comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pitalario de om̃i argento quicqͥd ad portã uener̃
quintã partẽ ꝑmanus portarii senioris. dequo
argento talẽ uolumꝰ fieri distributionẽ ut ñ
minus cotidie quã uiiͬ denariident᷑ & siminor
fuerit tnum̃ de ipsa quinta quã sufficere possit
adhanc distributionẽ cotidianã faciendã abbas
siuult suppleat aliunde. & siultra creuerit
ñ subtrahat᷑. Ligna aut̃ ꝓuideat portarius
pauperib: scđm c̃su&udinẽ uł caera quȩ hic scripta
ñ habent᷑ sic̃ st̃ panni in lectulis uł uasa & c&era
queq Hec omia supͣ scripta dehis quȩ adportã
ueniunt ꝓpt̃ illud supplementũ argenti sicut
supͣ cõmemoratũ .ẽ. dent᷑ Insuꝑ accipiat
hospitalarius acamerario uestim̃ta uł calcia¬
m̃ta fratrũ u&tera pauperib tribuenda scđm
c̃su&udinẽ. Obsecramꝰ igit᷑ om̃s qͥb: ordinandi
fuer̃ officiũ in hoc monasterio. ut in largitate

Expanded text:
pitalario de omni argento quidquid ad portam venerit pitalario de omni argento quidquid ad portam venerit quintam partem, per manus portarii senioris. De quo argento talem volumus fieri dispositionem; ut non minus quotidie quam quatuor denarii dentur; et si minor fuerit numerus de ipsa quinta, quam sufficere possit ad hanc distributionem quotidianam faciendam, abbas si vult suppleat aliunde; et si ultra creverit, non subtrahatur. Ligna autem provideat portarius pauperibus secundum consuetudinem, vel caetera quae hic scripta non habentur: sicut sunt panni in lectulis, vel vasa, et caetera quaeque. Haec omnia supra scripta de his quae ad portam veniunt, propter illud supplementum argenti, sicut supra commemoratum est, dentur. Insuper accipiat hospitalarius a camerario vestimenta, vel calceamenta fratrum vetera, pauperibus tribuenda secundum consuetudinem. Obsecramus igitur omnes quibus ordinatum fuerit officium in hoc monasterio, ut in largitate
Abbreviated transcription (Latin):
illud siue infirmis siue aliis pauperib diuidat.
Deuino aut̃ erit in arbitrio prioris. Infir moꝵ
aut̃ necessitatẽ senior portarius deb& iuxta
possibilitatẽ ꝓuidere. siue in cibo siue in potu.
in his reb: quȩ hospitalario desunt adopus
in firmorũ l& sic̃tigerit uenire peregrinos
de longinqͥs ꝓuinciis . qͥ supͣ scriptũ num̃ excedanT
portarius ꝓuid eat eis quȩ necessaria suNt ita
pauperũ adpensas .xxx. quȩ dant᷑ int̃ caseũ &
lardũ & mͦđ xxx deleguminib: quintã partẽ
dedecima quã accipit portarius acellarario de
anguillis uł caseo recente qͥ constitutꝰ .ẽ dare
de decẽ berbi caricus. nec ñ & de illo qͥ de uillis do¬
minicis dat᷑ in decimã. Similit̃ omnẽ quintã deci¬
mȩ depecudib id est inuitulis in berbicib ut
om̃ib: quȩ dant᷑ de gregib: portario &iã in cabalt
in suꝑ disposuimꝰ dare ipso supͣ cõmemorato hos¬

Expanded text:
illud sive infirmis, sive aliis pauperibus dividat. illud sive infirmis, sive aliis pauperibus dividat. De vino autem erit in arbitrio prioris. Infirmorum autem necessitatem senior portarius debet juxta possibilitatem providere, sive in cibo, sive in potu, in his rebus quae hospitalario desunt ad opus infirmorum Si contigerit venire peregrinos de longinquis provinciis, qui supra scriptum numerum excedant, portarius provideat eis quae necessaria sunt, itapauperum ad pensas XXX, quae dantur inter caseum et lardum, et modios XXX de leguminibus, quintam partem de decima quam accipit portarius a cellerario de anguillis, vel caseo recente, qui constitutus est dare de decem berbicariis, nec non et de illo qui de villis dominicis datur in decimam. Similiter omnem quintam decimae de pecudibus, id est, in vitulis, in berbicibus, vel omnibus quae dantur de gregibus portario, etiam in caballis. Insuper disposuimus dare ipsi supra commemorato hos
Abbreviated transcription (Latin):
mittim hospitalarii. eauidelic& ratioñ.
ut siuenerit maior numer pauperũ. Aut
plus autmin indigentes sic̃ st̃ in edia de¬
defecti. aut puerulipar uuli. ipse discernat.
iuxta qđ oport&. Qđsi c̃tigerit aliqͦ tẽpoẽ
min uenire pauperes. ipse hospitalarius
& magister ei: senior portarius in memoriã
omnimodis habeant. Quanto de fupra
scripto num̃ ꝓpt̃ paucitatẽ uenientiũ minꝰ
dispensat᷑. ut iterũ cũ plures uenerint. qđ re¬
mansit dispenset᷑. C&eris uͦ pauperib uenien¬
tib: & eadẽ die recedentib: sol& dari quarta¬
rius uel sicut diximꝰ iuxta qđ hospitularius p̃ui¬
derit in maiori ł minori num̃ aut necessita te
compedire cõpanaticus aut scđm c̃ sue tudinẽ
tribuat᷑. Depotu aut̃ det᷑ cotidie modius dimi
cał ii. Exaliis quoq quat tuor sex dat᷑ clericis
qͥb pedes lauant᷑ a fratrib unicuiq: calix unꝰ
& uuille rãno seruitori calix unꝰ qđ residuũ fue¬
rit. In arbitrio hospitalarii relinqͥmꝰ quomodo

Expanded text:
idelicet ratione, ut si venerit major numerus pauperum, aut plus aut minus indigentes, sicut sunt inedia defecti, aut pueruli parvuli, ipse discernat, juxta quod oportet. Quod si contigerit aliquo tempore minus venire pauperes, ipse hospitalarius, et magister ejus senior portarius, in memoriam omnimodis habeant, quanto de supra scripto numero propter paucitatem venientium minus dispensatur, ut iterum cum plures venerint, quod remansit, dispensetur. Caeteris vero pauperibus venientibus, et eadem die recedentibus, solet dari quartarius, vel, sicut diximus, juxta quod hospitalarius praeviderit in majori vel minori numero aut necessitate compedire, companaticus, aut secundum consuetudinem, tribuatur. De potu autem quotidie detur modius dimidcalices duos. Ex aliis quoque quatuor sex dantur clericis, quibus pedes lavantur a fratribus, unicuique calix unus, et Willeranno servitori calix unus: quod residuum fuerit, in arbitrio hospitalarii relinquimus quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
in pistrino .i. Ad portã medianã .i. Carpenta¬
uasallorũ .ii. Isti st̃ infra monasteriũ. Istiuͦ.
extramonasteriũ. Ad molinũ .xii. Ad piscariã
Ad arboretã nouã .ii. Berbicarii .ii. Ad uiuariũ.¬
.I Isti aut̃ st̃ dies .xiii. inqͥb: eis ꝓpt̃ amorẽ dĩ
& horũ scõrũ dierũ excepto ꝓuenda sua. si ñ
amplius. uł talis consolatio danda ẽ. Idẽ in t̃
chios panis.i. uas allorũ tał. qͥ fiunt ex modio
uno xxx. Et unicuiq cius lib& generis pulmenti.
media libra. Etunicuiq plenꝰ calix si fuer̃ unde
deuino. sin aut̃: deceruisa fratrũ. Natiuitas

Expanded text:
tam medianam unus; carpentatam medianam unus; carpentavassallorum duo. Isti sunt infra monasterium. Isti vero extra monasterium. Ad molinum duodecim: ad piscariam ad arboretam novam duo; berbicarii duo; ad vivariu. Isti autem sunt dies tredecim, in quibus eis propter amorem Dei et honorem sanctorum dierum, excepto provenda sua, si non amplius, vel talis consolatio danda est: id est inter duos, panis unus vassallorum talis qui fiunt ex modio uno triginta; et unicuique cujuslibet generis pulmenti media libra: et unicuique plenus calix, si fuerit unde, de vino, sin autem de cervisa fratrum. Nativitas
Abbreviated transcription (Latin):
cellararius & senes calcus De clericis Pulsantes xii
Alii cderici vii. Exhis ad cellarariũ .ii. ad lauendariã¬
fratrũ .i. adcurticulã abbatis .i. addomũ infirmoꝵ
III. Aliȩ uͦ necessitates quas clerici facere debent
ꝑpulsantes fiant. E tideo necesse .ẽ. ut tales ibi ponant᷑.
qui om̃s necessitates interiores facere possint . & de
familia nr̃a sint. nec contradicere quicquã audeaN
Et iuxta qđ eẽ potest ut officiales sint & de ipso officio
uł religione sua post p̃positũ &decanũ ad custodẽ
sci lohannis respiciant. Nec omnino sine custodia
relinquant᷑. Necꝓpt̃ aliquã turpitudinẽ illorũ
religio monasterii blas phemetur. It̃ DẼ LAICIS
ad camerã .i. Fabri grossarii .ui. Aurifices ii Sutores ii. Scu¬
tarii .ii. Pargaminarius .i. Saminator .i. Fusarui .iII. Ad
terciã camerã .iii. Ad cellariũ & dispensã portarii . ⁊i
addomũ infirmorũ .i. Gararii .ii. Ad lignariũ¬

Expanded text:
cellerarius et senescalcus. De clericis. Pulsantes XII, cellerarius et senescalcus. De clericis. Pulsantes XII, alii clerici VII. Ex his ad cellerarium II, ad lavendariamfratrum unus, ad curticulam abbatis unus, ad domum infirmorum tres. Aliae vero necessitates quas clerici facere debent, per pulsantes fiant. Et ideo necesse est ut tales ibi ponantur, qui omnes necessitates interiores facere possint, et de familia nostra sint; nec contradicere quidquam audeant, et juxta quod esse potest ut officiales sint, et de ipso officio, vel religione sua, post praepositum et decanum, ad custodem sancti Joannis respiciant: nec omnino sine custodia relinquantur, ne propter aliquam turpitudinem illorum religio monasterii blasphemetur. Item de laicis. ad cameram unus; fabri grossarii sex; aurifices duo; sutores duo; scutarii duo; pergaminarius unus; saminator unus; fusarii tres. Ad tertiam cameram, tres: ad cellarium et dispensam portarii duo; ad
Abbreviated transcription (Latin):
& plenit̃ in nr̃is dieb eẽdebent &si unꝰ ex ei
mortuus fuerit. statĩ alt̃ restituendus ẽ ut ille
numerus sẽꝑ sit plen & nullus amplius in illo. iu¬
mero addatur. It quãuis mod sint aucleritisiꝗ flui.
sicut .ẽ. Sauaricus. & aliquanti alii ad illã cellã
uł laici aliqͥ sicut ibi ad ipsã cellã. & sicut illi uiu¬
nedi & Gerola & Bruningus saxo. uł Germanbitu¬
radi uł sialii adhuc mittant᷑ clericiuł laici. f̃ĩtam̃
ad illũ numerũ . cladiungendist̃. sed sẽꝑ separatĩ
habendi. & liberandi st̃ scđm qd tunc tẽporis ille
qͥ p̃ ẽ eis singulis dare iusserit. Isti uero cl. uno sẽ ꝑ
tenore in nr̃is dieb liberandi st̃. sic̃ hodie ꝑsingulas
officinas liberant᷑ alii sic. alii uͦsic qđ ideo hic scribe
necesse. ñ fuit. quia ex usu cotidiano. tã dantib
quã accipientib: notissimũ .ẽ. & ipsi ministeriales
habent inde singuli breues suos. Idẽ. Camararius

Expanded text:
 pleniter in nostris diebus esse debent. Et si unus ex eis mortuus fuerit, statim alter restituendus est, ut ille numerus semper sit plenus, et nullus amplius in illo numero addatur. Et quamvis modo sint alii clerici superflui, sicut est Savaricus, et aliquanti alii ad illam cellam; vel laici aliqui, sicut ibi ad ipsam cellam, et sicut illi Winedi, et Geriola, et Bruningus Saxo, vel Germanus Bituradi, vel si alii adhuc mittantur clerici, vel laici; non tamen ad illum numerum CL adjungendi sunt; sed semper separatim habendi, et tunc liberandi sunt secundum quod temporis ille qui praeest eis, singulis dare jusserit. Isti vero CL uno semper tenore in nostris diebus liberandi sunt, sicut hodie per singulas officinas liberantur; alii sic, alii vero sic, quod ideo hic scribere necesse non fuit, quia ex usu quotidiano tam dantibus quam accipientibus notissimum est; et ipsi ministeriales habent inde singuli breves suos; id est, camerarius,
Abbreviated transcription (Latin):
adcaltiam̃tũ. Uuantos .ii. mulfolas duas.
hȩc om̃ia. Anno Cappã uero desago. & pel¬
liciam. cottũ aut lectarium siue sagũ int̃tio domo
accipiant. Ista omia de illo uestimento debent
accipere qđ fr̃s reddunt. dũ accipiunt nouũ.
& tali dehis eligant᷑ illis. qualia inueniri posst̃
utiliora. Ceterũ cappella hroccus siue cu¬
culla desago. unde hroccus fieri possit. ad
salli accipiunt ut fiant simul. L. Ipsiuer
panes istomodo parciant᷑. ut duode cĩ
pauperes qͥ sup noctẽ ibi maneNt. accipiaNt
singuli un quisq panẽ suũ. & in crastinũ
unusquisq dimidiũ adiuaticũ. Hospita¬
lari aut̃ .ii. qͥ ibi deseruiuNt. de sup scripto

Expanded text:
ad calceamentum, vuantos duos, mulfolas duas. ad calceamentum, vuantos duos, mulfolas duas. Haec omnia anno. Cappam vero de sago, et pelliciam, cottum aut lectarium, sive sagum, in tertio anno accipiant. Ista omnia de illo vestimento debent accipere, quod fratres reddunt dum accipiunt novum, et talia de his eligantur illis qualia inveniri possunt utiliora. Caeterum capellae, hroccus, sive cuculla de sago unde hroccus fieri possit, ad salli accipiunt, ut fiant simul quinquaginta. Ipsi vero panes isto modo partiantur, ut duodecim pauperes, qui supra noctem ibi manent, accipiant singuli unusquisque panem suum, et in crastinum unusquisque ad viaticum dimidium. Hospitalarii autem duo, qui ibi d
Abbreviated transcription (Latin):
Cenadñi scõpasche. Ascensio dñi. Pente costen.
Missa. scĩ iohannis baptistȩ. Scĩ p&ri. Scĩmartini.
Sci andreȩ. Similit̃ &iam istisunt dies qͥb eis
ab opere dominico pascendũ est. excepto illud qđ
aduictũ preparandũ ꝑtin&. N atiuitas dñi.
Scĩ stephani. Sc̃ĩ iohannis. Natale in nocentũ
octabias dñi. Sc̃o theophaniȩ. missa domne balt¬
hilde. Purificatio scȩ mariȩ. Primo die lunis¬
in quad ragesimȩ ideo ut spaciũ habeant confes¬
siones suas renouare. Cenadm̃. Parasceuen.
Sabbato sco. Quarta feria in pascha. Rogati¬
ones triduo. Ascensio dñi. Scĩ ioħ baptistȩ
Sc̃ĩ patri. Sc̃i marcellini. Scĩ firmini. Seĩ
martini. Scĩ andreȩ. Vigilia natalis dñi
& illos dies dequattuor temporibus. Hȩc sunt
alit̾ pulsanti dicunt᷑. daridebent. Deuestim̃to
tonicas duas albas. & t̃ciã dealia colore. & ca¬
ligas .iiiͬͦ. femoralia .ii. Soccos filtrinos .ii.
caltiarios .iiiͦͬi. cũ solis nouis. execeptis denariis uiii.

Expanded text:
nsio Domini, Pentecoste, Missa sancti Joannis Baptistae, sancti Petri, sancti Martini, sancti Andreae. Similiter etiam isti sunt dies quibus eis ab opere Dominicoparcendum est excepto illud ad victum praeparandum pertinet: Nativitas Domini, S. Stephani, S. Joannis, Natale Innocentium, Octaba Domini, S. Theophaniae, Missa domnae Balthildae, Purificatio S. Mariae, Primo die jejuniorum Quadragesimae, adeo ut spatium habeant confessiones suas renovare; Coena Domini, Parasceve, Sabbato sancto, Quarta feria in Pascha, Rogationes, triduo; Ascensio Domini, S Joannis Baptistae, S. Petri, S. Marcellini, S. Firmini, S. Martini, S. Andreae, Vigilia Natalis Domini. Et illi dies de quatuor temporibus. CAPUT III.aliter pulsantes dicuntur, dari debent. De vestimento: tunicas duas albas et tertiam de alio colore: et caligas quatuor, femoralia duo, soccos filtrinosduos, calcearios quatuor cum solis novis, exceptis denariis octo
Abbreviated transcription (Latin):
soni. Par iy pateuero scđa quasi iuxta ypatemposita
& collocata. Lichanos tertia id circoqm̃ lichanos digit᷑
dicitur. quemnos indicem uocamus. grecus aligendo
lichanon appellat. & qm̃ incanendo adeã chordam quȩ
erat tertia ab ypata index digitus qui .ẽ. lichanos in¬
ueniebat᷑. Id circo ipsa quoq lichanos appellata est
paramese quasi iuxta mediã collocata. Septima aũte
dicit᷑nete quasineate. Id ẽ. inferior: int̾ quã neten & pa¬
ramesen ÷ Sexta quȩ uocat᷑ paranete. quasi iuxta neten
locata. Para mese uero quoniã tertia .ẽ. anete : Code
quoq uocabulo trite id.ẽ. tertia nuncupat᷑ ut ssc
discriptio haeo:¬

Expanded text:
soni. Parhypate vero secunda, quasi juxta hypaten posita soni. Parhypate vero secunda, quasi juxta hypaten posita et collocata. Lichanos tertia idcirco, quoniam lichanos digitus dicitur, quem nos indicem vocamus. Graecus a lingendo lichanon appellat. Et quoniam in canendo ad eam chordam, quae erat tertia ab hypate, index digitus, qui est lichanos inveniebatur, idcirco ipsa quoque lichanos appellata est.paramese, quasi juxta mediam collocata. Septima autem dicitur nete, quasi neate, id est inferior. Inter quam neten et paramesen est sexta, quae vocatur paranete, quasi juxta neten locata. Paramese vero quoniam tertia est a nete, eodem quoque vocabulo trite, id est tertia nuncupatur, ut sit descriptio hae
Abbreviated transcription (Latin):
do sint additae disseramus. quaeq eorũ causasit nominum:
Hiserũ primitus ad noticiã uenientib: facileerit scientia quȩ
sequntur amplecti: X. DE AB DI CIONE
CHOR DA RUMILARŨO NOMINIBUS.
implicem principio fuis se musicam nicoma chus refert. adeo
ut quat tuor neruis tota constar& idq usq adorpheum
durauit : ut primus quidem neruus & quartus. Dia pason
consonantiã resonarent. Medii uero ad seinuicem atq: ad
quattuor constatelementis. Cuius quadri chordi mer¬
curius dicit᷑ inuentor: Quintã uero chordã posttoro¬
eb atr isfilius adiunxit qui fuit lidorũ rex. Hy agnis uero
phrẏx sextũ his apposuit neruum: Sed septimus neruus.
at̃ pandroles bio adiunctus .ẽ. secđũ septem scilic& plane¬
tarũ similitudinem. Inq: his quae gra uissima quidẽ erat
nuncupant nomine propt̃ excellentiã dignitatis. eaque
saturno. ẽ. at tributa propt̃ tarditatẽ motꝰ. & grauitatẽ

Expanded text:
do sunt additi, disseramus, quaque eorum causa sit nominum. do sunt additi, disseramus, quaque eorum causa sit nominum. His enim primum ad notitiam venientibus facile erit scientia, quae sequuntur, amplecti. CAPUT XX. De additone chordarum earumque nominibus. Simplicem principio fuisse musicam refert Nicomachus, adeo ut quatuor nervis tota constaret. Idque usque ad Orpheum duravit, ut primus quidem nervus et quartus diapason consonantiam resonarent. Medii vero ad se invicem atque ad quatuor constat elementis. Cujus quadrichordi Mercurius dicitur inventor. Quintam vero chordam post Chorebus Athys filius adjunxit, qui fuit Lydorum rex. Hyagnis vero Phryx sextum his apposuit nervum. Sed septimus nervus a Terpandro Lesbio adjunctus est, secundum septem scilicet planetarum similitudinem. Inque his quae gravissima quidem erat, nuncupant nomine propter excellentiam dignitatis, eaque Saturno est attributa propter tarditatem motus et gravitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Hiapason consonantia. constat exquinq: tonis & duob semi¬
tonis quitamen unũ non impleant tonũ: quõ enĩ monstra¬
tũ ẽ dia pason exdiatessaron & diapente consistere : diatessaron
uero probata .ẽ. ex duob: tonis semitonioq: constare. Diapente
ex trib tonis ac semitonio simul iuncta efficiunt quinq tonos:
Sed qm̃ duo illa semitonia nonerant integrȩ medi&atis. eorum
coniunctio ad plenũ usq non ꝑuenit. sed medi& atem quidẽ
superat. ab integritate relinquit᷑. Est quedia pason secundum
hanirationẽ exquinq tonis & duob: semitonis. quae sicut ad
integrũ tonũ non adspirant. ita ultra integrũ semitoniũ pro¬
deunt. Sedq̃ eorũ ratio sit uelquẽ ad modũ ipsȩ consonantiȩ
musicae repperiant᷑ : sostea liquidiũs explanabit᷑: Interea
p̃senti dis putationi submediocri intelligentia credulitas ad hi¬
benda ẽ : Tunc uero firma om̃is fides sumenda ẽ : cũ propria
unũ quodq: de monstratione claruerit: Hisigit᷑ itadis positis

Expanded text:
iapason consonantia constat ex quinque tonis et duobus semitoniis, quae tamen unum non impleant tonum. Quoniam enim monstratum est diapason ex diapente et diatessaron consistere, diatessaron vero probata est ex duobus tonis et semitonio constare; diapente ex tribus tonis ac semitonio simul juncta efficiunt quinque tonos. Sed quoniam illa duo semitonia non erant integrae medietatis, eorum conjunctio ad plenum usque non pervenit. Sed medietatem quidem superat, ab integritate relinquitur. Estque diapason secundum hanc rationem ex quinque tonis et duobus semitoniis. Quae sicut ad integrum tonum non aspirant, ita ultra integrum semitonium prodeunt. Sed quae horum sit ratio, vel quemadmodum ipsae musicae consonantiae reperiantur, postea liquidius explanabitur. Interea praesenti disputationi sub mediocri intelligentia credulitatis adhibenda est: tunc vero firma omnis fides sumenda est, cum propria unum quodque demonstratione claruerit. His igitur ita dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
qdđsiquis ad hancspeculationẽ diligensscrutator accedatꝰ
hoses quit̃ ciis c̃uersis suꝑtripartientem ꝓducit. c&erisq similib
uo ca bulis ad aequatis cunctas & suꝑ particularitate suꝑ par¬
lamss pecies pereati mirabit᷑: Expiconiuersis autẽ suꝑ p̃articu¬
lerib selit aut ex multipliciprocreatist̃ manentib peces¬
se eo snultiplicessuꝑ particulares creari. Ex manentib
uero sup partientib. ita. ut exsuꝑ particularib: ꝓdier:
f̃ alii pusimultiplices suꝑ partientes pereabuntur:
A delis quidem actenꝰ Dligentiusenũ mara: uiccicis libris dehacco iparatione ẽ.

Expanded text:
quod si quis ad hanc speculationem diligens scrutator accedat, quod si quis ad hanc speculationem diligens scrutator accedat, ex sesquitertiis conversis supertripartientem producit, caeterisque similibus vocabulis adaequatis cunctas ex superparticularitate superpartientis species procreari mirabitur. Ex non conversis autem superparticularibus, sed ita ut ex multiplici procreati sunt, manentibus, necesse est multiplices superparticulares creari. Ex manentibus vero superpartientibus, ita ut ex superparticularibus prodierunt, non alii nisi multiplices superpartientes procreabuntur. Ac de his quidem hactenus, diligentius enim in Arithmeticae libris de hac comparatione est
Abbreviated transcription (Latin):
taliscurrit habitudinũ ꝓcreatio. Rursus is dẽtrib p̃ceptis suꝑ-¬
particularesfient . ut uno probamꝰ. exẽplo : Conuertamus nũnc
& priorẽmaiorẽ numerũ disponamꝰ. .IIII.II.I.. Ponat᷑igit᷑ primꝰ
primo aequus idẽ IIII.: Secundus primo scilic& & secundo idẽ ui
Tercius primo duob secundis & t̃cio idẽ uIIII. quib: dispositis
ses qualtera notat᷑. eẽ ꝓportio :¬
tque id sidetriplisfiat ses quit cia side qua druplissesquiquarta con¬
similib que in alte rutra parte uocabulis. ꝓportionalitas exmulti¬
plicitatenasc& Ex suꝑ particularitate uero conuersaducitur
suꝑpartiens habitudo : Disponat᷑ erĩ conuersim sesqualtera com¬
Secunđ primo ac secundo idẽ xV : Tercius primo. Duob. secun¬
dis & t̃cio idẽ ax .it. acdisponant᷑ in ordinẽ hoc modo:¬
upbi partiensigi᷑ exc̃uersis ses qualterifihabitudo ꝓducta ẽ:

Expanded text:
talis currit habitudinum procreatio. Rursus hisdem tribus praeceptis supetalis currit habitudinum procreatio. Rursus hisdem tribus praeceptis superparticulares fiunt, ut uno probamus exemplo. Convertamus nunc, et priorem majorem numerum disponamus 4, 2, 1; ponatur igitur primus primo aequus, id est 4; secundus primo scilicet et secundo, id est 6; tertius primo, duobus secundis, et tertio, id est 9; quibus dispositis sesquialtera notatur esse proportio. Atque id si de triplis fiat, sesquitertia; si de quadruplis sesquiquarta, consimilibusque in alterutra parte vocabulis proportionalitas ex multiplicitate nascetur, ex superparticularitate vero conversa ducitur superpartiens habitudo. Disponatur enim conversim sesquialtera comsecundus primo et secundo, id est 15; tertius primo duobus secundis ac tertio, id est 25; ac disponantur in ordinem hoc modo:erbipartiens igitur ex conversis sesquialteris habitudo producta est;
Abbreviated transcription (Latin):
lares habitu dines ꝓcreamus : Itẽ ex c̃uersis suꝑ particularib suꝑ¬
partientes cõparationes efficimus. Ponant᷑ enĩtres unitates.
ł tresbinarii ł trest̃narii. uel q̃t lib & ae quit̾ mine & sit primus
pramno ae quus in sequentiscilie & ordine constitutus: Secundđ uero
prqͥmo ac secundo : Tercius primo duob. secundis act̃tio: Itaeñ
numero ꝓgresso sit duplex multiplicitatis prima ꝓportioutdis
amunitas insecundo or dine constituta aqua ẽ. ptims. ẽ
unitati in superiore lo codis posit ȩ ltẽ binarius aetuus t̃.
prime untatiac secundȩ unitati: Itẽ quat᷑narius aequis est.
unitati primȩ acduab. unitatib. secundis atq unitati terciȩ. & . ẽ .i.
.ii. iiiidupla ꝓportio: Quod sidehis idẽ seceris tripla c̃paratio ꝓcrea¬
bit᷑ ac detriplo quadrupla. Dequadrupla quinquipla acdeinceps

Expanded text:
lares habitudines procreamus. Item ex conversis superparticularibus, suplares habitudines procreamus. Item ex conversis superparticularibus, superpartientes comparationes efficimus. Ponantur enim tres unitates, vel tres binarii, vel tres ternarii, vel quotlibet aequi termini, et sit primus primo aequus in sequenti scilicet ordine constitutus. Secundus vero primo ac secundo, tertius primo, duobus secundis ac tertio, ita enim numero progresso, fit duplex multiplicitatis prima proportio, utam unitas in secundo ordine constituta, aequa est primae unitati in superiore loco dispositae. Item binarius aequus est unitati primae ac secundae. Item quaternarius aequus est unitati primae, ac duabus unitatibus secundis atque unitati tertiae, et est 1, 2, 4, dupla proportio. Quod si de his idem feceris, tripla comparatio procreabitur, ac de tripla quadrupla, de quadrupla quincupla, ac deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ xii medi&as ẽ. isnumerus quiex utrorũq laterib c̃uenit:
Sunt aut̃ utrorũq lateraduo & quattuor. quae nariũ iuncta ꝑ¬
ficiunt : atq inc&eris idẽ modus ẽ.: Sinuero duo int̾mittantur
tercia parserit eĩ qđ relinquit᷑ id qđ utrorũq: latera coniungunt:
Vt siquattuor dex x.u. auferã int̃missis duob quadratis reliqui
axisunt : Eorũ uero lateras duo &quinq: quiefficiunt septẽ
qui st̃ parstertia numerixxi: Atq. haec ẽ regula ut sit res
intermissi sint. pars quarta sit id qđ exutrorũq laterib efficit᷑. eĩ
qđ subtractominore amaiore relinquit᷑: Sin quattuor trans¬
mittant᷑ quinta : atq uno plus uocabulo numeri partes ueni
ita aequalitas ꝓportion u: Trib enĩ p̃ceptis ut in arithin&ica
dictũ ẽ. multiplices proportiones
exaequalitate ꝓducimꝰ : Ex conuersis uero multiplicib suꝑ particu¬

Expanded text:
quorum 12 medietas est is numerus qui ex utrorumque lateribus convenit. quorum 12 medietas est is numerus qui ex utrorumque lateribus convenit. Sunt autem utrorumque latera, duo et quatuor, quae senarium juncta perficiunt. Atque in caeteris idem modus est. Si relinquitur, id quod utrorumque latera conjungunt, ut si quatuor de 25 auferam, intermissis duobus quadratis, reliqui 21 sunt. Eorum vero latera sunt 2 et 5 qui efficiunt 7, qui sunt pars tertia numeri 21. Atque haec regula est, ut si tres intermissi sint, pars quarta sit, id quod ex utrorumque lateribus efficitur ejus quod subtracto minore a majore relinquitur. Sin quatuor transmittantur, quinta, atque uno plus vocabulo numeri partes venieita aequalitas proportionum. Tribus enim praeceptis ut in arithmetica dictum est multiplices proportiones ex aequalitate producimus, ex conversis vero multiplicibus superparticu
Abbreviated transcription (Latin):
uperius igit᷑ dispositꝰ numerꝰ naturalis. latus ẽ quadratorũ inferius
discriptorũ : Etinui enĩ naturalit̃ sunt quadrati qͥ sese in subiecto
or dine c̃sequunt᷑ ut iiIi.VIIII. XVI. &c&eeri: Sugit᷑ c̃tinuum
quadiatũ minorẽ ac̃tinuo quadrat maiore sustulero : qđ rełiqͥt᷑
tantũ erit quantũ ẽ. qđ ab utrorũq quadratorũ laterib iungitur:
utsi quattuor auserã noue nario : quinq s̃ reliqͥ qui exduob & trib:
quis utrorũq quadratorũ latera c̃iungunt᷑: Itẽ nouenariũ ausero
deo quisedetĩ fiumi ÷i ascriptus ẽ. Septẽ s reliquiqu i s calic& ext̃na¬
no quat᷑ nario que coniunex ẽ. qui p̃dictorũ quadratorũ latera st̃:
ldẽqueẽ in c&eris: Quodsi non sint continui quacdati. seduñ int eos
trans misus sit. Fit eĩ quo dreli quit᷑ medi&as id qđ ex utriusq laterib
efficit᷑: Vt siquat̃ nariũ desedecim quadrato auserã xii relinquunt᷑.

Expanded text:
uperius igitur dispositus numerus naturalis, latus est quadratorum inferius descriptorum. Continuum enim naturaliter sunt quadrati, qui sese in subjecto ordine consequuntur, ut 4, 9, 16, et caeteri. Si igitur continuum quadratum minorem a continuo quadrato majore sustulero, quod relinquitur tantum erit quantum est quod ab utrorumque quadratorum lateribus jungitur; ut si quatuor auferam a novenario, quinque sunt reliqui, qui ex duobus et tribus, qui sunt utrorumque quadratorum latera, conjunguntur. Item si novenarium aufero de eo qui sedecim numeris ascriptus est, 7 sunt reliqui, qui scilicet ex ternario quaternarioque conjunctus est, qui praedictorum quadratorum latera sunt. Idemque est in caeteris. Quod si non sint continui quadrati, sed unus inter eos transmissus sit, fit ejus quod relinquitur medietas, id quod ex utriusque lateribus efficitur, ut si quaternarium de 16 quadrato auferamus, 12 relinquuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩs duȩtertiae partes ternarii quem primũ t̃minũ minimũq locauimꝰ:
Sintugit᷑ t̃ in ini batii .vi. uVIII : Illud quoq quodint̃duas sibi c̃tinuas con

Expanded text:
quae sunt duae tertiae partes ternarii, quem primum terminum minimumque locamus. quae sunt duae tertiae partes ternarii, quem primum terminum minimumque locamus. Sint igitur termini hi, 3, 6, 8. Illud quoque quae inter duas sibi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ positȩ. alias quasdam c̃sonantias effecer̃ : Nãdia pente
acdiatessaron iunctȩ : dia pasonut dictũ .ẽ. creant : Huic uero
id ẽ diapasonrursus sidi apente symphonia iungat᷑ : sit c̃sonantia
quae ex utrisq: uocabulis nuncupat᷑. Dia pasoñ scilic& ac di apente :
Quisidiatessaron addat᷑. sit bis diapason quae quadruplã ꝓpor̃
tionemten&: Quidigit᷑ sidiatessaron acdiapason c̃sonantias
iungamꝰ ullã ne secđm pithagoricos efficient c̃sonantiam : mini¬
mie. Moxenĩ in suꝑ partiens in aequalitatis genꝰcadit: Nec
seruat uel multiplicitatis ordinem ł suꝑ particularitatis. simpli¬
citatẽ : Age enĩ statuant᷑ numeri quib: id facilius approbemꝰ:
Sitenĩ ternarius c̃sit senarius duplus scilic& india pasoN¬
diximꝰ ui betoranus : Heni ad senanũ datessa romproportionẽ tri:
rquioctonauis adĩnariũ cõparat᷑. hab& tũbis: Sed nesit multi plexhaba
&iã ẽĩ aliquas: artes. neque eas simplices: Duab. enĩeũ suꝑuenit unitatib:

Expanded text:
superpositae alias quasdam consonantias effecere. Nam diapente ac diatessaron junctae, diapason ut dictum est creant; huic vero, id est diapason, rursus si diapente symphonia jungatur, fit consonantia, quae ex utrisque vocabulis nuncupaCui si diatessaron additur, fit bis diapason. Illud praeterea tionem tenet. Quid igitur si diatessaron ac diapason consonantias jungamus, ullamne secundum Pythagoricos efficient consonantiam? Minime. Mox enim in superpartiens inaequalitatis genus cadit, nec servat vel multiplicitatis ordinem, vel superparticularitatis simplicitatem. Age enim statuantur numeri quibus id facilius approbemus: sit enim ternarius, cujus sit senarius, duplus scilicet, in diapastonarius. Is enim ad senarium diatessaron proportionem tenet, qui octonarius ad ternarium comparatus habet eum bis. Sed ne sit multiplex, habet etiam ejus aliquas partes, neque eas simplices. Duabus enim eum supervenit unitatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
saron diapente consonantia subtra ba. Relinquit᷑ spacium qđ
dicit᷑tonus: Ses quit̃ ciũ uero sipportionises qual terȩ minuamͦ:
Relinquit᷑ ses quioctaua ꝓportio i Quo etut tonus insesquio etaua
debeatꝰ cõparatione constitui: xxV. Dialason acbia Pente
d quoniã demonstratũ ẽ diapason quidẽduplã diapente uero
Osesqualterã iunctas uero duplã ac ses qualterã triplicẽ ꝓportionẽ
creare : Ex his &iã illud appar& diapente acdi apason intriplici
ꝓportione constitui : Sed siquis tripliciꝓportioni ses quit̃ ciam
habitudinẽ iungat : quad ruplã facitꝰ. Igt sidia pente acdia¬
pason c̃sonantiis diatessaron symphonia iuingat᷑: Eit quadruplũ¬

Expanded text:
saron a diapente consonantiam subtrahamus, relinquitur spatium, quod dicitur tonus. Sesquitertium vero si proportioni sesquialterae minuamus, relinquitur sesquioctava proportio. Quo fit ut tonus in sesquioctava debeat ratione constitui. CAPUT XXV. Diapason ac diapente quidem duplam, diapente vero sesquialteram, junctas vero duplam ac sesquialteram triplicem proportionem procreare, ex his etiam apparet diapente ac diapason in triplici proportione constitui. Sed si quis triplici proportioni sesquitertiam habitudinem jungat, quadruplam facit. Igitur si diapente ac diapason consonantiis diatessaron symphonia ju
Abbreviated transcription (Latin):
triens
fit om̃issũma .uũ .c. liii : Quaedudũ cõmatis ꝓportionẽ tenebat :
Cõma enĩ ẽ quo sextoni superant dia pason consonantiã. quae in
primis vũ .c.lui. Vnitab c̃tin&᷑ : Vt igit᷑ differentiae dimi¬
dium proprium adiecimꝰ ut in .uũ .c.Liu. excrescere
sta & iã cunctis .ã B .c. G. Terminis medi& ates proprias adiun¬
gamͦ  & eadẽerit in omnib quȩ supra proportio: fit que eadẽ

Expanded text:
triens sit omnis summa 7153. Quae dudum commatis proportionem tenebat. Comma enim est quo sex toni superant diapason consonantiam, quod in primis 7153 unitatibus continetur. Ut igitur differentiae dimidium proprium adjecimus, ut in 7153 excresceret, ita etiam cunctis A B C D terminis medietates proprias adjungamus, et eadem erit in omnibus quae supra proportio, fietque eade
Abbreviated transcription (Latin):
estat igit᷑ ut di apente acdiatessaro & tonũ in suꝑs articularitate po¬
inen da eẽ monstremꝰ Nã & sud in prima quoq: ꝓbatione ea quadi¬
a pasoninsuꝑ particul ari genereñ . ec̃ . ponenda monstrauimꝰ. Id quoq
quodã rationis modo ꝑclaruit: Słgillatim tam̃ deeo acdiligentius ꝑ¬
tractemꝰ : Nã si in suꝑ particulari quis has habitudines ponendas eẽ.
ñiduxerit : in iulti plicigenere fatebit̃ collocandas: Nã in suꝑ parti¬
enti uel c& eris mixtis curponi non possint. Superius ut arbitror ex¬
planatũ ẽ : sonant᷑ igit᷑ si fieri potest in multiplicigenere : & qm̃ dia¬
tessaron consonantia minorẽ. diapente maior : diatessa ronduplici
Diapente uero tripliciꝓportioni multiplicitatis apt&ͭ : VErisimile
enĩ .ẽ. Vt ẽ c̃sonantia diatessaron c̃sonantiae. Diapente c̃tinua.
ltadiates saron induplicistatuit᷑ diapente c̃ tinua cduplicis poni

Expanded text:
tat igitur ut diapente ac diatessaron, et tonum, in superparticularitate ponenda esse monstremus. Nam etsi id in prima quoque probatione ea qua diapason in superparticulari genere non esse ponenda monstravimus, id quoque quodam rationis modo perclaruit; sigillatim tamen de eo ac diligentius pertractemus. Nam si in superparticulari quis has habitudines ponendas esse non dixerit, in multiplici genere fatebitur collocandas. Nam in superpartienti vel caeteris mixtis cur poni non possint, superius ut arbitror explanatum est. Ponantur igitur, si fieri potest, in multiplici genere. Et quoniam diatessaron consonantia minor est, diapente major, diatessaron duplici, diapente vero triplici proportioni multiplicitatis aptetur. Verisimile est enim ut est consonantia diatessaron consonantiae, diapente continua, ita si diatessaron in duplici statuitur, diapente incontinua duplicis poni
Abbreviated transcription (Latin):
bisigit᷑ diatesse ronminꝰ : ẽ unodia pente : Et ipsum diates saron . fĩ
impl& diapente c̃sonantiae medi & atẽ quod ẽ in possibile: monstra¬
bit᷑ enĩbis diatessa rontono ac semitonio consonantiã diapente trans¬
cendere : Quocirca nediapasonquidem ir suꝑparticulari inaequa¬
litatis genere ponipotest: XXIII. DEMONSTRATIΟ DΑΑ

Expanded text:
Bis igitur diatessaron minus est uno diapente, et ipsum diatessaron non implet diapente consonantiae medietatem, quod est impossibile. Monstrabitur enim bisdiatessaron tono ac semitonio consonantiam diapente transcendere. Quocirca nec diapason quidem in superparticulari inaequalitatis genere p
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sit paranete hy ꝑ boleon adneten hy ꝑboleon obtinens distan¬
tiã tonũ: Rursus eiꝰquȩ ÷ NN. id ÷ .iĩ. dxcii. aufero octauã
dcccc xvi. fi&q mihi EE. trite hyꝑboleondiatonos indiato¬
nico scilie& genere .ũi. deccexui torium quidẽ distans abea
ins ꝑ loleon en armoraos: q fac iuis agnos ct cureueniat. cũ trium
o enerũ tia pria uthracrorda anete hrꝑbolem inchoant
descripserimꝰ : qm̃ uerosi ases quit̃ cia ꝓpo.tione duases quioctiua
ient mihi i ĩ Lxxii: quorũ . ẽ. dd netedie zeugmeñ c̃tiners

Expanded text:
quae sit paranete hyperboleon ad nete hyperboleon obtinens distanquae sit paranete hyperboleon ad nete hyperboleon obtinens distantiam toni. Rursus ejus quae est HH. id est II. D. XCII. aufero octavam, DCCCC. XVI. fietque mihi FF. trite hyperboleon diatonos, in diatonico scilicet genere II, DCCCC. XVI. tono quidem distans ab ea, hyperboleon enarmonios. Quod facilius agnoscitur cur veniat, cum trium generum tria prima tetrachorda a nete hyperboleon inchoantia descripserimus. Quoniam vero si a sesquitertia proportione duas sesquioctavas fient mihi, III. LXXII. quod est nete diezeugmenon
Abbreviated transcription (Latin):
ut quando ad ⁊. fueri tusq ꝑuentum. itadescribimꝰ reliquos¬
neruos bis .a id est . aa & bis .s. idẽ G̃B & bisc id est. cc̃ : Sit igit᷑
primus quidemnu merꝰ maximꝰq: qui pros laba nom̃ obtineat
locũ uIII cxvi : Sit que totius chordȩ modis abeo quodẽ ã.
usq ad id quod ẽ V. Hancidẽ .ã. pros lãba nomenonãiiũ
ccxvi. diuido dimidiam ad .o: ut sit tota . ã. dupla ab eaque ÷¬
õ: Itẽ .õ. Sit dupla. abeaque .ẽ. Ll. Frit igit᷑ .ã. quidem
ps lãbanomenos : .o. aut̃ mese: & ll. netehy ꝑboleon: habebit¬
dc xiii. ut mese ad pros lãba nome non diapason consonantia
c̃ueniat : ea uero quȩ ÷. U. dimidiũ meses ut sit pros lãba¬
nomenos ab eaquȩ ÷. nete hyꝑ boleon qua drupla. & bis dia¬
pason ad eam c̃son& symphoniam sitq V ñccciiii
Deisdem que adiecero fient mihi .ũ.dxcii. eritq N n. ĩi .dxcii.

Expanded text:
ut quando ad Z. fuerit usque perventum, ita describimut quando ad Z. fuerit usque perventum, ita describimnervos: bis A id est AA, et bis B, id est BB, et bis C, id est CC. Sit igitur primulocum VIIII. CC. XVI. Sitque usque ad id quod est LL, hanc id est A, proslambanomenon 9216 divido, dimidiam ad O, ut sit tota A dupla ab O. Item O sit dupla ab ea quae est LL. Erit igitur A quidem proslambanomenos, O autem mese, et LL nete D C. VIII. ad mese ut proslambanomenon diapason consonantia conveniat. Ea vero quae est bis II. dimidium meses, ut sit proslambanomenos ab ea quae est nete hyperboleon quadrupla, et bis diapason ad eam consonet symphoniam. Sitque II. II. eisdemque adjecero, fient mihi II. D. XC. II. eritque HH. II. D. XC. II.
Abbreviated transcription (Latin):
ΚA eritq: x .B. paranete hyꝑboleon:
UI MONOCHORDI NE TARŨ HY PERBO LEON. PERTRIA
GE IE RA PAR TI
uncigit᷑ di atonici generis descriptio facta . ẽ. in eo scilic&¬
modo qui ẽ simplicior ac princeps quẽ lydiũ nuncupamꝰ
Dequib modis nunc disserendum ni ÷: Vt uero ꝑtria genera
currat mixta descriptio & omnib: propria numerorũ plu¬
ralitas apponat᷑. Adc̃seruandas scilic& ꝓportiones uel
tonorũ atq die seon ex cogitatꝰ. ẽ. numerꝰ : qui hȩc omĩa
poss& expitr ut maximꝰ quidẽ ad pslãba nomeñ descri¬
hat᷑ quisir .UiIĩ .ccxui. minimꝰ uero iĩ .ccc.uii: Reliqua
uero sonorum proportiones inhorũ medi& ate texant. Sane abinferiore
piocedimus omniũque nominadior darum ponsolũ nominib: uerũ
&iã appositis litteris demonstramꝰ: Sedita ut qm̃ triũ generum
est facienda particio. peruorumq modos lit terarum numerũ
excedit. Vbidefecer̃ litterȩ easdemrursus geminamꝰ hoc modo.

Expanded text:
 eritque X B paraneto hyperboleon. Monochordi netarum hyperboleon per tria genera partitio. Nunc igitur diatonici generis descriptio facta est in eo scilicemodo qui est simplicior ac princeps, quem Lydium nuncupamus. De quibus modis nunc disserendum non est, ut vero per tria genera currat mixta descriptio, et omnibus propria numerorum pluralitas apponatur ad conservandas scilicet proportiones, vel tonorum atque dieseon, excogitatus est numerus qui haec omnia posset explere, ut maximus quidem ad proslambanomenon describatur, qui sivero sonorum proportiones in horum medietate texentur. Sane ab inferiore procedimus omniumque nomina chordarum non solum nominibus, verum etiam appositis litteris, demonstramus. Sed ita ut, quoniam trium generum est facienda partitio, nervorumque modus litterarum numerum excedit, ubi defecerint litterae, easdem rursus geminamus hoc modo,
Abbreviated transcription (Latin):
trum̃torũ uocabulis nuncupant᷑ : Is uero ẽ. musicus quiratione
ꝑpensa canendi scientiã p̃seruitio operis sedimperio speculationis
as sup̃sit: Qđ scilic& in aedificiorũ bellorũq operauidemꝰ. in ẽ
traria scilic& nuncupatione uocabuli: forũ nãq nominib uel
aedificia inscribunt᷑ uelducunt᷑ triũphi. Quorũ imperio acra
tione instituta st̃. niquorũ opereseruitioquȩ ꝑ fecta : Triaigit᷑
genera st̃ quaecirta artẽ musicã uersant᷑. unũ genus. ẽ. quod
instrum̃tis agitur. aliud singit carmina: Terciũ quodi stru¬
m̃torũ opus carm̃ quediiudicat : Sedillud quidem qđ in instru¬
m̃tis positũ ẽ. ibiq. totã operã cõsumit . ut sunt citha roedi.
quiq organo ca&erisq musicȩ instrum̃tis artisiciũ ꝓbant.
amus cescientiae intellectu seiunetist᷑. qm̃iamulantur ut dictũ ẽ. pco
ratione quãnatut aliquodaminstinctũsert̃ ad carm̃: at q id curco

Expanded text:
trumentorum vocabulis nuncupantur. Is vero est musicus qui, ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit. Quod scilicet in aedificiorum bellorumque opera videmus, et in contraria scilicet nuncupatione vocabuli. Eorum namque nominibus vel aedificia inscribuntur, vel ducuntur triumphi, quorum tione instituta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria igitur genera sunt, que circa artem musicam versantur: unum est quod instrumentis agitur; aliud fingit carmina: tertium instrumentorum opus, carmenque diiudicat. Sed illud quod instrumentis positum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo ceterisque musice instrumentis artificium probant, a musice scientie intellectu seiuncti sunt, quoniam famulantur, ut dictum est; nec ratione, quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen atque idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
neq cui lib & explicabile esse potest. nisi quem conueniens in¬
uestigatio ueritatis contemplatione direxerit: Ad est enĩ
cunctis mortalib uisus quiut rum uenientib adiuisũfiguris

Expanded text:
neque cuilibet explicabile esse potest, nisi quem conveniens investigatio veritatis contemplatione direxerit. Adest enim cunctis mortalibus visus, qui utrum venientibus ad visum figuris
Abbreviated transcription (Latin):
nantiam efficiens temporatio. Quid ẽ aliud quodipsius interse
partes animeiungat. Quaeut aristoteli plac& ex rationabili
iniationabilique iuncta .ẽ. quiduero quod corporis elimenta¬
pmisc&&. aut partes sibim& ratacoaptatione contineat. sed de¬
hac quoq posterius dicam. Tercia ẽ musica. quȩ inquib: dã
consisteredicitur instrumentis. Haec uero adminis tratur.
aut intentione ut ner. ͫ s. aut spu ut tibis uel his quae ad a quã
mouentur. aut ꝑ xusione quadam ut in hs quae in concaua
quadam aerea feriuntur atq in de diuersi efficiuntur soni
Dehacigitur instrumentorũ musica prima hoc operedis pu¬
tandum uidetur. sed pro oemii satis est. Nunc deipsis musicae

Expanded text:
nantiam efficiens, temperatio? Quid est autem aliud quod ipsius inter se nantiam efficiens, temperatio? Quid est autem aliud quod ipsius inter se partes animae conjungat, quae ut Aristoteli placet ex rationabili irrationabilique conjuncta est? Quid vero quod corporis elementmisceat, aut partes sibimet rata coaptatione contineat? Sed dehac quoque posterius dicam. Tertia est musica, quae in quibusdam consistere dicitur instrumentis. Haec vero administratur, aut intentione, ut nervis, aut spiritu, ut tibiis, vel his quae ad aquam moventur, aut percussione quadam, ut in his quae in concava a aerea feriuntur, atque inde diversi efficiuntur soni. De hac igitur instrumentorum musica primum hoc opere disputandum videtur. Sed prooemii satis est. Nunc de ipsis musicae
Abbreviated transcription (Latin):
corpus efficiat. Vnde si quid liorum quae tantã uari& atem reb
ministrant animo & cogitatione decerpas. cuncta pereant :
Vec ut ita dicam quicquã consonũ seruent. & sicut in grauibus
cho dis is uocis est modus ut non ad taciturnitatem grauitas usq
descendat atq in acutis ille custo ditur acuminis modis. nenerui
nimiũ tensiuocistenuitate r.mpantur. sed totũ sibi sit consen
nihilita ẽẽ iumiuo se ut alterũ ꝓprianimi & ate dissoluat:
Verum quicquid illud ẽ. aut suos affert fructus. aut aliis auxili¬
atur ut afferant. Nã quod constringit hiems uel laxat : Tor¬
r& aestas. maturat autumnus. tẽpora queuicissim uel ips a suos
aciferant fructus. uel aliis ur adferant subministrant. Deqͥb
posterius studiosius disputandũ ẽ. Humanã ueromusicam
quisquis insese ipsum descendit intelligit. Quid ẽ enĩ quodillamin¬
corporeamrationis uiuacitatem corporimisceat . Nisi quaedam
coaptatio & ueluti grauiũ leuiumque uocum quasi unom conso¬

Expanded text:
corpus efficiat. Unde si quid horum, quae tantam varietatem rebus ministrant, animo et cogitatione discerpas, cuncta pereant, nec ut ita dicam quidquam consonum servent. Et ut in gravibus chordis is vocis est modus, ut non ad taciturnitatem gravitas usque descendat, atque in acutis ille custoditur acuminis modus, ne nervi nimium tensi vocis tenuitate rumpantur, sed totum sibi sit consentnihil ita nimium esse posse ut alterum propria nimietate dissolvat. Verum quidquid illud est, aut suos affert fructus, aut aliis auxiliatur ut afferant. Nam quod constringit hiems, ver laxat, torret aestas, maturat autumnus, temporaque vicissim vel ipsa suos afferunt fructus, vel aliis ut afferant subministrant. De quibus posterius studiosius disputandum est. Humanam vero musicam, quisquis in sese ipsum descendit, intelligit. Quid est enim quod illam incorpoream rationis vivacitatem corpori misceat, nisi quaedam coaptatio, et veluti gravium leviumque vocum, quasi unam conso
Abbreviated transcription (Latin):
dupla est dia p̃ason in consonantiis. Triplauero diapente acdia¬
pason. Qu adrupla autembis diapason. & nunc quidem uni¬
uers aliter atque indis crete dictũ sit: posterius uero om̃is ratio

Expanded text:
dupla est, diapason in consonantiis. Tripla vero diapente, ac diadupla est, diapason in consonantiis. Tripla vero diapente, ac diapason. Quadrupla autem bisdiapason. Et nunc quidem universaliter atque indiscrete dictum sit. Posterius vero omnis ratio
Abbreviated transcription (Latin):
bis hab& totũ minorem. triplum. Itemtertio contin& totũ
minorem. atq ad eundẽ modũ c&era. Suꝑ particularitas
ueronihil integrum seruat. sed uel dimidia superat. uel t̾cia.
uel quarta. uel quinta. sed tamen diuisi onẽ singulis acsim¬
plicib partib operatur. suꝑ parciens autem in aequalitas.
nec seruat integrum nec singulas adimit partes. Adq idcirco
secundum phytagoricos minime musicis consonantiis adhi¬
b&ur: stolom̃s tamen &iam hanc ꝓportionem inter
consonantias ponit ut posterius ostendam. QUAE CE Ο
llud tamen. eẽ. cognitum deb& quod om̃smnusicae conso¬
nantiae aut induplici. aut intriplici. aut inquadru¬
pla. aut inses qualtera. autinsesquitercia proportione
consistant : & uocabitur quidem quae innumeris.
sesquitertia est. diatesaroninsonis. Quaein numeris sesqualtera
dia pente appellatur in uocibus: Qua e uero in proportionib:

Expanded text:
bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum minorem, atque ad eumdem modum et caetera. Superparticularitas vero nihil integrum servat, sed vel dimidio superat, vel tertia, vel quarta, vel quinta. Sed tamen divisionem singulis ac simplicibus partibus operatur. Superpartiens autem inaequalitas nec servat integrum nec singulis adimit partes. Atque ideo secundum Pythagoricos, minime musicis consonantiis adhibetur. Ptolemaeus tamen etiam hanc proportionem inter consonantias ponit, ut posterius ostendam. CAPUT VII.Illud tamen esse cognitum debet, quod omnes musicae consonantiae, aut in duplici, aut in triplici, aut in quadrupla, aut in sesquialtera aut in sesquitertia proportione consistunt. Et vocabitur quidem quae in numeris sesquitertia est, diatessaron insonis. Quae in numeris sesquialtera, diapente appellatur in vocibus. Quae vero in proportionibus
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ partitione diuidit᷑. Cum sit eius summa uel ped alis. uel
quaecũq: alia definita mensura quocircanumerus semꝑ in infini¬
ta concrescit. continua uero quantitas in infinitaminuitur:
nulti plicitas igit᷑ qm̃ sinẽ crescendi non hab&. numeri maxi¬
me seruat naturam. Suꝑ particularitas autẽ qm̃in infinitũ
minorẽminuit ꝓpri&atẽ seruat continuae quantitatis:
Minuit autẽ minorẽ cum sẽꝑ eum contin& & eius uel dimidiã
partem. uel terciã. uelquartã. uelquintã. Nam sẽ ꝑpars
ama iorenu mero de nominata ipsa decrescit. Nãcũ tertia a trib:¬
denominatasit. Quarta uero a quattuor. cũ quattuor tres
superent. quarta potius quã tercia minutior inuenitur
Suꝑ partiens ueroiam quodã modo a simplicitate discedit:
Dua s enĩ uel tres uelquattuor hab& insuꝑ partes. & asimplicitate
discedens exuberat adquandam partium pluralitatem :
Rursus multi plicitas om̃is in integritate se contin& Nãduplũ

Expanded text:
semper partitione dividitur. Cum sit ejus summa, vel bipedalis, vel que alia definita mensura. Quocirca numerus semper in infinita concrescit, continua vero quantitas in inMultiplicitas igitur, quoniam finem crescendi non habet, numeri maxime servat naturam, superparticularitas autem, quoniam in infinitum minorem minuit, proprietatem servat continue quantitatis; minuit autem minorem, cum semper eum continet et eius vel dimidiam partem, vel tertiam, vel quartam, vel qua majore numero denominata ipsa decrescit. Nam cum tertia a tribdenominata sit, quarta vero a quatuor, cum quatuor tres superent, quarta potius quam tertia minutior invenitur. Superpartiens vero jam quodammodo a simplicitate discedit. Duas enim, vel tres, vel quatuor habet insuper partes, et a simplicitate discedens exuberat ad quamdam partium pluralitatem. Rursus multiplicitas omnis in integritate se continet. Nam duplum