comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onorabili et cdilectissimo filio publi
tui post ea quam didici litteris
tuis. etiam continuo inei facti
sunt. non quod me om̃ia talia ꝓmouerent
qualib te iidicasti es̃. ꝑ motum: ẜ quomͦ
tibi aͥfferrentur hii estiis fateor estuaui: ma¬
xime quia petis ut difimtiue tibi rescriberẽ:
ne in maiores dubitaciones incideres quam
antequam interrogasses. Hoc enĩ uideo non
ẽẽ in mea pocestate. Nam quomͦ libet scripse¬
ro que michi uidentur eẽ certissima: si tibi ñ
ꝑsuasero procul dubioetis ĩ certior. Non autẽ
sicut mͥ adiacet suadere: eo modo ad iacet eti¬
am ꝑsuadere ciulibet. Ueruntamen ne tue
dilcctioni negarem opulam meam: post ali¬
quantam deliberationem rescribendum pu¬
taui. Mouet de certe utrum eius certe uten¬
dum sit qui ut eam seruet ꝑdemonia iura¬
uerit ubi te uolo prius considerare utrum
si quispiam ꝑ deos falsos uirauerit se fidem
seruaturum. et eam non seruauerit. non tibi
indeatur is peccasse. Si eñi tali uiratione ꝑ¬

Expanded text:
ONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione pro
Abbreviated transcription (Latin):
illaque appetuntuntur ut suauia. uerum
etiam illa quȩ ut molesta uitantur: quan¬
do alia sic sumimus ne capiamur. alia sic fe¬
rimus ne frangamnur. ⁊ scd̾m precepta diui¬
na in om̃ib grãs agimus ei de quo dicimus
me ut cdiscam iustificationes tuas. Neq re
uera si fallacis prosperitatis semꝑ hic tranqͥl¬
litas arrideret anima humana portaim il¬
lum uere cetereq securitatis appeteret: dna
insignis et merito illustris et prestantissima
nis obsequium. agensq grãs quod salutis nr̃e
religiosissimam curam geris: poscotibi ã
dño future uite yremia presentisq solatia.
om̃iumq urm in quorum cordib ꝑfidem
habitat xp̃c: me dilectioni orationiq cõmen¬
do. Et alia manu. ds̃ uerus et uerax ueras¬
citer consoletur cor duum. et ꝓdegat salutẽ
tuam: dña insignis ac merito illustris. ac

Expanded text:
illa, quae appetuntur ut suauia, uerum illa, quae appetuntur ut suauia, uerum etiam illa, quae ut molesta uitantur, quando alia sic sumimus, ne capiamur, alia sic ferimus, ne frangamur, et secundum praecepta diuina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus:me, ut discam iustificationes tuas. neque enim re uera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas adrideret, anima humana portum illum uerae certaeque securitatis appeteret, domina insignis et merito inlustris et praestantissima  salutationis obsequium agensque gratias, quod salutis nostrae religiosissimam curam geris, posco tibi a domino futurae uitae praemia praesentisque solacia omniumque uestrum, in quorum cordibus per fidem habitat Christus, me dilectioni orationique commendo. Et alia manu: Deus uerus et uerax ueraciter consoletur cor tuum et protegat salutem tuam, domina insignis ac merito inlustris ac
Abbreviated transcription (Latin):
omine insigni et merito illustri
est quidem ita ut dic̾is quod in
corpore corruptibili anima cons¬
tituta terrena quadam contagione constrin¬
gitur et talionere quodamm depressa cur¬
uatur. ut in imo multa. quam in sum mo
unum facilius concupiseat. et cogitet. Nã
hoc etiam sc̃a scriptura ita dicit. Corpus
enĩ quod corrumpitur aggrauat animao
et deprimit terrena inhabitacio sensum
multa cogitantem. S ideo uenit saluator
nr̃ qui mulierem illam in euangłio ꝑ dece
⁊ octo annos curuam. que fortasse hoc sig¬
nificabat uerbo salutis crexit. ut anima
rpiana non frustra audiat sur sum cor. nce¬
nec frustra respondeat se habere ad deum. Ad̾
intuens: recte facis mala huius mundi to¬
ierabilia ducere pe futuri. Sic enĩ usu quo¬
dam bono conuertuntur in bonum: dum
non augent nr̃am concupiscentiam s ex¬
ercent pacientiam. De quare apłs ait. Sci¬
mus qm̃ diligentib dm̃ omĩa cooperant᷑
in bonum. Omĩa inquit. Non solum ergo

Expanded text:
OMINAE INSIGNI ET MERITO INLUSTRI UGUSTINUS. Est quidem ita, ut dicis, quod in corpore corruptibili anima constituta terrena quadam contagione constringitur et tali onere quodam modo depressa curuatur, ut in imo multa quam in summo unum facilius concupiscat et cogitet. nam hoc etiam sancta scriptura ita dicit: Corpus enim, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. sed ideo uenit saluator noster, qui mulierem illam in euangelio per decem et octo annos curuam, quae fortasse hoc significabat, uerbo salutis erexit, ut anima Christiana non frustra audiat: sunec frustra respondeat se habere ad dominum. quod intuens recte facis mala huius mundi tolerabilia ducere spe futuri. sic enim usu quodam bono conuertuntur in bonum, dum non augent nostram concupiscentiam, sed exercent patientiam. de qua re apostolus ait: Scimus, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. \'omnia\' inquit, non solum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet animȩ ut corꝑa propagatione ne
sintq ex illa una que primo homini crer
an creator omnipotens qui utiq usq ui
oꝑatur sine ulla ꝓpagatione nouas faciat
głis propͥas. De quare aliquid antequam s¬
moneam sincentatem tuam. scire te ulo
tam multis opusculis meis nunquã me fs
ausum de hac questione difinitam ꝓferib
sentenciam: et impudenter referee inlit¬
ras ad alios informandos. quod apud nonfe¬
rit explicatum. Quarum autem rerum
causarum consideratione per mouear ici
neutram assertionẽ meus inclinetur
siis. s adhuc inter utramq disceptẽ: nini
longum ẽ. hac epła exꝑmere nec tamnece¬
rium ut hoc omisso non possit de hacques¬
one quod satis ẽ. disputari: n si non adait¬
rendam cunctacionem certe ad cauendra
temeritatẽ. Illud enĩ ubi uel maxime file
xp̃iana consistit. quod ꝑ hominemmoris
ꝑ hominem resurrectio mortuorum. sit

Expanded text:
utrum scilicet animae ut corpora propagatione nascantur utrum scilicet animae ut corpora propagatione nascantur sintque ex illa una. quae primo homini creata est, an creator omnipotens, qui utique usque nunc operatur. sine ulla propagine nonas faciat singulis proprias. De qua re antequam aliquid admoneam sinceritatem tuam, scire te nolo in tam multis opusculis meis numquam me fuisse ausum de hac quaestione definitam proferre sententiam et inpudenter referre in 1 tteras ad alios informandos, quod apud me non fuerit explicatum. quarum autem rerum atque causarum consideratione permouear, ut in neutram assertionem mens inclinetur adsensus. sed adhuc inter utramque disceptem. nimis longum est hac epistula expromere nec tam necessarium. at boc omisso non possit de hac quaestione, quod satis est. disputari etsi non ad auferendam cunctationem certe ad cauendam temeritatem. Illud enim. ubi uel maxime fides Christiana consistit. quod per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
et sincera dilectione desiderabili
frĩ et co epo obtato augustinus in
dño salutem. Quamuis tue
sc̃itatis nullas ad me ipsum datas
acceperim litteras. tamen quia ille quas ad
mauritaniam cesariensem misisti. me apud
cesareant presente uenerunt: quo nos inuicꝰ¬
ta nobis a uenerabili papa zosimo apłice sedis
ep̃o. eccłiastica necessitas traxerat: factũ ẽ
ut ea que scripsisti etiam ipse ꝑ legerem÷ tra¬
dente michi eandem epłam tuam famulo dĩ
sc̃o renato in xp̃o nob̾ fre carissimo. Quo peten¬
te et licet michi aliis occupato. uehementer
instante: ad ea sum respondere compils
Accessit huc etiam alterius sc̃ĩ et cuma
to honore nominandi fr̃i nr̃i.⁊ quanduama
illo comꝑi necessani tui murensis. cimis
pradicto oppido remoraremur aduentise.
michiretulit etiam sibi missas de hae ri
ras uenerationis tuȩ et me de hac ipsa qs¬
ne consuluit: ut quid inde sentirem. ue
uel suis rescriptis ad te faceret ꝑuenire.

Expanded text:
SINCEHA DILECTIOXE DESIDERABJLI FRATRI ET COEPISCOPO OPTATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Qnamuis tuae sanctitatis nullas ad me ipsum datas acceperim litteras, tamen, quia illae, quas ad Mauretaniam Caesariensem misisti, me apud Caesaream praesente uenerunt, quo nos iniuncta nobis a uenerabili papa Zosimo. apostolicae sedis episcopo, ecclesiastica necessitas traxerat, factum est. ut ea. quae scripsisti, etiam ipse perlegerem tradente mihi eandem epistulam tuam famulo dei sancto Renato, in Christo nobis fratre carissimo, quo petente et mihi licet aliis occupato uehe. menter instante ad ea sum respondere compulsus. accessit hac etiam alterius sancti et debito cum honore nominandi fratris nostri et, quantum ab illo comperi. necessarii tui Muresis, cum in supra dicto oppido remoraremur, aduentus. qui mihi rettulit etiam sibi missas de hac re litteras uenerationis tuae et me de hac ipsa quaestione consuluit, ut, quid inde sentirem, uel meis uel suis rescriptis ad te faceret peruenire.
Abbreviated transcription (Latin):
bentium. hȩc ẽẽ conscripta : s ed si uen
animo ista scribitis. quis uob̃ ad hanci¬
tatem interclusit uiam: quis asꝑa dio
substrauit: quis rupium prerupta ur¬
cus opposuit: postremo quis basilice
nob̾cum hab̃e nolitis: si autem fallate
atq irridenter hȩc scribitis. itane canb
michi negotia urã curanda imponiter
nom̃ eius ꝑ quem aliquid possum auate
cere. Noui enim quanto grauiorem e
ciosiorem causam sitis habituri apudeai
frustra uob̃ hȩc dixero. Omĩa quȩ pratas
temporib erga humanum genus muot
nr̃i gesta eẽ meininerunt nob̃q tradide
omĩa ȩtiam quȩ nos uidemus & posten
cradunus. quȩ tamen ꝑtinent ad ueru
ligionem querendam & tenendam du
na scriptura non tacuit: s ita omnume
ta transeunt ut transitura eẽ predicts
Uidetis certe popłm iudeoꝵ auullii
sedib suis. ꝑ om̃s fere terras dissem

Expanded text:
bentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico bentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico animo ista scribitis, quis uobis ad hanc ueritatem interclusit uiam? quis aspera dumeta substrauit? quis rupium praerupta inimicus opposuit? postremo quis basilicae nobiscum habere nolitis? si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia uestra curanda inponitis, ut nomen eius, per quem aliquid possum, audeaore cordis haec dicere; noui enim, quanto grauiorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum. si frustra uobis haec dixero. omnia, quae praeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam, quae nos uidemus et posteris tradimus, quae tamen pertinent ad ueram religionem quina scriptura non tacuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut transitura esse praedicta sunt. uidetis certe populum Iudaeorum auulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum
Abbreviated transcription (Latin):
eternam salutem. cum legerẽ subito tanta
spe ereͤtus sum. ut crederem uos ad ipsum
dñm & ad ipsam ȩternam salutem aut iam
ẽẽ conu̾sos: aut ꝑ nr̃m ministeriũ desidare.
conu̾ti. Sed ubi legi cetera: refriguit animꝰ
meus. Quesiui tamen ab epłe ꝑlatore ucrũ
iam uel eẽtis xp̃lani. uel eẽ cuꝑetis. Cuiꝰ res¬
ponsione postea quam comꝑi nequaquã
uos ẽẽ mutatos. grauiꝰ dolui. qd xp̃i no¬
men cui iam cotum orbẽ subieccum eẽ
conspicitis. ñ solum a uob̃ repellendum: s
etiam in nob̃ irridendum ẽẽ credidistis. Nõ
enĩ pocui cogitare alterum diun scđm quẽ
one urẽ sententiȩ dubitatio subserptione
epłe tolleretur: ubi aꝑte posiustis.si¬
mus te dñe in deo & xp̃o eius ꝑ mulito
annos semꝑ in clero duo gaudere. Qu
omiub ꝑplectis atq discussis quid and
occurrere pocuit. aut cuilibet hominp
test: nisi aut ueridico aut fallaci anmis¬

Expanded text:
aeternam salutem\', cum legerem, tanta aeternam salutem\', cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem uos ad ipsum dominum et ad ipsam aeternam salutem aut iam esse conuersos aut per nostrum ministerium desiderare conuerti. sed ubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesiui tamen ab epistulae perlatore, utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. cuius responsione posteaquam comperi nequaquam uos esse mutatos, grauius dolui, quod Christi nomen, cui iam totum orbem subiectum esse conspicitis, non solum a uobis repellendum sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. non enim potui cogitare alterum dominum, secundone uestrae sententiae dubitatio, subscriptione epistulae tolleretur, ubi aperte posuistis: Optamus te, domine, in deo et Christo eius per multos annos semper in clero tuo gaudere\'. quibus omnibus perlectis atque discussis quid aliud mihi occurrere potuit aut cuilibet homini potest nisi aut ueridico aut fallaci scri
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis frĩb madaurensibus.
quoꝵ ꝑ frẽm florentinum epis¬
tolam accepi: augustinus. Si
forte. illi qui inter uos catho¬
lici xp̃ĩani sunt talia mͥ scripta miser̃t: hoc
tantum miror quod ñ suo potius quam or¬
dinis nomine. Si autem reuera om̃s. aut
ꝓpe om̃s ordinis ur̃i ad me dignaci estis
licteras dare. miror quod patri & in dño
saludem scripsistis: quoꝵ michi suꝑsticiosus
cultus ydolor. contra quȩ ydola facilius
templa ur̃a quam corda clauduntur. uł po¬
tius quȩ ydola ñ magis in tẽplis quã in urĩs
cordib includuntur. cum magno ẽ dolore
notissunus: nͥforte iam de salute ipsa quȩ
in dño est ꝑ quam me salutare uoliustis. can¬
dem prudenti consideratione cͦgitastis. Nam
si non ita ÷ queso uos quid lesi. quid offendi
beniuolentiam urãm. ut me titulo epłe iͣr
ridendum potius quam honorandũ esse py-¬
taretis: dñi predicabiles & dilectissimi fr̃s:
Quod enĩ scripsistis patri augustino in dño

Expanded text:
TISSIMIS FRATRIBUS MADAURENSIBUS, QVORUM PER FRATREM FLORENTIUM EPISTULAM ACCEPI, AUGUSTINUS. Si forte illi, qui inter uos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. si autem re uera omnes aut prope omnes ordinis uiri ad me dignati estis litteras dare, miror, quod \'patri\' et \'in domino salutem\' scripsistis, querum mihi superstitiosus cultus idolorum, contra quae idola facilius templa uestra quam corda clauduntur uel potius quae idola non magis in templis quam in uestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa, quae in domino est, per quam me salutare uoluistis, tandem prudenti consideratione cogitatis. nam si non ita est, quaeso uos, quid laesi, quid offendi beniuolentiam uestram, ut me titulo epistulae uestrae inridendum potius quam honorandum esse putaretis, domini praedicabiles et dilectissimi fratres? Quod enim scripsistis: Tatri Augustino in domino
Abbreviated transcription (Latin):
ni ut scribis doctissimis uiris etiam trais
mare mittere dignatus es ad reportandis:
eorum disputacionib uberes fructus : q
deniq ad detergendas tocius erroris eali¬
nes. libellum cuiusdam ep̃i ur̃i ingenio e
iurib elaboratum ad me ꝑferendum solli¬
ta benignitate curasti: quanto ẽ. equias
te bono animo accipere quod ea que nili
humano ingenio et uirib dari possunt.
dño deo tibi ut concedantur optaui:
Apłs eñĩ inquid non spm huiꝰ mundi ads¬
ꝑimus.s spm̃ qui ex deo ẽ. ut sciamus qu¬
a deo donata sunt nob̃: que et loquimu

Expanded text:
ni, ut scribis, doctissimis uiris, etiam trans ni, ut scribis, doctissimis uiris, etiam trans mare mittere dignatus es ad reportandos ex eorum disputationibus uberes fructus, quod deniqnes, libellum cujusdam episcopi vestri ingenio et viribus elaboratum, ad me perferendum sollicita benignitate curasti: quanto est aequius te bono animo accipere, quod ea quae nullo humano ingenio et viribus dari possunt, a Domino Deo tibi ut concedantur optavi? Apostolus enim inquit: Non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est; ut sciamus qua
Abbreviated transcription (Latin):
omino ex imio meritoq ẜpidiũ.
honorabili et desiderabili hel
in fide eͥtͣ cognitione trinitatis:
alia questio ẽ. Gratum sane ha¬
beo quod me quamuis incognitum facie.
tamen quia errare credidisti: reuocare ab
errore conatus ẽ. Huius tibi beniuolentie
mercedem retribuat deus: et nosse te faciat
quod nosse te putas. Res enĩ arduasẽ. ut ex¬
istimo et queso te ne mullam contumelie
partem acceperis. quod tibi tante cognitio¬
nis munus optaui: uereor enĩ ne inoꝑinate
scientie preuidicium si non precepta uera.
que nequaqua michi ad te arrogauer̃i. at
certe bona uota nr̃a. que michi etiam in¬
docto habere de te licet: non enĩ ꝑite s
amice exhibenda sunt. Repellat ab aurib
tuis: potiusq michi succenseas quodno
tibi iam sicut sapienti gratulatus quam
gr̃as agas quod tibi sapientiam deprecadis
sͨ im. Ueruntamen si ego portans ep̃alis m¬
minis sarcinam libentissime amplector he¬
niuolentiam tuam quod me bonoso et us¬

Expanded text:
OMINO EXDIIO MERITOQVE HONORABILI ET DESIDERABILI ELPIin fide uel cognitione trinitatis, alia quaestio est. gratum sane habeo, quod me quamuis incognitum facie tamen. quia errare credidisti, reuocare ab errore conatus es. huius tibi beniuolentiae mercedem retribuat deus et nosse te faciat, quod nosse te putas; res enim ardua est. ut existimo. et quaeso te. ne in ullam contumeliae partem acceperis, quod tibi tantae cognitionis munus optaui. uereor enim, ne opinatae scientiae praeiudicium si non praecepta uera, quae nequaquam ad te mihi adrogauerim, at certe bona uota nostra, quae mihi etiam indocto habere de te licet — non enim perite sed amice exhibenda sunt —, repellat ab auribus tuis potiusque mihi suscenseas, quod non tibi iam sicut sapienti gratulatus, quam gratias agas, quod tibi sapientiam deprecatus sim. uerum tamen si ego portans episcopalis nominis sarcinam libentissime amplector beniuolentiam tuam, quod me Bonoso et Iaso
Abbreviated transcription (Latin):
tus alio. et non cognouerit eam ⁊ mandu¬
cauerit. si peccat:Si de horto uł cle pos¬
sessione eorum ydoloꝵ uel sacerdotum
eoꝵ. debet x p̃ianus sciens holus emere.
uel aliquem fructum. et inde edere:
Sane de iuramento uel de idolis et laborẽ
non paciaris in requirendo que dño do¬
nante inuenerimiis ante ocłos tuos uolui
inseripturis inueneris dignare michi
significare. Unde que inuenimus hec st̃
ubi laban dixi ad iacob. ds̃ abraham et
ds̃ nachor. quem autem dm̃ non signi¬
ficauit scriptura: et iterum ab himelech
quando uenit ad hisaae ubi iurauit uel
qui cum illo erant sed quale iuramen¬
tum non significauit scriptura Item
de idolis ubi ad gedeon dictum ẽ. a dño
in udicum. ut de uitulo quem occiderat¬
in holocaustum faceret. et in iħu naue
de iericho ut omne aurum et argentum
&r eramentum inferretur inthesauris dñi
et scm̃ uocatum ẽ. et de ciuitate que ana¬
thema ẽ. et qui ẽ. illud quod in deuterono¬

Expanded text:
inuitatus et non cognouerit eam et manduinuitatus et non cognouerit eam et manducauerit, si peccat? XVIII. Si de horto uel de possessione idolorum uel sacerdotum eorum debet Christianus sciens holus emere uel aliquem fructum et inde edere? Sane de iuramento uel de idolis, ut laborem non patiaris in requirendo, quae dominus donauit, ut inuenerimus, ante oculos tuos uolui t melius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. unde, quae inuenimus, haec sunt, ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et deus Nachor, quem autem deum, non significauit scriptura; et iterum Abimelech quando uenit ad Isaac, ubi iurauit uel qui cum illo erant, sed quale iuramentum, non significauit scriptura; iterum de idolis, ubi ad Gedeon dictum est a domino in libro iudicum, ut de uitulo, quem occiderat, holocaustum faceret; et in Iesu Naue de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum infeet sanctum vocatum est de civitate, quae anathema est . Et quid est illud quod in Deuterono
Abbreviated transcription (Latin):
to quod intemplum ẽ. et desertum factũ ẽ.
debet uide xp̃ianus bibere: Si intemplo
quo colitur idolum puteus ibi sit uel fons.
e nichil ibi factum sit in eodem puteo uel
fonte. si debet aurire aquam inde xp̃ianus
ł bibere: Si xp̃ianus debet inbalncis laua¬
r uel intermis quib sacrificatur simula-¬
chris: Sidebet xp̃ianus in balneis quibus
indic festo  pagan loti sunt lauare. siue cum
ipsis siue sine ipsis. Si i solio ubi descendert̃
pagani ab idolis uenientes in die festo suo et¬
et aliquid illic in solio sacrilegi sui fece¬
ruit et scierit xp̃ianus si debet in codem
solio descendere: Si xpianus inuitatus ab
aliquo. appositam abuerit carnem in escam
de qua dictum ẽ illi quia imolaticia ẽ. &
non manducauerit eam post ea autem
ad aliquem translatam ipsam carnem
aliquo casu inuem̾it uenalem et emerit eã
aut appositam habuerit. ab aliquo imuta

Expanded text:
teo, quod in templo est et desertum factum est, teo, quod in templo est et desertum factum est, debet inde Christianus bibere? si in templo, quod colitur, idoli puteus ibi sit uel fons et nihil ibi factum sit in eodem puteo uel fonte, si debet haurire aquam inde Christianus et bibere? XV. Si Christianus debet in balneis lauare uel in thermis, in quibus sacrificatur simulacris? si Christianus debet in balneis, quibus in die festo suo pagani loti sunt, lauare siue cum ipsis siue sine ipsis? XVI. Si in solio, ubi descenderunt pagani ab idolis uenientes in die festo suo et aliquid illic in solio sacrilegii sui fecerint et scierit Christianus, si debet in eodem solio descendere? XVII. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi, quia immolaticia est, et non manducauerit eam; postea autem ad aliquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuenerit uenalem et emerit eam aut adpositam habuerit ab aliquo alio
Abbreviated transcription (Latin):
siquis dixerit quod imolaticium ẽ. men¬
nset post ea dixerit iterum quia men¬
epnum inde manducare autuendere. et
sisfime unitis diei uel bidiui. uel mul¬
⁊ aitum. ut iam durare nore poslii i
uresit ut in ipsa necessitate famis m
nsibi uidet iam mortem proximare ui¬
anint cybum in ydolio positum ubi nullꝰ
it hominim et non possit inuenire alium
abumꝰ. debet mori. aut ex inde cibari: Si
ipaniis uideat se abarbaro uel a romano
uelle interfici debet eos ipse xp̃ianus inter¬
ficere. ne ab illis interficiatur. uel si licet
sine interfectione eos impugnare. uel rep¬
pellere. quia dictum ẽ. non resistere malo:
Simuirum possessioni debet xp̃ianus facere.
ꝗte ostem: et si ille xp̃ianus qui fecerit
murum. causa non existre homitidii. cũ
indealiqui ceperint pugnare: et interficere
hostes: Silicet de fonte bibere uł de puteo
ubi de sacrific̾o aliquid missumẽ: Si de pu¬

Expanded text:
Si quis dixerit, quod immolaticium est, menSi quis dixerit, quod immolaticium est, mentiens et postea dixerit iterum, quia ment Christianum inde manducare aut uendere et uictus fame unius diei uel bidui uel multorum dierum, ut iam durare non possit, ita occurrerit, ut in ipsa necessitate famis, in qua sibi uidet iam mortem proximare, inuenerit cibum in idolio positum, ubi nullus sit hominum, et non possit inuenire alium cibum, debet mori aut exinde cibari? XII. Si Christianus uideat se a barbaro uel a Romano uelle interfici, debet eos ipse Christianus interficere, ne ab illis interficiatur? uel si licet sine interfectione eos inpugnare uel repellere, quia dictum est: Non resistere malo? XIII. Si murum possessioni debet Christianus facere propter hostem et si ille Christianus, qui fecerit murum, causa non existit homicidii, cum inde aliqui coeperint pugnare et interficere hostes? XIV. Si licet de fonte bibere uel de puteo, ubi de sacrificio aliquid missum est? si de pu
Abbreviated transcription (Latin):
iuramentum suum uirat. malum ftor
illum xp̃ianum conductorem uel tribi
qui limiti pre ẽ. iurare sibi ꝓfide illist¬
uanda. ꝓ custodiendis frugib ꝑ ipsum
qui luiti pre ẽ uirauerit barbaro pld
illi seruanda. ꝑ mortale uramentumrsi
non inquinat ꝓ quib urat: Si quem
misero ad artuges. si licet ei iuramenill
accipere a barbaro illud mortale⁊ et sin
uel cuniscq leguminis aut dorcularis a
quo demoni oblatum᷑ licet inde mandias
xp̃ianum scientem: De luco si licet ad
aliquem usum suum. xp̃ianum sciensdl¬
uqu sltis: Siquis uadens ad macellum
iiem que non sit ĩmolaticia. et co¬
onc̃ duas babuerit in corde quod imo
t et non sit immolata. et illam tenue¬
⁊ egitacionem qua non ĩ molatam cogi¬
bstꝰ⁊ si manducauerit si peccat. Siquis
bonamrem de qua dubitat an bonam an
mila sit. faciat. et putat bonam cumtam̃
pucass et inalam : si peccatum ei ascribat᷑.

Expanded text:
per iuramentum suum iurat malum, fecerit per iuramentum suum iurat malum, fecerit illum Christianum conductorem uel tribunum, qui limiti praeest, iurare sibi pro fide illi seruanda pro custodiendis frugibus per ipsqui limiti praeest, iurauerit barbaro pro fide illi seruanda per mortale iuramentum, si non inquinat, pro quibus iurat? si quem misero ad Arzuges, si licet ei iuramentum accipere a barbaro illud mortale et si non uel cuiuscumque leguminis aut torculari, de qua daemoni oblatum est, si licet inde manducare Christianum scientem? VII. De luco si licet ad aliquem usum suum Christianum scienI. Si quis uadens ad macellum emat carnem, quae non sit immolaticia, et cogitationes duas habuerit in corde, quod immolata sit et non sit immolata, et illam tenuerit cogitationem, qua non immolatam cogitabit, si manducauerit, si peccat? IX. Si qui bonam rem, de qua dubitat, an bona aut mala sit, faciat, cum putat bonam, cum tamen putasset et malam, si peccatum adscribatur ei? X.
Abbreviated transcription (Latin):
nus sciens uel deprecio ipsarum rerun
fuerit coinquinatus: significare dige.
Item ab alio audiui quod conductou
iuratur a barbaro: et alter dixit quia nrꝰ
conditori. Si etiam falsum michi dixt
le qui dixit uirare conductori: sian
hoc quod solum auduii non debeo ito
ipsis frugibi uel de precio ipsarum ꝓꝓt
auditumꝰ solum quia dictum ẽ. siquid
tem dixerit hoc imolatum ẽ. Ydolisa
lite manducare ꝓpter illum: Si tamae
am hec causa similis ẽ. cause de inimil.
Q uod si ita ẽ. quid debeo de ipsis frigi
uel de precio ipsarum facere: si debr
quirere de utroq qui michidixit que
iuratur conditori. aut qui clixit quix
ꝑ testes quiuerum dixit. de illis duob e
tam dui non contingere de ipsis frugibe
uel de precio. quam du michi ꝓbatumꝰ
rit si uerum dixit ille qui dixte. quia
uiratur conductori: Si barbarus qui

Expanded text:
nus sciens uel de pretio ipsarum rerum usus nus sciens uel de pretio ipsarum rerum usus fuerit, coinquinetur, significare dignare. III. Item ab alio audini, quod conductori non iuratur a barbaro, et alter dixit, quia iuratur conductori. si etiam falsum mihi dixit ille, qui dixit iurari conductori, si iam pro hoc, quod solum audiui, non debeo uti de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum propter auditum solum, quia dictum est: Si quis autem dixerit: \'Hoc immolaticium est idolis,\' nolite manducare propter illum? si tamen etiam haec causa similis est causae de immolaticio? quod si ita est. quid debeo de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum facere? IV. Si debeo requirere de utroque, qui mihi dixit, quia non iuratur conductori, aut qui dixit, quia obare per testes, qui uerum dixit de illis duobus, et tam diu non contingere de ipsis frugibus uel de pretio, quam diu mihi probatum fuerit, si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iuratur conductori? V. Si barbarus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quia qui uirat barbarus a possesore pro
seruandis frugib accipiat aurum uel a
uiatore deductor: s tamen cum hac ue¬
luti mercede que solet dari a possessore
uel a uiatore. Iuramentum illud etiam in
medio ẽ. mortale datum de curioni uel
tribuno: quod ꝑturbat me. ne polluat
illum qui suscepit barbari uiramentum.
uel illa que suscepit barbarus. Quacumq
eñi condicione. etiam auro dato. et obsidi¬
u datis: ut audiui tamen uiramentum
iniquum mectium intercessit. Dignare au¬
tem michi difinitiue rescribere et non sus¬
pense. Quod si ipse scribas dubitanter
ego maiores dubitaciones incidere possum.
quam antequam interrogassem. Hoc etr¬
am audius quia ipsi homin̾es conctuctores
qui presunt rei mer iuram̃tum ꝑ dem
suos iurantib barbaris accipiunt᷑ ꝓrse¬
dis frugib Sicum illi ergo uirant᷑ pae¬
nes suos ut custodiant truges. non pela
ipsas fruges. ut si inde manducauerites¬

Expanded text:
quia, qui iurat barbarus, a possessore pro quia, qui iurat barbarus, a possessore pro seruandis frugibus accipiat aurum uel a uiatore deductor; sed tamen cum hac ueluti mercede, quae solet dari a possessore uel a uiatore, iuramentum etiam illud in medio est mortale datum decurioni uel tribuno. quod perturbat me, ne polluat illum, qui suscepit barbari iuramentum, uel illa, quae custodit barbarus. quacumque enim condicione etiam auro dato et obsidibus datis, ut audiui. tamen iuramentum iniquum medium intercessit. dignare mihi autem definitiue rescribere et non suspense, quod, si ipse scribas dubitanter, ego in maiores dubitationes incidere possum, quam antequam interrogassem. II. Hoc etiam audiui, quia ipsi homines conductores, qui praesunt rei meae, iuramentum per daemones suos iurantibus barbaris accipiunt pro reseruandis frugibus. si, cum illi ergo iurant per daemones suos, ut custodiant fruges, non polluunt ipsas fruges, ut, si inde manducauerit Christia
Abbreviated transcription (Latin):
ilecto et uenerabili patri augustino
ep̃o: publicola. Scriptum ẽ. Interro¬
ga patrem tuum et indicabit tibi.
seniores tuos et dicent tibi. Unde
et michi exquirendam legem de ore sacer¬
dotis udicaui in causa tali. que quał sit
ꝑ literas expono: simul eriam ut et ego
instruar indiuersis causis. Singłas autem
questiones et diuersas ꝑcapitula designa¬
ri feci: ad quas singłatim dignare respon¬
dere. In arzugib ut audiui de curioni qͥ
militi preẽ. uel tribuno. solent urare bar¬
bari. iurantes per demones suos. quiadde¬
ducendas bastagas pacti fuerint: uel aliqͥ
ad seruandas fruges ipsas singłi possessores
uel concloctores solent ad custodiendas fru¬
ges susciꝑe quasi iam fideles. epłam de cu¬
ipsos transire: michi disceptacio in corde
nata ẽ. si ille possesor qui susceperit bar:¬
barum. cuiꝰ fides ꝑ demonũ uirationiẽ
firma uisa ẽ. non coinquinatur. uel ipse
uel illa que cristodit. uel ille qui deductẽ
a deductore barbaro. S et hoc debes scire.

Expanded text:
ILECTO ET VENERABILI PATRI AUGUSTINO EPISCOPO PUBLICOLA. Scriptum est: Interroga patrem tuum et indicabit tibi, seniores tuos et dicent tibi. unde et mihi exquirendam legem de ore sacerdotis iudicaui in causa tali, quae qualis sit, per litteras expono, simul etiam ut et ego instruar in diuersis causis. singulas autem quaestiones et diuersas per capitula designari feci, ad quas singillatim dignare respondere. I. In Arzugibus, ut audiui, decurioni, qui limiti praeest, uel tribuno solent iurare barbari iurantes per daemones suos. qui ad deducendas bastagas pacti fuerint uel aliqui ad seruandas fruges ipsas, singuli possessores uel conductores solent ad custodiendas fruges suscipere quasi iam fideles epistulam decuipsos transire. mihi disceptatio in corde nata est, si ille possessor, qui susceperit barbarum, cuius fides per daemonum iurationem firma uisa est, non coinquinatur uel ipse uel illa, quae custodit, uel ille, qui deducitur a deductore barbaro. sed hoc debes scire,
Abbreviated transcription (Latin):
tem dolent: s epistͦ la michi a uob̾ missa ẽ.
ut non impudens eẽt epła mea cum occasio¬
ne a uob̾ accepta idolorum cultorib de xp̃o
aliquid loqueretur. S obsecro uossieum ñ
inaniter in ea epła nominastis: ut non ina.¬
niter uob̃ hec scripserim. Si autem me irri¬
dere uoluistis: timete illum quem prius iu¬
dicatum irrisit suꝑbus orbis terrarum: et
nunc udicem subiectus expectat. Erit
eñi testis affectus in uos cordis mei. ꝑ hanc
quantum potui paginam expressus: erit
uob̾ testis inuidicio eius qui credentes sibi
confirmaturus ẽ. et incredulos confusurꝰ.
Ds̃ unus et uerus uos ab omni uanitate
huiꝰ scłi liberatos conuertat ad se: dñi pre-¬
dicabiles et dilectissimi fr̃s Explic̃ epła .s̃.

Expanded text:
tem dolent. sed epistula mihi a uobis missa est, tem dolent. sed epistula mihi a uobis missa est, ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a uobis accepta idolorum cultoribus de Christo aliquid loqueretur. sed obsecro uos, si eum non inaniter in mea epistula nominastis, ut non inaniter uobis haec scripserim. si autem me inridere uoluistis, timete illum. quem prius iudicatum inrisit superbus orbis terrarum et nunc iudicem subiectus expectat; erit enim testis affectus in uos cordis mei per hanc, quantum potui, paginam expressus, erit testis uobis in iudicio eius, qui credentes sibi confirmaturus est et incredulos confusurus. deus unus et uerus uos ab omni huius saeculi uanitate liberatos conuertat ad se. domini praedicabiles et dilectissimi fratres.
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixuis ꝑ dotum terrarum orbem p̃dica¬
tur: quod riserunt prius popłi suꝑborum:
et adhuc rident reliquie. Crediderunt aut̃
prius pauei: nunc popłi: Quia tune ad fi¬
dem paucorum et contra irrisionẽ popłoꝵ
bulabant. multi loquebantur. surdi audie¬
bant. ceci uidebant. mortui resurgebant:
sic tandem aĩa uercit terrena suꝑbia nichil
in ipsis terris eẽ potencius humilitate diui¬
na. ut etiam salub̾rima humilitas humana.
contra insultantem sibi suꝑbiam diuine
imitacionis patrocinio tueretur. Ex ꝑgisci¬
mini aliquando fr̃s mei et parentes mei ma¬
daurenses. hanc occasionem scribendi uob
deus michi optulit. Quantum potui quid̃
innegocio frĩs florentini ꝑ quem litteras
misistis. sicut deus uolui affui et adiuui. s
tale negotium erat quod etiam sine oꝑa
mea facile ꝑagi posset. Prope eñĩ omnes domꝰ
ipsius homines qui apud ypponem sunt no¬
uerunt florentinum : et multũ eius orbita¬

Expanded text:
crucifixus per totum terrarum. orbem praedicacrucifixus per totum terrarum. orbem praedicatur, quod riserunt prius populi superborum et adhuc rident reliquiae, crediderunt autem prius pauci, nunc populi, quia tunc ad fidem paucorum et contra inrisionem populorbulabant, muti loquebantur, surdi audiebant, caeci uidebant, mortui resurgebant. sic tandem animaduertit terrena superbia nihil in ipsis terris esse potentius humilitate diuina, ut etiam saluberrima humilitas humana contra insultantem sibi superbiam diuinae imitationis patrocinio tueretur. Expergiscimini aliquando, fratres mei et paientes mei Madaurenses; hanc occasionem scribendi uobis deus mihi obtulit. quantum potui quidem in negotio fratris Florenti, per quem litteras misistis, sicut deus uoluit, adfui et adiuui; sed tale negotium erat, quod etiam sine opera mea facile peragi posset; prope omnes enim domus ipsius homines, qui apud Hipponem sunt, nouerunt Florentium et multum eius orbita
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ inmortalite indui. et optinere eter¬
nam salutem ꝑ quam me salutare dignami¬
ni quis hoc possit. nisi qui om̃s suꝑbie sue
thoros inanes peccata sua confitens complana¬
uerit: seq substrauerit mitem atq humilẽ
adexcipiendum doctorem dm̃: Qm̃ ergo
ã uanitate suꝑbie prius ad humilitatem
deponendi sumus. ut inde surgentes soli¬
dam celsitudinem tencamus: non potuit
nob̾ hoc tanto magnificentius quanto blan¬
dius inspirari : ut nr̃a ferocitas non ui s
ꝑsuasione sedaretur nisi uerbum illud ꝑ
quod se angłis indicat ds̃ pater quod uirtus
et sapientia eius ẽ. quod corde humano uisi¬
bilium rerum cupiditate cecato uideri ñ
poterat personam suam in homiste agere.
atq ostendere dignaretur. ut magis homo
timeret extolli fastu hominis quam humi¬
liari exemplo dĩ. Itaq non xp̃c regno terre¬
no decoratus. nec xp̃c terrenis opib diues. nec
xp̃e ulla terrena felicitate prefulgens. s xp̃c

Expanded text:
quod est inmortalitate indui et obtinere aeterquod est inmortalitate indui et obtinere aeternam salutem. per quam me salutare dignamini? quis hoc possit. nisi qui omnes superbiae suae toros inanes peccata sua confitens complanauerit seque substrauerit mitem atque humilem ad excipiendum doctorem deum? Quoniam ergo a uanitate superbiae prius ad humilitatem deponendi sumus, ut inde surgentes solidam celsitudinem teneamus, non potuit nobis hoc tanto magnificentius quanto blandius inspirari, ut nostra ferocitas non ui sed persuasione sedaretur, nisi uerbum illud, per quod se angelis indicat deus pater. quod uirtus et sapientia eius est, quod corde humano uisibilium rerum cupiditate caecato uideri non poterat, personam suam in homine agere atque ostendere dignaretur, ut magis homo timeret extolli fastu hominis quam humiliari exemplo dei. itaque non Christus regno terreno decoratus nec Christus terrenis opibus diues nec Christus ulla terrena felicitate praefulgens sed Christus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m cantant: et qua uoluntate atq ore can¬
tent eidem ipsi quem cantant rationem si¬
ne dubio reddituri sunt. Est quiddam in ui¬
sibile. ex quo creatore pͥncipio sunt om̾ia. quȩ
uidemus summũ eternum incominutabi¬
le. et nulli effabile nisi tantum sibi. E qͥddã
quod se ipsa summitas maiestatis narrat et
predieat. non impar gignenti. atq narrãti.
uerbum quo ille qui uerbum gignit ostendit᷑.
Ẽ quedam sc̃itas omnium quȩ scã fiunt scĩ¬
ficatrix ipsius in cominutabilis uerbi ꝑ qd̃
narratur illud principium: et ipsius prin¬
cipii quod pari se uerbo narrat inseparabi¬
lis et diuisa communio. Quis autem hoc
totum quod non dicendo dicere conatus sũ.
et dicendo non dicere. quis hoc possit sere¬
nissima et sincerissima mente contueri.
eoq contuitu beatitudinem dicere. atq in
id quod intuetur deficiens quodamͦ se obli¬
iusci et ꝑgere in illud cuiꝰ uisione uisibilis ẽ.

Expanded text:
Christum cantant et, qua uoluntate atque ore canChristum cantant et, qua uoluntate atque ore cantent, eidem ipsi, quem cantant, rationem sine dubio reddituri sunt. Est quiddam innisibile. ex quo ereatoro principio sunt omnia. quae uidemus. summum, aeternum, incommutabile et nulli effabile nisi tantum sibi. est quiddam, quo se ipsa summitas maiestatis narrat et praedicat, non inpar gignenti atque narranti uerbum, quo ille, qui uerbum gignit, ostenditur. est quaedam sanctitas omnium, quae sancte fiunt, sanctificatrix, ipsius incommutabilis uerbi, per quod narratur illud principium, et ipsius principii, quod pari se uerbo narrat, inseparabilis et indiuisa communio. quis autem hoc totum, quod non dicendo dicere conatus sum et dicendo non dicere. quis hoc possit serenissima et sincerissima mente contueri eoque contuitu beatitudinem ducere atque in id, quod intuetur, deficiens quodam modo se obliuisci et pergere in illud, cuius uisione sibi uilis est,
Abbreviated transcription (Latin):
nimus. Iunquidnam obsecro uos. nunquid¬
ĩ solum iudicium dei quod inter fideles atq
infideles futurũ esse in eisdem litteris legi¬
mus eum illa omĩa sicut predicta sunt ue¬
nerint: nunquidniam solum uidicium dei
uenturum non eẽ putabimus: imino uero
ueniet sicut illa omĩa uenerunt. nec quis ꝙ.
ent homo nror tempor qui se in illo iudi¬
cio de sua possit infidelicate defendere. cum
xp̃m cantet & iustus ad ęquitatem. et ꝑiurꝰ
ad faudem. et rex ad imꝑium & miles ad pug¬
nam: et maritus ꝓpter regimen et uxor ꝓpter
absiquium. ⁊ pater ꝓpter preceptum. et filiꝰ
ꝓpter obedientiam. et dñs ꝓpter dominationẽ:
et seruiis ꝓpter famulatum. et humilis ad
pietatem. et suꝑbus ad emulationem: et di¬
ues ut porrigat. et pauꝑ ut sumat: et ebrio¬
sus ad phialam. et mendicus ad ianuam. et
bonus ut prestet. et malus ut fallat: et xp̃i¬
anus uenerator. et paganus adulator. Om̃s

Expanded text:
nimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnam solum iudicium dei, quod inter fideles atque infideles futurum esse in eisdem litteris legimus, cum illa omnia, sicut praedicta sunt, uenerint, numquidnam solum iudicium dei uenturum non esse putabimus? immo uero ueniet, sicut omnia illa uenerunt. nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se in illo iudicio de sua possit infidelitate defendere, cum Christum cantet et iustus ad aequitatem et periurus ad fraudem et rex ad imperium et miles ad pugnam et maritus propter regimen et uxor propter obsequium et pater propter praeceptum et filius propter oboedientiam et dominus propter dominationem et seruus propter famulatum et humilis ad pietatem et superbus ad aemulationem et diues, ut porrigat, et pauper, ut sumat, et ebriosus ad phialam et mendicus ad ianuam et bonus, ut praestet, et malus, ut fallat, et Christianus uenerator et paganus adulator: omnes
Abbreviated transcription (Latin):
rabiliter natus ẽ. om̃ĩum gentium
occupasse atq tenuisse. Ita hȩc omũ pl¬
nunciata legimus: ut uidemus. Uided
certe mulcos precisos a radice. xp̃iane s¬
ep̃oꝵ certaꝑ orbem ꝓpagatione difful¬
tur. de sola figura originis sub xpĩano nonts¬
ne quasi arescentia sac̃rãmenta gliari. qlel
rnu pascim sine reꝑatione collapsa. partĩ
isa patim clausa. partim in usus alios cõ¬
msa ipsaq sunulachra uel confringi uł in¬
ii uel includi uel destrui: atq ipsas huius
arepugnantib s a morientib xp̃ianis & cõ¬
tra eadem simulachra ꝓ quib xp̃ianos occide¬
bant impetus suos legesq uertisse. & imꝑis no¬
bilissimi eminentissimum culm̃ ad sepulchrũ
piscatoris petri suminisso diademate supplica¬
re.hȩc omĩa diuinȩ scripturȩ quȩ in manꝰ
omnium iam uenerunt. ande longissima tem¬
pora futura eẽ testate sunt. Hȩc omĩa tanto ro¬
hustiori fide letamur fieri: quanto maiori
uuctoritate predicta rẽ in scĩs litteris inue¬

Expanded text:
rabiliter natus est, omnium gentium fidem occupasse atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut uidemus. uidetis certe multos praecisos a radice Christianae sper orbem propagatione diffunditur, de sola figura originis sub Christiano nomine quasi arescentia sarmenta gloriari, quas templa partim sine reparatione conlapsa partim diruta partim clausa partim in usus alios commutata ipsaque simulacra uel confringi uel incendi uel includi uel destrui atque ipsas huius a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simulacra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque uertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare. Haec omnia diuinae scripturae, quae in manus omnium iam uenerunt, ante longissima tempora futura esse testatae sunt: haec omnia tanto robustiore fide laetamur fieri, quanto maiore auctoritate praedicta esse in sanctis litteris inue
Abbreviated transcription (Latin):
robore. atq exploso quacunctis clarus es.
omissis ȩtiam quib pugnare solebas ciry sip¬
peis argumentis. post posita paululum dialet¬
tica quȩ neruoꝵ suoꝵ luctamine nichil cerci
cuiquam relinquere nititur. ipsa re appbes
qui sit iste deus: quem uob̃ xp̃iani quasi ꝓpri¬
um uendicatis. & in locis abditis presentẽ
uos uidere componitis. Nos & enim deosñ
luce palam ante ocłos atq aures omnium
mortalium piis precib adoramus: & per
suaues hostias nob̃ propicios efficimus: et
a cunctis hȩc cerni & ꝓbari contendimꝰ. Sed
ulterius huic certamini sexu inualidus sub¬
traho. & in sententiam mantuani rectoris
libenter ꝑgo: trahat sua quemq uoluptasi
Post hȩc non dubito exunie qui a mea secta
deuiasti. hanc epłam aliquors furto detras¬
tam: flammais uł quolibet pacto ꝑituram:
Quod si acciderit erit damnum carculȩ. ñ
nrĩ sermonis: cuius exemplar pene ᷤ om̃s

Expanded text:
robore atque exploso, qua cunctis clarus es, robore atque exploso, qua cunctis clarus es, omissis etiam, quibus pugnare solebas, Chrysippeis argumentis postposita paululum dialectica, quae neruorum suorum luctamine nihil certi cuiquam relinquere nititur, ipsa re adprobes, qui sit iste deus, quem uobis Christiani quasi proprium uindicatis et in locis abditis praesentem uos uidere componitis. nos etenim deos nostros luce palam ante oculos atque aures omnium mortalium piis precibus adoramus et per suaues hostias propitios nobis efficimus et a cunctis haec cerni et probari contendimus. Sed ulterius huic certamini me senex inualidus subtraho et in sententiam Mantuani rhetoris libenter pergo: Trahat sua quemque uoluptas. post haec non dubito, uir eximie, qui a mea secta deuiasti, hanc epistulam aliquorum furto detractam flammis uel quolibet pacto perituram. quod si acciderit, erit damnum chartulae, non nostri sermonis, cuius exemplar penes omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ris: dissimulare non possum. Quis enĩ fe¬
rat ioui fulmina uibranti preferri miggiĩ
iunonem minerue:. ueneri uestam: &e quis
sana mente cunctis ꝓnefas duis inmortalib
archimartirem. namphamonem. inter quos
lucitas ȩtiam aut minore cultu suspicit᷑. ado
alii interminato numero diis hominibusq
odiosa numina. qui conscia nefandoꝵ facino¬
rum. spetie głose mortis scelera sua scelerib
cumulantes. dignum morib factisq suis
exitum. macłati reꝑiunt: hoꝵ busta si memo¬
ratu dignum ẽ. relictis templis. neglectis ma¬
orum suors manib stulti frequentant: lta
ut presagium uatis illius indigne ferentis
emineat. In quȩ deum templis. iurauit sn
ꝑ umbras. S mͥ hac tempestate ꝓpe modũ ui¬
tur. bellum actiaticum rursꝰ exortum: quo
egyptia monstra in romanoꝵ deos audeant
tela uibrare: minime duratura. Sed illud que¬
souir sapientissime. uti remoto facundie tẽ

Expanded text:
ris dissimulare non possum. quis enim feris dissimulare non possum. quis enim ferat Ioui fulmina uibranti praeferri Migginem, Iunoni, Mineruae, Veneri Vestaeque Sanamem et cunctis, pro nefas ! diis inmortalibus archimartyrem Namphamonem ? inter quos Lucitas etiam haud minore cultu suspicitur atque alii interminato numero, diis hominibusque odiosa nomina, qui conscientia nefandorum facinorum specie gloriosae mortis scelera sua sceleribus cumulantes dignum moribus factisque suis exitum maculati reppererunt. horum busta, si memoratu dignum est, relictis templis, neglectis maiorum suorum manibus stulti frequentant, ita ut praesagium uatis illius indigne ferentis emineat: Inque deum templis iurabit Roma per umbras. sed mihi hac tempestate propemodum uidetur bellum Actiacum rursus exortum, quo Aegyptia monstra in Romanorum deos audeant tela uibrare minime duratura. Sed illud quaeso, uir sapientissime, uti remoto facundiae
Abbreviated transcription (Latin):
rensis: ad augustinum ep̃m: xxUIII.
abens crebro tuis affatib letifi¬
cari. & instinctu cui sermonis qͦ
me paulo ante iocundissime sal¬
ua haritate pulsasti: paria redhi¬
bere non destici. ne silentium meum pena¬
tudinem appellasses. S: queso ut si hec qua¬
si seniles artus ẽẽ duxeris: benignarũ au¬
rium indulgentia ꝓsequaris. Olympum
montem deoꝵ ẽẽ ha̾bitacłm. sub incerta fide
gretia fabulatur. At uero nr̃e urbis forũ:
salutarium numinũ frequentia possessum.
nos cernimus et ꝓbamus. & quidẽ unum
ẽẽ deum summum sine initio. sine ꝓle na-¬
ture. seu patrem magnum atq magnificum.
quis tam demens. tam mente captus. neget
ẽẽ certissimum: huius nos uirtutes ꝑ mun¬
danum opus diffusas multis uocabulis in¬
uocamus: quoniam nomen eius cuncti pro¬
prium uidelicet ignoramus. Nam ds̃: omni¬
bus religionib commune nomen est. Ita fit. ut
cationib ꝓsequimur: dotum colere ꝓfecto ui¬
deamur. Sed impacientem me eẽ tanci erro¬

Expanded text:
RENSIS AD AUGUSTINUM. 1. Avens crebro tuis affatibus laetificari, et instinctu tui sermonis, quo me paulo ante jucundissime salva charitate pulsasti, paria redhibere non destiti, ne silentium meum poenitudinem appellares. Sed quaeso ut si haec quasi seniles artus esse duxeris, benignarum aurium indulgentia prosequaris. Olympum montem deorum esse habitaculum, sub incerta fide Graecia fabulatur. At vero nostrae urbis forum salutarium numinum frequentia possessum nos cernimus et probamus. Equidem unum esse deum summum sine initio, sine prole naturae ceu patrem magnum atque magnificum quis tam demens, tam mente captus neget esse certissimum ? huius nos uirtutes per mundanum opus diffusas multis uocabulis inuocamus, quoniam nomen eius cuncti proprium uidelicet ignoramus. nam deus omnibus religionibus commune nomen est. ita fit, ut,cationibus prosequimur, totum colere profecto uideamur. Sed inpatientem me esse tanti erro
Abbreviated transcription (Latin):
genium spĩcaliter aureum. & ministras in¬
de libidinibus: & in illo sathane ꝓpinas te
ipsum. Noli obsecro si aliquando sentias quã
miserõ & miserando pectore hȩc scripserim:
& miserearis iam mei: si tibi uiliusti. Expli¬

Expanded text:
genium spiritaliter aureum et ministras ingenium spiritaliter aureum et ministras inde libidinibus et in illo satanae propinas te ipsum! noli, obsecro; sic aliquando sentias, quam misero et miserando pectore haec scripserim, et miserearis iam mei, si tibi uiluisti.