comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfert᷑ designet ⁊ notet. qͥs dubi¬
tet amplius hoc ẽẽ quã sisolus
indignationis sonꝰ ederet᷑: Itaq
in pͥmo unũ ẽ: ld ẽ ira sola. In scđo.¬
duo ira & uox. quȩ irã significat.
int̾tio tria. id ẽ ira ⁊ uox quȩ ir̃a
significat. ⁊ in uoce ipsa certe uito¬
perationis ex pressio. Uide nc̃ etiã
tres reatꝰ. iudicii. concilii. ⁊ geben¬
nȩ ignis. Nã iniudicio. ad huc¬
locus defensioni dat᷑. Inconcilio
aut̃. quãꝗͣ ⁊ iudiciũ ẽẽ soleat.
tam̃q int̾ ẽẽ aliquid hoc loco
fateri cogit ipsa distinctio. uidet᷑ ad conci¬
liũ ꝑtinere sententię ꝓlatio. qͣndo ñ iam
cũ ipso reo agit᷑ utrũ dãpnandꝰ sit ⁊ s int̾ se
qui iudicant confert̃ qͦ supplicio dãpnari
oporteat. quẽ constat ẽẽ dãpnandũ. Ge¬
henna uͦ ignis nec dãpnationẽ ht̃ dubiam.
sic̃ iudiciũ. nec dãpnati penã sic̃ conciliũ.
ingehenna qͥppe. certa ẽ ⁊ dãpnatio. &¬

Expanded text:
profertur designet et notet, quis dubiprofertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id eduo, ira et vox quae iram significat, in tertio tria, id est, ira et vox quae iram signifieat, et in voce ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum. Gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam, sicut judicium, nec damnati poenam sicut concilium. In gehenna enim ignis certa e
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogassem. Dix eni ẽẽ uocẽ ñ
significantẽ aliqͥd s indignantis
animi motũ exprimentẽ. Has int̾¬
iectiones gramatici uocant parti.¬
culas orationis. significantes com¬
motianimi affectũ uelut cũ dr̃
adolente heu. uł abirascente hem
Quȩ uoces quaꝵcũq linguarũ st̃
ꝓpͥe. nec inaliã linguã facile tͣns¬
ferunt᷑. Quȩ causa utiq coegit
tã grecũ int̾p̃tẽ ꝗͣ latinũ. uocem
ipsã ponere. cũ quo mͦ eã int̃p̃ta.¬
ret᷑ ñ inuenir&e. Gradꝰ itaq st̃ in
istis peccatis. ut pͥmo qͥsq irascat᷑.
⁊ eũ motũ retineat corde conceptũ.
lã si extorserit uocẽ indignantis
ipsa cõmotioñ significantẽ aliqͥd.
s illũ animimotũ ipsa eruptione
testantẽ. qua feriat᷑ ille cui irascit᷑.
plus ẽ utiq ꝗͣsi surgens ira silen.¬
tio p̃meret᷑. Si uͦ ñ solũ uox in¬
dignantis audiat᷑. s ⁊̃ uerbũ quo¬
iã certã eiꝰ uituꝑationẽ in quem

Expanded text:
em: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inistis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignanti ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem
Abbreviated transcription (Latin):
ita ex actũ ut nicħ relinqueret᷑. uł in
significarent᷑ nomine qͣdrantis nouissi¬
mi. trena peccata. Quarta enim pars
distinctoꝵ m̃broꝵ huiꝰ mundi. ⁊ ea
nouissima t̾ra inuenit᷑: ut incipias a
cęlo scđm aerem numeres: aquã t̃ciã.
quarta t̾rã. Pot̃ gͦ conuenient̃ uideri
dictũ donec soluas nouissimũ qͣdranti
donec luas t̾rena peccata. Hoc enm a
peccator audiuit. Terra es: ⁊ in t̾ram
ibis. Donec soluas aut̃ qđ dictũ ẽ. mi¬
bitum ubi iã ñ datur penitendi &
correptionis locꝰ : Ita enĩ fortasse hic
positũ ẽ. donec soluas. qͦmͦ in illo ubi
dictũ ẽ. sede ad dext̾am meã donec
ponã om̃s inimicos tuos sub pedibꝰ tus
Non enĩ cũ fuerint inmici subpedib

Expanded text:
ita exactum, ut nihil relinqueretur: vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec solvas novissimum quadrantem, donec luas terrena peccata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, mibitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint ini
Abbreviated transcription (Latin):
istis minimis. ⁊ docuerit sic homines.
minimꝰ uocabit᷑ in regno cȩlorum.
Mandata gͦ minima. significantur
ꝑ unũ iota. ⁊ ꝑ unũ apice. Qui ergo
soluerit ⁊ docueritsic. id ẽ. scđm id
legit. minimꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ
& fortasse ido ñerit in regno cȩloꝵ
ubi nͥmagni ẽẽ ñ possunt. Qui aut̃

Expanded text:
istis minimis, et docuerit sic homines, istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ s adimplere. aut ad dendõ dic̃
qdꝰ minꝰ hab&e aut faciendo quod
iub&. Illud gͦ prius consideremus.
qđ pͥmo posuit. Nã qͥ addit quod
munꝰ hab&. ñ utiq soluit. qđ inue.¬
nit. s mag̃ ꝑficiendo c̃firmat. Et
ido sequitur. & dicit. Amendico
uob̾. donec tͣnseat cȩlũ ⁊ t̾ra. iota
unũ. aut unꝰ apex. ñ p̃t̾ibit alege.¬
donec hȩc om̃ia fiant. Dũ em̃ fu̾int.
etiã illa quȩ addunt᷑ ad ꝑfectionẽ.
multo magis fiunt illa quȩ pre¬
missa ft̃ ad inchoationẽ. Qđ aut̃
ait. iota unũ aut unꝰ apex: non
tͣnsibit alege. nicħ pot̾ aliud intelligi
nͥ uehenens exp̃ssio ꝑfectionis quȩ
ꝑ litt̃as singłas de monstrata ẽ. Int̃ quas
litt̾as. iota minor ẽ cet̾is quia uno
ductu fit. Apex aut̃. etiã ipsuis aliqͣ
in sũ mo particła. Quib u̾bis osten¬
dit᷑. in lege ad effectũ etiã minima
quȩq ꝑduci. De inde subicit.
Qui aut̃ soluerit unũde mandatis

Expanded text:
o dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet: illud ergo prius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non tdonec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
cogit querere diligentiꝰ quid dixe.¬
rit ocłm. in qua questione mchil
mͥ occurrit congruentiꝰ. ꝗͣ dilectis¬
sunũ amicũ. Nã hoc ẽ utiq quod
m̃brũ recte possumꝰ appellare. qd
uehem̃t̃ diligimꝰ. Et hc̃ consilariũ
quia ocłs.ẽ. tãꝗͣ demonstrans iter:
⁊ in reb diuinis. qr dexter ẽ: ut
sunster sit dilect quidẽ consiliarius.
s in reb trenis ad necessitatẽ corꝑis
ꝑtinentib. De qͦ scandaliz ante
suꝑfluũ erat dicere. qͣndoquidem
nec dextero parcendũ sit. In reb
aut̃ diuinis consiliariꝰ scandali ⁊ ans
est: si in aliquã ꝑnitiosã heresim
nomine religionis atq doctrinȩ
conat᷑ induce̾re. Ergo ⁊ dextera
manꝰ accipiat᷑ dilectus adiutor:
⁊ minist̃ indiuinis oꝑib. Nam¬

Expanded text:
cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minist
Abbreviated transcription (Latin):
uocat stultos. quos etiã fr̃s nominat.
Non enĩ idfecit sine causa. Ideo ant̃
hic fr̃ subaudiendꝰ ẽ: quia de inimico p̾ea
ar̃. quomꝰ etiã ipse tͣctandꝰ sit maiore t̾titia.

Expanded text:
Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus sit majore justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ. quȩ in regnũ cęloꝵ introducit:
cũ sit gͣuius occidere ꝗͣ u̾bo irrogare
conuiciũ. Ibi occisio reum fac̃ iudicio
hic aut̃ ira fac̃ reum uidicio. Qd̾ triũ
illoꝵ peccatoꝵ leuissimũẽ: quia illi
questionẽ homicidii int̾ hoĩes agitabaÑ
hic aut̃ oĩa diuino iudicio dimictunt᷑.
ubi finis dãpnatoꝵ ẽ gehenna ignis.
Quisqͥs aut̃ dixerit qđ gͣuiori supplicio
in maiore iꝰtitia punit᷑ homicidiũ. Si
gehenna ignis punit᷑ conuiciũ. cogit
intelligi eẽ differentias gehennarum.
Sane in trib istis sententiis sub audi.¬
tio u̾boꝵ intuenda ẽ. Nab& enĩ pͥma
sententia. oĩa u̾ba necessaria. ut nicħ
subaudiat᷑. Qui irascit᷑ inqͥt frĩ suo sine
causa. reus erit iudicio. In scd̃o uͦ cum
ait. qͥ aut̃ dixerit fr̃i suo racha. subaudit᷑
sine causa: ⁊ ita iungit᷑ reus erit concilio.
lã int̾tio ubi ait. qͥ aut̃ dixerit fatue
duo subaudiunt᷑. ⁊ fr̃i suo. ⁊ sine causa.

Expanded text:
majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa.
Abbreviated transcription (Latin):
illud soluerit. minimꝰ uocabitur in
regno cȩloꝵ. Qui aut̃ illud ĩpleuerit
ut ñ occidat. ñ continuo magnꝰ erit
⁊ idoneꝰ regno cęloꝵ s tñ ascendit
aliquẽ gradũ. Eficiet᷑ aut̃. si nec iras¬
cat᷑ sine causa. Qd si ꝑfecerit. multo
remotior erit abhomicidio. Quaꝓpt̃
qͥ doco ut ñ irascam᷑. ñ soluit legem.
ne occidamꝰ. s implet potiꝰ. ut ifo¬
ris dũ ñoccidimꝰ.⁊ in corde dũ non
rrascim᷑. in nocentiã custodiamus.
Audistis gͦ inqͥt qͥa dictũ ẽ antiquis.

Expanded text:
illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inq
Abbreviated transcription (Latin):
quã. s omne iudiciũ dedit
filio. Ministrũ. intelligo an
mortuos. Carcerẽ. intelligo
penas. uidelic& tenebraꝵ: qͣs
alio loco ext̾iores uocat. Credo
ꝓpt̾ea. qđ intrinsecꝰ sit in ipsa
m̃te. uł etiã si quid secretius
cogitari pot̾. gaudiũ diuinoꝵ
p̃mioꝵ. De quo dr̃ seruo bene merito
Intra ingaudiũ dñi tui. Quẽ ad modum
etiã in hac ordinatione rei publicȩ. ut
a secretario. uł ap̃torio iudicis extͣ mitar
qͥ in carcerẽ trudit᷑. De soluendo autem

Expanded text:
quam, sed omne judicium dedit Filio. Ministrum intelligo angmortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest, gaudium divinorum praemiorum; de quo dicitur servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De sol
Abbreviated transcription (Latin):
qr nͥ habundauerit iustitia ur̃a
minima legis p̃cepta impleueritis.
quȩ inchoant hominẽ. s etiã ista quȩ
ame addunt᷑. qͥ ñ ueni soluere legem
s ad ĩplere. ñ intͣbitis in regnũ cęloꝵ.
S dicis mͥ. Si de illis mandatis mim¬
mis cũ suꝑius loqueret᷑. dix minimũ
uocari in regnocȩloꝵ. quisqͥs unum
eoꝵ soluerit. ⁊ scđm suã solutionem
docuerit. Dagnũ aut̃ uocari qͥs qͥs¬

Expanded text:
daverit justitia vestrminima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quis
Abbreviated transcription (Latin):
ra popło. quẽ caritate iam liberari
conuenerat. Cũ aut̃ minora mino¬
rib. maiora maiorib dant᷑. ab eo
dantur qui solus nouit. congruenter
suis tẽporib. generi humano exhib̾e
nũ. ab eodẽ uno do qui fẽc cęlũ &
tos dĩ. Et hoc bene significat. qd
abuno solo magistro dicendis tantis
reb idoneo. docet᷑ in monte. Sedens
aut̃ doco qđ ꝑtin& ad dignitatẽ
magisterii. Et accedunt ad eum
discipłi ut audiendis illius u̾bis.¬
hi eẽnt etiã corpore uiciniores. qͥ
p̃cepas ĩplendis animo ꝓpinqͣbant.
Q aꝑiens os suũ. docebat eos dicers.
Ista circũlocutio qua scribit᷑ et
aꝑiens os suũ. fortassis ipsa mora.
cõm̃dat aliqͣnto longiorẽ futurũ
eẽ sermonẽ: Nisi forte ñ uacet.
qđ nc̃ eũ dictũ ẽ aperuisse ossusi.
qđ ipse in lege ueteri aperire so.
uanitas. ⁊ presumptio sp̃s. Fre¬
sumptio aut̃ sp̃s. audatiã ⁊ suꝑbiã
significat. Uulgo etiã. magnum

Expanded text:
ra populo quem charitate jam liberari ra populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhiberenum ab eodem uno Deo, qui fecit coelum et tes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum disciphi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis implendis animo propinquabant.Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire solevanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos
Abbreviated transcription (Latin):
derare uoluerit. puto qđ inueniae
in eo qͣntũ ad mores optimos ꝑtinae.
ceri ñ temere audemꝰ: s ex ipsis eiꝰdẽ
anĩ u̾bis conicientes. Nã sic tpse ser¬
mo concludit᷑. ut appareat in eo
p̃cepta ẽẽ oĩa. quȩ ad informandã
uuitã ꝓtinent. Sic enĩ dicit. Omĩs ergo
cens. qui audit u̾ba meahȩc. satis
ut arbitror significauit. hec u̾ba
quȩ inmonte locutꝰ ẽ. tã perfecte
instruere uitã eoꝵ qͥ uoluerint scđ̃m
eauiuere. ut merito cõparent᷑ ȩdifi¬
gentius suo loco tractabit᷑. Huiꝰ igit᷑
sermonis initiũ. sic assumituꝵ
Cum uidissoe aut̃ turbas. ascendit
inmontẽ. Et cũ sedissoe. accessertꝰ
ad eũ discipłi elꝰ. Q aꝑiens os suũ.¬
significoe mons. bene intelligitur
significare maiora p̃cepta iustiaȩ
quia minora erant quȩ uideis data
& famulos suos. scđm ordinatissimã
distributionẽ tẽpoꝵ dedit minora
pcepta popło. quẽ timore adhuc al.¬
ligari oportebat. ⁊ ꝑfiliũ suũ maro¬

Expanded text:
puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, ceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo cens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedifigentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis data et famulos suos secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo quem timore adhuc alligari oportebat, et per Filium suum majo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ głificent patrẽ ur̃m qͥ incelis ẽ: ut
hoc ipsũ qđ homo ꝑ bona oꝑa placae
hominib. ñ ibi finẽ constituat ut
hominib placeat s referat hoc ad
laudẽ dĩ: & ꝓpt̃ea placeat hominib.
ut millo głificet᷑ ds. Hoc enĩ laudan¬
tib expedit. ut ñ hominẽ s dm̃ ho¬
norent. Sicut in ipso hoĩe quem
portabat dñs ostendit. ubi ad mi¬
rate turbȩ de paralitico sanato. uir¬
tutes eiꝰ sic̃ in euangłio scriptum ẽ
timuert̃: ⁊ głificauert̃ dm̃ qͥdedit¬

Expanded text:
ificent Patrem vestrum qui in coelis est: » ut hoc ipsum quod homo per bona opera placet hominibus, non ibi finem constituat ut hominibus placeat; sed referat hoc ad laudem Dei, et propterea placeat hominibus ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut in ipso homine qui portabatur, Dominus ostendit, ubi admiratae turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est, « Timuerunt et glorificaver
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑. ¶os estis sal t̾re Ostendens
fatuos ẽẽ iudicandos. qͥ tẽꝑaliũ bonoꝵ
uł copiã sectantes. ł in opiã metuentes.
amittunt ȩc̃na: quȩ nec dari possunt
ab hoĩb. nec auferri. Itaq si sal infatua.¬
tũ fuerit. in qͦ saliet᷑: Id ẽ. si uos ꝑ qͦs
condiendi st̃ quodã mͦ popłi. metu
ꝑsecutionũ tẽꝑaliũ. amiseritis regna
auferat᷑. cũ uos elegerit ds ꝑ quos erro¬
rẽ auferat cȩt̾oꝵ: Ergo ad nichilum
ual& sal infatuatũ. nisi ut mutatur
foras ⁊ conculcet᷑ ab hoĩb. Nitaq
calcat᷑ ab hõib qͥ patit᷑ ꝑsecutionẽ
s qͥ ꝑsecutionẽ tim̃do. infatuat᷑. Cal¬
cari enĩ ñ pot̃. nͥ inferior. S inferior
ñ ẽ. qͥ ꝗͣuis corꝑe multa intra susti¬
neat. corde tñ fixus incelo ẽ.
Uos estis lum̃ mundi. Quomodo
dix̃ suꝑius sal t̾rȩ. sic nẽ dic̃ lumen
mundi. Nã neq suꝑiꝰ ista t̾ra accipi¬
enda ẽ. quã pedib corporeis calcamꝰ

Expanded text:
sequitur, Vos estis sal terrae: ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus,
Abbreviated transcription (Latin):
N sicꝰ pugno sic̃ qͥ aerẽ cedens sed
castigo corpꝰ meũ ⁊ seruituti subicio:
ne forte aliis p̃dicans. ipse reꝓbus
inueniar. Qd̃ uͦ ait. ut luceat his
qͥ indomost̃. domũ puto dictam.
habitationẽ hõiũ. idẽ. ipsũ mundũ.
ꝓpt̾ id qđ suꝑiꝰ ait. Uosestis lumen
mundi. Aut sidomũ qͥsq uult acci
hõib. ut uideant bona facta ur̃a¬

Expanded text:
 sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisque vult acciphominibus, ut videant bona facta
Abbreviated transcription (Latin):
re cogim᷑: ut hoc qđ dictũ ẽ. sine ãb-¬
surditate possit intelligi. Altare itaq
spiritalit̃ in int̾iore di templo ipsam
fidẽ acciꝑe possumꝰ. cuiꝰ ẽ signũ altare
uisibile. Qđ libae enĩmunꝰ offerimꝰ dõ.

Expanded text:
re cogimur, ut hoc quod dictum est sine abre cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
nus tuũ ad altare: s ait. si gͦ obtuleris
munꝰ tuũ adaltare. Nã si irasci ñ fas ẽ
fr̃isuo sine causa. aut dicere racha. aut
dicere fatue. multo minꝰ fasẽ animo te¬
nere aliqͥd. ut inodiũ indignatio conuer-¬
tat᷑. Ad qd ꝑtinoe etiã. qđ alio loco dicit᷑.
Non occidat sol suꝑ iracundiã ur̃am.
lub em gͦ illaturi munꝰ ad altare si recor-¬
dati fuerimꝰ aliquid aduersũ nos habere
frẽm. munꝰ ante altare relinquere,⁊
ꝑgere ac reconciliari fr̃i: deinde uenire.
⁊ munꝰ offerre. Qđ si accipiat᷑ ad litte¬
rã. fortassis aliqͥs credat itafieri opor.¬
tere. si p̃sens fr̃ ẽ. Non enĩ dutiꝰ differ.¬
ri pot̃ ut munꝰ tuũ relinquere ante
altare iub earis. Si gͦ de absente ⁊ qđ
fieri pot̃. etiã transmare constituto ali¬
quid tale ueniat in m̃tẽ. absurdũ ẽ
credȩ ante altare munꝰ relinquendũ.
qđ pꝰ t̾ras ⁊ maria ꝑ agrata. offeras deo.
Et id̾o ꝓrsus intꝰ ad spiritalia refuge-¬

Expanded text:
nus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia refuge
Abbreviated transcription (Latin):
eũ fecerit ⁊ sic dacuerit. ⁊ exeo iã in regno
celoꝵ futurũ eẽ ꝙ magnꝰ ẽ. qͥd opꝰ ẽ addi
p̾cept legis minimis. si iã in regno celoꝵ
pot̃ eẽ. qr magnꝰ. ẽ. qͥs qͥs ea fecerit ⁊ sic
docuerit: Quaꝓpt̾ sic ẽ accipienda illa
sententia: Qui aut̃ fecerit ⁊ docuerit sic.
magnꝰ uocabit᷑ in regno cȩ̨loꝵ. id est ñ
scđm illa minima: s scđm ea quȩ ego
dicturꝰ sũ. Quȩ st̃ aut̃ ista: Ut habun¬
det iustitia inqͥt urã suꝑ scribaꝵ. f⁊ rłqͣ.

Expanded text:
 fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum
Abbreviated transcription (Latin):
gradib uarie nominatũ ẽ. In pͥrimo
sic̃ oportebat positũ ẽ regnum
animȩ rationalis. Sic itaq dictũ ẽ
tiȩ. timor dñi. Mitib hereditas
data ẽ: tãꝗͣ testam̃tũ patris cum
pietate querentib. Beati mites
q̃m ipsi hereditate possidebt̃ t̾tam.
Lugentib consolatio tãꝗͣ scientib
qͥd amiserint:⁊ quib mersi sunt.
Beati lugentes qm̃ ipsi consolabunt᷑.
Esurientib ⁊ sitientib saturitas.
tãꝗͣ refectio laborantib fortiterq
certantib ad salutẽ. Beati qͥ esuriunĩ
⁊ sitiunt iustitiã qm̃ ipsi satura¬
bunt᷑. Misericordib miscłia tãqͣ
uero ⁊ optimo consilio utentib. ut
hoc eis exhibeat᷑ apotentiore. qd
inualidiorib ipsi exhibent. Beati
quent᷑: uł quia ipsoꝵ miserebitur.
Mundis corde. facultas ẽ uidendi
dm tãꝗͣ purũ ocłm. ad intelligen¬
da ȩt̾na gerentib. Beati mundi
corde qm ipsi dm̃ uidebt̃. Paci¬

Expanded text:
gradibus varie nominatum est. In primo, gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum animae rationalis. Sic itaque dictum estiae timor Domini . Mitibus haereditas data est, tanquam testamentum patris cum pietate quaerentibus: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Paci
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. De qͥb hic dr̃. Beati qui
lugent nc̃ Fortitudo. congruit
esurientib ⁊ sitientib. Laborant
enĩ desid̾antes gaudiũ de ueris
bonis. ⁊ amorẽ a trenis ⁊ a corpo.¬
hic dr̃. Seati qͥ esuriunt ⁊ sitiunt
iusticiã. Consiliũ congruit mise.¬
ricordib. Hoc enĩ unũ remediũ
ẽ de tantis malis euadendi. ut
dimittamꝰ. sic̃ nob̾ dimitti uolumꝰ
⁊ adiuuemꝰ in quo possumꝰ alios:
sic̃ nos in quo ñ possumꝰ cũpimꝰ
adiuuari. De quib hic dr̃. Beati
miscdes. Intellectus cong̾ruit
mundis corde tãꝗͣ purgato ocło.
quo cerni possit qđ corporeusocłs
ñ uidit : nec auris audiuit. nec
incor hominis ascendit. De qͥb:
hic dr̃ Seati mundi corde. Sapientia
congruit pacificis. in quib ĩa ordi.¬
nata st̃ omia nulłꝰq motꝰ aduersus
rationẽ rebellis ẽ: s cuncta obtẽꝑant
spĩu hominis. cũ ⁊ ipse obtẽꝑet deo.
De quib hic dr̃. Beati pacifici. Unũ

Expanded text:
verunt: de quibus hic dicitur, Beati qui verunt: de quibus hic dicitur, Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corpohic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapienticongruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. Unum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cȩt̃i. tãꝗͣ acapite rursus exordiens.
sententiisq congruere s int̾est ordi¬
nis. Nã ibi ⁊ numeratio ab excellen-¬
tiorib coepit: hic uͦ ab inferiorib.
Ibi nãq incipit a sapientia. ⁊ desinr:
ad timorẽ dei. S initisi sapientiȩ.
timor dñi.ẽ. Qua ꝓpt̃ si gradatim
tã ꝗͣ ascendentes numeremꝰ. primus
ibi ẽ timor dñi scda pietas. tertia
scientia: qͣrta fortitudo. qͥntũ consi¬
liũ. sextꝰ intellectꝰ. septima sapientia.
Timor dñi. congruit humilib. de qͥbꝰ
suꝑbi : quib apłs dicit. Noli altũ
saꝑe. s tune id. ẽ. noli extolli. sie¬
tas. congruit mitib. Qui enim
pie querit᷑. honorat scãm scrip.¬
turã ⁊ ñ rep̃hendit qđ nondum
intelligit: ⁊ ꝓpt̾ea ñ resistit qd̾ ẽ
mitẽ eẽ. Unde hic dr̃:. Beatimites.
Scientia congruit lugentib qͥ iã
cognouert̃ inscripturis. qͥbꝰ malis
uincti teneantur: quȩ tamquã
bona ⁊ utilia. ignorantes appeti¬

Expanded text:
et caeteri, tanquam a capite rursum exordiens. sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus superbi: quibus Apostolus dicit, Noli altum sapere, sed time ; id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse: unde hic dicitur, Beati mites. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appeti
Abbreviated transcription (Latin):
imponat᷑ ut possit integrum
atq illibatũ ẽẽ qđ loquimus.
Nã multi heretici ñ habentes al-¬
tare. id ẽ uerã fidẽ. blasphemias
ꝓlaude dixert: Terrenis udelicoe
opinionib aggrauati. uotum
suũ tãꝗͣ in t̾rã ꝓicientes. S deb&
ẽẽ sana etiã offerentis intentio.

Expanded text:
imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana e
Abbreviated transcription (Latin):
corã illo qui maledicit᷑. Sic̃ dño
nr̃odictũ ẽ. nonne uerũ dicimꝰ
qđ samaritanꝰ es ⁊ demoniũ habes
Alit̾.cum ab sentis fama leditur.
uim inferre ł insidiis appetere quod
fec̃ qͥ eũ tͣdidic: ⁊ qͥ eũ crucifixer̃. Sane.
qd etiã hoc ñ ẽ nude positũ ut diceret᷑.¬
⁊ dicent om̃e malũ aduersũ uos. s ad.¬
ditũ ẽ.m̃tientes. ad ditũ ẽ etiã. ꝓpt̃ me.
ꝓpt̾ eos additũ puto. qͥ uolunt de ꝑse.¬
cutionib ⁊ de famȩ suȩ turpitudine
qđ multa de illis dicunt᷑ mala : cũ ⁊
uera dicant᷑. qͣndo de illoꝵ errore di.¬
cunt᷑. Et si aliqͣndo etiã ñnulla falsa
patiunt᷑. N enĩ xp̃m sequit᷑. qͥ ñ scđm¬

Expanded text:
i maledicitur, sicut Domino nostro dictum est: Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur,vim inferre vel insidiis appetere. Quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine stum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non s
Abbreviated transcription (Latin):
entes. ꝓpt̃ me. Gaudete ⁊ exultate.
qm̃ merces ur̃a multa ẽ in cęlis.
⁊ facultates rerũ tẽporaliũ querit
in hoĩe xp̃iano. intrinsecꝰ ẽẽ beati.¬
tudinẽ nr̃ant Sic̃ de anima eccłas
do filiȩ regis. intrinsecꝰ. Nã extrin¬
secus. maledicta. ⁊ persecutiones.
⁊ detͣctiones ꝓmictunt᷑. De qͥb tñ
magna merces incęlis ẽ: quȩ sentit᷑
incorde. Patientia aut̃ eoꝵẽ. qui ĩa
possunt dicere. Gł amur in tribula¬
tionib. scientes ꝙ tribulatio pati-¬
entiã oꝑat᷑. patientia ꝓbationem:
ꝓbatio spẽ. Spes uͦ ñ confundit¬

Expanded text:
udete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesido filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probatio
Abbreviated transcription (Latin):
extremis. In quarto aut̃ gradu. la¬
bor ẽ. ubiuehem̃t̃ in cũbit᷑. ut sese
animꝰ auellat abhis. qͥb pestifera
dulcedine innexus. ẽ. Hic gͦ esurit᷑
⁊ sitit᷑ iustitia. ⁊ multũ necessaria.
fortitudo quia ñ relinquitur sine
dolore. qđ cũ delectatione retinet᷑.
Quinto aut̃ gradu ꝑseuerantibus
in labore. datur euadendi consiliũ.
quia nͥ quisq adiuuet᷑ asuꝑiore.
nullo m sibi ẽ idoneus. ut sese
diat. Est aut̃ iustũ consiliũ. ut qͥse
apotentiore adiuuari uult. ad uiuet
infirmiorẽ. in quo ẽ ipse potentior.
ltaq beati miscdđes qm̃ ipsoꝵ misere¬
bit᷑ ds̃. Sexto gradu ẽ cordis mundi-¬
tia. debona conscientia bonoꝵ oꝑũ.
ualens ad contẽplandũ sũmũ illud
bonũ. qđ solo puro ⁊ sereno intel¬
lectu cerni potest. Postrema ẽ septi-¬
ma ipsa sapientia. id ẽ contẽplatio
ueritatis pacificans totũ hominem.
⁊ suscipiens sumlitudinẽ đi: quȩ ita

Expanded text:
extremis. In quarto autem gradu laextremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese diat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ cȩloꝵ. Inde iã incipit loqui
p̃sentes cõpellans. cũ ⁊ illa quȩ supra.
dictast̃. ad eos etiã ꝑtineant. qͥ psentes
audiebant & hȩc pꝰea quȩ uidentur
p̃sentib specialit̾ dici. ꝑtineant etiã
ad illos qͥ absentes ł post fut᷑i erant.
Quappt iste sententiaꝵ numerus.
diligent̃ consid̾andus ẽ. Incipit enĩ
beatitudo ab humilitate: Seati pau.¬
peros sp̃u. id ẽ. ñ inflati. dũ se duunȩ
auctoritati subdit anima.timens. pꝰ
hanc uitã ne ꝑgat ad pęnas etiã si
forte in hac uita sibibeata eẽ uideat᷑.
Inde uenit ad diuinarũ scripturarũ
cognitionẽ ubi oport& etiã se mitẽ
p̃bere pietati: ne id qđ imꝑitis iude.¬
tur absurdũ. iutuꝑare audeat ⁊ ꝑ.¬
uicacib concertationib. efficiatur
indocilis. Inde iã incipit scire. qͥb
nodis scłi huiꝰ. ꝑ carnalẽ consuetu.¬
dinẽ ac peccata teneat᷑. Itaq in hoc
t̃tio gradu in quoscientia ẽ. lugetur
amissio sũmi boni: qͥa inheretur

Expanded text:
regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur
Abbreviated transcription (Latin):
tuta atq firmata. quascũq ꝑsecuti.¬
ones. ille qui foras missus ẽ forusecꝰ
concitauerit. aug& głam quȩ scđm
dm̃ ẽ: Non aliquid in illo ȩdificio
labefactans s deficientib machinis
sius. innotescere faciens. qͣnta firmitas
intꝰ exfructa sit. Id̾o sequit᷑. Beati qͥ
pellans. loquit᷑ ad illos qui aderant.
dicens. Beati eritis cũ uob maledi.¬
rint. Suꝑiores aut̃ sententias. ge-¬
neralit̃ digerebat. Non enĩ dixit

Expanded text:
tuta atque firmata, quascumque persecutituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qupellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis malediSuperiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nicħ repugnat. Et id̾o filii dĩ
pacifici qm nichil in his resistit
dõ. Ꝙ utiq filii dĩ. similitudinẽ
patris hab̾e debent. Pacifici aut̃
in semet ipsis st̃. qͥ oñs animi sui motꝰ
cõponentes. ⁊ subicientes rationi. id est
m̃ti ⁊ sp̃ui. carnalesq concupiscentias
habentes edomitas. fuinc regnũ dei.
Inquo ita st̃ ordinata oĩa. ut id qđ
ẽ in homine p̾cipuũ &e excellens. hoc
imꝑet: cet̾is ñ reluctantib. quȩ sunt
nob̾ bestisq cõmunia. Atq idipsũ
qđ excellit in homine. id ẽ mens &
ratio. subiciatur potiori. qđ ẽ ipsa
ueritas. unigenitus dĩ filius. Neq
enĩ imꝑare inferiorib pot̾. nͥ suꝑiori
se ipse subiciat. Et hȩc ẽ pax: quȩ dat᷑
in t̾ra hominib bonȩ uoluntatis. Hȩc
uita consũmaci. ꝑfectiq sapientis.
De huiꝰ modi regno pacatissimo &
ordinatissimo. missus ẽ foras pͥnceps
huiꝰ scłi. qui ꝑuersis inordinatisq
dominat᷑. Hac pace intrinsecꝰ consti¬

Expanded text:
ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus consti
Abbreviated transcription (Latin):
amit tentes luctũ. et̾na letitia ꝑfru-¬
ant᷑. Beati qͥ esuriunt ⁊ sitiunt iusti¬
tiam. qm̃ ipsi saturabunt᷑. Lã istos.
amatores dicit ueri ⁊ in concussi
boni. Illo gͦ cibo saturabuntur. de
quo ipse dñs dicit. meus ẽ cibus.
ut faciã uoluntatẽ patris mei quod
ẽ inusticia. et illa aqua. de qua
s fiet in eo fons aquȩ salientis in

Expanded text:
amittentes aeterna laetitia perfruamittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Jam istos amatores dicit veri et inconcussi boni. Illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit, Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, quod est justitia: et illa aqua, de qua t, fiet in eo fons aquae salientis in
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ ẽ regnũ cęloꝵ. Beatimites
qm̃ ipsi hereditate possidebt̃ t̾rã.
Illã credo t̃̾rã. de qua inpsalmis dr̃.
Spes mea es tu: portio mea in t̾ra
uiuentiũ. Significat enĩ quandam
soliditatẽ ⁊ stabilitatẽ hereditatis
ꝑpetuȩ ubi anina ꝑbonũ affectũ
tã ꝗͣ loco suo requiescit. sic̃ corpꝰ in
t̃ra: & inde cibo suo alitur. sicut
corpꝰ ex t̃ra. Ipsa ẽ requies.⁊ uita
scõꝵ. Mites aut̃ sunt. qͥ cedunt
imꝓbitatib. ⁊ ñ resistunt in malo.
s uincunt in bono malũ. Rixent᷑
gͦ inmitess ⁊ dimucent ꝓt̾renis
⁊ tẽporalib reb. Beati autem
mites. qm̃ ipsi hereditate posside¬
bunt t̾rã. de qua pelli sipossunt.
Beati lugentes qm ipsi consola¬
bunt᷑. Lũctꝰ ẽ tristitia de amissi¬
one caroꝵ. Conuersi aut̃ ad dm̃.
ea quȩ in hoc mundo cara ãplecte¬
bant᷑ amittunc. Non enĩ gaudent
his reb quib ante gaudelunt: et
donec fiat in illis amor ȩt̾noꝵ. nulla

Expanded text:
UT II.--4. Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scriptũ ẽ. Ignis. grando . nix.
glacies. sp̃s tẽpestatis. Quis gͦ nesciat
suꝑbos infiatos dici. tãꝗͣ uento dis¬
tentos: Unde ẽ etiã illud apłi. Sci¬
entia inflat caritas uero edificat.
Quaꝓpt̾ recte hic intelliguntur
pauꝑes sp̃u. humiles ⁊ tim̃ites dm̃
id est non habentes inflatum sp̃m.
Nec aliunde omĩno inciꝑe oportuit
beatitudinẽ. Si quidẽ ꝑ uentura ẽ.
id sũmã sapientiã. Initiũ aut̃ sapi-¬

Expanded text:
um est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apts dic̃. Tantũ autem
audientes erant. qm̃ qͥaliqͣndo nos
ꝑsequebat᷑. ñc euangłirat fidẽ quã
aliqͣndo uastabat Et inme magni¬
ficabant dm̃. Postea quã gͦ cohortatꝰ
ẽ audientes. ut se p̃parent ad om̃u
sustinenda ꝓueritate atq usticia
⁊ ut ñ abscondent bonũ qđ accep.¬
turi erant. s ea beniuolentia disce-¬
rent. ut oet̾os docẽnt. ñ ad laudẽ
suã s ad głam dĩ.bona sua oꝑare.
ferentes. incipit eosiã informare
⁊ docere. qđ doceant. Tamꝗͣ si quę¬
rerent dicentes. Ecce oĩa uolumꝰ
sustinere ꝓtuo nõie ⁊ doctrinã
tuã ñ absconđe. S qͥd ẽ hoc ipsũ

Expanded text:
 Tantum autem audientes erant quoniam qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me glorificabant Deum » . 19. Posteaquam ergo cohortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro tuo nomine, et doctrinam tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ merces nra quȩ in concussa ⁊
ȩt̃na eẽ debce. in reb uolubilib &
tẽporalib collocanda ẽ: s in celis
dictũ puto. inspiritalib firmam̃¬
tis. ubi habitat sẽpit̃na iustitia.
Inquoꝵ cõparatione. t̃̾ra dr̃ amima
iniqua cui peccaniti dictũ ẽ. t̾ra es.
⁊ int̾rã ibis. De his cęlis apłs dicit.¬

Expanded text:
inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in terram ibis . De his coelis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
querunt ocłis. cũ corde uideatui
sic̃ alibi scriptũ ẽ. & in simplicitate
cordis querite illũ. Hoc est enim
mundũ cor. qđ ẽ simplex coR.
Et quẽadmodũ lum̃ hoc uideri
ñ pot̃ nͥ ocłis mundis. ita nec ds̃
iudetur. nͥ mundũ sit illud quo
uideri pot̃. Beati pacifici qm filii¬

Expanded text:
erunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoni
Abbreviated transcription (Latin):
III De libero arbitrio.
IIII Atrũ do actore fit homo deterior
UQuȩ sit causa ut sit h̃o deterior.
UI Q đ̃ animal irrationale non
UIIDe malo.
IX Utrum ꝑ se auima moueatur.
X Quod corporeis sensib ꝑcipi

Expanded text:
 de libero arbitrio. Tertia, utrum Deo auctore sit homo deterior. Quarta, quae sit causa ut sit homo deterior. Quinta, utrum animal irrationale beata, de malo. Octava, utrum per se anima moveatur. Nona, utrum corporeis sensibus percipi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s di. Itẽ de spu hominis dicit.
Saluũ faciet sp̃m ur̃m: animã
& corpꝰ. Et iste enĩ factꝰ ẽ a deo:
sicut & cet̾a creatura. Scriptũ
om̃ia. Ergo iste sp̃s ad imaginẽ
dĩ nullo dubitante factꝰ accipit᷑.
in quo.ẽ. intelligentia ueritatr.
heret enĩ ueritati. nulla int̾posita
creatura. Cet̾a hominis ad simili.¬
tudinẽ facta uideri uolunt : quia
aut̃ om̃e qđ simile ẽ. etiã unago
ꝓprie sed forte abusiue dici pot̃.
Sed cauendũ intalib : ne qͥd ni.¬
mis asseuerandũ putet᷑. illa re
sane salubrit custodita. ne qͣm
corpꝰ qđ libet ꝑ localia spacia por¬
rectũ.ẽ. aliquidtale credatur eẽ
substantia đi. Nã res quȩ in parte
minor.ẽ. quã in toto : nec dignita.¬
ti animȩ conuenit. Quantõmnꝰ
maiestati dei.
XXUIIII.

Expanded text:
spiritus dei. item de spiritu hominis dicit: spiritus dei. item de spiritu hominis dicit: saluum faciet spiritum uestrum, animam et corpus. et iste enim factus est a deo sicut et cetera creatura. scriptum omnia. ergo iste spiritus ad imaginem dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intellegentia ueritatis; haeret enim ueritati nulla interposita creatura. cetera hominis ad similitudinem facta uideri uolunt, quia autem omne, quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusiue dici potest. sed cauendum in talibus, ne quid nimis asseuerandum putetur, illa re sane salubriter custodita, ne, quoniam corpus quodlibet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia dei. nam res, quae in parte minor est quam in toto, nec indigenti animae conuenit; quanto minus maiestati dei! CCCXXVIIII.