comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
elocͥa tua: sr̃ mel et fauũ orimeo. Item
mel dulcedinẽ ipsiꝰ ꝑfigurã ex pͥmit sal¬
uatoris. deqͦ incantico denitero nomii dic¬
tũ ẽ suxer̃t mel depetͣ᷑ et psalmista depet᷑
inqͥt melle saturauit cos. Incontͣriã par
tẽ mel ponit᷑. uͥ dulcedo pec̾ci et uita
uoluptuosa designat᷑. ꝓpt̾ ꝙͣ insacͥficio
deiꝑ legẽ ꝓhibitũ ẽ. offetri. fauũ uo¬
cariqi comedit᷑ magis ꝙͣ bibitur.: fagere
eñi greci comedere appellant. fauuꝰ eñ
mellis uxta allegoriã. corona ẽ salua¬
toris. diuinitatis dulcedine plena: ut in
euͣgłio et posuer̃t inqͥt corã eo partẽ
piscis assi. et fauũ mellis. Item fauꝰ
scͥptura ẽ diuina melle spiritalis sapi¬
entie repleta ut incanticis canticoꝵ. come¬
di inqͥt fauũmeũ cũ melle meo. In
contͣriã uͦ partem fauus ẽ positꝰ. ubi
hereticoꝵ illecebrosam deceptionẽ sig¬
nificat: unde inꝓuerbiis legitin: fauꝰ
distillans labia meretͥcis: Anint aut̃e

Expanded text:
e, super mel et favum ori meo! Item mel dulcedinem ipsius per figuram exprimit Salvatoris, de quo in Cantico Deuteronomii dictum est: Suxerunt mel de petra ; et Psalmista: De petra, inquit, melle saturavit eos . In contrariam vero partem mel ponitur, ubi dulcedo peccati et vita voluptuosa dDei per legem prohibitum est offerri. Favus vocatur, quia comeditur magis quam bibitur. Phagein enim Graeci comedere appellant. Favus enim mellis juxta allegoriam caro est Salvatoris, divinitatis dulcedine plena, ut in Evangelio: Et posuerunt, inquit, coram eo partem piscis assi, et favum mellis . Item favus Scriptura est divina melle spiritualis sapientiae repleta, ut in Canticis canticorum: Comedi, inquit, favum cum melle meo . In contrariam vero partem favus est positus, ubi haereticorum illecebrosam deceptionem significat; unde in Proverbiis legitur: Favus distillans labia meretricis . Aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
nouos mitti debet: aliqͣndo sermonẽ di¬
uinum. siue cõpunctionẽ cordis. ut in
psalmo. potasti nos uino cõpunctionis:
aliqͣndo iudiciũ diuinũ. ut inapoca¬
lipsi ipse calcauit torcular iuni ire fu¬

Expanded text:
novos mitti debet . Aliquando sermonem divinum sive compunctionem cordis, ut in psalmo: Potasti nos, inquit, vino compunctionis . Aliquando judicium divinum, ut in Apocalypsi: Ipse calcavit torcular vini ir
Abbreviated transcription (Latin):
cile tͥbuere cõmunicare. thesauritare
s̃ fundam̃tum boñ infut᷑m. ut app̃ hen¬
dant uerã uitã. Epule abopulentia re¬
rũ licitȩ epulȩ aut̃ simplices induo
necessaria diuidunt᷑. panẽ et iunii. et
duo suꝑflua q̃ terra et mariuescendi
causa exquirunt᷑. Dapes aut̃ regum
st̃. epule pͥuatoꝵ. delicie ñ cupate qđ
his delectent᷑. homines. ẽasq suauiter
appetant. Epule aũ qͣndo inbonã par¬
tem significationẽ ducunt. sp̃itale gau¬
diũ sc̃or inbonis uͥtutũ exͣ sapientie ex

Expanded text:
ile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Epulae ab opulentia rerum dictae. Epulae autem simplices in duo necessaria dividuntur, panem et vinum; et in duo superflua, quae terra et mari vescendi causa exquiruntur. Dapes autem regum sunt, epulae privatorum. Deliciae nuncupatae, quod his delectentur homines, easque suaviter appetant. Epulae autem quando in bonam partem significationem ducunt, spiritale gaudium sanctorum in bonis virtutum et sa
Abbreviated transcription (Latin):
renouationis. facta uet̾a fugiamꝰ. im¬
mũ diciã omt̃m habentes a nob̾. q̃ est
corruptio: qr sic̃ ferm̃tũ totã massam
corrũpit. ita et mala uita totũ hoĩe.
Similit̾ aũ dapes et delicie sp̃itales de¬
titur hõ terrenis deliciis. et corꝑali
pultis siueqͥd aliud eiꝰ ꝑmixtione su¬

Expanded text:
fugiamus, immunditiam omnem abjicientes a nobis, quae est corruptio: quia sicut fermentum totam massam corrumpit , ita et mala vita totum hominem. Similiter autem dapes et deliciae spiritales detitur homo terrenis deliciis, et corporali pultis, sive quid aliud ejus permixtione su
Abbreviated transcription (Latin):
uere: et noxios his etatib cibos qͥ ca¬
lorẽ augent. santatiq condecere. fri¬
sgida
q̃ in usũ sum̃e: sic̃ econtrario senib qͥ pitri
eñ illi potoc dict̃. Aqͣ gͥeneralit̃ uoca¬
t̃a: qd suꝑficies eiꝰ eqͣł sit hinc et eqͦra. qͣ in¬
de recentẽ dicimꝰ. qͥa ñ ẽ utił uetusta ut ui¬
nũ: s statĩ sublata de flumine. fonte. uł
puteo. fetescit eñi uetusta. Aqͣ em̃ nat᷑a¬
lis ẽ potꝰ. et gn̾alit᷑ om̃ib cõmimis: unde
et salubrior ceteris. Potꝰ uͦ aliqͣndo signi¬
ficat gr̃am sp̃s sc̃i. ut in ps̃o: torrente in¬
qͥt uoluntatis tue potab̾ eos. Itẽ in aliã
partẽ ñ ẽ. inqͥt regnũ dĩ esca et potꝰ. ui

Expanded text:
 his aetatibus cibos qui calorem augeant, sanitatique conducere frigida quaeque in esum sumere; sicut e contrario senibus, qui enim illi poton dicunt. Aqua generaliter vocata quod superficies ejus aequalis sit. Hinc et aequora, quam inde recentem dicimus, quia non est utilis vetusta, ut vinum: sed statim sublata de flumine, fonte vel puteo. Fetescit enim vetusta. Aqua enim naturalis est potus et generaliter omnibus communis: unde et salubrior caeteris. Potus vero aliquando significat gratiam Spiritus sancti, ut in psalmo: Torrente, inquit, voluptatis tuae potabis eos . Item in aliam partem: Non est, inquit, regnum Dei esca et potus
Abbreviated transcription (Latin):
nã hereticoꝵ significat. Unde insalo¬
mone scͥptũ ẽ. aq̃ furtiue dultiores st̃.
et panis absconditꝰ suauior. Itẽ ibi. ne
desides inquit de cibis eiꝰ inqͥb ẽ. pa¬
nis mendacii. Arima sinceritatẽ m̃tis
significat absq ferm̃to malicie: ut ina¬
plõ. inarimis inqͥt sinceritatis et ueri

Expanded text:
gnificat; unde in Salomone scriptum est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior . Item ibi: Ne desideres, inquit, de cibis ejus, in quibus est panis mendacii . Azyma sinceritatem mentis significant absque fermento malitiae, ut in Apostolo: In azymis, inquit, sinceritati
Abbreviated transcription (Latin):
cisa. et omĩa parata st̃. Cenã aũ finẽ mun¬
ui intellig̾e possumꝰ: ubi dñs reddet uni¬
ꝑabola dignis inconuuuo recũbentib.
ille qͥ ñ habuit uestẽ nuptialẽ ꝓiectꝰ ẽ.
deconsortio alioꝵ inpenã sibi condignã.
Q recũbentib electis inqͥete suꝑna. soli
reꝓbi ꝓicientur intenebͣs ext̾iores. ibiei¬
rit fletꝰ et stridor dentiũ. Panis dictꝰ qd̾ cũ
oĩ cibo apponat᷑. uł qł omẽ animal eũ ap¬

Expanded text:
enam autem finem mundi intelligere possumus, ubi Dominus uniparabola, dignis in convivio recumbentibus, ille, qui non habuit vestem nuptialem, projectus est de consortio aliorum in poenam sibi condignam: quia recumbentibus electis in quiete superna soli reprobi projicientur in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium. Panis dictus, quod in omni cibo apponatur, vel quod omne animal eum ap
Abbreviated transcription (Latin):
discũb̃e piet̾is. Edendi ⁊ bibendi: ut illd uͥgi¬
lii. Pqm pͥma qͥes epul̃ m̃seq remote: cͣteraᷤ mag¬
nos statuunt. ⁊ uina coronãt. Conuiuiũ aut̃
mistice siue sacͤ scͥpt᷑e medit̾onẽ fig̾cat. uͥ refec¬
tio sp̾ital sumit᷑. ł remun̾ationẽ futã demon¬
stt. uͥ plenitudo omiũbonoꝵ sc̃is et dignis
hoc comuuiũ pinguiũ: coniiuiũ
medullatoꝵ et uindemie defecate. sibꝰ
dictus qr capit᷑ ore: sicuti esca. qͥa eã os
capit. Uictus ꝓpͥe uocatꝰ. quiꝰ uitã reti¬
net unde et adcibũ uocare inuitare
redrͣ. Alimonia drͣ eo qd eiꝰ sũptu cor¬
pꝰ alatͣ. hanc iuuenes accipiunt ad in¬
crem̃tũ: senes ad ꝑseuerantiã. neq enĩ
subsistere pot̾it caro: nͥ confortet᷑ alim̃¬
tis. Cib enĩ aut p̃dicationẽ sermonis¬

Expanded text:
discumbere pictis. Edendi et bibendi, ut: Postquam prima quies epulis, mensaeque remotae, Crateras magnos statuunt, et vina coronant. Convivium autem mystice sive sanctae Scripturae meditationem significat, ubi refectio spiritalis sumitur: vel remunerationem futuram demonstrat, ubi plenitudo omnium bonorum sanctis et dignis hoc convivium pinguium, convivium medullatorum et vindemiae defecatae . Cibus dictus, quia capitur ore, sicuti esca quia eam os capit. Victus proprie vocatus, quia vitam retinet: unde et ad cibum vocare invitare dicitur. Alimonia dicitur, eo quod ejus sumptu corpus alatur. Hanc juvenes accipiunt ad incrementum, senes ad perseverantiam: neque enim subsistere poterit caro, nisi confortetur alimentis. Cibus eni
Abbreviated transcription (Latin):
de dic̃ apłs. habentes aũ uictũ et ues¬
tim̃tũ sie ut maliis exemplarib le¬
gunꝰ. habentes alim̃ta et oꝑim̃ta. his
contenti simus. ac sidr̾et: sufficit illa
habere q̃ ac̾iusũ nob̶ sunt necessaria:
hec enĩ effruam᷑ sola cet̾a etiã si mul¬
ta fuerint. aliis relinqͥmꝰ. in modũ. ha¬
bentes aũ alim̃ta et oꝑm̃ta. his con¬
tenti sumꝰ. Oꝑim̃ta inqͥens. ñ uestim̃

Expanded text:
autem victum et vestitum, sive, ut in aliis exemplaribus legimus, Habentes alimenta et operimenta his contenti simus . Ac si diceret: Sufficit illa habere, quae ad usum sunt nobis necessaria. Haec enim fruemur sola; caetera vero si cumulata fuerint, aliis relinquamus in modum. Habentes autem alimenta et operimenta, et his contenti simus: operimenta, inquiens, non vestim
Abbreviated transcription (Latin):
nem autẽ pͣuoꝵs. ille u̾s sig̾cat. ex ꝑsona
dñi ꝓlatꝰ. Ueni in altitudinem maris:
⁊ tempestas demersit me. Ille qui super
maria fixis gͥssib ambulauit: qui petro
dext̾am ne mergeret᷑ extendit. Quẽ ad¬
modum se tempestate dic̃ ẽẽ demersũ:
hic altitudo maris copiosa popłi signi¬
ficat᷑ insania: id ẽ tempestas ẽ seditio cõ¬
citata dem̃tium: ipsa enim demersit
dñm saluatorem: qñ eum ꝑuenire fecit
ad crucem.

Expanded text:
nem autem pravorum ille versus significat ex persona nem autem pravorum ille versus significat ex persona Domini prolatus: Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me . Ille, qui super maria fixis gressibus ambulavit, qui Petro dexteram, ne mergeretur, extendit, quemadmodum se tempestate dicit esse demersum? Hic altitudo maris copiosa populi significatur insania. Item tempestas est seditio concitata dementium. Ipsa enim demersit Dominum Salvatorem, quando eum pervenire fecit ad crucem.
Abbreviated transcription (Latin):
tet uenit: cum uͦ se ꝑ tempestatem ⁊
turbinẽ insinuat. nimirum q̃ tangit
corda ꝑtͣbat: atq ad edomandam ela¬
tionem se exerit. quando populo
t̾ribilis innotescit. Hinc in psalterio
scͥptum ẽ. ꝑsequeris eos in tempestate
tua:⁊ in ira tuia turbab̃ eos. In tempesta
te dic̃ hoc ÷ iudicii tp̃r. Item tempestaᷤ.
examen iudicii sig̾eat: ut in psalmo:
Incireuitu eiꝰ tempestas ualida. Qͦd tem¬
pestatimerito comparat᷑: pͥmum quia
imꝓuisum ẽ. deinde qͦd subito fragore
conturbat: ⁊ locum tollit consilio. re¬
pentina ꝑicłi magnitudo. Tempestas e¬
nim imbrium aeris ẽ q̃dam concitata
etate aqͣrum uexam᷑. Sequit᷑. Iin ira
tua cont᷑bab̃ eos. Sepe iam dixi irã di¬
uinitati ñ posse congruere: s ab hõibus
tetum ẽ. qͥ qñ sceleratos iudicant: feruo¬
re animi cõmouent᷑: nec alit̾ ad dam¬
nandum hoĩem ueniunt. nͥ de cõmis¬
sis eoꝵs criminibus excitent᷑. ꝑsecutio¬

Expanded text:
tem, venit: cum vero se per tempestatem et tem, venit: cum vero se per tempestatem et turbinem insinuat, nimirum quae tangit corda, perturbat atque ad edomandam elationem se exerit, quando potens et terribilis innotescit. Hinc in psalmo scriptum est: Persequeris eos in tempestate tua, te dicit, hoc est, judicii tempore. Item tempestas examen judicii significat, ut in psalmo: In circuitu ejus tempestas valida ; quod tempestati merito comparatur: primum quia improvisum est: deinde quod subito fragore conturbat: et locum tollit consilio repentina periculi magnitudo. Tempestas enim imbrium aeris est quaedam concitata etate vexamur. Sequitur: Et in ira tua conturbabis eos. Saepe jam dixi iram Divinitati non posse congruere: sed ab hominibus tractum est, qui quando sceleratos judicant, fervore animi commoventur: nec aliter ad damnandum hominem veniunt, nisi de commissis eorum criminibus excitentur. Persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriographiloqͥ solent.dũ diẽt
ea tempestate: aut ab statucȩli: qr mag¬
nitudine sui multis dieb orit᷑. Turbo
enim aut flagellũ dñim hominẽ mis¬
sum designat: aut pͣuorum hominum
ꝑsecutiones. Nam in ioblegit᷑. Respon¬
dens aut̃ dñs iobde turbine dix̃. Notan¬
dumuideo.qr si sano atq ieolumilo¬
queret᷑. ex tͣnqͥllitate dñica locutiofac
de turbine locutꝰ fuisse describitur.
Alit̾ enim dñs seruis suis loquit᷑ cum
eos intͥnsecꝰ ꝑ compunctionem ꝓuehit:
alit̾ cum ꝑ districtionem ne extollãt᷑
p̃mit: ꝑblandam locutionẽ domini
amanda dulcedo eiꝰ ostendit᷑. ꝑ t̾ribi¬
lem uͦ potestas eiꝰ metuenda monstrat᷑.
In illa persuadet᷑ animȩ ut ꝓficiat: in
ista repͥmit᷑. quȩ ꝓficit. In illa discit qͦd
appetat: in ista qͦd metuat. ꝑ illam dicit
gaude ⁊ lȩtare filia syon. qr ecce tienio
⁊ habitabo in medio tui: ꝑ istam đr.¬
Blandus qͥppe ẽ qͥ ut in medio inhabi¬

Expanded text:
historiographi loqui solent, dum dicunt ea tempestate, aut ab statu coeli, quia magnitudine sua multis diebus oritur. Turbo enim aut flagellum Domini in hominem missum designat, aut pravorum hominum persecutiones. Nam in Job legitur: Respondens autem Dominus Job de turbine dixit . Notandum video, quia si sano atque incolumi loqueretur ex tranquillitate Dominica locutio factde turbine locutus fuisse describitur. Aliter enim Dominus servis suis loquitur, cum eos intrinsecus per compunctionem provehit, aliter cum per districtionem ne extollantur premit. Per blandam enim locutionem Domini amanda dulcedo ejus ostenditur; per terribilem vero potestas ejus metuenda monstratur. In illa persuadetur animae ut proficiat, in ista reprimitur quae proficit. In illa discit quod appetat, in ista quod metuat. Per illam dicit: Gaude et laetare, filia Sion, quia ecce venio, et habitabo in medio tui ; 893 Blandus quippe est, qui, ut in medio inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
fumigantiũ istoꝵ Inira furoris rasmregisyrie¬
⁊ phacee filii romeliȩ: eo qđ consilium
imerit contra te siria pessimum. ef¬
fraim et filuꝰ romelie dicentes. ascen¬
damꝰ adiuidam. et suscitemꝰ eium: et
euellamus eum adnos. Nuas autem
caudas torrium fumigantium. ut
priꝰ diximus. uocat sapientiam scła¬
rem hereticumq sermonẽ: quoꝵ finis
erustio est: frustra inier̃t consilium
ut ascenderent contra uidam. et qͣ¬
si neglegentem et dorimentẽ caꝑerl̃:
et suis errorib copularent. Caries
putredo lignorum. dictum hoc no¬
men qđ eueniat lignis uirtute ca¬
rentib. Caries aut̃ significare pot
putredinẽ peccatorum: unde hoĩes
carnales uermib c̃cupiscentiȩ. erefi.
in habiles efficuint᷑ edificio sp̃itali.
ꝑtinenti adciuitatem dĩ¬

Expanded text:
 in ira furoris Rasin regis Syriae, et filii Romeliae, eo quod consilium inierit contra te Syria in malum Effraim, et filius Romeliae, dicentes: Ascendamus ad Judam et suscitemus eum, et evellamus eum ad nos . Duas autem caudas torrium fumigantium ut prius diximus vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est: qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent. Caries putredo lignorum: dictum hoc nomen, quod eveniat lignis virtute carentibus. Caries autem significare potest putredinem peccatorum: unde homines carnales vermibus concupiscentiae exesi inhabiles efficiuntur aedificio spiritali pertinenti ad civitatem D
Abbreviated transcription (Latin):
dos. subiciens ligna mane ꝑ singłos
dies: huic testimonio. salomonis sen¬
tentia congruit. inqua ait: qui ad¬
dit scientiã: addit dolorem. Lignũ
crux xp̃r in libro sapientiȩ benedic¬
tum lignum: ꝑ qđ fit uisticia & in
psalmo: dñs regnauit aligno. Lig¬
napecca: indeut̃o nomio. siquis abierit
cum ꝑximo suo simplicit̾ insiluam:
adligͥna credenda. Torris lignum ad¬
ustnͣ. quẽ uulgus titionẽ appellat.
extractũ foco. semi aistũ. extinctum.
Quisqͥliȩ. stipulȩ immixtȩ surc ulis ac
foliis aridis. sunt. aut̃ purgam̃tũ
terratum:
istice aũ torris uł ticio signifi¬
cat sapientiam uanam. quȩ

Expanded text:
dos subjiciens ligna mane per singulos dos subjiciens ligna mane per singulos dies . Huic testimonio Salomonis sententia congruit, in qua ait: Qui addit scientiam, addit dolorem . Lignum crux Christi in libro Sapientiae: Benedictum lignum, per quod fit justitia . Et in psalmo: Dominus regnavit a ligno . Ligna peccata in Deuteronomio: Si quis abierit cum proximo suo simpliciter in silvam ad ligna caedenda . Torris lignum adustum, quem vulgus titionem appellat extractum foco semiustum et extinctum. Quisquiliae stipulae immistae surculis ac foliis aridis: sunt autem purgamenta terrarum. Mystice autem torris vel titio significat sapientiam vanam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cepto qd ita capiat ignem: de quo uir¬
gilius. rapuitq infomitȩ flãmam. Lig-¬
na enim & inbonam partem et inma¬
lã posita repperiunt᷑: in bonã: ut est il¬
lud gaudebt̃ campi & omnia ligna
siluarum ante faciem dñi: qm̃ uenit
In malam uͦ ut est illud ineccłastȩ: qui
scindit ligna: ꝑiclitabitur in eis. qͥa
quicumq excusator est pecͣcoꝵ: et̃no in¬
cendio deputabitur. Itẽ ligna. angłi.
disi ñ ẽ assimulatum ei et pꝰ pauca
cedri ñ fuerunt altiores illo. Lignum
xp̃s siue scĩ inpsalmo. & erit tanqͣ lig.¬
num qd plantatum ẽ. secus decursus
aquarͣ et ineuangłio. si inuiridi lig.¬
no hȩc faciunt: mnarido quid fiet:
Lignũ homo: ut ineccłaste: si ceciderit
lignum ad austrum siue ad aquilo¬
nem ibi erit: ĩd ÷ inbonam uł in ma¬
lampartem. ubicumq ceciderit. lig¬
ibi erit. Ligna testimonia scriptu¬
rarum: in leuitico. ignis aut̃ m alta¬
ri semꝑ arclebit:quẽ nutriet sacer¬

Expanded text:
cepto: quod ita capiat ignem, de quo Vircepto: quod ita capiat ignem, de quo Virgilius: Rapuitque in fomite flammam. Ligna enim et in bonam partem et in malam posita reperiuntur: in bonam, ut est illud: Gaudebunt campi, et omnia ligna silvarum ante faciem Domini, quoniam venit . In malam vero, ut est illud in Ecclesiaste: Qui scindit ligna periclitabitur in eis ; quia quicunque exsecutor est peccatorum, aeterno incendio deputabitur. Item ligna angeli udisi non est assimilatum ei . Et post pauca: Cedri non fuerunt altiores illis . Lignum Christus sive sancti, in psalmo: Et erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum . Et in Evangelio: Si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet? Lignum homo, ut in Ecclesiaste: Si ceciderit lignum ad austrum, sive ad aquilonem , id est, in bonam vel in malam partem, ubicunque ceciderit, ibi erit. Ligna testimonia Scripturarum in Levitico: Ignis autem in altari semper ardebit, quem nutriet sacer
Abbreviated transcription (Latin):
opaca siluestriaq loca signisi¬
cant diuine scripture occulta.ut
est illud inpsalmo. Reuelauit dnͣs
sita. ad intelligentiam diine legis
deuoti popłi conuenerunt.
ꝓqua re meius eccł̃ia om̃s referunt
głam: ꝓut unus quisq prefati sp̃s
septiformis suscepit dona. Gła eiꝰ
sicut dictum sepe meminimꝰ. laus
ẽ. facta celebratione multorum. Itẽ
saltus significat popłm eccłie: de
quo inpħa scriptum ẽ qui habitatĩ
indeserto: securi dormient insaltib.
Rursus saltus meridianus tipum
tenet ppłi uideoꝵ: unde ez echiel di¬
at. hec dic̃ dñs ad saltum agri me¬
ridians. ecce ego succendam ignẽ in
eo: & deuorabit omne lignum uiride.
et omne lignum aridum. Ligna dic¬
ta. quia incensa conuertuntur in lu¬
men: unde & lucinium dicitur. qđ
lumen clet. Astula atollendo nuncupa¬
ta. fomes ẽ astula quȩ ab ardorib ex¬
cutitur recisione. aut astulȩ ambustȩ.
aut ligna cauata a fungis. noĩe ac¬

Expanded text:
opaca silvestria, quae loca signifiopaca silvestria, quae loca significant divinae Scripturae occulta: ut est illud in Psalmo: Revelavit Dominus sita ad intelligentiam divinae legis devoti populi convenerunt. Pro qua re in Ecclesia ejus omnes referunt gloriam: prout unusquisque praefati spiritus septiformis dona suscipit: gloria enim sicut dictum saepe meminimus laus est facta celebratione multorum. Item saltus significat populum ecclesiae, de quo in Propheta scriptum est: Qui habitant in deserto, securi dormient in saltibus . Rursus saltus meridianus typum tenet populi Judaeorum: unde in Ezechiel dicit: Haec dicit Dominus ad saltum agri meridiani: Ecce ego succendam ignem in te, et devorabit omne lignum viride, et omne lignum aridum . Ligna dicta, quia incensa convertuntur in lumen; unde et lychnum dicitur, quod lumen det. Hastula a tollendo nuncupata. Fomes est hastula, quae ab arboribus excutitur recisione: aut hastulae ambustae, aut ligna cavata, a fungis nomine ac
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾a. prȩcepta sue ꝓmissa sunt no-¬
ui testam̃ti & net̾is. quȩ omĩa ad
poma. Rur sum poma: dulcedo pec¬
cati. Unde in amos legitur: quid tu
uides amos: Et dixit. UIciũ pomoꝵ:
hocẽ. supplicia peccatorum. Matura
dicuntur qđ apta sunt admanden¬
quȩ imꝑfecta eẽ. disnõcuntir. Sil¬
iue autem siue saltus. mistice gen¬
tes significant. uł etiam sacram scͥp¬
turam allegoricis testimonus obun¬
bratam: ut ẽ. illud ds̃ alibano ueni¬
et: & sc̃s demonte umbroso et con¬
ẽ: inuenimus eã incampis silue. Cam¬
pi uero silue dicuntur corda genti¬
lium: quȩ expeccatis quasi siluest̾.¬
b ac dumosis locis muncdãte dño cã¬
pestri puritate patuerunt: de his sil¬
uis egressi sunt duo ursi. reges
uidelicet romanorum adpreceptum
typici helisei: et post .xl. duos annoᷤᷤ
ascensionis eius adcelos. iudaicospũos
popłos comederunt. Silue gg̃ sunt:
ut inpsalmo exterminauit eam
aꝑ de silua. Condensa aut̃. hoc ẽ.

Expanded text:
ta sive promissa sunt Novi Testamenti et Veteris, quae omnia ad est. Rursum poma dulcedo peccati: unde in Amos legitur: quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum , hoc est, supplicia peccatorum. Matura dicuntur, quod apta sunt ad mandenquae imperfecta esse dinoscuntur. Silvae autem sive saltus mystice gentes significant, vel etiam sacram Scripturam allegoricis testimoniis obumbratam, ut est illud: Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et conest: Invenimus eam in campis silvae. Campi vero silvae indicant corda gentilium, quae ex peccatis quasi silvestribus ac dumosis locis, mundante Domino, campestri puritate patuerunt. De his silvis egressi sunt duo ursi reges videlicet Romanorum ad praeceptum typici Elisaei, et post quadraginta duos annos ascensionis ejus ad coelos Judaicos pueros comederunt. Silvae gentes sunt, ut in Psalmo: Exterminavit eam aper de silva . Condensa autem, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
facit fructum singłis duodecies sin¬
gulis mensib reddens fructum su¬
um: et folia arboris illius sunt in
sanitatem gentium deputata: flos
enĩ mistice. xp̃m significat. qui in
cantico canticorum dicit: ego flos
campi et lilium conuallium: flores
significant increm̃ta bonȩ conuer-¬
sationis: ut ẽ. illud in cantico canti¬
corum: flores apparuerunt interra nr̃a:
idest initia fidei et iusticie floruer̃t
in mundo. crescente eccłia xp̃i. Itẽ
flos. gła scłi huius inisaia. omnis
inquit caro fenum: et omnis gła
eiꝰ quasi flos feni. Poma significãt
furictus scõrum inuirtutib. ut est
illud incantico canticoꝵ: et manducet
fructũ pomoꝵ suoꝵ. Itẽ sponsa ad spon¬

Expanded text:
facit fructum, duodecies sinfacit fructum, duodecies singulis mensibus reddens fructum suum, et folia illius arboris sunt in sanitatem gentium deputata . Flos enim Christum mystice significat qui in Cantico canticorum dicit: Ego flos campi, et lilium convallium . Flores significant incrementa bonae conversationis, ut est illud in Cantico canticorum: Flores apparuerunt in terra , id est, initia fidei et justitiae floruerunt in mundo, crescente Ecclesia Christi. Item flos gloria saeculi hujus. In Isaia: Omnis, inquit, caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Poma significant fructus sanctorum in virtutibus, ut est illud in Cantico canticorum: Et manducet fructum pomo
Abbreviated transcription (Latin):
& emigrabit te de tabnaculo tuo. &
radicem tuam de terra uiuentiũ. Ra¬
mi uͦ ꝓpaginem cuiꝰ libet ex pͥmunt
de grano sinapis. dequo dñs ait: fitar¬
boita ut ueniant uolucres celi. & ha¬
bitent in ramis eiꝰ. Item in aliam par¬
tem. indaniele scriptum est: prȩcidi¬
ie arborem & ramos eiꝰ: & insalomo¬
ne: et predicentur rami incͣsũmati.
Folium uͦ sermonẽ doctrinȩ significat:
unde inpsalmo scriptum ẽ de lig¬
no illo mirabili. qđ plantatum ẽ se¬
cus decursus aquarũ. qđ fructum
suum dabit intempore suo. et foli¬
Hoc enĩ lignum significat dñm nr̃m
nis urtutum fructus. pabula funt
credentium: cuius folia ñ decidunt.
quia nullo casu uerba eiꝰ aueritate.
discedunt. Hȩc sunt aquȩ sp̃itales:
hȩc folia salutaria: dequib inapoca¬
lipsi beatus ioħes dicit: et ostendit
michi flumen aquȩ uite splendidũ
tanquam christallum ȩxiens detͬrono
dei & agni: in medio plateȩ eius & ex
utraq parte fluminis arborẽ uitȩ q̃

Expanded text:
emigrabit de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium . Rami vero propaginem cujuslibet exprimunt,de grano sinapis, de quo Dominus ait: Fit arbor, ita ut veniant volucres coeli, et habitent in ramis ejus . Item in aliam partem in Daniele scriptum est: Praecidite arborem et ramos ejus . Et in Salomone: Et praecidantur rami inconsummati . Folium vero sermonem doctrinae significat; unde in psalmo scriptum est de ligno illo mirabili quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et foliHoc enim lignum significat Dominum nojus virtutum fructus pabula sunt credentium, cujus folia non decidunt: quia nullo casu verba ejus a veritate discedunt. Haec sunt aquae spiritales: haec folia salutaria, de quibus in Apocalypsi beatus Joannes dicit: Et ostendit mihi flumen aquae vitae splendidum, tanquam crystallum, exiens de throno Dei et agni, in medio plateae ejus, et ex utraque parte fluminis arborem vitae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nomen siue herbarum ab aruis
inflexum creditur: eo qđ terris fixis
radicib adherent utraq aut̃ ideo
sibi pene similia sunt: quia ex una al¬
terumgignitur: naͣ dũ sem̃tem in
terrã ieceris. herba prius oritur: de¬
hinc c̃fo ta. surgit mnarborẽ: & infra
paruum tempus ꝙͣ herbam uideras.
arbustam suscipis. Arbusta arbor no¬
uella et tenera. inqua insertio fie¬
ri potest: & dicta arbusta. quasi ar¬
boris hasta. Alii arbustum locum in
quo arbores sunt uolunt acciꝑe: sicut
salietumsic̃ ⁊ uirectum: ubi uirgulȩ
nouelle & uirentes st̃. Arbor aũ huma¬
num genus significat: ut est illud ar¬
borem fici habebat quidam planta¬
tam in uinea. Item arbor bona dr̃
bonꝰ hõ: et mala arbor malus homo.
Quidam in hoc testimonio arborem uo¬
iuntatem hominis magis quã ipsũ
hominẽ accipiendum putant. et fruic¬
tum bonum bona oꝑa: malum uͦ ma¬
la oꝑa. Radix aũ originem mistice si¬
gnificat. unde mapło scͥptum est qđ

Expanded text:
nomen sive herbarum ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent: utraque autem ideo sibi pene similia sunt: quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram jeceris, herba prius oritur: dehinc confota surgit in arborem: et infra parvum tempus, quam herbam videras, arbustum suscipis. Arbustum arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest: et dicta arbusta, quasi arboris hasta. Alii arbustum locum, in quo arbores sunt, volunt accipere, sicut salictum: sic et virectum, ubi virgultae novellae virentes sunt. Arbor autem humanum genus significat, ut est illud: Arborem fici quidam habuit plantatam in vinea . Item arbor bona dicitur bonus homo, et mala arbor, malus homo. Quidam in hoc testimonio arborem voluntatem hominis magis quam ipsum hominem accipiendum putant: et fructum bonum, bona opera: malum vero mala opera. Radix autem originem mystice significat: unde in Apostolo scriptum est: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
resurgemꝰ. s ñ om̃s immutabim᷑: inmo¬
mento in ietu ocħ. P ictum ocłi. nimiã
breuitatem uult significare momenti.
ut qñta sit dei potentia. ex resurrectio¬
nis celeritate cognos eas. De quo alia e¬
ditio ht. in athomo: ⁊ in ictu ocłi. Mi¬
nimum autem omniũ. ⁊ qͦd nulla ratio¬
ne diuidipotest hoc athomũ g̾ce hoc
est indiuisibile siue insecabile noĩant:
qͦd obsui pusillitatem: grammaticis potꝰ
qͣmealculatorib uisibile ẽ. Quib cum

Expanded text:
resurgemus, sed non omnes immutabimur, in momento, in ictu oculi . Per ictum oculi nimiam brevitatem vult significare momenti: ut quanta sit Dei potentia, ex resurrectionis celeritate cognoscas. De quo alia editio habet: in atomo et in ictu oculi. Minimum autem omnium, et quod nulla ratione dividi queat, tempus atomum Graece, hoc est, indivisibile sive insectibile nominant, quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus visibile est, quibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ aqͥlo gentilem in tenebs infidelitatiᷤᷤ
& stulticia erroris degentem. Has qͦq
austroblandim̃ta designant᷑: qr gemi-¬
na expugnatione ꝓbat᷑ ecclia. ⁊ ꝑ cõstan¬
dam fidi mirum odorem uirtutum
disꝑgit. Unde sponsa incantico canti¬
corum dc̃. Surge aqͥlo. ⁊ ueni auster ꝑ¬
fla ortummeũ. ⁊ fluant aromata illiꝰ.¬

Expanded text:
sicut aquilo gentilem in tenebris infidelitatis sicut aquilo gentilem in tenebris infidelitatis et stultitia erroris degentem. Has quoquaustro blandimenta designantur. Qua gemina expugnatione probatur Ecclesia et per constantiam fidei mirum odorem virtutum dispergit. Unde sponsa in Cantico canticorum dicit: Surge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illi
Abbreviated transcription (Latin):
braham loquens ad diuitem. Int̾ nos ⁊
uos chaos magnum firmatum ẽ. Sep¬
temtrionalis aut̃ pars mundi unde ge¬
lu ⁊ siccitas ꝓcedunt. ꝑ figͤam ostendit
diabolum. uel frigꝰ infidelitatis de qͦ
thabor ⁊ hermon in noĩe tuo exultabuns
tuum brachiũ cum potentia. ꝓ aqͥlonẽ
designans diabolum qͥ dix̃. Ponam sedẽ
meã in aqͥlone:⁊ erosimilis altissimo.
nomine dext̾ uocat᷑: eo qͦd diabolus no¬
men sͥ dextͥ p̃sumat tanqm boniꝰ siue
qͦd occidentem id ẽ peccm̃ respicientibꝰ
dext̾ fiat. Nqͥlosig̾cat popłm gentiũ.
ut in ysaia. Dieam aqͥlonida. Iin psał.
Lat̾a aqͥlonis ciuitas regis magni. Iin iob.
Ab aqͥlone aurumuenit. Meridiana au¬
templaga mundi que ⁊ australis ab ati¬
stro uento uocat᷑. calore suo frigꝰ dissipat.¬
peccatorum duritiam dissoluit. Unde
scͥptum est. Conu̾te dñe captiuitatem
nr̃ãm sic̃ torrens in austro. Qui etiam
uentꝰ sig̾cat popłm iudaicum. lum̃ scĩȩ
inscͥpturis legis ⁊ ꝓpħarum habentem:

Expanded text:
braham, loquens ad divitem, Inter nos et vos chaos magnum firmatum est . Septentrionalis autem pars mundi, unde gelu et siccitas procedunt, per figuram ostendit diabolum vel frigus infidelitatis, de quo Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt, tuum brachium cum potentia ; per aquilonem designans diabolum, qui dixit: Ponam sedem meam in aquilone, et ero similis Altissimo .nomine dexter vocatur, eo quod diabolus nomen sibi dextri praesumat, tanquam boni: sive quod Occidentem, id est, peccatum respicientibus dextra fiat. Aquilo significat populum gentium, ut in Isaia: Dicam aquiloni: Da . Et in PLatera aquilonis civitas regis magni . Et in Job: Ab aquilone aurum venit . Meridiana autem plaga mundique et australis ab austro vento vocatur, calore suo frigus dissipat etpeccatorum duritiam dissolvit. Unde scriptum est: Converte, Domine, captivitatem nostram sicut torrens in austro . Qui etiam ventus significat populum Judaicum lumen scientiae in Scripturis legisque prophetarum habentem,
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. Omne qͦd in mundo ẽ dic̃ om̃s qͥ
mente inhabitant mundum. qͥ amore
incolunt mundum. sic̃ cȩlum in habitãt
est omne qͦd ad uoluptatem & delicias
corporis ꝑtinet: in qͥb st̃ maxima cib ce
potꝰ &e concubit᷑. que tͥa salomon sangui¬
sugis cõparat. Concupiscentia ocłoꝵ q̃
fit in discendis artib nefariis. in cõtem¬
plandis spectacłis turpib. uł suꝑuacuiᷤ
in adqͥrendis reb tp̃ralibꝰ. in dinoscen¬
dis ⁊ carpendis ꝓximoꝵ uitiis. Suꝑbia
uitȩ ẽ: cum se qͥs iactat in honorib. Per
hȩc tͥa eupiditas humana temptat᷑: ꝑ hec
adam ⁊ dñs ipse temptatꝰ ẽ. Quatuor
aut̃ ẽẽ climata mundi aiunt. id ẽ plagas.
orientem ae occidentem. septemtrionẽ. &
meridiem. Oriens ab exortusolis ẽ nuncu-¬
patus. Occidens: qͦd diem facit occidere
atq int̾ire. Abscondit enĩlum̃ mundo:
& tenebsͣ suꝑinduc̃. Septemtrio audem

Expanded text:
tc. Omne quod est in mundo, dicit omnes qui mente inhabitant mundum, qui amore incolunt mundum; sicut cest, omne quod ad voluptatem et delicias corporis pertinet, in quibus sunt maxima, cibus et potus, et concubitus: quae tria Salomon sanguisugis comparat. Concupiscentia oculorum, quae fit in discendis artibus nefariis, in contemplandis spectaculis turpibus vel supervacuis, in acquirendis rebus temporalibus, in dignoscendis et carpendis proximorum vitiis. Superbia vitae est, cum se quis jactat in honoribus. Per haec tria cupiditas humana tentatur: per haec Adam et Dominus ipse tentatus est. Quatuor autem esse climata mundi aiunt, id est, plagas: orientem et occidentem, septentrionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentr
Abbreviated transcription (Latin):
tionem earũ breuit̾ disserem: ita ut a
mundo incipientes. partes eiꝰ subseqͣnter
motusit:ut cȩlum. sol. luna. aer. maria.
Nulla enĩ reqͥes eiꝰ elem̃tis concessa est:
ideoq semꝑ in motu est. Oreciu nomen
mundo de ornam̃to accõmodauerunt
ꝓpt̾ diu̾sitatem elem̃toꝵ. ⁊ pulchritudi¬
nem syderum. appellat᷑ enĩ apud eos coᷤ¬
mos: qͦd sig̃cat ornam̃tũ. Nicħ enĩmun¬
dopulchriꝰ ocłis carnis aspicimꝰ. Mun¬
dusenim aliqñ hystorialit̾. id ẽ uniu̾¬
sorum elem̃toꝵ cõpactio accipit᷑. Ali¬
quando uͦ iuxta allegoriam: in bonã
partem.⁊ aliq̃n in contrariã ponitur.
Nam mundus hystorialit̾ in eo intelli¬
grorr: uͥ eugłista dic̃. In mundo erat.⁊¬

Expanded text:
tionem earum breviter disseremus, ita ut a tionem earum breviter disseremus, ita ut a mundo incipientes, patres ejus subsequenter motu sit, ut coelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Graeci vero nomen mundo de ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. Mundus enim aliquando historialiter, id est, universorum elementorum compactio accipitur: aliquando vero juxta allegoriam in bonam partem, et aliquando in contrariam ponitur. Nam mundus historialiter in eo intelligitur, ubi Evangelista dicit: In mundo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
De mundo & quatuor plagis eius.I.
Nsacro gͦ eloqͥo intelligentie magna dis¬
cretio ẽ: sepe enim in quib dam locisil¬
renda ẽ allegoria. Aliqñ uͦ sola necesse
ẽ ut teneat᷑ hystoria. Nam in quib dã
locis sic̃ diximꝰ. hystoria simul tenenda
est &e allegoria: ut ⁊ tardiores pascantur
ꝑhystoriam. ce uelociores ingenio ꝑ alle¬
goriam. Unde cũ loquente deo popłs
lampades.⁊ sonitum bucinȩ.⁊ montẽ
fumigantem cerneret: ꝑt̾ritꝰ petiit. ut
eis ꝑmoysen dñs loqueret᷑. Unde scͥptũ
est. Stecit popls delonge: moyses accessit
ad caliginem in qͣ erat ds. Turba quippe
popli allegoriarum caliginem ñ ualet
penet᷑re: qͥa ualde paucoꝵ ẽ sp̃italem
intellectum rimari qͥa enim mentes
carnalium sola sepe hẏstoria pascunt᷑:
Loquente deo. stetit popłs alonge: qͥa
uͦ sp̃iales quiq allegoriarum nubem pe
netrant ut sp̃italit̾ deiu̾ba cognoscant.
moyses accessit ad caliginem in qͣ erat
ds. Iccirconos in hoc oꝑe ubi de rerum

Expanded text:
De mundo et quatuor plagis ejus. In sacro ergo eloquio intelligentiae magnae discretio est. Saepe enim in quibirenda est allegoria; aliquando vero sola necesse est ut teneatur historia. Nam in quibusdam locis, sicut diximus, historia simul tenenda est et allegoria: et ut tardiores pascantur per historiam, et velociores ingenio per allegoriam. Unde cum loquente Deo populus lampades et sonitum buccinae et montem fumigantem cerneret, perterritus petiit ut eis per Moysen Dominus loqueretur. Scriptum est: Stetit populus de longe: Moyses accessit ad caliginem in qua erat Deus. Turba quippe populi, allegoriarum caliginem non valet penetrare, quia valde paucorum est, spiritualem intellectum rimari. Quia enim mentes carnalium sola saepe historia pascuntur, loquente Deo, stetit populus de longe. Quia vero spirituales quique allegoriarum nubem penetrant, ut spiritaliter Dei verba cognoscant, Moyses accessit ad caliginem, in qua erat Deus. Idcirco nos in hoc opere, ubi de rerum
Abbreviated transcription (Latin):
anum ẽ. immane ꝑicłm. feruore ꝑse¬
cutionis accensum: uͥ ruina plerunq
in xp̃o credidit. ut in ꝓpħa. Qui habi¬
tatis in t̾ra austͥ ferte aqm sitienti id ẽ
baptismũ credentib. Im iob. Ab aqͥlo¬
calore accensa.

Expanded text:
anum est immane periculum fervore persecutionis accensum: ubi ruina plerumque in Christo edidit, ut in Propheta: Qui habitatis in terra austri, ferte aquam sitienti , id est, baptismum credentibus. Et in Job: Ab aquilocalore accensa.
Abbreviated transcription (Latin):
te cognouit: utiq ipse xp̃s reconciliauit
patͥ ñ merito s gr̃a. Hinc dr iħs saluator
mundi. hoc ẽ ȩccłie catholicȩ: qͥa ipse ẽ¬
saluator omniũ.⁊ maxime fideliũ. Qd
enĩ legit᷑ dñs dixisse. uenit enim pͥnceps

Expanded text:
te cognovit: utique ipse Christus reconciliavit, te cognovit: utique ipse Christus reconciliavit, Pater non merito, sed gratia. Hinc dicitur Jesus salvator mundi, hoc est, Ecclesiae catholicae, quia ipse salvator omnium, et maxime fidelium. Quod enim legitur Dominus dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
do qͥppe erat.⁊ mundꝰ ꝑ ipsum factus
ẽ: qͥa ds̃ erat. qr totꝰ ubiq: qͥa suȩ p̾sen¬
da maiestatis sine labore regens. sine
oñe continens qͦd fec̃. In qͦ ẽ mundo
quem pꝰ ꝑ diuinitatem creauit: post¬
modum hõnatꝰ apparuit. quod aut̃
seqͥtur. Imundꝰ eũ ñ cognouit. sig̾cat
hoĩes mundi amore deceptos: atq
inherendo creaturȩ ab agnoscenda
cͥatoris sui maiestate reflexos. Ouobꝰ
autem modis ut diximꝰ mundus in¬
telligit̃. alit̾ in peccatorib. alit̾ in
scĩs. Qͦd autem dñs dicit ad patrem.
ut mundꝰ credat qͥa tume misisti Ialibi.
Ut cognoscat mundꝰ qͥa diligo patrem:
Hic nominat mundum eosqͥ credituri
erant. uł qͥ tunc credebant xp̃m filium d̃i
ẽẽ ad salutem humani gn̾is missum a
patre inmundũ. Qd aut̃ ait. pat̾ iuste
mundꝰ te ñ cognouit. ego aut̃ cognoui de:
ido ñ cognouit qͥa damnatꝰ ẽ ꝑiusticiã.
Ille uͦ qͥ saluandꝰ erat mundꝰ ꝑ miscdiam

Expanded text:
e erat, et mundus per ipsum factus est: quia Deus erat, totus ubique, quia suae praesentia majestatis sine labore regens, sine onere continens, quod fecit. In quo etiam mundo, quem prius per divinitatem creavit, postmodum homo natus apparuit. Quod autem sequitur: Et mundus eum non cognovit , significat homines mundi amore deceptos atque inhaerendo creaturae ab agnoscenda Creatoris sui majestate reflexos. Duobus autem modis, ut diximus, mundus intelligitur: aliter in peccatoribus, aliter in sanctis. Quod autem Dominus dicit ad Patrem: Ut mundus credat, quia tu me misisti ; et alibi. Ut cognoscat mundus quia diligo Patrem ; hic nominat mundum eos qui credituri erant, vel quia tunc credebant Christum Filium Dei esse ad salutem humani generis missum a Patre in mundum. Quod autem ait: Pater juste, mundus te non cognovit, ego autem cognovi te ; ideo non cognovit, quia damnatus est per justitiam: ille vero qui salvandus erat, mundus per misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ñ reu̾tat᷑ pꝰ in castͣ qͣm lauet uestim̃¬
ta sua.⁊ occidat sol. Rursũ oriens desig¬
nat initium bonȩ uitȩ nr̃e. occasꝰ malȩ
conu̾sationis affectꝰ: ut ẽ ilłd in psalmo.
Quantum distat ortꝰ ab occasir elonga¬
uit a nob̃ iniqͥtates nr̃as. In occasu enim
eramus: cum peccati uincło denebamur
astͥcti. In oriente autem sumꝰ: qñ ꝑ aquã¬
regenerationis nos soluerꝰ inuisitat: ⁊ te¬
nebras fac̃ nr̃oꝵ discede peccatorũ. Tantũ

Expanded text:
non revertatur prius in castra, quam lavet vestimenta sua, et occidat sol. Rursum Oriens designat initium bonae vitae nostrae: Occasus malae conversationis affectus, ut est illud in Psalmo: Quantum distat Oriens ab Occasu, elongabit a nobis iniquitates nostras . In Occasu enim eramus, cum peccati vinculo tenebamur astregenerationis nos Sol verus invisitat, et tenebras facit nostrorum discedere peccatorum. Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Oriens. popłs iudeoꝵ siue illuminatio
fider sic̃ in ysaia eccłiȩ dr. Ab oriente ad¬
ducam sem̃ tuum. Occidens. popłs gentiũ
unde supͣ. Iab occidente congregabo.
Occidens aut̃ sig̾cat uitȩ melioris defec¬
tum uł occasum mortis: unde peccato¬
rib in ꝓpħa scͥptum ẽ Occidet uob̃ sol
in meridie. Ipsalmista. Iter inqͥt facite
ei qͥ ascendit suꝑ occasum dñs nom̃ est

Expanded text:
Oriens, populus Judaeorum, sive illuminatio fidei sicut in Isaia Ecclesia dicitur: Ab Oriente adducam semen tuum . Occidens, populus gentium. Ubi et supra: Et ab Occidente congregabo te . Occidens autem significat vitae melioris defectum, vel occasum mortis. Unde peccatoribus in Propheta scriptum est: Occidet vobis sol in meridie . Et Psalmista: Tunc, inquit, facite ei qui asce
Abbreviated transcription (Latin):
Hic enim ostendit diabolum yͥncipem
ẽe peccõrum hoĩum. ñ creat᷑aꝵ dei. Iqͦti¬
enscunq mundi fig̾a in mala significa¬
tione ponit᷑. nicħ ostendit nͥ mundusti
amatores.⁊ ñ dei. Absit enĩ ut credamꝰ¬
illum pͥncipem ẽẽ cȩli ⁊ t̾rȩ ⁊ creaturaꝵ
omnium: que gn̾alit̾ mundi nomine¬
appellant᷑. Totꝰ itaq mundꝰ seruit suo
creatori. ñ deceptori. redemptori. ñ int̾emp¬
tori: &e regit᷑ dispensatione diũma. ñ ini¬
mici u̾sutia subu̾tit᷑. p̃t homines partis il¬
lius qͥ propͥa uoluntate ñ necessitate aliqͣ
se subiciunt diabolo. Aliq̃n cẽ ipsa am¬
bicio t̾renarum rerummundi noĩe de¬
signat᷑. Unde dic̃ ioħs apl̃s. Nolite dilige

Expanded text:
Hic enim ostendit diabolum principem esse peccatorum hominum non creaturarum Dei, et quotiescunque mundi figura in mala significatione ponitur, nihil ostendit nisi mundi istius amatores et non Dei. Absit enim ut credamus principem esse coeli et terrae, et creaturarum omnium quae generaliter mundi aHic enim ostendit diabolum principem Redemptori, non interemptori, et regitur dispensatione divina, non inimici versutia subvertitur, praeter homines partis illius qui propria voluntate, non necessitate aliqua, se subjiciunt diabolo. Aliquando etiam ipsa ambitio terrenarum rerum mundi nomine designatur. Unde dicit Joannes apostolus: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
nam. quando amplitudinẽ credentiũ
ingentib significant: unde scriptum
est: sapientia foris p̃dicat: c implateis
dat uocem suam. Aliquando signifi¬
cat ȩt̾̃nam beatitudinẽ dilatatam sco¬
rum: ut in apocalipsi: platee tuȩ hie¬
rusalem sternentur auro mundo. ce
suꝑ om̃s uicos tuos alleluia cantabit᷑
Iumalam uero partem platea ponit᷑.
quando amplitudinẽ significat secła¬
rium uoluptatũ: quia ut supra dixi¬
mus. lata &r spaciosa uia est. quȩ du¬
cit admortem.

Expanded text:
nem credentium in gentibus significant. Unde scriptum est: Sapientia foris praedicat, et in plateis dat vocem suam . Aliquando significat aeternam beatitudinem dilatatam sanctorum, ut in Apocalypsi: Plateae tuae, Jerusalem, sternentur auro mundo, et per omnes vicos tuos alleluia cantabunt . In malam vero partem platea ponitur, quando amplitudinem significat saecularium voluptatum: quia ut supra diximus lata et spatiosa via est, quae ducit ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
deo creata ẽ. Quando sydĩb cȩlo inditis p̃¬
cepit. ut sint in signa & tpr̃a &e dies ce anno̾.
Tempꝰ autem qͦd grece chronos dr. ab initio
mundiusq ad finẽ scłidecurrit: itaut mo-¬
mentis. horis. dieb. m̃sib. annis. lustris.
scłis. etatib. ut supͣdiximꝰ diuidat᷑. Signi-¬
ficat aut̃ oportunã distͥbutionẽ diuine uo

Expanded text:
Deo creata est, quando sideribus coelo inditis praeDeo creata est, quando sideribus coelo inditis praecepit ut sint in signa et tempora et dies et annos. Tempus autem, quod Graece chronos dicitur, ab initio mundi usque ad finem saeculi decurrit: ita ut momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus ut supra diximus dividatur. Significat a
Abbreviated transcription (Latin):
empora gͥ a tem¬
peramento nom̃
accipiunt: siue quod
unumqͦdq illoꝵ spa¬
cium separatim tem¬
peratum sit: seu quod
mom̃tis. horis. diebus.
etatib. omnia morta¬
lis uitȩ curricła temꝑ¬
entur. Constat gͦ. tri¬
moda ratione compo¬
situm temporis ẽẽ dis¬
cretum: aut enĩnat᷑a.
aut consuetudine:
aut certe auct̾oritate
discurrit. Iipsa qͥdem
auctoritate. bifarie
diuisa.humana ui¬
delicet. ut olimpia¬
dinas.uiii. dierum:
indictiones .xu. annoꝵ ambitu celebrari: di¬
em qͦq qͥ ex qͣdrantib conficit᷑. m̃se febroa¬
rio uel augusto. int̾kalari greci egyptii. ro¬
maniq ꝓsuo qͥq captu iussert̃. Diuina aut̃.
ut .uͭii. die sabb̃m agi unͦ. anno. a rurali o-
.iiii. dieb t̾minari. dotumq lunȩ cursum.
decennouenali circlo comp̾hendi: s ⁊ er¬
rantia syda. suis q̃q spaciis ⁊odiacocircũ¬
ferri. Quȩ nat᷑a ñ iuxta ethnicoꝵ dem̃tiã.
dea creatͥx una de plurib.s abuno uero

Expanded text:
empora igitur a temperamento nomen accipiunt: sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit: seu quod momentis, horis, diebus, etatibus omnia mortalis vitae curricula temperentur. Constat ergo trimoda ratione computum temporis esse discretum. Aut enim natura, aut consuetudine, aut certe auctoritate decurrit. Et ipsa quidem auctoritate bifarie divisa, humana videlicet, ut olympiadinas octo dierum, indictiones 14 annorum ambitu celebrari. Diem quoque qui ex quadrantibus conficitur, mense Februario vel Augusto intercalari Graeci, Aegyptii, Romani pro suo quique captu jusserunt. Divina autem, ut septima die Sabbatum agi, septimo anno a rurali ope384 diebus terminari, totumque lunae cursum decennovali circulo comprehendi. Sed et errantia sidera suisque spatiis zodiaco circumferri, quae natura non juxta ethnicorum dementiam dea creatrix, una de pluribus, sed ab uno vero
Abbreviated transcription (Latin):
no. Neeñ ⁊ itłd. Tempꝰ faciendi dñe: dissipa¬
uerunt legem tuam iniquĩ. Preuidens gͦ
popłs deuotꝰ temporib antiquie ꝑ ple¬
bẽ iudaicã legem dñi cultu demonum pol-¬
luendam: uelut ad medicũ clamat egͥtꝰ. tp̃s
ẽẽ subuenier idi ne morbis ingrauantib.
salus popłi potuisset aͥ sumi. Tempꝰ est faci¬
endi: ñ differendi qͦd expedit. Iusserat enĩ
suam ꝑniciem contempsit obstinatio u¬
deorum:. Ciamat popłs fidelis. tp̃s faciendi.
id ẽ ut mundo salutaris appareas: pecc̃a
dissoluas: mortẽ uincas: ipsumq diabo¬
lum eum sua cohorte ꝓsternas. Hoc est
enim dñe facere. p̃diẽtis tpr̃ib aduenire.
unde ⁊ ꝑ ꝓpħam dictum ẽ. Tpr accepto ex¬
audiui te: ⁊indie salutis adiuui te. Iapłs.
Ecce nẽ tp̃s acceptabile: ecce nẽ diessalu¬
tis. Omnia enĩ quȩ dñs fac̃. aptissima dis¬
positione complent᷑: ut ante fieri ñ debe.¬
at. nͥ q̃n ille miserator indulserit. Hinc

Expanded text:
ine, dissipaverunt iniqui legem tuam . Sprevit ergo populus devotus temporibus Antiochi a plebe Judaica legem Domini cultu daemonum polluendam: velut ad medicum clamat aegrotus, tempus esse subveniendi, ne, morbis ingravantibus, salus populi potuisset adsumi: tempus est faciendi, non differendi, quod expedit. Jusserat enim suam perniciem contempsit obstinatio Judaeorum, clamat populus fidelis tempus faciendi, id est, ut mundo salutaris appareas, peccata dissolvas, mortem vincas, ipsumque diabolum cum sua cohorte prosternas. Hoc est enim Domini facere, praedictis temporibus advenire. Unde et per prophetam dictum est: Tempore accepto exaudivi te, Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Omnia enim, quae Dominus facit, aptissima dispositione complentur: ut ante fieri non debeant, nisi quando ille miserator indulserit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum ẽ. Ignis gͣndo .nix. glacies. sp̃s ꝓ
cellarum: qͥ faciunt u̾bum eiꝰ. Ignis. gnͣdo
nix. glacies ꝑ allegoriam sic̃ dict̾um ẽ hoĩes
sig̾cãt: qͥi hoc scło ex turbulentis et pessi¬
mis. ad deuotionis tͣnqͥllissima studia ꝑue¬

Expanded text:
. Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus. Ignis, grando, nix, glacies per allegoriam sicut dictum est homines significant, qui in hoc saeculo ex turbulentis et pessimis ad devotionis tranquillissima studia perve
Abbreviated transcription (Latin):
rocellȩ enim: aut de fluminibus
aut de uentis fiunt. Nicħ autẽ uelo¬
ciusuentis. Unde & ꝓpt̾ celeritatem tam
uentos quam fulmina alata fingunt
poetȩ: ut alta uis austͥ.: Pcella enĩ sig̾cat
tempestuosos ꝑsecutoꝵ furores: qͥ eccłiã
xp̃i partimminis. partim flagͥs atq tor¬
mentis afficiunt: s aliq̃n ipsas ꝑsetuto¬
rum m̃tes. dñs in meliꝰ conu̾tit. ut ꝑpeni

Expanded text:
rocellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis; unde et propter celeritatem tam ventos quam fulpoetae, ut alata vis Austri. Procella enim significat tempestuosos persecutorum furores, qui Ecclesiam Christi partim minis, partim flagris atque tormentis afficiunt. Sed aliquando ipsas persecutorum mentes Dominus in melius convertit, ut per