comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rant añcem p̾dcãm successi¬
onem olim ⁊ alie ꝑ unu̾sica¬
tem successiões bonoꝵ qͣł fũat
bonoꝵ empcõ q̃ de bonis debi¬
toris uendendis ꝑ ml̃tas am¬
bages fu̾at intͦducta ⁊ cc̾ loc̃
habebat qñ iudicia ordin ari¬
a in usu fũano. s c̾ exͣ ordina¬
rñs iudiciis post̾itas usa est
iõ c̾ ipĩs ordinariis iudiciis ⁊
bonoꝵ uendicd̃es expirau̾unt

Expanded text:
rant ante praedictam successionem olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspiraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
incognitus.  Aliq̃n cñ neque
emendandi neq impugnandi
pollicetur bonoꝵ possõnem. nã
des instituti sunt dat scd̾m ca¬
bilas bonoꝵ possd̾nem. ¶Item
ab incestato suos hedes ⁊ agnͣ¬
tos ad bonoꝵ possonem uocat
ad eos heditas ꝑtinet iure ciuili¬

Expanded text:
incognitus. Aliquando tamen neque emendandi neque impugnandi pollicetur bonorum possessionem. nam redes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bonorum possessionem vocat: ad eos hereditas pertinet i
Abbreviated transcription (Latin):
Iossõne q̃ erat uñ cognati.
bonoꝵ possõnes ordinare ꝑ ma¬
neant suo uigore pollicentes.
septima eas seq̃ta qͣm̃ optima
rõne p̾cores intͦduxerunt.
Nounissime .ax. p̾miccitur edcõ.
hiis ⁊ bonoꝵ possd̃ quib ut det¬

Expanded text:
sione, quae erat unde cognati bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum poss
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾so ꝓ eo ꝙis debuit qͥ sein
adopcõnem dedit ipõ ꝗͭ iure
arrogatoꝵ nõ cenecur s no¬
mĩe fuii ꝯuenient̾ ⁊ si nolu̾it
eum defend̾e ꝑmictitur cdito¬
rib ꝑ ꝯpecentes nrõs magrã¬

Expanded text:
uod is debuit qui se in adoptionem dedit, ipso quidem iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistra
Abbreviated transcription (Latin):
Item filiꝰ. filia. nepos neptis cã
ex filio ꝙͣ ex fila. st̃. soror. siue
ꝯsanguinei siue utimi. qͣrto
cognatis ꝓximis. quinto. cãꝙͣ
exfamilia. Sexto: patrono et
patrone. lib̾is q eoꝵ ⁊ paren¬
tib. Septimo. uiro ⁊ uppori.
Octauo cognatis manunisso¬
ris. ¶ S eas ꝗͣ p̾coria indipeit

Expanded text:
item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alios c̾płes gͣdus p̃tor fecit
in bonoꝵ possõnib dandis dũ
id agelat neqͥs sñ successore
moriatur. nam angustissimis
Sunt autem bonoꝵ possoẽs

Expanded text:
et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis Sunt autem bonorum possessiones
Abbreviated transcription (Latin):
posid̾ qm̃ uñ legitimi ⁊ uñ cognͣ¬
ti ex quib possint sua iura uẽ¬
dicare omĩ scͥpulositate in ex¬
tͥcabłi errore duaꝵ istaꝵ bono¬
r̾ possdem resoluca. Aliam¬

Expanded text:
sio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta.
Abbreviated transcription (Latin):
lex .xii. cabulaꝵ emancipatos
inter suos nõ cognost̃ p̾cor
u̾o hoc em̃dans uocat eos. mĩ
lib̾i impugnandi. qr lex .xii.
cabulaꝵ eos qui ꝑfemininum
sexum descendunt omĩ modo
repeslit a fucessione. p̾tor aũt
hoc inpugnans uocat eos uñ
cognati ꝯfimnandi iuris grã¬

Expanded text:
lex XII tabularum emancipatos inter suos non cognoscit; pretor vero hec emendans vocat eos unde liberi. Impugnandi, quia lex XII tabularum eos qui per femineum sexum descendunt, omni modo repellit a successione; pretor vero hoc impugnans vocat eos unde cognati. Confirmandi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
issent si se alieno uti nõ subs¬
cissẽt possid̾e ⁊ legntimo uto.
modo ea dispon̾e de eo cui lib̾ta
cã bona adiciuntur
ccessit nouꝰ casus succesllonisex
ꝯiticucõe dini marci. Iam si hii
qͥ lib̾catem accepunt a dnõ in
testam̃to ex qͦ nõ additur ħ̾edi

Expanded text:
issent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea disponere. TIT. 11 DE EO CUI LIBERTATIS CAUSA BONA ADDICUNTUR Accessit novus casus successionis ex constitutione divi Marci. nam si hi qui libertatem acceperunt a domino in testamento, ex quo non adi
Abbreviated transcription (Latin):
redacti nlło modo repeslebant
pat̾num. postea lege papia au¬
daisunt uira pat̾noꝵ qͥ locu¬
plectiores lib̾tos habebant. cau¬
tum est enĩ ut ex bonis eiꝰ sex¬

Expanded text:
eredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius
Abbreviated transcription (Latin):
inli uencre nati sunt lib̾tatẽ
meruerunt. ꝑ dum muliereᷤ
lb̾e erant ipĩ ĩ ẜuicute eas hũe¬
runt post ea ad lib̾tatem ꝑue¬
nerunt. Ut hñi om̃s ad ħedita¬
pat᷑natus uire in hac ꝑce so¬
pico. hos enĩ lib̾os nõ solum
in suoꝵ ꝑentum successionem¬
successionem uocauimꝰ ex illa
entum ꝯcepti sunt sũ ex ead̾
mr̃e ł eod̾ pr̃e. siue ex aliis mi¬
ptiis ad simiłitudinem eoꝵ
qͥ exiustis nipciis ꝓc̾acisũt
¶Reteptis itaq om̃ib q̃ iã
tͣdidimꝰ apparet nõ solum eos
qͥ ꝑtem gͣduum cognacõnis
gnacus se post̾iorem esse. cũ
eĩ pͥma cã sit suoꝵ ħ̾edum

Expanded text:
ili ventre nati sunt libertatem meruerunt, vel, dum mulieres liberae erant, ipsi in servitute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum parentium successionemsuccessionem vocavimus, ex illa arentium concepti sunt, sive ex eadem matre vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis gnatus, semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum
Abbreviated transcription (Latin):
cum gdum ad successionemli¬
b̾toꝵ uocentur sic̾ ex ea ꝯsti¬
cucõne mñcelligend̾ est. ut si
tatis ⁊ hib̾tinitatis insuccessio¬
nib fecimꝰ. S ħ de hiis hb̾ti¬
nis hodie dñda sunt qͥ inciuita¬
ce romana ꝑuenerunt. cum

Expanded text:
intum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si tatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ lib̾tam ⁊ nõ tm̃ filio nepo¬
true. s ⁊ filie neptiue assi¬
gnare ꝑmittitur. datur ã ħ
bit ut eis qͦs inpotestate ht̃
assignare ei lib̾tum ł lib̾cam
liceat. Uñ q̃rebatur si eum cͥ
assignau̾̃t postea ea emanci¬
s placuit euanescere ꝙ ⁊ iu

Expanded text:
 libertam, et non tantum filio nepotive, sed etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec bit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea emancised placuit, evanescere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
unc de lb̾oꝵ bons indeamꝰ.
nam ita demum. lex .xii. cabła¬
rum adħeditacem hb̃ti uocab
licto. itaq intestato qͦ mortuo
lib̾co siis fuũ hedem relinquit¬
S nicħ inbonis eiꝰ pacͦno iꝰ erat

Expanded text:
Nunc de libertorum bonis uideamus. terire; nam ita demum lex XII tabularum ad hereditatem liberti uocabalicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquerat, nihil in bonis eius patrono iuris erat
Abbreviated transcription (Latin):
patͦnis una cum sua ꝓgenie se¬
motis. Si aut̃ sũ lib̾is decesẜ¬
ꝯsticucõne nra repleatur. S
ne honore. ut nõ hb̾is lib̾ci
lib̾te ue exeaꝑte legata ł fi

Expanded text:
patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decessconstitutione nostra repleatur, si ne onere ut nec liberis liberti libertaeve ex ea parte legata vel fi
Abbreviated transcription (Latin):
adier. heditatem esse debet fac
dis eo maxime tp̃r inspiciend̾
est qͦ acquirit h̾editatem.
Medio autem tp̃r inter fcm̃
cestam̃tum ⁊ mortem testa¬
toris ł ꝯdicõnem institucõs
existentem mutacõ iuris
h̾edi nõ nocet qr ut diximꝰ
menti u̾o factionem nõ solu̾

Expanded text:
adit hereditatem esse debet cum redis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris vel condicionem institutionis existentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut diximus, menti autem factionem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
enis dare. s si tał res sit cinꝰ
nec existimacõ enis debetur.
Sicuti si campum marcium.
puplico usui destinata sunt
momĩti legatum est. ¶ Qiod
aũ dixꝰ alienam rem posse le¬
gari iꝰ intelligend̾ est si def

Expanded text:
eius dare. sed si talis res sit, cuius nec aestimatio eius debetur, sicuti si campum Martium publico usui destinata sunt, momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si def
Abbreviated transcription (Latin):
tã¶ S ne m̃ pͥmis legũ cunͣ¬
bił ꝑmiete de hiis exponẽdo
studiosis adolescentib qͣnda
intͦdutamus difficłtatem oꝑe.
p̾cium esse duximus int̾im seꝑa¬
tim pͥus delegatis. ⁊ postea desi¬
dei ꝯmissis tͣctare ut natã utͥqꝰ
niris cognita facile possint ꝑ¬
mixtionem eoꝵ eruditi sub¬
tiliorib anrib ꝑcipere Ilon
solum testatoris uł ħede̾s res
S ⁊ alienum legari potest.

Expanded text:
a. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus difficultatem, operae pretium esse duximus, interim separatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari pote
Abbreviated transcription (Latin):
penitus sublata est. ¶lrã autez
ꝯstitucõ qͣm c̾ magna fecninis
lucubracõnem defũctoꝵ uolũ¬
tates ualidiores esse cupienteᷤᷤ
⁊ nõ u̾bis s uolũtatib eoꝵ fa¬
uentes disposi̾t ut in omib
legatis una sit nat᷑a. Ut qͥb

Expanded text:
penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorum faventes, disposuit, ut omnibus legatis una sit natura et, quib
Abbreviated transcription (Latin):
h̾es fĩsphr̃ede autem ge̾re qͥs
uidetur si reb ħeditariis tãꝙͣ
h̾edes utatur uł uendendõ
res h̾rditarias aut p̾dia col¬
endo locando ue. qͦqͦmodo si
uolũtatem suam declaret ł
re ł u̾bis de adeunda h̾edita¬
te dum modo sciat eum ĩcꝰ
bonis ꝓ hede gi̾t. testatum
intestatum ue. obisse. ⁊ se

Expanded text:
herede autem gerere quis videtur, si rebus hereditariis tamquam heres utatur vel vendendo res hereditarias aut praedia colendo locandove et quoquo modo, si voluntatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro herede gerit testato intestatove obiisse et se
Abbreviated transcription (Latin):
¶ In exͣneis h̾edib illd̾ obẜu¬
atur ut sit c̾ eis testam̃ti
factio. siñ ipĩ h̾edes institu¬
antur. siũ hii qͥ in potesta¬
te eoꝵ sunt ⁊ id duob uł
tͥb tpr̃ib inspicitur. testa¬
m̃ti fc̃i ut ꝯstit̾i̾t institucõ
Mortis u̾o testatoris ut effe¬
ctum h̾at hoc ampliꝰ ut c̃¬

Expanded text:
. In extraneis heredibus illa obseruantur: ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus inspicitur, testamenti facti, ut constiterit institutio, et mortis testatoris, ut effectum habeat. hoc amplius et c
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possint. ac tñ ex testam̃¬
to uł sibi uł alii acquirere
possunt. ¶Exͣneis ã h̾edib de¬
lib̾andi potestas est. de ade¬
unda h̾editate ł nõ adeũda
uł sine is c̃ abstinendi pote¬
stas est ĩ miscu̾it se loms h̾e¬
ditatis sũ ex̃neis cͥ de a deim¬
da h̾editace delib̾are lz adie¬
rit. postea relinꝙ̃ de hedita¬
tis facłtatem nõ h̾t. nͥ mĩoe

Expanded text:
possunt, attamen ex testamento vel sibi vel alii adquirere possunt. Extraneis autem heredibus deliberandi potestas est de adeunda hereditate vel non adeunda. sed sive is cui abstinendi potestas est immiscuerit se bonis hereditariis, sive extraneus, cui de adeunda hereditate deliberare licet, adierit, postea relinquendae hereditatis facultatem non habet, nisi minor
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ legatum est nõ anittit.
offõso testam̃to age̾ nõ possit
sũ uire h̾editario. sme iure le¬
gati ł fid̾i ꝯmissi. uł si moetiᷤᷤ
cã ei qͣrta donata fu̾it ł int̾
uiuos in hiis tm̃modo cãĩb¬

Expanded text:
lictum est, non amittit. officioso testamento agere non possit: sive iure hereditario sive iure legati vel fideicommissi, vel si mortis causa ei quarta donata fuerit, vel inter vivos in his tantummodo casib
Abbreviated transcription (Latin):
tͥe nrati tutor noĩe pupilli cꝰ tu¬
telam ge̾bat extestam̃to patͥs
sin legatum acceꝑit c̾ nichil
erat ipi tutori relictum apr̃e
suo ncħ omiꝰ possit noĩe fu¬

Expanded text:
pleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine su
Abbreviated transcription (Latin):
tima accessit. ħ in aliũ ꝑuei̾¬
ens lucduosũ ei ꝓcetat ¶ħ aut̃
anb̾ dispd̃itum est ⁊ mea spẽ¬
negotiiuͥ ꝑens emancipando
filiũ ex reb q̃ acqͥsiconem effu¬
giũt. sibi ꝑtẽ tertiam retiñe
siuolu̾it lñiam ex anterioei
humanũ ꝙͣ accidebat. ut siliꝰ
reꝵ suaꝵ ex hac emancipacõ¬
ne dño ꝓ ꝑte defiandetur et
ꝙ hono ei ab emantipacõne ad¬
ditũ est. ꝙ sin uit̾ effectꝰ est. h

Expanded text:
ccessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat, licentiam ex anterioribinhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, h
Abbreviated transcription (Latin):
cõnem. aũ longi tpr̃ns p̾scͥptõ¬
nem si dñs nõ sit. ¶ Hac tenꝰ
tantis ꝑ ãmonuisse sufficiat ꝙ̃¬
ꝯmissoꝵ ubi singłe res ub̾ re¬
linquuntur oꝑtumꝰ minferi¬
&i loco refe̾mꝰ. uid̾amꝰ itaq

Expanded text:
onem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, qucommissorum, ubi singulae res vobis relinquuntur, opportunius inferiori loco referemus. videamus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
id uob̾ adiciatur. Qd̾ u̾o ex̃
eas cãs ꝑseqͣti sũt id ad dñm
ꝓpͥetatis ꝑtineat. ¶Itaq si is ẜ¬
inis h̾rs ĩstitutus sit legatũ
ue ꝙ ei aut donatũ fu̾̃it ñ
usufructuario. s dño ꝓpͥetatis
acqͥritur. Idem placet ⁊ deeo
est. Si bone fi dei possessor cuz

Expanded text:
id vobis adiciatur, quod vero extra eas causas persecuti sunt, id ad dominum proprietatis pertineat. itaque si is servus heres institutus sit, legatumve quid ei aut donatum fuerit, non usufructuario, sed domino proprietatis adquiritur. idem placet et de eo qest. sed bonae fidei possessor cum
Abbreviated transcription (Latin):
meniũ ei substitu̾it. isq ẜuũs
iussudm̃ adierit ħ̾edicatem
Memꝰ in ꝑtem ad mittitur.
Illa em̃ u̾ba sih̾rs nõ erit ĩ
eo qͥdẽ q̃m alieno uiri subiͨ¬
tum esse testator scit si accipi¬
untur: si neq h̾rs erit ip̃e ne

Expanded text:
Maevium ei substituerit, isque servus iussu domini adierit hereditatem, Maevius in partem admittitur. illa enim verba ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse he
Abbreviated transcription (Latin):
suo płes ħedum gdus facere
ut puta sulle ħes nõ erit ille
uissimo loco ĩ subsidium uł
ẜuũ neccessarium hedem in¬
stitũe pot̾ Et płes in locum u¬

Expanded text:
suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, illevissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in
Abbreviated transcription (Latin):
Ilam agnati capice dimimiti qͥq¬
ne ex hiis ꝓgeniti sunt ex lege
lex anastasiana c̃ ftãtͥb inte¬
gͥ iuris ꝯstitutis uocãt᷑ qͥ ad le¬
gittimam frĩs ħeditacem. sũ
sororis nõ eqͥs tñ ꝑtib s c̃ aliqͣ

Expanded text:
nam adgnati capite deminuti quique ex his progeniti sunt, ex legelex Anastasiana cum fratribus integri iuris constitutis vocat quidem ad legitimam fratris hereditatem sive sororis, non aequis
Abbreviated transcription (Latin):
sinõ fu̾it ascͥptum ꝙ̃ maior ꝗ ꝑs
eleg̾it ip̃e g̾ere d. ut edcõ p̾tor¬
is cauetur. Si aũt ip̃i tutores
dissenserint cͥca eligend̾ eum p
eos qͥ g̾e̾re debñt p̾torꝑtes suas
interpon̾e deb. Id̾ ⁊ inpłib ex
inqͥsicõne datis ꝓband̾ est .i. ut
maior ꝑs elig̾e̾re possit ꝑq̃. ãmi¬
nõ solum tutores ł caͣtores pupi¬
riam accõnem esse q̃ ultimum
eis p̾sidium possit affere. Subsi

Expanded text:
si non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, non solum tutores vel curatores pupiriam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsi
Abbreviated transcription (Latin):
relegabatur. ueluti excog¬
natis meis qͥ nunc suntisi
qͥs filiam meam uxorẽ du¬
x̾it ei hrs m̃s illam rẽdato.
¶ Inctis aut̾ ꝑo̾nis legaica

Expanded text:
e legabatur, veluti ‘ ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliis reb optare legaitarium
uisserat habebat insetacitam¬
minis optau̾at ad h̾edem lega
statum reformatum est ⁊ data
est lnĩa h̾edi legacarii optare

Expanded text:
el aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se covivus optaverat, ad heredem legatstatum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare
Abbreviated transcription (Latin):
b opcio relicta ẽ ⁊ distenciãt
nn coepdre eligu̾do. siue umꝰ
legacarii ples h̾edes sint. ⁊ ĩ¬
t̾se i cͥca optand̾ dissenciant
Alio aliud corpus eligere cu
enis opcõins uidicem ⁊ sorce

Expanded text:
sentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cuphuius optionis iudicem et sorte
Abbreviated transcription (Latin):
uł fid̾i ꝯmissa relicta ⁊ ꝑ errore
soluta repeti nõ posse sacͥs ꝯ¬
stitucõnib cautum erat.
Postumo qͦ alieno inuciłr le¬
gabatur. Est antem aliemis
postumus qui natus int̾ suoᷤᷤ
iusta emĩdacõne derelicta c̾in
nrõ codice ꝯstitõ poĩta est ꝑ ꝙͣ¬

Expanded text:
 fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita est,
Abbreviated transcription (Latin):
q miles ꝙͣ mõte ꝑͤ pot̾at relin¬
q̃re ut diuꝰ adrianꝰ rescͥpsit.
Incta autem pͦ indebatur ꝙͣ
inc̾ta opimone amo suo cesta¬
tor subiciebat. ueluti si qͥs di
cebat ita. Quicq filio meo
in matͥmõio fili am suam de¬
d̾it .i. collocau̾it ei hrs meuᷤᷤ
illum fund̾ dato. ¶ Illd̾ autẽ

Expanded text:
 poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ quicumque filio meo in matrimonium filiam suam collocaverit, ei heres meus illum fundum dato ’: illud quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
mipcias ꝯͣthere ꝓhibent᷑. qͣs in
libris digestoꝵ siñ pendecaꝵ ex
uet̾i ure collectaꝵ enim̾ari ꝑ¬
misimꝰ ¶S̃ aͥdu̾sus ea q̃ dix aliqui
coierunt. nͨ uit nͨ uxor ñ mipcie
nͭͨ matrimonium nͨ dos intelli¬
gintur Itaz hii quis ex eo coitu
nascuntur in potestate pẽis nõ
sunit. s tales sunt ꝙͣtum ad patͥ¬
am potestatem ꝑtinet. qͣles sunt

Expanded text:
ptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari misimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
duc̾e. s si em ancipatus fi̾s nͨ est
Si quilgen̾ũ adeptare uelit de¬
b̾e eum añ filiam suam emãcipa¬
re. Si quis uelit mirum adoptare.
debe̾ eam añ filium emancipare
¶fr̃is u̾o ł soroeis filiam uxorem du¬
cẽ nõ licet. S u̾o neptem fr̃is uł
sororis duc̾e̾ quis potest. qͣm̃uis
q̃r̃to gradu sint cuiꝰ enĩ filiamyx¬

Expanded text:
ipatus fueris, nihil est si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. cuius enim filiam ux
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. dñoꝵ qͥ potestatẽ in suos suos
illibatam ẽẽ oportet. nͨ cqͣm ho¬
minum iꝰ suum decͣhi. S dñoꝵ¬
qͣ int̾est ne auxilium ꝯtra seui¬
ciam. famẽ ł intołabłem iniu¬
dari iube iͦ. ut inpotestate dñi
nõ reu̾tantur. qͥ sabmꝰ si mee ꝯ¬

Expanded text:
dem potestatem in suos seruos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi: sed dominorum interest, ne auxilium contra saeuitiam uel famem uel intolerabilem iniuiri iube ‹i›ta, ut in potestate domini non reuertantur. qui si meae
Abbreviated transcription (Latin):
ducta est. Iure enĩ honoratio
.nlła emancipacõ desid̾abatur
s .uii. testium signa sufficieba¬
nt c̾ uire cunli signͣ cestiu
non erant necta. S cum pan¬
latim tam ex usu hominum
pit in unam ꝯsonanciam iꝰ ci¬
unle ⁊ p̾coriũ nĩgi. Constitut᷑
un. testib adhibitis ⁊ subscͥp¬
cõnem testium ꝙ ex ꝯstitucio¬
nib inuentum est. ⁊ exedco
p̾toris sigñcła testam̃tis ĩpon¬
tͥꝑtitũ esse uideatur. Ut testeᷤᷤ
cunli descendant. Subscͥpcõ¬
nes ⁊ cestatoris ⁊ cestatum ex
ne adhibgantur. ¶ Signͣcła ã¬

Expanded text:
ducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam pit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponpertitum esse videatur, ut testes qcivili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex ne adhibeantur, signacula a
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ pp̃ mortis fit suspicõnem. c̃
qͥs donat iͣ. ut si qͥd humani¬
tus ꝯtigisset ei ħeret is qui
accepit. Sin autem suꝑuix¬
isset is qͥ donauit reciꝑet.
uł sieum donatõnis penitu¬
iss. aut si pͥor decessit is tui
donatum sit shee mortis cã a
donacõnes ad exep̃lum le¬
gatoꝵ redacte sunt ꝑ oĩa.
Nam cũ pͥdentib ambiguũ
fũat. utr̃ donacõnis an le¬
gati instar eam eptinere
ħebãt in sign̾a ⁊ alii ada¬
liud genis eam retͣhebũt.
a nob̾ ꝯstitutũ ẽ ut ꝑ omĩa
fere legatis cõmim̾entur.

Expanded text:
 mortis fit suspicionem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur:
Abbreviated transcription (Latin):
dicõnis uoluit. ut si nõ tra¬
dantur heant plenissimũ
rift c̃ ret᷑ pͥncipĩ disposicõnes
ĩsinuari eas actis interuen¬
ientib uolebant. si maiores
cͥingentos solidos ampliauit.
ꝙͣstare ꝙͥe sine ĩ simu acõne sta¬
tuit ⁊ qͣsdam donacõnes ĩue¬
nit. q̃ penitus in sinuacõnes fĩ¬

Expanded text:
tionis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum ri. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fi
Abbreviated transcription (Latin):
cãu ꝑs enus amittebatur. ⁊ socio
atc̾scebat ¶S c̾ pessimum fu̾at
exẽplũ ⁊ lib̾tate suũ defrau¬
dari. ⁊ ex ea humaniorib ꝙͣ do
minis dãpnũ inferri. Seũi¬
orib aut̃ dñis lucr̃ atc̾scere.
ħ qĩ iuidia plenũ ꝓ remedi

Expanded text:
casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedi
Abbreviated transcription (Latin):
fiuantur bnfõ lib̾tate c̾ effe¬
ctum ꝓcedente. cꝰ fauore ⁊ an¬
tiqͦs legis latores młta ⁊ contͣ
ta ꝯmues regłas statuisse
maifestũ est. ⁊ eo qui ea ĩ¬
posuit sue lib̾tatis stabłitate
gandente ⁊ socõ ĩdempni ꝯ¬

Expanded text:
fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente et socio indemni
Abbreviated transcription (Latin):
alitates ab hiis qͣndam pacian¬
tur iniuriam ł iactãm scd̾m
mͦs. Est ⁊̃ aliud genus int̾
gnitum. postea aũt aiuniori¬
b diuis pͥncipib introductũ
est. ꝙ añ nupcias uocabatur.
⁊ tacitam iuse ꝯdicõnem h̾e¬
bat ut tt̃ ratum esset c̾ ma¬
tͥmoniũ fu̾t insequtum ¶Iõ
añ nupcias applłabatur. ꝙ añ
matͥmonium efficiebatur. et
nusꝙͣ pꝰ nipcias celebratas ta¬
lis donatõ ꝓcedebat S pͥmꝰ¬

Expanded text:
t, ab his quandam patiantur iniuriam vel iacturam, secundum modos. Est et aliud genus intergnitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se cobat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procedebat. sed p
Abbreviated transcription (Latin):
cõnes cupientes ⁊ ꝯseq̃ncia no¬
mina reb esse studentes ꝯstitu¬
imꝰ ut ⁊ tales donacõnes non
augeantur tm̃. s ⁊ ꝯstante mͣ¬
tͥmonio ĩicium accipiant. ⁊ ñ
añ nupcias. s pp̾ nupcias uo¬
centur. ⁊ dotib in hoc exeq̃n¬

Expanded text:
ctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentur et dotib
Abbreviated transcription (Latin):
nos legem iuliam ꝓhibetur¬
corrigentes in meliorem statũ
deduxꝰ. c̾ em̃ lex insolitm̃modo
reb locũ h̾ebat q̃ ytalice fu̾au¬
t ⁊ alienacõnes inhibeat q̃ ĩ¬
uita młiere fiebant. ypothecaᷤᷤ
remediũ in posuimꝰ. ut t̃ in eas
res q̃ inꝓuniciali solo poĩte
sunt int̾dcã fiat alienacio
q ꝯsentientib młierib ꝓce¬
dat ne sexꝰ młi ebͥs fragilitas

Expanded text:
nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio que consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muliebris fragilitas
Abbreviated transcription (Latin):
rit neq eiꝰ tabłas ñ legicim̾ fc̃aᷤ
.ĩ quib ip̃e obeam cãm ħrs in¬
stitutus erat ꝓbaturum. neq
exmida uoce ħ̾edis nom̃ ad¬
mssurum ⁊ neq ex ulla scͥp¬
tã cui iuris auctoritas desit a¬

Expanded text:
erit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit a
Abbreviated transcription (Latin):
so testam̃to age̾ possunt sinl¬
łõ alio uire ad bonͣ defũcti ꝑ¬
uenire possunt. nam qͥ alio
iure ueniunt ad totam ħe¬
ditatem uł ꝑtem enis dein¬
penitus atestatorib testam̃¬
to retictum est. ꝙ nrã ꝯsti¬

Expanded text:
so testamento agere possunt si nullo alio iure ad bona defuncti venire possunt. nam qui alio iure veniunt ad totam hereditatem vel partem eius, de inpenitus a testatoribus testamento relictum est. quod nost
Abbreviated transcription (Latin):
sũ pr̃is nͣł pocestate ꝑmansiss
nͨ. penitus ad opcõ fun̾t subse¬
possit ab intestata ad pr̃is ad¬
optini uenire successionẽ. te¬
stam̃to antem ab eo fcd̃ neq
iure ciuili neq p̾torio ad ex
h̾editate eiꝰ ꝑ seqͥ potest. neqi

Expanded text:
uralis potestate permansisset nec penitus adoptio fuerit subsepossit ab intestato ad patris adoptivi venire successionem. testamento autem ab eo facto neque iure civili neque praetorio aliquid ex hereditate eius persequi potest
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ ab incestato iͦ longe mimis
ꝯtͣtabłas cestam̃ti ad bonͣ eiꝰ
admmittit qi desinũt nũo lib̾o
tis ab adoptiuo prẽ emancipa¬
ti fin̾nt m̃testato ꝑente nͣli
mortuo l ea ꝑte edictiqͣ lib̾i
ad bonoꝵ possõnem uocant᷑
ti uocantur ex qͣ ꝑte admit¬
unt᷑. si neq sui ħedes lib̾ineq
emancipati obstent neq agnͣ¬
p̾tor lib̾os uocat tam suos h̾e¬
des qmͣ emancipatos. dem̃ legi¬
timos ħedes. denñ ꝓxnos co¬

Expanded text:
 ab intestato ita longe minus contra tabulas testamenti, ad bona eius admittit, quia desinunt in liberorum tis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur ti vocantur. ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neque emancipati obstent neque adgnapraetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos co
Abbreviated transcription (Latin):
sint. nam eouio em ancipati
ab adoptiuo patre ꝑiñ admit¬
tañtur ad bona nat᷑ał patris
ac siemancipati ab ipõ eẽnt
nͨ nĩꝙͣ in ad optiua samilia
ad adoptinũ patrem ꝑtinet

Expanded text:
sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia ad adoptivum patrem pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
dicoris accidit in eouenditor
securꝰ ẽ. S ⁊ si post empcõez
fundo aͥd ꝑ allumõem accessit᷑
ad empcoris ꝯmodum ꝑtinet
nam ꝯmodum eiꝰ esse d cꝰ est

Expanded text:
ditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et commodum eius esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
sciend̾ est mandatũ nͥ gͣtuicũ
sit in aliam forͣm negdcii ca¬
dere. nam m̾cede ꝯsticuta iñ¬
ti aut depoĩti ꝯͣhitur negd¬
cium hiis caĩb int̾ueniente

Expanded text:
sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, inti aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi ⁊ ticio fundum em̃es. ł
ut ꝓ eo ⁊ ticio sponde̾s.Pua
⁊ aliena. ueluti si tͥ mandet. ut
ticio sub usuris t̾teres. ꝙ si sñ usu¬
ris cbid̾is. alienͣ cũ grã. inc̾cedit
mantatum. ¶ Tua grã int̾uẽit
mandatũ. ueluti si tͥ mandec
ut pͤcuĩas tuas pociꝰ in emꝑcõeᷤᷤ
p̾dioꝵ coloces qͣm fen̾es. r ex di¬

Expanded text:
ut sibi et Titio fundum emeres, vel ut pro eo et Titio sponderes. Tua et aliena, veluti si tibi mandet, ut Titio sub usuris crederes. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intercedit mandatum. Tua gratia intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯctum si dũ adhͨ incegra re re¬
uocatum fu̾t. enanescit. Item
si adhͨ integro mandato mors
utilitatis cã receptum ẽ ut si
mortuo eo qͥ tͥ mandau̾t tu
ignorans eum decessisse exeqͥtꝰ
fũas mandatum posse agere
mandati accõne. alioqͥn iusta
⁊ ꝓbabił ignorancia dampnũ¬

Expanded text:
um, si, dum adhuc integra res sit, reuocatum fuerit, euanescit. Item si adhuc integro mandato mors utilitatis causa receptum est, ut, si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione; alioquin iusta et probabilis ignorantia damnu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe nasci. maiifestũ est. ¶ Qͥ¬
pre ita nasꝯtur iste actões si sñ
mandato qͥsq alienis negõns
cur Idq utilitatis cã recep¬
cumest ne alisencium qͥ subita
festinacd̃e coacti nlłi demanda

Expanded text:
e nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis tur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandat
Abbreviated transcription (Latin):
rium ꝙ ꝯͣ lonos mores est ue¬
luti si ticiꝰo de surto aut dãpno
faciendo aut de iniuria faciẽ¬
da tͥ mandet. lz enĩ penam istiꝰ
ħs adu̾sus ticium accõnem¬
¶ Is qͥ exeqͥtur mandatum non
debet exced̾e fines mandati. uͦ
bes neq in ampliorẽ pͤciña si¬
de iubere: aliodn nõ habeb̾ c̃
comandati accõem. adeo ꝙ.
ut sabino ⁊ cassio placr̾t ⁊¬

Expanded text:
ra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut bes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placue
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ꝯsũmandũ aut ꝙͣ pͥmum
reminciand̾ est. ut ꝑ semet
ipm̃ ant ꝑ alium eand̾ rẽ mã¬
dator exeqͣtur. nam si ica re¬
ñcietur ut integra ca̾ man¬
datori reẜuecur eandem rem
explicandi nominꝰ mandati
acto. locum h̾t nͥ iusta cã in¬
t̾cessi̾t aut nõ renũciandi.
aut intempestiue renũciãdi¬
¶.Dandacum ⁊ indiem diffiꝰ¬

Expanded text:
mum renuntiandum est, ut aut per semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem diff
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in empcõnes p̾dioꝵ colloceᷤᷤ
cꝰ gn̾is mandatum mag̾ ꝯfiliũ
est ꝙͣ mandatum.⁊ obid nõ ẽ
obligatorium qr nemo ex ꝯsili¬
omandati obligatur. ⁊̃ si nõ
expediat ei cͥ dabatur: cͥ lb̾m
cͥq sit ap̃ se explorare an expe¬
diat ꝯsitium. Itaq si occo̾sa
pͤciñam domi te hñtem hortatꝰ
fi̾t aliqͥs ut remaliqͣmͣ em̾es¬

Expanded text:
 colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam eme
Abbreviated transcription (Latin):
legit. S ⁊ si ꝯsensu płium soci¬
etas ꝯͣcta sit morte uiꝰ socii so¬
emnda societate ałr ꝯuen̾iti
¶temsi alitꝰ rei ꝯͣcta societas cͣ
⁊ finis negd̃ impoĩtus est finitur
qͥs ex sociis mole debiti p̾gͣnatus
uitur societas ⁊ ħ tãusiadhͨ cõ¬
senciant ĩ sociecate noua uidr᷑
inciꝑe societas. ¶ Sociꝰ socio u

Expanded text:
legit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii soeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur  si quis ex sociis mole debiti praegravatus vitur societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova videtur incipere socie
Abbreviated transcription (Latin):
sua ⁊ aliena. sũ tua ⁊ aliena.
ac si tua ciñ grã cͥ mandacum
sit isuꝑuacuũ est mandatum
⁊ ob id nlła ex eo obligatõ nec
mandati int̾ uos actõ nascitur.
mandantis ciñ grã int̾uent mͣ¬
ndatum ueluti si qs tͥ mandet
ut negã eiꝰ gẽres. Put fundũ
ei em̾es. ł ut ꝓeo sponde̾s. ¶ Cua
grã ⁊ mandantis. ueluti si mͣn¬
det tibi. ut pͤciñam subusuris

Expanded text:
aliena, sive tua et aliena. at si tua tantum gratia tibi mandatum sit, supervacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo sponderes. Tua et mandantis, veluti si mandet t
Abbreviated transcription (Latin):
erit omni modo scd̾m eiꝰ estiia¬
cõnem ⁊ p̾cium soluatur ⁊ res
tͣdatur. ut uendicõ ad effc̃m ꝓ¬
ducatur emptore qͥd̃ ex empto
agente. Sin auc̃ ille qͥ nomĩa¬
tus est ł nolu̾it. ł nõ potũt p̾ci¬

Expanded text:
erit, omnimodo secundum eius aestimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit preti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicło rei fu̾it ꝑactum. cc̾ si qͥ
h̾ redundare ꝑicłm. Sinautẽ¬
mur. Item qͥritur si c̾ auri¬
fice ci ciꝰ ꝯuen̾it ut is ex anro
suo c̾ti pond̾is. c̾teq forme ami¬
los ei fac̾e̾t ⁊ acciꝑet u̾bigrã au

Expanded text:
ei fuerit pactum, tunc si quidem hoc redundare periculum, sin pamur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei fa
Abbreviated transcription (Latin):
Iͣcͥtum diem cͥ placu̾it erit tͥ
emptꝰ aureis cot. ¶ Loca sacra
rreligiosa. item pn. ueluci fo
deceptꝰ auñdicore enñt habebit
accõnem exempto ꝙ ñ ħ̾ere ei
liceat ut ꝯseqͣtur ꝙ sua int̾ẽ
deceptum eũ nõ esse. Idem

Expanded text:
certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti fordeceptus a venditore emerit, habebit actionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem
Abbreviated transcription (Latin):
¶Conductor omĩa sed̾m legem
ꝯdicõis face̾ debet. ⁊ si qͥd in tege
p̾c̾missum fu̾nt id ex bono ⁊ eqͦ
deb prãre. Qͥ ꝓ usu aut uesti¬
m̃toꝵ aut argenti auo ium̃ti.
m̾cede aut ded̾it aut ꝓmisit ab
eo custodia tał desid̾atur. qͣlem
diligentissimꝰ pat̾familias suis
reb adhibet. qm si p̾stic̾it. ⁊ ali¬
qͦ cau̾ rem amisi̾t de restituẽda
ea nõ tenebitur. ¶Mortuo e¬
ductore intͣ temꝑra ꝯdicõnis he
eiꝰ eod̾ iure in ꝯduccõnem succe
dit. de sociecate. R.xxu.¬
ocietatem coire solemꝰ aut to

Expanded text:
Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit. TIT. 25 DE SOCIETATE Societatem coire solemus aut to
Abbreviated transcription (Latin):
si sciss alienam nõ legass ⁊iͣ
diuus pius rescͥpsit. Et u̾ius ẽ
ipm̃ qui agit .i. legatarium
ꝓbare oport̾e scisse alienam
rem lega sr̃g desunctum. Iã
h̾edem ꝓbare oꝑtere igc̾rasse¬
esse alienam. qr semꝑ neces¬
sitas ꝓbandi inꝯbeit illi qui
agit. S si ⁊ rem obligatam cͥ¬
dicori aliquis legai̾it nece¬
sse ht̃ h̾rs eam luere. ⁊ ĩ hoc

Expanded text:
lienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere. et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tis ead̾ res eidem debeatur int̾ẽ
sirem ht̃ agere nõ potest. qr
ht eam ex cã luͣctiua. si estimͣ¬
cõnem ht̃ age̾ pot̾. Ea quo reᷤᷤ
est recte legatur ueluti fruc¬
tus qui in illo fundo nascẽtur
¶Sieadem res duob legata
fu̾it siue ꝯũctim sine disittĩ
si ambo ꝑuem̃t ad legaitum
scinditur int̾eos legatum. si

Expanded text:
tis eadem res eidem debeatur, interesi rem, agere non potest, quia habet eam ex causa lucrativa, si aestimationem, agere potest. Ea quoque res, est, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo nati eruntSi eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si
Abbreviated transcription (Latin):
legatum fu̾it. Itaq si fingamꝰ
q̃drigentos aureos legatos eẽ
⁊ patͥmonñ ꝙͣtitatẽ ex qͥͣ lega¬
ta erogari oportet qͣdringẽ¬
toꝵ esse qrͣca ꝑs singłis legat¬
arñs dechi debet. Qd̃ si .ccc.¬

Expanded text:
legatum fuerit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trec
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾i ꝯmissa pͥmis temporib
in fi̾na esse qr nemo inuitus
cogebatur prãre id de quo
rogatus erat. qͥb em̃ ñ pot̾.¬
ant ħ̾ditates uł legata reli¬
q̃re si relinq̃bant fid̾i ꝯmi¬

Expanded text:
fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
si .lxxu. legau̾it ⁊ añ aditam
h̾editatem intm̃ dec̾iu̾nt bonͣ
intendiis forte. ã naustagioᷤᷤ
debencur Nec ea res dampno¬
sa est ħ̾edi cͥlib̾m est nõ adi¬
re h̾editatem. q̃ res esfic̾ ut
necesse sit legatariis ne desti¬
tuto cestam̃to nͥ ꝯseqͣntur cũ

Expanded text:
inque legauerit et ante aditam hereditatem in tantum decreuerint bona, incendiis forte aut naufragiis adebentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
duob ħedib institutis . uelu¬
ti ticio. ⁊ seio si ticii ꝑs tota ex¬
hansta sit legtitis q̃ nomĩatim
ab eo data sunt. aut q̃ supͣ mo¬
dum hoñata a seio u̾o ant nł¬
la relicta sint legata aut q̃ ꝑtẽ
eis dum taxat ĩ ꝑtem dimid¬
iam minuunt. An qr is ꝑtem
qͣrtam tociꝰ ħeditatis aut am¬
ꝓlius hr̃et ticio nicħ ex legatisᷤ
q̃ ab eorelcta sunt retiñe lice¬
ret placut ut qͣrtam ꝑtem
sue ꝑtis saluam h̾at ⁊ placint
posse retiñe ⁊ eñ mnsingłis ħ¬

Expanded text:
duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidiam minuunt, an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam partem suae partis salvam habeat, posse retinere: etenim in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
impõitus est. Cum. em̃ olim
lege .xii. tabłaꝵ lib̾a erat legͣ¬
ndi potestas ut lic̾e̾t totũ pa¬
tͥmoniũ legatis erogare qͥppe
ea lege ita cantum esset uti
insum est hanc legandilm̃ã
płmq intestato moriebãt᷑
recꝰantib scͥptis h̾edib ꝓnlło
ã minimo lucͦ h̾editatem.
adire ⁊c̾. suꝑ ħ tam lexfusia
qm lex uocoma late sunt qͣ¬
rum neutͣ sufficiens ad rei
ꝯsũmacõnem indelatur. No¬
inssime lata est lex fascidia
qͣ cauetur ne plusꝙͣ dodran¬

Expanded text:
impositus est. cum enim olim lege duodecim tabularum libera erat legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti ’: visum est hanc legandi licenplerumque intestati moriebantur, recusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne plus lega
Abbreviated transcription (Latin):
pene legatum sit. nͨ inmilitis ce
testam̃to calia legata ualeba¬
nt. qmͣuis alie militum uolũ¬
tates in ordinandis testam̃tis
ualde obẜuabantur. Quin ⁊
nͨ hb̾tatem pene noĩe dari pꝰ¬
se placebat. Eo ampliꝰ nͭ h̾edẽ¬
pene nom̃e a diciposse sabmꝰ ex¬
istimabat. ueluti siqͥs ita dicat.

Expanded text:
ne legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis alias militum voluntates in ordinandis testamentis valde observantur. quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec herepoenae nomine adici posse Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
ndi h̾dis cã relinquitur. qͦmag̾
is aliqͥd faciat ã non faciat. ue¬
lutisi qͥs ita scͥpserit. ħes meus
si ita scͥpserit. ħ̾rs meus sistichũ
dato. uł ex diu̾so si nõ alienau̾¬

Expanded text:
ndi heredis causa relinquitur, quo magis is aliquid faciat aut non faciat: veluti si quis ita scripserit: ‘ heres meus si ita scripserit: ‘ heres meus si servum l ex diverso ‘ si non aliena
Abbreviated transcription (Latin):
em̃dauimꝰ. ut liceat ⁊ añ h̾edis
institucõnem int̾medias ħedũ
institucõnes legatum similimͦ¬
relinq̃re. ⁊ młto magis lib̾ta¬
temcꝰ usus fauorabilior est.¬
¶ Post mortem qͦ h̾edis aut lega¬
tarii simli modo iutiłr lega¬
batur. ueluti si qͥs ita dicat. c̾
h̾es meus mortuus erit de lego
Item pͥdie qmͣ h̾es uł legatariꝰ
morietur. s simili modo ⁊ ħ cor¬

Expanded text:
emendavimus, ut liceat et ante heredis institutionem et inter medias heredum institutiones legatum relinquere et multo magis libertatem, cuius usus favorabilior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item ‘ pridie quam heres aut legatarius morietur ’. Sed simili modo et hoc cor
Abbreviated transcription (Latin):
fin̾t cã aliud iuris est. ueluti
ħ modo. Cicio si negocia mea cã¬
u̾t fundum dolego. Anẜuo
state h̾edis exierit. qr ꝙ inuti¬
le foret legatum si statim post
st̾m testam̃tum decessiss testa¬
testator uix̾it. Sub ꝯdicõne u̾o

Expanded text:
it causa, aliud iuris est. veluti hoc modo: ‘ Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego ’. An servo state heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testatestator vixerit. sub
Abbreviated transcription (Latin):
sit dies legati intelligitur le
to seꝑata sit. ⁊ possit ꝑeum ser¬
num aliꝰ hrs effici. sipͥus ꝙͣ iu¬
ssu dm̃ adeat in alt̾nis potesta¬
te tnͣslatus sit. ł manumissus
ipẽ hrs efficitur qͥb cãib utile
est legatum. ꝙ sim̃eadem cã¬
ꝑmansit. ⁊ uissu legatarii ad¬
ierit euanescit legaitum. Añ
h̾edis maitucõnem inuitiłr aña

Expanded text:
e intellegitur, to separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem caupermanserit et iussu legatarii adierit, evanescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter antea
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝑimi. Ueluti si qͥs ita lega¬
ut stichum ẜuum meum
ꝯstat utile est legatum ⁊ ꝯue¬
nienter. Si ita demonstram̾t
stichum ẜum ꝙ̃ a seio eni sit¬
q ab alio emptus utile lega¬
tum est. si de ẜuo ꝯstat.¶on¬
ge mag̾ legato falsa cã ñ no¬
cet. ueluti si itaqͥs dix̾it ticio
qui absente me cãuit nego
cia mea stichum dolego. ueł

Expanded text:
i quis ita legaverit ‘ Stichum servum meum constat, utile est legatum. et convenienter si ita demonstraverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio emptus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do lego ’,
Abbreviated transcription (Latin):
in rem ꝙͣ in ꝑsonam q̃s ⁊ ipãt
neccessariũ ẽ exemplis osten¬
it in remag̾e. ut uł actor dice̾t
se qͣͣ usu cepisse ꝙ usu nõ ceꝑit
ł ex diu̾id possessor dic̾et. adu̾sa¬
riũ sinm usu nõ cepute ꝙ us
uceꝑat. Namq si cui ex iusta
cã res aliqͣ cͣdica fu̾it. ueluci
ex cã empcõis auo donacõnis
.aut dotis. aut legatoꝵ nͨ dũ
eiꝰ rei dñs effectꝰ ẽ. si eiꝰ rei ca¬
su possõnem amiẜit nlłam.
ht̾ ĩ rem directam actõnem
ad eã rẽ ꝑseq̃dam. qͥppe ita iꝰ ꝓ¬

Expanded text:
in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostenit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem amiserit, nullam habet directam in rem actionem ad eam rem persequendam: quippe ita