comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orm̾annꝰ ep̃sslichi sacerdos
uille hetenhei. obhoc ip̃m
uocatus indicauit hominem cecũ
iam annis decem qui de domo sua
erat. dominica prima aduentuᷤᷤ sig¬
natum in transitu: ubi domum re¬
diit statim illum inatum ẽẽ. Hoc¬
et ab alio prius audieram: et in to¬
ta regione certissimum est. Hebrear¬
dus Ego a duob honestis iuris. quo¬
rum alt̾ sacerdos. alt̾ monachus e
similiter illuminatos. Philippus.
Scdã frͣ me presente cecus senex ad¬
ductus est in eccli̾am: et post manꝰ
impositionem sicut omnes audistĩ.
illuminatum eum ppłs acclama¬
uit. frogius alb̃s. Ego hominẽ
illum uidentem uidi: et frat᷑ gau¬
fridus metum. Franco. Tercia
frͣ frienburg puerum cetum mat̾
obtulit mane in hospitio. Dumq
reportaret eum post manus impo¬
sicionem: iussit pat̾ inquiri a pue¬
ro anuideret. Ego ip̃e sccutus sum:
et cum int̾rogassem puerum. clare
se uidere respondit: qd̾ et multis pro¬
batum est argumentis. Gaufriduᷤ
statim ut ingressi sumus eccłiam:

Expanded text:
RMANNUS EPISCOPUS. Mihi sacerdos villae Herenheim, ob hoc ipsum vocatus, indicavit hominem caecum jam annis decem, qui de domo sua erat, Dominica prima Adventus signatum in transitu, ubi domum 1168 rediit statim illuminatum esse. Hoc ab alio prius audieram et in tota regione certissimum est. EBERHARDUS. Ego a duobus honestis viris, quorum alter sacerdos, alter monachus ersimiliter illuminatos. PHILIPPUS. Secunda feria me praesente caecus senex adductus est in ecclesiam, et post manus impositionem, sicut omnes audistis, illuminatum eum populus acclamavit. FROWINUS ABBAS. Ego hominem illum videntem vidi, et frater Gaufridus mecum. FRANCO. Tertia feria in Frienburg puerum caecum mater obtulit mane in hospitio; dumque reportaret eum post manus impositionem, jussit pater inquiri a puero an videret: et ego ipse secutus sum; et cum interrogassem puerum, clare se videre respondit: quod et in multis probatum est argumentis. GAUFRIDUS. Statim ut ingressi sumus ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
hec consuetudo est. ut licet animum
gerat affectione plenissimum : nul¬
lum tam̃ apud eũ ꝓpria obtineat
affeclio locum in deliberatione facie¬
dorum: s totum sibi uendicet inqui
sicio diuine uoluntatis. Acquieuit.
gͦ uenire cum ep̃p: et dominica pͥma
aduentus domini ingressi sumus si¬
nes episcopatus constanciens: et in
uilla cui nomen est kientingi. maxi¬

Expanded text:
haec consuetudo est, ut licet animum haec consuetudo est, ut licet animum habeat affectione plenissimum, nullum tamen apud eum propria obtineat affectio locum in deliberatione faciendorum, sed totum sibi vindicet divinae inquisitio voluntatis. Acquievit ergo venire cum episcopo. Et Dominica prima adventus Domini ingressi sumus fines episcopatus Constantiensis; et in villa cui nomen est Kentingen
Abbreviated transcription (Latin):
nuliciaret: necesse fuit ut regi conra¬
do ꝑ quodam patis negotio loqueretur:
Occurrit aitem fr̃ankenenurt. qd̃ ĩ
t̾ritorio moguntino suꝑ mogum si¬
tum est castrum: et a francorum ua¬
do nomen accepit. Ibidem quoq con¬
stanciensis ep̃c hermannus nomĩe
uir religiosus affuit: obnixius suꝑ¬
plicans ut ad partes suas ascendere
dignaretur. Cuius peticiom multa
quidem negocia resistebant: maxĩe
tamen clareuallensium suorum ĩ¬
tima sollicitudo et precordialis affec¬
tus: ad quos redire omnimodo festi¬
nabat. Neq enim filiorum utĩ suĩ
mat̾ poterat obliusci: s toto fere an¬
no. auelli a se uisc̾a sua grauissime
querebatur. Nicit tamen constantia
domini constanciensis: cũ oportune.
importune. modo ꝑ se. mͦ ꝑ regem et
epõs supplicaret. Sic nimirum into¬
lerabile sibi udicat uir benignissi¬
mus: ꝑ se anxios contristare. Magĩ
aut preualuit timor domini: et sps̃
eius sugg̾ens aꝑtum sibi ẽẽ hostuĩ
magnum. Hoc enim studium eiuꝰ.

Expanded text:
rucis annuntiaret, necesse fuit ut regi Conrado pro quodam pacis negotio loqueretur. Occurrit autem Franckevoert, quod in territorio Moguntino super Mogum situm est castrum, et a Francorum vado nomen accepit. Ibidem quoque Constantiensis episcopus, Hermannus nomine, vir religiosus adfuit, obnixius supplicans ut ad partes suas ascendere dignaretur. Cujus petitioni multa quidem negotia resistebant; maxime tamen Clarae-Vallensium suorum intima sollicitudo et praecordialis affectus, ad quos redire omnimodo festinabat: neque enim filiorum uteri sui mater poterat oblivisci, sed toto fere anno avelli a se viscera sua gravissime querebatur. Vicit tamen constantia domini Constantiensis, cum opportune, importune, modo per se, modo per Regem et episcopos supplicaret. Sic nimirum intolerabile sibi indicat vir benignissimus pro se anxios contristari. Magis autem praevaluit timor Domini, et spiritus ejus suggerens apertum sibi esse ostium magnum. Hoc enim studium ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
eitereseim dicitur xxxuiii¬
locus ad eiusdem diocesim ꝑ¬
tinens ciuitatis: s plurimum ã
ciuitate remotus. Ibi quoq sicut
et in cet̾is illuis ꝓuincie ꝑ quẽ tran¬
siit lotis: mustis in seruo suo mi¬
raculis glorificatus est d̾s. Ubi eti¬
am tecus natus sub manu emiꝰ ui-¬
sum recepit. Item alti a natiuitate
surdo et muto auditus redditus ẽ
et loquela. xxxix
Nciuitate etiam basilea cum ex
more sermonem habuisset ad po¬
pulum. ut impleretur in eo qd̃ ale
scĩs aplĩs legitur. qui uscelicet pro

Expanded text:
eytereseim dicitur locus ad ejusdem dioecesim pertinens civitatis, sed plurimum a civitate remotus. Ibi quoque, sicut et in caeteris illius provinciae per quae transiit locis, multis in Servo suo miraculis glorificatus est Deus: ubi etiam caecus natus sub manu ejus visum recepit. Item alteri a nativitate surdo et muto auditus redditus est et loquela. In civitate etiam Basilea cum ex more sermonem habuisset ad populum, ut impleretur in eo quod de sanctis Apostolis legitur, qui videlicet pro
Abbreviated transcription (Latin):
afflictus auxlium. consilium amiꝰ.
eger remedium. pauꝑ subsidiũ re¬
portabat. Ita sese omnium fecerat
seruum. ac si toti gentcus orbi. ita
tamen liber ex omnib consciencie
sue sollicitudinem gerens: tanqͣm
soli cdecditus cure et custodie corctis
palma florida. cectrus multiplicata.
platanus exaltata. Uas electionis.
uas honoris in domo dei. uas auri so¬
lidum. ornatum omni lapide p̃cio¬
so. fide et sc̃ĩtate soludum: s et ua¬
riis carismatib. tanqͣm geninus p̃¬
scĩtas exultabat. omnis erubescebat
impietas iuxta illud. Nidebunt rec¬
ti et letabinit᷑: et omnis iniquitas
opilabit os suum. Quo p̃sente cele¬
bris quisq conuentus. uelut quodã
sole resplenduit: absente caliginos
et quodammͦ mutus apparuit. Cuiu
deniq mecdicinalis manus et lĩgua.
morbos utraq curabat: illa corporũ.
ista morum. Et nunt iam suꝑ his¬

Expanded text:
afflictus auxilium, consilium anxius, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus Orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae cordis palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismatibus tanquam gesanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. Haec interim de
Abbreviated transcription (Latin):
tescit. Fidelis et enim seruus xp̃i ñ
querebat aliquid suum. quicquidta¬
men erat xͥ sic curabat ut suũ. Que
emm sceĩera non arguit. que octia
non extinsit. que scandala ou com¬
pescuit. que scismata non resarti¬
uit ÷ quas hereses non confutauit:
Quid nͦ scm quid honestum. quid
pudicum. quid amabile. quid bone
fame. quid uirtutis aut laulabilis
cliscipline. sius ortuma in qualibet re¬
gioue dieb nou roborauit. eius aut¬
toritas non fauit caritas÷ liligẽtia
dilatari amplius non optauit. quid
forte collapsum non totis ꝓ loco et tẽ-¬
pore uirib egit. ut repararetur: Qͥs
maliciam quancumq disponens eiꝰ
zelum et auctoritatem non timuit.
quis ꝓponens qd̃cumq bonum eius
si potuit non consuluit sc̃itatem. nõ
desicsauit fauorem ÷ opem non flagi¬
tauit: Quis ad sacrum in eius pec¬
tore habitantis templum diuinita¬
tis de quacumq tͥbulatione fidelit̃
clamaturus accessit: et mefficatĩt
laborauit: Westus ab eo solatium.

Expanded text:
. Fidelis etenim servus Christi non quaerebat aliquid suum: quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confutavit? Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit ut repararetur? Quis malitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem non timuit? Quis proponens quodcumque bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium,
Abbreviated transcription (Latin):
de cdiligendo deo edudit librũ. Si
feruens contra suorum uel aliorũ
uicia zelus: legatur his quem apo¬
logeticum uocat. Si iugilãs in ze¬
lo cordis et circumspͤta discretione:
de p̃cepto et dispensatione disse¬
rens aucliat᷑. Quã uͦ fidelis cuiꝰli¬
bet pie ꝯũsationis commnendator
fuerit et aduitor : exhortatorius ser¬
mo ad milites templi cdeclarat. Quã
non ingratus grẽ cdei. ex his liquet
que de grã et lib̾o arbitrio tam ficle¬
liter quam subtiliter disputauit.
Quam liber in uoce. qͣm disertꝰ. et ĩ
rerum suꝑiorum parit̃ infegͥorumq¬
conscientia locuples: in his que ad
siderator agnoscet. Quam deuotis¬
simus p̃dicator aliene sc̃ĩtatis: tam¬
diligenter ep̃i scĩ malachie uitam ꝓ¬
diũsas ꝑsonas ob negotia aiuersa
dictauit: prudens lector aduertet
quo feruore sp̃c omnem iusticiam
dilexerit. omnẽ eque odit iniusti.¬

Expanded text:
de Diligendo Deo edidit librum. Si de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel afiorum vitia zelus; legatur is, quem Apologeticum vocat. Si vigil in zelo cordis, et circumspecta discretio, de Praecepto et dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator fuerit et adjutor, exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam liber in voce, quam disertus et in rerum superiorum pariter inferiorumque scientia locuples; in his quae ad siderator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prodiversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, omnem aeque oderit injusti
Abbreviated transcription (Latin):
tantem. et ut uidebatur ꝓtimus ca-¬
piendam uel lepusculam a canib.
uel auiculam ab accipitrib signo e¬
cis eclito mirabilit liberaret. diceret¬
q sequentib frustra sese conari: nec
ullatenus se p̃sente eiꝰ odi eperceri
posse rapinam.xiii.
pat̾ͥs nostri ꝓ modulo nr̃o sub
breuitate ꝑstruximus. Ceterũ lon¬
ge eminentius in suis libris ip̃e appa¬
ret: et exlitt̾is ꝓpriis innotescit.I qui¬
bus ita suam exp̃ssisse uidetur ima.¬
ginem et exibuisse speculum qd̵clã
sui. ut illud quoq ambrosianũ me¬
rito illi posse uideatur aptari. Lau
cle ip̃e se sonet. et laureatus sp̃u sqͥp¬
tis coronetur suis. Si qͥs enim nos¬
se desid̾at qͣm sollicitus ab inicio sui
ip̃ius diudicator et scrutator extite
rit: primum opus illius de gratibuꝰ
humilitatis inspiciat. Inle si que¬
ritur pie mentis religiosa cleuotio:
transeundum ad omelias in laudi¬
bus uirginuis matris. et illum quẽ

Expanded text:
entem, et ut videbatur protinus caentem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere posse rapinam. CAPUTPatris nostri pro modulo nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, id quibus ita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse speculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exrit, primum opus illius de Gradibus humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad Homilias in Laudibus Virginis matris, et ad illum quem
Abbreviated transcription (Latin):
etuline uincebatur. bñficiis suffoca¬
batur: obruebatur obsequiis. Nunirũ
cdoctus erat uinc̃e in bono malũ: si
et si nolim ip̃e. Inuitis prestabo ⁊ ingͣ¬
tis adiciam: honorabo contempnen
rum scandalo sicut ip̃e fateri solebat
grauuis ureretur. quib nullam ui¬
deretur occasionem scaudali p̃buisse.
Plus enim piissimum pectus gratu¬
itum affligebat alt̾ius scandalum:
quam ꝓprie imninuttas conscientie
solabatur. Siquidem minus spera¬
bat posse sanari qd̃ iusde ꝓcederet
nouiudebat: magnum sibie regiõe
solatium fore ꝑhibens. quociens in¬
ueniret ũde satisfac̃e posset nel ho¬
mini ꝓ se. uel deo ꝓ homine non si¬
ne occasione turbato. Erga omniũ
quidem hominum spãle cõmodum.
incommoctum ue ampluis afficie¬
batur: et suminum ei desiderium
sũmum gaudium erat᷑. anmarũ
frustus conu̾sio pcc̃orum. Et corpo¬
reas tamen necessitates piissimo
miserabatur affectu. Quius tanta
erat humanitas. ut non mͦ homi
enim aliquociens ut tter agens fugi¬

Expanded text:
etudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimirum doctus erat vincere in bono malum, sicetsi nolim ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnerum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset, vel homini pro se, vel Deo pro homine non sine occasione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut non modo homenim aliquoties, ut iter agens, fugi
Abbreviated transcription (Latin):
teram in beati petri basilica o¬
blatam in lectulo idem xp̃i seruus
erexit: ꝓtinus et incolumem suis
pedib abire precepit. Huius ex inł̃¬
to tempore nerui femorum fuerãt
sic retracti: ut nec erigi tillatenus
posset. nec consistere pelib suis.

Expanded text:
teram in beati Petri basilica oblatam in lectulo, idem Christi servus erexit protinus, et incolumem suis pedibus abire praecepit. Hujus ex multo tempore nervi femorum fuerant sic retracti, ut nec erigi ullatenus posset, nec consistere pedibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
stimulum. qͥdnam toleret ꝓclit inui¬
tus. Expleca aũt or̃õne clñica. esficaciꝰ
hostem aggredit᷑ uir beat᷑. Patene si¬
quidem calicis. sacrum domini corpus
imponens. et mulieris capiti suꝑponẽs
talia loquebatur. Adest inique sp̃c ru¬
dex tuus: adest sumia potestas iam re¬
siste si potes. Adest ille qui ꝓ nr̃a salute
passurus: nunc inquit princeps mun¬
di huiꝰ eicietur foras. Hoc illd̾ corpus
qd̃ de corpore uirginis sumptum est. qd̾
in stipite crucis extensum ẽ. qd̃ in tu¬
mulo iacuit. qd̃ de morte surrexit: qd̃
uidentib discipulis ascendit in celum.
In huiꝰ gͦ maiestatis t̾ribili potestate.
tͥ sp̃c maligne p̃cipio: ut ab hac ancilla
eius egrediens conting̾e eam deinceps
ũ p̃sumas. Cum ꝙ eam ĩuitꝰ deserenꝰ
et manere ultra non ualens atrocuiꝰ
afflictaret. tam magnam iram quam

Expanded text:
stimulum, quidnam toleret, prodit invistimulum, quidnam toleret, prodit invitus. Expleta autem oratione dominica, efficacius hostem aggreditur Vir beatus. Patenae siquidem calicis sacrum Domini corpus imponens, et mulieris capiti superponens, talia loquebatur: « Adest, inique spiritus, Judex tuus; adest summa Potestas; jam resiste si potes. Adest ille qui pro nostra salute passurus: Nunc, inquit, princeps mundi ejicietur foras . Hoc illud corpus quod de corpore Virginis sumptum est, quod in stipite crucis extensum est, quod in tumulo jacuit, quod de morte surrexit, quod videntibus discipulis ascendit in coelum. In hujus ergo Majestatis terribili potestate tibi, spiritus maligne, praecipio, ut ab hac ancilla ejus egrediens, contingere eam deinceps non praesumas. » Cumque eam invitus deserens, et manere ultra non valens, atrocius afflictaret malignus, tam magnam iram quam
Abbreviated transcription (Latin):
cum aspexisset uir d̾i: nouit in herẽ¬
tem ei. et inuiscatum cliabolũ. nec fa¬
cile egressurum de domo quam tanto
possed̾ãt tempore. Conũsus gͥ ad ppłm.
cuius innum̃a erat multitudo. ora¬
re iubet atcentius: et cl̾icis et mona¬
chis secum uixta altare consistentib
mulierem ibidem nibet constitui et
teneri. Illã uero reluctans et ui diabo¬
lica non naturali uirtute recalcitrãs:
non sine aliorum. iniuria ip̃m abbem
pecde ꝑcussit. Quem ciaboli ausũ mã¬
suete illecontempnit. et ad expulsio¬
nem non indignatione ire. s pacifica
et humili supplicatione. dm̃ inuocat
aduitorem: et ad inmolationem hos¬
tie salutaris accedit. Quociens tam̃
eandem sacram hostiam signat. toti¬
ens ad mulierem quoq conũsus eo¬
dem signo cruicis edito sp̃m nequã
athleta fortis impugnat. Nam et ille
malignus quociens adũsus eum sig¬
num crucis intendit᷑. ꝑcussum se in¬
dicans a crius seuit: et recalcitrans qͣ

Expanded text:
cum aspexisset Vir Dei, novit inhaerencum aspexisset Vir Dei, novit inhaerentem ei et inviscatum . diabolum, nec facile egressurnm de domo, quam tanto possederat tempore. Conversus ad populum, cujus innumera aderat multitudo, orare jubet attentius, et clericis, et monachis secum juxta altare consistentibus mulierem ibidem jubet constitui et teneri. Illa vero reluctans, et vi diabolica, non naturali virtute recalcitrans, non sine aliorum injuria, ipsum Abbatem pede percussit. Quem diaboli ausum mansuete ille contempsit: et ad expulsionem non indignatione irae, sed pacifica et humili supplicatione Deum invocat adjutorem, et ad immolationem hostiae salutaris accedit. Quoties tamen eamdem sacram hostiam signat, toties ad mulierem quoque conversus, eodem signo crucis edito spiritum nequam athleta fortis impugnat. Nam et ille malignus, quoties adversus eum signum crucis intenditur, percussum se indicans, acrius saevit, et recalcitrans contra
Abbreviated transcription (Latin):
diolanensem occupauerat cathectrã
sacerdotes gementes. uirgines quali¬
de. scĩficationes malelicte altare pol¬
lutum. uiam clĩ in ppłm ꝓuocassent.
At uͦ in aduentu uiri d̾i abelicatis an¬
selini p̃stigiis et in sedis aplĩce obedi¬
enciam sub innocentio reuocata eccle¬
sia. impedita est illa demonum licen¬
sla. et cotilie dabat locum. et ad p̃ces
uiri dĩ diffugiebat diabolus: et si q̃n
resistẽ conabaturin ip̃o conflictu suc¬
gͥ qui uexabant᷑ mulier grandeua ci¬
uis mediolanensis et honorata quoz¬
dam matrona. usq ad ecclĩam beati
ambrosii post beatum uirum a mul¬
tis tracta est. In cuius pectore plurib
annis diabolus seclerat. et iam ita suf¬
focau̾at eam: ut uisu et aucditu et
ũbo priuata. frandens dentib. et lĩ¬
guam in moclum ꝓ muscidis elefã¬
tine ꝓtenclens monstrom non femi¬
na uidetur. Sordida ei facies uultus
t̃ribilis. flatus fecidus. in habitoris
sathane colluuia testabantur. Hãt

Expanded text:
diolanensem occupaverat cathedram, sacerdotes gementes, virgines squalidae, sanctificationes maledictae, altare pollutum iram Dei in populum provocassent. At vero in adventu Viri Dei abdicatis Anselmi praestigiis, et in Sedis apostolicae obedientiam sub Innocentio revocata ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, et quotidie dabat locum, et ad preces Viri Dei diffugiebat diabolus: et si quando resistere conabatur, in ipso conflictu sucigitur qui vexabantur, mulier grandaeva, civis Mediolanensis, et honorata quondam matrona, usque ad ecclesiam beati. Ambrosii post beatum Virum a multis tracta est; in cujus pectore pluribus annis diabolus sederat, et jam ita suffocaverat eam, ut visu et auditu et verbo privata, frendens dentibus, et linguam in modum promuscidis elephantinae protendens, monstrum non femina videretur. Sordida ei facies, vultus terribilis, flatus fetidus, inhabitatoris Satanae colluvia testabantur. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit. temptaciones et excessus eorũ.
infirmitates. et obitus. et quaruinlibet
secularium tribulationum incursus.
Nam et ꝓ absencium fratrum certis ne¬
cessitatib p̾sentib circa se frĩb sepe ora¬
tionem indicit: non numquam moriẽ¬
tes in locis aliis ad ip̃m ꝑ uisionem ac¬
cessisse noscuntur. bñdictionem eiꝰ et
licentiam postulantes. nimirum agẽ
te hoc et obecdientia missorum et cari¬
tate mittentis.

Expanded text:
dum sit, tentationes et excessus eorum, dum sit, tentationes et excessus eorum, infirmitates et obitus, et quarumlibet saecularium tribulationum incursus. Nam et pro absentium fratrum certis necessitatibus, praesentibus circa se fratribus saepe orationem indicit. Nonnunquam etiam morientes in locis aliis ad ipsum per visionem accessisse noscuntur, benedictionem ejus et licentiam postulantes: nimirum hoc agente et obedientia missorum, et charitate mittentis.
Abbreviated transcription (Latin):
tib aliis succedentib in locum eorum
minquã sc̃ẽ illius comũsationis mi¬
nuit᷑ plenitudo. Hoc usq nũt cogno¬
uerunt. et cotulie agunt mirifite eiꝰ
moguntina. leodiensis. et aliarum ñ¬
nullarum ciuitatum. flandrie quoq
g̾inanie. ỹtalie. aquitanie. et aliarum
regionum quastumq quatumq ne¬
cessirate contigit aliqndo seu adhuc us¬
q hodie contingit uirum dĩ uisitare.
uacdit plenus redit: et sua eum plenitu¬
do ubiq comitatur. Nec climittis suos
quos a se transmitit: s ubitumq st̃
et ip̃e semꝑ pat̾na sollicitudine cum eiꝰ
est. Et sicut ad locum unde exeunt flu¬
mina res̾tuntur: sic ad ip̃m cotidie seu
leta seu tristia filiorum suoꝵ. Sepe eciã
sine omni relatione carnis et sangnĩs
patñe eiꝰ sollicitudini diuinitꝰ in notes¬
cit. quid cirra aliqͦ eoꝵ lõge a se distãteᷤ agat᷑:
si q̃d eis ꝓuiadendũ si quid ĩ eis emãdã¬

Expanded text:
tibus, aliis succedentibus in locum eorum, tibus, aliis succedentibus in locum eorum, nunquam sanctae illius congregationis minuitur plenitudo. Hoc usque nunc egerunt et quotidie agunt mirificae ejuMaguntinensis, Leodiensis, et aliarum nonnullarum civitatum; Flandriae quoque et Germaniae, Italiae, Aquitaniae, et aliarum regionum, quascunque quacunque necessitate contigit aliquando, seu adhuc usque hodie contingit Virum Dei visitare.  quocunque vadit, plenus redit, et sua eum plenitudo ubique comitatur. 63. Nec dimittit suos, quos a se transmittit; sed ubicunque sunt, et ipse semper paterna sollicitudine cum eis est: et sicut ad locum unde exeunt flumina revertuntur, sic ad ipsum quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum. Saepe etiam sine omni revelatione carnis ac sanguinis, paternae ejus sollicitudini divinitus innotescit quid circa aliquos eorum longe a se distantes agatur si quid eis providendum, si quid in eis emendan
Abbreviated transcription (Latin):
sine diuinis quibzdam reualationibuᷤ
translate in lotum planiorem et spati¬
osum. magnificate ibi. et amplificate
sunt: et ad huc multitudim inhabitã¬
cium ip̃e locus augustus est. Iam domꝰ
ordinis illius filie domus ipĩus citrã
et ultra alpes et maria. deserta plurima
impleuerunt: et adhuc sunt. et cotidie
confluũt. quib locus querendus ẽ. Et
petunt᷑ uidiq frẽs et mittunt᷑: tñ bea¬
tos seestimant reges gentium et pre¬
sules eccłiarum. ciuitates et regiones
quecumq de domo illa et disciplina in¬
ri d̃i meruerit contub̾nium adipisci.
Quid dico: Ultra homines ad barba¬
ras nationes in quib naturalis feri¬
tas naturam quodamm᷑ exuit huma¬
nam: religio hec ꝓfecta est. ũ ꝑ eam be¬
stie silue homines fiuint: et cum homi¬
nib assuete conũsari. discunt cantare
dño canticum nouum. Quappt̃ pi̾ca¬
tor d̾i p̃cipiente domino noncessat la¬
xareretia in captuam: et aliis abeũ¬

Expanded text:
sine divinis quibusdam revelationibus sine divinis quibusdam revelationibus translatae in locum planiorem et spatiosum, magnificatae ibi et amplificatae sunt, et adhuc multitudini inhabitantium ipse locus angustus est. Jam domus Ordinis illius, filiae domus ipsius, citra et ultra Alpes et maria, deserta plurima impleverunt, et adhuc sunt et quotidie confluunt, quibus locus quaerendus est. Et petuntur undique fratres et mittuntur, cum beatos se aestiment reges gentium et praesules Ecclesiarum, 1087 civitates et regiones, quaecunque de domo illa et disciplina Viri Dei meruerint contubernium aliquod adipisci. Quid dico? Ultra homines, usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, religio haec profecta est: ubi per eam bestiae silvae homines fiunt, et cum hominibus assuetae conversari, discunt cantare Domino canticum novum. Quapropter piscator Dei, praecipiente Domino, non cessat laxare retia in capturam; et aliis abeun
Abbreviated transcription (Latin):
seminetem. et tantumm loqui ualẽ¬
tem. obscura usq ad illud tempꝰ illa
uallis et re et nomine crarauallis ef¬
ficeretur cdiuinetiũdam claritatis lu¬
men quasi de quodam apice uirtittũ
diffundens in deuexa t̾rariu: et ex t̃c
apud uallem illam que prius diceba¬
tur uallis absincialis et amara. cepe¬
runt montes stillare dulcedinẽ. Qe
lacua fuerat et sterilis ab om̃i bono.
cepit habundare spũali frumento. et
de rore celi et bñaictione di. in tantũ
pinguescere omnia deserta eiꝰ et mul-¬
tiplicata gente magnificare leticiam:
ut impletum in ea uidẽtur qd̃ olim ꝑ
ꝓpham lictum est ad cuitatem ie¬
rusalem. Adhuc inquit dicẽt ĩ aurib
tuis filii st̾ilitatis tue. Augustus ẽ locꝰ.
fac locum ut habitemus: et dices ĩ cor¬
de. Quis michi genuit istos: Ego sterit̃
et non parturiens. et istos qͥs enutriuit:
Iam enim de locis angustioribz uallis
illiꝰ. domus claustralis habitationis. ñ

Expanded text:
seminecem, et tantummodo loqui valenseminecem, et tantummodo loqui valentem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur quod olim per prophetam dictum est ad civitatem Jerusalem: Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis, non
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatib seu caritate frm. seu obe¬
cdientia maiorum. ad remotas ꝑtra¬
hi regiones: paces cdesꝑatas inter clis¬
sidentes ecclĩas. et principes seculire¬
formare: causas humano sensui et
consilio ini̾minabiles auxilio dei pa¬
cifice t̾minare. et uirtute potius fidei
quam spũ huiꝰ mundi de multis hiũ¬
modi impossibilib possibilia faciendo:
quasi montes transferendo. magis ac
magis in oculis omnium mirabilis
ac uenerabilis apparere. Maxime ne
p̃icationis: ut dura eciam auartoꝵ¬
cius recdiret. Postinodum uͦ felicit᷑
ꝓficiente et usu sermonis. et exemplo
conũsationis: rete u̾̃bum des ĩ manu
piscatoris clĩ tam copiosas piscium ra¬
tionalium multituaines cepit conclu-¬
dere: ut de singulis eius capturis naui¬
cula domus eius impleri posse eudẽtur.
Inde fcm̃ estin hreui maiori miracło
p̃ om̃ib quem hacuita gessit miratu¬
lis. ꝑ unum hominem languilũ et

Expanded text:
necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obenecessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ecclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu hujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes transferendo, magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Maxime verpraedicationis, ut dura etiam omum rediret. Postmodum vero feliciter proficiente et usu sermonis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori miraculo prae omnibus quae in hac vita gessit miraculis, per unum hominem languidum et
Abbreviated transcription (Latin):
non tamen afferens michi quem so¬
lebat uuttum compatientis. set qͣi ar¬
guentis. Subridens tamen᷑: quidĩqͥt
hodie comecdetis: Egouͦ qui iam ip̃o
tacente hesf̾nam inobeclientiam me¬
am certissime int̾pretabar causam eẽ¬
nocturne illius afflictionis mee: q̃cqͥd
moriemini mͦ. Et abiit. Et quid aicã:
Confestim et omnis dolor abut: nisi
qd̃ fatigatus nocturno illo dolore me¬
o: tota ip̃a clie uix de lecto meostugẽ
p̃nalui. Quis enimant qualis fuit
ille dolor: Non recolo similemme ali¬
qͣndo fuisse ꝓpessum. In crastino autẽ
sanus fc̃s sum et uires recepi: et panti
int̃positis dieb. cum bñtlictione ⁊ grã
bona bom hospitis mei ad ꝓpria reñsꝰ¬
dilestus deo et hominib bernar¬
aus. i illa ualle sua. et nitinis cunta¬
tib et regionib quas aliquociens e¬
um inuisçere cdomesticeture ratio co¬
gebat tantis floreret uirtictib ⁊ mi¬
taculis: cepit etiam cõmunib ecclĩe

Expanded text:
non tamen afferens mihi, quem sonon tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamen: « Quid, » inquit, « hodie comeditis? » Ego vero qui jam, ipso tacente, hesternam inobedientiam certissime interpretabar causam esse illius afflictionis meae: « Quidmoriemini modo. » Et abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversdilectus Deo et hominibus Bernardus in illa valle sua et vicinis civitatibus et regionibus, quas aliquoties eum invisere domesticae curae ratio cogebat, tantis floreret virtutibus et miraculis, coepit etiam seu communibus Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
omnino ꝓhibuit: et usq ad admĩcã qͥn¬
quagesime omnem mͥ spem reditus
et conatum int̾ctixit. Acquieui facile
cum qd̃ p̃cipiebatur et uoluntas non
abnueret. et infirmitas requirere ui¬
detur. Cum aũtult᷑ dm̃icam illam se¬
xagesime carnib quib usq ad cliem
illam ip̃o p̃cipiente et necessitate co¬
gente uescebar uellem abstinere: et
hoc ip̃m ꝓhibuit. Suꝑ quo cum nͨ mo¬
nenti acquiescerem. nec rogantem
audirem nec obeairem p̃cipienti: sic
uesꝑe illa sabbati ab inuicem cliscessi¬
mus ⁊ ille tacitus ad completorium e¬
go adlectum. Et ecce infirmitatis mee
rabies rediuiua quasi resumptis om¬
nib uirib pristinis. cum tanta me ue¬
hementia et ferocitate inuadens corri¬
puit. tantaq malignitate tota nocte
illa deuastando. crucianit supͣ iures su¬
pra uirtutem: ut de uita desperans. iux
rer uiro d̾i creclerem me uicturum. Cũq
in dolore illo totam noctem duxisseni:
summo mane accersitus ille uenit.

Expanded text:
omnino prohibuit, et usque ad Dominicam Quinquagesimae omnem mihi spem reditus, et conatum interdixit. Acquievi facile, cum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. Cum autem ultra Dominicam illam Septuagesimae, a carnibus, quibus usque ad diem illam, ipso praecipiente et necessitate cogente, vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. Super quo cum nec monenti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix rer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit,
Abbreviated transcription (Latin):
sica anime conferelamus demecti¬
camentis uirtutum contͣ languores
uiciorum. Itaq tunc diferuit michi
decantico canticorum. qͣnͣtuutem¬
pus illd̃ infirinitatis mee ꝑmisit. mo¬
scͥpture illius: quua sic uolebam ⁊ sic
petieram ab eo. Singulis q dieb que¬
cumq suꝑ hoc aucliebam ne michi
effugẽt scripto alligabam: inqͣntum
mͥ deus donabat. et memoria meniua¬
bat. In quo cum benigne et sine inui¬
cdia exponeret mͥ et cominunicaret
sentencias intelligencie. et sensuꝰ ex¬
ꝑientie sue. et multa docere nitẽtur
in exꝑtum: que non nisi exꝑiendo dis¬
cuntur: et si intelligẽ non poteram
adhuc que apponebant᷑ mͣ. plus tam̃
solito intelligere me faciebat quidad
ea intelligenda dicẽt michi. S de hĩ huc
usq cdixisse sufficiat. Cum aũt instan¬
te dominica que septuagesima deno¬
minatur uesꝑe sabbati dominicã ipãm
p̃cecdentis ianitantum conualuissẽ
et ualerem ut de lecto ꝑ me surg̃e et in¬

Expanded text:
sica animae conferebamus, de medisica animae conferebamus, de medicamentis virtutum contra languores vitiorum. Itaque tunc disseruit mihi de Cantico canticorum, quantum tempus illud infirmitatis meae permisit, moScripturae illius, quia sic volebam, et sic petieram ab eo. Singulisque diebus quaecunque super hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat, et memoria me juvabat. In quo cum benigne et sine invidia exponeret mihi, et communicaret sententias intelligentiae et sensus experientiae suae, et multa docere niteretur inexpertum, quae nonnisi experiendo discuntur, etsi intelligere non poteram adhuc quae apponebantur mihi, plus tamen solito intelligere me faciebat quid ad ea intelligenda deesset mihi. Sed de his huc usque dixisse sufficiat. 60. Cum autem, instante Dominica quae Septuagesima denominatur, vespere sabbati Dominicam ipsam praecedentis, jam tantum convaluissem ut valerem de lecto per me surgere,
Abbreviated transcription (Latin):
itu cellule ꝑsonas quoq clisc̾ñet sĩgu¬
lorum. Imponentesq ei manus et lo¬
ca doloris attactu pussimo lenientes:
omẽm ꝓtinus egrituainem clepule¬
runt. Siccatus est enum ilicoruuꝰ fleg¬
matis: et dolorominis abscessit.
um aũt et ego egrotarem aliqn¬
flagitasset. et attriuisset in longũ ni¬
mium se ꝓtendens egritudo: aucli¬
nire ad claraiuallem: spondens me
ibi cito aut curandũ. aut moriturum.
Ego uero quasi cliuinitus accepta ist
oblata facultate seu apud eum mori
statim sum illiic: quamuis cum ni¬
nuo labore ac dolore. Ubi frm̃ est mͥ qd̃
ꝓmissum fuerat: et fateor situt uolui.
Reddita quippe michi sanitas est a mag¬
na et ꝑiculosa infirmitate: s paula¬
tim uires corporis redierunt. Beus e
uolebam: Nlamet cooꝑabatur necessi¬
tatimee. toto illo tempore infirmita¬
tis mee apd̃ eum infirmitas eius qͣ
et ip̃e tunc temporis cletinebatur.
Infirmi gͦ ambo tota die despũaliphi¬

Expanded text:
itu cellulae, personas quoque discerneret singuitu cellulae, personas quoque discerneret singulorum. Imponentesque ei manus, et loca doloris attactu piissimo lenientes, omnem protinus aegritudinem depulerunt. Siccatus est enim illico phlegmatis rivus, et dolor omnis abscessit. 59. Cum autem et ego aegrotarem aliquanfatigasset et attrivisset in longum nimium se protendens aegritudo, audinire ad Claram-Vallem, spondens me ibi cito aut curandum, aut moriturum. Ego vero quasi divinitus accepta vel oblata facultate, seu apud eum moriestatim sum illuc, quamvis cum nimio labore ac dolore. Ubi factum est mihi quod promissum fuerat, et, fateor, sicut volui. Reddita quippe mihi sanitas est a magna et periculosa infirmitate; sed paulatim vires corporis redierunt. Deus bovolebam! Nam et cooperabatur necessitati meae toto illo tempore infirmitatis meae apud eum infirmitas ejus, qua et ipse tunc temporis detinebatur. Infirmi ergo ambo, tota die de spirituali phy
Abbreviated transcription (Latin):
lor eo utiq magis molestus. quominꝰ
iam enn spes iminentis exctns sola¬
bat᷑. Contigitaũt aduespascente iam
die. ut cet̾is frib iuxta consuetudinẽ¬
accerlentib ad lectionem collationũ:
solus abbas cum duob frĩb sibi assiꝰ¬
tentib remaneret in cliũsorio in qͦ
iacebat. Cumq uehementius afflige¬
ret᷑ et supra uires dolor excrescẽt: ac¬
uocans alterum e dnob iubet cittus
oratum ire. Excusantem tleniq et di¬
centem. non sum ego talis orator: o
bedientie auctoritate compellit. Itum
est et oratum ad altaria que uieadem
basilica erant tria. Primum in hono¬
re beate cli genit̾tis: duo circumposita
in honore bĩ laurentii mrĩs:. et beati be¬
neclicti abbatis. Eadem gͥ hora affuit
iuiro d̾i p̃aicta beata uirgo. cuob illis
stipata muistris: beato scilicet laurẽ¬
cio. et beato bñdicto. Aderant aũt in
ea serenttate et suauctate que eos de¬
cebat. et tam maifeste ut ex ip̃o intro¬

Expanded text:
lor, eo utique magis molestus, quominus lor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratriaccedentibus ad lectionem collationum, solus Abbas cum duobus fratribus sibi assistentibus remaneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem basilica erant tria. Primum, in honore beatae Dei Geninitricis: duo circumposita, in honore beati Laurentii martyris, et beati Benedicti abbatis. Eadem igitur hora adfuit Viro Dei praedicta beata Virgo, duobus illis stipata ministris, beato scilicet Laurentio, et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam manifeste, ut ex ipso intro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsecutus et uiro d̾i ꝓ sua fuit parte tli¬
cendum: nichil t̾ritus aut turbatus¬
atr. fateornon sum dignus ego. nͨ ꝓpͥis
possum m̃itis regnum obtinere cẽloꝵ.
Ceterum duplici iure illud optineus
adñs meus hereditate scilicet patͥs. et
merito passionis alt̾õ ip̃e content᷑ alte¬
rum michi donat. ex cuins dono iure
illd m̃ uendicans non confindar. In
hocũbo confusus mimitus. conuentꝰ
ille solutꝰ. et homo dei in sereuersus ẽ.
Cumq ex hoc magis clissolutionem
sui corporis inmnieresꝑaret: iusio al¬
tera longe cdissimilis est secicta. Si¬
quidem uelut in lutore quodã positũ.
uidebat᷑ sibi nauem que se transuehe¬
ret expectare. Cumq applicuisset ad
litus nauis festinabat ingredi: ⁊ illa
cedens impingebat iaquam. Usq
t̾cio ita faciens tandem relicto eonaut̃
ibat. et non reũtebat᷑. Intellexit autẽ
ꝓtinus: nec dum tempus suemigrati¬
onis adeẽ. Adhuc tamen crescebat do¬

Expanded text:
prosecutus et uiro dei pro sua fuit parte diprosecutus et uiro dei pro sua fuit parte dicendum, nichil tait: « Fateor, non sum dignus ego, nec propriis possum meritis regnum obtinere coelorum. Caeterum duplici jure illud obtinens Dominus meus, haereditate scilicet Patris et merito passionis, altero ipse contentus, alterum mihi donat; ex cujus dono jure illud mihi vindicans non confundor. » In hoc verbo confusus inimicus, conventus ille solutus, et Homo Dei in se reversus est. Cumque ex hoc magis dissolutionem sui corporis imminere speraret, visio altera longe dissimilis est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi navem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat do
Abbreviated transcription (Latin):
id fecisset: et mirantib uniũsis dat᷑
ei facultas. ut manũ possit app̃hendẽ
quam optauit. Tumuͦ mira ad modũ
reuerencia alt̾am manũ suam subpo¬
nẽs. alt̾a tenens eam detulttad os su¬
um. et osculatus ẽ eam. Neq id semel
tantum: s tociens faciebat. quociens
beatam manum tenere ꝑmissus est.
sifirmabat᷑ aliqͣnͣdo homo xxxu¬
dei: et uelut riuulus quidam flegia¬
tis. incessant̃ ab eiꝰ ore fluebat. Incle
exhausto corpore usq quaq deficiens
paulominus ad extrema deuenit. Cõ¬
uenerunt itaq fidii ⁊ ainiti eiꝰ uelut
ad exeqiias tanti pat̾s. et ego ipẽint̃
cetõs affiu: qd̃ me quoq eiꝰ dignatio.
in amicorum nun̾o reputaret. Cũq
extremum lam trahere sp̃m iuderet᷑:
in excessumentis sue ante tͥbunal aĩi
sibiuisus est p̃sentari. Affuit aũt et sa¬
thanex adũso: imꝑbis eum accusatio¬
nib pulsans. Nbi uͦ ille ominia fuerat

Expanded text:
id fecisset; et mirantibus universis datur id fecisset; et mirantibus universis datur ei facultas ut manum possit apprehendere quam optavit. Tum vero mira admodum reverentia alteram manum suam supponens, altera tenens eam, tulit ad os suum, et osculatus est eam. Neque id semel tantum, sed toties faciebat, quoties beatam manum tenere permissus est.Infirmabatur aliquando Homo Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore fluebat. Unde exhausto corpore usquequaque deficiens, paulo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut ad exsequias tanti Patris: et ego ipse inter caeteros adfui, quod me quoque ejus dignatio in amicorum numero reputaret. Cumque extremum jam trahere spiritum videretur, in excessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibus pulsans. Vbi uero ille omnia fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
mirum qd̃ deuotis hunc hominẽ
colit obsequiis maioretas ÷ in cuiuᷤᷤ
deuotionem cliuina uirtus ipsam
quoq infanciam excitat. ex ꝑtem
alhuc rõnis et deuotionis ignaram:
Nlorunt multi illustrem iuuenem gal¬
cherium de monte mirabili: cuiꝰ patͣus
frat̃ Walcherius unt̃ eos quos p̃cliximꝰ
milites sacram inciaraualle malitiã
est ꝓfessus. Hunc gͥ w̾alch̾ium iuniorẽ
cũ adhuc infantulus eẽt. adhuc ãni¬
cultis sola posse cognoscẽmatͥs ubera
cognosceretur:. mat̃ sua bñdicendum
obtulit uiro dei gratulabunda. et exul¬
tans qd in domo sua mereret᷑ hr̃e tam
scm̃. Cumq uir dĩ sicut semꝑ et ĩ om¬
ni loco fac̃e consuenerat de salute. et
edificatione aminarũ ad circumpo¬
sitos loqueret᷑: p̃dicti mat̃ infantis
tenens eum in gremio seclebat secũ pe¬
des ipĩus. Alccidit aũt ut intoquẽdũ
aliqͣndo manum ꝓtendet: et app̃hendẽ
eam conabatur infantulus. Adũtit᷑
tandem conatus paruuli cum sepius

Expanded text:
mirum quod devotis hunc hominem colit obsequiis major aetas, in cujus devotionem divina virtus ipsam quoque infantiam excitat expertem adhuc rationis, et devotionis ignaram? Norunt multi illustrem juvenem Waltherum de Monte-Mirabili, cujus patruus frater Waltherus, inter eos quos praediximus milites, sacram in Clara-Valle militiam est professus. Hunc ergo Waltherum juniorem, cum adhuc infantulus esset, et nculus sola posse cognoscere ubera cognosceretur, mater, etc. sua benedicendum obtulit Viro Dei, gratulabunda et exsultans quod in domo sua hospitemm. Cumque Vir Dei, sicut semper et in omni loco facere consueverat, de salute et aedificatione animarum ad circumpositos loqueretur, praedicti mater infantis tenens eum in gremio, sedebat secus pedes ipsius. Accidit autem ut inter loquendum aliquando manum protenderet, et apprehendere eam conabatur infantulus. Advertitur tandem conatus parvuli, cum saepius
Abbreviated transcription (Latin):
fectu. seruum inittilem ẽẽ se dice¬
ret ⁊et arborem sterilem reputaret:
ex cuius uita nullus sibi fructus.
nullus alt̾i cuiquam ꝓueniret. slã
et solitus erat in familiari collotu¬
cione fateri uix creclere se homint¬
bus: qd̃ sic eum sibi utilem crecłent
ut dicebant. S nec paruum sese
in suis suꝑ hoc cogitationib ꝑ hi¬
bebat aliquando sustinuisse con¬
flictum: qd̾ nec tam ueraces hoĩes
fallere uelle. nec tam prudentes
falli posse. uerissime uideretur: cũ
alt̾utrum excusare non posset. Qͣm
enim totus mirabatur orbis. soluꝰ
ip̃e qd̃ erat mirabilius non uidebat
sue uidelicet oꝑationis opinionis¬
ue splendorem: sicut ille quondai
uir simplex et rectus. nec solẽ cum
fulgeret. nec lunam inceclentem
clare uiclisse se memorabat. xiiii¬
ouissime cum extĩoris habi

Expanded text:
fectu servum inutilem se esse dicefectu servum inutilem se esse diceret, et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi 1156 fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13. Novissime cum exterioris habi
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur ante patris huius excessũ
accetlentes ad eum filii quos ꝑ
euuangelium genuerat piissimũ
euis ammum lacrimabili suppli¬
catione pulsabant: et hec atq eius¬
modi loquebantur. Nunquid non
misereris huic monast̾io pater: ñ¬
quid non compatĩs nobis quos tã¬
to pietatis affectu mat̾ius lactas¬
ti uberib ÷ pat̾na consolatione fo¬
uisti: Quomodo sic exponis labo¬
res tuos quos in loco hoc laboras¬
ti÷ quomodo tam cdilectos hactenꝰ
filios sicirelinquis: Tunt uero
flens ip̃e cum flentib. et columbi¬
nos oculos in celum porrigens. ꝙ
mente tota apostolicum illum cõ¬
cipiens sp̃m: testabatur coarta¬
tum se e duob. et quid eligeret
ignorantem. diuine totum attri¬
buere arbitrio potestatis. slam
et hinc pat̃na illum urgebat ca¬
ritas filiorum uotis annuere uͭ
maneret: et uide trahebat xp̃i
desiderium ut migraret. Cui ta¬
men ab olim iam et alcius racli¬
cata in pectore eius humilitas ꝑ¬
suaserat. ut ex intimo corclis af¬

Expanded text:
gitur ante Patris hujus excessum accedentes ad eum filii, quos per Evangelium ipse genuerat, piissimum ejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, Pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? Quomodo sic exponis labores tuos, quos in loco hoc laborasti? quomodo tam dilectos hactenus filios sic relinquis? » Tunc vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, ac mente tota apostolicum illum concipiens spiritum, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem , et divinae totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat charitas, filiorum votis annuere, ut maneret: et inde trahebat Christi desiderium, ut migraret. Cui tamen ab olim jam atque altius radicata in pectore ejus humilitas persuaserat, ut ex intimo cordis af