comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo de futuro tactus ꝓphetȩ animꝰ fuerat
& ex parte ñ tactus. qui & unguendũ dauid
in regno nouerat. Et quia a saule non esset
occisurus ignorabat. Sciendũ quoq ẽ. quod
ꝓ phetȩ quidã ex ꝓximo tanguntur. atq elon¬
ꝗnquo minime tangunt᷑. Niiuero e longin.¬
quo & non tanguntur e ꝓxmo. Alii autẽ &
Namꝰ quidam tanguntur e ꝓximo ⁊ non e
longinquo. sicut samuhel perisse asinas noue.¬
rat. easq inuentas e̾ẽ nunciabat: Saul regẽ
futurũ predicit. dauid quoq quia in eiꝰ regno
succederet nunciat: sed quia pat̾ regis ȩterni
futurus sit non p̃dicit. Quidã uero tangunt᷑
elonginquo ⁊ non tangunt᷑ e ꝓximo. sicut idẽ
dauid incarnandũ dei unigenitũ nouerat. de
iudea dicens. homo factus ÷ inea.⁊ ipse funda¬
uit eam altissimus. atq hunc ad cęlos ascen.¬
surũ. o ad patris dextram sessurum intelligit
dicens. Dixit dñs dño meo sede adextris me¬

Expanded text:
ergo de futuro tactus prophetae animus fuerat, ergo de futuro tactus prophetae animus fuerat, et ex parte non tactus, qui et unguendum David in regno noverat, et quia a Saule non esset occidendus ignorabat. 13. Sciendum quoque est quod prophetae quidem e proximo tanguntur, atque e longinquo minime tanguntur; alii vero e longinquo, et non tanguntur e proximo; alii autem etNam quidam tanguntur e proximo, et non e longinquo, sicut Samuel perisse asinas noverat, easque inventas esse nuntiavit, et Saul regem futurum praedicit ; David quoque quia in ejus regno succederet nuntiat, sed quia pater Regis aeterni futurus sit non praedicit . Quidam vero tanguntur e longinquo, et non tanguntur e proximo, sicut idem David incarnandum Dei Unigenitum noverat, de Judaea dicens: Homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . Atque hunc ad coelos ascensurum, et ad Patris dexteram sessurum intelligit, dicens: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris me
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Iem quoq heliseus ꝑ prophetiȩ sp̃m
de futuro ex parte tactus ẽ. & ex parte ñ tactus.
cum regi isrł diceret: ꝑ cute iaculo terrã. Et
cũ ꝑcussisset trib uicib & stetisset: iratus ẽ
contra eũ uirdĩ. ⁊ ait. Si ꝑcussisses quinquie̾
aut sexies suie septies. ꝑcussisses syriã usq ad
consumptionẽ. Nunc aut̃ trib uicib ꝑcuties
cam. Qui itaq nouerat qͥa totiens ꝑcuteret
syriam quogens ꝑcussisset terrã. sedcum e⁊
diceret ꝑcute terra quotiens ea ꝑcussurus eẽt
ignorabat.: quippe & indignatius ẽ terrã ter¬
tio fuisse ꝑcussam: ꝓfecto constat quia de fu¬
turo ex parte tactus fuerat ⁊ ex parte ñ tactꝰ
qͥ syriam ꝑcuti p̃dixit: sed terrã ꝑcuti ã pliuꝰ
uoluit. Sic samuhel cũ adunguendũ dauid
adño miteeretur: respondit. Q uomodo uadã:
Audiet eni saul: & interficiet me. Qui & da¬
uid unxit. nec tam̃ a saule occisus ẽ. Ex parte

Expanded text:
posset. Idem quoque Elisaeus per prophetiae spiritum posset. Idem quoque Elisaeus per prophetiae spiritum de futuro ex parte tactus est, et ex parte non tactus, cum regi Israel diceret: Percute jaculo terram. Et cum percussisset tribus vicibus, et stetisset, iratus est contra eum es Syriam usque ad consumptionem: nunc autem tribus vicibus percuties eam . Qui itaque noverat quia toties percuteret Syriam, quoties percussisset terram; sed cum ei diceret, Percute terram, quoties eam percussurus esset ignorabat quippe quia et indignatus est terram tertio fuisse percussam, profecto constat quia de futuro ex parte tactus fuerat, et ex parte non tactus, qui Syriam percuti praedixit, sed terram amplius percuti voluit. Sic Samuel cum ad unguendum David a Domino mitteretur, respondit: Quomodo vadam? Audiet enim Saul, et inter ficiet me . Qui et David unxit, nec tamen a Saule occisus est. Ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
senti exparte tangit: & ex parte nor tangit.
Quod petri apłi hĩstoria testatur. cum miset
ad eũ a cornelio milites: ei sunt ꝑ som nuncia.¬
ti. Scriptũ quippe c̃. Et dixit sp̃s ei. Ecce uiri
tres quȩrunt te. Ad quos ille descendit. ⁊ requi¬
rens dixit. Quȩ causa ẽ. ꝓpt̾ quam uenistis:
In cuiꝰ uerbis ostenditur. quia eandẽ causam ꝑ
sp̃m non audierat: quã amilitib requirebat.
In p̃senti ergo mentẽ petri sp̃s ex parte tetigerat
& ex parte non tetigerat. qui & ad ẽẽ milites di-¬
xit: & ꝓ qua causa uenerant tacuit. Niquando
helia. ad heliseura dicunt. Num qͥd noste una
hodie dñs tollit dnm̃tuũ a te: Quo teuien
ꝓphetie sp̃s ex parte tetigerat & ex parte noss
tangebat. quando eum que tollendũ nouerat̃
non inuemendũ quȩrebant. Ex parte itaq ta.¬
Eti sunt atq ex parte non tacti. qͥ & sciebant
qđ tolli posset: & nesciebant qđ inueniri not

Expanded text:
senti ex parte tangit, et ex parte non tangit. senti ex parte tangit, et ex parte non tangit. Quod Petri apostoli historia testatur, cum missi ad eum a Cornelio milites ei sunt per spiritum nuntiati; scriptum quippe est: Et dixit spiritus ei: Ecce viri tres quaerunt te. Ad quos ille descendit, et requirens dixit: Quae causa est propter quam venistis ? In cujus verbis ostenditur quia eamdem causam per spiritum non audierat quam a militibus requirebat. In praesenti ergo mentem Petri spiritus ex parte te tigerat, et ex parte non tetigerat, qui et adesse mi lites dixit, et pro qua causa venerant tacuit. 12. AliquElia ad Elisaeum dicunt: Nunquid nosti quia hodie Dominus tollat dominum tuum a te ? Quo tamen prophetiae spiritus ex parte tetigerat, et ex parte non tangebat, quando eum quem tollendum noverant non inveniendum quaerebant. Ex parte itaque tacti sunt, atque ex parte non tacti, quia et sciebant quod tolli posset, et nesciebant quod inveniri non
Abbreviated transcription (Latin):
quia ea quȩ ipsi futura ẽẽnt aliis de ipso reuelata
erant. Non aut̃ ipsi de se. Sicut de illo ꝑ asabũ
dicit᷑. Yirum cuiꝰ hȩc zona ẽ: ita alligari opor
tangit ex futuro. nec tangit ex p̾terito. sicut us
helisci facto scriptũ est. Quia cũ unus ex filiis
ꝓphetarũ materiem succideret: huic ferrũ secu-¬
ris in aquã cecidit. Qui exclamauit. heu. heu
dñe mi. & hoc ipsũ mutuo acceꝑam. Dixit aut̃
homo đi. Ubi cecidit: At ille monstrauit e
locũ. Precidit ergo lignũ ⁊ misit illuc: natauitq
ferrũ. In quo uidelicet ꝓpher ⁊ facto cognosci¬
tur: quia qui requirit ubi ceciderat: quid eẽt
facturus nouerat. sed tam̃ cũ requirit: constat
quia ubi ferrũ cecidisset ignorabat. Propħiȩ
ergo sp̃s helisei mentẽ ex futuro tetigerat se d
ex preterito ñ tangebat qui & ferrũ ex ꝓfun-¬
dis dimersum quia reuocaturus ẽẽt ad suꝑ.¬
ficiem scire potuit: sed ubi ceriderit omnino
nesciuit. Aliquando uero ꝓphetiȩ sp̃s in pre-¬

Expanded text:
quia ea quae ipsi futura essent aliis de ipso revelata erant, non autem ipsi de se, sicut de illo per Agabum dicitur: Virum, cujus haec zona est ita alligari oporttangit ex futuro, nec tangit ex praeterito; sicut de Elisaei facto scriptum est, quia cum unus ex filiis prophetarum materiam succideret, huic ferrum securis in aquam cecidit, qui exclamavit: Heu! heu! Domine mi, et hoc ipsum mutuum acceperam. Dixit autem homo Dei: Ubi cecidit? At ille monstravit ei locum. Praecidit ergo lignum, et misit illuc, natavitque ferrum . In quo videlicet prophetae facto cognoscitur quia qui requirit ubi ceciderat quid esset facturus noverat; sed tamen cum requirit, constat quia ubi ferrum cecidisset ignorabat. Prophetiae ergo spiritus Elisaei mentem ex futuro tetigerat, sed ex praeterito non tangebat, qui et ferrum in profundis demersum, quia revocaturus esset ad superficiem, scire potuit; sed ubi ceciderat omnino nescivit. 11. Aliquando vero prophetiae spiritus in prae
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ dedit. quȩq ei ee̾nt longe futura nun¬
ciauit. sed quis ẽẽt qui corã se assisteret: scire
non potuit. Prophetię ergo sp̃s ex futuro ani-¬
mum ꝓphetantis tetigit. atq ex p̃senti ñ teti¬
git: quando caligantib ocłis pat̃ &r uentura
predicebat. ⁊ p̃sentem filiũ nesciebat. Ali qͣndo
ꝓphetantis anuũ ex p̃senti parit̾ ⁊ ex futuro
tangit: quod ex eodem libro geneseos liquido
docemur. In illo quippe scriptum ẽ. quia cũ
lios suos ioseph fecisset assistere ante eum. ut
exbenedictione illius possent longe post fu-¬
tura ꝓmereri: cui maiorẽ ad dexterã. minorẽ
uero posuit ad sinistrã.: cumq ille ocłis senecͤ¬
tute caligantib nepotes suos quis prior qͥs ue
ẽẽt minor. humano uisu discernere nequaꝗͣ
posset: ductis in obliquũ brachus. dexteram
manũ minori. sinistrã maiori posuit: Qd̾
dum corrigere filius uellet. ait. Non ita con-¬

Expanded text:
dictionem dedit, quaeque ei essent longe futura nundictionem dedit, quaeque ei essent longe futura nuntiavit; sed quis esset qui coram se assisteret, scire non potuit. 1177 Prophetiae ergo spiritus ex futuro animum prophetantis tetigit, atque ex praesenti non tetigit, quando caligantibus oculis pater et ventura praedicebat, et praesentem filium nesciebat. 7. Aliquando prophetantis animum ex praesenti pariter et ex futuro tangit, quod ex eodem libro Geneseos liquido docemur . In illo quippe scriptum est quia cum lios suos Ioseph fecisset assistere ante eum, ut ex benedictione illius possent longe post futura promereri: cui maiorem ad dextram, minorem vero posuit ad sinistram: cumque ille oculis senectute caligantibus, nepotes suos, quis prior quisve esset minor, humano visu discernere nequaquam posset: ductis in obliquum brachiis, dextram manum minori, sinistram maiori posuit. Quod dum corrigere filius vellet, ait: Non ita con
Abbreviated transcription (Latin):
tangit. atq ex futuro. mñ tangit: sicut ioħs bap-¬
tista uenientẽ dñm uidens. ait. Ecce agnus dei.
ecce qui tollit peccatũ mundi. Sed cũ iam mori¬
turus eẽt: missis discipłis requirebat dicens. Tu
es qui uenturꝰ es. an aliũ expectamꝰ: Ini quib
uerbis ostendit᷑. quia in terris quidem uenisse
redẽptorem nouerat: sed an ꝑ semet ipsum ad
aꝑienda ĩferni cdaust᷑ descendet dubitabat. Ex pre-¬
senti enĩ ꝓphetiȩ sp̃u tactus fuerat. qͥ humani¬
tatẽ mediatoris uidens. ⁊ diuinitatẽ eius intel¬
ligens: confitebatur agnũ qͥ peccata mundi tol¬
leret. Sed tactus ex futuro ñ fuerat: quia aduen-
git atq exp̃senti non tangit: sicut aꝑte libri
geneseos historia testatur. cũ isaac esau filiũ
suum ad uenandũ misit. cui minorẽ filiũ
rebecca ad benedicendũ supposuit. Qui hediniᷤ
pellib indutꝰ. paterno palpatui corpꝰ frat̾num
fuixit. Cui ille minori filio tãquã maiori bene-¬

Expanded text:
tangit, atque ex futuro non tangit. sicut Iohannes Baptista venientem Dominum videns, ait: Ecce agnus Dei, Ecce qui tollit peccata mundi. Sed cum iam moriturus esset, missis discipulis reques qui venturus es, an alium exspectamus ? In quibus verbis ostenditur quia in terris quidem venisse Redemptorem noverat, sed an per semaperienda inferni claustra descenderet dubitabat. Ex praesenti ergo prophetiae spiritu tactus fuerat, qui humanitatem Mediatoris videns et divinitatem ejus intelligens, confitebatur Agnum qui peccata mundi tolleret; sed tactus ex futurgit, atque ex praesenti non tangit, sicut aperte libri Geneseos historia testatur, cum Isaac Esau filium suum ad venandum misit , cui minorem filium Rebecca ad benedicendum supposuit, qui hoedinis pellibus indutus paterno palpatui corpus fraternum finxit. Cui ille minori filio tanquam majori bene
Abbreviated transcription (Latin):
nũ suppliciũ ꝑtrahit. It gͦ uera & or¬
dinata sit pietas. ad gradũ est aliũ sub¬
leuanda. id ÷ adscientiã : ut sciat ł quid
tat. S qͥd sisciat qͥd agere qͥs debeat. uuir.¬
tutẽ uero agendi ñ habeat: S cientia
gͦnr̃a crescat᷑ ad fortitudinẽ. ut cũ uid&̾
quid agendũ sit. hoc agere ꝑm̃tis forti¬
tudinẽ possit: ne timore trepidet. ⁊ pa.¬
uore collapsa. ñ ualeat bona defendere
quȩ sentit. S sȩpe fortitudo si in ꝓuida
fuerit. & minꝰ contͣuitia circũ specta:
ipsa sui p̃sũptione in casũ ruit. Ascen.¬
dat gͦ ad consiliũ: ut ꝓuidendo p̃mu.¬
qͥ ñ intelligit malũ qđ agentẽ grauat.
quomodo pot̾ honũ solidare qd adiuuatẽ
Itaq consilio. ascendamꝰ ad intellectũ.
S quid si intellectꝰ magno qͥdẽm acu.¬
mine uigilet. & moderari se nesciat ꝑmatu¬
ritatẽ : Ab intellectu gͦ ascendamꝰ ad sapi-¬
entiã : ut hoc qđ acute intellectꝰ inuenit.

Expanded text:
rnum supplicium pertrahit. Ut ergo vera et orrnum supplicium pertrahit. Ut ergo vera et ordinata sit pietas, ad gradum est alium sublevanda, id est ad scientiam, ut sciat vel quid tat. Sed quid si sciat quid agere quis debeat, virtutem vero agendi non habeat? Scientia ergo nostra crescat ad fortitudinem, ut cum viderit quid agendum sit, hoc agere per mentis fortitudinem possit, ne timore trepidet, et pavore collapsa non valeat bona defendere, quae sentit. Sed saepe fortitudo si improvida fuerit, et minus contra vitia circumspecta, ipsa sui praesumptione incassum tendit. Ascendat ergo ad consilium, ut providendo praemuqui non intelligit malum quod agentem gravat, quomodo potest bonum solidare quod adjuvat? Itaque a consilio ascendamus ad intellectum. Sed quid si intellectus magno quidem acumine vigilet, et moderari se nesciat per charitatem? Ab intellectu ergo ascendatur ad sapientiam, ut hoc quod acute intellectus invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
de cȩlestib adima loquebatur: coepit
mag̃ a sapientia. ⁊ descendit ad timorẽ.
S nos qͥ a t̾renis ad cȩlestia tendimꝰ. eos¬
dẽ gradis ascendendo enumeremꝰ: ut
a timore ad sapientiã ꝑuenire ualȩamꝰ.
Inm̃te & enĩ nr̃a primus ascensionis gra¬
dus ẽ timor dm̃. Scd̾s pietas. t̃cius scten¬
tia. quartꝰ fortitudo. quintꝰ consiliũ. sex¬
tus intellectꝰ. septimꝰ sãpientia. Est eñi
timor dñi im̃te. s quał ẽ iste timor. si
cũ eo pietas ñ ẽ: Qui enĩ misereri ꝓxi.¬
mo ignorat. qͥ cõpati eiꝰ tribulationib
dissimulat. huiꝰ timor ante om̃ĩpotentiᷤ
di ocłos nullꝰ ẽ: qr ñ sub leuat᷑ ad pieta.¬
tem. Sed sepe pietas ꝑ inordinatã mise.¬
ricordiã errare solet: si fortasse peꝑce.¬
rit. quȩ parcenda ñ sunt. Peccata ⁊ enĩ
quȩ ferire gehennȩ ignib possunt: dis¬
ciplinȩ uerbere st̃ corrigenda. S mordi.¬
nata pietas cũ tẽporalit̾ parcit: ad ȩt̃¬

Expanded text:
de coelestibus ad ima loquebatur, coepit magis a sapientia, et descendit ad timorem. Sed nos qui a terrenis ad coelestia tendimus, eosdem gradus ascendendo enumeremus, ut a timore ad sapientiam pervenire valeamus. In mente etenim nostra primus ascensionis gradus est timor Domini; secundus, pietas; tertius, scientia; quartus, fortitudo; quintus, consilium; sextus, intellectus; septimus, sapientia. Est enim timor Domini in mente. Sed qualis est iste timor, si cum eo pietas non est? Qui enim misereri proximo ignorat, qui compati ejus tribulationibus dissimulat, hujus timor ante omnipotentis Dei oculos nullus est, quia non sublevatur ad pietatem. Sed saepe pietas per inordinatam misericordiam 1381 errare solet, si fortasse pepercerit quae parcenda non sunt. Peccata enim quae feriri gehennae ignibus possunt disciplinae verbere sunt corrigenda. Sed inordinata pietas cum temporaliter parcit, ad aete
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicatꝰ: incentenariũ surgit. Unde rec̾.
te ꝑcentenariũ magna ꝑfectio designat᷑ sicut
de electis dr̃. Om̃is qui relinqͥt domũ ł fr̃s.
aut sorores. aut patrẽ aut matrẽ. aut uxorẽ.
aut filios. aut agros ꝓpt̃ nom̃ meũ: centu¬
plũ accipiet. ⁊ uitã et̾nã possidebit. Neq
& enisẽs quisq id̾o t̾rena deserit. ut hec pos¬
sidere in hoc mundo multipliciꝰ possit. Quia
qͥsqͥs t̾reno studio t̾rã relinqͥt: t̾rã ñ relinquit.
s appetit. Neo qͥ unã uxorẽ deserit centũp.

Expanded text:
multiplicatus in centenarium surgit. Unde recte multiplicatus in centenarium surgit. Unde recte per centenarium magna perfectio designatur, sicut de electis dicitur: « Omnis qui relinquit domum vel fratres aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Neque etenim sanctus quisque ideo terrena deserit, ut haec possidere in hoc mundo multiplicius possit, quia quisquis terreno studio terram relinquit, terram non relinquit sed appetit. Nec qui unam uxorem deserit ce
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ latitudinẽ a facie portȩ inferioris usq ad fron¬
tẽ atrii int̾ioris extrinsecꝰ. centũ cubitos ad orien¬
tẽ ⁊ ad aquilonẽ. In qͥb u̾bis si portã aditũ acci¬
pimꝰ : quo ad cognitionẽ dnũi intramꝰ: porta infe.¬
rior fides. ẽ. atriũ uero interiꝰ contẽplatio. habet
aut̃ porta inferior latitudinẽ infacie. qr uidelicet
fides ꝑ caritatis suȩ ãplitudinẽ hab&e eã quȩ ui¬
detur a ꝓximis oꝑationẽ. Quã dũ fortit a ꝑfec̃.¬
tiorib agi conspicimꝰ. Nos qui in bonis actibus
angustamur. exẽpla ꝑeos magne oꝑationis
accipimꝰ. Et una quęq sca actio qͣsi quȩdã nob̾
fit latitudo itineris: quȩ priꝰ erat angustia dif.¬
ficultatis. Habet quoq atriũ interiꝰ frontẽ. qr
contẽplatiua uita ꝑ quȩdã signa desidiorũ &
gemituũ ostñdit qͣntũ intꝰ uideat. quȩ tan¬
tũ amat. Denariꝰ aut̃ numerꝰ ꝑsemet ipsum

Expanded text:
usque ad fonusque ad fontem atrii interioris extrinsecus, centum cubitos ad Orientem et ad Aquilonem. 16. In quibus verbis si portam aditum accipimus, quo ad cognitionem Domini intramus, porta inferior fides est, atrium vero interius contemplatio. Habet autem porta inferior latitudinem in facie, quia videlicet fides per charitatis suae amplitudinem habet eam quae videtur a proximis otioribus agi conspicimus, nos qui in bonis actibus angustamur, exempla per eos magnae operationis accipimus, et unaquaeque sancta actio quasi quaedam nobis fit latitudo itineris, quae prius erat angustia difficultatis. Habet quoque atrium interius frontem, quia contemplativa vita per quaedam signa desideriorum et gemituum ostendit quantum intus videat quam tantum amat. Denarius autem numerus per semetipsum
Abbreviated transcription (Latin):
isti qui ut nubes uolant. ⁊ sic̃ colũbȩ ad
fenestras suas : Rectȩ aut̃ p̃dicatores sc̃i
nubes appellati sunt: ꝙr uerbis pluunt. mira¬
culis coruscant. Qui uolare qͦq ut nubes dñr.
Ynde ⁊ ꝑ quandã nubẽ dr̃. In carne enĩ abulan¬
tes: ñ scđ̾m carnẽ militamꝰ. Priores enĩ patres
conuigiis utebant᷑. filios ꝓcreabant. substantiã
possidebant. curis rei familiaris intendebant.
deserere: nicħ in t̾ra quęrere. nil posside: ñ eos
ł homines ꝑ t̾rã ãbulantes. s nubes uolantes
nominat. Uolant enĩ quit̾rã qͣsi ñ tangunt: qr
in ipsa nil appetunt. Qui & ad fenestras suas qͣsi
colũbȩ sunt: qr ꝓ mansuetudinis suę spũ in hoc
mundo ꝑ ocłos nil concupiscunt. Considemꝰ ꝗͦ
qͣntȩ altitudinis iste spiritalis ȩdificiiportȩ st̃.
quas & spiritales patres admirant᷑. qͣntũq nos
tione altitudinẽ portarũ audiuimꝰ. nc̃ aliquid
de earũ latitudine cognoscamꝰ. Sequit᷑. Et mensus s¬

Expanded text:
isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? » Recte autem praedicatores sancti nubes appellati sunt, quia verbis pluunt; et miraculis coruscant. Qui volare quoque ut nubes dicuntur, Unde et per quamdam nubem dicitur: In carne enim ambulantes non secundum carnem militamus ? Priores enim patres conjugiis utebantur, filios procreabant, substantias possidebant, curis rei familiaris intendebant. eare. nihil in terra quaerere, nihil possidere; non eos velut homines per terram ambulantes, sed ut nubes volantes nominat. Volant enim qui quasi terram non tangunt, quia in ipsa nihil appetunt; quia ad fenecolumbae sunt, quia per mansuetudinis suae spiritum in hoc mundo per oculos nil concupiscunt. Consideremus ergo quantae altitudinis istae spiritalis aedificii portae sunt, quas et spiritales patres admirantur. Quantum itaqtione altitudinem portarum audivimus, nunc aliquid de earum latitudine cognoscamus. Sequitur: VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
S hoc stephanꝰ exomĩpotentis di grã potu¬
it: qr surgens inaltitudinẽ porta fuit. Hoc
nos miseri nr̃a uirtute imitari ñ possumꝰ. qr
longe inferius sic̃ pauum̃tũ iacemꝰ. Quid aut̃
nos inuita scõꝵ de nr̃a admniratione dicimꝰ.

Expanded text:
s Stephanus ex omnipotentis Dei gratia potuit, quia surgens in altitudinem porta fuit. Hoc nos miseri nostra virtute imitari non possumus, quia longe inferius sicut pavimentum jacemus. 15. Quid autem nos in vita sanctorum de nostra admiration
Abbreviated transcription (Latin):
tas. legẽ totã in dĩ ac ꝓximi dilectione
seruauit: &e quod foras incognitione ñ
nouerat. ei intus uiuebat inꝰ amore: Et
qui nũ quã fortasse legerat. quod de re.¬
demptore nr̃o ioħes apłs dixit. qũĩ ille

Expanded text:
tas , legem totam in Dei ac proximi dilectione tas , legem totam in Dei ac proximi dilectione servavit; et quod foris in cognitione non noverat, intus vivebat in amore. Et qui nunquam fortasse legerat quod de Redemptore Joannes Apostolus dixit: Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uobis debeamorare. Factũq est. et
om̃s captiui cũ eo dimissi sunt : atq suꝑ¬
na grã disponente. cum se unus pro uno
morti obtulit. multos amorte liberauit.
PetRUS Uira res. & quãuis hanc ab
aliis  ip̃se cognouerim. uere tam̃ fateor.
quia michi quotiens narrat᷑. innouatur.
GREGoRiSichil inhac re in sc̃alo
muireris: sed pensa si potes quis ille sp̃s
fuerit. qui eius tam simplicẽ mentem te¬
nuit : atq intanto uirtutis culmine
erexit. Ubi enĩ eius animus fuit. qͣndo
mori ꝓ proximo tam constanter decreuit.
& ꝓ temporali uita fr̃is unius. despexit¬
suam. atq sub gladio ceruicẽ tetendit :
Quȩ ergo uis ãmoris illud cor tenuit.
quod mortẽ suã ꝓ unius salute ꝓximi
ñ expauit : Scimus certe. quia idem ue-¬
nerabilis uir sculus. ipsa quoq elementa
litterarũ bene non nouerat. legis p̃cepta
nesciebat sed quia plenitudo lẽgis. ẽ cari.¬

Expanded text:
pro vobis debeam orare. Factumque est; et pro vobis debeam orare. Factumque est; et omnes captivi cum eo dimissi sunt, atque, superna gratia disponente, cum se unus pro uno morti obtulit, multos a morte liberavit. PETR. Mira res, et quamvis hanc ab aliis et ipse cognoverim, vere tamen fateor quia mihi quoties narratur innovatur. GREGOR. Nihil in hac re in Sanctulo mireris, sed pensa, si potes, quis ille spiritus fuerit, qui ejus tam simplicem mentem tenuit, atque in tanto virtutis culmine erexit. Ubi enim ejus animus fuit, quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam pro unius salute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis vir Sanctulus ipsa quoque elementa litterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est chari
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. qui carnificis sui brachiũ in aere
ligasset. Itaq postulatur ut surgeret:
Surrexit. postulatus ut brachiũm sui
carnificis sanaret. Negauit dicens. Igo ꝓ eo
nullo modo orabo. nisi mͥ ante iuramentũ
dederit. quia cũ manu ista. xp̃ianũ homi-¬
nẽ non occidat. Sed langobardus idem. qͥ
ut ita dicã. brachium contra dm̃ tendendo
ꝑdiderat. pena sua exigente cõpulsus est
urare. se xp̃ianum hominẽ nũquã occi¬
dere. Tunc uir dm̃i p̃cepit. dicens. Depone
manũ deorsum. Qui statim deposuit. Ettq
ilico adiunxit. Remitte gladium in uagi.¬
nã : et statim remisit. Om̃s igitur tante
uirtutis hominẽ cognoscentes. boues et
iumenta que dep̃dati fuerant. certatĩ ei
offerri inmunere uolebant: Seduir dñi
tale munus suscipere renuit: Munus aut̃
bonȩ mercedis quȩ siuit. dicens. Si michi
aliquid uultis concedere. om̃s captiuos qͦs
habetis michicribuite ut habeam unde

Expanded text:
esset, qui carnificis sui brachium in aere esset, qui carnificis sui brachium in aere ligasset. Itaque postulatus ut surgeret, surrexit; postulatus ut brachium sui carnificis sanaret, negavit, diceris: 'Ego pro eo nullo modo orabo, nisi mihi ante iuramentum dederit, quia cum manu ista christianum hominem non occidat'. Sed Langobardus isdem, qui, ut ita dicam, brachium contra Deum tenendo perdederat, poena sua exigente conpulsus est iurare, se christianum hominem numquam occidere. Tunc vir Domini praecepit, dicens: 'Depone manum deorsum'. Qui statim deposuit. Atque ilico adiunxit: 'Remitte gladium in vagina'. Et statim remisit. Omnes igitur tantae virtutis hominem cognoscentes, boves et iumenta, quae depraedati fuerant, certatim ei ofFerre in munere volebant. Sed vir Domini tale munus suscipbonae mercedis quaesivit, dicens: Si mihi aliquid vultis concedere, omnes captivos quos habetis mihi tribuite, ut habeam unde
Abbreviated transcription (Latin):
tis. lȩti ad spectaculũ mortis. Circũ¬
steterunt itaq acies. Uir autẽ dñi in¬
non ẽẽt. quod unoictu caput eiꝰ absci¬
deret. Uenerandus igitur uir inter ar-¬
matos deductus. ad sua arma ftatim cu.¬
tia paululũ daretur. Cui dum concessũ
lulũ diutius oraret. hunc electus inter¬
fector. calce pulsauit ut surgeret. dicens.
Surge flexo genu. tende ceruicem.
Surrexit autem uir dñi genu flexit.
ceruicẽ tetendit: sed tenso collo. eductã
contra se spatã intuens. hoc unũ fertur
Tunc electus carnifex euaginatũ gladiũ
tenens. adnisu forti in alto brachium ꝑ¬
cussurus leuauit: sed deponere nullo
modo potuit. Nam repente diriguit.¬
& erecto in celo gladio. brachium in¬
flexibile remansit. Tunc omĩs lango¬
bardorũ turba. quȩ ad illud mortis spec¬
taculũ aderat. in laudis fauore conuersa.
mirari cęꝑit. uirũq dei cũ timore uene¬
rari: quia ꝓfecto claruerat cuiꝰ sc̃itatis

Expanded text:
tis laeti ad spectaculum mortis. Circumtis laeti ad spectaculum mortis. Circumsteterunt itaque acies. Vir autem Dominnon esset quod uno ictu capud eius abscideret. Venerandus igitur vir inter armatos deductus, ad sua arma statim cudi licentia daretur. Cui dum concessum  dum paulo diutius oraret, hunc electus interfector calce pulsavit, ut surgeret, dicens: 'Surge et flexo genu tende cervicem'. Surrexit autem vir Domini, genu flexit, cervicem tetendit, sed tenso collo eductam contra se spatam intuens, hoc unum fertur Tunc electus carnifex evaginatum gladium tenens, nisu forti in altum brachium percussurus levavit, sed deponere nullo modo potuit; nam reperite diriguit, et erecto in caelo gladio, brachium inflexibile remansit. Tunc omnis Langobardorum turba, quae ad illud mortis expectaculum aderat, in laudis favorem conversa, mirari coepit virumque Dei cum timore venerari, quia profecto claruerat, cuius sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ipse ꝑmiserit. Fugit itaq diaconus:
& quasi deceptus. in m̃edio fide iussor
remansit. Facto aut̃ mane. langobardi qͥ
diaconũ ad custodiendũ dederant. uenert̃
quẽ dederant petierunt: sed hunc uene¬
randus prb̃t fugisse respondit. Iunc illi
inquiunt Scis ĩpse melius. quid conuenit:
Seruius autẽ dñi constanter ait. Scio Cui
dixerunt. Bonꝰ homo es: nolumus de ꝑ
uarios cruciatus mori elige tibi mortem
quã uis. Quib uir dm̃ respondit. dicens.
In manu dei sũ: eamorde me occidite.
qua me occidi ꝑmiserit. Tunc om̃ib qui
illic aderant langobardis placuit. ut eũ
capite truncare debuissent: quatinꝰ sine
graui cruciatu. uitã eius cõpendiosa mor¬
te terminarent. Cognito itaq. qđ sc̃ulus
qui int̾ eos ꝓscĩtatis reuerentia magni
honoris habebatur. occidendus ẽẽt. om̃s
qui in eodẽ loco inuenti sunt langobardi.
conuenerunt: sicut sunt nuniȩ crudelita.¬

Expanded text:
tum ipse permiserit. Fugit itaque diaconus, tum ipse permiserit. Fugit itaque diaconus, et quasi deceptus in medio fidejussor remansit. Facto igitur mane Langobardi, qui diaconum ad custodiendum dederant, venerunt, quem dederant petierunt; sed hunc venerandus presbyter fugisse respondit. Tunc illi inquiunt: Scis ipse melius quid convenit. Servus autem Domini constanter ait: Scio. Cui dixerunt: Bonus homo es, nolumus te per varios cruciatus mori, elige tibi mortem quam vis. Quibus vir Domini respondit, dicens: In manu Dei sum, ea morte me occidite qua me occidi ipse permiserit. Tunc omnibus qui illic aderant Langobardis placuit ut eum capite truncare debuissent, quatenus sine gravi cruciatu vitam ejus compendiosa morte terminarent. Cognito itaque quod Sanctulus qui inter eos pro sanctitatis reverentia magni honoris habebatur occidendus esset, omnes qui in eodem loco inventi sunt Langobardi convenerunt  sicut sunt nimiae crudelita
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ die. uir di sculus abeisdẽ langobar-¬
dis petut. ut relaxari. eiq uita concedi
debuisset. Qđ posse se facere. omĩno nega¬
uerunt. Cumq mortẽ illius deliberasse
eos cerneret. petiit ut sibi ad custodiã
tradi debuisset. Cui ꝓtinꝰ responderunt.
Tibi quidẽ eũ ad cusfodiendum damuss:
sed ea conditione int̾posita. ut si iste fu.¬
gerit. ꝓ eo ipse moriaris. Qđ uir dñi li¬
benter accipiens. p̃dictũ diaconũ in suã
suscepit fidem. Quẽ nocte media. cum
langobardos omnes somno graui depres-¬
sos aspiceret. excitauit. & ait᷑ Surge &
concitus fuge. Liberet te omp̃s deus.
Sed idem diaconus. ꝓmissionis eius non
ĩmemor. respondit diceus. Fugere pat̾
ñ possũ quia ego si fugero. ꝓ m̃e sine
dubio ipse morieris. Quẽ uir̾ dñi sclilus
ad fugiendũ cõpulit. dicens. Surge & ua-¬
de te omp̃s ds̃ eripiat. Nam ego in manu
eius sum: tantũ in me p̾ossunt facere. qͣn¬

Expanded text:
autem die, vir Dei Sanctulus ab eisdem Langobarautem die, vir Dei Sanctulus ab eisdem Langobardis petiit ut relaxari eique vita concedi debuisset, quod posse se facere omnino negaverunt. Cumque mortem illius deliberasse eos cerneret, petiit ut sibi ad custodiam tradi debuisset. Cui protinus responderunt: Tibi quidem eum ad custodiendum damus, sed ea conditione interposita, ut si iste fugerit, pro eo ipse moriaris. Quod vir Domini libenter accipiens, praedictum diaconum in suam suscepit fidem; quem nocte media cum Langobardos omnes somno gravi depressos aspiceret, excitavit et ait: Surge, et concitus fuge, liberet te omnipotens Deus. Sed idem diaconus 364 promissionis ejus non immemor, respondit dicens: Fugere, Pater, non possum, quia si ego fugero, pro me sine dubio ipse morieris. Quem vir Domini Sanctulus ad fugiendum compulit, dicens: Surge, et vade, te omnipotens Deus eripiat; nam ego in manu ejus sum, tantum in me possunt facere, quan
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ apposita fuerant fragm̃ta superabat.
Factumq ẽ ꝑ dies decem. onĩs illi artifi¬
cos atq operarii exillo uno pane satiati.
hunc & cotidie ederent. & ex eo cotidie
qd edi posset in crastino. suꝑ esset ac si frag.¬
menta panis illius. ꝑ esum crescerent: &
cibũ. comedentium ora repararent.
Petrrs Uira res. atq in exẽplo dnĩci
pse petre multos de uno pane pauit ꝑ
seruũ. qui ex quinq panib quinq mi¬
lia hominũ satiauit ꝑ semet ipsũ Qui
pauca seminũ grana. in numera segetũ
frumenta multiplicat: qui ipsa quoq
semina ꝓduxit ex terra. & simul omnia
creauit ex nichilo. Sed ne duitius mire¬
ris. quid inuirtute dñi uenerandus uir
scũlus exterius fecerit. audi. ex uirtute
dñi qualis interius fuit. Die & eñ qua¬
dam. a langobardis captus quidã diaconꝰ
tenebatur ligatus eumq ipsi qui tenue.¬
rant. int̾ficere cogitabant. Ad uesꝑascente

Expanded text:
quae apposita fuerant, fragmenta superabat. quae apposita fuerant, fragmenta superabat. Factumque est ut per dies decem omnes illi artifices atque operarii ex illo uno pane satiati, hunc et quotidie ederent, et ex eo quotidie quod edi posset in crastinum superesset, ac si fragmenta panis illius per esum crescerent, et cibum comedentium ora repararent. PETR. Mira res, atque in exemplum Dominici opse, Petre, multos de uno pane pavit per servum, qui ex quinque panibus quinque millia hominum satiavit per semetipsum, qui pauca seminis grana in innumera segetum frumenta multiplicat, qui ipsa quoque semina produxit ex terra et simul omnia creavit ex nihilo. Sed ne diutius mireris quid in virtute Domini venerandus vir Sanctulus exterius fecerit, audi ex virtute Domini qualis interius fuit. Die etenim quadam a Langobardis captus quidam diaconus tenebatur ligatus, eumque ipsi qui tenuerant, interficere cogitabant. Advesperascente
Abbreviated transcription (Latin):
tib remansisset: cum repente panẽ mirȩ
magnitudinis. atq insoliti candoris in¬
uenit. Quẽ tulit quidẽ. sed deferre arti¬
ficib noluit ne fortasse alienus ẽẽt.
& culpã uelut expietate ꝓpetraret. Per
uicinas itaq hunc mulieres detulit. eũq
om̃ib ostendit ac ne cui earũ reman.¬
sisset. inquisiuit. Onĩs autẽ quȩ pridie
panẽ coxerant. suũ hunc ẽẽ negauert̃
atq panessuos se integro numero acli¬
bano reculisse. ꝓfessȩ sunt. Tunc lȩtus
uir dñi ꝑrexit ad multos artifices. cũ uno
pane ut oñipotenti do grãs ageredi
amnionuit. & quia eis annonam pbue¬
rat. indicauit: eisq ad refectionẽ ꝓtinus
inuitatis. inuentũ panẽ apposuit᷑. Quib
sufficient̃ plenẽq saciatis. plura exeo quam
ipse panis fuerat. fragmenta collegit. Quȩ
die quoq altero eis ad refectionẽ intulit sed
id quod ex fragmentis suꝑerat. ipsa quoq

Expanded text:
tibus remansisset. Tunc repente panem mirae tibus remansisset. Tunc repente panem mirae magnitudinis, atque insoliti candoris invenit: quem quidem tulit, sed deferre artificibus noluit, ne fortasse alienus esset, et culpam velut ex pietate perpetraret. Per vicinas itaque hunc mulieres detulit, eumque omnibus ostendit, ac ne cui earum remansisset inquisivit. Omnes autem quae pridie panem coxerant, suum hunc esse negaverunt, atque panes suos numero integro se a clibano retulisse professae sunt. Tunc laetus vir Domini perrexit ad multos artifices cum uno pane; ut omnipotenti Deo gratias agerent admonuit; et quia eis annonam praebuerat, indicavit; eisque ad refectionem protinus invitatis inventum panem apposuit. Quibus sufficienter pleneque satiatis, plura ex eo quam ipse panis fuerat, fragmenta collegit. Quae die quoque altero eis ad refectionem intulit; sed id quod ex fragmentis supererat, ipsa quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
detulerat implerent & grãs agerent. quia
is qui oleũ petere uenerat. benẽdicendo
dedit quod postulabat. Alio quoq tẽ¬
pore. uehemens ubiq fames incubuerat:
& beati laurentii martyris eccła. a lango¬
bardis fuerat incensa. Quã uir dĩ restau¬
rare cupiens. multos artifices. ac plures
subministrantes operarios adhibuit: qͥb
necesse erat. ut cotidiani sumptus laboran¬
tib. sine dilatione p̃berentur: Sed exigen.¬
te eiusdẽ famis necessitate. panis defuit.
Cȩpere lab orantes instanter iuictũ quę¬
rere, quia uires ad laborẽ ꝑ inopiã non
haberent. Quod uir di audiens. eos uer¬
bis consolabatur foris. ꝓmittendo quod
de erat sed ipse grauiter anexiabatur
intus. exhibere cibũ non ualens quem
ꝓmittebat. Cum uero huc illuc q anexius
ꝑgeret. deuenit ad cłibanũ. in quo uicine
mulieres pridie coxerant panes: ibiq ĩeur.¬
uatus aspexit. ne fortasse panis a coquen.¬

Expanded text:
detulerat implerent, et gratias agerent, quia detulerat implerent, et gratias agerent, quia is qui oleum petere venerat, benedicendo dedit quod postulabat. Alio quoque tempore vehemens ubique famis incubuerat, et beati Laurentii martyris ecclesia a Langobardis fuerat incensa. Quam vir Dei restaurare cupiens, multos artifices ac plures subminnecesse erat ut quotidiani sumptus laborantibus sine dilatione praeberentur. Sed exigente ejusdem 361 famis necessitate, panis defuit; coeperuntque laborantes instanter victum quaerere, quia vires ad laborem per inopiam non haberent. Quod vir Dei audiens, eos verbis consolabatur foris, promittendo quod deerat; sed ipse graviter anxiabatur intus, exhibere cibum non valens quem promittebat. Cum vero huc illucque anxius pergeret, devenit ad clibanum, in quo vicinae mulieres pridie panes coxerant, ibique incurvatus aspexit, ne forte panis a coquen
Abbreviated transcription (Latin):
lȩto uultii salutauit: utrem ꝓtulit. et
iubendo potius quã petendo. eũ sibi imple
ri dixit. Sed gentiles uiri quia toto iam
die frustra laborauerantiatq ab oliuis
exĩgere oleũ torquendo non poterant.
uerba illius moleste susceperunt eumq
murus insectati funt. Quib uir eurec¬
ori adinic uultu respondit. dicenss p
me oretis. istũ utrem sculo impleatis
& sic auobis reuertatur. Cũq illi ex oliuis
oleũ defluere non cernerent. & uirum dei
ad implendũ utrem sibi insistere uiderent.
uehement̃ accensi. maiorib hunc uerboꝵ
contumeluis detestari cȩperunt. Dir autẽ
di uidens qđ exprȩlo oleũ nullo mͦ exiret.
a quã sibi dari peciit. Quã cunctis uiden¬
tib benedixit atq in prȩlo suis manibus
iactauit. Ex qua ꝓtinus benedictione. tanta
ubertas olei erupit. ut langobardi qui priꝰ
incassum diulaborauerant. non solũ sua
uascula omia. sed utrẽ quoq quẽ uir dei

Expanded text:
laeto vultu salutavit, utrem protulit, et laeto vultu salutavit, utrem protulit, et jubendo potius quam petendo eum impleri sibi dixit. Sed gentiles viri, qui tota jam die frustra laboraverant, atque ab olivis exigere oleum torquendo non poterant, verba illius moleste susceperunt, eumque injuriis insectati sunt. Quibus virori adhuc vultu respondit, dicens: Sic pro me oretis, istum utrem Sanctulo impleatis, t sic a vobis revertetur. Cumque illi ex olivis oleum defluere non cernerent, et virum Dei ad implendum utrem sibi insistere viderent, vehementer accensi, majoribus hunc verborum contumeliis detestari coeperunt. Vir autem Dei videns quod ex prelo oleum nullo modo exiret, aquam sibi dari petiit, quam cunctis videntibus benedixit, atque in prelum suis manibus jactavit. Ex qua protinus benedictione tanta ubertas olei erupit, ut Langobardi, qui prius diu incassum laboraverant, non solum sua vascula omnia, sed utrem quoque quem vir Dei
Abbreviated transcription (Latin):
non ualuit portare: ut hinc omp̃s ds
oftenderet. qurahanc onustã sua manu
tenuerat. que ab hominib uacua & derẽ.¬
licta. super aquas non potuit manere.
De Sanctulo pressitero
qui ad me ex nursiȩ ꝓuincia annis singłis
uenire consueuit: sed ex eadẽ ꝓuincia
quidã monachus ante triduum uenit.
qui grauis nuncii merore me perculit:
quia eundẽ uirũ obisse nuntiauit. Huis
ego uiri. & si non sine gemitu dulcedins
rẽcolo. iam tam̃ sine formidine uirtutes
narro: quas a uicinis eiꝰ sacerdotib mira
ueritate & simplicitate prẽditis agnoii.
Et sicut int̾ amantes se animos. magnum
caritatis familiaritas ausũ prebet. a me
plerũq ex dulcedine exactus. ipse quoq
de his quȩ egerat. extrema quȩdã fatesi
cogebatur. H̃ĩ namq quodã tẽpore. cũ
in prelo lana ardi oliuã pͥmerent. ut in
oleo liquari buisset. sicut iocundi erat
& uultus & animi. utrem uacuũ ad pre¬
lum detulit laborantesq langobardos

Expanded text:
non valuit portare; ut hinc omnipotens Deus non valuit portare; ut hinc omnipotens Deus ostenderet quia hanc onustam sua manu tenuerat, quae ab hominibus vacua et derelicta super aquas non potuit manere. De Sanctulo presbytero qui ad me ex Nursiae provincia annis singulis venire consuevit. Sed ex eadem provincia quidam monachus ante triduum venit, qui gravis nuntii moerore me perculit, quia eumdem virum obiisse nuntiavit. Hujus ergo viri, etsi non sine gemitu dulcedinis recolo, jam tamen sine formidine virtutes narro, quas a vicinis ejus sacerdotibus mira veritate et simplicitate praeditis agnovi. Et sicut inter amantes se animos magnum charitatis familiaritas ausum praebet, a me plerumque ex dulcedine exactus, ipse quoque de his quae egerat extrema quaedam fateri cogebatur. Hic namque quodam tempore cum in prelo Langobardi olivas premerent, ut in oleum liquari debuissent, sicut jocundi erat et vultus et animi, utrem vacuum ad prelum detulit, laborantesque Langobardos
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc in eadem naui residentes: non iam ex
morte uicina sed ex ipsa eius presentia. ac
uisione turbati. om̃s sibimet pacẽ dedert.
corpus & sanguinẽ redẽptoris acceperunt:
do se singuli cõmendantes. ut eoꝵ ammas
benigne susciperet. quoꝵ corpora intam
pauenda morte tradiderat. Sedd omps as̃
qui eoꝵ mentes mirabilit̾ terruit. eorũ qͦq
uitã mirabilius seruauit. Nam dieb octo.
naius eadem usq ad superiores tabulas aquis
plena.iter ꝓprium ꝑagens enatauit. Nono
autẽ die. in cotronensis castri portũ. dedu¬
cta est. Exquã exierunt om̃s incolumes.
qui cũ p̃dicto uenerabili uiro maximiano
nauigabant. Cumq post eosipse quoq fuis.¬
set eg̃ressus. max ineiusdẽ portus ꝓfundũ.
nauis dimersa ẽ: acsi illis egredientib. pro
pondere subleuatione caruisset: & quȩ ple¬
na hominib in pelago aquas portauerat.
atq natauerat. maximiano cũ suis frib
recedente. aquas sine hominib in porti

Expanded text:
Tunc in eadem navi residentes non jam ex Tunc in eadem navi residentes non jam ex morte vicina, sed ex ipsa ejus praesentia ac visione turbati omnes, sibimet pacem dederunt, corpus et sanguinem Redemptoris acceperunt, Deo se singuli commendantes, ut eorum animas benigne susciperet, quorum corpora in tam pavenda morte tradiderat. Sed omnipotens Deus, qui eorum mentes mirabiliter terruit, eorum quoque vitam mirabilius servavit. Nam diebus octo navis eadem usque ad superiores tabulas aquis plena, iter proprium peragens enatavit; nono autem die in Cotronensis castri portum deducta est. Ex qua exierunt omnes incolumes, qui cum praedicto venerabili viro Maximiano navigabant. Cumque post eos ipse quoque fuisset egressus, mox in ejusdem portus profundum navis demersa est, ac si illis egredientibus pro pondere sublevatione caruisset; et quae plena hominibus in pelago aquas portaverat, atque nataverat, Maximiano cum suis fratribus recedente, aquas sine hominibus in portu
Abbreviated transcription (Latin):
maximianũ famulũ suũ. nunc firacu.¬
sanũ ep̃m. tunc autẽ mei monasterii patrẽ.
Idignatus ẽ monstrare miracłm. Nam dũ
iussione pontificis mei. in constantinopoli¬
tanȩ urbis palatio. responsis ecclesiasticis
deseruirẽ. illic ad me idem uenerabilis
maximianꝰ caritate exigente cũ frib uenit.
Qui cũ ad monasteriũ meũ romã rediret.
in mari adriãtico nimia tẽpestate depre¬
hensus. in estimabili ordine atq inusita.¬
tomiraculo. erga se cunctosq qui cũ eo
aderant. omĩpotentis di & irã cognouit.
& grãm. Nam cũ in eoꝵ morte. uentorũ
nimietatib eleuati fluctus seuirent. ex
naui clauis ꝑditis. arbor abscisa ẽ: Uela in
undis proiecta totũq uas quassatũ nimiᷤ
fluctib. ab om̃i fuerat sua cõpage disso¬
lutũ. Rimis itaq patentib intrauit ma¬
re. atq usq ad suꝑiores tabulas impleuit
nauẽ. ita ut non tã nauis int̾ undas.
quã undȩ iã intra nauẽ esse uiderentur.

Expanded text:
Maximianum famulum suum, nunc Syracusanum episcopum, tunc autem mei monasterii Patrem, dignatus est monstrare miraculum. Nam dum jussione pontificis mei in Constantinopolitanae urbis palatio responsis ecclesiasticis deservirem, illuc ad me idem venerabilis Maximianus charitate exigente cum fratribus venit. Qui cum ad monasterium meum Romam rediret, in mari Adriatico nimia tempestate deprehensus, inaestimabili ordine atque inusitato miraculo erga se cunctosque qui cum eo aderant, omnipotentis Dei et iram cognovit, et gratiam. Nam cum in eorum morte ventorum nimietatibus elevati fluctus saevirent, ex navi clavi perditi, arbor abscissa est, vela in undis projecta, totumque vas navis quassatum nimiis fluctibus, ab omni fuerat sua compage dissolutum. Rimis itaque patentibus intravit mare, atque usque ad superiores tabulas implevit navem, ita ut non tam navis intra undas quam undae jam intra navem esse viderentur.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis cotidie labores ingeminat. quid nobis
aliud quã nediligat᷑ clamat: Multa aut̃
fuerant quȩ adhuc de electorũ factis nar.¬
rare debuissem: sed hȩc silentio supprimo.
quia ad alia festino. PtRUS
ꝓpendo dubitare quęso ut debeas uł qua
exratione suppetunt. uł siqua animarũ
exempla animo occurrunt. ꝓ multorũ
edificatione dicere : ut hi quiꝰ suspicantur.
discant cũ carne animã noti finiri
& maxime occupato animo. atq ad alia
tendenti sed si sunt quib: ꝓdesse ualeat.
uoluntatẽ meã ꝓculdubio postpõno utili.¬
tati ꝓximorũ: et in quantũ deo largiente
ualuero. qđ anima post carnẽ uiuat. sub¬
sequenti hoc quarto uolumine demonstͣbo.

Expanded text:
nobis quotidie dolores ingeminat, quid nobis nobis quotidie dolores ingeminat, quid nobis aliud quam ne diligatur clamat? Multa autem fuerant quae adhuc de electorum factis narrari debuissent, sed haec silentio supprimo, quia ad alia festino. PETR. s perpendo dubitare, quaeso ut debeas, vel quae ex ratione suppetunt, vel si qua animarum exempla animo occurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspicantur, discant cum carne animam non fiairi. maxime occupato animo atque ad alia tendenti. Sed si sunt quibus prodesse valeat, voluntatem meam procul dubio postpono utilitati proximorum, et, in quantum Deo largiente valuero, quod anima post carnem vivat subsequenti hoc quarto volumine demonstrabo.
Abbreviated transcription (Latin):
cta. in nr̃a ceruiee grassata ẽ: atq huma¬
num genus quod in hac terra p̾ multitudi¬
ne nimia. quasi spissȩ segetis more surrexe.¬
rat. succisũ aruit. Nam de populate urbes.
euersa castra. concrematȩ ȩccłȩ. destructa
sunt monasteria iuiroꝵ atq feminarum
dissoluta ab hominib predia. atq ab om̃i
cultore destituta. insolitudine uacat t̾ra:
nullus hanc possessor in habitat. Occupa¬
uerunt bestiȩ loca. quȩ prius multitudo
hominũ tenebat. It quid inaliis mundi
partib agatur ignoro Nam hac in terra
in qua nos uuim̃us. finẽ suũ mundus non
iã nuntiat. sed ostendit. Tanto ergo nos
necẽẽ ẽ instantius ȩt̃nasquerere. quanto a
noħ cognoscimꝰ uelocit᷑ tẽporalia fugisse.
Despiciendus a nob̾ hic mundus fuerat.
etiã si blandiretur si reb ꝓsperis demul¬
ceret ammũ. At postquam tot flagellis
p̃mitur. tanta aduersitate fatigatur. tot

Expanded text:
cta in nos cervice grassata est, atque homicta in nos cervice grassata est, atque hominum genus, quod in hac terra prae multitudine nimia quasi spissae segetis more surrexerat, succisum aruit. Nam depopulatae urbes, eversa castra, concrematae ecclesiae, destructa sunt monasteria virorum atque faeminarum, desolata ab hominibus praedia atque ab omni cultore destituta; in solitudine vacat terra, nullus hanc possessor inhabitat; occupaverunt bestiae loca quae prius multitudo hominum tenebat. Et quid in aliis mundi partibus agatur, ignoro. Nam hac in tein qua nos vivimus, finem suum 369 mundus jam non nuntiat, sed ostendit. Tanto ergo nos necesse est instantius aeterna quaerere, quanto a nobis cognoscimus velociter temporalia fugisse. Despiciendus a nobis hic mundus fuerat, etiam si blandiretur, si rebus prosperis demulceret animum; at postquam tot flagellis premitur, tanta adversitate fatigatur, tot
Abbreviated transcription (Latin):
ipse narrabat. Aiebat namq quia quodã
die dum parrochias suas ex more circuir&.
ꝑuenit ad ȩccłam beati martiris iutici:
Aduesꝑascente autẽ die. stratũ sibi fieri
iuxta sepulchrũ martiris uoluit atq ibi
post laborem quieuit. Cum nocte media
ut asserebat. nec dormiebat nec ꝑfecte
uigilare poterat. sed depressus ut solet sõno.
grauabatur quodam pondere uigilans
animꝰ: atq ante eũ idem beatus martir
iuticus astitit. dicens. Redempte uigilas :
Ciui respondit: Uigilo Qui ait. Finis uenit
uniuersȩ carni finis uenit uniuersȩ carni:
finis uenit unuiersȩ carni. Posthuã trinam
uocem. uisio martiris. quȩ eius mentis
oculis apparebat. euanuit. Tunc uirdm̃i
surrexit seq in orationis lamentum dedit.
Mox enĩ illa terribilia in cęlũ signa secuta
sunt: ut hastȩ atq acies igneȩ. ab aquilonis
parte uiderentur. Mox effera langobar¬
dorũ gens. de uagina suȩ habitationis edu¬

Expanded text:
ipse narrabat. Aiebat namque, quia quodam ipse narrabat. Aiebat namque, quia quodam die, cum parrochias suas ex more circuiret, pervenit ad ecclesiam beati martyris Iutici. Advesperescente autem die stratum sibi fieri iuxta sepulchrum martyris voluit atque ibi post laborem quievit, cum nocte media, ut adserebat, nec dormiebat nec perfecte vigilare poterat, sed depressus, ut solet, gravabatur quodam pondere vigilans animus, atque ante eum isdem beatus martyr Iuticus adstitit, dicens: 'Redempte, vigilas?' Cui respondit: 'Vigilo'. Qui ait: 'Finis venit universae carni, finis venit universae carni, finis venit universae carni'. Post quam trinam" vocem visio martyris, quae eius mentis oculis apparebat, evanuit. Tunc vir Domini surrexit seque in orationis lamentum dedit. Mox enim illa terribilia in caelum signa secuta sunt, ut hastae atque acies igneae ab aquilonis parte viderentur. Mox effera Langobardorum gens de vagina suae habitationis edu