comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Fertur autem quia appropinquantes ciuitati morei
suo cumcruce scã et imagine magniregis dñi nostri
inu ãp̃i hanclactaniam consonauoce modularentur
Deprecamurte dñe in omni miseri cordiatua. ut au¬
feratur furortuus & iratua aciuitate ista. et
CONSTANTINOEOVTANI. AD IOHANNEM EEM
SYNADORUM. POST QUAM LTTERAS BEATI
GRE CORI PAEAE SUSCEPIT. INT̃ CETERA INQUIT
Epistolam ur̃ae scĩ tatis suscepi. in quare fereba¬
tur de episcopo nacholiae. Significamus enĩ nunc
uobis sicut et pridem quam susciperemus litte¬
ras uestrae scĩtatis. coniungentehic eodemdõ
amabili episcopo in uerbis. ueNimus cum ipso
sciscitantes sensum eius unde nobis relatũ fuerat
dello Ipse uero nobis huncdedit responsum, Opor¬
tunum enim est singillatim omnia intimare uestrȩ
sẽĩteti qm̃ audiens diuina scriptura dicente. non
facies tibi omnem similitudinem ut adoresea
quanta incaelo sursum et quanta interra deorsum

Expanded text:
Fertur autem quia appropinquantes civitati more suo cum cruce sancta, et imagine magni regis Domini nostri Jesu Christi, hanc laetaniam consona voce modularentur: Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus, et ira tua a civitate ista et aConstantinopolitani, ad Joannem episcopum Synadorum, postquam litteras beati Gregorii papae suscepit, inter caetera inquit: « Epistolam vestrae sanctitatis suscepi, in qua referebatur de episcopo Natholiae: significamus enim nunc vobis, sicut et pridem quam susciperemus litteras vestrae sanctitatis, conjungente hic eodem Deo amabili episcopo in verbis, venimus cum ipso sciscitantes sensum ejus, unde nobis relatum fuerat de illo, ipse vero nobis hunc dedit responsum. Opportunum enim est, singillatim omnia intimare vestrae sanctitati, quoniam audiens divina Scriptura dicente: Non facies tibi omnem similitudinem ut adores ea, quanta in coelo sursum, et quanta in terra deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
Legimus serpentum morsus mortiferos poenam iustis¬
simam peccatorẽm in ligno exaltato atque prospecto
aen eo serpente sanatos. ut & populo subueniretur a fflicc¬
to & mors morte destructa uelut crucifixȩ mortissimi¬
litud ine signaretur. quem sane serpentem propter facti
memoriam reseruatũ cumpostea populus errans tamquã
idolum colere coepisset et echias rex religiosa potesta¬
te dõseruiens cum magna pietatis laude contriuit¬
TALE QUID ET BEATŨ EPIPHANIG̃ UIRŨ
SCISSIMŨ ET DOCTISSIMUM TEIO
DI UINO SUCCENSUM INEPISTOLA QUÃ AD
IOHANNEM CONSTANTINO POUTANŨ EP̃A
SCRIBIT. ETBEATUS FIERONIMUS DE GRECO
IN LATINŨ SERMONEM TRANSTULIT
LE GIMUS FECSSE.

Expanded text:
Legimus serpentum morsus mortiferos poenam justissimam peccatorum in ligno exaltato atque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subveniretur afflicto, et mors morte destructa, vel ut crucifixae mortis similitudine signaretur. Quem sane serpentem propter facti memoriam reservatum, cum postea populus errans tanquam idolum colere coepisset, Ezechias rex religiosa potestate Deo serviens cum magna pietatis laude contrivitTale quid et beatum Epiphanium virum sanctissimum et doctissimum zelo divino succensum, in epistola quam ad Joannem Constantinopolitanum episcopum scribit, et beatus Hieronymus de Graeco in Latinum sermonem transtulerat, legimus fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
modo soluendam quaestionem scripsis se repperiuntur. Equib
nobis beatus papa gregorius huius scaedĩ ecdlesiae ponti¬
fex primus occurrit qui ad serenum masiliensem episcopum
hoc specialiter scripsit. sicut et inepistolalad eum facta in ar

Expanded text:
modo solvendam quaestionem scripsisse reperiuntur. E quibus modo solvendam quaestionem scripsisse reperiuntur. E quibus nobis beatus papa Gregorius hujus sanctae Dei Ecclesiae pontifex primus occurrit, qui ad Serenum Massiliensem episcopum hoc specialiter scripsit, sicut et in epistola illius ad eum facta in ar
Abbreviated transcription (Latin):
Lisctium prosatis factione praedictorum fratrũ nostrorum
uelb e edesue superius commemoratiregni. insua quia alit̃
esse nonpotuit sẽparatim relatione uelserie competen¬
te piemissis ut quicumque ratiocinando animo sũosa¬
tas facere uoluerit cur eademecdesias talise mode ramine
imaiine exantiquis temporibus in habendis uel non habentis
imaginibus tractare uoluerit tanto compendiosius face¬
oopossitiqualito non sparsim. sed simul sensum illorum
opdrtune collectum legendo ad discere poterit. Modo aũ
eadem ratio docet sicut supra significatumest ut nunc uoa
Vobisr icatonis ẽorum patrum quiinde aliquid scripserunt
Nobisqu seriptum reliquerunt redeamus et uide amus siea¬
nam aucdorttas praemis sam rationem congruendo affir¬
plure dobeetnrannon Videtur igitur nobis quaoutts
muuba inre secant iunta quod sensus ille postulat u ndo
pimbi pon intueritotamen illi ad huius modi ex aminatione
primiponantur. quidehacre specialiter et obhanoiolone¬

Expanded text:
is etiam pro satisfactione praedictorum fratrum nostrorum vel Ecclesiae superius commemorati regni, in sua, quia aliter esse non potuit separatim relatione vel serie competenter praemissis, ut quicunque ratiocinando animo suo satisfacere voluerit, cur eadem Ecclesia tali se moderamine hac in re ex antiquis temporibus in habendis vel non habendis imaginibus tractare voluerit; tanto compendiosius facere possit, quanto non sparsim, sed simul sensum illorum opportune collectum legendo addiscere poterit. Modo autem eadem ratio docet, sicut supra significatum est, ut nunc ad auctoritatem sanctorum Patrum, qui inde aliquid scripserunt, nobisque scriptum reliquerunt, redeamus, et videamus, si eadem auctoritas praemissam rationem congruendo affirmare debeat, an non. Videtur igitur nobis, quamvis nulla interserant, juxta quod sensus ille postulat unde agebatur; merito tamen illi ad hujusmodi examinationem primi ponantur, qui de hac re specialiter et ob hanc solum
Abbreviated transcription (Latin):
Bene ergolex dĩ multiplex dicitur quia nimirum cum una
eademq: sit caritas simentem plene coeperit hanc
ad innumera opera multi formiter accendit cuius diuer¬
sitatem breuiter ex primimus si inelectis singulis bona
illius perstringendo numeremus. Haec namque per
abel & clectadõ munera obtulit. & fratris gladium non
reluctando tolerauit . Haec enoc & interhomines uiue¬
re sp̃italiter docuit & ad sublimem uitam ab hominib:
&iam corporaliter abstraxit ETPAULO POST
Haec nathan & contra peccantem regem auitoritate
liberȩ in crepationis sustulit . & cum regiscul padces set¬
inpecitione humiliter strauit. clarit namque quod talis
esset hacc adoratio sicuti & nos ante honora bilio res
personas cum eas salutemus pros ternimur humilitatis
gratia et eas adorasse dicamur dumeis nullum diuini
honori scultum exhibemus. eodemq: modo adoras seia cob
CONTRAILLOS ETIAM QUIIMAGINES AD ORARE
SEPROFITENTUR QUIASACRAABILUIS NUNCU¬

Expanded text:
ene ergo lex Dei multiplex dicitur, quia nimirum cum una eademque sit charitas, si mentem plene ceperit, hanc ad innumera opera multiformiter accendit, cujus diversitatem breviter exprimimus, si in electis singulis bona illius perstringendo numeremus. Haec namque per Abel et electa Deo munera obtulit, et fratris gladium non reluctando toleravit. Haec Enoc et inter homines vivere spiritualiter docuit, et ad sublimem vitam ab hominibus etiam corporaliter abstraxit. » --Et paulo post: « Haec Nathan, et contra peccantem regem auctoritate liberae increpationis sustulit, et cum regis culpa deessetin petitione humiliter stravit. Claret namque quod talis esset haec adoratio, sicut et nos ante honorabiliores personas, cum eas salutamus, prosternimur humilitatis gratia, et eas adorasse dicimur, dum eis nullum divini honoris cultum exhibemus, eodemque modo adorasse Jacob . » CAPUT X. Contra illos etiam qui imagines adorare se profitentur, quia sacra ab illis nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
seruans. zelumq: dĩ non secundum fatuitatẽ incipientiũ
sed secundum uirtutem sapientium in dño habens nec ille
diligendo nec iste contempnendo ultra quamoporteat
dextra leuaq: transilien douiam rectitudinis amittat
sed quia ita plerique pertinacessunt ut ratione flecti
nequa quam possint. himerito scã auctoritate quass an¬
disunt ut saltim fracti medicinam quaeranit

Expanded text:
servans, zelumque Dei non secundum fatuitatem insipientium, servans, zelumque Dei non secundum fatuitatem insipientium, sed secundum virtutem sapientium in Domino habens, nec ille diligendo, nec iste contemnendo ultra quam oporteat dextra laevaque transiliendo viam rectitudinis amittat, sed quia ita plerique pertinaces sunt ut ratione flecti nequaquam possint, hi merito sancta auctoritate quassandi sunt, ut saltem fracti medicinam quaerant
Abbreviated transcription (Latin):
ita pene decunctis humani generis operibus seu cotidianis
actibus eius complectendo dicere ualebimꝰ. In omnib:q:
die nocte mane uespere et melius fortas sedicit᷑ omĩ tẽpore
agere consueuit . Quid est quod in his omnibus quod ad salutẽ eiꝰ
siue in hoc saeculo siue in futuro pertinere possit sine eiusdẽ
crucis signaculo incipere actitare uel consummare uelit.o
econera siquis es intẽperans diftructor. uide nehaec audiens
putes temeritatituae licentiã dari. ut ubicũ que non ꝓpt̃
in licitum cultũ. sed propter discretũ. & obhoc propter
licitũ mentis affectũ pictas uel fictas similitudines scõrũ
uideris. ut illas aut deferuas aut in ridendo subsannare
debeas. Quam obrem ut erque monendus est ut neuter¬
urm̃ sicut quondam bardesanus nouarũ ad inuentionum
superstitiosus amator sed sic ut uere catholicus studio¬
sissime matrem uirtutum discretionem in omnibus

Expanded text:
ita pene de cunctis humani generis operibus seu quotidianis ita pene de cunctis humani generis operibus seu quotidianis actibus ejus complectendo dicere valebimus, in omnibus quae die, nocte, mane, vespere, et melius fortasse dicitur omni tempore agere consuevit? Quid est quod in his omnibus quod ad salutem ejus sive in hoc saeculo, sive in futuro pertinere possit, sine ejusdem crucis signaculo incipere, actitare vel consummare velit? Ci inante, et contra si quis es intemperans destructor, vide ne haec audiens putes temeritati tuae licentiam dari, ut ubicunque non propter illicitum cultum, sed propter discretum, et ob hoc propter licitum mentis affectum pictas vel fictas similitudines sanctorum viderit, ut illas aut destruas, aut irridendo subsannare debeas. Quamobrem uterque monendus est, ut neuter, sicut quoniam Bardosanus novarum inventionum superstitiosus amator, sed sicut vere catholicus studiosissime matrem virtutum discretionem in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
que etiã baptizandis uel baptizatis eodem signo scaẽ crucis con¬
signando uel benedicendo uti decreuit. omniũq fideicatho¬
licȩ cultorib: frontes & pectora sua postabrenuntiationẽ
satane pompis & operibus eius certissima fide contra om̃s
in sidias diaboli muni re docuit gladioq: in expugnabili dextras
cunctorum fidelium armare studuit. Dic quȩ soc̃tra fasec¬
desiasticũ adorator imaginũ quid tale ł huic simile ab ecđa
catholica in toto orbeterrarum deimaginibus sancitum est a
edicethaec magna sint. quid de consecratione corporis &
cris missarum sollemniis. ex quo consecrari coeperint.
usque in finem pene si neintermissione crucis signaculo
benedicuntur. nec est quisquam tam sapiens uel insipiens.
qui ullo modo hanc consecrationẽ alit̃ seposseperficeredõ
placite prȩsumat nisi hoc semꝑ eidẽ scaẽ crucis signaculo con¬
secrare studeat. Quid &iam sicut de uniuer sohumanogenere

Expanded text:
que etiam baptizandis vel baptizatis eodem signo sanctae crucis conque etiam baptizandis vel baptizatis eodem signo sanctae crucis consignando vel benedicendo uti decrevit, omniumque fidei catholicae cultoribus frontes et pectora sua post abrenuntiationem Satanae pompis et operibus ejus certissima fide contra omnes insidias diaboli munire docuit, gladioque inexpugnabili dextras cunctorum fidelium armare studuit. Dic, quaeso, contra fas ecclesiasticum adorator imaginum, quid tale huic simile ab Ecclesia catholica in toto orbe terrarum de imaginibus sanctum est? Et licet haec magna sint, quid de consecratione corporis etcris missarum solemniis ex quo consecrari coeperint, usque in finem pene sine intermissione crucis signaculo benedicantur, nec est quisquam tam sapiens vel insipiens, qui ullo modo hanc consecrationem aliter se posse perficere Deo placite praesumat, nisi hoc semper ejusdem sanctae crucis signaculo consecrare studeat? Quid etiam sicut de universo humano genere,
Abbreviated transcription (Latin):
ultore sigitur imaginum uenerationem. adorationem
seuex ultationem scaẽ crucis in defensionem sensus sui
opponere soliti sunt. curnonita imagines sicutcruces ad o¬
rariliceat : Quibus primo rospondendum est . quiaxp̃s
non imagine. sed incruce suspendielegit. quando genus
humanum redimere uoluit. & ideo scãmater ecclesia toto
orbe terrarum inter c&era innumera crucis sac ramenta
quae a scis patribus multipliciter longelateq: peruniuersũ
mundum enumerata sunt decreuit licitum esse uniuersis
catholicis obamorem solius passionis xpi ubicũ que ea s uiderint
indinando si uoluerint uenerari. & in suꝑdies cõquopassio
dnĩ in uniuersomundo specialiter celebratur: cum omni
deuotione uniuersum ordinem sacer dotalem seucunctum
populum prostratum adorare. De inde &iam illud speci¬
aliter non contra licite habentes sed contra in licitum cultũ
imaginibus exhibentes opponendum est. quod supradicta
uniuersalis ecclesia tam sacris fontibus consecrando quã¬

Expanded text:
ultores igitur imaginum venerationem, adorationem seu exaltationem sanctae crucis in defensionem sensus sui opponere soliti sunt, cur non ita imagines sicut cruces adorari liceat? Quibus primo respondendum est, quia Christus non in imagine, sed in cruce suspendi elegit, quando genus humanum redimere voluit et ideo sancta mater Ecclesia toto orbe terrarum inter caetera innumera crucis sacramenta, quae a sanctis Patribus multipliciter longe lateque per universum mundum enumerata sunt, decrevit licitum esse universis catholicis ob amorem solius passionis Christi, ubicunque eas viderint, inclinando si voluerint venerari, et insuper die sancto quo passio Domini in universo mundo specialiter celebratur cum omni devotione universum ordinem sacerdotalem, seu cunctum populum prostratum adorare. Deinde etiam illud specialiter, non contra licite habentes, sed contra illicitum cultum imaginibus exhibentes, opponendum est, quod supradicta universalis Ecclesia tam sacris fontibus consecrando quam
Abbreviated transcription (Latin):
gunt qui litteras nesciunt: Vnde prȩcipue gentibus
prolectione pictura est. quod magnoperete qui intergentes
habitas ad tendi decuerat. Nedum recto zelo incaute succeri¬
deris. ferocibus animis scandalum generares. Frangiergo

Expanded text:
gunt qui litteras nesciunt. Unde et praecipue gentibus gunt qui litteras nesciunt. Unde et praecipue gentibus pro lectione pictura est, quod magnopere a te qui inter gentes habitas attendi decuerat, ne dum recto zelo incaute succenderis, ferocibus animis scandalum generares. Frangi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
IPISTOLA BEATI GREGORII PAPAE
Literarum tuarum primordia ita sacer dotalem
inte esse beniuolentiam demonstrabant : ut maior nob̵
fieret defraternitacetua laetitia. sed tantũearum
finis asuis dissensit initus ut non unius sed diuersarum
essementium talis crederetur epistola. Et post pauca
in eadem scribitur epistola. Perlatum siquidem adnos
fuerat quodinc̃siderato zelo sucoensus scorumimagines
subhac quasi excusatione neadora ridebuissent confrin¬
geres: & quidem quia eas ad orariuetuisses omnino
laudauimus. fregisse uero reprebendimus. Dic frater
a quo facto sacor dote aliquando auditum est quod fecisti.
sinon aliud: uel illudte non debuit reuocare: dispectis
aliis fratrib: solumte scm̃. & essecredis sapientem Ali¬
ud estenim picturam adorare. aliud picturachistoria
quid sit adorandum addiscere. Nam quod legentibus
scriptura. hoc idiotis prȩstat pictura cernentibus. quia
in ipsaignorantes uident quod sequi debeant. in ipsale¬

Expanded text:
pistola beati Gregorii papae m. « Litterarum tuarum primordia, ita sacerdotalem in se esse benevolentiam demonstrabant, ut major nobis fieret de fraternitate tua laetitia, sed tantum earum finis a suis dissensit initiis, ut non unius, sed diversarum mentium talis crederetur epistola. Et post pauca in eadem scribitur epistola. Perlatum qufuerat, quod inconsiderato zelo succensus sanctorum imagines, sub hac quasi excusatione ne adorari debuissent, confregeris. Et quidem quia eas adorari vetuisses omnino laudavimus, fregisse vero reprehendimus. Dic, frater, a quo factum sacerdote aliquando auditum est quod fecisti? Si non aliud, vel illud te non debuit revocare ut despectis aliis fratribus solum te sanctum et esse crederes sapientem? Aliud est enim picturam adorare, aliud per picturae historiam quid sit adorandum addiscere. Nam quod legentibus Scriptura, hoc idiotis praestat pictura cernentibus, quia in ipsa ignorantes vident quod sequi debeant, in ipsa le
Abbreviated transcription (Latin):
accipere quod ueritatem fuco etimitatione mentitur
ITEMIESEIN EODE LIBRO
Vt intellegat nihil colendumesse quod oculis mortalibus
oliergo ad deremanus hominum. utex eo metallo

Expanded text:
accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. » Idem ipse in eodem libro: « Ut intelligas nihil colendum esse, quod oculis mortalibus almum CXIII: « Noli ergo addere manus nominum, ut ex eo metallo
Abbreviated transcription (Latin):
pianiinquit ut pote pauperes: quos stultosuocant
unum dm̃ colunt inmysterio exquo sunt omnt necali qud
quod abeo conditum est uenerantur: ipsumenim solam
sufficere sibi & abundare sciunt adsalutem ÷
Nonergo nobis uidetur ut quod homo facit adorari debeat
factor enima factura non factura a factore adorari iudi¬
catur. ITE FIRMIANI LACTANTII
DEFALSARELI GIONE LIBRO .II.
upliciergoratione peccator ab insipientibus primum
quod elementa idest dĩopera dõ praeferunt. De inde
quod elementorum ipsorũ figuras humanis pecie conpre¬
hensos colunt. ITE IPSEIN EODẼ UBRO
Nihil aliud adoremus nihil colamus nisisolius artificis
parentisq: nr̃i unicum nomen. ITẼ LPSE INEO DẼ LIBRO
Supra ergo non in fraestds̃. nec inima potius. sed insumma
caeleste in eare quae fit exterra. quicquid enĩ simulatur
falsumes senecesseest. nec potese umquam ueri nomen

Expanded text:
iani, ut pote pauperes, quos stultos vocant, unum Deum colunt in mysterio, ex quo sunt omnia; nec aliquid quod ab eo conditum est, venerantur: ipsum enim solum sufficere sibi et abundare sciunt ad salutem. » --Item idem post pauca: « Non ergo nobis videtur, ut quod homo fecit, adorari debeat: factor enim a factura, non factura a factore adorari judicatur. » Item Firmiani Lactantii de falsa Religione, lib. II: « Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa, id est, Dei opera Deo praeferunt. Deinde quod elementorum ipsorum figuras humana specie comprehensas colunt. » --Item ipse in eodem libro: « Nihil aliud adoremus, nihil colamus, nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen. » --Item ipse in eodem libro: « Supra ergo non infra est Deus, nec in ima potius, sed in summail potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra: quidquid enim simulatur, falsum esse necesse est, nec potest unquam veri nomen
Abbreviated transcription (Latin):
impleatur hasenim falsas consetrationes sequitur quod netesse ẽ
quienim sic ur tutes colunt. id est quiumbras &imagines
uirtutum consectantur eaipsa qua euera sunt tenere nompossunt¬

Expanded text:
impleatur. Has enim falsas consecrationes sequitur quod necesse est, impleatur. Has enim falsas consecrationes sequitur quod necesse est, qui enim sic virtutes colunt, id est qui umbras et imagines virtutum consectantur, ea ipsa, quae vera sunt, tenere non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
manibus. ostendit multos et alios fuisse prbos qui hoc non
faciebant. sed forsitan peccatis aliis tenebantur unumq:
nomen iethoniam filium saphan stetisse in medio eorum
quasi principem sceleriseorum atque sacrilegii. qui omissa
religionedĩ colebant idola et intemplononadorabant
dm̃ cuiuserat templum. sed picturas parietum.
FIRMIANUS LACTANTIUS IN LIBRO PRIMO DE
FAISAREUGIONE INTERCETERA IN QUIT.
Illa quȩ sunt extrahominem quidopusest ea colere quibus
careas& uirtusenim colenda est nonimago uirtutis. & colenda est
non sacrificio aliquo autthure aut precatione sollem ni.
sed uo luntate sola atque proposito. nam religio acueneratio
nulla alia nisi unius dĩtenenda est. Quidigitur opusest
o uir sapientis sime tantos sumptus uel fingendis uel colendis
imaginibus inpendere : firmius & in corruptius templumest
pectus humanum. hoc potius ornetur. hoc ueri sillis ndminibus

Expanded text:
manibus, ostendit multos et alios fuisse probos qui hoc non manibus, ostendit multos et alios fuisse probos qui hoc non faciebant, sed forsitan peccatis aliis tenebantur, unumque nomen Jechoniam filium Saphan stetisse in medio eorum quasi principem sceleris eorum atque sacrilegii, qui omissa religione Dei colebant idola, et in templo non adorabant Deum, cujus erat templum, sed picturas parietum. Firmianus Lactantius in libro I de falsa Religione, inter caetera, inquit: « Illa quae sunt extra hominem, quid opus est ea colere quibus careas? Virtus enim colenda est, non imago virtutis, et colenda est non sacrificio aliquo, aut thure, aut precatione solemni, sed voluntate sola atque proposito: nam religio ac veneratio nulla alia nisi unius Dei tenenda est. Quid igitur opus est, o vir sapientissime, tantos sumptus vel fingendis vel colendis imaginibus impendere? Firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc veris illis numinibus
Abbreviated transcription (Latin):
ictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius.
quaedum uisa fuerit. ad re cordationem mentem reducit:
Pictura autem dictaquasi fictura. Estenimimago ficta
non ueritas . hinc & fucata id est quodam fuco quodam
cobore indita. nihil fidei & ueritatis habentia. unde & sunt
quaedam picturae quactorpora ueritatis studio coloris
excedunt. et fidem dum augere contendunt ad mendacium
prouehunt
Micturam autem aegrptu ex cogitauerunt. primumumbram
hominis lineis circumductam. itaque in itiotalis
Secunda singulis coloribus. postea diuersis. sicq paulatim
sesears ipsa distendit et inuenit lumen atque umbras differentias
ITEM HIERON IN EXEOSIT ETECHIHEL EROPHET
t septuaginta uiri deenioribus domus isrł & iechonias
filius saphan stabat in medio eorum stantium antepicturas.
& unus quis quehabebat turibulum in manusua. & uapor
nebulae deture consurgebat. Quandodicit septuaginta
uiros fuisse desenioribus domusis rahel qui tenerent turibula

Expanded text:
ictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quodam colore inlita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt et fidem, dum augere contendunt, ad mendacium provehuntPicturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque  Ezechielis prophetae: « Et septuaginta viri de senioribus domus Israel et Jechonias filius Saphan stabat in medio eorum stantium ante picturas, et unusquisque habebat thuribulum in manu sua, et vapor nebulae de thure consurgebat. Quando dicit septuaginta viros fuisse de senioribus domus Israel, qui tenerent thuribula
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsed omum remeans modicum sed grande saluti.
Decrucis atternȩ sumptum mihi fragmine lignum.
Promo tenensq manuad uersis procuł ingero flamiis
et dipeum retinens propectore quotegeremine
arceremq: hostem collato umbone relisum
credite necdonate mihi & red dite xp̃õ
Grates et iustas datelaudes omni potenti
Nostrasalus et enim in cruce xp̃i et nomine constat
inde fides nobis & in haccruce nixa perido
Pro fuit & nr̃am cognouit flamma salutem
nec mea uox aut dextraillum sed uiscrucis ignem
Terruit inque loco de quosur rexerat ipso

Expanded text:
Ipse domum remeans modicum, sed grande saluti Ipse domum remeans modicum, sed grande saluti De crucis aeternae sumptum mihi fragmine lignum, Promo tenensque manu adversis procul ingero flammis Et clypeum retinens pro pectore quo tegerem me, Arceremque hostem collato umbone relisum, Credite, nec donate mihi, et reddite Christo Grates, et justas date laudes omnipotenti: Nostra salus etenim in cruce Christi et nomine constat, Inde fides nobis et in hac cruce nixa periclo, Profuit, et nostram cognovit flamma salutem. Nec mea vox aut dextra illum, sed vis crucis ignem Terruit, inque loco, de quo surrexerat ipso
Abbreviated transcription (Latin):
baptizata primitus occurris set . signaretei locũ signũ
crucis xp̃i fecit. confestim sanitas consecutaest
SEDULIUS IN QUARTO LBRO
PASCHALIS CARMINIS:
axcrucis ipse fuit uiolentaq: robora membris
in lustrans propriis poenam uesti uit honore
Suppliciumq: dedit signum magis esse salutis
ipsaq: scĩficans in setor menta beauit
Neuequis ignoret s peciem crucis esse colendam
Q uaed nm̃ portauit ouansratione potenti.
Quattuor inde plagas quadrati colligit orbis
Splendidus auctoris deuertice fulget eo us
occiduo sacrȩ lãbuntur sidere plante
arcton dextratenet medium leua subrigit axem
Cunctaque de membris uiuit natura creantis
Et eruce complexum xp̃sregit undiq mundum
Armatiq: dõmentem non quacrimus arma
corporis et quam quam membris uideamur iner mes
armatamen gerimus quibus & subpace serena
Contra in corporeos animis decernimus hostes
ITEM IDEM IN LIBRO .X.

Expanded text:
baptizata primitus occurrisset, signaret ei locum; signum baptizata primitus occurrisset, signaret ei locum; signum crucis Christi fecit, confestim sanitas consecuta est. » Sedulius in libro IV Paschalis carminis: Pax crucis ipse fuit, violentaque robora membris Illustrans propriis poenam vestivit honore, Suppliciumque dedit signum magis esse salutis, Ipsaque sanctificans in se tormenta beavit. Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans ratione potenti, Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis: Splendidus auctoris de vertice fulget Eous, Occiduo sacrae labuntur sidere plantae, Arcton dextra tenet, medium leva subrigit axem, Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundumArmatique Deo mentem, non quaerimus arma Corporis, et quanquam membris videamur inermes, Arma tamen gerimus, quibus et sub pace serena Contra incorporeos animis decernimus hostes. Item idem in libro X:
Abbreviated transcription (Latin):
conatio. Crux adnuntiatio a postolorũ. Crux martrrũ glori¬
atio. Cruxmonachorum abstnentia. Crux uirginũ castitas
Cruxgaudium sacerdotum. Cruxeclesiae fundamentũ
Crux orbisterrȩcautela. Crux templorũ destructio
Cruxidolorum repulsio. Cruxscandalũ iudaeorum
Cruxperditio impiorum. Cruxinualidorũ uirtus. Crux
egro tantium medicus. Cruxemundatio leprosorum :
Crux paraliticorum requies. Cruxesurientium panis
Cruxsitientium fons. Cruxnudõrum protectio. Nudita¬
tem autem cum dixero noncor poream aestime s. sedin¬
nc artagine in nocentia religiosissima feminade pri¬
mariis ipsius ciuitatis in mamilla cancrũ habebathuiꝰ¬
morbi ut ferunt omnis omittenda estcuratio. baec illa ape¬
rito medico acceperat. et ad solũ dm̃ se orando conuerterat
Ad monetur in somnis propinquante pascha et in parte
feminarũ obseruantia ad baptis terium quaecũque illi

Expanded text:
conatio, crux adnuntiatio apostolorum, crux martyrum gloriconatio, crux adnuntiatio apostolorum, crux martyrum gloriatio, crux monachorum abstcrux gaudium sacerdotum, crux Ecclesiae fundamentum, crux orbis terrae cautela crux templorum destructio, crux idolorum repulsio, crux scandalum Judaeorum, crux perditio impiorum, crux invalidorum virtus, crux aegrotantium medicus, crux emundatio leprosorum, crux paralyticorum requies, crux esurientium panis, crux sitientium fons, crux nudorum protectio. Nuditatem autem cum dixero, non corpoream aestimes sed in« In Carthagine Innocentia religiosissima femina de primariis ipsius civitatis, in mamilla cancrum habebat. Hujmorbi, ut ferunt, omnis omittenda est curatio. Haec illa a perito medico acceperat, et ad solum Deum se orando converterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum observantia ad baptisterium quaecunque illi
Abbreviated transcription (Latin):
Et si nos sedesideras carissime uir tutemcrucis & quanta
ut possum ad eius laudem dicere. Audi
CRA spes xp̃ianorum cruxresur recciomor tuorum
Crux caecorumdux crux desperatorumuia. Cruxdodorum
baculus. Crux consolatio pauperum. Crux refrenatio
diuitum. Crux destructio superborum : Cruxmaleui uen
tium poena. Crux aduersus dȩ monastriumphus. Crux deuictio
diaboli. Crux ad olescentum pedagogus. Crux sustentatio
in opum. Cruxspes desperatorum. Crux nauigantium
gubernator. Crux periditantium portus. Crux obsessorũ
murus cruxpateror fanorum. Cruxdefensor uiduarũ
Cruxiustorũ consiliarius. Crux tribulatorũ requies
Crux paruulorum custos. Crux uirorum capuđ. Crux senũ
finis. Cruxlumen in tenebris sedentium. Cruxregũ mag¬
nificentia. Crux scutum perpetuum. Crux insensatorũ
sapientia. Cruxlibertas seruorum. Crux imperatorum
phylo sophia. Cruxlex impiorum. Crux prophetarũ prȩ¬

Expanded text:
Et si nosse desideras, charissime, virtutem crucis, et quanta Et si nosse desideras, charissime, virtutem crucis, et quanta ut possum ad ejus laudem dicere, audi: « Crux spes Christianorum, crux resurrectio mortuorum, crux caecorum dux, crux desperatorum via, crux claudorum baculus, crux consolatio pauperum, crux refrenatio divitum, crux destructio superbortium poena, crux adversus daemones triumphus, crux devictio diaboli, crux adolescentium paedagogus, crux sustentatio inopum, crux spes desperatorum, crux navigantium gubernator, crux periclitantium portus, crux obsessorum murus, crux pater orphanorum, crux defensor viduarum, crux justorum consiliarius, crux tribulatorum requies, crux parvulorum custos, crux virorum caput, crux senum finis, crux lumen in tenebris sedentium, crux regum magnificentia, crux scutum perpetuum, crux insensatorum sapientia, crux libertas servorum, crux imperatorum philosophia, crux lex impiorum, crux prophetarum prae
Abbreviated transcription (Latin):
hocunde de monstratur. &ideo audiui . quod cumipsa ueni¬
et cum ipsa secundam gloriosam suam praesentiam faciet:
ideo gloriosam crucem noncupauit
ITEMPOSTPAUCAIN EADẼ OMELIA
Ettunc signum uidebitur filuhominis incaelo uidisti
glori am signi idest crucis. solis lumenreddetur obs¬
curum. Lunae non dabitur gratia. sed illudradiabit
& lucet & sicut imperatorem regalis pompa praecedit:
et militaris ordo praeeunte uex illa humeris portare consu¬
ert̃ & bis eius delaratur aduentus sic dño decaelo ueniente
angelorũ coctus & arhangelorũ multitudo illud signũbumeris
portant excelsis. & regalem nobis ad uentum nuntiant
Sola enim xp̃i cruxest quaedis soluit tenebras & regnum
daemonum dissipauit. et omnem terror ẽ malignantium
abstulit. Crux sc̃itatem prouidit. Crux nobis soliustitiae
facta est  ut in luminatimiseri cordia eius glorificemus patrẽ

Expanded text:
hoc unde demonstratur? Et ideo audivi, quod cum ipsa venihoc unde demonstratur? Et ideo audivi, quod cum ipsa veniet, cum ipsa secundum gloriam suam praesentiam faciet, ideo gloriosam crucem nuncupavit. » --Item post pauca in eadem homilia: « Et tunc signum videbitur Filii hominis in coelo . Vidisti gloriam signi, id est, crucis, solis lumen reddetur obscurum, lunae non dabitur gratia, sed illud radiabit et lucet, et sicut imperatorem regalis pompa praecedit, et militaris ordo praeeunte vexilla humeris portare consueverunt, et his ejus declaratur adventus, sic Domino de coelo veniente, angelorum coetus et archangelorum multitudo, illud signum humeris portant excelsis, et regalem nobis adventum nuntiant. Sola enim Christi crux est, quae dissolvit tenebras, et regnum daemonum dissipavit, et omnem terrorem malignantium abstulit, crux sanctitatem providit, crux nobis sol justitiae facta est, ut illuminati misericordia ejus glorificemus Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
uero sputum mox oresua suscipiens expirauit
IOHAN NIS CFRPSOSTOMI IN OMELIAXT
DECRUCE ET LATRONE
Hodierna die noster dñs pependit incruce. & nos festiui¬
tate eximia lȩtitiam celebramus ut discamus crucẽ
totius spiritalis gratulationis essesubs tantiam. & enim
ante ipsum uocabulum crucis poena fuit. sed nunc ad
gloriam nuncupatur. Antea condem nationis ferebat
horrorem nunc salutis indicium est Crux enim nobis
totius beatitudinis causa est. haccnos acaecitate liberauit
erroris. haec & extenebris reddidit luci. hec ebellatos. qui¬
cti sociauit. haec alienatos dõ coniun xit. longe constitutos
proximos praesentauit. haeo peregrinantes ciues ostendit:
haec discordiae amputatio est haecpacis firmamentũ
haec bonorum omnium abunda largitio
ET POSTPAUCA IN EADẼ OMELIA
olo & alia ratione cognoscas crucem solam non reli¬
quiT interra. sed secum eam leuauit ad caelum. sed ais

Expanded text:
vero sputum mox ore suo suscipiens exspiravit. vero sputum mox ore suo suscipiens exspiravit. » Joannes Chrysostomus in homilia 11 de Cruce et Latrone: « Hodierna die noster Dominus pependit in cruce, et nos festivitate eximia laetitiam celebramus, ut discamus crucem totius spiritalis gratulationis esse substantiam. Etenim ante ipsum, vocabulum crucis poena fuit, sed nunc ad gloriam nuncupatur, antea condemnationis ferebat horrorem, nunc salutis indicium est. Crux enim nobis totius beatitudinis causa est: haec nos a caecitate liberavit erroris, haec et ex tenebris reddidit luci, haec ebellatos quieti sociavit, haec alienatos Deo conjunxit, longe constitutos proximos praesentavit, haec peregrinantes cives ostendit, haec discordiae amputatio est, haec pacis firmamentum, haec bonorum omnium abunda largitio. » --Et post pauca in eadem homilia: « Volo et alia ratione cognoscas, crucem suam non reliquit in terra, sed secum eam levavit ad caelum. Sed, ais,
Abbreviated transcription (Latin):
tissi mam crucem nolebat ad orare. hanc habenti serte nti¬
am diuinaurtus apparens signum monstrauit crucis. quod
erit positum in altario eius eedesiar & aperte palã fecit. qua
ex quo crucifixus est xp̃s omnia quac adutilitatem humani
generis facta sunt. quo libet modo practer uirtutem
adorandie crucis gesta nonessent Nequȩ ab angelis
sc̃is neq apiis hominibus
IGITUR INEODẼ LIBRO UIIII. CAEXLUI
Ea si quidem tempestate plurimi inter epos effulgebant.
sicut donatus euriae epyri. de quo dum prouinciales mira¬
cula multa testentur. maximum tamen est quod de
dracone gessit. Isenim circapontem inuia publica iacens
cibum habebat. oues. capras equos. boues & homines
arripiens deuorabat. Ad quam bestiam donatus si ne
gladio sine quolib& iaculo ueniens. dumillaleuas s& capit.
quasi uoratura uirum. tunc ille uexillum crucis ante faci¬
em eius digito designans. inaere in os eius expuit. bestia

Expanded text:
tissimam crucem nolebat adorare. Hanc habenti sententitissimam crucem nolebat adorare. Hanc habenti sententiam divina virtus apparens signum monstravit crucis, quod erat positum in altario ejus ecclesiae, et aperte palam fecit, quia ex quo crucifixus est Christus, omnia quae ad utilitatem humani generis facta sunt, quolibet modo praeter virtutem adorandae crucis gesta non essent, neque ab angelis nctis, neque a piis hominibus. » --Legitur in eodem libro II, cap. 46: « Ea siquidem tempestate plurimi inter episcopos effulgebant, sicut Donatus curiae Epyri, de quo dum provinciales miracula multa testentur, maximum tamen est quod de dracone gessit. Is enim circa pontem in via publica jacens cibum habebat, oves, capras, equos, boves et homines arripiens devorabat. Ad quam bestiam Donatus sine gladio, sine quolibet jaculo veniens, dum illa levasset caput, quasi voratura virum, tunc ille vexillum crucis ante faciem ejus digito designans in aere, in os ejus exspuit, bestia
Abbreviated transcription (Latin):
illud alteri uehendum. cumque se de proelio subtra¬
xis set et iacula declinas set. subito percus sus interit
ille uero qui facrum suscepit tropheum. multis seiacu¬
lantibus permansit inlesus mirabiliter enimdiuina¬
regente uirtute sagittȩ hostium figebantur in signo a signi¬
fero autem inter pericula protinus euolabant. Dicitur
autem neque aliumu quam huius signiministrũ. ut solet
in bello uulnere mortuum. autladem captiuitatis: perpessũ.
Dicitur autem quia ctiam mortuus crucis tactu surrexit
dehoc ligno sybilladixit apud paganos. õ terbeatum lignũ
in quo ds̃ extensus est
ITẼ INEO DEMLIBRO CAE UIIII
udiuienim et probianum uirum in palatio habentem militiam
medicorum crudeli podragra passione decentum ibi doloribus
liberatum eiq apparuisse scam̃ mirabiliter uisionem : Cum
enim dudumpaganus esset factus posita xp̃ĩanus aliqua¬
tenus dogma sequebatur tocius uero salutis causam id est sacra¬

Expanded text:
illud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraillud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit trophaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus: mirabiliter enim divinaregente virtute, sagittae hostium figebantur in signo, a signifero autem protinus inter pericula evolabant. Dicitur autem neque alium quam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. » Dicitur autem quia etiam mortuus crucis tactu surrexit. De hoc ligno sibylla dixit apud paganos, O ter beatum lignum in quo Deus extensus est. » Item in eodem libro, cap. 9: « Audivi enim et Probianum virum in palatio habentem militiam medicorum, crudeli podagra passione detentum ibi doloribus liberatum, eique apparuisse sanctam mirabiliter visionem. Cum enim dudum paganus esset factus, postea Christianus, aliquatenus dogma sequebatur, totius vero salutis causam, id est, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
in caclo. iussitq ut fiereteius signi figuratio quae foret
auxilium in congressionibus proeliorum.
IGITURINEODEM LIBRO CAPV
Hoc enim signum bellicum interalia preciosius erat. eo qđ
imperatorem praccedere & adorari eum amilitibus moris
esset unde prȩcipue constantinum reor nobilissimum
decus imperu romani in signum mutassecrucis. ut frequent
uisione atque cura de suescerent a priore more subiecti
et eum solum arbitrarentur dm̃. quẽ coleret imperator uel
quoduce atque auxiliatore uterentur aduersus hostes
semperenim hõc signum proponebatur ante ordines
uniuersos quod maxime laborantibus aciebus in proelus
adesse praecipiebat constituit itaque cercos signiferos
qui in eo laborarent. quorum opuserat ut uicibus
humeris eum ueherent. & omnes acies italus trarent.
fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signu
repente hostibus inuadentibus ex pauisset dediss&q

Expanded text:
in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxilium in congressibus praeliorum. » Legitur in eodem libro, cap. 5: « Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere et adorari eum a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, et quo duce et auxiliatore uterentur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus humeris eum veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque
Abbreviated transcription (Latin):
rasua manu signum nihil ominus crucis exauro fabre¬
factum habuisse perhibetur. ITEM IN TRI¬
PERTITA HISTORIA. LIBRO .I. CAB III
Inhisigitur sollicitudinibus constitutus in somno uidit
crucis signum caelo splendide collocatum miranti que
uisionem ad stiterunt angelidicentes. o constantine in hoc
uince. Fertur autem & ipsum xpm apparuis se ei signum
crucis monstrasse ac prȩcepisse ut figuram similem
faceret. et in proelus auxilium hochaberet quouictoriae:
iura conquireret. Eusebius itaque pamphylicumiure iuran¬
do ipso imperatore dicente audisse sere fert. quiacir ca
meridiem dedinante iamsole crucis signum exlumine
factum & scripturam conseruatam ei dicentem in hoc uin¬
ceuidis set ipse & milites quicum essent. pergentinã que
aliquocum exercitu. per iterhoc inqui lei miraculum
estostensum : dumq cogitaret quidesset nox super uenit.
et dormienti . xp̃sapparuit cum signo quoduidit

Expanded text:
ra sua manu signum nihilominus crucis ex auro fabrera sua manu signum nihilominus crucis ex auro fabrefactum habuisse perhibetur. » Item in Tripartita Historia, libro I, cap. 4: « In his igitur sollicitudinibus constitutus in somno, vidit crucis signum coelo splendide collocatum, mirantique visionem adfuerunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signum crucis monstrasse ac praecepisse, ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum et scripturam conservatam ei dicentem, in hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum exercitu, per iter hoc in quo ei miraculum est ostensum, dumque cogitaret quid esset, nox supervenit et dormienti Christus apparuit cum signo quod vidit
Abbreviated transcription (Latin):
iter ageret atque ad caelum sepius oculos eleuaret & inde
sibi diuinumpri ecaretur auxilium uidit per soporemado¬
rientis partem in caelo signum crucis igneo fulgoreruti¬
lare Cumquetanto uisufuis sec exterritus. aenouo ꝑ¬
turbaretur as pectu. ad stare sibi uidit angelos dicentes
Constantine. in hoc uince : Tum uero laccus redditus & de
uictoria iam securus. signum crucis quod in caela iuide¬
rat in sua fronte designat . & ita celitus inuitatus ad fidẽ
non mihi illo uidecur inferior cui similiter decaelo dic¬
tumest saule saule quid me persequeris: ego sumihs
natarenus nisiquiahic nonad huc persequens. sed etiam
ex consequens inuitatur. Ex in signum quod incaelo
sibi fuerat de monstratum in militaria uexilla trans¬
format aclabarum quem dicunt in speiem crucis domini¬
cȩ exaptat et ita armis uexillisq religionis instructus.
aduersum impiorum arma proficiscitur: Sed & indexte¬

Expanded text:
iter ageret, atque ad coelum saepius oculos elevaret, et inde iter ageret, atque ad coelum saepius oculos elevaret, et inde sibi divinum precaretur auxilium, vidit per soporem ad orientis partem in coelo signum crucis igneo fulgure rutilare, cumque tanto visu fuisset exterritus, ac novo perturbaretur aspectu, astare sibi vidit angelos dicentes: Constantine, in hoc vince. Tum vero laetus redditus, et de victoria jam securus, signum crucis, quod in coelo viderat, in sua fronte designat, et ita coelitus invitatus ad fidem, non mihi videtur illo inferior, cui similiter de coelo dictum est: Saule, Saule, quid me persequeris? ego sum Jesus Nazarenus , nisi quia hic non adhuc persequens, sed etiam exconsequens invitatur. Exin signum, quod in coelo sibi fuerat demonstratum, in militaria vexilla transformat, ac Labarum, quem dicunt, in speciem crucis Dominicae exaptat, et ita armis vexillisque religionis instructus, adversum impiorum arma proficiscitur. Sed et in dext
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid idolatriae similefecit non enim uel tunc uel pos¬
tea frequentauit lapidem adorando uelei s acrificando
sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum
qua epertinet ad unctionẽ unde xp̃i nomen achrisiate ẽ
consatuit eum titulum. Diligenter animaduertendũ
est quo modo istos titulos in rei cuiusq testim onium.
constituebant non ut eos prodiis colerent sed ut
TATE IN ILLASYNODO QRECORUM SEIMA¬
EENES ADORARE EROEESSISUNT SICOT
ETUIUIFICAM CRUCEMOEBITO HONORE
ET TROETIEO UIRTUTIS EAUCAINSE RTNDA
NECESSARIUM IUDICAUIMUS VT CON¬
UIN CANTUR NONSEHAC OCCA¬
SIONE SUAE SUPER STITIO¬
NIPOSSE SUEFRA¬
RI
DE CRUCE. ECCLESIASTICAHISTORIA EANQIT
CAO .UIIII. DE CONSTANTINO
Erat quidem iam tuncxp̃ianȩ religionis fautor ueriq
dĩ uenerator nondum tamen ut est sollem ne nr̃ĩs initiari
signum dominicae passionis acceperat. Cumigitur anxius
& multa secũ de imminentis belli necessitate per uoluens

Expanded text:
aliquid idololatriae simile fecit, non enim vel tunc vel posaliquid idololatriae simile fecit, non enim vel tunc vel postea frequentavit lapidem adorando vel ei sacrificando, sed signum fuit in prophetia evidentissima constitutum, quae pertinet ad unctionem, unde Christi nomen a chrismate esconstituit eum titulum. Diligenter animadvertendum est, quomodo istos titulos in rei cujusque testimonium constituebant, non ut eos pro diis colerent, sed uttate in illa synodo Graecorum se imagines adorare professi sunt, sicut et vivificam crucem debito honore et trophaeo virtutis, pauca inserenda necessarium judicavimus, ut convincantur non se hac occasione suae superstitioni posse suffrari. De cruce, ecclesiastica Historia panxit capit. IX de Constantino: « Erat quidem jam tunc Christianae religionis fautor verique Dei venerator, nondum tamen, ut est solemne nostris initiari, signa Dominicae passionis acceperat. Cum igitur anxius et multa secum de imminentis belli necessitate pervolvens
Abbreviated transcription (Latin):
&iam quae subiecta sunt nobis perhibentur coli. namex hoc uer¬
bo & agricolȩ & coloni & in colȩ uocantur. & ipsos deos
non obaliud appellant caeli colas nisi quod caelum colant
non utique uenerando sed in habitando tam quam caeli quos¬
dam colonos non sicut appellantur coloni. qui conditͥo¬
nem debent genitali solo propteragri culturam sub do¬
minio possessoris. sed sicut ait quidam latin idoqui imag¬
nusauccor. Vrbs antiqua fuit trritenuere coloni
Ab in colendo enim colonos uocauit. non ab agri cultura
Hinc & cuitates ama toribus ciuitatibus uel ut populo¬
rum examinibus conditae coloniae nuncupantur ac per
hoc cultũ quidem non deberi nisi dõ propria quadam
notione uerbi huius omnino uerissimum est
ITẼ AUGIN LBRO LOCUTIONŨ IN GENESI
DEMEIDE QUE EREXIT IACOB ITADICIT
uod statuit lapidem ia cobquem sibiad caput posu¬
erat constituit eum titulum & perfudit illumoleo non

Expanded text:
etiam quae subjecta sunt nobis perhibentur coli. Nam ex hoc veretiam quae subjecta sunt nobis perhibentur coli. Nam ex hoc verbo, et agricolae, et coloni, et incolae vocantur, et ipsos deos non ob aliud appellant coelicolas, nisi quod coelum colant, non utique venerando, sed inhabitando tanquam coeli quosdam colonos, non sicut appellantur coloni, qui conditionem debent genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, sed sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. VIRGIL. Ab incolendo enim colonos vocavit, non ab agricultura. Hinc et civitates a majoribus civitatibus, vel populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur; ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione verbi hujus omnino verissimum est. » Item Augustinus libro Locutionum in Genesi, de lapide quem erexit Jacob, ita dicit: « Quod statuit lapidem Jacob quem sibi ad caput posuerat, constituit eum titulum et perfudit illum oleo, non