comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex aqua et spũ nõ potest introite in regnũ
dei. Qus enim nascatur denuo nisi renouãd̾
Unde renouandus nisi auetustate. Qua
uetustate nisi uetus homo rudetur siml
crucifixis est cum illo ut euacuetur corpꝰ
peccati. aut uñ ymago dei non nitrat in
regnum dei nisi impedimento ꝓhibente
peceati: Unitamen ut posum᷑ totam ip¬
sam cirtistanciam euangelice lectionis
adrem dequa agitur pertientem. intente
aantum possumus diligenterq uide am̾
grat autem homo ex pħiseis inquit nicho
demꝰ nomine princeps uideorum. hic ne¬
ut ad eum nocte et dixit Rabi. Scimus
quia a deo uenisti magister. Nemo .n. po

Expanded text:
ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei nisi impedimento prohibente peccati ? uerum tamen, ut proposuimus, totam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat ademus nomine, princeps Judaeorum. Hic venit ad eum nocte, et dixit ei: Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Bonus ho
Abbreviated transcription (Latin):
nonintribit in regnum dei. qua isti sentẽ¬
tia non mouerentur. omnio paruulos nͦ
baptatos cẽ censeret. Seo quia non ait ĩ¬
ouunt nisiquis tenatus fuerit ex aqua
et spuitũ non hebit salutem in uitam e¬
ternam. tantum modo autem dixit. non
intrabit in regnum dei. ad hoc ꝑuili bap¬
trandi sunt ut eciam cum xp̃o ni regno
dei ubi nonerunt si baptirati non fir̾̃nt.
quamuis et sie baptismo si pariuili mo¬
tiantur salutem uitam q eternam hitu¬
ti sunt quomam muillo peccati uinculo ob¬
atticti sunt. ħ dicentes primo nunquam ex¬
plicant isti qua usticia nullum peccatum
hñt ymagodei: seꝑetur a regno dei. Dem̃
mdeamus utrum dominus iħc. unus et
colus magister bonuis in hac ip̃a enuageli¬
ca lectione non significauĩt ostendent nõ
nisi per remissionem peccatoꝵ ficri ut ad
regium dei perueniant baptirati. quam¬
is recte intelligentib sufficere debiũt.
quos dictum est. Nisi quis natus fuerit

Expanded text:
non intrabit in regnum dei. qua isti sentennon intrabit in regnum dei. qua isti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt: \'nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non habebit salutem uel uitam aeternam\', tantummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantur salutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iesus, unus et solus magister bonus, in hac ipsa euangelica lectione non significauerit et ostenderit non nisi per remissionem peccatorum fieri, ut ad regnum dei perueniant baptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis natus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
uti malo cum sit utrumq bonum ita qui
dat nirginem suam bent facit. et qui nõ dat
nuptum: melus facit de qua questione ml¬
to uberius et multo sufficientinus in duob
libris. uno de bono conuigali. altero de scã
urginitate quantum dominus dedit ꝓme
arum utium exignitate disserui. Non itacp
per imptiarum bonum defendant concupis¬
cencie malum qui carnem et sanguinem pre¬
uaricatoris aduersus carnem et sanguinem re¬
demptoris extollunt. Non exiguntur in suꝑ¬
bia erroris alieni. de quorum ꝑuila etate no¬
b̾ dedit dñs humilitatis exemplum. Solus si¬
ne pectato natus est. quoniam sine uirili am¬
plecuum concupiscencia carnis. Sed obediẽ¬
cia mentis uugo concepit. Sola nr̃o uulne¬
ra medicinam pere potuit que uon expẽ.
uulnere gm̃ pie prolis emisit. Iam nunc
scruteinur dientius quantum ad iuuat doꝰ
ctiam ipsum eiiangeli capitulum. ubia¬
iti nisi quis renatus fuerit ex aqua et spũ

Expanded text:
uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno De bono coniugali, altero de sancta uirginitate, quantum dominus dedit, pro mearum uirium exiguitate disserui. non itaque per nuptiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum ubi ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
dotis ac si om̃s filios muliens que serpenti
credidit ut libidine. corrumperetur: non libe¬
tan a corpore mortis huius nisi per filiũ uir¬
gmis que angelo credidit ut sine ubi dine
fetaretur. bonum ergo coniugii non est fer.¬
nor concupiscencie. Sed quidam licitus ꝙ
honestus illo feruore utendi modus ꝓpagã¬
mobedienter mouetur. totumq animum
n se deiectum conatur attrahere et neq c̃
la genens humani supplementa ordinate ꝓ¬
paganda permittitur hoc est bonum cõmͦ¬
giiper quod ordinata societate nascitur hõ
Sed nemo renascitur in xp̃i corpore nisi pͥ¬
us nascatur in peccati corpore. Sicrit aũ
bono male uti malum est. sic malo bene i¬
ti bonum est. Ouo igitur hec bonum et
malum et alia duo. usus bouris. et tistis in¬
lus sibimet adiuicta. quatuor differentias
faciunt. bene utitur bono continenciam ydo
cupiscenciam restringens connubio. Sicut
ergo meluis est bene utibouo quam bene

Expanded text:
dotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti dotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propaganinoboedienter mouetur totumque animum in se deieetum conatur adtrahere et neque cula generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum coniugii, per quod ordinata societate nascitur homo. sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. sicut autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dediconcupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene
Abbreviated transcription (Latin):
est hic litteraꝵ magr̃ qui om̃s docet. necp
ibi possunt intelligi om̃s nisi qui uascun¬
tur neq hoc omnes: nisi qui docentur. ũ
tũ om̃s qui nascuntur litteras discunt. S
cuius daret quod et illic recte dictum est. õs
excipit precer cuius manus nemo nascitur
et hic recte dictum est. om̃s docet preter crriꝰ
magisterium nemo discit. Consid̾ ans autem
om̃ib diuinis testimoniis que comemora¬
ui siue sigillatim de uno quoꝙ disprtant
siue atuatum multa congestaus uel quitũ
similia non conmemoraui nicħ inuenitur
nis quod uinuersa ect̾a tenet que adu̾sas
omnes ꝓfanas nouitates uiguare debei.om¬
nem hominem se paran a do. nisi qui per me¬
diacorem xpm reconciliatur deo nec separari
quenquam msi pectatis intercludentib p̾se.
Non ergo reconciliari nisi per mediatorem mi¬
sione pet unam graciam misencordissimi sai¬
uatoris per umamuictunam uerissimi sacer¬

Expanded text:
est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim de unoquoque disputans siue aceruatim multa congestans, uel quaecumque similia non commemoraui, nihil inuenitur nisi, quod uniuersa ecclesia tenet, quae aduersus omnes profanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacer
Abbreviated transcription (Latin):
mus infirmare aut nuitare sentenciam.
Unde igitur adueisus xpm̃ si non ex pcco.
sleq enim ex corpore et anima que utracp
dei creatura est. porro si ex peccato quod ĩ
illa etate nisi originale et antiquũ. una
est quiꝑpe caro peccati in qua omnes aͦ dãp¬
nationẽ liberantur nascuntur. et una ẽ
caro m similitudine carnis peccati. per qũã
om̃s adamptione liberantur. Nec ita di¬
ctum est. ouies uelut quicumq uascunt᷑
in carue peccati idem ipi omines mundar n¬
telligantur per carnem similem carmi pct̃ĩ.¬
Non .ii. omĩum est fides. sed om̃s pertinentes
ad generationem conmubii carnał non nas¬
cuntur nisi in carne pectati. et om̃s pertinẽ¬
tes ad generationem connubii spiritał. nõ
mundantur nisi per carnem similem car¬
nis peccati. ħ est illi per adam ad condemp¬
nationem: isti per xpm̃ ad iustificationem
Tanquam si dicimus. u̾bi grã. Una ẽ obste¬
tͥc in hac ciuitate que om̃s excipit. et unꝰ

Expanded text:
mus infirmare uel inmutare sententiam. mus infirmare uel inmutare sententiam. unde igitur aduersus Christum, si non ex peccato? neque enim ex corpore et anima, quae utraque dei creatura est. porro si ex peccato, quod in illa aetate nisi originale et antiquum? una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad generationem uoluntatis crͣ
nũ non mormutur insi in adam in quo
omnes peccauer̃t. sic ex hiis ouies omĩo
ꝑtinentes ad reguationem uoluntatis sp̃t
non uinificantur nisi in xp̃o in quo omẽs
mstificantur. quia sicut per unum omnes
ad condempnationẽ sic ꝑ unum omnes
ad uistificationem. nec est ullus ulli medius
locus ut possit eẽ ubi cum dyabolo: qui non ẽ
cum xp̃õ huic et ip̃e dominus uolens auferre
de cordib male credentium istam nescio qũa
medietatem quam conantur quidam ꝑuuł ñ
baptiratis cribuere. ut quasi merito inuocenci¬
e suit inuitam eternam. Sed quia non funt
raptuati non sunt cum xp̃o ĩ regno euis: de¬
fintiuam protulit ad hoc ora obstruenda sẽ¬
tentiam. ubi ait. qui mecum non est: adu¬
sum me est. Constituite ergo quemlibet ꝑ¬
uislum. si iam cum xp̃o est. ut quid bapti¬
ratur. Si autem quod h̃t ueritas. ideo bapti¬
eius tam manifestam debenus aut possu¬

Expanded text:
tes ad generationem uoluntates ad generationem uoluntanis non moriuntur, nisi in Adam in quo omnes peccaverunt: sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem voluntatis spiritus, non vivificantur nisi in Christo, in quo omnes justificantur. Quia sicut per unum omnes ad condemnationem, sic per unum omnes ad justificationem . Nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. Hinc et ipse Dominus volens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptieius tam manifestam debemus aut possu
Abbreviated transcription (Latin):
exceptus sit eorum qui nolumus corporie¬
ins hercie. per cumm oune euis intraread
uitam et sauitem quam siuis permifit peri¬
petuam pertunere. Onmes in qruiam agnoᷤᷤ¬
camus eum qui peccatum non fecit. et recca¬
ta nostra pertulit in corpore suo super ligim̃
ut a peccatis separati cum uisticia unuiamus.
cuius citatricib sanati sumus infirmi cum
eẽmus canquam petora errãtia. Que cum
ita sint: neminem unquam eorum qui
ad xpm̃ accesserunt per baptisium sana
fides sana doctrina putauit exceptuma
gr̃a remissionis peccatorum. nec ẽẽ posse
aucui preter regnum eius eternam salutẽ
h .n. parata est rerielari ĩ tempore nouisĩo
hoc est in resurrectione mortuorum ꝑtinẽ¬
tium non ad mortem eternam que y̾a moꝰ
appellatur. Seo ad uitam eternam quam
pmittit non mendax deus sc̃is et fidelib
sus. cuius inte participes om̃s non uinifica¬
buntur nisi in xp̃o sicut in adam omne⁊
uemiadmod̾ .n. om̃s omñio pertinẽ¬

Expanded text:
exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eexceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam pertinere, omnes, inquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes emadmodum enim omnes omnino pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem dabo ergo maios ꝓpter sepulturã
eus et duuites pp̃ mortem eius. obhoc quod
miquitatem non fecent. nec dolum ore suo¬
uult dominus prirgaie ilum de plaga si de¬
derit uos ob delicta m̃a animam nĩam: uide.¬
bitis semen longissime uite uult domius au.¬
ferre dolorib ammam eius ostenoere illilucẽ
et fugare per sensum iustificare iustum uñ
seruientem plurib et peccata corum illorũ
ipse sustiuebit pp̃ea ñe bereditabit ꝯ pliures
et fortium parcietut spolia pp̃ quos traditaẽ
ad mortem anima eius. et inter micruos esti¬
matis est. et ip̃e peccata multorum sustiu¬
it et ꝓpter iquitates corum traditus est at¬
tende etiam illud eiusdem ꝓpħe quod de se
completum lectoris etiam functus offo ĩsy¬
nagoga ip̃e recitauit. Syuitus dñi suuper ne
ipͣ quod unxit me euuangelirare. huuib mi¬
sit me. ut refrigerent qui in pressura cordis
sunt p̃dicare captuuis remissionem et cecis
usim. Omĩs ergo agnostamus nec ullis

Expanded text:
ad mortem. Dabo ergo malos propter sepulturam ejus, et divites propter mortem ejus; ob hoc quod iniquitatem non fecerit, nec dolum in ore suo. Dominus vult purgare illum de plaga. Si dederitis vos ob delicta vestra animam vestram, videbitis semen longissimae vitae. Et vult Dominus auferre a doloribus animam ejus, ostendere illi lucem, et figurare per sensum, justifseruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synagoga ips erecitauit: spiritus domini super me, propter quod unxit me euangelizare humilibus, misit me, ut refrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus
Abbreviated transcription (Latin):
tegenertione sprixtu filii dei. In quantimo
auter dissmsles intantum asii caruis er se¬
cuui Iłint eigo peccare non possumus. henc
cero s oretimus quia peccatum non remus.
nos ip̃os decims donec totum transeat in
adoptionem et non sit peccater et qrueras loc
eus et non muenias. frustra itacp nõ ulli
etiam illud argumentautur ut dicant. Si
prentor gentrt peccatorem ut parusos ems
reatus ut pro originał pcc̃i in baptismi accep¬
rione soluatur eniam iuidus iustum gigne
dobuent. quasi e hoc quistp carualiter gigs¬
natꝰ quod ustus est. et non ex hoc quod ĩ m̃e¬
las cus concupitcencialiter mouietur etad
risiu pagandi lex peccati mentis lego cor¬
usiriaple  noc ergo gignt quod adcite
ueruun trahit inter fiuos secuu noncob
quod iunonitatem ꝓmouit inter firos de.
pria spuitu et s ip̃i noncarne natisumt᷑. Ss
iuirt exquo nondum innoutatem perte¬
tenn Unde quiscius fauis de yac parte
nascitur: uetustate infirma necesse est ur en¬

Expanded text:
egenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi, illinc ergo peccare non possumus; hinc uero, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, donec totum transeat in adoptionem et non sit peccator et quaeras locum eius et non inuenias. Frustra itaque nonnulli etiam illud argumentantupeccator genuit peccatorem, ut parvulo ejus reatus originalis peccati in Baptismi acceptione solvatur; etiam justus justum gignere debuit. Quasi ex hoc quisque carnaliter gignat quod justus est, et non ex hoc quod in membris ejus concupiscentialiter movetur, et ad usum propagandi lex peccati mentis lege couertitur. ex hoc ergo gignit, quod adhuc uetustum trahit inter filios saeculi, non ex hoc, quod in nouitatem promouit inter filios deiquia spiritu et ipsi, non carne nati sunt. sed ex nunt, ex quo nondum in nouitatem perferunt. unde quisquis filius de hac parte nascitur uetusta et infirma, necesse est ut et
Abbreviated transcription (Latin):
rationo spau tenouatur. ad hus camẽ por¬
tat cogus. ꝙ corrumpitur et aggrauat dĩ¬
main quid quo pertmeat et quid unddum¬
caam cram imo honime distime ueudum
estiiĩ amin engo arbitror uon fatile creaq̃e
cctptiumdei tam magium uicie ꝓhibeo
bominũ uibernda genera p̃siguraus noe
contubettes. Inidoinstos conuigaies. et sice
est torte alius intellestus de tłło cuuo uiuic
uon necesse d ustrirere. U̾nitũ quauta isti
uosticia pͥmumernt et hoc ꝓpbetico et ałi
radiuas testimoniis sacis apparen Nocio
euusquam solus dixerit ebrietatem nõ õe
perratum que tamen sorepsit tanto iuros
Nam noe sicut leginus fuit aliciuando
us absit ut fuert ebriosus. Saniel uere
post orationem quam fudit deo: de se ipe
recbielem cuidam sterbissimo dicitur
mqud cu sapientior quam damel ⁊
Neq hic dici potest quod quidam contui
oronem dmñcam aigumentantur quia s¬
a orabaut eam inquiunt sancti et perfc̃

Expanded text:
ratione spiritali renouatus adhuc tamen portat corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, quid quo pertineat et quid undinguendum est. nam, ut ego arbitror, non facile cuiquam scriptura dei tam magnum iustitiae perhibet hominum liberanda genera praefigurans: in Noe, continentes?, in Iob iustos coniugatos et si quis est forte alius intellectus, de quo nunc non est necesse disquirere. uerum tamen quanta isti iustitia praeeminuerint, et hoc prophetico et aliis diuinis testimoniis satis apparet. nec ideo quisquam sobrius dixerit ebrietatem non esse peccatum, quae tamen subrepsit tanto uiro; nam Noe, sicut legimus, fuit aliquando bsit, ut fuerit ebriosus. Danihel uero post orationem, quam fudit deo, de se ipsezechielem cuidam superbissimo dicitur: numquid tu sapientior quam Danihel? neque hic dici potest, quod quidam contra orationem dominicam argumentantur, quia etsi orabant eam, inquiunt, sancti et perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
principio erat uerbum et deus erat uerbũ:
homo. quia uerbum caro factum est et ħita¬
uit in nobis uͣc per hoc per distanciam diui¬
uitatis et infirmitatis filius dei manebat
in celo. filius hominis ambulabat in terra
uer uuitatem uero persone qua utraq ntra¬
q sb̃stancia iuiuis xp̃c est. et fatus dei ambula¬
bat in terra. et idem ip̃e filius hominis mane¬
bat in celo.fit ergo credibilior fides ex iucre¬
dibiliorib creditis. Si .n. diuina sb̾a longe¬
credibitior distantior atq ĩ compambili di¬
uersitate sbumior potuit pp̃ nos ita suscipe¬
re humanam sb̃stanciam insi una persona fie¬
ret. ac sic filius hominis qui euit interra. per
caris infurmitatem. idem ipse eẽt in celo per
pticipatam carius diuinitatem quanto cre¬
dibilius alis homines sancti et fideles eiꝰ fũĩt
descendit. Sic et apostolus ait. Sicut in uno
corpore nustta menbra h̾emus. om̃ia autem

Expanded text:
principio erat uerbum et deus erat uerbum, principio erat uerbum et deus erat uerbum, homo, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus Christus est, et filius dei ambulabat in terra et idem ipse filius hominis manebat in caelo. fit ergo credibiliorum fides ex incredibilioribus creditis. si enim diuina substantia longe distantior atque incomparabili diucrsitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret ac sic filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in caelo per participatam carni diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius fiunt descendit ! sic et apostolus ait: sicut in uno corpore multa membra habemus, omnia autem
Abbreviated transcription (Latin):
quit ascendit in celum nisi qui de celo destẽ¬
dit filius hom̃is qui est in celo. sic inquit fi¬
o⁊ generatio spuitalis ut siit celestes honũes
et feitenis quod adipisti non poterunt nͥ mẽ¬
ura mea efficiantur ut ip̃e ascendat quides¬
cendit. quia nemo ascendit insi qui descend̾
susi igitur in initate xp̃i omnes mutandi
ieuandiq concurrant ut xp̃c qui descendit
ue asdendat non aliud deputans corpus su¬
et cetera uerius intelligitur: erunt duo ĩ car¬
ne una. de quare ip̃e dixit. Igitur iam nõ du¬
o. sed uua caro ascendere omĩo ño potuerũt
qrna nemo ascendit in celum nisi qui de ce¬
iodestendet filius homiuis qui est in celo. ꝙħ¬
is .ii. deus in terra factus sit filius hominis.
iuinitatẽ tamen suam quam in celo manẽc
descendit ad terram non indignam censuit
nomine filii hominis sicut carnem suam dig¬
natus est nomine filii dei. ne quasi duo xputi¬
isti accipiantur. unus deus et alter homo. S
umis atq idem oeus et homo deus: quia ĩ

Expanded text:
quit, ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. sic, inquit, fiet generatio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit. nisi ergo in unitatem Christi omnes mutandi leuandique concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suet ecclesia uerius intellegitur: erunt duo in carne una; de qua re ipsa dixit: igitur iam non duo, sed una caro — ascendere omnino non poterunt, quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. quamuis enim in terra factus sit filius hominis, diuinitatem tamen suam, qua in caelo manens descendit ad terram, non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine filii dei, ne quasi duo Christi accipiantur, unus deus et alter homo, sed unus atque idem deus et homo: deus, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
cuu am re grandib hoc prestaturĩ bapo¬
na dortenura culo meffabili om̃ꝙpotentissi¬
mi cteators itt lex pecĩ q̃ mest in menbris re¬
pngnantis segi mentis penitus extinguatur
or son ait   ut quicquid mali ab homĩe
ac uelut ftm̃ nõ fuit habeatur. Ip̃a uero
asuto reatus umtulo quo per illam dyabo¬
sus anmam retinebat et int̾clusione destra¬
dis aa hominen a suo creatore separabat
maneat nicertanime quo corpus nm̃ca
maarmis et seruituti sbicumis uł ad usus
siostonei uecessaros relaxanda uł ꝯtinen
nucomelius quam nos omña gnis huma¬
mi noui nel p̃sencia uel pͥterta nel futura
tar utta hiimana p̃cognita atch p̃dca estut
firut per ignorantiam tił infirmitatẽ non
ertis aduessus eanitotis inrib nolũtatis ei¬
Sem etiam ad silicita non milla cedamns
dartomagis et crebrins: quanto detenores
tanto inais et rarius. quanto meliores siniͦt
Seo eouomam de hac qͥone n qua querit᷑
ud sinposait ił uttum sic fuit fiturus ne

Expanded text:
t. nam nec grandibus hoc praestatur in bapnisi forte miraculo ineffabili omnipotentissmi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad usus licitos et necessarios relaxanda uel contintu, qui multo melius quam nos omnia generis humani nouit, uel praeterita uel praesentia uel futura, talis uita humana praecognita atque praedicta est, itatem non exertis aducrsus cam totis uiribus uoluntatis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sumus. sed quoniam de hac quaestione, in qua quaeritur, utrum possit ucl utrum sit, fuerit futurusuc
Abbreviated transcription (Latin):
tis regine m eum credidit. uide quociens h
ip̃m conmendet et tanquam superbis ues¬
do quib uł contentõsis identidem incul¬
tet homo inquit in plaga. et quisciat fere¬
re mfirittates pp̃ quoo et auertit se facies
eius mrntiata est. nec magis estimata hie
infirmitates mãs portat. et pro nobis ĩ do¬
loribus est. et nos existimabamius illummn

Expanded text:
cis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc cis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem inculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam nusitis sacrificiorum sanguins¬
b cum primum in tab̾natulum uel intẽ¬
plum congregarentur conunicebantur
pocius pectatores quam mundabantur:
Non ergo iam inquit de sanguinb cõgre¬
gabo conuenticula eorim. Unus enunsã¬
guis pro nuitis datus est quo ueraciter m̃¬
darentur. Deni sequaitur. Nec memor¬
com ero nominum eorum per labia meatã
quam innouatorum. Nam nomina eorũ
erant prns filii carius filii scli faii ne falĩ
dyaboti inmuidi peccatores. impi postea
uero filii dei nomini nouo nomen nouuu
canticum nouum: per testamentum uonũ.
Nonsuit ingrati homines: gre dei pusilli
cum magnis. a nunori uscs ad maiorem to¬
cuis eccẽ nox est. Erraui sicut oius perdita oĩ¬
um menbrorum xpĩ uox est. om̃t ut oues era¬
uimus. et ip̃e traditus est pro petratis nosst̾i
Qruo toto ꝓphecie loco apud ysaiam quoq
pet philippum sibi exposito spado ille canda¬

Expanded text:
quoniam multis sacrificiorum sanguiniquoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero nomina illorum per labia mea, tamquam mundatorum, tamquam innouatorum. nam nomina eorum erant prius \'filii carnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen nouum cantanti canticum nouum per testamentum nouum. non sint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut ouis perdita, omnium membrorum Christi uox est: omnes ut oues errauimus et ipse traditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Canda
Abbreviated transcription (Latin):
tes. incipienteib ab ierusalem. Et petrus
dicit. quod paulo ante comnemoraui huis
omĩs ꝓphas testimonum perbibere reunssi¬
onem pectatorũ accipere per manum euis.
ominem credentem in enm. U̾nitñ comno¬
dius est etiamn ex ip̃o uetere testamento.
testimonia pauca deꝓmere. que uel ad supple.¬
mentum nel pocius ad cumulum ualere debe¬
bunt ip̃e dñs per ꝓpħam in psaimo logueno a¬
it . anctis qui n terra sunt eius mirificauit
omnes uoluttates meas ieis. non mentae.¬
orm. s̾ ed uoluntates meas. Nam illorum
quid non quod sequitur. sultiplicate sũt
infirmitates eorum illorum supra quod in¬
firii erant ad hoc lex sb̾intrauit᷑ ut habũ¬
daret delictum. Sed quid adiungit᷑ postea
accelcrauerunt. Multiplicatis infirmitati¬
b. hoc est hũndante delicto alacrius me¬
dicum quesierunt ut ubi huñdauit pecm̃
super huñdaret gracia. Demq non cõgre¬
gabo conuenticula eorum de sangumib

Expanded text:
tes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus tes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus dicit, quod paulo ante commemoraui, huic omnes prophetas testimonium perhibere \'remissionem peccatorum accipere per manum eius omnem credentem in eum\'. Verum tamen commodius est, etiam ex ipso uctere testamento testimonia pauca depromere, quae uel ad supplementum ucl potius ad cumulum ualerc debebunt. ipse dominus per prophetam in psalmo loquens ait: sanctis qui in terra sunt eius mirificauit omnes uoluntates meas in illis, non \'merita eorum\',sed uoluntates meas. namillorum quid nisi quod sequitur? multiplicatae sunt infirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congregabo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nem credentem in eum. Item in eodem liͦ
um fres quoniam per hunc nobis renussi¬
o pectatorum acũciatur ab onũb quib
non potimus in lege moysi uistifican. In
hoc omnes credens custificatur hoc tanto a¬
aggere testimoniorum ciuus aduersus ue¬
titatem dei. elatio non p̾matur etiam mł¬
ta quidem aua tepenti quid possunt. Sed
quia finiendi huius opens quia non ne¬
gligenter hñda est de libris quoq uetens
testamenti muitas constitutiones diuino¬
rum eloquiorum aohibere in hanc sentẽ¬
ciam supernacaneum putaui. quando qui¬
dem illud quidem quod occultatur. sb uela¬
mento uelut terrenaꝵ ꝓmissionum. hoc ĩ
nomi testamenti predicatione reuelatur. et
ip̃e dñs librorum ueterum utilitatem bren¬
ter demonstrauit et definiuit dicens oꝑtu¬
isse ipleri que de illo scripta eeñt in lege
xpͤistum pati. et resurgere a mortuis tercia
die. et predicari in noĩe euis penitentiam.
et remissionem peccatorum per omnes gen¬

Expanded text:
nem credentem in eum. item in eodem librnem credentem in eum. item in eodem libruiri fratres, quoniam per hunc uobis remissio peccatorum annuntiatur; ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi iustificari, in hoc omnis credens iustificatur. Hoc tanto aggere testimoniorum cuius aduersus ueritatem dei elatio non prematur? et multa quidem alia repperiri possunt, sed et finiendi huius operis cura non neglegenter habenda est. de libris quoque ueteris testamenti multas contestationes diuinorum eloquiorum adhibere in hanc sententiam superuacaneum putaui, quando quidem illic quod occultatur sub uelamento uelut terrenarum promissionum, hoc in noui testamenti praedicatione reuelatur. et ipse dominus librorum ueterum utilitatem breuiter demonstrauit et definiuit dicens oportuisse inpleri, quae de illo scripta essent in Lege eChristum pati et resurgere a mortuis tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾o sine peccatis apparebit eis qui eum susti¬
nent ad salutem apocalypsis etiã iohamniis
Has laudes xp̃o per cantitum nouum testa¬
tut offerri. dignus es accipere librum et
aienre signacula euis qnomam occisus es et
redemisti nos in sangume tuo. de onũ gẽte
et lingua. et populo. et natione. Item in acti¬
dcidissent eum. ita loquens. uos autem scm̃
et instum onastis et negastis et postulastis
hominem homicidam donari uobis. Nam
inceptorem uite occidistis et alio loto. hic
est lapis reprobatus a nobis edificantibus
qui factus est in capud anguli. Non est e¬
nim anud nomen ib̾ celo datum homimi¬
b in quo oporteat saluos fieri nos et alibi
fecistis suspendentes in ligno hunc deus pͥn¬
ciiem et salnatorem exaltauit gloria sua.
dare penitentiam iscł. et remissionem pec¬
catorum in ilło. Item alio loco huic omnes
ꝓpħe testimonium perhibent remissionẽ
peccatoreũ accipere per manum illiuis om¬

Expanded text:
secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustisecundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni gente et lingua et populo et natione. Item in Actis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. et alibi:fecistis suspendentes in ligno. hunc deus principem et saluatorem exaltauit gloria sua, dare paenitentiam Israhel et remissionem peccatorum in illo. item alio loco: huic omnes prophetae testimonium perhibent remissionem peccatorum accipere per manum illius om
Abbreviated transcription (Latin):
ier ipm̃ ad deum senuer uiuens ad interpelle¬
dum pro ipĩs. Talem enim decebat hr̃e nos
principem sacerdotum uistum sine macula
incontaminatum separatum a pec̾orib. alti¬
orem a celis factum non hñtes cotidianam
necessitatem sicut princies sacerdotum. pri¬
mum pro suis peccatis sacrificium offerre. de¬
hinc pro populo. hoc .ii. semel fecit offeres se
et alio loco. Non enim in manu fabricata sc̃a
introiit xp̃c que sunt similia ueroꝵ. S ipm̃
celum apꝑere ante faciem dei pro nob̾. non
ut sepus offerat semet ipm̃ ficut princeps
sacerdotum intrat in sancta ĩ anno semel c̃
sanguine alieno. Cet̾um oportebat eum se¬
puis pati a mundi constitutione. nunc aũ
semel m̃ extremitate seculorũ ad remissionẽ
receatorum per sacrificium suum manifecta¬
tus est et sicur constitum est hominib seml
tantum mori. et post hoc iudicium sic et xp̃c
semei oblatus est ut multoꝵ peccata portarz

Expanded text:
per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellaper ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altiorem a necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco: non enim in manu fabricata sancta introiit Christus, quae sunt similia uerorumsed in ipsum caelum, apparere ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret,
Abbreviated transcription (Latin):
dexteram maiestatis i excelas. et post pauca¬
ꝑct̃oꝵ. dictus est sermo fastus est firmus. et
om̃is preuaricatio et mobediencia rustam ac¬
cepit mercedis retributionem quo modo nos
effugiemus si cantam neglexerimus cauitẽ.
et ano ioco. ꝓpẽa ergo pueri ꝯmĩcaũnt sl¬
guini et carni et ip̃e ꝓe modum eorum par¬
ticipauit ut post mortem euacuaret eum
qui potestatem habebat mortis. idem dya¬
bolum et liberaret eos qui timore mortis ꝑ
totam uitam rei erant seruitutis. et pau
lo post. Unde debint inquit sco̾m omĩa frĩ¬
b simił eẽ ut msericors fieret et fidelis prm¬
ceps sacerdotum eorum qui sunt ad d̾m ꝓpi¬
ciandum pro celestis populi. et aubi. Tene¬
amus inquit confessionem. Non enim he¬
mus sacerdotem qui non possit compati ĩ¬
firmitatib nrĩs et enim exꝑtus est omnia
cd̾m similitudinem sine pectato et alio ioco. ĩ¬
trans gressibile inquit ħt sacerdotium. Unde
et saluos perficere potest eos qui adueniñt

Expanded text:
dexteram maiestatis in excelsis. et post padictus sermo factus est firmus et omnis praeuaricatio et inoboedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes salutem? et alio loco: propterea ergo pueri communicauerunt sanguini et carni et ipse propemodum eorum participauit, ut per mortem euacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id bolum, et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam rei erant serlo post: unde debuit, inquit, secundum omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret et fidelis princeps sacerdotum eorum, quae sunt ad deum propitiandum pro delictis populi. et alibi: teneamus, inquit, confessionem; non enim habemus sacerdotem, qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
niderunt ꝙ facile fuit. etatem illamĩ sua
iam inta ꝓpria. nisi peccati potuisse contrahe
S ne peccatum originale fateantur nlłm
eẽ omio peccatum ĩ ꝑuuł dñt. In hiis ergo
q̃ singula uera dicunt prius inter se ip̃i con¬
sentiant et conseqñter fiet ut a nob̾ nullaee
clamat sue uite ꝓprnum nullũ ad huc con-¬
traxise pectatum ꝯcedant illi ut ꝯcedant

Expanded text:
nt-quod facile fuit—actatem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere, sed, ne peccatum originale fateantur, nullum esse omnino peccatum in paruulis dicunt. in his ergo, quae singula uera dicunt, prius inter se ipsi consentiant, et consequenter fiet, ut a nobis nulla ex clamat, suae uitae propriae nullum adhuc contraxisse peccatum concedant isti illis, concedant
Abbreviated transcription (Latin):
autur ꝯiera eius. Qni autem facit uenta¬
tem uenit ad uitem ut manfestentur esꝰ
opera. quia m d̾o sinit facta. Hunc usq est
adrem de qua querimus totus pertiens
sermo ille contextus deinde in aliud nar¬
rator abscedit. Cum ergo nichodemus que
dicebantur uoniutesligeret quesiunt a do¬
mino quomodo possent ista fieri. uideamꝰ
cinis dominus ad hoc respondeat. profc̃o
cnim si ad intertogata sꝵñdere dignabitur
quomodo possunt hec fien. hoc dictu est
quomodo possit fieri. generatio spiritualis¬
sp̃aus uemientis hommnis ex generatione
catuali. Dotata itaq paululum eius im¬
peritia ciruse cerens de magisteno prefere¬
bas et om̃i talium incredulitate reprehẽ¬
sa ciuod testimonium non acciperent u̾i¬
tatis: addit etiam se tertena ilł dixisse. nͦ
eos credidise querens uel admirans quõ¬

Expanded text:
i autem facit ueritatem, uenit ad lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. dicebantur non intelligeret, quaesivit a Domino quomodo possent ista fieri. Videamus quid Dominus ad hoc respondeat. Profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur, Quomodo possunt ista fieri? hoc dicturus est, quomodo possit fieri regeneratio spiritualis venientis hominis ex generatione carnali. Notata itaque paululum ejus imperitia, qui se caeteris de magisterio praeferebat, et omnium talium incredulitate reprehensa, quod testimonium non acciperent veritatis; addidit etiam, se illis terrena dixisse, nec eos credidisse, quaerens vel admirans quo
Abbreviated transcription (Latin):
conniserunt: restat originale peccatum. h
rõcinatio cunc erit fortior. cum ea que pro¬
misi destimonia multa congessero. Iam sic̃
posiimus. Non ueni uocare iustos s pec¬
catores. Item cum ad racheum eẽt ingressus
Hodie inquit salus dni huic facta est. qm̃
et iste filius est abrahe. uenit .n. filius ho¬
minis querere et saluare quod perierat ħ
etiam de oue perdita et relictis nonagni¬
ta nouem quesita et inuenta hoc et de
dragia que penerat ex decem. Unde opor¬
tebat ut dicit predicari in nomine eius
per penitenciam et remissionẽ peccatorũ
in omnes gentes incipientib ab ierusalẽ

Expanded text:
commiserunt, restat originale peccatum. Haec commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius hominis quaerere et saluare quod perierat. hoc et de oue perdita et relictis nonaginta nouem quaesita et inuenta, hoc et de dragma quae perierat ex decem. unde oportebat, ut dicit, praedicari in no mine eius paenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab
Abbreviated transcription (Latin):
que per enis humilitatem facta est pertine¬
te non possint qui tuta salute liberatione
cedemptione illummnatione non indigẽt
et qm̃ ad hanc non pertinec baptismus cͦ
r consepeluantur ut incorporentur illi
menbra eras mebra hoc est fi deles eiuus ꝑ¬
fecto nec baptismus est necessarius eis qui
illo remissionis et reconciliatonis benefici¬
o que fit per mediatorem non opus hñc.
Porro quia partulos uaptirandos eẽ con¬
tendunt qui contra anctoritatem mimei¬
se ecc̃ẽ proculdubio per dm̃n et apostolos
uenire non possunt. Contendunt. oport
eos egere illis beneficiis mediatoris ut ab¬
luti per sacramentum caritatemq fideli¬
um ac si incorporati xpi corpori quod est
ectã reconcilientur deo nt illo uiui ut
salni. ut liberati. ut redempti. ut illuminati.
fiant. Unde nisi a morte iuciis reatu sbies¬
torum tenebris pectatorum: Qrue quo mã
nulla. in ea etate per suam uitam ꝓpriam

Expanded text:
quae per hanc eius humilitatem facta est, pertinequae per hanc eius humilitatem facta est, pertinere non possint, qui uita, salute, liberatione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. porro quia paruulos baptizandos esse concedunt, qui contra auctoritatem uniuersae ecclesiae procul dubio per dominum et apostolos traditam uenire non possunt, concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam
Abbreviated transcription (Latin):
iut sacts misteris imbuantur quia nund̾
possunt corde ꝓprio credere ad iusticiam nͨ
ore ꝓprio confiten ad salutem. Nec ideo
tamen eos quisquam fidelium fidele.
appenare cunstatur ꝙ acredendo utic
nomen est. quamus hoc non ipĩ sed alu
pro cis inter sacramenta responderint.
monia similiter. disputenus. Unde cõ¬
modius ẽẽ arbitror aceruatim cogere que
otcutere potuerunt. nel que sufficere in¬
a forma sui accepti factum obedientem
unq ad mortem crucis. nisi ut hac dispẽ¬
latione misericordissime gracie omnes
quib tanquam menbris in corpore con¬
stitutis cap̃ est ad capescendum regnum
celorum. Uiificaret saiuos faceret li¬
beraret redimeret. illummaret qui pͥꝰ
fuissent in peccatorum morte langorib
ret mediator dei et hominum per quem
post inimicitias impietatis nr̃e illius gr̃a
ti. hoc emm cum hũndartius aꝑꝑuerit cõ¬
sequens ent rit ad istam xp̃i dispensatõm

Expanded text:
ut sacris mysteriis imbuantur; quia nondum ut sacris mysteriis imbuantur; quia nondum possunt corde proprio credere ad justitiam, nec ore proprio confiteri ad salutem . Nec ideo tamen eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est: quamvis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. monia similiter disputemus. Unde commodius esse arbitror, acervatim cogere, quae occurrere potuerint, vel quae sufficere viac forma servi accepta factum obedientem usque ad mortem crucis , nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tanquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessondum regnum coelorum, vivificaret, salvos faceret, liberaret, redimeret, illuminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribret mediator Dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae, illius gratiae cum abundantius apparuerit, consequens erit, ut ad istam Christi dispensationem,
Abbreviated transcription (Latin):
et nera m corpus in quo mauiciatum. au̾
gͦ sic dictum est. si distinctionis alicuius
gracia dictum est. slluminat omnem ue
uentem in hunc mundum. tamqũa dcm̃
eẽt. illuminat omnem hominem interio¬
rem. Quia homo interior cum ueratit̾ sit
sapiens non nisi ab illo islummatur qd̾ ẽ
lumen uerum acit si rationem ipsam qua
humana anma rõual appellatur que cõ
adhiic uelut quieta et quasi sopita tam̃
infita et quodammodo seminata in par¬
nuł latet: illuminationem uoluit appel¬
lare tanquam int̾ioris oculi creationem
non resistendum est tunc eam fieri cũ aĩa
creatur. et non absurde hoc intelligi crm
homo uenit in mundum. u̾nitamen eti¬
am ip̃ẽ quamuis iam creatus oculus ncc̃e
est. in tenebris maneat si non credat ĩ eũ
qui dixit ego luix in setulum ueni. tit omis
qui credit in me. non maneat in eternum¬
cenebris quod per sacramentum baptisma¬
tis in puuł fien non dubitat mater eccłia

Expanded text:
et ueni in corpus incoinquinatum. aut et ueni in corpus incoinquinatum. aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicuius gratia dictum est, inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, tamquam dictum esset: \'inluminat omnem interiorem hominem\', quia homo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inluminatur, quod est lumen uerum; aut, si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc uelut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in paruulis latet, inluminationem uoluit appellare tamquam interioris oculi creationem, non resistendum est tunc eam fieri, cum anima creatur, et non absurde hoc intellegi, cum homo uenit in mundum. uerum tamen etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenqui dixit, Ego lux in saeculum veni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. Quod per sacramentum Baptismatis in parvulis fieri non dubitat mater Ecclesia,