comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per successionem temporum ab mipi
incrementis quibusdam actara mi
fidelibus non clubitemus. Unã tl̃
eandem fidem fuisse p̃cedentium ⁊ i
sequentium in quibus tũ eadem
nitio non fint. sic indubitanter conli¬
mur. quem aclmadlũ in hiis quosn
nr̃is temporibus fideles cerminus
dem fidem ⁊ tũ non eandem sidei copi¬
tionem inuemimus. Crenit itaq p
deus treator credebatur ⁊̃ ab co salus
redemptio expectabatur. per quem
⁊ quomodo eadem salus implenda
hoc scire singulanter in munie datra
erat. a cet̾is etiam fidelibus non en¬
noscebatur. Sub lege antem persen
redemptoris mittenda p̃clicebatur.
uentura expectabatur. Que antemi
persona foret. Hoc est homo uł auti
nouerũt. qui per spm̃ singulariter
hoc illuminati fuerunt. Sub gratus
manifeste ab omnibus iam ⁊ p̃bies
litas persone redemptoris. Semperi
in eccã dei ab mitio fidem ⁊ coguitu¬
nis xp̃i. quia ab nitio numquanl
erunt. qui hoc cognouerunt. Alii sabi¬

Expanded text:
per successionem temporum ab initio incrementis quibusdam auctam in ipsis fidelibus non dubitemus. Unam tamen et eamdem fuisse fidem praecedentium et subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per Deus creator credebatur; et ab eo salus et redemptio exspectabatur, per quem vero et quomodo eadem salus implenda hoc scire singulariter in munere datum erat, a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona Redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur: quae autem ipsa persona foret, hoc est, an homo, an gnoverunt qui per spiritum singulariter ad hoc illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste ab omnibus jam et praediqualitas personae Redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fides fuitristi; quia ab initio nunquam defuerunt, qui hoc cognoverunt. Alii salv
Abbreviated transcription (Latin):
eut scientia ampliorem sal nonciam pro¬
mitens sal noticiam pomittens ⁊̃ ipe postis.
Di ergo ut ait enam sc̃s̃ pp̃ Gregorius secun¬
dum incrementa temporum creuit ⁊ scienti¬
a spuitualium patrum. ⁊̃ quanto iucimores
atmentui saluatoris exciterunt. tanto mis¬
cerun saluts plenius perceperunt. non esb
aubiũ. qum hiis qui et p̾sences suerunt iuł¬
to amplus contulent recum ip̃m exibi¬
tio atꝙ p̃sentia exilentis. Demq ⁊̃ acidiuĩte

Expanded text:
erit scientia ; ampliorem scilicet rerit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio
Abbreviated transcription (Latin):
subuanius neteribus qnatũ nec iobm¬
ui uenclicare ualemus non titiq fit in¬
turia ioharui siqmuid ignorasse credibꝰ
aut dicitur. nimirum quod ⁊̃ ip̃e non
aiffitetur s si quod p̃coni iu̾tatis naga¬
mus contra p̃comĩ m̾tatis alt̾ damus.
non tñi miuria. s blasfema ẽ ⁊ plans cõ¬
ergo: amucus sponsi dubitat ⁊̃ querit.
tu es qui uenturus es an alium expecta¬
mus ⁊ nos milibus hominũ certitudi¬
nem de ommibus uͦ mendatio cõfir ma¬
mus nec ipõs de se ita ueteres sensisse pau¬
tis acduertere possimius. Moyses scribit de¬
um ad se loquentem dixisse sic. Ego sumide
dlis situt tibi. Ostendit eugo se de dei noti¬
tia plus aliquid p̃cedentibus patribus accepis¬
se. Daud quoq super doctores suos ⁊ semores
dounm sibi intelligentie andacter p̾smint ita
diceus. Super omnes docentes me intellexi
quia sestimomia tna meditatio mea ẽ. Et tur¬
sum. Super senes intellexi. S ⁊̃ ꝓpħa dini¬
eł pertransibrnt ait pliin. ⁊ multplex

Expanded text:
tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed blasphemia est, et plane conergo? Amicus Sponsi dubitat et quaerit: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deu , subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra doctores suos et seniores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: Supequia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ non auclier̃. Quare: ut iudel carius
larguisq perciꝑent: quod uix tenuit᷑ obscu¬
req p̃senserant᷑. Alioquin qui opus erat fo¬
us ndere carnem ⁊ carius audire sermones.
si iam ntus a spũ fuerant perfecte instrusti
de omnibus. p̃sertim cum dñs dicat caro
non prodest quicquã spõ est qui ninificat.
Quod si ꝓphete ⁊̃ qui islustriores indebant᷑
in illo ppło non omines ommia aliqũ eqnalit᷑

Expanded text:
tis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo p
Abbreviated transcription (Latin):
in salnatore aguoscimus redemptionem
in satramentis enis redemptionis p̃para¬
nione. prima pars fidei spectat ad deuotie¬
weri debitum nature. Secmuda pars fidei
ipectat ad debitum grẽ. Illa tredere debe¬
mns quia per naturam concliti summs.
Ita credere debemus quia per gram̃ repara¬

Expanded text:
in Salvatore agnoscimus redemptionem; in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae; secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus. Ista credere debemus, quia per gratiam repara
Abbreviated transcription (Latin):
debet᷑: ⁊ uniciuq hoꝵ quod simm est tri¬
bnat ⁊ incssim alt̾ins ꝓprietatem in al¬
tm̃ non tnsfudat .i. ut nec creature aitͥ¬
buat creatoris maiestatem. nec creato¬
ri asscribat creature infirmitatem nec
deum concludat tempore nec creaturam
tendat eternitate. Ita fides si imicnq ꝙ
sinim ẽ trbuit recte offert. si inter utrũ¬
ꝙ bene cliscernt cecte amidit ⁊ non pet¬
cat. Si nero in qnolib horam delinqui¬
tur fides sana necesse est detrimentum
paciatur. Namt illa qui creaturam pro
deo colentes germino errore decepti uel
creaturam eternam uł deum tempora¬
lem cẽ crecliderunt quid isti aliud fe¬
cisse dicendi sunc quam exellentiam fac¬
toris open. ⁊ infirantatem factare tri¬
buise creatori: Rursus philorophi gẽ¬
tilum. quamiis inter creatorem ⁊ opus
suñ recte discernent. nequaquata tã adeles
appellancli sunt. qua fidem de saluatore
non habuerunt. Secuitur ergo demde ea
que in secnda parte posminus. nbi pramũ

Expanded text:
et unicuique horum quod suum est tribuat, et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem, nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sane necesse est ut detrimentum patiatur. Nam illi qui creaturam pro Deo coluerunt gemino errore decepti, vel creaturam aeternam, vel Deum temporalem esse crediderunt; quid isti aliud dicendi sunt fecisse quam excellentiam factoris operi et infirmitatem facturae tribuisse Creatori? Rursus philosophi gentilium quamvis inter Creatorem et opus ejus recte discernerent; nequaquam tamen fideles appellandi sunt, quia fidem de Salvatore non habuerunt. Sequuntur ergo deinde ea quae in secunda parte posuimus, ubi primum
Abbreviated transcription (Latin):
tanta fuisse pancitate. contentum.i¬
tinus quatius ⁊ salui non panea
fierens. ⁊ om̃s nichilo ninus repbi
ntu pphetico necclum reuelata mb
iam tunc penetrarent si inquam hu
cipitur. benedicunus quidem dei
doms sins. s quid tempori grẽ reses¬
tum sit non nidemus. insi quod rai
grẽ illud potuis nixta sententiam
fuerit appeslandum. in apotot. ⁊¬
dei populo dnucie sprcitus afflueho
nt ilud prorsus incredlibili felictat
ueretur inplecri. quod moyse
prophent. Queso drna que acce
wangłm. frustra glpatur pruls
primitiis spiritus quas putat se cors¬
tiis suis coppłis accepisse cum iul tal
incliebus sins potuerit expeuri. Rxui
aiebat. Numquid om̃s pphx: frustio
quam gloriatur de eimaugelio sus qul
non ab homine ueq pe homnem uilladas¬
ceptia. si quasi spatiali quadam prapatia

Expanded text:
sse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti Spiritu prophetico necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent; si, inquam, hoc recipitur benedicimus quidem Deum in donis suis, sed quid tempori gratiae reservatum sit non videmus, nisi quod tempus gratiae illud potius juxta scientiam hanc fuerit appellandumDei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses prophetent? Quaeso, qum? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus quas putat cum suis coapostolis accepisse, cum nihil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Nunquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit; sed quasi speciali quadam praeroga
Abbreviated transcription (Latin):
E iñ ⁊ filic ur̃. si habundantior iamĩ¬
Astmi. transactis seculis esfasio spincus
Rte tempora illa apłica cun hos diceret
prtnctautur. non plane effindam. s subt̃¬
ha megis de spũ meo cnxisse debuerat
saud emm. Si flliis ennangelii omnes
heteres iustos paras facimus in saentia
iulquid non ⁊ supenores oumes ingrã
dpsequent fateri necesse ẽ ur pote quos
un lectio situt nos aut p̃dicato. s ꝑpã
lnstio docuerit om̃s de omnbus. Esto
dumipo pacto mnĩto non ferius. ut

Expanded text:
dantior jam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus. vere tempora illa apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, nunquid non et superiores omnes in gratia, consequenter fateri necesse est? Utpote quos non lectio sicut nos aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus? Esto omnino pacto merito non ferimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sque pertinent ad salnatorem. hec est al¬
fera. In pria parte cliscernit fides int̾
teatorem. ⁊ opera sua. In secunda paite
discers fides inter saluatorem ⁊ satram̃¬
ea sua. ad creatorem pertinent opera con¬
Ditionis: que sex diebns facta sunt. ad sal¬
atorem pertinent opera restaurationis
ne complentur sex etatibus. Ii prima
parce ad fidem pertinet confiteri unuum
reatorem ⁊ ab ed facta eẽ omnia que hñt
cẽ. Insecunda parte ad finẽ pertinent ne¬
nerari. unũ salnatorem. ⁊ ab eo repara

Expanded text:
quae pertinent ad salvatorem: hic est altera. In prima parte discernit fides inter Creatorem et opera sua; in secunda parte discernit fides inter Salvatorem et sacramenta sua. Ad Creatorem pertinent opera conditionis quae sex diebus facta sunt. Ad Salvatorem pertinent opera restaurationis quae complentur sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari unum salvatorem, et credere
Abbreviated transcription (Latin):
que res ad fidem pertine cirets¬
ant quas credere oportet enm qui l¬
lis nre uoĩatur. Nam fides illa ques
quid crelitur. hoc modo ut qui crͥ
fide illa. fidelis non dicatur. p̃seit
ꝓpositi non ẽ. Sine fide enim eta
situt habet quedam aue experiene
sentiat. ita quedam eciam habet qu
non iusa nec experta sola fide credit
fidem tñ que in deum ẽ. nequaqua
habere ddicitur. msi qui illa trecuit qu
tredendo ⁊ amando homo deum prores¬
retur. Hec sunt ergo que ad fidem per¬
tine dicuntur. que credendo homo sit¬
lis nominatur. Que uero ista sit si
fliligenter inquirimus. in duobus
hec principaliter constare muemima
Sant enim quedam duo ⁊ hec duom si
ind notat creator. aluad saluator. crei
quia fatit nos. Saluator oiua rede¬
us nos. primum non eramus ⁊ fĩ su¬
s. postea perieramus ⁊ redemptisn¬

Expanded text:
e res ad fidem pertineant, quas credere oportet eum qui fidelis jure nominatur. Nam fides illa qua aliquid creditur hoc modo ut qui credit fide illa, fidelis non dicatur; praesentis propositi non est. Sine fide enim etiasicut habet quaedam quae per experientiam sentiat, ita quaedam etiam habet quae nec visa nec experta, sola fide credat. Fidem tamen quae in Deum est nequaquam habere dicitur, nisi qui illa credit quae credendo et amando homo Deum promeretur. Haec sunt ergo quae ad fidem pertinere dicuntur quae credendo homo fidelis nominatur. Quae vero ista sint si diligenter inquirimus, in duobus haec principaliter constare invenimus. Sunt enim quaedam duo, et haec duo in aliud notat creator, aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti su
Abbreviated transcription (Latin):
redemptionis completa simt eos crcclitlisse
⁊ agnouisse. nou soluimn hic rõne probare
se putant. quodquemadinodũ nos mͦ ad
illam redemptionem non pertmeremus.
uͥ hoc omina iam ⁊ facta agnosen
ipõ lamieus sid ait. Cadem fides ma¬
uis saluos iustos faciebat antiquas
los cum maguis. non netus restr¬

Expanded text:
redemptionis completa sunt eos et credidisse redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus si haec omnia jam et facta agnosceripso loquens sic ait: Eadem fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos pusillos cum mag
Abbreviated transcription (Latin):
oiĩs eẽ debere. quo se p̃ cet̾is usdent amplius
aliquid accepisce. affirmant fidelem nulla
rone ec̃ dicendum qui non magna quedam
⁊ multa ⁊ sublimia fidei satramenta agno¬
uit ⁊ de maiestate creatoris ⁊̃ de humilita¬
te saluatoris. quarimdam disputationum
profunditaten ⁊̃ penuim gestarum seniem me¬
moria comp̾hendit. Ipãm quoq alminitans
naturam rudibus amiis ⁊ iuxad ea que
uident sufficientibus explicandam. ⁊ corpo¬
rrami ab incorporea natura subtili. quadm
la qnop que de satramentis redemptionis
nr̃e i natinitate ⁊ passione ⁊ resurectio¬
ne ⁊ ascentione saluatoris nũ mundo iam
maiifesta sunt. om̃ibus ab mias muicdi
nstis ⁊ fidelibus cam inmoribus quam ma¬
ioribus eadem cogintione patuisse uentura.
qua a nobis muic cognoscuntur p̃t̾ita. alio¬
quin non nature dicendum fidem horum
omnium habuisse. qui ista non agnoner̃
Ista autem ommia que in sacraniento nre

Expanded text:
omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputationem, profunditatem, rerum gestarum seriem memoria comprehenderit. Ipsam quoque divinitatis naturam rudibus animis, et vix ad ea quae vident sufficientibus explicandam, et corpoream ab incorporea natura subtili quadam la quoque quae de sacramentis redemptionis nostrae in nativitate, et passione, et resurrectione et ascensione Salvatoris nostri mundo jam manifestata sunt, omnibus ab initio mundi justis et fidelibus, tam majoribus quam minoribus, eadem cognitione patuisse ventura; qua a nobis nunc cognoscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
putart louutasem. offendiit mntatem. Qui
erim prius fuit ut non existeatia crearet. iuis¬
tus ẽ. ut errantia et delinquentia iulicet. A¬
lis dicunt ad insticiam hominis pertinere.
ut in hac uita sine pugna uinat. cm patius
iustus ẽẽ non possit. si non pugnat. Similit¬
sunt quidicunt sidelem non eẽ. qui nł alit̾
gedit quedaim quia per infirmitatem com¬
phendere non ualer. qualiter in ipã neuta¬
te ẽ. uł non omnia creclit. quia per ignorã¬
tiam capere non põt quantum est. Et bea¬
aificandam pritant hii fidem ueram in mul¬
titudinis cognitionis potuis quam in mag¬
ntudine dẽuotionis. cum pietas diuma nõ
attendit. quanta cognitione credatur. s ma¬
gis quanta deuotionie id quod creclitur: edili¬
gatur. Hox idcrdo cõmemoramus quia ag¬
nouimus quosdam eẽ minus discretos qui
humane possibilitatis mensuram nescins
quia suam possibilitatem non atcencdunt¬
⁊ si attendunt maiori stulticia. estimant hox

Expanded text:
putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita sine pugna vivat, cum potius justus esse non possit si non pugnet. sunt qui dicunt fidelem non esse qui vel aliter credit quaedam, quia per infirmitatem comprehendere non valet qualiter in ipsa veritate est, vel non omnia credit, quia per ignorantiam capere non potest quantum est. Et beatificandam putant hi fidem veram in multitudine cognitionis potius quam in magnitudine devotionis, cum pietas divina non attendat quanta cognitione credatur, sed magis quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stultitia existimant hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit illud cui nichil innquam demi potu-¬
it. ut fides recta constare ⁊̃ si adici aliquid
potit ut cresceret. Hec duo rõne coherent¬
⁊ ob hoc incdinise pertrastari exposfunt. Nlec
lem consideratione in huinsmodi opus eẽ pu¬
Nec paruũ hoc eẽ peritulum pntandimi ẽ. Qͦ¬
modo enim de hiis que credenda sunt fide.
bene sentire possumus. si de ip̃a fide male
sentimnis. Propterea consideranda sut cli¬
ligenter singula que dm̃r. ut ea dicamius.
⁊ sentiamus. in quib dum fidem restami
astruere nitrr sane fidei obmare non con¬
uincannir. Sunt homines qui quasi pieta¬
te quadam impii in deum efficuitur. ⁊
dum ultra id quod in ueritate ẽ sentimnt.
in ipam iuitatem offendunt. Hec antem
ignorantia multos parit errores tam de
conitate quam de nitate. Dicunt alii bo¬
nitati cdinine non eẽ conuemens ut mo¬
pera sua crudelis eẽ dicatur ⁊̃ ut aliquid
ex hiis que feat ꝑire perinitat. qui nich¬
L
adloe ficit uo pereat. Ita dumi se honorare

Expanded text:
id est quid sit illud cui nihil unquam demi potuit, ut fides recta constaret, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcunt. Nec levi consideratione in hujusmodi opus esse punec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fidem rectam asserere nitimur sanae fidei obviare non convincamur. Sunt homines qui quasi quadam pietate impii in Deum efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat qui nihil ad hoc fecit ut pereat. Ita dum se honorare
Abbreviated transcription (Latin):
eloquii. que in hystoria constat
Icõnẽ compendiosum uolum̃ prins dis¬
tassem. hoc minc ad secundam eruditõ¬
nem que in allegoria ẽ introducendis
p̃paraui: in quo quasi finidamento qͦ¬
dam cognitõnis fidei añnũ stabiliant.
ut cecera quie uel legendo uł audiende
super edificare potuerunt. in concussa
permaneant. hanc enim quasi brenẽ
quandam simimã om̃uim nronã
seriem compegi. ut animus legentis¬
aliquid certum haberet cui intentionẽ
affigere. et conformare nalẽt. ne per
uaria scripturarum nolumina. ⁊ lcõ¬
num diuortia sine ordine ⁊ directione
ante principiũ. Que sit mat̾ia dini

Expanded text:
eloquii quae in Historica constat lectione, compendiosum volumen prius dictassem, hoc nunc ad secundam eruditionem quae in allegoria est introducendis praeparavi; in quo, si fundamento quodam cognitionis fidei animum stabiliant, ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intentionem affigere et conformare valeret, ne per varia Scripturarum volumina et lectionum divortia sine ordine et directione a principio. Quisquis a
Abbreviated transcription (Latin):
tatis enis p̃̾cepta eius ⁊ uocantur uolu¬
tas eius qua signa sunt nolmitatis eius.
qm̃ nult ⁊ approbat ⁊̃ diligit. ⁊̃ amica sibi
idicat bona que p̃cpit. ⁊ mala que prohi¬
bet odit. ⁊ detestatut. ⁊ non inuenit concor¬
diam ⁊ amiciciam in illis. ⁊ nult tñ eẽ ipã
mala que non nult pp̃ mains bonũ quod
ex illis est quod magis uult. S non per¬
tinet ad nos neq exigitur a nobis isi ꝙ
⁊ deus diligit ⁊ approbat bonum urm̃ tĩ
in nobis. ut ei similes simus diligendo ⁊
faciendo bona. sicut ⁊ ipe bona tm̃ cdiligit¬
⁊ facit. Et cum p̃cipitur nob̾ quod bonum
nrm ẽ. significatur nob̃is quia deus hoo
nult ⁊ percinet Ad nos ita sentire ⁊ ica
credere qm̃ dens hoc nult quod p̃cipit no¬
bis ut faciamus. Et non fit tã nisi quod
npe nult fieri sine faciamus sine non faci¬
aniuis quod p̃cipit nobis. ⁊ si sicmmus bo¬
mĩ uoluit hoc deus. ⁊̃ uoluit quia fcm̃ ẽ
qr stm̃ est ⁊ bonumẽ. Et si facimus ma¬

Expanded text:
cepta ejus, et vocantur voluntas ejus, quia signa sunt voluntatis ejus. Quoniam vult et approbat et diligit et amica sibi judicat bona quae praecipit, et mala quae prohibet odit et detestatur; et non invenit concordiam et amicitiam in illis, et vult tamen ipsa esse mala quae non vult, propter majus bonum quod ex illis est, quod magis vult. Sed non pertinet ad nos neque exigitur a nobis nisi qet Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum diligit et facit. Et cum praecipitur nobis quod bonum nostrum est, significatur nobis quod Deus hoc vult; et pertinet ad nos ita sentire et ita credere quod Deus hoc vult quod praecipit nobis ut faciamus. Et non fit tamen nisi tantum quod ipse vult fieri, sive faciamus sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluifactum est et bonum est. Et si facimus ma
Abbreviated transcription (Latin):
non sinulia qua prioribus s demonsi¬
tiones tm̃ ⁊ significationes approbatis¬
nis ⁊̃ complaciti. in co quid bonũ si
non in eo quid eẽ bonũ sit sine bonũ q
sine malum sit. Et ideo significautñ
non hec quidem quod in sũma sit nos¬
tate ut fiat s quid micomplacito ⁊
probatione sit s fiat. ⁊̃ tñ utrumq

Expanded text:
 signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iimis eẽ bomim. quam quod malum¬
nim ẽ ex quo ominũ bonũ ẽ. ⁊ maiuis
bonuni est eẽ illud a quo manis bonum
ẽ etiam cum illad aliau bonum non est
qm̃ in toto bonũ. Non debet autẽ in com¬
pensatione minoris boni impecliri quod
manis est bonũ. ab illo qui optimus est.
Et diximꝰ qũ manis bomim ẽ eẽ bonũ ex
malo ⁊ bono quam ex solobono. Permit¬
ti itaq mala debuerunt ut eeñt. qm̃ ut eeñt
id bonũ erat. ex quibus bomĩ futmumerat
Precepit itaq deus quod bonũ erat stagu¬
lis ⁊ permisit quod bonũ erat immĩsis. qm̃
⁊ maius erat bonũ inuu̾sitatis quod ipe¬
dire non debuit ⁊ non bonũ erat quod ma-¬
lim erat alitui. cuius auctor eẽ non potait.
et ideo p̃cepit inucmnq quod bonũ erat. ⁊

Expanded text:
alumnum est: ex quo omnium bonum est. Et majus bonum est esse illud a quo majus bonum est, etiam cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est esse bonum ex malo et bono, quam ex solo bono. Permitti itaque mala debuerunt ut essent, quoniam ut essent id bonum erat ex quibus bonum futurum erat. Praecepit itaque Deus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo praecepit u
Abbreviated transcription (Latin):
l̾. Et constat om̃ĩpotens uoluntas ena
certa ⁊ fit̾na inbeneplacito suo approbe
bona ⁊ permittens mala pp̾̃ bona. qu
nec põt impediri ut non fiat quod iii
c̃. ꝑeq infirmari aliqñ ut fiat quod i

Expanded text:
. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmari aliquando ut fiat quod in
Abbreviated transcription (Latin):
dem earum simlitudinẽ trahunt. in quaꝵ.
area uenire subenndo tingitq approgimͣ¬
tes utralibet alieni meatus circulus. frigidi¬
or in pallorem ardentior in ruborem. uento¬
sus in horrorem. Sol atq comissure absi¬
n extremeq orbite in atram obsciuitatẽ.

Expanded text:
dem earum similitudinem trahunt, in quarum aera venere subeundo, tingitque appropinquantes utralibet alieni circuli meatus: circulus frigidior in pallorem, ardentior in ruborem, ventosus in horrorem, sol atque commissurae apsidum, extremaeque orbitae atram in obscuritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
luit s quod noluit fcm̃ est. Inmo scm̃ est
quod noluit ⁊ non fcm̃ est insi quod no¬
luit. qm̃ si noluit fierl ⁊̃ sic eẽ ut fcm̃ est.
qm̃ bonum erat sic fierit sic eẽ ut fcm̃ esat.
luit. qm̃ id bonum erat. et cum fcm̃ est
id fcm̃ est quod uoluit qm̃ bonimi erat.
⁊̃ hec uoluit. Tamen ditis nuiꝰ habuit
noluntas eius. ⁊̃ muꝰ adepta est minus
ipleta ⁊ imperfcã remansit. quia fcm̃
non est bonũ ꝙ uoluit et quod noluit ma¬
lum fc̃m̃ ẽ. Non ergo consideras sicut ma¬
lum non habet quod facdũ ẽ quod uoluit.
ita nec bono caret quod fcm̃ non ẽ. quod
uoluit. Q uod nult enĩ et cliligit ht̃ et qd̃
nou uult ⁊ oclit non habet. et nult ẽẽ ad¬
ipiscitur quia fit. ⁊ quod nult non ẽẽ si¬
militer quia non fis ⁊ m̃quam cassa est
uoluntas eins. ut non fiat quod nult.
neq infirma aliqũ ut fiat quod ñ nult.

Expanded text:
st quod voluit et non factum est nisi quod voluit, quia sic voluit, fieri, et sic esse ut factum est, quia honum erat sic fieri et sic esse ut factum est, luit quoniam id bonum erat. Et cum factum est, id factum est quod voluit; quoniam bonum erat, et hoc voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras quod sicut malum non habet quod factum est quod noluit; ita neque bono caret, quod factum non est quod voluit. Quod enim vult et diligit habet; et quod non vult et odit non habet. Et quod vult esse adipiscitur quia fit; et quod vult non esse similiter, quia non fit. Et nunquam cassa est voluntas ejus ut non fiat quod vult, neque infirma aliquando ut fiat quod non vult.
Abbreviated transcription (Latin):
illi dapet in beneplacitis suis. Quod semꝑ mi
Ergo si bonũ uoluit ĩmo quia uoluit
bonũ quod precepit. ⁊ malum quod permi¬
sit non noluis. factum est quod uoluit.
⁊ quod uoluit fcm̃ non ẽ. qm̃ fcm non

Expanded text:
i daret in beneplacitis suis. CAP. XIV. Quodicis mihi: Ergo si bonum voluit imo quia voluit bonum quod praecepit, et malum quod permisit non voluit, factum est quod noluit et quod vo
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ illum mandatũ sit. cui fit ipm mã¬
datum. bonũ ip̃ius eẽ deb cm madatur mã¬
datũ. Neq aliud mandan debet insi quod
bonũ illi est cui mandatur mandatũ. frus¬
tra em̃ mandatum fieret. si illi pp̃ quem
fieret bonũ non eẽt. maxane cum a bono
mandatum eẽt qui nichil pp̃ bonũ man¬
dare deberet. Neq emim creature sue deus
Anctor mali eẽ debet. neq cansationẽ eius
assume sibi quasi docendo corruperit quod
creauerat in corruptam. Non itaq hab a¬
lind illi illip̃apere iusi solum quod bonũ
est illi. a quo ht̃ illa totum. quod bonum
ht̃ ⁊ quod malum ht̃ nichil. Qm̃ igitur
creator nulli creature sue auctor mali eẽ
põt. hoc solum illi p̾cipere ht̃ quod bonũ
est illi. ut sincera sit enis instructio. anẽ¬
admodum conditõ in corrupta fint.

Expanded text:
ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo habet illa totum quod bonum habet, et quod malum habet nihil: Quoniam igitur Creator nulli creaturae suae auctor mali esse potest: hoc solum illi praecipere habet quod bonum est illi, ut sincera sit ejus instructio, quemadmodum conditio incorrupta fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
pena ẽ s culpa. que tñ in baptizatis ad dap̃¬
nationẽ non imputatut. qr per gr̃am no¬
ne regenerationis excusatur sicut clicit a¬
płs. Iam nichil dampnationis ẽ hiis qui
sunt in custo ihũ. Hec tñ corruptio per gͣ¬
tiam sacramenti non quippe accipit. ut cul¬
ꝑa non sit. s ut dampnabilis non sit. quia
si culpa omino non eet̃. non haberet extusa

Expanded text:
poena est, sed culpa: quia tamen in baptizatis ad dampoena est, sed culpa: quia tamen in baptizatis ad damnationem non imputatur, quia per gratiam novae regenerationis excusatur, sicut dicit Apostolus: « Jam nihil damnationis est his qui sunt in Christo Jesu . » Haec tamen corruptio per gratiam sacramenti non quidem accipit ut culpa non sit, sed ut damnabilis non sit; quia si culpa omnino non esset, non haberet excusar
Abbreviated transcription (Latin):
gentis ⁊ inciitemptantis delcãtionẽ ⁊̃ in ui-¬
ti sentire solemus. Hos autem motus idar¬
co cristum in carne sua uoluntarie sustimi¬
issent quasi illis temptantibus resistendo
inctor existeret. quatmnus ⁊ sibi temptatio¬
nem uicioꝵ suꝑando p̾mium insticie acqui¬
reret ⁊ nobis in temptatione positis resis¬
tendi ⁊ uncendi insemet ipõ exemplum
formaret. S absit a sensu cristiano ut illã
in illa carne sacrosancta agni ĩmaculati
mordinate delcãtionis ⁊ concupiscentie il¬
litite titilationem aliquo modo fuisse aut
dicat ant credat. quia si nel aliquam prane
delectationis raclicem aut motum contu¬
piscendi mordinatum in illa fuisse clice̾¬
mus perfc̃õ ab omni incio liberam nega¬
remnis. quomͦ antem niaiũ mũdaret si
nitiũ portaret: Motus in orclinatus qͥppe¬
ex infirmitate concupiscendi surgens cum
ipã corruptione de qua oritur non solum

Expanded text:
gentis, et vitii tentantis delectationem etiam invigentis, et vitii tentantis delectationem etiam inviti sentire solemus. Hos autem motus idcirco Christum in carne sua voluntarie sustinuisse, ut quasi illis tentantibus resistendo victor existeret, quatenus et sibi tentationem vitiorum superando praemium justitiae acquireret, et nobis in tentatione positis resistendi et vincendi in semetipso exemplum formaret. Sed absit a sensu Christiano ut ullam in illa carne sacrosancta agni immaculati inordinatae delectationis et concupiscentiae illicitae titillationem aliquo modo fuisse, aut dicat, aut credat; quia si vel aliquam pravae delectationis rapiscendi inordinatum in illa fuisse diceremus, profecto ab omni initio liberam negaremus. Quomodo autem vitium mundaret, si vitium portaret? Motus quidem inordinatus ex infirmitate concupiscendi surgens cum ipsa corruptione, de qua oritur non solum
Abbreviated transcription (Latin):
se. s nullũ om̃mo dolorẽ aut passionem sus¬
timisse. S non atcendunt quanta absur¬
ditas eismodo assertionem consequatur.
Quomodo enĩ in crsto nera compassio fu¬
it. si uera passio non fint: Quomodo sta
sionis tũferci a se postulant. Quid sibi no¬
luit sangns ille de fudans. angustiam mor
ait. Spratus quidem promptus est caro an-¬
tem infirma. Isti ergo qui negant in salua¬
tore secundum infirmmtatẽ carius neram
fuisse passionẽ. quantum in se ẽ eam que
per passionem xͥ facta ẽ negare cũiuncunt᷑¬
redemptionẽ. Sunt alii qui non minoriele¬
manitate suscepit. quedam non solũ falsa
s hoerenda etiam blasphemare nõ tiuerũt.
Quia eñ apłus ait. son habemus pontificẽ
qui non possit compati infirmitatibus nr̃is
temptatum antem per omnia asserunt hu
qui peccatores suius. ex illa originali cor¬
ruptione ut de carue quam portanius illi¬
titos appetitus ⁊ motus concupiscentie sur¬

Expanded text:
se, sed nullum omnino dolorem aut passionem susse, sed nullum omnino dolorem aut passionem sustinuisse. Sed non attendunt quanta absurditas ejusmodi assertionem consequatur. Quomodo enim in Christo vera compassio fuit, si vera passio non fuit? Quomodo stabsionis transferri a se postulavit? Quid sibi voluit sanguis ille desudans, angustiam immiait: « Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma? » Isti ergo qui negant in Salvatore secundum infirmitatem carnis veram fuisse passionem, quantum in se est, eam quae per passionem Christi facta est, credemptionem. Sunt alii qui non minori demanitate suscepit quaedam non solum falsa, sed horrenda etiam blasphemare non timuerunt. Quia enim Apostolus ait: Non habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris; tentatum autem per omnia ; asserunt humqui peccatores sumus ex illa originali corruptione quam portamus, illicitos appetitus, et motus concupiscentiae sur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita ut mori omnino nõ poss. unde constat.
quod custo homini a principio non solum
illa ĩtuortalitas debebatur quã pͥmꝰ homo
babuit ante p̾naricationẽ s illa quoq quã
nunc secmmidus habet post resurrectionem.
ut uideli sicut ex consortio deitatis erat cõ¬
firmatus spñ ad uentatem. ut peccare nõ
posset. ita quoq ex mento uirtutis carue¬
quoq confirmatus eet̃. ad incorruptionem
ut mori non posset. S quia caro peccatrix
a pena peccati liberari non potuit. insi eius
caro q̃ sine p̾cato fuit pateretur infirmita¬
tem passibilitatis ⁊ mortalitatis in carue.
assumpta recimut potestatem. Sustinuit
uoluntate nõ passuas ẽ necessitate. De sen¬
su antem passionis in carne cristi quidam
male sensisse mueniuntur. asserentes ear¬
nẽ illam in om̃ibus hiis que mea ⁊ circa
eam exibita sunt. passionis genera simili¬
tudinẽ quidem passionis ⁊̃ doloris suscepis¬

Expanded text:
 ita ut mori omnino non posset. Unde constat  ita ut mori omnino non posset. Unde constat quod Christo homini a priilla immortalitas debebatur, quam primus homo habuit ante praevaricationem, sed illa quoque quam nunc secundus habet post resurrectionem, ut videlicet sicut ex consortio Deitatis spiritu confirmatus erat ad veritatem, ut peccare non posset, ita quoque ex merito virtutis carne confirmatus esset ad incorruptionem, ut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poena peccati liberari non potuit, nisi ejus caro quae sine peccato fuit, pateretur infirmitatem passibilitatis et mortalitatis in carne assumpta, retinuit potestate, sustinuit voluntate, non passus est necessitate. De sensu autem passionis in carne Christi quidam male sensisse inveniuntur, asserentes carnem illam, in omnibus his quae in ea et circa eam exhibita sunt passionis genera, similitudinem quidem passionis et doloris suscepis
Abbreviated transcription (Latin):
cator mori non potuisset. atq ita mobeli¬
entia penam debitam non haberet. nec sere
tũ foris muẽt stem si ex necessitate morta¬
ł fuiss. ⁊̃ mobedientia persistens mors de¬
buisset ⁊ miuste sine culpa puniretur si nõ
pacass moreretur. qua pp̃ quia prolundus
erat ⁊ utitĩ in obedientia persisteret expec¬
tabatur. caro quoq illius ⁊̃ secundũ aliquid
mortalis erat quia si mori poterat. ⁊̃ secũ¬
dum aliquid ĩmortalis quia potãt nõ mo¬
ri. quiatinis ex eo quod mori potãt more¬
tur si peccaret. ⁊ ex eo similit̾ quod mori po
terat non moreretur si mobelientia perseue-¬
raret. Cristus autem homo qui perftũs a-
principio ⁊ probatus nuentus ẽ ad perfcõ¬
nem uel ad probationẽ expectatus non est.
Et idcirco sicut liberuin arbitriũ habuit. nͨ
hoc tñ ut peccare possit. ita quoq ⁊ ĩmortali¬
tatem quantum in se erat habere debuit.¬

Expanded text:
cator mori non potuisset, atque ita inobedicator mori non potuisset, atque ita inobedientia poenam debitam non haberet, nec se reus, foris semper viveret. Item si ex necessitate mortas fuisset, etiam in obedientia persistens, mori debuisset; et injuste sine culpa puniretur, si non peccans moreretur. Quapropter quia probandus erat, et utrum in obedientia persisteret exspectabatur, caro quoque illius et secundum aliquid mortalis erat; quia sci licet mori poterat; et secundum aliquid immortalis erat quia poterat non mori, quatenus ex eo quod mori poterat moreretur si peccaret, et ex eo similiter quod mori non poterat, non moreretur si in obedientia perseveraret. Christus autem homo quia perfectus a principio et probatus inventus est, ad perfectionem vel ad probationem exspectatus non est. Et idcirco sicut liberum arbitrium habuit, nec tamen ita ut peccare posset, ita quoque et immortalitatem quantum in se erat habere debuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
libertate monetur quia noluntane monet᷑
⁊ per se monetar ⁊ eiis ẽ quod mouetur.
uł ad m̾itum si bene. uł si male ad culꝑam.
Q uod antem corpus monet᷑ necessitate mo¬
uetur. quia ab alio monetur. hoc ẽ a m̃te.
nec suum est quod mouetur. s illuis a quo
mouet. siue ⁊ mitum si bene sine ad culpã
simale. Ita motus m̃cis dominatur momu¬
i corporis lege nature subiecto. ⁊̃ qñ abuti
illo. inciũ est imperantis. debitum obediẽ¬
tis. Nec culpatur qui ducitur. quia neces¬
sitate ducitur. s culpatur qui dnat. quia
in subiectum libercate abutitur. Porro
noluntas si iusticiam temuss. haberet
non solum motũ corporis obechientem. s
motum sensialitatis cõsentiente. slumc
no̾ qm̃ rectitudinẽ suã ipã non tenuit.
ht̃ quidem ad huc ex madulgentia crea¬
toris motum corporis obedientem. ex iñ¬
dicta autem motum sensualitatis contradi¬
centem. Cums molentiam aliqũ infurma

Expanded text:
libertate movetur, quia voluntarie movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur; et ejus est quod movetur, vel ad merituQuod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio movetur, hoc est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis legi naturae subjecto, et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed et motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem, ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirma
Abbreviated transcription (Latin):
orro tres sunt motus in hoie.
Motus mentis. axtus corporis. ꝙotꝰ
sensualicatis. Motus mentis in uolim¬
tate est. Motus corperis in opere. aotus sẽ¬
sualitatis medius in dilcõne. In motu m̃¬
tis solo libeui arbitrũ ẽ. In motu corporis
⁊ sensualitatis illa sunt que secuntur lib̾m
arbitrium. Sic enĩ fuit prima dispositio ne
siam motus mentis uolutanus est appetitꝰ.
i noluntario liberũ. in appecitu arbitriũ
Mens igitur per se mouetur ⁊ est primus
uoluntatis motus. motum uoluntans. sẽ
motus corporis. Meus itaq sicut clixi. per
se moii habet. s secundum se moui non deb
ĩmo secundum noluntatem creatoris sui que
forma illi ẽ ⁊ exemplax. ⁊ proposita regula
quam sequatur. Et pp̃ hoc si secundum deñ
monetur. hoc est iusticia. Si preter deumi
monetur uł contra deum. ħ est in iusticia.
Ergo motus m̃tis insticia semper est. nł
iiusticia. motus autem corporis semꝑ est
obedientia. Quod enim mens monetur

Expanded text:
orro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non debet, imo secundum voluntatem creatoris sui quae forma illi est, et exemplar, et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur, vel contra Deum, hoc est injustitia. Ergo motus mentis justitia semper est vel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur,
Abbreviated transcription (Latin):
bns aliud genus mendatii. cum aliquis
quasi humilitatis cansa mendatii ni¬
detur: ut pote cum se peccorem dicit. ⁊ iñ
non ita sentit ut dicit. De quo uerissime
lictum ẽ. quia cum causa humilitatis.
quis mentitur. si antequam mentire¬
tur pecor̃ non erat. mentiendo efficit᷑
quod non erat. quia qui peccatorem se
Aicit. ⁊̃ non ita credit. u̾tas in illo nõ
est. Est aliud genus mendatii. cum pro
salute uł uitã alt̾ins consernanda aliqͥs
m̃titur quod ⁊ ipm̃ nillo modo appro¬
bandum ẽ. Male enĩ mentiendo uitam
seruat in alt̾inis corpore qui per mẽ¬
datiũ mitatem extingnit in suo corde.

Expanded text:
huc aliud genus mendacii, cum aliquis huc aliud genus mendacii, cum aliquis quasi humilitatis causa mentiri videtur, utpote cum se peccatorem dicit, ettamen non ita sentit ut dicit, de quo verissime dictum est, quia cum causa humilitatis quis mentitur, si antequam mentiretur peccator non erat; mentiendo efficitur quod non erat, quia qui peccatorem se dicit, et non ita credit, veritas in eo non est. Est aliud genus mendacii cum pro salute vel vita alterius conservanda aliquis mentitur, quod et ipsum nullo modo approbandum est. Male enim mentiendo vitam servat in alterius corpore, qui per mendacium veritatem exstinguit in suo corde.
Abbreviated transcription (Latin):
dano. Qua pp̃ponenda ẽ descripnio mẽ
uidem mendatium sic diffimen¬
cdum putant. Mendatium ẽ falsa
gnificatio cum nolintate fallendi.
qne uel p̃sentialiter ad ẽ uel postea acl¬
uenit. Nam siquis alti pronnttet sea¬
liQuid daturum habens uoluntatem
dandi cum promitteret posfea uero nu¬
tata uoluntate dare nollet mendatiũ
det̃ non quia in ꝓmissione cor duplex
plicant. Sic ergo intelligi pot̾ quod
dictum est. Mendatium est significa¬
N falsa .i. oratio ut locutio per quam
ille qui loquitur cum opimiione ⁊
intentione fallendi. Ioconda mendati
A⁊ irrome ⁊ parabole: menclatia non
sunt. alioquimsã rep̃hensibiles ine¬
mrentur. qui in parabolis ⁊ hyroniis
multa locuti sunt. Sed et ipẽ crstus in
paraboł loquebatur ad turbas. quas
itiq in sermone suo non assumpsiss:
siullum in eis mendatium constaret.
hoc solum int̾ ẽ. quod iocosa mendati
a ⁊ falfitatis reatum non incidunt. le¬
uitatis tñ culpami non euadet᷑. Est ad¬

Expanded text:
dacio, qua propter ponenda est descriptio mendacii, quidam mendacium sic diffiniendum putant. Mendacium est falsa significatio cum voluntate fallendi, vel quae praesentialiter adest, vel postea advenit. Nam si quis alteri promittens se aliquid daturum, habens voluntatem dandi cum promitteret, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset, non quia in promissione cor duplex duplicavit. Sic ergo intelligi potest quod dictum est. Mendacium est significatio falsa, id est oratio vel locutio per quam ille qui lointentione fallendi. Jocosa mendacia, et ironiae, et parabolae, mendacia non sunt; alioquin sancti reprehensibiles invenirentur, quia in parabolis et ironiis multa locuti sunt. Sed ipse Christus in parabolis loquebatur ad ipsas turbas, quas utique in sermone suo non assumpsisset, si ullum in eis mendacium constaret. Hoc tantum interest quod jocosa mendacia et si falsitatis reatum non incidunt levitatis tamen culpam non evadunt. Est ad
Abbreviated transcription (Latin):
Omẽ enim p̃ceptum uł prohibitio aut
propter ipm̃ sit cui fit. ant propter ipm̃
aquo fit. aut propter alium pro quo fit
Tota autem p̃cepti uulitas ⁊ bomũ sine
meo quod faciendum precipitur. siuem
eo quod cauendũ mandatur. ad eumso¬
lum refertur pro quo sit. sine idem fit il¬
le. siue alius ab eo cui fit. uł ab eoaquo
sit. fius autem manditi fructas est ⁊¬
utiliras ⁊̃ cansa ⁊ bonũ quod seqni¬

Expanded text:
Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est utilitas et causa et bonum quod con
Abbreviated transcription (Latin):
rõne luam in occasum defecisse utroq
terras. conspicuo sydere. sz ne singulis
Uns eclipsis fieret. latitndo signifen lanã
uis inferius ne transuitat. Ubi nou
ac lune nespertmos orientis incole
sentiunt nec matunos ad occasum habi¬
tes obstante globo terrarum. Neq enim
aut dies quãnuns eadem toto orbe siml
oppositu globi noctem aut ambitu afferẽ
m arabia hora noctis sccla. eademq in
lia exoriens. Et solis defcm̃ qui fint ipsa
⁊ fonteio consilibus .ii. kl̃. mai. campa
hona diei. int̾ septimã et octauam. arme
omere sunt stelle flainus
crmnite. repente nascentes regni muta¬
iẽ. ant pestilentiam. aut bella. aunt uen
estusue portendentes. Quarmmalie mo¬
it errantium mͦ. alie ĩmobiles herent.
Iñs ferme ab ip̃o septentrione ant aliqua
is parte non certa sz maxime nicandida. q̃
tei curuli nom̃ accepit. Breuissimũ quo
uerentur spaciũ .uii. dierum amotatum ẽ.

Expanded text:
one, lunam in occasu defecisse, utroque super terras conspicuo sidere. Sed ne singulis mensibus eclipsis fieret, latitudo signiferi lunam superius inferiusve transmittit. CAPUT ac lunae vespertinos Orientis incolae non sentiunt, nec matutinos ad occasum habitantes, obstante globo terrarum. Neque enim nox aut dies, quamvis eadem toto orbe simul est opposita globi noctem aut ambitu diem adferente. fecit in Arabia hora noctis secunda, eademque in Sicilia exoriens. Et solis defectum qui fuit Ispanio et Frontegio consulibus XI Kal. Maii, Campania hora diei inter septimam et octavam, Aoque sunt stellae flammis crinitae, repente nascentes, regni mutationem aut pestilentiam aut bella aut ventos aestusque portendentes, quarum aliae tenduntur errantium modo, aliae immobiles haerent. Omnes ferme sub ipso septentrione aliqua ejus parte non certa, sed maxime in candida, quae lactei circuli nomen accepit, brevissimum quo cernerentur spatium septem dierum adnotatum e