comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tare dei dignus introeat. Illud autẽ in bac con¬
fessione notand̾ est. qr non ut quidam minus
ꝓuide faciunt in spẽ. s in genẽ confitenda sũt
pcc̃a. qm̃ ista confessio non est occłta sed ma¬
nifesta. Percutuꝰ autem pectus cũ conficem᷑
pcc̃a. quatinus exemplo publicani qui ꝑcuti¬
ens pectus suũ dicebat. Domine ꝓpitius esto
mͥ pecratori. Iustificati ascendamiis in domũ.¬
In tunsione pectoris tria sunt Ictus sonus. ⁊ tac
cus ꝑ que significantur ista tria que sunt in
uera pnĩa necessaria. uidel cordis contritõ. oriꝰ
confessio. ⁊ oꝑis satisfactõ. Nam sicut trib mod̾
perpetrando: ita trib mod̾ penitere debemus.
corde per dolorem. ore ꝑ pudorem. ⁊ oꝑe per la¬
borem.
borem. De incenso qd sacerdos representat
in capsula. ⁊ ep̃c apponit in t̾urribulo.

Expanded text:
tare Dei dignus introeat. Illud autem in hac confessione notandum est, quia non ut quidam minus provide faciunt in specie, sed in genere confitenda sunt peccata, quoniam ista confessio non est occulta, sed manifesta. Percutimus autem pectus, cum confitemur peccata, quatenus exemplo publicani, qui percutiebat pectus suum, dicens: Domine, propitius esto mihi peccatori Luc. XVIII,tare Dei dignus introeat. Illud autem in hac confessione notandum est, quia non ut quidam minus a tria, quae sunt in vera poenitentia necessaria, videlicet cordis contritio, oris confessio, et operis satisfactio. Nam sicut tribus modiperpetrando, ita tribus modis poenitere debemus, scilicet corde per dolorem, ore per pudorem, et opere per laborem. CAPUT XIV. De incenso, quod sacerdos repraesentat in capsula, et episcopus apponit thuribulo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ memorato ude apłi testimonio ubiait hii
sunt qui segregant semet ip̃os auimales spm̃
non habentes. ad iuxi ⁊̃ dicens. de quib ⁊ pau¬
lus apls dicit. animał autem homo non per¬
cipit que sunc sp̃c dei non sunt isti illis coeqͣn¬
di quos omĩo ab eccła scisma p̃cidit. Istos qͥp¬
pe id: apłs paulus paruulos dicit esse in xp̃o.
quos nond̾ escam ualentes caꝑe lacte nutͥt
tamen. illi aut̃ n in filiis ꝑuuł. s in mortuis ⁊
ꝑditis computandi sunt ut siquis eorũ correc¬
tus eccłie fuerit copulatus recte de illo dici
possit: mortuus erat ⁊ reuixit. perierat ⁊ in¬
uentus .÷. hic lib̾ sic incipit Qui timetis con-
sentire eccłie catholice
Contra nescio quem

Expanded text:
memorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi memorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui sentire Ecclesiae catholicae. Contra nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
contra eoꝵ errorem ⁊ prõ catholica ueri¬
ate uecessaria docum̃ta curaui. siũ de ecclesias¬
cicis sine publicis gestis. siũ de scripturis canõi¬
cis. et pͥmo ad illos eadem ꝓmissa direxi: ut ip̃i
ea si fieri poss expoc̾ent. Qre cum uenissent in
eoꝵ quoꝵdam manus. nescio quis extitit qui
suo noĩe tacito concra ħ scrib̾et. ita se cõfitẽs
donatistam. camqͣm hoc uocaretur. cuiego res¬
pondens alium librum scripsi illa u̾o dociũta
que ꝓmiseram eidem libello quo eadem ꝓmisam
uixi. et ex utroq uiũ esse uolui. eũ ꝙ sic edidi¬
ut in parietib basilice que douatistarum
fuerat prius ꝓpositus legeretur. Cuius ti¬
tulus est probatõnũ et cestimonioꝵ con¬
tra donatistas. In quo libro absolutõnem
felicis optugnẽsis ordinatoris ceciliam non
hoc ordine posuimus. quo postea nob̾ clarũ
consulib diligent̾ inspectis s tamqͣm post ce¬
cilianũ fuerit absolutus cũ ante sit fcm. illd̾ ⁊̃¬

Expanded text:
contra eorum errorem et pro catholica veritate necessaria documenta curavi, sive de ecclesiasticis, sive de publicis Gestis, sive de Scripturis canonicis. Et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi ea, si fieri posset, exposcerent. Quae cum venissent in eorum quorumdam manus, nescio quis exstitit qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens donatistam, tanquam hoc vocaretur. Cui ego respondens, alium librum scripsi. Illa vero documenta quae promiseram, eidem libello quo eadem promiseram junxi, et ex utroque unum esse volui; eumque sic edidiut in parietibus basilicae quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur, cujus titulus est: Probationum et Testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Aptungensis ordinatoris Caeciliani, non hoc ordine posuimus quo postea nobis claruit, Consulibus diligenter inspectis, sed tanquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit f
Abbreviated transcription (Latin):
cerdos caput suũ obumbrat illud significat ꝙ
ĩ apocalypsi describitur angłm dei fortem descen
ad saluatõnem mundi dei filius angłs magni
consilii amictus est nube. dum diuinitatem
abscondit in carne. Nam caput uiri xp̃c. caput
amictus significat. quod et per illam syndonem
expressius designatur. qua sũmus pontifex capͥ
obducit. Et pulchre quidem quod per calciam̃¬
tum pedũ boc ip̃m per amictum capitis desig¬
natur. qr diuinitas in carne latuit. ⁊ ꝑ carnem
ĩnotuit. Nam cum notus ess in iudea deus. ĩ isrł
dit calciamentũ suũ. ⁊ ante conspectũ gentiũ¬

Expanded text:
cerdos caput suum obnubit, illud significat, quod in Apocalypsi describitur, angelum Dei fortem descendad salvationem mundi Dei Filius, magni consilii angelus, amictus est nube, dum divinitatem abscondit in carne. Nam caput viri Christus, casacerdotis significat. Quod per illam syndonem expressius designatur, qua summus pontifex caput obducit. Et pulchre quidem, quod per calceamentum pedum, hoc ipsum per amictum capitis designatur: quia divinitas in carne latuit, et per carnem innotuit. Nam cum notus esset in Judaea Deus, et in Israel dit calceamentum suum Psa
Abbreviated transcription (Latin):
telligi potest tam de termino uite qͣm de
spacio penitendi. Ex tunc .n. rarissime legũ¬
tur homines plus uixisse. S cũ magis ac in¬
magis uita recid̾etur humana dc̃m est a psal¬
mista. Dies annorũ nr̃orum in ip̃is septu¬
aginta annis. Si autem in potent̾atibus
octoginta anni ⁊ amplius eoꝵ labor et do

Expanded text:
telligi potest tam de termino vitae, quam de spatio poenitendi. Ex tunc enim rarissime leguntur homines plus vixisse, sed cum magis ac magis vita recideretur humana, dictum est a Psalmista: « Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum la
Abbreviated transcription (Latin):
um: ⁊ nũqmͣ ĩ eodem statu ꝑmanet. pauci
et caput concutitur. langͤt sp̃c et fetet
anelitus. facies rugatur et statura curuat᷑.
caligant oculi ⁊ uacillant articuli. naroꝵ
nares efflunt. ⁊ crines defluunt. tremit t̾¬
tactus ⁊ deꝑit actus. dentes putrescunt et
aures surdescunt. Senex facile prouocat᷑.
tristis et querulus. uelox ad loquendum.¬
et tardus ad audiendum. s non tardus ad
iram. laudat antiquos ⁊ spernit modernos.
uituꝑat presens. ⁊ om̃dat prec̾itum. suspi¬
rat ⁊ auxiatur. torquetur ⁊ infirmatur.
Audi poetam. Multa senem circũueniunt
qr quod sumus iste fuit. erit quandoq quis
quod hic est.
quod hic est. De labore mortalium..

Expanded text:
ra et nunquam in eodem statu permanet». Pauci et caput concutitur, languet spiritus et fetet anhelitus, facies rugatur et statura curvatur, caligant oculi et vacillant articuli, nares nares effluunt, et crines defluunt, tremit tactus, et deperit actus, dentes putrescunt, et aures surdescunt. Senex facile provocatur,tristis et querulus, velox ad loquendum, tardus ad audiendum, sed non tardus ad iram: laudat antiquos, spernit modernos: vituperat praesens, commendat praeteritum, suspirat et anxiatur, torpet et infirmatur. Audi Horatium poetam: Multa senem circumveniunt quia quod sumus iste fuit, erimus quandoque quod hic est. CAPUT XII. De labore mortalium.
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigand̃ occurrit. quib uidel. ⁊ pro
quib. qualiter. ⁊ quare sacrificiũ altaris de¬
beamus offerre. que quatuor ex ipõ canone
possumꝰ euident̾ aduert̾e. Quibus: Soli deo
uidel indiuidue trinitati. Pro quibus: Pro
eccl̃ia sc̃a catholisa. uidel pro om̃b ortho¬
doxis. Qualit̾: In unitate fidei. uidelicet in
ꝓpter deum. Primũ notatur cum dicit᷑. Tibi
reddũt uota sua eterno deo uiuo ⁊ uero.
Scd̾m pro eccłia tua sc̃a catholica. Terciũ

Expanded text:
investigandum occurrit, quibus videlicet et pro quibus, qualiter et quare sacrificium laudis debeamus offerre. Quae quatuor ex ipso canone possumus evidenter advertere. Quibus, soli Deo scilicet et individuae Trinitati; pro quibus, pro Ecclesia sancta catholica, videlicet pro omnibus orthodoxis; qualiter, in unitate fidei, videlicet in bus propter Deum. Primum notatur cum dicitur: Tibi reddunt vota sua aeterno Deo vivo et vero; secundum: Pro Ecclesia tua sancta cat
Abbreviated transcription (Latin):
uit ex spũ s utraq uita nutͥtur ut possit
subsistẽ. celestis. spũalib. ⁊terrena carna¬
libis. Ita due sunt potestaces. ecrłistica et
mundana. Una que moderatur spũalia¬
⁊ alt̾a que moderatur carnalia. Ista ꝑ cł̾icoꝰ.
illa per laicos. ut ista uacet celestib qͥuãtũ
ad aniuiam. ⁊ illa c̾renis qnͣtũ ad corpus. pꝰ
utramq potestatem orandũ est ꝓ orthodo
qͣ recte gloriosi dũr. qui deum recte fidei cõ¬
fessione glorificant. Licet autem unustm̃
qr sacerdos non tm̃ in sua s in cocius eccłie
marcha cõsistat. ⁊ formam obseruet traditã¬
rõdẽ a columbas qr non in mũto sacerdotis sed in
uerbo conficitur creatoris. Non ergo sacer¬
docis iniquitas esfcm impedit sacramentũ
sicut nec infirmitas medici uirtutẽ impe
cipit mortem incurrit. Sicut econtra bonꝰ
cum mortem sustinet uitam adquirit: Nlam¬
qui manducat indigne: iudicium sibi man¬

Expanded text:
tur ut possit subsistere, coelestis spiritualibus, et terrena carnalibus: ita sunt duae potestates, ecclesiastica et mundana; una quae moderatur spiritualia, et alia moderatur carnalia. Ista per clericos, illa per laicos, ut ista vacet coelestibus quantum ad animam, et illa terrenis quantum ad corpus. Post utramque potestatem orandum est pro omnibuquasi recte gloriosi dicuntur, qui Deum rectae fidei confessione glorificant. Licet autem unus tanquia sacerdos non tantum in sua, sed in totius Ecclesiae in arca consistat, et formam observet traditam a columba. Quia non in merito sacerdotis, sed in verbo conficitur Creatoris. Non ergo sacerdotis iniquitas effectum impedit sacramenti, sicut nec infirmitas medici virtutem mediccipit, mortem incurrit: sic econtra, bonus cum mortem sustinet, vitam acquirit: namqui manducat indigne, judicium sibi man
Abbreviated transcription (Latin):
insignita. quam ille pacificat ⁊ adunat.
Ille custodit ⁊ regit. qui pp̃ ipĩus regimen
⁊ munimen unũ p̃posuit uniuersis. ut omẽs
ab uno sicut corpus a capite gubernentur
ꝓ quo statim oratur. una cum famulo tuo
paꝑa nr̃o. Unde constat ut inquit pelagius
ab uniu̾so orbe seꝑatos esse. Qui qualib dis¬
sensione int̾ sacra misteria apostolici pon¬
tificis memoriam sm̃ ꝯsuetudinem non fre¬
quentant. Qui u̾o non sunt de romana
dyocesi ꝓ suo qͦ debent orare pontifice. qua¬
cinus unitatem sp̃c in uincło pacis obseru.
ad thim̃. Obsecro inquit pͥmo omĩũ fieri
obsecratõnes. oracõnes. postulacõnes. gra¬
ciarum actõnes. pro omĩb hominib. ꝓ¬

Expanded text:
insignita, quam ille pacificat et adunat. Ille custodit et regit, qui propter ipsius regimen et munimen unum praeposuit universis, ut omnes ab uno, sicut corpus a capite gubernetur. Pro quo statim oratur, una cum famulo tuo papa nostro. Unde constat, ut inquit Pelagius, ab universo orbe separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consuetudinem non frequentant. Qui vero non sunt de Romana dioecesi, pro suo quoque dicuntur orare pontifice. Quatenus unitatem spiritus in vinculo pacis observentad Timotheum: Obsecro, inquit, primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominib
Abbreviated transcription (Latin):
famoloꝵ famularũq tuarũ. De sac̾dotib
⁊ astantib ibi. Om̃um circũstantiũ ⁊ qui
tͥ offerunt hoc sacrificium. De nobis ⁊ nris
ibi. Pro se suisq om̃ib. In pͥmis .i. pͥncipa¬
liter offerimꝰ tͥ pro eccłia tua scã catholica
fidei sacram̃tis uuita. Quam pacificare:
digneris. ut pacem halrat ab hereticis.
⁊ scismaticis. ⁊ adimare que disꝑsa ẽ inter¬
auiciis ⁊ demoniis. ⁊ reg̾e in ꝓsꝑis ⁊ adusis.
Id ip̃m cñ uidetur eẽ pacificare qd̾ adinare.
custodire ꝙ reg̾e. tunc .n. pacificat cũ fide¬
diffusa multitudinis credentiũ sit cor unũ
⁊ anima una. tunc custodit. cũ inter m̃di
ꝑicula regit. ut de scõ mittens auxiliũ eam

Expanded text:
sacerdotibus et astantibus ibi: Et omnium circumstantium. Et qui tibi offerunt hoc sacrificium: pro nobis et nostris, ibi, pro se suisque omnibus. In primis, id est principaliter, offerimus tibi pro Ecclesia sancta tua catholica, fidei sacramentis unita, quam pacificare digneris, ut pacem habeat ab haereticis et schismaticis; et adunare quae dispersa est intera vitiis et daemoniis, et regere in prosperis et adversis. Idipsum tamen videtur esse pacificare, oadunare, custodire et regere. Tunc enim pacificat, cum fidediffusa, multitudinis credentium sit cor unum et anima una Act. IV. Tunc custodit, cum inter mundi pericula regit, ut de sancto mittens auxilium, eam
Abbreviated transcription (Latin):
nera. sacrificia. qr panis ⁊ uinũ anteꝙͣ ꝯsecrent᷑
specieꝵ. S ubi ꝯsecratõ celestis acressĩt. spẽs
Nam idem sub utraq specie ꝯtinetur. licet nõ
in idem utraq sub̾a conu̾tatur. sicut infran
planius ⁊ plenius ostendetur Diꝯtur autem
sc̃a ⁊ illibata. qr panis ⁊ uinũ significãt sacro

Expanded text:
nera, sacrificia, quia panis et vinum antequam consecrentur, nera, sacrificia, quia panis et vinum antequam consecrentur, e. Sed ubi consecratio coelestis accesserit, species  est contentum. Nam idem sub utraque specie continetur, licet non in idem utraque substantia convertatur, sicut infra planius et plenius ostendetur. Dicuntur et sancta et illibata, quia panis et vinum significant sacro
Abbreviated transcription (Latin):
esset deum. Uel potius qm̃ indiuisa sunt oꝑa
criuitatis: pot referri tutũ ad indiuiduam trini¬
tatem. que tota tradioit xp̃m in mortẽ. ut
tota per. xp̃m redmmi̾et nos a morte. Donũ
enĩ est dantis. munus accipientis. sacrificiũ
Sp̃c .s. accepit. Hinc ergo dicit apostolus.
culatum. Singłi tamen dederunt. optulerũt
⁊ acceperunt. S ad distinctõnem dicitur
pater dedisse pp̃ auctoritatem. filius optu
nitatem. O lileralis gr̃a lib̾tas graciosa. Quod
deus de dit nob̾ in donum hoc accepit a nob̾ in
munus. Eadem .n. sacrificia dona sunt simul ⁊
nuĩa. dona sunt nob̾ collata. Muña sũt a nob̾
oblata. Nam que sacris offeruntur altaribus
⁊ munera nũcupantur ⁊ dona. Unde dominif
inquit in ewangelio. Si offers munus tuũ ad
sacram̃ti. Nonem̃ unũ aliqd̃ inuenit᷑ uocabłm
ꝙ tantũ sacram̃tum digne ualeat appellare. nͥ¬
ꝙ grece melius dicitur eucharistia. qd̾ exponit᷑
bona gr̃a. Dicuntur autem pluralit̾ doua. mu¬

Expanded text:
turus. Vel potius quia indivisa sunt opera Trinitatis, potest referri totum ad individuam Trinitatem, quae tota tradidit Christum in mortem, ut tota per Christum redimeret nos a morte. Donum enim est dantis, munus accipientis, sacrificium  Spiritus sanctus accepit. Hinc ergo dicit Apostolus: culatum . Singuli tamen obtulerunt, et dederunt et acceperunt. Sed ad distinctionem dicitur Pater dedisse propter auctoritatem, Filius obtulnitatem. O liberalis gratia, liberalitas gratiosa, quod Deus dedit in donum hoc accepit a nobis in munus, eodem enim sacrificia dona sunt simul et munera. Dona sunt nobis collata, munera sunt a nobis oblata; nam quae sacris offeruntur altaribus, et munera nuncupantur et dona; unde Dominus inquit in Evangelio: Si offers munus tuum ad sacramenti. Non enim unum aliquod invenitur vocabulum, quod tantum sacramentum digne valeat appellare, nisi quod Graece dicitur eucharistia, quod exponitur bona gratia. Dicuntur autem pluraliter dona, mu
Abbreviated transcription (Latin):
illibata. qi ꝯmemorantes illam traditõnem ꝙͣ
deus fecit ex dono. Iudas pro mun̾e. Iudeus in sa¬
crificiũ illibatum. Singłi tñ ad mortem. mor¬
tem autem cuicis. Nam licet diu̾sa fu̾int ope¬
rantia.: tñ unũ ⁊ idem extitit oꝑacũ. Hec trina tͣ¬
ditio tunc incepit cum filius ex decreto dei prĩs.¬
ex ꝯsilio sp̃c̃ scĩ necnõ ⁊ ex ꝓpͥo beneplacito ue¬
niens ierosolimam seinz ipm̃ exposuit passioni.
qui cũ uerissent ibidem exposuit ad qͥd ueniret.
Nisi inquit granũ frum̃ci cadens in t̾ram mor¬
tuum fu̾it: ip̃m solũ manet. Si uo̾ mortuum

Expanded text:
illibata. Commemorans illam traditionem, quam Deus fecit ex dono, Judas pro munere, Judaeus in sacrificium illibatum. Singuli tamen ad mortem, mortem autem crucis ; nam licet diversa fuerunt operantia, tamen unum et idem exstitit operatum. Haec trina traditio tunc incoepit, cum Filius ex Dei Patrisconsilio Spiritus sancti, necnon ex proprio beneplacito veniens Hierosolymam, semetipsum exposuit passioni; qui cum venisset, ibidem exposuit ad quid venisset. Nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet: si autem mo
Abbreviated transcription (Latin):
Eigitur clem̃tissime pater. Cadem die qͣ
laudes aturbis xp̃o sunt acclamate. uide¬
licet decima luna primi mensis qͣndo ẜ legẽ
uerus agnus ing̾ssus est iherosolimam. et a
nequissimis lanistis obsessus multis in sidiis
querebatur ad mortem. Traditus est autem a
tribus. a deo. a iuda. a iudeo. De pͥma tradicõe
dicit apłs. Proprio filio suo non pepercit. s pro
nob̾ om̃ib cradidit illũ. De scd̾a scriptum ẽ¬

Expanded text:
igitur clementissime Pater. Eadem die qua laudes a turbis Christo sunt acclamatae, videlicet decima luna primi mensis, quando secundr Exod. XII, verus Agnus ingressus est Hierosolymam, et a nequissimis lanistis obsessus, multis insidiis quaerebatur ad mortem. Traditus est autem a tribus, a Deo, a Juda, a Judaeo. De prima traditione dicit Apostolus: Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit illum . De secunda scribitur i
Abbreviated transcription (Latin):
pauca pauꝑib derelinqunt
erbosi iudices et elati ut sapientes ira¬
uideantur. Nõ discutiũt causas. sed asserũt. bus¬
Sicq conturbant iudicii ordĩnem. dũ nõ suo cõ¬
tẽpti officio aliena p̾sumant. Quidam dũ iudi¬
care incipiũt: irascuntur. ip̃amq uidicũ sĩam in
ĩ saniam uertũt. De quib recte per prophetam
dicitur qui cõuei tunt in furore iudiciũ. qͥ enĩ¬
iratus iudicat in furorem iudiciũ nutat. ꝙ ante
profert sñam qͣm agnoscat. furor in iudice iu¬
uestigationem ueri ñ ualet atting̾e̾. qr mens eiꝰ
turbata furore a scrutatione alienat᷑ iustĩe Iracũ¬
dus iudex iudicii examen plene contueri ñualz.
qr caligine furoris ñ uidet. qui autẽ repulso fu¬
rore discucit facilius ad contuendam ueritatẽ
mentis serenitate consurgit. et sine ulla pertur

Expanded text:
pauca pauperibus derelinquunt. 13. Verbosi judices, et elati, ut sapientes videantur, non discutiunt causas, sed asserunt; sicque conturbant judicii ordinem, dum, non suo contenti officio, aliena praesumunt. 14. Quidam, dum judicare incipiunt, irascuntur, ipsamque judicii sententiam in insaniam vertunt. De quibus recte per prophetam dicitur: Qui convertunt in furorem judicium. Qiratus judicat, in furorem judicium mutat, et ante profert sententiam, quam agnoscat. 15. Furor in judice investigationem veri non valet attingere, 347 quia mens ejus turbata furore ab scrutatione alienatur justitiae. 16. Iracundus judex judicii examen plene contueri non valet, quia caligine furoris non videt. Qui autem repulso furore discutit, facilius ad contuendam veritatem mentis serenitate consurgit, et sine ulla perturb
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ necdum prefixa radice concutiunt᷑ pariter
⁊ arescunt. Ualet interdũ com̾sis pro anime
salute: mutacio loci. plerũq .n. diun mutatur
locus: mutatur ⁊ mentis affectus. Congruũ est
enim inde ⁊̃ corporaliter auelli ubi quisq illece¬
bris deseruiuit. Nam locus ubi praue quisq ui¬
eit. hoc in aspectu mentis opponit. quod semper
ibi uel cogitauit uel gessit.

Expanded text:
et necdum radice praefixa, concutiuntur pariter et necdum radice praefixa, concutiuntur pariter et arescunt. 7. Valet interdum conversis pro animae salute mutatio loci. Plerumque enim, dum mutatur locus, mutatur et mentis affectus. Congruum est enim inde etiam corporaliter avelli, ubi quisque illecebris deservivit; nam locus ubi prave quisque vixit, hoc in aspectu mentis opponit quod semper ibi vel cogitavit, vel gessit.
Abbreviated transcription (Latin):
remuneratõne differtur. Ideoq dum eorũ la¬
borem mercedis retribucio non statim cõseqͥtur.¬
qr spe pene dissoluta languescunt unde ⁊mag¬
na illorum gloria p̃paratur uł predicat᷑ qͥ bone
conu̾sionis uite principia augnento solidiore
cõsummant atq eo ad promerendam retribuci¬
onem clariores preparant᷑ quo firmius duri iti¬
neris labores: ⁊ uichoant ⁊ cõsũmant. Quidã pͥmo
conu̾sionis calore ad uirtutes sese attingunt. Ac¬
cedente uero progressu dum ĩmoderate terrenis
reb incumbunt. Pulu̾e infim̾a appetitus obscurã¬
tur. Unde ⁊ dominus de bonis seminibz in spinis¬
iactatis dicit. Quod autem cecidit in spinis hii
sunt qui audiunt uerbum dei ⁊ a sollicitudine
scłi uel fallacia diuiciarum suffocant uerbũ:
⁊ sine fructu efficiuntur. Nuꝑ coniisi nequaqmͣ
debent in curis exteriorib prouehi. Nam si im¬
plicentur confestim quasi plantata arbuscula

Expanded text:
remuneratione differtur. Ideoque dum eorum laremuneratione differtur. Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio non statim consequitur, spe pene dissoluta languescunt. Unde et magna illis gloria praeparatur, qui bonae conversationis et vitae principia augmento solidiori consummant, atque eo ad promerendam retributionem clariores praeparantur, quo firmius duri itineris labores et inchoant et consummant. Quidam primo conversionis calore ad cedente vero progressu, dum immoderate terrenis rebus incumbunt, pulvere infimi appetitus obscurantur; unde et Dominus de bonis seminibus dicit: Quod autem cecidit in spinis, hi sunt qui 205 audiunt verbum Dei , et sollicitudine saeculi, vel fallacia divitiarum suffocant verbum, et sine fructu efficitur. 6. Nuper conversi nequaquam debent in curis exterioribus provehi. Nam si implicentur, confestim, quasi plantata arbuscula,
Abbreviated transcription (Latin):
ultos remissa cõuersio in pristinos erroreᷤ
reducit acuiuendi acepore ⁊ resoluit. Hor̾
ergo exempla quisq conuersus eiuta. Ne dum
timorem dei a tepore incipis. Nursus mũdanis
errorib ĩmergaris. Tepidus in conũsione otiosa
uerba et uanas cogitationes noxias esse nõ con¬
spicit.Ꝙ si acorpore mentis eiugilaĩt: ea que
leuia existimabat confestĩ quasi horrenda aci
atrocia pertimescit. fraus ⁊ desidia ĩ om̃i bono o¬
pere formidanda est. fraudem facimus deo: quo¬
ciens de bono oꝑe nr̃o nosmet ip̃os non deũ lau¬
damus. Desidiam agimus quociens ꝑ torporẽ
languide ea que dei sunt oꝑamiur. Omĩsars scłi
huiis strenuos amatores habet et ad exsequend
promptissimos. & hoc proinde sit qr presentem
habet oꝑis sui remuneratõnem. Ars uero d̾ini
timoris plerosq habet sectatores languidos te¬
pidos pigricie iuertia colligatos. S ħ proinde
fit quod labor eorũ non pro presenti sed ꝓ fut᷑a

Expanded text:
ultos remissa conversio in pristinos errores reducit, ac vivendi tempore resolvit; horum ergo exempla quisque conversus evita, ne dum timorem Dei a torpore incipis, rursus mundanis erroribus immergaris. 2. Tepidus in conversione otiosa verba et vanas cogitationes noxias esse non conspicit; quod si a torpore mentis evigilaverit, ea quae levia existimabat confestim, quasi horrenda atque atrocia pertimescit. 3. Fraus et desidia in omni bono opere formidanda est. Fraudem facimus Deo, quoties de bono opere nostro nosmetipsos, non Deum laudamus. Desidiam vero agimus, quoties per torporem languide ea quae Dei sunt operamur. 4. Omnis ars saeculi hujus strenuos amatores habet, et ad exsequendum promptissimos; et hoc proinde fit, quia praesentem habet operis sui remunerationem. Ars vero divini timoris plerosqnguidos, et pigritiae inertia congelatos. Sed hoc inde fit, q
Abbreviated transcription (Latin):
concessum est non conceditur ẽẽ quiecũ.
Nam terrent sompnia. uisiones conturbant.
et licet in ueritate non sint tristia sen terri¬
bilia uł laboriosa que sompiiant sompniã¬
¶tes.

Expanded text:
concessum est, non conceditur esse quietum, nam terrent sompnia, visiones conturbant. Et licet non sint in veritate tristia vel terribilia seu laboriosa que sompniant sompniantes,
Abbreviated transcription (Latin):
tiosus ꝓ motus ẽ ad honorem ĩ suꝑbiã
extollitur. ⁊ in iactanciam effrenaturͣ nec
curat ꝓdesse s gloriatur preesse. presumit se¬
eẽ meliorem. qr ceruit suꝑiorem. ad bonũ fac̃
non gradus s uirtus. non dignitas s hones¬
tas. priores dedignatur amicos. notos igno¬
rat hesternos. comites contempnit antiqͦs.
Wultum auercit. uisum extollit. ceruicẽ eri¬
git. fastum ostendit. grandia loquitur. su¬
blima meditatur subesse non patitur: s p̾ẽe
mollitur p̃lacis infestus. subditis honerosus.
molestia non suffert. contenta non differt.
preceps ⁊ audax. gloriosus ⁊ arrogans. gͣuis
et importunus.
De suꝑbia ⁊ casu luciferi

Expanded text:
tiosus promotus est ad honorem, in superbiam extollitur et in iactantiam effrenatur, nec curat prodesse, sed gloriatur preesse; presumit se meliorem, quia cernit se superiorem. At bonum non facit gradus, sed virtus, non dignitas, sed honestas. Priores dedignatur amicos, notos ignorat hesternos, comites contempnit antiquos. Vultum avertit, visum extollit, cervicem erigit, fastum ostendit, grandia loquitur, sublimia meditatur, subesse non patitur, preesse molitur, prelatis infestus, subditis onerosus. Molesta non suffert, concepta non differt, preceps et audax, gloriosus et arrogans, gravis et importunus. XXXI De superbia et casu Luciferi
Abbreviated transcription (Latin):
telligenciam. Ergo sichistorice oportet fidem te¬
nere. Ut eam et moralicer deleamus iuterp̃tari
⁊ spũaliter intellig̾e. Tria ⁊ septem. decem p̃cep¬
ta sunt. Sedtria ad amorem dei ꝑtinent. Septẽ
ad homines. Illa tͥa que ad deum ꝑtĩnent. Iu una
sabula scupta fuerunt. Reliqua septem ĩ scda
In pͥma tabula triũ mandatorum. Hoc pͥmũ÷
d iliges dñm deuni tuũ. In scd̾a. honora patrem
tuum. ⁊ matrem. Hinc est qd ⁊ saluator scribe
int̾roganti ait quod preceptum est primum
hoc primũ est. Scd̾m est u̾o simile huic. dili¬
ges proximũ tuũ sicut te ip̃m. Unũ namq pre¬
ceptum de prima tabula dixit. ꝙ ad dĩ amorẽ
hominis ꝑtinet dilectionem.

Expanded text:
telligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tetelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum hoc primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei perthominis pertinet dilectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
tur ẽẽ completa. More .n. suo ꝑ presentia de fu¬
turis loquitur: sicut ĩ ꝑsona ierłm. de ecclesia
ꝙsicut in ꝑsona effraym de hereticis pro fcĩs
diuinis. plerũq et dc̃a pomuntur. Idcirco qr nõ
oꝑatione maruũ deus. s dicendi imꝑio oꝑatͦ
sicut scriptum est. Dixit ⁊ fc̃a sunt. Mandauit
et creata sunt. quod in scupturis sacris: unabi
repetitur sũa aut confirmationis causa ẽ. aut
misterii sicut lex et grã. Sicut inicium ⁊ per¬
fectio. sicut bomim ⁊ melius. Lex diuina in tͥb
distinguit᷑ partib .i. ̃ historia. In preceptis:
⁊ in prophetis. Historia ẽ in hiis que gesta sũt.
precepta ĩ hiis queiussa sunt. Prophetia in hiis
que futura ꝓnuntiata funt. Lex diuina cripli¬
ci sentienda est modo. Primo ut historice Scd̾o
ut tropologice. Tercio ut mistice intelligat᷑. his¬
corice namq uyxta litteram. tropologice iux̃
moralem scienciam. Mestice uyeta spũalem in¬

Expanded text:
tur esse completa. More enim suo per praesentia de futur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerudicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sacris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis,  enim historia in hiis, que gesta sunt et visa, precepta in hiis, que iussa sunt, prquae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem in
Abbreviated transcription (Latin):
cura q̃dam aꝑtũre periuntur. ut intellectus
lectoris et studiũ augeatur. Nam si cuncta pa¬
terent: statim intellecta uilesc̾ent. Nursus si
cucta cdlausa gxsist̾ent: confestim diffidenciam
gign̾ent. Ne ergo de obscuris desꝑacõ fiat. ea q̃¬
De
manifesta sunt satiant et ne de intellectis fas¬
tidium existat ea que dĩuisa sunt desiderium
excitant Nam pleraq quantomag̃ latent. tã¬
comagis exerciciũ prebent. In scripturis sanctis
sepe ea que futura sunt quasi fc̃a narrantur.
Sicut est illud. Dederunt in escam meam felꝰ
et in siti mea potauerunt me aceto. Sed curz
futura quasi pret̾ĩta scribuntur: nisi quia ea
que adhuc facienda sunt in oꝑe. Iam fc̃a sunt
in diuina predestinatõne: Nobis igitur cẽpora¬
liter accidunt: que a conditore omĩiũ sñ tem¬
pore preuidentur Propterea ꝓpħetia rerũ fu¬
turarum gesta presentib miscet reb ut ita
credantur illa futura quemadmod̾ ista cermĩ¬

Expanded text:
scura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus scura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea qae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernun
Abbreviated transcription (Latin):
Tem uia per quam itur ad xp̃m lex est. ꝑ quam
uadunt ad deum hii qui ut est intlłigunt eum.
Sumctarum scripturarũ altitudo. quasi montes
pascue sunt. ad quos dũ quisq iustorũ conscen¬
dit pascue iudeficientes refectionem seĩuenisse
congaudet In scripturis sc̃is qͣi in montibus ex¬
celsis et uiri ꝑft̃ĩ hñt sublimia intelligencie. In
quib gressus contemplationis quasi cerui eri¬
gant. ⁊ simplices quasi ꝑua auimalia ĩueniũt
modicos intellectus. ad quos humiles ipĩ refugi¬
historiam hũił udet᷑ in u̾bis. cum excellentiori¬
bus aut̃ uiris altius incedit: dum eis sua miste¬
ria pandit. Ac ꝑ hoc utrisq manet cõmunis.
⁊ ꝑuulis utiq ⁊ ꝑfc̃ĩs. Scriptura sacra pro uniꝰ¬
cuiusq lectoris intłłigencia uariatur. sicut mãna¬
qͣue populo uet̾i pro singłorum delectacione ua¬
rium dabat saporem Iuxta sensuũ enĩ capaci
tñ ꝑmanet unus. Ideo in libris scis quedã ob¬

Expanded text:
 Via, per quam itur ad Christum lex est, per quam vadunt ad Deum hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugi secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. 5. Scriptura sacra pro uniuscujusque lectoris intelligentia quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensus enim capacitrmanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam ob
Abbreviated transcription (Latin):
penis omib aliena. nullus negat fidelium etiam
post baptisinum quo pectata delentur cotidie ꝙͣ¬
diu in isto scło sumus ad deum nos debere ꝯuerti.
Qd̾ qmuis sine intermissione sit cotidie agend̾:
nũqͣm tamen fecisse sufficiet. qui in maternis u¬
teris sunt ideo cum matre baptizari nõ possunt.
Qia qui natus adhuc scd̾m adam ñ est:renas¬
ci scd̾m xp̃m non potest. Neq enim dici regene¬
ratio in eum poterit quem gen̾atio ñ precessit.
Qͥscelerate uiuunt in eccł̃ia ⁊ ꝯmunicare non
desinunt: putantes se tali ꝯmunione mũdari.
Discant nichil ad emundationem profic̾e sͥ.
dicente ꝓpheta Qid est quod dilectus meus
in domo mea fecit scelera multa: Nũquid car¬
nes sc̃ẽ auferent a te malicias tuas: & apostoluᷤ.¬

Expanded text:
poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur quotidie quandiu in isto saeculo sumus, ad Dominum nos debere converti, quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. Qui autem in maternis uteris sunt, ideo cum matre baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, renasci secundum Christum non potest. Neque enim dici regeneratio in eum poterit quem generatio non praecessit. Qui scelerate vivunt in Ecclesia et communicare non desinunt, putantes se tali communicatione mundari, dicant nihil ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes s
Abbreviated transcription (Latin):
catholicam habere baptismũ one..¬
ad salutem zacharias ꝓpheta testatur Indie
illa inquit erit fons patens domus dauid et
ne pecratorum. Heretici autem idsolũ ymagi¬
naria ostentatione faciunt. Ideoq illis bap¬
tismũ non ad remissionem pecratorum. s ad
supplicii testimonium datur pro solo reatu¬
originali luunt In inferno nuꝑ naci infantu
li penas si renouati ꝑ lauachrum nõ fuerint
Proinde cum causa nuꝑ natus dampnatur
ĩnfans. si non regeneratur qr originis noxie¬
tate perimitur. quur ꝑuuli pectato origĩali
carentes ꝑ laptisiũ ꝙ necdum ꝓp̾um hñtes
delictum. Abestiis penisq ceteris laniancuꝵ
Hec igitur causa est. Baptismũ .n. apena et̾na
non a presentis uite supplicio liberat. Qõd
sia pena presenti homuines lilerarentur per
per baptismũ ip̃m putarent baptismi pre¬
mium non illud eternum. Ergo soluto reatu
pectati manet tamen q̃dam̃ temporał pena.
ut illa uita feruentius requiratur. que erit a

Expanded text:
catholicam habere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et nem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. Pro solo originali reatu Inunt in inferno nuper nati infantuli 176 poenas, si renovati per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesenti homines libe baptismum, ipsum putarent baptismi pretium, non illud aeternum. Ergo soluto reatu peccati, manet tamen quaedam temporalis poena, ut illa uita feruentius requiratur quae erit a
Abbreviated transcription (Latin):
Quam tamen gr̃ãm ⁊̃ cunc recolens oraui ꝓ
familiarissimis meis qͥ mortifõ illo adbuc te¬
nebantur errore. & dixi. deus magne. deusom¬
nipotens. deus sũme bonitatis. quem ĩuiolabi¬
lem et incorruptibilem credi atꝙ intelligi faͦ
est trina unitas quam catholica eccłia colit.
cum quib mͥ a pu̾icia in hominũ uictu fuit
sũma consensio: in tuo cultu a me dissentire
ꝑmittas. Sic utiq orans iam fide retinebam
non solum conu̾sos ad dm̃n gr̃a eius adiuuari
ut ꝓficiant ac ꝑficiantur uͥ adhuc dicipot̃
ꝓ nñto conu̾sionis illorum istam dari grãm
uerũ etiam ũ conu̾tantur ad deum ad ipãm
dei gr̃am pertinere. qñquid̃ ꝓ eis oraui qui
erant ab illo nimis adu̾si. atq ut ad illum
conũterentur oraui. Hic lib̾ sic incipit. Opi¬

Expanded text:
quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, .. quem inuiolabilem et incorruptibilem credi atque intellegi fas est, trina unitas, quam catholica ecclesia colit, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. sic utique orans iam fide retinebam non solum conuersos ad deum gratia eius adiuuari, ut pro- Sciant ac perficiantur — ubi adhuc dici potest pro merito conuersionis illorum istam dari gratiam — uerum etiam ut conuertantur ad deum, ad ipsam dei gratiam pertinere, quem pro eis oraui, qui erant ab illo nimis auersi, atque ad illum conuerterentur oraui. Hic liber sic incipit: Opi
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc nolui ne librum mulco qͣm uellem face¬
rem longiorem. cum uid̾em ⁊̃ si hoc conced̾e¬
cur tamen debere manicheos iam posse uinci
introducentes insanissimo errore naturam
mali eterno bono coeternam. Ideo ergo dixi
ꝙ int̾im incertum est non ꝙ ego inde dubita¬
rem s ꝙ int̾ me et illos quos ita saꝑe inuen̾am
nõdũ ess ista questio dissoluta: quam tam̃
maliis longe post̾iorib libris meis de genesi.
ad litr̾am scd̃m scripturas sc̃as quanta potui
manifestatõne dissolui. Alio loco ꝓpterea ĩ¬
qͣm corporea diligendo pecsamus qr spirita¬
lia dilig̾e et iusticia iubemiur ⁊ natura pos¬
sumus. & tunc in nr̃o gen̾e optimi ⁊ beatissi¬
mi sunus. ubi queri pot̃ cur natura ⁊ nõ gr̃a
possumus dix̾im: si contra manicheos denatã
questio uersabatur. ꝙ utiq id agit gr̃a ut
sanata natura ꝙ uiciata non potest possit ꝑ
eum qui uenit quer̾e ⁊ saluũ fac̾e̾ qd ꝑierat.

Expanded text:
tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facetunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos . ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea, inquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest, possit per eum, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat.,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. Queri potest ergo cur dix̾im quod int̾i
incertum÷ cum prorsus dubitare nõ debue¬
rini nõ esse tales animas. Oz ħideo dixi quia
exꝑtus sum qui dic̾e̾nt diabolum ⁊ angelos
eius bonos esse in gen̾e suo.⁊ in ea natura in
qua eos creauit deus ordine ꝓpͥo tales quales
sunt. s nob̾ malum esse si illiciamur ⁊ seduca¬
murab eis. Si autem caueamus eos acq uĩ¬
camus decorum atq gloriosum. ⁊ ħ qͥ dicũt
uidentur sibi ut id ꝓbent de scripturis adhi¬
bere ydonea cestimonia. uel illud ꝙ scriptũ
est in libro iob cum dyabolus describeretur.
Hoc est iniciũ figm̃ti dñi qd̾ fecit ad illudẽ¬
dum ab angłis suis. uel illud in psalmo cẽ¬
tesino t̾cio. Dracho hic quen fuxisti ad il¬
ludend̃ ei. Quam questionem quẽ non ad¬
uersus manicheos ẽ qui h non sentiũt sed
aduersus alios qui hoc sentiunt cũ suscipiẽ¬
da ess atq soluenda pertractare acq euodare.

Expanded text:
 ergo potest, cur dixerim: quod interim  ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare
Abbreviated transcription (Latin):
illius origine rei tenentur qui uoluntate pec¬
cauit: quando libo ad faciendum et ad non fa¬
ciend̾ motu animi non carebat eiq ab oꝑe ma¬
lo abstinendi sũma potestas erat. Qd̾ manich
De tenebrarum gente ñ dicunt qm falulosissi¬
me inducunt. eamq naturam semꝑ malam¬
nũqm bonam fuisse contendunt. Illud auten
queri potest qũo dix̾im ⁊̃ si sunt anime quod
int̾im incertum ÷ cõrporeis officiis non pecrato
s natura dedite. nosq qͣmqͣm sint inferiores.
aliqua cñ int̾iore uicinitate contingunt: non
illas id̾o malas haleri oportere. qr uos cum eas
sequimur ⁊ corporea diligimus mali sumus qñ¬
infi̾ore alio geu̾e animaruni nos illici ad tur¬
pia. non inde conficiunt. aut illas natura ma¬
las esse. aut istas sũmũ bonum. Debiis enim
disputatõnem usq ad hunc locum ꝑduxiubi
dixi. ⁊̃ si sunt anime qd̃ int̾im ince̾rtum est
corporeis officiis non peccato s natura dedite

Expanded text:
illius origine rei tenentur, qui voluntate pecillius origine rei tenentur, qui voluntate peccavit, quando libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi non carebat, eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. Quod Manichaei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamqnumquam bonam fuisse contendunt. Illud autem quaeri potest quomodo dixerim: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non pecsed natura deditae, nosque, quanquam sint inferiores, aliqua tamen interiore vicinitate contingunt; non illas ideo malas haberi oportere, quia nos cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus; quandinferiore alio genere animarum nos illici ad turpia; non inde conficiunt aut illas natura malas esse, aut istas summum bonum . De his enim disputationem usque ad hunc locum perduxi, ubi dixi: Etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis, non peccato, sed natura deditae,
Abbreviated transcription (Latin):
queunt. Si queritur quõ accipiamus quod
ait apłs. Fuimus et nos natura filii ire sic̃
et ceteri. respon demus. naturam in hiis u̾b̾
meis me intelligi uoluisse illam q̃ ꝓprie
natura dr̃. in qua sĩne uicio creati sumus.
Nam ista pp̃ originem natura appellatur
Qe origo utiq habet uicium quod est
contra naturam. ꝙ iterum in eo qd̾ dc̃m est
pcc̃i reum tenere quẽqͣm qr non fecit ꝙ fac̾e
non potuit sũme iniquitatis ⁊ insanie est. Eur
ergo inquiunt paruuli tenentur rei: responde¬
tur. qr ex origine eius tenentur qui ñ fecit quod
fac̾e potuit. diuinum scil seruare mandatum.
Qd̃ autem dixi ille anime quicquid faciunt si
natura ñ uoluntate faciunt .i. si lib̾o ⁊ ad faciẽd̾
zad non faciendum motu animi carent: sideniz¬
hiis abstinendi ab oꝑe suo potestas nulla conce
ditur pecratum earum tenere non possumꝰ. ꝓ̾p¬
terea non ꝑturbat de ꝑuulis questio quia ex

Expanded text:
queunt, si quaeritur, quomodo accipiamus, quod queunt, si quaeritur, quomodo accipiamus, quod ait apostolus: fuimus et nos natura filii irae sicut et ceteri, . respondemus naturam in his uerbis meis me intellegi uoluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine uitio creati sumus. nam ista propter originem natura appellatur, quae origo utique habet uitium, quod est naturam. et iterum quod dictum est: peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae, cur ergo., inquiunt, 'paruuli tenentur rei?\' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum. quod autem dixi: illae animae quidquia faciunt, si natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla coditur, peccatum earum tenere non possumus : propterea non perturbat de parvulis quaestio, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
namur nͥon gr̃a saluatoris. Qd̃ si quisꝙͣ dic̃
eciam ip̃am cupiditatem nich esse aliud qm
uoluntatem. s uiciosam pecratoq seruiẽ¬
tem non resistendũ est. nec de uerb̾ cum res cõ¬
stet controu̾sia facienda. etiam sic .n. osten¬
ditur sine uoluntate nullũ ẽẽ peccatum sũ
in oꝑe siune in origine. Rursus in eo ꝙ dyxi
ian quere pot̾am utrũ illud malum gẽnu᷑
animarum anteqm bono misceretur hũiss
aliqͣm uoluntatem. Si .n. non habebat sine
pecrato atq ĩnocens erat: et id̾o nullo modo
malum. Gur erigo in quiunt peccatum di¬
citis paruulorum quoꝵ uoluntatem non
tenetis ream: Respondetur non eos ꝓpͥetate
uoluntatis. s origine teos teneri. Omnis .n.
homo terrenus. Qid ÷ origine nisi adam:
Porro autem h adam habebat utiq uolun¬
tatem. qua uoluntate tũ pecrass peccatũ
ꝑ eum intrauit in mundum. Itemq in co
quod dixi natura esse male anime ułło mͦ

Expanded text:
natur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit natur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque innocens erit et ideo nullo modo malum, \'cur ergo\', inquiunt, peccatum dicitis paruulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?\' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed origine reos teneri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum. Itemque in eo, quod dixi: natura esse malae tmimae nullo modo