comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixi. Ubi p̃dixi ͦ Ubi dixi. non
regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore. Qm̃ qui talla sub audis
oꝑa agunt: regnũ di ñ consequen-¬
tur. Non dicit qui talia egerunt
s qui talia agunt. idẽ qui in tali¬
b ꝑmanent. usq ad diem mortis
sue: uitã eternam ñ possidebunt.
Sic or dñs dicet indie iuditii re¬
ꝓbis. Disce dite ame qui oꝑamini
in iquitatẽ. ñ qui oꝑati estis: sed
qui in peccatis uit᷑ã finistis fru¬
ctus aũt spiritus ẽ caritas. Ca¬
ritas grecũ ẽ. & int̃pretat᷑ in la¬
rito innumero uirtutũ pͥmatũ te¬
net: qr ipsa ligat ceteras uirtutes.
Est autẽ caritas amor cr dilectio
qua diligit᷑ d̾s or ꝓximꝰ: & in imicus
etiã. ꝓpter dm̃. Gaudium ẽ. ex hi¬
laratio  cordis Et hoc distat
inter gaudiũ orleticiã: quia
gaudium ẽ nimia exultatio cor-¬
dis o corporis. Beticia uͦ ẽ medicri¬
lenitas m̃tis: aqua salomon nom̃
sũpsit. idẽ pacificus. eo qđ indie¬
tas est. ꝑseuerantia in bono opere:

Expanded text:
Non regnet peccatum in vestro mortali corpore , quoniam qui talia, subaudis opera agunt, regnum Dei non consequentur. Non dixit: Qui talia egerunt, sed qui talia agunt, id est qui in talibus permanent usque ad diem mortis suae, vitam aeternam non possidebunt. Sic et Dominus dicet in die judicii reprobis: Discedite a me, qui operamini iniquitatem , non qui operati estis, sed qui in peccatis vitam finistis. Fructus autem spiritus est charitas. Charitas Graecum est, et interpretatur in Larito in numero virtutum primatum tenet, quia ipsa ligat caeteras virtutes. Est autem charitas, amor et dilectio qua diliguntur Deus et proximus et inimicus etiam propter Deum. Gaudium est exhilaratio cordis, et hoc distat inter gaudium et laetitiam, quia gaudium nimia est exsultatio cordis et corporis: laetitia vero est mediocrilenitas mentis, a qua Salomon nomen accepit, id est pacificus, eo quod in dietas est perseverantia in bono opere,
Abbreviated transcription (Latin):
& uxorẽ: in ter fr̃es quoq atq con¬
tubernales. uel conmilitones.Se¬
ctȩ sunt diuisiones: idem sunt &
hereses. Dicunt᷑ autẽ uel asecando.
idẽ diuidendo. eo qd diuidant se
a cõmunione alioꝵ. sic̃ heretici faci¬
ebant : qui ab ȩocłiȩ unitate se segre-¬
exierunt: s ñ erant exnobis. Uel
etiam a sequendo sectȩ dicunt᷑. sic̃
erroribꝰ unũ eligant. &. illũ seqͣnt᷑.
Inuidiȩ. In uidia. in geminã scin¬
ditur passionẽ. cũ aut his qui in
honore ẽ. uidens alium attente
adtendere inuidet ei. ne ad eun-
de ꝑuenire possit honorẽ: aut cũ
aliquis alteriꝰ felicitate torquef᷑
Nuidens illũ suꝑiorẽ se. Ebrietas.
Briam genere masculino dicimꝰ ca-¬
licem: aptũ potioni uini. Comessa¬
tio. Sunt enĩ cõuiuia quȩ celebran¬
tur alt̾natim: & p̃pa rantur aso¬
cus. ꝑ dies & uices. Sunt alia
quȩ excõmunione p̃parantur.
qͣndo aliꝰ affert panẽ. alius uinũ.

Expanded text:
et uxorem, inter fratres quoque atque conet uxorem, inter fratres quoque atque contubernales vel commilitones. Sectae sunt divisiones. Idem sunt et haereses. Dicuntur autem vel a secando, id est dividendo, eo quod dividant se a communione aliorum sicut haeretici faciebant, qui ab Ecclesiae unitate se segreexierunt, sed non erant ex nobis . Vel etiam a sequendo dicuntur sectae, sicut erroribus unum eligant, et illum sequantur. Invidiae. Invidia in geminam scinditur passionem, cum aut is qui in honore est, videns alium attente attendere, invidet ei ne ad eumdem pervenire possit honorem: aut cum aliquis alterius felicitate torquetur, videns illum superiorem se. Ebrietas. Briam genere masculino dicimus calicem aptum potioni vini. Comessatio. » Sunt enim convivia quae celebrantur alternatim, et praeparantur a soper dies et vices; sunt alia quae ex communicatione praeparantur, quando unus affert panem, alius vinum,
Abbreviated transcription (Latin):
puditicia. atq luxuria potest ap¬
pellari. quoqͦ mͦ fiat. Luxuria uͦ
ẽ: noxiꝰ humor suꝑ habundans.
tunc tẽporis erat pene in om̃ib
gentibꝰ. Possumꝰ oe ꝑ hoc qd dicit
idoloꝵ seruitus altiori sensu aua-¬
ritiã intelligere. Unde in epła ad
Ueneficia st̃ maleficia. hoc ẽ malefice arte.
ꝑ qͣs ẽgruuntur sepe miseri. amare.
&r amari. Unde dicunt᷑ ueneficia.
N qͣsi ueneno in fecta. In imiticiȩ sũt¬
malȩ uoluntates. Contentiones
sepe exsuꝑbia ꝓcedunt: qr uolunt¬
cent᷑. Emulatio ẽ inuidia. dequa
legitur. qd̾ emulantes. hoc ẽ inui-¬
dentes ioseph fratres sui. uendide¬
runt illum. Ira ẽ: grauis cõmotio
animi. Et hoc distat inter iratũ
&e iracũdũ. qr iratꝰ ꝓtẽpore ẽ: ira¬
cundus uͦ facile irascit᷑. & semꝑ ꝓ
nꝰ ẽ ad irascendum. Rixȩ: id ẽ lites
&e contentiones.quȩ plerũq sine
causa exurgunt. Dissensio ẽ. discor¬
dia. quȩ solet oriri in ter maritũ

Expanded text:
pudicitia, luxuria, potest appellari quocunque modo fiat. Luxuria vero est noxius humor superabundans. tunc temporis erat pene in omnibus gentibus. Possumus et per hoc quod dicit, idolorum servitus, altiori sensu avaritiam intelligere. Unde in Epistola ad nt maleficia, hoc est maleficae artes, per quae coguntur saepe miseri amare et amari. Unde dicuntur veneficia, quasi veneno infecta. Inimicitmalae voluntates. Contentiones saepe ex superbia procedunt quia voluntcentur. Aemulatio est invidia, de qua legitur, quod aemulantes, hoc est, invidentes Joseph fratres sui, vendiderunt illum. Ira est grandis commotio animi. Et hoc distat inter iratum ac iracundum, quia iratus pro tempore est, iracundus vero facile irascitur, et semper pronus est ad irascendum. Rixae sunt lites et contentiones quae plerumque sine causa exsurgunt. Dissensio est discordia quae solet oriri inter maritum
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ. Uł alit̃. Si spũ ducimini. idẽ
sc̃o gubernamini. &r si scd̾m
sed alieni estis ab ea nichil ei deben
in tantũ nota sunt illis: ut etiã
ab illis se alienos reddant. scientes
quia mortẽ generant.Fornicatio
dr̃ afornicib. hoc ͤ alocis teatrali¬
bꝰ. &x lupanaribꝰ. quȩ fornicibꝰ. idẽ
arcubꝰ sunt constructa. quȩ &r are
naria nc appelłat᷑. in quibꝰ erant
spurcissimi quiq. fornicari aũt

Expanded text:
ribus. Aliter: Si spiritu ducimini, id est sancto gubernamini, et si secundsed alieni estis ab ea, nihil ei debentin tantum nota sunt, ut etiam ab illis se alienos reddant, scientes quia mortem generant. Fornicatio dicitur a fornicibus, hoc est a locis theatralibus et lupanaribus, quae fornicibus, id est arcubus, sunt conaria loca, in quibus erant spurcissimi quique commiscebant
Abbreviated transcription (Latin):
ce desideria carnis ñ
ꝑficietis. De hac lectio¬
ne diu̾si doctores ñ ȩqͣ¬
liter sentiunt: dicentes qͥda despũ
ominis loquitũ ẽe̾ hic apłm sicut
cassianꝰ uir prudentissimꝰ in colla¬
tionibꝰ patrum. Quid̃a de spũ scõ
ut beatus augustinꝰ qd̵ utrũq ñ in¬
congrue: neq contra rectitudinẽ
fidei accipi potest. Dicamꝰ gͥ iuxta
cassianũ. Spu ãbulate. idẽ spũ docẽte ui

Expanded text:
et desideria carnis non perficietis. De hac lectione diversi doctores non aequaliter sentiunt, dicentes quidam de spiritu hominis locutum esse hic Apostolum, sicut Cassianus, vir prudentissimus, in Collationibus Patrum, quidam de Spiritu sancto, ut beatus Augustinus. Quod utrumque non incongrue, neque contra rectitudinem fidei accipi potest. Dicamus igitur, juxta Cassianum: Spiritu ambulate, id est Spiritu ducente vi
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Qua. ꝓpt̾ dicit apłs. caro concu¬
piscit. & cet̾a. Quomͦ concupiscit
caro adu̾sus sp̃m :Uideamꝰ. Caro¬
desiderat repleri cibis. in ebriari.
luxuriari. inom̃i delectatione ma¬
nere: querens semꝑ qd suũ ẽ. Ecce
E contra sp̃s concupiscit adu̾sus
carnẽ: qr ille delectat᷑ ieiuniis. ab¬
stinentia. castitate. & his quȩ car-

Expanded text:
tolus: Caro concupiscit, etc. Quomodo concupiscit caro adversus spiritum audiamus. Carodesiderat semper repleri cibis, inebriari, luxuriare, in omni delectatione manere, quaerens semper quod suum est. Ecce E contra spiritus concupiscit adversus carnem, quia ille delectatur jejuniis, abstinentia, castitate et his quae
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia. in una fide. in una societate.
uel inuno corpore: ut omnes exiude:¬
is & gentibꝰ credentes in unũ corpꝰeiꝰ
sint: in t̃ficiens oe destruens. uel ȩua¬
cuans ininicitiã insemetipso. Qũa
in imicitiã destruxit: Illam quȩ erat
inter iudeos &r gentiles ꝓpt̾ circũ¬
cisionẽ &e sacrificia legalia. tunc in
semetipso euacuauit: qͣndo passio¬
nẽ sustinendo quȩ erat in muusteriis
impleuit inueritate: &e pꝰ ñ p̃cepit ob¬
seruari. &e ueniens inmundũ ꝑ in-¬
carnationis mysteriũ. euangłiza¬
gentibꝰ qui longe fuistis acd̾o. ñ locos
s merito: & pacem his id ẽ iudeis
qui erant. ꝓpe ꝑ cognitionẽ eiꝰ quam

Expanded text:
Ecclesia, in una fide, in una soccietate: Ecclesia, in una fide, in una soccietate: vel in uno corpore, ut omnes ex Judaeis et gentibus credentes, unum corpus ejus sint, interficiens et destruens vel evacuans, inimicitiam in semetipso. Quam inimicitiam dextruxit? Illam quae erat inter Judaeos et gentiles propter circumcisionem et sacrificia legalia, tunc in semetipso evacuavit, quando passionem sustinendo, quae erant in mysteriis, implevit in veritate, et post non praecepit oundum per incarnationis mysterium, evangelizagentibus, qui longe fuistis, a Deo, non loco, ed merito, et pacem his, id est Judaeis qui erant prope per cognitionem ejus quam
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos oe gentiles ueluti paries
diuidit ac separat duos homines
siue duas res. Et qd̃ dixit parietẽ.
hoc exposuit cũ dixit in imicitias
obseruantiã eiꝰ. erant inimicitiȩ
& contentiones in ter duos illos ppłos:¬
qm̃ iudei deputabant gentiles qͣsi
in mundos. Sed illũ parietẽ suie in¬
imicitiam. uel legem mandatoꝵ
destruxit ipse inpassione sua. qͣndo
ꝓ om̃ibꝰ est unmolatꝰ: sic uocans gen¬
tiles adfidem & redimens ueluti
iudeos. Et in suꝑ in decretis euan¬
głii euacuauit legem in ministeriis.
qr ñ p̃cepit. neq iudeo. neq gentili
offerre sacrificium & circũcidi:
pꝰ qͣm ipse passus ẽ qui p̃figurabat᷑
in illis sacrificiis. In unũ nouũ ho¬
minẽ. idẽ in seipso faciens pacem.
qr factus ẽ ip se nouus homo. In hoc
peccato: qd̃ nec antea nec pꝰea fecit.
Et reconciliaret dopatri ambos
ppłos. ꝑ crucẽ. hoc ẽ ꝑ passionẽ cru¬
cis suȩ. in uno corpore. idẽ in una

Expanded text:
Judaeos et gentiles, veluti paries Judaeos et gentiles, veluti paries dividit ac separat duos homines, sive duas res. Et quod dixit parietem, hoc exposuit, cum dixit inimicitias observantiam ejus erant inimicitiae et contentiones inter duos populos: quoniam Judaei deputabant gentiles quasi immundos. Sed illum parietem sive inimicitiam vel legem mandatorum destruxit ipse in passione sua, quando pro omnibus immolatus est, sic vocans gentiles ad fidem et redimens veluti Judaeos, et insuper in decretis Evangelii evacuavit legem in mysteriis: quia non praecepit neque Judaeo neque gentili offerre sacrificium et circumcidi, postquam ipse passus est, qui praefigurabatur in illis sacrificiis, in unum novum hominem, id est in seipso faciens pacem. Quomodo factus est ipse novus homo? In hoc peccato, quod nemo nec antea nec postea fecit, ut reconciliaret Deo Patri ambos populos per crucem, hoc est per passionem crucis suae, in uno corpore, id est in una
Abbreviated transcription (Latin):
iħm. sine fide xp̃i iħu. uos gentiles
qui eratis aliqͣndo delonge subau¬
Ydis
ado. ñ loco s merito: facti estis ꝓpe¬
ẽ infide passionis. Ipse enĩ xp̃c ẽ¬
pax. idẽ reconciliatio nr̃a. qui nos
reconciliauit d̾o ꝑ sanguinem passi¬
onis suȩ. & qui utraq subaudis
genera hominũ. iudeoꝵ scilicet ac
gentium fecit unũ. sub audis oui¬
le. &r unũ corpꝰ in unitate eccłiȩ &
fidei: sic̃ ipse ꝓmisit in euãgłio Et
fiet inquiens unũ ouile: &r unꝰ pa-¬
stor. Et soluens. id ẽ destruens &
euacuans incarne sua. idẽ inpas¬
sione sua medium parietẽ maceriȩ.
hoc ẽ inimicitias. sub audis quȩ
erant inter duos popłos legem man¬
datoꝵ in decretis euacuans: idẽ
in p̃ceptis & statutis. euangłii.
euancuans legem. ut duos sub au-¬
semetipso. id ẽ inunitate fidei suȩ.
Medium parietẽ appellat in hoc
scilicet obseruationẽ sabbatoꝵ
festiuitatẽ neomeniaꝵ. &e sacrifi¬
cioꝵ: quȩ diuidebant duos ppłos

Expanded text:
ive in fide Jesu Christi, vos gentiles, qui eratis aliquando longe, subaudis a Deo non loco, sed merito, facti estis pest in fide passionis Christi. Ipse euia nos reconciliavit Deo per sanguinem passionis suae. Et quia utraque subaudis genera hominum, Judaeorum scilicet ac gentium, fecit unum, subaudis ovile, et unum corpus in unitate Ecclesiae et fidei, sicut ipse promisit in Evangelio: Et fiet, inquiens, unum ovile et unus pastor , et solvens, id est destruens et evacuans, in carne sua, id est in passione sua, medium parietem maceriae, hoc est inimicitias, subaudis quae erant inter duos populos. Legem mandatorum in decretis evacuans, id est, in praeceptis et statutis Evangelii evacuans legem, ut duos, subausemetipso, id est in unitate fidei suae. Medium parietem appellat in hoc scilicet observationem sabbatorum, festivitatem neomeniarum et sacrificiorum, quae dividebant duos populos,
Abbreviated transcription (Latin):
ro enĩ solet claritas sermonis desig¬
nari: sic̃ sapientia dicit. Concupis¬
ce sapientiam sic̃ aurũ. Urna au-¬
rea habens manna. xp̃c ẽ: in quo
manna diuinitatis ẽ qui dixit. Ego
sũ panis uiuus. qui decelo descendi.
Uirga aaron quȩ fronduerat. sa¬
cerdotii dignitas quȩ semꝑ flo¬
ret inxp̃o: siue potentia imperia¬
lis ẽ. Duȩ tabulȩ testam̃ti in archa.
duo sunt testam̃ta consistentia
quȩ interp̃tant᷑ plenitudo scien¬
tiȩ. Duo sunt testam̃ta in qͥbꝰ ple¬
nitudo ẽ scientiȩ. Quȩ tegunt xp̃m.
qui ẽ ꝓpitiatio propeccatis: qr indi¬
iuna scriptura latet. Ne quibꝰ om̃ibꝰ
quid mysterii in se habeant: ñ est
modo dicendũ ꝑ singula. fortassis
ido reticuit. qr multis sermonibꝰ
opꝰ habebant: siue qr necdũ erant
capaces om̃ia capere. His uͦ ita com¬
positis oe ordinatis quȩ diximꝰ
esse tam in primo tabernacło quã in scd̾o:
hoc ẽ in scĩs scõꝵ. inpriori quidem taber¬

Expanded text:
ro enim solet claritas sermonis desigro enim solet claritas sermonis designari, sicut Sapientia dicit: Concupisce sapientiam sicut aurum. Urna aurea habens manna, Christus est, in quo manna Divinitatis est, qui dixit: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Virga Aaron quae fronduerat, sacerdotii dignitas est, quae semper floret in Christo, sive potentia imperialis est. Duae tabulae testamenti in arca duo sunt testamenta consistentia. quae interpretantur plenitudo scientiae duo sunt testamenta, in quibus plenitudo est scientiae, quae tegunt Christum, qui est propitiatio pro peccatis: quivina Scriptura latet: de quibus, omnibus subaudis quid mysterii in se habeat, non est modo dicendum per singula. Fortassis ideo reticuit, quia multis sermonibus opus habebat, sive quia necdum erant capaces omnia capere. His vere ita compositis et ordinatis, quae diximus esse tam in primo tabernaculo quam in secundo, hoc est in Sanctis sanctorum, in priori quidem taber
Abbreviated transcription (Latin):
tectam ex omni parte auro. in qua
urna aurea habens manna. & uirga
aaron quȩ fronduerat: & tabule te¬
stamenti. De his singłis qͦmͦ & quali¬
ter essent ordinata sccłm litterã pau¬
lo superiꝰ elucidatũ ẽ. Qua ꝓpt spũ¬
alia mysteria uideamꝰ. Uelũ post
qd̾ erat tabernacłm qđ appellabat᷑
scã scõꝵ causa suȩ dignitatis. sicut
canticũ canticoꝵ. significat cȩlum.
cȩlestis. E leuato uelo ingrediebat᷑
pontifex cũ sanguine in scã sc̃oꝵ ora¬
turus ꝓppło. Et dñs pontifex nr
cũ sanguine passionis suȩ. ea dem
passione sua ꝑacta. reserato cȩlo scã
sc̃oꝵ pe netrauit: ubi assidue dm̃
patͥe
cȩlestis consistit: ꝑ que ora¬
tio¬
nes nr̃as ad dm̃ patr̃e dirigi.¬
mus¬
nus Archa testam̃ti circũtecta
exo cm̃i parte auro: caro ẽ dñi sal
uatoris qui auctor ẽ utriusq testa¬
menti. &. qui in terius plenꝰ diuini¬
tate. exteriꝰ refulgebat uirtute mi¬
racłoꝵ uerborũq cȩlestium. In au¬

Expanded text:
tam ex omni parte auro, in qua urna aurea, habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, et tabulae testamenti. De his singulis, quomodo et qualiter essent ordinata, secundum litteram paulo superius elucidatum est: quapropter spiritalia mysteria videamus. Velamentum post quod erat tabernaculum, quod appellabatur Sancta sanctorum causa suae dignitatis sicut Cantica canticorum significat coelum, coelestis. Elevato velo ingrediebatur pontifex cum sanguine in Sancta sanctorum oraturus pro populo: et Dominus Pontifex noster cum sanguine passionpassione peracta, reserato coelo, Sancta sanctorum penetravit, ubi assidue Deumpatriae coelestis consistit per quem orationes nostras ad Deum Patrem dirigimus. Arca testamenti circumtecta ex omni parte auro, caro est Domini nostri Salvatoris, qui auctor est utriusque testamenti, et qui interius plenus erat Divinitate, et exterius refulgebat virtute miraculorum verborumque coelestium. In au
Abbreviated transcription (Latin):
bus fidelium corda illum inant᷑. qui
ꝑ fidem in ȩccłia consistunt. Est &
de qua psalmista dicit. Parasti in con-¬
spectu meo mensam Est &. ꝓpositio
panũ inmensa. intellectus uidelicet
sacrȩ scripturȩ. quo coitidie refici¬
untur animȩ fidelium. Possumꝰ &
panem in telligere corpꝰ & sanguinẽ
dñi qđ in ȩccła conseeratur. Post ue¬
lamentũ autẽ sccłm tabernacłm sub̾

Expanded text:
ti, quibus fidelium corda illuminantur, qui ti, quibus fidelium corda illuminantur, qui per fidem in Ecclesia consistunt. Est et de qua Psalmista dicit: Parasti in conspectu meo mensam. Est et propositio panum in mensa, intellectus videlicet sacrae Scripturae, quo quotidie reficiuntur animae fidelium. Possumus et panem intelligere corpus et sanguinem Domini, quod in ecclesia consecratur. Post velamentum autem secundum tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
erat manna: uirgam qͦq aaron quȩ
fronduerat. Ipsa aũt archa plano
scemate erat facta: icłoq suꝑ illam
erat tabula aurea quȩ appellabat᷑
ppitiatorium. eo qd̃ inde loqueret᷑
dñs moysi oe sacerdotibꝰ. Et suꝑ ipsã
archam erant duo cherubin qui
alis suis obumbrabant tabulam ꝓ.¬
pitiatorii: uersisq uultibꝰ respitie¬
bant in ꝓpitiatorium. In istud scd̾m
gredi audebat nisi solus pontifex
semel in anno accepto sanguine in
uasculo ingrediebat᷑ intus oratu¬
rus ꝓppło. septima decima uideli¬
cet die septimi mensis afestiuitate
paschali. quȩ dies quidẽ appellaba-
tur. ꝓpitiationis: in crastinũ aũt
sequebat᷑ festiuitas tabernacłoꝵ.
Spũaliter autẽ illud primũ taber¬
nacłm uhi sacerdotes licite ingre-¬
diebant. statũ p̃sentis scłi signi-¬
ficat. ubi sunt plura candela¬
bra. scĩ uidelicet p̃dicatores.
qui sibi oe alus lucent uerbo ce exem¬
plo. uel etiam ubi sunt dona sp̃c scĩ qͥ

Expanded text:
erat manna, virga quoque Aaron quae erat manna, virga quoque Aaron quae fronduerat. Ipsa autem arca plano schemate erat facta, ideoque super ipsam erat tabula aurea quae appellabatur propitiatorium, eo quod inde loqueretur Dominus Moysi et sacerdotibus, et super ipsam arcam erant duo cherubin quae alis suis obumbrabant tabulam propitiatorii, versisque vultibus respiciebant in propitiatorium, In istud secundgredi audebat, nisi solus pontifex semel in anno, qui accepto sanguine in vasculo ingrediebatur intus oraturus pro populo, septima decima videlicet die septimi mensis a festivitate paschali, quae dies appellabatur quidem propitiationis, in crastinum autem sequebatur festivitas Tabernaculorum. Spiritaliter autem ad illud primum tabernaculum, ubi sacerdotes licite ingrediebantur, statum praesentis Ecclesiae significat, ubi sunt plura candelabra, sancti videlicet praedicatores, qui sibi et aliis lucent verbo et exemplis. Vel etiam ubi sunt dona Spiritus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
mensa. uel ꝓpositio.
Non de illo tabernacło disputaturus
est hic apłs qđ moyses fecit inhere
ñ est referendũ ad tempꝰ: s pocius ad
locũ. Diuidit enĩ illud tẽplũ salomo¬
nis beatus apłs in duo tabernacła.
Et pͥmũ quide̾ tabernacłm appellat
illam partẽ tẽpli ubi erant candela-¬
bra ce m̃sa. suꝑ quã ponebant᷑ duode¬
cim panes calidi. sex hinc & sex inde:
& suꝑ panes duȩ patenȩ aureȩ ple¬
ne thure. unahine & altera inde.
erantq asabbato usq ad sabbatũ
Erat etiam ibi altare aureum: ubi of¬
ferebatur incensũ thẏmiamatis ma-¬
ne & uesꝑe. Cũ qua parte tẽpli conp̃-¬
ꝓ hendit
altare holocaustoꝵ qđ erat sub diuo
ante fores tẽpli dñi: in qd tab̾nacłm
qui ministri cotidie: Scd̾m autẽ tab̾¬
nacłm uult intelligi sc̃a sc̃oꝵ. illam
uidelicet ꝑ artẽ tẽpli quȩ diuidebat᷑
debat ante parietẽ. ubi intrinsecus
erat archa moysi. continens inse ta¬
bulas legis. & urña auream in qua

Expanded text:
mensa vel propositio Non de illo tabernaculo disputaturus est hic Apostolus, quod Moyses fecit in eremnon est referendum ad tempus, sed potius ad locum. Dividit enim illud templum Salomonis beatus Apostolus in duo tabernacula: et primum quidem tabernaculum appellat illam partem templi ubi erant candelabra et mensa, super quam ponebantur duodecim panes calidi, sex hinc, et sex inde, et super panes duae patinae aureae, plenae thure: una hinc, et altera inde, eratque ibi a sabbato usque ad sabbatum, et erat ibi altare aureum, ubi offerebatur incensum thymiamatis mane et vespere, cum qua parte templi comprehendit altare holocaustorum, quod erat sub divo ante fores templum Domini, in quod tabernaculum qui ministri; secundum autem tabernaculum vult intelligi Sancta sanctorum, illam videlicet partem templi quae dividebatur debat ante parietem ubi intrinsecus erat arca Moysi, continens in se tabulas legis et urnam auream, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
dationis inpositis iusticiis carnis. hȩ
iusticiȩ carnales in differentia ciboꝵ
& potuum ac uarioꝵ baptismatũ si¬
ue lauationũ. usq ad tẽpus dñici ad¬
uentus impositȩ fuert̃: sic̃ &e reliqͣ¬
quȩ fuerunt infigura agebantur.
Pño aut̃ẽ adueniente correpte sũt:
hoc ẽ em̃date & in melius mutatȩ.
Nam ꝑmunda animalia quȩ lexpre¬
cipit ut edant᷑: significant᷑ munda
oꝑa. Pinmunda uͦ animalia. in mun¬
da oꝑa intelligunt᷑: a quibꝰ abstinen¬
dũ est. ꝑpotus uͦ mundos doc trinã

Expanded text:
dationis. Impositis. Istis justitiis carnis. Hae dationis. Impositis. Istis justitiis carnis. Hae justitiae carnales in differentia ciborum, et potuum, ac variorum baptismatum, sive lavationum, usque ad tempus dominici adventus impositae fuerunt, sicut et reliqua quae in figura agebantur: Domino autem adveniente, correctae sunt, hoc est emendatae, et in melius mutatae. Nam per munda animalia, quae lex praecipit ut edantur, significantur, munda opera; per immunda vero animalia, immunda opera intelliguntur, a quibus abstinendu
Abbreviated transcription (Latin):
.I. hoc ẽ figura ce similitudo tẽporis instan¬
tis. siue p̃sentis. Qd̾ eñi agebatur inte.¬
ꝓplo
tunc temporis figura erat & similitu¬
do istius ueritatis: quȩ etiam inȩccłia
cõplebatur. Sequitur. Iuxta qũa sub
parabolam siue figurã. munera ce hostiȩ
offerunt᷑ adhuc ibi oe sacerdotibꝰ. quȩ
munera uel hostiȩ ñ possunt ꝑfectum
facere seruientẽ iuxta conscientiam.
Conscientia dr cordis scientia: ꝑ quã
intelligitur mens hominis. Illa inqͥd
munera carnalia: non poterant ꝑfec¬
tum reddere seruientẽ: Intellige per¬
fectionẽ mentis. qr ñ ualebant m̃te
ora peccata. Neminẽ enĩ adꝑfectũ ad¬
duxit lex. Sed in quibꝰ exmaxima par-¬
te mundatio legis constabat sub seq̃n¬
ter ostendit. in quiens. Solũmͦ in cibis
& potibus. & uariis baptismatibꝰ &
iusticiis carnis. sub uidebat᷑ ꝑfectum
facere seruientẽ usq ad tempus cor¬
reptionis: id ẽ meliorationis & emen¬

Expanded text:
. Hoc est figura et similitudo. Temporis instan. Hoc est figura et similitudo. Temporis instantis. Sive praesentis: quod enim agebatur in templo tunc temporis, figura erat et similitudo istius veritatis quae etiam in Ecclesia complebatur. Sequitur: Juxta quam. Subauditur parabolam sive figuram. Munera et hostiae offeruntur. Adhuc ibi a sacerdotibus. Quae. Munera, vel hostiae. Non possunt perfectum facere servientem juxta conscientiam. Conscientia dicitur cordis scientia, per quam intelligitur mens hominis. Illa inquit munera carnalia non poterant perfectum reddere servientem in lege perfectione mentis, quia non valebant mentem  peccata: neminem enim ad perfectum adduxit lex, sed in quibus ex maxima parte mundatio legis constabat, subsequenter ostendit, inquiens: Solummodo in cibis, et in potibus, et variis baptismatibus, et justitiis carnis. facere servientem. Usque ad tempus correctionis. Id est meliorationis et emen
Abbreviated transcription (Latin):
Stam esse sc̃oꝵ uiam: idẽ hoc significan-¬
te sp̃ũ scõ ad moysen ñ dũ uenisse xp̃m
qui semel cũ sanguine passionis suȩ
in grederet᷑ cȩloꝵ secreta. Quasi dice¬
ret aliis uerbis. Ido solus pontifex
cũ sanguine in trabat semel in sc̃a sc̃oꝵ:
ut discamꝰ qr celeste regnũ in accessi¬
bile erat adhuc mortalibꝰ. quoadusq
ueniret xp̃c qui expleta passione
aperiret nobis ianuam patriȩ cȩlestis.
patriam celestẽ. siue ñ manifesta uia
in telligentiȩ: quia ignorabant homines
quid significarent illa mysteria. Nec
putemus illuc nos ñ posse ingredi:
qr pontifex nr̃ prioͬ ingressus ẽ. Ipse
enĩ dicit adpatr̃e. Pater uolo ut ubi
ego sum. & isti sint mecũ. Et alibi: ubi
ego sũ. illic & minister m̃s erit. Et qr
adhuc templũ stabat qͣndo apłs ista
loquebatur &e munera legalia qͣmuis
sine causa ibi offerebant: ido subiunxit
dicens. Adhuc priori taberna cło ha¬
.I. bente statũ. quȩ sub̾ res. parabola est¬

Expanded text:
tam esse sanctorum viam. Id est, hoc significante Spiritu sancto ad Moysen, nondum venisse Christum, qui semel cum sanguine passionis suae ingrederetur coelorum secreta. Quasi diceret aliis verbis, Ideo solus pontifex cum sanguine intrabat semel in Sancta sanctorum, ut discamus, quia coeleste regnum inaccessibile erat adhuc mortalibus, quoadusque veniret Christus, qui expleta passione aperiret nobis januam patriae coelestis, patriam coelestem; sive non manifestata intelligentia: quia ignorabant homines quid significarent illa mysteria. Nec putemus illuc nos non posse ingredi, quia pontifex noster prior ingressus est: ipse namque dicit ad Patrem: Pater, volo, ubi ego sum, et isti sint mecum. Et alibi: Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Et quia adhuc templum stabat, quando Apostolus ista loquebatur, et munera legalia, quamvis sine causa, ibi offerebantur, ideo subjunxit, dicens: Adhuc priore tabernaculo habente statum: quae. Subaudi res. Parabola est
Abbreviated transcription (Latin):
holocaustoꝵ: semꝑ introibant sacer¬
dotes sacrificioꝵ officia cõsũmanteᷤᷤ
Non ẽ ita in telligendũ qđ intẽplo
suꝑ altare incensi hostias offerrent
aut ibi ꝑficerent sacrificia uictimaꝵ:
s pocius sacrificioꝵ officia possumꝰ ac¬
cipere incensũ. ad qđ offerendũ sem¬
per ingrediebant᷑ sacerdotes. mane.
& uesꝑe: siue cõsũmato &r ꝑfecto sacri¬
ficio ante tẽplũ in altari holo caustoꝵ.
semꝑ ingrediebant᷑ in tẽplũ cũ in cen¬
so. Potest &e terciomͦ intelligi. ut sicut
superius diximꝰ cũ templo altare eti¬
am holo caustoꝵ cõprehenderit ac ꝑ
hoc aperte totũ uoluerit cõp̃hendere:
utrũq tam̃ ꝓuero accipi potest. Cap̾.¬
N scđo autẽ semel inanno .xuiiii.¬
solus pontifex ñ sine sanguine:

Expanded text:
roibant sacerdotes sacrificiorum officia consummantes. Non est ita intelligendum, quod in templo super altare incensi hostias offerrent aut ibi perficerent sacrificia victimarum; sed potius sacrificiorum officia possumus accipere incensum, ad quod offerendum semper ingrediebantur sacerdotes mane et vespere; sive consummato et perfecto sacrificio ante templum in altari holocaustorum semper ingrediebantur in templum cum incenso. Potest et tertio modo intelligi, ut, sicut superius diximus, cum templo altare etiam holocaustorum comprehenderit, ac per hoc a parte totum voluit comprehendere: utrumque tamen pro vero accipi potest. In hoc secundo autem semel in anno solus pontifex non sine san
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm tabernacłm in qd̾ solus ponti¬
fer cũ sanguine ingrediebatur: sig¬
nificat in teriora patriȩ celestis. Ille
uͦ pontifex significat xp̃m: qui se¬
mel ingressus ẽ scã scõꝵ in tra uelũ
cõpleta passione sua ut adsistat nẽ
nr̃is delictis. Nisi forte dicatur
orare. ꝓsuis ꝓpter cõmunionem qͣm
habet cũ corpore suo qđ ẽ eccłia. Unde

Expanded text:
m tabernaculum in quod solus pontifex cum sanguine ingrediebatur, significat interiora patriae coelestis; ille vero pontifex significat Christum, qui semel ingressus est Sancta sanctorum intra velum, completa passione sua, ut assistat nunc , sed pro nostris delictis, nisi forte dicatur orare pro suis, propter communionem quam habet cum corpore suo, quod est Ecclesia: unde
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uituꝑabant pharisei dñm oe discipłos
eꝰ ñ lotis manibꝰ manducare: Onnes eñi
lauationes nõmine baptismi designat.
Aliquando autẽ manꝰ solum lauant.
aliqͣndo pedes. aliqͣndo totũ corpꝰ.
qͣndo aliquid inmundũ contingunt.
aut etiam si admortuũ in grediun¬
tur. Sed frustra lauant manus totũ¬
q corpꝰ: dũ contempnunt fonte sal¬
uatoris abliui. Nam qđ ꝑ ꝓpħam dicit
lauamini mundi estote. & munda¬
mini qui fertis uasa dñi. illi solũ mͦ
carnaliter intelligebant: cũ pocius
de lauatione baptismatis xp̃i & mun¬
ditia operũ dictũ sit. Ista om̃ia unpo¬
sita erant usq ad tẽpꝰ correptionis.
hoc ẽ usq atd tẽpus dñici aduentus.
Postea uͦ inmutata sunt axp̃o. in me¬
lius: quia dũ carnaliter obserualan¬
tur mundiciã corporis adimplebant.
Tũ uͦ sp̃ũalit̃ ceperunt obseruari.
munditiam animȩ pariter cepert
operari¬

Expanded text:
vituperabant Pharisaei Dominum et discipulos ejus. non lotis manibus manducare: omnes enim lavationes eorum nomine baptismi designat. Aliquando aut manus solummodo lavant, aliquando pedes, aliquando totum corpus, quando aut aliquid immundum contingunt, aut etiam si ad mortuum ingrediuntur: sed frustra lavant manus atque corpus, dum contemnunt fonte Salvatoris ablui; nam quod Propheta dicit: Lavamini, mundi estote, et mundamini qui fertis vasa Domini, illi solummodo carnaliter intelligebant: cum potius de lavatione baptismatis Christi et munditia operum dictum sit. Ista omnia imposita erant usque ad tempus correctionis, hoc est ad tempus dominici adventus: postea vero immutata sunt a Christo in melius; quia dum carnaliter observabantur, munditiam corporis adimplebant; dum vero spiritaliter coeperunt observari, munditiam animae pariter coeperunt observar
Abbreviated transcription (Latin):
it uox paterna in quiens. Hic ẽ filiꝰ
meus dilectꝰ. Similit̃ in monte.
Uel etiã nom̃ dedit illi qđ ẽ suꝑ om¬
ne nom̃. ut iħc uocaret᷑. idẽ salua-¬
tor. Bicet enĩ legamꝰ homines inge-¬
nesi oe angłos inlibro beati iob filios
d̃i appellatos esse. tam̃ nullus illoꝵ
appellatus ẽ saluator: neq filiꝰ di
ꝓpriȩ s abusiue. qr nemo illoꝵ po-¬
tuit genꝰ humanũ saluare nisi ille.
solus. Ut in nomine iħu. idẽ in inuo¬
catione
nominis iħu omne genu flectatur:
idẽ omia genera hominũ subiecta¬
N sant ei. Celestium. idẽ angelicȩ po-
Ntestates. Terrestrium. idẽ hominũ¬
S oe om̃iũ creaturaꝵ. Et in fernoꝵ.
ferno habitant. Alit̃. Om̃ia cęlestia.
&e om̃ia sub terris quȩ inferis esse
dicunt᷑: eiꝰ iuditio &e mitui & im¬
perio seruiunt. Et om̃is lingua. id¬

Expanded text:
it paterna vox, inquiens: Hic est Filius it paterna vox, inquiens: Hic est Filius meus dilectus . Similiter in monte. Vel etiam nomen dedit illi quod est super omne nomen, ut Jesus vocaretur, id est salvator. Licet enim legamus homines in Genesi, et angelos in libro beati Job, filios Dei appellatos esse, tamen nullus illorum appellatus est salvator: neque Filius Dei proprie, sed abusive, quia nemo illorum potuit genus humanum salvare, nisi ille solus. Ut in nomine Jesu, id est in invocatione nominis Jesu, omne genu flectatur, id est omnia genera hominum subjecta sunt ei, coelestium, id est angelicarum virtutum, terrestrium, id est hominum et creaturarum, et infernorum, ferno habitant. Aliter: Omnia coelestia et omnia sub terris, quae in inferno esse dicuntur, ejus judicio et nutui et imperio serviunt. Et omnis lingua
Abbreviated transcription (Latin):
qũa aliquis hominũ. Humiliauit se-¬
mortem. factus est obediens do patͥ
cuiꝰ uoluntas fuit ut redimeret genꝰ
humanũ. Et ñ solũ patri. s etiam ma¬
tri ut in euangelio habetur: qr uenit
nataret. &e erat subditꝰ illis. Mortẽ
autẽ crucis. Ideo crucifixer̃t eum:
quia om̃ibꝰ mortibꝰ seuior est mors
crucis: ꝓpt̃ longũ cruciatũ. Si enĩ
glaclio transu̾berassent eũ: cito fini-¬
ret᷑. Uel sic placuit ei ut qr ꝑ lignũ
peccauit homo: ꝑ lignũ redimeret᷑.
Ppt̃ qđ sub audis torm̃tũ. uel. ꝓpt̾ea
qr obediens fuit do patri. ds pat̾ ex¬
altauit illũ. hominẽ assũptũ auer¬
bo tercia die amortiris suscitando:
ce qͣdragesimo diȩ ad celos subleuan¬
do. uel suꝑ om̃ia constituendo. Et do-¬
nauit illi nom̃ qđ ẽ suꝑ omne nom̃.
Qd nom̃ dedit illi ͦ Ut filiꝰ di uoca-¬
ret᷑ & cet̾a: qr filiꝰ hominis erat. se¬
cundũ qđ die baptismatis intonu¬

Expanded text:
quam aliquis hominum, quia squam aliquis hominum, quia smortem. Factus obediens Deo Patri, cujus voluntas fuit ut redimeret genus humanum, et non solum Patri, verum etiam et matri, ut in Evangelio habetur, quia venit Nazareth, et erat subditus illis . Mortem autem crucis. Ideo crucifixerunt eum, quia omnibus mortibus saevior est mors crucis, propter longum cruciatum. Si enim gladio transverberassent eum, cito finiretur, vel, sic placuit ei, ut quia per lignum peccavit homo, per lignum redimeretur. Propter quod, subaudis tormentum, vel propterea quia obediens fuit Deo Patri, Deus Pater exaltavit illum, hominem assumptum a Verbo, tertia die a mortuis suscitando, et quadragesimo die ad coelos sublevando, vel supra omnia constituendo, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen. Quod nomen dedit illi? Ut Filius Dei vocaretur et esset, qui Filius hominis erat, secundum quod in die baptismatis innotu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Est habitꝰ scd̾o mͦ qui mutat ho¬
minẽ &e mutatur: sic̃ ẽ cibꝰ. qui de exi.¬
litate atq languore. mutat nos in
robur & ualitudinẽ. & tam̃ ipse mu¬
tat᷑. comestus anobis. Est habitꝰ tercio
mͦ. qui nec mutat nec mutat᷑: sicuti
anulus positꝰ indigito. qui modus
rarissime inuenitur. Quartꝰ modus
est cũ ea quȩ accidunt nec mutant
nec mutantur: s tam̃ aliã spetiem &e
formam accipiunt. sic̃ uestis quȩ aliã
induta: qui modus cõgruit huic con-¬
parationi. Nam sic̃ uestis cũ induit᷑
adheret quidem corpori s ñ mutat᷑
asua natura ut semꝑ uestis ñ ꝑma-¬
neat. licet aliã spetiem & maiore ho¬
norẽ assumat qũã antea habuisset.
ita uerbũ cdi patris assum̃do hominẽ.
ñ ẽ mutatũ in homuiẽ. neq ipse homo
assũptꝰ auerbo. mutatꝰ ẽ in uerbo. licet
aliã spetiem assũpsisset: in hoc qr ma¬
ioris honoris &r dignitatis extitit

Expanded text:
tur. Est habitus secundo modo qui mutat hotur. Est habitus secundo modo qui mutat hominem et mutatur, sicut est cibus, qui de exilitate atque languore mutat nos in robur et valetudinem, et tamen ipse mutatur comestus a nobis. Est habitus tertio modo, qui nec mutat nec mutatur sicuti annulus positus in digito, qui modus rarissime invenitur. Quartus modus est, cum ea, quae accidunt, nec mutant, nec mutantur, sed tamen aliam speciem et formam accipiunt, sicut vestis quae aliam induta. Qui modus congruit huic comparationi. Nam sicut vestis cum induitur adhaeret quidem corpori, sed non mutatur a sua natura, ut semper vestis non permaneat, licet aliam speciem et majorem honorem assumat quam antea habuisset, ita Verbum Dei Patris assumendo hominem, non est mutatum in hominem, neque ipse homo assumptus est a Verbo, mutatus est in Verbo, licet aliam speciem assumpsisset in hoc quia majoris honoris et dignitatis exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
Est eñi supͣ omnia. extͣ om̃ia. in fra
om̃ia. & quicqͥd intra ipsũ ẽ. Uerbi
grã. sic̃ beatus augustinꝰ dicit. dans
similitudinẽ exspongia & mari. cõ-¬
parans spongiam positã in medio ma-¬
ris: & mare cõparans diuinitati. Sic̃
inqͥd spongia posita in medio mariũ
&r fluminũ undiq habet aqũa. supͣ.
infra. undiq & ꝑmedias latebras pe¬
netratur: ita mundus cõparatione
diuinitatis qͣsi nichil ẽ. & ita circũ¬
dat &e penetrat. diuinitas om̃ia. sic̃
mare spongiã. Formã serui accipiens.
idẽ inueritate. hominẽ suscipiens.
In similitudinẽ hominũ factus. Hic
similitudo. ꝓ ipsa ueritate ponitur.
id ẽ uerus homo factꝰ: qr uerbũ caro
factũ ẽ. id ẽ ds homo factus ẽ. Et
habitu inuentus ut homo. Multis mo¬
dis habitũ dicimꝰ. Est habitus acci¬
dens. nobis qui mutat illũ cui acci¬
dit s mutatur: sic̃ ẽ sapientia. quȩ
nutat hominẽ. quẽ de stulto uel
stolido facit sapientẽ. s ipsa ñ muta¬

Expanded text:
 supra omnia, extra omnia, infra omnia, et quidquid est, intra ipsum est. Verbi gratia: sicut beatus Augustinus dicit, dans similitudinem ex spongia, et mari, comparans spongiam mundo positam in medio maris, et comparans mare Divinitati: Sicut, inquit, spongia posita in medio maris et fluminum, undique habet aquam, supra, intra, undique et per medias latebras penetratur, ita mundus comparatione Divinitatis quasi nihil est, et ita circumdat et penetrat Divinitas omnia, sicut mare spongiam. Formam servi accipiens, id est, in veritate hominem suscipiens. In similitudinem hominum factus. Hic similitudo pro ipsa veritate ponitur, id est, verus homo factus, quia Verbum caro factum est id est, Deus homo factus est. Et habitu inventus ut homo. Multis modis habitum dicimus. Est autem habitus accidens nobis, qui mutat illum cui accidit, sed non mutatur: sicut est sapientia quae mutat hominem quem de stulto vel stolido facit esse sapientem, sed ipsa non muta
Abbreviated transcription (Latin):
cõsustantialis & coequalis illi in om-
nibꝰ. Non rapinã arbitratꝰ ẽ esse se
ȩquałe d̾o. Rapina ẽ qͣndo quilibet
homo alienã re ꝑ uiolentiã sibi usur¬
pat: quȩ illũ ñconpetit. Et dñs iħe
rapinã faceret qͣndo dixit se parẽ
esse do. & ȩqualem dicendo. ego &
pat̾ unũsumꝰ: nisi inueritate esset
tus ascribis. & phariseis & popło:¬
si dixisset ego sũ xp̃c rapinam faceret.
Sẏmon autẽ magus rapinã fecit qͣndo
ipsũ exinaniuit. idẽ humiliauit. & qͣsi
contraxit & minorauit. Exinatio ẽ.
qͣndo res magna or in cõp̃hensibilis in
parua formula conp̃hendit᷑. Uerbi
gr̃a. Si quilibet artifex tociꝰ mundi ma¬
chinã. & quȩ inmundo habent᷑. homi¬
nes. bestias. uolucres. montes. arboreᷤ.
ciuitates. flumina. pisces. inparuissi¬
ma formula adeo cõparationẽ magni-¬
tudinis mundi uoluerit conp̃hende¬
re inpictura. uelcera: illud ẽ exina¬
nitio. Similit̃ uerbũ di patris qđ
ubiq ẽ ꝑ inuisibilitatẽ diuinitatis

Expanded text:
lis et coaequalis in omnibus illi, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo. Rapina est quando quilibet homo alienam rem per violentiam sibi usurpat, quae illi non competit. Et Dominus Jesus rapinam non fecerat, quando dixit se parem esse Deo Patri et aequalem dicendo, Ego et Pater unum sumus . Nisi in veritate esset tus a scribis et Pharisaeis et popsi dixisset, Ego sum Christus, rapinam fecisset. Simon ergo magus rapinam fecit, quando, ipsum exinanivit, id est, humiliavit, et quasi contraxit et minoravit. Exinanitio est, quando res magna et incomprehensibilis, in parva formula comprehenditur. Verbi gratia: Si quilibet artifex totius mundi machinam, et quae in mundo habentur, homines, bestias, volucres, montes, arbores, civitates, flumina, pisces, in parvissima formula ad comparationem magnitudinis mundi voluerit comprehendere in pictura vel cera, illud est exinanitio. Similiter Verbum Dei Patris, quod ubique est per invisibilitatem Divinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃e om̃is malitiȩ ce iniquitatis.
Ut credant m̃datio. idẽ diabolo.
iudicent᷑ siue dãpnent᷑. om̃es qͥ ñcre¬
dider̃t ueritati. xp̃o: sed consensert
in iquitati diabolo. Qđ elegerit nos
apłos pͥmitias in salutẽ om̃iũ gen-¬
tium. Apłi pͥmitiȩ fuer̃t: qr pͥmi cre-¬
dider̃t. In adquisitionẽ głȩ dñi iħu:
id ẽ ut uos adqͥsiti ad fide nr̃a p̃di¬
catione augm̃tũ faciatis corporis
xp̃i. & glorificet᷑ ꝑ uos atq laudet᷑.
iuxta illud. Uideant oꝑa ur̃a bona:
&e glorificent patrẽ urm qui ince

Expanded text:
is. Ut credant mendacio, id est diabolo, ut judicentur, sive damnentur, omnes qui non crediderunt veritati, Christo, sed consenserunt iniquitati, diabolo, quod elegerit nos apostolos primitias in salutem omnium gentium. Apostoli primitiae fuerunt, quia primi crediderunt. In acquisitiid est ut vos acquisiti ad fidem nostra praedicatione, augmentum faciatis corpori Christi, et glorificetur per vos atque laudetur juxta illud: Videant opera vestra bona, et glorificent Patr
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit᷑ oꝑari. trahet homines ad
m̃datium colendũ. id ẽ ad semetip.¬
seductione. siue deceptione iniqui-¬
tatis erit. his qui pereunt. uł iudeis
& paganis: eo qd̃ caritatẽ ueritatis
ñ recepert. ut salui fierent. id ẽ xp̃m

Expanded text:
videbitur operari, tradet homines ad mendacium colendum, id est ad semetipseductione sive deceptione iniquitatis erit his qui pereunt, id est Judaeis et paganis, eo quod charitatem veritatis non receperunt ut salvi fierent, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit dñs. Si exaltatꝰ fueri at̾ra.
om̃ia trahã ad meipsũ. Non eñ om̃es
homines traxit aut trahit adse: sed
om̃ia sub aud̃ electa: oe ex om̃ib gene:¬
ribꝰ ce gentibꝰ. ex om̃i sexu &e conditio¬
ne. a regibꝰ usq adm̃dicũ. aꝑfectis¬
etate. usq ad puerũ. uł infantẽ uniꝰ
diei. Nemo tam̃ potest saluari. nͥ de cͦ
dñs uult. qr ipse cui uult miseret᷑.
Si enĩ om̃es homines in sua ꝑditiõe
mansissent: pectũ
eiꝰ iuditiũ esset. Sed ut eiꝰ miscd̾ia
& potentia ostenderet᷑. qr ipse potens
ẽ om̃es homines saluare. in illis qui
pereunt ostendit suũ rectũ iuditi¬
um: & in his qui saluant᷑ suã nuscd̃iã.
Preuenit enĩ nos eiꝰ gr̃ã ut uelimꝰ: de

Expanded text:
ubi dicit Dominus: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me . Non enim omnes homines traxit, aut trahit ad se, sed omnia, subaudis electa, et ex omnibus generibus et gentibus, et ex omni sexu et conditione a regibus usque ad mendicum, a perfectis usque ad puerum vel infantem unius dici. Nemo tamen potest salvari nisi quem Dominus vult, quia ipse cujus vult miseretur . Si enim omnes homines in sua perditione mansissent, rectum Dei judicium esset; sed ut ejus misericordia et potentia ostenderetur, quia ipse potens est omnes homines salvare, in illis qui pereunt ostendit suum rectum judicium et in his qui salvantur suam misericordiam. Praevenit enim nos ejus gratia ut veli
Abbreviated transcription (Latin):
si om̃es ẽe̾nt iusti: neqͣquã eẽt lex
data. Sed in iustis oe peccatoribꝰ da¬
ta ẽ lex: ut illi eiꝰ timore desinant pec¬
care. Plagiariis sub aud posita ẽ. lex.
Plagiarii sunt seductores: qͥ homi¬
nes seducendo furant᷑ & uendunt.

Expanded text:
si omnes justi essent, nequaquam esset lex si omnes justi essent, nequaquam esset lex data. Sed justis et peccatoribus data est lex, ut illi ejus timore desinant peccare; plagiariis, subaudis posita est lex: plagiarii sunt seductores, qui homines seducendo furantur et vendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tiant. ñ in telligentes sic̃ in telligenda
sunt. neq quȩ locunt᷑. neq testimonia
quȩ ꝓferunt. de qͥbꝰ uolunt ad firma¬
re suã falsitatẽ. ponentes in congrua
tume utat᷑. Ille utit᷑ legitime lege.
qui in telligit quare sit dicta. uide¬
licet ad reparanda & adroboranda
naturalem legem. qͣm genꝰ humanũ
iã conculcatã habebat. & qͥ intelligit
qͣndiu obseruare̾ debuit infigura: sci¬
licet usq ad xp̃i aduentũ. & qr ea quȩ
inlege p̃cipiunt᷑ carnalit̃ &r infigura
pꝰ dñi aduentũ spiritualit̃ intelligit.
or iam ñ infig᷑a. s inuirtute ad implec:
uidelicet ut circũcidat se. id ẽ ex¬
spoliet ꝑbaptismũ ce ꝑpenitentiam.
ab om̃ibꝰ peccatis: & celebret sabbatũ
ta moralia teneat. Qui talit̾ utit᷑ lege.
bona ẽ illi lex: sciens hoc. qr iusto ñ ẽ
lex posita. idẽ iustificato ꝑficłe o
grãm baptismatis. oe legem uolenti
implere. ñ est lex posita. idẽ imposita:
sa. qͣm sub illa qͥ amicꝰ legis ẽ. Unde

Expanded text:
igentes sicut intelligenda sunt, neque quae loquuntur, neque testimonia quae proferunt, de quibus volunt affirmare suam falsitatem, ponentes incongrua time utatur. Ille utitur legitime lege qui intelligit quare sit data, videlicet ad reparandam et roborandam naturalem legem, quam genus humanum jam conculcatam habebat, et qui intelligit quandiu observari debuit, in figura scil in figura post Domini adventum spiritaliter intelligit: et jam non in figura, sed in veritate adimplet, videlicet ut circumcidat se, id est exspoliet per baptismum et per poenitentiam ab omnibus peccatis, et celebret sabbatum ta moralia teneat. Qui taliter utitur lege, bona est illi lex. Sciens hoc quia justo non est lex posita, id est justificato per fidem et gratiam baptismatis, et legem volenti impleripsa quam sub illa, quia amicus legis est. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Multi qui afide recesserunt: exqͥ¬
bꝰ fuit symon magus. ce hẏmeneus.
atq alexander: quos duos tradidit
instigante nom̃ om̃ipotentis di blas¬
phemabant: ne alii auderent suni-¬
liter facere. Nã tante potestatis apłs.
gr̃am habebat:
ut recedentes afide. solo u̾bo¬
traderet eos diabolo. cap̃.u. fr̾a.iiͦiͦi.
om̃iũ fieri obsecrationes. pent̾.¬
orationes. postulationes.¬

Expanded text:
runt qui a fide recesserunt, ex quibus fuit Simon magus, et Hymenaeus, atque Alexander, quos duos tradidit unt, et nomen omnipotentis Dei blasphemabant, ne alii auderent similiter facere. Nam tantae potestatis erat iam habebat, ut recedentes a fide solo traderet diabolo. CAPUT II. omnium fieri obsecrationes, orationes
Abbreviated transcription (Latin):
et̃na ꝑcepturũ. Quã sub audis fidem
uel sꝑem repellentes qͥda. circa fid̾e
naufragauer̃t. Naufragiũ dr nauis
fracta. Et sic̃ ille nudatꝰ substantia
sua qͣm habebat innaui quȩ naufra¬
giũ patit᷑. & insuꝑ ipse perit: ita
qui repellunt fide. nudant᷑ auerita¬
te fidei & pereunt insuꝑ ȩt̃na ꝑditi¬
one. Circa ficde naufragauert̃. idẽ
nudi &r alieni aueritate fidei reman-¬
ser̃t uł etiã perier̃t. Ex quibꝰ. idẽ qͥ¬

Expanded text:
turum. Quam, subaudis fidem vel spem, repellentes quidam, circa fidem naufragaverunt. Naufragium dicitur navis fracta; et sicut ille nudatur a substantia sua quam habebat in navi qui naufragium patitur, et insuper ipse perit, ita qui repellunt fidem nudantur a veritate fidei, et pereunt insuper aeterna perditione. Circa fidem naufragaverunt, id est nudi et alieni a veritate fidei remanserunt vel etiam perierunt. Ex quibus, id
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to ꝑ aliqͣm subiectã creaturã & simi¬
litudinẽ ñfuerat ostensa: s filii sic̃
ostensa ẽ ysaiȩ. qui uidit illũ in ha¬
bitu regnantis sedere. & daniheli qͥ
dixit. Aspitiebam inuisu noctis. & ec¬
ce filiꝰ hominis uenit. or data ẽ ei po¬
testas. Quos beatꝰ augustinꝰ rep̃hendit.
affirmans regẽ scłoꝵ inuisibilem scãm
trinitatẽ appellatã ẽẽ. patr̃e uideli¬

Expanded text:
am creaturam et similitudinem non fuerit ostensa, sed Filii, sicut ostensa est Isaiae, qui vidit illum in habitu regnantis sedere, et Danieli qui dixit : Aspiciebam in visu noctis, et ecce Filius hominis venit, et data est ei potestas. Quos beatus Augustinus reprehendit, affirmans regem saeculorum invisibilem sanctam Trinitatem appellatam esse, Patrem videli
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ. Homo uͦ assũptꝰ au̾bo. exeo tẽpe
rex ille homo: qr ñ erat. Soli ło. idẽ
sc̃ȩ trinitati. honor. laus. Iubilatio.
Hoc p̃ceptũ suꝑiꝰ dictũ. qr xp̃c iħc
tias. ut milites in illis bonã militiã.
ꝓphetias p̃cedentes appellat intelli¬
gentiã .ꝓpħaꝵ. qͣm habuit timotheuᷤ
anteqͣm ordinatꝰ e̾e̾t ep̃c. Cõm̃do inqͥt
tibi hoc p̃ceptũ scd̾m intelligentiã
ꝓpħaꝵ quȩ p̃cessit inte anteqͣm ep̃c
ordinareris ame: ut milites. idẽ cer¬
tes. in illis ꝓphetiis bonã militiã. idẽ
pugnã docendo te. & alios. qđ p̃dicas
ore ꝑficiendo oꝑe. Nam militia đr.

Expanded text:
rorum; homo vero assumptus a Verbo ex eo tempore rex ille homo quia non erat. Soli Deo, id est sanctae Trinitati honor, laus, jubilatio, Hoc praeceptum, superius dictum, quia Ctias, ut milites in illis bonam militiam. Prophetias praecedentes appellat intelligentiam prophetarum, quam habebat Timotheus antequam ordinatus esset episcopus: Commendo, inquit, tibi hoc praeceptupraecessit in re antequam episcopus ordinatus a me, ut milites, id est certes in illis prophetiis bonam militiam, id est pugnam, docendo te et alios quod praedicas ore perficiendo opere: nam militia dici