comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malicie sclauoꝵ in suos
collegit lectain de fran¬
cie bellatorib scaram ꝙͣ
nos turmã uł cuneum
appellare possumꝰ. Cui ꝓpe¬
ranti ad capiendã ultio¬
nem ex imicis occar¬
rere saxonũ legati spõ¬
dentiũ se fore iundices
ꝯtumeliarũ que fran¬
cis illata erãt. si tribu¬
to qd̃ regiis exĩbebant
usib lemiari merus¬
sent. Qngentas nãq
uaccas inferendales
a clothario clodouei
filio chilꝑici patre re-¬
gali mense inferri. p̾¬
cepte fu̾ant. Que id̾o
inferendales dicebant᷑
eo qd̾ singłis infercent᷑
amus. Dagob̾tus u̾o
sapienti neustrasioꝵ
consilio petita nõ ab¬
re ut ꝑ succedentia sẽ¬
per tp̃ra francoꝵ limi¬
tem sͥ uitinũ saxones
contͣ adu̾santium de¬
fensarẽt ĩcursus. hoc
pactũ sacram̃to quidẽ
suꝑ arma ut eis mos erat
uirãtib firmatũ. s nlła
efficatia fc̃oꝵ est stabi¬
litum licz censu quem
solu̾e solebãt lib̾ati forẽt.
Sequenti ⁊ annocum
assiduis sclauoꝵ incur¬

Expanded text:
malitiae Sclavorum in suos, collegit lectam e Franciae bellatoribus scaram, quam nos turmam vel cuneum appellare possumus. Cui, properanti ad capiendam ultionem ex inimicis, occurrere Saxonum legati, spondentium se fore vindices contumeliarum quae Francis illatae erant, si tributo quod regiis exhibebant usibus levari meruisset. Quingentas namque vaccas inferendales a Clotario Seniore, Clodovei filio, Chilperici patre, regiae mensae inferre jussi fuerant. Quae ideo inferendales dicebantur, eo quod singulis inferrentur annis. Dagobertus ergo, sapienti Austrasiorum consilio, petita non abto ut per succedentia semper tempora, Francorum limitem sibi vicinum Saxones contra adversantium defensarent incursus. Hoc pactum sacramento quidem super arma ut eis mos erat jurantibus firmatum. Sed nulla efficacia factorum est stabilitum, licet sensu quem solvere solebant, liberati essent. Sequenti etiam anno, cum assiduis Sclavorum incur
Abbreviated transcription (Latin):
dagob̾to sadregisilus
dux aquitanoꝵ a quib¬
dam hõib gladratorio
adu̾sus eũ aĩo insingen¬
tib trucidatus est gładio
hic est sadregisilus que
a dagob̾to adhuc in pue¬
ricie amnis costituto su¬
ꝑior declarauit ẜmo fla¬
gellis cesum barbe ra¬
sione deturpatũ. Cius
filii cum ultores potu¬
issent fi effusi sangͥnis
pat̾ni maluerũt uiu̾e
desides ac otiosi: ꝙͣ ꝑur¬
gendo armis homicidas
cruorẽ exig̾e int̾fecti.
Iccuto in publico frãcoꝵ
b scd̾m leges romanas
que sencumt a paterna
eos decid̾e hereditate de¬
bere qui noluerint int̾¬
fecti necem umdicare.
oĩb pat̾iis expoliati sũt.
bonis. atq inanes relicti
dagob̾tus tribuit ecc̃e scĩ

Expanded text:
s dux Aquitanorum a quibusdam hominibus, gladiatorio adversus eum animo insurgentibus, trucidatus est. Hic est Sadregisilus, quem a Dagoberto, adhuc in pueritiae annis constituto, superior declaravit sermo et flagellis caesum et barbae rasione deturpatum. Cujus filii, cum ultores potuissent fieri effusi sanguinis paterni, maluerunt vivere desides ac otiosi quam, perurgendo armis homicidas, cruorem exigere interfecti. Idcirco in publico Francorum bus secundum leges Romanas quae sanciunt, a paterna eos decidere haereditate debere, qui noluerint interfecti necem vindicare omnibus paternis exspoliati sunt bonis, atque inanes relicti. Dagob
Abbreviated transcription (Latin):
rit deuide emptor a leone
qͥd operis sciat ag̾e. Cui
leo. In p̾pandis inquit epu¬
lis nullus me p̃teriit dis¬
ciplina artis. Imꝑat gͦ
lis. Sic enĩ barbari uocãt
diẽ dñicũ tale paret cõ
tale qͥd gustasse. Gaisus
dñs leonẽ ꝓmptuario p̾¬
fecit ac sũmã sui gr̃am
imꝑtit. Post ann cͥcu¬
lum cũ attalo id quippe

Expanded text:
rit deinde detentor a Leone quid operis scit agere. Cui Leo: « In praeparandis, inquit, epulis nullus me praeteriit disciplina artis. » Imperatlis sic enim barbari diem vocant Dominicam tale paret convtale quid gustasse. Gavisus dominus Leonem promptuario praeficit, ac summam sui gratiam impertit. Post anni circulum cum Attalo id quippe
Abbreviated transcription (Latin):
hac luce casso child̾icꝰ
filiꝰ eiꝰ solio sb̾limat᷑ re¬
gio. huiꝰ regni pͥmordra
quibq bonis detestanda
fuere. hic nãq ccͣ fnͣcos
pͥmũ nequit̾ agẽs cum
filias nobiliũ ĩcesto ꝯta¬
minare ñ desist̾et reg¬
no eicit᷑. Qui expulsus
regẽ torigoꝵ bissinũ
nõĩe expetiit. tutã sͥ apd̃
eũ latebrã fore autumãs
nec spe sua frustratꝰ ẽ.
Nam cuncto exilli sui
norifico ap̃ eũ loco ha¬
bitus ẽ. Erat ei quidã
e fnͣcoꝵ ꝓcerib famili¬
aritatis uincło colligatꝰ
nõie Uuinomadꝰ. ciuiꝰ ille
oĩa agebat ꝯsilio. dũ adh̃

Expanded text:
hac luce casso, Childericus filius ejus solio sublimatur regio. Hujus regni primordia quibusque bonis detestanda fuere. Hic namque contra Francos primum nequiter agens, cum filias nobilium incesto contaminare non desisteret, regno ejicitur. Qui expulsus, regem Thoringorum, Bissinum nomine, expetiit, tutam sibi apud eum latebram fore autumans. Nec spe sua frustratus est. Nam, cuncto exsilii sui norificoque apud eum loco habitus est. Erat ei quidam e Francorum proceribus familiaritatis vinculo colligatus, nomine Winomadus. Cujus ille nia agebat consil
Abbreviated transcription (Latin):
tunatꝰ de hoc beatissimo
mittam. Quadã inquit
uice p̾cellentissimꝰ rex
childeb̾tus semor. cũ ei
direxiss sex milia soli¬
doꝵ pauꝑib eroganda . ex¬
pendẽs tria milia. reũtit᷑
ad palatiũ. Int̾rogatusq
a rege si adhuc resideret
ꝙ tribueret. respondit
medietatẽ resedisse. nec
ĩuemisse se mopes quib
totũ expend̾et. Cui rex
dñe inquit dona qd̾ re¬
scitit. Nam xp̃o largiente
qd̃ donet᷑ nõ deficit. In¬
cidens itaq aurata mis¬
soria ⁊ argentea ꝯmi¬
nuens uasa. quicquid
pͥmũ habebat dat sacer¬
doti ne ꝑderet. Erat gͦ
expectanda ꝯtentio int̾
sacerdotẽ ⁊ pͥncipẽ. facie¬
bant apud se de miscd̃ia
pugnã. ⁊ de pietate certa

Expanded text:
tunatus de hoc beatissimo mittam. Quadam, inquit, vice praecellentissimus rex, Childebertus senior, cum ei direxisset sex millia solidorum pauperibus eroganda, expendens tria millia revertitur ad palatium. Interrogatusque a rege si adhuc resideret quod tribueret, respondit medietatem resedisse nec invenisse inopes quibus totum expenderet. Cui rex: « Domine, inquit, dona quod restitit. Nam, Christo largiente, quod donetur non deficit. » Incidens namque rex aurea missoria, et argentea comminuens vasa, quidquid primum habuit, dans sacerdoti, ne perderet. Erat ergo exspectanda contentio inter sacerdotem et principem. Faciebant apud se de misericordia pugnam et de pietate certa
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ut nullũ sidꝰ hebi¬
tudinẽ lucis solaris pa¬
teret᷑. qͥn pociꝰ luna que
se ei adu̾sam p̾bt̾iat pau¬
latim oriendo petende
corniculatimm illi lumẽ
a ꝑte occidentali resti¬
tu̾et in morẽ sui. qͣñdo
ꝑ augm̃ta totã uenusta¬
tem tota rota reciꝑet. q
tam̃ lam̃tabili exitu cõ¬
sũmatũ est. Portẽdebat᷑
enĩ ꝑ hoc maximũ illud
lum̃ mortaliũ. ꝙ ĩ domo
d̾i supͣ candelabrũ positũ

Expanded text:
batur, ut nullum sidus ebibatur, ut nullum sidus ebitudinem lucis solaris pateretur, quin potius luna que se ei adversam praebuerat, paulatim orientem petendo corniculatim illi lumen a parte occidentali restitueret, in morem sui, quando per augmenta totam venustatem tota rota reciperet. Quod tamen lamentabili exitu consummatum est: Portendebatur enim per hoc, maximum illud lumen mortalium, quod in domo Dei supra candelabr
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncepsq pastoꝵ.
Um maxima gͥ fati¬
gatõe ĩpugnãtib
ualentiã illiꝰ p̾missis casibꝰ
ꝓuenit ĩminente sacratis
Qua explicita ceptũ acce¬
lerauit explere negotiũ
Nã rheno tͣnsmeato. to¬
ringiam conato itinere
petiuit. uͥ ludouicũ mo¬
rari ꝑ id temꝑis didicit
In qua cũ morari nõ pa¬
teret᷑. ut pote iam patre
ꝓpinqͣnte rebq diffid̾et
salutẽ in fuge sb̾sidio po¬
suit. Redẽpto enĩ itin̾e
diit. Quo illo redeunte
in urbe uangioñ que nc̃
uuarmatia dr᷑ ꝯgregari
p̾cepit. ⁊ qr res ludouici
tałr se habebant. karolꝰ
enĩ filiꝰ eiꝰ cũ matre in
aqͥtaniã ũsabat᷑. imꝑator
ad filiũ suũ lothariũ in
italiã misit. uilens ut
cũ eo de hac re ⁊ de alus
lib̾aret. Quo ĩ tp̃r deliqͥ¬
um solis cõtigit t̾ciadie
letanie maioris ĩsolito
In tantũ enĩ lucis reces¬
su tenebre p̾ualuerunt
ut nicħ a noctis uerita¬
te diffre uid̾et᷑. Stellaꝵ
nãq ratꝰ ordo ita cerue¬

Expanded text:
princepsque pastorum. Cum maxima igitur fatigatione, inpugnantibus valentiam illius praemissis casibus, pervenit inminente sacratissQua explicita, coeptum acceleravit explere negotium; nam Hreno transmeato, Toringiam concito itinere petivit, ubi Hludouuicum morari turn temporis didicit. In qua cum morari non pateretur, utpote iam patre propinquante, rebusque diffideret, salutem in fugae subsidio posuit, redempto enim itinere diit. Quo illo redeunte, in urbe Uuangionum, que nunc Vuarmatia dicitur, congregari praecepit. Et quia res Hludouuici taliter se habebant, Karolus autem filius eius cum matre in Aquitania versabatur, imperator ad filium suum Hlotharium in Italiam misit, iubens ut cum eo de hac re et aliis deliberaret. Quo in tempore deliquium solis contigit tertia die letaniae maioris insolitum: In tantum enim lucis recessu tenebre praevaluerunt, ut nihil a noctis veritate differre videretur. Stellarum namque ratus ordo ita cerne
Abbreviated transcription (Latin):
nẽdi. nũtiꝰ illi aduenit. di¬
cens. Ludouic̃ filiũ suũ as¬
sũptis quibdã saxonib
atq toringis secũ alamã¬
niã ĩuasisse. Que res:ma¬
ximũ ei peꝑit ĩcõmodũ.
Et enĩ cũ iã senili gͣuare¬
t᷑ etate. ⁊ flegmatis ha¬
bundantia.q̃ hyeme aug¬
m̃tat᷑ ultͣ solitũ pulmoeiꝰ
gͣuaret᷑. pectꝰq quateret᷑.
accessit ⁊̃ hic tͥstis nũtiꝰ.
Cuiꝰ relatu adeo affectꝰ ẽ
amaritudĩe ꝙuis eẽt pe¬
ne ultͣ humanũ mod̾. n᷑a
nittissimꝰ. fortitudĩe mag¬
nanimꝰ. pietate cautissimꝰ
ut inapostema pituita ex¬
crescẽt duresc̾et ⁊ intra
uitalia ulcus letale ꝯcres¬
dũ turbari tali peste ecc̃am
dolori fractꝰ succũbuit. s
ieiumũ cũ uxore ⁊ filio
karolo ĩchoauit. adu̾sus
hanc tẽpestatẽ sedandã
se obic̾e tulit. ⁊ qͥ solitꝰ
erat ħ tempꝰ psalmoꝵi de¬
cantatõe. or̃onũ ĩstantia
missaꝵ celebratõe. elemo¬
sinaꝵ lib̾alitate. totum
redd̾e sollẽpne. ut uix uno

Expanded text:
nenti, nuntius ille advenit, dicens Ludovicum filium suum, assumptis quibusdam Saxonibus atque Thoringis secum, Alamanniam invasisse . Que res maximum ei peperit incommodum; etenim cum iam senili gravaretur aetatae, et flegmatis habundantia – que hieme augmentatur – ultra solitum pulmo eius gravaretur pectusque quateretur, accessit etiam hic tristo affectus est amaritudine, quamvis esset pene ultra humanum modum natura mitissimus, fortitudine magnanimus, pietate cautissimus, ut in apostema pituita excrescens duresceret et intra vitalia ulcus letale concresdum turbari tali peste ecclesidolori fractus subcubuit, sedieiunium cum uxore et filio Karolo inchoavit, adversus hanc tempestatem sedandam se obicem tulit; et qui solitus erat, hoc tempus psalmorum decantatione, orationum instantia, missarum celebratione, elemosinarum liberalitate totum reddere sollempne, ita ut vix uno
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ nouerat. tanto ei fa¬
miliariꝰ sua oĩa ⁊ semet
credebat. Per eũ quid̃ co¬
tidie ꝯfessionis sue munꝰ
⁊ cordi humilitati. qd̾ d̾s
non despicit offe̾bat. Cibꝰ
dies dñicũ corpꝰ. laudante
eo iusticiã di ⁊ dicente.
Iustꝰ es dñe. ut qr qͣdrage¬
sime tempꝰ ñ ieuinãs ȩxegi.
saltẽ coactꝰ. idẽ tͥ ieumiũ
ex soluã. Iussit aũt eidem
uen̾abili fr̃i suo drogoni. ut
mĩstros cam̾e sue ante se

Expanded text:
iorem noverat, tanto ei faiorem noverat, tanto ei familiarius sua omnia et semet credebat. Per eumdem quotidie confessionis suae munus, et cordis humiliati, quod Deus non despicit, offerebat. Cybus dies dominicum corpus, laudante eo iustitiam Dei et dicente: „Iustus es, Domine, ut quia quadragesime tempus non ieiunans exegi saltem, coactus idem tibi ieiunium exsolvam. lussit autem eidem venerabili fratri suo Drogoni, ut ministros camerę suae anteve
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑rime reb hũanis sb̃¬
trahend̾. mũdũq eiꝰ ab¬
scessi ĩ tenebris tͥbula¬
tionũ relinq̃nd̃. Cepit
gͦ fastidio tabesc̾e ⁊ nau¬
sianti stomacho. cibum
potũq intende. crebris
suspiriis urgeri. singul¬
tib qͣti. ac ꝑ hoc u̾tute
destitui. Natura enĩ sius
deẜta comitib necõe ẽ
ut uicta fatiscat. Qd̾
cernẽs uissit sͥ parari ha¬
bitacła estiua. atq expe¬
ditionalia in insula qͣdã
ꝯtigua magontie ciui¬
tati. ibiq iurib desertꝰ
rem: Quis narrare lacͥ¬
maꝵ flumina que pro
acceleratõe diuine fũde¬
bat clemĩtie. non enĩ se
recessurũ dolebat. s qd̾
futurũ nou̾at gemebat.
dicens se miserũ. cuꝰ. extre¬
ma talib claicerent᷑ mi¬
seriis. aderãt aũt eiꝰ cõso¬
latõi uen̾abiles antisti¬
Int̾quos erãt iethi. uene¬
rabił treueroꝵ archiẽps.
oogariꝰ mogontie siłr ar
ĩꝑatoris mettensis ep̃s. nͨ
nõ sacͥ palatii archicapella¬
nus. Quẽ qͣnto sͥ ꝓpinqͥ¬

Expanded text:
e rebus humanis subtrahendum, mundumque eius abscessu in tenebris tribulationum relinquendum. Coepit ergo fastidio tabescere et nausianti stomacho cybum potumque intendere, crebris suspiriis urgueri, singultibus quati ac per hoc virtute destitui. Natura enim suis deserta comitibus, necesse est ut victa fatiscat. Quod cernens, iussit sibi parari habitacula aestiva atque expeditionalia in insula quadam contigua Mogontiacę civitati, ibique viribus desertus rem? Quis narrare lacrimarum flumina, quae pro acceleratione divine fundebat clementiae? Non enim se recessurum dolebat, sed quod futurum noverat gemebat, dicens se miserum, cuius extrema talibus clauderentur miseriis. Aderant autem eius consolationi venerabiles antistiinter quos erant Heti venerabilis Treuerorum archiepiscopus, Otgarius Mogontiae imperatoris Metensis episcopus, nec non sacri palatii archicapellanus. Quem quanto sibi propinqu
Abbreviated transcription (Latin):
siluestri edificauit. ubi
quodã tp̃r ꝑsecutõis que
sub cõstantino ĩꝑatore
fc̃a est. sc̃s siluest̾ latu¬
isse fert᷑. ibiq aliqͣndu
ꝯmoratꝰ meliori cõsilio
hoc loco dimisso ad mo¬
nast̾ium ic̃i benedicti
in samnia ꝓuĩcia iuxta
cassinũ castrũ ꝯstitutũ
deo ẜuiturꝰ uenit. ibiq
monachicũ habitum
suscepit.

Expanded text:
lvestri aedificavit, ubi quondam tempore persecutionis, quae sub Constantino imperatore facta est, sanctus Silvester latuisse fertur. Ibique aliquandiu commoratus meliori consilio hoc loco dimisso ad monasterium sancti Benedicti in Samnio provincia iuxta Casinum castrum constitutum Deo serviturus venit ibique monachicum habitum suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
karolus u̾o eum ꝑsecutꝰ
ñ reperit. Clotharsꝰ itaq
memoratꝰ rex eo anno
obiit. karolus qͦ anno
iniecuto legatione ad
eudonẽ dirigens amici¬
cias cum eo fecit qlle u̾o
chilpericũ regẽ cũ mul¬
tis mun̾ib reddidit. s
non diu in regno rese¬
dit. Mortuus truippe est
post hec. ⁊ nouuonio ci¬
uitate sepultꝰ. regnauͭ
aũt annis . U. ⁊ dimidio.
Franci u̾o theod̾icum
kala monast̾io enutri¬
tum filiũ dagoberti
iumioris regẽ super se
statuunt. qui ñc anno
.Uiͦ. in regno substitit.

Expanded text:
Carlus eum persecutus, non repperit. Chlotharius quidem memoratus rex eo anno obiit, Carlusque anno insecuto legationem ad Eudonem A. dirigens amicitiasque cum eo faciens. Ille vero Chilperice rege cum multis muneribus reddidit, sed non diu in regno resedit. Mortuus quidem est post haec, Noviomo civitate sepultus; regnavit autem annis 5 et dimidio. Franci vero Theudericum, Cala monasterio enutritum, filium Dagoberto iunioris, regem super se statuunt, qui nunc anno sexto in regno subsistit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstͣuit atq deuicit sicq
ceps regionẽ burgũdie pe
lendib suis ꝓbatissimis
uiris ⁊ illustͥb. ad resistẽ¬
dũ ccͣ gẽtes rebellas. ĩ fide¬
disposuit. Pace patͣta lug¬
dunũ gallie suis fidelib
tdidit firmata federa
iudiciaria reu̾s ẽ uctor
fiducialit̾ agẽs. In illis
itaq dieb eudo dux mor¬
ceps karolꝰ inito ꝯsilio
ꝓcerũ suoꝵ demio ligerĩ

Expanded text:
vit atque devicit; sicque ceps regionem Burgundie sagleudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est victor fiducialiter agens. 15. In illis quippe diebus Eodo dux morceps Carlus, inito consilio procerum suorum, denuo Ligere
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs sui sagacit̾ rece
cem expetunt in auxi¬
lio. qui mouens uuasco¬
parit̾ ꝑrexer̃. At ille cõ¬
stant̾ eis occurrit ĩtre¬
pidꝰ. S eudo fugiens pa¬
risius ciuitate reu̾sus.¬
sauris regalib sublatũ
ultͣ ligerim recessit. ⁊¬

Expanded text:
patris sui sagaciter recepcem expetunt in auxilio. Qui movens exerciperrexit. At ille constanter ei occurrit intrepidrisius civitate regressauris regalibus sublatum ultra Ligerim recessit.
Abbreviated transcription (Latin):
Per id̾ tempꝰ rebellanti¬
b saxonib eos karolꝰ
pͥnceps ueniens occupa¬
uit ac debellauit. iuctor
eb euoluto ann circu¬
fines baugarenses occu¬
pauit. Subacta regione
illa: cum thesauris ml̾¬
tis ⁊ cum matrona ple¬
eudone duce a iure fe¬
deris recedente cõperi¬
karolus pͥnceps cõmo¬
to ex̾citu ligerim flu¬
uium tnͣsiens ip̃o duce

Expanded text:
Per idem tempus, rebellantibus Saxonis, eis Carlus princeps veniens praeoccupavit ac debellavit victorquebus, voluto anni circufines Baioarenses occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matrona Eudone duce a jure foederis recedente, quo comperCarlus princeps, commoto exercitu, Ligerem fluvium transiens, ip
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde patrẽ in auaros
ex̾citũ ducentẽ. usq ad cu¬
neberg comitatꝰ iussus ẽ
reu̾ti. ⁊ usq ad reu̾sionẽ
pat̾nam cũ frastrada ma¬
nere regina. Itaq cũ ea
hiemẽ exegit ĩminentẽ
patre in expeditõe cepta
ꝑmanente. At u̾o ip̃o ab
expedicione auarica reme¬
ante. accepit ab eo mãda¬
tum aqͥtaniã redire ⁊ fr̃i
pippino suppetias cũ qͣn¬
tis poss copiis mitaliam
ꝑgere. Cui obediens. aqͥta¬
niam autunni tp̃re redi¬
it. Om̃ibq que ad tutam̃
regni ꝑtinẽt. ordinatis
ꝑ montis cinisii asperos.
⁊ flexuosos anfractꝰ ĩ ita¬
liam tͣnsuehit᷑. atq na¬
talem dñi rauenne cele¬
brans ad frẽm uenit. Cui
ꝯiũctus. iũctis uiribus
beneuẽtanã ꝓiũciã ingre¬
diunt᷑. cũcta obiua ppłan¬
tur. castro uno pociunt᷑.

Expanded text:
ac deinde patrem in Auares exercitum ducentem usque ad Chuneberg comitatus, iussus est reverti et usque ad reversionem paternam cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea hiemem exegit inminentem, patre in expeditione coepta permanente. At vero ipso ab expeditione Auarica remeante, accepit ab eo mandatum Aquitaniam redire et fratri Pippino suppetias cum quantis possit copiis in Italiam pergere. Cui oboediens Aquitaniam autumni tempore rediit, omnibusque quę ad tutamen regni pertinent ordinatis, per montis Cinisii asperos et flexuosos anfractus in Italiam transvehitur atque natalem Domini Rauennę celebrans ad fratrem venit. Cui coniunctus, iunctis viribus Beneuentanam provintiam ingrediuntur, cuncta obvia populantur, castro uno potiunt
Abbreviated transcription (Latin):
bat consistere non
potuit. Sed qnͣtum
int̾diu terre a fosso¬
ribus fuerat egestũ
tantum uoctib hu¬
mo iterum in locum
suũ relabentis subsi¬
debat. In hoc opere oc¬
cupato duo ualde dis¬
plicentia de diuersis
terraꝵ partibus ad¬
lata sunt. Unũ erat
saxonum omnimoda
de fectio. alterũ quod
sarraceni septimani¬
am ingressi. prelioq
cum illius limitis cu¬
stodibus atq comitib
conserto. multis fran¬
coꝵ interfectis. uicto

Expanded text:
bat consistere non potuit; sed quantum interdiu terrae a fossoribus fuerat egestum, tantum noctibus, humo iterum in locum suum relabente, subsidebat. In hoc opere occupato duo valde displicentia de diversis terrarum partibus adlata sunt; unum erat Saxonum omnimoda defectio, alterum quod Sarraceni Septimaniam ingressi, proelioque cum illius limitis custodibus atque comitibus conserto, multis Francorum interfectis, victo
Abbreviated transcription (Latin):
suũ tolose direxit ex¬
ploraturũ quodã pac¬
to erga filiã suã res se¬
se hr̃ent. Cui ⁊ hoc cõ¬
misit mãdati. ut qͦcũq
ualeret ingenio. eã ad
patriiũ reueh̾et solũ.
Qui dc̃ĩs obaudiẽs tolosã
petiit regine filiã ĩ mag¬
na hũiliatõe ꝯsintutã
offendit ⁊ in qͣntũ posse¬
ros mũmoli sͥ exibe¬
ꝓpt̾ nobilitatẽ qua pol¬
lebat gñis. ea que ꝑ ar¬
rabonẽ meruerat ꝯces¬
sit. fuerũt aũt in the¬
sauris memorati ducis
talenta auri.xxͣx. argẽ¬
ti.ciͣ.l. Que omĩa Gun¬
trãnus ⁊ childeb̾tus ne¬
pos eiꝰ partiti. clothariũ
extra ꝑtem ꝯstituerũt.
Ea tñ que guntranno
regi euenerãt ab ip̃o uti¬
litatib dei ecc̃aꝵ distri¬
buta sunt. Enimu̾o ob¬
latus est ei ex familia
iam dcĩ pͥncipis int̾ me¬
morata exenia. homotã
ĩmensi corꝑis ut alioꝵ
statũ hominũ trium
exced̾et mẽsura pedum.

Expanded text:
suum Tolosam direxit, exsuum Tolosam direxit, exploraturum quonam pacto erga filiam suam res sese haberent. Cui etiam hoc commisit mandati ut, quocunque valeret ingenio, eam ad patruum reveheret solum. Qui dictis obaudiens Tolosam petiit, reginaeque filiam in magna humiliatione constitutam offendit; et in quantum posseros Mummoli sibi exhibepropter nobilitatem qua pollebat generis, ea quae per arrhabonem meruerat concessit. Fuerunt autem in thesauris memorati ducis talenta auri XXX, argenti CC. Quae omnia Guntrannus, et Childebertus nepos ejus, partiti, Clotarium extra partem constituerunt. Ea tamen quae Guntranno regi evenerant, ab ipso utilitatibus Dei ecclesiarum distributa sunt. Enimvero oblatus est ei ex familia jam dicti principis, inter memorata xenia, homo tam immensi corporis ut aliorum statum hominum trium excederet mensura pedum.
Abbreviated transcription (Latin):
hostii pede. signũ suis ut
mũmolũ cum saguta¬
rio ep̃o morti traderent
dedit. Illis iussa facere
maturãtib pu̾i mum¬
moli eo p̾cipiente aditũ
domꝰ defensare niteban¬
tur. donͤ dñs eoꝵ armis
se muniret. S aliquib
eoꝵ leto occubentib. ali¬
is uuln̾atis. mũmolus
armatũ se hostio obicit.
conamine cedens. exĩde
remouit. Quos dũ loco
cedentes ĩcaute insecta¬
tur. egressus domũ a la¬
terib ccunuenit᷑. Con¬
sixus telis ꝯcidit exani¬
mis. Cuiꝰ casu sagutariꝰ
qͦndam ep̃s turbatꝰ dũ
staret stupens. quidam
ad eũ. Ut quid ait ep̃e
hic ac si amens ꝯsistis.
Quin pocius opto ne
agnoscaris capite festi¬
nus siluã pete. Cui dũ
pontifex parans plan¬
tas suge ꝯmendasset
quidã uelocit̾ gradien
abstulit. Leudegisilus
ad sua cum uictore ex̾¬
citu regredi festinans
dum milites nequaꝙͣ
a rapina coħ̾ceret. cũ¬
cta ꝑ que transitꝰ fuit
uastata reliquit.
iis dieb fredegũdis
cuppanẽ cubiculariũ

Expanded text:
ostii pede, signum suis, ut Mummolum cum Sagittario episcopo morti traderent, dedit. Illis jussa facere maturantibus, pueri Mummoli eo praecipiente aditum domus defensare nitebantur, donec dominus eorum armis se muniret. Sed aliquibus eorum letho occumbentibus, aliis vulneratis, Mummolus armatum se ostio objicit conamine caedens, exinde removit. Quos dum loco cedentes incaute insectatur, egressus domum a lateribus circumvenitur confixusque telis concidit exanimis. Cujus casu Sagittarius, quondam episcopus, turbatus, dum staret stupens, quidam ad eum: « Ut quid, ait, episcope, hic ac si amens consistis? Quin potius operto, ne agnoscaris, capite festinus silvam pete. » Cui dum pontifex parens plantas fugae commendasset, quidam velociter gradient eum assecutus abstulit. Leudegisilus ad sua cum victore exercitu regredi festinans, dum milites nequaquam a rapina coerceret, cuncta per quae transitus fuit, vastata reliquit.His diebus, Fredegundis Cuppanem cubicularium
Abbreviated transcription (Latin):
ippinꝰ rex suscepto a
se bello finẽ ĩponere
cupiens iterũ aquitaniã
ꝓuinciã cũ magnis co¬
piis intrat. Captaq bi¬
turica cuuitate ⁊ castel¬
lo toarsis reu̾tit᷑. hiema¬
uitq in uilla gentiliaco

Expanded text:
ippinus rex suscepto a se bello finem inponere cupiens, iterum Aquitanicam provinciam cum magnis copiis intrat: captisque Biturica civitate et castello Toarcis, revertitur. Hiemavitque in villa Gentiliaco
Abbreviated transcription (Latin):
diuã reportat regi queri¬
moniã. Qui se casso la¬
bore a deo defatigatũ de¬
dignãs: collecto młto ma¬
iore ex̾citu. t̾ram repetit
⁊ carnee spissitudĩs mo¬
le pond̾osus. cũ aliꝰ qͥslib¬
ĩ cõmoditate eqͥtate nec
uellet nec poss: ip̃e contͣ¬
multoꝵ amicoꝵ dissuasio¬
nẽ mira aĩositate rapie¬
horrebãt estiuos uinii ⁊
augusti. tolerãs clores
ĩpaciẽtes caloꝵ deridet cũ
sepiꝰ eũ angustiis paludũ
locis fortissimis suoꝵ lac̾¬
tis sustẽtari oporteret.
Erãt in eiꝰ expeditõe co¬
mes p̃potens flandrẽsis.
carolus. comes andegauẽ¬
sis fulco. Comes brutã¬
nie. tͥbutariꝰ regis angli¬
ci henrici. de normãnia ex̃¬
citus. barones ⁊ regni op¬
timates ꝙͣ płes. qui etiã
hispaniã ꝑdomare suffi
cͥent. Transiẽs itaq diffi
obuiantia castella claro¬
montẽ ꝑuenit. Cum aũ
abortuo ⁊ opposito ciui¬
tati castro: mõtisfr̾anni
ex̾citũ applicar. milites
qͥ castrũ defend̾e habebãt

Expanded text:
divam reportat regi querimoniam. Qui se casso labore adeo defatigatum dedignans, collecto primo multo majore exercitu terram repetit et carneae spissitudinis mole ponderosus, cum alius quislibincommoditate equitare nec vellet nec posset, ipse contra amicorum dissuasionem mira animositate rapiehorrebant, aestivos Junii et Augusti tolerans calores, impatientes calorum deridet, cum saepius eum angustis paludum locis fortissimis suorum lacertis sustentari oporteret. Erant in ejus expeditione comes praepotens Flandrensis Carolus, comes Andegavensis Fulco, comes Britanniae, tributarius regis Anglici Henrici de Northmannia exercitus, barones et regni optimates quamplures, qui etiam Hispaniam perdomare sufficerent. Transiens itaque Alver, et obviantia castella, Claromontem pervenit. Cum autem abortivo et opposito civitati castro Montisferranni exercitum applicaret, milites qui castrum defendere habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
flãmiuomꝰ ignis. qͥcquid
erat p̾ter turrĩ ⁊ ꝓcin¬
ctũ eiꝰ ĩ cin̾es dissoluit
⁊ pͥma quid̃ die ꝓpt̾ es¬
tuantẽ ĩcendio subito
flãmis reportauimus.
⁊ nos exhilarauit. qm̃
cũ tẽptoria nr̃a una de
ꝑte turri ꝓpinqͥora ml¬
to bello. ml̾tis sagutaꝵ¬
⁊ iacłoꝵ emissionib. ita
⁊̃ ut p̾missis int̾ nos ⁊
ip̃os armatoꝵ p̾sidiis. nos
clipeis oꝑari oporteret.
lacessire tota nocte ñ de

Expanded text:
s, quidquid erat praeter turrim et procinctum ejus, in cineres dissolvit. Et prima quidem die propter aestuantem incendio subito flammis reportavimus  nos exhilaravit, quoniam, cum tentoria nostra una de parte turri propinquiora, multo bello, multis sagit jaculorum emissionibus, ita etiam ut, praemissis inter nos et ipsos armatorum praesidiis, nos clypeis operiri oporteret, lacessire tota nocte non de
Abbreviated transcription (Latin):
nis acutissimis castelis
se ꝯmiser̃. Uñ franci cõ¬
sulte eoꝵ reridẽtes sĩplici¬
tatẽ. ⁊ ad urbẽ tend̾e dif¬
ferentes. ut aut ciuitatẽ
dimitt̾ent ne castella a¬
mitt̾ent. aut si remane¬
rent int̾im uictualia cõ¬
sum̃ent. ad castrũ popti
tum̃ noĩe. suꝑ fluuiũ hi¬
lerim diu̾terũt. uͥ cͥcũqͣ
tentoria figentes. eque
plena. ⁊ ardua diripiũt
gigantea audatia celum
tendere uident᷑. dũ mu¬
uitissĩma montiũ cacu¬
mina p̾ripiũt. p̾das nõ
um hoim suꝑfluo etiã
educũt. Instrum̃ta ĩpug¬
natoria tͣri eiꝰdẽ castelli
applicãtes. saxoꝵ molari¬
um ĩpetu. sagitaꝵ ĩplu¬
uio młta cos strage ad
deditionẽ ꝯpellũt. Quo
audito qͥ cuutatẽ tenetãt
timore ꝑculsi siłe aut
grauiꝰ qͥd expectãtes fu¬
gam parãt. ciuutatẽ exe

Expanded text:
nis acutissimis castellis nis acutissimis castellis se commiserunt. Unde Franci consulte eorum deridentes simplicitatem, et ad urbem tendere differentes, ut aut civitatem dimitterent, ne castella amitterent; aut si remanerent, interim victualia consumerent, ad castrum peroptimum Pontum nomine super fluvium Hilerim diverterunt. Ubi circumquaque tentoria figentes, aeque plana et ardua diripiunt, gigantea audacia coelum tendere videntur, dum munitissima montium cacumina praeripiunt, praedas non um hominum, superfluo etiam educunt. Instrumenta impugnatoria turri ejusdem castelli applicantes, saxorum molarium impetu, sagittarum impluvio multa eos strage ad deditionem compellunt. Quo audito, qui civitatem tenebant timore perculsi, simile aut gravius quid exspectantes, fuga
Abbreviated transcription (Latin):
romõtensis uir honeste ui¬
te. ⁊ defenior ecc̃e illustris
suꝑbia. noua ⁊ antiqͣ que
eis titulat᷑ alu̾ni q ausi
latios se fing̾e fr̃es. ad
dñm regẽ ꝯfugiẽs. quere¬
lam ecc̃e lacͥmabilẽ depo
fraude młtatirãnide mim¬
isse. Renitentis ⁊ pedib
ꝓ uolutꝰ. ancillatã ecc̃am
ancillari. tirannũ effrena:¬
tũ ꝯpesc̾e. regie maiesta¬
tis gladio supplicit̾ effla¬
gitat. Rex aũt ut ꝯsue¬
u̾at ec̃ciis prõptissime opi
facto maturãs militares
colligit iures. mouet in
alu̾niã recalcitrantẽ co¬
piosũ frãcoꝵ exercitum.
Cui bituricas aduentãti
regni optimates. comes
bellicosꝰ andegauẽsis fulco.
comes potẽtissimꝰ britan¬
nie conanus. comes egre
magna militari regni
debitores occurrũt. in alu̾¬
nos ĩ iuriã ecc̃e. ⁊ regni
ulcisci festinãtes. Terrã
itaq hostiũ depopillãtes
cũ cuutati ⁊ larõmõtẽ si
ꝓpinqͣrent: alũni p̾sidioci¬
uitatis. qr ꝑoptime erat
munita. relictis monta¬

Expanded text:
 vir honestae vitae, et defensor Ecclesiae illustris, superbia nova et antiqua, quae eis titulatur, Alvernique ausi Latios se fingere fratres, ad Dominum regem confugiens, querelam Ecclesiae tacrymabilem deponfraude multa tyrannide munivisse. Renitentis etiam pedibus provolutus ancillatam Ecclesiam exancillari, tyrannum effrenatum compescere regiae majestatis gladio suppliciter efflagitat. Rex autem, ut consueverat Ecclesiis promptissime opitfacto maturans militares colligit vires, movet in Alverniam recalcitrantem copiosum Francorum exercitum. Cui Bituricas adventanti, regni optimates, comes bellicosus Andegavensis Fulco, comes potentissimus Britanniae Conanus, comes egregmagna militari, regni debitores occurrunt, in Alvernos injuriam Ecclesiae et regni ulcisci festinantes. Terram itaque hostium depopulantes, cum civitati Claromontensi propinquarent, Alverni praesidio civitatis, quia peroptime erat munita, relictis monta
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑpiens uiã. pedib dm̃i
miratõe sepiꝰ reuolutꝰ. ut
in eũ miscd̃it̾ ag̾et effla¬
gitãs castrũ reddit. seip̃m
regie maiestatis arbitͥo
totũ exponit. ⁊ qͣnto suꝑ¬
bius se sb̾dux̾at. tanto hu¬
miliꝰ hiis edoctꝰ iustĩe se
reduxit. Rex u̾o retento
castro. ⁊ eod̾ hannone in
ꝙͣ pissime diremit mlt̾oꝵ¬
q opp̾ssiones. ⁊ labores sũp¬
tuoie sudore ꝯsũpsit. Hec
⁊ hu siłia in ꝑtib illis cre¬
bro ciem̃tissime ꝓ quiete

Expanded text:
eriens viam, pedibus domini miratione saepius revolutus, ut in eum misericorditer ageret efflagitans, castrum reddit, seipsum regiae majestatis arbitrio totum exponit, et quanto superbius se subduxerat, tanto humilius his edoctus justitiae se reduxit. Rex vero retento castro, et eodem Haimone in quam piissime diremit, multorumque oppressiones et labores sumptuoso sudore consumpsit. Haec et his similia in partibus illis crebro clementissime pro quiete
Abbreviated transcription (Latin):
bie luerẽt penã. cũ p̾fatũ
haimonẽ frust᷑ u causã
uocari feciss iecusabat
enĩ de iusticia dufidens.
nlła remissꝰ uoluptate
aut pigͥtia ad ꝑtes bitu¬
ricensiũ cũ ex̾citu młto
castrũ diu̾tens młto cõ¬
flictu ĩpugnaie ꝯtẽdit.
uidens ã p̾fatꝰ haimo.
nlło mͦ se posse resist̾e. iã

Expanded text:
biae luerent poenam, cum praefatum Haimonem frustra in causam vocari fecisset recusabat enim de justitia diffidens nulla remissus voluptate, aut pigritia, ad partes Bituricensium cum exercitu multo castrum divertens, multo conflictu impugnare contendit. Videns autem praefatus Haimo nullo modo se posse
Abbreviated transcription (Latin):
periem seminaretur.
Luna defecit.uiii. kł̃.
decb̾. hora noctis scd̾a
Imꝑator post actum
carisiaci ꝯuentũ. au¬
tĩmalem q uenatõem
ex more ꝯpletam aqͥs¬
grani reu̾sus est.

Expanded text:
periem seminaretur. Luna defecit 8. Kal. Decemb. hora noctis secunda. Imperator post peractum Carisiaci conventum autumnalemque venationem ex more completam Aquasgrani reversus est.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepit. Cõuenientib gͦ
apud britannicũ uillam
cͥmen impositũ ẽẽ ꝯque¬
rente. Gregoriꝰ ex decreto
fr̃m ter uisiurand̃ p̾buit.
se id nũꝙͣ fuisse locutũ.
Et ꝙͣuis id ꝯtrariũ aucto¬
ritatib uid̾ent. ꝓpt̾ satis¬
faciend̾ tñ regi ꝑactum
est. Quãobrem adeuntes
põtifices regẽ dixerunt.
agendũ censes. nͥ ut cõ¬
munione pͥuemini: Qͥ¬
bus respõdit rex. a semet¬
ip̃o hec non dixisse. Set
a leudaste indicata nar

Expanded text:
cepit. Convenientibus ergo apud Brittannicum villam crimen impositum esse conquerente, Gregorius, ex decreto fratrum, ter jusjurandum praebuit se id nunquam fuisse locutum, et quamvis id contrarium auctoritatibus viderent, propter satisfaciendum tamen regi peractum est. Quamobrem adeuntes pontifices regem, dixerunt eagendum censes, nisi et communione privemini? » Quibus respondit rex a semetipso haec non dixisse, sed a Leudaste indicata nar
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣsacta karolꝰ ĩꝑator tẽ¬
pus oportunũ nactꝰ. ut¬
pote ab ext̾nis qͥescens
bellis cepit cͥcumire loca
regni sui mari ꝯtigua.
riss rotomagũ misso le¬
gato hademaro pecut eũ
in aquitaniã diu̾t̾e. et
regnũ qd̵ sͥ deerat inuis¬
Cere. ⁊ ad locũ qui cassino¬
gilus uocat᷑ uenire. Cuiꝰ
peticionẽ pat̾ honorabi¬
lit̾ suscepit. gr̃as filio
egit. petita tñ negauit
⁊ ut sͥ turoñ occurre  mã¬
dauit. Quo filiꝰ ueniẽs
gͣtulabunde ab eo nimis
susceptꝰ ⁊ infrãciã rede¬
untẽ uernũ usq ꝓsecu¬
tus ẽ. A quo digrediẽs in
addo dux barrinonẽ¬
sis suasus ẽ a quodã sͥ
ut putabat amico. narbo¬
nam usq ꝓced̾e. Qui cõ

Expanded text:
nsacta, Karolus imperator tempus oportunum nanctus, utpote ab externis quiescens bellis, coepit circuire loca regni sui mari contigua. risset, Rotomagum misso legato Hademaro, petiit eum in Aquitaniam devertere et regnum, quod sibi dederat, invisere et ad locum, qui Cassinogilus vocatur, venire. Cuius petitionem pater honorabiliter suscepit, gratias filio egit, petita tamen negavit et, ut sibi Turonum occurreret, mandavit. Quo filius veniens, gratulabunde ab eo nimis susceptus et in Frantiam redeuntem Uernum usque prosecutus est; a quo digrediens, inaddo dux Barcinnonensis suasus est a quodam sibi, ut putabat, amico, Narbonam usque procedere. Qui co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pastore mestus direxit
qui regẽ ꝓ reducẽdo eo exo¬
rarẽt . Chilꝑitꝰ gͦ misit ad
frẽm ut põtificẽ ad suã di¬
mitt̾et urbẽ. dicens se nil
offense in ip̃o repperisse.
tribuens pecunias ad ꝓpͥa
eum remisit. datis ad an¬
tistites regni sui epłis. ut
illũ mun̾ib honorarẽt.
Qui iter faciens tanta a
sidelib suscepit qͣnta uix
N illis dieb chilꝑico de¬
nuo natꝰ est filus nõie
clothariꝰ. Quappt̾ uniu̾sos
carceres in regno suo chil¬
pericus aꝑiri iissit. ⁊ di¬
u̾soꝵ reos cͥminũ ab sol¬
ur. u̾m id̾ rex parisius
urbẽ ccͣ pactũ qd̃ cũ fran¬
cis inierat. ne sciliez iuire

Expanded text:
 pastore moestus, direxit qui regem pro reducendo eo exorarent. Chilpericus ergo misit ad fratrem, ut pontificem ad suam dimitteret urbem, dicens se nil offensae in ipso reperisse. tribuens pecunias, ad propria eum remisit, datis ad antistites regni sui epistolis, ut illum muneribus honorarent. Qui iter faciens tanta a fidelibus suscepit munera, n illis diebus Chilperico denuo natus est filius, nomine Clotarius. Quapropter universos carceres in regno suo Chilpericus aperiri jussit, et diversorum reos criminum absolvi. Verum idem rex Parisius urbem, contra pactum quod cum Francis inierat, ne scilicet jure
Abbreviated transcription (Latin):
eminet uerissimum ⁊¬
Gitur iustinꝰ cũ undecim
imꝑass annis. amentiã
tandẽ ꝙͣ ĩcurterat cum
uita finiuit. Bella sane
q̃ ꝑ narsetẽ patͥciũ go¬
this uł fnͣcis illata suꝑiꝰ
ꝑ anticipatõem diximꝰ
iustuuani quid̃ tp̃rib
ꝯcepta s sub iustmo ter

Expanded text:
eminet verissimum CIgitur Justinus cum undecim imperasset annis, amentiam tandem, quam incurrerat, cum vita finivit. Bella sane, quae per Narsetem patricium Gothis vel Francis illata superius per anticipationem diximus, Justiniani quidem temporibus coepta, sed sub Justino ter
Abbreviated transcription (Latin):
Aterfecto a hoc mͦ sigeb̾to
mutatõ fcã est. multis
familiaꝵ eiꝰ amiciciam
chilꝑici expetentib. Por¬
ro brunichildis ꝙͣ sigeb̾tꝰ
dum a ꝑuasione urbium
rediret frat̾narũ parisiꝰ
sͥ occurrere imꝑat. iea¬
dem degens cuutate nece
iuri ꝯꝑta. fluctuabat
aĩo quałr se suamq ꝓlẽ
ab ĩminenti lib̾aret in¬
terttu. Tũc Gundoaldus
dux arreptũ pũm childe¬
b̾tum nõie ꝑ fenestram
in sporta depositũ cuidã
fideliũ suoꝵ tradit. ut eũ
mettis exhib̾et. Quẽ ũbi
ꝑductũ adintente Gunde¬
aldo de quo p̾ͥmisimꝰ. uni¬
u̾si austrasii in regnum
sublimãt patris. Bruni¬
childẽ hone filii leuatã
alt̾a ĩuadit cura. Nam
sͥ met timenti. nec sommnꝰ
oculis nec aĩo quies daba¬
tur. Cui ⁊ si uolũtas disceden¬
dierat. facultas deerat. Tan¬
tis gͦ p̾ssa sollicitudimbus
a suꝑuemente chilꝑico ro¬
thomago inexilio trudit᷑.
Thesauri eiꝰ opib chilꝑici

Expanded text:
terfecto autem hoc modo Sigeberto, mutatio facta est, multis familiarium ejus amicitiam Chilperici expetentibus. Porro Brunichildis, quam Sigebertus, dum a pervasione urbium rediret fraternarum, Parisius sibi occurrere imperat, in eadem degens civitate, nece viri comperta, fluctuabat animo qualiter se suamque prolem ab imminenti liberaret interitu. Tunc Gundoaldus dux arreptum puerum, Childebertum nomine, per fenestram in sporta depositum cuidam fidelium suorum tradit, ut eum Metis exhiberet. Quem inibi perductum, adnitente Gundoaldo, de quo praemisimus, universi Austrasii in regnum sublimant patris. Brunichildem onere filii levatam altera invadit cura. Nam sibimet timenti nec somnus oculis, nec animo quies dabatur. Cui etsi voluntas discedendi erat, facultas deerat. Tantis ergo pressa sollicitudinibus, a superveniente Chilperico Rothomagum in exsilium truditur. Thesauri ejus opib
Abbreviated transcription (Latin):
cum filio uł nepotibus
gub̾nante regnũ apd̃
gallias. diuine u̾tutis
gr̃a irradiati fulserũt
ut luminaria. Etherius
lugdunẽsis archiep̃s
siagrius angustidunẽ¬
sis. desiderius uiennen¬
sis. Aimarius autissio¬
dorensis. cũ fr̃e austreno.
aurelianensi. lupus¬

Expanded text:
cum filio et nepotibus gubernante regnum, apud Gallias, divinae virtutis gratia irradiati, fulserunt veluti luminaria, Etherius Lugdunensis archiepiscopus, Siagrius Augustodunensis, Desiderius Viennensis, Aunarius Antissiodorensis, cum fratre Austreno Aurelianensi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯpassionẽ eiꝰ recreatꝰ est
ut ꝓfiteret᷑ se pene in cõ¬
modatis ꝓp̾e oblitũ. Itaq
⁊ missũ ad se opulentissi¬
me curauit apud se cõ¬
sistentẽ ditissime mun̾a

Expanded text:
compassiones ejus recreatus est, ut profiteretur se pene incommoditatis propriae oblitum. Itaque et missum ad se opulentissime curavit apud se consistentem, et ditissime mun
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ppłm ꝑ sacram̃ta
firmarẽt. ip̃e pꝰ ħ cũ le¬
Satis ꝯstantini ĩꝑato¬
ris qͥ pp̃ petendã filiam
suã ad se missi fu̾ant
locutꝰ ẽ. atq illis dimis¬
sis romã reu̾sus sc̃m
paschale festũ magna
cũ hilaritate celebuit.

Expanded text:
per sacramenta firmarent. Ipse post haec cum legatis Constantini imperatoris, qui propter petendam filiam suam ad se missi fuerant, locutus est atque illis dimissis Romam reversus sanctum paschale festum magna cum hilaritate celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio petiturꝰ niui
tassilo sͥ ac ppło suo ad
regẽ ueniendo ꝯsułet
Nam uidẽs se undiq cir¬
c̃oessũ uenit suplex ac
ueniã de añgestis sͥ da¬
ri dep̾catus ẽ. S ⁊ rex
sicut erat nata mutis¬
simꝰ supplici ac depre¬
canti peꝑcit. acceptisq
ab eo pret̾ filiũ eiꝰ theo¬
donẽ. alus quos ip̃e ĩpe¬
rauit .xii. obsidib et

Expanded text:
procul dubio petiturus, nisi procul dubio petiturus, nisi Tassilo sibi ac popuo suo ad regem veniendo consuleret. Nam videns se undique circum sessum, venit supplex ac veniam de ante gestis sibi dari deprecatus est. Sed et rex, sicut erat natura mitissimus, supplici ac deprecanti pepercit acceptisque ab eo praeter filium eius Theodonem aliis, quos ipse imperavit, duodecim obsidibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ciã reu̾sus ẽ. Et cũ uxo¬
rem suã fastradã filios¬
q ac filias ⁊ omnẽ comi¬
tatũ quẽ apd̃ eos dimi¬
serat uuarmatie ĩue¬
niss gn̾alem ppłi sui cõ¬
uentũ ibi hr̃e statuit.
In quo cũ oĩa q̃ in italia
gesserat corã optimati¬
b siuis narrãdo ꝯmemo¬
rass. Et ad extremũ de
legatis tassilonis qͥ ad se
rome uen̾ant m̃tio fc̃a
fuiss iniit ꝯsiliũ ut
experiret᷑ qͥd tassilo de
ꝓmissa sͥ fidelitate fac̾e
uellet. ꝯgregatoq ĩgẽ¬
ti ex̾citu atq ĩtres ꝑtes
diiso paioariã pet̾e cõ¬
stituit. Cũq ꝓippinum
filiũ cũ italicis copiis ĩ
tredentinã uallẽ uenire
uississ. oriẽtales qͦ frãci
ac saxones ut uissi fue¬
rãt ad damibiũ ĩ loco
qui ꝑferinga uocat᷑ ac¬
cessissẽt. ip̃e cũ ex̾citu ꝙ̃
sec̃ dux̾at fr̃ lethũ flu¬
uiũ qͥ alemãnos ⁊ ba¬
ioarios dirimit ĩ augu¬
ste ciuitatis sb̾urbano
ꝯsedit. Inde baioariam
cũ tam ualida mami

Expanded text:
ciam reversus est. Et cum uxorem suam Fastradam filiosque ac filias et omnem comitatum, quem apud eos dimiserat, Wormaciae invenisset, generalem populi sui conventum ibi habere statuit. In quo cum omnia, quae in Italia gesserat, coram optimatibus suis narrando commemorasset, et ad extremum de legatis Tassilonis, qui ad se Romae venerant, mentio facta fuisset, iniit consilium ut experiretur, quid Tassilo de promissa sibi fidelitate fecere vellet, congregatoque ingenti exercitu atque in tres partes diviso Baioariam petere constituit. Cumque Pippinum filium cum Italicis copiis in Tredentinam vallem venire iussisset, orientales quoque Franci ac Saxones, ut iussi fuerant, ad Danubium in loco, qui Pferinga vocatur, accessissent, ipse cum exercitu, quem secum duxerat, super Lechum fluvium, qui Alamannos et Baioarios dirimit, in Augustae civitatis suburbano consedit, inde Baioariam cum tam valida manu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑialis maiestatis
anastasio desũcto iustinꝰ
senior. In cuiꝰ ĩꝑii ꝑtib
in nursia scił ꝓuintia
exortꝰ toto orbe uen̾an¬
dus uita ⁊ nõie bñdc̃s

Expanded text:
ialis majestatis, Anastasio defuncto, Justinus Senior. In cujus imperii partibus, in Nursia scilicet provincia, exortus toto orbe venerandus vita et nomine Bened
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑitatis q suffragium.
si eccłie paci concordie ꝙ
ãminiculans. pacificos qͥ¬
dem sub unione frat̾na
arcius uinciret. rebelles
equa seueritate ꝑcelle

Expanded text:
itatisque suffragium, si ecclesię paci concordięque adminiculans pacificos quidem sub unione fraterna artius vinciret, rebelles autem aequa severitate percelle
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenirẽt. ⁊ de regni ip̃ius
diuisione tͣctarẽt. Plures
ã saniore ꝯsilio illi mãda¬
usq mettis ꝓꝑare satage¬
ret. ⁊ ip̃i tam in itinere
curr̾e maturarẽt. Quoꝵ
ꝯsiliũ Rarolꝰ acceptabiliꝰ¬

Expanded text:
ent et de regni ipsius divisione tractarent; plures autem saniori consilio illi mandausque Mettis prosperare satageret, et ipsi tam in itinere currere maturarent. Quorum consilium Carolus acceptabili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpeti. qui uniꝰ expau̾nt
ꝯstantiã legati. hoc so¬
lũ uos nosse cupio nob̾
adu̾sũ ĩmanissimos ho
certam̃ ẽẽ diuitiis. S
tatis unitate ꝙͣ illi ne¬
fandissimo diuidunt¬
etate errore. ad extͤmũ
ꝓ diuinis simł hũanis¬
nes sentiũt deb̾e eẽ eos
qui mediatores hostili¬
um efficiunt᷑ armorũ.
Int̾ arma nãq hostilia
sola legatio pacis seq̃stͣ¬
ta ẽ. Exiuit hostẽ qui
legatõe fungit᷑. festine¬
mnus gͥ ad p̾liũ. ⁊ de di¬
uina ꝓtectõe ꝯfisi. ho

Expanded text:
peti, qui unius expaverunt constantiam legati. Hoc solum vos nosse cupio, vobis adversum immanissimos hoscertamen esse divitiis, sed tatis unitate, quam illi nefandissimo dividunt errore; ad extremum pro divinis simul humanisnes sanciunt debere esse eos qui mediatores hostilium efficiuntur armorum. Inter arma namque hostilia, sola legatio pacis sequestra est. Exuit hostem qui legatione fungitur. Festinemus igitur ad praelium, et de divina protectione
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑator iunio mense
ad ingelinheu uillã
uenit. ibiq ꝑ aliquot
dies placitũ habuit.
In quo cũ filiis suis
lothario ⁊ pippino cũ
ex̾citu ad marchã his¬
panicã mittendis con¬
siliũ iniss. ⁊ id quomͦ
fieret ordinass. missos
etiam romani põtificis
quiriũ pͥmiceriũ. ac
theophilactũ nomẽcla¬
torem. qui ad eum illo
uen̾ant. audita illorũ

Expanded text:
Imperator Iunio mense Imperator Iunio mense ad Ingilunheim villam venit, ibique per aliquot dies placitum habuit, in quo, cum de filiis suis Hlothario et Pippino cum exercitu ad marcam Hispanicam mittendis consilium inisset, et id quomodo fieret ordinasset, missos etiam Romani pontificis, Quirinum primicerium ac Theofilactum nomenclatorem, qui ad eum illo venerant, audita illoru
Abbreviated transcription (Latin):
dus sii tp̃ris prudentissi¬
mus uiroꝵ sc̃e deuotõis
incitatꝰ ardore romam
misit. ⁊ corpora scõrum
marcellim ⁊ petͥ amnui¬
ente papa in franciam
fecit trãsuchi. ⁊ ualde¬
decent̾ in ꝓpͥo t̾ritorio ꝓpͥis¬
q sũptib recondidit.
Quoꝵ meritis hactenꝰ
uͥtutum miracula.
onuentꝰ aqͥsgrani mẽse
februario. fc̃us ẽ. In quo
cũ de multis ⁊ alus causis
tum p̾cipuẽ de his queĩ
marcha hispanica conti¬
gerũt. racio habita ⁊ le¬
gati qui ex̾citui pͥerant
culpabiles ĩuenti ⁊ iuxͣ
m̾ita sua honoꝵ amissi¬
one multati sunt. Simi¬
liter ⁊ baldricꝰ dux foro¬
uliensis cum ꝓpt̾ eius
ignauiã bulgaroꝵ ex¬
citus terminos panno¬
me suꝑioris impune
uastass honorib quos
ꝙͣ solus tenebat inter
qͣtuor comites diursa
est. halitgariꝰ cam̾acen¬
sis ep̃s. ⁊ anffridꝰ abba
monast̾ii nonantille
ꝯstãtinopolĩ missi. ⁊ a
chichaele imꝑatore sic̃
ip̃i inde reu̾si retuler̃t
honorifice suscepti sũt.

Expanded text:
dus sui temporis prudentissimus virorum, sanctae devotionis incitatus ardore, Romam misit et corpora sanctorum Marcellini et Petri, annuente papa, in Frantiam fecit transvehi decenter in proprio territorio propriisque sumptibus recondidit. Quorum meritis hactenus utum miracula Conventus Aquasgrani mense Februario factus est, in quo cum de multis aliis causis, tum praecipue de his quae in marca Hispanica contigerunt, ratio habita, et legati qui exercitui praeerant culpabiles inventi, et iuxta merita sua honorum amissione multati sunt. Similiter et Baldricus, dux Foroiuliensis, cum propter eius ignaviam Bulgarorum exercitus terminos Pannoniae superioris inpune vastasset, honoribus quos quam solus tenebat, inter quatuor comites divisa est. Halitgarius Camaracensis episcopus et Ansfridus abbas monasterii Nonantulae Constantinopolim missi, et a Michaele imperatore, sicut ipsi inde reversi retulerunt, honorifice suscepti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fati scĩ g̾mani. usq mo¬
nast̾iolũ sc̃i mauritii. ex
utͣq ripa fluminis seqͣne
cuiꝰꝯq sit t̾ra. ita ut nlłs
inibi portũ uł aꝙͣ habeat
nisi iam dicta potestas
alimi g̾mani. neq thelo¬
neum. aut rotaticũ. seu
uultaticũ cepistaticũ. ri¬
paticũ. uł salutaticũ cui¬
dam acciꝑe liceat. m̾catũ

Expanded text:
fati Sancti Germani usque monasteriolum Sancti Mauricii ex utraque ripa fluminis Sequanae cujuscumque sit terra, ita ut nullus inibi portum vel aque habere nisi jamdicta potestas almi Germani neque teloneum aut rotaticum seu vultaticum, cepstaticum, ripaticum vel salutaticum cuiquam accipere liceat ; mercatum