comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne tẽpoꝵ ordo tͦbet᷑ Ipsa aũ qͣdrans. sex honis ht̃. Totꝰ enĩ
dies cũ sua nocte xxiui horȩ st̃. qͣrũ parsuũii qͥ ẽ qͣdras¬
diei sex horȩ inueniunt᷑. hic gͦ qͣdras uñ pͥmũ ꝓcessit . &
unde ht̃ auctoritatẽ. introgandũ ẽ. Hic quadras fuit a
pͥncipio scłi ex qͦ fachȩ st̃ creaturȩ. De hoc q̃drante ihero.¬
nimꝰ exposuit. in tractatu pͥmi testimonu genesis ubile.
nor de qͦ andromacꝰ historiographꝰ ide aditoꝵ alii ꝑui.¬
gilẽ scribens illũ quadrantẽ media cũ nocte.x.i. qͥa in
media nocte factꝰ ẽ mundꝰ. & in media nocte iterũ des¬
struet᷑. Qmͦ gͦ hic qͣdrans cognoscit᷑. utrũ in die sit an
in nocte: Intelligendũ ẽ aut uariabilis sit. & ꝑ diẽ eꝑ¬

Expanded text:
ne temporum ordo turbetur. Ipse autem quadrans VI horas habet; totus enim ne temporum ordo turbetur. Ipse autem quadrans VI horas habet; totus enim dies diei, sex horae inveniuntur. » Hic ergo quadrans unde primum processit, et unde habet auctoritatem, interrogandum est. Hic ergo quadrans fuit a principio saeculi, ex quo factae sunt creaturae. De hoc quadrante Hieronymus exposuit in tractatu primi testimonii Genesis, ubi lenor, de quo Andromachus historiographus Judaeorum aliis pervigile scribens illum quadrantem mediatum noctis XI, quia in media nocte factus est mundus, et in media nocte iterum destruetur. Quomodo ergo hic quadrans cognoscitur, utrum in die sit, an in nocte interrogandum est, aut variabilis sit, et per diem e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa septẽ parfes st̃ hoc ẽ septenȩ. milies remanent tibi. idẽ¬
remanent ccclx. Dimitte ccc.lxxͦ.x. qͥa bissepteni iugeni
st̃. remanent tͥ lxxx. Dimitte lxui. qͥa nouẽ sẽpteni
sunt. remauent.xuii. Diniitte.xiiii. qͥa bis septeni st̃. rema.¬
nent .iii.Illas gͦ tres horas quȩ renanent subdiuisiones horaꝵ
tociꝰ anui dicunt ẽẽ qͣdrant̾ẽ artisicalẽ. & sic ex iuĩi qͣdran¬
.tibꝰ. ꝑ uu anuos. unũ diẽ bissextilẽ effici. qͥht̃ arii. horas.
T̃res enĩ q̃t̾ducti .xii. horas esficiunt. S hec ratio supͥ scripta
apud auctores reꝓbat᷑. In qͣdrante enĩ ñ dicunt tres horas
eẽ. sed ser. & illũ diẽ bissextilẽ ñ dicunt eẽ x ii horaꝵ. s¬
sine nocte: Inde aus ystisus dicit. De hoc qͣdrante. & de illa
idie bissextili. iiiͦi qͣdrantes faciunt unũ diẽ. quẽ necesse ẽ
int̃calari ex cursu qͣdriennio. quẽ diẽ bissertilẽ uocant.

Expanded text:
quia VII partes sunt, hoc est VII millies, remanent tibi in Dquia VII partes sunt, hoc est VII millies, remanent tibi in Dremanent CCCLX: dimitte CCLXXX; quia bis septem vigeni sunt, remanent tibi LXXX: dimitte LXIII, quia VIIII septeni sunt, remanent XVII: dimitte XIIII, quia bis septem sunt, remanent III. Illas ergo III horas, quae remanent super divisiones horarum totius anni, dicunt esse quadrantem artificialem, et sic ex quatuor quadrantibus per IIII annos unum diem bissextilem, qui habet XII horas; tres enim quater ducti, XII horas efficiunt. Sed tamen haec ratio suprascripta apud auctores reprobatur. In quadrante enim non dicunt tres horas esse, sed VI et illum diem bissextilem non dicunt esse XII horasine nocte? Inde Augustinus dicit de hoc quadrante et de illa die bissextili: « IIII quadrantes faciunt unum diem, quem necesse est intercalari ex cursu  Aug., ex curso quadriennio, quem diem bissextilem vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
&x ui horas h abuisse. ut ẽet dies artificał. Inde legit᷑. bissertꝰ¬
ẽ ꝑ annos. iuii. unꝰ dies dies adiectꝰ. Crescit enĩ ꝑ singłos annoᷤᷤ
iiii. pars assis. At ubi.iiiͦi. anno assĩ cõpleuerit. bissextilẽ¬
annũ facit. Dictꝰ ẽnĩ bissextꝰ. qͥabis sexies ductꝰ. assĩ facit.
qđ ẽ unꝰ dies. Qndõ gͦ dixit .iiiͫ. partẽ assis in uno qͦ anno
crescere. ui horas ostendit. Scimꝰ enĩ qͥa assis.xiiͦ uncias ht̃.
quȩ significant xii horas. Qrta autẽ pars ẽ. xui horaꝵ. tres
horȩ. & sic efficit᷑ dies bsextilis artisicalit᷑. ex tͥbꝰ horis uniꝰ¬
cuiꝰq anni ꝑ annos uͦii. Tres enĩ qͣt̾ducti: xii horȩ effici
enĩ qđ in toto anno horȩ st̃. uũidacla. has gͦ diuidamꝰ
ꝑ uii partes qͣsi ꝑ numerũ septẽ dieꝵ qͥ multiplicant᷑ ꝑ
totũ annũ. hoc ẽ lii septimane & unꝰ dies. Dimitte gͦ uii

Expanded text:
XII horas habuisset, at caeteri dies artificialis  F. leg. utXII horas habuisset, at caeteri dies artificialis  F. leg. utest per annos quattuor unus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleannum facit. Dictus enim bissextus, quia bis sexies ductus assim facit, quod est unus dies. Quando ergo dixit, quartam partem assis in uno quoque anno crescere, tres horas ostendit; scimus enim quia assis XII uncias habet, quae significant XII horas, quarta autem pars est XII horarum tres horae, et sic efficitur bissextilis dies artificialiter ex tribus horis uniuscujusque anni per annos quatuor; tres enim quater ducta XII horas efficiuenim, quod in toto anno horae sunt VIII DCCLX, has ergo dividamus per VII partes, quasi per numerum septem dierum, qui multiplicantur per totum annum, hoc est LII septimanae, et unus dies; dimitte ergo VII;
Abbreviated transcription (Latin):
pars assis ẽ hocẽ duȩ unciȩ: si intco bnderibꝰ Intẽpore autẽ
duas horas significat. Qd ꝯͣ efficit bissextũ : hoc ẽ tarditas cursꝰ
solis. Inde aygustitꝰ. dicit. b̃uiore autẽ & uulgari ratione
bissextũ. retardacio gñrat solis: ñ ad eandẽ lineã celi ꝑ oc c
.lxu. plene redeuntis. a qͣ recurrit. Uerbi gr̃a Ineqͥnoctio uer¬
a medio orientis diligent᷑ ad notaueris. hc̃ anno sequenti.
die uidelica eadẽ. aliquanto inseriꝰ oriri ⁊ epꝑies. ne si qͣdrantẽ
quadrantibꝰ sic̃ legit᷑. Bissextꝰ ex qͣdrantis ratione. ꝑ qͣdrienniũ
conficit᷑. dũ sol ad id signũ ex qͦ eg̾ssus ẽ. pꝰ ecclxx dies. & iiii¬
parte sero adiecta reuertit᷑. Iste gͦ bissęrtꝰ dies qͦt horas ht̃:
& utrũ in die tantũ ẽ an in nocte. an &̃ continae diẽ &
noctẽ : & ille qͣdrans ex qͦ nascit᷑ iste bissextilis dies utrũ arti¬
ficalis ẽ an naturał. Alĩ putant qđ iste dies bissertilis

Expanded text:
pars assis est, hoc est, duae unciae, si in ponderibus interpretantur, aut duas horas significat. Quid ergo efficit bissextum? hoc est tarditas cursus solis; inde Augustinus dicit: « Breviore autem et vulgari ratione, bissextum retardatio generat solis, non ad eamdem lineam coeli per CCCLXV dies plene redeuntis, a qua recurrit; verbi gratia in aequinoctio vera medio orientis, si diligenter adnotaveris, hunc anno sequenti, die videlicet eodem, aliquantulum inferius oriri reperies, nisi quadrantem X. De Bissexto. Bissextus ex quadrantis ratione per quadriennium conficitur, dum sol ad id signum, ex quo egressus est, non in CCCLXV diebus,  sero adjecta revertitur. Iste ergo bissextilis dies quot horas habet? et utrum in die tantum est, an in nocte? an etiam continet diem et noctem? et illae quadrans, ex quo nascitur iste bissextilis dies, utrum artificialis an naturalis? Alii putant, quod iste dies bissextilis
Abbreviated transcription (Latin):
medio orientis slortꝰ c̃. Ille ꝗͦ annꝰ ab ortusolis. usq ao
ortũ sob cursũ suũ plenũ ñ habuit: usq ad ser hons additas
hoc ẽ unũ qͣdrantẽ. & tc̃ habuit finẽ ulle pͥme hor s uedit
nocłe. Anmo seqpͤnti uesꝑe. additis ser horis idẽ scłs qͣoras
e siç t̾̃ciꝰ media nocte. aliis sex additis. idẽ tcio q̃drante. Et
in q̃rto anno iterũ sex horis additis. hoc ẽ qrto qͣdrante
ad solis ortũ habuit cursũ suũ finitũ. &e sic discurrit ꝑ totũ
tẽpꝰ ab initio usq ad finẽ. Aliquando enĩ finẽ tociꝰ añni
media die facit. aliqͣndo uesꝑe. aliqͣndo media nocde. Aliqͣndo¬
aũ oriente sole. Si autẽ uolueris scire inqͣ loco ẽ iste qͣ draus
anni pt̾iti. scias qͦt anni st̃ apͥncipio miidi. U̾bi gr̃a.ũ.
semꝑ ꝑuenit ille quadras naturał inillũ locũ. ubifuit ab
inicio hoc ẽ in media die. Dimitte gͦ iiii milia. qͥa uͦii par

Expanded text:
medio orientis sol ortus est. Ille ergo annus ab ortu solis usque ad ortum solis cursum suum plenum non habuit usque ad VI horas additas, hoc est, unum quadrantem; et tunc habuit finem ille primus annus media die; anno sequenti vespere, additis VI horis, id est,n habuit usque ad VI horas additas,  sic tertius media nocte, aliis VI additis, id est, tertio quadrante; et in IIII anno, iterum VI horis additis, hoc est, quarto quadrante a solis ortu habuit cursum suum finitum; et sic discurrit per totum tempus ab initio usque ad finem; aliquando enim finem totius anni media die facit; aliquando vespere; aliquando media nocte; aliquando oriente sole. » Si autem scire volueris, in quo loco est iste quadrans anno praesenti, scias quot anni sunt a principio mundi, verbipervenit ille quadrans naturalis in illum locum, ubi fuit ab initio, hoc est in media die; dimitte ergo, IIII quia quatuor par
Abbreviated transcription (Latin):
horis. ad ĩplere cursũ suũ cognoscit᷑. Unde fit ut si uerbigr̃a
nocte eqͥnoctĩali cęli locũ mane oriens sol intrauerit.
in pͥncipio anni. In hẽ locũ qͥ noctialẽ anno sequenti.
ñ mane oriente sole illũ annũ t̾m inabit. s meridie.¬
& sic scđs annꝰ siriẽ uesꝑe habebit. Int̾cio autẽ anno
media nocte. in qrͣeo anno iterũ inexordio diei sol inloco eodẽ. atq
ineodẽ signo apparebit. Sic gͦ fuit in pͥncipio inundi ille qͣdras
d media node eqͥnoctiali. usqͣ mane. Illi autẽ tres dies seqũtes
anteqͣ sol fuisse creitꝰ. Ante solis enĩ creationẽ . pͥmitiurȩ bicis

Expanded text:
horis adimplere cognoscitur. Unde fit ut si, verbi gratia, nunc aequinoctialem coeli locum in principio anni, in hunc locum aequinoctialem, anno sequenti non mane oriente sole illum annum terminat, sedet sic secundus annus finem vespere habebit; in tertio autem anno media nocte, in quarto anno iterum in exordio diei sol in loco eodem atque in eodem signo apparebit. Sic ergo fuit in principio mundi ille quadrans a media nocte aequinoctiali usque ad mane, illi autem III dies sequentesantequam sol fuisset creatus, ante solis enim creationem primitivae lucis
Abbreviated transcription (Latin):
er auctoritate grecoꝵ firmat᷑. Legit᷑ enĩ inepła &laurini
ep̃ĩ alerandrin. de his tͥbꝰ diebꝰ in pͥncipio mundi antequã
eẽnt luminaria hinc ipsedir̃. eis longitudo faclaẽ en po
cursũ dieꝵ qnͣdo illux̃ inmundo qrto die. Lima econtierios
dẽpsit cursũ noctiũ. Sic gͦ tradt̃ auctores. sic̃ & ingenesi

Expanded text:
auctoritate Graecorum confirmatur. Legitur enim in epistola Maurini episcopi Alexandrini de his tribus diebus in principio mundi, antequam essent luminaria. Hinc ipse dixit, eadem longitudo facta est ex pcursum dierum, quando illuxit in mundo: quarto die luna e contrario dempsit cursum noctium, sic ergo tradunt auctor
Abbreviated transcription (Latin):
mundo de ornam̃to ac cõmodauert̃ : ꝓpt̃ diu̾sitatẽ elem̃toꝵ
& puleritudinẽ syderũ. appellat᷑ apud eos cosmos. qđ sig̃ficat¬
de qͣli materia efficit᷑. & unde pͥmũ cȩp̃. &e quantũ de illo
crestit in uno qͦq anno. & quantũ in imo qͦq die. & in unoqͦq
m̃se. & in qͦ loco. & in qͣ die data currit iste bissextꝰ. & qͥs pͥmꝰ

Expanded text:
mundo de ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod signide quali materia efficitur? et unde primum coepit? et quantum de illo crescit in unoquoque anno, et quantum in unoquoque die, et in unoquoque mense? et in quo loco et in qua die data
Abbreviated transcription (Latin):
paria ẽ. & er eo mutuat lum̃. t̃ciũ dic̃ astella martis. q̃ uesꝑ
stella. quã luciferũ affert̃. quȩ int̃ om̃ia sydã plus lucis hab&
ne fulgae. Uendicat. & lucens feriã sibi lima scd̾am. Inde dies rutilat
iã tercia martis honore. Mercuriꝰ qͣrtũ splendentẽ possidae altũ.
Iupit᷑.÷ sequens. qͥntã sibi ure dicauit. Concordat ueneris magnȩ
cũ noĩe sextȩ. Emicat almadies saturno septima sũmo . B. hiqͦ¬

Expanded text:
proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, quae Pyrois stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet; ne fulget. Vindicat et lucens feriam sibi Luna secundam. Inde dies rutilat iam tertia Martis honore. Mercurius quartam splendentem possidet altus. Iuppiter ecce sequens quintam sibi iure dicauit. Concordat Veneris magnae cum nomine sexta. Emicat alma dies Saturno septima summo. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
ab hora ante nonã. usq ad occasũ solis. Ũ.Mane qͦ qͦm disfinit᷑ :
ã. I sidorꝰ diffiniu it dicens. Mane. lux matutina. &plena. ꝙ dictũ
gͦ mane dr̃. ab manibꝰ dĩis infernoꝵ. Gentiles enĩ estimabars
qndo sol recedit a nob̾. qͥa dũi infernoꝵ illũ ad se trarissent.
DMeridies qͦmͦ diffinit᷑: ̃a . Isidorꝰ diffiniũ. cũ dix̃. Meridies dr̃
dies. In toto enĩ die. nicħ puriꝰ ẽ meridie. Antiqͥ enĩ merũ.
cursu soł: usq dũ sol ascendat in altitudinẽ. &li. Meridies
Supp̃mũ autẽ: quando sol de altitudine cȩli descendit ad oc¬

Expanded text:
ab hora ante nonam usque ad occasum solis. D. Mane ergo quomodo diffinitur? M. Isidorus diffinivit dicens: Mane lux matutina et plena, et dictum a manibus, id est diis infernorum. Gentiles enim aestimabant, quando sol recedit, ut dii infernorum illum ad se traxissent. D. Meridies quomodo diffinitur? M. Isidorus diffinivit, dicens: Meridies dicitur dies. In toto enim die nihil purius est meridie. Antiqui enim merum ortu solis usque dum sol ascenderit in altitudinem coeli. Meridies  Supremum autem dicitur, quando sol de altitudine coeli descendit ad oc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedit diẽ. Iñ ssidorꝰ dix̃. Dies autẽ in pͥncipo oꝑum dñi alar¬
mine habebat ȩxordiũ. ad significandũ hõis lapsũ. Nc̃ autẽ
a tenebris adlucẽ. ut non dies obscuret᷑ in noctẽ s nor luces¬
cat udiẽ: sic̃ scͥptũ ẽ. de tenebris lum̃ darescere fȩc̃. Dies gͣ
scientiã diuinȩ legis significat. Nex uͦ ignoranciã & cecitatẽ¬

Expanded text:
praecedit diem. Inde Isidorus dicit: Dies autem in principio operum Domini a lumine habebat exordium, ad significandum hominis lapsum; nunc autem a tenebris ad lucem, ut non dies obscuretur in noctem, sed nox lucescat in diem, sicut scriptum est: De tenebris lumen clarescere fecit. Dies ergo scientiam divinae legis significat, nox vero ignorantiam et caecitate
Abbreviated transcription (Latin):
cabilis. a. enĩ apud grecos int̾posicio int̃p̃tat᷑. Thomos aũ diuisꝰ
uł diuisibił intp̃ tat᷑. G. athomꝰ qͦmͦ diffinit᷑: o. Isidorꝰ diffiniũ
dicens. Athomos philosophi dict̃. quasdã in ind̾ndo partes
minutissimas. qͥ uisui ñ patent. nec sectionẽ recipiunt. huc
illucq ferunt᷑. sicut tenuissimi pulueres. qͥ infusi ꝑ fenetras
radiis solis fugant᷑ b̃. Qt st̃ gnra athomoꝵ &. Qnq b. &̾ sunt:
m̃ athomꝰ incorpore: athomꝰ in sole. athomꝰ in oratione. athomꝰ
in numero. athomꝰ intempr̃ .d. Athomꝰ gͦ in corpore qͥdẽ:
me nulli posst̃. dfuidere multi. ł ẽ pilus in corpore: qͥ ꝑlongũ
uix diuidi potest. Athomꝰ insole. illi tenuissimi pulueres qͦs
diximꝰ radĩis soł fugari. Athomꝰ in oratione. ut ẽ littã. Diuidis
etũ partẽ oratioĩs qu̾alibe insiblabas. Silb̃as diuidis inlitteras

Expanded text:
omus autem divisus vel divisibilis. D. Atomus, quomodo diffinitur? M. Isidorus diffinivit, dicens: Atomos philosophi dicunt quasdam in mundo partes minutissimas, ut visui facile non pateant, nec sectionem recipiant: huc illucque feruntur, sicut tenuissimi pulveres, qui infusi per fenestras radiis solis fugantur. D. Quot sunt genera atomorum? M. Quinque. D. Quae? M. Atomus in corpore, atomus in sole, atomus in oratione, atomus in numero, atomus in tempore. D. Atomus, in corpore quomodo me nulli possunt, praecidere multi. Est enim pilus in corpore, qui per longum vix dividi potest. Atomus in sole, illi tenuissimi pulveres quos diximus radiis solis fugari. Atomus in oratione, ut est littera. Dividis enim partem orationis quamlibet in syllabas. Syllabas-dividis in litteram
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ignores. qd̾ ista .iiiͦi. quȩ p̃diximꝰ tẽpoꝵ confinia. licae m̃siũ
sequentiũ Kalendis appximent᷑. uũ qͦdq tam̃ dimidiũ
tẽporis. idẽ uerni & estatis. autunni. & hiemis teneat. &
ñ exinde tẽpoꝵ pͥncipia inchoent᷑. unde m̃siũ kłdȩ inici.¬
ant᷑. sedita..̃ imũqͦđq tẽpꝰ inchoandũ ẽ. ut a pͥma die ueris

Expanded text:
n ignores, quod ipsa quatuor, quae praediximus temporum confinia, licet mensium sequentium Calendis approximentur, unumquodque tamen medium temporum, id est, verni et aestatis, autumni et hiemis teneat, et non exinde temporum principia inchoentur, unde mensium Calendae initiantur, sed ita unumquodque tempus inchoandum est, ut a prima die veris
Abbreviated transcription (Latin):
aequi noctio uernali qđ iuxta aegyptios qui calcula.¬
nire. a medio orientis surrexerit. eadẽ die post an.¬
nũ aliquanto inferius oriri. & tertio. quarto. quin¬
toq anno eandẽ diminutionẽ in tantũ in tantũ na¬
turali sui cursus augere tẽperantia. ut nisi dies bis¬
sextilis antea uixta morẽ int̾halaretur. iã undecimo¬
helrũ apr̃ die facturꝰ aequinoctiũ ã medio surgat ori¬
entis. eandẽ nichilominus tarditatis suȩ constantiã¬

Expanded text:
aequinoctio vernali, quod juxta Aegyptios qui calculaaequinoctio vernali, quod juxta Aegyptios qui calculanire, a medio orientis surrexerit, eadem die post annum aliquanto inferius oriri, et tertio, quarto, quintoque anno eamdem diminutionem in tantum naturali sui cursus augere temperantia, ut nisi dies bissextilis antea juxta morem intercaletur, jam XI Calendarum Aprilium die facturus aequinoctium a medio surgat orientis, eamdem nihilominus tarditatis suae constantia
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod si qui calculatoꝵ facere negligens ccetis solum
ac lxu dieb om̃s se annos agere debere putauerit.
magnũ sibi mox inueni & annui circuitus occurrisse
dispendiũ. ita ut post aliquot annorũ uertentiũ cur.¬
ricula. aestiuis mensib uernũ tẽpus. uernis brumale.
brumalib autũnale. autũ nalib aestiuũ se offendis.
se ꝑuersus cõputator horrescat. Si cui sane quȩ de
signifero & cęli ambitu paucis diximꝰ forte habentur
incognita huic uulgari & forrassis cõpendiosiori ac
manifestiori ratione satisfacere curauimꝰ. ut qui
cęli signis intendere puerili in scola ñdidicit. saltĩ
horologii lineis in terra quȩ necessaria querit ad¬
p̃hendat. Et hic gͦ sciat solem morulis suis & tar
ditate cotidiana quadrantis huius annui disponente
opere creatoris esse ministrũ. quẽ diligentior inquisi¬
tio declarat non ad eande horologii lineã. ꝑ ccclxu

Expanded text:
Quod si quis calculatorum facere negligens CCC solum Quod si quis calculatorum facere negligens CCC solum ac LXV diebus omnes se annos agere debere putaverit, magnum sibi mox inveniet annui circuitus occurrisse dispendium, ita ut post aliquot annorum vertentium curricula, aestivis mensibus vernum tempus, vernis brumale, brumalibus autumnale, autumnalibus aestivum se offendisse perversus computator horrescat. Si cui sane quae de signifero et coeli ambitu paucis diximus, forte habentur incognita, huic vulgari, et fortassis compendiosiori, ac manifestiori ratione satisfacere curavimus, ut qui coeli signis intendere puerili in schola non dedicit, saltem horologii lineis in terra, quae necessaria quaerit apprehendat. Et hic ditate quotidiana quadrantis hujus anni, disponente opere Creatoris esse ministrum: quem diligentior inquisitio declarat, non ad eamdem horologii lineam per trecen
Abbreviated transcription (Latin):
appellare quartã partẽ cuiꝰlib& rei. uerbi gr̃a pecu¬
niȩ. temporis. loei. & ideo quarta pars diei qui xxiiui
horis cũ sua nocte cõpletur. id÷ uihorȩ quad rans c̃¬
suete uocatur. Quadrantis autẽ huiusce ꝑ quadri¬
ennium in diem integrũ colligendi & suo in loco in
terhalandi. hȩc est ratio. quia sol annuũ cȩli ambi¬
tũ id ÷ xii signa circuli Zodiaci notissima in cectis¬
lxu dieb s suꝑ additis sex horis ad implere cognos¬
citur. Unde fit ut si uerbi gr̃a nunc aequinoctialem
çȩli locũ mane oriens intrauerit. in hunc anno seqͤnti
meridie. tertio uespere. quarto media nocte. quinto
rursus in exortu diei. ut pote cõpleto diei totius cireui¬
tu recurrat. Sieq necessario diem suꝑfluum ad mone¬
at. ubi lib& interponendũ: anniq quarti plenitudini
esse copulandũ. Quẽ aegyptii anno suo sollemꝑmt̃ ex.¬
mart᷑ die. unde & bissextũ uocant int̾healare c̃suert̃

Expanded text:
appellare quartam partem cujuslibet rei, verbi gratia, pecuappellare quartam partem cujuslibet rei, verbi gratia, pecuniae, temporis, loci, et ideo quarta pars diei, qui XXIV horis cum sua nocte completur, id est, horae VI quadrans consuete vocatur. Quadrantis autem hujusce per quadriennium in diem integrum colligendi, et in loco suo intercalandi haec est ratio, quia sol annuum coeli ambitum, id est, XII signa circuli zodiaci notissima, non in CCCLXV diebus, sed superadditis VI horis adimplere cognoscitur; unde fit, ut si, verbi gratia, nunc aequinoctialem coeli locum mane oriens intraverit, in hunc anno sequente meridie, tertio vespere, quarto media nocte, quinto rursus in exortu diei, utpote completo diei totius circuitu recurrat, sicque necessario diem superfluum admoneat ubilibet interponendum, annique quarti plenitudini esse copulandum. Quem Aegyptii anno suo solemniter exma
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ lunȩ fine limitasse annũ. Itaq apud eos inqͥt &¬
roganti amico quondã dixi. etiam his inserere placuit.
opusculis. ubi post p̾fationẽ congruam ita subieci. Si.¬
cut in quã saltũ lunȩ quẽ dicunt locus & hora citior in.¬
censionis eiꝰ ꝑ x & uiiii annos efficit. ita e contrario bissex¬
tum ñ alia causa ꝗͣ tarditas solaris cursus generat. St̃
enĩ nonnulli qui facilitate cõputandi absq labore con¬
prehendant. quanta bissexti crescentis particula ꝑ sin.¬
gulos annos uł menses uł etiam septimanas & dies in.¬
cessant᷑ ad impleatur. nec tam̃ dicere nouerint qualit᷑
eadem particula crescat. uł quȩ sit causa queue ratio
crementi ipsius. quidue nasceretur erroris infesti. si ñ
ipse dies bissexti suo iuixta morẽ necessariũ int̾halarẽt
in ordine. Bissextus igitur ex quadrantis ratione ꝑ
quadrienniũ conficitur. Quadrante namq solent

Expanded text:
diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaqdiximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaqroganti amico quondam dixi, etiam iis inserere opusculis placuit, ubi post praefationem congruam ita subjeci. « Sicut, inquam, saltum lunae quem dicunt, locus et hora citior incensionis ejus per X et IX annos efficit; ita e contrario bissextum non alia causa quam tarditas solaris cursus generat. Sunt enim nonnulli qui facilitate computandi absque labore comprehendant quanta bissexti crescentis particula per singulos annos, vel menses, vel etiam septimanas, et dies incessantes adimpleatur. Nec tamen dicere noverint qualiter eadem particula crescat, vel quae sit causa quaeve ratio crementi ipsius, quidve nasceretur erroris infesti, si non ipse dies bissexti suo juxta morem necessarium intercalaretur in ordine. Bissextus igitur ex quadrantis ratione per quadriennium conficitur. Quadrantem namque solent
Abbreviated transcription (Latin):
etiam scãm scripturã putabant alit̾ primis scłi tẽpo.¬
rib annos cõputasse. id÷ tantȩ breuitatis ut unꝰ annꝰ
nr̃ decẽ illos habuisse credatur dicentes. cũ audierit
quisq uł legerit nongentos annos queq uixisse. deb&
intelligere nonaginta. Decẽ quippe illi anni unꝰ est
nr̃. & decẽ nr̃i centũ illi fuerunt. dicunt & int̾ alia.
Ut autẽ alit̾ annũ tunc fuisse cõputatũ non sit incre
dibile. adiciunt qđ apud plerosq scriptores historiȩ
repperitor aegyptios habuisse annũ.iiii. mensium.
a carnanas sex mensium. lauinios tredeci mensium. Pli.¬
nius seds cũ cõmemorass& relatũ fuisse int̃ litteras
torũ annoꝵ habuisse uita. alios cccrũ. quosdã ad
hieme. alii quadriꝑtitis temporib Sicut arcades inquit:
quoꝵ anni trimenses fuerunt. adiecit etiam aliquando
aegyptios quoꝵ paruos annos quat̾noꝵ mensiũ fuisse supͣ

Expanded text:
etiam sanctam Scripturam putabant aliter primis saeculi tempoetiam sanctam Scripturam putabant aliter primis saeculi temporibus annos computasse, id est, tantae brevitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur, dicentes: Cum audierit quisque vel legerit nongentos annos quemque vixisse, debet intelligere nonaginta, decem quippe illi anni unus est noster, et decem nostri, centum illi fuerunt; dicit inter alia. « Ut autem aliter annum tunc fuisse computatum non sit incrdibile, adiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quattuor mensum, Acarnanas sex mensum, Lauinios tredecim mensum. Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuisse in litteras torum annorum habuisse uitam, alios trecentorum, quosdam ad hieme, alii quadripertitis temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra
Abbreviated transcription (Latin):
paratis antiquoꝵ. put& falsa quȩ de illis sunt dicta
eoqđ nunc uita tanto non ducatur tempore. Credat
neq illos ad uitȩ illius longitudinẽ ꝑuenisse. Illi nãq
cũ essent religiosi & ab ipso dõ facti. cũq eis pabula opor.¬
tuniora ad maius tempus existerent preparata. tan.¬
torũ annorũ curriculis rite uiuebant. deinde ꝓpt̃
uirtutes & głosas utilitates quas iugit᷑ ꝑscrutabantur
id ÷ astrologiam & geometriam. ds eis amplius uiuen.¬
di spatia condonauit. quȩ nunc haut discere potus¬
sent nisi sexcentis uiuerent annis. ꝑ tot enĩ annorũ
curricula magnus annus impletur¶ Annũ autẽ ci¬
uilẽ id÷ solarem hebrȩi ab ȩquinoctio uerno. ã solsti.¬
tio grȩci. aegyptii ab autũno. a bruma incipiunt
romani.
diuersarũ gentium popłos diuerse in obseruatione
annali a uero deuiasse. etiam beatus augustinꝰ edoc&.
Qui cũ in xu de eiuitate dĩ libro contra eos ager&. qui

Expanded text:
parans antiquorum, putet falsa quae de illis sunt dicta, et parans antiquorum, putet falsa quae de illis sunt dicta, et eo quod nunc vita tanto non ducatur tempore, credat neque illos ad vitae illius longitudinem pervenisse. Illi namque cum essent religiosi, et ab ipso Deo facti, cumque eis pabula opportuniora ad majus tempus existerent praeparata, tantorum annorum curriculis rite vivebant; deinde propter virtutes, et gloriosas utilitates, quas jugiter perscrutabantur, id est, astrologiam et geometriam, Deus eis amplius vivendi spatia condonavit, quae nunc haud ediscere potuissent, nisi sexcentis viverent annis, per tot enim annorum curricula magnus annus impletur. Annum autem civilem, id est, solarem, Hebraei ab aequinoctio verno, a solstitio Graeci, Aegyptii ab autumno, a bruma incipiunt Romani. diversarum gentium populos diverse in observatione annali a vero deviasse etiam beatus Augustinus edocet, qui cum, duodecimo de civitate Dei libro, contra eos ageret qui
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos aprincipio mensis paschalis incipit. ibidemq fi¬
nitur. apud romanos uͦ ab incipiente luna mensis ian
sumit initium. ibiq terminatur. Itẽ solis est annus
cũ ad eadem loca siderũ redit. ꝑ actis ccͣc lxv dieb &
cogit interponi unũ diem quẽ romani bissextũ uocant.
ut ad eundẽ circuitũ redeatur. Quartus solaris gyri
aunus bissextilis est. cęteris trib uno die ꝓlixior. Quo
confecto. sol ad cuncta signor loca eisdem dierũ noc.¬
tiũq quib ante quadrienniũ reuertitur horis. Annꝰ
errantium stellarum est. quo illarũ queq zodiaci
ambitũ ꝑlustrat. de quo supra diximus.¶a nnꝰ magnus
est. cũ om̃ia simul errantia sidera ad sua queq loca quȩ
simul habuere recurrunt. De quo iosephus in primo
describer&. ita meminit. Nullus autẽ ad uitã moder¬
nã & annorũ breuitatẽ quib nunc uiuimus uitã cõ¬

Expanded text:
Hebraeos a principio mensis paschalis incipit, ibidemque fiHebraeos a principio mensis paschalis incipit, ibidemque finitur: apud Romanos vero ab incipiente luna mensis Januarii sumit initium, ibique terminatur. Item solis est annus, cum ad eadem loca siderum redit peractis trecentis sexagincogit interponi unum diem: quem Romani bissextum vocant, ut ad eumdem circuitum redeatur. Quartus solaris gyri annus bissextilis est, caeteris tribus uno die prolixior, quo confecto, sol ad cuncta signorum loca eisdem dierum noctiumque quibus ante quadriennium revertitur horis. Annus errantium stellarum est quo illarum quaeque zodiaci ambitum perlustrat, de quo supra diximus. Annus magnus est, cum omnia simul errantia sidera ad sua quaeque loca, quae simul habuere, recurrunt. De quo Josephus, in primo describeret, ita meminit: « Nullus autem ad vitam modernam, et annorum brevitatem, quibus nunc vivimus, vitam com
Abbreviated transcription (Latin):
transierant. uł ã circuitu temporis nom̃ accipit. qͥa
ueteres annũ ꝓ circũ ponere solebant. ut cato dicit
in originib oratorũ. annũ terminũ. id ÷ circũ terminum.
& ambire dr̃ ꝓ cireuire. Est autẽ annus lunaris. est &¬
solaris. Est & errantium discretus stellarũ. est & om̃iũ
planetarum unus. quẽ magnũ spetialit᷑ nominant uł¬
nuncupant. s lunaris annus quad rifarie accipitur. Primꝰ
est namq cũ luna xxuii dieb & uiii horis ⁊odiacũ ꝑcur.¬
rens ad id signũ ex quo egressa est reuertitur. Secundus
latur. cũ solẽ a quo noua digressa est. xxuiiii dieb & xii
horis exactis. iam defecta repetit. Tertius qui xii eius¬
mensib huiusmodi. id ÷ cccliui dieb expletur. & uocat᷑
cõmunis eo qđ duo sepissime tales parit᷑ eurrant. Qu artꝰ
qui embolismus grece dicitur. id÷ suꝑ augmentum. et
hab& xiii menses. id ÷ dies ccc laxxx iiii. Qui uterq ap̾

Expanded text:
transierant, transierant, veteres annum per circum ponere solebant, ut Cato dicit in Originalibus oratorum. Annum, id est, circum, terminum: et ambire dicitur pro circumire. Est autem annus lunaris, est et solaris, est et errantium discretus stellarum: est et omnium planetarum unus, quem magnum specialiter nuncupant. Sed lunaris annus quadrifarie accipitur. Primus est namque, cum luna XXVII diebus et octo horis Zodiacum percurrens, ad id signum, ex quo egressa est, revertitur. Secundus latur, cum solem a quo nova digressa est, XXIX diebus et duodecim horis exactis, jam defecta repetit. Tertius, qui XII mensibus hujusmodi, id est, diebus CCCLIV expletur, et vocatur communis, eo quod duo saepissime tales pariter currant. Quartus qui embolismus Graece dicitur, id est, superaugmentum, et habet XIII menses, id est, dies CCCXXXIV. Qui uterque apud
Abbreviated transcription (Latin):
errent qui primi mensis initium lunaris cursus. axa¬
U die mensis famenoth. qui est xii łr aprilis omnino es¬
se constituit. eo qđ tunc initium uerni temporis ab his
qui hoc inuenire uoluerunt cũ om̃i diligentia p̃fixum
esse uideatur. Uocatur autẽ uer qđ in eo cuncta uer.¬
nent. hoc ÷ uirescant. aestas ab aestu qui in ea maturan.¬
dis fructib datur. autũ nus de autumatione fructuũ
qui in eo colliguntur. Porro hiemps ã doctorib frigꝰ
int̃pretatur & sterilitas. Et hȩc quidẽ nr̃is partib tẽ¬
porum uocabula congruunt. uerũ indos ubi alia celi
facies. alii sunt ortus siderum binas ȩstates in annobinas
habere ꝑhibent messes. media int̾ illas hieme & hesi.¬
arum flatu. Nostra uͦ brumali. lenes ibi auras & mare
nauigabile narrant. Sed & aegẏptus nr̃a hieme me¬
dia maxime campos herbis floreos & siluas fertur ha¬
bere pomis onustas.

Expanded text:
ent nimium, qui primi mensis initium lunaris cursus a XXent nimium, qui primi mensis initium lunaris cursus a XXV die mensis Phamenoth, qui est XII Calendas April. omnino esse constituunt, eo quod tunc initium verni temporis ab iis qui hoc invenire voluerunt cum omni diligentia praefixum esse videatur. Vocatur autem ver, quod in eo cuncta vernent, hoc est virescant. Aestas ab aestu qui in ea maturandis fructibus datur. Autumnus, de autumatione fructuum, qui in eo colliguntur. Porro hiems a doctoribus frigus interpretatur, et sterilitas. Et haec quidem nostris partibus temporum vocabula congruunt. Verum Indos, ubi alia coeli facies, alii sunt ortus siderum, binas aestates in anno binas habere perhibent messes, media inter illos hieme Etesiarum flatu, nostra vero brumali lenes ibi auras et mare navigabile narrant. Sed et Aegyptus nostra hieme media, maxime campos herbis floreos, et sylvas fertur habere pomis onustas.
Abbreviated transcription (Latin):
ticus anatholius in opere suo paschali cũ de ȩquinocti¬
is & solstitiis deq horarũ ac momentoꝵ crementis sub¬
tilissime disputass&. ita disputationẽ suam simul &
ipsũ libellum terminauit. hoc autẽ non ignores qđ
ipsa iiii. quȩ prediximus temporũ confinia. lic& mensium
sequentium hralendis ad ꝓximentur. unũ qđq tamen me.¬
dium temporũ id÷ uerni & aestatis. autũm & hiemis tene.
at. & non exinde temporũ principia inchoantur. unde
mensiũ halendȩ initiantur. Sed ita unũ qđq tempusin.¬
choandum est. ut a prima die ueris tempus aequinoctiũ
hiemis uiii bł iañ. similit᷑ diuidat. Ubi autẽ dĩ populus
in lege temporũ facer& initia: testatur scriptura quȩ p̃¬
cipit dicens. Obserua mensem nouarĩ frugũ & uermpͥ.¬
mũ temporis & facies phase dño dõ tuo. quẽ secuti esse
aegyptii udentur. ex eo qđ eruditissimꝰ eorũ antistes

Expanded text:
opere suo paschali, cum de aequinoctiopere suo paschali, cum de aequinoctiis et solsticiis, deque horarum ac momentorum incrementis subtilissime disputasset, ita disputationem suam simul et ipsum libellum terminavit: « Hoc autem non ignores, quod ipsa quatuor, quae praediximus temporum csequentium Kalendis approximentur, unumquodque tamen medium temporum, id est, verni et aestatis, autumni et hiemis, teneat; et non exinde temporum principia inchoan tur unde mensium Kalendae initiantur. Sed ita unum quodque inchoandum tempus est ut a prima die veris tempus aequinoctium hyemis VIII Calendas Jan., similiter dividat. » Ubi autem Dei populus in lege temporum faceret initia, testatur Scriptura, quae praecepit dicens: Observa mensem novarum frugum, et verni primum temporis, et facies Phase Domino Deo tuo. Quem secuti esse Aegyptii videntur, ex eo quod eruditissimus eorum antistes
Abbreviated transcription (Latin):
somnolentos. obliuiosos generant. horũ autẽ principia
temporũ. diuerse ponunt diuersi. Isidorus nãq hispani.
exortum. Grȩci autẽ & romani quors in huiusmodi dis.¬
ciplinis potius ꝗͣ hispanorũ auctoritas sequi consueuit.
hiemem .uii. idus nouẽbris. uer : uii idus febr̃. aestatẽ.
UII. idus maii. autũnum uii idus aug̃ inchoare decer.¬
nunt. hiemis uidelic& et aestatis in itia uesꝑtino uł ma.¬
tutino uergiliarum ortu occasuq signantes. Itẽ ueris &
autũni. cũ pliades media fere die uł nocte oriuntur
& occidunt ponentes ingressũ. Deniq & in libris cos¬
mographioꝵ authentieis ac nobilissimis ita eadem tem¬
pora ad lineam distincta repperimꝰ. ad notato etiam ortu
uergiliarũ. uii id̾ maũ. occasu quoq earũ dem uii idus
nouemb. Et plinius scđs in libro scđo naturalis histore
eodẽ modo distinguenda iudicauit. Sed & homo ȩccłias

Expanded text:
somnolentos, obliviosos generant. Horum autem principia somnolentos, obliviosos generant. Horum autem principia temporum diverse ponunt diversi. Isidorus namque Hispanieexortum. Graeci autem et Romani, quorum in hujusmodi disciplinis potius quam Hispanorum auctoritas sequi consuevit, hiemem septimo Idus Novembris, ver septimo Idus Februarii, aestatem septimo Idus Maii, autumnum septimo Id. Augusti inchoare decernunt, hiemis videlicet et aestatis initia vespertino vel matutino Vergiliarum ortu occasuque sautumni cum Pleiades medio fere die vel nocte oriuntur et occidunt, ponentes ingressum. Denique in libris cosmographicorum authenticis ac nobilissimis, ita eadem tempora ad lineam distinctam reperimus, adnotato et ortu Vergiliarum, septimo Iduum Maii, occasu quoque earumdem, septimo Iduum Novemb. Et Plinius Secundus in libro suo Naturalis Historiae eodem modo distinguend
Abbreviated transcription (Latin):
b micro cosmos id ÷ minor mundus appellatur. eisdẽ
ꝑ om̃ia qualitatib hab& temperatum corpus. imitan.¬
tib nimirũ singulis eius quib constat humorib modũ
tẽporũ quib maxime poll&. Sanguis si quidem qͥ uere¬
crescit. humidus & calidus. Colera rubea. quȩ aestate ca¬
lida & sicea. Colera nigra: quȩ autũno sicca & frigida. fleg¬
mata quȩ hieme frigida sunt & humida. Et quidẽ san¬
guis in infantibꝰ maxime ug&. in adolescentib colera
rubea. Meloncolia in transgressorib id÷ fel cũ fece nigri
sanguinis admixtũ. flegmata : dominantur in senib
tẽ sanguis eos in quib maxime poll&. facit hilares. lȩtos
misericordes. multũ ridentes. & loquentes. Colera uͦ
rubea faciunt macilentos. multũ tañ comedentes. uelo¬
ces. audaces. iracundos. agiles. Nigra bilis. stabiles. gra¬
ues. cõpositosmorib dolososq facit. Flemata tardos.

Expanded text:
us microcosmos, id est, minor mundus appellatur, iisdem us microcosmos, id est, minor mundus appellatur, iisdem per omnia qualitatibus habet temperatum corpus, imitantibus nimirum singulis iis, quibus constat humoribus, modum temporum quibus maxime pollet. Sanguis siquidem qui verecrescit, humidus et calidus. Cholera rubea, quae aestate, calida et sicca. Cholera nigra, quae autumno, sicca et frigida. Phlegmata, quae hyeme, frigida sunt et humida. Et quidem sanguis in infantibus maxime viget, in adolescentibus cholera rubea, melancholia in transgessoribus id est, fel cum faece nigri sanguinis admixtum, phlegmata dominantur in senibus. Item sanguis eos in quibus maxime pollet facit hilares, laetos, misericordes, multum ridentes et loquentes. Cholera vero rubea facit macilentos, multum tamen comedentes, veloces, audaces, iracundos, agiles. Nigra bilis, stabiles, graves, compositos moribus, dolososque facit. Phlegmata, tardos,
Abbreviated transcription (Latin):
temporib inditũ nom̃. uł certe qđ quadã suȩ simili.¬
tudine qualitatis ad inuicẽ contẽperata uoluuntur.
tempora recte uocantur. Hiemps enĩ ut pote longius
sole remoto. frigidus est & bumidus. Uer. illo suꝑter.¬
ras redeunte. humidum & calidum. aestas. illo suꝑfer¬
uente. calida & sicca. Autũnus. illo ad inferiora deci.¬
dente. siccus & frigidus. Sicq fit ut amplexantib sin.¬
gulis medio moderamine quȩ circa se sunt. orbis in¬
star ad inuicẽ cuncta concludantur. Quib aeq qua¬
litatib disparib quidẽ ꝑse. sed alterutra ad inuice
societate conexis. ipsa quoq mundi elementa constat
esse distincta. Terra namq sicca & frigida. aqua. fri.¬
gida & humida. Aer bumidus & calidus. ignis est ca-¬
lidus & siccus. Ideoq hȩc autũno. illa hiemi. iste ueri.
ille cõparatur aestati. Sed & homo ipse qui a sapienti.¬

Expanded text:
temporibus inditum nomen, vel certe quia quadam suae similitemporibus inditum nomen, vel certe quia quadam suae similitudine qualitatis ad invicem contemperata volvuntur, tempora recte vocantur. Hiems enim, ut pote longius sole remoto, frigida est et humida. Ver, illo super terras redeunte, humidum et calidum. Aestas, illo superfervente, calida et sicca. Autumnus, illo ad inferiora decedente, siccus et frigidus; sicque fit ut amplexantibus singulis medio moderamine quae circa se sunt, orbis instar ad invicem cuncta concludantur. Quibus aeque qualitatibus disparibus quidem per se, sed alterutra adinvicem societate connexis, ipsa quoque mundi elementa constat esse distincta. Terra namque sicca et frigida, aqua frigida et humida, aer humidus et calidus, ignis est calidus et siccus; ideoque haec autumno, illa hiemi, iste veri, ille comparatur aestati. Sed et homo ipse, qui a sapientib
Abbreviated transcription (Latin):
quasi media zona. & praxima queq illi prorsus intan-¬
gibilia sunt ob ardorem. Quȩ uͦ sunt longius ã flãmis
hinc uł hinde remota. cõmuni frigore torpent. Por¬
ro quȩ inter hȩc utruq temperata sunt. & ad cale.¬
faciendũ
accõmoda. siue ex una siue ex utraq ignis parte stare
uoluerint. qui hunc sibi algidȩ noctis in tenebris sub
diuo ad lucẽ fotũq parar̃. Quisi cireuire ignis in mo-¬
dũ solis poss&. quinq nimirũ circulos redder&. Quia
uͦstat. lineas quinq facit. Unam. in medio feruidam.
duas circũ gelidas. totidem int̾ has temperatas.
quib sol ꝑdiuersa cȩli spatia discurrendo. subiectum
temperat orbem. Diuina utiq ꝓrurante sapientia. ut
non semꝑ eisdeni cõmoratus in locis. feruoris auiditate
mundanũ depopuletur ornatũ. s paulatim ꝑ diuersa
cõmigrans. terrenis fructib nascendis. maturandisq
temperamenta custodiat. A quo tẽperamento uidet᷑

Expanded text:
quasi media zona, et proxima quaeque illi prorsus intanquasi media zona, et proxima quaeque illi prorsus intangibilia sunt ob ardorem; quae vero sunt longius a flammis hinc vel inde remota communi frigore torpent. Porro quae inter haec utrinque temperata sunt, et ad calefaciendum accommoda, sive ex una, sive ex utraque ignis parte stare voluerint, qui hunc sibi algidae noctis in tenebris sub divo ad lucem fotumque pararunt. Qui si circumire ignis in modum solis posset, quinque nimirum circulos redderet; quia vero stat, lineas quinque facit, unam in medio fervidam, duas circum gelidas, totidem inter has temperatas. quibus sol per diversa coeli spatia discurrendo subjectum temperat orbem, divina utique procurante sapientia, ut non semper eisdem commoratus in locis, fervoris ariditate mundanum depopuletur ornatum, sed paulatim per diversa commigrans, terrenis fructibus nascendis maturandisque temperamenta custodiat. A quo temperamento videtur
Abbreviated transcription (Latin):
sum. quãuis unam solũmꝰ ꝓbare possunt habitatam. Neq
enĩ uł antipodarũ ullatenus ẽ. fabulis accõmodandus as¬
sensus uł aliquis refert historicus uidisse uł audisse uł le.¬
gisse sẽ qui meridianas in partes solem transierint hib̾nũ.
ita ut eo post tergũ relicto. transgressis aethiopũ feruorib:
temperatas ultra eos hinc calore illine rigore atq habitabi.¬
les mortalium reppererint sedes. Deniq solertissimus na¬
turarũ inquisitor plinuis. qui ñ negat terrã & sisit figurȩ
pineȩ nucis. nichilominꝰ undiq incoli. uide quid de his
scribens ⁊onis dicat. Circa inquit duȩ tantũ int̾ exustã
& rigentẽ tẽperantur. eaeq ipsȩ interse ñ ꝑuiȩ ꝓpter
incendiũ sideris. Eacillimum sane harũ ⁊ onarum dant
exemplum. qui gelidissimo hiemis in rigore ad focum
ob longo scbemate factũ sese calificant. Ubi ignis ipse

Expanded text:
sum, quamvis unam solummodo probare possunt habitatam. Neque sum, quamvis unam solummodo probare possunt habitatam. Neque enim vel Antipodarum ullatenus est fabulis accommodandus assensus, vel aliquis refert Historicus vidisse, vel audisse, vel legisse se, qui meridianas in partes solem transierunt hybernum, ita ut eo post tergum relicto, transgressis Aethiopum fervoribus, temperatas ultra eos hinc calore, illinc rigore, atque habitabiles mortalium repererint sedes. Denique solertissimus naturalium inquisitor Plinius Secundus qui non negat terram, etsi sit figurae pineae nucis, nihilominus undique incoli, vide quid de iis scribens zonis dicat. « Circa, inquit, duae tantum inter exustam et rigentes temperantur, eaeque ipsae inter se non perviae propter incendium sideris. Facillimum sane harum zonarum dant exemplum, qui gelidissimo hiemis rigore ad focum oblongo schemate factum sese calefaciunt, ubi ignis ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Quinq tenent cȩlum ⁊onȩ. quarũ una choruseo semꝑ
sole rubens & torrida semꝑ ab igni. Ipsa est acquinoctialis
quã quia semꝑ sol aut presens. aut hinc aut inde uicinꝰ
inlustrat. nimirum subiecta terrarũ exusta flammiis &
cremata cõminus uapore torrentur. Quã cireũ extre¬
mȩ dextra leuaq trahuntur. ceruleȩ concretȩ atq imbri¬
b atris. septentrionalẽ dicit & australẽ. Quib subiecta
omĩa ob solis molliorũq siderũ absentiã infesto rigore
& gelu p̾muntur aeterno. teste ipso mari congelato. qđ
ab insula thyle diei unius nauigatione distat adboream
Has int̾ mediamq duȩ mortalib egris munere concesse di¬
uum. solstitialem & brumalem significat. quȩ uicina u¬
trĩq feruentis & gelidarum sunt ui temperate: ideoq am¬
bas dicunt habitabiles. id÷ habitationi habiles. & nec frigo¬
ris inmanitate nec caloris. inortalium ã se repellentes acces.¬

Expanded text:
Quinque tenent coelum zonae, quarum una corusco Semper Quinque tenent coelum zonae, quarum una corusco Semper sole rubens, et torrida semper ab igni. Ipsa est aequinoctialis, quam quia semper sol aut praesens, aut hinc vel inde vicinus illustrat, nimirum subjecta terrarum exusta flammis et cremata, cominus vapore torrentur. Quam circum extremae dextra laevaque trahuntur Cerulea glacie concretae, atque imbribus atris. Septentrionalem dicit et Australem, quibus subjecta omnia, ob solis molliorumque siderum absentiam, infesta rigore et gelu premuntur aeterno, teste ipso mari congelato, quod ab insula Thule diei unius navigatione distat ad Boream. Has inter mediamque duae mortalibus aegris Munere concessae divum. Solstitialem et brumalem significat, quae vicina utrinque ferventis et gelidarum sunt vi temperatae; ideoque ambas dicunt habitabiles, id est, habitationi habiles, et nec frigoris immanitate, nec caloris mortalium a se repellentes acces
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto latiorẽ queq sub terris. quanto angustiorẽ sup̃. Itẽq
tanto breuiorẽ subtus. quanto ꝓductiorẽ supͣ terrascur¬
sũ ꝑagentes. Unde fit ut in anno solari arcturꝰ. orion&
canis .s. & lacteus circulus cȩteraq militia cęli una uice
plus terrȩ orbem quã sol ipse circueat. Extra hossane
circulos solis tres. duos utrobiq circulos septentrionalẽ
ponunt & australẽ. Quorũ septentrionalis seꝑ nr̃is ui.
sib apparens. non solis s arcturi & quȩ circa eum sunt
stellarũ ambitu conficitur. Et quia uicinitate car& solis
frigidus ẽẽ non cessat. Cii similis est australis. & ipse ob
longinquitatẽ solis gelidus. obq terrȩ obiectũ nobis sẽꝑ
ab sconsus. De quo utroq in dĩ laude dicit᷑. Qui facit ar¬
turũ & oriona & hiadas & interiora austri. Et alibi. Qui
extendit aquilonẽ suꝑ uacuũ. Meminit horũ & poeta.

Expanded text:
tanto latiorem quaeque sub terris quanto angustiorem supra, itemque tanto latiorem quaeque sub terris quanto angustiorem supra, itemque tanto breviorem subtus quanto productiorem supra terras cursum peragentes. Unde fit ut in anno solari, Arcturus, Orion, et canis, sed et lacteus circulus, caeteraque militia coeli una vice plus terrae orbem quam sol ipse circumeat. Extra hos sane circulos solis tres, duos utrobique circulos, Septentrionalem ponunt et Australem: quorum Septentrionalis semper nostris visibus apparens, non solis, sed Arcturi, et quae circa eum sunt stellarum ambitu conficitur; et quia vicinitate caret solis, frigidus esse non cessat. Cui similis est Australis, et ipse ob longinquitatem solis gelidus, obque terrae objectum nobis semper absconditus. De quo utroque in Dei laude dicitur: Qui facit Arcturum et Oriona, et Hyadas, et interiora Austri. Et alibi: Qui extendit Aquilonem super vacuum. Meminit horum et Poeta:
Abbreviated transcription (Latin):
as partes occultus. quanto uisus it suum deflectens ad austroᷤ.
Porro inbruma tantũ sub terrȩ inferiora longe lateq circũ.¬
fertur. quantũ in solstitio supͣ terrȩ edita longo latoq
circũ labitur flexi. Similit̾ aestiuo id÷ solstitiali decur¬
rens in circulo. tã breuẽ sub aquilonalia terre loca noctu
facit digressũ ꝗͣ suꝑ meridiana eiꝰ loca dieb hib̾nis breuẽ
facit ascensũ. Sicut enĩ quelib & anni uertentis nox illã
hab& longitudinẽ ꝗͣ ante sex menses habuit. & post ui
menses. habitura ẽ dies. ita om̃i nocte soltantũ agit it̃ sub
terra: quantũ ante uimenses egit. & post sex menses acturꝰ
terdiu girans ad meridiem. Sed & stellȩ om̃s expleto sex
mensium circulo. illã cȩli plagã int̾liu ꝗuã noctu antea
lustrando circueunt. eandẽ replicato toti dẽ mensium
tẽpore repetentes solitis noctu transigunt excubiis.

Expanded text:
as partes occultus quanto visus iter suum deflectens ad Austros. as partes occultus quanto visus iter suum deflectens ad Austros. Porro in bruma tantum sub terrae inferiora longe lateque circumfertur quantum in solstitia supra terram edita longo latoque circumlabitur flexu. Similiter aestivo, id est, solstitiali, decurrens in circulo, tam brevem sub aquilonia terrae loca noctu facit digressum quam super meridiana ejus loca diebus hybernis brevem facit ascensum. Sicut enim quaelibet anni vertentis nox illam habet longitudinem quam ante VI menses habuit, et post VI menses habitura est dies, ita omni nocte sol tantum agit iter sub terra, quantum ante VI menses egit, et post VI menses acturusterdiu gyrans ad meridiem. Sed et stellae omnes, expleto VI mensium curriculo, illam coeli plagam interdiu, quam noctu antea lustrando, circumeunt, eandem replicato totidem mensium tempore repetentes, solitis noctu transigunt excubiis,