comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mum bonum tendentib unus ẽ. ad
uerum bonum tendentĩb uerus est.
Inferiorib positis quib ad uerũ bo¬
num ꝑuenire non datur. alia q̃ dam
sum ma bona sunt. que uere summa
non sunt et ideo uera non sunt. sum¬
ma tũ in suo gradu et ordine consti¬
tuta. et quod cuiq summum est. Hoc
illi deus est. Etce inquit d̾m pharaoni
constitui te. Ecte duo dii immo tre.
Moyses in egypto homo in mundo cre¬
ator in celo. et habet unusquisq pha¬
raonem suum. Quid est pharaonem:
Negatorem et contͣditorem. Pharao in¬
terp̾tatur negans eum .i. deum. dñm
inquit non cognoui. ⁊ istł non dimit¬
tam. In hoc negans eum d̃r. Quid est
negare deum: Summum bonum ne¬
gare. Deus enim sũmum bonum est.
ẽ summo bono. hic negat summũ bo¬
num. ⁊ est pharao .i. negans eum. Qd
est contrarium uero bono nisi uerum
malum et ñ uero bono. nisi ñ uerum
malum: Ecce ergo constituamus tres
pharaones contra tres deos. Moysi ad¬

Expanded text:
enim bonum tendentibus unus est. Ad enim bonum tendentibus unus est. Ad verum bonum tendentibus verus est. Inferioribus positis quibus ad verum bonum pervenire non datur, alia quaedam summa bona sunt quae vere summa non sunt, et ideo vera non sunt, summa tamen in suo gradu et ordine constituta. Et quod cuique summum est hoc illi Deus est. Ecce, inquit, Deum Pharaonis constitui te . Ecce duo dii, imo tres: Moyses in Aegypto, homo in mundo, Creator in coelo. Et habet unusquisque Pharaonem suum. Quid est Pharaonem? Negatorem et contradictorem. Pharao interpretatur negans eum, id est Deum. Dominum, inquit, non cognovi, et Israel non dimittam . In hoc negans eum dicitur. Quid est negare Deum? Summum bonum negare. Deus enim summum bonum est. est summo bono, hic negat summum bonum, et est Pharao, id est negans eum. Quid est contrarium vero bono nisi verum malum? Et non vero bono, nisi non verum malum? Ecce ergo constituamus tres Pharaones contra tres deos. Moysi ad
Abbreviated transcription (Latin):
bona sunt. uera bona sunt. Est item ꝙ¬
dam summum bonum. nec ueram sũ¬
mum. nec uere bonũ. ⁊ ideo omnia q̃
ad ip̃m bona sunt. non uera bona sũt.
omnia tamen bona tm̃ bona sunt. qͣn¬
tum ad summum bonũ bona sunt.
Quod uere summum bonum est uni¬
u̾saliter summum ẽ. Quod aut̃ non
uere summũ bonum est. non uniuersa¬
liter s in suo gen̾e tantum summũ
bonum est. Sunt itaq duo quedam
summa bona. aliud uere summum.
et uere bonum. aliud in suo genere sũ¬
mum.⁊ in suo tm̃ genere bonum. S
quid dicemus: Non ne summũ bonũ
deus est: Si ergo duo summa bona st̃
duo utiq dii sunt. Et fortasse quod ait
apłs. Si quidem dii multi sunt. ⁊ dñi
multi. hoc ip̃m significare uoluit. quia
illic quisq scd̃m aliquem modum nõ
inconuenienter deus dr. ubi in sui ge¬
neris bono summus inuenitur. Nob̾
aut̃ ait unus deus est. Quid est nob̾:
Tendentib ad summũ bonum. ad sum

Expanded text:
bona sunt vera bona sunt. Est item qbona sunt vera bona sunt. Est item quoddam summum bonum nec vere summum nec vere bonum; et ideo omnia quae ad ipsum bona sunt, non vera bona sunt. Omnia tamen bona, tantum bona sunt, quantum ad summum bonum bona sunt. Quod vere summum bonum est, universaliter summum est. Quod autem non vere summum bonum est, non universaliter, sed in suo genere tantum summum bonum est. Sunt itaque duo quaedam summa bona; aliud vere summum et vere bonum; aliud in suo genere summum et in suo tantum genere bonum. Sed quid dicemus? Nonne summum bonum Deus est? Si ergo duo summa bona sunt, duo utique dii sunt. Et fortasse quod ait Apostolus: Si quidem dii multi sunt et domini multi , hoc ipsum significare voluit, quia illic quique secundum aliquem modum non inconvenienter Deus dicitur, ubi in sui generis bono summus invenitur. Nobis autem ait, unus Deus est . Quid est nobis? Tendentibus ad summum bonum. Ad summum
Abbreviated transcription (Latin):
pare ab illo. ⁊ ẽẽ distortum. Quod aũ
uidicatur scdm id quod distortum ẽ.¬
non statim ip̃m recto iudicio uidicari
necesse est. qr quod discordat a torto nõ
semꝑ rectum inuenitur. sicut quod cõ¬
cordat. tortum eẽ non dubitatur. Itaq
in sola rectitudine certum iudicium ẽ
qr quod conuenit cum illa semꝑ rectũ
ẽẽ necesse est. et quod discordat ab illa
nunqͣm rectum esse potest. Si ergo rec¬
titudo regula est omnis uidicii. scł̃m
illam utiq rectitudinem rectissime oĩa
uidicantur. aqua ⁊ ꝑ qͣm que recta st̃
omnia ⁊ formantur. ut recta sint.⁊ ꝓ
bantur si suit. Que est aut̃ summa
ratitudo nisi summa ueritas. ⁊ summa
bonitas. Summa ueritas regula omnis
u̾itatis. Summa bonitas. regula omnis
bonitatis. Omne gͥ bonum iudicatur
scłm sumũ bonum. Quale bonum ip¬
sum est quantum bonum ẽ. Est autem
quodam sumiũ bonum. uere summũ.
et uere bonum. et omnia que ad ip̃m

Expanded text:
pare ab illo et esse distortum. Quod autem pare ab illo et esse distortum. Quod autem judicatur secundum id quod distortum est, statim ipsum non recto judicio judicari necesse est, quia sicut quod discordat a torto, semper rectum invenitur; quod concordat, tortum esse non dubitatur. Itaque in sola rectitudine certum judicium est, quia quod convenit cum illa, semper rectum esse necesse est; et quod discordat ab illa, nunquam rectum esse potest. Si ergo rectitudo regula est omnis judicii, secundum illam utique rectitudinem rectissime omnia judicantur a qua et per quam quae recta sunt omnia et formantur ut recta sint, et probantur si sunt. Quae est autem summa rectitudo nisi summa veritas et summa bonitas? Summa veritas regula omnis veritatis. Summa bonitas regula omnis bonitatis. Omne igitur bonum judicatur secundum summum bonum. Quale bonum ipsum est, et quantum bonum est. Est autem quoddam summum bonum vere summum et vere bonum, et omnia quae ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
et concendunt homines ertorib suis
extecati. qr spiritum non habent. ꝑ quẽ
de omni uero et omni bono iudicare de¬
buerunt. Cuncta fecit bona in temꝑe
suo. ⁊ mundum tradidit disputationi
eoꝵ. Ideo litigant homines contenden¬
tes iudicio. et ñ possunt recte iuidica¬
re de bouo. qr neꝙ bonum in ueritate.
neq uerum in bonitate cognouerunt.
Et qr uere ñ cognoscunt quid sit bonũ
non possunt recte iuidicare de bono.
Omnis enĩ qui aliquid udicat scłm
aliquid iudicat. Alioquin nicħ udi¬
catur: nisi aliud sit cercum ⁊ notum.
cuius comꝑatione siue collatione ip̃m
quod dubium ẽ discernatur: Et ipsum
quidem scł̃m quod aliud iudicatur qͣi
regula ẽ cui illud quod ex eius comꝑa¬
tione uidicandum est. quodã modo con¬
fercur. ⁊ coaptatur. Omne aut̃ quod
scd̃m rectum iudicatur recto udicio
uidicatur: q̃m cum illo aut conueni¬
re inuenitur et rectum ẽẽ aut discre¬

Expanded text:
et contendunt homines erroribus suis et contendunt homines erroribus suis excaecati, quia spiritum non habent per quem de omni vero et de omni bono judicare debuerunt. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum . Ideo litigant homines contendentes judicio, et non possunt recte judicare de bono, quia neque bonum in veritate, neque verum in bonitate cognoverunt. Et quia vere non cognoscunt quid sit bonum, non possunt recte judicare de bono. Omnis enim qui aliquid judicat, secundum aliquid judicat. Alioquin nihil judicatur, nisi aliud sit certum et notum, cujus comparatione sive collatione ipsum quod dubium est discernatur. Et ipsum quidem, secundum quod aliud judicatur, quasi regula est cui illud quod ex ejus comparatione judicandum est, quodammodo confertur et coaptatur. Omne autem quod secundum rectum judicatur, recto judicio judicatur, quoniam cum illo aut convenire invenitur et rectum esse, aut discre
Abbreviated transcription (Latin):
tatis inflammat. Utrumq ministͣt᷑
sp̃c unus cognicionem scilicet et dilec¬
tionem. Cognicio prestat iudicium u̾i¬
tatis. dilectio p̾stat iudicium bonitatis.
In utroq errant homines. Quidam
errant in iuidicio u̾itatis excecati per
ignorantiam. quidam errant in uidi¬
cio bonitatis excecati ꝑ maliciam. Quid
est malicia: uoluntas mala. In uolũ¬
tate mala dilectio mala. Sicut enĩ bo¬
na dilectio mentem illuminat. sic di¬
lectio mala mentem excecat. Omni ho¬
mini bonum uidetur quod diligit.
Scriptura dicit. ue his qui dicunt bo¬
num malum. et malum bonum. Ma¬
lum bonum dicunt qui malum dili¬
gunt. ⁊ rursum bonum malum dñt
qui bonum odiunt. Quid est diligere:
Approbare. Qui approbat laudat. ⁊ bo¬
num putat quod probat. Quid est o¬
odire : Imꝓbare. ⁊ malum putare. hoc
est iudicium falsum in quo ⁊ malũ
bonum. ⁊ bonum malum d̃r. alius
dicit bonum ẽ. alius dicit malum ẽ.

Expanded text:
tatis inflammat. Utrumque ministrat tatis inflammat. Utrumque ministrat spiritus unus, cognitionem scilicet et dilectionem. Cognitio praestat judicium veritatis, dilectio praestat judicium bonitatis. In utroque errant homines. Quidam errant in judicio veritatis excaecati per ignorantiam, quidam errant in judicio bonitatis excaecati per malitiam. Quid est malitia? voluntas mala. In voluntate mala dilectio mala. Sicut enim bona dilectio mentem illuminat, sic dilectio mala mentem excaecat. Omni homini bonum videtur quod diligit. Scriptura dicit: Vae iis qui dicunt bonum malum, et malum bonum . Malum bonum dicunt qui malum diligunt, et rursum bonum malum dicunt quod bonum odiunt. Quid est diligere? Approbare. Qui approbat laudat, et bonum putat quod probat. Quid est odire? Improbare et malum putaro, hoc est judicium falsum, in quo et malum bonum et bonum malum dicitur. Alius dicit: Bonum est; alius dicit: Malum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uidet ex eo nͨ ea uidet q̃ uident᷑ ocło contem¬
platõnis nͨ ea que uident᷑ oculo rõnius. ꝓp¬
tereagͥ spiritał diiudicat omnia. qr sicut
per oculum contemplationis ea uidet q̃
in deo sunt. ita ꝑ oculum rõnis con¬
templatione. illuminatum ea uidec
q̃ in animo sunt. ⁊ ꝑ ea et in eis ea
quoq que in mundo sunt. Qui er¬
go omnia uidet de om̃ib iudicare
pot̃ qr nichil ab eius iudicio subtra¬
hitur: a cuius cognitione nichil occulta¬
tur. Sic itaq spiritalis diuidicat oĩa.
Quid est omnia. Omnem u̾itatẽ sap̃ia t
omnẽ bonitatẽ exꝑientia. ꝑ sap̃iam uidi¬
cat omnẽ ueritatẽ. ꝑexꝑientiã iudicat oẽm
bonitatẽ. Duo st̃ ueꝵ ⁊ bonũ et in his duobꝰ
constat omne bonum. Sicut lumen
istud corꝑeum duo in se h̃t splendorẽ
et ardorem. ⁊ ꝑ splendorem quidem il¬
luminare. ꝑ ardorem aut̃ accendere ł
calefacere ht̃. sic summum bonum mẽ¬
tem qͣm replet. et ad cognitionem ue¬
ritatis illuminat. ⁊ ad amorem boni¬

Expanded text:
entur oculo contemplationis, nec ea quae videntur oculo rationis. Propterea igitur spiritalis dijudicat omnia, quia sicut per oculum contemplationis ea videt quae in Deo sunt, ita per oculum rationis contemplatione illuminatum ea videt quae in animo sunt, et per ea et in eis ea quoque quae in mundo sunt. Qui ergo omnia videt, de omnibus judicare potest, quia nihil ab ejus judicio subtrahitur a cujus cognitione nihil occultatur. Sic itaque spiritalis dijudicat omnia. Quid est omnia? Omnem veritatem, sapientia. Omnem bonitatem, experientia. Per sapientiam judicat omnem veritatem. Per experientiam judicat omnem bonitatem. Duo sunt verum et bonum, et in his duobus constat omne bonum. Sicut lumen istud corporeum duo in se habet, splendorem et ardorem, et per splendorem quidem illuminare, per ardorem autem accendere vel calefacere habet, sic summum bonum mentem quam replet et ad cognitionem veritatis illuminat, et ad amorem boni
Abbreviated transcription (Latin):
utens. Non ergo ad refectionem s ad dele¬
ctationem comedit. qui plenitudinẽ pos¬
sidens idem ip̃e ꝑfectio fuit. butirum co¬
medit qñ impleuit quod de eo p̾dictũ
fuerat ꝑ psalmistam. Et erit tanquam
buntur. Mel comedit qñ im pleuit qł
scriptum est. In lege eus meditabitur
die ac nocte. ut sciat repbare malum qͥ
ñ abiit in consilio impioꝵ. et in uia pec

Expanded text:
utens. Non ergo ad refectionem, sed ad deleutens. Non ergo ad refectionem, sed ad delectationem comedit qui, plenitudinem possidens, idem ipse perfectio fuit. Butyrum comedit, quando implevit quod de eo praedictum fuerat per Psalmistam: Et erit tanquam buntur . Mel comedit, quando implevit quod scriptum est: In lege ejus meditabitur die ac nocte . Ut sciat reprobare malum: Qui non abiit in consilio impiorum, et in via pec
Abbreviated transcription (Latin):
ri homines sumus. et ꝑ accessum temꝑis
ad augmentum uirtutis ꝓficimus. pro
necc̃itate ñri defectus. butirum et mel ñ
solum ad delectationem. s etiam ad refe¬
ctionem manducamus. butirum ut in
nob̾ ꝑ opera pietatis foris exerceatur amor
proximi. Mel ut ꝑ contemplationem ue¬
ritatis intus nutriatur amor dei. S il¬
le homo ad refectionem butiro et melle
non eguit. in quo a principio sue con¬
ceptionis ex quo homo c̃ẽ cepit. om ni¬
um semꝑ plenitudo uirtutum fuit. Co¬
medit tamen homo ex temꝑe. qui ipse
cib fuit deus ex et̾nitate. Comedit ñ ut
se ieiunum reficeret. s ne plenus fasti¬
diret. Comedit butirum ñ ut uirtutẽ
caritatis in se ꝑ opera augeret. s ut ĩ
nos eius affectum effunderet. Comedit
mel suꝑnoꝵ dulcedinem. nec ꝓ ignoran¬
tia requirens. nec ꝓ defectu appetens. s p̾¬
sentem semꝑ plenissima cognitione as¬
piciens. et possessa ꝑfectissima caritate o¬

Expanded text:
ri homines sumus, et per accessum temporis ri homines sumus, et per accessum temporis ad augmentum virtutis proficimus, pro necessitate nostri defectus, butyrum et mel non solum ad delectationem, sed etiam ad refectionem manducamus. Butyrum, ut in nobis per opera pietatis foris exerceatur amor proximi. Mel, ut per contemplationem veritatis intus nutriatur amor Dei. Sed ille homo ad refectionem butyro et melle non eguit in quo a principio conceptionis suae, ex quo homo esse coepit, omnium semper plenitudo virtutum fuit. Comedit tamen homo ex tempore, qui ipse cibus fuit Deus ex aeternitate. Comedit non ut se jejunum reficeret, sed ne plenus jejunos fastidiret. Comedit butyrum, non ut virtutem charitatis in se per opera augeret, sed ut in nos ejus affectum effunderet. Comedit mel supernorum dulcedinem, nec pro ignorantia requirens, nec pro defectu appetens, sed praesentem semper plenissima cognitione aspiciens, et possessa perfectissima charitate
Abbreviated transcription (Latin):
e cibo emmanueł magna questio ẽ.
quare butirum et mel co. ut sci. repro¬
bare malum ⁊ eligere bonum. Butirum
est ut om̃s nostis pinguedo ex carne ueni¬
ens. mel dulcedo de rore celi descendens. Qͥd
gͥ ꝑ butirum accepimus nisi refectionem
boni oꝑis quod ꝑ corpus exprimit᷑. ⁊ quid
ꝑ mel nisi eam que dono gr̃e desuꝑ infun¬
ditur dulcedinem contemplationis: Ip̃e
ergo butirum ⁊ mel comedit. qui in ho¬
mine assumpto. ⁊ desuꝑ plenitudinem
sp̃c accepit. ⁊ sicut homo subt̾ ꝑ carnem
oꝑa uiratum exhibuit. butirum enim
et mel comedere est cor in affectu pietatis
⁊ foris ꝑ bona oꝑa. et intus ꝑ contempla¬
tionem exercere. S alius ad refectionem co-¬
medit. alius ad delectationem. Qui in ple¬
nitudine uirtutis uel nondum habita
uł amissa defectum patitur. iste cibo indi¬
get. ut refectione roboratus solidetur. Qui
aut̃ in plenitudine sua defectum siue
diminutionẽ non recipit. iste cibum ad
refectionem ñ requirit. Nos igitur qui pu¬

Expanded text:
e cibo Emmanuelis magna quaestio est, quare butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et eligere bonum . Butyrum est, ut omnes nostis, pinguedo ex carne veniens. Mel dulce de rore coeli descendens. Quid igitur per butyrum accipiemus, nisi refectionem boni operis quod per corpus exprimitur? Et quid per mel, nisi eam quae dono gratiae desuper infunditur dulcedinem contemplationis? Ipse ergo butyrum et mel comedit qui in homine assumpto et desuper plenitudinem spiritus accepit, et sicut homo subter per carnem opera virtutum exhibuit. Butyrum enim et mel comedere est cor in affectu pietatis, et foris per bona opera, et intus per contemplationem exercere. Sed alius ad refectionem comedit, alius ad delectationem. Qui in plenitudine virtutis vel nondum habita vel amissa defectum patitur, is cibo indiget, ut refectione roboratus solidetur. Qui autem in plenitudine sua defectum sive diminutionem non recipit, is cibum ad refectionem non requirit. Nos igitur qui pu
Abbreviated transcription (Latin):
qñ homo uel in uita uirtutem exercet
uł in morte p̾mium uirtutis meretur.
Ad usum non ueri boni. ñ uerum bo¬
num uł non uerum malum inflecti¬
tur: qñ ea que in uita uł suauia uel
amara sunt ad sanitatẽ corꝑis seruan¬
dam uel reꝑandam disponuntur. S
hec omnia qñ ad ueꝵ bonum homi¬
ni ꝓficiunt. ꝑficitur cooꝑante gr̃a. qñ¬
non ad uerum bonum cooꝑante na

Expanded text:
quando homo vel in vita virtutem exercet, quando homo vel in vita virtutem exercet, vel in morte praemium virtutis meretur. Ad usum non veri boni non verum bonum vel non verum malum inflectitur, quando ea quae in vita vel suavia vel amara sunt, ad sanitatem corporis servandam vel reparandam disponuntur. Sed haec omnia quando ad verum bonum homini proficiunt? Proficiunt cooperante gratia, quando ad non verum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
potestate sunt. ⁊ eis siue ad ueꝵ malũ
abuti. siue ad ueꝵ bonum uti potest.¬
ita ip̃a ꝓ temꝑe. ⁊ causa siue ad agẽ¬
dum siue ad paciendum suscipiat. qͣ¬
tinus suꝑ ea uł ad fructum uł ad usũ
adipiscendi boni conu̾tat. Ad fructũ
ueri boni cooꝑante gr̃a. ad usum non
ueri boni cooꝑante natura. Mors carnis
qr pena ẽ semꝑ malum est. s semꝑ ma¬
la non est. Similit̾ uita carnis. qr na¬
tura ẽ semꝑ bonum est. s semꝑ bona
non est. bona uita ẽ in qua est bonũ
m̾itum. bona mors est. postqͣm est bo¬
num p̾mium. Mala uita est in qua ẽ
sensus sine uͥtute. mala mors est in qͣ
pena est sine retributione. Quia ergo
nec uita carnis nec mors neq ea q̃ in
uita uł in morte sunt. uera bona uel
mala sunt. Ita his om̃ib homo uti
debet ut siue bona sint siue mala. q̃
sustinet om̃ia ad usum bonitatis in¬
clinet. Ad usum ueri boni ñ uerum
bonum uł non ueꝵ malum inflectit᷑.

Expanded text:
potestate sunt, et eis sive ad verum malum potestate sunt, et eis sive ad verum malum abuti, sive ad et causa sive ad agendum sive ad patiendum suscipiat, quatenus semper ea vel ad fructum vel ad usum adipiscendi boni convertat. Ad fructum veri boni cooperante gratia, ad usum non veri boni cooperante natura. Mors carnis, quia poena est, semper malum est, sed semper mala non est. Similiter vita carnis, quia natura est, semper bonum est, sed semper bona non est. Bona vita est in qua est bonum meritum; bona mors est post quam est bonum praemium. Mala vita est in qua est sensus sive virtute; mala mors est in qua poena est sine retributione. Quia ergo nec vita carnis, nec mors, neque ea quae in vita vel in morte sunt, vera bona vel mala sunt, ita his omnibus homo uti debet, ut sive bona sint sive mala quae sustinet, omnia ad usum bonitatis inclinet. Ad usum veri boni, non verum bonum, vel non verum malum inflectitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mini malum faciendum eẽt. quatinus
ex eo post modum bonum ꝓueniret.
Si enĩ homo malefacit et ex eius malo
postea deus benefacit. homo quidem ꝓ
eo ꝙ male facit uiste dampnat᷑ deus
autem ꝓ eo quod de malo bonum facit
iuste clarificatur. Quod malum est hõis
est. quod ex malo bonum ẽ. dei est. Prop¬
terea tu malum caue. qr si malum fece¬
ris. ex eo bonum facere ñ potes. Simi¬
liter qͣmuis ex uero bono aliqͣndo ueꝵ
malum oriatur: non ideo tͥ bonum ui¬
tandum est. ne malum iñ eueniat. qr
etiam cũ bonum factum fu̾it. in tua
adhuc potestate est ut malum ñ fiat.
Propter hoc ne malum facias ꝓpter bo¬
num qr in tua pocestate non est. ut
ex malo bonum fiat nec bonum dimit¬
tas pp̃ malum. qr etiam facto bono in
tua adhuc potestate est ne malũ fiat.
Et hoc quidem de uero bono. et uͦ ma¬
lo intelligendum ẽ. Sane de non uero
bono. et non uero malo hanc hominẽ
cautelam hr̃e oportet. ut qr hec in eius

Expanded text:
mini malum faciendum esset, quatenus mini malum faciendum esset, quatenus ex eo postmodum bonum proveniretSi enim homo male facit, et ex ejus malo postea Deus benefacit, homo quidem pro eo quod malefacit juste damnatur; Deus autem pro eo quod de malo bonum facit juste clarificatur. Quod malum est, hominis est; quod ex malo bonum est, Dei est. Propterea tu malum cave, quia si malum feceris, ex eo bonum facere non potes. Similiter quamvis ex vero bono aliquando verum malum oriatur, non ideo tibi bonum vitandum est, ne malum inde eveniat, quia etiam cum bonum factum fuerit, in tua adhuc potestate est ut malum non fiat. Propter hoc ne malum facias propter bonum, quia in tua potestate non est, ut ex malo bonum fiat; nec bonum dimittas propter malum, quia etiam, facto bono, in tua adhuc potestate est ne malum fiat. Et hoc quidem de vero bono et vero malo intelligendum est. Sane de non vero bono et non vero malo hanc hominem cautelam habere oportet, ut quia haec in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ex fomento carnis siue ad uirtutem siue
ad uicium inflamiat᷑. Et non uero itẽ
malo ⁊ uerum bonum ⁊ uerum malũ
oritur. quando ex pena corꝑis animus. ł
exercetur ad iusticiam uł ad iniquitatẽ
inclinatur. Cum sic gͥ et ex bono ⁊ ma¬
lo bonum ꝑiter: ⁊ malum ꝓueniat. qd̾
ex bono bonum. ⁊ ex malo malum ori¬
tur. ip̃a quidem boni et mali natura
oꝑatur. Quod o aut̃ ex bono malum.
uł ex malo bonum ꝓuenit. alt̾ius uel
malicia uł bonitas facit. illic ab uten¬
tis bono. hic bene utentis malo ad bo¬
num maxime si ueꝵ est bonum ł ma¬
lum ꝙ fit. siue uerum siue non ueꝵ
sit. ex quo fit. Quia gͦ ut ex uero malo
uerum bonum ꝓueniat. non potestatis
humane. s diuine bonitatis opus est.
nunqͣm homini uerum malum facien¬
dum uł paciendum conceditur: ut inde
bonum oriatur. Propt̾ea cum dixisset
apłs ubi habundauit iniquitas suꝑ ha¬
bundauit gr̃a. ⁊ quidam ex hoc occasio¬
nem sumere conatent᷑. quasi id circo ho¬

Expanded text:
sive ad virtutem, sive ad vitium inflammatur. Ex non vero item malo et verum bonum et verum malum oritur, quando ex poena corporis animus vel exercetur ad justitiam, vel ad iniquitatem inclinatur. Cum sic igitur et ex bono et malo bonum pariter et malum proveniat, quod ex bono bonum, et ex malo malum oritur, ipsa quidem boni et mali natura operatur. Quod autem ex bono malum vel ex malo bonum provenit, alterius vel malitia vel bonitas facit, illic abutentis bono, hic bene utentis malo ad bonum, maxime si verum est bonum vel malum quod fit, sive verum sive non verum sit ex quo fit. Quia ergo ut ex vero malo verum bonum proveniat non potestatis humanae, sed divinae bonitatis opus est, nunquam homini verum malum faciendum vel patiendum conceditur, ut inde bonum oriatur. Propterea cum dixisset Apostolus: Ubi abundavit iniquitas, superabundavit et gratia , et quidam ex hoc occasionem sumere conarentur quasi idcirco ho
Abbreviated transcription (Latin):
mus uulnerat᷑. Illa ne ad mala mo¬
ueatur. iste ut ad bona sensificetur.
Plectrum est gr̃a que affectum cordis
app̾hendens ad se trahit. ⁊ ad suꝑiora
ire facit. Corda sictatur et cendit᷑ ut
sonitum reddat. ⁊ caro hominis pͥus
a malo mundatur. postea in bouo ex¬
citatur. ibi siccata. hic tensa. Siccata
ꝑabstinentiam. tensa ꝑ pacientiam.
Inferiores claui rotundi sunt. suꝑio¬
res solidi. qr timor circunspectus ẽẽ
debet amor ꝑfectus.

Expanded text:
mus vulneratur. Illa, ne ad mala momus vulneratur. Illa, ne ad mala moveatur, iste ut ad bona sensificetur. Plectrum est gratia, quae affectum cordis apprehendens ad se trahit, et ad superiora ire facit. Chorda siccatur, et tenditur ut sonitum reddat, et caro hominis prius a malo mundatur, postea in bono excitatur, ibi siccata, hic tensa. Siccata per abstinentiam: tensa per patientiam. Inferiores clavi rotundi sunt, superiores solidi, quia timor circumspectus esse debet, amor perfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
in cẏthara. In cythara thara.
duo ligna sunt. unum inferiue.
alterum suꝑius. Inferuis lignum ca¬
uum ẽ. suꝑius u solidum est. Inter
utraq ligna tenduntur corde clauis¬
in quibdam deorsum tendentib qui¬
busdam sursum trahentib. Suꝑio¬
res clauos plectrum torquet. ad inferio¬
res aut̃ clauos corde digitis ꝑcusse reso¬
nant. Duo ligna due sunt cruces. in¬
ferius lignum crux carnis. suꝑuis lig¬
num crux mentis. Erux carnis est af¬
flictio in corpore. Crux mentis est cõ¬
passio in corde. Inferuis lignum soli¬
dum non est. qr omne quod in carne
dolet. si conscientie bone gaudiũ tol¬
litur. foris speciem doloris habet. in¬
tus u̾itatem non habet. Supius
lignum solidum est. qr dolor men¬
tis ad intima penetrans monstrari
pot̃. fingi non potest. Corda est cor¬
pus quod tenditur et maceratur in¬
ter penam carnis ⁊ dolorem cordie.
Inferior clauis ẽ timor. suꝑior ẽ amor.
qr timore caro configitur. amore ani¬

Expanded text:
in cithara . In cithara duo ligna sunt, unum inferius, alterum superius. Inferius lignum cavum est, superius solidum est. Inter utraque ligna tenduntur chordae clavis, quibusdam deorsum tendentibus, quibusdam sursum trahentibus. Superiores clavos plectrum torquet; ad inferiores autem clavos chordae digitis percussae resonavit. Duo ligna duae sunt cruces, inferius lignum crux carnis, superius lignum crux mentis. Crux carnis est afflictio in corpore. Crux mentis est compassio in corde. Inferius lignum solidum non est, quia omne quod in carne dolet, si conscientiae bonae gaudium tollitur, foris speciem doloris habet: intus veritatem non habet. Superius lignum solidum est, quia dolor mentis ad intima penetrans, monstrari potest, fingi non potest. Chorda est corpus, quod tenditur, et maceratur inter poenam carnis, et dolorem cordis. Inferior clavus est timor, superior est amor, quia timore caro configitur, amore ani
Abbreviated transcription (Latin):
ue sunt scole. ⁊ duo sunt gn̾a
discentium. Aii uiro¬
tutem quer̃t. alii ueritatem. Qui ta¬
men alteꝵ in u̾itate appetunt. neu¬
trum contempnunt. qr nec uͥtus odi¬
bilis est amatorib ueritatis. nec ue¬
ritas contemptibil amatorib uͥtutis.
Sunt aut̃ qui ueritatem querere ui¬
dentur. qui tamen qr ñ in ueritate.
et ꝓ u̾itate. S ꝓ uanitate eã que¬
runt ueritatem sine iurtute habere¬
uolunt. S et ueritas non est sine
uirtute. nec uirtus nisi in u̾itate. Alii
dicunt boni ẽẽ uolumus. s sapiente.
ẽẽ nolumus. ⁊ hii non iustificantur.
qr uirtus sapĩa dicitur. Sicut qui dñt
sapientes ẽẽ uolumus. s boni ẽẽ nolumꝰ
non erudiuntur. qr sapientia ꝑ uircu¬
tem confirmatur. Scola uirtutis ẽ. Bea¬
ti immaculati in uia qui ambulant in
lege dñi. scola sapieñtie. Beati qui scru
Sic et in psalmo primo. Beatus uir qͥ
non abiit in consilio im. ⁊ in uia pecca.¬

Expanded text:
e sunt scholae, et duo sunt genera discentium. Alii virtutem quaerunt, alii veritatem. Qui tamen alterum in veritate appetunt, neutrum contemnunt, quia nec virtus odibilis est amatoribus veritatis, nec veritas contemptibilis amatoribus virtutis. Sunt autem qui veritatem quaerere videntur, qui tamen quia non in veritate, et pro veritate, sed pro vanitate eam quaerunt, veritatem sine virtute haberevolunt, sed, et veritas non est sine virtute; nec virtus nisi in veritate. Alii dicunt: Boni esse volumus, sed sapientes esse nolumus; et hi non justificantur, quia virtus sapientia dicitur. Sicut qui dicunt: Sapientes esse volumus, sed boni esse nolumus, non erudiuntur, quia sapientia per virtutem confirmatur. Schola virtutis est: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Schola sapientiae: Beati qui scrutunt eum. Sic et in psalmo primo: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ anima. dolor compassionis qͣi frixura
quedam anime fuit qua urebatur misera¬
tione. p̾mebatur compassione. siccabatur
desꝑatione. desꝑatione dico non pp̃ se. s p̃p̃
illos qui nec in malo corrigendi. neq a
malo erant liberandi. In his om̃ib xp̃m¬

Expanded text:
est anima. Dolor compassionis quasi frixura est anima. Dolor compassionis quasi frixura quaedam animae fuit, qua urebatur miseratione, premebatur compassione, siccabatur desperatione; desperatione dico non propter se, sed propter illos, qui nec in malo corrigendi, neque a malo erant liberandi. In his omnibus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Sicut tͣdidit semetip̃m quando ui¬
das tradidit eum. Sic turbauit semet¬
ip̃m. quando miseratio turbauit eum.
Notum est hoc et frequenti usu ꝓbatũ.
d̾r homini quando aliquit patitur.
tu teip̃m turbasti. tu tibi fecisti ma¬
lum hoc. Sic iħ̾c semetipm̃ turbauit.
quando miseratio turbauit eum. quã
sponte susceꝑat. ⁊ semetip̃m tradidit.
qͣndo ille tradidit. cui ad tradendum po¬
testatem concesserat. Sic itaq ih̾c in
humanitate assumpta qͣmdui eam
passibilem portare uoluit sccł̃m ꝓprie¬
tatem humanitatis. ⁊ passionem in
carne. ⁊ compassionem in mente por¬
tauit. In qua tamen modo ad immuta¬
bilitatem translata. nec pati potest ad cor¬
ruptionem. nec compati ad turbationem.
Defecerunt inquit sicut fumus dies mei.
et ossa mea sicut cremium aruerunt. Bi¬
os defecerunt pp̃ passionem. ossa aruer̃t
p̃p̃ compassionem. ꝓpter passionem mor¬
tua est caro. pp̃ compassionem arefacta

Expanded text:
pit. Sicut tradidit semetipsum, quando Jupit. Sicut tradidit semetipsum, quando Judas tradidit eum: sic turbavit semetipsum quando miseratio turbavit eum. Notum est hoc et frequenti usu probatum. Dicitur homini quando aliquid patitur: Tu teipsum turbasti; tu tibi fecisti malum hoc. Sic Jesus semetipsum turbavit, quando miseratio turbavit eum quam sponte susceperat; et semetipsum tradidit, quando ille tradidit cui ad tradendum potestatem concesserat. Sic itaque Jesus in humanitate assumpta quandiu eam passibilem portare voluit secundum proprietatem humanitatis et passionem in carne et compassionem in mente portavit. In qua tamen modo ad immutabilitatem translata nec pati potest ad corruptionem, nec compati ad turbationem. Defecerunt, inquit, sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt . Dies defecerunt propter passionem; ossa aruerunt propter compassionem, propter passionem mortua est caro, propter compassionem arefacta
Abbreviated transcription (Latin):
nitate sua assumpserat aliquid uolebat
ꝙ tamen scd̃m uoluntatem diuinam
in qua cum patre omnia disponebat
futurum ñ esse presciebat. qr et hoc ad
ueram humanitatem ꝑtinebat ut pie¬
tate moueretur. ⁊ hoc ad ueram diur¬
nitatem ꝑtinebat. ut a sua dispositio¬
ne non moueretur. Itaq scd̃m utrũq
fecit quod debuit. Neq idco sibi contra¬
rius fuit si scł̃m pietatem humanita¬
ti congruam uoluit. quod scł̃m iusti¬
ciam diuinitati debitam noluit. qri
hoc uelle.⁊ illud nolle utrumq uoluit.
Scriptum est. Iesus aut̃ infremuit spi¬
ritu ⁊ turbauit semetip̃m. Hic inten¬
dite. Turbauit semec ip̃m. Quomͦ tur¬
bauit: Que fuit ista turbatio qua se¬
metip̃m turbauit ih̾c: Pietas ipsa mi¬
seratio ip̃a fuit turbatio. Bona turba¬
tio. bene turbabatur. qui pietate mo¬
uebatur. Curbauit se metip̃m. Misera¬
tio turbauit eum. ⁊ ip̃e semetip̃m tur¬
bauit. qui miserationem sponte susce¬

Expanded text:
am in humanitate sua assumpserat, aliquid volebat am in humanitate sua assumpserat, aliquid volebat quod tamen secundum voluntatem divinam in qua cum Patre omnia disponebat futurum non esse praesciebat; quia et hoc ad veram humanitatem pertinebat, ut pietate moveretur, et hoc ad veram divinitatem pertinebat, ut a sua dispositione non moveretur. Itaque secundum utrumque fecit quod debuit. Neque ideo sibi contrarius fuit si secundum pietatem humanitati congruam voluit, quod secundum justitiam divinitati debitam noluit; quia et hoc velle, et illud nolle utrumque voluit. Scriptum est: Jesus autem infremuit spiritu et turbavit semetipsum . Hic intendite: Turbavit semetipsum . Quomodo turbavit? Quae fuit ista turbatio qua semetipsum turbavit Jesus? Pietas ipsa, miseratio ipsa fuit turbatio. Bona turbatio, bene turbabatur qui pietate movebatur? Turbavit seipsum. Miseratio turbavit eum, et ipse semetipsum turbavit, qui miserationem sponte susce
Abbreviated transcription (Latin):
luit pp̃ nos. ut in utroq nos egrotantes
sanaret. Infirmatus est passione in pe¬
na sua. infirmatus ẽ compassione in
miseria aliena. Eo usq passionem sus¬
tinuit ut ꝓ morituris moreret᷑. eo usq
compassionem suscepit. ut ꝓ perituris
lacrimaretur. Propter miseriam carnẽ
suam tradidit ad passionem. pp̃ mise¬
ricordiam aĩam suam turbauit ad cõ¬
passionem. In carne sua doluit ꝓ nob̾
paciendo. in mente sua condoluit nobis
compaciendo. Et quemadmnodum carnis¬
infirmitas in ip̃o secundum affectum
nature noluit penam suam. sic mentis
seriam alienam. Sicut enĩ calicem pas¬
sionis scd̃m carnis uoluntatem. a se tͣns¬
ferri postulabat. quem ñ transferendũ
p̾sciẽbat. sic sententiam condempnatio¬
nis scłm pietatem aliis mitigari exora¬
bat. qͣm immutabiliter p̾uidebat. Pie¬
tas enim ꝙ suum erat oꝑabatur mise¬
rendo. ⁊ rõ quod suum erat. sequebat᷑
diuine dispositioni obediendo. Propt̾ea

Expanded text:
luit propter nos, ut in utroque nos aegrotantes luit propter nos, ut in utroque nos aegrotantes sanaret. Infirmatus est passione in poena sua; infirmatus est compassione in miseria aliena. Eo usque passionem sustinuit, ut pro morituris moreretur. Eo usque compassionem suscepit, ut pro perituris lacrymaretur. Propter miseriam carnem suam tradidit ad passionem; propter misericordiam animam suam turbavit ad compassionem. In carne sua doluit pro nobis patiendo; in mente sua condoluit nobis compatiendo. Et quemadminfirmitas in ipso secundum affectum naturae noluit poenam suam, sic mentis seriam alienam. Sicut enim calicem passionis secundum carnis voluntatem a se transferri postulabat, quem non transferendum praesciebat, sic sententiam condemnationis secundum pietatem aliis mitigari orabat, quam immutabiliter praevidebat. Pietas enim quod suum erat operabatur miserando, et ratio quod suum erat sequebatur divinae dispositioni obediendo. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
qr tamdiu compassionis miseria portã¬
da ẽ. quam diu passionis miscl̃ia despe¬
randa ñ est. Est tamen quidam compas¬
sionis affectus qui naturam etiam ꝑdi¬
tam miseratione ꝓsequitur. scd̃m quẽ
in nr̃i generis similitudine. sicut culpe
non corrigende irascimur. ita nature ñ
extinguende miseremur: Nunc aut̃ uita
mortalis et mutabilitati subdita. nunc
int̾m ꝓ parte miserie sustinet. S post¬
ea ad incorruptionem translata depo¬
net. Nunc interim in utroq egrotat.⁊ pas¬
sione uidelicet in carne. ⁊ compassione in
mente tunc in utroq sanabitur: ut per
neni carnis contra passionem. ⁊ ꝑ im¬
mutabilitatem mentis contra compassio
nem confirmetur. Sicut enim egritudo
carnis ẽ pati. ita egritudo mentis est cõ¬
pati. Propterea deus homo qui utrũꝙ
tollere uenit. utrumq tolerauit. Susce¬
pit passionem in carne. suscepit cõpas¬
sionem in mentẽ. In utroq egrotare uo¬

Expanded text:
quod tandiu compassionis miseria portanquod tandiu compassionis miseria portanda est quandiu passionis misericordia desperanda non est. Est tamen quidam compassionis affectus qui naturam etiam perditam miseratione prosequitur, secundum quem in nostri generis similitudine sicut culpae non corrigendae irascimur ita naturae non exstinguendae miseremur. Nunc autem vita mortalis et mutabiinterim pro parte miseriae sustinet, sed postea ad incorruptionem translata deponet. Nunc interim in utroque aegrotat, et passione videlicet in carne, et compassione in mente. Tunc in utroque sanabitur, ut et per arnis contra passionem carnis, per immutabilitatem mentis contra compassionem mentis confirmetur. Sicut enim aegritudo carnis est pati, ita aegritudo mentis est compati. Propterea Deus homo qui utrumque tollere venit, utrumque toleravit. Suscepit passionem in carne, suscepit compassionem in mente. In utroque aegrotare vo
Abbreviated transcription (Latin):
fligi uidemus. Compassio ex uicio cul¬
pabilis est. compassio ex natura irrep̾¬
hensibilis compassio ex uirtute lauda¬
bilis. prima rep̾henditur. tercia lau¬
datur. Secunda aut̃ nec culpam ht̃.
qr ex natura est. nec premium qr ex
uirtute ñ est. In hac ergo uica quam¬
diu caro mortalis ledi potest passione.
tam diu etiam animus mutabilis tan¬
gi potest compassione. Ubi aut̃ utrumq
u̾aciter impassibile erit. tunc ꝓfecto neq
passio carni. neq cõpassio mẽtiulla in eẽ pot̾it.
Nc̃ gͦ mutabilitate sua bene utrũq utit᷑. si
et caro in passione pacientiam ñ deserit.¬
⁊ animus incompassione iusticie men¬
suram non transcendit. Si gͥ tempus
compassionis queris. qͣmdiu pati possu¬
mus. compati debemus. Si locum queris
illic compassionis mĩa exhibenda est. ubi
adhuc passionis miseria cordi disseꝑanda
non est. Dauid egrotante filio lacrimas
fudit mortuo faciem lauit ut ostend̾et

Expanded text:
fligi videmus. Compassio ex vitio, culfligi videmus. Compassio ex vitio, culpabilis est? compassio ex natura, irreprehensibilis; compassio ex virtute laudabilis, prima reprehenditur, tertia laudatur. Secunda autem nec culpam habet, quia ex natura est; nec praemium, quia ex virtute non est. In hac ergo vita quandiu caro mortalis laedi potest passione, tandiu etiam animus mutabilis tangi potest compassione. Ubi autem utrumque veraciter impassibile erit, tunc profecto neque passio carni, neque compassio menti ulla inesse poterit. Nunc ergo mutabilitate sua bene utrumque utitur, si et caro in passione patientiam non deserit, et animus in compassione justitiae mensuram non transcendit. Si igitur tempus compassionis quaeris, quandiu pati possumus compati debemus. Si locum quaeris, illic compassionis miseria exhibenda est, ubi adhuc passionis misericordia desperanda non est. David, aegrotante filio, lacrymas fudit; mortuo faciem lavit , ut ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. ut uͥ nescimus quid pocius deo
placeat. hoc potissimum eligamus ꝙ pie¬
tati concordat. ubi aut̃ diuine iusticie sen¬
tentia immutabiliter p̾fixa ostenditur.
contra eam deinceps pietati locus non de¬
betur. Quia si quid nos illic ex compassi¬
one tetigerit. uel ex uicio est affectui do¬
minante. uł ex infirmitate corruptibił
nature passioni resistere non ualente.
Triplex enim compassionis modus est.
Est quippe compassio alia ex uicio. alia
ex natura. alia ex uirtute. Compassio ex
uicio est. qñ affectus illic rep̾hensibili
dolore tangitur. ubi illicito prius amo¬
re tenebatur. Compassio ex natura est.
qñ ex insito sibi pietatis affectu animꝰ
alienis erumpnis condolet. quotiens con¬
tra pietatis uel humanitatis mensuram
naturam opprimi siue affligi uidet. Com¬
passio ex uirtute est qͣndo ꝓpter deum
alienis dolorib compatumur. cum. scił.
uł iusticiam p̾mi. uł in nocentiam af¬

Expanded text:
pertinet ut ubi nescimus quid potius Deo pertinet ut ubi nescimus quid potius Deo placeat, hoc potissimum eligamus quod pietati concordat. Ubi autem divinae justitiae sententia immutabiliter praefixa ostenditur, contra eam deinceps pietati locus non debetur. Quia si quid nos illic ex compassione tetigerit, vel ex vitio est affectui dominante, vel ex infirmitate corruptibilis naturae passioni resistere non valente. Triplex enim compassionis modus est. Est quippe compassio, alia ex vitio alia ex natura, alia ex virtute. Compassio ex vitio est quando affectus illic reprehensibili dolore tangitur, ubi illicito prius amore tenebatur. Compassio ex natura est quando ex insito sibi pietatis affectu animus alienis aerumnis condolet, quoties contra pietatis vel humanitatis mensuram naturam opprimi sive affligi videt. Compassio ex virtute est quando propter Deum alienis doloribus compatimur, cum scilicet vel justitiam premi vel innocentiam af
Abbreviated transcription (Latin):
est quod diues ille in tormentis positus
ꝓ fratrib sollicitatur. ut ei ad miserie cu¬
mulum accederet. quod eum in sua pena
etiam aliena miseria cruciaret. Abraham
aut̃ ⁊ cruciatum uidit. et tamen sine cõ¬
passionis dolore in gaudio felicitatis per¬
sistens. eum ꝑ iusticiam repulit dicens.
fili recepisti bona in uita tua ⁊ lararuez
similiter mala. ħinc ẽ ettam quod psal¬
mista p̾uidens quemadmodũ in illo et̾¬
nitatis gaudio corda iustoꝵ diuine iusti¬
cie ꝑ u̾itatis amorem immutabiliter in¬
herentia. ñ aliud appetere uł approbare po¬
terunt. nisi hoc solum quod scł̃m illam
ẽẽ cognoscunt. ait. Introibo in potentiam
tuam dñi. dñe memorabor iusticie tue
solius. In hac aut̃ uita ubi eiusdem di¬
uine iusticie sententiam ꝑfecte. nec scire
nec p̾scire possumus. quedam etiam que
scł̃m ip̃am iusta non sunt. sine in iusti¬
cia uelle possumus. qr hoc solum ad nos

Expanded text:
est quod dives ille in tormentis positus est quod dives ille in tormentis positus pro fratribus sollicitatur, ut ei ad miseriae cumulum accederet, quod eum in sua poena etiam aliena miseria cruciaret. Abraham autem etiam cruciatum vidit, et tamen sive compassionis dolore in certitudine felicitatis persistens , eum per justitiam repulit dicens: Fili, recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala . Hinc est etiam quod Psalmista praevidens quemadmodum in illo aeternitatis gaudio corda justorum divinae justitiae per veritatis amorem immutabiliter inhaerentia, non aliud appetere vel approbare poterunt, nisi hoc solum quod secundum illam esse cognoscunt ait: Introibo in potentiam Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius . In hac autem vita ubi ejusdem divinae justitiae sententiam perfecte nec scire nec praescire possumus, quaedam etiam quae secundum ipsam justa non sunt sine injustitia velle possumus; quia hoc solum ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
tur iniquitas. ꝑpassionem exerceatur
bonitas. hoc siquidem ad bonitatẽ ꝑti¬
net uite mortalis. ut se in aliis condi¬
cionis sue accõmodet. ⁊ aliene passionis
ꝑ compassionem particeps efficiatun.
Ut sicut id ꝙ patitur necessitatis est.
ita id quod compatitur opus sit boni¬
tatis. Ubi aut̃ pati non erit. compati ñ
erit. Non tamen qr crudelitas erit in
pena aliena. s qr cruciatus ñ inerit ex
aliena miseria. hic compati uirrutis ẽ.
illic ñ compati felicitatis. Hic comꝑa¬
teris uoluntate. moneris pietate. condo¬
les bonitatẽ. Illic non compat̾is felici¬
tate. non moueris et̾nitate. non condo¬
les impassibilitate. Sic itaq compati
eẽ non potest. nisi illic tm̃ ubi pati eẽ
potest. qm̃ et ipsum compati pati est.
Sane qui illic pati non exeͥunt. compa¬
ti ñ deponunt. qr sicut ꝓ sua iniqui¬
tate corruptibiliter paciuntur. ita pro
aliena in felicitate scłm uite mortał
affectum carnaliter compatiunt. Hinc

Expanded text:
tur iniquitas, per compassionem exerceatur tur iniquitas, per compassionem exerceatur bonitas. Hoc siquidem ad bonitatem pertinet vitae mortalis, ut se in aliis conditioni suae accommodet, et alienae passionis per compassionem particeps efficiatur, ut sicut id quod patitur necessitatis est, ita id quod compatitur opus sit bonitatis. Ubi autem pati non erit, compati non erit. Non tamen quia crudelitas erit in poena aliena, sed quia cruciatus non inerit ex aliena miseria. Hic compati virtutis est; illic non compati, felicitatis. Hic compateris voluntate, moveris pietate, condoles bonitate. Illic non compateris felicitate, non moveris aeternitate, non condoles impassibilitate. Sic itaque compati esse non potest, nisi illic tantum ubi pati esse potest, quoniam et ipsum compati, pati est. Sane qui illic pati non exuunt compati non deponunt; quia sicut pro sua iniquitate corruptibiliter patiuntur, ita pro aliena infelicitate secundum vitae mortalis affectum carnaliter compatiuntur. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam. Sane sciendum qr id quod
caro mortalis timore passionis uritur.
et pietas amore compassionis passibilit̾
mouetur p̾senti tantum uite debitum
est. in qua et malis compassio debet᷑.
qͣm dui corrigi possunt: et bonis passio
non tollitur. quam diu meliores ẽẽ pos¬
sunt. Cum aut̃ mortale hoc induerit
immortalitatem. ⁊ incorruptibile hoc in¬
corruptionem tunc utiq sicut carnem. ne¬
ꝙ passio neꝙ timor passionis illius af¬
fliget. sic mens nullam ex compassione
alieni doloris penam suscipiet. Illic qͥp¬
pe et caro habebit contra passionem
securitatem. et anima habebit in pie¬
tate puritatem. Securitas carnis erit
ex impassibilitate: puritas mentie
ex u̾itatẽ. Intellige que dico. pati com¬
pati utrumq pena est. Pati datum
ẽ homini ꝓ iniquitate: compati aut̃
preceptum est ꝓ bonitate. Iustum est
enim ⁊ equum coram deo ut qui pati¬
tur compaciatur: ut ꝑ passionem delea-¬

Expanded text:
justitiam. Sane sciendum quod id quod justitiam. Sane sciendum quod id quod caro mortalis timore passionis uritur, et pietas amore compassionis passibiliter movetur, praesenti tantum vitae debitum est, in qua et malis compassio debetur, quandiu corrigi possunt; et bonis passio non tollitur quandiu meliores esse possunt. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc incorruptionem ; tunc utique sicut carnem nec passio neque timor passionis ullius affliget; sic mens nullam ex compassione alieni doloris poenam suscipiet. Illic quippe et caro habebit contra passionem securitatem, et anima habebit in pietate puritatem. Securitas carnis erit ex impassibilitate, puritas mentis ex veritate. Intellige quae dico. Pati et compati utrumque poena est. Pati datum est homini pro iniquitate; compati autem praeceptum est pro bonitate. Justum est enim et aequum coram Deo, ut qui patitur compatiatur, ut per passionem delea
Abbreviated transcription (Latin):
Ut qͣmuis ad aliud ẽẽt. alteri tamen
contraria non eẽt. Hoc est ut licet ad ali¬
ud uelle hr̃et. ad aliam tam̃ nolle non
hr̃et. Sicut enim diuinitati nat᷑a erat.
iusticiam non deserere: sic carni iustum
erat naturam seruare. ⁊ pietati alienã
miseriam ñ amate. Sic itaq in xp̃o uo
luntas fuit diuinitatis iusticiam dictãs.
uoluntas rõnis iusticiam approbane.
uoluntas humanitatis ꝑ quam nul¬
li malum uoluit: uoluntas carnis. ꝑ
qͣm sibi penam noluit. Iustum itaq
carni erat quod passionem suam nolu¬
it. qr hoc erat scd̃m naturam: ⁊ iustũ
deo erat. quod passionem illius uoluit.
qr hoc erat scdm iusticiam. Neꝙ enim
idcuto caro noluit. qr deus uoluit. sic̃
⁊ deus idcico non uoluit. qr caro nolu¬
it. Similiter ⁊ pietas quod scł̃m affec¬
tum compassionis in pena uł ꝑdicio¬
ne miseroꝵ miscłiter noluit. nequaꝙͣ
contra d̃m id iuste uolentem noluit.
s quod suum erat amauit mĩam. ⁊

Expanded text:
ut quamvis ad aliud esset, alii tamen ut quamvis ad aliud esset, alii tamen contraria non esset. Hoc est ut licet ad aliud velle haberet, ad aliam tamen nolle non haberet. Sicut enim divinitati natura erat justitiam non deserere, sic carni justum erat naturam servare; et pietati alienam miseriam non amare. Sic itaque in Christo voluntas fuit divinitatis, justitiam dictans; voluntas rationis, justitiam approbans; voluntas humanitatis, per quam nulli malum voluit; voluntas carnis, per quam sibi poenam noluit. Justum itaque carni erat, quod passionem suam noluit, quia hoc erat secundum naturam, et justum Deo erat, quod passionem illius voluit; quia hoc erat secundum justitiam. Neque enim idcirco caro noluit, quia Deus voluit, sicut et Deus idcirco non voluit, quia caro noluit. Similiter et pietas quod secundum affectum compassionis in poena vel perditione miserorum misericorditer noluit, nequaquam contra Deum id juste volentem noluit; sed quod suum erat amavit misericor
Abbreviated transcription (Latin):
tatis uocatur. qr hominis ẽ pietate mo¬
ueri. Et hec similiter scł̃m naturam hy¬
manitatis in xp̃o inuenitur. Cum appro¬
pinqͣret ierłm uidens ciuitatem fleuit
ciuitatem suꝑ eam. Quare flebat. Si ñ
dolebat: Ergo noluit quod doluit. Qͥd
doluit: ꝑdicionem. Si doluit de ꝑdicio¬
ne illoꝵ. noluit ꝑdicionem illoꝵ. Quo¬
modo noluit: Secundum uoluntatẽ
utiq diuinam quod iustũ futurũ
erat uoluit. scdm uoluntatem rationis
iusticie consensit ⁊ iusticiam approbauit.¬
Scdm uoluntatem aut̃ pietatis sine a¬
odio iusticie condoluit miserie: quemad¬
modum scd̃m uoluntatem carnis iusti¬
ciam ñ accusabat. s penam recusabat.
una queq uoluntas quod suũ erat¬
oꝑ abatur. et quod ad se ꝑtinuit sequeba¬
tur. uoluntas diuina iusticiam. uolun¬
cas rõnalis obedientiam. uoluntas hũa¬
nitatis miscłiam. uoluntas carnis na¬
turam. Neq altera contraria alteri erat.
s unaqueq quod suum erat appetiit.

Expanded text:
tatis vocatur, quia hominis est pietate motatis vocatur, quia hominis est pietate moveri. Et haec similiter secundum naturam humanitatis in Christo invenitur. Cum appropinquaret Jerusalem videns civitatem flevit super eam . Quare flebat si non dolebat? Ergo noluit quod doluit. Quid doluit? perditionem. Si doluit de perditione illorum, noluit perditionem illorum. Quomodo noluit? Secundum voluntatem utique divinam quod justum futurum erat, voluit. Secundum voluntatem rationis, justitim voluntatem pietatis sine odio justitiae condoluit miseriae, quemadmodum secundum voluntatem carnis justitiam non accusabat, sed poenam recusabat. Unaquaeque voluntas quod suum eratrabatur, et quod ad se pertinebat sequebatur. Voluntas divina justitiam, voluntas rationalis obedientiam, voluntas humanitatis misericordiam, voluntas carnis naturam. Neque alia alii contraria erat, sed unaquaeque quod suum erat appetiit,