comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
demiq uotum aut ꝓfessio ulla renere poterunt ho¬
mines quin frena inpuditicie laxent. ⁊ ruant in
desid̾ia sua. uł cum fastidire ceꝑint bonum in
quo sunt liber tatem querentes. uł cum temprati
fuerur forte de talo inquo nondum sunt ad
uoluptatem suam explendam festinantes. Ita dis¬
si pabitur omnis ͦ ⁊ pulchritudo religionis xp̃iane
adnichilum rediget᷑ ⁊ turpitudo magna suc¬
cedet. Scđm infirmitatem nr̃i cemꝑis loquor.
Quis deinceps in habitu uł ꝓfessione religionis
consticutꝰ stabit si urgeri ceꝑit stimulis carnis
sue si c̃ natura morpalis ⁊ corruptiom obnoxia
pati consueuit ⁊ dixerit ei cogitatio sua. non
poteris resistere tam uiolente passiom tantis
cr̾as aut triduo siue quatuor aut octo diebꝰ
aut. ⁊̃ uniꝰ mensis aut unius anni spacio bellum
tͥ indixerunt. s quãdiu uiuis suꝑ t̾ram quam¬
diu carnem mortalem portas quamdiu sentire
quiem. Semꝑ uitentionem tuam oppͥment.

Expanded text:
denique votum aut professio ulla tenere poterunt hodenique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad voluptatem suam explendam festinantes. Ita dissipabitur omnis ordo, et pulchritudo religionis Christianae ad nihilum redigetur, et turpitudo magna succedet. Secundum infirmitatem nostri temporis loquor. Quis deinceps in habitu vel professione religionis constitutus stabit, si urgeri coeperit stimulis carnis suae, sicut natura mortalis et corruptioni obnoxia pati consueverit, et dixerit ei cogitatio sua: non poteris resistere tam violentae passioni, tantcras aut triduo sive quatuor aut octo diebus; aut etiam unius mensis, aut unius anni spatio bellum tibi indixerunt, sed quandiu vivis super per terram, quandiu carnem mortalem portas, quandiu sentire quiem; semper intentionem oppriment,
Abbreviated transcription (Latin):
riit coniugia eẽ uera nec solui posse om̃i no
eius moĩ. Quid gͦ: Honne similit̾ ⁊ eadem
rõne de alio sexusqͤnçciendum ⁊ si lapsi aꝓposi¬
to ⁊ ꝓfessione continentie uiri uxores duxerĩt
coniugia eẽ uera ⁊ rata ẽr̃ debere in tantum
ut solu omnino ñ possint. quamuis ã eulpa
defendi ñ possint: Ecce gͦ dicamus quia ita
÷ nea sentire ⁊ tenere oportet non habemꝰ
rõnem aliquam qua infring̾e possimꝰ aut
infirmare tam euidentem rõnem ⁊ auctori¬
tatem. Tenemur necessitate. pt ita sentiamꝰ
⁊teneamꝰ. Uidite quid sequitur. Si hoc
ꝓmulgatum fuerte. ⁊ audierut homines qr ita
tenet eccłia. qđ lapsi a ꝓpe̾ito ⁊ ꝓfessione conti¬
nentie si coniugia imerint seꝑari non possunt.
neq cogere eos potest eccłia ut adͥꝓpositum continen¬
tie seruandum reu̾tantur: nichil deinceps stabi¬
le aut ratum eẽ pot̃it. Hon ordo uł habitus. nõ

Expanded text:
rint conjugia esse vera, nec solvi posse omnino rint conjugia esse vera, nec solvi posse omnino ejusmodi. Quid ergo? Nonne similiter et eadem ratione de alio sexu sentiendum est, si lapsi a proposito et professione continentiae viri uxores duxerint, conjugia esse vera et rata debere esse, in tantum ut solvi omnino non possint, quamvis a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut infirmare tam evidentem rationem et auctoritatem. Tenemur necessitate, ut ita sentiamus et teneamus. Videte quid sequitur. Si hoc promulgatum fuerit et audierint homines quia ita tenet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos potest Ecclesia ut ad propositum continentiae servandum revertantur, nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non
Abbreviated transcription (Latin):
istoꝵ rõnem nulla hoc facere debet ne ipsum xp̃m
qđ sentire nefas ⁊ adult̃ um faciat cui uiuente.
iuro nubte: ⁊ pꝰpauca. fit autem ꝑ hanc minus
consid̾atam opinionem quam pictant lapsarũ
ã scõ ꝓposito feminarum si nupserint non ẽẽ
coniugia: nõ paruum malum. ut a maritis
seꝑantur uxores quasi adult̾ẽ sint ñ uxores.
Et cum uolunit eas seꝑatas redd̾e contiuentie
faciuñt maritos earum adult̃os ueros c̃ suis
uxorib uiuis altas duxeruit. Quaꝑpt̃ non possũ
quidem dic̾e̾ a ꝓposito meliore lapsas si nupserint
feminas adulta ee nõ coniugia. s plane non dubi¬
tauerim dicere lapsus ⁊ ruinas acastitate sanctiore
que uouecur dõ adult̾ius eẽ peiores. Et sic qͥdẽ
beatus aũg dicit. Et uidet᷑ manifesta auctori-¬
tas ⁊rõ eui dñs de quadubitari nonpossit. S
ecre dicamus ĩta ⁊ ita sentiamus ut lapse ã ꝓpo¬
sito ⁊ ꝓfessione continentie femine si nupse.¬

Expanded text:
istorum rationem nulla hoc faceristorum rationem nulla hoc facerquod sentire nefas est, adulterum faciat, cui vivente viro nubit. Et post pauca: Fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse conjugia, non parvum malum ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores. Et cum nolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros veros, cum suis uxoribus vivis alteras duxerunt. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas si nupserint feminas, adulteria esse, non conjugia. Sed plane non dubitaverim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore quae vovetur Deo adulteriis esse pejores. Et sic quidem beatus Augustinus dicit: Et videtur manifesta auctoritas et ratio evidens de qua dubitari non possit. Sed ecce dicamus ita, et ita sentiamus, ut lapsae a proposito et professione continentiae feminae si nupse
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ pͥmam fidem irritam fecerunt ⁊ sinonnu¬
bendo tartum uolendo. Hon qi ipse naptie
uł talium dampnande iudicantur s dampna-¬
tͥ ꝓpositi fraus. d ampnac᷑ fracta uoti fides.
dampnatur ñ susceptio abono inferiore. s ru¬
ina exbono suꝑiore. Postremo dampnãt᷑ ta¬
les ñ q conugalem fidem pꝰerius inierunt.
s q continentie pͥmam fidem irritam fecerũt:
n post pauca. ꝑ inde qui dicunt talium nuptias.
ñ eẽ nuptias s pociꝰ adult̃ia ñ mͥ uident᷑ satis
acute ac diligent̃ consic̾are quid dicant. Fal¬
tes. Siuiro suo uiuo que alt̃i nubit adultera est.
mors ultra non dĩabitur. que coniugium eꝰ eleg̾at.
si homini nubit adult̃a ÷. Qui hec dicunt acute
quidẽ mouent᷑ s parum atcendunt hanc argu¬
mentationem quanta sequat᷑ absurditas. Cum
enim laudabilit̾ etiam uiuert̾e uiro exeius con¬
sensu continentiam femina xp̃o uoueat. iam scãm

Expanded text:
quoniam primam fidem irritam fecerunt , etsi non nuquoniam primam fidem irritam fecerunt , etsi non nubendo, tamen volendo. Non quia ipsae nuptiae vel talium damnandae judicentur, sed damnatur propositi fraus; damnatur fracta voti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina bono ex superiore. Postremo damnantur tales, non quia conjugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem irritam fecerunt. Et post pauca: Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias, sed potius adulteria, non mihi videntur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; faltes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum
Abbreviated transcription (Latin):
siconuenient̾ hoc intelligi posset. S nõsic
iudicare debent quib doctrina ubidĩ cõmis
st ut ꝓpt̃ unum aliquid confirmandum a sen¬
su uniu̾soꝵ recedant. Neq enum partẽ totũ
÷ totum pars sequi debet. E si forte inueniat᷑
pars a toto discordans aut coaptanda: si fieri
pot᷑ aut si fieri non potest abitienda. Melius
enim a parte receditur quama toto optimura
autẽ si ⁊ pars recietur ⁊ totum. Hec sunt gͦ
que adducuñt in ap̃probationẽ assertionis sue.
Beatus auõ in libro de ꝓfessione scẽ uiduitatis
sic ait. In coniugali uinculo si pudicitia con¬
seruatur dampnatio nõ timetur. S in uiduali
⁊ inuirginali continentia excellentia muneris
amplioris expetitur. Qua expetita ⁊ electa
⁊uoti debito oblata iam non solum capessere
nuptias s etiam si non nubatur nubere uelle
dampnabile÷. Ham ut hoc demonstraret apłs
ñ ait cum indeliciis egerint in xp̃o nubunt.
s nubłre uolunt. hũtes inquit dampnationẽ

Expanded text:
eri possit. Sed non sic judicare debent quibus doctrina Verbi Dei commissa est, ut, propter unum aliquid confirmandum, a sensu universorum recedant. Neque partem totum sed totum pars sequi debet. Sed si forte inveniatur pars a toto discordans, aut coaptanda est si fieri potest, aut si fieri non potest abjicienda. Melius enim a parte receditur, quam a toto. Optimum autem est si et pars retinetur et totum. Haec ergo sunt quae adducunt in approbationem assertionis suae. Beatus Augustinus in libro De professione sanctae viduitatis sic ait: In conjugali vinculo si pudicitia conservatur, damnatio non timetur. Sed in viduali et in virginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur. Qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam, si non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus non ait: Cum in deliciis haec egerint, in Christo nubunt, sed nubere volunt. Habentes, inquit, damnationem,
Abbreviated transcription (Latin):
Adhunc inodum de his que manifeste falsa sunt
uł occulte uera. uiicuiq scđ̾m suam mensuram
sentire licebit. Michi aũ hoc magis ꝓbabile ÷ si m¬
uenire contig̾it qd ⁊ u̾itatem seruat ⁊ auctoritatẽ

Expanded text:
Ad hunc modum de iis quae manifeste falsa sunt, Ad hunc modum de iis quae manifeste falsa sunt, vel occulte vera, unicuique secundum suam mensuram sentire licebit. Mihi autem hoc magis probabile est si invenire contigerit quod et veritatem servat, et auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uoto fracto adͥ coniugalem societatem descene
uoluerunt iccirco ab eccłia ꝓhib̾i ñ posse. qr ꝓfes¬
sionem illoꝵ nõ accepit. neq obseruautiam conti¬
nentie eis indixit. Siquis gͥ tales iuduas aut uir¬
gines post uotum continentie ad maritalem copulã
nabilem facere. non q nub̾unt s q uotum frang̃t.
ñ ꝓpt̾ bonum inferuis qđ appetunt.s: ꝓpt̃ bonũ suꝑiꝰ
qͣ relinquunt. ita quidem ꝓpt̃ fidem uiolatam
dampnationem hr̃e. s tñ oĩno ꝯiuges eẽ nec seꝑa¬
plius restat q̃stionis. cur ñu̾acit̾ dicta ⁊ utilit̾
manifesta ꝓfessione confirmatũ ad exꝑientiã
carnis redeunt. nullo mͦ ab eccłia ꝓhiberi posst̃.
neq eiusmõĩ copulam eccłia ipsa si qñ contig̾it
abuidicat. s ratam eẽ. neq occulta manifestis
p̃udicare debere confirmat. Qđ siquis adłi
non possint deinceps illo uiuente homines hr̃e
maritos. recte sup̃dicta rõne eꝰ assertio reꝓbaf᷑.

Expanded text:
voto fracto ad conjugalem societatem descendere voto fracto ad conjugalem societatem descendere voluerint, idcirco ab Ecclesia prohiberi non posse, quia professionem illorum non accepit, neque observationem continentiae, eis indixit. Si quis igitur tales viduas aut virgines, post votum continentiae ad maritalem copulam  damnabilem facere, non quia nubunt, sed quia votum frangunt; non propter bonum inferius quod appetunt, sed propter bonum superius quod relinquunt, ita quidem propter fidem violatam damnationem habere, se tamen omnino conjuges esse, nec sepaplius restat quaestionis cur non veraciter dicta et utiliter manifesta professione confirmatum, ad experientiam carnis redeunt, nullo modo ab Ecclesia prohiberi possunt neque ejusmodi copulam Ecclesia ipsa, si quando contigerit, abjudicat, sed ratam esse, neque occulta manifestis praejudicare debere confirmnon possunt deinceps illo vivente homines habere maritos, recte supradicta ratione ejus assertio reprobatur.
Abbreviated transcription (Latin):
plas non ꝑate sciebant. ⁊ ita tc eccłiam sed̃m temꝑis
lluis statum cenere debtisse ⁊ tenuisse ut qui pͦuocũ
⁊ ꝓpfessionem continentie ad coniugalem copulã de¬
sendent. ita manerent nec soluerent᷑ eiismõi contͣe¬
tus ⁊ scd̃m udicium ⁊ ꝑmissionem eccłie tẽrata
fuisse eusmõĩ coniugia. postea autẽ cum inciꝑent
homines abuti tali concessione ⁊ ꝑmissione eccłiam
ꝓpt̃ ꝑicła imminentia usummutasse ⁊ seutentiam
intersisse ad aliud atq ideo nunc coniugia nõ ẽẽ
ausmodi ꝓpt̃ ꝓhibitionem ⁊ institutionem eccłie
secm quam licita uł illicita. rata ⁊ soluenda om̃ia
uidicant᷑. Si quis hoc dicat fortassis aliquid dixis¬
se udebit᷑. Nos nichil rep̾hendimus exomnib que
ueritatem quietam eẽ ꝑmittunt. Si autẽ aliquis
hec dicta eẽ intelligat dehis qui ꝓpositum continen¬
tie occulte uouerunt ⁊ uotum suum sine atcesta¬
tione humana soli do obtulerunt eosq si postea

Expanded text:
 non patere sciebant; et ita tunc Ecclesiam secundum temporis illius statum tenere debuisse et tenuisse, ut qui post votum et professionem continentiae ad conjugalem copulam descenderent, ita manerent; nec solverentur hujusmodi contractus, et secundum judicium et permissionem Ecclesiae tunc rata fuisse hujusmodi conjugia. Postea autem cum inciperent homines abuti tali confessione et permissione. Ecclesiam propter pericula imminentia usum mutasse, et sententiam intorsisse ad aliud atque ideo nunc conjugia non esse ejusmodi propter prohibitionem et institutionem Ecclesiae, secundum quam licita vel illicita, rata et solvenda omnia judicantur. Si quis hoc dicat, fortassis aliquid dixisse videbitur. Nos nihil reprehendimus ex omnibus quae veritatem quietam esse permittunt. Si quis autem haec dicta esse intelligat, de iis qui propositum continentiae occultae voverunt, et votum suum sine attestatione hominum soli Deo obtulerunt, eosque si postea
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ant si forte simul ambo adfidem ueniant
utrum eccłia eiꝰ modi copulam dołarare possit.
S aliaratio hic ÷. qr baptismi gr̃a culpam delet
non naturam. In baptismo qd gñis ÷ ĩ naturi
scĩficat᷑. qd̾ cͥminis ÷ ĩ culpa excusat᷑. ꝓpt̾ea
xp̃iana religio ꝯced̾e ñ debet cũ ad uidin¬

Expanded text:
poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est, quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusatur. Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judi
Abbreviated transcription (Latin):
rat subsequat᷑. quid eccłia dehꝰmõi face debeat
S dubium ñ ÷ tales pꝰquã infide unũ fcĩ fuerẽ
si continere noluerĩt inid ipsũ redire debere
ac denuo xp̃iana deuotione conuenire ad pͥoris
matͥmonĩ qđ ñ sine creatoris institutione mie¬
rant debitũ ꝑsoluendũ. Hoc etiam queri pot̾
si eo qui pͥor adfidem fideli matͥmonio aligato
ille qui in infidelitate remanserit cũ ipso cui
se nexu adult̃imo uugerat ad fidem parit̃ sit¬
sequat᷑. utrum eccłia dolerare debeat ut post
fidem susceptam simul maneant qui in infidelta¬
ce positi male uncti fuerunt. S eadẽ gr̃a intue¬
uiente ⁊ uet̃a omnia delente uie ħ im pedit quin
bene in xp̃o simul ꝑmaneant qui extͣ fidẽ xp̃i
male sociati fuerunt. Dehis ⁊ queri pot̃ qui
ininfedelitate constituti cognatas suas ducũt
aut alias quascũq quib lege xp̃iana sociariñ

Expanded text:
rat subsequatur, quid Ecclesia de hujusmodi facere debeat. rat subsequatur, quid Ecclesia de hujusmodi facere debeat. Sed dubium non est tales postquam in fide unum facti fuerint si continere noluerint in ipsum redire debere, ac denuo Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii quod non sine Creatoris institutione inierant debitum persolvendum. Hoc etiam quaeri potest si eo qui prior ad fidem venit fideli matrimonio alligato ille qui in infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluente, nihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi male sociati fuerunt. De iis etiam quaeri potest qui in infidelitate constituti cognatas suas ducunt, aut alias quascunque quibus lege Christiana sociari non
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ uxores iam ad fidem tͣnsierunt.⁊ ipsis de¬
relictis cum alĩs fidelib coniugia uuerunt.
hoc cognito ad sidem xp̃ianam uenire ꝑtimescant.
⁊ sub sequat᷑ ꝑditio multoꝵ dum fidem fugiunt.
qi continentes eẽ uł nolunt ł nõ possunt. Postre¬
mo si mulier ista pꝰ ꝑceptam grãm baptisini de
pͥori pecrato abiudicatur uidet᷑ inꝑfecta fiuisse
gr̃a. ⁊ ñ totũ qd p̃cedebat in culpa lauacro re¬
ta uidetur mulier hec post quam fidem ꝑcepit.
sacramentum lib̾tatis ⁊ nouitatis ind̾uit ut den¬
ceps pͥoris copule debito not ceneatur. Iustiuma
÷ ut quam in uiria creatorisalligauit reu̾entiar
⁊ fides eius absoluar: ꝓpt̃ hoc ñphibet ecclia
eius moĩ si continentiam seruare noluerint cua
aliis matͥmonio copulari. Pot̃ aũ queri si conta¬
gat eũ qui pͥor adfidem uenit coniugalẽ copiui
ñ iisse donec eũ alt̃ qui in infidelitate remarse¬

Expanded text:
quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis dequorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt, hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro repter haec liberata videtur mulier haec postquam fidem percepit, et sacramentum libertatis et novitatis induit ut deinceps prioris copulae debito non teneatur. Justum est enim ut quam injuria Creatoris alligavit, reverentiabsolvat. Propter hoc non prohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servare noluerint cum aliis matrimonio copulari. Potest autem quaeri si contingat eum qui prior ad fidem venit conjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui in infidelitate remanse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iana efficiat᷑. Quid de hac muliere faciendum: E
Contin̾e ñ pot̃. Expostulat ab eccłia^ aut uirum
suum recipiat. aut alt̃ nub̾e concedat᷑. Quid illi
dicet eccłia : Si urum suum illi reddit: soluit
um eum facit cum uiuente uxore sua quã fidelis
fidelẽ legitime dixerat alt̃ĩ copulat᷑. Qđ om̃ino
Qͥagͥ illi dicet: Si dixerit illi ut alt̃i nubat adufta
eam facere uidet᷑. q̃ ñdum solutã ã lege uiuentis
uiri cum alto c̃iugiũ copulare concedit. Hõ gͥ
aliud suꝑeẽ uidet᷑ nͥ ut hanc inulierem eecłĩa
ad continentiã seruandam cogat. q̃ percato suo
obligata uidet᷑ ut nec suum hr̃e possit nec alt̃m.
S si hoc eccłia fecerit conting̾e pot̃ ut scandali¬
retur mulier illa.⁊ fidem xp̃ianã abhorrens ad
infidelitatem reu̾tat᷑. Alie quoq inulieres siue
uiri infidelitate constituti quarum marrci

Expanded text:
Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit, solvit st, et adulterum eum facit, cum vivente uxore sua quam fidelis fidelem legitime duxit alteri copulatur, quod omnino  Quid igitur illi dicet? Si dixerit illi ut alteri nubat, adulteram eam facere videtur, quam nondum solutam a lege viventis viri cum altero conjugium copulare concedit. Non igitur aliud superesse videtur, nisi ut hanc mulierem Ecclesia ad continentiam servandam cogat, quae peccato suo obligata videtur, ut nec suum habere possit, nec alterum. Sed si hoc Ecclesia fecerit, contingere potest ut scandalizetur mulier illa, et fidem Christianam abhorrens ad infidelitatem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et
Abbreviated transcription (Latin):
tem non appetit quem adhuc ius inatͥmonii ⁊ debi¬
tum coniugalis fedis erga fidelem astringit. Er¬
go ñ pot᷑ adult̃ium uocari si fidelis alti c̃iungit᷑
nifidelis aũ ⁊ derelictus crimen adult̾u incurrit
ad qd cũ nullatenus cogi potest qi ñ debiti op̃ :
s. caritatis officium. sic̃ dicit beatꝰ aĩs in libro
s etiam cum in aliena coniugia cecidint adult̃ĩ¬
nis nexib colligati difficillime ab infidelitade re¬
soluant᷑. Itaq adult̾ium cõmittit infidelis si alti se
sociat ꝙ a debito pͥoris pacti solutus ñ ÷. S dicis.
Ecce infidelis quicũq paganꝰ siue iudeus xp̃ianus
efficit᷑ uxarem quã pͥus habuit quia eũ adfidem
sequi ñ uult fidĩ lib̾tate dereluiqͥt aliam fidelem
ducit. Prior se spretã uidens alt̃i nubit adult̾imno
nexu se iligans. Contingit pꝰea ut cõpuncta infide¬
litatem suam horrere incipiat. ad fidem ueniat.

Expanded text:
tem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non potest adulterius vocari si fidelis alteri conjungitur. Infidelis autem etiam derelictus crimen adulterii incurrit Ad quod tamen nullatenus cogi potest; quia non debiti opus est, sed charitatis effectus, sicut dicit beatus Augustinus in libro sed etiam quod cum in aliena conjugia ceciderint adulterinis nexibus colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed dicis. Ecce infidelis vel quicunque paganus sive Judaeus Christianus efficitur, uxorem quam prius habuit quia eum ad fidem sequi non vult fidei libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat,
Abbreviated transcription (Latin):
causam qua iuste negare pot̃ ⁊̃ id qđ prius debuit
⁊ qdđ adhuc quidem debiuss: si causam int̃uenientem
⁊ debitum ipsum soluentem ñ huisset. G liber ẽ
fidelis si socium fidelem elig̾e uult. nemo illum
ꝓhibere pocest. Tam̃ si patit᷑ uifidelem cohabita¬
re uolentem opus ꝑfessionis facit adlucrandũ ꝓri¬
muni . Sĩc dicit apłs. Scĩficatus ⁊ uir infidelis ꝑ
mulierem fidelem.⁊ it̃m mulier infidelis ꝑuirum
tare addħ patitur ut de infideli faciat fidelem
siue faciat siue ñ faciat quantũ inse ÷ lucratur
animam fr̃is sui ⁊ implet opus pietatis. Si autẽ
qͥn infidelem deserat. neq ꝓhibere ⁊ si uoluerit qͥni
se fideli comungat. In infideli pecratum: qui fidẽ
soluit sic̃ econtrario iusticia fideł infidelem debi¬
to astringit. Itaq ñ peccat fidelis si ałtise c̃iungit
s infidelis ⁊ derelictus sine culpa alienam societa¬

Expanded text:
causam qua justo negare potest, etiam id quod prius debuit, causam qua justo negare potest, etiam id quod prius debuit, et quod adhuc quidem debuisset, si causam intervenientem et debitum ipsum solventem non habuisset. Ergo liber est fidelis si socium fidelem eligere vult, nemo illum prohibere potest; tamen si patitur fidelem cohabitare volentem, opus perfectionis facit, ad lucrandum proximum suum; sic dicit Apostolus: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem; et iterum mulier fidead hoc patitur, ut de infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem quin infidelem deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat. In infideli peccatum est qui fidsolvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjunsed infidelis etiam derelictus sine culpa alienam societa
Abbreviated transcription (Latin):
suum qui creatori iniuriam fecit. Sigͦ disce¬
dit inficdelis discedat nicħ adnos ñ cogit᷑ fideł
quasi aliquiad debito obligatꝰ aut sequi dĩceͤ¬
uxorem si uir ille ÷ si femina ÷ nubat. Quãuult
societatẽ eligat. ñ iã tenet᷑ debito pͥoris societa¬
cis cuiꝰ ius solutũ÷ ꝓpt̃ iniuriã creatoris. Que
uidelicet in iuria creatoris nõ solum tc̃ excu¬
sat fidelẽ qũ ab infideli ꝓpt̃ diñ dimissus. alt̃i
sine culpa c̃uingit᷑. s tc̃ etiam excusat qũ ip¬
se fideł mag̃ societatem fidelẽ eligẽs. infide¬
lẽ cohabitare quidẽ uolentẽ s fidẽ reciꝑe re¬
nuentem xp̃iane deuotione detestat᷑. Siue¬
enim discedat siue manere eligat infidelis nichil
illi debet qui fidelis factus ÷. Nemo illum cogere
pocest quin faciat qđ uelit. Iniuria creatoris soluit
nus mat̾monuĩ. Hõ pot̃ iam infidelis abillo quicquã
exig̾e. qr millo debitum suum ꝑdidit pꝰ quã creatori
id qđ debet reddere c̃tempnit. Habet iam fidelis

Expanded text:
suum qui Creatori injuriam fecit. Si ergo discedit infidelis, discedat; nihil ad nos: non cogitur fidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedenuxorem si vir ille est; si femina est nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito prioris societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Siveenim discedat sive manere eligat infidelis, nihil debet illi qui fidelis factus est. Nemo illum cogere potest quin faciat quod velit. Injuria Creatoris solvit jus matrimonii. Non potest jam infidelis ab illo quidquam exigere, quia in illo debitum suum perdidit, postquam Creatori id quod debet reddere contemnit, habet jam fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
es nec aliis gradib quam scripta ẽ nec alis
uocabulis declarari pot̃. Sexto gradu ue¬
niuire supra triauul triauia. Infra trin xpos
trineptis. Ex obliꝙ̃ frĩs ⁊ sororis adnepos adn¬
tas it̃s patrueł. sorores matruelis. ⁊Imiti ni an¬
tinȩ consobrini consobrinȩ. Parui magni. ante
magnȩ. Auunculi magni. materterȩ magn
Nepos neptis ꝓprioris consobrini filiuꝰ uelti¬
lia. qui consobrini appellant᷑. Quibus exla¬
tere accrescunt Ipatrui ꝓ amite ꝓ auum culiꝓ
matertere filius uł filia.: ad patruus ad amita. hi
sunt abaui paterni frͣ ⁊ soror: ab auunculꝰ abmi¬
non possunt: quã ipse auctor dq̃seruit.
Septimo gradu quisunt cognati recta linea
tis consobrini filii. filieq successionis Iocireo ga¬
dus .uii. constituti sunt: quia ulteriꝰ ꝑ rerum ni¬
turam nec nomina initeniri nec uita sucedta
tibus ꝓrogari potest. Inhis uii. gradib omĩay
pinquitatũ nomina continent᷑: ultra quos at

Expanded text:
ecies nec aliis gradibus quam scripta est; nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus, tritavia. Infra, trinepos, trineptis. Ex obliquo fratris et sororis abnepos, abneptis; fratris patruelis, sororis patruelis, amitini amitinae; consobrmagnae, avunculi magni materterae magnae. Nepos nepotis propioris consobrini filius et filia qui consobrini appellantur. Quibus ex latere accrescunt propatrui, proavunculi, promaterterae, filius vel filia adpatruus, adamita. Hi sunt abavi paterni frater et soror. Abavunculus, abmanon possunt quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sunt cognati recta linea,tis, consobrini filii filiaeque successionis. Idcirco gradus VII constituti sunt, quia ulterius per rerum naturam, nec nomina inveniri, nec successio ultra propagari potest. In his VII gradibus omnia propinquitatum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
matertere filius uł filia. Amitiis amitina.
idẽ amite filius ł filia. Iteorq consobrini. qui
ex duab sororib nascunt᷑. Quibus accrescit pa¬
idest auie tam pat̾nȩ quam maternȩ frater
attauus attauia. In fra. adnepos adneptis
Ec obliqͥo. frĩs & sororis ꝓnepos ꝓneptis. ft̃s
patrueles. sorores patrueles. amitini. amitine.
consobrini. consobrine. filius uł filia propriꝰ
consobrinus consobrina .i. patrui magni ami¬
te magne. auunculi magni matertere mag¬
nȩ. filius uł filia. Quibus accrescunrt pro pati

Expanded text:
materterae filius, vel filia. Amitinus, amitina, materterae filius, vel filia. Amitinus, amitina, id est, amitae filius, vel filia. Itemque consobrini: quia ex duabus sororibus nascuntur. Quibus accrescit paid est, aviae tam paternae, quam maternae, frateratavus, atavia: infra adnepos, adneptis: ex obliquo fratris et sororis, pronepos, proneptis: fratres patrueles, sorores patrueles: amitini, amitinae: consobrini, consobrinae filius, vel filia, proprius consobrinus, consobrina, id est, patrui magni, amitae magnae, avunculi magni, materterae mage fil
Abbreviated transcription (Latin):
rimo gͣdu superiori linea continent᷑ pater.
linea auus auia. inferiori: nepos neptas. Intransuer¬
so. frater soror quȩ ꝑsonȩ duplicant᷑. Auus enim
& auia. tam expatre quam ex matre accipiunt᷑:
Que ꝑsonȩ sequentib quoq gradib similit ꝓsub¬
stantia earum quȩ inquo grad subfistunt ipso
ordine duplicant᷑. Iste ꝑsone in scd̾o gradu ideo
duplices appellant᷑ quia duo aui & pat̾nus est.¬
⁊ maternus. Iͥteor. Duo gn̾a nepotum sunt. siue
exfilio siue exfilia. ꝓcrega. frat ⁊ soror. ex transtiso
ueniunt id÷ aut frat̃ patrłs aut frat᷑ matris. qͥ
aut patruus aut auunculus nominant᷑. Qui
& ipsi hoc ordine duplicant᷑. Tertio gradu
neptis. Ex obliꝗo fratris sororisq filiꝰ uł filia.
Patruus. amita idẽ patris fr̃ &e soror. Auun¬
pos abneptis. Ex obliqͥͥ fr̃ĩs & sororis nepos nep¬
tis. Patrueł:. soror patrueł. id÷ patrui filiꝰ. uel
filia. consobrinus consobrma. id ẽ auunculi &

Expanded text:
rimo gradu superiori linea continentur pater, linea, avus, avia: inferiori, nepos, neptis. In transversa frater, soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia, tam ex patre, quam ex matre accipiuntur. Quae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum, quae in quo gradu subsistunt, ipso ordine duplicantur. Istae personae in secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo avi, et paternus est, et maternus. Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio, sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est, aut frater patris, aut frater matris; quia aut patruus, aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicantur. CAPITULUM 3.neptis: ex obliquo, fratris, sororisque filius, vel filia. Patruus, amita, id est, patris frater, et soror. Avunpos, abneptis: ex obliquo fratris et sororis, nepos, neptis, patruelis, soror patruelis, id est, patrui filius, vel filia. Consobrinus, consobrina, id est, avunculi et
Abbreviated transcription (Latin):
Eu angłm nobis clamat. Quiñ dimiserit patrẽ
aut matrem frẽs aut sorores uxorem ⁊ filios ad¬
huc aut̃ ⁊ anunam suam ꝓpt̃ me ñ ÷ me dignius.
Dmnis pietas illic impietas: uͥadhoc piꝰ fts ut
mnpiꝰ efficiaris. Uidete gͦ qr contͣ causam dinulla
causastare pot̾. imino neccausa etiam ÷. que illi

Expanded text:
Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres aut sorores, uxorem et filios; adhuc autem et animam suam propter me non est me dignus . Omnis pietas illic impietas est, ubi ad hoc pius sis ut impius efficiaris. Videte ergo quod contra causam Dei nulla causa stare potest; imo nec
Abbreviated transcription (Latin):
ego alui ⁊nutͥui. morib ⁊ disciplina instictu
Dicit econtͣ tͥ d̾s tuus. Ille quidẽ te genuis.
s qñ genuit dͥe meo accepit qđ tͥ dedit.
Sub̾am de meo generans ministrauit s
uitã gn̾ato dare ñ potuit. Ego qđ tͥ dema
ame mustrabat᷑ ꝑ illum. solꝰ niuificau
sine illo. ego tͥ dedi uitã tuam dedi ⁊ mor¬
norcuus sum ꝓce. ut tu uiueres in me. Honme
n causa p̃cedere debet qui ingr̃a ⁊ beneficio
pantenire nõpotuit. ł lõ gͥ illum audiaᷤ cont᷑ me.
Nõ ulum sequaris ineo qđ mͥ displicet. nicħ illi
pebes nͥ ꝓpt̃ me. a quo uichꝰ acciꝑe potuisses nisi
patum fuiss ame. Hoc dico hic intendite.Si
oũ cale aliquid contigerit siue pat̃. siue mat̃.
siuie fr̃. siue soror. siueuxor. siue filii. adhiuc
ampliusdico etiam si anima nr̃a a u̾tere uo¬
luerit nos adõ nr̃o. ñ debemꝰ illam audire.
nec adillam uitende. neq sequi desidia illuis.

Expanded text:
ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario Deus tuus: Ille quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi dedit, substantiam de meo generans tibi ministravit, sed vitam generato dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mormortuus sum pro te, ut tu viveres in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, adhuc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluerit nos a Deo nostro, non debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius.
Abbreviated transcription (Latin):
hichil illi amplius debes. ꝑdidit ius sium
qr creatou suo iniuriam fecit. Non tͥ licuet
illam deserere suussuum urte ñ ꝑdidiss. Po¬
cestatem hũit incorꝑe tuo ⁊ nõ tibi licuit d¬
lere illi qđ suum erat donec ipsam creatori
collere uoluit qđ suuni erat. Postquã autẽ
creatori suo inuriam facere uoluit uire uis
suum amisit. Hoc de patre. hoc dematre.
hoc de fr̃e ⁊ sorore. hoc de filiis ⁊ cognatis.
hoc deniq de auima tua facere te oportet.
soror aut ⁊̃ anima tua ex una parte ÷ ⁊ dica
unus aliquis tͥ. Ego hoc amo lioc appeto ad
hoc intendo. uado ut hoc obtineam hoc
adquiram. lioc ꝑficiam. Ueni pꝰ me. assentur
mͥ. cooꝑare uoluntati mee. desidio meo faue.
Stat ds tuus exalt̃a parte ⁊ dicit tͥ. Ego hioc
adu̾sor. detestor malitiam illam peccacũ ils
ñ mͥ placet. noli assensum dare malum: ũ
Clamat econtͣ tͥ pat̃ tuus. fili quomͦ me dese¬
ris ego te genui. ego in hanc uitam ꝑduxi.

Expanded text:
ihil illi amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit. Non tibi licuerat illam deserere, si jus suum in te non perdidisset. Potestatem habuit in corpore tuo, et non tibi licuit tollere illi quod suum erat, donec ipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de patre, hoc de matre, hoc de fratre et sorore, hoc de filiis et cognatis, hoc denique de anima tua facere te oportet. soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc obtineam, hoc acquiram, hoc perficiam. Veni post me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non clamat econtrario tibi pater tuus: Fili quomodo me deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus factus es. ego de ñ sequar qr idolas
colis qr parentum cuoꝵ ricũ ⁊ consuetuais
abiecisti. eo ad alium. uł si ad aliũ ñ eo tecui
iam ñ eo. ñ te cognosco miłrttũ nͥ xp̃m nege¬

Expanded text:
Christianus factus es, ego te non sequar; quia idola non Christianus factus es, ego te non sequar; quia idola non colis, quia parentum tuorum ritum et consuetudinem abjecisti, eo ad alium, vel si ad alium non eo, tecum jam non eo, non te cognosco maritum n
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris uis matͥmonũ soluere. matmoniũ
illic ẽẽ ⁊uis hr̃e asseruit. Qđ utiq uis firmũ
staret ⁊ nõsine peccato negaretur si ñ maiori
causa suꝑueniente solueret᷑. Si eium pͥus nul¬
lum ius ibi fuit quid neceẽ erat tantoꝑe excu¬
sare eos qui se ab illo iuire ꝑsoluendo subtraxe¬
runt: Si culpandus uidebatur etiam ille qui
dimissus ÷ nͥ ꝑ causam maiorem excusaretur
quomͦ ille qui sine causa dimitteret ñ iure ac¬
cusaretur : Hc̃ aũ qi debitum sacramenti con¬
uigalis uerum fuit sine causa om̃ino negari
ñ potuit. Debit enim uir uxori ⁊ uxor iuiro
ut alt̃ ab alt̾o ñ discedat. ⁊ si forte discesserit
alt̃. ille qui deserit᷑ coniugũ tñ ius ⁊ debgeũ.
inuiolatum custodiat. S ÷ causa di maior
adũsus quã nulla stare debet causa. Hec
c̃. ledit᷑ contͣ eam nulli aliquid debetur.
In om̃i causa uissuũ ꝑdit qui huic cause
aduersatur. Subilla ⁊ scđ̃m illam quedã
debemꝰ cout̃ illam nichil. Dicit tͥ uxor dui

Expanded text:
s matrimonii solvere, matrimonium illic esse et jus habere asseruit. Quod utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissus est, nisi per causam majorem excusaretur, quomodo ille qui sine causa dimitteret non jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum custodiat. Sed est causa Dei major adversus quam nulla stare debet causa. Haec cum laeditur, contra eam nulli aliquid debetur. In omni causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundum illam quaedam debemus, contra illam nihil. Dicit tibi uxor tua:
Abbreviated transcription (Latin):
conuictos inuenit coniuges. Item. Sidũs di¬
mitrende conuigis solam causam fornicationis
admittit ⁊ paganum coniugiũ dunitei ꝓhi¬
bet. consequens ÷ ut pagauismꝰ ñ subiaceat for¬
nicationi. Quid ÷ g inquiunt qđ beatus ambro¬
Item beatꝰ gg̃ dicit. Dimisso ꝓpt̃ dm̃ nõ⁊ per¬

Expanded text:
conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum conjugium dimitti prohibet , consequens est ut paganismus non subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt, quod beatus AmbroItem beatus Gregorius dicit: Dimissio propter Deum non e
Abbreviated transcription (Latin):
comptitari debere. q fr̃s quasi quidã truncꝰ ex qͦ
ceteri ramusculi oriant᷑ existunt. S nec ista gra¬
duum cõputatio si bñ intellecta fuerit ab ea ꝙ̃
Hoc loco necessariũ : exponere quẽ ad modumt:
gradus cognationis numẽntur. Qua inre inpri¬
mis admonẽdi sumꝰ cognationẽ aliã sup̃ nu¬
merare. aliã infra aliã extransũso. que uã exla¬
tere dicit᷑. Suꝑior. cognatio ÷ parentũ ĩferior li¬
b̾oꝵ. Extransuso frm̃ sororumue. eorũ quiq̃ exhiᷤ
progenerant᷑. ⁊ conuenient̃ patrui amite. aium¬
culi. matertere. Et suꝑior. quidẽ ⁊ inferioꝵ
cognatio apͥnio gradu incipit. at ea que ex
transuso numant᷑ a sed̾o. Primo gradu: supra
pat̾ mat᷑. infra. filiꝰ. filia. P Scd̃o sup̃ auus aia.
Infra nepos neptis. Ex transuerso fr̃ & soror.
Tercio sup̃. ꝓauuspauia. In tra ꝓnepos ꝓneptis.
Ex transu̾so frĩs sororisq filius filia. Et conue¬
nient̃ patriuiꝰ. amita auunculꝰ mat̾tera. Patru¬

Expanded text:
 debere, quia fratres quasi quidam truncus ex quo caeteri ramusculi oriuntur existunt. Sed nec ista graduum computatio si bene intellecta fuerit, ab ea quam dibus cognationis. Hoc loco necessarium est exponere quemadmodum gradus cognationis numerentur. Quare in primis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra, aliam ex transverso, quae etiam ex latere dicitberorum, ex transverso fratrum sororumve eorumque, qui ex his progenerantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverTertio, supra proavus, proavia, infra pronepos proneptis; ex transverso fratris sororisque, filius filia. Et consequenter patruus, amita; avunculus, matertera. Patru
Abbreviated transcription (Latin):
accip̃ ⁊ hac rõne c̃cendant sacramenta di ̃ posse ad
nfidelium participationem uenire si sacramentũ
c̃iuigĩ hr̃e infidieles nonpossunt. Aut solum ẽ¬
iuigũ sacramentum cet̃is omnib excellentiuis eẽ
aicendum ⁊ si hoc solum extͣ fidem participari ñ
potest. ħͥ aptismi sacram̃tum infidelis hr̃e pot̃
⁊conuigũ sacramentum infidelis hr̃e ñ potest:¬

Expanded text:
accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest
Abbreviated transcription (Latin):
dimus quicquid spu dĩ dictante ab illa fuerit
institutum ⁊ dignum reuerentia iudicatum.
Etiam si alis temporib aliqũ ñ ita fiu̾issẽ nunc
alit̾ eẽ quam fuit demonstret᷑. ñ tñ cogitare
debemus quasi leuitate aliqua factum sit ut nẽ
alit̃ teneat᷑ ⁊ alit̃ institutiun sit quam fuit. s
Qr tẽ oportebat ⁊ita salubre fuit ut sic iuberet᷑
⁊ sic teueret᷑. uc̃ autẽ alia eẽ tempora ⁊ aliud
congruum ẽẽ siue necessariũ saluti humane.
de coniugio iFIdELΙUM
Quidam putant paganoꝵ siue quorlibet¬
alioꝵ infidelium societatem comugium ñ ẽẽ
quãuis eciã scđ̾m modum institutionis diuie
legitime facta fuerit. Dicunt enĩ qr legitini
dici ñ debet qđ sine fide factum÷. S in int̾ia
ñ occurrit rõ aliqua quomͦ negare possint
infidelium societatem scđm diuinã instituto¬
uł acipit ꝙ fidelis ñ ÷ neq ille qͥdat neq ille qui

Expanded text:
dimus quidquid Spiritu Dei dictante ab illa fuerit dimus quidquid Spiritu Dei dictante ab illa fuerit institutum et dignum reverentia judicatum; et etiam si aliis temporibus aliquando non ita fuisse et nunc aliter esse quam fuit, demonstretur: non tamen cogitare debemus quasi levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, et aliter institutum sit quam fuit, sed quod tunc oportebat et ita salubre fuit, ut sic teneretur et sic juberetur; nunc autem alia esse tempora et aliud esse congruum sive necessarium salutDe conjugio infidelium. Quidam putant paganorum sive quorumlibet infidelium societatem conjugium non esse, quamvis secundum modum institutionis divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutiovel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut dumi peccator scd̃mn dispensationẽ faris reri¬
lit.⁊ instantib tunor cadendi ⁊ in iacentib .¬
litas resurgendi augeatur. Ego nichil abteo
ex his que u̾itati contͣria non sunt. Dicat᷑ qobͥi¬
bet. dum ñ credat᷑ nͥ qđ licet. Summa hec ẽ
qr si quis post uotum continentie factũ adca¬
nales nuptias transierit. si quidem occultum fic
⁊ si forte postea facti peniteat. eccłia neq de ocra¬
tis penitentem a consilio salutis repellere neq ꝓt̃
occulta ea que manifesta sunt dissoluere potet
Si autemhĩ qui ꝓpositum suum publica ꝓfesis
⁊uoto firmauerunt deinde uoluerint adcar¬
nalis federis uira transire nullatenus eos eccła
ꝑmittit ⁊ si forte p̾sumpserint ea contͣ ꝓpositia
ꝓfessionis sue puritatem inire quasi illegituna:
ascĩtate conuigĩ alieua debita districtione dis¬
soluit. Sic eccłia tenet sicnos teuere debemus
qui eccłie instituta sequimur ⁊ salubre eẽ coe¬

Expanded text:
ut, dum peccator secundum dispensationem foris repellitur, et instantibus timor cadendi et in jacentibus humilitas resurgendi augeatur. Ego nihil abjicio ex iis quae veritati contraria non sunt. Dicatur quodlibet dum non credatur nisi quod licet. Summa haec est. Quod si quis post votum continentiae factum ad carnales nuptias transierit; si quidem occultum fuerit t. Et si postea facti poeniteat, Ecclesia neque de occultis poenitentem a consilio salutis repellere, neque propter occulta, ea quae manifesta sunt dissolvere potest. Si autem ii qui propositum suum publica professione et voto firmaverunt, deinde voluerint ad carnalis foederis jura transire, nullatenus eos Ecclesia permittit; et si forte praesumpserint ea contra propositi ac professionis suae puritatem inire, quasi illegitima et a sanctitate conjugii aliena debita districtione dissolvit. Sic Ecclesia tenet. Sic nos tenere debemus, et qui Ecclesiae instituta sequimur, et salubre esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura sacra aliquotiens dicit. qđ sacram̃ta dĩ
illis uera non st̃. qui ea indigne ꝑcipiunt. ꝓ eo
qd̃ sola ext̃ius sacramenta contrectando adue¬
ritatem illoꝵ que ingr̃a sp̃ali constat ñ ꝑti-¬
gunt. Sic itaq sacramenta di ⁊ in seuera st̃
semꝑ quantum adeam q̃ ꝑu̾bum d̃ĩ fit scĩfica¬
tionẽ. ⁊ indigne tͣctatitib ac ꝑcipientib uera
ñ st̃ quantum scł ꝑtinet adeam q̃ in ipsis ꝑcipit᷑¬

Expanded text:
Scriptura aliquoties dicit, quod sacramenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac percipientibus vera non sunt, quantum sc
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i nõ ÷ qđ conficit scismaticus. qi cũ corpus
xͥ sacramentũ sit unitatis. imipso utiq scismaticꝰ
s unitaten ñ conficit. qui se ab ipsa unitate
diuusit. Simili mͦ quiputant sola u̾ba sacerdotis
ad corporis xͥ c̃secrationẽ sufficẽ ⁊ ñ etiã uitam
yconu̾ sationem bonam illiuis uecessariam ẽẽ ad hoc
ut illi fiat ⁊ adutilitatem illius fiat qđ ꝑ illum fit
sacramentum di qui hoc scilie putant errant.
qr sacrainenta di ⁊ carnes agni in peccãto ꝑmanen¬
tes nonscificant quannius ꝑilloꝵ ministerium ad
alioꝵ sc̃ificationem sacramenta fiant. Sic gͦ di¬
cunus ⁊ dde conuigiĩ sacramento qr scđ̾m aliquid
aput illos recte uerũ siue ratum siue sc̃m ñ eẽ¬

Expanded text:
conficit schismaticus, quia, cum corpus Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum sit sacramentum Dei. Qui hoc scilicet putant, errant; quia sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive sanctum non e
Abbreviated transcription (Latin):
dum se paulatun ꝓpaginum ordinib dirimẽs
usq adultimũ gradum subttaxerit. & ꝓpinqͥtiᷤ
cẽ desieriteam rursus lex matrimonuꝰ innoło
repetit. & quodammꝰ reuocat fugientẽ. Iõ aid̃
usq ad sertum gn̾is gradum consanguini¬
tas constituta ẽ ut sicut sex etatib mundi ge¬
neratio & hominis status finit᷑. ita ꝓpinqui¬
tas generis tot gradib terminet᷑ hoc made
filius ⁊ filia quod ÷ fr̃ & soror: sit ipletrunꝰ
^ qis storium se uinctis: ex radice illius trun
egrediuntur isti ramusculi nepos ⁊ neptis pͥ¬
qus. ꝓnepos ⁊ pheptis seds. ab nepos & abueptis
titiuis. adnepos ⁊ abneptis. quartus. trinepos &
geniem suam unũquemq ad leptimam ob¬
eruare decernimus generationẽ: & quã diu se
agnoscunt affinitate ꝓpinquos ad coniugalẽ
opulam accedere denegamꝰ. Quod si fecerint:

Expanded text:
dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodammodo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio, et hominis status finitur, ita et propinquitas generis tot gradibus terminareFilius et filia, quod est frater et soror, sit ipse truncus. Illis seorsum sejunctis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi, nepos et neptis, primus: pronepos et proneptis, secundus: abnepos et abneptis, tertius: adnepos et adneptis, quartus: trinepos et geniem suam unumquemque ad septimam observare decrevimus generationem; et quandiu se agnoscunt affinitate propinquos ad conjugalem copulam accedere denegamus. Quod si fecerint,