comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men iusticia quod est singulare hominis bonum: stulticiae no¬
men accipiet. Quid enim melius: quid clarius homini esse de¬
bet ꝗͣ innocentia: quae utiq tanto perfectior sit necesse ẽ:
quanto illam produxeris ad extremum. moriq malueris: ne
quid de innocentiae ratione minuatur. Stulticia est inquit ali¬
enae animae parcere cum pernicie suae. Num etiam pro ami¬
cicia perire stultum iudicabit: Quid ergo familiares illi Ry¬
thagorici Laudantur a uobis: quoꝵ alter se Hyranno uadem
mortis pro altero dedit. alter ad praestitutum tempuo cum
iam sponsor eius duceretur. prȩsentiam sui fecit: eumq in¬
teruentu suo liberauit. quorum uirtus in tanta gloria non ha¬
beretur. cum alter pro amico: alter etiam pro fide mori uo¬
luit. sed stulti putarentur. Deniq obhanc ipsam uirtutem
Tyrannus iis gratiam retulit: utrunq seruando: et hominis
crudelissimi natura mutata est. Ouinetiam deprecatus esse

Expanded text:
men justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. Quid enim melius, quid carius esse homini debet, quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum, morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. Stultitia est, inquit, alienae animae parcere cum pernicie suae. Num etiam pro amicitia perire, stultum judicabis? Quid ergo illi familiares Pythagoraei laudantur a vobis, quorum alter se tyranno vadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum jam sponsor ejus duceretur, praesentiam sui fecit, eumque interventu suo liberavit? quorum virtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori voluit, si stulti putarentur. Denique ob hanc ipsam virtutem tyrannus his gratiam retulit, utrumque servando, et hominis crudelissimi natura mutata est. Quin etiam deprecatus esse
Abbreviated transcription (Latin):
oculos in caelum sustulerit a deo mereatur omnia. Recte
igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim: ut ad
tutelam sui non egeat: nec armis: nec uiribus: quacunq iter
fecerit. Integer uitae scelerisq purus: Non eget mauri
iaculis nec arcu. Nec uenenatis grauida sagittis: fusce fa¬
retra. Siue per syrtes iter aestuosas: Siue facturus per in¬
hospitalem Caucasum: uel quae loca fabulosus Ambit Ni¬
daspes. Non potest ergo fieri: quin hominem iustum inter dis¬
crimina tempestatum atq belloꝵ: caelestis tutela custodiat. Ac
non etiam si eum parricidis et nocentibus nauiget: aut malis
quoq parcatur: ut una iusta et innocens anima liberetur. aut
certe pereuntibus caeteris sola seruetur. Sed concedamus pos¬
se fieri quod proponit philosophus. Quid ergo iustus faciet.
si nactus fuerit aut in equo saucium aut in mari naufragum
Non inuitus confiteor: morietur potius ꝗͣ occidet. Nec ideo ta-¬

Expanded text:
oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. sed concedamus posse fsi nactus fuerit aut in equo saucium, aut in tabula naufragum? Non invitus confiteor, morietur potius, quam occidet. Nec ideo ta
Abbreviated transcription (Latin):
ed omitto ista: quoniam fieri potest: ut uel inuitus ad haec
subeunda cogatur. Adeo ne ergo iusticiam o furi: uel potiꝰ
OCarneade: cuius est illa omnis ratio: tam inanem: tam su¬
peruacuam: tamq contemptam deo putas: ut nihil possit: ni¬
hilq habeat in sese: quod ad custodiam sui ualeat: Sed ui¬
delicet quia sacramentum hominis ignorant. Ideoq ad hãc¬
uitam temporalem referunt omnia: quanta sit uis iusticiae
scire non possunt. Nam et cum de uirtute disputant: quan¬
uis intelligant erumnis ac miseriis esse plenissimam. tam̃¬
expetendam esse aiuint sua causa. Eius enim prȩmia qͦuae
sunt aeterna: et immortalia nullomodo uident. Sic rebus om¬
nibus ad hanc presentem uitam relatis: uirtutem plane ad
stulticiam redigunt. siquidem tantos huius uitae labores
frustra et in aniter suscipit. Sed haec alio loco plenius. In¬
terim de iusticia ut caepimus: cuius tanta uis est. Ut cum

Expanded text:
ed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec ed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamexpetendam esse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
ret non esse: et rationem tamen cur ita uideretur: non com
prehenderet. uoluit ostendere latere in abdito ueritatem. Ut
decretum disciplinae suae tueretur: cuius summa sententia ẽ
nihil percipi posse. Uideamus ergo utrum ne iusticia foedus
aliquod habere cum stulticia possit. Iustus inquit si aut e-¬
quum saucio: aut tabulam naufrago non ademerit: ut ipse
animam suam liberet: stultus est. Primum omnium nego ullo
modo fieri posse: ut homini qui quidem uere iustus sit: eiuis¬
nec quicꝗͣ omnino appetit alienum. Cur enim nauiget: aut
quid petat ex aliena terra: cui sufficit sua: Cur autem belli¬
geret: aut se alienis furoribus misceat: in cuius animo pax
cum hominibus perpetua uersetur: Scilicet peregrinis mer¬
cibus: aut humano sanguine delectabitur: qui neq lucrum
sciat appetere: cui sufficit uictus: et non modo ipse caedem
facere: sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas:

Expanded text:
ret non esse et ratioret non esse et ratioprehenderet, voluit ostendere latere in abdito veritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur: cujus summa sententia est, Nihil percipi posse. Videamus ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. Justus, inquit, si aut equum saucio, aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. Primum omnium, nego ullo modo fieri posse, ut homini, qui quidem vere justus sit, ejus, neque quidquam omnino appetit alienum. Cur enim naviget, aut quid petat ex aliena terra, cui sufficit sua? Cur autem belligeret, ac se alienis furoribus misceat, in cujus animo pax cum hominibus perpetua versetur? Scilicet peregrinis mercibus, aut humano sanguine delectabitur, qui nec lucrum sciat appetere, cui sufficit victus; et non modo ipse caedem facere, sed interesse facie
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina iuuisset. Itaq opus illorum inane atq inutile
iacuit: nec cuiꝗͣ hominum persuadere potuerunt: ut eoꝵ
pr aescripto uiueret. quia fundamentum a caelo disciplina
illa non habuit. Nostrum opus certius sit necesse est: quod
deus docuit. Illi enim depingebant uerbis: et imaginaban¬
tur iusticiam: quae in conspectu non erat. nec presentibus exẽ-¬
plis confirmare poterant quae asserebant. Responderi enĩ
posset: ab audientibus non posse ita uiui sicut illi sua dispu¬
tatione praescriberent. adeo ut nulli adhuc extiterint:ꝗ
id genus uitae sequerentur. Nos autem non uerbis modo:
sed etiam exemplis ex uero petitis: uera esse quae a nobis dicũ¬
tur: ostendamus. Sensit igitur Carneades quae sit natura iu-¬
sticiae: nisi ꝙ parum alte prospexit stulticiam non esse: quan¬
ꝗͣ intelligere mihi uidear: qua mente id fecerit. Non enim ue-¬
re existimauit eum stultum esse: quia iustus est: sed cum sci¬

Expanded text:
doctrina iuuisset. itaque opus illorum inane atque inutile doctrina iuuisset. itaque opus illorum inane atque inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant quae adserebant. responderi enim posset ab audientibus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae sequerentur. nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stultitiam non ... esse: quamquam intellegere mihi uideor qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sci
Abbreviated transcription (Latin):
UO D. ad presentem disputationem pertinebat: ostẽ¬
di quomodo iusticia similitudinem stulticiae gerat
ut appareat non sine causa decipi eos qui putant nostrae
religionis homines stultos esse: qui talia uideantur facere:
qualia ille proposuit. Nunc maius a me exigi sentio: ut o-¬
stendam quare iusticiam deus stulticiae specie conuolutam
ex oculis hominum uoluerit auferre. Si prius furio respon¬
dero: quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet
sapiens fuerit: ut uocabatur: patrocinari tamen uere iui¬
sticiae nullo modo poterat: quia caput ipsum fontemq u¬
sticiae non tenebat. Nobis facilior est ipsa defensio: quibus
celesti beneficio familiaris ac penitus nota iusticia est: ꝗ¬
q illam non nomine: sed re nouimus. Nam Plato et Ari¬
stoteles honesta quidem uoluntate iusticiam defendere cu-¬
pierunt: effecissentq aliquid: si conatus eorum bonos: si
eloquentiam: si uirtutem ingenii: diuinarum quoq rerum¬

Expanded text:
uod ad praesentem disputationem pertinebat, ostendi quomodo justitia similitudinem stultitiae gerat; ut appareat non sine causa decipi eos, qui putant, nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam, si virtutem ingenii, divinarum quoq
Abbreviated transcription (Latin):
runt: sed Ciceronis industria qua uel defensores eius oppres¬
sit. uel gratiae restitit. Quid quod apud ipsum Uerrem nõ
fuit ulla damnatio: sed uacatio: ut quẽ admodum Dionysio
deoꝵ spolia gestanti dii immortales bonam dederant naui-¬
gationem: sic etiam Uerri bonam quietem tribuisse uideãt᷑.
in qua sacrilegiis suis tranquille frui posset. Nam frementi¬
bus postea cuulibus bellis sub obtentu dominationis ab om¬
ni periculo et metu remotus: aliorum graues casus et mise¬
rabiles exitus audiebat: et qui cecidisse solus omnibus
stantibus uidebatur. is uero uniuersis cadentibus solus stetit:
donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum: ac
senectute confectum: proscripto triumuiralis auferret: ea¬
dem scilicet quae Tullium uiolatae deoꝵ maiestatis ulcto¬
rem. Quinetiam felix in eo ipso fuit: ꝙ ante suam mortem
crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit. diis uide¬

Expanded text:
runt, sed Ciceronis industria, qua vel defensores ejus oppresrunt, sed Ciceronis industria, qua vel defensores ejus oppressit, vel gratiae restitit. Quid, quod apud ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed vacatio? ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales bonam dederant navigationem, sic etiam Verri bonam quietem tribuisse videantur, in qua sacrilegiis suis tranquille frui posset. Nam frementibus postea civilibus bellis, sub obtentu damnationis ab omni periculo et metu remotus, aliorum graves casus et miserabiles exitus audiebat, et qui cecidisse solus universis stantibus videbatur, is vero universis cadentibus solus stetit, donec illum et opibus sacrilegio partis et vita satiatum, ac senectute confectum, proscriptio triumviralis auferret, eadem scilicet quae Tullium violatae deorum majestatis ultorem. Quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audivit; diis vide
Abbreviated transcription (Latin):
ma quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia lice¬
ciis donisq placauerat. ex arcanis et uetustis penetrali¬
bus a. C. Uerre immissis Latronibus seruis impune sub¬
lata ẽ. idem uero cum affirmaret se a siculis ut causa
prouincia susciperet oratum: his uerbis usus ẽ: sese iam
ne deos quidem in suis vrbibus ad quos confugerent ha¬
bere: ꝙ eorum simulacra sanctissima. C. Uerres ex delu¬
bris religiosissimis sustulisset. Quasi uero si Uerres ex
urbibus delubrisq sustulerat. de caelo quoq sustulerat.
Unde apparet istos deos nihil habere amplius ꝗͣ materiam
de qua sunt fabricati. nec immerito. At te .M. Tulli
hoc ẽ ad hominem siculi confugerũt: quoĩam triennio
sunt experti deos illos nihil ualere. Essent enim stultissimi. si
ad eos ob defendendas iniurias hominum confugissent:qui
C. Uerri nec prose ipsis irati esse potuerunt. At enim Uer-¬
res obhaec facinora damnatus ẽ. non ergo dii uindicaue¬

Expanded text:
ma, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licema, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia liceciis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque sUnde apparet istos deos nihil habere in se amplius quam materiam de qua sunt fabricati. Nec immerito ad te, Marce Tulli, hoc est, ad hominem, Siculi confugerunt; quoniam triennio sunt experti deos illos nihil valere. Essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas injurias hominum confugissent, qui Caio Verri nec pro seipsis irati esse potuerunt. At enim Verres ob haec facinora damnatus est. Non ergo dii vindicave
Abbreviated transcription (Latin):
Platone didicerat deos nihil esse. Quid.C. Uer̾res quẽ
Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi: et
tyrannis omnibus comparat. nõne omnem Siciliam cõ¬
pilauit sublatis deoꝵ simulacris ornamentisq phanoꝵ:
ciosum est persequi singula. Unum libet commemora¬
re: in quo accusator omnibus eloquentiae: uiribus: om¬
ni deniq conatu uocis et corporis deplorauit. De cere¬
re uel catinensi uel Ethnensi: quaꝵ alterius tanta fuit
religio: ut adire templi eius secreta penetralia uiris ne¬
fas esset. Alterius antiquitas tanta ut omnes historiae
Loquantur ipsam deam fruges in &ethnae solo primum
repperisse: filiamq eius uirginem ex eodem loco raptã.
eniq Gracchanis temporibus turbata Republica et se¬
ditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus
Sibyllinis: antiquissimam cererem debere placari. lega¬
ti sunt & thnam missi. Haec igitur Ceres uel religiosissi¬

Expanded text:
Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
non tam ira ꝗͣ metu: ne si deorum iniuriam non uindica¬
uerĩt: ipsos expectant pene incredibili scilicet uanitate.
qui nocituros sibi deos putant obaliena scelera: qui ip̃is
a quibus uiolati spoliatiq sunt: perse ipsos nihil noce¬
re potuerunt. At enim saepe ipsi quoq in sacrilegos uĩ¬
dicauerũt. potest id uel casu accidisse. uel aliquando nõ
semper: sed tamen paulopost: quando id acciderit: osten
dam. Sed quaero cur illi tot et tanta sacrilegia in Diony¬
sio non uindicauerint. qui non furtim sed palam deos Lu-¬
dibrio habuit. Cur hunc tam potentem sacrilegum a tem¬
plis: a cerimoniis: ab imaginibus suis non arcuerunt: Cur
etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit: quod ioco
ipso testatus est: ut solebat. Uiderisne inquit comitibꝰ
siuis naufragium timentibus ꝗͣ prospera sacrilegis nauiga¬
tio ab ipsis immortalibus tribuatur: Sed hic fortasse a

Expanded text:
non tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicanon tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicauerint, in ipsos expetant poenae: incredibi!i scilicet. uanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis a quibus uiola.ti spolia-tique sunt per se ipsos nihil nocere potuerunt. at enim saepe ipsi quoque in sacrilegos uindica.uerunt. potpst id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo id acciderit ostendam. nunc interim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est, ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis naufragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a
Abbreviated transcription (Latin):
la quae simulacrorum portentis manibus tenebantur detra¬
hebat. et accipere se illa non auferre dicebat. Perꝗͣ enim stul-¬
tum esse et ingratum nolle accipere abiis ultro porrigẽti¬¬
bus: a quibus bona sibi homines precarentur. Nec enim
fecit impune: quia Rex et uictor fuit. Iuinetiam secu¬
ta est eum solita felicitas. Uixit enim usque ad senectu-¬
tem: regnumq per manus filio tradidit. In eo igitur quia
homines sacrilegia uindicare non poterant: oportuit deos
ipsos sui uindices esse. At si bumilis quid tale commise¬
rit: huic presto sunt flagella: ignes: aculei: cruces. et qͥc¬
quid excogitare iratis et furentibus licet. Sed cum pu¬
niunt deprebensos in sacrilegio: ipsi de de deorum suoꝵ pote¬
state diffidunt. Cur enim illis potissimum non relinquãt
ulciscendi sui Locum: si eos posse aliquid arbitrantur
Quinetiam putant illorum numine accidisse: ut predoneᷤᷤ
rerum sacrarum comprehensi tenerentur: et saeuiunt

Expanded text:
la, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat et accipere se illa, non auferre dicebat: perquam enim stultum esse et ingratum nolle accipere ab iis ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. haec ille fecit inpune, quia rex et uictor fuit, quin etiam secuta est eum solita felicitas: uixit enim usque ad senectutem regnumque per manus filio tradidit. in eo igitur, quia homines sacrilegia uindicare non poterant, oportuit deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit, huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et quidquid excogitare iratis ac furentibus licet. sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi ! e deorum suorum potestate diffidunt. cur enim non ipsis potissimum relinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitra-ntur? quin etiam putant illorum numine accidisse, ut prapdones rerum sacrarum conprehensi tenerentur, et saeuiunt
Abbreviated transcription (Latin):
scendi posuit in deo. Pythagoras ita diffiniuit: quid eẽt
deus. animus qui per uniuersas mundi partes: omnẽq
naturam cõmeans atq diffusus: ex quo omnia quae na¬
scuntur animalia uitam capiunt. Anaxagoras deum
ẽẽ dixit infinitam mentem: quae perse ipsam moueatur.
Antisthenes multos quidem eẽ populares deos: unum
tamen naturalem summae totius artificem. Cleanteᷤ
et Anaximenes aethera dicunt esse summum deum.
cui opinioni poeta noster assensit. Tum pater omnipo¬
tens fecundis hymbribus aether. Coniugis in gremiũ
Laetae descendit: et omnes. Magnus alit magno ꝑmi-¬
xtus corpore faetus. Chrysippus naturalem ium diui¬

Expanded text:
scendi constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset scendi constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset Deus: « Animus, qui per universas mundi partes, omnemque naturam commeans atque diffusus; ex quo omnia, quae nascuntur animalia, vitam capiunt. » Anaxagoras Deum esse dixit infinitam mentem, quae per seipsam moveatur, Antisthenes multos quidem esse populares deos, unum tamen naturalem, summae totius artificem. Cleanthes et Anaximenes aethera dicunt esse summum Deum; cui opinioni poeta noster assensit: Tum pater omnipotens foecundis imbribus aether Conjugis in gremium laetae descendit, et omnes Magnus alit magno permixtus corpore foetus. Chrysippus naturalem vim divi
Abbreviated transcription (Latin):
ire peromnes. Terrasq tractusq maris: caelumq profũ¬
dum. Hinc pecudes: armenta: uiros: genus omne feraꝵ
Quenq sibi tenuis nascentem arcessere uitas. Ouidius
quoq in pͥncipio praeclari operis sine ulla nominis dissimu¬
latione: a deo quem fabricatorem mundi: quem rerum opi¬
ficem uocat: mundum fatetur instructum. Iuod si uel or¬
pheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpe¬
tuum defendissent: eandem quam nos sequimur doctrinã:
comprehensa ueritate tenuissent. Sed hactenus de poetis.
Ad philosophos ueniamus: quoꝵ grauior est autoritas: cer¬
tiusq iudicium: quia non rebus cõmenticiis: sed in uesti¬
gandae ueritati studuisse creduntur. Thales Milesius
omnium quaesisse de causis naturalibus traditur. aquã
esse dixit: a qua nata sint omnia. Deum autem esse men-¬
tem quae ex aqua cuncta formauerit. Ita materiam om¬
nium rerum posuit in humore. Principium causamq na-¬

Expanded text:
ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profunire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profundum; hinc pecudes armenta uiros genus omne ferarum, quemque sibi tenuis nascentem accersere uitas. Ouidius quoque in principio praeclari operis sine ulla nominis dissimulatione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, mundum fatetur instructum. quodsi uel Orpheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpetuum defendissent, eandem quam nos sequimur doctrinam conprehensa ueritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. ad philosophos ueniamus, quorum grauior est auctoritas certiusque iudicium, quia noti rebus commenticiis, sed inuestigandae ueritati studuisse creduntur. Thales Milesius,mus omnium quaesisse de causis natesse dixit, ex qua nata sint omnia; Deum autem esse mentem, quae ex aqua cuncta formaverit. Ita materiam rerum posuit in humore; principium causamque na
Abbreviated transcription (Latin):
planare ante debuerit Chaos ipsum. Unde. quando. quo¬
modo esse: aut constare caepisset.Nimirum sicut ab ali¬
quo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia: sic ip¬
sam materiam fictam ẽẽ ab aliquo necesse est. Quis igit᷑
hanc nisi dominus fecerit: cuius potestati subiacent om¬
nia. Sed refugit hoc ille dum horret in cognitam uerita¬
tem. Non enim musaꝵ instinctu sicut uideri uolebat in
helicone carmen illud effudit. Sed meditatus uenerat
et paratus. Nostrorum primus Maro non longe fuit a ue¬
ritate: cuius de summo deo: quem spiritum ac mentem
nominauit: haec uerba sunt. Principio caelum ac terras
camposq liquentes: Lucentemq globum lunae: tyta¬
niaq astra. Spiritus intus alit: totamq in fusa per artus.
Mens agitat molem: et magno se corpore miscet. Ac ne
quis forte ignoret. quisnam eẽt ille spiritus: qui tantũ
haberet potestatis declarauit alio loco dicens. Deum nãq

Expanded text:
planare ante debuerit, chaos ipsum unde, quando, quoplanare ante debuerit, chaos ipsum unde, quando, quomodo esse, aut constare coepisset. Nimirum sicut ab aliquo artifice disposita, ordinata, effecta sunt omnia: sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. Quis igitur hanc, nisi Deus, fecit, cujus potestati subjacent omnia? sed refugit hoc ille dum horret incognitam, veritatem. Non enim Musarum instinctu, sicut videri volebat, in Helicone carmen illud effudit; sed meditatus venerat et paratus. Nostrorum primus Maro non longe fuit a veritate; cujus de summo Deo, quem mentem ac spiritum nominavit, haec verba sunt: Principio coelum, ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, Titaniaque astra, Spiritus intus alit; totamque infusa per artus Meus agitat molem, et magno se corpore miscet. Ac ne quis forte ignoret quisnam esset ille sphaberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque
Abbreviated transcription (Latin):
natus. Aliud enim amplius quod diceret non habebat. hũc
ait esse omnium deorum parentem: quoꝵ causa caelum
condiderit: liberisq prospexerit: ut haberent habita cu¬
bilem. Natura igitur et ratione ducente intellexit eẽ
praestantissimam potentiam coeli ac terrae conditricẽ.
Non poterat . N. iouem dicere esse principem rerum: qui
erat Saturno genitus: neq Saturnum ipsum qui caelo
natus ferebatur. Caelum autem tanꝗͣ deum primum cõ-¬
stituere non audebat: quod uidebat eẽ elementum mũ
di : quod ipsum eguerit autore. Haec eum ratio perdu-¬
xit ad illum deum primogenitum cui assignat et tribu-¬
it principatum. homerus nihil nobis dare potuit: qͦd
pertineat ad ueritatem: qui humana potius ꝗͣ diuina cõ-¬
scripsit. Potuit Hesiodus qui deorum generationem uni¬
us libri opere complexus ẽ: sed tamen nihil dedit: non
a deo conditore sumens exordium: sed a chao: quod ẽ
rudis inordinataeq materiae confusa congeries: cum ex¬

Expanded text:
. Aliud enim amplius quod diceret non habebat. Hunc ait esse omnium deorum parentem, quorum causa coelum condiderit, liberisque prospexerit ut haberent habitacuθιτον. Natura igitur et ratione ducente, intellexit esse praestantissimam potestatem coeli ac terrae conditricem. Non poterat enim dicere Jovem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus; neque Saturnum ipsum, qui coelo natus ferebatur: coelum autem tamquam Deum primum constituere non audebat, quod videbat elementum esse mundi, quod ipsum eguerit auctore. Haec eum ratio perduxit ad illum Deum primogenitum, cui assignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit, quod pertineat ad veritatem, qui humana potius quam divina conscripsit. Potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri opere complexus est. Sed tamen nihil dedit, non a Deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries: cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
ED. omittamus sane testimonia prophetarum: ne mi¬
nus idonea probatio uideatur ẽẽ: de quibus his om¬
nino non creditur. Ueniamus ad autores et eos ipsos ad
ueri probationem testes citemus: quibus contra nos uti
solent Poetas dico ac Philosophos. Ex his unum deum ꝓ¬
bemus necesse est: non ꝙ illi habuerint cognitam uerita¬
tem: sed ꝙ ueritatis ipsius tanta uis est: ut nemo possit
ẽẽ tam cȩcus: qui non uideat ingerentem se oculis diui-¬
nam claritatem. Poetae igitur quanuis deos carminibuᷤ
ornauerint: et eorum res gestas amplificauerint summis
Laudibus: saepissime tamen confitentur spiritu uel men¬
te una contineri regiq omnia. Orpheus qui est et uetu¬
stissimus poetaꝵ et aequalis ipsorum deoꝵ. siquidem tra¬
ditur inter Argonautas cum Tindaridis et Hercule naui¬
gasse: deum uerum et magnum tꝑcotosopoꝵ idest pͥmo¬
genitum appellat: quod ante ipsum nihil sit genitum: sed ab
ipso sint cuncta generata. Fundem etiam ꝓ & piit& idest ap¬

Expanded text:
ed omittamus sane testimonia prophetarum, ne minus idonea probatio videatur esse de his, quibus omnino non creditur. Veniamus ad auctores; et eos ipsos ad veri probationem testes citemus, quibus contra nos uti solent, poetas dico ac philosophus. Ex his unum Deum probemus necesse est: non quod illi habuerint cognitam veritatem; sed quod veritatis ipsius tanta vis est, ut nemo possit esse tam caecus, qui non videat ingerentem se oculis divinam claritatem. Poetae igitur, quamvis deos carminibus ornaverint, et eorum res gestas amplificaverint summis laudibus, saepissime tamen confitentur spiritu vel mente una contineri regique omnia. Orpheus, qui est vetustissimus poetarum, et aequalis ipsorum deorum siquidem traditur inter Argonautas cum Tyndaridis et Hercule navigasse, Deum verum et magnum, πρωτόγονον, id est primogenitum, appellat; quod ante ipsum nihil sit genitum, sed ab ipso sint cuncta generata: eumdem etiam φάνητα
Abbreviated transcription (Latin):
sententia in peccatores lata eiecit hominem de paradyso:
ut uictum sibi labore conquireret: ipsumq paradysum
igni circunuallauit: ne homo posset accedere: donec sũ¬
mum iudicium faciat in terra: et iustos uiros cultores
suos in eundem locum reuocet morte sublata. sicut sa¬
crae litterae docent: et sibylla erythrea cum dicit.¬

Expanded text:
sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ne generatum posuit in paradyso idest in orto fecundis¬
simo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni ge¬
nere ligni arborumq conseuit: ut ex earum uariis fru¬¬
ctibus aleretur. Expersq omnium laborum deo patri
summa deuotione seruiret. Tum dedit ei certa mandata
quae si obseruasset immortalis maneret: si transcendisset
morte afficeretur. Id autem praeceptum fuit: ut ex ar¬
bore una quae fuit in medio paradysi non gustaret: in
qua posuerat intelligentiam boni et mali. Tum criminator
ille inuidens operibus dei: omnes fallacias et calliditates
suas ad decipiendum hominem intendit: ut ei adimeret
immortalitatem. Et primo mulierem dolo illexit: ut ue¬
titum cibum sumeret. et per eam ipsi quoq homini per¬
suasit: ut transcenderet et dei legem. Percepta igitur sci-¬
entia boni et mali: pudere eum nũditatis suae caepit: abs¬
conditq se a facie dei: quod antea non solebat. Tum deus

Expanded text:
ne generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundisne generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam boni ac mali. tum criminator ille inuidens operibus dei omnes fallacias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus
Abbreviated transcription (Latin):
terrenum est: animae debet esse subiectum: sicut terra caelo.
Est enim terra quasi uasculum quo tanꝗͣ domicilio temporali hic¬
spiritus caelestis utatur. Utriusq officia sunt: ut hoc quod
est ex caelo et deo imperet. Illud uero quod ex terra ẽ et
diabolo seruiat. Quod quidem non fugit hominem nequam
Salustium: qui ait. Sed omnis nostra uis in animo et corpore
sita est: animi imperio: corporis seruitio magis utimur. Rec¬
te si ita uixisset: ut locutus est. Seruiunt enim faedissimis
uoluptatibus: suamq ipse sententiam uitae prauitate dissol-¬
uit. Quod si anima ignis est: ut ostendimus: in caelum de¬
bet eniti sicut ignis: ne extinguatur: hoc est ad immortali¬
tatem quae in caelo est. Et sicut ardere ac uiuere non potest
ignis nisi aliqua pingui materia teneatur: in qua habeat ali¬
mentum: sic animae materia et cibus est sola iusticia: qua
tenetur ad uitam. Posthaec deus hominem qua exposui ratio¬

Expanded text:
terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. est enim quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratio
Abbreviated transcription (Latin):
cerit animam: ditioniq subiecerit: sit in tenebris sempiternis
et in morte: cuius non ea uis est: ut iniustas animas extin¬
guat omnino: sed ut puniat in aternum. Eam penam secũ¬
dam mortem nominamus: quae est et ipsa perpetua: sicut et
immortalitas. Primam sic definimus. Mors est naturae animã¬
tium dissolutio. uel ita. Mors est corporis animaeq seduc¬
tio. Secundam uero sic. Mors est aeterni doloris perpessio.
uel ita. Mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia
damnatio. Haec mutas pecudes non attingit: quarum animae
non ex deo constantes: sed ex cõmuni aere morte soluun¬
tur. In hac igitur societate caeli atq terrae: quarum effigi
es in homine expressa est: superiorem partem tenent ea quae
sunt dei: anima scilicet quae dominum corporis habet. infe¬
riorem autem ea quae sunt diaboli. Corpus utiq quod quia

Expanded text:
cerit animam, ditionique subjecerit, sit in tenebris sempiternis, cerit animam, ditionique subjecerit, sit in tenebris sempiternis, et in morte. Cujus non ea vis est, ut injustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternum. Eam poenam secundam mortem nominamus, quae est et ipsa perpetua, sicut et immortalitas. Primam sic definimus: Mors est naturae animsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa contium dissolutio, uel ita: mors est corporis animaeque seductio; secundam uero sic: mors est aeterni doloris perpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominium corporis habet, inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique, quod quia
Abbreviated transcription (Latin):
gistum secutus: qui nostra corpora ex his quatuor elementis cõ¬
stituta esse dixit a deo. Habere nanq inse aliquid ignis. aliqͥd
aeris. aliquid aquae. aliquid terrae. et neq ignem esse neq ae¬
rem. neq aquam. neq terram. quae quidem falsa non sunt. Nã
terrae ratio in carne est. humoris in sanguine. aeris in spiritu.i¬
gnis in calore uitali. sed neq sanguis a corpore secerni põt: sicut
humor a terra. neq calor uitalis a spiritu. sicut ignis ab aere. adeo
rerum animum duo sola reperiuntur elementa: quoꝵ omnis ratio
in nostri corporis fictione conclusa est. Ex rebus igitur diuersis
ac repugnantibus homo factus ẽ: sicut ipse mundus ex luce ac
tenebris: ex uita et morte: quae duo interse repugnare in ho-¬
mine praecepit: ut si anima superauerit: quae ex deo oritur:
sit immortalis: et in perpetua luce uersetur. Si autem corpus ui¬

Expanded text:
gistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis congistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae; et neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non sunt. Nam terrae ratio in carne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali. Sed neque sanguis a corpore secerni potest, sicut humor a terra; neque calor vitalis a spiritu, sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. Ex rebus igitur diversis ac repugnantibus homo factus est, sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex vita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superaverit, quae ex Deo oritur, sit immortalis, et in perpetua luce versetur; si autem corpus vi
Abbreviated transcription (Latin):
U M. ergo marem ad similitudinem suam primũ Iet pena.¬
finxisset. tum etiam feminam configurauit ad ipsius homi¬
nis effigiem. ut duo interse permixti sexus propagare sobolem
possent. et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autẽ
hominis fictione illarum duarum materiaꝵ quas interse diximꝰ
esse contrarias ignis et aquae conclusit perfecitq rationem. ficto
enim corpore spirauit ei animam de uitali fonte spiritus sui: ꝗ
ẽ perennis: ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis
similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore: id ẽ
quasi ex caelo et terra. quandoquidem anima qua uiuimus ue¬
lut e caelo oritur a deo: corpus e terra: cuius e limo diximus
esse formatum. Empedocles quem nescias utrumne inter poetas
an inter philosophos numeres: quia de rerum natura uersibus scͥp¬
sit. Ut apud Romanos Lucretius et Uarro quatuor elementa cõ¬
stituit: idest ignem. aerem. aquam. et terram. fortasse Trime¬

Expanded text:
um ergo marem ad similitudinem suam primum finxisset, tum etiam foeminam configuravit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Consquasi ex caelo et terra, quandoquidem anima qua uiuimus uelut e caelo oritur a deo, corpus e terra, cuius e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas an inter philosophos numeres, quia de rerum natura uersibus scsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aerem, aquam, et terram; fortasse Trisme
Abbreviated transcription (Latin):
uita est temporalis. Sed tamen longa quae in mille annos
propagaretur: quod diuinis litteris proditum et per omnẽ
scientiam publicatum. cum uarro non ignoraret: argumen¬
tari nixus est: cur putarentur antiqui mille annos uicti¬
tasse. Ait enim apud aegyptios pro annis menses haberi. ut
non solis per duodecim signa circuitus faciat annum. sed
lune quae orbem illum signiferum .xxx. dierum spatio
Lustrat. Quod argumentum perspicue falsum est. Nemo enĩ
tunc millesimum annum transgressus ẽ. Nunc uero qui ad
centesimum perueniunt: quod fit saepissime: mille certe ac
ducentis mensibus uiuunt. Et autores idonei tradunt: ad
centum .xx. annos perueniri solere. Sed quia ignorabat
Uarro cur aut quando uita hominis esset diminuta: ipse di¬
minem.¬

Expanded text:
vita est temporaria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Qscientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est, cur puta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminem
Abbreviated transcription (Latin):
rit desinet profecto mirari. Salomonem patremq eius
Dauid potentissimos Reges fuisse: et eosdem prophetas eti¬
am iis fortasse sit notum qui diuinas litteras non attigerũt:
quoꝵ alter qui posterius regnauit: Troianae vrbis excidi-¬
um centum et qua draginta annis antecessit. Huius pater
diuinoꝵ scriptor hẏmnoꝵ in psalmo trigesimosecundo sic¬
ait. Uerbo dei caeli solidati sunt: et spiritu oris eius om¬
nis uirtus eorum. Item rursus in psalmo quadragesimo qͦr¬
to. Eructauit cor meum uerbum bonum: dico ego opera
mea Regi. Constat uidelicet nulli alii opera dei esse no-¬
ta: nisi filio soli qui est uerbum dei: et quem regnare im
perpetuum necesse ẽ. Item Salomon ipsum uerbum dei
esse demonstrat: cuius manibus opera ista mundi fabrica¬
ta sunt. Ego inquit ex ore altissimi prodiui ante omnẽ
creaturam: ego in caelis feci ut orietur lumen indeficiẽs:
et nebula texi omnem terram. Ego in altis habitaui. et

Expanded text:
rit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius rit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. huius pater diuinoait: Verbo Dei coeli solidati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Item rursus in Psalmo quadragesimo quarto: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Contestans videlicet, nulli alii opera Dei esse nota, nisi Filio soli, qui est Verbum Dei, et quem regnare in perpetuum necesse est. Item Salomon ipsum verbum Dei esse demonstrat, cujus manibus opera ista mundi fabricata sint. Ego, inquit, ex ore Altissimi prodivi ante omnem creaturam; ego in coelis feci ut oriretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. Ego in altis habitavi, et
Abbreviated transcription (Latin):
per eum ipse ad nos loqueretur. Et ille uocem dei ac
uoluntatem nobis reuelaret. Merito ergo sermo et ueͬ¬
bum dei dicitur : qui procedentem de ore suo: uocalẽ
spiritum quem non utero sed mente conceperat. in ex¬
cogitabili quadam Maiestatis suae uirtute: ad effigiẽ
quae proprio sensu ac sapientia uigeat: comprebendit.
et alios item spiritus in angelos figurauit. Nostri spiritus
dissolubiles sunt quia mortales sumus.Dei autem spiritus
et uiuunt: et manent: et sentiunt: quia ipse immortalis
est: et sensus et uitae dator. Nostrae uoces licet aure mi¬
sceantur atq euanescant: tamen plerunq manent litteris
comprehensae: quanto magis dei uocem credendum est.
et manere in aeternum: et sensu ac uirtute comitari: ꝗͣ
de deo patre tanquã riuus de fonte traduxit. Quod si-
quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus
potusse generari: si sacras uoces prophetarum cognoue¬

Expanded text:
per eum ad nos loqueretur et ille uocem dei ac per eum ad nos loqueretur et ille uocem dei ac uoluntatem nobis reuelaret. merito igitur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et manent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uitae dator. nostrae uoces licet aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: quanto magis dei uocem credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognoue
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Quod si ita esset: ut a prophetis pater dicitur: sic eti¬
am mater diceretur. Quomodo igitur procreauit: Pri¬
mum nec sciri a quoꝗͣ possunt nec narrari opera diui¬
na. sed tamen sanctae litterae docent: in quibus cautũ
est: illum dei filium dei esse sermonem. Itemq caeteroᷤ
angelos dei spiritus esse. nam sermo spiritus cum uo¬
ce aliquid significante prolatus. Sed tamen quoĩam spi¬
ritus et sermo diuersis partibus proferuntur. si quidem
spiritus naribus: ore sermo procedit: magna inter hũc
dei filium caeterosq angelos differentia est. Illi enim
ex deo taciti spiritus exierunt: qui non ad doctrinam
dei tradendam: sed ad ministerium creabantur. Ille
uero cum sit et ipse spiritus: tamen cum uoce ac sono
ex dei ore processit: sicut uerbum ea scilicet ratione
qua uoce eius ad populum fuerat usus: id est ꝙ ille ma-¬
gister futurus esset doctrinae dei: et caelestis arcani
ad hominem perferendi. ꝙ ipsum primo locutus ẽ. ut

Expanded text:
. quod si ita esset, ut a prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. quomodo igitur procreauit? primum nec sciri a quoquam possunt nec enarrari opera diuina, sed tamen sanctae litterae docent, in quibus cautum est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam sermo est spiritus cum uoce aliquid significante prolatus. sed tamen quoniam spiritus et sermo diuersis partibus proferuntur, siquidem spiritus naribus, ore sermo procedit, magna inter hunc dei filium ceterosque angelos differentia est. illi enim ex deo taciti spiritus exierunt, quia non ad doctrinam dei tradendam, sed ad ministerium creabantur. ille uero cum sit et ipse spiritus, tamen cum uoce ac sono ex dei ore processit sicut uerbum, ea scilicet ratione, quia uoce eius ad populum fuerat usurus, id est quod ille magister futurus esset doctrinae dei et caelestis arcani ad homines perferendi. ipsum primo locutus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mabimus deum sicut Orpheus putauit. et marem esse
et feminam qui aliter generare non quiuerit: nisi ha¬
beret uim sexus utriusq: quasi aut ipse secum coiret:
aut sine coitu non potuerit procreare. Sed Hermes
in eadem fuit opinione: cum dicit &UTOTΩ TΟpO RoCΙ¬

Expanded text:
mabimus deum, sicut Orpheus putauit, et marem esse mabimus deum, sicut Orpheus putauit, et marem esse et feminam, quod aliter generare non quiuerit, nisi haberet uim sexus utriusque, quasi aut ipse secum coierit aut sine coitu non potuerit procreare. sed et Hermes in eadem fuit opinione, cum dicit eum