comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicio d̃ĩ si masa sunt. Terra itaꝙ egiptiꝰ in
figura intelligenda est hoc scłm. Campus
thaneos: planities est humilis mandati. Tha¬
nis enĩ mandatũ humile interpretat᷑. In
stulit eos. & statuit aquas quasi in utre. ut
sic staret unda quasi fuisset inclusaꝰ potest ꝑ
letis. fideliũ popłs ꝑ sacram̃tũ baptisinatis
traiciatur. Et qui deduxit eos in nube diei: ⁊ to¬
ta nocte in illuminatiõe igniᷤ pot̃ &ẽ sp̃aliter nos

Expanded text:
io prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thaajecit eos, statuit aquas quasi in utres, ut sic staret unda tanquam fuisset inclusa, potest peletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam s
Abbreviated transcription (Latin):
Et cepit cogitare felicitatẽ ipsam celestem.
& arguere se quia terrena desiderauit di¬
cens: & a te quid uolui suꝑ terram: compa¬
rauit uoluntati suȩ terrenȩ premiũ quod
accepturꝰ est celeste. Uidit qd̾ ibi seruaret᷑ sibi⁊
& cogitans & estuans in cogitatiõe cuiusda rei
ineffabił quã nec ocłs uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit: ñ dixit. illud aut
illud mͥ est in celo⁊s quid mest in celo: Quidil¬
lud est: Quantũ est: Qualeest: Et cum tan¬
tũ sit quod habeo in celo: a te quid uolui suꝑ
terrã: Cur unqͣm terrena uolui: Cur unꝙͣ
tͣnsitoria concupiui: Seruas inqͥt mͥ tu ince¬
lo diuicias immortales. teipsum: ⁊ ego a teuo
argentũ. Sic dum celestia ammnirat᷑ iste asaph
& terrena despicit. int̾ utrumꝙ uersans

Expanded text:
Et coepit cogitare foelicitatem ipsam caelestem, Et coepit cogitare foelicitatem ipsam caelestem, et arguere se, quia terrena desideraverit, dicens: Et a te quid volui super terram? Comparavit voluntati suae terrenae praemium, quod accepturus est caeleste. 372 Vidit, quid ibi servaretur sibi, et cogitans et aestuans in cogitatione cujusdam rei ineffabilis, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : non dixit, illud et illud mihi est in caelo: sed quid mihi est in coelo? Quid illud est? Quantum est? Quale est? Et cum tantum sit, quod habeo in caelo, a te quid volui super terram? Cur unquam terrena volui? Cur unquam transitoria concupivi? Servas inquit mihi tu in caelo divitias immortales, teipsum: et ego volui argentum. Sic dum caelestia admiratur iste Asaph, et terrena despicit, inter utrunqu
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hoc faciebat uirib suis: s tenebat ille¬
& gubernabat qui ait. sine me nicħ potestis
facere. Quadã hic similitudine loquitur.
Sicut enĩ aliquis puer uel infirmus ꝑseire
ñ ualet. nisi manu teneatur.  sic tanta est
imbecillitas nr̃a. ut in bono ꝑ se ꝓficere mi¬
nime ualeat: nisi eam diuina uirtꝰ semꝑ¬
retineat & trahat. Me quoq inquit positũ
in uoluntate tua implenda. ut nunqͣm fa¬
ciam nisi quod tu uolueris: deduxisti de iur¬
tute in uirtutẽ. & tandem cum gła suscepi¬
sti. id est suscipies me. Felix est illa amma
que uoluntati dĩ semꝑ est subdita. ut illud
uelit qͦd uult d̾s. & illud reꝓbet qͦd reꝓbat
đs : & se totam ita sine ulla contͣdictione
diuinȩ cõmittat uoluntati. ut quicquid
uoluerit. tanqͣm de ium̃to suo faciat : quo
uoluerit ducat: ducturus est eñĩ ds tałe
in celo. quȩ uere mira & ineffabilis est: un¬
de ammiraus ait. Quid enim mͥ est in celo:

Expanded text:
. Nec hoc faciebat viribus suis, sed tenebat e. Nec hoc faciebat viribus suis, sed tenebat et gubernabat ille qui ait, Sine me nihil potestis facere . Quadam hic similitudine loquitur. Sicut enim aliquis puer, vel infirmus per se ire non valet, nisi manu teneatur: sic tanta est imbecillitas nostra, ut in bono per se proficere minime valeat, nisi eam divina virtus semper teneat et trahat. Me quoque inquit positum in voluntate tua implenda, ut nunquam faciam nisi quod tu volueris, deduxisti de virtute in virtutem: et tandem, cum gloria suscepisti me, id est, suscipies me. Foelix est illa anima, quae voluntati Dei semper est subdita, ut illud velit, quod vult Deus: et illud reprobet, quod reprobat Deus: et se totam ita sine ulla contradictione divinae committat voluntati, ut quicquid voluerit, tanquam de jumento suo faciat: quo voluerit, ducat. Ducturus est enim Deus talem est. Unde admirans ait: 25. Quid enim mihi est in coelo?
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ factus sum apud te: & ego semꝑtec̃.
Felix amima quȩ potest ẽẽ uimentũ cdłi. ut
ꝓ eius amore mansueta & mitis omĩa liben¬
ter ferat: omiã patient̾ sustineat: & sic̃ bene
cepit. ita semꝑ proficiat. atꝙ in ꝓposito scõ
semꝑ cum deo ꝑmaneat: ita ut ab eo nullis
temptationib separetur. nullis adu̾sitatib
moueatur: quatinus ueracit̾ possit dicere.
& ego semꝑ tecũ. Talis erat paulus cũ se as¬
firmaret nullis tribulationib. nullis angu¬
stiis. nulla demũ creatura separari posse a ca¬
ritate dĩ quȩ est in xp̃o iħu. Et ne hoc siuis
uirib ascribere uideretur: gr̃am dĩ comim̃¬
dat. dicens. Tenuisti manũ dexterã meã. &
in uoluntate tua deduxisti me: & cum gła
suscepistime. Manũ suam dicit opera sua.
dexterã propt̾ eternã uitam:. ñ enĩ ꝓt̾renis
oꝑ abatur. s ꝓ ęt̾nis: iuxta quod scriptũ est.
nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua

Expanded text:
jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Foelix anima, quae potest esse jumentum Dei, ut pro ejus amore mansueta, et mitis omnia libenter ferat, omnia patienter sustineat : et sicut bene epit, ita semper proficiat, in proposito sancto semper cum Deo permaneat ita, ut ab eo nullis tentationibus separetur, nullis adversitatibus moveatur: quatenus veraciter possit dicere, et ego semper tecum. Talis erat Paulus, cum se affirmaret nullis tribulationibus, nullis angustiis, nulla demum creatura separari posse a caritate Dei, quae est in Christo Jesu . Et ne hoc suis viribus ascribere videretur, gratiam Dei commendat dicens: 24. Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gsua. Dexteram, propter aeternam vitam. Non enim pro terrenis operabatur, sed pro aeternis. Juxta quod scriptum est: Nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua
Abbreviated transcription (Latin):
loreputant᷑. Et quasi quis diceret. o tr asaph.
unde tibi quod ita loqueris: unde tibi tantꝰ
rerũ temporalium contemptꝰ. ait. Quia in
scõrum corda accensa sunt: nichil nisi spua¬
lia desiderare possunt. Hinc paulus ammo¬
net: dicens. Spũ feruentes: domino sertuen¬
tes. Et qm̃ dĩ amor carnalem consumit uo¬
luptatẽ: recte subiungit. & renes mei com¬
mutati sunt. id est carnales delectationes cõ¬
mutate & ablatȩ. Et ego ad nichilum reda¬
ctus sum. ab negans memet ipsum: & nescuii.
ĩd est ꝓnesciente & stulto me habui. Hinc pau¬
pat. uoluptuosa desideria ꝓtinus deuastat:
quicquid carnale uiuerat. totũ adnichilat¬
&̃ occidit. Fortis est dilectio: ut mors. Tria
in hoc uersu demonstrant᷑ nob̾ ualde utilia:
pͥmo feruor caritatis: deinde mortificatio
carnis: postmodũ ꝑfectio humilitatis. In
uersu uͦ qui sequitur. duo: id est obedientia.
&e ꝑseuerantia cõmendant᷑. Ait eñ. Ut ui

Expanded text:
lo reputantur. 371 Et quasi quis diceret: O tu Asaph, lo reputantur. 371 Et quasi quis diceret: O tu Asaph, unde tibi, quod ita loqueris? unde tibi tantus rerum temporalium contemptus? ait: 21. Quia infpiritus sanctorum corda accensa sunt, nihil nisi spiritualia desiderare possunt. Hinc Paulus admonet, dicens; Spiritu ferventes, Domino servientes . Et quoniam Dei amor carnalem consumit voluptatem, recte subjungit: Et renes mei commutati sunt, id est, carnales delectationes commutatae et ablatae. 22. Et ego ad nihilum redactus sum, abnegans memetipsum: Et nescivi, id est, pro nesciente et stulto me habui. Hinc Paupat, voluptuosa desideria protinus devastat: et quicquid carnale invenit, totum adnihilat et occidit. Fortis est dilectio, ut mors . Tria nobis in hoc versu demonstrantur valde utilia. Primo fervor caritatis: deinde mortificatio carnis: postmodum perfectio humilitatis. In versu vero qui sequitur, duo, id est, obedientia, et perseverantia, commendantur. Ait enim: 23. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
let. Euigilauit. inuenit erumnã suã: quã
dimiserat dormiens. Et isti miseriã suam
quã sibi comparau̾ant: inuenient cũ eiugi¬
lauerint. Quasi enim mͦ dormiunt in pecca¬
to: dum tranquille uiuunt: du uenturã mi¬
seriam ñ attendunt. Compellent᷑ post mor¬
tem euigilare: cum de se ipsis incipient rati¬
onẽ redd̃ere. Et tunc ueraciter deficient¬
& peribunt: qͣndo implebit quod subinfertur.
dñe in ciitate tua ẏmaginẽ ipsoꝵ ad nichi¬
lum rediges. Nonne dignisunt hec pati. ut
ds in ciuitate sua ymagines ipsoꝵ ad nichibũ
redigat: quia & ipsi in ciuitate sua terrena.
ẏmaginẽ dĩ ad nichilum redegerunt: Ulel
transitoria bona & terrenã głam dicit eoꝵ
ymaginẽ: quia & siñ dant. tñ ꝓmittunt be¬
atitudiñẽ. Quȩ in ciuitate dĩ ad nichilũ re¬
digunt᷑: quia in scorum cordib qui sunt dei
ciuitas. tota hec terrena gła & diuitiȩ ꝓnichi¬

Expanded text:
let. Evigilavit, invenit aerumnam suam, quam let. Evigilavit, invenit aerumnam suam, quam dimiserat dormiens. Et isti miseriam suam, quam sibi comparaverant, invenient cum evigilaverint. Quasi enim modo dormiunt in peccato, dum tranquille vivunt, dum venturam miseriam non attendunt. Compellentur post mortem evigilare, cum de seipsis incipient rationem reddere. Et tunc veraciter deficient et peribunt, quando implebitur, quod subinfertur: Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges. Nonne digni sunt haec pati, ut Deus in civitate sua imagines ipsorum ad nihilum redigat, quia et ipsi in civitate sua terrena imaginem Dei ad nihilum redegerunt? Vel transitoria bona et terrenam gloriam dici eorum imaginem, quia etsi non dant, tamen promittunt beatitudinem. Quae in civitate Dei ad nihilum rediguntur, quia in sanctorum cordibus, qui sunt Dei civitas, tota haec terrena gloria et divitiae pro nihi
Abbreviated transcription (Latin):
tute ab omĩ fructu boni oꝑis uacuat᷑. Mag¬
na quoꝙ desolatio ẽ: ubi deus ñ est. Propt̾ qͦs
& subito defecerunt. Subito amittunt᷑ ho¬
nores: cito amittitur potentia. subito ue¬
nit damnũ: quicquid temporalit̾ possidẽt.
cito euacuatur. Inde de quodam inuenit᷑
in eungłio. Stulte hac nocte animã tuam
tollent ate. Et postqͣm defecerunt : ꝑierũt
ꝓpter iniquitatẽ suã. Hoc iam sepe conti¬
git: & cotidie contingit. Talis est fructus
diuitiaꝵ. Hȩc sunt nouissima que intelli¬
git: qui in di scũarium intrauit. Propter
iniquitatẽ suam ꝑeunt. qui terrena cupie¬
runt. qui in suꝑbia euanuerunt: qui inuo¬
luptatib suis tanqͣm semꝑ uicturi radica¬
tisunt. Ubi gła illoꝵ. ubi potentia. uͥ pax.
uͥ diuitiaꝵ abund antia᷑. Ulelut somniũ
surgentiũ: sic omĩa defecerunt. Fac hoĩem
in somnis se inuenire thesauros : pauꝑ dor¬
mierat. in somnis diues est: s donec eiugi¬

Expanded text:
tute, ab omni fructu boni operis vacuatur. Magtute, ab omni fructu boni operis vacuatur. Magna quoque desolatio est, ubi Deus non est. Propter quod et Subito defecerunt. Subito amittuntur honores: cito amittitur potentia: subito venit damnum, quicquid temporaliter possidetur, subito evacuatur. Inde de quodam invenitur in Evangelio: Stulte, hac nocte anima tua tolletur a te . Et postquam defecerunt, Perierunt propter iniquitatem suam. Hoc jam saepe contigit, et quotidie contingit. Talis est fructus divitiarum. Haec sunt novissima, quae intelligit, qui in Dei sanctuarium intravit. Propter iniquitatem suam pereunt, qui terrena cupierunt, qui in superbia evanuerunt, qui in voluptatibus suis tanquam semper victuri, radicati sunt. Ubi gloria illorum? ubi potentia? ubi pax, ubi divitiarum abundantia? 20. Velut somnium surgentium. Sic omnia defecerunt. Fac hominem in somnis se invenire thesauros. Pauper dormierat: in somnis dives est, sed donec evigi
Abbreviated transcription (Latin):
bonus est malis ponendo tribuit. ipsa eoꝵ
uoluntas prona & ꝑuersus usus ipsos corrũ¬
pit. Nam acceptis abono do terrenis bonis:
unde meliores bene dispensando & miscđiter
largiendo eẽ debuerunt: inde ꝓprio uitio suȩ
cupiditatis & suꝑbie corrupti. fallacias. do¬
los. inuidias. & cetera mala exercuerunt:
Ueruntam̃ inquit propt̃ dolos posiusti eis.
Qmqͣm dicam in nouissimis eoꝵ. tam̃ hic
iam quodã modo punis eos occulto iudicio.
Unde & subdit. Deiecisti eos dum alleuaren¬
tur. Non dixit deiecisti eos quia elati sunt:
s in eo ipso quod sunt elati. sunt deiecti. Sic
enĩ efferri:iam cadere est. Et quanto mag̃
exaltantur & suꝑbiunt ext̾uis: tantomag̃
excecant᷑ interius. Quo plus ascendunt: eo
amplius quẽ ammodu fumus euanescunt.
Unde & ammirando adiungit. Quomͦ fac¬
t̾i sunt in desolationẽ: Ulbi enĩ suꝑbia. ibi de¬
solatio: namdu mens extollitur: ab omi uir¬

Expanded text:
bonus est, malis ponendo tribuit, ipsa eorum bonus est, malis ponendo tribuit, ipsa eorum voluntas prona, et perversus usus seipsos corrumpunt. Nam acceptis a bono Deo terrenis bonis, unde meliores bene dispensando et misericorditer largiendo esse debuerunt, inde proprio vitio suae cupiditatis et superbiae corrupti, fallacias, dolos, invidias, et caetera mala exercuerunt. Verumtamen inquit propter dolos posuisti eis. Quanquam dicam in novissimis eorum, tamen hic jam quodammodo punis eos occulto judicio. Unde et subdit: Dejecisti eos dum allevarentur. Non dicit, Dejecisti eos, quia elati sunt: sed in eo ipso, quo sunt elati, sunt dejecti. Sic enim efferri, jam cadere est: et quanto magis exaltantur, et superbiunt exterius, tanto magis excaecantur interius. Quo plus ascendunt, eo amplius quemadmodum fumus evanescunt. Unde et admirando adjungit: 19. Quomodo facti sunt in desolationem? Ubi enim superbia, ibi desolatio. Nam dum mens extollitur ab omni vir
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite cogitemꝰ. Quo utroq ꝑfecto. facile
colligitur: qr uanitas est quicquid tẽporalit̃
amatur. Hoc scũ arium di. diuinũ iudiciũ
ualet intelligi  qͦuia qui ratione intrat. in¬
dubitant̾ intelligendo considerat. qr omp̃c
hoc scło. ut puniant᷑ grauuis in futuro: ãd
hoc bonos uult tribulari temporalit̾. quatutꝰ
purgati postmodu gaudeant eternalit̾. Iã
uͦ tanqͣm dĩ sanctuariũ ingressus. atq ibi
spĩtaliter eruditus. ñ solum de nouissimis
quȩ sentienda sunt agnoscit: s etiã ꝓpter
quid data sint malis bona intelligens. insi¬
nuat. cum subiung̃. Ueruntam̃ ꝓpter do¬
los posusti eis. subaudis diuitias in quib
confidunt: quas fallaciis dolisq adepti st̃.
Non hoc ita accipiendu est. ut omp̃c ds qui
iustus ẽ & bonus. hec temporalia bona malis
propt̾ dolos ponat: ut ponendo hec sic eos de¬
ciꝑe intendat: s in his bonis quȩ bene ipse qͥ

Expanded text:
solicite cogitemus. Quo utroque perfecto, facile solicite cogitemus. Quo utroque perfecto, facile colligitur quia vanitas est , quicquid temporaliter amatur. Nihil sanctuarium Dei, nisi divinum judicium valet intelligi, quo qui ratione intrat, indubitanter intelligendo considerat, quia omnihoc seculo, ut puniantur gravius in futuro. Ad hoc bonos vult tribulari temporaliter, quatenus purgati, postmodum gaudeant aeternaliter. Jam vero tanquam Dei sanctuarium ingressus, atque ibi spiritualiter eruditus, non solum de novissimis, quae sentienda sunt, agnoscit: sed etiam propter 370 quod data sunt malis bona, intelligens insinuat, cum subjungit: 18. Verumtamen propter dolos posuisti eis, subaudis, divitias, in quibus confidunt, quas fallaciis dolisque adepti sunt. Non hoc ita accipiendum est, ut omnipotens Deus qui justus est, et bonus haec temporalia bona malis propter dolos ponat, ut ponendo haec sic eos decipere intendat: sed in his bonis, quae bene ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret: iam errorẽ suum tenacit̾ non de¬
fendit: s quod nesciat humiliter dicit.
Nonenĩ paruus ꝓfectus scientiȩ est: uel
suam ignorantiã non ignorare. Unde
quida ait. Hoc unũ scio: quod uescio
Et hoc est quod subdit. Existunabã uł
cognoscerem: hoc labor est ante me. siͥ¬
tabam me scire ueritatẽ. quare floreass
mali. quare doleant boni: etiã conũsibꝰ
iam castigatꝰ recognoui. quia hoc labor est
ante me. Quid est ante me: Dum apud
me maneo. dum in sensu carnali ꝑsisto.
du sola uisibilia attendo: ñ possum facile
de terrenis reb uera sentire. Qͣmdui erit
iste labor: Donec intrẽ in scũarium dĩ do¬
nec m̃te transeam ad spĩtalem intelligen¬
tiã: & intelligam. id est intellectũ meũ figã
in nouissimis eoꝵ. Ergo ad habenda rerũ
temporaliũ uerã scientiam. duo sunt nobis
necessaria: primũ ut ȩterna bona animo per¬
pendamꝰ: deinde ut eoꝵ quȩ transeunt finẽ

Expanded text:
sentiret: jam errorem suum tenaciter non desentiret: jam errorem suum tenaciter non deffendit: sed quae nesciat, humiliter dicit. Non enim parvus profectus scientiae est, vel suam ignorantiam non ignorare. Unde quidam ait: Hoc unum scio, quod nescio. Et hoc est quod subdit: 16. Existimabam, ut cognoscerem hoc: labor est ante me. Putabam me scire veritatem, quare floreant mali: quare doleant boni; et jam conversus, jam castigatus recognovi, quia hoc labor est ante me. Quid est ante me? dum apud me maneo, dum in sensu carnali persisto, dum sola visibilia attendo, non possum facile de terrenis rebus vera sentire. Quandiu erit iste labor? 17. Donec intrem in sanctuarium Dei. Donec mente transeam ad spiritualem intelligentiam: et intelligam, id est, intellectum meum figam, in novissimis eorum. Ergo ad habendam rerum temporalium veram scientiam duo sunt nobis necessaria. Primum, ut aeterna bono animo perpendamus. Deinde, ut eorum quae transeunt, finem
Abbreviated transcription (Latin):
mea non differtur. Illa sera uel nulla est:
mea in matutims. Audi iam uocẽ castiga¬
ti. Repͥmit enĩ se ab eo quod dixerat: atꝙ
errorem suũ recognoscens. ait. Si dicebam
narrabo sic: ecce nationẽ filiooꝵ tuoꝵ repro¬
baui. Hoc ut planius intelligat᷑: opus est
ut distinguatur sic. Dicebam cogitando in¬
tra me: si narrabo sic. sicut suꝑus iudelicet
narraui: uel sicut narrauerunt illi qui di¬
xerunt. quomͦ scit d̾s. & cetera: ecce mani¬
festum est & certũ. quod nationẽ filioꝵ. ĩd
est iustoꝵ tuoꝵ reꝓbaui. Aliud dicturꝰ
sumqͣm dixit abraham. qͣm ysaac qͣm
iacob. qͣm dixerunt ꝓpħȩ : Illi enĩ om̃s dixe¬
runt quia curat ds res humanas: ẽgo di¬
cturus sum quia ñ curat: An maior in me
prudentia siue intellectus. qͣm in illis:
Saluberrima auctoritas. reuocauit cogita¬
tiones ab impietate. Ne gͦ iustos dĩ reꝑ¬
baret. immo ut unũ cum eis salubriter

Expanded text:
mea non differtur. Illa sera, vel nulla est: mea non differtur. Illa sera, vel nulla est: mea in matutinis. Audi jam vocem castigati. Reprimit enim se ab eo, quod dixerat, atque errorem suum recognoscens ait: 15. Si dicebam, Narrabo sic, ecce nationem filiorum tuorum reprobavi. Hoc ut planius intelligatur, opus est, ut distinguatur sic: Dicebam cogitando intra me, Si narrabo sic, sicut videlicet superius narravi: vel sicut narraverunt illi, qui dixerunt, Quomodo scit Deus? etc. Ecce manifestum est et certum, quod nationem filiorum, id est, justorum tuorum reprobavi. Aliud dicturus sum, quam dixit Abraham, quam Isaac, quam Jacob, quam dixerunt prophetae. Illi enim omnes dixerunt, quia curat Deus res humanas. Ego dicturus sum, quia non curat. An major in me prudentia, sive intellectus, quam in illis? Saluberrima auctoritas revocavit cogitationes ab impietate. Ne ergo justos Dei reprobaret, imo, ut unum cum eis salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
subsequent̾ dicunt. Eece ipsi peccatores &
abundantes in scło: obtinuerunt diuitias.
similiter dixi Ergo sine causa iustificaui
cor meũ. ut mundus essem in cogitatione:
& laui int̾ innocentes manus meas. id est
cũ innocentib actiones meas mundaui. Et̃
hoc sine causa feci. Ubi est merces purȩ cor¬
scientiȩ ubi premiũ innocentis uitȩ: Bene
uiuo & egeo: ille peccat & abundat. Et fui
flagellatus tota die. A me ñ recedunt fla¬
gella cłi. Bene seruio & flagellor: ille ñ seruit
& requiescit. Pericłosa sunt hec uerba: & pe¬
ne blasphema. Nondixit. nescuut ds̃. ñ dic̃
sitat & nutat. Hoc est quod ait paulo ante.¬
mei autẽ pene moti sunt pedes. Non con¬
firmat: s ipsa dubitatio ꝑiculosa est. Per
ꝑicłm tam̃ : transit ad sanitatem. Unde
& subditur. Et castigatio mea inmatutinis:
id est sine dilatione. Castigat᷑ autẽ: cum ab
errore sanatur. Impioꝵ differtur castigatio:

Expanded text:
subsequenter dicunt: 12. Ecce ipsi peccatores et subsequenter dicunt: 12. Ecce ipsi peccatores et abundantes in seculo, obtinuerunt divitias. similiter dixi: Ergo sine caussa justificavi cor meum, ut mundus essem in cogitatione: et lavi inter innocentes manus meas, idest, 369 cum innocentibus actiones meas mundavi, et hoc sine caussa feci. Ubi est merces purae conscientiae? ubi praemium innocentis vitae? Bene vivo, et egeo: ille peccat, et abundat. 14. Et fui flagellatus tota die. A me non recedunt flagella Dei. Bene servio, et flagellor: ille non servit, et requiescit. Periculosa sunt haec verba, et pene blasphema. Non dixit, Nescivit sitat et nutat. Non Mei autem pene moti sunt pedes. Non confirmat, sed ipsa dubitatio periculosa est. Per periculum tamen transit ad sanitatem, unde et subditur: Et castigatio mea in matutinis, id est, sine dilatione. Castigatur autem cum ab errore sanatur. Impiorum differtur castigatio,
Abbreviated transcription (Latin):
dequib protimis addit. & dies plen inue¬
nientur in eis: scilicet plemi ad indulgentiã.
ad miscdiam. ad grãm. Uenit enĩ plenitudo
temporis. in quo misit d̾s filiũ suũ in terris.
Uel in his qui ad d̾m conuertent᷑: in futuro
dies inuenient᷑ pleni beatitudine. pleni et̾¬
nitate. Uere ibi dies plensunt. ubi lucet
sol iusticiȩ: ubi diuina splendet claritas
& ȩterna. Deinde narrat qualit̾ primũ er¬
rauerunt: & quomodo postmodu conu̾si s̃.
Ait enĩ. Et dixerunt: uidelicet cogitando
intra se ante conuersionẽ. Quom scit ds:
Id est quomͦ possumꝰ scire. quod ipse sciat qͦd
boni ita tribulant᷑: &e mali ꝓsꝑantur: Et si
est scientia in excelso: si est quõd ipse sciat
quomͦ patimur : Aposopesis est. id est defec¬
tio: ubi additur. ut oratio plene intelligat᷑.
Talis erat error eoꝵ. Putabant enĩ dm res
humanas aut nescire aut ñ curare: cũ tri¬
bularent᷑ boni. & florerent mali. Unde &

Expanded text:
. De quibus protinus addit: Et dies pleni inve. De quibus protinus addit: Et dies pleni invenientur in eis, scilicet pleni ad indulgentiam, ad misericordiam et ad gratiam. Venit enim plenitudo temporis, in quo misit Deus Filium suum in terris . Vel in his, qui hic ad Deum convertentur, in futuro dies invenientur pleni beatitudine, pleni aeternitate. Vere ibi dies pleni sunt, ubi lucet sol justitiae, ubi divina splendet claritas et aeterna . Deinde narrat qualiter primum erraverunt, et quomodo postmodum conversi sunt. Ait enim: 11. Et dixerunt, videlicet cogitando intra se ante conversionem: Quomodo scit Deus? Id est, quomodo possumus scire, quod ipse sciat, quod boni ita tribulantur et mali prosperantur? et si est scientia in excelso? Si est, quod ipse sciat, quomodo patitur? Aposiopesis est, id est, defectio, ubi additur ut oratio plene intelligatur. Talis erat error eorum. Putabant enim Deum res humanas, aut nescire, aut non curare, cum tribularentur boni, et florerent mali. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita saudare. magnificare. ficut alibi
dixerunt: linguã nram̃ magnificabimus:
labia nr̃a a nob̃ sunt. quis nr̃ dns est: Et
uere in hoc lingua eorum transiuit in terra᷑
quia loquacitas eoꝵ metas humanitatis &
modu excessit in natura: cũ se intantũ ex¬
tollerant. ut dm esse supͣ se contemnerent:
Et quia in tantũ errauerunt. atq ad tan¬
tã malitiã ex pace & ꝓsperitate sua ꝑue¬
nerunt: eorum pena damnationis. fuit a¬
liis occasio conu̾sionis. Propterea subdit. Id̾o
conuertet᷑ ppłs ms hic. Hic inqͥt ĩ tanta eoꝵ
cecitate. in tanta ꝑditione quã incurrert̃
qui diuicias amauerunt ⁊ppłs m̃s hoc ex rati¬
one considerato. ex zelo & inuidia quã prius
inde habuit conuertet᷑: ne simili damnatiõe
cũ amatorib diuitiaꝵ puniat᷑. Conuertetur
inqͥt popłs m̃s hic. id est in considerata ꝑdi¬
tione prauoꝵ. uel hic id est in hoc scło du tem¬
pus est acceptabile conu̾tendi & dies salutis

Expanded text:
hac vita laudare, magnificare, sicut alibi hac vita laudare, magnificare, sicut alibi dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt. Quis noster Dominus est ? Et vere in hoc lingua eorum transiit in terra, quia loquacitas eorum metas humanitatis et modum excessit in natura, cum se intantum extollerent, ut Deum esse supra se contemnerent. Et quia intantum erraverunt, atque ad tantam malitiam ex pace, et prosperitate sua pervenerunt, eorum damnatio, fuit aliis occasio conversionis. Propterea subdit: 10. Ideo convertetur populus meus hic. Hic inquit in tanta eorum caecitate, in tanta perditione, quam incurrerunt, qui divitias amaverunt. Populus meus hoc ex ratione considerato, ex zelo et invidia, quam prius inde habuit, convertetur, ne simili damnatione, cum amatoribus divitiarum puniatur. Convertetur inquit populus meus hic, id est, considerata perditione pravorum. Vel hic, id est, in hoc seculo, dum tempus est acceptabile convertendi, et dies salutis
Abbreviated transcription (Latin):
abundantia. Ecce hi asuꝑbia inceꝑunt. Quo ꝑue¬
nerunt: Transiert̃ inqͥt in affectum cordis:. id est uꝰq
ad prauas uoluntates suas adimplendas. Et boc
quod ipsi transierunt ñ impremeditate fecer̃t
s quasi ex mora & lima: quia cogitauer̃t
prius intra se dui. & postea loquuti sunt
ad alios docendos nequiciã suam. & hoc nol
in abscondito. s in manifesto ⁊unde & sub¬
dit. iniquitatẽ in excelso loquuti sunt:
Noncum timore. s cũ audatia & aꝑte clare
audientib om̃ib. Nec solum contͣ homines
tumide &̃ ꝑu̾se soquuti sunt malũ: s etiã
indm. Posuerunt enĩ in celum os suũ blas¬
phemantes dm. ipsis celestib detͣhentes :¬
& lingua eorum transiuit in terra. Priꝰ
in celum. deinde in t̾ra linguã transtuler̃:
quia prius contͣ xp̃m. postea uͦ contͣ eccłiã
loquuti sunt. Uel linguã eoꝵ in terra tͣnsi¬
re est: contento celesti domino. seipsos in

Expanded text:
abundantia. Ecce hi a superbia inceperunt: quo perveabundantia. Ecce hi a superbia inceperunt: quo pervenerunt? Transierunt inquit 368 in affectum cordis, id est, usque ad pravas voluntates suas adimplendas. 8. Et hoc quod ipsi transierunt, non impraemeditate fecerunt, sed quasi ex mora et lima, quia cogitaverunt, prius diu inter se: et postea locuti sunt ad alios docendos nequitiam suam. Et hoc non in abscondito, sed in manifesto. Unde et subdit: Iniquitatem in excelso locuti sunt. Non cum timore, sed cum audacia, clare et aperte, audientibus omnibus. Nec solum contra homines tumide et perverse locuti sunt malum, sed etiam in Deum. 9. Posuerunt enim in coelum os suum, blasphemantes Deum, ipsis caelestibus detrahentes. Et lingua eorum transivit in terra. Prius in caelum, deinde in terram linguam transtulerunt: quia prius contra Christum, postea vero contra Ecclesiam locuti sunt. Vel linguam eorum in terra transire, est contemto caelesti Domino seipsos in
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad ꝓximũ: & impietate sua quantũ
ad dm. O infelices iłli. quos tanqͣm uictos
suꝑbia tenet: tanqͣm submersos iniquitas
oꝑit. Quȩ unde ꝓcesserit ostenditur: cũ sub¬
infertur. P rodut quasi ex adipe iniquitaᷤ
eoꝵ. id est ex copia diuitiarum. ex tumore
suꝑbiȩ: ex uoluntate & delectatione. Ex
quo notandu est: quia ñ ab una semꝑ ori¬
Sine ꝓcedit imquitas. Nam aliqñ ex ne¬
essitate diriuatur: aliquando ex abun¬
lantia. Sunt quida mali quasi ex macie.
exiles. exigiui. paupes. egentes. tãbe quada
necessitatis affecti. Pauꝑ furtũ facit: quasi¬
ex macie ꝓcessit iniquitas. Diues abundãs
aliena rapit: quasi ex adipe iniquitas ꝓdi¬
it. Cum dicis macro. quare hoc fecisti hu¬
milit̾ afflictus & abicctus respondet: ege¬
stas compulit. Si dicas diuiti quare hoc fa¬
cis: uix dignatur audire. etiã conteminit te.
Aliud est gͦ ex necessitate peccare: aliud ex

Expanded text:
tum ad proximum: et-impietate sua, quantum tum ad proximum: et-impietate sua, quantum ad Deum: O infelices illi, quos tanquam vinctos superbia tenet, tanquam submersos iniquitas operit. Quae unde processerit, ostenditur cum subinfertur: 7. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum. Id est, ex copia divitiarum, ex tumore superbiae, ex voluntate et delectatione. Ex quo notandum est, quia non ab una semper origine procedit iniquitas. Nam aliquando ex necessitate derivatur, aliquando ex abundantia. Sunt quidam Ex Augustino mali quasi ex macie, quia exiles, exigui, pauperes et egentes, tabe quadam necessitatis affecti. Pauper furtum facit: ex macie processit iniquitas. Dives abuudans aliena rapit: quasi ex adipe iniquitas prodiit. Cum dicis macro: Quare hoc fecisti? Humiliter afflictus, et abjectus respondet: Egestas compulit. Si dicas diviti: Quare hoc facis? Vix dignatur audire, etiam contemnit te. Aliud est ergo ex necessitate peccare, aliud ex
Abbreviated transcription (Latin):
respectus diuinȩ miscdiȩ. ut liberentur ab
eterna morte: ideo hac temporali pace hic
fruuntur. quatinꝰ in futuro damnatione ꝑ¬
petua puniant᷑. Et firmamentũ in plaga
eoꝵ. subaudis ñ est. P lagam eorum dicit cul¬
pã. in qua ñ est firmamentũ: id est aliquod
penitentiȩ uel salutis medicamentũ. In la¬
bore hominũ non sunt. & cũ hominib ñ fla¬
gellabuntur. id est non laborant sicut cȩteri
homines neq affliguntur. Non sunt enĩ ex
filiis di: quos flagellat misericors pater ut
recipiat. Nunqͣm autẽ hic om̃pe ds̃ magis
irasci potest homini peccatori: qͣm cũ in hac
uita ꝑmittit eũ ꝓsperari. Ideo tenuit eos su¬
ꝑbia. Quia enim flagella non sentiunt: ꝓp¬
terea elate uiuunt. Nam si flagellarent᷑:
fortassis humiliarent᷑. Ergo suꝑbia tenuit
eos: alligauit. astrinxit. subdidit tanquã
captiuos tanqͣm seruos. Ex hac retentatiõe
oꝑti. id est ex toto pleni sunt inquitate qͣn¬

Expanded text:
respectus divinae misericordiae, ut liberentur ab respectus divinae misericordiae, ut liberentur ab aeterna morte. Ideo hac temporali pace hic fruuntur, quatenus in futuro damnatione perpetua puniantur. Et firmamentum in plaga eorum, subaudis non est. Plagam eorum dicit culpam, in qua non est firmamentum, id est, aliquod poenitentiae, vel salutis medicamentum. 5. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Id est, non laborant sicut caeteri homines, neque affliguntur. Non sunt enim ex filiis Dei, quos flagellat misericors pater, ut recipiat . Nunquam autem hic omnipotens Deus magis irasci potest peccatori homini, quam cum in hac vita permitiat eum prosperari. 6. Ideo tenuit eos superbia. Quia enim flagella non sentiunt, propterea elate vivunt. Nam si flagellarentur, fortassis humiliarentur. Ergo superbia tenuit eos, alligavit, astrinxit, subdidit tanquam captivos, tanquam servos. Ex hac retentatione, Operti, id est, ex toto pleni sunt iniquitate, quan
Abbreviated transcription (Latin):
firmationẽ declarare: cum subdit. Mei
autem pene moti sunt pedes. id est animi
affectiones pene motȩ sunt a deo: pene effu¬
si sunt gressus mei. id est opera mea. Gressꝰ
nr̃i effunduntur: quando ꝓdiũsis & frenꝰ
reb appetendis oꝑ amur. Quando autẽ ꝓ
solis eternis laboramꝰ: iam ñ effunduntur
bonȩ actionis gressus: s ad unũ potius ten¬
randu: fusi gressus ad lapsum: ñ omnino
tam̃. s pene. Acsi aꝑtius dicat. Pene re¬
cessi a do: & scđd̾m uoluntatẽ & scđm actõ.
Ideo dicit pene. quia tespͥuit: nã si ñ respu¬
iset. a deo penitus receslisset. S quare hoc: Quia
relaui suꝑ inquos: pacẽ peccatorũ uidens.
Uidi illos pacem habere. diuitiis florere qui
đm contemnebant: ego uͦ qui cultor di eram
bis om̃ib carebam. Propterea ⁊ elabam suꝑ
illos: iđ̾o indignabar. id̾o inuidebam. Sed
iam uideo: quare hanc habeant pacẽ. Qre:
Quia ñ est respectus morti eoꝵ. Non ẽ in eis

Expanded text:
firmationem declarare, cum subdit: 2. Mei firmationem declarare, cum subdit: 2. Mei autem pene moti sunt pedes, id est, animi affectiones pene motae sunt a Deo. Pene effusi sunt gressus mei, id est, opera mea. Gressus nostri effunduntur, quando pro diversis et terrenis rebus appetendis operamur. Quando autem pro solis aeternis laboramus, jam non effunduntur bonae actionis gressus, sed ad unum potius tenrandum: fusi gressus, ad lapsum: non omnino tamen, sed pene. Ac si apertius dicat: Pene recessi a Deo, et secundum voluntatem, et secundum actum. Ideo dicit: Pene, quia resipuit. Nam si non resipuisset, a Deo penitus recessisset. Sed quare hoc? 3. Quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns. Vidi illos pacem habere, divitiis florere, qui Deum contemnebant. Ego vero, qui cultor Dei eram, iis omnibus carebam. Propterea zelabam super illos. Ideo indignabar, ideo invidebam. Sed jam video, quare hanc habeant pacem. Quare? 4. Quia non est respectus morti eorum. Non est in eis
Abbreviated transcription (Latin):
laudat: quȩ ante dubitans pene errauerat.
Inscda parte qua dicitur. conuertet᷑ ppłs m̃s
conu̾sio ab eo qͦuȩ dubitauerat cõmendatur.
In tercia quȩ incipit. Ueruntam̃ ꝑpterdolos.
oftendit hanc ꝓsꝑitatem fallacem: atꝙ ama¬
tores eius ad mortẽ trahentẽ. Inquarta quȩ
incipit. euid enim mͥ est in celo: ostendit se
uerum intellectũ habere. nec iam tẽporalia
querere. s solum dm. Intentio est cõpescere
simplices: ne de ꝓsperitate inalorum. aut
ad uersitate bonoꝵ murinurent aduersꝰ d̾m
quẽ constat in omĩb bonũ esse & iustũ. Id̾o
uam bonus isrł ds.¬
Mire quidẽ & ineffabilit̾ bonus est.
 tam̃ summa eiꝰ bonitas ñ omnib
nota est. nisi tantũ modo his qui recto sunt
corde :id est qui nec extolluntur ꝓsperis. net
frangunt᷑ adu̾sis: & in utͦq bonũ ⁊ rectum
intelligunt dm. Deinde incipit dubitatio¬
nem suã quã prius habuit ad alioꝵ con¬

Expanded text:
laudat, quae ante dubitans pene erraverat. laudat, quae ante dubitans pene erraverat. In secunda parte qua dicitur, Convertetur populusconversio ab eo, quod dubitaverat commendatur. In tertia quae incipit, Verumtamen propter dolos  ostendit hanc prosperitatem fallacem, atque amatores ejus ad mortem trahentem. In quarta quae incipit, Quid enim mihi est in coelo?  ostendit se verum habere intellectum, nec jam temporalia quaerere, sed solum Deum. Intentio est compescere simplices, ne de prosperitate bonorum, aut adversitate malorum murmurent adversus Deum, quem constat in omnibus bonum uam bonus Israel DeuMire quidem et ineffabiliter bonus est. Sed tamen summa ejus bonitas non omnibus nota est, nisi tantummodo, illis qui recto sunt corde, id est, qui nec extolluntur prosperis nec franguntur adversis: 367 et in utroque bonum et rectum intelligunt Deum. Deinde incipit dubitationem suam quam prius habuit ad aliorum con
Abbreviated transcription (Latin):
ut si sit hymius habeat hec tria: & laudẽ
&e di. & canticũ. Cum gͦ dicit. defecerunt.: mo¬
lestam rem uidetur nuntiare. Nlam qͥ can¬
tat laudem: ñ solum laudat. s etiam hẏ¬
larit̾ laudat. Qui cantat laudem ñ solũ
laudat: s etiam amat eum quem cantat
In laude confitentis est predicatio: in can¬
tico amantis affectio. Asapħ int̾pretat᷑
sẏnagoga siue congregatio. Uox est in hoc
psalmo sẏnagogȩ. deficientib ymns da¬
uid: non filii di. s filii iesse. Ideo aadidit
filii ies se: ne in hoc psalmo sicut in cȩters
psalmis ꝑ dauid intelligeret᷑ xp̃c: s ꝑ dd̃
acciꝑet̃ carnalis iudaicus ppłs: cui preerat
rex & ꝓpħa dauid. Huius dauid. id est car¬
nalis ppłi laudes defecerunt: deficientib tẽ¬
poralib reb ꝑ quas solebat a carnali ppło
laudari ds. Quare autem illȩ defecer̃t: nisi
possunt : Materia est: ipsa fidelis synagoga.
In prima parte iam tanqͣm confirmata dm

Expanded text:
ut, si sit hymnus, habeat haec tria: et laudem, ut, si sit hymnus, habeat haec tria: et laudem, et Dei, et canticum. Cum ergo dixit, Defecerunt, molestam rem videtur nuntiare. Nam qui cantat laudem, non solum laudat, sed etiam hilariter laudat. Qui cantat laudem, non solum laudat, sed etiam amat eum, quem cantat. In laude confitentis est praedicatio, in cantico affectio. Asaph interpretatur synagoga, sive congregatio. Vox est in hoc psalmo synagogae, deficientibus hymnis David, non filii Dei, sed filii Jesse. Ideo addidit filii Jesse, ne in hoc loco sicut in caeteris psalmis, per David acciperetur carnalis Judaicus populus, cui praeerat rex et propheta David. Hujus David, id est, carnalis populi laudes defecerunt, deficientibus temporalibus rebus, per quas solebat a carnali populo laudari Deus. Quare autem illae defecerunt, nisi e non possunt. Materia est ipsa fidelis synagoga. In prima parte jam tanquam confirmata Deum
Abbreviated transcription (Latin):
in habitabo & inambulabo in eis: & ero il¬
lorum ds. & ipse erit mͥ popłs. Quatuor gͦ
benedictiones in his quatuor uersib po-¬
suit:. primã de eternitate di. scđam de be¬
nedictione gentiũ in ipso: terciam de spũ
ali grã israeli collata. in qua etiam solũ dm̃
mirabilem p̃dicauit: quia in hoc solo oꝑe
grẽ longe mirabilior qͣm in ceteris extitit
oꝑib ⁊quartã głam suȩ maiestatis in qua
consiftit ura beatitudo & finis. Hac enim
maiestate replebitur om̃ĩs terra: replebit᷑
omĩs eccłia. Et ex his om̃ib sit benedictꝰ
As : fiat fiat. Quia ualde desiderat : id̾o
ingeminat: Explicit de psalmo. lxxi.
uel ostium ingredimur indomum:
ita ꝑ sensũ tituloꝵ intelligentiã intͣ¬
mus psalmoꝵ. Titulus huius psalmi est.
Defecerunt ẏmni dauid filũ iesse: psai¬
mus asaph. Uinni sunt cantus: continen¬
tes laudem dei. Si sit laus. & non sit lauᷤ
di: ñ est Ymnus. Si sit laus. & di &e non
cantetur: ñ est hoc ẏmnus. Oportet gͦ.

Expanded text:
inhabitabo et inambulabo in eis, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus . Quatuor ergo benedictiones in his quatuor versibus posuit. Primam de aeternitate Dei. Secundam de benedictione Gentium in ipso. Tertiam de gratia spirituali Israeli collata, in qua etiam solum Deum mirabilem praedicavit, quia in hoc solo opere gratiae longe mirabilior quam in caeteris operibus extitit. Quartam gloriam suae majestatis, in qua consistit nostra beatitudo et finis. Hac enim majestate replebitur omnis terra, replebitur tota Ecclesia. Et ex his omnibus benedictus sit Deus. Fiat Fiat. Quia valde desiderat, ideo ingeminat. TITULUS PSALMI LXXII. vel ostium ingredimur in domum, ta per sensum titulorum intelligentiam intramus psalmorum. Titulus hujus psalmi est: Defecerunt hymni David filii Jesse, Psalmus Asaph. Hymni sunt cantus continentes laudem Dei. Si sit laus, et non sit Dei, non est hymnus. Si sit laus, et Dei, et non cautetur, non est hymnus. Oportet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dus quiescebat. Spũ aliter autẽ & pax &
iusticia in dieb eius exortȩ sunt : peccato¬
res facti iusti. & discordes pacifici. In di¬
eb eius iusticia exorta est: id est grã fidei
qua iustificantur electi. Bene autẽ dicit᷑
& abundantia pacis: qm̃ ꝑ totum mundu
erit abundans reconciliatio: & de omĩ par¬
te erunt homines reconciliati deo. Hȩc aũ
pax ꝑseuerabit in scĩs donec auferatur luna:
id est donec fiat immortalis & impassibi¬
lis presens eccłia. Quid est enim donec ax¬
feratur: nisi donec efficiatur ut ñ sit. Uide¬
licet ut patis habundantia usq ad hoc
ꝑducatur. ut contradictio aut rebellatio
penitus destruatur: & fiat pax intantõ
crescens. ut morte omnino deuicta. inter
carnẽ & sp̃m. inter hominẽ & dm. incon¬
cussa concordia atq unitas indiuisa. ꝑ¬
petuo habeatur. Deinde oftendit ampli¬
tudinẽ regni: cum subiung̾. Et dnabit᷑
a mari orientali usq ad mare occidenta¬

Expanded text:
dus quiescebat. Spiritualiter autem et pax et dus quiescebat. Spiritualiter autem et pax et justitia in diebus ejus exortae sunt. Peccatores facti justi, et discordes pacifici. In diebus ejus justitia exorta est, idest, gratia fidei qua justificantur electi. Bene autem dicitur, Et abundantia pacis: quoniam per totum mundum erit abundans reconciliatio, et de omni parte erunt homines reconciliati Deo. Haec autem pax perseverabit in sanctis, Donec auferatur luna, idest, donec fiat immortalis et impassibilis praesens Ecclesia. Quid est enim donec auferatur luna, nisi donec efficiatur, ut non sit? Videlicet ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ut contradictio ac rebellatio penitus destruatur, et fiat pax intantum crescens, ut morte omnino devicta, inter carnem et spiritum, inter hominem et Deum inconcussa concordia atque unitas indivisa perpetuo habeatur. Deinde ostendit amplitudinem regni, cum subjungit: 8. Et dominabitur a mari orientali, usque ad mare occidenta
Abbreviated transcription (Latin):
se in mariam. descendit sicut pluiia
in uellus: qm̃ ꝑ diuisiones grãrũ ꝑfudit
eccłiam. descendit sicut stillicidia stillan¬
tia suꝑ terram. Gedeon in preliũ iturus:
belli exitus signum a dño petut: Posuit
igitur suꝑ terrã uellus: quod pͥus ma¬
didũ. postea uͦ siccũ apparuit. Terra
autem prius sicca: postea uͦ madida fu¬
gentiũ multitudo intelligit᷑. Prius pli¬
descendit. Erat autẽ terra sicca: qm̃ gentiũ
popłs indoctus adhuc & inbaptizatus erat.
S nunqͥd semꝑ sicca erit: Non utiq semꝑ.
Uellere excusso: in om̃s terras xp̃i nomen dif¬
funditur. De uellere gͦ in terram. de iudea
ingentes.: xp̃i nomen rorisꝙ suꝑni fluxit
doctrina. Et quȩ utilitas erit. in aduentu
xp̃i: Orietur in dieb eius iusticia & abun¬
dantia pacis. Hoc & scđm litteram imple¬
tum est᷑. In tempore enim quo natus est
dominꝰ: subunius regionis imꝑio. ⁊ otꝰ mun¬

Expanded text:
 in Mariam, descendit sicut pluvia  in Mariam, descendit sicut pluvia in vellus: quoniam per divisiones gratiarum perfudit Ecclesiam, descendit sicut stillicidia stillantia super terram. Gedeon in praelium iturus, belli exitus signum a Domino petiit . Posuit igitur super terram vellus, quod prius madidum, postea vero siccum apparuit. Terra autem prius sicca, postea vero madida fuGentium multitudo intelligitur. Prius pludescendit. Erat autem terra sicca, quoniam Gentium populus indoctus adhuc et imbaptizatus erat. Sed numquid semper sicca erit? Non ut que semper: vellere excusso, in omnes terras Christi nomen diffunditur. De vellere ergo in terram, de Judaea in Gentes Christi nomen rorisque superni fluxit doctrina. Et quae utilitas erit in adventu Christi? 7. Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis. Hoc etiam secundum literam impletum est. In tempore enim quo natus est Dominus, sub unius regionis imperio totus mun
Abbreviated transcription (Latin):
tam silenter & sine strepitu fit. qͣm cum
humore ꝑcussi roris asꝑgit: s sine inquie
bet meatus. Et qd̾ clausum uidet᷑ ꝑ den¬
sitatẽ: est patulũ ꝑ tenuitatẽ. Recte ergo
mariam uelleri comparamꝰ : quȩ ita conce¬
ꝑit dominũ. ut totũ cum hauriret corꝑe.
nec eius discissurã corpore pateretur: sed
esset mollis ad obsequiũ. solida ad scĩmo¬
niã. Recte gͦ maria uelleri comparat᷑ :
decuius fructu salutaria ppłis uestim̃ta
texuntur. Uellus plane in aria est: siqui
dem de molli simi cius agnus egressus est
Qui &̾ ipse matͥs laniciem hoc ẽ carnem
gestans: molli uellere cunctoꝵ oꝑit uul¬
nera ppłorum. Omne enĩ peccati uulnꝰ
xpi lana suffunditur ⁊ xp̃i sanguine fo¬
uetur: & ut sanitatẽ recipiat. xp̃i indu¬
m̃to uestitur. Et quia de plenitudine
eius nos om̃s accepimus: apte subuine¬
tum est. Et sicut stillicidia stillantia
super terrã. Qm̃ tota diuinitas infudit¬

Expanded text:
tam silenter et sine stam silenter et sine shumore repercussi roris aspergit: sed sine inquietaehens meatus: et quod clausum videtur per densitatem, est patulum per tenuitatem. 7. Recte ergo Mariam velleri comparamus, quae ita concepit Dominum, ut toto eum hauriret corpore, nec ejusdem scissuram corporis pateretur: sed esset mollis ad obsequium, solida ad sanctimonium. Recte, inquam, Maria velleri comparatur, de cujus fructu salutaria populis vestimenta texuntur. Vellus plane Maria est; siqdem de molli sinu ejus Agnus egressus est, qui et ipse matris laniciem, idest, carnem gestans, molli vellere cunctorum operit vulnera populorum. Omne enim peccati vulnus Christi lana suffunditur, Christi sanguine fovetur: et ut sanitatem recipiat, Christi indumento vestitur. Et quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus , apte subjunctum est, Et sicut stillicidia stillantia super terram. Quoniam tota se divinitas infudit
Abbreviated transcription (Latin):
ppło sicut dñs discipłis suis ait. egouos
elegi de hoc mundo: & saluos faciet fili¬
os pauꝑum. id est imitatores apłorum ⁊¬
& humiliabit calumniatorẽ. id est oppri
occiderat resurrexit. regnumq mortis
abstulit. cuius ille potestatem ita gere¬
bat. ut ꝑ unũ hominẽ quẽ deceperat.
om̃s ꝑ mortẽ traheret ad damnationẽ.
S humiliatus est: qm̃ si ꝑunius delic¬
tum mors intrauit in mundđu. multo ma¬
gis qui habundantiã gr̃ẽ accipiunt. in
uita regnabunt ꝑ xpm qui humiliauit
calumniatorẽ. Et ꝑmanebit cũ sole. id¬
est cum deitate: quȩ id̾o dicitur sol: quia
uera cognitione iusticiȩ illuminat am¬
ante lunã. tanq̃m primogenitꝰ a mortu¬
is precedens eccłiam. quȩ uariando de¬
ficit & crescit. in generationẽ & genãtio¬
nẽ. Aut gnãtionẽ dicit qua generam᷑¬
nationẽ diuinitatis annuntiat: cũ subiũ¬
git. Descendet. sicut pluuia in uellꝰ. Qͥd enĩ

Expanded text:
populo, sicut Dominus Discipulis suis ait: Ego vos populo, sicut Dominus Discipulis suis ait: Ego vos elegi de hoc mundo. Et salvos faciet filios pauperum, idest, imitatores Apostolorum: Et humiliabit calumniatorem, idest, opprimocciderat resurrexit, regnumque mortis abstulit. Cujus ille potestatem ita gerebat, ut per unum hominem quem deceperat, omnes per mortem traheret ad damnationem. Sed humiliatus est: quoniam si per unius delictum mors intravit in mundum , multo magis qui abundantiam gratiae accipiunt in vita, regnabunt per Christum, qui humiliavit calumniatorem. 5. Et permanebit cum sole, idest, cum deitate: quae ideo dicitur sol, quia vera cognitione justitiae illuminat anante lunam. Tamquam primogenitus a mortuis praecedens Ecclesiam, quae variando deficit et crescit. In generationem et generationem. Aut generationem dicit, qua generamuem divinitatis annuntiat, cum subjungit: 6. Descendet sicut pluvia in vellus. Quid 362 enim
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ꝑ predicatores tuos diuulgari ꝑ to¬
tum mundũ. Et hoc est quod subdit. Su¬
scipiant montes pacem ppło: & colles
iusticiam. Eminentes excellenti scĩta¬
te montes in eccłia sunt: qui idonei sunt
& alios docere. Suscipiant isti montes
pacẽ predicandam ppło: sicut illis preceptũ
est a domino. In quancũq domũ intraue¬
ritis: primũ dicite pax huic domui. Col¬
les sunt minores: ipsi suscipiant iusticiã.
id est obedientiã quȩ est in hominib: & in
omĩ rationali creatura omĩs iusticiȩ origo
atq ꝑ fectio. Uel ꝑ montes & colles possunt
intelligi euͣngłicȩ pacis utriq p̃dicatores:
siuie p̃cedentes. suie subsequentes. Ipsi su¬
scipiant pacem & iusticiã: idest xp̃m qui
nos pacificat deo & iustificat ꝑ fidem: eũq
notificent popło. Primũ postulat. deinde̾
affirmat: qi reua iudiciũ habebit xp̃c. unde
& dicit. Iudicabit pauperes ppłi. idest ue¬
ros & spũales pauꝑes. segregando eos a

Expanded text:
os divulgari per totum mundum. Et hoc est quod subdit: 3. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Eminentes excellenti sanctitate montes in Ecclesia sunt, qui idonei sunt et alios docere . Suscipiant isti montes pacem praedicandam populo, sicut illis praeceptum est a Domino. In quamcumque domum intraveritis, primum dicite, Pax huic domui . Colles sunt minores. Ipsi suscipiant justitiam, idest, obedientiam, quae est in hominibus, et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio. Vel per montes et colles possunt intelligi Evangelicae pacis utrique praedicatores, sive praecedentes, sive subsequentes. Ipsi suscipiant pacem et justitiam, idest, Christum, qui nos pacificat Deo, et justificat per fidem : eumque notificent populo. Primum postulat, deinde affirmat quod re vera judicium hanebit Christus. Unde et dicit: 4. Judicabit pauperes populi, idest, veros et spirituales pauperes, segregando eos a
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Dicatur gͦ recte: terribili apud reges t̾rȩ¬
Reges terrȩ sunt: quicarnẽ suã spĩtalit̾
regunt. Rex terte erat paulus cũ diceret:
castigo corpus meum. ⁊ inscruitutẽ redigo:
ne forte cum aliis predicauerĩ. ipse reprobꝰ
efficiar. Estogͥ rex t̾re: & erit dͥ terribił ds.¬

Expanded text:
ant. Dicatur ergo recte, Terribili apud reges teant. Dicatur ergo recte, Terribili apud reges terrae sunt, qui carnem suam spiritualiter regunt. Rex terrae erat Paulus, cum diceret: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo: ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar. Esto rex terrae, et erit tibi terribilis