comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos doceat orare. queri pot̃ cur uel his pauciᷤ
u̾bis opus sit ad eum qui scit omnia anteꝙͣ
fiant .i. nouit ut dictum ẽ. quid nob̾ sit
necessarium anteqͣm petamus ab eo. Hic pri¬
mo respondetur non u̾bis nos agere debe ap̃
deum. ut impetremus qđ uolumus. s reb
quas animo gerimus. et intencione cogita¬
tionis cum dilectione pura et supplici affecto.
demur. S rursus queri potest. siue reb siue
u̾bis orandum sit quid opus sit ip̃a oratio¬
ne. si łs iam nouit quid nob̃ sit necessariũ.
nisi qr ip̃a orationis intencio cor nr̃m sere¬
nat. ⁊ purgat. capaciusq efficit ad excipien¬
da diuina muneraque spiritalit̾ nob̾ infun.¬
dunt. Non enim ambitione p̾cum nos exau¬
dit ds̃. qui semꝑ paratus dare suam ẽ lucẽ
nob̾. non uisibilem s intelligibilem et spi¬
ritalem. s nos non semꝑ parati sumꝰ acci¬
pere cum inclinamur in alia. et reꝵ tem¬
poralium cupiditate tenebramur. lit ergo
in or̃one conu̾sio cordis ad eum qui semper

Expanded text:
nos doceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: demur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si deus iam nouit, quid nobis sit necessarium, nisi quia ipsa orationis intentio cor nostrum serenat et purgat capaciusque efficit ad excipienda diuina munera, quae spiritaliter nobis infunduntur. non enim ambitione precum nos exaudit deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis non uisibilem, sed intellegibilem et spiritalem, sed nos non semper parati sumus accipere, cum inclinamur in inania et rerum temporalium cupiditate tenebramur. fit ergo in oratione conuersio cordis ad eum qui semper
Abbreviated transcription (Latin):
affugit᷑ ppłi d̾i. Ex qͦ ĩ aiãm hõis. sermo dĩ
platus fiu̾t. acrius callidꝰ hostis ĩsurgit.⁊
S. ueuiret sermo qͥ argueret. uitia ĩ pa¬
ce durabãt. s uͥ serno di fat̾e coꝑit unidu¬
uisq discͥmen: tc̃ ꝯtͣbatio magna ꝯsurgit

Expanded text:
agis populus Dei. Ex quo in animam hominis sermo Dei 366 perlatus fuerit, acrius callidus hostis consurgit, et quam veniret sermo, qui argueret vitia, in pace durabant. Sed ubi sermo Dei facere coeperit uniuscujusque discrimen, tunc conturbatio magna consurgit
Abbreviated transcription (Latin):
apparuisse legit᷑. ostũd̾. ñ alibi ꝗͣ. ĩ eccłia
eũ eͤdñtib appar̾e. ĩ qͣ nulsꝰ digne ꝯsistere
lia deposu̾i̾t uitia. Ꝙ sigr̃abãt illa moy¬
si caltiam̃ta deposita. ht̃ qͥppe ⁊ aliã figu¬
rã id qd moyses discaltiari iubet᷑. uet̾m̾¬

Expanded text:
 Ecclesia eum credentibus apparere. In qua nullus digne consistere lia deposuerit vitia, quod significabant illa Moysi calceamenta deposita. 4. Habet quippe et aliam figuram id quod Moyses discalceari jubetur. Vet
Abbreviated transcription (Latin):
fluiũ lauicͥi. ad aꝙ̃ baptismatis a cͤoñti¬
suscitãd̾ lararũ fleuit. iud̾oꝵ plorãs ꝑfi¬
diam. filia pħaonis descũdñs ad lauacruĩ.
fluminis. collegit ĩ fantẽ. eccłia exgtibꝰ la¬
uacͥ salutaris scĩficatõnẽ desisans. ex¬
cepit xͫ a synagoga carnalimat᷑ expulsũ.¬

Expanded text:
flumen lavacri et aquam baptismatis, a credentisuscitandum Lazarum flevit Judaeorum deplorans perfidiam. Filia Pharaonis descendens ad lavacrum fluminis collegit infantem: Ecclesia ex gentibus lavacri salutaris sanctificationem desiderans, excipit Christum a Synagoga ma
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitionẽ. scdm. errorem. t̾ciũ uͦ int̾fic̾
solĩ amorem. Q ͣi. tũ. ĩpietatẽ. qͥntũ. allidit
formcationẽ. sextũ. crudelitatr̃ septimũ.
rapacitatem. octauũ ꝑimit falsitatẽ. No¬
nũ. ad ulterii cogitationẽ. deciũ. m̃di cu¬

Expanded text:
superstitionem; secundum, errorem; tertium interficit saeculi amorem; quartum, impietatem; quintum, allidit fornicationem; sextum, crudelitatem; septimum, rapacitatem; octavum, perimit falsitatem; nonum, adulterii cogitationem; decimum, mundi cu
Abbreviated transcription (Latin):
nus qd̾ in illam mulierem uiro uibende com¬
missum ẽ. quemadmodum aurea. cum sine ul¬
lo exemplo. res ip̃a poneretur horrium usi. Sed
in hoc eu̾ngelis capttulo uich fortius conside¬
rantium ẽ. quam tantum ẽẽ malum fornica¬
cionis ut cum tanto uinculo s coniugia cõ¬
tringantur: hec una causa solutionis excep

Expanded text:
nus, quod in illa muliere viro jubente comnus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excep
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ uolente flagaret. uenit mulier ad uillã
ip̃ius diuitis. fecit qd̃ uoluit impudicus. Sed
illa. corpus non nisi marito dedit. non concũ¬
bere ut solet. s uiuere cupienti: Accepit aurũ
S ille qui dedit fraude sũbtraxit q dederatos
subposuit simile ligamentũ cumt̾ra. Etiod
ubi mulier iam domui sue posita mueniit ate¬
siluit illa in publicum. eadem mariti. caeitate
elamatura ꝙ fecerat qua facere coasta ẽ it
udem passa ẽ. ostenait. Eũ uo prefrstas pͥmo
sereum ꝙ suis minis adid uentum eet pio¬
nunciat ⁊ tamqͣm in alium sentenciam di¬
ceret de a cincdini bonis ꝓnunciat aur. lorã
fido inferendam. Ilam uo muilie rere. ãliẽtu
meam tram unde ꝓ auro t̾ram acrepiset teñ¬
driti. Nicħ hic in alt̾am partem disputo. ute
at cuiꝙ estimare qd̃ uelit: Nom enĩ de diux¬
nis austoritatib de prompta ẽ hystoria . stam
narrato fcs. non ita respuit hoc sensus hirai¬

Expanded text:
te et volente flagitaret. Venit mulier ad villam te et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: iudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam pestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus huma
Abbreviated transcription (Latin):
tuerat memoratum aurum non ex solueret. occi¬
deret᷑. Itaq cum ille teneret᷑ ĩmĩmani custodia.
nec se posset debito illo expedire. dies metuendus
imminere et appropinqͣre cepit. Et forte habe¬
bat uxorem pulcherrimam. s nullius peccunie
qua subuenire poss uiro. Cuius mulieris pul¬
critudine cum quidam diues eẽt accensus. ⁊ cog¬
nouisset maritum eiꝰ in illo discrimine consti¬
tutum. mnisit ad eam pollicens ꝓ una nocte si ei
misceri uellet. se auri libram datueum. Cum
illa que sciret non se habere sui corporis potesta¬
tem s uirum suum. ꝑtulit ad eum. dicens. para¬
tam se ẽẽ ꝓ marito id fac̾e. si tamen ip̃e conuiga¬
lis corporis dñs. cui tota illa castitas deberetur.
tamqͣm de re sua ꝓ uita sua uellet id fieri. Egit
ille gr̃as et ut fieret id imꝑauit. Nullo modo
uidicans adult̾inum ẽẽ concubitum. ꝙ et li¬
bido nulla. et mariti caritas magna se iuben¬

Expanded text:
tuerat, memoratum aurum non exsolveret, occituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se juben
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ sui corporis s uir: Similiter ⁊ uir
ñ habet potestatem sui corporis. s mulieꝵ.¬
S possit in terum aliquid ualere. ut ꝑmiten¬
te uxore que maritalis corporis ht̃ potestatem.
possit etiam uir cũ altera que nec aliena uxoi
sit. nec a uiro disuincta concumbere. s non ita
est estimanctum. ne etiam hoc femina ium ꝑ¬
mittente facere posse uideat᷑ quod om̃ium sen¬
sus excludit. Quamqͣm non nulle cause pos¬
sint existere uͥ ⁊ uxor. mariti consensu ꝓ ipso
marito hoc facere deb̾e uideatur: sieut antiochie
ft̃m esse phibetur ante. qͥnqͣginta femine ãnos
constantimi temporib. Nlam acinclunus tunc ꝑ¬
fectus qui etiam ad idem consul fuit. cum quẽ¬
dam libre auri debitorem fisci exigeret. uescio
unde commotus. qd̾ plerumꝙ: in istis potesta¬
tib ꝑniciosum ẽ. quib quodlibet licet uł pot̾i
putatur licere. comminatꝰ est uirans et uehe¬
menter affirmans. ꝙ si certo die quem consti¬

Expanded text:
militer et vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem consti
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͣmuis multominus inueniri possit. quo¬
modo cum uir ⁊ mulier pari consensu s mis¬
ceantur unus eoꝵ mechus sit. ⁊ non sit alter.
Huc accedit. qr si mechatur ille ducendo eã
que soluta ẽ a iuiro. qͣnquam non climiserit
s dimissa sit. ip̃a eum mechari facit. quod ni¬
chilominus dñs uetat. Ex quo colligitur. si¬
ue dimissa fu̾it. siue dimiserit: oportere illam
manere innuptam. aut uiro reconciliari.
Et rursus querit᷑. utrum si uxoris ꝑmissu si¬
ue sterilis suie que concubitum pati non ułt
adhibuerit sͥ alteram uir ñ alienam neq a
uiro se iunctam. possit ẽẽ sine crimine forni¬
cationis. Et in historia quidẽ ueteris testam̃¬
ti inuenitur exemplum. S nunc p̾cepta
maiora sunt. in que ꝑ illum gradum gene¬
ratio humana ꝑuenit. Nunc u̾o tractanda il¬
la sunt ad distinguendas etates dispensatõis
diuine ꝓuidentie. que humano gen̾i ordi¬
natissime subuenit. Non enim adiuuendi re¬
gulam usurpandam. s ad seruandam utro

Expanded text:
est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas u
Abbreviated transcription (Latin):
stitiumus nequis contra insti¬
tuta ordinis nr̃i pͥulegiũ pe¬
tere p̃sumat. s qd̾ dispositerunt
antecessores nr̃i scĩ uiri:i adhuc
disponunt sano consilio mor¬
derni. ratũ et stabile ꝑmaneat
Qd̃ siqͥs contra statuta capłi ac¬
ciꝑe aliqͥd uł emere. uł edificare
p̃sumpserit: remota oĩ dispen¬
sationẽ edificia cadant. expense¬

Expanded text:
stituimus ne quis contra instituta ordinis nostri privilegium facere praesumat; sed quod disposuerunt antecessores nostri sancti viri et adhuc disponunt sano consilio moderni ratum et stabile permaneat: quod si quis contra statuta capituli accipere aliquid vel emere vel aedificare praesumpserit, remota omni dispensatione aedificia cadant, expens
Abbreviated transcription (Latin):
Quando scandalũ. siue dissensi.¬
ones .ł quelibet querele in ordi¬
exeant. s in tra ordinẽ ⁊ ꝑꝑsonaᷤᷤ
ordinis caritatine ⁊ discrete. ⁊¬
tẽ sopiantur. Qui contra hoc¬

Expanded text:
Quando scandalum sive dissensiones vel quelibet querele in Ordiexeant, set intra Ordinem et per personas Ordinis caritative et discrete tem sopiantur. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ut generalit̃ ad õs uł specialt̃
ad aliquas causas de conscientia
⁊ approbatone sanioris consilii.
ychonomũ habeamus qui calũ¬
nie iuramentũ ꝓ nob̃ p̃stte. ⁊ agẽ¬
di et respondendi sr̃ causis mona¬
sterioꝵ np̃oꝵ lib̾ã habeat faculta¬

Expanded text:
s, ut generaliter ad omnes vel specialiter ad aliquas causas de consciencia et approbatione sanioris consilii ychonomum habeatis, qui calumpnie iuramentum pro vobis prestet et agendi et respondendi super causis monasteriorum vestrorum liberam habeat faculta
Abbreviated transcription (Latin):
diu in famulatu nr̃o suerre ꝓpt̃
detentionẽ decimaꝵx. ł aliud ali¬
quid a sede apłica ordini nr̃o cõ¬
cessũ excõmunicatõnis uł int̾dic¬
ti sententiã ꝓmulgauerit licet no¬

Expanded text:
diu in famulatu vestro fuerit, propter detentionem decimarum, vel aliud aliquid a sede apostolica ordini vestro concessum, excommunicationis vel interdicti sententiam promulgaverit, liceat vo
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c in cuiꝰ parrochia alb̃ia fun¬
data ẽ. c̃ humilitate ac deuotõne
qͣ conuenit requisitus substitu
fuerint indebite denegata. In re
exhibent᷑. ea debent ẽẽ ep̃i forma.
⁊ exp̃sione contenti. que ab origi¬
ne ordinis noscitur instrauta. Si¬

Expanded text:
 in cuius parrochia domus uestra fundata est, cum humilitate ac deuotione, qua conuenit, requisitus substitut a uestro fuerint indebite denegata, Illud exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, que ab origine ordinis noscitur instituta,
Abbreviated transcription (Latin):
Abas si ad głam p̾mi psalmi
ñ occurrerit: satiffaciat ad gͣdũ ire¬
uI
monachꝰ. excepto qd̃ sñ licentia ali¬
cuiꝰ pot satisfatõnẽ recedat ad se¬
dẽ suã nͥ aliꝰ abłis in choro fuerte.

Expanded text:
bas si ad gloriam primi psalmi non occurrerit, satisfaciat ad gradum ut monachus, excepto quod sine licentia alicujus post satisfactionem recedat ad sedem suam, nisi alius abbas in choro fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
sedis apłice reciꝑe ualemꝰ. Porro
si ep̃i uł alii eccłiaꝵ rectores eccłi¬
nas mibi constitutas. suspensio¬
nis excõmunicatõnis uł int̃dic¬
li sententiã ꝓmulgau̾int. siue ̃¬
in m̾cennarios nr̃os ꝓ eo qd̾ de¬
cimas ñ soluimꝰ siue aliqͣ occasi¬
ont cor que ab apłica benigni¬
tare nob̾ indulta sunt seu bñfa¬
tia ł obsequia ex caritate p̃stit̾int.
Dad laborandũ adiuuerint in
ilł dieb in quib nos laboramꝰ
i alii. feriantur. eandẽ sententiã

Expanded text:
e ualeatis. Porro si episcopi uel alii ecclesiarum rectores nas inibi constitutas suspensionis, excommunicationis uel interdicti sententiam promulgauerint, siue in mercennarios uestros pro eo quodcimas non soluitis, siue aliqua occasione eorum quae ab apostolica benignitate uobis indulta sunt, seu benefacia uel obsequia ex caritate praestiterint, uel ad laborandum adiuuerint in illis diebus in quibus uos laboratis et alii feriantur, eandem sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
rint. si admoniti ad domos suaᷤ
redire distulerint. eos contͣdicti¬
ne et appellatione cessante excũ¬
municatos publice ñcientri sic̃
exc̃municatos faciant artiꝰ eui¬
tari donec ad domos ꝓpͥas reuer

Expanded text:
rint, si admoniti ad domos suas redire distulerint, eos, contradictione et appellatione cessante, excommunicatos publice nuncietis et, sicut excommunicatos faciatis, arcius evitari, donec ad domos proprias rever
Abbreviated transcription (Latin):
in conuentu psalmi uł alie que¬
libet or̃ones ꝓ quauis nectitate
dicantur. nͥ forte ꝓmissa de con¬
uentu: alia missa ꝓ ĩminenti ã¬
gustia. uł ad missã colła. Cuoo¬

Expanded text:
in conventu psalmi vel aliae quaelibet orationes pro quavis necessitate dicantur, nisi forte pro missa de conventu, alia missa pro imminenti angustia, vel ad missam de co
Abbreviated transcription (Latin):
pellis totꝰ hirsutꝰ. deiñ exiit fr̃ eius
iacob.⁊ manꝰ eiꝰ ĩplexa erat calcaneo
lutꝰ. ⁊ pecc̃i ac neqͥtie squalore ex¬
ritit circũdat᷑  cuiꝰ id̾o minor cat¬
caneũ tenuit. qr mistice maiorent
ppłm minor suꝑaturꝰ eẽt. Nã ⁊ qd̾

Expanded text:
pilis hirsutus. 3. Deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo lutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus? Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superaturus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt portat inagmẽ d̾̃ pr̃is. Rebecca
sp̃o sc̃ĩ. esau. ppłi pͥoris ⁊ ꝯabuli. Iacob
se de m̃do. ⁊ relicto lumi̾e añ d̾m ne¬
ꝗleclũ ec̃ sigc̃at. Qd̾ filiꝰ maior uoꝵ¬
t᷑. acceptio legis ÷ uid̾oꝵ. Qd escale

Expanded text:
 portat imaginem dei patris, Rebecca spiritus sancti, Esau populi prioris et diaboli, Iacob se de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, accepti
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Paulus autem apłs auanciam ydolat̾e
nomine appellet. quis dubitet omnẽ malam
concupiscentiam recte fornicationẽ uocari. qñ
anuna neglecta suꝑiore lege qua regitur in¬
ꝓscituta corrumpit᷑᷑ Et ideo quisquis car¬
ꝑ consuetudinẽ pectoꝵ. cuius in domite᷑ uiolẽ¬
tie̾ trahit᷑ in captiuitatem. recolat qͣntum po¬
test qualem pacem peccando amiserit. et ex¬
clamet. Infelix ego homo. quis me liberabit de
corpore mortis huius: bra dei ꝑ iħm xp̃m do¬
minum nr̃m. Ita enim cum se infelicem excla¬
met.⁊ lugendo imploret consolatoris auxiliũ.
nec paruus ẽ. ad beatitudinem accessus cogni¬
cio infelicitatis sue. Et ueo beati etiam lugenteᷤ.

Expanded text:
dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscenanima neglecta superiore lege qua regitur, inprostituta corrumpitur? Et ideo quisquis carper consuetudinem peccatorum, cujus indomitae violentia trahitur in captivitatem, recolat quantum potest qualem pacem peccando amiserit, et exclamet, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum . Ita enim cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infelicitatis suae: et ideo, Beati etiam lugentes;
Abbreviated transcription (Latin):
catum ꝑuenit᷑. suggestione. delectatione. cõ¬
sensione: ita ip̃iꝰ peccati tres differentie sunt.
In corde. in facto. in consuetudine. tamqͣm iã
qͣim domo. idẽ cum in corde consentit᷑ libitli¬
ni.Altera iam ꝓlata qͣi extra portam. cum
in factum ꝓcedit assensio. Tercia: cum in
consuetudinis male urlate tamqͣm mole t̾¬
rena p̾mitur animus. qͣi in sepulchro iam
putetis. Que tͥa genera mortuoꝵ. chñm re¬
suscitasse. quisqͥs euͣngłm legit cognoscit.
Et fortasse considerat. quas differentias hãt
etiam ip̃a uox resuscitantis. cum alibi dic̃.
puella surge. alibi inuenis tͥ dico surge.
alibi infremuit sp̃u et fleuit. et rursus fre¬
muit et postea deuide uoce magna clamauit.
Larare ueni foras. Quappt̾ nomine mechã¬
tium qui hoc capitulo commemorant᷑. om¬
nem carnalem et libidino sam concupiscen¬
ciam oportet intelligi. Cum enim tam as¬
aidue ydolatriam sc̃ciptura fernicationẽ

Expanded text:
candum peruenitur, suggestione, delectatione, concandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. ad inferiora non est declinandum. Nec
quisqͣm hoc facere cogit᷑. Et ideo si fecerit: sine¬
iusta defensione punitur:. Non enim hoccõ¬
muttit inuitus. ueruntamen delectacio ante
consensionem. uł nulla ẽ. uel tam tenuis:
ut ꝓpe nulla sit. Cui consentire magnũ pect̃m
est. cum inlicita ẽ. Cum aut̃ quisq consen¬
serit. cõmittit pec̃cm in corde suo. Si aut̃ enã
in factum ꝓcesserit. uidetur saciari ⁊ extin¬
gui cupiditas. S postea cum suggestio re¬
petitur: maior accendit delectacio. Que tñ
adhuc multo minor ẽ: qͣm illa que assidu¬
is factis in consuetudinem utitur. Hanc
enum uincere difficilimum ẽ. Et tamen ⁊̃
ip̃am consuetudinem sise quisq ñ differat.
⁊ xp̃ianam miliciam ñ reformidet. illo deo dy¬
ce atq adiutore suꝑabit ac sic in pristinam
pacem atcy ordinem .⁊i uir xp̃o. et mulier ui¬
ro subicitur. Sicut ergo trĩb gradib ad pec¬

Expanded text:
tus est, ad inferiora non est declinandum. Nec tus est, ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam hoc facere cogitur; et ideo si fecerit, iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum suggestio repetitur, maior accenditur delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem uertit. hanc enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad pec
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ consensio facta fu̾it. plenum paratũ
erit. Nlotum autem deo in corde nr̃o. etiam
si facto non innotescat hominib. Ita ergo
sunt isti gradus. qͣi a serpente suggestio fi¬
at. Idest lubrico et uolubili. hoc est temꝑali
corpoꝵ motu. Quia et si qua talia fantas¬
mata intus u̾santur in anima. de corpore
forinsecus tracta sunt. Et si quis occultus pre¬
ter istos quinq sensus motus corporis animã
tangit est etiam ip̃e corporalis et lubricus. Et
ideo qͣntum illabitur occultius. ut cogita¬
tionem contingat. tanto conuenientiꝰ serpẽ¬
ti compatur. Diua ergo hec ut ditere ceꝑam.
similia sunt illi geste rei. que ingenesi scͥpta
est ut qͣi a serpente fiat suggestio. ⁊ quedam
suasio. In appetitu aut̃ carnali. tamqͣm in
eua delectacio. In ratione u̾o. tamquam in
uiro consensio. Quib ꝑactis. tamqͣm de pa¬
radͥyso. hoc ẽ de beatissima luce iusticie. in
mortem homo expellitur. Iustissime omni¬
no. Non enim cogit: qui suadet. Et om̃s nate

Expanded text:
si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum autem Deo in corde nsi facto non innotescat hominibus. Ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est, lubrico et volubili, hoc est temporali corporum motu; quia et si qua talia phantasmata intus versantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt; et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus; et ideo quanto illabitur occultius ut cogitationem contingat, tanto convenientius serpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio; in appetitu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; in ratione vero, tanquam in viro, consensio: quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est, de beatissima luce justitiae in mortem homo expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui suadet. Et omnes naturae
Abbreviated transcription (Latin):
siliarium qr oculus ẽ tamqͣm demonstrans trer.
et in rẽb diuinis. qr aexter ẽ. Ut sinister sit di¬
lectus quidem consiliarius. s in reb t̾renis ad
necessitatem corporis ꝑtinentib. De quo scan¬
daliante suꝑfluum erat dicere. qͣndo quidem
nec dextero parcendum sit. In reb aut̃ duiinis
consiliarius scandalirans ẽ. siin aliquam
ꝑniciosam heresumn nomine religionis atq do¬
ctrine conatur inducere. Ergo et dextera ma¬
nus accipiatur dilectus adiutor:⁊ minuster
in diuinis oꝑib. Nam quemadmodũ in ocl̃o
contemplatio. sic in manu oꝑatio recte intelli¬
gitur: in oꝑib. Ut sinistra intelligatur in oꝑi¬
bus. que huic uite et corpori necessaria sunt.

Expanded text:
siliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; siliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae et corpori sunt necessaria.
Abbreviated transcription (Latin):
Hit uo magna opus ẽ sortitudiuie ad mẽbra
ligo eum ut ocł̃os meos. aut etiam plusqͣm ocu¬
los meos. aut eciam Quod autem additum est
dexter. fortasse alaugendam ium dilectionis
u̾alet. Quamqͣm eium ad uidendũ isti ocũli
corporis cõmuniter intendant᷑. et si am̃bo intẽ¬
dentur equaliter possint. amplius tamen ho¬
mines formidant dextrum amittere. ut iste sit
sensus: Iam quidquid illud c̃. quod ita diligiꝰ
ut ꝓ sexto ocło habeas si scandalirat te. idẽ si tͥ
impedimento est ad ueram beatitudinẽ. erue
illud et proice abste. Expedit enun tͥ ut pere¬
at umum hoꝵ. que ita diligis ut tamqͣm m̃bra
liter dr. si dextera manus tua scandaluat te.
abscide eam et ꝓice abste. et reliqua usq gẽhẽ
nam. Cogit querere diligentiꝰ:. quid dixerit
ocłm. In qua questione nich michi occurrit
congruentiꝰ. quam dilectissimum amicum.
Nam hoc est utiq ꝙ membrum recte. possumꝰ
appellare. qd uehement̾ diligimus. Et hunc cõ¬

Expanded text:
Hic vero magna opus est fortitudine ad membra ligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membrliter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expedit enim nam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc con
Abbreviated transcription (Latin):
tis ostendit cum ait Eis aut̃ que nupte uel¬
in coniugio sunt. precipio non ego s dñs. mo¬
lierem a uiro non discedere. Qd̃ si discesserit.
man̾e innuptam. aut uiro suo reconciliari.
Et uir uxorem ñ dimittat. Credo simili for¬
ma. ut dimiserit ñ ducat aliam. aut reconci¬
lietur uxori. Fieri non potest. ut dimittat uxo¬
rem causa fornicatõnis. qͣm dñs exceptam uo
luit eẽ. Iam u̾o si nec illi nube concedit᷑ uiuo
uiro a quo recessit. nec huic alt̾ram altam dy¬
cere iuiua uxore qͣm dimisit multo minꝰ fas
est. in licita quib libet stupra commit̾e. Bea¬
tiora sane coniugia uidicanda sunt. q̃ siue
filiis ꝓcreatis siue etiam ista t̾rena ꝓle contẽp¬
ta. continentiam int̾ se pari consensu seruare
potuerint. qr neq contͣ illud preceptum fit. qd
dñs dinutti conugem uctat. Non enim dimit¬
tit: qui cum ea ñ carnalit̾ s spiritaliter uiuit.
Et illuõ seruatur quod ꝑ apł̃m dicit᷑. Reli

Expanded text:
tis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt tis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quod per Apostolum dicitur, Reli
Abbreviated transcription (Latin):
illi libellum repudii.Ut iracundiam temerariã
ꝓicientis uxorem. libelli cogitacio temꝑaret. Qi
ergo dimrttendi moram quesiuit. significauit
qͣntum potuit duris hominib se nolle dici¬
dium. Et ideo ip̃e dominus alio loco de hac in¬
terrogatione. ita respondit. Hoc moyses
enĩ durus eẽt qui uellet dimitt̾e uxorem.
cum cogitaret libello repudii dato iam sine pe¬
riculo eam posse alteri nubere. facile placaret᷑.
Dñs ergo ad illud confirmandum ut non
facile uxor dimittat. solam causam fornicati.¬
onis excepit. Ceteras u̾o uniu̾sas molestias.
si que forte extiterint. iubet ꝓ fide conuigali
et ꝓ castitate fortit̾ sustineri. ⁊ mechum dic̃
etiam uirum qui eam duxit. que soluta ẽ
a uiro. Quiꝰ rei apl̃s paulus t̾minum osten¬
dit. Quod tam diu obseruandum dic̃. qͣm¬
diu uir eiusuiuit Illo aut̃ mortuo. dat nu¬
bendi licentiam. Hanc enim etiam ipse regu¬
lam tenuit. et in ea non suum consilium. siut
in non nullis monitis. s pͥceptum ddñi iubẽ¬

Expanded text:
libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud conffacile dimittatur uxor, solam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini juben
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc appeteretur tamqͣm mertes recte ftõꝵ.
s quia deo placere non posset. qui non se his
quos saluos fĩ uellet p̾beret unitandum:
Imuitari aut̃ illum qui sibi non placuerit.
nullo pacto quisꝙͣ potest. Sicur ergo ñ ab¬
luise loqueret qui ãlmepet̃ in hat oꝑem q̃
nauem quero. non nauem quero s patriam.

Expanded text:
ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam
Abbreviated transcription (Latin):
ficent patrem ur̃m qui in celis est. Hic aut̃ qr
hoc reprehendit sũbi sit finis reste factoꝵ. idest
si ꝓpterea recte faciamus ut tantum uideam᷑
ab hominib. postea qͣm dixit cauete facere iu¬
sticiam ur̃am corani hominĩb ut uideami¬
ni abeis. nich addidit. In quo apparet non h̃
eum phibuisse ut recte fiat coram hominib
S nẽ obid forte rete fiat coram hominĩb ut in¬
deamur ab eis. idẽ. ut hoc intucamur. et ibi finẽ
nr̃i ꝓpositi collocemus. Nam et apłs dicit. Si
ad huc hominib placerem. xp̃i seruus non
contrarium putant.cum ille se dixerit nõ
placere hominib. qr non ideo recte faciebat
ut placeret hominib. s ut deo ad tuius
amorem corda hominum uolebat conu̾te¬
re. et ip̃o quo placebat hominib. Itaq
et ñ se placere hominib recte dicebat. qi
iu eo ip̃so ut deo placeret intuebat᷑. ⁊ pla¬
cendum ẽẽ hom̃inib recte precipiebat. non

Expanded text:
ficent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia ficent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum, id est si propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo aeum prohibuisse ut recte fiat coram hominibus, sed ne ob id forte recte fiat coram hominibus, ut videamur ab eis, id est, ut hoc intueamur, et ibi finem nostri propositi collocemus. 3. Nam et Apostolus dicit, Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non contrarium putant; cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus. Itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum esse omnibus recte praecipiebat, non
Abbreviated transcription (Latin):
tuetur cum recte nuiit. et ei placere intit᷑.
qui conscientie solus inspector ẽ. De cuius
conscientie puritate quidquid ꝓcedit. tanto ẽ.
Laudabilius. qͣnto humanas laudes minus de¬
siderat. Cauere ergo inquit facere iusticiam ue¬
stram coram hominib ut uideamini ab eis. idest
cauere hoc anumo iuste uiuere. et ibi constituere
bonum ur̃m ut uos uideant homines. Alioqͥn
mercedem non habebitis apud patrem ur̃m qui
in celis est. Nonsi ab hominib udeamini. s si
ꝓpterea uste uiuatis ut ab̃ hominib uideami¬
ni.Iam uͥ erit quod in principio sermo¬
nis huius dictum ẽ. uos estis lumen mundi. ñ
potest ciitas abscondi suꝑ montẽ constituta.
neq accenilunt lucernam ⁊⁊ ponunt eã sũb
modio s suꝑ candelabrum ut luceat omnib
qui in domo sunt. sic luceat lumen ur̃m corã
hominib ut uideant bona fasta ur̃a: S nõ
ibi finem constituit. Addidit enĩ. Et glori¬

Expanded text:
tuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur tuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modioqui in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glori
Abbreviated transcription (Latin):
et mundum. ut ea que recte facis. non pp̃ lau¬
des hominum facias. Magisꝙ illis recta laudan¬
tib gratuleris. quib id ꝙ bonum ẽ placet quã
t nisi qr recte uiuis etiam si uemo laudaret. Ip¬
samq laudem tuam tunc intelligas utilem eẽ
laudantib. si non te ip̃m in tua bona uita. s
dm̃ honorent. cuius sanctissimum templũ
ẽ. quisquis uiuit bene. ut illud impleat᷑ qdͥ
ait dauid. In dño laudabit᷑ anima mea. au¬
diant iuites et iocundentur. Pertinet ergo
ad ocł̃m mundum ñ intueri in recte facien¬
do laudes hominum et ad eas referre qł recte
fasis. Idest ꝓpterea recte facere aliquid ut
hominib placeas. Sic eium etiam simula¬
re bonum libebit. si non adtenditur nisi ut
homo laudet. qui q̃m uidere cor non porest. po¬
test etiam falsa laudaire. Quod qui faciunt
.i. qui bonitatem simulant. duplici corde ft̃.
Non gͦ habet simplex cor. idest mundũ cor

Expanded text:
et mundum, ut ea quae recte facis non propter lauet mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mea; audiant mansueti et laetentur. pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor,
Abbreviated transcription (Latin):
fiꝰ pruto. ut hic lector tam longo uolumine
fatigatꝰ respiret aliqͣntum. et ad cet̾a se reficiat.
in alio libro etiam consideranda.
cuius tractacionem lib̃ primus termi¬
num accepit. sequitur cordis mundatio. unde
iste sumit exordium. Cordis aut̃ mundatõ
dest tamqͣm ocł̃i. quo uidetur deus. Cuius sim¬
plicitatem habendi tantam curam eẽ oportet.
qͣntam eius rei dignitas flagrat. que tali
oculo conspici potest. Huic aut̃ oculo mag.¬
na ex parte mundato. difficile ẽ non subregent
te sordes aliquas de his reb que ip̃as bonas
nr̃as actiones comitari solent. ueluti ẽ laus
humana. Siquidem ñ recte uiuere ꝑnicio¬
sum ẽ. Recte aut̃ uiuere ⁊ nolle laudari.
quid est aliud qͣm inimicum ẽẽ reb huma¬
nis: Queutiq tanto sunt miseriores. qͣnto
minus placet recta uita hominum. Si ergo
int quos uiuis te recte iuuentem non lauda¬
uerint. illi mi etrore sunt. Si aut̃ laudaue¬
rint. tu in piculo. nisi tam simplex cor habrieris

Expanded text:
fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consideranda. cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ee sordes aliquas de his rebus, quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, ueluti est laus humana, si quidem non recte uiuere perniciosum est. recte autem uiuere et nolle laudari quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuentem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam simplex cor habueris
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ĩ attendat ut et horã prandii
sit tardior ⁊ mensura cibi minor
qub utitur aut frangantur aut
pauꝑib erogent᷑. Ad fores orato¬
rii ꝓstratus iaceat in t̾ra dũ com¬
ple̾tur opus dei. ñ habens capnti¬
do in capite deber habere. Quociẽ
aut̃ missa. ł officiũ defunctoꝵ
sñ int̾uallo sequitur horã cano¬
nicã. ñ ꝓst̾nat᷑ donͦ cõuentꝰ exeat
dus fuerit. ad ussionẽ abb̃is:¬
usq ad ingressũ capłi habeat ca¬
putiũ in capite. Quo deposito. ue¬
niens ante abb̃em ꝓst̾nat se ad pe¬
des eiꝰ suꝑ genua ⁊ sr̃ articłos ma¬
nuũ. deinde ante pͥorẽ .i sic ꝑtur¬
rens choꝵ pͥoris si prior affuerit
uł abbs loco illiꝰ. dem̃ choꝵ abbiᷤᷤ
codẽ mͦ se ꝓst̾nat ante pedes singło¬
ꝵe ilł ñ inclinantib nec adiuuã¬
tib eũ. s quiete sedentib. Quoti
ens ꝑ añ abb̃em tͣnsierit inclinet.¬
bate eat sessũ. nec ponatur ea die
in ordine suo. nec offm̃ aliquod

Expanded text:
 est, ut et hora prandii sit tardior, et mensura cibi minor quibus utitur, aut frangantur, aut pauperibus erogentur. Ad fores oratorii prostratus jaceat in terra dum completur opus Dei, non habens caputi in eundo debet habere. Quoties autem missa vel officium defunctorum sine intervallo sequitur horam canonicam, non prosternatur donec conventus exeat dus fuerit ad jussionem abbatis, ad ingressum capituli habeat caputium in capite. Quo deposito, veniens ante abbatem, prosternat se ante pedes ejus super genua et super articulos manuum, deinde ante priorem, ac percurrens chorum prioris, si prior fuerit, vel abbas loco illius, et chorum abbatis, eodem modo se prosternat ante pedes singulorum, illis non inclinantibus, nec adjuvantibus ipsum, sed quiete sedentibus. Quoties autem ante abbatem transierit inclinet,bate, eat sessum. in ordine suo nec officium aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis graui culpe subditur.
accppiitin ip̃o iudicio disciplinã.
Demñ iniuncta ei pena gͣnioris eul¬
pe ponens statĩ caputiũ in capite
exeat de capło in loc̃ quẽ p̃uiderit
discretus adsolatiũ. qui eũ con¬
solet᷑ ⁊ ꝓuocet ad humilitatem.
ne ãpliori tͥsticia absorbeat᷑. Inũ¬

Expanded text:
aliquis gravi culpae subditur, accipiat in ipso judicio disciplinam: deinde injuncta ei poenitentia gravioris culpae, ponens statim caputium in capite, exeat de capitulo in locum quem praeviderit discretus ad solatium, qui eum consoletur et provocet ad humilitatem, ne ampliori tristitia absorbeatur, iniun
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse equo animo tolerare. quidquid eis imꝓbe
fuisset ingestum. S u̾bi gr̃a dictum putamꝰ.
uade cum eo alia duo an tria. compleri uoluit.
quo numero significat ꝑ fectio. ut meminerit
quisqͣm cum hoc facit. ꝑfectam se implere iu¬
sticiam. misericorditer ꝑferendo infirmitates

Expanded text:
fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates
Abbreviated transcription (Latin):
auferre. nestio utrum quisqͣm clicere audeat.
ut uestimentum eũ debere contempni. ho¬
minem namq homo tamqͣm semetip̃m di¬
ligere debet. cui ab omium dño sicut ea que
secunt osteudunt. etiam ut mimicos diligat
imꝑatur: Sane animadu̾tendum est omncm
tuucam uestumcutum eẽ. non omnẽ uestiment̃.
tunicam eẽ. uestimenta gͦ nomen. plura signifi¬
cat. qͣm nomen tunice. Et ideo sic dictum ẽẽ arbi¬
tror ⁊ qui uolu̾it tecum uidicio contendere ⁊ tu¬
nicam tuam tollere. remitte illi et uestimentũ.
tamqͣm si diceret. Qui uoluerit tunicam tuam
tollere. remitte illi et si quid aliud indumenti ha¬
bis. Ideo non nulli pallium int̾pretati sunt. quod
inquit mille passus. uade cum illo alia duo. Et
hoc utiq non tam ut pedib agas. qͣm ut animo
sis paratus. Nam in ip̃a xp̃iana historia in qua
ẽ auctoritas. nich tale inuenies factum a scĩ..
tamen omnib fere locis eos inuenias paratos

Expanded text:
auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Dsequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sa cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos
Abbreviated transcription (Latin):
de necessariis hoc imꝑatum ẽ quͣnto magis
suꝑ flua usq quaq contempnere conuenit:
ueruntam̃ ea que nr̃a dixi. eo genere inlu¬
denda sunt. quo dm̃ ipse ꝑscripsit dicens.
Si quis uult uidicio tecum contendere et tu¬
uicam tuam collere. Omnia ergo illa inrdẽl¬
ligantur. de quib in iudicio nobiscum con¬
tendi potest. ita ut a nr̃o uire in uisillius
transeant qui contendit. uł ꝓ quo conten¬
dit. Sicuti ẽ uestis. domus fundus. iumen¬
tum. et generalit omnis pocunia. Quod
uirum etiam de seruis accipiendum sit. ma¬
gna questio ẽ. Non enim xp̃ianum sic opor¬
tet possidere seruum. quomodo equum. aut
argentum. Quamqͣm fi̾ possit. ut maio¬
ti procio ualeat equus qͣm seriuuis. ⁊ multo
magis aliquid aurum uł argentum. S
ille seruus si rectus et honestius.⁊ ad cdm̃ co¬
lenilum ac commodatus abste dño educat᷑
et regitur qͣm ab illo potest qui eum cupit

Expanded text:
de necessariis hoc imperatum est, quanto magis de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad lendum accommodatius abs te domino educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit