comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ narrant᷑ p̃tita ł p̃nunciant᷑ futura. quȩ
ad cõmendandã ualeant integrã religionẽ
excitando nos ao sincerissimã dilectionẽ dĩ⁊
ꝓximi sine dubitatione credenda st̃. Ad uer¬
sus incredulos aũ hactenꝰ oefendenda: ut ł
mobe auctoritatis infedilitas eoꝵ obterat᷑: ł
eis ostendat᷑ qͣntũ pot̾. pͥmo quã ñ sit stultũ
talia crede. deinde quã sit stultũ talia ñ
crede. Uerũtam̃ falsã doctrinã ñ tã de p̃citis
⁊ futuris ꝗͣ de p̃sentib ⁊ maxime de incõmo¬
tabilib oportet refelłe. ⁊ qͣntũ dat᷑ ꝑspicua
ratione conuincẽ. Sane in serie temporali¬
ũ inqͥsicioni p̃citoꝵ futuroꝵ expectatio p̃fe¬
retida est: qͣnooqͥdẽ etiã in diuinis libris ea
quȩ p̃cita narrant᷑. ł p̃figurationẽ futuroꝵ
ł pollicitacionẽ. ł testificationẽ pre se gert̃.
Et reuera in his etiã quȩ ad hasic uitã ꝑtinẽt
ꝓsꝑis aouersis ue reb qͥo qͥsq fuerit ñ satis

Expanded text:
 praeterita, vel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam non sit stultit stultum talia non credere. Verumtamen falsam doctrinam non tam de praeteritis et futuris, quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, et quantum datur, perspicua ratione convincere. 61. Sane in serie temporalium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praeferenda est: quandoquidem etiam in divinis Libris ea quae praeterita narrantur, vel praefigurationem futurorum, vel pollicitationem, vel testificationem prae se gerunt. Et revera in iis etiam, quae ad hanc vitam pertinent, prosperis adversisque rebus, quid quisque fuerit non satis
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. qi ñ ita est ut debuit: quere qͥd debeat
natura peccatͥr. ⁊ inuenies recte factis. q̃re
cui debeat. ⁊ inuenies dm̃. A qͦ enĩ accepit
posse recte face̾ cũ uelit: ab eo accepit ut sit
etiã misera siñ fecerit. ꝯbeata si fec̾it. Qa enĩ
uemo suꝑat leges omĩpotentis creatoris. ñ
sinit᷑ anima ñ redd̃e debitũ. Aut enĩ reddit
bene utendo qd̃ accepit: aut reodit amit¬
tendo qd̃ uti noluit bene. Itaq siñ reodit
faciendo iusticiã: reodet paciendo miseriã
q in utroq uerbo illo debitũ sonat. Hoc enĩ¬

Expanded text:
t ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroq
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqͣli nichilominꝰ corrũpi si nolit ñ pot̃. Nam
quet̃q natura c̃ uicio ad eã quȩ sine uicio ẽ
ut corrũpat accedit: eo ipso ñ eqͣt accedit.
praua cupiditate fit. aut uicio potentioris
si naturȩ tanta p̃stancia est ut infłri orẽ
quã corrũpit. etiã uiciosa p̃cedat. Qi enĩ re¬
cte uituꝑau̾it fructꝰ t̾rȩ qd homines ñ utã¬
tur bene. corruptiq uicio suo corrũpant᷑
eos abutendo ad luxuriã. cũ tam̃ dubitare
denĩtis sit. p̃stantiorẽ potentiorẽq eẽ homi¬
uis naturã etiã uiciosã. quã ñ uiciosas qͣsq¬

Expanded text:
hilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso non accedit aequaprava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam etiam vitiosa
Abbreviated transcription (Latin):
chil eẽs. ⁊ ex qͦ ita es aliqͥd ut nͥ conuertendo
te ad illũ : reddid̃is ei qd̃ ab ipso es. ñ qͥd ẽ nichil
s miser tanĩ eris : omiã gͦ illi debent pͥmo qͥc¬
qͥd st̃ in qͣntu natura sc̃. deinde qͥcqͥd meliꝰ pd̾¬
qͥcqͥo oportet eas eẽ. Ex eo gͥ qd̃ ñ accepit nul¬
Iꝰ reus est: ex eo uͦ qd ñ fec̃ qd̾ debet. iuste re¬
us est. Debet aũ: si accepit ꝯuoluntatẽ lib̾ã
⁊ sufficientissimã facultatẽ. Usq ad eo aũ dũ

Expanded text:
hil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo hil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius posquidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et sufficientissimam facultatem. 46. Usque adeo autem dum
Abbreviated transcription (Latin):
ne decore uindicte: s in futuro iudiciũ ser¬
uat᷑ ad manifestationẽ atq ao acerrinũ sensũ¬
miserie. qͥcqͥd nc̃ occultissime uindicat᷑. Sic̃
enĩ qͥ ñ uigilat dormit. sic qͥsqͥs ñ fac̃ qd̾ debet
sine int̾uallo patitur qd debet. qm̃ tanta est
beatitudo iusticiȩ: ut nemo ab ea nͥ ad mise¬
riã possit absceoe. In omĩb Sͦ oefectib aut
ñ acceꝑunt ultra cẽ quȩ deficiunt. ⁊ nulla
culpa est. sic̃ etiã cũ st̃ qr ñ acceꝑunt ampliꝰ
ẽt̃ ꝗͣ st̃. nichilominꝰ nulla culpa est: aut
nolt̃ eẽ. qd si uellent eẽ acceꝑunt. ⁊ qr bonũ
qr omiã gratuito p̃stat. E si qͥsquã dicet ab
illo oebi meritis suis: certe ut esset ñ ei debe¬
batur. Non enĩ erat cui deb̾etur. Er tam̃ qd
meritũ est conuerte ad eũ ex qͦ es. ut ex ipso
etiã melior sis. ex qͦ habes ut sis. So gͦ ei p̃rogã
ut tanꝗͣ debitis poscas. qͣndo si nolles ao eũ
conu̾ti nichil ei ocesset. tibi aũ ipse sine qͦ ni¬

Expanded text:
ctae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensumiseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta est beatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est; sicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius esse quam sunt, nihilominus nulla culpa est; aut nolunt esse, quod si vellent, esse acceperunt; et quia bonum quia omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo ni
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ natura corrũpit᷑. iniuste uituꝑat᷑. ⁊
querendũ est utr̃ illa natura ñ corrũpat᷑
uicio suo cuiꝰ uicio potuit aliena natura cor¬
rũpi.S qͥo est alio uiciari nͥ uicio corrũpiͤ
Porro natura quȩ ñ uiciat᷑. caret uicio. Cuiꝰ
au uicio alia natura corrũpit᷑. habet utiq

Expanded text:
tura corrumpitur, injuste vituperatur, et quaerendum est utrum illa natura non corrumpatur vitio suo, cujus vitio potuit aliena natura corrumpi. Sed quid est aliud vitiari, nisi vitio corrumpi? Porro natura quae non vitiatur, caret vitio: cujus autem vitio aliena natura corrumpitur, habet utique
Abbreviated transcription (Latin):
ue peccarent siue ñ peccarent nichil uni¬
uersitatis adini minueret᷑. etiã sic pluri¬
mũ deessent animȩ. St̃ enĩ rationales zilł
suꝑiorib officio qͥd ẽ impares s natura pa¬
res : qͥb adhuc inferiores st̃ mnulti. ⁊ tam̃
ñ solũ siñ eẽt s etiã si peccaret. minueret
ordinẽ uniuersitatis. Inferioris officũ est
ista. quȩ tantũmodo si ñ eẽt. ñ aũ si pecea.¬
ret. aliqͥo minꝰ hab̾et uniuersitas. Iui data
est potentia omiã continendi officio ꝓpͥo qd
rer᷑ ordini deesse ñ possit. nec idõ in bona uo¬
luntate ꝑmanet ꝙ hoc accepit officiũ: s
ids̃ accepit. qm̃ ab illo qͥ dedit ꝑmansura p̃¬
iuisa est: nec tam̃ sua maiestate continet
omiã s inherendo illiꝰ maiestati ⁊ eiꝰ imꝑiis
deuotissimis optemꝑando. a qͦ ⁊ ꝑ quẽ. & in

Expanded text:
sive peccarent, sive non peccarent, nihil unisive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia, sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperand
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓ eis qd ñ oebebat exoluit. E̾b aũ infi¬
delitatis ꝑseuerantiã ꝑsuasisset. iuste sec̃
hab̃et in ꝑpetua dãpnatione consortes. Ita
factũ est ut neq diabolo ꝑ ium eriꝑet᷑ ho¬
mo.quẽ nec ipse ui s ꝑsuasione ceꝑat.⁊
consensit libaretur. qr minꝰ iste in consẽ¬
tiendo. quã ille in male fuad endo pecca-¬
peccaturas. Non ut peccarent. s ut eẽnt
oinature uniuersitatis. siue peccare siue
ñ peccare uoluissent. Si enĩ reb deessent
animȩ quȩ ipsũ fastigiũ ordinis in uniu̾sa
creatura sic optinerent. ut si peccare uo-¬
luissent infirmaret᷑ ⁊ labefactaret᷑ uniuer¬
fitas: magnũ qͥddã oeesset creature. Illo
enĩ ocesset. qͦ remoto stabilitas rer̾ atq cõ¬
nexio turbaretur. Tales st̃ optimȩ ⁊ scẽ
subiectꝰ est. Sine istar̃ officiis uistis atq ꝑfe-¬
ais eẽ uniuersitas ñ pot̃. Itẽ si deessentqꝰ nͤ

Expanded text:
qui pro eis quod non debebat exoluit. Ququi pro eis quod non debebat exoluit. Qudelitatis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat:cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccapeccaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sasubjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae
Abbreviated transcription (Latin):
lũ quẽ semꝑ sub legib suis habuit : habe¬
bit homine indutꝰ etiã homini subiugaũ.
nichil ei extorquens uiolento dominatu. s
suꝑans eũ lege iusticiȩ. Ut qnĩ femina dece-¬
pta. ⁊ deiecto ꝑ feminã uiro. omẽm ꝓlẽ pͥmi
hominis canꝗͣ peccatricẽ legib mortis. ma¬
litiosa quidẽ nocendi cupiditate. s tam̃ ui¬
re eqͥssimo uindicabat: tã du potestas eiꝰ
uałet. donec int̾ficeret iustũ. in qͦ nichil di-¬
gnũ morte posset ostende. ñ solũ q sine cri¬
mine occisꝰ est. s etiã q sine libidine natꝰ.
cui subiugauerat ille qͦs ceꝑat. ut qͥcqͥd in-¬
de nasceret᷑ tanꝗͣ sue arboris fructꝰ praua
qͥdẽ habendi cupiditate. s tam̃ non iniqͦ põ¬
sioendi iure retineret. lustissime itaq dimit¬
cogit᷑ credentes in eũ quẽ iniustissime oc¬
cidit. Ut ÷ qd temporałr moriunt᷑ debitũ
exoluant. ⁊ qd̃ semꝑ uiuunt in illo uiuat

Expanded text:
lum quem semper sub legibus suis habuit et habelum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam suae arboris fructus, prava quidem habendi cupiditate sed tamen non iniquo possidendi iure retineret. iustissime itaque cogidimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant,
Abbreviated transcription (Latin):
geret. ⁊ uerbũ caro fieret. ⁊ habitaret in
nob̾. Sic enĩ posset panẽ angeloꝵ homo mã-¬
ducare: ñdũ angeł ad eqͣtus: si panis ipse
angeloꝵ hominib dignaret᷑ ȩqͣri. Nec sic
descendit ad nos ut illos desereret. S simul
integ̃ uł integer nob̃. illos intrinsecꝰ pascẽs
ꝑ id qd̃ ds̃ est: nos forinsecꝰ admonens ꝑ id
bo illo tanꝗͣ optimo cibo suo pascit᷑: hu¬
mana aũ anima rationał est. quȩ morta¬
lib iuncłis peccati pena tenebatur. ad hoc
diminutionis redacta ut ꝑ comecturas rer̃
uisibiliũ ad intelligenda itusibilia niteret᷑:
cib rationał creaturȩ factꝰ est uisibił. ñ cõn¬
mutatione naturȩ suȩ. s habitu nrẽ. ut
uisibilia sectantes. ad se inuisibilẽ reuoca-¬
ret. Sic eũ anima quẽ suꝑbiens intꝰ reliq̃rat.
foris humilẽ inuenit. imitatura eiꝰ humi-¬
litatẽ. uisibilẽ. ⁊ ad inuisibilẽ altitudinẽ
reditura. atq uerbũ dĩ unicꝰ dĩ filiꝰ diabo¬

Expanded text:
et Verbum caro fieret, et habitaret in nobis. Sic enim posset panem Angelorum homo manducare nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret: sed simul integer illis, integer nobis; illos intrinsecus pascens, per id quod Deus est; nos forinsecus admonens, per id bo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliquerat, foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabo
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatio nͥ potestas angelica. naturȩ excel¬
lentia ⁊ bonitate uoluntatis in disposicione
uniu̾sitatis suꝑemineat: etiã si om̃s peccas¬
sent angeli nullã mopiã fac̾ent ao regendũ
imꝑuĩ suũ creatori angłoꝵ. Non enĩ ł boni¬
tas eiꝰ qͣsi aliqͦ tedio ł omĩpotentia difficul¬
tate deficeret ad creandos alios qͦs in eis
sedib collocaret qͣs peccando alii deseru¬
issent. aut creatura spũat qͣntilibet mu¬
n̾is si ꝓ suis meritis dap̃naret᷑. angustare poᷤᷤ¬
set ordinẽ qͥ conuenuient̾ ÷ ocient̾ excipit
qͥ sc̃q dãpnatos. Puacq̃ segͥ consid̾atio nrã c̃¬

Expanded text:
ordinatio, nisi potestas angelica naturae excelordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio n
Abbreviated transcription (Latin):
peccare s sponte. uerũtam̃ etiã si peccaret
qͣnꝗͣ ñ peccauit. sic̃ eã ñ peccaturã p̃sciuit ds̃.
cam̃ si etiã ipsa peccaret: suffice̾t dĩ potestaᷤᷤ
meffabił potentiȩ ao regendã istã uniu̾sita¬
cẽ. ut omĩb congrua ⁊ condigna recribu¬
ens: nichil in toto imꝑio suo turpe atq inoe¬
coꝵ eẽ ꝑmitte̾t. Quia siue ꝑ nullas ad hoc ip¬
sũ conditas potestates. si omĩs angłica natura
ab eiꝰ p̃ceptis peccando defecisset. s maiestate
fua decentissime atq optime reg̾ec omiã. nec
sic inuideris creature spũali ut esset. qͥ etiã
orẽ. tanta largitate bonitatis instituit. ut
nullꝰ sit cęlũ t̾rãq rationabilit̾ intuens
om̃s q naturas uisibiles in suis genib mod̾a-¬
tas. formatas. ordinatas. qͥ ł aliũ credat arti-¬
ficẽ omĩũ eẽ quã dm̃. ł ñ eũ ineffahilr̃ lau¬
dandũ. eẽ fateat᷑. siue nulla est melior rer̃

Expanded text:
peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ constituti. S ipse seruꝰ melior est qͣlibet
ueste p̃ciosa : ꝙ homo ẽ. Illa gͦ inhexet dõ.⁊
in cęlesti corpore. angłica potestate eciã terre¬
stre corpꝰ ornat ⁊regit. sic̃ iubet ille cuiꝰ nutũ
onerata. uix hoc ipsũ qͥ p̃mit᷑ amministrat
secꝰ adiacentia. longe infirmie oꝑatione
futur᷑ suisse ornatũ congruentissimũ infi¬
corpores creat̾ȩ. etiã si ista peccare noluisset.
qnĩ quȩ totũ pot̾ reg̾e etiã partẽ regit. quȩ
aũ minꝰ pot̃. ñ continuo pot̃ ampliora. ꝑfe¬
aꝰ enĩ medicꝰ etiã scabiẽ sanat esficacit̾. at ñ cõ-¬
tinuo qͥ scabioso utilr̃ consulit uniuise huma¬
ne ualitudini mederi pot̃. & ratio qͥdẽ si c̾ca
conspicit᷑. qua manifestũ fiat eẽ oportuisse
creaturã quȩ nunꝗͣ peccauit nunꝗͣ peccatu.¬
ra sit: itiã illd̃ eadẽ ratio renunciat. a pecca¬
co illã liba uoluntate abstine̾. neq coactã ñ

Expanded text:
dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus nutum onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat secus adjacentia, longe infirmiore operatione futurum fuisse ornatum congruentissimum inficorporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non
Abbreviated transcription (Latin):
peccanti potentissimũ officiũ continendi
omiã ñ tam̃ ꝓpͥũ. s cũ illa tanꝗͣ ei quȩ pec¬
catura p̃cognita est. habent sane spũalia
q̃q int̾ se ⁊ coniunctionẽ sine cumulo. ꝯse¬
iunctionẽ sine diminutione. ut neq adiuua¬
ret᷑ illa inactione sua facilitate cũ hec sibi
coniung̾ent᷑. neq difficilior illi actio fieret. si
hec officiũ suũ peccando desereret. Non enĩ
locis : mole corpoꝵ. s parilitate affectuĩ iun-¬
gi. ⁊ disparilitate seiungi posst̃ creaturȩ spũ¬
ales. qͣnuis corpora sua q̃q possideant. In cor¬
porib aũ inferiorib atq mortalib post pecca
tũ erdinata regit corpꝰ suũ. n omĩmodo ꝓ arbi¬
trio. s sic̃ leges uniuersitatis sint̃. Nec idõtañ
tał anima inferior est corpore cȩlesti. cui cor¬
pori etiã corpora terrena subiecta st̃. Panno¬
sa qͥppe uestis dãpnati serui. multo est infe¬
rior ueste bene meriti. ⁊ in honore magno ap̃

Expanded text:
anti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possu quamvis corpora sua quaeque possideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum anima ordinata, regit corpus suum, non omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud
Abbreviated transcription (Latin):
ne in illo. Unde aũ hoc. nͥ qr ille ineffabłe
bonũ estͦ Qͥo gͦ inueniri pot̾ in nr̃is pecca¬
tis unde ille uituꝑet᷑. qͣndo uituꝑatio pecca¬
tura laudatur. Aut enĩ scd̃m naturã est qd
uituꝑas. ⁊ ñ est uiciũ. tuq magis emendandꝰ
es ut recte uituꝑare nou̾is. quã illd̃ qd ñ
recte uituꝑas: Aut si uiciũ est ut recte uitu

Expanded text:
nere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile nere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetur, quando vituperatio peccatura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud quod non recte vituperas; aut si vitium est, ut recte vitu
Abbreviated transcription (Latin):
na sit: sine dubitatione bona ẽ. Onĩs aũ
natura aut corruptibił est aut incorrupti¬
bit. Omĩs gͦ natura bona est. Natura uoco
tende qͥd dica. drais natura rationał cũ li¬
bo uoluntatis arbido condita. si mauet in
fruetido sumo atq incõmutabłi bono ꝓcul
ñ in eo manet. ⁊ ñ uult ag̾e ut maneat. in
qͣntũ ibi ñ est. ⁊ in qͣntũ ñ id agit ut ibi sit:
uituꝑanda ẽ. Si gͦ laudat᷑ rationał natura
quȩ facta est. nemo dubitat laudandũ eẽ
qͥ fecit. Et si uituperat᷑ nemo dubitat eiꝰ con-¬
ditorẽ in ipsa eiꝰ uituꝑatione laudari. Cũ enĩ
bili bono. idest creatore suo frui ñ uult. il¬
lũ sine ulla dubitatione laudamꝰ. Quantũ
effabilr̃ cogitationib omĩb p̃dicandũ ⁊ ho-¬
norandũ ẽ creator omĩum ds̃. sine cuiꝰ lau
de nec laudari possumꝰ nec uituꝑari: Non
enĩ iutuꝑari possumꝰ. qr in eo ñ manemꝰ. nͥ
qr magnũ ⁊ sumũ. ⁊ pͥmũ nrm̃ bonũ est ma¬

Expanded text:
na fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam vocotende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul n in eo manet, et non vult agere ut maneat, in quantum ibi non est, et in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim bili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ineffabiliter cogitationibus omnibus praedicandus et honorandus est creator omnium Deus, sine cri! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quia magnum et summum et primum nostrum bonum est ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut efficiamur beati: s ad ipsũ creatorẽ. Ue
qͦ aliõ quã oportet ac sese res habet si nob̃
ꝑsuadet᷑: ꝑnicioso errore decipim̃. Ad hoc
enĩ ꝑgendo qd̾ aut ñ est. aut si est ñ fac̃ be¬
ad contẽplandã ueritatis etͥnitatẽ. ut ea
ꝑfrui eiq inherere ualeamꝰ: infirmitati
nrẽ uia de tẽporalib ꝓcurata est. ut
qͣntũ itineri susfic̃ ad ętna tendentui. p̃¬
tĩta ⁊ futura credamꝰ. Quȩ fidi disciplina
ut auctoritate ppolleat: diuna miscdĩa
gub̃nat᷑. ꝑsentia uͭ qͣntũ ad creaturã ꝑti¬
net : in corporis ⁊ animi mutabilitate ꝯmo¬
bilitate. qͣsi transeuntia sentiunt᷑. In qͥb
da narrant᷑: qͣnius partĩ pͥus quã ea sentire
potuerimꝰ p̃tierint. ꝑarti ñdũ in nrõs sensꝰ
ꝑuenerint. tam q plurimũ ualent ao robo¬
ratdã spẽ nr̃am ⁊ exortandã dilectionẽ. dũ

Expanded text:
ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo, quod aut non est, aut, si est, non facit beandam veritatis aeternitatem, ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis et animi mobilitate et mutabilitate, quasi transeuntia sentiuntur. In quibus da narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spe
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret. Har̃ aũ qͣctuor de anuna sentñtiar̃.
utr̃ de ꝓpagine ueniant. an in singłis qͥb q
nascentib nouȩ fiant. an in corpora nascen¬
tiũ iã alicubi existentes ł mittunt᷑ diuinitꝰ¬
ł inde sua sponte labantur: nullã. temere
affirmare oportebit. Aut enĩ noũ ista q̃stio
a diuinoꝵ libroꝵ catholicis tractatorib ꝓ
merito suȩ obscuritatis ⁊ ꝑplexitatis euolu¬
ta atq illustrata est: aut si iã factũ est: ñ¬
oũ in manꝰ nr̃as huiꝰcemodi litte ꝑuenert̃.
tantũ assit fides: nichil de substancia creato¬
ris falsũ indignũ q sentiendi. Ad illũ enĩ
tendimꝰ : itin̾e pietatis. Si gͦ alid de illo sense-¬
rimꝰ quã est : intentio nra ñ in beatitatẽ
s in uanitatẽ nos ire cõpellet. De creatura
uͦ si qͥd alit̾ quã sese habet senserimꝰ: d̃ũ mͦ
id ñ ꝓ cognito ꝑcepto q teneamꝰ. nulliĩ ꝑi¬
cłm est. Non enĩ ad creaturã iubem̃ tend̾ e

Expanded text:
59. Harum autem quatuor de anima sententiarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo non id pro cognito perceptoque teneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑagamꝰ. Omĩs natura quȩ minꝰ bona fie: nͣ¬
ri pot̃ bona ẽ. & omĩs natura du corrũpit᷑
minꝰ bona fit. Aut enĩ ñ ei nocet corruptio
⁊ ñ corrũpit᷑. aut si corrũpit᷑ nocet ei corrup¬
tio. & s nocet. minuit aliqͥo de bono eiꝰ.
eã minꝰ bonã fac̃. Nam si penitꝰ eã pͥuat oĩ
bono: qͥcqͥd eiꝰ remanebit iã corrũpi ñ poti̾t.
quia nullũ erit bonũ cuiꝰ ademptione pos

Expanded text:
nditur. Omnis natura quae minus bona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ade
Abbreviated transcription (Latin):
ricatorib angelis. potestatẽ suã pociꝰ quã dĩ
omĩpotentis diligentib. Talib enĩ ad sinstrã
constitutis. qr ñ quesiuert̃ dñ ꝑ humilitatis
ianuã. quã in se ipso dñs iħc xpc̃ ostendit. ⁊

Expanded text:
ricatoribus angelis, potestatem suam potius quam Dei ricatoribus angelis, potestatem suam potius quam Dei omnipotentis diligentibus. Talibus enim ad sinistram constitutis, quia non quaesierunt Deum per humilitatis januam, quam in se
Abbreviated transcription (Latin):
tari. At uͦ crudelissimi latronis mebra cũ
tali supplicio confici aspicimꝰ. aꝓꝓbamꝰ ordi¬
nẽ legũ. Ornant gͦ ambo illa tormenta: s
ille merito uirtutis iste peccati. At si post
tũ latronẽ siue ante suppliciũ siue post sup¬
pliciũ cũ eadẽ malicia uoluntͥatis. ad sedẽ
honoris sempit̾nã leuari uideremꝰ in cęlũ.
qͥs ñ offendetur: Ita fit ut inferiores creatu¬
ras ambo ornare potuerint. suꝑiores aũ unꝰ
illoꝵ. Ex qͦ ãmonem ad u̾tere mortalitatẽ
carnis huiꝰ ⁊ pͥmũ hominẽ ornasse. ut pecca¬
to pęna congrueret. ⁊ dominũ nr̃m ut a
peccato miscd̃ia lib̃aret. Non aũ sic̃ iustꝰ po¬
tuit in ipsa iusticia ꝑmanẽs corpꝰ hab̃e mor-¬
tale: ita iniqͦ pot̃ dũ iniqꝰ est ad ĩmortalita¬
gelos sumꝰ iudicat᷑i. s eoꝵ de qͥb dñs ait. ⁊
ẽẽ angłis: s angelos sibi. ltaq in tali uolun¬
tate ꝑseuerantes. ȩquabunt᷑ supplicio p̃ua¬

Expanded text:
tari. At vero crudelissimi latronis membra cum tari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post tum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a peccato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitagelos sumus judicaturi ; sed eorum de quibus Dominus esse Angelis, sed Angelos sibi. Itaque in tali voluntate perseverantes, aequabuntur supplicio praeva
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sitas oecentissimis partib ordinata. cu¬
tꝰ est conditor ⁊ amministrator ds̃. Nanq op¬
timȩ animȩ cũ in infunis creaturis habitãt:
ñ eas ornant miseria sua quã ñ habent: s
usu ear̃ bono. Si aũ peccatrices auimȩ ꝑmit¬
tantur habitare in subliorib locis inhone¬
stũ est: ꝙ ñ conueniunt ilł qͥb nec bene uti
posst̃. nec ornam̃ti aliqͥd confert̃. Idõ quanꝗͣ
orbis iste terrenꝰ reb corruptibilib ocputatꝰ¬
sit: tam̃ seruans qͣntũ pot̾ imaginẽ suꝑioꝵ.
exempla nobis ⁊ indicia q̃dã demonstrare ñ
cessat. Si enĩ bonũ ⁊ magnũ aliquẽ uirũ
hortante honestatis officio uid eamꝰ ignib
qͣntũ ad corpꝰ attinet concremari: ñ hoc uo¬
camꝰ pęnã peccati. s fortitudinis ⁊ pacientiȩ
documentũ. eũq magis diligimꝰ cũ fedissi¬
ma corruptio corporea eiꝰ membra absumat.
quã si nichil eiꝰ modi pateret᷑. Miramur qͥppe
animi naturã mutabilitate corporis ñ mu-¬

Expanded text:
mis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatusit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mu
Abbreviated transcription (Latin):
pi huiꝰ mundi partis rer̃ scilicet huiꝰ mortał
atq infimȩ. hoc est pͥncipi omĩum peccatoꝵ
⁊ p̃posito mortis usq ad mortalitatẽ carnis ad¬
dictꝰ est. Ita enĩ conscientia mortalitatis timi-¬
dꝰ. za uilissimis atq abiectissimis bestiis ł etiã
minutissimis. molestiã atq interitũ reformi-¬
dans: incertꝰq futuroꝵ ⁊ illicitas cohib̃e letici¬
as. ⁊ maxẽ suꝑbiã cuiꝰ ꝑsuasione ociectus est:
⁊ qͦ uno uicio miscd̃iȩ medicina respuit᷑. fran

Expanded text:
pi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis pi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respui
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ enĩ duȩ sint origines peccatoꝵ. una sponta¬
nea cogitatione. alia ꝑsuasione altiꝰ. qͦ ꝑtinẽ
arbitror qd̃ ꝓpħa dic̃. ab occultis meis munda
me dnẽ. ⁊ ab alienis parce seruo tuo: utr̃q
uoluntariũ est qͥdẽ. Nam sic̃ ꝓpͥa cogitatione
ñ peccat inuitꝰ: ita dũ consentit male sua-¬
denti: ñ utiq nͥ uoluntate consentit. S tam̃
grauiꝰ est ñ solũ nullo suadente ꝓpͥa cogita¬
cione peccare. s etiã peccatũ altĩ ꝑ inuiden¬
tiã dolũq suadere: quã ad peccandũ alt̾iꝰ
suasione ꝑduci. Seruata est gͦ in utroq pecca-¬
to iusticia dnĩ punientis. Nam ⁊ illd̃ appensũ
est ȩqͥtatis examine. ut nec ipsiꝰ diaboli pote¬
stati negaretur homo. quẽ sibi male suaden¬
N do subiecerat. iniquũ enĩ erat ut ei quẽ cȩ¬
ꝑat ñ dominaret᷑. nec fieri ullo mͦ pot̃. ut dĩ
dit᷑. deserat etiã ordinandas runas peccanti
ipsũ ei ualuit ad reparandã salutẽ. qd̃ pͥnci¬

Expanded text:
Cum enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : utrumque voluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei ditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantiuipsum ei valuit ad reparandam salutem, quod princi
Abbreviated transcription (Latin):
uersitas. Cũ uͦ peccantib ad est miseria: ni-¬
chilominꝰ ꝑfecta est uniu̾sitas. Qd̃ aũ ipsȩ ñ
dest̃ animȩ qͣs ł peccantes seqͥt᷑ miseria ł re¬
cte facientes beatitudo: semꝑ naturis omĩ¬
b uniu̾sitas plena atq ꝑfecta ẽ. Non enĩ ꝓte¬
scatũ
⁊ supplicuĩ peccati naturȩ st̃ quedã. s affecti¬
ones naturar̃. Illa uoluntaria. ista pęnał.
S uoluntaria quȩ in peccato fit: turpis af-¬
fectio est. Cui ꝓpt̾ta pęnał adhibetur: ut or¬
dinet eã li talẽ eẽ ñ turpe sit. ⁊ decori unui¬
sitatis congruere cogat. ut peccati dedecꝰ
enĩdet pena peccati. Hinc fit ut peccans cre¬
atura suꝑior. a creaturis inferiorib punia¬
tur. q illȩ tã st̃ infimȩ ut ornari etiã a cur¬
pib animis possuit. atq ioõ decori uniuersita¬
nͭ tis congruere. Qo eni tã magnũ in domo est

Expanded text:
versitas. Cum vero peccantibus adest miseria, niversitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum  supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in dom
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ q ab est ut ds̃ tales face̾ ñ debuerit:
ut etiã cęt̾as creaturas laudabilr̃ fecerit.
longe inferiores animis miseris /d adhuc ui¬
detͣ minꝰ intelligens qd̃ dictũ est hab̾e qd con¬
tradicat. Ddic̃ enĩ. Si uniu̾sitatis ꝑfectionẽ
cõplet etiã nrã miseria: defuisset aliqͥd huic
cata nra necessaria st̃ ꝑfectioni uniu̾sitatis.
quȩ si defussent creatura eiꝰ plena ⁊ ꝑfecta
ñ eẽt: hic respondet᷑ ñ ipsa peccata ł ipsã
miseria ꝑfectioni uniu̾sitatis eẽ necessaria:
s animas in qͣntũ animȩ sc̃. quȩ si uelinit
peccant. si peccauerint miserȩ fiunt. Si
enĩ peccatis ear̃ detractis miseria ꝑseuerat.
aut etiã peccata p̃cedit: recte oeformari
or̃ ordo atq amministratio uniuersitatis.
Rursꝰ si peccata fiant ⁊ desit miseria: nichilo¬
minꝰ dehonestat ordinẽ iniqͥtas. Cũ aũ ñ
peccantib adest beatitudo. ꝑfecta est uni¬

Expanded text:
Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huiccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est uni
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestia sint: corpora st̃ tam̃. qͣntũ ad lucẽ
istã ꝑtinet quȩ ꝑ ocłos corporeos sentiri pot̃.
Hulla aũ corpora quantũ ad sese attinet. ł
beata posst̃ eẽ ł misera: qͣnꝗͣ beatoꝵ aut
miseroꝵ corpora possint eẽ. d de uł lumini¬
b similitudo adibita id docet. ut quẽao mo-¬
dũ corpoꝵ differentias contemplando udẽs
alia cdariora iniuste petis auferri quȩ obs¬
curioia conspexis. aut clariorib adeqͣri. s
ad ꝑfectionẽ uniu̾sitatis referens omiã: qͣn¬
to magis minꝰ ue int̾ se clara st̃. tanto mag̃
cernis eẽ omiã. nec tͥ occurret ꝑfecta uni¬
uersitas: nͥ uͥ maiora sic p̃sto st̃. ut minora
ñ desint: sic etiã differentias animar̃ cogi¬
tes. in qͥb hoc qͦq inuenies ut miseriã quã
doles ad id qͦ uale cognoscas. ut uniu̾sitatis
ꝑfectioni nec illȩ desint animȩ quȩ mise¬
re fieri debuert̃ ꝙ peccatrices eẽ uoluert̃.

Expanded text:
coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cogitur. uelut sidicat ñ eẽt luna. cũ etiã
lucerne claritatẽ longe inferiorẽ. in suo tñ
ganere pulchrã. ⁊ terrenis tenebris accõ
modã. atq aptã nocturnis usib. atq in hi
omĩb ꝓ suo modło utiq laudabilẽ. aut fate¬
atur. aut stultissime ł contentiose neget.
si drẽt lucerna ñ eẽt. derioendũ se eẽ sentiret:
Io siñ dic̃ luna ñ eẽt. s qualẽ solẽ uidet talẽ
dicit lunã eẽ debuisse: ñ intelligit nichil ali¬
ud se drẽ quã ñ eẽt luna. s eẽnt soles duo.
In qͥ duplicit᷑ errat. Qd̾ rer̃ ꝑfectioni ⁊ adde ali¬
qͥo cupit. cũ desid̾at alter̃ solẽ: ⁊ minuere
cũ lunã uult detrahi. Hic fortasse dicat. idõ
nichil se de luna conqueri: qr splendor eiꝰ ita
minor est ut miser non sit. de animar̃ aũ
ñ obscuritate s miseria se dołe: so̾dulo co¬
gitet ita lune splendorẽ ñ eẽ miser̃. ut nec
splendor solis sit beatꝰ. Quanuis enĩ corpora

Expanded text:
si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ Seruꝰ tam̃ in tali peccato decectꝰ. ut
mundandȩ cloace dignꝰ habeat᷑: ornat eã
do serui ⁊ mundatio cloacȩ. iã coniunctũ
⁊ redactũ in quandã sui gen̾is unitatẽ. ita dis¬
positȩ domui coaptat᷑ atq subtexit᷑: ut eiꝰ
uniu̾sitati ordinatissimo decore conueniat.
Qͥtam̃ seruꝰ si peccare noluisset: ñ defuisset
domesticȩ disciplinȩ alia ꝓuisio. qua neces¬
saria mundarent᷑. Qd itaq tã infimũ in reb
quã corpꝰ omẽ terrenũ: Hanc tam̃ corrupti¬
bilẽ carnẽ etiã peccatͥx anima sic ornat:

Expanded text:
domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam do servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibil
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ molestiis ad totã cupiditatẽ mortis im¬
pellit᷑. ⁊ oecernit atq arripit mortẽ. iopi¬
nione habet errorẽ omimode defectiorus in
sensu au naturale desidiũ qͥetis. Io aũ qͥetũ
est ñ est nichil. immo etiã magis est quã io
qd̃ inqͥetũ est. Inqͥetudo enĩ uariat affecti¬

Expanded text:
tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis imtamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inq
Abbreviated transcription (Latin):
Posse aũ fieri ut alis sit in opinione alio st
in sensu. ł ex hoc cognosce̾ facile ẽ. qd płm.¬
q alid̃ faciendũ eẽ credimꝰ. ⁊ alio face̾ dele.¬
ctat. & aliquando ueracior est sensꝰ quã opi¬
nio. si illa de errore. ille de natura ẽ. Uelut :
eger płmq aqͣ frigida conducibilr̃ deiectat᷑
quã tam̃ credit si bid̾it eẽ nociturã. Aliqͣndo
ueracior opinio quã sensꝰ si credat arti medi¬
cine obeẽ frigioã cũ reuera obexit. ⁊ tam̃ bi¬
bere delectet. Aliqͣndo utr̃q in ueritate est.
c̃ id qd̃ ꝓdest ñ solũ ita credit᷑ s etiã libet. Ali¬
quando utr̃q in errore. cũ id qd̾ nocet. : ꝓ des
creoit᷑. ⁊ lib̾e ñ desinit. Solet ais ⁊ recta opinu
prauã corrig̾e consuetudinẽ. ⁊ praua opituo
rectã deprauare naturã. Tanta uis est in
dominatu ⁊ pͥncipatu rationis. Cñ gͦ dͥsq
credens qd post mortẽ ñ erit. intolerabilib

Expanded text:
Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
io uelle debiusti. ueracior q sensꝰ est qͥ id ñ
uis quã opinatio ꝑ quã te id uelle debuisse
Narbitraris. Deinde qd qdsq recte elłgit appe¬
tendũ. cũ ad id ꝑuenerit. neceẽ ẽ melior fiat.
Melior aũ esse ñ pot̾it qͥ iserit. Nemo gͦ recte
pot̃ elig̾e ut ñ sit. Neq enĩ moui nos opor-¬
tet eoꝵ indicio qͥ urgente miseria sese int̾e¬
didert̃. multo minꝰ falsa electio nchil eligẽ¬
tiuĩ cõmouebit. qͦmͦ enĩ sequar eligentẽ.
a qͦ si querã qͥd eligat. respondit nicha:
Nam qͥ eligit ñ eẽ. ꝓfecto se nichil elig̾e. eti¬
am si hoc nolit respond̾e conuincit᷑. Ueru¬
tam̃ ut de hac tota re si poto dicã qd sentio
nemo mͥ uidet᷑ cũ se ipsũ necat aut qͥlibet
mͦ emori cupit hab̾e in sensu qd post mor-¬
tẽ ñ sit futurꝰ. tamecsi aliquantũ hoc in o-¬
n pmione habeat. Ham opmio aut in errore
aut in ueritate raciocinantis est ł creo entis
Sensꝰ au aut consuecudine aut natura ualet

Expanded text:
id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ampliꝰ eẽ amaueris: tanto ampliꝰ uitã
ȩternã desiderabis. teq formari exoptabis
ut affectiones tuȩ ñ sinit temporales. oe tem¬
poraliũ rer̃ amorib inustȩ ⁊ imp̃ssȩ. quȩ
tẽporalia ⁊ antequã sint ñ st̃: ⁊ cũ st̃ fugi¬

Expanded text:
enim amplius esse amaveris, tanto amplius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, ut affectiones tuae non sint temporales, de temporalium rerum amoribus inustae et impressae: quae temporalia