comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ppħa dauid cupiebat absolui dicẽs.
heti me qͦd incolatus meus ꝓlon¬
gatus ẽ: & habitaui cum habi-¬
tantib cedar. Deniq dierum nu-¬
merum cognoscere uolebat: ñ etiã
noctium. Hic enim diceret noctes
sunt. Ibi gͦ dies. ibi sol. ibi lumen
ppetuum: atꝙ diuturnum. Q ideo
addidit. qui ẽ. Qui ẽ inquit ñ
qui tͥnseat. Celum enim & terra
p̃teribunt : fides autem ꝑmanet
& dies xp̃i. quia heri &e hodie
ipse ẽ xp̃c. & in scła. Quem au¬
tem numerum querat accipe. In do¬
mo autem patris mei mansiones mul¬
te sunt. Dat gͦ unicuiq locum dñs
iħc : hoc est aptam ꝓ unius cuiꝰq
meritis mansionem. nusquisq
enim in. suo ordine. Precessit g ut
pararet in se credentiby locum. Unde
&e ait. Si abiero & parauero uob̾ locũ.
iterum uenio ad uos & accersiam
uos ad meipsum. ut ubi ego sum¬
& uos sitis. & quo uado scitis. &
uiam scitis. Est gͦ uia ꝑ qͣm resurgẽs
xp̃c ascendit. Q̾ ille quidem ascen¬

Expanded text:
propheta Dauid cupiebat absolui dicens: propheta Dauid cupiebat absolui dicens: heu me quod incolatus meus prolongatus est! habitaui cum habitantibus Cedar. denique dierum numerum cognoscere uolebat, non etiam noctium. hic. enim dies et noctes sunt, ibi uero dies soli, ibi lumen perpetuum atque diuturnum. et ideo addidit: qui est. \'qui est1, inquit, non \'qui transeat\'; caelum enim et terra praeteribunt, fides autem permanet et dies Christi, quia heri et hodie ipse est et in saecula. quem autem numerum quaerat, accipe : i n domo, inquit, patris mei mansiones multae sunt. dat ergo unicuique locum dominub Iesus, hoc est aptam pro uniuscuiusque meritis mansionem; unusquisque enim in suo ordine. praecessit ergo, ut pararet in se credentibus locum; unde etiam ait: si abiero et praeparauero uobis locum, iterum uenio ad uos et accersiam uos ad me ipsum, ut ubi ego sum uos sitis. et quo uado uos scitis et uiam scitis. est ergo uia per quam resurgens Christus ascendit. et ille quidem ascen
Abbreviated transcription (Latin):
finis resurrecturo: s de eo fine q̃¬
rit. de quo apłs dixit. quia ille
finis qͣndo dñs ihc tradet regnũ
deo & patri. & euacuabit omnes
pͥncipatus. & potestates. & qͣndo
mors nouissima õiũ destruet᷑: ut ma¬
la deficiãt. bona et̃na sucedant. Et ido
dictum ẽ. fugit dolor. tristitie.
gemitus. Hunc fiuem in homini¬
bus oꝑabatur & paulus dicens.
Aut quis est qui letificat me. nͥ
qui contristatur ex me: Obiur¬
gando enim. dolorem. tristitiam.
gemitus. excitabat. ut agerent
penitentiam. qua irreuocabilem ue
ñ unius erit finis: s omiũ. Qͦ mͦ gͦ
finem meum dix̃. S considera quis
loquatur. tiq homo uel unus ex
hominib. usus cõmunitate substan¬
tie: uel qui ad formam tiniu̾sorum
describit. & ad ꝑfectionem consũ¬
mati hominis eruditur. Unde &
addidit. notum sibi fieri numerũ
dierum qui est: ut sciat quid¬
desit sibi.Ad ꝑfectionẽ
utiq qͥd desit. nonutun. al
istius corporis uitam. de qua

Expanded text:
finis resurrecturo —, sed de eo fine quaefinis resurrecturo —, sed de eo fine quaerit de quo apostolus dixit: quia ille finis, quando dominus Iesus tradet regnum deo et patri et euacuabit omnes principatus et potestates et quando mors nouissima omnium des t r uetur, ut mala deficiant et bona aeterna succedant . et ideo dictum est: fugit dolor, tristitia et gemitut-. hunc finem in hominibus operabatur et Paulus dicens: aut quis est qui laetificat me nisi qui contristatur ex me? obiurgando enim dolorem, tristitiam, gemitus excitabat, ut agerent paenitentiam, quo inreuocabilem uennon unius erit finis, sed omnium. quomodo ergo \'finem meum\' dixit? sed considera quis loquatur. utique homouel unus ex hominibus usus communitate substantiae uel qui ad formam uniuersorum describitur et ad perfectionem consummati hominis eruditur. Unde et addidit notum sibi fieri numerum dierum qui est, ut sciat quidesit sibi, ad perfectionem utique quid desit, non ad istius corporis uitam, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ille de quo deophas. & qui si¬
mul iter agebant: qͣndo post re¬
surreccionem cis se xp̃c adiunxit.
sermone mutuo conferebant di¬
centes. Nonne cor nr̃m ardens e¬
iat in nobis. cum aꝑiret nobis
scͥpturas: Ideo & dñs uenit ut ig¬
nem hunc in terram mitteret qͦd
illuminaret animas uniuersoꝵ.
studium accenderet: cruen exureret.
Locutus sum inqͥt in lingua mea
notum fac mͥ dñe finem meum.
& numerum dierum meorũ qͥ est:
ut sciam quid desit mͥ. Bonus ig¬
nis qui fecit. ut ꝓpħa loqueretur.
& uide ne ip̃se sit ignis qui uisus
est qͣndo in die pentecosten in unũ
locũ discipłis ꝯgregatiᷤᷤ. decidit cũ ui
tum est. quia uise sunt lingue
eorũ disꝑse cã qͣm ignis.
Hic est uos  gͦ qui dixit ad ie¬
remĩam. ecce do tͥ in os uerba mea¬
in ignem. Hanc gͦ: dauid lingͣm ig¬
nis accepit: ut diuine cognitionis
tum fac mͥ dñe finem meum. Non
de morte sua querit. neq enim hic

Expanded text:
aut ille de quo Cleophas et qui siaut ille de quo Cleophas et qui simul iter agebat, quando post resurrectionem eis se Christus adiunxit, sermone mutuo conferebant dicentes: nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum aperiret nobis scripturas? ideo et dominus uenit, ut ignem hunc in terram mitteret, quo inluminaret animas uniuersorum, studium accenderet, crimen exureret. Locutus sum in lingua mea: notum f ac mihi, domine, finem meum et numerum dierum meorum qui est, ut sciam quid desit mihi. bonus ignis, qui fecit ut propheta loqueretur. et uide ne ipse sit ignis, qui uisus est quando in die pentecostes in unum locum discipulis congregatis decidit cum ui tum est, quia uisac sunt linguae eorum dispersae tamquam ignis. hic est ergo qui dixit ad Hieremiam: ecce do tibi in os uerba mea ignem. hanc ergo et Dauid linguam ignis accepit, ut diuinae cognitionis tum fac mihi, domine, finem meum. non de morte sua quaerit — ngque enim hic
Abbreviated transcription (Latin):
intra me: & in meditatione mnea exar-
desiit ignis. Grauiora uuln̾a sicut no¬
uimus chaustico medicamento uel am¬
moto igne curantur. Ergo uir sapiens
ipse medicus ẽ sibi: iam̃ & si medicꝰẽ.
uulnus suum curat. Ideoq si ñ ple¬
ne consuminatꝰ ẽ. ad offense habitu¬
dinem sanitatis. uaporatur cor eius
habet febrem. ignescit ad obiecta
conuitia. Q̾ si tacet: uł int᷑ se terit᷑.
Lapis si ad lapidem teratur ignem
excutit. Ita etiam bona conscientia
pudore succenditur: si renouetur ei
suorũ recordatio delictoꝵ: & in ip̃¬
sa meditatione ignis exardescit. Nõ
malus ignis qͥ adurat: s qui ñex¬
urat. Talis ignis dei qͦm moyseᷤ
in rubo uidit: quando rub ure¬
batur s ñ exurebatur. Est gͦ ig¬
nis qui peccatum minuit: &e suo
culpam ardore depascitur. Est &e
ignis qui celestium scripturarũ
meditationib excitatur: uelut ille
de quo dicit ieremias. Q erat ig¬
nis flaminigerans in ossib meis.

Expanded text:
ntra me et in medir tatione mea e xar ntra me et in medir tatione mea e xar des cet ignis. grauiora uulnera, sicut nouimus, caustico medicamento uel admoto igne curantur. ergo uir sapiens ipse medicus est sibi; tamen, etsi medicus est, uulnus suum urit ideoque, si non plene consummatus est ad inoffensae habitudinem sanitatis, uaporatur eius cor, habet febrem, ignescit ad obiecta conuicia et, si tacet, uel intra se teritur. lapis si ad lapidem teratur, ignem excutit. ita ergo etiam bona conscientia pudore succenditur, si renouetur ei suorum recordatio delictorum, et in ipsa meditatione ignis exardescit. non malus ignis qui adurat, sed non exurat; talis ignis quem Moyses in rubo uidit, quando rubus urebatur, sed non exurebatur. est ergo ignis, qui peccatum minuit et suo culpam ardore depascit. est et ignis , qui caelestium scripturarum meditationibus excitatur, uelut ille de quo dicit Hieremias: et erat ignis flammigerans in ossibus meis,
Abbreviated transcription (Latin):
li certamine solet plerumq qui
fortior ẽ expectare ut inferioris ic¬
tu aliquo lacessatur: quo acrior
offensus insurgat. Ita exercitatio¬
ne nimia atq patientia roborat᷑.
ut tanqͣm insensibilis ad dolorẽ
plagam sentire ñ possit. Percussus
ridet: lacessitus minat᷑. At uͦ in¬
ferior si forte ictum ferientis su¬
pra obductum cicatrici ueteri uil¬
nus exceꝑit: renouatum sentit do¬
lorem. Sic est cui obiciuntur per¬
cata suꝑiora. que competenter do¬
luit atq defleuit ut satisfactione
congrua uulneri peccatoꝵ suoꝵ
obduceret cicatricem: si ꝑfectusi
tacet ꝯ uiciantib. nullo sͥ dolore ras¬
uato. Quia & si peccauit lecurus
est: quia sine penitentia sunt dl
dona. Ꝙ ideo que semel donauss
resoluere ac renouare ñ soleat:
cum ipse dix̾it. ego sum. ego sul
qui deleo iniquitates. & memor
memor celestium preceptoꝵ: do¬
lore tanqͣm recissa cicatrice repasa¬
tur. Concaluit inqͥt cor meui

Expanded text:
lum certamine solet plerumque qui lum certamine solet plerumque qui fortior est expectare, ut inferioris. ictu aliquo lacessatur, quo acrior offensus insurgat; ita exercitatione nimia atque patientia roboratur, ut tamquam insensibilis ad dolorem plagam sentire non possit, percussus ridet, lacessitus minatur. at uero inferior si forte ictum ferientis supra obductam cicatricem ueteris uulneris exceperit, renouatum sentit dolorem. sic est cui obiciuntur peccata superiora quae competenter doluit atque defleuit, ut satisfactione congrua uulneri peccatorum suorum obduceret cicatricem. si perfectus est, tacet conuiciantibus nullo sibi dolore renouato, quia, etsi peccauit, securus est, quia sine paenitentia sunt dei dona et ideo quae semel donauit resoluere ac renouare non soleat, cum ipse dixerit: ego sum ego sum, qui deleo iniquitates et memor memor caelestium praeceptorum, dolor ei tamquam recisa cicatrice reparatur. C oncaluit cor meum
Abbreviated transcription (Latin):
le silentium. Si peccatum agnos¬
cis tace: ne negando exaggeres.
Si ñ agnoscis. tace: securus de in¬
nocentia. Non possunt aliena uer¬
ba crimen affigere: qͦd ꝓpͥa ñ re¬
cepit conscientia. Sequitur. &
dolor meus renouatꝰ est. Adhuc
in inferiore uirtutis gradu posi¬
tus. hec uerba deꝓmit: qͦd dolor
sibi peccatoꝵ ueterum obiectione
renouatus sit: que deleta iam
obduxisse uidebatur obliuio. uel
bonoꝵ oꝑum texerat compensa¬
tio. Deniq in posterib quasi for¬
tior dicit. Uiderunt me & mo¬
uerunt capita sua: eo qͦd mina¬
rentur & nocere ñ possent. &¬
addidit. maledicent illi & tu be¬
nedices. Q hoc quasi ualidior
loquitur: negligens iniuirie uel
pudoris. cui benedictio dñi pro
omnib abundaret. Ergo in isto psal¬
mo tricesimo octauo. quasi in qua
dolorem cẽ renouatum. Ualidissi¬
mus enim cicatricis offensionem
sentire ñ nouit: nec plagam potest
timere qui fortior ẽ. In ipso pugi¬

Expanded text:
le silentium. si peccatum agnosle silentium. si peccatum agnoscis, tace, ne negando exaggeres; si non agnoscis , tace securus de innocentia. non possunt aliena uerba crimen affigere quod propria non recipit conscientia. Sequitur: et dolor meus r enouatus est. adhuc in inferiore uirtutis gradu positus haec uerba depromit, quod dolor sibi peccatorum ueterum obiectione renouatus sit, quae deleta iam obduxisse uidebatur obliuio uel bonorum operum texerat compensatio. denique in posterioribus quasi fortior dicit: u iderunt mc et mouerunt capita sua, eo quod minarentur et nocere non possent, et addidit: maledicent illi et tu benedices. et hoc quasi ualidior loquitur neglegens iniuriae uel pudoris, cui benedictio domini pro omnibus abundaret. ergo in isto psalmo tricesimo octauo quasi in quaddolorem esse renouatum. ualidissimus enim cicatricis offensionem sentire non nouit nec plagam potest timere qui fortior est. in ipso pugi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicebat. obmutui & humilia¬
tus sum & silui a bonis. Quia
nouerat qͣndo se humiliare debe¬
ret: & nouerat qͣudo silere debe¬
ret : obmutuit & ipse. litigiosa cũ
obiurgantes contentione ꝑstrepe¬
rent. Humiliatus ẽ ut tumorem
deiceret suꝑboꝵ: uelut ipsos hu
miliare se debere suo doceret ex¬
emplo. Siluit a bonis. quia bona
conscientia ñ eget defensione uer¬
boꝵ: que suo nixa ẽ testimonio.
ipsa sui uidex. Ideoq iustus dic̃.
Quis contra dicat aut quis re¬
sistat mͥ: Et paulus dicit. Michi
enim ꝓ minimo ẽ ut a uobis di¬
iudicer: aut ab humano die. Ad¬
uersum calumniantes & peccatoreᷤᷤ
iustus suo iudicio contentus est:
meritoꝵ autem suoꝵ uidiciũ xp̃o
reseruat. Ideoq addidit. Qui di¬
iudicat me: dñs ẽ. Pulcherrime eum
iudicem legit qui nulla fraude
fallatur: ut eum nec occulta pre¬
tereant. nec infirme conditionis
lapsus offendat. qui fragilitati
nolit ignoscere. Ad omnia gͥ uti¬

Expanded text:
ergo dicebat: ommutui et humiliaergo dicebat: ommutui et humiliatus sum et silui a bonis, quia nouerat, quando se humiliare deberet, et nouerat, quando silere deberet. ommutuit, ne ipse litigiosa cum obiurgantibus contentione perstreperet, humiliatus est, ut tumorem deiceret superborum uel ut ipsos, quomodo humiliare se deberent, suo doceret exemplo. siluit a boni;, quia bona conscientia non eget defensione uerborum, quae suo nixa est testimonio, ipsa sui iudex. ideoque iustus dicit: quis contradicat aut quis resistat mihi? et Paulus dicit: mihi enim pro minimo est ut a uobis diiudicer aut ab humano die. aduersum calumniantes et peccatores iustus suo iudicio contentus est, meritorum autem suorum iudicium Christo reseruat. ideoque addidit: qui diiudicat m.e dominus est. pulcherrime eum iudicem elegit qui nulla fraude fallatur, ut eum nec occulta praetereant nec infirmae condicionis lapsus offendat, qui fragilitati norit ignoscere. ad omnia igitur uti
Abbreviated transcription (Latin):
refertur: aliud qͦd ad humilitatẽ
cordis. Sapientia mentis sublimis
est: sapientia autem carnis ñ de¬
bet inflari. Humiliabat gͦ dñs
in ieiunio animã suam: ut casti¬
gandum nr̃e carnis tumorẽ do¬
ceret. Exaltabat animã ꝓpħa ꝑ sub¬
limem dei gr̃am: qm̃ & qui se exal¬
tat humiliabitur⁊ & qui se humili¬
at exaltabitur. Nec solum suꝑb re¬
tunditur & humilis attollitur dig¬
na remuneratione mcritoꝵ. sicut pͥ¬
mum ẽ intelligendum: s quia uer¬
bum dei ex omni parte acutum est
uelut gladius qui ex duab acutꝰ
est partib: ego arbitror posse in¬
telligi. quia & qui se exaltat. no¬
uit se humiliare: & qui se humilia¬
re nouit. etiam exaltare se nouit.
Deniq paulus ostendit dicens. Ego¬
audem didici: in quib sum suffici¬
ens ẽẽ. Scio & humiliari: scio &
habundare. Ergo & dauid ñ hu¬
militer sentiendo de xp̃o exalta
fideiq grã. turtutem humilitatis
ꝓpiore presentabat affectu. Ideo

Expanded text:
refertur, aliud quod ad humilitatem refertur, aliud quod ad humilitatem cordis. sapientia mentis sublimis est, sapientia autem carnis non debet inflari. humiliabat ergo in ieiunio animam suam, ut castigandum nostrae carnis tumorem doceret, exaltabat animam propheta per sublimem dei gratiam, quoniam et qui se exaltat humiliabitur et qui se humiliat exaltabitur. nec solum superbus retunditur et humilis attollitur digna remuneratione meritorum, sicut primum est intellegendum; sed quia 30 uerbum dei ex omni parte acutum est uelut gladius, qui ex tribus acutus est partibusego arbitror posse intellegi, quia et qui se exaltat nouit se humiliare et qui se humiliare nouit etiam exaltare se nouit. denique Paulus ostendit dicens: egoautem didici in quibussumsufficiensesse. scio et humiliari, scio et abundare. ergo et Dauid non humiliter sentiendo de Christo exaltabfideique gratia uirtutem humilitatis pio repraesentabat affectu. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ oratio que in sinum conuerti¬
tur dep̃cantis: fructum referens eoꝵ
que uoluit impetͣre. ut dona eiꝰ ad a-
ninam ac mentẽ recurrant: que po¬
poscit a dño sicut in posteriorib hic
idem ꝓpħa te docuit dicens. Sic
benedicam te in uita mea: & in
nomine tuo leuabo manus meaᷤ.
Tanqͣm adipe & pinguedine re-¬
pleatur anima mea. Ipse ẽ sinus
anime secretum orationis eiꝰ bone
uoluntatis: & quedam recurrentiũ
uotoꝵ intima receptacula. Unde
& iusti in abrahe sinu requiescere
leguntur. qͦd in cius gr̃a. in eius
requie. in eius placiditate requies¬
escant: Qui conformem ei indue¬
ruit fidem: & eandem in bonis oꝑi¬
b fecerint uoluntatem. S forte
miretur aliquis cum dñs dixerit
ꝑ os dauid. qͦd humiliabam in ie¬
iunio animam meam: qͦmͦ ipse
dauid ait in posteriorib. si ñ hu¬
militer sentiebam. s exaltaui ani-¬
mam meam. Uerum ex hiis con¬
sidera aliud eẽ. qd̾ ad sapientiã mentis

Expanded text:
Haec est oratio, quae in sinum convertiHaec est oratio, quae in sinum convertitur deprecantis, fructum referens eorum quae voluit impetrare; ut dona in ejus animam ac mentem recurrant, quae poposcit a Domino; sicut in posterioribus hic idem propheta te docuit dicens: Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas. Tamquam adipe et pinguedine repleatur anima mea . Ipse est sinus animae, secretum orationis ejus penetralia voluntatis, et quaedam recurrentium votorum intima receptacula. Unde et justi in Abrahleguntur, quod in eius gratia, in eius requie, in eius placiditate requiescant, qui conformem ei induerint fidem et eandem in bonis operibus fecerint uoluntatem. Sed forte miretur aliquis, cum dominus dixerit per os Dauid, quod humiliabat in ieiunio animam suam, quomodo ipse Dauid ait in posterioribus: si non humiliter sentiebam, sed exaltaui animam meam. uerum is consideret aliud esse quod ad sapientiam mentis
Abbreviated transcription (Latin):
grã. Iustus benefacit ei cuuis odi¬
is appetitus ẽ. Iustus orat ꝓ calũp¬
niantib. Bona caritas & pietas
bona. utrumq dei. & utrumq est
d̃s: quia caritas ẽ d̾s. ut dix̃ ioħe
in epł̃a. Ideoq utrumq conunc¬
cum ẽ. diligite inimicos urõs: &
orate ꝓ calumpniantib & ꝑseqͥn¬
tib uos. Plenitudo legis ẽ carita
s etiam hec cuͣungeliĩ plenitudo ꝓ
calumpniantib &. ꝑsequentib nosui¬
bet orare: ut peccatis eorũ uemam
postulemus. Sicut diuino iudicio
iob sc̃s electus ẽ : cuius oratio re¬
gum illoꝵ calumpniantiũ iusto
aboleret offensam. Ergo & si infir¬
mus es ora: & si fortis es ora Insu¬
mus ꝓ te oras: fortis ꝓ amico tuo
oras. Bonum scutum infirmita¬
tis. oratio. Tu oras. & dñs te ꝓce¬
git. Bonum scutum etiam trim¬
pbantis. ut inimicum tuum qͣnl
possis ferire defendas. ne ab aliqul
trucidetur: & quod ẽ maius axpͦ¬
Qin chxit. mͥ uindictam. ego retribuã.

Expanded text:
gratia. iustus benefacit ei cuius odigratia. iustus benefacit ei cuius odiis appetitus est, iustus orat pro calumniantibus. bona caritas et pietas bona; utrumque dei et utrumque est deus, quia caritas est deus, ut dixit Iohannes in epistula. ideo utrumque coniunctum est: diligite inimicos uestros et orate pro calumniantibus et persequentibus uos. plenitudo legis est caritas, sed etiam haec euangelii plenitudo, pro calumniantibus et persequentibus nos orare, ut peccatis eorum ueniam postulemus, sicut diuino iudicio Iob sanctus electus est, cuius oratio regum illorum calumniantium iusto aboleret offensam. Ergo et si infirmus es ora et si fortis es ora; infirmus pro te oras, fortis pro inimico tuo oras. bonum scutum infirmitatis oratio; tu oras et dominus te protegit. bonum scutum etiam triumphantis, ut inimicum tuum, quem possis ferire, defendas, ne ab aliquo trucidetur et, quod est maius, ai dixit: Mihi vindictam, et ego retribuam .
Abbreviated transcription (Latin):
nedicit. ut faciebant apłi. sicut pau¬
lus asserit dicens. Maledicimur: &
benedicimus. Iustus diligit inimicoᷤ
suos. Uide qͣmadmodũ paulatĩ
ꝑ gradus singulos ascendere doce¬
tur. ad incrementa uirtutum dicen¬
te dño: diligite inimicos ur̃os.
Iustus orat ꝓ calumpniantibus.
quia & hoc p̃cepit dñs: adiungẽs.
benefacite hiis qui oderunt uos:
orate ꝓ calumpniantib & ꝑseq̃n¬
tib uos. Ipse ẽ ꝑ omnia ustus:
qui hec custodit & seruat. Primũ
quia tacet & ñ respondet inimiciᷤ.
Deinde quia orat: hoc ẽ ociosus af¬
fectu: ñ est. Q qui orat. bona orat:
ñ ea que cuiq possint suo inimico
nocere. Pltis est gͦ oraie qͣm tacere.
Iustus maledicentib sibi benedicit
Plus ẽ & hoc qͣm orare ꝓ se. Secu¬
rus enim sui benedicit ei qͣm ñti¬
met: aut etiam ei qͣm ante metu¬
bat. Iustus diligit inimicum. Plus
est diligere qͣm orare. Quia maior
est mentis dilectio: qͣm sermonis

Expanded text:
nedicit, ut faciebant apostoli, sicut Paunedicit, ut faciebant apostoli, sicut Paulus asserit dicens: maledicimur et benedicimus. iustus diligit inimicos suos. uide quemadmodum paulatim per gradus singulos ascendere docetur ad incrementa uirtutum dicente domino: diligite inimicos uestros. iustus orat pro calumniantibus, quia et hoc praecepit dominus adiungens: benefacite his qui oderunt uos, orate pro calumniantibus et persequentibus uos. ipse est per omnia iustus, qui haec custodit et seruat, primum quia tacet et non respondet inimicis, deinde quia orat, hoc est non est otiosus affectu. et qui orat bona orat, non ea quaecumque possint suo inimico nocere. plus est ergo orare quam tacere. iustus maledicentibus sibi benedicit. plus est hoc quam orare pro se; securus enim sui benedicit ei quem non timet aut etiam ei quem ante metuebat. iustus diligit inimicum. plus est diligere quam benedicere, quia maior est mentis dilectio. quam sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
& si minister aut libertus . aut ser¬
uus. fert patienter: & in his omnib
tacet ne ei respondeat: a quo eum cer¬
nit impelli. Conuitiatur eͦ ex domeᷤᷤ¬
ticis aliquis: dolet & tacet. Conuici¬
atur libertus. tacet: Conuitiatur
seruis. tacet. Si uincitur: qui laqueum
cuis anime ꝑ escam uocis extendit.
Tace gͦ & tu cum tͥ indignus conui¬
ciatur: tace cum tͥ seruus & maxi¬
me tuus contumeliam facit: & dic
in corde tuo. Ego taceo: tu autem
ne taceas dñe. Q addas. ne disce¬
das a mẽ: ut dauid ꝓpħa dicebat.
hoc ẽ ñ solum me impugnantib.
derelinqͣs. ston ẽ enim solus: cui ds
p̃sens ẽ. Accipe testimoniũ. Ecce in qͥt
uenit hora ut disꝑgamini unusqͥs¬
q in sua: & me solum relinquatis.
S ñ sum solus : qm̃ pater mecum
est. Iustus gͦ aduersus insolentes
sibi taceat: iustus oret. Audi ius¬
tum orantem. Pro eo ut diligerent¬
me detrahebant mͥ: ego autem ora¬
bam. Iustus maledicentib sibi be¬

Expanded text:
 si minister aut libertus aut ser si minister aut libertus aut seruus, fert patienter et in his omnibus tacet, ne ei respondeat a quo eum cernit impelli. conuiciatur ergo ex domesticis aliquis : dolet et tacet; conuiciatur libertus: tacet; conuiciatur seruus: tacet. sic uincitur qui laqueum eius animae per escam uocis extendit. tace ergo et tu, cum tibi indignus\' conuiciatur, tace, cum tibi seruus et maxime tuus contumeliam facit, et dic in corde tuo: ego taceo, tu autem ne taceas, domine, et adde: n e discedas a me, ut Dauid propheta dicebat, hoc est: ne solum me inpugnantibus derelinquas; non est enim solus cui deus praesens est. accipe testimonium: ecce, inquit, uenit hora ut dispergamini unusquisque insua etmesolum relinquatis; sed non sum solus, quoniam pater mecum est. Iustus ergo aduersus insolentes sibi tacet, iustus orat. audi iustum orantem: pro eo ut me diligerent detrahebant mihi, ego autem orabam. iustus maledicentibus sibi be
Abbreviated transcription (Latin):
ipso libro manifestat᷑. filius. ut abes¬
salon. seruus. libertus. domesticus:
quia inimici hominis. etiam domesti¬
ci eius. ut exagitent eum singuli. Qͦd
gͥ remediũ adu̾sum huiꝰmodi ani¬
moꝵ egritudines. ħ patientia. nͥ silen¬
tium: & qͦd ẽ gͣuius: ille te magis la¬
cessit. qui beneficus tuis usus sit. Q
interipsos ampliꝰ ille exasꝑat: qͥ plus
tͥ debeat. Qntomagis ingrati homi¬
nis acerbitate. aut uilis alicuiꝰ ꝑsone
indignitate mouearis: Trgo iustus
& si amicus eiꝰ est insolens. dolet pro
amico: quia iccirco amicus suus labi¬
tur. quia atemptatore impellitur.
Si ꝑ amico dolet: multomagis ꝓuxo¬
re ꝓfilio. si eos qͦ sibi insolentes exꝑia¬
tur. & si frater gxagitat ut esau scm
iacob. dolet & querit sibi frẽm recon¬
ciliare. uel fugere a facie eius ut re¬
becca suadebat: ne iracundia fr̃is oc¬
casionem nocendi aliqͣm reperiret.
& siꝓximus aut domesticus: dolet.¬

Expanded text:
ipso libro manifestatur, filius, ut Abesipso libro manifestatur, filius, ut Abessalon, seruus, libertus atque domesticus, quia inimici hominis etiam domestici eius, ut exagitent eum singuli. quod igitur remedium aduersum huiusmodi animorum aegritudines nisi patientia, nisi silentium ? et, quod est grauius, ille te magis lacessit, qui beneficiis tuis usus sit, et inter ipsos amplius ille exasperat, qui plus tibi debeat, quo magis ingrati hominis acerbitate aut uilis alicuius personae indignitate mouearis. Ergo iustus, etsi amicus ei est insolens, dolet pro amico, quia ita amicus suus labitur, quia a temptatore impellitur. si pro amico dolet, multo magis pro uxore, pro filio, si eos quoque sibi insolentes experiatur, et si frater exagitat, ut Esau sanctum Iacob, dolet et quaerit sibi fratrem reconciliare uel fugere a facie eius, ut Rebecca suadebat, ne iracundia fratris occasionem nocendi aliquamrepperiret, et si proximus aut domesticus, dolet, et
Abbreviated transcription (Latin):
lapsum. Sunt autẽ & quitacentes
loqͣntur: sicut moyses qui stabat at¬
tonitus. & tacrbat. Cui dixit tacen¬
tids: quid clamas ad me: Ut su¬
sanna que tacuit inꝑiculis suis: oe
dñs exaudiuit eam. Ergo & iam sun
te u̾bum dei sit. & tacebis in uerbo
Que secum meditabat᷑ ꝓpha dauid.
Inquo ea que secum in hocpsalmo.
meditatum ẽẽ se dicit: ante in eo lo¬
cutus ẽ xp̃c. Sic enim scͥptũ ẽ. Ego
autem cum in aliquo mͥ molesti es¬
sent: induebam me cilicio. Q hu¬
miliabam in ieiumio animãmeã: &
oratio mea insinu meo conuertetur.
Quid ẽ in aliquo: Quia tunc maxi.¬
me aut sermo õportunus elabitur.
aut effectus mouetur: qñ uł in do¬
lore aliquo & tristitia sumus: uel
indignatione animus egrescit. uel
aliquib sollicitudinib impedit᷑.
aut disceptationib occupatur. Qui gͥ
molesti: Primũ de ipso auctore pecca¬
ti & angelis eiꝰ intellige: deinde de hiis
pellitur uxor ut sc̃i iob. amicus. qͦd in

Expanded text:
lapsum. sunt autem et qui tacentes lapsum. sunt autem et qui tacentes loquantur sicut Moyses, qui stabat attonitus et tacebat, cui dixit tacenti deus: quid clamas ad me?ut Susanna, quae tacuit in periculis suis et dominus exaudiuit eam. ergo etiamsi in te uerbum dei sit, et tacebis in dei uerbo quae secum meditabatur propheta Dauid, in quo ea, quae secum in hoc psalmo meditatum esse se dicit, ante in eo locutus est Christus. sic enim scriptum est: ego autem, cum in aliquo molesti essent mihi, induebam me cilicio et humiliabam in ieiunio animam meam, et oratio mea in sinu meo conuertetur. quid est \'in aliquo\'? quia tunc maxime aut sermo non oportunus elabitur aut affectus mouetur, quando uel in dolore aliquo aut tristitia sumus uel indignatione animus aegrescit uel aliquibus sollicitudinibus impeditur aut disceptationibus occupatur. qui igitur molesti ? primum de ipso auctore pec- cati et angelis eius intellege, deinde de his pellitur uxor, ut sancti Iob, amicus, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorem sibi in hũs que gesserit
illudentem. Qui autem peccatorem
p̃uiderit: potest uitare peccatum.
Uidebat dauid consistere adu̾sum
se peccatorem. qͣndo semei maledi¬
cebat & lapidabat regem suũ: &
clamabat exi uir sanguinũ. Neq
enim tam p̃ruptus foret. ut nec
regis tanti reuerentia ioueretur.
nec armatum eiꝰ timeret exercitũ.
cum unus de exercitu eiꝰ conuitian¬
tem potuisset occidere. S amen¬
tem diabolus fecerat. qui eum in¬
pellebat ad mortẽ. Ideo dauid
aduersus auctorẽ magis pss¬
liabatur: qͣm ministrum ꝑsequeba¬
tut. Quid enim magnũ de homine
inualido uindicare. quem ad furorẽ
alter urgebat. in cuiꝰ nece peccator ha¬
buss uolũtatiᷤᷤ aͥffectũ: Nõ gladio diaboł
s uerbo dei uincitur. I deo taceat lin¬
gua hominis: dei uerbum loquatur.
Beniq & xp̃c tacebat. ante pilati
uidicium constitutus. ut nob̃ daret
formam tacendi. Quia lingua cor¬
poris. facilis ad errorem: ꝓliuis ad

Expanded text:
peccatorem sibi in hiQ quae gesserit peccatorem sibi in hiQ quae gesserit inludentem, qui autem peccatorem praeuiderit, potest uitare peccatum. uidebat Dauid consistere aduersum se peccatorem, quando Semei maledicebat et lapidabat regem suum et clamabat: exi, uir sanguinum. neque enim tam praeruptus foret, ut nec tanti regis reuerentia moueretur nec armatum eius timeret exercitum, cum unus de exercitu eius conuiciantem potuisset occidere; sed amentem diabolus fecerat, qui eum inpellebat ad mortem. ideo Dauid aduersus auctorem magis proeliabatur quam ministrum persequebatur. quid enim magnum de homine inualido uindicari, quem ad furorem alter urgebat, in cuius nece peccator habuisset. uoluntatis effectum? non gladio diabolus, sed uerbo dei uincitur; ideo taceat lingua hominis, dei uerbum loquatur. denique et Christus tacebat ante Pilati iudicium constitutus, ut nobis daret formam tacendi, quia lingua corporis facilis est ad errorem, procliuis ad
Abbreviated transcription (Latin):
quia xp̃m se fallere putabat adũ¬
sarius dimersisset. Nongͦ dubites
qͣndo aliqui tͥ molesti sunt uolenti
seruare iustitiam: ministros ẽẽ illiꝰ
nequissim i peccatoris. qui omniũ
auctor ẽ flagitioꝵ. Uidebat daind
ꝓpħicis oculis. agnoscebat. agnosceba¬
curbare gestit affectum. Premebat uo¬
cem. claudebat portas suas silentio:
p̃tendebat in eo patientia & taciturni¬
tatis iugilabat custodia. ne inimicus
obriꝑet. ut de castris oris uagus sermo¬
aliquis & incautus exiret. Ideo fortio
est patiens qui scipsum continet. qͣm
qui urbes capit Iustus ipse sibi cas¬
crum ẽ: ipse sibi ꝑuigil custos. Cum
sibi gͦ ipse p̃tenderet. loquebat᷑ insuo
corde. posui ore meo custodiam: dũ¬
consistit peccator adũsum me. Ad est
semꝑ inimicus qui scmꝑ insidiadur.
& si illum ñ uides adest: & si illum
ñ sentis incursat. Siñ uides. uidenti
crede. Consistit inqͥt adu̾sum me.
Qui uidet peccatum suũ: uidet etiã

Expanded text:
quia Christum fallere se putabat, aduequia Christum fallere se putabat, aduersarius demersisset. non ergo dubites, quando aliqui tibi molesti sunt uolenti seruare iustitiam, ministros esse illius nequissimi peccatoris, qui omnium auctor est flagitiorum. uidebat Dauid propheticis oculis, agnoscebat etem qui interturbare gestit affectum. premebat uocem, claudebat portas suas silentio, praetendebat in eo patientia et taciturnitatis uigilabat custodia, ne inimicus obreperet, ne de claustris oris uagus aliquis sermo et incautus exiret. ideo fortior est patiens qui se ipsum continet quam qui urbes capit. iustus ipse sibi claustrum est, ipse sibi peruigil custos. Cum sibi ergo ipse praetenderet, loquebatur in suo corde: posui ori meo custodiam, dumconsistit peccator aduersum me. adest semper inimicus, quia semper insidiatur. etsi illum non uides, adest, etsi illum non sentis, incursat. si non uides, uidenti crede: consistit, inquit, aduersum me. qui uidet peccatum suum, uidet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cum gͣuitate cautelam. Qͥd enim labia
niq uinculis labioꝵ nr̃oꝵ unusquisq
constringit᷑. Ideo sapiens in tempore ta¬
cet. & secum ipse considerat. quo tempo
re loqui debeat. De quo precdare ipse
salomon. Labia sapientis: alligata
sunt intellectu. Qndo gͦ uides illudẽ¬
tib ꝓteruis sapientem tacere : dic.
Ligauit intellectu iste labia sua.
hoc ẽ prudenter tacet: ne labioꝵ
suoꝵ uinculis alligetur. Posuit
ori suo custodiam: sepsit aures suas
spinis: uectem adhibuit forib sui o
ris. Seruat thesaurum cordis sui:
& argentũ eloquii sui. ut examina¬
tum & purgatũ qͣndo oportet ꝓfe¬
rat: ne qͥs qͣm pͥus fur incor euis aut
ꝑturbator irrumpat. & ad eos capti¬
uum trahat. quib flagitia sua uen¬
dat. Meditabatur iudas xp̃m uen¬
dere: s reuocabat eum tanta dñi
gr̃a. & quedam paterne delin ꝓm̃ta
pietatis: quib furor eius molliebat᷑.
Nec erupisset in scelus. nͥ se in cor eiꝰ

Expanded text:
cum gravitate cautelam. Quid enim labia cum gravitate cautelam. Quid enim labia nique vinculis labiorum suorum unusquisque constringitur. Ideo sapiens in tempore tacet, et secum ipse considerat quo tere loqui debeat. de quo praeclare ipse Salomon: labia sapientis alligata sunt intellectu. quando ergo uides inludentibus proteruis sapientem tacere, dices: ligauit iste intellectu labia sua, hoc est prudenter tacet, ne labiorum suorum uinculis alligetur. posuit ori suo custodiam, saepsit aures suas spinis, uectem adhibuit foribus oris sui, seruat thesaurum cordis sui et argentum eloquii sui, ut examinatum et purgatum, quando oportet, proferat, ne quisquam prius fur in cor eius aut perturbator inrumpat et ad eos captiuum trahat, quibus flagitia sua uendat. Meditabatur ludas Christum uendere, sed reuocabat eum tanta domini gratia et quaedam paternae delenimenta pietatis, quibus furor eius molliebatur, nec erUpisset in scelus, nisi se in cor eius,
Abbreviated transcription (Latin):
brica Ideo quasi qͦdam tube sono scͥp¬
ture diuine interpres electus increpu¬
it: corde creditur ad iustitiam. ore con¬
fessio fit ad salutem. Fides credentiũ:
pͥncipalis ẽ confessio exsecutionis. Qͦ mͦ
Ut non inqͥt delinqͣm in lingua mea.
Si hoc cauet ꝓph̃a. tuñ caues: Si hoc me¬
tuit in quo dei gr̃a loquebatur: tu nõ
metuis qui erroris uerba ñ refugis &
theatralib sermonib delectaris: Lu
ñ reformidas cui scͥptum ẽ in eunglio.
quia ꝓomni ocioso uerbo rationem es
redditurus: Si ꝓ ocioso uerbo ꝑiculũ
est. qͣntomagis ꝓcͥminoso: Non omne
qͦd ociosum & criminosum: s omne
qͦd ñ fructuosum ꝑiculosum atq era¬
dicabile. Omnis enim arbor ñ faciens
fructum: excidetur & in ignem mit¬
tetur. Commouetur animus. exagi¬
tatur stimulantib aduersariis. ob¬
strepentib. illudentib. criminantib: ex¬
cidit uerbum commotionis Ideo silenti¬
um & tutum est & decorum: qͦd seruat

Expanded text:
brica. Ideo quasi quodam tubae sono Scripbrica. Ideo quasi quodam tubae sono Scripturae divinae electus interpres increpuit: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . Fides Credentium principalis est, confessio exsecutionis. 5. QuoUt non, inquit, delinquam in lingua mea. Si hoc cavet Propheta, tu non caves? Si hoc metuit, in quo Dei gratia loquebatur, tu non metuis, qui erroris verba non refugis, et theatralibus sermonibus delectaris? Tu non reformidas, cui scriptum est in Evangelio , quia 844 pro omni otioso verbo rationem es redditurus? Si pro otioso verbo periculum est, quanto magis pro criminoso! Non omne quod otiosum, est criminosum: sed omne quod non fructuosum, periculosum atque eradicabile; omnis enim arbor non faciens fructum, excidetur, et in ignem mittetur. Cum movetur animus, exagitatur stimulantibus adversariis, obstrepentibus, illudentibus, criminantibus, excidit verbum commotionis; ideo silentium et tutum est, et decorum, quod servat
Abbreviated transcription (Latin):
Triagͦ impossibilia sibi ẽẽ dixit ad in¬
telligendum: & qͣrtum qͦd ille habens
inter homines sapientie signaculum
ñagnosceret: uiarum uidelicet uiri
in uiuentute ꝓcessum. Quarũ gͥuel
in explicabilis uel difficilis agnitio po-¬
test facilis earum e̾ẽ custodiaꝰ nñ ñ
im̾ito ipse dđ delictoꝵ iuuẽtutiᷤᷤsue ñ
defensionem obtulit: s obliuionem
rogauit. Delicta inqͥt iuuentutis meȩ
& ignorantie mee ne inemueris. Non im¬
merito gͥ salomon dix̃ se ñ aonoscere:
qͦd pater eius in quo dei maior gr̃a fuit
se ignorasse testatus ẽ. Q fortasse delic¬
ta iuuentutis ad feruorem retulit car¬
nis: ignorantie autem ad uerborũ ꝓ¬
lap̾tionem. quȩ ñ ex sententia nr̃a s
impetu quodam & cursu loquendi
plerunq fundunt᷑. Qͦd ꝑiculosum ẽẽ
ꝓpħa cognoscens: ait. Credidi ꝓpter qͦd
locutus sum Supͣ fundamentũ gͦ uir¬
tutis uox tuta ẽ: sine fundamento lu¬

Expanded text:
tria ergo inpossibilia sibi etria ergo inpossibilia sibi etelligendum, et quartum quod ille habens inter homines sapientiae signaculum, non agnosceret, viarum videlicet viri in juventute processum. Quarum igitur vel inexplicabilis, vel difficilis agnitio, potest facilis earum esse custodia? Unde non immerito ipse David delictorum juventutis suae non defensionem obtulit, sed oblivionem rogavit. Delicta, inquit, juventutis meae, et ignorantiae meae ne memineris . Non immerito igitur Salomon dixit se non agnoscere quod pater ejus, in quo major Dei gratia fuit, se ignorasse testatus est. Et fortasse delicta juventutis ad fervorem retulit carnis, ignorantiam autem ad verborum prolapsionem, quae non ex sententia nostra, sed impetu quodam et cursu loquendi plerumque funduntur; quod periculosum esse Propheta cognoscens ait: Credidi propter quod locutus sum . Supra fundamentum ergo virtutis vox tuta est; sine fundamento, lu
Abbreviated transcription (Latin):
oblierauit impius iura pietatis: tam̃ ꝑ
uocem sacrilegiim sceleri suo addidit.
nt negaret deo necati fr̃is int̾itum. Quid
de singulis dicam: Populus ipse electus
a dño. cui tacitus moyses aꝑuit mare. in¬
gratus celestib beneficuis obmurmurabat.
quo diuinam contraxit offensam. Dem¬
de ipsum ducem inuiis illius. atq inusi¬
tati itin̾is moysenrespuit.⁊ afr̾e eiꝰ aaron
acos sibi fieri qͦs coleret postulauit. Un¬
de etiam ipse considerans tanta uocis ꝑi-¬
cula: dyxi. Custodiam uias meas. Quȩ
sint gͥ iste uie hominis que & magnoꝑe
p̃cauende. ne qͥd gͣuioris offensionis in cur¬
rant: ammonet nos tantus ꝓpħa dili¬
gentius considerare. Ammonet etiam
salomion eius filius pat̾ne mentis inter-¬
pres ꝑspicatius examinare: qui scripsit.
tria mͥ sunt impossibilia intelligere. &
qͣrtun qͦd ñ agnosco. Uestigium aqͥle
uolantis. & uiam serpentis in petra. &
semitas nauis inpelago naiugantis. &

Expanded text:
obliterauit impius iura pietatis, tamen per obliterauit impius iura pietatis, tamen per uocem sacrilegium sceleri suo addidit, ut negaret deo necati fratris interitum. quid de singulis dicam? populus ipse electus a domino, cui tacitus Moyses aperuit mare, ingratus caelestibus beneficiis obmurmurabat, quo diuinam contraxit offensam. deinde ipsum ducem inuii illius atque inusitati itineris Moysen respuit et a fratre eius Aaron deos sibi fieri quos coleret postulauit. Unde etiam ipse considerans tanta uocis pericula dixit: custodiam uias meas. quae sint igitur istae uiae hominis quae magnopere praecauendae, ne quid grauioris offensionis incurrant, ammonet nos tantus propheta diligentius considerare, ammonet etiam Salomon.eius filius paternae mentis interpres perspicacius examinare, qui scripsit: tria mihi sunt inpossibilia intellegere et quartum quod non agnosco: uestigium aquilae uolantis et uiam serpentis in petra et semitas nauis in pelago nauigantis et
Abbreviated transcription (Latin):
loc ẽ ꝓposui. confirmaui. imꝑaui mͥ.
locutus sum cordi meo: uias meas cus¬
todiam.Si alii dixissent. sermo meus
indecorum ẽ: siquis ꝓximum gͣue. qͣnto
gͥ gͣuius siquis scipsum eo qͦd sibi ꝓmise¬
rit putet ẽẽ fraudendum. ut sibi ipse in
infidelis suo udicio & despicabilis esti¬
meturᷤ. Cuigͥ idoneus uideri potest. qui
sibi uilis ẽ : Teneamꝰ gͥ anime constanti¬
am nrãm. ne inoffensionẽ labia loqͤndi
festina ꝓrumpant. E iob plagam suan
rantiam suꝑauit. Non bene creditur cas¬
ni. Uicissemus: si eua tacuisset. Cigo
quia pͥmũ illud ꝓcessit ex uoce pectatũ.
&e serpens ille nequissimus atq uersutus
ꝑ uocem nos ante temptauit: atq uti¬
nam aut adam surdus fuisset. ant ela
obmutuisset. Ille ne uocem sue uxoris
audiret. ista ne loqueret᷑ marito: & lubri¬
ce uocis ministerio serpentis in uirum
uenena tnsfunderet. Cayn qͦ & si parti¬
cidio naturam uiolauit humanã. &

Expanded text:
hoc est: proposui confirmaui imperaui mihi, hoc est: proposui confirmaui imperaui mihi, locutus sum cordi meo: \'uias meas custodiam\'. si aliis dixissem, sermo meus indecorum est, si quis proximum graue; quanto igiturgrauius, si quis se ipsum eo quod sibi promiserit putet esse fraudandum, ut ipse sibi infidelis suo iudicio et despicabilis aestimetur! cui igitur idoneus uideri potest qui sibi uilis est? teneamus igitur animae constantiam nostrae, ne in offensionem labia loquendi festina prorumpant. et lob plagam suam nitate superauit. non bene creditur carni; uixissemus, si Eua tacuisset. ergo primum illud processit ex uoce peccatum et serpens ille nequissimus atque uersutus per uocem nos ante temptauit. atque utinam aut Adam surdus fuisset aut Eua obmutuisset, ille, ne uocem suae uxoris audiret, ista, ne loqueretur marito et lubricae uocis ministerio serpentis in uirum uenena transfunderet! Cain quoque, etsi parricidio naturam uiolauit humanam et
Abbreviated transcription (Latin):
crebra certamina. & disceptationis tumul¬
tus. sermo aliqͥs sibi offensionis excedẽc.
circumspecte munitionis silentiũ. o fidis
simum stabilitatis fundamencũ. in qͦ
si quis potuerit stare: lubricum uerbi ti¬
mere ñ possit. Multi enĩ etiã stabili cor¬
de firmati. incauti tam̃ sermonis fluc¬
tuantis errore sepe ceciderunt. Uidenᷤ
g huiusmodi insidiis & uano tertanti¬
um strepitu se ꝓpb̃a temptari. in tra se
ipsum tacitus conferebat: Legem sibi
taciturnitatis imponens. Ꝙ cum tac̾et
insultantib sibi. & ut loqueret᷑ aliqͥd
puocantib. qualia solent in solentium et
cer tamina atq sermones. Responde nob
si de equalitate p̃sumis. Uides & da et̃
te uictũ: & nichil habere qͦd referas. Cum
seppe aduocem conuitiis uideret impel¬
li: seipse reuocabat ut loqueret᷑ incorde.
Dixi custodiam uias meas. ut ñ delinꝗͣ
in lingua mea. Posui ori meo custodiã
dum consistit peccator aduersum me.

Expanded text:
crebra certamina et disceptationis tumulcrebra certamina et disceptationis tumultus sermo aliqui sibi offensionis excideret,circumspectae munsimum stabilitatis fundamentum, in quo si quis potuerit stare, lubricum verbi timere non possit! Multi enim etiam stabili corde firmati, incauti tamen, sermonis fluctuantis errore saepe ceciderunt. Videns igitur hujusmodi insidiis et vano concertantium strepitu se Propheta tentari, intra se ipse tacitus conferebat, legem sibi taciturnitatis imponens; et cum taceret, insultantibus sibi, et ut loqueretur aliquid provocantibus; qualia solent insolentium esse certamina atque sermones: Responde nobis, si de aequalitate praesumis: vides et tu esse te victum, et nihil habere quod referas; cum se prope ad vocem conviciis videret impelli, se ipse revocabat, ut loqueretur in corde. 3. Dixi, Custodiam vias meas; ut non delinquam in lingua mea; p osui ori meo.custodiam, dum c onsistit peccator aduersum me,
Abbreviated transcription (Latin):
est dei uitus atq sapientia. ipse uerita¬
tis uia & iustitia & resurrectio. Ad qͦm
gͥ contendas. nͥ ad ꝑfectionẽ omnium
summamq uirtutum. Q ideo tͥ dicit. ueni
sequere me: hoc ẽ ut ad consummationem
iui tutum ꝑuenire merearis. Ergo qui se¬
quit᷑ xp̃m. ipsum ꝓ possibilitate sua debet
imitari. ut p̃cepta eius secũ ipse medite¬
cur. & diuinoꝵ exempla factoꝵ. & ido
dauid secũ ipse meditabat᷑: qͦd xp̃m in
se locutum ẽẽ retinebat̾. Ut cum aliqui
ei ẽc̃nt molesti. & cum ad contentionẽ la¬
cessere conarent᷑ : patientiã indueret cer.¬
tandi studia dedinaret. ex quib inanis
strepitus & uirgia freq̃nter oriuntur.
Ideoq cum sco dauid pleriq eiꝰ uirtu¬
tib inuidentes. qui eum de ꝓposito man¬
suetudinis & humilitatis affectu crederẽt
diducendũ freqͤnter ingruerent: ipseqͦ
adu̾sus qͣs graue luctamen ẽ iustis. ad
cõmouendum eũ ministros suȩ imꝓbi¬
tatis impeslerent: ne inter obstrepentiũ

Expanded text:
 sapientia, ueritas uia iustitia resurrectio. ad quem igitur contendas nisi ad perfectionem cmnium summamque uirtutum ? et ideo tibi dicit: ueni sequere me, hoc est, ut ad consummationem uirtutum peruenire merearis. ergo qui sequitur Christum, ipsum pro possibilitate sua debet imitari, ut praecepta eius secum ipse meditetur et diuinorum exempla factorum. Et ideo Dauid secum ipse meditabatur, quod Christum in se locutum esse retinebat, ut, cum aliqui ei essent molesti et eum ad contentionem lacessere conarentur, patientiam indueret, certandi studia declinaret, ex quibus inanis strepitus et iurgia frequenter oriuntur. ideoque cum sancto Dauid plerique eius uirtutibus inuidentes, qui eum de proposito mansuetudinis et humilitatis affectu crederent deducendum, frequenter ingruerent, ipsae quoque s, aduersus quas graue luctamen est iustis, ad commouendum eum ministros suae inprobitatis inpellerent, ne inter obstrepentium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbͣntis & obloq̃ntis. a facie inimici
&e ꝑseq̃ntis. Crubescebat enĩ sic lap¬
sũ ẽ electũ ppłin suũ: &e confunatbat eos
apud pacrem. qͦrum finis aduenerat.
Presens enĩ erat filio pater. a qͥ minꝗͣ
potest filius separari. E idco audiebat
dicentẽ uideis pater. E cee relinquet᷑
uob̾ domus ur̃a deserta. Sunt autẽ
etiã qui in confusione sua głantur:
sicut illi de quib dicit apłs. quia¬

Expanded text:
probrantis et obloquentis, a f acie inimici probrantis et obloquentis, a f acie inimici e t persequentis. erubescebat enim sic lapsum esse electum populum suum et confundebatur in eos apud patrem, quorum finis aduenerat. praesens enim erat filio pater, a quo numquam potest filius separari, et ideo audiebat dicentem Iudaeis: ecce relinquetur uobis domusuestradeserta. Sunt autem etiam qui in confusione sua gloriantur, sicut illi de quibus dicit apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
lucem attulit mundo. Dies itaq
cor autem eorũ longe ẽ ame. Que
ant: Ipsa sunt enĩ que oꝑiunt pecca¬
torem: hic autẽ peccatum ñ fecit S
qͣmadmodũ ẽ confusio adducens
peccatũ. ita ẽ confusio que peccatũ
abolet: ut confusio crucis dñi nr̃i
Est etiã omnis confusio bona qͣm
ꝓ xp̃i nomine subeas: & si ad mo¬
dum gloriosa sit. Uerbi grã. in ꝑ¬
secutione lex sit. ut uerberet᷑ xp̃ianꝰ:
ut dignitatẽ amittat. ut careat
pͥuilegio. ut in uinla ducat᷑. Hec
utiq confusio & si pͥuilegiũ ñ ha¬
bet: habet głam confessionis. Est
autẽ & xp̃i confusio: sic̃ ipse ait.
Qui me confusus fuerit corã ho
xxp̃i amara ẽ. hoc ẽ ñ credentib: io¬
cunda credentib. Siue gͦ uelis confu¬
sionem xp̃i intelligere in crucem eiꝰ
que uideis uidebatur ẽẽ confusio.
qui insultabant ei quasi erubesc̾ẽt
xp̃c in eo oꝑe. in qͦ publicam oꝑaba¬
tur salutem : siue etiã hanc confu¬
sionem qͣm geri uidebat᷑. a uoce ex¬

Expanded text:
lucem attulit mundo. dies itaquecor autem eorum longe est a me . 6ant; ipsa sunt enim quae operiunt peccatorem: hic autem peccatum non fecerit? Sed quemadmodum est confusio adducens peccatum, ita est confusio quae peccatum abolet, ut. confusio crucis domini nosest etiam omnis confusio bona, quam pro Christi nomine subeas, et admodum gloriosa, si uerbi gratia in persecutione lex sit, ut uerberetur christianus, ut dignitatem amittat, ut careat priuilegio, ut in uincla ducatur. haec utique confusio, etsi priuilegium non habet, habet gloriam piae confessionis. est autem et Christi confusio, sicut ipse ait: qui me confusus fuerit coram homChristi amara est, hoc est non credentibus, iocunda credentibus. Siue ergo uelis confusionem Christi intellegere in crucem eius, quae Iudaeis uidebatur esse confusio, qui insultabant ei, quasi erubesceret Christus in eo opere in quo publicam operabatur salutem, siue etiam hanc confusionem, quae ingeri uidebatur a uoce ex
Abbreviated transcription (Latin):
nalia ꝓpendebant. Egebat parabola
solutione. Uenit gentiũ doccor & fi¬
des nationũ: & intellexit qͦd due ille
mulieres duo sint testam̃ta. Unum a
monte sẏna. qͦd in seruitute gen̾auit
popłm iudeoꝵ qͦd ẽ agar. & ideo sẏna
qd̃ ꝑ int̾p̃tationẽ mensurã eiꝰ signi¬
ficat. Mensura autẽ legis ẽ: suꝑ¬
abundans autẽ gr̃a ẽ. Syna quoꝙ
merces dicit᷑. & conuenit popło ui¬
deoꝵ. qͥ iustificari se mercede oꝑum
qͣm fidei gr̃a maluert̃. E rgo que
sub lege erat icrłm cum filiis suis
seruiebat: que autẽ sursum est ie¬
dicit᷑ libertatẽ habet: qͦd pͥnceps sui
Iue uideoꝵ qͥ ñ credidit: setuit. Ipse ẽ scdm
carnẽ natꝰ: qͥa scđm carnẽ int̾p̃tatꝰ ẽ scͥp

Expanded text:
nalla propendebat. Egebat parabola nalla propendebat. Egebat parabola solutione. Venit gentium Doctor, et fides nationum, et intellexit quod duae illae mulieres duo sint Testamenta: unum a monte Sina, quod in servitutem generavit populum Judaeorum, quod est Agar . Et ideo Sina, quod per interpretationem mensuram ejus significat: mensura autem Legis est, superabundans autem gratia est. Sina quoque merces dicitur, et convenit populo Judaeorum, qui justificari se mercede operum, quam fidei gratia maluerunt. Ergo quae sub Lege erat Hierusalem, cum filiis suis serviebat: quae autem sursum est Hiedicitur, libertatem habet; quod princeps sui Ille Judaeorum, qui non credidit, servit: ipse est secundum carnem natus; quia secun