comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtiendũ sit ut ad eã ipãn qͥsq faciliꝰ ꝑducat᷑. fra-¬
cta enĩ uel leuit̾ demota auctoritate ueritatis oĩa
dubia remanebũt: q̃ uͥ uera credãtur teneri certa
ñ posst̃. Licet gͥ uł dissertori ac disputatori atqr p̃¬
dicatori rerũ et̾narũ. uel narratori aut ꝓũtiatori
rerũ tẽꝑaliũ ad edificã dani religionẽ atq pie¬
tatẽ ꝑtinẽtiũ occultare ĩ tẽpore qͥcq̃d occultãdũ
uidetur. mentiri ã ñ ꝗͣ licet. Ergo nec occultare
mẽtiẽdo. Hoc pͥmitꝰ ⁊ firmssime cõstituto: de cete¬
ris mẽdatiis securius q̃rit᷑. S cõseꝗ̃cer ⁊̃ uidẽdũ est
remouenda ẽẽ etiã oĩã m̃datia q̃ aliꝗ̃ ledũt ĩuste.
Quia nulli est ĩiuria uel leuit ĩferẽda ut ab alio gra¬
uior repellatur. Nec illa st̃ admictẽda nũidatia q̃ ꝙͣuis
ñ obl̃t alteri nulli tñ prosũt. ⁊ obst eis ip̃is qͥ gratis
mẽtiũtur. Ip̃i enĩ ꝓprie m̃daces dicẽdi sẽ. Incerest ã

Expanded text:
st, ut ad eam ipsam quisque facilius perducatur. Fracta enim vel leviter diminuta auctoritate veritatis, omnia dubia remanebunt: quae nisi vera credantur, teneri certa non possunt. Licet igitur vel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum, vel narratori vel pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus et firmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ut alt̾ corꝑalit̃ uiuat. debere alterũ spiritałr
mori : Nam ⁊ ip̃a dilectio ꝓximi ex sua cuiꝰq dilectõ¬
Qmͦ gͦ qͥsꝙ diligit tanꝗͣ se ip̃m cu ut p̃stet uitam tẽ
ipãm tẽꝑalẽ ꝑdat. ñ ÷ iã diligere sicut se ip̃m. s plus
nus gͥ et̾nã suã ꝓ alteriꝰ tẽꝑali mentiendo amissurꝰ est.
Teniporalẽ plane uitã suã ꝓ et̾na uita ꝓximi. ñ dubi¬
tabit xͥanꝰ amttere. hoc eñ p̃cessit exemplũ ut ꝓ no¬

Expanded text:
dicitur, ut alter corporaliter uiuat, debere alterum spiritaliter mori? nam et ipsa dilectio proximi ex sua cuiusque tquisque diligit tamquam se ipsum, cui ut praestet uitam tempipsam temporalem perdat, non est iam diligere sicut se ipsum, sed plus nus igitur aeternam suam pro alterius temporali mentiendo amissurus est. temporalem plane uitam suam pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus amittere; hoc enim praecessit exemplum, ut pro no
Abbreviated transcription (Latin):
titꝰ aĩ quo et̾ns bonis q̃libet cẽporalia p̃poñt᷑. Nemo ita¬
qr pͣ cõuĩcere aliqũ ẽẽ mẽtiendũ. nͥ qͥ potuerit ostende¬
re et̾nũ aliqd̾ boñ obtineri posse m̃datio. S cũ tanto
qͥsꝙ ab et̾nitate discedat ꝗͣto a ueritate discedit. Qui ã¬
dendo inde ad boni aliqͥd aliquẽ posse ꝑuenire. Aut si ẽ

Expanded text:
uo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest conuincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, dendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est
Abbreviated transcription (Latin):
deb eñciacõis sue fid̾i ut illd̾ ꝑ cã ꝓferat qd̾ aĩo te¬
net. ⁊ sic ht̃ ut ꝓfert. Nec id̾o tñ sñ uitio est ꝗͣuis
ñ m̃tiat᷑. si aut ñ credenda credit. aut qd̾ ignorat
nosse se putat etiã si uerũ sit. Incognitũ enĩ ht̃ ꝓ
cognito. Quappt̃ ille m̃tit᷑ qͥ aliud ht̃ ĩ aĩo. ⁊ aliud
ubis. uł qualibus libet significatõib eñtiat. Unde
etiã duplex cor dr̃ eẽ m̃tientis. id est duplex cogi
ut possit falsũ dicere ñ menriẽs si putat ita ẽe ut dicit
ꝗͣuis ñ ita sit. Et ut possit uerũ dicere mentiens si pu¬
tat falsũ eẽ ⁊ ꝓ uero eñtiat. ꝗͣuis reuera ita sit ut eñ¬
tiat. Ex aĩ euĩ sui sentẽtia ñ ex rerũ ip̃ar̾ ueritate uł
falsicate. mentieus aut ñ mẽtiens iudicãdus eit po

Expanded text:
ferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quamuis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, id est duplex cogitut possit falsum dicere non mentiens, -si putat ita esse, ut dicit, quamuis non ita sit; et ut possit uerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero enuntiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non menti
Abbreviated transcription (Latin):
tari sñ dũbitato̾e mentiẽdũ sic. Facile responderi pocest
nullã ẽẽ pudiciciã corporis. nͥ ab integritate aĩ pendeat.
qua disrupta cadat uecesse est. etiã si ĩtacta uideatur.
Et id̾o ñ ĩ rebus cẽꝑalib ẽẽ numerãdã: qͣsi q̃ ĩuitis possit
suo. qd̾ scit manere ĩ corruptũ. si ab ip̃o aĩo ĩcorruptõ ñ
recedat. Quod enĩ molent̃ ñ p̃cedente libidine patit᷑
corpꝰ: uexatio potius ꝗͣ corruptio nõianda est. Aut si oĩs
uexatio corruptio est: ñ oĩs corruptio t᷑pis est. s quã li¬
bido ꝓcurauerit. aut cui libido cõsenserit. Qto ã p̃stã.¬
tior est aĩmꝰ corpore: tanto sceleratius corrũpit᷑. Ibi gͦ
seruari pͭ pudicicia: ubi nulla nͥ uolũtaria pͭ eẽ corrup¬
ñ posse uiolari. Qpͣpt̾ qm̃ nemo dubitat meliorẽ ẽẽ aui¬
mũ corpore integritati corporis ĩtegritas aĩ p̃ponẽda est.
q̃ inet̾nũ seruari potest. Quis ã dixerit ĩtegrũ eẽ aĩm

Expanded text:
tatione mentiendum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corrupnon posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum anim
Abbreviated transcription (Latin):
cã sueranda st̃. pudicitia corporis. ⁊ castitas aĩe. ⁊ ueritas
doctrine. Pudiciciã corporis ñ cõsentiente ac ꝑmittẽ¬
te aĩa nemo uolat. Qcqͥd enĩ nobis ĩuitis nullã q tͥbu¬
entib potestatẽ. maiore ui cõtĩgit ĩ nr̃s corpore nulla
ĩpudicicia est. s ꝑmitrendi potest ẽẽ aliqͣ ratio: cõsẽ¬
tiendi ã nulla. Tũc ciũ cõsentimꝰ : cũ approbamꝰ ⁊ uolu
mꝰ. permittimꝰ ã n uolẽtes. euitande alicꝰ maioris tpitudi¬
nis gr̃a. Consensio sane ad ĩpudiciciã corporalẽ. etiã casti¬
tatẽ aĩ uiolat. animi qͥppe castitas est ĩ bona uolũtate. et
sincera dilectõne. q̃ ñ corrũpit᷑ nisi cũ amamꝰ atq appe¬
timꝰ qd̾ amãdũ atq appetãdũ ñ ẽẽ ueritas docet. Custo

Expanded text:
 seruanda sunt: pudicitia corporis et castitas animae et ueritas doctrinae. pudicitiam corporis non consentiente ac permittente anima nemo uiolat. quidquid enim nobis inuitis nullamque tribuentibus potestatem maiore ui contingit in nostro corpore, nulla inpudicitia est. sed permittendi potest esse aliqua ratio, consentiendim etiam non uolentes euitandae alicuius maioris turpitudinis gratia. consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque adpetimus, quod amandum atque adpetendum non esse uerit
Abbreviated transcription (Latin):
ãmonet᷑ quo nouerit. nͥ ꝑticipatione ĩ cõmutabilis bo¬
ni uistã. saluã. sapientẽ. beatã eẽ ñ posse. nec sibi eã boñ
eẽ posse ꝓpͥa uolũtate. s malũ. Propͥa q̃ie uolũtate au̾ti.¬
t᷑ a bono ĩ cõmutabili. eaqi au̾sione uitiat᷑. Nec sanari ꝑ
s tuneat. eo qi timore casto d̾o ĩhercat d̾o qͥ eam aꝓpria
ĩmũdicia q̃ ĩordinace bona inferiora dilexit uelut a qͣ¬
dam spiritali fornicat̾oe mũdauit. Apꝰ. Gła ura ħ est¬
b secũ ferre. ñ a uendentib emere. hoc est adulantib
Adulatores nãꝙ laudẽ suã tanꝙͣ oleũ nẽditãt stultis qͦ¬

Expanded text:
admonetur, quo nouerit nisi participatione incommutabilis boni iustam, saluam, sapientem, beatam se esse non posse nec sibi eam bonum esse posse propria uoluntate sed malum. propria quippe uoluntate auertitur a bono incommutabili eaque auersione uitiatur; nec sanari per sed timeat eoque timore casto inhaereat deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate bona inferiora dilexit, uelut a quadam spiritali fornicatione mundauit; nec humanisre secum, non a uendentibus emere, hoc est adulantibus; adulatores namque laudem suam tamquam i oleum uenditant stultis
Abbreviated transcription (Latin):
siã quã uolutat aĩmꝰ haustã de sensib corꝑis. S qͣad.¬
modil ĩ ipã dorꝑib ca q inseriora s̃ sieuti t̾ra ⁊ aqua.
et ip̃e aer meliora fuĩt ꝑticipatõe melioris: idest cũ luce ilu¬
minãt᷑. ⁊ feruore uegetant᷑. Sic ĩ corꝑe creature rõnales
ip̃ius creatoris fũit ꝑticipatõe meliores cũ ei aderoherent.¬
purissima ⁊ scĩssima caritate. qͣ oĩmͦ si caruerĩt tenebrescẽt¬

Expanded text:
ustam de sensibus corporis. sed quemadmodum in ipsis corporibus ea quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur: sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei purissima et sanctissima charitate, qua omnimodo si caruerint, tenebrescent et
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. qͥa suꝑbia odit cõsortiũ. Et qͥtũ ĩ ip̃o est solus eupit
ro pietas: cultꝰ d̾i est. Nec colit᷑ nͥ amãdo. Sũma gͥ ⁊ uera
sapĩa est ĩ p̃cepto illo pͥmo. Diliges dñĩn deũ tuũ ex toro
.c.t. ⁊ ex .t. aĩa tua. Initiũ sapĩe tinior dñi. Et tinior ñ
est ĩ caritate. s ꝑfcã caritas foras mittit timorẽ. pro¬
uide p̃missus timor ĩ cor nr̃m pellit inde cõsuetudinẽ
maloꝵ operũ. ⁊ seruat caritati locũ: qua tãꝗͣ dña ue¬
niente: ut illa insidat abscedit. Ergo qͥ timetis dñm
laudate eũ: ut dm̃ ñ suilit̾ s libere colatis. Amare disci¬
te quẽ timetis ⁊ poteritis laudare qd̾ amatis. Ganto fru¬

Expanded text:
ur, quia superbia odit consortium, et quantum in ipso est, solus cupit ro pietas cultus Dei est, nec colitur ille nisi amando. Summa igitur et vera sapientia est in praecepto illo primo, Diliges Dominum Deum tuum ex totoae timor domini et timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. proinde praemissus timor in cor nostrum pellit inde consuetudinem malorum operum et seruat caritati locum, qua tamquam domina ueniente. ut illa insidat, abscedit. Ergo, qui timetis dominum, laudate eum. ut deum non seruiliter sed libere colatis, amare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. time
Abbreviated transcription (Latin):
Cõnalis crearura sui ĩ angelico sp̃u suii ĩ aĩa hũana ita
fcã est. ut sibi ip̃a boñ quo beata fiat ẽẽ ñ possit. S mu¬
tabilitas eiꝰ si cõu̾tat᷑ ad ĩcõmutabile boñ fiat beata.
unde si au̾tat᷑ misera est. Aũsio eiꝰ uitiũ est. ⁊ cõu̾sio
iurtꝰ eꝰ est. Natura gͦ ñ ⁊ mala. qr creat᷑a sp̃s uite est¬

Expanded text:
onalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rat
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit ĩ alio pͦs. ꝑ didisti õẽm qͥ foruicat᷑ abs te: michi ã
adherere d̾o boñ est. Nã ⁊ cõiũx q̃ adulterũ aĩm gerit.
etiã si truiore uiri ñ ꝑpetret ma adulteriũ: tũ qd̾ de¬
est oꝑi inest uolũtati. Casta uͦ alit̾ tunet. nã ⁊ ipã ti¬
met uirũ. s caste. demq tret illa ne uir ĩ festꝰ adue.¬
niat: ista ne offensus abscedat. Nõ amauti enĩ p̃senti¬
a uiri molesta est. amãti ã absentia. Caritas ñ eniuila.¬

Expanded text:
didisti omnem, qui fornicatur abs te: mihi autem adhaerere deo bonum est. nam et coniunx, quae adulterinum animum gerit, etiamsi timore uiri non perpetret adulterium, tamen, quod deest operi. inest\' uoluntati; casta uero aliter timet, nam et ipsa timet uirum sed caste. denique timet illa, ne uir infestus adueniat, ista. ne offensus abscedat; non amanti enim praesentia uiri molesta est, amanti autem absentia. timore ita
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Mentis ꝗͣ rõne cõcupiscit hõ pius dissolui ⁊ ẽẽ cũ
xpõ. s id sensu carnis retusat ⁊ refugit. Et si fi̾ pos¬
sit ñ uult expoliari s suꝑuestiri. ut ab sorbeat᷑ mor¬
tale a uita .i. ut ab infirmitate ad ĩmortalitatem
etiã ip̃m corpꝰ sũ morte media trãsferat᷑ͦ. Deus d̾c¬

Expanded text:
dem ratione concupiscit homo pius dissolui et esse cum Christo, sed id sensu carnis recusat et refugit et, si fieri possit, non uult expoliari sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita, id est ut ab infiretiam ipsum corpus sine morte media transferatur. 17.
Abbreviated transcription (Latin):
restitit ut dolcat qͦdã mͦ recusat ñ eẽ quod erat. qͥa
boñ aliqͥd̾ erat. S cũ ad meliꝰ cogit᷑ utilis dolor est.
cũ ad deteriꝰ ĩutilis. In aĩo dolorẽ facit uolũtas resi¬
steus potestati maiori. ĩ corpore dolorẽ facit sensꝰ resi¬
stens corpori potentiori. Sũt ã mala sñ dolore peiora.
peiꝰ est enĩ gaudere de iniqͥtate. ꝗͣ dolere de correptõe.¬

Expanded text:
restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
ordo ĩ eis laudatꝰ honorat᷑. ꝑu̾sitas culpata dãpnat᷑.
Nec efficit aĩa ꝑu̾se ureus creaturis. ut ordinatõnẽ
esfugiat creatoris. qui si illa male utit᷑ bonis. ille
bũ utit᷑ malis. ac ꝑ hoc illa ꝑu̾se bonis utẽdo fit ma¬
la. ille ordinate etiã malis utendo ꝑmanet bonus
Qui enĩ ĩiuste se ordinat ĩ peccatis: iuste ordinatur
bilit̾ mauẽs. ubiq p̃sens. nullo claisus loco. nec ꝑticu¬
larit̾ ꝑ cũcta diffusus tanꝗͣ minorẽ ꝑtẽ hãt ĩ minore
loco. ⁊ ĩ maiore maiorẽ. s ubi q toiꝰ. acqi ita ñ absens
etiã mẽtib ĩpioꝵ ꝗͣuis eũ ñ uideait: sic nͭ ista lux ui-¬
det᷑ oculis p̃sentata cecoꝵ. Suscepit itaq hoĩeu quẽ¬

Expanded text:
ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur biliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo e
Abbreviated transcription (Latin):
cebidere. fortius ⁊ excellẽtius dices nec ꝓdã nͨ mẽtiar.
Fecit hoc ep̃s quoudã cagastensis eccłe firmus noĩe. fir¬
nuor uolũtare. Nã cũ ab co q̃reretur homo uissu ĩꝑa¬
ioris ꝑ apparitores ab eo mssos. quẽ ad se cõfugientẽ di¬
ligentia ꝗͣta pocerat occultauerat: respõdit q̃rentib
uͭ mentiri se posse. nec hoĩem prodere. Passus q mul¬
ta tormẽta corporis. s ñdũ eũ erãt ĩꝑatores xp̃ĩani.
ꝑmãsit in sentẽcia. Deinde ad ĩꝑatorẽ ductꝰ usq adeo
atq cõstantius: S ait qͥsꝗͣ timidior. paratꝰ eẽ possum
ad qͥlibet ferẽda tormenta. uel etiã mortẽ obeũdam ne
pecc̃ẽ. Cũ ã peccatũ ñ sit ita mẽtiri. ut u cuiꝗͣ obsis s
prosis alicui: stultũ ÷ ⁊ graue peccatũ uolũtaria fru¬
stra sustinere tormẽta: et fortassis utisẽ salutẽ ac ui¬
sic accipio: ut tñ illũ laudabilẽ uirũ qͥ nͨ mentiri uo¬

Expanded text:
ergo fortius, quanto excellentius dices: Nec prodam, nec mentiar? 23. Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis Ecclesiae, Firmus nomine, firmior voluntate. Nam cum ab eo quaereretur homo jussu Imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat; respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis nondum enim erant Imperatores christiani, permansit in sententia. Deinde ad Imperatorem ductus, usque adeo atque constantius? Sed ait quisquam timidior: Paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta, vel etiam mortem obeundam, ne peccem: cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis, prosis alicui; stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac visic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uo
Abbreviated transcription (Latin):
didisse ⁊ ĩ aĩm ĩduxisse id ẽc uerũ qd̾ ille dixerit: etiã si
tissimos mores san atura eẽt miraculis cõciliauit aucto¬
riratẽ. auctoritate meruit fidẽ. fide cõtraxit multitudi¬
nẽ. multitudiue obtinuit uetustatẽ ⁊ famã. quib robo¬
uͭ ĩ tponat᷑ ut sapiat. d̾s enĩ est ueritas. Nec ullo pacto
sapiens qͥsꝗͣ est si ñ ueritatẽ mente cõtingat: negare
ñ possumꝰ ĩter stulticiã hoĩs ⁊ sincerissimã d̾i ueritatẽ
mediũ qͥddã int̾positã cẽ hõis sapĩani. Sapiens ꝗͣtũ da

Expanded text:
didisse, et in animum induxisse id esse verum quod ille dixerit, etiamsi tissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate robonihil interponatur quod separet; Deus enim est veritas; nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non veritatem mente contingat: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam Dei veritatem medium quiddam interpositam esse homi
Abbreviated transcription (Latin):
uciliꝰ atq salubriꝰ rẽ p̃ceptis obtẽꝑare sapientiũ. ꝗͣ suo iu¬
dicio uitã degere. Nam oẽ fcm̃ si rccte fc̃m ñ est pecca¬
entis aĩo p̃sto est.: Solus gͥ sapiens ñ peccat. Scultꝰ ã oĩs

Expanded text:
utilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iuutilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccaentis animo praesto est? solus igitur sapiens non peccat. stultus ergo omnis
Abbreviated transcription (Latin):
te diligant. quos parentes suos ẽẽ ñ credãt. Nõ em̃
rõne ullo ue pacto sciri pͭ. S ĩt̾poĩta matris aucto¬
ritate. de patre credit᷑. de ip̃a uͦ matre plerũꝙ
nec matri. nͨ obstetricib nutricib famulis. Nã
decipe : Credimꝰ tũ. et sũ ulla dubitatõe credimꝰ qd̾
scire ñ posse confitem᷑. Quis eiũ ñ uideat pietatẽ nisi
re uiolari: Nã qͥs uł ĩsanꝰ eũ culpandũ putet. qͥ eis offi¬
cia debita ĩpenderit qͦs parẽtes ẽẽ crediderit ⁊̃ si ñ eẽnt:
Qͥs cõt᷑ ñ ext̾minãdũ iudicauerit. qͥ ueros fortasse parẽ¬
tes minime dilegerit. dũ ne falso diligat metuitiꝰ Ne¬
ĩeit ꝗͣta messe hõi pͭ. ip̃ius hoĩs dĩ q firmsime ꝑcepta cog.¬
nitio. atq huic cognitõi uita mores q cõgruentes. Ceteꝰ¬
ros ã cuiꝰtũ ꝙ modi artib mertius ꝙ affecti sũt. quolibet
uictu ꝓbandi suie ĩ ꝑdãdi: stulstoꝵ ĩ numero deputaue

Expanded text:
te diligant, quos parentes suos esse non credant. Non enim ratione ullo pacto sciri potest: sed interposita matris auctoritate de patre creditur; de ipsa vero matre plerumque nec matri, sed obstetricibus, nutricibus, famulis. Nam decipere? credimus tamen et sine ulla dubitatione credimus, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi re uiolari? nam quis uel insanus eum culpandum inputet, qui eis officia debita inpenderit, quos parentes esse crediderit, etiamsi non essent? qui contra non exterminandum iudicauerit, qui ueros fortasse parentes minime dilexerit, dum, ne falsos diligat, metuit? inest, quanta inesse homini potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio atque huic cognitioni uita moresque congruentes: ceteros autem cuiusque modi artibus inertiisque adfecti sunt, quolibet uictu probandi siue inprobandi, stultorum in numero deputauer
Abbreviated transcription (Latin):
ũ oĩs peccati suꝑbia qm̃ diabolũ aqͦ extitit origo pͤ¬
cati ip̃a deiecit. ⁊ subseꝗ̃te ĩuidẽtia hoĩcm stãtẽ unde
⁊̃ sanati uegetem᷑. p̃uenit ut uocem᷑. subseq̃t᷑ ut glo¬
rificem᷑. Prenenit ut pie uiuamꝰ. subseq̃t ᷑ ut cũ illo
sꝑ uiuamꝰ. qr sñ illo nͭ fac̾e̾ possumꝰ. Utrũq enĩ scͥptũ

Expanded text:
um o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde m sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Tenere ã ⁊ colere ꝑ humañ ius certe licet: s de diui¬
no ꝗͣ diu erramꝰ ĩcertũ est. Nemo ĩbecillitatẽ nr̃am
det̾rere d minuicꝰ. ꝗͣqmͣ ueritas atqi aĩe salus si diligẽ¬
ter q̃ sit aut ubi tutissime licet inuẽta ñ fuerit cũ
qͦuis discrimine q̃ri debeat. Om̃iũ dignitatũ ⁊ pote¬
statũ gradrs diuino cultui deuotissime ĩseruiunt.
Honestissimũ est religionis nomen. ⁊ p̃clarissimũ.
Non est metuendũ ur uerꝰ d̾i cultꝰ nullo ꝓpͥo robore
inixꝰ ab eis quos fulcir e debeat fulciendus ẽẽ uideat᷑.
S certe ꝑfc̃ẽ felicitatis est si potuerit ibi uerũ ĩue¬
niri ubi ⁊ ĩqͥsitio eiꝰ ⁊ retentio securissim᷑ est. Si ñ
potuerit. cũ demũ alio qͦcũq ꝑiculo adeunda atꝙ
lit̾ aĩa gaudet humana. Nec iures suas ualitudinẽ q
cõsiderãs. sauoꝵ escas appetendo q̃ male cõmittũt᷑ nisi
ualentib irruit ĩ uenena fallentiũ. Curiosũ ñ sole¬

Expanded text:
licet. si de diuino quamdiu erramus, incertum est: nemo inbecillitatem nostram terret inimicus - quamquam ueritas atque animae salus si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inuenta non fuerit, cum quouis discrimine quaeri debeat - omnium dignitatum et potestatum gradus huic diuino cultui deuotissime inseruiunt; honestissimum est religionis nomen et praeclarissimum.non enim metuendum est, ne uerus dei cultus nullo proprio robore innixus ab eis. quos fulcire debeat, fulciendus esse uideatur; sed certe perfectae felicitatis est, si potuerit ibi uerum inueniri, ubi et inquisitio eius et retentio securissima est: si non potuerit, tum demum alia quocumque periculo adeunda atque liter anima gaudet humana, nec vires suas valetudinemque considerans, sanorum escas appetendo, quae male committuntur nisi valentibus, irruit in venena fallentium. Nam ve
Abbreviated transcription (Latin):
q rcrũ pleui sñ duce irruis. et de hiis sñ p̾ceptore au¬
des ferre sententiam: Nec si tͥ aliqͣ occurrũt q̃ uide¬
ant᷑ absurda tarditatẽ tuã ⁊ putrefactũ tabe huiꝰ
mũdi aĩm qͣlis oĩũ stultoꝵ est. accusas potius ꝗͣ eos qͥ
fortasse a talib ĩcelligi neq̃unt. Querere debes aliꝗͥ
piũ simł ⁊ doctũ. uł qͥ talis eẽ młtis cõsentientib dr̃¬

Expanded text:
r, sine duce irruis, et de his sine praeceptore audes ferre sententiam; nec si tibi aliqua occurrunt quae videantur absurda, tarditatem tuam et putrefactum tabe hujus mundi animum, qualis omnium stultorum est, accusas potius, quam eos qui fortasse a talibus intelligi nequeunt! Quaereres aliquem pium simul et doctum, vel qui talis esse multis consentientib
Abbreviated transcription (Latin):
recte ordinãs ĩ penis. qui se ꝑu̾se ordinauer̃t ĩ pͤcatis.
Nã nͨ ip̃e ignis et̾nꝰ qͥ cruciaturꝰ est ĩpios mala natura
est. hñs modũ ⁊ sp̃em ⁊ ordinẽ suũ nulla iniqͥtate de¬
pͣuatũ. s cruciatus est dãpnacis malus quoꝵ pectatis
est debitus. Neqi enĩ ⁊ lux ista qr lippos cruciat mala
ualet p̃pollens miscricordia ⁊ potestas tua ⁊ ueritas
baptismi tui deus: clauesqi regni celoꝵ ĩ eccła tua ut

Expanded text:
recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala ualet praepollens misericordia et potestas tua et ueritas baptismi tui clauesque regni caelorum in sanct
Abbreviated transcription (Latin):
erat qͥ eam tangi ꝓhibebat. ut ostẽderet aĩc rõnalis na¬
turã ñ ĩ sua potestate s in deo subdicã eẽ debere. et
ordinẽ suc salucis ꝑ obedientiã custodire. ꝑ ĩobediẽtiã
corrũꝑe. Hĩc ⁊ arborẽ quã tangi uetuit sic appellauit
dinoscencie boni ⁊ mali. qͥa cũ cã cõtͣ uetitũ teggisset.
experiret ᷑ penã peccati. Et eo mͦ dmosceret qͥd ĩt̾ esset
ĩt̾ obedientic boñ. ⁊ ĩobedientie malũ. Nõ est gͦ p̾catũ¬
male nature appetitio. s melioris descrtio. Et id̾o fc̃m
ip̃m malũ est. ñ illa na᷑. qͣ male utit᷑ peccãs. Malũ cnĩ
modũ et spẽm ⁊ ordinẽ ꝓpͥũ nullũ erit malũ. Si ã
hiis bonis qͥsꝙ male uti uoluerit: nͨ sic uĩcit uolũta¬
tẽ d̾i qͥ ⁊̃ ĩiustos iuste ordinare nouit. ut si ip̃i per
iniquitatẽ uolũtatis sue male usi fuerĩt bonis illiꝰ.
ille ꝑ iusticiã potestatis sue bene utat᷑ malis ip̃õꝵ.

Expanded text:
 et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis itmalae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
rit: deridet᷑ ⁊ uix apud eũ discipuli uel datis mercedi¬
bitat eũ qͥ uerã religionẽ requirit. aut ⁊̃ credere ĩmor¬
talẽ eẽ arãm cui ꝓsit illa religio. aut etiã id ip̃m in
cadẽ religione uelle inuenire. Aĩe gͥ cã uel soluis uł¬

Expanded text:
erit, vix apud eum discipuli, vel datis mercedierit, vix apud eum discipuli, vel datis mercedibitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit illa religio, aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur caus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Testor honorate cõsciãm meam ⁊ puris aĩs ĩhabitã¬
tẽ dm̃: nͥ me existimare prudẽtus. castius. religiosius.
ꝗͣ sũt ille scripture ões qͣs testam̃ti ueteris noĩe catho¬
mircris. Quis enĩ sibi ũꝗͣ libros aristorilis recõditos
⁊ obscuros ab eiꝰ iniuuco exponẽdos pucauit: ut de hus
loqͣr discipliuis ini qͥb lector fortasse sñ sacrilegio la¬
bi potest:: Quis deniq gcometricas litt̾as archimedis
legere magistro epicuro aut discere uoluit: Hichi cre¬
de quicqͥd est ĩ scripturis illis altum ⁊ diuiñ est. In est
oĩo ueritas ⁊ reficiendis. ĩstaurãdis aĩs accõmodatissi¬
ma disciplina. Et plane ita modificata ut nemo inde
haurire ñ possit qd̾ sibi satis est. si modo ad hauriẽ¬
dũ deuote ⁊ pie. ut uera religio poscit accedat. Qd̃ ut
merabilib qͥb gmatici agitari ⁊ ꝑturbari solent.
defensionẽ suã peccatũ tãti auctoris asserere uolue¬

Expanded text:
e? Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius. religiosius, quam sunt illae scripturae omnes, quas testamenti ueteris nomine cathorunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contrde, in scripturis illis altum et diuinum est: inest omnino ueritas et reficiendis instaurandisque animis adcomodatissima disciplina et plane ita modificata, ut nemo inde haurire non possit. quod sibi satis est. si modo ad hauriendum deuote ac pie, ut uera religio poscit, accedat. quod umerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent; defensionem suam peccatum tanti auctoris asserere volu
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt eloꝗ̃tie ꝗͣ pauci st̃ eloꝗ̃tes: ñ ꝗͣ nos parentes nr̃i ma¬
gistris talib cõmẽdandos putarẽt. Hec appetũt oẽs¬
q̃ maioꝵ auctoritate firmata st̃. Eadem ĩꝑitoꝵ t᷑be
discere moluĩt᷑ q̃ a paucis doctis diccuda recepta sũt.
asseqũt᷑ ã perpauci. agũt pauciores. clarescũt pau¬

Expanded text:
rent eloquentiae, quam pauci sunt eloquentes, nunquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos putarent. Cum igitur quae majorum auctoritate firmata sunt. Eadem imperitorum turbae discere moliuntur, quae a paucis doctis discenda recepta sunt: assequuntur autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt pau
Abbreviated transcription (Latin):
ferret sꝑ aliqͥd ꝓ portione iusta pulchritudini dispõni¬
bat liberũ arbitriũ qd̾ datũ est aĩe asapiẽtissimo atq¬
ĩuictissimo tocius creature dño. S ista uidere ut uidẽ¬
dast̃. paucoꝵ est. Neq ad hoc qsꝗͣ nͥ uera religione fit
idoneus. Est ã uera religio qͣ se uni d̾o aĩa unde se
p̾cato uelut abruperat. recõciliatione religat᷑. In¬
nectit gͦ aĩam ĩ illo actu t̾cio. atq incipit ducere.
purgat ĩ quarto. reformat ĩ qͥnto. ĩcroducit ĩ sexto

Expanded text:
ferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositioniferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionimae liberum arbitrium, quod qui tissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto;
Abbreviated transcription (Latin):
uera ħ ꝑfcã ħ sola religio ꝑ quã d̾o recõciliari possumꝰ ꝑti.¬
net ad aĩe de qͣ q̃rimꝰ magnitudinẽ. qua se libertate di¬
gnã facit. Nã ille ab oĩb liberat cui oĩb suire utilissi¬
mũ est. ⁊ ĩ cꝰ suitio placere ꝑfc̃e sola libertas est. Oscẽdẽtib¬
gͥ sursũ u̾sus pͥmꝰ actꝰ siue gradus. docendi cã dicat᷑ aiãtio.
scd̾s sensꝰ. t̾ciis ars. quartꝰ uirtꝰ. qͥntꝰ trãqͥllitas. sextus
ĩgressio. septimꝰ cõtẽplatio. P osst̾ ⁊ hoc mͦ appellari. de
corpore ꝑ corpꝰ. cirta corpꝰ. ad se ipãm. ĩ se ipãm. ad deum
apud dm̃. Deus sũmꝰ ⁊ uerꝰ lege ĩmolabili ⁊ ĩcorrupta qͣ
õẽ qd̾ cõdidit regit. subiecit aĩe corpꝰ. aiãm sibi. ⁊ sic oĩa
sibi. neq ĩ ullo actu eam deserit siue pena siuie p̃mio.
ordinauit ã ita. ut cõsiderãtes uniu̾sitatẽ uulla offende.¬
ret ex ulla ꝑte deformitas. omi ꝙ aĩe penã ⁊ oẽ p̃miũ cõ¬

Expanded text:
haec sola religio, per quam Deo reconciliari pertinet ad animae, de qua quaerimus, magnitudinem, qua se libertate dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui servire omnibus utilissimum est, et in cujus servitio placere perfecta et sola libertas est. Sed viigitur sursum versus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum igitur summus et verus lege inviolabili et incorrupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio.ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte deformitas; omnisque animae poena et omne praemium con
Abbreviated transcription (Latin):
Et melior est qͥlib sp̃s etiã corruptꝰ ꝗͣ corpꝰ qd̾libet ĩ cor¬
ruprũ. Melior est enĩ natura q̃ cũ p̃sto est corpori pre¬
bet ei uitã. ꝗͣ illa cui uita p̃bet᷑. Ꝙtũlibet ã corruptus
sit spũs uite qͥ fc̃s est: uitã p̃bere corpori pͭ. ac ꝑ hoc me¬
lior est illo ꝙͣuis ĩcorrupto corruptꝰ. Corruptio ã si oẽm
modũ oc̃m spẽm õem ordinẽ rebus corruptibilibus
auferat: nulla na᷑ remanebit. ac ꝑ hoc oĩs na᷑ q̃ torrũ¬

Expanded text:
ior est quilibet spiritus etiam corruptus quam corpus quodlibet incorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natu
Abbreviated transcription (Latin):
um ab oĩ erroreueritas liberet. atq inͣ errore falsi¬
tas ĩplicet: ñꝗͣ eirari tutius existimo. qmͣ cũ ĩ amore
nimio ueritatis. ⁊ ĩ reietõe nimia falsitatis erratur.
ita forte minꝰ rep̾hendes. Eloqͥũ noli q̃rere. multũ enĩ
de rebus laborauimꝰ. ⁊ de celeritate ab soluendi tã neces¬
sarii cotidiane uite oꝑis: unde hactenꝰ ꝓpͥe nulla fuit
dit aut opinat᷑ aĩo uerũ ẽẽ qd̾ dicit. Int̾ cred̾e ã at q
opinari hoc distat qd̃ aliqñ ille qͥ credit. sentit se igno¬
rare qd̵ credit. ꝗͣuis de re ꝗͣ se ignorare nouit. oĩo nõ
dubitet. sic cuĩ firmit̾ credit. Qui ã opinat᷑. putat se
scire qd̾ nescit. Quisqͥs ã eñtiat qd̾ uł creditũ aĩo uel

Expanded text:
um ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit dit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credit, sentit se ignorare quod credit, quamuis de re, quam se ignorare nouit, omnino non dubitet, si eam firmissime credit; qui autem opinatur, putat se scire quod nescit. quisquis aute
Abbreviated transcription (Latin):
labioꝵ tuoꝵ ego custodiui uias duras. nͥ ꝙ utrũq uer̾
est. dure st̃ timori. leues anori. Caritas ĩchoata ĩ choata
iusticia est. caritas ꝓuecta ꝓuecta iusticia est. caritas ma¬
gna. magna iusticia est est. caritas ꝑfcã. ꝑ fcã iusticia est.
S caritas de corde puro ⁊ ꝯscĩa bona ⁊ fide ñ ficta q̃ tc̃ max

Expanded text:
labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide n
Abbreviated transcription (Latin):
putamꝰ adulteros. quos uel baptismate ablutos. uel pe¬
intẽcia credimꝰ ẽẽ sauacos: hec crimina ĩ ueteri d̾i
lege nullis sacrificiis mũdabãt᷑ q̃ noui testamẽti sã¬
guine sũ dubitatõe maũdant᷑. Et id̾o tũc ginodo ꝓhibitũ
est ab alio cõtaminatã uro reciꝑe uxorẽ. Quis dauid saulis
filiã quã pr̃ eiꝰdem mulieris ab co seꝑatã dederat alteri:
deinceps noli peccare: Qͥs ñ ĩcelligat debere ignoscere
maritũ qd̾ uidet ignouisse dñm amboꝵ: Nec iam se
debere adulterã dicere cꝰ pentẽtis crimen diuina cre
ros uiros pendere si miles adulteris feminis penas: cũ
tanto cos gͣuius puniri oportuerit. ꝗͣtomagis ad eos ꝑti¬
nec et uirtute uĩcere. ⁊ exẽplo regere feminas. Caput

Expanded text:
putamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo prohibitum est ab alio contaminatam viro recipere uxorem, quamvis David Saulis filiam, quam pater ejusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri ,deinceps noli peccare , quis non intelligit debere ignoscere maritum, quod videt ignovisse Dominum amborum, nec jam se debere adulteram dicere, cujus poenitentis crimen divina credriti, si audiant alteros viros pendere similes adulteris feminis poenas: cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. It
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ huiꝰ uite ultĩo positis. si morbosetseu casu aliqͦ sic opp̃ssi
sait. ut ꝗͣuis adhuc uiuãt. petere tñ sibi baptismũ:
uelad ĩt̾rogata respondere ñ possĩt. ꝓsit eis qd̾ eoꝵ ĩ
fide xp̃iana iam nota uolũtas est. Ut eo mͦ baptirẽt᷑¬
qͦmͦ baptitant᷑ ĩ fantes. quoꝵ uolũtas uulla adhuc pa¬
ri catecumiñ uelle: uerũ etiã si uolũtas eiꝰ inc̾ta est
multo satius est nolenti dare. quẽ uolenti negare.
ubi uelit an nolit sic si apparet. ut tũ credibiliꝰ sit eũ si
ñ solũ alios catecuminos. uerũeniã ip̃os qͥ uiuẽtiũ cõiu¬
giis copulaci retinẽt ad ulterma cõsortia: cũ saluos
corꝑe ñ admitamꝰ ad baptismũ: tñ si desperati iacue¬
rint. nec ꝓ se respondere potuerĩt: baptizãdos pu¬
to. ut etiã hoc peccatũ cũ ceteris lauachro regene¬
rũ udet᷑. ut post adulteriũ recõciliet᷑ cõuĩx tõiugi: si
fides adsit ñ erit durũ. Cur enĩ deputa mꝰ adhuc de¬

Expanded text:
ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide quo modo baptizantur infantes, quorum voluntas nulla adhuc pari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si n solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent adulterina consortia, cum saluos corpore non admittamus ad baptismum, tamen, si desperati iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ueritas ĩ nobis ñ est. Ne desideriis carnis obediamꝰ ad ea
q̃ ñ licent uł minꝰ decẽt. cotidiana ⁊ ꝑpetua cõflictatione
c̾tandũ est. Nã utiq ex hoc uitio mittit᷑ oculus uel dimͣ
etiam adulteriũ ꝑpetrat᷑ ĩ corpore. qd̾ ĩ corde tauto fit
citius ꝗͣto est cogitatio celerior. ⁊ nullũ ĩpedimẽtũ mo¬
mano qui scit q̃ admodũ debeat leonẽ domare. ⁊ nescit

Expanded text:
ediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum momano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare, et nescit
Abbreviated transcription (Latin):
tura usq ad ĩfimũ corpꝰ. ita bñ agitͣ hiis aĩa rõnalis
si ordinẽ seruet. ⁊ distinguendo. eligendo pendẽdo
subdat minora maiorib. corporalia spũalib ĩferio¬
ra suꝑiorib. temꝑalia sẽpit̾nis. ne suꝑioꝵ ueglectu

Expanded text:
tura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, tura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, si ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu
Abbreviated transcription (Latin):
st q̃dam uita hoĩs carnalib seusib sẽsibus honoratũ.¬
ĩplicata. gaudiis carnalib dedita. carnalen fugitãs
offensionẽ. uoluptatẽ q cõsectans. hꝰ uite felicitas tẽ¬
poralis est. Ab hac uita ĩciꝑe necessitatis est. ĩ ea ꝑ¬
sistere uolũtis. In hac qͥppe infans ex utero matris fũoit᷑.¬
hꝰ offensiones ꝗͣtũ pͭ refugit. hꝰ appetit uoluptates. nichil
euigilet. poterit aduitꝰ diuinitꝰ uolũtate eligere alte¬
ram uitã. cꝰ ĩ mente gaudiũ est. cꝰ int̾na atq et̾ua
se hñs corporalẽ na᷑m creaturã. supͣ se a sui ⁊ corporis crea
torẽ. Potest gͥ aiã rõnalis etiã temꝑali ⁊ corporali felici¬
tate bñ uti siu̾ se dederit creature crratore neglecto.¬
S eam potius felicitatẽ fecerit seruire creatori. qͥ et
ipãm sue bonitatis habũdantissima largitate donauit.
Sicut enĩ bona sũt oĩa q̃ creauit d̾s. ab ipã rõnali crea¬

Expanded text:
st quaedam uita hominis carnalibus sensibus implicata, gaudiis carnalibus dedita, carnalem fugitans offensionem uoluptatemque consectans. huius uitae felicitas temporalis est, ab hac uita incipere necessitatis est, in ea persistere uoluntatis. in hac quippe ex utero matris i potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil euigilet, poterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna atque aeterna storem. 4. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dederit creaturae, Crsed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus, ab ipsa rationali crea
Abbreviated transcription (Latin):
lege est enĩ qui timore supplicii qd̾ lex minat᷑. ñ amo¬
re iusticie se sentit abstinere ab oꝑe peccati ñdũ liber
nͨ ĩmunis a uolũtate peccandi. In ip̃a enĩ uolũtate re¬
us est. qua mallet si fieri posset ñ eẽ qd̾ timeat ut
libere faciat qd̃ occulte desiderat. Ytiqi lex ĩcutit timo¬

Expanded text:
lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore justitiae, se sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a voluntate peccandi. In ipsa enim voluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat, ut libere faciat quod occulte desiderat. Ergo si spiri
Abbreviated transcription (Latin):
malũ: nichil repperiũt nͥ malũ. In qͣ q̃stione sepe audi¬
tores erigũt ad q̃rendũ. S ca docent extitatos ut uel dor¬
mire sꝑ satius sit ꝗͣ illo mͦ euigilare. de letargitis enĩ
freneticos faciũt. Int̾ morbos cũ sit ut̃ ꝙ plerũꝙ morti¬
fer: hoc tñ int̾est. qd̾ letargici ñ aliena uexatione mo¬
riũt᷑. freneticꝰ ã multis sanis. ⁊ cis potissimũ qͥ uolunt
subuenire metuendus est. Nam n d̾s auctor mali est¬

Expanded text:
malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali
Abbreviated transcription (Latin):
nus ułneret᷑ optare. Claudicãs id̾o curat᷑ ut sanato ma¬
lo p̃t̾ito futuiꝰ dirigat᷑ ĩcessus. Sic mala nr̃a ñ ad ħ so¬
lũ suꝑnꝰ meditꝰ sanat ut illa iã ñ sit. s ut decetero recte
cetero sustẽtãdũ elem̃tis ⁊ alim̃tis corꝑalib ut eadẽ sani¬
tas aꝑto subsidio cõualescat. atqi ꝑsistat dõ dimittit qͥ
p̃bet ista ĩ carne uiuẽtib: cꝰ erãt ⁊̃ illa q̃ dũ curaret ha¬
bebat. Nõ enĩ quẽ ꝙ̃ medicus ex hiis reb qͣs ip̃e creauit
sanat. s ex illiꝰ opib qͥ sanat creat oĩa necessaria sanis
fcãm uitã iusticiã ꝙ ꝑduxerit. ñ deserit si ñ deseratur.
ut pie sꝑ uiste qr uiuat᷑. Sic̃ enĩ oculus corporis ⁊ pleuissi.¬
me sanus nͥ candore lucis adiutꝰ ñ pͭ c̾uere: sic ⁊ hõ etiã
ꝑ fectissime iustificatꝰ nͥ et̾na luce iusticie diuinitus
adiuuct᷑: recte ñ p uiuere. Sanat gͦ d̾s ñ solũ ut de¬

Expanded text:
 uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis erfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut de
Abbreviated transcription (Latin):
est. Intelligere ã suꝑflua nͭ nocet. S fortalle discere no¬
eut cũ tẽpꝰ necessarioꝵ occuparẽt: Ip̃a ã noxia ñ ĩtelli¬
gere. s facere aut pati miserũ est. Nõ em̃ si qͥs ĩcelli¬
gat qͦmͦ possit minuicꝰ sũ suo ꝑiculo occidi. ĩtelligẽtia
ip̃a ac s̃ cupiditate reus est. Q si absit qͥd ĩuocẽtius
dici potest Cred̾e ã tc̃ est culpãdũ. cũ uel de d̾o in¬
digũ aliqͥd credit᷑. uel de hoĩe facile credit᷑. In ceteris
uͦ rebus si qͥs qͥd credit. si se id nescire ĩcelligat nulla
est ut ĩ s̃mone usitatorie ueream᷑ nos dicere scire qd̃
idoneis testib credimꝰ. ꝓpͥe qͥppe cũ loqͥm᷑ id solũ sciri
dicimꝰ qd̾ mentis firma rõne cõprehendimꝰ. Cũ uͦ lo¬

Expanded text:
sed fortasse discere nocuit, cum tempus necessariorum occuparent. Ipsa etiam noxia, non intelligere, sed facere aut pati, miserum est. Non enim si quis intelligat quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intelligentia ipsa, ac non cupiditate reus est: quae si absit, quid innocentius dici potest? Credere autem tunc est culpandum, cum vel de Deo indignum aliquid creditur, vel de homine facile creditur. In caeteris vero rebus si quis quid credit, si se id nescire intelligat, nulla est, ut in sermone usitatiore vereamur nos dicere scire quod idoneis testibus credimus. Proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione comprehendimus. Cum vero lo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. respuere cũ opꝰ est miserendũ. rep̃hẽdere aliqñ aut
odisse sceleris ⁊ ĩpietatis. tractare ã ac dispensare tõmo¬
de laudis ⁊ caritatis plenissime est. Tanta ĩ cõtẽplanda
ueritate uoluptas est. ꝗͣcũq ex parte eã qͥsqi cõtẽplari pͭ
tanta puritas ranta sinceritas tã ĩdubitanda rerũ fides.
re uidebat᷑. Et qͦminꝰ ĩpediat᷑ aĩa ñ tota inherere ueri¬
tati. niors q̃ antea metuebat᷑ idẽ ab hoc corꝑc oĩmoda
fugit. et clapsio ꝓ sũmo munere desideretur. Ut breui¬

Expanded text:
dum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut dum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dispensare commode, laudis et charitatis plenissimum est. Viveritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, re videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota inhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapsio, pro summo munere desideretur. CAPU