comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. filius. Non enim aliudest. mandatũ
patris. aliud uerbum patus. Nam et uer¬
bum hoc appellauit. et mandauitum. Di¬
deamus ergo ne forte quodait ego non
exme locutus sum. Hoo intelligi uolue
rit. ego non exmne natus sum. Si eram
uerbum patris loquitur. se ip̃m loquit᷑
quia ip̃e est. uerbum patris. Plerumq
enim diciti dedit michi pater in qͦ uult
intelligi quod eum genuerit pater. ut¬
non tamquam iam existenti. et non ha¬
benti dederit aliquid. sed ip̃m dedisse ut
habere genuisse est ut ẽẽ. Non emin sic̃
creatura ita dei filius. ante incarnatõem
et ante assumptam curaturam unige¬
nitus. ꝑ quem facta sunt omnia. aliud
esti. ce aliud habet. sed hoc ip̃m est. quod ẽ.
id quod habet. Quod illo loco manife¬
stius dicitur. si quis ad capiendum sit
ydoneus ubi ait. Sicut habet pater in¬
tam insemet ip̃o. Neq enim iam exissenti
& uitam non habenti. dedit ut haberet
uitam in semetip̃o: cum eo ip̃o quod est

Expanded text:
est filius. non enim aliud est mandatum est filius. non enim aliud est mandatum patris, aliud uerbum patris; nam et uerbum hoc appellauit et mandatum. uideamus ergo, ne forte quod ait: ego non ex me lorit, Ego non ex me natus sum. Si enim Verbum Patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est Verbum Patris. Plerumque enim dicit, Dedit mihi Pater: in quo vult intelligi quod eum genuerit Pater: non ut tanquam jam existenti et non habenti dederit aliquid; sed ipsum dedisse ut haberet, genuisse est ut esset. Non enim sicut creatura, ita Dei Filius ante incarnationem et ante assumptam creaturam, unigenitus per quem facta sunt omnia, aliud est, et aliud habet: sed hoc ipsum est, quod est id quod habet. Quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semet ipso; neque enim iam exsistenti et uitam non habenti dedit, ut haberet uitam in semet ipso, cum eo ipso quod est
Abbreviated transcription (Latin):
um dare. Sed quidhic sequitur. Nõ
emm uem inquit ut uidicem mundũ:
sed ut saluum faciam mundum. Sem̃
adungit et dicit. Qui me spernit &e nõ
accipit uerba mea: habet qui se iudicet.
Hic iam intelligeremus patrem nisi
adungeret et diceret. uerbum quod
locutus sum ip̃m udicabit illum
in nouissimo die. Quid igitur: Iam
nec filius iudicabit. quia cdixit ego
non uidicabo illum: nec pater. sed u̾¬
bum quod locutus est. filius. Immo
audi adhuc quod sequitur quia ego
inquit non exme. Locutus sum. sed
ille qui me misit. pater ille manda¬
tum michi dedite quid dicam ce quid
loquar et sio quia mandatumeuis
uita eterna esti Quod ego loquor: ita
ut dixit michi pater sit loquor. Si ergo
non iuidicat filius. sed uerbum quõd
locutus est. filius. ideo autem iudicat
uerbum quod locutus est. filius. quia
non exse locutus esti filius. sed qui mi¬
sit eum patermandatum ei dedit quid di¬
cat et quid loquatur. paterutiq iudi¬

Expanded text:
um dare uobis. sed quid hic sequitur? non um dare uobis. sed quid hic sequitur? non enim ueni, inquit, ut indicem mundum, sed ut saluum faciam mundum. deinde adiungit et dicit: qui me spernit et non accipit uerba mea, habet qui se iudicet. hic iam intellegeremus patrem, nisi adiungeret et diceret: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudicabit illum in nouissima die. quid igitur? iam nec filius indicabit, quia dixit: ego non iudicabo illum, nec pater sed uerbum, quod locutus est filius? immo audi adhuc quod sequitur: quia ego, inquit, non ex me locutus sum, sed ille qui misit me pater, ille mandatum mihi dedit, quid dicam et quid loquar. et scio, quia mandatum eius uita aeterna est. quae ego loquor ita ut dixit mihi pater, sic loquor. si ergo non iudicat filius, sed uerbum, quod locutus est filius, ideo autem iudicat uerbum, quod locutus est filius, quia non ex se locutus est filius, sed qui misit eum pater mandatum ei dedit, quid dicat et quid loquatur: pater utique iudi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit parare sedes glorie quibus uellete
Sed dicit aliquis. Inlic cum de sp̃u scõ
loqueretiu: ita se missurum ait. ut non
negaret patrem missurum. oe alio loco ita
patrem ut non negaret se missurum:. Hic
uero aperte ait non meum ẽ dare. atq ita
secͥutius. a patre dixit ista p̾paranda. S
hoc est quod prestruximus secundum
formam serui dictum. ut ita intelligere¬
mus non est. meum dare uobis. ac si di
ceretur non est. humane potestatis heo
dare. ut ꝑ illud intelligatur heo dare.
per quod deus. et equalis est. patri. Nõ
est meum inquit dare. id est non huma¬
na potestate ista do: sed quibus paratũ
est a patre meo. Sed iam tu intellige. oꝑ
si omna que habet pader mea sunt. &
hoc utiq meum este et cum patre ista
paraui. Nam et illud quero quomodo
dictum est. si quis non audit uerba¬
mea: ego non uidicabo illum. Fortas¬
sis enm ita hoc dixit. ego non iudicabo
illum: quemadinodum ibi non est. me¬

Expanded text:
voluit parare sedes gloriae quibus vellet. voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Illic cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum; et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum: hic vero aperte ait, Non est meum dare; atque ita secutus, a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intelligeremus, Non est meum ceretur: "non est humanae potestatis hoc dare", ut per illud intellegatur hoc dare, per quod deus et aequalis est patri. non est meum, inquit, dare, id est: "non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a patre meo; sed iam tu intellege, quia, si omnia quae habet pater mea sunt, et hoc utique meum est et cum patre ista paraui" . Nam et illud quaero, quomodo dictum sit: si quis non audit mea, ego non judicabo illum: fortassis enim ita hic dixit: Ego non judicabo illum, quemadmodum ibi, Non est me
Abbreviated transcription (Latin):
mam tamen serui catagentib discrou¬
us de glorificatõne sua. respondit. S e¬
dere al dextram meam aut ad sunstrã
non est meum dace uobis: sed quibus
paratum est a patre meo. Quod anitẽ
paratum est a patre eiuis. & ab ip̃o filio
paratum est quia ip̃e et pater unum
sunt. Iam enim ostendimus in hac tͥni¬
tate per multos locutionum diuinaꝵ
modos eciam de singulis dici quod om¬
nium est pp̃ in seperabilem operationem
unnis eiusdemq substantre. sicut et de
tam illum ad uos. Non dixit mutemꝰ.
sed ita quasi tantum filius eum mis¬
surus eẽti non et pater: cum alio loco
dicat. Heo locutus sum uobis: apud
uos manens: Ad uocatus autem ille
spõ sanctus quem mutet pater in no¬
mine meo. ille uobis declarificabit oĩa.
Hio rursus ita dictum est. quasi non
eum eum missurus ẽẽt et filius. sed
tantum pater: Sicut ergo ista: ita et
illucd quod aiti sed quibus paratum
est a parte meo. cum patre se intssig

Expanded text:
mam tamen serui satagentibus discipumam tamen serui satagentibus discipulis de glorificatione sua respondit: sedere ad dexteram meam aut ad sinistram non est meum dare uobis, sed quibus paratum est a patre meo. Quod autem paratum est a patre eius, et ab ipso filio paratum est, quia ipse et pater unum sunt. iam enim ostendimus in hac trinitate per multos locutionum diuinarum modos etiam de singulis dici quod omnium est propter inseparabilem operationem unius eiusdemque substantiae. sicut et de tam illum ad vos . Non dixit mittemus, sed ita quasi tantum Filius eum missurus esset, et non Pater. Cum alio loco dicat: Haec locutus sum vobis apud vos manens; advocatus autem ille, Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vobis declarabit omnia . Hic rursus ita dictum est,  eum missurus esset et Filius, sed tantum Pater. Sicut ergo ista, ita et illud quod ait, sed quibus paratum est a Patre meo: cum Patre se intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃e sue ad regnum dei. ad uitam eternam.
cui caput est. ad mimortalitatem eciam
corporis. Iͥdeo creatus est. in principio iuaꝵ
dei. in opera eius. Secunclum enim for¬
manidei principium esti quod et loquit᷑
nobis in quo principio fecit deus celum
et terram. secundum formam autem ser¬
ii. sponsus procedens de chalamo suo.
Secundum formam dei primogenitus
omnis creature. & ip̃e est ante omnes. et
omnia illi constant secumilum formam
seruu p̃e est. caput corporis ecc̃e. Secund̾
formam dei dominus glorie. unde mani¬
festum est. quod ip̃e glorificet sanctos su¬
os. quos enim predestinauit ipõs et uoca¬
uit. ce quos uocauit ip̃os et iustificanit.
quos autem iustificauit. ip̃os et glorifi¬
cauit. Se illo quippe dictum est quod
iustificet impium: de illo dictum est
quod sit iustus et iustificans. Si ergo
quos iustificauit ip̃os et glorificauit
qui iustificat ip̃e et glorificate qui est ut
dixi dominus glorie. Secundum for¬

Expanded text:
ecclesiae suae ad regnum dei, ad uitam aeternam, ecclesiae suae ad regnum dei, ad uitam aeternam, cui caput est ad immortalitatem etiam corporis; ideo creatus est in principio uiarum dei in opera eius. secundum enim formam dei principium est, quod et loquitur nobis, in quo principio fecit deus caelum et terram; secundum formam autem serui sponsus procedens de thalamo suo. secundum formam dei primogenitus omnis creaturae et: ipse est ante omnes et omnia illi constant; secundum formam serui ipse est caput corporis ecclesiae. secundum formam dei dominus gloriae, unde manifestum est, quod ipse glorificet sanctos suos: quos enim praedestinauit, ipsos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit de illo quippe dictum est, quod iustificet impium; de illo dictum est, quod sit iustus et iustificans. si ergo quos iustificauit ipsos et glorificauit, qui iustificat, ipse glorificat, qui est, ut dixi, dominus gloriae. secundum for
Abbreviated transcription (Latin):
libus. sed quasi carnalibus. Hoc ergo in¬
ter illos nesciebat quod per illum sciredi
cebat non poteranti & hoc solum se scire di¬
cebat quod illos per eum scire oportebat.
Seniq sciebat inter perfectos: quod int̾
paruulos nesciebat. Ibi quippe ait. Sapi¬
entiam loquimur inter perfectos. Eo nã¬
ꝙ genere locutionis nescire quisq dicitur
quod occultat: quo dicitur fossa ceca q̃
occulta est. Neq enim aliquo genere lo¬
quuntur scripture. quod in consuetudi¬
ne humana non inueniatir quia utiq
hominibus loquuntur: Secundum for¬
mam dei dictum est ante omnes colles
genuit me. il est aute ommes altitudinẽ
cieaturarum. et ante luciferum genui te
icl est ante omnia tempora et temporalia.
Secundum autem formam seruidictũ
esti dominus creauit me in principio ura¬
rum suarum. quia secundum formam
dei clyxit. ego sum ueritas. et secundũ
formam serui ego sum iua. Quia enim
ip̃e primogenitus ex mortius. iter fecit

Expanded text:
libus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inlibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesce non poterant. Et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oportebat. Denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat: ibi quippe ait, Sapientiam loquimur inter perfectos . Eo namque genere locutionis nescire quisque dicitur quod occultat, quo dicitur fossa caeca quae occulta est. Neque enim aliquo genere loquuntur Scripturae, quod in consuetudine humana non inveniatur; quia utique hominibus loquuntur. 24. Secundum formam Dei dictum est, Ante omnes colles genuit me , id est, ante omnes altitudines creaturarum; et, Ante luciferum genui te , id est, ante omnia tempora et temporalia: secundum formam autem servi dictum est, Dominus creavit me in principio viarum suarum . Quia secundum formam Dei dixit, Ego sum veritas; et secundum formam serui: ego sum uia. quia enim ipse est primogenitus a mortuis, iter fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Die et hora cire cliem et ho
q filius nisi pater. augusti¬
Hoc enaim nescit quod nus
nescientes facit. id est quod ita sciebat. ut¬
non tunt discipulis indicaret. sicut dõn
est ad abraham. Nunc oognoui quia tune
deum. ul estnunt feci ut cognosoeres. qr
et ip̃e sibi in illa temptatõne probatus
innotuit. Nam et illudutiq dicturus
erat discipulis tempore oportuno de qͦ
futuro tam quam pretento loquens a¬
tIam non dicam nos seruos: sed ami¬
cos. Seriuis enmmnescit uoluntatem
domini sui. uos autem dixi amicos: qr
omma que aucliui a patre meo nota uo¬
bis feci. Quod non dum fecemt sed q
cetto facturus etat quasi iam fecisset locutus
est . Ip̃is enim ait. ¶Aulta habeo uobis dice¬
re: sed non potestis illa modo portare. Interq
intelligitur ce de clie ce hora. Nam et apłc.
neq enim indicaui me inquit scire in nobis
loquebatur qui capere altiora de xp̃i deitate
non poterant. Quibus eciam paulopost di¬
cit. Non potui loqui uobis quasi spirita¬

Expanded text:
 et hora  filius, nisi pater. hoc enim nescit quidquid nescientes facit, id est quod non ita sciebat, ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: nunc cognoui, quia times deum, id est "nunc feci, ut cognosceres", quia et ipse sibi in illa temtatione probatus innotuit. nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tamquam praeterito loquens ait: iam non dicam uos seruos, sed amicos; seruus enim nescit uoluntatem domini sui, uos autem dixi amicos, quia omnia, quae audiui a patre meo, nota uobis feci; quod nondum fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. ipsis enim ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, inter quae intellegitur et de die et de hora. nam et apostolus: neque enim iudicaui me, inquit, scire aliquid loquebatur qui capere altiora de Christi deitate non poterant. quibus etiam paulo post dicit: non potui uobis loqui quasi spirita
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. quam multa figmenta pariat
corhumanum. Et quidd est cormeum
nisi corhumanum: Sed hoc oro deum
cordis mei. ut nichil exeis figmentis
prosolido uero erustuem in has litetas
sed inde ueniat in eas quicquid pet me
uenire potuerit. unde michi quamius
proiecto a facie oculorum suorum. &e de
longinquo redire conti peruiam quã
strauit nobis humanitate cliumitatis
unigentti siuaura ueritatis eius asper¬
gat. quam in tantum licet mutabilis
haurio. in quantum in ea nichil muta¬
bile uideo. nec locis ce temporibus sicut

Expanded text:
sentio quam multa figmenta pariat cor humanum: et quid est cor meum, nisi cor humanum? Sed hoc oro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me venire potuerit, unde mihi, quamvis projecto a facie oculorum suorum , et de longinquo redire conanti, per viam quam stravit humanitate divinitas Unigeniti sui, aura veritatis ejus aspergitur. Quam in tantum licet mutabilis haurio, in quantum in ea nibile contemplabis, nec locis et temporibus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
etiam corporis sensib u̾bum qd̃ mente
geumus innotescat. Elam et innuere ꝙ
est. nisiquodãmod insibilit̾ dicere esst
Est in scͥpturis sanctis huius senten¬
tie testimonium. Nam in euangelio
scm iohannem legitur: Amen amen
dico uobis. quia ex uobis tradet mne.
Aspiciebant ergo discipuli adiiuoẽ.
hesitantes de quo diceret. Erat ergo unꝰ

Expanded text:
etiam corporis sensibus verbum quod mente etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio secundum Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo
Abbreviated transcription (Latin):
tatone uoluantur. Hoo est emm qd̃ ad
nullam pettinet linguam eeꝵ scilicet que
lingue appellantur gentium. quacumt nr̃a
latina este quisquis inquam hoc intellige¬
re potest eciam potest uidere ꝑ hoc specu¬
lum atq in hoc eniginate aliquam u̾bi
illius similitudinem de quo dictumẽ.
inprincipio erat uerbum et uerbum e¬
rat apud deum: et deus erat u̾bum Ne¬
cesse ẽ. enim cum uerum loquimuiꝰ id ẽ
quod scimus loquimur. ex ip̃a scientia
quam memoria tenemus nascatur
uetbum quod eiusmodi sit ommnino.
cuiusmocli est. illa scientia de quanas¬
cctur. Formata quippe cogitat̃oab ea
re quam scunus. u̾bum est quod in cor¬
de dicimus. qd̾ nec grecũ ẽ. nec latinũ
nec lingue alicuius alt̾ius. S cum
id opus est in eoꝵ quib loquimur per¬
ferre noticiã. aliquod signũ quo sig¬
nificetur assumitur. et plerumq so¬
nus aliq̃n etiam nutus. ille auribus ille
oculis exhibetur. ut per signa corporalia

Expanded text:
tatione volvantur: hoc enim est quod ad tatione volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia
Abbreviated transcription (Latin):
exposctione lucidius: Nee tamen quia
dicimus locutõnes cordis ẽẽ cogitatões.
ideo non sunt eciamuisione exorte de no¬
ticie uisionib q̃n uere sunt. Foris enm
cum pet corpus Hec fiunt. aliud est. locutõ
aluiti uisio. Intus eiii cogitamus. u¬
tcumq unum este sicut audito et iusi¬
o duo quedam sunt inter se distantia
i sensib corporis. in aĩo autemi ñ ẽ. ali¬
ut atq aliuduidere et audire. Ac ꝑ hoc
cum locutõ ni uideatur sed pocius audia¬
u tiui: locitones interiores hoc ẽ. cogitatõ¬
nes iusas dixit a domino scm̃ euange¬
lium. non auditas. Sixerunt inquicd
intra se: hic blasphemat. Semde subiũ¬
aitt et cũm uiclisset ihe cogitatõnes e¬
orum̃. Hidit gͦ quod dixerunt. Nidit
enim cogitatõne sua cogitatones eorum:
quas illi soli se putabant uidere. Quis¬
quis gͥ potest intelligere uerbum non so¬
lum antequam soriet. uetum etiam an¬
tequam sonorum eius ymagines cogi¬

Expanded text:
expositione lucidius? Nec tamen quia expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino sanctum Evangelium, non auditas: Dixerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19. Quisquis igitur potest intelligere verbum, non solum antequam sonet, verum etiam antequam sonorum ejus imagines cogi
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ager attulit ait ip̃e dominus. ⁊
cogitabat intra sedicens. Quedam ergo
cogitatõnes locutõnes sunt cordis. U̾
et os ẽẽ dominus ostendit. cumart. Non
quod intrat in os comquinat hominem.
sed quod ꝓcedit de ore hoc comquinat ho¬
nem una sententia. duo quedam hominĩ
hora complexus ẽ: unum corporis alte¬
rum cordis. Nam utiq unde illi hominẽ
pittanunt inquinari mos intrat corporiᷤᷤ
unde autem dixit dominus inquinari
hominem. de cordis ore procedit. Ita qͥp¬
pe exposuit ip̃e quod dycerat. Nam pau¬
lo post de hac re discipulis suis. adhue ⁊
uos inquit sine intillectu estis. Nonĩ¬
tesligitis quia omne quod in os intrat
inuentrem uadit. et insecessum emitti¬
turi. Hic certe apertissime demonstrauit
os corporis. At in eo quod sequitur os cor¬
dis ostendens. que autem inquit proce¬
aunt de ore. de corde exeunt: et ea comqui¬
nant hominem. Se corde enun exeunt
cogitatõnes male: et cetera. Quid hac

Expanded text:
fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hic certe apertissime demonstravit os corporis. At in eo quod sequitur os cordis ostendens, Quae autem, inquit, procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac
Abbreviated transcription (Latin):
pud se cogitantes ñ reste. Exposuit enĩ
quid scit dicerunt aput se: cum adlidit
cogitantes. Huic simile est in euangeli¬
o quod dauidam scribe cum audissent a
domino dictum paralitico. confĩde fili.
remituntur tibi peccata tua dixerũt
intra se. hic blasphemat. Quicdẽ enim
dixerunt intra se. nisi cogitando: Seruq
sequitur. Et cum iudisset iħc cogitatõ¬
nes eoꝵ: dixit. Ut quid rogitatis mala
incordib uestris: Sic matheus. lucas
autem. boc idem ita narrat. Ceperunt co¬
gitare scribe et pbarisei dicentes. Quis
est. hic qui loquitur blasphemias: Qs
potest dimutere peccata. nisi solus deus:
respondens dycit ad illos. Quid cogi¬
tatis in cordibus ur̃is: Quale est inli¬
bro sapientie. dixerunt cogitantes: ta¬
le hic. cogitauunt dicentes. Et illic e¬
nim et hic ostenditur intra se atq in
corde suo dicere. idͤ dogitando dicere. Sie¬
runt quippe uitta se. et dictum ẽ eis ꝙͣ
cognatis. Et deillo diuite cuius uberes

Expanded text:
pud se cogitantes non recte . Exposuit enim pud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sic Matthaeus. Lucas autem hoc idem ita narrat: Coeperunt cogitare Scribae et Pharisaei, dicentes: Quis est hic qui loquitur blasphemias? Quis poterespondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtemplatiuam scientiam ꝑtineant qͣtenꝰ pos¬
qͣm ꝓprie sapĩam siue ad actiuam sit ac
qͣm ꝓprie scientiam nuntupandam esse ͣ¬
disserui. Simul enim utrumq men¬
tis ẽ uniũs. et ymago deiuna. Cum u̾o
de inferiore cdistinctius et seorsus agrtur.
timcñẽ uocanda ymago cłi. qͣmius ⁊ tunc
inea ñ nulla repperiatur similitudo illius
trinitatis. quod intertiodemo uolumine os¬
tẽmus. Nunc ergo sumul de uniuersa sci¬
entia hominis loquimur: inqua nob̾ nota
sunt quecumq sunt nota que utiq uera
sunt. Alioquin nota non ẽẽnit. Nemo emm
falsa nouit: nisi cum falsa ẽẽ nouit. Quod
siẽẽnouit uetum nouit. Uerum ẽ enmr qd̃
illa falsa sint. De his ergo nunc disserrmnꝰ
que nota cogitamus et nota sunt nobis.
eciam si non cogitentur a nobrs. Sed cer¬
te si ea dicere uelumus: nisi cogitata no
possimus. Nam et si uerba non sonent.
quuncorde suo dicit utiq cogitat Unde
illud esti in libro sapientie. Sycerunta¬

Expanded text:
ivam scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt a
Abbreviated transcription (Latin):
diligebat iheqnnuit eigo ei symon
pettus: et dicit ei. Quis est. de quo dicit
Etce ĩnueniendo cdicit. quod sonando di¬
cere non audebat. Sed heo atq huiusmo¬
di signa corporalia siue auribus siueo¬
culis presentib quib loquimurꝰ exhi¬
bemus. Inuente sunt eciam littere. pes
quas possemus et cum absentib colloqͥ.
sed ista signa sunt uocum. cum ip̃e uoce

Expanded text:
diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voce
Abbreviated transcription (Latin):
ideo scdm hanc pocius et illud intelli
qr et᷑ de quo docerat filii dei sumus: et
ĩmortalitas carrus illo ꝑficieturmom̃¬
surgent incorrupti et nos ĩmutabim᷑.
In ip̃o namq ittu oculi ante iudicium
resurget in uirtute in incortuptone in
głia corpus spiritale: quod numo semi¬
natur in in firmitate incorruptõne in
contumelia corpus animale. Imago
uero que renouatur sp̃umentis in agni¬
tõne dei non ext̾ius. sed interius de die m
diem ip̃a ꝑficietur uisione quetunc erit p
uidicium facie ad faciem. Nunc autem ꝓ¬
ficit per speculum in enuginate. p̃p cuus
ꝑfectionem dictum intelligendumẽ: si¬
miles ei erimus. q̃m udebimus eum si¬
cuti est. Hoc enm donum tunc nobis da¬
bitur: cum dictum fuerit. uenite benedĩt
prĩs mei. possidete paratum uoħ regnũ.
Tunc quippe tollet᷑ impius. ut ñuideat
claritatem domini. q̃n ibunt sinstri in
supplicium et̾num euritib dextris in uitã
tt̾nam. Hec ẽ aũt sicut ait u̾itas uita e¬

Expanded text:
i dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momesurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enim donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe tolletur impius, ut non videat claritatem Domini , quando ibunt sinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est autem, sicut ait Veritas, vita ae
Abbreviated transcription (Latin):
longeq clarissimis et̾nos ẽẽ ammos ac¬
ceperat. Et̾ni quippe animi ñ inconueni¬
enter hac exbortatõne excitantur ut in
suo cursu reperiantur cumuenerit uite
huius extremum id est. in ratõne et inue¬
stigandi cupiditate. minusq se ad misce¬
ant atq implicent hominum uicus eter¬
roribus ut eis facilior sit regressus ad d̾m.
Sed iste cursus qui constituitur in amo¬
re atq inuestigat̾one ueritatis. ñ sufficit
miseris id est. omnib cum ista sola rõe
mortalib sine fide mecdiatoris. quod ĩ
libris superiorib huius operis maxime
inquarto et terciodeci quantum potu¬
idemonstrare curai. Explicit liber deci¬

Expanded text:
longeque clarissimis, aeternos animos esse aclongeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonstrare curavi. LIBER QUINTUS DECI
Abbreviated transcription (Latin):
re. Seinde addens hanc ip̃am clausulam re¬
petendo sermonemq fiiens. qua ꝓpter
inquit ut aliq̃n t̾minetur or̃o si aut ext̃¬
gui tranquille uolumus. cum in his ar¬
tibꝰ ueoimus. aut si ex hac in aliam aut
paulo meliorem domum sine mora demi¬
grare: in hiis studiis nobis omnis operat
et cura ponenda est. Hio miror hominem
tanti ingenii ꝑfunctis munerib humaĩs.
hominibus in philosophia uiuentib q cõ¬
templatõne ueritatis beatos facit. iocund̾
ꝓmitt̾e occasum. si hoc quod sentimus et
sapimus mortale et caducum est qͣi hoc
moriat᷑ et int̾cidat quod ñ diligebamus.
uel pocius quod atrocit̾ oderamus. ut iocũ¬
dus nobis sit eius occasus. uerum hoc ñ
clilicerat a philosophis quos magnis lau¬
dibus predicat. s ex illa noua achademia
ubi ei dubitare eciam de reb manifestissi¬
nus placuit. ista sententia redolebat. Aphi¬
losophis aũt sicut ip̃e conficet᷑ maximis

Expanded text:
re. Deinde addens hanc ipsam clausulam, rere. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophis autem, sicut ipse confitetur, maximis
Abbreviated transcription (Latin):
to inluteris sanctis abscientia distinctã
sapĩam nuncupari dumi tacat hominis
que quidem illi non est nͥ ab illo cuius
participatõne uere sapiens fieri mens ra¬
tionalis et intellectuał po̾t. cicero omẽdans
infine dialogi hortensii. que nobis inqͥt
dies noctesq consid̾antib acuentibq in¬
celligentiam que est mentis acies cauen¬
tibus q nequando illa hebescat id est in
philosophiam iuuentib magna speg ẽc
Aut si hoc sentimus et sapimus mortale
et caducum ẽ: iocundum nobis ꝑfũctis
munerib humanis occasum. n mole¬
stam extͥnctionem et quasi quietem ui¬
ce fore. aut si ut antiquis philosopis
hisq maxiis longeq clarssimis pla¬
cuit eternos animos ac diumo habeniꝰ.
sic existimandum est quo magis hi fu¬
erint semper in suo cursu. id est in rat̾oe
et inuestigandi cupiditate et quo mirꝰ
se acdmiscuerint atq implicauerint
hominum iutiis et etrorib. hoc his fa¬
ciliorem ascensum et reditum incelum fo¬

Expanded text:
to in Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fo
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ria que sunt in ymagine Ca cii¬
dei id est memoria. intellectus ⁊ amor
unius ẽe ꝑ sone quia non hoc est. ei
Nam uera in dei trmitate unitas.
et quam uera in eiusdem umitate sit¬

Expanded text:
ria quae sunt in imagine Dei, id est memoria, intellectus et amor unius personae, quia non hoc est ei am uera in dei trinitate unitas et quam uera in eiusdem unitate sit
Abbreviated transcription (Latin):
remus mercte raciocinante sed cortẽ¬
plante cernemus. Quare non sit fi¬
uus sp̃o sanctus cum de patre ꝓcedat.
in illa luce nulla erit questiõ. Hic u̾o
ip̃a experientia tame michi ẽẽ apꝑariit
difficilis. quod et illis qui hed diligen¬
ter atq intelligenter legent procul
dudio similiter apparebit. ut cumme
in secundo huius operis libro alio loco
inde dicturumm ẽe promiseum. quocies¬
cumq in ea creatura que nos sumus
aliquicd illi rei simile ostendere uolui.
qualemcumq intellectum meum su¬
ficiens elocutio mea secuta non fu̾it.
qͣmius et in ip̃o uitellectu conatum
me senserun magis habuisse quam
effectum. et in una quidem ꝑsona qd̃
est homo inuenisse ymaginem sum¬
nre illius truritans. et in re mutabi¬
litria illa ut facilius intelligi possẽt
eciam per temporalia interualla ma¬
xume uni libro nono monstrare uoluis¬
se. Sed tria unius ꝑsone non sicut
humana poscit intentio tribus illis

Expanded text:
aeremus mente ratiocinante, sed contemaeremus mente ratiocinante, sed contemplante cernemus quare non sit Filius Spiritus sanctus, cum de Patre procedat. In illa luce nulla erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim , quotiescumque in ea creatura quae nos sumus, aliquid illi rei simile ostendere volui, qualemcumque intellectum meum sufficiens elocutio mea secuta non fuerit: quamvis et in ipso intellectu conatum me senserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intelligi possint, etiam per temporalia intervalla maxime in libro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis
Abbreviated transcription (Latin):
a corpore. iusineis retinendis ñ aurelix
habent inuide potestates quas ille agnũ
siue ullo abeis peccati dẽbito occisus. non po¬
tentia potestatis priusquam iusticia san¬
giinis dicit uat. Proinde liberi adiaboli
potestate suscipiunitur ab eis angelis
sants. a malis ormnibus liberati ꝑ media¬
torem dei et hominum hominem xp̃m ib̾m:
qm consonantibus diinis sccipturis ⁊
uetenbus et nouis. ꝑ qͣrias prenuntiatas
et per quas aiinuntiatus est xp̃c: non est ali¬
ud nomen sub celo. inquo oportet homĩes
salnos fieti. Constitiuintur autem pur¬
gati ab omnicontagione corruptõnis ĩ
placidis sedibus donec recipiant corpo¬
ra sua sed iam incorruptibilia: que or¬
nent non onerent. Hoc enim placuit op¬
timo et sapientissimo creatori. ut sp̃cho¬
minis deo pie subditus. habeat feliciter
subclitum corpus et sine fine ꝑmaneat
ip̃a felicitas Ibi ueritatem sine ulla di¬
fficiltate uidebimus eaq clarissima
et certissima ꝑfruemur: neo aliquidq̃¬

Expanded text:
a corpore, jus in eis retinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sanguinis vicit. Proinde liberi a diaboli potestate, suscipiuntur ab Angelis sanctis, a malis omnibus liberati per Mediatorem Dei et homim consonantibus divinis Scipturis, et veteribus et novis, et per quas praenuntiatus et per quas annuntiatus est Christus, non est aliud nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difficultate videbimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid qu
Abbreviated transcription (Latin):
quinon singula cogitando aspitit. sed u¬
na eterna et ĩmutabili atq in effabili iu¬
sione complectitur cuncta que nouit ta¬
ta mertis infirmitate posse compͥhende
In hac igitur difficultate et angustiis:
libet exclamare ad deumuiuum. Miri¬
ficata est. scientia tua exme: inualuit.
ñ potero ad illam. Exme quippe intelli¬
leo quem fecisti. et tamen in meclitatõe
Imea exardescet igius. ut queram faciẽ

Expanded text:
qui non singula cogitando aspicit, sed uqui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam . Ex me quippe intellileo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis , ut quaeram faciem
Abbreviated transcription (Latin):
ualemus que iudeturñ ad ea que fu¬
tura sunt. sed acd preterita ꝑtinere. Os
licet exꝑirimeis dictis uel canticis qͦꝑ
seriem memoriter recllimus. Nisi enĩ
p̾uideremur cogitatõne. quod sequit᷑
nonutic diceremus. Et tamenut p̃¬
uideamuso non ꝓuidentia nos instruit
sed memoria. Namdonec finiatur om¬
ne quod dlicimus siue canimus
nichil est. quod non ꝓuisum ꝓspectum ꝙ
ꝙ feratur: Et tamen cum icd agimus.
non dicimus ꝓuidenter sed memorit̾
canere uel clicere. Et qui hoc in multis
ta proferendis ualent plurimum. non
solet eorum ꝓuidentia sed memoria pre¬
dicari. fieri ista in animo uel ab animo
nr̃o nouimus et certissimi sumus. d¬
modo autem fiant quato atteritius uo¬
luerimus aluertere tarto magis nost
et sermo succumbit et ip̃a non peclurat
intentio. ut ad liquidum aliquid nostra
intelligentia. et non lingua ꝑueniat. ⁊¬
putamus nos utrum dei prouidentia
eadem sit que memoria et intelligentia.

Expanded text:
alemus, quae videtur non ad ea quae fualemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia,
Abbreviated transcription (Latin):
põt istam sapientiam qua nouit ds
omnia ita ut nec ea que dicunt᷑ pret̾ita
ibi pret̾eant. nec ea que dicunt᷑ futura
qͣi desint expectentur ut ueniant. sed ⁊
pret̾ita et futura cum p̾sentib sint cun¬
cta presentia nec singula cogitentur. ⁊
abaliis ad alia cogitando transeatur.
sedmnuno conspectu simul p̾sto sint u¬
niuersa. quis in quam hominum potest¬
comprebendere istam sapientiam. eandẽ
prudentiam. eandẽq scientiam. quando¬
quidem a nobis neonr̃a comp̾henditur ͤ
Fa quippe que uel sensibus. uel intelli¬
genitie nr̃e adsunt. possumus ut cum
conspicere: ea uero que absunte et tam̃
affuerunt ꝑ memoriam nouimus q̃
oblitinon sumus nec ex futuris p̾t̾ita
sed futura ex pret̾itis. non tamen firna
cognitõne conicimus. Nam quasdam
cogitatõnes nr̃as quas futuras uelt
manifestius atq certus ꝓximas quas
q ꝓspitimus. memoria faciente ⁊d a¬
gimus cumagere ualemus qũatum

Expanded text:
potest istam sapientiam qua novit Deus potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Ex quo colligitur. ita ẽe pr̃em cdile¬
stionem suam: ut intelligentiam etme¬
moriam suam. Etce ergo tria illa id estc
memoria intelligentia dilestio seu uolũ¬
tas. i illa sũma et ĩmutabili ẽentia qd̃
ẽ deus: non p̃r et filius et sp̃t sc̃s sunt:
sed p̃r solus. Et quia filius quoq sapi¬
entia ẽ genita de sapientia sicut nec p̃r
nec p̾r ei meminit. neo sp̃c sanctus ei
Ailigit. sed ip̃e sibi Sua enim est ⁊ ip̃e
memoria sua intelligentia. sua dile¬
stõ. sed ita se habere de patre illi est. de qͦ
natus est. Sp̃c etiam sc̃s qr sapientia
est procedens de sapientia. ñ prem habet
memoriam et filium intelligentiam.
et se dilectionem. Neq enim sapientia es¬
set. si alius ei meminisset. eiq alius in¬
telligeret. ao tantumodo sibi ip̃e dilige¬
ret: sed ip̃e habet heo tͥa et ea sic habet. ut
hec ip̃a ip̃e sit. uerumptam̃ utita sitem̃
illi est. unde ꝓcedit. Quis gͦ hominum

Expanded text:
tiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem diletiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria, intelligentia, dilectio sive voluntas in illa summa et immutabili essentia quod est Deus, non Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, sicut nec Patnec Pater ei meminit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est, de quo natus est. Spiritus etiam sanctus quia sapientia est procedens de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃e quod uerum est sed afilio pocius ht
p̃r ẽẽntiam. quod absurlissimum atq
falsissimum᷑. Hanc absurilitatẽ nos in
libro septimo discussisse conuicisse abietis¬
se certissimum. est. Est gͦ deus pater sapi¬
ens ea qua ip̃e sua est. sapientia. et filius
sapientia prĩs de sapientia quod ẽ pat̾.
de quo ẽ genitus filius. Quo circa conse¬
quent̾ est. et intelligens pater. ea quaip̃e
sua est intelligentia. neq enim eẽt sapi¬
ens. qui non eẽt intelligens. filius aũt
intelligentia pr̃is. de intelligentia gera¬
tus quod est pater. Hoc et de memoriañ
incoueniẽter dici põt. Quomodo ẽ. enim
sapiens qui nichil meminit. uel sui no
memnit: Proinde qr sapĩa pr. sapien¬
tia filius. sicut sibi memunit p̃r. itaet fi¬
lius. Et sicut sui et filii memunt p̃r. memo¬
riañ filii sed sua: ita sui et pr̃is memiit
filius memoria ñ pr̃is sed sua. Bilectio cͦẜ
ubi nulla est. quis ullam clicat ẽẽ sapiẽ¬

Expanded text:
Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapien
Abbreviated transcription (Latin):
q modo flium nec sii nec patris meminis
et se ip̃m et sp̃m sanctum. simulit̾ et sp̃m
sanstum ꝑ patrem meminisse ce pr̃ĩs de filii
& sui. et ꝑ filium intelligere pr̃em et fili¬
umet se ip̃m. ꝑ se autem ñ nisi diligere
et se et pr̃em et filium. tamquam mẽmo¬
ria scopater et sua et filii ce sp̃c sancti. sp̃t¬
Quis hec in illa trinitate opinari. uel
affirmare presumat: Si enim solus
sibi filius intelligit. intelligentia sipet¬
sibi et pr̃i et sp̃ui sanctor ad illam redit᷑
absurditatem: ut pater. non sio sapiẽs
de se ip̃o. sed de filio: nec sapientia sapiẽ¬
tiam genuerit. sea sapientia pater dicat᷑
sapiens ẽẽ quam genuit. Ubi enim non
ẽ. intelligentia: nec sapientia potest ẽẽ. Ac
ꝑ hoc si p̃r ñ intelligit ip̃e sibi. sed filius
intelligit pr̃i. ꝓfecto filius pr̃em sapientẽ
facit. Et si hoc est. deo ẽẽ quod sapere. et ea
illi eẽntia ẽ que sapientia non filius a

Expanded text:
que modo Filium nec sui nec Patris meminissque modo Filium nec sui nec Patris meminisset se ipsum et Spiritum sanctum; similiter et Spiritum sanctum per Patrem meminisse et Patris et Filii et sui, et per Filium intelligere et Patrem et Filium et se ipsum, per se autem non nisi diligere et se et Patrem et Filium: tanquam memoria sit Pater et sua et Filii et SpiritQuis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a