comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re in ꝑsonis: & unitatẽ insubstantia
deitatis. Et hec agnitio ueritatis
bene scđm pietatẽ : hoc ẽ cultũ ce
religionẽ di dr constare. Qm̃ ea do¬
cet. & ea amando amplectitur quȩ
ad religionẽ ueri di ꝑtinẽt. Est nãq
ueritas. carens pietate: sic̃ ẽ in libe¬
ralibꝰ artibꝰ. Gramatica eni atq dia-¬
lectica ueritatẽ recte loquendi ha¬
bẽt. oe inter falsa oe uera sillogismoꝵ
argum̃tatione diiudicat: s tam̃
agnitionẽ pietatis inse minime ha¬
bent. dũ le religione ueri cłi & salu¬
te animȩ ñ disputant. Geometrica.
agnitionem quide ueritatis inse
habent: s ñ ẽ illis scientia pietatis
agnitio. Ut gͦ apłs ostenderet seag.¬
nitionẽ illius ueritatis habere
quȩ scđm pietatẽ ẽ: idcirco ita. ꝓͥui¬
de ista. ptulit. Sequit᷑. In spem ui.¬
te et̃ne. Fides electoꝵ. & agnitio
ueritatis quȩ scdm pietatem est

Expanded text:
substantia deitatis. Et haec agnitio veritatis, bene secundum pietatem hoc est cultum et religionem Dei dicitur constare, quoniam ea docet, et ea amando amplectitur, quae ad religionem veri Dei pertinent. Est namque veritas carens pietate, sicut in liberalibus artibus. Grammatica enim atque dialectica, veritatem recte loquendi habent, et inter falsa et vera syllogismorum argumentatione dijudicat, sed tamen agnitionem pietatis minime in se habent, dum de religione veri Dei et salute animae non disputant. Geometria quagnitionem veritatis, in se quidem habent, sed non est illa scientia pietatis agnitio. Ut ergo Apostolus ostenderet se agnitionem illius veritatis habere, quae secundum pietatem est, idcirco provide ista protulit. Sequitur: In spem vitae aeternae. Fides electorum et agnitio veritatis, quae secundum pietatem est,
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ caritas in cordibꝰ eoꝵ. que &e nos
sũmopere habere debemꝰ. Queri eti
accipitur: Ad qđ dicendũ. qr ut de¬
monstraret in tribꝰ ꝑsonis unã essenti¬
am. unam deitatẽ: unãq potentiã ẽẽ.
apte ei seruũ se dixit iħu xp̃i. oe hic¬
liter ille tres ꝑsone regnant &e domi¬
nant᷑ om̃i creature. ita in separabilit᷑
omnẽ seruũ sibi deuotũ possident.
ac ꝑ hoc quicũq seruus ẽ xp̃i: utiq
seruus ẽ patris. ac spiritꝰ sc̃i. Apłs
aũt iħu dixit. Sic̃ seruitꝰ apłi indif¬
ferent᷑ ad tot̃a trinitatẽ refertur:
ita quoq apłatus eiꝰ in cõmune ad
totã trinitatẽ ẽ referendus. Tota
eñi trinitas elegit illũ adp̃dicatio¬
nis gratiam: dicens ad apłos: Segre¬
gate mͥ paulũ oe barnabam: in opus
quo assũpsi eos. At uͦ considerate
discreuit seruitutẽ ab apłatu. qm̃.

Expanded text:
sa est charitas in cordibus eorum, quem et nos sa est charitas in cordibus eorum, quem et nos summoaccipitur. Ad quod dicendum, quia ut demonstraret in tribus personis unam essentiam unamque deitatem, atque unam potentiam esse, aperte ibi servum se dixit Jesu Chricut illae tres personae regnant et dominantur omni creaturae, ita inseparabiliter omnem servum sibi devotum possident: ac per hoc quicunque servus est Christi utique servus est Patris ac Spiritus sancti. Aposti dixit: Sicut servitus Apostoli indifferenter ad totam Trinitatem refertur, ita quoque apostolatus ejus in commune ad totam Trinitatem est referendus. Tota enim Trinitas elegit illum ad praedicationis gratiam, dicens ad apostolos: Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus quod assumpsi eos . At vero considerate discrevit servi
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. iam ñ di¬
am uos seruos
s amicos meos:
queri potest qͣre
egregius p̃dica¬
tor. or magister gen¬
tium. serũi se pꝰ modũ
uocauerit. Sed si bene ꝑpenderimꝰ
duo esse genera seruitutis. sic̃ &e ti¬
moris: ꝓculdubio luce clariꝰ patebit
qr ñ extitit contrariꝰ uerbis dñicis.
Si quidem seruitꝰ timoris ẽ. qua timet
seruus dnm suũ. & ancilla dominã
suã timentes ab eis flagellari: serui¬
tus autẽ amoris qua timet bonꝰ filiꝰ
patrẽ suum metuens animũ eiꝰ offen¬
dere in aliquo. atq hereditate pri-¬
uari. De seruitute gͦ illa quȩ ꝑtinet
amoris: de illa uͦ quȩ ꝑtinet ad amo-¬
rẽ filioꝵ loquit᷑ alibi dicens. Cũ fece¬
ritis om̃ia quȩ p̃cepta sunt uobis. di¬
cite qr serui inutiles sumꝰ: qđ debui¬
mꝰ facere fecimꝰ Epsalmista. Timor
culi. Hunc namq timorẽ habent &
sc̃i angłi. quẽ ꝓfecto habuert sc̃i apłi.
ꝑ aduentũ spiritꝰ sancti: ꝑ quẽ diffu¬

Expanded text:
dixerit . Jam non dicam vos servos, sed amicos meos, quaeri potest quare egregius praedicator et magister gentium servum se postmodum vocaverit? Sed si bene perpenderimus, duo esse genera servitutis, sicut et timoris, procul dubio luce clarius patebit, quia non exstitit contrarius verbis Dominicis. Si quidem servitus timoris est, qua timet servus Dominum suum, et ancilla dominam suam, timentes ab eis flagellari: servitus autem amoris est, qua timet bonus filius patrem suum, metuens animum ejus offendere in aliquo, atque haereditate privari. De servitute ergo illa quae pertinet amoris. De illa vero quae pertinet ad amorem filiorum, loquitur alibi dicens: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, Servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus . Et Psalmista: Timor culi . Hunc namque timorem habent et sancti angeli, quem profecto habuerunt apostoli per adventum Spiritus sancti, per quem diffu
Abbreviated transcription (Latin):
teste. Scła aũt cõputant᷑ ex eo quo
materies informis ꝑ speties discre
ẽ lux. Ex eo enĩ cepit uarietas tẽ¬
poris. &r uicissitudo horarũ. pari-¬
terq dierũ insemet reuolui: an¬
tea uero ut doctores dicunt ñ erat
tempꝰ s euum. qđ solũmͦ esse habebat.
Nam inter tempꝰ & euum hoc distat.
qđ euum stabile est: tẽpꝰ uͦ mutabi¬
ꝓmisit illis qui necdũ erant creati
xum erat. qđ congruo tẽpore futu¬
rum erat: Quãqͣm igit᷑ humana di¬
uinis extoto non sint cõparanda: di¬
camꝰ aliquid sub exemplo: ut lucidius
nũ cupidus filii. multo anteqͣm ha¬
beat illũ. ꝓcurat domos. familiã. pos¬
sessionẽ p̃dioꝵ disponens in animo
suo omnia illa dare filio suo necdum
nato: ita or omnipotens ds. in p̃sentia¬
sua &e inp̃destinatione sua. ꝓmisit fi¬
delibꝰ atq electis suis ante omnia tẽ

Expanded text:
teste. Saecula autem computantur ex eo quo materies informis per species discrett facta est lux . Ex eo enim coepit varietas temporis et vicissitudo horarum pariterque dierum in semet resolvi: ant a vero, ut doctores dicunt, non erat tempus sed aevum, quod solummodo esse habebat. Nam inter tempus et aevum hoc distat, quia aevum stabile est, tempus vero mutabiquomodo promisit illis qui necdum erant creati xum erat quod congruo tempore futurum erat. Quamvis igitur humana divinis ex toto non sint comparanda, dicamus aliquid sub exemplo, ut lucidius num cupidus filii, multo antequam habeat illum, procurat domos, familiam, possessiones praediorum, disponens in animo suo omnia illa dare filio, necdum adhuc nato: ita et omnipotens Deus in praescientia et praedestinatione sua promisit fidelib
Abbreviated transcription (Latin):
cũq apłs. utiq & seruus. Scd̾m fi¬
dem electoꝵ cłi. Electos hic acciꝑe
debemꝰ illos. de quibꝰ dñs dicit. Non
uos me elegistis: s ego elegi uos. Et
de quibꝰ idem egregius p̃dicator. qui
elegit in xp̃o ante mundi constituri.¬
Ionem
eos uidelicet qui ñ tantũ uocati sed
insuꝑ electi sunt: ad głam sempiter-¬
nam. Scđm quoq electoꝵ fidem pau
fidei quam ipsi apłi tenuer̃t. missus
ẽ ipse gentibꝰ p̃dicare. Et agnitio¬
nẽ ueritatis que scđm pietat᷑e ẽ. Ex
superioribꝰ pencdet hoc mͦ. Apłs ihu

Expanded text:
us, utique et servus. Secundum fidem electorum Dei. Electos hic accipere debemus illos de quibus Dominus dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos , et de quibus idem egregius praedicator, Qui elegit nos in Christo ante mundi constitutionem eos videlicet, qui non tantum vocati, sed insuper electi sunt ad gloriam sempiternam, secundum quorum electorum fidem Paulectitudinem fidei quam ipsi apostoli tenuerunt, missus est ipse gentibus praedicare. Et agnitionem veritatis quae secundum pietatem est. Ex superioribus pendet hoc modo: Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs unius uxoris uirũ acutiꝰ
in tellexerunt qui nec eũ qͥ cathemi-¬
nandũ esse censuerunt: de sacram̃¬
ꝓto
enĩ agit᷑. ñ depeccato. Nam & in hap
tismo om̃ia peccata dimittunt᷑. & qui
dixit sinupserit uirgo ñ peccabit.
satis declarauit nubere ñ ẽẽ pecca-¬
na si cathecumina uitiata ẽ. ñ po-¬
test pꝰ baptismũ in ter di uirgines cõ¬
secrari: ita ñ absurde uisũ ẽ. digamũ
ñ peccasse. s normã sacram̃ti amisi-¬
sse. ñ aduitȩ meritũ. s adordinatio

Expanded text:
i, nisi unius uxoris virum . Quod acutius intellexerunt qui nec eum qui catechumennandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de petismo omnia peccata dimittuntur. Et qui dixit: Si nupserit virgo non peccat , satis declaravit nuptias non esse peccana, si catechumena vitiata est, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari, ita non absurde visum est bigamum non peccasse, sed normam sacramenti amisisse non ad vitae meritum, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
bat longeuam uitã temporalem: euan-¬
geliũ concedit uit̃a sine fine man-¬
suram Quȩ subaudis salus cũ acce-¬
perit in itum enarrari ꝑ dñm: ab
eis qui audierunt in nobis confir-¬
mata ẽ. Salus gͦ quȩ in euangelio
continet᷑ ado accepit initium enar-¬
randi: qr ipse pͥmũ adnuntiauit
eam ꝑ semetipsũ dicens Penitentiã
agite: appropinquabit enĩ regnũ

Expanded text:
am longaevam temporalem: Evangelium concedit vitam sine fine mansuram. Quae, subaudis salus, cum accepisset initium enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt, in nobis confirmata est. Salus ergo quae in Evangelio continetur, a Domino accepit initium enarrandi, quia ipse primum annuntiavit eam per seipsum, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ipso habitat om̃is plenitudo diuinitatiᷤ cor-¬
yporalit᷑. Et tum principio dñe t̾ram fũ¬
Sdasti: or oꝑa manuũ tuaꝵ sunt cęli.
Post humanitatẽ filii di excellentem:
conuertit se iterũ ad eternitatẽ di-¬
uinitatis eiꝰ dicens. Tu in quid dñe
in pͥncipio creaturarũ t̾ram fundasti.
Ubi fundauit terrã: Si recte ꝑpen-¬
dimꝰ. uidebimꝰ qr nutu &e dispositi¬
one diuina fubsistit fundata suꝑ ni¬
chili: nͥ in semet ipsa. Et qđ dicit oꝑa
manuũ tuarũ sunt cęli. ñ ẽ putandũ
qđ u̾bũ di patris qd̃ in corporeũ ẽ
manibꝰ oꝑet᷑: qr ñ habet lini am̃ta cor

Expanded text:
nitudo divinitatis corporaliter. Et tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatem Filii Dei excellentem convertit se iterum ad aeternitatem divinitatis ejus, dicens: Tu inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi fundavit terram? si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit, fundata super nihil nisi in semetipsa. Et quod dixit: Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quod Verbum Dei Patris, quod incorporeum est, mani
Abbreviated transcription (Latin):
Ueritatis enĩ amor. odium ẽ falsi.¬
tatis. Et qr dñs dilexit nisticiã qui
ñ peccauit &e odio habuit iniquita¬
tẽ: qͥd p̃mii meruerit ꝑcipere expo
bꝰ tuis. Psalmista alloquit᷑ filium
di &e dicit. Od̾s. unxit te d̾s pat̃.

Expanded text:
veritatis etenim amor odium est falsiveritatis etenim amor odium est falsitatis. Et quia Dominus dilexit justitiam, quia non peccavit, et odio habuit iniquitatem, quod primus meruit percipere exponrtibus tuis. Psalmista alloquitur Filium Dei, et dicit: O Deus, unxit te Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in cõgrue possumꝰ intelligere iudi¬
qd ꝓcedit a sede. Istud ẽ iuditium. de
quo ipse filiꝰ dicit. Pat̃ ñ iudicat qũe¬
qͣm. s om̃e iuditium dedit filio. Et de
dabit electis dicens eis. uenite ꝑcipi
in ignẽ ȩternũ. et̃na discretione. sta¬
bit inter utrosq eo testante in euan-¬
gelio & dicente: Tunt ibunt hu insup¬
plicium eternũ: iusti aut̃e inuitam
ȩternam. Qđ sequit᷑ uirga equitatis.¬
intelligit᷑ rectitudo scientie & iudi-¬
tii illiꝰ. siue potestas regni iusta. Quȩ
uirga regit iustos in iusticia. & per¬
cutit impios iuste &e recte. sine aliqͣ
ꝑsonarũ acceptione cunctos guber-¬
nans &r iudicans. Dilexisti iusticiam
& odisti iniquitatẽ. Ista uirga recta
ẽ: ut diligatur iusticia. & odio habe¬
atur iniquitas. Nemo enĩ ꝑfecte po-¬
test diligere iusticiam: nisi odio ha-¬
buerit iniquitatẽ. In iquitas autẽ.
tur qͥcquid contra legem diuina fit.

Expanded text:
non incongrue possumus intelligere judinon incongrue possumus intelligere judiprocedit a sede. Istud est judicium, de quo Filius hominis dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio; et de dabit electis, dicens: Venite, in ignem aeternum: aeterna discretione stabit inter utrosque, testante Evangelio et dicente: Tunc ibunt hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam aeternam. Quodque sequitur: Virga aequitatistudo sententiae, et judicii illius, sive potestas regni justa: quae virga regit justos justitia, et percutit impios juste et recte, sine aliqua personarum acceptione cunctos gubernans et judicans. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Ista virga recta facit, et ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas: nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit iniquitatem. Iniquitas autem, tur quidquid contra legem divinam fit:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo gaudia patriȩ cȩlestis sius audi¬
toribꝰ annuntiant dicentes. Peniten¬
tiam agite: appropinquabit enĩ reg¬
nũ celoꝵ. Et fulgebunt iusti sic̃ sol:
or erunt sic̃ angłi di in cęlo. flamma
uͦ ignis sunt: qͣndo t̃rorẽ ignis gehen¬
nȩ suis auditoribꝰ minant᷑ dicentes.
Om̃is arbor ñ faciens fructũ bonũ
excidet᷑: or in ignẽ mittet᷑. Ad filiũ
ritate discernit creaturã angłicã afilio
nũ aũt uno mͦ possumꝰ in telligere reg¬
nũ: ꝑsceptrũ aũt qđ ẽ uirga aurea.
potestas intelligit᷑ regni. Dicit gͦ psal-¬
mista: loquens ad filiũ di. Ođs. regnũ
tuũ. & potestas imperii tui: in scłm
scłi manebit. Tale qͥd gabrihel dicit
admariam. Ipse regnabit indomo ia-¬
cob ineternũ: & regni eiꝰ ñ erit finis.
Istud ẽ regnũ de qͦ turbȩ ad clamabant:
benedictum qđ uenit regnũ patris¬
to. Regnũ meũ ñ ẽ de hoc mũdo. Ali¬
ter. Thronũ. siue sedem. iudicantiũ

Expanded text:
quando gaudia patriae coelestis suis auditoribus annuntiant, dicentes: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Et: Fulgebunt justi sicut sol, et erunt sicut angeli Dei in coelo. Flamma vero ignis sunt quando terrorem ignis gehennae suis auditoribus minantur, dicentes: Omnis arbor non faciens fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. Ad filium ritate discernit creaturam angelicam a Filionum autem uno modo possumus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum tuum, et potestas imperii tui in saeculum saeculi manebit. Tale quid Gabriel dicit ad Mariam: Ipse regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Istud est regnum de quo turbae acclamabant: Benedictum, quod venit, regnum Patrisum: Regnum meum non est de hoc mundo. Aliter: Thronum sicut sedem judicantium
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientes extiterunt legi. dãp.¬
nationẽ ȩterni iuditii ñ potuerũt
effugere: quomͦ nos effugiemꝰ uindi¬
ctam di. si tantã neglexerimꝰ salutẽ.
fidem scilicet euangelii. uitãq ȩter-¬
nam. tã magnã. ut pote ꝑ filium
nobis adnuntiatã atq ꝓmissam:ͦ
Sub audis nullo mͦ. His uerbis mani¬
festat apłs. ñ fuisse tantam salutẽ
in lege: quanta ẽ in euangelio bex
enĩ ꝓmittebat terrã dicens Si uo-¬
lueritis & audieritis me. bona ter¬
rȩ comedetis: euangelium ꝓmittit

Expanded text:
inobedientes exstiterunt legi, daminobedientes exstiterunt legi, damnationem habuerunt, et judicium non potuerunt effugere: quomodo nos effugiemus vindictam Dei, si tantam neglexerimus salutem? fidem scilicet Evangelii vitamque aeternam, tam magnam, ut pote per Filium nobis annuntiatam atque promissam? Subaudi, nullo modo. His verbis manifestat Apostolus non fuisse tantam salutem in lege quanta est in Evangelio: lex enim promittebat terram, dicens: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis. Evangelium promit
Abbreviated transcription (Latin):
syna Factꝰq ẽ firmꝰ. id ẽ uerus idem
sermo ꝑ angłm dictꝰ. qm̃ sic̃ ibi p̃dictũ
ẽ ita om̃ia euenerunt siue bona siue
mala. Om̃isq p̃uaricatio. siue trans-¬
gressio legis. atq in obedientia con-¬
tra illũ sermonẽ patrata: accepit
iustam mercedis retributionem. iu-¬
dicium scilicet ȩt̃ne dãpnationis:
sic̃ illis contigit qui murmurando
in obedientes extiterunt. Notandũ
autẽ qr cũ merces in bonã partem
maxime accipiat᷑: hic ꝓmalo po-¬
suit apłs more solito. ñ curans de
Quitatẽ in bono ubi dicit. in capti¬
uitate redigite omnẽ semsũ ad obe-¬
diendũ xp̃o. facit gͦ apł̃s cõparatio¬
nẽ asermone legis qui ꝑ angłm di¬
ctꝰ ẽ. ad gratiam ȩuangelu ꝑfiliũ
dat᷑a: &e dicit. Si enĩ sermo legis ꝑ
angłos dictꝰ. factꝰ ẽ uerus in om̃ibꝰ
quȩ ꝓmisit bonis. uel quȩ minatꝰ ẽ
malis: qͣntomagis erit firmꝰ sermo
ȩuangelu datus ꝑfiliũ: Et si illi qui

Expanded text:
m sermo per angelum dictus: quoniam sicut ibi praedictum est, ita omnia evenerunt sive bona, sive mala. Omnis praevaricatio sive transgressio legis, atque inobedientia, contra illum sermonem patrata, accepit justam mercedis retributionem, judicium scilicet aeternae damnationis: sic illis coinobedientes exstiterunt. Notandum autem quia cum merces in bonam partem maxime accipiatur, hic pro malo posuit Apostolus more solito, non curans de vitatem in bono, ubi dicit : In captivitatem, redigite omnem sensum ad obediendum Christo. Facit ergo Apostolus comparationem a sermone legis qui per angelum dictus, ad gratiam Evangelii per Filium datam, et dicit: Si enim sermo legis per angelos dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, vel quae minatus est malis: quanto magis erit firmus sermo Evangelii, datus per Filium! Et si illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ cłi excellentior ẽ om̃ibꝰ angłis qͥ
nobis euangeliũ suũ dedit. uel certe
qr angłi nobis ministrant. qui do
semꝑ renũtiant Coꝑa nr̃a. licet ip.¬
se ubiq sit: habundantiꝰ atq ꝑfectiꝰ
oportet nos obseruare ea quȩ audi-¬
quã in lege solebamꝰ quȩ ꝑseruũ da-¬
ta ẽ. Et quare habundantiꝰ : Ne forte
ꝑ effluamꝰ. id ẽ ne forte pereamꝰ: &
asalute excidamꝰ. Uel ne forte euanes¬
camꝰ. transeuntes inꝑditionẽ. more
fluminis currentis in mare: dum
sensus nr̃i ꝑ in ania queq discurr̃t.
Iungit᷑ ꝑͣsonã suã illis. more suo a¬
gens. Et quare dixit habundantius
reddit causã: dũ in sequentibus
uerbis explicat dicens. Si enĩ qui¬

Expanded text:
Filius Dei excellentior est omnibus angelis, qui Evangelium suum dedit? Vel certe, quia angeli nobis ministrant, qui Deo semper renuntiant opera nostra, licet ipse ubique sit, abundantius atque plenius oportet nos observare ea quae audiquam in lege solebamus, quae per servum data est. Et quare abundantius? Ne forte pereffluamus: id est, ne forte pereamus, et a salute excidamus. Vel, ne forte evanescamus, transeuntes in perditionem more fluminis currentis in mare, dum sensus nostri per inania quaeque discurrunt. Jungit autem personam suam illis, more suo agens. Et quare dixerit abundantius, reddit causam, dum in sequentibus verbis explicat, dicens: Si enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
modis olim
łs loquenꝰ
patribus
in ꝓphetis.
nouissime
diebꝰ istis
locutꝰ est
nob̾ ĩ filio.
Om̃is intentio beati apłi in hac epła
ẽ. ut iudeos cognatos suos qui cehe¬
brei ab heber appellant᷑. in quo assũp-¬
ti sunt alege moysi transire faciat
adgratiã ȩuangelii: ab obseruatio-¬
ne carnali ad spiritualem. Simulq
eminentiam gr̃ȩ quȩ ꝑfiliũ data
ẽ fidelibꝰ: discernit alegalibꝰ umbriᷤ.
quȩ angłicis ministrationibꝰ exibi¬
tȩ fuerunt. Unde & pͥmũ ponit
ꝑ ꝓpħas. diu̾sis modis uariisq locu

Expanded text:
modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebu istis locutus est nobis in Filio. Omnis intentio beati Apostoli in hac Epistola est ut Judaeos cognatos suos qui et Hebraei, ab Heber appellantur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali ad spiritalem; simulque eminentiam gratiae, quae per Filium data est fidelibus, discernit a legalibus umbris, quae angelicis ministrationibus exhibitae fuerunt. Unde hic primum ponit prophetas diversis modi
Abbreviated transcription (Latin):
unde anhelitũ attrahimꝰ. & remitti¬
mꝰ. ñ ut penitꝰ desinat ẽẽ asua natu-¬
ra. s mutabit᷑ ab hac spetiȩ in melio¬
rem: & ab hac densitate in subtilita¬
tẽ & claritate ȩtheris. Unde apłs
alio in loco dicit. Preterit figura
huiꝰ mundi. Si figura p̃terit: rema-¬
um occupauit aqua tẽpore diluuii
ita ut altior esset .xͣ u. cubitis suꝑ om̃eᷤᷤ
montes sub om̃i celo. & ut quida dicunt
ꝑtingens usq ad circulũ lune. tantũ
spatium tenebit ignis indie iuditii
comittans dñi aduentũ: iuxta qđ
psalmista dicit. Ignis ante ipsũ p̃ce-¬
det. qui cõsumet omnia nubila om¬
nẽq densitatẽ istiꝰ aeris: eritq celũ
nouũ. & terra noua. De hac inmu.¬
tatione &e dñs in euangłio loquit᷑
dicens. Cȩlũ &r t̾ra transibunt. Tran¬

Expanded text:
unde anhelitum attrahimus et remittiunde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem et claritatem aetheris. Unde et Apostolus in alio loco dicit: Praeterit figura hujus mundi . Si figura praeterit, substum occupavit aqua tempore diluvii, ita ut altior esset quindecim cubitis super omnes montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur dicens: Coelum et t
Abbreviated transcription (Latin):
tentia iussionis suȩ queq uult oꝑat᷑.
iuxta qd̃ psalmista dicit. Ipse dix &
primũ factũ. ac deinde terrã sic di-¬
cens. In pͥncipio fecit d̾s cęlũ ce t̾ram:
questio oritur. qͣre psalmista ponit
terrã ac deinde cęlũ. quasi terra ante
fuerit facta qͣm cęlũ. Quȩ ita soluit᷑.
qđ ille p̃posuit cȩlũ t̃ra. iste supposuit.
Idcirco factũ ẽ. ut ostenderet᷑ simul
duo esse facta. S qđ diuina maiestaᷤ
simul fecit: una uox. simul nequiuit
ꝓferre. Qua aꝓpt̃ necesse erat. unũ
ante alterũ dicere:. Ipsi peribunt. tu
autẽ ꝑmanebis. Positꝰ ẽ hic pluraliꝰ
numerus ꝓsingulari: sic̃ multis aluᷤᷤ
in locis diuinȩ scͥpture. Non enĩ de
firmam̃to hoc intelligendũ ẽ. ubi sy¬
dera continent᷑. neq de celo ȩt̾ereo
ꝑ qd cursus septẽ planetarũ agunt᷑.
s de isto cȩlo. aereo. aquo &e aues celi
dicunt᷑. pociꝰ accipiendũ ẽ. In die iu
ditii gͦ peribit istud cęlum aereum.

Expanded text:
e jussionis quaecunque vult operatur, juxta quod Psalmista dicit: Ipse dixit,primum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram: quaestio oritur, quare Psalmista ponit terram, ac deinde coelum; qfuerit facta quam coelum? quae ita solvitur, quod ille praeposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostenderetur simul illa duo esse facta, sed quod divina potestas simul fecit, humana vox simul nequivit proferre, quapropter necesse erat unum ante alterum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari sicut multis aliis in locis divinae Scripturae. Non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur, neque de coelo ae hereo, per quod cursus septem planetarum aguntur, sed de isto coelo aereo, a quo et aves coeli dicuntur, potius accipiendum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreum
Abbreviated transcription (Latin):
do sede ad dextris meis quousq
ponã in imicos tuos scabellũ pedũ tu-¬
oꝵ: Postqͣm maiestatẽ diuinȩ ȩt̃ni-¬
tatis ostendit in filio esse. iterũ con-¬
uertit beatꝰ apłs sermonẽ ad glori-¬
ficationẽ eiꝰ humilitatis dicens. Ad
qũẽ angłoꝵ dicit aliqñ sede adextͥs
meis. sub audis adnullũ. Nulli enĩ ar-¬
changłoꝵ. nulli dominationũ ac uir-¬
tutũ. siue pͥncipatuũ. hanc głam con-¬
cessit ds pater. ut &r diceret sede ad
dextris meis: hoc ẽ habita & qui esce¬
mecũ in plenitudine meȩ maiestatiᷤ.
Uictori autẽ filio & tociꝰ mundi ꝑ
in carnationis sue dispensationem
triumphatori. post resurrectionis
głam quadragesimo die dicit ei. La-¬
borasti inpassione. laborasti in redẽp¬
tione generis humani. quiesce me-¬
cũ ingła: quo adusq ponã in imicos
Pedes &e enĩ dñi stabilitatẽ et̃nitatis¬
eiꝰ designant: ubi ille tãqͣm in uestiguꝰ
firmis. uirtute om̃ipotentiȩ sue

Expanded text:
do: Sede a dextris meis, quousque do: Sede a dextris meis, quousque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Postquam majestatem divinae aeternitatis ostendit in Filio esse, iterum convertit beatus Apostolus sermonem ad glorificationem ejus humilitatis, dicens: Ad quem angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis? subaudis: Nullum: nulli enim archangelorum, nulli dominationum, aut virtutum, sive principatuum hanc gloriam concessit Deus Pater, ut ei diceret: Sede a dextris meis, hoc est, habita mecum, et quiesce in plenitudine meae majestatis: Victori autem Filio, et totius mundi per incarnationis suae dispensationem triumphatori, post resurrectionis gloriam quadragesimo die, dicit ei: Laborasti in passione, laborasti in redemptione generis humani, quiesce mecum in gloria, quoadusque ponam inimicos Pedes etenim Domini stabilitatem aeternitatis designant; ubi ille tanquam in vestigiis firmis virtute omnipotentiae suae
Abbreviated transcription (Latin):
ni tui non deficient. Ecce differentia
inter creaturã tẽporalit facta: & cre¬
atorẽ in sua eternitate ȩqualit̾ ma-¬
nentẽ. In om̃ipotentẽ eñĩ dm̃. ñ cadit
p̃teritum uel futurũ. neq aliqua mu¬
tabilitas. s om̃ia sunt ei p̃sentia: sem¬
ꝑq ẽ immutabilis. Unde psalmista
eternitatẽ & immutabilitatẽ uerbi
cłi subtili cõsideratione ꝑpendens.
substantiuo uerbo p̃sentis tẽporis
usus ẽ: loqũeᷤ deillo. Cȩlum inqͥd
& terra muctabunt᷑: tu autẽ ide
ipse es mͦ qui eras ante omnia scła:
& anni tui. idẽ ȩt̃nitas tua ñ defici-¬
et. Ipse gͦ qui semꝑ habet esse: dicit
de semetipso admoysen. Ego sũ qui
sũ: hec dices filiis is rahel. Qui ẽ misit
me aduos. Qua ꝓpt om̃is creatura
rationabilis quȩ ꝑse mutabilis est
aut tẽporalis sũmoꝑe elaborare de¬
bet: qͣtinꝰ ei possit coniungi &t adhe-¬
rere qui semꝑ idem manet. Cap̾.Il.¬
d quẽ autẽ angłoꝵ dixit aliqͣn¬

Expanded text:
ni tui non deficient. Ecce differentia ni tui non deficient. Ecce differentia inter creaturam temporalem factam et creatorem in sua aeternitate aequaliter manentem: in omnipotentem etenim Deum non cadit praeteritum vel futurum, neque aliqua mutabilitas: sed omnia sunt ei praesentia, semperque est immutabilis; unde Psalmista aeternitatem et immutabilitatem Verbi Dei subtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo: Coelum inquit et terra mutabuntur; tu autem ipse es modo qui eras ante omnia saecula, et anni tui, id est aeternitas tua non deficiet. Ipse ergo qui semper habet esse, dicit de semetipso ad Moysen: Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos. Quapropter omnis creatura rationabilis, quae per se mutabilis est, aut temporalis, summopere laborare debet quatenus ei posset conjungi et haerere qui semper idem manet. Ad quem autem angelorum dixit aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
tabunt᷑. Amictꝰ dr ab amitiendo: id
ẽ circũdando. Bene gͦ cȩlũ amictui
cõparat᷑ quo circũdamur: qm̃ si c̃ ami¬
ctus humanũ corpꝰ hinc inde cingit:
ita cȩlũ exom̃ĩ parte cingit t̃ram ȩqua
lance libratũ. Unde oe pell animan¬
tis alio inloco cõparat᷑: dicente psal
mista. Extendens cęlũ sic̃ pellem. Mu¬
tabis inquid celũ. sic̃ amictũ. Aesi
diceret. Sic̃ amictꝰ facile plicat᷑. si fu¬
erit extensus. rursusq displicatꝰ. le¬
uit᷑ extendit᷑. or si fuerit sordibꝰ co¬
inquinatꝰ. facile potest mundari:
ita cęlũ ante facile ẽ extensũ atq cõ¬
positũ. sicq facilitate in cõprehensibi¬
li indie iuditii mutabit᷑ ab hac figu¬
ra oespetie in meliorẽ. Et ut osten¬
deret iam deinde facta dñi sub et̃¬
niternitate mansura: addidit &
mutabũtur. Quasi diceret. Postqͣm
mutati fuerint in ea nouitate ꝑmane-¬
bunt: nũqͣm ad hoc corruptibile re-¬
dituri: Tu aut̃e idem ip̃se es: & an¬

Expanded text:
tur ab amiciendo, id est circumdando: bene ergo coelum amictui comparatur, quo circumdamur, quoniam sicut amictus humanum corpus hinc inde cingit, ita coelum ex omni parte cingit terram aequa lance libratam: unde et pelli animantis alio in loco comparatur, dicente Psmista: Extendens coelum sicut pellem . Mutabis, inquit, coelum sicut amictum, ac si diret: Sicut amictus facile plicatur si fuerit extensus, rursusque plicatus leviter extenditur: et si fuerit sordibus coinquinatus, facile potest mundari, ita coelum a te facile est extensum atque compositum, sicque facilitate incomprehensibili in die judicii mutabis ab hac figura et specie in meliorem: et ut ostenderet jam deinde facta Domini sub aeternitate mansura, addidit: Et mutabuntur, quasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate permanebunt, nunquam ad hoc corruptibile redituri. Tu autem idem ipse es, et an
Abbreviated transcription (Latin):
carnationis eiꝰ duobꝰ modis cotidie
subiciunt᷑ in imici illiꝰ. dũ uidelicet
uicioꝵ atq infidelitatis contrarie¬
tate derelicta. sponte se subdunt illi
adsalutẽ ut subillo tueantur: uel
certe nolentes in eum credere coacti
subitiunt᷑ illi. & calcant᷑ dominio po¬
testatis eiꝰ. Nonne om̃es sunt admini-¬
stratorii sp̃c inministeriũ missi. ꝓpt̃
eos qui hereditatẽ capiunt salutis:
Si om̃es spiritꝰ cȩlestiũ uirtutũ mit¬
tunt᷑ ad salutẽ credentiũ: qͥd ẽ qđ
danihel dicit. milia milium ministra.¬
bant ei. &r decies milies centenami¬

Expanded text:
igere duobus modis: quotidie subjiciuntur inimici illius, dum videlicet vitiorum atque infidelitatis contrarietate derelicta, sponte se subdunt illi ad salutem, ut sub illo tueantur; vel certe dum nolunt in eum credere, coacti subjiciuntur illi, et calcantur dominio potestatis ejus. Nonne omnes sunt administratorii spiritus in ministeos qui haereditatem capiunt salutis? Si omnes spiritus coelestium virtutum mittuntur ad salutem credentium, quid est Daniel dicit: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena mi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ ueterascent. Uestim̃tũ hic debe¬
mꝰ acciꝑe corpꝰ humanũ qđ consumit᷑
longeuitate tẽporis. & dolore infirmi¬
tatis: ac redigit᷑ inpuluerẽ. Sic̃ gͦ cor¬
pꝰ humanũ ueterascit quidem & in
puluerem redigit᷑. s in die iuditiiꝑ
resurrectionẽ innouabit᷑: ita istud oe¬
lũ aereum p̃nimia longeuitate qͦda¬

Expanded text:
tum veterascent. Vestimentum his debemus accipere corpus humanum, quod sumitur longaevitate temporis, et dolore infirmitatis, ac redigitur in pulverem: sicut ergo corpus humanum veterascit quidem et in pulverem redigitur, sed in die judici per resurrectionem innovabitur; ita istud coelum aereum p
Abbreviated transcription (Latin):
glorificatꝰ est iħc : teste euangelista
ñdũ fuerat glorificatus. Iste sunt di¬
stributiones. seu diuisiones: qͣs apłs¬
in alio loco cõmemorat dicens. Alii
datur ꝑ spm sermo sapientiȩ. alii ser¬
mo scientiȩ & cet̾a quȩ in sequentibꝰ
enumerat: usq dũ subiungit. Hec oꝑ.
atur unꝰ atq idem sp̃s: diuidens sin-¬
gulis. ꝓut uult. Unde & hic dicit:
scdm uoluntatẽ suam. Diuinȩ enim
uoluntati atq consilio. cuncta contri-¬
buit. ne quis insuis meritis confide

Expanded text:
glorificatus est Jesus, teste Evangelio, glorificatus est Jesus, teste Evangelio, nondum fuerat Jesus glorificatus . Istae sunt distributiones seu divisiones quas Apostolus alio in loco commemorat, dicens: Alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae , etc., quae in sequentibus enumerat, usque dum subjungit: Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. Unde et hic dicit: Secundum suam voluntatem: divinae enim voluntati, atque consilio cuncta contribuit, ne quis in suis meritis confide
Abbreviated transcription (Latin):
confirmata ẽ. hoc ẽ credita ẽ ab eis
qui eam audierunt: ab apłis uideli¬
cet qui cũ dño fuert̃. &e successoribꝰ
eoꝵ: uel certe confirmata. id ẽ con¬
solidata ẽ & ꝑfecta in nobis. ab eis
iungit ꝑsonã cũ eis dicens. In nobis
confirmata ẽ ab eis qui audierunt.
Ad hec poterat aliquis dicere. Quomͦ
confirmata ẽ ab eis : Cui ille. Conte¬
stante do signis & portentis. &r uari¬
is uirtutibus. & spiritꝰ scĩ distributi¬
onibꝰ scđm suam uoluntatẽ. Confir¬
mata ẽ in quid in nobis ab eis qui
audiert contestante d̾o. id ẽ simul
testimonium p̃bente eoꝵ doctrinȩ
oe p̃dicationi. ñ uoce s uirtute. & exhi¬
bitione miraculoꝵ & uarietate lin¬
guaꝵ: quia ut dicebat aliquis apłoꝵ
mortuo uł infirmo surge esto uiuus.
aut sanꝰ. statim surgebat incolumis.
uno hic accipiunt᷑. Qđ uͦ subiungit
sp̃s sc̃i distributionibꝰ affluentiam sig¬
nificat gr̃arũ. qͣm ñ habuert patres
ueteris testam̃ti. quȩ fuit data pꝰ qͣm

Expanded text:
redita est ab eis qui audierunt eum: ab apostolis videlicet, qui cum eo fuerunt et successoribus eorum: vel, certe, confirmata, id est, consolidata est, et perfecta in nobis ab eis jungit personam cum eis, dicens: In nobis confirmata est ab eis qui audierunt. Ad haec poterat aliquis dicere: Quomodo confirmata est ab eis? Cui ille: Contestante Deo signis, et portentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem. Confirmata est, inquit, in nobis ab eis qui audierunt, contestante Deo, id est simul testimonium praebente eorum doctrinae, et praedicationi, non voce, sed virtute, et exhibitione miraculorum, et varietate linguarum: quia, ut dicebat aliquis apostolorum mortuo vel infirmo, Surge, esto vivus aut sanus: statim surgebat incolumis. uno hic accipiuntur. Quod vero subjungit, sancti Spiritus distributionibus, affluentiam significat gratiarum, quam non habuerunt Patres Veteris Testamenti, quae fuit data postquam
Abbreviated transcription (Latin):
uisibili uncti᷑. iuxta qđ in psalmo legi-
t᷑. dicente dño de abrahã. ysaac. oria¬
cob. ad abimelech. &e ad ceteros reges
palestinoꝵ. Nolite tangere xp̃os me-¬
os. fuert̃ quoq reges. sacerdotes.
&r ꝓpħȩ. participes illiꝰ: qr illis speti¬
aliter unctio ꝑtinebat. ꝑquã donũ
spiritꝰ scĩ merebant᷑ acciperȩ. Nam le¬
gimꝰ saulem unctũ. oe samuel. & da¬
uid: salomon quoq unctus ẽ ingyon.
Sacerdotes ungebant᷑: sic̃ unctꝰ ẽ
aaron a moyse: dicente sibi dño. Un-¬
ges aaron ce filios eiꝰ mͥ insacerdotes:
iure ꝑpetuo. ꝓpħȩ nichilominꝰ un-¬
gebant᷑: sic̃ unctꝰ ẽ heliseus ab helia.
cui dixit dñs. Unges heliseum ꝓpħã
ꝓte. Isti tres ordines dñm p̃signabãt.
qͥ ẽ uerus rex. sacerdos atq ꝓpħa In
nouo aũt testam̃to participes illius
sunt apłi. martyres. confessores.
omnesq qͥ gr̃a baptismatis abluti. do-¬

Expanded text:
st uncti, juxta quod in psalmo scriptum est, dicente Domino de Abraham, Isaac et Jacob ad Abimelech, et ad caeteros reges Palaestinorum: Nolite tangere Christos meos . Fuerunt quoque reges, sacerdotes et prophetae participes illius, quia ad illos specialiter unctio pertinebat, per quam donum Spiritus sancti merebantur accipere. Nam legimus Saulem unctum a Samuele, et David, Salomon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes ungebantur, sicut unctus est Aaron a Moyse, dicente sibi Domino: Unges Aaron et filios ejus mihi in sacerdotes jure perpetuo. Prophetae nihilominus ungebantur, sicut unctus est Eliseus ab Elia, cui dixit Dominus: Unges Eliseum prophetam pro te. Isti tres ordines Dominum praefigurabant, qui est verus Rex, Sacerdos atque Propheta. In Novo autem Testamento participes illius sunt apostoli, martyres, confessores, omnesque qui gratia baptismatis abluti do
Abbreviated transcription (Latin):
cit purgationẽ peccatoꝵ: Predemp-¬
tionẽ utiq passionis suȩ. & ꝑ aqͣm
baptismatis. iuxta qd iohannes in apo-¬
calipsi sua dicit. lauit nos apeccatis
nr̃is in sanguine suo Sedet ad dex.¬
teram maiestatis in excelsis. Consi-¬
derandus ẽ ordo uerboꝵ. Primum
siquide ꝑhibuit purgationẽ pecca¬
toꝵ dñm sua passione nobis ꝓcurasse.
ac deinde dixit illũ sedere ad dexte¬
rã maiestatis in excelsis. Nam xp̃c pͥ
mũ nos redemit sanguine passionis
suȩ: oe sic pꝰmodũ altitudinẽ cȩloꝵ
penetrauit. ubi nc̃ ad dexterã patris

Expanded text:
cit purgationem peccatorum? Per redempcit purgationem peccatorum? Per redemptionem utique passionis suae, et per aquam baptismatis, juxta quod Joannes in Apocalypsi sua dicit: Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Sedet ad dexteram majestatis in excelsis. Considerandus est ordo verborum. Primum siquidem perhibuit purgationem peccatorum Dominum sua passione nobis procurasse, ac deinde dixit illum sedere ad dexteram majestatis in excelsis. Nam Christus primum nos redemit sanguine passionis suae, et sic postmodum altitudinem coelorum penetravit, ub
Abbreviated transcription (Latin):
di uoluit exprimere: posuitq por-¬
tans. ꝓeo qd̃ ẽ gubernans & regens.
Uerbũ gͥ dipatris om̃ia quȩ fec̾it u̾¬
bo uirtutis suȩ portat. hoc ẽ potentia uirtutiᷤᷤ
suȩ. &e u̾bo iꝰsioniᷤᷤ sue oĩa gub̾nat & regit.
Non enĩ minꝰ ẽ gubernare mundũ. qͣm
creasse. Nam creando ex ni chilo substan-¬
tiȩ rerũ. ꝓductȩ sunt: in gubernando
uͦ ea quȩ facta sunt ne ad nichilũ rede¬
ant continent᷑. Ergo dũ hȩc omnia re¬
gunt᷑. & adinuicem sibi repugnantia¬
coaptant᷑: magnũ &e ad mirabile uir-¬
tutis di inditium declaratur. Post
tantam diuinȩ maiestatis infilio
claritatẽ adhumilia in carnationis
eiꝰ descendit: parit᷑q discernit natu-¬
ram diuinitatis atq humanitatis
dicens. Purgationẽ peccatoꝵ faciens.
Nam qd̵ dicit portans omnia guber-¬
natione sua &e regimine uirtutis suȩ:
ad diuinitatẽ retulit. Qđ uͦ subdidit
purgationẽ peccatoꝵ faciens. ad hu-¬

Expanded text:
di voluit exprimere: posuitque pordi voluit exprimere: posuitque portans, pro eo quod est gubernans et regens. Verbum igitur Dei Patris, omnia quae fecit verbo virtutis susuae, et verbo jussionis suae omnia gubernat et regit. Non enim minus est gubernare mundum quam creasse. Nam in creando ex nihilo substantiae rerum productae sunt, in gubernando vero ea quae facta sunt, ne ad nihilum redeant, continentur. Ergo dum haec omnia reguntur, et ad invicem sibi repugnanticoaptantur, magnum et admirabile virtutis Dei judicium declaratur. Post tantam divinae majestatis in Filio claritatem, ad humilia incarnationis ejus descendit, pariterque discernit naturam divinitatis atque humanitatis, dicens: Purgationem peccatorum faciens. Nam quod dixit, portans omnia gubernatione sua, et regimine virtutis suae, ad divinitatem retulit: quod vero subdidit, purgationem peccatorum faciens, ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
pressit. insplendore aũt ꝑsonã filii.
Et sic ẽ filiꝰ splendor de splendore: sic̃
lux deluce. ds de̾o. lum̃ delumine.
pͥncipiũ de pͥncipio. Sequit᷑. Et figu¬
ra substantiȩ eius. Quantũ ad homi¬
nes ꝑtinet. aliud ẽ figura. aliud sub¬
stantia. qr dũ pingitur ymago. &
figura aliciiꝰ hominis inpariete: ñ
ẽ illud figura qđ ẽ substantia. Apłs
autẽ figuram in hoc loco ꝓ ipsa substan¬
tia.&. ꝓ equalitate essentiȩ posuit: &
qđ hic dicit figurã. alias dixit formã
inquiens. Qui cũ in forma di esset. ñra-¬
pinã arbitratus ẽ esse se equalem cło.
s semetipsũ exinaniuit formã serui
accipiens. forma enĩ illic & figurahic.
substantiȩ eiꝰ. qr ꝑ illũ pat̾ manifesta¬
tus ẽ: sic̃ ipse dicit. Pater manifesta¬
ui nom̃ tuum hominibꝰ. & ȩqualis ẽ
illi insubstantia deitatis: Sequitur.
Portansq om̃ia uerbo uirtutis suȩ.
Dicendo portans. facilitat̃e continen¬

Expanded text:
pressit; in splendore autem, per onam Filii; pressit; in splendore autem, per onam Filii; et sic est Filius splendor de splendore, sicut lux de luce, Deus de Deo, lumen de lumine, principium de principio. Sequitur: Et figura substantiae ejus. Quantum ad homines pertinet, aliud est figura, aliud substantia: quia dum pingitur imago et figura alicujus hominis in pariete, non est illud figura, quod est substantia. Apostolus autem figuram in hoc loco pro ipsa substantia et aequalitate essentiae posuit: et quod hic dixit figuram, alias dixit formam, inquiens: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; forma enim illic, et figura hic,substantiae ejus: quia per illum Pater manifestatus est, sicut ipse dixit: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus: et aequalis est illi in substantia deitatis. Sequitur: Portansque omnia verbo virtutis suae. Dicendo portans, facilitatem continen
Abbreviated transcription (Latin):
uenit adid qđ om̃ibꝰ his maius ẽ. oe
insonuit dicens. Qui ẽ splendor głȩ
or figura substantiȩ eius. Ds̃ pater
lux est : sic̃ ide apłs ait loquens de
ita pater splendor. & filiꝰ splendor.
&e spiritꝰ sanctꝰ splendor. Sed qͦmͦ lux
nascatur ex luce. & splendor ꝓcedat
exsplendore. ñ crescente nu-¬
mero: inpossibile ẽ definire: Id cir¬
co autẽ appellat᷑ filiꝰ splendor patͥs: qr
sic̃ in igne tria sunt inseparabilia. igniꝰ
uidelicet. calor & splendor. & tam̃
calor. licet humana ñ sint cõparan¬
da diuinis: ita natura patris. & fi¬
lii. ac sp̃s sc̃i. inseparabilit coniun¬
cta cr unita ẽ. &e ꝑ u̾bũ suũ. quasi
ꝑsplendorẽ dignatꝰ ẽ semetipsũ ostẽ¬
dere. & insuꝑ mysteriũ sc̃ȩ trinita¬
tis. dicente ipso filio. Ego & pater
ut duas ꝑsonas aperiret in gła &
splendore. ꝑsplendorẽ qͥppe unitatẽ
declarauit essentiȩ cũ do patre: in
nomine autẽ głȩ. ꝑsonã di patris ex¬

Expanded text:
ad id quod omnibus his majus est, et insonuit, dicens: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Deus Pater lux est, sicut idem Apostolus ait, loquens de , ita et Pater splendor, et Filius splendor, et Spiritus sanctus splendor. Sed quomodo lux nascitur ex luce, et splendor procedat de splendore, non crescente numero, impossibile est definire. Idcirco autem appellatur Filius splendor Patris, quia sicut in igne tria sunt inseparabilia, ignis videlicet, calor, et splendor, et tamen calor, licet humana non sint comparanda divinis, ita natura Patris et Filii et Spiritus sancti inseparabiliter conjuncta et unita est, et per verbum suum quasi per splendorem dignata est semetipsam ostendere, et insuper mysterium sanctae Trinitatis, dicente ipso Filio: Ego et Pater ut duas personas aperiret in gloria et splendore. Per splendorem quippe unitatem declaravit essentiae cum Deo Patre; in nomine autem gloriae, personam Dei Patris ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhonore oe dignitate sũma. Nam ñ
ẽ putandũ qđ om̃ips pat̃ qui spiritus
ẽ incircũscriptꝰ. omnia replens. dex-¬
terã aut sinistrã habeat sic̃ nos habe¬
mꝰ: aut qd ita sedeat in dextera illius
filiꝰ eiꝰ. sicut solent filii regũ sedere
iuxta patre apposito sibi solio: s siẽ
diximus. dextera. ꝓgła &e dignitatis
honore accipitur. Si quide or patͣ
ad dextris esse scribit᷑ xep̃i: ut inpsal¬
mo habet᷑. Dñs addextris tuis con-¬
fregit indie irȩ suȩ reges. Ambo
gͦ ad dextris sunt. qr nichil ẽ in diui¬
nitate sinistrũ: qr unũ ẽ iam cũ do
ingła homo assũptus auerbo. &r qua¬
dragesimo die exaltatus ad cȩ¬
lestia. Quid ẽ gͦ sed et ad dexterã ma.¬
iestatis: nisi ut dicatur habitat in
plenitudine paterne maiestatis: Et
cũ dixit in excelsis: ostendit illũ homi¬
nẽ suꝑ omnẽ creaturã angłicã &e
humanã exaltatũ esse. Unde oe sub¬
dit᷑. Tanto melior angłis effectus:

Expanded text:
honore et dignitate summa. Nam non est putandum quod omnipotens Pater, qui spiritus est incircumscriptus, omnia replens, dexteram aut sinistram habeat: sicut et nos habemus aut quod ita sedeat in dextera illius Filius ejus, sicut solent filii regum sedere juxta patrem, apposito sibi solio: sed sicut diximus, dextera pro gloria et dignitatis honore accipitur. Siquidem et Pater a dextris esse scribitur Christi, ut in psalmo habetur: Dominus a dextris tuis, confregit in die irae suae reges . Ambo ergo a dextris sunt, quia nihil est in divinitate sinistrum; quia unum est jam cum Deo in gloria homo assumptus a verbo, et quadragesimo die exaltatus ad coelestia. Quid est ergo, sedet ad dexteram majestatis, nisi ut dicatur, habitat in plenitudine paternae majestatis? Et cum dixit, in excelsis, ostendit illum hominem super omnem creaturam angelicam et humanam exaltatum esse; unde et sequitur. Tanto
Abbreviated transcription (Latin):
congrue futuri tẽporis usus ẽ dicens
ero: qm̃ qͣndo ds pater. dixit ad dauid.
cũ dormieris cũ patribꝰ tus. suscita-¬
bo semen tuũ qđ egrediet᷑ de lumbis
tuis. & firmabo thronũ eiꝰ suꝑ thronũ
tuũ. ipseq erit mͥ filiꝰ. & ego ero illi pa-¬
ter. futurũ erat adhuc ut u̾bũ di patris
assumeret hominẽ inutero uirgina¬
li inunitate suȩ ꝑsone: sue quia filiꝰ
esset inueritate. ñ adoptiuus sed
ꝓprius. Hȩc aũt sententia ad suꝑi¬
ora potest respicere: ut ita legatur sub
in terrogatione. Rursũ cui angłoꝵ di-¬
xit. ego ero illi inpatrẽ: Et subaudis
nulli. Uel certe absolute & ad firmati-¬
ue hoc mͦ. Rursũ de illo dicit d̾s pater.

Expanded text:
congrue verbo futuri temporis usus est, dicens: congrue verbo futuri temporis usus est, dicens: Ero. Quoniam quando Deus Pater dixit ad David: Cum dormieris cum patribus, suscitabo semen tuum, quod egredietur de lumbis tuis; et firmabo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero virginali, in unitate suae personae: sive quia Filius Dei esset in veritate, non adoptivus, sed proprius. Haec autem sententia et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione: Rursum cui angelorum dixit: Ego ero illi in Patrem? Et subaudis, Nulli; vel certe absolute, et affirmative, hoc modo: Rursum de illo Deus Pater:
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ utiq qͣndo fit᷑ abusiue fit. Quan¬
do gͦ dixit ei filiꝰ meus estuͨ: Temꝑe
baptismatis. & in monte qͣndo into-¬
nuit uox patͣna cęlitꝰ dicens. Hic est
filiꝰ m̃s dilectꝰ. Et in hoc qđ dicit filiꝰ
m̃s estu: manifestat exipsa sua essen¬
tia illũ esse genitũ. Notantlũq qr ñ
dixit ante om̃ia scła genuite. uel in
p̃terito tẽpore: s hodie inquid genu¬
d̾o enĩ nec p̃terita transeunt nec fu¬
tura succedunt. s om̃ia tẽꝑa ei simul
iuncta sunt: qr om̃ia p̃sentia habet.
qd̃ alibi dicit. Ante luciferũ genui
te. id ẽ ante angłicã creaturã : & an¬
te om̃ia scła. Et rursũ. Ego ero illim
patrẽ: & ipse erit mͥ infiliũ. Uidesne
qm̃ discernit geminã naturã. in xp̃o.
Nam qđ dixit paulo superius hodie
genui te: ad diuinitatis retulit natu¬
rã. At uͦ qđ subintulit: ego ero illi in
patrem. adhumanitatis refert essenti
am sine aliqua dubitatione: Unde &

Expanded text:
sed quod utique quando fit, abusive fit. Quansed quod utique quando fit, abusive fit. Quando ergo dixit ei: Filius meus es tu: tempore baptismatis, et in monte intonuit vox paterna coelitus, dicens: Hic est Filius meus dilectus. Et in hoc, quod dixit, Filius meus es tu, manifestat ex ipsa sua essentia illum esse genitum. Notandumque quia non dixit: Ante omnia saecula genui te, vel in praeterito tempore; sed, hodie, inquit, genuDeo enim nec praeterita transeunt nec futura succedunt, sed omnia tempora simul ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; stud, quod alibi dicit: Ante luciferum genui te , id est ante angelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rursum: Ego illi ero in patrem, et ipse erit mihi in filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo superius, hodie genui te, ad divinitatis retulit naturam: at vero quod subintulit, ego ero illi in patrem, ad humanitaam, sine aliqua dubitatione. Unde et