comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri et in asto passu cognoscit intlłs que est causa multitudi¬
uis retum differentium genere. spẽ. atq nunero. ¶Adhͦ
querit intellectus utrum inter deun et creaturam sit
naturalem et coessentialem deus et creature realiter dif¬
feruut. absq enim talib differentiis realiter nõ differ¬
rent. s ꝑ differentiam intentionalem tantum factaui
ab anima. ꝙ est cualde inpo ᷝ ͤ unde ergo patet ꝙ ꝑ rea¬
les differentias differunt. nõ autem ꝑ intentionalem.
sue dignitates in uno et in plurib concordant. sicut so¬
sua bonitas bonsicundo et sia maguitudo magnificando

Expanded text:
ri. Et in isto passu cognoscit intellectus, quae est causa multitudiri. Et in isto passu cognoscit intellectus, quae est causa multitudinis rerum differentium | genere, specie atque numero. Adhuc quaerit intellectus: Vtrum inter Deum et creaturam sit n se naturalem et coessentialem, Deus et creaturae realiter differunt. Absque enim talibus differentiis realiter non differrent, sed per differentiam intentionalem tantum, factam ab anima; quod est ualde impossibile. Vnde ergo patet, quod per reales differentias differunt, non autem per intentionalemae dignitates in uno et in pluribus concordant. Sicut sua bonitas bonificando, et sua magnitudo magnificando
Abbreviated transcription (Latin):
confusa in ip̃a fonitate infunta eo quiã ponit ꝙ bonifica
sit alter distinctus a bonificante et bonficare: et sumłr
ꝙ bonificare sĩt alter distinctus ab istis duob supradcis
quolibet istoꝵ existente in suo nuuero ip̃is trib tamen
quidem qualis esset bonificans et qualis esset bonificatus
et qualis esset bonificare. et sicut aste due diguitates de
predictas diguitates. neq etiam supra predicta correla¬
tina .s. bomficantem bonficatum et bonficare. sed eadẽ
ratio essentialiter et equaliter est cum eis distiuguẽdo
sicus bonitas in bonificando et anaguitudo in magnificã¬
do et cꝰ. ¶ Dum deus cognoscit i se esse predictam dif¬
ferentiam cum qua sue rationes clare sunt et actus
infinitos habere possunt cognoscit ꝙ bonum quid. est. cre¬
are differentias eiun quib multe creature esse possent¬
a quib possit incelligi amari et recoli et etiam collanda¬

Expanded text:
confusa in ipsa | bonitate infinita, eo quia ponit, quod bonificatconfusa in ipsa | bonitate infinita, eo quia ponit, quod bonificatsit alter distinctus a bonificante et bonificare; et similiter, quod bonificare sit alter distinctus ab istis duobus supra dictis, quolibet istorum existente in suo numero, ipsis tribus tamen quidem, qualis esset bonificans, et qualis esset bonificatus, et quale esset bonificare; et sicut istae duae dignitates defpraedictas dignitates, neque etiam supra praedicta correlatiua, scilicet bonificantem, bonificatum et bonificare. Sed eadem ratio essentialiter et aequaliter est cum eis, distinguendo; sicut bonitas in bonificando, et magnitudo in magnificando, et cetera. Dum Deus cognoscit in se esse praedictam differentiam, cum qua suae rationes clarae sunt, et actus infinitos habere possunt, cognoscit, quod | bonum quidem est creare differentias. Cum quibus multae creaturae esse possunta quibus possit intelligi, amari et recoli, et etiam conlauda
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est incer sensuale et seusuale neq etiam int sensuale et
n celestuase. non enma est corpus. sed est uit̾ incelectu¬
ale et intellectuale existentia idem essentialiter.et hoc
mamfestatur ꝙ de principiis prime figure dicitur. absa
enimi differentia sine distinctione diuine diguitates sĩ
rationes nõ possent habere actus iufinitos. et ħ mauife¬
ste apparet in bonitate uam boiuificare ipsius bouitatis
absq differentia bonficantis et homficati nequaquam es¬
se posset. Agere quidem sine distinctione agentis et agibi¬
lis esse nõ potest sic quidem nec bonificare absq predictis¬
esse nõ pocest. ¶ Hic autem querit inclłs utrum predc̃a
differentia ponat i deo multas essentias. et consideuit.
et cognoscit ꝙ non sicut nõ siuit in ip̃o multe bouitates
¶Ratio huiꝰ est quia bonificans qui est tota ip̃a bonitas ꝓ¬
ducit de se ip̃o totum bonificatum infuntum et et̾uatum
et bonificare a totis ip̃is ambobus est productus. ¶ Eo

Expanded text:
non est inter sensuale et sensuale, neque etiam inter sensuale et | intellectuale. Non enim est corpus, sed est inter | intellectuale et intellectuale, existentia idem essentialiter. Et hic manifestatur, quod de principiis primae figurae dicitur. Absque enim differentia siue distinctione diuinae dignitates siue rationes non possent habere actus infinitos. Et hoc manifeste apparet in bonitate. Nam bonificare ipsius bonitatis absque differentia bonificantis et bonificati nequaquam esse posset; agere quidem sine distinctione agentis et agibilis esse non potest ; sic quidem nec bonificare absque praedictis. Hic autem quaerit intellectus: Vtrum praedicta differentia ponat in Deo multas essentias? Et considerat, et cognoscit, quod non. Sicut non sunt in ipso multae bonitates. Ratio huius est, quia bonificans, qui est tota ipsa bonitas, producit de se ipso totum bonificatum infinitum et aeternum; et bonificare a totis ipsis ambobus est productus. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
ta leo homo et adeo debenius hr̃e spiricuui nõ ꝯiunctum qui
est supior et magis siulis deo. et hoc scit diuina sapientia. et
sispiritum nõ ꝯuunctum nõ habenius .s. angelum diua ux¬

Expanded text:
m, sicut planta, leo, homo. Et ideo debemus habere spiritum non coniunctum, qui m, sicut planta, leo, homo. Et ideo debemus habere spiritum non coniunctum, qui sit superior et magis similis Deo. Et hoc scit diuina sapientia. Et si spiritum non coniunctum non habemus, scilicet angelum, diuina uo
Abbreviated transcription (Latin):
ptis principalis prime distinctiouis ꝙ bouitus ꝑ se est ratio
bouo ꝙ agat bonum siue producat. et quia est magua ꝑ mag¬
uitudiuem est ratio duplicata bono ꝙ producat magiũ bo
et ħ scit diuina sapientia que boua et magna est. et quia
diuina uoluntas equipperatur diuiue bonitati. et sapientia
iu magnitudine ult ꝙ sint augeli. et si uult gͦ sunt angeli.
Dicitur in capitulo sapientie capitulo allegato ꝙ bonitas ꝑ
sapicntiam est scibilis eo c. et ideo diuina bonitus est scibilis¬
magnitudine sue scibilitatis et amabilitatis. est ergo scibilis
et amabilis suus actus et ꝑ conseqneus suus effectus qui ã¬
gelus est. gͦ augelus qui est effectus magis bonus et maguꝰ
qui esse possic in creatis. et si nõ est effectus diuiue bonitatis
est scibilis in maiore maguitudiue possibilitatis .s. in poten
tateui est amabilis et cꝰ. si angelus est totum uniu̾sum pert᷑¬
tum est. quia in unuso nos henius corpus in animatum non

Expanded text:
inctionis, quod bonitas per se est ratio bono, quod agat bonum siue producat. Et quia est magna per magnitudinem, est ratio duplicata bono, quod producat magnum bonum. Et hoc scit diuina sapientia, quae bona et magna est. Et quia diuina uoluntas aequiparatur diuinae bonitati et sapientiae in magnitudine, uult, quod sint angeli. Et si uult, ergo sunt angeli. Dicitur | in capitulo sapientiae, capitulo allegato, quod bonitas per sapientiam est scibilis, et per uoluntatem est amabilistudine suae scibilitatis et amabilitatis; ergo est scibilis et amabilis suus actus, et per consequens suus effectus, qui angelus est. Ergo angelus, qui est effectus magnus, bonus, et magis magnus, qui esse possit in creatis. Et si non est effectus diuinae bonitatis, est scibilis in maiori magnitudine possibilitatis, scilicet in  per uoluntatem est amabilis, et cetera. Si angelus est, totum uniuersum perfectum est, quia in uniuerso nos habemus corpus inanimatum, non
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝙ est de suis prinus pencibus quo ad corpus sed quo ad
auimam nequaquam. sicut suus ntlłs qui nõ descendit ab
Per scd̾am spẽn regule .d. queritur homo de quo est Et reᷤ¬
pondendun est ꝙ est de sua amina et de suo corpe. et sua a¬
unia est de suis principns spiritualibus et siũ corpis est¬
de suis principiis corpaliba.
sui donmi et hono pecctor est mullda cerus s sauli
Er primam speciem  ho mie ptregalam

Expanded text:
 est de suis primis parentibus | quo ad corpus. Sed quo ad animam nequaquam. Sicut suus intellectus, qui non descendit ab Per secundam speciem regulae D quaeritur: Homo de quo est? Et respondendum est, quod est de sua anima et de suo corpore; et sua anima est de suis principiis spiritualibus, et suum corpus de suis principiis corporalibusui domini; et homo peccator est mundi, carnis et diaboli. Per primam speciem
Abbreviated transcription (Latin):
iu magno ꝙ est dissonũ rationi et contra infinitacem bo¬
inficare ꝙ suꝑius ꝓbauiuius. concluditur ergo ꝙ magni¬
ficare dininus est infiitus.
Esteruare est ut supra probatum est et simuliter iaftintaᷤᷤ
et ec̾nitas. actus autem et̾ntatis. d̾cil. et̾uare aut est ĩ¬

Expanded text:
in magno; quod est dissonum rationi et contra infinitatem boin magno; quod est dissonum rationi et contra infinitatem bonificare, quam superius probauimus. Concluditur ergo, quod magnificare diuinus est infinitus. Aeternare est, ut supra probatum est. Et similiter infinitas et aeternitas. Actus autem aeternitatis, scilicet aeternare, aut est in
Abbreviated transcription (Latin):
et agere et ꝑ intls est incellecta et ꝑ uoluntatem est
auiata et ꝑ uirtutem est uir tuosa et ꝑ u̾itatem est e¬
ra et ꝑ gn̈am est gloriosa. sequitar ergo de necessicate ꝙ
actus bonitatis . sͦ. bonificare est infutus quo ad infinita¬
tem bonitatis et etiam quo ad infinitatem ommũ abaꝵ
Dignitatum siue. rationinu.
¶ agnitudo dei est infinta. et habet actum ut supradic
finitus aut finitus. si infiuitus bene quidem. s si nõ: sumł
quidem est arbori in qua elem̃itatiua est magis ex tensa
quam uegetatiua eo quia in extremitatib arboris aliquo¬
ciens sutit rami sicci in quib elem̃tatiua uegetatiua nõ
est sed elem̃tatiua tantum. et sic compecit magnitudiui
tus diuiuarun dignitatum defic̾eut actui magnitudius
et simliter actus magnitudiuis eis. ratione cunꝰ essent ꝑ¬
ui unde sequeretur ꝙ infiuitas essentie quiesceret in i¬
fiuitate sin actus prolongando se ab actu infinito. ꝙ est
contra suam naturam et magis quiesceret in puo actu ꝙͣ

Expanded text:
lecta, et per uoluntatem est amata, et per uirtutem est uirtuosa, et per ueritatem est uera, et per gloriam est gloriosa. Sequitur ergo de necessitate, quod actus bonitatis, scilicet bonificare, est infinitus quo ad | infinitatem bonitatis, et etiam quo ad infinitatem omnium aliarum dignitatum siue rationum. Magnitudo Dei est infinita, | et habet actum, ut supra dicfinitus aut finitus. Si infinitus, bene quidem, Sed si non, similis quidem est arbori, in qua elementatiua est magis extensa, quam uegetatiua, eo quia in extremitatibus arboris aliquotiens sunt rami sicci, in quibus uegetatiua non est, sed elementatiua tantum. Et sic competit magnitudini tus diuinarum dignitatum deficerent actui magnitudines. Et similiter actus magnitudinis eis, ratione cuius essent parui. Vnde sequeretur, quod infinitas essentiae quiesceret in infinitate sui actus, prolongando se ab actu infinito ; quod est contra suam naturam. Et magis quiesceret in paruo actu, quam
Abbreviated transcription (Latin):
rius nulla bonitus est ꝑfecta absq actu. dinna bonitas est
pfecta. ergo diuina bonitas nõ est ꝑfecta absq actu. Et sic
de diuina magnitudine et̾uitate pocest dici ergo et oꝰ. couclu¬
dicur ergo affiruando et negando ꝙ diuine diguitates bñt
actus intriusecos et coessentiales. De insinitate diui

Expanded text:
a bonitas est perfecta absque actu. Diuina bonitas est perfecta; ergo diuina bonitas non est perfecta absque actu. Et sic de diuina magnitudine, aeternitate potest dici; ergo, et cetera. Concluditur ergo affirmando et negando, quod diuinae dignitates habent actus intrinsecos et coessentiales. 3 De infinitate diui
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ quia est de sua materid et forua et ouinctione. et homo
de suo co⁊ pe amna et quinctione. et sic de sillogisine pborst
pite ania suũ mediuum ꝯtinuum est cui sus laopiorie ⁊ eres
inferiori. a Blter lus deuo est per hoc quia sue rationes mu¬
fiuite comĩtuntur scdin idempcitateni essenties oitiarie e r̃
sinit una singulario essentia diuna. et adhuc quia onnes
sue dignatatẽs habent actus niftuitos et insũ a dientio¬
ne subie timi et predicatum comituntur essenti littntt
supiis dictumi est ¶Et i isto passu cognosait intells
qi. deus mimutabilis est et ꝙ suũ esse aliter nõ se potest¬

Expanded text:
 quia est de sua materia, forma et coniunctione, et homo de suo corpore, anima et coniunctione. Et sic de syllogismo potest dici, cui suum medium continuum est cum suo superiori et suo inferiori. finitae conuertuntur secundum identitatem essentiae; omnes enim sunt una singularis essentia diuina. Et adhuc, quia omnes suae dignitates habent actus infinitos; et in sua definitione subiectum et praedicatum conuertuntur essentialiter, ut superius dictum est. Et in isto passu cognoscit intellectus, quod Deus immutabilis est; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
extra sic in suam speciem ꝯuertendo ꝑ uegetatam sicut
uegetatiua tͣnsubstantiat ꝙybum in carnen neruos et ossa
et potum in sanguinem. et cybum et potum transubstau¬
tias in smedullam et etiam i coleram. fleuma et melan¬
coliam et cerebruui et aqͣui occuloꝵ et in sputum et etiam
i sudoreni transinucat.
In horme ꝯuinguttui funs spit itualiter fius corpalis
naturaliter quoqr ratione homo se habet ad fines supradic
pore. et ab arama quidem es corpore ormutur siue egredi¬
lutur fines morales cum quibus amina et corpus muẽi¬
uut delectationes cũ quib quiescrint.
In honune amma est maior ymago substantialis. sed cor¬
pus est minor ymago qͣui ymago amine ¶Iteruu iui
corpore ymaginatino est maior ymago ꝗͣ seusitua eo qr
magis obiectat. et etiam quia mouet ip̃am sensitiuam se¬
ciuidarie. et sensituia est maior yͥmago quam uegetati¬
ua nam suꝑ ea niserca et fundata est. et deiuiceps rege¬

Expanded text:
extra, sic in suam speciem conuertendo per uegetatiuam sicut extra, sic in suam speciem conuertendo per uegetatiuam sicut uegetatiua transsubstantiat cibum in carnem, neruos et ossa, et potum in sanguinem; et cibum et potum transsubstantiat in medullam, et etiam in coleram, | fleumam, melancoliam et cerebrum, et aquam oculorum et in sputum et etiam in sudorem transmutat. 14. In homine coniunguntur finis spiritualis et finis corporalis naturaliteror Et ab anima quidem et corpore oriuntur siue egrediuntur fines morales; cum quibus anima et corpus inueniunt delectationes, cum quibus quiescunt. 15. In homine anima est maior imago substantialis, pus est minor imago, quam imago animae. Iterum in corpore imaginatio est maior imago, quam sensitiua, eo quia magis obiectat; et etiam, quia mouet ipsam sensitiuam secundarie. Et sensitiua est maior imago, quam uegetatiua; nam super ea inserta et fundata est. Et deinceps uege
Abbreviated transcription (Latin):
co homo est essiçiens mouendo formam i materia ppter fi¬
nem uitelicet mouere amuiam in corpe. et ni isto passu
cognoscit melłs per quem modum homo est principium es̃¬
ficieus materiale formale et finale
ficatur ꝯuinctio que est medium ifluxnu ab anima et cer
telligere. uelle. et recolere et elem̃tare regetare sentire et
ymaginari sine quibus homo nõ esset ꝯunctus substanti
mo ¶Et n uto passu cognoscit intlłs ꝑ quem modura
arauiã et corpus ꝯunguntur et mensurant suos actus se¬
cudum suũ modũ diłponendo et pportionando amina influ¬
ente suam ui tutem et corpore refinente suam honinie exi¬
stente subiecto medio in tercun numerum deducto. et
principiis prinutinuis et punctis et liueis cum quibus aĩa
est ꝯmncta ¶Et hummdum nuutrimentale est suũ nstͣ¬
mentum sicut nauicula textoris in textuua in qua indu¬
cuutur puncti. linee. ꝑ motum elementatiue negetatiue.¬
dum radicale uiuate et seip̃m augmentet de ħ q euenit

Expanded text:
materiam propter finem, uidelicet mouet animam in corpore. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum homo est principium efficiens materiale, formale et finale.ficatur coniunctio, quae est medium influxum ab anima et cortelligere, uelle et recolere, elementare et uegetare, sentire et imaginari, sine quibus homo non esset coniunctus substantiamo. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum anima et corpus coniunguntur et mensurant suos actus secundum suum modum, disponendo | et proportionando, anima influente suam uirtutem, et corpore refluente suam, homine existente subiecto medio, in tertium numerum deducto. Et principiis primitiuis et punctis et lineis, cum quibus anima est coniuncta. Et humidum nutrimentale est suum instrumentum, sicut nauicula textoris in textura, in qua inducuntur puncti, lineae per motum elementatiuae, uegetatiudum radicale uiuat et se ipsum augmentet de hoc, quod uenit
Abbreviated transcription (Latin):
eorus ab fem soeentialibus natinalibus rationibus harentib
actas ontenisecos et infinracos nõ essec sũũ cuis eo iifitũ
quia non esset bouus magnus etuus et poteus et cet. ꝑ se
fed in aliud̃ imo homo aut̃ leo aut rosa se hr̃et in plus resp᷑¬
tu fiuis quau deus. eo quia habeut ꝑprios fines naturales

Expanded text:
turalibus rationibus, habentibus actus intrinsecos et infinitos, | non esset summum ens et infinitum, quia non esset bonus, | magnus, aeternus, potens, et cetera, per se, sed per aliud; immo homo aut leo aut rosa se haberent in plus respectu finis, quam Deus, eo quia habent proprios fines naturales.
Abbreviated transcription (Latin):
nite et etu̾e. Et tale eus rocanus deuin. ergo patet ꝑ pre¬
dicta ꝙ deus est. et ħ itlłs humanus tenendo modum ar¬
tis generalis negare nõ pot̃.
E t̾eruitas est ut supra iam probatur. et est uiagua per
magnitudiuem in tanco inteusiue et infiute sidut sua
magnitudo est infiuta duatiue sie et̾ngtiue Et tale ẽs
dictoꝵ. nlam ens infuntum et etnum est necessarum qd̾
aliter nõ pocest se hr̃e.
Sternitas est ut sũpius probatum est Et postquam est po¬
testas infiuita est sine qua infunta esse nõ potest. ip̃a qui¬
dem potestas est ratio etnicati ꝙ possit existere et agere
no posset esse intelligibile etualiter et tale eus eceruũ

Expanded text:
nite et aeterne. Et tale ens Deum uocamus. Ergo patet per praenite et aeterne. Et tale ens Deum uocamus. Ergo patet per praedicta, quod Deus est. Et hoc intellectus humanus, tenendo modum Artis generalis, negare non potest. Aeternitas est, ut supra iam probatur. Et est magna per magnitudinem in tanto immensiue et infinite, sicut sua magnitudo est infinita duratiue siue aeternatiue. Et tale ensdictorum. Nam ens infinitum et aeternum est necessarium, quod aliter non potest se habere. Aeternitas est, ut supra probatum est. Et postquam est, potestas infinita est; sine qua infinita esse non potest. Ipsa quidem potestas est ratio aeternitati, quod possit existere et agere non posset esse intelligibile aeternaliter. Et tale ens aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum ꝑ principia explicita predicta sic potest dari per
principia miplicata teuendo modum queui tenuimus. De
uere modn̾m artis uidelicet miscere principia curso et pͥmo¬
cumi regulis ad inuestigaudum et probandum ꝑ rlam .b.¬
deuin esse faciendo de eternitate subiectum applicando ip̃m
aliis principiis. et primo ꝑ bonitatem
Eternitas est nam si nõ esset mundus quidem se ip̃i priu¬
cipiasset et sic esset aute quatu esset ꝙ est impossibile. nllui
enun ens se rp̃m principiare potest. est ergo etu̾itas et p
ꝯsequens suũ concretum uidelicet ens eternum. tulla qui¬
dem essentia absq suo concreco esse potest et econu̾so. ip̃a
infinita duratiõ est. et sua iufiuicas bona est. unde sequitur
ꝙ bonitas est ratio eteruo ꝙ agat bouuni ab eterno et in e¬
terno ꝑ infiuitam et bouam durationem. illud quiden eus
est inft̾nite bonum cui bonicas est anitio ꝙ agat bonum infi¬

Expanded text:
exemplum per principia explicita praedicta, sic potest dari per exemplum per principia explicita praedicta, sic potest dari per principia implicita, tenendo modum, quem tenuimus. 2 ere modum Artis, uidelicet miscere principia cum regulis, ad inuestigandum et probandum Deum esse, faciendo de aeternitate subiectum, applicando ipsum aliis principiis. Et primo per bonitatem. Aeternitas est. Nam si non esset, mundus quidem se ipsum principiasset. Et sic esset ante, quam esset; quod est impossibile ; nullum enim ens se ipsum principiare potest. Est ergo aeternitas, et per consequens suum concretum, uidelicet ens aeternum. Nulla quidem essentia absque suo concreto esse potest, et e conuerso. Ipsa infinita | duratio est, et sua infinitas bona est. Vnde sequitur, quod bonitas est | ratio aeterno, quod agat bonum ab aeterno et in aeterno per infinitam et bonam durationem. Illud quidem ens est infinite bonum. Cui bonitas est ratio, quod agat bonum infi
Abbreviated transcription (Latin):
D dẽo uõ est inimoritas quia ip̃e est. tem deducto.¬
maioritas infinita et et̾a. naui alias unũ opositum es¬
set aliud oppositum ꝙ est impoᷝ ͤ et ob hoc deo competit ma¬
iorificare nõ antẽ mnorificare. sed quia nundus absque
trmoritatibus miuime esse potest idcnto deus disponit se
ad creaudum nmoritates ni mũdo ut ꝑ nimoritates fiui¬
tas. sua maioritas infĩnita cognoscatur. unũ enim oppositũ
uiagis cognoscitur ꝑ reliquũ unde intlłs cognoseit ꝙ deus
est maior absolute ratione et̾nitatis. mũdus antem minor ua¬
tioue sue nouitatis deus sic se cognoscens dispositum ad creã¬
duui maioritatem magis qͣm imoritatem ideo creat inmo¬
ritaces ꝓpter maioritites sicut corpus homins ppter animã
rationalem et ominia corporalia ad corpus homuns et folia
et flores ad fructum et sic de aliis secondariis intentionib
at primas ratentiones
Nuestigaminus deuui ꝓ principia explicita aute dic¬
ta ut de ip̃o noticiam habere possimus. et sicut dediꝰ

Expanded text:
o non est minoritas, quia ipse est | maioritas infinita et aeterna. Nam aliter unum oppositum esset aliud oppositum; quod est impossibile. Et ob hoc Deo competit maiorificare, non autem minorificare. Sed quia mundus absque minoritatibus minime esse potest, idcirco | Deus disponit se ad creandum minoritates in mundo, ut per minoritates finitas sua maioritas infinita cognoscatur. Vnum enim oppositum magis cognoscitur per reliquum. Vnde intellectus cognoscit, | quod Deus est maior absolute ratione aeternitatis, mundus autem minor ratione suae nouitatis. Deus sic se cognoscens dispositum ad creandum maioritatem magis, quam minoritatem, ideo creat minoritates propter maioritates. Sicut corpus hominis propter animam rationalem, et omnia corporalia ad corpus hominis, et folia et flores ad fructum ; et sic de aliis secundariis intentionibus ad primas intentiones. Inuestigauimus Deum per principia explicita ante dicta, ut de ipso notitiam habere possimus. Et sicut dedimus
Abbreviated transcription (Latin):
Pi deuus uui tuo coppalis et sorest alo di uuguntur. et q
mircue sp̃ũalis est supius ideo intormat et ꝑficit᷑ u tutem in¬
ferierem ¶Et m isto passu cognosat intellectus ꝑ quemi mo¬
diuu un tutes morales oriuntur a uirtute spirituali et coppoꝰ¬
rali seut a forma et a materia de quib uir tutib ecunus locu¬
ti i nono subo¬
spiritualis est supior ideo pfiat inferiorem. uñ cognoscit intilõ¬
ꝙ sicat sensus uere sentit ꝑ uisum et anditum et sic de aliis sic
amina uere ret ui essentias actingit. intelligendo. amando et
tecolento nomi aliter iuferius ageret plus cum sua uirtute q̃
superuis cum sua ꝙ est absudm raciom antellectus et i isto
passu gaudet mulcuni ratłło.¬

Expanded text:
us corporalis et spiritualis coniunguntur. Et quia us corporalis et spiritualis coniunguntur. Et quia uirtus spiritualis est superius, ideo informat et perficit uirtutem inferiorem. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum uirtutes morales oriuntur a uirtute spirituali et corporali, sicut a forma et a materia; de quibus uirtutibus sumus locuti in nono subspiritualis et cor sicut sensus uere sentit per uisum, auditum, et sic de aliis, sic anima uere rerum essentias attingit intelligendo, amando et recolendo; nam aliter inferius ageret plus cum sua uirtute, quam superius cum sua; quod est absurdum rationi | intellectus. Et in isto passu | gaudet multum int
Abbreviated transcription (Latin):
tanus sicus de bonitare dictrm est. itiłs habet t dum ꝑ quẽ
facit species intesligibiles pseisituũ eo ymagniatiuita i suo
pprio intelligibili de quibus speciebus intelligibilibus seat sc̃ia
speciales amabilicates nõ ꝙ asta uoluntas descendat ab alia xͤ
generali nam aliter esset generabilis et corptibilis sua essentia
Aeut dictum est de itllu et esset destructa sua libertas er eo qr¬
corpus ꝙ babet apetitum neccessitatuui per ẜ ꝙ est supius sicut
quatndo appecit cy bum. potum aut coytum aut culidina quaudo
sentit magnam frigiditatem et sic de alns ¶ Ahuc si em̃es
baberent uuam uoluntatem iam omines homiiues se bĩent acd
unugemi ato item obiectum. et etiam mortuo hortme mortua
appetitus corporis et noluncatis ꝯuingnntur sicut de bo utate
dictim est. ratione cuiꝰ uolinitas facit species ꝑ sensituntu et
iniaginatintuu uolendo sicut intellectus ntelligeudo. et sic de
sueuoria que est ps amine dici potest suo mͦ.

Expanded text:
tus habet modum, per quem facit species intelligibiles per sensitiuum et imaginatiuum in suo proprio intelligibili; de quibus speciebus intelligibilibus facit scientspeciales amabilitates. Non, quod ista uoluntas descendat ab alia uoluntate generali; nam aliter esset generabilis et corruptibilis sua essentia, sicut dictum est de intellectu. Et esset destructa sua libertas, ex eo qcorpus, quod habet appetitum necessitatum per hoc, quod est superius; | sicut quando appetit cibum, potum aut coitum, aut calidum, quando sentit magnam frigiditatem; et sic de aliis. Adhuc: Si omnes haberent unam uoluntatem, iam omnes homines se haberent ad inuicem ad idem obiectum. Et etiam mortuo homine mortua Appetitus corporis et uoluntas coniunguntur, sicut de bonitate dictum est. Ratione cuius uoluntas facit species per sensitiuum et imaginatiuum uolendo, sicut intellectus intelligendo ; et sic de memoria, quae e
Abbreviated transcription (Latin):
particalares hominũ. et si est una generalis ip̃a uoluntas gene¬
ralis est diuisibilis et uoluncates ꝑticulares sunt coꝵptibiles
et generabiles eternaliter et sic muria est facta astis uolun¬
tatibus ꝑticularibus que diligunt deuni et iusticia dei non
habet udicium in et̾num in ip̃is ueq in uoluntatibus que odi¬
unt deum et spem et dilignut muidiam et ista sunt impo ͥ ͣ
creatio uo̾ habet finem in quo quiescat quouiam nũqͣm fuit pri¬
et in quantitate uicia sunt uiaiora quam ui tutes et duuna bo¬
nitas et caritas sunt ratio deo ꝙ un tutes sunt maiores quam
uicia et deus ad ħ nõ consentit et sic est inuriosus et contra
suam caritatem et iusticiam ꝙ est impo ᷝ ͤ et suũ oppositum est
neccessarium.
¶b. i S delum est eteruum sua eteruitas est equalis ia du¬
ratione et̾uicati dei. et ueritas est mendatium. patientia est

Expanded text:
particulares hominum. Et si est una generalis, ipsa uoluntas generalis est diuisibilis, et uoluntates particulare sunt corruptibiles et generabiles aeternaliter; et sic iniuria est facta istis uoluntatibus particularibus, quae diligunt Deum. Et iustitia Dei non habet iudicium in aeternum in ipsis neque in uoluntatibus, quae odiunt Deum et spem, et diligunt inuidiam. Et ista sunt impossibicreatio non habebit finem, in quo quiescat, quoniam numquam fuit priEt in quantitate uitia sunt maiora, quam uirtutes. Et diuina bonitas et caritas sunt ratio Deo, quod uirtutes sunt maiores, quam uitia. Et Deus ad hoc non consentit; et sic est iniuriosus et contra suam caritatem | et iustitiam; quod est impossibile, et suum oppositum est necessarium. B I: Si caelum est aeternum, sua aeternitas est aequalis in duratione aeternitatis, et ueritas et menda
Abbreviated transcription (Latin):
ab omui accidente sepata. nam in subiecto infiuto nullã
accidens existere potest ¶Deus sic considerans suam e¬
qualitatem infinitam transsit ad creandum equalitatem
finitam substantialem et etiaui accidentalem. ceat quidẽ¬

Expanded text:
ab omni accidente separata. Nam in subiecto infinito nullum ab omni accidente separata. Nam in subiecto infinito nullum accidens existere potest. Deus sic considerans suam aequalitatem infinitam, transit ad creandum aequalitatem finitam substantialem. Et etiam ad aequ
Abbreviated transcription (Latin):
Eus est maior mundo et etiam ominbs concentis ã
eo naui sue rationes sunt infmite et habent actus
infinitos. et ob hoc. sicut est maior quani nuidus cum sua
bouitate et magnitudine ac est aute qͣm mundus cuni sua
maioritate. ¶ Athuc sicut deus cum sua substantia est ma¬
ior mundo cum sua. sic quidem ip̃e deus cum sua et̾uitate¬
est maior mũdo existente cum sua nouitate. ¶ Itu si cu
substantia diuina est maior qͣm accideus sic substautia di¬
deuo cognoscit sic suam maioritatem tumssit ad creandun
maiortates cum quibus coguoscatur et diligatur sua maio¬
actiones substantialiter eo quia bonificat bomficatum et bor¬
ficare. bonificatus quidem habet miam passionem a bomficã¬
te et halet uuam actionem quia bomficat bonificare qui
qnidem bonificaie habet duas passiones prelibatus. et cum
diuina bonitas sit infinica habet actum infiuituui ut suꝑiꝰ
iaui probatum est ideo ip̃a diuina equalitas est infiuita

Expanded text:
eus est maior mundo, et etiam omnibus contentis in eus est maior mundo, et etiam omnibus contentis in eo. Nam suae rationes sunt infinitae, et habent actus infinitos. Et ob hoc, sicut est maior, quam mundus, cum sua bonitate et magnitudine, sic Deus est ante, quam mundus, cum sua maioritate. Adhuc sicut Deus cum sua substantia est maior mundo, cum sua est maior mundo, existente cum sua nouitate. Item sicut substantia diuina est maior, quam accidens, sic substantia dieterno. | Dum Deus cognoscit sic suam maioritatem, transit ad creandum maioritates; cum quibus cognoscatur et diligatur sua maioactiones substantialiter, eo quia bonificat bonificatum et bonificare. Bonificatus quidem habet unam passionem a bonificante; et habet unam actionem, quia bonificat bonificare. Qui quidem bonificare habet duas passiones praelibatas. Et cum diuina | bonitas sit infinita, et habet actum infinitum, ut superius iam probatum est, ideo ipsa diuina | aequalitas est infinita,
Abbreviated transcription (Latin):
iunguut medicns et mediatus ut suit unũ medium con¬
tranum et absolutum ¶ Dum deus sic se cognoscit esse
medium deiude transsit ad cansas ab ip̃o creat᷑as ut patet
et agibilem et sicut amare inter amantem et amatum ⁊ b̾
et nõ est fims priuatiuus sed in ip̃o fine sunt discuesi¬
ulti terium sicut in sua bonitate in qua bomficatuus est
mnus terminus et bonificatus alter terminus et bonifica¬
re alter teruinius et omues isti tres quiescunt in una bo¬
uitate. ¶Dum deuo sic se cognoscit uatione finis traussit
ad creandum niultos fines in niũdo sicut habitum comtatiᷤᷤ
qui est faris unus moraliter de quo bouisicans se habituat
producendo bonificatum qui est alter fuus et sic de bonfica¬
re suo modo potest dici. et ommes isti tres termini quies¬
ꝑ ꝯñs homo deuiatur a suo fine ratõtione cuiꝰ tendit ad la¬
boreu et̾inuu. De deo ꝑ maioritacem discurso. Eu¬

Expanded text:
oniungunt medians et mediatus, | ut sint unum medium cononiungunt medians et mediatus, | ut sint unum medium continuum et absolutum. Dum Deus sic se cognoscit esse medium, deinde transit ad causas ab ipso creatas, ut patet et agibilem. Et sicut amare inter amantem et amatum, et ct non est finis primitiuus, sed in ipso fine sunt multi termini; sicut in sua bonitate, in qua bonificatiuus est unus terminus, et bonificatus alter terminus, et bonificare alter terminus; et omnes isti tres quiescunt in una bonitate. Dum Deus sic se cognoscit ratione finis, transit ad creandum multos fines in mundo, sicut habitum bonitatis, qui est finis unus moraliter; de quo bonificans se habituat, producendo bonificatum, qui est alter finis. Et sic de bonificare suo modo potest dici. Et omnes isti tres termini quieset per consequens homo deuiatur a suo fine; ratione cuius tendit ad laborem aeuiternum. 16. De Deo, per maioritatem deducto D
Abbreviated transcription (Latin):
et etiam est sũ principium sicut in sua bom ducto¬
ate in qua deus est principiaus pͥncipiatum. scil bonifi¬
catum. et est principiaus non habeus aliꝙ aliud sibi preia¬
cens sicut sius coessentialis bomficare qui nõ est in natura
sue fouitatis principians sed tantum principiatus est a pͥn¬
cipiante et ꝓrincipiato sicut amare principiatus est aba¬
mante et amato ¶ Diu deus considerat ꝙ est tale priu¬
cipiumi ꝑfectum trassit ad creaudum mũdiuu de nichila
tali modo ut conũ indiuidnum generet alud indiuidiuin
sicut unus homo aliuna hominem et una planta aliama plã¬
tam sibi similem et ħ cum principiare substautiali et natu¬
rali. ¶ Ad huc creat aliud ꝓrincipiun. sicut intelligens qͥ
lnntate potest dici ut de habitu amoris induatur. De
nn sua bonitate bonificare et in sua magnitudine magni
quo deus mensurat se in tanto ꝙ sit sic infiuitus ꝓ suirm
iutrnsecuui agere sicut ꝑ suũ existere in quo mediare se ꝯ¬

Expanded text:
st suum principium. Sicut in sua bonitate, in qua Deus | est principians principiatum, scilicet bonificatum. Et est principians, non habens aliquid aliud sibi praeiacens, sicut suus coessentialis bonificare, qui non est in natura suae bonitatis principians, sed tantum principiatus est a principiante et principiato; sicut amare principiatus est ab amante et amato. Et dum Deus considerat, quod est tale principium perfectum, transit ad creandum mundum de nihilo, tali modo quod unum indiuiduum generet aliud indiuiduum, sicut unus homo alium hominem, et una planta aliam plantam sibi similem. Et hoc cum principiare substantiali et naturali. Adhuc creat aliud principium. Sicut intelligens, qui luntate potest dici, ut de habitu amoris induatur. 14. sicut | in sua bonitate bonificare, et in sua magnitudine magnifquo Deus mensurat se in tanto, quod sic sit infinitus per suum intrinsecum agere, sicut per suum existere; in quo mediare se c
Abbreviated transcription (Latin):
essentidm et su eo actuo intr insecos et natiutaleo urmnato
autem possiut fieri descriptiones ꝑ accideus sic. ¶ Deus est
cosator et guberuator et prima causa et peiius motos es
la uortu et huincotꝓ taleo auter descriptiones nitiso
põ tantun darificatur sicut ꝓ difunciones substantia les su¬
Si scdalin spẽm regile .c. queritar quid habet deus in se
no coessentialitet et natimiliter. ¶ Et huic tespondẽ
est qr habet coesseutialia et substautialia et natuuala cor

Expanded text:
essentiam et suos actus intrinsecos et | naturales. De Deo autem possunt fieri descriptiones per accidens sic: Deus est creator et gubernator, prima causa et primus motor, et saluator, et huiusmodi. Per tales autem descriptiones intellectus non tantum clarificatur, sicut per definitiones substantiales suciem regulae C quaeritur: Quid habet Deus in se ipso coessentialiter et naturaliter? Et huic respondendum est, quod habet coessentialia, subs
Abbreviated transcription (Latin):
existendo ⁊ agendo uidelicet in pp̃o etno ence sua bonicas mag¬
u̾itudo sũt idem ꝑ essentiam ut eteruicas nõ sit bona et mag¬
na ꝑ accidens s ꝙ se uitione quidem actionis sunt clare ẽo
quia et̾nitas est ratio eteruo ꝙ agat bonum et magnitudo
ꝙ agat magnum et cꝰ. et ratione eternitatis̃ est ꝙ agat¬
ł sit etnatus productus unde sequitur nectͣio ꝙ in essentia
etlutatis sit etrians bonus et magnus produceuo distine¬
tus ab et̾nato bono et magno et ꝙ ip̃i sint distincti ab eter¬
uare bonificare et magnificare ꝑ coessentialem relationez
existentem Unam essentiam. alioquin rationes essent con¬
fuse et tale ens eternum et absolucum uocamus deuin.
ETeruitas est et ꝑ ꝯsequens ens et̾uun est et inapso en¬
te et̾no sue coessentiales rationes in uno et in pluribus Ꝯ¬
cordant uidelicet ꝙ sicut ecu̾itas est infiita duratiõ ꝙ sua
bonitas sit infmita bonificatio et sua maguitudo infunta magni¬

Expanded text:
 agendo; uidelicet in ipso aeterno ente sua bonitas, magnitudo, etc., sunt idem per essentiam, ut aeternitas non sit bona et magna per accidens, sed per se. Ratione quidem actionis sunt clare, eo quia aeternitas est ratio aeterno, quod agat bonum, et magnitudo, quod agat magnum, etc. Et ratione aeternitatis est, quod sit aeternatus productus. Vnde sequitur necessario, quod in essentia aeternitatis sit aeternans bonus et magnus producens, distinctus ab aeterno bono et magno. Et | quod ipsi sint distincti ab aeternare, bonificare et magnificare per coessentialem relationem, existentem unam essentiam. Alioquin rationes essent confusae. Et tale ens aeternum et absolutum uocamus Deum. Aeternitas est, et per consequens ens aeternum est. Et in ipso ente aeterno suae coessentiales rationes in uno et in pluribus concordant, uidelicet, quod sicut aeternitas est infinita duratio, quod sua bonitas sit infinita bonificatio, et sua magnitudo infinita magni
Abbreviated transcription (Latin):
CFus est et sum̃ esse est bonimi. suũ uͦo esse nõ posset ẽẽ bo¬
tum absq colore. est ergo sua bouitas postquam suũ ẽẽ est
bonum. et ħ necͣcͣie.
Deus est et siũ esse magnum est. nam si nõ esset magnũ
iaui nõ esset dignus ꝙ esset deus uude sequitur ꝙ magintu¬
do diuina est ens reale.
DCus est et suũ esse est etr. alioqui si esset inceptũ
ian nõ esset dignus ꝙ esset deus. est ergo et̾nitas sine qua
ens et̾num ẽẽ non p̃t
D Eus est et postquaui est ẽẽ potest. est ergo potestus sine
qua deus eẽ non potest
diguũ ꝙ esset bonum deus. Est ergo diuma sapientia sine
qua deis nõ posset scire seip̃m
D fus est et ip̃e amat seip̃m alias eium nõ eẽt dignus
ꝙ esset deus. est eigo diuinus amor sine quo deus nõ pessz
auare seip̃m
cre sepit suu ẽẽ est uirtuosum. a hioquit eẽc uiciosus deꝰ
Io sit nõeet dignus eẽ. Est ergo duma un tus sine qua dens

Expanded text:
us est, et suum esse est bonum. Suum uero esse non posset esse botum absque colore. Est ergo sua bonitas, postquam suum esse est bonum; et hoc necessarie. Deus est, et suum esse est magnum. Nam si non esset magnum, iam non esset dignus, quod esset Deus. Vnde sequitur, quod magnitudo diuina est ens reale. Deus est, et suum esse est aeternum. Alioquin, si esset inceptus, iam non esset dignus, quod esset Deus. Est ergo aeternitas; sine qua ens aeternum esse non potest. Deus est. Et postquam est, esse potest. Est ergo potestas; sine qua Deus esse non potest. dignum, quod esset Deus. Est ergo diuina sapientia; sine qua Deus non posset scire se ipsum. Deus est, et ipse amat se ipsum. Aliter enim non esset dignus, quod esset Deus. Est ergo diuinus amor; sine quo Deus non posset amare se ipsum. Deus est, et suum esse est uirtuosum. Alioquin esset uitiosus Deus; et sic non esset dignus, Deus esse. Est ergo diuina uirtus; sine qua Deus
Abbreviated transcription (Latin):
les iam mũdus nõ esset talis qualis est ¶ Adhuc dubitat
hic intlłs cum in diuina ocoluitate sit uelle infinitum qua¬
re igitur deus habet nolle. et ut ħ intelligat adiuuat se
ciui exemplo suꝑius dato. nam sicut spe culuni recipit simi¬
litudinem albedius et nigredinis sic deus quidem diligit

Expanded text:
les, iam mundus non esset talis, qualis est. Adhuc dubitat les, iam mundus non esset talis, qualis est. Adhuc dubitat hic intellectus: Cum in diuina uoluntate sit uelle infinitum, quare igitur Deus habet nolle? Et ut hoc intelligat, adiuuat se cum | exemplo superius dato. Nam sicut speculum recipit similitudinem albedinis et nigredinis, sic Deus quidem diligit
Abbreviated transcription (Latin):
fit ex duab ꝓpositionib et una conclusione et sic de consibib
aliis et ħ facit ut reluceat et appareat sua concordancia
et adb ut ip̃a lautetur et ei seruiatur. De deo par
contrarietus. Contrarians quidem est nam ducto¬
ctatori dat penani. effectine tamen causat contrariẽtate
ut manfestatur in scala contrarietatis̃. deus quidem nõ
est contrariecas. ip̃e nauiq concordantia infinita est habẽs
actum infinitun et etinui ¶ Sed in isto passu dubitat
untlłs cum deus sit infimnita concordantia quare igitur per¬
mittit ꝯtrarietatem esse. et huic respondetur ꝙ ꝯtiarietaᷤ
existit inter deum et homiuen peccatorem ut iusticia d̾ĩ
possit exereere suu actum in peccatore. nam sicut speculũ
est dispositum ad recipiendum omnes figuras ei represẽ¬
tatas sic deus est dispositus ad cruciandum peccatores.¬
¶ Amplius mnłi deus crearet in mũdo contrarietates natura¬

Expanded text:
fit ex duabus propositionibus et una conclusione; et sic de consimilibus fit ex duabus propositionibus et una conclusione; et sic de consimilibus aliis. Et hoc facit, ut reluceat et appareat sua concordantia. Et adhuc, ut ipsa laudetur et ei seruiatur. 12. De Deo,ontrarietas. Contrarians quidem est, nam peccatori dat poenitentiam; effectiue tamen causat contrarietates, | ut manifestatur in scala contrarietatis. Deus quidem non est contrarietas. Ipse namque concordantia infinita, est habens actum infinitum et aeternum. Sed in isto passu dubitat intellectus: Cum Deus sit infinita concordantia, quare | igitur permittit contrarietatem esse? Et huic respondetur, quod contrarietas existit inter Deum et hominem peccatorem, ut iustitia Dei possit exercere suum actum in peccatore. Nam sicut speculum est dispositum ad recipiendum omnes figuras, ei repraesentatas, sic Deus est dispositus ad cruciandum peccatores. Amplius: Nisi Deus crearet in mundo contrarietates natura
Abbreviated transcription (Latin):
et sua et̾nitas etu̾ando et c. concortant quidem m̃ sdem¬
ticate essentie que est una natura et una deitas et ꝯcortãt
in pluxib quia sunt plures raitiones bonificatuusᷤ magnui¬
ficatuus et et̾mficatiuus et cꝰ. sinit unus numerus boui¬
ficatus maguificatus et etnatus et c̾. sunt alter inimerus
tonificare magnificare et et̾nare et cꝰ. sunt alter nunieruo
et onines isti tres relati et referentes saut suuũ ens abso¬
lutum scilicet deus. ¶Dum deus sc se consid̾at datio ne
diffutionis concordantie creat uuũ niũdin ratione sue
untatis et creat plura diu̾sa ratione sue pluralitatis ui¬
delic multa sig̾ta ut patet in scala concordantie ex quib
est u̾ius miidus constitutus et creat unam substantiam
constitutam ex maceria et forma. et creat unum honunẽ
constitutum ex corpore et anima et eoꝵ ꝯmusione. et cre¬
ad unũ intlłm ex suis correlatius et uiius sillogismus

Expanded text:
et sua aeternitas aeternando, et cetera. Concordant quidem in identitate essentiae; quae est una natura et una deitas. Et concordant in pluribus, quia sunt plures rationes. Bonificatiuus, magnificatiuus, aeternificatiuus, etc., sunt unus numerus; bonificatus, magnificatus et aeternatus, etc., sunt alter numerus; bonificare, magnificare et aeternare, etc., sunt alter numerus. Et omnes isti tres sunt relati; et referentes sunt unum ens absolutum, scilicet Deus. Dum Deus sic se considerat ratione definitionis concordantiae, creat unum mundum ratione suae unitatis. Et creat plura diuersa ratione suae pluralitatis, uidelicet multa significata, ut patet in scala concordantiae, ex quibus est unus mundus constitutus. Et creat unam substantiam, constitutam ex forma et materia. Et creat unum hominem, constitutum ex corpore et anima et eorum coniunctione. Et creat unum intellectum | ex suis correlatiuis ; et unus syllogismus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sua mrtus est nufuita. ut. uicum nõ sit ei preiacens uu¬
de sequitur ꝙ ecitas habet actum uidelicet etu̾are in quo ac¬
tu onnua principia prime figure habent actus eternos sic̃
tonitas bonficare et etncas etnare siue ifmire et pote
et gloriosum est ergo infi̾nita gloriã sine qua eus eteruum
intmntum et gloriosum mimiue ẽẽ potest in quo ente eter.¬
nare et gloriari sunt infinite sine quib eus etͥnu habe¬
ret et̾naniꝰ penam ꝙ est falsum ⁊ impo ͤ et tale ens in quo
sunt et̾nare et gloriari uocanius deum
Eternitas est et in ap̃a sue coessentiales uatioues sunt cla¬
re et nõ confuse uidelicet suura concretum ꝙ est eterninu
et est ꝑ bonitatem bonum et magnum ꝑ magnitudinem ⁊¬

Expanded text:
rtus est infinita, ut uitium non sit ei praeiacens. Vnde sequitur, quod aeternitas habet actum, uidelicet aeternare. In quo actu omnia principia primae figurae habent actus aeternos; sicut | bonitas bonificare, et aeternitas aeternare siue infinire, et poteet gloriosum; est ergo infinita gloria, sine qua ens aeternum infinitum et gloriosum minime esse potest. In quo ente aeternare et gloriari sunt infinite. Sine quibus ens aeternum haberet aeternam poenam; quod est falsum et impossibile. Et tale ens, in quo sunt aeternare et gloriari, uocamus Deum. Aeternitas est, et in ipsa coessentiales rationes sunt | clare et non confuse, uidelicet, suum concretum, quod est aeternum; et est per bonitatem bonum et per magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
esuu est tonuri per suam bonicaten notiuralem et est ag¬
ĩnum ꝑ suam magnitudiue m naturalem et iteo sua bouitas
et sua iaguituto sut ei ratio ues ut bene agat mague et
naturaliter in istis inferiorib mouendo suet b am est i¬
sidicatur ꝙ quandoq agit male sicuc saturuus qui estiti a¬

Expanded text:
 et est magnum per suam magnitudinem naturalem; et ideo sua bonitas et sua magnitudo sunt ei rationes, ut bene agat et magne et naturaliter | in istis inferioribus, mouendo se et alia. Et si dicitur, quod quandoque agit male sicut Saturnus, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
PEt secuudati speciemi regule de.R. qgueritur angelus cuu
quo est et cum quo agit. Et respondenduui est ꝙ engelus est
cura suis pracipnie tunatis et natiualibus aggͥtegatis ut ua
seta specie regule de .d figuratun est et agit cum ap̃is uidelic.
cum intellectu intelligit cuiu uoluntate diligit ei cura me¬
mona reco lit. et si donus est cum sua bonitate bonificar et cũ
lua potestate potest et eͥ. et si malus est malificat suũ intel¬
ligere et recolere et amare et sic de aliis et h inet iusece et
ex trisece agit cum sius principirs in causando extua curu
de celo cum principis inuatis ex quibus est cur quibus
se habet ad priicipia inferiõrã esfectiune sicut esficieus e

Expanded text:
Per secundam regulam K quaeritur: Angelus cum quo est et cum quo agit? Et respondendum est, quod cum suis principiis innatis et naturaliter aggregatis, ut in secunda specie regulae D significatum est. Et agit cum ipsis, uidelicet cum intellectu intelligit et cum uoluntate diligit et cum | memoria recolit. Et si bonus est, cum sua bonitate bonificat et cum sua potestate potest, et cetera. Et si malus est, malificat suum intelligere, recolere et amare; et sic de aliis. Et hoc intrinsece et extrinsece agit cum suis principiis, in causando extra cum de caelo cum principiis innatis, ex quibus est; cum quibus se habet ad principia inferiora effectiue, sicut efficiens
Abbreviated transcription (Latin):
quibus nõ esset suius ¶ Adhuo deus agit intriseçe cum
suis rationib ut apparet in sius relatiius ꝑ scd̾am sp̃em te¬
gule .c. desiguatis. ¶ It̾m agit cum predictis ratiombis
et relatius extrinsece effectiue nõ autem naturaliter. nam
ip̃e inclinat se moraliter ad suũ effectum. sicus iustus ad
iudicaudum cum iusticiã et logicus ad sillogisim̃ et hmõi
Iximus de deo ꝑ regulaui. k. deducto et per ea que
diximus de ip̃o explicite potest arcista dicere de deo
ꝑ principia implicita reducta ad principia explicita sicut
nos facimus.
e primo subiecto largo modo tractauinus quia sua
materia est ualde diffusa de aliis anteui subiectis ã
ita loquemur. quia eoꝵ materia nõ est tanicum diffusa.¬
de primo subiecto dicitur. et ħ ꝗuidem figuratum est m pa¬
tria. nam sancti obiectaudo deum oninia cognosant. De¬

Expanded text:
quibus non esset summus. Adhuc: Deus agit intrinsece cum quibus non esset summus. Adhuc: Deus agit intrinsece cum suis rationibus, ut apparet in suis relatiuis, per secundam speciem regulae C designatis. Item agit cum praedictis rationibus et relatiuis extrinsece effectiue, non autem naturaliter. Nam ipse inclinat se moraliter ad suum effectum; sicut iustus ad iudicandum cum iustitia, et logicus ad syllogizandum cum ratione, et huiusmodi. Diximus de Deo, per regulam K deducto. Et per ea, quae diximus de ipso explicite, potest artista dicere de Deo per principia implicite, reducta ad principia explicita, sicut nos facimus. De primo subiecto largo modo tractauimus, quia sua materia est ualde diffusa. De aliis autem subiectis non ita | loquimur, quia eorum materia non est tantum diffusade primo subiecto dicitur. Et hoc quidem figuratum est in patria; nam sancti obiectando Deum omnia cognoscunt.