comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
data. ut cũ inuenorimus bene datã. eẽ inueniatur etiã
illũ dedisse a quo animȩ data sunt omĩa bona. Si aut̃
inuenerimꝰ non bene datã. eẽ: non eum dedisse intelli¬
gamus. quẽ culpare nefas. ẽ. Si uero certũ ẽ. quod ipse
factũ recte reprehendi nullo pacto potestuã quã
hȩc inconcussa fide teneã: tam̃ qr cognitione ñdum teneo.
ita queramus. quasi omia incerta sint. Uideo enim ex hoc
qđ incercũ.ẽ. utrũ ad recte faciendũ uoluntas lib̾a data sit. cũ
pillã etiã peccare possimus: fieri etiã illud incertũ utrũ
dari dabuerit: Si enim incertũ. ẽ. ad recte faciendũ datã ȩ
incertũ. ẽ. etiã dari debuisse. Ac ꝑ hoc etiã utrum eã ds de¬
derit incertum erit: quia si incertũ. ẽ. dari debuisse. incertũ ẽ. ab
eo datam. eẽ. quem nefas. ẽ. crede. dedisse aliquid qđ dari
ñ debuit¬
hoc non contemplando sed credendo inconcussũ teneo

Expanded text:
data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bona: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse factum recte reprehendi nullo pacto potest. 5. E. Quanquam haec inconcussa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus quasi omnia incerta sint. Video enim ex hoc quod incertum est, utrum ad recte faciendum voluntas libera data sit, cum per illam etiam peccare possimus, fieri etiam illud incertum, utrum dari debuerit. Si enim incertum est ad recte faciendum datam esse, incertum est etiam dari debuisse: ac per hoc etiam utrum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debuisse, incertum est ab eo datam esse, quem nefas est credere dedisse aliquid quod dari non debuithoc non contemplando, sed credendo inconcussum teneo. A.
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾&. Debuit autẽ & in supplicio & in p̃mio. eẽ iustitia :
qm̃ hoc unũ ẽ. bonorũ quȩ s̃ ex dõ. Debuit igitur ds̃ dare
homini lib̾am uoluntatẽ am concedo eã dm̃ dedisse.¬
Ded nonne tibi uidetur queso te si ad rectę faciendũ data
ẽ. quod non debuerit ad peccandũ posse conũti. sicut ipsa
iustitia. quȩ data ẽ. homini ad bene uiuendũ. Numqͥd
enim potest quispiã ꝑ iustitiã suã male uiuere: Sio nemo
poss& ꝑ uoluntatẽ peccare: si uoluntas datã .ẽ. ad recte
faciendũ. onabit quidẽ ds̃ ut sꝑo. ut tibi ualeam
responde: uł potius ut ipse tͥ eadẽ quȩ sũma omĩũ ma¬
gistra. ẽ ueritate intus docente respondeas. Ded paulisꝑ
uolo mͥ dicas. si id quod abs te quesiuerã certũ ⁊ cognitũ
tenes. dm̃ nobis dedisse lib̾am uoluntatẽ: utrũ oporteat
dicere. dari ñ debuisse. qđ dedisse confitemur dm̃. Si enĩ
incertũ. ẽ utrũ dederit: recte querimus utrũ bene sit

Expanded text:
am. Debuit autem et in supplicio, et in praemio esse justitia; quoniam hoc unum est bonorum quae sunt ex Deo. Debuit igitur Deus dare homini liberam voluntateSed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad recte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? Sic nemo posset per voluntatem peccare, si voluntas data esset ad recte faciendum. A. Donabit quidem Deus, ut spero, ut tibi valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem, utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ: ea. ẽ qua iustum. ẽ. ut omĩa sint ordinatissima. Tu
si aliter existimas: ꝓme Quid tͥ uera dicenti ẽtradicã
non habeo.ECũ ergo hȩc sit una lex. ex qua ille
oms temporales ad homines regendos uariant᷑. nũ idõ
ipsa uariari nullomͦ potest.Entelligo omnino ñ¬

Expanded text:
cem, ea est qua justum est ut omnia sint ordinatissima: tu cem, ea est qua justum est ut omnia sint ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera dicenti contradicam non habeo. A. Cum ergo haec sit una lex, ex qua illae omnes temporales ad homines regendos variantur, num ideo ipsa variari ullo modo potest? E. Intelligo omnino n
Abbreviated transcription (Latin):
boni beatam uitã merentur: ꝑ quã deniq illa quã
tẽporalẽ uocandã diximus. eẽ recte fertur. recteq mu¬
tatur. potest ne cuipiã intelligenti ñ in cõmutabilis
etñaq uidi : An potest aliquando iniustum. ẽẽ: ut mali
miseri. boni autẽ beati sint. aut ut modestus & grauis
populus ipse sibi magistratus creet dissolutus uͦ & nequã
ista licentia careat: ideo hanc ȩc̃nam. ẽẽ atq
in cõmutabilẽ legẽ imul &iã te uiđs arbi¬
tror in illa temporali nichil esse iustũ atq legiti¬
mũ: qđ non ex hac ȩt̃na sibi homines deriuauerint
Nã si populus ille quodam tẽpore iuste honores de¬
dit quodã rursus non iuste dedit hȩc uicissitudo
tempor alis ut esset iusta. ex illa ęt̾n̾itate tracta. ẽ : qua
semꝑ iustũ .ẽ. grauẽ populũ honores dare. leuẽ non dare
legis notionẽ quȩ imp̃ssa nob. ẽ quantũ ualeo uerb expli¬

Expanded text:
boni beatam vitam merentur, per quam denique illa quam boni beatam vitam merentur, per quam denique illa quam temporalem vocandam diximus, recte fertur, recteque mutatur, potestne cuipiam intelligenti non incommutabilis aeternaque videri? An potest aliquando injustum esse ut mali miseri, boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem. A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporali nihil esse justum atque legitimum, quod non ex hac aeterna sibi homines derivarint: nam si populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste non dedit; haec vicissitudo temporalis ut justa esset, ex illa aeternitate tracta est, qua semper justum est gravem populum honores dare, levem non dare:legis notionem, quae impressa nobis est, quantum valeo verbis expli
Abbreviated transcription (Latin):
latim si deprauatus idẽ populus rẽ priuatã rei publics
p̃ferat. atq habeat uenale suffragiũ corruptusq ab eis
qui honores amant. regim̃ in se flagitiosis consceleratisq
cõmittat: Nonne itẽ recte si quis tunc exaiterit uir bonꝰ
qui plurimũ possit adimat huic populo potestatẽ dan-¬
di honores. & in paucorũ bonorũ uel etiã unius redigat
arbitrium. DEt id recte Cũ gͦ duȩ iste leges
ita sibi uideantur. eẽ. contrariȩ ut una earũ. honoꝵ dan¬
dorut populo tribuat potestatẽ. auferat alt̾a. & cũ ista
secunda ita lata sit ut nullomͦ ambe in una ciuitate
simul eẽ. possint. Nũ dicemꝰ aliquã earũ iniustã. eẽ. &
ferri minime debuisses  Hullomodo.. Appel¬
lemus gͦ istam legẽ si plac&e temporalẽ quȩ quãquã
iusta sit. cõmutari tamen ꝑ tempora iuste potest E
Appellemus. Quid illa lex quȩ sũma ratio no¬

Expanded text:
latim depravatus idem populus rem privatam rei publicae latim depravatus idem populus rem privatam rei publicae praeferat, atque habeat venale suffragium, corruptusque ab eis qui honores amant, regimen in se flagitiosis consceleratisque committat; nonne item recte, si quis tunc exstiterit vir bonus, qui plurimum possit, adimat huic populo potestatem dandi honores, et in paucorum bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A. Cum ergo duae istae leges ita sibi videantur esse contrariae, ut una earum honorum dandorum populo tribuat potestatem, auferat altera; et cum ista secunda ita lata sit, ut nullo modo ambae in una civitate simul esse possint; num dicemus aliquam earum injustam esse, et ferri minime debuisse? E. Nullo modo. A. Appellemus ergo istam legem, si placet, temporalem, quae quanquam justa sit, commutari tamen per tempora juste potest. E. Appellemus. 15. A. Quid? illa lex quae summa ratio no
Abbreviated transcription (Latin):
cile. quod non dõ adiuuante planissimũ atq expeditis¬
simũ fiat. In ipsũ itaq suspensi atqi ab eo auxiliũ depre¬
cantes: quod instituimus queramꝰ. Et prius responde michi.
utrũ ista lex quȩ litteris ꝓmulgat᷑. hominib hane uitã
uiuentib opitulet᷑Manifestũ. ẽ. Nam ex his homi¬
nib utiq popłi ciuitatesq consistunt.  Quid ipsi ho¬
mines & popli eiusdene generis rerũ sunt. ut uit̾ire mu¬
tariue non possint. ȩt̾niq omĩno sint. an uͦ mutabiles tẽ¬
poribq subiecti s.EMutabile plane atq tempori
obngrium hoo genus. ẽẽ quis dubita Ergosi po¬
Fpulus sit bene modatꝰ & grauis. cõmunisq utilitatiso
diligentissimus custos. in quo unusquisq minoris rẽ priuatã
quã publicã pendat. nonne recte lex fertur. quia huic ipsi
populo liceat creais sibi magistratꝰ. ꝑ quos sua res id ẽ
publica administretur:Recte ꝓrsus. E Porro pau¬

Expanded text:
cile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditiscile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo auxilium deprecantes, quod instituimus, quaeramus. Et prius responde mihi, utrum ista lex quae litteris promulgatur, hominibus hanc vitam viventibus opituletur. E. Manifestum est: nam ex his hominibus utique populi civitatesque consistunt. A. Quid? ipsi homines et populi, ejusdemne generis rerum sunt, ut interire mutarive non possint, aeternique omnino sint? an vero mutabiles temporibusque subjecti sunt? E. Mutabile plane atque tempori obnoxium hoc genus esse quis dubitet? A. Ergo, si populus sit bene moderatus et gravis, communisque utilitatis diligentissimus custos, in quo unusquisque minoris rem privatam quam publicam pendat; nonne recte lex fertur, qua huic ipsi populo liceat creare sibi magistratus, per quos sua res, id est publica, administretur? E. Recte prorsus. A. Porro si pau
Abbreviated transcription (Latin):
regi Illȩ uͦ culpȩ alias pęnas aptas habent: a quib sola
michi uidetur posse libare sapientia Laudo & ꝓbo istã
quanuis inchoatã minusq ꝑfectam: tamen fidentẽ & sub.¬
limia quȩdã petentẽ distinctionẽ tuã. Uidetur enim tibi
lex ista quȩ regendis ciuitatib fertur. multa conced̃. atq:
impunita relinquere: quȩ ꝑ diuinã tam̃ ꝓuidentiam iundi¬
cantur & recte. Neq enim quia non omĩa facit: idõ quȩ fa
cit imꝓbanda sunt Sed dispiciamus diligenter si placet. qͦ
usq ꝑ ꝑ legẽ istam quȩ populos in hac uita cohib&. malefa¬
cta ulciscenda sint. Deinde quid restet quoã ꝑ diuinam ꝓui¬
dentiã in euitabilius secretoq puniatur Cupio. si modo
possit ad tantȩ rei t̾minos ꝑueniri. Nam hoc ego infinitũ
puto.. simo adesto animo: & rationis uias pietate
frecus ingredere. Nichil. ẽ enin tam arduũ & tam diffi¬

Expanded text:
regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola mihi videtur posse liberare sapientia. A. Laudo et probo istam, quamvis inchoatam minusque perfectam, tamen fidentem et sublimia quaedam petentem distinctionem tuam. Videtur enim tibi lex ista, quae regendis civitatibus fertur, multa concedere atque impunita relinquere, quae per divinam tamen providentiam vindicantur; et recte. Neque enim quitio. 14. Sed dispiciamus diligenter; si placet, quo usque per legem istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint: deinde quid restet, quod per divinam providentiam inevitabilius secretoque puniatur. E. Cupio, si modo perveniri possit ad tantae rei terminos: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum atque diffi
Abbreviated transcription (Latin):
stituta. quando quidẽ uirtus. ẽ. Unde a uiolento stupratore
nec ipsa eripi potest. Quicquid igitur erepturus orat ille
qui occidit᷑: id totũ in nrã potestate ñ ẽ. Quare quẽa dmo
dũ nr̃m̃ appellandũ sit: non intelligo Qua ꝓpt̃ legẽ qͥ dẽ
ñ repre endo. quȩ tales ꝑmittit int̾fici: sed quo pacto istos
reos nulla lex tenet Nulla fortasse: sed earũ legũ
quo apparent. & ab hominib legunt᷑ Nã nescio utrũ non
aliqua uehementiore ac sacratissima lege teneantur.
si nichib rerum ẽ. quod non ad ministra diuina ꝓuidentia.
Quomͦ enĩ apud eam sunt isti peccato lib̾i. qui pro his rebꝰ
quas contempni oporta humana cede polluti sunt. Ui¬
detur ergo mͥ & legem istã quȩ populo regendo scribitur
recte ista ꝑmittere: & diuinã ꝓuidentiã uindicare. Pa
enim uindicanda sibi hȩc assumit: quȩ satis sint concili¬
ande paci hominib imꝑitis. & quanta possunt ꝑ homu

Expanded text:
stituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore stituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore eripi nec ipsa potest. Quidquid igitur erepturus erat ille qui occiditur, id totum in potestate nostra noum appellandum sit non intelligo. Quapropter legem quidem non reprehendo, quae tales permittit interfici, sed quo pacto istos reos nulla lex tenet. E. Nulla fortasse, sed earum legum quae apparent, et ab hominibus leguntur: nam nescio utrum non aliqua vehementiore ac secretissima lege teneantur, si nihil rerum est quod non administret divina providentia. Quomodo enim apud eam sunt isti peccato liberi, qui pro iis rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt? Videtur ergo mihi et legem istam, quae populo regendo scribitur, recte ista permittere, et divinam providentiam vindicare. Ea enim vindicanda sibi haec lex populi assumit, quae satis sint conciliandae paci hominibus imperitis, et quanta possunt per hominem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc conducit p̃cium accipiat. ut statuat nulli licere uł ad
coniuigiũ feminã raꝑe: propterea mala lex erit. quia ille
niustus atq corruptus hanc tulit. Potest gͦ illi legi. quȩ tuer¬
dorũ ciuiũ causa ium hostilẽ eadẽ ui repelli iub&̾. sine li¬
bidine obtemꝑari. Et de omĩb ministris qui iure atq or¬
dine potestatib quibusq subiecti sunt. id dici potest. Sed
illi homines lege inculpata quomͦ inculpati queant. eẽ ñ
uideo. Non enĩ eos lex cogit occide: sed relinquit in pote¬
state. Lib̾um eis itaq ẽ. neminẽ necare. ꝓ his reb quas in¬
uiti possunt amittere & obhoc amare ñ debent. De uita
enim fortasse ciupiã sit dubiũ utrũ anime nullo pacto
auferat᷑ dũ hoc corpus int̾imit᷑. Sed si auferri potest
contẽpnenda. ẽ. Di non potest: nichil metuendũ. Ds pudi¬
cicia uͦ quis dubitauerit quin easit in ipso animo con¬

Expanded text:
hoc conducit, pretium accipiat, ut statuat nulli licere vel ad hoc conducit, pretium accipiat, ut statuat nulli licere vel ad conjugium feminam rapere, propterea mala lex erit, quia ille injustus atque corruptus hanc tulit. Potest ergo illi legi quae tuendorum civium causa vim hostilem eadem vi repelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnibus ministris, qui jure atque ordine potestatibus quibusque subjecti sunt, id dici potest. Sed illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim lex eos cogit occidere, sed relinquit in potestate. Liberum eis itaque est neminem necare pro iis rebus quas inviti possunt amittere, et ob hoc amare non debent. De vita enim fortasse cuipiam sit dubium, utrum animae nullo pacto a uferatur, dum hoc corpus interimitur: sed si auferri potest, contemnenda est; si non potest, nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, quin ea sit in ipso animo con
Abbreviated transcription (Latin):
onem: quȩ in eo populo quẽ regit. minorib male factis. ne
maiora cõmitterentur. dedit licentiã. Multo. ẽ. enĩ mitius eũ
qui alienȩ uitȩ insidiatur: quã eũ qͥ suã tuetur occidi. Et multo
ẽ inmanius iuitum hominẽ stuprũ ꝑpeti: quã eũ a quo illa¬
uis infertur. ab eo cui inferre conatur interimi. Lam uͦ miles in
hoste int̾ficiendo. minister. ẽ. legis. Quare officiũ suũ facile nulla
libidine impleuit. Porro ipsa lex quȩ tuendi popłi causa lata
ẽ nullius libidinis argui potest. Si quidẽ ille qui tulit. si dĩ
iussu tulit idẽ quod p̃cepit ȩterna iustitia. expers omĩno
libidinis id agere potuit. Di autẽ ills cum aliqua libidins
hoc statuit: non ex eo fit. ut ei legi cũ libidine obtẽperare
necesse sit. quia bona lex. & a non bono ferri potest. Non enĩ
si quis uerbi causa tyrannicã potestatẽ nactus ab aliquo ciu

Expanded text:
onem, quae in eo populo quem regit, minoribus malefactis ne onem, quae in eo populo quem regit, minoribus malefactis ne majora committerentur, dedit licentiam. Multo est enim mitius eum qui alienae vitae insidiatur, quam eum qui suam tuetur, occidi. Et multo est immanius invitum hominem stuprum perpeti, quam eum a quo vis illa infertur, ab eo cui inferre conatur, interimi. Jam vero miles in hoste interficiendo minister est legis; quare officium suum facile nulla libidine implevit. Porro ipsa lex, quae tuendi populi causa lata est, nullius libidinis argui potest. Siquidem ille qui tulit, si Dei jussu tulit, id est quod praecepit aeterna justitia, expers omnino libidinis id agere potuit: si autem ille cum aliqua libidine hoc statuit, non ex eo fit ut ei legi cum libidine obtemperare necesse sit; quia bona lex et a non bono ferri potest. Non enim si quis, verbi causa, tyrannicam potestatem nactus, ab aliquo cui
Abbreviated transcription (Latin):
Trius enĩ m discutiendũ uidetur: utrũ uel hostis irruens uł
insidiator sicarius siue ꝓuita siue ꝓ lib̾tate. siue ꝓ pudici¬
cia. sine ulla interficiatur libidine E Quomͦ possum
arbitrari carere istos libidine qui ꝓ his rebus digladiant᷑
quas possunt amitters inuiti. Aut si non possunt: quid opꝰ
ẽ ꝓ his usq ad hominis necem ꝓgredi:E Hon ergo lex
iusta. ẽ. quȩ dat potestatẽ uel uiatori ut latronẽ ne ab eo
ipso occidatur. occidat. uł cuipiã uiro aut feminȩ. ut uio.¬
lenter sibi stupratorẽ irruentẽ ante illatũ stuprũ si possit
int̾imat. Nam militi etiã iubet᷑ lege ut hostem necet. a qͣ
cede si temꝑauerit: ab imꝑatore penas luit. Num istas le¬
ges iniustas uel potius nullas dicere audebimus. Iam lȩx
inͥ eẽ. non uidetur: quȩ iusta non fuerit. ELegem
quidẽ satis uideo. eẽ munitã contra huiꝰ cemodi accusati¬

Expanded text:
prius enim mihi discutiendum videtur utrum vel hostis irruens, vel prius enim mihi discutiendum videtur utrum vel hostis irruens, vel insidiator sicarius, sive pro vita, sive pro libertate, sive pro pudicitia, sine ulla interficiatur libidine. E. Quomodo possum arbitrari carere istos libidine, qui pro iis rebus digladiantur, quas possunt amittere inviti: aut si non possunt, quid opus est pro his usque ad hominis necem progredi? A. Non ergo lex justa est, quae dat potestatem vel viatori ut latronem, ne ab eo ipse occidatur, occidat; vel cuipiam viro aut feminae ut violenter sibi stupratorem irruentem ante illatum stuprum, si possit, interimat. Nam militi etiam jubetur lege, ut hostem necet: a qua caede si temperaverit, ab imperatore poenas luit. Num istas leges injustas, vel potius nullas dicere audebimus? Nam mihi x esse non videtur, quae justa non fuerit. 12. E. Legem quidem satis video esse munitam contra hujuscemodi accusati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuasisti tantũ scelus impunitũ. eẽ. oportere quã conside¬
rares utrum ille seruus ꝓpt̾ sat andas libidines suas metu
diũ carere cupiuerit : Cuꝑe nãq sine metu uiuere: non tã
bonorum. sed etiam malorum omĩum. ẽ. Uerum hoc int̾s̃
quod id boni appetunt. auertendo amorẽ ab his rebus quȩ
sine amittendi ꝑiculo nequeunt habi. Aali autẽ ut his fru¬
endis cũ securitate in cubent: remouere impedim̃ta conantur
& ꝓpterea facinorosã sceleratãq uitã. quȩ mors meliꝰ uocat᷑
gerunt Resipisco: & ad modũ gaudeo. tam me plane
cognouisse. quid sit etiã illa culpabilis cupiditas. quȩ libido¬
÷ nominatur. Quã eẽ iam appar& earũ rerũ amorẽ: quas
potest quisq inuitus amittere Iua re nunc age. queramꝰ¬
si plac&. utrũ &iã in sacrilegiis libido dominetur. quȩ ui¬
demꝰ plura suꝑstitione cõmitti. EUide ne p̃propum sit.

Expanded text:
persuasisti tantum scelus impunitum esse oportere, quam considepersuasisti tantum scelus impunitum esse oportere, quam considerares utrum ille servus propter satiandas libidines suas metu domini carere cupiverit? Cupere namque sine metu vivere, non tantum bonorum, sed etiam malorum omnium est: verum hoc interest, quod id boni appetunt avertendo amorem ab iis rebus, quae sine amittendi periculo nequeunt haberi; mali autem ut his fruendis cum securitate incubent, removere impedimenta conantur, et propterea facinorosam sceleratamque vitam, quae mors melius vocatur, gerunt. E. Resipisco, et admodum gaudeo jam me plane cognovisse quid sit etiam illa culpabilis cupiditas, quae libido nominatur. Quam esse jam apparet earum rerum amorem, quas potest quisque invitus amitteresi placet, utrum etiam in sacrilegiis libido dominetur, quae videmus plura superstitione committi. A. Vide ne praeproperum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ reuocas. sed meminisse te oport& id nunc a nobis
ẽẽ. susceptũ. ut intelligamꝰ quod credimꝰ. Legib aut̃ cre¬
dimꝰ. Tẽptandũ itaq ẽ: si quomͦ possumꝰ idipsum intelli¬
gere. utrũ lex quȩ punit hoc factũ. non ꝑperã punat.
A Hullomͦ ꝑperã punit: quandoquidẽ punit eũ
qui uolens & sciens dnm̃ necat qđ nulbꝰ eorũ.
Et quid recordaris te paulo ante dixisse. in omĩ fac¬
to malo libidinẽ dominari. & eo ipso malũ. eẽ
Recordor sane.Quid illud. ñ ne idẽ tu concessisti.
eũ qui cupit sine metu uiuere. ñ hab̾e malã cupiditatẽ.
D Et hoc recordor. ECũ gͦ ista cupiditate a seruo
Quã ob rem sit hoc facinus malũ: ñdũ cõꝑimꝰ. Conuenit
enim inter nos. omnia male facta. non ob aliud mala. es.
nisi qđ libidine id ẽ imꝓbanda cupiditate fiunt
dicere: si aliud habẽ quod dicers̃  Itane prius tibi¬
tane prius tibi

Expanded text:
tatem revocas: sed meminisse te oportet id nunc a nobis tatem revocas: sed meminisse te oportet id nunc a nobis esse susceptum, ut intelligamus quod credimus; legibus autem credimus: tentandum itaque est, si quo modo possumus id ipsum intelligere, utrum lex quae punit hoc factum, non perperam puniat. E. Nullo modo perperam punit, quandoquidem punit eum qui volens et sciens dominum necat, quod nullus istorum. A. Ecquid, recordaris te paulo ante dixisse, in omni facto malo libidinem dominari, et eo ipso malum esse? E. Recordor sane. A. Quid? illud nonne idem tu concessisti, eum qui cupit sine metu vivere, non habere malam cupiditatem? E. Et hoc recordor. A. Cum ergo ista cupiditate a servo cur sit hoc facinus malum, nondum comperimus. Convenit enim inter nos omnia malefacta non ob aliud mala esse, nisi quod libidine, id est improbanda cupiditate, fiuntn auderem dicere, si aliud haberem quod dicerem. A. Itane prius tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin om̃s culpabimꝰ amatores boni. Proindo cogim᷑
fateri. eẽ. homicidium. in quo nequeat male illius cupiditatis
dominatio reꝑiri. Falsumq erit illud quod in omĩb peccatis
ut mala sint libido dominat᷑: aut erit aliqđ homicidiũ qđ
possit non. eẽ. peccatũ Si homicidiũ ẽ hominẽ occiđe
potest accidẽ aliquando sine peccato. Nã & miles hosts̃. &
udex uel minister eiꝰ nocentẽ. & cui forte inuito atq impru¬
denti telum manu fugit ñ mͥ uident᷑ peccare cũ hominem
occidunt. Assentior. Sed homicidȩ isti appellari ñ
olent: Responde itaq utrũ illũ qͥ dnm̃ occidit a quo sib
metuebat cruciatus graues. in eorũ numero habendũ ex¬
stimes. qui sic hominẽ occidunt: ut ne homicidarũ quidẽ
nomine digni sint Nonge ab eis istũ differre uideo
Nã ili uł ex legib faciunt: uel ñ contra leges. Huius aut̃
facinus nulla lex apꝓbat.. Rursus me ad auctori¬

Expanded text:
alioquin omnes culpabimus amatores boni. Proinde cogimur alioquin omnes culpabimus amatores boni. Proinde cogimur fateri esse homicidium, in quo nequeat malae illius cupiditatis dominatio reperiri; falsumque erit illud, quod in omnibus peccatis ut mala sint, libido dominatur; aut erit aliquod homicidium, quod possit non esse peccatum. E. Si homicidium est hominem occidere, potest accidere aliquando sine peccato: nam et miles hostem, et judex vel minister ejus nocentem, et cui forte invito atque imprudenti telum manu fugit, non mihi videntur peccare, cum hominem occidunt. A. Assentior: sed homicidae isti appellari non solent. Responde itaque, utrum illum qui dominum occidit, a quo sibi metuebat cruciatus graves, in eorum numero habendum existimes, qui sic hominem occidunt, ut ne homicidarum quidem nomine digni sint? E. Longe ab eis istum differre video: nam illi vel ex legibus faciunt, vel non contra leges; hujus autem facinus nulla lex approbat. 10. A. Rursus me ad auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadeatur. Clarum .ẽ. enĩ iã nichil aliud quã libi¬
dinẽ in toto male faciendi genere dominari
cisne etiã istam libidinẽ alio nomine cupiditats̃
uocari. Edcio.Quid int̾ hanc & metũ nichiiln
int̾esse an aliquid putas.Emmo plurimũ hȩc ab
inuicẽ distare arbitrorCredo te ob hoc arbitrari :
qr̃ cupiditas appetit. metus fugit. Est ita ut dicis.
Quid si gͦ quispiã ñ cupiditate adipiscendȩ ali¬
cuiꝰ rei. sed metuens ne quid ei malĩ accid̾at. hominẽ oc¬
ciderit. nũ homicida iste ñ erit.  Erit quidẽ: sed
ñ ideo factũ hoc cupiditatis dominatu car&. Nã qui me¬
tuens hominẽ occidit: cupit utiq sine metu uiuerg
Magnũ bonũ. ẽ. sed hoc illi homicidȩ ꝑ facinus suũ ꝓue¬
nire nullomͦ potest. Non quero quid ei ꝓuenire: pos¬
sit: sed quid ipse cupiat. Certe enĩ bonũ cupit̾. qͥ cupit
uitã metu lib̾am: & idcirco ista cupiditas culpanda ñ. ẽ

Expanded text:
persuadeatur. Clarum est enim jam nihil aliud quam libipersuadeatur. Clarum est enim jam nihil aliud quam libidinem in toto malefaciendi genere dominaricisne etiam istam libidinem alio nomine cupididatem vocari? E. Scio. A. Quid? inter hanc et metum nihilne interesse, an aliquid putas? E. Imo plurimum haec ab invicem distare arbitror. A. Credo te ob hoc arbitrari, quia cupiditas appetit, metus fugit. E. Est ita ut dicis. A. Quid si ergo quispiam non cupiditate adipiscendae alicujus rei, sed metuens ne quid ei mali accidat, hominem occiderit? num homicida iste non erit? E. Erit quidem, sed non ideo factum hoc cupiditatis dominatu caret: nam qui metuens hominem occidit, cupit utique sine metu vivere. E. Magnum bonum est, sed hoc illi homicidae per facinus suum provenire nullo modo potest. A. Non quaero quid ei provenire possit, sed quid ipse cupiat. certe enim bonum cupit, qui cupit vitam metu liberam; et idcirco ista cupiditas culpanda non est;
Abbreviated transcription (Latin):
illi om̃s dãpnatione digni ꝓpt̃ confessionẽ suã iudicati
sint. Quã ob rem si quicquid damnat᷑ malũ. ẽ: malũ erat illo
tempors crede in xp̃m. & ipsam confiteri fidẽ. Si autẽ non
omẽ malum . ẽ. quod dampnatur: quere aliud unde adul¬
teriũ malũ. eẽ. doceas.E Quid tibi respondeã ñ inuenio
Portassis ergo libido in adulterio malũ. ẽ. Sed dũ tu
foris in ipso facto quod iam uideri potest malũ queris:
pateris angustias. Nã ut intelligas libidinẽ in adulterio
malum. eẽ: si cui etiã non contingat facultas concũbendi
cũ c̃iuge aliena. planũ tam̃ aliqͦmͦ sit uid eũ cuꝑe. & si
potestas decur. ẽẽ. facturũ: non minus reus. Ẽ. quã si in
ipso facto dep̾henderet᷑. NHichil. ẽ. omĩno manifestiꝰ.
Et iã uideo non opus.ẽẽ. longa sermocinatione: ut mͥ
de homicidio & sacrilegio ac ꝓrsus de omĩb peccatis

Expanded text:
illi omnes damnatione digni propter confessionem suam judicati illi omnes damnatione digni propter confessionem suam judicati sint. Quamobrem si quidquid damnatur malum est, malum erat illo tempore credere in Christum, et ipsam confiteri fidem: si autem non omne malum est quod damnatur, quaere aliud unde adulterium malum esse doceas. E. Quid tibi respondeam non invenio. 8. A. Fortassis ergo libido in adulterio malum est: sed dum tu foris in ipso facto quod jam videri potest, malum quaeris, pateris angustias. Nam ut intelligas libidinem in adulterio malum esse, si cui etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit id eum cupere, et si potestas detur facturum esse, non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur. E. Nihil est omnino manifestius, et jam video non opus esse longa sermocinatione, ut mihi de homicidio et sacrilegio, ac prorsus de omnibus peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc scio malum. es̃: quod hoc ipse. in uxors mea pati nol¬
lẽ. Quisquis aut̃ alteri facit. qđ sibi fieri non uult: male
utiq facit.. Quid si cuniuspiã libido ea sit. ut uxorẽ
suã prebeat alteri libent᷑q ab eo corrumpi patiatur. in
cuius uxorẽ uicissim cupit parẽ habe licentiã nichilne
mali facere tibi uidetur Immo plurimũ. E. At
iste non illa regulã peccat. Non enim id facit: qđ pati
nolit. Iuã ob rẽ aliud tibi querendũ. ẽ: unde adulteriũ
malũ. eẽ. conuincas. Eo michi uidecur malũ: quod
huiꝰ criminis homines plerũq damnari solent
Quid ꝓpter rectẽ facta nonne hominos plerũq dãpi¬
ti sunt. Recense hystoriã ne te ad alios libros mittã
eam ipsã quȩ diuina auctoritate p̃cellit. Iam inuenies
quã male de apłis & de om̃ĩb martyrib sentiamꝰ : si pla¬
cet nobis dampnationẽ cercũ indiciũ. ẽẽ. male facti: cũ

Expanded text:
E. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nolE. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nollem: quisquis autem alteri facit quod sibi fieri non vult, male utique facit. A. Quid, si cujuspiam libido ea sit, ut uxorem suam praebeat alteri, libenterque ab eo corrumpi patiatur, in cujus uxorem vicissim parem cupit habere licentiam? nihilne mali facere tibi videtur? E. Imo plurimum. A. At iste non illa regula peccat: non enim id facit quod pati nolit. Quamobrem aliud tibi quaerendum est, unde malum esse adulterium convincas. 7. E. Eo mihi videtur malum, quod hujus criminis homines vidi saepe damnari. A. Quid, propter recte facta nonne homines plerumque damnati sunt? Recense historiam, ne te ad alios libros mittam, eam ipsam quae divina auctoritate praecellit; jam invenies quam male de Apostolis et de omnibus martyribus sentiamus, si placet nobis damnationem certum indicium esse malefacti, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegia. ut omittã cȩt̃a quib enumerandis uł tẽpus
uł memoria non suppetit. quis. ẽ. cui non in alefactit ui¬
deantur. E Dicergo prius cur adulteriũ male fieri
putes. an quia id facere lex uetat N Uon sane idõ
malum . ẽ quia uecatur lege : sed ideo uetatur lege. qe
malum. ẽ Quid si quispiã nos ex agitet exagge¬
rans delectationes adulterii. & querens nobis cur hoc
malum & dãpnatione dignũ iudicemus. nũ ad aucto¬
ritatẽ legis confugiendũ censes hominib iã non tantũ
crede sed intelligere cupientibus: Nã & ego tecũ credo
& in concusse credo omĩbusq populis atq gentib cre¬
dendũ. eẽ. clamo: malũ. eẽ. adulteriũ. Ded nunc molitũ
id quod in fidẽ recepimꝰ etiã intelligendo scire: ac tenere
firmissimũ. Consid̾a itaq quantũ potes. & renuncia mͥ.
qua nã rations adulteriũ malũ eẽ. cognoueris.

Expanded text:
sacrilegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus sacrilegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus vel memoria non suppetit, quis est cui non male facta videantur? A. Dic ergo prius, cur adulterium male fieri putes; an quia id facere lex vetat? E. Non sane ideo malum est, quia vetatur lege; sed ideo vetatur lege, quia malum est. A. Quid, si quispiam nos exagitet, exaggerans delectationes adulterii, et quaerens a nobis cur hoc malum et damnatione dignum judicemus; num ad auctoritatem legis confugiendum censes hominibus, jam non tantum credere, sed intelligere cupientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, omnibusque populis0 atque gentibus credendum esse clamo, malum esse adulterium: sed nunc molimur id quod in fidem recepimus, etiam intelligendo scire ac tenere firmissimum. Considera itaque quantum potes, et renuntia mihi, quanam ratione adulterium malum esse cognoveris.
Abbreviated transcription (Latin):
eum omĩpotentẽ atq ex nulla particula cõmutabilem
credit. Bonorum etiã omĩum creatorẽ: quibus ẽ. ipse p̾sta¬
ntior. Rectorem quoq iustissimũ : eorum omĩum quȩ
creauit. Nec ulla aduitũ cẽ. natura in creando: quasi qͥ
non sibi sufficeret. Ex quo fit: ut de nichilo creauerit
omĩa. De se autẽ non creauerit sed genuerit: quod sibi
par esset quẽ filiũ dei unicũ dicimus. Quẽ cũ planius
enunciare conamur: dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiã nomina¬
mus. ꝑ quã fecit omia. quȩ de nichilo facta sunt. Uuibꝰ.
constitutis: ad intelligentiam eiꝰ rei quã requiris
ciamus. Erus ergo discutiendum. ẽ: quid sis male face¬
re Qua de re tibi quid uideatur exprome. Qđ si non
põtes totũ simul breuit̃ uerbis cõprehende: saltem
particulatĩ malefacta ipsa cõmemorando sententiã¬
tuã notam fac michiAdulteria & homicidia &¬

Expanded text:
eum omnipotentem, atque ex nulla particula commutabilem eum omnipotentem, atque ex nulla particula commutabilem credit; bonorum etiam omnium creatorem, quibus est ipse praestantior; rectorem quoque justissimum eorum omnium quae creavit; nec ulla adjutum esse natura in creando, quasi qui non sibi sufficeret. Ex quo fit ut de nihilo creaverit omnia; de se autem non creaverit, sed genuerit quod sibi par esset, quem Filium Dei unicum dicimus, quem cum planius enuntiare conamur, Dei Virtutem et Dei Sapientiam nominamus, per quam fecit omnia, quae de nihilo facta sunt. Quibus constitutis, ad intelligentiam ejus rei quam requiris,ciamus: prius ergo discutiendum est quid sit male facere; qua de re tibi quid videatur exprome. Quod si non potes totum simul breviter verbis comprehendere, saltem particulatim malefacta ipsa commemorando, sententiatam fac mihi. E. Adulteria et homicidi
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ mecũ sedulo actum. ẽ. ut ista questione lib̾arer:
eo tecum agã ordine. quẽ secutus euasi. Aderit enim ds̃
& nos intelligere qđ credidimꝰ facia: Prescriptũ enim
ꝑ ꝓphecã gradũ qui ait nisi crediderits non intellige¬
.s: tenere nos. bene nobis conscii sumus. Credimus aut̃
c uno dõ. ẽẽ. omĩa quȩ sunt: & tam̃ non. ẽẽ. peccatorum
auctorẽ dm̃. Mouet autẽ animũ si peccata ex his anima
sunt quas ds̃ creauit. ille autẽ anime ex dõ. quomͦ non¬
paruo int̾uallo peccata referantur in dm. Sd nunc
plane abs te dictum ẽ: quod me cogitantẽ satis excru¬
ciat. & qđ ad istã inqͥsitions̃ coegit & traxit. E
Uirili animo esto: & crede quod credis. Nichil enim
creditur melius: etiam si causa lateat curita sit:
Optime nanq de dõ existim are: uerissimũ ẽ pietatis
exordiũ. Nec quisquã de illo optime existimat: qui ñ

Expanded text:
Et quoniam mecum sedulo actum est, ut ista quaestione liberarer, Et quoniam mecum sedulo actum est, ut ista quaestione liberarer, eo tecum agam ordine quem secutus evasi. Aderit enim Deus, et nos intelligere quod credidimus, faciet. Praescriptum enim per prophetam gradum, qui ait, Nisi credideritis, non intelligetis , tenere nos, bene nobis conscii sumus. Credimus autem ex uno Deo omnia esse quae sunt; et tamen non esse peccatorum auctorem Deum. Movet autem animum, si peccata ex iis animabus sunt quas Deus creavit, illae autem animae ex Deo, quomoparvo intervallo peccata referantur in Deum. 5. E. Id nunc plane abs te dictum est, quod me cogitantem satis excruciat, et quod ad istam inquisitionem coegit et traxit. A. Virili animo esto, et crede quod credis: nihil enim creditur melius, etiamsi causa lateat cur ita sit. Optime namque de Deo existimare verissimum est pietatis exordium; nec quisquam de illo optime existimat, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
poteritne tibi doctꝰ uideri : ROmĩno ñ poterio.
Di gͦ omis intelligentia bona . ẽ. nec quisq qui ñ intelligit
discit : omĩs qui discit. bene facit. Omĩs enim qui discit
intelligit: & omĩs qui intelligit bens facit. Quisquis igit᷑
querit auctors̃ ꝑ quẽ aliquid discimtꝰ. auctorẽ ꝓfecto ꝑ
que bene facimꝰ querit. Qua ꝓpt̃ desine uelle inuestig¬
re nescio quẽ malũ doctorẽ. Si enim malus .G̃: doctor ñẽ
Age iã. qm̃ satis cogis ut fatear. non nos discere
malefacere: dic michi unde male faciamꝰ. E
Tam questionẽ moues. quȩ me ad modũ adolescenten
uehem̃ter exercuit: & fatigatũ in hereticos impulit
atq deiecit. Quo casu ita sum afflictus. & tantis obrutꝰ
aceruis in aniũ fabularũ: ut nisi mͥ amor inueniendi
ueri opẽ diuinã impetrauisset: emergere inde atq in
ipsã primã querendi lib̾tatẽ respirare non possem

Expanded text:
poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. Si ergo omnis intelligentia bona est, nec quisquam qui non intelligit, discit; omnis qui discit, bene facit: omnis enim qui discit, intelligit; et omnis qui intelligit, bene facit: quisquis igitur quaerit auctorem, per quem aliquid discimus, auctorem profecto per quem bene facimus, quaerit. Quapropter desine velle investigare nescio quem malum diam satis cogis ut fatear non nos discere male facere, dic mihi unde male faciamus. A. Eam quaestionem moves, quae me admodum adolescentem vehementer exercuit, et fatigatum in haereticos impulit, atque dejecit. Quo casu ita sum afflictus, et tantis obrutus acervis inanium fabularum, ut nisi mihi amor inveniendi veri opem divinam impetravisset, emergere inde, atque in ipsam primam quaerendi libertatem respirare non possem.
Abbreviated transcription (Latin):
na continent᷑. Atq: ita disciplina non erit bonũ Bonũ
ẽ. autẽ: ut ipse c̃cedis. Non igͥ discuntur mala: & frustra
illũ ã quo male facere discimus queris. A ut si discuntur
mala : uitanda non facienda discuntur. Ex quo malefacere
nichil. ẽ: nisi a disciplina deuiare.rorsus e gi
duas. ẽẽ. disciplinas puto. Unã ꝑ quã bene fãcere : aliam ꝑ
quã male facere. discimus. Ded cum quereres utrũ discipli¬
na bonũ ess&e: ipsius bomi amor intentionẽ meã rapuit.
ut iltã disciplinã intuerer quȩ bene faciendi. ẽ: ex qͦ bonũ
ẽẽ respondi. Nunc autẽ ad moneor eẽ. aliam: quã ꝓculdu¬
bio malũ. eẽ. confirmo. & cuius auctorẽ requiro.
Daltẽ int̾elligentiã non nisi bonum putas.S
stã plane.
ita bonum puto: ut ñ uideã quid in homine possit esse
prestantius. nec ullomͦ dixerim aliquã intelligenti am
malã. eẽ. posse. Quid cũ docetur quisq si ñ intelligat

Expanded text:
na continentur, atque ita disciplina non erit bonum; bonum na continentur, atque ita disciplina non erit bonum; bonum est autem, ut ipse concedis: non igitur discuntur mala, et frustra illum a quo male facere discimus, quaeris; aut si discuntur mala, vitanda non facienda discuntur. Ex quo male facere nihil est, nisi a disciplina deviare. 3. E. Prorsus ego duas disciplinas esse puto; unam per quam bene facere, aliam per quam male facere discimus. Sed cum quaereres utrum disciplina bonum esset, ipsius boni amor intentionem meam rapuit, ut illam disciplinam intuerer, quae bene faciendi est, ex quo bonum esse respondi: nunc autem admoneor esse aliam, quam procul dubio malum esse confirmo, et cujus auctorem requiro. A. Saltem intelligentiam non nisi bonum putas? E. Istam plane ita bonam puto, ut non videam quid in homine possit esse praestantius; nec ullo modo dixerim aliquam intelligentiam malam esse posse. A. Quid? cum docetur quisque, si non intelligat,
Abbreviated transcription (Latin):
male facta iustitia dĩ uindicari. Non enim iuste uindi¬
carentur : nisi fierent uoluntate
quisnam ille sit a quo peccare didicerimꝰ inquiro.
Aliquid boni existimas. eẽ. disciplinam:
Quis audeat dicere. malum. eẽ. disciplinam:
Quid si net bonũ nec malum. ẽ.: Michi bonũ uide¬
tur.Bene sane. diquidẽ scientia ꝑ illã datur.
aut excitat᷑: nec qͥsquã nisi ꝑ disciplinã aliqͥd discit. An
tu alit̃ putas.S Ego ꝑ disciplinã non nͥ bona
disci arbitror.U Uide gͦ ne ñ discantur mala.
Nã disciplina nisi a discendo ñ dicta.ẽ. S Unde gͦ
ab homine fiunt. si non discunt᷑ Eo fortasse qd¬
se a disciplina. id .ẽ. a discendo auerat atq ab alienat: ded
siue hoc siue aliud aliquid sit: illud certe mainfestum ẽ. qm̃
disciplina bonum. ẽ & a discendo dicta . ẽ. disciplina
Mala disci omĩno non posse. Si enim discuntur: discipli¬

Expanded text:
malefacta justitia Dei vindicari. Non enim juste vindimalefacta justitia Dei vindicari. Non enim juste vindicarentur, nisi fierent voluntate.quisnam sit ille a quo peccare didicerimus, inquiro. A. Aliquid boni existimas esse disciplinam? E. Quis audeat dicere malum esse disciplinam? A. Quid, si nec bonum nec malum est? E. Mihi bonum videtur. A. Bene sane; siquidem scientia per illam datur aut excitatur, nec quisquam nisi per disciplinam aliquid discit: an tu aliter putas? E. Ego per disciplinam non nisi bona disci arbitror. A. Vide ergo ne non discantur mala: nam disciplina, nisi a discendo non dicta est. E. Unde ergo ab homine fiunt si non discuntur? A. Eo fortasse qse a disciplina, id est a discendo avertit atque abalienat: sed sive hoc, sive aliud aliquid sit, illud certe manifestum est, quoniam disciplina bonum est, et a discendo dicta est disciplina, mala disci omnino non posse. Si enim discuntur, discipli
Abbreviated transcription (Latin):
IC michi queso te utrum deus non sit auctor
nali. Aus Dicã. si planum feceris de quo
malo queras. Ouobus enĩ modis appellare
malũ solemus: uno cũ male quẽq fecisse di¬
cimus. alio cũ mali aliquid. eẽ. ꝑpessum.
De utroq scire cupio.At si dm̃ bonũ ẽ
nosti uł credis. neq alit̾ fas. ẽ: male non facit. Rursus si
dñi iustũ fatemur. nã & hoc negare sacrilegum .ẽ: ut
bonis premi a.ita supplicia malis tribuit. Quȩ utiq supplicia.
patientibus mala sunt. Quã ob rem si nemo iniuste pȩ¬
nas luit. quod necesse. ẽ. credamꝰ. quandoquidẽ diuina
ꝓuidentia hoc uniũsum regi credimus : illius prut gene¬
ris malorum nullomͦ huius autẽ scđi auecor .ẽ. ds
Uest certe. Non enĩ nullo auctore fieri poi̾set. Di
autẽ queris quisnã iste sit: dici non potest. Non enim
unus aliquis . ẽ: sed quisq malus sui malefacti auetor ẽ.
Unde si dubitas: illud attende quod supra dictum. ẽ.

Expanded text:
ic mihi, quaeso te, utrum Deus non sit auctor mali? AUGUSTINUS: Dicam, si planum feceris de quo malo quaeras. Duobus enim modis appellare solemus malum: uno, cum male quemque fecisse dicimus; alio, cum mali aliquid esse perpessum. E. De utroque scire cupio. A. At si Deum bonum esse nosti vel credis, neque enim aliter fas est, male non facit: rursus, si Deum justum fatemur, nam et hoc negare sacrilegum est, ut bonis praemia, ita supplicia malis tribuit; quae utique supplicia patientibus mala sunt. Quamobrem si nemo injuste poenas luit, quod necesse est credamus, quandoquidem divina providentia hoc universum regi credimus, illius primi generis malorum nullo modo, hujus autem secundi auctor est Deus. est? A. Est certe: non enim nullo auctore fieri posset. Si autem quaeris quisnam iste sit, dici non potest: non enim unus aliquis est, sed quisque malus sui malefacti auctor est. Unde si dubitas, illud attende quod supra dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
non possũ ut abste etiam ductũ narib sentiatur. Nã
cet̾a sensibilia quȩ quanuis sentiamꝰ ñ tam̃ ea sentiendo
in nr̃m corpus corrupta mutamꝰ. possumꝰ ea siue uno
tẽpr̃ siue singulis uicissim tẽporib ambo sentirẽ. sic ut
uł totũ uł pars ipsa quã sentio abs te euiã senti atur
qualia sunt siue lux siue sonꝰ. siue corpora quȩ attingi¬
mus ñ tam̃ ledimꝰ Nntelligo. anifestũ .s̃. gͦ
ea quȩ ñ cõmutamꝰ & tam̃ sentimꝰ corporis sensib ⁊ ñ

Expanded text:
non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam caetera sensibilia quae quamvis sentiamus, non tamen ea sentiendo in nostrum corpus corrupta mutamus, possumus ea, sive uno tempore, sive singulis vicissim temporibus ambo sentire, sicut vel totum vel pars ipsa quam sentio, abs te etiam sentiatur; qualia sunt, sive lux, sive sonus, sive corpora quae attingimus, non tamen laedimus. E. Intelligo. A. Manifestum est ergo ea quae non commutamus et tamen sentimus corporis sensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qđ itafit nr̃m ut hoc in nos ũtere & cõmutare possimus.
sicuti. ẽ cib & potus. cuiꝰ nullã partẽ quã ego ꝑcepero & tu
ꝑciꝑe poteris. qr & si nutrices alim̃ta masa infantibus
raldunt. illud tam̃ quod inde gustatus rapuerit atq in
mandentis uiscera cõmutauerit nullo mͦ reuocari pote¬
rit ut in escã refundatur infantis. Gula enim cũ aliquid
iocunde sapit. etiã si exiguã tam̃ irreuocabilẽ partem
sibi uindicat & hoc cogit fieri qđ nature corporis con¬
uenit. Qđ nisi ita ess&: nullus remanera sapor in ore
post ea quã fuerint mansa illa reddita atq desputata
Qã etiam de aeris partib dici potest recte quas narib:
ducimtꝰ. Nam etiã si aliquid aeris qđ ego reddidero pos¬
sis etiam tũ ducere: non tam̃ poteris etiã illud qđ inde
in alim̃tum meũ cesserit. qr nec reddi potest. Nam etiã
narib alim̃tum nos caꝑe medici docent. Qđ alim̃tum
& spirando solus sentire possũ: & reflando restituere

Expanded text:
are possimus, sicuti est cibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere poteris: quia et si nutrices alimenta mansa infantibus reddunt, illud tamen quod inde gustatus rapuerit atque in mandentis viscera commutaverit, nullo modo revocari poterit ut in escam refundatur infantis. Gula enim cum aliquid jucunde sapit, etiamsi exiguam, tamen irrevocabilem partem sibi vindicat, et hoc cogit fieri quod naturae corporis convenit: quod nisi ita esset, nullus remaneret sapor in ore posteaquam fuerint mansa illa reddita atque desputa. Quod etiam de aeris partibus recte dici potest, quas naribus ducimus: nam etiamsi aliquid aeris quod ego reddidero, possis etiam tu ducere, non tamen poteris etiam illud, quod inde in alimentum meum cesserit; quia nec reddi potest. Nam etiam naribus alimentum nos capere medici docent: quod alimentum et spirando solus sentire possum, et reflando restituere
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ut id ambo tangamus non singulis partib sed totũ sin¬
guli. Dł ateor hoc mͦ duob illis suꝑiorib sensib hunc tan¬
gendi sensũ. eẽ similliniũ sed in hoc udeo. eẽ. dissimilẽ qđ
simul. id ẽ uno tẽpr̃ &̃ uide aliquid unũ totũ ãbo possum
& audire. tangere autẽ possumus quidẽ totũ aliquid
ambo uno tempore sed partib singulis: eandẽ autẽ partẽ
non nisi temporib singulis. Nam nulli part quã tactu
capis. possũ meũ tactũ ad mouere: nisi tu remoueris tuũ
¶Uigil autissime respondisti. Sed oport& te ea ã illud
uide : cum ħorũ omĩum quȩ sentimꝰ alia sint quȩ aͬbo.
alia quȩ singuli sentiamus. ipsos uͦ sensus nr̃õs suos qͥsq

Expanded text:
tes, ut id ambo tangamus, non singulis partibus, sed totum sintes, ut id ambo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo duobus illis superioribus sensibus, hunc tangendi sensum esse simillimum: sed in hoc video esse dissimilem, quod simul, id est uno tempore, et videre aliquid unum totum ambo possumus et audire; tangere autem possumus quidem totum aliquid ambo uno tempore, sed partibus singulis, eamdem autem partem nonnisi temporibus singulis: nam nulli parti quam tactu capis, possum meum tactum admovere, nisi tu amoveris tuum. 19. A. Vigilantissime respondisti: sed oportet te etiam illud videre, cum horum omnium quae sentimus, alia sint quae ambo, alia quae singuli sent
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis unus & totus ab utroq absumatur: ñ tam̃ & a
me totus & a te totus absumi potest: quomͦ u̾bum & ego
otũ audio & tu totũ simul. & speciẽ quãlib&. quant
ego uideo. tantã & tu simul. sed cibi uł potionis alia par
in me alia in te transeat necesse. ẽ. An parũ ista intelligis.
Nmmo uͦ aꝑtissim a & cercissima. eẽ. consentio ENũ censes
tangendi sensũ cõparandũ. eẽ oculoꝵ & auriũ sensib in ea re
de qua nunc agitur. q ñ solũ corpus unũ ambo possumus
sentire. tangendo. sed etiã eandẽ partẽ tu quoq poteris ta¬
ngere. quã ego tetigero. ut non solũ idẽ corpus sed eandẽ
qͦq corporis parts̃ possimꝰ ambo sentire tangendo: Non
enim sicuti cibũ aliquẽ appositũ. non possumꝰ & ego totũ
⁊ tu totũ caꝑe. cum ambo illo uescimur. sic etiã in tange¬
ndo accidit: sed & unũ & totũ qđ ego tetigero etiã tu pa¬

Expanded text:
quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a me totus, et a te totus absumi potest, quomodo verbum et ego totum audio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam et tu simul; sed cibi vel potionis alia pars in me, alia in te transeat necesse est: an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio. 18. A. Num censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem appositum non possumus et ego totum et tu totum capere, cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed et unum et totum quod ego tetigero, etiam tu po