comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quoq medietates ꝗͣs qui¬
dẽ in arithinetitis dixiꝰ s ad
p̾sẽtẽ tͣctat᷑. hee sunt uit̾im ue¬
ccãrie. S nt̾ has tres medi¬
etates ꝓporcõnalitas quidẽ ꝓ¬
pͥe ⁊ maxime geometrica
dẽ iteiuur ꝓmiscue uccabło

Expanded text:
tates, quas quidem in arithmetica diximus; sed ad praesentem tractatum hae sunt interim necessariae. Sed inter has tres medietates proportionalitas quidem proprie, et maxime geometrica dem utemur promiscue vocab
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ. alia mũdana. alia hũa¬
na. alia ĩstruũtalis. oqñ
põd̾e alia ĩ num̾o. alia ĩ mẽ¬
sura. iu planetis: alia insitu
alia ĩ motu. alia ĩ natura. In
tẽporib. alia ĩ anuis .s. mu¬
tacõne ueris. estatis: autũ¬
ni ⁊ pelius alia in miẽsib .s.
lucis ⁊ noctis. cousica hũa¬
na. alia i corpore: alia in
In corpore. alia incogitacõm¬
b. alia in hunittib. alia in

Expanded text:
 alia mundana, alia humana, alia instrumentalis. Mundapondere, alia in numero, alia in mensura. In planetis, alia in situ, alia in motu, alia in natura. In temporibus, alia in annis, scilicet mutatione veris, estatis, autumni, hyemis: alia in melucis et noctis. Musica humana alia in corpore, alia in In corpore alia in vegetationibus, alia in humoribus, alia in
Abbreviated transcription (Latin):
nabilib. cousita ĩ auima. alia
inpotẽtiis. ut ira rõ. alia inu̾¬
tutib . nͭ iustitia fortitudo. o¬
oqusita ĩ quetu utriusq. est
illa naturał amutitia qͣ aĩa
corpori uõ corporeis uĩtulis al¬
ligata tenetur. musita inst ͦ¬
nis ⁊ cordis alia in uoce ut ĩ

Expanded text:
ionalibus: musica in anima, alia in potentiis, ut ira, ratio; alia in virtutibus, ut iustitia, fortitudo. Musica in connexu utriusque, est illa naturalis amicitia, qua anima corpori non corporeis vinculis alligata tenetur. Musica instrunis et chordis, alia in flatu, ut
Abbreviated transcription (Latin):
regit p̾t̾ somĩ fe̾i nõ põt. Son̾
u̾o pͥt̾ quẽdam pulsim ꝑtussĩ¬
onẽ q nõ redditur. pulsudi
cũta sunt in mobilia nõ pot̾it
alt̾um alt̾i ꝯcere ut alt̾ũ ĩ pel¬
lat᷑ ab alt̾o. S cũtis scãtibi¬

Expanded text:
regit, praeter sonum fieri non potest. Sonus vero praeter quemdam pulsum percussionemque non redditur. Pulsus vuncta sint immobilia, non poterit alterum alteri concurrere, ut alterum impellatur ab altero. Sed cu
Abbreviated transcription (Latin):
sueuit in nocib: quale cũ pa¬
ludib uł quietis aquis. iact¬
tũ enimꝰ m̾gitur saxum. pl¬
us eĩ inꝑuissim̃ orbem undã
colligit. deinde maiorib orbi¬
b undaꝵ. glebos sꝑgit atq.
eo uiq dũ fatigatus motꝰ ab
eliciẽdis fluctib aque qdͥes¬
tat. sꝑ q post̾ior ⁊ maior nũ¬
dula: pulsu debiliore diffũ.¬
dit᷑. Ꝙ si quid sit ꝙy crestẽtes
ñ das possit offend̾e statim mo¬
cẽtrũ mde ꝑfectus fu̾at neĩ¬
ens: eisdẽ ũdulis rotiidat᷑.
Ita gͥ tũ aer płsus fec̾it sonũ:
peslit aliũ ꝓximi. ⁊ qͦdam mo¬
do rotundũ fluctũ ac̾is .i. qi¬
x oĩm c̾cũstãtiũ simł ferit au¬
ditum atos illi est obcurior
uoxe qͥ longius stet̾it. qm̃ ad
eũ debilior pulsi atris unda

Expanded text:
consuevit in vocibus, quale cum paladibus vel quietis aquis jactum eminus mergitur saxum. Prius enim in parvissimum orbem undam colligit, deinde majoribus orbibus undarum globos spargit, atque eo usque dum fatigatus motus ab eliciendis fluctibus conquiescat. Semperque posterior et major undula pulsu debiliore diffunditur. Quod si quid sit, quod crescentes undas possit offundere, statim mocentrum, unde profectus fue eisdem undulis retunditur. Ita igitur cum aer pulsus fecerit sonum, pellit alium proximum ut quodammodo rotundum fluctum aeris ciet omnium circunstantium simul ferit auditum atque illi est obscurior vox qui longius steterit, quoniam ad eum debilior pulsi aeris unda
Abbreviated transcription (Latin):
rib. Et mniꝰ somis cẽsum pell¬
nis ut̾m explurib cõscet. gͣnis
quidẽ extardiorib ⁊ tariorib:
acutus u̾o oxcełiorib ac spis¬
uotãt. quis diligẽt ex tornet
eiq unã u̾gulã coloris rubͥ uł
alt̾ius dutat. ⁊ eñ qua potest
cełitate ꝯu̾tat: tũt totus co¬
nꝰ rubͦ colore uidet̾ ĩ fectꝰ ñ ꝙ
totus ita sit: s ꝙ ꝑtes puras
⁊ apare̾re ñ sinat. Igͣ qm̃ acu¬
te uoces spissiorib ⁊ uelgciorib
motib incitant᷑. gͣues tardio¬
rib ⁊ raris liquet addicõne
qͣdam motuũ ex gͣuitate atum̃¬
mine intẽdi. detͣcc̃one u̾o mo¬
tuũ laxari ex acumiue gͣinta¬
tẽ. Explurib .ir. motib acu¬
mẽ ꝙͣ gͣnitas ꝯstat. Inquib
aũt pluralitas diffr̾am facit:
ea nccẽ est: inq̃dã iinu̾ositate
ꝯsist̾e. oĩs u̾o pautitas ad plu¬
ralitatẽ ita se se hẽt: ut uum̾¬

Expanded text:
ribus. Et unus sonus sensum pelribus. Et unus sonus sensum pelvis uterque ex pluribus constet; gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus ac spisvocant, quis diligenter exornet, eique unam virgulam coloris rubri vel alterius ducat, et eum qua potest celeritate convertat, tunc totus conus rubro colore videtur infectus, non quod totus ita sit, sed quod partes puras et apparere non sinat. Sed de tae voces spissioribus et velocioribus motibus incitantur, graves vero tardioribus ac raris, liquet additione quadam motuum ex gravitate acumen intendi, detractione vero motuum laxari ex acumine gravitatem. Ex pluribus enim motibus acumen, quam gravitas constat. In quibus autem pluralitas differentiam facit, eam necesse est in quadam numerositate consistere. Omnis vero paucitas ad pluralitatem ita sese habet, ut nume
Abbreviated transcription (Latin):
octuũ nͥo alii sunt uelocorẽs:
alii tardiores. eoꝵdẽ q motu¬
ũ: alii sũt rariores: alii spissi¬
ores. Nã si quis ĩ ꝯtiuuũ mo¬
ti respiciat: ibi a ͭ neloctta¬
tem aut tarditatẽ ucc̃e estut¬
ꝯp̾hẽdat. Si u̾o quis iuoutat
iuanũ: aut frequẽti eam mo¬
tu mouebit autraro. ⁊ si tar¬
dus quidẽ fuerit ex rarior mo¬
tus: gͣnes ucc̃e est souos effici¬
et. ip̃a tarditate ⁊ raritate pel
ac spissi: atutos ncc̾e est red
di souos. Id c̾do .ii. idẽ ueruus
si iutẽdatur amplius: acut̃i
sonat. si rermitatur gͣue. En¬
to .ii. tensior ẽ: uelotõrem pł¬
ffmẽtius ac spissiꝰ aerẽ ferit
Qͥ u̾o laxior est: solutos ac tar¬
dos pulsus effert. rarosq ip̃a ĩ¬
betillitate flendi nec diutius¬
ens corda pellitur unus edii
aut unam iu hiis ẽẽ ꝑtusio¬
nẽ s tociens aer fi̾t̾: quotĩẽs
eñ corda tremebunda ꝑcussiit
Si qũi iũcte sũt uelocitates so¬
noꝵ uullaĩt capedo sẽtitur au¬

Expanded text:
otuum vero alii sunt velociores, alii tardiores, eorumdemque motuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum respiciat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat. Sin vero quis moveat manum, aut frequenti eam motu movebit aut raro. Et si tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate et raritate pellac spissi, acutos reddi necesse est sonos. Idcirco enim idem nervus si intendatur amplius, acutum sonat; si remittatur, grave. Quando enim tensior est, velociorem pulr, et frequentius ac spissius aerem ferit. Qui vero laxior est, solutos ac tardos pulsus effert, rarusque ipsa imbecillitate feriendi, nec diutens chorda pellitur, unus edi tantum aut unam in his esse percussionem, sed totiens aer feritur quotiens eum chorda tremebunda percusserit. Sed quoniam junctae sunt velocitates sonorum, nulla intercapedo sentitur au
Abbreviated transcription (Latin):
neuit: egͦ cum ip̃i minori
tͣuscendit. uͭ dus: uniũ uno
fnͣsgͥdiũtur: qui eidẽ unita¬
ti equalis ẽ. Iure gͥ duplex
ꝓporcõ equisonis aptatur .i.
diapason. bis diapasõ u̾o
bis duplici .i. quadeuplici. Qͤ¬

Expanded text:
venit, aequo cum ipsi minori transcendit, ut duo unum uno transgrediuntur, qui eidem unitati aequalis est; jure igitur duplex proportio aequisonis aptatur, id est diapason. Bis diapason vero bis duplici, id est quadruplo. Q
Abbreviated transcription (Latin):
n ͦ ninus diuiditur diachisi¬
matis: unũ stisma . Eecte gͥ.
dictũ est: integre dimudiũ to¬
nũ. in duo diachismata atq
unũ sciꝰsia posse ꝑtirs qͦ fit
ũ integrum semitoniũ minore
semitonio: uuo schismate dift̾¬
re nideatur. apotonie ã: a uri-¬
nore seĩtomio duob schismati¬
b differt. Diff̾t .ii. cõmate. S

Expanded text:
nium minus dividitur in duo schismatis unum schisma. Recte igitur dictum est, integre dimidium tonum in duo diaschismata atque unum schisma posse partiri. Quo fit, ut integrum semitonium minora semitonio uno schismate differre videatur, apotome autem a minore semitonio duobus schismatibus differt, differt enim commate; sed
Abbreviated transcription (Latin):
dum indiciũ ẽ ut in aure ita
oporteat arbitrari. Sodẽ uãq
mͦ ainis afficitur sonis uł ccu¬
lus aspectu: quo. atfĩt animi
uicħ est facilius. ꝙͣ ens duplũ:

Expanded text:
dum judicium est ut in aure, italiorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi nihil est facilius
Abbreviated transcription (Latin):
tripli. ꝑtis t̾tie. Ideoq facilior¬
qm̃ facilior ẽ dupli descͥiptõ.
optimã nicomatus putat.
diapason ꝯsonantiam. posti
hanc diapẽte que mediũ tẽ¬
net. hins diapente ac dyapa¬
dem modum formãq diiudi

Expanded text:
triplum partis tertie. Ideoque quoniam facilior est dupli descriptio, optimam Nicomachus putat diapason consonantiam, post hanc diapente, que mediam tenet; hinc diapente et diapaundum eumdem modum formamque diiudi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽs eẽ ponẽdam. totũ u̾o to¬
nũ: ni xxuir uuitatib locat.
qui int̾ se distant tono: .xx.
niis minorib ⁊ comate ꝯsta¬
re. Nã si totus romis ex apo¬
tome ꝯstat ac semitonio: se¬
mitoñ u̾o ab apotonie difft
comate: n alind est apotoi¬
me: nͥ sẽĩtenꝰ miuꝰ ⁊ coma.
Si gͥ dno semitonia mino

Expanded text:
e ponendam, totum vero tonum in 27 unitatibus locat, qui inter se distant tono 27 sitniis minoribus et commate constare. Nam si totus tonus ex apotome constat ac semitonio, semitonium vero ab apotome differt commate; nihil est aliud apotome nisi semitonium minus et comma. Si igitur duo semito
Abbreviated transcription (Latin):
uanciam. qm̃ hauc canẽdi.
ꝯcordiam similitudo ũ efficͭ.
s dissumilitudo. Qͤ cũ distet
in singulis uocib: copulatur
in mixtis. S hinc potius ni¬
tat. Nõ inquid tm̃ unꝰ tm̃ p
pulsus ẽ qui simplitẽ modũi
nocis emittat. s semel ꝑtus¬
sus nerues: sepius atrẽ pel¬
lẽs: multas effi̾cit uoces. S
qr ea uelocitas est ꝑtussionis.
ut sonus sonũ quodam modo
ꝯpͥhẽdat: distantia ũ sc̃titur.
x qͣi una uox aurib uenit.

Expanded text:
uoniam hanc canendi concordiam similitudo non efficit, sed dissimilitudo. Quae cum distet in singulis vocibus, copulatur in mixtis. Sed hinc potius Niputat. Non, inquit, unus tantum pulsus est, qui simplicem modum vocis emittat, sed semel percussus nervus saepius aerem pellens multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur, et quasi una vox auribus venit.
Abbreviated transcription (Latin):
m̾i. quos sua diffr̃a mẽsa est:
inqua erũt ꝓporcõne ⁊̃ hii nu¬
sua mẽsa est differẽtia. sint
nicem sesqͥdecima babitudine
cõpantur ⁊ est eoꝵ diff̾entia

Expanded text:
e numeri, quos sua differentia mensa est, in qua erunt proportione etiam hi nusua mensa est differentia. Sint nvicem sesquidecima habitudine comparantur, et est eorum dif
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus ꝑ ypate ypaton diato¬
nas ⁊ ꝑhypate hypatõ c̾matita
eadem est. S ũ eadẽẽ c̃ in enã¬
monio gen̾e querit᷑. S n ͭ boꝵ
nõ plena nuitabilitas clariꝰ
ꝯliqͤscat: ad hyꝑboleon tetͣtor¬
dũ reddeamus. In hoc gͥ q ͤ indi¬
atonito atq ĩ cromatico gu̾e
te hypboleon est. eadem mntat᷑ ĩ
enarmonio ⁊ fit panete. Itẽ

Expanded text:
Rursus parhypate hypaton diatonos et parhypate hypaton chromatica eadem est. Sed non eadem est cum in enharmonio genere quaeritur. Sed ut harum non plena mutabilitas clarius colliquescat ad hyperboleon tetrachordum redeamus, in hoc igitur quae in diatonico atque in chromatico genere trite hyperboleon est, eadem mutatur in enharmonio, et fit paranete. Item
Abbreviated transcription (Latin):
hic facile ꝯsid̾atur. ut queãt
iaxis: ecce.ut. resonare fribͥs:
famuli tuoꝵ. illit. fa. solne
poluti: ecce sol. labii recctũ.i
cãciões aliqͦt cãtare discãt.
quousq astẽsiones ⁊ descẽsi¬
oues. młtimodas quoq eaꝵ
narretates: plene ac lucide ꝑ¬

Expanded text:
hoc facile consideratur, UT queant laxis, ecce habemus ut; REsonare fibris, FAmuli tuorum, illic fa; SOLve polluti, ecce hic sol; LAbii reatum, eccantiones aliquas cantare discat, quousque ascensiones, et descensiones, multimodasque earum variationes plene ac lucide p
Abbreviated transcription (Latin):
hypatõ tͦmatice. q ͤ .uii. dcel
xxui. mutatib ĩ signita est:
dnob tonis distat ab ea: que ẽ¬
r hypate mesõ. Eadem erit iu.
gn̾e enarmomio licanos hypa¬
ton enarmomios. q ͨ ab hypate
mesoit. dnob integris diffat to¬
nis. Sestat gͥ ex diatesson ꝯsõan¬
cia: seĩtoniũ ꝙ est int̾ licaũ hy¬
patõ enãmoniũ ⁊ hypaten hy

Expanded text:
ice, quae VIII. DCC. LXX. VI. unitatibus insignita est, duobus tonis distat ab ea quae est hypate meson, eadem erit in genere enarmonion lychanos hypaton enarmonios, quae ab hypate meson duobus tonis integris differt. Restat igitur ex diatessaron consonantia semitonium, quod est inter lychanos hypaton enarmonios, et hy
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .uiii.c.xtii. Et diatouiti qͥdẽ
gn̾is bypatõ: tale tctͣcordum
est. Eomatic u̾o: tali rõne dñ¬
indimꝰ. ꝯmuo .n. diffr̃am hypa
lxuiii. hant dimidiã ꝑtior it.
duo efficiam cẽitoma. fient
cit: lxxiiii. Hanc adicõ .yi. d¬
cccexui: uͭ tria semitonia. fiẽt.¬

Expanded text:
tonici quidem generis hypaton tale tetrachordum est. Chromaticum vero tali ratione dividimus. Sumo differentiam hypatLX. VIII. hanc dimidiam partior, ut duo efficiam semitonia, fient CCC. LXXX. IIII. hanc adjicio ad VI. DCCCC. XII. ut tria semitonia fiant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓlãbanomienos. ad hypat¬
ten meson: diapẽte ꝯiouãtiã
suãs. Eiuidẽ ã y hyꝑate me¬
iecd fiẽt .uͭiii. cxtii. Et hec ẽ
b hypate hyãton. Igitur hy¬
pates meson ad ꝓlambauor¬
menos. diapẽte est ꝯsonãcia.
ad hypaten u̾o hypaton: dia¬
tesson. Ab hat gͥ hypate uie¬
octaua. erñt. dic .lxuiii. hanc
usdẽ si quis adm̃gat. fiẽt .ui.
dicit .xii. qͥ ẽ licanos hypaton
diatonos ad hypaten meson:
tonos. ad licand̾ hypaton dia¬

Expanded text:
lambanomenos, ad hypaten meson diapente consonantiam servans. Ejusdem autem hypates mejecero, fient VIII. C. XC. II. et haec est B. hypate hypaton. Igitur hypates meson ad proslambanomenon diapente est consonantia, ad hypaten hypaton vero diatessaron. Ab hac igitur hypate metava, erunt DCC. LX. VIII. hanc eisdem si quis adjungat, fient VI. DCCCC. XII. quae est E. lychanos hypaton diatonos ad hypaten meson ttonos ad lychanon hypaton
Abbreviated transcription (Latin):
uete panetem hyꝑboleon dia¬
tonici gen̾is: ad neten hypbo¬
leon: qui est umus tonus .i. duo
stĩtoniã maiꝰ ac minꝰ. ⁊ diui¬
sum. rursus spaciũ panetes
hyꝑboleon diatoniti. ad nes¬
tes hypboleon. Ita .ii. facta ẽ qͥ
ẽ dimidius tomis s nõ integͦ¬
quia n ͭ supͣ ubrime m̃ostra¬
t est: nõ potest tonus iunduo
ꝯtinẽtur int̾ tͥten hiꝑboleon.
diatonicã. ad ureten hyꝑbolc̃o
Sb̾tractis u̾o .iiii. teĩtoniis re¬

Expanded text:
ranetes hyperboleon diatonici generis ad neten hyperboleon quod est unus tonus, id est, duo semitonia majus ac minus, et divisum rursus spatium paranetes hyperboleon diatonici, ad netes hyperboleon. Ita enim factum est, qui est dimidius tonus, squia, ut supra uberrime monstratum est non potest tonus in duo continentur inter triten hyperboleon diatonicam et neten hyperboleon. Subtractis vero IIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tiuet diff̾euriam tonũ quami
simili uotula insignauimꝰ. G
na .lixii ad .ii. dccccxbi: mi¬
mis temitorũ refert. ꝙ tali.
notula: signamꝰ tͦ. Et est hoci
totum spatiũ netes dieresiginie¬
nõ ⁊ netes hyꝑboleon. duoꝵ
tonoꝵ: at cemtonii. S idem.
duo toni ac cenntoinũ ĩ cͦmati¬
co gn̾e: hac rõne dimisi sũt.

Expanded text:
 quam simili notula T.o insignivimus. I. LXX. II. ad II. DCCCC. XVI. semitonium refert, quod tali notula signavimus. T. s Et est hoc totum spatium netes diezeugmenon et netes hyperboleon, duorum tonorum ac semitonii. Sed iidem duo toni ac semitonium in chromatico genere hac ratione divisi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ne duexerit. Ad est .ii. cũctis
mortalib insus qui ut̾iti i¬
ueniẽtib ad insũ figuris. a¬
an ad sẽsibilia radus emis-¬
sis effitãt᷑: it̾ doctos qͥdẽ du¬
bitabile est. nulgus no: ip̃a
dubitacõ pot̾it. Sursus cũ
quis tͥangłm respicit. uł qͣdͣ¬
tum: facile id ꝙ oculis ĩtuet᷑
auditus ita sosõs caꝑtat: n ͭ
ñ m ͤ de hiis iudiciũ capiat.
disfeutias ꝙ ꝯgnoscat uer̃
⁊̃ delectetur sepius si dultesi
coaptatiq modi suit: anga¬
tur u̾o si dissipati atq incho¬
herẽtes: feriãt sẽsum. uñ fit. ut
pliue: cet̾e quidẽ ĩ nestigatõ¬
ne u̾itatis laborẽt. mufita uͦ

Expanded text:
ne direxerit. Adest enim cunctis mortalibus visus, qui utrum venientibus ad visum figuris, an ad sensibilia radiis emissis efficiatur, inter doctos quidem dubitabile est, vulgus quoque ipsa dubitatio praeterit. Rursus cum quis triangulum respicit, vel quadratum, facile id quod oculis invenitur vis ita sonos captat, ut non modo de his iudicium capiat, differentiasque cognoscat, verum etiam delectetur sepius si dulces coaptatique modi sunt; angatur vero si dissipati atque incoherentes feriant sensum. Unde fit, ut pline, cetere quidem ad investigationem veritatis laborent. Musica vero
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e aĩe ⁊ corporis status est̃e
tas muodulacõnes post̾ior d¬
disputacõ ꝯuĩgi copulariq.
mõt᷑bit. Iude est .i. ꝙ infãtes
quoq cãtileua dultis oblectat
aliquid u̾o asꝑũ atq ĩ mite:
ab audiẽdi uoluptate suspẽ¬
dit. Ni uurũ id eciam oĩs etas
patitur: oĩsa sexus. Qͤ.s. e¬
tas ⁊ sexus. lis suis actib distͥ

Expanded text:
nostrae animae et corporis status eisdenostrae animae et corporis status eisdecas modulationes posterior disputatio conjungi copularique monstrabit. Inde est enim quod infantes quoque cantilena dulcis oblectat. Aliquid vero asperum atque immite, ab audiendi voluptate suspendit. Nimirum id etiam omnis aetas patitur, omnisque sexus. Quae licet suis actibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
spo̾deũ caueret pitagoras dici¬
t᷑. Qͦd cũ illa fetiss: tardita¬
te modoꝵ ⁊ gͣuitate cauẽtis
illoꝵ furẽtẽ petulẽtiam pita¬
lia breuit̾ exẽpla ꝯqͥrã: t̾pan¬
der atq arion methuneꝰ les¬
bios atq ioues gͣnissimis u¬
morbis: cãtꝰ en puere pͥsidio.
Isiuenias u̾o thebanus boeitio¬
rũ plurib quos sciatiti doloris
toric̃ta uexabãt modis ftur
tũctas abst̾sisse molestias. S
⁊ empedocles cũ euis bospitẽ qͥ
cõne dãpuass inflexisse iod̾
losophie studiis. uis uiusice.
artis ĩuocuit ut pitagoriti cũ
diuruas in sõnore soluerẽt cu¬
ras: quibidã cãtiltius uterẽt᷑
uͭ eis leuis ⁊ quietus sopor i¬
irreꝑet. Itaq exprecti aliis.
quibdã modis stuporẽ sõnũ:
corporis asfectus hẽt: ita ⁊̃ pul¬
eũ qͣi in sanũ cũtis temocͥti ĩ
cuub id opinãtib ĩ custodia
medẽdi cã uiseret. S quorir̃¬
sũt ista : qr nõ põt dubitari qͥn

Expanded text:
spondeum caneret Pythagoras dicispondeum caneret Pythagoras dicitur; quod cum illa fecisset, tarditate modorum et gravitate canentis, illorum furentem petulantiam lia breviter exempla conquiram. Terpander atque Arion Methimneus Lesbios atque Iones, gravissimis morbis, cantus eripuere praesidio. Hismenias vero Thebanus Boetiorum pluribus, quos schiatici doloris tormenta vexabat, modis fertur cunctas abstersisse molestias. Sed et Empedocles cum ejus hospitem quidam tione damnasset, inflexisse dicitlosophiartis innotuit, ut Pythagorici cum diurnas in sompno resoluerent curas, quibusdam cantilenis uterentur, ut eis lenis et quietus sopor irreperet. Itaque experrecti aliis quibusdam modis stuporem somni cocorporis affectus habet, ita etiam puleum quasi insanum, cunctis Democriti ciuibus id opinantibus, in custodia medendi causa uiseret. Sed quorsum isthaec? Quia non potest dubitari quin
Abbreviated transcription (Latin):
lerãdos qͦsq labores. consicai
anuũ mulcet ⁊ singuloꝵ oꝑ
fatigacõm: indulacõ notis so¬
latꝰ. extitatosq ammos musi
n ͨ ñ ⁊ spentes. uolutres ato
delphimos ad anditum sue
modulacõnis imisita ꝓuo¬
tͥusetus uenarũ pulsib ꝯmo

Expanded text:
 labores musica animum mulcet et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur. Excitatos quoque animos musicnecnon et serpentes, volucres et delphinos, ad auditum sue modulationis musica protrinsecus venarum pulsibus co
Abbreviated transcription (Latin):
tẽtẽda uis mc̃tis est: nͭ id ꝙi.
nature ẽ ĩ sitũ. scĩa quoq pos¬
su cł nõ fufficit eruditis colo¬
sit hoꝵ ꝓpͥctas inuestiganerĩt
sic nõ sufficit cantilens nu¬
sitis delectari: nͥ ⁊̃ qͣli int̾ se ꝯ¬

Expanded text:
is est, ut id quod natura est insitum, scientia quoque posquoque non sufficit eruditis colosit horum proprietas investigaverint: sic non sufficit cantilenis musicis delectari, nisi etiam quali inter se
Abbreviated transcription (Latin):
ficiãt atq ꝯformẽt. Id u̾o ⁊̃
ĩtlłigi ĩ gẽtib põt. Nã qͤ asꝑ¬
iores sunt getarũ: duriorib
delectãt᷑ modis qͤ u̾o man¬
suete: mediccrib. ꝙͣy id hoc
tempore: pene millũ ẽ. ¶E
nͦ lascĩ at molle est geuꝰi
humanũ ad totũ scenitis..
ac teatralib modis tenet᷑. iͥ
Fuit u̾o pud̾es ac modestai
musita. dũ simplicõrib or¬

Expanded text:
ficiant atque conforment. Id vero etiam intelligi in gentibus potest. Nam quae asperiores sunt Getarum, durioribus delectantur modis. Quae vero mansuete, mediocribus, quanquam id hoc tempore pene nullum est. Quod vero lascivum ac molle est genus humanum, id totum scenicis ac theatralibus modis tenetur. Fuit vero pudens ac modesta musica, dum simplicioribus or
Abbreviated transcription (Latin):
b anrib atq aĩo cap ͭ: ad il¬
titur. ita n ͨ motũ quoq aliqͦ:
siiuilẽ audite cãtilene. corpꝰ e
los auditũ sͥ meuior aĩmꝰ ipẽ
pspitue n ͨ dubitãt᷑ appareat:
ita nob̾ uusicã naturałr eẽ.¬

Expanded text:
pit, ad iltitur, ut motum quoque aliquem similem audite cantilene corpus los auditum, sibi memor animus ipse perspicue nec dubitanter appareat, ita nobis musicam naturalite
Abbreviated transcription (Latin):
to ⁊̃ maxime cauẽdũ existi¬
mat: nt de bene morata mu-¬
sita: aliquid ꝑmutit᷑. Negat
.n. cẽ ullam tantam moꝵ ĩi¬
re publica labẽ: ꝙͣ paulatĩ.
de pudẽti ac modesta nuisita
ĩ uert̾e. Statim .n. idẽ qͦ au¬
dientium aĩmuos pati. paula¬
timq disted̾e. nullũq houes¬
ti ac recti retiuere nestigiũ.
si uł ꝑ lastimores modos ĩ¬
ores ferox atss iumaue urẽ¬
tib illabat᷑. Nulla .ii. mag̾¬
ad añuũ discipliuis uia: ꝙͣ
antib pat. Cũ gͦ ꝑ eas rith¬

Expanded text:
to maxime cavendum existimat ne de bene morata musica aliquid permutetur. Negat enim ullam tantam morepublica labem, quam paulatim de pudenti ac modesta musica invertere. Statim enim idem quoque audientium animos pati, paulatimque discedere, nullumque honesti ac recti retinere vestigium, si vel per lasciviores modos inores ferox atque immane mentibus illabatur. Nulla enim magad animum disciplinis via, quam auribus patet. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
post uero maguã fac̾e diffẽ¬
usq delabi. Id c̾to magnã.
ẽẽ custodiã rei publicẽ plato
arbit̾t᷑ inusicã optime mora¬
tã. pudẽt̾ ꝯũctam. ita uͭ sit
modesta ac simplex ⁊ mascu¬
la. net effeminata: n ͨ fera nͨ
uaria. Qͦd lacedemonii ł sꝑ¬
dũ aput eos thaletas cretẽsis.
gortimꝰ magno p̾scio ascitꝰ: pu¬
eros discipliua musite artis ĩ¬
bueret. Fuit .i. id antiquis ĩ
eis timotheꝰ mulesiꝰ sr̃ eas .x.
nũ addidit ueruũ: at multi¬
plico̾e ĩ iuiusicã fecit: ex eg̾e .i.

Expanded text:
facere differusque delabi. Idcirco magnam esse custodiam reipub. Plato arbitratur, musicam optime moratam pudenterque conjunctam, ita ut sit modesta ac simplex, et mascula, nec effeminata, nec fera, nec varia. Quod Lacedaemonii dum apud eos Taletas Cretensis Gortinus magno pretio accitus, pueros disciplina musicae artis imbueret. Fuit enim id antiquis in eis Timotheus Milesius super unum addidit nervum, ac multipliciorem musica
Abbreviated transcription (Latin):
no sit etas. qͤ a cautileue dł¬
cis delectatõne se m̃tta sit .l¬
frustra a platone dictũ sit e
mũdi aĩam musica ꝯuẽien¬
cia fuisse ꝯũctam. Cũ .ii. ex
eo ꝙ in nob̾ est m̃ctum que¬

Expanded text:
no sit etas, que a cantilene dulcis delectatione seiuncta sit. Hifrustra a Platone dictum sit, mundi animam musica convenientia fuisse coniunctam. Cum enim ex eo quod in nobis est iunctum
Abbreviated transcription (Latin):
ues. si qnis totas faciat acu
Scd̾m sup̃dc̃tis diapason ꝯso¬
nantie spẽs: efficiet modos. u¬
hypofriguis. hipolidius. dori¬
us. frigus. lidius. nuxolidius.
Soꝵ u̾o u̾o sic ordo ꝓcedit .c¬

Expanded text:
nes si quis totas faciat acutsecundum supradictas diapason consonantiae species efficiet modos sehypophrygius, hypolydius, dorius, phrygius, lydius, mixolydius; horum vero sic ordo procedit.
Abbreviated transcription (Latin):
nũo nõ põt. Id u̾o postͥnis firr¬
mit᷑ demõstrabit᷑. Qm .n. dem̃¬
stͣcõnẽ poĩt architas nimiũ fi¬
fluca est hec nͥo ẽ: huiꝰmodi. sit
Sumo ĩ eadẽ ꝓporcõne nim̾ies

Expanded text:
numero non potest. Id vero posterius firmiter demonstrabitur. Quam enim demonstrationem ponit Architas, nimium fluxa est. Haec vero est hujusmodi: Sit, Sumo in eadem proportione minimos
Abbreviated transcription (Latin):
ad memoriã redeũtib. ad reglẽ
diuisionẽ quo tota tẽdit ĩtẽcõ
nillũ auditum sonꝰ feriri. Ida̾
fieret: qm̃ cessãtib cũttib mo¬
tib. nulłe int̾ se res pulsum
cierẽt .u ͭ. gͥ sit uox: pulsu ẽ opꝰ.
cedat. uͣgsit. nox : motũ ẽẽ ut̃ct

Expanded text:
 redeuntibus ad regulae divisionem, quo tota tendit intentio, nullus auditum sonus feriret. Id autem fieret, quoniam cessantibus cunctis motibus nullae inter se res pulsum cierent: ut igitur sit vox, pulsu est opus. ecedat. Ut ergo sit vox, motum e
Abbreviated transcription (Latin):
fo de tͥb binarm̃. sit reliqͣ niiꝰ¬
tas. eadẽm ntram metitur. Nullꝰ¬
um
erit gͥ int̾ binariũ. t̾uariũqi
nũs. qui fit binario maior mi¬
nor u̾o t̾nario alioqͥn. mutas

Expanded text:
fero de 3 binarium; fit reliqua unitas, eadem utrosque metitur. Nullus erit igitur inter binarium ternariumque numerus, qui sit binario major, minor vero ternario. Alioquin unitas
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Nam ⁊ si id ĩ pͥma q ꝓba¬
cõne ea qͣ diapason ĩ sr̃ꝑtitula¬
ri gn̾e nõ eͤ põendã mõ strauimꝰ
it: sigillatĩ tñ de eo ac diligẽ¬
t̾ ꝑt̾cteꝰ. Nam si ĩ sr̃ ꝑticulari
quis has hĩtudines põendas eẽ
ñ dix̾it: młtiplici gn̾e fatebit᷑:
fint: sr̾ius uͭ arbitrͦ explauãt
ẽ. põantur gͥ si fi̾ei põt: in i
młtiplici duplici gn̾e. Et q¬
nãcia minor est. diapẽte ma¬
ior: diatesson duplici: diapẽte
u̾o tͥplici ꝓporcõni młtiplicita¬
tis aptet᷑. u̾isimile .n. ẽ: u ẽ
ꝯsonãcia diatessõ. ꝯsonãtie
diapẽte ꝯtiuua: ita si diatesõ
ĩ duplici statuitur. diaꝑẽte ĩ¬
post diatesson locat᷑: ⁊ si ũ stat̃i¬
mor duplici. Roc aũt in młti¬
plicitatis gu̾e nõ pot̃ ĩ ueniri. ⁊

Expanded text:
batione ea qua diapason in superparticulari genere non esse ponenda monstravimus, it; sigillatim tamen de eo ac diligentius pertractemus. Nam si in superparticulari quis has habitudines ponendas esse non dixerit, in multiplici genere fatebitur sint, superius ut arbitror explanatum est. Ponantur igitur, si fieri potest, in multiplici genere. Et qnantia minor est, diapente major, diatessaron duplici, diapente vero triplici proportioni multiplicitatis aptetur. Verisimile est enim ut est consonantia diatessaron consonantiae, diapente continua, ita si diatessaron in duplici statuitur, diapente inpost diatessaron locatur, nimiminor duplici. Haec autem in multiplicit
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ põt nocai detisio. Id .ni. nat᷑a
fert. ut qͦtiẽs ad setat᷑. ita u
mĩor pars dimidio nimor est:
tanto maior pars eadẽ qł auc¬
tior ẽ duuidiũ uĩcat. Qaͣitũ
gͥ semitoniũ minꝰ ĩtegꝰ dimi¬
dio tono mĩor ẽ. tãtũ apotome.
toni ĩ tegrũ sr̃at diuidiũ ac
uincit. Et qui docuiꝰ sẽitõiũ
lit̾ pͥmus num̾ns srae nũc ea

Expanded text:
t vocari decisio. Id enim natura fert, ut quotiens aliquid secatur, ita ut minor pars dimidio minor est, tanto major pars eadem, quae auctior est, dimidium vincat. Quantum igitur semitonium minus integro dimidio toni minus est, tanto apotome toni integrum superat dimidium et vincit. Et quoniam docuimus semitonium lit
Abbreviated transcription (Latin):
posse disc̾ui qũ quidẽ resqͥcita¬
ua oĩs ĩ sr̃pticulari ĩ eqͣlitatis
gn̾e ꝯsistit. Id u̾o melius ĩ duc¬
cõne mõstrabitur. Nam si ꝑ
singulas ꝓporcõnes ꝯsid̾acõne
ꝓrsus occurrit. q ͤ uit̾poĩto me¬

Expanded text:
quidem sesquioctava omnis insuperparticulari inaequalitatis genere consistit. Id vero melius inductione monstrabitur. Nam si per singulas proportiones consideratione prorsus occurrit quae, interposito me
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃i hii nł dictũ ẽ ĩ seqͥocta¬
na ꝓporcõne ꝯfistũt: duasq ses¬
qͥoctanas ꝓporcõnes ꝯtinuas ad¬
inbere nõ possuꝰ. nͥ młtiplex ille
aquo he due dirinari possũt
repiant᷑. sit unitas pͥma. eiꝰ q
octonarius octuplꝰ pͥmꝰ. Ab hoc
nare. S quia duos qriuiꝰ: fiãt

Expanded text:
sesquioctava proportione consistunt, duasque sesquioctavas proportiones continuas adhibere non possumus, nisi multiplex ille, a quo hae derivari possint, reperiatur, sit unitas prima eique octonarius octuplus primus. Ab hoc vare. Sed quia duos quaerimus, fient
Abbreviated transcription (Latin):
minor quam diatesson. diatesi̾¬
te quidẽ ponatur inquadrupla.
diatesson ĩ tͥplatonꝰ induplici
s diapẽte ꝯstat ex diatessõ ⁊ to
uequid. Euriꝰ statuat᷑ diatess¬
on qͥdẽ ĩ tͥplici: ⁊ diapẽte ĩ q̃dͫ¬
plo. Si gͥ añfas tͥpłm a quad ͦ
plor sesquit̾cius reliuquet᷑. S¬
sus si diatesson diapasõ ꝯsõan¬
cie sb̾tͣbas. fit reliqꝰ tonꝰ. touꝰ gͥ¬

Expanded text:
minor est quam diatessaron. Diatessate quidem ponatur in quadrupla, diatessaron in tripla, tonus in duplici. Sed diapente constat ex diatessaron et nequit. Rursus statuatur diatessaron quidem in triplici, et diapente in quadruplo. Si plo, sesquitertius relinquetur. Rursus si diatessaron diapente consonantiae subtrahas, fit reliquus tonus. Tonus
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ. d .b. Eursus qũi .c .b. ẽ
tñ ꝑciũ equaliũ. qualis est u¬
que est e .b. Erit gͥ .c.b: licai¬
uos hipatou. diatonos. ꝯsona¬
bitq ꝓslãbanomenos quidẽ.
ad litanõ hypaton diatonõ:¬

Expanded text:
 D B. Rursus quoniam C B est trium partium aequalium, qualis est quae est E B; erit igitur C B lychanos hypaton diatones, consonabitque proslambanomenos quidem ad lychanon hypaton diaton
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtro maytico gu̾e: ꝑanete:
hyꝑboleon.
hyꝑbolcon diatoniti gu̾is nicͦ¬
matiei ad nete die zengnie¬
& tẽtͣtordũ enarmonii gr̾is.
ex dnob integris tonis ⁊ diesi
ac diesi. q ͤ ft̃ dmidia spacia
seĩtonii minoris: distãciam cã
q̃ est int̾ neten die zengie¬
nõ. ⁊ ꝑauete hyꝑboleou enar-¬

Expanded text:
te hyperboleon. rboleon diatonici generis et chromatici ad nete diezeugmeautem tetrachordum enarmonii generis ex duobus integris tonis et diesi ac diesi, quae sunt dimidia spatia semitonii minoris: distantiam eam, quae est inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enar
Abbreviated transcription (Latin):
est ad regłaris
monotordi duisionẽ:
ueniit: De qͣie illud est p̾dicẽ¬
dũ ꝙ siue in mt̃sura neruil
siue in nũis atq in toꝵ ꝓpor¬
cõne statuat᷑ descͥbenda diuisi-¬
o. maius spaciũ corde: ⁊ ma-¬
ior un̾i młtitudo: souõ guio¬
res efficiet. At si fuerit neri¬
ui longitudo ꝯtͣccõr: ⁊ in mu̾s¬

Expanded text:
est ad regularis monochordi divisionem venire De qua re illud est praedicendum, quod sive in mensura nervi, sive in numeris, atque in eorum proportione statuatur describenda divisio, majus spatium chordae et major numeri multitudo sonos graviores efficiet. At si fuerit nervi longitudo contractior, et in nu
Abbreviated transcription (Latin):
fecsuit litt̾e. easdem rursus ge¬
minamꝰ hoc modo. nͭ ꝙͣ do ad
z. fu̾it usq ꝑnẽtum ĩta desc̃¬
bamius reliquos neruos. Sis
ẽ a: usq ad id: ꝙ est .Il. hãc
cexuiꝰ. dinido dimidiam: ad
.o. nͭ sit tota. a dupla: ab ea
qͦ ẽ .o. Itẽ .o. sit dupla: ab ea
q ͤ est .ll. Erit gͥ .a. quidẽ ꝓfã¬
ꝓslãbanomenos .o. a̾ mese.
⁊.L. l. nete hyꝑboleou. hẽ¬
nomenõ ĩ diapasõ ꝯsonãcia
nudiũ ẽ meses. uͭ sit ꝓslãba¬
nomenos ab ea que ẽ nete
hyꝑboleon quad pla. ⁊ bis di¬
apason: ad eam ꝯsouet sỹp¬
honiam. Sitq .ll: .ii.ccciii.
Si gͥ. ex .iĩ. ccciiii. octauã

Expanded text:
fecerint litterae, easdem rursus geminamus hoc modo, ut quando ad Z. fuerit usque perventum, ita describimus reliquos nervos. bis est A. usque ad id, quod est LL. Hanc CC. XVI. divido dimidiam ad O. ut sit tota. A. dupla ab ea quae est O. Item O sit dupla ab ea quae est LL. Erit igitur A quidem proslambanomenos, O autem mese, et LL nete hyperboleon; habnomenon diapason consonantia midium meses, ut sit proslambanomenos ab ea quae est nete hyperboleon quadrupla, et bis diapason ad eam consonet symphoniam. Sitque II. II. CCCIIII. Si igitur ex II. CCC. IIII. octavam
Abbreviated transcription (Latin):
a.G. bi distabit tono. Si aut
eius qͤ est .c .b. quartam ꝑtẽi
sũpso erit .c.h. Igitur .c.b. ad.
h. b. obtinebit sescͥt̾tiam ꝓporc̃õ¬
tana ꝓporcõne distabit. Erit gͥ

Expanded text:
G B, distabit tono. Si autem ejus quae est C B quartam partem sumpsero, erit C K. Igitur C B ad K B obtinet sesquitertiam proportiotava proportione d
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ tota quidẽ. ab. dupla: ab i¬
tĩ u̾o. a dd b. duple sũt ab
hiis qͤ ft̃ . a .c.c d.d e. eb.
ꝓ lambanomenos . d .b. ãt. me
cuis. Et sic̃ .a .b. ab ea q ͤ est
d .b. dupla est spacõ: itab .d.
ab ea que est . a .b. dupla ẽ
acumiuat. Nam nͭ frͥms dic¬
tum ẽ spacii ⁊ aciminus sꝑ
ordo qu̾sus est Nam tãto cor¬
da maior ĩ acumine: qͣntoi
fuerit iuiuor ĩ spac̃o. Qͦ ccͣ erͥ
eins que est .d. b: diuudia.
quidẽ ẽ inquãtitate: dupla
u̾o. in acumuine. Fursus qm̃
eadẽ . e.b. eius qł ẽ. a .b. qͣrta
ꝑsest inspacõ quadrupla erit
ab eadem: ĩ acuuine. Erit
gͥ aut dictum ẽ: nete hyꝑbo¬
leon dupla ĩ acumine: ab ea

Expanded text:
 tota quidem A B dupla ab tim vero A D, D B duplae sunt ab his quae sunt A C, C D, D E, E B. proslambanomenos, D B autem tius, et sicut A B ab ea quae est B D dupla est spatio, ita B D ab ea quae est A B, dupla est acumine. Nam, ut superius dictum est, spatii et acuminis semper ordo conversus est. Nam tanto est chorda major in acumine, quanto fuerit minor in spatio, quocirca erit ejus quae est D B, dimidia quidem in quantitate, dupla vero in acumine. Rursus quoniam eadem E B ejus quae est A B quarta pars est in spatio, quadrupla erit ab eadem in acumine. Erit igitur ut dictum est nete hyperboleon dupla in acumine ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
mesen. quĩq neces dierengnie¬
nõ ad pͥmeses tetcordũ. ab ea
qͤ ẽ mese eo tono disiũctũ est.
ꝙ ẽ iut̾ ꝑ amesen ac mesensi
ex eo pẽtacordo ꝙ est aucte di¬

Expanded text:
mesen; quoniamque netes diezeugmenon et parameses tetrachordum ab ea quae est mese, eo tono disjunctum est, qui est inter paramesen ac mesen, si ex eo pentachordo quod est a nete di
Abbreviated transcription (Latin):
rais ⁊ cĩbalis. aut in orgauis:
ꝯsonãtiaꝵ bene ⁊ distincte: dis¬
discretũ eẽ dicimꝰ nuisita neqͣ¬
ꝙͣ recipit. Solus dũ tagat dis¬
ad musicã ꝑtinet est .ir. nufi

Expanded text:
us, in cymbalis atque in organis consonantiarum bene et distincte disdiscretum esse diximus, musica nequaquam recipit, solus autem duntaxat disad musicam pertinet; est enim musi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtonũ. ac tonũ ꝓg̾diatur.
iam ab huꝰmodi intẽsic̾e pͥi¬
ma mutatũ cãtatur ꝑsemi¬
Tractum ẽ ã hoc nocabulũ i¬
ut dic̾etur chroma: a sr̃fi¬
tieb. que cũ ꝑmuntant᷑. ĩ ali¬
ũ transeunt colorẽ. Enari¬
moniũ̃ n̾o ꝙ est mag ccap¬
tatum: est Quod cãtat᷑ ĩ oĩb

Expanded text:
tonum ac per tonum progrediatur. jam ab hujusmodi intentione prima mutatio cantatur per semiTractum est autem hoc vocabulum ut diceretur chroma a superficiebus, quae cum permutantur, in alium transeunt colorem. Enharmonium vero quod est magis coaptatum, est quod cantatur in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾a: que c̾ta artem inusicã
n̾santur uuũ genus ẽ : ꝙ iust̃¬
m̃tis agitur. aliuid ꝙ fingit c¬
di. quiq orgauo cet̾is q mu¬
sice ĩ struũtis artifitiũ ꝓbãt:
a uiusice scĩe ĩtllectu se ĩcti¬

Expanded text:
genera quae circa artem musicam versantur: unum genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit di, quique organo caeterisque musicae instrumentis artificium probant, a musicae scientiae intellectu se
Abbreviated transcription (Latin):
atonũ. Crhoma ⁊. Enarmo¬
mũ. Et diatonũ qͥdẽ. aliqͣnto
durius ⁊ nat᷑alius est. Cro¬
na u̾o. iã quasi ab illa natu¬
tali intẽsione discedẽs: ⁊ inm
mollius decidẽs. Euarmoniñ

Expanded text:
atonum, chroma, enharmonium, et diatonicum quidem, aliquanto durius et naturalius. Chroma vero est jam quasi ab illa naturali intentione descendens, et in mollius decidens. Enharmonium
Abbreviated transcription (Latin):
sime corde sũt. sb̾tiles attennes
sonos emitrĩt. Pingnes sũt
tenuis alta sit̾ in cordis iuide¬
uius. Dura uox est. que molẽ¬
tͥ enultit souũ. sic̃ tonitruũ sic̃
intudiuis sonus quociens in

Expanded text:
simae cordae sunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt a vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis s
Abbreviated transcription (Latin):
Secunda diuisio ẽ: orgauica
ĩ hiis que spñ refłate. ꝯꝑle¬
ta insonũ nocis aĩant᷑. n ͨ ft̃
tube. calami. fistule orgaua
pãdoria ⁊ hiis siuulia instru¬
mẽta. Organũ notabulũ ẽ ge

Expanded text:
Secunda est divisio organica, in his que spiritu reflante completa, in sonum vocis animantur, ut sunt tube, calami, fistule, organa, pandoria et his similia instrumenta. Organum vocabulum est ge
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ mẽsura cõnem ⁊ ordinẽ: que
in pͥncipiis assignãtur. Qrta
est de spẽb casuũ naturaliũ: qͦ
sunt pondera nenmatũ. Qͥn¬
ta u̾o ẽ: de ꝯpoĩtõne armonia
tem artis eoꝵ ꝯpõitis ⁊ docet
qũo penet᷑biliores fiunt ⁊ ma¬

Expanded text:
 mensurationem et ordinem que in principiis assipiis assignantur. Quarta est de speciebus casuum naturalium, que sunt pondera pneumatum. Quinta vero de compositione harmoniartem artis eorum compositis. Et docet quomodo penetrabiliores fiunt et ma
Abbreviated transcription (Latin):
efficiat. Lirã pͥmũ amertu¬
rio ĩ nẽtam fuisse dicurit hoc mͦ
Trm regͥdiens inlus insnosi
meatus naria incampis reli-¬
quiss animalia: relicta est eti¬
am testudo. qͣ cũ putreftã eẽt:
⁊ uerui eius remãsissẽt: extẽ¬
ti intra corium: ꝑtussa a mer¬
curio sonitũ reddidit. ad ciꝰ
spẽĩem: m̾curius liram fecit.
x orpheo tͣdidit qui huiꝰ rei n¬
maxiuie studiosus erat. uñ ex
istimatur eadem arte nõ feraᷤ
ti s ⁊ saxa. atq siluas. cari¬
tus modulacõne aplicuisse. h
carminis landẽ: ⁊̃ int̾ sydera
snaꝵ fabulaꝵ cõmẽtis collo¬
catum ẽẽ finxerũt. Timpaũ¬

Expanded text:
fficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei maxime studiosus erat: unde et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione applicuisse. Hacarminis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum commentis collocatam esse finxerunt. Lyra
Abbreviated transcription (Latin):
attinam pͥmo ⁊ spetulatinã.
actiue ẜ ipm ꝓpͥetas est inue¬
uite armonias sẽsitinas ex
instruãtis que p̾pata funt eis.
uł uat᷑a nł arte. Iͥnstrunc̃ta
uaturalia siuit ut epiglotes
⁊ u wla q ͤ in eis funt. dein¬
de u̾o uasus. artificialia sũt:
ut fistule. corde. u̾ba ⁊ alia i¬
huiꝰmodi. Opifex itaq huiꝰ
artis. nõ format pueniuata.
x armomias ⁊ alia eoꝵ accidẽ¬

Expanded text:
activam et speculativam. Active proprietas est invenire harmonias sensitivas ex instrumentis que preparata sunt eis, vel natura, vel arte. Instrumenta naturalia sunt ut epiglottis, et uvula, et que in eis sunt, deinde vero nasus. Artificialia sunt, ut fistule, chorde, verba et alia huiusmodi. Opifex itaque huius artis non format pneumata et harmonias et alia eorum accide
Abbreviated transcription (Latin):
iustriuñto uł ex quocũq tempo¬
re accidũt. Hec aũt .i. spetula¬
tina diuiditur in quĩque ꝑtes
magnas. pͥma pars. est de pͥu¬
cipiis. quoꝵ ꝓpͥctas ẽ nͭ admi¬
instret᷑ in accepcõne eius ꝙ ẽ
in hac scĩa. ⁊ quałr sit mũdus¬

Expanded text:
instrumento vel ex quocumque tempore accidunt. Hec autem, id est speculativa, dividitur in quinque partes magnas. Prima est de principiis, quorum proprietas est ut administrentur in acceptione eius quod est in hac sci
Abbreviated transcription (Latin):
ens: quam bene queniãt : ĩt̾
quos fides sit. autiqua ãt ci¬
unde u̾gilis septem discͥmu¬
na nocum: Discͥmina añt id̾o:
qr milla corda. uicine corde si¬
milem sonũ reddat. S id̾o .uii.
corde. uł quia totam nocem ĩ¬
plẽt. uł quia .uii. motib. soi¬
nat celum. Cordas aũt dicta ᷤ
a corde. quia uti płsus est in¬
cordis inpectore: ita pulsus
corde ĩ cithara. hanc pͥmus m̾¬
turis excogitauit. idẽq pͥor ĩ
neruos sonum scͥuxit. Psal¬
terium ꝙ włgo cantitum di¬
citur: a psallendo nommnatũ.
ꝙ ad eus uocem choeus ꝯso¬
nando s̾udeat. Est ã siłitri¬
do tithare barbarite: ĩ modũ

Expanded text:
ejus, quam bene conveniunt inter quos fides sit. Antiqua autem ciunde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem ordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est autem similitudo citharae barbaricae in modum
Abbreviated transcription (Latin):
simphonit. ĩ similitudinẽ cri¬
bri. tuupanũ aũt dictir. ꝙ
mediũ est uñc⁊ margaritum.
sunt. que ꝑtussaanuicem cei
aũt tĩbala: q cũ balemacia i¬

Expanded text:
symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum, quod medium est. Unde, et margaritum msunt, quae percussa invicem se autem cymbala, quia cum ballema
Abbreviated transcription (Latin):
muilis fuisse traditur pectori hu¬
mano. eo ꝙ uti uox a pectore:
ita ex ipã cantus ederetur ap¬
peslatauiq c̾ad̾e de cã. Nam-
pectus dorida lingna. titharã
płes eius spĩes extitrerunt ut
psalt̾ia. lire. barbite fe̾nices x

Expanded text:
milis fuisse traditur pectori humano, quod uti vox de pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellataque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα plures ejus species exstiterunt, ut psalteria, lyrae, bar
Abbreviated transcription (Latin):
sonum qui mat̾ies cantilena¬
rum ẽ: tͥformemi ꝯstat ẽẽ nat᷑¬
am. pͥma est armouita que.
ex uocũ cãtib ꝯstat. sa organi¬
ca que ex flatu ꝯsistit. t̾tia rit¬
hunta que ex pulsu digitoꝵi.
num̾os recipit. Nã aut noce
editur souꝰ sĩc ꝑ fantes. auti
flatu sĩt ꝑtubam aut tibiam.
aut pulsu sic̃ ꝑ citharam at
ato modũ ĩ se ꝯtinet. humai¬
no si quid̃ inflatur spñ ut tibia.
mnami tẽporat᷑ ut uiella. folle
ꝯcitatur ut organa. uñ in ex
.i. media musa adicitur eo ꝙ
sit̃ in aliqͦ medio diu̾sa ꝯneĩ¬

Expanded text:
sonum, qui materies cantilenarum est, triformem constat esse natura. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat: secunda organica, quae ex flatu consistit: tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces: aut flatu, sicut per tubam aut tibiam: aut pulsu, sicut per citharam aut atque modum in se continet, humano siquidem inflatur spiritu ut tibia, manu temperatur ut phiala, folle excitatur ut organa, unde et est media, musa dicitur, eo quod sicut in aliquo medio diversa coe
Abbreviated transcription (Latin):
nomine appelłat. ut ã organ¬
um ditat᷑ magis ea nulgaris
batur ã nõ solũ in p̾liis s in
oĩb festis dieb pp̃ laudes uł
gandii claritatẽ uñ ⁊ inpsal

Expanded text:
nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris batur autem non solum in proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. Unde et in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
cunt s c̃bala balematie. Sistłu
ab inuẽtte uocatum. ysis .n.
regina egiptiornu: id genns ĩ¬
neuisse ꝓbat᷑. Inuenalis. ysis
⁊ irato: feriat mea. lnmmai
zonas: sistro ad bellum: femi¬
naꝵ exc̾citus uocabatur. Tm¬
tinabulum. de souo uocis nõen
nuũ. stridor ualuarum. Sup¬
homa uelgo appellat᷑: lignũ ca

Expanded text:
istrum ab inventrice vocatum: Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. Juvenalis: Isis et irato feriat mea lumina zonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen nuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur l
Abbreviated transcription (Latin):
cordantib sonis. sine ĩ noce
sine iuftatu: sine inpulsu ꝑi
haut quippe noces acute. gͣnro¬
resq ꝯtordãt. ita n ͭ qͥsquis.
ab ea: dissonus erit: sensui
auditus offendat. Cui qͣria ẽ:
dyaphonia .i. noces discrepan¬
tes uł dissone. Ex phouia a¬
est suauitas uocis. hec ⁊ melos
a suantate ⁊ melle dicta. Dy-¬
astema est nocis spaciũ: exi
duob uł płib fouis aptatũ.
Diesis est spatia quedã spaci¬
nes modulandi atos u̾gendi:
de uno in alt̾o souo. Touꝰ est acu¬
ta enuin̾acõ nocis. est .ii. ar¬
monie diffr̃a. ⁊ quãtitas. q ͤ
in nocis accẽtu uł tenore ꝯsis¬
sice diuiserunt. ex quib in pͦli¬
diꝰ nouissimꝰ ⁊ acutissiuiꝰ. hy¬
directus ẽ p̾cedit aũt somis
cantũ. arsis est uocis elenacõ
ħ est ĩ itium. tesis notis positõ.

Expanded text:
sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedanes modulandi atque vergentes de uno in alterum sonum. Tonus est acuta enunciatio vocis: est enim harmonie differentia et quantitas, que in vocis accentu vel tenore consissici diviserunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hydirectus est, praecedit autem sonus cantum. 9. Arsis est vocis elevatio, id est initium. Thesis vocis positio,
Abbreviated transcription (Latin):
plus eẽt alii. sesqͥ t̾tium alt̾ius
rõ sonabat. ad alium n̾o qndã
qui eidem diapente ꝯsonãtia
nĩgebatur. eundem suꝑioris
duplum: reperit ẽẽ ses qͣlt̾uur.
Duo u̾o hii ad quos suꝑior d¬
batus ẽ: ad se inute sesdccta¬
uã ꝓporcõnem ꝓpensi sunt cus¬
todire. Qͥutus u̾o est reiectus.
qui cũctis crat in ꝯsonis ꝯso¬
nãs. Cũ gͥ aute pitagorã ꝯso¬
nãcie nusice. ꝑtim dyapason.
ꝑtĩ diapẽte. ꝑtĩ diacesseron. qͤ
ẽ ꝯsonantia miuima uocarẽt᷑:
pͥmus pitagoras hoc mͦ repꝑit:
qua ꝓporcõne sibiuiet hec souoꝵ¬
ꝯsonãna ꝯcordia ĩgeretur Et
ut clarius sit ꝙ dittum est: sĩt

Expanded text:
plus esset alio, sesquitertium alterius plus esset alio, sesquitertium alterius ron sonabat. Ad alium vero quemdam, qui eidem diapente consonantia jungebatur, eumdem superioris duplum reperit esse sesquialterum. Duo vero hi ad quos superior obatus est, ad se invicem sesquioctaproportionem perpensi sunt custodire. Quintus vero est reiectus, qui cunctis erat inconsonans. Cum igitur ante Pythagoram, consonantie musice, partim diapason, partim diapente, partim diatessaron, que est consonantia minima, vocarentur; primus Pythagoras hoc modo reperit, qua proportione sibimet hec sonorum concordia iungeretur. Et ut sit clarius quod dictum est, sint