comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ concupiscentiȩ turpitudo copel¬
leret ut plures uiros haberet. qͣn.¬
do istalicentia plures filios non ha¬
beret: Uerũtam̃ magis ꝑtinere
adnuptiaꝵ bonũ non unũ & mul¬
tas. sed unũ &e unã satis indicat ipsa
prima diuinitꝰ facta coniuigũ co¬
pula: ut inde conubia sumerens¬
initiũ. ubi honestius attenderetur
exẽplũ. Pro grediente autẽ genere
humano. iunctę sunt quib dã bo¬
nis uiris bonȩ femine. singulis plu¬
res. Unde apparce &e illud dignita.¬
tis magis appetisse modestiã: et
hoc fecunditatis ꝑmisisse naturã.
Nam & principatus magis natura.¬
liter unius inmultos. quã in unũ
potest eẽ multoꝵ. Nec dubitaripo¬
test naturali ordine uiros potius
feminis: quã uiris feminas princi.¬
pari. Quod seruans apłs ait. Cap̃t
inulieris uir. Et mulieres subdite
Quomodo sarra inquit obsequebat᷑
abrahȩ : dñm illũ uocans. Quod
licet ita sese habeat ut natura pͥn.¬

Expanded text:
nisi concupiscentiae turpitudo conpelnisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumereninitium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura prin
Abbreviated transcription (Latin):
possidet inmorbo desiderĩ sicut
gentes quȩ ignorant dm̃: sed in
scĩficatione & honore. sicut fideles
qui sꝑant indm̃. Illo quippe con¬
cupiscentiȩ malo utitur homo ñ
uincit᷑. quando eã in ordinatis atq
in decoris motib estuantẽ frenat¬
& cohibet: neq nisi ꝓpagationi
consulens relaxat atq adhibet.
ut sp̃ualit̾ regenerandos carnalit̃
gignat. ñ ut sp̃m carni sordida
seruitute subiciat. Sic patres sc̃os
ex abrabam & ante abrahã quib
d̃ qd ei placuerint ꝑhibet testimo¬
niũ usos fuisse coniuigib. neminẽ
oportet dubitare xp̃ianũ: qua il
quib dã etiã singulis plures habe
concessũ.ẽ. ubi ratio fuit ꝓlis multi¬
plicandȩ.ñ uariandȩ appetitio
uoluptatis. Nam si d̾o patrũ nr̃oꝵ
qui etiã nr̃.ẽ. illa numerositas con¬
iugũ ꝓpt̾ea ñ displicuisset quod
copiosius se libido iactaret: itaetia
scẽ feminȩ seruissent plurib singuls
Quodsi aliqua faceret: quid eam

Expanded text:
possidet in morbo desiderii, sicut possidet in morbo desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam
Abbreviated transcription (Latin):
igiturꝰ coniugatꝰ fidelis uase ñ
utat᷑ alieno. qd faciunt qͥuxo¬
res appetunt alienas: sed nec
ipsũ ꝓpriũ in concupiscentiȩ
carnalis morbo possidendũ sciat.
Qđ nonsic accipiendũ.ẽ. tanꝗͣ
ꝓhibuerit apłs coniugalẽ hoc
est licitũ honestũq concubitũ.
sed ut iste sit concubitꝰ qͥ nichil
morbide libidurs haberet ad¬
iunctũ. si non p̾cedente pecca.¬
to in eo perisset lib̾tatis arbitrie.
Quod nunc ido habet adiunc¬
tũ. ut ñ sit uoluntatis sed neces.¬
sitatis : sine qua tam̃ in ꝓcrean.¬
dis filiis ad fructũ ꝑueniri non
potest ipsius uoluntatis. Quȩ
uoluntas in conubiis fidelium
ñ eo fine de t̾minatur ut transi¬
turi filii nascant᷑ in scło isto: sed
ut ꝑmansuri renascantur inxp̃o
coniugio plenȩ felicitatis. Si
aut̃ non ꝓuenerit: paxerit conui.¬
gib bonȩ uoluntatis. Hac inten.¬
tione cordis qui siũi uas possidet.
id ẽ. coniugẽ suã. ꝓculdubio non

Expanded text:
igitur coniugatus fidelis uase non igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium non eo fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Chriconiugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit, pax erit coniugibus bonae uoluntatis. hac intentione cordis qui suum uas possidet, id est coniugem suam, procul dubio non
Abbreviated transcription (Latin):
illis apparuit hominib primis.
hodieq tenetur ab hominib
coniuigatis. Quod enĩ illi postea
ꝓpagatione fecerunt: hoc est
conubii bonũ. qđ uero prius
confusione texerunt. hoc ẽ concu.¬
piscentiȩ malũ : qđ uitat ubiq
conspectũ. & quęrit pudendo
secretũ. Proinde nuptiȩ qͥa etiã
de illo malo boni aliquid faciunt
gloriant᷑ : quia uero sine illo fieri
non potest erubescunt. Tanquã
si quispiã pede uiator ad aliquod
bonũ etiã claudicando ꝑueniat.
nec ꝓpt̃ claudicationis malum
mala ẽ illa ꝑuentio. nec ꝓpt̾ illiꝰ
ꝑuentionis bonũ. bona. ẽ. claudi¬
catio: ita nec ꝓpt̾ libidinis ma-
lũ nuptias condẽpnare. nec ꝓpt̾
nuptiarũ bonũ libidinẽ lauda.¬
re debemꝰ. Iste quippe. ẽ. morbꝰ:
de quo apłs etiã coniugatis fide.¬
lib loquens ait. Hȩc. ẽ. enĩ uo¬
luntas di scĩficatio urã. abstine.¬
morbo desiderii: sicut & gentes
quȩ ignorant dĩi. N on solum

Expanded text:
illis apparuit hominibus primis, illis apparuit hominibus primis, hodieque tenetur ab hominibus conjugatis. Quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum: quod vero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod vitat ubique conspectum, et quaerit pudendo secretum. Proinde nuptiae quia etiam de illo malo aliquid boni faciunt, gloriantur: quia sine illo fieri non potest, erubescunt. Tanquam si quispiam pede vitiato, ad aliquod bonum etiam claudicando perveniat, nec propter claudicationis malum mala est illa perventio, nec propter illius perventionis bonum bona est claudicatio: ita nec propter lilum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbus, de quo apostolus etiam coniugatis fidelibus loquens ait: haec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, abstinemorbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erubesceret humani lib̾tas arbi.¬
trii qđ contẽpnendo iꝑantẽ dm̃.
ctiã in menbra propria proprium
ꝑdidissee imꝑiũ : Ubi aut̃ conue.¬
uentius monstraret᷑ in obȩdientiȩ
merito humanã deprauatã esse
naturã. quã in his in obȩdientib
locis. unde ꝑsuccessionẽ subsistit
ipsa natura: Nam id̾o ꝓprie istȩ
corporis partes naturȩ nomine
nuncupant᷑. Hunc itaq motũ
ido indecentẽ quia in obȩdientẽ.
cũ illi pͥmi homines in sua carne
sensissent. & insua nuditate eru.¬
buissent: foliis ficulneis eadem
menbra texerunt. ut saltẽ arbi¬
trio uerecundantiũ uel aretur.
qđ non arbitrio uolentiũ moue.¬
batur : & qm̃ pudebat qđ inde.¬
cent̾ libebat: oꝑiendo fieret qđ
iuncto malo ꝑre potuit nuptiaꝵ
bonũ : putant imprudentes hoc
non eẽ malũ. sed ꝑtinere ad illud
bonũ: discernitur aut̃ non solũ
ratione subtili. uerũ etiã uulgatis¬
simo iudicio naturali: qđ &e in

Expanded text:
non erubesceret humani libertas arbinon erubesceret humani libertas arbitrii, quod contemnendo imperantem Deum etiam in membra propria proprium perdidisset imperium? Ubi autem convenientius monstraretur inobedientiae merito depravatam esse humanam naturam, quam in his inobedientibus locis, unde per successionem substitit ipsa natura? Nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. Hunc itaque motum ideo indecentem quia inobedientem, cum illi primi homines in sua carne sensissent, et in sua nuditate erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt : ut saltem arbitrio verecundantium velaretur, quod non arbitrio volentium movebatur; et quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quojuncto malo perire potuit nuptiarum bonum, putant imprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. Discernitur autem non solum ratione subtili, verum etiam vulgatissimo judicio naturali, quod et in
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit in menbris: & inobȩdientiȩ
suç malũ sensit. qͣndo sibi dignissi.¬
me retributã in obȩdientiã suȩ
carnis inuenit. Talem quppe etiã
serpens ocłoꝵ aꝑtionẽ seducendo
ꝓmiserat: ad aliquid uidelicet sci¬
endũ quod melius nesciretur. Tc̃
inse quippe sensit homo qͥd fecit:
tunc abono malũ ñ carendo sed
ꝓpetiendo discreuit. Iniustũ eñĩ
erat ut obtẽperaret᷑ a seruo suo
idẽ. acorpore suo: ei qui ñ obtẽ¬
perauerat dnosuo. Nã quid ẽ. qđ
ocłi. labia. lingua. manꝰ. pedes. in.¬
flexiones. dorsi. ceruicis. ⁊ laterũ.
ut ad oꝑa sibi congrua moueant᷑
positũ in potestate. ẽ. quando ab
impedim̃tis corpꝰ liberũ habemus
&& sansi. ubi aut̃ uentũ fuerit
ut filii seminent᷑ ad uoluntati
nutũ menbra in hoc opꝰ creata ñ
seruiunt. sed expectat᷑ ut ea uelut
sui uiris libido cõmoueat. & ali.¬
qͥndo ñ facit animo uolente. cũ ali.¬
qͣndo faciat & nolente : Hinccine

Expanded text:
coepit in membris et inoboedientiae coepit in membris et inoboedientiae suae malum sensit, quando sibi dignissime retributam inoboedientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam serpens oculorum apertionem seducendo promiserat, ad aliquid uidelendum, quod melius nesciretur. Tunc in se quippe sensit homo quid fecit: tunc a bono malum, non carendo, sed perpetiendo discrevit. Injustum enim erat ut obtemperaretur a servo suo, id est a corpore suo, ei qui non obtemperarat Domino suo. Nam quid est, quod oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, cervicis et laterum, ut ad opera sibi congrua moveantur, positum in potestate est, quando ab impedimentis corpus liberum habemus et sanum; ubi autem ventum fuerit ut filii seminentur, ad voluntatis nutum membra in hoc opus creata non serviunt, sed exspectatur ut ea velut sui juris libido commoveat, et aliquando non facit animo volente, cum aliquando faciat et nolente? Hincne
Abbreviated transcription (Latin):
quodutiq corpꝰ patentib eoru
ocłis & nudũ cotidie subiacebas
&e notũ. Alioquin quomodo ai
ponere. qđ nisi discernendo ñ faceto
discernere aut̃ nisi uidendo ñ possa
Quomodo deniq ipsa mulier ei as¬
monstrata ẽ. quando ait. hoc nuno
os ex ossib meis. & caro de carne meis
Postremo siusq adeoquisquã fuent
contentiosus ut hec eũ dicat ñ cer¬
nendo sed palpando potuisse disce¬
nere. quid dicturus. ẽ. qđ ibi legli
mulier lignũ de quo fuerat cibul
sumptura ꝓhibitũ uidisse qđ eẽt
speciosum ocłis ad uidendũ: Erani
itaq nudi & ñ confundebantur.
ñ quia ñ uidebant: sed quia nichl
unde confunderent᷑ in menibriꝰ¬
senserant quȩ uidebant. Non enim
dictũ.ẽ. erant ambo nudi ⁊ igno.¬
rabant: sedñ confundebant᷑. Quia
enĩ nichil p̃cesserat qđ ñ liceret.
nichil secũ fuerat qđ puderet. Ibi
homo pͥmitꝰ dĩ lege transgressa aliã
legẽ repugnantẽ suȩ m̃ti habere

Expanded text:
quod utique corpus patentibus eorum quod utique corpus patentibus eorum oculis et nudum cotidie subiacebat et notum; alioquin quomodo ad nponere, quod nisi discernendo non faceret, discernere autem nisi uidendo non posset? quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea? postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec eum dicat non cernendo, sed palpando potuisse, quid dicturus est, quod ibi legitur mulier lignum de quo fuerat cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? erant itaque nudi et non confundebantur, non quia non uidebant, sed quia nihil unde confunderentur in membrsenserant, quae uidebant. non enim dictum est: erant ambo nudi et ignorabant, sed: non confundebantur. quia enim nihil praecesserat quod non liceret, nihil secutum fuerat quod puderet. Ibi homo primitus dei lege transgressa aliam legem repugnantem suae menti habere
Abbreviated transcription (Latin):
camini nudi erant ⁊ ñ confun¬
debant᷑: Cur gͦ exillis mẽbris
confusio post peccatũ. nisi quia
extitit illic indecens motꝰ. quẽ
nisi homines peccassent ꝓcub
dubio nuptiȩ ñ hab̾ent᷑. An
forte sic̃ quidã existimant qͥ
prius homines sicut canes. &
qđ. ẽ. absurdius ñ sicut canes
crescendo sed peccando adepti
sunt uisũ : Absit hoc credere.
Sed unde mouent᷑ qui hoc pu¬
tant: illud ẽ qđ legitur. Et su¬
mens de fructu eius edit : et
dedit uiro suo secũ. & ȩderunt.
uerunt quia nudi erant. hinc
ẽ quod parũ intelligentes opinant᷑
antea fuisse illis ocłos clausos. aͦs¬
Sed nunquid & agar ancilla sare
quando siciente & plorante filo
aꝓuit ocłos suos & uidit puteũ.
clausos prius ocłos habuit. aut
illi duo discipłi post resurrectio.¬
nẽ ani inuia cũ illo clausis ocłs
Qaͣ ergoscriptũ ẽ. de hominibu
primis aꝑti sunt ocłi amborum
intelligere debemus attentos fa¬

Expanded text:
camini, nudi erant et n.on confuncamini, nudi erant et n.on confundebantur? cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte, sicut quidam existimant, quia prius homines sicut canes et, quod est absurdius, non sicut canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. uerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis oculos clausos, Sed numquid et Agar ancilla Sarae, quando sitiente et plorante filio aperuit oculos suos, et vidit puteum , clausos prius oculos habuit? Aut illi duo discipuli post resurrectionem Domini in via cum illo clausis oculis quod ergo scriptum est de hominibus primis: aperti sunt oculi amborum, intellegere debemus adtentos fa
Abbreviated transcription (Latin):
quando a uero do ipse animus
fornicat᷑ : Quã fornicationem
sõs ille psalmꝰ accusat. ubi dicit.
Foce enĩ qui longe faciunt se
ate ꝑibunt. ꝑdidisti omnẽ qͥ
fornicatur abs te. Uera igitur
pudicitia siue coniuigalis. siue
uidualis. siue uirginał. dicenda
nonẽ.: nisi quȩ uerȩ fidei manci¬
patur. Cũ eni recto iudicio p̃fẽ.¬
ratur nuptiis sacrata uirginitaᷤ
quisnã sobria m̃te xp̃ianus etia
non uniuiras xp̃ianas catholicaᷤ
nuptias ñ solũ uestalib sed etiã
hereticis uirginib ñ p̃ponat.
Tantũ ualet fides : de qua dicit
apłs. Om̃e qđ non ẽ exfide: pec.¬
catũ ẽ: Et de qua itẽ scriptũẽ.
ad hebreos. Sine fide ĩpossibile
ẽ placere do. Quȩ cũ ita sint
ꝓfecto errant. qui cũ uituꝑat᷑
libido carnales ndampnari
nuptias opinantur : quasi mor¬
bus iste de conubio sit non de
peccato. Nonne illi coniuges
primi quoꝵ nuptias benedix̃
ds̃ dicens. crescite ⁊ multipli¬

Expanded text:
quando a uero deo ipse animus quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam fornicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat? tantum ualet fides, de qua dicit apostolus: omne quod non est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de conubio sit, non de peccato. nonne illi coniuges primi, quorum nuptias benedixit deus dicen: crescite et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
dulentũ sociũ naturalit̾ pati ñ
uult: hoc tã euidens bonũ cũ
infideles habent. quia infidelit̃
utunitur: in malũ peccatumq
conu̾tunt. Eo modo gͦ ⁊ illã con¬
cupiscentiã carnis qua caro con¬
cupiscit aduersus sp̃m: in usũ
iustitiȩ conu̾tunt fideliũ nuptiȩ.
habent quippe intentionẽ ge-¬
nerandi regenerandos. ut qui
ex eis scłi filii nascunt᷑. in dĩfilios
renascantur. Qua ꝓpt̃ qui non
hac intentione ac uoluntate hoc
fine generant filios. ut eos ex
mẽ bris hominis primi in m̃bra
transferant xp̃i. sed infideles
parentes infideli ꝓle glorient᷑
etiã si tantȩ sint obseruantiȩ̨
ut scđm matrimoniales tabulas
non nisi liberoꝵ ꝓcreandorũ
causa concũbant: non .ẽ. in eis
uera pudicitia conuigalis. Cũ
eñ uirtꝰ sit pudicitia. cui uitiũ
contrariũ ẽ impudicitia. om̃sq
iurtutes etiã quȩ corpꝰ oꝑatur
in anima habitent: quomodo
uera ratione pudicũ corpꝰasserit᷑.

Expanded text:
dulentum socium naturaliter non dulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque conuertunt. eo modo ergo et illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit aduersus spiritum, in usum iustitiae conuertunt fidelium nuptiae. habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter qui non hac intentione, hac uoluntate, hoc fine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra transferant Christi, sed infideles parentes de infideli prole gloriantur, etiamsi tanta sint obseruantia, ut secundum matrimoniales tabulas nonnisi liberorum procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus adseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
Absit ergo pudicũ ueracit̃ dici: qͥ
non ꝑpter dm̃ uerũ fidẽ conu¬
bis seruat uxori. Copulatio itaq
maris & feminȩ generandi causa.
bonũ ẽ naturale nuptiarũ. Sed
istobono male utitur qͥ bestialit̃
utitur: ut sit eius intentio in uo.¬
luptate libidinis. ñ in uoluntate
ꝓpaginis. Quãquã in non nullis
anim̾alib rationis exꝑtib sicut
inplerisq alitib & conuigiorũ
quȩdã quasi confȩderatio custodit᷑:¬
& socialis nidificandi sollertia. ui¬
cissimq ouoꝵ disꝑtita tẽpora fo-¬
uendoꝵ & nutriendoꝵ oꝑa alt̾na
pulloꝵ. magis eas uideri faciunt
agere cũ coeunt negotiũ susti.¬
nendi generis quã explendȩ libi-¬
dinis. Quoꝵ duũ illud ẽ. in pe¬
core simile hominis: Hoc in homi.¬
ne simile pecoris. Uerũ qđ dixi
ad naturã ꝑtinere nuptiarũ ut
mas & femina generandi socie.¬
tate iungant᷑. & ita inuicẽ non
fraudent sicut omis societas frau¬

Expanded text:
absit ergo pudicum ueraciter dici, qui absit ergo pudicum ueraciter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum. sed isto bono male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intentio in uoluptate libidinis, non in uoluntate propaginis, quamquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi confoederatio custoditur et socialis nidificandi sollertia uicissimque ouorum dispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum quod dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas frau
Abbreviated transcription (Latin):
Quid qͦ dicimꝰ quando & in qͥb¬
dam impiss inuenitur pudicias
conuigalis: Utrũ eo peccare di¬
cendi sunt quod dono dđi male
utantur. non id referentes ad
cultũ eiꝰ a quo accepert̃: An for¬
te nec dona di putanda st̃ ista
quando hȩc infideles agunt
scđm apłi sententiam dicentis.
om̃e quod non ẽ exfide peccatu
est: Quis autẽ audeat dicere
donũ ci eẽ peccatũ: Anma en
& corpꝰ. & quȩcũq bona anims¬
& corpori naturalit̾ insita. etiam
inpeccatorib dona disunt: qm̃
ds̃ non ipsi ista fecerunt. De his
aut̃ quȩ faciunt dictũ ẽ: omne
quod non ẽ exfide peccatum est.
Cũ igit᷑ faciunt hȩc homines sine
fide quȩ uident᷑ ad coniuigalem
pudicitiã ꝑtinere. Siue hominib
placere quȩrentes. uł sibi uł aliis.
siue in his reb quas uitiose con¬
cupiscunt humanas molestias de.¬
uitantes. siue demonib seruientes:
ñ peccata cohercentur. sed aliis
peccatis alia peccata uinciunt᷑.

Expanded text:
4. Quid ergo dicimus, quando et in quibu4. Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impiis invenitur pudicitia conjugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod dono Dei male utantur, non id referentes ad cultum ejus a quo acceperunt? an forte nec dona Dei putanda sunt ista, quando haec infideles agunt, stoli sententiam dicentis: omne quod non est ex fide peccatum est? quis autem audeat dicere donum dei esse peccatum? anima enim et corpus et quaecumque bona animt corporis naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt haec homines sine fide, quae uidentur ad coniugalem pudicitiam pertinere, siue hominibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uitiose concupiscunt humanas molestias deuitantes siue daemonibus seruientes, non peccata cohercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tate iã fruenti. sed ad huc acͦtib
publicis eisdẽq militarib occu.¬
pato: aliquid meoꝵ opusculoꝵ
legendũ non a ine petenti. non
tã diligenter quam impudent̃
impingere. Si quid gͦ tale nunc
feci ꝓpt̾ eas quas cõmemoraui cau¬
sas dignant ignosce: & beniuolũ
anunũ ad ea quȩ sequint᷑ intende
Donũdi ẽẽ etiã pudicitiã conui.¬
galẽ beatꝰ paulus ostendit: ubi
de hac re loquens ait. Uolo autẽ
om̃s homines ẽẽ sicut me ipsum.
a deo. Alius quidẽ sic: alius uͦ sic.
Ecce & hoc donũ di ẽẽ dixit adeo.
& si inferius quã illa continentia
ostendi: quã in ẽẽ nob̾o portere
ad hec accipienda & habenda etu
ꝓpriã uoluntatẽ. Cũ uero dĩ do¬
na ẽẽ monstrantur: a quo peter¬
da sint discitur si non habent᷑.
cui sint agendȩ grẽ si habentur.
nr̃asq uoluntat̾es adhȩc expeten¬
da. sum̃da. retinenda. parũ uale¬
re nisi diuinitus adiuuentur.

Expanded text:
tate iam fruenti, sed adhuc actibus tate iam fruenti, sed adhuc actibus publicis eisdemque militaribus occupato, aliquid meorum opusculorum legendum non a me petenti non tam diligenter quam impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, propter eas quas commemoraui causas dignanter ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes homines esse sicua Deo; alius quidem sic, alius vero sic . Ecce et hoc donum esse dixit a Deo; etsi inferius quam illa continentia,ostendi, quam inesse nobis oportere ad haec accipienda et habenda etiam propriam voluntatem. Cum vero Dei dona esse monstrantur, a quo petenda sint, discitur, si non habentur; et cui sint agendae gratiae, si habentur; nostrasque voluntates ad haec expetenda, sumenda, retinenda parum valere, nisi divinitus adjuventur.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ adte potissimũ de hac re
causȩ sunt. quas breuit̃ inti.¬
mabo. Una ẽ : quia donante
xxp̃o magna tibi.ẽ. obseruantia
pudicitiȩ coniuigalis. Altera:
quia ꝓphanis istis nouitatib
quib hic disputando resistimꝰ.
tu potestate curando ⁊ instan¬
do efficacit᷑ restitisti. Tercia:
qm̃ quiddã litterarũ ab eis con¬
scriptũ in tuas manus uenisse
cognoui. Quod licet fide ro.¬
bustissima irriseris: bonũ est
tam̃ ut eciã nouerimꝰ defen¬
dendo adiuuare qđ credimus.
& apłs enĩ petrꝰ paratos nos eẽ
ẜcepit ad confessionẽ om̃i pos.¬
centi nos rationẽ defide & spe
quit ur̃ ingrã conditus sit sale.
ut sciatis quomodo oporteat
uos unicuiq respondere. Ista
sunt p̃cipue. quȩ me cõpulert̃
ut hoc uolumine tecũ hab̾em
qualẽ dñs dignaret᷑ donare ser¬
monẽ. Nã michi nũquã placu.¬
it cuiquã illustri uiro & tanta
quanta es ipse sublimitate con¬
spicuo p̾sertim ñ otiosa digni.¬

Expanded text:
autem ad te potissimum de hac re causae sunt, quas breviter intimabo. Una est, quia donanteo magna tibi est obseruantia pudicitiae coniugalis; altera, quia profanis istis nouitatibus, quibus hic disputando resistimus, tu potestate curando et instando efficaciter restitisti; tertia, quoniam quiddam litterarum ab eis conscriptum in tuas manus uenisse cognoui, quod licet fide robustissima inriseris, bonum est tamen, ut etiam nouerimus defendendo adiuuare quod credimus; et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad confessionem omni poscenti nos rationem de fide et spquit, uester in gratia conditus sit sale, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. ista sunt praecipue quae me compulerunt, ut in hoc uolumine tecum haberem qualem dominus dignaretur donare sermonem. nam mihi numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate conspicuo, praesertim non otiosa digni
Abbreviated transcription (Latin):
cõmixtionẽ nemo iudeatur
expers eẽ delicti : quiaut̃ expers¬
ẽ delicti. expers. ẽ. etiã huuis.¬
modi conceptionis. Nun quid¬
nã & ses ambrosius nuptiarũ
bonitatẽ. ac non potius istoꝵ
hereticoꝵ quãuis tunc nondũ
apparentiũ uanitatẽ suȩ huiꝰ
scientiȩ ueritate dampnauit:
Quod iđ̾o cõmemorandũ pu¬
taui: quia pelagius sic laudat
ambrosiũ ut dicat. Beatꝰ ãbro¬
sius ep̃s in cuiꝰ precipue libris
romana elucet fides. qui scrip¬
toꝵ int̾ latinos flos quidam
speciosus enituit: cuiꝰ fidem
& purissimũ inscripturis sensũ
ne inimicus quidẽ ausus est
rephendere. Peniteat gͦ eum
quod sensit aduersus ambro.¬
sium: ne peniteat eũ qđ sic
laudauit ambrosiũ. Habes li.¬
brũ & molestia longitudins.
& difficultate questionis : quã
michi ad dictandũ tam tibi ad
legendum negotiosũ: quibus
particulis tẽpoꝵ te inuenire
potuit. aut poterit ociosum.
Quẽ ꝓfecto quantũ me dñs
adiuu̾are dignatus ẽ. elabora

Expanded text:
commixtionem nemo videatur expers esse delicti; qui autem expers delicti est, expers est etiam hujusmodi conceptionis. » Inam et sanctus Ambrosius nuptiarum bonitatem ac non potius istorum haereticorum quamuis tunc nondum adparentium uanitatem huius suae sententiae ueritate damnauit? quod ideo commemorandum putaui, quia Pelagius sic laudat Ambrosium, ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. paeniteat ergo eum quod sensit aduersus Ambrosium, ne paeniteat eum quod sic laudauit Ambrosium. habes librum et molestia longitudinis et difficultate quaestionis quam mihi fuit ad dictandum, tam tibi ad legendum negotiosum, quibus particulis temporum te inuenire potuit aut potuerit otiosum. quem profecto, quantum me dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
eam modo talem eẽ dicunt. &
fatentur se hab̾e peccata. si uerũ
dicunt: ꝓfecto qm̃ mundi non
sunt a peccatis. habet in eis ȩccła
maculã. Si aut̃ falsũ dicunt: qͥa
corde duplici loquunt᷑. habet
meis eccła rugã. Si aut̃ sedict̃
hab̾e ista non ipsam: non ergo
se ẽẽ m̃bra eiꝰ. nec se ad corpꝰ eius
ꝑtinere fateant᷑: ut etiã sua con¬
fessione dampnentur. De hac
autẽ concupiscentia carnis quã
curauimus anuptialib bonis
tam ꝓlixa disputatione distin¬
quere. ꝓpter nouos hereticos.
qui cũ hȩc rep̾henditur. calũni¬
antur quasi nuptiȩ rep̃hendan.¬
tur : ut scilicet eã tamꝗͣ bonũ
naturale laudando suũ pestife.¬
rũ dogina confirment. quo as.¬
serunt ꝓlem quȩ ꝑ ilła nascit᷑
nullũ trahere originale pecca¬
tũ. de hac gͦ carnis concupis.¬
centia beatus ambrosius medio¬
lanensis ep̃s cuius sacerdotali
ministerio lauachrũ regenera¬
tionis accepi. sic breuit̃ est lo¬
cutus: cũ exponens isaiam ꝓ.¬

Expanded text:
eam talem esse dicunt et fatentur habere peccata: si verum dicunt, profecto, quoniam mundi non sunt a pemaculam; si autem falsum dicunt, quia corde duplici loquuntur, habet in eis ecclesia rugam. si autem se dicunt habere ista, non ipsam, ergo se non esse membra eius nec se ad corpus eius pertinere fateantur, ut etiam sua confessione damnentur. De hac autem concupiscentia carnis, quam curauimus a nuptialibus bonis prolixa disputatione distinguere propter nouos haerequi cum haec reprehenditur calumniantur, quasi nuptiae reprehendantur; ut scilicet eam tanquam bonum naturale laudando, suum pestiferum dogma confirment, quo asserunt prolem quae per illam nascitur, nullum trahere originale peccatum: de hac ergo carnis concupiscentia, beatus Ambrosius Mediolanensis episcopus, cujus sacerdotali ministerio lavacrum regenerationis accepi, sic breviter est locutus, cum exponens Isaiam pr
Abbreviated transcription (Latin):
in uob̾ sp̃s scĩ ẽ. quẽ habetis ado
& ñ estis uri. Empti enim estis
p̃cio magno. Glificate ergo din
incorpore ur̃o. Hoc totũ non
solũ ꝓpt̾ p̾̃sentẽ scĩficationem
sed maxime ꝓpt̃ illã spem dicti
ẽ: de qua idem alio loco dicit.
Sed & nos ipsi primitias haber¬
tantes redẽptionẽ corporis us¬
dũ tenet᷑. Unde adiungit &dic̃.
Spe enĩ salui facti sumus. Spes
aut̃ quȩ iudetur: non est spes.¬
Quod enĩ uidet quis quid sꝑat :
Si aut̃ qđ non uidemꝰ sꝑamus:
ꝑ patientiã expectamus. Non
itaq ꝑ hoc quod expectamꝰ. sed
ꝑhoc qđ toleramꝰ carnales filis
ꝓpagantur. Absit gͦ ut fidelis
hom̃o cũ audit ab apło. diligite
uxores urãs. concupiscentiã car.¬
uis diligat inuxorẽ: quã nec in
scipso debet diligere. audien
alterũ apłm. Nolide diligere mun¬
dũ. nec ea quȩ in mundosunt.
Siquis enĩ dilexerit mundũ. ñ ẽ.¬

Expanded text:
itus sancti est, quem habetis a deo, et non estis uestri; empti enim estis pretio magno. glorificate ergo deum in corpore uestro. hoc totum non solum propter praesentem sanctificationem, sed maxime propter illam spem dictum est, de qua idem alio loco dicit: sed et nos ipsi primitias spiritantes, redemptionem corporis nodum tenetur. Unde adjungit et dicit: Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videturquod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. non itaque per hoc quod expectamus, sed per hoc quod toleramus, carnales filii propagantur. absit ergo, ut fidelis homo, cum audit ab apostolo: diligite uxores uestras, concupiscentiam carnis diligat in uxore, quam nec in se ipso debet diligere audiens alterum apostolum: nolite diligere mundum nec ea quae in mundo sunt. quisquis dilexerit mundum, n
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ hanc ergo fit ut etiã de
iustis &e de legitimis nuptiis filio
di non filii dĩ sed filii scłi gene.¬
rent᷑: quia & hii qui generant
si iam generati sunt non ex hoc
generant qđ filii di sunt: sed ex
quo adhuc filii scłi. Dnĩça qͥppe
sententia ẽ. Filii scłi huiꝰ gene.¬
rant: & generant᷑. Ex quo itaq
sumus adhuc filii scłi huiꝰ. exte

Expanded text:
Propter hanc ergo fit, ut etiam de Propter hanc ergo fit, ut etiam de iustis et legitimis nuptiis filiorum dei non filii dei, sed filii saeculi generentur, quia et hi qui generant, si iam regenerati sunt, non ex hoc generant quod filii dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. dominica quippe sententia est: filii saeculi huius generant et generantur. ex quo.itaque sumus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ nascatur tantũ: uerum
etiã ut renascat᷑. Nascit᷑ namq
ad pęnã : nisi renascatur ad
uitam. Fides aut̃ : non qualẽ
habent int̾ se etiã infideles
zelantes carnẽ. Quis enĩ uir
quã libet impius uult adulte.¬
ram uxorẽ : Aut quȩ mulies
quẽlibet uult adulterũ uirĩr
Hoc inconubio bonũ natura.¬
le .ẽ. quidẽ. carnale tam̃. sed
mens xp̃iani coniuigis ad ulte¬
riũ coniugi debet timere ñ
quã ex hibet coniugi. sacram̃¬
tũ uero qđ nec separati ⁊ ad¬
ulterati amittunt comuges
concordit̃ casteq custodĩant.
Solũ ẽ. enĩ quod etiam sterile
conuigiũ tenet iure pietatis.
iã spe fecunditatis amissa: ꝓpt̃
quã fuerat copulatũ. Hȩc bo¬
na nuptialia laudet ĩ nuptiss.
qui laudare uult nuptias.: car.¬
nis autẽ pudenda concupiscen.¬
tia ñ ẽ nuptiis imputanda sed
toleranda. Non enĩ. ẽ. ex naturali
conubio ueniens bonũ: sed ex
antiquo peccato accidens malũ.

Expanded text:
non ut nascatur tantum uerum non ut nascatur tantum uerum etiam ut renascatur; nascitur namque ad poenam, nisi renascatur ad uitam. fides autem, non qualem habent inter se etiam infideles zelantes carnem; quis enim uir quamlibet inpius uult adulteram uxorem? aut quae mulier quamlibet inpia uult adulterum uirum? hoc in conubio bonum naturale est quidem, carnale tamen. sed membrum Christi coniugis adulterium coniugi debet timere, non quam exhibet coniugi. sacramentum uero, quod nec separati et adulterati amittunt, coniuges concorditer casteque custodiant. solum est enim quod etiam sterile coniugium tenet iure pietatis iam spe fecunditatis amissa, propter quam fuerat copulatum. haec bona nuptialia laudet in nuptiis, qui laudare uult nuptias. carnis autem concupiscentia non est nuptiis inputanda, sed toleranda. non enim est ex naturali conubio ueniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum.
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib gentib tanta fertilita.¬
te gignendoꝵ sp̃ualit filiorũ
illud potius excellentis conti.¬
nentiȩ bonũ qui potest caꝑe
capiat. qui uero id caꝑe non
potest. si acceꝑit uxorẽ non
peccat. & femina si se ñ conti.¬
net nubat eligatur. bonũ est
enĩ homin mulierẽ ñ dangere.
Uerum quia non om̃s capiunt
uerbũ hoc sed quib datum ẽ:
restat ut ꝓpt̾ fornicationes
unus quisq suã uxorẽ habeat.
& una quȩq uirũ suũ habeat:
acsic infirmitas incontinentiȩ
ne cadat in ruinã flagitiorũ.
excipiatur honestate nuptiaꝵ.
Quod enĩ ait apłs de feminis
uolo igitur iuniores nubere.
hoc & de marib dici pot̾. uolo
iumores uxores ducere. ut ad
utrũq sexũ ꝑtineat filios pro¬
creare. patres & matres familiaᷤ
ẽẽ. nullã occasionẽ dare aduer.¬
sario maledicti gr̃a: in nuptisꝰ
tam̃ bona nuptialia diligant᷑.
ꝓles. fides. sacram̃tũ. sed ꝓle

Expanded text:
in omnibus gentibus tanta fertilitain omnibus gentibus tanta fertilitate gignendorum spiritaliter filiorum, illud potius excellentis continentiae bonum qui potest capere, capiat; qui uero id capere non potest, et si acceperit uxorem, non peccat, et femina, si se non continet, nubat. bonum est enim homini mulierem non tangere. uerum quia non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est, restat, ut propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat t unaquaeque uirum suum habeat ac sic infirmitas incontinentiae, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ait apostolus de feminis: uolo igitur iuniores nubere, hoc et de maribus dici potest: uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia\'. In nuptiis tamen bona nuptialia diligantur: proles, fides, sacramentum. sed proles,
Abbreviated transcription (Latin):
uiscera extin griat acfundat:
uolendo suam̃ ꝓlem priꝰ int̾ire
quã uiuere. aut si in utero iam¬
uiuebat: occidi ante quam nasci.
Prorsus si ambo tales sunt: con¬
iuges ñ sunt. Et si abinitio ta.¬
les fuert̃: ñ sibi ꝑconubiũ sed
ꝑstuprũ potius conuenerunt.
Si aut̃ non ambo sunt tales:
audeo dicere. aut illa ẽ. quodã
modo mariti meretrix. aut
ille adulter uxoris. Quia igit᷑
nuptiȩ tales eẽ non possunt qua¬
les primoꝵ hominũ si peccatũ
ñ p̃cessisset ẽẽ potuert̃: si nt
tales quales scõꝵ patrũ fuert̃.
ut pudendȩ carnis concupiscen¬
tiȩ quȩ in paradiso nec ante
peccatũ fuit. nec post peccatũ
illic eẽ ꝑ missa.ẽ. quia necesse ẽ.
incorpore mortis huiꝰ ut sit.
non seruiat᷑. sed ipsa potius ñ¬
nisi ad ꝓpagandã ꝓlem serui¬
re cogatur : aut quia hoc tẽpꝰ
quod̃ iam eẽ diximꝰ continendi
ab amplexi ñ habet hui offi¬
cii necessitatẽ adiacente undiq

Expanded text:
uiscera extinguat ac fundat, uiscera extinguat ac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iamuiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges non sunt; et si ab initio tales fuerunt, non sibi per conubium, sed per stuprum potius conuenerunt. si autem non ambo sunt tales, audeo dicere: aut illa est quodam modo mariti meretrix aut ille adulter uxoris. Quia igitur nuptiae tales esse non possunt, quales primorum hominum, si peccatum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupiscentia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia necesse est in corpore mortis huius ut sit, non ei seruiatur, sed ipsa potius nonnisi ad propagandam prolem seruire cogatur. aut quia hoc tempus, quod iam esse diximus, continendi ab amplexu non habet huius officii necessitatem adiacente undique
Abbreviated transcription (Latin):
concũbere nisi sola uoluntate ge¬
nerandi. qđ ñ habet culpã. aliud¬
petere uoluptatẽ sed ñ p̃t̃ coniu¬
gem. qđ uenialẽ habet culpam:
quia & si non causa ꝓpagande
plis concũbitur. ñ tam̃ huiꝰ libi¬
dinis causa ꝓpagationi ꝓlis obsis¬
titur. siue uoto malo: siue opere
malo. Nam qui hoc faciunt ꝗͣ uis
uocent᷑ coniuges ñ sunt: nec ullã
nuptiarũ retinent ueritatẽ. sed
honestũ nom̃ uelandȩ turpitudini
obtendunt. Produnt᷑ aut̃ : qͣndo
eousq ꝓgrediuntur. ut exponãt
filios qui nascuntur inuitis. Oder̃
enĩ nutrire uł hab̃e : quos gig.¬
nere metuebant. Itaq cũ in suos
seuit quos nolens genuit tenebro¬
sa in iquitas. clara iniqͥtate in lu-¬
cẽ ꝓmitur: & occulta turpitudo
manifesta crudelitate conuincit᷑.
Aiq̃ndo eo usq ꝑuenit hȩc libi¬
dinosa crudelitas uł libido cru-¬
delis: ut etiã sterilitatis uenena
ꝓcuret. & si nichil ualuerint
conceptos fetus aliquo modo intͣ

Expanded text:
concumbere nisi sola uoluntate geconcumbere nisi sola uoluntate generandi, quod non habet culpam, aliudpetere uoluptatem, sed non praeter coniugem, quod uenialem habet culpam, quia, etsi non causa propagandae prolis concumbitur, non tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem, sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur, ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatis uenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ ñ habet: seduir. Simili
aut̃ & uir sui corporis potestatĩ
ñ habet: sed mulier. Nolite fra¬
ut uacetis orationi: & iterũ ad id.¬
ipsũ estote. ne uos tẽptet sathanas
ꝓpt̃ intẽperantiã ur̃am. Hoc aut
Ubi gͦ uenia danda . ẽ. aliquida
culpeꝰ nulla ratione negabit᷑. Cũ
igitur culpabilis non sit general¬
dĩ intentione concubitꝰ. qui ꝓpͥe
nuptiis imputandus ẽ. quid sed
ueniã concedit apłs. nisi qđ con.¬
iuges dui se non continent debi¬
tũ ab asterutro carnis exposcun
non uoluntate ꝓpagandi sed lib
dinis uoluptate : Quȩ tam̃ uoli¬
ptas ñ ꝓpt̾ nuptias cadit inculꝰ
sed ꝓpt̾ miptias accipit uenian
Quocirca etiã hinc sunt laudabi¬
les nuptiȩ: quia & illud qđ non
ꝑnet adse ignosci faciunt ꝓpt̃ se.
Neq enĩ etiã iste concubitꝰ quo
seruitur concupiscentiȩ sic agitur
ut impediatur fętus quẽ postu.¬
lant nuptiȩ. sed tam̃ aliud ẽ non

Expanded text:
potestatem non habet, sed uir; similiter potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite inuut uacetis orationi et iterum ad ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram. hoc autem ubi ergo uenia danda est, aliquid esse culpae nulla ratione negabitur. cum igitur culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis inputandus est, quid secundum ueniam concedit apostolus, nisi quod coniuges, dum se non continent, debitum ab alterutro carnis exposcunt non uoluntate propaginis, sed dinis uoluptate? quae tamen uoluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit ueniam. quocirca etiam hinc sunt laudabiles nuptiae, quia et illud, quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. neque enim etiam iste concubitus, quo seruitur concupiscentiae, sic agitur, ut inpediatur fetus, quem postulant nuptiae. Sed tamen aliud est non
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita quodã modo exponit
qđ supͣ dixerat: qui habet it
uxores tanꝗͣ non habentes suit.
Qui eni sichabent uxores ut
cogitent ea quȩ sunt dni. quo¬
modo placeant dño. nec inhis
quȩ sunt mundi cogitant pla:¬
cere uxorib. tanꝗͣ non haben¬
tes sunt. Quod facile fit: qͣndo
& uxores tales sunt. ut eis ma¬
riti ñ ido placeant iquia diuites.
quia sublimes. quia genere no-¬
biles. quia carne am̃abiles: sed
quia fideles. quia religiosi: quia pu.¬
dici. quia uiri boni sunt. Uerum in
conugatis ut hȩc optanda atq
laudanda. sic alia toleranda sunt.
ne in dãpnabilia flagitia id ẽ. infor¬
nicationes uł ad ulteria corruatur.
Propt̃ qđ uitandũ malũ. etiã illi
concubitus coniugũ qui non fiunt
cansa generandi sed uitiatrici con¬
cupiscentiȩ seruiunt. in quib iii.¬
bentur non fraudare inuicẽ ne
duntur. Sic enĩ scriptũ ẽ. Yxori
uir debitũ reddat. similit aut̃ et
uxor uiro. Mulier aut̃ sui corꝑis

Expanded text:
atque ita quodam modo exponit atque ita quodam modo exponit quod supra dixerat: qui habent uxores, tamquam non habentes sint. qui enim sic habent uxores, ut cogitent ea quae sunt domini, quomodo placeant domino, nec in his quae sunt mundi cogitent placere uxoribus, tamquam non habentes sunt. quod ea facilitate fit, quando et uxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia toleranda sunt, ne in damnabilia flagitia, id est in fornicationes uel adulteria conruatur. propter quod uitandum malum etiam illi concubitus coniugum, qui non fiunt causa generandi, sed uictrici concupiscentiae seruiunt, in quibus iubentur non fraudare inuicem, ne duntur. sic enim scriptum est: uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. mulier sui corporis
Abbreviated transcription (Latin):
dine eẽ. Nec om̃ia ut exponen¬
do aliquid hinc breuit dicam:
sic ȩstimo intelligenda. Hoc
inquit dico fis. Tempus breue ẽ.
Non adhuc popłs dĩ ꝓpagandus
ẽ. generatione carnalit̾.: sed iam
regeneratione spũalit̾ colligendꝰ.
Reliquũ est ergo ut & qͥ habent
uxores non carnali concupiscen¬
tiȩ subiugent᷑: & qui flent tri.¬
sticiã p̾sentis mali gaudeant
spe futuri boni. & qui gaudent
ꝓpt̃ temporale aliquod comodũ
timeant ȩt̃nũ iudiciũ. Et qui
eniunt. sic habendo possideant
ut amando ñ hereant: & qui
utuntur hoc mundo. transire
se coꝗitent non manere. Pre-¬
terit᷑ enĩ figura huius mundi.
Uolo uos inquit sine sollicitu¬
dine ẽẽ. hoc ẽ. uolo sursũ cor
in his quȩ ñ p̃tereunt uos hab̾e.
Deinde subiungit &e dic̃. Qui
sine uxore.ẽ: cogitat ea quȩ st̃
dñi. quomodo placeat dño.¬
Qui autẽ matrimonio iunctꝰ
est: cogitat ea quȩ sunt mun.¬
di. quomodo placeat uxori.

Expanded text:
dine esse. haec omnia, ut exponendine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatione carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae subiugentur, et qui flent tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et qui gaudent propter temporale aliquod commodum, timeant aeternum iudicium, et qui emunt sic habendo possideant, ut amando non haereant, et qui utuntur hoc mundo, transire se cogitent, non manere; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos, inquit, sine sollicitudine esse, hoc est: uolo sursum cor in his quae non praetereunt uos habere. deinde subiungit et dicit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino;qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori,
Abbreviated transcription (Latin):
sed obscenitas peccantiũ. necessi.¬
tas generantiũ. lasciuiarũ ardor
nuptiarũ pudor. Cur ergonon
coniuges maneant qui excon¬
sensu concũbere desinunt. si man.¬
serunt coniuges ioseph & maria
qui concũbere ñ cȩperunt: Hȩc
enĩ ꝓpagatio filioꝵ quȩ in scĩs
patrib ꝓpt̾ generandũ & con-
seruandũ popłm di in quo pro.¬
phetiã xp̃i preced̾e oportuit of.¬
ficiosissima fuit: nunciã non
habet ilłã necessitatẽ. Patet qͥp¬
pe iã exomĩb gentib spũaliter
gignendoꝵ. undecũq carnalit̃
uati fuerint copia filioꝵ. Et qđ
distributũ. Illud quippe fuit
amplectendi: hoc aut̃ conti.
dicofrs. Tempus breue ẽ. Reli.¬
quũ ẽ. ut & qui habent uxores
tanꝗͣ ñ habentes sint: & qͥ flent
tanꝗͣ non flentes. ⁊ qui gaudent
tanqͣ non gaudentes. & qui
emunt tanꝗͣ ñ ementes: & qͥ
utuntur hoc mundo quasi ñ
utant᷑. Preterit enĩ figura huiꝰ
mundi. U olo uos sine sollicitu.¬

Expanded text:
sed obscenitas peccantium, necessised obscenitas peccantium, necessitas generantium, lasciuiarum ardor, nuptiarum pudor. cur ergo non coniuges maneant, qui ex consensu concumbere desinunt, si manserunt coniuges Ioseph et Maria, qui concumbere nec coeperunt? Haec enim propagatio filiorum, quae in sanctis patribus propter generservandum populum Dei, in quo prophetiam Christi praecedere oportuit, officiosissima fuit, nunc jam non habet illam necessitatem. Patet quippe jam ex omnibus gentibus spiritualiter gignendorum, undecumque carnaliter nati fuerint, copia filiorum. Et qdistributum. Illud quippe fuit amplectendi, hoc autem contindico, fratres: tempus breve est; reliquum est et ut qui habent uxores tanquam non habentes tamquam non flentes, et qui gaudent, tamquam non gaudentes, et qui emunt, tamquam non ementes, et qui utuntur hoc mundo, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitu