comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita multis proderit audiuisse. Nla-
ti uoluit huius modi temptatione
labores illiꝰ deꝑire. Hoc si abbati
dicturum te ꝓmiseris: continuo ab
hoc demone liberaberis. Quo rursũ
spondente. Gerardꝰ dinone ĩ fugã ꝯpulso.
fr̃ẽm ab eiꝰ infestatione eripuit. E
a somo consurgens. postquã ad se
rediit. tandẽ uere se mortẽ euasisse
letatus ẽ. Pauci post hec transieranĩ
dies: & frat̾ cui hoc ostensũ fuerat
ad me ueniens. cuncta que supra
reculi. narrauit. At ego nullã ad¬
huc fidẽ somnio p̾bens: de fr̃is illtꝰ
qui indicatus fuerat. totus relatio¬
ne pendebam. Quẽ ad me ñ nomine
sed artis ac uite indicio manifesta¬
tum accersiens: utrũ aliqͥd dignũ
memoria de corpore dñi uidisset.
secreto quesiii. Quicum aliquan¬
du uelud peregrina int̾rogatione
attonitꝰ siluiss. me in uirtute obe¬
dientie ne sibi ostensum u̾bum ab¬
sconderet p̾cipiente: taudẽ uniuersa
aperuit. Longo ait tempore suꝑhuiꝰ¬

Expanded text:
ita multis proderit audiuisse. Placeita multis proderit audiuisse. Placenec pati voluit huiusmodi tentatione labores illius deperire. Hæc si Abbati te dicturum promiseris, continuo ab hoc dæmone liberaberis. Quo rursum spondente, Gerardus dæmone in fugam compulso, fratrem ab eius infestatione eripuit. Qui a somnio consurgens, postquam ad se rediit, tandem se vere mortem euasisse testatus est. Pauci post hoc transierant dies, & frater cui hoc ostensum fuerat ad me veniens, cuncta quæ supra retuli narrauit. At ego nullam adhuc fidem somnio præbens, de fratris illius qui indicatus fuerat totus relatione pendebam. Quem ad me non nomine, sed artis ac vitæ indicio manifestatum accersiens, vtrum aliquid dignum memoria de corpore Domini vidisset, secreto quæsiui. Qui cum aliquamdiu velut peregrinatione attonitus siluisset, me in virtute obedientiæ ne sibi ostensum verbum absconderet præcipiēte, tandem vniuersa aperuit. Longo, ait, tempore super huiu
Abbreviated transcription (Latin):
ille asserebat uultu. ei asticit. & ethy¬
opem illum manib cõprebensum
ad terram elisit. ac guitur nefandũ
urilit̾ pede cõp̾ssit. Qui dum forti¬
ter captiuũ hostem premeret: ille
uelud ex iuolenta cõpressione nec nõĩ¬
nandũ capud ad instar magni cacabi
inflans. lingua flamigera quasi ara¬
tio terram ꝓscinderet: circũposita
cõburebat. Cuius spectaculi horrore iã
pene extra se factum p̾dictum frẽm
Gerardus alloquit᷑. Uis inquid a de¬
mone hȩc liberari : Ao qd̾ cũ frat̾ uel¬
le se omnib modis diceret: a diecit
ille. Si inquit uis liberari. ꝑge ad
abbaten: te ut quenilam frẽm cui
fabrile officiũ est ad se accersiat ei
ex nea parte dicito: a quo sollicite in
uerit. quid ei ad tollendam dubi¬
tationẽ ostensum fuerit: qualit̾
fides eius illa reuelatione confirma¬
ta fit. Que postquam cognouerit.
liter o is mandare stũdeat: qm̃¬
sicut fratri illi profuit hoc uidisse.

Expanded text:
ille asserebat, vultu ei astitit, & Æthiille asserebat, vultu ei astitit, & Æthiopem illum manibus comprehensum ad terram elisit, ac guttur nefandum viriliter pede compressit. Qui dum fortiter captiuum hostem premeret, ille velut ex violenta compressione, nec nominandum caput ad instar magni cacabi inflans, lingua flammigera, quasi aratro terram proscinderet, circumposita comburebat. Cuius spectaculi horrore iam pene extra se factum, prædictum fratrem Gerardus alloquitur. Vis, inquit, a dæmone hoc liberari? Ad quod cum frater velle se omnibus modis respondisset, adiecit ille. Si, inquit, vis liberari, perge ad Abbatem, & vt quendam fratrem cui fabrile officium est ad se accersiat, ei ex mea parte dicito: a quo sollicite inquerit, & quid ei ad tollendam eandem dubitationem ostensum fuerit, & qualiter fides eius illa reuelatione confirmata sit. Quæ postquam cognouerit, litteris mandare studeat, quosicut fratri illi profuit hoc vidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
defunctum. aliud de sepe nominan-¬
do sacranito miracłm: quo ee spes
eius ũ irrita fuisse ꝓbaretur. et
fides audientiũ firmaretur. Par¬
post obitũ ipsius. dimidiꝰ
flurerat annus: cũ fr̃i cuidã quẽ
quia adhuc suꝑest. nominare nolo:
uisio memoranda aparuit. Uide¬
bat: & ecce demon specie parui &e
ingerruni ethyopis assũpta. lectiora
eius astabat: & portentuosa defor¬
mitate terrorem conspicienti in¬
tentans. manuũ formam ꝑ auri¬
ui foramina einittebat: igneani
linguam de baratro putidioris erec¬
tam. in ĩmensũ protendebat: qua
totũ corpꝰ frĩs illius lingendo. se car-¬
nes illius ꝓrsus consũpturum ẽẽ
dicebat. Tremens ille ad aspectum
demonis: nil aliud quã mortẽ iam
iamq ab sum̃dꝰ p̾stolabat᷑. Cumq
incolerabili horrende uisionis ter¬
rore turbatus. nichil ultra remedii
se habitaturum sꝑaret: ecce G̃erardꝰ
constanti animo. & splendido ut fr̃

Expanded text:
defunctum aliud de sæpe nominandefunctum aliud de sæpe nominando Sacramento miraculum, quo & spes eius non irrita fuisse probaretur, & fides audientium firmaretur. post obitum ipsius dimidius fluxerat annus, cum fratri cuidam, quem quia adhuc superest, nominare nolo, visio memoranda apparuit. Videbat, & ecce dæmon parui & nigerrimi Æthiopis specie assumpta, lecto eius astabat. Qui portentuosa deformitate terrorem conspicienti intentans, manuum formam per aurium foramina emittebat, igneam linguam de baratro putidi oris eiectam, in immensum protendebat, qua totum corpus fratris illius lingendo, se carnes eius prorsus consumpturum esse dicebat. Tremens ille ad aspectum dæmonis, nil aliud quam mortem iam iamque absumendus præstolabatur. Cumque intolerabili horrendæ visionis terrore turbatus nihil vltra remedij se habiturum speraret, ecce Gerardus constanti animo & splendido, vt frater
Abbreviated transcription (Latin):
noctis partẽ lacrimis & orationib¬
transigebat. Quo tempore frequen¬
ter in eadẽ eccłia uoces cuius dã ce¬
lestis melodie se audisse. & michi re¬
modũ dixerunt narrauit. Nec nu¬
rum. Illoꝵ est enĩ audire celestia.
quoꝵ aures dedignantur audire
cerrena. Ganto enĩ magis sensus
humani que suꝑͣ se sunt ꝑcipiunt:
quanto mimis his quȩ nifra sunt
sediti fiunt. Tali Gerardꝰ certamine
ertans: cali uite sue cursui uide¬
fessus insistens: tandẽ palmã uicto¬
rib debitam brauiũ ꝑseuerant̾ cur¬
rentib ꝓmissum adeptus: beato ĩ
codẽ loco fine quieuit. Qui a uita
participẽ ñ multo post mortẽ suã
clapso tempore aꝑte monstrauit: &
ueram ẽẽ apłi sententiam qua dicit.
quȩ enĩ seminauerit homo hec &e
mecet in se ipso cõꝑbauit. Nam quia
ut ipse iã dixi. totam spem suã ii
cnporis ee sanginis xp̃i sacramen¬
to. cũ bono conscientie testimonio
collocauerat: ostensũ est ꝑ eum iã

Expanded text:
noctis partem lacrymis et orationibnoctis partem lacrymis et orationibus exigebat. Quo tempore frequenter in eadem Ecclesia voces cujusdam coelestis melodiae se audisse et mihi remihi dixerunt, narravit. Nec mirum. Illorum enim est audire coelestia, quorum aures dedignantur audire terrena. Tanto enim magis sensus humani quae supra se sunt percipiunt, quanto minus his quae infra sunt dediti fiunt. Tali Gerardus certamine certans, tali vitae suae cursui indefessus insistens, tandem palmam victoribus debitam, bravium perseveranter currentibus promissum adeptus, beato in eodem loco fine quievit. Qui a vita participem, non multo post mortem suam elapso tempore, aperte monstrauit: & veram esse Apostoli sententiam qua dicit, Quæ enim seminauerit homo, hæc & metet; in seipso comprobauit. Nam quia, vt sæpe iam dixi, totam spem suam in corporis & sanguinis Christi sacramento, cum bonę conscientię testimonio collocauerat, ostensum est per eum iam
Abbreviated transcription (Latin):
in sistebat lectioni uacabat: frequer¬
ti uerboꝵ sacroꝵ collatione: ad diui¬
num amorẽ se uehem̃tiꝰ accendebat
sobrio uictu contentꝰ. si quid forte
in his aliquando deliquerat. parai¬
tate p̾senti expiabat: curis omnib
mundi huiꝰ exutꝰ. tanto sp̃ualib de¬
sideriis deo fiebat ꝓpinquior. quanto
ab humanis actionib factus erat
remotior. Eccłiasticis officiis semper
quidẽ ut supͣdiri deuotus instite¬
rat: s tunc maxime totis m̃tis af¬
fectib & corporis uirib deuotissimꝰ
insistebat. Altarib sacris pene ui¬
giter assistens. illud suũ totiꝰ mun¬
di singulare p̾sidium. corpꝰ scilicet
&e sanguinẽ redemtoris in enarrabi¬
li m̃tis deuotione. & cotidiana misse
celebratione. suꝑ omnia ꝑcipiebat.
Diurno tempore sic consũmato noc¬
turnas qͦ uigilias sollicitꝰ obserua¬
bat: & ne intempestiue fr̃s surge¬
rent. sollicitꝰ ꝓuidebat. Quas semꝑ
aut sepe ipse p̾ueniens: multam

Expanded text:
insistebat, lectioni vacabat, frequeninsistebat, lectioni vacabat, frequenti sacrorum verborum collatione ad diuinum amorem vehementius se accendebat. Sobrio victu contentus, si quid forte in his aliquando deliquerat, parcitate præsenti expiabat. Curis omnibus mundi huius exutus, tanto spiritualibus desideriis Deo fiebat pab humanis actionibus factus erat remotior. Ecclesiasticis officiis semper quidem, ut supra dixi, devotus exstiterat; sed tunc eis maxime totis mentis affectibus et corporis viribus devotissimus insistebat. Altaris sacris pene jugiter assistens, illud suum totius mundi singulare praesidium, corpus scilicet et sanguinem Redemptoris, inenarrabili mentis devotione, et quotidiana missae celebratione super omnia percolebat. Diurno tempore sic consummato, nocturnas quoque vigilias observabat, et ne intempestive fratres surgerent, sollicitus providebat. Quas semper aut saepe ipse praeveniens multam
Abbreviated transcription (Latin):
tempore in loco clumiaco ꝓxi¬
ino: quĩ altum uigum uocatur.
Sũpsit autẽ isdẽ locus nomen ab al¬
titudine: qua omnẽ circũ iacentem
terram transcendit. Est enĩ mons al¬
tissimus. eleuatus in uerticem mon¬
tium: ipsas sepe globositates nubi¬
um. quando humida qualitate gra¬
uate ad altiora conscendere nequeuni:
sub se conspiciens. unde & italie al¬
pes uideri. & maxime pars subiec¬
te gallie possit ostendi. Elatꝰ gͦ
uum densitate circũ septus. uentis
inclem̃tiorib continue patens. mili¬
b diut᷑nis expositꝰ. ascensu ce descen¬
su difficilis. popłarẽ habitationem
a se longe remouit: e remotiora que¬
rentib nil ultra se querere sua soli¬
titudine ꝑsuasit. Ande & monachos
nec multos ẽẽ sua ariditate ꝑmisit.
Hunc locũ gerardus ꝑdiuersas
mundi partes obedientia conpellen¬
te du satigatus: currca finem uit su
uelut emeritꝰ. missione impetrata¬
a me suscepit: in quo cum paucis ̃¬
solito studiosius occupatus. oratiom

Expanded text:
tempore in loco Cluniaco proximo, qui Altum-iugum vocatur. Sumpsit autem idem locus nomen ab altitudine, qua omnem circumiacentem terram transcendit. Est enim mons altissimus eleuatus in vertice montium: ipsas sæpe nubium globositates, quando humida qualitate grauatæ ad altiora conscendere nequeunt, sub se conspiciens, vnde & Italiæ Alpes videri, & maxima pars subiectæ Galliæ possit ostendi. Elatus ergo rum densitate circumseptus, ventis inclementioribus continue patens, niuibus diuturnis expositus, ascensu & descensu difficilis, popularem habitationem a se longe remouit, & remotiora quærentibus nil vltra se quærere sui solitudine persuasit. Vnde & monachos nec multos esse sui ariditate permisit. Hunc locum Gerardus per diuersas mundi partes obedientia compellente diu fatigatus, circa finem vitæ suæ velut emeritus missione a me impetrata, suscepit. In quo cum paucis fsolito studiosius occupatus, orationi
Abbreviated transcription (Latin):
in primis dicturus sum. ab
illis michi relatum est: quoꝵ testimo¬
no non minus quã mͥ ipsi credere
cõpellebar: uita enĩ uel conu̾satio eoꝵ
hoc erigebat. ut non magis ꝓpͥis ocłis
quam eoꝵ relationi abq dubitatione
aliqͣ fidẽ accõmodarẽ Hii gͥmͥ hoc re¬
tulerunt. fuisse apud cluniacum
quendã frẽm. qui bernardus sauinel¬
lus dicebat᷑: de quo referebant quod
licet aliquando inquibdã se leuit᷑
haberet: correptꝰ tamen ut regularis
discipline moris est. multaq tam
uerboꝵ ꝙͣ uerberũ obpbria passus.
pacientissime uniuersa tolerabat:
seq post flagella uultꝰ e operis a lacͥ¬
tate omnib exbibebat. Is nocte qua¬
dam oum fr̃es in eccłia nocturnas s
laudes deo decantarent: de choro ubi¬
ipse cũ aliis psallebat. egressus dor¬
mitoriũ petiit. Cuius dum gradus

Expanded text:
in primis dicturus sum, ab illis mihi personis relatum est, quorum testimonio non minus quam mihi ipsi credere compellabar. Vita enim vel conuersatio eorum hoc exigebat, vt non magis propriis oculis quam eorum relationi, absque dubitatione aliqua, fidem accōmodarem. Hi ergo mihi hoc retulerunt, fuisse apud Cluniacum quendam fratrem, qui Bernardus Sauinellus dicebatur. De quo referebant, quod licet aliquando in quibusdam leuiter se haberet, correptus tamen, vt regularis disciplinæ moris est, multaque tam verborum quam verberum opprobria passus, patientissime tolerabat, seque mitem post flagella vultus & operis alacritate exhibebat. Is nocte quadam dum fratres in Ecclesia nocturnas Deos laudes decantarent, de choro vbi cum aliis psallebat egressus, dormitorium petiit. Cuius gradus dum
Abbreviated transcription (Latin):
uelut in ignib crepitare: ¶t
ẽ quod apd̾ garamantas efficit
quendam fontẽ tam frigidũ die¬
bus ut ñ bibatur. tã feruidũ
noctib ut ñ tangatur: Es
in epyro aliũ fontẽ ita mirabi¬
lẽ p̾buit. ut cũ sit contrectanti¬
b frigidus. in eo tam̃ faces ut
in cet̾is extinguntur accense:
sed ñ in cet̾is accenduntur extin¬
cte: Quis in egypto huiusmo¬
di ficũ eẽ constituit. cuiꝰ lignum
cũ in fluenta picit᷑. non ad ligno¬
rũ consuetudinẽ ꝓtinꝰ enatet.
sed ĩ ꝓfunda mergat᷑: qd̾q est
mirabiliuᷤ pꝰtqͣm in imo aliqͣtidi¬
u manserit. inde ad aquȩ suꝑfici¬
em rursus emergit. quando sci¬
lic̃ madefactũ. humoris debuit pond̾e
p̾grauari: Quid ẽ quodĩ aruis
sodomȩ poma gignunt᷑. quȩ ad
maturitatis quidem speciem
usq ꝑueniunt: s morsu p̾ssũ¬
ue tẽptata. in fumũ atq faui¬
lam corio fatiscente euanescunt
Quid etiã qd̾ in capadociȩ finb

Expanded text:
velut in ignibus crepitare? Quid velut in ignibus crepitare? Quid est, quod apud Garamantas efficit quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam fervidum noctibus, ut non tangatur? Quis in Epyro alium fontem ita mirabilem praebuit, ut cum sit contrectantibus frigidus, in eo tamen faces, ut in caeteris extinguntur accensae, sed non ut in caeteris accenduntur extinctae? Quis in Aegypto huiusmodi ficum esse constituit, cuius lignum, cum in fluenta proicitur, non ad lignorum consuetudinem protinus enatet, sed in profunda mergatur? Quodque est mirabilius, postquam in imo aliquandiu manserit, inde ad aquae superficiem rursus emergit, quando scilicet madefactum humoris debuit pondere praegravari? Quid est, quod in arvis Sodomae poma gignuntur, quae ad maturitatis quidem speciem usque perveniunt, sed morsu pressuve temptata in fumum atque favillam corio fatiscente vanescunt? Quid etiam quod in Cappadociae fin
Abbreviated transcription (Latin):
euomitur: urinȩ qͦ difficultas
huiꝰ appositione larat᷑. Quid de
ad amante referã qui ñ igne. ñ
ferro diuidit᷑: ullaq alia ui. nͥ
dũtarat hircino sanguine non
secat᷑ Quid ẽ quod magnetẽ
torẽ: ¶uitam̃ si adamas uixta
ponit᷑ ñ mͦ iã ferrũ nullatenus
rapit. s & si iã rapuerat. ut ei
ꝓpinquauerit mox remittit: tan¬
qͣm si lapis lapidẽ cimeat. & ue¬
lut ante conspectũ maioris po¬
tentiȩ uires ꝓprias perdat. Nȩc
latet aspecłu archadie lapidem
iã ñ possit extingui. Pyrites c̃ẽ
lapis qui inꝑsida reꝑitur. cur
ab igne nom̃ accepit: nͥ qͥa tenen¬
tis manũ si uehem̃tiꝰ p̾matur
adurit: In eadẽ rursus ꝑside
lapis gignit᷑ qui selenitensi uoca¬
tur. cuius eandor int̾ior cũ luna
crescit. ead ẽq pꝰtmodũ ad defec¬
tum tendente decresit. Quid ẽ
p̾terea qd̾ agrigentinũ sicilior
sal cogit cũ admotum fu̾it igni
fluere: cũ uͦ in aquã mititur

Expanded text:
evomitur; urinae quoque difficultas evomitur; urinae quoque difficultas hujus appositione laxatur. Quid de adamante referam, qui non igne, non ferro dividitur, ullaque alia vi, nisi duntaxat hircino sanguine non secatur? Quid est quod magnetem torem? Qui tamen si adamas juxta ponitur, non modo jam ferrum nurapit, sed et si iam rapuerat, ut ei propinquaverit, mox remittit, tanquam si lapis lapidem timeat, et velut ante conspectum maioris potentiae proprias vires perdat. Nec latet asbeston Archadiae lapidem iam non possit extingui. Pyrites etiam lapis, qui in Perside reperitur, cur ab igne nomen accaepit, nisi quia tenentis manum, si vehementius prematur, adurit? In eadem rursus Perside lapis gignitur, qui seleniten vocatur, cuius candor interior cum luna crescit, eademque postmodum ad defectum tendente decrescit. Quid est praeterea, quod Agrigentinum Siciliae sal cogit, cum admotum igni fuerit, fluere, cum vero in aquam mittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nere soleant qui limites figunt.
Quis enĩ infossos humide foueȩ
ubi ligna putrescerent. tã dui
durare in corruptibiliter posse.
nͥ rerum ille corruptor ignis effi¬
ceret: Calx qͦ conceptũ ignẽ atq
sopitum sic occultissime seruat.
ut nec tangendo sentiat᷑: sed cũ
extinguit᷑ tẽ accendit᷑ e sentitur.
Dt enim calx occulti ignis uĩ ex¬
pellat aqua ꝑfunditur. & cũ ante
frigida sit inde feruescit. unde
feruentia cuncta frigescunt.
At si ñ aqua s oleũ quod utiq fo¬
mes est ignis adhibet᷑. nulla eius
infusione calor uel minimus exci¬
tat᷑. Eͥd gͦ mirũ si omp̃e d̾s in mag¬
nis magnꝰ ostendit᷑. cũ &e in mini¬
mis atq extremis qͥbq reb tam
nurabilit̾ oꝑat᷑ : Quid enĩ uilius
pelle colubri: Si tam̃ oleo ferues¬
cente decoquit᷑ : mire ꝑ eã dolor
auriũ mitigat᷑. Cuid inferiꝰ cin¬
ce: Si sanguisuga faucib hese¬
rit fumo eius excepto statim

Expanded text:
nere soleant, qui limites figunt, nere soleant, qui limites figunt, Quis enim eos infossos humidae foveae, ubi ligna putrescerent, tandiu durare incorruptibiliter posset, nisi rerum ille corruptor ignis efficeret? Calx quoque conceptum ignem atque sopitum sic occultissime servat, ut nemo tangendo sentiat, sed cum exstinguitur, tunc accenditur, et sentitur: ut enim calx vim occulti ignis expellat, aqua perfunditur; et cum ante frigida sit, inde fervescit, unde ferventia cuncta frigescunt. At si non aqua, sed oleum, quod utique fomes est ignis, adhibetur, nulla ejus infusione calor vel minimus excitatur. Quid ergo mirum, si omnipotens Deus in magnis magnus ostenditur, cum etiam in minimis atque extremis quibusque rebus tam mirabiliter operetur? Quid enim vilius pelle colubri? si tamen oleo fervescente decoquitur, mire per eam dolor aurium mitigatur. Quid inferius cimice? Si sanguisuga faucibus haeserit, fumo ejus excepto, statim
Abbreviated transcription (Latin):
nitas diutissime niues seruet:¬
cam calida. ut poma quelibet
maturet acerba: Quid est quod
isnis cũ ipse lucidus sit queli¬
bet fuerint ab eo adusta nigres¬
cunt. & cũ ipse resplendeat. quic¬
quid &e ambit & lãbit pulcher¬
niꝰ decolorat: Uerũtam̃ lapi¬
des igne candente ꝑ cocti. & ipsi
sunt candidi: & qͣmius ille ma¬
gis rubeat. illi flãmis albesẽt.
lucitam̃ congruit albũ: tenebris
nigrum.Cũq ignis in lignis ar¬
deat. lapidẽ coquat. contrarios
habet in ñ contͣriis reb effectꝰ.
lic̃ enĩ sint lapides. & ligna di¬
uersa. constat tñ ñ esse contͣria
sicut albũ & nigrũ. quoꝵ ĩ la¬
terũ. Illos enĩ clarificat. hȩc ob¬
fuscat. dũ in illis omnib deficẽt.
nͥ mistis uiueret. Cur etiã in
carbonib tanta infirmitas ut
ictu leuissimo frangant᷑. p̾ssu
facillimo conterantur. tanta fir¬
mitas ut nullo humore corrũ¬
pantur. nulla ꝓrsus etate uin¬
cantur. usq adeo ut eos subster¬

Expanded text:
rutas diutissime nives servetrutas diutissime nives servet; calida, ut poma quaelibet acerba maturet? Quid est, quod ignis cum ipse sit lucidus, quaelibet si fuerint ab eo adusta, nigrescunt; et cum ipse resplendeat, quidquid et ambit et lambit, pulcherrimus decolorat? Verumtamen lapides igne candente percocti, et ipsi sunt candidi; et quamvis ille magis rubeat, illi flammis albescunt; luci tamen congruit album, tenebris nigrum. Cumque ignis in lignis ardeat, lapides coquat, contrarios habet in non contrariis rebus effectus. Licet enim sint lapides, et ligna diversa, constat tamen non esse contraria, sicut album et nigrum, quorum in laalterum. Illos enim clarificat, haec offuscat, dum in iliis omnino deficeret, nisi in istis viveret. Cur etiam in carbonibus tanta infirmitas, ut ictu levissimo frangantur, pressu facillimo conterantur; et tanta firmitas, ut nullo humore corrumpantur, nulla prorsus aetate vincantur, usque adeo, ut eos subster
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdere. nec dolere: de solo uir fe¬
minã sine femuia fieri. & inuna
costa omnia hominis m̃bra dis¬
tingui: mutuos se nudos aspia̾
&e ñ mͦ ñ erubescere. s ne quidẽ
nosse. Et multa alia quȩ ꝓsequi
longum est. Qd gͦ mirũ est sus
qͥ naturȩ legẽ dedit & ordinẽ suꝑ
eandem naturã sui nutꝰ exerceat
dicionẽ: ut ei nature necessitas
ñ rebellis obsistat. si eiꝰ substra¬
ta legib uelut ancilla deseruiat.
Ipsa quippe rerũ natura. habet
nat᷑am suam dĩ scilic̃ uoluntatẽ.
ut sicut illiꝰ leges quęlibet crea¬
ta conseruant. sic illa cũ iubetͦ
sui iuris oblita. diuinȩ uolunti¬
ti reu̾ent̾ obediat. Cuid est enumn
hodieq qd̾ cernimꝰ qm̃ salaman¬
dra in ignib uiuit. & ñ mͦ adustio¬
ne lesionẽ non patitur. s tanquã
fom̃tis insuꝑ uegetat᷑ Cuidã
uͦ uermicłĩ inferuentissimis aqͥs
&e nascunt᷑ e uiuunt. Quid est
qd̾ palea. tam frigida ẽ. ut ob¬

Expanded text:
perdere, nec dolere? De solo viro feperdere, nec dolere? De solo viro feminam sine femina fieri et in una costa omnia hominis membra distingui? Mutuo se nudos aspicere et non modo non erubescere, sed nequidem nosse? Et multa alia quae persequi longum est. Quid ergo mirum si is, qui naturae legem dedit et ordinem, super eamdem naturam sui nutus exerceat ditionem, ut ei naturae necessitas non rebellis obsistat, si ejus substrata legibus, velut ancilla deserviat? Ipsa quippe rerum natura habet naturam 630 suam, Dei scilicet voluntatem, ut sicut illius leges quaelibet creata conservant, sic illa cum jubetur sui juris oblita, divinae voluntati reverenter obediat. Quid est enim, hodieque quod cernimus, quoniam Salamandra in ignibus vivit, et non modo laesionem adustione non patitur, sed tanquam fomentis insuper vegetatur? Quidam quoque vermiculi in ferventissimis aquis et nascuntur et vivunt. Quid est quod palea tam frigida est, ut ob
Abbreviated transcription (Latin):
te quidẽ dicit᷑. si ad nature in opiã
referatur: absit autẽ ut ad maie¬
statẽ sit applicanda diuinã. Qui e¬
num naturȩ dedit originẽ. facile
cũ uult naturȩ tollit necessitatẽ
Nam qui reb p̾sid et conditis. legi¬
b ñ subiacet conditoris: & qui na¬
turam condidit. naturabẽ ordinẽ
ad suȩ dicionis arbitriũ u̾tit ¶q
creata quęlibet dñãnti nature sub¬
ẽẽ constituit: suȩ dñationis imꝑio
naturȩ obsequentis obedientiam
reseruauit. Consideranti plane
liquido patet. qm̃ ab ipso nascen
tis mundi exordio rerũ conditor
in quod uoluit naturȩ uira
mutauit: immo ipsã nat᷑am
ut ita dixerum qͦdãmͦ mutauit¬
ꝯtra naturã. Nũquid contͣna¬
turã ñ est. mundũ exnichilo si¬
erirꝰ Unde &e aphylosophys dieit᷑
quia nichil ex nichilo sĩt. anims¬
lia ñ exanimalib s exstolidise¬
lementis solo ussionis uuꝑio
creata: dormientẽ homine costã

Expanded text:
te quidem dicitur, si ad naturae te quidem dicitur, si ad naturae referatur inopiam; absit autem, ut ad maiestatem sit applicanda divinam. Qui enim naturae dedit originem, facile cum vult naturae tollit necessitatem. Nam quae rebus praesidet conditis, legibus subiacet conditoris, et qui naturam condidit, naturalem ordinem ad suae ditionis arbitrium vertit. Quique creata quaelibet dominanti naturae subesse constituit, suae dominationis imperio naturae obsequentis oboedientiam reservavit. Consideranti plane liquido patet, quoniam ab ipso mundi nascentis exordio rerum conditor in quod voluit naturae iura mutavit, immo ipsam naturam, ut ita dixerim, quodammodo contra naturam  est mundum ex nichilo fieri, unde et a philosophis dicitur, quia ex nichilo nichil fit? Animalia non ex animalibus, sed ex stolidis elementis solo iussionis imperio creari? Dormientem hominem costam
Abbreviated transcription (Latin):
roponat᷑ adbuc suꝑsticiosȩ
questionis obloquiũ. iudeat᷑
atiã exqua sit radice ꝓductũ. qua¬
tinus ne p̾cipiti raptu uberes sin¬
cerȩ fidei fruges obruat: s hia¬
tu terre diginus cũ ipso suo fonte
ruus arescat. Ad affirmandũ
namq qd d̾s nequeat uirginẽ
reꝑare pꝰ lapsũ: quasi consequent̃
adiciunt. Numquid hoc potest
ds agere. ut qd̾ factũ est factum
ñ fuerit: Tanqͣm si semꝑ constet
ut si fuerit uirgo corrupta. iam
nequeat fieri ut rursus ut uite¬
gra. Qd̾ certe quantũ ad naturã
uerũ est: statq sententia. factũ
quoq aliquid fuisse. & factũ non
fuisse. unũ idẽq inueniri non
potest. Contraria quippe inuicẽ
sunt. adeo ut si unũ sit. alcerum
ẽc̃ non possit. Nã quod fuit. non
pocest uere dici quia ñ fuit. E edi¬
u̾so quod ñ fuit: non recte dr̃ quia
ii fuit. Quȩ enĩ ꝯtͣria sunt. in uno
eodẽq subiecto congnuere neque¬
unt. Hȩc porro impossibilitas rec¬

Expanded text:
roponatur adhuc superstitiosae questionis obloquium. Videatur etiam, ex qua sit radice productum, quatinus ne praecipiti raptu uberes sincerae fidei fruges obruat, hiatu terrae dignus cum ipso suo fonte vus arescat. Ad affirmandum namque quod Deus nequeat virginem reparare post lapsum, quasi consequenter adiciunt: Nunquid enim potest Deus agere, ut quod factum est, factum non fuerit? Tanquam si semel constet, ut fuerit virgo corrupta, iam nequeat fieri, ut rursus sit integra. Quod certe quantum ad naturam verum est statque sententia; factum quoque aliquid fuisse et factum non fuisse unum idemque inveniri non potest. Contraria quippe invicem sunt, adeo ut si unum sit, alterum esse non possit. Nam quod fuit, non potest vere dici quia non fuit, et e diverso quod non fuit, non recte dicitur quia fuit. Quae enim contraria sunt in uno eodemque subiecto congruere nequeunt. Haec porro impossibilitas rec
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter ꝓlatis in nullo dubitarẽ: quod
de uisione aꝑuit. nominis dei & xp̃ia¬
ne fidei interposita testificatione con¬
firmauit. Ertorsit a me tam̃ secreti
fidem: ut quod ad ipse uiueret. illud
alto silentio conseruarẽ. S eo iam a
uita p̾senti morte carnis exempto:

Expanded text:
pliciter prolatis in nullo dubitarem, quod pliciter prolatis in nullo dubitarem, quod de visione aperuit, nominis Dei et Christianae spei interposita testificatione confirmavit. Extorsit tamen a me prius secreti fidem; ut quoad ipse viveret, alto illud silentio conservarem. Sed eo jam a vita praesenti morte carnis exempto
Abbreviated transcription (Latin):
eternum. his dñi nr̃i promissionibus
uitam in his se sumere certus et̾nam:
in saciabili ut sic dicam auiditate pa¬
ne celesti nr̃ hic Gerardus inhiabat: &¬
beatam anime suȩ esuriem pastu coti¬
diano recreabat. Istis bonoꝵ operum
exercitiis a prima iuuentute ad ulti¬
mam fere usq senectutem ꝑductis.
tandẽ dignus habitus est cui aliquid
in his corporis & sanguinis sui miste¬
& hunc de quo loquim᷑ ñ frustra in
illis spem suã posuisse monstraret.
Dnde ce anuni eiꝰ affectionẽ sibi bene
acceptam fuisse ostendit: quando eũ
congruente eius deuotiom miracło
tam magnifice decorauit. Testis huiꝰ
adinirandi miraclĩ ipse ẽ: cui utrum
credi debeat. uita p̃cedens e uita sub¬
sequens declarat. Non camen hoꝵ spon-¬
taneus relator exticit. sed a me secreto
atiuratꝰ. qoͦ prius sub alterius noĩe
direrat. sibi reuelatum fuisse indica¬
uit. & ne aliquis in corde meo scrupu¬
lus remaneret: licet de eius u̾bis sim¬

Expanded text:
aeternum . His Domini nostri promissionibus, aeternum . His Domini nostri promissionibus, vitam in his se sumere certus aeternam, insatiabili, ut sic dicam, aviditate, pane coelesti noster hic Gerardus inhiabat, et beatam animae suae esuriem pastu quotidiano recreabat. Istis bonorum operum exercitiis a prima juventute ad ultimam usque fere senectutem perductis, tandem dignus habitus est, cui aliquid in his corporis et sanguinis sui myste hunc de quo loquimur, non frustra in his spem suam posuisse monstraret. Unde et animi ejus affectionem sibi bene acceptam fuisse ostendit, quando eum, congruente ejus devotioni miraculo, tam magnifice decoravit. Testis hujus tam admirandi miraculi ipse est, cui utrum credi debeat vita praecedens et finis subsequens declarat. Non tamen horum spontaneus relator exstitit; sed a me secreto adjuratus, quod prius quasi sub alterius nomine dixerat, sibi revelatum fuisse indicavit. Et ne aliquis in corde meo scrupulus remaneret, licet de verbis ejus sim
Abbreviated transcription (Latin):
cies exterior caliginẽ inferebat: sed
uelut cum apłis in terra gradientẽ.
Contulerat ad hoc sacri corporis &e
sanguinis xp̃i misteriũ totã spem
suam: & cotidiana pene oblatione
prosius ac tocius mundi peccatis
filiũ patri sacrificans se quoq ip¬
sum multa cordis deuotione &e la¬
crimarum ꝑfusione pariter immo¬
labat. Qrxeres autem assistentẽ
altari ꝓ fundo. plerumq fletu totum
concuti uerba singultib int̾rumpi:
grauibus pectus suspiriis urgeri. Cer¬
neres ut intelligi dabatur. prorsus ab
humanis alienatũ. ad diuina subleua¬
tum. non tantum mence. sed ipso pene
corpore: sic in celestib conuersari. ut de
mandrcat carnẽ meã. & bibit sangui¬
nem meum. in me manet & ego in illo:
&e qui manducat me. ipse uuiẽt ꝓpter
me. E alibi. Panis quẽ ego dabo. caro me¬
a est ꝓ mundi uita. Quam uitam neqͥs
putaret temporalẽ. rursum ait. Si qͥs
manducauerit ex hoc pane. iuuet in

Expanded text:
cies exterior caliginem inferebat, sed cies exterior caliginem inferebat, sed velut cum Apostolis in terra gradientem, Contulerat ad hoc sacri corporis & sanguinis Christi mysterium totam spem suam, & quotidiana pene oblatione pro suis ac totius mundi peccatis filium patri sacrificans, se quoqsum multa cordis devotione et lacrymarum profusione pariter immolabat. Videres eum assistentem altari, profundo plerumque fletu totum concuti, verba singultibus interrumpi, gravibus pectus suspiriis urgeri cerneres, ut intelligi daretur prorsus ab humanis alienatum, ad divina sublevatum, non tantum mente sed ipso pene corpore sic in coelestibus conversari, ut de manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo. Et qui manducat me, et ipse vivit propter me . Et alibi: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . Quam vitam ne quis putaret temporalem, rursum ait: Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in
Abbreviated transcription (Latin):
ria urbe ꝓgressus ꝑegissem: subi¬
to post nos uocem currentis equitis
uelut a longe audiui. eaq audita
substiti. Qui cum ad nos se susti¬
nentes ꝑuenisset in sidias nobis
in uia a duce conrado quoꝵdam
iustinctu parari n arrauit: eaq de
causa reditũ ꝑsuasit. Quo impetiato.
gente necessitate duxri. Recedens ille
a nobis nondũ plene sex uie ut ar¬
aquib comprehensus: reb omĩb ab¬
curri inclusus. multaq in cõmoda
ꝓpessus: postquã perieula carceris
euasit. se aliquid ꝓpt̾ obedientiam pas¬
sum fuisse gauisus est. Suꝑ omnia
uͥ salutarium altaris sacram̃toꝵ a
morẽ. corpori uirtutũ suarũ uelut
quandam uerticem imposuerat: quo
uehem̃ti cordis annisu in alta subla¬
to. ipsa qͦ celi intima penetrabat.
Quis enĩ facile referre ualeat quam
claro ille fidei oculo iħm xp̃m subue¬
lamine sacram̃toꝵ ñ uelatum admi¬
rabatur: s reuelatum contempla¬
bat᷑: Nullam intellectui eius spe¬

Expanded text:
ria ex vrbe progressus peregissem, subiria ex vrbe progressus peregissem, subito post nos vocem currentis equitis velut a longe audiui: eaque audita substiti. Qui cum ad nos se sustinentes peruenisset, insidias nobis in via a duce Conrado quorundam instinctu parari narrauit: eaque de causa reditum persuasit. Quo impetrato, gente necessitate direxi. Recedens ille a nobis, nondum plene sex viæ vt arA quibus comprehensus, rebus omnibus abturri conclusus, multaque incommoda perpessus: postquam pericula carceris euasit, se aliquid propter obedientiam passum fuisse, gauisus est. Super omnia vero salutarium altaris sacramentorum amorem, corpori virtutum suarum velut quendam verticem imposuerat: quo vehementi cordis annisu in alta sublato, ipsa quoque cœli intima penetrabat. Quis enim facile referre valeat, quam claro ille fidei oculo Iesum Dominum sub velamine sacramentorum non velatum admirabatur, sed reuelatum cōtemplabatur? Nullam intellectui eius spe
Abbreviated transcription (Latin):
int̾micteret. Cumq nichil psalmoꝵ
nichil reliquoꝵ officioꝵ os eius p̾te¬
riret: intellectũ ꝙͦ quem poterat die¬
&̃ mente psallebat. Religiosa etiam
in exteriorib strenuitate pollebat
eleganter. cuius rei gr̃a in multoꝵ
pͥoratuũ ad ministratione & subditis
utilis. & omĩb quib innocescere po¬
terat carus erat. Obedientie suigula¬
ris conseruacor. tanto eã affectu dili¬
gebat: ut nefas duceret si uel ui mo¬
dico nutũ iubentis excederet. Exꝑtꝰ
sum ipse magnã in hac uirtute. eiꝰ on¬
stantiam: cui cũ sepe grauia & que
aliis uix inungere auderem. facilli¬
me imponerem: alacrit̾ in iuncta sus¬
cipiebat alacriꝰ implebat. Nomain
quodã tep̃e pergens. illo aliisq tr̃
mecũ comitantib. senam quȩ dep̾ci¬
puis tuscie urbib ẽ hospitandi gm̃
diu̾ti. Die sequenti maturiꝰ hospita¬
ri cupiens. ante lucis erortum iter
aripui. Cumq iam fere duo milia.¬

Expanded text:
intermitteret. Cumque nihil psalmorum, intermitteret. Cumque nihil psalmorum, nihil reliquorum officiorum os eius præteriret, intellectum quoque quem poterat dic& mente psallebat. Religiosa etiam in exterioribus strenuitate eleganter pollebat: cuius rei gratia in multorum Prioratuum administratione, & sutilis et omnibus quibus innotescere poterat charus erat. Obedientiae singularis conservator tanto eam affectu colebat, ut nefas duceret si vel in modico nutum jubentis excederet. Expertus sum ipse magnam in hac virtute ejus constantiam: cui cum saepe gravia, et quae aliis vix injungere auderem, facillime imponerem, alacriter injuncta suscipiebat, et alacrius adimplebat. Romam quodam tempore pergens, illo illisque iter meum comitantibus, Senam quæ de præcipuis Thusciæ vrbibus est, hospitandi causa diuerti. Die sequenti maturius hospitari cupiens, ante lucis exortum iter arripui. Cumque iam duo fere milia
Abbreviated transcription (Latin):
tempore decurso. a iam dicto beato pa¬
tre hugone in monachũ susceptus ẽ.
Qui habitu religionis indutꝰ. scłm se
exuisse bonis e ꝓpemodum perfectis
actib temonstrauit: pure & simplicis
bat: quẽ si irasci contingeret. paulo
post iratum fuisse grauiter penitebat.
Nil simulare nouerat: sed qualis inte¬
rius existebat. talem se exterius de¬
monstrabat. Ad os eius si accederes. ue¬
ra ẽẽ que dico statĩ cõꝑbares. Diuinarũ
rerum saporem quem a puero inbib̾at.
sic tenaciter conseruabat. ut eius pe-¬
nae uniu̾sa uerba uel facta diligenter
considerantib. nil aliud quã celestem
fraglantiã redolerẽt. Eccłiasticis offici¬
is ita deuotꝰ insistebat: ut nec labor di¬
urnus nec requies nocturna eumin
his aliquando reddere segnẽ ualerent.
Graue se uieurrisse reputaret delic¬
tum: si uel somno coactus uel eg¬
tationib auocatus. de ꝓlixa elunias¬
sium psalmodia unũ salcem u̾sum

Expanded text:
tempore decurso, a iam dicto beato Patempore decurso, a iam dicto beato Patre Hugone in monachum susceptus est. Qui habitu religionis indutus, seculum se exuisse, bonis & propemodum perfectis actibus demonstrauit. Puræ & simplicis bat: quem si irasci cōtingeret, paulo post iratum fuisse grauiter pœnitebat. Nil simulare nouerat: sed qualis interius existebat, talem se exterius demonstrabat. Ad os eius si accederes, statim quæ dico vera esse comprobares. Diuinarum rerum saporem quem a puero imbiberat, sic tenaciter cōseruabat: vt eius pene vniuersa verba vel facta diligenter considerantibus, nil aliud quam cœlestem fragrantiam redolerent. Ecclesiasticis officiis ita deuotus insistebat, vt nec labor diurnus, nec requies nocturna eum in his aliquando reddere segnē valerent. Graue se incurrisse reputaret delictum, si vel somno coactus, vel cogitationibus aduocatus, de prolixa Cluniacensium psalmodia vnum saltem versum
Abbreviated transcription (Latin):
am incidenter sed necessario his inter¬
positis: ad ꝓposita me reuerti. assupta
principaliter materies cogit. Unde que
m̃do miracula ad huc dicenda sunt.
ultra differenda ñ sunt. Frat̾ quidã
nomine magni illiꝰ cluniacensis mo-¬
nasterii. magnus & ipse uite merito
monachus fuit. Hic a puero in ele¬
ricali habitu ad pedes memorandi
sancti patris hugonis educatꝰ: uirtu-¬
tũ eius imaginẽ multa ex parte in
seipso expressam ostendit. Nam qͦd
parum ñ difficile ẽ in medio scl̃i con-¬
stitutus. & in igne non adustus iuue¬
niles annos absq castitatis naufragio
ȩxegit. Coetanoꝵ quippe lafiuiam
innato pudore abhorrens: maturis
clericis siue monachis adherebat.
Quoꝵ cohabitatione ad potiorem ho¬
nestatis amorẽ inforiatꝰ. ad eccłiasti¬
ca qͦ officia frequentanda & amanda
tantum erga diuina amorẽ conciꝑet:
ut p̾ ceteris uirtutib semꝑ hic arcius
eius auimum possideret. In his & huiꝰ¬
cemodi studiis toto pene ad olescentie

Expanded text:
am incidenter, sed necessario his interpositis, ad proposita me reuerti assumpta principaliter materies cogit. Vnde illa quæ oris sacramento miracula adhuc dicenda sunt, vltra differenda non sunt. Frater quidam nomine, magni illius Cluniacensis Monasterij magnus & ipse vitæ merito monachus fuit. Hic a pueritia in clericali habitu ad pedes memorandi sancti Patris Hugonis educatus, virtutum eius imaginem multa ex parte in ipso expressam ostendit. Nam, quod non parum difficile est, in medio seculi constitutus, & in igne non adustus, iuueniles annos absque castitatis naufragio euasit. Coætaneorum quippe lasciuiam innato pudore abhorrens, maturis Clericis siue Monachis adhærebat. Quorum cohabitatione ad potiorem honestatis amorem informatus, ad Ecclesiastica quoque officia frequentanda & amanda,tantum erga diuina amorem conciperet, vt præ cæteris virtutibus, hic arctius eius semper animum possideret. In his & huiuscemodi studiis toto pene adolescentiæ
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑsio demonstratũ ẽ. Die uͦ subsecu¬
ta. fr̃ib huiꝰ uisionis relatione letifica¬
tis: in bona confessione nouus ille mo¬
nachus obiit: & in illa demonum fu¬
ga susceptam a deo conu̾sionis sue de¬

Expanded text:
aspersio, demonstratum est. Die vero subsecuaspersio, demonstratum est. Die vero subsecuta, fratribus huius visionis relatione lætificatis, in bona confessione nouus ille monachus obiit: & in illa dæmonum fuga susceptam a Deo conuersionis suæ de
Abbreviated transcription (Latin):
mulus intellexit. ut sepe mͥ postmo¬
dum ipse narrauit. non hominum
sed malignoꝵ sp̃uum hanc esse fre
quentiam. Unde alta uoce sociũ
oliuum ut surgeret inclamans. uas
quod forte cum aqua benedicta ĩ
pigrimo dependebat. fide plenus
arripuit: & sanctificatũ elementum
huc illuq confident̾ asꝑgens. omĩa
illiꝰ habitaculi interiora infundit.
Hoc dum faceret clamare fortit eger
cerit. Fia. inquit eia. fac quod facis.
I i. ꝑurge adu̾sarios: qm̃ ecce uelut a
facie igniᷤᷤ fugientes. sumina cũ celeritate
exire contendunt. Et quia moras pa-¬
ciunt᷑: in alterutrũ impingentes pri¬
mos hii qui sequuntur iuolenter
impellunt. Quo audito instare acrit̾.
& aqua benedictionis filios maledicti¬
onis a domo excludere contendebat.
Quib penitus egro qui hoc solus cer¬
nebat testificante exclusis. & ille ade
monũ infestatione liberatꝰ est: & qͣntũ
ad similia ualeat salutaris cũ fide

Expanded text:
mulus intellexit vt sæpe postmomulus intellexit vt sæpe postmodum ipse mihi narrauit non hominum, sed malignorum spirituum hanc esse frequentiam. Unde alta voce socium Olivum, ut surgeret inclamans, vas quod forte cum aqua benedicta in proximo dependebat, fide plenus arripit, et sanctificatum elementum huc illucque confidenter aspergens, omnia illius habitaculi loca infundit. Hoc dum faceret, clamare ille fortiter coepit: Eia, inquit, eia! fac quod facis: insta, perurge adversarios, quoniam ecce velut a facie gladii fugientes summa cum celeritate exire contendunt; et quia moras patiuntur, in alter utrum impingentes, primos hi qui sequuntur, violenter impellunt. Quo ille audito, instare acriter, et aqua benedictionis, filios maledictionis a domo excludere contendebat. Quibus penitus, aegro qui hoc solus cernebat testimonum infestatione liberatus est, & quantum ad similia valeat salutaris aquæ cum fide
Abbreviated transcription (Latin):
titas diuturn uł parui tẽporis
a tenditur: ubi solus finis operũ
remuneratur. Susceptus gͦ hoc
modo iam dictus iuir: & ad domum
infirmoꝵ delatus: ꝑ aliquot dies
int᷑ uite mortisq confinia laborabat.
Nocte itaq obitus sui diem p̾ceden¬
te in lecto iacebat: & ueluti morti
iam piorimus a duob famulis ꝑ
uides sibi succedentib custodiebat᷑.¬
phano asseruabatur. eundẽ sibu in¬
uigilantẽ famulũ. eger ille uocaũ
Qui cũ ei astans quid sibi uellet
quesisset: qui sunt inquit rustiei
isti deformes & rostrati: quos huc con¬
fluere. & paulatim totã domum
hanc implere uideo: Ad qͦd cũ famu¬
lus respondiss neminem in domo
illa haberi. se tantũ cũ socio ei excu¬
bare: admirans ille a diecit. Non cer¬
nis ait tetros homines om̃e iã huiꝰ
domus spaciũ cõpleuisse. quoꝵ hor¬
renda species. & rostris longissimis
facies eracute. t̾rorem michi ñ par¬
uum important: Tunc demum fa-¬

Expanded text:
titas diuturni vel parui temporis titas diuturni vel parui temporis attenditur: vbi solus finis operum remuneratur. Susceptus ergo hoc modo iam dictus vir, & ad domum infirmorum delatus: per aliquot dies inter vitæ mortisque confinia laborabat. Nocte itaque obitus sui diem præcedente, in lecto iacebat, & velut morte iam proximus a duobus famulis per vices sibi succedentibus custodiebatphano asseruabatur: eundem sibi inuigilantem famulum æger ille vocauit. Qui cum ei astans quid sibi vellet quæsisset: qui sunt inquit rustici isti deformes & rostrati, quos huc confluere & paulatim totam hanc domum implere video? Ad quod cum famulus respondisset: Neminem in domo illa haberi, se tantum cum socio ei excubare: admirans ille adiecit; Non cernis ait, tetros homines omne iam huius domus spatium compleuisse: quorum horrenda species & rostris longissimis facies exacutæ, terrorem mihi non paruum important? Tunc demum fa
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ miraculi narraui aque
more eccliastico benedictȩ asꝑsiont
demones causa latentis peccati mi
tur. quid deadẽ re in eodẽ celsim̃si
monasterio contigerit. in melium
ꝓferre. Uenerat ad eundem locum
infirmitate carnis urgente laicus
quidã.: e ut fieri solet monachico lu
bitu a fr̃ib indutus. scło renuntia¬
uerat. Faciunt hoc multi. etiã in
extiemis constituti. Qui licet eoꝵ
quos corporis molestia ad hoc imye¬
lit. laudẽ minime consequi uide¬
ant᷑. a numero tam̃ monachoꝵ si
ex corde conu̾tant᷑ ante interni iudi¬
cis oculos nullomodo exeludunt᷑.
Nam quamuis maiorib meritis
maius debeat᷑ & p̾miũ: numuium
certe quẽ apͥma hora diei in uinea
dñ laborantes meruerunt. ad un¬
decimã quoq uenientes acceper̃t.
Nec enĩ p̾iudicat modus conuersi¬
onis deuotionẽ cordis: nec querit᷑
apud dm̃ qua ex causa quisq fu¬
erit conu̾sus. sed post conuersionẽ
qualit̾ fuerit conu̾satꝰ. S nec qͣn¬

Expanded text:
 miraculi narravi, aquae more ecclesiastico benedictae aspersione, daemones causa latentis peccati mindetur, quid de eadem re in eodem Celsiniensi monasterio contigerit, in medium proferre. Venerat ad eumdem locum infirmitate carnis urgente laicus quidam, et ut fibitu a fratribus indutus, seculo renuntiauerat. Faciunt hoc multi etiam in extremis constituti, qui licet eorum, quos nulla corporis molestia ad hoc impellit, laudem minime consequi videantur: numero tamen monachorum si ex corde conuertantur, ante æterni iudicis oculos nullomodo excluduntur. Et quāuis maioribus meritis maius debeatur & præmiū: nummum certe quem a prima hora diei in vinea Domini laborantes meruerunt, ad vndecimam quoque venientes acceperunt. Nec enim præiudicat modus conuersionis deuotioni cordis: nec quæritur apud Deum qua ex causa quisque conuersus, sed post conuersionem qualiter fuerit conuersatus. Sed nec quan
Abbreviated transcription (Latin):
eque ex uento concipiunt. ibeo
modi uires habet. ut om̃s in ea
rami arboꝵ nunqm nudentur
tegmine folioꝵ: Ande de t̾ra ula
in occidius partib hãc consecuta
ẽ dignitatẽ. ut ex arborũ ramis
uolucres ꝓcedant. & ad pomoꝵ si¬
militudinẽ animati atq pemi¬
ti fructus erũpant: Sic̃ eniu
referunt qui se uidisse testant
paululũ incipit pendulũ qͥd e
ramo suspendi: deinde in im̃a¬
ginẽ uolucris speciẽq formari
Postremo qͣntulũcũq plumesess

Expanded text:
ex vento concipiunt, idemque modi vires habet, ut omnes in ea rami arborum nunquam nudentur tegmine foliorum? Unde et terra illa in occiduis partibus hanc consecuta est dignitatem, ut ex arborum ramis volucres prodeant, et ad pomorum similitudinem animati atque pennati fructus erumpant? Sicut enim referunt, qui se vidisse testantur, paulatim incipit pendulum quid ex ramo suspendi, deinde in imaginem volucris speciemque formari, postremo quantulumcunque plumescens
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nimirum ãmiratꝰ inuenit.
bbas quidam ut michi rela¬
tum est suauis edulũ conca¬
piscentia ductus: naup̃dam sͥ ac
rent hoc genus eo loco difficile ps¬
se reperiri. extitit qui diceret unã
nus qͣmꝰ uginti nũmoꝵ papien¬
sium solidis coem̃dam. Iussit ab¬
bas dare pecumiã. Cocorũ autem
diligentia ꝑfunctꝰ. & lacte decacłꝰ.
abbi piscis apponitur. Sed añqm̃
tangeretur. ecce pauꝑ adianuam:
hoc potissimũ sͥ dari qͦd abbi ãt
appositũ auxie postulabat. Mox
sidȩ plena pisce insublime se extu¬
lit: & librata manu uelut exeniũ
portãs. celum cunctis uidentib
penetrauit. Unde liquido cõpba¬
tur: qͥa qd̃ indigentib dat᷑ d̾eo
tͣnsmictitur. Et qd̃ in sinũ pau¬
peris occultamus: in celo reponi¬
mus. Illud etiam quod ñc adcui¬
mus qͣmquã ñ sit miraculũ: ab
edificatione tamen ñ uacat cui
famulat᷑ om̃e qd scribimꝰ.¬

Expanded text:
num, nimirum admiratus, invenit. Abbas quidam, ut mihi relatum est, suavis 447 edulii concupiscentia ductus, naupredam sibi rent, hoc genus eo loci difficile posse reperiri, exstitit qui diceret, unamnus quam viginti nummorum Papiensium solidis coemendam. Jussit abbas numerari pecuniam. Coquorum autem diligentia perfunctus, et laute decoctus abbati piscis apponitur; sed antequam tangeretur, ecce pauper ad januam hoc potissimum sibi dari quod abbati esset appositum anxie postulabat. Mox,batur cum ipsa paropside plena pisce, in sublime se extulit; et librata manu, velut exenium portans, coelum cunctis videntibus penetravit. Unde liquido comprobatur, quia quod indigentibus datur, Deo transmittitur, et quod in sinu pauperum occultamus, in coelo reponimus. Illud etiam, quod nunc addimus, quanquam non sit miraculum, ab aedificatione tamen, cui famulatur omne quod scribim
Abbreviated transcription (Latin):
hiatu rostri sese ab arbore diuidte
sicq nouus aeris habitator. ant
pene discit uolare qͣmuiuer
naturȩ fiunt enum̾are sufficitt
Quȩ nimirũ ñ humanis cisenti¬
enda sunt argum̃tis: s uirtut
potius relinquenda sunt creat¬
ris. Quid gͦ mirũ si is qui nataͦ¬
lia rerũ omĩum iura disposuit
ipsũ nat᷑e ordinẽ ad arbitͥum effi¬
cacissimȩ suȩ uoluntatis infle¬
tit. ut qui matrẽ uirginẽ nasen¬
do seruau̾at uolatam qͣmlibet
si uoluerit. & integram reddat:
Equale nẽꝑe fuit deo & priꝰ enoch
e heliã in carne retin̾e uiuentes:
e pꝰt lazarũ ac uiduȩ filiũ de se

Expanded text:
hiatu rostri sese ab arbore dividit sicque novus aeris habitator ante pene discit volare quam vivere. ordinem fiunt, enumerare sufficiat? Quae nimirum non humanis discutienda sunt argumentis, sed virtuti potius relinquenda sunt creatoris. Quid ergo mirum si is, qui naturalia rerum omnium iura disposuit, ipsum naturae ordinem ad arbitrium efficacissimae suae voluntatis inflectit, ut qui matrem virginem nascendo servaverat, violatam quamlibet si voluerit integram reddat? Aequale nempe fuit Deo et prius Enoch et Heliam in carne retinere viventes, et post Lazarum ac viduae fi