comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã in pͥma cͥcumstantia ꝓposuimus. Om̃is gͣ res aut scd̾m
interioremnaturam aut scõm ext̾iorem formam significat.
Sub ext̾iori forma figure rerum et colores continent᷑ que uisu
suscipimus. Ad interioraem naturã ꝑtinent alie rerum ꝓpͥe¬
tates quas oet̾is sensib conp̃hendimus ut ẽ dulceaĩo insapore
quã ꝑcipimus gustu. fraglantia inodore quã ꝑcipimus ol fac¬
cu. melos in sono qͦd ꝑcipimus auditu lenitas siue asꝑitas in
corpore et cetera huiusmodi quã ꝑcipimus tactu. Prima il¬
la circumstantia .i. res que in hoc loco stricte accipit᷑ dupli¬
cit᷑ significat. Uerbi gr̃a. Nix in teriori natura s frigiditate
extinchonẽ feruoris libidinũ. & ext̾iori forma uidelicet can¬
dore. munditiã oꝑum designat. Persona ẽ ratronalis sub¬
stantre indiuidua eẽntia. ꝑsone sunt que insaera sẽptura

Expanded text:
us in prima circumstantia. Omnis igitur res aut secundum us in prima circumstantia. Omnis igitur res aut secundum interiorem naturam, aut secundum exteriorem formam significat. Sub exteriori forma figurae rerum et colores continentur; quae visu percipimus. Ad interiorem naturam pertinent aliae rerum proprietates, quas caeteris sensibus comprehendimus, ut est dulcedo in sapore, quam percipimus gustu; fragrantia in odore, quam percipimus olfactu; melos in sono, quod et quem percipimus auditu; lenitas sive asperitas in corpore et caetera hujusmodi, quae percipimus tactu. Prima illa circumstantia, id est res, quae in hoc loco stricte accipitur, dupliciter significat; verbi gratia. Nix interiori natura, scilicet frigiditate, exstinctionem fervoris libidinum; et exteriori forma, videlicet candore, munditiam operum designat. Persona est rationalis substantiae individua essentia. Personae sunt, quae in sacra Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alis est et ex oꝑatione creatoriiꝰ uolentis quasdani res:
ꝑ alias significari. Est etiam ualde multiplicior significatio
reruni quã uocum. nam pauce uoces plus quã duas aut tres
significationes habent. res aut̃ quelibet tam multiplex po¬
cest ẽẽ. insignificatione aliarum rerum. qͦd inse ꝓprietates
iusibiles aut inuisibiles habet cõmunes aliis reb. Hee aut̃
respͥmũ ꝑ uoces significate. & ressed̾as significantes .ui. eir¬
pͥmarũ ad sed̃as consicl̃at᷑. Resaut̃ in hoe loco in relligimꝰ
inmat̾ia quacumq uł substantia in animata celestium
siue terrestriũ constitutas. ut sunt lapides. ligna herbe & ceca
huiꝰmodi que inel ementis uł exelementis sunt. Om̃is autẽ
res que ad significandũ ꝓponitur in scͥpt᷑a saera aut Red̾m
teriorem nat᷑am significat. Rem aut̃ large hic accipimꝰ
supͣ dicta sex continentẽ sub qua & rescontnet᷑ .i. materia

Expanded text:
naturalis est, et ex operatione Creatoris volentis quasdam res naturalis est, et ex operatione Creatoris volentis quasdam res per alias significari. Est etiam longe multiplicior significatio rerum quam vocum. Nam paucae voces plusquam duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet tam multiplex potest esse in significatione aliarum rerum, quot in se proprietates visibiles aut invisibiles habet communes aliis rebus. Hae autem res primae per voces significatae, et res secundas significantes, sex cirprimarum ad secundas consideratur. Res autem in hoc loco intelligimus in materia quacunque, vel substantia inanimata coelestium sive terrestrium, constitutas: ut sunt lapides, ligna, herbae, et caetera hujusmodi, quae in elementis vel ex elementis sunt. Omnis autem res quae ad significandum proponitur in Scriptura sacra, aut secundum riorem naturam significat. Rem autem large hic accipimus supradicta sex continentem, sub qua et res continetur, id est materia
Abbreviated transcription (Latin):
tus eiꝰ agnoscat. Nichil enĩ sine causa appeti debet.
nec desidium crahit qͦd utilitatẽ ñ ꝓmutit. Geminus est
diume lechonis fructus quia mentem uł scientia erudit
uł morib ornat. Docet qͦd scire delectet. et qͦd imuitari ex¬
pediat. Quor alterũ .i. seientia magis ad historiam & allego¬
uocum. Quadriuiur̃ ad rerum significitionem respicit.
Grãmatiea rec̾te loqui et competenter ꝓñtiare uoces docet. dia¬
lechea ad distinguendas in eis significationes. rechoriea ad utrũ¬
q spectant. Phisica in t̾iores rerum naturas. matematica ex¬
teriores figuras & numeros docet.
iligens serutator sacri eloquii rerum significationes ne¬
significationẽ soed insaera pagina excellentior ualde ẽ. re¬
rum significatio quã uocum. quia hanc usus instituit. illã
natura dictauit. Hec hominũ uox ẽ illa dĩ ad homines.
Significatio uocum ẽ explacito hominũ. signifieatio rerũ

Expanded text:
tus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; tus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; nec desiderium trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est divinae lectionis fructus: quia mentem vel scientia erudit, vel moribus ornat. Docet quod scire delectat, et quod imitari expediat. Quorum alterum, id est scientia magis ad historiam et allegovocum. Quadrivium ad rerum significationem respicit. Grammatica recte loqui et competenter pronuntiare voces docet. Dialectica ad distinguendas in eis significationes et ad verque spectat. Physica interiores rerum naturas, mathematica exteriores figuras et numeros docet.Diligens scrutator sacri eloquii rerum significationes nesignificationem; sed in sacra pagina excellentior valde est rerum significatio quam vocum: quia hanc usus instituit, illam natura dictavit. Haec hominum vox est, illa Dei ad homines. Significatio vocum est ex placito hominum: significatio rerum
Abbreviated transcription (Latin):
bris sius int̾ agiographos tam̃ positisunt. & econtra iosue.
liber iudicum. & uber samuelis & regum qͥsolam historiã
eur nouem tantum dicant᷑ a gro graphi .i. sẽi scriptores cum
hcc nomen conuemat om̃ib sacre se̾pture anctorib. Ad
quoo respondendũ qͥa qđ nullam habet specialem ꝓpͥetatẽ
quae distinguat᷑ a cẽteris. cõmune nomen qͣsi ꝓpͥtm optinet
ñ ex p̃rogatiua aliqua. s poniuiᷤᷤ quau ex qͣdam in dignita¬
te respectu alioꝵ. sicut in nouẽ ordinib angłoꝵ minimus
duob modũ dr. uł quia anctor incertus. uł qr cõmuni aiͦ¬
sensu fidelis sinagoge uł eccłe ñ est receptꝰ et confir matꝰ
ẽ auctoritate fidelis sinagoge. Item ecclastieũ. Libersa¬
pientie salomonis. et duo libri machabeoꝵ. thobia iudith
& liber ihu filii sirach apocͥsi sunt. legunt᷑ tam̃ & ad uetus tes¬
tamentũ ꝑqnent. s non sunt confirmati in canone.

Expanded text:
bris suis: inter agiographos tamen positi sunt; et e contrario Josue, bris suis: inter agiographos tamen positi sunt; et e contrario Josue, liber Judicum et libri Samuelis, et Regum, qui solam historiam cur novem tantum dicantur agiographi, id est sancti scriptores, cum hoc nomen conveniat omnibus sacrae Scripturae auctoribus? Ad quod respondendum, quia quod nullam habet specialem proprietatem qua distinguatur a caeteris, commune nomen quasi proprium obtinet, non ex praerogativa, sed potius quasi ex quadam indignitate respectu aliorum; sicut in novem ordinibus angelorum minimus dicitur: vel quia auctor ejus incertus, vel quia communi assensu fidelis synagogae vel ecclesiae non est receptus et confirmatus, est auctoritate fidelis synagogae. Item Ecclesiasticus, liber Sapientiae Salomonis et duo libri Machabaeorum, Tobias, Judith, et liber Jesu filii Sirach apocryphi sunt; leguntur tamen et ad Vetus Testamentum pertinent, sed non sunt confirmati in canone.
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet. In cuiꝰ confirmatione ñ agnus ille antiquus occidi¬
cur. s ipse quia homo erat & mori potuit mortẽ subiit. Et
sicut ds ad uecus testam̃tũ dandũ nocauerat testes a aron
b ueterascentib ẽ institutum. Nouum dr̃. qͥa de inmu
missione. Officio. sicut qñ eligebat᷑ aliquis qui ĩminente bel¬
lo de dubiis consuleret dnm siue ꝑ assumptũ ephod. suie¬
alio aliqͦmͦ. Gra. sicut ille cui ans ꝑ int̾nam aspirationẽ da¬
bat noticiam rerum quam nec natura nec disciplina habe
pot̾at. s sola grã. sicut dauid & dlaniel & iob. Missione srẽ
ille quem mittebat dns adp̃dicandum ei que ei inspiraue¬
rat ut ionas. S camen sieut sicut inistis dieb ñ dicuntur
ep̃i nͥ qͥ officii dignitatẽ & potestatẽ habent. licet meritũ ha¬
beant & uircutem huiꝰ nominis habundantius illis qͥ ep̃i
sunt. ita nec cunc ꝓpħe dicebant᷑. nͥ qui officio aut missi one
⁊ pħe eẽnt. uñ dauid iob daniel. licet contineant ꝓpħias in li¬

Expanded text:
videlicet. In cujus confirmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum dandum vocaverat testes, Aaron bus veterascentibus est institutum. Novum dicitur secundumissione. Officio, sicut quando eligebatur aliquis qui imminente bello de dubiis consuleret Dominum, sive per assumptum ephot; siatia, sicut ille cui Dominus per internam inspirationem dabat notitiam rerum, quam nec natura nec disciplina habere poterat sed sola gratia, sicut David et Daniel et Job. Missione, sicut ille quem mittebat Dominus ad praedicandum ea quae ei inspiraverat, ut Jonas. Sed tamen sicut in istis diebus non dicuntur episcopi, nisi qui officii dignitatem et potestatem habent, licet meritum habeant et virtutem hujus nominis abundantius illis qui episcopi sunt, ita nec prophetae dicebantur, nisi qui officio aut missione prophetae essent. Unde David, Job, Daniel, licet contineant prophetias in li
Abbreviated transcription (Latin):
milie deriuate. & pat̾e denominate. ut abedõ idumei. a leui.
Iber iste qui p̾mus ẽ dnunor uoluminũ ebraice dr bre¬
sith. quod cancumdem uale̾t aesi dic̾et᷑. In pͥncipio. ha¬
betit quidem hebrei hanc consaetudinẽ ut imponant no¬
mina libris sins. ap̾ncipio libri .i. ap̃ma dietione. siẽ ⁊ nos
nominamꝰ unum psalmũ. Miserere mei ds. & aliũ. Beati
inmacłati. Grece aut̃ dicit᷑ genesis. cũ ꝓpt̃ geñationẽ celi.¬

Expanded text:
miliae derivatae, et patriae denominatae, ut ab Edom Edumei, a Lemiliae derivatae, et patriae denominatae, ut ab Edom Edumei, a LeLiber iste, qui primus est divinorum voluminum Hebraice dicitur Beresith, quod tantumdem valet, ac si diceretur, in principio. Quidam Hebraei habent consuetudinem ut imponant nomina libris suis a principio libri, id est, a prima dictione, sicut et nos nominamus unum Psalmum, Miserere mei Deus: et alium: Beati immaculati. Graece autem dicitur Genesis, tum propter gen
Abbreviated transcription (Latin):
uite humane que ꝑ gr̃am xp̃i facta ẽ usq ad finem seculi.
Item tempus naturalis legisdr. eo qͦd homo suo naturali sensu
relictus fuit sine cõmuni p̾ceptione. Tempus sẽpte leges dr. eo
qͦd cunc lex septa in ppło dĩ p̃cepta dabat tiuendi. Tempus
UI. ad similitudinẽ etatis hominũ. fuit enĩ mundus & inf̾anᷤ
&̃ puer et cet̾a. Et notandum qͦd etates iste ñ distingunt᷑ scd̾m
equalia spatia tempoꝵ s sedm̃ cõmunes in nouationes rerũ.
ut fuit diluuium. et elecho abrahe. et institutio regũ &
rum dr̃. qͥa eo tempore soli patres p̃erant filiis suis qͦd dura¬
uit usq ad moysen qͣp̾mus in ppło dĩ pͥncipatũ tenens iudex
constitutꝰ est ñcantum suꝑ filios suos. s suꝑ cotũ ppłm isi .ł. licet
iam multi reges eeñt in gentib. Nel id̾o patͥarcharum succes¬
sio nominatur. quia eo cempore successer unt sibi ad inuioẽ
pͥmitiui illi patres aqͥb genus humanũ disseminatũ ẽ. & fa¬

Expanded text:
 quae per gratiam Christi facta est usque ad finem saeculi. Item tempus naturalis legis dicitur, eo quod homo suo naturali sensui relictus fuit sine communi praeceptione. Tempus scriptae legis dicitur, eo quod tunc lex scripta in populo Dei praecepta dabat vivendi. Tempus sex ad similitudinem aetatis hominum. Fuit enim mundus et infans et puer, etc. Et notandum quod aetates istae non distinguuntur secundum aequalia spatia temporum, sed secundum communes innovationes rerum; ut fuit diluvium, et electio Abrahae, et institutio regum et rum dicitur, quia eo tempore soli patres praeerant filiis suis: quod duravit usque ad Moysem, qui, primus in populo Dei principatum tenens, judex conjam multi reges essent in gentibus. Vel ideo patriarcharum successio nominatur, quia eo tempore successerunt sibi ad invicem primitivi illi patres a quibus genus humanum disseminatum est et fa
Abbreviated transcription (Latin):
dieunt᷑ significare. quecuniq earum significet. aut faelum sig-¬
nificat factum. et est allegoria aut factum faciendum significat.
& est morcalitas. In his duob ad cognitionẽ ueritatis .i. integͥ¬
tatẽ fidi. et ad amorem bonitatis .i. ad ꝑfectionẽ bonoꝵ oꝑum
instrium᷑. Ppt̃ que duo legeuda ẽ diuina seriptura scił ut ere¬

Expanded text:
dicuntur significare, quaecunque earum significet, aut factum sigdicuntur significare, quaecunque earum significet, aut factum significat factum et est allegoria; aut factum faciendum significat, et est moralitas. In his duobus ad cognitionem veritatis, id est integritatem fidei, et ad amorem bonitatis, id est ad perfectionem bonorum operum, instruimur. Propter quae duo legenda est divina Scriptura, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt. ut pote fi igore infidelitatis torpentes. et ueritatis lu¬
ce pͥuati. Prius egiptiĩ oppͥmunt israhel. deinde assirii. ñ
enĩ in nob̾ pot̃ quicquam di abolus. nͥ pͥus craham᷑ aꝓpͥis con¬
cupiscentiis. Unde ne crad asme dñe adesidĩo meo peccõri.i.
diabolo. Temꝑa significant exempli causa. Iħc ibat in porti¬
eu salomonis et hiemps erat. Io̾o de hieme habita ẽ mentie
ut ꝑ qͣlitatẽ tempoꝵ aesignaret᷑ qualitas animoꝵ .i. torpor &
infideliras iudeoꝵ. Gestum significat ut ineungłio patet. Ue¬
nit inbecthaniam & suscitauit lazarũ. de inde ꝑ montẽ oli¬
ueti uenit inuallem iosaphat. & misit discipłos inciuitatẽ¬
ꝓpt̃asinam & oec̾a. Becchania ar̃ domꝰ obeaientie. Ad obedi¬
entẽ cantũ uenit xp̃e ut resuscitet lararum .i. animã pͥus
morcuã in peceatis. Cum itaq sex sint eir eum stantie quȩ

Expanded text:
gerunt, utpote frigore infidelitatis torpentes, et veritatis lugerunt, utpote frigore infidelitatis torpentes, et veritatis luce privati. Prius Aegyptii opprimunt Israel, deinde Assyrii, non enim in nobis potest quidquam diabolus, nisi prius trahamur a propriis concupiscentiis. Unde: Ne tradas me Domine a desiderio meo peccatori, id est diabolo . Tempora significant. Exempli causa, Jesus erat in porticu Salomonis, et hiems erat. Ideo de hieme habita est mentio, ut per qualitatem temporum designaretur qualitas animorum, id est torpor et infidelitas Judaeorum. Gestum significat, ut in Evangelio patet. Venit Jesus in Bethaniam, et suscitavit Lazarum; deinde per montem Oliveti venit in vallem  obedientiae. Ad obedientem tantum venit Christus, ut resuscitaret Lazarum, id est animam prius mortuam in peccatis. Cum itaque sex sint circumstantiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ multiplicit᷑. Hec denumeris ꝓpt̃ multiplicem significa¬
tionem eor paulo ꝓlixus ꝓ seenti sumus. nunc aut̃ ad quartam
circumstantiã .i. locũ uei tamusser monẽ. Ioca significant. Uñ
dñs incercis et de t̃minatis locis certa negotia geri uoluit ꝓpt̾
significationẽ. Ut ũbi grã. filii isrł descendentes in egiptum co¬
gente fame opp̃ssi sunt graui seruitute. In de uͦ educt a dño ꝑ
que locata ẽ int̃ babilonẽ et egiptũ. Ec utraq gens .i. egiptii
et assirii captiuauerunt eos. s pͥus egiptii. Ista om̃ia significati¬
oni apta sunt. Egiptꝰ que ẽ q̃a uoluptuosa deliciis affluens
mundum significat ñ machinã istam s uoluptates mundi et se¬
cularia desid̾ia. Desercum significant uitam religiosam ꝑ ꝗͣ
qͣsi repatͥantes ieuinamus auiciis et concupiscentiis huiꝰ scłi.
Babilon adaqͥlonẽ posita ẽ ubi frigns ꝑpetuũ & obscuritas ẽ
demones competent̃ de signantur. qͥ ad aqͥ lonem sedem sibi ele¬

Expanded text:
e Scripturae. Haec de numeris, propter multiplicem significationem eorum, paulo prolixius prosecuti sumus. Nunc autem ad quartam circumstantiam, id est locum, vertamus sermonem. Loca significant, unde Dominus in certis et determinatis locis certa negotia geri voluit, propter significationem: ut verbi gratia, filii Israel descendentes in Aegyptum, cogente fame, oppressi sunt gravi servitute; inde vero educti a Domino per a est inter Babylonem et Aegyptum. Et utraque gens, id est Aegyptii et Assyrii captivaverunt eos; sed prius Aegyptii: ista omnia significationi apta sunt. Aegyptus, quae est terra voluptuosa et deliciis affluens, mundum significat, non machinam istam, sed voluptates mundi et secularia desideria. Desertum significat vitam religiosam, per quam quasi repatriantes jejunamus a vitiis et coBabylon ad aquilonem posita est, ubi frigus perpetuum et obscuritas est, abylonios, daemones competenter designantur, qui ad aquilonem sedem sibi ele
Abbreviated transcription (Latin):
minores dicunt᷑. qͥ a sermones eor breues sunt. unde et uno
uolumine cõphendunt᷑. Isaias aut̃ & ieremias & ezechiel
& daniel. hii quartuor maiores sunt. singłi sius uoluminib
distincti.: Librum iob alii moysen. alii unum exꝓpħis. non¬
nulli ipsum iob seripsisse eredunt. Librum psalmoꝵ dauid
ea̾ic̾it. Estiras aut̃ postea psalmos itã ut nunc sunt ordinaũ¬
& titulos addidit. Parabolas aut̃ & ecclasten & cantiea can¬
geor salomon composuit. damel sui libri auẽtor fuit. Li¬
ber esdra auetoris su titulo p̃notatur. in cuiꝰ textu euisdẽ
es̾re neemeq sermones parit̃ continent᷑. Librũ hester
hesdras credit᷑ consc̾psisse. liber sapientie apud hebreos
nusquam ẽ. unde & ipse titulus grecam magis eloquentiã
redolet. Hunc qͥdam udei filonis ẽẽ affirmant. Librũ eele¬
siasticũ cercissime ihe filiussirach iherosolimita nepos iesu

Expanded text:
minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno volumine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinaviet titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecclesiasticum certissime filius Sirach Hierosolymita nepos Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
in uet̾i octo . uͦ. in nouo testam̃to sicut supͣ monstratũ ẽ com¬
p̃hendunt᷑. Cec̾a uͦ scͥpta qͣsi ad iuncta sunt & ex his p̃ceden¬
tib manantia. In his aut̃ ordinib maxime utriusq testa¬
menti apparet conuenientia. quia sicut post legẽ ꝓpħe. &
tores ordine successerunt. et mira qͣdam adiuine dispelisa¬
qonis ratione actum ẽ. ut oum insingłis sc̃ptur is plena &
ne inscͥbit᷑ auc̃tor fuisse credit᷑. Librũ uidicum asamu¬
ele eãitum fuisse dicunt. Primã partẽ libri samuelis. ipse
samuel scͥpsit. seqͣntia uͦ usq ad cal cem dauid. Malachim.
ieremias pͥmum in uolumen unum collegit nam antea spar¬
sus erat ꝑ singłoꝵ regum istarias. Isaias iheremias. erechi¬
el. singłi. suos libros fecer̃ qui in scͣpti sunt nominib eoꝵ. Li
nomina sunt. osee. iohel amos abdias ionas micheas Naun
abacuc. sophonias. aggeus. zacharias & malachias. qui ꝓpt̃ẽa

Expanded text:
sicut supra monstratum est comsicut supra monstratum est comprehenduntur. Caetera vero scripta quasi adjuncta sunt, et ex his praecedentibus manantia. In his autem ordinibus, maxime utriusque Testamenti, apparet convenientia: quia sicut post legem prophetatores ordine successerunt. Et mira quadam divinae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis plena et ne inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum fuisse credunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit: sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Libaenotatur, quorum nomina sunt. Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias; qui propterea
Abbreviated transcription (Latin):
quidem s ñ legunt᷑ in canone. his uiginti duob ubris
ueçeris testamenti. octo libri noui testamenti iungunt᷑.
In pͥmo ordine noui testamenti. sunt uiͬ. eungłia. matheus
delicet apłoꝵ. Epłe pauli numero quatuor decim subuno
uolumine contexte. Canonice epłe. Apocalipsis. In tercio
ordine pͥmũ locum habet decrecalia. quos canones .i. re¬
gulares appellamus. De iñ scõr patrum seripta .i. Ieroni¬
mi. Augustim. Ambrosii. Gregorii. ysidori. Origenis.
Bede. et alior aoctoꝵ que infinita sunt. E ex cam̃ sẽpta
patrum in textu dumarum se̾pturarũ ñ computant᷑ quẽ¬
admodũ in uet̾i testamento. ut diximus qͥdam lib̾sunt qͥ
non seͥbunt᷑ in canone. et tam̃ legunt᷑ ut sapientia sapien¬
tra salomonis et cet̾i. Textus gͥ diuinarum seripturar um
quasi cotum corpꝰ pͥncipalit .xxx. libͥs continet᷑. Hoꝵ xxii.

Expanded text:
quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris Veteris Testamenti, octo libri Novi Testamenti junguntur. In primo ordine Novi Testamenti sunt quatuor Evangelia: Matthaei, Epistolae Pauli numero quatuordecim sub uno volumine contextae. Canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum habent decretalia, quos canonicos, id est regulares appellamus. Deinde sanctorum Patrum scripta, id est, Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Isidori, Origenis, Bedae et aliorum doctorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam libri sunt qui non scribuntur in canone, et tamen leguntur, ut Sapientia Salomonis et caeteri. Textus igitur divinarum Scripturarum, quasi tot
Abbreviated transcription (Latin):
uideł &̃ nouo. Utrumq testamentũ tͥb ordinib dis¬
testam̃ti .i. lex quã hebrei thorath nominant. pentateueũ
est genesis. Seds hellesmoth. qͥ est exodus. Tercius uaie¬
cra: qui ẽ leuiticus. Quartꝰ uaiedaber : qͥ ẽ numeri. Qͥntꝰ
adaberim: qui ẽ deuteronomuis. Sed̾s ordo ẽ ꝓpharum.¬
Hic continet octo uolumina. Pͥmum iosue bennum .i. fili
& sed̾s regum. Quarcum malachim : quiẽ tertius & quar¬
tus regum. Qͥntum ysaiam. Sexcũ ieremiam. Sepgiũ
dauid. Tercus masloth. quod grece parabole. latine ꝓũbia
sonat. uideł salomonis. Quartis eleth. qͥ est eccłastes.
Qͥntꝰ sirasirim .i. cantiea canticoꝵ. Sextꝰ damel. Septimꝰ
dabreiamin. qui est paralipomenon. Octauus esdras. No¬
nuᷤ hester. Om̃s gͦ fiunt numerõ xiii. Sunt p̃terea alii
qͥdam libri ut sapientia salomonis. lider iesu filii sirae
⁊ liber uidith. & thobias. & libri machabeoꝵ. qͥ legunt᷑

Expanded text:
icet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus disTestamenti, id est lex, quam Hebraei thorath nominant, pentateuchonest Genesis. Secundus Hellesmoth, qui est Exodus. Tertius Vagethra, qui est Leviticus. Quartus Vagedaber, qui est Numeri. Quintus Elleaddaberim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est pHic continet octo volumina: Primum, Josue Hennum, id est filiuet secundus Regum; quartum, Malachim, qui est tertius et quartus Regum; quintum, Isaiam; sextum, Jeremiam; septimum, David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes ergo fiunt numero viginti duo. Sunt praeterea alii quidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur
Abbreviated transcription (Latin):
dotion hebionite hereciei fuerunt. Opcinuit camen usus
& legerent. Post hec accessit qͥnta que uulgaris dicit᷑. que
quodã temꝑe iniherico reꝑta ẽ. S quis auctor eiꝰ fuerit
usq hodie ignorat᷑. Sextam & septrmã origenes fecit co
dices cuiꝰ eusebius & pamphilus uilgauer̃. Octauo loco lhero¬
nimus accessit noniam de hebreo in grecũ sicut pͥores. s de
hebreo in latinum transferens sermonẽ. Cuiꝰ cranslatio
iutiosa interp̃tatio siue pͥma de hebreo in grecũ siue scd̃a
degreco in latinum facta corruꝑat. hanc solam legendã et
in aucboritate habendam constituit. Usu aut̃ pͥmo in uales¬
cente qui non nunqua solita magis quam uera appetit. fac̃¬
cum ẽ ut diũs as diuersis seq̃ñtib cranslatones. ita candem
ꝯm̃a confusa sunt ut pene nunc qͥd tͥbuendũ sit ignoret᷑.¬

Expanded text:
dotion Hebionitae haeretici fuerunt. Obtinuit tamen usus,ciperent exemplaria et legerent. Post haec accessit quinta, quae Vulgaris dicitur; quae quodam tempore in Jericho reperta est. Sed quis auctor ejus fuerit, usque hodie ignoratur. Sextam et septimam Origenes fecit, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octavo loco Hieronymus accessit, non jam de hebraeo in graecum sicut priores, sed de hebraeo in latinum transferens sermonem. Cujus translatio, vitiosa interpretatio, sive prima de hebraeo in graecum, sive secunda de graeco in latinum facta, corruperat, hanc solam legendam et in auctoritate habendam constituit. Usu autem pravo primo invalescente, qui nonnunquam solita magis quam vera appetit, factum est, ut diversas diversis sequentibus translationes ita tandem omnia confusa sint, ut pene nunc cui tribuendum sit, ignoret
Abbreviated transcription (Latin):
Diblothecam᷑ ueteris
Itestamenti esdra scriba pꝰ incensam legem achaldeis
agentib corrupta correxit. totumq uetus testamentũ in
uiginti duos librosconstitut. ut cot libri eẽnt inlege. qͦd
habebantur & littere.
cripturã ueterĩ testam̃ti. pͥus in hebraicam linguam
editam constat. Post hoe temꝑe phtolomei qui phila¬
delphus cognominatꝰ est. & sed̃s pꝰ alexandrum magnum
pontifice acceꝑat bibliotecam uet̾is testam̃ti in grecam
linguam ex hebrea interp̃tari fecit. Et ut aiuint qͥdam
neposset aecipiabeis falsitate translationis. diuisit eosut
singlłi insingłis cellis separatieẽnt. Illi uͦ ita om̃ia ꝑ spm̃
interp̃tatio. S iheronimus dic̾ huiꝰ rei ñ ẽẽ adhibendam
eadem tramꝰlatio in gentib reꝑta ẽ. & sedm hane ab ecclłiis
xp̃i pͥmum saere scͥpture legi ceꝑunt. Postea uͦ qr eidem
cranslationi q̃dã de ẽẽ. ꝓbata sunt q̃ in hebraiea ueritate
neri ꝓmulgauerat. conati sunt & alii saeram scͥptam de

Expanded text:
ibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba, post incensam legem a Chaldaeis, a gentilibus corrupta, correxit; totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habebantur et litterae.cripturam Veteris Testamenti prius in hebraica lingua editam constat. Postea Ptolomaeus qui Philadelphus cognominatus est, et secundus post Alexandrum Magnum pontifice acceperat, bibliothecam Veteris Testamenti in graecam linguam ex hebraea interpretari fecit. Et, ut aiunt quidam, ne posset decipi ab eis falsitate translationis, divisit eos, ut singuli in singulis cellis separati essent. Illi vero ita omnia per interpretatio. Sed Hieronymus dicit, huic rei non esse adhibendam eadem translatio in gentibus reperta est, et secundum hanc ab Ecclesiis Christi primum sacrae Scripturae legi coeperunt. Postea vero, quia eidem translationi quaedam deesse probata sunt, quae in hebraica veritate neri promulgaverat, conati sunt et alii sacram Scripturam de
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. quia ꝑhumanitatem illuminaris ad diuinitatẽ. Qa¬
silutum tͥ uidet᷑ totũ hoc qͦd ũbũ dĩ foris ht. & ido forte pe
liter gestum littera narrat. S audi. Luto isto qͦd pedib
tuis conculcatur. oeci ocłus ad udendum illuminatur. Le¬
ge gͦ scͥpturam & disce pͥmũ diligent̾ que corꝑalit᷑ narrat.
Si enĩ formã hor sedm seriem narrationis ꝓposite studi¬
ose animo inp̃sseris. quasi ex fauo qͦdam pꝰ modũ meditan¬
do spũalis intelligentie dulcedinẽ suges.

Expanded text:
tatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quatatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum tibi videtur totum hoc quod verbum Dei foris habet, et ideo forte pedliter gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae studiose animo impresseris, quasi ex favo quodam postmodum meditando spiritualis intelligentiae dulcedinem fuges.
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur et significatur alittera & in telligendum ẽ illud
pͥmum qd̾ signifieat᷑ a littera. ut qͥd ꝑillud significecur
pꝰea in telligat᷑. Ad hunc modũ lectorem ad monitũ ẽẽ.
uolumus. neforte hec pͥma doctne rudimenta despici¬
at. neq contempnendã putet harum rerũ noticiam.
quas nobis saera scͥpta ꝑ pͥmã lutere significationem pro¬
ꝓpositas eoꝵ que spũ alia in telligenda sunt claram de¬
monstrationẽ figurauit. Qͦdsi ut isti dicunt a littera sta-¬
tim ad i qd spũalit̃ in telligendũ ẽ. transiliendũ foret
frustra aspũ scõ figure & similitudines rerum qͥb ani¬
mus adspũalia erudiret᷑ in saero eloqͥo int̃posite fuissent
Teste nanq apło qd̾ carnale ẽ. pͥus ẽ. ae inde qd spĩale.
& ipła cłi sapientia nͥ pͥus corꝑalit̾ cognita fuisset. nunquã
lippientis mentis acies ad illam sp̃italit᷑ contemplandam
illuminari potiusset. Noli gͥ in ũbo dĩ despicere hum ani¬

Expanded text:
dicitur et significatur a littera, et intelligendum est illud primum quod significatur a littera, ut quid per illud significetur, postea intelligatur. Ad hunc modum lectorem admonitum esse volumus, ne forte haec prima doctrinae rudimenta despiciat. Neque contemnendam putet harum rerum notitiam, quas nobis sacra Scriptura per primam litterae significationem propropositas, eorum quae spiritualiter intelligenda sunt, claram demonstrationem figuravit. Quod si, ut isti dicunt, a littera statim ad id quod spiritualiter intelligendum est, transiliendum foret, frustra a Spiritu sancto figurae et similitudines rerum quibus animus ad spiritualia erudiretur, in sacro eloquio interpositae fuissent. Teste namque Apostolo, quod carnale est, prius est, deinde quod spirituale . Et ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humili
Abbreviated transcription (Latin):
nomine discipłi sui thimei. Pari modo fortassis & hunc li¬
brun plato composuit. quẽ pythagoram platonis uoluit
loqͥt᷑. uel que ibidem sc̃pta sunt de ipso dicunt᷑. Sic & alius
xenofontis liber cui nom̃ oe conomiet idest dispensatoris
p̃figit᷑ oe conomicꝰ xenofontis appellat᷑. T̃ ereus liber cuiꝰ
citulus ẽ d emostenis ꝓthesifonte eiꝰ aeni de mostẽnis ẽ ꝓcau¬
sa thesifontis factus quẽ admodum liber itẽ tullii in qͦ
causa regis de iotari agit᷑. tullius ꝑ deiotare Intitulatur.
Sic gͥ siseptuaginta int̃pretes uates dicimꝰ qͥa in t̃pretes fu

Expanded text:
nomine discipuli sui Timaei. Pari modo fortassis et hunc linomine discipuli sui Timaei. Pari modo fortassis et hunc librum Plato composuit, quem Pythagoram Platonis voluit r, vel quod quae ibidem scripta sunt, de ipso dicuntur. Sic et Xenophontis liber; cui nomen Oeconomici, id est, dispensatoris praefigitur, Oeconomicus Xenophontis appellatur. Tertius liber, cujus titulus est Demosthenis pro Ctesiphonte, ejusdem Demosthenis est, pro causa Ctesiphontis factus: quemadmodum liber Tullii, in quo causa regis Dejotari agitur, Tullius pro Dejotaro vocatur. Sic igitur si Septuaginta interpretes vates dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
matizauerat. S si force hec excusato ꝓseptuaginta inter¬
precum errore recipit᷑. cam̃ hoc nullomͦ approbandũ ẽ. qͦͦ
quidam eos singłos ꝑ singłas cellas diusos omĩno eadem
co pꝰ temꝑe gesta illius scripsit ñ tacussert. Si enĩ in hunc
modtũ diuisi sine collatone mutua eadem om̃ino & indiffe¬
rentra dixissetit uates potius & ꝓph̾e quam int̃preces dicendi
nisi forte aliquis insipiens astruere uelit. id ẽ ẽẽ. uatem &
int̃precem. Qͦd si concessum fuerit hoc ridicłm inde con¬
sequit᷑. qͦd tullius qͥ qͦsdam rethoricos libros degreco in lati¬
num transtulit. rethorico afflatꝰ spũ eos tͣnstulisse dicetur.
Hoc ẽ qͦd dicit. Nisi forte putandus est tullius affiatꝰ recho¬
rum pͥmꝰ inseͥbit᷑ oeconomicus xenofontis. sed̃s pẏtha¬
goras platonis quem admodum legimus thimeũ platonis
intirulatũ librum quẽ plato ipse dictaeit & in riculauit

Expanded text:
matizaverat. Sed si forte haec excusatio pro septuaginta intermatizaverat. Sed si forte haec excusatio pro septuaginta interpretum errore recipitur, tamen hoc nullo modo approbandum est, quod quidam eos singulos per singulas cellas divisos, omnino eadem sto post tempore gesta illius scripsit, non tacuissent. Si enim in hunc modum divisi sine collatione mutua eadem omnino et indifferentia dixissent, vates potius et prophetae quam interpretes dicendi nisi forte aliquis insipiens astruere velit idem esse vatem, et interpretem; quod si concessum fuerit, hoc ridiculum inde consequitur, quod Tullius, qui quosdam oratorum libros de graeco in latinum transtulit, rhetorico afflatus spiritu eos transtulisse dicetur; hoc est quod dicit. Nisi forte putandus est Tullius afflatus rhetorum primus inscribitur Oeconomicus Xenophontis, secundus Pythagoras Platonis: quemadmodum legimus Timaeum Platonis inscriptum librum quem Plato ipse composuit et inscripsit
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵs ũboꝵs forma et cõpositione expͥmant᷑. Qa gͥ inseptua
hebraicam ũitarem recurramꝰ ubi inueniunt᷑. qͦd idẽ defeclũ
hẽ ẽẽ inseptuaginta cranslatione multi ignorantes apocͥfoꝵ¬
ũitas est. et eorumdem dicta. hiberis neniis .i. hispanis fabu¬
lis cõꝑanda. p̃ferunt libris autenticis .i. hebraicis. in qͥb
et auctoritas et ũitas pͥma ẽ. Si aut̃ querit᷑ qua de carisa sie
errauerint septuaginta causas in qͥt erroris ñ est meũ ex po¬
nere. Tamen uicłi in excusationẽ eoꝵ dicunt hoc eos ex in¬
dustria fecisse. qͦd quedam que inhebraica u̾itate erant
aut omĩno cacuerunt. aut alit̃ in t̃precati sunt. maxime
ubi scͥptura saeracũ aliqͥd de patre. & filio & spũ sc̃õ testar¬
ꝓpt̃ ꝑtolomeũ qͥuinus di cultor unitatẽ ditatis nou̾at. s tri¬
nitatis mist̾ium caꝑe ñ ualebat. p̃ciꝑue ne hoc magiꝰ pla¬
conicum qũa diuinũ ẽẽ uideretur. quia plato quedam ues¬

Expanded text:
ma et compositione exprimantur Quia igitur Hebraicam veritatem curramus, ubi inveniuntur. Quod, id est defectum nunc esse in Septuaginta translatione, multi ignorantes, apocenias, id est eorundem dicta, iberis naeniis, id est Hispanicis fabulis comparanda; praeferunt libris authenticis, id est, hebraicis, in quibus et auctoritas et veritas prima est. Si autem quaeritur qua de causa sic erraverint Septuaginta: causas, inquit, erroris non est meum exponere; tamen Judaei in excusationem eorum dicunt hoc eos ex industria fecisse; quod quaedam, quae in hebraica veritate erant; aut omnino tacuerunt, aut aliter interpretati sunt: maxime ubi Scriptura sacra aliquid de Patre et Filio et Spiritu sancto testapter Ptolemaeum, qui unius Dei cultor unitatem deitatis noverat, sed Trinitatis mysterium capere non valebat, praecipue, ne hoc magis Platonicum quam divinum esse videretur: Plato quaedam ves
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd significat᷑ alittera. Nam qͦd significat᷑ apͥmo. terciũ signi-¬
ficat. Cum gͥ resille quas litt̾a significat sp̃italis in telligen¬
te signa sint. qͦmͦ signa tͥ eẽ. possunt que nec dum tͥ signifi¬
cata sunt: Noli gͦ saltum saltũ fac̾e̾. ne inp̃cipitium incidaᷤ.
Ille rectissime in oedit. qͥ incedit ordinate. pͥmũ gͥ illarũ
rerum quastͥ sacrũ eloquiũ ꝓponit ad misticam significati¬
onẽ stude legendo cõꝑare noticiam. ut ex his specie cognitis
pꝰ modum meditando colligas. qͦd uł adfidĩ edificationẽ uł
ad instructonẽ bonor moꝵ ꝑsimilitu dinẽ ad ducas. S non
omĩa in quiunt scdm litt̾am legi possunt uel conuenient᷑ in¬
telligi. Cum enim ꝓpħa dieat fluuiũ igneum desubtrono qd̃i
egredientẽ se uidisse. & quidam pennata. & oculata anima¬
lia incͥrcuitu uolantia & clamantia com testet᷑. & multa in
hoc modum similia ñdubium ẽ. qͦd ex his q̃ sacrũ eloqͥum

Expanded text:
gnificatur a primo, tertium significat. Cum igitur res illae quas littera significat, spiritualis intelligentiae signa sint, quomodo signa tibi esse possunt, quae necdum tibi significata sunt? Noli ergo saltum facere, ne in praecipitium incidas. Ille rectissime incedit, qui incedit ordinate. Primum igitur illarum rerum quas tibi sacrum eloquium proponit, ad mysticam significationem stude legendo comparare notitiam, ut ex iis specie cognitis, postmodum meditando colligas quod vel ad fidei aedificationem, vel ad instructionem bonorum morum per similitudinem adducas. Sed non omnia, inquiunt, secundum litteram legi possunt, vel convenienter intelligi. Cum enim propheta dicat fluvium igneum de sub throno Dei egredientem se vidisse, et quaedam pennata et oculata animalia in circuitu volantia et clamantia contestetur , et multa in hunc modum similia, non dubium est quin ex iis, quae sacrum eloquium
Abbreviated transcription (Latin):
subiungens. Sangnẽ enĩ aĩarũ ur̃arũ. noet̾. Echic ꝓpͥe ẽ ꝓhi¬
bigo homicidii ꝑpenam quã minat᷑. p̃cedens uͦ ꝓhibitio que

Expanded text:
subjungens: Sanguinem enim animarum vestrarum, etc. Et hic proprie est prohisubjungens: Sanguinem enim animarum vestrarum, etc. Et hic proprie est prohibitio homicidii per poenam quam minatur; praecedens
Abbreviated transcription (Latin):
tiam narrationis. scd̃m ordinem rerum gestarũ seqͥ ñ porest.
S ꝑ recapitulationẽ dictũ in telligamus. qͦd pͥus in narrando
p̃ternuserat. Siquis aut̃ opponat qͦd sexcentesimo pͥma anno
requiesceret in uen̾it. seiat hanc esse naturam columbe quod
ñ pot̃ pes eiꝰ requiescere in luto. t̾ramq ñ id̾o dici in hoc loco ex¬
siccatam qͦd ex toto abeẽt aqua. s qͥa nis aque recesserat. nec ad¬
erat aqua nͥ lutulenta. Unde inscdo mense diẽ t̃ram are fac¬
enĩ ita uehemens leo siñ sit irritatꝰ. qͥ ñ reuereat᷑ hominẽ. Er
uob̃ incibum. hic apparet ñ ꝓpt̾ esum carnium deletos ẽẽ homi¬
nes in diluuio. uñ ñ cib s in temꝑatus usus arguit᷑. Carnẽ eũ
sanguine ñ eomedetis. hoc ꝓhibet ꝓpt̃ signũ ut in telligant se
debere afundendo sangͥne abstinere carnis humane qua ñ li¬
cet comedere. cum tantoꝑe ꝓhibeant᷑ a comestione sangͥnis
licite carnis. Et ut hoc intelligatur eẽ ꝓhibitũ. iste ostendit

Expanded text:
nis, secundum ordinem rerum gestarum sequi non potest. Sed per recapitulationem dictum intelligamus quod primus in narrando praetermiserat. Si quis autem opponat quod sexcentesimo primo anno requiesceret invenerit, sciat hanc esse naturam columbae, quod non potest pes ejus requiescere in luto; terramque non ideo dici in hoc loco exsiccatam quod ex toto abesset aqua, sed quia vis aquae recesserat, nec aderat aqua nisi lutulenta. Unde in secundo mense dicit terram arefacenim ita vehemens leo, si non sit irritatus, qui non revereatur hominem. Erit vobis in cibum. Hic apparet non propter esum carnium deletos esse homines in diluvio: unde non cibus, sed intemperatus usus arguitur. Carnem cum sanguine non comedetis. Hoc prohibet propter signum; ut intelligant se debere abstinere a fundendo sanguine carnis humanae, quam non licet comedere, cum tantopere prohibeantur a comestione sanguinis licitae carnis. Et ut hoc intelligatur esse prohibitum, ipse ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
meditando flere ñ cessat. Et hoc facta ad litt̾am que rep̃sen¬
tant. huius modi spũalia. sacͣmenta dicunt᷑.
quend̾a sunt int̾precationẽ ut singła historiã allegoriã
& tropologiã simul continere credantur. Qͦd & si in multis
congrue assignari possit. ubiq tam̃ obseruare aut difficile ẽ
aut in possibile. Sicut enim in eichara et huiusmodi organis
musicis. ñ quidem om̃ia que cangunt᷑ canoꝵ aliqͥd insonant seo
tamen corde. cet̾a tamen in toto cithare corꝑe ideo facta sunt
ut eẽt uͥ conecter:ẽt᷑. et quo tend̾ent᷑ illa que ad cantlene sua¬
uitatẽ mochilaturꝰ ẽ arcfex. ita indiuinis eloquiis q̃dam posi

Expanded text:
meditando flere non cessat. Et haec facta ad litteram, quae repraesenmeditando flere non cessat. Et haec facta ad litteram, quae repraesentant hujusmodi spiritualia, sacramenta dicuntur. quenda sunt interpretationem, ut singula historiam, allegoriam, et tropologiam simul continere credantur. Quod etsi in multis congrue assignari possit, ubique tamen observare aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in citharis et hujusmodi organis musicis non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum chordae; caetera tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt, ut essent ubi connecterentur, et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est a
Abbreviated transcription (Latin):
declarat᷑. Huiꝰ triplicis in telligentie unum ponat᷑ exemplũ.
Erat iuir in t̾ra hus nomine iob. qui pͥus diues ad tantã de ue¬
nit miseriam qd̾ sedens insterqͥ linio etam saniem corꝑis
sui testa rãdebat. Sensus hiltorie patet. ueniamꝰ ad allegoriã
ut ꝑ res auocib significatas alias res significari consideremꝰ.
& ꝑ factũ aliud fac̾tum. Iob itaq qͥ in t̾pretat᷑ dolens xp̃m sig-¬
nificat. qui pͥus in diuitũs głe pats eidem coequalis condescen¬
dit nr̃e miserie. & sedit humiliatꝰ in st̃quilinio huiꝰ mundi om¬
nib nr̃is defectib p̃ter pecẽm cõmunicans. Qd eciam ꝑ hoc
factum faciendum .i. dignũfieri significet᷑ inqͥramus. Iob
quemlibet iustum uel animã penitentẽ potest significare.
que cõponit in memoriasua sterquilinium ex om̃ib pecẽis
que fecit & non ad horam s ꝑseuerant̃ suꝑ hoc insidendo &

Expanded text:
declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per res a vocibus significatas, alias res significari consideremus et per factum aliud factum. Job itaque, qui interpretatur dolens, Christum significat, qui prius in divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatum, communicans. Quid etiam per hoc factum, faciendum, id est dignum fieri significetur, inquiramus. Job quemlibet justum vel animam poenitentem potest significare, quae componit in memoria sua sterquilinium ex omnibus peccatis quae fecit, et non ad horam, sed perseveranter super hoc sedendo et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetatem quandã abaliis scͥpturis differentẽ qͦd in eo pͥmũ
ꝑ ũba q̃ recitant᷑ de reb qͥb qͥam agit᷑ que rursum res moe
bat scrib̾e res gestas. nase uisas. nefalsitas admisceret᷑ uĩta¬
ꝓpͥȩ & stricte dicit᷑ hystoria. s solet largiꝰ accipi ut dicat᷑ histo¬
ria. sensus qͣpͥmo loco ex significatione ũboꝵ habet᷑ ad res.
Seda expositio ẽ allegorica. Est aut̃ allegoria. cum ꝑ id qͦd
ex litt̾a significatũ ꝓponit᷑ aliquid aliud siue in p̃terito siue
in p̃senti. siue in fut᷑o factũ significat᷑. Dicit᷑ allegoria qͣsi
alieni lo quiũ. qͥ a aliud dicit᷑. & aliud significat᷑. Que sub¬
diuidit᷑ in simplicem allegoriã. & anagogen. Et est simplex
allegoria cum ꝑ uisibile factũ aliud. uisibile fac̾tũ significat᷑.
Anagoge .i. sursum ducho. eum ꝑusibilem in ui sibile factũ

Expanded text:
proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem, quod in eo primum proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem, quod in eo primum per verba quae recitantur, de rebus quibusdam agitur, quae rursum res vicebat scribere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritadum hoc proprie et districte dicitur historia; sed solet largius accipi, ut dicatur historia sensus qui primo loco ex significatione verborum habetur ad res. Secunda expositio est allegorica. Est autem allegoria, cum per id quod ex littera significatum proponitur, aliud aliquid sive in praeterito sive in praesenti sive in futuro factum significatur. Dicitur allegoria quasi alieniloquium, quia aliud dicitur et aliud significatur, quae subdividitur in simplicem allegoriam et anagogen. Et est simplex allegoria, cum per visibile factum aliud invisibile factum significatur. Anagoge, id est sursum ductio, cum per visibile invisibile factum
Abbreviated transcription (Latin):
his itaq mat̾iam diuinarũ sc̾pturarũ consida. ut & in illo
de qͦ tractant. & in illo qͦmͦ tractant. hoc ẽ in mat̾ia et modo
abaliis eas scͥpturiᷤᷤ distinguere possis. Aliarum enĩ seͥpturarũ
cretio in eo deqͦ cractant. Item alie scͥpture si quam u̾itatẽ do¬
cent ñsine contagione erroris ẽ. si quam bonitatẽ conmenda¬
re uident᷑. uł malicie mixta ẽ ut ñ sit pura. aut sine cogniti¬
one & dilectione di ut ñ sit ꝑfecta. ꝓpterea sic̃ io qͦd ineis
diuinũ dici putat᷑ legentis animũ ꝑ adiunctam falsitatẽ
ad t̾rena pꝰcip̾tat. ita qͦ qͦd in scͥpt᷑a sacra t̃renum ẽẽ. uidet᷑
ꝑuerã creatoris agnitionẽ que in his om̃ib cõmendat᷑ ad di¬
uina & celestia cogitanda & amanda exaltat.
Dedm triplioem in telligentiã exponit᷑ sacrũ eloqͥum. pͥ¬
ma expositio ẽ historica. in qͣ consid̾at᷑ pͣma ũboꝵ signi¬
ficatio ad res ipsas de qͥb agit᷑. habet enim saerũ eloqͥum

Expanded text:
divinarum Scripturarum considera, ut et in illo de quo tractant, et illo modo quo tractant, hoc est in materia et modo ab aliis eas Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturarumcretio in eo de quo tractant. Item aliae scripturae si quam veritatem docent, non sine contagione erroris est, si quam bonitatem commendare videntur, vel malitiae mixta est, ut non sit pura, vel sine cognitione et dilectione Dei est, ut non sit perfecta. Propterea sicut id quod in eis divinum dici putatur, legentis animum per adjunctam falsitatem ad terrena praecipitat, ita quoque quod in Scriptura sacra terrenum esse videtur, per veram Creatoris agnitionem, quae in his omnibus commendatur, ad divina et coelestia cogitanda et amanda exaltat.dum triplicem intelligentiam exponitur sacrum eloquium. Prima expositio est historica, in qua consideratur prima verborum significatio ad res ipsas de quibus agitur. Habet enim sacrum eloquium
Abbreviated transcription (Latin):
nificationem ꝓposite qͥa leo aꝑtis ocłis dormit. uł aliud tale
aliqͥrl. Igit᷑ leo xp̃m significat. qͥa aꝑtis ocłis dormit. leo¬
dictio ista dissillaba xp̃m significat qͥa aꝑtis ocłis dormit.
Sic enĩ dixisti tu qͥa leo dictio ista Res xp̃m significat qͥa aꝑtiꝰ
ocłis dormit. Aut gͥsententiam tolle quã ꝓposiusti. aut mu¬
ta causam qua subiunxisti. Aut enĩ falsa ẽ sententia qͣ dixisti
quia dictio ista leo xp̃m significat. aut inconueniens est cau¬
sa qũa subiunxisti. qͦd icło leo xp̃m significat qͥa aꝑtis ocłi
qͥorit. Non enĩ aꝑtis ocłis dictio dormit. s animal ipsũ¬
dr. ñ nomen animalis. s animal ipsum significat᷑. Hoc
dine illum figurat qͥ insono mortis suscepte dormiuit
humanitate. s aꝑtos ocłos habuit uigilans diuinitate.
Noli itaq de intelligentia sc̃pturarũ głari ꝗ̃ di luitteram ig¬

Expanded text:
nificationem propositae: quia leo apertis oculis dormit, vel aliud tale nificationem propositae: quia leo apertis oculis dormit, vel aliud tale aliquid: igitur leo Christum significat, quia apertis oculis dormit. itur leo Christum significat, quia apertis oculis dormit. Sic enim dixisti tu, quod leo, dictio ista, Christum significat, quia apertis oculis dormit. Aut igitur sententiam tolle quam proposuisti, aut muta causam quam subjunxisti. Aut enim falsa est sententia, qua dixisti quod dictio ista, leo, Christum significat, aut inconveniens causa quam subjunxisti, quod ideo leo Christum significat, quia apertis oculis dormit. Non enin nomen animalis, sed animal ipsum significatur. Hocdine illum figurat, qui in somno mortis susceptae dormivit humanitate, sed oculos habuit apertos vigilans divinitate. Noli itaque de intelligentia Scripturarum gloriari, quandiu litteram ig