comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titurius sabinus cum his copis quas a cesare acceperat in finẽ
unelloꝵ puenit. His perat uiridonix ac sũma imperii tenebat
q senatu suo indicunt ꝙ actores belli esse nolunt portas clauser
seq cum uiridonice ꝯiunxer̃ magnaq p̾terea multitudo undiq
ex gallia pditoꝵ hominu latronũq ꝯuenerat quos spes p̃dãdi
studiũq bellandi ab agricultura ⁊ quotidiano labore reuocabat.
Sabinus ydoneo omnib reb loco castris sese tenebat cum ui¬
ridonix ꝯtra eum duũ miliu spacio ꝯsediss quotidieq ꝓductis
copus pugnandi potestatem faceret. ut iam non solum hostib
in ꝯtemptionẽ sabinus ueniret sed etiam nostroꝵ militum uocib̾
non nichil carpetur tantamq opimonẽ timoris p̾buit ut iam ad
uallum castroꝵ hostes accedere auderent. Io ea de causa faciebat
q cum tanta multitudine hostium p̾sertim eo absente ꝗsũmã im¬

Expanded text:
Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat que, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam im
Abbreviated transcription (Latin):
tit ut se ex loco mouere non possent. Que quidem res ad negociũ
ꝯficiendu marine fuit oportuna. Nam singulas nostri ꝯsectari¬
ita expugnauerũt ut ꝑpauce ex omni numero noctis interuentu ad
terram puenerint cum ab hora fere quarta usq adsolis occasũ pu¬
gnaretur. Quo p̃lio bellum uenctoꝵ totiusq ore maritime ꝯfec
tum ẽ. Nam tum omnis iuuentus omnes ctia grauioris etatis ĩ
ꝗb aliquid ꝯsilii aut dignitatis fuit eo ꝯuener. tum nauiũ quod
ubi fuerat in unu locum coegerant. Quib amissis reliq neq qͦ
se recipent neq quẽadmodu oppida defenderent habebant. Itaq
se suaq omia cesari dedider. In quos eo grauius cesar undicã¬
dum statuit quo diligentius in reliquur tempus abarbaris uis
legatorum ꝯseruaretur. Itaq omni senatu necato reliquos sub
corona tradidit uendiditq. Sum hec in uenetis gerunt᷑. quint

Expanded text:
tit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium tit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio betum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q.
Abbreviated transcription (Latin):
rata a nostris falces p̾acute inserte affireq longuris non a simi¬
li forma muraliuz falcium. his cum funes qui antennas ad malos
detinebant ꝯp̃hensi adductiq erant nauigio remis incitato p̃rum¬
pebant̾ quib abscisis antenne necessario xidebant ut cum omnis
gallicis nauib spes in uelis armamentisq ꝯsisteret. his ereptis u¬
gis ꝙ in ꝯspectu cesaris atq omnis exercitus res gerebatur ut nul¬
ium paulo fortius factum latere posset. Onmes enim colles ac lo¬
ca supiora unde erat ꝓpinquus despectus in mare ab exercitu tene¬
bantur. Disiectis ut dixinius antennis cum singulas bine ac ter¬
ne naues circunsteterant milites suma ui transscendere in hosti¬
um naues ꝯtendebant. Quod postꝙͣ barbari fieri animaduerterũt
lutem petere ꝯtenderunt. ac iam ꝯuersis in eam partem nauib
quo uentus ferebat tanta subito malacia ac tranquillitas exti¬

Expanded text:
rata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimirata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptisgis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt,lutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas exti
Abbreviated transcription (Latin):
a ⁊ cautes timerent. Quaꝵ rer omniũ nostris nauib casus
erat extunescendus. Complurib expugnatis oppidis cesar ubi
intellexit frustra tantum laborem sumi nec hostium fugam captis
oppidis repͥmi neq his noceri posse statuit expectare classem.
Que ubi ꝯuenit ac pͥmu ab hostib uisa est circiter ducentas ui¬
ginti naues coꝵ paratissime atq omni genere armoꝵ ornatissi¬
me ꝓfecte ex portu nostris auerse ꝯstiterũt. Neq satis bruco qui
classi p̾erat uel tribunis militum centurionibꝰq quibus singule
naues crant attribute ꝯstabat quid agerent aut qua ratione pugnᷤ
insisterent. Rostro eium nocere non posse cognouerant turrib
autem ercitatis tamen has altitudo puppiu ex barbaris nauib
supabat: ut neq ex inferiore. loco satis ꝯmode tela addici possent¬
⁊ missa a gallis grauius acciꝑent. Una erat magno usui res p̃pa¬

Expanded text:
a et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus a et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praepa
Abbreviated transcription (Latin):
ti pollicis crassitudine. ancore ꝓ funib ferreis catenis reuincte
pelles ꝓ uelis aluteq tenuiter: fecte. hec faciebant siue ꝓpter li¬
ni in opiam atq cuis usus inscientia: siuie eo qd̃ est magis uerisi¬
mile ꝙ tantas tempestates occeani tantosq impetus uentoꝵ
sustinere ac tanta onera nauiu regi uel non satis ꝯmode posse
arbitrabant. Cum his nauib nostre classi eiusmodi gressus e¬
rat ut una celeritate ⁊ pulsu remoꝵ p̾staret. Reliqua pro loci
natura pro ui tempestatũ illis essent aptiora ⁊ accõmodatiora
Neq his nostre rostro nocere poterant tanta in his erat firmitu¬
do. neq propter altitudinez facile telum addiciebant. ⁊ eader de
causa minus ꝯmode. scopulis ꝯtinebant᷑. accedebat ut cum se¬
uire uentus cepisset se uento dedissent ⁊ tempestatẽ ferrent fa¬
cilius ⁊ in uadis ꝯsisterent tutus ⁊ ab estu derelicte nichilsax¬

Expanded text:
ti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; ti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil sax
Abbreviated transcription (Latin):
minuente estu naues in uadis afflictarent᷑. Ita utraq re oppidoꝵ
oppugnatio impediebatur. ac siquando magnitudine operis forte
suꝑati extruso mari aggere ac molib atq his oppidi menib adeq̃¬
tis sius fortums despare ceꝑant magno numero nauiur appulso
cuius rei suma facultatẽ habebant sua omnia deportabãt seq in
pxima oppida recipiebant. Ibi sc rursus hisdem oportunitatib loci
tefentebant. hoc eo facilius magna parte estatis faciebant ꝙ nr̃e
naues tempestatib detinebant᷑ sũmaq erat uasto atq apertoma¬
ri magnis estib raris ac ꝓpe nultis portib difficultas nauigan¬
di. Namq ipsoꝵ naues adhunc modum facte armateq crant.
Carme aliquanto plamores ꝙͣ nostraꝵ nauiu quo facilius ua¬
da ac decessuz estus excipe possent. prore admodũ erecte atq ip̃e
Transtra pedalib in altitudine trabib ꝯfixa clauis ferreis digi¬

Expanded text:
minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digi
Abbreviated transcription (Latin):
cessiti dicebantur si ꝑ um nauib flumen transire conentur ꝓhibe¬
at. publiu crassum cum cohortib legionariis.xii. ⁊ magno nume¬
ro eꝗtatus in aꝗtania ꝓficisci iubet ne ex his nationib auxilia ĩ
gallia mittantur. ac tante nationes ꝯiungant̃. Quintu tituriu
sabinu legatum cum legionib trib in uneuos curiosolites iexo¬
biosq mutit ꝗ copiam nauiu destinendu curet. Decimu brutum
adolescentẽ classi gallicisq nauib quas ex pictonib ⁊ santonis
reliquisq pacatis regionib ꝯuenire iusserat p̃ficit ⁊ cum pͥmu
poss in uenetos ꝓficisci uibet. Ipse eo pedestrib copus ꝯtendit. Erãt
eiusmodi fere situs oppidoꝵ ut posita in extremis lingus ꝓmun¬
torusq neq pedib aditum haberent cum ex alto se estus incitauiᷤ¬
set. quod bis accidit semꝑ horaꝵ.xii. spatio neq nauib ꝙ rursus

Expanded text:
cessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibecessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus
Abbreviated transcription (Latin):
diablintres menapiosq asciscunt. auxilia ex britannia que ꝯtra cas
regiones posita est arcessunt. Erant he difficultates belligerendi
quas supra ostendimus tamen multa cesarem ad ro bellum incita¬
bant. Inurie retentoꝵ eꝗtum romanoꝵ. rebellio facta post deditio
defectio datis obsidib. tot ciuitatũ ꝯiuratio. In pͥmis ne hac par¬
te neglecta relique nationes sibi idem licere arbitrarent᷑. Itaq cũ
intelligeret omnes fere gallos nouis reb studere ⁊ adbellum mo¬
biliter celeriterq excitari omnes autem homines natura liberta¬
ti studere ⁊ Nicionem seruitutis odisse. prius ꝙͣ plures ciuitates
ꝯspirarẽt parciendu sibi ac latius distribuendũ exercitu putauit
Itaq titum labienur legatum in treueros qui ꝓximi flumini rheno
sunt cum eꝗtatu mittit. Huic mandat rhemos reliquosq belgas a¬
deat atq in officio ꝯtincat. Sermanosq quia auxilio a belgis ar¬

Expanded text:
Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis ar
Abbreviated transcription (Latin):
lum parare ⁊ marime ea que ad usum nauiu ꝑtinent ꝓuidere insti¬
tuunt. hoc maiore spe ꝙ multum natura loci ꝯfidebant pedestria eẽ
itinera xisa estuariam nauigationẽ impeditam ꝓpter inscientia
locoꝵ paucitatẽq portuu sciebant. neq nostros erercitus ꝓptͥ fru
menti inopiam diutius apud se morari posse ꝯfidebant. Ac iam ut
omnia ꝯtra opinionẽ accidissent tamen se plurimũ nauib posse
q̃ romauos neq ullam facultatem habere nauiu neq eor locoꝵ
ubi bellum gesturi essent uada portus insulasq nouisse. ac longe
aliam esse nauigationẽ in xluso mari atq ĩuastissimo ⁊ aptissimo
occeano ꝑspiciebant. his initis ꝯsilus oppida muniuit frumenta
ex agris in oppida ꝯportant naues in uenetiam ubi cesarem pͥmũ
bellum esse gesturum ꝯstabat ꝙͣ plurimas possunt cogunt. Socios
sibi ad idbellum osfismos lexobios mãnetes ambiliatos mormos

Expanded text:
lum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instilum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebmenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos,
Abbreviated transcription (Latin):
ter se ꝯurant. Omnia sibi ꝯmuni ꝯsilio acturos eundẽq omnis
fortune exitum esse laturos reliquasq cuutates solicitant ut ĩ ea
libtate quam a maiorib accepant ꝑmanere qͣ romanoꝵ serui¬
tutez ꝑferre mallent. Omni ora maritima celeriter ad suam sentẽ¬
tiam ꝑducta ꝯmunc̃ legationẽ ad publiu crassum mittunt siuelit
suos recipe obsides sibi remittat. Quib de reb cesar ab crasso cer¬
tior factus ꝙ ipse aberat longius naues interun longas edifica¬
n in flumine ligeri quod influit in occeanu remiges ex ꝓuincia
institui nautas gubernatoresq parari uibet. His reb celerit̾ admi¬
nistratis ipse cum pͥmur ꝑ anni tempus potuit adexercitu ꝯten¬
facti simul q quantum in se facinus admisissent intelligebant le¬
gatos quod nomen ad omnes nationes sanctu ĩiuolatũq semp
fuisset retentos a se ⁊ in uincula ꝯiectos ꝑ magnitudine piculi bel¬

Expanded text:
ter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes ter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contenfacti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bel
Abbreviated transcription (Latin):
nosq militũ ꝯplures. in sinitimas ciuitates frumeni causa di¬
misit. Quo in numero est titus terrasidius missus incusebios
Marcus trebius gallus in curiosolitas ꝗntus uelanus cu ti¬
to filio in uenetos. Huius cuntatis est longe amplusma auto¬
ritas omnis ore maritime regionur car ꝙ ⁊ naues habeat uene¬
ti plurimas ꝗbus inbritãnia nauigare ꝯsueuerunt ⁊ scientia
atq usu nauticar rerum reliquos antecedunt. ⁊ in magno impetu
maris atq apto paucis porticib interiectis quos tenent ipsi om̃s
fere ꝗco mari uti ꝯsueuer habent uectigales. ab his fuit initium re¬
tinendi sillu atq uellaniq ꝑeos suos se obsides quos crasso dedis¬
sent recupaturos cristimabant. hoꝵ autoritate finituni adductint
sunt gauor subita ⁊ repentina ꝯsilia cadem de causa trebiu ter¬
rasidiũq retinent. Et celeriter missis legatis ꝑsuos principes in¬

Expanded text:
nosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dinosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes in
Abbreviated transcription (Latin):
b hostiu copiis fusis armisq exutis se in castra munitionesq
suas recipiunt. Quo p̾lio facto ꝙ sepius fortuna tertare galba
uolebat atq alio sese in hiberna ꝯsilio uenisse meminerat aluis
occurrisse reb uiderat maxime frumenti ꝯmeatusq mopia per¬
motus postero die omnib eius uici edificiis ucensis in ꝓuinciã
reuerti ꝯtendit. ac nullo hoste ꝓhibente aut iter demorante inco¬
lumẽ legionem in antuatos inde in allobroges pluxi ibiq hie¬
mauit.His reb gestis cum omnib decausis cesar picatar gal¬
liam extimaret suꝑatis belgis expulsis germanis uicis in alpi¬
nationes adire ⁊ regiones gnoscere uolebat subitũbellum in
gallia coortum est. Eis belli hec fuit causa. publius cassus ado¬
lescens cum legione septima ꝓximus mari occeano inandib hi¬
emauerat. Is ꝙ in his locis inopia frumenti crat. p̃fetos tribu¬

Expanded text:
bus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones bus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpi, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribu
Abbreviated transcription (Latin):
tribunis militum uir ⁊ ꝯsilu magni ⁊ uirtutis ad galba ac¬
currunt atq unam esseispem salutis docent si cruptione facta
extremũ auriliu expirentur. Itaq ꝯuocatis centurionib celeĩ¬
ter milites certiores facit paulisꝑ intermitterẽt p̃luiz ac tantũ
modo tela missa excipent seq ex labore resicerẽt. Post dato signo
ex castris erumpent atq omne spem salutis in uirtute ponerẽt.
Quod iussi sunt faciunt ac subito omĩb portis eruptione facta
neq gnoscendi ꝗd ficret neq sui colligendi hostib facultate
relinquũt. Itaq ꝯmutata fortuna: eos qui in spem potiendoꝵ ca¬
stroꝵ uenerant undiq circũuentos interemit. Et ex hominũ mi¬
lib amplius.xxx. quem numeꝵ barbaroꝵ ad castra uenisse ꝯsta¬
bat plus tertia parte interfecta reliquos ꝑterritos infugam co¬
nuciunt ac ne in locis ꝗdem supiorib ꝯsistere patiunt᷑. Sic omĩ¬

Expanded text:
tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam actribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omni
Abbreviated transcription (Latin):
stri pͥmointegris uirib fortiter repugnare neq ullum frustra
telum ex loco suꝑiore mittere ut queq pars castroꝵ nudata de¬
fensorib p̃mi uidebatur eo occurrere ⁊ auxiliu ferre. Sed hoc su¬
pari ꝙ duturnitate pugne hostes defessi p̾lio excetebãt. alii in¬
tegris urib succedebat quaꝵ. reꝵ a nostris ꝓpter paucitatẽ fieĩ
nichil pyterat. ac non modo defesso expugna excedendi s ne
saucio qem eius loci ubi ꝯstiterat relinquendi ac sui recipiendi
facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex ꝯtinent̾ pugna¬
ret̾ ac ion solum uires s etiam tela nostris deficerẽt atq hosteᷤᷤ
acrius starent languidiorib̾q nostris uallum scindere ⁊ fossas
ꝯplere epissent resq esset iam ad extremũ ꝑducta casum pu
blius sectus baculus pͥmipilaĩs centurio quem neriuco p̃lio
ꝯplurii ꝯfectum uulnerib diximus. ⁊ item gauis uolusenꝰ

Expanded text:
stri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra stri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus,
Abbreviated transcription (Latin):
q meatu satis esset ꝓuisum ꝙ deditione facta obsidib accep¬
tis nichil de bello timendũ eristimauerat. ꝯsiuo celerit̾ ꝯuocato
sentẽtias exꝗrere cepit. Quo in ꝯsilio cum tantu repentini pe¬
riculi preter opinionẽ accidiss ac iam emma fere suꝑiora loca
multitudine armatoꝵ ꝯpleta ꝯspicerentur neq subsidio uemri ne¬
q ꝯmeatiis supportari intercdusis itinerib possent ꝓpe iam desre¬
rata salute nõnle huiusmodi sententie dicebantur ut impedim̃¬
tis relictis eruptione facta iisdem itinerib quib eo ꝑuenissent
ad saluten ꝯtenderẽt. Maiori tamen parti placuit hoc reseruato
ad extremu ꝯsilio interim rei euentũ expiri ⁊ castra defendere.
Breui spatio interiecto uix ut his rebus quas ꝯstituissent collo¬
candis aq administrandis tempus daretur hostes ex omnibus
partib sgno dato decurrere lapides telaq in uallũ ꝯnucere. No¬

Expanded text:
commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque accepcommeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. No
Abbreviated transcription (Latin):
titores certior facins est ex ea parte niciquam gallis xesserat cẽs
nortu discessisse. montesq qui impenterẽt amarima multitudine
sconnoꝵ ⁊ ueragror teneri. Id aliꝗbus de causis acciderat ut su¬
bito galli beili renouandi legionisq opprimende ꝯsilium caꝑent
Primũ ꝙ legionẽ neq tam plenissimã detractis cohortib duab̾
⁊ ꝯpturib singulatim ꝗ encitus petendi causa missi erant absẽ
ci cum ipsi ex montibr in uallem tecurrerẽt ⁊ tela:nucerent. nec
pͥmu ꝗtem posse impetũ suu sustinere existimabãt. accedebat ꝙ
suos a se liberos abstractor obsidum nomine dolebant ⁊ romanos
non solum uineris causa si etiam pperue possessionis culmina al¬
piũ occupare conari ⁊ ea loca finitime ꝓuincie adiungere sibi per¬
suasum habebant. his nuntus acceptis galba cum neq opus hy¬
bernoꝵ munitionesq plene essent facte neq de frumento reliqͦ

Expanded text:
ratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes ratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absenci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque
Abbreviated transcription (Latin):
ba in italiam ꝓficis ceretur cesar seruiũ gal¬
am cum legione ducdccima ⁊ parte eꝗta¬
S in nantuanos ueragos sedunosq mi
peri ⁊ finib allobregum ⁊ lacu lemãno
fumine iodano ad sũmas alpes ꝑtinẽt.
basa mittendi fuit ꝙ iter ꝑ alpes quo ma¬
o cum piculo magnisq cum portoriis
secdindis a quot p̾lus factis castellisq ꝯplurib eoꝵ ex¬
ngnatis missis ac cum undiq legatis obsidibusq datis ⁊ pace
sicta stitit cohortes duas in antuatib collocare ⁊ ipse cum
eliquis iegionis eiue cohortib in uico uoragroꝵ qui appellat̃
xtodorus hyemare ꝗuicus positus in ualle non magna adiecta
planitie altissimis montib undiq ꝯtinctur. Cum hic in duas
partes fuimine diuiteret alteram partem eius uici gallis ad ha¬
bitandu cessit. alteram uacuam ab his relictam cohortib attri¬
buit. Eum locum nado fossaq muniuit. Cum dies hybernoꝵ cõ¬
plures transirent frientũq eo ꝯportari iussisset subito ꝑexplo¬

Expanded text:
Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per explo
Abbreviated transcription (Latin):
rũ omniũ pace facta hunc sibi domicilio iccum deleger. ac pri¬
mo aduentu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones fa¬
ciebãt parmilisq p̃lus cum nostris ꝯtentebãt. postca ualo pe¬

Expanded text:
rum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac prirum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pe
Abbreviated transcription (Latin):
copus auxilio neruiis uenirent. Hac pugna nuntiam ex itinẽ
domu rcuerterũt. cuntis oppidis castelusq destitutis sua omĩa
in unu oppidu egregie natura munitu ꝯtuler. Quod cum ex
omib in circuitu partib altissimas rupes despectusq haberet
una ex parte leuiter acliuis aditus in latitudine non ampltus
ducentoꝵ pedum relinq̃batur. Quem iocum duplicr altissimo ⁊¬
muro muniuerãt. Tum magni ponderis sara ⁊ p̃acutas trabes
in muro collocabãt. Ipsi crant ex cimbris teutonisq prognati.
Qui cum iter ꝑ ꝓuinciã nostrã atq italia facerẽt his impedi¬
mẽtis que secum agere ac portare non poterãt circa fiumenihe¬
nũ depositis custodie ex suis ac p̾sidio sexmilia homniũ uua re¬
liq̃runt. hi post corum obitum multos annos a finitimis exagi¬
tati cum alias bellum inferrẽt alias illatum defenderẽt ꝯsensu co¬

Expanded text:
copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eo
Abbreviated transcription (Latin):
in extrenia spe salutis tantã uirtutẽ p̾stiter ut cum pͥmi eoꝵ ceci¬
dissẽt ꝓximi iacentib insisterẽt atq ex eoꝵ corporib pugnarent.
His deiectis ⁊ coaceruatis cadauerib qui suꝑfuerãt ut ex tumulo
teia in nostros conucerẽt ⁊ pila in tercepta remuterẽt ut non ne¬
quicꝙͣ tante uirtutis homines iudicar deberẽt ausi sunt transire
latissimũ flumen ascendere altissimas rupas ac subire iniquissimũ
locum que facilia ex difficulimis animi ⁊ nagnit. oo redegerat. hec
p̃lo facto ⁊ ꝓpe ad int̾nicionẽ. gente x ni omine eruioꝵ redacto
maiores natu quos unacum pueris mu uerib m estuaria ac pa¬
ludes collectos dixeramus hac pugna runtia⁊ cu uictoribi n¬
dactos esse dixerunt. Quos cesar in miseros ac sippliece usus np¬
pidis uti iussit ⁊ finitimis impauit ut inimia ⁊ malencio st
suosq ꝓhiberẽt. atuatuci de ꝗͥbus supra scripsim cum omnib

Expanded text:
in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum ceciin extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus ndactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus mipidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
punt. Interim milites legionu duaꝵ que in nouissimo agmine
p̃sidio ĩpedimẽtis fuerãt p̃lio nuntiato cursu incitato ĩ sũmo col¬
le ab hostib ꝯspiciebãt. Et titus labienus castris hostuz potitus
⁊ ex ioco suꝑiore que res in nostris castris gererent̾ ꝯspicatus te¬
cimã legionẽ subsidio nostris misit. Qui cum ex eꝗtum ⁊ calonũ
fuga quo in loco res esset quantoq in piculo ⁊ castra ⁊ legiones
⁊ imꝑator uersaret᷑ cognouissẽt: nichil ad celeritatẽ sibi reliqui
fecer̃. horꝵ aduentu tanta rerũ ꝯmutatio est facta ut nostri etiã
qui. uulnerib ꝯfecti ꝓcubuisset scutis innisi p̾lium reintegrarẽt¬
Tum calones ꝑterritos ꝯspicati hostes etiam mermes armatis o¬
currere. Equites uero ut turpitudinẽ fuge uirtute delerẽt omnibꝰ
in locis pugnãt quo se legionarus militib p̾ferrẽt. at hostes ẽt

Expanded text:
perunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine perunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
instare ⁊ rem esse mangusto uidit neq ullũ esse subsidiũ quod sũ¬
mitti posser scuto anouissimis uni militũ detracto ꝙ ipse eo sine scu¬
to uenerat in p̾ma aciem ꝓcessit. Centurionibq nominatim ap¬
pellatis reliquosq cohortatus milites signa inferre ⁊ manipulos
laxare uissit quo facilius gladiis uti possent. Cunis aduentu spe
ulata militib ac redintegrato animo cum ꝓ se quisq in ꝯspectu
impatoris etiam extremis siuis reb oꝑam nauare cupet paulu
hostiu impetus retardatus ẽ. Cesar cum septimã legionẽ que in
rta ꝯstiterat ab hoste urgeri uidiss tribunos nulitũ monuit ut pau¬
latim sese legiones ꝯiungerẽt ⁊ ꝯuersa signa in hostes inferrent.
Quo facto cum alius alii subsidiũ inferret neq timerẽt ne auer¬
si ab hoste circuuenirent̃ audacius resistere ac fortins pugnare ce¬

Expanded text:
instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod subinstare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetrgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coe
Abbreviated transcription (Latin):
legiones p̾mi.⁊ pene circũuentas teneri calones eqtes funditoeͬs
numidas diuersos dissipatosq in omnes partes fugere uroissent
despatis nostris reb domũ ꝯtenderũt. Romanes pulsos supatosq
castris impedimẽtisq eoꝵ hostes potitos ciuutati renũtiauer cesar
decime legionis cohorte ad dertrũ cormi ꝓfectus ubi suos urgerisi¬
gnisq in unũ locum collatis duodecime legionis ꝯferctos milites
sibi ipsos ad pugnã esse impedimẽto uidit quarte cohortis omĩbus
cc̃turionib eccisis signiferoq int̾fecto signo amisso reliquaꝵ co¬
mipilo.p. sextio baculo fortissimo uiro multis grauib̾q uulneribꝰ
fecto ut iam se sustinere non posset reliquos esse tardiores ⁊ nõnul¬
ios a nouissimis desertos prelio ercedere ac tela uitare hostes neq
a sronte ex inferiore loco subeuntes intermittere ⁊ ab utroq latere

Expanded text:
legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cois primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere
Abbreviated transcription (Latin):
circĩuenire pars sumur castroꝵ locũ petere cepit. Eodẽ tempore
eꝗtes nostri leuisq armature pedites quiq cum his una fuer̃t
quos pͥmo hostiũ impetu pulsos dixeram cum se in castra recipe¬
rẽt aduersis hostib occurrebãt ac rursus aliã in parte fugam
petebãt. Et calones ꝗ ab decumana porta ac sũmo iugo coilis no¬
stros uictores fiumẽ transisse ꝯspererãt predandi causa egressi
cum resperissẽt ⁊ hostes in nostris castris uersari udissent p̾cipites
fuge sese mandabant. Simul eor qui cum ĩpediniẽtis ueniebãt
clamor fremitusq oriebat. alii aliamq in partẽ ꝑterriti ferebãt
Quib omnib reb ꝑmoti eꝗtes treueri quoꝵ intergallos uirtu¬
tis opinio est singularis qui aurilii causa a ciuitate adcesarẽ mis¬
si aduenerãt cum muititudine hostiu castra nostra ꝯpleri nostraᷤ

Expanded text:
circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri,
Abbreviated transcription (Latin):
bant̃. Legionis none .⁊ decime milites ut in sinistra parte aciei cõ¬
stiterãt pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos xulneribꝰq
ꝯfectos airebates nam his ca pars obuenerat celerit̾ ex loco supe¬
riore in flumẽ ꝯpulerũt. Et trãsire conantes insecuti gladiis ma¬
gnã partẽ coꝵ ĩpedita int̾fecer. Ipsi transire flumẽ non dubita¬
uer. Et in locum iniquũ ꝓgressi rursus regressos ac resistentes:
hostes remregrato p̾lio in fugã ꝯiecer. Item alia in parte diuerse duc
gressi ex loco supiore in ipsis fluminis ripis p̃liabant᷑. actonitis re
re afronte ⁊ a sinistra parte nudatis castris cum in dextro cornule¬
gio duodecima .⁊ non magno abea int̾uallo septima ꝯstitiss om̃s
neriui cum fortissimo agmine duce buduagnoro ꝗsũmar imperii
tenebat ad eum locum ꝯtender. Quoꝵ pars apto latere legiones

Expanded text:
bantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei conbantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones
Abbreviated transcription (Latin):
telum addici poss p̃lii ꝯmittendi signũ dedit. atq item in alteram
exiguitas hostiũq tam paratus ad dimicãdu animꝰ ut nõ solũ ad
insignia accõmodãda s etia ad galeas induendas scutisq tegnẽ¬
ta detrahenda tempus defuerit. Quã quisq ab ope in partẽ casu
deuenit. queq pͥma signa ꝯsperit adhec ꝯstitit nc ĩ querẽdis suis pu¬
gnãdi temp d̾iitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura de le¬
ctuiq collis ⁊ necessitas temporis ꝙͣ ut rei militaris ratio atq ordo
postulabat cum diuersis legionib alus alia ĩ parte hostib resiste¬
rẽt sepibq densissimis ut ante demonstrauimꝰ int̾iectis ꝓspectus
impeditet̃ neq certa subsidia collocari: neq quid in quaq par¬
te opus esset ꝓuideri neq ab uno omĩa imꝑia administrari pote¬
rant. Itaqr in tanta reꝵ iniꝗtate fortune quoq euentꝰ uarii seque¬

Expanded text:
telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram  tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii seque
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ temporis brcuitas successus ⁊ in cursus hostiñ impediebat. His
difficultatib due reserat subsidio. scientia atq usumilitũ ꝙ supioibꝰ
p̃lus exercitati quid fieri oporteret non minꝰ ꝯmode ipsi sibi p̾scribe̾
ꝙͣ alus doceri poterãt. Et ꝙ ab ope singulisq legionib singulos lega¬
tos cesar discedere isi munitis castris uetuerat. Hi ꝓpter ꝓpinꝗtatẽ
⁊ celeritatẽ hostiĩ nihil iam cesaris impui expectabãt. s ꝑse que ui¬
debant̾ administrabãt. Cesar necessarus reb impatis adcohortan¬
dos milires quam in partẽ fors obtulit decurrit ⁊ adlegionẽ deci¬
mã deuenit. Milites non lõgiore oratione est hortatus ꝙ̃ un sue
pͥstine uirtutis memoriã retinerẽt neu ꝑturbarent᷑ animo. hostiũq
impetũ fortiter sustinerẽt.⁊ quia non longius hostes aberãt ꝙͣ quo

Expanded text:
partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo