comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mistius mente. dno panis offert᷑. Ad hu¬
ius potentis apłi mensã si sederis cenaturꝰ.
intelligibilit̾ intellige. quȩ apponunt᷑
tibi. hoc est sꝑualiter aduerte q̃ dicunt᷑
ab eo. ut et tu facere possis qđ addit᷑.
ait enĩ. Sciens quia talia te oportet

Expanded text:
r. Ad hujus potentis mensam si sedeas coenaturus intelligibiliter, intellige quae apponuntur tibi , hoc est spiritaliter adverte quae dicuntur ab eo, ut et tu facere possis quod additur. Ait enim: Sciens quia talia te oportet
Abbreviated transcription (Latin):
bub. in quib erat unꝰ quidẽ ordo re-¬
galis. qui iudas nominat᷑. Alius erat
ordo sacerdotalis. et leui appellat᷑. Erat
et alius ordo iudȩ uicinꝰ. qui benianun
dicit᷑. In quo ordine et templũ d̾̃i. et
altare collocatũ est. Et et alius ordo isacar
et ⁊abulon. et effrem. aliiq quos nomi¬
natim designat script᷑a diuina. quoꝵ rati¬
onẽ non est nunc tẽporis explicare. Est
tamen unuiscuiꝰq trib uł ordinis panis
ante dñm. Et licet sit aliqua tribus quȩ
non ex libera. s er concubina isrł descen¬
dat. et ex parte libera. ex parte seruilis
sit: tamen pro om̃ib ex duab decimis
panis ꝓponit᷑ ante dñm. et in uniuer.¬
sis duȩ decimȩ similaginis constant. Pro
dã. ut panes suꝑ eam dño offerant᷑ Si

Expanded text:
bubus, in quibus erat unus quidam ordo rebubus, in quibus erat unus quidam ordo regalis, qui Judas nominatur; alius erat ordo sacerdotalis, et Levi appellatur; erat et alius erat ordo Judae vicinus, qui Benjamin dicitur, in quo ordine templum Dei et altare collocatum est; alius ordo Issachar, et Zabulon, et Ephraim, aliique quos nominatim designat Scriptura divina, quorum rationem non est hujus temporis explicare. Est tantum uniuscujusque tribus vel ordinis panis ante Dominum, et licet sit aliqua tribus quae non ex libera, sed ex concubina Israel descendat, et ex parte libera, ex parte servilis sit, tamen pro omnibus ex duabus decimis panis proponitur ante Dominum, et in universis duae decimae similaginis constant. Propdam, ut panes super eam Domino offerantur?
Abbreviated transcription (Latin):
filio. Nunc autẽ unꝰ quidẽ est panis. una
enĩ uoluntas. ẽ. et una substantia: s duȩ
sunt positiones. id ẽ. duȩ ꝑsonarũ ꝓprie¬
tates. Illũ enĩ patrẽ qui non sit filiꝰ. et hunc
filiũ dicimꝰ qui non sit pater. et hoc mͦ
duas decimas in uno pane seruamꝰ: et
duas positiones ante dñm profitem̃. Sed
reuera magni ut ita dicam cuiusdam
pictoris et ualde artificis.ẽ. diligenter
istas seruare mensuras: et ita tẽperare
de patre et filio sermonẽ. ut nouerimꝰ
conungere ubi oportet. et rursũ ubi
compecit separare. ut neq duȩ mensure
aliquando desint. neq unquã non unꝰ
panis appareat. Duodecim gͦ panes ex
ista simila fieri mandant᷑. scd̾m numerũ
tribuum quȩ tunc erant carnalis isrł.
In quo mͥ uidet᷑ forma totius naturȩ ra-¬
tionalis conuenire. Duodecĩ nãq putant᷑
esse generales ordines rationabilis crea.¬
turȩ. quoꝵ figura erat in illis.xiiᵒ. tri¬

Expanded text:
Filio, nunc autem unus quidem est panis, una Filio, nunc autem unus quidem est panis, una enim est voluntas, et una substantia, sed duae sunt positiones, id est, duae personarum proprietates: illum enim Patrem qui non sit Filius, et hunc dicimus Filium qui non sit Pater, et hoc modo duas decimas in uno pane servamus, et duas positiones ante Dominum profitemur. Sed revera magni, ut ita dicam, cujusdam pictoris, et valde artificis est, diligenter istas servare mensuras, et ita temperare de Patre et Filio sermonem, conjungere ubi oportet, et rursum ubi competit separare, ut neque duae mensurae aliquando desint, neque unquam non unus panis appareat. Duodecim ergo panes ex ista simila fieri mandantur, secundum numerum tribuum quae tunc erant carnalis Israel, in quo mihi videtur forma totius naturae rationabilis contineri: duodecim namque putantur esse generales ordines rationabilis creaturae, quorum figura erat in illis duodecim tri
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. et isto quoq mͦ ex duab decimis
unũ panẽ ꝓpositionis offerimꝰ. Quigͦ se¬
parant. xꝑm ã creatore d̾o patre suo. he.¬
retici et iudei qui solũ patrẽ recipiunt
et uerbum ac sapientiã eius xꝑm non
recipiunt: non faciunt ex duab deci-¬
mis unũ panẽ. Nos autẽ mensurȩ qͥde
ipsius id ẽ. substantiȩ nomen uł rationẽ
cõprehendere aut inuenire ñ possumꝰ.
confitentes tam̃ patrẽ et filiũ: unũ facimꝰ
panẽ ex duab decimis. non ut panis unꝰ
ex una decima fiat. et alius ex alia. aut
sint ipse duȩ decimȩ separatȩ. s ut sint
iste duȩ decime una massa. et unꝰ panis.
Quomͦ duȩ decimȩ una massa fit : Quia
non separo filiũ ã patre. nec patrẽ ã filio.
Qui enĩ uidit me inqͥt. uidit et patrem.
fiunt gͦ panes singuli ex duab decimis.
et ꝓponunt᷑ duab ꝓpositionib. id est duob
ordinib: Sienĩ una positio fieret. confu.¬
sus et ꝑmirtus esset sermo de patre et

Expanded text:
isto quoque modo ex duabus decimis unum panem propositionis offerimus. Qui ergo separant Christum a creatore Deo Patre suo, haeretici et Judaei, qui solum Patrem recipiunt, et Verbum sapientiam ejus Christum non recipiunt, non faciunt ex duabus decimis unum panem. Nos autem mensurae quidem ipsius, id est, substantiae nomen vel rationem comprehendere aut invenire non possumus: confitentes tamen Patrem et Filium, unum facimus panem ex duabus decimis, non ut panis unus ex una decima fiat, et alius ex alia, ut sint ipsae duae decimae separatae, sed ut sint duae istae decimae una massa et unus panis. Quomodo duae decimae una massa fit? quia non separo Filium a Patre, nec Patrem a Filio: Qui enim videt me, inquit, videt et Patrem . Fiunt ergo panes singuli ex duabus decimis, et proponuntur duabus positionibus, id est, duobus ordinibus. Si enim una positio fieret, confusus et permistus esset sermo de Patre ac
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. contaminati sumꝰ in patre. Sed atqi
utinã tunc solũ ꝑ incredulitatẽ factũ
sit: cessatũ sit uͦ pt quam credidimꝰ. Sic
gͦ etiã in matre contaminam᷑. si credenteᷤᷤ
dõ uł eccłam ledimꝰ. uł libertatẽ matͥs
cȩlestis indigna peccati seruitute feda
minatꝰ est. Et de scĩs non exibit. fuerant¬

Expanded text:
Deo, contaminati sumus in Patre; sed atque Deo, contaminati sumus in Patre; sed atque utinam tunc solum per incredulitatem factum sit, cessatum vero sit postquam credidimus! Sic ergo etiam in matre contaminamur, si credentes Deo vel Ecclesiam laedimus, vel libertatem matris coelestis indigna peccati servitute foedamminatus est. Et de sanctis non exibit. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
materni : Omĩs gͦ homo in patre et
matre pollutꝰ est. Solus uͦ il̃tc dñs
meus in hanc generationẽ mundus
ingressus. ẽ: in matre non est pollutꝰ.
Ingressus. ẽ. enĩ corpus incontamina¬
tũ. Ipse enĩ erat. qui et dudũ ꝑsalo.¬
monẽ direrat. Magis autẽ cũ essem
bonus. ueni ad corpus inco inqͥnatũ.
Non est gͦ contaminatus in matre. s ne in
patre quidẽ. Nichilenĩ ioseph ingenerati¬
one eius pret̾ ministeriũ p̃stitit et affectũ.
unde et pro fideli ministerio patris ei uo¬
cabulũ script᷑a concessit. Sic enĩ maria
ipsa dicit in ȩu̾głio. Ecce ego et pat̾ tuus
dolentes querebamꝰ te. Sic gͦ solus. ẽ. hic
sacerdos magnꝰ. qui neq in patre pollu¬
tus sit. neq in matre. Uideamꝰ autẽ si ad.¬
huc possumꝰ aliqͥd sublimiꝰ. et ꝓ dignitate
tanti pontificis inuenire. Pater om̃ium
taminant᷑ in patre ã quo creati ft̃. Si
enĩ egimus aliqͥd impiũ. siue locuti sumꝰ
siue cogitamꝰ contra dm̃: cũ non credimꝰ

Expanded text:
atur. Omnis ergo homo in patre et matre pollutus est, solus vero Jesus Deus meus in hac generatione mundus ingressus est, et in matre non est pollutus. Ingressus est enim corpus incontaminatum, ipse enim erat qui et dudum per Salomonem dixerat: Magis autem cum essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Non est ergo contaminatus in matre, sed ne in patre quidem. Nihil enim Joseph in generatione ejus praeter mysterium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio patris ei vocabulum Scriptura concessit. Sic enim Maria ipsa dicit in Evangelio: Ecce ego et pater tuus dolentes quaerebamus te . Sic ergo solus est hic sacerdos magnus, qui neque in patre pollutus sit, neque in matre. Videamus autem si adhuc possumus aliquid sublimius et pro dignitate tanti pontificis invenire. Pater omnium taminantur in Patre, a quo creati sunt; sive enim egimus aliquid impium, sive locuti sumus, sive cogitavimus contra Deum, cum non credidimus
Abbreviated transcription (Latin):
uis audire de excelsiorib indumentis
eius: accipe uerba ꝓphetica. Amictus
mei magni pontificis habitus. qͦ indi¬
cat᷑ profunda scientie et sapientiȩ lu¬
ce uestitus. quȩ uere sc̃a sunt indumta
Non inqͥt auferet de capite suo cidarĩ.¬
Iam et prius diximꝰ c̃idarim genus
esse operim̃ti. qđ capiti suꝑpositũ.
pontifici prestat ornatũ. Hic gͦ meus
magnꝰ pontifer. nũquã deponit sacri
capitis ornatũ. Quid sit autẽ caput
tẽ xꝑi d̾s. Merito gͥ istum capitis sui
qui d̾s . ẽ. nũquã deponit ornatum.
quia semꝑ est pat̾ in filio. sicut et filiꝰ
semꝑ in patre. Et uestim̃ta sua ñ di¬
rumpet. Uere hic. ẽ. qui uestimenta

Expanded text:
vis audire de excelsioribus indumentis ejus, accipe verba prophetica: Amictus,mei magni pontificis habitus, quo judicatur profunda scientiae et sapientiae luce vestitus, quae vere sancta sunt indumenta. Non, inquit, auferet de capite suo cydarim. Et prius jam diximus cydarim genus esse operimenti quod capiti superpositum pontifici praestat ornatum. Hic ergo magnus pontifex meus, nunquam deponit sacri capitis ornatum. Quid sit autem caput tem Christi Deus . Merito igitur istum capitis sui, qui Deus est, nunquam deponit ornatum, quia semper est Pater in Filio, sicut Filius semper in Patre. Et vestimenta sua non disrumpet. Vere hic est q
Abbreviated transcription (Latin):
potest supra fundam̃tũ xꝑi ȩdificari. li¬
gna. fȩnũ. stipula. hoc . ẽ. opera peccati.
Qui edificat. sine dubio uendit domũ
suã emptori pessimo zabulo. A quo unꝰqͥsq
peccantiũ peccati preciũ consequit᷑. satis.¬
factionẽ desiderii sui. Hoc si forte incur-¬
rerit aliquis qđ absit. cito redimat. cito
reparet. dum tempus est reparandi.
dum penitentiȩ locus est. deprecantes in-
cõmune. ne ȩterne domus habitatione frau¬
dem̃. s digni habeam᷑ recipi in ȩterna ta-¬

Expanded text:
potest supra fundamentum Christi aedificari lipotest supra fundamentum Christi aedificari ligna, fenum, stipulam, hoc est opera peccati, quae qui aedificat, sine dubio vendidit domum suam emptori pessimo diabolo, a quo unusquisque peccantium peccati pretium consequitur, satisfactionem desiderii sui, hoc si forte incurrerit aliquis, quod absit, cito redimat, cito reparet dum tempus est reparandi, dum poenitentiae locus est, deprecantes in commune, ne aeternae domus habitatione fraudemur, sed digni habeamur recipi in aeterna ta
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ redimit᷑. semꝑ reparat᷑. uelut si di¬
ceret. Caritas quȩ ꝑfecta. ẽ : om̃ia patit᷑.
om̃ia sperat. om̃ia tolerat. caritas num
quã cadit. Sic gͦ et possessio et domus
scõꝵ nũquã cadit. nũquã aufert᷑. nũꝙͣ
ab eoꝵ iure separat᷑. Quomͦ enĩ separari
ã sacerdotib domus potest. quȩ ȩ difi-¬
cata est supra fundam̃tũ apłoꝵ et pro¬
phetarũ in qua .ẽ. ipse angularis lapis.
ista distrahi. hoc est huiusmodi ȩdificatio
incidere in peccatũ. audi apłm paulum
quomͦ de talib dicit. Ut sapiens archite¬
ctus fundam̃tũ inquit posui. alius suꝑ¬
ȩdificat. Unusqͥsq autẽ uideat quomͦ su¬
ꝑȩdificet. fundam̃tũ enĩ aliud nemo po.¬
dest ponere preter id qd positũ. ẽ: qđ . ẽ.
x ꝑc iltc. Si quis autẽ suꝑ fundamentũ
hoc edificat. aurũ. argentũ. lapides pre¬
ciosos. ligna. fȩnũ. stipulã. Uides gͦ quia

Expanded text:
semper redimitur, semper reparatur; velut si disemper redimitur, semper reparatur; velut si diceret: Charitas quae perfecta est omnia patitur, omnia speratquam excidit . Sic ergo et possessio ac domus cunctorum nunquam cadit, nunquam aufertur, nunquam ab eorum jure separatur. Quomodo enim separari a sacerdotibus domus potest, quae aedificata est supra fundamentum apostolorum et prophetarum, in qua est ipse angularis lapis Jo domus ista distrahi, hoc est, hujusmodi aedificatio incidere in peccatum, audi apostolum Paulum, quo modo et alibi dicit: Ut sapiens architectus fundamentum, inquit, posui, alius superaedificat; unusquisque autem videat quomodo superaedificet: fundamentum enim aliud nemo potest pone fundamentum hoc aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos, lignum, fenum, stipulam . Vides ergo quia
Abbreviated transcription (Latin):
reparat. statim enĩ dicit. peccaui. Immo
uͦ adhuc aliqͥd sublimius in hoc sensu de.¬
bemus inspicere. quomͦ domus sac̾dotũ
et leuitarũ. id ẽ. ꝑfectarum mentiũ sẽꝑ
delicta redimant᷑. semꝑq purgent᷑. Siq̃n
script᷑as diuinas legimus. et scõꝵ patrũ
in hidelicta aliqua recensemus. si scd̾m
apłi pauli sententiã dicimus quia hec
om̃ia in figura contingebant illis. scri¬
pta sunt autẽ ꝓpter cõmonitionẽ nr̃am.
hoc mͦ semꝑ domus eoꝵ redimit᷑. quia sẽꝑ
pro culpis eoꝵ purgatio et satisfactio a
doctorib adhibet᷑. ostendentib ex diui¬
nis script᷑is formas fuisse hȩc et imagi¬
nes rerum futuraꝵ. non quib argueren.¬
tur delicta scõꝵ. s quib ostenderet᷑ pecca.¬
tores et impios in partẽ scõꝵ societatẽq
conscisci. Nũ quã gͦ sacerdotalis possessio
ã sacerdote separat᷑. Etiã si ad tempus fu¬
erit ablata. etiam si fuerit distracta:

Expanded text:
reparatur, statim enim dicit: Peccavi; imo reparatur, statim enim dicit: Peccavi; imo vero aliquid adhuc sublimius in hoc sensu debemus inspicere. Quomodo domus sacerdotum et levitarum, id est, perfectarum mentium semper delicta redimantur, semperque purgentur, si quando Scripturas divinas legimus, et sanctorum Patrum in his delicta aliqua recensemus, si secundum apostoli Pauli sententiam dicimus, Quia haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter commonitionem nostram . Hoc modo semper domus eorum redimitur, quia semper pro culpis eorum purgatio et satisfactio a doctoribus adhibetur ostendentibus ex divinis Scripturis, formas fuisse haec et imagines rerum futurarum; non quibus arguerentur delicta sanctorum, sed quibus ostenderetur peccatores impios in partem sanctorum, societatemque conscisci. Nunquam ergo sacerdotalis possessio a sacerdote separatur, etiam si ad tempus fuerit ablata, etiam si fuerit distracta;
Abbreviated transcription (Latin):
dotalis fuerit inqͥt ista domꝰ uł leuitica
uͥcũq fuerit. siue in ciuitate. siue ĩ agro.
semꝑ habet redẽptionẽ. In hoc loco sac̃¬
dotalem sensũ. et leuiticã intelligentiã
quero. Non enĩ inferior esse debet auditor
horũ. si fieri potest illo ipso qͥ hȩc scͥpsit.
et sanxit. Qd est gͦ qđ sacerdos et leuita
domus suȩ semꝑ habent redẽptionẽ.
et ubicumq fuerit habẽt redẽptionẽ:
Scd̾m sꝑualẽ intelligentiã. sacerdotr.
mens do consecrata dicit᷑. Et leuita appel¬
lat᷑ is qui indesinenter assistit d̾o. et
uoluntati eius ministrat. Perfectiogͦ intel¬
lectu et opere. in fide et actib sacerdos et
leuita accipiendus est. Huic itaq ꝑfectȩ
menti si acciderit aliquando domũ quã
habet non manufactã ȩternã in cęlis
uendere et in manus alterius dare sicut
contingit aliquando magno patͥarchȩ
dauid. cum de tecto suo uriȩ ȩthei aspe.¬
xit uxorẽ : statim eam redimit. statim

Expanded text:
levitica ubicunque fuerit, sive in civitate sive in agro semper habet redemptorem. In hoc loco sacerdotalem sensum et leviticam intelligentiam quaero; non enim inferior esse debet auditor horum si fieri potest, illo ipso qui haec scripsit et sanxit. Quid est ergo quod sacerdos et levita, domus suae semper habent redemptionem? et ubicunque fuerit habet redemptionem, spiritalem intelligentiam. Sacerdos mens Deo consecrata dicitur; et levita appellatur is qui indesinenter assistit Deo, et voluntati ejus ministrat. Perfectio ergo in intellectu, et opere in fide et actibus sacerdos et Levites accipiendus est, huic itaque perfectae menti si acciderit aliquando domum quam habet non manufactam aeternam in coelis vendere, et manus alterius dare, sicut contigit aliquando magno patriarchae David cum de tecto suo Uriae Ethei aspexit uxorem, statim eam redimit, statim
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerit. quȩ non in crimine morta¬
li. non in blasphemia fidei quȩ muro
eccłastici et apłici dognatis cincta. ẽ.
s uł in sermonis. uł in morũ uitio con¬
sistat. hoc est uendidisse domũ quȩ in
agro est uł in uico. cui murus non.ẽ.
Hec gͦ uenditio et huiuscemodi culpa.
semꝑ reparari potest. Nec aliquando tibi
interdicit᷑ de cõmissis huiuscemodi peni.¬
tudinẽ gerere. In grauiorib enĩ crimi.¬

Expanded text:
invenerit quae non in crimine mortainvenerit quae non in crimine mortali, non in blasphemia fidei, quae muro ecclesiastici et apostolici dogmatis cincta est, sed vel in sermonis vel in morum vitio consistat, hoc est vendidisse domum quae in agro est, vel in vico cui murus non est; haec ergo venditio, et hujusmodi culpa, semper reparari potest, nec aliquando tibi interdicitur de commissis hujusmodi poenitudinem gerere, in gravioribus enim crimi
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Annus autẽ iste intelligi potest.
quem uenit uocare dñs annũ acceptũ.
quo dimittat confractos in remissionẽ.
et salutẽ delicta sua confitentib p̃beat.
recte ut ego arbitror domus quȩ in cȩlo
esse dicit᷑. in ciuitate murata intelligit᷑.
Murus est enĩ huiuscemodi domib ipsũ
celi firmam̃tũ. Sed talem domũ rari
quiq habere possunt. Illi fortassis qui
suꝑ terrã ambulantes conuersationẽ
habent in cȩlis. Et de quib dicit apłs. di
edificatio estis. Cȩteri autẽ in uicis ha-¬
bent domos. quib non . ẽ. murus. Est au
tem adiacens eis ager fecundus. Illis for¬
tassis qui sibi habitaculũ preparant in ter¬
ra iuuentium. et in illa terra quã man¬
suetis dñs promittit dicens. Beati mites.
qm̃ ipsẽ hereditate possidebunt terram.
Istas gͦ domos si forte aliquis sicut supra
exposuimus lapsus acciderit. semꝑ est
recuperandi facultas. ut uerbi gratia
dicamus. si nos aliqua culpa mortalis

Expanded text:
tum. Annus autem iste intelligi potest, tum. Annus autem iste intelligi potest, quem venit vocare Dominus annum acceptum, quo dimittat confractos in remissionem, et salutem delicta sua confitentibus praebeaivitate muratam, recte ut ego arbitror, domus quae in coelis est dicitur, in civitate murata intelligitur, murus est enim hujuscemodi domibus, ipsum coeli firmamentum; sed talem domum rari quique habere possunt, illi fortassis qui super terram ambulantes, conversationem habent in coelis; et de quibus dicit Apostolus, Dei aedificatio estis . Caeteri autem in vicis habent domos, quibus non est murus: est tamen eis adjacens ager fecundus, illis fortassis qui sibi habitaculum praeparant in terra viventium, et in illa terra quam mansuetis Dominus promittit dicens: Beati mites, quoniam ipsi haereditatem possidebunt terram . Istas ergo domos, si forte aliquis sicut supra exposuimus lapsus acciderit, semper est recuperandi facultas. Ut verbi gratia dicam: Si nos aliqua culpa moralis
Abbreviated transcription (Latin):
quo scriptũ est quia ȩdificauerit sibi do.¬
mũ. qui non habuerit timorẽ d̾i. Quȩ.ẽ.
gͦ ista domus. et quale ȩdificium. ẽ.
Paulus apłs exponit apertius cũ dicit.
Domũ habemus non manufactã ȩt̾nã
in cęlis. Hec gͦ est domus. quã ȩdificare
nemo potest. nisi timeat dm̃. Hȩc est do.¬
mus quam exstruere uł habitare nemo
potest. nisi in simplicitate mentis et pu¬
ritate cordis. Sed qm̃ accidere solet ut etiã
qui bene ȩdificauerit et domũ sibi cȩlestẽ
bene agendo et bene uiuendo ac recte
credendo construrerit. incurrat alicuiꝰ
peccati debitum. et hanc ã crudelissimo
feneratore uenundare cogat᷑. ac labores
suos transfundere in alium: pietas et
clementia legis latoris occurrit. ut intra
certũ tempus redimi possit. si tamen in.¬
uenerit inqͥt manus tua precium quod
restituas. Quale precium: Penitentiȩ
sine dubio lacrimis congregatum. et
manib id est labore bonioperis inuen¬

Expanded text:
quo scriptum est, quia aedificaverit sibi doquo scriptum est, quia aedificaverit sibi domum, qui non habuerit timorem Dei; quae est ergo ista domus? et quale aedificium est?. Paulus apostolus exponit apertius cum dicit: Domum habemus non manufactam aeternam in coelis . Haec est ergo domus quam aedificare nemo potest, nisi timeat Deum; haec est domus quam exstruere, vel habitare nemo potest, nisi in simplicitate mentis et puritate cordis. Sed quomodo accidere solet, ut etiam qui bene aedificaverit, et domum cibi coelestem bene agendo, et bene vivendo ac recte credendo construxerit, incurrat alicujus peccati debitum et hanc a crudelissimo feneratori venundari cogatur, ac labores suos transfundere in alium, pietas et clementia legislatoris occurrit, ut intra certum tempus redimi possit: Si tamen invenerit, inquit, manus tua pretium quod restituas. Quale pretium? Poenitentiae sine dubio lacrymis congregatum, et manibus, id est, labore boni operis inven
Abbreviated transcription (Latin):
feramus ad nos: quib ler xꝑi si eam
sequamͣ nec possessiones in terra. nec in
urbib domos habere ꝑmittit. Et quid
dico domos : nec plures tunicas. nec
multã concedit possidere pecuniã. Ha¬
bentes enĩ uictum et uestitum. his con-¬
tentisimus. Quomͦ gͦ nos datas de domib
siue intra ciuitatẽ muratã positis. siue
in uicis quib muri non sunt obseruabi.¬
mus leges : Inuenimus in aliis script᷑ȩ
locis qđ sermo diuinus maiore quodã
sacramento nominet domũ. ut cũ dicit
de iacob. et quasi pro laude illius ponit.
erat enĩ inquit iacob homo simplex ha¬
bitans domũ. et iterum inuenio de
obstetricib hebreoꝵ scriptũ. et quia
inquit timebant dm̃ obstetrices: fecert̃
sibi domos. Uideamus gͦ qd obstetͥcib
quidẽ faciendarũ domoꝵ causa fuerit ti¬
mor dĩ. iacob uͦ simplicitas et innocentia
causã dederit ut habitaret domũ. Deniq¬
et esau quia malus fuit. non est scriptũ de
eo quia habitauerit domũ. Nec de alio ali.¬

Expanded text:
feramus ad nos, quibus lex Christi si eam sequamur nec possessiones in terra, nec in urbibus domus habere permittit, et quid dico domus? nec plures tunicas, nec multam concedit possidere pecuniam: Habentes enim, inquit, victum et vestitum, his contenti sumus . Quomodo ergo nos datas de domibus sive intra civitatem muratam positis, sive in vicis quibus muri non sunt observabimus leges? Invenimus in aliis Scripturae locis, quod sermo divinus majore quodam sacramento nominat domum, ut cum dicit de Jacob, et quasi pro laude ejus ponit: Erat enim, inquit, Jacob homo simplex habitans domum . Et iterum invenio de obstetricibus Hebraeorum scriptum: Et quia, inquit, timebant Deum obstetrices fecerunt sibi domos . Videmus ergo quod obstetricibus quidem faciendorum domorum causa fuerit timor Dei: Jacob vero simplicitas et innocentia causam dederit, ut habitaret domum; denique Esau, quia malus fuit, non est scriptum de eo quia habitaverit domum, nec de alio ali
Abbreviated transcription (Latin):
qui licet matre isrłitide. de egiptiota.¬
mest ꝓgenitus patre. ẽx iĩt. et nomen
nominans maledirit de quo ego pu¬
to qđ nisi erisset: non litigasset ad.¬
uersum uirũ isrłitidẽ. nec nominans
maledirisset. Exiit enĩ ã ueritate. exiit
ã timore d̾i. ã fide. ã caritate. sicut su¬
perius dirinius. Quomͦ suꝑ hec quis exe¬
minime abiciat᷑ sicut econtrario
interdũ fit ut aliquis non recto iudicio eoꝵ
qui p̃sunt ęccła depellat᷑ : et foras mittat᷑.
Sed si ipse non ante exiit. hoc est si non
ita egit ut mereret᷑ exire : nichilledit᷑
in eo qđ non recto iudicio ab hominib
uidet᷑ expulsus : et ita fit ut interdũ
ille qui foras mittit᷑ intus sit: et ille fo¬
ris sit qui intus retineri uidet᷑. Uis tibi¬

Expanded text:
qui licet matre Israelitide, Aegyptio taqui licet matre Israelitide, Aegyptio tamen progenitus est patre, exiit, et nominans nomen maledixit, de quo ego puto quod nisi exiisset, non litigasset adversum verum Israelitam, nec nominans maledixisset. Exiit enim a veritate, exiit a timore Dei, a fide, a charitate, sicut superius diximus. Quomodo si per haec quis exeminime abjiciatur, sicut e contrario interdum fit ut aliquis non recto judicio eorum qui praesunt Ecclesiae depellatur et foras mittatur, sed si ipse non ante exiit, hoc est, si non ita egit ut mereretur exire, nihil laeditur in eo, quod non recto judicio ab hominibus videtur expulsus, et ita fit ut interdum ille qui foras mittitur, intus sit, et ille foris sit qui intus retineri videtur. Non op
Abbreviated transcription (Latin):
mit. uerum aliquanto tardius tamen¬
quam in stipulis ĩmoret᷑. Alia uͦ esse quȩ
lignis conferant᷑. in quib pro qualita¬
te criminũ diutinũ et grande pabulũ
ignis inueniat. Ita gͦ unũ qđq peccatũ
pro qualitate uł quantitate sui pęnarũ
iusta ꝑsoluet. Uerũtamen qͥd opus est
fidelib. et his qui cognouerunt dm̃ de
pę̧narũ qualitatib cogitare: Quid o-¬
pus.ẽ. ligna. qͥd fȩnũ. qͥd uł ipsã stipu¬
lam fundam̃to xꝑi suꝑponere: Cur ñ
cũ ignis accesserit nichil inueniat qđ
absumat. Nam si accesserit ad stipulã.
ex stipula fauillas reddet et cineres. Si
uͦ accesserit ad aurũ: aurũ purius red.¬
dit. hec nobis dicta sint pro his qui
negligunt oris malẽdici consuetudi¬
nẽ resecare. qui etiã si non ex corde ma.¬
ledicant. etiã si non uoto et animo ini¬
quo ꝑferant maledicta: tamen ĩmundi¬
tiam labioꝵ scđm isaiȩ uerbũ. et inqui¬
namenta oris incurrunt. Iste tamen

Expanded text:
mat, verum aliquanta tardius tanmat, verum aliquanta tardius tanquam in stipulis immoretur; alia vero esse quae lignis conferantur, in quibus pro qualitate criminum diutinum et grande pabulum ignis inveniat. Ita ergo unumquodque peccatum pro qualitate vel quantitate sui poenarum justa persolvit. Verumtamen, quid opus est fidelibus et his qui cognoverunt Deum de poenarum qualitatibus cogitare? Quid opus est ligna, quid fenum, quid vel ipsam stipulam fundamento Christi supraponere? Cur noncum ignis accesserit, nihil inveniat quod absumat? Nam si accesserit ad stipulam, ex stipula favillas reddet et cineres; si vero accesserit ad aurum, aurum purius reddet. Haec nobis dicta sint pro his qui negligunt oris maledici consuetudinem resecare, qui etiamsi non ex corde maledicant, etiamsi non voto et animo iniquo proferant maledicta, tamen immunditiam labiorum secundum Isaiae verbum et inquinamenta oris incurrunt. Iste tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
emendatus sit et ꝑfectus. surripiat᷑ ei
tamen in oris uitio lapsuq sermonis.
huic etiam si scđm apłi sententiã negan.¬
tur regna cȩloꝵ. non tamen alterius
beatitudinis abscidit᷑ locus. Uerumta¬
men eo magis siqui in ceteris ꝑfectꝰ ẽ.
elaborare etiã in hoc debet. ne ei surri¬
piens prauȩ consuetudinis uitiũ cȩloꝵ
regna qđ est om̃ium beatitudinũ cul¬
men eripiat. quamuis dñs dicerit. in
domo patris mei mansiones multȩ sunt.
Possumus adhuc addere etiã illud qđ
natura peccati similis est materiȩ quȩ
igni consumit᷑. quam edificari paulus
apłs ã peccatorib dicit. qui supra fun¬
damentũ xꝑi ȩdificant ligna. fenũ. sti¬
pulã. In quo manifeste ostendit᷑ es de¬
esse quȩdã peccata. ita leuia ut stipulȩ cõ¬
parent᷑. cui utiq ignis illatus: du non
potest ĩmorari. Alia uͦ feno esse similia.
quȩ et ipsa non difficulter ignis absu¬

Expanded text:
emendatus sit et perfectus, subripiatur ei emendatus sit et perfectus, subripiatur ei tamen in oris vitio lapsuque sermonis; huic, etiamsi secundum Apostoli sententiam negantur regna coelorum non tamen alterius beatitudinis abscinditur locus: verumtamen eo magis si qui in caeteris perfectus est, laborare etiam in hoc debet, ne ei subripiens pravae consuetudinis vitium, coelorum regna, quod est omnium beatitudinum culmen, eripiat, quamvis Dominus dixerit: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Possumus adhuc addere etiam illud quod natura peccati similis est materiae quae igni consumitur, quam aedificari Paulus apostolus a peccatoribus dicit, qui supra fundamentum Christi aedificant ligna, fenum, stipulam . In quo manifeste ostendit esse quaedam peccata, ita levia, ut stipulae comparentur, cui utique ignis illatus diu non potest immorari; alia vero feno esse similia, quae et ipsa non difficulter ignis assu
Abbreviated transcription (Latin):
hominib uideret᷑ dedisse licentiam.
et ideo uł de d̾o. uł de homine siliusse. ut
de utroq caueret᷑. Uerum qm̃ sententiã
apłi ꝓposuimus qua dicit maledicos ã re¬
gno d̾i excludendos: aliqͥd exposcit iste
sermo solatii. ne om̃ino desperationẽ ui-¬
deam indicere his qui cotidiana pene
maledicendi consuetudine rapiunt᷑. et
ori suo adhibere custodiã uł ostium ne.¬
gligunt. Promissionis futurȩ non unus
est modus. neq simplex species. s sicut do.¬
cuit ipse dñs in eũgło cumbeatos dicit
cȩloꝵ. et iterum beatos dicit mites. nec
tamen eis cȩloꝵ regna. s terrȩ hereditatẽ
ꝓmittit. dicit et beatos pacificos. s nei¬
psis quidẽ cęloꝵ regnũ dedit. filios tamen
di eos esse pronuntiat. et cum diuersis
diuersas promittat: om̃s beatos dicit qͥ
ad ꝓmissa ꝑueniunt. non tamen omnib
cȩloꝵ regna concessit. Potest gͦ fieri. ut ali¬
quis in ceteris forte operib et actib

Expanded text:
hominibus videretur dedisse licentiam, hominibus videretur dedisse licentiam, et ideo vel de Deo, vel de homine siluisse, ut de utroque caveretur. Verum quoniam sententiam Apostoli proposuimus qua dicit maledicos a regno Dei excludendos, aliquid exposcit iste sermo solatii, ne omnimodis desperationem videamur indicere his qui quotidiana pene maledicendi consuetudine rapiuntur, et ori suo adhibere custodiam vel ostium negligunt. Promissionis futurae non unus est modus, neque simplex species, sed sicut docuit ipse Dominus in Evangelio cum beatos dicit coelorum, et iterum beatos dicit mites, nec tamen eis coelorum regna, sed terrae haereditatem promittit; dicit beatos et pacificos, sed ne ipsis quidem regnum coelorum dedit, filios tamen eos Dei esse pronuntiat, et cum diversis diversa repromittat, omnes beatos dicit qui ad promissa perveniunt, non tamen omnibus coelorum regna concessit. Potest ergo fieri ut aliquis in caeteris forte operibus et actibus
Abbreviated transcription (Latin):
molles. neq masculoꝵ concubitores. ne¬
q fures. neq auari. neq maledici regnũ
dĩ possidebunt. Uide inter quȩ crimina.
int̾ adulteros. int̾ masculoꝵ concubitoreᷤ.
int̾ auaros. quos alibi dicit idolis serui¬
entes: etiã maledicos ipsos posuit. et ã
regno d̾i cum illis parit̾ exclusit. Uideant
gͦ siqui os suum cotidiana penȩ consue-¬
tudine hoc uitio consuescunt. quid eis
periculi ĩmineat. Putantes enĩ leue et fa-¬
cile hoc esse peccatum : ñ facile cauent.
Sed considerent apłm quomͦ maledicũ
ã regno d̾i excludit. et d̾s ꝑ moysen qͦmͦ
maledicũ puniri iubet. Unde et ego
ualde ãmiratus sum qđ in hoc loco quẽ
habemus in manib. script᷑a non aꝑte
designauit : quia iste qui ex egipto genꝰ
ducit. maledixerit dm̃. s tantũ posuit.
quia nominans nomen maledirit. et
reliquit in medio uł de dõ. uł de hoĩe
suspicandũ. Unde mͥ uidet᷑ iccirco no¬
liusse aperte de d̾o ꝓnuntiare. ne de

Expanded text:
masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque maledici, regnum Dei possidebunt . Videte inter quae crimina, inter adulteros, inter masculorum concubitores, inter avaros, quos alibi dicit, idolis servientes, etiam maledicos posuit, et a regno Dei cum illis pariter exclusit. Videant ergo si qui os suum quotidiana pene consuetudine hoc vitio insuescunt, quid eis periculi immineat; putantes aut leve et facile hoc esse peccatum, non facile cavent: sed considerent Apostolum, quomodo maledicum a regno Dei excludit, et Deus per Moysen, quomodo maledicum puniri jubet. Unde et ego valde admiratus sum quod in hoc loco quem habemus in manibus Scriptura non aperte designavit quia iste qui ex Aegypto genus ducit maledixerit Deum, sed tantum posuit quia nominans maledixerit, et reliquit in medio, vel de Deo, vel de homine suspicandum. Unde mihi videtur idcirco noluisse aperte de Deo pronuntiare, ne de
Abbreviated transcription (Latin):
sapientissimũ salomonẽ dicentẽ de sapien-¬
tia. Lignũ uite est inquit om̃ib qͥ ample¬
ctunt᷑ eam. Si gͦ sapientia lignũ uite. ẽ.
sine dubio et aliud lignũ est prudentiȩ.
et aliud iustitiȩ. Neq enĩ consequenter
dicet᷑ ex om̃ib uirtutib solã sapientiã
meruisse. quȩ lignũ uitȩ dicat᷑. cȩteras
autẽ uirtutes nequaquã similis sortis
suscepisse uocabula. Ligna gͦ cãpi dabt̃

Expanded text:
sapientissimum Salomonem, dicentem de sapientia: Lignum vitae est, inquit, omnibus qui amplectuntur eam . Si ergo sapientia lignum vitae est, sine dubio et aliud lignum est prudentiae, et aliud justitiae. Neque enim consequenter diceretur ex omnibus virtutibus, solam sapientiam meruisse quae lignum vitae dicatur, caeteras autem virtutes nequaquam similis sortis suscepisse vocabula. Ligna ergo campi dabunt
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. Negat se istã dare ds. Dicit
enĩ. Pacẽ meã do uobis. pacẽ meã relin¬
quo uobis. Non sicut hic mundꝰ dat pa¬
cem. et ego do uobis. Negat gͦ se pacẽ
mundi dare discipłis suis. qͥa et alibi

Expanded text:
mundus, negat se dare Christus. Dicit enim: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis, non sicut hic mundus dat pacem, et ego do vobis. Negat ergo se pacem mundi dare discipulis suis, quia et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
Iabemus intranosmetipsos et ligna cãpoꝵ.
quȩ fructũ suũ producunt. Quȩ st̃ ista
ligna camporũ : Dicet fortassis auditor.
Quid iterũ hic uersiculus agit. qͥd unde¬
cũq uerba conquirit ut explanationẽ
lectionis effugiat. quomͦ intra nos esse
ligna docebit et arbores : Si ñ temere
obtrectes. iam nunc audies. qͥa ñ potest
arbor bona malũ fructũ facere. neq
arbor mala fructũ bonũ facere. Habe¬
mus gͦ arbores intra nos. siue bonas. si¬
ue malas. Et quȩ bonȩ sunt. fructus
malos afferre non possunt. sicut quȩ
malȩ sunt. fructus non affert̾ bonos
uis tibi et arborũ ipsarũ quȩ intra noᷤ
uocabula et appellationes expediam::
Non.ẽ. ficus. nec malus. nec uitis. sed
una arbor iustitia uocat᷑. alia pruden¬
tia. alia fortitudo. alia temperantia
uocat᷑. Et siuis maiorẽ adhuc arborũ
multitudinẽ. disce quib fortassis di¬
gnus putabit᷑ consitꝰ etiã paradisus di.
Est enĩ ibi arbor pietatis. est et alia arbor

Expanded text:
abemus intra nosmetipsos et ligna camporum, quae fructum suum producunt. Quae sunt ista ligna camporum, dicet fortassis auditor: quid iterum hic seminiverbius ait? Quid undique verba conquirit, ut explanatione lectionis effugiat? Quomodo intra nos ligna esse docebit, et arbores? Si non temere obtrectes, jam nunc audies: Quia non potest arbor bona malum fructum facere, neque arbor mala bonum fructum facere . Habemus ergo arbores intra nos sive bonas sive malas, et quae bonae sunt fructus malos afferre non possunt, sicut quae malae sunt, fructus non afferre bonos. Vis tibi et arborum ipsarum, quae intra nos sunt, vocabula et appellationes expediam? Non est ficus nec malus, nec vitis, sed una arbor justitia vocatur, alia prudentia, alia fortitudo, alia temperantia nominatur. Et si vis majorem adhuc arborum multitudinem, disce quibus fortassis digne putabitur, consitus etiam paradisus Dei est. Ergo alia arbor pietas est, et alia arbor
Abbreviated transcription (Latin):
aperire. Maius esse peccatũ in qͦ maledi¬
cit᷑ d̾s. quam in quo nominat᷑. dubitare
non possumus. Restat ut ostendamus
multo esse grauius accipere peccatũ. et
habere secum. quã morte multari. Mors
quȩ pęnȩ causa infert᷑ pro peccato. pur¬
gatio.ẽ. peccati ipsius ꝓ qͦ iubet᷑ inferri
Absoluit᷑ gͦ peccatum ꝑ pęnã mortis. nec
suꝑest aliqͥd qđ pro hoc crimine iudicii
dies et pęna ȩterni ignis inueniat. ubi
uͦ quis accipit peccatũ. et habet illud
secum. ac ꝑmanet cũ ipso. nec aliquo
supplicio pęnaq diluit᷑. transit cũ ipso
etiã post mortẽ. Et quia hic temporalia
non ꝑsoluit: ibi expendit ȩt̾na supplicia.
Uides gͦ quanto grauius sit accipere pec.¬
catum. quam morte multari. Hic enim
mors pro uindicta dat᷑. et apud iustum
iudicẽ dñm non uindicat᷑ bis in idipsum.
sicut ꝓpħa dicit. Ubi autẽ non ẽ. soluta
uindicta: peccatũ manet illis ȩternis
uoluminib adhibere. Ruben et iudas

Expanded text:
ed majus esse peccatum, in quo maledicitur Deus, quam in quo nominatur, dubitare non possumus, Restat ut ostendamus multo esse gravius accipere peccatum et habere secum quam morte mulctari. Mors quae poenae causa infertur pro peccato, purgatio est peccati ipsius pro quo jubetur inferri. Absolvitur ergo peccatum per poenam mortis, nec superest aliquid quod pro hoc crimine judicii dies et poena aeterni ignis inveniat. Ubi vero quis accipit peccatum, et habet illud secum et permanet cum ipso, nec aliquo supplicio poenaque diluitur; transit cum illo etiam post mortem; et qui hic temporalia non persolvit, ibi expendit aeterna supplicia. Vides ergo quanto gravius sit accipere peccatum quam morte mulctari; hic enim mors pro vindicta datur, et apud justum judicem Dominum non judicatur bis in idipsum, sicut propheta dixit ; ubi autem non est soluta vindicta, peccatum manet aeternis bus adhibere Ruben et
Abbreviated transcription (Latin):
ruben quidẽ non credidit filiũ tanꝙͣ
qui leuiorẽ elegerit pęnã: udȩ uero
tradidit. sciens grauius esse qđ elegerat.
rit dm̃. ut peccatum sumat: ei uͦ qui
Uis autẽ et de ęu̾geliis noscere. qđ qui
receperit in hac uita mala sua. ibi iã
non recipiat: qui autẽ hic ñ receꝑit.
autẽ tu quide cruciaris. hic uͦ reqͥescit.
Et solent homines ignorantes iudicia di
quȩ sunt abissus multa. conqueri aduer.¬
sus dm̃ et dicere. cur homines iniqui et¬

Expanded text:
Ruben quidem non credidit filium, tanquam qui leviorem elegerit poenam, Judae vero tradidit, sciens gravius esse quod elegerat. qui leviorem elegerit poenam, Judae vero Vis et de Evangeliis noscere, quod qui recipit in hac vita mala sua, ibi jam non recipiat; qui autem hic non receperit, tu quidem cruciaris, hic vero requiescit . Et solent homines, ignorantes judicia Dei quia sunt abyssus, multa conqueri adversus Deum et dicere: Cur homines iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
ibi gͦ ruben quidẽ ita dicit ad patrem.
ambos filios meos occide. nisi redurero
tibi beniamin. Iudas uͦ ait. Peccator ero
inte: nisi reduxero eum tibi. Iacob uͦ pat¬
ipsor sciens multo grauius esse qđ ꝓmise¬

Expanded text:
um, Ruben quidem ita dixit ad patrem: Ambos filios meos occide, nisi reduxero ad te Benjamin . Judas vero ait: Peccator ero in te, nisi reduxero tibi . Jacob vero, sciens multo esse gravius quod promise
Abbreviated transcription (Latin):
derit. Nomo in qͥt si maledirerit dm̃
peccatum accipiat. Qui autẽ nominat
nomen dñi. morte moriat᷑. Quid ẽ hoc.
Qui maledirerit dm̃ non habet pęnã
mortis. s qui nominauerit nomen dñi.
Nonne multomagis grauius. ẽ maledi¬
cere dm̃ quã nominare. quãius in ua-¬

Expanded text:
 inquit, si maledixerit Deum, peccatum accipiet. Qui autem nominat nomen Domini, morte moriatur . Quid est hoc? qui maledixerit Deum non habet poenam mortis, sed qui nominaverit nomen Domini? Nonne multo gravius est maledicere Deum quam nominare, quamvis in va
Abbreviated transcription (Latin):
nus ducit. Duos gͦ script᷑a ꝓposuit liti¬
gantes. unũ ex integro isrłitam quili¬
tigauit quidẽ. s non peccauit. istum
uͦ cuiꝰ peccatũ designat. maxima ex
parte mirtũ esse egiptio generi indi¬
cat. Aduersum quem litigat isrłita.
et forte competenter et rationabilit̾
litigat. Nã et in exodo isrłita et egiptiꝰ¬
cadit. Igit᷑ et ego hodie si ueritatẽ de¬
fendã. si pugnẽ pro hac ȩccłastica fide.
aduersũ eũ qͥ ex parte quidẽ credit
xꝑo: et recipit script᷑as: s non integre
sensũ earum nec fideliter recipit: liti¬
go aduersũ eum qui ex matre quidem
isrłita est: ex patre uͦ egiptius. Siquis
gͦ et fidei credulitate. et professione no¬
minis xꝑianus est et catholicus: iste
ex utraq parte israhelita est. Qui uͦ ꝓ
fessione quidem xꝑianus. ẽ: intellectu
autẽ fidei hereticus et ꝑuersus. ẽ: iste

Expanded text:
us. Duos ergo Scriptura proposuit litigantes, unum ex integro Israelitam, qui litigavit quidem, sed non peccavit; istum vero cujus peccatum designat, maxima ex parte istum esse Aegyptio genere indicat adversum quem litigat Israelita: et forte competenter et rationabiliter litigat. Nam et in Exodo Israelitcadit. Igitur et ego hodie si veritatem defendam, si pugnem pro ecclesiastica fide adversum eum qui ex parte quidem credit Christo, et recipit Scripturas, sed non integre sensum earum, nec fideliter recipit, litigo adversum eumdem qui ex matre quidem Israelita est, ex patre vero Aegyptius. Si qui ergo et fidei credulitate et professione nominis Christianus est et catholicus, iste ex utraque parte Israelita est: qui vero professione quidem Christianus est, intellectu autem fidei haereticus et
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ est: utrisq litigantib necessario
ille qui carnalẽ sequit᷑ sensũ. tanquã de
egiptio genus ducens nomen nominat.
et maledicit. Nominat enĩ nomen dĩ. et
cũ maledicto nominat. Negat enĩ eum
creatorẽ esse mundi. negat esse patrẽ xꝑi
Nos uͦ qui ex utroq genere isrłitȩ sũmꝰ.
et litterã et sꝑm in script᷑is scĩs defendimꝰ.
et litigamꝰ aduersum eos qui ex media
parte isrłitȩ uident᷑. et dicimꝰ quia neq
scđm litterã maledici oportet. neq scd̾m
cus enim nonsolũ in dm̃ s etiam in ꝓxri-¬
mũ. apłi pauli sententia ã regno d̃ĩ erclu¬
dit᷑. uide enĩ quomͦ dicit apłs. Nolite er-

Expanded text:
Quid ergo est utrisque litigantibus necessarium? Ille qui carnalem sequitur sensum, tanquam de Aegypto genus ducens, nomen nominat et maledicit: nominat enim nomen Dei, et cum maledicto nominat, negat enim eum creatorem esse mundi, negat esse patrem Christi. Nos vero qui ex utroque genere Israelitae sumus, et litteram et spiritum in Scripturis sanctis defendimus, et litigamus adversum eos qui ex media parte Israelitae videntur, et dicimus quia neque secundum litteram maledici oportet, neque secuncus enim non solum in Deum, sed etiam in proximum, apostoli Pauli sententia a regno Dei excluditur. Vide enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
stim̃ta. audies et cu. Annee quomͦ intͦisti¬
mo gͦ potest audire uerbum d̾i nisi prus
gressurus enĩ est paulopost ad cenã nu¬
ptialem. manducaturꝰ est de carnib agni
potaturus est poculũ salutaris. Nemo
In om̃i tempore fint uestim̃ta tua mun-¬
da. Lota sunt enĩ semel uestimenta tua
sc̃ificationis genus. Ne accesseritis ad mu¬
lierẽ hodie et crastino. ut die tertio au
uxores tanquã non habentes sint: et
quiemunt tanquã non possidentes.
et qui utunt᷑ hoc mundo. tanquã ñ
ꝯutant᷑. Preterit eñ habitus huiꝰ mundi.

Expanded text:
intrastimo ergo potest audire verbum Dei, nisi prius gressurus est enim paulo post ad coenam nuptialem, manducaturus de carnibus agni, et potaturus poculum salutis. Nemo mpore sint vestimenta tua munda. Lota sunt enim semel vestimenta tua ctificationis genus: ne accesseris, inquit, ad mulierem hodie et crastino, ut die tertio aud tamquam non gaudentes sint, et qui emunt tamquam non possidentes, et qui utuntur hoc mundo tamquam non utantur: praeterit enim habitus huius mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
ni si uniuersũ mundũ lucret᷑. animã autẽ
det᷑ ostendi qđ quȩdã peccata ad damnũ
quidẽ ꝑtineant. non tam̃ ad interitum.
quia qui damnũ passus fuerit. ipse tamen¬
saluari dicit᷑ licet ꝑ ignẽ. Unde credo et¬

Expanded text:
ersum mundum lucretur, animam autem detur ostendi quod quaedam peccata ad damnum pertinent, non tamen ad interitum, quia qui damnum passus fuerit, salvari dicitur, licet per ignem: unde Jo
Abbreviated transcription (Latin):
et peccatũ penitendo purgare. Hoc gͦint
non frustra uenit ad moysen. nec frustra
manducauit panẽ cũ seniorib ppłiin con¬
liũ probabile satis et utile. ut eligat uirõ
et constituat principes ppłi. uiros dm̃ co¬
lentes. uiros potentes et odientes suꝑbiã
Tales enim oportet esse princtpes ppłi. qͥ¬
suꝑbiã. id ẽ. ut non solũ ipsi absq uitio

Expanded text:
et peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo iet peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo iNon frustra venit Jethro ad Moysen, nec frustra manducavit panem cum senioribus populi in conlium probabile et utile, ut eligat viros, et constituat principes populi Deum colentes, potentes et odientes superbiam. Tales enim oportet esse qui superbi ; id est, ut non solu
Abbreviated transcription (Latin):
qd faciunt sc̃i. in conspectu d̾i faciunt.
Peccator a conspectu dĩ fugit. Deniq scͥ¬
ptũ est quia adam ptꝰ quã peccauit. fu¬
git ã conspectu di. et int̾rogatꝰ respon¬
di me: et abscondime. quia eram nudꝰ.
s et cam postea quã pro particidio con¬
demnatꝰ a do est: exiit inquit ã facie di.
et habitauit in terra nain. Exiit inquit
ã facie d̾i. qui indignus est conspectu d̃i¬
Sc̃i autẽ et manducant et bibunt in
conspectu d̾i. et om̃ia quȩ agunt in con¬
spectu dĩ agunt. Ego amplius adhuclo¬
cũ presentẽ discutiens. uideo quia qui
planiorẽ scientiã dĩ accipiunt. et ple¬
nius diuinis imbuti sunt disciplinis.
isti etiã si malũ faciunt coram d̾o faciunt.
et in conspectu di faciunt. sicut ille qͥ dirit.
T̃ibi soli pecraui. et malũ coram te feci. Quid
gͦ plus habet qui malũ corã do facit. quam¬
qđ continuo penitet et dicit. peccaui: Qͥ¬
autẽ discedit ã conspectu di. nescit conu̾ti.

Expanded text:
 faciunt sancti, in conspectu Dei faciunt, peccatores autem a conspectu Dei fugiunt. Denique scriptum est, quia Adam, postquam peccavit, fugit a conspectu Dei, et interrogatus responm, et abscondi me, quia eram nudus. Sed et Cain, postquam pro parricidio condemnatus est a Deo: Exiit, inquit, a facie Dei, et habitavit in terra Noim. Exit ergo a facie Dei qui indignus est Dei conspectu. Sancti autem manducant et bibunt in conspectu Dei, et omnia, quae agunt, in conspectu ejus agunt. Ego amplius adhuc locum praesentem discutiens video, quia qui pleniorem scientiam Dei accipiunt, et plenius divinis imbuti sunt disciplinis, isti, etiamsi malum faciunt, coram Deo faciunt, et in conspectu ejus faciunt, sicut ille qui dixit: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci. Quid ergo plus habet qui malum coram Deo facit? continuo poenitet, et dicit, Peccavi. Qui discedit a conspectu Dei, nescit converti
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ et nunc sermo eius ad subti¬
liorem et spualẽ intelligentiã ꝓuocat
auditõres. et uult eos nichil carnale in le¬
ge sentire. dicit. ut qui uult auferri ue.¬
lamen de corde suo. conuertat᷑ ad dñm.
non quasi ad carnẽ dñm. est enĩ et hoc.
quia uerbũ caro factũ est: s quasi ad sꝑim
dnm̃. Si enim quasi ad sꝑm dnm conuer¬
tat᷑. de carnalib ad sꝑualia ueniet: et
ad libertatem de seruitute transibit.

Expanded text:
quia nunc sermo Apostoli ad subtiliorem et spiritalem intelligentiam provocat auditores, et vult eos nihil carnale in lege sentire; dicit: Qui vult auferri velamen de corde suo, convertatur ad Dominum, non quasi ad carnem Dominum; est enim et hoc quia verbum caro factum est, sed ad Spiritum Dominum. Si enim quasi ad Spiritum Dominum convertatur, de carnalibus ad spiritalia veniet, et ad libertatem de servitute transibit,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sitire : qui debuit sitire iustitiã. ue¬
et magister insipientiũ: corrigit culpã
et emendat errorẽ. et dicit ad moysen
ut sumat uirgã. et ꝑcutiens petram
educat eis aquas. uult enĩ eos iã de pe¬
tra bibere: uult eos proficere. et ad
enim aduersũ moysen: et ꝓpterea iubet
aduersus eum. et displicet ei lex quȩ scđm
petrã qui est xꝑc. et adducit eũ ad ipsum.
sus enim xꝑc. et in crucẽ actus: noui te¬
stamenti fontes ꝓduxit: et ꝓpterea di¬

Expanded text:
lus aquam, qui debuit sitire justitiam. Sem, magister insipientium, corrigit culpas et emendat errores, dicens ad Moysen ut sumat virgam, et percutiat petram, et educat aquas. Vult enim eos jam de petra bibere et proficere, et ad  adversus Moysen, et propterea jubet adversus eum, et displicet ei lex quae secundum petram, quae est Christus, et adducit eum ad ipsum, sus enim Christus, et in cruce mactatus, Novi Testamenti fontes produxit. Unde Za