comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clesia. hos collocate. Add reuerentiã
uobis loquoꝵ Sic non est int̾ uos qłqͣm
sapiens qui possit int̾ uos fr̃em suum
chiucdicare. sed fr̃ cum fr̃e duudicat᷑¬
Sic non. & hoc apud insideles⁊ Int̾pei¬
& pie. cuiusdam sententiam ante oculos
habens se malle int̾ magnitos qͣm int̾
amicos causas audiri. eoqd de in cognitis
ꝓquo arbitra equitate iudicar&ur: lmi¬
cum poss& adquirere: de amicis uero.
unum esse contra quẽ sententiã profe¬
tenebat neq in dexterã¬
neq insinistram declinans. mensa usus
semꝑ exhibuit. & in ipsa mensa magis
lectionẽ & disputionem qͣm epulatio¬
nem potationẽq diligebat: Et contra
pestilentiam humanȩ consu&udinis
in ea scriptum ita habebat: Quisquis
amat dictis. ab sentũ rodere uitam.
Hanc mensam in dignam nouerit esse sibi:¬
Hemod accipiat ꝑ̾sonam suam ut si aliqͦ
gr̃a uid&ur excellere: idõ se dicat
uitari & ob hoc fuga ee digniorem
Quisquis enim hoc putat. nimiũ sibi pla¬

Expanded text:
d reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum dijudicare? sed frater cum fratre dijudicatur, et hoc apud infideles : interpelac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia profetenebat, neque in dexteraneque in sinistram declinans. Mensa usus est semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita haamat dictis absentum rodere uitam hanc mensam indignam nouerit esse suiNemo excipiat personam suam, ut si aliqua gratia videtur excellere, ideo se dicat vita, et ob hoc fuga, esse digniorem. Quisquis enim hoc putat, nimium sibi pla
Abbreviated transcription (Latin):
maeuentes: Seddum uerbũ dĩ sedulo
p̃dicar &̃. e cum his quioderant pacẽ
pacis atio haber&ur. illi loquent es
debellabant gratis. Et cũ aduersus
eorũ dogma ueritas in notescer & qui
uolebant & poterant sese inde.
cripiebant. uł subducebant. & p accat.¬
q unitate eccłȩ cum suis quib pote¬
rant coherebant: Vnde illi sui erro¬
ris minui congregationes uident es atq
augm̃to eccłȩ inuidentes. accensi exar¬
descebãt ira: gͣuissimas & intolerabiles
psecutiones. unitati eccłȩ cõpactis ecđs̨¬
tib & ministris. aggressiones diurnas atq
nocturnas. łectionesq rerũ omniũ in¬
serebant Nam multos dĩ seruos cedib
debilitauerunt. aliquib &iã calcem

Expanded text:
metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles rsecutiones unitati Ecclesiae compacti cis et ministris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
& publice conclamabant. & ut lupũ
occidencdũ eeͥ. indefensionẽ gregis sui
dicebant. & tractabant: Om̃iaq pec¬
cata adõ indubitant᷑ esse credendũ
posse dimitti. his qui facere atq ꝑficere
potuissent. nec dm̃ tim̃tes. nec hoͬmini¬
b erubescentes. & ut eodũ cause diffi¬
dentiꝰ cunctis in not escer& elaborauit.¬
& publicis gestis conuenti non sunt au
tum om̃e hominũ genus ꝑuersũ ac uio¬
lentũ. uelut sub ꝓsessigue continentiũ
ambulantes. qui cirtulocot iones dice¬
bant̾: & erant in ingenti numero & tur¬
bis ꝑ om̃s fere africanas regiones con¬
stituti. qui malis imbuti doctorib auda¬
tia suꝑba. & cemeritate inlicita. nec suis
nec alienis aliquando parcebant. con¬
tra is fasq in causis intercedentes ho¬
minib: & nisi obedissent. dãpnis grauis¬
simis & cedib asficiebant̾. armati di¬
uersis telis. baccantes ꝑ agros uillasq usꝙ
ad sanguinis effusionem accedere non

Expanded text:
et publice conclamabant; et ut lupum et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt austum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non
Abbreviated transcription (Latin):
centib reddere rationem de fide &spe
quȩ in dm̃ est: & eius dicta atq excepta
maxime donastita in eadem hipponien¬
si ut uic ina manentes ciuitate. ad suos
ep̃s deferebant: Qui cum audissent &
contra aliquio dicerent: aut a suis
refellebantur. aut eadem responsa ad
scm augustinum deferebant᷑ Et qua
comꝑta: patienter ac lenit̃ & ut scrip¬
tum est cum timore & tremore salute
hominũ oꝑabat᷑. ostendens quã nihil re¬
ferre illi uoluerint ac aucuerint qͣm¬
sides ten& ac dicit Et hȩc dieb ac noctib
ab eodem iugit᷑ agebant᷑. Nam &e epłas
priuatas adquosq eiusdẽ erroris epͣos
eminentes scilic& & laicos dedit tati¬
one redclita. Ammonens atq exhortans
ut uł ab illa se prauitate coorigerent.
uł certe addisputationẽ uenirent At
illi causa diffidentiȩ. nec quidẽ umqͣm
rescribe uoluer sed irati fur iosa loqͥ¬
bantur atq seductorẽ &e decepiorem
animarum august inum ee. & priuatim

Expanded text:
centibus reddere rationem de fide et spe, centibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manentes civitate, ad suos episcopos deferebant. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, qfides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim
Abbreviated transcription (Latin):
& adueniente ad eccłam. hypponiensem t̃c
primatei num idiȩ. megalio calamensi: ep̃o.
& clericis om̃ib hipponiensib & uniuersa
plebi inopinatam cunctis suam insinuat
uolumtateͣ Omibq audientib & gratu¬
lantib atq id ficri. ꝑsiciq ingenti desiderio
clamantib episcopatum susciꝑe contra mo
bat. Dumq illi fieri solere ab om̃ib sua¬
cder&ur. atq id ignaro transmirinis & af¬
fricanis eccłȩ exemplis ꝓbar&ur. cõ¬
postea fieri non debuissetuiuo suo ep̃o¬
iã cedinatus didiait. Ne quod sibi factũ ess
constituer&ur ep̃orũ ab odmatorib de¬
bere ordinandis uł ordinatis omniũ sta¬
tuta sacerdotũ in noticiã esse deferenda
ac feruentius maiore auctoritate non ad¬
huc tantũ in una regione sed ubicũq ro¬
gatus ueniss&: & uerbum salutis atͣna
alacrit̾ acͦ nauit̾ pullulante atq crescen¬
te dñi eccła p̃dicabat: Paratus semꝑ pos¬

Expanded text:
et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcop clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morbat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compostea fieri non debuisse, ut vivo suo epjam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esseconstitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam esse deferenda.ac ferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper pos
Abbreviated transcription (Latin):
cribentes: & inde iam ꝑtotũ affrite co¬
pus p̃clara doctrina odorq suauisiimus
xp̃i diftusꝰ & manifest̾atꝰ est. Congauden¬
te quoq ied cõꝑto eccła dĩ transmar ina
qm̃ sicut dum patit̾ unũ menbrũ cõpa¬
tiuntur om̃ia m̃bra. ita c̃glorificat unũ¬
uero beatus senex ualerius c&eris ex
hoc amplius exultans & dõ gr̃a agens.
de concesso sibi beneficio speliali m&ue¬
re cępit ut est humanus animus. ne ab
alia eccła sacerdote priuata ad episco¬
patũ querer&ur. & sibi aufserretur Hã
& id puenis ĩ&. nisi hocidem ep̃s cognito
ad locũ secr&um cum transire curass&.
atq occultatũ a querentib minime inue¬
nire fecit Vnde amplius formideͥns idem
uenerabil is uir senex. & sciens se corpore
& atate in firmissimũ. egit seer&is literis apud
sed cum sacerdos acceder& augustinꝰs et
quȩ obtauit & rogauit satagens. rescripto
impeerauit. Et postea p&ito aduisit andũ

Expanded text:
cripsit. Et inde jam per totum Africae cocripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita etiam cuvero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum
Abbreviated transcription (Latin):
remeauit: Ac sicꝑ me moratum lĩ homimẽ
omniũ cordib uł qui aderat ul qui ab¬
sentes illa quę gesta sunt cognouerant.
error ille ablatus. catholica est intimata.
ac recenta sincera religio: & docebat &¬
p̃dicabat ille pͥuatim & publice in domo
& in eccła salutis uerbum om̃i ficlutia ad¬
uersus affricanas hereses. maximeq con¬
tra donastitas manicheos & paganos li¬
bris confectis. & repentinis ser monib
multo tempore illis conualestentib he¬
raentis. Pcipueq rebaptidant i donatistis
parte maiore multitudinȩ saffrorũ. seduc¬
ta & p̾ssa & opp̾ssa iacebat. & ciuis libros
atq cractatus mirabili dĩ gr̃a ꝓcedentes
at ꝓfluentes instructos rationis copia
atq auctoritate sanctarum scriptura¬
rum: Ipsi quoq her&ici ẽcurrentes cũ
catholicis ingenti ardore auediebant. &
quisquis ut uoluit. & potuit not arios ad¬
hibentes. ea quȩ dicebantur ex cerca des¬

Expanded text:
remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. CAPUT praedicabat ille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus,multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta des
Abbreviated transcription (Latin):
pauit abat Uerum tamͣ suoꝵ maxime
instãtia coactus. ac re conclatus. ꝓmisit
in cominus se esse uenturũ certamenq
cdisputandi subiturũ. Vnde condicto dic
& loco : uener̃ inunũ. concurrentib
quãplurimis studiosis turbisq curiosis.
& aptis notarii tabulis. disputatio cep¬
ta. primo & sccło finita est die In qua
ille manicheus ꝑͥceptor ut se gestorum
contin& ficdes. Nec catholicam potuit¬
assertionem uacuare. nec manicheo
sectam ueritate subnixa ualuit cõp¬
bare : Sed responsione deficiens ulti¬
ma: collaturum secũ suis maioribus
ea quȩ refellere non potuit ꝓsectus
est. &e si sibi forite de his satis minime fe¬
cissent: suȩ animȩ consul turũ atq
ita ab om̃ib apuo quos magnus &e doct:
uidebat᷑: nihil ualuisse in suę sectȩ asser¬
tione iudicatus est Qua ille confeͣssione
affẽctus. & sequenti tempore de hipponi¬
ensi ciuitate: ꝓfectus. ad eam amplius non

Expanded text:
pavitabat. Verumtamen suorum maxime pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non
Abbreviated transcription (Latin):
non nulli. coram ep̃is populis tractare
manicheoꝵ pestilentia quamplur imos
uł ciues. uł peregrinos & infeterat &
penetrauerat: seducent̾e & decipiente
eiusclem heresis quoclam pbro nomine
fortunato. ibidem conuersante. arq ma¬
nente: incerea hipponienses ciues ut
peregrini xp̃iani tam catholici quam
& iam clonatista. ad eunt᷑ pbrm: ac depus¬
de lege tractar& Quodidem ut scrip¬
tum est paratus ad cðnessionẽ om̃ipos¬
centis ii Prationẽ fide &e spe quȩ in
dm̃ est. potensq exhortari in doctrina
sana & contradicentes redarguere. mi¬
nime rennuit: Sed utrũ &iam ille hoc
fieri uell& sciscitatus est: At illi confe¬
stim ad ipsum fortunatũ il deculerunt.
poentes & gxhortantes ac flagitantes.
quod id minime recusar&: Sane quidẽ idẽ
fortunatus iam apud Rartaginẽ sc̃m
nouerat augustinum. adhuc in codem
secũ errore constitutũ : cũ eodẽ  gredi

Expanded text:
presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam Donatistae adeunt presbyterum, ac depost, et cum eodem de Lege tractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi
Abbreviated transcription (Latin):
tutam. Maxime ut nemo quicqua ꝓ¬
prium in illa soci&ate haberdeustr
cis essent omnia communia & clfiri¬
ner&ur unicinq sicutopus erat. qd
iam ipse prior fecerat ddum de rano¬
ualeruis ordinator ẽius ut erat uin ps¬
us o dm̃ timens exia tabat & cooror
agebat suas exauditas adño filis se pri¬
ces quas se frequentissime fudisse narr¬
rabat: ut s̃bi diuinitus homo corice¬
der &ur talis. qui poss& uerbarisie as
doctrina su nbrieectam dĩ ceditie ar
tatem dedit coram in ecela eont¬
gelium p̾dicandi. ac frequentim i
tractandi : Contra usum quidera conoe¬
suorudinẽ affricanatium ecclarũ unoe
uie uir. uenerab iit ac ꝓuidus ingrien¬
talib ecctis id ex more ner sciens. se
certus & utilitati eccte cons upgua
obtrectantium non curabat linguas
epo impleri pose minime cerne batr
Vndc aecensa &e ardens leuata super
candel abrum lucerna om̃ib qui in dõ
sꝑant lucebat. & postea currente &uo¬
lante huiusmodi fama: bono pͬcedente

Expanded text:
tutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transValerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum tiagebat, suas exauditas a Domino fuisse prces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: tatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, po impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o quodam maximino cum gothis
ad affricam ueniente. apud hipponem
gule asseruerint partes scriptum est.
poris stilo: & illius totius collat ionis.
de singulis obiectis & responsis factaẽ.
recapitulatio. & quam nihil ille obiec¬
tis referre potuerit: nihil ominus de¬
monstratũ est additis supplementis
que temporis collatione augusto cunc¬
Ita inferri & scribi minime potuert᷑:
Id enĩ egerat nequitia hominis. ut sua
nouissima ꝓiẽcutione multo longissima
totũ quod amiserat diei spatiũ occu¬

Expanded text:
episcopo quodam Maximino cum Gothis episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem gulae asseruerint partes, scriptum est. poris stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occu
Abbreviated transcription (Latin):
quid tener & audiuit. & uera ratione
atq auetotate scripturarũ prolata
docuit. & ostendit. nrͣę fidei firmamen¬
ca Illius aut asserta nulla ueritate.
nulla scripcurarũ sc̃aru auctorite.
suffuita docuit. & frustrauit Et ut a
se inuicem partes diggressȩ sunt. ille
magis magisq iratus && furens: mendatia
multa ꝓficie sua falsa iactabat. Uict ũ
esse ase ꝓclamans multorũ ore laudatũ
august inũ: Qui cum minime laterẽ.co¬
actus est ad ipsum pascentiũ scribere
ꝓpt̃ ipsius maeum obmissis omnibus
ctrequentiũ & in eis litteris quicquid
int᷑ partes dictum ut factũ fuerat
fidelit̃ intimauit d ea sinegarentur.
ꝓbanda magnam testiũ habens copiã.
crant uiros: Atq ille ad duo decr&a
sibi scripta unum uix reddidit rescrip¬
tum in quo magis in iuriã facere. quã
suȩ sectę rationẽ ualuit declarare
quod uolentib & ualentib legere:
cõꝓbatur. Cũ ipscoũ quoq arrianorum

Expanded text:
ratione ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scriberer illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, erant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum
Abbreviated transcription (Latin):
exactor side catholicã atrocit᷑ ac iugiter
obpugnantẽ & quamplurimos sꝗcerdotes
dĩ simplitiori fide uiuentes dicꝯcitate
& potestate exagitabat & ꝑtur babat.
int̾positis honoratis & nobilib uiris &.¬
pud carthaginem ab illo ꝓuocatus corã
contulit: Secd idem heraicus cabulas
atq stilum. quod magister nr̃ & ante
congressum & in congressu. instantissime
fieri uolebat:. ne adessent om̃imodo re¬
cusauit Et dum id ꝑne gass&: dicens
quod m&ru legũ publicarum ꝑiclitari
tabul is scriptis noll&. atq int̾positis
icl placere augustinus ep̃s cũ suis qui ad¬
erđt consacerdotib uider&ur. ut absq
ulla scriptura priuatĩ clisput arent.
collationem suscepit. Predicens ut post¬
modũ contigit: Quod post conuentum
solut ũ eẽ. cuiquã poss& liberũ forte di¬
cere nullo scripturȩ docum̃to se dixisse
quod forte non dixerit. uł non dicisse:
quod dyxerit: Miscuit cum codem sermo¬
nẽ. atq asseruit qui creder&: & ab illo

Expanded text:
ociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet,
Abbreviated transcription (Latin):
inconsilio prudens. In corrigendo ue¬
hemens. in diligendo ardens In aduer¬
sis paciens. in pericuio fortis In discipli¬
nis hansu&us in elemosinis largus in
studus assiduus. moeu mortis sollicitꝰ in
timore di eximius. in religione magnificus
In exequis de uotus in miseda gloriosus
Indisciplina strenuus. excellenti ingenio p̃di¬
tus. Iusticia insignis. seueritate terribilis:
Ad gram promptus ad ignoscendum paratus:
Humilitate summus. hospitalitate p̃cipulis.
Nutritor gregis puissimꝰ. pastor ecctȩ prouidus.
Dispensator fidelis. moderator: in signis:
Delictũ ꝓpͥũ cauens alienũ ut suum lugeris:
Proteruos. non armis sed pacientia uincens
Superbos. xp̃i iugo suauissimo subdenis:
Semꝑ enĩ in obsequiis pauꝑum. indiligen¬
tia peregrinorum infatigabilit᷑ ꝑdurabat:
Atq ita eis impendebat obsequiũ suum.
ut nisi quis funcdatam in xp̃o haberet
mentem: ꝓculdubio dispectui ducer&

Expanded text:
in consilio prudens, in corrigendo vein consilio prudens, in corrigendo vehemens, in diligendo ardens, in adversis patiens, in periculis fortis, in disciplinis mansuetus, in eleemosynis largus, in studiis assiduus, metu mortis sollicitus, in timore Dei eximius, in religione magnificus, in exsequiis devotus, in misericordia gloriosus, in disciplina strenuus, excellenti ingenio praeditus, justitia insignis, severitate terribilis, ad gratiam promptus, ad ignoscendum paratus, humilitate summus, hospitalitate praecipuus, nutritor gregis piissimus; pastor Ecclesiae providus, dispensator fidelis, moderator insignis, delictum proprium cavens, alienum ut suum lugens, protervos non armis sed patientia vincens, superbos Christi jugo suavissimo subdens: semper enim in obsequiis pauperum, in diligentia peregrinorum infatigabiliter perdurabat, atque ita eis suum impendebat obsequium, ut nisi quis fundatam in Christo haberet mentem, procul dubio despectui duceret
Abbreviated transcription (Latin):
quis tanta uerborũ copia instructus exi¬
stat. uł quȩ oratio tanta affluentiae ub̃¬
tate exuncdans. quȩ cuncta eius bona ut
dec& queat consequi: Id est semꝑ robus¬
tus. ad uirtutis instantiam se exercens
posito Cadem in corde humilitas eadem
in uultu grauitas erat Eamdẽ pauꝑib
curam eamdem ut prius sollicitudinẽ
gerebat Eadem dil ectio frat̾na. eadẽ
m̃tis constantia. eidem ꝑmanebat. nigi
quod episcopalis ambitio. quȩ c&eris pon¬
pe fomentum subministrare fol&. ei
plus studium abiectionis exhibuit Et
unde alii ad tempus uident᷑ extolli. in¬
deis amplius studuit humiliari. Erat
itaq xp̃o semꝑ subiectus. & deuotione
armatus eoctrina p̾cipuus pontifitio
clignus: Humilis in honore recusando.
subditus insuscipiendo: Exsul spontane¬
us. fide plenissimus. Obediens indĩ pcep¬
tis. credulus in ꝓmissis Peregre locuple
in industria sollers: In oꝑe docilis in
spe longanimis: In colloquio fapiens.

Expanded text:
quis tanta verborum copia instructus existat; vel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans, quae cuncta ejus bona, ut decet, queat prosequi? Idem semper robustus ad virtutis instantiam se exercens,severabat; eadem in corde humilitas, eadem in vultu gravitas erat, eamdem pauperibus curam, eamdem ut prius sollicitudinem gerebat, eadem dilectio fraterna, eadem mentis constantia eidem permanebat, nisi quod episcopalis ambitio, quae caeteris pompae fomentum subministrare solet, ei plus studium abjectionis exhibuit, et unde alii ad tempus videntur extolli, inde his amplius studuit humiliari. Erat itaque Christo semper subjectus, et devotione armatus, doctrina praecipuus, pontificio dignus, humilis in honore recusando, subditus in suscipiendo, exsul spontaneus, fide plenissimus, obediens in Dei praeceptis, credulus in promissis, peregre locuples, in industria solers, in opere docilis, in spe longanimis, in colloquio sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ec & multa alia diffuso ore scĩs ante
iudicem asserentib sectamq suam for¬
titer expugnantib infuroem maximũ
concitatus iudex: rapido cursu eos car¬
ceri applicandos insinuat: ac inporta¬
bili uinculoꝵ. onere agrauari decer

Expanded text:
eligiosius diffuso ore sanctis ante judicem asserentibus, sectamque impiorum fortiter expugnantibus, in furore maximo concitatur judex rapido tractu eos carceri applicandos insinuans, importabilium vinculorum onere aggravari decr
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ȩ memorię augustinus fuit. qui p̃c&e¬
ris illam execrabilẽ scctam nouerat.
& eorũ ꝓdens huiusmodi dãpnabiles
blasphemias. ex locis libroꝵ quos ipsi
accipiunt manicheu. ad confessionem
ex ũdẽ blasphemiarũ eum perduxit.
Et qua int̾ se illi suo more malo indigna
& turpia facere consuerat: feminarum
illarum uelut electarũ ꝓcditione illis
eccł asticis gestis declaratũ est Atq ita
sio cõp&ens: ꝓcurata ẽ Cum quocdam
& iam felice de numero eoꝵ quos elec¬
tos dicunt manichei. publice in hippo¬
niensi eccła notarus excipientib lispu¬
tauit popło astante: Et post sccłam ut
t̃ciam collationẽ. ille manicheus frusta¬
ta uanitate & errore ipsius secta. ad
nr̃am conuersus est fidem atq ecctam
sicut eadem relecta doceri poterit

Expanded text:
sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caetesanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque itasio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit
Abbreviated transcription (Latin):
referente: nobꝰ quȩ om̃ib sermonis se¬
riem recognoscentib ꝓfundum consiliũ
dĩ ꝓ salute ammarũ ãmirantes & stu¬
pentes. glorificauimꝰ sc̃m eius nom̃ &
benediximus. qui cũ uoluerit & unde
uoluerit. & quomodo uolucrit. & ꝑ sci¬
entes & nnescientes salute̾ oꝑat̾ anima¬
rum Et ex eo homo ille ꝓposito ser¬
uoꝵ cdiͣ adherens. negociatoris dimisit
actionẽ: & ꝓficiens in ecctę menbris
in aliam regionẽ: ad pͣsbiteratꝰ quoq
di uoluntate p&itus & coactus acces¬
sit ad officiũ: tenens atq custodiens ꝓpo¬
siti sc̃itatẽ & forte adhucusq in reb hu¬
Apud carthagine̾ quoq dum ꝑ quemdã
domus regiȩ ꝓcuratorẽ nomine ursũ.
fidei catholica hominẽ ad quoslã ma¬
nicheoꝵ quos electos uł electas dicunt.
psentes ꝑuenir&ur: atq ad eccłam ab
codem ꝑducerent᷑ & deducerent̾ ab epͣis
ad tabulas auditisunt: Int̾ quos &iam

Expanded text:
referente eo, nobisque omnibus sermonis sereferente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus huApud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cere & curare uoluerit: in cuiꝰ ma¬
nu sunt & nos & sermones nr̃i Nã
cum ꝓpositę questionis latera ꝑ trac¬
tarem. in aliũ sermonis excursum ꝑ¬
rexi. atq ita non conclusa uł expli
nihil dicere decreueram disputans.
quam de his quę asserere ꝓposuerã:
Et post hȩc nisi falior. ecce alia die
uł post biduũ. uenit quidam fir mꝰ
nomine. negociator: & intra monas¬
teriũ sedente sc̃o augustino. nob corã
ad pedes genib ꝓuolutus: sese iac̾¬
tauit. lacrimas fundens & rogans
ut ꝓsuis delictis sacerdos cũ sc̃is do¬
minũ p̃car&᷑: confitens quod mani¬
cheorum sectam secutus fuissoe. qͣ
in ea quamplurimis annis uixiss&.
& ꝓpterea pecuniã multã ipsis ma¬
nicheis uł quos dicunt electos in¬
cassum erogass& : ac se in eccłam dĩ
correctũ. atq catholicũ factũ. Quod
& ipse uenerabilis augustinus & nos
qui tunc aderamus ab eodẽ diligen¬
ter in quirentes. ex qua re potissimũ
illo tractatu sibi suerit satisfactũ. &

Expanded text:
ceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicnihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: ac se in ecclesia, Dcorrectum atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et
Abbreviated transcription (Latin):
pfectus uende om̃ia quȩ habes &cia
paupib. & habebis thesaurũ incalis. &
ueni sequere me Et suꝑ fidei fund am̃¬
tum edificare desiderans. non ligna fe¬
num & stipulam. sed aurũ argentũ &
lapides p̃c iosos Et erat tunc
ad herento & de suscepto eius proposito
seriuendi dõ amplius quam de carnis
nepori ecurtante: Nam eius pat̃ autea
de functus erat Renunciauit & iã sco¬
lasticis. quos rethon acdocebat. ut sina¬
liũ magiser um ꝓiuderent eoquod ser¬
ta gr̃a cum aluis ciuib & amici siñs dõ
parit seruientib ad astricã & ꝓpi iam
domum agrosq remeare. Adquos ueniens.
& in quib constiutis ferme trienmo ie

Expanded text:
a pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod serta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et
Abbreviated transcription (Latin):
hipponiensem eccłam cum eodẽ sc̃o
ter ad m̃sam constitutis eũ dixisse:
Aduertistis hodie in eccta meũ sermo¬
nem eiusq in itiũ & finẽ
contra meam consu& udinẽ ꝓcessisse
qm̃ non eã rͥðerminatã explicui quẽ
ꝓposueram. sed pendentẽ reliquerĩ
Qui respondimus. ita nos in tempore mi¬
ratos fuisse. scimꝰ & recognoscimꝰ. At

Expanded text:
em Ecclesiam cum eodem sancto ter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hodie in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprios uindicauit: Ut quid aliem adeo
uero ꝑditiomi ur̃ae agglomerare nitimi¬
ni pͣdestinatos aduitam: mnͣ poteritis
uos infernalia claustra adire. nisi comites
roꝵ delicus ꝑfruamini Quid ergo uobis
nem cõpleuerat. iam furens dextra satel¬
litum in iniuriam monachi laborabat:
Quem diuersis laceratum stimulis alli
clentes. calcib pugnisq acerrime tutude¬
mar&: quasi nihil mali ess& ꝑpessus res
eum seminecem a terra leuantes una cũ
utiq &iam infuturo non solum mulie¬
bris oblatio ad mirabilis. uerũ &iã dig¬
nitatum & ferculoꝵ copia demulcendos
expectar & ꝓtinus quasi ex uno ore res
pondent: Hulla inquiunt o arbit̾ tem¬
poralis affluentia. lucris comparatur
xetͣnis Quoꝵ grͣa hanc uitam despicien¬

Expanded text:
s vindicavit? Ut quid alieni a Deo vero perditioni vestrae agglomerare nitimini praedestinatos ad vitam? An non poteritis vos infernalia claustra adire nisi nos comites rorum deliciis perfruamini. Nam quid nobis nem compleverat, et jam furens dextra satellitum in injuriam monachi laborabat. Quem diversis laceratum stimulis solo allidentes, calcibus etiam pugnisque acerrime tundmaret; ille quasi nihil mali esset perpessus, resseminecem a terra levantes, pari cuutique postmodum in futuro non solum muliebris oblectatio admirabilis, verum etiam dignitatum, et ferculorum copia demulcendos exspectaret; protinus quasi ex uno ore: « Nulla inquiunt, o arbiter, temporis affluentia lucris comparatur aeternis, quorum gratia hanc vitam despicien
Abbreviated transcription (Latin):
nel doio in iege dñi meclitans cdie ac nas¬
n de dc ns quȩ sibi cis cogitanti atꝙ oianti
intelesta reuelabat & psentes ce absentes
utrmonib ac libris docebatꝰ Contigit sor
codem tempore. ut gunlã exius qi ios
dicunt agentes in reb apud hupponẽ re¬
am consticutus. bene xpianus dm̃ q ci¬
mens compta eius dona famado cose
trinã ddesiderar& atq optar& eu unle¬
reroͥmittens se posse mundi hiuius oms
contepnere cupiditates atq suei duosi
s iquando ex eiis ore cĩ uerbum audire
meruisse Quod cum ad se funs soe sunel
reuelatione delatum: asberurs anima
cupiens ab huius uita pericuis. morto¬
q etna ad memoratam ultro acqcon¬
festim uenit ciuitatẽ: & hominẽ uisum.
allocutus frequentius atq exhortatusi
est quantũ cis donabat  quod as qo uo¬
uerat reididisi&: Hec se uie de die in
ddiem facturum pollicebat. Meit acu
in enis cunc hoc impleuit p̃sentior sio
uacare utiq & inane esse non potuut

Expanded text:
eribus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iccta: qm̃ & iem inpopto securus et
ignarus quid futurum ess& astabat:
Solebat aut̃ laicus ut nobis edicebat
ab eis tantum ecrtiis quȩ non habent
ep̃os suam abstmere p̃sentiam: Cum er¬
go tenuert̃. & ut in talib consu&rum est ep̃o
ordinandum intulerunt: Om̃ib id uno
consensu & desiderio fieri paciq necen¬
tib: magnoq studio & clamore flagi¬
tantib ũbtim eo flente. non nullis
quidem lacrimas eius ut nob ipse reu¬
ut Tunc suꝑbe inter p̃tantib & tam¬
quam eum consalantib & dicentib

Expanded text:
iam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantib
Abbreviated transcription (Latin):
Gaucdebat quisq & maximum lucrum
cdeputabat. si corpus beati iuiri hume
ruiss&: Qui cum maximo honore usq¬
ad pontẽ isere cum digno funeris ornia
ꝑeger̃: Indeq regalis dignitas reme¬
auit ad ꝓpriã. magna tristicia. uidens¬
conuentione facta plurimorum ep̃craĩ¬

Expanded text:
mo lucro deputabat, qui mereretur beati viri corpus sse. Qui cum maximo honore usque Pontem Hisera cnm digne funeris ornameperegerunt. Inde regalis dignitas remeavit ad propria cum magna tristitia. conventione facta plurimorum epis
Abbreviated transcription (Latin):
& absentium p̾sent is temporis & futuri
hominum. & uellem deferre: & ualu¬
issem: Et mecum ac ꝓme or&is ut il¬
lius quondam uiri cum quo ferme annis
familiarit̃ ac dulcit̾ uixi. & in hoc scło
emulator & imitator existam. & in futu¬
ro. om̃ipotentis dĩ ꝓmissis xum eodẽ¬

Expanded text:
 absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annis familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipotentis D
Abbreviated transcription (Latin):
derelinqui. nec subuno cum socus ictu
mucronis ꝑim̃dum institui: Num ait
õ principes de ꝓfessione mea quam corã
uobis nondũ ꝓtuli dubitatis. aut puta¬
nae quicquã boni cogitare. Ego enimut
hunc ꝑfidum cunctis abiectionem homi
nib ut pote diabolo credulum & anti¬
crhrsti ministrum ac uitioꝵ omnium la¬
berintum: Qui non solum se inuoraginẽ
quos suos ꝑmania instituta at̾nis cledicauit
incendiis  Tunc in insaniam ꝓceres concitati.¬

Expanded text:
derelinqui, nec sub uno cum sociis ictu mucronis perimendum institui: « Cur, ait, o principes, de professione mea, quam coram vobis non protuli, dubitatis, aut putanae quidquam prosperum cogitare? Ego enim, ut se, et hunc cunctis abjectiorem hominibus adjudico, utpote diaboli credulum Antichristi ministrum, et vitiorum omnium labyrinthum: qui non solum se voragini sua per inania instituta aeternis dedicarit incendiis. » 34. Tunc in insaniam proceres concitati
Abbreviated transcription (Latin):
in collatione: & ꝑmissus non est in
p̃senti sine alicuius potestatis ꝓhi¬
bitione. aut potentia securus
dicere minime dubitar&. et in sua
ciuitate suis omnib p̾sentib ciuib
fiducialit᷑ ꝓpriam defendere cõmu¬
nionẽ non denegass&. Ille nec hac
ortatione. nec suorũ parentũ & ciui¬
um instanti p&itione id facere uoluit
patrimonitoũ salutisq suę temporo¬
lis. si modo catholicam suꝑar& asser¬
cartaginẽ int̾ ep̃os confecta utrum
uicerimus an uicti fuerimus Et alio
loco dum anotario ut respondero
tactaq eius cunctis manifestandi fidu¬
cia ecctę dĩ augm̃ta ac firmamenca
puenert̃ Quisquis ergo diligentiã
& oꝑam beatis simę memorię augustini
ꝑ ecdȩ dĩ statu cõgnoscere plenius¬
uoluerit. &iam illa ꝑcurrat gesta: &
inueni& quȩ uł qualia ꝓtulerit qͥb
illum doctũ eloquente᷑ & pͣdicatũ ho¬
minẽ ꝓuocauerit: Hortatusq fuerit. ut

Expanded text:
in collatione, sed permissus non erat, in in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluitpatrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret asserCarthaginem inter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, et, ejus cunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere pleniusvoluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia ꝓsuis partib qm catholicae cõmuni¬
onis cognitor sue fauebat eccłȩ̨ lico hoc
deficientes. & uicti ad excusationem
iactarent. quandoquidẽ & ante con¬
trouersiam. idem her&ici catholica
cõmunionis eum esse nouerant: &
dum ab eodem conuenirentur pub¬
licis gestis. quod ad collationẽ occur¬
rerentꝰ᷑. esse facturos ꝓsecuti sunt:
oterant utiq suspectũ eũ habentes
recusare congressum. tam̃ omnipoten¬
tis dĩ pͣstitit auxiliũ. ut postea in
cesariensi ciuitate mauritaniȩ con¬
stitutus. uene rabilis memorię augus¬
tinus. quo eum uenire cum alus eiꝰ
obtminandas uidelic& alias eccłȩ
necessitates Hac ergo occasione ꝓ¬
uenit. ut emeritũ eiusiẽ loci ep̃m
in IlIa collatione habuerunt. defen¬
ĩorem uider&: & cum eodem publice
in eccta popto astante diui sa cõ¬
munionis ex hoc ipso disputar &: et
ꝓuocar& gestis eccłasticis. ut quod
forte sicut dicebant ꝓse qui potuit

Expanded text:
omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communiomnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis ejuob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatin illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicabat᷑ pacis unitas. eccłȩqdĩ fra
collationẽ. quȩ ab uniuersis ecctus catho¬
licis apud cartaginem cum isdem donas¬
citarum ep̃is postmodum facta est: lel
iubente gloriosissimo & religiosissimo im¬
peratore horonio. Propt̾ quod ꝑficiendũ
oiam a suo latere tribunũ & notariũ
marcellinũ: ad affricã iudicem miserat
In qua controuersia. illi om̃imodis c̃futati
atq de crrore a catholicis conuicti. sen¬
centia cognitoris notati sunt Et post
apellationem . pussimi regis responso. in¬
iusti int̾ her& icos condempnati sunt:
Ex qua ratione solito amplius eoꝵ ep̃i ci
suis cericis & plebib cõmunicauerunt.
& patem tenentes catholicam: multas
coꝵ ꝑsecutiones usq ad m̃broꝵ amputa¬
tionem. & int̾ necem ꝑtulert̃. & totum
illud bonum ut dixi ꝑ scm illũ hominẽ
post illam quȩ cũ donastitis facta est
potestatem. quȩ causam audiuit dicere

Expanded text:
multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Demultiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Decollationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem, post illam, quae cum Donatistis facta est, potestatem, quae causam audivit, dicere
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. Et de ipsa cõmunione diuersa¬
t̃cid conflictum secũ egert̾. magna poplo
xp̃ianoꝵ multitudine causa exitũ. & apud
Rartagine̾ & ꝑ totam affricam expectante:
tq ille est crispinus ꝓconsulari liberali
sententia ꝓnuntiatus her&icus ꝑ quo illȩ
apud cognitorẽ catholicus ep̃s intercessit.
ne auria multa exiger& & eiẽ. benenc ũ in¬
paeratum Vnde cum ingratus ad pussimũ
principem ꝓuocass&e ab imꝑatore relatio¬
ne debitum est responsum solutũ. & con¬
scquent᷑ p̃ceptũ nulios prorsus loco he
debere. Ex quo & iudex & officiũ. & idem
crispinus quod minime fuerat. exactis.:
p̾cepti sunt denas auri libras fisci uirib
ut illa omniũ condempnatio principis
cdimitter&ur. indulgentia. & dño adiu¬
uante ꝑfectũ est Qua diligentia & sc̃o
hic palmam ddedit: & apud se coronam
iusticiȩ reseruauit c magis magisq iu¬
bente xp̃o de die indiem augebatur &

Expanded text:
venerunt, et de ipsa diversa communione tervenerunt, et de ipsa diversa communione tertio conflictum secum egerunt, magna populopud Carthaginem, et per totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haedebere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribuse Augustinum, ut illa omnium condemnatio principis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et