comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nerent. Non esse autem mirum.si in libris neu¬
tericis & recens scriptis. fraus heretica fuisset oꝑa¬
ta: que in quibdam locis non timuisset inci¬
dere euuangłicam ueritatem. Aduersum hec
ep̃ĩ obstinatius renitentes: ꝓ potestate cogebais:
redaetiam uniuersa cum prauis & cum ipso aucto
eccłia recepisset: respuendam esse penitus lectionẽ
que plus esset nocitura insipientib: quam ꝓfu¬
tura sapientib. Michi autem exillis libris que¬
dam curiosius indaganti: ad modum multa
placuerunt. Sed nonnulla reprehendi: inquib
Illum praua sensisse non dubium est. que defen¬
sores eius falsata contendunt. Ego miror unum
eumdemq hominem tam diuersum ase esse
potuisse: ut in ea parte qua ꝓbatur: neminem¬
post aplos habeat equalem: iea uero que iure
reprehenditur nemodoceatur errasse. Nam cũ
ab ep̃is excerpta ex libris illius multa legerentur.
que contra catholicam fidem scripta constareis :

Expanded text:
nerent. non esse autem mirum, si in libris neonerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctorecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse popost apostolos habeat aequalem; in ea vero qua jure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. Nam cum ab episcopis excerpta ex libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constarent,
Abbreviated transcription (Latin):
bere cupiunt. Nam cum ego prb̃ro illi decem
nummos aureos obtulissem. refugit: altiore
consilio ꝓtestatus: eccłiam auro nonstrui: sed̃
potius destrui. Aliquantulum ei uestimento¬
rum indulsimus. Quod cum ille benigne
accepisset: reuocantib nos ad mare nautis disces
alexandriam ꝑuenimus: ubi feda inter
ep̃os ce monachos certamina gerebantur. ex ea
occasione uel causa: quia congregati in unum
sepius sacerdotes frequentib decreuisse synodis
uidebantur:nequis origenis libros legeret aut
haberet: qui tractator sacrarum seripturañ
ꝑitissimus habebatur. Sed ep̃i quedam in libris
ipsius insanius scripta memorabant: que asser¬
iores eius defendere non ausi. ab hereticis potuiᷤ
fraudulenter inserta contendunt: & ideo ꝓpter
illa que inreprehensione merito uocarentur
etiam reliqua esse dampnanda: cum legentium¬
fides facile posset habere discrimen. ne falsata
sequerentur: &e tamen catholice disputata reti¬

Expanded text:
bere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem bere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos detulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquantulum ei vestimentorum indulsimus. VI. Quod cum ille benigne accepisset, revocantibus nos ad mare nautis, discesAlexandriam pervenimus, ubi foeda inter episcopos atque monachos certamina gerebantur, ex ea occasione vel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decrevisse synodis videbantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet: qui tractator sacrarum scripturarum peritissimus habebatur. Sed episcopi quaedam in libris ipsius insanius scripta memorabant, quae assertores ejus defendere non ausi, ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa quae in reprehensionem merito vocarentur, etiam reliqua esse damfides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata reti
Abbreviated transcription (Latin):
inquit cauebo post hac cuiusqm abstinentiam
predicare: ne gallos nr̃os arduum penitus offen¬
dat exemplum. Statueram ẽtiam autem cenã
eyrenensis illius uel consequentia. septem enim
dieb apud ipsum fumus: refferre conuiuia :
sed supsedendum est: ne sallus se estimet fatiga¬
ro Ceterum postero die cum aliqui ex accolis ad
nos iusendos confluere cepissent: cognoscimus
illum hospitem nr̃m fuisse prb̃rm: qd̾ summa
nos issimulatione celauerat. Deinde cum ipso
ab eccłiam processimus que fere duob milib
aberaxa conspectu nr̃o interiectu montis exclu¬
sa. Erat autem uilib texta urgultis: non
multo ambitiosior. qmͣ nr̃i hospitis taberna¬
culum: in quo nisi incuruus quis non poteᷤ
rat consistere. Cum hominum mores quetere.¬
mus. illub preclarum animaduertimus. nichu
tos neq emere neq uendere: quid sit fraus aut
furtum nesciunt: aurum atq argentum. que
prima mortales putant. neq habent. neq ha-¬

Expanded text:
s ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam s ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, cognoscimus illum hospitem nostrum esse presbyterum, quod summa nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernacrat consistere. Cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum animadvertimus, nihil eos neque emere neque vendere. Quid sit fraus aut furtum, nesciunt; aurum atque argentum, quae prima mortales putant, neque habent, neque ha
Abbreviated transcription (Latin):
lis prestabat. Huius predulci admodum su¬
auitate delectati: atq exatiati sumus. Ad hec
subridens ego ad sallum meum: quid inqm̃
salle  Placetne tibi prandium. fasciculus her¬
barum: & panis dimidius uiris quinq.Tum
ille sicut est uerecundissimus. aliquantulum eru¬
bescens. dum fatigationem meam accepit: facis
inquit sulpici tuo more: qui nullam occasionẽ
si qua tibi porrecta fuerit omittis: quin nos eda¬
citatis fatiges. Sed facis inhumane: qui nos Gal¬
los homines cogis exemplo anglorum uiuere:
quamqm studio manducandi etiam angłos
manducare credam. Nam istum dimidium
ordeaceum: timeo uel solus attingere. Sed con¬
tentus sit hoc ꝙy renensis ille: cui uel natura uel
necessitas esurire: uel postremo isti: quib credo
marina iactatio inediam cibi fecerat. Nos ꝓcul
a mari absumus: & quod tibi sepe testatus sum.
galli sumus. Sed ꝑgat hic potus explicare. sui
cyrenensis hystoriam. E minuero postumianꝰ¬

Expanded text:
lis praestabat: huius praedulci admodum sulis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum: quid, inquam, Galle, placetne prandium fasciculus herbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis quin nos edacitatis fatiges. sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianu
Abbreviated transcription (Latin):
et affricam interiacet: ꝑ quod olim cato cesarem
sugiens duxit exercitum. Eigo ad tugurium
illud quod eminus conspexeram. ꝑtendi. Inue¬
nio hominem inueste pellitia: molam manu uer¬
tentem. Consaliratus: accepit nos benigne. Eit¬
tos nos in illud litus expomimus: &e ne statim re¬
petere cursum possimus. maris mollitie attine¬
ri: egressos in terram. ut est mos humam inge¬
niĩ naturam locorum cultumq habitantium
uoluisse cognoscere: xp̃ianos nos esse: id preci¬
pue quertre: an essent aliqui inter illas solitu¬
dines xp̃ian. Tum uero ille pre gaudio ad ge¬
nua nr̃a ꝓuoluituꝵ: iterum nos ac sepius ȩxoscu¬
latos: inuitat ad orationem. Deinde positis
in terra ueruecum pellib: facit nos discumbe¬
re. Apponit prandium: sane locupletissimum:
dimidium panem ordeaceum. Eramus autem
nos quatuor: ipse erat quintus. Fasciculum
etiam herbe intulit cuius nomen excidit: que
mente similis. exuberans folus: saporem mel¬

Expanded text:
et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae similis, exuberans foliis, saporem mel
Abbreviated transcription (Latin):
auditum est: sed quod uentorum ea iuis est. ut si
quando uehementior e celo aliquantulus spirare
flatus ceperit: maius in illis terris. qmͣ in ullo ma¬
ri naufragium sit. Nulla ibi germina: sata
nulla prouemunt: Quippe instabili loco aren¬
tib arenis: & ad omnem motum uentorum
cedentib. Uerum ubi auersa quedama mari
ꝓmunctoria uentis resistunt: terra aliquantu¬
lum solidior herbam raramatq hispicdam
gignit: ea ouib est papulum satis utile. Inco¬
le: lacte uiuunt. Qui sollertiores sunt uelut
ita dixerim ditiores: ordeaceo pane utuntur.
Ea ibi sola messis est: que celeritate ꝓuentus
ꝑ naturam solis siue aeris. uentorum casus cua¬
dere solet. Quippe fertur: adie iacti seminis.
trigesimo die maturescere. Consistere autem
ibi homines non alia ratio facit: qmͣ qd om̃s
tributo liberi sunt. Eatrema siquidem cy renoꝵ
ora est: deserto illi contigua. quod inter egyptũ

Expanded text:
auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
exorsus est. Ante hoc triennium quo tempore
tibi sulpici hinc abiens ualedixi: ubi narbone
nauim soluimus. quinto die portum affrice in¬
trauimus: adeo prosꝑa dei nutu nauigatio fuit.
Libuit animo adire kartaginem: loca uisitare
scõrum: & precipue ad sepulchrum cypriam
martyris adorare. Quintodecimo die ad por¬
tum regressi: pro ectiq in altum. alexandriam
petentes: reluctante austro pene in sẏrtes illati
sumus. Quod ꝓuidi naute cauentes: ieͣctis na¬
ium anchoris sistunt. Sub oculis autem terra
continens erat: inquam scaphis egressi. cum
uacua ab humano cultu omnia cerneremus: ego
studiosius explorandorum locorum gr̃a longiꝰ
processi. Trib fere a littore milib paruum tu¬
gurium inter arenas conspicio: cuius tectum
sicut salustius ait quasi carina nauis erat con¬
tiguum terre: satis firmis tabulatis constratũ:
non quod ibi uis ymbrium ulla timeatur.
Fuisse autem illic pluuiam ne quando quidẽ

Expanded text:
exorsus est. Ante hoc triennium, quo tempore exorsus est. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens ualedixi, ubi Narbone nauem soluimus, quinto die portum Africae intrauimus: adeo prospera Dei nutu nauigatio fuit. libuit animo adire Carthaginem, loca uisitare sanctorum et praecipue ad sepulchrum Cypriani martyris adorare. quinto decimo die ad portum regressi prouectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro paene in Syrten inlati sumus: quod prouidi nautae cauentes iactis nauem anchoris sistunt. sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum uacua humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem
Abbreviated transcription (Latin):
hic reliqueram sacerdotes tales sunt. quales eos
anteqͣm proficiscerer noueramus. Tum ego. Ab¬
sit te inquam ista querere: que aut una mecũ
ut puto nosti: aut si ignoras non audire sit me¬
lius. Illud reticere non possum: non solum illoᷤ
de quib interrogas nichil meliores qmͣ noue¬
ras factos: sed unum illum nr̃i quondam aman¬
tem. in quo respirare ab istorum insectationib
solebamus: asꝑiorem nobis fuisse qmͣ debuit.
quia &e amicum colui: &e tunc etiam amaui.
cum putabatur mimicus. Me autem hec taci¬
ts cogitationib reuoluentem. admodum dõlor
iste compungit: pene nos sapientis & religiosi
uri amicitus destitutos: ullum quondam tam
amicum nobis. tam amarum in nos esse potuisse.
Uerum hec que meroris plena sunt relinquamꝰ:
te potius ut dudum spoponderas audiamus.
Ita inquit fiat postumianus. Quod cum dixis¬
set: paululum omnes conticuimus. Dem ciliti¬
um cui insederat ad me ꝓpius admouit: atq tta¬

Expanded text:
hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non de quibus interrogas, nihil meliores quam noveras factos; sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit.quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus. Dein cilicium cui insederat, ad me
Abbreviated transcription (Latin):
ut poscitis fabulari: quippe cum ꝓpter hoc uene¬
rim: ut me huius dulpicii mei. me autẽ ueraq
manu complectebatuꝵ: desiderio etiam uerbo¬
sus impenderem. Enimuero inquam. satis ꝓ¬
basti quantum pius amor possit: qui nr̃i cau¬
sa tot maria tantumq terrarumq emensus:
a summo ut ita dicam solis egressu. usq ineius
occidua uenisti. Age ergo quia & secreti intter
nos. nec occupati sumus. & sermoni tuo uacare
debemus: edisseras nobis uelim omnem tue ꝑe¬
grinationis hystoriam: qualiter in oriente fides
xp̃i floreat: que sit sc̃orum quies: que institura
monachorum: quantisq signis ac uirtutibus
in seruis sus xp̃c oꝑetur. Nam certe qui in
his regionib inter ista que uiuimus ipsa nobr
fastidio est: libenter ex te audiemus: si uel in
heremo iuuere. xp̃ianis licet. Ad hec postumi¬
anus. Eaciam inquit ut desiderare te uide.
Sed queso prius ex te audiam. an istiomnes quos

Expanded text:
ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc ueneut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos
Abbreviated transcription (Latin):
appuisus. inde huc decimo ꝑuenerim. Adeo ꝓsꝑa.
nauigatio: pie affuit uoluntati. Tu modo ꝓpt̾
quem tot maria transnaiigauimus: tantum
terre transcucurrimus: complectendum ꝑfru-¬
endumq te remotis omnib trade. Ego uero
inquam etiam cum tu in egypto moreris.: totus
tecum animo & cogitatione uersabar: meq
dete dies ac noctes cogitantem totum tua cari¬
tas possidebat: ne dum modo me tibi estimes
puncto temporis defuturum: quominus amo¬
re tuo pendens. te intuear: te audiam: tecum
loquar: nullo penitus in secretum nr̃m quod
nobis hec remotior cellula prestat admisso. Nã
huius nr̃i ut arbitror salli presentiã ñ moleste
triumphat gaudio. Necte plane inquit postu¬
mianus in societate nr̃a sallus iste retinebitim
quia &e si michi cognitus est parum: ꝓ eo tamen
quod tibi est carissimus non potest michi non esse
carus: maxime cum de martim sit disciplina.
Neq grauabor quamlibet. conserte uobiscum

Expanded text:
adpulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera adpulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum,
Abbreviated transcription (Latin):
Uminunum locum ego
& Gallus nrͣ conuenissemus.
uir michi & ꝓpt̾ martim
memoriam ex illius enim
discipulis erat & ꝓpter
sua merita carissimus :
interuenit nobis postumi¬
anus meus nr̃i causa aboriente. quose ante
triennium patriam relinquens contulerat re¬
gressus. Complexi hominem amantissimum:
exosculatiq genua &e pedes eius. cum uno altero
atq spacio obstupefacti inuicem flentes p̾ gaudio
deambulassemus. ictis in terram cilitiis conse¬
dimus. Tum prior postumianus me inturns:
cum essem inquit in remotis egypti: libuit ut ad
mare usq procederem: nauim illic onerariam of¬
fendi: que cum mercib narbonam petens soluere¬
parabat. Eadem nocte michi in sompnis uisus es
adstare: & imecta me manu trahere: ut nauim
illam conscenderem. Mox tenebras rumpente di-¬
luculo: cum eo loco in quo quieueram surrexissẽ.
sompnium meum ipse mecum reputans: tanto tui
desiderio subito correptus sum. ut nichil cunctat᷑
nauim conscenderim: tͣgesimo die massiliam

Expanded text:
unum locum ego et Gallus noster convenissemus, vir mihi et propter Martini memoriam ex illius enim discipulis erat et propter sua merita charissimus; intervenit nobis Postumianos meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. Complexi hominem amantissimum, exosculatique genua et pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstupefacti, invicem flentes gaudio deambulassemus, jactis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Postumianus me intuens, Cum essem, inquit, in remotis Aegypti, libuit ut ad mare usque procederem. Navim illic onerariam offendi, quae cum mercibparabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam
Abbreviated transcription (Latin):
Num uidetis domnum ozartinum stantem: uobis
inuare paratum si manus apponitis.  Tunc iactais
pallium quo utebatur. posuit manum ad sarco¬
phagum cum reliquis sacerdotib. Qrucib para¬
tis a& cereis. imposita antiphona: dederunt cuncti
uoces in excelso. Tandem ad senis conatum. ꝓtinꝰ
sacofagum in summa leuitate commotum: in loco
ubi nunc adoratur dño annuente ꝑducitur.
Quod ut ad uoluntatem sacerdotis compositum :
dictis etiam missis. ut uentum est ad conuiuium.
requirentes sollicite senem: nequaqm reꝑerunt.
Sed nec homo quidem extitit: qui eum de basilica
exire iuidisset. Qredo aliqua fuit uirtus angłica:
que & beatum uirum se uidisse ꝓnuntiauit: &
deinceps nulli comparuit. In quo loco ex illa die
multe uirtutes facte sunt: que ꝑ negligentiam
non sunt scripte. Nos uero de quanto nr̃o tem¬
pore aut fieri uidimus. aut factum certe cogno¬

Expanded text:
Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cunctium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cogno
Abbreviated transcription (Latin):
hirrum rigentem. hec ut fluentem texat lacernã.
Uerum hec describenda mordatius. beato uiro
hieronimo relinquamus: ad ꝓpositum reuer¬
tamur: Tuuero inquit gallus meus nescio
quid hieronimo reliqueris disputandum. Ita
breuiter umuersa nr̃orum instituta comple¬
xus es: ut pauca hec tua uerba si equammiter
acceꝑint. & patienter expenderint. multum

Expanded text:
byrrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. byrrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. uerum haec describenda mordacius beato uiro Hieronymo relinquamus: ad propositum reuertamur. Tu uero, inquit Gallus meus, nescio quid Hieronymo reliqueris disputandum: ita breuiter uniuersa nostrorum instituta conplexus es, ut pauca haec tua uerba, si aequanimiter acceperint et patienter expenderint, multum
Abbreviated transcription (Latin):
habeat conscientiam sc̃itatis. tamen quia uel
stultorum adulatione aut fortassis errore sc̃s
esse dicatur: sanctissimum se putabit Iam ue¬
ro si ei munera crebra mittantur. dĩ se magni¬
ficentia asserit honorari: cui dormienti atq
resoluto necessaria conferantur.Quod si uel
de modico ei aliqua uirtutis signa succedereis :
angłm se putaret. Qeterum cum neq oꝑe neq
uirtute conspicuus sit: siquis dericus fuerit
effectus: dilatat continuo fẏmbrias suas: gau¬
det salutationib: inflatur occursionib : ipse
etiam ubiq discurrit. Et qui ante pedib aut
asello ire consueuerat: spumeo equo superbus
inuehitur. Parua prius ac uili cellula conten¬
tus habitare. erigit celsa laquearia: construit
multa conclauia: sculpit hostia: pingit ar¬
maria: uestem respuit grossiorem: indumen-¬
tum molle desiderat: atq hec caris uiduis ac fa¬
miliarib. mandat tributa uirginib: illa ut

Expanded text:
habeat conscientiam sanctitatis, tamen quia uel habeat conscientiam sanctitatis, tamen quia uel stultorum adulatione, aut fortassis errore, sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit? Iam uero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia asserit honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur. Quod si uel de modico ei aliqua uirtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum, neque opere, neque uirtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursionibus. Ipse etiam ubique discurrit. Et qui ante pedibus aut asello ire consueuerat, spumeo equo sinuehitur: parua prius ac nili cellula contentus habitare erigit celsa laquearia, construit multa conclauia, sculpit ostia, pingit armaria, uestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat, adque haec caris uiduis ac familiaribus mandat tributa uirginibus, illa ut
Abbreviated transcription (Latin):
aliorum corporib demones fugabantur: seip¬
sum occultis cogitationib uanitatis puiga¬
re non poderat. Totis igitur precib conuer¬
sus ad dnm fertur orasse: ut ꝑmissa inse men¬
sib quinq diaboli potestate: similis his fie¬
ret quos ipse curauerat. Quid multis morer .
Iue p̾potens ille qui signis atq iurtutib toto
oriente uulgatur. ille ad cuius limina popu¬
li ante confluxerant. ad cuius fores summe istiꝰ
scł̃i se prostrauerant potestates: correptus a de¬
mone. est tentus in uinculis. Omnia illa que
energumini solent ferre ppessus.quinto demũ
mense purgatus est: non tantum demone:
sed quod illi erat utilius atq optatius uam
nr̃a occurrit infirmitas. Quis enim nr̃m. quẽ
siunus homunculus humilis salutauerit. aut
fatius atq adulatorus uerbis femina una lau¬
dauerit. non continuo elatus sit suꝑbia: non
statim inflatus sit uanitate. ut etiam si non ha¬

Expanded text:
aliorum corporibus daemones fugabantur, se ipaliorum corporibus daemones fugabantur, se ipsum occultis cogitationibus uanitatis purgare non poterat. totis igitur precibus conuersus ad Deum fertur orasse, ut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate similis his fieret, quos ipse curauerat. quid multis morer? ille praepotens, ille signis adque uirtutibus toto Oriente uulgatus, ille ad cuius limina populi ante confluxerant, ad cuius fores summae istius saeculi se prostrauerant potestates, correptus a daemone est retentus in uinculis: omnia demum illa, quae energumeni solent ferre, pmense purgatus est, non tamen daemone, sed, quod illi erat utilius atque optatius, uannostra occurrit infirmitas. Quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis sahutauerit, aut fatuus, atque aduuantibus uerbis femina una laudauerit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit uanitate? Aut etiamsi non
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib. Taceo de minorib: prefecti comi¬
tesq ac diuersarum iudices potestatum. ꝓfo
rib illius sepe iacuerunt. Ep̃i quoq scĩssimi
sacerdotali audoritate deposita. contingi se
ab eo atq benediciabes humiliter postulantes:
sanctificatos se ac diuino munere illustratos
quoties manum illius uestemq contigerant
non immerito crediderunt. Hic ferebatur
omni potu in ppetuum penitus abstinere. aut
ꝓ cibotibi sulpici mnaurem loquar ne sallus
hoc audiat. septem tantum caricis sustentari.
Interea scõ uiro ut ex urtute honor: ita ex ho¬
nore uanitas. cepit obrepere. Quod malum
ille ubi primum potuit in se sentire grassari.
diu multumq discutere conatus est: sed re¬
pelli penitus uel tacita conscientia uanitatis ꝑ¬
scuerante urtute ꝑ nonpotuit. Ubiq nomen
eius demones fatebantur. excludere a se conflu¬
entium populos non ualebat. Uirus interim
latens serpebat in pectore: & cuius nutu ex

Expanded text:
uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comiuenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopi quoque sanctissimi, sacerdotali auctoritate deposita, contingi se ab eo adque benedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. interea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex honore uanitas coepit obrepere. quod malum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latens serpebat in pectore, et cuius nutu ex
Abbreviated transcription (Latin):
sabat oꝑantis: &e de fructuoꝑis spes esse non
poterat: tamen obedientie uirtus in labore
durabat. Sequens quoq annus. uanum labo¬
uem iam affecti frĩs eludit. Tercio demum suc¬
cedentium temporum labente curriculo. cum
neq nocte neq interdiu aquarius ille cessaret
opator: uirga floruit. Egoipse ex illa uigula
arbusculam que hodieq intra atrium mona¬
sterii ramis uirentib uidi: que in testimonium
manens. quantum obedientia meruit. & quan¬
tum fides possit ostendit. sed me dies ante de¬
uo uobis adhuc preclara memorabo:
quorum unum egregium erit aduer¬
sus inflationem misere uanitatis exemplum:.
alterum aduersus falsam iusticiam: non me¬
diocre documentum. Quidam ergo sc̃s fugan¬
dorum de corporib obsessis demonum incre
neq uerbo tantum. sed absens quoq interdum
cilitii sui fimbriis aut epłis missis corpora ob¬
sessa curabat. Hic ergo mirum in modum fre¬
quentabatur a populis: ex toto ad eum orbe

Expanded text:
sabat operantis, et de fructu operis spes esse non sabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deDuo uobis adhuc praeclara memorabo: quorum unum egregium erit aduersus inflationem miserae uanitatis exemplum, alterum aduersus falsam iustitiam non mediocre documentum. quidam ergo sanctus, fugandorum de corporibus obsessis daemonum increde uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe
Abbreviated transcription (Latin):
attigit: ut nec abbatem pigeret dura mandasse:
nec discipulum peniteret imꝑio paruisse: qui
co quo aduenit die. dum temptaretur infirmꝰ.
ꝑfectus inuentus est.Merito felix. merito glori¬
osus: probatus obedientia: glorificat᷑ est passione.
n eodem autem monasterio factum .XII¬
id quod dicturus sum recenti memoria fetebat᷑.
Quidam itidem ad eumndem abbatem recipi¬
endus aduenerat. Cum prima ei lex obedien¬
tie poneretur. ac perpetem polliceretur ad om¬
nia uel extrema patientiam: casu abbas stora¬
cinam uirgam pridem aridam manu gerebat.
Hanc solo fixit: atq illi aduene id oꝑis impo¬
nit ut tam diu uirgule aquam irriguam
ministraret: donec quod contraomnem natu¬
iam erat. lignum aridum in solo arente uiui¬
sceret. Subiectus aduena dure legis imperio.
aquam ꝓprus humeris cotidie cotidie conue¬
hebat que a nilo flumine ꝑ duofere milia pete¬
batur: Iamq emenso anni spacio labor non ces¬

Expanded text:
adtigit? ut nec abbatem pigeret dura mandasse adtigit? ut nec abbatem pigeret dura mandasse nec discipulum paeniteret imperio paruisse: qui eo quo aduenerat die, dum temptaretur infirmus, perfectus inuentus est: merito felix, merito gloriosus, probatus oboedientia, glorificatus est passione. In eodem autem monasterio factum id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non ces
Abbreviated transcription (Latin):
monasterium ubi faciliorib legib uiueretur
expeteret:non temptaret aggredi. quod implere
non posset. Ille uero nichilhis terrorib ꝑmoue¬
ri. sed magis ita omnem obedientiam polliceri:
ut si eum abbas inignem ire preciperet. non
recusaret intrare. Quam illius professionem
ubi magister accepit: non cunctatus est ꝓbare
ꝓfitentem. Casu clibanus ꝓpter ardebat: qui
multo igne succensus. coquendis panib para¬
batur. Exundabat abruptis flamma forna¬
cib: & intra camini illius concaua totis ha¬
benis regnabat incendium. Hunc igit᷑ adue¬
nam illum. iubet magister intrare. Nec di-¬
stulit parere precepto. Medias flammãs ni¬
chil cunctatus ingreditur. Que mox tam au¬
dacifide uicte: uelut illis quondam hebreis
pueris cessere uenienti. Suꝑata est natura:
fugit incendium: & qui putabatur arsurus.
uelut frigido rore ꝑfusus. seipse miratus est. Sed
quid mirum si tuum xp̃e tyronem ignis ille non

Expanded text:
monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non temptaret adgredi, quod inplere non posset. ille uero nihil his terroribus permoueri, sed magis ita omnem oboedientiam polliceri, ut, si eum abbas in ignem ire praeciperet, non recusaret intrare. quam illius professionem ubi magister accepit, non cunctatus probare profitentem. casu clibanus propter ardebat, qui multo igne succensus coquendis panibus parabatur: exundabat abruptis flamma fornacibus, et intra camini illius concaua totis habenis regnabat incendium. hic aduenam illum iubet magister intrare, nec distulit parere praecepto: medias flammas nihil cunctatus ingreditur, quae mox tam audaci fide uictae uelut illis quondam Hebraeis pueris cessere uenienti. superata natura est, fugit incendium: et qui putabatur arsurus, uelut frigido rore perfusus se ipse miratus est. sed quid mirum, si tuum, Christe, tironem ignis ille non
Abbreviated transcription (Latin):
habitare centenos: sed bina & terna milia misdẽ
unculis agere constabat. Nec sane ibi minorẽ
putetis diuersantium multitudinem monacho¬
rum esse untutem: qm eorum esse cognoscitis.
qui se ab humanis cetib remouerunt: Precipua
ut iam dixeram ibi iurtus: & prima est: obedien¬
tia. Heq aliter adueniens ad monasterium ab-¬
batis suscipitur: qm qui temptatus prius fuerit.¬
& probatus: nullum uiqm recusaturus qͣmlibet
arduum ac difficile indignumq toleratu abba
ram incredibilis obedientie admodum mag¬
na miracula: licet suppetant plura recolenti: sed
ad excitandam iurtutum emulationem cui pau¬
ca non sufficiunt: multa non proderunt. Ergo
cum quidam scli actib abdicatis. monasterium
magne dispositionis ingressurus cepisset rogare:
abbas ei cepit multa ꝓponere: graues esse istius
discipline labores: sua uero dura imꝑia. que nul¬
lius ualeret facile implere patientia: aliud potius

Expanded text:
habitare centenos, sed et bina et terna milia in isdem habitare centenos, sed et bina et terna milia in isdem uiculis agere constabat. nec sane ibi minorem putetis diuersantium in multitudine monachorum esse uirtutem, quam eorum esse cognouistis, qui se ab humanis coetibus remouerunt. praecipua, ut iam dixeram, ibi uirtus et prima est oboedientia: neque aliter adueniens a monasterii abbate suscipitur, quam qui temptatus prius fuerit et probatus, nullum umquam recusaturus quamlibet arduum ac difficile indignumque toleratu abbatram incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius
Abbreviated transcription (Latin):
contiguum. nequaqm adiri potest. Inter hu¬
ius recessus. anachorita esse aliquis esse ferebat᷑
quem dui multumq quesitum uidere non
potui.qui fere iam ante quinquagintaannos
aconuersatione humana remotus.nullo uestis
usu setis corporis sui tectus: nuditatem suam
diumo munere uestiebat. Hic quoties eum
religiosi uiri adire uoluerunt:cursu auia pe¬
tens: congressus uitabat humanos. Un tan¬
tummodo ferebatur se ante quinquenmum
prebuisse: qui credo potenti fide id obtmere
ꝓmeruit Qui inter multa colloquia ꝑcunc¬
tanti.cur homines tantoꝑe uitaret. respondis¬
se ꝑhibetur: eum qui ab hominib frequenta¬
retur. non posse ab angłis frequentari. Tnde
non immerito recepta opinone multorum
fama uulgauerat: scm̃ illum ab angłis uisita¬
ri. Ego autem a syna monte digressus. ad nilum
flumen regressus sum. cuius ripas frequentib
monasteriis consertas: utraq ex parte lustraui
Plerumq uidi ut dudum dixeram. uno in loco

Expanded text:
contiguum nequaquam adiri potest. Inter hucontiguum nequaquam adiri potest. Inter hujus recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem diu multumque quaesitum videre non potui, qui fere jam ante quinquaginta annos a conversatione humana remotus, nullo vestis usu, setis corporis sui tectus, nuditatem suam divino munere nesciebat. Hic quoties eum religiosi viri adire voluerunt, cursu avia petens, congressus vitabat humanos. Uni tantummodo ferebatur se ante quinquennium praebuisse, qui credo potenti fide id obtinere promeruit: cui inter multa collo juia percunctanti, cur homines tantopere vitaret, respondisse perhibetur, eum qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari: unde non immerito recepta opinione multorum fama vulgaverat, Sanctum illum ab angelis visitari. Ego autem a Sina monte digressus ad Nilum flumen regressus sum, cujus ripas frequentibus monasteriis consertas utraque ex parte lustravi; plerumque vidi, ut dudum dixeram, uno in loco
Abbreviated transcription (Latin):
amme sedem stomacho iam fatiscente dissolue¬
ret: omnia penitus que essent edenda formidais
septimum in ieiuniis diem spũ deficiente duce¬
bat: cum ad eum fera cui hibicis est nomen
accessit. Huic ꝓpius astanti. fasciculum herba¬
rum quem collectum pridie attingere non au¬
debat obiecit. Sed fera que uirulenta erant
ore discutiens: que innoxia nouerat eligebat.
Ita uir sc̃s eius exemplo quid edere. quid respue¬
re deberet edoctus: & ꝑiculum famis euasit: &
herbarum uenena uitauit. Sed longum est
de omnib qui heremum incolunt comꝑta
nobis uel audita memorare. Annum inte¬
grum & fere septem menses intra solitudines
constitutus exegi: magis uirtutis admirator
aliene: qm qd̃ ipse tam arduum atq difficile
potuerim temptare ꝓpositum. Sepius tamen
monasteria adui.que hodiet ab eius discipu
lis incoluntur: ad eum etiam locum inquobe¬
atissimus paulus primus heremita est diuersa¬
tus accessi: rubrum mare uidi: iugum syna
montis cuius suminum cacumen celo pene

Expanded text:
ae sedem stomacho iam fatiscente dissolueret, omnia penitus quae sunt edenda formidans septimum ieiunus diem spiritu deficiente ducebat, cum ad eum fera, cui ibicis est nomen, accessit. huic propius adstanti fasciculum herbarum, quem collectum pridie adtingere non audebat, obiecit: sed bestia quae uirulenta erant ore discutiens, quae innoxia nouerat eligebat. ita uir sanctus eius exemplo quid edere, quid respuere deberet edoctus, et periculum famis euasiherbarum uenena uitauit. sed longum est, de omnibus, qui eremum incolunt, conperta nobis uel audita memorare. annum integrum et septem fere menses intra solitudinem constitutus exegi, magis uirtutis admirator alienae, quam quod ipse tam arduum adque difficile potuerim temptare propositum: saepius tamen monasteria adii, quae hodieque ab eius disclis incoluntur. Ad eum etiam locum in quo beatissimus Paulus primus eremita est diversatus, accessi. Rubrum mare vidi: jugum Sina montis ascendi, cujus summum cacumen coelo pene
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. satis comꝑtum habuimus. diem ipsum
fuisse conuentus. & ea ibi ab epĩs fuisse decreta:
me Gallus neclum explicitis quẽ statuerat refer¬
re loqueretur. puer familiaris ingressus est:
nuntians refrigerium prb̃rm stare ꝓforib.
Dubitare cepimus utrum sallum adhuc esset
melius audire: an exoptatissimo nobis uiro qui
officii causa ad nos ueniebat occurrere Tum
callus. Etiam si non obaduentum scissimi sacer¬
dotis. relinquenda nobis hec esset oratio: nox
ipsa cogebat hucusq ꝓtractum finire sermonẽ.
Uerum quia de martim iurtutib nequaqmͣ
explicari potuerunt uniuersa: hec uos hodie
audisse sufficiat cras reliqua dicemuis. Ita pa¬
titer accepta salli sponsione surreximus.

Expanded text:
rentes, satis compertum habuimus, ipsum diem rentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta me Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
maxime patiebatur infestum. Iouem: brutũ
atq hebetem esse dicebat. Hec plerisq etiam in
eodem monasterio constitutis incredibilia ui-¬
debantur: ne dum ego confidam omnes qui
hec audiant. credituros. Nam isi mestima¬
bilem uitam atq iurtutem martinus egisset:
nequaqmͣ apud nos tanta gła preditus habere
tur. qm̃qͣm minime mirum si in oꝑib orartim
infirmitas humana dubitauerit: cum multes
hodieq iudeamus nec euuͣngłiis quidem credi
martino aut̃ sepe angłos uisos disse.¬
familiarit᷑: et sensimꝰ et exꝑti sumꝰ. Nem m¬
nimã dicturus sum: sed tam̃ dicã. Apud neman¬
sũ ep̃oꝵ. sy nodꝰ habebat᷑. ad quã qͥdẽ ire noluerat: sei
quid gestum eẽt scire cupiebat. ¶asn cum eo
iste sulpicius nauigabat: sed procul. ut semper
aceteris in remota naiuis parte residebat. Ibi
el angłs quid gestum esset in synodo nuntiauit
Nos postea tempus habiti concilii sollicite requi¬

Expanded text:
maxime patiebatur infestum, Iouem brutum maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaqtur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requi
Abbreviated transcription (Latin):
litur. Ac tum eum iste sulpitius ficut apud
eum nemo familiarius loquebatur. cepit ora¬
re s us ꝑquirentib indicaret quid illucdun¬
i fuisset horroris. quod fatebamur nos ambo
sensisse: cum quib fuisset in cellula collocaͣtus.
Tenuem enim nos licet & uix intellectum sermo¬
cmantium sonum proforib audisse Tum
ille diu multumq cunctatus: sed nichil erat
quod ei sulpicius non extorqueret inuito. In¬
credibiliora forte dicturus sum. sed xp̃o teste
non mentior. nisi quisqmͣ est tam sacrilegus
ut mrantinum estimet fuisse mentitum. Di¬
cam inquit uobis: seduos nulliqueso dicatis
Agnes. Tecla. & mraria. mecum fuerunt. Nefere¬
bat autem nobis uultum atq habitum singu¬
larum. Nec uero tantum illo die: sed frequen¬
ter se ab eis confessus est usitari. Petrum etiã
& paulum apłos uideri a se sepus non negauit.
lam uero demones prout ad eum quisq uenis¬
set: siuis nominib increpabat. Mercurium:

Expanded text:
ditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud ditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium
Abbreviated transcription (Latin):
Paululum iste liberior sermo reprimendus est:
ne in aliquorum forsitan incurrat offensam.
Etenim infidelib obiurgationis uerba non pro¬
derunt: fidelib autem satisfaciet exemplum.
Uerum ego ita uirtutem huius uirginis pre¬
dicabo: ut tamen nichil que ad martinum¬
uidendlum ex longinquis regionib sepe uene¬
runt arbitrer derogandum: Siquidem hoc
beatum urum frequenter affectur: etiam angłi
quod diturus sum postumiane: hoct̾
me autem intuebatur teste: recte ꝑhibeo. Quo¬
dam die ego & iste sulpitius ꝓforib illius ex¬
cubantes: iam ꝑ aliquot horas cum silentio
sedebamus: ingenti horrore & tremore. acsi an¬
te angłi tabernaculum mandatas excubias
duceremus: cum quidem clauso cellule sue ho-¬
stio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentiũ
murmur audiuimus & mox horrore quodã
cucum fundimur: ac obstupentes. nec ignora
re potuimus. nescio quid fuisse diuinum.
Post duas fere horas: ad nos martinus egre¬

Expanded text:
paululum iste liberior sermo reprimendus est, paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli f quod dicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignore potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egre