comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq reministi. In quo uir sapiẽs
poetis meptissime credidit. Non
ig̾ renastẽtur qd̾ fieri nõ pt̃.
sed resurgẽt et a deo corꝑibus
induẽtur: et p̾oris uite factoꝵs¬
q oñn memores. et in boms ce¬
lestibus collocati ac fruẽtes io¬
cũditate ĩnumabiliũ copiarĩ
pñti deo gratias agẽt: qd̾ małũ
om̃e deleue̾it. qd̾ eos ad regnũ
uitãq ꝑpetuã sustitarit. Qua de
anastasi philo sophi quoq dicẽ
aliqͥd conati sut̾ tã corrupte ꝙͣ
pote poete. Nã phitagoas tnͣ¬
sire ammas in noua corꝑa dis¬
putauit. sed mepte qd ex homi¬
bus in pecudes et ex pecudibo
in hoñes. et seipm̃ ex euforbo
reꝑatũ. Melius crisippus quẽ
cicero ait fultire porticũ stoicoꝵs.
q̃ in lib̾s qͦs de ꝓuidẽcia scripsit
cũ de ĩnouatione mũdi loq̃ret᷑¬

Expanded text:
atque reminisci: in quo uir sapiens atque reminisci: in quo uir sapiens poetis ineptissime credidit. Non igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iucunditate innumerabilium copiarum praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, qvitamque perpetuam suscitarit. Qua de anastasi philosophi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte, quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipsum ex Euphorbo esse reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loqueret
Abbreviated transcription (Latin):
si reliquen̾t. et ad uniꝰ dei re
cultũ religionẽq cõuerterent.
Ergo semel fieri resurrcĩonẽ ne¬
cesse est cũ malũ fue̾i̾t ablatũ
qm̃ eos qui resurrexerit᷑. n ͨ mori
iã ulterius nec uiołari ulło in õ
sas est: ut beatã possit̾ age̾ uitã
quorũ mors resignata est. Poete
uero cũ stiret̃ hoc seculũ malis
omibus redundare. obluuonis
amnẽ induxerũt. ne malorũ ac
faborũ memores añne r̾uerti
ad suꝑos recusarẽt. Uñ u̾giliꝰ.
O pater an ne aliqͣs ad cełu hĩ
ire putandũ est sublimes aiãs
iterũq ad carda reuerti corꝑa
Que lucis miseris tã dira cupido.
Ignorabat̾ eñ quomõ aut qnͣdo
is fieri oporteret. Itaq renasti¬
eas putauerũt: et deno ad uteꝵ
reuolui. atq ad infantiã regredi.
unde etiã plato de anima dissẽns
ex hoc ait posse cognosti ãmas
bilia sint ingema et ad ꝑcipi¬
endũ faciłia. qd ea q̃ discãt ita
celeriter rapiãt. ut non tc p̾mũ

Expanded text:
rsi relinquerent et ad unius se dei rsi relinquerent et ad unius se dei cultum religionemque conuerterent. ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum, quoniam eos qui resurrexerint nec mori iam ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut beatam possint agere uitam quorum vero cum scirent, hoc saeculum malis omnibus redundare, oblivionis amnem induxerunt, ne laborum ac malorum memores animae reverti ad superos recusarent; unde Virgilius: O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido? Ignorabant enim quomodo, aut quando id fieri oporteret. Itaque renaseas putauerunt et denuo ad uterum reuolui atque ad infantiam regredi. unde etiam Plato de anima disserens ex hoc ait posse cognosci animasbilia sint ingenia et ad percipiendum facilia, quod ea quae discant ita celeriter rapiant, ut non tunc primum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ oblitas sui sed in eodẽ sensu
ac figura esse redituras: illud op¬
ponit᷑. Tot iã secula trãsierut.
quis umiqͣm unus ab infeĩs resur
rexit: ut exemplo eius fieri pos¬
se credamus. At enĩ resurrectio
fieri nõ potest dommãte adhuc
ĩiusticia. hoc enĩ seculo uocãtur
honnẽs .ui. ferro insidiis. uenems.
et afficiũtur ĩiuriis. egestate. car¬
ceribus. tormẽtis ꝓscriptiõibus. Eo
accedit qd̾ iusticia ĩuisa est. qd
omẽs qui deũ sequi uolũt nõ tm̃
odio habẽtur. sed uexãtur oĩbus
cõtumeliis. et excruciãt᷑ młtiplici
gne̾ penarũ. et ad impios cultus
manu factorũ deorũ nõ ratione
aut ueritate. sed nefanda corꝑm
lateratione cogũtur. Num igit᷑
oportet ad hec eadẽ resurgẽ
aut reuerti honnẽs ad uitã in
qua tuti esse nõ possũt: Cũ ig̾
ens uitã pꝯ limimo recepiget.
Auferret᷑ ꝓfecto ab oculis hõm.
ne uiso eo uł audito deos uniũ¬

Expanded text:
non oblitas sui, sed in eodem sensu non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: \'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur- rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?\' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficiuntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus. eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur. num lgitur oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines ad uitam, in qua tuti esse non possunt? cum ergo ens uitam postliminio recepisset? auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos uniue
Abbreviated transcription (Latin):
annis eursus ad iuitã restitui ceci¬
nerũt marone ita dicente. Has
omẽs ubi mille rotã uolue̾ ꝑ años
letheũ ad fluũ deus euotat ag¬
mine magno. stilicet ĩmemores
supera ut cõuexa reuisent. eursus
et incipiãt et in corꝑe uelle r̾uerti.
hec eos ratio fefellit qd resur¬
gẽt de fũcti nõ post mille annos
mortis sue sed ut restituti rursus
in uitã mille amnis cũ deo regnẽt
Deus emĩ uemet: ut orbe hoc
ab om̃i labe purgato rediuiuas¬
corꝑ iustorũ ammas corꝑibus in¬
nonatis ad sẽpiternã beatitudi¬
nẽ sustitet. Itaq p̃ter aquã obli¬
uonis uera sut̃ cetera. Quã idc̃¬
co fmxerũt: ne quis illis opponẽt.
Cur igit᷑ nõ memimerĩt se aliqnͣdo
uixisse: aut q̃ fuerut. a̾ q̃ gesserit.
Sed inchiloniꝰ tamen ueĩ simle
nõ putatur et res tota uł ut licẽt᷑
ac fabulose ficta respuit᷑. Nob̾ ãt
de resurrtiõne affirnͣtibus atq
docẽtibus aĩmas ad alterã uitã

Expanded text:
annis rursus ad uitam restitui ceciannis rursus ad uitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: has omnis, ubi mille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et incipiant in corpora uelle reuerti, haec eos ratio fefellit, quod resurgent defuncti non post mille annos mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas corporibus innouatis ad sempiternam beatitudinem suscitet. itaque praeter aquam obliuionis uera sunt cetera; quam idcirco finxerunt, ne quis illis opponeret: \'cur ergo non meminerint se aliquando uixisse aut qui fuerint aut quae gesserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur. nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam
Abbreviated transcription (Latin):
mere auditã in modũ cõmꝰtiae
fabule ꝓdiderũt. Et tamẽ idẽ testa¬
ti sut̃ nõ auctorũ se certũ s opĩonẽ
sequi: ut maro qui ait. Sit michi
fas: audita loqui. Qmͣius igit᷑ uiꝰ¬
tatis archana in parte corruꝑint:
tamẽ ip̃ã res ea uerior ĩuenitur.
quo cũ ꝓpħetis in ꝑte cõsentiunt.
eruos nobis ad ꝓbationẽ r̾i satis
est: errori tamẽ eorũ subest ratio
nõ nulla. Nã cũ ꝓphete assidius
conciomibus p̃dicarẽt iudicaturũ
esse de mortius filiũ dei. et h  an¬
nũtiatio non lateret. qm̃ rectorẽ
reli nõ aliũ putabãt esse qmͣ iouẽ.
uedicare apas inferos iois filiũ
tradiderũt: sed nõ tamẽ apolliẽ
aut siberũ aut mercuriũ q̃ celestes
putãtur. sed deũ qui mortalis fuĩt
et ustus: uel minoem uel eacũ
uel radamanchũ. Corruperũt ig̃
poetica licentia qd̾ acceꝑant. ũł
opinio ueritatẽ. ꝑ diu̾sa ora ymo¬
nes q uarios dissipata nutauit.
rlã qd̾ ꝑactis apud inferos mille

Expanded text:
in modum commenticiae fabulae prodiderunt. et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loqui. quamuis igitur ueritatis arcana in parte corruperint, tamen ipsa res eo uerior inuenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est. errori tamen eorum subest ratio non nulla. nam cum prophetae adsiduis contionibus praedicarent iudicaturum esse de mortuis filium dei et haec adnuntiatio non lateret, quoniam rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput inferos Iouis filium tradiderunt, sed tamen non Apollinem aut Liberum aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eum, qui et mortalis fuerit et iustus, uel Minoem uel Aeacum uel Rhadamanthum. corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem per diuersa ora sermonesque uarios dissipatam mutauit. nam quod peractis ad inferos mille
Abbreviated transcription (Latin):
animal qd̾ habeat aliꝙͣ notitiã
dei: religioq sit pene sola que
honne disternat a mutis. Que
cũ in hoiem solũ cadit ꝓ fecto
testatur id astare. nos id deside¬
rare. id colere: quos nobis fami¬
liare. qd̾ ꝓximũ sit futurũ. An
aliquis tũ cetẽoꝵ ammãtiũ na¬
turã cõsid̾aueit. quas ꝓuis cor¬
ꝑibus adiectas in terrasq ꝓstra¬
tas sumi dei ꝓuidẽtia effecit:
ut ex hoc intelligi possit ichil
eas rationis hab̾e cũ celo. pt̃
nõ intellige̾ solũ ex om̃ibus ce¬
leste ac diinũ ammal eẽ hoĩe.
cuiꝰ corpus ab humo excitatũ.
uoltus sublimis. status rectus. o¬
rigniẽ suã querit. et qͣi cõtẽpta
humilitate terre ad altũ incitur.
quia sentit sũmũ bonũ in sũmo
sibi esse querendũ: memior q cõ¬
ditionis sue qua deus illũ fecit
eximiũ ad artificẽ suũ spectat
Quã expectationẽ t̾rmegistus

Expanded text:
animal quod habeat noanimal quod habeat noDei; Religioque sit pene sola, quae hominem discernat à mutis: quae cum in hominem solum cadat, profecto testatur, id affectare nos, id desiderare, id colere, quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. An aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectas in terramque prostratas summi dei prouidentia effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus
Abbreviated transcription (Latin):
cõstitutũ. Hinc iã ꝓlapsi sunt
ad deliramẽta que tałe sentẽtiã
necessario se quebãtur. Quod si ẽ
deus et incorꝑalis et ĩuisibilis et
eternus. ergo nõ idcirco intẽire
ammã tredibile est. quia nõ uidet᷑
postqͣm recedit a corꝑe: quomã
constat esse aliquid senties ac ui¬
gens qd̾ nõ ueniat sub aspectu
Sit eni difficile est ammo cõp̃¬
hende: quẽ admodũ possit ana
retin̾e sensũ sñ hus ꝑtibꝰ corꝑis
in quibus mest officũs sentiẽ di.
Quid de deo. num facile ẽ cõpre¬
hendẽ. quẽ admodũ uigeat sine
corpore: Quod si deos esse cͤdũt
qui si sũt utiq amme sũt exꝑtes
corꝑm necesse est humanas cũas
eadẽ ratiõe subsistẽ. qm̃ ex ipã
ratione ac prudẽtia intelligitur
esse quedã in hoĩe ac deo simili¬
tudo. Demq illud argumẽtũ qd̾
etiã marcus tullius uidit satis
firmũ est. ex eo eteritatẽ aĩe
posse dmosti. quia nullũ sit alues

Expanded text:
constitutum. hinc iam prolapsi sunt constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur. quodsi est deus et incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, postquam recessit a corpore, quoniam constat esse aliquid sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum possit anima retinere sensum sine iis partibus corporis in quibus inest officium sentiendi. quid de deo? num facile est comprehendere quemadmodum uigeat sine corpore? quodsi deos esse credunt, qui si sunt, utique animae sunt expertes corporum, necesse est humanas animas eadem ratione subsistere, quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intellegitur esse quaedam in homine ac deo similitudo. denique illut argumentum, quod etiam Marcus Tullius uidit, satis firmum est, ex eo aeternitatem animae posse dinosci, quia nullum sit aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uentus. ut harũ rerũ argumẽto
et exemplo. etiã deũ licet sub
oculis nõ ueniret. de sua tamen
ui et effectu et oꝑibus cern̾emꝰ.
Quid uoce clarius. aut uẽto for¬
ius: aut odore uiołetius. Hec
tamẽ cũ ꝑ aerẽ ferũtur. ad sẽsus¬
q nrõs ꝑuemũt. et eos potẽtia
sua impellũt. nõ cernũtur acie
senciũtur. Simili̾ deus nõ aspcũ
nobis alio ue fragili sensu compre¬
hendẽdus est: sed mẽtis oculis
intuendis: cũ oꝑa eius p̃clara et
mranda uideamus. Nã illos q̃
nullĩ om̃ino deũ esse dixerunt
nõ modo philosophos. sed ne
honnẽs quidẽ esse dixeri. qui
mitis smillimi ex solis corꝑi¬
bus cõstiterũt nchil cernẽtes
ammo. et ad sensũ corꝑis cũcta
referẽtes: qui nchil putabãt
esse insi qd oculis contuebãtur.
et quia uidebat̃ a̾ bonis accidẽ
aduersa aut malis prospera
fortuitu geri omĩa crediderũt:
et natura mũdũ nõ ꝓuidẽtia

Expanded text:
uentus, ut harum rerum argumento uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie sentiuntur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos qui nullum omnino deum esse dixerunt non modo philosophos, sed ne homines quidem fuisse dixerim, qui mutis simillimi ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur. et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
indubiũ uocaretur. Demq et
tullius expõitis horũ om̃iũ de
ĩmortalitate ac morte sentẽtiis:
nestire se q̃d l uerũ ꝓnũciauit.
Harũ inq̃t sentẽtiarũ que uera
sit deus allq̃d uiderit. Et rursi¬
alibi. Quomã utraq inqt earũ
sm̃arũ doctissimos habuit aucto¬
res: nec quid certi sit diumari
potest. Derũ nobis opus diui¬
natiõe nõ est. quibus ue̾itatẽ
diuinitas ipã patefecit. hiis i¬
taq argumẽtis que nec plato
nec ullus alius iuenit. aĩarũ
eternitas ꝓbari ac ꝑspiti pt̃.
que nos beeuiter collegmia q
mã ꝓperat oratio ad enarrãd ̃
iudiciũ dei maximud. qd̾ in teri
ꝓpiquãte seculorũ smne celebm¬
bitur. Ante omiã quomã deus
ab homĩe uideri nõ potest. ne
quis tamẽ ex eo ipo putaret deũ
nõ esse quia mortałibus oculis
nõ uidetur. inter ceta institutoꝵs
miratula fecit etiã multa. qrũ
uis quidẽ apparet. sub̃antia tñ
nõ uide̾tur. sicut est uox odor

Expanded text:
in dubium vocaretur. Denique et in dubium vocaretur. Denique et Tullius, expositis horum omnium de immortalitate ac morte sententiis, nescire se quid sit verum, pronuntiavit. « Harum, inquit, sententiarum quae vera sit, Deus aliqalibi quoniam utraque inquit earum sententiarum doctissimos habuit auctores nec quid certi sit diuinari potest —. uerum nobis diuinatione opus non est, quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit. Aliis itaque argumentis, quae nec Plato nec ullus alius inuenit, animarum aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breuiter colligemus, qm properat oratio ad enarrandum iudicium dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur. ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor
Abbreviated transcription (Latin):
tia futurorũ. et artiũ płerũq
mumea̾biliũ sciẽtia. qua cetere
carẽt ammãtes. diuina et celestis
appareat. quia et origo ammi
qui tanta capiat. tãta cõtineat
nulla reꝑiatur in terra. siquidẽ
ex concretione terrena ichis ha¬
beat adimixtũ: sed necesse ẽ in ter¬
rã resolui quos est in homĩe pon¬
derosũ. et dissolubile. qd̾ aut̃ te¬
nue atq subtile id uero esse indi¬
uiduũ: ac domitisio corꝑis uesut
cart̾e liberatũ ad celũ et ad na¬
turã suã ꝑuolare. Hec ueo p¬
tomis collecta breuiter: que aps
ipm̃ late copioseq expłicãtu
in eadẽ sm̃a fuit etiã pitagoos
quẽ cice̾o tradidit p̾mũ de eterm¬
tate anmarũ disputare. Q̾ oẽs
licet eloquẽtia excellent: tamẽ
dũ taxat contẽtione nõ minus
autoritatis habuerũt qͦ contra
hãt sentẽtiã disserebat. dichea¬
cus p̾mo. deinde democritꝰ. post¬
mo eano epicurus: adeo ut res
ipã de qua inter se pugnabãt

Expanded text:
tia futurorum et artium rerumque tia futurorum et artium rerumque innumerabilium scientia, qua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat, quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythagoras quem Cicero tradidit primum de aeternitate animarum disputauisse. qui olicet eloquentia excellerent; tamen in hac duntaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt, qui contra hanc sententiam disserebant, Dicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus: adeo ut res ipsa, de qua inter se pugnabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ: quomã nec rationẽ totius
misterni magni cõsũmaueãt in
unũq collegerat. nec sũmũ bonũ
comp̃henderat. Nlad sicet uerũ
de amme ĩmortalitate sentiret.
tamẽ nõ ita de ea tanꝙͣ de sũmo
bono disserebat. Nos igit᷑ certioi¬
bus signis eligẽ possumꝰ u̾itatẽ.
qui eã nõ ancipiti suspiciõe colle¬
guꝰ. sed diuma tradicione cogͦ¬
uimus. Plato aũt sic argumẽ¬
tãtus est: ĩmortale esse quiaqͣm
ꝑ seip̃m et sentit et sꝑ mouet᷑.
Quos emĩ pñcipiũ motus non
habet. nec finẽ habiturũ: quia
deseri a semetipõ nõ potest. Qs
argumẽtũ etiã mutis aĩalibus
eternitatẽ daret. insi ad ditione
sapiẽtie distreuisset. Addidit igͣ
ut effuge̾t hanc cõmunitatẽ: fie̾i
nõ posse quin sit ĩmorͣlis aĩmꝯ
humanus. cuis mirãda solercia
ĩuemendi. et celeĩtas cogitãdi
facilitas ꝑcipiendi atq distendi
et memoria p̃teitorũ. et ꝓuidẽ¬

Expanded text:
ritatem, quoniam nec rationem totius ritatem, quoniam nec rationem totius mysterii magni consummauerat in unumque collegerat nec summum bonum conprehenderat. nam licet uerum de animae inmortalitate sentiret, tamen non ita de illa tamquam de summo bono disserebat. nos igitur certioribus signis eligere possumus ueritatem, qui eam non ancipiti suspicione colligimus, sed diuina traditione cognouimus. Plato autem sic argumentatus est: immortale esse quicquid per se ipsum et sentit et semper mouetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semet ipso non potest. quod argumentum etiam mutis animalibus aeter-. nitatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset. addidit ergo, ut effugeret hanc communitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
penas in tene brosis locis. atq
in tem uoragmibus horrẽdis.
Idẽ nobis ꝓphete palã faciunt
Ergo epicurus errauit. q̃ poettre
id esse figmentũ putauit: et il¬
las inferorũ penas q̃ ferãtur. q̃
hac esse uita incerp̃tatus est. To¬
tã igit᷑ ueritatẽ. et omẽ diuine
religionis archanũ philosophi
attigerũt. sed aliis refellentibus
defrnd̾e̾ id qd̾ ĩuenerãt ne q̃uert.
quia singulis ratio nõ quadrauit.
net ea q̃ uera senserãt in sũmã
redige̾ potuerũt. sicut nos suꝑia
fecimus. Unũ est igit᷑ sũmũ
bonũ imiortalitas. ad quã capiẽ¬
dam et formati a prĩcipio et nati
sumus. Ad hanc tẽdimiꝰ: hãc spec¬
tat huãna natura: ad hãc nos ꝓ¬
uehit uirtus. Quod bonũ quia de¬
p̃ħendimꝰ: suꝑ est ut etiã de
ipã ĩmortalitate dicamus. Pla¬
tomis argumẽta ꝙͣuis ad rẽ mltũ
cõferãt. tamẽ parũ habent firm¬
tatis ad ꝓbandã et imꝑlendã ue¬

Expanded text:
poenas in tenebrosis locis atque poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus. Unum est igitur summum bonum inmortalitas, ad quam capiendam et formati a principio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc nos prouehit uirtus: quod bonum quia deprehendimus, superest ut etiam de ipsa inmortalitate dicamus. Platonis argumenta quamuis ad rem multum conferant, tamen parum habent firmitatis ad probandam et inplendam ue
Abbreviated transcription (Latin):
sentiũtur solertissime mẽtis arti¬
ficẽ cõfitetur. Hõm causa mũdũ
et omĩa q̃ in eo sũt esse facta stoiti
loquĩttur. Idẽ nos diuine lutẽ do¬
cent. Errait igit democritus q̃
uermiculorũ modo pucabat effu¬
sos esse de terra nullo auctore
nullaq rationt. Cur enĩ forͣ tus
sit homo. diuim sacramenti est.
Quod quia ille stire nõ poterat
humanã uitã deduxit ad ichilũ
dd uirtutẽ capessendã. nasti ho¬
nnes ariston disseruit. Ide nos
monem᷑ ac distimꝰ a ꝓphetis.
uoluptati hoc est malo: tan qͣm
pecudẽ subiugauit. Immortales
esse ammas ferecides et plato
disputauerũt. Hec uero ꝓpria
est in nrã religione doctrma. Et
go dichearcus tũ democrito erra¬
uit. qui perire cũ corꝑe ad ac dis¬
solui argumẽtatus est. Esse infe¬
ros zeno stoicus docuit. et sedes
piorũ ab impiis esse discretas et
illos quidẽ quietas et delcãbiles
incole̾ regiones. hos uero luere

Expanded text:
sentiuntur, solertissimae mentis artisentiuntur, solertissimae mentis artificem confitetur. Hominum causa mundum, et omnia quae in eo sunt esse facta, Stoici loquuntur: idem nos divinae Litterae docent. Erravit ergo Democritus, qui vermiculorum modo putavit effusos esse de terra nullo auctore, nullaque ratione. Cur enim formatus sit homo, divini sacramenti est: quod quia ille scire non poterat, humanam vitam deduxit ad nihilum. Ad virtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. voluptati, hoc est malo tanquam pecudem subjugavit. Immortales esse animas Pherecydes et Plato disputaverunt: haec vero propria est in nostra rego Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere
Abbreviated transcription (Latin):
si uel casu id effice̾t: certissime
philosopharet᷑. et qͣmius nõ pos¬
set diuinis testimomiis illa de¬
fende̾: tñ seipam u̾itas illust̾ret
suo sumĩe. Qua̾e intrediblis est
error illorũ qui cũ aliꝙͣ sect ã
ꝓbauerit ei q se addioerit.
ceteras damnãt tqͣm fulsas et in¬
anes. armãtq ad płiandũ. nec
quid defende debeant stientes.
nec qd refutare : incursãtq pas¬
sim sine delectu omĩa q̃ afferunt
quicũq dissentũit Ob has eorũ
ꝑtinacissimas dissentoes: nulla ex¬
titit philosophia que ad uerũ ꝓ¬
pius accederet. Nlã ꝑtitulatĩ ub¬
hiis ueritas tota cõprehensa est.
factũ esse mũdũ a deo dixit plato
igit᷑ omĩa q̃ uel omĩa sponte nata
esse dixerũt ul minutis semĩbus
conglokatis: quomã tanta res
tã ornata. tã magna neq fieri
neq dispom et ordinari. In aliq ͦ
prudẽtissimo auctore potuit. et ea
ipã ratio qua cõstare ac regi oĩa

Expanded text:
si vel casu id efficeret, certissime si vel casu id efficeret, certissime philosopharetur; et quamvis non posset divinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa veritas illustraret suo lumine. Quare incredibilis est error illorum, qui cum aliquam sectam probaverint, eique se addixerint, caeteras damnant tanquam falsas et inanes, armantque se ad praeliandum, nec quid defendere debeant scientes, nec quid refutare; incursantque passim sine delectu omnia, quae afferunt quicumque dissentiunt. Ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia, quae ad verum propius accederet; nam particulatim veritas ab his tota comprehensa est. Factum esse mundum a Deo, dixit Plato igitur qui vel omnia sua sponte nata esse dixerunt, vel minutis seminibus conglobatis; quoniam tanta res, tam ornata, tam magna, neque fieri, neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit; et ea ipsa ratio, qua constare ac regi omnia
Abbreviated transcription (Latin):
losophos et sectas esse diuisas.
Non enĩ philosophiã sic nos e¬
uertimus. ut achademiai solent.
quibus ud omĩa respõdẽ ꝓpoitũ
est. qd est potius calũmare et
illude̾. sed docemꝰ nullã sectã
fuisse tam deuiã neq philosopho¬
rũ quẽq tam manẽ. qui nõ uidĩt
aliquid ex uero. Sed dũ contra¬
dicendi studio insamũt. dũ sua
etiã falsa defendũt: allorũ etia
uera subuertũt. Non tãtũ elap¬
sa illis ueritas est. quã se q̃rere
simulabãt: fed eciã ip̃i eã potis¬
simũ suo uitio ꝑdiderũt. Quod
si excitisset aliquis. qui ueritatẽ
pparsa. ꝑ singlõs ꝑ sectas ꝙ dif¬
fusã colligẽt in unũ ac redigẽt
in corpus: is ꝓfecto nõ dissenti¬
et a nobis. &ed hoc nemo face̾
asi ueri ꝑitus ac stiens potest.
Uerũ aũt stire nõ isi eius est.
qui sit doctus a deo. Nemo en
potest aliter repudiare q̃ falsa
sũt: elige̾ at ꝓbare que uera aẽi

Expanded text:
losophos sectas esse divisam. losophos sectas esse divisam. Non enim sic philosophiam nos evertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius calumniari et illudere: sed docemus, nullam sectam fuisse tam deviam, nec philosophorum quemquam tam inanem, qui non viderit aliquid ex vero. Sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam vera subvertunt, non tantum elapsa illis veritas est, quam se quaerere simulabant: sed ipsi eam potissimum suo vitio perdiderunt. Quod si extitisset aliquis, qui veritatem sparsam per singulos, per sectasque diffusam colligeret in unum, ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. Sed hoc nemo facere, nisi veri peritus ac sciens potest. Verum autem scire, non nisi ejus est, qui sit doctus a Deo. Neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae vera: sed
Abbreviated transcription (Latin):
qñ aut quousq: Quatinꝰ hoĩes
auit quã ob rẽ ꝓcreati: eur nas¬
cũtur. interent succedũt. r̾nouãt᷑
Quid dn ex cultibus deorũ asse¬
quũtur: qui post mortẽ nichil futiͥ
sũt. Quid prestãt. qd pollicẽtur
quid minãtur. aut homĩbus aut
diis dignũ: uel si manẽt amme
post obitũ. quid de hiis faciũ fil¬
turi ue sũt c cruid illis opus est
thesauro ammarĩ: Ip̃i ill e
quo fonte orũtur. Quomõ a̾ qͣre
aut unde multi sũt Ita fit ut si
ab illa rerũ sũma quã suꝑus cõp̃¬
hendimꝰ aberraueris: omĩs ratio
intereat: ad inchilũ omĩa reuoluat᷑.
Quã sũmã quia philosophi nõ cõ¬
phenderũt nec ueritatẽ conp̃hendẽ
potuerũt: ꝙͣuis ea fere qͥbus suma
ipsa congtat et uiderint et explica¬
uerint. S diuersi ac diu̾sa omniã
rec causas rerũ. nec cõsequẽtias.
nec rationes: ut sũmã illã que
continet uiiuersa et cõpingent
et implerẽt. Facile est aũt doce.
pene uniuersã ueritatẽ. ꝑ phi¬

Expanded text:
sque, quatenus homines, aut quamobrem procreati? cur nascuntur, intereunt, succedunt, renovantur? Quid dii ex cultibus eorum assequuntur, qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant? quid pollicentur? quid minantur aut hominibus, aut diis dignum? Vel si manent animae post obitum, quid de his faciunt, facturive sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo, aut quare, aut unde multi sunt? Ita fit, ut si ab illa rerum summa, quam superius comprehendimus, aberraveris, omnis ratio intereat, et ad nihilum omnia revolvantur. Quam summam quia philosophi non conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia nec causas rerum nec consequentias nec ratcontinet universa, et compingerent, et implerent. Facile est autem docere, pene universam veritatem per phi
Abbreviated transcription (Latin):
ammũ. si uirtutẽ ceꝑit ꝑmanie
quia et uirtus ppetua est. et
solus ammus humanus u̾tutẽ
capit. Quomã igit᷑ contͣria st
uitia uirtuti: omĩs ratiodu̾isa
et contraĩa sit necesse est. Qa
uicia cõmotiones et ꝑturbatõ
amim sũt. uirtus ecoñrio lem¬
tudo et trãquillitas amimi est
Quia uicia tꝑralia et breuas
uirtus ppetua et constãs. et par
sibi semꝑ. Quia uitiorũ fructus
id est uoluptates eque ut ipã
breues temꝑalesqz sũt: uirtutis
igit᷑ fructus ac p̃miũ sempiternũ
est. Quia uitiorũ cõmodũ in pñti
est: uirtutis igit᷑ in futuro Ita
fit ut in hac uita uirtutis p̃miũ
nullũ sit: quia uirtus ad huc ip̃a
Nã sicut uitia cũ in actu suo
fimũtur. uoluptas et p̃miũ eoꝵ
sequũtur: ita uirtus cũ finita est
merces eius inseq̃tur. Dirtus ãt
nũq̃m nsi morte fintur: qͦmã
et in morte sustipiẽda sumũ eiꝯ
officiũ est. Ergo p̃miũ uirtutis
post mortẽ est. Demq tustul

Expanded text:
animum, si uirtutem ceperit, permanere, animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit. quoniam igitur contraria sunt uitia uirtuti, omnis ratio diuersa et contraria sit necesse est. quia uitia commotiones et perturbationes animi sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est; quia uitiorum commodum in praesenti est, uirtutis igitur in futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est. nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius insequitur. uirtus autem numquam nisi morte finitur, quoniam et in morte suscipienda summum eius officium est. ergo praemium uirtutis post mortem est. denique
Abbreviated transcription (Latin):
gnãt: ut etiã ex hiis ĩmortalitas
amme colligat᷑. Uitia omĩa tẽꝑa¬
Na sũt. ad p̃sens enĩ cõmouẽtur
Ire impetus recepta ultione seai¬
tur. libidinis uoluptas corꝑis fi¬
nis est. Cupiditate. aut sacietas
earũ rerũ quas expetit. aut a¬
orũ affecturĩ cõmotioẽs int̾rũ
ambitio postqͣm honoe̾s qͦs uol
adepta est: consenescit. Itẽ ceta
uicia cõsiste̾ ac ꝑmane̾ nõ possũt
sed ip̃o fructu quẽ expetũt fimũt
Recedũt igit᷑ ac redeũt. U̾tus
aut̃ sine ulla intermissione ppetua
est. nec discedẽ ab es potest qͥ
eam cepit. Nã si habeat int̾ual¬
dibũt ꝓtinus uicia que u̾tutẽ
semꝑ impugnãt. Nõ est igit᷑
cõprehensa si deserit: si aliqñ
secedit. eñ uero domiciliũ stabi¬
le collocauit: in om̃i actu u̾sari
eã necesse est. Aec potest fi¬
deliter depelle uitia et fugare.
nisi pectus qd̾ incedit ꝑpetua
statione mumerit. Ip̃a igit᷑ uir¬
tutis ꝑpetutas indiccit hũanũ

Expanded text:
etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia omnia temporalia sunt: ad praesens enim commouentur. irae impetus recepta ultione sedatur, libidinis uoluptas corporis finis est, cupiditatem aut satietas earum rerum quas expetit aut aliorum affectuum commotiones interimunt, ambitio postquam honores quos uoluit adepta est, consenescit; item cetera uitia consistere ac permanere non possunt, sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. recedunt ergo et redeunt. uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere ab eo potest qui eam semel cepit. nam si habeat interualdibunt protinus uitia, quae uirtutem semper inpugnant. non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necesse est nec potest fideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuẽt itaq homnes trãquilissimã
uitã et copiosissimã. et regnabũt
cũ deo pariter. et reges gentiũ ue
rẽt et honorificẽt regẽ magnũ:
ciuꝰ nomẽ erit p̃clarũ atq uene̾a¬
bile. umuersis natiõibus q̃ Ib celo
erũt. et regibus qui domĩabũtur
in terra. Sec sũt q̃ a fu ꝓphetis
futura esse dicũtur. Quorũ testĩo¬
ma et uerba pon̾e opus esse nõ
duxi. qm̃ esset infuitũ. nec tãtã
rerũ multitudinẽ mẽsura libri
caꝑet. tã multis uno spĩtu siłia
dicẽtibus sm̃lq nefandũ fastidiũ
legẽtibus fieret. si ex om̃ibus col¬
lecta et trãslata congerem: p̃te̾a
ut ea ipã q̃ dicerẽ nõ nr̃is ses
aliens potissimũ liteĩs cõfirma¬
rẽ. docerẽq apud nos nõ modo.¬

Expanded text:
ivent itaque homines tranquillissimam vitam et copiosissimam, et regnabunt cum Deo pariter; et reges gentium venrent et honorificent Regem magnum, cuius nomen erit praeclarum ac uenerabile uniuersis nationibus quae sub caelo erunt et regibus qui dominabuntur in terra. Haec sunt quae a prophetis futura dicuntur: quorum testimonia et uerba ponere opus esse non duxi, quoniam esset infinitum nec tantam rerum multitudinem mensura libri caperet tam multis uno spiritu similia dicentibus simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum litteris confirmare
Abbreviated transcription (Latin):
obstare honniẽs qui bonorũ ig¬
norãtia uagãtur incerti ad resi¬
gionẽ uerã possimus imbuere.
Primus autẽ sapiẽtie gradus ẽ
falsa intelligere: stdus uera
cognostere. Ergo apud quẽ p̾ma
hec institutio nostra ꝓfecerit qͣ
falsa deteximus euatabit᷑ ad
ueri cognnicionẽ. qua nulla est
homĩ iocũdior uoluptas: et
erit iam celestis disciplmne sapi¬
entie dignus qui ad cognostẽda
cetera libes ac ꝑatus accessei̾t¬

Expanded text:
obstare, homines, qui bonorum igobstare, homines, qui bonorum ignorantia vagantur incerti, ad religionem veram possimus imprimus autem sapientiae gradus est falsa intellegere, secundus uera cognoscere. ergo aput quem prima haec institutio nostra profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad ueri cognitionem, qua nulla est homini iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus accesse
Abbreviated transcription (Latin):
colligi p̃t. Nã et agamẽnon q̃
gessit troicũ bellũ iouis abnepos
fuit. et achilles aiaxq ꝓnepoter
auctores quidẽ tradũt dardanũ
et iasanũ iasiũ choristi filios
fuisse nõ iouis. Nec emĩ si it ci
fuisset. ad usus impudicos gam¬
medẽ ꝓnepotem suũ habe̾ potu¬
isset. Itaq parẽtibus illoꝵs qͦs
supra nom̃aui si cõgruẽtibus
amnis diuidas numerꝰ cõsentiet.
db̾ excidio aũt trouane urbis
cofsigũtur anni mille qdragnita
septilagnita. Ex hac temporũ
ratione mamfestũ est. añ ãnos
nõ amplius q̃mi mille octingẽtos
natũ esse saturnũ: q̃ sator om̃
de orũ fuit. Non igitur isti gło¬
riẽtur sacrorũ uetustate. quorũ
origo et ratio et tꝑra dep̃hẽsa
sũt. Restant adhuc aliqua q̃ ad
arguẽdas religiones falsas plu¬
rimũ ualeant: sed iam finẽ libro
facere decreui ne modũ excedat.
ea em̃ plemꝰ sũt exequẽda. ut
om̃ibus refutatis q̃ ueritati uidẽt

Expanded text:
colligi possit. nam pt Agamemnon, qui colligi possit. nam pt Agamemnon, qui gessit Troicum bellum, Ioufuit, et Achilles Ajaxque pronepotauctores quidam tradunt, Dardanum et Jasium Coriti filios fuisse, non Jovis. Nec enim, si ita fuisset, ad usus impudicos Ganymedem pronepotem suum habere potuisset. itaque parentibus illorum quos supra nominaui si congruentes annos diuidas, numerus consentiet. ab excidio autem Troianae urbis colliguntur anni mille quadringenti septuaginta. ex hac temporum ratione manifestum est ante annos non amplius quam mille octingentos natum esse Saturnum, qui satordeorum fuit. Non ergo isti glorientur sacrorum vetustate, quorum et origo, et ratio, et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua, quae ad arguendas religiones falsas plurimum valent. Sed jam finem facere libro decrevi, ne modum excedat. Ea enim plenius sunt exequenda, ut omnibus refutatis, quae veritati videntur
Abbreviated transcription (Latin):
Siue igit᷑ a melisseo ut didiiq
tradidit cõledors deorũ ritus
effluxit. sũ ab ip̃o quoq ioue
ut euemerus: de tꝑre tñ cõstat
qnͣdo dni coli ceperĩt. Melisseus
quidẽ multũ antecessit etate: qͥppe
qui educauerit iouẽ ꝓnepote.
Et iᵈcirto fie̾i potest. ut uel añ
uel adhuc pueo ioue deos colẽ
instituerit id est ałum sui matrẽ
et auiã tellurẽ. q̃ fuit uram cõ¬
urx. patrẽq saturnũ. et ipse
hoc exẽpło acq instituto iouẽ
ad tantã suꝑbiã ꝓuexerit ut
postea diuinos honoes sibi au¬
deret assume. Nũt qm̃ uanarũ
suꝑsticionũ originẽ app̃hẽdiniꝰ.
suꝑ est ut etiã tꝑra colligamus
ad auctholitũ scripto. ait ĩ histo¬
ria sua thallũ dice̾. qd̾ belus q̃
babilom et asirn cõlũt antiq̃or
troiano bello fuisse ĩuemiat᷑ ã¬
ns trecẽtis uniginti duobus.
Belũ aũt saturm equałe fuisse.
et utrũq uno tꝑre adoleuisse
Qd̾ adeo uerũ est: ut rõne ipa

Expanded text:
Sive igitur a Melisseo, sicut Didymus Sive igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit; sive ab ipso quoque Jove, ut Euhemerus; de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educaverit Jovem nepotem. Et idcirco fieri potest, vel ut ante, vel adhuc puero Jove deos colere instituerit, id est alumni sui matrem; et aviam Tellurem, quae fuit Urani conjux, et patrem Saturnum: et ipse hoc exemplo atque iad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. Nunc, quoniam uanarum superstitionum originem deprehendimus, superest ut etiam tempora colligamus,ad Autolycum scripto ait in historia sua Thallum dicere quod Belus, quem Babylonii et Assyrii colunt, antiquior Troiano bello fuisse inueniatur annis trecentis uiginti duobus, Belum autem Saturni aequalem fuisse et utrumque uno tempore adoleuisse. quod adeo uerum est, ut ratione ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
et amicicia copulabat. et quoq
digredẽtur. iubebat sibi fanum
treari hospitis sui nomĩe: quasi
ut posset amicicie ac fedeĩs me¬
moria cõseruari. Sic cõstituta
sũt templa ioui achaburio. ioui
labriando. Aithaburus em̃ labri¬
andus. hospites eius atq aduto¬
res in bello fuerũt. Itẽ ioui la¬
prio. ioui moliom. ioui casio: et
q̃ sũt in eũdẽ modũ. Qd̾ ille cis¬
tutissime excogitauit. ut et sibi
honorẽ diuinũ et hospicibꝰ suis
ꝑpetuũ nomẽ acq̃ret̾ cũ religiõe
cõiuctũ. Gaudebãt igit illi et¬
huic imꝑio eius libeter obseque¬
bãtur. et nomĩs sui gratia ritus
ãnuos et festa celebrabãt. Si¬
mile quid olam in sicilia fecit e¬
neas. cũ condite urbi aceste hos¬
pitis nomẽ imposuit: ut eã post¬
modũ letus ac libens acestes di¬
ligẽter augeret. ornaret. Boc
mõ religionẽ cultꝰ sui ꝑ orbem
terre iupiter semmauit. et exẽ¬
płũ ceteris ad imitandũ de dit

Expanded text:
et amicitia copulabat et cum a quoque et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctum. gaudebant hinc imperio ejus libenter obsequebantur, et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. Simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas , cum conditae urbi Acestae hospitis nomen imposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret, augeret, ornaret. Hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Jupiter seminavit, et exemplum caeteris ad imitandum dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃cesserit. dubitari potest Siq̃d̾
ꝑ eosdẽ annos latinus p̾amus q
regnarũt. Itẽ pacres eoꝵ faunus
et laomedon quo regnãte orpheꝯ
cũ argonautis ad pliensium litus
accessit. ꝓcedamus igit᷑ ulte̾ius:
et q̃ramus qͥs om̃ino cõłedorũ
darices ait. melisseũ cretensiũ
regẽ p̾mũ diis sacrificasse. ac
ritus nouos sacrorũqz pompas
introduxisse. Huiꝯ duas fuisse
filias amaltheã et melissã q̃
iouẽ puerũ cap̃no lacte ac melle
nutrierũt. Uñ poetica illa fa¬
bula origniẽ sumpsit. apes ad¬
uolasse atq os pueri melle cõ¬
plesse. Melissam uero p̾mã sa
stitutã: uñ adhuc eiusdẽ mat̾s̃
antistites mellisse nũcupẽtur.
Historia uẽo sacra testat᷑ ip̃m
iouẽ postqͣm rerũ potitus sit: in
tantã uenisse insołetiã. ut ip̃e
sibi fana in multis locis cõstitu¬
erit. Nã cũ terras cirtiuret in
qͣntũq regionũ uenerat regẽ
pñcipẽ ue pp̃łorũ hospicio sibi

Expanded text:
te praecesserit, dubitari potest: siquidem te praecesserit, dubitari potest: siquidem per eosdem annos Latinus Priamusque regnaverunt; item patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante, Orpheus cum Argonautis ad Iliensium littus accessit. Procedamus igitur ulterius, et quaeramus, quis omnino colendorum ικη̆ς ait Melissea Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre pstitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi
Abbreviated transcription (Latin):
putãt esse deridet hiis u̾sibus
Terricolas lannas faum quas
pompilnq instituere mime tͤmit
has: hic omia point. ut pueri
infantes credũt signa oĩa uenea
uue̾ et esse homiẽs sic isti oia
ficta uera putãt. credũt signis
cor messe i aenis pergula pit¬
torũ ueri nicħil. omia ficta. po¬
eta quidẽ scultos homies infãti¬
bus cõꝑauit. At ego multo in¬
imprudẽtiores esse dico. Illi em̃
hii deos. Illos etas facit putare
qd̃ non est: hos stulticia. Illi utiq
breui de siũt falli: horũ uanitas
et durat semꝑ et crestit. Sacra
liberi patris p̾mus orpheus in¬
duxit in greciã. pͥmusq celebra¬
uit in monte boetie thebis ubi li¬
ber natus est ꝓximo. Qui cũ fre¬
quẽter cithare cantu ꝑsonaret: cy¬
theron appellatus est. Ea satra
etiã nut̃ orphica nominãtur: in
qͥbus ip̃e postea dilace̾atus et t
carptus est. Et fuit ꝑ eadẽ fere
tẽꝑa quibus faunus: sed quis eta¬

Expanded text:
putant esse, deridet his versibus: putant esse, deridet his versibus: Terricolas Lamias Fauni, quas Pompiliique Instituere Numae, tremit has; hic omnia ponit. Ut pueri infantes credunt signa omnia ahena Vivere, et esse homines: sic isti omnia ficta Vera putant; credunt signis cor inesse in ahenis. Pergula pictorum; veri nihil: omnia ficta Poeta quidem stultos homines infantibus comparavit. At ego multo imprudentiores esse dico. Illi enim hi deos. Illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia. Illi utique brevi desinunt falli, horum vanitas et durat, et semper crescit. Sacra Liberi Patris primus Orpheus induxit in Graeciam, primusque celebravit in monte Boeotiae Thebis, ubi Liber natus est, proximo, qui cum frequenter citharae cantu personaret, Citeron appellatus est. Ea sacra etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea dilaceratus, et carptus est, et fuit per eadem fere tempora, quibus Faunus. Sed quis aeta
Abbreviated transcription (Latin):
rorẽ suã sentã faunã eandeq
cõuigẽ cõsecrauit. Quã gribiuis
bassus tradit fatuã nommatã.
qd̾ mulieribus fata cane̾ cõsues¬
set ut faunus uiris. Eandẽ uar¬
ro scribit tante pudicicie fuisse.
ut nemo illã quo adiuxerit p̃¬
ter suũ uirũ mas uiderit. nec
nomẽ eius audierit. Icirto illi
mulieres in oꝑto sacrificãt: et
bonã deam nominãt. Et sextq
clodius in eo libro quẽ grece sipͥ¬
sit: refert faum hanc uxorẽ
fiuise: q̃ qͥa contra morẽ decus¬
q regũ clam uimi olła ebibeit.
et ebria facta erat. uirgis myr¬
teis a uiro usq ad mortẽ cesã
postea uero cũ eũ facti sui pem¬
teret. ac desideriũ eius ferre nõ
posset diuinũ illi honorẽ de¬
tulisse idcirco in sacris eius ob¬
uosutã uii amforã pom. Resi¬
quit igit᷑ posteris faumuis quos
nõ parũ erroris: quẽ tamẽ pru¬
dẽtes quiq ꝑspiciũt. Nã lutiłiꝰ
eoꝵ sculticiã qui simulachra deos

Expanded text:
rorem suam Fentam Faunam eandemque rorem suam Fentam Faunam eandemque coniugem consecrauit; quam Gauius Bassus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scribit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit nec nomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam nominant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria facta erat, uirgis myrteis a uiro ad mortem usque caesam; postea uero cum eum facti sui paeniteret ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcirco in sacris eius obuolutam uini amphoram poni. reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. nam Lucilius eorum stultitiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
de iure pontificio. Itẽ greci totid
de disciplma sapiẽtie stripti: q̃¬
bus religiones nõ eas modo qs
ip̃e institueãt. sed omẽs p̃t̾ea
Sissoluit. Qua re ad senatũ
delata: decretũ est. ut hn libri
abolerẽtur. Ita eos qñtus pe¬
tilius ptor uebanus. in contiõe
ppłi concremauit: insipiẽter
io quidẽ. Quid emĩ ꝓfuit libros
esse combustos. cũ hoc ip̃m qd̾
sunt cdeo cõbusti q̾a religiõibꝰ
derogabãt memorie sit tͣditũ
Nemo igit᷑ tũc in senatu nõ stł¬
tissimus. Potuerũt enĩ et libri
aboleri. et tamẽ res in meõriã
non exire. Ita dũ uolũt etiã
posteris aꝓꝓbare quãta pietate
defenderint religiones. autoĩta¬
tẽ religionũ ipãrũ testãdo minu¬
erut. Sed ut pompilius a pud
romanos institutor meptarũ re¬
ligionũ fuit. sic ante pompiliũ
faunꝯ in latio: qui et saturno auo
nepharia sacra cõstituit et picũ
patrẽ int̾ deos honoauit. et so¬

Expanded text:
de iure pontificio, item Graeci totidem de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit libros esse combustos, cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae sit traditum? nemo ergo tunc in senatu non stultissimus: potuerunt enim et libri aboleri et tamen res in memoriam non exire. ita dum uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio, qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum patrem inter deos honorauit et so