comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intolsogns qñ pͥrincipale femimini generis est uue nelonatus
istareguis am firima est quaratione ⁊ qmanueumne
allu geriaaa in prin cipalitate. &alia genera indiminatione
ut est pistrinũ fac inde diminutiuũ pristrilla. ecce in prin¬
cipalitate quoderat generis neutri. indiminutione femininiẽ
& illud canis num quid ipsius generis est in diminutione a non
utiq s facit canicula: Inprincipeclitate masculini est. inuidi¬
minutione feminini & aliud: puta sidicãmus scutra facit in
diminutione scutrillus. Eccein principalitate generis femininiẽ
Indiminutione masculini. Namscutra fem̃ ẽ scutrillus masłi
Ista omnia lestas quae alia s̃ in principeclitate. alia indiminutione
⁊rastat cursim denominatiuo singulari dequo praecipuae
In ascitur regula: Omnis nominatuus singłr .xiii. litteris
cerminatur .A.T.I. O .CI. EM N .R.S.X.C .T. Currit

Expanded text:
intellegis quoniam principale feminini generis est. ait sic Donatus, intellegis quoniam principale feminini generis est. ait sic Donatus, ista regula infirma est. qua ratione? quoniam inuenimus alia genera in principalitate et alia genera in diminutione. ut est pistrinum, fac inde diminutiuum, pistrilla; ecce in principalitate quod erat generis neutri, in diminutione feminini est. et illud canis numquid ipsius est generis in diminutione? non utique, sed facit canicula: in principalitate masculini est, in diminutione feminini. et aliud, ut puta si dicamus scutra, facit in diminutione scutrillus: ecce in principalitate generis feminini est, in diminutione masculini. nam scutra feminini est, scutrillus masculini. ista omnia lecta sunt, quae alia sunt in principalitate, alia in diminutione. tractat cursim de nominatiuo singulari, de quo praecipue nascitur regula. omnis nominatiuus singularis tredecim litteris terminatur, a e i o u l m n r s x c t. currit
Abbreviated transcription (Latin):
potest flesti codaliud genus: Mobilia autẽ duo genera
faciunt idest sippria fueriat duo faciuNt. siceppellatiua
Siat̃ appellatiua fuerint faciunt tria. ut dostus. dosta. docũ
Sunt aliqua quaeneq poenitus fixas̃. Neq mobilia uts illa
draco dracȩna. leoleaena gallus gallina. rexregina
Simobilec& dicer& draca: sim mobile ess& dicereur
dracotantũ s modiceflestitur & hab& quodẽ draco
indefitdeacȩna: Simobilece poenitus dicer& draca
s non sic fit si dicimus dracena modice flestitur. idẽ ñ
poenitus flectitur s mediũ quidd c̃c̃ten&: ut ab eo quod
est draco faciat dracȩna sed dicimus mediae. Nec uid& ur
poenitus ficũ eẽ. Nec poenitus a se recessisse: Ut plinius
pale genus redeamus addiminutionẽ & gxdiminuriuo
ontellezi n erprincipale genus quclest Itelidicas colinde
cuuls gener pest sitas inde diminitiuũ de colu nella domnde

Expanded text:
potest flecti ad aliud genus. mobilia autem duo genera potest flecti ad aliud genus. mobilia autem duo genera faciunt, id est si propria fuerint, duo faciunt; si appellatiua, tem appellatiua fuerint, faciunt tria, ut doctus docta doctum. sunt aliqua quae neque penitus fixa sunt neque mobilia, ut sunt illa, draco dracaena, leo leaena, gallus gallina, rex regina. si mobile esset, diceretur draca; si inmobile esset, diceretur draco tantum. sed modice flectitur, et habet quod est draco, inde fit dracaena. si mobile esset penitus, diceretur draca; sed non sic fit, sed dicimus dracaena. modice flectitur, id est non penitus flectitur, sed medium quiddam tenet, ut ab eo quod est draco faciat dracaena: {sed dicimus medie} nec uidetur penitus fixum esse nec penitus a se recessisse. ait Plinius pale genus, redeamus ad diminutionem, et ex diminutiuo intellegis et principale genus quale sit. item si dicas columna, cuius generis est? facis inde diminutiuum, id est columella, et inde
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ asticulũ damus: Inpcc̃pinoat̃ non habes necessariũ s
quando uis dicis haec quando uis hic: ergo nons̃ cõmunia
rgo sunt in cesti generis int̃masculinũ & fem̃ ut costex
radix finis strps pinus pcc̃pinus: ista omnia & mascu¬
linis & feminini : Itẽ frenũ clipeũ uulgus specus
Incesti generiss̃ inter neuirũ & mascłm & hic uulgus
& hocuulgus possumus dicere : Itẽ sunt incesti generis
interneutrũ & fem̃ commune si dicas buxus pirus. prura
malus ꝥhoc interest qđ neutro dicimus frustũ. fem̃o
ipsccs arbores : & interposuit saepedicimus: Scit enĩ
eẽ arborem & masculini generis quaesit & neutri
ut siler Neutri ẽ. oleaster masculini ẽ. Pra&erea
sunt aliquac fixa quaedicunt᷑. Sun quaedicunt᷑ mobilia
Fixa sunt quaeñ possunt flesti ad aliud genus. ut sidicas
frater. numquid fac̃ fratra eccehoc ẽ. fixũ quod ñ

Expanded text:
talem articulum damus. in pampino autem non habes necessarium, sed talem articulum damus. in pampino autem non habes necessarium, sed quando uis, dicis haec, quando uis, dicis hic. ergo non sunt communia, rgo sunt incerti generis inter masculinum et femininum, ut cortex radix finis stirps pinus pampinus. ista omnia et masculini sunt et feminini. item frenum clipeum uulgus specus incerti generis sunt inter neutrum et masculinum: et hic uulgus et hoc uulgus possumus dicere. item sunt incerti generis inter neutrum et femininum, ut si dicas buxus pirus prunus malus. sed hoc interest, quod neutro dicimus fructum, feminino ipsas arbores. et interposuit saepe dicimus. scit enim esse arborem, et masculini generis quae sit et neutri, ut siler neutri est, oleaster masculini est. praeterea sunt aliqua fixa quae dicuntur, sunt quae dicuntur mobilia. fixa sunt quae non possunt flecti ad aliud genus, ut si dicas frater. numquid facit fratra? ecce hoc est fixum, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
mutauerat: Videergoneefallat qm̃ masculinũ feco¬
unt celiqͣ nomina quae habent & masculinũ et fem̃
Sedscire debemus aliud eẽ anatura cõmune:
aliudeẽ depotestate nr̃a cõmune: Aliudẽ a natura
Aliud apostestate: Eccecanis iustedicit cõmune gena:
quecre e quiacnectura potest discerni: C&eru illec appel¬
lentur non communia. s gemini generis id est duplicigers
ut putapinus quando uolo dico hicpimis quando uolo
haecpinus similit̃ & pcc̃pinus. quando uolo dico hic pãpin
quando uolo dicohaec pac̃pin: Ergo nonideo quialic&
mihi dicere haec pãpinus & hic pãpin: Ideo đr generis
cõmunis eẽ : si hoc duũ generũ ẽ. pcc̃pinusnolo dicas defemo
Nc si generis cõmunis && aliquando eehic: aliquando haec.
s nex semꝑ ẽ. s quando tẽp: ẽ. tunc dicimus ł illud ł illud
idẽ aut hic aut haec Cõmuni enĩ uero put genus fuerit

Expanded text:
mutauerat». uide ergo ne te fallat, quoniam masculinum fecmutauerat». uide ergo ne te fallat, quoniam masculinum fecunt aliqua nomina qsed scire debemus aliud esse a natura commune, aliud esse de potestate nostra commune. aliud est a natura, aliud a potestate. ecce canis iuste dicitur commune genus. quare? quia natura potest discerni. ceterum illa appellantur non communia, sed gemini generis, id est duplicis generis. ut puta pinus: quando uolo, dico hic pinus; quando uolo, dico haec pinus. similiter et pampinus: quando uolo, dico hic pampinus; quando uolo, dico haec pampinus. ergo non ideo, quia licet mihi dicere haec pampinus et hic pampinus, ideo dicitur generis communis esse, sed hoc duum generum est {pampinus nolo dicas de feminino}. nam si generis communis esset, aliquando esset hic, aliquando haec; sed non semper est, sed quando tempus est, tunc dicimus uel illud uel illud, id est aut hic aut haec. communi enim, prout genus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
in singłrinumero aliud genus & aliud inplural. ut est illud¬
bcclneum. hocbalneũ dicimus innumero singulccri. & inpłi
dicimus haeboineae hasbalneas: occisus est ab cdneis peellaceni
acenccrediens romȩ sextus roscius : Itẽ ẽ. feminini in singłr
x in płri neutri ut ẽ. haec carbessus & haec carbaessec dicim
in plurali. Itẽ in singulari numero inuenit᷑ masculinũ. inpłi
neutrũ hic cartarus & haec tacstara: Debemus ergonotare
quandos nomina innumero singłi alterius generis &
alterius inpł ut sic dicamus: Sscire debes quod haecbalnea
iocus hiciocus & haccioca s possumus dicere & honiocos
utẽ mox iuuenis ãficareiocos & forum Sed scre debes
qđ est hic aliquec differenticc queendoforos dicimus tabu¬
latan auiũ designccmus qucendo deambulatorio haeefora
dicaimus quec̃ quec salistius &xiam dede ambulatorio maescło¬
generi dirxerit. illumptis forũ & castra nauti ca seltoruas

Expanded text:
in singulari numero aliud genus et aliud in plurali, ut est in singulari numero aliud genus et aliud in plurali, ut est balneum. hoc balneum dicimus in numero singulari, et in plurali dicimus hae balneae has balneas: «occisus est a balneis Pallaceni a cena rediens Romae Sextus Roscius». item est femininum in singulari et in plurali neutrum, ut haec carbasus, et haec carbasa dicimus in plurali. item in singulari numero inuenitur masculinum, in plurali neutrum, hic Tartarus et haec Tartara. debemus ergo notare, quando alterius in plurali, ut sic dicamus. sed scire debes quod haec balnea, iocus: hic iocus et haec ioca; sed possumus dicere et hos iocos, ut est «mox iuuenes agitare iocos». et forum; sed scire debes quod est hic aliqua differentia: quando foros dicimus, tabulata nauium significamus; quando de deambulatorio, haec fora dicimus. quamquam Sallustius etiam de deambulatorio mascgenere dixerit, «illum raptis forum et castra nautica Sertorius
Abbreviated transcription (Latin):
Aut econtrario enuntiatione mascła. intellestu feminina
ut enucus comedia. hȩc eunucus comedia ipsa ita appellat᷑.
Nam ita legimus in ipso terrentio quac̃ transtulit in eunuchũ
suam: Orestes tragoedia. haec mestus. hac laurus
haec enuntiationes masđa intellectu feminina: Item
enuntatione feminina intellestuneutra. ut poema emlemcẽ:
epigrãma. haec enuntiationẽ hccbent feminini tam̃ neutras :
E contrario item enuntiatione neutra intellectu feminina
ut fronesium mulier uel gliceriũ & illaquae in comediis
legimus. Itemenuntiatione masculina intellectu neutra
sidicas pelcgus uulgus quecsi macsculinũ est. & tamen intel¬
lectu neutrũ est: & adiecit uulgus: sed hoc nonẽ cestũ:
Nacmpotest eẽ & mccsculinũ & neutrũ
desergo quanta generas quae discrepcent ali quando
aregulis. Sepe contngit ut insingulari numero
alterius generis sit & in płri alterius. Inuenimus enĩ

Expanded text:
aut e contrario enuntiatione masculina, intellectu feminina, aut e contrario enuntiatione masculina, intellectu feminina, ut eunuchus comoedia, haec eunuchus comoedia. ipsa ita appellatur: nam ita legimus in ipso Terentio, «quam transtulit in eunuchum suam». Orestes tragoedia, haec myrtus, haec laurus: haec enuntiatione sunt masculina, intellectu feminina. item enuntiatione feminina, intellectu neutra, ut poema emblema epigramma: haec enuntiationem habent feminini, tamen neutra sunt. e contrario item enuntiatione neutra, intellectu feminina, ut Phronesium mulier uel Glycerium et illa quae in comoediis legimus. item enuntiatione masculina, intellectu neutra: si dicas pelagus uulgus, quasi masculinum est, et tamen intellectu neutrum est. et adiecit uulgus, sed hoc non est certum: nam potest esse et masculinum et neutrum. uides ergo quoniam genera sunt quae discrepant aliquando regulis. saepe contingit ut in singulari numero alterius generis sit et in plurali alterius. inuenimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
putamusa : casa ecceipsa regula quasi dedicata ẽ. feminino
generi : Item us sy llaba masculino generi quasi dedica¬
ta est doctus clarus magnus: Inuenitur tamen ut &¬
in .us. ex eat. & generis sit fem̃ ut est haec laurus ecce
syllaboc quacsi quaeerat masculino dedicata. fem̃ ẽ
sed non poenitus us syllaba dixi : quod dedicata sit mascło
s: quod frequentius: Itẽ .um. syllaba dedicata ẽ. generi
Neutro scamnum tectũ. & inuenitur tamen non nũ¬
quam alterius generis in eadem syllaba terminatũ
nomen. Sciens ergo aliquas regulas addistas eẽ ge¬
nerib: : Trastat contrario & dicit: haec res nontedeci¬
piat: Naminueniuntur aliter ꝑsonantia & alterius s̃
generis. Nedicas mihi eccenomen in .a. exit deb& ge¬
neris eẽ feminini. Nã potestfieri quacsi son& feminitiũ.
& sit masculinũ ut .ẽ catilina agrippa messecla : Ista
nomina enuntiatione sunt feminina. intellestũ masculina

Expanded text:
puta Musa casa; ecce ipsa regula quasi dedicata est feminino puta Musa casa; ecce ipsa regula quasi dedicata est feminino generi. item us syllaba masculino generi quasi dedicata est, doctus clarus magnus. inuenitur tamen ut et in us exeat et generis sit feminini, ut est haec laurus. ecce syllaba quasi quae erat masculino dedicata feminini est. sed non penitus us syllaba dixi quod dedicata sit masculino, sed quod frequentius. item um syllaba dedicata est generi neutro, scamnum tectum; et inuenitur tamen non numquam alterius generis in eadem syllaba terminatum nomen. sciens ergo aliquas regulas addictas esse generibus tractat contraria. dicit, haec res non te decipiat: nam inueniuntur aliter personantia et alterius sunt generis. ne dicas mihi: ecce nomen in a exit, debet generis esse feminini. nam potest fieri ut sonet femininum et sit masculinum, ut est Catilina Agrippa Messala. ista nomina enuntiatione sunt feminina, intellectu sunt masculina.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia italegi : Ergopars epicoeni generis quae ẽ ualidior
ꝑ ipscc̃ debemus dicere: & quo genere appellandũ ẽ illud
epico enon e appellandũ ẽ quẽ ad modũ in austoritate
legerim Scire autẽ debes quod hoc epico enon cebauc¬
torib: fit cõmune. Ncc̃ turdus epicoenon ẽ. a masculino
ꝑsius cõmunefecit hic ⁊ haȩc turdus ut est & tenuesturda¬
rũ nosse saliucs hoc ipsũ quod ẽ eprcenon cõmun&raxit
genus ab auc torib: quin &icc̃ illud sciendũ specia liter
quidsit eprcoenon. Epr coenonẽ cuius sexus non agnoscit᷑
uisuita definitũ est non scientia: potest enim aliquis
agnoscere segũ. sed exscientia cuius sit generis. er gospecialt̃
eps coenon ubi uisu nonagnoscimus sexũ idest cõmumiuisu:
Illud dicimus epicoenon C&erũ scientiac Aliud est :
Precerea scire debemus quasdẽ regulces quacsi sollemnes ẽ
generum ecce .a. quasi sollemnis est generis feminini:

Expanded text:
nisi quia ita legi? ergo quae pars epicoeni generis est ualidior, nisi quia ita legi? ergo quae pars epicoeni generis est ualidior, per ipsam debemus dicere. et quo genere appellandum est illud epicoenon? appellandum est, quem ad modum in auctoritate legerimus. scire autem debes quod hoc epicoenon ab auctoribus fit commune. nam turdus epicoenon est a masculino, Persius commune fecit, hic et haec turdus, ut est «et tenues turdarum nosse saliuas». hoc ipsum quod est epicoenon commune traxit genus ab auctoribus. quin etiam illud sciendum, specialiter quid sit epicoenon. epicoenon est cuius sexus non agnoscitur uisu; ita definitum est, non scientia. potest enim aliquis agnoscere sexum, sed ex scientia, cuius sit generis. ergo specialiter epicoenon, ubi uisu non agnoscimus sexum, id est communi uisu, illud dicimus epicoenon. ceterum scientia aliud est. praeterea scire debemus quasdam regulas quasi solemnes esse generum. ecce a quasi solemnis est generis feminini,
Abbreviated transcription (Latin):
dico hic canis generis est cõmunis & tamen generis est
semꝑ cominunis canis Aquila generis est ẽpicoeno & quae
poterit eẽ differentia: quod in cõmuni genere ꝓsexus qͣ litate
duos damus asticulos epicoeno unũ quidẽ asticulũ decm
s. utrũq intellegimus sexum: Quando generisẽ cõmunis
duos asticulos damus hic canis & haec canis. Inẽpi coenon
non possu dicere hic aquila & haecaquila s tantũ unũ
asticulũ dccmꝰ haec aquila & hic passer. Non possũ dicere
haec passe᷑ s siue mascłs fuerit. siue femina hic pcesser di¬
cimus: Ergo hoc inter. ẽ. inter epicoenon & cõmune:
quod in cõmuni genere duos inuenimus asticulos ꝓsexus
qucclitate. Inepi coenorunũ inuenimus. s ad utrũq sexũ
Idest utrũq: sexũ uno asticulo conplecutur. & quo asticulo
utendũ ẽ in epi coeno : quem ab auctorib: ac ceperimus
idẽ ꝓut legerimus ita dicimus ut dicã haec cornix. undescio

Expanded text:
dico hic canis, generis est communis; et tamen generis est dico hic canis, generis est communis; et tamen generis est semper communis canis, aquila generis est epicoeni. et quae poterit esse differentia? quod in communi genere pro sexus qualitate duos damus articulos, epicoeno unum quidem articulum damus, sed utrumque intellegimus sexum. quando generis est communis, duos articulos damus, hic canis et haec canis; in epicoeno non possumus dicere hic aquila et haec aquila, sed tantum unum articulum damus, haec aquila; et hic passer, non possumus dicere haec passer, sed siue masculus fuerit siue femina, hic passer dicimus. ergo hoc interest inter epicoenon et commune, quod in communi genere duos inuenimus articulos pro sexus qualitate, in epicoeno unum inuenimus, sed ad utrumque sexum, id est utrumque sexum uno articulo conplectitur. et quo articulo utendum est in epicoeno? quem ab auctoribus acceperimus, id est, prout legerimus, ita dicimus. ut dicam haec cornix unde scio,
Abbreviated transcription (Latin):
signent & ledant silicẽ. dices generis masculim. Ergo
non ante debemus dicere nisi exemplis: Genera ergo
principalia quaes & ꝓpria: duo sunt masculinũ & fem̃:
sit õmnedicit᷑ ut puta hicmagister mascłm. ẽ. Haec
musa femininũ .ẽ. Hoc scamnũ neutrũ. ẽ: Hic & haec
sacerdos commune est. Commune est genus quotiens
casu singulari ut felix. ec cesimiliter exit in nomto casu
singułr in omnib: generib. Quare adieci in nominatiuo
singłm propterpluralem : quia ibi discsecionẽ hab& inpłri
hi& hacfelices & haecfelicia: In nominatiuo singulari om̃a
similit̃ exeunt hic & haec & hoc felix. Er gotunc ẽ. omnegen:
quando nominatiuus singlrs trium generũ uncc̃ hab&
formã: Est &icem ẽpicoenioñ Inter epicoenon & cõm
hoc inter .c̃. Nam poene idem ẽ epicoenon quod ẽ com̃ne
cẽ quaendo dico haec aquila cõmunis ẽ generis. Item quando

Expanded text:
signent / et laedant silicem», dices generis masculini. ergo signent / et laedant silicem», dices generis masculini. ergo non ante debemus dicere nisi exemplis genera ergo principalia, quae sunt et propria, duo sunt, masculinum et femininum. sit? omne dicitur. ut puta hic magister masculinum est, haec Musa femininum est, hoc scamnum neutrum est, hic et haec sacerdos commune est. commune est genus, quotiens singulari, ut felix. ecce similiter exit in nominatiuo casu singulari in omnibus generibus. quare adieci in nominatiuo singulari? propter pluralem, quia ibi discretionem habet, in plurali hi et hae felices et haec felicia; in nominatiuo singulari omnia similiter exeunt, hic et haec et hoc felix. ergo tunc est omne genus, quando nominatiuus singularis trium generum unam habet formam. est etiam epicoenon. inter epicoenon et commune hoc interest. nam paene idem est epicoenon, quod est commune. nam quando dico haec aquila, communis est generis; item quando
Abbreviated transcription (Latin):
Nec generare posunt: Illud scire debes quod multas
gener a natura multa ab austoritate: Illa quae
cenaturas cominuni sensu discernimus: quaesur Tabaustore¬
ab austoritate discernimus: In illis generib: quaȩ anaturas
Nec uirgilius Nec cicero. Necaliqui austores opuss tibi
s natura lic̃rationẽ sequimur: Scimus qm̃ debeo dicere
haec mulier hicuir. ui autẽ dicã hic pampinus. non
naturalẽ rationẽ sequor. sed ex autoritate hoc dicoqm̃¬
ita scio lestũ hoc eẽ apud uirgiliũ itadico. Aliquando maslo
Aliquando fem̃. Si haec omnia siue pampinus siue silex
siue alia interrogatifuerimus. quae non anaturaliratione
ueniunit. Nonante debemus respondere. Nisi &iam
exempla nob̵ occurrerint: Puta siquite in terrog&
silex cuius est generis. si oc currit tibi stabat acuta si lex di¬
ces feminini. Si occurrerit tibi quanto ꝑcussũ pondere

Expanded text:
nec generare possunt. illud scire debes, quod multa sunt nec generare possunt. illud scire debes, quod multa sunt genera a natura, multa ab auctoritate. illa quae a natura sunt communi sensu discernimus; quae sunt ab auctoritate auctoritate discernimus. in illis generibus quae a natura sunt nec Vergilius nec Cicero nec aliqui auctores opus sunt tibi, sed naturaliter rationem sequimur. scimus quoniam debeo dicere haec mulier, hic uir. ut autem dicam hic pampinus, non naturalem rationem sequor, sed ex auctoritate hoc dico, quoniam scio ita lectum esse apud Vergilium. ita dico aliquando masculino, aliquando feminino. si haec omnia, siue pampinus siue silex siue alia, interrogati fuerimus, quae non a naturali ratione ueniunt, non ante debemus respondere, nisi etiam exempla nobis occurrerint. puta siqui te interroget: silex cuius est generis? si occurrerit tibi «stabat acuta silex», dices feminini; si occurrerit tibi «quanto percussum pondere
Abbreviated transcription (Latin):
re: ut quotiens cumq circa genera peccauerimus excusatio ẽ
non peritia: Puta sidicã haecparies possum me excusare
& dicere quod lic& mihi hoc dicere. Sienĩ dicunt᷑ genera
duo eẽ & ideo dista genera ab eo quod generent. Paries
autẽ non generat Nec generatur. lic& mihi ꝓuoluntate
mea quemad modũ uolo dicere Hic est &iam illud
quod habemus apud autores. Virgilius dicit alio loco
hic costex. alio lo cohaec costex: & hic silex & haecsilex
Quid fuit necesse ut aut hic dicer& aut haec quare utrũq
posuit hic silex & haec silex. Qm̃ista
anatura genus non habeNT & ea quae a
non habeNgenus a baustoritate accipi
Haec causa est ut inueniamus diuersitatẽ & hic silex & haecsila
Econtrario quare non haec equus dicimus ł quare non dicims
hic mula: Aꝑtissimescimus ꝑnaturalem rationẽ non posse
hoc genus dare: Ergoscire debem: qm̃ non possumus nos
desendere in illis generib quae genera nec generantur

Expanded text:
re, ut, quotienscumque circa genera peccauerimus, excusatio sit, re, ut, quotienscumque circa genera peccauerimus, excusatio sit, noet dicere quod licet mihi hoc dicere. si enim dicuntur genera duo esse et ideo dicta genera, ab eo quod generant, paries autem non generat nec generatur, licet mihi pro uoluntate mea quem ad modum uoluero dicere. hinc est etiam illud quod habemus apud auctores: Vergilius dicit alio loco hic cortex, alio loco haec cortex, et hic silex et haec silex. quid fuit necesse ut aut hic diceret aut haec? quare utrumque posuit, hic silex et haec silex? quoniam ista a natura genus non habent, et ea quae a natura non habent genus ab auctoritate accipiunt. haec causa est ut inueniamus diuersitatem, et hic silex et haec silex. e contrario quare non haec equus dicimus, uel quare non dicimus hic mula? apertissime scimus per naturalem rationem non posse hoc genus dari. ergo scire debemus quoniam possumus nos defendere in illis generibus, quae genera nec generantur
Abbreviated transcription (Latin):
Incipio dicere aenea fostissime omnium. iam nontro¬
ianorũ solũ s omnium: Est quidem ratio bona s contra¬
dicit᷑ nobis: quia superlatiuus nr̃o generi nos praefest
non extraneo: Ergo sidceris aenea fostissime. possum intelle¬
gere fostis sime grecorũ. sed nequacquam hoc ꝑmittitur: hde
uid&ur non eẽ ratio: Est quidem subtilis non tamen uera.
qm̃ locũdat calumae Necmsi est mhi licentia ut intellegec
omnium ergo & grecorũ . sed sidixero grecorũ ergo & suꝑ¬
latiuus praefestme extraneo generi contra astem:
DEGE NERIBUS
rastat degenerib: uarro ait. generatantũ illa ẽẽ
quae generant. illa ꝓpriae dicunt᷑ genera : quod si seqͥ mur
auctoritatẽ ipsius nonerunt genera nisi duo mascłm & fem̃
Nulla enim genera creare possunt nisi haec duo: Illa uero alia
aebusiue genera nominamus. id÷ nomine tantũs genera non
natura: Hinc nascit᷑ id est hinc inuentũ ẽ ut possemus nos excusi¬

Expanded text:
incipio dicere Aenea fortissime omnium, iam non Troincipio dicere Aenea fortissime omnium, iam non Troianorum solum, sed omnium. est quidem ratio bona, sed contradicitur nobis quia superlatiuus nostro generi nos praefert, non extraneo. ergo si dixeris Aenea fortissime, possum intellegere fortissime Graecorum. sed nequaquam hoc permittitur. inde uidetur non esse ratio. est quidem subtilis, non tamen uera, quoniam locum dat calumniae. nam si est mihi licentia ut intellegam omnium, ergo et Graecorum. sed si dixero Graecorum, ergo et superlatiuus praefert me extraneo generi contra artem. de generibus tractat de generibus. Varro ait genera tantum illa esse quae generant: illa proprie dicuntur genera. quodsi sequemur auctoritatem ipsius, non erunt genera nisi duo, masculinum et femininum. nulla enim genera creare possunt nisi haec duo. illa uero alia abusiue genera nominamus, id est nomine tantum sunt genera, non natura. hinc nascitur, id est hinc inuentum est, ut possimus nos excusa
Abbreviated transcription (Latin):
& custae & semiplenȩ quas ponunt scolastici indictionib
sed iam ꝑlicentiam : & in usum uenerunt. sidicas aenea for¬
nisi adiungas alios quib: possis eum praȩferre. puta sidicas
aenea fostissimae troianorũ. modo stat plena elocutio:
Siautem dicas aenea fostissime non stabit plena elocutio:
Vnde hoc ꝓbamus qm̃ ita deb&dici: De comparatiuo illo
fac elocutionẽ & uide sistat: aeneas fostior. Num quid
potesteẽ aliquis qui hoc dicat: sed dicat aeneas fostior
tra&ianis: siergo conparatiuus exigit ꝑ sonces quib: con¬
par&ur. quanto suꝑ latiuus exigit personas quib praeponat᷑
Ergo uides quia non possumus itadicere Tameninuenta ẽ
defensi min.o contrahancrem: optima quidem & callida
siminu ẜcom plena: Dicunt hoc quando dico aneas
fostissime troianorũ doceo eum fostissimũ eẽtro¬
ianorum: Si autẽ solũ hocdicam e neas fostissime.

Expanded text:
et curtae et semiplenae, quas ponunt scholastici in dictionibus, et curtae et semiplenae, quas ponunt scholastici in dictionibus, sed iam per licentiam et in usum uenerunt, quando dicunt Aenea fornisi adiungas alios, quibus possis eum praeferre: puta si dicas Aenea fortissime Troianorum, modo stat plena elocutio. si autem dicas Aenea fortissime, non stabit plena elocutio. unde hoc probamus, quoniam ita debet dici? de conparatiuo illo fac elocutionem, et uide, si stat. Aeneas fortior, numquid potest esse aliquis, qui hoc dicat? sed dicat Aeneas fortior Troianis. si ergo conparatiuus exigit personas, quibus conparetur, quanto magis superlatiuus exigit personas, quibus praeponatur? ergo uides quia non possumus ita dicere. tamen inuenta est defensio contra hanc rem, optima quidem et callida, sed minus plena. dicunt hoc: quando dico Aenea fortissime Troianorum, doceo eum fortissimum esse Troianorum; si autem solum hoc dicam, Aenea fortissime,
Abbreviated transcription (Latin):
agri. A gerrecipit diuisionẽ. Nam dicimus ager cãpanus
sedutiquae in campania non unusager ẽ. sed multi. Similit̃ si
dicas ager siculus agergallicus. ditissimus a gridicimus
Similit̃ romanũ genus hoc romanũ genus. Numeri ẽ quidẽ
intellestupluralia possunt adse trahere &icm numerũ sin¬
gularem: Quomodo comparatiuũ diximus poni ꝓpositiuo
sic inuenimus nomina. ut ipse positiuus superlatiuus sit
ut in tali elocutione iupit̃ optim maximus. Optimus &
maximus suplatiui sunt. sed tamen isti suꝑlatiui. non solũ
suꝑ latiui nons̃ sed nec cõparatiui. sed tantum modo positiui:
Quaratione: quia si && iupiterunus & altertantũ. Item
benediceremus siessent tres ioues. cum autẽ unus sit
qua conparatione p̃ferimus : Er godicimus illos građ
ꝓpositiuo eẽ Uidesergo qm̃ malȩ sunt illae elocutiones

Expanded text:
 agri Vergilius Aen. 1,343 . ager recipit diuisionem. nam dicimus ager Campanus,  agri Vergilius Aen. 1,343 . ager recipit diuisionem. nam dicimus ager Campanus, sed utique in Campania non unus ager est, sed multi; similiter, si dicas ager Siculus, ager Gallicus. <ideo> ditissimus agri dicimus. similiter Romanum genus: hoc Romanum genus numeri est quidem intellectu pluralia, possunt ad se trahere etiam numerum pluralem. quo modo conparatiuum diximus poni pro positiuo, sic inuenimus nomina, ut ipse superlatiuus positiuus sit, ut in tali elocutione, Iuppiter optimus maximus. optimus et maximus superlatiui sunt; sed tamen isti superlatiui non solum superlatiui non sunt, sed nec conparatiui, sed tantum modo positiui. qua ratione? quia, si esset Iuppiter unus et alter tantum  item bene diceremus, si essent tres Ioues. cum autem unus sit, qua conparatione praeferimus? ergo dicimus illos gradus pro positiuo esse. uides ergo quoniam malae sunt illae elocutiones
Abbreviated transcription (Latin):
doctior illo dostior illis equus uelocior est canibus
Superlatiuus uero plurali numero tantum seruit. Ut
puta equus uelo cissimus equorũ Non possũ dicere equus
uelocissimus equi: & reuera in requae in diuidua ẽ
seruat᷑ haec regula. siresilla indiuidua ẽ naturalit̃
seruccs: Hominẽ nũ quid potes diuidere : econtrario
plebem diuidis: Possum ergodicere stultssima est plebis:
Ples lic& si numerus singłs potest tamen eẽ diuidua. &
potest recipere pluralem numerũ: Habemus in uirgilio
numeri singularis. sed tamen ẽ intellestupluralis:
Suꝑlatiuus gradus deb& quidem iungi tantũ numero plurali
sed exceptis illis nominib: quae sunt enuntiatiaine singłn in
tellestu plurali: Sienim ista nomina fuerint &iam enunti¬
atione singłri intellestupłri iunguntur &iam gen&iuo
singłri. ut cpud ipsũ uirgiliũ inuenimus alio loco ditissimx

Expanded text:
doctior illo, doctior illis; equus uelocior est canibus. doctior illo, doctior illis; equus uelocior est canibus. superlatiuus uero plurali numero tantum seruit, ut puta equus uelocissimus equorum; non possum dicere equus uelocissimus equi. et re uera in re quae indiuidua est seruatur haec regula; si res illa indiuidua est naturaliter, seruas. hominem numquid potes diuidere? e contrario plebem diuidis; possum ergo dicere stultissimus est plebis. plebs licet sit numeri singularis, potest tamen esse diuidua et potest recipere pluralem numerum. habemus in Vergilio numeri singularis, sed tamen est intellectu pluralis. superlatiuus gradus debet quidem iungi tantum numero plurali, sed exceptis illis nominibus, quae sunt enuntiatione singularia, intellectu pluralia. si enim ista nomina fuerint {etiam} enuntiatione singularia, intellectu pluralia, iungitur etiam genetiuo singulari, ut apud ipsum Vergilium inuenimus alio loco ditissimus
Abbreviated transcription (Latin):
septimo & nominatiuo in terposita pasticula qucc̃: Ablto
debes quod hodie inusu habemus septimo. ut non debemus
augabłto. aut nominatiuo. dostior illo debeodicere
Non aut dostior ab illo. aut doctior quac̃ ille: Siuis iterũ
ad sumere aliquid ad licentiã potesuoq & nominatiuo
dostior hic quã ille. frequent̃ debes uti septimo adusũ.
Pra&erea cõparatiuus građ p̃fest nos & nr̃o generi & ex¬
traneo: ut puta equus & canis. possũ equũ & equo prȩserre
Possum equũ & cani p̃ferre ut puta uelocior equus equo
& equus uelocior cane. ecce& suo generi p̃tulit & extra¬
neo in conparatiuo tantũ: Superlatuus uero haec om¬
na contraria hab&. Nã nemini uingit᷑ nec abłto. uec
septimo. Nec nominatiuo. sediungit᷑ gent̃o plurali:
Pra&erea non nos praefest & nr̃o & extraneo generi
uaesitũ est comparatiuus gradus cuinumero seruit
Conparatiuus iungitur numero singulari &płuri

Expanded text:
septimo, et nominatiuo interposita particula quam. ablatiuo septimo, et nominatiuo interposita particula quam. ablatiuo debes quod hodie in usu habemus septimo uti; non debemus aut ablatiuo aut nominatiuo. doctior illo debeo dicere, non aut doctior ab illo aut doctior quam ille. si uis iterum adsumere aliquid ad licentiam, potes uti et nominatiuo, doctior hic quam ille. frequenter debes uti septimo ad usum. praeterea conparatiuus gradus praefert nos et nostro generi et extraneo. ut puta equus et canis: possum equum et equo praeferre, possum equum et cani praeferre, ut puta uelocior equus equo et equus uelocior cane. ecce et suo generi praetuli et extraneo in conparatiuo tantum. superlatiuus uero haec omnia contraria habet. nam nemini iungitur nec ablatiuo nec septimo nec nominatiuo, sed iungitur genetiuo plurali. praeterea non nos praefert et nostro et extraneo generi, quaesitum est. conparatiuus gradus cui numero seruit? conparatiuus iungitur numero singulari et plurali,
Abbreviated transcription (Latin):
fortedicas plus &inimiũ eadẽ sunt: sequens uersus
aꝑtissi me signi ficat: Arcanique.fides ꝓdiga ꝑluci
paratiuus gradus ÷ & tam̃ doxit plucidior: Taleest
ac sidicas ualde lucidior multum lucidior. Extaent de
aliis pastib exempla exceptis istis quinquae : Ista debemꝵ
seruare hodie & non iungere comparatiuo & suplatiuo
sediantũ modo positiuo. Meliustam̃ feceris sinecillas
illas iungas om̃s : Nam & uergilius iun xit. sed non¬
istas quas diximus sed alices iungit. Tam magis illa
non iungendũ eẽ. tam magis maxime minus & minime
cce inuenimus hic iunsta eẽ sed non esthoc Aliud: compara¬
tiuo iunstũ est aduerbium : Aliud duo aduerbia iungunt᷑
qm̃ utrũq ad uerbium non uid&ur eẽ solo ecismus. Melius
tamen fecerimus si non iungamus penitus: Comparatiuus
građ iuingit᷑ trib: casib donatus ait duob: casib Sed u
scire debes qm̃ uere trib iungitur casib. ablatiuo ablatiuo¬

Expanded text:
forte dicas, plus et nimio non eadem sunt. sequens uersus forte dicas, plus et nimio non eadem sunt. sequens uersus apertissime significat, arcanique fides prodiga perlucidparatiuus gradus est, et tamen dixit perlucidior; tale est ac si dicas ualde lucidior, multum lucidior. extant de aliis partibus exempla, exceptis istis quinque. ista debemus seruare hodie et non iungere conparatiuo et superlatiuo, sed tantum modo positiuo. melius tamen feceris, si nec illas iungas omnes. nam et Vergilius iunistas quas diximus, sed alias iungit, «tam magis illa non iungendum esse, tam magis maxime minus et minime. ecce inuenimus hic iuncta esse tam magis. sed non est hoc: aliud est conparatiuo iunctum aduerbium, aliud duo aduerbia iunguntur st; quoniam utrumque aduerbium, non uidetur esse soloecismus. melius tamen fecerimus, si non iungamus penitus. conparatiuus gradus iungitur tribus casibus. Donatus ait duobus casibus; sed tu scire debes quoniam uere tribus iungitur casibus, ablatiuo
Abbreviated transcription (Latin):
parantis. ut puta sidicas satis doctus augmentũ hab&:
plus doctus augm̃tũ hab&. Abundant̃ dostus augm̃tũ ha¬
b&: Non debemus dicere habendant̃ doctior abundant̃
doctissimus. Non debeo dicere multũ doctissimus qm̃
ista omnia conparationẽ significaNt. id est augm̃tũ:
Ehoc ꝓb sequitur & ait sic: omnia ad uerbia uel om̃s par¬
ticulae quae cũquaes quaehabent sensũ augentis non
iungendas̃ Nec conparatiuo Nec superlatiuo. sed tantũ
modo positiuo: Donatus aut̃ praestiat nobis auxiliũ ut
quinque tantũ modo obseruemus res: Omnia illaquae¬
cum ques̃ super latiuo & conparatiuo iunguntur secun
dũ aut oritatẽ donati. tamentu si uolueris purã facere
elocutionẽ. Nec illas debes iungere conparatiuo & suꝑ¬
latiuo quaesensũ habent augentis tantũ modo ostendo
in exemplo eẽ positũ. Horatius ait & tollens uacua
plus conparatiuus :: ecceduo iunxit conparatiua. si

Expanded text:
parantis. ut puta si dicas satis doctus, augmentum habet; parantis. ut puta si dicas satis doctus, augmentum habet; plus doctus, augmentum habet; abundanter doctus, augmentum habet. non debemus dicere abundanter doctior, abundanter doctissimus; non debeo dicere multum doctissimus, quoniam ista omnia conparationem significant, id est augmentum. et hoc Probus sequitur et ait sic, omnia aduerbia uel omnes particulae, quaecumque sunt, quae habent sensum augentis, non iungenda sunt nec conparatiuo nec superlatiuo, sed tantum modo positiuo. Donatus autem praestitit nobis auxilium, ut quinque tantum modo obseruemus res. omnia illa, quaecumque sunt, superlatiuo et conpadum auctoritatem Donati. tamen tu si uolueris puram facere elocutionem, nec illas <res> debes iungere conparatiuo et superlatiuo, quae sensum habent augentis. tantum modo ostendo in exemplo esse positum. Horatius ait et tollens uacuum plus conparatiuus est; ecce duo iunxit conparatiua. sed
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ hab& augentis ac sidicas. puta iste stultus. iste mcegis
stultus est. ecce uides qm̃ aumentũ fecit. Puta istestultus ẽ
iste maximestultus ÷ aumentũ significant. Ergo sistȩpasti¬
culae habent aumentũ. si habent aumentũ conparationem
habent elocutionis. Num quaẽ enĩ augm̃tũ fit nisi in conparatiuo
Sic ergo istae pasticulae sensũ habeN
paratiuus aut superlatiuus. quando dico tam dostior. taleẽ acsidicã
dostior dostior. Tam dostursimus dostissimus doctissimus
Hoc enim ipsum tam aut conparatiui est: aut suplatiui
Siautem superlatiuus & comparatiuus uimhabens augendi
id estrem quaeplus significat a positiuo ideo non iuingi ẽ
Sedsi hoc uerum est qm̃ istae pasticulae ideo non iungunt᷑
comparatiuo & superlatiuo quod ipsehaben significati¬
onem aut conparantis aut superferentis : Nullaeres
debent iungi quae sen sũ habent. aut praeferentis aut con¬

Expanded text:
cationem habet augentis, ut si dicas puta: iste stultus, iste magis cationem habet augentis, ut si dicas puta: iste stultus, iste magis stultus est; ecce uides quoniam augmentum fecit: puta iste stultus est, iste maxime stultus est; augmentum significant. ergo istae particulae habent augmentum. si habent augmentum, conparationem habent elocutionis. numquam enim augmentum fit, nisi in conparatiuo et superlatiuo. sic ergo istae particulae sensum habentparatiuus et superlatiuus. quando dico tam doctior, tale est ac si dicam doctior doctior; tam doctissimus, doctissimus doctissimus. hoc enim ipsum tam aut conparatiui est aut superlatiui. si autem superlatiuus et conparatiuus uim habent augentis, id est rem quae plus significat a positiuo, ideo non iungitur. sed si hoc uerum est, quoniam istae particulae ideo non iunguntur conparatiuo et superlatiuo, quod ipsae habent significationem aut conparantis aut praeferentis, nullae res debent iungi, quae sensum habent praeferentis aut con
Abbreviated transcription (Latin):
dulce: Cumautem nullũ mare sitdulce. que madmodũ
possumus dicere illud dulcius: Ergo uides quia quando dico
maredulcius non solum nondulcius. sed nec dulce quidem. qr
nullum mare necdulcius est necdulce. Ita inuenitur hic con¬
paratiuus non solum conparationẽ non significans. sed nec positiuũ
Namꝑrerũ naturã non potest inueniri: Trastatũ est hoc aꝓbo.
Alitera donato: Aliterdo natus ait : quinq s ad uerbia quaȩ
non debemus iungere. Nisi positiuotantũ: tammagis. maxime
minus &minime : Ista quinques ꝑse adonatoposita. Puta
tcc̃ doctus debeo dicere. Ñtam dostior tam doctissimus magis
doctus Ñmagis doctior. magis doctissimus maxime dostus
ñ maxime dostior. maxi me doc tissimus. & reddita est ratio
non adonato. sedabalus: Quare non iungunt᷑ ista adũbia con¬
paratiuo & suꝑlatiuo quaerit᷑ sed tantũ positiuo qm̃ significatio¬
nẽ habent augentis. quando dicomagis utique magis signifi

Expanded text:
dulce. cum autem nullum mare sit dulce, quem ad modum dulce. cum autem nullum mare sit dulce, quem ad modum possumus dicere illud dulcius? ergo uides quia, quando dico mare dulcius, non solum dulcius, sed ne dulce quidem, quia nullum mare nec dulcius est nec dulce. ita inuenitur hic conparatiuus non solum conparationem non significans, sed nec positiuum. nam per rerum naturam non potest inueniri. tractatum est hoc a Probo aliter, a Donato aliter. Donatus ait: quinque sunt aduerbia, quae non debemus iungere nisi positiuo tantum, tam magis maxime minus et minime. ista quinque sunt per se a Donato posita. puta tam doctus debeo dicere, non tam doctior, tam doctissimus; magis doctus, non magis doctior, magis doctissimus; maxime doctus, non maxime doctior, maxime doctissimus. et reddita est ratio non a Donato, sed ab aliis, quare non iunguntur ista aduerbia conparatiuo et superlatiuo, sed tantum positiuo. quoniam significationem haben
Abbreviated transcription (Latin):
non sit senior. tamen senex est: Nũ quã enĩ possume dicest
seniorem nisi ad cõparationẽ similis. puta dostior est scolasticus
scolastico :⁊ Clarior est sencctor senatore: Nomponsunus dicer
danor senitor plebeio hae non est uera conparitio. sedaib¬
usiua  qllaestuera conparatio quaeinter pares fi seseedi
quioiao dodoet charontẽ seniorẽ cuon nullus sit alter sente sliorom
Iluento con paritio positiuũ fignificatir ucan bicos nonsiteharon
semior tamenuiddur senex: est enim uel q seneusise mbdest
licar non sunt duo charontes. ut ilest prtasenee. ille senor
sedunus idemẽ. Ergosiunus est lic& non sit senior. tamenl senexẽ
Lic& non sit conparatiuus. tamen est quod dulcius mmnus positiuo¬
non solum nonait comparatiuũ. sed nec positiuum quidem
ut mare ponticũ dulcius quamc&era: Mare dulcius ponticũ¬
s uncbenedicer& mare ponticũ eẽdulcius. si&& aliquod mare

Expanded text:
non sit senior, tamen senex est. numquam enim possumus dicere non sit senior, tamen senex est. numquam enim possumus dicere seniorem, nisi ad comparationem similis. puta doctior est scholasticus scholastico, clarior est senator senatore. non possumus dicere clarior senator plebeio. haec non est uera conparatio, sed abusiua; illa est uera conparatio, quae inter pares fit. ergo quo modo dixit Charontem seniorem, cum nullus sit alter senex Charon? illa ergo conparatio positiuum significat. nam licet non sit Charon senior, tamen uidetur senex. est enim uel qui senex sit, id est licet non sint duo Charontes, ut ille sit puta senex, ille senior, sed unus idem est. ergo si unus est, licet non sit senior, tamen est uel senex. licet non sit conparatiuus, tamen est uel positiuunon solum non ait conparatiuum, sed nec positiuum quidem, ut «mare Ponticum dulcius quam cetera» mare dulcius Ponticum. tunc bene diceret mare Ponticum esse dulcius, si esset aliquod mare
Abbreviated transcription (Latin):
Plerumq inuenit᷑ locutio. ut cõparatiuus praeponat suplatiuo:
Vtiq quo modo positiuus paululũ significat. Comparatiuus
plus apositiuo. Superlatiuus plus a cõparatiuo: Ita debes loqͥ
ut superlatiuus praeponat᷑ comparatiuo. & positiuo cõparatiuus
Nepositiuus praeponatur conparatiuo: Etecontrario ut con¬
paratiuus praeponatur super latiuo intalielocutione
doctior quouis dostissimo: stultior quouisstultis sino:
ratiuus ponit᷑ & est positiuus: Plerunque conparatiuus ponũ
& nec positiuus est: Duccsres doxit: Aliquaendo ponitur
comparatiuus & estlocopositiui: Aliquaendo ponit᷑ compara¬
tiuus & inon modo conparatiuus non est: sed nec positiuus
utputa sunt duo exempla unum apud uirgilũ : Vnũ a pud sa¬
lustiũ: Uirgilius ait iam senior sed crudideo: Eccemo do senior
conparatiuus est sed ꝓpositiuo: quaratione : quia caron lico

Expanded text:
plerumque inuenitur elocutio, ut conparatiuus praeponatur superlatiuo. plerumque inuenitur elocutio, ut conparatiuus praeponatur superlatiuo. utique quo modo positiuus paululum significat, conparatiuus plus a positiuo, superlatiuus plus a conparatiuo, ita debes loqui, ut superlatiuus praeponatur conparatiuo et positiuo conparatiuus, ne positiuus praeponatur conparatiuo. est e contrario ut conparatiuus praeponatur superlatiuo in tali elocutione, doctior quouis doctissimo, stultior quouis stultissimo, ratiuus ponitur et est positiuus; plerumque conparatiuus ponitur et nec positiuus est. duas res dixit: aliquando ponitur conparatiuus, et est loco positiui; aliquando ponitur conparatiuus, et non modo conparatiuus non est, sed nec positiuus. ut puta sunt duo exempla, unum apud Vergilium, unum apud Sallustium. Vergilius ait «iam senior sed cruda deo». ecce modo senior conparatiuus est, sed pro positiuo. qua ratione? quia Charon, licet
Abbreviated transcription (Latin):
modo quae mutaent bonus malus magnus & ea nomina
recipiuit comparationẽ quaes̃ qualitatis & quantitatis
sed nonubicũq qualitas & qucentitces fueritaicc̃ cõparatio
integraest: Nã aliqucendo inuenimus aut᷑ linũ gradũ
aut duos. Plane sciendũ est eẽ aliqu& nomince quena¬
turaliter gradussuos corrum pant ad significationẽ.
Id est sunt aliqua nomina quae natura liter uident᷑ eẽ dimi¬
nutiua ratione tamen comparatiua. grandiusculus
maiusculus minusculus: Qquando dicimus maius sine
dubio comparatiuus ÷ maiusculus diminutiuũ est
Ete diminutio ẽ a conparatiuo. Ergo qucendodico grandiusculus
quo modo debeo dicere istccs pastes orationis: Nomincesunt
Ncipit trastare restenendas¬
omnib: uirib: praesestĩquia & dostiores nos faciunt
& praestaent excusationẽ maleloquentib : Perumq contin¬
git ut erremus indistione: Ergo prestant excusationẽ aitsic

Expanded text:
modo, quae mutant, bonus malus magnus. et ea nomina modo, quae mutant, bonus malus magnus. et ea nomina recipiunt conparationem, quae sunt qualitatis et quantitatis. sed non ubicumque qualitas et quantitas fuerit, etiam conparatio integra est. nam aliquando inuenimus aut unum gradum aut duos. plane sciendum est esse aliqua nomina quae naturaliter gradus suos corrumpant ad significationem, id est sunt aliqua nomina quae naturaliter uidentur esse diminutiua, ratione tamen conparatiua, grandiusculus maiusculus minusculus. quando dicimus maius, sine dubio conparatiuus est; maiusculus diminutiuum est. ecce diminutio est a conparatiuo. ergo quando dico grandiusculus, quo modo debeo dicere istas partes orationis? nomina suntncipit tractare res tenendauiribus, praesertim quia et doctiores nos faciunt et praestant excusationem male loquentibus. plerumque contingit ut erremus in dictione; ergo praestant excusationem. ait sic,
Abbreviated transcription (Latin):
simus Tam̃ caper ille magister augusti caesaris elabo¬
rauit uehem̃tissime. & deepistolis ciceronis colligit
haec uerba ubi dixerat ipsecicero pussimus: Sciccs qm̃
amaritudiner& horica hoc ei obicerat ut dicer& non potest
prerum nacturam dicipiissimus: Ergo ÷ aliquando po¬
sitiuus & suꝑ latiuus ut pius piissimus: Aliquaendo posi¬
tiuus & comparatiuus. ut senex senior: Aliquando conpa¬
ratiuus & suꝑlatiuus ut ulterior ultimus: Aliquando
super latiuus tecntũ ut nouissimus: est talis segula recepta
on paratio ẽ quae primcc syllcebã non muteet. ut puta
dostus & uide ꝑ om̃s gradus qm̃ istaerit syllccba prior
dostus dostior dostissimus non mutauit. felix felicior
felicissimus non mutauit. sed ꝑmaensit f. ubique:
Econtrario nomina quae mutaent a nomecla sunt: malus
peior pessimus mutauit: Bonus melior optimus mutaũ:
Magnus maior maximus eccemutauit. & istas triatantũ

Expanded text:
simus». tamen Caper, ille magister Augusti Caesaris, elabosimus». tamen Caper, ille magister Augusti Caesaris, elaborauit uehementissime et de epistulis Ciceronis collegit haec uerba, ubi dixerat ipse Cicero piissimus. scias quoniam amaritudine rhetorica hoc ei obiecerat, ut diceret: non potest per rerum naturam dici piissimus. ergo est aliquando positiuus et superlatiuus, ut pius piissimus, aliquando positiuus et conparatiuus, ut senex senior, aliquando conparatiuus et superlatiuus, ut ulterior ultimus, aliquando superlatiuus tantum, ut nouissimus. est talis regula recepta: recta conparatio est, quae primam syllabam non mutat, ut puta doctus. et uide per omnes gradus qdoctus doctior doctissimus, non mutauit: felix felicior felicissimus, non mutauit, sed permansit fe ubique. e contrario nomina quae mutant anomala sunt, malus peior pessimus, mutauit: bonus melior optimus, mutauit: magnus maior maximus, ecce mutauit. et ista sunt tria tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uerrinccrum. cum dico uerrent in totaꝓuintia latine
mescitote non acusatorie loqui & subiecit postea
planius noluit dicere latinius. ergo ea¬
recipiunt comparationẽ quae sunt quec litactis & quan¬
titctis Haec tamen regula non recurrit. id est non
omnia nomina quae sunt qualitatis & quan titactis
recipiunt comparationẽ: quae autẽ comparant᷑ qͣ litatiss̃¬
& queentitatis Non omnis uerbi causa qui nauigat guber¬
nator ẽ sed qui guber nactorẽ nauigat. Nam ecce
inueniuntur aliq nomina qualitatis & qu centitectis
& non recipiunt comparationẽ. mediocrisunũ tantũ
gradum hecb&. Nemodicit mediocrior mediocrissimx
Pius pussimus duos hccb& gradus positiuũ & suplati¬
uum qucc̃ quec̃ & hocpussimus uituperauit cicero
in phi lippicis. dicit non potest piissimus dici prerũ naturã
Insultabat antonio. tuait. utere semper hoc uerbo pis¬

Expanded text:
Verrinarum, «cum dico Verrem in tota prouincia, Latine Verrinarum, «cum dico Verrem in tota prouincia, Latine me scitote, non accusatorie loqui»; et subiecit postea «etiam planius», noluit dicere Latinius. ergo earecipiunt conparationem, quae sunt qualitatis et quantitatis. haec tamen regula non recurrit, id est non omnia nomina, quae sunt qualitatis et quantitatis, recipiunt conparationem. quae autem conparantur, sunt qualitatis et quantitatis. non omnis uerbi causa qui nauigat gubernator est, sed qui gubernator est nauigat. nam ecce inueniuntur aliqua nomina qualitatis et quantitatis et non recipiunt conparationem. mediocris unum tantum gradum habet: nemo dicit mediocrior mediocrissimus. pius piissimus duos habet gradus, positiuum et superlatiuum. quamquam et hoc piissimus uituperauit Cicero in Philippicis: dicit «non potest piissimus dici per rerum naturam». insultabat Antonio, «tu ‘ait’ utere semper hoc uerbo, piis