comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ : nã ipse sciebat quid eẽt facturꝰ. Sienta
nou̾at cor eiꝰ quẽ tẽptabat. qͥd ẽ. quoduoll¬
it uid̾e temptãdo: S ꝓfecto illud factum ẽ
ut ipse sibi notus. fieret qui demptabat᷑: si¬
amq desꝑationem condempnaret. saturatis
s non inferamur in temptationẽ: tanquat
si quispiã cui necesse ẽ igne examinari nos
orat ut igne non concinguat᷑: s ut ñ uradꝰ
Uas enim figuli ꝓbat fornax: et homins
ustos temptatio tribulationis. Iosepha
temptatus ẽ. illecebra stupri: s non ẽ. illatus
intemptationem. Sussanna temptata ẽ. nec
ipsa inducta uł illata in temptationẽ : multi¬
q alii utriusq sexus: s iob maxime. cuius
ammirabilem stabilitatẽ in domino deo suo
cum illi ħetici hoste s ͤ t estam̃ti. ore sacrilego
irrid̾e uoluerint : illud pͣcet̾is uentilant. qͦd
sathanas petierit eũ temptandum. Querunt
enĩ ab imꝑitis hominib talia intelligere ne¬
quaquam ualentib. quomodo sathanas cum

Expanded text:
quid esset facturus . Si enim noverat cor ejus quem tentabat, quid est quod voluit videre tentando? Sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui tentabatur, suamque desperationem condemnaret, saturatis sed ut non inferamur in tentationem: tanquam si quispiam cui necesse est igne examinari, non oret ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Joseph ergo tentatus est illecebra stupri, sed non est illatus in tentationem : Susanna tentata est, nec ipsa inducta vel illata in tentationem ; multique alii utriusque sexus: sed Job maxime, cujus admirabilem stabilitatem in Deo Domino suo, cum illi haeretici hostes Veteris Testamenti ore sacrilego irridere voluerint, illud prae caeteris ventilant, quod satanas petierit eum tentandum . Quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmodo suo cẽ. aceꝑunt. sĩ ergo qui summe est.
nõ pot̾ ẽ contͣrium nͥ quod ñõ ẽ. ac ꝑhoc sic̃ ab
ilo ẽ omẽ quodbonũ ẽ sic abillo ẽ omẽquod na¬
omĩs itaq natura bona ẽ: et ome bonũ adeo:
om̃ĩs ergo natura adeo ẽ. Dolor aut̃ quod p̃ci¬
pue malum nõnulli arbitrant᷑. suic in animo
sit. siue in corꝑe: nec ipse pot̾ cẽ: nisi in natu¬
ris bonis. Hoc enim ipsũ quod resistit ut do¬
leat. quodãmodo nõ iecusat ẽẽ quoderat: qr
bonũ aliqd̃ erat s cũ ad melus cogit᷑: utił
dolor ẽ. Cum ad det̾ius. inutił. In animo gͦ
dolorem facit uoluntas resistens potestati
maioreͥ: in corꝑe dolorẽ facit sensus resistens
corꝑi poͣtiori. Sunt autẽ mala sine dolore
in piora. Peius : enim gaud̾e de iniquitate:
qͣm dolere de corruptiõe.Ueruntam̃ etiã ta¬
le gaudiũ nõ pot᷑ eẽ: nisi ex ad ẽptione bono¬
rum inferiorum S iniquitas: desertio

Expanded text:
pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic ab illo est omne, quod naomnis itaque natura bona est et omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest esse nisi ex adeptione bonorum inferiorum; sed iniquitas est desertio
Abbreviated transcription (Latin):
formem et sine qualitate matheriẽ. unde. iste
quas sententimꝰ qualitates formant᷑: sic̃ anti¬
qui dipert̃. Hinc enĩ et silua grece hylen dr̃
quodoꝑantib aptasit: nõ ut ipsa faciat. s
unde aliqͥd fiat. Nec ista gͦ ylent malũ dicenda :
quȩ nõ ꝑaliquãspeciem sentiri: s ꝑ omĩmodam
speciei pͥuationẽ. cogitariui x pot. ht̃ enĩ et ip
diceret᷑. Porrosibonũ aliqd̃ ẽ. forma. unde qͥ
ea p̃ualent formosi appellant᷑. sic̃ ab specie specio¬
si: ꝓculdubio bonum aliqͥd ẽ. etiã capacitas for¬
me. Sic̃ quiabonũ :÷ sapientia. nemodubitat qd
bonum st capacẽ &̃ sapientiȩ. et quia omẽ bͥo¬
nuiade neminẽ oportet dubitare. ȩtiã utam
si qua ẽ. materiam non ẽ. nisi adeo ta sstam¬
abNifice igt᷑ et duine. ar nr̃ famulo suo
catio facit noneẽ. qderat ueregͣ illeẽ. qui m¬
cõmutabił est. Cecera quȩ ab illo facta sũt: abilo

Expanded text:
formem et sine qualitate materiem, unde istae formem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silua graece λη dicitur, quod operantibus apta sit, non ut aliquid ipsa faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsdiceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo tatio facit non esse quod erat uere ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo facta sunt, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ones decent̾ facit. sic̃ rer̃ om̃ĩum ꝑfeccꝰ artifer.
Unde et y mno tͥum pueroꝵ ȩtiã luxet tene¬
bre laudant dm̃i id÷ eius laudẽ in bñ consi¬
dantium cordib pariunt. Nonergo mala in
quantum natura ẽ. ulla natura: sed cuiq
uaturȩ nonẽ. malum. nisi minui bono. Quod si
minuendo absum̾etur: sicut nullũ bonũ. ita nata
nulla relinqueret᷑. non solum qualem inducunt
manichei ubitanta bona inueniunt᷑. ut nimia
eorũ cecitas mira sit: s qualem pot̾ quilibet eorum¬
inducere. Naq enĩ uł illa materies. quã ylen antiqͥ
dixert̃ malũ dicenda ẽ: nõ eã dico qͣm manicheus
hylen appellat dementissima uanitate. nesciens
quid loquat᷑. formatͥcem corꝑum: uñ illi recte dic¬
tum÷ quod alt̾um deum inducat: nemo enim
bonaeẽ. nec cẽ posse nisi a dõputo qd̾ iã ȩtiam
ipsi consitent᷑: s ylen dico. quandã penitꝰ in¬

Expanded text:
ones decenter facit sicut rerum omnium perfectus artifex ? ones decenter facit sicut rerum omnium perfectus artifex ? unde et in hymno trium puerorum etiam lux et tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus in
Abbreviated transcription (Latin):
tamdu aliquid remanebit. qͣmdui corꝑis nat᷑a
subsistit: P roinde si cõsumpto bono natura
consumit᷑: bona ÷ ergo natura. Si et tardum
dicimus: ueloci contͣrium s tam̃ qui se omĩno
nonmouet: nectardus dici pot̾. Sic acute uo
adinas: silentiũ ÷ ubi uoxnulla ẽ: quod tam̃
silentium eo ipso quoduox nulla ẽ: tanquam
contrarium uocis solet opponi. Sicet lucida
et obscura: tanquam duo cõtraria dicuntur.
habent tam̃ et obscura aliquid lucis: quod si
penitꝰ careant. ita sũt tenebre. iucisabsentia.
sic̃ silentium uocis absentia Quȩ tam̃ ȩtiam
pͥuationis rer̃. sic inuniũsitate nate̾ ordi¬
nantur: ut sapient̾ consid̾antib non inde¬
cent̃ uices suas habeant. Nam et ds̃ certalo¬
ca et cemꝑa nõ illuminando: tenebras fecit
tamdecent̾ quam ds̃ Si enĩ nos continendo
uocem decent̃ int̾ponimꝰ in loquendo suenti¬
um: qͣntomagis ille quarumdã rer̃ pͥuaci¬

Expanded text:
tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acutae. uocadimas, silentium est, ubi uox nulla est: quod tamen silentium eo ipso, quod uox nulla est. tamquam contrarium uoci solet obponi. sic et lucida et obscura tamquam duo contraria dicuntur; habent tamen et obscura aliquid lucis, quod si penitus careant, ita sunt tenebrae lucis absentia sicut silentium uocis absentia. Quae tamen etiam priuationes rerum sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeant. nam et deus certa loca et tempora non inluminando tenebras fecit tam decenter quam dies. si enim nos continendo uocem decenter interponimus in loquendo silentium: quanto magis ille quarundam rerum priuati
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ ꝑomĩa repperiunt᷑. siue sp̃alia ad
corporalia. omĩs modus. omĩs species. añ
ordo. ⁊ magnus et paruus: adnõ deosł
Quib bõnis omĩb qui male uti uolus
diuno iudiciopęnas luet. Ybi autem nullũ
horum omĩno fuerit: nulla natura remanebit.
S in his omĩbus quecumq parua sunt. in ma¬
iorum comꝑatione contͣrus nominib appel¬
lant᷑. sic̃ in hominis forma. quia maiorẽ pul¬
critudo: in eius comꝑatione simiȩ pulcritudo
deformitasdr̃. et fallit inprudentes. tanquam
illud sit bonum: & hoc malũ. Nec intendunt
incorꝑe simiȩ. modum ꝓpͥum parilitatẽ ex
utroq latere membroꝵ concordiũ parcium
tardis satis fiat. uelȩtiam ꝑtinaces. et aꝑtissime
u̾itati repugnantes. cogantur quoduerum est
confiti: interrogent᷑ utrum corꝑi simiȩ possit
nocere corruptio. Quod si pot ut fedius fiat:
quid minuit nisi pulchritudinis bonũ. unde

Expanded text:
illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus et paruus, a domino deo sunt. quibus bonis omnibus qui male uti uoluerit, diuino iudicio poenas luet; ubi autem nullum horum omnino fuerit, nulla natura remanebit. Sed in his omnibus quaecumque parua sunt. in maiorum comparatione contrariis nominibus appellantur: sicut in hominis forma quia maior est pulchritudo. in eius comparatione simiae pulchritudo deformitas dicitur. et fallit inprudentes, tamquam illud sit bonum et hoc malum; nec intendunt in corpore simiae modum proprium, parilitatem ex utroque latere membrorum, concordiam partium, gatur et nimium tardis satis fiat, uel etiam pertinaces et apertissime ueritati repugnantes cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest, ut foedius fiat, quid minuit nisi pulchritudinis bonum ? unde
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣdixi ad eoꝵ correctionem: siuelit ad¬
dere. qd eos etiã inuitos cogit ueritasons¬
teri omĩa prorsus bona noneẽ. nisi adeo. Nn
ergo abalio sunt magna bona et ahalio par
bona: s et magna et parua bona nonnisa
summobono quod ÷ deus. Cõmemoremus
bona quanta potuerimꝰ. quȩ dignumẽ it d̃
auccoritribuamꝰ : et eis sublatis uideamie
utrum aliqͣ natura remanebit. Omĩs uta
i magna et parua. omĩs potentia et magu
& parua. omĩs salus et magna et parĩa.
omĩs memoria et magna et parua. omĩt
lectais et magnus et paruus. omĩs cͣnqudã
et magna ec parua omĩs couirtus et magil
et parua. omĩs copia et magnaet parua:
omĩs sensus & magnꝰ et paruus: om̃t̃ l¬
men et magnum et paruũ. omĩs suauid
⁊ magna et parua. omĩs mensura et massi
et parua. omĩs pulc̾ritudo et magna ety
parua omĩs pax. et magna et paruiecsio
qua similia occurre potuerunt. marinos

Expanded text:
ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua, omnis memoria et magna et parua, omnis intellectus et magnus et paruus, omnis tranquillitas et magna et parua, omnis uirtus et magna et parua, omnis copia et magna et parua, omnis sensus et magnus et paruus, omne lumen et magnum et paruum, omnis suauitas et magna et parua, omnis mensura et magna et parua, omnis pulchritudo . et magna et parua. omnis pax et magna et parua et si qua similia occurrere potuerint maximeque
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno dethrahantur. et penitꝰ cõsummãt᷑.
idõ nullum bonũ erit quia nulla natura
manebit. Om̃s igit᷑ naturȩ corruptibiles
nec omĩno naturȩ eẽnt. nisi ad eoeẽt: nec
corruptibiles eẽnt. nͥde illo eẽnt: quia hoc
quod ipse ẽ. tẽnt.. Ideo gͦ quocũq modo
quacũq speciȩ. quocũq ordine sunt:
quia ds̃ ẽ. a quo factȩ sunt. Ideo autem non
in cõmutabiles sunt: quia nichil ẽ uñ facde st̃
Sacrilega enim audatia coequant᷑. Nichil est
ds̃. si quale ẽ. illud quod de deo natumẽ.: tale
uelimus eẽ. illud quod ab eo de nichilo facũe
et cum peccando iniuste. aliqͥ nocẽt. uoluns
nouit quid illipati debeant. quibꝰ eos tos
ꝑmittit. Hȩc omĩa tam ꝑspicua tã certas
uellent adu̾tere. qui aliã naturã inducu
quam non fecit deus: nõ tantis blasphems
implerent᷑. ut et insũmo malo tantaboni
ponerent: ⁊ indeo tanta mala. Sufficit ens

Expanded text:
omnino detrahantur et penitus consumantur, omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum eet cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntanouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim,
Abbreviated transcription (Latin):
tentiorib atq ita celestib tͣrena cõcordent.
tan qͣm p̃cellentib subdita Fit autẽ deceden¬
tib et succedentib reb temporalis qued am
in suogene pulcritudo: ut nec ipsa quȩ mo¬
riuntur. uł quod erant eẽ. desinũt. turpẽt
aut curbent modũ et speciem: ⁊ ordinem
uniu̾se creaturȩ. sicut sermo bñcompositus
utiq pulcerẽ. quamuis in eo sillabȩ atq om̃s
sonitanqͣm nascendo. ⁊ mouendo dranscur¬
rant. Quał autẽ et quanta pęna cuiq culpȩ
debeatur: duuni iudicuẽ. ñ humani. Quȩ
utiq et cũ conu̾sis remittit᷑. magna ẽ. boni¬
tas apuddm̃: et cũ debita reddiair nulla ẽ.
iniquitas apd̾ dm̃. Quia melius ordinat᷑ nat᷑a
ut iuste doieat insupplicio: qͣm inpune gau-¬
deat inpeccato. Quȩ tam̃ etiam sic habens
nonnullũ modũ et speciẽ. et ordinẽ. inqͣcũq
extremitate adhuc aliqd̃ bonumẽ. Que si

Expanded text:
tentioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tentioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tanquam praecellentibus subdita. Fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo, ut nec ipsa quae moriuntur, vel quod erant esse desinunt, turpent aut turbent modum et speciem et ouniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si
Abbreviated transcription (Latin):
sint: id÷ si obedientiã cõseruau̾int sub dnõ
deo suo. ac sic incorruptibili pulcritudini eiꝰ.¬
adheseruit. Si autẽ obedientiam conseruare
noluerint cum uolentes corrumpant᷑ in pec¬
catis: nolentes corrumpent᷑ in pęnis. Tale quip¬
pe bonumẽ. ds̃: ut nemini eũ deserenti bñ sit.
Et in reb adeo faccis tam magnũ bonũ : nat᷑a
rationał: ut nullum sit bonum qͦ beata sit.
nͥdr̃. Peccantes igit᷑ in suppliciis ordinantur.
Quȩ ordinatio quia eoꝵ naturȩ nõ competit:
idõpęna ẽ.S quia culpȩ compecit: idõ iusti¬
cia est. Cetͣa uͦ quȩ sunt facta ex nichillo. q̃utiq
inferiora sunt. qͣm sp̃c racionał: nec beata pos¬
sunt eẽ. nec misera d quia ꝑ modo et specie
sua ȩtiã ipsa bona sũt. nec eẽ qͣmuis minora
ꝙ minimabona nͥa sũmo bono deopotuerũt:
sic ordinata sũt ut cedãt infirmiora firmiori¬
b et inualidiora fortiorib & mpotẽtiora po¬

Expanded text:
sint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino sint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili pulchritudini eiadhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit. ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera uero, quae suinferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse, nec misera. Sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt, nec esse quamvis minora et minima bona, nisi a summo bono Deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus, et invalidiora fortioribus, et impotentiora po
Abbreviated transcription (Latin):
iacet. melius ẽ. utiq etiã corruptu aurũ: qͣm
incorruptũ argentum. Et melius ẽ ȩciã corrup¬
tum argentũ: quã incorruptũ plumblum Sic
in naturis potentiorer atq sp̃alib melioͥf est
ȩciã corruptꝰ ꝑ malam uoluntatẽ sp̃c racionał.
qͣm inracionał incrruptꝰ. Et melior ẽ. quilibet
Meliorẽ enĩ natura quȩ cũ presto: corpori. pre¬
bet ei uitam: qͣm illa cui uitap̃betur. Quantum
incorrupto: corruptꝰ. Corruptio aut̃ si omẽm
modũ omẽm speciem. omẽm ordinẽ. reb corrup¬
tibilib auferat: nulla natura remanebit. ac
ꝑ hoc omĩs natura quȩ corrumpiñpot̃: sum¬
mumbonum ẽ. sic̃ds̃ ẽ. Omĩs aut̃ natura q̃
corrumpi pot̾. ȩtiam ipsa aliqd̃ bonũ ẽ. Non
enim posset ei nocere corruptio: nisi adimendo
et minuendo qđ bonumẽ. Creaturis autẽ
p̃stantissimis. hocẽ. racionabilib spĩbus
hoc p̃stitit ds. ut si noliit corrumpi non pos¬

Expanded text:
iacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam iacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum argentum quam plumbum incorruptum: sic et in naturis potentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationalimelior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlincorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non pos
Abbreviated transcription (Latin):
tria. modus. species. ordo. tanqͣm generalia
bona sũt. in reb ad eo factis. siue in spu siue
in corpore. Os̃ itaq supͣ omẽm creaturȩ mo¬
dum: supͣ omẽm speciẽ. supͣ omẽm ordinẽ.
NLee spaciis locorum supͣ: sedineffabiliet
singulari potentia: a quo omĩs modus.
omĩs species: omĩs ordo. Hȩctria ubi magna
sunt: magnabona sunt. Ubi paruast᷑. parua
bona sunt. Ubinulla sunt: nullũ bonum est.
Et rursus hec tria ubi magnasunt: magnȩ
naturȩ sunt. Ubi parua sũt. paruȩ naturȩ
sunt. Ubi nulla sunt: nulla natura ẽ. Omĩs
corrupta in quantũ naturaẽ. bonaẽ: in qͣntũ
corruptaẽ. mala÷ fieri autẽ pot̾. ut quȩdam
natura q̃ modo et specie naturali excellentius
ordinata ÷ eciã siccerupta sit. melior adhuc sit
qͣm÷ incorrupͭ alt̾a. quȩ minore modo et specie
naturali. inferius ordinata ẽ: sic̃ in hominũ
estimatione scd̃m qualitatẽ que aspectib ad¬

Expanded text:
tria : modus, species, ordo, tamquam generalia tria : modus, species, ordo, tamquam generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua bona sunt; ubi nulla sunt. nullum bonum est. et rursus haec tria ubi magna sunt, magnae naturae sunt; ubi parua sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura est. omniscorrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
id: omẽm spm̃. & omẽ corpꝰ naturalit̾ bonũ
ẽẽ: mouent᷑ sp̃s iniquitate: & corporis mor¬
talitate: Et obhoc aliam naturã malignispẽ
et mortalifatis corporis qͣm ds nõ fecerit
conant᷑ inducere: sic arbitͣmur ad eorum
intellectũ. quod dicimus posse ꝑduci Fã¬
tentur enĩ omẽ bonuͣ noneẽ. posse. nisi a
summo et uero deo. Qd̃ et uerũ : et ad eos
corrigendos siuelint adu̾tere sufficit. Nos
enĩ clitholic axpĩani deũ colimus. aquo om¬
nabonasũt : seu magna seu parua. Aquo
ẽ. om̃ĩs modꝰ. siue magnus siue paruus: a qͦ
omĩs speties. suie magna. suie parua. Aquo
omĩs ordo: siue magnus. siue paruus. Omĩa
enĩ quantomagis mod̾ata. speciosa. ordinata
sunt: tantomagisutiq bona sunt. Quanto auͣ
minꝰ moderata. minꝰ speciosa. minꝰ ordinata
sũt: minus bona suͣt. Hȩcẽ itaq tria. modꝰ.
species & ordo. ut de innumerabilib taceam
quead istatria ꝑtinere monstͣntur. hȩc ergo

Expanded text:
 omnem spiritum et omne corpus naturaliter bonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fiducialit̾ agam meo. eloquia adnĩ eloquiaes¬
ta. argentũm igne examinatũ. ꝓbatũ ders¬
admonitꝰ sum etiã ista ad septem illas res¬
re sententias quas in pͥncipio sermonis bre
dus sit. siue aliquis alius facienda suit.
quȩ audiimus adomino: si uolumus
edificare suꝑ petraoꝰ. E xplicit liber sãse

Expanded text:
Fiducialiter agam in eo: eloquia Domini, eloquia casFiducialiter agam in eo: eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum teram praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus randus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare super petram. EXPLICIT TOMI TE
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ullas caliginosas suꝑsticiones. Quid enĩ
aliuid intelligat᷑ pluuia cum inmali alicuiꝰ
significationẽ ponit᷑. nisi aut rumores ho¬
minum quosuentis comꝑatos puto. aut
uitȩ huiꝰ fluuiũ. carnalib cõcupiscentiis
tanqͣm fluentẽ suꝑt̾ram uł petrã: Horũ
enĩtriũ. qui prosꝑitatib inducit᷑. adu̾sitati¬
b frangitur: quorũ nichil metuit qui fun¬
datam ht̃ domũ suꝑ pecrã. id: qui nõ solũ
audit p̃cepta dnĩ: sed ȩciã facit. Et his hom¬
nib ꝑiculose subiacet: qui audit et nõ fac̃.
Non enĩ ht stabile fundam̃tũ: s audiendo
et nõ faciendo: ruinam edificat. Ait em̃ con¬
sequent᷑. Et omĩs qui audit uerba emea hec
consummasset iħs uerba hec ammiraban¬
tur turbe suꝑ doctrinã eius. Erat eram
docens eos sicut potestatem habens. nonqͥs
scribȩ et pharisei eorum. Hocẽ. quod ante a
cit ꝑ ꝓpłiam eẽ. significatũ in psalmis: cu ait

Expanded text:
tuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim tuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit qui fundatam habet domum super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea haec mmasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribae eorum. » Hoc est quod ante dixi per prophetam esse significatum in Psalmis, cum diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixi uob̃. Quã ergo mundo et simpliciołõ
opus: ut inueniatur uia sapientiȩ cui tancȩ
maloꝵ et ꝑuersorum hominũ deceptiones
erroresq obstrepunt: quosom̃s euade: hoc ẽ.
uenire ad certissimã pacem et immobilẽ tͤabilita¬
temq sapientię. Wehement̾ enĩ metuendũ ẽ. ne
studio alt̾tandi ꝙ contendẽdi quisq ñ uideat quodᷤ
a pancis uidi pot̾: ut paruus sit strepitꝰ contͣcli¬
centium. nͥ etiam sibi ipsi obstrepant: quo ꝑtinqꝵ
oportet litigare: s mitẽ cẽ ad om̃s. aocibilẽ. pati¬
entẽ. in modestia coripientẽ diuersa sentientes
ne forte det ilłdeus penitentiã ad cognoscendã
terribilit̾ inferat᷑: ualde ẽ. atdendendũ Omĩs
ergo inquit qui audit u̾ba mea hec et facit ea:¬
mat quȩ audit ł ꝑcipit: nisi faciendo. Et si petͣ
xp̃c ẽ. sicut multa scripturar̾ destimonia pre¬
dicãt: ille edificat in xp̃o. qͥ qd̃ audit ab illo fac̃.
eScendit pluuia. ue nerunt flumina.¬

Expanded text:
 86. Quam ergo mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque onit, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae. Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi vel contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi et sibiipsi obstrepant. Recte oportet litigare; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit eamat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluvia, venerunt flumina,
Abbreviated transcription (Latin):
punt: ñ putãdus: scm dedisse cam bus. aut
mangaritas mississe ante porcos: Noneni
didit eis qui caꝑe ñ poterãt: sedeis qͥ cape
potant x sinul ad erant: quos ꝓpter
alioꝵ immundiciam negligi nõ oportebat. Et
cũ eũ temptatores int̾rogabat respõdebatq illis.
ita ut qͥd contͣlicerent ñ haberẽt: qͣmiuis uenenis
sius cõtab escer̃t. potiꝰ qͣm illuis cibo saturarent᷑.
Aui tam̃ qui potͣant cape. ex illorũ occasione
multa utilit̾ audiebat. Hoc dixi ne quis forte
cũ int̾roganti respond̾e nõ poterit nx sentẽcia
sibi excusatꝰ uideat᷑: sidicat nolle se scm̃ dare
canib uł ante porcos mitt̾e margaritas. Qui
enĩ nouit qͥd respondeat debet respond̾e. uł
ꝓpt̾ alios quib desꝑatio suborit᷑. si ꝓpositam
questionẽ solui nõ posse credid̾int: et hoc de
reb utilib et ad instrucaonẽ salutis ꝑtinen¬
tib  Multa sũt enĩ q̃ inquiri ab ociosis possut.

Expanded text:
perunt; non putandus est sanctum dedisse canibus, aut perunt; non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos: non enim dedit eis qui capere non poterant, sed eis qui poterant, et simul aderant; quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis, ita ut quid contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius, quam illius cibo saturarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur, si dicat nolle se sanctum dare canibus, vel ante porcos mittere margaritas. Qui enim novit quid respondeat, debet respondere, vel propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiatur eiqͥ non capit: Meluisenĩ querit qd̾
cdausũ ÷ qͣm id qd̾ aꝑtum ẽ. aut infestat. aut
negligit. Neq uͦ alia causa repperit᷑ curea
quȩ manifesta et magna sunt nõ accipiãt p̃t̃
odiũ et contemptũ. quoꝵ ꝓpt̾ unũ canes. ꝓpter
altum porti nominati sũt : quȩ tam̃ omĩs im¬
mundicia rer̃ temꝑaliũ dilectione cõcipitur.
id ÷ delectatione huiꝰ scłi. ciu iubemͣ renũciare.
ut mundi eẽ. possimus. Qui ergo mundũ et
simplex cor hab̾e appecit. nõ debet sibi reus
uidi. si aliqͥd occultat. qd̾ ille cui occuitat cape
ñ pot᷑. Nec exeo arbitrãdũ ÷ uoere m̃tiri. Non
enĩ: consequẽs. ut cũ uerũ occultat᷑. falsum
dicat᷑. Agendũ gͦ pͥmũ: ut impedim̃tade¬
trahantur. quib efficit᷑. ut nõ capiat: qr utiq
si ꝓpter sordes nõ capit. mũ dandus ẽ. uł u̾bo
multi uł resistendo. uł cotempnẽ do nõ acce¬

Expanded text:
aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unum canes, propter alterum porci nominati sunt. Qumunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dilectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut mundi esse possimus. Qui ergo mundum et simplex cor habere appetit, non debet sibi reus videri, si aliquid occultat, quod ille qui occultat, capere non potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non capiat; quia utique si propter sordes non capit, mundandus est vel verbo vel resistendo vel contemnendo non acce
Abbreviated transcription (Latin):
Quaꝓpt̾ canes qm̃ ȩxiltũt ad dilacerandũ a
illi tam̃ quid uelint cogitandũ ÷ qd̃ acrit̾ atq
inimicissime resistũt. et qͣntum in ipsis ÷ sifieri
possit. conant᷑ ꝑumere u̾itatem. Porici u̾qͣmiuis
non itaut canes morsu appetãt: passim tamen
calcando coinquinat NS enpo miseritis inqͥt¬
margaritas urãs ante porcos et reliqͣ. Canes ergo
ꝓ oppugnatorib u̾itatis. poros ꝑ cõcemptorib
positos: nõ incongrue accipimꝰ. ad aut̃ ait con¬
uersi dirũ pant uos. nõ ait ipsas margaritas
dirumpãt. Illas enĩ cõculcando. ȩcãcũ cõuer¬
cunt᷑. ut adhuc aliqͥd audiat: disrumpũt
tam̃ eũ a quo iãmissas margaritas conculca¬
uerũt. Nonenim facile inueneris qd gratũ eieẽ.
possit. qͥ margaritas calcau̾it: id: cũ magno
labore diuina inuenta cõtempsent. Qui autẽ
tales docet: quomͦ nõ dirumpat᷑ indignando
et tomachando ñ uideo. Utrumq aut̃ animal
inmũdũ : et canis et porcꝰ. cauẽcdũ ẽ gͦ neqͥd

Expanded text:
Quapropter canes quoniam insiliunt ad dilacerandum, qilli tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne fopro oppugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. 69. Quod autem ait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaritas disrumpant. Illas enim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video. Utrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Cavendum est ergo ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
cdaturũ dm̃ nob̃ bona pentib nec nos pos
decipi ut accipiamus alud ꝑ alio cũa
ipso petimus: quando nosȩciam cũ sime
mali. nouimꝰ id dare qd̃ pecim᷑. Non es
decipimꝰ filios nrõs. et qͣliacumq bonid¬

Expanded text:
daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi, ut accipiamus aliud pro alio, cum ab ipso petimus; quando etiam nos, cum simus mali, novimus id dare quod petimur? non enim decipimus filios nostros; et qualiacumq
Abbreviated transcription (Latin):
dilectores i adhuc scłi huiꝰ et peceatouas.
bona uͦ quȩ dant scd̾m corũ sensũ boia
dicenda sunt. quia hȩc ꝑbonis habent. qu¬
ꝙͣ in et inrerũ natura ista bona sint. s te¬
poralia ad istã uitã infirmã ꝑtinentia et
quisqͥs ea aliis dat: non de fuo dat. dm̃ cñ¬

Expanded text:
dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant, secundum eorum sensum bona dicenda sunt, quia haec pro bonis habent. Quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia et ad istam vitam infirmam pertinentia: et quisquis ea malus dat, non de suo dat; Domin
Abbreviated transcription (Latin):
faccus sũ. ut om̃s lucrifice̾re̾: nõ utiq simulatioe
faciebat. quẽ ad modũ qͥdã intelligi uolũt. ut eorũ
decestanda simulatio canti exempli auctoritate
muniat᷑. s hoc faciebat caritate. qͣ eiꝰ infirmitatem
cui uolebat subuenire. tanqͣm suã cogitabat. Hoc
enim et p̃itruit dicẽdo. Cumenĩ ub̾ sim exomĩb
me omĩu seruũ feci. ut plures lucrificeͬrẽ. Auod¬
ut intelligas. nõ simulatione s caritate fieri. qͣ
infirmis hominib tanqͣm nos simꝰ cõpatimur.
ita monet alio loco dicẽs. Wos in lib̃tatẽ uocatiestĩ
fr̃s. cantũ ne lib̾tatẽ in occasionẽ carnis detis: s
ꝑ caritatẽ seruite inuicẽ. Qd̾ fieri nõ potest: nisi
alt̾ius infirmitatẽ quisq habeat qͣsi suã: ut eam
eqͣnimit̾ ferat. donec ab ea lib̾etur ille. cuiꝰ curat
salutẽ. Raro ergo et magna necessitate obuirga¬
ciones hadibendȩ sũt: itatam̃ ut etiã in his ipsis.
nõ nob̾ s onõ ut seruiat᷑ instemꝰ. Ipse enim est.

Expanded text:
s lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. ut intelligas non simulatione, sed charitate fieri, qua infirmis hominibus tanquam nos simus compatimur, ita monet alio loco, dicens: Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Quod fieri non potest, nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cujus curat salutem. 66. Raro ergo et in magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo ut serviatur instemus. Ipse est enim
Abbreviated transcription (Latin):
te. M agnã aut̃ spem dedit: et ille qͥui pnst¬
qd̾ petimũs. & inueniamꝰ qd̃ querimꝰ. et quoa
pulsamꝰ aꝑiatur. Qirẽ admodũ aut̃ egit qeu
latilib cȩłi. et de liliis agri. neuictũ nob̾uei¬
tumq desꝑeniiis affuturũ ut spes amines
ad maiora consurgeret: ita et hoc loco. as
Ut quiserit ex uod̾ inquit homo qͥns
Npecierit filius siuis sitas panẽ. ninqͥ
lapidẽ porriget ei : aut si piscẽ petient᷑

Expanded text:
ate. 73. Magnam autem spem dedit et dat ille qui promitquod petimus, et inveniamus quod quaerimus, et quod pulsamus aperiatur. Quemadmodum autem egit de volatilibus coeli et de liliis agri, ne victum nobis vestitumque desperaremus adfuturum, ut spes a minoribus ad majora consurgeret; ita et hoc loco, « Aut quis erit, ex vobis, inquit, homo, quem si petierit filius ejus panem, numquid lapide
Abbreviated transcription (Latin):
tatem impleuit: ita et in femina que iuides¬
ponsata ẽ. Celum enĩ et t̾ra conuenient᷑ aiͥ¬
telligitur quasi uir et femina: qm̃ terra e¬
lo fecundante fructifera ẽ. Quarta peticiꝵ.
panem nrm̃ quotidianũ da nod̃ hodieli¬
nis quotidianꝰ. aut ꝓ his omĩbus dicaisa
quȩ huius untȩ necessitatem sustentant &
quo cũ p̃ciꝑet ait. nolite cogitare decrasina
mini escã quȩ non corrumpitur: & ilas¬
Et uiuo. Ego sum paruis uitȩ qui de celodis¬
cendi. Sed horum trium quid sit ꝓbabiltus:
consid̾ari potest. Nam forte quispiã mouetꝰ.
cur oremus ꝓ his adipiscendis quȩ hiticita
sunt necessesaria. ueluti ẽ. uictꝰ et ceguind¬
tum: cũ ipse dominus diciͣt. nolite solit

Expanded text:
ntatem implevit, ita et in femina quae illi desntatem implevit, ita et in femina quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur quasi vir, et femina, quoniam terra, coelo fecundante, fructifera est. Quarta petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodiePanis quotidianus aut pro his omnibus dictus est quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praecipit, ait: Nolite cogitare de crastino. amini escam quae non corrumpitur; et illud, Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probabilius, considerari potest. Nam forte quispiam moveatur, cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicat, No
Abbreviated transcription (Latin):
q faciens uoluntatẽ eius : ita et corpus non
resistit spiũ ułanimȩ. quȩ nuc̃ corporis in¬
firmitate uexatur: et in carnalem cõsue¬
tudinẽ ꝑna ẽ. Qd̾ erit sũma pacis in uita
et̾na: ut non solum uelle adieͬceat nob̃. s
eti ã ꝑficere bonum Nunc enim uelle inqui
adiacet michi ꝑficere autẽ bonũ nõ: quia
nõdum in t̾ra sic̃ in cȩlo: idẽ. nondũ in car¬
ne. sic̃ in spũ factaẽ. uoluntas di. Nam et
inmiseria nrã sit uoluntas dĩ. cum ẽa pati¬
mur ꝑcarnem. quȩ nob̃ mortalitatis iure
debentur: quam pectando meruit nr̃a natura.
S id orandum ẽ ut sic̃ in cȩlo ita et in terra
fiat uoluntas dĩ: io÷ ut quẽ ad modũ condelec¬
tamur legi scđm int̾iorem hominẽ. ita ętiam
coporis immutatioẽ facta. hinc nrẽ delectatio¬
nimulla pars nra terrenis dolorib seu uolup
uoluptatib aduersetur. Nec illud auertat
abhorret. ut accipiamus siat uoluntas ala se pa¬

Expanded text:
et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aeterna, ut non solum velle adjaceat nobis, sed etiam perficere bonum. Nunc enim velle, inquit, adjacet mihi; perficere autem bonum non: quia nondum in terra sicut in coelo, id est, nondum in carne sicut in spiritu facta est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nobis mortalitatis jure debentur, quam peccando meruit nostra natura: sed id orandum est, ut sicut in coelo, ita et in terra fiat voluntas Dei; id est, ut quemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sic
Abbreviated transcription (Latin):
huc duob modis accipi potest. siue ut ore¬
mus ctĩ ꝓ mimicis nr̃is. quid em̃ auo sut habenor
contra quorum uoluntatem xpĩanum et ca¬
tholicum nom̃ augetur. s ut ita dictum sit
fiat uoluntas tua sic̃ in cęlo et in terra: tãquã
si diceretur: faciant uoluntatẽ tuã sic̃ iusti.
ita ętiam et peccatores ut ad te conuertant᷑:
stue ita. fiat uoluntas tua sicut in celo et it
terra. ut sua cuiq tribuantur. quod fioe.
extremo uidicio. ut ustis p̃mium. peccato¬
ribus damptio retribuatur: cum agni ab
hedis separabuntur. Ille ętiam non ab¬
surdus. immo etiam et fidĩ et spei nr̃e.
cõuenientissimus indellectus ẽ: ut celumq
tram accipiamus spm̃ et carnẽ. ꝙ quod
dicit apłs. mente seruio legi dĩ. carne autẽ
legi peccati: uideamus factam uoluntatem
dĩ inmente.idẽ. in spũ. Cum autem ab sorta
fuerit mors in uictoria. et mortale hocin¬
duerit immortalitẽ. quod fiet carnis re¬
surrectioẽ atq illa immutatioẽ quȩ ꝓmit

Expanded text:
i potest; sive ut oremus etiam pro inimicis nostris; quid enim aliud sunt habendi contra quorum voluntatem christianum et catholicum nomen augetur? Ut ita dictum sit: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; tanquam si diceretur: Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam et peccatores, ut ad te convertantur; sive ita fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; ut sua cuique tribuantur, quod fit extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cum agni ab haedis separabuntur. Ille etiam non absurdus, imo etiam et fidei et spei nostrae convenientissimus intellectus est, ut coelum et terram accipiamus spiritum et carnem; et quMente servio legi Dei, carne autem legi peccati ; videmus factam voluntatem Dei in mente, id est, in spiritu: cum autem absorpta fuerit mors in victoriam, et mortale hoc induerit immortalitatem, quod fiet carnis resurrectione, atque illa immutatione quae promi
Abbreviated transcription (Latin):
goriar̃ integum̃tis. quasi aꝑtis cõchis unuenit̃
Licet itaq intelligi. qd̾ una eadẽ res et scm̃ a
margarita dici pot̾: s scm ex eo qd̾ nõ debã
corrũpi. magarita ex eo qd̾ nõ debet conitẽpi
conat᷑ aut̃ quisq corrumꝑe qd̾ nõ uult cẽt
tegrum: cõtempnit uͦ qd̾ uie auc̃. & qͣsi istd¬

Expanded text:
iarum integumentis quasi apertis conchis inveniuntur. Licet itaque intelligi quod una eademque res et sanctum et margarita dici potest: sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero
Abbreviated transcription (Latin):
tis temꝑabãt. dui manducat inqͥt nõme¬
cantẽ nõ sꝑnat: & qͥ nõ manducat mantid̃¬
tẽ nõ uidicet. Iietiã ait. Tuquis es. quinti
aliemĩ seruũ : dnõ suostat aut cadtt a na
lib enĩreb quȩ possũt bono et simpluar
cordis ferre sentẽtiã. de quib solus d̃ ni¬
cat. Ad hoc ꝑtinet ȩtiã illud. qd̃ aliolonit̃
Nolite añ tẽpus quicqͣm iudicare: quas

Expanded text:
bant: Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet. Ibi etiam ait: Tu quis es, qui judices alienum servum? domino suo stat, aut cadit . De talibus enim rebus quae possunt bono et simplici et occulta cordis ferre sententiam, de quibus solus Deus judicat. 60. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: Nolite ante tempus q
Abbreviated transcription (Latin):
Dd̾ nͥ de hac uita accepimus qͣm oporet ps
regno dĩ ꝑd̾e. quod potuisse marty resdat
contͣrium hoc p̃ceptum erit illi sententȩ qui
diccum ẽ. qͥd ꝓdẽ. homini si totum mundun
lucret᷑. animȩ autem suȩ detͥmentũ facuat:

Expanded text:
d nisi de hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse Martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae qua dictum est: « Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum facia
Abbreviated transcription (Latin):
at̃. ne ꝓpterea uoluntatẽ alienes ab eo qui petit.
quiã peccunia tua uacabit. & deus tibi note
redditurꝰ ẽ. cum homo reddid̾it: s cum id pͣre¬
cepto dĩ facis: apꝰ ulum qui hoc iubet infruc.¬

Expanded text:
id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infruc
Abbreviated transcription (Latin):
rabilia: id ꝑfecto dandum ẽ. quod naecatix
alti noceat. qͣ tum sciri aut credi abhture
potest: et cui denegau̾is qd̃ petit: indiadũ
ipsa iusticia. ut non eum inanem aimitas sta
omĩ petenti de dab̃: qͣmuis non semꝑa pura pe¬
tit dab̃. Et aliqͣndo melius aliqui adi. t̃
uult ate mutuari. ne adu̾slis fucris: dainũ
referrendum ẽ. Hy larem enim datorem aligit
d̾̃s. Mituatur autem omĩs qui accipit. an
ds̃ plura resticuat : omĩs qui beneficum
tat fenerat᷑ aud non placet acciꝑe me¬
tem. nisi eum qui accipit redditurꝰ: a
ꝗt plerumq homines qui ꝓposito diumo p̃mio.
donare parati sunt: ad dandum quod mutuum
pauir pigri fiunt: quasi nichii recepturia dõ.
asnrem quȩ datur ille qui accipit exoluat:
ql ete it.aq ad hoc beneficu tribuendi genu.
as diuina hortatur auctoritas dicens. & qui
huerit ate mutuari ne adũsatus fueris.

Expanded text:
rabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec rabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquidt a te mutuari, ne aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam ordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, iEt plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: