comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insemet ipso. Itaq ab ipso duce ab
onerib ⁊ laborib huiꝰ ꝑegrinationiꝰ
nr̃ȩ tanꝗͣ ab egypto liberam᷑. &
ꝑsequentia nos peccata sacram̃to
baptismatis nob̃ euadentib obru¬
untur. Et ꝗͣdiu inspe sumꝰ eiꝰ ꝓmis¬
sionis quã nondũ uidemꝰ. tanꝗͣ ꝑ
deserta ducim᷑: consolante nos is
sc̃is scripturis u̾bo đi. sicut illos
manna de cȩlo. Podẽ ipso duce us
nis introduci nos posse p̾sumimꝰ.
& in et̾nũ ibi regente ipso & custo.¬
diente seruari. Ita dñs nr̃ iħs xp̃s
rex nr̃ ostendit᷑. ipse ẽ etia sacerdos
nr̃ in ȩt̾nũ scđ̾m ordinẽ melchi¬
sedech. Qui seipsũ obtulit holocau.¬
stũ ꝓ peccatis nr̃is: & eiꝰ sacrificii
similitudinẽ celebrandã in suȩ
passionis memoriã cõm̃dauit. ut
illud qđ melchisedech obtulit dõ:
ta nr̃a suscepit. ut nob̃ pugnandi
& uincendi demonstraret exẽplũ:
eorundẽ peccatoꝵ susceptionem
regiãq ꝑsonã matheus euange¬

Expanded text:
semetipso . Itaque ipso duce ab semetipso . Itaque ipso duce ab oneribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamdiu in spe sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, tanquam per deserta ducimur, consolante nos in sanctis Scripturis verbo Dei, sicut illos manna de coelo; et eodem ipso duce in nis introduci nos posse praesumimus, et in aeternum ibi regente ipso et custodiente servari. Ita Dominus nosrex noster. Ipse est etiam sacerdos noster in aeternum secundum ordinem Melchisedech , qui se ipsum obtulit holocaustum pro peccatis nostris, et ejus sacrificii similitudinem celebrandam in suae passionis memoriam commendavit; ut illud quod Melchisedech obtulit Deo ,ta nostra suscepit, ut nobis pugnandi et vincendi demonstraret exemplum, eorumdem peccatorum susceptionem regiamque personam Mat
Abbreviated transcription (Latin):
diias illas ꝑsonas uident᷑ significare :
qͥb ppłs ille regebat᷑. ut ꝑ eas con¬
silioꝵ moderam acciꝑet. regiam
scilicet & sacerdotalẽ. ad quas etiã
sacroscã illa unctio ꝑtinebat. Qua.¬
rũ officiũ erat ꝓcellis ac fluctib
popularib nunꝗͣ frangi atq cor¬
rũp. ⁊ uiolentas turbarũ contͣ¬
dictiones tanꝗͣ aduersantes undas
sȩpe disrũꝑe. int̃dũ ei custodita
sua integritate cedere. Prorsus
more pisciũ tanꝗͣ in ꝓcelloso mari.
sic inturbulenta ppłi administra.¬
tione uersari. Quȩ tam̃ duȩ ꝑsonȩ¬
dñm nrm p̾figurabãt. Ambas
enĩ solus ille sustinuit. & ñ figu¬
rate sed ꝓprie solus ĩpleuit. Nã¬
pugnandi & iuncendi demon¬
strauit exẽplũ. in carne mortali
peccata nr̃a suscipiens temptatio¬
nib immici neq illecebrosis neq
t̃ribilib cedens. postremo exuens
se carnẽ. principatꝰ & potestates ex¬
polians fidutialit̃. & triũphans eas

Expanded text:
duas illas personas videntur significare, duas illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas conciliorum moderamen acciperet; regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis ac fluctibus popularibus nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custodita sua intemore piscium, tanquam in procellosa maris, sic in turbulenta populi administratione versari, quae tamen duae personae praefigurabant, ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed pugnandi et vincendi demonstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuens se carne, principatus et potestates exspolians fiducialiter, et triumphans eas
Abbreviated transcription (Latin):
Quinq panes ordeacei qͥb ĩmon.¬
te dñs turbas pauit. significant
uetẽm legẽ siue quia nondũ sp̃u¬
alib sed adhuc carnalib data.ẽ.
id ẽ quinq corꝑis sensib deditis.
Nam & ipse turbȩ quinq milia
hominũ fuert: siue qͥa ꝑ moysen
lex ipsa data ẽ. Moyses enĩ quinq
libros scripsit & qđ ordeacei erant
panes bene significant uł ipsã legẽ.
quȩ itadata erat ut inea uitale
animȩ alim̃tũ corporalib sacram̃tis
obtegeret᷑. Ordei enĩ medulla tena.¬
cissima palea tegitur. uł ipsũ ppłm
nondũ expoliatũ carnali desid̾io
qđ tanꝗͣ palea cordi eiꝰ inherebat.
id ẽ. nondũ corde circũcisũ. ita ut
nec tritura tribulationũ cum per
deserta quadraginta annos duce.¬
retur intellectũ reuelato carnalia
integimĩta deponeret: sicut neq
ordeũ areȩ tritura illo paleari deg.¬
mune exuitur. Itaq illi ppło con:¬
gruent̃ lextalis data ẽ. Duo aut̃
pisces qͥsaporẽ suauẽ pani dabant.

Expanded text:
nes hordeacei, quibus in monte Dominus turbas pavit, significant veterem legem: sive quia nondum spiritualibus, sed adhuc carnalibus data est, id est, quinque corporis sensibus deditis; nam et ipsae turbae quinque millia hominum fuerunt : sive quia per Moysen lex ipsa data est; Moyses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant,
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. quȩ nob̾ ut habeat᷑ accidit.
quȩ accidunt nob̃ ut habitũ faci¬
ant ñ mutant᷑ a nob. sed ipsa nos
nutant inse. ipsa integra manen¬
tia. ⁊ inconcussa. sicuti sapientia
cũ accidit homini. ñ ipsa mutat᷑
sed hominẽ mutat. quẽ de stulto
sapientẽ facit. Quȩdã uͦ sic accidt̃
ut & mutent ⁊ mutent᷑. Sicuti¬
cib & ipse amittens speciẽ suã in
corpꝰ nr̃m uestitur. & nos refecti
cibo. ab exilitate atq languore in
robur atq ualentiã cõmutamur.
Tertiũ genꝰ ẽ. cũ ipsa quȩ acciduã
mutantur ut habitũ faciant. et
induta acccipit formã quã ñ ha¬
bebat exuta. cũ ipsa m̃bra & cũ
tu maneant. P otest ẽẽ etiã qͣrtũ
genꝰ. cũ ea quȩ accidt̃ ad faciendũ
habitũ. nec ea mutant qͥb acci¬
dunt : nec ab eis ipsa mutantur.
Sic̃ anulus digito si non nimis
subtilit̃ attendatur. Uerũtamen
hoc genꝰ aut nullũ ẽ. si diligent̃

Expanded text:
dicitur, quae nobis ut habeatur accedit. dicitur, quae nobis ut habeatur accedit. quae accidunt nobis, ut habitum faciant. non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se ipsa integra et inconcussa manentia: sicuti sapientia cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. quaedam uero sic accidunt, ut et mutent et mutentcibus ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur; et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt, mutantur ut habitum faciant, et induta accipit formam quam non habebat exuta; cum ipsa membra, et ctu maneant. Potest esse et quartum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti annulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. Verumtamen hoc genus aut nullum est, si diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
minis sicuti nec m̃bra ueste indu-¬
ta mutant᷑. quãꝗͣ illa susceptio in.¬
effabilit̾ susceptũ suscipienti copu.¬
lauerit. sed quantũ u̾ba humana
reb meffabilib coaptari possunt:
ne mutatꝰ intelligatur ds̃ humanȩ
fragilitatis assũptor: electũ ẽ. ut
grẽce. cxnoat i. & latine habitꝰ
diceret᷑ illa susceptio. Lxx.¬

Expanded text:
minis, sicuti nec membra ueste induminis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intellegatur deus humanae fragilitatis assumtor, electum est, ut graece oxfjict et latine habitus diceretur illa susceptio.
Abbreviated transcription (Latin):
Non eni sic assũptꝰ ẽ homo ut
neq ipse mutaret dm̃. nec ab illo
mutaretur sed potius ex t̾cio.
Sic enĩ assũptus ẽ. ut cõmutaret᷑
inmelius. & ab eo formaret᷑: in ef¬
fabilit̾ excellentiꝰ atq coniunctiꝰ.
quã uestis ab homine cũ induitur.
Hoc gͦ nomine habitꝰ satis signifi.¬
cauit apłs que ad modũ dixerit in
similitudine hominũ factus. qͥa ñ
tͣnsfiguratione in homine sed habi.¬
tu factꝰ.ẽ. cũ indutꝰ. ẽ. homine quẽ
sibi uniens quodãmodo atq con.¬
formans ĩmortalitati ȩt̃nitatiq so.¬
ciaret. sed illũ habitũ qͥ ẽ. in ꝑcep.¬
tione sapientiȩ uł potiꝰ disciplinȩ¬
scd̾m quẽ dicimꝰ uestitũ uł armatũ:
CXNN. potius appellant. ex quo
intelligit᷑ de isto genere habitus
locutũ apłm qͣndo qͥdem ingrecis
exẽplarib. exnaiati scriptum ẽ:
qđ nos in latinis habitu habemus.
Quo nomine oportoe intelligi ñ
mutatũ ẽẽ uerbũ susceptione ho¬

Expanded text:
non enim sic assumtus est homo, ut non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret dmutaretur: sed potius ex tertio; sic enim assumptus est, ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter excellentius atque conjunctius quam vestis, cum ab homine induitur. Hoc ergo habitus nomine satis significavit Apostolus quemadmodum dixerit, in similitudinem hominum factus; quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est homine, quem sibi uniens quodam modo atque conformans, immortalitati aeternitatique sociaret. Sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinsecundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione ho
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eiꝰ scđm id qđ uerissimꝰ ds̃ ẽ.
rapina id.ẽ. qͣsi alienũ appetere.
si semꝑ manens in ea ȩqͣlitate noll&
hominẽ indui. ⁊ hominibꝰ ut hõ
apparere. sed semet ipsũ exinani-¬
uit. ñ formã suã mutans. sed for.¬
mã serui accipiens. Neq conu̾sus
& tͣnsmutatꝰ in hominẽ amissa in¬
cõmutabili stabilitate: sed quã ꝗͣ
uerũ hominẽ suscipiendo ipse̾
susceptor in similitudine hominũ
factꝰ. ñ sibi sed eis qͥb in homine
apparuit. ẽ. habitu inuentꝰ ut hõ.
id. ẽ. habendo hominẽ inuentus
ut homo. ẽ. Non enĩ poterat inue¬
niri ut homo abhis qͥ cor ĩmundũ
habebant. & uerbũ apud patrẽ
uide ñ poterant. nͥ hoc suscipien¬
do qđ possent uide : ꝑ qđ ad illud
lum̃ interius ducerent᷑. Iste aut̃
habitꝰ ñ. ẽ. ex pͥmo genere. ñ enĩ
manens in se natura hominis: na¬
turã di cõmutauit. Neq ex scđo.
ñ enĩ & mutauit homo dm̃: &
mutatꝰ ab illo ẽ. Neq ex quarto.

Expanded text:
m id, quod uerissime deus est, rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed formam serui accipiens, neque conuersus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed tamquam uerum hominem suscipiendo ipse susceptor in similitudine hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inuentus est ut homo, id est habendo hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque ex quarto;
Abbreviated transcription (Latin):
tulit hoc genꝰ suꝑstitionis cũ ait.
neq idolis seruiamꝰ quẽ a dinodũ
qui iłã eoꝵ : sic̃ scriptũ ẽ. Sedit
popłs manducare & bib̾e: ⁊ surre.¬
xerunt ludẽ. Mulierib ergo
similes erant. qͥ in laborib ex.¬
pectationis quousq ad ꝓmissa dĩ
ꝑuenirent: Non uiriliter ꝑseue¬
rantes tẽptauert̃ dm̃. Pueris
aut̃: qui sederunt manducare
& bib̾e. & surrexert̃ lude. Non
solũ aut̃ ibi sed etiã in popło no.¬
ui testam̃ti qͥ non durant occur¬
rere inuirũ ꝑfectũ. uł infirmi¬
tate uiriũ. uł m̃tis leuitate mu¬
lierib & pueris cõparandi sunt.
Nã illis dicit᷑. Si tam̃ initiim
substantiȩ eiꝰ usq in finẽ firmũ
retineam᷑. Illis aũ: nolite pueri

Expanded text:
tulit hoc genus superstitionis, cum ait, tulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare xerunt ludere . Mulieribus ergo similes erant, qui in laboribus exspectationis, quousque ad promissa Dei pervenirent, non viriliter perseverantes, tentaverunt Deum; pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum vero ibi, sed etiam populo Novi Testamenti, qui non perdurant occurrere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel mentis levitate mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur: Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus . Illis autem: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
dentiã. tẽꝑantiã. fortitudinem.
iustitiã. Quarũ pͥma ẽ cognitio
rerũ appetendarũ. ⁊ fugiendaꝵ
Sed̃a refrenatio cupiditatis ab
his quȩ tẽporalit delectant.
Tertia: firmitas anuni aduer¬
sus ea quȩ tẽporalit molesta fc̃.
Quarta : quȩ ꝑ ceteras om̃s dif.¬
funditur. dilectio d̃i ⁊ ꝓximi.
Sane & ibi qͥnq milia & hic .iiͦiͬ.
milia. exceptis mulierib ⁊ pueris
fuisse memorant᷑: qđ mͥ uidetur
ad hoc ꝑtinere. ut intelligamus
inpopło uet̾is testam̃ti fuisse qͦs¬
dã infirmos ad ĩplendã iustitiã
quȩ scđm legẽ ẽ: in qua iustitia
apłs paulus sine querela conuer¬
satũ se ẽẽ dicit. fuisse itẽ alios
qͥ facile seducerent᷑ incultũ idoloꝵ.
Quȩ duo genera id.ẽ. infirmitatiᷤᷤ
& erroris: mulierũ ⁊ pueroꝵ no¬
minib figurata st̃. Infirmꝰ ẽ eñi
cilis adlusũ pueritia. Quid aut̃
lusui puerili tã simile quã idola
colere. quando & apłs ad hoc rec.¬

Expanded text:
iam, temperantiam, fortitudinem, justitiam, quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; quarta quae per caeteras omnes diffunditur dilectio Dei et proximi: sane et ibi quinque millia, et hic quatuor millia exceptis mulieribus et pueris fuisse memorantur : quod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam justitiam quae secundum legem est, in qua justitia apostolus Paulus sine querela se conversatum esse dicit ; fuisse item alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim cilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc re
Abbreviated transcription (Latin):
quia conditio tẽporis uacat. Non
enuĩ potest recte uideri ds̃ intem¬
pore generasse filiũ ꝑ quẽ condi.¬
dit tẽpora: consequens ẽ. ut ñ
solũ imago eiꝰ sit qͥa de illo ẽ. &
similitudo qͥa unago ẽ: sed etiã
ȩqͣlitas tanta. ut nec tẽporis int̃.

Expanded text:
quia conditio temporis vacat; non quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium; per quem condidit tempora; consequens est, ut non solum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia imago est, sed etiam aequalitas
Abbreviated transcription (Latin):
telligit᷑ quia ẽẽ aliqͣndo potest.
Potest gͦ ẽẽ aliqua inago. inqua
sit etiã ȩqualitas: ut in parentibꝰ
& filiis in ueniret᷑ imago ⁊ ȩqͣlitas.
et similitudo. si int̾uallũ tẽporis
defuisset. Nã & de parente ex¬
pressa.ẽ. similitudo filii ut recte
imago dicat᷑. & potest ẽẽ tanta
qđ parens tempore p̃cessit. Ex qͦ
intelligit᷑ ⁊ ȩqualitatẽ aliqͣndo
ñ solũ similitudinẽ hab̾e: sed
etiã imaginẽ. Qđ insuꝑiore
exẽplo manifestũ ẽ. Potest etiã
aliqͣndo eẽ similitudo ⁊ eqͣlitas quã¬
ius ñ sit imago: ut de ouis parib
diximꝰ. Potest similitudo ⁊ imago
ꝗͣuis ñ sit ȩqͣlitas: ut in speculo os¬
tendimꝰ. potest & similitudo eẽ
ubĩ ȩqͣlitas & inagosit: sicut de
filiis cõmemorauimꝰ excepto tẽ.¬
pore qͦ p̃cedunt parentes. Sic eñi
eqͣlem sillabã sillabȩ dicimꝰ ꝗͣ uis
alt̾a p̃cedat. alt̾a subsequat᷑. Ed̾o au

Expanded text:
telligitur quia esse aliquando potest: telligitur quia esse aliquando potest: potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago, et aequalitas, et similitudo, si intervallum temporis defuisset. Nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte imago dicatur, et potest esse tanta, quod parens tempore praecedit, ex quo intelligitur et aequalitatem aliquando non solum similitudinem habere, sed etiam imagexemplo manifestatum est. Potest etiam aliquando esse similitudo et aequalitas, quamvis non sit imago, ut de ovis paribus diximus. Potest et similitudo, et imago, quamvis non sit aequalitas, ut in speculo ostendimus. Potest et similitudo, ubi aequalitas, et imago sit, sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem,
Abbreviated transcription (Latin):
in epła pauli ad colosenses.
Inquo habemꝰ redẽptionẽ in re¬
missionẽ peccatoꝵ qui ẽ. imago
di inuisibilis. Imago. ⁊ eqͣlitas &e
similitudo: distinguenda sunt.
qͥa ubi imago: ñ coñtinuo eqͣlitas.¬
ñ continuo imago. Ubi similitudo.
ñ continuo imago. ñ continuo
ģqͣlitas. ut in speculo ẽ imago. qͥa
de illo exp̃ssa ẽ. Est etiã necessario
similitudo: ñ tam̃ eqͣlitas. qͥa mul¬
ta desunt imagini : quȩ insunt
illi rei de qua exp̃ssa ẽ. Ybi ȩqua¬
litas : continuo similitudo. ñ con¬
tinuo imago. Uelut in duob ouis
parib quia in est ȩqͣlitas: in est &¬
similitudo. Quȩcũq enĩ assunt
uni: assunt & alt̾i. Imago tam̃ ñ
ẽ : quia neutrũ de altero exp̃ssũ
ẽ. Ubi similitudo ñ continuo
imago: ñ continuo ȩqualitas.
Om̃e quippe ouũ. omũ ouo u
qͣntũ ouũi ẽ. simile ẽ: sed ouũ
ȩ quale: quia ⁊ breuius. ẽ. ⁊ alte¬
rius generis animantiũ. Sed
ubi dicit᷑ ñ continuo. utiq in¬

Expanded text:
in Epistola Pauli ad Colossenses: In quo habemus redemptionem et remissionem peccatorum, qui est imago Dei invisibilis . Imago et aequalitas et similitudo distinguenda sunt. Quia ubi imago, continuo similitnon continuo imago, ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas, ut in speculo est imago, quia de illo expressa est; est etiam necessario similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini quae insunt illi rei de qua expressa est. Ubi aequalitas, continuo et similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus quia inest aequalitas, inest similitudo. Quaecunque enim adsunt uni, adsunt et alteri, imago tamen non est, quia neutrum de altero expressum est: ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas. Omne quippe ovum omni ovo, in quantum ovum est, simile est: sed ovum aequale, quia brevius est, est et alterius generis animantium. Sed ubi dicitur, non continuo, utique in
Abbreviated transcription (Latin):
ro uocabitur adultera: si fue¬
rit cũ uiro alio. Si aut̃ mor¬
tuus fuerit uir eius: lib̾ata ẽ.
alege ut nonsit ad ultera si fu-¬
erit᷑ cũ alio uiro. Hucusq simi¬
litudo. ẽ. Deinde incipit rẽ loqͥ.
cui explanandȩ ac ꝓbandȩ simi¬
litudinẽ in duxit. In qua etiã
re tria similit̾ attendenda sunt.
Nomo. peccatũ. lex. Tã diu enĩ

Expanded text:
ro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim
Abbreviated transcription (Latin):
cognoui quiiã etiã p̃uaricatio.¬
ne peccat. qͥ uidet ꝑ legẽ quid fa¬
cere ñ debeat: ⁊ tam̃ facit. Quod
aitt̃ ait fefel lit me peccatũ occa¬
sione accepta ꝑ mandatũ. siue
qͥa suasio delectationis ad peccan.¬
dum uehem̃tior. ẽ. cũ ad est ꝓhi¬
bitio. siue qͥa etiã si qͥd homo fece¬
rit scđm ussa legis si ad huc ñ sit
fides quȩ in gr̃a est. uult sibi tri¬
buere ñ dno: & suꝑbiendo plus
peccat. Sequit᷑ ergo & dicit.
Itaq lex quidẽ sc̃ã. &e mandatũ
bonũ ẽ michi factũ ẽ mors: Ab

Expanded text:
am etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum bonum est, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
gesima. Om̃is sapientiȩ disci.¬
plinã.ẽ. quȩ ad homines erudien¬
dos ꝑtinet: creaturã creatorẽq
dinoscere. & illũ colere dñantẽ:
istã subiectã fateri. Est aut̃ crea.¬
tor ds̃: ex quo om̃a. ꝑ quẽ omĩa.
in quo omĩa. Et id̾o trinitas pader
partĩ est inuisibilis sicut anima.
partĩ uisibilis sicut corpꝰ. Inuisibi¬
li ternarius numerꝰ tribuit᷑. Qua¬
re diligere dm triplicit iubem᷑.
ex toto corde. ⁊ ex tota anima. &
ex tota m̃te. Corpori quat̾narius

Expanded text:
M. Omnis sapientia et disciplina est, quae ad homines erudiendos pertinet, creatorem creaturamque dinoscere et illum colere dominantem, istam subiectam fateri. est autem creator deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, et ideo trinitas pater partim est inuisibilis, sicut animus, partim uisibilis, sicut corpus. inuisibili ternarius numerus tribuitur: quare diligere dominum tripliciter iubemur, ex toto corde, ex tota anima et ex tota m
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & prudentia carnis dr̃ cũ
anima ꝓ magnis bonis tẽporalia
bona concupꝰ iscit. Quã diu em̃i
appetitꝰ talis in est animȩ. legidi
subiecta eẽ non potest: id ẽ. im
Sed cũ sp̃ualia bona desid̾are
ceꝑit. & tẽporalia contẽpnere:
desinet carnis ẽẽ prudentia. &
spũi ñ resiftet. Eanãq anima
cũ inferiora appetit: pruden
prudentiã sp̃s. Non qͥa prudo¬
tia carnis substantia ẽ: quȩ
induit᷑ anima uł exuit᷑. sed ipsius
animȩ affectio. ẽ. quȩ om̃ino eẽ
desinet. cũ se totã ad suꝑna con¬
u̾terit. Qui aut incarne st̃ inqͥt
do placere ñ possunt: idẽ. qui uo¬
luntatib carnis acqͥescunt. Ne qͥs
enĩ de his dictũ putarce qui de
hac uita nondũ excessert̃: opor¬
tunissime subiunxit. Uos aut̃ ñ
quit᷑. In sp̃u enĩ erant. qͥa infide¬
& spe & caritate spialiũ rerum
acquiescebant. Si tam̃ in qͥt sp̃s di¬

Expanded text:
Sic et prudentia carnis dicitur, cum Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentprudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui volenim de his dictum putaret qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem inquitur. In spiritu enim erant, quia in fide, spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si quis autem spi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadm odũ uiueremꝰ peccatũ
tur captiuus in consensionem
Qui eñi scđdm carnẽ sunt: quȩ
carnis st̃ sapiunt. id. ẽ. carnalia
sentiunt. Prudentia enĩ carnis
mors ẽ: prudentia aut̃ sp̃s. uita
& pax. Quia prudentia carnis
inimica in dm̃. Ipse ostendit qͥd
dixerit inumica: ne qͥs putaret
ex aduerso aliud uenire pͥncipiũ.
Subiungit enĩ & dicit. Legi eñi
di ñ ẽ subiecta n ec enĩ pot̾est.
Ergo facere contͣ legẽ: hoc est
inimicũ ẽẽ indm̃. Non quia deo
nocere aliqͥd potest: sed sibi nocet
qͥs qͥs resistit uoluntati di. Hoc. ẽ.
eñi ad uersus stimulũ calces mits¬
tere. ut paulo apło cũ adhuc
eccłam ꝑsequeretur: diuinitus
dictũ ẽ. Sic. ẽ. aut̃ dictũ legi
aut̃ di non ẽ subiecta nec enĩ
potest: tanꝗͣ si diceretur. nix
ncalefacit. nec enĩ potest ꝗͣ di u
enĩ nixẽ: ñ calefacit sed resolu
potest & feruere ut calefaciat.
Sed cũ hoc facit : iam nix ñ ẽ.

Expanded text:
quemadmodum viveremus, peccatum quemadmodum viveremus, peccatum tur captivus in consensionem Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia sunt spiritus sentiunt. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Et incipiunt ia uerbadici
hominis subgrã constituti in
actione quã t̾ciã demonstraui¬
mus. quȩ habet quidẽ reluc¬
tantẽ mortalitatẽ carnis. sed
ñ uincentẽ atq captiuantem
ad consensionẽ pec candi. Sic
enĩ dicit. Igitur ipse ego m̃te
seriuo legi ddei: carne autem
legi peccati. Nulla gͦ condẽpnatio
ẽ. nunc his qͥ sunt inxp̃o iħ.
bit me a lege peccati & mortis.
Qđ enĩ impossibile erat legis in qͦ
infirmabat᷑ ꝑcarnẽ. id est per
desideria carnalia. Ideo enĩ ñ
implebatur lex: quia ipsius iusti
mabatur lexꝑ carnẽ: id.ẽ. non
efficiebat iustos deditos carni.
Sed ds̃ filiũ suũ misit insimili¬
dudinẽ carnis peccati. Non enĩ
caropeccati erat quȩ ñ carnali
delectatione nata erat: sed tam̃
inerat. in ea similitudo carnis
peccati. qͥa mortalis caro erat.
M ortẽ aut̃ ñ meruit adã nisi
peccando. Sed qͥd fecit dñs : De
peccato dampnauit peccatũ in
carne. id ẽ. suscipiendo carnẽ
hominis peccatoris. & docendo

Expanded text:
. Et incipiunt jam verba dici hominis sub gratia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo vit me a lege peccati et mortis. Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓpt̾ peccatũ. Sp̃s aut̃ uita est.
ꝓpt̃ iustitiã. Mortuũ corpꝰ dicit
ꝗͣdu tale ẽ ut indigentia rerũ
corporaliũ molestet᷑ aninã: et
qͥbdã motib ex ipsa indigentia
uementib ad petenda trena sol¬
licitet. Quib tam̃ ꝗͣuis existentib
mens ad illicita facienda ñ con¬
sentit. que iã seruit legidi. ⁊ sub
grã constituta ẽ. Adhoc enĩ ua¬
let qđ supͣdictũ ẽ. m̃ te seruio¬

Expanded text:
s autem vita est propter justitiam. Mortuum corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus ex ipsa indigentia venientibus, ad appetenda terrena sollicitet. Quibus tamen quamvis existentibus mens ad illicita facienda non consentit, quae jam servit legi Dei, et sub gratia constituta est. Ad hoc enim valet q
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo autẽ aliã legẽ in m̃bris mei
repugnantẽ legi m̃tis meȩ. et
captiuantẽ mẽ in lege peccati
quȩ ẽ in inbris meis. Hus usq
Ft uerba hominis sublege con¬
stituti. nondũ sub gr̃a. qui etiã¬
si nolit peccare uincit᷑ apeccato.
Inualuit eni consuetudo earna¬
lis ⁊ natale iunculũ mortalitati.
quo de adã ꝓpagati sumꝰ. Implo

Expanded text:
am legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam p
Abbreviated transcription (Latin):
id iustũ erat ut postea quã natura
nrã peccauit amissa beatitudine
spĩali quȩ parade si nomine signi.¬
ficatur. animales carnalesq nas.¬
cerem: prima ẽ actio ante legem.
scda sub lege. t̾cia sub grã. quarta
in pace.Ani̾telegẽ. ẽ: cum peccatũ
ignoramꝰ. ⁊ sequim̾ carnales concu.¬
piscentias. Sub lege ẽ actio: cũ iã
ꝓhibem᷑ apeccato. & tam̃ eiꝰ consu.¬
etudine uicti peccamꝰ.qm̃ nos
nondũ adiuuat fides. Percia ac¬
tio est qͣndo iã plenissime credi¬
mus lib̾atori nr̃o. nec meritis
nr̃is aliqͥd tribuimꝰ. sed eiꝰ miseri¬
cordiã diligendo ñ iam uincim᷑
delectationẽ consuetudinis ma

Expanded text:
id justum erat, ut posteaquam natura id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
Auctã concupiscentiã cũ lexphi.¬
bet ubi non erat fides & adcu¬
mulũ peccatorũ puaricationis
crim̃ adiectũ. qͥa ubi non ẽ. lex
nec p̃uaricatio: has dicit passio¬
nes quȩ ꝑ legẽ sunt oꝑatȩ iN
iembris nr̃is ut fructũ ferrent
morti sub istis passionib tanqͣ
sub iuro dñante agebat anima
passionib moritur quiiã seruit
mente legi di. ꝗͣuis ipsȩ passiones
nondũ mortuȩ sint. ꝗͣdiu carne
seruit legi peccati. Restat adhuc¬
gͦ aliqͥd eiꝰ qui ẽ. sub gr̃ã. qđ eum
non uincat nec captiuũ ducat
donec mortificet᷑ totũ qđ consue.¬
tudine praua roboratũ ẽ: & unde
corpꝰ etiã nc̃ mortuũ eẽ dr̃. ꝗͣdiu¬
ñ ꝑfecte seruit sp̃ui. Continget
aut̃ ut ꝑfecte feruiat. cũ fue̾rit
& ipsũ mortale corpꝰ uiuificatũ.
ex quo cõp̃hendimꝰ quatuor esse
differentias etiã in uno homine.
quib gradatĩ ꝑactis in uita ȩt̾na
manebit᷑ Quia enĩ oportebat atq

Expanded text:
Aucta concupiscentia, quam lex prohiAucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse ditinget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque
Abbreviated transcription (Latin):
si non sit. iu̾bet tantũ lex. & non
ĩplentes iussa ͬ eos tenet: ut eos
gem̃tes & si ualentes implere.
quȩ iussa sunt. ad grãm libatoris
aliꝗͣ ido conu̾tat. Cũ ergo tria
quȩdã in illa similitudine uidea¬
mus. mulierẽ. uirũ & legẽ. et
rursũ in hac re ꝓpt̾quã simili¬
tudo adhibita est. tria. animũ.
peccatũ. & legẽ peccati: Hoc solũ
hic diuersũ est. qđ in illa simili¬
tudiue uir morit᷑ ut nubat mu¬
lier cui uolet. & alege uiri sol.¬
uatur. Hic aut̃ ipsa anĩma mo.¬
ritͣ peccato: ut nubat xp̃o. Cum
aut̃ moritur peccato: moritur
etiã legi peccati. Itaq ait. frs̃ mei
ce uos mortui estis legi ꝑ corpꝰ
xp̃i: ut sitis alterius qui ex mor.¬
tius resurrexit. ut fructificemus
đo. Cũ enĩ essemꝰ in carne inquit.
id.ẽ. a carnalib desidiis obstricti
tenerem᷑: passiones peccatorum
quȩ ꝑ legẽ sunt oꝑabant᷑ in m̃bris
nr̃is ut fructũ ferrent morti.

Expanded text:
si non sit, jubet tantum lex, et non si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti.
Abbreviated transcription (Latin):
cati mors. Aculeus mortis pec¬
catũ. uirtꝰ aut̃ peccati lex. Rec.¬
cando enĩ ad mortẽ labimuR.
Yehem̃tius enĩ peccamus lege
ꝓhibente: quã si nulla lege ꝓ̾hi¬
beremur. Accedente aut̃ gr̃a.
idipsũ qđ lex onerose iusserat.
iã sine onere ac libentissime im¬
plemꝰ. Lex gͦ peccati & mortis.
id ẽ. quȩ imposita. ẽ. peccantib atq
morientib iubet tantũ ne concu
aut̃ sp̃s uitȩ quȩ ꝑtinet ad grãm.
& lib̾at a lege peccati & mor̾tis.:
facit ut ñ concupiscamꝰ & ĩpleamꝰ
iussa legis. ñ iã serui legis ꝑtimorẽ
sed amici ꝑ caritatẽ. & serui iusti¬
tiȩ. unde illa lex ꝓmulgata est.
Iustitie aut̃ ñ seruilit̾ sẽdd lib̾alit᷑
seruiendũ ẽ: id est caritate potiꝰ
quã timore. Iđoq uerissime dic̾¬
tũ ẽ. Legem ergo euacuamꝰ per
fidẽ: Absit. Sedꝰ legem statuimꝰ.
hoc enĩ efficit fides : qđ lex iubet
Statuit᷑ ergolex ꝑfidẽ. quȩ fides

Expanded text:
cati, mors ; aculeus mortis, peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne cautem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides
Abbreviated transcription (Latin):
lex: nec p̃uaricatio. Et hoc ẽ. quod
dr̃. ut fiat supͣmodũ peccator. aut
peccatũ ꝑmandatũ. Quapropt̃
legẽ ꝗͣuis apeccando ꝓhibeat. non
tam̃ sic dicit datã ut lib̾aret a pec¬
cato. sed ut demonstraret peccatũ.
Cui seruiens anima debet se ad gra¬
tiã lib̾atoris conuertere. ut apẽc¬
cato liberetur. Per legẽ enĩ cognitio
peccati. Et alio loco dicit. S ed pec¬
catũ ut appareat peccatũ. per
ergo ñ ẽ. grã lib̾atoris: auget
peccandi desideriũ ꝓhibitio pec¬
catoꝵ. Qđ̾ quidẽ ad hoc utile est.
ut sentiat anima se ipsa ñ suffi.¬
cere ad extrahendũ se de seruitu.¬
te peccati. Atq hoc modo detu¬
mescente atq extincta om̃i suꝑ.¬
bia: subdatur lib̾atori suo. sin¬
cerit̃q homo dicat. ad hesit ani¬
ma mea post te. Qđ ẽ iã non
ẽẽ sublege peccati: sed in lege
iustitiȩ. L. expeccati aut̃ dicitur.
ñ quia lex ipsa peccatũ. ẽ. sed qͥ
peccatorib imponitur. Id̾o etiã
lex mortis: quia stipendiũ pec¬

Expanded text:
est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium pec
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ delinquens ꝑmandatũ.
Scimꝰ aut̃ quia lex spiritualis ẽ.
ego aut̃ carnalis sũ. Id ẽ. carni
consentio. nondũ spualis: grã
lbatus. Uenundatus sub pecca¬
to. id est peccans p̃cio tẽporaliũ
uoluptatũ. Qđ enĩ oꝑor ignoro
id ẽ. ñ agnosco. eẽ. in p̃ceptis ue¬
ritatis. ubi ẽ. uera scientia. scđm¬
hanc locutionẽ diõ dñs pecca¬
torib. ñ noui uos. Non enĩ eũ
aliquid latet. sed quia peccata
ñ inueniunt᷑ in regulis p̃ceptoꝵ
quas habet ueritas: ido ipsa
ueritas peccatorib dic̃. ñ noui
uos. Sic̃ enĩ tenebrȩ ocłis non
uidendo ita peccata m̃te ig.¬
tione dictũ arbitror ĩ psalmis.
Delicta qͥs intelligit. Non eñĩ
qđ uolo hoc ago. sed quod odi
illud facio. Si aut̃ qđ nolo hoc
ago: consentio legi qm bona ẽ.
Nunc aut̃ iã ñ ego oꝑor illud:
sed id qđ inme habitat peccatũ.
Scio enĩ qͥa ñ habitat in me. hoc¬

Expanded text:
atum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Shanc locutionem dicit Dominus peccatoribus: « Non novi vos . » Non enim eum aliquid latet. Sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum quas habet Veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit: « Non novi vos. » Sicut enim tenebrae oculis non videndo, sic peccata mente igtione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio legi quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim q
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. Peccatũ aut̃ ñ deputabatur.
cũ lex ñ ẽẽt. Et iterũ. Sine lege
enĩ peccatũ mortuũ ẽ. Ego aut̃
uiuebã aliqͣndo sine lege. Quod
enĩ hic dicit mortuũ ẽꝰ hoc ẽ. qđ
suꝑuis dicit ñ deputabat᷑. id est
latebat. Qđ manifestat in conse-¬
quentib ubi dic̃. Sed peccatũ
ut appareat peccatũ. ꝑbonũ oꝑa.¬
tũ ẽ. mͥ mortẽ: id ẽ ꝑlegẽ. Quia
bona.ẽ. lex: si quis ea legitune uta¬
tur. Si gͦ hic ait ut appareat pec¬
catũ: manifestũ. ẽ. quia suꝑius
ido dicebat mortuũ & ñ deputari.
qͥa ñ apparebat antequã lege ꝓhi¬
bente ostenderet᷑. Ad scđ̾am actio.¬
nẽ ista testimonia conueniunt.
Lexaut̃ sub intrauit ut abunda¬
ret delictũ. Aecessit enĩ & p̃uarica.¬
tio quȩ ñerat : & illud qđ iã me

Expanded text:
putabatur, cum lex non esset . Et iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
lantẽ patimur. ꝗͣuis ei ñ tradam᷑᷑
Quarta ẽ. actio. cũ omĩno nicħ
est in homine qđ resistat spũi
sed om̃ia sibimet concorditer
iuncta & conexa unũ aliquid
firma pace custodiunt. qđ fiet
mortali corpore iuiuficato cũ
corruptibile hoc induerit incor¬
ruptionẽ. ⁊ mortale hoc in du¬
erit ĩmortalitatẽ. Ad primam

Expanded text:
imur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immort
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine in qua de uiro &
muliere loquit᷑ qm̃ mulier te¬
netur lege uiri: tria quȩdam
considanda cõm̃dat. Mulierẽ.
uirũ. ⁊ legẽ. Mulierẽ scilicet
subiugata uiro ꝑ uinculũ legis.
quo uinculo morte uiri libatur.

Expanded text:
similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solũ credendo. sed etiã intelli¬
gendo disciplina firmet᷑. Et iđo
ea quȩ nunc ẽ ȩccłia ꝗͣuis filii dei
simus : ante tam̃ quã apparuit
quid erimꝰ. in laborib & in affli¬
ctionib agitur. & in ea iuistꝰ ex
fide inuit. Nisi enĩ credideritis
inquit ñ intelligetis. &e hoc est
tempꝰ quo ingemiscimꝰ & dolemꝰ.
expectantes redẽptionẽ corporis
nrĩ: quod quadragesimo celebra.¬
tur. Scimꝰ aut̃ quia cũ apparue.¬
rit similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ
eũ sicuti est: cũ addit᷑ denarius
quadragenario. ut ñ crede quȩ¬

Expanded text:
ut non solum credendo, sed etiam intelliut non solum credendo, sed etiam intelligendo, disciplina firmetur. Et ideo ea quae nunc est Ecclesia, quamvis filii Dei simus, ante tamen quam appareat quid erimus, in laboribus et in afflictionibus agit, et in ea justus ex fide vivit . Nisi enim credideritis, inquit, non intelligetis . Et hoc est tempus quo ingemiscimus et dolemus, exspectantes redemptionem corporis nostri , quod Quadragesima celebratur. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est : cum addetur denarius quadragenario, ut non solum cre
Abbreviated transcription (Latin):
motũ corporalis ad ministratio
geritur. quã dictũ ẽ fide constare
quadragesimũ numerũ conficit.
Ita impetrat etiã stabilẽ & nulliꝰ
tẽporis indigentẽ sapientiã quȩ
denario numero comendat᷑. ut
ad quadraginta addantur decẽ.
Quia & partes ȩquales quadrage.¬
narii numeri simul ductȩ ad qͣn¬
quaginta ꝑueniunt. Partes aut̃
ȩquales habet quadragenarius
numerꝰ. primo qͣdraginta in sin-¬
gulis. deinde uigniti in binis.
deinde decẽ in quat̾nis. octo in
quinis. quinq inocton is. qͣtuor
indenis : duas in uicenis. Ynũ gͦ
& duo & quatuor. & quinq & oc̾to
& decẽ & uiginti simulducta: effi¬
ciunt quinquaginta. Quaꝓpter
sicut quadragenarius numerus
ȩqͣlib suis partib cõputatis parit
amplius denariũ. & fit qͥnquage.¬
narius : sic tempꝰ fidei rerum ꝓ̃
nr̃a salute gestarũ & gerendarũ
cũ ȩquitate uitȩ actum. impe-¬
trat intellectũ stabilis sapientiȩ.

Expanded text:
motus corporales administratio motus corporales administratio geritur, quam dictum est fide coquadragesimum numerum conficit: ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partes aequales quadragenarii numeri, simul ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, et octo, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequitate vitae actum, impetrat intellectum stabilis sapientiae;
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. calidã & frigidã. humidam.
& siccã. Uniuersȩ gͦ creaturȩ sep¬
tenarius. Quaꝓpt̃᷑ om̃is discipli-¬
na dinoscens ⁊ discernens creato-¬
rẽ atq creaturã: denario nume.¬
roinsinuat᷑. Quȩ disciplina ꝗͣ diu
corporis motib tẽporalit̃ signifi¬
catur. credendo constat & rerũ
gestarũ uenientiũ atq transeun¬
tium auctoritate qͣsi lacte par¬
uulos nutrit. ut idoneos faciat
contẽplationi quȩ ñuenit & tͣn.¬
sit. sed semꝑ manet. Inqua qͥsq
narratis sibi reb diuinitꝰ tẽpo¬
ralit̾ ꝓsalute hominũ gestis
siue gerendis. quȩ adhuc futu¬
ra prȩdicantur si ꝑmanserit in
fide & ꝓmissa sꝑauerit. & quȩ
diuina auctoritas p̾cepit infati¬
gabili caritate ĩplere curauerit.
recte aget uita huiꝰ necessitatiᷤ
& tẽporis quȩ numero qͣdragesimo
cõm̃dat᷑. qm̃ denarius numerus
qui totã insinuat disciplinã quat
ductus. id. ẽ. numero qui corpori
tribuitur multiplicatꝰ. quia per

Expanded text:
est calidam et frigidam, humidam et siccam; uniuersae ergo creaturae septenarius. quapropter omnis disciplina dinoscens et discernens creatorem atque creaturam denario numero insinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat et rerum gestarum uenientium atque transeuntium auctoritate quasi lacte paruulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multiplicatus, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
sensib subditi : carnalẽ uitã sine
ulla ueritatis intelligentia transe.¬
amus. Tales necesse est ẽẽ infan¬
tes & paruulos pueros qui nondũ
possunt acciꝑe rationẽ. & quia
naturales isti sensꝰ qui primã eta.¬
tem regunt. & deo artifice nobis
tributĩ sunt: recte dicunt᷑ uiri.¬
id ẽ. mariti tanꝗͣ legitimi. qm̃ ñ
eos error uitio ꝓprio sed d̃i artifi¬
cio natura contribuit. Cũ autẽ
quisq uenerit ad eã ętatẽ ut iã
possit capax eẽ rationis. si uerita¬
tẽ stat̾i comphende potuerit: ñ
iã illis sensib rectorib utetur.
sed habebit uirũ sp̃m rationalẽ.
cui sensus illos infamulatũ redi-¬
gat seruituti subiciens corpus
suũ: cũ anima ñ iã uiris quinq
id .ẽ. quinq corporeis sensib sub.

Expanded text:
sensibus dediti, carnalem vitam sine sensibus dediti, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur iidem mariti, tanquam legitimi. Quoniam non eos errores vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad aetatem cujus vita possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere poterit, non jam illis sensibus rectoribus utetur, sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat servitutis, subjiciens corpus suum cum anima, non jam viris quinque, id est qu