comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nilo ⁊ om̃ib
possessionib eiꝰ. lno obdut¬
tis. mitiũ t̾re diuidende ꝑ
lincas ⁊ mensuras nom̃ ar¬
ti dedit. Qͥ demde longius
a ꝯmune sapientib ꝓfecti
⁊ maris ⁊ celi ⁊aeris spatia
metiũtur. Nam ꝓuocati
studiosi sic cepunt pꝰ t̾re di¬
m̾sionẽ ⁊ celi spacia quer̾e
qnͣto int̾uallo luna a t̾ris a
luna solipẽ distaret. dus ad
u̾ticem celi qnͣta se m̃sura
xerũt. S qr ex t̾re diĩsioẽ
hec disciplma cepit. ex mitõ¬
sui ⁊ nom̃ seruauit. Nam geo¬
metͥca de t̾ra ⁊ de m̃sura nũcu¬
pata est. Terra enĩ grece. ge. uo¬
pline ars ꝯtinet in se liniam̃¬
ros .ii. De qͣdriptita diuisione

Expanded text:
Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terrae dividendae per lineas et mensuras nomen arti dedit. Quae deinde longius acumine sapientium profecta et maris et caeli et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studio sic coeperunt post terrae dimensionem et caeli spatia quaerere: quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret, et usque ad verticem caeli quanta se mensura xerunt. Sed quia ex terrae dimensione haec disciplina coepit, ex initisui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim Graece γῆ voiplinae ars continet in se lineameros. § 11 De quadripertita divisione
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Antiqͥ enĩ append̾e pecuni¬
am soliti erant magis ꝙͣ an¬
numiare. Moneta appellata ẽ
qr monet neqͣ fraus ĩ metal¬
lo uł in pond̾e fiat. Nũmisma
ẽ solidꝰ aureus uł argenteꝰ siũ
ereus q̃ idõ nomisma dr̃. qͥa¬

Expanded text:
tum. Antiqui enim appendere pecunitum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis quam annumerquia monet, ne quae fraus in metallo vel in pondere fiat. Numisma est solidus aureus, vel argenteus, sive aereus: qui ideo numisma d
Abbreviated transcription (Latin):
a pecudib in quib eoꝵ ꝯsta¬
bat uniu̾sa sub̾a. Uñ ⁊ pecua¬
rius uocabat᷑ qui erat diues
mꝰ u pecumiosus. Antiquissi¬
mi nũdũ auro argentoq in¬
uento ere utebant᷑. Nã pͥus
exea pecunia inusũ fuit. Post¬
ea argentea. deinde aurea sb̾¬
secuta ẽ. s abea qͣ cepit ⁊ no¬
men retinuit. Unde ⁊ erareũ
dictũ q pͥus es tm̃ in usu fu¬
it ⁊ ip̃m solũ recondebat᷑ au¬
ro argentoq nũdũ signato.¬
steseos a positione ħ ẽ a repo¬
sito noĩat᷑. Nam thesis posi¬
tio dr̃: ⁊ ẽ nom̃ ex greco lati¬
noq sermone ꝯpositũ. Nã theᷤᷤ
ria nom̃ ht̃ ab auro. Tributa
uł eo qd̾ antea ꝑ trib singłas
exigebant᷑. sicuti nc̃ ꝑ singu¬
la t̾ritoria. Sic aũ mires ꝑteᷤ
diuisum fuisse romanũ ppłm
constat ut qui p̾erant in sin¬
etiam sumptꝰ qͦs dabãt ppłi
tributa nõiarũt. Uectigalia
st̾ tributa a uehendo dicta Sti¬
pendiũ abstipe pendenda noĩa¬

Expanded text:
a pecudibus, in quibus eorum constaa pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia; unde et pecuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuniosus. Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsud solum recondebatur, auro argentoqheseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis ria nomen habet ab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qui praeerant in sinetiam sumptus quos dabant populi tributa nominaverunt. 8. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium a stipe pendenda nomina
Abbreviated transcription (Latin):
ut ubi una uena apparu̾it.
ibi spes sit alt̾ius alt̾ius inqͥ¬
rendi. Septem aũ st̃ gen̾a
metalloꝵ. aurũ. argentũ.
Aes. Clectrũ. stagnũ. plũbũ.
⁊ qd̾ dymat oĩa ferrum. De
urũ sb̾ aura aur
dictum .i. ab splendore
nd̃ reꝑcusso aere plus fulge
sit. hoc ẽ splendor auri Na¬
tarale enĩ ẽ ut metalloꝵ
splendor plꝰ fulgeat luce alia
reꝑcussus. Dinic ⁊ aurariz
dicti quors fulgor splendidos
reddit. Obridium aurũ dcm̃
qd̾ obradiet splendore. Est .n.
coloris optini qd̾ hebrei ofaꝵ
tua lamina. Pecuma pͥus de
petudib ⁊ ꝓpͥetatem h̃ebat et
nom̃. Decorio enĩ pecudũ nũ¬
mi incidebant᷑ ⁊ signabantur.
Postea a saturnino erens mĩ¬
mꝰ inuentus ẽ Ipẽ enĩ signa¬
re nũmos ⁊ scribi constituit.
Apt̾ ea ⁊ erariũ satno a genti¬
lib ꝯsecratum ẽ. Ali ut suꝑiꝰ
pecunam a pecudib appella¬
uerũt. sic̃ a iuuando iunnen¬
ta st̃ dicła. Om̃e enĩ patͥmoni¬
ũ ap̃antiqͦs peculiũ dicebat᷑.

Expanded text:
ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem sunt autem genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, plumbum et, quod domat omnia, ferrum. De auro . Aurum ab aura dictum, id est ab splendore, eo quod repercusso aere plus fulgeasit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei 'ophaz', υν† lamina. Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium di
Abbreviated transcription (Latin):
es asplendore aeris uoca¬
tũ sicut aurũ ⁊ argentũ.
Ap̃ antiqͦs aũ pͥor eris ꝙͣ ferri
cognitus usus. Aere quippe pͥ
ꝓscindebant t̾ram. ere c̾tami¬
nia belli g̾ebant. Eratq inp̾¬
cio mag̾ es: aurũ uͦ ⁊ argẽtũ
ꝓpt̾ inutilitatẽ reiciebantur.

Expanded text:
Aes ab splendore aeris vocaAes ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sit inp̾ssũ corꝑi lineas ingͣs
reddit. Argentam uiuũ dictũ
qd̃ excidat mat̾ias in quib mi¬
cit᷑. Hoc ⁊ liquid̃ qr ꝑcurrit
Inuenit᷑ sp̃alit̾ in metallis si¬
ue margentariis fornacibꝰ gut¬
tars ꝯcretione tectis inherens.
Sepe etiam ⁊ inst̾core uetustis¬
tit etiam ⁊ exminio ĩposito
ꝯcule ferree. patena destea suꝑ¬
posita. tum cixcumlito uascu¬
lo circundant᷑ carbones. sicq
argentum uiuũ ex minio di¬
stulat. S̾me hoc neq argent᷑
uirtutis ẽ ut si suꝑ sextariũ¬
argenti argenti uirii centena¬
riũ saxum suꝑponas oneri sta¬
tim resistit. S̾mn u̾o auri scri¬
pulũ: leuitatẽ elꝰ raptim sinu
recipit. Ex quo intesligr᷑. nõ
pondꝰ s naturam eẽ cui cedet.
Seruat᷑ aũt meluis ĩ iutreis
uasculis: nã cet̾as mat̾ias ꝑ¬
forat. Notui aũ datũ int̾ficit
pond̾is causa. Argñti purga¬
mã argenti appellamꝰ. Fit enĩ
ex argento ⁊ plũbo. De. ere.

Expanded text:
sit, impressum corpori lineas nigras sit, impressum corpori lineas nigras reddat. 2. Argentum vivum dictum, quod excidat materias in quibus injicitur: hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis, sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens; saepe etiam et in stercore vetustisFit etiam et ex minio imposito conchulae ferreae, patinea testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex minio distillat: sine hoc neque argentum, virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis; nam ceteras materias perforat. Potui autem datum interficit ponderis causa. Argenti purgamam argenti appellamus. Fit enim ex argento et plumbo ita. De aere .
Abbreviated transcription (Latin):
ma romanoꝵ rege uocati sũt
qͥ eos pͥmũ ap̃ latmos ymagi¬
nib notait. ⁊ titulo noĩs sui
p̾scͥpsit. Solidi dñr a sacculo
qͦ condunt᷑. a continẽte id qd̾ cõ¬
tinetur appellatum. In nomis¬
⁊ pondus Si ex his aliqͥd defu¬
erit nomisma ñ erit. Tria st̃ aũ
gen̾a argenti ⁊ auri ⁊ eris. signa¬
tũ. fcm̃. infectum. S̾ignatũ ẽ
qd̃ in nũmis ẽ. factum ẽ qd̾ in
uasis ⁊ signis. Infectum qd̾ in
Innoticiam aũ forrũ metalla
ita uenerũt. Dũ enĩ quoꝯ cãu
ardentes silue excoq̾rent t̾rã ca
lefactis uenis fudit riuos cuiꝰo
structure. siue gͥ es illud fu̾at
sine aurum cum in loca t̾re dep̾s¬
siora decarr̾et sumpsit figam ĩqͣ.
re capti hoĩes tũ ligatas attolle
rent massas uidert̃ in eis t̾re
uestigia figurata: in qͦ excogi¬
tauerũt liquefactas ad omnẽ
formã posse deduci de argen
Rgentũ ñ longe agͣ to¬
ca appellatõne distat. Hoc
in mod̾ illud ut dũ candidũ

Expanded text:
rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomiset pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, qIn notitiam autem formarum metalla ita venerunt: dum enim quacunque causa ardentes silvae excoquerent terram, ex calefactis venis fudit rivos cujuscunque stricturae, sive aes illud fuerat, sive aurum, cum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in re capti homines cum legatas attollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. De argento . Argentum non longe a Graeca appellatione distat; hoc in modum illu
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ temꝑies. Coronariũ ex due¬
tili ere tenuat᷑ in laminas tau¬
ioꝵq felle taitum. spẽm au¬
ri incorons histrionũ p̾bet. un¬
de ⁊ appellatũ. Pirropũ ignens
color uocauit. Namq ĩ singłas
iicias eris additis auri scri pu
lis seuis. pre tenui bractea igne¬
cit flãmasq mutat᷑: unde ⁊ pir¬
aliis ductue appeniat᷑. qͣle cẽ aĩ
pͥum ẽ. Ductie aũ eo qd̾ malleo
ꝓducatꝰ sic̾ contͣ fusile qd̾ tantũ
fundit᷑. Noe ⁊ caldariũ qd̾ tant̃
fundit᷑. Nam malleis fragile
ẽ. Siquidẽ om̃e es diugentiꝰ p᷑¬
gatis ene uitiis excoctisq regu¬
lare esficitur. Campanũ q int̾
gen̾a aeris uocat᷑ a campania
no meliꝰ fundit᷑. Aes rubiginẽ
celerius tͣhit. nͥ oleo ꝑungatur.
potestatis. iõ ⁊ enea limina so
catima ⁊ calciteus. Purgam̃ta e¬
ris flos fit siuie gignit᷑ ꝯflatio¬
nib resoluto atq reliqͣto aere
suꝑfusa ͨ rigida aqͣ. Eepentina

Expanded text:
torum temperies. Coronarium ex ductorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias lis senis, praetenui bractea ignescit, flammasque imitatur, unde et pyraliis ductile appellatur, quale ur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania no melius funditur. celerius trahit, nisi oleo perungatur; potestatis. Ideo et aenea limina; uncadmea et chalcitis. Purgamris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina
Abbreviated transcription (Latin):
honore. U̾sus eris postea tͣnsiit
ĩ siłachris. in uasis. ĩ edificioꝵ
siructuris. maxiẽ ⁊ ad pperuit¬
tem monum̃toꝵs etiam publi¬
ce i eis ꝯstitutões scͥpte st̾. Ci
priũ es incipro risula pꝰ reper¬
tũ. uide ⁊ uocatũ fcm̃ ex lapi¬
de exoso qũe cadimã uocant. ⁊
ẽ ductile. Huic si addat᷑ plum¬
bũ colere purpureo sit.Auri¬
calcum dictũ qd̃ ⁊ splendorem
auri ⁊ duritiam eris posside¬
at. Est eaũt nom̃ ꝯpositum¬
ex lingua latma ⁊greca. Aes
tur. fitaũ exere ⁊ igne młto
ac medicaminib ꝑducit᷑ ad
aureũ colorem. Chorintheũ
casus pͥmũ mmiscuit. cornitho
cũ capetur icensa. Nam dũ
hanc cuutatem hannibal ce¬
pisset om̃s statuas eneas ⁊ au¬
reas ⁊ argenteas iunũ rogũ
ꝯgessit ⁊ eas incendit. Ita ex
hac ꝯmixtione fabri sustule¬
rũt ⁊ fecerũt parapsides. Sic
argenti nitorem accedens.
Alt̾um in gꝰ ipũis auri fulua
nat᷑a ẽ. Terciũ. in qͦ eqͣlis cũc¬

Expanded text:
honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris, maxime et ad perpetuitatem monimentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. 2. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum: factum ex lapide eroso, quam Cadmiam vocant, et est ductile; huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. 3. Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem ex lingua Latina et Graeca; aes tur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunc
Abbreviated transcription (Latin):
ridis ⁊ maxime rubens. Hene¬
aũ eus candide sub aqͣ ⁊ mol¬
les. Substracte ꝯfestim durã¬
tur ⁊ rubestũt. tattuq ꝓtimeᷤ
lapidescũt. Itaq occupari euel¬
liq retib solet aut acri fr̾am̃e¬
to p̾cidi: qͣ de causa corallius
uocitatur. Qͣntũ aũ ap̃ nos n¬
margaretũ indicũ p̾ciosũ est
tantũ ap̃ indos coralliũ. Hẽ
magi fuiminib resist̾e affir¬
mant si credat᷑. Sardꝰ dicta
eo qd̾ reꝑta sit pͥmũ a sardis.
Nec rubrum ht̃ colorem mi¬
morib p̾stans. s int̾ gẽmaᷤ

Expanded text:
ridi sed maxime rubens. Bacridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminibus resistere adfirmant, si creditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed int
Abbreviated transcription (Latin):
uemis. Causa noĩs de effectu la¬
pidis est. Nam deiecta ĩ lab̾r
eneis radio solis mutat colorẽ¬
sangͥneo ere reꝑcusso. Extͣ aqnͣ
aũ speculi mͦ solem excipit. de¬
p̾henditq defcũs eius subeũtẽ
lunã osfendens. Magoꝵ ĩpu
electsio quibdam aditi p̾can¬
spici negent. Gignit᷑ in cipro
⁊ africa: S melior in ethiopia.
Sagda gẽma prasmi coloris a¬
pud caldeos. Cuiꝰ tanta uis ẽ. ut
ꝑmeantes naues e ꝓfundo pe¬
tat ⁊ carmis ita tenacit̾ adhe¬
reat. ut nͥ abrasa ꝑte ligni uix
seꝑetur. Mirrtes dita ẽ qd̾ in
ea mirre color ẽ. Comp̾ssus aũ¬
us ad colorem nardi spirat su¬
repperit᷑ in arabia ⁊ egypto mir¬
re coloris ⁊ odoris. unde ⁊ nom̃
ht̃. Melecros bicolor ex una ꝑ¬
te uindis. ex alt̾a melli silis
Coaspitis a flumine ꝑsaꝵ dit¬
ta ẽ ex uiriditate fulgoris
aurer¬
aurer De rubris Cemmnis.
orallius gignit᷑ in mari.
forma ramosus. colore ui¬

Expanded text:
venis. Causa nominis de effectu lavenis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpheliotropio quibusdam additis prespici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod in ea myrrhae color est. Conpusque ad calorem nardi spirat sureperitur in Arabia vel Aegypto, myrrhae coloris et odoris; unde et nomen habet. Melichros bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex viridi fulgoris aurei. § 8 De rubris gemmis. Corallius gignitur in mari, forma ramosus, colore vi
Abbreviated transcription (Latin):
decem ⁊ septem. Uolũt aũ qͥdã
iaspidem gẽmã ⁊ grẽ ⁊ tutele
eẽ gestantib qd̾ cred̾e ñ fid̾i s
suꝑsticionis ẽ. Topazion ex ui¬
renti gen̾e ÷ oĩq colore resplẽ¬
dens inuenta pͥmũ in arabie ĩ¬
qͣtuogodite p̾dones fame ⁊ tem¬
sula nebulis cooꝑta tandẽ a na¬
iuigãtionib ĩuenta ẽ ⁊ ob hoc
locus ⁊ gẽma nom̃ ex cã accep̾
Nam topazin tregidita ling̃
sigcatõem hc̃ q̃rentis. Est aũt
amplissima gẽmars. Eadem so¬
la nobiliũ lunam sentit. Gña
esꝰ duo. Callaica colore uiridi
Ꝙ pallens. ⁊ nrs crassa. iii¬
chil iocundiꝰ. aurũ decens. unde
⁊ appellata. Nascit᷑ in india uł
g̾mania in rupib gelidis. ocu¬
lis mͦ extuberans. Molocides
spissius iurens ⁊ crassior ꝙͣ sina¬
ragdꝰ a colore malue nom̃ acce¬
pit. In reddendis laudata sigͥs.
Nascit᷑ in arabia. Elitropia
uiridi colore ⁊ nubilo. stillis pu¬
niceis suꝑsꝑsa cum sangneis

Expanded text:
decem et septem. Volunt autem quidam decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae iTrogodite predones fame et temsula postea nebulis cooperta tandem a navigantibus est inventa et ob hoc locus et gemma nomen ex causa accepit: nam topazim Trogoditarum lingua icationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis
Abbreviated transcription (Latin):
di aũ uero ⁊ uiridi ꝓficiunt o¬
leo ꝙͣuis natura imbuant᷑. Cal¬
⁊ turbida aeriis uenis. Hec ĩ
egypto uł in cypro insula nas¬
citur. Prasius ꝓ uiridenti colo¬
re dictus s uilis. cuiꝰ altũ ge¬
nus sangͥneis punctis ab hor¬
ret. Terciũ distinctũ unrgiai¬
trib candidis. Berillꝰ mindia
gignit᷑ gentis sue lingua nom̃
hñs iuriditate similis smnarag¬
do. s cum pauore. Polit᷑ aũ ab ĩ¬
dis in sex angulis formas ut he¬
bitudo coloris reꝑcussu anguloꝵ
excitetur. Alit̾ politꝰ ñ ht̃ fulgo¬
rem. Geña eꝰ nouẽ. Crisoberulꝰ
dictus eo qd̃ pallida eiꝰ urriditas
maureũ colorem resplendeat.
Et hũc india mittit. Crisopastꝰ
idicꝰ ÷ colore porri sutũ refe̾ns.
aureis int̾uemientib guitis. un¬
de ⁊ nom̃ accepit. quẽ quidam
bercilors gen̾is indicauerũt. Ias¬
pis de greco in latinũ iuxidis gẽ¬
ma dr̃. Est aũ smaragdo sb̾si¬
milis s crassi coloris. Spẽs eui

Expanded text:
di autem mero et viridi proficiunt odi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imbuantur. 3. Chal turbida aeris venis. Haec in Aegypto vel Cypro insula nascitur. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cuius alterum genus sanguineis punctis abhorret. Tertium distinctum virgulitribus candidis. Beryllus in India gignitur, ventis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur; aliter politus non habet fulgorem. Genera eius novem. Chrysoberyllus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis ger. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmaꝵ uirentiũ sina¬
ragdus pͥncipatum ht̃. Cuiꝰ
uet̾es t̾riam post margaritas
⁊ uniones tͥbuũt dignitatẽ
S maragdꝰ a nimia uiridita¬
te uocatꝰ. Omẽ enĩ satis uiri¬
de amarũ dr̃. Nonnullis .n.
gẽnus uł herbis maior huic
aust̾itas est. Nam herbas uirẽ¬
tes frondesq exupat inficiẽs
circa se niriditate reꝑcussum a¬
erem. Sculpentib qͥuo gẽmaᷤᷤ
nulla gͣtior oculoꝵ refectior ẽ
Quiꝰ corpꝰ si extentum ẽ sic̃ specu¬
lum ita ymagines reddet. qͥppe
uͦ cesar gladiatoꝵ pugnas in
smaragdo spectabat. Gen̾a du
odecim s nobiles scithici qui
in sichi scithia gente reꝑiũt᷑.
Scd̾m locum tenent batt̾am.
Colligunt᷑ enĩ in ꝯmissuris
saxoꝵ flante aquilone. Tt̃ eĩ
tellure deoͣꝑta int̾micant. qͥ a
his uentis maxime harene mo¬
uent᷑. Terciũ egyptu hñt. Re¬
liquis in metallis erariis ĩueni
untur s uitiosi. Nam aũ ere
aut plũbo uł lapillam̃tis uł sa¬
lis similes notas hñt. S̾marag¬

Expanded text:
gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera eius duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani: colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone; tunc enim tellure deoperta intermicant, quia his ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallisuntur, sed vitiosi. Nam aut aere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smarag
Abbreviated transcription (Latin):
Causam noĩs eiꝰ afferũt. qr sit
q̃ddam in purpura illuis ñ ex to¬
to igneũ s uini colorẽ hñs. Est
aũ sculpturis facilis. Gen̾a eius
.u. Saphirus ceruleus ẽ cũ pur¬
pura hñs pulu̾es aureos. Sꝑa¬
sus optimꝰ ap̃ medos. nusꝙͣ tñ¬
ꝑlucidꝰ. Iacinctus ex noĩs sui flo¬
re uocatus. Hic methiopia n¬
uenit᷑. ceruleũ colorẽ hñs. Opti¬
mus qͥ net rarus ẽ ns̃ densitate
optonsus. S ex utrdq temꝑam̃¬
to luce purpuraq refulgens.
Bicaũ ñ rutilat eqͣnt̃. Sereno
enũ ꝑspicuus atq gratus ẽ: nu¬
bilo coram oculis euanescit atq
marcescit. In os missus frigidꝰ
ẽ. ĩ sculpturis durissimꝰ. nͨ tñ
muictus. Nam adamante scri¬
bitur ⁊ signat᷑᷑ Iacinitizonta
indicus ẽ iacractũ ꝓpe refe̾ns.
Qͥdam aũ eoꝵs cͥstallis simłes.¬
Capillam̃tis int̾currentibꝰ obscu¬
rant᷑. ex qͦ etiam uitio. illor ẜ
nomĩ ẽ. Ametistirontas appella¬

Expanded text:
Causam nominis eius afferunt quia sit Causam nominis eius afferunt quia sit quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed vini colorem habens. Est autem sculpturis facilis: genera eius quinque. Sapphirus caeruleus est cum purpura, habens pulveres aureos sparsos; optimus apud Medos, nusus. 3. Hyacinthus ex nominis sui flore vocatur. Hic in Aethiopia invenitur, caeruleum colorem habens. Optimus qui nec rarus est, nec densitate obtusus, sed ex utroque temperamento luce purpuraque refulgens. Hic autem non rutilat aequaliter, sereno enim perspicuus est atque gratus, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit, in os missus frigidus est, in scalpturis durissimus, nec tamen invictus: nam adamante scribitur, et signatur. 4. Hyacinthizon Indicus est Hyacinthum prope referens. Quidam autem eorum crystallis simcapillamentis intercurrentibus obscurantur; ex quo etiam vitio illorum nomen est. Amethystizontas appella
Abbreviated transcription (Latin):
fulminis ictu int̾empto. soro¬
res eius luctu mutatas in arbo¬
res pplõs Latͥmis electrũ oĩb
annis infunde iuixͣ eridanũ ã¬
nem: ⁊ electrũ appellatum qm̃
sol uocitatus sit electror płimi
poete dix̾e. Constat aũ eum nõ
eẽ sucũ ppłi. s pinee arboris.
nam accensus tede indore fla¬
grat. Nascit᷑ aũ in insulis occe¬
ani septentonalis sic̃ gũmi:
densaturq ut cristallũ rigore
uł tepore. Ex ea funt decoriᷤ
grã agrestium feĩaꝵ momili¬
a. Uotari aũ a quibdam arpa¬
ga eo qd̃ attritu digiitoꝵ accep¬
ta caloris anima. Folia paleas¬
q ⁊ uestium fimbrias rapiat.
Sic̃ magnes ferrũ. Ncũq aũ
mꝰ libeat tinguit᷑. Nam ancu¬
se radice concilioq inficit᷑. Li¬
gurs uocatꝰ. qd̾ fiat ex urma¬
lncis bestie tepore indurata.
gẽmas pͥncipatũ ametistus in¬
dicus tenet. Imetistus purpu¬
reus ẽ ꝑ mixtꝰ uolatio colore ⁊
inulas fundens. Alt̾um eł genꝰ.

Expanded text:
fulminis ictu interempto sorofulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agrestium feminarum monilia. Vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima folia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urlyncis bestiae tempore indurata. gemmas principatum amethystus Indicus tenet. Amethystus purpureus est permixto violacio colore; et mulas fundens. Alterum eius genus
Abbreviated transcription (Latin):
appellata qd̃ h̃eat in se ꝑmͣtũ
candorem in fili̾tudinẽ liugͥs
humane. Greci enĩ ũguem
onicem dũt. Hanc india uel
arabia gignit. Distãt aũt ui¬
uicem. Nam indica ignieulosht
albis cingentib To̾nis. Arabi¬
ca aũ ingra ẽ cũ candidis Ro¬
nis. Geu̾a eius u. Sardouix
ex duoꝵ noĩm societate uocata.
Est aũ ex onicis candore ⁊ sardo.
Constat aũ trib colorib. sẜt̾ui
iugro. medio candido. suꝑuiᷤ
mineo. Hec sola in signando
nchil cere a uellit. Reꝑpiturs
ap̃ indos ⁊ arabes detecta torren
rubore sangͥneus ac ꝓpt̾ea e¬
mathites uocatꝰ. Emath qͥppe
sanguis ẽ. Gignit᷑ in ethiopia
quid̃ s pͥncipalis marabia ⁊ ĩ
africa ũienit᷑. De qͣ ꝓmittunt
magi qͥddam ad coarguendas
barharoꝵ insidias. Sucuꝰ quẽ
appellant greci electron fului ce¬
reiq coloris. stur arboris sucus
eẽ: ⁊ ob id sucinuĩ appellari. Elec¬
trũ aũ uocari fabulosa argum̃¬
tatio dedit. Namiq phetonte

Expanded text:
ppellata quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, Arabica autem nigra est cum candidis zonis. Genera eius quinque. Sardonyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentrubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appellant Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dum tam gͣuit̾ ꝯcutit oĩa ita
ut celum discedisfe uideat᷑. qͥa c̃
ꝓcella uehemẽtissimi uenti nu¬
bib se repente ĩmiserit. turbine
mualescente. exitumq qͤrente.
nubem ꝙͣ excauauit ĩpetu mag¬
no  p᷑rescindit. ac sic cum horen¬
do fragore defertur ad aures def¬
debeat cũ uesica ꝙͣuis ꝑuula mag¬
nũ tam̃ sonitum displosa em¬
tat. Cum tonptruo aũ simł ⁊ ful¬
gur expͥmit᷑. S illud celeriꝰ
uidetur. qr clarum ẽ: ħ aũt ad¬
aures. tardiꝰ ꝑuenit. Luxaũ
q̃ apparet ante tonitruũ fu¬
ante uidetur q clarum lu¬
endo dicti. Fulgure .n. ferire
lisa nubila faciunt. Nama
uni rerum conlisio ignẽ creat
ut in lapidib cͥnimꝰ. at ułat.¬
siłi mͦ in nubib ignis Unde
⁊ pͥus nubila st̾. deuide ignes
Ex uento aut̃ ⁊ igne. fulmĩã¬

Expanded text:
cutit omnia ita ut caelum discississe videatur quia, cum procella vehementissimi venti nubibus se repente inmiserit, turbine invalescente exitumque quaerente, nubem, quam excavavit, impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad auresdebeat, cum vesicula quamvis parva magnum tamen sonitum displosa emittit. Cum tonitruo autem simul et fulgura exprimi: sed illud celerius videtur, quia clarum est; hoc aaures tardius pervenire. Lux autem quae apparet ante tonitruum fuante videtur quia clarum est luendo dicti; fulgere enim ferire lisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel atli modo in nubibus ignis, unde et prius nubila sunt, deinde ignes; ex vento autem et igne fulmina
Abbreviated transcription (Latin):
fundꝰ suĩa nobis. Flasce ex gͤco
uocabulo dicte. He ꝓ uehẽdis
ac recõ endis fialis pͥm̃ ftẽ st̾.
Unde ⁊ nrũcupatũ. Postea i

Expanded text:
ntia nobis. Flascae ex Graeco vocabulo dictae. Haec pro vehendis ac recondendis fialis primum factae sunt, unde et nuncupatae; postea i
Abbreviated transcription (Latin):
una amissi ac su lune.¬
recepti luminis uicui
menstrua spacia mod̾at᷑. Qe
in centrũ t̾re. ⁊ freqñt̾ patia¬
tur eypsim. Nicinus enĩ ÷
eius c̾culus t̾re. Crescens a̾
orientem cornib expectat de¬
crescens occidentem: m̾ito qr
occasura ⁊ amisslira ẽ lumẽ.
una. De uicinitate lune
rius ꝑagit cursum suũ. Nlã
it᷑ qͦd sol in dieb trestentis
sexaginta qͥnq ꝑagit: ista ꝑ
t̾gnita dies ꝑcurrit. Unde
⁊antiqui m̃ses in luna anoᷤ
luna .ixxͣ. ad eandem lineam
nob̾ sol uidetur dũ illi orbis
lune opponit᷑. De eclypsi uie
elybsis lune est: qͦtiens
m umb ͣ t̾re luna ĩcͣrit.
Non enĩ suũ lum̃ hr̃e. Sz a so
le illummari putat᷑. Nnde
⁊ defcm̃ patit᷑. si int̾ ip̃am ⁊
solem umbra t̾re int̾ueniat.
Patet ꝰ aũt hoc qͥnta decima lu¬
na eousq qmͣdu centrũ at
umbram obstantis t̾re exeat.
uideatq solem uł a sole uide¬
⁊ astra. int̾ se diffu̾t. siẽ
stena est quelibet singuia¬

Expanded text:
una amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. § 57 De vicinitate lunaerius peragit cursum suum. Nam iter, quod sol in diebus trecentis sexaginta quinque peragit, ista per triginta dies percurrit. Unde et antiqui menses in luna, annos luna trigesima ad eandem lineam,nobis sol videtur, dum illi orbis lunae opponitur. § 59 De eclipsi lunae. Eclipsis lunae est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim sputatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque solem, vel a sole videra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singula
Abbreviated transcription (Latin):
mũdo u̾ti. Nam si fixus
celo man̾et om̃s dies ⁊ noctes
equales exist̾ent. S quĩ alio
loco cras octasurum. alio occidis¬
se hest̾no uidemꝰ. apparet eũ
ꝑ se ipm̃ mou̾i. ñ cum mũdo
u̾ti. Opitiis enĩ meqͣlib orbes
aĩos conficit. ꝓpt̾ temꝑm mu¬
tationes. Oriens diem facit
occidens noctem inducit. Nam
uadens longius ad m̾idiem
hyemem facit: ut hiberuis
humorib ac prumis t̾ra pm¬
guescat. Accedens ꝓpuis ad
septentͥonẽ estatem reddit ut
fruges mat᷑itate durent᷑. ⁊ q̃
st̃ i humidis incoasta. fueftã¬
A
Ałoriens diem facit. occidẽs
noctem inducit. Nama di¬
et est sol suꝑ t̾ͥras: noxẽ. sub
sup t̾ra. Ex ip̃õ enĩ st̃ ipores ex
ipõ dies cum asdend̾it: ex ipso
nox cum occiderit: ex ip̃õ mẽ¬
ses ⁊ anni dinumerant᷑. ex
ipo uicissitudines temꝑin fi¬
unt. Qͣndo aũt ꝑ meridiem
currit iutinior t̾re est: qnͣdo
ilło ixͣ septemtͥonem sblimiᷤ
attollit᷑. Cui ideo deus diu̾sos

Expanded text:
mundo verti. Nam si fixus coelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent. Sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus; apparet, eum  se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta oriens diem facit, occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terras. Ex ipso enim sunt horae: ex ipso dies, cum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines temporum fiunt. Quando autem per meridiem currit, vicinior terrae est; quando vero iuxta septentrionem, sublimis attollitur. Cui ideo Deus diversa
Abbreviated transcription (Latin):
dum ad suꝑiora ꝯscend̾it:
uer temꝑat: uͥ aũ ad sũmũ
celi uen̾it estiuos accendit
calores. Descendens rursus
autumpno temꝑiem reddit.
Ubi u̾o ad infiorem redit cͥ¬
culum ex glaciali compage
celi rigorem nobis hiberm f¬
goris derelinquit. De imñe so¬

Expanded text:
dum ad superiora conscenderit, ver temperat: ubi autem ad summum coelum venerit, aestivos accendit calores. Descendens rursus, autumni temperiem reddit; ubi vero ad inferiorem redierit circulum, ex glaciali compage coeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit. 4. Ex ips
Abbreviated transcription (Latin):
sech. a quo filii dei.coxoc.
Seth. anno .ccu. genut enos.
qui cepit nuocare nom̃ dniate.¬
.xxxu. Enos anno .cxs. genuit
taian. dc .xxu. Cainan anno
iareth. deccclx. Iareth anno. el
urii. genuit en och. qui tͣnslatͦ
est m .cxxii. Enoch anno.cho.
uii. Matussalam ano c. hauii. ge¬
nuit lamech m̃ cccc luii. Lamech
anno .clxxxuiii. genuit noe.
archa edificat᷑. m dc .xlii. Noe
aũ anno. dc. fcm̃ est diluuium.

Expanded text:
Seth, a quo filii Dei. Seth anno CV. genuit Enos, qui cepit invocare nomen Domini. Enos anno XC. genuit Cainan. Cainan anno Iareth. Iareth anno CLXXII, genuit Enoch, qui translatus est, M. CXXII. Enoch, an. CLXV, II. 4. Mathusalem, an. CLXVII, genuit Lamech, M.CCCCLIV. Lamech, an. CLXXXVIII, genuit Noe. Arca aedificatur, M.DCXLIII. Noe autem, an. DC, factum est
Abbreviated transcription (Latin):
c xox iii. genuit faleg. turris.
edificat ũ.dc xliii. faleg an
no .s.uix. genuit ragau. diu
Ragau anno .c.xxxii. genuit
saruch. regnũ inchoat scitaꝵ
nuit nachor. Regnũ egyptio
rum nascit᷑. iũ .xxxu. Nachor¬
aũt amo . lxx.ix. genuit fha¬
re. regnum assyriorum ⁊ sicimo¬
rũ exorit᷑. iũ.s.xiiii. thare ãno
.lox. genuit abraham. Tarra¬
stres magicam reppit artem.
iiĩ. cl .xxxiiii. Tercia etas.

Expanded text:
CXXXXIV, genuit Phaleg. Turris aedificatur, II M.DCXLIII. Phaleg., an. CXXX, genuit Ragau. Dii Ragau, an. CXXXII, genuit Seruch. Regnum inchoat Scytharnuit Nachor. Regnum Aegrum nascitur. IIIMXXXV. Nachor ann. LXXIX genuit Thara. Regnum Assyriorum et Siciniorum exoritur. IIIMCXIV. Thara ann. LXX genuit Abraham. Zoroastres magicam repperit. IIIMCLXXXIV. Tertia aetas.
Abbreviated transcription (Latin):
uendũt. ut st̃̾ pigiẽtarii¬
Ande ⁊ neuius in diouolaria a¬
it. Miropola affatim mͥ ũguẽ¬
tum largitꝰ ẽ. qͦ me uenustarẽ.
Affatim dr̃ hũndant̃. Nenustare
uꝰ exclarare est. Qͥd sit celoceni.
nequit onerariam petit. Qͥd sit

Expanded text:
uendunt, ut sunt pigmentariiet Neuius in Diobolaria ait: ‘Miropola adfatim mihi unguentum largitus est, quo me uenustarem’; adfatim dicitur abundanter, uenustare uero exhilarare est. Quid sit celocem. nequit, onerariam petit’. Quid si
Abbreviated transcription (Latin):
a num̾o equoꝵ ⁊ iugo diti ex
mib qͣdrigas soli bigas lune. tgai
inferis. seigas ioui. desultores lu¬
cifero st esꝑo satuerũt. Qͣorigam
ideo soli uingunt. qr ꝑ qͣtuor tem¬
pora annꝰ uͥtit᷑ uere. estate. autũp¬
no. ⁊ hreme. Digas lune. qm̃ ge¬
mio cursu cũ sole ꝯtendit. siue qr
⁊ notte ⁊ die uidet᷑. Iungunt enim
unum equũ nigrũ. Alt̾um candi¬
dum. Trigas duis inferis. qr hii ꝑ
tres etates hoĩes ad se rapiunt .÷. ꝑ
infantiam. uiuentutẽ att senetͥ¬
tam. Seiuga maximꝰ currus cͣtit
eũ ẽ pedunt. ̃ aũ rotis qͣdngas.
currere dicũt siue qr mundꝰ iste cͥ¬
culi sui celeritate transcurrit. siue
ꝓꝑt̾ solem qr nobalt uolubili am¬
bitu rotas. situt ait ennsꝰ. Inde pa

Expanded text:
a numero equorum et iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumno et hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et nocte et die videtur. Iungunt enim unum equum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia is per tres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senectam. Seiuga maximus currus currit eum esse credunt. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu rotat; sicut ait Ennius A
Abbreviated transcription (Latin):
aũ grece latine speculatores ĩ¬
t̃p̾tant᷑. ⁊Iam speculator ẽ p̃po¬
situs in eccłia dc̃s. eo qd̃ specule¬
tur atq atq p̾spiciat ppłõrum
infra se positoꝵ mores ⁊ uitam.
Dontifex pͥnceps sac̾dotũ ẽ .q
uia seqñtiũ. Ipẽ ⁊ sũmꝰ sac̾dos.

Expanded text:
 Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia; dictus eo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos,
Abbreviated transcription (Latin):
catus est. Consecͣt .n. ⁊ scĩficat.
Ratͥdos aũt gentiliũ flammes
dicebant᷑. Nii in capite hẽ bãt
pilleũ. in quo erat breuis uͥga.
cipita religare ceꝑunt. Nam
mudis penitꝰ eos capitib ince¬
dere nephas erat. Unde afilo
quo utebant᷑ flamines dicti
st̃ qrͣ fulamines. Uerũ festis di¬
eb fllo deposito pilleum ĩpo¬
nebant. ꝙ sac̾docii emmentia.
Oresbr gͣce latme senor int̾ͥpr̃.¬

Expanded text:
onsecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpr
Abbreviated transcription (Latin):
uientes. Lectores alegendo. Mal¬
muste a psalmis canendis ucca¬
qnͣtur. isti canũt ut excitent. ad
ꝯpunitionem aĩos audientiũ
licet ⁊ qͥdam lectores ita mise¬
rantꝰ ꝓnuntient ut qͦsdam ad
luctum lam̃tationẽq ꝯpellãt.
Idem ⁊̃ ⁊ ꝓnũtiatores uocantur
qd̾ porro annũtiant. Tanta .n.¬
⁊ tara flara erit eoꝵ uox. ut
ꝙͣius longe positoꝵt aures ad¬
impleat. Cantor aũt uocatu
qr uoce modulatꝰ in cantu. U
duo gen̾a dicũt᷑ marte musi¬
ca. sit̃ ea docti hoĩes latine
dic̾e potuerũt. p̾centor ⁊ suc¬
centor Precentor scil qͥ uocẽ

Expanded text:
us. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocaquantur. Isti canunt ut excitant ad compunctiones animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuet tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui v
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ petitur. Testes antiqͥtꝰ suꝑsti¬
tes dicebant᷑. eo qd̃ suꝑ statum
testes uocari. Testis aũ ꝯsid̾atur
ꝯditione. nata᷑. ⁊ uita. Conditõe
si liber. ñ seruus. Nam sepe siuiᷤ
metu dominãtis testimoͣ suppm

Expanded text:
qua petitur. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum testes vocari. Testis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominanti
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ otiũ: mͦ actionẽ cãẽ qd̾ est
uirgiũ litis. Et dcm̃ negotiũ .q.
n ͤ otiũ. id sine otiar Negotiũ
est aũ in causis: negotiatio ĩ cõ¬
mertiis dr̃. uͥ aliqͥd daturut ma¬
iora lucrent᷑. Iurgiũ dictũ qͣsi
iuris garriũ. eo qd̾ hii qͥ cãm di¬
tũt uire disceptent. Lis a ꝯten¬
litẽ ut disc̾n̾et agri. Causa aũ¬
ab argum̃to aut ꝓbatione ꝯstat.
Argum̃tum mĩquã testib nũꝙͣ
tabulis dat ꝓbõne. s sola ĩuesti¬

Expanded text:
ionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contenlitem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola i
Abbreviated transcription (Latin):
uariũ ⁊ mutabile semꝑ feĩa. Ui¬
ta si innocens ⁊ integer actu. Nã
si uita bona defu̾it: fide carebit.
Non enĩ pot̾ iusticia cũ scelera¬
to hr̃e societatem. Duo st̃ gen̾a
testiũ aut dicendo ei qd̃ uderũt
aut ꝓfe̾ndo id qd̃ audierũt. Duo

Expanded text:
arium et mutabile semper femina. Vita, si innocens et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
cupata. De ciliciis aũ ⁊ poliũt᷑ lori¬
ce ⁊ peguntur. De galeis.
assis de lammna ẽ galea de co¬
rio. Nam galeros coriũ dicitꝰ.
Cassidem aũ a tuscis nõiatam. Illi
enĩ galeam cassim noĩant credo a
capite. Apex ẽ qd̾ in sũma galea
emmet. qͦ figit᷑ crista. qmͣ greti
conũ uocant. Nam conꝰ ẽ curua¬
tura gf in galea ꝓminet supͣ qmͣ¬

Expanded text:
cupata. De ciliciis autem et poliuntur loricupata. De ciliciis autem et poliuntur loricae et teguntur. De galeis . Cassis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super q
Abbreviated transcription (Latin):
entin. Oppõitus enĩ sua de fensio¬
ne ab hastis ⁊ iaculis corpꝰ munit.
Clipens aũ peditum ẽ. scutũ eqͥtũ.
Scutum appellatum eo qd̾ a se ex¬
cutiat teloꝵ itum. Ut enĩ telis re¬
sistatur: clipeus anteftur. Umabo
sicuti ꝑs media est .q. umbilicus
bat. Et ancile dictũ ab antisione
ad̃ sit ab ꝯm̃i ꝑte ueluti aucisum
le uocant qd̵ ab oĩ ꝑte recisũ. qͣsẜ
notes oculis angulus om̃is abest.
Pelta scutũ breuissimũ ĩ modũ
lune medie. De quib meminit
liber regum. fecit rex salomon
ducenta scuta de auro puro. ⁊ tre¬
centas peltas ex auro ꝓbato. Sce¬
tra scutum loreum sine ligno ꝗͤ
utunt᷑ afri ⁊ mauri. De qͦ porta
gen̾ib milites etiam ab aĩalib
noĩa sumũt. ut arietes: ⁊ salustiꝰ.
ris careat. Solis enĩ cͥtulis f¬
reis contexta ẽ. Sqͣma ẽ sonca fbea¬
ex laminis fr̃eis aut ereu concate¬
natam mod̾ sqͣme piscis. ⁊ ex ip̃o
spiendore ᷤ qͣ marum ⁊ siłitudie nũ¬

Expanded text:
. Oppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus.bat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum le vocant, quod ab omni parte recisum. Quaque notes oculis, angulus omnis abest. Pelta, scutum brevissimum in modum lunae mediae: cujus meminit liber Regum: Fecit rex Salomon ducenta scuta de auro puro, et trecentas peltas ex auro probato . Cetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mauri, de quo poeta: generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries. Et Sallustius: « ris careat: solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea, laminis ferreis aut ereis concatenata, in modum squame piscis et ex ipso splendore squamarum et similitudine nun
Abbreviated transcription (Latin):
spẽs fori locus ĩ cuutate ad ex̾cen¬
das nũdinas relictꝰ. scd̾a uͥ magi¬
stratus iuidicare solet. T̃ertia qmͣ
supͣdiximꝰ quẽ calcatoriũ noĩamꝰ
Qͥnta spacia plana ĩ manib de
Cdnstat aut̃ forꝰ. causa. lege ⁊ ui¬
dice. Causa uocata a casu cͦ eͥtat. euenit
Est em̃ matia ⁊ origo negotii. is¬
dum discussiõis examie patefcã.
ditiũ est: dũ finit᷑ insticia. Noca

Expanded text:
species fori locus in civitate ad exercendas nundinas relictus; secunda, ubi magistratus iudicare solet; tertia, quem supra diximus, quem calcatorium nominavimus. Quarta, spatia plana in navibus, de Constat autem forus causa, lege et judice. Causa vocata a casu, quo evenit: est enim et materia et origo negotii, necdum discussionis examine facto. dicium est: dum fin
Abbreviated transcription (Latin):
ethiopiam cingens uocatꝰ ħ nõie
qd̃ increm̃to sue exundatõis t̾rã¬
egypti irriget. Ge enĩ grece lati¬
ne t̾ram sigcat. Hic ap̃ egỹptioᷤ

Expanded text:
ethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti irriget. Ge enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptio
Abbreviated transcription (Latin):
Porro cognatione fr̃s uocantur.
tini pat̾nitates int̾p̾tant᷑. cum
ex una radice multa gen̾is tͣ¬
ba diffunditur. Et in genesi
dix̃ abrahã ad loch. Nonsit ri¬
xa int̾ me ⁊ te. ⁊ int̾ pastores
tuos ⁊ pastores meos qr õs fĩs¬

Expanded text:
Porro cognatione fratres vocantur, tini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa 445 generis turba diffunditur, ut in Genesi dixit Abraham ad Loth: Non sit rixa inter me, et te, et inter pastores tuos, et pastores meos, quia om
Abbreviated transcription (Latin):
clinata. Cenitor. Gemit̾x. ag¬
nati agnate. cognati cognate.
ꝓgenitores ꝓgenitͥoes. Cerma¬
ni germane. Item de p̾dcĩs affi

Expanded text:
clinata: genitor, genitrix; agnati, agnatae; cognati, cognatae; progenitores, progenitrices; germani, germanae. Item de praedictis affi
Abbreviated transcription (Latin):
õs poĩes ex uno prẽ nati pari
int̾ nos g̾manitate ꝯũgin᷑
scͥptura loqñte. Dicite his qͥ ode¬
mana ita intlłr ut g̾manꝰ ea¬
dem genitrice manãs. Soror
aũ ut fr̃. Nã soror ẽ ex eobẽ
seĩe dicta. qd̾ sola cũ frĩb ĩ
sorte agnatioĩs habeat᷑ Ir̃s
i u̾o uotati qͣ aut ex sorre
mat̾tere falii st. Sobrini coi¬
sobrinoꝵ filii. Titi nom̃ gci
est. Pat̾nus fr̃ patris ẽ: qi p̃¬

Expanded text:
s homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui odemana ita intelligitur ut germanus, eadem ex genitrice manans. Soror autem ut frater. Nam soror ex eodem semine dicta quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Fratres rini vero vocati, qui aut ex sorore materterae filii sunt. Sobrini consobrinorum filii. Tius Graecum est. Patruus frater patris est,
Abbreviated transcription (Latin):
pellatꝰ. Consang̾nei uocati: eo ꝙ
ex uno sangͥne idẽ ex uno patͥs
seĩe nati st̃. ⁊ Sam sem̃ uiri spu¬
ma ẽ sangͥnis. ad instar acͤ in
scopulos coslise. q̃ spumã can¬
didam facit. uł sic̃ uinũ nigͫ
qd̃ in calice agitatũ spumã al¬
bentẽ reddit. Fr̃s dicti eo qd̾ sĩt
ex eodẽ fructu .i ex eodẽ semĩe¬
nati. Germani u̾o de eadẽ geni¬
tͥce manantes ñ ut młti dñt
de eoden g̾mine qui tm̃ fr̃ uo
cant᷑. Ergo fr̃s ex eodem fructu
g̾mani ex eadem genitte ma¬
nantes. Iterini uocati qd̃ sĩt
ex duisis patrib ⁊ uno utero
editi. Nam uterꝰ tm̃ mulieris
est. Qltuor aut̃ modis in scͥp¬
turis diuinis fr̃s dici. natura
gente. cognatiõe affcũ. Nataͣ.
ut esau ⁊ iacob. andteas ⁊ Pecr᷑.
iacob ⁊ ioħs. Gentes ut õs iu

Expanded text:
444 4. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est, ex uno patris semine nati sunt; nam semen viri spuma est sanguinis, ad instar aquae in scopulos collisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. 5. Fratres dicti, eo quod sunt ex eodem fructu, id est, ex eodem seminati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Gente, ut omnes Iu