comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credunt nones se filios abraheneomnibusiu¬
daeis preiudicare putaretur ei obieceretur
ra helite israhel sunt sunt ergo ex gentibus
aliquanti in quibur non estdolus gedinisaas
uocabi curtibis emen soloi sa acuocati sunt
eaintuno filii abrahe non etiominisma¬
hel cume ipsi exeius seirpe descender&
item semenisaao non istiqui securdũ cornẽ
nati sunt sed hiiquisecundum sp̃m sunt hoc est
secundum fidemisa aquien italis est huius p¬
missic est e ad obtiofiliorum habe lacenim primo¬
I dest non qui filiicarnis hifilidĩ sed qui filii promis¬
sionis sunt a estimantur in semine his mabelenim
socundum carnalem u sumnatus est exancilla
isa acuero supernaturam desemibus exrepromis¬
si o neđi est generatus ita nun exp̃ianus promissio
facto filios abra he quammeruit fides ut scilicet
patersit gentium plurimarum promis sione senĩ
uerbum hoc est hic ostendit posteriorempopulum

Expanded text:
credunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Jucredunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praejudicare putaretur, et objiceretur raelitae, Israel sunt; sunt ergo ex gentibus aliquanti, in quibus non est dolus. Sed in Isaac vocabitur tibi semen. In solo Isaac vocati sunt etiam tunc filii Abrahae: non etiam in Ismael, cum et ipse ex ejus stirpe descenderet. Item semen Isaac non isti, qui secundum carnem nati sunt, sed hi, qui secundum spiritum sunt, hoc est, secundum fidem Isaac. Qui enim talis, hujus promissio est, et adoptio filiorum. Habebat enim primoId est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt promissionis aestimantur in semine. Ismael enim secundum carnalem usum natus est ex ancilla: Isaac vero super naturam de senibus ex repromissione Dei est generatus. Ita nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, quam meruit fides, ut scilicet pater sit gentium plurimarum. Promissionis enim verbum hoc est. Hic ostendit posteriorem populum,
Abbreviated transcription (Latin):
oest filiorum deipsi s enim dicebatur silius ieus
primogenitus israhel e tgloria etestamentum
e legis latio ueteris latio e noui promissio e obsequi¬
um e promissa hoc estiministerium angelorum
uel prophecarum quorum patres abra hamisa¬
nicheum fotinum earnum quia & exiudeis ẽ
secundum carnem e dibene diccus in saecula
sicut & chomas adorat e dicitds̃ meus &x dñsins
quod illi confirmat dicens quia uidisti id eocredi¬
disti ꝑonenim quod exeiderit uerbum di licet
a postolus doleatiudaeos excedisse promissi¬
ones gratia ostendit tamennomim anem fuis¬
seuer bumdĩ & his promissa debere non qui
secundum carnem ex abrabamisaac & isrł
nati sunt redqui seruantes fidem pacriarcho¬
rum in quorum semine putantur item quia
supemus dixerat dolprese quod genus i srał
propriouicio exduderetura regnoquorum
hac comiia fuerunt hi costendit illos qui non

Expanded text:
o est filiorum. De ipsis enim dicebat: Filius meus o est filiorum. De ipsis enim dicebat: Filius meus primogenitus Israel. Et gloria, et testamentum, et legislatio. Veteris latio, et novi promissio. Et obsequium et promissa. Hoc est mysterium angelorum vel prophetarum. Quorum patres. Abraham, Isanichaeum, Photinum, et Arium: quia et ex Judaeis est secundum carnem, et Deus benedictus in saecula: sicut et Thomas adorat, et dicit: Deus meus, Deus meus. Quod ille confirmat, dicens: Quia vidisti, ideo credidisti. Non autem, quod exciderit verbum Dei. Licet Apostolus doleat Judaeos excidisse a promissionis gratia, ostendit tamen non inane fuisse verbum Dei: et his promissa deberi, non qui secundum carnem ex Abraham, Isaac et Israel nati sunt: sed qui servantes fidem patriarcharum, de quorum semine putantur. Item quia superius dixerat dolere se, quod genus Israel proprio vitio excluderetur a regno, quorum haec omnia fuerunt. Hic ostendit illos, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
baptitatum qui percommunicationem corporis es
facit uelloquitur inxp̃oeum loqui uelagerecuius
est membrum e quic quidei inlatum iniuriae fuerit
xp̃osimiliter inrogare nam quod ait conscientiã
sibi in hac parte testimonium perhibere illum docet
ueritatem discere cuius contientia in omnibus ad¬
testatur nec eum mendacii reum interna accu¬
satione consticuit item a postolus secristem dieit
ualde profratribus suis secundum carnem quidi¬
citnullus nosse parare a carita texp̃i sciens se quan¬
dopersecutorerat &optabatse anathema es se
axp̃o uocatum a xp̃o secundum eius miseri cordiã
& uole bateos credere & eadem miseri cordia ꝓme
rer Obtaba menim ipseego a nathema esse axp̃o
profratribusmeis quis utitcognatimei secundum
carnem olicaba maliquando cumpersequerer¬
xp̃o non modo obtarem sciebam quod ipsorum es¬
sent hac comnia sed postquamm n oui ueritatem
dereliquieos quostaliterdiligebam & ipsi non con¬
uertuntur Qui suncis rabelitae quorumadope¬

Expanded text:
s facit, vel loquitur in Christo, eum loqui, vel agere, cujus est membrum. Et quidquid ei illatum injuriae fuerit, Christo similiter irrogari. Nam quod ait: conscientiam sibi in hac parte testimonium perhibere: illum docet veritatem dicere, cujus conscientiam in omnibus attestatur. Nec eum mendacii reum, interna accusatione constituit. Item Apostolus se tristem dicit valde pro fratribus suis secundum carnem, qui dicit nullum nos separare a charitate Christi: sciens se quando persecutor erat, et optabat se anathema esse a Christo, vocatum a Christo secundum ejus misericordiam: et volebat eos credere, et eamdem misericordiam eo optabam enim ipse ego anathema esse a Christo pro fratribus meis qui sunt cognati mei secundum carnem quiChristum, non modo optarem: sciebam quod ipsorum essent haec omnia. Sed postquam cognovi veritatem, dereliqui eos, quos taliter diligebam, et ipsi nondum convertuntur. Qui sunt Israelitae, quorum adopti
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus siuesiquos in delibera uero deo uestraen prosenn
uitam iter hoedicit qm̃ sieuie gentes perfidemad sump¬
tae sunt icaqiam iuda ei sic rediderint ex mortunadu
tam tra nsibunt iuodsi delibatio scã est ec massa sul¬

Expanded text:
gentibus. Sive si quos inde liberavero, ad vestram proficient gentibus. Sive si quos inde liberavero, ad vestram proficient vitam. Item hoc dicit: quoniam sicut gentes per fidem assumptae sunt, ita etiam Judaei, si crediderint, ex mortuis ad vitam transibunt. Quod si delibatio sancta est, et massa. Si il
Abbreviated transcription (Latin):
bis profuit ut sinoo peribus legis uos: llis faceret cohere¬
des &sipaueieorum credente sormesuos ad salutem
uocarunt quantum magis siomines crediderint ꝓ¬
desseuobis poterant perdoctrinam obisenim
dico gentibus uultostendere adiuda eorum salutem
magno peris festinare Euani diuego sumgentiuin
a postolus ministerium ieum honori ficabo quamdio
fuero incorore constitutus honori fica tominister¬
umineum dumexemplum meum plure seorum salua¬
recentendo di coq modo adaemulandum prouocẽ
cannemineam ut omnimodo calemine ex hibeaioe
utinederiderent imitaritsaluos faciam aliquos
exillis uelaliquantos quia non uolunt omnes
dienuo amissio eorum reconcibatio estmundi repe¬
tit quod dyxerat superius quae ad sumptionisiuitar
maertuis
undegentbus ad sumptio nisiex illorum uiuere nimio¬
tem ex iuda eis mortuis xp̃suela postoliuta fuerure

Expanded text:
bis profuit, ut sine operibus legis, vos illis faceret cohaerebis profuit, ut sine operibus legis, vos illis faceret cohaerere: et si pauci eorum credentes, omnes vos ad salutem vocarunt: quanto magis si omnes crediderunt, prodesse poterant vobis per doctrinam. Vobis enim dico gentibus. Vult ostendere, se ad Judaeorum salutem magnopere festinare. Quamdiu quidem ego sum gentium Apostolus, ministerium meum honorificabo. Quamdiu fuero in corpore constitutus, honorificabo ministerium nostrum: dum exemplo meo, plures eorum salvare contendo. Si quo modo ad aemulandum provocem carnem meam. Ut omni modo talem me exhibeam, ut me desiderent imitari. Et salvos faciam aliquos ex illis. Vel aliquantos, quia nolunt omnes. Si enim amissio eorum, reconciliatio est mundi. Repetit, quod dixerat superius. Quae assumptio, nisi vita mortuis? Unde gentibus assumptio, nisi ex illorum viverent morte? Ex Judaeis mortuis Christus, vel Apostoli vita fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
perdiderunt enim templum in quouanam spem
habuerunt ex sunt nunc intergentes maledicti v
dico ergonum quid si coffenderunt modo terum
partem releuat iuda eorum ucaderen tabsit non
penitus & inremediabiliter ceciderunt sedillorũ
delictum salus gentibus ut illos emulentur usque ad¬
eo illos dilexit ut propter salutemillorum gentes uoca¬
rentur quo ea suidentos ad regnumdia omitti uelsic sa¬
cilius conuerterentur itemquia dispensaciodi ita fuit
ut permortem xp̃i omnigenus humanum salua recur
sicut ipsedñs dicit cum exaltatus fuero omna ad me
trabam id eodicit sedillorum delictum salusgentium
dicens aute mut illos aemulentur ostendit quianis
gentes xp̃ocre didissent reliqui eillorum numquam
saluatifuissent uod sidelictum illorum diuiciae suri
mundi e diminutio eorum diuitia egentium quantum
magis plenitudo eorum sidelictum illorum tantopuo¬

Expanded text:
Perdiderunt enim templum, in quo vanam spem Perdiderunt enim templum, in quo vanam spem habuerunt, et nunc sunt inter gentes maledicti. Dico ergo: Numquid sic offenderunt? Modo iterum partem revelat Judaeorum. Ut caderent? Absit. Non penitus, et irremediabiliter ceciderunt. Sed illorum delictum, salus est gentibus, ut illos aemulentur. Usque adeo illos dilexit, ut propter salutem illorum gentes vocarentur, quo eas videntes ad regnum Dei admitti, vel sic facilius converterentur. Item quia dispensatio Dei ita fuit, ut per mortem Christi, omne genus humanum salvaretur: sicut ipse Dominus dicit: Cum exaltatus fuero, omnia ad me traham: ideo dicit: Sed illorum delictum salus gentium. Dicens autem: Ut illos aemulentur, ostendit, quia nisi gentes Christo credidissent, reliquiae illorum numquam salvatae fuissent. Quod si delictum illorum, divitiae sunt mundi, et diminutio eorum, divitiae gentium: quanto magis plenitudo eorum? Si delictum eorum tantum vo
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut de uelaminecordisadiorin duos dicit inpral¬
mo lixuiii etdauiddieit fiat mensaeorum coramipsir
in la queum e in captionem ec scandalum e in recribu¬
tionem illis obscurentu ro culicorum neuideant &
dorsum illorum semper incurua aliter semperin¬
curua onera peccatorum ut non dimittantur nisi
crediderint quia mn passone xp̃ilactati sunt pascha
commendentes oc enimdeillis prophetatur qui
saluatorem aceto e felle pota uerunt e tamenipsis
dicit petrus &nuncscio qui a perignorantiam fecistis
hoc poeniteminiergo & bapti reurunus quisque
uestrum ex ipsepaulus postinodicumant & illisi non ꝑ¬
manserint incredulitate inserentur ut sciamus quia
sp̃s compunctionis facultatem illis non abstulit con¬
uertendidenique statim ipse soluit in sequentibus
uerbis item sacerdotescumarbitrantur quod si
xp̃minter fecerent haberent semper men sam sa¬
crificiorum & decimarum facta est illis in laque ũ

Expanded text:
tur: sicut de velamine cordis ad Corinthios dicittur: sicut de velamine cordis ad Corinthios dicit. Et David dixit: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis. Obscurentur oculi eorum ne videant: et dorsum eorum semper incurva. Aliter: semper incurva onera peccatorum, ut non dimittantur nisi crediderint: quia in passione Christi beati sunt, pascha comedentes. Hoc enim de illis prophetatur, qui Salvatorem aceto et felle potarunt: et tamen ipsis dicit Petrus: Et nunc scio, quia per ignorantiam fecistis hoc. Poenitemini ergo: et baptizetur unusquisque vestrum. Et ipse Paulus post modicum ait: Et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentur: ut sciamus quia spiritus compunctionis facultatem illis non abstulit convertendi. Denique statim ipse solvit in sequentibus verbis. Item sacerdotes cum arbitrantur quod si Christum interfecerint, haberent semper mensam sacrificiorum et decimarum: facta est illis in laqueum.
Abbreviated transcription (Latin):
perquas uenturus eratxp̃s salua re eora suis
peccatis sed qui auenit & noncrediderunt ideo
dicit i srabel non est consecutus e lectioaittẽ
consecut a est quiper fide melecti sunt caete¬
riuero excecati sunt coteriper in fidelitatẽ
exceuti sunt sicut seriptũ est nisicrederitis non
intelligitis mesaia Si eut scriptum est dedit
uita &mors quod placueritei dabitur illine
bbertas scilice tollator arbitriidiergo dare
permittereest spm autem cmpunctionis quẽ
desiderabant semperenim uerbisd̃ fuerun
increduli namsi uoluirsent habere spr̃afide
dubitant  praemium acgehenna isimilen
sibispm quaeserunt hoc loco propheta de infide
oindicat cradere autdare propterea quia ipse est
quidedit libertatem haecenim facit eiur pacientia
quia non stacim peccantib: infertum dictã necbonis pre¬
mia Vsquem bodiernum diemus que quo conuertan¬

Expanded text:
per quas venturus erat Christus salvare eos a suis per quas venturus erat Christus salvare eos a suis peccatis, sed quia venit, et non crediderunt: ideo dicit, Israel non est consecutus. Electio autem consecuta est. Qui per fidem electi sunt. Caeteri vero excaecati sunt. Caeteri, per infidelitatem excaecati sunt, sicut scriptum est: Nisi credideritis, non intelligetis. Sicut scriptum estvita et mors, quod placuerit ei, dabitur illi: ne libertas scilicet tollatur arbitrii. Dei ergo dare, permittere est. Spiritum autem compunctionis, quem desiderabant. Semper enim verbis Dei fuerunt increduli; nam si voluissent habere spiritum fidei, dubitant, et praemio ac gehenna, similem sibi spiritum quaesierunt. Hoc enim loco Propheta de infidelDeum dicat tradere, aut dare: propterea quia ipse est, qui dedit libertatem. Haec enim facit ejus patientia: quia non statim peccantibus infert vindictam, nec bonis praemia. Usque in hodiernum diem. Usquequo convertan
Abbreviated transcription (Latin):
utique & demonis honerantur giergo em
hoctempore sicutergotuno nonomnes pe¬
rierunt itae nuncaliquanti saluantur
roliqui secundum electionemgratiae salui
facti sunt electio gratiȩ fides est sicutoperaȩ
leccio legis caeterum que elactio ubinulla di¬
uersitas merstorumgiautem gratia iam
nonexoporibus nedicerent illi dequibus be¬
liedicitur iustierantistiuero peccatores quo¬
modo e lecti sunt subieontquia & ipsis gratis sal¬
uati sunt sicutecgentes Nio quin gratia ia nom
est gratia quia gratustumunere appellatur:
Euidergo quod iue rebat is rahel hoc nonestcon¬
socutus i deo i snahel totus non estiustitiam con
secutus quia camnon exfidequa erebat sedex
solis operibus legis seiustisicareputabat cum
maxima legis mandata contemner& unde
a saluatore arguuntur culicem liquantis
qica mellum glutientis item propterea hac
dicit qui a iudaeorumerant promissi ones

Expanded text:
utique et daemones honorantur. Sic ergo et in utique et daemones honorantur. Sic ergo et in hoc tempore. Sicut ergo tunc non omnes perierunt, ita et nunc aliquanti salvantur. Reliquiae secundum electionem gratiae Dei salvae factae sunt. Electio gratiae, fides est; sicut opera, electio legis. Caeterum, quae electio, ubi nulla diversitas meritorum? Si autem gratia, jam non ex operibus. Ne dicerent illi, de quibus Eliae dicitur: Justi erant, isti vero peccatores: quomodo electi sunt? subjecit: quia et ipsi gratis salvati sunt sicut et gentes. Alioquin gratia jam non est gratia. Quia gratuitum munus appellatur. Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus. Ideo Israel totus non est consecutus justitiam, quia eam non ex fide quaerebat, sed ex solis operibus legis se justificari putabat: cum maxime legis mandata contemneret. Unde a Salvatore arguuntur culicem liquantes, et camelum glutientes. Item propterea hoc dicit, quia Judaeorum erant promissiones,
Abbreviated transcription (Latin):
non reppulids̃ plebemsuam quam presciua
illampledemnon repulit quam presciuit ess
credituram ⁊ nnescitis in elia quid dier scriptu¬
ra in regum libro ubiscriptum est deelia que¬
admodum inter pellat dinao uersus i srahel gen¬
tibus superbiamtollit neglorientur quode
iuda eis paucis simicredidert &ipsis olireinanse¬
run dõ ñe propheta stuos occiderunt altaria
tua suffoderunt & egore lictus sum solus &
quaerunt animam ineam omnes prophetae
apud eum sermo dñi haberetur sed e heliseus
dicit quomodo hec dñs absconditame itaer¬
go oshelias hoc locoesse precerseos scaliusqui
dm̃ colerent ignorauit s edquiddicit illi res¬
ponsum diuinum roliquimihi septem miliaui¬
rorum si prophetam cantilatuerunt quantũ
magis uos nescitis quie multiiudȩ oxe saluati sun
a saluandi quinon curuauerunt genuaba al
non solumimmo landumidolis seruitur sed&
quam de linquenders i enmn de factis negatur

Expanded text:
Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Illam plebem non repulit, quam praescivit esse credituram. An nescitis in Elia, quid dicit Scriptura? In Regum libro, ubi scriptum est de Elia. Quemadmodum interpellat Deum adversum Israel. Gentibus superbiam tollit, ne glorientur quod ex Judaeis paucissimi crediderunt, et ipsi soli remanserunt Deo. Domine, Prophetas tuos occiderunt: altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus: et quaerunt animam meam. Omnes Prophetae apud eum sermo Domini haberetur. Sed et Elisaeus dicit: quomodo haec Dominus abscondit a me? Ita ergo et Elias hoc loco praeter se esse alios, qui Deum colerent, ignoravit. Sed quid dicit illi divinum responsum? Reliqui mihi septem millia virorum. Si Prophetam tanti latuerunt, quanto magis vos nescitis, quam multi Judaeorum, et salvati sunt, et salvandi. Qui non curvaverunt genua ante Baal. Non solum immolando idolis servitur, sed etiam delinquendo. Si enim Deus factis negatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit qm̃ intrante insidexp̃igentium suppli¬
mnentum tuncelo & aemulatione permotu
reliqui populi iudaeorumeredentes rescosal as
fient praeponitautem interduma postolus gea¬
tes populoaebreorum in fide ea ratione q mediã¬
siali qualiti ẽa illie ap̃ie rediderant ta merlegis
ionsantẽ adbuc precepta seruabant undeseroni
postea ex emiplumgentium x p̃ianamfidem in¬
tegrecustodire coeperunt nonenim peraroitr¬
titudine plenitudinem dicit sed qudexerolenibi
omnibus adimpletur mesaia sieut seriptũ
est uenie exionquieripiat & auercatimpiet¬
temabia cobquidam hae comnia futura exaesti¬
mant quibus respondendum est ergoee hoetes¬
timoniumoeniet exionq uieri piatone he
metipsis quid deillis quomodo periur ñ credentes
t hoc ilbsame testa mentum cumabstulero

Expanded text:
ntium supplentium supplemento, tunc zelo, et aemulatione permoti reliqui populi Judaeorum, credentes in Christo, salvi fiant. Praeponit autem interdum Apostolus gentes populo Hebraeorum in fide, ea ratione, quoniam etiamsi aliquanti ex illis Christo crediderant: tamen legis Mosaicae adhuc praecepta servabant. Unde et ipsi postea exemplo gentium, Christianam fidem integre custodire coeperunt. Non enim pro multitudine, plenitudinem dicit: sed quia repleti omnibus adimplet. Sicut scriptum est: Veniet ex Sion, qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob. Quidam haec omnia futura existimant. Quibus respondendum est: Ergo et hoc testimonium: Veniet ex Sion qui eripiat Israel, unt, et non semetipsis quid de illis, quomodo pereunt non credentes. Et hoc illis a me Testame
Abbreviated transcription (Latin):
es in bona moliuam quantum magis. hii secundum
naturam inserentur sua eoliuae contranaturã
estoliuae inserereo leastrum quia magis ramos
sole uimira dicis mucari qua mradxramorum
insuamuertere qualicatem xxxviiiN oloenimuos
ignorare fratres hoccotum contraillos nesuꝑ¬
bi antgentes nisterium hoc archanum quod ho¬
minibus ignotum est quares aluatae singentes
quia occasionemeis salutis exia caecitas prestieit
isrł ut non sitis uobisipsis sapientes nesecundũ
humanamsapientiam dicatis nosdselegiteillos
abiecit Quia caccitas exparte contigitinis rahel
intantumisrł ex delicta & persidia occuparur
ut ueniret tempus quogente somnes aomitie¬
rentur adintameita omnisisrł perfidem solã
saluarecur quomodo gentium plenitudo uiequ
qua lesessent ir xp̃oquia aequales fuerant in debe¬
tionec plenicudo gentium intraret esonories
is ł saluussier& tamdiu permon sic doneegen¬
tes salua re uiderent quiomnes uocatisunt aeho¬

Expanded text:
es in bonam olivam: quanto magis hi qui secundum naturam inserentur suae olivae? Contra naturam est, olivae inserere oleastrum, quia magis ramus solet vim radicis imitari quam radix ramorum in suam vertere qualitatem: Nolo enim vos ignorare, fratres. Hoc totum contra illos, ne superbiant gentes. Mysterium hoc. Arcanum, quod hominibus ignotum est, quare salvatae sunt gentes: quia occasionem eis salutis etiam caecitas praestiterit Israel. Ut non sitis vobismetipsis sapientes. Ne secundum humanam sapientiam dicatis: Nos Deus elegit, et illos abjecit. Quia caecitas ex parte contigit Israel. In tantum Israel et delicta, et perfidia occuparunt, ut veniret tempus, quo gentes omnes admitterentur ad vitam, et ita omnis Israel per fidem solam salvaretur: quomodo gentium plenitudo vita aequales essent in Christo, quia inaequales fuerant in delictis. Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Tamdiu permansit, donec gentes salvatae viderent, quod omnes vocati sunt ad s
Abbreviated transcription (Latin):
rurami radre pacriarcha ramia postoli hocestei
prime nouis simi sci exipsis sunt item holocoradicẽ
abrabam significat qm̃ propterfidem patertiqulterũ
gentiumuocacur tamosuero posteros eius fidem si¬
suiliter recinentes  uodsialiqui ex ramis fracci sur
non propcerce fracti sunt sed propterillos tuinsertus

Expanded text:
rami. Radix partriarchae: rami Apostoli: hoc est, et primi, et novissimi sancti ex ipsis sunt. Item hoc loco radicem Abraham significat: quoniam propter fidem, pater multarum gentium vocatur. Ramos vero posteros ejus, fidem similiter retinentes. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt. Non propter te fracti sunt, sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
tbi pareat ullis nom pepercit propterincredulitatẽ
quae exradice scã sunt multom inustibisi pereauenis
ndc ergolontitem & seueritatem di contra cosqurabũ
om̃ iustum alium asserunt bonum e contracos quine¬
ga nediñ inpeccan tibusuindicore Ineosquidom quice¬
ciderunt seue ricatem inteautem bonitatem dĩ quiae
ill iuste fraeti sunt ei cudementer insertus es si perman¬
seris inbonitate inside quaetibi dibonitate conlata est
aboquinetu excideris sed eillisi nonpermanseruit in
incredultate inserentur sinuero etuseuerrare inse
quis iamolim patres corum naturalem legem ob¬
contranacuram gentilem populum in situm dicit
inradice hoc est infide patraarcharum & non secun

Expanded text:
tibi parcat. Si illis non pepercit, propter incredulitatem, tibi parcat. Si illis non pepercit, propter incredulitatem, qui ex radice sancta sunt: multo minus tibi, si peccaveris. Vide ergo bonitatem, et severitatem Dei. Contra eos, qui alium Deum justum, alium asserunt bonum. Et contra eos, qui negant Deum in peccantibus vindicare. In eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem bonitatem Dei. Quia et illi juste fracti sunt, et tu clementer insertus es. Si permanseris in bonitate. In fide, quae tibi Dei bonitate collata est. Alioquin, et tu excideris. Sed et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentur. Sin vero, et tu severitatem sus oleastro. Quia jam olim patres eorum, naturalem legem obcontra naturam gentilem populum insitum dicit in radice: hoc est, in fide patriarcharum, et non se
Abbreviated transcription (Latin):
naturam arborum quasi in sercum propriigeneris
fructum ferre sedbonitatẽ radicis sequi in quã insertus
et socius radicis & pinguidinisobuae factus es mohos
patrum pinguidinis ꝓp̃i noligloriori ad uersus ramosquđ
si tugloriaris noncura dicem portas sedradx ce nolide
illorumperditione gaudere alioqum audiens qued nou
lb porcestant sed tuperillos nectuillis uitã prestoes sedilli
tibici sergo fracoi sunt ramiute goinserar bene prop
terincredulitate fracti sunt tuautem sidesta dcis
tuideo illos fractos utuinseraris uidea mus siror¬
ciderunt cuautem sidesta non enimds persenantu¬
a macciperet eillossine causa proiecerit pobal¬
tum sapero sedcime quidom hunclocum ne nincolleguu¬
tes nec attendentescausam uel personas dequa & dequi¬
bus loquitor a postolus putant hic sapientia messe pro¬
hibitam quod nuica est secundumillos inuemetur nbi
ipii contrarios quihicuecait quoda ubiutefses encete
maccipiant is qnis supplicationibus ad dnm deproca¬

Expanded text:
uram arborum quasi in insertum, proprii generis fructum ferre, sed bonitatem radicis sequi, n quam insertus es. Et socius radicis et pinguedinis olivae factus es. Radicis, patrum: pinguedinis, Christi. Noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Noli de illorum perditione gaudere: alioquin audies quod non illi per te stant, sed tu per illos. Nec tu illis vitam praestas, sed illi tibiter incredulitatem fracti sunt. Tu autem fide stas. Dicis ergo illos fractos, ut tu inseraris. Videamus, si propciderunt. Tu autem fide stas. Non enim Deus personam tuam acciperet, et illos sine causa projiceret. Noli altum sapere, sed time. Quidam hunc locum non intelligentes, nec attendentes causam, vel personas, de qua et de quibus loquitur Apostolus, putant hic sapientiam esse prohibitam. Quod si ita est, secundum illos, invenietur sibi ipse contrarius, qui hic vetat, quod alibi, ut Ephesii et caeteri accipiant, magnis supplicationibus ad Dominum depreca
Abbreviated transcription (Latin):
mo efficitur spiritalis: autita ut est illudxor¬
pus quod corrumpitur ad grauat aninam:
nos ixibuimus membra tiestra serui repie¬
cato non sicut manichedicunt nature iour¬
poris in sertum habere pectatur Cameni
seruiestspeccatibibem funstis ut stenae hoce
innullo ei paenitus seruientes ito es nune liberi
strte abomipeccato Q ue mergo fructum ha
finis illorum morsest nullus sine dubio
fructus est ineoreque perpenitentie meru¬
besctur omnisonim qui cognoseit bonitate
in pristinis accibus crubes c& quicum quean

Expanded text:
mo efficitur spiritalis: ut est illud: Corpus quod corrumpitur, aggravat animam. Nos exhibuimus membra nostra servire peccato; non sicut Manichaei dicunt: naturam corporis insertum habere peccatum. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Hoc est in nullo ei penitus servientes: ita et nunc liberi estote ab omni peccato. Quem ergo fructum habcitis? Nam finis illorum mors est. Nullus sine dubio fructus est in ea re, quae per poenitentiam erubescitur. Omnis enim qui cognoscit bonitatem, in pristinis actibus erubescit: quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
quodilaoro operibins atia sola fidei erelolaur
oqui sa scendit in caelum hoce finedubursere degr
qui uenturus est darecibi ustitam orumuu
quia es hodegis est ut ipsicredatur quida mex hiocloto
putade uudeos pr osenitem tantumurtum ex leoqo
ribusaimei uuisse quodu erum nonessedm̃ uerba dode¬

Expanded text:
quod altera operibus, altera sola fidei credulitatQuis ascendet in coelum: hoc est, ne dubites credere qui venturus est dare tibi justitiam ex fide. quia et hoc legis est, ut ipsi credatur. Quidam ex hoc loco putant Judaeos, praesentem tantum vitam ex legis operibus meruisse, quod verum non esse
Abbreviated transcription (Latin):
que tiodoa duei audient sine prediea na quoino¬
douero predicabunt nissmttariur quenum¬
quamna dillosi prophetaesunt momae
Si cut scone uese qua isperos pales eusngeli¬
tantiurm pacem a trem gebrantiumbena istorum
peders pulebiri sunt quia pace rsiomamea ro¬
aua sgolio ergo sinec illi orrnes ouudeuo
quo si stisunte missi quantorinosine. aoeq uosqi eno
huet es ponsio a postoli sed diconum qauediena

Expanded text:
odo autem audient sine praedicante? Quomodo vero praedicabunt, nisi mittantur. Quia numquam ad illos prophetae sunt missi. Sicut scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona! Istorum pedes pulchri sunt, qui pacem Evangelio. Ergo si nec illi omnes obaudierunt, ad quos isti sunt missi: quanto minus isti, ad quos nemo hristi. Hic responsio Apostoli. Sed dico: Numquid non
Abbreviated transcription (Latin):
ut & commemor& in nobis beneficia dĩ & opteuin no¬
bis integrepermenerequia& gratis nobis peccato
dimis a sunt & re concibati summus dõpermortem
filii eius cominon& esiem pacificus essedebere u¬
nomeondemque gratiem consequutos hucus que¬
proefacio: primum quidem gratias agodõ meo
natura ds̃ omnium est merito & uoluntate pauco¬
rum utdĩ abre ham secundus quod hic suumno
lecest non proiudeis solis quia sides uest re
adnuntiatur inuniuerso mundo: ostenditqm̃ roma¬
norum fide somnibus aedesiis cognita sit uel certe quia
eadem fides quam ronianitenent in uniuersomundo
a bepostolis praedicesur item prudenter laudatucꝓ
uoc& ad profectum siuequia omnimundomirum fuit
romanos credidis sequiidolorum nimia fuerentcultu¬
repossessiita ut omnium gentium diis quas uicerent de¬
seruirent sed & simpliciter eorum fidem laudassecreden¬
dus est cuius nunc de uotio de monst raturi estis enĩ
mihi estds̃cui seruio in sp̃umeo in euangeliosilueiut

Expanded text:
ut et commemoret beneficia Dei, et ea optet in nobis integra permanere, quia gratis nobis peccata dimissa sunt, et reconciliati sumus Deo per mortem filii ejus. Commonet etiam pacificos esse debere, unam eamdemque gratiam consecutos. Primum quidem gratias ago Deo meo. Natura, Deus omnium est: merito et voluntate, paucorum, ut Deus Abraham: secundum quod hic suum nos vobis. Hoc est, non pro Judaeis solis. Quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Ostendit quomodo Romanorum fides omnibus Ecclesiis cognita sit. Vel certe, quod eadem fides, quam Romani tenent, in universo mundo ab apostolis praedicetur. Item prudenter laudat, ut provocet ad profectum: Sive quia omni mundo mirum fuit Romanos credidisse, qui idolorum nimia fuerant cultura possessi, ita ut omnium gentium diis, quas vicerant, deservirent. Sed et simpliciter eorum fidem laudasse credendum est, cujus nunc devotio demonstratur. Testis enim mihi est Deus cui servio in spiritu meo in Evangel
Abbreviated transcription (Latin):
nec siscangelumdicat aoñõ destimatum necsi se
angdorum principem mentatur nee simpre¬
sontem honorem conferat nequesi polliciatio
gloriamfuturorum nequesi cuirtuces opere¬
tur nec si caclum promitat & inserno decer¬
reat uel prosunditatem scientiae suaderecone¬
turumquamnos poterita xp̃i secernere carita¬
toNequeoreaturu alia poteritnos separare
acaritated÷ omnem paen eereaturam norpi¬
nauit en non suit his qui contemptus nisi ad derit
daterum sicut ipsea it sidiligitis me mandato
mea soruate nec nonimitationema moris
sui infrator nacoritate constitudicens o
hoc cognoscentomnes quia meidiscipobes¬
tis sidi lexoritis inuicem : et iohanni sare sisra¬
tremquemindes nondiligis dm̃que muides
quomodo potes diligere Veritatemdicoirap̃o

Expanded text:
nec si se angelum dicat a Domino destinatum, nec si se nec si se angelum dicat a Domino destinatum, nec si se angelorum principem mentiatur, nec si in praesenti honorem conferat, neque si polliceatur gloriam futurorum, neque si virtutes operetur, nec si coelum promittat, et inferno deterreat, vel profunditatem scientiae suadere conetur, umquam nos poterit a Christi secernere charitate. Neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei. Omnem pene creaturam nominavit: et non fuit his contentus, nisi addiderit, datorum, sicut et ipse ait: Si diligitis me, mandata mea servate. Nec non imitationem amoris sui in fraterna charitate constituit, dicens: In hoc cognoscent homines, quia mei discipuli estis, si dilexeritis invicem. Et Joannes ait: Si fratrem, quem vides, non diligis: Deum quem non vides, quomodo potes diligere? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tales ei sidebere quia xp̃one pemculis debeant
separarituncuero iudae uol ebantillos axp̃orta
sepa rare ut adlegis eoscustodiam reuocaren
Quia propterte mortificamurto cadienen prep¬
teraliqued crimen sedprepterto qui distibeaties¬
tis cum perequenturuas u eliqua aestimati
sumus ut ouis occissions hocin nobis xp̃iani sia¬
xime impletur qui nobi s nonbe&s nesinetipsos
defondere sedexemplodñi &magiseriqui si cue
ouis aduictimã ductus ẽ omnia in lata patientis si¬
me tollerare gedinomnibus supenamus prope
cum quidilecitnos hasominestribulationes pro
mhilo ducimus proptereum quinostentuindi¬
lexit ute iammori retur promobis & quando
inoeius nomine morimur tno marimeo
umphamus presertim cum leui sitpreseptti
futura peque forticudo neque a latudomea
profundum procerto consideo qui a nec simib
quis mor comiminecur nesiuitam promittat

Expanded text:
tales esse debere, qui a Christo nec periculis debeant tales esse debere, qui a Christo nec periculis debeant separari. Tunc vero Judaei volebant illos a Christo ita separare, ut ad legis eos custodiam revocarent. Quia propter te mortificamur tota die. Non propter aliquod crimen, sed propter te, qui dixisti: Beati eritis cum persequentur vos, et caetera. Aestimati sumus sicut oves occisionis. Hoc in nobis Christianis maxime impletur, quibus non licet nosmetipsos defendere: sed exemplo Domini et magistri, qui sicut ovis ad victimam ductus est, omnia illata patientissime tolerare. Sed in his omnibus superamus, propter eum, qui dilexit nos. Has omnes tribulationes pro nihilo ducimus, propter eum, qui nos tantum dilexit, ut etiam moreretur pro nobis. Et quando pro ejus nomine morimur, tunc maxime triumphamus: praesertim cum leve sit pro se pafutura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum. Pro certo confido, quia nec si mihi quis mortem minetur, nec si vitam promittat,
Abbreviated transcription (Latin):
os elegit tredentes ae signisꝗ suirtutibus uste sos¬
tendit qls propritinii audebitaccusore debeuas
upl procm tomipca legalium mandatorũxp̃i
ihs qui mortuus est iimoqui& resurrexte quio
adde ctoramdi secundum aosumpti hominis logui¬
tur forinam qui mortuus est eresurrexta
Quia siom inter pellat pronobis ut cumipso simus
ubupscen solent plane a rriamexinter pellouo¬
nnis cauisam irouere calum mo mdice nres quod
quiinaerpellatur interpelebant sti maioraui¬
qus res pandendumest dm̃ obliuionemnoripui
ue proirsis comimmoneatur semper quodipuele¬
git sed mhoc interpellore eumdicitur auinemꝑ
patri hominem quem suscepit qua sinostrumris¬
muso stendit eoffercutuerus pontifee acternus
ꝗuisnos sepa rauit a caritatoeptribula¬
ampericulum angladius sicut scriptum est post
tanta e predora benesaciau promissaquȩ
poterit tanigrauis esse pressura quaenos abe¬
iuscaritate deuollat  nosdicendo pmnes doce

Expanded text:
s elegit credentes, ac signis et virtutibus justos ostendit, quis de pristinis audebit accusare delictis? vel pro contemptu legalium mandatorum? Vi qui mortuus est: immo qui et resurrexit, qui est ad dexteram Dei. Secundum assumpti hominis loquitur formam: qui mortuus est, et resurrexit. Qui etiam interpellat pro nobis. Ut cum ipso simus, ubi ipse est. Solent plane Ariani, ex interpellationis causa, movere calumniam, dicentes, quod qui interpellatur, interpellante sit major. Quibus respondendum est, Deum oblivionem non pati: ut pro ipsis commoneatur semper, quos ipse elegit: sed in hoc interpellare eum dicitur, dum semper Patri hominem, quem suscepit, quasi nostrum pignus ostendit, et offert, ut verus pontifex et aeternus. Quis ergo nos separabit a charitate Chrispersecutio, an gladius? Sicut scriptum est. Post tanta et praeclara beneficia, vel promissa, quae poterit tam gravis esse pressura, quae nos ab ejus charitate divellat: et dicendo omnes docet,
Abbreviated transcription (Latin):
esse uenturum suos inscripturis scĩs ipso asserit di
prophecas esse eillas scripturas scas que dep̃o ante
cec inerunt totur hio locus contra manicheus facit ubi
dicit quod cuuangelium antesit promis sum e per
proplesas dĩ & in sc̃is seripturis et quod xp̃s secundũ
carnem exdacuid stirpe id est demaria uirgine sit
creatus secundum quod predixerat esaias desilio
suo multisi liigratiam hicnatura cuius eiam incar¬
ne natiuitas dissimilis ceteris inuenitur eoquod

Expanded text:
Dei prophetas esse: et illas Scripturas sanctas de Christo ante cecinerunt. Verum totus hic locus contra Manichaeos facit, ubi dicit, quod Evangelium ante sit promissum, et per prophetas Dei, et in sanctis Scripturis, quod Christus secundum carnem ex David stirpe, id est, de Maria Virgine sit creatus, secundum quod praedixerat Isaias. De Filio suo. Multi filii gratia, hic natura; cujus etiam in carne nativitas d
Abbreviated transcription (Latin):
gratia commendare es in mercato delecti quan¬
tum eum debeamus diligere demonstrare el tan¬
tobeneficio & scõ aliquid preponendum sit uidere¬
muscum illi nobis impiis necuitom suam preposu¬
erit nec necessariam nobis denegore mortem
Iixenim pro uisto quismoritur ideo proiustodif¬
ficile moritur quia iustus non habe mori promo¬
rituro enim si fortemoritur alter Nam probo¬
no forsitanquis audeat ediom moribonus ipse est
quies iustus dicitenimalibi mandatum sc̃me
iustum e bonum forsita nautem hoc esttam fa¬
cile audeat neilli in iuria sit conmenda tautẽ¬
suom caritatem ds̃ in nobis amabilem facit
cuminsinuat quantum nos diligat quandoenĩ
indebiti aliquio prestatur tunc maxi mecaria¬
tas commendatur quid enimtam in debitae quã
ut sine peccatodñs proseruis impiis morinetur
eumuersitatis conditor digna reuraprecreror
homini es conteni proportione proprie creatint¬

Expanded text:
gratiam commendaret, et in mercato delicti, quangratiam commendaret, et in mercato delicti, quantum eum debeamus diligere, demonstraret: et tanto beneficio et sancto, an aliquid praeponendum sit, videremus: cum ille nobis impiis nec vitam suam praeposuerit, ne necessariam nobis denegaret mortem. Vix enim pro justo, quis moritur. Ideo pro justo difficile moritur, quia justus non habet mori. Pro morituro enim forte moritur alter. Nam pro bono forsitan, quis audeat mori? Bonus ipse est, qui et justus. Dicit enim alibi: Mandatum sanctum, et justum, et bonum. Forsitan autem, hoc est, tam facile audeat, ne illi injuria fiat. Commendat autem charitatem suam Deus in nobis. Amabilem facit, cum insinuat quantum nos diligat: quando enim indebite aliquid praestatur, tunc maxime charitatis commendatur. Quid enim tam indebite, quam ut sine peccato Dominus pro servis impiis moreretur: et universitatis conditor dignaretur apparere in homine, et contemni pro reparatione propriae creat
Abbreviated transcription (Latin):
tor o socter iis caducomutantur ꝑrehetioau
teris pem spes autem non consundet spessutu¬
reguri oioe icon fusionem expellit unde
magnitudo benesiciorum excitatin se magnitudi¬
nem caritatis quȩ perfecta confidit extimore
non nouit item manifeste hocostendit quia quae¬
cumque hominibus a dõpatridonantur per spm̃
non solum nobis perfilii suimortem peccatadi mi¬
sit sed e sp̃m scm̃ nobisdedit quiio mostendatglori¬
am futurorum Vt quidenim enimxp̃s cumadhu
infirmies semus ut quid in debiti pronobismor¬
tuus est nisiut manifestare suamn caritatem
cum ao huc peccatorum & scelerum langorib: pre¬
meremur Secundum tempus secundum tẽpus
infirmi quoiam desicerat penȩiustitia siuequia
inultimotempore passusestxp̃s siue adtriduitem¬
pus ut predicebatur est mortuus pro impiis mor¬
tuus est uultostendere quie proimpiis mortuus
est ut ex beneficiorum contemplationemeius

Expanded text:
ta, et aeternis caduca mutantur. Probatio ta, et aeternis caduca mutantur. Probatio vero spem: spes autem non confundit. Spes futurorum omnem confusionem expellit. Unde n cordibus nostris. Magnitudo beneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis; quae perfecta confidit, et timere non novit. Item manifeste hoc ostendit: quia quaecumque hominibus a Deo Patre donantur, per Spiritum non solum nobis per Filii sui mortem peccata dimisit, sed et Spiritum sanctum nobis dedit, qui jam ostendat gloriam futurorum. Ut quid enim Christus cum adhuc infirmi essemus? Ut quid indebite pro nobis mortuus est, nisi ut manifestaret suam charitatem: cum adhuc peccatorum et scelerum languoribus premeremur? Secundum tempus. Secundum tempus infirmi, quo jam defecerat pene justitia. Sive quia ultimo tempore passus est Christus, sive ad tridui tempus, ut praedicebatur, est mortuus. Pro impiis mortuus est: Vult ostendere, quia pro impiis mortuus est: ut ex beneficiorum contemplatione, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ultros eaobestias deputare quod tamen inaecernus
non poterunt possidere quantomagisnos exemplo
a postolorum in tribulationibus gaudere debemus
qua equidemcum sint temporalisa eterna m salu¬
tem aoquerunt e ado loribus liberant sempiter¬
nis cummulti propterspemparue salutis escuram
corporis maximus sostinuerunt cruciatus nec
tamenperfectam pos sunt consequi sanitatem
qua e euiam si prouenerit paulopostmortem intor¬
cedente saluetur habemu sergo unde honeste & sine
periculo gloriemur magna en imgloria est deimis
aeo suimmꝰ aerescere denihilo adigana penuions¬
re delimo ad caelum e deseruituto uocemur aoreg¬
num sito me nomnisđi gloria &iucunditate cors¬
tempta in illosolo quod nobis promitatur glorie¬
nurquod &sifeceris tale est quale siquis num mo
plumbeo contemoto gemimam regis in concequat
querquami necsicsic digna comparatur quia quã¬
corruptio ibiuero incorruptibilihusrisa¬

Expanded text:
ultro se ad bestias deputare: quod tamen in aeternum ultro se ad bestias deputare: quod tamen in aeternum non potuerunt possidere: quanto magis nos exemplo Apostolorum in tribulationibus gaudere debeamus! Quae quidem cum sint temporales, aeternam salutem acquirunt: et a doloribus liberant sempiternis. Cum multi propter spem parvae salutis, et curam corporis, maximos sustinuerint cruciatus: nec tamen perfectam possunt consequi sanitatem; quae etiam si provenerit, paulo post, morte intercedente, solvetur. Habemus ergo unde honeste, et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est de imis ad summa crescere: de nihilo ad maxima pervenire: de limo ad coelum, et de servitute vocamur ad regnum: si tamen omni saeculi gloria, et jucunditate centempta, in illo solo, quod nobis promittitur, gloriemur. Quod et si feceritis, tale est, quale si quis, nummo plumbeo contempto, gemmam regiam consequatur: quamquam nec sit digna comparatio, quia quamcorruptio; ibi vero incorruptibilibus corrup
Abbreviated transcription (Latin):
bemus perfidem angratio ista perque maccessimus
prope quacramus longe In qua stamus quiante
iacebamus &gloriemur in spe gloriae filiorum dĩ
glorio murnossperarefiliorum dĩ gloriem posses¬
surus tontum que est quod speramũs quantum ex se
nullus audere ne non spes sed plas phemia putore¬
tur & quod multis prosuo magnitudine in credibi¬
leuideatur x on solum autem sed a gloriam intri¬
bulationibus scientes quod tribulatio patientiom
operatur patientia autem probationem non solũ
ingloriae spe sed &i amin saluberrimis tribula¬
tonibus gloriamur magnitudinem premi cognos¬
centis sicut ia cobusait omnegaudium existima te
fratres e reliqua undee goudere debemus aliquio
pati pronom in edĩ ut adqueramus de tribulatione
finiende premium in finitum consideratioenim
premium nullum possumus condignuma estimo¬
re leborẽ nome scimus homines propteraurum

Expanded text:
bemus per fidem in gratiam istam. Per quem accessimus bemus per fidem in gratiam istam. Per quem accessimus prope, qui eramus longe. In qua stamus. Qui ante jacebamus. Et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Gloriamur nos sperare filiorum Dei gloriam possessuros. Tantumque est, quod speramus, quantum ex se nullus auderet: ne non spes, sed blasphemia putaretur, eo quod multis pro sua magnitudine incredibile videatur. Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus: scientes quod tribulatio patientiam operatur: patientia autem probationem. Non solum in gloriae spe, sed etiam in saluberrimis tribulationibus gloriamur, magnitudinem praemii cognoscentes, sicut Jacobus ait: Omne gaudium existimate. fratres, et reliqua. Unde et gaudere debemus aliquid pati pro nomine Dei, ut acquiramus de tribulatione finienda praemium infinitum. Consideratione enim praemii nullum possumus condignum aestimare laborem. Nam et scimus homines propter aurum
Abbreviated transcription (Latin):
solum fidim sei remus quibus dño placuerunt
quiideo &ĩem temptati sunt utes ipsi senossent
& nos fequeremur Credentibus in eum quisus
perfecti crediderimus xp̃ine mortuis sur¬
rexisse quomodo ille crediditcorpus suum
posse ao gerandum uiuificore om mortuũ
Quitra ditus est propcerde licte nostra &re¬
surrexit propteriustificationem nostrem
qui mortosua nostrepeccata aboliuit &s ineo
qualitate que mortuusest necessario
resurgens a praruit ut iustitia mcredentium con
sa quanemoeorum ex operibus iustificatus sic sed
omnis exfide quod exemplumabrahe probatcuius se
filius essesolus iudaei put abant &ostense ratione
quod nongenus neccircumcisio sed fides faciat filius
abrabe qui ex solo prime si de iustificatus e sł qua
ratione conclusa pacemeos habere hortatur quia
nemosuo merito sedomnesa equaliter digratia
nontantum sđi habeomus perquem & accessum ha¬

Expanded text:
solum fidem sciremus, qua Domino placuit: solum fidem sciremus, qua Domino placuit: qui ideo etiam tentatus est, ut et ipse se nosset, et nos sequeremur. Credentibus in eum, qui superfecte crediderimus Christum a mortuis resurrexisse: quomodo ille credidit corpus suum posse ad generandum vivificari jam mortuum. Qui traditus est propter delicta nostra, et ressurrexit propter justificationem nostram. Qui morte sua, nostra peccata abolevit: et in ea qualitate, qua mortuus est, necessario resurgens apparuit, ut justitiam credentium confsa quare nemo eorum ex operibus justificatus sit, sed omnes ex fide quod exemplo Abrahae probat: cujus se filios esse soli Judaei putabant, ostendit ratione, quod non genus, nec circumcisio, sed fides faciat filios Abrahae qui ex sola prima fide justificatus est. Qua ratione conclusa, pacem eos habere hortatur: quia nemo suo merito, sed omnes aequaliter Dei gratia non tantum saeculi, habeamus. Per quem et accessum ha
Abbreviated transcription (Latin):
atfier& pacermultarumgentium secundum qd
iamperse es sepoterat pater Et non infirmatus
fide quaeritur quomo abrahomiame mortuo cor¬
porefilius deceturã genera uerit quide sarra ante
non potuit idcirco desorra non genuit quia & senex
erat ei sterelis inillo uero quasi miuuenem cursum
naturae facile potuit generare Non considerauit
corpus suum emortuum cumferecentum essern¬
norum eemortuam uuluuem sorrae nibilna¬
turae considerat sides qui a omni potente nouites¬
sequi dixit n repromissionem &iem dĩ non besi¬
tauit disfidentia sed conforcatus fidȩ necde se
nec de senectutis in possibilitate nec de promissio¬
nis magnitudine dubitauit dansgloriom dõple¬
nissi mesciens quia quȩ cumque promis ie potens
est e facere tamquam deprecepto grations agens
id eo & reputatum estillia oiustitiom quia tomper fec¬
ti e firmiter credidit Nonesteutem scriptum

Expanded text:
Ut fieret pater multarum gentium: secundum quod Ut fieret pater multarum gentium: secundum quod jam per se esse poterat pater. Et non infirmatus est in fide. Quaeritur, quomodo Abraham, jam emortuo corpore, filios de Caetura generaverit, qui de Sara ante non potuit? Idcirco de Sara non genuit, quia et senex erat et sterilis: in illa vero quasi in juvene, cursu naturae facile potuit generare. Non consideravit corpus suum emortuum: cum fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae: Nihil naturae considerat fides, quia omnipotentem novit esse, qui dixit. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide. Nec de se, nec de senectutis impossibilitate, nec de promissionis magnitudine dubitavit. Dans gloriam Deo: plenissime sciens, quia quaecumque promisit Deus, potens est et facere. Tamquam de recepto gratias agens. Ideo et reputatum est illi ad justitiam. Quia tam perfecte, et firmiter credidit. Non est autem scriptum