comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scientia. formȩ asini similis ẽ. Noli hꝰ¬
modi imitari. Paruis ibutus. tẽp¬
tabis grandia tutus. E go affirmare
audeo. nichil me unquã quod ad
eruditionẽ ꝑtineret condenisisse: s
multa sepe didicisse. quȩ aliis ioco.
aut deliramento similia uiderent᷑
Memini me dũ ad huc scolaris eẽm
elaborasse. ut omĩũ rer̾ũ oculis subier¬
tarĩi aut inusum uenientium uoca¬
bula scirem: ꝑpendens lib̾e rer̾ũ na¬
turã illũ ñ posse ꝓsequi. qui eat̾udẽ
noĩa adhuc ignoraret. Quotiens so¬
phismatũ meorũ quȩ grã breuitatis
una uł duab inpagina dictionib
signauerã a memet ipso cotidianũ
exegi debitum: ut etiã sendentiar̾ũ.
questionũ. ⁊ oppositionũ om̃iũ fere
quas didicerã. &e solutiones memo¬
rit̾̃ tenerẽ ⁊ num̾um. Causas sepe
informaui: ce dispositis ad inuicẽ
controuersiis. qd̃ rethoris. qͦd oratoris.
quod sophiste officium eẽt. distinxi di-¬

Expanded text:
scientia formae asini similis est. Noli huscientia formae asini similis est. Noli hujusmodi imitari. Parvis imbutus tentabis grandia tutus. Ego affirmare audeo nihil me unquam quod ad eruditionem pertineret contempsisse, sed multa saepe didicisse, quae aliis joco, aut deliramento, similia viderentur. Memini me dum adhuc scholasticus essem elaborasse, ut omnium rerum oculis subjectarum, aut in usum venientium vocabula scirem, perpendens libere rerum naturam illum non posse prosequi, qui earumdem nomina adhuc ignoraret. Quoties sophismatum meorum, quae gratia brevitatis una vel duabus in pagina dictionibus signaveram, a memetipso quotidianum exegi debitum, ut etiam sententiarum, quaestionum et oppositionum omnium fere quas didiceram, et solutiones memoriter tenerem et numerum. Causas saepe informavi, et dispositiones ad invicem controversiis; quod rhetoris, quod oratoris, quod sophistae officium esset, diligenter dis
Abbreviated transcription (Latin):
allegoriam. tropologiã. diuinũ lec¬
torem considate oportet: que horũ
alia ordine legedi p̾cedant. In quo
illud ad memoriã reuocare ñ in utile
ẽ qͦd in edificiii fieri conspicit᷑: ubi
pͥmũ quidem fundamentũ ponitur.
de hinc fabricassuꝑ edificat᷑. ad ulti¬
mum consumnato oꝑe domus colo
porcet. ut uidelicet priꝰ hysto¬
riam discas. dererum gestar̾ũ ueri¬
tatẽ a principp repetens usq ad
a quib gestum sit. & ubi gestum sit:
diligenter memoriȩ commendes. Hȩc
enim quatuor p̃cipue in historia reqͥ¬
renda sunt: ꝑsona. negotiũ. tempus.
&. locus. Neq ego te ꝑfecte subtilem
posse fieri puto in alegoria: nisi priꝰ
fundatus fueris in historia. Noli con¬
temnere minima hec. Paulati de¬
fluit. qui minima concemnit. Si
pͥmo alfabetum discere contempsisses.
nc̃ int̾ grammaticos tantũ nomen
ñ hab̾es. Scio quosdã e̾ẽ qui statim
philosophari uolunt: fabulas pseudo¬
apłis relinquendas auint. Quorum

Expanded text:
legoriam, tropologiam, divinorum lectorem considerare oportet, quae harum aliam ordine legendi praecedat. In quo illud ad memoriam revocare non inutile est, quod in aedificiis fieri conspicitur, ubi primum quidem fundamentum ponitur, dehinc fabrica superaedificatur; ad ultimum consummato opere domus colorportet, ut videlicet prius historiam discas, et rerum gestarum veritatem a principio repetens, usque ad a quibus gestum sit, et ubi gestum sit, diligenter memoriae commendes. Haec enim quatuor praecipue, et in historia requirenda sunt, persona, negotium, tempus et locus. Neque ego te perfecte subtilem posse fieri puto in allegoria, nisi prius fundatus fueris in historia. Noli contemnere minima haec. Paulatim deficiunt, qui minima contemnunt. Si primo alphabetum discere contempsisses, nunc inter grammaticos tantum nomen non haberes. Scio quosdam esse qui statim philosophari volunt, fabulas pseudoapostolis relinquendas aiunt. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾ deiñ peccantes u̾nda obruit. qͣlit̃
noe iustum cũ filiis siuis in mediĩs aquis
diuina cdemencia seruauit᷑: qualit̾̃ deiñ
abrahã fidi signacłm suscepit. post uͦ isrł
in egiptũ descendit: quomodo deiñ deus
filios ifrł de egypto in manu moysi ⁊ aa¬
ron ꝑ mare rubr̾u eduxit. in deserto pa-¬
uit. legẽ dedit int̾ra ꝓmissionis locauit. ⁊¬

Expanded text:
qualiter deinde peccantes unda diluvii obruit, qualiter qualiter deinde peccantes unda diluvii obruit, qualiter Noe justum cum filiis suis in mediis aquis divina clementia servavit, qualiter deinde Abraham fidei signaculum suscepit, post vero Israel in Aegyptum descendit; quomodo deinde Deus filios Israel de Aegypto in manu Moysi et Aaron per mare Rubrum eduxit, in deserto pavit, legem dedit, in terra promissionis locavit,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uides qd̾ omĩs edificatio fundam̃to
carens stabilis ẽẽ non potest: sic ẽ etiam in
doctrina. Fundamentũ aut̃ ÷ principiũ
doctrinȩ sacrȩ historia ẽ: de qua quasi mel
de fauo.ueritas allegoriȩ expͥmit᷑. E difi¬
caturus gͦ pͥmũ fundamentum historiȩ
pone: deinde ꝑ significationẽ tipicã. in arcẽ
fidi fabricã mentis erige: ad extremũ uͦ ꝑ
mor alicatis grãm. quasi pulcherrimo suꝑ¬
ducto colore edificium pinge. Habes in
historia quo dĩ facta mireris: in allegoria
quo eiꝰ sacramenta credas. inmoralitate.
quo ꝑfectionẽ ipsiꝰ umiteris. Lege gͦ ⁊ disce.
quia in pͥncipio fecit ds cęlũ ⁊ t̾ram:. lege
quia in pͥncipio plantauit paradysum uo¬
lupcatis. in quo posuit hominẽ quẽ forma¬
uerat: peccantẽ expulic. &e inerumnas
huiꝰ scłi aciecit. Legt qualit̾̃ ab unohoĩe
uniu̾sa humani genĩs ꝓpago descendĩt. ⁊¬

Expanded text:
sicut vides, quod omnis aedificatio fundamento sicut vides, quod omnis aedificatio fundamento carens stabilis esse non potest; sic est etiam in doctrina. Fundamentum autem et principium doctrinae sacrae historia est, de qua quasi mel de favo veritas allegoriae exprimitur. Aedificaturus ergo primum fundamentum historiae pone; deinde per significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erige; ad extremum ergo per mortalitatis gratiam quasi pulcherrimo superducto colore aedificium pinge. Habes in historia quo Dei facta mireris, in allegoria quo ejus sacramenta credas, in moralitate quo perfectionem ipsius imiteris. Lege ergo et disce quod in principio fecit Deus coelum et terram . Lege quod in principio plantavit paradisum voluptatis, in quo posuit hominem quem formaverat ; peccantem expulit, et in aerumnas hujus saeculi dejecit. Lege qualiter ab uno homine universa humani generis propago descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm quã acceptionẽ. om̃s utriꝰq testa¬
menti libros. eo ordine quo supͣ enum̾a¬
ti sunt. ad hanc lectionẽ scd̾m lict̾alem
sensũ ꝑtin̾e̾ puto. Es fortasse nisi pue¬
rile uidetur. in hoc loco aliqua de mͦ
construendi p̾cepta int̾ponerem: quia
noui diuinã scripteram magis cetis
omĩb incextu suo eẽ concisam: quib
quedam loca in diuna pagina quȩ
scđm litt̾am legi ñ possunt: quȩ magna
discretione discerneri oportet. ne uł ꝑ
negligentiã aliqua sretereamꝰ. aut ꝑ
importunã diligentã ad id ad quod
scͥpta ñ sunt uioleiter intorqueamꝰ.
Hoc ÷ gͦ o lector qł tͥ ꝓponimꝰ. hic
campus tui laboris niomere bene sul¬
catus. mulciplicem fructum tͥ referet. Or¬
dine cuncta gesta sunt: ordine incede. ꝑ
umbr̃ã uenitur ad corpus. figurã disce.
& inuenies uericatem. Nec hoc nc̃ dico.
ut priꝰ uet̾is testamenti figuras labores euol¬
uere. & mistica eiꝰ dicta scruceris: quã ad
ȩuangłii fluenta potanda accedas. Sed

Expanded text:
m quam acceptionem omnes utriusque Testamenti libros eo ordine, quo supra enumerati sunt ad hanc lectionem secundum litteralem sensum pertinere puto. Et fortasse nisi puerile videretur, in hoc loco aliqua de modo construendi praecepta interponerem; quia novi divinam Scripturam magis caeteris omnibus in textu suo esse concisam; quibus Sunt quaedam loca in divina pagina, quae secundum litteram legi non possunt, quae magna discretione discernere oportet, ne vel per negligentiam aliqua praetereamus, aut per importunam diligentiam ad id, ad quod scripta non sunt, violenter intorqueamus. Hoc ergo, o lector, quod tibi proponimus: hic campus tui laboris vomere bene sulcatus, multiplicem tibi fructum referet. Ordine cuncta gesta sunt; ordine incede, per umbram venitur ad corpus. Figuram disce, et invenies veritatem. Nec hoc nunc dico; ut prius Veteris Testamenti figuras labores evolvere, et mystica ejus dicta scruteris, quam ad Evangelii fluenta potanda accedas. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
potentiam. qui ñ amant miscdiam.
hos gͦ quid aliud ageredicã. quã preco¬
nia diuina in fabulas cõmutare. Sic
theatralib ludis. sic scenicis carminib
intende solemꝰ ut scilicet auditũ pasca¬
mus. ñ animũ. Huiꝰmodi tamen ñ
tam confundi quã ad iuuari oport̾e
censeo: quorũ uoluntas ñ utiq malig¬
na ẽ. s impuda. Alii uͦ iccirco sa
p̃ceptum parati sint omni poscenti
reddere rationẽ de ea fide in qua po¬
siti sunt: ut iudelicet inimicos ueri¬
tatis fortit̾ destruant: minus eruditos
doceant: ipsi ꝑfectius uiã ueritatis
agnoscant. & altiꝰ dei secreta intelligñ¬
tes artius ament: quorũ nimirũ de¬
uotio laudanda ẽ. & imitatione dig¬
na. T ria gͥ sunt gen̾a hominũ sa¬
cram scͥpturam legentiũ: quorũ pͥmi
quidem miserandi st̃ scdi uiuandi.
t̾cii laudandi. Nos uͦ qr om̃ib cos¬
sulere incendimus. qd bonũ est in
omĩb augeri cupimus: & quod ꝑuersũ

Expanded text:
potentiam, qui non amant misericordiam. potentiam, qui non amant misericordiam. Hos ergo quid aliud agere dicam, quam praeconia divina in fabulas commutare? Sic theatralibus ludis, sic scenicis carminibus intendere solemus, ut scilicet auditum pascamus, non animum. Hujusmodi tamen non tam confundi quam adjuvari oportere censeo, quorum voluntas non utique maligna est, sed improvida. Alii vero idcirco sacstoli praeceptum parati sint omni poscenti reddere rationem de ea fide in qua positi sunt , ut videlicet inimicos veritatis fortiter destruant; minus eruditos doceant, ipsi perfectius viam veritatis agnoscant, et altius Dei secreta intelligentes, arctius ament; quorum nimirum devotio laudanda est, et imitatione digna. Tria igitur sunt genera hominum sacram Scripturam legentium, quorum quidem primi miserandi sunt, secundi juvandi, tertii laudandi; nos vero quia omnibus consulere intendimus, quod bonum est in omnibus augeri cupimus, et quod perversum,
Abbreviated transcription (Latin):
cendimus ꝓpt̃ ꝓpositũ. Non hoc gͦ.
s illud pͥncipale eẽ debet. De tͥb ge-
demonstratum ẽ ꝓuectis. ⁊ aliqͥd
ampliuis de se pmit᷑tentib. ñ idem
ẽẽ ꝓpositũ cũ incipientib. s sicut
illi̾s aliqͥd licite concedit᷑. qd̃ istisine
culpa minime age̾ possunt: ita etiã
ab istiᷤ aliqͥd requiri. qͦ illi nondũ
obligati sunt. Nc̃ gͦ ad ꝓmissa sol¬
uenda redeo. ut udelicet ostendam
qualiter eis diuina scriptura legenda
sit: qui ad huc in ea solam querunt
scientiam. Sunt ñnulli qui diuinȩ scͥp¬
cure scientiã appetunt. ut uł diuitias
congregent. uł honores obtineant. uel
famam acquirant: quorum intentio qͣn¬
tum ꝑuersa. tantum ẽ miseranda. St̾
rursus alii quos audire uerba dĩ & oꝑa
eius discere delectat: non quia salutife¬
ra. s quia nuirabilia sunt. Serucari
archana. & in audica cognoscere uolt̃.
multa scire & nil facere. Inuanũ mirant᷑

Expanded text:
cendimus praeter propositum. Non hoc ergo, cendimus praeter propositum. Non hoc ergo, sed illud principale esse debet. CAP. X. De ratum est provectis, et aliquid amplius de se promittentibus non idem esse propositum cum incipientibus; sed sicut illis aliquid conceditur, quod isti sine culpa minime agere possunt, ita etiam ab istis aliquid requiritur, quo illi nondum obligati sunt. Nunc igitur ad promissa solvenda redeo, ut videlicet ostendam qualiter eis divina Scriptura legenda sit, qui adhuc in ea solum quaerunt scientiam. Sunt nonnulli qui divinae Scripturae scientiam appetunt, ut vel divitias congregent, vel honores obtineant, vel famam acquirant, quorum intentio quantum perversa, tantum est miseranda. Sunt rursus alii, quos audire verba Dei et opera ejus discere delectat, non quia salutifera, sed quia mirabilia sunt. Scrutari arcana et inaudita cognoscere volunt; multa scire et nil facere. In vanum mirantur
Abbreviated transcription (Latin):
illustramur: gustantes &e uidentes
qm̃ suauis ẽ dñs. Sicq fit quod sup᷑¬
dictum ẽ. q̃uod oratio querit contem¬
platio inuenit. U ides gͥ quomͦ ꝑ hos
gradus ascendentib ꝑfectio occurrit:
ut qui infra remanserit. ꝑfectus ẽẽ ñ
possit. Propositũ gͦ nobis debet e̾e sẽꝑ
ascendẽ. S qm̃ tanta ẽ mutabilitas
uitȩ nr̃ȩ. ut in eodem stare ñ possimꝰ
cogimur sepe ad tͣnsacta respice̾: &
ne atmittamus illud in quo fumus.
tepctimꝰ qñq quod tͣnsiuimꝰ. Uerbi
gr̃a. qui inoꝑe strenuus ẽ: orat ne
deficiat. Qui p̾cib insistit ne orando
offendat: meditat᷑ quid orandũ sit.
& qui aliqñ in ꝓprio consilio minꝰ
considit. lectionẽ consulitꝰ. ⁊ sic eue¬
nit ut cum ascendẽ semꝑ nob̾ sit uo¬
luntas. descende tamen aliqñ cogat
necessitas: ita tñ ut inuoluntate ñ
necessitate ꝓpositum nr̃m consistat.
Quod ascendimꝰ ꝓpositum ẽ: qͦd des¬

Expanded text:
illustramur, gustantes et videntes illustramur, gustantes et videntes quoniam suavis est Dominus . Sicque fit quod supradictum eum, quod oratio quaerit, contemplatio invenit. Vides igitur quomodo per hos gradus ascendentibus perfectio occurrit, ut qui infra remanserit, perfectus esse non possit. Propositum ergo nobis debet esse semper ascendere; sed quoniam tanta est mutabilitas vitae nostrae, ut in eodem stare non possimus, cogimur saepe ad transacta respicere; et ne amittamus illud in quo sumus, repetimus quandoque quod transivimus; verbi gratia: Qui in opere strenuus est, orat ne deficiat. Qui precibus insistit, ne orando offendat, meditatur quid orandum sit; et qui aliquando in proprio consilio minus confidit, lectionem consulit, et sic evenit, ut cum ascendendi nobis semper sit voluntas, descendere tamen aliquando cogat necessitas; ita tamen ut in voluntate non necessitate propositum nostrum consistat. Quod ascendimus propositum est, quod des
Abbreviated transcription (Latin):
ditare qualit̾ implere ualeas quod
faciendũ ẽẽ didicisti. Multi enĩ scien¬
tiam hñt: s pauci sunt qui nou̾int
qualit̾ scire oporteat. Rursus qm̃ co¬
silium hominis sine diuino auxilio
infirmum ẽ & in efficax. ad orationẽ
erigere: de eius adiutoriũ pete. sine qͦ
nullũ potes face̾ bonũ: ut udelicit
ipsius grã quȩ p̃ueniendo te illumi¬
nauit. subsequendo etiam pedescuos
dirigat inuiam pacis. &ͥe quod in sola
ad huc uoluntate ẽ. ad effectũ ꝑducat
bone oꝑationis. Dcinde restat tibi ut
ad bonũ opus accingaris. ut quodormn¬
do petisoꝑando acciꝑe merraris. Tecũ
oꝑari uult ds: ñ cogeris. seo uiuaris.
tur. nil mereris. Oꝑetur gͦ d̾s. ut
possis: oꝑeris ⁊ tu: ut aliqͥd mercaris.
Uia ẽ oꝑatio bona: qua itur ad uitam.
Qui uiam hanc currit. uitam querit.
Confortare ce uiriliter age. habet ħ
uia premium suum. quotiens eiꝰ labo¬
ribus fatigati. suꝑni respectus gratia

Expanded text:
ditare qualiter implere valeas, quod ditare qualiter implere valeas, quod faciendum esse didicisti. Multi enim scientiam habent, sed pauci sunt qui noverint qualiter scire oporteat. Rursus quoniam consilium hominis sine divino auxilio infirmum est et inefficax, ad orationem erigere; et ejus adjutorium pete, sine quo nullum potes facere bonum, ut videlicet ipsius gratia, quae praeveniendo te illuminavit, subsequendo etiam pedes tuos dirigat in viam pacis; et quod in sola adhuc voluntate est, ad effectum perducat bonae operationis. Deinde restat tibi, ut ad bonum opus accingaris, ut quod orando petis, operando accipere merearis, tecum operari vult Deus; non cogeris, sed juvaris. tur, nil mereris. Operetur ergo Deus ut possis, opereris et tu ut aliquid merearis. Via est operatio bona, qua itur ad vitam. Qui viam hanc currit, vitam quaerit. Confortare et viriliter age. Habet haec via praemium suum, quoties ejus laboribus fatigati superne respectus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
uita iustorum: ce quasi ꝑ quosdã
gradus ad fututã ꝑsectionẽ subleuat᷑
udelicet lectio fiue doctͥna. meditatio.
oratio. oꝑatio. Qinta deinde sequit᷑
contemplatio: inqua quasi quodã p̃ce¬
dentium fructu. in hac uita etiã quę
sit bonioꝑis merces futura p̃gustatur.
Unde psalmista cum de uidiciis di lo¬
queretur: commendans ea. statim sub-¬
iunxit. In custodiendis illis retributio¬
ẽ multa. De his qͥnq gradib pͥmus
gradus .i. lectio incipientium ẽ. supre-¬
mus .i. contemplacio ꝑfectorum. Et
de mediis quidẽ quanco plures quis
ascendit : canto ꝑfectior erit. Uerbi
gr̃a. Prima lectio intelligentiã dat.
scda medicatio consiliũ p̾stat. tercia
oratio petit. quarta oꝑatio querit:
quinta contemplatio inuenit. Si gͦ
legis. ⁊ intelligentiã habes. & nosti iã
quid faciendũ sit. iniciũ boniẽ. s
ad huc tͥ ñ sufficit. ñdum ꝑfectus es.
Scande itaq in arcem consilii: ⁊ me-¬

Expanded text:
vita justorum, et quasi per quosdam vita justorum, et quasi per quosdam gradus ad futuram perfectionem sublevatur, videlicet lectio sive doctrina, meditatio, oratio, operatio. Quinta deinde sequitur contemplatio, in qua quasi quodam praecedentium fructu in hac vita etiam quae sit boni operis merces futura praegustatur. Unde Psalmista cum de judiciis Dei loqueretur, commendans ea statim subjunxit: In custodiendis retributio multa est . De his quinque gradibus primus gradus, id est lectio incipientium est; supremus, id est contemplatio perfectorum; Et de mediis quidem quanto plures quis ascenderit, tanto perfectior erit; verbi gratia: Prima lectio intelligentiam dat, secunda meditatio consilium praestat, tertia oratio petit, quarta operatio quaerit, quinta contemplatio invenit. Si ergo legis et intelligentiam habes et nosti jam quid faciendum sit, initium boni est, sed adhuc tibi non sufficit; nondum perfectus es. Scande itaque in arcem consilii, et me
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Simonachus es. quid facis intur¬
ba. Si amas silentium: cur declaman¬
tib assidue intet c̾ẽ delectat. Tu sem¬
ꝑ ieuiniis &e fletib insistere debes: et
tu philosophari queris. Simplicitas
monachi. philosophia etus ẽ. Sed doc̾e
inquis alios uolo. Non est cuũ docere. s
plangere. Si tamen doctor ẽẽ desidas.
audi quid facias. Uilitas habitus tui.
& simplicitas uultus. innocentia uitę
& scĩtas conuersationis tuȩ docere
debent homines. Melius fugiendo
mundum doces. quam sequendo. Sed
adhuc forte ꝓsequeris. Et quid inqͥens.
Nonne saltem si uolo discere mͥ licit. Su¬
pra dixi tͥ. lege. & occupari noli. Exerci-¬
tium tͥ ẽẽ  potest lectio s ñ ꝓpositũ.
Doctrina bona ẽ. sed incipientium est.
Tu uͦ te ꝑfectum fore ꝓmiseras:⁊ ideo
tͥ ñ sufficit̾ si incipientib cocquaris.
Plus aliquid it facert oportet. Consida
gͦ ubi sis. & quid agere debeas facile ag

Expanded text:
cium. Si monachus es, quid facis in turcium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur declamantibus assidue interesse delectaris? Tu semper jejuniis et fletibus insistere debes, et tu philosophari quaeris? Simplicitas monachi philosophia ejus est. Sed docere, inquis, alios volo. Non est tuum docere, sed plangere. Si tamen doctor esse desideras, audi quid facias. Utilitas habitus tui, et simplicitas vultus, innocentia vitae, et sanctitas conversationis tuae docere debent homines. Melius fugiendo mundum doces quam sequendo. Sed adhuc forte prosequeris, ecquid inquiens, nonne saltem si volo discere mihi licet? Supra dixi tibi, lege, et occupari noli. Exercitium tibi esse potest lectio, sed non propositum. Doctrina bona est, sed incipientium est. Tu vero te perfectum fore promiseras, et ideo tibi non sufficit, si incipientibus coaequaris. Plus aliquid te facere oportet. Considera ergo ubi sis, et quid agere debeas facile agn
Abbreviated transcription (Latin):
emo me ꝓhis quȩ suꝑuis com corũ.¬
memoraui estimet lectorem dili¬
gentiam rep̾hendere: cũ ego potius di¬
ligentes lectores ad ꝓpositum hortari
intendam. & eos qui libent̃ discunt
laude dignos ostende: s ibi locutus sũ
eruditis: nõ aut̃ erudiendis. & doctͥnã
quȩ pͥncipium ẽ disciplinȩ in choantibꝰ
Illis studiũ uirtutũ. istis uͦ int̾im exet¬
citium lectionis ꝓpositum ẽ. fic tn ut
nec hi uirtuce careant. nec illi ꝓrsus
lectionẽ omittant. Nam sepe minus
ꝓuidum ẽ opus quot ñ p̃cedit lectio:
& doctrina minꝰ utilis quã ñ sequit᷑
bona oꝑatio. O portet aut̃ sũmoꝑe
& illos cauere ne forte ad ea quȩ retro
sunt aspiciant: &e istos consolarr.si uͥ
illi sunt quandoq ꝑuenire desidant
Utrosq gͦ exerceri: &e utrosq ꝓmoueri co¬
uenit. Nemo retro abeat: ascendere licet.
sed non descendere. Si uero necdum as¬
cendere potes. sta in loco tuo. Liber a
culpa non ẽ: qui alienũ usurpat offi-¬

Expanded text:
emo me pro his quae superius commemoravi existimet lectorum diligentiam reprehendere, cum ego potius diligentes lectores ad propositum hortari intendam; et eos qui libenter discunt laude dignos ostendere, sed ibi locutus sum eruditis, nunc autem erudiendis, et doctrinam quae principium est disciplinae inchoantibus. Illis studium virtutum, istis vero interim exercitium lectionis propositum est sic tamen ut nec hi virtute careant, nec illi prorsus lectionem omittant. Nam saepe minus providum est opus quod non praecedit lectio; et doctrina minus utilis, quam non sequitur bona operatio. Oportet autem summopere et illos cavere, ne forte ad ea quae retro sunt aspiciant; et istos consolari, si ubi illi sunt, quandoque pervenire desiderant. Utrosque ergo exerceri, et utrosque promoveri convenit. Nemo retro abeat, ascendere licet, sed non descendere. Si vero necdum ascendere potes, sta in loco tuo. Liber a culpa non est, qui alienum usurpat offi
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremũ uͦ nucante iã sclło. filiũ in
carnem misit. uitam ȩc̾nam penitentib.
missis inmundum uniu̾sum apłis ꝓmi¬
sit: uent᷑um se infine secłoeũ ad iudiciũ
p̃dixit. reddere unicuiq scđm oꝑasua:
peccatorib scił ignẽ ȩt̃num: iustis autẽ
uitã et̾nam . &. regnũ cuiꝰ ñ erit finis.

Expanded text:
Ad extremum vero nutante jam saeculo filium in carnem misit, vitam aeternam poenitentibus, missis in mundum universum apostolis promisit, venturum se in fine saeculorum ad judicium praedixit, reddere unicuique secundum opera sua, peccatoribus scilicet ignem aeternum, justis autem vitam aeternam, et regnum cu
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem scił ⁊ modum ꝓpono. q̃
si diligenter inspexeris. facile tͥ iter le¬
gendi parebit. In horum uͦ considãtio¬
ne. nec omĩa tuo ingenio relinquam.⁊
neq ꝑ meã diligentiã satis tͥ fieri ꝓ¬
mitto. s sic quedam breuiter p̾liban-¬
do tͣnscurram: ut &e posita aliqua
quib erudiaris. & aliqua p̃termissa
quib exercearis inuenias. Ordinẽ
legendi supͣ quadrifariũ eẽ comme¬
moraui: aliũ in disciplinis. aliũ in li¬
bris. aliũ innarratione. atq aliũ in
expositione. Que qualit̃ in diuina
scriptura assignanda sint : nundum

Expanded text:
ordinem scilicet et modum, propono, quae si diligenter inspexeris, facile tibi iter legendi patebit. In horum vero consideratione nec omnia tuo ingenio relinquam, neque per meam diligentiam satis tibi fieri promitto; sed sic quaedam breviter praelibando transcurram, ut et posita aliqua quibus erudiaris, et aliqua praetermissa quibus exercearis invenias. Ordinem legendi supra quadrifarium esse commemoravi; alium in disciplinis, alium in libris, alium in narratione atque alium in expositione. Quae qualiter in divina Scriptura assignanda sint, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
posita ẽ. quȩ ⁊ ip̃a qͦs hoĩem exer¬
cet. Omnis iniundus philosophantibus
exiliũ ẽ. Ꝙ tam̃ uͥ ait quidã. nescio qua
natale solũ dulcedine cunctos ducit.:
tutis pͥncipiũ ÷ ũ discat paulatĩ exer¬
citatus aĩus uisibilia ħ⁊ transitoria pͥ¬
mũ cõmutare: ũ pꝰmodũ possit etiã
derelinquere. Delicatꝰ adhuc ille ẽ. cui
pat̾a dulcis ẽ. Fortis aut̃ iam. cui õe
totus exiliũ ẽ. Ille mindo amorẽ fix̃.
iste sparsit. hic extinxit. Ego a puero
exulaui: ⁊ scio qͦ merore animꝰ artũ
aliquͣdo pauꝑis tugurii fundũ dese¬
rat. qua lib̾tate postea marmoreos lareᷤᷤ
: tecta laqueata despiciat. Incip̃ lib̾ .iiii.¬

Expanded text:
posita est, quae et ipsa quoque hominem exercet. Omnis mundus philosophantibus exsilium est. Quia tamen, ut ait quidam: Nescio qua natale solum dulcedine cunctos Ducit, et tutis principium est, ut discat paulatim exercitatus animus visibilia hec et transitoria commutare, ut postmodum possit etiam derelinquere. Delicatus ille adhuc est, cui patria dulcis est; fortis autem est, cui iam omne totus exsilium est. Ille mundo amorem fixit, iste sparsit, hic exstinxit. Ego a puero exsulavi, et scio quo moerore animus arctum aliquando pauperis tugurii fundum deserat, qua libertate postea marmoreos lares et tecta laqueata despiciat. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib editas: autoritas uniu̾salis
ȩccliȩ. ad eiusdẽ fidei corroborationẽ
in nunero diuinoꝵ libroꝵ ꝯputan¬
das recepit.⁊ legendas retinuit. Sint
pret̾ea alia ꝗͣ plurima opusenla a religio¬
sis uiris ⁊ sapientib diuersis temꝑib c̃¬
scͥpta: q̃ lic& auccoritate uniu̾sał ȩeclĩȩ
ꝓbata ñ sint. tñ qr a fide catholica ũ
discͥuant. ⁊ ñ nulla etiã utilia docent:
int̃ diuina ꝯputant᷑ eloquia. E fortasse
enum̾ando. meliꝰ ꝗͣ diffiendo osten

Expanded text:
cultoribus editas, auctoritas universalis cultoribus editas, auctoritas universalis Ecclesiae ad ejusdem fidei corroborationem in numero divinorum computandas recepit, et legendas retinuit. Sunt praeterea alia quam plurima opuscula a religiosis viris et sapientibus diversis temporibus conscripta, quae licet auctoritate universalis Ecclesiae probata non sint, tamen quia a fide catholica non discrepant, et nonnulla etiam utilia docent, inter divina computantur eloquia, quae fortasse enumerando melius quam definiendo osten
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s nec solȩ diuinȩ apellandȩ sunt.
In libris gentiliũ multa de ȩc̾nitatȩ dĩ¬
⁊ animarũ ĩ mortalitate. de uirtutiun
p̃miis sempit̾nis. penisq maloꝵ. sanis
ꝓbabili ratione se̾pta inuenimus. quos
tali uocabulo indisios eę nemo dubi¬
tat. Rursus uet̾is ⁊ noui testam̃ti seriẽ
ꝑcurrentes. totã pene de p̃sentis uite sta¬
tu ⁊ reb in temꝑe gestis ꝯtextam cerni¬
Tam̃ has scͥpturas diuinas appellare so¬
let catholica fides. Esulosophoꝵ scͥpturȩ
quasi luteus paries dealbatus. intore
eloquii foris pollent. Q si quaudo ue¬
ritatis pretendunt speciẽ. falła admiscen¬
do. quasi quodã colore suꝑducto lutũ
erroris oꝑuunt. Contͣ. diuina eloquia
⁊ intus dulcedine plena sunt unde
c̃stat. qr merito tale uocabulũ sorrita
st̃. quȩ sola sic a falsitatis contagio¬
ne aliena uiueniunt᷑. ũ nicb̃ uerita¬
ti c̃trariũm c̃tinere ꝓbentur. Scͥpn¬
re diuinę sunt. qͣs a catholice fidei

Expanded text:
landae sunt. In libris siquidem gentilium multa de aeternitate Dei, animarum immortalitate et de virtutum praemiis sempiternis, poenisque malorum, satis probabili ratione scripta invenimus, quos tali vocabulo indignos esse nemo dubitat. Rursus Veteris et Novi Testamenti seriem percurrentes, rotam pene de praesentis vitae statu et rebus in tempore gestis contextam cerniTamen has scripturas divinas appellare fides catholica solet. Philosophorum scripturae, quasi luteus paries dealbatus, nitore eloquii foris pollent. Quae si quando veritatis praetendunt speciem, falsa admiscendo, quasi quodam colore superducto lutum erroris operiunt. Contra, divina eloquia  intus dulcedine plena sunt; unde constat quod merito tale vocabulum sortita sunt, quae sola sic a falsitatis contagione aliena inveniunt, ut nihil veritati contrarium continere probentur. « Scripturae divinae sunt, quas a catholicae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter informas & species suas ꝓdu-¬
cenda fuerant excogitauit: & uni¬
uersorum pulchritudinẽ ipse condi¬
cione disposuit. Hunc gͦ inuoca. &¬
hunc ora. Hunc obsecra: ut te quoq
docere dignet᷑. Inuoca eũ: dilige
eum. Hoc ẽ enim cũ inuocare: dili¬
gere eũ. Dilige gͦ eum & ipse ad
te ueniet: & docebit te ut ꝓmisit di¬
ligentibus se. Si quis diligit me ser¬
monem meũ seruabit: &s pater m̃s
diliget eũ. & ad eũ ueniemus &s man¬
sionem apud eũ faciemus. Non di¬
xit facta mansione ueniemꝰ. s ue¬
niemus inqͥt &. mansionẽ apud eũ
faciemus. Ego sic intelligo. quod
mundi cordis amator apud nos ma¬
nere ñ possit: nisi prius ipse sibi in
nobis mansionẽ fecerit. Ipse quippe
ẽ sapientia de qua dicit᷑. Sapientia
edificauit sibi domũ: & in alio loco.
ipsa sapientia ubi & unde domus eiꝰ
constructa sit: manifestat dicens.
Ego sapientia in consilio habito:
& sensatis intersum cogitacionibus.

Expanded text:
qualiter in formas et species suas produqualiter in formas et species suas producenda fuerant, excogitavit, et universorum pulchritudinem ipse condiatione disposuit. Hunc ergo invoca, hunc ora, hunc obsecra, ut te quoque docere dignetur. Invoca eum, dilige eum; hoc est enim invocare eum, diligere eum. Dilige ergo eum, et ipse ad te veniet, et docebit te sicut promisit diligentibus se. Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Non dixit, facta mansione veniemus, sed veniemus, inquit, et mansionem apud eum faciemus. Ego sic intelligo, quod mundi cordis amator apud nos manere non possit, nisi prius ipse sibi in nobis mansionem fecerit. Ipse quippe est sapientia, de qua dicitur: Sapientia aedificavit sibi domum ; et in alio loco, ipsa sapientia ubi et unde domus ejus constructa sit manifestat, dicens: Ego sapientia in consilio habito, et sensatis intersum cogitationibus . Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ thesauros regum attenuare possen.
Nichil horum ate postulatur. ĩnte
& de te fabricabis domum dño deo
tuo. Ipse artifex eris. Cor tuũ locus:¬
& cogitaciones tuę materia. Nec ti¬
meas imꝑiciam tuã: qui hoc a te
requirit peritus ẽ artifex:. & alios
quos uult arcifices facit. Multos
ab eo eruditos. testimonio diuina¬
rũ scripturarũ didicunꝰ. Ipse noe
archam fabricare docuit. Ipse mo¬
ysi ad cuius similitudinẽ archam
fabricaret. exemplar ostendit. Ipse
beselehel erudiuit. Ipse salomonẽ ut
edificaret templũ nomini euis. sapi¬
entia illustrauit. Paulum qͦq apłm
architectum fecit: & multos alios qͦs¬
nunc enumerare longum ẽ. Ꝙ postre¬
mo nullus doctus fuit. qͥ ab eo ñ didi¬
cit : & quisquis ab eo discere meruit.
nemo imꝑitus remansit. Sed & si te
de oꝑibus aliqͥd audire delectat: om¬
nia hȩc quȩ uides ipse de nichilo cre¬
auit. Ipse admirabilem huiꝰ mundi
machinã fabricauit. Ipse singula gͦ

Expanded text:
et thesauros regum attenuare possent. et thesauros regum attenuare possent. Nihil horum a te postulatur in te, et de te fabricabis domum Domino Deo tuo. Ipse artifex eris, cor tuum locus, cogitationes tuae materia. Nec timeas imperitiam tuam, qui hoc a te requirit peritus est artifex, et alios quos vult artifices facit. Multos ab eo eruditos testimonio divinarum Scripturarum didicimus. Ipse Noe arcam fabricare docuit. Ipse Moysi, ad cujus similitudinem arcam fabricaret, exemplar ostendit. Ipse Beseleel erudivit. Ipse Salomonem, ut aedificaret templum nomini ejus, sapientia illustravit. Paulum quoque Apostolum architectum fecit; et multos alios quos enumerare longum est. Et postremo nullus doctus fuit, qui ab eo non didicit, et quisquis ab eo discere meruit, nemo imperitus remansit. Sed, si te de operibus ejus aliquid audire delectat, omnia haec quae vides, ipse de nihilo creavit. Ipse admirabilem mundi hujus machinam fabricavit. Ipse singula quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
homo:  Non hoc exigit a te ds̃ tuus
ñ dicit tibi. ut fundum emas alienũ
ad amplificanda atria sua. Cor tuũ
inhabitare uult. hoc amplifica hoc
dilata. Dilata inquã quia magnus
ẽ dñs. & nescit in loco angusto habita¬
re. Dilata gͦ cor tuũ ut caꝑe possis:
quẽ capere ñ potest mundus. Dilata
cor tuũ. ut habere merearis hospitẽ
dm̃: & ñ sicut consuetudo ẽ iter ho¬
mines unius noctis hospitem. sed ȩter¬
num habitatorem. Dilata gͦ cor tu-¬
um. quod si tu in dilatando deficis:
ipse tibi dilatabit. Cui ille aliquan¬
do dilatatus ab eo. dixit. Uiã man¬
datorum tuorũ cucurri: cũ dilatasti
cor meũ. W de impensa quid dicam: ᷤ¬
Non necesse ẽ maria transire. & igno¬
tas exquirere regiones. ad comparan¬
dos iapides p̾ciosos. & marmora elec¬
ta. nec cedros excelsas incisas de li¬
bano. ꝑ alta maria nauibus conduc¬
tis aduehere: aut nescio quot nume¬
rosa artificũ milia congregare. qui

Expanded text:
homo? Non hoc exigit a te Deus tuus. homo? Non hoc exigit a te Deus tuus. Non dicit tibi, ut fundum emas alienum ad amplificanda atria sua. Cor tuum inhabitare vult, hoc amplifica, dilata; dilata inquam, quia magnus est Dominus, et nescit in loco angusto habitare. Dilata ergo cor tuum, ut capere possis, quem capere non potest mundus. Dilata cor tuum, ut habere merearis hospitem Deum, et non sicut consuetudo est inter homines unius noctis hospitem, sed aeternum habitatorem. Dilata ergo cor tuum. Quod si tu in dilatando deficis, ipse tibi dilatabit, cui ille aliquando dilatus ab eo dixit: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Et de impensa quid dicam? Non necesse est maria transire, et ignotas exquirere regiones ad comparandos lapides pretiosos, et marmora electa, nec cedros excelsas incisas de Libano per alta maria navibus conductis advehere, aut nescio quot numerosa artificum millia congregare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
incidentium rationum expositio¬
nem ꝓsequimur. longuis a ꝓposito nr̃o
digressi sumus: uide etiam ueniam
ar. sepius in hoc tractatu scribenda in
uenimus. qu̾a inuenta scripsimus.
neq uel in hoc meam insipientiam fate¬
ri erubesco. Nunc gͦ ad ꝓpositum ri¬
uertentes de fabricatione archȩ sa¬
pientiȩ ꝓsequamur.
De edificatione domus dni loqͥ
uolumus: si tam̃ nos qui incdig¬
ni sumus de tanta re loqui aliquid
digne sufficimꝰ. Sed si ex nobis suf¬
ficieutes ñ suinus. potens ẽ ille nobis¬
sufficientiã prestare. sine qͦ digne dõ¬
ñ dicam loqͥ. sed nec cogitare quicquã
idonei inuenimur. Primũ designan¬
dus ẽ locus. in quo edificari oportet
domum diũ: deinde describenda ma¬
teria: locus ẽ cor hominis. Materia
cogitaciones munde. Nemo se excuset
nemo dicat: ñ possum edificare domũ
dño. Non sufficit tantis impendiis
tenius pauꝑtas mea. cui s ipse locus
de est ęxuli & ꝑegrino: & interra
aliena degenti: hoc opus ẽ regum. hoc

Expanded text:
incidentium rationum expositionem prosequimur, longius a proposito nostro digressi sumus. Unde et de hoc quoar, saepius in hoc tractatu scribenda plura invenimus, quam inventa scribemus. Neque enim vel in hoc meam insipientiam fateri erubesco. Nunc ergo ad propositum revertentes de fabricatione arcae sapientiae prosequamur.De aedificatione domus Domini loqui volumus, si tamen nos, qui indigni sumus de tanta re loqui, aliquid digne sufficimus. Sed et si ex nobis sufficientes non sumus, potens est ille sufficientiam nobis praestare, sine quo digne de eo non dicam loqui, sed nec cogitare quidquam idonei invenimur. Primum designandus est locus, in quo aedificari oporteat domum Domini. Deinde scribenda materia. Locus est cor hominis, materia cogitationes mundae. Nemo se excuset. Nemo dicat, non possum aedificare domum Domino, non sufficit tantis impendiis tenuis paupertas mea, cui et ipse locus deest exsuli, et peregrino, et in terra aliena degenti. Hoc opus est regum, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uidicium et sensus probat non solum
bona eẽ sed etiam humanȩ naturȩ ual¬
de necessaria. quadam improba presũp¬
tione contempnere: maxime cum hec
omnia deus non nisi ad utilitatem om¬
mum creasse ꝑhibetur. et iccirco deo nõ
ficri inuiriam si utantur bonis quȩ nõ
obaliud nisi ut homines eis uterent᷑
creauit. Isti gͦ tales qui fidem suam nõ
nisi secundum incertos rerum euentus
pensare nouerunt. non possunt ẽẽ stabi¬
les. quia sicut quadam mentis leuita¬
te facile lierbo ueritatis recedunt. qͥa
facile cum temptantur falsum ẽẽ ꝑsu¬
adetur. unde et prius dubitabant etiã
eum stare uidebantur. Talium homi¬
num tẏpum in se ꝓph̾a expressit: cum
diceret. Mei autem pene moti sunt pe¬
iles. pene effusi sunt gressus mei: qͥa

Expanded text:
judicium et sensus probat, non solum judicium et sensus probat, non solum bona esse, sed etiam humanae naturae valde necessaria, quadam improba praesumptione contemnere maxime cum haec omnia Deus non nisi ad utilitatem hominum creasse probetur. Et idcirco Deo non fieri injuriam si utantur bonis; quae non ob aliud nisi ut homines eis uterentur creavit. Isti ergo tales, qui fidem suam non nisi secundum incertos rerum eventus pensare noverunt, non possunt esse stabiles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo veritfacile cum tentantur falsum esse persuadetur, unde et prius dubitabant etiam cum stare videbantur. Talium hominum typum in se Propheta expressit cum diceret: Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei . Quia
Abbreviated transcription (Latin):
meant quod minatur deus: sed etiam
quodam mentis affectu. appetere inci¬
piant quod ꝓmittit. Sed cum rursum
malos in hoc mundo florere conspicun.
et multa alia in hac uita ita confuso or¬
dine uolui. ut nequaquam mundus ꝑ
prouidentiam dei gubernari. sed omni¬
um rerum euentus fortuitis subiacere
casibus uideantur: continuo relare
incipiunt pacem peccatorum. et in hoc
mundo ipsi quoq florere concupiscun.
Tacitis enim sibi cogitationibus di¬
cunt. uanum ẽẽ timere iudicium: ni¬
chil ẽẽ quod stulti homines de penis in¬
ferni et de suppliciis malorum sibi con¬
finxerunt. ex timore non exueritate
hoc processisse: cum utiq deus si ita
stricte facta hominum pensaret. tam
manifestis indiciis declarare potuis¬
incertis certa relinquere. et sectando
inuisibilia quȩ dam quȩ utrum uere siñ
an decepti homines ea ita ẽẽ finxerunt.
nemini umquam scire datum est. certa
et presentia bona quȩ commune omniũ

Expanded text:
meant quod minatur Deus, sed etiam meant quod minatur Deus, sed etiam quodam mentis affectu appetere incipiant quod promittit. Sed cum rursum malos in hoc mundo florere conspiciunt, et multa alia in hac vita, ita confuso ordine volui, ut nequaquam mundus per providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere casibus videantur continuo zelare incipiunt pacem peccatorum, et in hoc mundo ipsi quoque florere concupiscunt. Tacitis sibi cogitationibus dicunt, vanum esse timere judicium, nihil esse quod stulti homines de poenis inferni, et de suppliciis malorum confinxerunt, ex timore non ex veritate hoc processisse, cum utique Deus si ita districte facta hominum pensaret, tam manifestis indiciis hoc declarare alienum, pro incertis certa relinquere, et sectando invisibilia quaedam, quae utrum vere sint, an decepti homines ea ita esse finxerunt, nemini unquam scire datum est, certa et praesentia bona, quae commune hominum
Abbreviated transcription (Latin):
cit. De hõc quoq stulto psalmista aiti
enim timere deum possunt:: qui ẽẽ dm
non credunt. Unde consequenter osten¬
ditur. quia eos ad quos timor dei non
ꝑuenit: etiam ad ipsum principium
sapientiȩ ꝑtingere non contingit. Ilũc
Iam de his uideamus quos secundo
numerauimus. si sint radicati aut iun
xerunt radices suas. Non urdentur
hii habere radices. Infirmi enim in fide
sunt: quibus iam aliquto ꝑfuasiuu
est de ueritate: sed adhuc inquadam
ancipiti mentis sententia fluetuan¬
tes. his quȩ in sacro eloquio de fut᷑is
premiis boncoum uel penis malorum
referuntur. nec omnino contradieunt:
nec prorsus acquiescunt. Nident enim
quȩdam in hoc mundo sicgeri ex quibus
et deum eẽ et humana curare possit in¬
telligi: et quod cuncta hominum facta
siue bona siue mala reseruentur ad iu¬
dicium. Hoc ergo considerantes. time¬
re incipiunt quod minatur deus: atq¬
hoc timore excitati. fit ut non solum ti¬

Expanded text:
cit. De hoc quoque stulto Psalmista dicitcit. De hoc quoque stulto Psalmista dicitenim timere Deum possint, qui esse Deum non credunt? Unde consequenter ostenditur, quod eos, ad quos Dei timor non pervenit, etiam ad ipsum principium sapientiae pertingere non contingit. Nunc jam videamus de iis, quos secundos numeravimus, an sint radicati, aut ubi fixerint radices suas. Non videntur ii habere radices. Infirmi enim in fide sunt, quibus jam aliquid persuasum est de veritate, sed adhuc in quadam ancipiti mentis sententia fluctuantes, iis quae in sacro eloquio de futuris praemiis bonorum, vel poenis malorum referuntur, nec omnino contradicunt, nec prorsus acquiescunt. Vident enim quaedam in hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et humana curare possit intelligi, et quod cuncta hominum facta, sive bona, sive mala, reserventur ad judicium. Hoc ergo considerantes timere incipiunt, quod minatur Deus, atqhoc timore exercitati fuerint, jam non solum ti
Abbreviated transcription (Latin):
Per fidem radicat. Tria sunt
genera hominum. Infroeles. infirmi
in fide. fideles. Infideles sunt omnes¬
gentes quȩ ignorant deum: quȩ non
nullam ẽẽ arbitrantur. Hii in terra ra¬
dices figunt. qui eo magis presentib
inhiant: quo bona ꝑpetua quȩ secunt᷑
non nouerunt: terrena ambiunt. feli¬
ces hic ẽẽ querunt: quia post hanc ui¬
tam se nichil eẽ futuros existimant. De
numero quorum fuit stultus ille. qui
in libro iob ꝑ eliphar subsannatur. Hi¬
di inquet stultum firma radice: et ma¬
ledixi pulchrititoini eiꝰ statim. Stultꝰ
est qui ignorat ad quid factus sit. qui
preter io quod uidet nichil ẽẽ credit.
qui quȩ mala restant preuidere nescit.
at hic ꝑitura et falsa quȩdam bona.
quasi semꝑ sint ꝑmansura diligit.
Hic aliquando firmiter ẽẽ radicatus
uidetur dum temporaliter floret᷑. seo
sapiens eius pulchritudini statun ma¬
ledicit. quia post hȩc momentanea bo¬
na ad quȩ sit mala rapiendus agnos¬

Expanded text:
Tertio dictum est, quod per dolorem moritur. genera hominum: infideles, infirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, quae ignorant, Deum quae non nullam esse arbitrantur. Hi in terra radices figunt, quia eo magis praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. Terrena ambiunt felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum temporaliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus agnos
Abbreviated transcription (Latin):
terra nr̃a. ⁊ de cognatione nr̃a. ⁊ de do¬
mo patris nr̃i. alia a deo terra osten¬
ditur. quando nobis ꝑfecte huic mũdo
mortuis. quiddam iam de futuris gau¬
diis quasi de longe odorare ꝑmittitur.
A fflatus enim sp̃u scõ in solito gaudi¬
o animus hẏlarescit. ⁊ miratur quale ad
gustum ẽẽ possit: quod tam mire etiam

Expanded text:
terra nostra, et de cognatione nostra, et de doterra nostra, et de cognatione nostra, et de domo patris nostri, alia a Domino terra ostenditur, quando, nobis perfecte huic mundo mortuis quiddam jam de futuris gaudiis quasi de longe odorare conceditur. Afflatus enim, Spiritu sancto insolito gaudio animus hilarescit, et miratur quale ad gustandum esse possit, quod tam mire etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerunt. ⁊ retinuerunt: quia non
querebant ut uenderent. sed ut posi¬
derent. Dicamus gͦ de sapientia. Per
timorem seminatur. ꝑ gratiam rigatur ꝑ
dolorem moritur. ꝑ fidem radicat. ꝑ deuo
tur. Hii gradus michi uidentur signifi¬
cariubi iubetur abraham exire de terra
eximus de cognatione nr̃a. ꝑ dolorem
gradu: terram nobis promissam. ꝑ com¬
eximus: cum ea quȩ foris posseoentur.
terrena bona derelinquimus. De cogna¬
tione nr̃a eximus: quando uiciis quȩ in
nobis ⁊ ex nobis nata sunt. abrenuntia¬
mus. De domo patris nr̃i eximus:
quando mundum omnem. ⁊ ea quȩ
in mundo sunt. prorsus a cogitatio¬
ne nr̃a sequestramus: ⁊ omnem amon
intentionem in sola ȩterna defigimus.
Pater nr secundum illam natiuitatem
qua in peccatis nati sumus diabolusẽ.
domus est mundus iste: quia meri¬
to suȩ ꝑuersitatis. mundi huius et
eorum qui mundum istum amant.
princeps factus est. E gressi autem d̃

Expanded text:
tenuerunt et retinuerunt, quia non tenuerunt et retinuerunt, quia non quaerebant ut venderent, sed ut possiderent . Dicamus ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, per dolorem moritur, per fidem radicat, per itur. Hi gradus videntur mihi significari, ubi jubetur Abraham exire de terra eximus de cognatione nostra, per dologradu terra nobis promissa per comeximus, cum ea quae foris possidentur terrena bona derelinquimus. De cognatione nostra eximus, quando vitiis, quae in nobis, et ex nobis nata sunt abrenuntiamus. De domo patris nostri eximus, quando mundum omnem, et ea quae in mundo sunt, prorsus a cogitatione nostra sequestramus, et omnem animi intentionem in sola aeterna defigimus. Pater noster secundum illam nativitatem, qua in peccatis nati sumus, diabolus esdomus est mundus iste, quia merito suae perversitatis mundi hujus, et eorum qui mundum istum amant, princeps factus est. Egressis autem de
Abbreviated transcription (Latin):
nos ire et uendere oinia que habemꝰ
⁊ emere agrum istum: quia quicumq
ille est cui interna gaudia iam reuela¬
ta sunt: ꝓ contuitu eorum libenter de¬
bet omnia contempnere quȩ in hoc
mundo eum delectare potuerunt. S
inter hȩc sollicite considerandum est
his qui sapientiam querunt: quod ñ
ob aliud. sed ꝓpter se ipsam querenda ẽ
sapientia. N ichil enim melius est sa¬
pientia. ⁊ ideo bignus est sapientia.
qui aliud quam ipsam pter ipsam
obtinere intendit: qui non ut posside¬
at sed uenalem prostituat. sapientiã
querit. Preterea si xp̃c est sapientia:
qui sa pientiam ꝓhumana laude que¬
rit: similis ẽẽ conuncitur proditori
uide qui xp̃m uendidit. Iueramus
gͦ thesauros absconditos. queramus
sapientiam. queramus xp̃m. sed non
sicut uidas qui xp̃m quesiuit ut uen¬
deret. non ut possideret. Quesi uit eñi
it. quia uendidit. S ed sc̃ȩ mulieres
ad sepulchrum cum aromatibus ue¬

Expanded text:
nos ire, et vendere omnia quae habemus, nos ire, et vendere omnia quae habemus, et emere agrum istum, quia quicunque ille est, cui interna gaudia jam revelata sunt, pro contuitu eorum libenter debet contemnere omnia, quae in hoc mundo ipsum delectare poterunt. Sed inter haec sollicite considerandum est iis, qui sapientiam quaerunt, quod non ob aliud, sed propter seipsam quaerenda est sapientia. Nihil enim melius est sapientia, et ideo indignus est sapientia, qui aliud quam ipsam per ipsam obtinere intendit, qui non ut possideat, sed ut vaenalem prostituat sapientiam quaerit. Praeterea, si Christus est sapientia, qui sapientiam pro humana laude quaerit, similis esse convincitur proditori Judae, qui Christum vendidit. Quaeramus ergo thesauros absconditos, quaeramus sapientiam, quaeramus Christum, sed non sicut Judas, qui Christum quaesivit ut venderet, non ut possideret. Quaesivit enim it, quia vendidit. Sed sanctae mulieres ad sepulcrum cum aromatibus ve
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum uuentium. Sic abraham p̾sa¬
ac et iacob patres nr̃i puteos foderurs.
querentes aquam uiuam sapientiȩ.⁊
et quando allophili puteos illos absen¬
tibus eiᷤ terra repleuerunt. ipsi rursũ
foderunt: et rursum aquam uiuam
querebant. ⁊ hoc frequenter faciebañ.
Ita ⁊ nos si maligni sp̃c corda nr̃a studio
compunctionis ab omni terrenitate
mundata rursus insidiantes terra re¬
pleueri nt: nos iterum fodere ea ꝑ con-¬
punctionem. iterum ⁊ muntare debemꝰ.
Et hoc tamoui facere oportet. quousq
aquam uiuam inueniamus: ⁊ quousq
thesaurum preciosum repperiamus. Cũ
autem inuenerimus. abscondere debe¬
mus: quia citius ammittitur quod
incaute manifestatur. Chesaurum aũ
inuentum manifestat: qui acceptum
donum sapientiȩ in oftentatione por-¬
tat. Thesaurum inuentum abscondit:
qui accepto dono sapientiȩ. non foris
in oculis hominum. sed intus corari
deo inde gloriari querit. Oportet enim

Expanded text:
aquarum viventium. Sic Abraham, Isaaquarum viventium. Sic Abraham, Isaac et Jacob patres nostri puteos foderunt, quaerentes aquam vivam sapientiae, et quando Alophyli puteos illos absentibus eis terra repleverunt, ipsi rursum foderunt, rursumque aquam vivam quaerebant, et hoc frequenter faciebant. Ita et nos si maligni spiritus corda nostra studio compunctionis ab omni terrenitate emundata rursus insidiantes terra repleverint, iterum fodere ea per compunctionem, iterumque emundare debemus. Et hoc tandiu facere oportet, quousque aquam vivam inveniamus, et quousque thesaurum pretiosum reperiamus. Cum autem invenerimus abscondere eum debemus, quia cito amittitur quod incaute manifestatur. Thesaurum autem inventum manifestat, qui acceptum donum sapientiae in ostentatione portat. Thesaurum autem inventum abscondit, qui accepto dono sapientiae non foris in oculis hominum, sed intus coram Deo inde gloriari quaerit. Oportet etiam