comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iem pritũ uł potius unibmane atri
nens et ꝓpħici p̃rogatiua smonis. ut
potuimꝰ absoluimꝰ: in quo ⁊ditũ. celũ
terrã. creatam a quaꝵ exundantiam.
cucuifusum aetẽ. discc̃om fc̃am lucis atqtene¬
m̃bris disparẽ mundũ. in corpꝰ unũ assurgete.
et insolubili concordie caritatisq lege in sccieta¬
tẽ et riuuctõm sui tanta indistantia ⁊ueĩre. ut
q̃ discceta nͣ sũt. in unitatis et pacis uintulũ ue
ħ uidẽs possibilitate rõnis infim̾no ingenio. ri¬
metut oĩa q̃uis dĩna incõp̃hensibilis hũanis
m̃tib. et ineffabił smonib nr̃is. uolũtatis sus
austoritate ⁊nexuit: Fecit ꝙͥ ds̃ celũ et tͥtam.
et ea qĩ auctor ẽẽ p̃cepat: nõ tamꝙͣ figure ĩuẽ¬
tor. s tamꝙͣ oꝑator nature. Nam qũo sibi con¬
mutuantes: Nlam iucreata mͣ: uidetur gͦ deo cte¬
ande pit̃as mat̾ie defuisse. et ab ea oꝑatoĩ sb̾iacẽ¬
tia nuuituatus. Siuͦ incõposita: mirũ ẽ ad mo

Expanded text:
iem primum, vel potius unum, maneat enim ei prophetici praerogativa sermonis, ut potuimus, absolvimus; in quo conditum coelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque 22 tenemembris disparem mundum in corpus unum assurgere, et insolubili concordiae charitatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelhaec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit. fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conmutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum c
Abbreviated transcription (Latin):
fi̾ora detursus expetitur: igneus iugor ille uiolẽ¬
ter aitrahitur. Etẽ ⁊tra nature sue usũ: deorsum
cogitur. Omne ã qd̃ in contͣtiũ cogitur nõ nature
seriuẽs. s inncãtate: cito soluitur. et in ea scindit᷑.
ex quib uidetur eẽ xpositũ. in suã qͣmq regõm sin¬
gulis returrẽtib. Hec gͥ alii ⁊lid̾antes stabilia
ẽẽ: qͥntam qͣndã nmͣ corꝑis introducẽtes. quo diu¬

Expanded text:
feriora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii conquintam quandam naturam corporis introducentes, quo diu
Abbreviated transcription (Latin):
cusabant demoĩa nõ euat̾ent: s digno p̃cipitio
ftito gͦ p̃missus est spc̃ dei: ubi dĩa incipe
hẽbat oꝑatio. fiat inqͥt lux. Uñ uox dder ĩ
scriptura dĩna debuit inchoate: nͥ aliũe: uñ mũ¬
di ornatꝰ nisi a luce exordiũ sumiet: frust᷑ eĩ eẽt :
si nõ uid̾etur. Etat quid ds̃ ip̃e in lumine: ꝙ lucẽ
hĩtat inaccessibilẽ. Et erat lunl uetũ: qo illiũat om̃

Expanded text:
cusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio cusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio go praemissus est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessi
Abbreviated transcription (Latin):
ora. et ea maxims que oꝑire atq includ̾e indetur.
Includit aut̃ celipolus. qr celũ sicut cama extendit᷑.
go tenebraꝵ. Itaq mom̃to dĩne p̃ceptoĩs mundus
assurgẽs intra se iudusit urabrã. ut siquis intampi
medio quẽ solm̾idianꝰ ulliũat. Iccũ aliquẽ repente
obsepiat. et densis ramoꝵ frondib tegat. nõne qͦ
splendidior foris spẽs loci esꝰ esfalgeat. hoc horrẽti¬
desuꝑ scena gurgustiũ eiꝰ intꝰ obscuriꝰ sit: Aut uñ
horrescat situ atq obfusione tenebrarũ: Iste gͦ te¬
nebre: suꝑ aqͣꝵ abissos erant. Nam abissũ młtitu¬
dinẽ et ꝓfund̾ aqͣrũ dici lcĩo euuãgelii docet. ubi
rogabant saluatorẽ demonia: ne iub̾et illis ut in a¬
bissũ irent. S qui decebat uolũtates demoĩoꝵ
nõ ẽẽ faciendas: p̃cepit illis ut irent in porcos.
porci ał se iu stagnũ aqͣꝵ p̃cipitauerũt. ut qd̾ re¬

Expanded text:
ora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. ora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, go tenebrarum. Itaque momento divinae praeceptionis mundus assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci ejus efdesuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde horrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod re
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in alios: s agnoscamꝰ ea que ꝓprie sũt nr̃a. Qd̃
eĩ possumꝰ nõ facere si uolumꝰ: ħꝰ ełtionẽ mali nobis
potiꝰ debemꝰ ꝙͣ aliis ascribete. Ideo ⁊̃ in iuditiis istius¬
mundi uolũtarios reos nõ ex ncc̃itate ⁊pulsos cul¬
pa stringit: pena condẽpnat. Neq eĩ si furore aliqͥs
ĩ nccentẽ ꝑemerit: obnoxꝰ morti ẽ. Qͥn ⁊̃ ipsuis
dĩne legis oraculo. siquis ꝑ ĩprudentiã intułit necẽ:¬
De accipit ĩpunitatis spem. refugii facultats̃. ut possit
euad̾e. Hec gͥ de eo qd̾ ꝓprie malũ uidetur dcm̃ sit.
Mala eĩ nõ sũt: nisi q̃ crimine m̃tẽ implicant.
et conscĩam ligant. Ceterũ pauperũ ignobilitatẽ.
egritudinẽ. mortẽ. nemo sapiẽs mala dix̾it. nec
tate accid̾e uidẽtur. Nõ ociose nobis extursus iste
ꝓcessit: ut ꝓbaremꝰ tenẽbras et abissũ simpłr acci¬
pienda. Erant enĩ de obumbratione celi qr om̃e
corpꝰ umbrã facit. qr obumbrat uł finitima uł infĩ¬

Expanded text:
 in alios, sed agnoscamus ea, quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere, si volumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis adscribere. Ideo etiam in judiciis istis voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa stringit, poena condemnat. Neque enim, si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est, quin etiam ipsius divinae legis oraculo, si quis per imprudentiam intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit euadere. hoc igitur de eo quod proprie malum uidetur dictum sit; mala enim non sunt nisi quae crimine mentem inplicant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec itate accidere uidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferi
Abbreviated transcription (Latin):
buit. s accepit. ut asseruat acceptam. Nõ gͦ
ꝙ iumedio sit t̾ra qi equa lauce suspendit᷑: s ꝙ
maiestas dei uolũtatis sue eã lege ⁊stringit.
ut supͣ instabile acq inane stabilis ꝑ seueret:

Expanded text:
buit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo buit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret,
Abbreviated transcription (Latin):
innich̾o. Quid nob̾ discut̾e utrũ in aere pẽdeat.
an suꝑ a quã. ut iude nascatut ⁊trou̾sia. quõ
aeus ua tenuis et mollior molẽ possit sustẽ¬
tare t̾renam. aut qũõ si suꝑ aquas nõ demer¬
gatur in aquã gͣuis t̾rarũ ruina. aut quõ ei ma¬
ris uuda nõ cedat. et in lat̾a esꝰ sese loco suo mo¬
ta diffundat: Multi ⁊̃ in medio aeris t̾ram eẽ
dix̾unt. et mole sua ĩmobilẽ mau̾e. ꝙ equali
motu hinc acq inde ex om̃ĩ ꝑte ꝓpendeat. De quo
satis putamus dcm̃ a dño ad Iob seruũ suũ. qñ lo¬
cutus ꝑnubẽ ait. ubi eras cũ fundatẽ t̾cã: Indi¬
ca mͥ si hẽs scĩam. Quis posint m̃surã eiꝰ si no¬
sti. aut quis est qui suꝑinduxit m̃suras suꝑ eã:
aut suꝑ quid cutuli eiꝰ confyi sũt: Et infta. Cõ¬
clusi mare portis: et dixi. usq huc uenies et
nõ tnͣsibis. s inte rminuẽtut fiustꝰ tui. Nõne
euident̾ ostendit ds̃ oĩa maiestate sua ⁊ sist̾e.

Expanded text:
o. quid nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate sua consistere,
Abbreviated transcription (Latin):
ex suo fecit: qui unde uoluit fecit. ꝑ ip̃m ⁊tinua
uit atq ⁊struxit. Uniu̾sa in ip̃o. qr et qmͣdui ułt
om̃ia eiꝰ u̾tute manẽt atq consistũt. et fuus exꝰ¬
eoꝵ in dei uoluntats recurrit: et eiꝰ arbitrio resol¬
uũtur. In pͥncipio itaq tpĩs celũ et t̾ram deus
fecit. Tpt̃ eĩ ab hec mundo: nõ añ mnuud̃. Dies a̾
tp̃is portio est nõ pͥncipiũ. Et qmͣꝙͣ lcõis serie poᷤ
uices tp̃m. et scd̾o die firmam̃tũ fec̾it quo dis¬
creuit aquã q̃ sub celo est. et aquã q̃ suꝑ celũ: tñ¬

Expanded text:
ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatuit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possuices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, t
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ imago sẜe. In pͥncinio inquit fecit deus celum
et t̾ram. Et fcũs est gͦ mundꝰ: et cepit eẽ qui ñ
rũt: erant tam̃ iam qñ hic mundꝰ ẽ fcũs. Omĩa
nãq cceata et condita sũt. uisibilia et ĩusibilia. sũ
sedes. siue dñatões: siue pͥncipatꝰ. siue ptt̃ãtes.
Oĩa inquit ꝑ ip̃m: et in ip̃o creata sũt. Quid ẽ
in ip̃o creata:. Quia ip̃e est heres prĩs: eo ꝙ a
pr̃e in ip̃m tnͣsierit hereditas. sic̃ p̃rdicit. posce
ame: et dabo tͥ gentes h̾editatẽ tuã. Que tam̃
ħeditas a pr̃e tnͣsiut iu filiũ. et in pr̃em reu̾sa ẽ
a filio. Egregie itaq apłs et hoc lcco filiũ dix̃ auc¬
torẽ oĩm. et maiestate sua ⁊tĩtẽ oĩa. Et ad ro¬
mauos de pr̃e ait. Qm̃ ex ip̃o et ꝑ ip̃m. et in p̃o¬
sũt om̃ia. Ex ip̃o pͥncipiũ et origo sbẽ unuu̾soꝵ¬
.i. ex uolũtate eiꝰ et ptt̃ate. Em̃ia eĩ ex eiꝰ uolũta¬
te ceperũt: qr unus ds̃ per̃ ex quo om̃ia. Eteĩ tã ꝙͣ

Expanded text:
erint deus caelum et terram. et factus est ergo mundus et coepit esse qui non runt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo se eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ã qĩ urbra ẽẽ poterat: ubi corpꝰ nõ erat. cũ in cor¬
pors dei corꝑea adumbratio ẽẽ nõ possit: Qũo ⁊̃
ris splendorẽ derfiliꝰ est imago dei uisibilis. Qua¬
lis g deus: talis et imago. Inuisibilis ds̃: ⁊̃ ima

Expanded text:
asi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo aeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et ima
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ oꝑatoĩs osficio. oꝑis mnunꝰ appareat. ut edi¬
ficatio atq textura. q̃ ⁊̃ tacente artifite ꝑitiã
eiꝰ oñdant. ut oꝑatori. oꝑas sui testũm suffra
signe est: ut ꝑ ip̃m dei sapĩa manifestet᷑. Quẽ
uidẽs ꝓpħa simł et ad inuisibilia oculos m̃tis at¬
tollens ait. Qmͣ magnificata sũt oꝑa tua dñe
oĩa in sapĩa fecisti. Nec ocioso ubiq fc̃m legimꝰ.
gentiles pleriq qui coeternũ deo mundũ uo¬
lunt ẽẽ. qiͣ ad umbratõm u̾tutis dĩne. asserũt
⁊̃ sua sponte subsist̾e. Et qmͣius cãm eiꝰ deum
ẽẽ fateant᷑: cãm tñ ut fcm uolũt. nõ ex uolun¬
tate et dispõne sua. s ita ut cã umbre corpꝰ est.
adħet eĩ umbra corpori. et fulgor lumini. nali
magis sccietate. ꝙͣ uolũtate arbicrii. Pulcre gͦ
art moyses: qr fecit celũ et t̾ram. Nõ dixit qr
subẽe fecit. nõ dixit qi cãm mundo ut eẽt p̃buit:
s fecit ꝙͣ bonꝰ qd̃ foret utile. qiͣ sapiẽs qd̾ optimũ

Expanded text:
que operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragsigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse, quasi adumbrationem virtutis divinae, asserunt etiam sua sponte subsistere; et quamvis causam ejus Deum esse fateantur; causam tamen factum volunt non ex voluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est. Adhaeret enim umbra corpori, et fulgor lumini naturali magis societate, quam voluntate arbitra. Pulchre ergo ait Moyses, quia fecit Deus coelum et terram. Non dixsubesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, quasi sapiens quod optimum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ aqs. tenebre ⁊iarũ u̾tutũ suꝑ eas ẽẽ nõ po¬
terant. ubi locũ sibi tanta gr̃a uendicabat. siue
ut quidã uolũt aerẽ accipiant: respotideant qͣ
rõne spm̃ dei dix̃ĩt. cũ satis fu̾it s̃pm̃ nũcupare.
Hii gͦ uolũt a dño deo nr̃o qͣtuor pͥmũ elem̃ta

Expanded text:
uas, tenebrae contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo no
Abbreviated transcription (Latin):
uel depͣuate rãtis errorib. qui dem̾sa oĩ maliͣ
uice plũbi. bonis oꝑib dextra leuaq munitꝰ.
inoffenso seculi hꝰ freta. studet uestigio tnͣsire.
Inlibro q̾ qui iuscribitur de niu̾s: ait scriptura.
fuiciũ nationũ amalech. et sem̃ eiꝰ ꝑibit. Et utiq
nõ oĩm nationũ pͥmꝰ ẽ amalech: s qr ꝑ int̾p̃ta

Expanded text:
s erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro quoque, qui scribitur de Numeris, ait scriptura: initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium nationum primus est Amalech, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
gentes sũt: uste ne principẽ mundi hꝰ acciꝑe
debeamꝰ. qui ĩꝑat natõib uolũtatẽ eiꝰ faciẽtib.
cuiꝰ serã ꝑibit. Sem̃ ã eiꝰ ĩpii et infideles sunt.
iniciũ misticũ ut illud ẽ. Ego sũ pͥmus et no¬
uissimꝰ. iuiciũ et finis. Et ilsd̃ in euͦ p̃cipue qd̵¬

Expanded text:
di accipere debeamus, qui imperat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. semen autem eius impii et infideles sunt, initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
et t̾ram .i. in exordio mũdi. qñ fieti cepit: sic̃ ait
sapĩa. Cũ paret celũ: cũ illo erã. Ad nu̾m ã sic
referas: tra conueĩt ut accipias. In pͥmis fecit
deus celũ et t̾ram. deide colles. regiones. fines
inhĩtabiles.uel sic. Añ teliqͣs uisibiles creaturaᷤ
diẽ. noctem. ligua fructifera. aĩantiũ gn̾a diu̾sa:
celidet t̾ram fecit. Si uͦ ad fundam̃tũ referas pͥn

Expanded text:
i coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisibiles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum et terram
Abbreviated transcription (Latin):
qui tumet dum. declinat ercorẽ. et ad u̾tutis seĩ¬
tam uias suas d̾igit. sisi eĩ quis timu̾it deũ:
nõ p̃ renũciare pcc̃o. Qd̃ eque ⁊̃ de illo possumꝰ
accipe. Mensis hic iniciũ m̃siũ erit uob̾. Qmͣ¬
uis et de tp̃e istud accipiatur: qr de pascha dñi lo¬
q̃batur: qd ueris inicio celebrat᷑. In hoc gͦ pͥncipio
m̃siũ celũ et t̾ram fecit: ꝙ uide capi mũdi opor¬
tebat exordiũ uͥ erat oportuna om̃ib u̾na tem¬
ꝑies. Unde et annꝰ mundi imaginẽ nascẽtis
exp̃ssit. ut pꝰ hib̃nas glacies atq hyemales ca¬
ligines. seremor solico u̾ni tpis splendor ellu¬
ceat. Dedit gͦ formã futuris annoꝵ curriculis
mundi pͥmꝰ exortꝰ: ut ea lege annoꝵ uices sur¬
g̾ent. atq micio cuiusl anni ꝓduc̾et t̾ra noua

Expanded text:
qui timet dominum declinat errorem et ad uirtutis semitam uias suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua
Abbreviated transcription (Latin):
nobis et incd̾atõis ꝑpetue dĩna ꝓuidẽtia. et celi¬
tas t̾re g̾minantis ad estimatõm u̾ne suffra¬
tum fuit. et t̾rene obedixe nature. ut int̾ hibnas
glacies et hiemales pruinas celestis ĩꝑii fotu gͥ¬
minans t̾ra fetũ ꝓduc̾et: nõ erat tam̃ dispõnis e¬
terne nigido stricta gelu inuirides subito fructꝰ
laxate arua. atq hortentib pruinis fiorulẽta
misc̾e. Ergo ut ond̾et scciptura ueris tp̃a in cõ¬
stitutione mundi: ait. Mensis hic uobis inici¬
um m̃siũ: primꝰ est uobis inm̃sib anm. Primũ
m̃sem: u̾nũ tp̃c appelians. Decebat eĩ pͥncipnũ
anni pͥncipiũ ẽẽ gn̾onis: et ip̃am gñom mollio¬
rib auris fou̾i. Neq eĩ possent tenera retũ exor¬
dia aut asꝑioris laborẽ tołare frigoris: aut tor¬
rentis estus iniuriã sustin̾e. Simił illd̃ adu̾tere¬
licet: qr iute cõcutrit ut eo tp̃e uideantur ĩhãc
situs. Siquid̃ u̾no tp̃e filii iscł egiptũ relique¬

Expanded text:
et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffrabere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adlicet, quia jure concurrit, ut eo tempore videatur in hanc situs. Siquidem verno tempore filii Israel Aegyptum relique
Abbreviated transcription (Latin):
Quõ gͦ coet̾nũ deo mundũ asserũt. et treatori
oũm scciant. atq equalẽ ẽẽ disputant creatuiram.
corpꝰq mat̾iale muridi ĩiusibiti illi atq inaccessi
ruptoĩ et mutabilitati subiacẽt: hꝰ nc̃ce ẽ uniũ¬
sitatẽ eisdẽ passionib quib ꝓprie portiones eiꝰ
Inpͥncipio fecit ds̃ celũ et t̾rã. Principũ aut ad
tp̃t refertur. aut ad n̾um. aut ad fundam̃tũ. quõ
in edificanda domo iniciũ fundam̃tũ ẽ. pͥncipiũ
qͦ et conu̾sionis et depͣuatoĩs dici posse: scriptu¬
rarũ cegnoscimꝰ auctoritate. Est et pͥncipiũ ar¬
tis ais ip̃a: ex qͣ artificũ diu̾soꝵ deiriceps cepit o.¬
ꝑatio. Est ⁊̃ pͥncipiũ bonoꝵ oꝑm finis optimꝰ:

Expanded text:
quomodo ergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius In principio fecit Deus coelum et terram. Principium autem ad tempus refertur, aut ad numerum, aut ad fundamentum; quomodo in aedificanda domo initium fundamentum est. Principium quoque conversionis et depravationis dici posse Scripturarum cognoscimus auctoritate. Est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diversorum deinceps coepit operatio. Est etiam principium bon
Abbreviated transcription (Latin):
dinans tumultꝰ in secretũ ethiopie se contulit. ibiq
a cet̾is negociis remotꝰ. totũ dĩne cognitõi aĩm intẽ
dit ut głam dei iud̾et facie ad faciẽ. Cui testificãt᷑
qui sciuit dñm facie ad faciẽ. nõ inuisione n in sõp¬
gniata. s clara atq ꝑspicua p̃sentie dĩne dignatõe
donatꝰ. Isitaq moyses aꝑuit os suũ et effudit que
debeas lcqui. Eteĩ si qd̾ de ppło dimitendo dic̾et a deo
acceꝑat: qnͣto mag̃ qd̃ de celo icqueret᷑: Deniq ñ
disputatõib: s in ostensione spc̃ et u̾tutis tamꝙͣ te¬
stis dĩni oꝑis ausus est dice̾. In pͥncipio fecit deus
celũ et t̾ram. Nõ ut ille athomoꝵ ⁊cursione mundꝰ
coiret. serũ atq cciosũ expectauit negotiũ: n disci¬
płm quẽdã mat̾ie. quã rtẽplando mundũ poss effi¬
cere: s austorẽ deũ exprimend̃ putauit. Adu̾tit

Expanded text:
clinans tumultus, in secretum Aethiopiae se contulit; ibidem clinans tumultus, in secretum Aethiopiae se contulit; ibidem a caeteris negotiis remotus, totum divinae cognitioni animum intedit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur cut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somgmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quaedebeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit
Abbreviated transcription (Latin):
neudi reb iniciũ. et ip̃m ẽẽ creatorẽ mundi. nõ
id eã quẽdã ducẽ imuitatorẽ mat̾ie. exqͣnõ ad a¬
bittiũ suũ. s ad spẽm ꝓpositã sua oꝑa ⁊formaret.
pulcre qͦ ait. ĩ pͥucipio fecit: ut incõp̃hensibilẽ cełi¬
tatẽ oꝑis expͥmet. cũ effcm̃ priꝰ oꝑatõis iplete. ꝙͣ
indiciũ cepte explicasset. Quis hocdicat: Adu̾tere¬
debemꝰ. Moyses utiq ille eruditus oĩ sapĩa egipti
Qui cũ de aqua nom̃ acceꝑit: nõ putauit tñ dd̾ ꝙ¬
ex aqͣ ⁊starent oĩa: ut thales dixit. Et cũ ẽẽt in au¬
la educatus regia. maluit tñ ꝓ amore iusticie sub¬
ire exiliũ uolũtariũ: qmͣ in tyraunidis fastigio pcc̃ĩ
ꝑ functom deliciis acquit̾ẽ. Deniq prĩꝙͣ ad ppłi libe¬
tandi munꝰ uocaretur: naturał equitatis scudio ꝓ¬
uctatꝰ. Accipientẽ iniuriã de ppłarib suis ultꝰ. ĩuidie
sese dedit. uoluptatiq eripuit. atq oĩs regie domꝰ de¬

Expanded text:
non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera formaret. Pulchre quoque ait, In principio fecit; ut incomprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis impletae, quam indicium coeptae explicdebemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen ex aqua constarent omnia, ut Thales dixit. Et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore justitiae subire exsilium voluntarium, quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis acquirere. Denique priusquam ad populi liberandi munus vocaretur, naturali aequitatis studio provocatus, accipientem injuriam de popularibus suis ultus, invidiae sese dedit, voluptatique eripuit, atque omnes regiae domus de
Abbreviated transcription (Latin):
magni meriti fuit iłla uidua scã ãna que
a scã u̾gmitate sua septẽ ãnos uixãt cũ uiro suo
quo defũcto usq ad senilẽ etatẽ ꝑuenãt. et
senͤtute scũ exptabat infantiã saluatori u
⁊ ĩ mascłino sexu ipã tͥa gen̾a ꝯmendata st¬

Expanded text:
Magni meriti fuit illa vidua sancta Anna. A virginitate enim sua septem annos vixerat cum viro suo; quo defuncto usque ad senilem aetatem pervenerat, et in senectute sancta exspectabat infantiam Salvatoris; ut Et in masculino sexu tria ipsa genera commendata s
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e nõ xp̃hendas idc̾co nõ cepit. aut neqͣꝙͣ desin
Si ip̃e circuitũ uł atram̃to. uł grafio ducas. uł
centro expͥmas: unde ceꝑis aut ubi desieris
int̾uallo int̾posito. nõ facile uł oculis colligis uł
m̃te repetis. ⁊ tñ cepisse et desinisse te. ip̃e tibi
testis es. Nam et si sensũ ss̃tͥfugit. iu̾tatẽ nõ ib̾¬
ruit. Que ã iniciũ hñt. et finẽ hñt. Et quib
finuis datur: miciũ dat᷑. Constat ã fins̃ mundi fu¬

Expanded text:
epit, aut 6 nequaquam desinet. Si ipse circuitum vel atramento, vel graphio ducas, vel centro exprimas, unde coeperis, aut ubi desieris, intervallo interposito non facile vel oculis colligis, vel mente repetis; et tamen et coepisse et desivisse ipse tibi testis es. Nam etsi sensum subterfugit, veritatem non subruit. Quae autem initium habent, et finem habent: et quibus finis datur,
Abbreviated transcription (Latin):
ciã tñ dĩnitatis eius ꝯcitatꝰ suspicabat᷑
eum plus ẽẽ qmͣ hõiem: Animabat itaq
dĩ filiũ tãta ꝑ muacła ꝓcreatũ. uolue¬
bat secũ ut arbitror atq admiuãs dite¬
bat. Quis ẽ iste. qͥ nesciẽte me hũc ĩg̾iꝰ
est mũdũ: noui quidẽ. qr de femĩa natꝰ
est : s nescio uñ ꝯceptꝰ. Astat ecce ir̃.
s pr̃em inuenire nõ pͥossum partũ ui¬
deo. s nõ agnosco nascentẽ. Et qd̾ stu¬
pori meo adcrescit inꝯsueta lege ꝑiendi

Expanded text:
amen divinitatis ejus concitatus, suspicabatur eum plus esse quam hominem. Animabat itaque Dei Filium tanta per miracula procreatum, volvebat secum, ut 107 arbitror, atque admirans dicebat: Quis est iste qui, nesciente me, hunc ingressus est mundum? Novi quidem quia de femina natus est, sed neseio unde conceptus. Astat ecce mater, sed patrem investigare non possum. Partum video, sed non agnosco nascentem: et quod stupori meo accrescit, inconsueta lege pariendi
Abbreviated transcription (Latin):
tagoras unũ mundũ asserit: alii ĩnumabiles dñt
ẽẽ mundos. ut scripsit demecritꝰ: cui płimũ de phi¬
nec sꝑ fore: scciptis siuis testificantur. Int̾ has dissẽ
tiones eoꝵ que pot̃ ẽẽ ueri estimacio: cũ alii muidũ
ip̃m deũ ẽẽ dicant. ꝙ ei mens dĩna ut putant in ẽẽ
udeatut. aliiꝑtes eiꝰ. alii uitũq. in quo n figura sit
p̃hetidi. si quidẽ mundũ estimatõe uolubilẽ. rotund̃
aideutẽ. quibdã incitatũ motib sine sensu deũ cõ¬
ueniat iutelligi. qui alieno nõ suo motu feratur:
Uñ dĩno spũ p̃iidens scũs moyses hos hoĩm erro¬
res fore et iam forte cepisse: in exordio smonis
sui sic ait. In pͥncipio fecit deus celũ et t̾ram. Ini¬
ciũ rerũ. aũstorẽ mundi. creatorẽ mat̾ie ⁊p̾hendẽs

Expanded text:
thagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt thagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scripsit Democritus, cui plurimum de Phynec semper fore scriptis suis testificantur. 4. Inter has eorum siones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit prehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui sic ait: in principio fecit deus caelum et terram, initium rerum, auctorem mundi, creationem materiae conprehendens
Abbreviated transcription (Latin):
Antũ opinionis assũpsere
hoĩes: ut aliqui eoꝵ tria pͥnc̃
rstitu̾ent oĩm. deum. et exẽplar.
et mat̾iam. sicut plato discipłi¬
q eiꝰ. et ea incortupta et incte¬
ata ac sine inicio ẽẽ asseu̾arẽt.
deũq nõ tamꝙͣ creatorẽ ma¬
terie. s tamꝙͣ artificẽ. ad exem¬
plar. hoc est id eam intendentẽ fecisse mundũ de mͣ.
quã uccant ylen. q̃ gignẽdi cãs reb oĩb dedisse as¬
seritur. ip̃m q mund̾ incorruptũ. nec creatũ aut
ftm̃ estimarent. Alii qͦ ut atistotiles cũ sius. dispu¬
tand̾ putant duo pͥncipia pon̾e. mat̾iam et spẽm. et
t̾tiũ cũ hiis qd̾ oꝑatoriũ dẽ. cui suppet̾et ⁊petent̾ effi¬
cere. qd ad oriend putasset. Quid gͥ tam inconuẽi
rent et̾nitate. uł ip̃m opus deũ eẽ. du̾ent: ut celũ
et t̾ram. et mare dĩnis ꝓsequerẽtur honorib: Ex
quo fcm̃ est ut ꝑtes mundi deos ẽẽ cred̾ent: qmuis
de ip̃o mundo nõ medioctis inter eos qõ sit. Nam py¬

Expanded text:
antumne opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque 2 mundum incorruptum, nec creatum, aut factum existimarent: alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putavit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum iis, quod operatorium dicitur, cui suppeteret competenter efficere, quod rent, vel ipsum opus Deum esse dicerent; ut coelum, et terram, et mare divinis prosequerentur honoribus? Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. 3. Nam Py
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ta dyaboli reluttãtẽ quidẽ
agit. s ꝑagit maieitate uittoriã. nͨ sine
ingenti mist̾io hꝰ modi puteniꝰ eẽ ꝯflictũ.
in quo aut accensꝰ dỹabolꝰ in u̾ba ꝓrim¬
pit. aut reꝵ dñs tẽptatori suo u̾bis noꝰ¬
Rendere dignatꝰ. In hiis a om̃ib nr̃e sa¬
lutis ẽ rõ. Nõbis saluator esurit. ꝓ nob̾
loquit᷑. Nos in illo unncimꝰ qr nos ei cã
sumꝰ pugnãdi: Nã quis ambigat uni¬
genitũ pr̃is cui ulła obiuare pot̾at c̾ataͣ.
ꝓ illis misse c̾tamen. qͦꝵ se carne uestui.

Expanded text:
antem quidem agit, sed peragit majestate victoriam. Nec sine ingenti mysterio hujusmodi putemus esse conflictum, in quo aut accensus diabolus in verba prorumpit, aut rerum Dominus tentatori suo verbis nndere dignatur. In his autem omnibus nostrae salutis est ratio. Nobis Salvator esurit: pro nobis loquitur; nos in illo vincimus, quia nos ei sumus causa pugnandi. Nam quis ambigat Unigenitum Patris, cui nulla obviare poterat creatura, pro illis iniisse certamen, quorum se carne vestivit?
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ex nichilo fecit eẽ. q̃ nõ erat: et nõ de ex¬
tantib aut reb aut caĩs donauit hr̃e sbam. Est¬
gͦ hic mundꝰ dĩne spetimen oꝑonis: qr dũ opꝰ
uidecur. p̃fertur oꝑator. Namq ut istarũ artus
alis sũt astuose. q̃ sũt in corꝑis motu aut sono
uccis: cessauit motꝰ aut sonꝰ. nich suꝑfuit nec
remansit: spectantib uel audiẽtib. Alie theo

Expanded text:
mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere sonis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae co
Abbreviated transcription (Latin):
cenit mundũ: noli eũ sine pͥncipio ẽẽ cred̾e̾. qr qiͣ¬
tare. sic cũ intonat qͣi i cirtuitu oĩa rmouẽtur:
ut uisde incipiat. ibi desinat. nõ facils pp̃hendas:
qr cirtuitus pͥncipiũ. sensu collig̾ẽ ĩpossibile hẽt̃.
sieq eĩ sꝑe potest iniciũ reꝑiri. uel unde glob lu¬

Expanded text:
cerit mundum, noli eum sine principio esse credere, qcerit mundum, noli eum sine principio esse credere, qtare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur. neque enim sphaerae potes initium repperire uel unde co
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ea q̃ uidẽtur tp̃alia sint. et̾na a q̃ nõ uident᷑:
ait. Quis m̃sus ẽ manu aquam et celũ palmo.
et uniu̾sam t̾ͥtam clausamanu. Quis statuit me¬
tes inlibra. et rupes instatera. et nemora iniu¬
go: Qiis rgnouit sensũ dnĩ. aut quis consilia¬
rius eiꝰ fuit. uel quis instruxit eũ: De quo ⁊̃ ali¬
bi legimꝰ. qr tenet cirtuitũ t̾re. et t̾rã uelut ni¬
chilũfecit. Et Ihemias ait. Dii qui nõ fecerũt
celũ et t̾ram ꝑibũt at̾ra. et de sub celo isto. Dñs
qui fecit t̾am inu̾tute sua. et correxit orbẽ ĩ sapĩa
sua. et insua prudẽtia excendit celũ et młtitudĩẽ
aq̃ in celo. Et adoidit Infatuatꝰ est hõ abscĩa sua.
Qui eĩ corruptibilia mundi seqͣ. et ex hiis pu¬
tat. ꝙ dĩne possit nature ⁊p̃hend̾e u̾itatẽ: quõ
nõ infatuatur u̾sure disputatoĩs astuna: Cum
gͦ tot oracula audias quib testificatur ds̃ ꝙ fe¬

Expanded text:
cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fe
Abbreviated transcription (Latin):
curt̾et. nec oꝑatio uolũtati. Miraris opus. q̃¬
tis oꝑatorẽ. Quis pͥncipiũ tanto oꝑi dedetit. qͥs
tam cito fet̾it: sb̾ietit statĩ dicẽs. qr deus fecit
celũ et t̾ram. Audisti aucstorẽ: dubitare nõ de¬
bes. Hic esb in quo benedixit melchisedech abra¬
ham pẽm multarũ gentiũ dicẽs. Benedictus
abraham deo sũmo qui fecit celũ et t̾ram. Et
ccedidit abraham: et ait. Extendo manũmeã ad
deũ sũmũ: qui fecit celũ et t̾ram. uidẽs qr hoc ñ
hõ inuenit: s ds̃ annũciauit. Deus est eĩ mel¬
chisedech: qui est rex pacis et iusticie. nec iiciũ
dierũ nec fiunẽ hũs. õ mirũ gͦ si ds̃ qui est
sine inicio iniciũ om̃ib dedit. ut q̃ nõ erant
ẽẽ incipent. Nõ mirsi si ds̃ qui oĩa u̾tute sua
⁊tinet. et incõphensibili maiestate uniu̾sa ⁊plec¬
titur. fecit ħ q̃ uidẽtur. cũ ⁊̃ illa fec̾it q̃ nõ uident᷑.
Inuisibilia ã hiis q̃ uidẽtur potiora eẽ qͥs neget:

Expanded text:
curreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia hoc non homo inuenit, sed deus adnuchisedech, qui est reirex pacis et iustitiae nec initium dierum nec finem habens. non mirum ergo si deus, qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tamur ad seriẽ creature. et consid̾emꝰ qua rõne
dñs aliis bestiis angustiora colla formau̾it. ut
leonib atq tigridib. ursis qͦ. aliis ꝓlixiora: ut
elefantis et carrielis. Nõne euidens cã ẽ qr q̃ illis
fens que carne uescũtur. nõ erat opꝰ ꝓlixitate
ceruicis: Nõ eĩ in t̾ras pascendi gr̃a ceruitẽ atq
ora deiciũt. s aut ceruũ inuadũt aut bouẽ. ouẽ¬
q discerpũt. Carielus uͦ cũ fit altior qũo ħbis
minutissimis pasc̾etur. nisi lõgiora usq ad t̾tã
colla adusum pastionis extenderet: Itaq came

Expanded text:
tamur ad seriem creaturae, et consideremus qua ratione Dominus aliis bestiis angustiora colla formaverit, ut leonibus atque tigridibus, ursis quoque; aliis prolixiora, ut eferis quae carne uescuntur non erat opus prolixitate ceruicis? non enim in terram pascendi gratia ceruicem atque ora dejiciunt: sed aut cervum invadunt, aut bovem ovemque discerpunt. Camelus vero cum sit altior, quomodo herbis minutissimis pasceretur, nisi longiora usque ad terram colla ad usum pastionis extenderet? Itaque came
Abbreviated transcription (Latin):
formidimi est ne płes usdear ĩuitasse ꝙͣ pos¬
sum pasc̾e. et uob panes deficiant u̾boꝵ me¬
oꝵ. qr et helisens et si mu̾̃to imitabił nob̾
imitand̾ fide. nõ ⁊sid̾auit qnͣtos hr̃et. s quoᷤᷤ
hr̃et: diuidere omnib uoluit. suffic̾e om̃ib
iudicauit. Itaq decẽ panes ordeaceos diuid̾e
inplebem iussit ministro. Et dixit minister.
Quid dabo hoc in conspc̃u centũ uiroꝵ: Et
hũndare pauperis lingue ꝯuiuiũ Nec uereor
ne ieuuua nos edaciores faciant. quo minꝰ re¬
pleti. et esurientes ac uacui reu̾tamini: qr
scciptũ est. Confirmat iustos dñs. et in di¬
eb famis saturabũtur. Multo pulcriꝰ est
ordeaceos panes nõ erubesc̾e. et appone qd̾ ha¬
beas : ꝙͣ negare. Heliseus qui sibi nicħ reliqͥt:
ppłis hũndauit. Heliseus gͦ ordeaceos panes
nõ erubuit apponere: nos erubescimꝰ sip̃lices
rantur uccabulis. Celũ legimꝰ. celũ accipia¬

Expanded text:
formidini est, ne plures videar invitasse, quam posformidini est, ne plures videar invitasse, quam possum pascere, et vobis panes deficiant verborum meorum; quia et Elisaeus etsi merito inimitabilis nobis imitandus fide, non consideravit quantos paneret diuidere omnibus uoluit et sufficere omnibus iudicauit. itaque decem panes ordeacios diuidere in plebem iussit ministro. et dixit minister: quid dabo hoc in conspectu centum uirorum? et ur uestra faciet abundare pauperis linguae conuiuium. nec uereor, ne ieiunia uos edaciores faciant, quominus repleti et esurientes ac uacui reuertamini, quia scriptum est: confirmat iustos dominus, et in diebus famis saturabuntur. multo pulchrius est ordeacios panes non erubescere et adponere quod habeas quam negare. Helisaeus, qui sibi nihil reliquit, populis abundauit. Helisaeus ergo ordeacios panes non erubuit adponere: nos erubescimus simplicesrantur uocabulis. caelum legimus, caelum accipia
Abbreviated transcription (Latin):
teniu m̃sa panꝑis apparatu plus rep̃hensionis
incurtat ex fastidio conuiuaꝵ ꝙͣ gc̃e referat ex¬
hoc hospitalitatis affcũ. Nec eĩ heliseũ amici ql
malũ conuiuã agrestia appoñtẽ olera refuta¬
iũt. Simile uanis relatõib exquisitũ illud et
accuratũ appon̾e conuiuiũ est: in quo fasiani
aut turturis species appouitur. et intꝰ pullus
manducatur. aut pullus infertur. et ostreis
est farsus aut spondilis. aut poculũ bibitur¬
qd̾ diu̾so colore atq odore in alienos mutetur
sapores. Marituna t̾renis. t̾rena maritimiᷤ
fatciũtur. hcc est rep̃hend̾e ꝓuidentiã creatoris.
hec dulcia pͦ uidentur: et postea fiũt amara.
Quo eĩ copiosior fu̾it luxuries: eo ꝑnitio¬
sior intemꝑantia est. Heliseus ã amara appo¬
suit: s postea fc̃a sũt dulcia. Deniq qui añ
in illo cibo mortẽ putabant: postea in eo sua¬
uitatis etuite gramsũt adepti. Neq rursus

Expanded text:
tenui mensae pauperis adparatu plus reprehensionis tenui mensae pauperis adparatu plus reprehensionis incurrat ex fastidio conuiuarum quam gratias referat ex hospitalitatis adiectu; nec enim Helisaeum amici quasi malum conuiuam agrestia adponentem holera refutarunt. simile uanis relationibus exquisitum illud et adcuratum opipare conuiuium est, in quo fasiani aut turturis species adponitur et intus pullus manducatur aut pullus infertur et ostreis est fartus aut spondquod diverso colore atque odore in alienos mutetur sapores: maritima terrenis, terrena maritimis farciuntur. Hoc est reprehendere providentiam Creatoris, haec dulcia primo videntur, et postea fiunt amara. Quo enim eopiosior fuerit luxuries, eo perniciosior intemperantia est. Elisaeus autem amara apposuit, sed postea facta sunt dulcia. Denique qui ante in illo cibo mortem putabant, postea in eo suavitatis et vitae gratiam sunt adepti. Neque rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯũe cũ cet̾is. Nũt age naturas bestiarũ dicam.
susurrare dũtes. Qmͣ diu aliena discimꝰ. et nr̃a
nescimꝰ: Qmͣ diui de teliquis aĩantib decemur
scĩa. et nosmetip̃õs ignoramꝰ. Illud dicã qd̃ mͥ ꝓ
Est et iusta ⁊q̃stio. s ordo seruandꝰ ẽ. quẽ scrip¬
tuta contexuit. Simł qr nõ possirmꝰ plenꝰ uos
cegnoscere: nisi priꝰ que sit oĩm natura aĩantiũ
cegnou̾imꝰ. ꝓdutat inquit t̾ra aĩam uiuen¬
tẽ scd̃m genus. quadrupedes et seipentes et
repentia ad genꝰ. Et fecit bestias t̾re. et om̃ia
petora ad genꝰ. et oĩa repentia t̾ce ad genꝰ. Et
uidit ds̃ qr bona: et dixit ds̃. faciamꝰ hoĩema.
Hit leto nõ ignoro quasdã bestiarũ et petoꝵ.
et repentiũ t̾re speties alio ob hec retulisse. ut ħ
ad ĩmanitates criminũ stulticiã petoꝵ. nequi¬
cia cogitationũ tefr̾ent. Ego ã simplices na
qui studio hũanitatis cõpłes roget. nec hiis
quicꝙͣ nisi uiles et usitatos cibos apponat. ut

Expanded text:
 CAPUT II. Nunc age, naturas bestiarum dicamussusurrare dicentes: Quamdiu aliena discimus, et nostra nescimus? Quamdiu de reliquis animantibus docemur scientiam, et nosmetipsos ignoramus? Illud dEt justa est conquestio: sed ordo servandus est quem Scriptura contexuit; simul quia non possumus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognoverimus. Producat, inquit, terra animam viventem secundum genus, quareptilia ad genus. et fecit deus bestias terrae et omnia pecora ad genus et omnia repentia terrae ad genus. et uidit deus quia bona et dixit deus: faciamus hominem. hoc loco non ignoro quosdam bestiarum et pecorum et repentium terrae species ad hoc rettulisse, ut haec ad inmanitates criminum, stultitiam peccatorum, nequitiam cogitationum referrent: ego autem simplices natqui studio humanitatis complures roget nec his quicquam nisi uiles et usitatos adponat cibos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pudet nos simsles deo dici qr serpentib.
cet̾isq reptantib. aut qr dãmulis atq ouib
aut lupis celsiores sumꝰ: Et qnͣtũ in ea ꝑte
cameli nobis atq elefauti ꝓceriores sũt. Obtu¬
tus est quid̃ p̾stans spectart eła mundi. rgno¬
sc̾e que nullus annũciet. s cuiꝰ dep̃hendat a¬
spc̃us. uerũ hec ip̃m qnͣtũ est qd̃ uidemꝰ. ut eo
ad siłitudinẽ dei nos ẽẽ dicamꝰ: qui oĩa uidet.
spestat omĩa: latentes dep̃hendit affc̃us. scru¬
tatur cordis ecculta: Nõ pudet hoc dic̾e: cũ ip̃e
me totũ iud̾e nõ possim: Qd̾ añ pedes ẽ uideo.
qd̃ a t̾go est uidere nõ possũ. Siłt qnͣtũ est¬
dire nõ possim: Si int̾iecti ꝑietes suit: ĩpedit᷑
aspc̃us. ĩpeditur auditꝰ. Deinde corpꝰ nr̃m uno
iulcco heret. angusto iucluditur spatio. Oẽs
fere latiores sũt hoĩe. om̃s ⁊̃ uelcciores. Nõ gͦ
cato potest ẽẽ ad imaginẽ dei. s aĩa nr̃a que

Expanded text:
non pudet, eo nos similes Dei dici, quia serpentibus non pudet, eo nos similes Dei dici, quia serpentibus caeterisque reptantibus, aut quia damulis, atque ovibus, et lupis celsiores sumus? Et quantum in ea parte cameli nobis atque elephanti proceriores sunt? Obtutus est quidem praestans, spectare elementa mundi, cognoscere quae nullus annuntiet, sed tuus deprehendat aspectus; verum hoc ipsum quantum est quod videmus; ut eo ad similitudinem Dei spectat omnia, latentes deprehendit affectus, scrutatur cordis occulta? non pudet hoc dicere, cum ipse me totum uidere non possim? quod ante pedes est uideo, quod a tergo est uidere non possum. ceruicedire non possim? Si interjecti parietes sint, impeditur aspectus, impeditur auditus. Deinde corpus nostrum uno in loco haeret, angusto includitur spatio. Omnes ferae latiores sunt homine, omnes etiam velociores. Non ergo caro potest esse ad imaginem Dei, sed anima nostra quae
Abbreviated transcription (Latin):
in eam. cuiꝰ in fconte agni nom̃ scciptũ ẽ. Aĩa
gͥ nr̃a ad imaguiẽ dei ẽ. In hac totus es horno:
qr sinẽ hac nichil es. s es t̾ra. et iut̾ram resol¬
ueris. Deniq ut scias. qr sine aĩa caro nicħ ẽ
nolite inquit tun̾e eos qui possũt corpꝰ occid̾e:
mis: qui nitħ amitis si carnẽ amiseris: S
illud time: ne aĩe tue deftauderis auxilio.
exigua sui portio. s totiꝰ hũane uniu̾sitatis
ris aĩantib. Hec est ad imaginẽ dei. corpꝰ ã
ad spẽm bestiaꝵ. In hac piũ dĩne imitatõis in¬
signe. in illo cũ feris ac belius uile ⁊sortiũ.
Caro nũquid ad imaginẽ dei: Ergo in deo t̾ra
est. qr caro t̾ra estꝰ Ergo corꝑeus deusꝰ Etgo ĩ¬
firmus ut taro passionibq sb̃iectus: forte
caput tibi uideatur ad similitudinẽ dei qr e
minet. aut cculi qr intuentur. uel aures qr
audiunt: Si altitudinẽ spectes. nõ ꝓteti uide

Expanded text:
in eam cuius in fronte agni nomen enim est. amma in eam cuius in fronte agni nomen enim est. amma igitur nostra ad imaginem dei est. in hac totus es, homo, quia sine hac nihil es, sed es terra et in terram resolueris. denique ut scias quia sine anima caro nihil est, nolite inquit timere eos qui possunt corpus occidere, mis, qui nihil amittis, si carnem amiseris? Sed illud time, ne animae tuae defrauderis auxilio. in qua non exigua sui portio, sed totius humanae universitatis ris animantibus: haec est ad imaginem Dei, corpus autem ad speciem bestiarum. In hac pium divinae imitationis insigne; in illo cum feris ac belluis vile consortiuCaro numquid ad imaginem Dei est? Ergo in Deo terra est; quia caro terra est. Ergo corporeus Deus. Ergo infirmus ut caro, passionibusque subjectus. caput tibi uideatur ad similitudinem dei, quia eminet, aut oculi, quia intuentur, uel aures, quia audiunt. si altitudinem spectes, aedificiorum pr