comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qñ exꝓpͥo defectu docent. ⁊ qua¬
si ꝑ exꝑientiã locunt᷑. qͣm frustra
uł tem̃e aliquid supͣ humanuͣ
modum de ꝓpͥa industria p̾sumi¬
tur: Totasane istoꝵ responsio ħ
maxime uidetur ꝯtinere. illud
uidelicet qd rex iuolent̾ exige¬
bat: omnino ñ posse. In eius¬
modi gͦ sapientib quales tibi
suꝑiꝰ ostendimꝰ. ħerit ut opinor
eoꝵ respond̾e. suam impossibi¬
litatem ꝓpͥo exꝑimento docẽ.
Singła autẽ responsionis eoꝵ¬

Expanded text:
quando ex proprio defectu docent, et quaquando ex proprio defectu docent, et quasi per experientiam loquuntur, quam frustra vel temere aliquid supra humanum modum de propria industria praesumitur? Tota sane istorum responsio hoc maxime videtur continere illud videlicet quod rex violenter exigebat, omnino non posse. In ejusmodi ergo sapientibus, quales tibi superius ostendimus, hoc erit, ut opinor, eorum respondere suam impossibilitatem proprio experimento docere. Singula autem responsionis eo
Abbreviated transcription (Latin):
Cumenim cuilibet aliquidiͣ
aliena ⁊ ignota lingua dici¬
tur strepitus quid̃ uocis ad
aures. s sensus euis usq ad ãi-¬
mum nͣ ingreditur. Quasi gͦ
in ꝓpria ⁊ nota lingua respõ-¬
detur. qͣnͣ id qd̾ oportunitas
exigit. conuenient̾ intimat᷑.
Qd̃ si ad nominis int̾pretaci-¬
onem recurrimꝰ. in eandẽ pro-¬
culdubio sentenciã reducim᷑.
Syria namq int̾pretat᷑
sublimis. Quid itaq erit respon¬
dere siriace. nͥ sublimit̾ respon¬
dere: Et quid erit responde sub¬
limit̾. nͥ responde conuenient̾ ⁊
sufficient̃: Nichil autẽ meliꝰ. nil
cerciꝰ. nichilq sublimiꝰ animꝰ ag-¬
noscit. qͣm qd̵ ꝑ exꝑim̃tũ didicit.
Et forte hic ẽ ꝓprius atq p̾cipuꝰ
⁊ om̃ino sublimissimꝰ humane
anime discendimodus. qnaliqͥd
ꝓpͥo expim̃to ꝓbamꝰ. Honne tue
tͥ cogitõnes seu ocupatones. tam
ꝓpͥe qͣm aꝑte respondent: ⁊ satis
sublunit̾ ad u̾itatẽ erudiunt.

Expanded text:
Cum enim cuilibet aliquid in Cum enim cuilibet aliquid in aliena et ignota lingua dicitur, strepitus quidem vocis ad aures, sed sensus ejus usque ad animum non ingreditur. Quasi ergo in propria, et nota lingua respondetur, quando id, quod opportunitas exigit, convenienter intimatur. Quod si ad nominis interpretationem recurrimus, in eamdem proculdubio sententiam reducimur. Syria namque interpretatur sublimis. Quid itaque erit respondere Syriace, nisi sublimiter respondere? et quid erit respondere sublimiter, nisi respondere convenienter et sufficienter? Nihil autem melius, nil certius, nihilque sublimius animus agnoscit quam quod per experimentum didicit, et forte hic est proprius atque praecipuus, et omnino sublimissimus humanae animae discendi modus, quando experimento probamus. Nonne tuae tibi cogitationes seu occupationes, tam proprie quam aperte respondent, et satis sublimiter ad veritatem erudiunt
Abbreviated transcription (Latin):
autem iuixta huiꝰ similitudi¬
negligere. qͥn potiꝰ studia nr̃a
ad eoꝵ reꝑationẽ incitare. Illd̃
sane notandũ qd̃ suꝑiꝰ dicat se
ẽẽ cont̾ritum. hic autẽ mente
confusum. S scienduͣ qr mens
humana dum aduine eqͥta¬
tis ardua limpidiꝰ contemplan¬
dasubleuat᷑. ex infirmitatis
sue reu̾beratione subuno eodẽ¬
ꝙ tempore. unͣ terret᷑ iñ confũ¬
ditur. Nam ꝓculdubio indi-¬
uine iusticie consideratiõe. iͣ¬
ualitudinisq humane com-¬
ꝑatione homoifirmitatem
suam horrescit parit̾ ⁊erube¬
scit. Responderunt q chalde¬
i regi siriace. Rex insempiter¬
num uiue. Dic sompnium
seruis tuis. ⁊ int̾pretacionem
eiꝰndicabimꝰ. Primo loco con¬
sid̃andũ. cui quomͦ responde¬
runt. Utiq chaldaico regi sirla¬
ce qd quidem idemẽ sicut ie¬
ronimꝰ suꝑ hunc eundem locũ
diffiniuit. qd̾ chaldaice. Quid
itaq eͣ regi in ꝓpria lingua
respond̾e nͥ expresse ⁊ manife¬
ste qd̾ scirĩ oportet ĩ sinuare:

Expanded text:
xta hujus similitudinegligere, quin potius studia nostra ad eorum reparationem incitare. Illud sane notandum quod superius dicit se esse conterritum, hic autem mente confusum. Sed sciendum quia mens humana, dum ad divinae aequitatis ardua limpidius contemplanda sublevatur ex infirmitatis suae reverberatione, sub uno eodemque tempore unde terretur, inde confunditur. Nam procul dubio in divinae justitiae consideratione, invaletudinisque humanae comparatione homo infirmitatem suam horrescit, pariter et erubescit. Responderuntque Chaldaei regi, Syriace: Rex, in sempiternum vive. Dic somnium servis tuis, et interpretationem ejus indicabimus. Primo loco considerandum cui et quomodo responderunt. Utique Chaldaico regi, Syriace quod quidem idem est, sicut Hieronymus super hunc eumdem locum diffinivit, quod Chaldaice. Quid itaque est regi in propria lingua respondere, nisi expresse et manifeste quod sciri oportet insinuare?
Abbreviated transcription (Latin):
N anno scdõ regni nabugodo¬
nosor uidit nabugodono¬
sor sompniũ ⁊ cont̾ritus est
spͣc eius. ⁊ sompniũ eiꝰ fugit
abeo. Primũ studiũ iurił
aĩmi ẽẽ debet. ut possit do-¬
minari affectionib. sccłin:
ut possit imꝑare cogitõni

Expanded text:
do regni Nabuchodonosor, vidit Nabuchodonosor somnium, et conterritus est spiritus ejus, et somnium ejus fugit ab eo . Primum studium virilis animi esse debet, ut possit dominari affectionibus; secundum ut possit imperare cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uicioꝵ suoꝵ uictrix anima
iuregno suo ex tunc iaminci-¬
pit hr̃e. qnͣdo exressib siuis edo¬
mitis iam p̾ualet. non solum
affectionib uerum etiam cogi-¬
tacionib imꝑare. ut utrũq
possit. ⁊ illas ab illicita concu¬
piscentia:⁊ istas ab inepta eua-¬
gacione restͥngere. Quid ẽ autẽ
sompniũ uid̾e. ⁊ futuroꝵ p̾sa¬
gia seu occultoꝵ mist̾ia p̃ui-¬

Expanded text:
 vitiorum suorum victrix anima in regno suo extunc jam incipit habere, quando excessibus suis edomitis jam praevalet, non solum affectionibus, verum etiam cogitationibus imperare, ut utrumque possit et illas ab illicita concupiscentia, et istas ab inepta evagatione restringere. Quid est autem somnium videre et futurorum praesagia, seu occultorum mysteria p
Abbreviated transcription (Latin):
studia ⁊ exertia disꝑgere consue¬
uit. uni ⁊ soli celestis doctrine
negotio inpendit. Ab eiusmodi
autem sapientib ⁊ qͣi inunum
coeuntib. quasi sompnia nr̃a
amissa requirimꝰ. qnͣdo subtra¬
cta contemplationis nr̃e specta¬
cła ꝑ multiplicẽ ⁊ infatigabilẽ
studioꝵ nr̃oꝵ instanciã reꝑare
satagimꝰ. Qui cum uenissent:
steterunt coram rege. Ecceqͥd
di: Ec̃ce qualis conuocatio co¬
ram rege stare ꝑhibetur: Re¬
gium animũ necdũ te hͣr̃e
existunes. si subtilissima illa
cogitationũ tuar᷑ acuminauñ¬
bitrũ lib̾tate cꝰcũq intencionis
studio immobilit̾ figẽ nec dũ
uales. Et dixͣ ad eos rex. uidi
sompniũ ⁊ mente confusus
ignoro quid uid̾im. Sapientũ

Expanded text:
studia, et exercitia dispergere consuestudia, et exercitia dispergere consuevit uni, et soli coelestis doctrinae negotio impendit. Ab ejusmodi autem sapientibus, et quasi in unum coeuntibus, quasi somnia nostra amissa requirimus, quando subtracta contemplationis nostrae spectacula, per multiplicem et infatigabilem studiorum nostrorum instantiam reparare satagimus. Qui cum venissent, statuerunt coram rege. Ecce quid dicitur; ecce qualis convocatio coram rege stare perhibetur. Regium animum necdum te habere existimes, si subtilissima illa cogitationum tuarum acumina undarbitrii libertate, cujuscunque intentionis studio immobiliter figere necdum vales. Et dixit ad eos rex: Vidi somnium, et mente confusus ignoro quid viderim. Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ne usq indesꝑationẽ solet se ip¬
sam p̾cipitare. S dum trepidꝰ
animꝰ huiꝰmodi pauore con¬
fundit᷑. ut taceam qͣm iuste
absq ulla dubitacione tam
miscditer qͣm utilit̾ sub hoc
necessitatis artido contempla¬
cionis gr̾a subtrahitur ne a sub¬
tilitatis sue niemietate indesꝑ¬
ationis foueam totꝰ p̾cipitetur.
Sompniũ itaq quasi ab eofug̃.
dum illam qͣm ꝑm̃tis excessum
uidẽ consueuit. contemplacioi̾s
lucem amittit. Precepit autem
rex ut conuocarent᷑ arioli: ⁊ ma¬
gi. ⁊ malefici. ⁊ caldei ut indica¬
rent regi sompnia sua. Regium
ꝓfecto animũ gerit: qui desid̾iis
suis inꝑare: ⁊ studia ⁊ ex̾cicia
sua ꝓ delib̾ationis arbitrio dispo¬
nẽ consueuit. Eiusmi itaq regiꝰ
animꝰ om̃s sapientes babilonis
inunum conuenire facit. ⁊ diu̾¬
sas quodãm sectas inunũ ꝑscru¬
tinũ cogiti qnͣomnẽ sollicitudi¬
nem: i indagationẽ qͣs ꝑ uaria

Expanded text:
ne usque in desperationem solet seipne usque in desperationem solet seipsam praecipitare. Sed dum trepidus animus hujusmodi pavore confunditur ut taceam quam juste absque ulla dubitatione, tam misericorditer quam utiliter sub hoc necessitatis articulo, contemplationis gratia subtrahitur, ne a subtilitatis suae nimietate in desperationis foveam totus praecipitetur. Somnium itaque quasi ab eo fugit, dum illam quam per mentis excessum videre consuevit contemplationis lucem amittit. Praecepit autem rex, ut convocarentur arioli, et magi, et malefici, et Chaldaei, ut indicarent regi sommia sua. Regium profecto animum gerit, qui desideriis suis imperare, et studia, et exercitia sua pro deliberationis arbitrio disponere consuevit. Ejusmodi itaque animus regius omnes sapientes Babylonis in unum convenire facit, et diversas quodammodo sectas in unum per scrutinium cogit, quando omnem sollicitudinem, et indagationem quas per varia
Abbreviated transcription (Latin):
uinitꝰ acciꝑer ⁊ ꝑmͣtis excessum
iudicioꝵ diuinoꝵ cognitionẽ
ex diuina reuelatione ꝑciꝑe:
Recte autẽ anno scd̃o rexiste
sompniũ uidit. qr sp̃ualis qͥsq
post edomitam concupiscenti-¬
am cogitacionĩq disciplinã
tandem aliqͣnͣdo contemplatio¬
nis studio uacare preualet. atq
assuescit. Sepe autẽ fit ut dumhu¬
manꝰ animꝰ ad diuinoꝵ iudicioꝵ
subtilitatem seu etiam distͥctionem
contemplandam ducit᷑ ex ea ip̃a
diuine distͥctionis consid̾atione ꝙͣ
ꝑcipit subito timore medullitꝰ con¬
cutiatur. Dumenuim mens rudis
uina ad huc omĩa p̾sumit. facile
in hunc timorẽ ex diuine seu̾ita¬
tis contemplacione. equitatis illiꝰ
consid̾atione cadit. Presũptuosa
namq mens dũ miranda subti¬
litate conspicit. qͣm sit supͣ hũa¬
nam uirtutẽ diuinis beneficiis
respondẽ. ⁊ diuina seu̾itas ꝓ eqͥ¬
tatis uire qͣm ualeat uł debeat
erga nos distͥcte ag̾e. sepe muin
mensam formidinẽ. inmo pe-¬

Expanded text:
er mentis excessum judiciorum divinorum cognitionem ex divina revelatione percipere? Recte autem anno secundo rex iste somnium vidit, quia spiritualis quisque post edomitam concupiscentiam cognitionumque disciplinam, tandem aliquando contemplationis studio vacare praevalet atque assuescit. Saepe autem fit ut, dum humanus animus ad divinorum judiciorum subtilitatem, seu etiam districtionem contemplandam ducitur, ex ea ipsa divinae districtionis consideratione quam percipit, subito timore medullitus concutiatur. Dum enim mens rudis,  gratia divina, adhuc omnia praesumit, facile in hunc timorem ex divinae severitatis contemplatione, aequitatisque illius consideratione cadit. Praesumptuosa namque mens, dum miranda subtilitate conspicit, quam sit supra humanam virtutem divinis beneficiis respondere, et divina severitas pro aequitatis jure quam valeat, vel debeat erga nos districte agere, saepe in immensam formidinem imo pe
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ res insuo ẽẽ atq alit̾ in sola
r̾one uł summa ueritate :¬
Isio in quit capitis mei in
cubilimeo. Uidebam ⁊ ecce
arbor inmedio terre ⁊ altitudo
eius nimia. Magna arbor & for¬
tis. & ꝓceritas eius ꝯtingens ce¬
lum. aspectus illius erat usq ad
tminos uin̾se t̾re. folia eius pul¬

Expanded text:
 res in suo esse, atque aliter in sola ratione, vel summa veritate. Visio, inquit, capitis mei in cubili meo. Videbam et ecce arbor in medio terrae et altitudo ejus nimia. Magna arbor, et fortis, et proceritas ejus contingens coelum, aspectus illius erat usque ad terminos unive
Abbreviated transcription (Latin):
mirabatur sen cẽ miserebat᷑. Uide¬
bat uniu̾sitatis pulcritudinem ta¬
lem exigẽ. talemq omnino deesse
non potuisse. & t̾n nescunt se ipsũ
talem ẽẽ. uł tał hominis imaginẽ
inseipso gestare: qui de tanta sub¬
limitate subito caderet. & inimis
diu iaceret. tandem tñ ad pͥstinum
statum rediret. Hoc ẽ qd̃ arbor
magna pͥus in altum erigit᷑. pꝰ¬
modũ abscidit᷑. & tam̃ radices eius
interra reseruant᷑. ũn it̃m repare¬
tur. uideamꝰ gͦ ⁊ nos. & discamus
abipso qualis sit arbor quram ip¬
se uidit. uł quomͦ cecidit. uel tad̾e
potuit. que tanta uel talis funt.

Expanded text:
mirabatur, seu etiam miserebatur. Videmirabatur, seu etiam miserebatur. Videbat universitatis pulchritudinem talem exigere, talemque omnino deesse non potuisse, et tamen nescivit seipsum talem esse, vel talis hominis imaginem in seipso gestare, qui de tanta sublimitate subito caderet, et in imis diu jaceret, tandem tamen ad pristinum statum rediret. Hoc est quod arbor magna prius in altum erigitur, postmodum abscinditur, et tamen radices ejus in terra reservantur unde iterum reparetur. Videamus ergo et nos, et discamus ab ipso qualis sit arbor quam ipse videt, vel quomodo cecidit, vel cadere potuit quae tanta vel talis fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
platione contemplationis q dul¬
cedine delectabilit̾ figit᷑. mirabi¬
lit̾q reficitur. uidet sepe in diui¬
no lumine qͦt uł cuius modi
rerum gn̾a oporteat ẽẽ. incon¬
cussumq tenet. nicħ horum õiũ
que sũme dispositionis ordo. umi¬
u̾sitatisq pulcritudo exigit pe¬
nitus posse deẽẽ. U̾bi gratia. Ui¬
det oportere ẽe bonos. similit̾ et
malos. &mbonis alios aliis
meliores. alios optimos. sic & in
malis alios aliis peiores. alios
pessimos. Uidet nichilominꝰ
quia oportet alios malos esse.
& malos ꝑseuerare. alios malos
esse & malitiam in ꝑpetim
deserere. Alios aũ ad tempus
deserere & it̾m ad malitiam
redire. Sic ediu̾so uidet alios
bonos ẽẽ & bonos ꝑseuerare.
alios in recuꝑabilit̾ cadere. ali¬
os pꝰ lapsum ad bonitatem re¬
dire. De hoc sexto rerum ge¬
nere ẽẽ uidet᷑. qͣm nabugodo¬
nosor in dei lumine ꝯtemplatur.
qui ei ꝑsimilitudinẽ ostendit᷑ quẽ
&̃ pꝰquã ad seipsum rediit secum

Expanded text:
atione contemplationisque dulcedine delectabiliter figitur, mirabiliterque reficitur, videt saepe in divino lumine quot, vel cujusmodi rerum genera oporteat esse, inconcussumque tenet nihil horum omnium quae summae dispositionis ordo, universitatisque pulchritudo exigit, penitus posse deesse. Verbi gratia, videt oportere esse bonos similiter et malos, et in bonis alios aliis meliores, alios optimos; sic et in malis, alios aliis pejores, alios pessimos. Videt nihilominus, quia oportet alios malos esse, et malos perseverare, alios malos esse, et malitiam in perpetuum deserere; alios autem ad tempus deserere, et iterum ad malitiam redire. Sic e diverso, videt alios bonos esse et bonos perseverare, alios irrecuperabiliter cadere, alios post lapsum ad bonitatem redire. De hoc sexto rerum genere esse videtur quem Nabuchodonosor in Dei lumine contemplatur qui ei per similitudinem ostenditur, quem etiam postquam ad seipsum rediit secum
Abbreviated transcription (Latin):
& in ramis eiꝰ ꝯu̾sabantur uo¬
lucres celi. & ex ea uescebat᷑ omis
caro. Ut asuꝑiorib patet. uisio
capitis ẽ in telligentia mentis.
cubile aũ tͣnquiliitas cordis.
otiumq studiose quietis. uisio
capitis in cubili diuinitꝰ ꝑcipit᷑
qͣn inter studii sui secreta otia.
adu̾itatis ꝯtemplationẽ mens
humana diuinra aspiratione
subleuat᷑. Uidebam inqͥt ce ecce
arbor inmedio t̾re. Aliuid est
uidere resipsas in suo ẽẽ. atq

Expanded text:
tur volucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro . Ut ex superioribus pater, visio capitis est intelligentia mentis. Cubile autem tranquillitas cordis otiumque studiosae quietis. Visio capitis in cubili divinitus percipitur, quando inter studii sui secreta otia ad veritatis contemplationem mens humana divina aspiratione sublevatur. Videbam, inquit, et ecce arbor in medio terrae. Aliud est videre res ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
cinq ĩꝓpͥa eẽntia ⁊ longe aliud
iud̃e eas in sola sapientia. Alid̾
in suis indiuidius. Id̾ ẽ sensus
sen imaginationis illud uero
pͥmum est rationis ⁊ ꝯtẽplatoĩs.
Cum itaq mens adunit̾salem
quandam rerum ꝯsiderationẽ
rapitur. & aduniu̾sitatis pulcͥ

Expanded text:
in propria essentia, et longe aliud videre eas in sola sapientia. Aliud in suis individuis. Istud est sensus seu imaginationis, illud vero primum est rationis et contemplationis. Cum itaque mens ad universalem quamdam rerum considerationem rapitur, et ad universit
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Subt̃ eam habitabant
animalia & bestie & inramis eiꝰ
conuersabantur uolucres cell.
& exea uescebatur omnis caro. ex
illa sane omnis caro uescitur.
cuuis uirtutum exemplis omnes
edificantur. cuiis consolatioĩb
om̃s fouent᷑. cuius beneficiis õs
tur. O qualis arbor oquante sub¬
lumitatis. ei conuenit tante p̃coni¬
um laudis:¬

Expanded text:
tionis. Subter eam habitabant tionis. Subter eam habitabant animalia et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro. Ex illa sane omnis caro vescitur, cujus virtutum exemplis omnes aedificantur, cujus consolationibus omnes foventur, cujus beneficiis omnes tur. O qualis arbor, o quantae sublimitatis, cui convenit tantae praeconium laudis
Abbreviated transcription (Latin):
ursos ⁊ leones uł alias huiꝰmodi
quaslibet bestiales mentes por¬
tat in ramis. uolucres uero celi:
& quelibet uolatilia pennata
contra conditionis iura. creato¬
risq instituta p̾munt inimis:
Quotiens ipse ego uidi uidensq
ingemui. impium suꝑ exaltatũ
& eleuatum suꝑcedros libani. Qͥd
queso est quod facitis qui eiꝰmͦi
bruta & bestialia corda insub¬
lime attollitis. & uelut in aere
suspenditis: Si uere eos diligiti.
cureis non parcitis: Quid q̃so
eis aliud quã ruiam paratis
dum eos adalta suspenditis.⁊
quasi in ramis portatis. Quid
aliud quisq suo sublimatori
uel potius subuersori dicturꝰ
est infine. in ipso confinio rui¬
ne. nisi quia eleuans allisisti
me: Conuersantur uolucres
celi uiramis. locumq teneant
insummis. quos subleuat pen¬
na sc̃ĩtatis. Bestie subramis lo¬
cum teneant inimis. & qͥ pro¬
nos uultus hñt ꝑ appetitum
carnis districtionem sentiant
pie seueritatis. ⁊iuste humilia¬

Expanded text:
ursos, et leones, vel alias hujusmodi ursos, et leones, vel alias hujusmodi quaslibet bestiales mentes portant in ramis; volucres vero coeli, et quaelibet volatilia pennata contra conditionis jura, Creatorisque instituta premunt in imis? Quoties ego ipse vidi, vidensque ingemui impium superexaltatum et elevatum super cedros Libani. Quid, quaeso, est quod facitis, qui ejusmodi bruta et bestialia corda in sublime attollitis, et velut in aere suspenditis? Si vere eos diligitis, cur eis non parcitis? Quid, quaeso, eis aliud quam ruinam paratis, dum eos ad alta suspenditis et quasi in ramis portatis? Quid aliud quisque suo sublimatori, vel potius subversori dicturus est in fine in ipso confinio ruinae, nisi quia elevans allisisti me? Conversentur volucres coeli in ramis, locumque teneant in summis quos sublevat penna sanctitatis. Bestiae sub ramis locum teneant in imis, et qui pronos vultus habent per appetitum carnis, districtionem sentiant piae severitatis et justae humilia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uoluptuose m̃tes designant᷑
ꝑ ammalia que solo uentri
deseruiunt. recte nichilomi¬
nus mentes iracunde desig¬
nantur ꝑbestias que dente
& ungͥe dese uiunt. De talibꝰ
gͦ recte dr. Subter eam habi¬
tabant animalia & bestie.
eo qͦd huimi mentes ꝑconcu¬
piscentiam uł iracundiam dis¬
solute. iuste quidem p̃mi de¬
beant rigore discipline. Recte
in ramis & quasi insublimio¬
ribus conu̾sabant᷑ uolucres
celi eo qd̃ sp̃itales uiri & celesti¬
b desideriis accensi merito
debeant ce in auctoritatẽ eri¬
gi. & digno honore sublima¬
ri.Subter eam inquit habita¬
bant aĩalia ⁊bestie ⁊ ĩ ramis eiꝰ
conu̾sabantur uolucres cebi.
Ergo bestiales inimis coher¬
cebat: sp̃itales uͦ inalta sub¬
leuabat. Discant p̾lati nr̃i
discant hic quid facere debe¬
ant. Discant inquam indisci¬
plinatos mores p̃mere bono
attollere & honorare. Quid
queso hoc genus monstri ẽ.
quod nr̃i temporis arbores.¬

Expanded text:
go voluptuosae mentes designantur go voluptuosae mentes designantur per animalia quae solo ventri deserviunt. Recte nihilominus mentes iracundae designantur per bestias quae dente et ungue desaeviunt. De talibus ergo recte dicitur: Subter eam habitabant animalia et bestiae, eo quod hujusmodi mentes per concupiscentiam vel iracundiam dissolutae, juste quidem premi debeant rigore disciplinae. Recte in ramis, et quasi in sublimioribus conversabantur volucres coeli, eo quod spiritales viri et coelestibus desideriis accensi merito debeant et in auctoritatem erigi, et digno honore sublimari: Subter eam, inquit, habitabant animalia, et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli. Ergo bestiales in imis coercebat, spiritales vero in alta sublevabat. Discant praelati nostri, discant hic quid facere debeant; discant, inquam, indisciplinatos mores premere, bonos attollere et honorare. Quid, quaeso, hoc genus monstri est, quod nostri temporis arbores,
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus exp̃cedentib
cuiꝰ fuerit scientie qui
designatur ex hac arbore au¬
diamus ad huc ex sequenti.¬
bus cuius fuerit discipline.
Audiuimus quomͦ ꝑdoctͥnã
potuit uł indoctos erudire
uł inconsultos instruere:
audiamus quomͦ ꝑdiscipli¬
nam soleat & carnales p̾me¬
re. & sp̃itales sublimare. Sub¬
ter eam habitabant aĩalia
& bestie. & inramis eius conu̾¬
sabantur uolueres celi & ex
ea uescebatur omnis caro ꝑ
amimalia &e bestias intellige
homines animales. mentes
carnales ce scłares. ꝑuolucreᷤ
accipe sp̃itales. bonoꝵ studi¬
orum & scõꝵ desidiorum alis
ad celestia uolantes. Duo aũ
genera carnalium solemus
uidere unum quidem quod
seruit concupiscentie. alt̾m
quod cedit iracundie. ꝑ aĩa¬
lia itaq intelligimus mentes
uoluptati deditas. ꝑbestias
mentes iracundas. SSi ꝑbesti¬
as non nisi fera animalia cõ¬
grue intelligere possumus.
relinquitur ut nomine aĩa¬
lium sola hic mansueta in¬
telligere debeamus. Recte

Expanded text:
udivimus ex praecedentibus cujus fuerit scientiae qui designatur ex hac arbore, audiamus adhuc ex sequentibus cujus fuerit disciplinae. Audivimus quomodo per doctrinam potuit vel indoctos erudire, vel inconsultos instruere, audiamus quomodo per disciplinam soleat et carnales premere, et spiritales sublimare. Subter eam habitabant animalia, et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro. Per animalia et bestias, intellige homines animales, mentes carnales et saeculares; per volucres accipe spiritales, bonorum studiorum, et sanctorum desideriorum alis ad coelestia volantes. Duo autem genera carnalium solemus videre. Unum quidem quod servit concupiscentiae, alterum quod cedit iracundiae. Per animalia itaque intelligimus mentes voluptati deditas; per bestias, mentes iracundas. Si per bestias nonnisi fera animalia congrue intelligere possumus, relinquitur ut nomine animalium sola hic mansueta intelligere debeamus. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ unus ex eo ꝙͥ nichil h̃t¬
nͥ a se. Cõstat qr diuinitas
ip̃a nõ est aliud aliqͥd qmͣ
ip̃e. ne conuincat᷑ hr̃e ali¬
unde qmͣ a seip̃o qd̃ ht̃ ex di¬
uinitate. Diuinitas ita¬
q ip̃a aut eut ĩcõĩcabilis
q erit et sb̾stancia illa q̃
nõ est aliud ꝙͣ diuinitas
ip̃a. S sb̾stãcia una nõ

Expanded text:
hil hsi a se, constat quia divinitas ipsa non est aliquid aliud quam ipse, ne convincatur habere aliunde quam a seipso quod habet ex divinitate. Divinitas itaque ipsa, aut erit incommunicabilis,que erit, et substantia illa, quae non est aliud quam divinitas ipsa.
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ cũsimilitudinis attestatioẽ.
Uiiat hoc loco inconsid̾ationem
adducere. quomͦ ista lectio ⁊ euͣn¬
głica uideant᷑ sͥ mistica locutio¬
ne concin̾e. Refert lucas enͣngłi¬
sta quomͦ uolu̾it dñs itin̾antib
discipłis p̾sentiam suam inꝑegͥ¬
na spetie exibere. ⁊ postmodũ sub

Expanded text:
 cum similitudinis attestatione. Juvat hoc loco in considerationem adducere quomodo ista lectio, et evangelica videantur sibi mystica locutione concinere. Refert Lucas evangelista quomodo voluerit Dominus itinerantibus discipulis praesentiam suam in peregrina specie exhibere, et pos
Abbreviated transcription (Latin):
pellitur. hoc ẽ qd̾ hic elongata ui-¬
sio multa instantia querit᷑ ⁊ tan¬
dem danielis sollicitudine mul¬
to ꝓfundiꝰ. multo ꝑfectiꝰ ꝑcipit᷑.
uł retinet᷑ Qd̃ ille qui illic appa¬
ruerat tandem aliqnͣ manifes¬
ta iuisione cognoscitur. hoc ẽ qd̃
hocͥ loco oblate uisionis obnu¬
bilata u̾itas ꝓphetica demum
int̾pretacione manifestat᷑. In
hiis ⁊ aliis quibdam hanc ge¬
minam lectionem ͥ inuicẽ con¬
cin̾e uidebit. si quis ẽ qui hec
altiꝰ ꝑscrutari uelit habet tamͣ
illa lectio sua quedam ꝓpria sicut
usta. de quib ñ ẽ mͦ dicendũ ꝑ
singła. hiis itaq ꝑ excessum ex¬
cursis. ⁊ ꝓsimilitudinis attesta¬
cione collatis. ad uisionis expli¬
cationem seu explanationem
redeamus:¬

Expanded text:
pellitur, hoc est, quod hic elongata vipellitur, hoc est, quod hic elongata visio multa instantia, quaeritur, et tandem Danielis sollicitudine multo profundius, multo perfectius percipitur vel retinetur. Quod ille qui illic apparuerat, tandem aliquando manifesta visione cognoscitur, hoc est, quod hoc in loco ablatae visionis obnubilata veritas prophetica demum interpretatione manifestatur. In his, et aliis quibusdam hanc geminam lectionem sibi invicem concinere videbit, si quis est, qui haec altius perscrutari velit. Habet tamen illa lectio sua quaedam propria, et ista de quibus non est modo dicendum per singula. His itaque per excessum excussis, et pro similitudinis attestatione collatis, ad visionis explicationem, seu explanationem redeamus
Abbreviated transcription (Latin):
pientie contemplantis ⁊ admi¬
rantis animo innotescit. qͣnͣtũ
eius in comprehensibilitas omnẽ
humanam intelligentiam ex¬
cedit. O altitudo inquit diu-¬
tiarũ sapientie ⁊scientie dei.
qm incomp̾hensibilia sunt u¬
dicia eius. ⁊ inuestigabiles uie
eius. humanꝰ siquidemanimꝰ
qͣnto subtilius ad clĩ sapientiã¬
⁊ contemplandã illuminatur
tanto ualidiꝰ insemet ip̃m lumi¬
ius illiꝰ inm̃sitate reu̾berat᷑. qd̾ ẽ
abintuentis ocłis euanesc̾e. ⁊ seip¬
sam quasi ostendendo subduc̃e.
Exhis itaꝙ licet ꝑpendẽ qnͣta simi¬
litudinis ꝓportione hec gemina
lectio uideatur sibirespondere.
Qd̃ enum dñs se inꝑegͥna spetieo¬
stendit. hoc ẽ qd̾ nabugodonosor
u̾itatis reueelationẽ submistico
uelamine accepit. Qd̃ ibi dñs lõ¬
giꝰire se finxit. hoc ẽ qd̃ uisio regi
ostensa ad modicũ se ab eiꝰ me¬
mor̾a elongauit. Qd̃ ibi qui ap¬
paruerat remanẽ.: untͣre com¬

Expanded text:
pientiae contemplantis et admipientiae contemplantis et admirantis animo innotescit, quantum ejus incomprehensibilitas omnem humanam intelligentiam excedit: O altitudo, inquit, divitiarum, sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . Humanus siquidem animus, quanto subtilius ad Dei sapientiam contemplandam illuminatur, tanto validius in semetipsum luminis illius immensitate reverberatur, quod est ab intuentis oculis evanescere, et seipsam quasi ostendendo subducere. Ex his itaque licet perpendere, quanta similitudinis proportione haec gemina lectio videatur sibi respondere. Quod enim Dominus se in peregrina specie ostendit, hoc est, quod Nabuchodonosor veritatis revelationem sub mystico velamine accepit. Quod ibi Dominus longius iter se finxit, hoc est, quod visio regi ostensa ad modicum, se ab ejus memoria elongavit. Quod ibi qui apparuerat remanere, et intrare com
Abbreviated transcription (Latin):
damus. honoramꝰ. magnifi¬
camꝰ. In uoce inquit exultaci¬
onis ⁊ confessionis. somis epri¬
lantis. Inter hos sepe exultaci¬
onis ⁊ confessionis nr̃e hym¬
nos sinus mͣtis dilatatur. sen¬
sus acuit᷑ ⁊ ad mistica penetͣn¬
da. tusq ad diuinitatis ar¬
chana sepe rimanda intelli¬
gentia illuminat᷑. Sacrifici¬
um inquit laudis honori¬
ficabit me. ⁊ illic iter quo o¬
stendam illi salutare dĩ. Pa-¬
nis coram nobis ꝓculdubio
a dño frangitur qñ mist̾ioꝵ¬
ꝓfunditas mistica int̾pretaci¬
one aꝑitur. ip̃oq reuelante
cognoscitur. Ex hac panis fra-¬
ctione mist̾ioꝵq reuelatio¬
ne agitur. ut dñs inꝓpriaspe-¬
te recognoscatur.⁊ ip̾a u̾itas
ut pote figurarũ uelamine amo¬
to insua simplicitate ꝓspiciatu:
dñiꝙ p̾sentia ex gr̾e ipsius infu-¬
sione ꝑpendatur. Dñs autemqͥ
⁊d̃i sapientia ab ocłis intuenti¬
um euanescit. qñ ex contempla¬
tione ⁊ ad miratione diuine sa¬

Expanded text:
damus, honoramus, magnifidamus, honoramus, magnificamus: In voce, inquit, exsultationis, et confessionis sonus epulantis . Inter hos saepe exsultationis et confessionis nostrae hymnos sinus mentis dilatatur, sensus acuitur, et ad mystica penetranda, et usque ad Divinitatis arcana saepe rimanda, intelligentia illuminatur: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam salutare Dei . Panis coram nobis procul dubio a Domino frangitur, quando mysteriofunditas mystica interpretatione aperitur, ipsoque revelante cognoscitur. Ex hac panis fractione, mysteriorumque revelatione agitur, ut Dominus in propria specie recognoscatur, et ipsa Veritas utpote figurarum velamine amoto in sua simplicitate perspiciatur, Dominique praesentia ex gratiae ipsius infusione perpendatur. Dominus autem qui et Dei sapientia ab oculis intuentium evanescit, quando ex contemplatione et admiratione divinae sa
Abbreviated transcription (Latin):
autemr i qͣi iitin̾e hec iusio
ostendit᷑ qnͣ sublimiũ contẽ¬
platio ꝑm̃tis excessũ ⁊ ueluid
intͣnsitu uidetur. Quasi du
bulantes eiꝰ modi conspici¬
unt. qnͣ ratio ⁊ incelligenti¬
a humanum modũ excedẽ¬
sublunium spectacła ꝑcur¬
runt. Tuncaũ dñs lõgiꝰ seire
fingit. nec tam̃ penitꝰ rece¬
dit. qn contemplationis gra¬
tiam qmͣ misericordit̾ inpen¬
dere consueuit. ñ minꝰ utilit̾
ad tempꝰ subtrahit. ut meliꝰ
ꝑ exꝑientiam doceati cum
qͣnͣta auiditate requiri. uł
retineri debeat. Man̾e aut̃¬
⁊ adeos intͣre compellitur.
qͣndo multa p̾cum instan¬
cia amissa gr̃a reparatur.
ut uisionẽ exteriꝰ oblatam
introrsum trahat. ⁊ ꝑexces¬
sum uisa animꝰ ad seipsũ re¬
u̾sus inemorit̾ retineat: ⁊ con¬
templationis grãm de cetero
familiariꝰ possideati sibos qͣles
dñs amatri delectari solet ap¬
ponimꝰ. qñ eum ꝓ recuꝑatione.
uł accumulatione gr̾e inuoce
exultationis ⁊ confessionis lau-¬

Expanded text:
 itinere haec visio ostenditur, quando sublimium contemplatio per mentis excessum et velut in transitu videtur. Quasi duo bulantes ejusmodi conspiciunt, quando ratio, et intelligentia humanum modum excedensublimium spectacula percurrunt. Tunc autem Dominus longius se ire fingit, nec tamen penitus recedit, quando contemplationis gratiam quam misericorditer impendere consuevit, non minus utiliter ad tempus subtrahit, ut melius per experientiam doceat cum quanta aviditate requiri, vel retineri debeat. Manere autem, et ad eos intrare compellitur, quando multa precum instantia amissa gratia reparatur, ut visionem exterius oblatam introrsum trahat, et per excessum visa, animus ad se ipsum reversus memoriter retineat, et ad contemplationis gratiam de caetero familiarius possideat. Cibos quales Dominus amat, et delectari solet, apponimus, quando eum pro recuperatione vel accumulatione gratiae in voce exsultationis et confessionis lau
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e consueuerat discretioĩs
in eo gra reparat᷑. Sensum
aũ recipit dum oołos leuat.
quia animus dum çȩlestia
⁊ et̾na cogitat. ad discretionis
udicium eingilat. Dum enim
celestib uehement̃ incendit.
uidet quam nichil sit qͥcqͥd
t̾renum & tnsitorium ama¬
uit. Qui gͥ ad grãm discreti¬
onis anbelat. celestib in ten¬
dat. ut lucem ocłorum su¬
oꝵ recipiat. ⁊ cum receꝑit do¬
mino suo ꝓ olamet & dicat.
Quid enim michi ẽ in celo. ⁊¬

Expanded text:
habere consueverat discretionis habere consueverat discretionis in eo gratia reparatur. Sensum autem recipit dum oculos levat, quia animus dum aeterna et coelestia cogitat, ad discretionis judicium evigilat. Dum enim coelestibus vehementer intendit, videt quam nihil sit quidquid terrenum, et transitorium amavit. Qui igitur ad gratiam discretionis anhelat coelestibus intendat, ut lumen oculorum suorum recipiat, et cum receperit Domino suo proclamet, et dicat: Quid enim mihi est in c
Abbreviated transcription (Latin):
ad cȩlum leuare. Ego ĩqͥt
nabugod onosor oclłos med̃
adcelum leuaui. ⁊ sensus
meus redditꝰ ẽ mͥ. Sensus
utiq carnis. suus ẽ aĩalis.
Sensus uero mentis suus ẽ
hominis. Sensus animalis
quo ꝑcipit candidum et
nigrum. sensus uerosuus
ẽ hominis quo discernit
int̾ bonum & malum. u̾e¬
rum & falsum. Hunc sẽ¬
sum cum nabugodonosor
habuerunt. qui dicunt
bonum malum. ⁊ ma¬
lum bonũ ponentes ama¬
rum indulce.⁊ dulce in¬
amarum. ponentes tene¬
bras lucem. ⁊ lucem tenebͣs.
Hunc sensum ex magna
parte recipiunt.qui uidi¬
cant int̾ diem & diem ple-¬
nius autem qui iudicant
omnem diem. Alius inqͥt
apłs iudicat inter diẽ
& diem. alius autẽ uidi¬
cat omnem diem. Suum
itaq sensum recuꝑat.
qui ad discretionis iudi¬
cium q̃nq enigilat. Nõ
autem cr sensus sirus
datꝰ. s redditus unde ⁊ constat
quod pͥus sit habitus s amiᷤ¬
sus. Sensus itaq amissus cui¬
q tunc redditur. q̃u illa qͣm

Expanded text:
ad coelum levare. Ego, inquit ad coelum levare. Ego, inquit Nabuchodonosor, oculos meos ad coelum levavi, et sensus meus redditus est mihi. Sensus itaque carnis, suus est animalis. Sensus vero mentis, suus est hominis. Sensus animalis quo percipit candidum et nigrum, sensus vero suus est hominis qui discernit inter bonum et malum, verum et falsum. Hunc sensum cum Nabuchodonosor habuerunt, qui dicunt bonum malum et malum bonum, ponentes amarum dulce et dulce amarum, ponentes tenebras lucem et lucem tenebras. Hunc sensum ex magna parte recipiunt qui judicant inter diem et diem, plenius autem qui judicant omnem diem. Alius, inquit Apostolus, judicat inter diem et diem, alius autem judicat omnem diem . Suum itaque sensum recuperat, qui ad discretionis judicium quandoque evigilat. Non autem dicitur sensus suus datus, sed redditus; unde et constat quod prius sit habitus, sed amissus. Sensus itaque amissus cuique tunc redditur, quando illa quam
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia dm̃ uera. iustificata
in semet ipsa. Euismodi dierũ
numerꝰ suꝑ quẽlibet afflictũ
finitur. q̃n diuinoꝵs uidicioꝵ
seueritas in eius ꝑcussione
completur. Talium dierum
finis cõplet᷑. q̃n diuine. seue¬
ritatis animaduersio ĩ mi¬
scdiam commutat᷑. Horũ
dierum finem in sua nabu¬
godonosor attritione accep̃.
q̃n eum iam diuina mise¬
ratio respex̃. Nam si non
respiceret. nec ipse quidem
ocłos suos ad celum leuar:.
Oculos ad celum leuare ẽ. ce¬
lestia ⁊ et̾na cogitare.⁊ cura
⁊ sollicitudine scłarium se¬
mota. sola spũalia prȩ oculis
habere. Celum respicere. & re¬
gionem lucis prȩoculis ba¬
bere est. in illud et̾nitatis
lumen intelligentiȩ oculoᷤ
tota intentione figere. Illic
ocłos iam fixerat qui dice¬
bat. Cogitaui dies antiqͦs.
& annos ęt̾nos inmente
habui. S ecce qui oculos
incelum leuauit. sensum
quẽ amiserat recepit. At¬
tende gͦ quã sit utile. o¬
culos inhunc modum

Expanded text:
judicia Domini vera justificata judicia Domini vera justificata in semetipsa. Ejusmodi dierum numerus super quemlibet afflictum finitur, quando divinorum judiciorum severitas in ejus percussione completur? Talium dierum finis completur, quando divinae severitatis animadversio in misericordiam commutatur. Horum dierum finem in sua Nabuchodonosor attritione accepit, quando eum jam divina miseratio respexit. Nam si non respiceret, nec ipse quidem oculos suos ad coelum levaret. Oculos ad coelum levare, est coelestia et aeterna cogitare, et cura et sollicitudine saecularium semota, sola spiritualia prae oculis habere. Coelum respicere, et regionem lucis prae oculis habere, et in illud aeternitatis lumen intelligentiae oculos tota intentione figere. Illic oculos jam fixerat, qui dicebat: Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui . Sed ecce qui oculos in coelum levavit, sensum quem amiserat, recepit. Attende ergo quam sit utile oculos in hunc modum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ pͥus de sublimi cecidit.
etificat ualde qͦd seqͥt᷑.
cum post ista subuingitur. E
chodonosor ocłos meos ad celũ
leuaui. ⁊ sensus ms̃ redditꝰ est
Et omnes habitatores terre
apud eum innichilũ reputatis.
Ecce it̾m resurgit. ecce ad pͥorẽ
immo ad potiorem potius
glam redit. qui de tam subli-¬
mi intam ꝓfundum ruit.
Quis ñ miretur. quis non ob¬
stupescat: Quis diuine pie¬
tatis uiscera digne pensare
sufficiat: Quis queso quãlib
peccator de dinina miseratione
non presumat. & ad sp̃e uenie
non reuiuiscat: Post finem
inquit dierum. leuaui ocłos
meos ad cȩlum. Finis dierũ
completio diuinoꝵ iudicioꝵ.
Si lumen est iusticia uł iudi¬
cia humana.cur non multo
magis iudicia diuina: Et
educet inquit quasi lumen
iusticiam tuam. & udicium
tuum tanquam meridiem.
Si dies immo meridies pot̃
ẽẽ iudicium tuum. quanto
magis iudicium diuinumꝰ
Iudicia dei dies sunt. quia ĩ
lumine u̾itatis. qr in luce rec¬
titudinis fuint. Siquidem

Expanded text:
 prius de sublimi cecidit. Laetificat valde quod sequitur cum post ista subjungitur: Igchodonosor oculos meos ad coelum levavi, et sensus meus redditus est Et omnes habitatores terrae apud eum in nihilum reputati sunt . Ecce iterum resurgit, ecce ad priorem, imo ad potiorem potius gloriam redit, qui de tam sublimi in tam profundum ruit. Quis non miretur, quis non obstupescat? Quis divinae pietatis viscera digne pensare sufficiat? Quis, quaeso, quantumlibet peccator de divina miseratione non praesumat, et ad spem veniae non reviviscat? Post finem, inquit, dierum levavi oculos meos ad coelum. Finis dierum, completio divinorum judiciorum. Si lumen est justitia, vel judicia humana, cur non multo magis judicia divina? Et educet, inquit, quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem . Si dies imo meridies potest esse judicium tuum, quanto magis judicium divinum? Judicia Dei dies sunt, quia in lumine veritatis, quia in luce rectitudinis fiunt. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
cundus. si nõ sit ⁊ mutu¬
us. In illa gͦ uera ⁊ sũma
felicitate. sicut nec amor
iocundus. sic nec amor
mutuis põt deesse. In a¬
more autẽ mutuo ut opor¬
tet õmo ut sit ⁊ qui amo¬
rem impendat et qui a¬
morẽ rependat. Alt̾ itaq
eut amorẽ impendens ⁊
alt̾ amorẽ rependens. u¬
bi autẽ unus ⁊ alt̾ esse
cõuincit᷑. uã płalitas de¬
p̃hendit᷑ In illa itaq
ue felicitatis plenitudĩe¬

Expanded text:
cundus si non sit et mutucundus si non sit et mutuus. In illa igitur vera et summa felicitate sicut nec amor jucundus, sic nec amor mutuus potest deesse. In amore autem mutuo oportet omnino ut sit et qui amorem impendat, et qui amorem rependat. Alter itaque erit amorem impendens, et alter amorem rependens. Ubi autem unus et alter esse convincitur, vera pluralitas deprehenditur. In illa itaque vera felicitatis plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
pluralitate ꝑso¬
narũ plenitudo bonitatiᷤ
conuincit ⁊ ꝓbat: pleni¬
tudo felicitatis simili rõ¬
ne aꝓpbat. et qd̃ una lo¬
quit᷑ altã attestat᷑ et ĩ
una eadẽ q u̾i̾tatis at¬
testatione una clamat
alt̾a acclanat. Consci¬
enciã suã unꝰquisq int̾¬
roget. ⁊ ꝓculdubio ⁊ abs¬
q contradictione ĩueĩet
quia sicut nichil carita¬
te melius sic nichil ca¬
ritate iocundius. hoc noᷤ
docet ip̃a natura: idẽ ip̃m
multiplex exꝑiencia. Si¬
cut gͦ ĩ plenitudine uere
bonitatis non põt deesse qͦ
nichil est melius: sic ĩ plẽi¬
tudine sũme felicitatis de¬
esse non potest quo nichil
est iocundius. necesse est
itaq ĩ sũma felicitate ca¬
utatẽ nõ deesse. Ut autẽ
caritas ĩ sũmo bono sit:
ĩpossibile est deesse et qui¬
et cui exhibere uł exhiberi
possit. ꝓprium autẽ amo-¬
us est et sine quo õĩno ñ
possit ẽẽ. ab eo quẽ młtũ
diligis: multũ diligi uel¬
le. nõ põt gͦ esse amor io¬

Expanded text:
pluralitate penarum plenitudo bonitatis convincit, et probat plenitudo felicitatis simili ratione approbat. Et quod una loquitur, altera attestatur. Et in una eademque veritatis attestatione una clamat, altera acclamat. Conscientiam suam unusquisque interroget, et procul dubio et absque contradictione inveniet; quia, sicut nihil charitate melius, sic nihil charitate jucundius. Hoc nos docet ipsa natura, idem ipsum multiplex experientia. Sicut igitur in plenitudine verae bonitatis non potest id deesse quo nihil est melius, sic in plenitudine summae felicitatis deesse non potest id quo nihil est jucundius. Necesse est itaque in summa felicitate charitatem non deesse. Ut autem charitas in summo bono sit, impossibile est eum deesse et qui cui exhibere, vel exhiberi possit. Proprium autem amoris est, et sine quo omnino non possit esse ab eo quem multum diligis multum diligi velle. Non potest ergo esse amor ju
Abbreviated transcription (Latin):
itaq animadũt̾e̾ possumꝰ
qualis qnͣtus ue esset iste
beniuolencie defectus: si
plenitudinis sue habun-¬
danciã mallet sibi soli aua-¬
re retin̾e qua posset si uel¬
let cũ tanto gaudioꝵ cu-¬
mulo cũ tanto deliciarũ ĩ¬
cremento alt̾i̾ cõicare. Si
sic ess mĩto angeloꝵ mũ¬
to oim aspectũ subt̾fug̾et
meritose uideri. merito se
agnosci erubesceret si ip̃i
tantus beniuolencie defe-¬
Tcius
ctus messz. Sz absit absit
ut sup̃me maiestati illi a¬
liquid insit unde gloriari
nequeat unde glorifi cari
nõ debeat. alioqͥn ubi erit
plenitudo głie: nã ibi uti
suꝑius ꝓbatũ ẽ: nulla po¬
terit plenitudo deesse. Qͥd
autẽ gliosius quid uõ ma¬
gnificentius qmͣ nichil ha-¬
be̾ qd̃ nolit cõicare. Con¬
stat itaq ꝙ ĩ illo indefici¬
enti bono sũmeq sapiẽti
cõsilio tã nõ p̃t esse aua¬
ra reseruatio ꝙͣ nõ põt eẽ
ĩordinata effuisio. Ecce pa¬
lam habes sicut uide potes

Expanded text:
itaque animadvertere possumus itaque animadvertere possumus qualis quantusve esset iste benevolentiae defectus, si plenitudinis suae abundantiam mallet sibi soli avare retinere, quam posset, si vellet, cum tanto gaudiorum cumulo, cum tanto deliciarum incremento alteri communicare, si sic esset merito angelorum, merito omnium aspectum subterfugeret, merito se videri, merito se agnosci erubesceret, si ipsi tantus benevolentiae defectus inesset. Sed absit! absit ut supremae majestati illi aliquid insit, unde gloriari nequeat, unde glorificari non debeat. Alioquin ubi erit plenitudo gloriae. Nam ibi, ut superius probatum est, nulla poterit plenitudo deesse. Quid autem gloriosius, quid vero magnificentius quam nihil habere quod nolit communicare? Constat utique quod in illo indeficienti bono summeque sapienti consilio, tam non potest esse avara reservatio quam non potest esse inordinata effusio. Ecce palam habes, sicut videre potes,
Abbreviated transcription (Latin):
dictis duob testib astruit᷑
ex considerata diuine glie
plenitudine confirmat᷑
Erte si dix̾i̾mus ĩ
illa uera diuini¬
tate esse solam ꝑsonam
unã ꝙ̃ ad mod̾ solam u¬
nã sb̾stãtiã. Iuxta hoc ꝓ¬
cul dubio nõ habebit cui
cõmunicare possit ĩ finitã
illam plenitudinis sue
habũdãciã. S queso ut
An quia habe nolit cũ
possit: S qui absq du¬
bio omipotens est. ꝑ ĩpos¬
sibilitatẽ excusari nõ põt.
potencie nũquid nã erit¬
ex solo defectu beniuolẽtie.
Sed si cõmunicãtẽ hr̃e õi¬
no nollet. tñ ueracit̾ hr̃e
posset si uellet. Iste ĩ diui¬
na ꝑsona beniuolencie de¬
fectus attende queso qual
essz uł quantus. Certe ut
dictũ est nil caritate dulciꝰ
nil caritate iocundius. ca¬
ritatis deliciis rõnał uita
nil dulcius erꝑit ᷑ nulla
uinꝙͣ delectatione delecta¬
bilius fruit᷑. hiis deliciis ĩ
et̾nũ carebit si consortio
carens in maiestatis solio
solitaria ꝑmanserit. Ex hiiᷤ

Expanded text:
 astruitur, ex considerata divinae gloriae plenitudine confirmatur. Certe, si dixerimus in illa vera divinitate esse solam personam unam, quemadmodum solam unam substantiam, juxta hoc procul dubio non habebit cui communicare possit infinitam illam plenitudinis suae abundantiam. Sed, quaeso, ut An quia habere nolit cum possit? Sed qui absque dubio omnipotens est, per impossibilitatem excusari non potest. potentiae, nunquid non eritex solo defectu benevolentiae? Sed si communicantem habere omnino nollet, cum veraciter habere posset si vellet, iste in divina persona benevolentiae defectus attende, quaeso, qualis esset vel quantus. Certe, ut dictum est, nihil charitate dulcius, nihil charitate jucundius, charitatis deliciis rationalis vita nihil dulcius experitur. Nulla unquam delectatione delectabilius fruitur; his deliciis in aeternum carebit, si consortio carens in majestatis solio solitaria permanserit. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
uatuor adhuc restant de
cornib p̾dictis. cornu
abiectionis. cornu obiectionis. cor¬
nui de iectionis. cornu subiectionis.
his qͣtutor gͣdib mens imꝓba ob¬
durat᷑. adu̾sus ꝓximũ suũ ⁊ qͦd peiꝰ
ẽ adu̾sꝰ eos quib debr humilem fa¬
mulatum. Nam sic̃ in ferreis un¬
gͥb ꝯculcat in feriores. sic qͣtuor
lis rebellionis cornib armat᷑ ꝯtͣ
suꝑiores. In pudens siquid̾ aĩa q̃
iugum timoris semel excussit. im¬
ꝓba iã temitate ꝯtͣ magift̾iũ suũ
insurgit. Cormi itaq̃ abiectiõis
rebellat. qũ iam de dignat᷑ obe¬
dire. cornu obiectionis. qñ pͤlato¬
rum suoꝵ conatibꝰ conat᷑ semꝑ¬

Expanded text:
uatuor adhuc restant de cornibus praedictis, cornu abjectionis, cornu objectionis, cornu dejectionis, cornu subjectionis. His quatuor gradibus mens improba obduratur adversus proximum suum, et quod pejus est, adversus eos quibus debet humilem famulatum. Nam, sicut in ferreis unguibus conculcat inferiores, sic quatuor his rebellionis cornibus, armatur contra superiores. Impudens siquidem anima, quae jugum timoris semel excussit, improba jam temeritate contra magisterium suum insurgit. Cornu itaque abjectionis rebellat, quando jam dedignatur obedire; cornu objectionis, quando praelatorum suorum conatibus conatur sem
Abbreviated transcription (Latin):
tates esse. sed sicut ẽ ꝓbatũ
eadem est diffe̾ncia ꝑsona¬
iũ et existẽciaꝵ. Si gͦ ꝓprie¬
tatib ĩ cõmunicabilib dif¬
ferunt psone: utiq ĩ coĩca¬
bilibz differunt et existẽcie.
Oportet autẽ ut sit ĩcõica¬
bilis existẽcia cui est ĩcõica¬
bilis diffe̾ncia. Quot gͦ
ĩ diuinitate ꝑsone: tot ĩcõ¬
municabiles existẽcie.

Expanded text:
tates esse. Sed, sicut est probatum, tates esse. Sed, sicut est probatum, eadem est differentia personarum et existentiarum. Si igitur proprietatibus incommunicabilibus differunt personae, utique et incommunicabilibus differunt et existentiae. Oportet autem ut sit incommunicabilis existentia, cui est incommunicabilis differentia. Quot igitur in divinitate personae, tot incommunicabiles existentiae.
Abbreviated transcription (Latin):
Considerand̃ itaq utrũ ul
quomiꝰ in diuinitate possit
ĩcõicabilis existẽcia ẽẽ S
ĩ illa absq dubio trinitate
oportet tot ꝑsonales ꝓprie¬
tates ẽẽ quot sunt ꝑsone.
ꝓprietas autẽ ꝑsonal̃ pro
ꝑsonalis est ex qua unus¬
quisq h̃t esse is qui ip̃e ẽ.
Psonalẽ ꝓprietatẽ dicimꝰ
ꝑ quam quilibet unus est
ab om̃ib aliis discretus.
nisi aliquẽ solum a ceti̾s
om̃ib singulari ꝓprietate
discretũ. Si gͦ ꝑsonalem
ꝓprietatẽ cõicabilẽ ẽẽ con¬
tendas: idẽ est ac si dicas
unã ꝑsonã posse ẽẽ duas̾.
S si una dicit᷑ gemina:
⁊ gemina una: facile cõ¬
uincit᷑ ꝙ neut᷑ eaꝵ sit ul¬
la ꝑsona. quia neut᷑ ab
alia est singlari ꝓprietate
discreta. Hinc gͦ aꝑte col¬
ligimus qd̃ suꝑius iam
diximus ꝙ ꝓprietas ꝑso¬
nalis õmo sit ĩcoĩcabilꝰ¬
In illa ꝑsonarũ trinitate ab¬
sq dubio est necesse ꝑsona¬
les hoc est ĩcõicabiles ꝓprie¬

Expanded text:
siderandum itaque, utrum vel quomodo in divinitate possit incommunicabilis existentia esse. Sed in illa absque dubio Trinitate, oportet tot personales proprietates esse quot sunt personae. Proprietas autem personalis pro prietas personalis est ex qua unusquisque habet esse is qui ipse est. Personalem proprietatem dicimus, per quam quilibet unus est, ab omnibus aliis discretus. nisi aliquem solum a caeteris omnibus singulari proprietate discretum. Si igitur personalem proprietatem communicabilem esse contendas, idem est ac si dicas unam personam posse esse duas. Sed, si una dicitur gemina, et gemina una, facile convincitur quod neutra earum sit ulla persona, quia neutra ab alia est singulari proprietate discreta. Hinc ergo aperte colligimus, quod superius jam diximus, quod proprietas personalis omnino sit incommunicabilIn illa personarum Trinitate absque dubio est necesse personales, hoc est incommunicabiles, proprie
Abbreviated transcription (Latin):
diuina qñ dicit᷑ uł ĩtelli¬
git᷑ esse a semetip̃a idẽ ẽ
qd̃ coĩs existencia. Ecce de
existencia cõi: nũc uidea¬
mus de existencia ĩcõica¬
bili

Expanded text:
divina quando dicitur vel intelligitur esse a semetipsa, idem est quod communis existentia. Ecce de existentia communi, nunc videamus de existentia incommunicabili