comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum sacramentũ corroditur: Comeditur enim
sm̃ eos ip̃a panis sub̾a. sub qua corpus xp̃i mox
esse desinit. Porro qualem significandi modum
habet nomen accidentis in philosophica facł¬
tate talem existendi modũ habet accñs nõi
in theologica ueritate. Nam sicut boc nomẽ
album significat accidens in subiecto .i. in ad¬
iacentia. ita ħ nom̃ albedo significat acridens
sine subiecto .i. in existencia. sic ante consetͣ
Transit .ni. sub̾a. s remanent acridentia. nec dr᷑
accidens in ui ꝑticipii. S accidens est in ui
nõis accipiendum. Sicut .n. ibi substancia
corporis est ubi forma corporis non uidetur sic
ibi forma panis ur᷑ uͥ substancia panis nõ est.
nec est alius panis nͥ caro xp̃i. que nomine pa¬
nis aliqñ figuratur iuxta qd̾ dñs ait. Panis
quem ego dabo caro mea ẽ ꝓ mundi uita. Et¬
apłs. Quocienscũq manducabitis panem ⁊
calicem bibetis. ⁊c̃. Non .n. debemus querẽ na¬

Expanded text:
cum sacramentum cor roditur, comeditur secundum cum sacramentum cor roditur, comeditur secundum illos illa panis substantia, sub qua corpus Christi esse mox desinit. Porro qualem significandi modum habet nomen accidentis in physica facultate, talem existendi modum habet accidens nominis in theologica veritate. Nam sicut hoc nomen album significat accidens in substantia, id est in adjacentia, sed hoc nomen albedo significat accidens sine subjecto, id est in existentia: sic ante consecratransit enim substantia, sed remanent accidentia: nec dicitur accidens in vi participii, sed accipiendum est in vi nominis. Sicut enim ibi substantia corporis est ubi forma corporis non videtur, sic ibi forma panis videtur, ubi substantia panis non est, nec est aliis ibi panis nisi caro Christi, quae nomine panis aliquando designatur. Juxta quod Dominus ait: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita scunque manducabitis panem hunc et calicem bibetis I Cor. XI. Non enim debemus quaerere na
Abbreviated transcription (Latin):
Regit. Solet a ml̾tis inquiri s apaucis
intelligi. quid xp̃c cunc in mensa fregit.
⁊ quid sacerdos in altari nũc frangit. fuerunt
qui dic̾e̾nt. quod sicut post ꝯsecratõnem uera
pauis remanent acridentia: sic ⁊ uera panis
sub̾a cta. qr sicut subiectum non pot subsist̾e
sine accidentib. sic accidentia non possunt exis¬
te̾ sine subiecto. qm̃ accidenti ẽẽ non est aliud
qmͣ iuesse. s ꝑaiis ⁊ uini subiectis ꝑmanẽtib
ad ꝓlacõnem illorum uerboꝵ corpus ⁊ sangͥs
xpĩ ueraciter incipiunt esse sub illis. ita quod
sub eisdem acridentib utrũq uere suscipituri
panis ⁊ caro uinũ ⁊ sanguis. quoꝵ alterũ ꝓbat
sensus. reliquũ credit fides. hii dñt qd̾ sub̾a pa
nis frangitur et atteritur. inducentes ad boc
illud qd̾ dicit apłs. panis quem frangimꝰ. Et
lucas. Una sabbati cum uenissemus ad frangẽ¬
dum panem ⁊c̃. Hii facile soluũt questionem
illam. qua queritur quid a nure comeditur.

Expanded text:
regit. Solet a multis inquiri, sed a paucis intelligi quid Christus tunc in mensa fregit, et quid sacerdos in altari nunc frangit. Fuerunt qui dicerent quod, sicut post consecrationem vera panis remanent accidentia, sic et vera panis substantia, quia sicut subjectum non potest sine accidentibus existere, sic accidentia non possunt existere sine subjecto. Accidentis esse non est aliud quam inesse. Sed panis et vini substantiis permanentibus, ad prolationem illorum verborum corpus et sanguis Christi veraciter incipiunt esse sub illis, ita quod sub eisdem accidentibus utrumque vere sumitur panis et caro, vinum et sanguis, quorum alterum probat sensus, reliquum credit fides. Hi dicunt quod substantia panis frangitur et atteritur, inducentes ad hoc illud quod dicit Apostolus: Panis quem frangimus I Cor. X; et Lucas: Una Sabbati cum convenissemus ad frangendum panem Act. XX. Hi facile solvunt quaestionem illam, qua quaeritur quid a mure comeditur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nes sacerdotes qui pontifici uenienti corã
altari reu̾enter occurrũt. et inclinantes
os eius oscłantur et pectus: tres illos magos
significant qui uenerũt Ierosolimam dicen¬
tes. ubi est qui natus ẽ rex iudeoꝵ: & ꝓcedentẽ

Expanded text:
es sacerdotes qui pontifici venienti coram altari reverenter occurrunt, et inclinantes os ejus osculantur et pectus, tres illos Magos signant, qui venerunt Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Et
Abbreviated transcription (Latin):
ad dandum tardus. ad negand̾ fron¬
dosus. si quid expendit totũ amictit tristiꝰ¬
et querulus. morosus. sollicitus. suspirat du
tum. ⁊ uilificat dandum. dat ut lucretur ũ
lucretur s non lucratur ut det. largus ĩ alieno.
s parcus in ꝓprio. gulam euacuat: ut archam
adimpleat. corpus extenuat ut lucrũ osten¬
dat. adanũ habet ad dandum collectam. ad
recipiendũ aꝑtam. ad dandũ clausam. sed ad¬
ad recipiendum apertam. Porro sub̾e ĩiustoꝵ
sicut fluuius sictabuntur. qr qui male cõgre¬
ad malum ꝑueniant. Nec acrẽdat ad bonũ
ꝙ non procedit ex bono. Auarus ergo dãp¬
atõnem uite habet. que nũc est ⁊ future¬
De gula. ⁊.

Expanded text:
ad dandum tardus, ad negandum frontosus. Si quid expendit, totum amittit, tristis, querulus tum, sed vilificat dandum, dat ut lucretur, sed non lucratur ut det. Largus in alieno, sed parcus in proprio. Gulam evacuat, ut archam impleat, corpus extenuat, ut lucrum extendat. 2 «Manum habet ad dandum collectam, sed ad recipiendum porrectam», ad dandum clausam, sad recipiendum apertam. Porro «substantie iniustorum sicut fluvius siccabuntur», quia qui male congread malum perveniant, nec accedat ad bonum quod non procedit ex bono. Avarus ergo dampnationem habet vite que nunc est et futureDe gula.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersa ut frangi nequeant. Tunc magis sunt
deiocłi suꝑ iustos qñ eos affligi ab iniquis pro¬
uidencia suꝑna permictit. Nam tũc eis gaudia
disponũtur eterna qñ presenti tribulatõne pro¬
bantur. Om̃es uite buius tribulationes aquis
comꝑantur pretereuntib. Propterea qr siqͥd
in hac uita tribulationis acced̾it non stat. sed
celeriter transit. Qͥ uite future premia diligẽt̾
excogitat. mala omĩa uite presentis eqͣnimit̾
portat. qm̃ ex illius dulcedine huiꝰ amaritudi¬
nem temꝑat et ex eternitate illius breuitatem
pro utilitate eorũ est. ꝙ uite istius mala ꝑferũt.
qr dũ in dolore grauantur. cupiditatis ⁊ luxi̾e
uiciorũq cecerorũ mala non appetunt. plus pro¬
desse saluci temptatõnes scli qͣm prosꝑitatessiã¬
ex prosperitate in deterius itur ex temptatõ¬
nis dolore in melius proficitur. Unusquisq ad
temptatõnem auimũ preparare debet. ninus

Expanded text:
adversa, ut frangi non queat. 3. Tunc magis sunt adversa, ut frangi non queat. 3. Tunc magis sunt Dei oculi super justos, quando eos affligi ab iniquis providentia superna permittit. Nam tunc eis gaudia disponuntur aeterna, quando praesenti tribulatione probantur. 4. Omnes vitae hujus tribulationes aquis comparantur praetereuntibus; 353 propterea, quia si quid in hac vita tribulationis acciderit, non stat, sed celeriter transit. 5. Qui vitae futurae praemia diligenter excoportat: quoniam ex illius dulcedine hujus amaritudinem temperat, et ex aeternitate illius brevitatem pro utilitate eorum est, quod vitae istius mala perferunt, quia cum dolore gravantur, cupiditatis, et luxuriae, vitiorumque caeterorum mala non appetunt. 7. Plus prodesse saluti tentationes saeculi quam prosperitates coex prosperitate in deterius itur, ex tentationis dolore in melius proficitur. 8. Unusquisque ad tentationem animum praeparare debet . Minus
Abbreviated transcription (Latin):
funduntur. Stulti contra bonos studiũ semꝑ
assumũt. quib prosꝑitas elucet. iactanter de
suis meritis gloriantur. ꝙ bonoꝵ atq iustoꝵ
afflictionib detrahunt dũq eis aduersa con¬
tingerint mox ad blasphemiam pusillanimi¬
tate auimi conu̾tuntur. Quidam simpliciũ
nescientes dispensationem dei ĩmalorũ pro¬
fectib scandalizabuntur dicentes iuixͣ ꝓpħam
quare uia impiorum ꝓsperatur: bene̾÷ oĩb
qui p̾uaricantur et iniq̃ agunt. qui ergo hoc
dicunt non mirent᷑ ꝙ prauoꝵ hominũ tem¬
poralem et caducam felicitatem aspiciũt s ma¬
gis nouissima eorũ intendant. Quanta ilł pꝰt
hec eterna supplicia p̾parent᷑ͦ dicente ꝓpheta.
Ducent in bonis dies suos et subito ad inferna
descendent.
sancti plus formidant prosꝑa qm aduersa. qr
dñm seruos prosꝑa deiciũt. aduersa uero erudi¬
unt Ideoq scĩ uiri constanciam ita portare debẽt incer¬

Expanded text:
funduntur. Stulti contra bonos studium semper funduntur. Stulti contra bonos studium semper assumunt, quibus dum prosperitas elucet, jactanter de suis meritis gloriantur, et bonorum atque justorum afflictionibus detrahunt, dumque eis adversa contigerit, mox ad blasphemiam pusillanimitate animi convertuntur. Quidam simplicium nescientes dispensationem Dei, in malorum profectibus scandalizantur, dicentes, juxta prophetam: Quare via impiorum prosperatur, bene est omnibus qui praevaricantur et inique agunt ? Qui ergo hoc dicunt, non mirentur quod pravorum hominum temporalem et caducam felicitatem aspiciunt; sed magis novissima eorum intendant, quanta illis post haec aeterna supplicia praeparentur, dicente propheta: Ducunt in bonis dies suos, et subito ad inferna descendunt. sancti plus formidant prospera quam adversa, quia Dei servos prospera dejiciunt, adversa vero erudiunt. Ideoque sancti viri constantia ita portare debet
Abbreviated transcription (Latin):
tuos carnib suis. et quasi amusto sanguine
suo in ebriabuntur. Habet aliquem usum ⁊ ma¬
lorun iniquitas. hoc est quod electos dei suisn
morib lauiat. ac pro hoc uica impioꝵ sibi deꝑit.
Iustoꝵ autem non perit s proficit duin eo̾ mali
perturbatõnes exercitiũ ad presentem odiẽdam uitam. ⁊ fut᷑am deside¬
erudiunt. Incerdũ enĩ prodest ꝑuersoꝵ pͣuitas
utilitatib iustoꝵ. dum eos malicia sua erudi¬
unt. et ad regna celorum requirenda molestia
temporali impellant. probatur ħ exempł israe¬
litice plebis. que tunc durius agebat᷑ in egipto
quando oportebat eum ꝑ moysen ad terram
repromissionis uocari. et ex mał que in egipto
patiebatur disced̾e ⁊ ad promissam patriam
festinare. Iniqui duni constanciam iusti in ꝑ
sequtionib suis aspiciunt. mentis confusione
tabescunt. ꝙ dum adnersa ostentant nec uin¬
cunt. taindem de sue ꝑuersitatis insania con¬

Expanded text:
tuos carnibus suis, et quasi mixto sanguine tuos carnibus suis, et quasi mixto sanguine suo inebriabuntur. Habet aliquem usum, et malorum iniquitas, quod dilectos Dei, suis moribus laniat, ac per hoc vita impiorum sibi deperit: justorum autem deperit, sed proficit, dum eos mali per tribulationis exercitium ad praesentem odiendam vitam, et futuram desideerudiunt. 10. Interdum enim prodest perversorum pravitas utilitati justorum, dum eos malitia sua erudiunt et ad regna coelorum requirenda molestia temporali impellunt. Probatur hoc exemplis Israeliticae plebis, quae tunc durius agebatur in Aegypto , quando oportebat eam per Moysen ad terram repromissionis vocari, et ex malis quae in Aegypto patiebatur discedere, et ad promissam patriam feersecutionibus suis aspiciunt, mentis confusione tabescunt, et dum adversa ostentant, nec vincunt, tandem de se perversitatis insania con
Abbreviated transcription (Latin):
sic deo subiecta esse omĩa. ut et ipĩ qui eius dis
tem. Propterea in hac uita boni iudicant᷑a ma¬
lis. ut iterum in illa uita mali iudicentur abo¬
nis. siue ut etiam sic hic bonis temporalisus
afflic̾tio. et illuc eterna remuneratio. Idcirco
sunt necessarii mali. ut quociens boni offen¬
dunt flagellantur ab illis. Hinc est quod assir
uirgam furoris sui testatur dñs. s quotiens
ita fit de dei indignatione procedit. ut deus
ꝑ illos in eos seuiat quos flagellando emẽdare
desid̾at. s ille iustissima uolimtate. illi uero cru¬
deli intentione. Sicut per ꝓpħam dicitur de eodẽ
asur. ip̃e autem nõ sic arbitratus. s ad conterrẽ¬
dũ paratũ est cor eius. Atrocem super eos diuiñ
furorem uenturũ qui existunt ꝑsequtores ⁊ uio¬
lenti fidelib. consolando eiũ per ꝓpħam deus su¬
osita iudicare promittit aduersus eos inqͥt qui
iudicauerunt te ego iudicabo et cibabo hosteꝰ

Expanded text:
sic Deo subjecta esse omnia, ut et ipsi qui ejus dispsic Deo subjecta esse omnia, ut et ipsi qui ejus dispt voluntatem. Propterea in hac vita boni judicantur a malis, ut iterum in illa vita mali judicentur a bonis: sive ut etiam sit hic bonis temporalis afflictio, et illic aeterna remuneratio. Idcirco sunt necessarii mali, ut quoties boni offendunt, flagellentur ab illis. Hinc est quod Assur virgam furoris sui testatur Dominus. Sed quoties ita fit, de Dei indignatione procedit, ut Deus per illos in eos saeviat, quos flagellando emendare desiderat. Sed ille justissima voluntate, illi vero saepe crudeli intentione: sicut per prophetam dicitur de eodem Assur. Ipse autem non sic, sed ad conterendum paratum est cor ejus, atrocem super eos divinum furorem venturum, qui existunt persecutores, et violenti fidelibus. Consolando enim Deus suos ita judicare promittit. Adversus eos, inquit, qui judicaverunt te, ego judicabo, et cibabo hostes
Abbreviated transcription (Latin):
tius contra miseroꝵ uitam inualuerint. Audiãt
iudices et qui presunt popuł. qr pro temporalibuᷤ
molestiis quas plebib ingerunt eterno incẽdio
cremabuntur testante dño per ysaiam ꝓpħ̾am.
et intͣ in tenebras. ueniet super te malũ. ⁊ nes¬
cies ortũ eius. et irruet super te calamitas. quã
tibus. condolere debemus. Illi .n. praua faciendo¬
patiendo in malũ prosiciunt. isti patiendo ama¬
lo corrigunt᷑. Deus autẽ ꝑ malas uoluntates a¬
liorum in aliis młta oꝑatur bona Malignãtiũ
hominũ uoluntas nequaqͣmͣ potest impleri. nͥ
deus dederit potestatem. Nam dũ homines deo
ꝑmittente malũ ꝙ concupiscunt perficiunt.
ip̃e dicitur fac̾e̾ qui ꝑmittit. Inde ÷ qd̾ scriptũ ẽ
ꝑ proph̾am. sic erit malũ qd̾ dñs nõ fec̃. Uerũp¬
Id circo deus perficiendi dat potestatem ꝑ suam
bonam uoluntatem. qr de nr̃o malo ip̃e młta
oꝑatur bona. Quidam cum dei uoluntati re¬
sistunt nescientes consiliũ dei faciũt quo nou̾rit

Expanded text:
tius contra miserorum vitam invaluerint. Audiant judices et qui praesunt populis, quia pro temporalibus molestiis quas plebibus ingerunt, aeterno incendio cremabuntur, testante Domino per Esaiam prophetam: et intra in tenebras. Veniet super te malum, et nescies; et irruet super te calamitas quam ntibus dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt; isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum in aliis multa operatur bona. 4. Malignantium hominum voluntas nequaquam potest impleri, nisi Deus dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum quod Dominus non fecidcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem quia de nostro malo ipse multa operatur bona. Quidam cum Dei voluntati resistunt, nescientes consilium Dei faciunt, quod noverint
Abbreviated transcription (Latin):
officii sunt mun̾a. Uirginał autẽ integritas
⁊ per piam ꝯtinenciam ab onũ concubitu ĩmu¬
nitas. angłica portios. et in carne corruptibili
incorruptõnis perpetue meditatõ. Cedat huic oĩs
fecũditas caruis. om̃is pudicicia ꝯ iugalis Illa ñ
ẽ in potestate illa non est in et̾uitate fẽcun¬
ditatem carnalem ũ babet lib̾m arbitriũ. pu¬
diciciam ꝯiugalem non habet celum. ꝓfecto
habebunt magnũ aliquid pret̾ cet̾os. in illa
ꝯmuni ĩ mortalitate qui habent aliquid iã
ũ carnis in carne.
nde mirabiliter desipiunt qui putãt huiͦ¬

Expanded text:
officii sunt munera; uirginalis autem integritas officii sunt munera; uirginalis autem integritas et per piam continentiam ab omni concubitu inmunitas angelica portio est et in carne corruptibili incorruptionis perpetuae meditatio. cedat huic omnis fecunditas carnis, omnis pudicitia coniugalis: illa non est in potestate, illa non est in aeternitate: fecunditatem carnalem non habet liberum arbitrium, pudicitiam coniugalem non habet caelum. profecto habebunt magnum aliquid praeter ceteros in illa communi inmortalitate, qui habent aliquid iam non carnis in carne. Vnde mirabiliter desipiunt, qui putant hui
Abbreviated transcription (Latin):
lla igitur uirgo ꝯuigate m̾to p̃ponitur. q̃
nec multitudini se amandã p̃ponit. c̃ amorẽ
unius ex multitudine inquirit. nͨ se uni iam
componit ĩuentocogitans q̃ sunc mũdi quõ ⁊
placeat uiro. s speciosum forma p̃ filiis hoĩm
sic amauit. ut qr eum sicut maria conciꝑe car¬
ne non poss corde concepto ⁊̃ carnem integͣm
custodiret. Hoc genus uirginũ nulla corꝑalis
fecunditas protulit. Non ÷ ħ proles carnis et
sanguinis. Si barũ queritur mater ercłia est.
Non parit uirgines sacras nͥ uirgo sacra. uirgo¬
slla que desponsata uiro uni est casta exhiberi
xp̃õ. Ex illa non tota corpore. s tota uirgine spũ
nascuntur sce uirgines ⁊ corpore ⁊ spũ. Habeant
coniugia bonum suum. non qr filios ꝓcreant. s
qr honeste. qr licite. qr pudice. qr socialit̾ ꝓcͤant.¬
⁊ procreatos pariter salubrit̾. instant̾ educant.
qr thori fidem ĩuicem seruant. qr sacramentum
conibii non uolant. Hec cñ omĩa humani

Expanded text:
lla igitur uirgo coniugatae merito praeponitur, quae nec multitudini se amandam proponit, cum amorem unius ex multitudine inquirit, nec se uni iam conponit inuento, cogitans quae sunt mundi, quomodo placeat uiro, sed speciosum forma prae filiis hominum sic amauit, ut, quia eum sicut Maria concipere carne non posset, ei corde concepto etiam carnem integram custodiret. Hoc genus uirginum nulla corporalis fecunditas protulit; non est haec proles carnis et sanguinis. si harum quaeritur mater, ecclesia est. non parit uirgines sacras nisi uirgo sacra, illa quae desponsata est uni uiro casta exhiberi Christo. ex illa non tota corpore, sed tota uirgine spiritu nascuntur sanctae uirgines et corpore et spiritu. Habeant coniugia bonum suum, non quia filios procreant, sed quia honeste, quia licite, quia pudice, quia socialiter procreant et procreatos pariter, salubriter, instanter educant, quia tori fidem inuicem seruant, quia sacramentum conubii non uiolant. Haec tamen omnia humani
Abbreviated transcription (Latin):
tizatur a mortuo ⁊ it̾m tangit illũ quid pro¬
ficit lauatio eius. iste sic eam posuit tainqmͣ
scriptum ess qui baptizatur a mortuo quid
ꝓficit lauatio eius. Hos autem et anteꝙͣ parͦ
donati sic habuisse codices plurimos uerũp
camen affros ut non ess in medio. et iterum
tangit illũ postea didicimus: qd̃ si iam scirẽ.
non in istum camqͣm in furem diuini eloqͥi
uel uiolatorem tanta dixissem. Hic liber sic
incipit. abste ipõ presente audieram. Co¬

Expanded text:
tizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid protizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lauatio eius? iste sic posuit, tamquam scriptum esset: qui baptizatur a mortuo, quid proficit lauatio eius? nos autem et antequam esset pars Donati, sic habuisse codices plurimos, uerum tamen Afros, ut non esset in medio: et iterum tangit illum, post addidicimus. quod si iam scirem, non in istum tamquam in furem diuini eloquii uel uiolatorem tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te ipso praesente audieram. C
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia conficetur. dc̃s est petrus. Harũ autem
tor. Alio loco dixi. nullius mortem deus q̃¬
rit. ꝙ sic accipiend̾ est. qr homo sibi acquisi¬
uit mortem deserens deum. ⁊ adquirit cum
mors a dũo deo est. uita scilz a donançe mors
a uindicante. Item ꝙ dixi donatũ cuiꝰ epłam
refellebam rogasse ut imꝑator int̾ ip̃m et
cecilianũ tnͣsmarinos ep̃os iudices daret nõ
ipm̃ s alium donatum eiusdem tñ scismatis
hoc fecisse ꝓbabilius inuenitur. Ile autem
non erat karthaginiensis douatistarum
ep̃c s a casis nigris. qui tñ primus ap̃ kartba¬
ginem ip̃m nefarium scisma cominisit. Nec
sane donatus karchaniensis ut xpĩani rebap¬
tizarentur ĩstituit. quod ego eũ instituisse cre¬
dideram. qñ eius epłe respondebam. Nec de
libro sapĩe ip̃e abstulit de media suĩa uerba
ad rem necessaria. ubi cũ scriptum sit qͥ bap¬

Expanded text:
ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarumecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarumtor. Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic acci- piendum est, quia homo sibi adquisiuit mortem deserens deum et adquirit, quimors a domino deo est, uita scilicet a donante, mors a uindicante. Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quando eius epistulae respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui bap
Abbreviated transcription (Latin):
epłcun donati qui partis donati scd̃s unꝰ.
post maiorinũ ep̃c apud cartaginem fuit.
eodem presbiterii mei tempore scripsi in qua
epistola ille agit ut ñ nͥ in eius ꝯmunione bap¬
cisma xp̃i esse credatur cui nos contͣdicimus
ĩ boc libro in quo dixi quodam loco de apło
petro. qd̾ in illo tanqͣm in petra fundata sit
eccł̾ia. Qui sensus ⁊̃ cantatur ore multoꝵ
ĩuersib beatissimi ambrosiid de gallo galli¬
natio ait. Hoc ip̃a petra eccł̃ie canente cłpani
diluit. S scio me postea sepissime sic exposu¬
isse qd̃ a domino dcm est tu es petrus ⁊ super
hanc petram edificalo eccłiam meam. Ut
suꝑ hunc intelligeretur quem confessus ẽ
petrus dicens. tues xp̃c filius deiuiui. ac sic ꝑe¬
trus ab hac petra appellatus ꝑsonam eccł̃ie
figuraret. que suꝑ hanc pecram edificatur.
et accpit claues regni celorum. Non eiũ dcm̃
est illi tues petra. s tu espetrus. petra autem
erat xp̃c. quem confessus simon sicut ei dota

Expanded text:
 Donati, qui partis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut et tota
Abbreviated transcription (Latin):
linea genealogia que ex ewangelio recitat᷑.
tenens uero hanc lineam:deus paterz. de quo
dicit apłs. Caput xp̃i deus. X lucas lineam gn̾a¬
tionis xp̃i ab imis ad sũma contexens. inchoat
a ioseph. et cõsũmat in dm̃ dum dicit. Qͥ fuit
heli. et ꝑficiens lineam genĩs dicit. qui fuit
dei Idcirco dominꝰ in infernũ descendit. Ut his
qui ab eo ñ penaliter decinebantur uiã aꝑiret
reuertendi ad celos. sm testimonium ysaie ꝓ¬
phetedicentis. Posiusti profundũ maris uiam
ut transirent liberati. Uiam quippe xp̃c in pro¬
fundum maris posuit. qñ in infernũ descenden᷑
sc̃is iter ad celos reuertendi monstrauit. Sancti
ex tempore resurrectionis xp̃i statim ũ de corꝑe
exeunt mox ad celestem hĩtatõnem ascendũt.
quod antiquis patrib non dabatur. Nam ante
aduentum saluatoris qͣmqͣm sine pena: tamen¬

Expanded text:
linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur. linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena
Abbreviated transcription (Latin):
sua idem nos morte redim̾et ignorauit. Unde
⁊ eum occidit. Nam si ille xp̃m ꝑ mortem suam¬
redim̾e humanũ genus sciss ñ eum utiq pere¬
misset. Ꝙ nou̾it diabolus pro salute humãi
gn̾is xp̃m uenisse ewangelii testimonio do¬
cetur. quem ut uidit cognoscendo ꝑtimuit di¬
bitam penam suam debitam ablueret cul¬
pam ur̃am. Ut ꝑ hoc amitt̾et diabolus qͦs
reos cenebat: dum unũ interfec̃. qui nicħ pcũ
admiserat. Ideoq quos iuste tenuit amisit qr
ĩiuste redemptorem nr̃m occidit Ilusus ẽ dẏaboꝰ
morte domini quasi auis in hano. Nam osten¬
sa xp̃c sue carnis mortalitate quã interimen¬
dam ille appetebat abscondit diuinitatem. Ut
laqueum quo eum uelut auem ĩpuidam pru¬
denti inretiret decipula. Nam si ĩnoxius xp̃e nõ¬
addictus non absolueretur. Diabolus dũ in xpõ
carnem hũanitatis impecit que patebat qͣn n
hamo diuinitatis eius captus est qui latebat.
Est .ii. in xp̃o bamus diuinitas. esca autẽ caro.

Expanded text:
sua idem nos morte redimeret ignoravit; unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, cognoscendo pertimuit, dibitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti io addictus non absolveretur. Diabolus, dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi hamo divinitatis ejus captus est, qui Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro,
Abbreviated transcription (Latin):
Cecĩs .ii. in ip̃a qualitate considerationis sue:
desit. Ne pret̾ita sit si desit. & ne imꝑfc̃at
sit. si adhuc fit. Sed sit eterna sit ⁊ perfecta. qͣ¬
tenus ĩ ea natiuitate et̾nitas et ꝑfectio hẽatur
Ex ut̾o uirginis ininor dicitur patre xp̃c. ui
delicet iuxca humanam assumptionem: nõ
uus. ⁊ in forma serui non seruus. In for qͥppe¬

Expanded text:
eris enim in ipsa qualitate considerationis suae desiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor dicitur Patre Christus, videlicet juxta humanam assumptionem, non tus et in forma servi servus, et in for
Abbreviated transcription (Latin):
nec naturarũ distinctione geminatus. Id̾o ds̃
in homine uenit qr per se ip̃m ab hominib
cognosci non potuit. S unde nob̾ consuluit.
Inde despectõnem ꝑtulit. quia infirmitatẽ¬
quam pro nob̾ suscepit homo suꝑbus des¬
pexit. ob hoc infirma et stulta mundi eleg̃.
ut fortiora et sapientiora ꝑ que non cogno᷑¬
cebatur confund̾et. Sicut cibum fortem. iua¬
lidus infans caꝑe non potest nͥ a matreprius
editum in lactu succum uertatur. ut quod in
cibo non potuit uti suggendo potetur in lacte
ꝑ carnem: Ita et nos dum eẽmus infirmi ad cõ¬
spiciendam uerbi et̾nitatem factũ est ipsum
uerbum caro ut enutriti ꝑ carnem fortioresq
esfcĩ cibum solidum. idest uerum deum cũ patͤ
sempiternũ. Contemplando ut angeli satiem᷑
Primũ dei donũ esse quo nos nob̾ reos ẽẽ ostend̾
qui dum iaceremus sub reatu culpe iustos noᷤ
esse credebamus. Uenit medicus patefet̃ uulnꝰ.

Expanded text:
nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non poinde despectionem tulit, quia infirmitatequam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c informa serui pp̃ conceptionis excellen¬
ciam dominꝰ est hominũ. Quia et si suscep̃
carnem non tñ ex carnis libidinosa conta
homo xp̃c iħc nequaqm alter in humani¬
tate. Alter in deitate est. S in utraq natura
idem unus est. nec purus homo conceptus ẽ
nec purus homo editus est Nec postea m̾itũ
ut deus ess accep̃: s dei uerbum manente in¬
ꝯmutabili essencia. que illi cum patre ⁊ spũ
scõ est coeterna. Assumpsit carnem ꝑ salute
humana. In qua ⁊ impassibił pati. et ĩmorta¬
iħc qmͣius aliud sit ex pat̾re aliud ex uirgine.
non tamen alius ex patre alius ex uirgine ẽ.
s ip̃e eternus expatre ip̃e temꝑalis ex matre.
ip̃e qui fecit ip̃e qui fc̃i est. Ip̃e de patre sũ mr̃e
Ipẽ de matre sine patre Ip̃ẽ conditoris templũ
Ip̃e conditor templi. Ipẽ auctor oꝑis. ip̃ẽ opͥuᷤᷤ
auctoris. manens unus de utroq. ⁊ in utraq
natura. nec naturarũ copulatõne confusus.

Expanded text:
 in forma servi, propter conceptionis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contaghristus Jesus nequaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, quae illi cum Patre, et Spiritu sancto, est coaeterna, assumpsit carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortao Christus Jesus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus,
Abbreviated transcription (Latin):
custos rebus inuentis. ip̃a cogitatis. de qͣ ad
liquidum difficile est aliquem dispucare. qr
grandis eius ꝑplexitas est. et animus. ip̃a est
ẏmago a sensib corporis remota q̃ sue spẽi
similitudinem relinquit in memoria. Simi¬
litudinem autem non per ymagines sicut
cet̾a. s sicut gaudium sine ymagine remi¬
niscimus: dum obliuionem memoramuꝵ.
non ꝑ se ip̃am ad est. qd̾ si ꝑ semz ip̃am ad eẽt

Expanded text:
custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset,
Abbreviated transcription (Latin):
gines species ⁊ magnitudinis prespicit de se
autem tanta ueri ignorancia inficitur. ut in
hiis omib nichil certius contempletur. O hõ
qui miraris siderum alcitudinem ⁊ maris pro¬
funditatem animi cui abyssum incra ⁊ mirare
si potes. multa cogitantes sine sensu carnis et
sine ymaginib unus animo tm̃ ceruentes in¬
cuimur Memoriaq mentis sibi eas fingente
tenemus. multa q incelligimus sensu q̃lingͣ
explere non possumus Innoxios ẽẽ infantes
iopore. non ẽẽ innoxios cogitatione qr motũ
quem gerunt mente nõdũ possunt explere in¬
oꝑe ac ꝑ hoc in ilł etas est imbecilla nõ animꝰ
Ad nucism .n. uoluntatis nond̾ obtemꝑat illi
fragilitas corporis. nec ad eo oꝑe nocere posst̾
sicut cogitatõne mouentur ex cã uocabulum
sorcita est cogitatõ. cogendo .n. animũ rem̾isci
ꝙ memorie ꝯm̃datum est. dicitur cogitatio
rerum omĩũ thesaurus memoria ẽ pã est .n.

Expanded text:
gines, species, et magnitudines perspicit; de se gines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim
Abbreviated transcription (Latin):
s rõne mentis excellimus animalib nis
cet̾is proreb corporeis utendis sufficit sensus
carnis ñ pro spiritalib capiendis. Illecti autẽ
usu corporearum rerum nich̾ putant alit̾ eẽ
nisi preger quod caruis sensu concipiunt. sicut
precellant sibi corporei sensus diuersitate lo¬
corum. Ita sibim uirtute sentiendi p̃cellunt.
Nam prestantior est odoratus sapori. ⁊ positõe
loci et sentiendi longinquitate sic aures odora¬
tu longius .n. audimus. qmͣ odoramus. sic ocłi
aurib longius .n. uidemus. qmͣ audimus. Ani
uius autem et loco et merito hiis uniuersis sẽ¬
sibus suꝑfertur. In arce .n. capitis constitutus
quod illi corporalit̾ non attingunt. Iste incel¬
lectualiter contuetur. Amplius excellit ocu¬
lorum sensus cet̾is sensib. qñquidem quead a¬
lios ꝑtinent sensus. inde dicamus. ueluti cum
dicius. uide qũo sonat. ide qũo sapit sic ⁊
cet̾a. Quemadmod̾ oculus ita et animus.cet̾a
uidet sese non intuetur. Aliorum .n. rerũ ori¬

Expanded text:
one mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo sapit, etc. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum ori
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad syon dicet. ecce adsum. et ad ierłm. Eduã¬
gelii fc̃a dabo. et uidi et non erat neq excitit
quisqͣm qui iniret consilium. et interrogatus
responderet uerbũ. s qr ad gentes transiuit. seqͦr
Ecte seruus meus suscipiam eum. electus meus

Expanded text:
ius ad Sion dicet: Ecce adsum, et Jerusalem evangelistam dabo, et vidi, et non erat neque ex istis quisquam, qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum . Sed quia ad gentes transiit, sequitur: « Ecce servus meus, suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatur s pͥor excip̃ penam. qr nec confit̾i
pot̃ pecratũ. nec habet oĩo unde se excuset. Non
autẽ nũc ea dampnacõ dẏaboli drͦ q̃ ultimo
iudicio reseruatur de qua loquitur dominiͦ
cũ dicit. Ite in ignem eternũ qui p̃̾paratus est
dẏabolo ⁊ angłis eius. s ea pena eius dicitur qͣ

Expanded text:
terrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri terrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri peccatum potest, nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus ; sed ea poen
Abbreviated transcription (Latin):
ab illa arbore dequa dix̾amtͥ ex illa sola nõ mã¬
ducares. ex illa manducasti: Nudus enĩ erat
manducasse nuditatem suã uidit ⁊ displicuit
sibi. exeo qd non habebat aliquid ꝓpriũ. Deinde¬
iam more suꝑbie in se non accusat qd̃ ꝯsensit
mulieri. s in mulierem refundit culpam suam:
⁊ sic subtilit̾ qͣ de astucia quã miser conceꝑat.
uolũ ad ip̃m deũ ꝑtinere qd̃ peccaũ. Non enĩait
mulier deditmͥ. s addidit dicens. mulier quam
dedisti mͥ Nicħ ÷ autẽ tam familiare pecrãtib
cens in pecrato suo parem sibi eum fac̾e conat᷑
uł potius illũ uult ostend̾e peccasse. se autẽ esse
ĩnocentem. & mulier interrogata refert cłꝑam
in serpentẽ. quasi au ille sic accepat ipeorem ũ er¬
obtemꝑaret ⁊ non poꝰ ut eam sͥ obtemꝑare fa¬
c̾e̾t. aũ illa non pot̾at dei preceptũ potiꝰ custodixe
qͣm u̾ba serpentis admitt̾e. Iam serpens non in¬

Expanded text:
ab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manducares, ex illa manducasti? Nudus enim erat manducasse, nuditatem suam vidit, et displicuit sibi ex eo quod non habebat aliquid proprium. jam more superbiae in se non accusat quod consensit mulieri, sed in mulierem refundit culpam suam; et sic subtiliter quasi de astutia quam miser conceperat, voluit ad ipsum Deum pertinere quod peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens, Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, cens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ille sic acceperat uxorem ut eobtemperaret, et non potius ut ipsam sibi obtemperare faceret; aut illa non poterat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non in
Abbreviated transcription (Latin):
m̾tatis qd̾ ip̃i ñ erant. Particeps .n. ueritatis pͥ
ẽẽ anima humana. ip̃a autem ueritas deus ẽ. inꝙ¬
mutabił supͣ illam. Ab ea ergo ueritate quisqͥs
au̾sus est. ⁊ ad se ip̃m ꝯuersus. ⁊ non de rectore atq
illustratore deo. s de suis motib quasi lib̾is exul¬
tat tenebratur mendatio. qͣm qui loquit᷑ men¬
dacium de suo loquitur atq ita curbatur ut uox
illa ꝓpħe manifestat qua dictum est ad me ip̃m
aniina mea turbata÷. Itaq iam int̾rogat᷑ adã
rogabat nes ciebat. Nespondet autem uoce eiu:
audita abscondisse se. qm̃ nudus ess. Iam miser¬
ruo errore respondet. quasi deo poss displicere
nudus. sicut eũ ip̃e fec̾at. Est autẽ hoc erroris pro¬
prium. ut qd̾ cuiq displicet ħ etiã deo displicere
arbitret᷑ Illud aut̃ subtiliter intłłgend̾ ẽ quod
dũsait. Quis nũtiauit tͥ qr nudus es. nisi quia

Expanded text:
veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis aversus est, et ad seipsum conversus, et non de rectore atque illustratore Deo, sed de suis motibus quasi liberis exsultat, tenebratur mendacio: quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur; atque ita turbatur, et vocem illam prophetae manifestat, qua dictum est, Ad meipsum anima mea turbata est . Itaque jam interrogatur Adam, rogabat, nesciebat. Respondit autem, voce ejus audita, abscondisse se, quoniam nudus esset. Jam miserrimo errore respondit, quasi Deo posset displicere nudus, sicut eum ipse fecerat. Est autem hoc erroris proprium, ut quod cuique displicet, hoc etiam Deo displicere arbitretur. Illud autem sublimiter intelligendum est quod Dominus ait: Quis nuntiavit tibi quod nudus esses, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate ⁊ delectatõne mentiendi. Unde ⁊
latine falsi dñr qui iocari amant. In iocis ãt
bularet deus in ꝑadiso ad uesꝑam: id est cũ
ad eos iam iudicandos ueniret adhucant e
penam eoꝵ deambulabat in ꝑadiso. id quasi
mouebatur in eis presencia dei. qñ iam ip̃i sta¬
biles in eius precepto non erant.  bene ad ues
ꝑani.i cũ ab eis iam sol octid̾e .i. auferret᷑ ab eiꝰ
lirx illa int̾ior u̾itatis. Audierunt uocem euiꝰ
et absconderũt se a conspectu eius. Quisse abscõ¬
dit a conspectu eius dei nisi qui deserto ip̃o inci¬
pit iam amare ꝙ suũ est: Iam .ii. habebant coo¬
perim̃ta m̃dacii. Qui .n. loquitur mendaciũ
de suo loquitur. Et ideo ad arborem se dñr abs¬
cond̾e. que erat in medio ꝑadisi .i. ad se ipõs
qui ĩ medio rerũ infra deũ ⁊ supͣ corpora ordi¬
nati erant. Ergo ad se ip̃os absconderũt se ut
conturbarentur misis errorib relicto lumine

Expanded text:
cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In jocis autem bularet Deus in paradiso ad vesperam, id est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulabat in paradiso, id est, quasi movebatur in eis praesentia Dei, quando jam ipsi stabiles in ejus praecepto non erant; et bene ad vesis sol occideret, id est auferretur ab eis lux illa interior veritatis: audierunt vocem ejus, et absconderunt se a conspectu ejus. Quis se abscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loquitur mendacium, de suo loquitur . Et ideo ad arborem se dicuntur abscondere, quae erat in medio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum infra Deum et supra corpora ordinati erant. Ergo ad seipsos absconderunt se, ut conturbarentur miseris erroribus, relicto lumine
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑunt. quib se nudos uidebant ⁊ displice¬
bant sibi .i. ocłos astucie quib simplicitas displi¬
cet. Cum .n. quisq cecid̾it ab illa intima ⁊ secre¬
tissima luce u̾tatis. nichil est unde uelit pla¬
cere suꝑbia. nisi fraudulentis simulationib.
hinc. n ⁊ ẏpocrisis uascitur. In qua młtũ sibi
indentur cordati. qui poterunt falłe ⁊ decipere.
quem uoluerint. Dedit .n. mulier uiro suo et
manducauerunt. ⁊ aperti sunt ocłi eoꝵ. De qͥb
iam dc̃m ÷. & tunc uiderunt q nudi essent. sed
ocłis ꝑuersis. quib illa simplicitas q̃ nuditatis
noĩe significata ẽ erubescenda uidebatur. Itaq
utiam nõ essent simplices fecerunt sibi de foliiꝰ
fici succintoria. tamqm tegentes pudenda sua.
.i. occłtantes simplicitatem. de qua iã erubes ce¬
bat astuta suꝑbra. Folia uero fici pruritum¬
ũ quẽdam significant. si hoc bene in reb corpores
dicitur. Quem miris modis animus patitur

Expanded text:
acceperunt, quibus se nudos videbant, et displiceacceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier viro suo, et manducaverunt, et aperti sunt oculi eorum, de quibus jam dictum est; et tunc viderunt quod nudi essent, sed oculis perversis, quibus illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam erubescebat astuta superbia. Folia vero fici pruritum quemdam significant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur
Abbreviated transcription (Latin):
esse ut sb̾ deo esse nollent. s in sua potestate
potius sine dũo ut legem eius non obseruarẽt.
qͣi imudentis sibi ne se ip̃i reg̾ent. ñ indigentes
ocłis suis ad dinoscend̾ bonũ ⁊ malũ. quod ille
ꝓhibuiss: Hoc ẽergo qd̾ ꝑsuasum ẽ ut suã po¬
testatem nimis amarent. Et cũ esse deo parẽs
uellent sꝑnentes illam medietatem per quã
deo subiecti erant. ⁊ corpora subiecta habebant.
tamqͣm fructu arboris constitute in medio ꝑa¬
disi male ut̾entur .i. ꝯtra legem dei. atq ita qd̾
acceꝑant amitt̃ent dum id qd̃ non acceꝑant
usurpare uoluerunt. Non .n. accep̃ hominis
natura ut ꝑ suam potestatem deo non regẽte
beata sit: qi nlło regente ꝑ suam potestatem
beatus esse solus deuis potest᷑. Et uidit inquit mu¬
lier qr bonũ ÷ lignũ ad escam. & qr bonũ est
ocłis ad udendũ ⁊ cognoscend̾. Quomͦ uidebat
si clausi erant ocłi: S hoc dc̃m est ut intlłig̾e¬
imis eos ocłos ẽẽ aꝑtos postea qͣm de fructu illo

Expanded text:
esse, ut sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent quasi invidentis sibi, ne se ipsi regerent, non indigentes oculis suis, ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset? Hoc est ergo quod persuasum est, ut suam potestatem nimis amarent, et cum Deo esse pares vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant, tanquam fructu arboris constitutae in medio paradisi, male uterentur, id est contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent, dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Non enim accepit hominis natura, ut per suam potestatem Deo non regente beata sit; quia nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. 23. Et vidit, inquit, mulier quia bonum est lignum ad escam; et quia bonum est oculis ad videndum, et cognoscendum. Quomodo videbat, si clausi erant oculi? Sed hoc dictum est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo
Abbreviated transcription (Latin):
romanos sicut ad galathas expoĩtõnem
incheaueram: s hiusmoĩ oꝑis si perficeretur
plures libri exant futuri. quorum uũ in
sola. disputatõne ip̃ius salutatõnis absol¬
ui. ab inicio scił usq ad illud ubi ait gr̃a
lemus solu̾e incurrentem sermoni nr̃o et dif¬
ficillimam q̃stionem de pecrato in sp̃m scm
quod non remittatur neq in b̃ scło neq ĩ futꝰo
s deinde cessaui alia uolumina adiung̾e ex¬
ponendo epłam totam. Ip̃ius autem oꝑis
magnitudine ac labore deterratus. ⁊ ĩ alra
faciliora alibi deflexus sum. Ita fcm est ut
librum quem fec̾am primũ relinquerem so¬
lum: cuius esse citulum uolui epłe ad roma¬
nosinchoata expõ. ubi qd̾ dixi gr̃am esse in
dimissione pecratorum. pacem uero in recon¬
ciliatõne dei ubicũq hoc dixi non sic accipi¬
endum ÷ ac si pax ip̃a ⁊ reconciliatõ nõ per¬
tineat ad gr̃am generalem: s qd̾ spãlit̾ grẽ
nomine renussionem significauit pcc̃orũ:

Expanded text:
Romanos, sicut ad Galatas, expositionem susceperam. Sed hujus operis, si perficeretur, plures libri erant futuri; quorum unum in sola disputatione ipsius salutationis absolvi, ab initio scilicet usque ad illud, ubi ait: Gratia lemus soluere incurrentem sermoni nostro difficillimam quaestionem de peccato in spiritum sanctum, quod non remittitur neque in hoc saeculo neque in futuro. sed deinde cessaui alia uolumina adiungere exponendo epistulam totam, ipsius autem operis magnitudine ac labore deterritus et in alia faciliora delapsus sum. ita factum est, ut librum, quem feceram primum, relinquerem solum, cuius esse titulum uolui: epistulae ad Romanos incoata expositio. Vbi quod dixi, gratiam esse in dimissione peccatorum, pacem uero in reconciliatione dei, ubicumque hoc dixi, non sic accipiendum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum,