comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus atq terrems. aliqͥd tamẽ sa¬
pientie retinẽt. et hab̾e̾ ueniã
possũt. qͥa sũmũ homĩs officiũ.
et si non re ip̃ã tamẽ ꝓpõĩto tenẽt
Siquidẽ homi atq mutorũ uł so¬
łu uł certe maximũ in religione
distrimen est. Hn uero quãto fue¬
rũt sapiẽtiores qd̾ intellexer̃t
false religioms errorẽ: tanto¬
facti sũt stultiores. ꝙ esse aliqͣm
uerã nõ putauerũt. Itaq qͦmã
facilius est de alienis iudicare
qͣm de suis. dũ aliorũ p̃cipitiũ
uiderent. nõ ꝓspeuerũt qd añ
pedes suos esset. In utraq igit᷑
parte et suma stulticia iẽĩtur.
et odor quidã sapiẽtie: ut possis
dubitare quos dicas potissimũ
stultiores. illos ne qui scilfã re¬
ligionẽ sustipiũt. an eos qͥ nũlłã
Sed ut dixi uenia concedi pt̃
imꝑitis. et qui sapiẽtes se nõ eẽ
fatẽtur. hiis uero nõ potest qui
sapiẽtiã ꝓfessi stulticiã potius
ꝑhibẽt. Non sũ equidẽ tã im¬

Expanded text:
 terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religiofacti sunt stultiores, quod esse aliquam veram non putaverunt. Itaque quoniam facilius est de alienis judicare, quam de suis; dum aliorum praecipitium vident, non prospexerunt quid ante suos pedes esset. In utraque igitur parte, et summa stultitia invenitur, et odor quidam sapientiae: ut possis dubitare, quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non esse fateantur: his vero non potest qui, sapientiam professi, stultitiam potius exhibent. Non sum equidem tam ini
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ stiebat esse facturos. ut ue¬
mam sperae̾ nõ possent. Itaq
illos cũ homibus cõmorãtes do¬
minator ille terre fallacissimus
consuetudine ip̃a ee paulatim ad
uicia pellexit et mulierũ cõgres¬
sibus inq̃nauit. Tum in cẽłu ob
peccata quibus se ĩmerserãt nõ
recepti: ceciderũt in terrã. Sic
eos dyabolus ex angelis dei su
in celũ parẽtes eorũ Ita duo
genea demonũ facta sũt. unũ
celeste alterũ terrenũ. Dn suc
uinuersi spiritus malorũ q̃
gerũtur auitores: quorũ id ẽ
dyabolus est princeps. Unde
illũ crismegistus de momarcher
uocat. Demones at̾ gͣmatici
Sciĩt illi quidẽ futura m̃łta
sed nõ omia. qͥppe qͥbus penita
confiliũ dei stire nõ liceat.et idõ
solet̃ respõsa in ãbiguos exi¬
tus tẽꝑare. Eos poete et sti¬
unt demonas esse et loquũtur.
Mesiodus ita tradit. hn quidẽ¬

Expanded text:
d sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suoin caelum parentes eorum. ita duo genera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores, quorum idem diabolus est princeps. unde illum Trismegistus daemonia-rchen uocat. daemonas autem grammatici sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesiodus ita tradit:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quod si est conditor rectorq
mundiq deus: recte igit᷑ ac uere
religio constituta est. Auctoĩ emi
rerũ parẽtiq cõmum honos. ue¬
neratioq debetur. Quomã cõstitit
de ꝓuidentia. seq̃t᷑ ut doceamus
utrũ ne multorũ esse credẽda sit
an potius uius. Satis ut oꝓmor
dociumꝰ in nostris institucõibus
multos deos esse non posse. qd̾
diuina uis ac potestas si dist̃¬
buatur in plures diminuit᷑ utiq et¬

Expanded text:
est. quod si est conditor rectorque est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori enim rerum parentique communi honos ueneratioque debetur. Quoniam constitit de prouidentia, sequitur ut doceamus utrumne multorum deorum esse credenda sit an potius unius. satis, ut opinor, ostendimus in nostris Institutionibus deos multos esse non posse, quod diuina uis ac potestas si distrahatur in plures, deminui e
Abbreviated transcription (Latin):
fuerũt. quia in sapiẽte nõ ca dit
mendaciũ. S fuert sapiẽtes. it¬
Que tãta felicitas mentiendi
ut nõ modo indoctos. s płonẽ
quoq ac socratẽ fallent et py¬
tagorã. zenonẽ aristotiłe. maxi¬
marũ sectarũ pn̾cipes tã facile
deluderẽt. Est igit᷑ diuina ꝓui¬
dentia ut senserũt hn hoĩẽs qͦs no¬
mĩaui. ciuꝰ ui ac potestate oĩa q̃
uidemꝰ et facta st̃ et regũt᷑. ⁊ ͨ em̃
tanta rerũ magnitudo. tanta dis¬
positio. tanta in cõseruãdis ordmi¬
bus tꝑribusq constantia. aut olim
potuit sine ꝓuido artifite oriri a̾
constare tot scła sñ incola potẽti.
aut in ꝑpetuũ gubnari sũ perito
ac sentiente rectore. Qd̾ ratio ipa
declarat. Quicq̃d est em̃ qd habet
rationẽ: ratione sit ortũ ncce est.
Ratio aut̃ sapiẽtis sentiẽtisq na
nichil alius potest esse qmͣ deus
mũdus aut̃ qm̃ rationẽ habet qͣ
et regit᷑ et constat igit᷑ a deo factꝰ

Expanded text:
fuerunt, quia in sapientem non cadit fuerunt, quia in sapientem non cadit mendacium. Sed fuerint sapientes; quae tanta felicitas mentiendi, ut non tantummodo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? est igitur diuina prouidentia, ut senserunt hi omnes quos nominaui: cuius ui ac potestate omnia quae uidemus et facta sunt et reguntur. nec enim tanta rerum magnitudo, tanta dispositio, tanta in conseruandis ordinibus temporibusque constantia aut olim potuit sine prouido artifice oriri aut constare tot saeculis sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. quidquid est enim quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est. ratio autem sentientis sapientisque naliud potest esse quam deus. mundus autem quoniam rationem habet qua et regitur et constat, ergo a deo factus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuideat et cõplecti possit pñtia.
que sola diuma sũt. nec em̃ ĩueni¬
untur uniqͣm unde ad homĩe ueni¬
re possũt isi a deo. Exceptis igit᷑
duobus tribus ue calumatoribus
uanis cũ cõscet diuina ꝓuidentia
mundũ regi siut et factus ẽ: n ͨ
sit quisqͣm qui diagore the odoriq
sentẽtiã. uł leucippi mune cõmẽtũ
uł democriti epicurnq leuitatẽ.
p̃ferre audeat autoritate ũl illoꝵ
septẽ p̾orũ qͥ sũt appellati saꝑiẽter
ueł phitagore uł socratis uł płois
ceteorũq phlosophorũ qui esse
ꝓuidentiã indicauerũt. Falsa igͣ
est et illa sentẽtia qͣ putãt ter¬
roris ac metus gratia religionẽ
a sapiẽtibus insticutã. quo se ho¬
mĩes imꝑici a peccatis abstine̾nt.
Quos si uerũ sit igit᷑ derisi ab an¬
tiquis sapiẽtibus sumus. Qd̾ si
fallendi nostri atq adeo totius
geneĩs humam causa cõmentati
sũt religionẽ. sapientes igit᷑ nõ

Expanded text:
prouideat et conplecti possit praesentia: prouideat et conplecti possit praesentia: quae sola diuina sunt; nec enim inuenietur umquam unde ad hominem uenire possint nisi a deo. eiceptis igitur duobus tribusue calumniatoribus uanis cum constet diuina prouidentia mundum regi, sicut et factus est, nec sit quisquam qui Diagorae Theodorique sententiam uel Leucippi inane commentum uel Democriti Epicurique leuitatem praeferre audeat auctoritati uel illorum septem priorum qui appellati sunt sapientes uel Pythagorae uel Socratis uel Platonis cprouidentiam iudicauerunt, falsa igitur est et illa sententia qua putant terroris ac metus gratia religionem a sapientibus institutam, quo se homines inperiti a peccatis abstinerent. quod si uerum sittiquis sapientibus sumus. Quod si fallendi nostri, atque adeo totius generis humani causa commenti sunt Religionem; sapientes igitur non
Abbreviated transcription (Latin):
ullus in hac rerũ natuã pollet
un de igit᷑ mens humana tã sol¬
lers tam intelligẽs orta esse cre¬
detur: Si enĩ corpus homis ex
humo factũ est unde homo non
accepit: ammꝰ igit᷑ qui sapit rec¬
tor est corꝑis cui mẽbra obsequũ¬
tur tanqͣm regi et imꝑatori qͥ nec
appiti nec cõprehendi potest. nõ
potuit ad honnẽ insi a sapiente
natura ꝑuenire. sed sicut õe cor¬
pus mens et ammꝰ gubernat.
ita et mũdũ deus. Nec uei sile
est ut inmora et humilia r̾giẽ
habeãt: maiora et sũma nõ ha¬
beant. Demq marcus citero in
custulanis et in cõsolatiõe. aĩoꝵ
inquit nulla in terris origo ĩue¬
mri potest. Nichil est inquit
in aminis inpotũ atq concretũ. a̾
qd̾ ex terra natũ aut fictũ ege
uide atur nichil ne humidũ q̃dẽ¬
aut flabile aut igneũ. Hus emd¬
naturis nchil mest qd̾ uii me¬
morie. mẽtis. cogitatois habeat.
quo et p̃terita ceneat et futura

Expanded text:
ullus in hac rerum natura pollet; ullus in hac rerum natura pollet; unde igitur mens humana tam solers, tam intelligens orta esse credetur? Si enim corpus hominis ex humo fictum est, unde homo nomen accepit; animus ergo qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsequuntur tanquam regi et imperatori, qui nec aspici, nec comprehendi potest, non potuit ad hominem nisi a sapiente natura pervenire. Sed sicut omne corpus mens et animus gubernat: ita et mundum Deus. Nec enim verisimile est, ut minora et humilia regimen habeant, majora et summa non habeant. Denique M. Cicero in Tusculanis, et in Consolatione: « Animorum inquit nulla in terris origo inveniri potest. Nihil est enim, inquit, in animis mistum atque concretum, aut quod ex terra natum atque fictum esse videatur; nihilne aut humidum quideaut flabile aut igneum; his naturis nihil est quod vim memorie, mentis, cogitationis habeat, quo et preterita teneat et futura
Abbreviated transcription (Latin):
effecit: quero cur face̾ cełu pori¬
erit. urbẽ aut domũ nõ potuert.
cur mõtes marmoris fece̾it cołi¬
nas et simulachra non feceritꝰ
Aitqñ nõ debuercũ athomi enõ
ad hec efficienda conturr̾e: si quidẽ
nullã positionẽ reliquũt quã nõ
expiantur. Nam de natura q̃ mẽ¬
tem nõ habet nõ est mirandũ qd̾
hec fac̾e oblita sit. Quid igit᷑ est:
utiqz deus cũ nichoaret hoc opus
mundi. quo nnchil potest esse nec
dispositius ad ordinẽ nec aꝑtius
ad utilitatẽ. nec ornatius ad pł¬
chritudinẽ nec maius ad molem
que fieri ab hom̃ie nõ poterãt fe¬
cit ip̃e in quibus etiã homñe ip̃m
cui ꝑticulã de sui sapiẽtia de dit
et instruxit eũ intione qnͣtũ fragi¬
litas terrena capiebat ut ip̃e sibi¬
effice̾t que in usus suos esset neces¬
saria. Si ueo in huius mũdi ut
ita dixerimi re publica nulla ꝓui¬
dentia est que regat nullus deus
qui administret. nec omino sẽsus

Expanded text:
effecit, quaero cur facere caelum potueffecit, quaero cur facere caelum potuerit, urbem aut domum non potuerit, cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit. atquin non debuerant atomi etiam ad haec efficienda concurrere, siquidem nullam positionem relinquunt / quam non experiantur? nam de natura quae mentem non habeat non est mirandum quod haec facere oblita sit. quid ergo est? utique deus cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem nec aptius ad utilitatem nec ornatius ad pulchritudinem nec maius ad molem, quae fieri ab homine non poterant fecit ipse, in quibus etiam hominem ipsum: cui particulam de sua sapientia dedit et instruxit eum ratione quanta<m fragilitas terrena capiebat, ut ipefficeret, quae ad usus suos essent necessaria. Si vero in hujus mundi ut ita dixerim republica nulla providentia est, quae regat, nullus Deus, qui administret, nec omnino sensus
Abbreviated transcription (Latin):
se. aut istã celi speciẽ tã ꝓuidẽt
as utilitates uiuentiũ temꝑatã.
nestio quo casu sine conditore sñ
artifice subito extitisse. Si quid
inquit est chrisippus qd̾ efficiat
ea que homo sicet ratione sit p̃di¬
tus face̾ nõ possit. iᵈ ꝓfecto est
marus et fortus et sapientius
honne. Homo aut̃ nõ potest face
celestia. Ergo illud qd̾ ħ ͨ efficiat
uł effecerit suꝑat honniem arte
consilio prudentia potestate. Qd
igitur potest esse insi deus.
Naturã uero quã ueluti matrẽ
esse rerũ putãt si mentẽ nõ ha¬
bet nchil efficiet umꝙͣ nichil
moliet᷑. Sbi enĩ nõ est cogita¬
tio nec motus ẽ ullus nec
efficatia. Si aũt cõsilio utitur
ad incipiẽdũ aliq̃s rõne ad dispo¬
nendũ. arte ad efficiendũ. u̾tute
ad cõsũmandũ. potestate ad re¬
gendũ cͣontinendũ. cur nat᷑a poti¬
us qm̃ deus nomiẽtur: Aut si
concursus a thomoꝵͤ ũl carens
mente natura ea que uidemus

Expanded text:
se aut istam caeli speciem tam prouidenter se aut istam caeli speciem tam prouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sapientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud quod haec efficiat uel effecerit, superat hominem arte consilio prudentia potestate. quis igitur potest esse nisi deus? natura uero, quam ueluti matrem esse rerum putant, si mentem non habet, nihil efficiet umquam, nihil molietur. ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus nec efficacia. si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, uirtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum, cur natura potius quam deus nominetur? aut si concursus atomorum uel carens mente natura ea quae uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
congregauernt. ut ex aliis infe¬
rius terra cõglobaretur. celũ de¬
suꝑ d tendetur. tanta siderũ uari¬
etate distinctũ. ut nnchil umqmͣ¬
possit excogitari ornatius. Tãta
igit᷑ qui udeat et talia potest ex¬
istimare nullo effecta ẽẽ cõsiłio.
nulla ꝓuidentia. nulla rõne dina.
sed ex achomis subtilius exiguis
concreta esse tanta miracula.
Nonne ꝓdigio simile est ã natũ
esse hommẽ. qui hec dicẽt aut ex¬
titisse qui dec crede̾nt ut democ̾tũ
qui auditor eius fuit. uł epicurũ
in quẽ uanitas omĩs de lencippi
fonte ꝓfluxit: At enĩ sicut alii
dicũt natura mũdus effectus ẽ.
que sensu et figura caret. hͦ nõ
multo est ab surdius. Si natura
mũdũ fecit consilio et ratione fe¬
cerit necesse est. Is enĩ facit ali¬
quid qui aut uolũtatẽ faciendi
habet aut stientiã. Si caret sẽsu
et figura. quomodo pocest ab ea
fieri qd et sensũ habeat et figa:
Nisi forte quis arbitretur natura

Expanded text:
congregauerunt, ut ex aliis infecongregauerunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, caelum desuper tenderetur tanta siderum uarietate distinctum, ut nihil umquam excogitari possit ornatius? tanta ergo qui uideat et talia, potest existimare nullo effecta esse consilio, nulla prouidentia, nulla ratione diuina, sed ex micis subtilibus et exiguis concreta esse tanta miracula? nonne prodigio simile est aut natum esse hominem qui haec diceret aut extitisse qui crederent, ut Democritum, qui auditor eius fuit, uel Epicurum, in quem uanitas omnis de Leucippi fonte profluxit ? at enim, sicut alii dicunt, natura mundus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatem faciendi habet aut scientiam. si caret sensu ac figura, quomodo potest ab ea fieri quod et sensum habeat et figuram? nisi forte quis arbitratur animali
Abbreviated transcription (Latin):
istimat. ꝙ homo et ratioe et cõsi¬
lio fate̾ nõ possit: id cõcursu atho¬
morũ passim coherẽtiũ ꝑfici po¬
tusse: Dides in q̃ deliramẽta ĩci¬
derint. dũ nolũt effectionẽ curã¬
q rerũ dare. Cõcedamꝰ tamẽ hiis
ut ex achomis fiant q̃ t̾rena sũt
⁊lum etiã celestia: deos auint
incorruptos. eternos. beatos esse.
solis q dant ĩmunitatẽ ne cõcur¬
su athomorũ concreti esse uideãt᷑.
si em̃ dn quoq ex illis cõstitis¬
sent. dissipabiles fient semĩbus
aliqñ resolutis. atq in naturã sũa
reuertẽtibus. Ergo si est aliquid
qd̾ athomi nõ effeterint. cur nõ
cetẽa eodẽ modo incelligamus:
Sed quero. anteqͣm mũdũ pmor¬
dia ista generarẽt: cur sibi dn
habitaculũ nõ edificauerit: ui¬
delicet nsi athorn coissent celũq
fecissent: adhuc dn ꝑ mediũ ma¬
ne penderẽt. Quo igit᷑ consilio qͣ
ratione de cõsuso aceruo se a thomi

Expanded text:
istimat, quod homo ratione et consiistimat, quod homo ratione et consilio facere non possit, id concursu atomorum passim cohaerentium perfici potuisse? uides in quae deliramenta inciderint, dum nolunt effectionem curamque rerum deo dare. concedamus tamen his ut ex atomis fiant quae terrena sunt: num etiam caelestia? deos aiunt incorruptos aeternos beatos esse solisque dant inmunitatem, ne concursu atomorum concreti esse uideantur. si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent seminibus aliquando resolutis atque in naturam suam recurrentibus. ergo si est aliquid quod atomi non effecerint, cur non et cetera eodem modo intellegamus ? sed quaero, antequam mundum primordia ista generassent, cur sibi dii habitaculum non aedificauerint ? uidelicet nisi atomi coissent caelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. quo igitur consilio, qua pactione de confuso aceruo se atomi
Abbreviated transcription (Latin):
siue ĩuisibilia q̃ sut in hoĩe cõsi¬
deret. sũ tactibilia q̃ ueniut sb̃
aspectũ: ratione ub utiq cõstare
quis nõ uidet. Quomõ igit᷑ sine
rõne coeũtia possit̾ aliqͥd efficẽ
rationale: Didemꝰ eni inchil
esse in om̃i mũdo qd nõ habeat
in se maxiã mirabile q rõne
Que qͥa suꝑ homĩs sensũ et in¬
geniũ est: cui rectius qͣm diuine
ꝓuedentie tribuenda est.: din si¬
mulachrũ homĩs et statuã ratio
et ars fingit ipsũ homine
de frustis teme concurrẽtibus fieri
putabimus: Et qͥd simile ueritatis
in ficto. cũ sũmũ et excellens artifi¬
ciũ. nichil alud insi umbrã et exc ͤ¬
ma corꝑis linamẽta possit imitai:
rlum potuit humana sollertia dare
oꝑi suo. aut motũ aliquẽ a̾ sensũ:
Omicto usũ uidendi audiendi odo¬
randi ceteorũq mẽbroꝵ uł aꝑꝑnciũ
ul latentiũ mirabiles utilitates.
Quis artifex potuit aut cor hoĩs
aut uocẽ aut ipam sapiẽtiã fa¬
bricare: Quis ne igitͬ sanus ex¬

Expanded text:
inuisibilia quae sunt in homine consideres siue tactilia quae ueniunt sub aspectum, ratione utraque constare quis non uidet ? quomodo ergo sine ratione coeuntia possunt aliquid efficere rationale? uidemus enim nihil esse in omni mundo quod non habeat in se maximam mirabilemque rationem. quae quia supra hominis sensum et ingenium est, cui rectius quam diuinae prouidentiae tribuenda est? an simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit, ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri putabimus ? et quid simile ueritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil aliud nisi umbram et extrema corporis liniamenta possit imitari ? num potuit humana sollertia dare operi suo aut motum aliquem aut sensum ? mitto usum uidendi audiendi odorandi ceterorumque membrorum uel apparentium uel latentium mirabiles utilitates: quis artifex potuit aut cor hominis aut uocem aut ipsam sapientiam fabricare? quisquamne igitur sanus ex
Abbreviated transcription (Latin):
et captus tandẽ stelerũ suorũ lu¬
at penas. Sed ceteri pñcipes ac
tyranm qui cõtriuerũt orbẽ sim̃l
cũ eo unicti adducẽtur ad regẽ:
et increpabit eos ac coarguet. et
exꝓbrabit hiis facmora ip̃orũ:
ac damnabit eos et meĩtis cruci¬
atibus tradet. Sic extincta malicia
et impietate cõpressa: requiestet
orbis qui ꝑ tot secula subiectus
errori ac steleri ne fandã ꝑtulit s¬
uitutẽ. Non cołetur ulterius dn
manũ facti. sed a tẽplis et pului¬
naribus suis decurbata simulacra
igni dabũtur. et cũ donis suis mi¬
rabilibus ardebũt. Quod etiã sy¬
billa cũ ꝓphetis congruẽs futuriõ
esse p̃dixit

Expanded text:
et captus, tandem scelerum suorum luet captus, tandem scelerum suorum luat poenas. Sed et caeteri principes, ac tyranni, qui contriverunt orbem, simul cum eo vincti adducentur ad regem, et increpabit eos, et coarguet; et exprobrabit his facinora ipsorum, et damnabit eos, ac meritis cruciatibus tradet. Sic extincta malitia, et impietate compressa, requiescet orbis, qui per tot saecula subjectus errori ac sceleri nefandam pertulit servitutem. Non colentur ulterius dii manu facti: sed a templis, et pulvinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur, et cum donis suis mirabilibus ardebunt, quod etiam Sibylla cum Prophetis congruens futurum esse praedixit
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ regis ac dei nr̃i a nobi¬
pugil celebratur. Cuius noctis
duplex ratio est qd̾ in ea et uitã
tũ recipit cũ p assus est: et poste
regnũ orbis terre rete ꝑturus ẽ
Hic est em̃ liberator et uidex
et ustor et rex et deus. nos xp̃
hoc signũ dabit. Cadet repẽt
gladius e celo ut sciãt iusti dit
sancte milicie descensurũ: el
descendet conitãtibus angelis
in mediũ terre: et antete det es
flãma inextingiubilis. Et ui¬
tus angelorũ tradet in manis
iustorũ multitudinẽ illã q̃ m
cirtũsederit: et concidet᷑ ab hod
tercia usq in uesperũ. et flue
dũt q̃m ut dei filius a sumo patre
mictatur. qui et iustos liberet de
manibus impiorũ. et ĩuistos cũ¬
sangius more torrẽtis. De letis¬
q om̃ibus copiis impus solus effu¬
gier: et peribit ab eo uirtus sua
tra uerũ dimitabit. et uictus effu¬
giet. Et bellũ sepe renouabit et
sepe uincetur: donec quarto p̃lio
confectis omĩbus impus de bellatꝰ

Expanded text:
aduentum regis ac dei nostri peruigilio celebratur: cuius noctis duplex ratio est, quod in ea et uitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est. hic est enim liberator et iudex et ultor et rex et deus, quem noshoc signum dabit. cadet repente gladius e caelo, ut sciant iusti ducem sanctae militiae descensurum, et descendet comitantibus angelis in medium terrae et ante-, cedet eum flamma inextinguibilis et uirtus angelorum tradet in manus iustorum multitudinem illam quae montem circumsederit et concidetur ab hora tertia usque in uesperum et Suedunt quam ut dei filius a summo patre mittatur, qui et iustos liberet de manibus inpiorum et iniustos cusanguis more torrentis; deletisque omnibus copiis, impius solus effugiet, et peribit ab eo virtus sua.tra verum dimicabit, et victus effugiet, et bellum saepe renovabit, et saepe vincetur; donec quarto praelio confectis omnibus impiis debellatus,
Abbreviated transcription (Latin):
fontes quoq cũ flumĩbꝰ arestẽt
ut ne potus quidẽ suppetat: et
aque in sanguinẽ. aut in amau¬
dinẽ mutabũtur. Pter hec defi¬
ent et in terra qͣdrupedes. et in
aere uolucres. et in mari pistes
Pdigia quoq in celo mirabilia
mẽtes hõmi maxio terrore
cõfundent: et trines cometarũ
et solis tenebre. et color lune
et cadentiũ siderũ lapsus. Nec
tamen hec usitato modo fient
sed existẽt subito ignota et i¬
iusa oculis astra. Sol in ꝑꝑeti
fuscabitur. ut uix inter nocte
q discernat Runa iã nõ tribu
deficiet horis. sed ꝓpetuo sangn
offusa meatus extra ordinaĩos
perget: ut nõ sit homĩ ꝓmpti
aut siderũ cursus a̾ ratioe cy¬
cognoste. fiet eñ uel estas m
hieme. uel hyems in estare
Tunc annus breuiabitur. et mẽ¬
sis minuetur: et dies in angustũ
coartabitur. Stelle uero creberrĩe
cadent: ut celũ om̃e cecũ sñ ullis
lum̃ibus appareat. Montes quoq

Expanded text:
Fontes quoque cum fluminibus arescent, Fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat; et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur. Propter haec deficient et in terra quadrupedes, et in aere volucres, et in mari pisces. Prodigia quoque in coelo mirabilia mentes hominum maximo terrore confundent, et crines cometarum, et solis tenebrae, et color lunae, et cadentium siderum lapsus. Nec tamen haec usitato modo fient: sed existent subito et ignota et invisa oculis astra; sol in perpetuum fuscabitur, ut vix inter noctem diemque discernatur. Luna jam non tribus deficiet horis: sed perpetuo sanguine obfusa, meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum, aut siderum cursus, aut rationem gnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate. tunc annus breuiabitur et mensis minuetur et dies in angustum coartabitur, stellae uero creberrimae cadent, ut caelum omne caecum sine ullis luminibus appareat. montes quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Hic insustẽtabili dommaciõe uexa¬
bit orb̃e. duuna et humana miste¬
bit. infanda dictu et execrabilia
moliet᷑. noua cõsilia in pecto̾e suo
uolutabit ut ꝓpriũ sibi cõstituat
imperiũ: leges cõmutabit et suas
sanciet. concammabit. diripiet sp̃o¬
labit. occidet. Demq ĩmutato
nomie atq imperu sede trãflata
confusio ac ꝑturbatio humami
generis cõse q̃tur. Tã uẽo detesta¬
bile acq abhominãdũ tp̃s existet
qd nulli hõim sit uita iocunda
Euertẽtur funditus ciuitates atq
interibũt. nõ mõ ferro atq igm
uerũ etiã terremotibus assidir
et eliuue aquarũ et morbis ft¬
quẽtibus et fame crebra. Aer
enĩ uiciabitur et corruptus et
ꝑ estilens fuit : et mõ importuma
ymbribus mõ mutili siccitate iũ
frigoribus nũc estibus nimiis
terra hom̃i dabit fructũ. nõ se¬
ges quicqͣm nõ arbor nõ uins
feret: sed cũ in flore spem max¬
inã dederĩt in fruge decipient

Expanded text:
hic insustentabili dominatione uexahic insustentabili dominatione uexabit orbem, diuina et humana miscebit, infanda dictu et exsecrabilia molietur, noua consilia in pectore suo uolutabit, ut proprium sibi constituat imperium, leges commutet et suas sanciat, contaminabit diripiet spoliabit occidet: denique inmutato nomine atque imperii sede translata confusio ac perturbatio humani generis consequetur. tum uero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit uitEvertentur funditus civitates, atque interibunt, non modo ferro atque igni, verum etiam terrae motibus assiduis, et eluvie aquarum, et morbis frequentibus, et fame crebra. Aer enim vitiabitur, et corruptus ac pestilens fiet, modo importunis imbribus, modo inutili siccitate, nunc frigoribus, nunc aestibus nimiis; nec terra homini dabit fructum: non seges quidquam, non arbor, non vitis feret. Sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i sub int̾p̃tatione uatitinãtis
pueri ad memoriã posteris tradi¬
dit sublatũ iri ex orbe imperiũ.
nomenq romanũ m̃lto añ p̃fatus
est qmͣ illa troiana gens cõderetur.
Qruomõ aũt id futurũ sit ne quis
incredibile arbitret᷑ ostendã. In
p̾mis multipacabit᷑ regnũ: et sũ¬
ma rerũ potestas ꝑ pluriũ dissi¬
pata et concisa minuetur. Tũt dis¬
cordie cuules in ꝑꝑetuũ serẽtur.
nec ulla requies bellis exicialibus
existent qui orbẽ terre nõ ad re¬
gendũ sed ad cõsumendũ ꝑtiãtur.
ħn ex̾citibus in ĩmẽsũ auctis. et
agrorũ cultibus descitutis qd̾ est
prĩcipiũ euersionis et cladis. disꝑ¬
dent omĩa et cõminuẽt et uora¬
bunt. Tũt repẽte aduersus eos
hostis potẽtissimus ab extremis
fmibus plage septẽtrionalis oriet᷑.
qui tribus ex nume̾o deletis q̃ tũc
asiã obtinebũt assumet᷑ in societatẽ
a ceteris ac pñceps om̃i cõstauet᷑.

Expanded text:
somnium sub interpretatione uaticinantis somnium sub interpretatione uaticinantis pueri ad memoriam posteris tradidit: sublatuiri ex orbe imperium nomenque Romanum multo ante praefatus est quam illa Troiana gens conderetur. Quomodo autem id futurum incredibile arbirtretur, ostendam. In primis multiplicabitur regnum, et summa rerum potestas per plurimos dissipata et concisa minuetur. Tunc discordiae civiles in perpetuum serentur; nec ulla requies bellis exitialibus existant, qui orbem terrae, non ad regendum, sed ad consumendum partiantur. Hi, exercitibus in immensum auctis, et agrorum cultibus destitutis, quod est principium eversionis et cladis, disperdent omnia, et comminuent, et vorabunt. Tum repente adversus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis qui tunc Asiam obtinebunt, adsumetur in societatem a ceteris ac princeps omnium constituetur.
Abbreviated transcription (Latin):
se iuuenestẽ. Sublata em̃ carta¬
manus suas in totũ orbẽ terra
mariq porrexit. donec regibus
cunctis et natiomibus subiugatis.
cũ iã bellorũ materia deficẽt uiri¬
bus suis male uterrtur qͥbus se ip̃a
confecit. Hec fuit p̾ma eius senectꝰ:
cũ iã belłis lacerata cuuilibus atq
intestmo male pressa. rursus ad re
fenderat ita cõsenuit: tamͣ sustẽ¬
tare seipãm nõ ualẽt. isi adminicu¬
lo regẽtiũ inte̾tur. Quod si hec ita
sũt. quid restat insi ut seqͣtur int̾i¬
tus senectutẽ: Et id futurũ breu
contiones ꝓphetaru denũciãt. sub
ambage aliorũ nominũ: n ͨ facile
quis intelligat. Sibille tamẽ aꝑte
interiturã esse romã loquũtur: et
quidẽ iudicu dei. qd̾ nomen eus
habuerit ĩiuisũ. et inimica iusticie
alimnũ ueritatis popułu trucidaĩt.
Lydaspes quoq qui fuit medorũ
rex antiqͦssiꝰ a quo ãnus incepit
qui nũc ydaspes dicit᷑ ãmirablis

Expanded text:
se iuuenescere. sublata enim Carthase iuuenescere. sublata enim Carthamanus suas in totum orbem terra marique porrexit, donec regibus cunctis et nationibus imperio subiugatis cum iam bellorum materia deficeret, uiribus suis male uteretur, quibus se ipsa confecit. haec fuit prima eius senectus, cum bellis laeerata ciuilibus atque intestino malo pressa rursus ad regfenderat, ita consenuit, tamquam sustentare se ipsa non ualeret, nisi adminiculo regentium niteretur. quodsi haec ita sunt, quid restat nisi ut sequatur interitus senectutem? et id futurum breui contiones prophetarum denuntiant sub ambage aliorum nominum, ne facile quis intellegat. Sibyllae tamen aperte interituram esse Romam locuntur et quidem iudicio dei, quod nomen eius habuerit inuisum et inimica iustitiae alumnum ueritatis populum trucidarit. Hystaspes quoque, qui fuit Medorum rex antiquissimus, a quo amnis nomen accepit qui nunc Hydaspes dicitur, admirabile
Abbreviated transcription (Latin):
opibus confirmatũ aliqñ tamẽ
corruet. Nichil est humains
uiribus laboratũ. qd̾ nõ ab hu¬
mains eque uiribus destrui pos¬
sit: qm̃ mortalia sũt oꝑa morta¬
liũ. Sic et alia p̾us regna cũ
duiciuis floruissent: nchilominus
destructis ad romanos quoq rerũ
sũma ꝑuenit. Qui quãto ceteris
maiore decident lapsu. quia plus
habent ponderis ad riunã q̃ sut
ceteris altiora. Non instite seneta
romane urbis cẽꝑa distribuit in
etates. primã enĩ dixit infãtiã
sub rege romulo fuisse: a q ͦ genita
et quasi educata sit roma. Dem̃
puericiã sub ceteris regilus q q¬
bus et aucta sit et discipliis plu¬
ribus institutisꝙ formata. dituo
tarquino regnante cũ iã qͣsi adulta
esse cepisset. seruiciũ nõ tulisse
et recto suꝑbo donñatõnis iugo
maluisse legibus obtẽꝑare quã
regibus. Cũq esset adolestẽtia
eius fine punici belli t̾minata. tũ
demq confirmatis uiribus cepis¬

Expanded text:
opibus confirmatum aliquando tamen opibus confirmatum aliquando tamen conruet. nihil est enim humanis uiribus laboratum quod non humanis aeque uiribus destrui possit, quoniam mortalia sunt opera mortalium. sic et alia prius regna cum diutius floruissent, nihilominus destructis ad Romanos quoque rerum summa peruenit. qui quanto ceteris maiore decident lapsu, quia plus habent ponderis ad ruinam quae sunt ceteris altiora. non inscite Seneca Romanae urbis tempora distribuit in aetates. primam enim dixit infantiam sub rege Romulo fuisse, a quo et genita et quasi educata sit Roma; deinde pueritiam sub ceteris regibus, a quibus et aucta sit et disciplinis pluribus institutisque formata; at uero Tarquinio regnante cum iam quasi adulta esse coepisset, seruitium non tulisse et reiecto superbae dominationis iugo maluisse legibus obtemperare quam regibus; cumque esset adulescentia eius fine Punici belli terminata, tum denique confirmatis uiribus coepis
Abbreviated transcription (Latin):
at defensũ manu audacia et
ui om̃ia possidebũt. Nõ fides
in homĩbus nõ pax. nõ huma¬
nitas nõ pudor. nõ u̾i̾tas eit:
atq ita neq securitas neq re¬
gmnen. neqz requies a malis
ulla. Omĩs enĩ t̾ra tum̃ltuabit᷑.
fremẽt ubiꝙ i bella. Omes
gentes in armis erũt: et se ĩui¬
cẽ oppugnabũt. Eiuitates inter
se fiitie p̃liabũtur: et p̾ma
om̃i egiptus stultarũ suꝑsticio¬
nũ luet penas: et sãg̃ne uelut
flumme oꝑietur. Tũc ꝑ agͣbit
gładius orbẽ metẽs omĩa: et tã¬
qmͣ messẽ cuncta ꝑsternẽs. Cuiꝰ
uastitatis et cõfusionis hec erit
tausa: qd̾ romanũ nomẽ qͦ nũc
regit᷑ orbis. horret am̃nꝰ dic̾e
sed diccĩ quia futurũ ẽ tolletur
de terra. et imperiũ in asiã reuer¬
tetur: ac rursus oriẽs dñabitur
atq occidẽs seruiet. Nec miriõ
cuiqͣm debet uideri si regnũ tãta
mole fundatũ ac tã diu ꝑ tot et
tales uiros auctũ. tantis demq

Expanded text:
aut defensum manu, audacia et aut defensum manu, audacia et uis omnia possidebunt. non fides in hominibus, non pax, non humanitas, non pudor, non ueritas erit atque ita neque securitas neque regimen neque requies a malis ulla. omnis enim terra tumultuabitur, frement ubique bella, omnes gentes in armis erunt et se inuicem obpugnabunt: ciuitates inter se finitimae proeliabuntur et prima omnium Aegyptus stultarum superstitionum luet poenas et sanguine uelut flumine operietur. tum peragrabit gladius orbem metens omnia et tamquam messem cuncta prosternens. cuius uastitatis et confusionis haec erit causa, quod Romanum nomen, quo nunc regitur orbis — horret animus dicere, sed dicam, quia futurum est — tolletur e terra et inperium in Asiam reuertetur ac rursus oriens dominabitur atque occidens seruiet. nec mirum cuiquam debet uideri, si regnum tanta mole fundatum ac tamdiu per tot et tales uiros auctum, tantis denique
Abbreviated transcription (Latin):
id est orbe totũ telestibꝰ plagii
uerberari: ut iustus et cultor di
populus libẽtur. Et sicũt tunc
signa facta sũt quibꝰ futã clades
egipti ostende̾tur. uai ĩ ultimo
fient ꝓdigia mirãda ꝑ omicõ
elementa mũdi: quibus ĩminẽs
exitus uniu̾sis gentibus intelli¬
gatur. ꝓpiquãte ig huiꝯ stlĩ
termino humanarũ reu rerũ
statũ cõmutari necesse est. et
in deterius ne quicia ĩualestẽte
plabi: ut iam nostra hec tꝑra
ad sũmũ gradũ creuit. in illis
tamẽ insanabilis mali cõꝑatõe
felicia et ꝓpe aurea possĩt iudica¬
ri. Ita eñ iustitia rarestet. ita
impietas et auaricia et libido
et cupido crebrescet: ut si fe q̃
forte fuerint tum boni prede
sint sceleratis. atq diuexẽtur
undiq ab ĩiustis: soli ãt mali
opulenti sint. bomi uẽo ĩ oĩbus
contumeliis atq in egestate
iactẽtur. Confundetur õe us.
et leges interibũt. Auhil tũc¬
quis qmͣ habebit. isi ã quesitũ

Expanded text:
id est orbem totum caelestibus plagis id est orbem totum caelestibus plagis uerberari, ut iustus et cultor dei populus liberetur. et sicut tunc signa facta sunt quibus futura clades Aegyptiis ostenderetur, ita in ultimo fient prodigia miranda per omnia elementa mundi, quibus imminens exitus uniuersis gentibus intellegatur. propinquante igitur huius saeculi termino humanarum rerum statum commutari necesse est et in deterius nequitia inualescente prolabi, ut iam nostra haec tempora, ad summum gradum creuit, in illius tamen insanabilis mali conparatione felicia et prope aurea possint iudicari. ita enim iustitia rarescet, ita inpietas et auaritia et cupiditas et libido crebrescet, ut si qui forte tum fuerint boni, praedae sint sceleratis ac diuexentur undique ab iniustis, soli autem mali opulenti sint, boni uero in omnibus contumeliis atque in egestate iactentur. confundetur omne ius et leges interibunt. nihil quisquam tunc habebit nisi aut quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
et coaceruata subnectã. Est i
cendisse in egiptũ. coegente
in opia rei frumẽtarie pn̾cipẽ
hebreorũ. cũ om̃i domo et cogͣ¬
dutius cõmorãtes in magnã gẽt
creuissent et graui atqz intolle¬
rãdo seruitutis iugo p̃meñtur.
ꝑcussit egiptũ deus insanabili
plaga: et populũ suũ libe̾auit
traductũ medio mari. cũ discissi
fluctibus et in utrãq ꝑtẽ di¬
motis ꝑ siccũ ppłus gradetur.
Conatusq rex egiptioꝵ ꝓfuga
insequi: coeunte in statũ suũ pe¬
lago cũ om̃ĩbus copiis int̾ceptus
est. Quod facinꝰ tã clarũ tãs
quã deus idẽ in extrema tẽp
cõsumatione facturus est. I¬
rabit enĩ plebẽ suã de grall
seruitute mundi. Sed quonl
tunt una plebs dei et apd̾ unã
gentẽ fuit. egiptus sola ꝑcus¬
sa est. Nũt aũt quomã pplus
dei ex omibus lingius congͤgatꝰ
apus omes gẽtes cõmoratur.
et ab huis dommnãtibus p̃mitur.
necesse est uiiuersas nationes

Expanded text:
et coacervata subnectam. CAPUT et coacervata subnectam. CAPUT anscendisse in Aegyptum cogente inopia rei frumentariae principem Hebraeorum cum omni domo et cognAegypto commorantes in magnam gentem crevissent, et gravi atque intolerando servitutis jugo premerentur, percussit Aegyptum Deus insanabili plaga, et populum suum liberavit, traductum medio mari cum discissis fluctibus, et in utramque partem dimotis, ut per siccum populus graderetur. Conatusque rex Aegyptiorum profugos insequi, coeunte in statum suum pelago, cum omnibus copiis interceptus est. Quod facinus tam clarum tamque quam deus idem in extrema temporum consummatione facturus est: liberabit enim plebem suam de graui seruitute mundi. sed quoniam tunc una plebs dei et aput unam gentem fuit, Aegyptus sola percussa est, nunc autem quia populus dei ex omnibus linguis congregatus aput omnes gentes commoratur et ab his dominantibus premitur, necesse est uniuersas nationes
Abbreviated transcription (Latin):
terrem homĩs celestis populi p̃¬
ferebat in posterũ fictionẽ. Nã
sicut ꝑfectis om̃ibus que in usũ
homĩs molitus est deus. ip̃m ho
magno uerus homo uerbo der
fingitur: id est sanctus populus
doctrina et p̃ceptis dei ad iusti¬
ciã figurat᷑. Et sicut tũt morta¬
lis atq imꝑfectus e terra fictus
est ut mille amus in hoc mũdo
uiueret: ita nũt ex hoc terrestu
seculo ꝑfectus homo fingitur: ut
uiuificatus a deo in hoc eodẽ mũ¬
do ꝑ annos mille dommnet᷑. Quo¬
modo aũt cõsũmatio futura sit.
et qualis humanis rebus exitus¬
impẽdeat: si quis diuinas leãs
fuerit scrutatus ĩuemet. Sed
et seculariũ ꝓphetarũ cõgruẽtes
cũ celestibus uoces. finẽ rerũ
et occasũ post breue tpus ami¬
tiant: destribẽtes qiͣ fatigati
dilabentis mũdi ultimã senectia
Que uero a ꝓphetis et uatiba
futura esse dicãtur. p̃us qmͣ su¬
ꝑuemat suprema uł extrema
illa cõclusio: collecta ex om̃ibus¬

Expanded text:
terreni hominis coelestis populi prterreni hominis coelestis populi praeferebat in posterum fictionem. Nam sicut perfectis omnibus, quae in usum hominis molitus est Deus, ipsum homagno verus homo verbo Dei fingitur; id est, sanctus populus doctrina et praeceptis Dei ad justitiam figuratur. Et sicut tunc mortalis, atque imperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo viveret: ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo fingitur; ut vivificatus a Deo, in hoc eodem mundo per annos mille dominetur. Quomodo autem consummatio futura sit, et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inueniet. sed et saecularium prophetarum congruentes cum caelestibus uoces finem rerum et occasum post breue tempus adnuntiant describentes quasi fatigati et dilabentis mundi ultimam senectutem. quae uero a prophetis et uatibus futura esse dicantur, priusquam superueniat extrema illa conclusio, collecta ex om
Abbreviated transcription (Latin):
hoc statu mũdũ necesse est. Dies
enĩ magnus dei mille annoꝵd c̾culo
termiãtur. sicut indicat ꝓpħeta qͥ
dicit. Ante oculos tuos dñe mille
anni tanqͣm dies unus. Et sicut
deus sex illos dies in tãtis r̾bus
fabricandis laborauit: ita et
religio eius et uerittis in hus
sex milibus annorũ laboet neces¬
se est malicia p̃ualente atq do¬
minãte. Et rursus qm̃ ꝑfectis
oꝑibus requienit die septimo eũ¬
ꝙ benedixit: necesse est ut in
fme sexti mille sum anni malicia
omĩs aboleatur e terra. et reg¬
net ꝑ annos mille iusticia: sitq
trãquillitas et requies a laboi¬
bus quos mũdus iã dui ꝑfert.
Serũ quatenꝰ id euemãt. ordĩe
suo explicabo. Sepe diximus
minora et exigua magnorũ fi¬
guratioẽs et demõstratoẽs esse.
ut hũc die nostrũ qui ortu solis
occasuq fiitur diei magni spẽ
gerẽ. quẽ cir cuitus ãnorũ mille
determiãt. Eodẽ mõ figuratio

Expanded text:
hoc statu mundum necesse est. dies hoc statu mundum necesse est. dies enim magnus dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta, qui dicit: ante oculos tuos, domine, mille anni tamquam dies unus. et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente atque dominante. et rursus quoniam perfectis operibus requieuit die septimo eumque benedixit, necesfine sexti millesimi anni malitia omnis aboleatur e terra, et regnet per annos mille justitia; sitque tranquillitas, et requies a laboribus, quos mundus jamdiu perfert. Verum quatenus id eveniat, ordine suo explicabo. Saepe diximus, minora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse; ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat. Eodem modo etiam figuratio
Abbreviated transcription (Latin):
enumerãt. nũdũ sextũ millesimũ
annũ esse conclusũ. Quo nume̾o
expleto cõsũmationẽ fie̾i necesse
et humanarũ rerũ statũ ĩ melius
reformari. Quiꝰ rei argumẽtiõ
prius enarrandũ est: ut ratio
eluceat. Mundũ deus et hoc rrũ
nature admirabile opus sicut ar¬
chans sacre scripture cõtinet᷑. sex
dierũ ꝑ spacio cõsũmauit: diẽ ꝙ
septimũ. quo ab oꝑibus suis reqͥe¬
uerat sanpit. Hic est autẽ dies
sabbati: qui lingua hebreorũ a
numo nomẽ accepit. Unde sep¬
tenarius numerꝰ legitimꝰ et ple¬
nus est. Flã et dies septẽ funt
quibus ꝑ uitẽ reuolutis orbes cõ¬
ficiũtur annorũ. et septẽ scelle q̃
nõ occidũt. et septẽ fidera que
uocãtur errantia. quorũ dispaẽs
cursus et mequales motus rerũ
ac tẽporũ uarietates effic̾e cͤdũt᷑.
Ergo qm̃ sex diebus cuncta dei
oꝑa ꝑfecta sũt: ꝑ secula sex id
est annorũ sex milia manere ĩ

Expanded text:
enumerant, nondum sextum millesimum enumerant, nondum sextum millesimum annum esse conclusum: quo numero expleto, consummationem fieri necesse est et humanarum rerum statum in melius reformari: cuius rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat. Mundum deus et hoc rerum naturae admirabile opus, sicut arcanis sacrae scripturae continetur, sex dierum spatio consummauit diemque septimum, quo ab overat, sanxit. Hic est autem dies Sabbati, qui lingua Hebraeorum a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. Nam et dies septem sunt, quibus per vicem revolutis orbes conficiuntur annorum; et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera quae vocantur errantia, quorum dispares cursus, et inaequabiles motus, rerum ac temporum varietates efficere creduntur. Ergo quoniam sex diebus cuncta Dei opera perfecta sunt, per saecula sex, id est annorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illi qui suis meritis ĩmortales
facti esse dicũtur. quia nec iusticia
nec ulla in hiis uera uirtus fuit.
nõ imortalitatẽ sibi sed mortẽ. pͭ¬
catis ac libidimbus quefierũt: neq
om̃ibus qui eos coluerũt. Cuius
ut et iustis merces digna soluat᷑.
et pena merita impiis irrogetur.
Plato et multi philosophorũ cũ
ignorarẽt origiẽ rerũ. sup̃mũ¬
q illud tẽpus. quo mũdics esset
effectus. multa milia seculorũ flux¬
isse dixerũt. ex quo hic pulchrmiꝯ
mundi exciterit ornatus. secuti
fortasse caldeos qui ut citeo tͣdit
in libro de diuinatiõe p̾mo qͥdra¬
gnita septuagnnta milia annorũ
monumẽtis cõprehensa se habere
delirãt. In quo se quia posse argui
nõ putabãt liberũ sibi crediderũt
esse mentiri. Nlos autẽ qͦs diuine
licte ad stiẽtiã ueritatis erudĩt
de pn̾cipio in scdõ libro expłicaui¬
mus. Sciant igit᷑ philosophi qui
ab exordio mũdi seculorũ milia

Expanded text:
Nam illi, qui suis meritis immortales Nam illi, qui suis meritis immortales facti esse dicuntur, quia nec justitia, nec ulla in hinon inmortalitatem sibi, sed mortem\' peccatis ac libidinibus quaesierunt neque omnibus qui eos coluerunt. cuius ut et iustis merces digna soluatur et poena merita inpiis inrogetur. Plato et multi alii philosophorum cum ignorarent originem rerum supremumque illut tempus quo mundus esset effectus, multa milia saeculorum fluxisse dixerunt, ex quo hic pulcherrimus mundi extiterit ornatus, secuti fortasse Chaldaeos, qui, ut Cicero tradit in libro de diuinatione primo, quadringenta septuaginta milia annorum monumentis conprehensa se habere delirant: in quo se quia posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt esse mentiri. nos autem, quos diuinae litterae ad scientiam ueritatis erudiunt, de principio in secundo libro explicavimus. Sciant igitur philosophi, qui ab exordio mundi saeculorum millia
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ oculos ille habuit incolumet:
cor tamẽ cetũ. quo uiuere se et
habere mentẽ qua idipm cogita¬
uerat nõ uidebat. Sed ple ĩsq̃
hoc philosophis accidit ut pucẽt
omĩno nõ esse qͥcq̃d oculis non
apparet: cũ mẽtis acies multo
sentit᷑ potius qmͣ uidetur
Quomã de ĩmortalitut e
diximus amme: seqͥtur ut doce¬
amus qͣ̃tinus hom̃i. et qñ tribua᷑.
ut in hoc queq p̃uicatis ac stul¬
ticie sue ꝑspiciãt errores. qͥ morͣ¬
les quosdã de cretis placitis ꝙ
mortaliũ deos ẽẽ ftctos opmãt᷑.
uel qd̾ artes ĩuenerãt. uel qd̾
usũ quarũq frugũ docuerãt
uel qd ucilia uite homi ꝓdiderant:
uel qd̃ ĩmanes bestias interemãnt
Que merita longe ꝙͣ longe ab ĩmor¬
talitate semota sint. et dociumus
in p̾mis libris et nũc docebimꝰ ut
appareat solã esse iusticiã q̃ uitã
hom̃i pariat eternã. et solũ deũ
qui uite eterne p̃miũ largiatur.

Expanded text:
ille oculos quidem habuit incolumes, ille oculos quidem habuit incolumes, cor tamen caecum, quo uiuere se et habere mentem, qua id ipsum cogitauerat, non uidebat. sed plerisque hoc philosophis accidit, ut putarent omnino non esse quicquid oculis non apparet, cum mentis acies multo sentitur potius quam uidetur. Quoniam de immortalitate animae diximus, sequitur ut doceamus quatenus homini et quando tribuatur, ut in hoc quoque prauitatis ac stultitiae suae perspiciant errores qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos optes invenerant, vel quod usum quarumdam frugum docuerant, vel quod utilia vitae hominum prodiderant, vel quod immanes bestias interemerant. Quae merita quam longe ab immortalitate semota sint, et docuimus in prioribus libris, et nunc docebimus; ut appareat solam esse justitiam, quae vitam homini pariat aeternam, et solum Deum, qui aeternae vitae praemium largiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
carmina sibillia nõne hoc itti
esse declarãt: cũ fore aliqnͣdo denũ¬
ciant. ut a deo de uiuis ac mortu¬
is iudicetur: Quorũ exempla
post inferemꝰ. Falsa est igitur
democriti et epicuri et dichearti
de amme solutioe sentẽtia. qui ꝓ¬
fecto nõ auderẽt de inte̾itu amma¬
rũ mago aliquo pñte dissere: qui
stiret certis carm̃ĩbus ciere aĩmas¬
ab inferis. et adesse et p̃bere se
humanis oculis uidendas. et loq̃
et futura p̃dice. et si auderẽt re
ipsa et documẽtis pñtibus unice¬
rẽtur. Sed quia nõ ꝑuidebãt
amme racionẽ que tã subtilis
est ut oculos hũane mẽtis effu¬
giat: interire dixerũt. Quid¬
aristoxenus. qui negauit om̃io
nullã esse ammã. etiã cũ uiuit
i corꝑe: ses sicut in fidibus ex
intẽtione neruorũ effici cõcordẽ
sonũ atq cantũ. quã musici ar¬
moniã uocãt. ita in corꝑibus et¬
in cõpage uisterũ ac uigõe mẽ¬
brorũ uimi senciẽdi existe̾. Quo
nichil dici delirius potest. Uerũ

Expanded text:
carmina Sibyllina? Nonne hoc ita esse declarant, cum fore aliquando denuntiant, ut a Deo de vivis ac mortuis judicetur? quorum exempla paulo post inferemus. Falsa est ergo Democriti, et Epicuri, et Dicaearchi de animae dissolutione sententia: qui profecto non auderent de interitu animarum mago aliquo praesente disserere, qui sciret certis carminibus ciere ab inferis animas, et adesse, et praebere se humanis oculis videndas, et loqui, et futura praedicere; et si auderent, re ipsa et documentis praesentibus vincerentur. Sed quia non pervidebant animae rationem, quae tam subtilis est, ut oculos humanae mentis effugiat, interire dixeruAristoxenus, qui negauit omnino ullam esse animam, etiam cum uiuit in corpore? sed sicut in fidibus ex intentione neruorum effici , concordem sonum atque cantum, quem musici harmoniam uocant, ita in corporibus ex conpage uiscerum ac uigore membrorum uim sentiendi exsistere: quo nihil dici delirius potest. uerum