi. Sed incel¬
lectus in uisione eterne iuite perficietur quãdo
udebimus eum facie ad faciem. quen hio ꝯtem¬
plamur in enigmate. Nemo hic proterne
disputet sed quod auget fidei meritum. humi¬
liter queratur ⁊ quod sine periculo non discuti¬
tur fcomiter credatur. Potest ergo queri cui
dominus carnem suam sumi uoluit nec tam̃
carnem sed ⁊ ꝯarnem ⁊̃ sanguinem. ⁊ quare nõ
su specie cartus ⁊ sanguinis. cum sit caro ⁊ san¬
sumere. quam xp̃m uel dominum. Uoluit ergo
⁊p̃c carnem suam sumi a fidelib ut ꝑ cibum
carnis muitaret ad gustum diuinitatis ⁊ ꝙ
hic temporaliter gerimus: eteynis gaudiis ꝯ¬
sequamur ut hic sit in mediciua. ⁊ ibi ĩ deli¬
ciis. utounq sumi uoluit ut corpus nr̃m. ⁊
omuia simul nr̃a au eo glorficentur. In spẽ
carnis ⁊̃ sanguinis non sumr᷑ ne huntanꝰ ani¬
mus aboereret ⁊ sensus sibi insolita expau̾et.

Expanded text:
in tertio coelo, et Joannes in Apocalypsi. Sed intelin tertio coelo, et Joannes in Apocalypsi. Sed intellectus in visione aeternae vitae perficietur, quando videbimus Deum facie ad faciem quem hic contemplamur in aenigmate . Nemo hic proterve disputet, sed quod auget fidei meritum humiliter quaeratur, et quod sine periculo non discutitur, firmiter credatur. Potest ergo quaeri cur Dominus carnem suam sumi voluit, nec tantum carnem, sed carnem et sanguinem, et quare non in specie carnis et sanguinis, cum sit caro et sansumere quam Christum vel Dominum. Voluit ergo Christus carnem suam sumi a fidelibus ut percibum carnis invitaret ad gustum divinitatis, et quod hic temporaliter gerimus aeternis gaudiis consequamur, ut hic sit in medicina, et ibi in deliciis. Utrumque sumi voluit, ut corpus nostrum et anima simul nostra cum eo glorificetur. In specie carnis et sanguinis non sumitur, ne humanus animus abhoreret, et sensus sibi insolita expavesceret,
Abbreviated transcription (Latin):
hostui᷑ Proprium quidem erat corpꝰ. corpꝰ¬
suum ⁊ uerum corpus quod tunc dedit disa¬
pulis ⁊ nunc su altari sumitur ⁊ manducat᷑
Idem in quam quod de uirgine natum est e¬
tĩam ĩmortale ad dexteram dei est in gloria.
Mtrares. Caro que comeditur inimis. inte¬
gra manet excelsis. Ad quid opponis diale¬
tice᷑ Quid hic meditaris sopista᷑ Cur ar¬
gumenta hic querisi Hoo est puln̾em ma
tris querere. Dialetica tua tantum non
ascendit. Respice enim ⁊ uide isbr es ⁊ ĩtel¬
lge quod senssis priniam tenet regionem
ascendendi ymaginatio seciuidam: ratio t̾riam
in qua dialetica tua: didicit ludere. Supͣ hano
fides est excelsior dialecica que non est audita
in ohanaam nec iusa est in themam. Cui hũa
racio non prebet experimentum: maxime cum
de fide truutatis uel de corpore donuni ut hic
sermo conteritur. Incellectus uero fidem transdẽ¬
dit per queni santti uident celi secreta. ut paulꝰ

Expanded text:
ostium? Proprium quidem erat corpus eostium? Proprium quidem erat corpus ejus et verum corpus quod tunc dedit discipulis et nunc in altari sumitur et manducatur, idem, inquam quod de Virgine natum est et jam immortale ad dexteram Dei est in gloria. Mira res! Caro quae comeditur in imis, integra manet in excelsis. Ad quid opponis dialectice? quid hic meditaris, sophista? cur argumenta hic quaeris? hoc est pulverem in astra spargere. Dialectica tua tantum non ascendit. Respice enim et vide ubi es, et intellige quod sensus primam tenet regionem ascendendi, imaginatio secundam, ratio tertiam, in qua dialectica tua didicit ludere. Supra hanc fides est excelsior dialectica, quae non est audita in Chanaan nec visa est in Theman, cui humana ratio non praebet experimentum, maxime cum de fide Trinitatis, vel de corpore Domini ut hic sermo contexitur. Intellectum vero fides transcendit, per quam sancti vident coeli secreta ut Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
canda panem. s ⁊ iunum. Utraq typice obtu¬
lit melchisedech. Utraq xp̃o dedit̾ discipulis
cenantib. Sed utraqi in corpus ⁊ sangͥtiem
supra me est diffinire. Citius tamen qd̃ pa¬
nis tantum in corꝑus. ⁊ uinum insangni¬
nem. quam utrumq in utruumq ꝯu̾teret᷑
dicerem nisi uiderecur occurrere qd̃ sub utͣq
specie utrumq suum credimus. Sed ne hoo
repugnat. si rem subcilius intueamus. Sub
specie enim panis utrumq esse potest ⁊ su¬
tni. non quia panis in utraniq forsitan tũ¬
sierit. Sed quia isbi unum est: corpus est
⁊ separatum non est. neo duusim sumitur ut
diuise sunt species. sũb quib sumitur. sed utr̃¬
q simul. licet diuisim loquamur secundum
species diuersas. hoo est inquit corpꝰ meum
⁊ deinde: hic sanguis meus. Sed dicit aliquis.
Erat ne proprium corpus suum quod dediti
an figurare locutus est. ut quando se uocauit

Expanded text:
canda, panem scilicet et vinum. Utraque typice obtucanda, panem scilicet et vinum. Utraque typice obtulit Melchisedech, utraque Christus dedit discipulis coenantibus. Sed utraque in corpus et sanguinem ntur in utrumque, supra me est definire. Tutius tamen quod panis tantum in corpus, et vinum in sanguinem, quam utrumque in utrumque converteretur dicerem, nisi videretur occurrere quod sub utraque specie utrumque sumi credimus. Sed nec hoc repugnat si rem subtilius intueamur. Sub specie enim panis utrumque esse potest et sumi, non quia panis in utrumque forsitan transierit, sed quia ubi unum est corpus est, et separatum non est, nec divisim sumitur ut divisae sunt species sub quibus sumitur, sed utraque simul, licet divisim loquamur secundum species diversas: Hoc est, inquit, corpus meum, et deinde: hic sanguis meus. Sed dicit aliquis: Eratne proprium corpus ipsius quod dedit, an figurate locutus est, ut quando se vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ monet orare. ut in fide reatata permaneat
stabilis. Quod autem promittens off̾torium
sugunt. ao si dicat. Credo ⁊ fidem quam con¬
fessus sum opere implebo. Unde sacerdos statĩ
offert dona consecranda. Et de huio mun̾a sua
populus significans offerre se ipsum deo. Con¬
sidera ordinem. Enuangelium precedit᷑ fidec se¬
quitur. De hinc offeruntur munera. Necesse
est enim primum au dire uerbum der. Quis
enim crederet nisi prius audiret: Quomodo
inquit crediitr nisi predicentur Deinde quis
nisi recte credens minus deo acceptabile offͤ¬
re poterit. Quia sine fide impossibile est pla¬
cere deo. Possumus etiam per oblata munera
ꝯmemorare copiosam uictimam que oblata
est a populo cm ex salonion templum. et
ãttare domino sacraret. Exemplo illius plẽbs
fidelis offert se ⁊ sua dona domino. Nunc ã
diligentius ad hoo referamus oculos ꝙ sacerdos
ut supra ꝯmemorauimus offert dona sacrifi¬

Expanded text:
et monet orare, ut in fide recitata permaneat et monet orare, ut in fide recitata permaneat stabilis. Quod ei promittens chorus, Offertorium succinit, ac si dicat: Credo, et fidem quam confessus sum opere implebo. Unde sacerdos statim offert dona consecranda; et dehinc munera sua populus, significans offerre seipsum Deo. Considera ordinem: Evangelium praecedit, fides sequitur, dehinc offeruntur munera. Necesse est enim primum audire verbum Dei. Quis enim crederet nisi prius audiret? Quomodo, inquit, credent nisi praedicentur? . Deinde quis non recte credens, munus Deo acceptabile offerre poterit? quia sine fide, impossibile est placere Deo . Possumus etiam per oblata munera commemorare copiosam victimam, quae oblata est a populo cum rex Salomon templum et altare Domino sacraret. Exemplo illius plebs fidelis offert se et sua dona Domino. Nunc autem diligentius ad hoc referamus oculos, quod sacerdos, ut supra commemoravimus, offert dona sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
quod non debemus confidere in principib uł
substentaculis terrenis. quia natuitas ua
Caput detergitur ut ostendatur quam at¬
dente audire ⁊ intelligere uerbum dei debe¬
nuis. Signum cruas imprinitur ne hostu ã¬
tiqus superueniẽns per ⁊it aniam heresis
corrumpat semen recte fidei. Per hoo ꝙ stan¬
tes audimus: grauem pugaam restare con¬
sidera quia nobis non est colluctatio. adu̾¬
sus oaynem ⁊̃ sanguinem sed aduersus pͥn¬
cipes tenẽbrarum harum. In altiori gradu
excessit: doctomam apłorum̃. P ost eu̾uge¬
lium chorus cantat compendium nr̃e fider
ostendens se prebere assensum uerbo emͣgłii.
⁊ in queni uel quid condat. Rectus ordo. Qũo
rex uodati respondent milites segusmur. Dem
sacerdos salutat populum diceus dominus
uobiscum. ħ salutatio ab autiquo usu sumꝑ¬
da est. Sod enim messores suos sic salutauit.
Et propheta in ꝑaliponon asa regemr ⁊ eos¬
qui cun eo erant. Salutat ergo sacerdos ppłm

Expanded text:
quod non debemus confidere in principibus vel quod non debemus confidere in principibus vel sustentaculis terrenis, quia vanitas vaniCaput detegitur, ut ostendatur quam attente audire et intelligere verbum Dei debemus. Signum crucis fronti imprimitur, ne hostis antiquus superveniens per zizaniam haeresis corrumpat semen rectae fidei. Per hoc quod stantes audimus, gravem pugnam restare consideretur: Quia nobis non est colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes tenebrarum hurum . In altiori gradu excellit doctrinam apostolorum. Post Evangelium chorus cantat compendium nostrae fidei, ostendens se praebere assensum verbo Evangelii, et in quem vel quid credit. Rectus ordo; quo rex vocat, respondent milites: Sequimur. Deinde sacerdos salutat populum dicens: Dominus vobiscum. Haec salutatio ab antiquo sumpta est: Booz enim messores suos sic salutavit, et propheta in Paralipomene Asa regem equi cum eo erant. Salutat ergo sacerdos populum,
Abbreviated transcription (Latin):
cate euͣngelium. omni creature. Quia ergo predi¬
lium. nec tantum in sustra sed etiam adu̾sus
tales peruenit predicatio. qui longe a calore ueri
sblis recesserant᷑. Uel ꝓpter hoc potius contra aqͥ
da hominum congelat ⁊ refrigerat ab amore dĩ
Unde ab aquilone inquit: uenit om̃e malum.
⁊ sponsam in canticis cantico ꝵ. Surge inquit
aquilo ⁊ ueni auster. ħ est recede maligne sp̃o qͥ
qui perflans aromata aluere facis. Merito er¬
go contra aquilonem legitur euͣngelium. quia
fides que in euͣngelio continetur armatura
nr̃a est contra diabolum. Cui inquit resisti¬
te fortes in fide. Nurc considera quod plebs
baculos hio depouit reolinatoria relinquit.
caput detegit crucem fronti imprimit. stans
audia Et eũngelium in altiori gradu legitur
quam epistola ⁊ota singula. Depouere
baculos uinuit xp̃iane esse perfectionis non
iundicare sed domino reseruare iunditt am
quia michi uindictam ⁊ ego retribuam dĩc¬
dominus Reclinatoria relinquere: significat

Expanded text:
cate Evangelium omni creaturae . Quia ergo praedilium; nec tantum in sinistra, sed etiam adversustales pervenit praedicatio qui longe a calore veri solis recesserant. Vel propter hoc potius contra aquida hominum congelat et infrigidat ab amore Dei. Unde: ab aquilone, inquit, pandetur omne malum . Et sponsa in Canticis canticorum: Surge inquit, aquilo, et veni, auster . Hoc est, recede, maligne spiritus, qui qui perflans aromata fluere facis. Merito ergo contra aquilonem legitur Evangelium, quia fides quae in Evangelio continetur, armatura nostra est contra diabolum. Cui, inquit resistite fortes in fide . Nunc considera quod plebs baculos hic deponit, reclinatoria relinquit, caput detegit, crucem fronti imprimit, stans audit; quod Evangelium in altiori gradu legitur quam Epistola, nota singula. Deponere bacmos innuit Christianae esse perfectionis, non vindicare, sed Domino reservare vindictam, quia inquit: Mihi vindictam et ego retribuam . Reclinatoria relinquere, significat
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine xp̃i. neo sanguis sine baptismo. utĩ¬
q de latere xp̃i manauit. Qͥunum demit ñ
mutatur mysterium passionis. Sicerdos tm̃
incepturus sacramentum orat ut or̃o ominũ
sibi auxlietur. Uude ecc̃a pro ea orat dicens
Sp̃o sanctus superuemat in te ⁊ uͥtus altissiini

Expanded text:
sanguine Christi, nec sanguis sine baptismo; utrusanguine Christi, nec sanguis sine baptismo; utrumque de latere Christi manavit. Qui unum demit non imitatur mysterium passionis. Sacerdos tantum incoepturus sacramentum orat ut oratio omnium sibi auxilietur. Unde et Ecclesia pro eo orat dicens: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Alt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quomodo panis ⁊ uinum in corpus ⁊ sangui¬
nem toanseat non per unionem sed pertrans¬
mutationem ⁊ multa huius modic que ⁊ hor
sacranento mira indentur. Est enim secͭ¬
tum hoo sacramentum ⁊ miracłis ꝑlenum
⁊ nusterium iũsdoutabile. Uñ: quia dit̃ de¬
eo tractamus. supra nos rimaniuri. ad id qd̾ resi¬
duum estꝰ uicina domus aduocetur. Quod si neo
ipsa suff̾icerit igne quod remanet ꝯburatur.
hoc est sp̃m sancto tradatur qui omnia subtilr̃
⁊ plene intuetuu qui uͥ uult ⁊ quantum uult
spirat. ⁊ erudit. Hurc autem ad hoc redeamꝰ
quod sacerdos ut supradixnus offert doua ad
additur aqua hoc forsitan miraris: sed ⁊ hoc
magnum est sacramentum. Unde labilis: homo
est mortalis. ħ mixta uino: significat hominẽ
xp̃o unitum sanguine xp̃i. Qui separãt negat
unionem. xp̃i ⁊ ecclesie. Rursus ħ ideo ꝯiũgi
debent. quia nunc prodest fons baptismi sũ

Expanded text:
et quomodo panis et vinum in corpus et sanguiet quomodo panis et vinum in corpus et sanguinem transeat non per unionem, sed per transmutationem, et multa hujusmodi quae in hoc sacramento mira videntur. Est enim secretum hoc sacramentum et miraculis plenum et mysterium inscrutabile. Unde quia, deo tractamus, supra nos rimamur, ad id quod residuum est vicina domus advocetur. Quod si nec ipsa suffecerit, igne quod remanet comburatur, hoc est Spiritui sancto tradatur, qui omnia subtiliter et plene intuetur, qui ubi vult et quantum vult spirat et erudit. Nunc autem ad hoc redeamus quod sacerdos, ut supra diximus, offert dona ad additur aqua. Hoc forsitan miraris, sed et hoc magnum est sacramentum. Unde labilis homo est mortalis, haec misto vino significat hominem Christo unitum cum sanguine Christi. Qui separat aquam negat unionem Christi et Ecclesiae. Rursus haec ideo conjungi debent, quia nihil prodest fons baptismi sine
Abbreviated transcription (Latin):
est contra hostes de quo ecõa in piopheda. Pa¬
rasti in conspectu meo mensam. hoo sacra¬
mentum uaticum. est ascendentium de exi¬
lio ad prĩam. Hoo enim significabatur Der
manna. Illud enim post tranfitum maris
rubri fĩtiis ifrahel. datum fuit maticum ꝑ
desertum ad terram promissionis. hoc spixi¬
tale manna dominici corporis post̃ bap̃m
datur xp̃ianis qui hñt potestatem filios
dei fieri. ut hoc pane angelico ꝑ desertum
huius seculi ad terram inuentium perue¬
niant. Eternalis panem manducat homo ⁊
atigelus. Sed homo adhuo in medicina. ange¬
lus iam in deliciis. Slet autem queri de hoo¬
sacramento utrum dominus corpus suum
mortale dederit. discipulis suis aute passionẽ
uel ĩmortale quod magis credimus et qũo
tunc dare potuit corpus ĩmortale cum eẽt
ad huo ipse mortalis hio queri potest. quo
de. uirgine nasci potuit. ⁊ quomodo nũc cor¬
pus eius toti. n in diuersis lois simul ẽẽ p̾sit

Expanded text:
est contra hostes, de quo Ecclesia in Propheta. Paest contra hostes, de quo Ecclesia in Propheta. Parasti in conspectu meo mensam . Hoc sacramentum viaticum est ascendentium de exsilio ad patriam. Hoc enim significabatur per manna: illud enim post transitum maris Rubri filiis Israel datum fuit viaticum per desertum ad terram promissionis. Hoc spiritale manna Dominici corporis post baptismum datur Christianis, qui habent potestatem filios Dei fieri, ut hoc pane angelico per desertum hujus saeculi ad terram viventium perveniant. Eumdem panem manducat homo et angelus. Sed homo adhuc in medicina, angelus jam in deliciis. Solet autem quaeri de sacramento utrum Dominus corpus suum mortale dederit discipulis suis ante passionem, an immortale, quod magis credimus, et quomodo tunc potuit dare corpus immortale cum esset ipse adhuc mortalis? Hic quaeri potest quomodo de Virgine nasci potuit, et quomodo nunc corpus ejus totum in diversis locis simul esse possit,
Abbreviated transcription (Latin):
n. ĩ.n. Corpus igitur domnui aliis ẽ adiude¬
aiura. ⁊ alis ad salutem. Uirtus autem hĩ
sacramenti mullis ad morten. sed omnib su
fide uera ⁊ mundo corde accendendumest: adħ
tantum sacoamentur. ad hoc sacramentum ⁊
sacramentum sacramentoꝵ: oninia scĩficans
sacramentã. Unde per excellentiam dicitur
eucharistia. i. bona gracia. quod non tatum
in hoc sacramento gracia simuiturꝰ sed etiam
ipse a quo est omnis gracia. ħ eucharistra dici¬
tur diuina. quia digne sumentes diumos. ⁊
participes diuinitatio t̾acit. hic est panis co¬
tidinus quem necesse habet cotidie ecc̃a sub
sacramento sumere. Sicut enim necessaria
fuit nobis illa xp̃i presentia in carne olim ꝙͣ
mori posset ita necessaria est usq ad finem
mundi eius presentia eo modo quo panis uiu̾
ex sola dilectione eaibuit se talem. ut lancea
perforar poss ⁊ nunc usq ad finem seculi
se dalem exib. qui in saccamento mandica¬
ui possit. hor sacramentum fimamentum

Expanded text:
 . Corpus igitur Domini aliis est ad judicium et aliis ad salutem. Virtus autem hujus sacramenti nullis ad mortem, sed omnibus sufide vera et mundo corde accedendum est ad hoc tantum sacramentum, ad hoc sacramentum et sacramentum sacramentorum omnia sanctificans sacramenta. Unde per excellentiam dicitur eucharistia, id est bona gratia, quia non tantum in hoc sacramento gratia sumitur, sed etiam ipse a quo est omnis gratia. Haec eucharistia dicitur divina, quia digne sumentes divinos et participes divinitatis facit. Hic est panis quotidianus quem necesse habet quotidie Ecclesia sub sacramento sumere. Sicut enim necessaria fuit illa nobis Christi praesentia in carne olim qua mori posset, ita necessaria est usque ad finem mundi ejus praesentia eo modo quo panis vivusex sola dilectione exhibuit se talem, ut lancea perforari posset, et nunc usque ad finem saeculi se talem exhibet, qui in sacramento manducari possit. Hoc sacramentum firmamentum
Abbreviated transcription (Latin):
prius incipit: significat quod statun facta est
cum angelo multitudo celestis ex̃. lacidi. g. m¬
ex. deo. Fiuito hymuo sacerdos salutat ppłm
dicens. Nominuis uõbiscum. Orat ut deus sit
pax diatur uobis. datur intellige quod ip̃e
magis proprie sit uicarius xp̃i. qui post re¬
surrectionem pacem anniuntians sic salu¬
tauit apostolos. Deinde sacerdos oraturus hor¬
tatur alios ut orent quia donuus monuit
disapulos orare et ipse orauit. Epistola que
orationem sequitur predicationem iohannis
baptute representat: qui e sicut ille precursor
fuit xp̃i. ita precedit epła euͣngelium. Epła ⁊̃

Expanded text:
prius incoepit, significat quod statim facta est prius incoepit, significat quod statim facta est cum angelo multitudo coelestis exercitus  Deo . Finito Hymno sacerdos salutat populum dicens: Dominus vobiscum. Orat ut Deus sit po dicitur Pax vobis, datur intelligi quod ipse magis proprie sit vicarius Christi, qui post resurrectionem pacem annuntians sic salutavit apostolos. Deinde sacerdos oraturus hortatur alios ut orent, quia Dominus monuit discipulos orare, et ipse oravit. Epistola quae Orationem sequitur, praedicationem Joannis Baptistae repraesentat, quia sicut ille praecursor fuit Christi, ita praecedit Epistola Evangelium. Epistola etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Utoiq enim xp̃o dedit pacem. quando lapis an¬
gularis factus fecit utraq unum. Et uota ꝙ
diconus uel sũbdraconus offert sacerdoti eu¬
uagelium ad osculandum quia predicatores
reconciliau̾unt ⁊ obtislerunt gentes xp̃o qͥb
⁊ ipse per se non predicauit. Quod añ sacerdos
prius dexteram partem petit altaris innuit ꝙ
emanuel in lege promissus prius uenit ad iu¬
deos quam ad gentes. Indei enim propter legẽ
in dextera parte tunc fuerunt. Gentes uͦ qt
in snustra quia colebant ydola. Post ħ finitis
supra dittis ⁊ choro tacente. sacerdos in medio
altaris hẏmnum inapit angelicum .ẜ. gloria
in excelsis deo. significans quod cum dens umi¬
bram legis amplius non postularet. ⁊ dum me¬
medio .i. pro omnb messia quam prophete
predixerunt. In ciuisis natiuitate angelus ad
pastores ait. Annuntio uõbis gaudium mag̃¬
num. Quod aũ chorus ꝯmuniter uociferans
deuide complet hymnum quem solus sac̃dos

Expanded text:
Utrique enim Christus dedit pacem, quando, lapis anUtrique enim Christus dedit pacem, quando, lapis angularis factus, fecit utraque unum. Et nota quod diaconus vel subdiaconus offert sacerdoti Evangelium ad osculandum, quia praedicatores reconciliaverunt et obtulerunt gentes Christo, quibus et ipse per se non praedicavit. Quod autem sacerdos prius dexteram partem petit altaris, innuit quod Emmanuel in lege promissus prius venit ad Judaeos quam ad gentes. Judaei enim propter legem in dextera parte tunc fuerunt; gentes vero quasi in sinistra, quia colebant idola. Post hoc vero finitis supradictis, et choro tacente, sacerdos in medio altaris Hymnum incipit angelicum, scilicet Gloria in excelsis Deo, significans quod cum Deus umbram legis amplius non postularet, et dum est, pro omnibus, Messias quem prophetae praedixerunt; in cujus nativitate angelus ad pastores ait: Annuntio vobis gaudium magnum . Quod autem chorus communiter vociferans deinde complet Hymnum, quem solus sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
legeui gracie. Iterum per turibulum cor ho¬
nunis intellige. Per ignem caritatem. Et
iu thure exemplum bonoꝵ operum uł or̃o¬
nes suauissimas consid̾ia. Sicut enim t̾hus
in igne turibisli suauiter redolet et suosum
ascendit. ita opus bonum uel oratio ex oa¬
uitate flagrescit ultra omnia balsama pig¬
tuenta ⁊ chumamata. Churiferarius añ
ceroferarios sequentes precedens monstrat
quod thuris significatio ꝯmiunis est sauctis
utriusq testamenti. Sũbdiaconus ⁊ diaconus
precedunt sacerdotem. quia discipuli nussi st̃
ante dominum ⁊ adhuc mittentur predica¬
tores .i. prelati ecolesie preparare uiam dñi
sp̃ualiter ante faciem suam. Cum uero nẽ¬
tum est ante altare ponitur euͣngelium sr̃
illud. Altare enim significat ierł nͥ pͥmum
nerali confessione ut pura pectora sint ser
xp̃m qui nobis pacem attulit primus. post ħ
re in hoc loo indaicum ꝓpͣ significat. Eisũ¬
gelium gentilem qui per euͣngelium credidit.

Expanded text:
legem gratiae. Iterum per thuribulum cor holegem gratiae. Iterum per thuribulum cor hominis intellige; per ignem, charitatem. Et in thure, exemplum bonorum operum, vel orationes suavissimas considera. Sicut enim thus in igne thuribuli suaviter redolet et sursum ascendit, ita opus bonum vel oratio ex charitate fragrescit ultra omnia balsama, pigmenta et thymiamata. Thuriferarius autem, ceroferarius et sequentes praecedens, monstrat quod thuris significatio communis est sanctis utriusque Testamenti. Subdiaconus et diaconus praecedunt sacerdotem, quia discipuli missi sunt ante Dominum, et adhuc mittuntur praedicatores, id est praelati Ecclesiae, praeparare viam Domini spiritualiter ante faciem ejus. Cum vero ventum est ante altare, ponitur Evangelium super illud. Altare enim significat Jerusalem, ubinerali confessione ut pura pectora sint servistum qui nobis pacem attulit primus. Post hoc re in hoc loco Judaicum populum significat; Evangelium gentilem, qui per Evangelium credidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ginali utero tanquam sponsus procedens de
thulamo suo. quod ad natiuitatem pertinet ꝙͣ
habet a matre. De alia autem dictum est. E¬
gressus eius a patre. Duas enim habet gen̾ati¬
ones unam eterniam aliam temporalem. S
utramq secretam ⁊ inenarrabilem qui a
illam habet sine patre. ⁊ hanc sine matre.
unde propheta. Generationem eius quis
anarrabitur. Sacerdotem añ egredientem
precedunt duo ceroferarii ⁊ portator turibu¬
li. Deinde subdiaconus portans euͣngelium ⁊
diaconus lecturus euͣngelium. Per cerofera¬
rios ⁊ thuriferarium intelligunus santtos
qui nouum precesserunt test amentum. Per
subdiaconum portantem textum euͣngelic̃
⁊̃ dĩaconum per euͣngelii preconem: sanctos
noui testamenti. Per duo autem candela¬
bra cum ceteris ardentib legem ꝯmemoramꝰ
⁊̃ prophetam. Per tertum eungelicum. tio¬
uum testamentum. Unde pulchre ꝓcedunt
candelabra quia lex ⁊ prophete p̾cesserunt

Expanded text:
ginali utero, tanquam sponsus procedens de ginali utero, tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Quod ad nativitatem pertinet quam habet a matre, de alia autem dictum est: Egressus ejus a Patre, etc. Duas enim habet generationes, unam aeternam, alteram temporalem. Sed utramque secretam et inenarrabilem, quia illam habet sine patre, et hanc sine matre, unde propheta: Generationem ejus quis enarrabit? Sacerdotem autem egredientem praecedunt duo ceroferarii et portator thuribuli, deinde subdiaconus portans Evangelium, et diaconus lecturus evangelium. Per ceroferarios et thuriferarium intelligimus sanctos qui Novum praecesserunt Testamentum; per subdiaconum portantem textum evangelicum, et per diaconum Evangelii praeconem, sanctos Novi Testamenti. Per duo autem candelabra cum cereis, ardentibus, legem commemoramus et prophetas; per textum evangelicum Novum Testamentum. Unde pulchre praecedunt candelabra, quia lex et prophetae praecesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tes premiserunt desideria. opera. laudes. ⁊ pre¬
ces. ħ autem i introitu misse ꝯmemorant᷑.
Chorus enim clericoꝵ oauentium: chorum
sigiuficat ꝓphetarum. ⁊ multitudiuem
sanctorum qui expectau̾unt aduentil dñu
Introitus qui dicitur officcum: quia ꝑ ip̃m
ichoamus nusse offm. exprimit desiderra
expectantium cum preconiis. Uersus ꝑsalm¬
sticus opera ⁊ uaticuita. Gloria patri. laudes
Iteratio officii minuit eos sepe iterasse susꝑa
de xp̃o. atq preconia. Ryrie eleyson tibi. tri¬
płicat᷑ significat preces illoꝵ qui ad hoc mł¬
tiplicant᷑ ut gracia summe tomtatis per
aduentum xp̃i nomies distinctis angelorum
hec dnͣr uel aguntur sacerdos sacca ueste indu¬
tus de sacra ede procedit significaus quod xp̃o
expectatio gentium sic desideratus oarne sacro¬
facta assumpta de uirgnus carne incorrupta.
de secrrto habitaculo celoꝵ egressuᷤ est in mun¬
dum uel de secreta edere regressus est .i. de uir¬

Expanded text:
tes, praemiserunt desideria, opera, laudes et pretes, praemiserunt desideria, opera, laudes et preces. Haec autem in Introitu missae commemorantur. Chorus enim clericorum canentium chorum significat prophetarum, et multitudinem sanctorum qui exspectaverunt adventum Domini. Introitus qui dicitur officium, quia per ipsum inchoamus missae officium exprimit desideria exspectantium cum praeconiis. Versus psalmisticus opera et vaticinia; Gloria Patri laudes. Iteratio officii innuit eos saepe iterasse suspiria de Christo atque praeconia. Kyrie eleison ter triplicatum, significat preces illorum, qui ad hoc multiplicant, ut gratia summae Trinitatis per adventum Christi novies distinctis angelorum haec dicuntur vel aguntur, sacerdos sacra veste indutus de sacra aede procedit, significans quod Christus exspectatio gentium sic desideratus, carne sacrosancta assumpta de Virginis carne incorrupta, de secreto habitaculo coelorum egressus est in mundum, vel de secreta aede egressus est, id est de vir
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam extidit. ħ est nec hic nec in futiira
uita deest. sola uirtutum manet in ꝑpetuũ
Ergo secundum supraditta probabiliter dici
potest quod multa bona in sanctis remun̾at¬
deus preter caritatem non quasi sine caritate
s misita que non sunt ipsa caritas. Nunqͥd
enim non dicemus quod fides non hãt m̾itũs
potest. sed sine ea non remuneratur. Simil
autem cum ea auget meritum. Sic gͦ sua
cetera dona renumnerat deus. His qui ea cum
caritate conseruant. ⁊ quib ipse omnia qͦ¬
operatur in bonum ⁊ pro singulis suis doms
siue uirtutib siue sacramentis. que perꝰ ca¬
ritatem custodiuntur coronas redd̾it singłas.
Sla tamen gͣ reddit dyxi inituens librum
aybitrium ⁊ sola tamen gracia sisbuuya. cõ¬
siderans quod onme bonum desursum ẽ descen¬
dens a patre luminum. S his astenus in pu¬
blico ostensis quasi in planis conualliun
hinc transeamus ad montem nurre et ad
tum domini suspirantes ⁊ preconan¬

Expanded text:
nunquam excidit , hoc, est nec hic nec in futura nunquam excidit , hoc, est nec hic nec in futura vita deest, sed sola virtutum manet in perpetuum. Ergo secundum supradicta probabiliter dici potest quod multa bona in sanctis Deus remunerat praeter charitatem, non quasi sine charitate, sed multa quae non sunt illa charitas. Nunquid enim nos dicemus quod fides non habeat meritupotest, sed sine ea non remuneratur: simul autem cum ea auget meritum. Sic ergo sua caetera dona remunerat Deus iis qui ea cum charitate conservant, ex quibus ipse omnia cooperatur in bonum : et pro singulis suis donis sive virtutibus sive sacramentis quae per charitatem custodiuntur, coronas reddit singulas, sola tamen gratia. Reddit, dixi, intuens liberum arbitrium, et sola tamen gratia subjunxi, considerans quod omne bonum est desursum, descendens a Patre luminum . Sed his hactenus in publico ostensis quasi in planis convallium, hinc transeamus ad montem myrrhae et ante adventum Domini suspirantes et praeconizan
Abbreviated transcription (Latin):
Sinuil uero iuncta maius bonum ꝯferre uidẽ¬
tur quia dum aliquid alicui additur todum
mauis efficitit S ininꝙͥ ideo mag̾ bonunt
cum tion utrumq̃ diusim bonum sit: ad ꝙ
dicinius ꝙ bonum sit: licet non diuisu tam̃ cũ
simul sunt utrumq bonum est ⁊ omni totum
mauis esse bonun patet ut in exemplo breuicla¬
ret sed excelso. Uirgnnem mariam corporaliter
xp̃m portare. Magnum fuit adiuncto amore ꝙ ũ
esset diuis.i ⁊̃ mauis fuit quid per dilectionẽ
sp̃rtu aliter ipsum porcabat. Sed quia utrũq
meruit hr̃e simnul incõꝑabiliter felicit̾ ñuit
existere. quia sepe pro donis ext̾ius collatis. ca¬
uitas intus magis flammescit ⁊ meritum eͦs¬
ct. Nio si quis dicat quod sola caritas ẽ solum
renum̃abile uerum quidem est si ita ĩtlłigat.
quod sola non excludat alia sed alioꝵ comꝑa¬
tionem tollat. uel quod nulla sine ea ⁊ nͥ ꝓpt̾
cam remirnerandam esse. Que tanta est ꝙ

Expanded text:
Simul vero juncta majus bonum conferre videnSimul vero juncta majus bonum conferre videntur, quia dum aliquid alicui additur, totum majus efficitur. Sed nunquid ideo magis bonum, cum non utrumque divisum bonum sit? Ad quod dicimus quod bonum sit, licet non divisum, tamen cum simul sunt, utrumque bonum est, et ideo totum majus esse bonum patet, ut in exemplo brevi claret, sed excelso. Virginera Mariam corporaliter Christum portare magnum fuit adjuncto amore, quod non esset divisum; etiam majus fuit quod per dilectionem spiritualiter ipsum portabat. Sed quia utrumque meruit habere simul, incomparabiliter felix meruit existere, quia saepe pro donis externis collatis charitas intus magis flammescit et meritum crescit. Hic si quis dicat quod sola charitas est solum remunerabile, verum quidem est si ita intelligat quod sola non excludat alia, sed aliorum comparationem tollat, vel nullam sine ea et nisi propter eam remunerandam esse, quae tanta est quod
Abbreviated transcription (Latin):
predicando decet. lector est quslib mores docẽdo.
Exoxcista: orando. il colitus illuminando. Susbdi¬
aconus humilitatem monstrando. Diaconus: a¬
lios exhortando. Qacerdos se ipsum hostiam sãc¬
tam deo offerendo. Induat ergo quisq sibi huos
⁊ pectus amictu sp̃uali hoc est muntat se uͥtu¬
te operum. iusticie ⁊ canctitate sensatoꝵ cogita¬
tuũ iunditus. Sitq indutus numdicia que per̃
albam significatur. Sit indictus quantum fĩ
potest utraq tunca .i. incelligentia utriusq
taslis intelligentie hãt ⁊ ouam castitatis. stolã
forcitudinis ⁊ plenitudinem scientie .i. caritatẽ
quam figurat infisla. Qui enim sic ornatus ht̃
uerum ⁊ regile sacerdotum intya templum
dei quod ipse modo factũ est. Ergo ꝙ signifi¬
cata sine significantib .i. iurtutes sine exteri¬
oril cacramentis quandoq iustificant. ħ aũ
sine illis nichĩ penitus ꝓsunt. in ino arguũt.

Expanded text:
praedicando docet. Lector est quilibet mores docendo, praedicando docet. Lector est quilibet mores docendo, exorcista orando, acolythus illuminando, subdiaconus humilitatem monstrando, diaconus alios exhortando, sacerdos seipsum hostiam sanctam Deo offerendo. Induat ergo quisque humeros et pectus amictu spirituali, hoc est muniat se virtute operum justitiae, sanctitate sensatorum cogitatuum indutus. Sitque indutus munditia, quae per albam significatur. Sit indutus, quantum fieri potest, utraque tunica, id est intelligentia utriusquetalis intelligentiae. Habeat zonam castitatis, stolam fortitudinis, et plenitudinem scientiae, id est charitatem quam figurat infula. Qui enim sic ornatur, habet verum et regale sacerdotium intra templum Dei quod ipse est. Manifestum est ergo quod significata sine significantibus, id est virtutes sine exterioribus sacramentis quandoque justificant; haec autem sine illis nihil penitus prosunt, imo arguunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sancti. Et attende quod cum sacramentum di¬
catur tacre rei signum uel sacrum secretum. hic
accipimus sacramenta pro signis. Qui ergo
portant sacramenta: debent fulgere uirtutib
que per sacramenta significantur ut ex luce
ip̃oꝵ. ceteri sinuliter illuminentur Eudem enim
supradittis iuirtutib suo modo olarere debent sin¬
gisli licet figuraliter non suit omnes iusigniti.
Potest enum quilibet in se sp̃ualiter habere effc̃¬
tum sacram̃torum. u̾ gͣ. Quicumq est de sorte
dñi ut uere possit dicere. Dominus pars heredi¬
tatis mee ⁊ c̃. ⁊ ĩllud. Elegi abiectus esse in domo
dei sp̃ualiter clericus est licet ext̾iori stinginate
scilicet signo clericatus non sit signatus. hoc .n.
nomeir clericus sonat in greco quod sit de sorte
donumi. hoc est quod dominus sortitus est eum. ⁊
ipse dm̃. Hostiarius enim sp̃ualiter quicumq a¬
lios spũaliter in ecclesiam introducit .i. qͥ fidem

Expanded text:
sancti . Et attende quod cum sacramentum disancti . Et attende quod cum sacramentum dicatur sacrae rei signum vel sacrum secretum, hic accipimus sacramenta pro signis. Qui ergo portant sacramenta, debent fulgere virtutibus quae per sacramenta significantur, ut ex luce ipsorum caeteri similiter illuminentur. Eisdem enim supradictis virtutibus suo modo clarere debent singuli, licet figuraliter non sint omnes insigniti. Potest enim quilibet in se spiritualiter habere effectum sacramentorum. Verbi gratia, quicunque est de sorte Domini, ut vere possit dicere: Dominus pars haereditatis meae ; et illud: Elegi abjectus esse in domo Dei ; spiritualiter clericus est, licet exteriore schemate, scilicet signo, clericatus non sit signatus. Hoc enim nomen clericus sonat in Graeco, quod sit de sorte Domini, hoc est, quod Dominus sortitus est eum et ipse Deum. Ostiarius est enim spiritualiter, quicunque alios spiritualiter in Ecclesiam introducit, id est, qui fidem
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem consecrandi ⁊ quod manus dẽbent
esse porrigibiles ad largiendum ⁊ non aride
⁊ curue ad reauendum. Hed igitur supradiba
signa: non sunt tp̃e uirtutes sed uirtutum in¬
signia quib tanquam prescriptis doxent᷑ uten¬
tes quales esse debenuit. ħ sacraniẽta ĩtlłigãt
prelati ecclesie. qui capsarii sunt ⁊ dispensatores
secretoꝵ dei. Alioqum ceci sunt duces cecorum. mo¬
re uideoꝵ portantes misteria que non uident neo ĩ¬
telligunt. tantum inde habituri quantum capi¬
unt iumenta que portant panes ad usum. Alioꝵ.
usi in hoc sit diffra ut uere est. quod ipsi quib̾
tanta ꝯmissa sunt merito pro negligentiis rõnẽ
reddituri sunt in die ire ⁊ iundicte quando treme¬
bunt cedri paradysi. ⁊ quid faciet uirgła deser¬
ti. Neo tamen deus sacramenta sua hic deserit:
sed complet ea per ministros licet indignos. ad sa¬
lutem illoꝵ qui secundum propositum uocati sũt

Expanded text:
virtutem consecrandi, et quod manus debent virtutem consecrandi, et quod manus debent esse porrigibiles ad largiendum, et non aridae et curvae ad retinendum. Haec igitur supradicta signa non sunt ipsae virtutes, sed virtutum insignia, quibus tanquam scripturis docentur utentes quales esse debeant. Haec sacramenta intelligant praelati Ecclesiae qui capsarii sunt et dispensatores secretorum Dei. Alioquin caeci sunt et duces caecorum , more Judeorum portantes mysteria quae non vident nec intelligunt, tantum inde habituri quantum capiunt jumenta quae portant panes ad usum aliorum. Nisi in hoc sit differentia, ut vere est quod ipsi quibus tanta commissa sunt merito pro negligentiis rationem reddituri sunt in die irae et vindictae, quando tremebunt cedri paradisi, ecquid faciet virgula deserti? Nec tamen Deus sacramenta sua hic deserit, sed complet ea per ministres licet indignos, ad salutem eorum qui secundum propositum vocati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nificat. Quod autem una pars curira ⁊ alta
acutar monstrat parcere subiectis ⁊ debella¬
re rebelles. Unde dictum est. Curua tͣhit mi¬
tes. pars pungit acuta rebelles. Et iterimm Cur¬
ua trahit quos uirga regit pars isltima pũ¬
giti Et item. Acrahe per curuums medio roge
flexus propera misereri. Epalliũ quo suꝑ ap
ponitur archiepiscopus: torquẽ ⁊ brauium sig¬
ificat quod legitune ce.tantes accepturi sũt
⁊ disciplinam exprimit qua se super induere
⁊ constringere ad exemplum subditoꝵ debñt
Cocrinea uero planeta qua induitur apłicus
quacumq perficctur predicando martyrium
declarat. crucem precedere hunc uel illum sig¬
iaoat. ei magis conuenire illud. Michi autem
Tonsura capilloꝵ in clericis docet omiia suꝑ¬
flua esse resecanda ut libere possint audire
⁊ uiderr ĩegem dei. Corona monstrat olericos sp̃ã¬
liter esse regnum dei. Quod manus sacerdet᷑
ungantur oleo significat eos hr̃e per sp̃m sas̃fi

Expanded text:
nificat. Quod autem una pars curva est, altera nificat. Quod autem una pars curva est, altera acuta, monstrat praeesse subjectis et debellare rebelles. Unde dictum est: Curva trahit mites, pars pungit acuta rebelles. Et iterum: Curva trahit quos virga regit, pars ultima pungit. Et item: Attrahe per curvum, medio rege, flexus properes misereri. Pallium quod supera ponitur archiepiscopis, torquem et bravium significat quod legitime certantes accepturi sunt, et disciplinam exprimit qua se desuper induere et constringere ad exemplum subditorum debent. Coccinea vero planeta, qua induitur apostolicus, quocunque proficiscitur praedicando, martyrium declarat. Crucem praecedere nunc vel illum significat ei magis convenire illud: Mihi autem aTonsura capillorum in clericis, docet omnia superflua esse resecanda, ut libere possint audire et videre legem Dei. Corona monstrat clericos specialiter esse regnum Dei. Quod manus sacerdotum ungantur oleo, significat eos habere per Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ mist̾ia considerauit qui ait. Quam spea¬
osi pedes annuniciantium pacem. Calige pontifias:
significauit preparare. ⁊ festinare ad predicand̾.
Anislus autem ep̃i est fidei signaculum quia sicut
antiquitus in sigillo amili nomen est regis et
yͥmago expamelutur. ita in fide oatholica noñi
eiusdem demonstratur cum diatur. dominus p̃r.
dominus filius. dominus sp̃s sanctus quia domi¬
nus nomen est illi. Ymago autem eius ostendit᷑
ħ est qualis ipse sit. cum dicitur omnipotens
⁊ etermis. ⁊ his similra. Licet secundum ꝓprieta¬
re debet ⁊ celesti sponso castam exbere xͦ spõsam
xp̃. ⁊ ut sponsa cantare possit. Anulo suo subax
gerit in manu docet quod fidem in opere mon¬
strare debeat. Per cyrothecas in manib exẽpla
scõrum que in operib habenda sunt ĩtelligũ¬
tur ⁊ quod opera ab omni inquinamẽto mu¬
nienda sunt nature ne modicum fermentum
tãtam massam corrumpat. E aculus pasto¬
ualis recticudine sui rectum regunen sui sig¬

Expanded text:
mentorum mysteria consideravit, qui ait: Quam pretiosi pedes annuntiantium pacem . Caligae pontificis significant praeparare iter et festinare ad praedicandum. Annulus autem episcopi est fidei signaculum, quia sicut antiquitus in sigillo annuli nomen regis et imago exprimebatur, ita in fide catholica nomen ia, nomen ejusdem demonstratur cum dicitur: Dominus Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus sanctus, quia Dominus nomen est illi. Imago autem ejus ostenditur, hoc est qualis ipse sit, cum dicitur Omnipotens et Aeternus et his similia, licet secundum proprietare debet, et coelesti sponso castam exhibere Christo . Et ut sponsa cantare possit: Annulo suo subarnulum episcopus gerit in manu, docet quod fidem in opere monstrare debeat. Per chirothecas in manibus, exempla sanctorum, quae in operibus habenda sunt, intelliguntur, et quod opera ab omni inquinamento munienda sunt naturae, ne modicum fermentum totam massam corrumpat . Baculus pastoralis rectitudine sui rectum regimen sig
Abbreviated transcription (Latin):
marum retinetur. quod terrestri paradyso
cecidit plorat. Sed de hos gaudio et de hoo
ploratu plenius explicabo diuisim in dnobus
noluminib quoꝵ uuerit nomen ꝑaradysus
⁊̃ islteri cur flet qui gaudet. hinc autem ad
aliud transenntes intueamur transitum apo¬
stoloꝵ de uideis ad gentes quem per hoc ꝯme¬
morat ecclesia quod euͣngelium a dextera ꝑte
ad sinistrum transfertur. ⁊ ibi legitur Iudea
enim respuente uerbum dei᷑ a płi transierũt
ad gentes dum sicanto gedeoiuis uellereł pos
irrigauit aream. Qui enim prius dixerat. iii uiã
gentium ne abieritis post hec preceꝑit dicens. predi
fuerant merito in sinistra parte legitur euuge
nam sedem ineam ad aquilonem. Quia etiam ad

Expanded text:
marum retinetur, et quod de terrestri paradiso marum retinetur, et quod de terrestri paradiso cecidit, plorat. Sed de hoc gaudio et de hoc ploratu plenius explicabo divisim in duobus voluminibus, quorum uni erit nomen Paradisus, et alteri Cur flet qui gaudet. Hinc autem ad aliud transeuntes intueamur transitum apostolorum de Judaeis ad gentes, quem per hoc commemorat Ecclesia, quod Evangelium a dextera parte ad sinistram transfertur et ibi legitur. Judaea enim respuente verbum Dei, apostoli transierunt ad gentes, dum siccato Gedeonis vellere, ros irrigavit aream. Qui enim prius dixerat: In viam gentium ne abieritis , post haec praecepit dicens Praedifuerant, merito in sinistra parte legitur Evangenam sedem meam ad aquilonem ; quia etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
est respectu nr̃e miserie. trastus quandoq tan¬
git leticiam ꝓ superiori irriguo. ut in uibilate
⁊ laudate. ⁊ quandoq toisticiam pro irriguo ĩ¬
feriori. ut de profiudis ⁊ aliis huinis modi. t
quia gaudium scõrum non est plenum ⁊ cẽ¬
tinnum sed sepe interrupitur. ecclesia quãdo
interponit trattum ut in septuagesimali tp̃r.
Et aun repetit alła in salbato paschali: ttastus
alła sequitur. quia gandium hic non expedit
sine fleti. In sablato in albis .i. in octauis pasche
dupplicatũr alła. quia in eterna uita ꝑ fecte
tunc enit gaudium. glorificata carne cum aĩa
⁊ completa resurrectione scõrum cum resiu¬
rectione ip̃i. unde oantat ecclesia. hec dies ꝙͣ
fecit dominiis. Merito itaq ecc̃a signiacans
in paradyso diumarum scripturarum qd̾
per paradysum uirtutum ad paradysum ce¬
lestium duuciarum per uentu sit. exultat.
Respiciens autem quod ad huc in ualle lacoi¬

Expanded text:
est respectu nostrae miseriae; Tractus quandoque tanest respectu nostrae miseriae; Tractus quandoque tangit laetitiam pro superiori irriguo, ut in Jubilate et Laudate et quandoque tristitiam pro irriguo inferiori, ut in De profundis et aliis hujusmodi. Et quia gaudium sanctorum non est plenum et continuum, sed saepe interrumpitur, Ecclesia quandoque interponit Tractum, ut in Septuagesimali tempore. Et cum repetit Alleluia in Sabbato paschali, Tractus Alleluia sequitur, quia gaudium hic non expedit sine fletu. In Sabbato in Albis, id est in octavis Paschae duplicatur Alleluia, quia in aeterna vita perfecte tunc erit gaudium, glorificata carne cum anima, et completa resurrectione sanctorum cum resurrectione Christi. Unde cantat Ecclesia. Haec dies quam fecit Dominus , etc. Merito itaque Ecclesia significans in paradiso divinarum Scripturarum, quod per paradisum virtutum ad paradisum coelestium divitiarum perventura sit, exsultat; respiciens autem quod adhuc in valle lacry
Abbreviated transcription (Latin):
nabunt. quedam ecolesie nustice neumatirant se¬
quentiam sine uerbis. Nulla enim uerboꝵ sig¬
inficatio necessaria ubi corda singuloꝵ patebũt
singulis librum uite intuentib.. Trattus aũt
quia gemitum ⁊ cantum lacrim abilem expͥmit
lacrimas santtoꝵ siue in attiua siue in conterꝙ¬
platiua uita representat. Unde tractatõ dict᷑
Quia sancti suspirantes abimo pectoris genitũ
trahunt. qui licet spe gandeant ut mouet alła.
tũ in ualle lacoimarum hic ꝯmorantes. habent
ittiguum superius. gipriguum inferus quod
tractus misticat. Cemunt enim flebiliter pro
superne dilatione beaticudinis super flumina la¬
bỹlonis sedentes patrie sue memores. Iterum la¬
coimas finidunt pro suis ⁊ alioꝵ excessib dum
ex in cuntate lubylonia fluuis se ipsos udent
sepe asꝑsos ⁊ alios penitus mm̃ios ipsius flu¬
uii rapacitate ferri deorsum. Sed quia hic plo¬
ratus quandoq est respectu supernii gaudii qñq

Expanded text:
nabunt, quaedam Ecclesiae mystice pneumatizant Senabunt, quaedam Ecclesiae mystice pneumatizant Sequentiam sine verbis. Nulla enim verborum significatio necessaria, ubi corda singulorum patebunt singulis librum vitae intuentibus. Tractus autem, quia gemitum et cantum lacrymabilem exprimit, lacrymas sanctorum sive in activa sive in contemplativa vita repraesentat. Unde Tractus dicitur, quia sancti suspirantes ab imo pectoris gemitum trahunt, qui licet spe gaudeant, ut monet Alleluia, tamen in valle lacrymarum hic commorantes habent irriguum superius, et irriguum inferius, quod tractus mysticat. Gemunt enim flebiliter pro supernae dilatione beatitudinis, super flumina Babylonis sedentes patriae suae memores. Iterum lacrymas fundunt pro suis et aliorum excessibus dum ex vicinitate Babylonici fluvii seipsos vident saepe aspersos, et alios penitus immersos ipsius fluvii rapiditate ferri deorsum. Sed quia hic ploratus quandoque est respectu superni gaudii, quandoque