comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciata. non potest post baptisiũ inter dei un¬
gmes consecrari. ita non ab surde uisum ẽ eũ
qui excessit uxorũ numerũ singłarem. non
pecratũ aliquod ꝯmisisse. s normam quam¬
dam sacramenti amisisse. non ad uite bone
nu̾tum. s ad ordinatõnis eccłiastice signacu¬
lum necessarium. Ac per hoc sicut plures
uxores antiquorũ patrum significauer̃t
futuras nr̃as ex ominib gentib eccłias uni
significat ex omib gentib eccłie unita¬
tem uni uiro subditam xp̃o. que tunc per¬
ficietur cum reuelau̾it occulta cenebrarũ.
⁊ manifestau̾it occulta cordis. ut cũclaus
sit unicuiq a deo. Nunc autẽ manifeste
sunt latentes dissensiones. eciam salua ca¬
ritate inter eos qui unũ ⁊ in uno fut᷑i sũt.
que tunc utiq nulle erunt. Sicut ergo sa¬
cram̃tum pluralium nupciarum illius tẽ¬
poris significauit futuram młtitudĩnẽ
deo subiectam in terrenis omib gentib.

Expanded text:
tiata, non potest post baptismum inter dei uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
fornicari pot non fecundari. S qm̃ ex młtis
animis una ciuitas futura est habentiũ unã
animam ⁊ cor unũ in deum. que unitatis
nr̃e ꝑfectio post banc peregriuatõnem fut᷑a
est. ubi omniũ cogitatõnes nec latebunt in¬
uicem. nec int̾ se in aliquo repugnabunt.
Propterea sacramentum nuptiarũ nr̃i tpr̃is
sic ad unũ uirum ⁊ unam uxorem redactũ ÷
ut eccłie dispensatorem non liceat ordinari
nͥ unius uxoris uirum. Quod acutius intellexe¬
runt qui nec eum qui catecuminus uł pagan
habuerit alteram. ordinandũ ẽẽ censuerunt.
Dde sacram̃to .n. agitur non de pecrato. Namin
baptismo peccata omĩa dimitcunt᷑ S qui
dixit si acceꝑis uxorem non peccasti. ⁊ si nup¬
serit uirgo non pecrat. ⁊ quod uult faciat nõ
pecrat si nubat satis declarauit nupcias non
esse pecratum. Propter sacramenti autem scĩ¬
tatem sicut femina ⁊̃ si catherumina fuerit ui¬

Expanded text:
fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit ui
Abbreviated transcription (Latin):
liter filios procreare qr illius ppłi generatio
nũcia futuroꝵ erat & ad dispensatõuem pro¬
pheciamq ꝑtinebat. Ideoq non sicut uni
uiro ⁊̃ plures licebat habere uxores. ita uui
femine plures uiros. nec prolis ipĩus causa.
si forte illa parere posset ille generare ñ poss.
Occulta .ii. lege nature aniant singłaritatẽ
qua principantur subiecte uiro. non solum
admictit eciam plures uni non sine decore
siue plurib maritis uiuis. nullam legimus
seruisse sc̃arum. plures autem feminas uri
uiro leginius ꝯiunctas. Illius societas sinebas
et temporis rõ suadebat. Neis .ni. contra natu¬
ram nuptiarum est. plures .n. femine ab uno
uiro fetari possunt. una uero a pluribus non
potest. Hec est principiorũ uis ut plures femĩe¬
uni uiro sic sicut młte anime uni deo recte
subdantur. Ideoq non est uerus deus animaꝵ
nͥ unus. Una uõ anima ꝑ multos falsos deoᷤ

Expanded text:
liter filios propagare, quia illius populi generatio liter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum admittit, etiam plura uni non sine decore seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos
Abbreviated transcription (Latin):
rint. ad hoc cñ institute sunt nupcie. u ordĩa¬
te honesteq nascantur. S homines qui se ñ
ꝯtinent tamqmͣ abscondunt in nuptias ꝗͣdũ
honestatis. Qui autem se sine dubio ꝯtin̾ent
si hoc illius cemporis rõ permisiss quodam mͦ
descenderunt in nupcias gradu pietatis. Et ꝑ¬
hoc qͣmuis utroꝵq nupcie in qͣntũ nupcie sũt
qr procreandi causa sunt. equalit̾ bone sunt.
quod illis pp̃ honestatem nupciarũ. qͣmuiᷤᷤ ad
nupcias non ꝑtineat scd̃m ueniam ꝯcedatur.
.i. ꝓgressum illum qui excedit generandi ne¬
cessitatem quod illi non babent. S neq hii
si qui forte inueniuntur nũc qui non querũt
ĩ conubio. nec appetunt nisi pp̃ quod ĩstitute st̃
nupcie coequari possunt illis hominib. In is¬
tis .n. caruale est ip̃m desiderium filiorum. In
illis autem spũale erat qr sacram̃to illiꝰ temꝑi
congruebat. Nunc quippe nullus piesate q̃rit.

Expanded text:
rint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinarint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. Sed homines qui se non continent, tanquam ascendunt in nuptias gradu honestatis: qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuphoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus pietate perfect
Abbreviated transcription (Latin):
torum nullũ crimen est nuptiarum. ꝓide
sicut patres temporis noui testĩ ex officio cõ¬
sulendi alim̃ta qmͣuis ea cum delectatione
naturali carnis acciꝑent. nullo modo tamen
comꝑabantur delectationi eorum qui im¬
molatione uescebantur. aut eorũ qui ꝙͣuiꝰ
licitas escas cñ ĩmoderatius assumebant. sic pa
quorũ delectatio ĩlla naturał ne qͣqͣm usq ad
irrõnalem aut nefariam libidinem relaxa¬
ta. nec turpitudini stuprorum. nec ꝯiugato¬
rum intemꝑancie ꝯferenda est. Cadem qͥppe
diuersa oꝑa patrum. non faciebat nͥ diu̾sitas
temporum. Sicut autem necesse erat ut car¬
naliter coirent eciam non carnales ꝓphete.
sic necesse erat ut carnaliter uesce̾ntur ⁊̃ ñ
carnales apłi. Quotquot ergo nũc sunt qͥb̾
dicitur. si se non continent iuibant. non com¬
cie in om̃ib gentib eadem sunt filiorum ꝓͥ¬
pagandorum causa. qui qualeslibet postea fue¬

Expanded text:
torum nullum crimen est nuptiarum. proinde torum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patquorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquot ergo nunc sunt, quibus dicitur: si se non continent, nutiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fue
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ est cibus ad salutem hominis hoc est
concubitus ad salutem gen̾is ⁊ utrũq nõ
ẽ sine delectatõne carnali. Que tñ modifica¬
ca ⁊ temꝑate refrenata. ĩ usum naturalem
redacta. libido esse nõ potest. Quod est autẽ
in sustentando uictu illicitus cibus. hoc est in
libidine nullam prolem querente illicitus
ꝯcubitus. Et quod est in licito cibo nõnullus
ĩmod̾atior appetitus. Hoc est in ꝯiugib uenuł
ille ꝯcubitus. Sicut .n. sacius est emori fame
qͣm ydoloticis uesci. ita sacius est defungi sñ
lib̾ił: qͣm ex illicito coitu stirpem quer̾ẽ. Unde¬
cũq autem nascantur homines si ꝑentum
uicia non sectentur. ⁊ deũ recte colant. ho¬
nesti ⁊ salui erunt. Sem̃ .ni. hominis ex qͣli¬
cũq homine dei creaturaz. ⁊ ideo male utẽ¬
tibus male erit. non ip̃m aliq̃n malum erit.
Sicut autem filii boni adult̾orum nulla de¬
fensio est adulterioꝵ. sic mali filii coniuga¬

Expanded text:
enim est enim est concubitus ad salutem generis; et utrumque non fit sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenata in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda vita illicitus cibulibidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille concubitus. sicut ergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utetibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
unius ꝯmixtioneac semine. alterius autẽ
iure ac potestate apud antiquos patres fas
erat utrũ et nunc fassit nõ tem̾e dix̾im. Nõ
est .ni. ꝓpagandi necessitas que tunc fuit..
qñ ⁊ parientib ꝯugib alias p̃p̃ copiosiorẽ
posteritatem suꝑ ducẽ licebat. quod nunc
certe non licet. Nam tm̃ affert oportunita¬
tis ad aliquid iuste agendum temporũ se¬
creta distinctõ. ut numc melius faciat qui
nullam dix̃ĩt. nisi se ꝯtinere non possit. Tc̃
autem ⁊̃ plures inculpabiliter ducebant.¬
⁊ qui se multo facilius ꝯtinere possent. nisi
pietas illo tempore aliid postulass. Sicut
enim sapiens ⁊ iustus qui iam ꝯcupiscit
dissolui ⁊ ẽẽ cum xp̃o. ⁊ boc magis optimo
delectatur. non iam hic uiuendi cupiditate.
s ꝯsulendi officio. sumit hic alim̃tum ut
maneat in carne ꝙ necessariũ est pp̃ alios.
sic misceri feminis iure nupciarum officiosũ
fuit cunc sc̃ĩs uiris. non libidinosum. Quod

Expanded text:
unius conmixtione ac semine, alterius autem unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
iusta potestate iuste uelle uti.⁊ aliud est
iusta potestate ĩiuste uelle uti. Ita nec ꝯ¬
cubine ad tempus adhibite. si filiorũ cã ꝯ
cumbant. iustum faciunt cũ ꝯcubitũ suũ:
n coniugate si cũ maritis suis lasciuiant.
nuptiali ordini crim̃ imponũt. posse sane
fi̾ nupcias ex male ꝯiunctis honesto post¬
ea placito ꝯsequente manifestum ẽ Seuiã¬
autem ĩnitũ conubiũ in ciuitate deinr̃.
ubi ⁊̃ ex pͥma duoꝵ hominũ copula ꝙ dã
sacramentum nuptie egerunt. nullo pot̃
nisi alicuius eorum morte dissolui. Ma
causa ĩnicum .℥. manifesta sterilitate non
subsequatur. ita ut iam scientib ꝯiugibus
non se filios habituros. seꝑare se tam̃ uel
ip̃a causa filiorũ atq aliis copulare non
liceat. Quod si fec̾int cum eis quib se copu¬
lauerint adulterium ꝯmittunt. Ip̃i autem
ꝯiugi manente plane uxoris uoluntat e
adhibere aliam unde ꝯmunes filii uascãtꝰ

Expanded text:
iusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum esautem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. mancausa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝯmixtos. nͥ sꝑando conceptũ. Quod ergo
precipiunt ꝯugatis apłi hoc ẽnupciaꝵ.
Quod autem uenialiter concedunt. aut
ro. magisq non posse fi̾ existimo. S tamẽ
si forte ad hibita concubina filios solos ex
eadem ꝯmyetione q̃sierit. nec sic ista ꝯũc¬
tio uel eorũ nupciis p̃̾ponenda. qui uenia¬
le illud oꝑantur. Quid .n. sit nuptiarum
ꝯsiderandũ est nõ quid sit nubentiũ. ⁊ in¬
moderatius nupciis utentiũ Neq .n. si lar¬
gis bonis iniq ac ꝑperam ĩuasis ita quisq
ucatur ut ex eorum fuictib largas eł̾ias
faciat. iõ rapinam iustificat. Neq si aliuꝰ
iuri paterno. uel iuste quesito auarus suc¬
cumbat. Ideo culpanda est iuris ciuił regła.
qua possessor legitimꝰ fc̃s ẽ. Nam tyranuice
factionis ꝑuersitas laudabił erit. si regia
tyrannus clem̃cia subditos tractet. nec ui¬
cuꝑabił ordo regie potestatis. si rex crudeli¬

Expanded text:
esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut ro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus si
optio talis dareti. quał
euelato nouo
cestam̃to data eit oicente domino. qui
potest caꝑe capiat. non eos dubitat ⁊̃ c̃
gaudio suscepturos fuisse qui diligent̾
intentus legit. quõ ꝯiugibus utebantur¬
⁊ cũ plures uni uiro hr̃e licebat. Quas cas¬
tius halebant qmͣ nũc unam quilib istorꝰ.
quib uidemus quid scd̾in ueniam conce¬
dat apłs. Habebant .n. eas in oꝑe gen̾andi
ñ in morbo desiderii. sicut gentes q̃ ignorãt
deũ. Quod tñ magnũ est ũmulti hodie fa¬
cilius se tota uita ab onĩ conculutu ab¬
stineant qm modum teneant non coeũ¬
di. nͥ ꝓlis causa si matrimonio copulentur
Nempe multos halemus fratres ⁊ socios
celestis h̾editatis utriusq sexus cõtinentes.
siũ exꝑtos nupcias. sine ab omĩ cali com¬
mixcione integros Nempe ĩnunierabiles
sunt quos audiuimus int̾ familiaria col¬
loquia. siue eorũ qui ꝯiugati sunt. siue qͥ
fuerunt. indicantes nob̃̾ nũqͣm se ꝯiugib

Expanded text:
quibus si quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi
Abbreviated transcription (Latin):
ne u̾o̾ ꝯiugia talia non cogitant ea q̃ sũt
domini. quõ placeant dño: S ꝑrara sunt.
Quis negat: & in ip̃a raritate pene omẽs
qui tales sunt non u tales essent ꝯiuncti st̾.
s iam cõiuncti tales fri sunt. Qui enĩ nr̃i t
temporis homines xpĩani nupciarũ uincło
liberari. uolentes ab omĩ concubutu se ꝯtin̾e
elig̾ent uel uirginalem. uł uidualem conti¬
uenciam ꝯseruare. quam tribulatõnem car¬
nis sine qua ꝯuigia esse non possunt. ut alia
taceantur. a quib parcit apᷤs. nullo iam co¬
gente humane societatis of lo sustinere:
N it copulati. si
eam post ea uicerint. qr nol
licet dissolu̾e
ꝯugium sicut licebat nclll¬
gare. fiunt
tales quales ꝓfitetur fol ni¬
pciarum.
itaut uel pari consensu endai¬
it celsiorẽ
scĩtatis gradum. autlon a¬
ubo sunt
tales. erit qui talis est eacte
sed redditor
debiti. seruans in om̃is ast q
eligiosãq
concordiam. Illis u̾o ap

Expanded text:
ne uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt ne uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere,eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? nt copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯu̾satõnem. ẽalia quippe ꝯiuigia petius
quoq apłs precipiendo describit. Similit̾
inquit mulieres obaudientes sint ma¬
ritis suis. ut si qui non credunt uerbo. per
mulierũ ꝯuersatõnem sine loquela lucri¬
fierint possint. uidentes timorem ⁊ castã
conũsatõnemur̃am. ut sint non que a
foris ornantur capilloꝵ incrispatõnibus.
aut circũdate auro aut ueste decora. s ille
absconditus cordis ur̃ĩ homo. in illa ꝑpetui¬
tate quieti ⁊ modesti sp̃c qui ⁊ apud deum
locuples est. Nam sic quedam sc̃e mulieres
que in dñm sꝑabant ornabant se obseq̃n¬
tes uiris suis. quõ sara obaudiebat abrahe
dñm illũ uocans. Cuius fr̃e estis filie benefa¬
cientes. ⁊ non tim̃tes ullũ uanũ timorem.
Uirisiłi rõne concordes ⁊ caste uiuentes cum
uxorib urĩs. & tanqͣm uasi infirmiori.⁊
subiecto tribuite honorem. qͣi coħedibus
gre. & uidete ne impediantur orõnes ur̃e Ita¬

Expanded text:
conuersationem. talia quippe coniugia Petrus conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. ita
Abbreviated transcription (Latin):
de illis dic̾e uoluit. que possunt hr̃e quodã mͦ
de necessitate ꝯmibii ũ cogitent que sũt mũ¬
di quõ placeant uiris suis. Quod utrũ de oĩb
nuptis dix̾it. an de talib quales iste multe st̾.
ũ pene om̃es putari possunt ñ ĩmerito dubi¬
tatur. Neq .i. et illud quod de ĩnuptis ait. q̃
ĩnupta ẽ cogitat ea que sunc dnĩ ut sit sc̃a
⁊ corpore ⁊ spũ: ad omes ĩnuptas ꝑtinet. cum¬
sint quedam uidue mortue que in deliciis
uinunt. Uerũptũ quod attinet ad quamdã
distinctõnem et qi ꝓprietatem ĩnuptarũ ac
nuptarum. sicut miiniũ decestanda est que
continens a nuptiis .i. a re concessa. nõ ꝯtinet
a delictis uel luxurie. uł suꝑbie. uł curiositatt.
⁊ uerbositatis ita rara nupta ẽ. que in ipõ qͦ
obsequio ꝯiugali nõ cogitat quõ placeat
deo. ornando se non in tortis crinib au̾ auro
aũ margaritis. ⁊ ueste preciosa. s quod decet
mulieres pronuttentes pietatem ꝑ bouam

Expanded text:
is dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas sint quaedam viduae mortuae, quae in deliciis vivunt . Verumtamen quod attinet ad quamdam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum; sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis, vel luxuriae, vel superbiae, vel curiositatis et verbositatis: ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio conjugali non cogitat nisi quomodo placeat Deo, ornando se, non intortis crinibus, aut auro et margaritis et veste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam
Abbreviated transcription (Latin):
sint. qr si cõiuigati essent pares non essent. cẽ¬
t̾os onũo huiꝰ temporis ꝯiugatos uel post
exꝑtum concubitum ꝯtinentes a se suꝑari
non dubitent. non qnͣtum ab auna susanna.
s qͣnͣtum ambe a maria suꝑantur. Quod ad
ip̃am ꝑtinet sc̃am carnis integritatem loqͦr.
Nam que alie sint marie nũta quis ignorat:
Mores itaq congruos huic tanto ꝓpoĩto ad¬
iungant. ut de p̾pollenti p̃mio certam securi¬
atem gerant. scientes sane sibi atq omĩb

Expanded text:
sint, quia si coniugati essent, pares non essent, cetsint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uenciam uel nuptias elegerunt. uel coni¬
gib intemꝑanter utuntur. At u̾o ꝯtine¬
tes uel mares qui defunctis uxorib uł femĩ
que defunctis uiris uel utriq qui pari coi¬
sensu ꝯtinenciam deo uouerunt. sciant s
tas poscit. s scõrum patrũ nuptias qui pi¬
Iphetice ꝯiungebantur. qui neq in concu¬
tu nͥ prolem. neq ĩ ip̃a prole nisi quod ĩ ca¬
ne uenturo xp̃o proficeret. requirebant. n
solum pro suo ꝓpoĩto nõ ꝯtempnant. uer
eciam suo ꝓpoĩto sine dubitatõne p̃ponant
Pueros quosq ac uirgines integritatẽ ipi
deo dicantes. multo maxime ꝯmonemꝰ u
tanta norint humilitate tuendũ esse ꝙi
terra int̾im uiuũt. qnͣto magis celi ẽ qd̾ ue¬
uerunt. Nempe scriptum ÷. Quanto mag
nitudine eorumaliquid dr̃ẽ. illoꝵ demagna
humilitate laudari. Exceptis igitur quib¬
dam illis ꝯiugatis patrib ⁊ mr̃ib scĩs. quibus
ideo isti meliores non sunt qͣmius ꝯiugati ñ

Expanded text:
inentiam uel nuptias elegerunt uel coniinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi tas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non
Abbreviated transcription (Latin):
calũpniantur uxorib. hoc ẽẽ argumentũ
deputantes quo eorum ꝯuincant ꝯtinenci¬
am. satis suꝑq responsum est. si tñ capiunt
ñ esse pecratum. quod neq contra naturã
ꝯmittitur. qr non lasciuiendi s gignendi
cã ilł feminis ut ebantur: neq contͣ morem
qr illis temporib ea factitabantur. neqꝰ
Illos uero qui illicite feminis usi sunt. uel
tandos ue ꝓponit. Nostros uero qui ꝯiuges
babent qͣntũ possumus ammonenius ne
sũi suam infurmitatem de hiis scĩs patribuꝰ
audeant iudicare. comꝑantes ut ait apłs
semet ip̃os sibimet ipĩs. ⁊ ideo non intelli¬
gentes quantas uires habeat animꝰ iustĩ
contra libidines seruientis. nec carnalib
huiꝰcemõi motib acquiescant. eosq in coi¬
cubitum gen̾andi ultra necessitatem pre¬
labi acq ꝓgredi sinant. quantũ ordo na
qͣnͣtum morũ consuetudo. quͣtum leguu
scita p̾̃scribunt. Hoc quo ideo dico de ilł ꝑ
crib. homines suspicantur qr ip̃i ꝑ incõt¬

Expanded text:
niantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel tandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incont
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmune prestari. ut cũ abraham et ꝟsaac
Iacob recumbant in regno dei. qui nõ p̃pb̾
stea quam scripsi de bono
iugali expectabatur uc scri¬
rem de sc̃a uirginitate nec dis¬
li. atq id dei munus ⁊ qm n

Expanded text:
mune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Iacob recumbant in regno dei, qui non proptePosteaquam scripsi de bono coniugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et
Abbreviated transcription (Latin):
cio palee sicut in auri sincera seruatu Rĩ
non ideo minor est qi in reminoriseruat᷑.
Com uero ad pectatum admitteidũ ad¬
hibetur fides. mirum si fides appellaida est.
Uerũptamen qualiscũq sit si et ontra
ip̃am fit peuis fit usi cum ꝓptere. deserit᷑
ut ad ueram fidem ac legitimam edeatur.
idest ut pectatum emendetur uoluitatis pͣ¬
uitate correpta. tamqm quisq cĩ hominem
solus expoliare non possit inuenia sociũ mni¬
quitatis ⁊ cum eo paciscatur ut simulid faciãt
spoliaq ꝑciantur. quo facinore cõnisso totũ
solus auferat. Dolet quidem ille: fidem sibi
seruatam non esse conqueritur. Ucum ĩ ip̃a
sua querela cogitare debet potiu in bona ui¬
ta ip̃i humane societati fidem fuse seruãdã.
ue preda iniqua ex homine fiert. si sentit
quam iniq sibi in pccĩ societateeruata non
fuerit. Ille quippe utrobiq pertids. profecto¬
sceleratior iudicandus est
solius concubitus causa copuli

Expanded text:
tio paleae sicut in auri sincera seruatur, tio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profectosceleratior iudicandus est.solius concubitus causa copulan
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo. qd̾ sibi uir ⁊ mulier ad herescunt pr̃
⁊ mr̃ esse meditantur. huc acredit qr in eo
ipõ quod sibi inuicem ꝯiges debitum sel¬
uunt. eciam si id aliqnͣto intemꝑantius et
ĩcontinentius expetant. fidem tãmen sͥ ꝑit̾
debent. Cui fidei tm̃ iuris tribuit apostoluᷤ.
ut eam potestatem appellaret dicens. Mu¬
lier non halet potestatem sui corporis. s
uir Similit̾ autem ⁊ uir non babet potes¬
tatem corporis sui s mulier. Huius autem
fidei uiolatõ dicitur adult̾iũ. cũ uel ꝓprie
libidinis instinctu.uł aliene consensu cum
alt̾o uel alt̾a contra pactũ ꝯiugale concũ¬
bitur. atq ita frangit᷑ fides. que in rebus
⁊ corporeis ⁊ abiectis magnũ animi boñ ẽ
ꝙideo eam saluti quoq corporali. qua ⁊̃
uita ista continetur. certũ est debere pre¬
poni. Et si enĩ exigua palea pre multo au¬
ro pene res nulla est. fides tamẽ cũ in nego¬

Expanded text:
cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. huius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in nego
Abbreviated transcription (Latin):
iugio. ⁊ si emarcuit ardor etatis inter mas¬
culum ⁊ feminamiuget tñ ordo caritatis
int̾ maritum ⁊ uxorem. Qui qnͣto meliores
sunt: tanto maturius a cõmixtione carita¬
tis sue pari consensu se continere ceperunt.
non ut necessitatis ess postea non posse qd̾
uellent. s ut laudis ess primũ uoluisse qd̃
possent. Si ergo seruatur fides honoris et
obsequiorũ inuicem debitoꝵ ab alt̾utro
sexui. ⁊ si languescentib ⁊ ꝓpe cadeuerins
tanto sincerior qnͣto ꝓbatior. ⁊ tanto secu¬
rior qnͣto placitior castitas ꝑseuerat Ha¬
bent ⁊̃ id bonũ coniugia quod carnalis uł
iuuenił incõtinencia ⁊̃ si uiciosa est. ad ꝓpa¬
gande ꝓlis redigitur honestatem. ut ex ma¬
lo libidinis aliquid boni faciat copulatio
ꝯiugał. Deinde q reprimitur.⁊ quodam
modo uerecundius estuat concupĩa carnis.
quam temꝑat ꝑentalis affectus. intercedit
eiũ quedam grauitas feruide uoluptatis

Expanded text:
iugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masiugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis iugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis,
Abbreviated transcription (Latin):
alia uel alie possunt adhuc ex illis uerbis exculpi
quer̾e ac dissere̾ longum est illud nũc dicimus
fm̃ istam conditõnem nascendi ⁊ moriendi quã
nouimꝰ ⁊ in qua creati sumus. aliquid boni ẽẽ cõ¬
iugiũ masculi ⁊ femine. quoꝵ federatõnem ita
diuina scriptura ꝯm̃dat ut nec dimisse a uiro nu¬
bere liceat alt̾i qͣm diu uir eius uiuit. nec dimisso
ab uxore liceat alt̾am duc̾e nͥ mortua fu̾it que
recessit. Bonũ ergo coniugii quod ⁊̃ dominus in
edꝰ confirmauit non solũ qr ꝓbibuit dimittẽ.
uxorem nͥ ex causa fornicatõnis. s ⁊ quia
u̾enit inuitatus ad nupcias. cur sit bonum
merito queritur. Quodmͥ non uidetur pp̃
solam filiorum ꝓcreatõnem. s pp̃ ip̃am ⁊̃
naturalem in diuerso sexu societatem. Ali¬
oqͥn non iam diceretur cõiugium in senib
p̾sertim siuel amisissent filios. uel minime ge¬
nuissent. Nunc uero lic in bono annoso cõ¬

Expanded text:
alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso con
Abbreviated transcription (Latin):
quam significat apostolus ubi ait. deinde nos ui¬
⁊ mortalia fuisse intelligamus p̾ma conforiatõe
⁊ tñ non moritura nͥ pecrassent sicut minatus erat
deus. tamqͣm si uulnus ininaretur qr uulnerabile
corpus erat. quod tñ non accidiss nisi fieret qd̾
ille uetuiss. Ita ergo possent ⁊̃ per concubitũ taliũ
corporum generatõnes subsistere. que usq ad c̾tũ
modum haberent incrementũ. nec uerg̾ent tam̃
multiplicatõne terra repleretur. Si enĩ uestibus
israbelitarum p̾stitit deus ꝑ annos qͣdragiuta
sine ullo detrim̃to ꝓpͥum statum. qnͣto magis pres¬
taret corporib obedientium precepto suo felicissi¬
niũ quoddam temꝑam̃tum certi status donec in
melius conuert̾entur. non morte hominis qͣ corpꝰ
ab anima deseritur. s beata ꝯmutatõne a morta¬
litate ad ĩmortalitatem. ab auimali ad spũalem
qualitatem: Harũ snĩarum que uera sit. uel si

Expanded text:
quam significat Apostolus, ubi ait, Deinde nos viquam significat Apostolus, ubi ait, Deinde nos viet mortalia fuisse intelligamus prima conformatione, et tamen non moritura nisi peccassent, sicut minatus erat Deus: tanquam si vulnus minaretur, quia vulnerabile corpus erat; quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille vetuisset. Ita ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum, haberent incrementum, nec vergerent tamemultiplicatione terra impleretur. Si enim vestibus Israelitarum praestitit Deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum ; quanto magis praestaret corporibus obedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si
Abbreviated transcription (Latin):
plexi. alio aliquo modo si non pectassent hĩcuri
essent filios ex mun̾e̾ omipotentissimi creatoris. qͥ
potuit ⁊̃ ipõs sine parentib cond̾e. qui potũ carnẽ
xp̃i in ut̃o uirginali formare. ut iam ip̃is infideli¬
bus loquar. qui potuit aꝑib prolem sine cõcubitu
dare siue ibi młta nustice ac figurate dc̃a sint.
aliterq sit intelligendũ sit quad scriptũ est. im¬
plete terram. ⁊ dñamini eius. idẽ ut plenitudĩe
⁊ ꝑfectõno uite ac potestatis id fieret. ut ip̃m qͦ
incrementum ⁊ multiplicatõ qua dc̃m est c̾scite
⁊ multiplicamini ꝓuectus mentis ⁊ copia uͥtutis
ĩcelligatur sicut in psalmo poĩtũ ÷. multiplieab̾
me in anima mea in uirtute. Hec data sit homini
proles successionis. si postea qͣm cã pcc̃i futura erat
in morte. decessione corpus ñ spũale illis hõibus.
s pͥmo animale fr̃m erat. ut obedĩe mĩto postea
fieret spũale ad ĩmortalitatem capessendam. non

Expanded text:
plexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uintelligatur, sicut in Psalmo positum est, Multiplicabis me in anima mea virtute ; nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati, futura erat in morte decessio: sive corpus non spirituale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut obedientiae merito postea fieret spirituale, ad immortalitatem capessendam, non
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat ea que sunt dñi ut sit sc̃a ⁊ corpore
⁊ spũ. non sic accipiendũ est ũ putemus nõ
ẽẽ sc̃am corpore xp̃ianam ꝯiugem icastam.
Om̃ib quippe fidelib dcm̃ est. nescitis quia
corpora ur̃a templũ in uob̃ est sp̃c sci. quẽ
habetis a deo: Sancta sunt ergo eciã corꝑa
ꝯiugatorum. fidem sibi ⁊ dño seruantium.
Cui scitati cuiuslibet eorũ nec infidelem ꝯuigẽ
obsist̾e. s potius scĩtatem uxoris ꝓdesse infi
deli uxori. idẽ apłs testis ẽ dicens. Ganctifica¬
tus enĩ est uir infidelis in uxore. ⁊ scificata
mulier infideł in fratre. P̾roinde illud dcm̃
tarum. cui m̾ces ⁊̃ debetur amplior scd̃m qd̾
isto bono illud est melius. qr et hoc solũ co¬
gitat quõ placeat deo. Neq .n. fideł femina

Expanded text:
cogitat ea quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore cogitat ea quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore et spiritu , non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore Christianam conjugem castam. Omnibus quippe fidelibus dictum ecorpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse deli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictumtarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina
Abbreviated transcription (Latin):
fit in merecrice. s execrabilius in uxore. Tiñ
ualet ordinacõ creatoris ⁊ ordo creature ũ in
rebus ad utendũ concessis ⁊̃ cum modus exte¬
ditur. longe fit colerabilius. qmͣ in ea que cõ¬
cessa non sunt. uel ius uel rarus excessus. Et
ideo in re concessa ĩmoderatõ ꝯuigis. ne in se
non concessa libido prorũpat. toleranda ẽ.
Hinc est ⁊̃ quod longe muiuis pecrat ꝙͣlibet
assiduusad uxorem. quam uł rarissimus ad
fornicatõnem. Cũ uõ uir mẽbro mulieris¬
non ad hoc concesso uti uolu̾it turpior est
uxor.si in se quã si in alia fieri permisit. De¬
cus ergo ꝯiugale est. castitas ꝓcreandi ⁊ red¬
dendi carnalis debiti fides. hoc ẽ opus nup
tiarum. hoc ab om̃i crimine defendit apłs
dicendo. Et si acceꝑis uxorem nõ pecrasti. Et si
nupserit uirgo non peccat. ꝙͣ quod uult fa¬
ciat: non pecrat si nubat. Exigendi autem de¬
biti ab alterutro sexu ĩmoderatior ꝓgressio

Expanded text:
fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulierisnon ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnatiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus, dicendo: Et si acceperis uxorem, non peccasti, et si virgo nupserit, non peccat; et, quod vult faciat: non peccat, si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressi
Abbreviated transcription (Latin):
Et hunc tamen non exig̾e. s redd̾e coniugi
ne fornicando dampnabilit̾ pecret ad per¬
sonam pertinet ꝯuigalem. Si autem ambo
tali ꝯcupĩe subiunguntur. rem faciunt nõ
plane nuptiarum. Uerũptam̃ si magis ĩ sus
ꝯiunctõne diligunt ꝙ honestum: qmͣ qd̾ ẽ
in honestum .i. quod imptiarum qm id ꝙ ñ
est nuptiarũ. hoc eis auctore apło sm̃ ueni
am conceditur. Cuius delicta non habent hor¬
tatrices nuptias. s deprecatrices dei miscdĩã.¬
Quam ñ a se auertant uel nõ abstinendo
quibdam dieb ut orõnib uacent. et per
hanc abstinenciam sicut ꝑ ieiunia cõmen¬
denc preces suas. uel ĩmutando naturalem
usum in eum usum qui est contra naturam
quod dampnabilius fit in ꝯiuge. Nam cui
ille naturalis usus qñ progreditur ultra pac¬
ta nuptialia .i. ultra ꝓpagandi uecessitaten
uenialis sit in ueore. in meretrice dampnabi¬
lis. iste qui est contra naturam execrabilicer

Expanded text:
et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
uersus euidei.Essimai uocem apłi dicẽ¬
tis. quod uult faciat nõ petrat si nubat.
et si acceꝑis uxorem non pecrasti. ꝙ si nup¬
serit uirgo non peccat: Hinc certe iam du¬
bitare fas non est nupcias non esse põm.
Nonutiq nupcias sm̃ ueniam concedit
apłs. Nam quis ambigat absurdissime d̾
non eos petrasse quib uenia datur: S illũ
concubitum sm̃ ueniam concedit. qui fit ꝑ
incontinenciam non sola causa ꝓcreandi.¬
s eciam aliqñ nulla causa ꝓcreandi. quem
imptie non fieri cogunt. s ignosci impetͣnt
si tamen non ita sit nimius ut impediat. Q̾
sepoĩta esse debent tempore oratõnis. Nec ĩ¬
mutetur ĩ eum usum qui est ꝯtra naturã.
de quo apłs tacere non potuit. cũ de corrup¬
telis nimiis ĩmundoꝵ et impiorũ loqueret᷑¬
hominũ. Concubitus .n. necessarius causa ge¬
nerandi. inculpabił. ꝙ solus ip̃e nuptiał est.
Ille autem qui ultra istam ncc̃tatem ꝓgre¬
ditur iam non rõni s libidini obsequitur.

Expanded text:
s aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare Non itaque nuptias secundum veniam concedit Apostolus: nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse quibus venia datur? Sed illum concubitum secundum veniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi, et aliquando nulla causa procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit nimius, ut impediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec immutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a expeenda sunt. sicut⁊ sapĩa. salus amici¬
cia. ali que pp̃ aliud sit necessaria. sicut doc¬
tus. he .n. quedam nassa ia sũt pp̃ sapĩam:
sicut ttrina quedan pp̃ sal utem: sicut cibus¬
⁊ potut sompnus. ꝙedam Pp̃ amiciciam: sic̃

Expanded text:
ipsa expetenda sunt, sicut est sapiencia, salus, amiciipsa expetenda sunt, sicut est sapiencia, salus, amicicia; alia, que propter aliquid sunt neccessaria, sicut doctus. Horum enim quedam neccessaria sunt propter sapienciam, sicut doctrina; quedam propter salutem, sicut cibus, potus, sompnus; quedam propter amiciciam, sicut