comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usurpat. fidutias uocat: obligationẽ
asserit. Usuras predicat: centesimas
iaudat. Echinna qͥdem ẽ feneratoris¬
aui  pecunia: que tanta mala par¬
torẽ uo turit. Echinna tam̃ fecunda
Ricit: penis. uiscera trahens partu
suo rumpit᷑. & morte mat̾na docet so¬
uolem non ẽẽ degenerẽ in matrẽ. Iuã¬
morsib suis scindunt. illic uͥ nascitur
uenenũ pͥmũ ꝓbatur. pecunia aut̃
feneratoris omĩa mala sua concipit.
parit. nutrit. atq ip̃a magis in sobole
sua crescit. łsti ꝓle numerosior. Non
minus flexuosa qͣm serpens. atq. in
orbem totam se colligens ut caput ser¬
uet. Reliquos flagellat corpore. illud
sotũ ꝓducit ad uulnera. spires ingentib
quos cõmp̃hencłint ligat. solo capite
intficit. saluo capite. etiã si reliqua pars
eĩ dilapidata fuerit. reuimiscit. Diu̾sa
qͦ serpentib sẽ comueniendi &e partu¬
riendi temꝑa. petunia fenoris adie
inite conuentionis crescentib serpit

Expanded text:
usurpat, fiducias uocat: obligationem usurpat, fiducias uocat: obligationem adserit, usuras praedicat, centesimas laudat. echinna quaedam est faeneratoris pecunia, quae tanta mala parturit. echinna tamen fecunda poenis uiscera trahens partu suo rumpitur et morte materna docet subolem non esse degenerem in matrem. imorsibus suis scindunt. illic ubi nascitur uenenum primum probatur. pecunia autem faeneratoris omnia mala sua concipit: parit, nutrit atque ipsa magis in subole sua crescit tristi prole numerosior, non minus flexuosa quam serpens atque in orbem tota se colligens, ut caput seruet, reliquo flagellat corpore, illud solum producit ad uulnera: spiris ingentibus quos conprehenderit ligat, solo capite interficit: saluo capite, etiamsi reliqua pars eius dilapidata fuerit, reuiuiscit. diuersa quoque serpentibus sunt conueniendi et parturiendi tempora, pecunia faenebris a die initae conuentionis crescentibus serpit
Abbreviated transcription (Latin):
uł uictoris uł feneratoris addicãt. Deniq
constitit qd̃ qͥdam eoꝵ & imꝑatori romano
cognituᷤᷤ infide. p̃cium seruitutis quam
sͥ tali sorte suꝑatus intulerat. suppliciiz
imꝑate mortis exsoluerit. Premit gͦ fene¬
rator etiam colla chunoꝵ. & eos urget
inferrũ premit barbaros sue t̾rore se¬
uitie. Quid enim tetrius eo. qui hodie
fenerat. & cras expecit : Et odibilis inqͥt
homo. huiꝰ modi. Oblatio quidẽ blanda:
s inͣmanis exactio. Uerum ipsa oblatio¬
nis humanitas facit. & exactionis seiui¬
tiam p̃tulit pecunia. Ipothecas exigit:
& in suis apothetis recondit. Una pecu¬
nia a feneratorib datur: & qͣm multa
ei debitorib exiguntur: Qnta sͥ fecert̃
uocabula: Nũmꝰ dat᷑: &e fenꝰ appellatur.
Sors dicitur: caput uocatur. Es alienum
sc̃boitur. multoꝵ hoc capitum inmane
pdigium numero sam exactionẽ efficit.
Bingrapham nuncupat: cyrogͣphum
nominat. Ypothecas flagitat: pignus

Expanded text:
uel uictoris uel faeneratoris addicat. denique uel uictoris uel faeneratoris addicat. denique constitit quod quidam eorum et imperatori Romano cognitus in fide pretium seruitutis, quam sibi tali sorte superatus intulerat, suppliciis imperatae mortis exsoluerit. premit ergo faenerator etiam colla Chunorum et eos urget in ferrum, premit barbaros suae terrore saeuitiae. Quid enim taetrius eo qui hodie faenerat et eras expetit? et odibilis inquit homo huiusmodi. oblatio quidem blanda, sed inmanis exactio. uerum ipsa oblationis humanitas facit exactionis saeuitiam. protulit pecuniam, hypothecas exigit atque in suis apothecis recondit. una pecunia a faeneratoribus datur et quam multa a debitoribus exiguntur! quanta sibi fecerunt uocabula! nummus datur, faenus appellatur: sors dicitur, caput uocatur: aes alienum scribitur, multorum hoc capitum inmane prodigium numerosam exactionem efficit: syngrapham nuncupat, chirographum nominat, hypothecas . fiagitat: pignus
Abbreviated transcription (Latin):
si iuditiũ reseruare consueuerant. Hic
dr᷑ aleonũ conciliũ uidicauit. ⁊ plus
eoꝵ timet᷑ potentia qͣm leonũ. Inter
bas feras uiuis fenerator atq uersaris.
his bestiis cibum eripis. his tetrior
estimaris. his crudelior plus timeris. fe¬
runt chunoꝵ ppłos omĩb bellũ inferre
rationib:. feneratorib tamen ẽẽ subiectos.
& cum sine legib iuuant. filee soluis le¬
gib obedire. in ꝓcinctu ludere. tessaras
simul & arma portare. & plures suis ꝙͣ
hostilib ictib interire. In uictoria sua
captiuos fieri. & spolia suoꝵ ꝑpeti. que
pati ab hoste non nouerint. I̾o cnui¬
nũqͣm belli studia deponere. qͦd inia
uictus alee lũdo. cum tocius prede: Alii
munus amiserit. Ludendi subsidia reqͥ¬
runt bellandiꝑiculo. Frequent̃ aut̃ tan¬
to ardore rapti. ut cum ea que sola mag¬
na estimant. uictus arma tradiderint.
ad unũ alee iactũ. uitam suã potestati

Expanded text:
si iudicio reseruare consueuerant. hic si iudicio reseruare consueuerant. hic dicitur: 'aleonum concilium iudicauit\', et plus eorum timetur potentia quam leonum. inter has feras uiuis, faenerator, atque uersaris, his bestiis cibum eripis, his taetrior aestimaris, his! crudelior plus timeris. Ferunt Chunorum populos omnibus bellum inferre nationi-I bus, faeneratoribus tamen esse subiectos et cum sine legibus uiuant, aleae solius legibus oboedire, in procinctu ludere, tesseras simul et arma portare et plures suis quam hostilibus, iactibus interire, in uictoria sua captiuos fieri et spolia suorum perpeti, quae pati ab hoste non nouerint, ideo numquam belli studia deponere, quod uictus aleae ludo, cum totius!i praedae munus amiserit, ludendi subsidia requirat bellandi periculo, frequenter autem tanto ardore rapi, ut, cum ea quae sola magni aestimant uictus arma tradiderit, ad unum aleae iactum uitam suam potestati
Abbreviated transcription (Latin):
uita. ut tessera. Uoluitur census in
tabła. fit ludus deꝑiculo. & de ludo
ꝑicłm. qͦt ꝓpositiones tot ꝓscͥptiones.
Clamor plaudentiũ. fletus dispoliatoꝵ¬
oꝵ. gemitus deplorantiũ. S & hos sin
gulos creditor ut tyrannus dampnans
unũquẽq sorte capitali. agitat hastas.
feralem instituit de singłoꝵ exuuiis au¬
ctionem. Alios ꝓscͥptioni adlicit. alios
seruituti. ñ tanti occisi sub tyrannus
st̃. Uite gͥ hanc aleam rectius dixerim
qͣm pecunie. sub momento fertur qͦd
ualeat. In et̾num ebrietas udicat: &
nillus appellat. Habet ⁊ alea suas leges:
quas foris ura non soluant. Notat᷑
si credi potest infamia qui putau̾it
renitendłi ⁊ ĩnfamiũ sententia gͣuium
apud illos głosi fc̃. qui apud ulos dam¬
nant᷑. apud uidicem cͥminosi sunt. No¬
bile moyses constituit senioꝵ uidicium.
hii tam̃ de leuiorib uidicabant. u̾bum
grue hocẽ de potiorib negociis moy¬

Expanded text:
uita ut tessera, uoluitur census in uita ut tessera, uoluitur census in tabula, fit ludus de periculo et de ludo periculum; quot propositiones tot proscriptiones. clamor plaudentium, fletus despoliatorum, gemitus deplorantium. sedet inter hos creditor ut tyrannus, damnans unumquemque sorte capitali, agitat hastas, feralem instituit de singulorum exuuiis auctionem. alios proscriptioni addicit, alios seruituti: non tanti occisi sub tyrannis sunt. uitae igitur hanc aleam rectius dixerim quam pecuniae; sub momento fertur quod ualeat in aeternum. ebrietas iudicat et nullus appellat. habet et alea suas leges, quas fori iura non soluant. notatur, si credi potest, infamia qui putauerit renitendum et infamium sententia grauiusmnantur apud illos gloriosi sunt, qui apud illos damnantur et apud iudicem criminosi sunt. nobile Moyses constituit seniorum iudicium: hi tamen de leuioribus iudicabant, uerbum graue, hoc est de potioribus negotiis Moy
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ tm̃ uicti humanos feneratores gͣuari.¬
me tam̃. ego eoꝵ humanitatẽ memora¬
bam ꝓficere. ne postea se quererentur
fraudatos ẽẽ. donec feretro colla subiefi
ipsi defunctũ ãd sepulchra deduce rent.
grauiori merore deflentes. pecume
sue funꝰ aliud ñ minoris acerbitatis
accipite. Obseruant isti aleatoꝵ con¬
uenticula & ꝑdentes erũnam. cõmo¬
ditatẽ suã iuclicant. spondent ꝓsingłis
uarios pͥmo sors ludit euentꝰ. ad diu̾¬
sos sepe tͣnffertur uictoria. stipendia¬
q eiꝰ uicissim atq erũna mutantur.
Om̃s uincunt᷑ ⁊ iuncunt. fenerator
solus edquirit. Penes cilios inane
nom̃ qd iuincerint. penes solum fene¬
ratorẽ fructus ẽ ñ eamiis. s moñtta¬
riꝰ. Iui soli lucrum faciunt in omiui
detͥmento: illiuis soluis est. usure uictoria.
Uideas reliquos subito egentes. repente
egentes. deinde nudos singłos iactibus
statum mutantes. Uersatur enĩ eoꝵ

Expanded text:
tunc tantum vidi humanos feneratores gtunc tantum vidi humanos feneratores gme: tamen ego eorum humanitatem memorabam prospicere, ne postea se quererentur esse fraudatos, donec feretro colla subiecti ipsi defunctum ad sepulchra deducerent, grauiore maerore deflentes pecuniae suae funus. Aliud non minoris acerbitatis accipite. obseruant isti aleatorum conuenticula et perdentis aerumnam commoditatem suam iudicant. spondent pro singulis: uarios primo sors ludit euentus, ad diuersos saepe transfertur uictoria stipendiaque eius uicissim atque aerumna mutantur. omnes uincuntur et uincunt, faenerator solus adquirit: penes alios inane nomen quod uicerint, penes solum faeneratorem fructus est, non annuus, sed momentarius: illi soli lucrum faciunt in omnium detrimento, illis solis est usura uictoriae. uideas reliquos subito egentes, repente diuites, deinde nudos, singulis iactibus statum mutantes. uersatur enim eorum
Abbreviated transcription (Latin):
reos pꝰ mortẽ caicer emittit. Uos clau¬
ditis legum seu̾itaten: defunctꝰ absol¬
uitur. Uob tenetur: certe hic sortem
suã iam̃ memorat᷑ implesse. Non in¬
iudeo: tam̃ pignus ur̃m reseruate.
Nicħ̾ int̾est int̾ funꝰ & fenus. ncħ inter
mortẽ clistat & sortẽ ꝑsonat. ꝑsonat
funeb̾re ululatum fenoris usura. sic ũ
capie eminutꝰ ẽ quẽ conuenitis. uehe¬
mentiorib tam̃ nexib alligati. ne ui¬
cula ur̃a non sentiat durus &e rigidus
est debitor. Et qui iam non nouerit eru¬
bescere. unũ sane ẽ quod ñ timere posse
arũ orclinem cduci: s etiam inde clausoꝵ
mugitu talia ꝑsonabant. Ibi quoq fimꝰ
ẽẽ crederes. ibi mortuos plangi putares.
nec fauebat sententia. nͥ qͦd plures ẽlta¬
bet illic ẽẽ morituros. Uictus religiõis
consuetudine fenerator. nam alibi sus¬
cepi pignora. etiã ista dicunt᷑. Rogat ut
ad tumuli locum reliquie deferantur.

Expanded text:
reos post mortem carcer emittit, uos claureos post mortem carcer emittit, uos clauditis: legum seueritate defunctus absoluitur, uobis tenetur; certe hic sortem suam iam memoratur implesse. non inuideo tamen pignus uestrum reseruare. nihil interest inter funus et faenus, nihil inter mortem distat et sortem: personat, personat funebrem ululatum faenebris usura. nunc uere capite minutus est quem conuenitis; uehementioribus tamen nexibus alligate, ne uincula uestra non sentiat. durus et rigidus est debitor et qui iam non nouerit erubescere. unum sane est, quod iarum ordinem duci: sed etiam inde clausorum mugitu talia personabant. Ibi quoque funus esse crederes, ibi mortuos plangi putares: nec fallebat sententia, nisi quod plures constabat illic esse morituros. Victus religionis consuetudine fenerator nam alibi suscipi pignora etiam ista dicuntur rogat ut ad tumuli locum reliquiae deferantur;
Abbreviated transcription (Latin):
tratum: da oꝑam liberari ab illo. ne forte
ꝑducant ad iudicem & uidex tradat ex
actori. & exactor mittat te incarcerẽ. Qs̃
iste sit eractor agnosce. qui etiam nouissi¬
mũ quadrantem exigit. & idem se credi¬
torẽ uocat. atꝙ inhoc etiã noĩe fraudem
facit. ut qui uenen poculum melle illi¬
nit. ut sub grato odore mors lateat. atꝙ
uł ita calicis ora ium fiaudis abscondat.
Crecditur: p̃cexit᷑ quasi fidelis & quasi
incredulus ad quẽ fidelis oppm̾orat qͦ¬
ciens uidi a feneratorib teneri defun¬
ctos ꝓpignore. & negari tumultũ. &¬
negari dum fenus exposcitur. Quib gͦ
ao quietas libent̃. utt suũ constringͥet
debitorẽ. ut electo eo. fideuissor euaderet.
Hee sc̃ feneratoris leges. Dyxit itaꝙ te¬
nete reum ur̃m. & ne uob̾ possit elabi.
domũ ducite. claudite in cubili ur̃o car¬
nificib duriori. qm̃ quẽ uos tenetis car¬
cer ñ suscipit. exactor absoluit. peccoꝵ

Expanded text:
tratum, da operam liberari ab illo, ne forte tratum, da operam liberari ab illo, ne forte perducat te ad iudicem et iudex tradat te exactori et exactor mittat te in carcerem. quis iste sit exactor agnosce, qui etiam nouissimum quadrantem exigit et idem se creditorem uocat atque in hoc etiam nomine fraudem facit ut qui ueneni poculum melle inlinit. ut sub grato odore mors lateat atque inlita calicis ora uim fraudis abscondant. creditor praetexitur quasi fidelis et quasi incredulus, ad quem fidelis obpignorat. Quotiens uidi a faeneratoribus teneri defunctos pro pignore et negari tumulum, dum faenus exposcitur? quibus ego adquieui libenter, ut suum constringerent debitorem, ut electo eo fideiussor euaderet; haec sunt enim faenoris leges. dixi itaque: tenete reum uestrum et, ne uobis possit elabi, domum ducite, claudite in cubiculo uestro carnificibus duriores, quoniam quem uos tenetis carcer non suscipit, exactor absoluit. peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
Hec omĩa tͥ dabo: si ꝓcidens adoraueris
me. At uͦ dñs eris saluator alien. nicħ
ipse debebat qui poterat dicere. Ecce
uenit huiꝰ mundi pͥnceps: & in me suũ
nichil inuemet. Nichil debebat. s sol¬
uebat ꝓ om̃ib sicut ipse testatur dicens
Que non rapui tunc exsoluebam.
Quid distat malicia huiꝰ pͥncipis mundiͤ
fẽnerator pecunie caput obligat. manũ
ci. Dñs ouem centesimã lib̾auit. Illa cen¬
tesima salutis. hec mortis: & t̾ra bona
centuplum fructum reddidit. Ue his
qͥ dicunt qd̾ amarũ ẽ cdulce. ⁊ qd̾ dulce
amarũ. Quid amarius ustra: quid
dulcius grã : Nonne ħ ip̃o sermone
quo centesiniã appellauit reuocare
deberent inmemoriã redemptorẽ. qui
uenit centesimã ouem saluare ñ ꝑd̃e :
Quis graor exactor ẽ : Et hoc t̾ste nom̃.
Deiiꝙ dñs ait. Popłs mens exactores ur̃i
cutũseribunt uos. & in euangłio habes.
Dum uadis cum adu̾sario tuo ad magis¬

Expanded text:
haec omnia tibi dabo, si procidens adoraueris haec omnia tibi dabo, si procidens adoraueris me. at uero dominus aeris solutor alieni nihil ipsi debebat, qui poterat dicere: ecce uenit huius mundi princeps et in me suum non inuenit nihil. nihil debebat, sed soluebat pro omnibus, sicut ipse testatur dicens: quae non rapui tunc exoluebam. quid distat malitia huius principis mundi? faenerator pecuniae caput obligat, manum ci! dominus ouem centesimam liberauit - illa centesima salutis, haec mortis est — et terra bona centuplum fructum reddit. uae his qui dicunt quod amarum est dulce et quod dulce amarum! quid amarius usura, quid dulcius gratia? nonne hoc ipso sermone, quo centesimam appellant, reuocare deberent in memoriam redemptorem, qui uenit centesimam ouem saluare, non perdere? quis grauior exactor est? et hoc triste nomen. denique dominus ait: populus meus, exactores uestri cirumscribunt uos, et in euangelio habes: dum uadis cum aduersario tuo ad magis
Abbreviated transcription (Latin):
uidicauit imꝑfidos. Derelictos exposto¬
lat cur ita fugerint salutis auctorem.
qͣsi feneratori alicui dñs eos uendidiss
digna pena dnm relinquentes. habent
serui qͦd amplius qͣm carceris penas
ꝙ uincula reformident. hñt liberi qd̾
paueant ꝓlib̾tatis incuria. Simul ilło̾
adu̾te qͦd feneratio p̃uaricationis ma¬
t̾ia uidicata sit. qͦd is facile recedat a
dño. qui feneratori se potuerit obligare.
fenus esũ radix mendatii: causa ꝑfidie
tori obligat. ipse se uendit. ⁊ qͦd peuis ẽ
uendidit se non ere s culpa. Quis iste
peccati ẽ fenerator nͥ diabolus. a qͦ eua
mutuata peccatũ obixe successionis
usuris om̃e genus defenerauit huma¬
nũ. Deniq quasi malus fenerator cy¬
rogͣphum tenuit. qͦd postea dñs suo
cruore deleuit. Etenim qͦd mortis erat
scͥptum apicib debuit morte dissol¬
ui.fenerator gͦ diabolus. Deniq osten¬
Uebat saluatori diuicias suas dicens.

Expanded text:
uindicaret in perfidos. derelictus expostuuindicaret in perfidos. derelictus expostulat, cur ita fugerint salutis auctorem, quasi faeneratori eos alicui dominus uendidisset digna poena dominum relinquentis. habent serui quod amplius quam carceris poenas et uincula reformident, habent liberi quod paueant pro libertatis incuria. simul illud aduerte quod faeneratio praeuaricationis materia iudicata sit, quod is facile recedat a domino qui faeneratori se potuerit obligare; faenus enim radix mendacii, causa perfidiae tori obligat ipse se uendit et quod peius est, uendit se non aere, sed culpa. Quis iste peccati est faenerator nisi diabolus, a quo Eua mutuata peccatum obnoxiae successionis usuris omne genus defaenerauit humanum? denique quasi malus faenerator chirographum tenuit, quod postea dominus suo cruore deleuit. etenim quod mortis erat scriptum apicibus debuit morte dissolui. faenerator ergo diabolus. denique ostendebat saluatori diuitias suas dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis. Hoc meliores qd ur̃o p̃cio
redimitis patrem. ur̃a seruitute pat̾nã
emitis lib̾tatem. Esto. ut aliquis suibue¬
nire possit: accedat. Quis tantam exple¬
at caribdim. quis rationes feneratoris
agnoscat. quis auariciam satiet. q̃ non
iste precia exaggeret. cum uiderit redemp¬
tores: Non enĩ suo magis lucro: qͣm ali
diuina misccłia sententia. qui cũ iratꝰ
esset ꝓpt̾ impietatẽ popłi uideoꝵ. qd̾ post
deos alienos abirent: cui inquit uendidi¬
uos feneratori: Uenditur enĩ qui obli¬
gatus fuerit feneratori: & uenditur noi
uno pretio. s cotidiano. uendit᷑ ñ cũ dif¬
finitione. s cum accessione diuturna.
Noua usuraꝵ auctio ꝑmenses singłos:
noua sub cotidiana licitatione uendi¬
tio. Qui plus obtulerit trahitur. sẽꝑ
uenalis addicitur. nũqͣm qͣsi uenditus
Non satis iudicauit dñs dicere cui
uendidi uos. s addicdit feneratori. Of¬
fensus nicħ potuit grauiꝰ inuenire: qͦ

Expanded text:
accepistis, hoc meliores, quod uestro pretio accepistis, hoc meliores, quod uestro pretio redimitis patrem, uestra seruitute paternam emitis libertatem.\' Esto ut aliquis qui subuenire possit accedat. quis tantam expleat Charybdin, quis rationes faeneratoris agnoscat, quis auaritiam satiet. quae non iste pretia exaggeret, cum uiderit redemptorem? non enim suo magis lucro quam aliedei diuina sententia. qui cum iratus esset propter impietatem populi Iudaeorum, quod post deos abiret alienos, cui inquit faeneratori uendidi uos? uenditur enim qui obligatus fuerit faeneratori et uenditur non uno pretio, sed cottidiano, uenditur non cum definitione, sed cum accessione diuturna. noua usurarum auctio per menses singulos, noua sub cotidiana licitatione uenditio. qui plus optulerit trahit semper, uenalis addicitur, numquam quasi uenditus non satis iudicauit dominus dicere: cui uendidi uos? addidit faeneratori. offensus nihil potuit grauius inuenire, quo
Abbreviated transcription (Latin):
flagitium non erubescere creditorem.
Instat. urget. addicit Mea inqͥt nicͥti
pecunia. ꝓ alimonia seruitiũ recognos¬
cant. ꝓ sumptu illicitationẽ subeant.
Agitetur hasta de p̃cus singłoꝵ. Non
inmerito hasta agitatur uͥ caput q̃rit᷑
ñ inmerito ad actionẽ ꝑuenit᷑. ubi
sors poscitur: hec ẽ feneratoris huma¬
nitas. hec debitoris stulticia. ut filii
ferat. ꝓ testam̃to cyrographũ dimittat.
ꝓ emolum̃to hereditatis
obligationis. Quid sͥ uult pat̾m in libe¬
ros scͥptura maledicti. ubi nulla ẽ impii
offensa peccati: An potest duriꝰ aliqͦs
ẽẽ maledictũ. grauiusq seruiciũ: q̃
illas sepe post mortem ht̃ defunctus
compendia. quod ñ spectat miserias
filioꝵ. Uendit plerumq & pat̾ liberos
auctoritate gen̾ationis. s non uoce pie¬
tatis ad actionẽ furibundo uultu tra¬
hit dicens. Soluite filii gule mee sũ¬
tum: soluite pat̾ne mense p̃cium. uo¬
mite qd̾ ñ deuorastis: reddite qd̵ non

Expanded text:
flagitium non erubescere creditorem. flagitium non erubescere creditorem. instat urguet addicit. \'mea\' inquit \'nutriti pecunia pro alimonia seruitium recognoscant, pro sumptu licitationem subeant. agitetur hasta de pretiis singulorum\'. non inmerito hasta agitatur, ubi caput quaeritur: non inmerito ad auctionem peruenitur, ubi sors poscitur. haec est faeneratoris inhumanitas, haec debitoris stultitia, ut filiisferat, pro testamento chirographum dimittat, pro emolumento hereditatisobligationis. quid sibi uult paterni in liberos scriptura maledicti, ubi nulla est impii offensa peccati? an potest durius aliquod esse maledictum grauiusque seruitium? et illa saepe post mortem habet defunctus conpendia, quod non spectat miserias filiorum. uendit plerumque et pater liberos auctoritate generationis, sed non uoce pietatis et ad auctionem pudibundo uultu miseros trahit dicens: 'soluite, filii, gulae meae sumptum, soluite paternae mensae pretium; uomite quod non deuorastis, reddite quod non
Abbreviated transcription (Latin):
cula÷ redit mortẽ optans. cogitans eã
condemnans. qd̃ alienam petuniam
ñ refugerit. & feneratoris se ere deuin¬
xerit. Oqͣntos miseros alienos fecerunt
bona: Quid inqͣm tͥ ut bibas aquam
gyon: Quid inqͣm tͥ. ut biberes calicem
feneratoris: Multi inquit mutuati ad
tempꝰ. ⁊ necessitatib consuluert̃ suis.
&e pecuniã redddiderunt. Et qͣnti se ꝑꝑ
fenus strangulauerunt: Illos conside¬
ras: hos ñ enumeras. Rẽminisceris
euasisse aliquos: ñ reminesceris oppetis¬
se: Nũmos redlitos imputas. laqueos
appetitos non computas: Quod de¬
formitate tam dedecorose conuentionis
pleriꝙ uerecondiores ad contumeliam.
fragiliores ad iniuriam. expetito int̾to
pretulerunt. opꝓbrium uite amplius.
qͣm mortis supplicium ꝑtimescentes.
ncdi gͦ miserabile spectacłm. lib̾ros ꝓ pat̾no
Debito inactionem deduci. & teneri cala¬
muitatis heredes. qui non essent parti¬
cipes successionis. & hoc tam ĩmane

Expanded text:
cula, redit mortem optans, cogitans eam cula, redit mortem optans, cogitans eam condemnans, quod alienam pecuniam non refugerit et faeneratoris se aere deuinxerit. o quantos miseros aliena fecerunt bona? quid tibi, inquit ut bibas aquam Geon? quid inquam tibi, ut biberes calicem faeneratoris? \'multi\' inquit \'mutuati ad tempus et necessitatibus consuluerunt suis et pecuniam reddiderunt. et quanti se propter faenus strangulauerunt? illos consideras, hos non numeras. reminisceris euasisse aliquos, non reminisceris oppetisse: nummos redditos imputas, laqueos adpetitos non conputas, quos deformitati tam dedecoris conuentionis plerique uerecundiores ad contumeliam, fragiliores ad iniuriam expetito interitu praetulerunt opprobrium uitae amplius quam mortis supplicium pertimescentes. 1 Uidi ego miserabile spectaculum, liberos pro patemo debito in auctionem deduci et teneri calamitatis heredes, qui non essent participes successionis, et hoc tam immane
Abbreviated transcription (Latin):
sinit. expectato ad publicũ trahit. auit
tabulis uenditionis cogit subscͥbere. Ut
fureris pudoris dispendiũ. subscbis ilico.
Uenditurus auitũ sepulchrũ. pat̾num
sane ut pietereatur aliquid u̾ecundie
emitur. ieuinium solum iactatur. qd̾ infe¬
cunda uendiderit. dispendiis oneraue¬
rit debitorem. & suꝑioris temporis ascri¬
buntur ddispendus damina p̃sentis. Mox
& lau̾data uenduntur. & inferunt᷑ ĩã
ñ instrumenta s uincula. Tam̃ adhuc
querendi fideuissores tͥbuuntur inducie.
ñ ut p̃dam libertatis inueniat. s ut
consortem seruitittis adiungat. qͥ se
societ erumnoso. aut qͥd uinare potest
aliene calamitatis accessio: Iam ⁊ ami¬
ci fuguint: conuiue non recognoseunt
pse quoꝙ conspectus omniũ refugit.¬
& ut pugil ictus uarios concertantium.
ita iste honestoꝵ uitat occursus. ⁊ sol¬
licitus uͭ maliquẽ offend̾it uigilanti
exit obtutu. redit paratus ad uin¬

Expanded text:
sinit, expectato die ad publicum trahit aut sinit, expectato die ad publicum trahit aut tabulis uenditionis cogit suscribere. ut fureris pudoris dispendium, subscribis ilico uenditurus auitum sepulchrum, paterno sane ut praetexatur aliquid uerecundiae. emitur ieiunum solum, iactatur quod infecunda uendiderit, dispendiis onerauerit uenditorem, et superioris temporis adscribuntur dispendiis damna praesentis. mox et laudata uenduntur et inferuntur iam non instrumenta, sed uincula. Tamen adhuc quaerenti fideiussores tribuuntur indutiae, non ut praedam libertatis inueniat, sed ut consortem seruitutis adiungat, qui se societ aerumnoso. at quid iuuare potest alienae calamitatis accessio? iam et amici fugiunt, conuiuae non recognoscunt: ipse quoque conspectus omnium refugit et ut pugil ictus uarios concertantium ita iste honestorum uitat occursus et sollicitus, ubi in aliquem offenderit, uigilanti exit obtutu. redit paratus ad uin
Abbreviated transcription (Latin):
libenter imꝑtit quasi uenator qͥ fera
cinxerit. Securus ẽ prede. tu oscularis
caput. amplecteris genua. & qͣsi ceruus
sagitta toxicata ictus paululũ. ꝓcedens
tandem uictus ueneno ꝓcumbis. aut
qͣsi piscis qui fuscina fuerit infixus.
quocũq fugerit uulnus uehit. Quere
piscis ille in esca mortem deuorat: illum
hamũ glutit dum escam querit. Sed
tam̃ hamũ ñ uidet quẽ tegit preda:
tu hamũ cernis ꝙ glutis. Hamꝰ tuus
fenus ẽ creditoris. hamũ uoras. s uer¬
mis semꝑ abrodit. Ipse ẽ esca qͥ decipit.
Itaq & tibi fenoris nec cib tͥ ẽ usui. &
hamus uulneri. An ignoras quia se¬
mel illaqueatꝰ nõdo se magis si fugiat¬
ipse constringit: & intra recia positus.
fugiendo magis deiciat suꝑ se retia. In
plateis fugis: cum intra parietes tutus
ẽẽ non possis. Inuenerit te cum uoluerit
fenerator. Deniq uͥ tempꝰ impleueris.
sicut lupus nocte irruit dormire non

Expanded text:
libenter inpertit: quasi uenator, qui feram libenter inpertit: quasi uenator, qui feram cinxerit, securus est praedae. tu oscularis caput, amplecteris genua et quasi ceruus sagittae toxico ictus paululum procedens tandem uictus ueneno procumbis aut quasi piscis, qui fuscina fuerit infixus, quocumque fugerit uulnus uehit. et uere piscis ille in esca mortem deuorat, ille hamum gluttit, dum cibum quaerit, sed tamen hamum non uidet, quem tegit praeda: tu hamum cernis fenus est creditoris: hamum voras, sed vermis te semper obrodit. Ipsa est esca quae decipit. Itaque et tibi fenoris nec cibus usui est, et hamus vulneri. An ignoras quia semel illaqueatipse constringit et intra retia positus fugiendo magis deicit super se retia? in plateis fugis, cum intra parietes tutus esse non possis. inuenit te, cum uoluerit, faenerator. denique ubi tempus impleueris. sicut lupus nocte inruit, dormire non
Abbreviated transcription (Latin):
die fugis: Et si non occurrat fenerator
occurrit tͥ inopia tanqͣm bonus cursor.
Ambos gͦ uidet dñs : feneratorem & debi¬
Illius auariciam condempnat: huuis
stulticiam. Ille gressus debitoris singłos
numerat. aucupanir. deflexus iste con¬
tinuo post columpnas caput obumbrat.
Nullam enĩ habee debitor auctorita¬
tem. Ambob ia digitis usurarũ repetie᷑
sepus calculatio. Parcura. s dispar af¬
fectus. Alter ledatur incremento feno¬
ris: alt̾ cumulo deuotionis affligitur.
fe questus numerat: ħ erumpnas.
Quid fugis hoĩem: quẽ poteras e ñ
timere. Quid fugis. Aut quousq fu¬
gies : Si quis pulsauerit nocte: fene¬
ratorem putas sub lecto. Ilico si quem
subito intrare senseris: tu foris exilis. Ca¬
nis latrat: & cor tuũ palpitat. Sũdor of¬
funditur. anelitus quatitur. queris
mentiaris ut feneratorem differas ⁊ cũ
dilationẽ impetrau̾is. gaudes. Fenore
tuo simulat se simulator grauari. s

Expanded text:
die fugis? etsi non occurrat faenerator, die fugis? etsi non occurrat faenerator, occurrit tibi inopia tamquam bonus cursor. ambos ergo uidet dominus, faeneratorem et debiillius auaritiam condemnat, huius stultitiam. ille gressus debitoris singulos numerat, aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat; nullam enim habet debitor auctoritatem. ambobus in digitis usurarum repetitur saepius calculatio. par cura, sed dispar allectus: alter laetatur incremento faenoris, alter cumulo debitionis adfligitur, ille quaestus numerat, hic aerumnas. Quid fugis hominem, quem poteras et non timere? quid fugis aut quousque fugies? si quis pulsauerit nocte, faeneratorem putas: sub lectum ilico. si quem subito intrare senseris, tu foras exsilis. canis latrat, et cor tuum palpitat, sudor effunditur, anhelitus quatit, quaeris quid mentiaris ut faeneratorem differas, et, cum dilationem inpetraueris, gaudes. funere tuo simulat se faenerator grauari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uetur cyrographum. Itaq cdum nichil
adolescens putat de uestib suis aut ⁊̃
possessionib ẽe uendendũ ad hec faci¬
enda poscit diletionẽ. Usure applicant᷑
ad sortem: accumulant᷑ centesime. Iã
suspirare incipit: iam malũ suũ aignos¬
cere. Die ac nocte usuram cogitat. qͥcqͥd
occurrerit. feneratorem putat. qͥcquid
crepuerit. uocem sͥ uidetur feneratoris
audire: Si habes cur non solius: si ñ
habes cur malũ malo ad iuingis. & de
uulnere queris remediũ: Cur cotidie
obsidionẽ pateris. feneratoris expug¬
nationem times: Uetus sententia
feneratoris & debitoris sͥ occurrentiũ.
Prospectum amboꝵ facit dñs. Alter
uonem declinat. Ille quasi leo querit
quẽ deuoret: iste quasi bos uiuencłs.
p̃donis impetũ reformidat. Ille qͣsi
accipitur ungulis olorem querit in¬
uadere. iste quasi anser aut fulica ma¬
uult se uel in p̾rupta deicere dimer
corporis accipitrem sustinere. Etdͥ coti¬

Expanded text:
uetur chirographum\\ Itaque dum primo uetur chirographum\\ Itaque dum primo adulescens nihil putat de uestibus suis aut etiam possessionibus esse uendendum aut ad haec facienda poscit dilationem, usurae adplicantur ad sortem, adcumulatur centesima. iam suspirare incipit, iam malum suum agnoscere. die ac nocte usuram cogitat, quicquid occurrerit, faeneratorem putat, quicquid crepuerit, uocem sibi uidetur faeneratoris audire. si habes, cur non soluis? si non habes, cur malum malo adiungis et de uulnere quaeris remedium? cur cotidie obsidionem pateris faeneratoris, expugnationem times? uetus sententia est: faeneratoris et debitoris sibi occurrentium prospectum amborum facit dominus. alter praeda declinat: ille quasi leo quaerit quem deuoret, iste quasi bos iuuenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter unguibus olorem quaerit inuadere, iste quasi anser aut fulica mauult se uel in praerupta deicere uel incorporis accipitrem sustinere. quid coti
Abbreviated transcription (Latin):
cumulant. ꝓuectos fructuũ annuos
reditus exaggerant. hortant᷑ ut cõema.i.
Similit̾ faciunt preciosas uestes &
monilia nobilia p̾dicantes. Neganti
se ħre pecuniam: ingerunt suam di¬
centes. Utere ut tua. de fructib empte
possessionis. p̃tium multiplicabis. de¬
bitum reddes. p̃tendunt alienos fun¬
dos adolescenti. ut eum expoliene ten¬
dunt recia. Simul ut indagine cuicta
spatia fuerit ingressus. cogunt eũ in
retia ceautionũ. laqueos usurarum.
petunt obligari sͥ auitum p̾toriũ. pa¬
t̾num sepulchrũ. p̃stituit᷑ dies solutio¬
ni. dissimulect᷑ conuentio. qͣndo potest
solutio fustineri. uͥ satis securũ redili¬
derint. repente ingruunt & instant:
uehementius causanti incumbunt
dicentes. Cu possides tua predia: nos
nr̃am pecuniam ñ habemꝰ. Aurum de¬
dinius: lignum tenemꝰ. Tibi fructuũ
emolum̃ta ꝓcedunt: nob̃ nicħ accrescit
pecunie. Ociosa causatio ẽ. saltem reno¬

Expanded text:
cumulant prouentus fructuum, annuos cumulant prouentus fructuum, annuos reditus exaggerant, hortantur ut coemat. similiter faciunt pretiosas uestes et monilia nobilia praedicantes. neganti se habere pecuniam ingerunt suam dicentes: \'utere ut tua; de fructibus emptae possessionis pretium multiplicabis, debitum reddes\'. praetendunt alienos fundos adulescenti, ut eum spolient suis: tendunt retia, simul ut indagine cincta spatia fuerit ingressus, cogunt eum in retia cautionum, laqueos usurarum; petunt obligari sibi auitum praetorium, paternum sepulchrum. praestituitur dies solutioni, dissimulatur conuentio, quando potest solutio sustineri. ubi satis securum reddiderint, repente ingruunt et instant uehementius, causanti incumbunt dicentes: \'tu possides tua praedia, nos nostram pecuniam non habemus: aurum dedimus, lignum tenemus: tibi fructuum emolumenta procedunt, nobis nihil accrescit pecuniae. otiosa causatio est: saltem reno
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ꝓfuit qd̾ publicare pauꝑtatẽ
meã uerecundatꝰ sum: Ecce alius pu¬
blicauit. Ego nolui nutritores uen¬
dere: ecce alius adiudicat. Sera hec
cum uulnera pͥma ꝓserperent. Meliꝰ
fuerat in pͥncipio tenuare sũptũ. ⁊ ne¬
cessitatem debiti rei familiaris aingu¬
stiis alleuare. qͣm ut ad horam ditatꝰ
alienis: postea exsuereris & ex ꝓpͥis. Ac¬
cusamꝰ debitorem qd imprudentius
se gesserit. s tam̃ nicħ neqͥus fenerato¬
rib. qui lucra sua aliena dampna ar¬
bitrant᷑. & dispendio suo deputant qͥcqͥd
ab aliis possidetur aucupant᷑ heredes.
nouos adolescentulos diuites explorant.
ꝑ suos. aidiungẽ se simulantes pat̾nã
& auitam amicitiam. uolunrt domes¬
ticas eoꝵ agnoscere necessitates. Si qͣm
causam inuenerint. accusant uerec̃¬
diam. pudorem arguunt. qͦd ñ ante
los laqueos alicuiꝰ necessitatis offende¬
rint. intexunt tabulas. aiunt nobile
p̃dium ẽẽ uenale. amplam domũ ac¬

Expanded text:
quid profuit quod publicare paupertatem quid profuit quod publicare paupertatem meam uerecundatus sum? ecce alius publicauit. ego nolui nutritores uendere, ecce alius adiudicat. sera haec cum uulnera prima proserperent. melius fuerat in principio tenuare sumptum et necessitatem debiti rei familiaris angustiis ableuare quam ut ad horam ditatus alienis postea exuereris et propriis. Accusamus debitorem. quod inprudentius se gesserit, sed tamen nihil nequius faeneratoribus, qui lucra sua aliena damna arbitrantur et dispendio suo deputant quidquid ab aliis possidetur. aucupantur heredes nouos, adulescentulos diuites explorant per suos, adiungunt se simulantes paternam atque auitam amicitiam, uolunt domesticas eorum cognoscere necessitates. si quam causam inuenerint, accusant uerecundiam, pudorem arguunt, quod non antlos laqueos alicuius necessitatis offenderint. intexunt fabulas, aiunt nobile praedium esse uenale, amplam domum, ac
Abbreviated transcription (Latin):
tegit: hic nudus occurrit. Iiic lorica
pectus includit: hic carcere totus inclu¬
ditur. Illic manus telis onerat. armat
sagittis. hic ere uacuas offert uinculis
alligandas. Ducitur plerumꝙ ut̾ꝙ cap¬
tuius. Ille ħt qͤm accuset adu̾sus belli e¬
uentum: hic p̾ter se qͤm accuset ñ ħt
Nlichil ẽ intollerabilius hac miseria:
qͥ excusari ñ potest. Acerbat conscientia
pondus inuirie: Gunc secum reputat.
tunc scͥpturas recordat᷑. tunc dicit. Non¬
ne mͥ scͥptum ẽ bibe aquã de uasis tius
ꝙ de tuoꝵ puteoꝵ fontib. Q d mͥ cũ pu¬
teo feneratoris: ubi ꝙ aqua includit᷑
Suauiora erant olera cũ securitate qͣm
aliene paste epule cum sollicitudine.
Non opportuit aliena querere. dem̃
incid̾am. debita de meis fontib oppor¬
tuit remediũ querere. Erant domi
uasa minutiora. Melius erat minis¬
teriũ. deẽẽ qͣm cibum. melius uestẽ
uenalem ꝓponere. qͣm lib̾tatẽ addicẽ.

Expanded text:
tegit, hic nudus occurrit: illic lorica tegit, hic nudus occurrit: illic lorica pectus includit, hic carcere totus includitur: illic manus telis onerat, armat sagittis, hic aere uacuas offert uinculis adligandas. ducitur plerumque uterque captiuus: ille habet quem accuset aduersum belli euentum, hic praeter se quem accuset non habet. nihil est intolerabilius ea miseria, quae excusari non potest. acerbat conscientia pondus iniuriae. tunc secum reputat, tunc scne mihi scriptum est: Bibe aquam de tuis vasis, et de tuorum puteorum fontibus . Quid mihi cum puteo fenesuauiora erant holera cum securitate quam alieno partae epulae cum sollicitudine. non oportuit aliena quaerere. deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium quaerere. erant domi uasa minutiora. melius erat ministerium deesse quam cibum, melius uestem uenalem proponere quam libertatem addicere.
Abbreviated transcription (Latin):
Surgit ille uino plenus. uacuus opũ.
uormit in lucem. uigilans somnũpu
ex pauꝑe: sic etiam egenus exdiuite.
Dum defluit uit̾im pecunta. usura
suꝑfluit. tempꝰ minuit᷑. fenus auget᷑.
thesaurus exinanit᷑. sors accumulat᷑.
paulatim conuiue se subtrahunt.
sponsores conueniunt. mane fenerator
pulsat ad ianuas. queritur dies soluti¬
onis. transsise prescͥptos inuiriis. iugi¬
lantem adoritur. in somnis dormientẽ
excitat. Non noctes quiete. ñ dies sua¬
uis est: ñ sol iocunctus. Detrahuntur
pauletim deaurate ac serice uestes:
&ẽ ueniunt de medio minores. Ponit
mense ministri: & male assueti emp¬
torem au̾tunt. Offertur pecunia cre¬
ditori: uix inquit soluit hec usuram. Ca¬
put debes. Reddit exhausto patͥmonio ca¬
pitis reus.⁊ inmixto accepit fenore acci¬
pit industrias tristiores bellicis qͣsi post
bidium pliaturus. In bello enuim inoer¬
ta uictoria: hic certa mopla. Illic se clipeo

Expanded text:
surgit ille uini plenus, uacuus opum, surgit ille uini plenus, uacuus opum, dormit in lucem, euigilans somnium putex paupere, sic etiam egenus ex diuite. dum defluit interim pecunia. usura superfluit. tempus minuitur, faenus augetur: thensaurus exinanitur, sors accumulatur. paulatim conuiuae se subtrahunt, sponsores conueniunt: mane faenerator pulsat ad ianuas, queritur dies solutionis transisse praescriptos, iniuriis uigilantem\' adoritur, in somnis dormientem excitat. non noctes quietae, non dies suauis est, non sol iucundus. detrahuntur paulatim auratae ac sericae uestes et ueneunt dimidio minoris. ponit mensae ministri et male adsueti emptorem auertunt. offertur pecunia creditori: \'uix\' inquit \'haec soluit usuram, caput debes\'. redit exhausto patrimonio capitis reus et imminuto faenore, accipit indutias tristiores bellicis quasi post biduum proeliaturus. in bello enim incerta uictoria, hic certa inopia: illic se clipeo
Abbreviated transcription (Latin):
ria nr̃a. ubiq relinqͣmus signa leticie.
qm̃ hec est pars nr̃a & hec ẽ sors nr̃a.
Et uere sors omĩs illoꝵ facta est: tu
aut̃ remanes exors bonoꝵ. Non tales
sortes tͥ scͥptura monstrauit. Non int̃
tales sortes dauid sc̃s memorat dormi¬
endum dicens. si dormiatis int̾ me¬
dias sortes. Nam si in medio illarũ
uormisses sortium idẽ ueteris ce noui
testamenti. non te pecunae cupiditas
in uoraginem deterrimi fenoris dimer
tum. & in spetiem auri diuine sap̃ie
istitutione formasset. Etem̃ si nos
unum testimoniũ diuine scͥpture
posuimꝰ. ⁊ luxuriosũ illud comiiuiu
declinauimꝰ. utiq potuit & iste salueRi.
si oraculis celestib adhesisset. Reu̾tam᷑
tam̃ ad ꝯuiuium ñ ut eiuis degustemꝰ
epulas: s cauendas aliis demonstremꝰ.
Oneratur mensa peregrinis & exqͥsitis
cibis. adhibentur nitentes ministri.
magno empti pretio. sumpti maiori
pascendi. bibitur in noctem. dies con¬
uuuo clauditur. ebrietati deficit.

Expanded text:
ria nostra: ubique relinquamus signa laetitiae, quoniam haec est pars nostra et haec est sors. et uere sors omnis illorum facta est, tu autem remanes exors bonorum. non talis sortis tibi scriptura monstrauit, non inter tales sortes Dauid sanctus memorat dormiendum dicens: si dormiatis inter medias sortes. nam si in medio illarum dormisses sortium, id est ueteris et noui testamenti, non te pecuniae cupiditas in uoraginem deterrimi faenoris demertum et in speciem auri diuinae sapientiae institutione formasset. etenim si nos unum testimonium diuinae scripturae posuimus et luxuriosum illud conuiuium declinauimus, utique potuit et iste saluari. si oraculis caelestibus inhaesisset. Reuertamur tamen ad conuiuium, non ut eius degustemus epulas, sed cauendas aliis demonstremus. oneratur mensa peregrinis et exquisitis cibis, adhibentur nitentes ministri magno empti pretio, sumptu maiore pascendi, bibitur in noctem, dies conuiuio clauditur, ebrietati deficit.
Abbreviated transcription (Latin):
re. Et tu mercennariꝰ es in hac t̾ra. Da
mercennario mercedẽ ut turi possis do¬
mino d̾re cum preclaris. da mercedem¬
dñe sustinentib te. Tobias tͥ dicit. luxu¬
ria mat̃ ẽ famis: in quo continentiam
docet. Dicit etiam mercedem omni ho¬
mini qui penes te oꝑatus fuerit redde
eadem die.⁊non maneat penes te mer¬
ces hominis. & meires tua non minora¬
bitur. Dicit tͥ. noli bibere uinũ in ebri¬
etate. dicit tͥ de pane tuo cõmunica¬
esurientib. Uide quid te feneratore
cupiat: & de uestimentis tius nũdos
ptege. Ex om̃ib que habundauerint
tibi fac elemosinam. omni tempore
benedic dnm. In his itaq femuis et̾nũ
est: et usura ꝑpetua:¬

Expanded text:
re. et tu mercennarius es in hac terra: da re. et tu mercennarius es in hac terra: da mercedem mercennario, ut et tu possis domino dicere, cum precaris: da mercedem sustinentibus te. Tobis tibi dicit: luxuria mater est famis, in quo continentiam docet. dicit etiam: mercedem omni homini, qui penes . te operatus fuerit, redde eadem die et non maneat penes te merces hominis; et merces tua non minorabitur. dicit tibi: noli bibere uinum in ebrietatem, dicit tibi: de pane tuo coesurientibus . Vide quid te fenerare cupiat: Et de vestimentis tuis nudos tege: ex omnibus quae abundaverint tibi, fac eleemosynam. Omni tempore benedic Dominum . In his itaque fenus aeternum est, et usura perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
sponsionem: erubescens ꝑsonam. Si
enĩ non habueris unde soluas. auferet
nario quoq sciuit soluendam ẽẽ mer¬
cedem. dimidiũ usq obtulit. meritoq ⁊¬
ꝓ mercennario inuenit angłm. Et tu
unde scis. ne forte uistum aliquẽ mer¬
cede defraudes. punisse infirmũ: ue
enĩ illi qui scandalitauerit umũ de pu¬
sillis istis. Qui scis em meo angłs sit:
Neq enĩ dubitare debes quod in mer¬
cennario possit ẽẽ angłs. cum ẽẽ possit
xp̃c qui in minimo quoq ẽẽ consueuit.
Recdde gͦ mercennario mercedem suam.
nec eum laboris sui mercede defraudes.
qr & tu mercennariꝰ xp̃i es. & te condixit
alo uinsam suam. & tͥ merces recumposi¬
ta est celestis. Non gͦ ledas seruũ oꝑan¬
tem in ueritate: neq mercennariũ dan¬
tem aĩam suam. Non despicias inopem
qui uitam suã suo exercet labore ⁊ mer¬
cede sustentat. Hoc enĩ int̾ficere homi¬
nem. uite sue ei debita subsidia denega¬

Expanded text:
sponsionem erubescens personam; si sponsionem erubescens personam; si enim non habueris unde soluas, auferet nario quoque sciuit soluendam esse mercedem. dimidium usque optulit meritoque pro mercennario inuenit angelum. et tu unde scis, ne forte iustum aliquem mercede defraudes, peius, si infirmum — uae enim illi qui scandalizauerit unum de pusillis istis! — qui scis an in eo angelus sit? neque enim dubitare debemus quod in mercennario possit esse angelus, cum esse possit Christus, qui in minimo quoque esse consueuit. redde ergo nfercennario mercedem suam nec eum laboris sui mercede defrudes, quia et tu mercennarius Christi es et te conduxit ad uineam suam et tibi merces reposita caelestis est. non ergo laedas seruum operantem in ueritate neque mercennarium dantem animam suam, non despicias inopem, qui uitam suam labore exercet suo et mercede sustentat. hoc enim interficere hominem, uitae suae ei debita subsidia denega
Abbreviated transcription (Latin):
ses. Fortasse creditor te subornauit. u
tu illum. Ergo caue alieno te ne abien
te obliges debito. ne hoc quoq uendis
dicaris. ne siqͥd tͥ ut habet usus am¬
citie debetur aut dederit gr̃e. ut il
deatur emisse. Aut siuis int̾uenire
moueris amici obsecratus oratis: eri¬
besces negare. Ita int̾uenit. ut si del
ẽe soluendũ. In hec paratꝰ accedle. le¬
gistienim. Non spondeas suꝑ uirtutẽ
tuam. Si enĩ spoponderis: quasi resti¬
tuens cogita. Ꝙ infra. Recipe ꝓximũ
ne cadas id est ne maiore te obliges nũ¬
mismatis qͣntitate. qͣm ferre possint
atq exoluere tuaꝵ copie facultatem.
Si enĩ qͦd habes tradas. amisisti opes.
ñ amisisti fidem. fame tue damna ñ
sentis: redemisti amicũ sine tui fraude.
Alibi quoq dote monent ꝓu̾bia salo¬
monis dicentis. Spondens sponde ami¬
cos tuos. quẽadmodũ qui obligat se
sponsorem amicoꝵ suoꝵ. Si aut̃ ñ habes.
audi qͥd dicat salomon. Noli dare te in

Expanded text:
ses! fortasse te creditor subornauit uel ses! fortasse te creditor subornauit uel tu illum. ergo cane ne alieno te obhges debito, ne hoc quoque uendidisse dicaris, ne si quid tibi, ut habet usus amicitiae, debitor dederit gratiae, te uideatur emisse. aut si uis interuenire, moueris amici obsecratus oratis, erubescis negare, ita interueni, ut si debiesse soluendum. in haec paratus accede. legisti enim: non spondeas super uirtutem tuam; si enim spoponderis, quasi restituens cogita et infra: recipe proximum ne cadas, id est ne maiore te obliges nominis quantitate quam ferre possunt atque exsoluere tuarum copiae facultatum. si enim quod habes tradas, amisisti opes, non amisisti fidem. famae tuae damna non sentis, redemisti amicum sine tua fraude. alibi quoque id te monent Prouerbia Solomonis dicentis: spondens sponde amicos tuos, quemadmodum qui obligat se sponsorem amicorum suorum. si autem non habes, audi quid dicat Solomon: noli dare te in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ euam decepit ut supplantaret
uirium: obligaret hereditatẽ. Quid
feneratores facunt: Decipiunt defene¬
ratos: obligant fideuissores. S ñ tobias
pignus quesuut: aut ficdeuissorẽ popos¬
cit. Currendum ẽ gͥ. ut fideuissorẽ reqͥ¬
ras. ut eum tuis nominib obstringas.
Ecce paratur alt̾ inimicꝰ. Namcũ ñ
habueris. unde debitum soluas: ille ꝓ
te tenebitur. Inueniris in eo cͥcumen¬
tor & fallex. qui amicũ decsꝑis. Ille
nudabitur. ille ꝓ te in uncula cducaᷤ
illũ gͣuiorem exactorem creditore pati¬
eris qui allegat. Stimula aut̃ ciuem
tuũ quẽ spopondisti. ita fiet. ut ipse
quoq ẽẽ incipias ingratus. & preter¬
as illuo qd̾ scͥptum est. grãm reꝓmisi¬
ris ne obliuiscaris. Dedit enĩ ꝓte aĩau
bonã. Necesse ẽ dicas. Quis enĩ te q̃re¬
bat fidem dicere : Nam nisi tu ficdẽ
dixisses: ego non accepissem pecuniã.
Adult̾am accepi pecumam. es. auro
cdmixto mͥ dedit. utinam te ñ obtulis¬

Expanded text:
autem Euam decepit, ut subplantaret autem Euam decepit, ut subplantaret uirum, obligaret hereditatem. quid faeneratores faciunt? decipiunt defaeneratos, obligant fideiussores. sed non Tobias pignus quaesiuit aut fideiussorem poposcit. currendum est igitur, ut fideiussorem requiras, ut eum tuis nominibus obstringas. ecce paratur alter inimicus. nam cum tu non habueris unde debitum soluas, ille pro te tenebitur. inuenieris in eo circumuentor et fallas, qui amicum deceperis. ille nudabitur, ille pro te in uincla ducetur, illum grauiorem exactorem creditore patieris, qui alleget: \'stimula ciuem tuum, quem spopondisti.\' ita fiet, ut ipse quoque esse incipias ingratus et praetereas illud quod scriptum est: gratiam repromissoris ne obliuiscaris; dedit enim pro te animam bonam. necesse est dicas: quis enim te quaerebat fidem dicere? nam nisi tu fidem dixisses, ego non accepissem pecuniam. adulteram accepi pecuniam, aes auro admixtum mihi dedit: utinam te non optulis
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Scuut tñ qd̾ & ille qͣsi ingratꝰ
non possit qd̾ accepisset exoluere. et
eccłẽ menor gratie eo plura soluerit
quo plura meruisset. Habetis gͦ que
sequamini feneratorem. si uultis do¬
nari. si uultis non ẽẽ qd̾ reprehendat᷑
e nob̾. Nos enim ñ ꝑsone obtrectamꝰ.
s auaritie. nec fefellit dixisse aliquos.
cũ ante hoc biduũ tractatꝰ nr̃ eorũ
compunxisset. affectum. Quid sͥ uo¬
ltut ep̃c adu̾sus feneratores tractare.
qͣsi nouũ aliqͥd admissũ sit. qͣsi id nol
etiam suꝑiores fecerint. quasi ñ uetꝰ
sit fenerare: Uerũ ẽ. nec ego abnuo.
s ⁊ culpa uetus ẽ. Deniq pecc̃m ab
adam ex illo culpa. ex quo ⁊ eua. ex illo
p̃uaricatio. ex quo ⁊ humana con¬
ditio. S icło xp̃c aduenit. ut inuete¬
rata aboleret. noua conderet.⁊ que
inuet̾aat culpa. renouaret gra Id̾o
se passiom obtulit. ut renouaretur
spũ: & absolueret uniu̾sos. Diabol

Expanded text:
cessit. sciuit tamen quod et ille quasi ingratus cessit. sciuit tamen quod et ille quasi ingratus non posset quod accepisset exsoluere et ecclesia memor gratiae eo plura solueret quo plura meruisset. Habetis ergo quem sequamini faeneratorem, si uultis laude donari, si uultis non esse quod reprehendatur a nobis. nos enim non personae obtrectamus, sed auaritiae. nec fefellit dixisse aliquos, cum ante hoc biduum tractatus noster eorum conpuncxisset affectum: quid sibi uoluit episcopus aduersus faeneratores tractare, quasi nouum aliquid admissum sit, quasi id non etiam superiores fecerint, quasi non netus sit faenerare?\' uerum est nec ego abnuo, sed et culpa uetus est. J denique peccatum ab Adam, ex illo culpa, ex quo et Eua, ex illo praeuaricatio, ex quo et humana condicio. sed ideo Christus aduenit, ut inueterata aboleret, noua conderet, et quae inueterauerat culpa renouaret gratia, ideo se passioni optulit, ut renouaret spiritu et absolueret uniuersos, diabolus