comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum deltȩ littere sicut ꝑitissimi tra¬
dunt utiq componit᷑. & ꝑdigitos pin¬
dari uariis uocib tinnitilisq actib
indiuersoᷤ modos concitatur. sitha¬
ra autem dequa sermo ẽ. eccłie spi¬
ritaliter tipum habet: quȩ cum
formam habens inmodum delte litte¬
re. fidem sc̃e trinitatis significat᷑: & ꝑ
manus apłici ordinis qui predicator
illius ẽ. indiuersos modulos ueteris
& noui testamenti. aliter inlittera.
aliter insensu figuraliter concitatur.
Psalteriũ ẽ quod hebraice nablum.
grece autem psalterium. latine au¬
tem laudatorium dicitur: dequo in
quinquagesimo & quarto psalmo scri¬
bitur. exurge psalterium & cithara
qđ in modum cithare. sed qd in mo¬
dum clipei qͣdrati conformetur
cum cordis .x. sicut scriptum ẽ. in psal¬
terio decemcordarum psallam tibi. S
hinc inde corde eius contrite sunt:
ut resurgentem ab inferis ad celorũ
regna ꝑ indicium manum concitan¬

Expanded text:
dum deltae litterae sicut peritissimi tradum deltae litterae sicut peritissimi tradunt utique componitur, et per digitos Pindari variis vocibus tinnulisque ac tibidis in diversos modos concitatur. Cithara autem, de qua sermo est, Ecclesiae spiritualiter typum habet. Quae cum formam habens in modum deltae litterae fidem sanctae Trinitatis significat: et per manus apostolici ordinis, qui praedicator illius est, in diversos modulos Veteris et Novi Testamenti aliter in littera, aliter in sensu figurate concitatur. Psalterium, quod Hebraice Nablum, Graece autem Psalterium, Latine autem Laudatorium dicitur, de quo in quinquagesimo quarto psalmo dicit: Exsurge, psalterium et cithara; non quod in modum citharae, sed quod in modum clypei quadrati conformetur cum chordis decem, sicut scriptum est; In psalterio decem chordarum psallam tibi . Sed hinc inde chordae ejus contritae sunt: ut resurgentem ab inferis ad coelorum regna per indicium manus concitan
Abbreviated transcription (Latin):
lum ereum duccile. quadratum. la-¬
tissimumq in modum corone: cum
fistula erea ferroq commixto qđ in
ligno alto spetiosoq formato. suꝑi¬
ore capite constringitur. In hoc quoq
ꝑsingula latera duodecim bumbo¬
la aerea cum duodecim fistulis in
medio positis. in catenis fixis depen¬
dent ita. ut tria bumbola uno in la¬
tere ꝑcirruitũundiq figuntur. ut
concitato primo bumbolo. & concita¬
tis duodecim bumbolorum fistulis
minedio positis. clamorem magnũ
fragoremq nimium supra modũ
simul ꝓferunt. ħ umbolum itaq cũ
fistulis. id ÷ c̃ doctor in medio eccłie ex̃
inligno alto. idẽ inxp̃o. quia sapien¬
tib lignum uite cõparatu: in cathe¬
na id est infide: & nonse uingit terre.
idẽ. oꝑib carnalib. Nuodecim bum¬
id est cum diuinis eloquus. Cithara
dequa inquadragesimo scdo psalmo
scͥptum ẽ. confitebor tibi incithara.
ds̃ dg̃ metis. ꝓprie consuettidinis ap̃

Expanded text:
lum aereum ductile quadratum, lalum aereum ductile quadratum, latissimumque, in modum coronae cum fistulo aereo ferreoque commisto, quod in ligno alto speciosoque formato superiore capite constringitur. In hoc quoque per singula latera duodecim bumbula aerea duodecim fistulis in medio positis in catenis dependent; ita tria bumbula uno bilatere per circuitum utique finguntur: et concitato primo bumbulo, et concitatis duodecim bumbulorum fistulis in medio positis, clamorem magnum fragoremque nimium supra modum simul proferunt. Bumbulum itaque cum fistulis, id est, doctor in medio Ecclesiae ein ligno alto, id est, in Christo, qui a sapientibus ligno vitae comparatur: in catena, id est, in fide, et non se jungit terrae, id est, operibus carnalibus. Duodecim Aid est, cum divinis eloquiis. Cithara, de qua in quadragesimo secundo Psalmo scriptum est: Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus: propriae consuetudinis apud
Abbreviated transcription (Latin):
organi. Tuba itaq dequa indaniele
scriptum ẽ. cum audieritis uoce tu¬
be. fistule. cithare & reliqua. diuer¬
sis figuris ac formis efficitur.
Aliter est enim tube congregationis
populi aliter conductionis. aliter
uictorie. aliter ꝑseq̃ndi inimicos.
aliter conclusionis ciuitatum: & re-¬
liqua. Tuba autem consuetudinis
apud rerum ꝑitissimos hoc mͦ in¬
delligitur: trib fistulis aereis inca-¬
pite angusto inspiratur. incapite
uoluto ꝑ quattuor uoci ductas aere¬
as. quia ꝑ aereum fundamentum
quaternas uoces ꝓducunt. Mugitũ
nimium uehementissimumq ꝓ¬
fert. ita euangłium terna confessio¬
ne trium ꝑsonarum sc̃e trinitatis in
capite angusto. hoc est innatiuitate
xp̃i dediuinitate inspiratur. & per
quatuor uoci ductas aereas. id est qua¬
tuor euangelistas & ꝑaereum fun¬
cdamentum. stabilitatem scilicet
fidei & oꝑum. intoto orbe uocem ni¬
mio clamore quasi inmodum tu¬
be congregationis emitit. De fistu¬
la autem refertur ita qđ sit bumbo¬

Expanded text:
I. Tuba itaque, de qua in Daniele scriptum est: Cum audieritis vocem tubae, fistulae, citharae , et reliqua, diversis figuris ac formis efficitur. Aliter enim est tuba congregationis populi, aliter conductionis, aliter victoriae, aliter persequendi inimicos, aliter concussionis civitatum: et reliqua. Tuba autem consuetudinis apud rerum peritissimos hoc modo intelligitur: tribus fistulis aereis in capite angusto inspiratur. In capite per quatuor vociductus aereos, qui per aereum fundamentum quaternas voces producunt, mugitum nimium vehementissimumque profert. Ita Evangelium terna confessione trium personarum sanctae Trinitatis in capite angusto, id est, in nativitate Christi, divinitate insper quatuor Evangelistas, per aereum fundamentum, stabilitatem scilicet fidei et operum in toto orbe vocem nimio clamore quasi in modum tubae congregationis emittit. De fistula autem refertur ita, quod sit bumbu
Abbreviated transcription (Latin):
mium in modũ tonitrui emitat sic̃ scͥptũ
to orbe t̾rarũ: siẽ scͥptũ ÷ Uox tomtrui tui
in rota. Nam per mille passus.id est
ꝑfectum numerum decem uerborũ
legis. impletur sonus eius. insalicib.
id est ꝑ laborem unius cuiuisq doc¬
toris. & ꝑmores labiorum euis: euan¬
gelium predicatur. Item organum.
homo suie corpus dm̃cum: ut in psal¬
terio. laudate eum incordis & organo.
& in aliam partem de uana impioꝵ

Expanded text:
us to orbe terrarum, sicut scriptum est: Vox tonitrui tui in rota . Nam per mille passus, id est, per perfectum numerum decem verborum legis impletur sonus ejus. In salicibus, id est, per laborem unius cujusque doctoris et per motum labiorum ejus Evangelium praedicatur. Item organum homo sive corpus Dominicum, ut in psalmo: Laudate eum in chordis et organo . Et in aliam partem de vana imp
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate. quȩ ibi est sita. Borson ꝓmunct̾o¬
rium numidiȩ. uocatum ita. qͦd ad aqui¬
lonem intendat: hoc ippone regium po¬
stea dictum: ꝓeo quod sit ȩquore inter
ruptum. Calpis hispaniȩ ꝓmonctoriũ.
ꝓmueꝰ toria enim que in insularum
summitatibus consistunt. & eis contra
fluctus maris munimen prestant.
possunt iuxta allegoriam doctores scõs
figurare: qui p̃sunt eccłiis dei. &e eo
contra ꝑsecutionum fluctus roborant.
atq confortant: ne ꝓcella tempestatũ
atq alluuione undarum obruantur.
IDe montib.

Expanded text:
civitate, quae ibi est sita. Borion promuntocivitate, quae ibi est sita. Borion promuntorium Numidiae, vocatum ita quod Aquilonem intendat. Hoc Hipponem Regium postea dictum, pro eo quod sit ruptum. Calpe Hispaniae promontorium. Promontoria enim, quae in insularum summitatibus consistunt, et eis contra fluctus maris munimen praestant, possunt juxta allegoriam doctores sanctos figurare, qui praesunt Ecclesiis Dei, et eos in persecutionum fluctibus roborant atque confortant, ne procella tempestatum atque alluvione undarum obruantur. De montib
Abbreviated transcription (Latin):
est insulis ut ꝓmineant. inde
&e loca earum ꝓmunctoria di¬
cuntur: sic salustius desardinia. Inorien-¬
tem quam octidentem latior ꝓminet.
Sigeum ꝓmuntorũ asie. ubi ellespontus
aꝑtius dilatatur. Dictum autẽ sigeum.
ꝓpt̃ herculis taciturnitatem: quia ꝓhibi¬
tus hospicio alaomedonte troranorum
rege. simulauit abscessum: &e inde contͣ
troiam cum silentio uenit. quod dicitur
sige. Maleum ꝓmunctoriũ grecie. quod
intrat in mare: & ꝑmilia quinquaginta
ꝓtenditur: ubi unda ita seua est. ut ꝑ se¬
qui nauigantes uideatur. Hoc autem ꝓ¬
munc̃t̾ortũ amaleo rege argiuorum no-¬
men accepit. Pelorum ꝓmunct̾ortũ siciliȩ
respiciens aquilonem: scdm salustium
dictum agub̃natore hannibalis. illic se¬
austrum sicilie austrum spectans. ab ae¬
ris crassitudine dictum: nam ũ curc̃ est
pingiuis &r crassus. Austro enim ꝑflatur.
liliũ ꝓmunctornum sicilie. solis occasũ
intendens. uocatum ab eiusdem nominis

Expanded text:
est insulis, ut promineant inde et loca earum promontoria dicuntur. Sic Sallustius de Sardinia: « In orientem quam occidentem latior prominet. » Sigaeum promontorium Asiae, ubi Hellespontus apertius dilatatur. Dictum autem Sigaeum propter Herculis taciturnitatem: quia prohibitus hospitio a Laomedonte, Trojanorum rege, simulavit abscessum, et inde contra Trojam cum silentio venit, quod dicitur sige. Maleum, promontorium Graeciae, quod intrat in mare, et per millia quinquaginta protenditur, ubi unda ita saeva est, ut persequi navigantes videatur. Hoc autem promontorium a Maleo rege Argivorum nomen accepit. Pelorum, promontorium Siciliae, respiciens aquilonem, secundum Sallustium dictum a gubum Siciliae Austrum spectans, ab aeris crassitudine dictum, nam παχὺς est pinguis et crassus: Austro enim perflatur. Lilybaeum promuntorium Siciliae, solis occasum intendens, vocatum ab eiusdem nominis
Abbreviated transcription (Latin):
tus candidum caput habet quȩ simi¬
litudo ut arbitror. hic iuste dat᷑ ȩccłȩ:
qͣndo omnia merita scõrum tanqͣm
cani capitis purissima luce fulgebt̃.
nec in cassum addidit mea: qͦd senectꝰ
humana morb̃ grauissimis sauciata.
tendit ad finem: querelis oneros a. co¬
lore deformis. At contͣ senectꝰ eccłiȩ
ad uitam ducit ꝑpetuam. ad beatitu¬
dinem mirabilem. adpulchritudinẽ
singłarem:ut luceant siẽ angłi dei.
Hec de sexu hominum ce gradibus eta¬
tum nc̃ dicta sufficiant: iam de gene¬
rationum serie dicenda sunt aliqua.
De generationis ꝓsapia.ii

Expanded text:
tus candidum caput habet. Quae simitus candidum caput habet. Quae similitudo ut arbitror hic juste datur Ecclesiae: quoniam omnia merita sanctorum tanquam cani capitis purissima luce fulgebunt. Nec incassum addidit, mea: quia senectus humana morbis gravissimis sauciata tendit ad finem, querelis onerosa, colore deformis est. At contra senectus Ecclesiae ad vitam ducit perpetuam, ad beatitudinem mirabilem, ad pulchritudinem singularem, ut luceant, sicut angeli Dei. Haec de sexu hominum et gradibus aetatum nunc dicta sufficiant. Jam de generationis serie dicenda sunt aliqua. De generationis prosapia.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumꝙ iam senex ẽẽt: deprauatum ẽ
cor eiꝰ. Senect̾us autem multa secum
&e bona affert & mala. Bona: qͦd nos
a potentissimis dominis liberat:
uoluptatib imponit modum. libroi¬
nis frangit impetꝰ: auget sapientiam:
dat maturiora consilia. Mala aut̃. qͥd
senium miserrimum ẽ debilitate et
odio: subeunt enim morb. tristisq se¬
nectus nam duo sunt. qͥb minuunt᷑
corporis uires. senect ⁊ morbꝰ. Senectus¬
Nam ꝓpħa dñm p̃catur in psalt̾io:
ita dicens. Ne ꝓieiasme in tempore
senectutis. Supplicat ne tempore seneetu¬
tissuȩ ꝓiciat᷑ a dño: quando fessa fit uir¬
tus corporis ⁊ plꝰ indiget adiuuari.s
hanc senectutem ñ solum etatem fini¬
tam debemꝰ accipe: s etiam cum tͥbula¬
tionib crebͥs atq martyriis robur a¬
nimȩ conseneseit. Candorem autem
uirtutum significat illud: ubi scͥptũ
est. Senectꝰ mea in miscđia ub̃i. Senecꝰ¬

Expanded text:
Cunque jam senex esset, depravatum est Cunque jam senex esset, depravatum est cor ejus . Senectus autem multa secum et bona affert et mala. Bona, quia nos a potentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate et odio. Subeunt enim morbi, tristisque senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Senectusta Dominum precatur in Psalterio, ita dicens: Ne projicias me in tempore senectutis . Supplicat, ne tempore senectutis suae projiciatur a Domino: quando fessa fit virtus corporis, plus indiget adjuvari. Sed hanc senectutem non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque martyriis robur animae consenescit. Candorem autem virtutum significat illud, ubi scriptum est: Senectus mea in misericordia uberi . Senec
Abbreviated transcription (Latin):
testis xp̃i passionum. Iioħs: senior inqͥt
autem qͥdam dictos putant a sensus di¬
minutione: eo quod iam ꝓuetustate de¬
sipiant. Nam physici dicunt stultos
ẽẽ homines frigidioris sanguinis. pru¬
dentes.calidi:unde &e senes in quib iam
friget.⁊ pueri in qͥb necdum calet. minꝰ
sapiunt. Inde est quod conuenit sibi
infantum ȩtas ce senum. Senes enim
ꝑnimiam ȩtatem delirant. pueri ꝑlas¬
ciuiam: ce infantes ignorant qͥd agañ.
Sener autem tantum mascłini generis ẽ.
sic̃ anꝰ feminini. Senex mystice qnͣdom
bonam partem accipit᷑ consummate
iusticiȩ significat hominem & probate
scientiȩ: ut est illud ingenesi. Mortuuᷤ
est abraham senex ae plenꝰ dierum. Ii
salomone.Cani sunt hominis sensus:
& ȩtas senectutis. uita inmacłata. Qnͣ
douͦ in alt̾am partem ponit᷑ significat
hebitudinem sensꝰ. & insipientiam er¬
roris: unde insalomone scͥptum est.

Expanded text:
testis Christi passionum . Et Joannes, Senior, inquit, testis Christi passionum . Et Joannes, Senior, inquit, autem quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod jam prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est, quod convenit sibi infantum aetas et senum. Senes enim per nimiam aetatem delirant, pueri per lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini. Senex mystice quando in bonam partem accipitur, consummatae justitiae significat hominem, et probatae scientiae: ut est illud in Genesi: Mortuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: Cani sunt hominis sensus, et aetas senectutis, vita immaculata . Quando vero in alteram partem ponitur, significat hebetudinem sensus, et insipientiam erroris. Unde in Salomone scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
chrȩ. Lampades oꝑa iusticiȩ: ut in euñ¬
gelio. Accipientes lamyades suas: ex¬
erunt obuiam sponso & sponsȩ. Ste¬
Lauda sterilis que non paris. Iin psal¬
mo. Qͥ habitare fac̃ sterilem in domo.
fẽmina uͦ a partib femoꝵ dict̾a: ubi sexꝰ
species a uiro distinguit᷑. Aiii greca
echimologia feminam ab ignea ui
dictam putant: quod uehementer
concupiscit: libidiniosiores enim ui¬
risfeminas ẽẽ tam in mulierib quam
in animalib: unde nimiꝰ amor apud
antiqͦs femineus uocabat᷑. fẽmina q̃n¬
in bonam partem accrpit᷑ significat mariã
matrem dñi. de qua ꝓpħa ait. femina cir¬
cumdabit uirum: aut humilitatem sub¬
iectorum. Quando audem in malam:
significat libidinem luxuriosorum. Seni¬
or est adhuc uiridior: unde in sexto libꝰ
ouidiꝰ ait senior int̾ iuuenemq senemq.
Senioris autem nom̃ aut dignitatem
magisterii. aut maturitatem consilii
sig̾cat: unde in epła sua dic̃ petrꝰ apłs.¬
Seniores qͥ in uob̃st̾ obsecro consenior⁊

Expanded text:
Lampades, opera justitiae, ut in Evangelio: Accipientes lampades suas exierunt obviam sponso et sponsae . SteLauda, sterilis, quae non paris . Et in psalmo: Qui habitare facit sterilem in domo . Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidiniosiores enim viris feminas esse, tam in hominibus, quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. Femina quin bonam partem accipitur, significat Mariam matrem Domini, de qua Propheta ait: Femina circumdabit virum ; aut humilitatem subjectorum. Quando autem in malam partem, significat libidinem luxuriosorum. Senior est adhuc viridior. Unde in sexto libro Ovidius ait: Senior inter juvenemque senemque. Senioris autem nomen aut dignitatem magisterii, aut maturitatem consilii significat. Unde in Epistola sua Petrus aposSeniores, qui in vobis sunt, obsecro consenior et
Abbreviated transcription (Latin):
filii hominis. quod caput eus & ca-¬
pilli erant candida tamquam lana
alba. ꝙ tamquam nix: & ocłis eiꝰ uelut
flãma ignis & pedes similes aun-¬
calco. sicut incamino ignis ardentis:
Ledesignitos nouissimi temporis eccłiam
dicit. que uehementib est eraminanda
& probanda pressuris: auricalcum quip¬
pe est aes multo igne & medicamine
perductũ ad aureum colorem: alia
translatio qudicit similes auricalco
libani. significat inuidea cunis libanꝰ
mons est eccłiam ẽẽ perseq̃ndam. ẽẽ.¬
precipue nouissime. Inscoria aritem
potest intelligi popłs uideorum uł re¬
probi omnes anaturali metallo peruici¬
um peccati reprobati ac proiecti in ꝓpħa
omnes isti conuersi sunt inscoriam ar¬

Expanded text:
Filii hominis: quod caput ejus et caFilii hominis: quod caput ejus et capilli erant candidi, tanquam lana alba et tanquam nix: et oculi ejus velut flamma ignis: et pedes ejus similes aurichalco sicut in camino ignis ardentes. Pedes ignitos novissimi temporis Ecclesiam dicit, quae vehementibus est examinanda et probanda pressuris. Aurichalcum quippe est aes multo igne et medicamine perductum ad aureum colorem. Alia translatio, quae dicit similes aurichalco Libani, significat in Judaea, cujus Libanus mons est, Ecclesiam esse persequendam praecipue novissimis diebus. In scoria autem potest intelligi populus Judaeorum, vel reprobi omnes a naturali metallo per vium peccati reprobati ac projecti. In propheta: Omnes isti conversi sunt in scoriam ar
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ significat. ut inꝓpħa omnis inqͥt
isti conuersi sunt inscoriam argenti in
medio fornacis: aes. stagnum. & plumbuͣ.
duricalcum dictum. quod & splendorẽ
auri & duritiam aeris possideatz est au¬
tem nomen compositum ex lingua la-¬
tina & greca: aes enim sermone greco¬
rum: calcoᷤᷤ uocatur: fit autem exaere
& igne multo. ac medicaminib perducit᷑¬
q add aureum colorem. Corinthsum est
commirtio omnium metallorum. qđ
casus primum miscuit corintko. cum¬
caperetur incensa. Nã dũ hanc ciuitatẽ
hannibal cȩpisset. õs statuas eneas ⁊ aureaᷤᷤ⁊
argenteas munũ rogum congessit. et
eas incendit. Ita ex hac cõnmxtione
fabri su stulerunt & fecerunt parabsi¬
des. Sic chorinthea nata sunt ex om̃ib
inunum: nec hoc. nec illud: unde usq
inhodiernum diem siue ex ipso. sue
ex imitatione eius. aes chorinteum.
uł chorinthea uasa dicuntur. Legit᷑
enim in apochalipsi de similitudine

Expanded text:
Dei significat, ut in propheta: Omnes, inquit, Dei significat, ut in propheta: Omnes, inquit, isti conversi sunt in scoriam argenti, in medio fornacis aes, stannum et plumbum . Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri, et duritiam aeris possideat: est autem nomen compositum ex lingua latina et graeca: aes enim sermone graecorum chalcos vocatur: fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corinthium est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintcaperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nin unum, nec hoc, nec illud. Unde et usque in hodiernum diem: sive ex ipso, sive ex imitatione ejus aes Corinthium vel Corinthia vasa dicuntur. Legitur enim in Apocalypsi de similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
serui predicando molescere: secl incelesti
fortituline permanentes. uerbis salu¬
tarib emissis: tanquam sagitas eminuᷤ
iaculatas. deuotorum hominum corda
compungunt. Item aes sunt scripture
diuine: unde inisaia pro aere inquit
asferam aurum. & pro ferro afferam ar¬
gentum. & pro lignis aes. & indeutero¬
nomio pro terra repromissionis que
est eccłia. et cuiꝰ lapides ferrũst̾.⁊ de cuiꝰ
montibꝰ .i. doctoribꝰ eris metalla fodiun¬
tur. des penitentie est fortitu¬
do. uł sonus predicationis: ut in exo¬
do omnis inquit qui percipit corde af¬
ferat dño aurũ ce argentũ ⁊ eram̃tũ. Itẽ
es fortitudinem eccłie in longanimi¬
tate penitentie significat. unde est il¬
liro iniob. lapis solutꝰ calore. inaes
uertitur. Item deantixp̃o in eodem li¬
bro legitur. reputabit ferrum ut pa¬
leas. & aes ut lignum putridum: in
quo denotatur eius pertinatie rigor
Rursũ es murmuratores inflagelis

Expanded text:
Dei praedicando mollescere: sed in coelesti Dei praedicando mollescere: sed in coelesti fortitudine permanentes, verbis salutaribus emissis, tanquam sagittis eminus jaculatis, devotorum hominum corda compungunt. Item aes sunt Scripturae divinae: unde in Isaia: Pro aere, inquit, afferam aurum, et pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes ; et in Deuteronomio propter terram repromissionis, quae est Ecclesia, ait: Cujus lapides ferrum sunt, et de cujus montibus, id est, doctoribus, aeris metalla fodiuntur . Aes poenitentiae est fortitudo vel sonus praedicationis, ut in Exodo: Omnis, inquit, qui percipit corde, offerat Domino aurum et argentum et aeramentum . Item aes fortitudinem Ecclesiae in longanimitate patientiae significat: unde est illud in Job: Lapis solutus calore in aes vertitur . Item de Antichristo in eodem libro legitur: Reputavit ferrum ut paleas, et aes in lignum putridum . In quo denotatur ejus pertinaciae rigor. Rursum aes murmuratores in flagellis
Abbreviated transcription (Latin):
Es asplendore
aeris uocatum. sicut aurum & ar¬
gentum. apud antiquos autem prior ae¬
ris quam ferri cognitus usus: aere
quippe primi ꝓscidebant terram: ae¬
re certamina belligerebant: eratq mp̃
tio magis aes: aurum uero & argentum
ꝓpt̾ inutilitatem reiciebantur: nunc
cessit honore: Sic uoluenda etas cõms¬
tat tempora rerum: & quod fuit mpre¬
tio: fit nullo deniq honore. Usus aeris pꝰ¬
ea transiit.ĩ simulachriꝰ inuasis. inedi¬
ficiorum structuris: maxime & ad per¬
petuitatem monimentorum: & iam pu
blice ineis constitutiones scripte sunt.
Inaere autem. uł uanitas. uł inanitas
fidei expͥmitur: ut est illud apłi factꝰ
sum uelut a es sonans. aut cimbalum
tinniens. Item aliam significationem
habet millo psalmiste posuisti inqͥt
ut arcum aereum brachia mea. Hicgͦ
ꝓpħ̾a demonstrat. qualiter contra di¬
abolum oportet dimicari. Brachia uͦ
rium sue uoluntatis oꝑatus est: hiscõ¬
ꝑat aereum arcum:quia nescuint dĩ

Expanded text:
es ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem reiciebantur. Nunc cessit honorem: sic volvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpeblicae in eis constitutiones scriptae sunt. In aere autem vanitas, vel inanitas fidei exprimitur: ut est illud in Apostolo: Factus sum velut aes sonans, cymbalum tinniens . Item aliam significationem habet in illo Psalmistae: Posuisti, inquit, ut arcum aereum, brachia mea . Hic ergo propheta demonstrat qualiter contra diabolum oportet dimicari. Brachia verrium suae voluntatis operatus est. His comparat aereum arcum, quia nesciunt servi
Abbreviated transcription (Latin):
te meȩ. Terra ipse homo: ut in euangłio.
aliud cecidit int̾ram bonam. Item in ge¬
nesi arida t̾ra noĩat᷑: ut ẽ illo. Iuocauit
aridã terram: popłm scilicet. fontẽ fidei
sicientem. & bonorum oꝑum germen
ꝓferentẽ. Terra uero inmalũ posita est:
ubi corruptionem humane nat᷑e uł pec¬
catores ⁊ ꝑditos hoĩes sigcat. Corrup¬
tionem autẽ nature. illa dñi sententia de¬
monstrat: qua ad hominẽ peccantem ait:
t̾ra es: & int̾ram ibis. Peccatores quoq t̾re
nomine ibi notant᷑: ubi dñs adserpentẽ
ait: t̾ram comedes cunctis dieb. hoc est
peccatores. insortem tuam &e ꝑditionem
trahes: ce eoꝵ iniquitatib pasceris. Si¬
militer ce illud quod alibi legitur: rece
ꝑapostasiam ate auertent᷑. int̾ peccato¬
res connumerabunt᷑. Terra carnalis po¬
tentia: ut in ꝑccłastico: quid suꝑbit t̾ra
ce cinis: lerra deserta. popłs iudȩorum.
siue om̃s peccatores: ut in hieremia: t̾ra

Expanded text:
tae meae . Terra homo ipse, ut in Evangelio: tae meae . Terra homo ipse, ut in Evangelio: Aliud cecidit in terram bonam . Item in Genesi, arida, terra nominatur, ut est illud: Et vocavit aridam terram , populum scilicet fontem fidei sitientem, et bonorum operum germen proferentem. Terra vero in malum posita est, ubi corruptionem humanae naturae, vel peccatores, vel perditos homines significat. Corruptionem autem naturae illa Domini sententia demonstrat, qua ad hominem peccantem ait: Terra es, et in terram ibis . Peccatores quoque terrae nomine ibi notantur, ubi Dominus ad serpentem ait: Terram comedes cunctis diebus , hoc est, peccatores in sortem tuam et perditionem trahes, et eorum iniquitatibus pasceris. Similiter et illud, quod alibi legitur: Recedper apostasiam a te avertentur, inter peccatores connumerabuntur. Terra, carnalis potentia, ut in Ecclesiastico: Quid superbit terra et cinis? . Terra deserta populus Judaeorum, sive omnes peccatores, ut in Jeremia: Terra
Abbreviated transcription (Latin):
&e inmalo poni sepe nouerimus: hic tam̃
ȩccłiam debemus ad uertere: quȩ dño
specialiter puram̃te famulatur. Nam
licet om̃ia abipso sint condita: tamen¬
illud ipsius esse ꝓprie dicimus. quod
eum ueneratur auctorem: ce uleo ȩccłia
non immerito fructifera bonoꝵ terra
suscipitur: quia mitrit ce continet po¬
płm. Sequitur. &e plenitudo eius: idest
multitudo scã qua repletur eccł̃ia. Sed
ne t̾ram quam suꝑus dixit. angustam
putares aliquam fortasse regionem:
nunc dicit. orbis terrarum. hoc est uniuer¬
salem eccłiam. quȩ tocius mundi ambito
continet᷑. Intende uero qđ dicit qui habi¬
tant inea: idẽ. non qui ueniunt &e recełt:
sed qui fixa mentis stabilitate ꝑdurant.
Habitare enim. manere dicimus: quod er¬
rantium ñ est: quod mutabilitati non
conuenit: sed ille solus eccłiam habitat.
qui usq adobitum suũ infide rectissima
ꝑseuerat: sic̃ ee alius psalmus dicit: lit
inhabitem indomo dñi. om̃ib dieb u-¬

Expanded text:
ac si in malo poni saepe noverimus, hic tamen Ecclesiam debemus advertere, quae Domino specialiter pura mente famulatur. Nam licet omillud ipsius esse proprie dicimus, quod eum veneratur auctorem: et ideo Ecclesia non immerito fructifera bonorum terra suscipitur, quia nutrit et continet populum. Sequitur: Et plenitudo ejus , id est, multitudo sancta, qua repletur Ecclesia. Sed ne terram, quam superius dixit, angustam putares aliquando fortasse regionem, nunc dicit: orbis terrarum , hoc est, universalem Ecclesiam, quae totius mundi ambitu continetur. Intende vero, quod dicit: Qui habitant in ea, id est, non qui veniunt et recedunt: sed qui fixa mentis stabilitate perdurant. Habitare enim manere dicimus, quod errantium non est; quod mutabilitati non convenit; sed ille solus Ecclesiam inhabitat, qui usque ad obitum suum in fide rectissima perseverat, sicut et alius psalmus dicit: Ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vi
Abbreviated transcription (Latin):
erra est inmedia mun-¬
di regione posita. om̃i¬
bus partibus celi. in
modum centri. ȩqua¬
li interuallo consisteis:
que singulari numero totum orbem si¬
gnificat: plurali uero singłas partes: cuiꝰ
nomina diuersa dat ratio. Nam t̾ra dicta
asuperiore parte quȩ teritur bumꝰ ab infe¬
riore. uł humula terra: ut sub mari tellus
autem: quia fructus eius tolluus. Nec
&r ops dicta: eo qd opem fert frugib: ea¬
dem ce arua abarando &e colendo uocata.
Propriȩ autem t̾ra ad distictionẽ aquȩ ari-
sit. hoc aquarum a ffinitate sortitur: cuiꝰ
motum alii dicunt uentum esse inconca¬
uis eius: qui motus eam mouet. Salustiꝰdic̃.
montes tumuliq sedere. Alii aquam di¬
cunt generalem int̾ris moueri. ce eas simł
concutere sic̃ uas: ut dicit lucrecius. Alii
latentes rume suꝑ posita cuncta concuti¬
unt. Terrȩ qͦ hiatus aut motu aquȩ
in ferioris fit: aut crebris tomtrus: aut
deconcauis terrȩ erumpentibus. uentis.

Expanded text:
erra est in media mundi regione posita, omnibus partibus coeli in modum centri aequali intervallo consistens: quae singulari numero totum orbem signinomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem aquae aridasit, hoc aquarum affinitate sortitur. Cuius motum alii dicunt ventum esse in concavis eius, qui motus eam movet. SallustiusHistmontes tumulique sedere.' Alii aquam dicunt genetalem in terris moveri, et eas simul concutere, sicut vas, ut dicit Lucretius6, 555.latentes ruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus ventis.
Abbreviated transcription (Latin):
orbem dimidiũ duȩ tenent. europa ce
affrica. Auum uero dimidiũ sola asia:
sed ideo iste duȩ partes facte sunt: quia
inter utrasq aboceano mare magnũ in¬
greditur. quod eas int̾secat. Q ꝓpter su n
duas partes orientis &e occidentis. orbem
diuidas: asia erit ⁊̃ una: in alt̾a uero
europa. &e affrica: Iste tres partes. totum
humanum genus cũ insulis quȩ his ad¬
iacent continent. Et bene tribus partibꝰ
distinctus est orbis. qui sancte trinita¬
tis fide imbuendus erat: & euangłioo do¬
cumento instruendus. Unde legitur in
parabola saluatoris. quod mulier accep-¬
tum fertnentum abscondit infarinae sa-¬
tis tribus. donec ferm̃taret᷑ totum: idẽ.
scã eccłia humano generi. quod ex tribꝰ
filiis noe seminatũ in mnundo fuit. fer¬
mentum euangłice doctrinȩ incordibꝰ
fidelium abscondit: donec natiuũ sa-¬
porem totum ꝑrectam fidem. &e scien-¬
tiam spiritalem conũtẽt incultum ce
serui qum dei.

Expanded text:
orbem dimidium duae tenent, Europa et orbem dimidium duae tenent, Europa et Africa: alium vero dimidium sola Asia. Sed istae duae ideo partes factae sunt, quia inter utrasque ab Oceano mare Magnum ingreditur, quod eas intersecat. Quapropter si in duas partes Orientis et Occidentis orbem dividas, Asia erit in una, in altera Europa et Africa. Istae tres partes totum humanum genus cum insulis, quae his adjacent, continent. Et bene tribus partibus distinctus est orbis, qui sanctae Trinitatis fide imbuendus erat, et Evangelico documento instruendus. Unde legitur in parabola Salvatoris , quod mulier acceptum fermentum abscondit in farinae satis tribus, donec fermentaretur totum, id est, sancta Ecclesia humano generi, quod ex tribus filiis Noe seminatum fuit in mundo, fermentum Evangelicae doctrinae in cordibus fidelium abscondit, donec nativum saporem totum per rectam fidem et scientiam spiritalem converteret in cultum et servitium Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
dines. qua tuor anguli quadrati signifi-¬
cant: qui int̾ra prȩdictũ t̾rȩ circłm conti¬
nent᷑. Nam si aborientis cardine. in au-¬
strum. &r inaqullonem singłas rectas li¬
neas ducas: similiter quoq oe si ab occiden¬
tis cardine. ad predictos cardines. idẽ. ad
austrum ce aquilonẽ. singłas rectas line¬
as tendas: facis quadratam t̾ram. intra
orbem p̃dictum. Sed quomͦ quadratus
iste demonstratiuꝰ: intra circulum scribi
de Reat: euclides inquarto libro elem̃to-¬
rum ȩuidenter insinuat: qua ꝓpter re-¬
ctȩ scriptura scã faciem t̾rȩ ce orbẽ uocat:
&e qua tuor eãdem dicit cardinib con¬
una pars asia: altera europa: tercia affri¬
ca nuncupat᷑: quas tres partes orbis. ue¬
teres non equaliter diuiserunt. Nam a¬
sia ameridie ꝑorientem usq septemtri-¬
onẽ ꝑuenit: europa uero aseptemtrione
usq adoccidentem: atq affrica abocci-¬
dente usq admeridiem. Unde eiudent̃

Expanded text:
dines quatuor angulos quadrati signifidines quatuor angulos quadrati significant, qui intra praedictum terrae circulum continetur. Nam si ab orientis cardine in austrum et in aquilonem singulas rectas lineas ducas, similiter quoque et si ab occidentis cardine ad praedictos cardines, id est austrum et aquilonem, singulas rectas lineas tendas, facis quadratum terrae intra orbem praedictum. Sed quomodo quadratus iste demonstrandus intra circulum scribi debeat, Euclides in quarto libro Elementorum evidenter insinuat. Quapropter recte Scriptura sancta faciem terrae, et orbem vocat, et quatuor eam dicit cardinibus conuna pars Asia, altera Europa, tertia Africa nuncupatur: quas tres partes orbis veteres non aequaliter diviserunt. Nam Asia a meridie per Orientem usque Septentrionem pervenit: Europa vero a Septentrione usque Occidentem: atque Africa ab Occidente usque ad Meridiem. Unde evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
ce qui deuoti exgentib aduenerunt. Requi¬
rendum est sane. quod ce hic orbem t̾rarum
dicat. & in alio psalmo ponat. illuxerunt
fulga eiꝰ orbi terre: ce inaliis plurimis locis.
ipso seemate. t̾ram phibebat esse conclusã.
Iterumq centesimus sextus psalmus qua¬
tuor cardinib terre spacia comprehendit
dicens. Asolis ortu. & occasu: ab aquilone.
& mari. Cuius rei euidentissimũ quoque
euangłii extat exemplum ubi dicit. Emittet
angłos suos cum tuba. &e uoce magna: ce con¬
gregabit a quatuor anguliᷤᷤ t̾re. Unde me-¬
rito estimo ꝑquirendum. quemadmodũ
t̾re possit ce qͣdratio ẽẽ. ⁊ circulus possit cõ¬
uenire: dũ scemata ipsa sicut geometͥci¬
dicunt. uideantur esse diuersa. formam
terre ideo scriptura orbem uocat. eo qđ
respicientibus extremitate eius. circulꝰ
semꝑ appareat: quem circłm. greci oriron¬
ta uocant. Quatuor autem cardinibus
eam formari dicit: quia qua tuor car¬

Expanded text:
et qui devoti ex gentibus advenerunt. Requiet qui devoti ex gentibus advenerunt. Requirendum est sane, quod et hic orbem terrarum dicat, et in Psalmo ponat: illuxerunt fulgura ejus orbi terrae , et in aliis plurimis locis ipso schemate terram perhibeat esse conclusam; iterumque centesimus sextus Psalmus quatuor cardinibus terrae spatia comprehendit, dicens: A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari ; cujus rei evidentissimum quoque Evangelii exstat exemplum, ubi dicit: Emittet angelos suos cum tuba et voce magna, et congregabit a quatuor angulis terrae . Unde merito aestimo perquirendum, quemadmodum terrae possit et quadratio et circulus convenire, dum schemata ipsa sicut geometricidicunt judicantur esse diversa. Formam terrae ideo Scriptura orbem vocat, eo quod respicientibus extremitatem ejus circulus semper apparet, quem circulum Graeci horizonta vocant. Quatuor autem cardinibus eam formari dicit; quia quatuor car
Abbreviated transcription (Latin):
ti: puluis panis eius: exͦ alibrnon sicim¬
pii non sic: sed tamquam puluis. Lutum.
medicine celestis glutinum: ut in euagłio:
lutum fecit & liniuit ocłos meos. Aliter lu¬
tum. peccatorum glutinũ: ut in psalmo: eri¬
pe me deluto: ut non inheream. Lutum. ad¬
ulatio deceptoris. siue hereticorum falsa de-¬
linitio: ut in hiechiel: ipsi edificabant pa-¬
rientem: illi autem liniebant eum luto. abs
Rbis arotunditate circuli dictus:
quia sicut rota est: unde breuis
&e iam rotella orbiculus appella¬
tur: undiq enim circumfluens oceanus. eiꝰ
incircuitu ambit fines. Significat gͦ aut
totum mundũ uxta historiam: aut iusta
allegoriam uniuersalem ȩccłiam: aut incon-¬
trariam partem impios. qui. qui frequenter
terre appellatione cdeclarant᷑. Dequib psal¬
mista ait iudicabit orbem t̾re iniusticia:¬
mino udicandi sunt: qui ꝑtinacia sua nul-¬
la remissione lib̾a ntur. Popłs autem signi-¬
ficat eos qui ex hebrers fidelis ꝓbati sunt:

Expanded text:
ti pulvis panis ejus . Et alibi: Non sic impii, non sic: sed tanquam pulvis . Lutum medicinae coelestis glutinum, ut in Evangelio: Lutum fecit, et linivit oculos meos . Aliter peccatorum glutinum, ut in Psalmo: Eripe me de luto, ut non inhaeream . Lutum adulatio deceptoris, sive haereticorum falsa delinitio, ut in Ezechiele: Ipsi aedificabant parietem: illi autem liniebant eum luto absqI. De orbe. Orbis a rotunditate circuli dictus, quia sicut rota est. Inde brevis etiam rotella orbiculus appellatur. Undique enim circumfluens Oceanus ejus in circuitu ambit fines. Significat ergo aut totum mundum juxta historiam, aut, juxta allegoriam, universalem Ecclesiam, aut in contrariam partem impios, qui frequenter terrae appellatione declarantur. De quibus Psalmista ait: Judicabit orbem terramino judicandi sunt, qui pertinacia sua nulla remissione liberantur. Populus autem significat eos, qui ex Hebraeis fideles probati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit mites: qm̃ ipsi possidebunt t̾ram.
Aliquando carnẽ dñi saluatoris significat:
ut est illud benedixisti dñe t̾ram tuam:
auertisti captiuitatẽ iacob. Iacob enim
patriarcha significat popłm fidelem: qͥ
liberatus est a captiuitate diaboli. ꝑ incar¬
nationẽ saluatoris. Item t̾ra significat
scãm masuam uirginẽ. dequa dñs nasci
dignatus est: unde est illud ueritas de
terra orta est.& iusticia de cȩlo ꝓspexit.
Potest ce aliter hic sensus intelligi ueri¬
tas de t̾ra oritur: quando confessio pec¬
catoris offertur: iusticia de cęlo ꝓspexit.
in publicani illius oratione ꝑuenit. Heri¬
tas enim det̾ra orta est: quando ima res¬
piciens. confitendo peccata sua dm̃ rogat:
dit iustificatus magis quam illȩ phari

Expanded text:
inquit, quoniam ipsi possidebunt terram . Aliquando carnem Domini Salvatoris significat, ut est illud: Benedixisti, Domine, terram tuam: avertisti captivitatem Jacob . Jacob enim patriarcha significat populum fidelem, qui liberatus est a captivitate diaboli per incarnationem Salvatoris. Item terra significat sanctam Mariam virginem, de qua Dominus nasci dignatus est. Unde est illud: Veritas de tPotest et aliter hic sensus intelligi. Veritas de terra oritur, quando confessio peccatoris offertur; justitia de coelo prospicit, in publicani illius oratione provenit. Veritas enim de terra orta est, quando ima respiciens, confitendo peccata sua Deum rogabat; dit justificatus publicanus magis quam ille phari
Abbreviated transcription (Latin):
a rabare st̃ flu xa ac simiosa ues¬
tim̃ta: dequib legit᷑ indamele et sa¬
rabare eorum ñ sunt imminutez et pu¬
bliꝰ. ut quid gͦ inuentre tuo parchi sa¬
rabaras suspendert̃: Apud quosdam
aũ sarabare quedã capitum tegmina
nuncunpant᷑ qualia uidemus incapi¬
sardoꝵ mastruga mutauit. Mastru¬
ga aut̃ quasi monstruosa co qđ qui ea
indiunt᷑. quasi inferarũ habitu trans¬

Expanded text:
arabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabara eorum non sunt immutata. Et Publius: Ut quid ergo in ventre tuo Parthi sarabara suspenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capiSardorum mastruca mutavit?' Mastruca autem quasi monstruosa, eo quod qui ea induuntur quasi in ferarum habitum trans
Abbreviated transcription (Latin):
textas hr̃et. Pallium mistice in bono accipi¬
tur. ut c̃. illud: pallium laudis. ꝓcingło
meroris. Ite̾ inconitariã partẽ inpz̃o pal¬
lrum positũ ẽ. nͥ legitur de eccłia qͥ funda¬
uit terram suꝑ stabilitatẽ suã. ñ inclia¬
bitur inscłm scłi abissus sic̃ palliũ amic¬

Expanded text:
textas haberet. Pallium mystice in bono accipitextas haberet. Pallium mystice in bono accipitur, ut est illud: Pallium laudis pro cingulo moeroris . Item in contrariam partem in psalmo pallium positum est, ubi legitur de Ecclesia: Qui fundavit terram super stabilitatem ejus, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus, sicut palliu
Abbreviated transcription (Latin):
illiũ ẽ: quo ministrantiũ
scapule contegunt᷑: ut cũ ministrĩ
expediti discurrant. plautꝰ siquid
facturꝰ es appende inhumeris pal¬
lium: et ꝑgat ꝙͣtum ualet tuoꝵ pechum ꝑ¬
s fibula infrenat᷑. hinꝰ et grece nom̃ aͤce¬
pit. Clamis laudis ẽ. ornatꝰ ut insalo¬
mone et clamidẽ fecit uiro suo. id⁊ ues¬
timentũ. qđ tanꝙͣ deduob testam̃tis con¬
fectũ sit. Toga dicta qđ uelam̃to suicorpꝰ
tegat atq oꝑiat: ẽ. aũ palliũ purũ. for¬
ma rotunda. et fusiore. et quasi inundan¬
te sinuꝰ. sub dextro ueniens. supͣ hume¬
rum simstrutm ponit᷑. Cuiꝰ similitudi¬
nem inoꝑimentis sinrilachroꝵ uł pic
turar̾ aspicimꝰ: easq statuas togatas uo¬
camꝰ. boga aũ romani in pace utebant᷑. bel¬
li aũ tẽꝑe paludamentis. m̃sura toge
iuste. sisex ulnas habeat. Toga palmata
dicebant᷑ ꝙͣ merebant᷑ hi qui reportabatł̃
de hostibus palmas ipsa uocabat᷑ et
toga picta: eo qđ nictorias cum palmis in¬

Expanded text:
llium est quo ministrantium scapulae conteguntur, ut dum ministrant expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium, Et pergat, quantum valet, tuorum pedum persed fibula infrenatur. Hinc et Graece nomen acce. Chlamis laudis ornatus; in Salamone: chlamides fecit uiro suo, id est uestimentum, quod tamquam de duobus testamentis conepit. Toga dicta quod velamento sui corpus tegat atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda et fusiore, et quasi inundante sinu, et sub dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur, cuius similitudinem in operimentis simulacroturarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis: mensura togae justa, si sex ulnas habeat. Toga palmata dicebatur, quam merebantur hi, qui reportabant de hostibus palmas. Ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis in
Abbreviated transcription (Latin):
ardines aut̃ duo mundi.septemtrio ⁊
meridies: in ipsis enĩ uoluit᷑ celũ. Sig¬
nificant autẽ cardines ipsi p̾sentis eccłȩ
conu̾sationem: qͦ ꝑ dotum orbem dilatat᷑.
Iinduob testam̃tis siue in duob p̃ceptis
caritatis conu̾sans ad fut᷑am patͥam ten-¬
dendo. cursum p̾sentis uitȩ dirigit. Un-¬
de scͥptum est. Dñi enimst̾ cardines t̾rȩ
& posuit suꝑ eos orbem

Expanded text:
ardines autem mundi duo: Septentrio et Meridies. In ipsis enim volvitur coelum. Significant autem cardines ipsi praesentis Ecclesiae conversationem, quae per totum orbem dilatatur, et in duobus testamentis, sive in duobus praeceptis charitatis conversans, ad futuram patriam tendendo cursum praesentis vitae dirigit. Unde scriptum est: Domini enim sunt cardines terrae, et posuit super eos orbem
Abbreviated transcription (Latin):
Ueiciet colles: ualles extollet ab imo
Nonerit inreb hominum sublime uł altũ.
Iam equant᷑ campis mõtes & cerula campi.
Omĩa cessabunt. tellꝰ confracta peribit¬
S ic parit᷑ fontes torrentes flumminaq igni.
S tuba tũ sonitũ tristem celodimitt it ab alto
Orbe. gemens facinꝰ miserũ uariosq labores.
u̾ artareũq chaos monstrabit terra deiscens.
& coram hoc dño reges sistentur ad unum.
Recidet ecelo ignisq ⁊ sulphuris amnis.
In his latinis uerbis degreco utcumꝙ trañ¬
lans ubi non potuit ille sensus occurrere:
co sermone posita est: quia ñ potuerunt
iatina inueniri uerba que ab eadem lute¬
ra inciperent & sententie conuenirent:hi
autem sunt liersus tres quintus & occa¬
nectentes horum trium que scripta sunt
non legimus s pro eis. y luteram tamqͣ.
in eisdem locis ip̃a sit posita recordemur.
latine & sunt uersus .xx. & uii. Item qui
numerant quadratum ternarium soli¬

Expanded text:
Deiciet colles, volles extollet ab imo. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Iam equantur campis montes, et cerula ponti Omnia cessabunt, tellSic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Recidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. In his latinis versibus, de graeco utcunque translatis, ibi non ille sensus occurrere pgraeco posita est, quia non potuerunt latina inveniri verba, quae ab eadem littera inciperent, et sententiae convenirent. Hi autem sunt nectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, Latine. Et sunt uersus uiginti et septem, qui numerus quadratum ternarium soli
Abbreviated transcription (Latin):
ras ac nobilior eritreas ꝑ hibetur que de
quod latine interpretatur iħs. xp̃c dĩ
rum prime littere istum sensum quẽ
diximus reddunt. sicut eos quidam la¬
tinis & stantib uersib est interpretatꝰ.
hoc continent:
Iudicii signũ tellus sudore madescet:
E celo rex adueniat ꝑ sela futurus
s cilic& ut carne presenᷤ driudic& orbem.
U nde dm̃ cernent incredulꝰ atq fidelis.
Celsum cum sc̃is eui iamt̾mino inipso.
Sic anime cum carne aderun qͣs iudicat ip̃e.
Cũ iacet incultꝰ densis inueprib orbis:
Reicient simulacra uiri cunctã qͦ gazam.
Exur& terras ignis: pontumq polumq
Inqͥrens: tetri portas esfrĩget auerni:
Sc̃orũ s enĩ cuncte lux liba carm
Tradit᷑ ac sontes eterna flamina cremabit.
Occultos actus retegens. tẽ quisq loquetur.
Secreta atq dsͣ reserabit pect̾ora luci
Tunc erit & luctꝰ. stridebunt dentib omͣs
E ripitur solis iubar & chorꝰ interit astris.
Uoluetur celũ. lunaris splendor obibit

Expanded text:
ras ac nobilior Erythraea perhibetur, quae de quod latine interpretatur, Jesus Christurum primae litterae illum sensum, quem diximus reddant, sicut eos quidam latinis exstantibus versibus est interpretatus, hoc continent: Iudicii signum, tellus sudore madescet. E caelo rex adveniet, per secla futurus, Scilicet in carne presens ut iudicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. Reicient symulacra viri, cunctam quoque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad cibum autem fel & ad sitim ad cetum de¬
derunt inhospitalitatis hanc ministrabt̃¬
um sensib. sed spinis coronastr: & horridũ
fel miscuisti. Templi uero uelum scindet᷑.¬
& medio die nox erit tenebrosa nimis. in
trib horis: & morte morietur. Trib dieb
somno suscepto. & tunc ab inferis regres¬
sus ad lucem ueniet primus. resurrõnis pͥn¬
cipio reuocatis ostenso. Ista lactantius car¬
ptim per interualla dispositionis sue si¬
cut ea poscere uidebantur. que probare
intenderat adhibuit testimonia sibilla-
na: nos nichil interponentes. sed in unã
seriem conexa ponentes solis capitib ut
scriptores deinceps ea seruare ñ negligatł.
distinguenda curauimus:¬

Expanded text:
Ad cibum autem fel et ad sitim acetum deAd cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabum mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus