comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dño papa alexandro senonis honorifice susceptꝰ. & ab eo
multa promittens. dũ mͦ legati mitt̾ent᷑. qͥ causam cantu.
appellatione remota diffinirent. Uidebat᷑ enĩ qd̃ cardi.¬
nales flecti possent: et cestiũ copia in om̃i articło facil.¬
lime ꝓcͤari. S cũ se ĩ hac petitione redeuntib nũciis di¬
Cieis  fuisse repulsum: eccłiam. et oĩa bona archiepͣi & su¬
orũ p̃cep̃ confiscari: & qd̾ in nulliꝰ historiȩ legit᷑ totã eoꝙ¬
nationẽ eiꝰ. & om̃s qͥ eũ familiaritate aut quo uis titulo
contingebant. ꝓscͥptos ad dixit exilio. sñ delectu dignitatĩ
aut ordinis ꝯditionis. aut fortue. etatis aut sexus. Nã
et mulieres in puerꝑio decubantes.: &e paruuli uagienteᷤ
incunis. in exiliũ acti sunt. Processit ultiꝰ furor ĩmanĩ.
et piis aurib horrenda crudelitas. Cum enĩ catholica
etiamꝰ hereticis & scis maticis & ꝑfidis uideis oret eccl̃ia:
prohibitũ ẽ nequis eum uel orationũ suffragiis adiuiuar

Expanded text:
domino papa Alexandro Senonis honorifice susceptus est, et ab eo multa promittens dummodo legati mitterentur, qui causam Cantuarappellatione remota definirent. Videbatur enim quod cardinales flecti possent, et testium copia in omni causae articulo facillime procurari. Sed, cum se in hac petitione redeuntibus nuntiis didicisset fuisse repulsum, ecclesiam et omnia bona archiepiscopi et suorum praecepit confiscari; et quod in nullius historiae serie legitur, totam cognationem ejus et omnes qui eum familiaritate aut quovis titulo contingebant, proscriptos addixit exsilio sine delectu dignitatis, aut ordinis, conditionis aut fortunae, aetatis aut sexus. Nam et mulieres in puerperio decumbentes, et parvuli vagientes in cunis, in exsilium acti sunt. Processit ulterius furor immanis et piis auribus horrenda crudelitas. Cum enim Catholica etiam pro haereticis et schismaticis et perfidis Judaeis oret Ecclesia, prohibitum est ne quis eum vel orationum suffragiis adjuvaret.
Abbreviated transcription (Latin):
to diuine dispensationis rõnẽ siłeqd eẽ ñ crecdidi. qd ad
currert̃ in agone pontificis: ut patientis citulũ ꝑpetuo
Alustrarent. et ꝑsequentiũ reuelarent inpietatẽ⁊ nom̃
sempiterno macłare̾t opprob̾o. S enĩ ꝑͥs hinc iñ ĩ tueri
et metiri placuerit: occ̾rit hĩc religiosus archiep̃e. bͥtan.¬
niarũ pͥmas. sedis apłicȩ legatꝰ. iudex incorruptissimꝰ.
tis. de qiͣ turris erecta ĩ iherłm ꝯtͣ faciem damasci malleꝰ
qͥs. eregione ꝓcedat. Et si cã mrẽm fac̃ ꝙ nlłi rectũ sapiẽ.¬

Expanded text:
se non credidi: quod ad ncurrerunt in agone pontificis, ut patientis titulum perpetuo iliustrarent et persequentium revelarent impietatem, et nomen sempiterno macularent opprobrio. Si enim personas hinc inde intueri et metiri placuerit: occniarum primas, sedis apostolicae legatus, judex incorruptissimus,tis, et quasi turris erecta in Jerusalem contra faciem Damasci, malleus quis e regione procedat. Et si causa ma
Abbreviated transcription (Latin):
qi sauentes ei archiepos ab ep̃ali suspendit officio eeit
gillebtũ lundoniensẽ. ioceliuĩ saresb̾iense u sentẽt iaͣ
anathematis reuo cauit. ꝙ seiu̾tas in sci thome ĩgressu
publicata. rege̾ ampliꝰ exacbauit. et liguas toricataso
dethentiũ esficatiores reddidit ad nocendũ. It̾m eugro
damponis itĩn atrociorib ĩuiruis supͣmodũ pmerũ¬
eiuł alicui suoꝵ faciẽ hilarẽ p̃tendebat hostus pubtis
cens eslateis liee onũa uir. dĩ in multa patientia susfebat.¬
lib̾tate absq subuenti dne uł saltẽ reclamatiõẽ ꝑiclitari.
amore relĩqͥt: non facile muenit᷑. qͥ thomã antecedat.
sit et seipsũ. Et quia stilus ad ꝯfessoris ꝓꝑat passionẽ:
cuiꝰ auctores & cã exmltis &e magnis patent indicus. in

Expanded text:
quam faventes ei episcopos ab episcopali suspendit officio, et Gilbertum Londoniensem et Jocelinum Saresberiensem in sententiam anathematis revocavit. Quae severitas, in sancti Thomae ingressu publicata, regem amplius exacerbavit et linguas toxicatas detrahentium efficaciores reddidit ad nocendum. Iterum ergo damnis, iterum atrocioribus injuriis supra modum eei vel alicui suorum faciem hilarem praetendebat, hostis publicus censebatur. Sed haec omnia vir Dei in multa patientia sufferebatlibertatem absque subventione vel saltem reclamatione periclitari. amore relinquit, non facile invenitur, qui Thomam antecedat. sit et se ipsum. Et quia stylus ad confessoris properat passionem, cujus auctores et causa ex multis et magnis patent indiciis, in
Abbreviated transcription (Latin):
nere. & a domo sua sordes auaricie ꝓnsꝰ eluminabat. Erat
qͦ prouidus in ꝯsiliis. & inuentilatione causaꝵ diligeis.
et modestꝰ audidor: in int̾rogationib subtił. in responsi¬
onib ꝓmptꝰ. iustus in iudiciis. et ꝑsonarũ ꝓrsus acceptõe
deducta. iuris ꝑ omĩa rectissimꝰ executor. sub honestate
uestiũ. xp̃i militẽ ne merita uana gła minu̾et studiosiuᷤ
occultabat. ut uixta sapientis edictũ frons eius ꝯueniret
ppło. cũ intꝰ ee̾nt fere om̃ia dissimilia. Nec inpalaciũ in
eiꝰ ianuis uacuus rediit. lares egroꝵ & debiliũ ꝑ suos di¬
ligentiꝰ scrutabat᷑. &. bñficiis uisitabat ꝙͣ plurimos eorũ¬

Expanded text:
nere, et a domo sua sordes avaritiae prorsus eliminabat. Erat nere, et a domo sua sordes avaritiae prorsus eliminabat. Erat quoque providus in consiliis, et in ventilatione causarum diligens et modestus auditor, in interrogationibus subtilis: in responsionibus promptus, justus in judiciis, et personarum prorsus acceptione deducta, juris per omnia rectissimus exsecutor. Sub honestate vestium Christi militem, ne merita vana gloria minueret, studiosius occultabat, ut juxta sapientis edictum frons ejus conveniret populo: cum intus essent fere omnia dissimilia. Nec in palatium adejus januis vacuus rediit. Lares aegrorum et debilium per suos diligentius scrutabatur, et b
Abbreviated transcription (Latin):
sic ȩccłiasticas ad suũ reuocabat exam̃: et conculcabat᷑ sic̾ popłs
sic et sacerdos. Eigo ꝙͣ ds sͥ p̃ elegerat antistitẽ futurũ et
mr̃em. licet qͥdã emuloꝵ in pͥmis ꝓmotionẽ eiꝰ contͣ diuine
dispositionis consiliũ impedire conati sunt: unanimit̾ ab
omib electus ẽ. Consectꝰ au̾ statĩ uet̾e̾m exuit hominem:
ciliciũ induit: carnẽ crucifigens cũ uitiis & ꝯcupiscentus
suis. Necolens etiam qmͣ susceꝑat doctoris et pastoris offm.
predicationis munꝰ implebat: qͥcqͥd temꝑis subtͣħe poterat
urgentioribus negociis. orationi et lectioni fere semper
lacͥmis: et sic in altaris u̾sabat᷑ offõ: ac si p̾sentialit̾ ĩ carne
geri cerne̾t dñicam passionẽ. Rieuerentissime diuina sa¬
cramenta tractabat: ut intuentiũ fide & mores ipsa ꝯ-¬
tractatio informaret. Manꝰ suas excuciebat ab om̃i mu-¬

Expanded text:
s, ad suum revocabat examen: et conculcabatur ut populus, s, ad suum revocabat examen: et conculcabatur ut populus, sic et sacerdos. Ergo quem Deus sibi praeelegerat antistitem futurum et martyrem, licet quidam aemulorum in primis promotionem ejus, contra divinae dispositionis consilium, impedire conati sint, unanimiter ab omnibus electus est. Consecratus autem statim veterem exuit hominem, cilicium et monachum induit, « carnem crucifigens cum vitiis et concupiscentiis suis. » Recolens etiam quam susceperat doctoris et pastoris officium; praedicationis munus implebat; quidquid temporis subtrahere poterat urgentioribus negotiis, orationi et lectioni fere semper ur, et sic in altaris versabatur officio, ac si praesentialiter in carne geri cerneret Dominicam passionem. Reverentissime divina sacramenta tractabat, ut intuentium fidem et mores ipsa contrectatio informaret. Manus suas excutiebat ab omni mu
Abbreviated transcription (Latin):
honoris. Houerat etiã mores regis. & officialium eiꝰ inꝑ¬
blatũ subiret offm̃: d̾i gram ammissurꝰ erat aut regi..
N on enĩ d̃o adħere poterat regiis motibus obseq̃ns: aut
regem ñ hab̾r inimicũ. ei sc̃orũ preferens leges. Itaq
aliqndiu regi ⁊ aliis eũ ꝓmoueri uolentib reluctatꝰ est.
S electio duuna tantũ p̾ualuit. ut suadente & inducẽ¬
te & instant̾ urgente uen̾abili uiro henrico pisano p̃b̾to
cardinali. et apłice sedis legato: desiderio regis aqͥesc̾ẽt.
et ꝯsiliis amicors. Maluit enĩ ꝑiclitari aput rege̾ qmͣ de¬
solationẽ eecliȩ q̃ multis subiacebat ꝑiculis. ult̾iꝰ ꝓro¬
gari: firmit̾ ĩ animo suo statuens. ut eã de tantȩ serui¬
tutis miseria liberare aut adimitationẽ .xͥ. aĩam
pone ꝓ ouibꝰ suis. Potestas enĩ publica eeclie pͥuilegi¬
um auferens. causas indifferent̾. sicut mundanas¬

Expanded text:
honoris. Noverat etiam moros regis et officialium ejus imphonoris. Noverat etiam moros regis et officialium ejus impblatum subiret officium, Dei gratiam amissurus esset aut regis. Non enim Deo adhaerere poterat regiis moribus obsequens, aut regem non habere inimicum, ei sanctorum praeferens leges. Itaque aliquandiu regi et aliis eum promovere volentibus reluctatus est, sed electio divina tantum praevaluit, ut suadente et inducente et instanter urgente venerabili viro Henrico Pisano, presbytero cardinali, et sedis apostolicae legato, desiderio regis acquiesceret et consiliis amicorum. Maluit enim periclitari apud regem quam desolationem Ecclesiae, quae multis subjacebat periculis, ulterius prorogari: firmiter in animo suo statuens, aut eam de tantae servitutis miseria liberare, aut ad imitationem Christi animam ponere pro ovibus suis. Potestas enim publica, Ecclesiae privilegium auferens, causas indifferenter ecclesiasticas, sicut mundana
Abbreviated transcription (Latin):
aurã nͥ eũ grã & industͥa ꝯseruarent: riuna & p̾cipiciũ im.¬
minebant. fulgens autẽ cancellarii officio. inpalacio regis
tantã in ocłis ipsius inuenit grãm: ut eũ pꝰ decessũ p̾fati
cantuariensis archiepͣi. pͥme britanniarũ sedi p̃fici ꝓc̃ar.
quo totã faciliꝰ eccłiam reg̾et anglicanã. In multis enior
expertꝰ magnanimitatẽ ipsiꝰ & fidem: tanto qͥdẽ fastigio
bñ sufficientẽ credidit. et ad suas utilitates facile incli¬
nandũ: &e ad nutũ ipsius in negociis eccłiasticis &e secłari¬
bus uniu̾sa gesturũ. Si uͦ dies suos mors ĩ mat᷑a p̃cidẽt.
ħedib suis tucorẽ fidelissimũ prouidebat. Uir auten
expientissimus et bñ solitꝰ plus ꝙͣ facile dici posset futa
metiri. tonte curȩ ꝑicłm satis acute pondãuit. itpote
qui longo usu didicerat. qͥd sedes illa habeat oñis quid

Expanded text:
auram, nisi eum gratia et industria conservarent, ruina et praecipitium imauram, nisi eum gratia et industria conservarent, ruina et praecipitium imminebant. Fungens autem cancellarii officio in palatio regis, tantam in oculis ipsius invenit gratiam, ut eum post decessum praefati Cantuariensis archiepiscopi primae Britanniarum sedi praefici procuraret, quo totam facilius Ecclesiam regeret Anglicanam. In multis enim expertus magnanimitatem ipsius et fidem, tanto quoque fastigio bene sufficientem credidit, et ad suas utilitates facile inclinandum, et ad nutum ipsius in negotiis ecclesiasticis et saecularibus universa gesturum; si vero dies suos mors immatura praecideret, haeredibus suis tutorem fidelissimum providebat. Vir enim experientissimus, et bene solitus plus quam facile dici posset futura metiri, tantae curae periculum satis acute ponderavit, utpote qui longo usu didicorat, quid sedes illa haberet oneris, quid
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit. tot laborib attͥcꝰ ẽ. tot afflictionib fere opp̾ssus.
tot insidiis appetitꝰ. tot laqueis in aula expositꝰ a malicia
mar̾ testimonio referre solitus erat. sepe indies singłos cedet¬
uiu̾e: ⁊ pꝰ uite ȩt̾ne desiderũ. suꝑ omĩa optare ut absq nota
infamiȩ poss a curiȩ nexib explicari:ͥ licet enĩ ei mundus.
in om̃ib lenociniis suis adulari. & applaudẽ uidẽt᷑: nec ꝯ-¬
dicionis sue nͦ om̾is sui u̾nemor erat. qͥ cotidie hinc ꝓdñi sui
regis salute et honore. iñ ꝓ nec̾itate eccliȩ. et ꝓiuĩciliũ. tã cõtͣ
regẽ ipsũ ꝙͣ ꝯͣ inimicos eiꝰ ꝯtend̾e cogebat᷑. & uariis artibꝰ uari¬
os eludẽ dolos. S ħ ycipue ꝑ urgebat qͦd ĩdesinẽt̾ oporte bat
eũ pugnare ad bestias curie. et uelut cũ ꝓtheo ut dici so¬
let negociũ g̾ere. & qiͣ in palestra exercitari. Nã fere ad õẽm

Expanded text:
sustinuit, tot laboribus attritus est et tot afflictionibus fuit oppressus, sustinuit, tot laboribus attritus est et tot afflictionibus fuit oppressus, tot insidiis appetitus, tot laqueis in aula expositus a malitiamarum testimonio referre solitus erat, saepe in dies singulos taedeet post vitae aeternae desiderium super omnia optaret, ut absque nota infamiae posset a curiae nexibus explicari. Licet enim ei mundus in omnibus lenociniis suis adulari et applaudere videretur, nec conditionis nec oneris sui immemor erat, qui quotidie hinc pro domini sui regis salute et honore, inde pro necessitate Ecclesiae et provincialium tam contra regem ipsum quam contra inimicos ejus contendere cogebatur et variis artibus varios eludere dolos. Sed hoc praecipue perurgebat quod indesinenter oportebat eum pugnare ad bestias curiae et velut cum Proteo, ut dici solet, negotium gerere, et quasi in palaestra exercitari. Nam fere ad omnem
Abbreviated transcription (Latin):
ualũ cũ dux normanniȩ & aqͥtaniȩ henricꝰ gaufridi co-¬
mitis andegauensis & mathildis inꝑatͥcis filiꝰ regi stepħo
in regnũ anglie successisset: elaboratũ ẽ ali antedicto archi.¬
epͣo. ut archidiaconꝰ sius. regni cancellariꝰ efficẽt᷑. Erat enĩ
ei suspecta adolescentia regis: & uiuenũ et pͣuors hominͣ
qͦx. consiliis agi uidebat᷑ insipientiam. & maliciam formida¬
bat. et ne instinctu eoꝵ insolentiꝰ age̾t. uire uictoris qui sͥ
uidebat᷑. et aliter ee̾t popłm subegisse. cancellariũ ꝓcurabat
in curia ordinari: cuiꝰ ope et oꝑa noui regis ne seiuret ĩ
eccłiam impetũ cohiberet: & consilii sui temꝑaret maliciã.
et repͥmeret audaciam officialiũ. qui sub obtentu publicȩ
potestatis & pretextu uris. tam ȩccłie qmͣ ꝓiĩcialiũ facul¬
tates diriꝑe conspirauerant. In pͥmis auͣ cancellarie suȩ
auspiciis. tot et tantis uariarũ necessitatũ. difficultate

Expanded text:
enricus Gaufridi comitis Andegavensis et Mathildis imperatricis filius, regi Stephano in regnum Angliae successisset, elaboratum est ab antedicto archiepiscopo, ut archidiaconus suus regni cancellarius efficeretur. Erat enim ei suspecta adolescentia regis, et juvenum et pravorum hominum, quorum consiliis agi videbatur, insipientiam et malitiam formidabat; et ne instinctu eorum insolentius ageret jure victoris, qui sibi videbatur, etsi aliter esset, populum subegisse, cancellarium procurabat in curia ordinari, cujus ope et opera novi regis, ne saeviret in Ecclesiam, impetum cohiberet, et consilii sui temperaret malitiam, et reprimeret audaciam officialium, qui sub obtentu publicae potestatis et praetextu juris, tam Ecclesiae quam provincialium facultates diripere conspiraverant. In primis autem cancellariae suae auspiciis tot et tantas variarum necessitatum difficultates
Abbreviated transcription (Latin):
feriret᷑ c̃ se audiss inquiri: militib qui ad hoc uen̾a̾nt
ĩ turba clericorũ et monachorũ uociferantib uͥ ẽ archiep̃c:
trepido dicens. Ecce ego qͥd uultis: Cui unꝰ funestorũ mili.¬
cũ in spũ furoris intulit. Ut mͦ moriaris. Impossibile ÷
it ut ampliꝰ uiuas. Respondit auͭ archiep̃c. ñ minori ꝯsta̾tia
u̾bi ꝙͣ aĩ. qr ꝙ õĩũ marti. rũ pace ex animi mei sentẽtia fid̾eten
dix̃im: nullꝰ uidet᷑ isto ꝯstantior fuisse. et ego ꝑ do̾ m̃o mori

Expanded text:
feriretur, cum se audiisset inquiri a militibus, qui ad hoc venerant in turba clericorum et monachorum vociferantibus: « Ubi est architrepido dicens: « Ecce ego: quid vultis? » Cui unus funestorum militum in spiritu furoris intulit: « Ut modo moriaris: impossibile enim est ut amplius vivas. » Respondit archiepiscopus non minori constantiauia quod omnium martyrum pace ex animi mei sententia fidenter dixerim nullus videtur isto constantior fuisse: « Et ego pro Deo meo
Abbreviated transcription (Latin):
ue litt̾atis siue illictãtis colloquebat᷑. mirũ in moduo
eruditꝰ. et eloquens apparebat: & p̾dicatio eiꝰ tam pon¬
dere sententiarũ quã puritate u̾borũ placers erat et
efficax ẜ ost epulas aũ. & sominũ uͥ necessitas poscebat
exactũ. denuo p̾t̾pensũ horarũ. aut negocũs. aut sc̾p¬
turis. aut honestis colloqͥis. insistebat: õciũ sũmoꝑe
fugiens. ne uiderent eũ hostes et deriderent sabbata
eiꝰ. Qd̃ aũ noctno somno sine gͣui dispendio corꝑis dedu¬
c̾e̾ poderat. lacͥmis & orationib indulgebat. & meditati¬
onib sc̃is: castimoniã sectans in corꝑe. seruans in corde
pudicitiã. in sermone modestiam. in oꝑe iusticiã. ut quos¬
municaret. & qͥsquis sanȩ doctrine adu̾sabat᷑ eũ

Expanded text:
ve litteratis sive illitteratis colloquebatur: mirum in modum ve litteratis sive illitteratis colloquebatur: mirum in modum eruditus et eloquens apparebat, et praedicatio ejus tam pondere sententiarum quam puritate verborum placens erat et efficax. Post epulas autem et somnum ubi necessitas poscebat exactum, denuo praeter pensum horarum, aut negotiis, aut scripturis, aut honestis colloquiis insistebat, otium summopere fugiens, ne viderent eum hostes, et deriderent Sabbata ejus. Quod autem nocturno somno sine grandi dispendio corporis deducere poterat, lacrymis et orationibus indulgebat, et meditationibus sanctis, castimoniam sectans in corpore, servans in corde pudicitiam, municaret. Quisquis sanae doctrinae adversabatur, eum
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ medium tenuit: ne ꝓrsꝰ abstinens argueret᷑ suꝑstici.¬
onis: aut in modice sumens. crapula grauaret᷑. Notã
enĩ cͥminosi & hy pocͥte ferre parit̾ iutans: id optimu
ieiunii genꝰ arbitratꝰ est. sobrietatis ten̾e mensurã.
Et qͥdẽ in ueste preciosa pauꝑ spũ: in facie leta corde
contͥcꝰ. in m̃sa lauta penuriam eligens. non nunqͣm
uentre magis uacuus qmͣ refectꝰ. sep̃iꝰ mag̃ refocillatꝰ
qm plenꝰ. semꝑ enĩ sobrius ꝑmanens. se cohabitantib forma¬
bat. apłm sequens qͥ saluberrima dispensatione om̃ib
omia factꝰ ẽ. ut lucͥface̾t uniu̾sos: lib̾abat pauꝑem ã
potente. ut qͥ ne uera erat datꝰ a dño pauꝑũ pater. et
P ensabat tñ uir discretꝰ mores hominũ quos arguebat
aut monebat. ne scmͣ daret canib. aut margaritat.
spargeret anͣ porcos. Et qͥa eũ celestis docebat unctio. si¬

Expanded text:
tiae medium tenuit, ne prorsus abstinens argueretur superstititiae medium tenuit, ne prorsus abstinens argueretur superstitionis, aut immodice sumens crapula gravaretur. Notam enim criminosi et hypocritae fere pariter vitans, id optimum jejunii genus arbitratus est, sobrietatis tenere mensuram. Et quidem in veste pretiosa spiritu pauper, in facie laeta corde contritus, in mensa lauta penuriam eligens, nonnunquam ventre magis vacuus quam refectus, saepius magis refocillatus quam plenus, semper enim sobrius permanens, se cohabitantibus conformabat, apostolum sequens qui saluberrima dispensatione omnibus omnia factus est, ut lucrifaceret universos. Liberabat pauperem a potente, ut qui revera erat datus a Domino pauperum pater et Pensabat tamen vir discretus mores hominum quos arguebat aut monebat, ne sanctum daret canibus aut margaritas spargeret ante porcos. Et quia eum coelestis docebat unctio, si
Abbreviated transcription (Latin):
cheodbaldus decessor ip̃iꝰ statutas decessors suors. elemosinã
duplicare ꝯsueuit: ħ religiosa emulatiõe &ͣ duplo enis
censuit duplicandũ. Ad huiꝰ pii oꝑis obseruantiã õiũ qͣ
ex quocũq titulo ꝑcipiebat. decimas consecͣuit. In secre¬
tiori cellula tredecĩ pauperũ pedes curuatis genibus
cotidie abluebat. in memoriã xͥ. singłis eors pꝰ plenao
refectionẽ iuictualiũ qͣtuor argenteos largiens. Qd̾ si
ros tanta reuerentia excipiebat: ut credi posset se in ei
diuinã p̃sentiã aut angłos uenerari. In exerrenda hõ¬
pitalidate & aliis liberalitatis oꝑibus sic pollebat: ut
credi posset. Et qmus domꝰ eiꝰ pro more gentis. utensilibꝰ
p̾ciosis & gerendorũ uariis instrumͣtis nobilitaretur.
diuitias tñ & opes et omnẽ mudi suppellectilẽ ꝓ xp̃o
contemynebat. ut st̾cora: transiens tnsitoriis utens potiꝰ¬
ad expediendas necessitates. qmͣ fruens ad explendas
concupiscentiȩ uoluntates. In cibis & potib temꝑan¬

Expanded text:
or ipsius statutas praedecessorum suorum eleemosynas duplicare consueverit, hic religiosa aemulatione etiam duplum ejus censuit duplicandum. Ad cujus pii operis observantiam, omnium quae ex quocunque titulo percipiebat, decimas consecravit. In secretiori cellula tredecim pauperum pedes curvatis genibus quotidie abluebat, in memoriam Christi singulis eorum post plenam refectionem victualium quatuor argenteos largiens. Quod siros tanta reverentia excipiebat, ut credi posset se in eis divinam praesentiam aut angelos venerati. In exercenda hospitalitate et aliis liberalitatis operibus sic pollebat, ut um bonorum credi posset. Et quamvis domus ejus pro more gentis utensilibus pretiosis et gerendorum variis instrumentis nobilitaretur, divitias tamen et opes et omnem mundi supellectilem pro Christo contemnebat, ut stercora; transitoriis potius utens ad expediendas necessitates, quam fruens ad explendas concupiscentiae voluptates. In cibis et potibus temperan
Abbreviated transcription (Latin):
derent: Quoniã tanta exat eorũ suꝑbia. ut tali eẽt¬
humiliatione deicienda. Quod in congruum dictũ ẽ.
quilibet arbitretur.si non ita contigisse inactib
apostolorum manifestissime legerit. Non gͦ ab hor

Expanded text:
derent: quoniam tanta erat eorum superbia, ut tali derent: quoniam tanta erat eorum superbia, ut tali humiliatione esset dejicienda? Quod incongrue dictum esse quilibet arbitretur, si non ita contigisse in Actibus Apostolorum manifestissime
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis eos ita excecati merusse. Qua tam̃ excecati¬
one. non potuerunt credere. Uerba enum ioħis ista
sunt. Propterea non poterant credere: quia iterũ
dix̃ esaias. excecauit oculos eorum. frustra enĩ co¬
uamur intelligere ideo fuisse cecatos ut conuer¬
terentur. cũ ideo conuerti ñ poterant. quia non
credebant. E ideo credere non poterant: quia
excecati erant. An forte non absurde dicimus.
quosdam iudeorum fuisse sanabiles. sed tamen
tanto suꝑbie tumore periclitatos. ut eis expedi-¬
erit primo ñ credere. nadhoc fuisse cecatos. ut ñ
utellegerent loquentem dñm ꝑreparabolas. qͥb
non intellectis. non meum crederent. ñ credentes
aut̃. cũ cȩteris desꝑatis crueifigerent eum. atq ita
post eius resurrectionem conuerterent᷑. quando iam
de reatu mortis dr̃i amplius humilitati. uehementiꝰ
diligerent. aquo sibi tantũ scelus dimissum ẽẽ gau¬

Expanded text:
peccatis ita eos excaecari meruisse: qua tamen excaecatipeccatis ita eos excaecari meruisse: qua tamen excaecatione non potuerunt credere. Verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaecavit oculos eorum. Frustra itaque conamur intelligere, ideo fuisse caecatos, ut converterentur, cum ideo converti non poterant, quia non credebant, et ideo credere non poterant, quia excaecati erant. An forte non absurde dicimus, quosdam Judaeorum fuisse sanabiles; sed tanto tamen superbiae tumore periclitatos, ut eis expedierit primo non credere, et ad hoc fuisse caecatos, ut non intelligerent Dominum loquentem per parabolas, quibus non intellectis, non in eum crederent, non credentes autem, cum caeteris desperatis crucifigerent eum; atque ita post ejus resurrectionem converterentur, quando jam de reatu mortis Domini amplius humiliati, vehementius diligerent a quo sibi tantum scelus dimissum esse gau
Abbreviated transcription (Latin):
detur huic sententie: et omnino cogere. ut qͦi
hic dictum est. nequando oculis uideant. ñ acci¬
piatur ne uel sic aliquando oculis uideant. sed
prorsus ut non uideant: quandoquidem aꝑte ita
dicit. ut oculis non uideant. Et quod ait ꝓpterea
non poterant credere: satis ostendit ũ ideo factã illa
excecationem. ut ea cominoti: i dolentes se non intel¬
ligere. conuerterentur aliquando ꝑ penitentiã. Non
enim possent hoc facere nisi prius crederent: ut cre¬
dendo conuerterent᷑: conuersione sanarent᷑. sanitate
intelligerent. sed ideo potius excecatos. ut ñ uid̾ent.
Dicit enim aꝑtissime. Propterea non poterant credere.
Quod si ita est. quis non exsurgat indefensione iude¬
orum: ut eos extra culpam fuisse proclamaret. quod
ñ crediderunt: Propterea enim non poterant erede:
quia excecauit oculos eoꝵ. Sed q̃m̃ deus potiꝰ extra
culpam debet intelligi: coginur fateri aliis quibdã

Expanded text:
detur huic sententiae, et omnino cogere ut quod detur huic sententiae, et omnino cogere ut quod hic dictum est, Nequando oculis videant, non accipiatur, Ne vel sic aliquando oculis videant, sed prorsus, Ut non videant: quandoquidem aperte ita dicit, Ut oculis non videant. Et quod ait, Propterea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam; non enim possent hoc facere, nisi prius crederent, ut credendo converterentur, conversione sanarentur, sanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crederent. Dicit enim apertissime, Propterea non poterant credere. 2. Quod si ita est, quis non exsurgat in defensionem Judaeorum, ut eos extra culpam fuisse proclamet, quod non crediderunt? Propterea enim non poterant credere, quia excaecavit oculos eorum. Sed quoniam potius Deus extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
nullum magis earum accipimus precium. quã nos
uel tanto ualet: sed quia plus dare ñ possumus.
ant: id est ipsi causa fuerant ut deus eis oculos
clauserit. Alius enĩ euangelista dicit. Exceca¬
uit oculos eoꝵ. S utrum ut nunquã uideant
au uero ne uel sic aliquancto uideant cecitate
sua sibi displicentes: ⁊ se dolentes. ⁊ ex hoc humili¬
ati atq cominoti. ad consitenda peccata sua et pie
querendũ dñm. sic enĩ marcus hoc dicit. Neqͦnas
conuertantur: ⁊ dimittant᷑ eis peccata. ubi intel¬
leguntur peccatis suis meruisse. ut ñ intelle¬
ge̾rent. ⁊ tamen hoc ipsum misericor diter eis
factũ. ut peccata sua cognoscerent. ⁊ conuersi ue¬
niam mererentur. Quod aut̃ ioħes hunc locum
ita dicit. ꝓpterea non poterant credere. qr iterũ
dixit ysalas. excecauit oculos eoꝵ. ⁊ undurauit
eorum cor. ut non uicdeant oculis.⁊⁊intellegant
corde. ⁊ conuertant᷑. i sanem eos. aduersari ui

Expanded text:
nullum earum majus accipimus pretium, quam nos nullum earum majus accipimus pretium, quam nos uia tanti valeamus, sed quia plus dare non possumus.ant: id est, ipsi causa fuerunt ut Deus eis oculos clauderet. Alius enim evangelista dicit, Excaecavit oculos eorum. Sed utrum ut nunquam videant? an vero ne vel sic aliquando videant, caecitate sua sibi displicentes, et se dolentes, et ex hoc humiliati atque commoti ad confitenda peccata sua, et pie quaerendum Dominum? Sic enim Marcus hoc dicit, Nequando convertantur, et dimittantur eis peccata . Ubi intelliguntur peccatis suis meruisse ut non intelligerent, et tamen hoc ipsum misericorditer eis factum, ut peccata sua cognoscerent, et conversi veniam mererentur. Quod autem Joannes hunc locum ita dicit. « Propterea non poterant credere, quia iterum dicentis: excaecauit oculos eorum et indurauit eorum cor, ut non uideant oculis et intellegant corde et conuertantur,
Abbreviated transcription (Latin):
concharum obstaculo. inprofundo huius scłi.
atq inter duritias saxeas iudeorum. aliquando
latuerat. Ille ergo adipsam margaritam iam ꝑ-¬
uenerat: qui ait. Et si noueramus xp̃m sccłm
carnem: sed nunc iam non nouimus. Nec ullus
omnino intellectus margarite nomine dignus
est. nisi adquem discussis omnibus carnalibus
tegminibus ꝑuenitur. quibus siue ꝑuerba hu¬
mana. siue ꝑsimilitudines circumpositas oꝑitur.
ut purus ⁊⁊ solidus. ⁊ nusquam a se dissonans.
certa ratione cernatur. Quos tamen omnes
ueros i firmos ⁊ ꝑfectos intellectus. unus ille con-¬
tinet: ꝑ quem facta sunt omiria. quod est uerbũ
dei. Quod libet aut̃ horum trium sit. uel si aliud
occurrere potuerit. quol margaritȩ unius ⁊ pre-¬
ciose nomine bene significetur: precium eius ẽ
nos ipsi. qui adeam possidendam ñ sumus liberi:
nisi omnib ꝓ nr̃a liberatione contemptis. quȩ tem¬
poraliter possidentur. uenditis enim rebus nr̃is.

Expanded text:
concharum obstaculo, in profundo hujus saeculi, concharum obstaculo, in profundo hujus saeculi, atque inter duritias saxeas Judaeorum aliquando latuerat: ille ergo ad ipsam margaritam jam pervenerat, qui ait, Et si noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Nec ullus omnino intellectus margaritae nomine dignus est, nisi ad quem discussis omnibus carnalibus tegminibus pervenitur, quibus sive per verba humana, sive per similitudines circumpositas operitur, ut purus et solidus et nusquam a se dissonans, certa ratione cernatur. Quos tamen omnes veros et firmos et perfectos intellectus unus ille continet, per quem facta sunt omnia, quod est Verbum Dei . Quodlibet autem horum trium sit, vel si aliquid aliud occurrere potuerit, quod margaritae unius et pretiosae nomine bene significetur, pretium ejus est nos ipsi: qui ad eam possidendam non sumus liberi, nisi omnibus pro nostra liberatione contemptis, quae temporaliter possidentur. Venditis enim rebus nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentam preciosam. uenditis omnib quȩ habet
emat. Aut ergo iste bonos homines querenf cũ
sine peccato. mediatorem dei ⁊ ihominum ho¬
minem xp̃m iħm: aut precepta querens quib
seruatis cum hominib recte conuersetur. inue¬
uit dilectionem ꝓximi. in quo uno dicit apostolꝰ
omnia contineri: Ut non occides. non mechabe¬
ris. ñ furaberis: non falsum testimonium dices.
Et si quod est aliud mandatum. singulȩ marga¬
rite sunt: quȩ in hoc sermone recãpttulantur.
Diliges ꝓximum tuum tanquam te. Aut bouos
uiteslectus homo querit uinuenit unũ illum.
quo euincti continentur: in principio uerbum.
et uerbũ apud deum. ⁊⁊ uerbum dm̃. lucidũ
candore ueritatis. ⁊ isolidum firmitate eternita¬
tis: et undiq su fimilem pulchritudine duum¬
tatis: quideus. penetrata carnis testudine intel¬
legendus est. Ille enim ad margaritam ipsam ꝑ-
uenerat: quȩ integumentis mortalitatis quasi

Expanded text:
inveniat pretiosam, quam venditis omnibus quae habet, inveniat pretiosam, quam venditis omnibus quae habet, emat. Aut ergo iste bonos homines quaerens, cu omnibus sine peccato, mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum : aut praecepta quaerens, quibus servatis cum hominibus recte conversetur, invenit dilectionem proximi, in quo uno dicit Apostolus omnia contineri; ut, Non occides, non moechaberis, non furaberis, non falsum testimonium dices, et si quod est aliud mandatum, singulae margaritae sint, quae in hoc sermone recapitulantur, Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Aut bonos intellectus homo quaerit, et invenit unum illud quo cuncti continentur, in principio Verbum, et Verbum apud Deum, et Verbum Deum , lucidum candore veritatis, et solidum firmitate aeternitatis, et undique sui simile pulchritudine divinitatis, qui Deus, penetrata carnis testudine, intelligendus est. Ille enim ad margaritam ipsam jam pervenerat, quae in tegumentis mortalitatis, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
triticum. Utrum quia etiam boni cum adhuc in fir
mi sunt opus habent inquibusdam malorũ cõmixt¬
one siue ut ꝑ eos exerceantur. siue ut eorum com¬
paratione magna exhortatio fiat. ut ntanturr
ad melius. Quibus sublatis: altitudo caritatis quasi
euulsa marcescat. quod ẽ eradicare. Nam sic ait
apłs. Ut in caritate radicati ⁊ fundati. possitis com¬
prehendere. An forte ideo simul eradicatur triticũ
cum auferuntur ⁊ izama: quia mutti primo zra¬
nia sunt. ⁊ postea triticum fiunt: Qui nisi paci¬
enter cum mali sunt tolerentur: ad laudabilem
mutationem non ꝑueniunt. Itaq si euulsi fue¬
rint: simul eradicatur ⁊itriticum quod futuri
homini negotiatori: querenti bonas margaritas.
Inuenta aut̾em una preciosa margarita: abiit et
uendidit omnia quȩ habuit et emit eam. Questio
est. cur anumero plurali ad singularem transie¬
rit: ut cũ querat homo bonas margaritas: unam

Expanded text:
triticum. Utrum quia etiam boni cum adhutriticum. Utrum quia etiam boni cum adhumi sunt, opus habent in quibusdam malorum commixtione, sive ut per eos exerceantur, sive ut eorum comparatione magna illis exhortatio fiat, ut nitantur ad melius, quibus sublatis altitudo charitatis quasi evulsa marcescat, quod est eradicari? Nam sic ait Apostolus: Ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere . An forte ideo simul eradicatur triticum, cum auferuntur zizania, quia multi primo zizania sunt, et postea triticum fiunt? qui nisi patienter, cum mali sunt, tolerentur, ad laudabilem mutationem non perveniunt: itaque si evulsi fuerint, simul eradicatur et triticum, quod futuri erenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. Quaestio est cur a numero plurali ad singularem transierit, ut cum quaerat homo bonas margaritas, unam
Abbreviated transcription (Latin):
modo. eos patientissimos et tranquillissimos
redit. Queri aut̃ potest. quod ait. alligate fas¬
ciculos adcomburendũ. cur non unum fas¬
cem aut unum aceruum zitaniorum fier
dixerit: nisi forte ꝓpter uarietatem hereticoꝵ.
& non solum atritico. uerum ȩtiam a se ipsis
diserepantiũ. ipsa umuscuiusq hereseos ꝓpria
conuenticula. inquib singillatim sua commu
mone deuincti sunt. nomine fasciculoꝵ signi¬
ficauit. ut iam tune incipiant alligari adcom¬
burenctum. cũ a catholica cominunione segre¬
gati. suas ꝓprias quias ȩcłias habere ceperint.
ut combustio earum sit infine seculi. non alliga¬
tio fasciculoꝵ. Sed si ita eẽt: non iam multe re¬
sipiscendo. ⁊ incatholicam remeando.ab errore
desciscerent. Qua ꝓpter nialligatio fasciculorum
infine futura est: ut non confuse. sed ꝓ modo ꝑuer¬
sitatis suȩ. uniuseuiusq erroris ꝑtinatia puniãtur.
Ne forte colligentes ⁊ itania: erachicetis simul et

Expanded text:
modo eos patientissimos et tranquillissimos modo eos patientissimos et tranquillissimos reddit. 3. Quaeri autem potest, quod ait, Alligate fasciculos ad comburendum, cur non unum fascem, aut unum acervum zizaniorum fieri dixit? Nisi forte propter varietatem haereticorum, et non solum a tritico, verum etiam a seipsis discrepantium, ipsa uniuscujusque haereseos propria conventicula, in quibus singnione devincti sunt, nomine fasciculorum significavit; ut jam tunc incipiant alligari ad comburendum, cum a catholica communione segregati suas proprias quasi ecclesias habere coeperint, ut combustio earum sit in fine saeculi, non alligatio fasciculorum. Sed si ita esset, multae non jam resipiscendo et in catholicam remeando ab errore desciscerent. Quapropter et alligatio fasciculorum in fine futura est, ut non confuse, sed pro modo perversitatis suae uniuscujusque erroris pertinacia puniatur. Ne forte colligentes zizania eradicetis simul et
Abbreviated transcription (Latin):
ei precipiat uł ꝑmittat: ⁊ hoc officium. ẽẽ ho¬
minum uelit. Hinc est. quod serui dicunt. Uis
imus. ncolligimus ea : Quib quia ueritas ipsa
respondit. non ita hominem constititum ẽẽ
in hac uita ut certus ẽẽ possit. qualisquisq fu¬
turus sit postea. cuitis in presentia cerint erro¬
rem. uel quod ȩtiam error eius conferat. ad pro-¬
uectum bonorum: non ẽẽ tales auferendos dehac
uita: ne cum malos interficere conatur. bonos
interficiat. quod forte futuri sunt: aut bonis
obsint quib inuiti forte utiles sunt. sed tune
oportune fieri cum iam in fine non restat uł tem¬
pus commutande uitȩ. uel proficiendi adueritatẽ.
ex occasione atq comparatione erroris alien: tunc
aut̃ hoc ñ abhominibus. s ab angelis fieri. Inde ẽ.
quod respondit pater familias. Non. Ne forte colli¬
gentes zizania: erachicetis simul ttriticum. Sed
uitempore messis. cdicam messorib: ⁊cet̾a. Atq hoc

Expanded text:
ei praecipiat, vel permittat, et hoc officium esse hoei praecipiat, vel permittat, et hoc officium esse hominum velit: hinc est quod servi dicunt, Vis, imus, et colligimus ea? Quibus quia Veritas ipsa respondet, non ita hominem constitutum esse in hac vita, ut certus esse possit qualis quisque futurus sit postea, cujus in praesentia cernit errorem, vel quid etiam error ejus conferat ad provectum bonorum; non esse tales auferendos de hac vita, ne cum malos conatur interficere, bonos interficiat, quod forte futuri sunt; aut bonis obsit, quibus et inviti forte utiles sunt: sed tunc opportune fieri, cum jam in fine non restat vel tempus commutandae vitae, vel proficiendi ad veritatem ex occasione atque comparatione alieni erroris; tunc autem hoc non ab hominibus, sed ab Angelis fieri: inde est quod respondet paterfamilias, Non; ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et triticum: sed in tempore messis dicam messoribus, et caetera. Atque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur. colligendorum ziraniorum. adcõ¬
burendum. alia esse ministeria: nec quenquã
eccłie filium debere arbitrari. ad se hoc officiũ
ꝑtinere. Cum gͥ eẽ. quisq spiritalis ceperit.
cognoscit errores hereticoꝵ. nomnino diu¬
dicat atq discernqͥt: quicquid audierit aut
legerit. aborrere a regula ueritatis. Sed donec
ui eisdem spiritalibus᷑ ꝑficiatur:⁊iquodãmodo
maturescat in fructu quem herba dedit: potest
eum mouere. quare sub nomine xp̃iano tam
multȩ hereticoꝵ extiterint falsitates. Inde ẽ
quod seru dicunt. Non ne bonum semen semina¬
sti magro tuo: Ande gͦ habet zizama: Beinde
cum cognouerit hanc excogitasse diabolum frau¬
dem. cum contra tanti nominis auctoritatem
nichil se ualere sentiret. ut fallacias suas eodẽ
ut tales homines de rebus humanis auferat. si
aliqtiã temporis habeat facultatem. Sed utrũ
facere debeat : iusticiam dei consulit. utrũ hoc

Expanded text:
intelligitur colligendorum zizaniorum ad comintelligitur colligendorum zizaniorum ad comburendum alia esse ministeria, nec quemquam Ecclesiae filium debere arbitrari ad se hoc officium pertinere. 2. Cum igitur esse quisque spiritualis coeperit, cognoscit errores haereticorum, et omnino dijudicat atque discernit quidquid audierit aut legerit abhorrere a regula veritatis: sed donec in eisdem spiritualibus perficiatur, et quodammodo maturescat in fructum quem herba dedit, potest eum movere, quare sub nomine christiano tam multae haereticorum exstiterint falsitates. Inde est quod servi dicunt, Nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania? Deinde cum cognoverit hanc excogitasse fraudem diabolum, cum contra tanti nominis auctoritatem nihil se valere sentiret, ut fallacias suas eodem ut tales homines de rebus humanis auferat, si aliquam temporis habeat facultatem; sed utrum facere debeat, justitiam Dei consulit utrum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tunc apparuerunt ⁊ izizania. Cum enĩ spiritalis
hõ eẽ ceperit duudicans omnia: tunc ei pos
sunt errores apparere. Serui aut̃ dixerunt ei.
Cis imus ⁊ colligamus ea: utrum ipsi st̃ serui.
quos paulo post messores appellant: an quia in ex¬
positione parabole messores dixit esse angelos.
nequisquã facile dicere ausus fuerit angelos
nescisse. quis ⁊ izania suꝑseminauerit ⁊i catune
apparuisse angelis cum herba fructũ fecisset: Ma-¬
gis oportet intelligi homines ipsos fideles seruo¬
rum nomine hoc loco significatos: quos ȩtiam
bonum semen dicit. Nec mirum. si ⁊i bonum
semen ipsi dicuntur. userui patris familias:
sicut et de se ait. quod et ipse sit ianua. ipse pa-¬
stor. Ex diuersis enim significationibus una
res etiam plures ⁊i diuersas similitudines reci¬
pit. presertm. quia cũ adseruos loqueretur. ñ ait
in tempore messis dicam uobiscolligite primum
azania. sed dicam inquid inessoribus. Unde

Expanded text:
tunc apparuerunt et zizania. Cum enim spiritualis tunc apparuerunt et zizania. Cum enim spiritualis homo esse coeperit dijudicans omnia , tunc ei errores incipiunt apparere. Servi autem dixerunt ei: Vis, imus, et colligimus ea? Utrum ipsi sunt servi, quos paulo post messores appellat? an quia in expositione parabolae messores dixit esse Angelos, nec quisquam facile dicere ausus fuerit Angelos nescisse quis zizania superseminaverit, et ea tunc apparuisse Angelis cum herba fructum fecisset; magis oportet intelligi homines ipsos fideles servorum nomine hoc loco significatos, quos etiam bonum semen dicit? Nec mirum si et bonum semen ipsi dicuntur, et servi patrisfamilias: sicut et de se ait, quod et ipse sit janua, ipse sit pastor . Ex diversis enim significationibus una res etiam plures et diversas similitudines recipit. Praesertim quia cum ad servos loqueretur, non ait, In tempore messis dicam vobis, Colligite primum zizania; sed Dicam, inquit, messoribus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nuniter.alii libenter. Que tria genera. fructus
sunt fercilis terrȩ triceni.⁊ sexageni. ⁊centeni.
In horum aliquo genere inueniendus ẽ dempore
mortis suȩ: siquis de hac uita recte cogitat
emigrare. Toleranda sunt aut̃ non solum ⁊ irania
usq admessem. quȩ cum diabolus aspersis prauis
erroribus falsisq opimonbus suꝑseminasset. hoc ẽ
precedente nomine xp̃i hereses suꝑiecisset. magis
ipse latuit atq occultissimus factus est. hoc estͥ
enim. ⁊ abiit. sed etiam palea. usq aduentilatio¬
nem. N ec probatur fortius grauitas frum̃toꝵ
nisi palee ꝑturbationibus quas cũ premere ñ
potuerit ueritate defensa. cesserit unitate ser-¬
uata: Quamquã in hac parabola dñs sicut
in expositione conclusit. non quedã sed om¬
nia scandala. ⁊eos qui faciunt iniquitatem
riraniorum nomine significasse intelligit᷑.¬
Cum aut̃ ereuisset herba ⁊i fructũ fecissẽt.

Expanded text:
nimiter, alii libenter. Quae tria genera fructus nimiter, alii libenter. Quae tria genera fructus sunt fertilis terrae, triceni, et sexageni, et centeni . In horum aliquo genere inveniendus est tempore mortis suae, si quis de hac vita recte cogitat emigrare. 5. Toleranda sunt autem non solum zizania usque ad messem, quae cum diabolus aspersis pravis erroribus falsisque opinionibus superseminasset, hoc est, praecedente nomine Christi haereses superjecisset, magis ipse latuit atque occultissimus factus est; hoc est enim, Et abiit: sed etiam palea usque ad ventilationem. Nec probatur fortius gravitas frumentorum, nisi paleae perturbationibus, quas qui comprimere non potuerit veritate defensa, cesserit unitate servata. Quanquam in hac parabola Dominus, sicut in ejus expositione conclusit, non quaedam, sed omnia scandala, et eos qui faciunt iniquitatem, zizaniorum nomine significasse intelligitCum autem crevisset herba, et fructum fecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
one liquidissima ꝑceperunt: querendi potius ꝗͣ
precipiendi aut affirmandi modo. propter audi¬
entis infirmitatem. Si enim tantũ habet pondus
aliquod uerum. ut uires discentis excedat: sus¬
pendendum est. ut extendat crescentem: non
imponendum. ut obterat paruulum. Inde est illud
dñi. Sed filius hominis cum uenerit. putas in ue¬
niet fidem interra: Aliquando aut̃ noccultandũ
est. sed cũ spe hortatoria: ut non faciat desꝑatio
frigidiores: sed desideriũ capaciores. Inde est
eiusdem dñi. Multa habeo uobis dicere: sed non
potestis portare modo. Quod uero admaiores
ꝑtinet: hoc bene ⁊breuiter dicitur. Aut confli¬
gendum est amore demporalium bonorum ut
non uincat: aut ętiam edomitus subditusq esse
debet: ut cũ surgere ceperit. facile reprimat᷑.
Nut ita extinctus: ut se omnino nulla ex parte
commoueat. E x quo fit: ut ipsam etiam mortẽ
propter ueritatem alii fortiter obeant. alii equa¬

Expanded text:
one liquidissima perceperunt, quaerendi potius quam one liquidissima perceperunt, quaerendi potius quam praecipiendi aut affirmandi modo, propter audientis infirmitatem. Si enim tantum habet pondus aliquod verum, ut vires discentis excedat; suspendendum est ut extendat crescentem, non imponendum ut obterat parvulum. Inde est illud Domini: Sed Filius hominis cum venerit, putas, inveniet fidem in terra ? Aliquando autem et occultandum est, sed cum spe hortatoria, ut non faciat desperatio frigidiores, sed desiderium capaciores. Inde est illud ejusdem Domini: Multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo . Quod vero ad mores pertinet, hoc bene et breviter dicitur: aut confligendum est cum amore temporalium bonorum, ut non vincat; aut etiam edomitus subditusque esse debet, ut cum surgere coeperit, facile reprimatur; aut ita exstinctus, ut se omnino nulla ex parte commoveat. Ex quo fit ut etiam ipsam mortem propter veritatem alii fortiter obeant, alii aequa
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ concupiscentias suas ꝑ seueranter sequu¬
tur. dorsum quodammꝰ habent ad deum: quãuis
inunitate constituti. sepe illum retorto collo conen¬
tur aspicere. Ergo et isti ut ait ꝓpħa: caro sunt
et sp̃c ambulans. ⁊ non reuertens. Sed tamen
sunt. neq inter aristarum paleam quȩ se etiã
frumentis audet aspera dissensione ⁊ fragili ela¬
tione suꝑimponere: sed quãuis subiectam frumen¬
tis. tamen inter paleam quȩ ultima uentilatione
separanda est numerantur. Bom aut̃ catholici ft̃.
qui ⁊⁊ fidem integram sequuntur. ⁊ mores bonos.
Quod aut̃ ad fidei doctrinam ꝑtinet ita querunt.
siquid querendum habent: ut absit concertacio
perieulosa. uel querenti. uel ei cũ quo queritur: uel
eis qui disserendis audiunt. Ita autem docent si qͥd
docendum habent: ut usitata. ut confirmata secu¬
rissime: ifidentissime: ilenissime. ut possunt insi¬
nuent. In usitata uͦ. ętiam si ueritatis manifestati¬

Expanded text:
qui autem concupiscentias suas perseveranter sequunqui autem concupiscentias suas perseveranter sequuntur, dorsum quodammodo habent ad Deum, quamvis in unitate constituti saepe illum retorto collo conentur aspicere. Ergo et isti, ut ait Propheta, caro sunt, et spiritus ambulans et non revertens . Sed tamen,sunt, neque inter aristarum paleam, quae se etiam frumentis audet aspera dissensione et fragili elatione superimponere, sed quamvis subjectam frumentis, tamen inter paleam quae ultima ventilatione separanda est, numerantur. 4. Boni autem catholici sunt, qui et fidem integram sequuntur et mores bonos: quod autem ad fidei doctrinam pertinet, ita quaerunt, si quid quaerendum habent, ut absit concertatio periculosa, vel quaerenti, vel ei cum quo quaeritur, vel eis qui disserentes audiunt. Ita autem docent, si quid docendum habent, ut usitata et confirmata securissime, et fidentissime, et lenissime, ut possunt, insinuent: inusitata vero, etiamsi veritatis manifestati
Abbreviated transcription (Latin):
non multominus quidam etiã amplius: nullomͦ
tamen a catholica unitate discedunt. Quibus ita
uiuentibus si mors obrepserit: palee deputantur
usq in finem. hoc ętiam ipsi creduit. Nam si aliter
credunt uinconeusse denent. iam inter heretieos
numerandi sunt: putantes omnib dm̃ ȩtiã in mag¬
na iniquitate usq infinem uitȩ ꝑseuerantib tantũ
quia ȩccłiȩ unitatem non sincera dilectione. nam be¬
ne uiuerent. sed magis pęnarum timore. tenuert̃
ueniam cdaturũ. Isti gͦ non hoc credunt. uel ũ fir¬
miter opinantur. i si adhuc forsitan querunt. sed
magis eos decipit spes dilationis: dum sedi utius
uicturos putant ⁊ꝑditos mores aliquando in me¬
lius mutaturos. Contra quos dicitur. Non tardes
conuerti ad deum: neq disferas de die indiem.
Subito eium ueniet ira eius: et in temꝑe uindi¬
cte. disꝑdet te. Illi enim conuertiuitur: qui recte
uiuere incipiunt. Hoc est enim redire in deum.

Expanded text:
non multo minus, quidam etiam amplius; nullo modo non multo minus, quidam etiam amplius; nullo modo tamen a catholica unitate discedunt. Quibus ita viventibus si mors obrepserit, paleae deputantur usque in finem. Hoc etiam ipsi credunt: nam si aliter credunt, et inconcusse tenent, jam inter haereticos numerandi sunt, putantes omnibus Deum, etiam in magna iniquitate usque in finem vitae perseverantibus, tantum quia Ecclesiae unitatem, non sincera dilectione nam bene viverent, sed magis poenarum timore tenuerunt, veniam daturum. Isti ergo non hoc credunt, vel non firmiter opinantur, etsi adhuc forsitan quaerunt: sed magis eos decipit spes dilationis, dum se diutius victuros putant, et perditos mores aliquando in melius mutaturos. Contra quos dicitur: Ne tardes converti ad Deum, neque differas de die in diem: subito enim veniet ira ejus, et in tempore vindictae disperdet te . Illi enim convertuntur, qui recte vivere incipiunt; hoc est enim ad Deum redire: