comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piant quasi excluse. siũ ħ solũ ilł egredi
sit. ꝙ se auiuificatõne corpoꝵ retrahant.
⁊ quasi se ad se colligentes. a uegetatõne
corpoꝵ cessant. ut in sem ipĩs subsistãt.
U̾bi grã. Qũ flatus iste corporeus spiratur
egredit᷑ a corpore. ⁊ incipit essenciałr. atq
localicer extra corpus esse. qui priꝰ essen¬
cialit̾ acq localit̾ infra corpus ꝯcineba¬
cur. Qñ uero corcex aresc̾e incip̃ ĩ arbore
exit humor ab illo. ⁊ ꝯtrahit᷑ humor ad
int̾iora. neq foras egreditur ut extra sit
s incerius remanet in eo ꝙ incuis ẽ. siũ in
ligno. siu̾ ĩ medulla. ut in corcice ipõ ñ sit.
cñ omĩo exit acortice. ut ĩcortice iam nõ
sit. neq exit qͣiͣ ad ext̾ĩora effusus. s exit
qiͣ ad int̾iora collectus ⁊ si forte humor
rursũ ab int̾ĩori suo ꝓdeat. ut se iterũ in¬
fundat in corticem. rursũ reniuescit cor¬
cexipẽ. qm̃ humor in ipõ est uita eius. Sic

Expanded text:
piant, quasi exclusae: sive hoc solum eis egredi piant, quasi exclusae: sive hoc solum eis egredi sit, quod se a vivificatione corporum subtrahunt, et quasi ad se colligentes a vegetatione corporum cessant, ut in semetipsis subsistant. Verbi gratia: Quando flatus iste corporeus spiratur, egreditur a corpore, incipit essentialiter atque localiter extra corpus esse qui prius essentialiter atque localiter intra corpus continebatur. Unde vero cortex arescere incipit in arbore, exit humor ab illo, et contrahitur ad interiora, neque foras egreditur ut extra sit, sed interius remanet in eo quligno sive in medulla ut in cortice ipso non sit. Tamen omnino exit a cortice ut in cortice jam non sit; neque exit quasi ad exteriora effusus, sed exit quasi ad interiora collectus. Et si forte humor rursus ab interiori suo prodeat, ut se iterum effundat in corticem, rursus revirescit cortex ille, quoniam humor in ipso est in vita ejus. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ solum incercũ esse non d. quia bonã
uitam mala mors sequi non pot̃. Mala
enĩ mors ñ est nͥ ea sola quã mala sequnt᷑.
Qui ergo bñ mori uult. bñ uiuat. Qm̃ ea
que post mortem ueniũt. ꝯͣ ea disponunt᷑¬
ut scd̾m ea recribuantur que ance mor¬
tem in uica p̃cedũt. Usq ad mortem m̾i¬
cum est. Post mortẽ uero p̃miũ. Mors
media ẽ. in qua dies uñĩ incipit. dies ho¬
minis finẽ accip̃. In die suo homo sibi re¬
linquitur. ut ꝙ uult oꝑetur. in die uero
diũ iam ĩ potestate sua non est homo. s ĩ
illius potestate ad quẽ uenit ut remun̾e¬
tur. Propt̾ ea ad hoĩem ꝑtinet ut id solũ
qd̃ sibi ꝯmissũ est bñ dupone studeat. illd̾
bitrio a quo illud impleri o telinquat.
.Multi q̃rũt de exitu aĩarũ. quõ a corꝑibꝰ
egrediũtur aĩe. siũ scil ħ mͦ ut essenciałr
⁊ localit̾ foras egrediant᷑ ut extra ẽẽ inci¬

Expanded text:
autem solum incertum esse non debet, quod bonam autem solum incertum esse non debet, quod bonam vitam mala mors sequi non potest. Mala enim mors non est nisi ea sola quam mala sequuntur. Qui ergo bene mori vult, bene vivat, quoniam ea quae post mortem veniunt contra ea disponuntetribuuntur quae ante mortem in vita praecedunt. Usque ad mortem meritum est; post mortem vero praemium. Mors media est in qua dies Domini incipit, dies hominis finem accipit. In die suo homo sibi relinquitur, ut quod vult operetur. In die vero Domini jam in potestate sua non est homo, sed in illius potestate ad quam venit ut remuneretur. Propterea ad hominem pertinet ut id solum quod sibi commissum est bene disponere studeat; illud bitrio a quo illud impleri oportet relinquat. Multi quaerunt de exitu animarum quomodo a corporibus egrediantur animae, sive scilicet hoc modo ut essentialiter et localiter foras egrediantur, ut extra esse inci
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sũt in num̾o ponunt᷑ ⁊̃ scribuncur.
Qui nicb̾ sunt nulli sũt. nec scͥbi nͨ num̾ari
hñt qui nich̾ hñc. Ergo omĩ hñti dabitur
⁊ habundabit. Omĩ hñti nũtum dabitur
p̃miũ. Non dix̃ hũci magnũ mĩtũ p̾miũ
dabitur. ⁊ ꝑuũ mĩtũ habenti nõ dabitur.
acceꝑit sacis habebit. qͣmuis ñ cancũ bẽbit.
qͣntum ille qui magnũ mĩcũ habeb̾. Solu
ille excluditur a ꝑcipiendo p̃mio. qui nich̾
ht̃ demĩto. Om̃es .n. qui in domino moriũ¬
tur bĩ sunt. qr post mitũ uirtutis ad p̃mi
ulta q̃ri possunt. si tñ omĩa q̃ri debent
que q̃ri possunt. Querũt homines de
exitu aĩarũ a corporib quałr exeant ⁊ quo
cceũtes ꝑgant uł cũ ꝑuenint quo pergant
quid ĩueniant. uł quid percipiant aut
sustineant. S ħ omĩa magis cimenda st̃
qmͣ q̃renda. Iõ qͥppe abscondica sũt ne q̃¬
rantur. aut ĩueniantur. s cimeant᷑. Qͥs
enĩ securus esse pot̃ in inc̾tum pergent: ħ

Expanded text:
aliqui sunt, et in numero ponuntur et scribuntur. Qui nihil sunt, nulli sunt, nec scribi aut numerari habent, qui nihil habent. Ergo Omni habenti dabitur et abundabit : Omni habenti meritum, dabitur praemium. Non dixit habenti magnum meritum, praemium dabitur, et parvum meritum habenti non dabitur; cceperit, satis habebit: quamvis non tantum habebit quantum ille qui magnum meritum habebit. Solus ille excluditur a percipiendo praemio qui nihil habet de merito. Omnes ergo qui in Domino moriuntur, beati sunt , quia post Multa quaeri possunt, si tamen omnia quaeri debent quae quaeri possunt. Quaerunt homines de exitu animarum a corporibus qualiter exeant; et quo exeuntes pergant, vel cum pervenerint quo pergunt, quid inveniant, vel quid percipiant aut sustineant. Sed haec omnia magis timenda sunt, quam quaerenda. Ideo quippe abscondita sunt, ne quaerantur aut inveniantur, sed timeantur. Quis enim securus esse potest in incertum pergens? Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ statĩ ad torm̃ta inferm descendant. De
ꝑstĩs quiꝑpt bonis dubiũ nõ est qͥnegͥdientẽ
stacĩ ad gaudia transeant. Simͣ ⁊ de maliꝰ
ualde dubiũ non est qͥn exeũtes hinc sine
mora ad int̾m corm̃ca descendant. De in
tam penis. usq ad penam uidel purgatõ

Expanded text:
non statim ad tormenta inferni descendant. De perfectis bonis dubium non est, quin egredientes, statim ad gaudia transeant. Similiter et de valde malis dubium non est, quin exeuntes hinc, sine mora ad inferni tormenta descendant. De non dam poenis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
qr locus non ÷ ubi non ÷ corpus. Qnͣdo
igit᷑ extͣ om̃e corpus ẽ qnͣtũ ad locum
equałr ꝑtinet ꝓpe ẽ om̃ĩ corpori. quia
si excra corpus poĩta. uni corpori ꝓpior
⁊ altĩ remocior ess. int̾ ip̃am ꝓfecto et
corpus spaciũ ess. Si spaciũ ess locus
ess. si locus ess corpus ess. Si autẽ intei
ip̃am ⁊ om̃e corpꝰ corpus ess. extͣ omne
corpus corpus ess. ꝙ fieri nõ pot̃. Itaq
dicunt qr aĩa neq ꝑcorpus a corpore re¬
cedit neq per corpus ad corpus accedit.
⁊ iõ nec loco mouet᷑ ut recedat a corpore
ꝙ est in loco. nec loco mouetur ut acce¬
dat ad corpus ꝙ est in loco. Int̾ omẽm .ii.
locũ. ⁊ id ꝙ ẽ in ulło loco. nullus ẽ locus
mouetur. qr nec loco mour recedens a
corpore qd̃ ÷ in loco. nec loco mouet᷑. acre¬
dens ad corpus qd̾ est in loco. Neq .n. loco
mouetur qñ recedit a loco. neq icer̃ loco
mouecur qñ accodit ad locũ. Eciam qñ ĩ

Expanded text:
on est ubi non est corpus. Unde igitur extra omne corpus est quantum ad locum, aequaliter prope est omni corpori, quia si extra corpus posita uni corpori propior et alteri remotior esset, intra ipsam profecto et corpus spatium esset. Si spatium esset, locus esset; si locus esset, corpus esset. Si autem inter ipsam et omne corpus, corpus esset, extra omne corpus corpus esset, quod fierdicunt quod anima neque per corpus a corpore recedit, neque per corpus ad corpus accedit; et ideo nec loco movetur, ut recedat a corpore quod est in loco; nec loco movetur, ut accedat ad corpus quod est in loco. Inter omnem enim locum et id quod est in nullo loco nullus est locus. movetur, quia nec loco movetur recedens a corpore quod est a loco, nec loco movetur accedens ad corpus quod est in loco. Neque enim movetur, quando recedit a loco; neque iterum loco movetur, quando accedit ad locum. Etiam quando in
Abbreviated transcription (Latin):
latissimis quadam uiuendi m̃sura in malicia
inferiores fuer̃ eg̾sse a corꝑib statĩ ad infertu
loca rapiantur. siue ĩ aliis aliquib locis pena¬
lib sc̃ occłtam dei dispens acõnem. ab ilł gra¬
morils gebẽne torm̃tis adħ int̾im diffant᷑ ut
uideł quẽad̾m bom qui cũ cłpis quildã man

Expanded text:
leratissimis quadam vivendi mensura in malitia inferiores fuerunt, egressae a corporibus statim ad inferni loca rapiantur; an vero in aliquibus aliis locis poenalibus secundum occultam Dei dispensationem ab illis gravioribus gehennae tormentis adhuc interim differantur, ut videlicet quemadmodum boni qui cum c
Abbreviated transcription (Latin):
giubilem ignẽ. ⁊ qui ut semꝑ ardeat ĩcre¬
mento ñ eget. ab inicio m̃di demonibus
eternã penam passuri sunt. qr eisin hac
uita positi ad culpam ꝯsenser̃. Ad hũc in¬
fernũ aĩe sceleratoꝵ acorporib egresse s
statĩ retrudi estimant᷑. sicut eꝯꝰ ꝑfectorũ
iustoꝵ. ⁊ qui ab hac uita purgati ȩxeũt.¬
sine mora ad celum uͥscd̾m bñanitatẽ
suam ib̾c xp̃e in dext̾a uei pacris sedet in
głia. concinuo deduci credũcur sic̃ scͥpt̃¬

Expanded text:
guibilem ignem, et qui ut semper ardeat, nutriguibilem ignem, et qui ut semper ardeat, nutrimento non eget, ab initio mundi daemonibus aeternam pvita positi ad culpam consenserunt. Ad hunc infernum animae sceleratorum a corporibus egressae statim retrudi existimantur, sicutustorum et qui ab hac vita purgati exeuine mora ad coelum, ubi secundum humanitatem suam Jesus Christus in dextra Patris, sedet in gloria, continuo deduci creduntur, sic script
Abbreviated transcription (Latin):
uerse sũt delectate. postea uõ cũ corporib
sicut in ipĩs per corpora iniq̃ sunt operate.¬
icut pecratorib De per¬
cruciandis deus penas coͣrles p̃parauit. ita
ĩuisibilit̾ oꝑatur. idcirco cõrlib ⁊̃ locis ⁊ tor¬
m̃ta impioꝵ ⁊ gaudia iustoꝵ distinx̃ Infu̾ꝰ¬
locus ẽ torm̃toꝵ. Celum locus est gaudioꝵ.
bene ⁊ enĩ locus corm̃toꝵ deorsũ est. ⁊ locus
gaudioꝵ sursũ. qr ⁊ culpa deorsũ p̃mit. et
iustĩa sursũ sustollit. Maxima tormẽta
locũ in imo hñt maxima gaudia ĩ sũmo
Media autẽ bona. ⁊ mala in medio. hoc ÷
quotũ oĩo certũ nõ est in qua ꝑte eius. idẽ
utrũ intͣ ꝯcauitatem illiꝰ. siue extͥnsecus in
aliqua regione ambitꝰ ip̃ius dispõĩcus sit
qͣmuis tñ iu̾siłius uideatur infra terrã qͣi
carcerem quẽdam. ⁊ uelud ergastulũ cene¬
brarũ collocatus. In ħ inferno dicũt inextĩ¬

Expanded text:
verse sunt delectatae; postea vero cum corporibus verse sunt delectatae; postea vero cum corporibus sicut in ipsis per corpora inique sunt operatae.icut peccatoribus cruciandis Deus poenas corporales praeparavit, ita invisibiliter operatur, idcirco corporalibus etiam locis, et tormenta impiorum et gaudia justorum distinxit. Inflocus tormentorum est. Coelum locus est gaudiorum. Bene etenim locus tormentorum est deorsum et locus gaudiorum sursum; quia et culpa deorsum premit, et justitia sursum sustollit. Maxima tormenta locum in infimo habent; maxima gaudia in summo. Media autem bona et mala in medio, hoc est quo tamen omnino certum non est in qua parte ejus, id est utrum intra concavitatem illius sive extrinsecus in aliqua regione ambitus ipsius dispositus sit; quamvis tamen verisimilius videatur infra terram quasi carcerem quemdam, et velut ergastulum tenebrarum collocatum. In hoc inferno dicunt ignem inexstin
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuestigari nõ possunt. in hiismentem solide¬
mus. que fides non dubia probat quia scilis
peccatrices aĩe q̃ cłpam nõ correxerũt in hac
uita penam bñt post banc uicam quelis
quałi ab ilł sentiat᷑ a nob̾ non intlłigat᷑.
quid int̾est cũ non iõ minus ab ilł senciat᷑
qmuis a nob̾ non inclłigatur. Nil et enim
refert. a quib reb patiãtur. s qnͣtũ patiã¬
cur. qr uis doloris non in corm̃co. s ĩ sensu
foris cruciantiũ mat̾ia abess ⁊ pacientiũ¬
flãmam times nͥ qr uri cimes: Si uulua ⁊
plage non dolerent. quis armaaut tela ti¬
meret: Uide ergo qr omĩa ħ a quib dolor
esse potest nõ cimentur nisi põ ipm̃ dolorem.
Tolle sensũ doloris. nõ est ꝙ timeas. pot̾at
ergo deus ⁊̃ sine elem̃tis mat̾ialib aĩarũ
crũciendis sensum doloris dare. s dignũ ⁊¬
ut in eis puniantur. in quib peccauerũt.
prius quidem sine corporib sicut in ipĩs per¬

Expanded text:
investigari non possunt; in his mentem solidemus, quae fides non dubia probat, quod scilicet peccatrices animae quae culpam non correxerunt in hac vita, poenam habent post hanc vitam, quae licet qualiter ab illis sentiatur a nobis non intelligatur, quid interest cum non ideo minus ab illis sentiatur, quamvis a nobis non intelligatur? Nil etenim refert a quibus rebus patiantur, sed quantum patiantur; quia vis doloris non in tormento sed in sensu msi elementorum foris cruciantium materia abesset, et patientiuflammam times, nisi quia uri times? Si vulnera et plagae non dolerent, quis arma, aut tela timeret? Vide ergo, quia omnia haec a quibus dolor esse potest non timentur, nisi propter dolorem. Tolle sensum doloris, non est quod timeas. Poterat ergo Deus etiam sine elementis materialibus animabus cruciandis sensum doloris dare, sed dignum ut in eis puniantur in quibus peccaverunt prius quidem sine corporibus, sicut in ipsis per
Abbreviated transcription (Latin):
instrumĩtũ corporał sensus nõ sufficit᷑ pp̃
ea illi sensus qui instrum̃ta magis suffici¬
entia hñt. maiorem ĩ ꝑcipiendo uĩ habent
Oculus longe poĩta uidet tactus li sencire
nõ pot̃ nͥ ĩmediate ꝯm̃cta. Si instrumentũ
tangendi eque ut uidendi ꝑspicaxess eqͥe
tactus ut uisus eminꝰ ꝯstituta ꝓspiceret
Quidergo. u̾ instrim̃coꝵ diuersicas nu¬
la erit. quare nec omĩs sensus equałerit
Ut uidel idẽsit illic uidere ꝙ tangẽ tang̾e̾
ꝙ dolere : Hoc tñ non uͥł deilł inelłigend̾
est. qui idcurro a torm̃tis affici possũt. qr¬
binc exeuntes in corruptõne uicioꝵ secũ
passibilitatem ferũt. Nec tñ qr sensũ aĩe
eminus affici dicimus. idcuto int̾ penas
corporales. ⁊ ip̃am aĩam qiͣ aliqua locorum
spacia collocamꝰ. qr ip̃a que in sui natura
nsła dim̃sione tenditur. uͥcũq p̾sens ẽ sẽsi¬

Expanded text:
instrumenta corporis sensus non sufficit? Ibi instrumenta corporis sensus non sufficit? Ibi ea illi sensus qui instrumenta magis sufficientia habent, majorem in percipiendo vim habent. Oculus longe posita videt; tactus vero sentire non potest nisi immediate conjuncta. Si instrumentum tangendi aeque ut videndi perspicax esset, aeque tactus ut visus eminus constituta perciperet. Quid ergo? Ubi instrumentorum diversitas nulla erit, quare non omnis sensus aequalis erit, ut videlicet idem sit illic videre quod tangere, tangere quod dolere? Hoc tamen non nisi de illis intelligendum est qui idcirco a tormentis affici possunt, qhinc exeuntes in corruptione vitiorum secum passibilitatem ferunt. Haec tamen quia sensum animae eminus affici diximus, idcirco inter poenas corporales et ipsam animam, quasi aliqua locorum spatia collocamus, quia ipsa quae in sui naturam nulla dimensione tenditur, ubicunque praesens est sens
Abbreviated transcription (Latin):
est si aĩe a corꝑib exute. coͣrli igne cruciẽt᷑.
S quõ inqͥũt aĩe sine corporib a reb corpo¬
ralib pati possũt: Ecce dicamꝰ Nescimus
qũo ufieri possit Aqͥd iõ uerũ nõ est qr
nos nescims quõ ẽ Tam̃ quid mirũ ÷
si anime extra corpora paciũt᷑. S ledũ¬
tur dũ cedunt᷑ indute cur ñ ledant᷑ sice¬
dancur exute : Si affici possunt qũ inter
ip̃as ⁊ illud a quo afficiuntur. mediũ est
ilud per ꝙ afficiuntur. ñne ꝓbabile oĩo¬
ẽ ⁊ multo mag̃ eas affici debere. qũ llt a
quo afficiunt᷑ inmediace oiunguntur:
ũardorem sentiat quicũq ignem suspica¬
cur. Que zergo uisio illa aĩe qua sentit᷑
om̃e ꝙ uidet uelsi nõ om̃e hͥ. c̃te qd ad penã
iudet: Anqi sensus aĩe qñ ꝑcorpus egredit᷑.
iõ diu̾sis mõis ꝑcipit qr ꝑdiuersa instrum̃ta
ꝑcipit: & ob hoc q̃dam eminꝰ constituta cor¬
porali sensu non ꝑcipit. qr ad ꝑcipienda illa

Expanded text:
est si animae a corporibus exutae corporali igne crucientur? Sed quomodo, inquiunt, animae sine corporibus a rebus corporalibus pati possunt? Ecce dicamus: Nescimus quomodo id fieri possit. Nunquid ideo verum non est, quia nos nescimus quomodo est? Tamen quid mirum, situr dum caeduntur indutae, cur non laedantur si caedantur exutae? Si affici possunt quando inter ipsas et illud a quo afficiuntur medium est illud per quod afficiuntur; nonne probabile est omnino multo magis eas affici debere, quando illi a quo afficiuntur immediate conjunguntur? ut ardorem sentiat quicunque ignem conspicatur. Quae est ergo visio illa animae qua sentit omne quod videt, vel si non omne hoc certe quod ad poenam videt? An quia sensus animae quando per corpus egreditur ideo diversis modis percipit; quia per diversa instrumenta percipit, et ob hoc quaedam eminus constituta, corporali sensu non percipit, quia ad percipienda illa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃do illam ex̾cet ⁊ forcassis ꝓbabiliꝰ erit ut
in hiis pocusũ locis singłe penam sustinere
labentes i hiꝰ mundi una decrusi sũt usq
ad fucurã in die iudcii penã ultimã damp¬
natõnem. Nam ꝙ petrus uocat carc̾em cali
ginis inferni Idẽ paulus cenebras appellasse
credit᷑ dicens rectores tenebraꝵ harũ spũa¬
lia neqͥcie in celestib. hũc aut̃ carcem siue
cenebras istas aerem istũ incssigimꝰ cẽ. ⁊ unsde
aerio potestaces dm̃t in quo modo ip̃i maligͥ
scił ꝯscĩa fut᷑e ꝯdampnacõis constͥngunitur.
hoĩes smn mod̾am̃ diuine dispensacõis ab illis
int̾m maxĩe gebẽne corm̃cis laeare uacare
ꝑmittũc De inferno aut̃ ubi ille eternꝰ igni

Expanded text:
 illa. Et fortassis probabilius erit ut in his potissimum locis poenam singulae sustinere labentes in hujusmodi ima detrusi sunt, usque ad futuram in die judicii ultimam damnationem. Nam quod Petruginis inferi , idem Paulus tenebras appellasse ostenditur, dicens: Rectores tenebrarum harum spiritualia nequitiae in coelestibus . Hunc autem carcerem sive tenebras istas aerem istum intelligimus esse. Unde et aeriae potestates dicuntur, in quo modo ipsi maligni nguntur; homines secundum moderamen divinae dispensationis ab illis interim maximis gehennae tormentis laxati vacare permittuntur. De inferno autem ubi ille aeternus ignis
Abbreviated transcription (Latin):
uidam pucant aĩas coͣrlib penis cru¬
ciari non posse. nͥ ꝑ corpora ⁊ in corꝑib
manentes. Quapp̃a corporib exutas aĩas.
nullas alias penas sustinere credũt. nͥ eas
solũ quas intus ꝯscĩa accusatrpx irrogat.
S uissime auctoritate sacri eloquii ⁊ ca¬

Expanded text:
uidam putant animas corporalibus poenis cruciari non posse nisi per corpora et in corporibus manentes. Quapropter a corporibus exutas animas, nullas alias poenas sustinere credunt, nisi eas solum quas conscientia intus accusatrix irrogat. Sed verissima auctoritate sacri eloquii et ca
Abbreviated transcription (Latin):
qr nͥ in calib. ⁊ ꝑ talia ab aĩab corpore exu¬
tis uidentur. nullo modo ab eisdem ad cor¬
pora reuersis in corpore iuuentib. ⁊coͣrlia
alicer ibi acorporibz exuce uidere possent.
non cam̃ hic nob̾ ałr uarrare possent. et
manerent semꝑ occulta illa. nec ess ꝙx de
ilł nob̾a redeuntib diceretur. nͥ exeuntib
⁊ uidentib scd̃m ista mõstraretur. Utr̃ aũt
anime que hinic amplius non reuersure
exeunt. scd̃m hunc mod̾ illa uideant. aut¬
tionem rerũ iusibiliũ corꝑalib ymag̾ib
afficiũtur. a corporib exeuntes. in eisdem
illic ymaginib corm̃ta patiunt᷑ neq .n.
oĩo corꝑalem passibilitatem exuũt. qnͣdo
corꝑaliũ ymaginatõib delectatõispͣue
usu imp̃ssis. obuoluce ⁊ ĩuoluce exeunt.
Que u̾o hiis manentes ab eiꝰmoĩ delectõib
⁊ cogicatõnũ fantasiis mundare se ac spo¬
liare studuer̃. illic post mod̾ post qͣm a cor¬

Expanded text:
qui nisi in talibus et per talia ab animabus corpore exuqui nisi in talibus et per talia ab animabus corpore exutis videntur, nullo modo ab eisdem ad corpora reversis in corpore viventibus et corporaliter ibi a corporibus exutae videre possunt, non tamen hoc nobis aliter narrare possunt, et manerent semper occulta illa, nec esse quod de illis nobis a redeuntibus diceretur, nisi exeuntibus et videntibus secundum ista monstraretur. Utrum autem animae, quae hinc amplius non reversurae exeunt, secundum hunc modum illa tionem rerum visibilium corporalibus imaginibus afficiuntur, a corporibus exeuntes in eisdem illic imaginibus tormenta patiuntur. Neque enim omnino corporalem passibilitatem exuunt, quando corporalium imaginationibus delectationis pravae usu impressis obvolutae et involutae exeunt. Quae vero hic manentes ab ejusmodi delectoribus et cogitationum phantasiis mundare se ac despoliare studuerit, illic postmodum, postquam a cor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnocenciam suam sine cã ꝑiclicari cern̾et. et
diuinũ auxiliũ incuna cord̾ deuotõne sadeẽ
imploraret. ecce subico qui mortuus fuerat
surrexit. ⁊ rem gestam cunctis astantib et
mirancib exponens. ĩnocentem absoluit. Re¬
ferebat se ab eodem angło malo a quo ⁊ incer¬
fectõnem sui ꝑsuasus fuerat ad tormenta
deductum. S dũ duceretur quenidam splen
eũtib occurrisse. eũq ereptũ in celũ ad thͦ
nuo rede̾etur obtinusse. Ibi se muaca milia
angłoꝵ uidisse affirmabat. de quoꝵ tñ
statu ⁊ facie inc̾rogatus. nicħ in ħ m̃do
esse dicebat siłe ilł. quo illam quã ĩ ipĩs
uid̾at qualitatem expͥm̾e pocuiss. nisi
force ignem aut lucem. ⁊ ip̃am tñ lõge
nlło mͦ posse ꝙ uid̾at. Hoc quidẽ ꝯmeno¬
rare uoluimus ne mirũ uideatur si aĩabꝰ
a corporib egressis signa quedam coͣrlib
siłia. ad demõstracõnem spũaliũ p̃sentãt᷑.

Expanded text:
innocentiam suam sine causa periclitari cerneret et innocentiam suam sine causa periclitari cerneret et divinum auxilium intima cordis devotione sibi adesse imploraret, ecce subito qui mortuus fuerat surrexit et rem gestam cunctis astantibus et mirantibus exponens innocentem absolvit. Referebat se ab eodem angelo malo a quo ad interfectionem sui persuasus fuerat ad tormenta deductum. Sed dum duceretur quemdam splendeuntibus occurrisse eumque ereptum in celum ad thronuo redderetur optinuangelorum vidisse affirmabat, de quorum tamen statu et facie interrogatus nihil in hoc mundo esse dicebat simile illis, quo illam quam in ipsis viderat qualitatem exprimere potuisset, nisi forte ignem aut lucem; ipsam tamen longe nullo modo posse quod viderat. Hoc quidem commemorare voluimus, ne mirum videatur, si animabus a corporibus egressis, signa quaedam, corporibus similia, ad demonstrationem spiritalium praesentantur,
Abbreviated transcription (Latin):
rias ⁊ dolores uite huiꝰ quales ⁊ quante sint
exponit. Omẽ ꝙ ħ amatur qͣm cito fugiat.
⁊ pari mͦ om̃e ꝙ timetur uł doletur quõ sñ
mora ꝑtͣnseat. Int̾ ħ ⁊ huiꝰ moi qͣ rõnabili
ꝑsuasione paulatim m̃ti hoĩs nich sinistrũ
suspicantis contemptũ uite ing̾it. metũ
mortis collit. Postremo testat᷑ nicħ magis
uirtutis expedire. ꝙͣ ut hinc exire festinet.
⁊ si alia uia ñ detur. manu sua fortit̾ mor¬
tem lacessat. ⁊ ñ ꝑmittat se in hiis dolorib
diu ceneri qui gaudiũ sͥ paratũ eẽ nõ du¬
bitat. Quid młta: deceptus fraudulente¬
ꝑsuasioni assensũ prebet ⁊ imecto ferro se¬
met ip̃m iugulat. Comites eius diu ꝑ deura
q̃sicum tamd̾ extinctũ inuenerũt. ad uincũ
uñ exierant cadauer exanime reportãt. ꝙ qr
hospes ap̃ quem nocte illa manserat huius
sceleris uerisiłr conscius uidebatur eumdẽ
falsa crimĩatõne ad penam exposcũt. Iule dũ

Expanded text:
riam et dolores vitae hujus quales aut quanti sunt riam et dolores vitae hujus quales aut quanti sunt exponit. Omne quod hic amatur quam cito fugiat, et pari modo omne quod timetur vel doletur, quomodo sine mora pertranseat. Inter haec et hujusmodi rationabili persuasione paulatim menti hominis nihil sinistrum suspicantis contemptum vitae ingerit, metum mortis tollit. Postremo nihil magis viro virtutis expedire quam ut hic exire festinet, et si alia via non detur, manu sua mortem fortiter lacessat, et non permittat se in his doloribus diu teneri, qui gaudium sibi paratum esse non dubitat. Quid mpersuasioni assensum praebet, et injecto ferro semetipsum jugulat. Comites ejus diu per devia quaesitum tandem exstinctum inveniunt, ad vicum unde exierant cadaver exanime reportant: et quia hospes apud quem nocte illa manserat hujus sceleris verisimiliter conscius videbatur, eamdem falsa criminatione ad poenam exposcunt. Ille dum
Abbreviated transcription (Latin):
bospiciũ accep̃. ubi fcm̃ tũc ap̃ omes et̾dem
loci babitatores celebre. paucis aũ diebus
contigisse didicit. Quidam ꝑegrinus orõis
cã ad sc̃m iacobũ ꝑgens in eodẽ loco hospi¬
tatus ẽ. Nocte ut itin̾antib mos ẽ añ dilu¬
culũ surrexit. Egressus de uico in siluam q̃
ibidem uicina erat deuenit. Ibi a comicib
itim̾s qͣ ut solet discrimĩe uie disiunctus. de¬
uiare cep̃. Cũq longrꝰ ꝓcessiss. obuiũ hũit
quẽdam uen̾andi hĩtus ⁊ uultus uirũ. a qͦ
int̾rogatus quis aut uñ ess. uł quo ꝑger.
nom̃. pac̾am simł ⁊ cãm itin̾s exposuit. Ille
se ẽẽ scm̃ iacobum ad quẽ tend̾ ꝓtestatur
se iam pͥdem oĩa scisse. nũc uo̾ qiͣ bñplacito
⁊ grato uenisse obuiam. deuotõnẽ laudat.
bonũ ꝓpoĩtũ ꝯm̃dat. p̃miũ apd̾se magnũ
parari. nec longe iam ẽẽ remim̾atõnẽ. Mui¬
cis pꝰ ħ̾ ũb̾ binc in de currentib. tandẽ mise¬

Expanded text:
ospitium accepit. Ubi factum tunc apud omnes ejusdem loci habitatores celebre paucis ante diebus contigisse didicit. Quidam peregrinus, orationis causa, ad sanctum Jacobum pergens, in eodem loco hospitatus est. Nocte, ut itinerantibus mos est, ante diluculum surrexit, egressus de vico in silvam quae eidem vicina erat devenit. Ibi a comitibus itineris casu, ut solet, discrimine viae disjunctus, deiare coepit. Cumque longius processisset, obvium habet quemdam venerandi habitus et vultus virum: a quo interrogatus quis aut unde esset, vel pergeret, nomen, patriam simul et causam itineris exposuit. Ille se esse sanctum Jacobum, ad quem tenderet protestatur; se jam quidem omnia scisse; nunc vero quasi beneplacito et grato venisse obviam. Devotionem laudat, bonum propositum commendat, praemium apud se magnum parari, nec longe jam esse remunerationem. Multis post haec verbis hinc inde currentibus, tandem mise
Abbreviated transcription (Latin):
acq distinctas ꝯficemur. Ego quiddam ꝙ de
hac re audiui taçere non debeo. Quidã pro¬
bati cestimonii narrauit mͥ se a suo abbace
ueracit̾ hoc affirmante audisse. quod ille c̃
aliqñ ad quosdam fratres eminꝰ constitutoᷤᷤ
usitandus ꝑg̾et ut in itin̾e sol quodã loco

Expanded text:
atque distinctas confitemur. Ego quidem quod de atque distinctas confitemur. Ego quidem quod de hac re audivi tacere non debeo. Quidam probati testimonii frater narravit mihi se a suo abbate veraciter hoc affirmante audisse, quod cum aliquando ille ad quosdam fratres eminus constitutos visitandos pergeret, in itinere, ut solet, quodam loco
Abbreviated transcription (Latin):
bundanti ẽ scire ꝑscrutari. Multis tñ exem¬
plis didicimꝰ in exitu aĩarũ angłoꝵ maloꝵ
siũ bonoꝵ p̃senciã adesse. que illas ꝓ nũciꝰ
uł ad cormenta ꝑtrahũt. uł ad requiem de¬
ducũt S ⁊ ip̃as aĩas adhuc in corpore poĩtaᷤͦ
ante exicum młta aliqñ de hiis que futura
sunt suꝑ eas. siuͥ ex responso ꝯscĩe inc̾iori sui
per reuełones ext̾̃ius fc̃as p̃scisse cognouimꝰ.¬
Raptas ⁊̃ aliqñ. ⁊ iterũ ad corpora reductaᷤ
uisiones quasdam ⁊ reuełones quasdam sͥ¬
flores. homines nigros ⁊ candidos. ⁊c̃. qualia
in ħmõdo uideri ⁊ haberi solent ⁊ uł ad gau¬
suspendi. flagellari. p̃cipitari. ⁊ alia huius¬
modi qui nͥ corꝑali nature ꝯuenire oĩo nõ
possũt. Que omĩa si ita illic uisibiłt ⁊ coͣrlit̾¬
esse credimus. p̾t̾ alia q̃ absurda nascuntur
ip̃as utiq aĩas ⁊̃a corporib seꝑacas corpora
esse. ⁊ ad siłicudĩem corpoꝵ m̃bris cõpactas

Expanded text:
bundanti est perscrutari. Multis tamen exemplis didicimus in exitu animarum angelorum malorum sive bonorum praesentiam adesse, qui illas pro meritis vel ad tormenta pertrahant, vel ad requiem deducant. Sed et ipsas animas adhuc in corpore positas ante exitum multa aliquando de his quae futura sunt super eas, sive ex responso conscientiae interiori, sive per revelationes exterius factas pRaptas etiam aliquando et iterum ad corpora reducta visiones quasdam et revelationes sibi fflores, homines nigros, candidos, etc., qualia in hoc mundo videri et haberi solent, vel ad gaususpendi, flagellari, praecipitari, et alia hujusmodi: qui nisi corporali naturae convenire non possunt. Quae omnia si ita illic visibilitesse credimus, praeter alia quae absurda nascuntur, ipsas utique animas etiam a corporibus separatas corpora esse ad similitudinem corporum membris compactas
Abbreviated transcription (Latin):
ficandũ inmisit. siu qr ibid̃ fecit ubi posuit
⁊ ab incus creatam uiuificatõnem ꝓdire
iussit. nec alia fuit inspiratõ qͣm ip̃a inuifi¬
catio: Si ergo nescitur quõ inspirat᷑. quomͦ
sciri pocest quałr cxpiratur : Deus inspirat
homo exspirat. Deus miccit bomo remittũ
Qua ua mictitur cũ accedit. eadẽ remictit᷑
cũ recedit ħ unũ scimꝰ qr recedente aĩa mori

Expanded text:
ficandum immisit, sive quia ibidem fecit ubi posuit, ficandum immisit, sive quia ibidem fecit ubi posuit, et ab intus creatam vivificationem prodire jussit, nec alia fuit inspiratio, quam ipsa vivificatio. Si ergo nescitur, quomodo inspiratur, quomodo sciri potest qualiter exspiratur? Deus inspirat, homo exspirat. Deus mittit, homo remittit, quia mittitur, cum accedit: eadem remittitur, cum recedit. Hoc unum scimus, quia, reced
Abbreviated transcription (Latin):
calit̾ moiũ dicacur qr in corde ÷ ꝙ locałr
mouecur: Nam si dr᷑ qr pet aĩam ip̃am in
corde est sapĩa. cũ aĩa ipã per corpus loca¬
liter motum. locałr moueri dr̃ . qr̃ nõ eciã
ꝑ ip̃am aĩam localit̾ motam sapĩa que in
aĩa est locałr moueri dicatur: Si uõ ħ rõ ñ
ĩ corpore sit ꝙ localit̾ mouet᷑ temꝑałr tamẽ¬
aliud mucatur. S nos in occłtis nimuis curi¬
osos esse ñ oportet. ne forte plus p̃sumamu.
qͣm possumus. Que sit uia sp̃c deus nouit
qͥ fecit eum. Nos autẽ neq scimꝰ quõ uenit.
neq comp̃hendimꝰ quõ recedit. Qñ flatus
iste corporeus crahitur corporalit̾. ⁊ localit̾
ĩgreditur. Qñ añ spiratur corꝑałr ⁊ localit̾
ingreditur. S alia ẽ natura spc̃ alia corꝑi ᷤ
Quando p̾mo hoĩ data est aĩa inspirauit¬
deus in faciem eius spiracłm uite. ꝙ quis
dicẽ pot̃ quõ inspirauit deus aĩam corpori
uiuificando. siue qr extra creatam aduiui¬

Expanded text:
caliter moveri dicatur, quia in corde est quod localiter movetur? Nam si dicitur quia per animam ipsam in corde est sapientia, cum anima ipsa per corpus localiter motum localiter moveri dicitur, quare non etiam per ipsam animam localiter motam sapientia quae in ima est, localiter moveri dicatur? Si vero haec ratin corpore sit quod localiter moveri ceraliud mutatur. Sed nos in occultis nimium curiosos esse non oportet, ne forte plus praesumamus quam possumus. Quae sit via spiritus solus novit qui fecit eum. Nos autem neque scimus quomodo venit neque comprehendimus quomodo recedit. Quando flatus iste corporeus tringreditur; quando autem spiratur, corporaliter et localiter egreditur. Sed alia est natura spiritus, alia corporis. Quando primo homini data est anima, insaciem ejus spiraculum vitae . Et quis dicere potest quomodo inspiravit Deus animam corpori vivificando, sive quia extra creaturam ad vivi
Abbreviated transcription (Latin):
in dño: infide ⁊ spe. ⁊ caritate.
ꝑ ista .n. uiuit᷑ in illa uita. qua uiuicur in
domino. Est q̃dam uita qua corpus uiuit.
ex aĩa. ⁊ est q̃dam uita qua aĩa uiuit ex deo
Non igitur nocere potest aĩe si corpus uitã
suã ꝑdit. qñ ip̃am uitã suã in fide.⁊ spe et
caritate ꝑsistens ñ amittit. Nemo igit᷑ mͥ¬
dicat. Qui ꝑuam fidem. ⁊ spemi ꝑuam. ⁊ par¬
uam caritatem hñt ñ saluantur. Ego nõ
mensuro. crescant qͣntũ uolũt Qͣnco ma¬
iores. canto meliores. Tam̃ ego illos ꝯdemp¬
nare ñ audeo qͣnͣtũius parui sint. ex qͦ nati
sunt ex deo filii sũt dei. Putas qr magnos
filios suos deus saluabit. ⁊ paruos ꝯdemp¬
nabis: Scriptura mͥ dicit. Inꝑfcm meũ ui¬
derũt ocłi cui. ⁊ in libro tuo om̃es scribent᷑.

Expanded text:
Id est in fide, et spe et charitate. Per ista enim vivitur in illa vita qua vivitur in Domino. Est quaedam vita qua corpus vivit ex anima, et est quaedam vita qua anima vivit ex Deo. Non igitur nocere potest animae, si corpus vitam suam perdit, quando ipsa vitam suam, in fide, et spe et charitate persistensdicat: qui parvam fidem et spem parvam, et parvam charitatem habent non salvantur. Ego non mensuro. Crescant quantum volunt; quanto majores, tanto meliores. Tamen ego illos condemnare non audeo, quantumvis parvi sint. Ex quo nati sunt ex Deo, filii sunt Dei. Putas quod magnos filios suos Deus salvabit, et parvos condemnabit? Scriptura mihi dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo o
Abbreviated transcription (Latin):
posset nͥ humanis ex̾citatus. Edidento
dum ei bonum iniusibile quod amifat
redditur: foris ei eiusdẽ significatio per
spẽo uisibiles ad hibetur ut foris excitet¬
nut
non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum
fecit. ex quo se talem fecit: qui illud licite
implere non possit. Set quiacarnis hu¬
mane infirmitas turpius ad oẽm ꝯcupiscen¬
tiam efflueret: si non inparte aliqua licite
exciperetur: concessum est postea ad ieme¬
dium: quod prius ad officium solũ ꝯstitu¬
fucrat institutum. Ut dum ꝑ indulgen¬
tiam promaiori malo eiutando agitur.
quoniã quodeiinest malũ infirmitatis:
ꝑpudicitiam ꝯuigalem excusctur. Et de
prima quidem insfitutione ꝯiugii. hec in
presenti loco dicta sufficere possunt. Inci¬
pit pars nona de institutione sacramẽ¬

Expanded text:
posset nisi humanis excitatus. Et idcirco posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetut non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco dicta sufficere possunt. PARS NONA. DE INSTITUTIONE SACRAME
Abbreviated transcription (Latin):
suo inferiori suꝑior subicitur. Hoc ẽ ꝙ in¬
fideliũ oculi quiisibilia solum uident: sa¬
cramenta salutis uenerari despicit. qr
cernentes: in nisibilẽ mirtutẽ intus. ⁊ fruc¬
tum obedientie nõ agnoscũt. Non enĩ sci¬
unt quod fideles ex istiselem̃tis salutẽ non
querunt: etiam simistis elem̃tisquenint
Set in illo ⁊ ab illo querũt inistis a quo iu¬
bentur querere. ⁊ credũt se ꝑcipert iistis
Non enim ista tribuũt quod trbuitur
ꝑ ista. s ille ꝑ ista salutẽ prebet: quiinistĩ
salutẽ querere iubet. hoc modo igitur in¬
telligend̃ est ꝙ uisibilia sacram̃ta ꝑp̃hu
Iniliationẽ hominis diximus instituta.
Ropt̾ eruditionem De eodem.¬
quoq instituta sunt sacramenta ut
ꝑ id̾ quod foris in sacram̃to in spẽ insibi¬
li c̾nitur ad in insibilem mnitutem que
intus inre sacram̃ti ꝯstat agnostendam
mens humana erudiatur. Homo enĩ
qui uisibilia nouerat: in insibilia non

Expanded text:
suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod insuo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, qcernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non
Abbreviated transcription (Latin):
at. ⁊ resugescit: ne ip̃m ꝑdilectionẽ requi¬
rat. Iustũ ergo est ut homo qui prius deuni
suꝑ biendo deserens t̾renis se ꝑ ꝯcupiscentiã
subdidit: nunc deum ꝑhumilitatem reꝗ
rens: ut plenius affectum sue deuocionis
in sinuet euisdẽ se p̃p̃ preceptũ deiꝑ obedien¬
tiam inclinet. Sicut enim ꝑnitiosa fint e¬
latio suꝑiori nolle subici: sic laudabilis ⁊
rib inferiorib ĩclinani. Et quẽad̾m dãp¬
nabilis fuit suꝑbia presentem despicere:
sic laudabilis humilitas est ab sentem que¬
rere. ⁊ ꝑseuerantiamore usq ad inũetio¬
nẽ ab inquisitioẽ non cessare. Ut sit ci deuo¬
tio inhumilitate: ⁊ humilitas ĩ deuotioẽ.
Nemo siquidẽ est. quinesciat hominẽ ratio¬
nalẽ mutis et insensibilib elementis ꝯdi-¬
tione suꝑiorẽ existere. ⁊ tñcum isdem hõ in
hus salutem querere iubet᷑ ad exꝑiendam¬
obedientie ip̃ius uirtutẽ: quid aliud quã

Expanded text:
at: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requiat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetntiae ipsius virtutem; quid aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
nsi quod bonũ facit illum cuius est boñ
Omisergo qui bonus est. ⁊ ex bono suo bo¬
nus est. inferior est. ipõ bono quo bonus ẽ.
quia sine ip̃o bono bonus nõ est. Si ergobo¬
nũ hominis suꝑ hominẽ erat: solusille
bonum hominiserat qui suꝑ hominen
erat. Huic ergo bono: homoꝙͣ du in or¬
dine ꝯditionis sue ꝑstitit minediate m̃¬
gebatur. ⁊ eo libere fiuebat᷑. qr ⁊ uoluta¬
te. ad illud ibat. et lib̾tate i illo stabat.
a suꝑiori auertebatur: ad inferiora ꝯũ¬
sus precipitabatur. ⁊ illi se subiciebat.
quod bonum suũ faciebat. Iustaigit᷑ re¬
ꝯpẽsatioẽ: qui suo suꝑiori ꝑ inobedienti¬
am sub iectus esse noluit: ꝑ ꝯcupiscen¬
tiam suo se inferiori subiecit. utiam i¬
psum inter se ⁊ deum mediũ inueniat
diuisionis: non mediatorẽ reciliatio¬
nis. Hoc enĩ medio diuidente humana m̃s
et obnubilat᷑ ne qreatorẽ suũ agnosc̾e uale¬

Expanded text:
nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere vale
Abbreviated transcription (Latin):
bũ scĩficans ad elem̃tum. ⁊ fit sacram̃tũ.
Ut sit sacramentũ aqua uisibilis exsiłi¬
tudine representans. ex institutioẽ signifi¬
cans. ex sanctificatioẽ ꝯtinens gratiam spi¬
ntualẽ. Ad hũc mod̾ incet̾is quoq sacra¬
m̃tis tria hec ꝯsiderare oportet.
Quare instituta sint sacramenta.
Rima ergo propositionis parte ex¬
posita ad scd̃am transeamus. tripli¬
ciex causa sacram̃ta instituta esse noscũ¬
tur. pp̃ humiliationẽ. pp̃eruditionẽ. ꝓpt̾
exertitationem. pp̃ humilitatẽ quidem
ut dum homo rationał creatura in sensi¬
bilib elem̃tisque natura infra ip̃m fue¬
runt ex precepto creatoris sui subicit᷑: ex
hac ip̃a sua humiliatioẽ creatori suo recõ¬
cilian mereatin: Homo namꝙ ita factũ
erat: ut bonũ eiuis solus ille esset. aquoe¬
rat. cetera omĩa sub ip̃o facta sunt. nõut
ĩeis esset eius bonum. s ut ex eis esset illiꝰ
obsequiũ. Eẽ enimbonum maius ẽ. illo
cuuis est. bonum quia uere bonũ non ẽ.

Expanded text:
rbum sanctificationis ad elementum et fit sacramentum, ut sit sacramentum aqua visibilis ex similitudine repraesentans, ex institutione significans, ex sanctificatione continens spiritualem gratiam. Ad hunc modum in caeteris quoque sacramentis haec tria considerareQuare instituta sint sacramenta. Prima ergo propositionis parte exposita, ad secundam transeamus. Triplici ex causa sacramenta instituta esse noscuntur. Propter humiliationem, propter eruditionem, propter exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis quae natura infra ipsum runt ex praecepto Creatoris sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus est illo cujus est bonum; quia vere bonum non est,
Abbreviated transcription (Latin):
quandam cũ gratia sp̃c sancti. qr sicut
ħ abluit sordescorpoꝵ. ita illa mũdat in¬
quinam̃ta animaꝵ. Et ex hac quidem
ingenita qualitace: oĩs aqua spirtua¬
lem gratiam representare habuit. priꝰ¬
quam etiam illam ex suꝑ addita institu¬
tione significauit. Uenit au̾t saluator
et instituit iusibilem ꝑ aquã ab lutionem
corpoꝵ ad significandã in uisibilem ꝑspi¬
ntualemgratiam emundationẽ aninarũ.

Expanded text:
uamdam cum gratia Spiritus sancti; quia, sicut haec abluit sordes corporum, ita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione significavit. Venit autem Salvator et instituit visibilem aquam per ablutionem corporum ad significandam invisibilem, per spiritalem gratiam emundat
Abbreviated transcription (Latin):
adeo instrucitis ẽ ad decimas offe̾n
Robabile tñ est oĩo hominẽ ad heo da¬
qui uisemetip̃o ꝯtumaxextit̾at insuis p̾mo¬
dum obtẽperare ꝯfuesceret. Unde enim hõ
reꝵ suaruĩ decimã potius quam nonam nel
ectauam uel aliam quamcũꝙ ꝑtem offerẽ¬
dam esse scne potuisset nisi adco doctus fin¬
ss. Ex quo conicimus quod deusquidẽ hom¬
mẽ a principio ad hec exertenda ꝯ silio eru¬
diuit. s precepto non obligauit donoc p̾e¬
illa uenirent in quib homo precepti capax
obedientiam ex hibere: et preuaricationem
caucre addisceret. Primũ igitur ante legẽ
puulos consilio enutriuit. Postta sub lege
exertitatos precepto tẽptauit. Nouissime
sub gratia ꝑfectos inlib̾tate spẽ ambulare
ꝑmittit. utigitur breuit̾ supradc̃ã adme¬
moriam reuocemꝰ que sit differentia inter
l uel subscripta lege sacramenta fucrunt.

Expanded text:
decimas offerendas. Probabile tamen est omnino hominem ad haqui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sub lege naturali, vel sub scripta lege sacramenta fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
gem dixit. Masculus cuius caro preputii
cutũcisa non fuerit ꝑibit anina illa de
populo suo. et sicut sub gratia t̾ribilit
intonuit nsiquis renatus fuent exaq̾
et spũ sc̃o non potest intrare in regnũdi
unde cõuĩcimus quod sacram̃ta illa pͥa
magis ad exertendam deuotionẽ proposi¬
ta fucrant qͣmi admod̾ adoptinendam
salutẽ indicta. nam qui nichil pofside¬
bat. ynde decimas offerre debebat. Et ꝙ
nich habebat que sacuficia et quas obla¬
tiones offerre poterat. Uotum uouit d̾o¬
iacobdeodicens. Si dñs deus m̃s fuent
git de uniusis que dedenis michi decimas

Expanded text:
gem dixit: Masculus cujus caro praeputii gem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter intonuit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit git: De universis quae dederis mihi decimas
Abbreviated transcription (Latin):
runt sc̃ificationem. ut sint ex sc̃ificatiõe
scĩficantia atq hec ex sua sibiq celitus in¬
dica sc̃ificatioe ꝯferant. quod illa phec ex
sola hoꝵ significatioẽ oftrre osueuerant.
passionamq saluatoris que pͥoloco sacra
b istisctiam illaprioris tp̃is sactam̃ta sc̃i¬
ficabat. ut eadẽ esset salus. et hus qui recta
ade signa futuroꝵ uuillis uenerati sunt. et
taque subnaturali lege erant. et fentia¬
ea que uel sub lege scripta uel subgratia
instituta sunt satramenta interesse con
ta sunt. Ista ex precepto neꝙ enim exti¬
mandum est: illa prima naturalis logi
sicram̃ta siune decuas indelicet sine sacͥ¬
acia sine oblatioẽs ita homini ex necessita¬
te indicta ut qui ea non exccutus fuisset
reatum preuaricationis incurreret quẽ¬
ad modum ille qui fidelit̾ ea coleret me¬
ritũ deuotionis sue inueniret. Nusꝙͣ eͥ
legimus qd ante legẽ script̾a deus homi¬
n dixent. Qui decimas non dederit. ꝙ
sacrificia non optułit. Sicut postea ple¬

Expanded text:
runt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacrambus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et quae sub naturali lege erant, et ea quae vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse persta, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per le
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud est .n. cogitare aliquid. ⁊ aliud uelle ꝙ
cogitau̾s. slam ⁊ cogitare potes qd̃ non uis.
uelle autẽ nõ potes nisi cũ placet id ꝙ cogita¬
ueris. uerũ aliqͦciẽs ꝯtingit ut id qd̾ scd̾m
delectatõnem placet. scd̃m rõnem nõ placeat
⁊ ut ñdũ ipã rõ acquiescat ad illud ũfaciat
ip̃m qd̃ delectat. ꝙ est quidem in ip̃a delectt̃e
quasi quedã uoluntas fcĩ. s in ip̃a rõne nec
dũ est ꝓpoĩtũ faciendi. Si aũt sequtũ fuit
post uoluntatem ꝓpoĩtum. ut mẽs in id ꝙ de¬
lectat assensũ confirmet. iam tenetur siũ ad
culpami si malũ est siũ ad m̾icũ si bonũ est.

Expanded text:
 cogitare aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum placet id quod cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est.