comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego dixi uobis: quia uado et
uenio ad uos. Si diligeretis me gauderetis
utiq quia uado ad pacer patrem: quia pa¬
ter maior me est. Hinc ergo turbari et for¬
midare poterat cor illorum quod ibat ab
eis quamuis uenturus ad eos. ne forsitant
gregem lupus hoc interuallo inuaderet.
pastoris absentia. Sed aquibus homo absce¬
debat. d̾s non relinquebat: quia idem ipse
xp̃o et homo et deus. Ergo et ibat per id.¬
riratu. quod homo erat: et manebat
per idquod aeus erat. Ibat per id quod
uno loco erat: manelat ꝑ id quod ubiq
erat. suritaq turbaretur et formidaret
cor quando sic deserebat oculos. ut non
desereret cor: Quamius ds eciam qui nullo
continetur loco discedebat ab eorum cordi¬
bus qui eum relinquunt maribus non pe¬
dibus & ueniat ad illos qui conuertuntur
adcumnon facie sed fide: et accedunt ad eũ
mente non carne.Ut autem intelligerent
scđ̾m id quodhomoerat. eum dixisset ua¬
do et uemo aduos: adiecit adq ait. si dili¬
geretis me gauderetis utiq quia uado ad

Expanded text:
Vado, et venio ad vos: si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos: ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non derelinquebat: et idem ipse Christus homo et Deus. Ergo et ibat per id quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad
Abbreviated transcription (Latin):
esse quandam uitam at¬
mimittabilem. intelligibilem
oreaturarum. Uiderunt quioci
de longinquo. Yiderunt: sed mas
positi. et ideirco ad eam tam magnta
ineffabilem & beatificam possessioe
qua uia ꝑueniretur non mueraretis
Nam quia uiderunt etiam ipsi que¬
iuideri ab homine potest ereatorem ꝑs¬

Expanded text:
esse quamdam vitam aeternam, immutabilem, intelligibilem,creatarum, viderunt quidem, sed de longinquo; viderunt, sed in errore positi: et idcirco ad eam tam magnam et ineffabilem et beatificam possessionem, qua via perveniretur, non invenerunt. Nam quia viderunt etiam ipsi quantum videri ab homine potest
Abbreviated transcription (Latin):
Hiclulhabes. nedul nosti: sequeren.
tur. Tam largo fonti: uas inane at¬
dum ẽ. dimisit retiapiscator: aceti
dominus de quo dicit apłs. ifirnui¬
euacuentur. Denique legunturi
uerba piscatorum: et colla subditi
oratorum. Tollantur ergo de meduus
nes uenti: tollatur demedio fumuls
crescendo euanescit. Prorsus pro falito
ista contempnantur. Si quisquam iꝰ¬

Expanded text:
nihil habes, nihil nosti, sequere menihil habes, nihil nosti, sequere men te impleatur. Tam largo fonti vas inane admovendum est. Dimisit retia piscator, accepiDominus, de quo dicit Apostoluvacuentur . Denique leguntur modo verba piscatorum, et colla subduntur oratorum. Tollantur ergo de medio inanes venti; tollatur de medio fumus, qui crescendo evanescit; prorsus pro salute ista contemnantur. 13. Christo
Abbreviated transcription (Latin):
alterum non differs: miserere & anime
tue beneplacens dõ. Exibe et ammȩ tue ele¬
mosinam. Non dicimusite tueides: sedne
repellas manum dantis. Sed aliquando¬
alios offendere ciment. Multum ualent
boni homines amici ad bonum: et malia
annei ad malum. Idõ dominus ut pro
sauite nrã potentium amicictas condemp¬
naret: uͥoluit pruis eligere senatores.
sed piscatores. Magna artificis miscdia.
Sciebat enim quia si eligeret senatorem:
diceret senator dignitas mea electa ẽ. Si
eligeret aiutem: diceret diues opulẽtia
mea electa ẽ i pruseligeret imꝑatere
diceret imperator potestas mea deccia
Si eligeret prius oratorem: diceret et
eloquentia mea electa ẽ. Si eligeret p¬
sophum: diceret philosophus sapitt
mea electa ẽ. Interim inquit difterat
superbi isti: multum tument. Diste
nem. Utrumq grande ẽ: nonut
sanum ẽ. Uifferantur gͦ inquid mo
isti suꝑbi: aliqua soliditate sanand
Da michi inquid prius istum pise

Expanded text:
alterum non differs, miserere et animae alterum non differs, miserere et animae tuae placens Deo . Exhibe et animae tuae eleemosynam. Non dicimus ut tu ei des, sed ne repellas manum dantis. CAPUalios offendere timent. Multum valent et boni amici ad bonum, et mali amici ad malum. Ideo Dominus, ut pro salute nostra potentium amicitias contemnamus, noluit prius eligere senatores, sed piscatores. Magna artificis misericordia. Sciebat enim quia si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitas mea electa est. Si prius eligeret divitem, diceret dives: Opulentia mea electa est. Si prius eligeret imperatorem, diceret s eligeret oratorem, diceret orator: Eloquentia mea electa est. Si eligeret philosophum, diceret philosophus: Sapientia mea electa est. Interim, inquit, differantur superbi isti, multum tument. Distat rem: utrumque grande estsanum est. Differantur ergo, inquit, isti superbi, aliqua soliditate sanandi sunt. Da mihi, inquit, prius istum piscatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
cisddesꝑationem qua iam dederant anmã
suam perditioni. omnimodo indulgentiã
desꝑantes: sic procedit ȩtiam adistos qui
sꝑando et differendo uolunt perire: et lo¬
quitur adeos. et increpat eos. Ne tardes
conuerti ad dominum: neq differas de
die in diem. SSubito enim uemiet ira eius:
& in tempore uindinctȩ disꝑdet te. Ergo
noli differre: noli quod patet contra te claᷤ¬
dere. E eoe indulgentie dator aꝑit tibi
ostium. Quidmoraris: Gaudere deberes:
si aꝑiret aliquando pulsanti. Non pulsa¬
stiet aperit: et foris remanes: Neergo
differas. De miscd̾ĩe oꝑibus quodam loco
scriptura dicit. Ne dixeris uade et reuer¬
tere. dicens cras ego dabo: cumpossis conti¬
nuo benefacere. Non enim scisquid con¬
tingat sequenti die. Audisti preceptum
non differendi. ut in alium sis misericors:
et differendo inte es crudeł: Non debes
differe panem daturus.& differs in¬
dulgentiam accepturus: Sed miserando

Expanded text:
eis desperationem, qua jam dederant animam eis desperationem, qua jam dederant animam suam perditioni, omni modo indulgentiam desperantes: sic procedit etiam ad istos qui sperando et differendo volunt perire; et loquitur ad eos, et increpat eos, Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem. Subito enim veniet ira ejus, et in tempore vindictae disperdet te . Ergo noli differre, noli quod patet contra te claudere. Ecce indulgentiae dator aperit tibi ostium; quid moraris? Gaudere deberes, si aperiret aliquando pulsanti: non pulsasti, et aperit, et foris remanes? Ne ergo differas. De misericordiae operibus quodam loco Scriptura dicit, Ne dixeris, Vade et revertere, cras ego dabo; cum possis continuo bene facere : non enim scis quid contingat sequenti die. Audisti praeceptum non differendi ut in alium sis misericors, et differendo in te es crudelis? Non debes differre panem daturus, et et differs indulgentiam accepturus! Si miserando
Abbreviated transcription (Latin):
te. sit inflagitiorum gurgite. uoluptetur
in mortifera delectatione: crasconuertat
et finis ẽ. Respondetur tibi. Cuius finis rei
dicis: Iniquitatum mearum. Benegaude :
quia crastino iniquitatum tuarum erit
finis. Q uid si ante crastinum erit tuus fini:
Ergo bene quidem gaudes: quia propter
uiiquitates tuas conuersotibi indulgen¬
tiam deus promisit. sed crastinum diem
nemo tibi promisit. aut si forte tibi pro¬
misit mathematicus: longe aliud est quã
deus. Multos mathematitici fefellerunt:
quia et sibi plerunq lucra promiseruit.
et dampna inuenerunt. Ergo etiam ꝓpt̾
istos male sꝑantes ꝓcedit paterfamilias.
& ꝑierunt. desꝑando: et reuocauit eos in
spe. Sic procedit ȩtiam ad istos. qui male
sꝑando uolunt ꝑur: et dicit cis ꝑ alium
librum. ne tardes conuerti ad dominum.
Quomodo illis dixcrat. in quacumq hora
conuersus iniquus fuerit a uia sua pessima:
omnes unquitates eius obluiscar. & tulit

Expanded text:
te, sit in flagitiorum gurgite, volutetur te, sit in flagitiorum gurgite, volutetur in mortifera delectatione: cras convertar, et finis est. Respondetur tibi: Cujus rei finis? Dicis: Iniquitatum mearum. Bene, gaude, quia crastino iniquitatum tuarum erit finis. Quid, si ante crastinum tuus erit finis? Ergo bene quidem gaudes, quia propter iniquitates tuas converso tibi indulgentiam Deus promisit: sed crastinum diem tibi nemo promisit. Aut si forte promisit mathematicus, longe aliud est quam Deus. Multos mathematici fefellerunt, quia et sibi plerumque lucra promiserunt, et damna invenerunt. Ergo etiam propter istos male sperantes, procedit paterfamilias. et perierant desperando, et revocavit eos in spem: sic procedit etiam ad istos qui male sperando volunt perire; et dicit eis per alium librum, Ne tardes converti ad Dominum. Quomodo illis dixerat, In quacumque die iniquus conversus fuerit a via sua pessima, omnes iniquitates ejus obliviscar; et tulit
Abbreviated transcription (Latin):
meremur. a&ternam. Talia dicentes desꝑ¬
do ꝑeunt: siue antequam omnino credant.
fiue iam xpĩan. et ialiqua peccata et s¬
scelera male uiuendo prolapsi. Procedit ad
eoscdomimis umee: & tanquam desꝑantẽ
et uacantes. tergum dantes: pulsat et clamat
in ꝓpła e echielle. Inquacumq die conuersus
fuerit peceatir inse auta sua pessima: omneᷤ
iinquitates eius obliuiscar. Hac uoce auditi
& credita. a desꝑatione recreantur. et ab il¬
ia altissima et profunda uoragine qua sub¬
mersi fuerant emergunt. Sed is timendũ¬
ẽ. ne maliam uoraginem incurrant. et per¬
uerse pando moriantur: qui desꝑando
non potuerunt mori. Mictunt enim cogi¬
tationes longe quidem diuersas sea tamẽ
ꝑniciosas. et rursus incipiunt dicere in cor¬
dibus sius. Si quacumq die conuersue
fuero a uia mea pessima: si ds̃ misericors
iniquitates meas obliuiscit᷑. Quare hodie
sicut esternus: sit in nequissima uolupta¬

Expanded text:
meremur aeternam. Talia dicentes despmeremur aeternam. Talia dicentes desperando pereunt, sive antequam omnino credant, sive jam christiani et in aliqua peccata et scelera male vivendo prolapsi. Procedit ad eos Dominus vineae, et tanquam desperantes et vocanti tergum dantes, pulsat et clamat per prophetam Ezechielem: In quacumque die conversus fuerit homo a via sua pessima, omnes iniquitates ejus obliviscar . Hac voce audita et credita, a desperatione recreantur, et ab illa altissima et profunda voragine, qua submersi fuerant, emergunt. CAPUT Iest, ne in aliam voraginem incurrant, et perverse sperando moriantur, qui desperando mori non potuerunt. Mutant enim cogitationes longe quidem diversas, sed non minus perniciosas; et rursus incipiunt dicere in cordibus suis: Si quacumque die conversus fuero a via mea pessima, Deus misericors, omnes iniquitates meas obliviscitur, quare hodie sicut hesternus, sit in nequissima volupta
Abbreviated transcription (Latin):
Qmia illi nequissima omnia p̃terita di¬
mttuntur. & omnino tanquamdonatis
ditis: fiunt cum illo tabulȩ nouȩ. Prors
qma dimittuntur: nemo sit sollicitus
qnoc aliquid ei non dimittatur. Sed it̾ium
mperuerse sit securus. Ista enimduo
atidunt ammas. aue desꝑatio. aut ꝑu̾sa
es. Dehis duobus malis: pauea audite.
Ilam sicut uberat bona spes. recta spes:
Ita aecipit peruersa spes. P riis attendite
quemadmodiuñ desꝑatio decipiat. Sunt
hommes qui cum cogitare ceꝑint mala
quȩ fecerunt: non sibi putant ignoscipos¬
E st dum non putant posse ĩgnosei: dant a¬
aimum iam ꝑire. desꝑatione ꝑeunt. aicen¬
dis mcogitationibꝰ suis. Iam nulla spesnob̾ẽ.¬
it enim tanta illa quȩ cominisimus: dona¬
tinobis aut ignosci possunt. Quare nongͦ
etis facimus cocupiditatib nostris: Implea¬
mus saltem p̃sentis temporis uoluptatem:
quia nullam habebimus mercedem. Facimꝰ
quic quidlibet. et si nõ licet. ut habeamus
fiauitatem uł temporalem. qui acciꝑe non

Expanded text:
vel nequissima, omnia illi praeterita dimittuntur, et omnino, tanquam donatis debitis, fiunt cum illo tabulae novae. Prorsus omnia dimittuntur. Nemo sit sollicitus, quod aliquid ei non dimittatur. Sed iterum nemo perverse sit securus. Ista enim duo occidunt animas, aut desperatio, aut perversa spes. De his duobus malis pauca audite. Nam sicut liberat bona spes, et recta spes; ita decipit perversa spes. Prius attendite quemadmodum decipiat desperatio. Sunt homines qui cum cogitare coeperint mala quae fecerunt, non sibi putant ignosci posse; et dum non putant posse sibi ignosci, dant animam jam perire, desperatione pereunt, dicentes in cogitationibus suis: Jam nulla  enim tanta illa quae commisimus donari nobis aut ignosci possunt; quare ergo non satisfacimus cupiditatibus nostris? Impleamus saltem praesentis temporis voluptatem, quia nullam habemus in futuro mercedem. Faciamus quidquid libet, etsi non licet; ut habeamus suavitatem vel temporalem, quia percipere non
Abbreviated transcription (Latin):
letargico morbo premi suum patrem
a medico agnoscit dicente sibi. excita
patrem tuum noli eum ꝑmittere dor¬
mire. siuis ut iuuat: ad est puer seni.
pulsat. uellicat. pungit. piecate molestꝰ ẽ:
uat cum decesserit successurus. Quanto
maiore caritate nos amicis nostris moleᷤ¬
ti ẽẽ debemus cum quib non paucos in
hoc mundo dies. sed apud dm̃ inetermun
uiuamus: Ament ergo nos & faciant qd

Expanded text:
lethargico morbo premi suum patrem lethargico morbo premi suum patrem a medico agnoscit, dicente sibi, Excita patrem tuum, noli eum permittere dormire, si vis ut vivat: adest puer seni, pulsat, vellicat, pungit, pietate molestus est: vat cum decessuro successurus. Quanto majore charitate nos amicis nostris molesti esse debemus, cum quibus non paucos in hoc mundo dies, sed apud Deum in aeternum vivamus? Ament ergo nos, et faciant q
Abbreviated transcription (Latin):
cifixerunt. Et in sacramenta credentes.
sanguinem eius biberunt: quem seiuẽ¬
batur menbra eius iam sedentis in celo
saulus. ꝑsequebatur grauit᷑ infrenesi.
mente ꝑdita morbonunio: at ille una uo¬
ce de celo clamans ei falile saule quid me
ꝑsequeris: Percusit freneticum: crexit
sanum. Occidit ꝑsecutorem: uuuficauit
predicatorem. Etiam letargici multi sa¬
nantur. Ipsis enim similes funt. qui nõ
seuiunt inxxp̃o. nec maliciosi sunt adũsuᷤᷤ
xpĩanos: sed tantum ia differendo lan¬
gesciuit. Uerbis sonnonlentis inlucem
oculos extendere pigrescunt: et qui
eos exeitare uolunt. molesti sunt. Recaf¬
Recede a me inquid languidus letaroi¬
cus: obseero te rececle ame. Quare : dor¬
mire uolo.Sed morieris inde. Iue amo¬
re sonmi: mori uolo respondit. Ee kari¬
tas desuꝑ nolo. Plerumq istum carita¬
tis affectum: exhibet filius etiam pat̾
seni morituro. post paucos dies. Iam utiq
etate finita si lecargicum iudet. et io¬

Expanded text:
cifixerunt, et in Sacramento credentes cifixerunt, et in Sacramento credentes sanguinem ejus biberunt, quem saevienebatur membra ejus jam sedentis in coelo Saulus: persequebatur graviter in phrenesi, mente perdita, morbo nimio. At ille una voce de coelo clamans ei, Saule, Saule, quid me persequeris? percussit phreneticum, erexit sanum; occidit persecutorem, vivificavit praedicatorem . Etiam lethargici multi sanantur. Ipsis enim similes sunt, qui non saeviunt in Christum, nec malitiosi sunt adversus Christianos; sed tantum differendo languescunt verbis somnolentis, in lucem oculos extendere pigrescunt, et qui eos excitare volunt, molesti sunt. Recede a me, inquit languidus lethargicus, obsecro te, recede a me. Quare? Dormire volo. Sed morieris inde. Ille amore somni, Mori volo, respondet. Et charitas desuper, Nolo. Plerumque istum charitatis affectum exhibet filius etiam patri seni morituro post paucos dies, jam utique aetate finita. Si lethargicum videt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Mnda a sangume statio medici uide¬
ur. Immo iam tuhoc uidens: excute
as delicias. ueni ad medicum. San
s: nõ in eum tanquam frenetici seui¬
is. non ab eo tanquam letargiciau̾¬
mur. Multumt enĩ seuiendo: multi
dormiendo ꝑierunt frenetiei sunt.:
qui non dormuint insaniunt. Letargi
ꝗsuit: qui multum dormiendo pre¬
untur. Prorsus tales sunt homines.
tra istum medicum. Alii seuire in
n uolunt. et quoniam ipse iam in
t. Curat et tales. Miati ex eis cõũsi.
ex inuimicis facti sunt amici: ex perse¬
cutoribus facti sunt predicatores. ł ales
etiam ipsos ueos iudeos. in se ipsum cũ
hicee̾t seiuentes tanquam frenetico
sanauit: proquib in ligno pendens
orauit. Dieit enim. P ater ignosce illis:
quia nesciunt quid faciunt. Multi tam̃
corum sedati furoribus tanquam frene¬
si oppressa. cognouerunt deum. cogno¬
uerunt xp̃m Post ascensionem miso
spui seo conuersi sunt ad eum quem cru¬

Expanded text:
munda a sanguine statio medici videmunda a sanguine statio medici videbatur: imo jam tu hoc videns excute vanas delicias, veni ad medicum; sanimus, non in eum tanquam phrenetici saeviamus, non ab eo tanquam lethargici avertamur. Multi enim saeviendo, multi dormiendo perierunt. Phrenetici sunt, qui non dormiendo insaniunt. Lethargici sunt, qui multum dormiendo premuntur. Prorsus tales sunt homines. Contra istum medicum alii saevire in eum volunt; et quoniam ipse jam in persequuntur. Curat et tales. Multi ex eis conversi ex inimicis facti sunt amici, ex persecutoribus facti sunt praedicatores. Tales etiam ipsos Judaeos, in se ipsum, cum hic esset, saevientes, tanquam phreneticos sanavit, pro quibus in ligno pendens oravit. Dixit enim: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Multi tamen eorum, sedato furore, tanquam phrenesi oppressa, cognoverunt Deum, cognoverunt Christum. Post ascensionem misso Spiritu sancto, conversi sunt ad eum quem cru
Abbreviated transcription (Latin):
medicus amicus egrotantis. poteni
mimicus qui dicerent amico suo l
eum adhibere nichil nouit: dicerti
autem non uidicante animo sedite¬
te: nonne ille pro salute sita remo
amicoꝵ potentium fabulas et in
medicum illum quem peritisitꝰ
ni isq in occidentem grandis egro
a dsmandum granclem egrotum
inidit ommnipotens medicus: humi¬
Nit se usq: admortalem carnem. tan¬
m usq lectum egrotantis. dat salu
pcepta. contempnitur: qui auduĩt
uurantur: contemnitur cum dicunt
ici potentes nichil nouit. Si nichil
Ie ÷ potentia euis gentes non impleᷤᷤ¬
isec: propłrs ante se nõ mitteret. Nõ¬
emodo mplentur. quȩ ante p̾dicta
stt. Nonne probat medicus iste arciᷤᷤ
sꝑ potentiam promissa complendo:
onne ꝑ totum mundum ꝑniciosi
sertiuitur errores. & tritura mundi
danantur cupiditates: Nemo dicat.
teimelior erat mundꝰ: quam modo.
siquo cepit medicus artem suam excer¬
t: multa hic uidemus horrenda. No
urari. Antequam nullus curaretur.

Expanded text:
dixi, aegrotantis potentibus inimicus, qui dicerent amico suo, Noli eum adhibere, nihil novit: dicerent autem, non judicante animo, sed invidente: nonne ille pro salute sua removeret amicorum potentium fabulas, et ut medicum illum, quem peritissimuusque in occidentem grandis aegrotus. Ad sanandum grandem aegrotum descendit omnipotens medicus. Humiliavit se usque ad mortalem carnem, tanquam usque ad lectum aegrotantis. Dat salutis praecepta, contemnitur: qui audiunt, liberantur. Contemnitur, cum dicunt amici potentes, Nihil novit. Si nihil nosset, potentia ejus gentes non implereset, Prophetas ante se non mitteret. Nonne modo implentur quae ante praedicta sunt? Nonne probat medicus iste artis suae potentiam promissa complendo? Nonne per totum mundum perniciosi evertuntur errores, et tritura mundi domantur cupiditates? Nemo dicat, Antea melior erat mundus quam modo: ex quo coepit iste medicus artem suam exercere, multa hic videmus horrenda. Noli mirari. Antequam aliquis curaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
qnaua ds̃ non c̃. filius sedcreatura. nec co¬
lcndusc̃. ommino. nec ut deus adorandus.
Diente apło: &s coluerunt et seriuierunt
trature potiuis quam creatori: qui ẽ be¬
nedictus in secula. Et ad galatas. S edcũe
gnorantes dm̃. is qui natura non sunt
du seruiebatis. S ed illi ad hec replica¬
but: & dicent. Quiad quod carnem eius ꝙͣ
greatam esse non negas. simul cii duunita¬
te adoras: atq ei non minus quam diumi¬
tati deseruis: Ego dominicam carnem. un
moꝑfcetam in xp̃o humanitatem ꝓpterea
adoro quod a diumitatem suscepta atq dĩ¬
tatͥ unta ẽ. ut non alium atq alium. sed¬
unum eundem q dm̃ & hominem dĩ filiũ
ẽ confitear. Deniq si hominem separaue
risa dõ ut fotinus. uł paulus samosatenũ:
illi ego numquam credo. nec seruio. Uelut
si quisnr̃m aut purpuram aut diadema
regale iacens inueniat. nunquid ea conabi¬
turadorare: Cum uero ea rex fuerit inditiꝰ.

Expanded text:
natura Deus non est Filius, sed creatura; nec conatura Deus non est Filius, sed creatura; nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo, Et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula ; et ad Galatas, Sed tunc ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, serviebatis . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid, quod carnem ejus, quam creaturam esse non negas, simul cum divinitate adoras, atque ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, propterea adoro, quod a divinitate suscepta, atque deitati unita est: ut non alium atqunum eumdemque Deum et hominem Dei Filium esse confitear. Denique si horis a Deo, ut Photinus, vel Paulus Samosatenus; illi ego nunquam credo, nec servio. Velut si quis nostrum aut purpuram, aut diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex fuerit indutus,
Abbreviated transcription (Latin):
se denarium quem cum ipsis placuat
sperauerunt se plus aliquid accepturs
tum ẽ et ad ipsos: et acceperunt dens
Murmurauerunt aduersus patcerda¬
as: dicentes. Ecce nos qui sustiniu musa¬
rem diei & estus equastinos. et pares fel
reddens uni eorum. Sodalis: non tibii
iniuriam. hoc ẽ. non te fraudaui. Luosi
cui: redidi tibi. Fraudem tibi non fecii
quod pactus sum reddidi. Huic non udo
reddere: sed donare. Non licet michi faci
quod uolo de meo: An oculus tuus nequaa
est. quia ego bonus sum: Si alieui collerti
aliemim recte rep̃henderer quasi fraud
tor et negator alieni. Cum uero debitumtis¬
do. et ciu uolo etiam dono: nec cui debebim
me potest rep̃hend̾e. et cui donaui deberi
amplius gaudere. Non erat quod respor¬
retur. et equati sunt om̃s et facti sum
iuissimiprimi et prim noiussimi. qud̃¬

Expanded text:
se denarium, quem cum ipsis placuerat, se denarium, quem cum ipsis placuerat, speraverunt se plus aliquid accepturos: ventum est et ad ipsos, et acceperunt denarium. Murmuraverunt adversus patremfamilias, dicentes: Ecce nos qui sustinuimus ardorem diei et aestum, aequasti et pares fecisti esponsum reddens uni eorum: Sodalis, non tibi feci injuriam; hoc est, non te fraudavi; quod placui reddidi tibi. Fraudem tibi non feci, quia quod pactus sum reddidi. Huic non volo reddere, sed donare. Non licet mihi facere quod volo de meo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Si alicui tollerem alienum, recte reprehenderer, quasi fraudtor et negator alieni: cum vero debitum reddo, et cui volo etiam dono, nec cui debebam me potest reprehendere, et cui donavi debet amplius gaudere. Non erat quod responderetur: et aequati sunt omnes, et facti sunt novissimi primi et primi novissimi;
Abbreviated transcription (Latin):
distis similitudinem ex euangłio sc̃õ: quia
simile ẽ regnum celorum patrifamdias. qͥ
exiit conducere oꝑarios ad uineam siam.
Eoxut mane: & quos inuenit condurit. et
placuit cum eis mercedem denarium.
Exut. et hora tercia inuenit alios. & addu¬
xit ad opus uinee. Et sexta hora hoc fecit:
et nona hoc fecit. Exiit ȩtiam hora undeta
prope ad finem dici: inuenit quosdlamir¬
os et stantes. et ait illis. Quid hic factii.ix¬
re nonoꝑamini in uinea: Responderud
nemo nos conduxit. Ulenite inquit ec ux.
quodiustum fuerit dabo uobis. Mene
denarium placuit. Isti qui una herie
operaturi. quando sibi auderent soe
denarium: Sed tamen se accepturosas
gͣtulabantur. adducci sunt et ipsi adin
horam finito die: iussit omnibus meru.
reddi: a nouissimis usq ad primos Iec
cepit recldere ab eis qui hora undecmin
nerant: iussit eis dare denarium Ing
prima hora uenerant uidentes illos aens¬

Expanded text:
distis similitudinem ex Evangelio sancto, quia distis similitudinem ex Evangelio sancto, quia simile est regnum coelorum patrifamilias, qui exiit conducere operarios ad vineam suam. Exiit mane, et quos invenit conduxit; et placuit cum eis mercedem denarium. Exiit et hora tertia, invenit alios, et adduxit ad opus vineae. Et sexta hora hoc fecit, et nona hoc fecit. Exiit etiam et hora undecima prope ad finem diei, invenit quosdam vacuos et stantes; et ait illis: Quid hic statis? quare non operamini in vinea? Responderunt: Quia nemo nos conduxit. Venite, inquit, et vos, et quod justum fuerit, dabo vobis. Mercedem denarium placuit. Isti qui una hora erant operaturi, quando sibi auderent sperare denarium? Sed tamen se aliquid accepturos gratulabantur. Adducti sunt et ipsi ad unam horam. Finito die, jussit omnibus reddi mercedem, a novissimis usque ad primos. Inde coepit reddere ab eis qui hora undecima venerant, jussit eis dare denarium. Illi qui prima hora venerant, videntes illos accepis
Abbreviated transcription (Latin):
melus eos affecerunt. aliquos et occiderunt.
et fructum reddere contempserunt. Misit
alios: talia ꝑpessi sunt. Et dixit ille pater
familias cultor agri sui. et plantator. &
locator uinee sue. Mittam unicum fili¬
umieum: forte uł ipsum uerebuntur. Et
misit inquit etum filium suum. Dixeruntq
illi apud scipsos. Hic est eres. Wenite et occi¬
damuscum: & nr̃a erit hereditas. Et occidĩt
eum: et piecerunt extra uineam. Cum ueneric
dominis uinee quid faciet ilł malis colonis :
Responsumẽ. Malos male perclet: et uineã
locabit allus agricolis: qui reddent ei fructũ
in tempore suo. Plantata ẽ iunea. iege data
incordibus uideorum: missi sunt propħȩ
querentes fructum bonum uitam eorum.
Propħȩ ab eiscontumeliis affecti & occeisi sunt
ipsum occiderunt eredem. & idõ ꝑdideriit̃
hereditatem. In contrarium eis uertit ma¬
lum consilium. Ut possiderent occiderũt:
a quia occiderunt ꝑdiderunt. Et modo au¬

Expanded text:
meliis eos affecerunt, aliquos et occiderunt, meliis eos affecerunt, aliquos et occiderunt, et fructum reddere contempserunt. Misit alios; talia perpessi sunt. Et dixit ille pater familias, cultor agri sui, et plantator et locator vineae suae: Mittam unicum filium meum; forte vel ipsum verebuntur. Et misit, inquit, etiam filium suum. Dixerunt illi apud se ipsos: Hic est haeres; venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas. Et occiderunt eum; et projecerunt extra vineam. Cum venerit Dominus vineae, quid faciet illis malis colonis? Responsum est: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum in tempore suo . Plantata est vinea, lege data in cordibus Judaeorum. Missi sunt Prophetae, quaerentes fructum, bonam vitam eorum: Prophetae ab eis contumeliis affecti, et occisi sunt.ipsum occiderunt haeredem, et ideo perdiderunt haereditatem. In contrarium eis vertit malum consilium. Ut possiderent, occiderunt: et quia occiderunt, perdiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nomo hoc habet in bore: quia homines colunt
dm̃. Quia uͦ quia uero ds colit homines: qͥsi
expauescit auditor quando audit. quia nõ
est in usu hominum. ut dicatur ds colit homi quia¬
nes: sed quia dm̃ colunt homines. Sebemus
ergo ꝓbare uobis quia & deus colit homines:
ne forte putemur uerbum indisciplinatum
disxisse. et aliquis incerde suo disputet contͣ
nos. et nesciens quid dixerimus. rep̃hendat nos.
Hoc g̃ constitum ẽ. demonstrari uobis: quia ds
cdit nos ẜ uamdixi sicut agrum ut mneliorẽ nõ ficut
Dominus dicit in euangłio. ego sum uitis. uo̾
atis sarmenta: pater meus agricola ẽ.
Quia facit agricola: Interrogo uosq̃ui
agricolȩ estis qui facit agricola. Puto quia
agrum colit. Si ergo pater deusagͥricoia est.
habet agum. et colit agrum suum: & expec¬
eam agricolis: qui redd̾ent fructum tempo¬
ribus propriis. Et misit ad eos seruos slos.
ut peterent mercedem uinee: iu autem contu¬

Expanded text:
homo hoc habet in ore, quia homines colunt homo hoc habet in ore, quia homines colunt Deum. Quia vero Deus colit homines, quasi expavescit auditor quando audit: quia non est in usu hominum ut dicatur quia Deus colit homines; sed quia Deum colunt homines. Debemus ergo probare vobis quia et Deus colit homines; ne forte putemur verbum indisciplinatum dixisse, et aliquis in corde suo disputet contra nos, et nesciens quid dixerimus reprehendat nos. Hoc ergo constitutum est demonstrare vobis; quia et Deus colit nos; sed jam dixi, sicut agrum, ut meliores nos faciat. Dominus dicit in Evangelio: Ego sum vitis, vos estis sarmenta, Pater meus est agricola . Quid facit agricola? Interrogo vos, qui agricolae estis; quid facit agricola? Puto quia agrum colit. Si ergo Pater Deus agricola est, habet agrum, et colit agrum suum, et exspeceam agricolis, qui redderent ei fructum temporibus propriis. Et misit ad eos servos suos, ut peterent mercedem vineae. Illi autem contu
Abbreviated transcription (Latin):
de sancto euancelio
presenti tempori consonan¬
tem stmilitudinem audistis:
enim modo tempus uinde¬
miȩ temporał: ẽ autem et spiritał uidemie
ubi as̃ gaudet ad fructum uinee sue. Coli¬
mus enim am̃: et colit nos deus. Sed nos sic
dm̃ colius: ut non eum meliorem faciamꝰ.
colimus enim dm̃ adorando: non arando.
Ile autem colit nos: tanquam agricola agxũ
Quod ergo ille colit nos: meliores nos reddit:
quiaꝰ agricola agrum colendo facit meliorẽ.
et ipsum fruccum in nobis querit: ut eũ
colamus. cultura ipsuis ẽ m nobis. quod nõ
cessat uerbo suo excirpare mala semma de
cordibus nr̃is. aꝑire cornrm̃ tanquam ara¬
tro sermonis. plantare semina pceptorum.
expectare fructum pietatis. Cum enim istã
bene colamus: non existimus ingrati agri¬
cole nro. se fructum reddimus quo gaudeat
Et fruccus nr non illum ditiorem facit: sed
nos beatiores. Ecce audite quia sicut dixi co¬
lit nos deus. Nam quia nos colimus dĩ.
non opusẽ. ut probetur uobis. Ommis enim

Expanded text:
De sancto Evangelio praesenti tempori consonantem similitudinem audistis denim modo tempus vindemiae corporalis. Est autem et spiritualis vindemia, ubi Deus gaudet ad fructum vineae suae. Colimus enim Deum, et colis nos Deus. Sed non sic Deum colimus, ut nos eum meliorem colendo faciamus. Colimus enim eum adorando, non arando. Ille autem colit nos tanquam agricola agrum. Quod ergo nos ille colit, meliores nos reddit; quia et agricola agrum colendo facit meliorem: et ipsum fructum in nobis quaerit, ut eum colamus. Cultura ipsius est in nos, quod non cessat verbo suo exstirpare semina mala de cordibus notris, aperire cor nostrum tanquam aratro sermonis, plantare semina praeceptorum, exspectare fructum pietatis. Cum enim istam bene colamus, non existimus ingrati agricolae nostro, sed fructum reddimus quo gaudeat. Et fructus noster non illum ditiorem facit, sed nos beatiores. lit nos Deus. Nam quia nos colimus Deum, non opus est ut probetur vobis. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
mo tibi promisit. Non dico usq ad undeci¬
mam horam: sed usq ad septimam. Quare
differs uocantem te: certus demercede. in¬
certus de die: Uide ne forte quod tibi illeda¬
turus ẽ. ꝓmittendo: tu tibi auferas differẽdo.
Si hoc recte dr̃ de infantibus tanquam ad pri¬
mam horam ꝑtinentibꝰ: si recte ar̃ de pueris.
tanquam ad horam terciam ꝑtinentibus: sirec
te de iuuenibus tanuam in hore sextȩ flagran¬
tia constitutis. quanto magis recte de crepitis
dr̃ ȩce iam hora undecima ẽ. et adhuc stas:
uocandum patfamilias: Si non exit.quas
quod loquimur: Nempe nos nos seriuado¬
lia ipsius sumus: conducere oꝑariosmnqs
sumus. Quid ergo stas: fmisti iamaae
numerum: festina ad denarium. hbe
enim exire patͥfamilias. innotescera
to ẽ: quando autem agnoscitur: exit en¬
cere. Ex oculto enim processit ad notiam¬

Expanded text:
mo tibi promisit. Non dico, usque ad undecimo tibi promisit. Non dico, usque ad undecimam, sed usque ad septimam. Quare ergo differs vocantem te, certus de mercede, incertus de die? Vide ne forte quod tibi ille daturus est promittendo, tu tibi auferas differendo. Si hoc recte dicitur de infantibus, tanquam ad horam primam pertinentibus; si recte dicitur de pueris, tanquam ad horam tertiam pertinentibus; si recte dicitur de juvenibus, tanquam in horae sextae flagrantia constitutis: quanto magis recte de decrepitis dicitur, Ecce jam hora undecima est, et adhuc stas, vocandum paterfamilias? Si non exiit, quid est quod loquimur? Nempe nos servi de familia ipsius sumus, conducere operarios missi sumus. Quid ergo stas? Finisti jam annorum numerum, festina ad denarium. Hoc est enim exire patremfamilias, innotescere:secreto est: quando autem agnoscitur, exiit conducere. Ex occulto enim processit ad noti
Abbreviated transcription (Latin):
hora tercia et conduxit. uerbi grã dixerunt
illi expecta. non illuc imusnisi hora sexta.
aut quos inuenit hori sexta dixerunt. no mni
nisi nona aut quos nona inuenit dixerunt nõ
imus nisi undecima : Omnibus enim tantũ¬
dem aiturus e: quare nos amplius fatiga¬
mur: Quidille daturus ẽ sit. & quid factu¬
rus sit: poenes ipsum consilium ẽ. Tu qͣdo
uocaris: ueni. Merces enim cũctis: aqualis
promittitur. Sed de ipsa hora oꝑandi: mag¬
na questio ẽ. Si enim illi uerbi grã quiuo¬
cati sunt hora sexta in hac ȩcate corporis con¬
stituti. ubi iuueniles anni feruent. sicut
ipsa hora serta feruet. sidicerent illi uiuentᷤ
uocati. expecta. audiuimus enim in euan¬
gelio quia omnes mercedem unam accepturi
sũt. cum senes facti fuerimius. hora unde¬
cima ueniemus. Tantundem accepturi:
ta hora uocaris: ueni. ꝑ atfamilias tibiqui¬
dem etiam undecua uenienti denarium ꝑ¬
mifit : sed utrum uiuas usq ad senectam ne¬

Expanded text:
hora tertia, et conduxit, verbi gratia, dixerunt hora tertia, et conduxit, verbi gratia, dixerunt illi, Exspecta, non illuc imus nisi hora sexta? aut quos invenit hora sexta, dixerunt, Non imus nisi hora nona? aut quos nona invenit, dixerunt, Non imus nisi undecima? Omnibus enim tantumdem daturus est: quare nos amplius fatigamur? Quid ille daturus sit, et quid facturus sit, penes ipsum consilium est: tu quando vocaris, veni. Merces enim cunctis aequalis promittitur: sed de ipsa hora operandi, magna quaestio est. Si enim illi, verbi gratia, qui vocati sunt hora sexta, in hac aetate corporis constituti, ubi juveniles anni fervent, sicut ipsa hora sexta fervet; si dicerent illi juvenes vocati: Exspecta, audivimus enim in Evangelio, quia omnes unam mercedem accepturi sumus; cum senes facti fuerimus, hora undecima veniemus; tantumdem accepturi, ta hora vocaris, veni. Paterfamilias tibi quidem etiam undecima venienti denarium promisit: sed utrum vivas usque ad septimam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
contra eum qui post modicum tempus acce¬
pit. Ini redditur. illi ꝯatur: utrisq tamen
le aliquid: nt excepta illa solutione simili¬
tudinis huius. qua intelliguntur prima
hora uocati. abel & ipsuis scłi iusti. tercia
abraham et ipsius scłi iusti. sexta moy ses
et aaron et ipsius scłi uisti: nona prophȩ
et ipsius scłi iusti: undecuna tanquam
test aduerti hãc similitudo. Taiquam
enim pruna hora uocantur: qui iecentes
abutero matris incipiunt ẽẽ xpĩani. Qua¬
si tercia pueri. Quasi sexta iuuenes. Quasi
nona uergentes in senium. Quasi undecima:
omnino dece decrepiti. Anum tamen dena¬
dite & intelligite fr̃s mei: ne idõ quisquã
differat uenire adumeam. quia securus ẽ
quoniam quandocumq uenerit: ipstum
denarium accepturus ẽ. Securus ẽ quidẽ.
Ipse denarius illi ꝓmittitur: sed diffe̾ce non
iubetur. Numquid enum et ili qui funt ad
uineam conducti. quandoad illos exigebat
patfamilias ut conduceret quos inuenit.

Expanded text:
contra eum qui post modicum tempus accecontra eum qui post modicum tempus accepit. Illi redditur, illi donatur; utrisque tamen le aliquid, et excepta illa solutione similitudinis hujus, qua intelliguntur prima hora vocati Abel et ipsius saeculi justi, tertia Abraham et ipsius saeculi justi, sexta Moyses et Aaron et ipsius saeculi justi, nona Prophetae et ipsius saeculi justi, undecima tanquam test adverti haec similitudo. Tanquam enim prima hora vocantur, qui recentes ab utero matris incipiunt esse christiani; quasi tertia, pueri; quasi sexta, juvenes; quasi nona, vergentes in senium; quasi undecima, omnino decrepiti: unum tamen vitadite et intelligite, fratres mei, ne ideo quisque differat venire ad vineam, quia securus est quoniam quandocumque venerit, ipsum denarium accepturus est. Securus est quidem quod ipse denarius illi promittitur; sed differre non jubetur. Numquid enim et illi qui sunt ad vineam conducti, quando ad illos exibat paterfamilias, ut conduceret quos invenit
Abbreviated transcription (Latin):
lli primi post multum tempus. non po¬
ost modicum tempus. quamius simul
ceipramus: priores uidemur accepisse:
inilla mercede onmesequales: tamquam
primi nouissimi. & nouissimi primi: quia
denaruis ille uita ȩterna ẽ: et uita et̃na om̃s
aequales erint. Quamuis enim meritorum
diuersitate fulgebunt. alius maius alius
minus: quod tamen aduitam et̾nam ꝑtinet.
equalis erit omnibus. Nonenim alteri erit
iongior: alteri breitior. Quod pariter sempit̾¬
mim ẽ: quod nõ habet finem. nec tibi habe¬
bit nec michi. Auo modo ibi erit castitas con¬
iuigalis: alio modo ibi erit integritas uirgi¬
nalis. Alio modo ibi erit fructus bomoꝑis:
alio modo corona passionis. Iuud alio modo:
illud alio modo. ⁊̃amen quantum ꝑtinet
ad uiuere in etermim: nec ille plus uiuit
illo: nec ille plus illo. Pariter enim sine fine
uiuunt: cum insuis claritatibus uiuant.
Et ille denarius: uita ȩterna ẽ. Non mur¬
muret ergo qui post longum tempus accipit

Expanded text:
illi primi post multum tempus, nos pilli primi post multum tempus, nos post modicum tempus; quamvis simul accipiamus, priores videmur accepisse, in illa mercede omnes aequales, tanquam primi novissimi, et novissimi primi: quia denarius ille vita aeterna est, et in vita aeterna omnes aequales erunt. Quamvis enim meritorum diversitate fulgebunt, alius magis, alius minus: quod tamen ad vitam aeternam pertinet, aequalis erit omnibus. Non enim alteri erit longius, alteri brevius, quod pariter sempiternum est: quod non habet finem, nec tibi habebit, nec mihi. Alio modo ibi erit castitas conjugalis, alio modo ibi erit integritas virginalis: alio modo ibi erit fructus boni operis, alio modo corona passionis. Illud alio modo: illud alio modo: tamen quantum pertinet ad vivere in aeternum, nec ille plus vivet illo, nec ille plus illo. Pariter enim sine fine vivunt, cum in suis quisque claritatibus vivat: et ille denarius vita aeterna est. Non murmuret ergo qui post multum tempus accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
qutulsecais quos ponit ad dect̾am. Uenite
uliti patris mei ꝑcipite regnum quod
uopiti sunt: co posferius ilios qui prima:
riclas agere: qui nobis per noserogat. Nõ
mnide nro erogamnus. Si iterroges de duo¬
uium horam accepit. an qui post auodeci¬
ecpunt post unam horam. alii acceꝑũt
post duodecim oras: illi dicti sunt prio¬
tes accepisse. qui post modicum temꝑis
ꝯcepunt. Primi iusti sicut abel. sicut noe.
quisi prima hora uocati. felicitatem resur¬
retioms nobiscum accepturi funt. aiii ui¬
ti post illos abraham ifiac. iacob .&. quicũ¬
q erant seculi ipsorum quasi tercia hora
nocati. felicitatem resueti resurrectionis¬
nobiscum accepturi sunt. Alii iusti moy¬
sesetaaron et quicumq cum illis tanquã
hori sexta uocati: felicitatem resurrecti¬
nis nobiscum accepturi. ł ost illos seĩ ꝑ¬
uociti. felicitatem alus resurrectionis.
cum illis accepturi funt: omnes simulac¬
depturi funt. Sed uidete illos primos:
ost quantum tempus accipiunt Sig̃

Expanded text:
est eis quos ponet ad dexteram: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod operati sunt, et posteriores illos qui prima? gratias agere, qui vobis per nos erogat: non enim de nostro erogamus. Si interroges de duounam horam accepit, quam qui post duodeciacceperunt post unam horam, alii acceperunt post duodecimam horam, illi dicti sunt priores accepisse, qui post modicum temporis acceperunt. Primi justi, sicut Abel, sicut Noe, quasi prima hora vocati, felicitatem resurrectionis nobiscum accepturi sunt. Alii justi post illos, Abraham, Isaac, Jacob, et quicumque erant saeculi ipsorum, quasi tertia hora vocati, felicitatem resurrectionis accepturi sunt nobiscum. Alii justi, Moyses et Aaron, et quicumque cum illis tanquam hora sexta vocati, felicitatem resurrectionis nobiscum accepturi sunt. Post ipsos Prvocati, felicitatem illius resurrectionis cum illis accepturi sunt. Omnes simul accepturi sunt: sed videte illos primos, post quantum tempus accipiunt. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
enim facilius poterit de cruee ddescenda
qui potuit de sepulero resurgere. Ad nobꝰ
informationem demonstrabat patientis
exierat. non innotuerat. Tercia die n¬
ascendit incelum. & misit sp̃m scinqd¬

Expanded text:
enim facilius poterat de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere. Ad nostram informationem demonstrabat patientiam, rarios, non exierat, non innotuerat. Tertio die ascendit in coelum, et misit Spi
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ ergo crimenẽ: quod iubetur contemp¬
nere. quod p̃cipitur nolle. quod imperatur
declinare. Quid tibi commune cum discor¬
dia. xpĩane: Quid simultates amas. quod
auctori placere non potuit: Quuid excerceᷤ
iumicicias quas euacdere non potuit nec
ille qui eas primus inuenit: Inicionamq
inunicicias inꝑtoplaustum dum serpens
exerit. interficitur. Uum homini inuid&:
ipse prost̾nitur. dum adam cupit deciꝑe:
ipsc primitus iugulatur. Quare autem¬
xpĩ ħaritatem amplectere oxpĩane: aut
discordiȩ auctori. de similitudine oꝑum.

Expanded text:
ciae ergo crimen est quod jubetur contemciae ergo crimen est quod jubetur contemnere, quod praecipitur nolle, quod imperatur declinare. Quid tibi commune cum discordia, Christiane? quid simultates amas, quod auctori pacis placere non potuit? quid exerces inimicitias, quas evadere non potuit nec ille, qui eas primus invenit? Initio namque inimicitias in protoplastum dum serpens exerit, interficitur; dum homini invidet, ipse prosternitur; dum Adam cupit decipere, ipse primitus jugulatur. Quare aut Christi charitatem amplectere, Christiane, aut discordiae auctori de similitudine operum
Abbreviated transcription (Latin):
Pacem meam do uobis: pacem relĩquo uob.
omnu uox est. fr̃s
harissum. pacem meã
douobis: pacem relin¬
quo uobis. de pace
dicturi: prius quȩ
prcis sunt commoda uideamus. Est pax
screuitas mentis. tranquillitas anui. sim¬
plicitascordis amioris unculum: consortiũ
haritatis. Hec est quȩ simultates tollit. bel¬
la compescit. compriit lites superbos
cilcat. humiles amat. discordes sedat im¬
nicos concordat. Cunctis est placita. Non
quęrit aliemun. nichil deputat suum.
docet amare. quȩ odisse non nouit. Nescit
extolli: nescit inflari. Hanc ergo qui ae¬
cepit teneat. qui ꝑdidit repetat qui admi¬
st erquirat. qm̃ quim cadẽ nonfuerit
muentus abdicatur a patre exeredatur
a filio. nichilominus a scõ spũ alienus effi¬
eitur. Respuit enim muus oblatum: qui
datȩ legiscontempserit bonum. Nec pote¬
rit ad hereditatem domini ꝑuenire: qui
testamentum noluerit obseruare. Non
potest concordiam habere cum xp̃o: qui
discors uoluerit ee̾ cum xpĩano. Contuma¬

Expanded text:
am do vobis, pacem meam relinquo vobis. Domini vox est, fratres charissimi: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . De pace dicturi, prius quae pacis sint commoda videamus. Est pax serenitas mentis, tranquillitas animi, simplicitas cordis, amoris vinculum, consortium charitatis. Haec est quae simultates tollit, bella compescit, comprimit iras, superbos calcat, humiles amat, discordes sedat, inimicos concordat, cunctis est placita. Non quaerit alienum, nihil deputat suum; docet amare quae odisse non novit. Nescit extolli, nescit inflari. Hanc ergo, qui accepit, teneat; qui perdidit, repetat; qui amisit, exquirat: quoniam qui in eadem non fuerit inventus, abdicatur a Patre, exhaeredatur a Filio, nihilominus a Spiritu sancto alienus efficitur. Respuit enim munus oblatum, qui datae legis contempserit bonum; nec poterit ad haereditatem Domini pervenire, qui testamentum noluerit observare. Non potest concordiam habere cum Christo, qui discors voluerit esse cum Christiano. Contuma
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i omnia quęcumq sunt subclament:
Fuit irrisibiłis quodammodo et repͥe¬
bilis inter iudeos: uisus ẽ humilis s¬
tus ẽ. Occultabat enim maiestatem
tamhabebat infirmitatem. Contemie
in illo quod ꝓmptum erat: nec cognitua
occultum erat. Si enim cognouissent ⁊
adhuc contempnendus ẽ. sedens in cde
comptemptus c̃um penderet inligne
tauerunt caput qui eum crucifixerit

Expanded text:
i omnia quaecumque sunt sub coelo clamant. Fuit irrisibilis quodam modo et reprehensibilis inter Judaeos, visus est humilis, contemptus est. Occultabat enim majestatem, promptam habebat infirmitatem. Contemptum est in illo quod promptum erat, nec cognitum quod occultum erat. Si enim cognovissent, nadhuc contemnendus est sedens in coelo, si contemptus est cum penderet in ligno? Agitaverunt caput qui eu
Abbreviated transcription (Latin):
a in forma serui. Item de singulis qui
umo constat. Quiꝰ non est derelictus in
erbo unigenito ut inmortał constitue
incelo. atq. ita ficret cerra sublimis:
crruptibisis puluis se ad dexteram
s. hocenim modo seiturum dixit ad
n. Nam ꝓfecto ad illum ibat: quicũ
at. Sed hoc erat ire ad eum & recede̾
itit et dicit: dominusereauit me in
cipio iuarum suarum inoꝑa sua. ante

Expanded text:
 in forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo: atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem: nam profecto ad illum ibat, qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum, et recedeisti consentit et dicit, « Dominus creavit me in principio viarum suarum in opera sua; ante
Abbreviated transcription (Latin):
ttm cai fulgorem. dispositionemꝰ side¬
pm. solem dici sufficientem lunam noctis
sl trum. Int̾roga terram fruelificantem
is et lignis. animalibus plenam: in om¬
us exomatam. Interroga mare quantĩ
nalibus natatilibus plenum. Int̾roga
quantis uolatilib uiget int̾roga om
et uide si nõ sensu suo tanquam tibi
ondent. ds̃ nos fecit. Hec ꝓhilosophi
iles quefierunt: et ex arte artificem
nouerunt. Quid ergo: quare reuelat᷑
dei fuꝑ ipsam impietatem: Quia ueri¬
em inmiquitate detinent. Ueuiat ost¬
dat quomodo. Iam enum dpxit quomo
cognouerunt. Inuisibilia enim idẽ dĩ.

Expanded text:
ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium: interroga terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, hominibus exornatam: interroga mare, quantis et qualibus natatilibus plenum: interroga aera, quantis volatilibus viget: interroga omnia, et vide si non sensu suo tanquam tibi respondent, Deus nos fecit. Haec et philosophi nobiles quaesierunt, et ex arte artificem cognoverunt. Quid ergo? quare revelatur ira Dei super ipsam impietatem? Quia veritatem in iniquitate detinent? Veniat, ostendat quomodo. Jam enim dixit, quomodo cognoverunt. I
Abbreviated transcription (Latin):
& obscuratum ẽ. cor eorum. Dicentes enim se
eẽ sapientes: stulti facti sunt. Quod curiosita¬
te inuenerunt: suꝑbia perdidunt. Dicentes
se eẽ sapientes. id÷ donum dĩ sibi tribuentes:
stulti facti sunt. Uerba inquam apłi sunt:
dicences sapientes se eẽ. stulti facti sunt. Osten
disti nobis unde potuerunt ꝑuenire ad cog¬
nitionem dĩ: quoniam inuisibilia eius ꝑea
quȩ facta funt. intellecta conspiciuntur: ita minc
ostende quomꝰ dicentes se eẽ sapientes stulti

Expanded text:
 insipiens cor eorum; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Quod curiositate invenerunt, superbia perdiderunt. Dicentes se esse sapientes, id est, donum Dei sibi tribuentes, stulti facti sunt. Verba, inquam, Apostoli sunt: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. , et sicut ostendisti nobis unde potuerunt pervenire ad cognitionem Dei, quoniam invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: ita nunc oste