comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratus est cẽ equalis deo. Et quid ⁊¬
nos in imo qui non poteramus infirmi. et
humi repentes attingere deum: Numqͥd
relinquendi eramus: absit Semet ipsũ
ermaniuit formam serui accipiens: non gͦ.
formam dei amittens. factus est ergo ho¬
mo qui erat deus. accipiendo qđ non erat:
lon amittendo qđ erat: ita factus est ho-¬
no deus. Ibi habes aliquid ꝓpter infirmi¬
tatem tuam: ibi habes aliquid ꝓpter ꝑ¬
feccionem tuam. Grigat te xp̃c ꝑ id quod
homo. xst. ducat te ꝑid quod homo est per-¬
ducat te ad id quod deus est. Et tota p̃-¬
dicatio et dispensatio que ꝑ. xp̃m facta¬
est. hec est frs̃. et alia non est: ut resurgat̾
anime resurgant corpora. Utrumq quip¬
pe mortuum crat: corpus ex infirmitate:
anima ex iniquitate. Resurget anima

Expanded text:
arbitratus est esse aequalis Deo. Et quid arbitratus est esse aequalis Deo. Et quid nos in imo, qui non poteramus infirmi et humi repentes attingere Deum, numquid relinquendi eramus? Absit. Semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Non ergo formam Dei amittens. Factus est ergo homo qui erat Deus, accipiendo quod non erat, non amittendo quod erat: ita factus est homo Deus. Ibi habes aliquid propter infirmitatem tuam, ibi habes aliud propter perfectionem tuam. Erigat te Christus per id quod homo est, ducat te per id quod Deus homo est, perducat te ad id quod Deus est. Et tota praedicatio dispensatioque per Christum haec est, fratres, et alia non est, ut resurgant animae, resurgant et corpora. Utrumque quippe mortuum erat; corpus ex infirmitate, anima ex iniquitate. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
animam beatam nisi unus deus. Par¬
ticipatione dei fit beata: non partic¬
patione scẽ anime fit beata auim a. infir¬
ma net participatione angłi. fit beata
beatificari nisi a deo. corpus non uegetari
nisi ꝑ animam. atq eẽ quandam medieta¬
tem inter deum et corpus et animam: in¬
tendite ergo et recolite mecum. non hodi¬
crnam de qua sufficient̃ loquti sumus.
s hesternam lectionẽ. quam ecce iam tri¬
duo uersamus atq tractamus. et ꝓuirib
fõdimus donec ad petram ꝑueniamus. Uer¬
uerbum xp̃c. et deus uerbum xp̃c: et deus
et uerbum es unus deus. Iluc ꝑge menf
anima contemptis ceteris. uel etiam
transcensis : illuc ꝑge. Nichil potentius
ista creatura que mens dicitur rationał.
nichil hac creatura sublimius. Quicquid
supͣ istam est: iam creator est. dicebam aũ
deus uerbum xp̃c: s non tantum uerbũ
tauit in nob̃. Ergo & uerbum & caro xp̃c.
Qum enim in forma dei cẽt. non rapinam

Expanded text:
on facit animam beatam nisi unus Deus. Paron facit animam beatam nisi unus Deus. Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae animae fit beata infirma anima, nec participatione angeli fit beata beatificari nisi a Deo, corpus non vegetari nisi per animam, atque esse quamdam medietatem inter Deum et corpus, animam; intendite et recolite mecum, non hodiernam, de qua sufficienter locuti sumus, sed hesternam lectionem, quam ecce jam triduo versamus atque tractamus, et pro viribus fodimus, donec ad petram perveniamus. VerVerbum Christus et Deus Verbum, Christus et Deus et Verbum unus Deus. Illuc perge, anima, contemptis caeteris, vel etiam transcensis; illuc perge. Nihil potentius ista creatura, quae mens dicitur rationalis, nihil hac creatura sublimius: quidquid supra istam est, jam Creator est. Dicebam autem Deus Verbum Christus; sed non tantum Verbum it in nobis : ergo et Verbum et caro Christus. Cum enim in forma Dei esset, non rapinam
Abbreviated transcription (Latin):
et de corpe. atq habere subiectum corpꝰ
et ꝑ corporalia mulceri posse sensus cor¬
poris. uel offendiꝰ et ꝓpter hoc id est ꝓpt̃
consortium quoddam anime et coꝑis
in hac uita atq cõplexu delectałi am¬
mam lenitis uel contristari offensis cor¬
poris sensib beatitudinem tam̃ cuis
qua fit beata ipsa anima. non ficrini-¬
si participatione illius uite semꝑuiue.
incomutabilis. eterneq substantie quod
deus est: ut quomodo anima que infe¬
rior deo est. id quod ipsa inferius est hoc
est corpus facit uiuere: sic eandem ani¬
mam non faciat beate uiurre. nisi qđ
ipsa anima suꝑius est. Suꝑior enim a¬
nima quam corpus: et suꝑior quam
anima deus Anima ut prestet aliquid
inferiori p̃statur illi a suꝑiore. Seruiat
dnõ suo ne conculcetur a seruo suo. hec
est frs̃ mei religio xpĩana que p̾dicatr
ꝑ totum mundum horrentib inuicis.
ut colatur unus deus non multi dii.qr ibᷤ

Expanded text:
et de corpore, atque habere subjectum corpus, et de corpore, atque habere subjectum corpus, et per corporalia mulceri posse sensus corporis vel offendi, et propter hoc, id est propter consortium quoddam animae et corporis in hac vita atque complexu, delectari animam lenitis, vel contristari offensis corporis sensibus; beatitudinem tamen ejus qua fit beata ipsa anima, non fieri nisi participatione illius vitae semper vivae, incommutabilis, aeternaeque substantiae, quae Deus est: ut quomodo anima quae inferior Deo est, id quod ipsa inferius est, hoc est corpus, facit vivere; sic eamdem animam non faciat beate vivere, nisi quod ipsa anima est superius. Superior enim anima quam corpus, et superior quam anima Deus. Praestat aliquid inferiori, praestatur illi a superiore. Serviat Domino suo, ne conculcetur a servo suo. Haec est, fratres mei, religio christiana, quae praedicatur per totum mundum, horrentibus inimicis; ut colatur unus Deus, non multi dii; quia n
Abbreviated transcription (Latin):
Quia corpus qđ corrumpitur aggrauat
animam. et depͥmit terrena in habitatio
sensum multa cogitantem: Ne forte ergo
possimus sensum nrm̃ amultis colligere
ad unum. & euulsum amultiꝰ releuare ad
unum: qđ quidem non poterimus ut di-¬
xi. nisi adiuuet ille. qui ad se uult leua¬
ri animas nras. et contingamus ex aliqͣ
parte quomodo uerbum dei unicus. pa¬
tris. coeternus ist equalis patrinon faciat
nisi quod uiderit patrem facientem. cum
tamen pater ipse non faciat aliquid nisi
ꝑ filium uidentem. Widetur michi quo¬
niam dominus iħc. in hoc loco magnum
quiddam insinuare uolens intentis een¬
fundere capacib incapaces autem exera¬
re adstudium ut non dum intelligentes
benc uiuendo capaces fiant: insinuauit
nobis animam humanam et mentem ra¬
cionalem que in est homini non inest pe¬
cori non uegetari. non beatificari non
illuminari. nisi ab ipsa substantia deie
amq animam facere aliquid ꝑ corpus

Expanded text:
Quia corpus quod corrumpitur, aggravat Quia corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ne forte ergo possimus sensum nostrum a multis colligere ad unum, et evulsum a multis relevare ad unum quod quidem non poterimus, ut dixi, nisi adjuvet ille qui ad se vult levari animas nostras, et contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei unicus Patri, coaeternus et aequalis Patri, non faciat nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater ipse non faciat aliquid nisi per Filium videntem. Videtur mihi quoniam Dominus Jesus in hoc loco magnum quiddam insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapaces autem excitare ad studium, ut nondum intelligentes bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam humanam et mentem rationalem, quae inest homini, non inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei: eamque animam facere aliquid per corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ oꝑum suoꝵ: quia et ꝑ illos non nisr deus
ꝑhibuit testimonium filio suo s ꝑhibet a¬
lio deus modo testimonium filio suoꝑ ipsũ
filium suum. Indicat deus filium: indicat
se ꝑ filium: ad hunc si potuerit homo ꝑue¬
nire nec: lucernis indigebit et uere fodien¬
do altius edificium ꝑducit ad petram. fa-
cilis est ergo fr̃s hodierna lectio:. S ꝓpter
hesternum debitum. scio enim quod dis¬
tulerim non abstulerim: et dñs donate
dignatus est etiam hodie loqui ad uos.
Recordamini quid reposcere debeatis: si
forte aliquomodo seruata pictate. et sa¬
lubri humilitate extendamus nos non
aduersus deum s ad deum. Eleuemus ad
cum animam nr̃am̃ effundentes eam su-¬
ꝑ nos. sicut ille in spalmo cui dicebatur
ubi est. deus tuus hec inquit meditatus
sum: et effudi suꝑ me animam meam. Le¬
uemus ergo animam ad deum non contͣ
dcum: quia et hoc dictum est. Ad te dnẽ
leuaui animam meam. et leuemus adiuuã¬
te ipsonam grauis est. Uñ gͦ grauis est:

Expanded text:
Deus perhibuit testimonium Filio suo. Sed perhibet alio modo Deus testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram. 5. Facilis est ergo, fratres, hodierna lectio: sed propter hesternum debitum scio enim quid distulerim, non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos, recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos non adversus Deum, sed ad Deum; et levemus ad eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam . Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum; quia et hoc dictum est, Ad te, Domine, levavi animam meam . Et levemus adjuvante ipso; nam gravis est. Unde autem gravis est?
Abbreviated transcription (Latin):
hefacissoluso dnẽ qr omẽ iudicium filio
patr dedit. & non iudicat quemquam:
Ego inquit facio: s quo modo facis: Non pos¬
dio iudico: et iudicium meum iustum est.
Cum ageretur de resurrectione animar̃.
non dicebat audio s uidsco. Audio enim:.
tamꝗͣ p̃cipientis patris imꝑium. Iam ergo
sicut homo sicut quo maior est pater: iã
ex forma serui non ex forma dei. sicut au¬
dio iudico et iudicium meum iustum ẽ.
Unde est iudicium iustum hominis fr̃s
mei: attendite: quia non quero uolunta¬
tem meam: s uoluntatem eius qui misit

Expanded text:
hoc facis solus, quia omne judicium Filio hoc facis solus, quia omne judicium Filio Pater dedit, et non judicat quemquam? Ego, inquit, facio. Sed quomodo facis? Non posdio judico, et judicium meum justum est. Cum ageretur de resurrectione animarum, non dicebat, Audio; sed, video. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater; jam ex forma servi, non ex forma Dei, sicut audio, judico; et judicium meum justum est. Unde est judicium justum hominis? Fratres mei, attendite: Quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit
Abbreviated transcription (Latin):
nis: quod non facit ex substantia sua cui
cquał est filius: sicut ipsum nasci. sicut ipsũ
crucifigr sicut ipsum mori. sic̃ ipsũ resurge¬
re: Non enim aliquid horum patͥi contin¬
git sic & resurrectionem corꝑum: nam re¬
surrectionem animarum ex substantia
sua pater. ꝑ. substantiã fita filii quia-
illi equalis est. Anime quippe fiunt par¬
ticipes illius in comutabilis lucis. non cor-¬
pora. Resuscitationem autem corporum:
pater ꝑ filium hominis. Et potestatem
enim dedit ei et iudicium facere quia fi¬
lius hominis est. scđ̾m illud quod supra di¬
xit. neq enim pater iudicat quemquam
Et ut hoe ostendat quia de resurrectio¬
ne corꝑum hoc dixit. nolite mirari hoc in¬
quit quia ueniet hora. Non nunc est sed
ueniet hora in qua om̃s qui in monum̃¬
fime audistis: audient uocem eius et ꝓce¬
dent. Et ubi: in iudicium. Qui bona fe¬
cerunt in resurrectionem uite qui mala
gerunt in resurrectionem iudicii. Et tu

Expanded text:
nis, quod non facit ex substantia sua cui nis, quod non facit ex substantia sua cui aequalis est Filius; sicut ipsum nasci, sicut ipsum crucifigi, sicut ipsum mori, sicut ipsum resurgere: non enim aliquid horum Patri contigit. Sic et resuscitationem corporum. Nam resuscitationem animarum ex substantia sua Pater facit per substantiam Filii, qua illi aequalis est; animae quippe fiunt participes illius incommutabilis lucis, non corpora: resuscitationem autem corporum Pater facit per filium hominis. Et potestatem enim dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est: secundum illud quod supra dixit, Neque enim Pater judicat quemquam. Et ut ostendat quia de resurrectione corporum hoc dixit: Nolite mirari hoc, quia venit hora. Non nunc est, sed venit hora, in qua omnes qui in monumeis sunt , audient vocem ejus et procedent. Et ubi? In judicium: Qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii. Et tu
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre habet uitam eternam: credendo
eũ qui misit illum. & in iudicium non ue¬
nit: s transit a morte inuitam: S ex patt
uiuificatur.: cui credit: quid tu: non uiubi¬
cas:÷ uide quia et filius quos uult uiui¬
ficat: Amen amen dico uobis quia uenie
hora quando mortui audient uocem si¬
lii der et qui audierint iuiuent. hic noll
dixit credent ei qui me misit. et ideo uiuet̃.
s audiendouocẽ filiider qui audierint hoc ẽ¬
qui obaudierint filio dei uiuent: Ergoet ex
patre uuent cum credent patri: et ex filio
uuent. cum audient uocem filii dei. Qua
rt ex patre uiuent: et ex filio uiuent: Sic̃
eium pater habet uitam in semet ipso: sic
dedit et filio uitam habere in semet ipso.
Impleuit de resurrectione animarum:
restat euidentius dicere de resurrectio¬
ne corporum. Et potestatem dedit eiͤiui
dicium facere. Non solum animas ꝑfidẽ
et sapientiam suscitare. s. Qiudicium facere
Quare autem hec: quia filius hominis ẽ.
facit ergo pater aliquid ꝑ filium homi¬

Expanded text:
credendo in eum qui misit illum. Et in judicium non veniet, sed transiit a morte ad vitam: sed ex Patre vivificatur, cui credit. Quid, tu non vivificas? Vide quia et Filius quos vult vivificat. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Hic non dixit, Credent ei qui misit me, et ideo vivent; sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoc est obaudierint Filio Dei, vivent. Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patri; et ex Filio vivent, cum audient vocem Filii Dei. Quare et ex Patre vivent et ex Filio vivent? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. 15. Implevit de resurrectione animarum; restat evidentius dicere de resurrectione corporum. Et potestatem dedit ei et judicium facere: non solum animas per fidem et sapientiam suscitare, sed et judicium facere. Quare autem haec? Quia filius hominis est. Facit ergo aliquid Pater per Filium homi
Abbreviated transcription (Latin):
lut uolantatem sermonem sequi non po-¬
teramus ecce imoratur nobiscum sermo
dei. ecce quasi habitat cum infrmitatib
nris. redit rursus ad comendationem re-¬
surrectionis animarum. Amen amen dico
uobis quia qui uerbum incum audit et
credit ci qui me misit habet uitam etes¬
nam: s tamquam ex patrequia qͥuerbil

Expanded text:
lut volantem sermonem sequi non polut volantem sermonem sequi non poteramus; ecce immoratur nobiscum sermo Dei, ecce quasi habitat cum infirmitatibus nostris: redit rursum ad commendationem resurrectionis animarum. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam: sed tanq
Abbreviated transcription (Latin):
oe modo: Sicut honorificant patrem. Ani¬
marum enim resurrectionem sic oꝑatur
filius quomodo paterz sic uuificat filuis:
quomodo pat̃. ergo in animarum resir.¬
rectione omnes honorificent filium. sic̃
honorificant patrem. Quid de honorifra.¬
tione ꝓpter resurrectionem corporis: qu
non honorificat filium non honorificat
patrem qui misit illum. Non dixit sicut
s honorificat et honorificat. honoratur
enim homo. xpc̃: s non sicut pater deus
Quare: quia scđm hoc dixit. pater mair
me est: Quando autem honorificatur fi¬
lius. sicut honorificatur pater: Qum in yͥn¬
cipio erat uerbum et uerbum erat apud
deum: et omĩa ꝑ ipsum facta sunt. Et ideo
in hac honorificatione scda. quid ait: Q
non honorificat filium: non hononficat
patrem qui misit illum. Non est missus
filius: nisi quia factus est homo. Am̃ẽ am
dico uob̃ Iterum ad resurrectionem anima¬
rum ue assidue dicentẽ capiamus. quia ue¬

Expanded text:
Quomodo? Sicut honorificant Patrem. AniQuomodo? Sicut honorificant Patrem. Animarum enim resurrectionem sic operatur Filius, quomodo Pater: sic vivificat Filius, quomodo Pater. Ergo in animarum resurrectione omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid de honorificatione propter resurrectionem corporis? Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non dixit, sicut; sed, honorificat, et honorificat. Honoratur enim homo Christus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia secundum hoc dixit, Pater major me est . Quando autem honorificatur Filius, sicut honorificatur Pater? Cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et omnia per ipsum facta sunt . Et ideo in hac honorificatione secunda quid ait? Qui non honorificat Filium, nec honorificat Patrem qui misit illum. Non est missus Filius, nisi quia factus est homo. 14. Amen, amen dico vobis. Iterum redit ad resurrectionem animarum, ut assidue dicentem capiamus: quia ve
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ facta st̃ Sic̃ enĩpat̾̃ suscitat morcuoset inui¬
ficat. sioex filiꝰ qͦ suult unuficat: de resurrectiõe
aĩar᷑ dictũ ẽ hoc: sbdde resurrectiõe corꝑum᷑ ledit
et dicit: Neq enim pater iudicat quemquã.
s omẽ iudicium dedit filio. Resurrectio
animarum fit ꝑ substantiam patris et
filii eternam et incomutabilem: resurrec¬
tio uero corꝑum fit ꝑ dispensationem hu-¬
manitatis filii temporalem: non patri
cocternam: Ideo cum comemoraret iudi¬
cium ubi ficret resurrectio corꝑum. non
enim pater inquit iudicat quemquam.
s omne iudicium dedit filio: de resur¬
rectione autem animarum: sicut pater
suscitat mortuos et uiuificat. sic et filius
quos nult uiuificat. Illud ergo simul.
pater et filius: hoc̃ de resurrectione aũ¬
corporum: p̾ater non iudicat quemqͣm.
s omẽ iudicium dedit filio. ut oms̃ ho¬
norific̾ent filium sicut honorificant pa¬
rtstm: hoc rͣeaditum est resurrectioni
animarum: ut oms honorificent filium:

Expanded text:
ipsum facta sunt. Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. De resurrectione animarum dictum est hoc: quid de resurrectione corporum? Redit, et dicit, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Resurrectio animarum fit per substantiam Patris et Filii aeternam et incommutabilem: resurrectio vero corporum fit per dispensationem humanitatis Filii temporalem, non Patri coaeternam. Ideo cum commemoraret judicium, ubi fieret resurrectio corporum, Non enim Pater, inquit, judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: de resurrectione autem animarum, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Illud ergo simul Pater et Filius: hoc autem de resurrectione corporum, Non judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Hoc redditum est resurrectioni animarum. Ut omnes honorificent Filium.
Abbreviated transcription (Latin):
estis lumen mundi continuo subiunxit.
Non potest ciuitas abscondi suꝑ montẽ
constituta: neq accendunt lucernam et
ponunt eam sub modio s suꝑ candelabrũ:
ut omĩb qui in domo sunt luceat. S qͥd.
si apłos non dixit iucernam s accensores
lucerne quam ponerent suꝑ candelabrũ:
Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat
inquit lumen urm̃ corã hominib ut uidẽ¬
tes bona oꝑa ura glorificent non uos. s pa¬
trem ur̃m qui in celis est. Ergo et moyses

Expanded text:
estis lumen mundi, continuo subjunxit, estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed sut omnibus qui in domo sunt. Sed quid, si Apostolos non dixit lucernam, sed accensores lucernae quam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra glorificent, non vos, sed Patrem vestrum qui
Abbreviated transcription (Latin):
in semet ipso sic dedit filio uitam habere
in semet ipso. Lucerne ergo et apłi. et grãs
agunt. ęquia et accense sunt lumine ueri¬
tatis. et feruent spũ caritatis: et suppetit
illis oleum grẽ dci. Si non eent lucerne:
non diceret illis dñs: uos estis lumen inũ¬
di. Nam postea quam dixit uos estis lum̃
mundi: ostendit ne tale lumen se putaret̃
quale dictum est: erat lumen uerum̃ qđ
illuminat omẽm hominem uenientẽ in
hunc mundum. Tunc aut̃ hoc de domino
dictum est: cum a ioħe distingueretur: de
ioħe quippe baptista. dictumerat Non erat
ille lumen: s ut testimonium ꝑhiberet de
lumine. Et ne diceres quomodo lumen
non erat de quo xp̃c dicit quia lucerna erat:
illuminat omẽm hominem: uenientem
in hunc mundum. Ergo cum et discipulis
diceret uos estis lumen mundi. ne sibi ali¬
quid tributum putarent qđ de solo xp̃o
intelligendum eẽt. et ita lucerne uento
suꝑbie extinguerentur: cum dixisset uos

Expanded text:
in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Lucernae ergo et Apostoli; et gratias agunt, quia et accensi sunt lumine Veritatis, et fervent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dixit, Vos estis lumen mundi, ostendit ne tale lumen se putarent, quale dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos
Abbreviated transcription (Latin):
stitutis p̃ceptisq moysi. rursus eosdem
ipse conuincit tamquam de alia lucer-
na. Om̃s enim homines lucerne: quia et
accendi possunt et extingui & lucerne
quidem cum sapiunt. lucent et spiritu
feruent. Nam et si ardebant et extincte
sunt: etiam putent. ꝑmanserunt enim
serui dei lucerne bone. ex oleo miscđie illiꝰ.
non ex uirib suis. Gratia quippe dei gra-¬
tuita illa: oleum lucernarum est. Plus
enim illis omĩb laboraui: ait quedam
lucerna. & ne uirib suis ardere uideret᷑:¬
adiunxit. Non autem ego. s gr̃a dei mec̃
onis ergo ꝓphetia ante diũ aduentum:¬
domini lucerna est de qua dicit petrus apłs
habemus certiorem ꝓpħicum sermonem cui
benefacitis intendentes quemadmodum
lucerne lucenti in obscuro loco donec dies
lucescat. et lucifer oriatur in cordib urĩs.
magna lucerna. Quid apłi: nonne lucerne.
Etiam ipsi plane lugrnet Solus enim ille
et extinguit᷑: quia sicut pater habet uitam

Expanded text:
stitutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem stitutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim homines lucernae, quia et accendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribadjunxit: Non autem ego, sed gratia Dei mecum . Omnis ergo propheta ante Domini adventum lucerna est, de quo dicit Petrus apostolus: Habemus certiorem propheticum sermonem, cui benefacitis, intendentes quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestrimagna lucerna. Quid apostoli? non lucernae etiam ipsi? Lucernae plane. Solus enim ille et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam
Abbreviated transcription (Latin):
eł uSlla lucerna dicit eẽ solem in quo
eeultare debeas. et quamuis ardeat in
nocte. dicni ee iubet expectare. Non ergo
opus iam ut quid mitteret᷑ si nõ erat opꝰ:
r ne in lucerna remaneat homo. et lum̃
uicerne sufficere sibi arbitretur. ideo do¬
minus nec lucernam illam dicit suꝑflu¬
am fuisse. nec tamen te dieit in lucernade¬
herȩre manere. dicit aliud testimoniũ
seriptura dei. Ibi utiq deus phibuit tes¬
timonium filio suo. et in illa scriptura
iudei spem posuerdint. in lege scilicet dei
ministrata sibi.ꝑ moysen famulum dei.
Scrutamini inquit scripturam: in qua
uos putatis uitam eternam habere. Ip¬
sa testimonium ꝑhibet de me: et non uul-¬
tis uenire ad me ut uitam habeatis. Quid
uos putatis in scriptura. habere uitam et̃¬
nam: Ipsam interrogate cui ꝑhibet testi¬
monium: et intelligite que sit uita eter¬
na. et quia ꝓpter moysen uolebãt repu-¬
diare xp̃m. tamquam aduersarium in¬

Expanded text:
Sed illa lucerna dicit esse solem, in quo Sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo,opus. Nam ut quid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo; et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scrvos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsam interrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium in
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ eẽ deb̾e hoĩ qͥuoles edifi¬
care fodit altiꝰdonec ꝑuenut
ad fundam̃tũ stabilitass
petre: et ibi securus costituat qd̾ fabricatadi¬
sũ impetũ fluminis. ut cũ uenerit reꝑcucuat
potiꝰ firmitate edificii.ꝙͣ. impulsu suo ruiã
faciat illi doniui: Putemꝰ scripturã deitanꝙͣ.
agrũ eẽ : iͥ uolumꝰ aliqͥd edificare Nõsimꝰ pigniꝰ.
testimonio dnĩ nob̃ loquuta ẽ: qr ñ habet ne-¬
cessariũ ab hominib testimoniũ. s habeat ma¬
dix̃ qͥd sit: oꝑa inqͥt que ego facio: testimoniũ
apatre se accepisse dicit: Testimoniũ gͦ phibet
oꝑa: testimoniũ ꝑhibet pater. Nullumne
testimoniũ ꝑhibuit ioħs: Phibuit plane
S tanquã lucerna non ad saciandos ami¬
cos s ad cõfundendos mimicos: Iam enim
antea p̃dictũ erat aꝑsona patͥs. ꝑ aui lucer¬
nam xp̃o meo. inimicos eius induam.
confusione: super ipsum aũ florebit sci
ficatio mea. Esto camquam n oite pios¬
licus. aten ais in lucernam. ei meuaites

Expanded text:
lem esse debere homini qui volens aedificare, fodit altius, donec perveniat ad fundamentum stabilitatis petrae, et ibi securus constituat quod fabricat adversus impetum fluminis: ut cum venerit, repercutiatur potius firmitate aedificii, quam impulsu suo ruinam faciat illi domui . Putemus Scripturam Dei tanquam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non simus pigri, testimonio Domini nobis locuta est, quia non habeat necessarium ab hominibus testimonium, sed habeat mastimonium a Patre se accepisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater. Nullumne testimonium perhibuit Joannes? Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsumficatio mea . Esto tanquam in nocte positus, attendisti in lucernam, et miratus
Abbreviated transcription (Latin):
trumq mortuum erat. resurgat utrumq
xpõ anima humatia tota animanon irrationa¬
le tantum anime: s etiam rationale quod
mens dicit̾. fuerunt eium quidam hereti¬
ciet expulsi sunt ab eccłia qui putarent
non habere mentẽ racionalem corpus xp̃i:
s quasi animam beluinã. Excepta quip¬
pe rationali mente: uita beluina est. S
quia expulsi sũteta ueritate expulsi st̃
accipe totum xp̃m. uerbum mentẽ racio¬
nalem et carnẽ hoc totum: xp̃c est. Re¬
surgat anima tua ab iniquitate ꝑ id qđ
deus est: resurgat corpus tuum a corrup
dite magnã lectionis huius. quantum mͥ
indetur ꝑfunditatẽ. et uidete quẽadmo¬
dumi loquatur hic xpc̃. nichil aliud qͣm
quare uenerit. xpc̃. ut resurgant anime
ab iniquitate: resurganre corꝑa a corrup¬
tione. iam dixi anime ꝑ quid resurgant.
ꝑ ipsam dei substantiam. Corꝑa ꝑ quid re¬
surgant ꝑ dispensationem humanam

Expanded text:
trumque mortuum erat, resurgat utrumque. Christo anima humana, tota anima: non irrationale tantum animae, sed etiam rationale quod mens dicitur. Fuerunt enim quidam haeretici, et pulsi sunt ab Ecclesia, qui putarent non habere mentem rationalem corpus Christi, sed quasi animam belluinam: excepta quippe rationali mente, vita belluina est. Sed quia expulsi sunt, et veritate expulsi sunt; accipe totum Christum, Verbum, mentem rationalem, et carnem. Hoc totum Christus est. Resurgat anima tua ab iniquitate per id quod Deus est, resurgat corpus tuum a corruptdite magnam lectionis hujus, quantum mihi videtur, profunditatem; et videte quemadmodum loquatur hic Christus, nihil aliud quam quare venerit Christus, ut resurgant animae ab iniquitate, resurgant corpora a corruptione. Jam dixi animae per quid resurgant, per ipsam substantiam Dei; corpora per quid resurgant, per dispensationem humanam
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis fides: Gernimus quippẽ quod o¬
culis non potuimus: et prelati illis sumus.
ãnimo qm̃ de nob dictum est. beatiqui
non uident & credent. Addo autem quia
forte et intelleximus. quod illa turba nõ
intellerit. Et uere nos pasti sumus: qui ad
medullam hordei ꝑuenire potuimus. de¬
niq homines illi qui uiderunt hoc quid
putauerunt: Iui inquit homines cum
uidissent quod fecerat signum: dicebant
quia hic est uere ꝓpħa. Forte adhuc ideo
discũbuerant. Erat autem ille dñs ꝓpħar.
tabo eis ꝓpħam similem tui. Similem se¬
cundum carnem: non scđm maiestatem
nem. intellectum: aꝑte in actib apłoꝵ igi¬
tur et exponitur. Et ꝓpse dñs de se ait . no

Expanded text:
in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oin nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo discubuerant. Erat autem ille Dominus Proptabo eis prophetam similem tui. Similem secundum carnem, non secundum majestatem. habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur e
Abbreviated transcription (Latin):
explicatur: Wnde et quinq illis porticib
languidi ꝓdebant᷑. non sanabantur. Iue
autem ibi curauit languidumr qui et hic
turbas de quinq panib pauit. Nam et
suꝑ fenum: discumbebant. Carnaliter gͦ
sapiebant: et in carnalib quiescebant. Om¬
nis gͦ caro: fenum. Que sunt autem illa
fragmenta. nisi que populus non potuit
manducare: Incelliguntur ergo que¬
dam secretiora intelligentie: que multitu¬
do non potest caꝑe. quid ergo restat nisi
ut secretiora intelligentie que non pot̃
caꝑe multitudo. illis credantur qui ido¬
nei sunt et alios docere. sicut erant apłi:
Unde duodecim cophini: impleti sunt:
Factum est hoc. et mirabiliter. quia mag¬
num: factum est. et utiliter. quia spirita¬
liter factum est. Qui tunc uiderunt ad¬
mirati sunt: nos autem non miramur
cum audimus. Factum est enim ut illiui-¬
derent: scriptum est autem ut nos audi-¬
remus. Oed in illis oculi ualtierunt. hoc

Expanded text:
explicatur? Unde de quinque illis porticibus explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
periuntur que clausa portabantur:
Grãs illi. Impleuit ꝑ se. quod ꝑ uctus tes-¬
tamentum ꝓmictebatur. et frangiius¬
sit panes: frangendo multiplicati sunt
Nichil uerius. Quinq enum libri moy¬
si quam multos libros cum exponuntur
tamquam frangendo id est disserendo
fecerunt: S quia in illo ordeo ignoran¬
tia pͥmi populi degebatur. de quo pͥmo
populo dictum est. quam diulegitur
moyses. uel amen suꝑ corda corum po¬
situm est. non dum enim ablatum crat¬
uelamen quia non dum uenerat xp̃c.
non dum uelum templi fuerat illo in
cruce pendente conscissum Quia ergo
ignorantia populi erat in lege: ꝓpterea¬
ret ees. temptatio illa dnĩ. ignorantiam disci-¬
puli demonstrabat. Nichil gͥ uacat:
omĩa innuunt: s intellectorem requirũt.
Nam et ipse numerus pasti populi popu¬
lum significabat sub lege constitutum
Gur enim quinq milia erant. nisi quia sub
lege crant: Que lex quinq libris moysi

Expanded text:
periuntur quae clausa portabantur. periuntur quae clausa portabantur. Gratias illi: implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et fracti sunt panes, frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim libri Moysi, quam multos libros cum exponuntur tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nondum enim velamen ablatum erat, quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa palea tenax et inherens. ut cum labo¬
re exuatur. Talis est littera ueteris testa¬
menti uestita tegminib carnalium sacra¬
mentoꝵ. S si ad cius medullam ꝑueniat᷑
pascit et saciat. ferebat ergo puer quidã
quinq panes et duos pisces. Si queramꝰ
quis fuerit puer iste. forte populus isrł
erat qui sensu puerili portabat nec mandu¬
cabat. Illa enim que portabat clausa
honcrabant: aꝑta pascebant. Duo aut̃
pisces uidentur nobis significare duas
illas in ueteri testamẽto sublimes ꝑsonas
que unguebantur ad populum scĩfican¬
dum cexregendum̃ sacerdotis et regis
Et ipse in misterio uenit aliquando. qͥ
ꝑ illas significabatur. Uenit aliquan¬
do qui ꝑ medullam ordei ostendebat᷑:
ꝑ paleam uero hordei occultabatur. Ue¬
nit ipse unus: utramq ꝑsonam in se por¬
tans. sacerdotis et regis. Sacerdotis ꝑ
uictimam. quia se ipsum obtulit ꝓno
bis deor regis quia regimur ab eo. Et ap¬

Expanded text:
ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum laboipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur. Venit aliquando, qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur; venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis. Sacerdotis, per victimam quam seipsum obtulit pro nobis Deo. Regis, quia regimur ab eo, et a
Abbreviated transcription (Latin):
nariorum panes non sufficere quib tan¬
ta illa turba reficeret᷑. erat ibi quidam
puer portans quinq panes hordeaceos et
duos pisces. Et ait iħc. Facite homines
discumbere: Erat autem ibi multum fe-¬
num: et discubuerunt ferme quinq mi¬
lia hominum. Accepit autem dñs iħc pa-¬
nos: grãs egit. iussit. fracti sunt panes: po
nti ante discumbentes. non iam quinq
paness quod adiecerat qui creauerat qͥ
auctum erat. Et de piscib quantum suf¬
ficiebat. Parum est turbam illam fuisse
saciatam etiam fragmenta resederunt:
et ipsa colligi iussa sunt: ne perirent. &
ĩpleuerunt duodecim cophinos fragmen¬
tors. Breuiterut curramus. Quinq panes
intelliguntur quinq libri moysi intelli¬
guntur. merito non triticei s hordeacii.
quia ad uetus testamentum ꝑtinent. Nos¬
tis autem hordeum ita creatum: ut ad
medullam eius uix ꝑueniatur. Westit᷑
enm eadem medulla tegmine palee. Et

Expanded text:
nariorum panes non sufficere, quibus tannariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti siti ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et
Abbreviated transcription (Latin):
cipulum scilicet phylippum: quem int̾¬
rogauerat. Ipse enim sciebat quidcẽt
facturus. Qui gͦ bono temptabat.: nisi q
ignorantiam discipuli demonstrabat:
Et forte in demonstratione ignorantie
discipuli: aliquid significauit. Appare¬
bit g cum ipsum sacramentum de qͥns
panib ceperit nobis loqui. et quid signifi¬
eet indicare: Ibi cuim uidebinius: quare
dus in hoc facto ignorantiam discipuli.
uolurt interrogando quod sciebat osten¬
dere. Nam incerrogamus aliquando quod
nescimus audire uolentes ut discamu
aiquando interrogamus quod scimu s.
scire uolentes utrum et ille sciat quem
intterrogamus. Utrumq hoc nouerat dñs.
et quod interrogabat sciebat. Quid ec̃t eiĩ
facturus ipse nouerat et hoc nescire phy¬
lippum fciebat similiter. Quare itaq m¬
terrogabat nisi quia illius ignorantiam
qui habet quinq panes & duos pisces: S
hec quid sunt. ad tantos: Qum dixiss
phylippus interrogatus ducentorum de¬

Expanded text:
cipulum scilicet Philippum quem intecipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonsdiscipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum de
Abbreviated transcription (Latin):
alios tu. Nonne similiter apices uidetis
s non similiter signa cognoscitis: Tugͦ
uides et laudas: ille uidet laudat. le¬
gie et intelligit. Quia ergo uidimus
quia laudauimus. legamus & intelliga¬
mus. Dñs in monte multomagis intel¬
ligamus: quia dñs in monte. uerbumẽ
in alto. Pinde non quasi humiliter iacet.
quod in monte factum est. in alto: nec
transeunter pretereundum est. s suscipien¬
dum. Turbas uidit esurientes agnouit.
miscđiter pauit. non solum ꝓ bonitate
uerũ etiam ꝓ potestate. Quid enim sola
ꝓdesset bonitas. ubi non erat panis und̃
turba esuriens pasceretur: Nisi bonita¬
ti adeẽt potestas. iciuna illa turba et
esuriens remaneret: deniq et discipuli
qui erant cum dnõ in fame: et ipsi tur¬
bas uolebant pascere. ut non remanerẽt¬
manes: s unde pascerent non habelant
Interrogauit dns unde panes ẽmerat᷑
ad turbas pascendas ee ait scriptura
hoc autem dicebat temptans cum dis¬

Expanded text:
alios tu. Nonne similiter apices videtis? alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, dis
Abbreviated transcription (Latin):
exspectaius magnum quiddam. p̃clarũ
quiddam et omĩno diuinum: quod fieri
nisi a deo non possit. Laudauimus de fac-¬
to factorem: S quẽadmodum si litte¬
ras pulcras alicubi inspiceremus. non no¬
bis sufficeree laudare scriptoris articu¬
lum. quoniam eas pariles equales. deco¬
rasq fecit. nisi etiam legeremus quid
nobis ꝑ illas indicauerit: ita factum hoc
qui tantum inspicit delectatur. pulcri-¬
tudine facti. ut admiretur artificem.
Qui autem intelligit: quasi legit. Alit̃
enim uidetur pictura: aliter uidentur lit¬
tere. Picturam cum uideris: hoc est totũ
uidisse. laudasse: litteras cum uiderisnõ
hoc est totum. quoniam comoneris et le¬
gere. Etenim dicis cum uideris litteras:
si forte non eas nosti legere: quid putanꝰ
c̃t quod hic scriptum est. In terrogas qd
sit cum iam uideas aliquid Aliud tibi
demonstraturus est. a quo queris agnos¬
cere quod uidisti. Alios ille oculos habet.

Expanded text:
s, spectavimus magnum quiddam, praeclarum s, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq panes. Potestas enim erat: in mani-¬
bus xp̃i. Panes aũilliqͥnq quasi semina e-¬
rant: non quidem terre mandata. sed
ab eo qui terram fecit multiplicata. hoc
g adinotum est sensib quo crigeretur
mens. et exhibitum oculis. ubi exerceret᷑
intellectus: ut inuisibilem deum ꝑ uisibi¬
lia oꝑa muiraremur. et crecti ad fidem et
purgati ꝑ fidem etiam ipsum inuisibilit̃
uidere cuꝑcinus. quem de reb uisibilibus
inuisibilem nosceremus. Nec tamen suffi-¬
cit hec intueri: in miraculis xp̃i. Interro¬
gemus ipsa miracula: quid nob̃ loquan¬
tur de . xpõ. habent enĩ. si intelligant᷑
linguam suam. Nam quia ipse xpc̃ uer¬
bum dei est: etiam factum uerbi uerbum
nobis est. hoc ergo miraculum sicut au-¬
diuimus quam magnum sit. queramꝰ
etiam quam ꝓfundum sit. Non tantum
cius suꝑficie delectemur: s etiam altitu-¬
dinem ꝑscrutemur. habet enim aliquid
intus. hoc quod miramur foris: Widemꝰ¬

Expanded text:
quinque panes. Potestas enim erat in maniquinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimu
Abbreviated transcription (Latin):
dem diuina oꝑa. et ad
intelligendum deum
de uisibilib admonẽt
humanam mentem:
Quia cnim ille non est
talis substantia que uideri oculis possit.
et miracula cius quib totum mundũ
regit. uniuersamq creaturam ad minis¬
trat. assiduitate uiluerunt: ita ut pene
nemo dignetur attendere. oꝑa dei mira
et stupenda in quolibet seminis grano:
scđm ipsam suam miscđiam. seruauit sibi
quedam que faceret oportuno temꝑe
p̃ter usitatum cursum ordinemq natu¬
re: ut non maiora s insolita uidendo
stuperent: quib cotidiana uiluerant.
Maius enim miraculum est gubernatio
totius mundi: quam saturatio quinq
milium hominum de quinq panib Et
tamen hec nemo miratur. illud mirantur
homines non quia maius est: s quia rarũ
est. Quis cnuim et nunc pascit uniuersum
mundum: nisi ille qui de paucis granis
segetes creat: fẽcit ergo quomododcus. Un¬
de enim multiplicat de paucis granis se¬
getes: inde in manib suis multiplicauit

Expanded text:
idem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit