comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curam gerebat: & uniuersis cum uerbi pabu.¬
lo. corꝑis su bsidia ministrabat. Intantum
namq eiꝰ animum misericordiȩ amorde uin¬
xerat. ut nonsolum hoꝵ quos p̃sentes habebat
necessitatib occurreret. sedinsuꝑ longe po¬
sitis. opem suȩ largitatis inpen deret: Adeo
ut oriam inmonte sẏnai dĩ famulis consti¬
tutis. quȩ eranc oportuna transmicte rec.
Nam alii quidem pontifices. construendis
orginandisq auro uel argento eccłiis oꝑã
dabant hic auc̃ & his insistebat. & quasi his
omissis. totus erga animarum luera uaca¬
bat: & quicquid peccumȩ habere poterat.
sedulus disꝑgere &dare pauꝑib curabac:
ut iusticia eius maneret inscłm scłi. & cornu
eiꝰ exaltaretur ingła: ita ut illud beati iob¬
ueraciter dicere posset. Benedictio perituri
suꝑme ueniebat iae cor uiduȩ consolatiis sum:
iusticia indutus sum. & uestiuit me sicut ues

Expanded text:
am gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subsidia ministrabat. In tantum namque ejus animum misericordiae amor devicerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famulis constitutis quaeque erant opportuna transmitteret. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant; hic autem et his insistebat, et quasi his omissis totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat , ut iusticia eius maneret in seculum et cornu eius exaltaretur inveraciter dicere posset: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me
Abbreviated transcription (Latin):
instructione. erga dĩ & scõꝵ cultũ sufficienser fui-¬
sset inbutꝰ. misic ꝑstrenuos & deuotos missos con¬
digna exenia ad sedem pontificalem: petens
tant̃ suscipiens. aliquandiu secũ morari fecit.
ria martyrum ex more prisco ꝓhuiꝰ modi nego¬
tio. niissas celebrando. & reliquias in eͥoꝵ uenerati-¬
one consecrando circiiens p̃fatosq legatossi¬
di comites sẽꝑ habensCũ explicuiss& eoꝵ cele¬
brationes quoꝵ reliquiȩ petebant᷑ particulatĩ
cosdẽ pannos conserracos. suꝑ quib sc̃a celebraue

Expanded text:
instructione, erga Dei et sanctorum cultum sufficienter fuiinstructione, erga Dei et sanctorum cultum sufficienter fuisset imbutus, misit per strenuos et devotos missos condigna exenia ad sedem pontificalem, petens tuiter suscipiens, aliquandiu secum morari fecit, ria martyrum ex more prisco, pro hujusmodi negotio missas celebrando, et reliquias in eorum veneratione consecrando circumiens, praefatosque legatos sibi comites semper habens, cum explicuisset eorum celebrationes, quorum reliquiae petebantur, particulatim eosdem pannos consecratos, super quibus sancta celebrave
Abbreviated transcription (Latin):
lo & corpꝰ sibi excarne semꝑ uirginis. oꝑante sco
spu fabricauit. panẽ & uinũ aqua mixtũ maneq̃e
ꝓpria speciȩ. incarnẽ & sanguinẽ siuur ad catholi¬
cam p̃cem. obreparationẽ nrãm sp̃s sui sc̃ificatiõe
conuertit. Indeq uniuersos uissit diuinã p̾caripo¬
tentiã. ut informã pristinã sacre scm̃ reformaret
misteriũ: quatinꝰ mulieri ad sumendũ fuiss& pos¬
sibile. Qđ & factũ ẽ. Unde sepe fata mulier pluri-¬
mũ insc̃a religione ac fide ꝓficiens. participatione
dominici sacrameni consecrata.ẽ: & omĩs qui uide¬
rantindiuino amore & ortodoxa credulitate fer¬
uentius excreuer̃. Quidam quoq nobilissimꝰ scd̾m
carnis ꝓsapiã. & potentissimꝰ iuxta regiã insuo mͦdo
magnificentiã. cũ ꝑ int̾nũtios familiaritatẽ apo¬
stolicȩ sedis adeptiis ess& & frequenti ad monitiõe
epistolar: &iam abeato gregorio transmissarum

Expanded text:
lo, et corpus sibi ex carne semper Virginis, operante sancto lo, et corpus sibi ex carne semper Virginis, operante sancto Spiritu, fabricavit, panem et vinum aqua mistum, manente propria specie in carnem et sanguinem suum ad catholicam precem ob reparationem nostram Spiritus sui sanctificatione convertit. Indeque universos jussit divinam precari potentiam ut in formam pristinam sacrosanctum reformaret mysterium; quatenus mulieri ad sumendum fuisset possibile, quod et factum est. Unde saepefata mulier plurimum in sacra religione ac fide proficiens, participatione dominici sacramenti consecrata est. Et omnes qui viderant, in divino amore et orthodoxa credulitate ferventius excreverunt. 24. Quidam quoque nobilissimus secundum carnis prosapiam, et potentissimus juxta regiam in suo modo magnificentiam, cum per internuntios familiaritatem apostolicae sedis adeptus esset, et frequenti admonitione epistolarum, etiam a beato Gregorio transmissarum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit pornneulam illam exeadem obla¬
tione fuisse. quã ego meis manib feeh&tib
obtuli. Et cũ eã te intellexerim corpus dñ
appellasse. subrisi. Tunc sc̃s dñi pontifex
sermonem exinde fecit adpopłmi & hortatꝰ
est eum. ut supplicit̾ dnm exoraret. quatinꝰ
acdinultoꝵ fidem corroborandã. carnis oculis
ostenderet. quid infidelitas huiꝰ mulieris men¬
tis oculis uidere & fidei luminib conspice¬
reclebuiss&. Qđcũ fuiss&. oratum. ipse una cũ
populo &eadẽ muliere aboratione exsurrex:
& altare cunctis cernentib & sese ad cernendũ
cȩleste spectaculũ cõprimentib corporalẽ pal¬
lam reuelat: & uniuerso populo ipsaq muli¬
ere contuente. partẽ digici auricularis san¬
guine cruentatam inuenit iac mulieri dixit
Disce inquã ueritati. uel modo iã credere conte¬
stanti. Panis quẽ ego do caro mea. ẽ: & sanguis
meus uere ẽ. potꝰ. S p̃scius condicor nr̃ infirmi¬
tatis nr̃e: ea potestate qua cunc ła fecit ex nichi¬

Expanded text:
m oblatione fuisse quam meis manibus feci et tibi obtuli, et cum eam te intellexerim corpus Domini appellasse subrisi. Tunc sanctus Domini pontifex sermonem exinde fecit ad populum, et hortatus est eum ut suppliciter Dominum exoraret, quatenus ad multorum fidem corroborandam carnis oculis ostenderet quid infidelitas hujus mulieris mentis oculis videre et fidei luminibus conspicere debuisset. Quod cum fuisset oratum, ipse una cum populo, et eadem muliere ab oratione surrexit, et altare cunctis cernentibus, et sese ad cernendum coeleste spectaculum comprimentibus, corporalem pallam revelat, et universo populo ipsaque muliere contuente, partem digiti auricularis sanguine cruentatam invenit, et mulieri dixit: Disce, inquam, veritati vel modo jam credere contestanti: Panis quem ego do, caro mea est, et sanguis meus vere est potus . Sed praescius Conditor noster infirmitatis nostrae, ea potestate qua cuncta fecit ex nihi
Abbreviated transcription (Latin):
retngeret. Et licet illud eum ministerium
s monasterio abstractum. apristinȩ quietis
litdr inuerone suȩ occupationis extinxeric:
ures eos tamen ꝑstudiose lectionis alloꝗͥ¬
inu cottidiane aspiratio conpunctionis am¬
malit hloꝵ ergo consortio. non solum aterre¬
uis est mumitus incursib : uerum & iam ad
blesis uite exercicia. magis magisq succen¬
us. sic abeisclem fratrib enixe togatis.

Expanded text:
refugeret. Et licet illud eum ministerium refugeret. Et licet illud eum ministerium ex monasterio abstractum a pristinae quietis vita mucrone suae occupatiinter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae aspiratio compunctionis animabat. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. 8. Tunc ab eisdem fratribus obnoxie ro
Abbreviated transcription (Latin):
de labore conuersionis multoꝵ. quã de ꝓpͥe
quondam quiete conuersationis habue¬
rit. Sed qualiter hic sc̃s uir addiaconatꝰ
officium. & post ad pontificatus culinen
ascenderit. sub sequens sermo de clarabit.
Deniq cernens romanꝰ
antistes qui tunc ecclesiȩ perat uirtutũ
gradibus. gregorium ad alta conscendere
ci ordinis officio sublimauit: leuitamq
septimum. ad suum adiutorium ad sc̃iuit.
Nec multo post. ꝓresponsis ecclesiasticis ad
urbem coustantinopolim apogrisarium
direxit. Hec tamen ille quamuis interre.¬
no conuersaretur palatio. uite cȩlestis in¬
termisit ꝓpositum. Secuti sunc namq eũ
multi exmonasterio fratres surgermana
uincꝰti caritate. Qđ diuina factum dis¬
pensatione conspicitur: ut eoꝵ uidelicet exẽ¬
plo adorationis placidum litus. quasi aticho¬
re fune restringeretur: ut lum causarum
secularium incessabili pulsu fluctuaret.
ailloꝵ consortium ueliit adtutissimi portus

Expanded text:
de labore conversionis multorum, quam de propriae de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, ci ordinis officio sublimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consortium velut tutissimi portus
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet ut ingressum uite & laboris sui
p̃mium amabat. At nunc exoccasione
cure pastoralis seculasium hominum ne¬
gotia patitur: & post ⁊am pulchram quł¬
tis suȩ speciem. terreni actus puluere fres
Perpendo itaq qł toleros ꝑpendo quidan¬
si. Cumq intueor illud qđ ꝑdidi fitius
grauius qł porto Ecce & enim nune uins¬
ni maris fluctib quatior atq inuauine¬
tis. tempestatis ualidȩ procellis illeriss
cum prioris uitȩ recolo. quasi postẽ qii
reductis oculis inso litore sinpiro: Quesi
adhue est grauius. dum ĩ mnensis fucls
curbatus feror uix iam portum uales s
quem reliqui. Hȩc autem ipse le se. non
profectum iancꝰtando uirtutum. sed de¬
flendo potius defectum. referre consueue.
metuebat. Sed quam uis talia de se ex mag-¬
na humilitatis intentione dixerit. nos tam̃
credere decet. nichil eum monachicȩ ꝑfe¬
ctionis ꝑdidisse. occasione curȩ pastoralis
immo potiorem tunc sumpsisse ꝓfectum.

Expanded text:
videlicet ut ingressum vite et laboris sui videlicet ut ingressum vite et laboris sui praemium amabat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverametuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ numero possit de putari: Literat namꝙ
ei tanta abstinentia incibis. uigilantia inoꝵ¬
tionibus. strenuitas in ieiuniis. ut infirma:¬
to stõmacho. uix consistere possec. Sustine¬
bat p̃terea. assiduas corꝑis infirmitatesmi
xuneq ea pulsabatur molestia. quã medici
ut crebris interceptus angustiis. ꝑ singula
pene horarum momenta ad exitum ꝓpinqu¬
ret. Qualis aut̃ inmonasterio fuerit. quamq
laudabili studio uitam duxerit. exipsius
possumus uerbis colligere: quibus ipsem
pontificatii iam positus. dum cum petro
cens. Infelix quippe animꝰ me us occupau¬
nis suȩ pulsatus uulnere. meminit quali
aliquando inmonasterio fuit quomodo
ei labentia cuncta subtererant: quantun
rebus quȩ uoluuntur eminebat qđ nulla
nisi cęlestia cogitare consueuerat. Quod
qiam retentus corpe. ipsa iam carnis eli
stra contemplationetransiebat &
mortem quoq quȩ pęne cuuctis pena el̃

Expanded text:
torum posset numero deputari. Inerat denique torum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in jejuniis, ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco ut crebris interceptus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro icens: « Infelix quippe animus meus occupationis suae pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cuncta subter erant; quantum rebus quae volvuntur eminebat; quod nulla nisi coelestia cogitare consueverat; quod etiam retentus corpustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ & fecit. Sex deniq insicilia monaste¬
ria construens. fratres illiẽ xp̃o seruitii¬
ros aggregauit. Septimũ uero intra ur
bis miros constituic: in quo & ipse post¬
mocdum. regulari tramite multis sibi so¬
ciatis fratrib sub abbatis imꝑio militauit.
Quib monasteriis tantum de recditibus
commorantibus. ad cotidianum uictum
sufficere. Reliqua uero cumonni domꝰ
p̾sidio uendidit. ac pauiꝑib erogauit ło¬
bilitatemq illam quam ad seculum uide¬
batur habere. totam adnansciscendam
supne głam dignitatis. diuina gĩa largienhe
conuertit. Et qui ante serico contextirae
geminis micantib solitꝰ erat purbem ꝓceet
trabeatꝰ. post uili contextus tegiine. mi¬
nistrabat pauꝑ ipse pauꝑibus. Et enĩ mu:
tato repente seculari habitu. monasteriũ
peciit & ex huiꝰ miidi naufragio nudus
euasit. In quo tanta ꝑfectionis grã. ce pic
conuersari. ut iam tunc inipsis initiis. ꝑfec¬

Expanded text:
. 4. Sex denique in Sicilia monaste. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic Christo servituros aggregavit: septimum vero intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tantum de redditibus commorantibus ad quotidianum victum sufficere; reliqua vero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largiente, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabattate repente saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfec
Abbreviated transcription (Latin):
Hauriebat iam tunc sitibundo doctri¬
nȩ fluenta pectore. quȩ post congru¬
enti mellito gutture eruetuaret. Hic
in annis adolescentiȩ. quib solet ea etaᷤ
seculi uias ingredi. deo cępit deuotus
existere & ad suꝑnę uitȩ patriam. totis
desideriis anhelare. Seddum diu longaq
conuersionis grãm differret. & postquã
cęlesti est afflatus desiderio. seculari habi¬
tu contegi melius putaret. uelletq p̾senti
mundo quasi spetietenus de seruire. cȩpe¬
runt multa contra eum. ex eiꝰdem mun¬
di eura succrescere: ut ineo non iam specie
sed ut ipse asseruit. retineretur &mente̾.
Tandẽ &cum parentum iam dudũ obitu.
liberam disponendarum suarum rerũ
haberet facultatem. qđ prius mente
gestiebat apperuit qđ q iam indiuinis
erat obtutib. humanis &iam uisib osten¬
dit. Mox &enĩ cuncta quę habere potuit.
ad pietatis opus distribuit: ut xp̃m ꝓnob
factum egenum. egens ipse sequeretur:¬

Expanded text:
hauriebatque jam tunc sitibundo doctrihauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus existere, et ad supernae vitae patriam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. Tandem cum parentum jam dudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur
Abbreviated transcription (Latin):
REGORIUS URBE ROaIaNa.
patre gordiano. matre uͦ
siluia editꝰ. non solum
specꝰtabili senatoꝵ ꝓsapia.
uerũ &iam religiosa.
originem duxit. Nam fe
Sed tamen hanc gregoruis tante nobilitatis
lineam. morib extulit: ꝓbis actib decora¬
uit. Deniq ut post inpropatulo claruit.
nonsine magno quodam p̾sagio. tale sor¬
citus est nomen. Gregorius namq exgreco
eloquio. in nr̃a lingua. uigilator. seu uigi¬
lans sonat. Re & enĩ uera uigilauit sibi. dũ
diuinis in herendo p̃ceptis: laudabiliter
uixit. Uĩgilauit & fidelib populis. dum
docꝰtrine affluentis ingenio. eis quo tra¬
mite cȩlestia scanderent. patefecit. Disciplinis
uero liberalibus. hoc est graminatica. re¬
thorita. dialetica. ita apueritia est insti¬
tutus. ut quamuuis eo tempore floreren
adhuc romȩ studia literarum. nulli in
ei inparua ad huc etate maturũ iam
ioꝵ & siquid dignum potuisset auditu
ꝑciꝑe. non segniter obliuioni tracdere: sed
tenãci potius memoriȩ cominendare.

Expanded text:
regorius hac urbe Romana, patre Gordiano, matre vero Silvia editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem duxit. Nam Felatavus fuit. Sed tamen hanc Gregorius tantae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvis eo tempore florerent adhuc Romae studia litterarum, tamen nulli in ei in parva adhuc aetate maturum jam is; et si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare:
Abbreviated transcription (Latin):
illum habebat: & tamquã mortuum esti¬
malat: Similit̾ & ille mundo quia illum
ad sua gaudia trahere nonualebat. Quis
gͥenĩ sapiens ignorac duriora esse suppli¬
cia cottidie spiri taliter inacie stare. dia¬
bolicȩ fraudi resistere. quam uno momen¬
to trrannico gladio uitã finire Hoc sem¬
ciens beatus petrus apłs. ammonebat¬
bat dicens. Aduersarius uester diabolus
tamquam leo rugiens circuit querens
quem de uorer ⁊eui resistice fortes infide.
Et beatuis paulus similiter: Scate inquit
succincꝰtilumbos uestros inueritate ut
possitis omĩa cela nequissimi ignea ex¬
tinguere: &g leam salutis assumi

Expanded text:
illum habebat, et tanquam mortuum aestiillum habebat, et tanquam mortuum aestimabat. Similiter et ille mundo: quia illum ad sua gaudia trahere non valebat. Quis etenim sapiens ignorat duriora esse supplicia, quotidie spiritualiter in acie stare, diabolicae fraudi resistere, quam uno momento tyrannico gladio vitam finire. Hoc sentiens beatus apostolus Petrus, commone Adversarius noster diabolus, tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . Et beatus Paulus similiter: State, inquit, succincti lumbos vestros in veritate, ut possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere: et galeam salutis a
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. creclantur. aocente apło ac dicente. Qui
elegit nos ante mundi constitutionem.
ut essemꝰ sc̃i & inmaculati in conspecꝰ tueh
sed tamen non de quolibet sicut de hoc so
quomodo iudas diem xp̃mad mortẽ crad¬
bat: Ergo non iuclam dixit in hoc locol
ditorem sedbeatum mathiam sueceslos
eius. &p̃dicatorem. hunc ergo puicdie
hunc insinuauit quem in loco illiuips
Ecce ego uobiscũ sum omĩb dieb uiq e
consummationẽ scłi. Ae ꝑhoc datur
intelligi. sicut decimum ordinẽ incȩ̨¬
lesti gła restituit. de humana generatione.
ita duodenarium numerum. debeati ma¬
chiȩ apłi digna electione. Passio quoq
illius siqueritur haberi. sicuti ceteroꝵ apłoꝵ
rit passionem. &crucem suam ferendo.
xp̃m fuerit secutus. dicendo cũ apło.
manifestum sit. qđ duo genera sint pas¬
sionum. unum in occulto. & alterum in
manifesto. pacet nimirũ quonainquidẽ¬
crucifixus illi mundus erat: quia odio

Expanded text:
esse credantur, docente Apostolo ac dicente: Qui esse credantur, docente Apostolo ac dicente: Qui elegit nos ante mundi constitutionem ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus ; sed tamen non de quolibet, sicut de hoc sanquomodo Judas diem Christum ad mortem tradebat? Ergo non Judam dixit in hoc loco traditorem, sed B. Matthiam successorem ejus et praedicatorem. Hunc ergo praevidit, hunc insinuavit, quem in loco illius alEcce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . At per hoc datur intelligi, ut sicuti decimum ordinem in coelesti gloria restituit de humana generatione, ita duodenarium numerum de B. Matthiae digna electione. 15. Passio namque illius si quaeritur haberi, sicuti caeterorum aporit passionem: et crucem suam ferendo Christum fuerit secutus, dicendo cum Apostomanifestum sit quod duo sunt genera passionum, unum in occulto, et alterum in manifesto; patet nimirum quoniam quidem illi mundus erat crucifixus, quia odio
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ plenꝰ grã & fortitudine. faciebat ꝓdi¬
gia & signa magna inpopulo. Sed quia
minime scripta sunt miracula beati ma¬
thiȩ. non sunt incredulitati de putandas
ueritati. cum de ipso dño saluatore scriptĩ
sit: multa quidem & alia signa fecit iħs in
conspectu discipuloꝵ suoꝵ. quȩ non sunc
scripta inlibro hoc. Et ut potiora inferamꝰ.
sciendum est utiq quot quot mortuos sis¬
citauerit. quot quot abȩterna damnatione
salutifera p̃dicatione eripuerit: qđ ꝑom̃a
excellentius atq gło sius esse de cernitun
apeccati morte animam de funcꝰtã xp̃o n
tituere. quã mortuo corꝑi uitã donare. Qa
enĩ tam glorisius atq prestantius. quã eter
regnum cũ angłis. cũ scĩs omnib possident
Quanto enĩ melius atq decentius beatissim
paulum amorcȩ animȩ resuscitatum. quam
lazarum amorte corꝑis uidemꝰ: Interea no¬
in huiꝰ apłi gła p̃termit tendum. quomamqͥ̃d
quamquam om̃s apłi ante scła elecꝰti adñ

Expanded text:
autem plenus gratia et fortitudine faciebat prodigia et signa magna in populo . » Sed quia minime scripta sunt miracula S. Matthiae, non sunt incredulitati disputanda, sed veritati, cum de ipso Domino Salvatore scriptum sit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum quae non sunt scripta in libro hoc . » Et ut potiora inferamus, sciendum est utique, quod tot mortuos suscitaverit quot ab aeternae damnationis morte, salutifera praedicatione, eripuerit: quod per omnia excellentius atque gloriosius esse decernitur a peccati morte animam defunctam Christo restituere quam morituro corpori vitam donare. Quid enim gloriosius atque praestantius quam regnum cum angelis, cum sanctis omnibus possidere? Quanto enim melius atque decentius beatissimum Paulum a morte animae resuscitatum, quam Lazarum a morte corporis videmus. 14. Interea nmittendum, quoniam quidem, quamquam omnes apostoli ante saecula electi a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
diis adeptus es paradisi amenitatem.
Nam ce mirabilicer ut apłm paulum. pla¬
eide uocauit ecęlo. Illum namq pius pre¬
claro litmine priuans. ad gremium sc̃ȩ
colicum fecit conscendere thronum. Ille
te nimirum elegit de grege discipuloꝵ.
qui petrum. & andream. iacobum  i oħm.
clelitore et hnicoꝵ. Plaucle ergo nimis. plau
de ꝑcuncta beate. iam cętib angelicis so¬
ciatus. iam xp̃i nectare sac iatꝰ. Inter apłicas
sedes. iucdicio illo magno cum iudicabit
orbem terrȩ inęquitace. cũ dño xp̃o exal¬
tandus. Sed quia hoc totum donauit tibi
grã xp̃i. suppliciter petimꝰ. humiliter pos¬
culamnus. quo illum ꝓ nob̾ exorare digne¬
ris. ut nos clementer exaudiat postulantes:
& placide remimeret decertances. Post quã
ce p̃dicationis acceperat. plurimos ehtiucos
ad fidem catholicam conuertit beatꝰ maħias

Expanded text:
diis adeptus es paradisi amoenitatem. Nam te mirabiliter ut apostolum Paulum placide vocavit e coelo; illum namque prius praeclare lumine privans, ad gremium sanctactum celsum et apostolicum fecit conscendere thronum. Ille te nimirum elegit de grege discipulorum, qui Petrum et Andream, Jacobum et Joannem de littero ethnicorum. Plaude ergo nimis, plaude per cuncta beatus: jam coetibus angelicis sociatus, jam Christi nectare satiatus: inter apostolicas sedes in judicio illo magno, cum judicabit orbem terrae in aequitate, cum Christo Domino exaltatus. Sed quia hoc totum donavit tibi gratia Christi, suppliciter petimus, humiliter postulamus, quo eum pro nobis exorare digneris: ut nos clementer exaudiat postulantes, et placide remuneret decertantes. Postquam vte praedicationis acceperat, et plurimos ethnicos ad fidem catholicam convertit beatus Matthias
Abbreviated transcription (Latin):
erumtamen si aliqui imꝑiti & scãrum
scripturarum minus idonei documentis.
de huiꝰ scĩsi̾mi apłi elecꝰtione obsistere uo¬
uoluerint dicentes. si beatus mathias duo
sedebit cum xp̃o adiudicandũ. Ergo beatꝰ
paulus apłiis abista sessione sequestratus
erit. nouerint utiq quia duodenarius in
bic re uel ceteris sacrȩ scripturȩ e̾logiis sec̃
apostolus paulus. & ceteri sc̃i sedebunt cũ
o adiudicandum. Noc namq uerissime

Expanded text:
10. Verumtamen si aliqui imperiti et sanctarum 10. Verumtamen si aliqui imperiti et sanctarum scripturarum minus idonei documentis, de hujus sanctissimi apostoli electione obsistere voluerint, dicentes: si B. Matthias duodsedebit cum Domino ad judicandum: ergo B. Paulus apostolus ab ipsa sessione sequestratus erit; noverint utique, quia duodenarius numerus in hac re vel caeteris sacrae scripturae elogiis, secunapostolus, et caeteri sancti sedebunt cum Domino ad judicandum. Hoc namque
Abbreviated transcription (Latin):
tulimꝰ. ut intelligamꝰ aquanta ꝑfecꝰ to¬
decim apłos. duodecimi apostolatis
culmenscandere meriuiese
ꝑͥincle cũ a ñs adiudicandum uene i¬
gloriosius cum illoꝰ residens clarebit. De
huius quoq apłi mathiȩ mirabili electio¬
ne. ac iudȩ traditoris deiectione. cextũ
beati lucȩ euangelistȩ ꝓsequens arator
squamea curba capii subito delitore uisus
Sic uenerandus ait fnostis qua prodicor amenᷤ.
Mercede sceleris soluit. sibi tedia noxe¬
Aeris ut medio. comniuni poneret hostr
Debita ꝑ ena locum: cęlo terreꝰ per osus.
Incer utrumq pe it nullis conden a sepulchriᷤ.
Uiscera rupta cadunt: tenuesq elapsus inauraᷤ.
quẽ liceat supplere uicẽ tunc sũma p̾canses.
Constituere duos. cognomine ioseph iustũ.
Alathiamq dĩ paruũ: qł nomen ut auiNs.
Oquantũ distant humana superniS
Iudicia parui merito trauscenditur ille
Laude hominum qͥ iustꝰ erat: duodena refulgens
Signa horiss terrisq iubar spiculatur olimpi

Expanded text:
ligamus ad quantam perfectiodecim apostolos duodecimi apostolatus culmen scandere meruit: ac proinde cum Dominus ad judicium venerigloriosus cum illo residens apparebit. De hujus quoque apostoli Matthiae mirabili electione ac Judae traditoris dejectione textum B. Lucae evangelistae prosequens Arator Squamea turba capi, subito de littore visuSic venerandus ait: Nostis, quia proditor amens Mercedem sceleris solvit sibi, todia noxAeris in medio communi poneret hosti. Debita poena locum: coelo terraeque perosus Inter utrumque perit; nullis condenda sepulcris Viscera rupta cadunt tenuesque elapsus in auras,Quem liceat supplere vices. Tunc summa precautes, Constituere duos, Joseph, cognomine Justum, Matthiamque: Dei parvum quod nomen, ut aiunt, O quantum distant humana supernis Judiciis! parvi merito transcenditur ille, Laude hominum qui justus erat: duodena refulgent Signa chori, terrisque jubar jaculatur olympi.
Abbreviated transcription (Latin):
ds pactos qua gr̃a : Pro eo scilicet. qm̃ eũ
es bumilis incorde tuo. nec laudes homi¬
um cuꝑes nec fauorem. non aurum. non
Seminas nec fluxa sȩculi regna. pro terre.
Iregno celestem patriam ꝓperituris gau

Expanded text:
quo pacto? qua gratia? Pro eo scilicet, quoniam cum esses humilis in corde tuo, nec laudes hominum cuperes, nec pavorem, non aurum, non gemmas, non fluxa saeculi regna; pro terreno regno coetestem patriam; pro perituris gau
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ auditis. & non audierunt. Qui autẽ
ant omnino ne ueritati obsistant: neꝰ uen.¬
cate recedanc. quȩ xp̃s est. Ipse enum hoc
sententia sua confirmat. inquiens apł̃is
Si diligitis me manclata mea seruati
& ego rogabo patrem. & alium paraclitũ
dabit uobis: ut maneat uobiscum inȩcer
ternum: Hoc est qđ numquam finitur.
numquam recedit non habens finem.
neq occasum. Et reuera nonait hodie
uel cras. uel tot dieb uel annis: sed ine.¬
ternum. Hoc sentiens beatꝰ hie ronimꝰ
affirmat illud induodecim questiom¬
b edubie dicens. Ego utiq audacꝰte
ac tota libertate ꝓnuntio E xeo cempor
facere absq spĩᷤᷤ scĩ grã. Ec infia. de gia
omnium linguarum. Magis inquit n
ciaturi xp̃m. nullo egerent interp̃te
Unde inlicaonia cũ audissent accole
paulũ & barnabam loqui lingus suis
deos in homines conuersos existimabat
Idemq apostolus inepistola sua applani

Expanded text:
quae auditis, et non audierunt . » Qui autem ant omnino ne veritati resistant, et ne a veritate recedant, quae est Christus. Ipse enim hanc sententiam confirmat, inquiens apostolis: « Si diligetis me, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut m? Hoc est quod nunquam finitur, quod nunquam recedit, non habens finem neque occasum. Et revera non ait, hodie vel cras, vel tot diebus vel annis, sed in aeternum. Hoc sentiens beatus Hieronymus affirmat illud in duobus quaestionibus indubie dicens: Ego utique audacter ac tota libertate pronuntio, ex eo temporfacere absque Spiritus Dei gratia. Et infra de gratia omnium linguarum: Magis, inquit, tiaturi Christum nullo egerent interprete. Unde in Lycaonia cum audissent accolae Paulum et Barnabam loqui linguis suis, deos etiam in homines conversos eos existimabant. Idemque Apostolus in Epistola sua hoc
Abbreviated transcription (Latin):
de semicinciis uel umbraeoꝵ postea legimꝰ
factum. luca referente inactib apostoloꝵ.
non p̾tulit aliquens sedde omnib ȩqualit̃
illam contribuit pocestatem. Si autẽ querit᷑
utrim nam inuaculoꝵ uirtutib tantis. apb̃¬
dnĩ spetialic̃ claruit. sciendum est ꝑ omnnia.
quia multas & obstupendas uirtutes cum
ceteris coapłis &apostolicis uiris oꝑatus
sit. Pam utilit̃ inter illos erat quib xp̃s tri¬
buit potestatem dicens signa quę ego facio.
& uos facietis. Et in alio loco. Si dixeritis
monti huic transi hinc. cõmouec se de loco
suo. Et iterum. Habete potestatẽ calcandi
suꝑ bestias. & scorpiones. Si enĩ xp̃o adtestare
qui uericiter ueritas est. de mita culoꝵ uiitur¬
tibus retinendum est. qđ iste uir dm̃ inter
ceteros apłos oꝑatus sic. quantas illũ credimꝰ
exercuisse uirtutes miraculoꝵ. in ꝓuineia
scilic & iudeȩ. quȩ illi insorce p̃dicationis ad¬

Expanded text:
de semicinctiis et umbra postea factum de semicinctiis et umbra postea factum legimus, Luca referente in Actibus apostolorum , non praetulit aliquem, sed omnibus aequaliter illam contribuit potestatem. 13. Si autem quaeritur: utrumnam miraculorum virtutibus, tantus apni specialiter claruerit, sciendum est per omnia, quia multas et stupendas virtutes cum caeteris coapostolis et apostolicis viris operatus sit. Nam utique inter illos erat, quibus Christus tribuit potestatem dicens: « Signa quae ego facio, et vos facietis ; » et in alio loco: « Si dixeritis monti huic, Transi hinc, commovebit se de loco suo . » « Identidem: Habete potestatem calcandi super bestias et scorpiones . » Si enim Christo attestante, qui veraciter veritas est, de miraculorum virtutibus retinendum est, quod iste vir Domini inter caeteros apostolos operatus sit: quantas illum credimus exercuisse virtutes miraculorum; in provincia scilicet Judaeae, quae illi in sorte praedicationis ad
Abbreviated transcription (Latin):
ctis sed omnib coȩqualis. Quare hoc:
bueret beato petro apło ligandi atq sol¬
uendi incȩlis & interris. non illi solumiͦ
tale priuilegium contulit sed omnib i¬
mirum apłis omnibusq insacerdotali dig¬
nitate locatis. Unde sicut ad increpationẽ
beati petri apłi. anamiaᷤᷤ & saphua. ceste beato.
corꝑe utiq non anima mortui sunc. ita ad
icrepationem beati pauli apłi. barie us qui¬
& elimas magus. lumine priuatus est. Idẽq
apts stupratorẽ nouercę suȩ. sola iussione
epistolȩ demoni tradidit &rursum cum
uoluit restaurauit dicens confirmate in
illo carita temine force habundantiori tristi¬
cia absorbeatur frater qui eiꝰ modi est. Si¬
milicer aut̃ symonem illum magum de
sublimi aere cum apło petro mirabilicer
p̃cipitauit. De hinc cum illos xp̃e intue¬
ret᷑ dicens. qui credit inme oꝑa quȩ ego
facio ipse faciet. & maiora hoꝵ faciet. qđ¬

Expanded text:
ctis, sed omnibus coaequalis. Quare hoc? ctis, sed omnibus coaequalis. Quare hoc? bueret B. Petro apostolo ligandi atque solvendi in coelis et in terra, non illi solummodo tale privilegium contulit, sed omnibus nimirum apostolis, omnibusque in sacerdotali dignitate locatis. Unde sicut ad increpationem B. Petri apostoli Ananias et Saphira, teste B.ore utique, non anima mortui sunt ; ita et increpatione B. Pauli apostoli Barjesus quidam Elymas magus lumine privatus est : idemque Apostolus stupratorem novercae suae sola missione Epistolae daemoni tradidit , et rursum, cum voluit, restauravit dicens: « Confirmate in illum charitatem, ne forte abundantiori tristitia absorbeatur, qui ejusmodi est . » Similiter autem Simonem illum Magum, de sublimi aere cum coapostolo suo Petro mirabiliter praecipitavit. Dehinc cum illos Christus instrueret, dicens: « Qui credit in me, opera quae ego facio ipse faciet, et majora horum faciet
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationẽ. Vnde as nr̃ clemens & miseri¬
cors. non iam passus in cęlesti patria ꝑmane¬
re ruinam. bͦ nos angelos recreans. nouam
creatiiram adimaginem & similitudinem
suã. hominẽ plasmare dignatꝰ est Excuius
progenie tantos illuc ascendere statuit. eũ
ipsa uidelicet instauratione decimi ordinis.
quãtos illic scõs angelos remansisse creditur.
cestante ꝓpheta statuit terminos gentium
monia subiciuntur nobis. Ait illis Uidebam
Ac si diceret. Sedete. in omĩb humiliter ui¬
uite. & de miraculis nolice gloriari.: ne cada¬
tis similiter sicut ille qui talia dilexit. Pro¬
inde hoc p̾ceptum dñi beatissimꝰ dĩ apłs
mathias. amplectendo & retinendo anca¬
ritatis fundamento soliclatus. in humilita
studuit. ut infra septuaginta duos diser¬
pulos diuina grã electus. a postolatus
głam conscendere meruit. Habet ergo
cellentiam apostolicȩ dignitatis non supͣ
om̃s. sed cum omnib. non excellentior cim¬

Expanded text:
damnationem. Unde Deus noster clemens et omnipotens, non tantum passus in coelesti patria permanere ruinam, novos angelos recreans, novamque creaturam ad imaginem et similitudinem suam hominem plasmare dignatus est: ex cujus progenie, tantos illuc ascendere statuit cum ipsa videlicet instauratione decimi ordinis, quantos illic sanctos angelos remansisse creditur, docente sancto propheta: statuit terminos gentium monia subjiciuntur nobis, ait illis: Videbam Ac si diceret: Studete in omnibus humiliter vivere, et de miraculis nolite gloriari, ne cadatis similiter sicut ille qui talia dilexit. Proinde hoc praeceptum Domini beatissimus Dei apostolus Matthias amplectendo et retinendo, in charitatis fundamento solidatus, in humilitatstuduit, ut inter septuaginta duos discipulos divina gratia electus ad apostolatus gloriam conscendere meruerit. 12. Habet ergo gativam excellentiam apostolicae dignitatis, non supra omnes, sed cum omnibus: non excellentior cun
Abbreviated transcription (Latin):
pulum sine ulla ambiguitate dixisse
ecis quia angłos uidicabimꝰ: quos uaiq
bsdelos. nisi malos. & ipsum eoꝵ principẽ
sesuit  Ergo sedebit ipse apłs induodecim
ill dequib dñs ait. sedebitis suꝑ sedes
ledeim: iudicantes duo decim tribi sr ł
sed ipse non erat inter duodecim apłos. Ideo
suggero. ut noueritis intelligere duodecim
Elecꝰti sunt duodecim. cecidit traditor uidas.
inloco eiꝰ sub rogatus est beatus mathias. Si
enĩ singuli sedebunt insingulis sedib iam
impletus numerus est Ubi sedebit apostolus
paulus.  An forte sibi indebitam sedem usur¬
pauit quando dixit. nescitis quia angłos iudi¬
cabimꝰ  Duodecim ergo sedes uniuerse suN
cis. ad laudem beati mathiȩ apłi. de uocissime
reuertamur. Glorificemꝰ illum & uenerem᷑.
ac triumphali laude ꝑpetuis p̾coniis decla¬
remus imitantes interim scãm illius humi¬
litatem. quȩ est mater omnium scãrum uir¬
radix omĩum maloꝵ. Quam sequendo ille

Expanded text:
ulum sine ulla ambiguitate dixisse: Nescitis quia angelos judicabimus ? Quos utique angelos, nisi malos, et ipsum eorum principem posuit? Ergo sedebit ipse apostolus in duodecim sedibus de quibus Dominus ait: Sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Sed ipse non erat inter duodecim apostolos. Ideo suggero, ut noveritis intelligere duodecim electis duodecim excidit traditor Judas, in loco ejus subrogatus B. Matthias. Si enim singuli in singulis sedibus sedebunt, jam impletus est numerus: ubi ergo sedebit apostolus Paulus? An forte indebitam sibi sedem usurpavit, quando dixit: Nescitis quia angelos judicabimus? Duodecim ergo sedes universae sunt ad laudem B. Matthiae apostoli devotissime revertamur. Glorificemus illum, et veneremur, ac triumphali laude perpetuis praeconiis declaremus. Imitantes interim sanctam illius humilitatem, quae est mater omnium sanctarum virradix omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ti communem uitam atq consortium cũ dño
habuerunt: Nam& beatus eronimus hoc as.¬
truens in martyrologio quod cromatio & eli¬
odoro ep̃is edidit. cunctos eos censint ordina¬
re dicens Sane in prima parte libelli mei om¬
nium apostoloꝵ festa. oportunissime scripsimꝰ
tas apostolatꝰ in cęlesti gła fecit ẽẽ sublimes
ronatꝰ. in illo celebret᷑. nos hodierna die ba
timathiȩ duodecimi apłi natalem. tanta
ueneratione excolere debemꝰ. quanta ut pdictũ
magnȩ actoritatis. magnȩq excellentiȩ sacud¬
mentum est. & beato luca euangelista narran¬
te relatum est. ad laudem domini nr̃i iħu xp̃i
atq ipsius scĩ & gloriosi apłi głam d ecentus
condec& enarrare Ait enim prefatꝰ euane¬
iista Exurgens autem petaꝰ in medio fratu
dixit: E rat autem turba hominum simul
fere centum uiginti Uiri fratres. oportde
impleri scripturam. quam p̃dpxit sp̃s sẽs

Expanded text:
ti communem vitam atque consortium cum Domino ti communem vitam atque consortium cum Domino habuerunt. Nam et B. Hieronymus hoc astruens in Martyrologio quod Chromatio et Heliodoro episcopis edidit, conjunctos eos censuit ordinare, dicens: Sane in prima parte libelli mei omnium apostolorum festa opportunissime scripsimustas apostolatus in coelesti gloria fecit esse sublimes. ronatus, in illo celebrentur; nos hodierna die B. Matthiae duodecimi apostoli natalem tanta veneratione excolere debemus, quanta, ut praedictum magnae auctoritatis magnaeque excellentiae sacramentum est, et a B. Luca evangelista narraratum; ad laudem Domini nostri Jesu Christi atque ipsius sancti et gloriosi apostoli gloriam decentius condecet enarrare. Ait enim evangelista: 4. « Exsurgens autem Petrus in medio fratrum, dixit erat autem turba hominum simul fere centum viginti: Viri, fratres, oportet impleri Scripturam quam praedixit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cando ad sc̃ȩ matris ȩccłȩ gremũ ethi¬
cum ꝓ opulum ꝑ ducere curauit ut ad¬
modum acceptabilis & deuotissimꝰ xp̃o
factus. cum traditor ille iudas anĩ pro¬
dera. xp̃m. sui q homicida effectus. apos.¬
tolatum ꝑdera iste uir dñi in loco illuuᷤ
sorte &. oratione meruit scõꝵ apostolorũ
duo decimꝰ apostolus ordinari: Cuidat᷑¬
sacri euangelui predicatio iniuidea sicusti
in singulis regionib: Ueruntamensirar
conddec&. quantomagis beatoꝵ apostoloꝵ.
qui speciali ⁊̃ xp̃o adheserunt. colloqunu
eum illo habuerunt. comederunt acbibe¬
runt omnemq illius efficatiam sitibundo
pectore hauserunt: Quiq etiamabipse
dlomino amici ac fratres apellari meruer̾
cum dicera: Iam non dicam uos seruos. sed
amicos meos: Et alibi ait: husunt fiatres
mei Magnamq insuper iuicissitudinem
ipso annuente ita conueniat. propt̃ hanc
excellentiam. illoꝵ sollempnitas sub una festi.¬
uitate merito celebrari congruum fuerat. sicu¬

Expanded text:
matris Ecclesiae gremium, ethnicum populum perducere curaret. Unde admodum acceptabilis et devotissimus Christo factus, cum traditor ille Judas Deum proderet Christum, suique homicida effectus apostolatum perderet; iste vir Domini in loco illius sorte et oratione sanctorum apostolorum duodecimsacri Evangelii praedicatio in Judaea, sicuti in singulis regionibus. 3. Verumtamen, si in condecet, quanto magis beatorum apostolorum? Qui specialiter Christo adhaeserunt, colloquium cum illo habuerunt, comederunt ac biberunt, omnemque illius efficaciam sitibundo pectore hauserunt: quique etiam ab ipso Domino fratres et amici appellari meruerunt, cum diceret: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos . Et alibi: Hi sunt fratres mei . Magnamque insuper vicissitudinem ipso annuente ita convenit, propter hanc excellentiam illorum solemnitates sub una festivitate merito celebrari congruum fuerat, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
periculi sorte querebant & hic beatꝰ mathias
dilectus. dei sorte eligit᷑. ne eius electio a sorte
ueteris testamenti discrepare uideret᷑: ubi
summus sacerdos sorte queri uidebat᷑: sicut
de racharia dicit᷑ scđm consuetudinem
sacerdotii. sorte exiit ut incensum po¬
neret. Sed hanc figuram licuit exer¬
ceri. donec ueritas xp̃s compleretur.
cuiꝰ hostia temꝑe pasche rinmolata.
sorte ordinatur Septem uero diaconi
dei. stantem illum cernere meruit.
postea nequaquam sorti agitatione.
secd discipuloꝵ tantum elec̾tione.
apostoloꝵ uero oracione. &manus
impositione sunt orclinati ¶ui cũq
hanc regulam. exemplo apłors tene¬
re uoluerint. caueant st uicleant
hoc beatos apłos non elegisse. nisi fra¬
trum ceti collecto. es prece effusa
quis eius clispensationis gratiam p̃¬
ualet enarrare Ipse utiq sui apłi
clectionem ꝑ ignem sp̃s scĩ consirma¬
re cdignatus est: qui hostiam sui cor¬

Expanded text:
periculi sorte quaerebant: et hic B. Matthias periculi sorte quaerebant: et hic B. Matthias dilectus Dei sorte eligitur, ne ejus electio a lege Veteris Testamenti discrepare videretur, ubi summus sacerdos sorte quaeri jubebatur: sicut de Zacharia dicitur, « secundum consuetudinem sacerdotii sorte exiit, ut incensum poneret . » Sed hanc figuram licuit exerceri donec veritas per Jesum compleretur: cujus hostia tempore Paschae immolata, rdinatur: septem vero diaconi Dei stantem illum cernere meruit postea nequaquam sortis agitatione, sed discipulorum tantum electione, apostolorum vero oratione et manus impositione sunt ordinati.--Qui autem hanc regulam exemplo apostolorum tenere voluerint, caveant et videant hoc beatos apostolos non fecisse, nisi fratrum coetu collecto, et precibus effusis quis ejus dispensationis gratiam praevalet enarrare? Ipse utique sui apostoli electionem per ignem Spiritus sancti confirmare dignatus est, qui hostiam sui cor
Abbreviated transcription (Latin):
dum humana merita suꝑnis iuditiis atq
Aiunis o quantum humana sapientia.
Al sapientia de qua clamat apostolus oͥ
datuido diuitiarum sapientiȩ & scientiȩ¬
dei quam in comp̃hensibilia sunt iuditia
susis inuestigabiles ine eius. Hanc enim
bientiam completam uidemus. inbeati¬
eoe electione. quem dei sapientia in
desauro suo reconditum habuit humilẽ
& par uumis ed tamen uoluit in sȩculo pan¬
dere magnum & gloriosum: scilic& ut in thro¬
no illum duo decimo exaltara: Excipiamꝰ gͦ
eum. tamquam a deo donatum. tanquam
ab ipso pordinatum ueneremur illum tam¬
quam ab ipso int̾ discipulos ualde glorifica.¬
tum: Non enim iste p̾dictus barsaban estunan
filius consolationis. hic autem filiꝰ quietis in¬
exemplo hocuel quia ionas propħa sorte depͤ¬
hensus sit. indifferent̾ sortib est credendum
cum priuilegta singłoꝵ. cõmunem legem fa¬
cere omnino non possint: Nam in sorte ionȩ
proph̃ȩ. gentiles tempestate coacti. auctorẽ

Expanded text:
 humana merita a supernis judiciis atque divinis! O quantum humana sapientia ab illa sapientia, de qua dicit Apostolus: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Hanc enim sapientiam completam invenimus in B. Matthiae electione, quem Dei sapientia in thesauro suo reconditum habuit humilem et parvum: sed tamen voluit in saeculo pandere magnum et gloriosum, scilicet cum in throno illum duodecimo exaltaret. Excipiamus ergo eum tanquam a Deo donatum, tanquam ab ipso praeordinatum: veneremur illum et tanquam ab ipso inter discipulos valde glorificatum. Non enim ille praedictus Barsabas aestimanfilius consolationis, hic autem filius quietis inexemplo, vel quia Jonas propheta sorte deprehensus sit, indifferenter sortibus est credendum: cum privilegia singularium communem legem facere omnino non possint. Nam in sorte Jonae prophetae Gentiles tempestate coacti auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. sicuc ꝓphetantib ueritatem. Cum
sicuc & grã omnium linguarum. Et me¬
rito. Honne magna est differentia apud
deum inter apłos. & ꝓphecas: Illi enim
ut famuli aduencum eiꝰ ꝓphetaueruñ.
&crediderunt nec tamen incarnatum
uiderunt. Scĩ aut̃ apłi incarnationem
eius &uiderunt & crediderunt comede¬
runt cum illo &biberunt ut p̾dicꝰtum
est: amici abeo appellari meruerunt:

Expanded text:
fuit, sicut prophetantibus veritatem. Cum fuit, sicut prophetantibus veritatem. Cum sicut et gratia omnium linguarum. Et merito. Nonne magna est differentia apud Dominum inter apostolos et prophetas? Illi enim ut famuli adventum Domini praedicaverunt, et crediderunt, nec tamen incarnatum viderunt; sancti autem apostoli incarnationem ejus et viderunt et crediderunt, comederunt cum illo et biberunt, et, ut praedictum est, amici ab eo appellari meruerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuc sp̃s sc̃s dabat eloqui illis. Illa nãq
inlege hostia acceptabilis deo erat. quȩ
celesti igne consumebatur: sicuti di¬
uinitꝰ ac tum legimus inholocaustum
iusti abel. & manue patri scilicet fortis¬
Nam ubi nos legimus respexit ds̃ mu¬
nera abel. ingreco scriptum est inflam
nis. sacrȩ scripture documento habet
maximam sanctionem. scĩsimã possiden¬
firmans apꝓbat illam de cęlo dñs dando
to mathiȩ ut omnium gentium linguis
ꝑpetuȩ loquerentur. Sed forta̾sis dicit
to mathiȩ clatus. tantum modo illo in
tempore. & illo in loco. Postea uero ablatꝰe.
sicut ab omnib ꝓphetis. &beato heliseo.
qui dicit de muliere orbaca ꝓle. ad puerũ¬
suum. Dimitte illam qm̃ anima eiꝰ ina¬
maritudine est. & dñs celauitꝰ me: & non
indicauit michi. Absic inquam hoc absit
acatholica uericate. Nam si beato heliseo
acceteris prophetis. fuit olim sp̃s sc̃s datus
datꝰ & ablatus. ita expedit. ita congruum

Expanded text:
us sanctus dabat eloqui illis . Illa namque in lege hostia acceptabilis Deo erat, quae coelesti igne consumebatur; sicuti divinitus actum legimus in holocausto justi Abel, Manue patris scilicet fortisphetarum, nam ubi nos legimus: « Respexit Deus munera Abel , » in Graeco scriptum est, inflamnis sacrae Scripturae documento habet maximam sanctionem, et sanctissimam possidefirmans approbat illam de coelo Dominus, dando  et ipsi B. Matthiae, ut omnium gentium linguis perpetuo loquerentur. 8. Sed forsitan dicit B. Matthiae datus tantummodo illo in tempore et in illo loco, postea vero ablatus est, sicut et ab omnibus prophetis et a B. Eliseo, qui dicitur de muliere orbata prole ad puerum: « Dimitte illam quoniam anima ejus in amaritudine est: et Dominus celavit a me, et non indicavit mihi . » Absit, inquam, hoc, absit a catholica veritate. Nam si B. Eliseo ac caeteris prophetis fuit olim Spiritus sanctus datus datus et ablatus, ita expediebat, ita congruum