comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tirent: Quõ pater intantũ est ds̃eius. in quantũ homoest
informaserui: Non in quantũ illi aequalis est informadi:
Ideo deuentre matrismee ds̃ ms estu: Acsidicer& exeo
quod homo factussũ ds̃msestu. : Sed quid est tuextra xiftime
deuentre si adipsũ i hm̃ deuirgine poreatum refestur : quasi
alios ñds̃ extrahat. incuiusꝓ uidentia est omnis ordonas¬
cendi: aniue significareuoluit uirginis pastum seruata
uirginitatis integritate mirabili cũ ait tu extra xistime
deuentre. ut quod illimirabiliter factũ est cũ ds̃ fecisse dicit᷑
Neminiincredibile uideatur: quidergo est & illud spesmecc
abuberibus matrismȩe: quomodo & hoc ad ipsũ caput ecclesie
referri potest. quasis peseius quȩ indõ est amatris uberib
ei coeperit. non &ante in ipso utero: Neq enĩ spes alia.
intellegenda est. nisi qua futurũ erat ut dseũ ex altar& a

Expanded text:
tirent, quoniam pater in tantum est deus eius, in quantum homo est tirent, quoniam pater in tantum est deus eius, in quantum homo est in forma serui, non in quantum illi aequalis est in forma dei, ideo: De uentre matris meae deus meus es tu, ac si diceret: Ex eo, quod homo factus sum. deus meus es tu. sed quid est: Tu extraxisti me de uentre, si ad ipsum legum de uirgine procreatum refertur? quasi alios non deus extrahat, in cuius prouidentia est omnis ordo nascendi; an inde significare uoluit uirginis partum seruata uirginitatis integritate mirabili, cum ait: Tu extraxisti me de uentre, ut quod illic mirabiliter factum est, cum deus fecisse dicitur, nemini incredibile uideatur? quid ergo est et illud: Spes mea ab uberibus matris meae? quo modo et hoc ad ipsum caput ecclesiae referri potest, quasi spes eius, quae in deo est, a matris uberibus ei coeperit, non et ante in ipso utero? neque enim spes alia intellegenda est, nisi qua futurum erat, ut deus eum exaltaret a
Abbreviated transcription (Latin):
Et illa carnalis natiuitatis bona sunt: a quibus tuspesmea
es: Indeenim atͥte conuer sussum: & ex utero: idest queex
his in utero in choaui: inteiactatussum. attescilic& transi¬
ens. totumm & ibi committens. Ideo que deuentre matris
meae. idest debonis carnis quam sumsi inuentre matris
mee ds̃ meus estu: ut dehis tusis bonum meum: ealocutio¬
ne dictũ est acsidicer&ur. uerbi gractia d&erracelam
habito: hoc est hinc illo emigraui: &ista nrã in illum trans¬
figuratio est. qui ꝑ gratiam testam̃ti nouimu tamus uitam.
transeuntes deu &ere adnouam: Namille hanc remsacra¬
mento suae passionis resurrectionisq significans. Car¬
nem mutauit demortalitate adinmortalitatem uitã
uero non mu tauit deu&ustate in nouitatẽ: quinum¬
quam fuit inimpi &ate unde transir& adpi&ctem
quan quam nonde fuer̃ qui hoc quoddictum est deuentre
matris mee ds̃ms estu. ideo ad ipsũ caputnrm̃ ꝑtineresen

Expanded text:
et illa carnalis nativitatis bona sunt, a quibus tu spes mea es: inde enim ad te conversus sum. Et ex utero, id est, qui ex  in utero inchoaui, in te iactatus sum ad te scilicet transiens, totum me tibi committens. ideoque de uentre matris meae, id est de bonis carnis, quam sumpsi in uentre matris meae, deus meus es tu, ut de his tu sis bonum meum, ea locutione dictum est, ac si diceretur uerbi gratia: De terra caelum habito, hoc est hinc illo emigraui; et ista nostra in illum transfiguratio est, qui per gratiam testamenti noui mutamus uitam transeuntes de uetere ad nouam. nam ille hanc rem sacramento suae passionis resurrectionisque significans carnem mutauit de mortalitate ad inmortalitatem, uitam uero non mutauit de uetustate in nouitatem, qui numquam fuit in impietate, unde transiret ad pietatem. Quamquam non defuerunt, qui hoc, quod dictum est: De uentre matris meae deus meus es tu, ideo ad ipsum caput nostrum pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
TRES NRI SPERAUSRUNT ETORUISTI EOS
Adteclamauer̃ & salui facti sunt. in tesperauerunt & u
sunt corfusi.. Illos quippe patres interinimicos suosuis¬
tes & diuitris implesti. & abhostibus eruisti. gloriosas que uictori¬
as repostare fecisti. & diuersiseos mortibus liberasti: Palio subie¬
cisti neferir&ur ari&em: Alium deputredine sañũ. Et eidu

Expanded text:
tres nostri, sperauerunt et eruisti eos; ad te clamauerunt et salui facti sunt; in te sperauerunt et non sunt confusi. illos quippe patres inter inimicos suos uiuentes et diuitiis implesti et ab hostibus eruisti gloriosasque uictorias\' reportare fecisti et de diuersis eos mortibus liberasti. pro alio subiecisti, ne feriretur, arietem; alium de putredine sanum et ei du
Abbreviated transcription (Latin):
denter auderes. inuentionem religionis postulatum uenis
cum dm̃neque esse nequesisit curarenosputes : quidsi
tanta resest. quȩnisi sedulo atque omnib uiribusqͣ sita
nequeat repperiri: Quid suipsa difficillima inuento
exerc& :: quidenim oculis nostris ħaduceiocundius &
familiarius: quam tamen perp&i atque tolerare
post diuturnas tenebras nequeunt: quidexausto
egrotatione corpori accomodatius. quam cibus &pai
uidea mus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi:
nesaturitati ualentium committere seseaudeant: cibisque
ipsis agere: utadillum morbum quo eos repudiabat reuesant᷑:
De con ualescentib: loquor: quidipsos ae grotantes. non neur¬
gemus ut aliquidsumant: In quo ꝑfecto nobis cum tanta
molestia non obtem perarent si seillum morbum euasuros
esse non crederent: Quando ergo tute operosissimȩ in quisiti¬

Expanded text:
denter auderes, nisi daturum esse me crederes, inuentionem religionis postulatum uenis, denter auderes, nisi daturum esse me crederes, inuentionem religionis postulatum uenis, cum deum neque esse neque, si sit, curare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si ipsa difficillima inuentioexercet? quid enim oculis nostris hac luce iucundius et familiarius? quam tamen perpeti atque tolerare post diuturnas tenebras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non obtemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laboriosissimae inquisiti
Abbreviated transcription (Latin):
quam est aliud quam uidere: careat autem stultus sapientu
Nonigitur nouit sapientiam: Nonenim oculis eam possa
uidere: non autem potest uidere. & non habere: Nequen
bere acstultus esse: Nescithancigitur: & dumnescit ina¬
lioloco cognoscere non potest: Nonergo potest quamdu
stultus est quisquam cestissima cognitione inuenire sapon¬
tem: cui obtem perando tantostultitiȩ maloliber&ur:
Huicigitur tam immani difficultati quoniam derligion¬
quoniam dereligione
quȩrimus ds̃ solus mederi potest: quemnisi &esse. & hui¬
quemnisi &esse. & hu¬
manis mentibus opitulari credimus
Nequȩrere quidem
ipsam ueram religionem debemus.
Quidenim tandem
tanto molimine inuestigare cupimus: quid optamus attin¬
gere : quoꝑ uenire desideramus.
Eonequodesse autadnos
ꝑtinere non credimus: Nihilesttalimente ꝑuersius: tu¬
necum benefitium amep&ere non auderes autcertemn pis¬

Expanded text:
quam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; quam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest uidere et non habere neque habere ac stultus esse. nescit hanc igitur, et dum nescit, in alio loco cognoscere non potest. non ergo fotest quamdiu stultus est, quisquam certissima cognitione inuenire sapientem, cui obtemperando tanto stultitiae malo liberetur. Huic igitur tam inmani difficultati, quoniam de religione quaerimus, deus solus mederi potest: quem nisi et esse et huquem nisi et esse et humanis mentibus opitulari credimus, nec quaerere quidem ipsam veram religionem debemus. Quid enim tandem tanto molimine investigare cupimus? Quid optamus attingere? quo peruenire desideramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tune, cum beneficium a me petere non auderes aut certe inpu
Abbreviated transcription (Latin):
iam & sinemo fereaudeat palam. plerique tamen exobliquo
plerique tamen exobliquo
sibiuindicant. Cumderebus ipsis quarum cognitione constat
sapientia. itainter se dissentiant. ut autnullum eorum. aut
te unum necesse sit esse sapientem: Sedq
abstulto requirctur: quopacto quaeat dinosci plane atque
ꝑcipi: omnino nonuideo: Nequeenim signis quibus lib&
cognoscere aliquid potest: Nisi illud ipsum cuius ea signas
nouerit: A tquis apientiam stultus ignorat: Non enim
utaurum &argentum c&era queid genus. & cognoscere
cumuideas & non habere concessum est. Ita sapientiam men¬
tis eius oculo qui ea careat uideri fasest: Sensuenim corpo¬
sis quȩcumq ad tingimus. forinsecus nobis offeruntur.
&ideo lic& quo queres alienas oculis cernere cum earum uel
eius generis nos nihil habeamus: Quodautem intellec¬
tu capitur. intus apud animum est Neo id habere quic¬

Expanded text:
tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquotametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquoplerique tamen ex obliquo sibi uindicant. cum de rebus ipsis, quarum cognitione constat sapientia, ita inter se dissentiant, ut aut nullum eorum, aut certe unum necesse sit esse sapientem? sed quinam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque percipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognoscere aliquid potest nisi illud ipsum, cuius ea signa sunt,. nouerit. atqui sapientiam stultus ignorat. non enim ut aurum et argentum ceteraque id genus et cognoscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, uideri fas est. sensu enim corporis quaecumque adtingimus, forinsecus nobis offeruntur, et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, cum earum uel eius generis nos. nihil habeamus. quod autem intellectu capitur, intus apud animum est nec id habere qui
Abbreviated transcription (Latin):
peccare quam peccare melius est. Melius ꝓfecto stulti oms
uiuerent: si serui possent esse sapientium., atque hoc simrebil
minoribus. ut in mercando. uelcolendo agro. in uxore ducend
Insus cipiendis ede candisq liberis. in ipsadenique refamilia¬
ri administranda. expedire nemoambigit: Multom ags
in peligione: Nam & res humanȩ promtiores ad dinosceen¬
dum sunt: quam diuine : & inquibus cumque sanctioribus
& praestantioribus: quomaius eis obsequium cultumq debem
eoscelgeratius periculosiusque peccatur. Nihiligitur nobis
restare ammodum uides quam diustultisumus. si nobis uita
optima & religiosa cordiest: Nisiut quȩramus sapientes. qui¬
bus obtem perando. dominationem stultitiȩ̃ nequeita¬
multum sentire duminest nobis. & euadere aliquando
possimus : Hic rursus oritur difficillama quȩstio: quo enĩ
modostulti. sapientem inuenire poterimus. Cum hoc nom̃

Expanded text:
peccare quam peccare melius est, melius profecto stulti omnes peccare quam peccare melius est, melius profecto stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et in quibuscumque sanctioribus et praestantioribus, quo maius eis obsequium cultumque debemus, eo sceleratius periculosiusque peccatur. nihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et religiosa cordi est, nisi ut quaeramus sapientes, quibus obtemperando dominationem stultitiae nequemultum sentire, dum inest nobis, et euadere aliquando possimus. Hic rursus oritur difficillima quaestio. quonam enim modo stulti sapientem inuenire poterimus, cum hoc nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ipsius hominis. di que firmissi me percepta cognitio
Atque huic cognitioni. uitamores que congruentes: C&eros auten
bandi. stultorum innumero deputauerm: quȩcum itasint: quis
mediocriter intellegens. non plane uiderit. stultis utilius atque
salubrius esse p̃ceptis optemperare sapientium. quam suo iudito
uitam degero: Namomne factum sirecte factum non ẽ peccatum
est: Necrecte factum esse ullomodo potest: quod non arecta ran¬
one proficiscitur: porrorectaratioest: ipsauistus. Cuiautem
hominum uistus nisis apientis animo p̃sto est : Solus igitur
sapiens non peccat: Stultus ergo omĩs peccat. pisi inhis facas
in quibus sapienti optem perauerit: Aecta enim poetioneta¬
lia facta ꝓficiscuntur Necutita dicam. dominus sui factistul¬
tus existimandus est: cum esttamquam instrumentum mi¬
nisteriumq sapientis Quaresiomnibus hominibus non

Expanded text:
potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio atque huic cognitioni uita moresque congruentes: ceteros autem obandi siue inprobandi, stultorum in numero deputauerim. quae cum ita sint. quis mediocriter intellegens non plane uiderit stultis utilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccatum est; nec recte factum esse ullo modo potest, quod non a recta ratione proficiscitur. porro recta ratio est ipsa uirtus. cui autem hominum uirtus nisi sapientis animo praesto est? solus igitur sapiens non peccat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta enim ratione talia facta proficiscuntur nec, ut ita dicam, dominus sui facti stultus existimandus est, cum est tamquam instrumentum ministeriumque sapientis. quare si omnibus hominibus non
Abbreviated transcription (Latin):
credimus. quod scire non posse confitemur : qui senim non uide¬
at pi&atem. nisutasit sanctissimum generis humaniuinculum.
suꝑbissimo scelere uiolari Namquis uel in sanus eum culpan¬
dum put&. qui eis offitia debita impenderit quosparentes
quosparentes
esse credi derit. Etiam sinonessent: quiscontra non exter¬
minandum iudicauerit. quiueros fortasse parentes minime
quiueros fostasse parentes minime
dilexerit dumne falso diligat m&uit: multa possunt afferri
quibus ostendatur nihil omnino humanȩ soci&atis in colume
remanere. sinihil credere statuerimus quod non possumus
tenere ꝑ ceptum: Sednunc accipe quod iam facilius me
tibi ꝑ sua surum esse confido: Cum dereligione idest
cum deco lendo atque intellegendo dõ agitur. himinus
sequendi sunt quinos eredere u&ant rationem promtissime
polli centes:
Namne mini dubium est: omnes homines aut stas
es: Sed eos quibus est quanta in esse homini

Expanded text:
credimus, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uidecredimus, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi ita sit, sanctissimum generis humani uinculum. superbissimo scelere uiolari? nam quis uel insanus eum culpandum inputet, qui eis officia debita inpenderit, quos parentes esse crediderit, etiamsi non essent? qui contra non exterminandum iudicauerit, qui ueros fortasse parentes minimequi ueros fortasse parentes minime dilexerit, dum, ne falsos diligat, metuit? multa possunt adferri, quibus ostendatur nihil omnino humanae societatis incolume remanere, si nihil credere statuerimus, quod non possumus tenere perceptum. Sed nunc accipe, quod iam facilius me tibi persuasurum esse confido. cum de religione, id est cum de colendo atque intellegendo deo agitur, ii minus sequendi sunt, qui nos credere uetant, rationem promptissime pollicentes. nam nemini dubium est omnes homines aut stultet ingeniosos homines, sed eos, quibus inest, quanta inesse homini
Abbreviated transcription (Latin):
Haec dicta sunt: ut in tellegeremus nosr&enta fide illarum &ũ
rerum quas nondum comp̃hendimus atemeritate opinantiũ
uindicari: Nam quidicunt nihilesse credendum nisi
quod scimus. hi unum cauent
dum est turpe acmiserrimum:
Sed si diligenter consideret
plurimum interesse. utrum sescire quis put&. an quod nescire seintel¬
legit. credat aliqua auctoritate commotus: Profecto erroris &¬
in humanitatis atque suꝑbiȩ crimen uitabitꝰ: Quaeroen
Quaero enim
siquodnescitur credendum non est. quomodo seruiant parentib
liberieos quemutua pi&ate diligant. quos parentessuos esse non
credant: Nonenim raetione ullo pacto scrri potest. Sed inter¬
posita matris auctoritate de patrecreditur. Deipsa uero matię
plerum que nec matri. sed obsẽtricibus. nutricibus. famulis:
Namcui furari filius potest aliusque supponi: nonne potest
decepta decipere:: Credimus tamen. & sineulla dubitatione

Expanded text:
haec dicta sunt, ut intellegeremus nos retenta fide illarum etiam haec dicta sunt, ut intellegeremus nos retenta fide illarum etiam rerum, quas nondum conprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dicunt nihil esse credendum nisi quod scimus, hi unum cauent dum est turpe ac miserrimum; sed si diligenter considerent plurimum interesse, utrum se scire quis putet, an quod nescire se intellegit. credat aliqua auctoritate commotus, profecto errores inhumanitatis atque superbiae crimen euitabunt. Quaero enim, si quod nescitur, credendum non est, quomodo seruiant parentibus liberi eosque mutua pietate diligant, quos parentes suos esse non credant. non enim ratione ullo pacto sciri potest, sed interposita matris auctoritate de patre creditur; de ipsa uero matre plerumque nec matri, sed obstetricibus, nutricibus, famulis. nam cui furari filius potest aliusque subponi, nonne potest decepta decipere? credimus tamen et sine ulla dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus primum beatorum genus ipsiueritati credere¬
Secundum autem studiosorum¬
tati: In quibus duorum generibus. laudabiliter creditur: In
moautem uitiosorum. idesteorum quiopinantur sescire quodis¬
ciant: Est ꝓfecto uitiosa credulitas: c&era duo impbanda genera
nihil credunt: & illiquiuerum quaerunt cum desperatione in¬
ueniendi & illiqui omnino nonquerunt: Et hoc dumtaxat¬
in rebus adaliquam pertinentibus disciplinam:
Nam in alio
uitȩ actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihilcredere: quan¬
quam in illis &iam quise in agendo ꝓbabilia sequidicunt. Scne
potius nihil posse. quamnihil credere uolunt uideri: quisenim
quod ꝓbat non credit : Aut quomo do est illud quod secunt
sinon probatur ꝓbabile : Quadere duogenera possunt est
aduersantium ueritati: unumeo rum quiscientiam tantum ob¬
pugnant nonfidem: alterum eorum qui utrumq. condemnant:
quitamen utrum in rebus humanis inueniri possint . rursus igna

Expanded text:
inuenimus primum beatorum genus ipsi ueritati credereinuenimus primum beatorum genus ipsi ueritati credereundum autem studiosorin quibus duobus generibus laudabiliter creditur. in primo autem uitiosorum, id est eorum, qui opinantur se scire quod nesciant, est profecto uitiosa credulitas. cetera duo inprobanda genera nihil credunt: et illi qui uerum quaerunt cum desperatione inueniendi, et illi qui omnino non quaerunt. et hoc dumtaxain rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. nam in alio uitae actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihil credere. quamquam in illis etiam qui se in agendo probabilia sequi . dicunt, scire potius nihil posse quam nihil credere uolunt uideri. quis enim quod probat non credit? aut quomodo est illud quod sequuntur, si non probatur, probabile? quare duo genera possunt esse aduersantium ueritati: unum eorum, qui scientiam tantum obpugnant, non fidem, alterum eorum, qui utrumque condemnant: qui tamen utrum in rebus humanis inueniri possint, rursus ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
me scire posse cestoscio: Opinariautem. duas obres turpissi¬
mum est: quod ediscere non potest quisibiiam sescire persua¬
sit: si modo illud discipotest. & ꝑseipsatemeritas. Nonbene
affecti animi signum est: Nam &iam si hoc ipsum quod
decicerone dixi scirese quisquam arbitratur. quan quam
nihil eum impediant adiscendo. quiares ipsa nulla scientia
teneri potest.: tamen quod non intellegit multum inter¬
esse utrum aliquid menti cestaratione uideatur quod
intellegere dicimus. an famȩ uellitteris credendum poste¬
ris utiliter commen d&ur
ris utiliter commen d&ur: Profecto errat: Nequequis quã¬
Quod intellegimus igitur
debemus retioni quod credimus auctoritati qđ opinam̃ errori¬
Sed intellegens omnis &iam credit.
Credit omnis & quiopint
que hominum generaq̃ paulante comme m̃orauimus reseta nur
id estduo ꝓbanda quȩ priora posuimus. & triareliqua uitiosa

Expanded text:
me scire posse certo scio. opinari autem duas ob res turpissime scire posse certo scio. opinari autem duas ob res turpissimum est: quod et discere non potest, qui sibi iam se scire persuasit, si modo illud disci potest,' et per se ipsa temeritas non bene adfecti animi signum est. nam etiamsi hoc ipsum, quod de Cicerone dixi, scire se quisquam arbitratur, quamquam nihil eum inpediat a discendo, quia res ipsa nulla scientia teneri potest, tamen quod non intellegit multum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione uideatur, quod intellegere dicimus, an famae uel litteris credendum poss utiliter commendeturris utiliter commendetur, profecto errat. neque quod intellegimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, quod opinamur, errorsed intellegens omnis etiam credit, credit omnis et qui opinatur; nque hominum genera, quae paulo ante commemorauimus, referantur, id est duo probanda, quae priora posuimus, et tria reliqua uitiosa:
Abbreviated transcription (Latin):
Tertium numquam sineuitio: & hoc adeandem beatitudi
nem referredebemus:: In hacenim uita quantum cumque
id sciatur. Nondum est beatissimum quõ in conꝰ parabilite
longeest amplius quod in denescitury Naem intelles
Nacm intellos¬
re magna & honesta uel &iam diuina. beatissimum est: intel¬
legere autem superflua. nihil noc&: sed fostasse discereno cuit:
Cum tempus necessariorum occuparent ipsa &am noxice
non intellegere sed facere autpatimiserum est: Nonenim
siquis intellegat quomodo possit in imicus sine suo periculo
occidi intellegentia ipsa acnoncupiditate reusest: quȩsi ab¬
sit. quidin nocentius dicipotest Credere autem tuncest
culpandum cum ueldedõ indignum aliquid creditur: uel
de homine facilecreditur: Inc&eris uero rebus siquis quid
credit. si seid nescire intellegat nulla culpa est: Credo
enim sceleratissimos coniuratos uistute ciceronis quondã
interfectos: atqueid non solum nescio. sed &iam nullo pacto

Expanded text:
tertium numquam sine uitio. nam tertium numquam sine uitio. nam nem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: nam intellegere magna et honesta uel etiam diuina, beatissimum est; intellegere autem superflua, nihil nocet, sed fortasse discere nocuit, cum tempus necessariorum occuparent. ipsa etiam noxia non intellegere, sed facere aut pati miserum est. non enim si quis intellegat. quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intellegentia ipsa, a cupiditate reus est; quae si absit, quid innocentius dici potest? credere autem tunc est culpandum, cum uel de deo indignum aliquid creditur uel de homine facile creditur. in ceteris uero rebus si quis quid credit, si se id nescire intellegat, nulla culpa est. credo enim sceleratissimos coniuratos uirtute Ciceronis quondam interfectos: atqui id non solum nescio, sed etiam nullo pacto
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quo modo sineculpa possimus sequi eos qui credereiu¬
bent. lamdictumest: Ađos autem sponsores rationis non¬
modo sineuitu peratione Sed &iam cum aliqua laude seuen¬
re non nulla putant: Sednonita est: Duȩsunt enim¬
ꝑsone in religione laudabiles: Unaeorum qui iam inuener
quos &iam beatissimos iudicarenecesse est.
Alia eorum
quistudiosissime & rectissime inquirunt:
Primiergosi
Iam in ipsa possessione. alteriinuia. quatamen cestissime
peruenitur .: Tria sunt alia hominum genera ꝓfectoimy¬
banda acd&estanda: Unumest opinantium: idesteorum
Alterum eorum qui
sentiunt quidemse nescire. sed nonita quęrunt ut inueni¬
re possint: Tertium eorũ. qui neque sescire existimant
pequȩrere uolunt: Tria sunt item ueluđ finitima sibim&ma
nimis hominum distinctione dignissima: In tellegere credere
opinari : quaesi ꝑseipsa considerentur. Primum semper¬
Primum semper
cumuitio.

Expanded text:
nam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iunam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iubent, iam dictum est; ad hos autem sponsores rationis noodo sine uituperatione. sed etiam cum aliqua laudere nonnulli putant: sed non ita est duae sunt enimae in religione laudabiles: una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicare necesse est; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. tria sunt alia hominum genera, profecto inprobanda ac detestanda. unum est opinantium, id est eorualterum eorum, qui sentiunt quidem se nescire. sed non ita quaerunt, ut inuenire possint; tertium eorum, qui neque se scire existimant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut finitima sibimet in animis hominum distinctione dignissima: intellegere, credere, opinari. quae si per se ipsa considerentur, primum semper cum uitio,
Abbreviated transcription (Latin):
quointendunt ꝑuenire: Cuius modi enimlib& ex¬
cellant ingenio.
uisi ds̃ assit. hdmorepunt :
Lunc
autem ad est: Sisoci&ati humanȩ in dm̃tendentibus curȩ
sit : quo gradunihil firmius in cȩlum reperiri potest: Ego
quidem huicrationi. non possum resistere: Namnihil sine
cognitione essecredendum qui possum dicere. cum &ami¬
titia nisi aliquid credatur. quod cestaratione de monstrari¬
non potest. Omnino nullasit: & sȩpe dispen satoribus seruis
sineulla culpa dominorum credatur: In religione uero. quid
iniquius fieripotest. quamut dĩ antestites nobis non fictum
quam idoneum primofieri
do nsfidem. quȩ ad p̃colendum etadp̃curandum animũ
sunt diuinitus constituta. Autsiiam prorsus idoneus sis.
circuire potius aliquantum quatutissimũ est ingredi.
quam et tibi esse auctorem periculi. &c&eris temeritatis
exemplum Quareiam superest. ut consideremus quopi¬
to hisequendi non sint. qui sepollicentur rationeducturos

Expanded text:
quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim cellant ingenio, isi deus adsit, humo repunt. tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cumcitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrarinon potest, omnino nulla sit, et saepe dispensatoribus seruis sine ulla culpa dominorum credatur. in religione uero quid iniquius fieri potest, quam ut dei antistites nobis non fictum quam idoneum primo fieri fidem, quae ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem periculi et ceteris temeritatis exemplum. Quare iam superest. ut consideremus, quo pacto hi sequendi non sint, qui se pollicentur ratione ducturos.
Abbreviated transcription (Latin):
quorum de genere teesse i am credo qui facillime diu¬
na secr&a. ratione cesta capere possunt. Si hacuia ueni¬
ant qua illi qui primitus credunt Numquid tande
oberit non arbitror: Sed tamen ais: quid eos morano
pus est: quia &si facto sibi nihil nocebunt: Nocebin
tamen exemplo c&eris: Uixenimest qui desctantum
sentiat: quantum potest : Sed quiminus excitan¬
dus est: quiamplius reprimendus. ut neq ille despe¬
ratione frangatur.
Ne que iste p̃cipit&ur audatia quod fa¬
cilefit. Si&iam hi quiualent uolare. necuisint periculosꝙ̃
inuitamenitum. paulisper cogantur incedere: qua &iam c&e¬
ristutum est: Haec est ꝓuidentia uerȩ religionis. hociussũ
diuinitus. hocbeatis maioribus traditum. Hocadnos usqueser¬
uatum.: Hoc ꝑturbare uelle atque peruestere: pihil est
aliud. quam adueram religionem sacrilegam uiam quȩrere :
quod qui fatiunt: Nec sieis concedatur quoduolunt. possunt

Expanded text:
quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuquorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat, quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere, nihil est aliud quam ad ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt
Abbreviated transcription (Latin):
hocres pondere: Illius ergo putas. &iam hoctibi credere:
quod quidem facit: tutantum memento. iam eum
uis credidisse tibuncesta dicenti. teilli religioseamma
Nesemel quidem uella credere: Uerum fa
accedere. & ita paucorum teesse hominum. utratione
quibus adcertam cognitionem uisdiuina ꝓducitur.
capere possis.: Quid c&eris hominibus. qui tam sere noin¬
genio p̃diti non sant. Negandam religionem putas an
eos pedetemtim quibus dam gradibus adilla summa
pen&ralia esseducendos: Uides plane. quidsitrelia¬
Vides plane. quid sitrlis¬
osius : Nequeenim tibi quiuis homo in reitantȩ cupi¬
ditate ullomodo deserendus autrespuendus uidem potest
Sed nonnecensus nisi primo credat seadid quod instuit
puenturum. Mentemq supplicem p̃beat. & quibus¬
dam magnis necessariisq. uc p̃ceptis obtemperans. quadi¬
poneum esse aliter illa que pu¬
re uerasunt adepturum : censes ꝓfecto: quidergo istis

Expanded text:
hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: hoc respondere. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem uelle credere. uerum facaccedere et ita paucorum te esse hominum, ut rationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit reliVides plane quid sit religiosius. Neque enim tibi quivis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus videri potest. Sed nonne censes, nisi primo credat se ad id quod instituit perventurum, mentemque supplicem praebeat, et quibusdam magnis necessariisque praeceptis obtemperans quadon eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quonammodo illi fidem facturus esuero animote accedere.
Nequequicquam in te quod adhanc rem attin & doliatque
simulationis esse: Dices bonatua conscientia nihilte finge¬
re: quantis poteris idipsum asserens uerbis. Sed tamen uer¬
Sed tamen uer¬
bis: Non enim animitui latebras it autintime sciaris. homo
homini aperire possis:Atille sidixerit eccecredo tibi Sed
non est equius ut &iam tucredas mihi. cum tu benefiti¬
um si aliquid ueriteneo sis accepturus: Daturusego
quid respondebimus. nisi esse credendum: Sed inquis non¬
neerat melius rationem mihi redderes: ut ea quocum que
meducer&. sineulla sequerer temeritate Crat for¬
Crat for¬
tasse: Sed cum restanta sit. ut ds̃tibi ratione cognoscendus
sit Om̃s neputas idon eos esse ꝑcipiendis rationibus.
quibus addiuinam intellegentiam mensducitur hu¬
mana anplures anpaucos : paucos ais existimo: horũ
nemnumero esse tecrederdis: Non estmeum inquis

Expanded text:
quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accedere quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accedere neque quicquam in te, quod ad hanc rem adtinet, doli atque simulationis esse? dices bona tua conscientia nihil te fingere, quantis poteris id ipsum adserens uerbis, sed tamen uerbis. non enim animi tui latebras, ita ut intime sciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce credo tibi; sed nonne est aequius, ut etiam tu credas mihi, cum tu beneficium, si aliquid ueri teneo, sis accepturus, daturus ego? quid respondebimus nisi esse credendum? Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mihi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate? erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse te credis? non est meum, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
& ebrium & briosum esse: quod qui cestum existimat
pullum mihi habere posse amicum uid&ur: Siens
tur peest aliquid credere: autturpiter facit qui amico
credit. autnihilamico credens. Quomodo amicumud
ipsum uel seappell&. non uideo: Hic fostasse dicas. conce¬
do aliquid aliquando essecredendum: Nuncexpe¬
di quo modo in religione turpenonsit credere. antequi¬
scire Fatiam si potero : quo circa extequero. quid
existimes in grauiore culpaesse. religionem tradere in¬
digno: Anid quod ab eis qui illam tradunt. dicrtun
credere siquem dicam in dignum non in tellegis: Cumdico
quificto pectore accedit: Concedis ut arbitror. magis cul¬
pandum essetali homini pandere siqua sunt scã secr&a: quã
religiosis uiris deipsareligione aliquid affirmantibus cre¬
dere: Nequeteenim aliud respondere decuerit : quare
nunc fac. puteseum adesse. qui tibi religionem sit traditurus:

Expanded text:
et ebrium et ebriosum esse? quod qui certum existimat, et ebrium et ebriosum esse? quod qui certum existimat, nullum mihi habere posse amicum uidetur. si enim turpe est aliquid credere, aut turpiter facit, qui amico credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel se appellet. non uideo. hic fortasse dicas : concedo aliquid aliquando esse credendum; nunc expedi, quomodo in religione turpe non sit credere antequscire. faciam, si potero. quocirca ex te quaero, quid existimes in grauiore culpa esse, religionem tradere indigno, an id quod ab eis, qui illam tradunt, dicitur credere. si, quem dicam indignum, non intellegis, eum dico, qui ficto pectore accedit. concedis, ut arbitror, magis culpandum esse tali homini pandere si qua sunt sancta secreta quam religiosis uiris de ipsa religione aliquid adfirmantibus credere. neque enim te aliud respondere decuerit. quare nunc fac putes eum adesse, qui tibi religionem sit traditurus:
Abbreviated transcription (Latin):
audir& nihil sibiomninoꝓfuturam. id. ẽ. rerum ad
senon ꝑtinentium. Nequeid odiose atque crebro. sedra¬
rissime acmodestissime. uel in conuiuio uelinaliquo
circulo ullo uecon fessu: uider&ur n&ibi curiosus nonopne
Sed ceste habens illius reicuraem.
qua propter &iam curiosi definitio.
qua studiosi Emendando est Videigitur utrum&
illa superiora emendanda sint¬
Qt̾urenim non & suspi¬
osi nomine in dignussit qui aliquando aliquid suspicatur
& creduli qui aliquando aliquid credit: Itaque ut ine¬
Itaque ut iner
studentem alicuius rei & omninostudiosum. rursumo
inter curam habentem᷑ que curiosum: ita intercredentem
& credulum plurimum interest: Sed nunc uide in quie
utrum in religione crederedebeamus: Nequeenim sco¬
cedimus aliudesse credere aliud credulum esse: Sequit
utnulla culpasit in religionibus credere: quidsienim &
credere & credulum esse uitiosum est: quem ammodum

Expanded text:
audiret nihil sibi omnino profuturam, id est rerum ad audiret nihil sibi omnino profuturam, id est rerum ad se non pertinentium, neque id odiose atque crebro, sed rarissime ac modestissime uel in conuiuio uel in aliquo circulo ulloue consessu, uidereturne tibi curiosus ? non opinor, sed certe habens illius rei curam, quapropter etiam curiosi definitio ea regula. qua studiosi, emendanda est. uide igitur, utrum illa superiora emendanda sint. cur enim non et suspiciosi nomine indignus sit, qui aliquando aliquid suspicatur, et creduli, qui aliquando aliquid credit? itaque ut initaque ut inter studentem alicuius rei et omnino studiosum rursumque inter curam habentem atque curiosum, ita inter credentem et inter credulum plurimum interest. Sed nunc uide, inquies, utrum in religione credere debeamus. neque enim si concedimus aliud esse credere, aliud credulum esse, sequitur, ut nulla culpa sit in religionibus credere. quid? si enim et credere et credulum esse uitiosum est, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ad uenientes sedulo ꝑcont&ur. Magnautique ducit᷑
cupiditate noscendi: & tamen hunc studiosum non uoca¬
mus. Qui & mag nopere scire uult & ea quȩ adse maxima
ent: Quareiam intellegis eouacillare istam defi¬
nitionem studi osi quod omnis quidem studiosus eanos¬
se uult quȩ ad seꝑtinent. Non tamen omnis quid agit.
studiosus uocandus est: Sed is quiea quȩ adanimum nu¬
triendum liberaliter atqueornandum ꝑtinent impensis sime
requirit Tamenstudentem recte appellamus: preser¬
tim addentes quid studeat audire: Nam&iam suoꝵ
studiosum possumus appellare si suos tantum diligit: Non
tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum
dignum putamus: Audiendiautem cupidum quẽ¬
anmodum sesui haberent. non appellarem studiosum
audiendi: nisigaudens bona fama idipsum sȩpe uell&au¬
dire Studen uero &iam sisemel: Refernunc animũ¬
adcuriosum & dicmihi utrum siquis fabellam libenter

Expanded text:
aduenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur aduenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur cupiditate noscendi. et tamen. hunc studiosum non uocamus, qui et magno opere scire uult et ea, quae ad se maxime pertinent. quare iam intellegis eo uaccillare istam definitionem studiosi, quod omnis quidem studiosus ea nosse uult, quae ad se pertinent, non tamen omnis. qui id agit. studiosus uocandus est, sed is. qui ea, quae ad animum nutriendum liberaliter atque ornandum pertinent, inpensissime requirit: tamen studentem recte appellamus praesertim addentes, quid studeat audire. nam etiam suorum studiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum dignum putamus. audiendi autem cupidum, quemadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens bona fama id ipsum saepe uellet audire; studentem uero, etiamsi semel. refer nunc animuad curiosum et dic mihi, utrum si quis fabellam libenter
Abbreviated transcription (Latin):
inquis credulitas aquã creduli nominantur: uitium quad¬
dam mihiuid&uresse: Alioquin hoc nomen non pcon¬
uitio obiectare soleremus: Nam sisuspitiosus in uitioe
eo quod non comꝑta suspicatur: Quanto magis credulus
quihoc asuspitioso differt quod ille in cognitis aliquam
istenullam tribuit dubitationẽ: interim accipio hano
opinionem acdistinctionem: Sed scis &iam curo¬
sum non nos solere appellare sineconuitio. Studiosum
uero. &iam cum laude: quam obrem attende si plac&
&iam interhȩc duo quid tibi distare uideatur: Iacet
res pondes. quod quam uis uterq agatur magna cupidita¬
te noscendi: Curiosus tamen ea requirit quȩnihil atseat¬
tinent. studiosus autem contra quȩ ad sese ad tin& requirit:
Sedquia non negamus adhominem ꝑtinere. coniugem ac
liberos & eorum salutem: siquispiam peregre positus. quẽ¬
ammodum ualeant acseseagan suaconiux acliberi. om̃s

Expanded text:
inquis, credulitas, a qua creduli nominantur, uitium quodinquis, credulitas, a qua creduli nominantur, uitium quoddam mihi uidetur esse, alioquin hoc nomen non pro conuicio obiectare soleremus. nam si suspiciosus in uitio est, eo quod non conperta suspicatur, quanto magis credulus, qui hoc a suspicioso differt. quod ille incognitis aliquam, iste nullam tribuit dubiationem. interim accipio hanc opinionem ac distinctionem. sed scis etiam curiosum non nos solere appellare sine conuicio, studiosum uero etiam cum laude. quamobrem adtende, si placet. etiam inter ' haec duo quid tibi distare uideatur. id certe respondes. quod quamuis uterque agatur magna cupiditate noscendi, curiosus tamen ea requirit. quae nihil ad se adtinent. studiosus autem contra quae ad sese adtinent requirit. sed quia non negamus ad hominem pertinere coniugem ac liberos et eorum salutem, si quispiam peregre positus, quemadmodum ualeant ac sese agant sua coniux ac liberi. omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aperire gloriantur: Quidm quis dicipotuit. quod adeorum lau¬
dem maxime ꝑtiner&.  Nonitae : hoc enim faciunt nullorobo¬
re p̃diti sedut aliquam concilient multitudinem nomineratio¬
nis. qua pmissa naturaliter anima zaud& humana: Nec
uires suas ualitudinemque considerans. Sonorum escas aoe¬
tendo que male committunt᷑. nisiualentibus in ruit inuen¬
na fallentium Nam uerereligio. nĩ sicredantur eaquȩ
quis que postea si sebene gesserit dignus que fuerit assequat
at que ꝑcipiat: & omnino sinequodam graui auctoritatisim¬
perio: inirecte nullo pacto potest: Sed quaeris fostasse ue
dehoc ipso aliquam accipere raetionem quatibi ꝑsuadeatur
Nonprius ratione quamfide teesse docendum : Quod fa¬
cile potest simodo equum tep̃beas : Sed ut commodesi¬
at: uolo quasires pondeas in terroganti: Et primodicas
mihi quar&ibi uideatur non essecredendum quo dipsa

Expanded text:
aperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum lauaperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem maxime pertineret? non ita est. hoc enim faciunt nullo robore praediti, sed ut aliquam concilient multitudinem nomine rationis: qua promissa naturaliter anima gaudet humana nec uires suas ualetudinemque considerans sanorum escas adpetendo, quae male committuntur nisi ualentibus, inruit in uenena fallentium. nam uera religio, nisi credantur ea. quae quisque postea, si se bene gesserit dignusque fuerit, adsequatur atque percipiat, et omnino sine quodam graui auctoritatis imperio inire recte nullo pacto potest. Sed quaeris fortasse uel de hoc ipso aliquam accipere rationem, qua tibi persuadeatur non prius ratione quam fide te esse docendum. quod facile potest, si modo aequum te. praebeas. sed ut commode fiat, uolo quasi respondeas interroganti et primo dicas mihi, quare tibi uideatur non esse credendum. quod ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
thecuminus inecclesia cuitraditus a parentib erã.: Donec aut inuenirẽ
quoduellẽ. aut mihi ꝑsuaderẽ nonesse quȩrendũ. Opostunis simũ
ergome acualde decilẽ tuncinuenire poss&: qui posse docere:
Hocergomodo & simili anime tuȩ curasit: Diu quoquete affectum
uides: & suam satistibi iactatus uideris. finẽq huius modi laborib uis
imponere : sequere uiã catholicȩ disciplinȩ quȩ abipso xp̃o papos¬
tolos adnos usq manauit. & abhinc ad posteros manatura est:
Ridiculum inquis istucẽ cumomnes hanc seꝓfiteantur tenere.
acdocere: ꝓfitentur Hoc omnes her&icinegare nonpossunt:
Sedita. ut eis quos inl&ant: rationemse deobscurissimis rebus
polliceantur reddituros: Eoquoq catholicam maxime cri¬
minantur: quod illis quiad eam ueniunt p̃cipitur utcredant:
Seautem noniugum credendi imponere sed docendi fontem

Expanded text:
techumenus in ecclesia, cui traditus a parentibus eram, donec aut inuenirem, techumenus in ecclesia, cui traditus a parentibus eram, donec aut inuenirem, quod uellem, aut mihi persuaderem non esse quaerendum. oportunissimum ergo me ac ualde docilem tunc inuenire posset, qui posset docere. hoc ergo modo et simili animae tuae cura sit. diu quoque te adfectum uides; et si iam satis tibi iactatus uideris finemque huiusmodi laboribus uis inponere, sequere uiam catholicae disciplinae, quae ab ipso Christo per apostolos ad nos usque manauit et abhinc ad posteros manatura est. Ridiculum, inquis. istuc est, cum omnes hanc se profiteantur tenere ac docere. profitentur hac omnes haeretici, negare non possum, sed ita, ut eis, quos inlectant, rationem se de obscurissimis rebus polliceantur reddituros, eoque catholicam maxime criminantur, quod illis, qui ad eam ueniunt, praecipitur, ut credant, se autem non iugum credendi inponere, sed docendi fontem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspiͣcem : non putabam latere ueritatem. nisi quodina
quȩren di modus later&: Eundem que ipsum modum: aba¬
qua diuina auctoritate esse sumendum: Resta¬
rere quȩnamilla ess& auetoritas. cum in tantis dissension¬
bus sequis que illam tradituram pollicer&ur: Ocus¬
rebat igitur in explicabilis silua: cuidemum inserimls¬
ꝑngebat atque interhaex sine ulla requie. cupiditate. reperiendi ueri
animus agitabatur: disuebã metamen magis magisq: abistis. quosiam
deserere ꝓposuerã: restabat autẽ aliud nuhil intantis periculis. quã ut
diuinã ꝓuidentiã lacrimosis & miserabilib uocib ut opem mihi fen&
deprecarer : atq id sedulo faciebã: &iam fere me cõmouerant Nion¬
nullȩ disputationes mediolanensis episcopi. ut nonsine spe aliqua
deipso u&ere testamento multa quȩrere cuperem: quȩ ut scis ma¬
lenobis cõmendata exsecrabamur: De creuerã quetã diu esse ca¬

Expanded text:
perspicacem, non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea perspicacem, non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea quaerendi modus lateret, eundemque ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. restarere, quaenam illa esset auctoritas, cum in tantis dissensionibus se quisque illam traditurum polliceretur. occurrebat igitur inexplicabilis silua, cui demum inseri multpigebat; atque inter haec sine ulla requie cupiditate reperiendi ueri animus agitabatur. dissuebam me tamen magis magisque ab istis. quos iam deserere proposueram. restabat autem aliud nihil in tantis periculis, quam ut diuinam prouidentiam lacrimosis et miserabilibus uocibus. ut opem mihi ferret, deprecarer. atque id sedulo faciebam; et iam fere me commouerant nonnullae disputationes Mediolanensis episcopi, ut non sine spe aliqua de ipso uetere testamento multa quaerere cuperem, quae, ut scis, male nobis commendata execrabamur. decreueramque tamdiu esse ca
Abbreviated transcription (Latin):
quȩut opinor itaiusta sunt. ut oþtinere apud teistam cans¬
quouis aduersario debeam: Edãtibi ut possum cuna
uiam usus fuerim. cum eo animo quęrerem ueram religionen
nunc exposui eẽquȩrendam: utenim a uobis transmarea¬
cessi. iã cunctabund atquehȩsitans quid mihi tenendun
quid dimittendũ ess&: quȩmͥ cunctatio in diesmaior oui¬
ebatur. ex quo illũ hominem cuius nobis aduentusut nos
ad explicanda omnia qͣ nos mouebant quasi decelo ꝓmite¬
tur audiui. eum que excepta quadam eloquentia talens
les c&eros eẽ cognoui.: Rationem ipsemecum habui magun
deliberationem iaminitalia constitutus: N onut
nerẽ in illa secta in quam me incidisse penitebat Sed quor
modo uerum inueniendum ess&. incuius amorem suspinan
suffragium ferebantur Sȩperursus intuens quantimpt
item humanam. tam uiuacem. tam sagacem us

Expanded text:
quae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam caquae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam caquouis aduersario debeam, edam tibi, ut possum, cuiusmodi uiam usus fuerim, cum eo animo quaererem ueram religionem, quo nunc exposui esse quaerendam. ut enim a uobis trans mare abscessi, iam cunctabundus atque haesitans. quid mihi tenendum, quid dimittendum esset — quae mihi cunctatio in dies maior oboriebatur, ex quo illum hominem, cuius nobis aduentus, ut nosti, ad explicanda omnia, quae nos mouebant, quasi de caelo promittebatur, audiui eumque excepta quadam eloquentia talem quales ceteros esse cognoui — rationem ipse mecum habui magnamque deliberationem iam in Italia constitutus. non utrum manerem in illa secta, in quam me incidisse paenitebat, sed quonam modo uerum inueniendum esset. in cuius amorem suspiria mea suffragium ferebantur. saepe rursus intuens, quantum poteram, mentem humanam tam uiuacem, tam sagacem, tam