comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facit. utiq uolens pectat. qm̃ qui potest re¬
sist̾e non cogitur cede̾. qui uero cogenti cupi¬
ditati bona uoluntate resist̾e non potest.
et ideo facit contra precepta iusticie. Iam ħ
ita pcr̃m est ut sic ⁊̃ pena pcũ. Quapp̃ pectatũ
sine uoluntate esse non posse uerissimũ est.
Itemq diffinitio pecrati qua diximus. pc̃cui
uoluntas retinendi uel consequendi ꝙ iusti¬
ciauetat. ꝙ unde liberũ ÷ abstincre ꝓpt̾ea ue¬
rum est qr id diffinitum est qd̃ tm̃modo pec¬
catum ÷. non qd̃ ⁊̃ pena pcũi. Nam qñ tale est
ut idem sit pena peccati.qnͣtũ ÷ qd ualet uo¬
luuitas sub dominante cupiditate nͥ forte
si piaest ut oret auxilium: In tantũ enim
libera est in qͣntum lib̾ata est. ⁊ in tantũ ap¬
pellatur uoluntas. Alioqͥn tota cupiditas
qmͣ uoluntas ꝓprie nũcupanda est: que nõ
est. sicut manichei desipiunt aliene nature
additamentum. s nr̃e uicium a quo non sa¬

Expanded text:
facit, utique volens peccat; quoniam qui potest refacit, utique volens peccat; quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. Qui vero cogenti cupiditati bona voluntate resistere non potest, et ideo facit contra praeceptum; jam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sa
Abbreviated transcription (Latin):
uolens a nolente discerneretur.⁊sicad illos
referretur intentio. qui primi in paradyso fe¬
cerunt hũano genĩ originem mali nulło co¬
gente perrando. hoc ÷ lib̾i a uoluntate pec¬
candi. qr ⁊ scientes contra preceptum fecer̃.¬
Nam ⁊ qui nesciens petrauit non incongruẽ¬
ter nolens peccasse dici potest. Quamuis ⁊ ip̃e
ꝙ nesciens fecit uolens tñ fecit. ita nec ipĩus
esse potuit sine uoluntate pecratum. Que
uoluntas utiq sicut diffinita anime motuꝰ
fuit cogente nullo ad aliquid. uel ũ admit¬
tend̾ uel adipiscend̾. Qd̾ .ii. nͥ uoluiss ñ feciss
ñ coactus ÷ fac̾ẽ qi uoluit ergo fecit. eciam si ñ
qr noluit peccauit nesciens pcc̃m esse qd̾ fec̃.
Ita nec tale pecratum sñ uoluntate ẽẽ potũ.
pecratũ fuit. hoc enim fcm̃ est qd̾ fieri nõ de¬
buit. Quisquis autem sciens petcat. si potest
cogenti ad pecratum sine pcc̃o resistẽ nec tñ

Expanded text:
uolens a nolente discerneretur et sic ad illos uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradcerunt humano generi originem mali nullo cogente peccando, hoc est libera voluntate, quia scientes contra praeceptum feceruNam qui nesciens peter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod feIta nec tale peccatum sine voluntate esse potuit, peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. Qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
carnis dr̃ ꝙ aꝑit in consequentib dicens. Scio
qr non habitat ĩ me hoc est in carne mea boñ
uelle .n. adiacet mͥ ꝑfic̾e autem bonũ nõ. ꝑfec¬
tio quippe boni ÷ ut nec ip̃a concupĩa pecrati
sit ĩ homine. cui quidem qñ bene uiuitur
non consentit uoluitas. Uerũptũ nõ ꝑficit
bonũ qr ĩ est adhuc concupĩa cui repugnat
uoluntas. cuius concupĩe reatus in bapt̃ate
soluitur. s infirinitas man. cui donec sanet᷑
om̃is fidelis qui bene proficit studiosissime
reluctatur. Pecratum autem quod nusqͣm÷
nͥ in uoluntate illud p̃cipue intelligendũ est
qd̾ iusta dampnatio consecuta est. hoc enim
ꝑ unũ hoĩem intrauit ĩ mundũ qͣm qm et
non nisi uoluntate cõmittitur pp̃ hoc ⁊ alio
loco dixi non igitur nisi uoluntate petratur.
Itemq alio loco ip̃am uoluntatem definiui di¬
cens. Uoluntas ÷ animi motus cogente nullo
ad aliquid uł non admittendũ uel adipiscẽ¬
dum. qd̾ ꝓpterea dcm est. ut hac diffinitione

Expanded text:
 scio, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur. Quasi uero pc̃cm qđ eos ex adã dici¬
mus originalit̾ trahe .i. reatu eius implica¬
tos. ⁊ obhoc pene obnoxios decineri usqͣm ẽẽ
potũ ñ ex uoluntate ꝙ uolũtate ꝯmissũ.¬
ta
qͣndo diuini precepti est fc̃a transgressio.
pocest ⁊̃ putari falsa esse ista snĩa qͣ diximꝰ
nusqͣm nisi in uoluntate ẽẽ petratum. quia
ego oꝑor illud. s id ꝙ ĩme hĩtat pecratum.
hoc enim pecratum usq ad eo non est in uo¬
liuitate. ut dicat quod nolo hoc facio. Quõ
ergo nusqͣm est nͥ in uoluntate pecratum:
s ħ peccatum de quo sic ÷ loquutus apłs ideo
pecratum uocatur. qr pẽcrato fc̃m ÷ et pena

Expanded text:
utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam diciutuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commisst, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum scripsi adhuc pbr̃ contͣ
manicheos de duab animab. quarũ
dicunt unam ꝑtem dei esse. alt̾am de gente
tenebrarum quã non condid̾it deus ⁊ q̃ sit
deo coeterna ⁊ has ambas animas unã bonã
alt̾am malam ã uno esse hoĩe delirant. istã
scilz malam ꝓpͥam carnis esse dicentes. quã
caruem ⁊̃ dicunt gentis esse tenebrarũ. Illã
uero bonam ex aduenticia dei ꝑte que cum
tenebrarum gente conflixĩt acq utrũq
miscuerit. ⁊ omĩa quidem bona hõĩs illi bo¬
ne auime. omĩa uero mala illi male aĩe
cribuunt. In hoc libro illud qd̃ dixi nullam
esse qualemcũq uitam que in eo ip̃o quo
uita est. ⁊ in qͣntũ omĩo uita ad summũ
uite fontem. principiũq ꝑtineat ita dixi
ut tanqͣm creatura ad creatorem ꝑtinere
intelligatur. non autem de illo ẽẽ tamqͣm
pars eius existimetur. Item qd̃ dixi nusqͣm
scil nisi in uoluntate esse pecratum. Possunt
pelagiani pro se dcm putare pp̃ ꝑuulos. qͦs

Expanded text:
ost hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur. Item quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum putare propter paruulos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
uis uero ꝑ quam sit obscuritas est diuinarũ scͥp¬
turarum. In qua caligantes heretici aliud ꝙͣ se
do uł sciendo essenciam ñ adquirunt. Ad nichilũ
enim cendunt. Heretici ingentistudio m̃edacia
sua discunt. ⁊ labore uehementi ne ad unitatẽ
ecc̃e ueniant decertant. ⁊ de quib per ꝓphecam
congrue dicitur. Docuerunt linguam suã loqͥ
mendatium. Eẜut iniq ag̾ent laborauerunt.
Dum uicissim heretici mutuo se lac̾ent qnͣdo
alt̾utrum sese ĩ ppͥas sectas inducunt. sic tamẽ
ĩuicem sese conlidunt ũ contͣ eccłiam pari er¬
roris spũ decertent᷑. & qui ab inuicem sũt d̾isi
ĩ adu̾sitate eccłie simł existunt uniti. eis qͥ ꝓ eo¬
quod tm̃ ualeant ħ̾eses uidentur hr̃e ueritatẽ.
hoc respondend Num ideo saluti ꝓponendi sũt
morbi. qr plerumq ita generaliter mundum
occupant. ut parum saluti locum relinquant. ⁊.¬

Expanded text:
Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum ScripVis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haeretici, aliud quam se iendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dmendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spin adversitatem Ecclesiae, simul existant uniti. Eis autequod tantum valeant haereses, videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Num ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parvum locum saluti relinquant?
Abbreviated transcription (Latin):
hereseum eccł̃ie magr̃i creuerunt. Nam tunc
clarius manifestatur uitatis assertio: quando
patuerit quelib dissensio. Gancta eccłia ideo
dicitur cacholica: pro eo quod uniu̾salit̾ ꝑ om¬
nem sit mundum diffusa. Nan hereticorũ eccẽ
in partib mundi coartantur. Hec uero in toto
orbe diffusa expanditur. paulo accestante apło
gracias inquit ago deo pro om̃ib uob̾ qr fides
ur̃a annũtiatur uniũso mundo. Hereses aut in
aliquem angulum ndinundi aut in unam
gentem inueniuntur uersari. Eccł̃ia uͦ catholica
sicut ꝑ totum mundũ extenditur: Ita ⁊ om̃iũ
gentium societate construitur. Qui sunt he
ses uel ħetici nͥ qui relicta dei eccłiã priuatas ele¬
gerunt societates: De quib dñs dicit. duo ma¬
la fecit ppłs m̃s. Me dereliq̃runt fontem aq̃ uiue
que continere non ualent aquas. Causa heresis
ob quam rem sit. idest ad exercitatõnem fidei.

Expanded text:
haeresium Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc haeresium Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio quando patuerit quaelibet dissensio. Sancta Ecclesia ideo dicitur Catholica, pro eo quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam haereticorum Ecclesiae in partibus mundi coarctantur; hic vero in toto orbe diffusa expanditur Paulo attestante apostolo: Gracias, inquit, ago deo pro omnibus vobis, quia fides vestra annuncciatur universo mundo. Hec Isidorus aliquem angulum mundi, aut in unam gentem inveniuntur versari. Ecclesia vero catholica, sicut per totum mundum tenditur ita, et omnium gentium societate conaliquem angulum mundi, aut in unam aeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, e continere non valent aquas . » Causa haeresis ob quam rem fit, ad exercitationem fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝑ sp̃m sc̃m xp̃c reuelabatur. ẜ a quibus
eius expectabatur aduentus sicut iob. sic̃ balaã.
Qi xp̃i utiq predicauerunt aduencum. Con¬
uersio gentium uet̾em ppłm latebat. Sed tamĩ
noscͤeris: dum adue̾n̾it tempus ostend̾is. Nunc
uero reuelatum patet qd̾ tunc carnales late¬
bat spũalib uero notum erat. Nond̾ tñ mãĩfeste
dicebatur eo qd̾ tempus ostensionis non esset.
pulcritudo. una quam hic lene uiuendo
consequitur alt̾a per quam illuc ex retributõe
martirib: siue quas ab hereticis ꝑfert ĩ diu̾sis
concertationib. Utrasq autem ꝑ gr̃am dei ex¬
suꝑat ꝑtĩferendo ꝑtĩ resistendo. Sancta eccl̃ia
catholica si cut maleuiuentes in se patienter to¬
lerat. ita male credentes a se repellit. Saucta ecc̃a
contra gentilium atq hereticoꝵ ꝑuicaciam. sũ¬
h̾etice doctrina est ꝓpagata etclesic Nam antea
simplici tantũdem fide uigebat. Hereticoꝵ igit᷑
occasione ꝓpagati sunt doctores in fide. et ꝑacum̃

Expanded text:
uibus ejus exspectabatur adventus, sicut Job, sicut Balaam, qui Christi utique praedicaverunt adventum. 155 10. Conversio gentium veteri populo latebat, sed tamen nosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus ostensionis non esset. pulcconsequitur, altera per quam illuc ex tribulatione martyribus, sive quos ab haereticis perfert in divisis concertationibus. Utrosque autem per gratiam Dei exsuperat partim ferendo partim resistendo. Sancta Ecclesia Catholica sicut male viventes in se tolerat patienter, ita male credentes a se repellit. Sancta Ecclesia contra gentilium atque haereticorum pervicaciam, sumhaereticae doctrinis propagata est Ecclesia. Nam antea simplici tantumdem fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide et per acumen
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Ante aduentum domini tm̃ prophete.
& pauci ex onĩi ppło iusti donũ scĩ sp̃c merebãt᷑
loquitur dicens. Serit in nouissimis dieb. effũ¬
dam de spu meo suꝑ omnem carnem cunctis¬
ĩꝑus uł in paucisut in populo isrłs in omni
sicut sauli data ẽ ꝓphecia ⁊ balaam. Unde ⁊ mł¬
tiin fine dicturi sunt domino. Uirtutes in tuo
nomine fecimus. Quib dicturus est doꝰ nescio
uos unde sitis. Xpĩ aduentum non tm̃ plebis iu¬
dee scĩ ꝓphetantes expectauerunt s fuisse etiã

Expanded text:
potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, et pauci ex omni populo justi, donum sancti Spiritus merebantur; loquitur, dicens: 154 Et erit in novissimis diebus, effundam de spiritu meo super omnem carnemneque in paucis, ut in populo Israel, sed in omni sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judeae sancti prophetantes
Abbreviated transcription (Latin):
piritus sanctus creator est sicuc pater et
qr nich̾ habet pat̾ quod non habeat filius. nõ
eis proced̾e et simul inẽẽ: nisi unũ fuit a qͥb
procedit. Spm̃ scm pignus accepit ecclesia.
ut ꝑ eum uno corpore unũ fierent credentes.
per quem pater et filius unũ essencialit̾ sũt
ip̃o saluatore ad patrem dicence. ut sinc unũ
Accedite ad me et audice. Non a principio in
abscondito loquutus sum. ex tempore ante qͣ
cupatur. Nam latine paradisis consolatio dr᷑.
& reuera dũ dona sacram̃toꝵ distbuit. cõso¬
lationem anime prebet. Credo quidem quod
gillatim diuiditur. et in singulos singła dona
tribuunt᷑. xp̃c autem omẽm plenitudinem
gr̃arum habuit D e quo ita legitur plenus gr̃a
et ueritate. In xp̃o ergo omĩs plenitudo graciar̃
est. Nam singłis electis singula tribuunt᷑ dona.
prout uult graciam donorum largitur Aliis
ita unicuiq uirtute scĩ sp̃c. diuisio gr̃arum tri
bilia docet. Qe proferre humanus sermo nõ

Expanded text:
piritus sanctus creator est sicut Pater et quia nihil habet Pater, quod non habeat Filius. Non eis procedere, et simul inesse, nisi unum fuerint, a quibus procedit. Spiritum sanctum pignus accepit Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicente: Ut sint unum,Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, antequacupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, colationem animae praebet. Credo equidem quod gillatim dividitur, et in singulis singula dona tribuuntur. Christus autem omnem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur.prout vult, gratiam donorum largitur, aliis ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribbilia docet, quae proferre humanus sermo non
Abbreviated transcription (Latin):
lbi reddunt uota sua. cũ nr̃a donemus
et aliena reddamus. quõ uota si suast̃
redount. ⁊ non pocius donant: Uel si reddunt
quõ sua sunt ⁊ non potius aliena: Sane uotũ
bonũ ⁊ hominis est ⁊ dei. s dei pp̃ auctoritatem
grẽ. hominis pp̃ lib̾tatem arbitrii. Propt̾ qd̾
dicit apłs. Non autem ego. s gr̃a dei mecum
mones. ⁊ ymagines. S homines adoptiue.
demones usurpatine. Ymagines nũcupatiue.
Per adoptõnem: ut ibi. Ego dixi dii estis. ⁊ fi.¬
ex. om̃s. Per usurpatõnem: ut ibi. Om̃s dii
ĩmouita. ueritas ⁊ eternitas. Qui deus est per
essenciam. qui de se dicit. Ego sum deus. ⁊ non
sp̃aliter dirigatur ad patrem. pp̃ auctoritatem
principii. Nam ⁊ filius ita nos docet orare Pac̾
noster qui es in celis ⁊c̃. Propt̃ qd̃ in pͥncipio
canonis dr̃. Te igitur clem̃tissime pater per

Expanded text:
bi reddunt vota sua, cum nostra donemus et aliena reddamus. Quomodo vota si sua sunt reddunt et non potius donant? Vel si reddunt, quomodo sua sunt et non potius aliena? Sane votum bonum et hominis est et Dei, sed Dei propter auctoritatem gratiae, hominis propter libertatem arbitrii. Propter quod dicit Apostolus: Non autem ego, sed gratia Dei mecum mones et imagines, sed homines adoptive, daemones usurpative, imagines nuncupative. Per adoptionem, ut tibi: Ego dixi: dii estis et fi. LXXI. Per usurpationem, ut ibi: Omnes diiimo veritas et vita et aeternitas, qui est Deus per essentiam, qui de se dicit: Ego sum Deus, et nonspecialiter dirigatur ad Patrem, propter auctoritatem principii. Nam et Filius ita docet nos orare: Pater noster qui es in coelis Matth. VI. Propter hoc in principio Canonis dicitur: Te igitur clementissime Pater per
Abbreviated transcription (Latin):
onfessionũ mearũ libri tresdecim aodoce
et de malis ⁊debonis meis dm̃n laudant
iustum et bonum. atq meũ excitant huma¬
num intellectum ⁊ affectũ. Int̾im qd̾ ad me
attinet hoc ĩ me eger̃ cum scriberentur. ⁊ ag̃c̃
cũ legunt᷑. quid de ilł alii sentiant ipsi uid̾int.
młtis cũ frĩb eos multũ placuisse ⁊ placere
scio. Apͥmo usq ad decimũ de me scripti sũt
in tͥb cet̾is de scripturis sc̃is ab eo qd̾ scriptũ est
ĩ principiq fecit deus celum et terram us ad
sabbĩ requiem. In quarto libro cũ de amici n¬
morte auini mei miseriam confit̾er dicens
qd̃ anima nr̃a una quodam modo fc̃a fue¬
rat ex duab. ꝙ ideo in qͣm forte mori me¬
tuebam ne cotusille moreretur quẽ multũ
amau̾am. que mͥ qiͣ declamatõ leuis ꝙͣ gͣuis
confessio uidetur. qmͣuis ut cũq temperata
sit hec ineptia ĩ eo qd̾ additũ ÷ forte. ⁊ illud
in libro t̾cio decimo ꝙ dixi firmamentũ fac¬

Expanded text:
onfessionum mearum libri tredecim, et de malis et de bonis meis Deum laudant justum et bonum, atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim quod ad me attinet, hoc in me egerunt cum scriberentur, et agunt cum leguntur. Quid de illis alii sentiant, ipsi viderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. A primo usque ad decimum de me scripti sunt: in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum fac
Abbreviated transcription (Latin):
ost b̾ sacerdos silencii solicudinẽ expetit.
instante memoria dnĩce passionis illud in-¬
sinuans qd̃ iħ̾c iam non palam ambulabat ap̃
iudeos cum cogitarent eum interfic̾e. s ab iit in
regionem iuxta desertum in ciuitate q̃ dicitur
effrem ⁊ ibi morabatur cũ discipłis suis. Gollege

Expanded text:
ost haec sacerdos silentii solitudinem expetit, instante memoria Dominicae passionis, illud insinuans quod Jesus jam non palam ambulabat apud Judaeos, cum cogitarent eum interficere, sed abiit in regionem, juxta desertum in civitate quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cu
Abbreviated transcription (Latin):
praue cogitatõni resistimus ĩ lapsum operis
non incurrimus Non est timend̾ si bona malaq
in cogitatõne ueniant. s mag̃ gloriand̾ est si
mens mala a bonis intellectu rõnis discernat. It̃
nil iuuat quod int̾ bonũ ⁊ malum sensu pru¬
denciore discernimus. nisi oꝑe aut mala cogi¬
fata caueamus aut bona intellecta faciamus.

Expanded text:
pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad culpam non redigitur. istud culpe proprie
imputatur. Nam cogitatõnes illicitas occurere
demonũ est. Cogitationib oblectare ꝑuersis no¬
strum est. plerũq fieri sol ut ĩmũde corporaliũ
rerum species quas didicimus nr̃is mentibus op¬
ponantur ⁊ nolentes eascogitemꝰ. quantaq ab
eis aciem mentis auert̾e nitim᷑ tanto ille se mag̃
animo ingerũt. obscenisq in nob̾ motib obre¬
punt. s fit ħ pro condicione mortali quam me¬
ruit p̾mus homo in penam sui pecrati. Dũ inuiꝰ¬
quisq diuina illuminatõne preuenit᷑. statĩ mo¬
lestiis turpium cogitatõnũ pulsatur. S dĩ seruꝰ
iudicio timoris dei ħ uel earum temptamenta
a semz ipõ reicit bonisq contra obiectis cogitatõ¬
nib curpes a se repellit Magna obseruancia cͥca
cordis est custodiam adhibenda: qr aut bone aut
male rei ibi consistit origo. Nam sicut scriptũ est
ex corde exeunt cogitationes male. Ideoq si pͥuꝰ

Expanded text:
ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225 ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius
Abbreviated transcription (Latin):
Idest oꝑis et cogitatõnis. Quoꝵ unũ ne.
iniquitas dicitur: quod oꝑe geritur. Aliud ĩius¬
ticia ꝙ cogitatõne admittitur Prius aut̃e actõ
resecanda est. postea cogitatio.ꝑriuspͣua oꝑa.
postmodũ desideria. Uicissim autem ⁊ ex cogita¬
tione oꝑa procedunt et ab oꝑe cogitatio nascit᷑.
Qmͣiuis ⁊ si ab oꝑe malo quisq uacet. Pro soluis
camen praue cogitatõnis malicia non erit in¬
nocens. Unde ⁊ dñs ꝑ ysayam. Auferte inqͥt ma¬
lum cogitacõnũ ur̃arum ab ocłis meis. Non enim
solũ fcĩs s ⁊ cogicatõnib delinqͥmus. Si eis illicite oc¬
currentil delectem᷑. Sicut uipera a filiis in ut̾o põitis
lacerata perimitur.: Ita nos cogitatõnes nr̃e intra
nos enucrite ocidunt. ⁊ concepte interius uꝑeo
ueneno consuiũt. animamq nr̃am crudeli. uul¬
nere perimũt. Nonest arbitrii nr̃i cogitacõnis pͣ¬
ue suggestionib preuenire Iacere autẽ in aĩo
cogitatõnem nr̃e attinz uoluntati. Illud ergo

Expanded text:
id est, operis et cogitationis, quorum unum iniquitas dicitur, quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . 3. Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. 4. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. 5. Non est arbitrii nostri cogitationis pravae suggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iugo tũ romane seruitutis urgemur ueni
gͦ mi nate esto matri cib. p̃donibq furor
scłis fabula. que sola deerat cladib udoꝵ
corret. ⁊ medium quidem ꝯsumit. ⁊ medi¬
um seruat obtectum. ⁊ ecre ꝯfestum p̾done
irruũt. combuste carnis nidore concepto
mortem minantur. nͥbi sine mora cibos
paratos quos senserant demõstraret. Tum
illa. ꝑtem uob̾ optimam reseruaui. et con¬
tinuo que suꝑfuerant m̃bra retexit ĩfantiꝰ
At illos repente in gens horror inuasit et
immanis qmuis animi diriguere. uox est
fancib interclusa. Illa uero truci uultu.
⁊ ip̃is iam predonib truculentior meus in¬
quit est filius meus est partus. ⁊ meũ facuiꝰ
edite. Nam ego p̾or comedi quem genui.
Nolice uos effici aut matre religiosores. aut
femine molliores. ꝙ si uos pietas uincit. ⁊ me¬
os execramini cibos. Ego que iam talib pasta
sum ego iterum huis pascar. Post ħ illi per¬

Expanded text:
iugo tamen Romane servitutis urgemur. Veniiugo tamen Romane servitutis urgemur. Veni ergo nunc, o mi nate, esto matri cibus, predonibus furor, seculis fabula, que sola deerat cladibus Iudetorret, medium quidem consumit, medium servat obtectum. 3 Et ecce confestim predones irruunt, aduste carnis odore concepto mortem minantur, nisi sine mora cibos, quos paratos senserant, demonstraret. Tunc illa: «Partem vobis optimam reservavi», et continuo que superfuerant membra retexit infantis. At illos repente ingens horror invasit et immanis quamvis animi diriguere, vox est faucibus interclusa. Illa vero truci vultu et ipsis iam predonibus truculentior: «Meus, inquit, est partus, meus est filius, meum est facinus. Edite, nam ego prior comedi, que genui, nolite vos effici aut matre religiosiores aut femina molliores. Quod si vos pietas vincit et meos exsecramini cibos, ego, que iam talibus pasta sum, ego hiis iterum pascar». Post hec illi t
Abbreviated transcription (Latin):
libet inserere ꝙ iosephus ille de Iudaica obsi¬
dione. Uidelicet mulier quedam facultatib ⁊
gen̾e nobił cũ cet̾a multitudine que ꝯflux̾at
ierosolimis ꝯmunemq cũ om̃ib obsidionis
casum referebat. Reliquas uero facultates
quas de domo in urbe conuex̾at tyranni pe¬
nitus inuaserunt. Si quid uõ reliquiarũ ex
ingens mulierem ex indignatõne quedã
uelut insania fatigabat. ita ut interdũ
predones in nece sui maledc̃is et quiciis
instigaret. Uerum cum nec iratus quisqmͣ
nec miseratus illam ꝑimeret. ⁊ siquid for¬
te cibi fuiss ab illa quesitum. id hiis aliisq
quereretur. nec iam usqͣm fieret copia re¬
quirendi. fames autem dira uisceribus
insist̾e̾t ac medulł. et ad furorem iam fa¬
mis in edia ꝑurgeret. pessimis usa ꝯsiliis.
contra ip̃a iam armatur iura nature Prat
enĩ sub ub̃ib ꝑuulus filius. quẽ ante ocłoꝰ
ferens infelicis inquit mr̃is. o felicior fili
in bello fame. ac direptõne p̾donũ cui te

Expanded text:
libet inserere, quod Iosephus de Iudaica obsidione describit. Mulier quedam, facultatibus et genere nobilis, cum cetera multitudine que confluxerat Hierosolimis communem cum omnibus obsidionis casum ferebat. Huius reliquas facultates, quas de domo in urbem convexerat, tyranni penitus invaserunt. Si quid vero reliquiarum ex ingens mulierem, ex indignatione quadam, velut insania fatigabat, ita ut interdum predones in necem sui maledictis et conviciis instigaret. 2 Verum, cum nec irritatus quisquam nec miseratus illam perimeret, et si quid forte cibi fuisset ab illa quesitum, id ab aliis quereretur, nec iam usquam fieret copia requirendi, fames autem dira visceribus insisteret ac medullis, et ad furorem iam famis inedia perurgeret, pessimis usa consiliis, contra ipsa iam armatur iura nature. Erat enim ei sub uberibus parvulus filius, quem ante oculos ferens: «Infelicis, inquit, matris, o infelicior fili, in bello, fame ac direptione predonum cui te
Abbreviated transcription (Latin):
quem p̾destinauit deus nasc̾entur homines
non parentib successuri morientib. s cũ ui¬
uentib regnaturi. Essent ergo ⁊̃ iste cognati¬
ones atq affmitates si nullus delinqueret. nul¬
lusq moreretur Item alio loco. ad unũ deum
cendentes inqͣm et er uni religantes animas
nr̃as. unde religio dc̃a creditur. omi suꝑstatõe
careamus. In hiis uerb̾ meis ratõ que reddita
est unde sit dc̃a religio plus mͥ placuit. Nã nõ
me fugit aliam nonũs huius originem expo¬
suisse latini sermonis auctores. ꝙ inde sit aꝑ¬
pellata religio qd̾ religitur qd̃ uerbum com¬
poĩtum ÷ a legendo .i. eligendo. ũ ita latinum
uideatur religio sicut eligo. Hic liber sic incip̃.
Cum om̃is iute bone ac beate uia.

Expanded text:
quem praedestinauit deus, nascerentur homines quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. in his uerbis meis ratio, quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo. Hic liber sic incipit: Cum omnis uitae bonae ac beatae uia.
Abbreviated transcription (Latin):
alibi sed nec sic quidem inqͣm ab homine ho
diligendus est ut diliguntur carnales frẽs
uł filii uel coniuges nel quiq cognati aut af¬
fines aũ ciues. Nlam et ista dilectio temporał
est. Non enim ullas tales necessitudines hab̾e¬
mus que nascendo ⁊ moriendo contingunt si
natura nr̃a in preceptis ⁊ ymagine dĩ manẽs
in istam corrupcõnem non relegaretur. Hunc
sensum prorsus improbo. quem iam ⁊ suꝑuͦ
improbaui in primo libro de genesi concra
manicheos. Ad hoc enim ducit ut credantur
illi ꝯiuges primi non generaturi postõs ho¬
mines nsi pecrassent: tamqm necesse fuerit
ut morituri gignerentur si de concubitu in¬
maris ⁊femine gignerentur. Nondum eĩ
usd̾am fi̾ potuisse: ut non morituri de ñ mo¬
rituris nascerentur. si pecrato illo magno ñ
mnutaretur in deterius humana natura. Ac
ꝑ hoc si ⁊ in ꝑentib ⁊ in filiis fecunditas et fe¬
licitas mansiss usq certum scõꝵ numerum

Expanded text:
alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quidem. Non enim nunc usq cum manus
nunc usq per umbram transeuntium predi¬
catorum xp̃i sanantur infirmi. ⁊ si qua ta¬
lia tunc fc̃a sunt que postea cessase manifes¬
cum ÷. s non sic accipiendũ est qd̾ dixi. ũ ñc
in xp̃i nomine fiꝰ muracła nulla credant᷑. Nã
ego ip̃e qñ istum ip̃m scripsi librũ ad medio¬
lanensium corpora martirum in eadem ciui¬
tate cecum illuminatũ fuisse iam noueram.
⁊ alia non nulla qualia tam multa etiã istiͦ
temporib fiunt: ut nec omĩa cognosc̾e. nec ea
que cognoscimus enum̾are possimus. & alio loco
illud qd̾ dixi sicut ait apłs omĩs ordo a deo ẽ
uideatur esse snña. Ait quippe ille. Que autem
sunt. a deo ordinata sunt. ꝙ alibi. Prorsus in¬
qͣm nemo nos fallat quicquid recte uituꝑat᷑
in melioris comꝑatõne respuitur. Hoc de sub¬
stanciis atq naturis dc̃m ÷. Inde .n. disputaba¬
cur non de bonis actõnib acq peccatis. Itẽ q¬

Expanded text:
est quidem; non enim nunc usque, cum manus est quidem; non enim nunc usque, cum manus  aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemq
Abbreviated transcription (Latin):
eo petratum uolun tarium malum ẽ u ulło
modo sit peccatum si non sit uoluntarium.
deo gr̃a dei ñ solum reatus om̃ium preteri¬
torum soluitur in om̃ib qui baptizant᷑ in
grandib uoluntas ip̃a sanatur. ⁊ p̾paratꝰ.
a dño. quod fit sp̃u fidei et caritatis. Aliol
michi occurrerat qd̃ uendentes ⁊ ementes
flagellando eiecit e templo.S quid hoc au
qnͣtum est qͣmuis ⁊ demones nolentes ab ho¬
minib non sermone suasionis s in potatis
eiec̃it: Item alio loco. Prius inqͣm isti seq̃ndi
non elux̾it: cunc demũ inigrandũ est. Qõ
ita potest uideri dc̃m. quasi de huius iu̾tatiͤ¬
religionis u̾itate dubitauĩm. Dixi autem
sicut ei congruebat ad quem scribebam. Sic
enim dixi. si apud bos ueritas non eluxerit:
nich dubitans qd̾ apud eos elucesc̾et. quem
dixi. nec miracła illa in nr̃a tempora durare
ꝑmissa sunt. ne anima semper uisibilia que¬
reret. et eorũ consuetudine frigesc̾et genus
humanũ. quorum nouitate flagrauit uer̃

Expanded text:
peccatum voluntarium malum est, ut modo sit peccatum, si non sit voluntarium. Ideo gratia Dei non solum reatus omnium praeteritorum solvitur in omnibus qui baptizantur in grandibus voluntas ipsa sanatur, et praeparatur a Domino, quod fit spiritu fidei et charitatis. 6. Alio mihi occurrerat quod vendentes et ementes flagellando ejecit de templo. Sed quid hoc, aut quantum est? Quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non sermone suasionis, sed vi potestatis ejecerit. Item alio loco: Prius, inquam, isti sequendi non eluxerit, tum demum migrandum est. Quod ita potest videri dictum, quasi de hujus religionis veritate dubitaverim. Dixi autem sicut ei congruebat ad quem scribebam. Sic enim dixi, si apud hos veritas non eluxerit, nihil dubitans quod apud eos elucesceret; quemdixi: nec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
commnemorarem exͥ libro tercio de lib̾o ar¬
bitrio. Qmuis et illa que qr ñ inm̾̃to non
uoluntaria pecrata dicuntur qr uel a nesciẽ¬
tib uł acoactis ꝑpetrantur ñ omĩmͦ possunt
sine uoluntate conmitti: qm̃ ⁊ ille qui peccat
ignorans uoluntate utiq facit. qd̾ cum faci¬
endũ non sit putat esse faciend̾̃. ⁊ ille qui cũ¬
concupiscente adu̾sus sp̃m carne non ea q̃
uult facit. concupiscit quidem uolens ⁊ in eo
ñ facit ꝙ uult: s si uincitur concupĩe consen¬
tit uolens. ⁊ ĩ eo non facit nͥ qd̾ uult. Liber sci¬
licet iustĩe seruusq peccati. ꝙ illd̾ quod ĩ par¬
uulis dicitur originale pecratum. cũ ad huc
nõ utantur arbitrio uoluntatis: nõ absurde
uocatur ⁊̃ uoluntarium. qr ex prima hõis
mala uoluntate contractũ fcm̃ ÷ quodã mͦ¬

Expanded text:
commemorarem ex libro tertio de libero arcommemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum f
Abbreviated transcription (Latin):
iuuat ut inueniant. Itemq alibi. deinde
inqͣm iamerit consequens ut post mortem
cõrlem quadebemus primo peccato. donec¬
tempore suo acq ordine suo hoc corpuc
restituatur pristine stabilitati. qd̾̃ sic acci¬
piendum ÷. qr ⁊̃ pristina stabilitas corporis
quã peccando amisimus habebat tantam fe¬
licitatem: ut indefectum ñ uerg̾et senectutis.
huic ergo pristine stabilitati restituetur
b corpus in resurrectõne mortuorum: s ha¬
resurrexit in sp̃m uiuificantem. qua causa¬
⁊̃ spiritale erit. Illud autem ꝙ pͥmum fuit qͣm̃¬
us non moriturum nͥ homo pecsass tamen
animale pecratum fc̃m ÷ ħ i animam ui¬
uentem. ꝙ alibi usq adeo inqͣm pecratum uo¬
luntarium malum ÷ ũ nulło modo sit peccatũ
si non sit uoluntarium. Potest uideri falsa
hec diffinitio. s si diligenter discutiatuꝵ
ĩuenietur esse uĩssima. Peccatum quippe
pena pecrati. sicut suꝑius ostendi cũ quedã

Expanded text:
iuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, iuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed haresurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem. Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, usi non sit voluntarium. Potest videri falsa haec definitio; sed si diligenter discutiatur, invenietur esse verissima. Peccatum quippepoena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
religio est. Creaturam quippe uno nomine
utramq id ÷ spiritalem corporalemq signifi¬
caui. Restat ꝙ iͥ dixi. aut phantasmata sua
pp̃ qd̾ hic dixi. nec euanescamus in cogitatio
nunc xp̃iana religio nũcupatur. erat ⁊ apd̾
antiquos nec defuit ab inicio gn̾is humaui
quousq ip̃e xp̃c ueniret in carne. unde uera
religio que lam erat cepit applłari xp̃iana
Cui .n. eum post resurrectõnem ascensionẽq
in celum cepissent apłi predicare. ⁊ plurimi¬
cred̾ent primũ apud antyochiam sicut script̃
ẽ appellati sunt discipuli xp̃iam. Propt᷑ ea dixi
hec est nr̃is temporib xp̃iana religio non
qr priorib temporib non fuit. s qr post̾ĩori¬
bus ħ nomen accepit. Alio loco iutende gͥ
tum potes: tales .n. adiuuat deus. Qd̾ nõ ita
intlłigendum est quasi tm̃m tales adiunet.
cum adiuuet eciam non tales ut sint tales .i.
ut diligenter ⁊pie querant. tales autẽ ad¬

Expanded text:
religio est. creaturam quippe uno nomine religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationnunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum c sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. Alio loco: intende igter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Unc etiam de uera religione librũ scripsi
in quo multipliciter ⁊ copiosissime dis¬
dum. ⁊ quanta mĩa eius per temporalem dis¬
pensatõnem concessa n sit hominib xp̃ĩana
religio. que uera religio est. et ad eumdem
cultum dei quemad mod̾ sit homo quadã
suauitate coaptandus. Maxime tñ contͣ
duas naturas manicheorum liler ħ loquit᷑
In ħ libro quodam loco. sit inqͣm tͥ manifestũ
atq perceptum nullũ errorem in religione eẽ
potuisse si anima ꝓ deo suo ñ cołet animam
aut corpus aut phantasmata sua. hic animã
pro uniu̾sa creatura incorporali posui. non lo¬
quens more scripturarum. q̃ animam quando
non translato uerbo utuntur nescio utrum
uelint intelligi nͥ eam qua uiuunt animalia
mortalia in quib et homines sunt qͣmdiu mor¬
tales sunt. Paulo post autem eunidem sensum
melius sum breuiusq complexus. ubi dixi.
Non ergo creature potius qͣm creatori suiamꝰ
nec euanescamꝰ in cogitationib nr̃is. et ꝑfc̃a

Expanded text:
unc etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime disum, et quanta misericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
habere plura unde sibi egenisq sufficiat qͣtinꝰ
hiis blandimentis intentõnem bone deuotõis
subuertat. atq in terrenis lucris deceptami
mentem reducat. Mulcis argumentis insidia¬
tur diabolus eis qui renuntiant scło. ut eius se
iterũ amori prosternant grauius autem illos
in concupiscenciis scłi ferit. quos post renũtiatõ¬
nem ad mundi amorem redux̾it. ꝙ maxime ꝑ
cenodoxiam subicit sibi diabolus monachum.
ũ quem per scłi amorem retinere non potuit
ab humilitatis culmine subtrahat. ⁊ ꝑsuꝑbie
cumorem sibi subditum faciat. Dei seriuis sẽꝑ
fallentis diabeli preuidere debet insidias ⁊ ma¬
gis in bonis oꝑibus cordis debet adhibere caute¬
lam. ne per uanam gloriam perdat semz ip̃m
ac pereat. Cunctaq bona amittat. que recte a¬
gendo obtinuerat.

Expanded text:
habere plura, unde sibi egenisque sufficiat, quatenus his blandimentis intentionem bonae devotionis subvertat, atque in terrenis lucris deceptam mentem reducat. 8. Multis argumentis insidiatur diabolus eis qui renuntiant saeculo, ut ejus se iterum amori substernant. Gravius autem illos in concupiscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem reduxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiae tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli praevidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautelam, ne per vanam gloriam perdat semetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte agendo obtinuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ discernũt recto ocło ꝙ a bonis recto fit a¬
nimo. Notand̃ ab onũ pontifice uehement̾ ut
tanto cautius erga ꝯmissos agat: qnͣto duriuꝰ
a xp̃o iudicari formidat. Nam sicut scriptum est.
sumus: in alieno pecrato rigorem tenere neqͣ¬
qͣm debemꝰ. Multi alioꝵ uicia cernũt sua non
aspiciũt. ꝙ cum ip̃i maximis criminib obnoxii
teneantur: minora percata fratrib ñ dimittũt
Ypocrite trabem ĩ oculo suo consistentem non
sentiunt. ⁊ herentem festucam in lumine frat̾s
intendũt. facilius reprehendimꝰ uicia aliena qͣ
ura. Nam sepe que ꝑuersa in aliis iudicamus.
ĩ nobis nocibilia esseminus sentimꝰ. ꝙ qd̾ in aliis
reprehendimꝰ ag̾e ip̃i non erubescimus. facilius
uicia uniꝰcuiꝰꝙ qͣm mirtutes intendimꝰ neͦ qͥd boni
quisq gesserit agnosc̾e. s ꝙͥmali eg̾it ꝑscrutamͣ.¬
illata ẽ seruitucis: ita ut quib aspicit nõ ꝯgruere

Expanded text:
quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit aquia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. Notandum ab omni pontifice vehementer, ut tanto cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo judicari formidat. Nam sicut scriptum est, sumus, in alieno peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspiciunt, et cum ipsi maximis criminibus obnoxii teneantur, minora peccata fratribus non dimittunt. Hypocritae trabem in oculo suo consistentem non sentiunt, et haerentem festucam in lumine fratris intendunt. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam saepe quae perversa in aliis judicamus, in nobis nocibilia esse minus sentimus: et quod in aliis reprehendimus, agere ipsi non erubescimus. Facilius vitia uniuscujusque, quam virtutes, intendimus: nec quid boni quisqillata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere