comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo dicemꝰ qr gentes que ñ sectabantur
iusticram app̃henderunt iusticiã. nisi ꝑ cunctati¬
onem qua dc̃m est. Quid gͦ dicemus responsio
subitiatur. qr gentes q̃ nõ sectabant᷑ iustitiam
app̃henderunt iusticiã. textus conseq̃ns ñ cohe¬
resut. Qualibet aũ uoce ꝓnuintiet᷑ itid̾ qd̃ ira¬
chanael dixit anararetħ potest aliqͥd boni ẽẽ
siute affirmantis. ut illud solũ ad int̾rogationẽ
ꝓtineat qd̾ ait̾ a natareth. siue totũ cũ dubitatione
int̾rogantis nõ uideo quomͦ discernat Uterꝙ
aũ sensus fidem nõ impedit. Est ettã ambigus¬
tas insono dubio sillabaꝵ ⁊ hec utiq ad ꝑmrati¬
ationẽ ꝑtinens. Nam qd̃ scriptũ ẽ nõ est abscõ¬
ditum ante os meũ qd fecisti in abscondito:
nõ elucet legenti utrũ correpta lit̾a os ꝓnũ
tretan ꝓducta. si enĩ corripiat ab eo qd̃ sũt ossa
Si aũ ꝓducat ab eo qd̃ sunt ora intelligitur nu¬
merits singularis. S talia lingue p̃cedentis

Expanded text:
es quae non sectabantur justitiam apprehenderint justitiam, nisi post percunctationem qua dictum est: Quid ergo dicemus? responsio subjiciatur: Quia gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cohaerebit. Qualibet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse, sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens: nam quod scriptum est, non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti utrum correpta os littera pronuntiet, an producta. Si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intelligitur numerus singularis. Sed talia linguae praecedentis
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ illo ut etiam p̃tllo colantur ydola. siue
demonia. siue q̃ cumq creatura. qnͣtum hoc ma¬
lum sit. atq ut ab hoc malo au̾tant᷑ homines
debet utiq grandit᷑ dici. Sũmisse dictionis ex¬
emplum ẽ. aput apłm paulũ ut planius ali¬
quid cõmemorem. ubi ait. dicite michi suble¬
geuolentes eẽ legem nõ audistis. Scriptũ ẽ enĩ¬

Expanded text:
aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite mihi sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est eni
Abbreviated transcription (Latin):
doctor ẽẽ magnaꝵ nõ semꝑ eas debet grandit̾
dice. s sũmisse cũ aliquid decetur. temꝑate cum
aliquid intuꝑatur siue laudatur. Cum u̾o a
liquid agendũm ẽ. ⁊ ad eos loquimur qui hoc
agere defent. net tñ uolunt. tunc ea q̃ magna ft̃
dicenda sũt grandit᷑ tad flectendos animos con¬
gruenter. Et aliqñ de unra eadem q re magna
et ssimisse dicit᷑ si docetur. ⁊ temꝑate si p̃dicatur¬
et grandit᷑ si ausus inde animus ut conutatur
umpellitur. Quid enĩ deo ip̃o maius ẽ numqͥd
ideo nõ dicitur aut qui docet unitatẽ trinitatis
debet nisi sũmissa dispittatione agere ut res ad
tfumquidut aliquid agat ẽ flectendus auditor
et nõ potius ut discat instruendus. Porrocũ lau¬
datirr d̾s. siue de se ip̃o sure de oꝑib suis. qͣnͣta
faties pulcre ac splendide ditconis oboritur ei
qui potest qnͣtũ pot̾ laudare. quẽ nemo ꝯuemen¬

Expanded text:
dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur; et temperate si pet granditer, si aversus inde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad aeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus auditor: et non potius ut discat, instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso sive de operibus suis, quanta facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenien
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad eterna ꝑuenimus bona ubicũꝙ agatur hec
suie apud ppłm. siue pͥuatim. siue adimũ. siuead
plures. siue ad amicos siue ad amicos. siue admi¬
micos. siue inꝑpetua dictione. siue incollocutiõe
siue intractatib siue mlibris. siue mepłis ist
longassimis uł breuissimis magna sũt. Nisifor¬
te qm̃ calix a que fagide res minuta atq ui¬
lissima ẽ. Ideo minimũ aliquid atquilissim̃
dñs ait. qd̾ eũ qui dederit discipillo eius ñ ꝑdet
mercedem suam. At ũo qñ iste doctor in eccłia
fatitinde sermorẽ ꝑuum aliquid debere existi¬
mare se dicere ⁊ ideõ nõ temꝑate nõ grandit᷑. sed
sumisse sibi ẽẽ dicendum. Norne qñ accidit
ut de hac re loquerettiy ad ppłm ⁊ deus affuit ut
congrue diceremꝰ tanqm deitla aqua fuigida.
q̃dam flãma surcexit. que etiã frigida hominũ
pectora ad miscõie opa fatienda spe celestis m̾cedas

Expanded text:
atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis
Abbreviated transcription (Latin):
betis nobiscũ. Quare nõ magis iniquitatẽ patimini:
Quare ñ potuis fraudami. sS uos intquitatẽ faci¬
tis ⁊ fraudatis. ⁊ hccͣ frẽs. Annescitis qr ĩ iusti regnũ
dei nõ hereditabunt: Quid ẽ qd̾ sic indignaturapłs.
sit corupit. sic exꝓbrat. sic intrepat. sic minatur. qͥd
ẽ qd̃ sui animi affectũ tam crebꝵa ⁊ asꝑa uocis mutati¬
onetestatutꝰ. Quid ẽ postremo qsd̾ de reb minimis tã
grandit̾ dicit em̃ ne de illo negotia scłatia meruetũt
Absit. s hoc facit pp̃ iusticiam. caritatem pietatem
q̃ nusla sobria mente dicbitante: ettam mreb qͣm¬
libet ꝑuũus magna sũt. Sane si motieremꝰ homines
quemtad modũ ip̃a negotia scł̃aria uł ꝓ se ut ꝓ suis
aput eccl̃iastitos iudices agere deberent recte ãmo¬
neremus utagerent tanqm pua sũmisse. Cũ ũo
de slius uiti disseramus eloqlito quẽ uolumꝰ caꝵ
rers̃ ẽẽ doctorem qusb liberaniur ab etͥuis malis.

Expanded text:
s iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis,
Abbreviated transcription (Latin):
tendo. tres bimenbres cirturtus decentissime fa¬
tiat unũ quo calamitas ĩminens. alt̾m quo
lectus impurus. t̾cium quo ꝓdiga m̃sa monstͣ¬
retur. Deinde luxuriosam remordet auriũ uo¬
luptatem. Ubi cũ dixisset. Qui canitis ad uocem
psalterii qui potest ex̾ceri sapient̾ a sapientibus
musica mirabili decore dicendi ĩuectionis ĩpetu
relaxato. ⁊ nõ ad illos. s de illis ianiloq̃ns ut
nos musicam sapientis a musica luxuriantis
distinguere cõmoueret. nõ art. qui canitis ad uo¬
tis uos hr̃e uasa cantiti. set cũ illd̃ ad illos dixiss

Expanded text:
tus decentissime faciat: unum quo calamitas imminens; alterum quo lectus impurus; tertium quo prodiga mensa monstretur. Deinde luxuriosam remordet aurium voluptatem, ubi cum dixisset, « qui canitis ad vocem psalterii » quoniam potest exerceri sapienter a sapientibus musica mirabili decore dicendi, invectionis impetu relaxato, et non ad illos, sed de illis loquens, ut nos musicam sapientis a musica luxuriantis distinguere commoneret, non ait: Qui canitis ad vot
Abbreviated transcription (Latin):
nime ⁊ corporis. S hoc ĩ nobis ĩpsis exꝑimur̾.
itiud in xp̃o crede ubemur. Si Aũ utiumꝙ no¬
bis pariter inexꝑtum credendum p̾ciꝑetur. qͥd
hoꝵ cicius crederem᷑. Qũo ñ fat̾emur duo in¬
corpore unũ incorporeũ. alterũ corporeũ fa¬
ciliuis potuisse misceri: Si tñ nõ indigne ad
iftud mixtionis ut inꝑxture nom̃ admitutur
p consue tudinem corporalium retũ. longe
auter se habentiũ. aliterq notatũ. Perbũ gͥ
idemq dei filius patri coeternus. eadẽq uirtus
et sap̃ia dei a suꝑno fine creature rationalis:
usq ad infimũ finrem ereature corpalis atcin¬
gens fortit᷑. toisponens om̃ia suauit p̃sens
et latens nusqͣm conclusa. nusqͣm discissa
nusqm tumida. s sine mole ubiq tota. longe
alio quodã modo quã eo quo carsiris cer̾ts adẽ
suscepit hõĩem eque ⁊ illũ fecit unũ sħm xp̃m

Expanded text:
nimae et corporis. sed hoc in nobis ipsis experimur, nimae et corporis. sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credebis pariter inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? Quomodo non fateremur duo incorporea, quam unum corporeum alterumque incorporeum facilius potuisse misceri? si tamen non indigne ad ista mixtionis vel mixturae nomen admittitur, propter consuetudinem corporalium rerum, longe aliter se habenidemque Dei Filius, Patri coaeternus, eademque Virtus et Sapientia Dei , a superno fine creaturae rationalis usque ad infimum finem creaturae corporalis attingens fortiter, et disponens omnia suaviter , praesens et latens, nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida, sed sine mole ubique tota, longe alio modo quodam, quam eo quo creaturis caeteris adest, suscepit hominem, seque et illo feci
Abbreviated transcription (Latin):
psona fiat hominis. Nam sicut ĩunitate ꝑsone
aiã ititur corpe ut homo sit. ita inunitate ꝑ¬
sone deus utitur hoie ut xp̃c sit. In illa ergo per¬
sona mixtura ẽ amme ⁊ corporis: inhac ꝑsona
mirtura ẽ dei thõis. si tam̃ recedatauditor a
consuetudine corpoꝵ. qua solent duoliquores
ita misceri: ut neuter seniet integritatẽ suã
quamqͣm ⁊ in ip̃es corporib aerilux ĩ corrupta
misdeatur. Cigo ꝑsona hominis myctura ẽ aĩe
et corporis. Isonã aũ xp̃i: myctura ẽ dei ⁊ hõis
sum enĩ uerbum dei ꝑmixtũ ẽ animẽ hñti cor¬
pus. simill ⁊aĩam suscepit. ⁊ corpus Itlud coti¬
die fit ad ꝓcreandos homines. hec sentel fcm ẽ
ad uberandos homineserumptñ duaꝵ terũ
incorporeaꝵ cõmixtio facilius credi debuit qͣm
fallatur: incorpoream se ẽẽ comp̃bendit. Mũlto
magis incorporeũ ẽ uerbum dei ac ꝑhoc ĩłhi dei
et anme credibslior debuit ẽẽ ꝑmixtio qͣm a¬

Expanded text:
persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae anima utitur corpore, ut homo sit, ita in unitate personae deus utitur homine, ut Christus sit. in illa ergo persona mixtura est animae et corporis, in hac persona mixtura est dei et hominis, si tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita misceri, ut neutrum seruet integritatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aeri lux incorrupta misceatur. ergo persona hominis mixtura est animae et corporis, persona autem Christi mixtura est dei et hominis; cum enim uerbum dei permixtum est animae habenti corpus, simul et animam suscepit et corpus. illud cotidie fit ad procreandos homines, hoc semel factum est ad liberandos homines. uerum tamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit quamfallatur, incorpoream se esse comprehendit; multo magis incorporeum est uerbum dei ac per hoc uerbi dei et animae credibilior debuit esse permixtio quam a
Abbreviated transcription (Latin):
ta usitata calcantur. que conud̾ata stupentur.
Sicut ip̃a uis sentinũ quos nineros habet:
quã uutaces quã efficates. quã latent̾ potẽ¬
tes qͣł in paruo magna molientes. Qiuis ade¬
at animo. quis ꝓmat eloquio. Itle gͥ stbi sine se¬
nnte opatus ẽ hominẽ qui inrerum natura sine
ceminib oꝑatus ẽ semina. Ille insuo corpore
numeros tempoꝵ mensurasq seruauit etatũ
qui sine ulla sui mutabilitate mutando cõtexit
ordinem scłoꝵ. Hoc enĩ treuit intemꝑe qd̾ cepit ex
tempore Uerbum aũmprincipio ꝑ quod fc̃a sũt
tempa. tempus elegit quo suscipet carnẽ. si tẽpo¬
ri successit. ut uerceretincarnẽ. Homo quipꝑe ad¬
d̾m accessit: nõ deus a se recessit. Sic aũ quidã
reddi sibi tõnem flagitant. quo deus homini ꝑ¬
mixtus sit ut una fieret ꝑsona xp̃i cũ hoc semel
fieri oportuerit qͣi tõnem ip̃i reddant de re que
cotidie fit. quõ misceatur amina corpori. ut una

Expanded text:
ta usitata calcantur, quae considerata stupentur! ta usitata calcantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna molientes, quis adat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum mensurasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt tempora, tempus elegit, quo susciperet carnem, non tempori cessit, ut uerteretur in carnem; homo quippe deo accessit. non deus a se recessit. Sic autem quidam reddi sibi rationem flagitant, quo modo deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae cotidie fit, quo modo misceatur anima corpori, ut una
Abbreviated transcription (Latin):
mirando eius lautando q uictutẽ nãturã
humanã in eo ꝓrsus agnoscere noluerunt.
bi ẽ om̃is gr̃e cõmendatto qua saluos facit
credentes inse. ꝓfundos thessauros sap̃ie ⁊
scientie continens ⁊ fide tribuens mentes qͣs
ad et̃itam contemplationẽ u̾itatis incõmu¬
tabslis puebat Quid si om̃pt hominẽ ubicũ¬
q formatum. nõ exmat̾no utero crearet. s re¬
penturũ inferret aspectib. Quid si nullas ex
pariulo iumental mutaret etates. nullos
cps mullos carpet sompnos. nonne opine¬
nem confitinaret etroris. net hoĩem uerũ
sriscepisse illo modo crederet᷑. Et dũ om̃ia mi¬
rabiliter fatit aufercet qd̃ mucd̾r fecit. Nũt
ũo ita unt᷑ d̾m t hõiem mediator appariuit
ut inumitate psone copicans utiamq na¬
turam. ⁊ solitã sublimaret insolitis. ⁊ faso¬
lita solitis temparet. Quid aũ nõ mirũ fa¬
tit ds in om̃ibs creature mottb. nisi consue¬
tudine cotidiaua ilusssent. Demq qͣm mul¬

Expanded text:
s laudandoque uirtutem naturam humanam in eo prorsus agnoscere noluerunt, ubi est omnis gratiae commendatio, qua saluos facit credentes in se profundos thesauros sapientiae et scientiae continens et fide inbuens mentes, quas ad aeternam contemplationem ueritatis incommutabilis peruehat. quid, si omnipotens hominem ubicumque formatum non ex materno utero crearet, sed repentinum inferret aspectibus? quid, si nullas ex paruulo in iuuentam mutaret aetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec hominem uerum suscepisse ullo modo crederetur et, dum omnia mirabvero ita inter Deum et homines mediator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam, et solita sublimaret insolitis, et insolita solitis temperaret. 10. Quid autem non mirum fafacit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam mul
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ humana mdustria composita. s diuina m̃te
sunt fusa ⁊ saptent᷑ ⁊ eloq̃nter ñ intenta in elo¬
qͣntiam sap̃ia. set a sap̃ia nõ recedente eloq̃ntia.
Si enĩ sicut quidam disectissimi atꝙ atutissimi
uiti uidere ac dicere potuerũt ea que oratoria¬
uelnt aite discuntur ñ obseruatentur ⁊ notarẽ¬
tur ⁊ in hanc doctrimm redigerentur. nisi prius

Expanded text:
 divina mente sunt fusa et sapienter et eloquenter; non intenta in eloquentiam sapientia, sed a sapientia non recedente eloquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria arte discuntur, non observarentur et notarentur, et in hanc doctri
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nulla dixisse. ut ad sp̃ualem sensũ scritandũ
magis admoneretur lectoris intentio. Uñ etiam
obscuriora ñ mlla. qr magis tropica sũt eoꝵ: set
sicut ex hebreo inlatinũ eloquiũ pb̃ro reroniino
utriusq tigue ꝑito interp̃tante translata sũt.
Cum g argueret impios suꝑbos. luxuriosos. ⁊
frat̾nes ideo negligentissimos caritatis. rusticus
ist ex rustico ite ꝓpħa exclamauit dicens. Ue qui
opislenti estis mlyon. ⁊ confiditis ĩmontesamarie
opͥtunates. capita ppłoꝵ ingredientes pompatice

Expanded text:
nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimates c
Abbreviated transcription (Latin):
id uerum agnosceret confitendo. Si aũ dixisset im¬
ꝑitus quidem sermone. s nõ scientia: nulllo modo
aliud posset intelligi. scientiam plane cuactatus ẽ
ꝓfiteri. sine qua ẽẽ doctor gentium nõ ualeret.
Certe si quid eius ꝓferimus ad exemplum eloc̃n¬
tie exfllis epłis utiq ꝓferimus. quas etiam ip̃i
obtrectatores eius. qui sermonẽ p̃sentis cõtemp¬
tibilem putari utolebant graues ⁊ fortes ẽẽ ⁊fes¬
tur. que quanto magis translatis u̾bis uident᷑
opari: tanto magis cũ fu̾int aꝑta dulcescuntis
hoc loco tale alliquid cõmemorare debeo ubi que
dc̃a sunt nõ cogar exponere set cõmendẽ tm̃ qũo
dicta sint ⁊ exillius ꝓpħe libro potissimũ hoc fa¬
ciam qui se pastorem ut armentariũ fuisse dicit
atq diuinitus allatũ atq missũ ut dei ppło ꝓpła¬
ret. Non aũ scd̃m septuaginta int̾pretes. qui etrã
ip̃o diumo spli interp̃tati obhoc aliter uidentur

Expanded text:
id verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imid verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imperitus quidem sermone, sed non scientia, nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferimus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari volebant, graves et fortes esse confestur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri, tanto magis cum fuerint aperta dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret . Non autem secundum Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur
Abbreviated transcription (Latin):
scit qui ẽ benedictus inscła qr nõ mentior At dein¬
de qũo ꝑiditatus fu̾it ⁊ qũo euaserat breuissime
narrat. Longum ẽ cetera ꝑsequi uł in aliis sc̃aꝵ
scripturaꝵ locis ista monitrare. Quid si etiã fig̃as
lotutionis que illa arte traduntur inhits saltẽ
que de apłi eloquio cõmemioraui ostendere uolu¬
issem. nõne fatilius graues homines me nimiũ
qm quisqͣm studiosoꝵ stbi suffitere putaret. Hec
om̃ia qñ amagistris docentur ꝓmagno habentur.¬
magno eminitur magna iactatione uendutur
Quam iactationem ego redolere uereor. dũ istasi
dissero. S male doctis hominib respondend̾ fuit.
qui nr̃os auctores contempnendos putant. Non
qr nõ hẽant. s quia nõ ostendant. quã niis isti
diligunt eloq̃ntiam. s forte quis putatitanqͣm
eloqutem nr̃m elegisse me apłm paulũ. Uidetur
enĩ ũbi ait. ⁊ si imꝑtus sermone nõ tam̃ scientia
qi concedendo obtrectationib sic locutus ñ tanꝙͣ

Expanded text:
cit, qui est benedictus in secula, quod non mentior. Ac deinde quomodo periclitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monstrare. Quid si etiam figuras locutionis, quae illa arte traduntur iis saltem, quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? Nonne facilus graves homines me nimium quam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent? Haec omnia quoniam a magistris docenturmagno emuntur pretio, magna jactatione venduntur. Quam jactationem etiam ego redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
que extrisecus sũt: incursus ĩme cotidianus solli¬
cititoos oĩm eccłiaꝵ. Et hunc duo menbra ꝑ ꝑcrintta¬
tionẽ sũbiungit. Quis infirmatur ⁊ ego ñ t̃furmor
Quis scandaliratir ⁊ ego ñ uror Postremo totus
iste qͣi auhelans locus bimenbri crocitu t̾minat᷑
Et gliari oportet nhuis q̃ infurmitatis mee sũt glia¬
bor. Qd̾ uo post hunt ipetũ int̾posita narracuin

Expanded text:
t, incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Et huic duo membra percontatione subjungit, Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Postremo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽ ubi intelligo. Ip̃a quoq obscuritas diui¬
noꝵ salubrium q dcõꝵ tałi eloqñtie miscẽda
fuerat inqua ꝓficere nr̃ intellectus ñ solum in¬
itentione uerum etiã exercitatõe deberet. Dossem
quidẽ si uacaret om̃s uirtutes ⁊ ornam̃ta eloqͣr

Expanded text:
alis est ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divialis est ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventione, verum etiam exercitatione deberet. 10. Possem quidem, s
Abbreviated transcription (Latin):
eloquia nõ solum sapient. s elcq̃nter etiã tracta¬
uerunt. quib legendis magis nõ sufficit tempꝰ
qͣm deesse ip̃is studentib ⁊ uacantib possunt
Hic aliquis forsitan q̃rit utrũ auctores nr̃i quoꝵ
scpta. diuinitus inspirata canonem nobis sa¬
lubrima auctoritate fecerunt: sapientes tm̃ mͦ
nicħ eis sapientius. uerum ⁊̃ nicħ eloqñtius
mͥ uideri potest. Et audeo dicere om̃is qui recte
intelligunt qd̃ illilocunt᷑ simul intelligere. ñ
eos aliter loqui dẽbuisse. Sicutenĩ q̃dam eloqũ¬
tia ẽ qite magis etatem uiuenslẽ decet ꝙͣ semilẽ.¬
dignissimos plane q diuinos decet. hac illilocuti
sunt. net ip̃os decet alia. nec alios ip̃a. Ipĩs enĩ con¬
gruit. Allos aũ qͣnto iudetut humlior. tanto
altius ñ uentositate s soliditate transcendit
Ubiu̾o eos nõ intelligo minus quidẽ mͥ appa¬
ret eoꝵ eloq̃ntia. sed eam ñ dubito ẽẽ talem qͣ¬

Expanded text:
eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaeloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaverunt: quibus legendis magis non sufficit tempus, quam deesse ipsi studentibus et vacantibus possuntHic aliquis forsitan quaerit utrum auctores nostri, quorum scripta divinitus inspirata canonem nobis saluberrima auctoritate fecerunt, sapientes tantummodo, nihil eis sapientius, verum etiam nihil eloquentius mihi videri potest. Et audeo dicere, omnes qui recte intelligunt quod illi loquuntur, simul intelligere non eos aliter loqui debuisse. Sicut est enim quaedam eloquentia quae magis aetatem juvenilem decet, euctoritate dignissimos, plane que divinos, decet; hac illi locuti sunt, nec ipsos decet alia, nec alios ipsa: ipsis enim congruit; alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquentia, sed eam tamen non dubito esse talem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
is uetbis minor erat magnoꝵ testimonio quodã¬
modo crescat. ꝓbando enĩ delectat. quiminus pot̃
delectare dicendo. Porro qui nõ solum sapienter
ꝓderit. si utrũq potuerit ad legendos ut audiẽdos
et ex̾citatõe imitandos eloq̃ntes. eummitto lsbentĩ
qͣm mag̃ris artis rethorice uacare p̃cipio. si tam̃
hii qui leguntur ⁊ audiuntir ñ fõlum eloq̃nt
s etiam sapient̾ dixisse ut dic̾e uerati p̃dicatiõe
laudantur. Qui enĩ eloq̃nter dicunt suauit᷑: qui
sapient̾ salusbrit̾ audiuntur. ꝓpt̾ qd̾ nõ ait scup¬
tura. Multitudo eloq̃ntium. s multitudo saptẽ¬
tumisanitas ẽ orbas t̾rarum. Sictit aũ sepesu¬
menda sunt amara salifbria ita semꝑ intanda ẽ
ꝑmitiosa dulcedo. S salubri suauitate. ĩt suami
salubritate quid melius: Quanto enĩ illic magĩ
appetitur suauitas: tanto faciliꝰ suauitas ꝓdest.¬
salubritas. Sunt ergo eccłiastici uiri qui diuma

Expanded text:
iis verbis minor erat, magnorum testimonio quodamiis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter,cto plus proderit, si utrunque potuerit, ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes: eum mitto libentius, quam magistris artis Rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur, non solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse vel dicere veraci praedicatione laudantur. Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; qui sapienter, salubriter audiuntur. Propter quod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium; sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur suavitas, tanto facilius salubritas prodest. Sunt ergo ecclesiastici viri qui divina
Abbreviated transcription (Latin):
coacti sunt confit̾i. ueram hoc ẽ suꝑnam que apõe
luminũ descendit sapĩam nescientes qnͣto mag̃
nos nõ altud sentire debemus qui huiꝰ sapie filii
et ministri sumus. Sapient̾ aĩt dicit hõ tantona¬
gis uł minus. qͣnͣto inscripturis scĩs magis mi¬
nis ue ꝓficit. Non dico meis multũ legendis
memorie q mandandis: set bene intelligendis
et diligentereaꝵ sensib indagandis Sunt enĩ
qui eas legunt ⁊ negligunt. Legunt ut ceneant
negligunt ut intelligant. Quib longe sinedu¬
bio p̃ferenda sunt. qui u̾ba eaꝵ minus tenent.
et cor eaꝵ sui cordis oculis uident. S utrisq ille
melioꝵr qui ⁊ cũ uoles eas dicet. ⁊ sit̃ oportet intel
ligit. Huit ergo sapient̾ qͥ debet dicere. etiam qꝙ
nõ potest eloq̃nter uerba scripturaꝵ ten̾e maxime
necessarium est. Quanto enĩ se pauꝑtoreni ceruit
in surs. tanto eum oportet mistis esse ditiorem
ut qd̃ dixerit suis uerbis ꝓbet exillis. Et qui ꝓpͥ¬

Expanded text:
confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet inligit. Huic ergo, qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest, eloquenter verba Scripturarum tenere, maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem, ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propr
Abbreviated transcription (Latin):
pensa ꝓnũtiatõe distinguendami ẽ. Audeisqͥn¬
quies: ut hoc sit unũ menbrũ cui cõnectitur al¬
terum. quadraginta una miniis accepi. Inde¬
reditur ad cesa ⁊ ponunt᷑ tria. Ter uirgis desussũ
semel lapidatus sũ. ter naufragium feti sequit᷑
menbrũ. Nocte ac die in ꝓfundo maris fui. deĩte
qͣtuordecim cesa decentissimo impetu ꝓfluunt
snitinerib fepe. periculis fluminũ ꝑicissis latronsl
piculis exgenere. ꝑ iculis exgentib. ꝓtculis inciui

Expanded text:
pensa pronunciatione distinguendum est: A` Iudaeis quinpensa pronunciatione distinguendum est: A` Iudaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum: Quadraginta una minus accepi. Indereditur ad caesa, et ponuntur tria: Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt, In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentib
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃. Qm̃ quidẽ mitlti gliantur scdm carnẽ. ⁊ ego
gliabor. Et qͥntus dio. libent̾ enĩ sustinetis in¬
sipientes tũ sitis sapientes. Etiam sextus buẽ¬
bris ẽ. Toleratis enĩ si quis uos ĩ seruitutẽ redigit.
Secuntur tria cesa. Si quis deuorati siqͥs accipit.
siquis extollitur. Denide tria menbra. Si quis ĩfa¬
clem uos cedit. scd̾m ignobilitatẽ dico qͣi nos in¬
firmati simus. Additur trimenbris circintus.
qiila itidem cesa responsione reddunt᷑ tria trĩb.
ebrei sunt ⁊ ego. ⁊ sclite sũt ⁊ ego. Sem̃ abralest
etego. Quarto aũ ceso simili interrogatione posito
nõ alt̾ius cesi. sed menbri oppositione respondet
oꝯustri xp̃i sũt ⁊ ego Insipiens dito suꝑ ego. Iam
cesa qͣtuor seq̃ntia. remota decentissime int̾ribati¬
one fundiutur. Inlaborib płiiũ incarcerib ha¬
bundantrus. Inplagis supra modũ. ĩ mortib se
puis. Demde intponitur breuis crccicitus. q̃m sus¬

Expanded text:
ur secundum carnem, et ego ur secundum carnem, et ego gloriabor. Et quintus habet duo, Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est, Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa, Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra, Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circuitus, ngula itidem caesa responsione redduntur, tria tribus, Hebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia, remota decentissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, iquenter. Deinde interponitur brevis circumitus, quoniam sus
Abbreviated transcription (Latin):
arimi. Quis infrematur ⁊ ego ñ infirmor
Mis scandaliiatur ⁊ ego nõ uror: Si gliari
oportet que infirmitatis mee sũt głiãbor
Quanta sap̃ia ista sint dicta ingilantes ui¬
dent. qͣnto u̾o etiam eloqñtie citturrerint
aumine. ⁊ qui stercit adu̾tit. Porro aũ qui
nouit agnoscit qd̃ ea cesa q̃ cõmata greci
uorant᷑ ⁊ menbra ⁊ crccuitus. De quib pau¬
lo aute disserũ cũ decentissima uanetate¬
int̾ponerentur: totam istam spẽm diłcõnis ⁊ qͣt
ents uisttũ quoetiam indecti delectant᷑ mouent¬
q fecerunt. Nam unde cepimus hũc locũ inserere.
ctuttus sũt. Primus minimꝰ hoc ẽ bimenbris.
minus enĩ qͣm dito meribra crrtustus hr̃e ñ pos¬
sunt: plura uo possunt. Ergo iłle pͥmus ẽ. Iterum
dico nequis me existimet insipientẽ ẽẽ. Sequit
alius trimenbris. Alio quin uelut insiꝑentem
suscipe me. ut ⁊ ego moditũ quid głier. Tertius q
saquiturm̃bra ht qͣtitor Qd̾ loquor ñ loqͦr scd̾m

Expanded text:
 ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor. Quanta sapientia ista sint dicta, vigilantes vident: quanta vero eloquentia cucurrerint flumine, et qui stertit advertit. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa quae κόμματα Graeci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietatterponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum inserere, circuitus sunt: primus minimus, hoc est bimembris; minus enim quam duo membra circuitus habere non possunt, plura vero possunt: ergo ille primus est, Iterum dico, ne quis me existimet insipientem esse. Sequitur alius trimembris, Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tertius qui sequitur membra habet quatuor, Quod loquor, non loquor secundum
Abbreviated transcription (Latin):
escinit. S cũ faciunt alii obtunse deformit̃ fri¬
gide atq acute ornate uehem̃ter: illũ ad hoc op̃
unde agunus iam oportet atted̾e. qui pot̃ dis¬
putare ut dicere sapienter etiam si nõ potest e¬
minus quam ꝓdesset. si ⁊ eloq̃nter posset dice.
Qui it̾o affluit insipienti el aq̃ntia tanto ma¬
gis cauendus ẽ. qnͣto magis ab eo in his que
audire ĩutile ẽ delectatur auditor. ⁊ eũ qm̃
diserte dic̾e audit. etiam u̾e dicere existimat.
Hec aũ sententia nec illos fugit. qui artẽ retho¬
ricam docendam putarũt. Fassi sũt enĩ sap̃iam
sine eloq̃ñtia parum ꝓdesse tiuitatib. eloq̃n¬
tiam enĩ sine sap̃ia niimiũ obesse ꝓdesse nũqͣm

Expanded text:
faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eminus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerum
Abbreviated transcription (Latin):
situt illud ysaie ꝓpħe. Unus intpres ait. Et dome¬
uicem attestatus ẽ. Namq alter ex altero exponi¬
tur. qr ⁊ caro possit accipi ꝓprie. ut corpꝰ suũ quis¬
q ne despiceret seputaret admonitũ. ⁊ domestici
seminis tnslati xp̃iam possent intelligi. ⁊ execd̾
uerbi semine nobiscũ sp̃ualit̾ nati. Nunc aũ eol¬
lato int̾p̃tum sensu ꝓbabilior occuttit smña ꝓpͥe
de consanguineis ñ despitiendis ẽẽ p̃ceptum.
qm̃ domesticos seminus cũ ad carnẽ retuleris
consanguinei potissimsi occurrunt. Uñ ẽẽ arbi¬
tror illud apłi qd̾ ait. Si quo mͦ ademulatio¬
nem adducede potuero carnem meã ut saluos
fatiam aliquos exillis .i. ut emulando eos qͥ
credid̾ant.⁊ ip̃i cred̾ent. Carnem enĩ suã dixit
tis legantur incertum ẽ. S tam̃ exutroq magñ
aliquid insinuatur scienter legentib Difficile ẽ
enĩ ita diu̾sos a se int̃pretes ficri: ut nõ se aliqua

Expanded text:
sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domevicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit tis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ partim pp̃ sanctiorem auctoritatem qm̃uis ĩ¬
teip̃tari potiussent seruata ẽ antiquitas: sic̃ sũt
amen ⁊ alła. partim ũo in aliam linguã tͣnsferri
nõ potuisse dicuntut. sicut alia duo que posuineꝰ.
ꝯunt enĩ quedam uba certaꝵ linguax que musũ
alt̾ius lingue ꝑ int̃̾pretationẽ tranfferri nõ possũt
et hoc maxime int̾iectionib acridit. que u̾ba mo¬
tum anini sig̃cant potius qͣm sententie ꝯtexte
ullam ꝑticulam. Nam ⁊ hec duo talia ẽẽ ꝑ hibẽ¬
tur. Dicunt enĩ racha indignantis eẽ uocem. osan¬
naletantis s nõ pp̃ hec pauca q̃ notare atq int̃¬
ragare facillimũ est. s p̃p diu̾sitates ut dc̃m est
int̾pretum illaꝵ linguaꝵ ẽ cognitio necessaria
Qui enĩ scripturas ex hebrea uerterunt᷑ uimerar
q pͥmis fider temꝑib in manus uenit codex gre¬
cus ⁊ aliqntũ facultatis sibi irtͥusq lingue hab̾e
res siñas płium codicũ sepe manifestauit ĩspectio.

Expanded text:
auctoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in grque primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere res sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio,
Abbreviated transcription (Latin):
et humilis corde. ⁊ inuenietis requiẽ amimab
urt̃is. Iugum enĩ meũ leue ẽ. ⁊ sarcina mea
leuis ẽ. Qusb nisi mitib ⁊ humilib corde
quos nõ inflat scientia s caritas edificatox
minerint ergo eoꝵ qui pascha ello tempe
unfbraꝵ ymaginaria celebrabant. cũ sig̃nari
postes sanguine agni iubentur ysopo fuisse
signatos. Herba hec humslis ⁊ mitis ẽ. ⁊ in¬
chil fortius ⁊ penetrabiliuis eius raditib. utĩ
caritate radicati ⁊ fundati possimus cõp̃hen¬

Expanded text:
quiem animabus vestris. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est : quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati
Abbreviated transcription (Latin):
õnemaũ ⁊ int̾rogationẽ hoc ueteres iut̾eẽ dixerũt
qd̃ ad ꝑcunctationẽ mutta responderi possũtiad
int̾rogationẽ ito aut nõ aut etram. ꝓmittabit᷑
ergo ita. ut post ꝑcunctationẽ qua dicimis. qͥs
accusabit adu̾sus electos di illud qd̾ sequitur
sono int̾rogantis enmttet᷑. d̾s qui iustificat.¬
ut tatite respondeatur nõ. ⁊ itẽ ꝓcunctemur. Qͥs
ẽ qui condempnet Runrsus ꝙ int̾rogemus. xp̃c¬
słx qui mortnus ẽ magis au qua resurrexit qui

Expanded text:
onem autem et interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt, onem autem et interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem uero aut "non" aut "etiam". pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem, qua dicimus: quis accusabit aduersus electos dei? illud quod sequitur sono intut tacite respondeatur: « Non. » Et item percunctemur: « Quis est qui condemnet: » rursusque interrogemus, « Christus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ꝑficientes sc̃ifitationẽ intimore dei capitenes.
Tales gͥ distinctionũ ambiguitates in potestate
legentis sunt. Quetumq aũ de ambigilis distin¬
ctionib diximus. eadem obseruanda sũt. tĩ am¬
bignis ꝓmintiationib. Nam ⁊ ip̃e iusslectoris
nimra uitienturincuria. aut regulis fidei corri¬
guntur. aut p̃cedentis ut conseq̃ntis contextione
sermonis. aut si nentrũ hoꝵ adhsbetur ad correc¬
tionem nithominus dubie remanebunt. Ut qͥ¬
lisbet modo lector ꝓnutiauit nõ sit intulpa. Nuł
enĩ fides reuocet qua credimus d̾m ñ accuiatus
adu̾sus electos suos. ⁊ xp̃m nõ condempnatursi
electos suos. potest illud sic ꝓnuntiari. Quis ac¬
tusabit adu̾sus electos dei Ut hanc int̾rogatto¬
nem qͣi responsio sibsequatur. d̾s qͥ iustificat.
Et item interrogetur. Ms ẽ qui condempnet.:
qr dementissimũ est: ita ꝓnuitiabit᷑. ut p̃cedat
ꝑcunctatio sequatur interrogatto. Int̾ ꝑcuctati¬

Expanded text:
perficientes sanctificationem in timore Dei capite nos sic. Tales ergo distinctionum ambiguitates in potestate legentis sunt. Quaecunque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus; quae nisi lectoris nimguntur aut praecedentis uel consequentis contextione, sermonis aut, si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiauerit, non sit in culpa. nisi enim fides reuocet, qua credimus deum non accusaturum aduersus electos suos et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: quis accusabit aduersus electos dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: deus, qui iustificat et item interrogetur: quis est, qui condemnet? nuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. inter percontati
Abbreviated transcription (Latin):
fecant Inquare memoria ualet płimũ que side¬
biguis signis obteguntur. Sunt aũ signaut ꝓri¬
abtrarslata. ꝓpͥa dicuntur cũ his teb sigcandis
adhspentur ꝓpt̾ quas sunt instituta. sicutꝰ dicin
bouem cũ intelligimus pecus. qd̾ om̃s nobiscũ
latene lingue homines hoc nõte uocantie tamsla¬
ta sũt cã ⁊ uõ ies quas ꝓpͥis ubis sigͣcamus. ad
aiquad aliud sig̃cadum usurpantur sic dicis
borem ⁊ ꝑhas duas sillalas intelligius pecris
sd isto nõmine appellar solet s nrsu ꝑs ledis¬
homines quos mĩc instrtendos susce piis oida¬
b aluie ad scrpturaꝵ diuinaꝵ conrtionẽ opras

Expanded text:
ferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si deferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si debiguis signis obteguntur. Sunt autem signa translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per ilhomines quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
libro uno. Inhiis om̃ib libris timentes dmi ⁊ pie¬
tate manlucti q̃ runt uoluntatẽ dei. Cuiꝰ opis ⁊
laboris pͥma obseruatio ẽ ut diximus nosse istos
lioros. ⁊ si nõ dum ad intellectũ legendo tm̃ ut mã¬
dare memiorie. itt om̃ino incognitos nõ habe. Demde
ttia que meis aꝑte posita sũt. uł p̃cepta uiuendi uł
regule credendi. sollercius diligentus q ĩuestigan¬
da sũt. Que tanto quisꝙ plura ĩuenit quͣto ẽ intel¬
ligentia capatior. Iishiis enĩ que inscripturis apte¬
posita sũt. inueniuntur illa oĩia que continẽt tidẽ
mores q uiiendi. spem scilicet atq caritatẽ. de qͥb
lapro supiore tractauumꝰ. Tunc uo facta quadam
famtliaritate cũ ip̃a lingua diuinaꝵ scnpturax¬
mea que obscura sũt apienda. ⁊ discutienda ꝓgen¬
dumẽ. ut ad obscuriores locutiones illustrandas
de manifestiorib sumantur exempla. ⁊ q̃daner¬
taꝵ sententiaꝵ testimonia dubitationẽ incertis au¬

Expanded text:
timentes Deum et pietate mansueti quaerunt voluntatem Dei, cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, et si nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt, quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentia capacior. In his enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturaea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis au
Abbreviated transcription (Latin):
eui tribuit insimplicitate. Qui p̃est insollititudĩe
Qui miseretur in hylaritate. Duectio sñ simuilatione
odio hntes malũ adherentes bono. Caritatẽ fr̃mta¬
tis: inuicẽ dalrgentes. Honore mutuo puenientes
Studio nõ pigri. studio nõ pigri. sp̃u feruentes:
dño seruientes. spe gaudentes: intribłone patiẽ¬
tes. Orationi instantes: necessitatib scõꝵ cõmunicã
tes. Hospitalitatem sectantes. Benedicite ꝑ seq̃ntes itos:
benedicite ⁊ nolite maledicere. Gaudere cum gauden¬
tib. flere cum flentib. Id ip̃m inuicem sentientes
Et qmͣ pulre ista om̃ia sic effusa. bimenbri cutui¬
tu t̾iminantur. nõ alta sapientes s humilib consẽ¬
tientes. Et aliqnͣto post. In hoc ip̃o inquit ꝑseuerantes.
Reddite om̃ib debita. em tributũ tributum. eui uec¬
tigał uectigal. Cui timorem timorem. Cui honorem:
honorem. Que menbratim fusa claudantur. etiam
ip̃o crtuitu quem duo menbra contexunt. Nemi¬

Expanded text:
ui tribuit, in simplicitate; qui praeest, in sollicitudine; qui miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione; odio habentes malum, adhaerentes bono: charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, os; benedicite, et nolite maledicere. Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemi
Abbreviated transcription (Latin):
do dicit intranlũso ligno quo extendinfmani.
longindo: a t̾ra nsc ad ip̃am latitudinẽ quo
a manib ⁊ infratotũ corpus affigitur. Altitu¬
do alatitudine sinsũ usꝙ adsũmũ quo adhe¬
ret caput. ꝓfundum u̾o qd̃ terre infixum ab¬
sconditur. Quo signo crucis omnus actio xp̃ia¬

Expanded text:
do ducitur in transverso ligno quo extenduntur manus, longitudo a terra usque ad ipsam latitudinem, quo et a manibus et infra totum corpus affigitur, altitudo a latitudine sursum usque ad summum quo adhaeret caput, profundum quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis omnis actio Christia