comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ tale est. Homo ẽ
qui rgenio ualet. artib
pollet. ⁊ cognitõne rerum.
Aut qd̃ ag̾e debet eligit. aũ
ar̃adu̾sione qd̾ mutilo sit ꝯ¬
tempnit. His enĩ qͣlitatib
exp̾ssus ac disfmitꝰ est hõ
Quita spẽs diffmitionis ẽ
ne atullio descptio nõiat᷑
qiue adhibita circuitione dic
lis quid luxuriosus: ⁊ uni¬
u̾sta luxuriosi ⁊ auari ⁊ ceu¬
delis natura describit᷑. ut
si luxuriosum uolumꝰ diffi¬
nire dicimꝰ. luxuriosus est.
iuitus ñ nceͣbii s sumptu¬
osi ⁊ honoris appetens in de¬
ticus affluens in sibidine ꝓmp¬
tus. Dec ⁊ talia diffmunt᷑
luxuriosum: s ꝑ descͥptio¬
nem disfmmiũt. Qe spẽs dif.¬
Emitionis oratorib magis
apta est qmͣ dialecdicis. quia
latitudimnes ut. Qͤ similitu¬
do in bonis reb pomt ⁊ m
malis. Qͥnta spẽs diffimiti¬
onis est qmͣ greci cataanti¬
lextu latme adubiũ dicimꝰ
Nec uocem illam de ciuꝰ noi
tione q̃rit᷑ alio sermore de¬

Expanded text:
exemplum tale est: 'Homo est exemplum tale est: 'Homo est qui ingenio ualet, artibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnit.' His enim qualitatibus expressus acQuarta species definitionis est ne a Tullio descriptio nuncupatur: quae, adhibita circuitione dictlis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari et crudelis natura describitur; ut si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi, appetens, in deliciis affluens, in libidinem pronus. Haec et alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem definiunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam dialecticis, quia latitudines habet, quae simili modo in bonis rebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone de
Abbreviated transcription (Latin):
sophoꝵ. q̃ in reb expͥmẽ¬
dis explicat quid res ipã sita
lis sit. ⁊ qũeadmod̾ mbris su¬
is constare debeat. Est enĩ oᷤᷤ
breuis uns̾cusq rei nat᷑am
a ꝯmumone duuisam ꝓpͥa sig¬
itficatione concludens. Dĩo
tur. Prima sp̃ẽs diffinitiõis
est homo. aĩal. rõnale mor¬
tale. sensus disciplineq ca¬
pax. Hec enĩ disfiitõ per
sp̃es ⁊ disfe̾ntias descendẽs.
uenit ad ꝓpriam ⁊ designat
plenissime quid sit hõ. Se¬
cunda spẽs diffinitiõis est
latine notio nũcuꝑitꝰ qmͣ
notionẽ ꝯmuni ñ ꝓpͥo nõie
possumꝰ dicere. Hec isto mͦ
semꝑ efficit᷑. Homo est qd̾
rõnali conceptione ⁊ exatõ
potest aĩasib cunctis. Non
enĩ dixit. Quid est hõ.o qͥd
agat. qiͣ quodam signo ĩ nõ¬
ticiam deuocato. Ista em̃ ⁊ m̃
reliquis noticia rei ꝓfertur
Non sb̾alis explicatio decła¬
ratur. Et qr ula substatia¬
ls est: distmitionũ oĩum
obtinet pͥncipatũ. Tarcia
qd̾ sit. e̾uident᷑ ostendit. C

Expanded text:
sophorum, quae in rebus exprimendis explicat quid res ipsa sit, qualis sit, et quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscuiusque rei naturam a communione divisam propria significatione concludens. Divistur. Prima species definitionis est: 'Homo animal rationale, mortale, sensus disciplinaeque capax'. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homo. Secunda species definitionis est, Latine notio nuncupatur, quam notionem communi, non proprio nomine possumus dicere. Haec isto modo semper efficitur: 'Homo est, quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'. Non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam devocato. In ista enim et in reliquis notitia rei profertur, non substantialis explicatio declaratur; et quia illa substantialis est, definitionum omnium obtinet principatum. Tertia quod sit euidenter ostendit, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
finit᷑. dicũt: ut bonũ ẽ quod
malum ñ est. uistum ẽ qd̾ m¬
iustum ñ est ⁊ his siłia. Hoc
enĩ gen̾e diffinitioĩs uti de¬
bemus cum ꝯͣrium notum ẽ.
ut si bonũ est qd̃ ꝓdest cum
houestate id qͦd tale ũ ẽ ma¬
lum est. Nona spẽs diffiniti¬
sin latini ꝑ qnͣdam ymagi¬
nationem dicũt: ut eneas ẽ

Expanded text:
'Bonum est, quod malum non est. Iustum est, quod iniustum non est,' et his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est, ut: 'Si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non est malum est'. Nona species definitiσιν, Latini per quandam imaginationem dicunt, ut: 'Aeneas
Abbreviated transcription (Latin):
atematica lati tibꝰ disci¬
snĩa que abstrastam
considerat qnͣtitatem
Abstracta enĩ qnͣtitas est qmͣ ĩ¬
tellectu a mat̾ia sepantes. uł
la ratiocinatione titamꝰ. Curus
sica. Erometta ⁊ astronorara.¬

Expanded text:
athematica Latine diciientia, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas est, quam intela ratiocinatione tractamus. sicam, geometriam, astronomia
Abbreviated transcription (Latin):
toelus Nuiꝰ artis iralitas ⁊ iͥ¬
tus ostendit᷑. Qͦ rũ ꝯclusio
pllinũ lectorem aduiuat ad
u̾itatem inuestigandam.tan¬
tum ut absit ille error decipi¬
endi adu̾sarium ꝑ sosphisma¬
ta falsaꝵ ꝯclusionũ. sormu¬
le cathegoricoꝵ idest p̾dicatiuo¬
morũ st̃ tres. Prime formule

Expanded text:
us eius artis utilitas et virtus ostenditur; quorum conclusio plurimum lectorem adiuvat ad veritatem investigandam tantum, ut absit ille error decipiendi adversarium per sophismata falsarum conclusionum. Formulae categoricorum, id est praedicativomorum, sunt tres
Abbreviated transcription (Latin):
catiuũ ꝑticulare directũ: ut
om̃e iustũ honestũ ssdam
iustĩ ñ est malũ qͦ ddam gͥ
honestũ ñ est malũ. Has
formulas cathegoricoꝵ sulo¬
gismoꝵ qui plene nosse desi¬
derat librũ legat qui msc̾bitᷤ
ꝑierinenias apuiei. ⁊ ẽ sub¬
tilius st̃ tractata cognoscet.
Distincta enĩ atqs considera¬
ta ad magnas intelligentie
uias lectorem p̾stante dño
utilit᷑ introducũt. Nuc̃ ad y¬
poteticos siiogismos ord̾ie
seqͥñti ueniaraus. Modi su¬
legismoꝵ. ỹpoteticoꝵ qui fi¬
unt cũ alicł cõclusione st̃
ñ lucet. ñ est gͥ dies. Terci
modꝰ est ita. Non ⁊ dies est
⁊ ñ lucet. At qui dies ẽ. Ln.¬
cet gͥ. Qrtꝰ modꝰ est ita. aut
dies est aut nox. Utiq dies
est. Nox gͥ ñ est. Qͥntꝰ mo¬
dus est ita Aut dies est
aut nox. Utiq nox ñ est
dies gͥ est. Sextꝰ modꝰ est

Expanded text:
ulare directim, ut: 'Omne iustum honestum: quoddam iustum non est malum: quoddam igitur honestum non est malum'. Has formulas categoricorum syllogismorum qui plene nosse desiderat, librum legat qui inscribitur Perihermenias Apulei, et quae subtilius sunt tractata cognoscet. Distincta enim atque considerata ad magnas intellegentiae vias lectorem, praestante Domino, utiliter introducunt. Nunc ad Hypotheticos syllogismos ordine sequenti veniamus. Modi syllogismorum Hypotheticorum, qui fiunt cum aliqua conclusione, sunt non lucet: non est igitur dies'. Tertius modus est ita: 'Non et dies est et non lucet: atqui dies est: lucet igitur'. Quartus modus est ita: 'Aut dies est, aut nox: atqui dies est: nox igitur non est'. Quintus modus est ita: 'Aut dies est, aut nox: atqui nox non est: dies igitur est'. Sextus modus e
Abbreviated transcription (Latin):
as scͥptitabat calamũ ĩ m̃te
tenguebat. Prefatio ꝑier¬
meniaꝵ. Om̃is quippe res
q̃ una est ⁊ uno significat᷑
sermone:aut ꝑ nom̃ sigc̃at᷑¬
nis int̾p̾tant᷑ cotum quiad
ꝯceꝑit mens ad eloqñdum
Om̃is enĩ elocutio concepte
rei nĩtis int̾pres est. hanc
aristotilis uir i rerũ exp̾ssi¬
one ⁊ faciendis sermonib
ꝑitissimus ꝑiermenian no¬
minat. qmͣ int̾p̃tationẽ nos
appellamus: fcilic qd̾ res mẽ¬
te ꝯceptas ꝓlatis sermonib¬
frasm .i. asfirmatõem ⁊ nega¬
tõnem. Per affirmatõem ut
spẽb tractat. idẽ de noĩe de ũ¬
bo. de orõne. de enũtiatione. de
affirmatione. de negatõne.de
contͣdictione. Nom̃. ẽ uox
significatuia scdm placitum
sine temꝑe: cuiꝰ nulla ꝑ s⁊
significatiua seꝑata ut sacra¬
tes. Nerbum est qd̃ sigc̃at
de alt̾o dnr̃ notat᷑. ut cogi¬
tat disputat. Orõ ẽ. uox sig¬
est. uox significatiua de eo
eates. est. Negato ẽ alcunꝰ ab
anguo ut soctes ñ est. Cont̾¬

Expanded text:
as scriptitabat, calamum in mente tinguebat. Praefatio Perihermeniarum. Omnis quippe res, quae una est et uno significatur sermone, aut per nomen sigionis interpretantur totum quidquid concepit mens ad eloquendum. Omnis enim elocutio conceptae rei mentis interpres est. 3. Hanc Aristoteles vir in rerum expressione et faciendis sermonibus pertissimus, hermeniam nominat, quam interpretationem nos appellamus, scilicet quod res mente cest per affirmationem et negationem. Per affirmationem, uspeciebus tractat, id est de nomine, de verbo, de oratione, de enuntiatione, de adfirmatione, de negatione, de contradictione. Nomen est vox significativa secundum placitum, sine tempore, cuius nulla pars est significativa separata, ut Socrates. Verbum est, quod significat de altero dicuntur nota, ut cogitat, disputat. Oratio est uox sigest uox significatiua de eo crates est, negatio est alicuius ab aliquo, ut Socrates non est. Contr
Abbreviated transcription (Latin):
est dies ⁊ nox utiq nox
ñ est dies gͥ est. Modos añt
ẏpoteticoꝵ sulogismoꝵ plemꝰ
si quis plemꝰ nosse desiderat
liorum legat marii iuctori¬
ni qui ischit᷑ de sillogismi
ypoteticis. Hinc ad dialecti¬
cas diffinitionũ spẽs acceda¬
iꝰ. qui tanta dignitate p̾cel¬
lunt ut possint iudiciorũ
apire manifestationes ⁊ q̃dã
uiii. de diuisione diffirtionũ¬

Expanded text:
 nox non est: dies igitur est'. Modos autem Hypotheticorum syllogismorum si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini qui inscribitur de Syllogismis Hypotheticis. Hinc ad Dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate praecellunt ut possint indiciorum aperte manifestationes et quaedam . De divisione defi
Abbreviated transcription (Latin):
õs poĩes ex uno prẽ nati pari
int̾ nos g̾manitate ꝯũgin᷑
scͥptura loqñte. Dicite his qͥ ode¬
mana ita intlłr ut g̾manꝰ ea¬
dem genitrice manãs. Soror
aũ ut fr̃. Nã soror ẽ ex eobẽ
seĩe dicta. qd̾ sola cũ frĩb ĩ
sorte agnatioĩs habeat᷑ Ir̃s
mat̾tere falii st. Sobrini coi¬

Expanded text:
s homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui odemana ita intelligitur ut germanus, eadem ex genitrice manans. Soror autem ut frater. Nam soror ex eodem semine dicta quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Framatertere filii sunt. Sobrini con
Abbreviated transcription (Latin):
ulłs. Mediꝰ int̾ õs. Nouissi¬
nsꝰ post om̃s. idem ⁊ minimꝰ
a monade. Nouissimꝰ aũ ꝓpt̾
qd̾ nouus. qr cet̾i p̾cedendo an¬
tiquiores existũt. Qͣtuor enĩ mõ
tatõne adoptione. doctrina. ⁊a¬
dicente euuͣgͦ. potens ⁊ deꝰ de
lapidib istis suscitare filios abͥ¬
he. uł sic̃ eostem uideos dñs fi¬
lios ẽẽ dic̃ dyaboli. a quo ñ nor̃a¬
ti uł nati s quẽ fuerãt nuta
ti. Adoptione quo qd̾ huma¬
na ꝯsuetudĩe nulli licet nesci¬
re⁊ uł sic̃ nos dõ ñ nat᷑a s adop
secnantur a serus. qr sic̃ suui
n potestate ẽ dm̃. sic fus ẽ nꝰ
potestate᷑ patris. Inde etiam si¬
lio sit emancipatio. ut sit ios
a ꝑrẽ. sic̃ fit seruo manumi¬
beri dicti qi ex libero st̃ mat
monio orti. Nam filii exlido
turales aũ dicuntꝰ᷑ ingenuꝙ
ꝯcubinaꝵ filii. qͦs sola nata
genuit ñ honestas ꝯiugi. de

Expanded text:
 inter omnes, novissimus post omnes, idem est et minimus a monade, novissimus autem quia novus: nam ceteri precedendo antiquiores existunt. Item quattuor tatione, adoptione, doctrina. Iest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli, a quo non nati, sed quem fuerant imitati. 16. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptsecernantur a servis, quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumiberi dicti, qmonio orti. Nam filii ex libeturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii. E
Abbreviated transcription (Latin):
Nocabula ħ agente uident᷑ de¬
clinata. Cenitor. Gemit̾x. ag¬
nati agnate. cognati cognate.
ꝓgenitores ꝓgenitͥoes. Cerma¬

Expanded text:
ocabula haec a gente videntur declinata: genitor genitrix, agnati agnatae, cognati cognatae, progenitores progenitrices, germa
Abbreviated transcription (Latin):
pellatꝰ. Consang̾nei uocati: eo ꝙ
ex uno sangͥne idẽ ex uno patͥs
seĩe nati st̃. ⁊ Sam sem̃ uiri spu¬
ma ẽ sangͥnis. ad instar acͤ in
scopulos coslise. q̃ spumã can¬
didam facit. uł sic̃ uinũ nigͫ
qd̃ in calice agitatũ spumã al¬
bentẽ reddit. Fr̃s dicti eo qd̾ sĩt
ex eodẽ fructu .i ex eodẽ semĩe¬
nati. Germani u̾o de eadẽ geni¬
tͥce manantes ñ ut młti dñt
de eoden g̾mine qui tm̃ fr̃ uo
cant᷑. Ergo fr̃s ex eodem fructu
g̾mani ex eadem genitte ma¬
nantes. Iterini uocati qd̃ sĩt
ex duisis patrib ⁊ uno utero
editi. Nam uterꝰ tm̃ mulieris
est. Qltuor aut̃ modis in scͥp¬
turis diuinis fr̃s dici. natura
gente. cognatiõe affcũ. Nataͣ.
ut esau ⁊ iacob. andteas ⁊ Pecr᷑.
iacob ⁊ ioħs. Gentes ut õs iu
ronomo. Siaũ emeris frẽm
Porro cognatione fr̃s uocantur.
tini pat̾nitates int̾p̾tant᷑. cum
ex una radice multa gen̾is tͣ¬
ba diffunditur. Et in genesi

Expanded text:
444 4. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est, ex uno patris semine nati sunt; nam semen viri spuma est sanguinis, ad instar aquae in scopulos collisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. 5. Fratres dicti, eo quod sunt ex eodem fructu, id est, ex eodem seminati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Gente, ut omnes Iuronomio: Si autem emeris fratrem Porro cognatione fratres vocantur, tini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa 445 generis turba diffunditur, ut in Genesi
Abbreviated transcription (Latin):
brũ amplectit᷑. Hinc ÷ exortũ
ẽ nom̃ patrisfamilias. Qͥ aũ in¬
iq̃ dnãntur in seruis. hoc se noĩe
neqͣqmͣ putent appellari. Matͥ¬
familias inde uocari. qr ꝑ ꝙͣdam
uiris sollempnitatẽ ĩ familiam
tͣnsit mariti. Tabule .n. matri¬
moniales instrum̃ta emꝑtõnis
sue st̃. Alias sic̃ matna ẽ mater
pͥmi pueri id ÷ qiͣ mat̾ nati iͣ
mat̾ familias illa ẽ q̃ plures e¬
nixa ẽ. NIam familia ex duob
attaui pat̾ qiͣ tetͣnus .i qtͣtꝰ supͣ
ab auo. s tritaue ultimnũ eogna¬
tionis nom̃ ẽ. familia enĩ ot .t
a patre: t̾miat᷑ in t̾tauo. fultꝰ
⁊̃ filia. a familia dicli st̃. Ips
enĩ pͥmi m ordine nascentium
existũt. Unde ⁊̃ cornelia familia.
Stirps ipã om̃is a cornelio orta
samilia aũ afemore. Fenur enĩ
genꝰ t̃ stirps ostendit᷑. Nam fa¬
milia ꝓseruis abusiue ñ ꝓpͥe d᷑.¬

Expanded text:
tit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt 440 Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati; ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobusaer avum. Sed tritavus ultimum cogntionis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ defuncti nom̃ accep̃. Sic enĩ
lex uoluit. ut q̃ pꝰ defũctũ nas¬
cit᷑ defuncti noĩe appellet᷑. No¬
tus dr᷑ qui de patre nobili ⁊
Itrꝰ spurius qͥ dematre nobi
N⁊ patre ignobili nasdit Itẽ
ꝓpuriꝰ patre inc̾to mat̾ iudua
genitꝰ. uelut tantũ spurii fi¬
suis quia muliebrẽ nat᷑am ue¬
tes spuriam uocabant. uelut

Expanded text:
cti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili etcontrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; velut
Abbreviated transcription (Latin):
rentes a quib orti existũt. St̃
enĩ de longuaca rehõne. Urban
uocabant᷑ q̃ romẽ h̃itabãt. qͥ uꝰ
n cedis locis oppidaui. Nam
sola urbs roma cec̾a oppions
orti. Seriu aũ uoabłm inde
sent occidi auitorib ꝯsemo¬
bant̾. ⁊ serui fiebant a seroi¬

Expanded text:
rentes, a quibus orti existunt. Sunt rentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. orti. Servi autem vocabulum inde sent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a ser
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gub̃natõem uille.S dispen¬
sationẽ unui̾se domꝰ tullio in¬
t᷑pͥtante sig̾cat. qd̾ est uniu̾sa¬
rum possessionũ ⁊ uillaꝵ dis¬
pensatorem. Actores idẽ ⁊ cura¬
tores ab agendo ⁊curando uo¬
cati. ꝓcuratores u̾o eo qd̾ uice
cultura agri. Sũt enĩ aliunde
uemientes atq alienũ agrum
locatum tenentes as debentes
ꝯditionẽ genitali solo ꝓpt̾ agri¬
culturam sub dnĩo possessoris ꝓ
eo qd̾ his locatus est fundꝰ. Co¬
loni aũ qͣtuor modis dicũtꝰ. Nã
coloni aut romani st̃. aut colo¬
ni latini. aut coloni auxiliato¬
Non enĩ ħnt ꝓpͥam sedem. s ĩ
t̾ra aliena mhitant. Difft̃ aũ
int̾ inquilinũ ⁊ aduenã Inqͥli¬
ni enĩ st̃ q̃ emigrãt. ⁊ ñ ppetuo
ꝑmanẽt. Aduene aũ uł incole
aduenticii ꝑhibent᷑ s ꝑmanẽ¬
inde geniti ⁊ in eod̾ loco nati
uͥ mh̃itant. Incola aũ ñ indige¬
nam. s aduenã indicat. Pere¬
gͥni dcĩ eo qd̃ ignorant᷑ eoꝵ pa¬

Expanded text:
n gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes ac debentes conditionem genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur: nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliaNon enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non perpetuo permanent. Advene autem vel incole adventitii perhibentur, sed permaneninde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum pa
Abbreviated transcription (Latin):
ni post ea sb̾ ꝯsulib ꝑtestam̃¬
tũ murbe romana effecti sũt
Dicti aũ ciues romani qꝑ testam̃¬
to lib̾i effecti ĩ numerũ roma¬
noꝵ aiuiũ redigũt᷑. His pͥm̃
ne uł in urbe roma uł infra
septimũ ab urbe miliariũ com
bulo pͥma successio ẽ heredita¬
tis ⁊ gen̾is ut st̃ filii ⁊ nepotes

Expanded text:
ni postea sub consulibus per testameni postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. 52. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. Hine vel in urbe Roma, vel intra septimum ab urbe milliarium commbulo prima successio est haereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑint. Ingenui dicti qr in ge¬
uere hñt lib̾tatem. ñ in fatto
sic̾ lib̾ti. Uñ ⁊ eos greci eus¬
nes uocant. qd̾ sint boni ge
neris. Lib̾tus aũ uocatꝰ qiͣ li¬
beratꝰ. Erat .n. pͥus uigo serui¬
tutis addictus. Lib̾toꝵ aũ fili
ap̃ antiquos lib̾tini appella¬
bant᷑. qrͣ de lib̃tis natis. Nc̃ uͦ
lib̾tinus. aut alib̃to fc̃s añ pꝰ¬
sessus. Manumissus dr̃ qͣsi
manu emissus. Ap̃ uet̾es em̃
qͦtiens manũ mittebãt ala¬
pa ꝑcussos cͥcũagebãt ⁊ lib̾os
ꝯfirmabant. Inde ⁊ manu¬
missi dicti eo qd̾ manu mit¬
t̾entur. Dediticii pͥmũ ab dẽ¬
ditõe pͥm̃ st̃ nũcupati. Dedi¬
frii armus sumpti drouitas¬
sent. aucti se dederĩt: compre¬
pensiq uaria turpitidĩe aster
tst᷑. Ex his quidam pea ando¬
munis manumissi ꝓꝑt supple¬
coꝵ notas qͣs manifeste ꝓres
t ad dignitatem cuiuro¬
romã conditam ap̃ latinos fie¬
testam̃to aliqd caꝑe nͨ suos he¬
redes fac̾e pot̾ant. Quies roma¬

Expanded text:
is Ingenui dicti sunt qui in genere habent libertatem, non in facto, sicut liberti. Unde et eos Greci eugenes vocant, qneris. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Dediservi armis sumptis dimicassent, vincti se dederunt, comprehensique varia turpitudine affecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis manumissi propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium RoRomam conditam apud Latinos fietestamento aliquid capere, nec suos haeredes facere poterant, cives Roma
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ patratione pacta filiũ ꝓcͤet.
Patratio .n. est rei uenerie ꝯsim¬
matio. Lucretiꝰ ⁊ bene patrata pa¬
li. unde aĩaliũ ⁊ hoĩm corꝑa cõ¬
apiũtur. Ninc creatores paren
fitiatur aliquid. Mat̾ enĩ qi ma¬
tia: nam causa pat̾÷. Pat̾fami¬
las aũt dutus:. qd̾ om̃ib ĩ fami¬
lia sua positis seruis tanꝙͣ pat̾
flli parria dilectione ꝯsulit. ser¬

Expanded text:
eo quod patratione peracta, filium procreet. Patratio enim est rei venereae consummatio. Lucret.: Et bene parta pali, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentficiatur aliquid; mater enim quasi materia, nam causa pater est. 7. Paterfamilias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, ser
Abbreviated transcription (Latin):
Tabellio uocatꝰ. eo qͥd sit portitor
ba pubuicus ꝙ eatantũ qͥ ges¬
tis publicant᷑ scͥbit. Burga¬
rii a burgis dicti qr creb per
milites hĩtacula ꝯstituta uur¬
gos uulgo uocant. ⁊ burgun¬
dionũ gentis nom̃ inhesit qͦs
qͤndam sbacta g̾mania roma¬
ni ꝑ castra disposuerũt. atꝙ
ita nom̃ ex iccis sũpserũt. Col¬
legiati dnr qd̾ ex eoꝵ collegio
custodisq deputent᷑. qui faci¬
nꝰ alicsd ꝯmiserunt. Est enĩ soꝵ¬
didissimũ gens hõim patre icͥ¬
to ꝓgenitũ. Priuati st exͣnei ab
off̾itiis publicis. Est .n. nomẽ
magistratũ hñti contͣriũ. Et dẽ
puati quoꝵ fuit ad offitus ci¬
rie absoluti. Mercenarii sũt
qͥ seruiĩt accepta m̾cede. Idem ⁊
barones greco noĩe qd̾ sr̾it for¬
tes m laporib. Saria .n. dr̃ for¬

Expanded text:
Tabellio vocatus eo quod sit portitor riba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
mordine ẽ qiͣ tetͣnepos. Mmo¬
res aũ ñ dicimꝰ ñ qͦtiens gͣduũ
deficit nom̃. ut puta filiꝰ nepoᷤᷤ
ꝓnepos. ab nepos. ad nepos. tͥne¬
pos. Ubi isti gͣdꝰ defec̾it. m̾ito
iã dicimꝰ minores sic̃ ⁊ maiores.
accedant ꝓ natis dũ dest̾ fi¬
lii. Q̃ idõ pͥꝰ ingente agnoscũt᷑.
qr ueniũt ꝑ iurilis sexus ꝑ soãs.
ueluti fr̃ eodem patre natꝰ. uł fͣ¬
tris filius. nepos uł ex eo. Itẽ pa¬
nati dicti qr st̃ ⁊ ip̃i ꝓpiqͥtate
cognationis ꝯiũcti. qͥ inde ptͦ
agnatos hñtur. q ꝑ femmei se¬
xus ꝑsonas ueniũt. nͨ st̃ agnati.¬

Expanded text:
in ordine est, quasi tetranepos. Minoin ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores daccedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item pnati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus persona
Abbreviated transcription (Latin):
appellabant. q q̃dam aĩalia fa¬
bonio spũ auitro concipe exis¬
timant᷑. Unde ⁊ hii qͥ nõ st̾ de
legittimo matͥmoĩo matrem
filio natꝰ . Dictus aũ nepos .q.
natꝰ pt᷑. Prim̃ .n. filiꝰ nascitur.
Demde nepos. Gradꝰ enĩ substi¬
tutionis ẽ. Hinc ⁊ post̾itas .q.
postera etas. Nepos aũ utͥus
sexͦest. Nam ut nepotes dica¬
mꝰ inure ẽ. pꝰ ꝓpt̾ discretõe.
successionis ad missam. Sne¬
pos ẽ qͣ ex nepote ꝯceptꝰ natꝰ¬
ro pt᷑. Ex ħ quo gͣdu incipit
uocari ⁊ ꝓgenies .q. porro post
geniti. Nani filii ⁊ nepotes ñ
st̾ ꝓgemies. qr ñ ẽ in eis lõga
post̾itas. Sic̃ aũ inf̾lus longe
editi ꝓgenies dicũt᷑. ita suꝑiꝰ
ꝓaui attaui. qui ⁊ ꝓgenitores
appellant᷑ qiͣ porro gen̾antes.
ꝓnepos deũs qr ꝓpe nepotem.
Ab nepos qr seuingit᷑ a nepote. Est
.n. mt̾ illũ ⁊ nepotẽ ꝓnepos ad¬
nepos. abnepotis filiꝰ. Trinepoᷤᷤ
ad nepotis filiꝰ qr pꝰ nepotẽ qͣrtꝰ

Expanded text:
quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus naturo post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus
Abbreviated transcription (Latin):
culis semꝑ t̾ram fodit ⁊ hu¬
mum eg̾it. ⁊ radices subter
frugib comedit. qd̃ greci a¬
falaca uocant. Glires dicti st̃
qi ꝓnig̾s eos effic̃ sompieꝰ.
Nam glisc̾e dicimꝰ cresc̾e. Hie¬
me enĩ tota dormiũt. ⁊ ĩmobłes
qiͣ mortui iacent: temꝑe estiuo
reuiuiscũt. Hiricius aĩal spi¬
nis cooꝑtum. qd̃ ex inde dr̃ nõĩa¬
tum. eo qd̾ sb̃rigit se qnͣdo spi¬
nis suis claudit. quib udiq
ꝓtectus ẽ contͣ insidias. Nã sta¬
tim ut aliquid p̾senserit. pͥm̃
se sb̃rigit atq in globũ ꝯu̾sus
in sua se arma recolligit. Huiꝰ
prudencia q̃dam ẽ. Nam dum
asciderit uuam de uite. supinꝰ
sese uolutat suꝑ eam. ⁊ sic eã
exhibet natis suis. Girrillus
nom̃ a sono uocis ht̃. Hic retro
ambulat. t̾ram terebrat. Stͥdet
noctib. Nenat᷑ eũ formica. cir¬
cũ ligata capillo ĩ cauernã el ꝯ
iecta. afflato pͥus pulu̾e ne se
abscondat. tta formice ꝯplexib̾

Expanded text:
oculis, semper terram fodit, et huoculis, semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter frugibus comedit; quam Graeci ἀσφάλακα vocant. Glires dicti sunt quia pingues eos efficit somnus; nam gliscere dicimus crescere. Hieme enim tota dormiunt et inmobiles quasi mortui iacent, tempore aestivo reviviscunt. Ericium animal spinis coopertum, quod exinde dicitur nominatum, eo quod subrigit se quando spinis suis clauditur, quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim ut aliquid praesenserit, primum se subrigit, atque in globum conversus in sua se arma recolligit. Huius prudentia quaedam est; nam dum absciderit uvam de vite, supinus sese volutat super eam, et sic eam exhibet natis suis. Gryllus nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat, terram terebrat, stridet noctibus. Venantur eum formica circumligata capillo in cavernam eius coniecta, afflato prius pulvere ne se abscondat; ita formicae conplexibus
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ illi nom̃ ẽ. Qͥcqͥd
uo ex eo tͣhit latmũ fit. ali
dñt mures qd̃ ex humore t¬
qumꝰ. His m plenilunioie
rrescit. sic̃ qͥdam maturi¬
na augent᷑ q rursus minu¬
ite luna deficĩt. Sorex
itimnũ ẽ eo qd̾ rodat. ⁊ ĩ mod
dre p̾cidat. Antiqͥ aũ sceicẽ.
suricẽ dicebant. sic̃ ⁊ clodũ
undũ. Mustela dicta . ꝙ. mͦ
uugꝰ. Nam telum alongi¬
dola i domib uͥ nutrit ca¬
tulos suos tͣnsft̾ mutatq se¬
dem. serpentes etiam mures
mustelarũ. Alt̾um .n. silue¬
stre ẽ distans magnitudine
terum in domib oberrans.
falso aũ opmnant᷑. qui dñt
mustelam ore conciꝑe. aure
effund̾e ꝑtum. Mus araneũ
cuiꝰ morsu aranea ẽ. Est ĩ sar¬
dinia aĩal ꝑ exiguũ aranei
forma q̃ solifuga dr̃. qͦd idem
fugiat. In metaslis argenta¬
riis płima ẽ occulto reptans
⁊ ꝑ imprudentiam suꝑsedẽ¬
tib pestem facit. Talpa dic¬
ta qd̃ sit dampnata cecitate
ppetua tenebris. Est .n. abs

Expanded text:
Graecum illi nomen est; quidquid Graecum illi nomen est; quidquid vero ex eo trahit Latinum fit. Alii dicunt mures quod ex humore thumus. His in plenilunio iecur crescit, sicut quaedam maritima augentur, quae rursus minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est, eo quod rodat et in modum serrae praecidat. Antiqui autem soricem sauricem dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela dicta, quasi mus longus; nam telum a longidola in domibus, ubi nutrit catulos suos, transfert mutatque sedem. Serpentes etiam et mures mustelarum; alterum enim silvestre est distans magnitudine, terum in domibus oberrans. Falso autem opinantur qui dicunt mustelam ore concipere, aure effundere partum. Mus araneum, cuius morsu aranea. Est in Sardinia animal perexiguum, aranei forma, quae solifuga dicitur, quod diem fugiat. In metallis argentariis plurima est, occultim reptans, et per inprudentiam supersedentibus pestem facit. Talpa dicta, quod sit damnata caecitate perpetua tenebris. Est enim absque
Abbreviated transcription (Latin):
uocatum ab stridore spinarũ
qͣs t̾go lassatas emittit ut caneᷤᷤ
uulu̾et inseqñtes. Emd̾s bes¬
tiola ex eo nũcupata qd̃ ĩ aqͥs¬
u̾setur ⁊ maxse. in mlo. q̃ s
ĩuen̾it dormientem cocodm¬
lũ uolutat se i licto pͥmĩ
⁊ intrat ꝑ os eiꝰ muentre
d carpeni omĩa intranea es
sic morit᷑. Yyseneomon greq
uocatꝰ eo qd odore suo ⁊ salus¬
illus ium cuiꝰcumq uenen
Suillus aũ ⁊ a setis ẽ nũcu¬
patꝰ. Dic etiam serpentes in¬
sequit᷑ Qͥ cum adu̾sus aspidẽ
pugnat caudam erigit: qmͣ
aspis maxĩe incipit obserua¬
suam tͣnffert decepta corrip¬
tur. Musio appellatꝰ qd̾ mu¬
rib infestus sit. Hũc uulgꝰ
tanto acute c̾uit ut fulgore
luminis noctis tenebͣs suꝑer
Inde ⁊ agͤco uenit catus.i.
Tenebrosos enĩ ⁊ occultos cu¬
niculos effodit ⁊ eicit p̾dã
rotundissimo m̃bro. uł qd̃¬
sit fauos petat. ⁊assidue mel¬
la captet. De minutis aĩa
us pusulũ aĩal libus

Expanded text:
vocatum ab stridore spinarum, vocatum ab stridore spinarum, quas tergo laxatas emittit ut canes vulneret insequentes. Enhydros bestiola ex eo nuncupata, quod in aquiersetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os eius in ventrem, et carpens omnia intranea eius, sic moritur. Ichneumon Graece vocatus, eo quod odore suo et salubuillus vim cuiuscumque veneni. Suillus autem a saetis est nuncupatus. Hic etiam serpentes insequitur; qui, cum adversus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis maxime incipit observasuam transfert, decepta corripitur. Musio appellatus, quod muribus infestus sit. Hunc vulgus det. Nam tanto acute cernit ut fulgore luminis noctis tenebras superet. Unde a Graeco venit catus, idTenebrosos enim et occultos cuniculos effodit, et eicit praedam rotundissimo membro, vel quod favos petat et assidue mella captet. De minutis animaus pusillum animal.
Abbreviated transcription (Latin):
acuta freqñt̾ parere ñ pꝰse. Ni¬
ciantur enĩ intͥnsetus se mouẽ¬
tib catulis. Pardꝰ scd̾s pꝰt pan¬
terem ÷ genꝰ nariũ ⁊ uelocissi¬
mũ ⁊ p̾ceps ad sangͥnem ¶al¬
tu .n. ad mortẽ ruit. Leo pardꝰ
cit leonẽ cum parda. aut par¬
dũ cũ leena ꝯcũbere. ⁊ exutro
coitu degen̾es ꝑtꝰ creari: ut mu¬
lus ex eqͣ ⁊ asmo. Rinoceron a
grecis uocatꝰ. latine int̾p̃r ĩ na¬
re cornu. Idem ⁊ monocerõ .i.
unicornis eo qd̾ unũ cornu in
media fronte h̃eat pedũ .iiiiͦ.
ita acutum ⁊ ualidũsim̃ ut qͦc¬
qͥd ĩpetierit aut uentilet. aut
ꝑforet. Nlam ⁊ cũ elefante sepe
ꝓst̾nit. Tante aũ fortitudinis

Expanded text:
ibus frequentur parere non posse; viibus frequentur parere non posse; vitiantur enim intrinsecus se moventibus catulis. Pardus secundus post pantherem est, genus varium ac velocissimum et praeceps ad sanguinem. Saltu enim ad mortem ruit. Leopardus cit, leonem cum pardo aut pardum cum leaena concumbere, et ex utroque coitu degeneres partus creari, ut mulus ex equo et asina. Rhinocerota graece vocatus, latine interpretatur, in nare cornu. Idem et monoceros, id est, unicornis, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quatuor, ita acutum et validum, ut quidquid impetierit, aut ventilet aut perforet. Nam et cum elephante semper prosternit. Tantae autem fortitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
uocata ꝓpt̾ uolucͤm fugam.
Ita enĩ nõĩant ꝑse ⁊ medi
sagutam. Est enĩ bestia ua¬
nis distrcta maculis. urtu¬
te ⁊ uelocitate mirabił ex cͦ
noĩe flum̃ tygris appellatur.
qͥd is rapidissimꝰ sit omĩum
suiuioꝵ. Has mag̃ hircania
signit. Pant̾ dictus. siue qd
õium aĩalium sit amicꝰ excep¬
todracone sine qr ⁊ sui gn̾is
sccietate gaudet. ⁊ ad eandem
sił̾itudinẽ qͥcqͥd accipit reddͭ
nutis orbicłis suꝑpicta ita ut
cculatis ex fuluo circulis igͣ
uł alba distinguat᷑ uarietate.
cause rõmanifa̾ ẽ. Nam cũ
i ut̾o mat̾s coaluere catuli
maturisq ad nascendũ iuri-¬
b pollent. diũt temꝑũ mo¬
ras. Itaq on̾atam fetib uul¬
uã samꝙͣ obstantẽ ꝑtui un¬
guib lacant. Efuudit isia
ꝑtum. seu pociꝰ dnnttit dolore
cogente. Ita postea corruptis
⁊ cicatricosis sedib genitale
sem̃ infusum ñ erit acceptum.
s irritum resilit. Nam plimꝰ
dicit aĩalia cũ acutis ungub

Expanded text:
vocata propter volucrem fugam; ita enim nominant Persae et Medi sagittam. Est enim bestia variis distincta maculis, virtute et velocitate mirabilis; ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has magis Hyrcania gignit. Panther dictus, sive quod omnium animalium sit amicus, excepto dracone, sive quia et sui generis societate gaudet et ad eandem similitudinem quicquid accipit renutis orbiculis superpicta, ita ut oculatis ex fulvo circulis nigra vel alba distinguatur varietate. causae ratio manifesta est. Nam cum in utero matris coaluere catuli, maturisque ad nascendum viribus pollent, odiunt temporum moras. Itaque oneratam fetibus vulvam tanquam obstantem partui unguibus lacerant, effundit illa partum, seu potius dimittit, dolore cogente. Ita postea corruptis et cicatricosis sedibus genitale semen infusum non haeret acceptum, sed irritum resilit. Nam Plinius dicit animalia cum
Abbreviated transcription (Latin):
nalis. qͥ se eunuchũ ip̃e fac̃
cupiens euade dampno testi¬
ntisi canes uocant. Mesus
pur ditꝰ ad ore suo formẽe¬
tui aiͣ orsus: Nam auit eo
nifornies genare ꝑtus pcar¬
um cũ ꝓtulit ursa. S hoc
Laturitas ꝑtus fac̃. Demq
icesimo die gen̾at. Unde e¬
ienit ut p̾cipitata fecũditas
informis ꝓcreetur. Ursoꝵ cap̃
nualidũ. ius maxima ĩ bͣchis
⁊ lumbis. Unde int̾dum erecti¬
nsistunt. Lupꝰ gͤca diriuatio¬
ne inlingũa nr̃am tͣnsfcur.
grete amorib appellat᷑. qd̾ ra¬
ne rapacitatis que ĩuenit tru¬
udit. Alii lupos uocatos auĩt
qnͣ leopos qd̾ ꝙͣ leonis ita sit il¬
de pede p̾sserit: ñ uiuit. Rapax
aũt bestia ⁊ cruores appetens.
De gͦ rustici am̃t uocem hõiem
ꝑdere. si eũ lupꝰ pͥor uide̾rit.
Unde ⁊ sb̾ito tacenti dr̃. Lupꝰ
in fabula. Certe sise p̾usũ¬
senserit. deponit feritatis au
datiam. Lupi toto anno ñ am¬
plius. qmͣ duodecim dies coeũt:
famẽ dui portant. ⁊ pꝰ longa

Expanded text:
e facit, cupiens evadere damno testiPontici canes vocantur. Ursus fertur dictus quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare partus, et cartum cum protulit ursa. Sed hoc inmaturitas partus facit: denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis et lumbis; unde interdum erecti insistunt. Lupus Graeca derivatione in linguam nostram transfertur. Graece a moribus appellatur, quod rabie rapacitatis quaequae invenerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt quasi leopos, quod quasi leonis, ita sit ild pede presserit non vivit. Rapax t bestia, et cruoris appetens. De quo rustici aiunt vocem hominem perdere, si eum lupus prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur: Lupus est in fabula. Certe si se praevisdaciam. Lupi toto anno non amplius dies duodecim coeunt; famem diu portant, et post longa
Abbreviated transcription (Latin):
lis siłes eqͥs uehem̃t̾ infesti.
Nam ⁊ hoĩes uisos discerpũt.
Cameleon ũ ħt unũ colorem¬
ut pardꝰ. Dictus aũ ita qd¬
cameleontis corpuscłm
lores qͦs uidet facillima ꝯn¬
facilis corpulenta. Cameleo¬
ꝑdus dictꝰ qd̾ dũ sit ut ꝑdi
albis maculis suꝑasꝑsus.
lo eqͦ similis. pedib bubalo
capite tam̃ camelo ẽ siłis h
ethiopia gignit. Linx dit
qd̃ in lupoꝵ gen̾e numeratu
bestia maculis distincta. tgi¬
ut pardꝰ s siłis lupo. Unde:
ille licos iste lincis. Huiꝰ u¬
rinã ꝯu̾t̾e se in duriciam p̾¬
osi lapidis dñt qͥ liguriꝰ ap¬
pellatur. qd̃ ⁊ ip̃as linces se¬
tire hoc docum̃to ꝓbatꝰ᷑. Nã
egestum liquorẽ a renib in
qnͣtũ potuerint ꝯtegũt ĩnn¬
dia qͣdam nature ne talise¬
gestio transeat musũ humi¬
nũ. Linces dicit plimiꝰ scd̃
⁊Iam testiculi eoꝵ apti st̾ me¬
dicaminibꝰ ꝓpt̾ qd̾ cũ p̾sense¬
rint uenatores: ipĩ se castrã

Expanded text:
ilis similes; equis vehementer infesti. ilis similes; equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerpunt. Chamaeleon non habet unum coloremut pardus. Dictus autem ita aeleontis corpusculum ad colores quos videt facillima confacilis corpulentia. Camelopardus dictus, quod dum sit ut pardus albis maculis superaspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. Lynces dicit Plinius SecuNam testiculi eorum apti sunt medicaminibus. Propter quos cum persenserint venatorem, ipsi se castrant
Abbreviated transcription (Latin):
corpis uocatũ putant. qd̾ formã
montis p̾ferant. Grece enĩ mõs
ro uocatur. Unde ⁊ uox eius bar
lũ ori admouet. ⁊ est angui si¬
milis uallo munitꝰ eburno. Lx
boues lucas dictos ab antiquis
romam boues qr nullũ aĩal.
gnͣdius inidebant. lucas qr ĩ lu¬
cama illos pͥmꝰ pirrus in p̃lio
dbiecit romanis. Nam ħ genuᷤᷤ
aĩantis in reb bellicis aptum.
In eis enĩ ꝑse ⁊ indi ligneis t᷑ri¬
b collocatis. tãqmͣ de muro iacu¬
lis diicãt. Intellcũ aũ ⁊ memo᷑
młta ugent gͤgatim incedũt
motu quo ualent salutãt. mu¬
rem fugiũt. au̾si coeũt. Qndo
aũ ꝑturiunt in aqͥs uł in ĩsuliᷤᷤ
dumitũt fetus ꝓpt̾ dͣcones. qr ĩ
inuci st̃ ⁊ ab eis ĩplicanti necan¬
elefanti pͥꝰ nascebant᷑. nc̃ sola
eos india gignit. Griphes uo¬
cant᷑ qd̾ sit aĩal pennatũ ⁊ qͣd¬
pes. Hoc genꝰ ferarũ in hyꝑbo¬
reis nascit᷑ montib. Om̃i ꝑte
corꝑis leones st̃. alis ⁊ facie aqͥ¬

Expanded text:
d formam montis praeferat; Graece enim mons ro vocatur; unde et vox eius barrlum ori admovet; et est angui similis, vallo munitus eburno. Hos boves Lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant: Lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in proelio obiecit Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est; in eis enim Persae et Indi ligneis turribus conlocatis, tamquam de muro iaculis dimicant. Intellectu autem et memoria multa vigent. Gregatim incedunt; motu, quo valent, salutant; murem fugiunt; aversi coeunt; quando autem parturiunt, in aquis vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt et ab eis inplicati necanelephanti prius nascebantur; nunc sola eos India gignit. Grypes vocatur, quod sit animal pinnatum et quadrupes. Hoc genus ferarum in Hyperboreis nascitur montibus. Omni parte corporis leones sunt; alis et facie aqu
Abbreviated transcription (Latin):
Longi ⁊coma simplici. acres
Annnos eors frons ⁊ caudaĩ¬
dicant. Nirtus eoꝵ ĩ pectore
firmitas in capite. Septi a
a uenatorib t̾ram ꝯtuentur
qͦ minꝰ ꝯspectis uenabulis
t̾reant᷑. Rotaꝵ tuẽt stͤpi¬
tus s ignes mag̃. Cũ dormi¬
erint iugilant oculi: cũ am¬
bulant cauda sua cooꝑiũt
uestigia sua neuenator in¬
ueniat. Cũ genuerint ca¬
tulum tͥb dieb ⁊ tͥb no¬
tib catulus dormire ftur.
Tuc̃ deinde pat̾s fremitu
iẜ rugitu ueluti tremeftũs
cbilis locus suscstare dr̃ ca¬
fulum dormientem. Curaho¬
minẽ leonũ nat᷑a mitis est:
ut ñ lesi neq̃ant irasci Nit
buĩ os eoꝵ mmiscd̃ia exempliᷤᷤ
assidius. ꝓstratis .n. ꝑcunt. cap

Expanded text:
 et coma simplici acriores. Animos eorum frons et cauda indicat. Virtus eorum in pectore, firmitas in capite. Septi autem a venatoribus terram contuentur, quo minus conspectis venabulis terreantur. Rotarum timent strepitus, sed ignes magis. Cum dormierint, vigilant oculi: cum ambulant, cauda sua cooperiunt vestigia sua, ne eos venator inveniat. Cum genuerint catulum, tribus diebus et tribus noctibus catulus dormire fertur: tunc deinde patris fremitu vel rugitu veluti tremefactus cubilis locus, suscitare dicitur catulum dormientem. Circa hominem leonum natura mitis est: ut, nisi laesi, nequeant irasci. Patet enim eorum misericordia exemplis assiduis. Prostratis enim parcunt, cap
Abbreviated transcription (Latin):
to paussa solu spẽs ⁊ colores.
arcus celestis in ꝓximo ꝑietes
mutat᷑. Astrion ex india ẽ cͥs¬
tallo ꝓpinqͣ in cuiꝰ centro stel¬
la lucet fulgore lune plene.
Sumpsit aũ nom̃ qd̾ astris
opposita fulgorem rapit ac re¬
git. Electria qrͣ electoria. In
uentriculis enĩ gallinariis ĩ¬
uenitur cistallia sp̃ẽ mag¬
nitudine fabe ac in c̾tamini¬
b muittos fieri magi uolũt
si credimꝰ. Om̃iũ ardentium
gẽmaꝵ pͥncipatũ carbũcłs̃
ht̃. Carbunculus aũ dictꝰ qd̾
sit ignitꝰ ut carbo. Cus ful¬
gore nͨ nocte uincit᷑. Licet eĩ
intenebris adeo ut flãmas

Expanded text:
to percussa sole species et colores to percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, ini. » Omnium ardentium gemmarum principatum carbunculus habet: carbunculus autem dictus, quod sit ignitus ut carbo, cujus fulgor nec nocte vincitur; lucet enim in tenebris, adeo ut flammas
Abbreviated transcription (Latin):
ristallus resplendẽs ⁊ aqͦsꝰ¬
colore. tradit᷑ qd̃ nix sit gla¬
cie durata ꝑ annos. unde ⁊ gͦ
ci nom̃ ei dederũt. Gignit᷑ aũ
inasia. ⁊ cypro. maxime ĩ sep¬
temtͥonũ alpib. ubi nͨ estate
sol feruentissimꝰ inuenit᷑. Iõ¬
q ip̃a diuturna ⁊ annosa di¬
dr᷑. Hic oppositꝰ radiis solis
adeo rapit flãmam. ut aridis¬
fungis uł foliis ignẽ p̾beat. U¬
sus eiꝰ etiam ad pocula destina¬
tur. Nichil aliud qmͣ frigid̃
pati pot̾. Adamans indicꝰ la¬
pis ꝑius ⁊ indecorꝰ f̾rugine¬
um hñs colorem ⁊ splendorẽ
cristalli: nũqmͣ aũ ultͣ mag¬
nitudinẽ nuclei auellam reꝑ¬
tus. Bic nulli cedit mat̾ie nes
fro quidẽ nec igni uͤ unꝙͣ in¬
calescit: unde ⁊ nom̃ int̾p̾ta¬
tione gresa indomita ius acce¬
pit. Sed dum sit inuctꝰ ferri
ignisq ꝯtemptor: Hircino rũ¬
pitur sangͥne recenti ⁊ calido
mac̾atus. Sioq multis ictibꝰ
ferri ꝑfrangitur. Cuiꝰ fragm̃¬
ta sculptores ꝓ gẽmis insigni¬

Expanded text:
Crystallus resplendens et aquosucolore traditur, quod nix sit glacie durata per annos, unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro: maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur: ideoque ipsa diuturna et annosa duristallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flafungis vel foliis ignem praebeat. Usus eius etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Adamans Indicus lapis parvus et indecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem, nec igni; nec unquam incalescit. Unde et nomen interpretatione Graeca indomita jus vis accepit. Sed dum sit invictus, ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti, et calido maceratur, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cujus fragmenta sculptores pro gemmis insigni
Abbreviated transcription (Latin):
barbari nois ex fuluo ⁊ iugro
uridiq ⁊ candido ẽ. Mitͥdax
sole ꝑcussa colorib micat uarii.
Gignit᷑ in ꝑsida. Droselitꝰ uari
nõis cansa. qr si ad ignẽ aplice¬
tur uelut sudorem mittit. Op¬
palus distinctus diu̾saꝵ colore
gẽmaꝵ. Est enĩ in eo carbuntu¬
li teniuor ignis. amitisti fulgẽs
purpura. smaragdi nitens ui¬
riditas ⁊ cuncta ꝑit̾ sb̾ qͣdam
uaria lucentia: nom̃ ħt ex pa¬
tria. Sola enĩ eũ parturit in¬
dia. Pontice a poute dicũtur.
gen̾e diu̾so nc̃ sangͥnecs nũc
auratis. guitis micantes. alie
b lineate. Exocontalitꝰ in par¬
ua magnitudine młticolor. ¶
sis enĩ notis sꝑsus ẽ ut sexagni¬
ta gẽmaꝵ cołores ĩ ꝑuo eiꝰ orbi¬
culo dep̾hendant᷑. Nascit᷑ aũ
in libia ap̃ trogoditas. Murri¬
na ap̃ parthos gignit᷑. s p̾cipu¬
a n g̾mania qmͣ humorẽ sub
t̾ra putant calore densaꝵ. unde
⁊ nom̃ sumpsit. Uarietas eiꝰ ĩ

Expanded text:
barbari nominis ex fulvo et nigro barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignitur in Persida. Drosolithus varius. Nominis causa quia si ad ignem adplicetur, velut sudorem mittit. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliaebus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde rsis enim notis sparsus est, ut sexaginta gemmarum colores in parvo ejus orbiculo deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Troglodytas. 6. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Germania, humorem sub terra putant calore densatum unde et nomen sumpsit. Varietas ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
re ĩ digito abstiuerũt. Feĩe non
use anulis ñ qͦs iurgmi sponsus
miserat. neq ampliꝰ qmͣ bmos
anulos aureos in digitis hre sole¬
bant. At nc̃ pre auro nlłm feĩs
gen̾a amiloꝵ st̃ ungulꝰ. samot᷑¬
carni. ita gẽma anuli auro accĩ¬
gitur. Samotͣtuis aureuss quid̃
Sͦ capitulo freo aloco ita uocat᷑.
Qmius purꝰ ẽ pͥmũ in bithinia
Slactꝰ. Nugente mea uita. ñ sma¬
ragdos berillosq mͥ flacce nec
iitentes ꝑ candida margareta
anello. nͨ iaspios lapillos.

Expanded text:
um gestare in digito abstinuerunt. Feminae non um gestare in digito abstinuerunt. Feminae non usae annulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos annulos aureos in digitis habere solebant. At nunc prae auro nullum feminis genera anulorum: ungulus, samotrcarni, ita gemma anuli auro accingitur; samotracius aureus quidem, sed capitulo ferreo, a loco ita dictus; tinius purus est, primum in Bithinia Flaccus: Lugente mea vita, nec smaragdos, berillosque mihi, Flacce, nec nitentes percandida margarita annulos, neque jaspios lapillos.