comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fide fortiter exulabant quidam toto orbe
latitabant ac sic ecc̃a que per om̃s gentes
crescit in frumentis dominicis donec oĩõ
nabitur. Ip̃a est igitur ect̾a i bono senũe
quod seminauit filus hominis et usq ad
messem crescere titania p̃nunciauit. Ag̾
autem est mundus meissis huns scłi. hyla¬
ꝑiclitabatur quanto uehem̃tius tanto
utilius arguendum putabat. Hinc .n.
etiam scripture canonice huns arguendi
morem ut tanquam omĩb disatur. ad cͦs¬
dam in nob̾ quia resurrestio mortua
U̾mptñ et tales nõ extra. Sed in eis fuis
testatur a quib ne illi sedut̾entur quĩ
ita sentiebant pauilo post monuit dicens
Nolite seduci corrumpunt mores colloci¬
a maia. Sobrii estote eiugilate iusti et ni¬
lite peccare. Ignoranciam .n. quidam .i¬

Expanded text:
fide fortiter exulabant, quidam toto orbe fide fortiter exulabant, quidam toto orbe latitabant. ac sic ecclesia, quae per omnes gentes crescit, in frumentis dominicis conseruata euabitur. ipsa est enim ecclesia in bono semine, quod seminauit filius hominis et usque ad messem crescere inter zizania praenuntiauit. ager autem mundus est, messis finis saeculi. Hilapericlitabatur, quanto uehementius tanto utilius arguendum putabat. habent enim etiam scripturae canonicae hunc arguendi morem, ut tamquam omnibus dicatur et ad quosidam in uobis, quia resurrectio mortuorum ales, uerum tamen et tales non extra sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi seducerentur, qui non ita sentiebant, paulo post monuit diceNolite seduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, et nolite peccare ; ignorantiam enim
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia tot diuina tanqũa perierit
eccã de orbe terraꝵ potest hoc modo dicere
nos tot ecc̃as galathias tunc fuisse qñ dice
bat apłs. Ostulti galathe quis uos fascina¬
tat ut cum spũ ceperitis nunc carne ꝯsuma¬
nuini. Sic .n. calumpniaris docto iuro quiñ
tardes corde. Sedtumidos grauit̾ increpa
stuns uerbis multos ꝑri sensus fuisse de¬
lusos ut putarent hoc credi ab arrianis quos
etiam ip̃i credebant: alios. alios autem timo¬
te cessisse et simulate consensisse nõ reste in¬
gredientes ad uentatem enuangelii quib
tu postea correctis: sic ꝙ̃ admodum ignotũ
est nolles ignosci prorsus non nostilitt̾as
dei. lege .n. quid de petro scripserit paulꝰ
et quid in te senserit ꝙprians et nõ tͥ dis¬
ligit non collecta disꝑgit Quamꝙͣ et illi
qui tunc firmissimi fuerunt et uerbahore¬
ticorum insidiosa intelligere potuerunt¬
Sed panci quidem sunt incomparatione
cet̾orum. Sed tamen etiam ipĩ quidam ꝓ

Expanded text:
testimonia tot diuina, tamquam perierit testimonia tot diuina, tamquam perierit ecclesia de orbe terrarum. potes hoc modo dicere nec tot ecclesias Galatiae tunc fuisse, quando dicebat apostolus: s o stulti Galatae, quis uos fascinauit? et: Cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? sic enim calumniaris docto uiro, qui tardicordes et timidos grauiter increpabscuris uerbis multos parui sensus fuisse delusos, ut putarent hoc credi ab Arrianis, quod etiam ipsi credebant, alios autem timore cessisse et simulate consensisse non recte ingredientes ad ueritatem euangelii, quibus tu postea correctis sic, quem ad modum ignotum est, nolles ignosci? prorsus non nosti litteras dei. lege enim, quid de Petro scripserit Paulus et quid inde etiam senserit Cyprianus, et non tibi disligit, non collecta dispergit, quamquam et illi, qui tunc firmissimi fuerunt et uerba haereticorum insidiosa intellegere potuerunt, pauci quidem in comparatione ceterorum sed tamen etiam ipsi quidam pro
Abbreviated transcription (Latin):
emmatorem bonorum opetum et multa mi¬
lia que inmum̾are nemo potest: Uidentur
in apocalipsi ex onũ tribu et lingua instolis¬
et albis atq iniuctricib. Ip̃a est que aliꝙͣ¬
do obscuratur et tanquam obnibulatur
multitudine scandalorum. qñ peccatores
intendunt arcum ut sagitent in obscura
lima rectos corde. Sed etiam tunc ĩ suis fir¬
missimis emmet et si aliqua in hiis uerbiᷤ
diuinis distributio facienda est. fortasse nõ
frustra dcm̃ sit de semune abrahe sicut stel¬
le celi et sicut arena que est ad horam mariᷤ
ut instellis celi pariciores furmiores clacio¬
tesq intelligantur. in harena aute mn ma¬
uitimi maris magna multitudo infirmoꝵ
atq carualium. Q aliquando tranquilli¬
tatem temporis quieta et lib̾a apparet ali¬
quando autem tribulationum et tempta¬
tionum fluctib oꝑituratq turbatur.i
Dale tunc erat tempus de quo sctipsit hy¬
latius. Undeputasti infidiandum contra

Expanded text:
aemulatorem bonorum operum ; et multa miaemulatorem bonorum operum ; et multa millia quae numerare nemo potest, videntur in Apocalypsi, ex omni tribu et lingua, in stolis albis palmisque victricibus . Ipsa est quae aliquando obscuratur, et tanquam obnubilatur multitudine scandalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde . Sed etiam tunc in suis firmissimis eminet. Et si aliqua in his verbis divinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmiores clarioresque intellegantur, in harena autem maritimi litoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale tunc erat tempus, de quo scripsit Hilarius, unde putasti insidiandum contra
Abbreviated transcription (Latin):
a de te dcm̃ est. pro prĩb cuis natisunt tͥ filii¬
tui constitues eos principes super omnem
t̾ram. Nisi ergo cognouis temet ip̃am exitu.
non ego te eiciam. S ed exi tu ut dicatur de
te ex nob̾ exierunt. sed non erant ex uob̾.
gregum diueisorum et cirantium. Et pasce
edes tuos non sicut petrus cii dicitur pasde o¬
nes meas. Sed pasce eoes tuos incab̾naculis
pastorum non ni tabnaculo pastoris ubi est u¬
nus grex et unus pastor. sognoscit .n. semet
dicitur in comparatione multorum malo¬
rum. quia angustia et arra nia est que ducit
ad uitam et pauci sunt qui ambulant in ea
et tursum ip̃a est de cis multitudine di¬
citur sic erit scm̃ tium sicut stelle celi et si¬
cut atena maris. id est quiq fideles scĩ et bo¬
ni et in comparatione płimorum malorũ
te et occidente uenient et recunbent cuma¬
braham. ysaac. et iacob in regno celorum et
quia exhibet sͥ dcus populum habundantẽ

Expanded text:
a de te dictum est, Pro patribus tuis nati sunt tibi filiia de te dictum est, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram . Nisi ergo cognoveris temetipsam, exi tu ; non ego te ejicio, sed exi tu, ut dicatur de te: Ex nobis exierunt; sed non erant ex nobis . gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor. cognoscit enim semet dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena maris. idem quippe fideles sancti et boni et in comparatione plurium malorum te et occidente venient, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; et quia exhibet sibi Deus populum abundantem,
Abbreviated transcription (Latin):
ce edes tuos in tab̾nacuł pastorum. O res¬
ip̃am quia utiq nõ potest ciuitas ab scon¬
di supra montem constitrita et iõ nõ es oꝑa¬
cta ut incurras greges sodalrum meorũ. Ego
.n. sum mous paratus in cacumme montiñ
ad quem uenient uniu̾se gentes. Nisicog
nou̾s temet ip̃am non in uerb̾ calumpmo¬
sorum sed in testimoniis librorum meorũ.
Nisi cognou̾is temetip̃am quia dete dcm̃ ẽ¬
porrige longius funiculos et palos nalidos
confirma etiam atq etiam in dext̾am atq
sinistram extende. Semen .ii. tuum heredi¬
tabit gentes et ciuitates que deseite erant
inħitabit. Non est quod metuas. p̾ualeb̾
.n. nec erubestas quod detestabił fu̾is. Confu¬
sionem in et̾num obliuisc̾is ignominie tud¬
duitatis tue non eris memor. Ego .n. qui fa¬
cio te dñs nomen ei. Et qui eruit te. ip̃e deus
isrł niu̾se terre uocabitur. Neisi cognoiu̾s
temetipam o pulcra int̾ mulieres quia ad te
dc̃m est. Concupruit rex speciem tuam. qui¬

Expanded text:
ce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o res inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoueris temet ipsam, quia de te dictum eporrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. In histemetipsam, o pulchra inter mulieres; quia de te dictum est, Concupivit rex speciem tuam; qui
Abbreviated transcription (Latin):
si possunt quod fieri nõ potest aliquam
h̾re causam uistani qua ꝯmunionem su¬
om̃ium gentium ꝯmunione seꝑ au̾nt
Unde scitis in xpĩana societate tam lon¬
ge lateq diffusa ne forte anteꝙͣ nos se¬
pararetis iam se aliqui tusta causa sepa¬
rau̾ant in longinquis hoͣris. Unde ad
ita sit cum hoc nescitis: ncerti uobis mem
ip̃is sitis. Quod necesse est contingat om̃i¬
b qui pro sua societate utuntur destiuo¬
nio nõ diuinos sed suo. Neq .n. potestaᷤ
dicere sed hoc contingisset nos latere ñ
posset cum affrica ip̃a ꝙꝑ iam partes fce̾s
ex parte donati. sed int̾rogemini. nõ dica¬
tis. p̾sertimqnia tanto sͥ iudentur quis
faciunt iustiores: quanto sunt pauciores
et utiq tanto sunt latũtiores ao per hocl
certi estis ne forte aliqui pauci iusti. et ĩ
ininime noti aubi contra affrice meredĩ
antecx pars donati insticiam suam acch¬
tun hominum miquitate se ceruer

Expanded text:
si possunt, quod fieri non potest, aliqui si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem suomnium gentium communione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad ita fit, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam partes factae sint ex parte Donati, si interrogemini, non dicatis, praesertim quia tanto sibi uidentur, qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam pars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ annunciauit p̃t̾quam quod accepi¬
stis: anathema sit. Si autem uniuers o
donatistas non audiuimus se ꝑ ecc̃a xp̃i¬
dei ponentes quia nullum pro se duumꝰ¬
est tibi pascis ubi cubis in meredie. Si
hoc ioco scripturaꝵ meridies affrica ĩtel¬
ligenda est mparte donatiq̃ s celi fer.¬
uentiori plaga est: om̃s uos maximanite su¬
ꝑabrint quorum scisma in bitantia et int̾¬
poli exarsit. Sed confligant cum eis arruges
et hos magis ad se pertinere contendant.i
maũtama camen cesariensis occidentali
cͣ meridiane parti uicimorum que nec
affricam. se uult dici. quomodo de meridie
gloriabitur non dico ad uersus orbem t̾ra¬
tum. sed aduersus ip̃am partem donati. uͣ
ꝑs donati breuissinrum frustrum de fui¬
stro maiore p̃cisum est: Quis autem non
impudentissime nitatur aliquid in alle¬
goria positum ꝓ se nit̾p̾tari nisi ħ̾at et ma¬
nifesta testimonia quorum lumine illu¬
strentur obscura. Quod autem om̃ibus

Expanded text:
uobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepiuobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepistis, anathema sit. Si autem uniuersos Donatistas non audimus se pro ecclesia Christi opponentes, quia nullum pro se est: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intellegenda est in parte Donati, quod suentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicexe ut inuob̾ possit inueuiri fides quã
se in terra non inuenturum dñs dixit et ñ
nos in terra sed incelo eẽ deputandos: nos
tñ apłs ita cautos reddidit ut etiam angłm
quod accepimus anathema ẽẽ debere p̃ce¬
ꝑit. Quomodo autenfidutius ex diuimꝰ
litt̾is accepisse nos xpm̃ manifestum si nõ
inde accepimus et eccam̃ manifestam. Ꝙ¬
libet quisq ãsas et uncos aduersus simpli¬
cctatem ueritatis intexat quaslibet nebu¬
las callide falsitatis effundat. sicut anathe¬
ma erit qui annũtiau̾it xpm̃ neq passũ
ẽẽ. neq t̾cia die resurrexisse. qm̃ in ueri¬
tate euuangelica accepimus oportebat
xpm̃ pati et resurgere a mortius t̾ciadi¬
e: sic erit anathenia qiisquis annũcia¬
gentium quia ex eadem ueritate conse¬
qñt᷑ accepimus et p̾dicari in nomine ciꝰ
penitentiam et reuussionem peccatorũ
per om̃s gentes incipientib ab iorusalẽ
et inꝯcusse tenere debenius. quisquis

Expanded text:
dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum quod accepimus, anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuinis litteris accepisse nos Christum manifestum, si non inde accepimus et ecclesiam manifestam? quaslibet quisque acitatem veritatis intexat, quaslibet nebulas callidae falsitatis offundat, sicut anathema erit, qui annuntiaverit Christum neque passum esse, neque tertia die resurrexisse; quoniam in veritate evangelica accepimus, Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertia die : sic erit anathema quisquis annuntiagentium; quia eadem veritate consequenter accepimus, et paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem et inconcusse tenere debemus: Quis quis
Abbreviated transcription (Latin):
gentib et tunc ueniet finis. Incipe et cla¬
hoc audierit cartans uen̾it uł in uiciã
cartinensim mundan om̃io a delictis su¬
is nõ pot̾it. Ita ne si carueris ista uoce uide¬
tholice nom̃ non ex totius orb̾ ꝯmumone in¬
ctͣp̾teris. Sed ex obsematione p̾ceptorum õim
diuinorum atq omiuũ sacram̃torum qͣi
nos etiam si forte hoc sit appellata catholica
quod totum ueraciter teneat cuiuis uerita¬
ctis non nulle ꝑtitule etiam in du̾sis ĩueĩ.¬
ad denionstrandam eccam omĩb gentib
et nõ ꝑmissis dei et tam multis tamq ma-¬
nifestis oracuł ip̃ius u̾itatis. Sed nempe ħ
est totum quod nobis ꝑsuadere cupis. soloᷤᷤ
remansisse rogatistas. qui catholici recte ap¬
pellandi siuit ex obseratione p̾ceptorũ
om̃ium diuinorum atq om̃ium sacranĩe¬
torũ et uoseẽ solos in quib muemiat fi¬
dem cum uen̾it filius hom̾is da ueniam
nõ credimus. licet .i. et hoc audeas forsitã

Expanded text:
gentibus; et tunc veniet finis . In hoc et clagentibus; et tunc veniet finis . In hoc et clahoc audierit, Cartennas venerit, vel in viciniam Cartennensium, mundari omnino a delictis suis non poterit. Itane si carueris ista voce, ridetholicae nomen non ex totius orbis communione interpretaris, sed ex observatione praeceptorum omnium divinorum, atque omnium Sacramentorum: quasi nos, etiamsi forte hinc sit appellata Catholica, quod totum veraciter teneat, cujus veritatis nonnullae particulae etiam in diversis inveniad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uenerit filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ: tantum scandalum ponis adu̾
ydoneum sed adhuc mat̾no lacte nutri¬
endum: Et hylarii libros opponis uti ne¬
ges eccam̃ crescentem in omib gentib
usq ad finem scłi quã deus contra incredu¬
litatem uram̃ cum iuratione ꝓmisit. Et cũ
cet̾is infelicissimi si tunc qñ ꝓmittebatur
restiteritis: nunc etiam cum redditur contͣ¬
dicentis. Sed hystoricus doctus: magnum
aliquid inuenisti quod contra dei destimo¬
nia ꝓferendum putares. dicis .n. quantũ
ad tocius mundi ꝑtinet ꝑtes. modica ꝑs
est. in compensatione tocius mundi qua
fides xpĩana nominatur. nec uis attend̾e
aut te noste dissimulas in cͣp multas iam
barbaras nationes tam ꝑcio tempore uo¬
nent euuangłium ut nes inimici xp̃i du¬
bitare iampossint. breui tempore futurũ
quod discipulis respondit de sołi fine que¬
rentib et p̾dicabitur hoc euugelium ĩ
uniu̾so mundo incestimonium om̃ibus

Expanded text:
potestatem? tantum scandalum ponis aduerpotestatem? tantum scandalum ponis adueridoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum iuratione promisit! et cum essetis infelicissimi, si tunc, quando promittebatur, resisteretis, nunc etiam, cum redditur, contradicitis. Sed historicus doctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica pars est in compensatione totius mundi, in qua fides Christiana nominatur\', nec uis adtendere aut te nosse dissimulas, in quam multas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
motrs tercia die. et p̾dicari mnomine eiꝰ
demtentiam et temissionem om̃ium pec¬
cutorum per om̃s gentes incipientib ab
aanisalem. legis etiam actus apostoloꝵ
R admodum hoc etmangeliũ cepetit.
ab ihenesaiem ubi primo illos centum ugĩ¬
cti spuitus sc̃s impleuit atq inde inuidiam
atq samariam et in om̃s gentes exierunt. sicut
eis diperat astensimius in celum ertus mͥ testẽ
in iherłm et in tota uidea et samaria et usq
ad fines terre uerba eorum et in fines orb̾
terre uerba eorum. et contradicis diuinis
testimoniis tanta furinitate roboratis tãta
luce manifestis et ad istam ꝓscriptionẽ xp̃i
h̾editatem perducere conaris ut cum ĩ eins
nomme sicut dixit p̾dicetur penitentia in
om̃ib gentib quisquis hac fui̾t p̾dicatõe
ꝯmotus in qualibet parte orb teiraꝵ mil
ta non possint. Quod non audeat tymuis
morticine pellicule: quo se nõ p̃cipitet
p̾sumptio caris et sauguinis hoc ciue
est bonum opus cuum pp̃ quod nõ timea̾

Expanded text:
dicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. legis etiam actus apostolorum, quem ad modum hoc euangelium coeperit ab Hierusalem, ubi primo illos centum uiginti spiritus sanctus impleuit, atque inde in Iudaeam et Samariam et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in caelum: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terrae uerba eorum. et tu contradicis diuinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestis et ad istam proscriptionem Christi hereditatem perducere conaris, ut, cum in eius nomine, sicut dixit, praedicetur paenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi ta non possint. quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se praecipitet praesumptio carnis et sanguinis? hocine est bonum opus tuum, propter quod non timeas
Abbreviated transcription (Latin):
et eruditos corde in sapientia. In quibus
luce fulgentib et caritate feruentib quasi
in mendie requiescit ne forte uelud operta
id est occulta et ignota irruam non in gregẽ
tuum sed in greges sodalium tuorum idẽ.
hereticorum. Quos ita sod ales dicit. sicut

Expanded text:
et eruditos corde in sapientia, in quibus et eruditos corde in sapientia, in quibus luce fulgentibus et caritate feruentibus quasi in meridie requiescis, ne forte uelut operta, id est occulta et ignorata inruam non in gregem tuum sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum, quos ita sodales dicit sicut
Abbreviated transcription (Latin):
teis constitutorum nomen donatim au¬
ditumest. incerti estis uͥ sit ecc̃a. Ibi .ii. erit
ubi pumum forsitan fcm̃ est quod posteã
uos fecistis. Si potuit ẽe ulla iusta causa cͥ¬
a nos a ꝯmumone om̃ium gentium separe
possetis. Nos autem certi sumus neminẽ
se a ꝯmunione om̃iũ gentiam iuste sepa¬
rare potuisse quia non quisq nr̃m̃ iustici
dequa dicitur. Sicat uilium m medio spi¬
narum. ita ꝓxima mea in medio fuliarum
Wnec spme dici possent nisi maliguitate
moꝵ nes filie: nisi ꝯmunione sacram̃toꝵ
Ipaest que dicit. sa fnuib t̾te ad ce clama¬
ui cum amiaretur cormeum. & et alio loto
dicit Tedium detimit me a peccatorib delin¬
quentib legem tuam et tudi inseusatos et
tabescebam. Ip̃a est que dicit sponso suo. Ubi
pascis ubi cubas in meredie. ne forte fiam siẽ
oꝑa super greges sodalium tuorum idest qd̾
alibi dicitur. Dexteram tuam notam fac mͥ

Expanded text:
terris constitutorum nomen Donati inauterris constitutorum nomen Donati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. ibi enim erit, ubi primum forsitan factum est, quod postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sude qua dicitur: Sicut lilium in medio spinarum ita proxima mea in medio filiarum, quae nec spinae dici possent nisi malignitate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa est, quae dicit: A finibus terrae ad te clamaui, cum anxiaretur cor meum, quae in alio psalmo dicit: Taedium detinuit me a peccatoribus relinquentibus legem tuam et: Vidi insensatos et tabescebam. ipsa est, quae dicit sponso suo: Ubi pascis, ubi cubas in meridie; ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum, id est, quod alibi dicitur: Dexteram tuam notam fac mihi
Abbreviated transcription (Latin):
letare sterił que non paris et ruime et exela¬
ma que nõ parturis. qm̃ multi filii deserte
mag̾ ꝙͣto eius que ħt rarum p̾ponens multi¬
tudinem xpĩanorum multitudini iudeorũ:
sed xp̃i ecc̃a est paricitas nr̃a heccine illis di¬
cturi estis Id̾o magis iusti sumus. nec attendi¬
tis eos responsuros. licet uos ẽẽ dicatis nec tam̃
illi de quib dcm̃ est multi filii deserte sed tã
exigui nuo remansistis. ħ tu oppositurus es
exemplum iusti illius in diluuio qui cum
domo sua solus lib̾ari dignus iuentus est. ui¬
des ergo hoc quam longe sis austicia ꝓrsus
dones ad septem redeas quib tu sis occanus:
uistum te ẽẽ non diciinus. Si tñ istam iustici¬
am sicut dicebam: non p̾ripuit aliquis añ
partem donati. et cum suis septem rusti ali¬
qua causa ꝯmotus. selonge alibi separaut
et a mũdi huius diluuo lib̾auit. Ox cñ ig¬
noratis an fcm̃ sit. atq ita nob̾ inauditum
sin multis popuł xp̃ianoꝵ in longinquis

Expanded text:
paris, erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, praeponens multitudinem Christianorum multitudini Iudaeorum, si Christi ecclesia est paucitas uestra\'? hocine illis dicturi estis: Ideo magis iusti sumus, quia pauci sumus\', nec adtenditis eos responsuros: \'Quotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeripuit aliquis ante partem Donati et cum suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicut multis populis Christianorum in longinquis
Abbreviated transcription (Latin):
pro se int̾ptetur quod scriptum est. mois
son lata aquilonis cruitas regis magni. q̃
ꝑ se intp̃tatur pars donati ubi pastis ul
cubas in meredie et tñ uet̾is nocũ ĩpial¬
b iegib ad unitatẽ cegamini. Nomen
dei ã uideis et paganis drucius blaspheme¬
tur quasi nesciant uidei ꝙ̃ ad modũ primꝰ
poprilus ⁊ frł etiam uello delere noluit duas
ilas tribus et dimidiam que ultra iordanẽ
tenras acceꝑant qũ eas putauñt se ab inuta¬
te sui populi seꝑasse pagani uero nos magis
blasphemare possunt delegib quas contͣ
ydolorum cultores xpĩan mmꝑatores tuler̃
ne et uidei et pagam si tam paucos putarẽt
anos ẽẽ ꝓhibetis nec blasphemare nos dig¬
narentur sed et numnquid ridere cessarent

Expanded text:
pro se interpretetur, quod scriptum est: Mons Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni, quam pro se interpretatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunne et Iudaei et pagani si tam paucos putarent istianos esse perhibetis, nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tiri ño aud̾et. Sed si forte
no lunt litte tue: gͦ ei qui scripsit rescribẽd̾
putaui. Nunc me pocus quietis ẽẽ auid̃
et petentem: qũa tunc cum me adolescen¬
tem uicio ad hus cognito qui successisti: et¬
apud cartaginem nou̾as sed donatiste niui¬
um inquieti sunt quo perordinatas ad̾o po.¬
testas cohib̾i. atq corrigi mͥ nõ iudetur muti¬
le. Namde multoꝵ iam correctione gaude¬
mus. ꝙ tam uacit̃ tinitatem catholicam te¬
nent atq defendunt a pristino errore se liba¬
dos eẽ letantur ut eos cum magna gratulati¬
one miremur. Qui tñ nescio qua in consuetu¬
dinis nullo modo mutarimmelius cogitarẽt
Nisi hoc terrore percussi solicita m̃te ad con¬
sid̾ationem ueritatis intend̾ent. ne forte ño
p isticia sed pro peru̾sitate et p̾sumpsione
hominunupsas tenebras molestias ĩ fructũ¬
ameins tamleuem ã mõitionẽ et pat̾na
flagella contempserint. ac susta cogitatione

Expanded text:
tiri non auderet. Sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei qui scripsit rescribendum putavi. Nunc me potius quietis esse avidum et petentem, quam tunc cum me adolescentem, vivo adhuc Rogato cui successisti, apud Carthaginem noveras. Sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a Deo potestates cohiberi atque corrigi mihi non videtur inutile. Nam de multorum jam correctione gaudemus, qui tam veraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt, et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. Qui tamen nescio qua vi consuetudinis, nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi, sollicitam mentem ad considerationem veritatis intenderent; ne forte si non pro justitia, sed pro perversitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias, infructuqui ejus tam lenem admonitionem, et paterna flagella contempserint: ac sic ista cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
cogita memoriam nõ ꝯsuetudine molitarum
s anmadu̾sione acq siguis ꝯm̃dataꝵ ac recen¬
taꝵ rerum miunn̾abiliũ tot artes opificum. a¬
groꝵ cultus. exstructiones urbiũ. uarioꝵ edifici¬
oꝵ ac moliminũ. multimoda unracula inuẽtiões
tot signoꝵ in litt̾s. in u̾b. in gestis. in cuiꝰstemodi
souo. in picturis atq figm̃tis tos gentiũ lĩguas.
too instituta. tot noua. tot instautanda. tantoꝵ
libroꝵ numerũ. eo ciu̾sdemodi monum̃toꝵ ad fto¬
dienda m memoriam tantamq curam posfltatis
officioꝵ potestatum. honoꝵ dignitatumq ord̾ies
siuie in familis. siue domi. milicieꝙ in re puba¬
di et ercogitandi flunios eloqũtie carminla
erates ludendi ac iocandi causa milleformers
mulationes modulandi ꝑitiam. dimentienoꝰ

Expanded text:
riam non consuetudine inolitarum, sed animadversione atque signis commendatarum ac retentarum rerum innumerabilium, tot artes opificum, agrorum cultus, exstructiones urbium, variorum aedificiorum ac moliminum multimoda miracula; inventiones tot signorum in litteris, in verbis, in gestu, in cujuscemodi sono, in picturis atque figmentis; tot gentium linguas, tot instituta, tot nova, tot instaurata; tantum librorum numerum, et cujuscemodi monumentorum ad custodiendam memoriam, tantamque curam posteritatis; officiorum, potestatum, honorum dignitatumque ordines, sive in familiis, sive domi militiaeque in republdi et excogitandi, fluvios eloquentiae, carminum varietates, ludendi ac jocandi causa milleformes simulationes, modulandi peritiam, dimetien
Abbreviated transcription (Latin):
n̾e uelis. Reñ. Cedo prorsus et ꝙ tͥ ꝯgruenter
mecũ udetur agi posse: qnͣtũ ualeat anima ex¬
necp id tm̃. s eciam eloqñtissimũ et om̃io sapiẽ¬
tissimũ. ꝑfectumq hominẽ de hoc ambo int̾ro¬
gare p̾semus. Quo nam ille mõ quid aĩa ĩ cor¬
pore ualeret quid in se ip̃a. quid apud dm̃ cui m̃¬
dissima ꝓxima est et ĩ quo ht̃ sũmũ atq ẽe suũ
bonũ dicendoac disputando explicaret. NIunc
aũt cũ mͥ ad hanc rem desit aluid. audeo tamẽ
tͥ nõ deẽẽ. sed hoc m̾cedis est. quod dũ quid uale¬
putem latissimam quãdam et infinitam exspe¬
ctationem. ne me de om̃ianima dictur̃ putes
sed tantũ de humana. ꝙ solam curare debemꝰ. si
nob̾im ipĩs cure simmꝰ.

Expanded text:
nere velis. E. Cedo prorsus, et quod tibi congruenter nere velis. E. Cedo prorsus, et quod tibi congruenter mecum videtur agi posse, quantum valeat anima, exneque id tantum, sed etiam eloquentissimum, et omnino sapientissimum, perfectumque hominem de hoc ambo interrogare possemus! Quonam ille modo quid anima in corpore valeret, quid in seipsa, quid apud Deum cui mundissima proxima est et in quo habet summum atque omne bonum suum, dicendo ac disputando explicaret! Nunc autem cum mihi ad hanc rem desit alius, audeo tamen tibi non deesse: sed hoc mercedis est, quod dum, quid valeputem latissimam quamdam et infinitam exspectationem, ne me de omni anima dicturum putes, sed tantum de humana, quam solam curare debemus, si nobismetipsis curae sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
unc accipe ¶.6x.¬
a me si uoles uł poteciꝰ recognosce ꝑme ꝙͥͭ
ta sit anima nõ spacio loci ac tẽporis s in ac poten¬
cia. Nam ita si meministi ꝓpõĩtum ac distributũ
iam diu nob̾ est de numero uero animaꝵ nescio qͥ
tͥ respondeam cum hoc ad istam q̃ om ꝑtinere pu¬
taiũs. Citius .n. dixim ñõ ẽẽ omio qͥrendũ. aut
certe t̾ nunc diffe̾ndum qmͣ uł numerũ ac mł¬
titudinem nõ ꝑtinere ad qnͣtiatem. uł tam in¬
nolutam q̃om modo a me tͥ posse expediri. Si .n.
dixero unam ẽẽ animam conturbab̾is quod ĩ
altͥo beata est in alt̾o misera. Noc una res simul
et beata. et misa̾ põt ẽẽ. Si unam simul et mul¬
tas dicamẽẽ ridebis nec mͥ facile unde tuũ risũ
comprimam suppetit. Sim multas tm̃m̃o ẽẽ di¬
ꝑ fcãm. Ardi gͦ ꝙ ex me bñ te audire posse poll¬
ceor oꝑ u̾o aut ambob aut alti nrm̃ ita hono¬
rosum ẽ ut fortasse oppͥmat ne sb̾ire aut ĩpo¬

Expanded text:
unc accipe a me, si voles, vel potius recognosce per me, quanta sit anima non spatio loci ac temporis, sed vi ac potentia: nam ita si meministi, propositum ac distributum jamdiu nobis est. De numero vero animarum, nescio quid tibi respondeam, cum hoc ad istam quaestionem pertinere putaveris: citius enim dixerim non esse omnino quaerendum, aut certe tibi nunc differendum, quam vel numerum ac multitudinem non pertinere ad quantitatem, vel tam involutam quaestionem modo a me tibi posse expediri. Si enim dixero unam esse animam, conturbaberis, quod in altero beata est, in altero misera; nec una res simul et beata et misera potest esse. Si unam simul et multas dicam esse, ridebis; nec mihi facile, unde tuum risum comprimam, suppetit. Sin multas tantummodo esse di Audi ergo quod ex me bene te audire posse polliceor; quod vero aut ambobus, aut alteri nostrum ita onerosum est, ut fortasse opprimat, ne subire aut impo
Abbreviated transcription (Latin):
gestiendo. ac uagando facilitate delectatur mo¬
tus et sine labore ordinat m̃broꝵ concordiãi
ꝓcopsatione sexus agit quod põt atq in du¬
plicinatura societate atq amore molitur unũ
feaib nõ iam giguendis tm̃ modo. sed eciã fo¬
uendis. tuendis. auenisq conspirat reb inter
quas corpus agito et quib corpus sustentat.
ꝯsuetudine sese ĩnectit et ab eis quasi m̾bris
egre separatur. q̃ consuetudinis ius eciam sẽ¬
nnctione rerũ ip̃aꝵ atq int̾ualło temporis
ñ discissa memoria uocatur.
omĩa posse animã eciaͦ iͦ bestis nͦ negatic̃

Expanded text:
gestiendo ac vagando facilitate motus delectatur,gestiendo ac vagando facilitate motus delectatur, et sine labore ordinat membrorum concordiam; pro copulatione sexus agit quod potest, atque in duplici natura, societate atque amore molitur unum. Fetibus non jam gignendis tantummodo, sed etiam fovendis, tuendis alendisque conspirat. Rebus inter quas corpus agit, et quibus corpus sustentat, consuetudine sese innectit, et ab eis quasi membris aegre separatur: quae consuetudinis vis etiam sejunctione rerum ipsarum atque intervallo temporis non discissa, memoria vocatur. omnia posse animam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
custodiri. alia crestere. gingnere iudea mus ac
scende itac alt̾m gradu et inde quid possit a¬
nima in sensib. U̾ eiudentior manifestiorq
nita intelligitur nõ .n. audienda est nescio que ĩ¬
pietas rusticana plana. mag̾q linea qm̃ sun ip̃e
arbores quib patrocinũ p̾bet que dolere iutem
qñ ima dec̾pitur et nõ solum sentire ista cũ cedũ¬
ctur. Sed eciam uidere. atq audire credit. doqnio
errore saculego alus ẽ dissendi locus nũc q ĩsti¬
ctueram intende q̃ sit us anime in sensib acq
ĩ ip̃o motu mainfestioris animantis quoꝵ no¬
ẜ cum biis q̃ radicib fixa sunt nulla pot eẽ co¬
uninio. Intendit se auinia ĩ tactum es eo callida
firgida. aspera. lenia. dura mollia. leuia. grama.
sentit atep disc̾int deinde ĩnum̾abiles diffe̾ntias
quaidam ferias reparans ymagines rerũ quas ꝑ
eos hausit sccum cat̾uatim eo multipliciõ u̾ͥ sati
et hoc totũ est sompnus et sompnia. sepe eciã

Expanded text:
custodiri, ali, crescere, gignere videmus ac itaque ad alterum gradum, et vide quid possit anima in sensibus, uvita intelligitur. Non enim audienda est nescio quae impietas rusticana plane, magisque lignea quam sunt ipsae arbores quibus pratrocinium praebet, quae dolere vitem quando uva decerpitur, et non solum sentire ista cum caeduntur, sed etiam videre atque audire credit: de quo errore sacrilego alius est disserendi locus. Nunc quod institueram, intende quae sit vis animae in sensibus, atque in ipso motu manifestioris animantis, quorum nobis cum iis quae radicibus fixa sunt, nulla potest esse communio. Intendit se anima in tactum, et eo calida, frigida, aspera, lenia, dura, mollia, levia, gravia sentit atque discernit. Deinde innumerabiles differentias s quasi per quasdam ferias reparans, imagines rerum quas per eos hausit, secum catervatim et multipliciter versat, et hoc totum est somnus et somnia. Saepe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
plexu quod nũc est. ⁊ e quo ip̃e apłs loquens
ait. de cet̾o fr̃es tempus breue ẽ. reliquum ẽ
ut et qui hñt uxores tanqmͣ ño hñtes sint. uñ
nũs rectissime dicitur. Qui põt capere capiat
qui se nõ continet nbes. Tunc gͦ et continẽ¬
bat officio. nunc aũ uincłm imptiale inconti¬
nentie sb̾uenit uicio. Ut ab eis qui se nõ cõti¬
nent nõ ꝑturpitudinem stuproꝵ. S per hone¬
Si filios non ht̃ nubat. ¶ Quia .s. hoc tempore
contiuendiab amplexu non est nocesse filios ꝑ¬
pagare. Et quare dixit. si se nõ continet nu̾ibat
utiq pp̃ ea ne pp̃ incontinentiam cogatur ad¬
ultimũ dixi ñõ milli faciant eciam licite con¬
uigati. Sllicite namq et tuipitꝰ cuͦ legitima uxo¬
re ꝯcumbitur. ubi prolis conceptio deuitatur. ¶
et naturalis et legitima causa nuptiaꝵ. Ac per
hoc qui pp̃ incontinentiam ꝯiũgantur. ño sic de¬
bent temperare malum suũ ut bonũ ext̾min¬

Expanded text:
plexu, quod nunc est. de quo tempore apostolus loquens plexu, quod nunc est. de quo tempore apostolus loquens ait: de cetero, fratres, tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint. unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continebat officio: nunc autem vinculum nuptiale incontinentiae subvenit vitio; ut ab eis qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honesi filios non habet, nubat? quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nubat? utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite cougati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis conceptio deuitatur. quet naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum extermin
Abbreviated transcription (Latin):
bet causas molestias carere uxore cui conũcbẽ
prius eam mechari facit sine forncatione dimit¬
tendo ut tunc ducat alteram cum fui̾t illa me¬
cha nubendo. Ac sic a priore pec̃o quo eam me¬
sine suo adult̾io sͥ hr̃e uideatur qmͣ post prioris
adult̾iũ tanqmͣ hinc soluto matruonii uim¬
cło alteram dux̾it Quod quid̃ si fu̾it machina¬
tus et uxorem suam inecham faciet. et ip̃e qnͣiuis
post adult̾ium conuigis aliam duc̾edo iechus eric
nicħq illi prod̾it quod tͥ credidit. et nõ ei pocius
qͥ nulło excepto ait. ¶ Om̃is qͥ reliq̃rit uxoremsu¬
am et aliam dux̾it mechatur. ¶ Quib omĩb c̃õ¬
sid̾atis acq trastatis. restat ut ab eis quiħ fidełe
audiũt dicatur nob̾ quod dũo dcm̃ ẽ. Si tał ẽca¬
cũ uxore nõ expedit mibe. ¶ Quib et nos quid
respõdeamꝰ nͥ qd̾ ip̃e respõdit. Non om̃s capiũt
u̾bũ hoc. sed quib datũ est. sunt .n. emuichi qͥ de

Expanded text:
sbet molestias carere uxore, cui iunctus est, sbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moesine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum ecum uxore, non expedit nubere. Quibus et nos quid respondeamus, nisi quod ipse respondit? Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Sunt enim eunuchi qui de
Abbreviated transcription (Latin):
tñ dñs. Omĩs qui dimisi̾o inquit uxorẽ suam
p̾ter causam formtationis facit eam mechan
utiq ppẽa qr cũ ẽc̃ pudica cũ uiro tñ diimissa¬
cogiur ꝑ incontinentiam. u no priore alterico¬
piuar. etͥ hoc est mechan. Quod si hoc ita ñ fetͥo
tũ ille qnͣtum in ip̃o est facere compulit et hoc
erdeus pettatun eciam siilla casta ꝑmaneat impsꝰ¬
tabit. Sed quid nesciat qmͦ sint rarissime que ad
pudice uinant cũ mts ut eciam si ab eis dimitia¬
tur alios nõ requiraut. Incomꝑabilit̾ quippe nu¬
merus est amplice est feminaꝵ quecũq puditẽ
adhereant maritis tñ si dimisse fui̾it a maritis
nõ differunt mibere. Cũ u̾o credid̾int homines
dũo dicenti. Ouñs qui dimisent uxorem snam
y̾ter causam fornicationis facit eã mechara. Ei credi¬
d̾int et tibi dicenti. muliere formcante lic̾e uiro eiꝰ
alteram duc̾e. quisquis uoluerit pp̃ alias quasto¬

Expanded text:
tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari. utiqcogitur per incontinentiam vivo priore alteri copulari, et hoc est moechari. Quod si hoc ista non fecerit, tamen ille quantum in ipso est facere compulit; et hoc ei Deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, imputabit Sed quis nesciat quam sint rarissimae, quae ita pudice vivant cum viris, ut etiamsi ab eis dimittantur, alios non requirant? Incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. Cum ergo crediderint homines Domino dicenti, Omnis qui dimiserit uxorem suamaeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quasli
Abbreviated transcription (Latin):
tractores cogi homines occid̾e uxores suas insidia¬
rum scelerib quas molestas ferre ũo possiit siñ
duituruo laugore laborantes et pati comuiburm
ñ ualentes. siue pauꝑes. siue stiles. sine deforme
aliaꝵ spe duc̾ẽdaꝵ. sanaꝵ opulentaꝵ. fecũ darĩ
nitendo sanari. ¶ Nunquid pp̃ea ue ⁊sta homi¬
cidioꝵ scelera ꝑpetrẽtur dcũri sumꝰ nõ est adultia
et alteram duxerit nõne arbitraris cauendum
ne distant uii uxores suas quas pp̃ alias inmi¬
m̾abiles cansas ferre non possunt mechar cogͥe
ut ab eis uinculo coniugali per formiationẽ aẽ
putas soluto. liceat eis alteras ducere et ex eo quod
illas methan cogerunti ant baptismare ablui an
penitendo sanari. qm̃ illis et gr̃a et medicina ne¬
gabitur qmͣdui cũ adulteris iuent. si prioribus
p̾ter cam̃ formcationis repudians alteras dure¬
rint. ¶Nisi forte quis dicat neminẽ posse u¬
xorem suam mechari facere si pudica est. ¶E

Expanded text:
tractores, cogi homines occidere uxores suas insidiatractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, nitendo sanari? Numquid propterea ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus, non esse adulteria, et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et
Abbreviated transcription (Latin):
ueris ctrninb accusine et occidere ut eis mortu¬
is possint ec̃ ꝯugia. q̃ uinis fuerant adultera.
ũone id eraggeranti tibi dicturus ẽ nõ m̾ uidetur
amantissime fr̃. hic diuimis ẽẽ sensus. insi non
solum berignitas et impietas excrtatut. ¶ Qaͣ
quid multo est leuius et tosabilius ut adultas
mariti qm̃ ut maritos adult̾e occidant. placet ne
t̾ ut pp̃ namisimã inuidiam dm̃ce defensionen
sinie deseramus. uel cam iniuꝑ actiuenius dm̾̃tes
tionis repudiata a uiro alteri ꝯuĩgetur ne mari¬
tum cuis a quo dimissa ẽ compellatut occidere dũ
adułtium in connubiũ cupit uiri prioris morte
ꝯu̾tere. Scio tibi hoc nõ placere ut post hanc uans¬
ssimam inuidiam lex xpĩ cum uera inuenatur. et
ritus ꝑ hoc cogi ad ult̾ium occid̾e. dũ cup̃ sͥ licere
illa extincta alteram duc̾e. si hoc ea uinente ñol¬
facere. Quid si .n. et illud dicant xpĩane fidei de¬

Expanded text:
ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adulteria, nonne id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benioquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. Placetne tibi, ut propter vanissimam invidiam, dominicae defensionem sententiae deseramus, vel eam insuper accusemus, dicentes tionis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et ritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa exstincta alteram ducfacere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei de
Abbreviated transcription (Latin):
erit et potu̾it occidere cuiꝰ duxit uporẽ. et hoc
icelus uł baptismate diluatur uł penitendoso¬
luatur atq ita eciã illud adultiũ ꝑmanet e
uacuata muliere a lege uiri. ꝑ mortẽ uiri. Sod
ultium. ¶ Hic .n. si parum quod loqunnurat¬
tendinius multo grauiora dici possunt qisu ip̃e
dixisti. nam tu dum uõ uis eẽ adult̾ia si alie
ducantur dimissis adultis hoc inuenisti. Qm̃
si hec adult̾ia dix̾immis cogentur mariti occid̾e
adulteras quaꝵ utta ĩpediuntur alteras du¬
cere. atq ut ħ exaggerares dixisti. ¶ Non mͥ
iudetur amalntissime pr̃ hic diuinꝰ c̃ẽ sonsut
uͥ bemgnitas et pietas exoluditur. Si gͦ quisꝙͣ
nolens credere ẽẽ adult̾ium qñ a marito sine
formsationis oriminc repudiata ab alt̾o duct᷑
es hoo contra te muemat qi ista rone suadet᷑
honib homicidia ꝑpettare et eaꝵ maritosi
quib pot̾unt uł calumpniio appet̾e uł aliquib

Expanded text:
erit et potuerit occidere cujus duxit uxorem, ut hoc erit et potuerit occidere cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel Baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium non permaneat, evacuata muliere a lege viri post mortem viri, sed ulterium? 17. Hic enim, si parum quid loquamur attendimus, multo graviora dici possunt quam ipse dixisti. Nam tu dum non vis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc invenisti: Quoniam si haec adulteria dixerimus, cogentur mariti occidere adulteras, quarum vita impediuntur alteras ducere. Atque ut hoc exaggerares, dixisti: Non mihi videtur, amantissime pater, hic divinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur. Si ergo quispiam nolens credere esse adulterium quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inveniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare, et earum maritos, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ copia denegatmm censes ne admmitenda ĩꝯ¬
tiuẽtium murmuta ec ꝑmittenda ad ulteria
Quid ĩ hoc ip̃o uñ int̾rogatus est dñs respondit¬
q fi̾ ño debere. s ad duciã cordis illoꝵ moysẽ
ꝑ misisse dau libellũ repudii et quaꝯ c̃a dim
b displicet qui uxores litigiosas. miuriosas.
imꝑiosas. fastidiosas et ad reddendũ debitũ
couigale dificislimalꝰ repudio intpoito abic̾ẽ uolũt
et alt̾as duc̾e. ¶Iamergo qi istoꝵ incontinentia
legem xp̃i horriut ad eoꝵ lex xp̃ĩ arbitriũ ꝯmu¬
ctanda est. ¶Iam porto si martũ relinquat u¬
xor. uł maritus uxorem nõ c̾a formcationis. sed
pocius continentie. Et qr incontinens qui pp¬

Expanded text:
sibi copia denegatur, censesne admittenda incsibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causbus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui