comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. De custinctione format
t de illo quidem pͥme nis.
conditioius statu prius quam
in formam natura dispositõnemq ne¬
nuet. hec dcã sufficere uolumus. De¬
inde sequitur ut dispositõnem ip̃ãm qͦ¬
liter perfcã sit. ordine prosequanuir.
Sex diebus disposuit. ⁊ ordinauit. acq
niformam reclegit deus cuncta que fece¬
rat. perfecitq opus suum die sexta. ⁊̃
sit demuni die septima requienit .i. ces¬
Aecunda die factum ẽ firmam̃tum. Ter
pisces et uolucres. Sexta die bestie mnm̃¬
ta reptilia. nomssime ade tñ die homo
hoc primum in loco lectorem admonere
uolimus ut quociens in hiis operibus
uideb sex dierum aliquid fieri audiert.
ut uerbi grã cum dicitur. prima die
facta est lux. Secunda die facta ẽ firma¬
incesligat. etiam si aliquando neidum
creationis positum reꝑerit. ut est ibi cre¬
anit deus cete grandia ⁊ omnem animã
unentem atq mutabilem. non ad ia¬
tenam qua ẽẽ ceperunt. s ad formam q̃

Expanded text:
CAP. VII. De distinctione formationis. Et de illo quidem primae conditionis statu priusquam in formam natura dispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus cuncta quae fecerat: Perfecitque opus suum die sexta. Et sic demum die septima requievit , id est cessecunda die firmamentum, tercpisces et volucres, VI die bestias etHoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid fieri audierit, ut verbi gratia, cum dicitur, prima die facta est lux; secunda die, factum est firmaintelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua esse coeperunt, sed ad formam qua
Abbreviated transcription (Latin):
lanctificationis suscipint. ac deinde quam
continent in se sanctificationẽ conferunt
nt sint ex scĩficatione sãficantia. atq hec
ex sua sibiq celitus inlita scĩficatione cõ¬
ferant. quod illa per hec ex sola horum sig¬
nificatione conferre consuenerant. passio
namq saluatoris que pͥmo loco satramẽ¬
ta gr̃e ad effcĩ salutis sãficat meclianti¬
bns istis ⁊̃ illa prioris temporis sacramẽ¬
ta scĩficabat ut eadem eẽt salus ex hiis q̃
recta fide signa futurorum in illis uenerati
sunt ⁊ hiis qui efftm̃ salntis in istis perapi¬

Expanded text:
sanctificationis suscipiunt, ac deinde quam sanctificationis suscipiunt, ac deinde quam continent in se sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et his qui effectum salutis in istis percipi
Abbreviated transcription (Latin):
ost fidem de sacram̃tis nilis legis
fidei tractare debemius. Saitramen¬
Ata ab micio ad restanrationem. ⁊
curationẽ hominis instituta sunt alia sb̾
naturali lege. alia sub scripta loge. alia sb̃
grã. Et in hiis semper que tempore post̾ĩo¬
muntur. Omnia enim alia superioris tem¬
poris sacramenta sine sub naturali lege. si¬
ne sub scripta signa quedam fuerut ⁊̃ fi¬
gure corum que nuac sub gratia exibita sunt
sactramentorum: ⁊ idco effcm̃ spnalemi quẽ
suo tempore operabantur. posita ꝓ istis illi
mrtute ⁊ scĩficatione operabantur quam sũp¬
serunt ab istis. Siquis igitur satramenta
priora offtm̃ scĩficationis habuisse negamĩt
non mͥ recte sentire indetur. repͥma cdiffentã
sequentium ni dubitanter p̃ferimꝰ. sacm̃coꝵ.
quod illa ⁊ insibilia ⁊ signa insibilium
fuerunt. ista nero cum sint ipã quidem ui¬
sibilia tantumodo inuisibilis grẽ signa
⁊ sacramenta existunt. Ideo satramenta
¶grẽ primum per benedictionẽ iututem in se

Expanded text:
ost fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posterioniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt sacramentorum. Et ideo effectum spiritualem quem suo tempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis igitur sacramenta priora effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire videretur. CAP. II. De sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia, et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint ipsa quidem visibilia, tantummodo invisibilis gratiae signa et sacramenta existunt. Ideo sacramenta gratiae, primum per benedictionem virtutem in se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ait. fiat firmamentum in medio aqua¬
rum. Noluit gͥ deus ad sequens opus
transire donec diuidicasset prmũ. Cum
gͣ indisset de luce quod eẽt bonũ. T̃mica¬
it. fiat firmamentũ. Quantũ ad licti¬
tam pertmere indetur: fcm̃ est sirmam̃¬
tum die secunda. Prius quidem inilla
minsitatis materia de nichilo creatum.
⁊ nnc ex illa ipa ad talem formam eru¬
tum ⁊ itm̃ firmamentum ut ambitu
suo medinm quodammodo internem¬
ens magnam illam aquarũ in mensu¬
ramq congeriem ab inuicem separarz
atar diudererz. et de aquis faceret aqͥs¬
⁊ aquas. hoc est aquas quas ambitua
o intrnisecus. complecteretur et subtus
se contineres ⁊ aquas quas examsecu
⁊ supra grrum limitis sui relinqueret

Expanded text:
 ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquat aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui relinqueret
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem illam assercionẽ probare noli¬
mus. quod contunna sint eis operatio.
dicere poteminus qnod prima die lusem
in exortn ip̃ns diei fecit. demde fursusu¬
o diem noctemꝙ distingneret. primummi
ade oriente ad occasum. ⁊ rrsumde occi¬
dente ad orienten direx̃ nec solũmoco op
eius fuisse. quod lux stl est s quod direc¬
ta ipõ gubernante et dirigente csu
explenit. Eodem modo de secunda die diee¬
tur. qñ firmamentum fram ẽ. et catum¬
astionis ꝓpetue preceptum simł et legem
ista interpretatio mnus obscura indebr.
maxime ꝙ de motu firmamenti necdñ
rata sit allertio ad illam alcecam quã
pprosimus recurrat expositõnem que fa¬
cilior ẽ. et se promptius ad intelligendũ
cõmodat rõm. Dicet gͥ deuui sex diebns
operatum. ⁊ semptima denĩ die requie¬
nisseabopere quia nullus de sex mueni
diebus. in quo opus non fecit deus. don
septima dies neruret. qñ dem̃ ab om̃ĩo¬
pere requienit. Et hec quidem de operati

Expanded text:
siquidem illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igitur Deum sex diebus operatum et septima deinde die requievisse ab opere; quia nullus de sex invenitur diebus in quo opus non fecerit Deus, donec septima dies veniret, quando deinde ab omni opere requievit. Et haec quidem de operati
Abbreviated transcription (Latin):
sus spendens. nĩquã ab eo .xii. partib re¬
cior. souissima luna .xxuii. diebus. et¬
ia diei parte signiferum conficiens. Dem̃
eata incoitu solis biduo non conparere m
Saturmi syous et martis cum plurimũ
bus.cdxx. lonis. xxxui. ant cum minimũ
lis detractis dieb. ueneris. lxuiii. ant cũ
inimũ .lii. Mercurum . .xiii. ant cũ pluri¬
ñ. xbiii. Occultatur autem meantes cum
e. patibus numquã amplius undenis.
ter̃um ⁊ a septenuis partibus erumpunt.
suicuiq planetarum curuli. quos

Expanded text:
occasus splendens, nunquam ab eo XXII partibus reoccasus splendens, nunquam ab eo XXII partibus remotior. Novissima luna, XXVII diebus et tertia diei parte signiferum conficiens; dein, morata in coitu solis, biduo non comparere in coelo; Saturni sidus et Martis cum plurimum diebus CLXX; Jovis XXXVI aut cum minimum denis detractis diebus; Veneris LXVIII aut cum minimum LII; Mercurii XIII aut cum plurimum XVIII. Occultantur vero meantes cum sole partibus nunquam amplius undenis, interdum vero et a septenis partibus erumpunt. sui cuique planetarum c
Abbreviated transcription (Latin):
telle lumen a sole De stellis.¬
mutuantes cum mũdo
uti inpote imno loco fixeet non stantea
celau. nec uraquam celo decidere. Euhi
deamus igniculos ex ethere lapsos pors
concreti in pruinas. aut coacti in nine
glaciati in grandines. Alia flatus tepes
Alia caloris. alia roris. alia frigoris. Al
lum errantia ut saturnus cuius ranbe
ymbrifer furit. S et quedam fixa ewha
sponte quedom statutis ꝙ temporibus ut
mexortus et arcturi qui per idus septan
dum peccellosa grandine surgit. ⁊ in bosꝰ
ersione minense celentatis attollantur
D rapiantq in occasus. adñso tñ ire mo
ex suos queq passus aduertuntur. mĩc
rius. minc superius. pp̃ obliquitatem
¶ꝑferi uagantia. Eadu̾s solis p̃pedita ano¬
A. uł retrograda. uł stacionaria sumt.¬
annis signiferum pagens. Inde iois
peratum annis .xii. Tercio martis fer-¬
um annis .ii. ¶Ledius sol. ccc .l.xu.¬
us et quadrant̾e. Infra solem uenus. q̃

Expanded text:
tellae lumen a sole mutuantes, cum mundo verti, utpote in uno loco fixae, et non stante mcelari, nec unquam coelo decidere, fulgodeamus igniculos ex aethere lapsos portaconcreti in pruinas, aut coacti in nives, aut glaciati in grandines. Alia flatus teporis, alia vaporis, alia roris, alia frigoris. Nec solum errantia, ut Saturnus, cujus transitus imbriferi fiunt, sed et quaedam fixa polo, cum sponte quaedam, statutisque temporibus, ut haedorum exortus et arcturi qui per idus Septembres cum procellosa grandine surgit, et ut nimbconversione immensae celeritatis attollantur ab eo, rapianturque in occasus, adverso tamen ire motu per suos quaeque passus advertuntur, nunc inferius, nunc superius, propter obliquitatem signiferi vagantia. Radiis autem solis praepedita, anomala, vel retrograda, vel stationaria fiuntannis signiferum peragens. Inde Jovis, temperatum, annis XII. Tertium Martis, fervidum, annis II. Medius sol, CCCLXV diebus, et quadrante. Infra solem Venus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
desieratis. uł etiam occultu meata in
nos mauere fontes. ⁊ solito per suos am¬
ies reciure gressu mariuis autẽ aquis
d ac pliiis irrigatum quod exhausto a
ole dula cenuiq liqnore quem facillime t᷑¬
it us ignea omnus asperior crassior q lm¬
macur. ideaq sumina equoꝵ aquam dul¬
iorem ẽ profunda s in dulcibus aquis lu¬
iedlimentum eẽ situt solis in mari.
mlier habee. s iucinis littoribus que sã¬
ume colore rubent efficitur. ideoq inde in¬
nin. ⁊ ali colores ꝑicturarum rubreq ge¬
nue loguitur: scinditur autẽ idnos si¬
nus quorũ persicus aquilonẽ. arabicus petit.
anstrum nascitur pro pluniis uri¬
tar egyptus. propter solis calorem imbres
et mibila respuens. Mense enim maio dñ
ostia eiuus quib in mare influit. ⁊ ephuro
flante undis eiectis aienarum cumulo pres¬
truunt᷑ pailatim intumescens. ac retro pro¬
pulsus plaga irrigar egypti. uenco antem
cessante ruptisq arenarum cumulis suo

Expanded text:
desiccatis, vel etiam occulto meatu in desiccatis, vel etiam occulto meatu in suos refluere fontes, et solito per suos amnes gressu recurrere; marinis autem aquis nibus ac pluviis irrigatum, quod exhausto a sole dulci tenuique liquore, quem facillime trahit vis ignea, omnis asperior crassiorque linquatur. Ideoque summam aequorum aquam dulciorem esse profunda. Sed in dulcibus aquis lunae alimentum esse, sicut solis in mari. turaliter habet, sed vicinis littoribus, quae sanguineo colore rubent, inficitur. Ideoque inde minium, et alii colores picturarum, rubraeque gemmae leguntur. Scinditur autem in duos sinus, quorum Persicus Aquilonem, Arabicus petit Austrum enascitur, pro pluviis utitur Aegyptus, propter solis calorem imbres et nubila respuens. Mense enim Maio, dum ostia ejus, in quibus in mare influit, Zephyro flante, undis ejectis arenarum cumulo praestruuntur, paulatim intumescens, ac retro propulsus, plana irrigat Aegypti; vento autem cessante, ruptisque arenarum cumulis, suo
Abbreviated transcription (Latin):
tefundi. hes ꝑ marinorian holeram cineres.
ia per himnim disfusa queant. Maus nõ
stetibus aebris cenarum spacia distingunt᷑
E ⁊ gentumi t̾ͥminos int̾eludunt. ⁊ alt̾ius
e retrorsum. trabatur eusꝙ impulsu retra¬
orefindatur. qui cotidie bis affluere et re¬
eare imins semper hore dodrante et semum¬
a tnͣsimssa uidetur. enisq omis cursus in
ones et malinas. nlẽ in minores estus di¬
diur et maiores. Sz ledon a quinta. ⁊ a
nfesima lua nnchoans quot horis occur¬
at tot recurrit. Malma aut̃ a tredesima
iugesima incipiens cicior maccessa. s tra¬
ior in recessa .iiii. diebz. ⁊ .xii. horis per¬
Querat. in medio sui semper limam pͥmã
Autem aunos ad principia motus. ⁊ pari
incrementa cercissimo lune ambitu. illa
amper aquilonia tenente nntõres quã cum
austro disgressa propiore uisu iũ suã exerez
fluuiorum occursu non augeatur.
al uentis aut uapore solis arripi nt in la¬
ais lacunisq probamus in breui momen-

Expanded text:
efundi, haec per marinorum olerum cineres, illa per humum diffusa queant - maris vero fretibus crebris terrarum spacia distinguuntur, ut et gentium terminos intercludant, et alternis  aspiratione retrorsum trahatur, ejusque impulsu retracto refundatur, qui quotidie bis adfluere et remeare, unius semper horae dodrante et semiuncia transmissa, videtur, ejusque omnis cursus in laedones et malinas, id est, in minores aestus dividitur et majores. Lvicesima luna inchoans, quot horis occurrit tot et recurrit. Malinas autem a XIII et a XXVIII incipiens, citior in accessu, sed tardior in recessu, septem diebus et duodecim horis perseverat, in medio sui semper lunam primamautem annos ad principia motus, et paria incrementa certissimo lunae revocantur ambitu: illa semper aquilonia tenente mitiores, quam cum in austro digressa propiore nisu vim suam exercet. fluviorum accursu non augetur, dvel ventis aut vapore solis abripi, ut in lacis lacunisque probamus in brevi momento
Abbreviated transcription (Latin):
cansam iudicmir ex quo ec̃ insipimus.
qũ bom uł mali simus. Secundum opitio¬
nem indicanur. qñ opetibus foris ostendimꝰ
qualis intus apud nos simis. Secnaum
ranbritionem iulicamur. qñ inperaipienda
micede operum cognoscemus. quales ab et̃¬
no apud d̾m p̾mũ fumus. Et huis quatu¬
or undicus duo sunt occulta. iudiciũ secin
operationem ⁊ indiciũ secundũ retibutio¬
nem. in quoꝵ altero .i. inchicio secmidum
operationem hominibus a deo in p̃senti in¬
aiandi pot̾as datur. Altm̃ ño hoc est mcui¬
num secmdum retributionem non ab ho¬
nimibus s a deo coram hommibus ineliea¬
bitur. S inidiciũ seciidũ p̃scientiam ec.¬
cultum est ⁊ ĩincabile mligum scãm cam

Expanded text:
causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium scilicoperationem; et judicium secundum retributionem. In quorum altero, id est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur. Alterum vero, hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum ca
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnuitabile. Indicum secundum operatis¬
nẽ imago qnodammꝰ ẽ ⁊ sacramentinain¬
diai secimidum rembutionem quia illud
manifestat cansam. ⁊ p̾scientiam iuuit.
hoc no manifestał  eausam ⁊ confirmabit
psciertiam. Item considerandũ ẽ quod in¬
diciũ alit̾ fit. ubi sententia dictatur. a¬
licet ubi profeitur. Indictanda quidem
sententia omis mndic iudicat sĩnmuis pat
⁊ filius ⁊ sprritus sanctus. In
mr autem iudicat solus alius. pu¬

Expanded text:
abile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filius et Spiritus sanctus. In proferenda autem judicat solus
Abbreviated transcription (Latin):
tribueret. Yt ergo deus ab homine placari
poss deus declit gratis homiiu quod homo
oo debito deo reddẽt᷑. Detit ergo homini homi¬
nem quem homo pro hominȩ redde̾t qui ut
cligna recompensatio fieret. pori non solum
equalis. s maior eẽt. ut ergo pro homine red

Expanded text:
tribueret. Ut ergo Deus ab homine placari tribueret. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
placare non poteras. nͥ ⁊ dampnum qd̃
hitulerat restauraret ⁊ de contemptusa¬
faceret. homo uero nichil habuit quod
ligne deo pro oblato dampno recompen¬
saret. quia siquid de irrationali fatura
reddẽt pro rõnali sublata st̃a creatura
pinus cẽt. S uec hominem pro honu¬
n reddere potuit. quia iustum ⁊ innocẽ¬
tem abstulerat ⁊ nemiem nisi peccatorẽ
nuenit. Nichil gͦ homo inuenit mm̃ dm̃
sibi placare poss. quia siue sua sine seip¬
sm daret dignare ꝯpensatio nõ eẽt. uidẽs
ergo deus hominem sua initute iugum
solam misericordĩam ut de ñ liberaret ꝑ
insticiam. hoc est quia homo ex se insti¬
ciam euadendi. non habuit. deus homi
ereptio hominis perfcẽ rõnalis eet̃. nisi
ex utraq parte iusta fieret ħ est sicut deꝰ.
iusticiam habuit hominẽ requirendi ita
⁊ homo iusticiam haberet euadendi. S
hanc usticiam homo nimiquã habere
potniss. isi dens illi per misencordiam suã

Expanded text:
placare non poterat, nisi damnum quod placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum solam miserijustitiam. Hoc est quia homo ex se justitiam evadendi non habuit; Deus hominereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi Deus illi per misericordiam suam illam
Abbreviated transcription (Latin):
qr et p̃ceptim eius contempsit. ⁊ suͥ
manui aliena ponens. sue seruitutol
nĩ illi intulit. Item dyahobolus h
nacunit. Iniiste ergo diabolus tenet lomiuiẽ.
s homo uste tenetur. qma drabolus nuim¬
qam merit. ut hominẽ sibi subiestum
omet. s homo inerint per culpam suam
ab eo p̃mi pertnitteretur. Licet em̃ igno¬
ret fallum ec̃ quod di abolus promisit.
n tũ ignorauit. quod eti am si uenm eẽs
nura cceatoris uoluitateui concupiscere ñ
debuit. Iuste eigo subietus bomo diabolo
quantum pertmnet ad culpam suam. mus
Dautem quaintum pertinet ad diaboli
sudulentiam. Si ergo homo calem pat̾¬
m haberet cuius potentia diabolus in
psam adcluci posses. iuste dominio eius
homo contradicet quia nullam dyabolus
instam causam habuit quare sibi ius in
hommne uendicare debuerit. Patronus au¬
te nullus talis inueruiri potat nnsi deus.
S deus causam homnus suscipere noluit.
ma homini ad huc proculpa sua iratus
fuit. Oportuit ergo ut prins homo deum

Expanded text:
 et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus hominocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod etiam si verum escontra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo homo subjectus est diabolo quantum pertinet ad culpam suam; injuste autem quantum pertinet ab diaboli fraudulentiam. Si ergo homo talem patronum haberet cujus diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus causam justam habuit quare sibi jus in homine vendicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi Deus. Sed Deus causam hominis suscipere noluit; quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum
Abbreviated transcription (Latin):
scõ omino idici sententiã cdiat
it. in humanitate sua omis inde
tentiam profera solus accepit
terea humanitas que sententiam h
non hab. quantum ad dictandans
distata est subełit. sicut auclio ms
Qd̾ emim intus audit ubi sentemu
tur foris inelicat ubi profertur hon¬

Expanded text:
o omnis judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sdictata est subdit: Sicut audio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. H
Abbreviated transcription (Latin):
susciperet. non msi digne ⁊ iuste ꝑꝑter contẽ¬
ptus pͥmi reatum sustmeret. ut ergo homo
nste debitam penã euadẽt necesse fuit ut tal̾
homo pro homine penam susciperet. qui ni¬
chil pene debuiss. S talis nullus inuenui po¬
terat nisi cristus. Ctistus ergo nascendo debi¬
tum hominis patri soluuis. ⁊ moriendo reatum
hominis expianit. ut cum ipẽ ꝑro homine mor¬
tem quani non debebat sustimnẽt. iuste homo
propter ipm̃ mortem quam debebat euadẽt
⁊ iam locum calumpniandi drabolus non
inueniret. quia ⁊ ip̃e homini dominari non
debuit ⁊ homo liberan dignus fuit. quidem
itaq ⁊ iudiciũ urm̃. ⁊̃ causam nram fecit
sicut senptum est. Qm̃ feasti uidiaum meñ
et cansam meam. Causam nram fecit. qr debi¬
tum patti pro nobis soluit ⁊ moriendo reatũ
expiant. Indicium no quia descendens ad in¬
seros ⁊ portas morts frangens captinitatem
que ibidem tenebatur liberanit. Indiciñ ago

Expanded text:
susciperet non nisi digne et juste propter contemsusciperet non nisi digne et juste propter contemptus primi reatum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat nisi Christus. Christus ergo nascendo debitum hominis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam fecit, sicut scriptum est: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit, quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo
Abbreviated transcription (Latin):
o fieret pori non solum equalis. s maior eet̃.
ut ergo pro homine redderetur homo maior
homine fcũs est deus homo pro homine.⁊
declit se homo homini. ut se assimeret ab ho¬
mine. Incarnatus est deus dei filius ⁊ datus
est hominibus deus homo cristus. sicut ysa¬
Quod ergo homini ditus est cristus. dei fuit
miseritordia. quod ab homine redditus est
custus. fint hominis iusticia. In natinitate
etum cristi uste placatus est deus homini
quia talis homo inuentus est pro homine qͥ
uõ solum ur fsictum ẽ. par. s etiam maior eet̃
homuine. Ideo in natiuitate xͥ angeli mundo
mimi ut sicut restaurando dampnum placane¬
rat iram. ita quoq pro contemptu satisfacien¬
do dignus fieret euadere penam. S hoc conue¬
nientius fieri non potãt. insi ut penam quã
non debebat sponte ⁊ obedienter susciperet. ut
de pena quam per mobedientiam meruerat
euꝑi dignus fieret. Hanc aut̃ penam homo p̾¬
cator soluere non poterat. qui quamq penã

Expanded text:
 major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut IsaQuod ergo homini datus est Christus, Dei fuit misericordia; quod ab homine reChristus, fuit hominis justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini; quia talis homo inventus est pro homine qui non solum, ut dictum est par, sed etiam major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo mini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam
Abbreviated transcription (Latin):
subtilioribus instimmentis factus est quan qͥ
nobis in usu est. ubi non sint et quare . xxx.¬
icme et estate uara fulmina qr in hy¬
eme gelidus aer quicqͥd accipit. ignei
uaporis exringint. Aestace calidiuapores ra¬
rotenues q densantur in nibes sine quibus nõ
fulgurat. Que racio scithiam egiptumq pre¬
minut a fulmine. cui subiacet italia ubi nu¬
so nbibusq formatur. dum radius

Expanded text:
subtilioribus elementis factus est quam qui nobis in usu est. CAPUT XXX. Ubi non sint, et quare. Hyeme et aestate rara sunt fulmina, quia hyeme gelidus ner quicquid accipit ignei vaporis extinguit. Aestate calidi vaporis raro tenuesque densantur in nubes, sine quibus non fulgurat. Quae ratio Scythiam Aegyptumque praemunit a fulmine: cui subjacet Italia, ubi mirso nubibusque formatur, dum radius
Abbreviated transcription (Latin):
uita eterna. Stipendia pcã mors. scipen¬
dia insticie nita. pccõ datur mors. insti¬
ce mta. Culpe penia. irua gloria. Y¬
mimanodq quod simm ẽ acciperit. hec
ẽ pronidentia. Utrĩq operatur insuo ⁊
in alieno. In suo quod fecit. in alieno qd̾
permiat. Cucta illi subiecta sunt. et pro

Expanded text:
vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipenvita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est providentia: utrinque operatur in suo et in alieno. In suo quod fecit, in alieno quod permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
proprio eẽ non põt. De prouidentia dei ⁊
qr dubplex est proitidentia ai in sius ⁊ in ali¬
pronidentia dei: nos recte diciniꝰ
qua pronidentia ẽ cura eorum que exiben¬
da sunt subiectis. ⁊ que cõmissis conuenit
inpartiri. Scriptum ẽ. Qm̃ ipĩ cura est
de omnubus. hec est ergo prouidentia illa
qua deus curat. de ommibus que fecit. et
nichil de relinquit ex omnibus que per¬
tment ad ipm. et que subieaa sunt ip̃i
sed pronidet singulis ut habeat umĩꝙq
quod abidedetur. et conienit Secudum
hanc itaq inimersalem pronidentiã eno¬
tornm. non solur sius quebona fecit. s
aliems quoꝙ que mala non ipẽ fecit seo
permisit᷑. quod debitum ẽ dispensat. ut
nichil in regno suo iustam ordinationẽ
enadit. Nam et ip̃a iniquitas ex hac pro¬
indentia stipem habet. ⁊ non potuit nel
ipã malitia in oblimonem neaure apuo
promsorem omitiũ. uis scue que sint in¬
iquitatis. et pccĩ stapendia. Tupptum est.
Stipendia enim pcci mors. grã ant̃ dei

Expanded text:
ntia Dei, et quod duplex est providentia Dei, in suis et aliprovidentia Dei, nos recte dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis convenit impertiri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Secundum hanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum suis quae bona fecit, sed alienis quoque quae ipse mala non fecit sed permisit; quod debitum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
made. insacramentis. ioperibus bonis. Cẽ¬
pus longum ne imperatus occupetur. Lotus
asper. nc p̃naricatoe castigetar. Remectimi
esficax ut infirmus sanctur. De quinqe locib̃.
umq sunt loco. unus in quo est solum
bonĩ. ⁊̃ sĩũ bonũ unus in quo est

Expanded text:
de, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur. Locus asper, ut praevaricator castigetur. Remedium efficax, ut infirmus sanetur. CAP. II. De quinque locis. Quinque sunt loca. Unus in quo est solum bonum et summum bonum. Unus in
Abbreviated transcription (Latin):
nt per bonũ quidem consolationẽ accipiant
per malum no̾ correctionẽ. Non tñ sũmũ
bonũ ant sũmũ malũ ibi est ut sit quo ⁊
pesistentes in malo deficere ⁊ recedentes ama¬
lo proficere possint. Sic igitur celum insñ¬
mo est. postcelum parachysus. post paracly¬
sum mundus. post mundum ignis prcga¬
torus. post ignem purgatorium infernꝰ
Dyabolus ergo qui a sĩnmo ceciderat mnimo
detrusus est. pp̃ea quia reparandus nou e¬
rat. Homo antem quia non a sumino cor¬
ruit non est positus mimo s in medio col¬
locatus ut ei locas eẽt quo ascendere possec
rer mĩtũ insticie. nel descendere pt¬

Expanded text:
ut per bonum quidem consolationem accipiant; ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in summo est, post coelum paradisus, post paradisum mundus, post mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imum detrusus est, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a summo corruit, non est positus in imo, sed in medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere posset meritum justitiae, vel descendere p
Abbreviated transcription (Latin):
bomim ⁊ sũmũ. In inferuo est solum malũ
⁊̃ sĩũ. In paradyso solum bonũ ⁊ non sũ¬
mũ. In igne purgatorio solũ malum non
sm̃ũ. In mñdo est bomim ⁊ malir. nen¬
trum sĩmnũ. Paraclysus est locus inchoã¬
tium. ⁊ in melius proficientium. ⁊ ideo ibi
solũ eẽ bonuim debunit. quia creatura a ma-
buit. quia si sũmũ ibi eet bonũ. illic positis
proftũs non eẽt. Celum locus est confirma¬
torum bonorũ ⁊ per disciplinam ad sĩũ
perfcm̃ pertingentiũ. unde solũ sumũq bo¬
mũ in eo collocatum est. Infernus est locus
confirmatoꝵ maloꝵ ⁊ disciplinam irrecupara¬
biliter deserentinm. ⁊ ideo ibi solum ⁊ sũ¬
mũ malũ positũ est. Purgatorius ignis
est locus in prima correctionẽ minus correctoꝵ
⁊̃ in secunda perficiendorũ. ⁊ ideo solum ma¬
lum. habere debuit. ut priore peior eẽt. ubi
ẽ locus errantium ⁊ reparandorum. ⁊ ideo
simul bonũ ⁊ malum in ed orcdinatum . ẽ.

Expanded text:
m et summum; in inferno est solum malum et summum; in paradiso est solum bonum sed non summum; in igne purgatorio solum malum, sed non summum; in mundo est bonum et malum, neutrum summum. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium; et ideo ibi solum esse bonum debuit, quia creatura a malobuit, quia si summum ibi esset bonum illic positis profectus non esset. Coelum locus est confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Unum solum summumque bonum in eo collocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Purgatorius ignis est locus in prima correctione minus correctorum, et in secunda perficiendorum; et ideo solum malum habere debuit ut priore pejor esset ubi est locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sit tot elcõs fucuros homines quet si
angłi boni. constat sine ulla dubui¬
ne plures eẽ homines bonos quams
angeli mali. Multaꝵ plures homii
malos quam angelos malos quas
res sunt homines mali quam bor aͥ
plures sint homines boni quam mł
angeli. Nisi forte dicatur idcirro. qua
simul non subsistigenus humaur
s per temporum successionẽ alii posbi
lios secmitur. posse cos qui in homiis
sumul subsistunt. angelis q̃prari n-¬
m̾o. licet uiu̾sitate p̃cedant. Quodĩ
quia certum eẽ non pot̃. melis nca
oculta deputatur. ubi ignorantia nĩ

Expanded text:
sit tot electos futuros homines quot sunt sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melius inter o
Abbreviated transcription (Latin):
e num̾o autem lapsoꝵ aderunt.
certa auctoritas nulla inuenitur.
Onũno tñ probabile uidetur. plures remã¬
sisse quã cecidisse. Propheta enĩ eñ demõ¬
straret currus igneus ꝯsolans ait. Plu¬
res sunt qui nobiscum sunt. quam qmiẽ
ilis: Hic conicuinis plires eẽ electos
angłos quã reprobas. Sunt qui dra
tot electos ex hominibus ad numetĩa¬
głoram ascenstros. quot ibi constat n¬
lisse elcõs angelos propter sutpfinan
que ait. statiit cerminos populorum
ta nimerum angelorum deb quod si im
cum multo plures sunt in hominib ii
bi plures sunt quã elcĩ angeli. cum
lecti angłi plures sint quam reprobi
plures erunt homines reprobi. quan
probi angeli. Quomͦ ergo um̃ ẽ qui
dicitur musquisq hominũ dnos an
habere deputatos sibi. inũ malum qi
inpugnationẽ ⁊ imũ bonũ ad defenbi¬
nem cũ minis hõmũ transcendat ii¬
rum angelorum.. Si em̃ in hominti
mali plures sunt quam bony in anqͥ
boni plares quam mali. cum posi

Expanded text:
e numero autem lapsorum certa auctoritas nulla reperitur. Omnino tamen probabile videtur plures remansisse quam cecidisse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui nobiscum sunt quam qui cum illis . Hinc conjicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi plures sint quam angeli electi cum electi angeli plures sint quam reprobi angeli, plures erunt homines reprobi quam reprobi angeli. Quomodo ergo verum est quod dicitur unusquisque hominum duos angelos habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum
Abbreviated transcription (Latin):
re nonũ. nec tam nerum quã nonũ af¬
ferre dicunt se. Et dicunt singnlas quid̃¬
creaturas per se consideratas. a perfcõ
minus habere. uuu̾sitatem autẽ rerũ
ominũ in tanta consũmatione boni ex¬
pressam ut non possit ẽẽ melior quam
ẽ. ubi michi primũ responderi expostu¬
lo cumdicunt inim̾sitatem rerũ non pos¬
se meliorem ẽẽ quam ẽ. qualiter id accipi¬
endum sit. quod dicunt. meliorem eam
eẽ non posse. Sine ideo non põt ẽẽ melior.
quia sũme bona ẽ. ita ut nulla omnino
bom perfcõ ei desit. sine idõ nõ pt̃ eẽ me¬
lior quia manis bonũ quod ei deẽ capere
ipã non põt. S si ita sũme bona dicitur.
nt nulla ei boni perfcõ desit. iam opus
suũ plane creatori equatur. et uel extra
metam extenditur quod infra ẽ cił intra
ĩmensitatẽ coartatur quod sũmũ ẽ. qd
ntrumq pari inconnementia impossi¬
bile ẽ. Si nero ideo non põt melior eẽ

Expanded text:
re novum, nec tam verum, quam novum afre novum, nec tam verum, quam novum afferre creaturas per se consideratas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metam extenditur quod intra est, vel infra immensitatem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et dicunt. S prouidentia mutari
nõ pot̾. nec cassari. enentus antẽ impe¬
dire pot̾ ut nonfiat quod futurũ ẽ. Si
autem impediretur enentus rei quod
fieri põt. mutarctur uł casseretur pio¬
udentia quod fieri omnino nõ potest.
S nos ad heo respondemus. quia si mu¬
taretur euentus ꝙ fiei pot̾ nec mutaretur.
nec cassaretur proiidensia. qma om̃ino
sieri non pot̃. s potius imniquã finsset
p̾nisum quod munquã fuerat futurũ.
et constaret pronidentia in eo ut nonfi¬
eret. sicut modo in eo constitit ut fieret.
Non mutata ut post aliam alia eẽt. s
ut nũquã alia ẽẽt. Ergo deus aliud po¬
test facere quã facit. nt̃ ipẽ tñ alud fa¬
ciendo. alius non sit. s sine idem sine a¬
liud faciat. ipe tñ semper sit idem. Nuc̃
illud restat ut discutiamus utrum ne
melius aliquid face̾ possit quã facit deus.
hic illi nũ scrutatores qui defecerunt scru¬
tances scrutationes nonũ aliquid et ue¬

Expanded text:
est; et dicunt: Sed providentia nec mutari est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et ve
Abbreviated transcription (Latin):
modumq componitur ipã proculdubio
⁊ fine ⁊ mensura tminari declaratur.
Qua pp̃ ne uel hiis que iuidentur rões
sine cansa assensum negare ndeamur.
uel om̃ino creduli sine consideratione
falsũ prouͦ recipere. oporter pro compẽ¬
dio presenti breniter ad ea que dictast̃.
respondere. Primũ considerandinnẽ
si deus ulla rõne neq mutata neq cas¬
sata sua pronidentia alind facere possit
quam facit. Constat enĩ quia omne
quod fit ab eterno p̃msum ẽ futurũ
ab eterno nonẽ. Et dicimus quia pos¬
sibile ẽ non fieri quod futurum ẽ. et
si non fieret quod fiet. ⁊ non fieri pos¬
sibile ẽ mũquam futurum fuiss nec
p̃msimm. Quod quia fier. et futurũ
semper ẽ et p̃uisum ẽ. Nulla ergo mu¬
tatio hic. aut cassatio prouidentie aꝑ¬
paret. quia sicut p̃usũ ẽ ⁊ fiet. sic sip̃¬
insum non eẽt non fieret. S iam maͣ¬
unt p̃nisũ ẽ. Rene. Prenisũ ẽ. qma futm

Expanded text:
modumque componitur, ipsa procul dubio, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondere. Primum considerandum est utrum Deus ulla ratione neque mutata, neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum  tamen ab aeterno non est: et dicimus, quod possibile est non fieri, quod futurum est. Et si non fieret quod fiet et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset, nec praevisum. Quod, quia fiet, et futurum semper est, et praevisum est. Nulla ergo mutatio hic, aut cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, et fiet: sic, si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inqunt, praevisum est. Bene praevisum est, quia futurum
Abbreviated transcription (Latin):
facii quod facit. Meluis enĩ facet. si qd̾
facela melius facit. facere qmppe et
nolle melius facere. etiam bonum fa¬
cientis male est face̾. S hoc pia mens
in deum cdici non sustinet. Etoh hoc ꝓx¬
niũ indetur et consequens qma me¬
lius facere non pot quam facit. Qui
sic facit ut non faciat male in eo quod
sic facit. Esmodi causis atq rõnibus
quid̾ inducuntur. ut dicant deui suoꝵ
operum m̃sura ac lege ita. affuctum
antem alligatum ut pter quam fa¬
cit quiaꝵ nec aliud facere possit. nec
melius. ac per hoc plane infrtitam¬
illam atq ĩm̃sam diuinitatis potẽ¬
tiam sub termino ac mensura alliga¬
re comuncinitur. qui usꝙ ad aliq̃d
quod uere finẽ ipmũ. ht̃ eam extenot̃¬
⁊ ultra negant procedere. Certim est
enim quia omẽ quod fcm̃ ẽ in nume¬
ro et pondere ⁊ mensura logitimũ ter¬
minũ et finẽ fuum ħt et iocirro si ad
operis mensuram creatoris potentia

Expanded text:
facit quod facit: melius enim faceret, si quod facit quod facit: melius enim faceret, si quod facit, melius faceret. Facere qnolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infillam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia,
Abbreviated transcription (Latin):
dere et restangere ad mensuram: ai¬
unt enim. sson pot deus aliud facere
quam facit. nec melius facere quant
facit. Si emĩ aliud põt facere quamse¬
ait. pot̾ facere quod non põt p̾mdit.
⁊̃ si pot faccre quod non ꝑuidit. poĩ¬
operari sine proidentia deus qui a om¬
ne quod p̾moit se fcurum facit. nec
facit aliquid quod non p̃uidit. Si ergo
non põt proidentia eis aut muta¬
ri ant aliqͥd fiat quam promissũ est.
aut cassari. ut hoc non fiat quod pro¬
missum ẽ necẽẽ ẽ totum fieri quod ꝓ¬
insimmẽ. ⁊ nichil fieri quod pronisũ
nonẽ. porro quicquic sit pronsum
eẽ constat. et quicqͥd promsũ ẽ. fieri
dubiũ nõẽ. Quod si prete ᷤ pronidenti¬
am fieri aliquid impossibile ẽ. omẽ
antem quod prouisinẽ eẽ: fieri ne¬
cesse ẽ. aliuo sieri quam fit milla iõ¬
ne possibile ẽ. amplius. Qincquid facit
deus simelius põt facere quam facit. i
hoc ip̃õ non bene facit. ꝙ optime quid̾ ñ

Expanded text:
dere et restringere ad mensuram? aidere et restringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest facere quam facit, potest facere quod non praevidit; et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod praevisum est: necesse est totum fieri quod praevisum est, et nihil fieri, quod praevisum non est. Porro quidquid est praevisum, esse constat, et quidquid praevisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem, quod praevisum est esse, fieri necesse est, aliud fieri quam fit nulla ratione potest. Amplius. Quidquid facit Deus si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non benefacit, quod optime quidem non
Abbreviated transcription (Latin):
icnt de sapientia dei tentem eẽ.¬
quedam secundimi tẽpus dix¬
anis. ita et de potestate ems aliqua as
eruditionem legentiũ cõmemoran.
oportet. postestas duplex est alia ar
aliquid faciendũ. alia ad nich pacĩ¬
endũ ẽ. Secñdũ ntramq deus omĩp¬
tens granissime asfirmatur. quia n
aliqid ẽ ꝙ eiad pationdũ cocruptione
possit inferre. nec aliquid a faciendum
impeonũtum afferre. Omĩa quippesi¬
cere põt. p̾ter id solum quod solsiee
lesitione fieri non pot. In quo tamen
non minus ommpotens est quia si
posset. ommpotens noneẽt. Dico gͥ
quia deus omna põt. ⁊ tũ se ip̃m des¬
truere non põt. hoc emĩ posse. posse ñ
eẽt. s non posse. Itaq omnna põt deus
que posse potentia ẽ. ⁊ ideo nero omni¬
potens ẽ. quia in potens eẽ non potest
Etant ergo minc ⁊ de suo sensu głi̾ent
qui opera dmina rõne se ꝓutant disci¬
tere. et enis potentiam sub mensura
crartare. Cum enim dicunt huc potn
emis potentiam que infimita ẽ conclu¬

Expanded text:
icut de sapientia Dei quaedam secundum tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione fieri non potest; in quo tamen non minus omnipotens est, quia, si id posset, omnipotens non esset. Dico ergo quod Deus omnia potest; et tamen se ipsum destruere non potest. Hoc enim posse posse non esset, sed non posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusqueejus potentiam quae infinita est conclu
Abbreviated transcription (Latin):
tem untus. nec potentiam opus. De
uoluntate dei ⁊ pronidentia multa que¬
renda restant. primũ si mra facerer re¬
bus prescientia et proncentia der. de quo
iam multa dicta sumt: postea de uolimn¬
tate dei de qua quedam dicenda sunt. ita
tũ ut prius ad ipm̃ fidl oculis comtem¬
plandum. respiciamus quantum pos¬

Expanded text:
tem virtus, nec potentiam opus. De tem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum pos