comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ incarnationẽ uerbi potestas da¬
ta ẽ. ut de longinquo ad tuum reu̾¬
taris auctorem. recognoscas paren¬
tem: liber efficiaris ex seruo. de ex¬
traneo prouearis infilium. ut qui
ex coruptibili carne natus es: ex
dei sp̃u renascaris. & optineas ꝑgr̃ãm.
quod ñ habebas ꝑnaturam. ac sic te
dci filium. ꝑ sp̃m ad optionis agnoue¬
ris: dm̃ patrem audeas nuncupare.
Alale conscientie absolutus reatu. ad
celestia regna suspires: uoluntatem
dei facias. diumo fultus auxiliõ. Imi¬
teris angłos suꝑ t̾ram: immortalis
substantie uirtute pascaris. Securus
adũsus inimicas temptationes: pro
pietate confligas. Et si celestis milicie
sacram̃ta seruaueris. ñ dubites te in
castris triumphalib regis et̾m ꝓ uic¬
toria coronandum: cumq resurrectio
fide qua fundati estis stabiles ꝑmane¬
te. ue idem ille temptator cunꝰiam auo¬
bis dñationem xp̃c exclusit. aliquib
uos tterum seducat insidiis. & hecip¬

Expanded text:
per incarnationem Verbi potestas daper incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex servo, de extraneo proveharis in filium; ut qui ex corruptibili carne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, et obtineas per gratiam quod non habebas per naturam; ac si te Dei Filium per spiritum adoptionis agnoveris, Deum Patrem audeas nuncupare. Malae conscientiae reatu absolutus, ad coelestia regna suspires, voluntatem Dei facias divino fultus auxilio, imiteris angelos super 72 terram, immortalis substantiae virtute pascaris, securus adversus inimicas tentationes pro pietate confligas, et si coelestis militiae sacramenta servaveris, non dubites te in castris triumphalibus regis aeterni pro victoria coronandum, cum te resurrectio fide qua fundati estis, stabiles permanete; ne idem ille tentator, cujus jam a vobis dominationem Christus exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ip
Abbreviated transcription (Latin):
& auarus exactor. in eum quinicħ
ipsius habebat insurgere. Et dum
uiciate originis preuidicium gene¬
rale ꝑsequitur: cirographum quo
tenebatur excedit. ab illo iniquita¬
tis exigens penam: in quo nullam
repperit culꝑam. Soluitur itaq le¬
tiftre pactionis malesuasa conscrip¬
tio: & ꝑmiusticiam plus petendi.
totius debiti summa uacuatur. for¬
tis ille nectitur uinculis suis. & om̃e
comm̃tum maligni in caput ipsius
retorquetur. ligato mundi principe.
captiuitatis uasa rapiuntur. Redit
in honorem suum: ab antiquiscon¬
tagiis purgata natura. Mors morte
destruitur. natiuitas natiuitate re¬
paratur qm̃ simul & redemptio
aufert seruitutem. & regeneratio
mine pie. & fideliter glonaris: re¬
conciliationis huns grãm. iusto ꝑ¬
pende iudicio. Libi enim quondam
abiccto. tibi extruso aparadisi sedi¬
bus. tibi ꝑ exilia longa morienti. ti¬
bi incinerem & puluerem dissoluto
cui iam nerat spes ulla uiuendi.

Expanded text:
et avarus exactor in eum qui nihil et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae pactionis malesuasa conscriptio, et per injustitiam plus petendi, totius debiti. summa vacuatur. Fortis ille nectitur suis vinculis, et omne commentum maligni in caput ipsius retorquetur. Ligato mundi principe, captivitatis vasa rapiuntur. Redit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio mine pie fideliter gloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quondam abjecto, tibi extruso a paradisi sedibus, tibi per longa exsilia morienti, tibi in pulverem et cinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ricors omp̃cq saluator ita suscepti¬
onis humane moderaretur exordi¬
a. ut uirtutem inseparabilis a suo
homine dertatis. ꝑuelamen nr̃e in¬
firmitatis absconderet. illusa ẽ. se¬
curi hostis astutia: qui natiuitatẽ
pueri in salutem humani generis
procreati.ñ aliter sibi qͣm om̃ium
nascentium putauit obnoxiam ui¬
dit enim uagientem atq lacriman¬
tem. uidit pannis obuolutum. cir¬
cuncisioni subditum. & legalis sa-¬
crificii oblatione ꝑfunctum. Agno¬
uit deinceps: solita puericiȩ incre¬
m̃tta. & usq in uiriles annos de
naturalib non dubitauit augm̃¬
tis. Inter hec intulit contumelias.
multiplicauit iniurias. adhibuit
maledicta. obprobria. blasphe¬
mias. conuitia. Omñẽ postremo
in ipsum iuim sui furoris effudit.
omnia temptam̃torum genera
ꝑcucurrit Et sciens quo humaña¬
¶ naturã
infecisset ueneno: nequaqu̾ã credi¬
dit pͥme transgressionis exortem.
quem tot docuñttis didicit ẽe. mor¬
talem. Perstitit gͦ improbus predo.

Expanded text:
ricors omnipotensque Salvator ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine Deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem pueri in salutem generis humani procreati, non aliter sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit deinceps solita pueritiae incrementa, et usque in viriles annos de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo
Abbreviated transcription (Latin):
quod actum ẽ. sed eadem in quisttio
ꝑseueret. que hoc auxili ante dño con¬
sequetur. ut ñ solum qui recti surte in¬
columes ꝑseuerent: sed etiam mul¬
ti qui diabolica seductione decepti
sunt. ab errore reuocentur. Ur̃e autem
orationes & elemosine atq ieuinia.
miscđi deo ꝑhanc ipsam deuotionẽ
sacratius offerentur: cum etiam hoc
opus fidei ad omĩa officia pietatis acceᷤ
nenter pastorales prȩtendit excubias.
exoraturus deprecationib suis: ut
eccła deique ipsius ẽ predicationib
instituta. ab om̃i errore sit libera.

Expanded text:
quod actum est, sed eadem inquisitio quod actum est, sed eadem inquisitio perseveret: quae hoc, auxiliante Deo, consequetur, ut non solum qui recti sunt incolumes perseverent, sed etiam multi qui diabolica seductione decepti sunt, ab errore revocentur. Vestrae autem orationes et eleemosynae atque jejunia misericordi Deo per hanc ipsam devotionem sacratius offerentur, cum etiam hoc opus fidei ad omnia officia pietatis accessnenter pastorales praetendit excubias: exoraturus deprecationibus suis ut Ecclesia Dei, quae ipsius est praedicationibus instituta, ab omni errore sit libera.
Abbreviated transcription (Latin):
tis allexerat. Non itaq iuste amit¬
teret originalem dediticii seruitu¬
tem. nisi de eo quod subegerat uin¬
cerctur. Quod ut fieret. sine uirili
uit. Et cumm om̃ib matrib ñ fiat
sine peccati sorde conceptio. hec inde
purgationem traxit: unde concepie.
Quo eium pat̾ni seminis trausfusioñ
ꝑuente: peccatise illic origo ñmiscu¬
it. Inmiolata uirgnittas concupiscen¬
tiam nesciit. substantiam minis¬
trauit. Assumpta ẽ. dematre dñina-

Expanded text:
tis illexerat. Non itaque juste amittis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Quod ut fieret, sine virili vit. Et cum in omnibus matribus non fiat sine peccati sorde conceptio, haec inde purgationem traxit, unde concepit. Quo enim paterni seminis transfusio non pervenit, peccati se illic origo non miscuit. Inviolata virginitas concupiscentiam nescivit, substantiam ministravit. Assumpta est de matre Domi
Abbreviated transcription (Latin):
cendo. hoc ipsum autem dilectissi¬
mi quod xp̃e nasci elegit ex uirgiie.
nonne apparet altissimȩ fuisse ra¬
tionis: Ut scilicet humano gene¬
ri natam salutem diabolus ignora¬
ret: & sp̃uali latente conceptuquẽ
ũ alium uideret qͣm alios. non altc̃
crederet natum ẽẽ. qĩn cȩteros. Cuiꝰ
enim similem cum uniu̾sis adu̾tit
naturam: parem habere arbitratꝰ
est cum om̃ib causam. Nec intelle¬
xit a transgressionis uinculis libe¬
rum: quem ab infirmitate mor¬
talitatis ñ inuenit alienum. Ue¬
rax uanq miscđia dei cum ad re¬
parandum humanũ genus ineffa¬
biliter ei multa suppeterent. hanc
potissimum consulendi uiam ele¬
git: qua ad destruendum opus di¬
aboli ñ uirtute uteretur potentiş.
sed ratione iusticiȩ. Nam suꝑbia
hostis antiqui ñ immerito sibim
om̃s homines ius tirannicum umn¬
dicabat. nec in debito dominatu
premebat: quos amandato dei spos¬
taneos in obsequium sue uolunta¬

Expanded text:
. III. Hoc ipsum autem, dilectissi. III. Hoc ipsum autem, dilectissimi, quod Christus nasci elegit ex Virgine, nonne apparet altissimae fuisse rationis? ut scilicet natam humano generi salutem diabolus 70 ignoraret, et spiritali latente conceptu, quem non alium videret quam alios, non aliter crederet natum esse quam caeteros. Cujus enim similem cum universis advertit naturam, parem habere arbitratus est cum omnibus causam; nec intellexit a transgressionis vinculis liberum, quem ab infirmitate mortalitatis non invenit alienum, Verax namque misericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis antiqui non immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat, quos a mandato Dei spontaneos in obsequium suae volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanserit. Non hic cogitetur pari¬
entis condicio. sed nascentis arbitrũ̃.
qui sic homo natus ẽ. ut uolebat &¬
poterat. Siueritatem queris huma¬
ne nature: cognosce materiam. Si
rationem sirutaris originis: uirtu¬
tem confitere diuinam. Uenit enĩ
ñ perpeti. Nec succumbere uiciis:
sed mederi uenit ut omnẽ languo¬
rem corruptionis. & uniu̾sa uul-¬
nera sordentium curaret animaꝵ.
Propter quod oportuit ut nouo nas¬
ceretur ordine: qui nouam impol¬
lute sinceritatis gr̃am humanis
corporib inferebat. Oportuit enim
ut primam genitricis integritatẽ:
nascens incorruptio custodiret: &¬
complacitum sibi claustrũ puidorĩ
& sci̾tatis hospicium diuimi sp̃c uir¬
tus infusa seruaret. quȩ statuerat
deiecta erigere. confracta solidare.
& suꝑandis carnis illecebris mul¬
tiplicatam pudiciuie donare uirtu¬
tem. ut uirginitas quȩ in aliis non
poterat salua ẽẽ. generando: fieret
in aliisimitabilis confitendo. renas¬

Expanded text:
permanserit. Non hic cogitetur paripermanserit. Non hic cogitetur parientis conditio, sed nascentis arbitrium, qui sic homo natus est, ut volebat et poterat. Si veritatem quaeris naturae, humanam cognosce materiam; si rationem scrutaris originis, virtutem confitere divinam. Venit enim non perpeti; nec succumbere vitiis, sed mederi. Venit ut omnem languorem corruptionis et universa ulcera sordentium curaret animarum: propter quod oportuit ut novo nasceretur ordine, qui novam impollutae sinceritatis gratiam humanis corporibus inferebat. Oportuit enim ut primam genitricis virginitatem nascentis incorruptio custodiret, et complacitum sibi claustrum pudoris, et sanctitatis hospitium, divini Spiritus virtus infusa servaret, qui statuerat dejecta erigere, confracta solidare, et superandis carnis illecebris multiplicatam pudicitiae donare virtutem: ut virginitas, quae in aliis non poterat salva esse generando, fieret et in aliis imitabilis renascendo. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
Nouo ordine. qͥa inuisibilis insuis.
uisibilis factus est in nr̃is. In comp̃¬
hensibilis: uoluit comp̃hendi. An¬
te tempora manens. esse cepit extem¬
pore. Uniuersitatis dñs. seruilem
formam obumbrata maiestatis suę
dignitate suscepit. Impassibilis ds.
ñ dedignatus ẽ. homo ẽẽ. passibilis.
Et immortalis. mortis legib subiacẽ.
Noua autem natiuitate genitus est.
conceptus a uirgine. natus ex uirgine:
sine paterne carnis concupiscentia.
sine materne integritatis iniuria.
quia futurum hominum saluato¬
rem talis ortus decebat. qui & in se
haberet humane substantię natu¬
ram. & humane carnis inquinam̃ta
nesciret. Auctor enim in carne nas¬
centi deus ẽ: testante archangelo
ad beatam mariam.quia sp̃c sc̃s su¬
ꝑuemiet in te: & uirtus altissimi
obumbrabit tibi. Ideoq quod nas¬
cetur ex te scm: uocabitur filius dei.
Origo dissimilis: sed natura consi¬
milis. Humano usu & consuetudi-¬
potestate subnitum ẽ: quod uirgo
conceperit. uirgo pepererit. iuirgo

Expanded text:
ovo ordine, quia invisibilis in suis, visibilis factus est in nostris; incomprehensibilis voluit comprehendi; ante tempora manens, esse cepit ex tempore; universitatis Dominus servilem formam, obumbrata majestatis suae dignitate, suscepit; impassibilis Deus non dedignatus est homo esse passibilis, et immortalis mortis legibus subjacere. Nova autem nativitate genitus est, conceptus a Virgine, natus ex Virgine, sine paternae carnis concupiscentia, 69 sine maternae integritatis injuria: quia futurum hominum Salvatorem talis ortus decebat, qui et in se haberet humanae substantiae naturam, et humanae carnis inquinamenta nesciret. Auctor enim Deo in carne nascenti Deus est, testante archangelo ad beatam Virginem Mariam: Quia Spiritus sperveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Origo dissimilis, sed natura consimilis; humano usu et consuetudipotestate subnixum est, quod virgo conceperit, quod virgo pepererit, et virgo
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiemꝰ oꝑib. Agnosce oxꝑia¬
ne dignitatem tuam. & diuinȩcor¬
sors factus nature. noli iueterem
uilitatem degeneri conu̾satione re¬
cidere. Mem̃to cuius captos. & cuius¬
sis corporis m̃brum. Reminiscere
quia erutus de potestate tenebrarũ.
trans latus es in dei lum̃ & regnum.
Per baptismatis sacram̃tum. sp̃c sci
factus es templum. Noli tantum
habitatorem prauis de te accibus
effugare: & di aboli te iterum subice¬
re seruituti. Quia precium tuũ san

Expanded text:
renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiarenuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te iterum subjicere servituti: quia pretium tuum sang
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Lalis g dilectissimi nati¬
uitas decuit dei uirtutem & dei sapi¬
entiam xp̃m. qua nob̾ & humani¬
tate congrueret: & diuinitate pre¬
celleret. Nisi enim ẽet deus ucrus:
ñ afferret remedium: nisi ẽẽt ho¬
mo uerus. ñ preberet exemplum.
Ab exultantib gangłis nascente
dño gła in excelsis deo canitur. & pax
in terra bonȩ uoluntatis hominib
nuntiatur. Nident enim celestem
ierłm ex om̃ib mundi gentib fa¬
bricari. De quo mnenarrabili diui¬
ne pietatis oꝑe quantum letari de¬
bet humilitas hominum. cũ tan¬
tum gaudeat sullimitas angłoꝵ
patri ꝑ filium eius in sꝑu sc̃o. qui
propter multam caritatem suã
qua dilexit nos misertus ẽ. nñ &
cum ẽemus mortui peccatis conui¬
uificauit nos xp̃o: ut ẽẽmus in ipso
noua creatura. nouumq figm̃tum
Deponamꝰ ergo ueterem hominem
cum actib suis. & adepti participa¬
tionem generationis xp̃i: carnis

Expanded text:
veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativeritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam Christum, qua nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angelorPatri, per Filium ejus, in Spiritu sancto, qui propter multam misericordiam suam, qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo , ut essemus in ipso nova creatura, novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participationem generationis Christi, carnis
Abbreviated transcription (Latin):
dederat sterili. daturus ñ dubitare
filius dei: quiin pͥncipio erat apud
deum. ꝑ quem facta sunt omĩa. &
factus ẽ. homo. ita se ad susceptionẽ
humilitatis nr̃e sine diminittione¬
suȩ maiestatis inclinans. ut maneis
quod erat assumensq quod ñ erat.
ueram serui formam ci forme inqua
deo patri ẽ. equalis uniret: & tanto
federe naturam utranq consereret.
ut nec inferiorem consumeret glori¬
ficatio: nec suꝑiorem minueret assũ
pitur a maiestate humilitas. a uir¬
titte infirinitas ab ęc̃nitate mortali¬
tas. & ad rependendum conditionis
nr̃e debitum: natura inuiolabilis
nature ẽ. unita passibili. Deusq ue¬
rus & homo uerus in unitatem dm̃i
temperatur: ut quod nr̃is remediis
congruebat. imus atq idem aciho¬
minumq mediator. & mori posset
ex uno: & resurgere posset ex altero.
Merito g uirginee integritati nicħ
corruptionis intulit partus salutis.
quia custodia fint pudoris editio

Expanded text:
dederat sterili, daturus non dubitaredederat sterili, daturus non dubitareFiliuDeum, per quem facta sunt omnia, sifactus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assumppta est a majestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas; et a debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio
Abbreviated transcription (Latin):
litate. obiciens ei eandem formã
eandemq naturam mortalitatis
quidem nr̃e participem. sed pecca¬
ti totius expertem. Alienũ quippe
ab hac natiuitate ẽ. quod de om̃ib le¬
gitur. Nemo mundus a sorde: nec in¬
fans cunius unius dici uita ẽ. suꝑ t̾rã.
Nichil gͦ in istam singularem natiui¬
tatem de carnis conuipiscentia tran¬
sunt. nichil de peccati lege manauit.
Uirgo regia dauitice stirpis eligitur
quę sacro grauidanda fętu: diuina
humaramq prolem prius conciꝑet
m̃ite qͣm corpore. Et ne suꝑni ignara
consilii admusitatos paueret affatꝰ.
quod in ea oꝑandum erat asp̃uscõ. col¬
loquio discit angłico. Nec dampnum
credit pudoris. Acigenitrix mox fut᷑a
Cur enim de conceptionis nouitate des¬
peret. cui efficientia de altissimi uirtu¬
te promittitur: Confirmatur creden¬
tis fides: etiam preeuntis attestatiõe
miraculi. Donaturq elisabech in opi¬
nata fecunditas: ut qui conceptum

Expanded text:
litate, objiciens ei eamdem formam litate, objiciens ei eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Alienum quippe ab hac nativitate est, quod de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam humanamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui conceptum
Abbreviated transcription (Latin):
alxator nr̃ dilectissimi dñi
hodie natus ẽ. Caudeamus.
Neq enim locum fas ẽ. ibi ẽẽ.
tiisticie: ubinatalis ẽ. uitę. Quȩ con¬
sumpto mortalitatis timore. ingerit
nob̾ de promissa cc̃nitate leticiam.
Nemo ab huius alacritatis partici¬
patione secernitur. una cunctis leti¬
cie communis ẽ. ratio: quia dñs nr
peccati mortisq destructor sicitt nul¬
lum areatu liberum repperit. tra li¬
berandis om̃ibus uente. Exuldet sc̃s:
quia propinquat ad palmam.Rau¬
deat peccator: quia inuicatur ad ue¬
niam. Amimetur gentilis: qui a uo¬
catur ad uitam. Dei nanq filius se¬
cundum plenitudinẽ temporis quã
diuimi consilii inscrutabilis altitu¬
do disposuit. reconciliandam auc¬
tori suo naturam generis assump¬
sit humani: ite inuentor mortis
diabolus ꝑ ipsam quam uicerat
uinceretur. In quo conflictu ꝓ nob̾
intto. magno & mirabili equitatis
iure certatum ẽ: dum omp̃e dñs
cum seuissimo hoste ñ insua maie¬
state sed in nr̃a congreditur humi¬

Expanded text:
alvator noster, dilectissimi, hodie natus est, gaudeamus. Neque enim locum fas est ibi esse tristitiae, ubi natalis est vitae; quae consumpto mortalitatis timore, nobis ingerit de promissa aeternitate laetitiam. Nemo ab hujus alacritatis participatione secernitur, una cunctis laetitiae communis est ratio: quia Dominus noster, peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Exsultet sanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipotens Dominus cum saevissimo hoste, non in sua majestate, sed in nostra congreditur humi
Abbreviated transcription (Latin):
illa de quib locutus sum diligentiꝰ
exequamur. Oratione enĩ propitiatio
dei queritur. ieiuno concupiscentia
carnis extinguitur. elemosinis pecca¬
ta redimuntur. simulq ꝑ omĩa acim
nob̾ imago renouatur. si & in laudem
eius semꝑ parati. & ad purificationem
nr̃am sine cessatione solliciti & ad su¬
stentationẽ proximi indesinent̃ si¬
mus intenti. Hec triplex obseruan¬
tia dilectissimi om̃ium uirtutum cõ¬
prehendit effectus. hec ad imaginem
& similitudinẽ dei ꝑuenit. & a sp̃u
sc̃o inseparabiles facĩt: quia moratio¬
nib ꝑmanet fides recta. in ieiunio in¬
nocens uita: in elemosinis mens be¬
nignã. Quartagͥ & sexta feria ieune¬
mus. sabbato autẽ apud beatissimũ
petrũ apłm uigilias celebremꝰ: qui &¬

Expanded text:
illa de quibus locutus sum diligentius illa de quibus locutus sum diligentius exsequamur. Oratione enim propitiatio Dei quaeritur, jejunio concupiscentia carnis exstinguitur, eleemosynis peccata redimuntur ; simulque per omnia Dei in nobis imago renovatur, si et in laudem ejus semper parati, et ad 43 purificationem nostram sine cessatione solliciti, et ad sustentationem proximi indesinenter simus intenti. Haec triplex observantia, dilectissimi, omnium virtutum comprehendit effectus. Haec ad imaginem et similitudinem Dei pervenit, et a Spiritu sancto inseparabiles facit. Quia in orationibus permanet fides recta, in jejuniis innocens vita, in eleemosynis mens benigna. Quarta igitur et sexta feria jejunemus; sabbato autem apud beatissimum apostolum Petrum vigilias celebremus; qui
Abbreviated transcription (Latin):
bene utatur & modicis. Tam nobis
copia quam parcitate consulitur. nec
inspiritu alib lucris angustia graua¬
bimur fructuum. si fecunditas ñ ares¬
cat animorũ. Oriatur de cordis agro:
quod t̾ra ñdedit. Semꝑ illi quod sar¬
giatur occurrit: cui bene uelle ñ defi¬
cit. Ad omĩa gͥ dilectissimi oꝑa pietatis.
om̃ium nobis qualitas prosit annorũ.
nec beniuolentiam xꝑianam diffi¬
tultas temporalis impediat. Nouit
dñs uasa hospitalis uiduȩ̨. iopuspie¬
tatissue uacuata complere: nouit aqͣs
inuina conũtere. nouit de paucissimiᷤ
panib milia esurientiũ saturare po
potuit augere dando potest multipli
ad religiosas ꝑtinent actiones. Oratio
scilicet ieiunium. elemosina. Quib
excercendis om̃e quidem tempꝰ acceptũ.
sed illud ẽ. studiosius obseruandũ qd
apłicis accepimꝰ traditionib consecra¬
tum. sicut etiam decimꝰ hic m̃sis mo¬
rem refert ueteris instituti: ut tria

Expanded text:
bene utatur et modicis. Tam nobis bene utatur et modicis. Tam nobis copia quam parcitate consulitur. Nec in spiritalibus lucris angustia gravabimur fructuum, si fecunditas non arescat animorum. Oriatur de cordis agro, quod terra non edidit. SEMBER ILLI, quod largiatur, occurrit, cui bene velle non deficit. Ad omnia igitur, dilectissimi, opera pietatis, omnium nobis qualitas prosit annorum, nec benevolentiam christianam difficultas temporalis impediat. Novit Dominus vasa hospitalis viduae in opus pietatis suae vacuata complere ; novit aquas in vina convertere ; novit de paucissimis panibus quinque millia esurientium saturare poppotuit augere dando, potest multiplicad religiosas pertinent actiones, oratio scilicet, jejunium, et eleemosyna, quibus exercendis omne quidem tempus acceptum, sed illud est studiosius observandum, quod apostolicis accepimus traditionibus consecratum; sicut etiam decimus hic mensis morem refert veteris instituti, ut tria
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam de copia murmurare: ut &
cum aliquid ñ suppetit querula. & cũ
quedam exuberent sit ingrata Mul¬
te messis dñs horreorum suorũ pleni¬
tudinem fastidiuit. & ad copiam uin¬
demic fluentis ingemuit: nec de ma¬
gnitudine fructuum gratulatus.
sed de uilitate conquestus ẽ. Si autẽ
partior fuerit in susceptis t̾re semini¬
bus. & castigatiore prouentuuites
oleçq defluxerint accusaturannꝰ.
arguuntur elem̃ta: & nec aeri par¬
citur nec cęlo. cum fideles & pios disci¬
pulos ueritatis nichil magis comm̃det
defessa laudatio: dicente apło. Semꝑ
gaudete. sine int̾missione oratẽ: in
om̃ib grãs agite. Hec enim uoluntaᷤ
autẽ deuotionis quemadmodũ pote¬
rimus ẽẽ. participes. nisi rerum uari¬
etas constantiam m̃tis exerceat. ut
amor directus in dm̃ nec int secunda
suꝑbiat. nec inter aduersa deficiat:
Quod placet deo: placeat & nob̾. De
om̃i m̃sura munerũ ipsius gaude¬
amus. Qui bene usus est magnis:

Expanded text:
sed etiam de copia murmurare; ut et sed etiam de copia murmurare; ut et cum aliquid non suppetit, querula, et cum quaedam exuberant, sit ingrata. Multae messis dominus, horreorum suorum plenitudinem fastidivit , et ad copiam vindemiae affluentis ingemuit; nec de magnitudine fructuum gratulatus, sed de vilitate conquestus est. Si autem parcior fuerit in susceptis terra seminibus, et castigatiore proventu vites oleaeque defluxerint, accusantur anni, arguuntur elementa, et nec aeri parcitur, nec coelo, cum fideles et pios discipulos veritatis nihil magis commendet indefessa laudatio, dicente Apostolo: Semper gaudete, sine intermissione orate; in omnibus gratias agite. Haec enim voluntas autem devotionis quemadmodum poterimus esse participes, nisi rerum varietas constantiam mentis exerceat? ut amor directus in Deum nec inter secunda superbiat, nec inter adversa deficiat. Quod placet Deo, placeat et nobis. De omni mensura munerum ejus gaudeamus. Qui bene usus est magnis,
Abbreviated transcription (Latin):
eis. de cȩlo dans pluiuiam & tempora
fructifera: implens cibo & leticia
corda ur̃a. Dedit autẽ nob̾ maiores
diligendi proximi causas xꝑiane
gr̃e latitudo. quȩ se ꝑ omnes partes
totius orbis extendens neminẽ ho¬
minem desꝑat: dum docet neminẽ
neglegendum. Et merito etiam mi¬
micos diligi. & pro ꝑsecutorib sibi
precipit supplicari: qui exom̃ib co¬
tidie gentib fractis oliuȩ sue ra¬
mis germ̃ inserens oleastri. de ini¬
micis reconciliatos. de alienis ad op¬
tiuos de impiis facit nustos utt om̃e
genu flectatur. celestium trestrium &
infernorum: & omnis lingua confi¬
teatur quia dñsiħe ingła ẽ. dei pa
tris. Cumgͦ deus bonos nos uelit ẽẽ
quia bonus ẽ: nichil nobis dedec de
cius iudiciis displicere. Nam ñ ꝑomĩa
illigr̃asagtie.quid ẽ. aliud qm ex qua¬
damꝰ cum parte rep̃hendere: Audet eñĩ
plerunq humana insipientia aduer¬
suscreatorem suum ñ solum de inopia

Expanded text:
eis, de coelo dans pluviam et tempora eis, de coelo dans pluviam et tempora fructifera, et implens cibo et laetitia corda nostra . Dedit autem nobis majores diligendi proximi causas Christianae gratiae latitudo, quae se per omnes partes totius orbis extendens, dum neminem despectat, docet neminem negligendum. Et merito etiam inimicos diligi, et pro persecutoribus sibi praecipit supplicari , qui ex omnibus quotidie gentibus, sacris olivae suae ramis germen inserens oleastri , de inimicis reconciliatos, de alienis adoptivos, de impiis facit justos; ut omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum: et omnis lingua confiteatur, quiaI. Cum ergo Deus bonos nos esse velit, quia bonus est, nihil nobis debet de ejus judiciis displicere. Nam non per omnia illi gratias agere, quid est aliud quam ex quadam eum parte reprehendere? Audet enim plerumque humana insipientia adversus Creatorem suum, non solum de inopia,
Abbreviated transcription (Latin):
sticie. nichil amiseratione clem̃tiȩ. q̃m
& simagnisquis laborib & muttis
fatigetur in cominodis. bona ẽ illicau¬
sa tolerandi. qui se adu̾sis uł corrigi
intelligit uł probari. Caritatisuero
istius p̾ictas ꝑfecta c̃e. non poterit. nͥ
diligatur & proximus. Quo nomine
ñ hi tantum intelligendi sunt qui no¬
bis amicicia aut propinquitate iun¬
guntur. sed om̃s prorsus hominescũ
quib nob̾ natura cominunis ẽ: siue
illi hostes sint siue socii. siue liberi siue
serui. Unus enim nos conditor fuxit.
unus creator anmauit: eodem cun¬
cticelo & aere. isdem utimur dieb &
noctib. Cumq alii sint boni. alii ma¬
li. alii iusti. alii iniusti. deus tam̃om¬
nib largitor om̃ib est benignus: sic̃
licaoniis a paulo & barnaba apłis
dr̃ de prouidentia deiqui in preteritiᷤ
generationib dimisit om̃s gentes in¬
gredi uias suas. & quidem ñsine testimo¬
nio sem et ipsum reliquit. bñfauiens

Expanded text:
stitiae, nihil a miseratione clementiae. Quoniam stitiae, nihil a miseratione clementiae. Quoniam etsi magnis quis laboribus et multis fatigetur incommodis, bona est illi causa tolerandi, qui se adversis vel corrigi intelligit, vel probari. Charitatis vero istius pietas perfecta esse non poterit, nisi diligatur et proximus. Quo nomine non ii tantum intelligendi sunt qui nobis amicitia aut propinquitate junguntur, sed omnes prorsus homines, cum quibus nobis natura communis est, sive illi hostes sint, sive socii; sive liberi, sive servi. Unus enim nos Conditor finxit, unus nos Creator animavit; eodem cuncti coelo et aere, iisdem fruimur diebus et 41 noctibus; cumque alii sint boni, alii mali; alii justi, alii injusti; Deus tamen omnibus largitor, omnibus est benignus, sicut Lycaoniis a Paulo et Barnaba apostolis dicitur de providentia Dei: Qui in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit benefaciens
Abbreviated transcription (Latin):
suam reparat. & ut in nob̾ formam
suȩ bonitatis inueniat. dat unde ip¬
si quoq quod oꝑatur oꝑemur: accen¬
dens scilicet m̃tium nr̃arum lucer¬
nas. & igne nos suȩ caritatis inflam¬
mans: ut ñ solum ipsum. sed etiam
quicqͥd diligit diligamꝰ. Nam si int̃
homines ea demũ firma amicicia ẽ.
quã morũ similitudo sociarit. cum
tam̃ parilitas uoluntatũ sepe in re-¬
probos tendat affectus. quantũ no¬
bis optandum atq nitendum ẽ. ut
innullo abhisquȩ deo sunt placita
discrepemꝰ: De quo dicit propħa. q̃m
ira in indignatione eius. & uitam
erit dignitas diuinȩ maiestatisnͥ
imitatio fuerit uoluntatis. Dicen¬
te itaq dño diliges dñm dm̃ tuum
ex toto corde tuo. & ex tota mente
tua. & diliges proximũ tuũ sicut
te ipsum: suscipiat fidelis anima
auctoris sui atq rectoris immarces¬
cibilem caritatem. totamq se eius
subiciat uoluntati: in cuiusoꝑib
atq iudiciis nichil uacat auentate iu¬

Expanded text:
suam nos reparat, et ut in nobis formam suam nos reparat, et ut in nobis formam suae bonitatis inveniat, dat unde ipsi quoque quod operatur operemur, accendens scilicet mentium nostrarum lucernas, et igne nos suae charitatis inflammans; ut non solum ipsum, sed etiam quidquid diligit diligamus. Nam si inter homines ea demum firma amicitia est, quam morum similitudo sociarit, cum tamen parilitas voluntatum saepe in reprobos tendat affectus, quantum nobis optandum atque nitendum est ut in nullo ab iis quae Deo sunt placita, discrepemus! De quo dicit propheta: Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in erit dignitas divinae majestatis, nisi imitatio fuerit voluntatis. CAP. II. Dicente itaque Domino: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum sicut teipsum : suscipiat fidelis anima auctoris sui atque rectoris immarcescibilem charitatem, totamque se etiam ejus subjiciat voluntati, in cujus operibus atque judiciis nihil vacat a veritate ju
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi atq sapienter creatoriᷤ
nti intelligamꝰ exordium. inueniemꝰ
hominem ideo adimaginem dei cor¬
ditum. ut imitator sui ẽet auctoris.
& hancẽe naturalem nr̃i generis di¬
gnitatem. sim nobis quasi in quodã
speculo benignitatis forma resplen¬
deat. Ad quam cotidie nos utiq repa¬
rat gr̃a saluatoris: dum quod cecidit
in adam pͥmo. erigitur in scđo. Cau¬
sa autẽ reparationis nr̃e ñ ẽ. nnsi mi¬
scdia dei. quem ñ diligeremꝰ nisi nos
ret. Quod ꝑ sc̃m ysaiam dñs p̃nun¬
tians ait. Ad ducamcȩcos inuiã quã¬
ignorabant: & semitas quas nesciebaħ
faciam illos calcare. Fatiam illis te¬
nebras in luce: & praua indirectã. hec
uerba faciam illis: & ñ relinquam eos.
Et iterum. Inuentussum inquit ñ
querentib me: & palam apparuihis
Scimus qm̃ filius deiuenit. & dedit
nob̾ sensum ut cognoscamꝰ uerum: &
simus in uero filio eius. Et tt̃m. Nos g¬
diligamꝰ. qm̃ ipse prior dilexit nos.
Diligendo itaq nos deus ad imaginẽ

Expanded text:
tissimi, atque sapienter creationis nostrae intelligamus exordium, inveniemus hominem ideo ad imaginem Dei conditum, ut imitator sui esset auctoris; et hanc esse naturalem nostri generis dignitatem, si in nobis quasi in quodam speculo divinae benignitatis forma resplendeat. Ad quam utique nos quotidie reparat gratia Salvatoris, dum quod cecidit in Adam primo, erigitur in secundo. Causa autem reparationis nostrae non est nisi misericordia Dei: quem non diligeremus, nisi nos ret. Quod per sanctum Isaiam Dominus praenuntians, ait: Adducam caecos in viam quaignorabant, et semitas quas nesciebant faciam illos calcare. Faciam illis tenebras in lucem, et prava in directa. Haec verba faciam illis, et non relinquam eos . 40 Et iterum, Inventus sum, inquit, a non quaerentibus me, et palam apparui iis Scimus, quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum, et simus in vero Filio ejus . Et itlexit nos . Diligendo itaque nos Deus, ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
tibilium deliciarum uoluptate pas¬
cctur: ut ꝑusum sp̃ualem. etiam t̾re¬
nas copias in celestem nouerit trais¬
ferre substantiam. ñ sibi condendo
que accepetit. sed magis magisq mul¬
tiplicando quod dederit. Unde pa¬
terne caritatis affectu dilectionem
ur̃am monemꝰ: ut ieuinium deci¬
mi m̃sis fructuosum uobis elemo¬
sinarum largitate faciatis. gaudenteᷤᷤ
nestit. Quib utiq posset eas quas
uobis contulit tribuere faultates
nisi ꝓ meffabili miscđia sua. & illos
iustificaret de patientia laboris &
uos de oꝑe caritatis. Quarta g&
sexta feria ieiunemus. sabbato aũ
apud beatissimum petrum uigilias

Expanded text:
tibilium deliciarum voluptate pastibilium deliciarum voluptate pascetur, ut per usum spiritalem etiam terrenas copias in coelestem noverit transferre substantiam, non sibi condendo quae acceperit, sed magis magisque multiplicando quod dederit. Unde paternae charitatis affectu dilectionem vestram 61 monemus, ut jejunium decimi mensis fructuosum vobis eleemosynarum largitate faciatis, gaudentes qvestit; quibus utique posset eas quas vobis contulit tribuere facultates, nisi pro ineffabili misericordia sua et illos justificare vellet de patientia laboris, et vos de opere charitatis. Quarta igitur et sexta feria jejunemus; sabbato autem apud beatissimum
Abbreviated transcription (Latin):
patitur famulam rebellantem. quȩ
ñ reddit dño debitam seruitutem.
Ieiunans gͦ corpore ab escis mens:
ieuinet auiciis. & curas iupidita¬
affectussuos hac regula dirigendos.
ut nec acultu recedat dñi. nec ab
utilitate conserui. Quomͦ aut̃e d̾s
colitur. nisi ut quod ipsi placet pla¬
ccat & nobis. nec ab eus imꝑio nr̃
unquam resultet affectus: Qm̃ si
hoc quod ille uult uolumꝰ. ab illo
sumet infirmitas nr̃a uirtutem: a
quo ipsam accepimꝰ uoluntatem. D̾s
est enim sicut ait apłs. qui oꝑatur
in nobis & uelle & ꝑficere: ꝑ bonam
uoluntatem. Nec suꝑbiaitaq homo
in flãmabitur. nec desꝑatione fran¬
getur. si bonis diuinitus datis in
głam dantis utatur. & ab his desi¬
dena sua reuocet. quȩ sibi nocitura
cognoscit. Abstinens enim abinui¬
dię malignitate. aluxurie dissolu¬
tione. a ꝑturbatione iracundie. acu¬
piditate uindicte. purificabitur ue¬
ri sc̃ificatione ieuinii. & incorrup¬

Expanded text:
patitur famulam rebellantem, quae patitur famulam rebellantem, quae non reddit Domino debitam servitutem. Jejunante ergo corpore ab escis, mens jejunet a vitiis, et curas cupiditaaffectus suos hac regula dirigendos, ut nec a cultu recedat Domini, nec ab utilitate conservi. Quomodo autem Deus colitur, nisi ut quod ipsi placet, placeat et nobis; nec ab ejus imperio noster umquam resultet affectus? Quoniam si hoc quod ille vult volumus, ab illo sumet infirmitas nostra virtutem, a quo ipsam accepimus voluntatem: Deus est enim, sicut ait Apostolus, qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Nec superbia itaque homo inflabitur, nec desperatione frangetur, si bonis divinitus datis in gloriam dantis utatur, et ab iis desideria sua revocet quae sibi nocitura cognoscit. Abstinens enim ab invidiae malignitate, a luxuriae dissolutione, a perturbatione iracundiae, a cupiditate vindictae, purificabitur veri sanctificatione jejunii, et incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ueritas ñloquitur: Ipsus uo¬
ces indie.ipsius audiuntur in nocte.
Et pulchritudo rerum unius dei opi¬
ficio conditarum. ñ desut cordis
aurib magistram insinuare ratio¬
nem. ut inuisibilia dei ꝑ ea quȩ facta
sunt intellecta conspiciantur: & ñ
creaturis. sed creatori omĩum serui¬
atur. Cum gͦ uniu̾sa uitia ꝑ contine¬
tiam destruantur. & quicquid aua¬
ricia sitit. quicqͥd suꝑbia ambit. qͥc¬
quid luxuria concupiscit huiꝰuirtu
ratur. in quib indicitur ut ñ solum
a cibissed etiam ab om̃ib carnalib
desideriis temperetur: Alioquin
suꝑfluum ẽ. susciꝑe esuriem. &
iniquam ñ deponere uoluntatẽ.
Reciso affligitibo. & aconcepto nos
silere peccato. Carnale ẽ. ñsꝑuale
ieunium ubi soli corpori ñ parcit᷑
& in his quȩ om̃ib deliciis sunt no¬
centiora ꝑmanetur. Quid prodest
anime foris agere quasi dñam. &
intus seruire captiuam: Membris
propriis imꝑare. & ius propriȩ lib̾-¬
tatis amittere: Et merito pletunq

Expanded text:
nobis non loquitur? Ipsius voces in die, ipsius audiuntur in nocte, et pulchritudo rerum unius Dei opificio conditarum, non desinit cordis auribus magistram insinuare rationem, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur , et non creaturis, sed Creatori omnium serviatur. Cum ergo universa vitia per continentiam destruantur, et quidquid avaritia sitit, quidquid superbia ambit, quidquid luxuria concupiscit, hujus virratur? in quibus indicitur, ut non solum a cibis, sed etiam ab omnibus carnalibus desideriis temperetur. Alioqui superfluum est suscipere esuriem, et iniquam non deponere voluntatem; reciso affligi cibo, et a concepto non resilire peccato. Carnale est, non spiritale jejunium, ubi soli corpori non parcitur, et in iis quae omnibus deliciis nocentiora sunt, permanetur. Quid prodest animae foris agere quasi dominam, et intus servire captivam, membris propriis imperare, et jus propriae libertatis amittere? Et merito plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
prima ẽ. futura collectio. om̃s uos
deuotioni uoluntarie prȩparate: ut
unꝰ quisq scđm sufficientiam suam
habeat in sacratissima oblatione
consortium. Exorabunt ꝓ uob & ipse
elemosine. & hi qui ur̃is muneribus
iuuabuntur ut ad omne opusbo¬
num idonei semꝑ esse possitis. in xͦ¬

Expanded text:
prima est futura collectio, omnes vos prima est futura collectio, omnes vos 37 devotioni voluntariae praeparate, ut unusquisque secundum sufficientiam suam habeat in sacratissima oblatione consortium. Exorabunt pro vobis et ipsae eleemosynae, et ii qui vestris muneribus juvabuntur; ut ad omne opus bonum idonei semper esse possitis, in
Abbreviated transcription (Latin):
ab indulgentia retribuentis alienus.
dicente salomone. Qui obturat aureᷤ¬
suas ne audiat imbecillum: & ipse
inuocabit dñm. & non erit qui ex¬
audiat eum. Unde & tobias filiũ.
suũ preceptis pietatis instituens. ex
substantia inquit tua facelemosinã.
& noli auertere faciem tuamabullo
paupere. Ita fiet: ut nec ate auertat᷑
facies dei. Hȩc uirtus om̃s facit uti¬
les ẽẽ. uirtutes: quȩ ipsam quoq fi¬
dem ex qua iustus uiuit. & quȩ sine
oꝑib mortua nominatur. sui admix¬
tione iunuificat. Quia siuit in fide ẽ.
pus ẽ. sationis. & retributionis tem¬
pus est messis: quando unꝰquisq se¬
minum fructum scđm sationis suȩ
ꝑcipiet quantitatem. De prouentu
autẽ istius segetis nemo falletur: quia
animorũ ibi magis qͣm impendioꝵ
m̃sura trahitur. & tantũ reddent exi¬
gua de exiguis: quantũ magna de
magnis. Et ideo dilectissimi. satis fi¬
at apłicis institutis. Et quia die illo

Expanded text:
ab indulgentia retribuentis alienus, ab indulgentia retribuentis alienus, dicente Salomone: Qui obturat aures ne audiat imbecillum, et ipse vocabit Dominum, et non erit qui exaudiat eum. Unde et Tobias filium suum praeceptis pietatis instituens: Ex substantia, inquit, tua fac eleemosynam, et noli avertere faciem tuam ab illo paupere: ita fiet ut nec a te avertatur facies Dei . Haec virtus omnes facit utiles esse virtutes, quae ipsam quoque fidem, ex qua justus vivit , et quae sine operibus mortua nominatur , sui admixtione vivificat: quia sicut in fide est pus est sationis, et dies retributionis tempus est messis, quando unusquisque seminum fructus secundum sationis suae percipiet quantitatem. De proventu autem istius segetis nemo falletur, quia animorum ibi magis quam impendiorum mensura taxabitur; et tantum reddent exigua de exiguis, quantum magna de magnis. Et ideo, dilectissimi, satisfiat apostolicis institutis. Et quia die Dominica
Abbreviated transcription (Latin):
norum & malorũ fuerit facta discre¬
tio. in quo laudabuntur qui ad dex¬
naturam hominis suam fecit: iN
nullo se ab humana humilitate dis¬
creuit. Sinistris uero quid obiuiet᷑.
nisi neglectus dilectionis duriua
inhumanitatis. & pauꝑib miscdia de¬
negata. Quasi nec alias uirtutes dext̾.
nec alias offensiones habeant sinistri.
Sed illo magno summoq iudicio tan¬
tiestimabitur uł largitatis benigni¬
tas. uł tenacitatis impictas. ut pro
plenttudine om̃ium uirtitum &
ꝓ summa om̃ium cominissorũ. &
ꝑ unũ bonum isti introducantur in
regnum. & ꝑ unũ malum illi in ignẽ
mittantur et̃num. Nemo gͥ dilectissi¬
mi deullis sibi bonȩ uite meritis blgi¬
diatur: si illi defuerint oꝑacaritatiᷤ.
Nec de sui corporis qualitate securus
sit: qui nulla elemosinarũ purifica¬
tione mundatur. Clemosinȩ enĩ pecca¬
ta delent. mortem ꝑimunt: & penã
ꝑpetui ignis extingunt. Sed qui ab
earum fructu fuerit uacuus. erit

Expanded text:
norum et malorum fuerit facta discrenorum et malorum fuerit facta discretio , in quo laudabuntur qui ad dexnaturam hominis suam fecit, in nullo se ab humana humilitate discrevit. 36 Sinistris vero quid objicietur, nisi neglectus dilectionis, duritia inhumanitatis, et pauperibus misericordia denegata? quasi nec alias virtutes dextri, nec alias offensiones habeant sinistri. Sed illo magno summoque judicio tanti aestimabitur vel largitatis benignitas, vel tenacitatis impietas, ut pro plenitudine omnium virtutum, et pro summa omnium commissorum, et per unum bonum isti introducantur in regnum, et per unum malum illi in ignem mittantur aeternum. Nemo igitur, dilectissimi, de ullis sibi bonae vitae meritis blandiatur, si illi defuerint opera charitatis; nec de sui corporis puritate securus sit, qui nulla eleemosynarum purificatione mundatur. Eleemosynae enim peccata delent , mortem perimunt, et poenam perpetui ignis exstinguunt. Sed qui ab earum fructu fuerit vacuus, erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuos. Et dum breui nec semꝑ libe¬
ro incubant usur. nullo iusticiȩ cibo.
nulla miscđiȩ suauitate pascuntur
foris splendidi: intus obscuri. Habun¬
d antes temporalium: inopes et̃norũ.
Quia ipsi animas suas fame afficiunt.¬
& nuditate dehonestant: qui de his
que t̾renis horreis comm̃datunt. ni¬
chil thesauris celestib intulert̃. Sed
forte sint aliqui diuitum. qui licet
nullis largitionib pauꝑes eccłȩ so¬
leant adiuuare. alia tam̃ dei man¬
data custodiant: & inter diuersa fi¬
dei & probitatis merita ueniabilit
sibi estimant unam deesse uirtittẽ.
Uerum hȩc tanta ẽ: ut sine illa cȩt̃e
etiam si sint prodesse ñ possunt. Qnͣ¬
uis enim quis fidelis sit & cautus &
sobrius. & aliis maiorib ornatus in¬
signib si misericors tam̃ nẽ miscdi
miscđes: qm̃ ipsorum miserebit᷑ ds
Cum autẽ uenerit filius hominis in
maiestate sua. & sederit in throno głe
suȩ. & congregatis om̃ib gentib bo¬

Expanded text:
perpetuos, et dum brevi nec semper libeperpetuos, et dum brevi nec semper libero incubant usui, nullo justitiae cibo, nulla misericordiae suavitate pascuntur; foris splendidi, intus obscuri; abundantes temporalium, inopes aeternorum: quia ipsi animas suas fame afficiunt et nuditate dehonestant, qui de iis quae terrenis horreis commendarunt, nihil thesauris coelestibus intulerunt. Sed forte sunt aliqui divitum qui, licet nullis largitionibus pauperes Ecclesiae soleant adjuvare, alia tamen Dei mandata custodiunt, et inter diversa fidei et probitatis merita, veniabiliter sibi aestimant unam deesse virtutem. Verum haec tanta est, ut sine illa caeterae, etsi sunt, prodesse non possint. Quamvis enim quis fidelis sit, et castus, et sobrius, et aliis majoribus ornatus insignibus; si misericors tamen non est, iam ipsorum miserebitur Deus . Cum autem venerit Filius hominis in majestate sua, et sederit in throno gloriae suae, et congregatis omnibus gentibus, bo
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ dei uiste & sapienter utendum est:
ne materia oꝑis boni fiat causa pec̾ci.
Nam diuitiȩ quod ad ipsas species ea¬
rum atq substantias ꝑtinet bone sc̃:
& humanȩ societati plurimũ prosuñ.
cum a beninolis habentur & largis. nec
illas aut luxuriosus prodigit. aut a¬
uarus abstrudit: ut tam pereant ma¬
le condite. qͣm insipienter expense. Qnͣ
fugere. & turpium uoluptatum dãp¬
na uitare. multiq magnifice faculta¬
tes suas dedignentur occulere. & in co¬
pia affluentes uilem atq sordentem
horreant parcitatem: non ẽ. tam̃ ta¬
lium aut felix habundantia. aut
blanda frugalitas. si ipsis tantum
proprie opes seruiunt. si eorum bonis
nulli iuuuantur pauꝑes. nulli fouent᷑
infirmi. si de magnarum habundan-¬
tia facultatum. ñ captiuus redempti¬
onem ñ ꝑegrinus solatium ñ exul sen¬
tit auxilium. Huiꝰ modi diuites: egen¬
tores om̃ib sunt egenis. ꝑdunt᷑ eñi
illos redditus. quos possunt habere

Expanded text:
igitur Dei juste et sapienter utendum est, igitur Dei juste et sapienter utendum est, ne materia boni operis fiat causa peccati. Nam divitiae, quod ad ipsas species earum atque substantias pertinet, bonae sunt, et humanae societati plurimum prosunt, cum a benevolis habentur et largis, nec illas aut luxuriosus 35 prodigit, aut avarus abstrudit, ut tam pereant male conditae, quam insipienter expensae. CAPfugere, et turpium voluptatum damna vitare, multique magnifici facultates suas dedignentur occulere, et in copia affluentes vilem atque sordentem horreant parcitatem, non est tamen talium aut felix abundantia, aut probanda frugalitas, si ipsis tantum propriae opes serviunt; si eorum bonis nulli juvantur pauperes, nulli foventur infirmi; si de magnarum abundantia facultatum non captivus redemptionem, non peregrinus solatium, non exsul sentit auxilium. Hujusmodi divites egentiores omnibus sunt egenis. Perdunt enim illos redditus quos possent habere