comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendere qmͣ indeatur ad ꝑfi¬
culata in symonẽ petri siña di¬
ligenter inspicitur: nec ip̃a
symonis fidesmn nocens inne¬
nitur. pecuna inquit tua te¬
tum sit inꝑditione: qui domĩ
dĩ existimasti petunia possid̾i.
Nam cum dicit existimasti do¬
nũ d̾i pecunia possid̾i eiudent̃
ostendit talem tunc fuisie sỹ¬
monisfidem: ut si p̃tium daret
ñ mim̃ito ad facienda miratu¬
la sp̃m scm̃ negotiatus accipe
et. Ꝙ ordinatio si sit catholica
temporis sẏmoniati qr mi¬
raculis se clarescere posse non
desiderant. s optinendi printi¬
patus ambitione succensi ad cuł¬
men tm̃modo dignitatis anhe¬
lant. Itaq qnͣtum ad fidem in¬
tegri sunt: Qnͣtum u̾o ad mone¬
te fabrilia sẏmoniate dampna¬
tionis laqueis innectuntur. Nꝰ
heresis duo legiitur auctores
alt̃ sub ꝓpħica. alt̾ sub apłica
pestilent᷑ emersisse doctrina.
Gieri nmirum qui magister
ẽẽ uendentu: symon quoq
qui anctor uidetur ẽẽ emptoꝵ.

Expanded text:
cendere quam videatur ad perficendere quam videatur ad perficulata in Symonem Petri sententia diligenter inspicitur, nec ipsa Symonis fides innocens invenitur: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, qui donum Dei existimasti pecunia possideri. Nam cum dicit: existimasti donum Dei pecunia possideri, evidenter ostendit, talem tunc fuisse Symonis fidem, ut, si precium daret, non immerito ad facienda miracula Spiritum sanctum negociatus acciperet. VI. Quod ordinatio, si sit catholica, temporis symoniaci, quia miraculis se clarescere posse non desiderant, sed obtinendi principatus ambitione succensi, ad culmen tantummodo dignitatis anhelant. Itaque quantum ad fidem integri sunt, quantum vero ad monetae fabrilia symoniacae dampnationis laqueis innectuntur. Huius autem heresis duo leguntur auctores, alter sub prophetica, alter sub apostolica pestilenter emersisse doctrina, Giezi nimirum, qui magister esse vendentium, Symon quoque, qui auctor videtur esse emptorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quibaptizat  cum ⁊ is qui⁊
secratur ñ aliud nisi eundem
diu̾sitas penitus non uidetur.
bet eẽ smĩa: nisi forte alius ẽẽ
tionib datur: alius qui ĩ bap¬
tismo tribiitur. Q quis hoc sa¬
crilega temertate p̃sumat:
tum manifeste dainet apłs.
imus d̾s. una fides. uns̃i bap¬
tisma. Et it̾m. Si is qui uenit
uimus aut alium sp̃m accep̃.
ꝙ̃ ñ accepistis. aut aliud eimͣ¬
gelium ꝙ ñ accepistis auta
cedit cꝑsicut canonica testa¬
tur auctoritas iccrto ꝓ hibet᷑
rebaptizatio fi̾: ne sc̃e trinta¬
tis nomen in quo baptiratum
ẽ iudeatur adnullari. Ꝙ si hec
ẽ cã cur rebaptizari quisq ñ
debeat cui manifestius qmͣ or¬
dinato cuilibet a symoniaco ⁊¬
gruit quiñ modo insẽe trini¬
tatis nomine consecrat: s ⁊
ominẽ prorsus ordinẽ catholice
consecrationis obseruat. Sy¬
moniachus enĩ licet ꝑu̾so com¬
mertio efficiatur heretitus ẽ
tñ fide catholicus: enisq dãp¬
natio magis ex ambitione des¬

Expanded text:
est qui baptizat; cum et is qui consecratur non aliud nisi eundem diversitas, penitus non videtur. bet esse sententia, nisi forte alius esse tionibus datur, alius, qui in baptismo tribuitur. Sed quis hoc sacrilega temeritate presumat? cum manifeste clamet apostolus: Unus Deus, una fides, unum baptisma; et iterum: Si is, qui venit, vimus, aut alium Spiritum accepit, quem non accepistis, aut aliud euangelium, quod non accepistis, recte od, sicut canonica testatur auctoritas, idcirco prohibetur rebaptizatio fieri, ne sanctae Trinitatis nomen, in quo baptizatum est, videatur annullari. Quodsi haec est causa, cur rebaptizari quisque non debeat, cui manifestius quam ordinato cuilibet a symoniaco congruit, qui non modo in sanctae Trinitatis nomine consecrat, sed et omnem prorsus ordinem catholicae consecrationis observat? Symoniacus namque, licet perverso commercio efficiatur hereticus, est tamen fide catholicus, eiusque dampnatio magis ex ambitione des
Abbreviated transcription (Latin):
dens lector qr primogenitam
nõ seq̃ntes fr̃s faciunt: s ideo
recte primogenitus xp̃c uoca¬
tur. qr om̃s inugeniti sicut ip̃e
unigenitus fuit mr̃ĩs primo¬
geniti dici queunt: nõ tñ õs
primogeniti iure queunt u¬
ngeniti uocari. Ex quo colli¬
gitur primogenitũ eũ uocari
latur exiurgine̾: nõ ꝙ niluã
uexam̃t uirginis ⁊ an lamre¬
serau̾it pudoris: s qr quierat
abinit̃o primogenitus totius
creature. natus ẽ exea ⁊ ip̃e tã
unigenitus qmͣ ⁊ primogeni¬
tus: eo ꝙuoluit modo sine ge¬
mitu ⁊ sine dolore parturien¬
tis. Nam ⁊ debaptismo primo¬
genitus recte uocatur: qui
⁊ iuresurrectione primogeni
nigenitus eẽ creditur: qm̃ id̾
est hominis ⁊ di filius. Non a
tis regulis. hinc inde patet sen¬
sus. Ꝙ nemo nisi heretitus di¬

Expanded text:
tor, quia primogenitum non sequentes fratres faciunt, sed ideo certe primogenitus Christus vocatur, quia omnes unigeniti, sicut ipse unigenitus fuit matris, primogeniti dici queunt, non tamen omnes primogeniti jure queunt unigeniti vocari. Ex quo colligitur primogenitum eum vocari latur ex virgine, non quod vulvam vexaverit virginis et aulam reseraverit pudoris, sed quia qui erat ab initio primogenitus totius creaturae, natus est ex ea et ipse tam unigenitus quam et primogenitus eo quo voluit modo, sine gemitu et sine dolore parturientis. Nam et de Baptismo primogenitus recte vocatur, qui et in resurrectione primogenitnigenitus esse creditur, quoniam idem est hominis et Dei Filius; non altis regulis hinc inde patet sensus, quod nemo nisi haereticus di
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. cum longe aliasit
ista natiuitas oñim qua sub
sorte maledictionis nascunt᷑.
⁊ alia sieua nõ petrasset Qa
ista sub maledictione ẽ ⁊ erump¬
ua: illa aũ tota in flore bñdic¬
tionis fiuctum afferret. sinege¬
mitu ⁊ dolore. Uñ q̃so saltem

Expanded text:
dicatur, cum longe alia sit dicatur, cum longe alia sit ista nativitas omnium qua sub sorte maledictionis nascuntur, et alia si Eva non peccasset: quia ista sub maledicto est et aerumna; illa autem tota in flore benedictionis fructum afferret sine gemitu et dolore. Unde, quaeso, saltem
Abbreviated transcription (Latin):
monstraret. Ic circo ñ cessit
istis cum heliudio errantib
s corripuit: ut discerent nõ
in famare uirginem ⁊ dñi nõ
derogare informa serui humi¬
litatẽ. Non enim pudicitiam
eins in aliquo lesam docet. qui
tm̃ meuis laude triumphat:
n ad horam cessit adu̾sariis.
qui pro ea tm̃ ⁊ tam dui dimi¬
caiit u̾bi gladio: cui d̾s contra
hostes eins tantam resistendi
contulit grãm. ⁊ reuincendi
p̾buit uirtutẽ: ut nemo contͣ
litantam p̾stitit dicendi ꝑici¬
am ⁊ debeslandi ad u̾sarios for¬
titudinem: michi quo dare
dignetur loquendi grãm ⁊ q̃
digna sunt huic missio aꝑire
in sp̃n u̾itatis: qͣtinus hinc in
qui ineis nlillis suffragorm̃i¬
tis: ut apte defendere queam
mr̃is dñi mei pudiciciam ⁊ sane
credentib pandere u̾itatemnt
resipiscant ⁊ cessent. iam ultͣ
ꝙ ñ aliter natus diciq̃at xp̃c
nnsi eaua sorte nature ut cet̾i
qͣ eciua conditione inscriptu¬
ris diuinis semꝑ natuitasẽe

Expanded text:
monstraret. Idcirco non cessit monstraret. Idcirco non cessit istis cum Helvidio errantibus, sed corripuit, ut discerent non infamare Virginem, et Deum non derogare in forma servi humilitatem. Non enim pudicitiam ejus in aliquo laesam docet, qui tantum in ejus laude triumphat; neque ad horam cessit ejus adversariis, qui pro ea tantum et tam diu dimicavit verbi gladio, cui Deus contra hostes ejus tantam resistendi contulit gratiam, et revincendi praebuit virtutem, ut nemo contrali tantam praestitit dicendi peritiam, et debellandi adversarios fortitudinem, mihi quoque dare dignetur loquendi gratiam, et quae digna sunt huic mysterio aperire in spiritu veritatis, quatenus hinc indqui meis nullis suffragor meritis, ut apte defendere queam et matris Domini mei pudicitiam, non sane credentibus pandere veritatem, ut resipiscant, et cessent jam ultra non aliter natus dici queat Christus nisi aequa sorte naturae ut caeteri; quasi aequa conditione in Scripturis divinis semper nativitas esse
Abbreviated transcription (Latin):
ad tantam dignationem se
humiliasse: ut int̾ iuiscera
mut̾o u̾saretur uirginit. Aũ
int̾ femora feminea nascere¬
tur tam sordidus. Sic em̃ oĩa
incontrariũ opponens qĩ here¬
titus: ut destrueret fidei catho¬
lice n̾itatem. Cui e contrario
egregius ille u̾itatis assertor.
non cedendo ut istiuolunt. s
dignationẽ głosissime huira¬
litatis dĩ amplius cõmendan¬
do ait: qnͣto uiliora ⁊ in ho¬
nestiora pro nobis illa maies¬
tas diuina suscepit aut sus¬
tinuit. tanto carius nos rede¬
mit: ⁊ ꝓpensuis honorandus
ẽ. Tali namq sensu ⁊ si ñ eisdẽ
u̾bis inqnͣtutũ recolo eidem res¬
pondens herecito: uidetur b̃e
uirgini nõ in famiam ullius
conlumonis aut penam pcc̃i
intulisse: s dignationem di¬
uinam ⁊ ex manitionem in¬
mensam. ⁊ in forma serui re¬
uerenter satis ꝯmendasse.
Nonut uirginẽ nexatam a
dño ⁊ ex honoratam ostenderet᷑.
s ut clementiam pii condito¬
ris ⁊̃ huinsmodi hereticis de¬

Expanded text:
ad tantam dignationem se humiliasse, ut inter viscera in utero versaretur Virginis, aut inter femora feminea nasceretur tam sordidus; sic enim omnia in contrarium opponens quasi haereticus, ut destrueret fidei catholicae veritatem. Cui e contrario egregius ille veritatis assertor, non cedendo, ut isti volunt, sed dignitatem gloriosissimae humilitatis Dei amplius commendando ait : Quod quanto viliora et inhonestiora pro nobis illa majestas divina suscepit aut sustinuit, tanto charius nos redemit, et propensius honorandus est. Tali namque sensu, etsi non eisdem verbis, in quantum recolo, eidem respondens haeretico, videtur beatae Virgini non infamiam ullius colluvionis aut poenam peccati intulisse, sed dignationem divinam et exinanitionem immensam in forma servi reverenter satis commendasse; non ut Virginem vexatam a Domino, et exhonoratam ostenderet, sed ut clementiam pii Conditoris etiam hujusmodi haereticis de
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s sublege: ut ꝑ eum lex tota
impleretur in spũ ⁊ ad litt̾am.
Nam ⁊ ip̃e primogenitus ex
resurrectione apellatur. ex
multis fr̃ib. Uñ qr colligitur
inspẽ genus: qmͣuis unigeni¬
genitus dici posset ꝑ naturam.
magis tñ hic primogenitus de¬
buit dici: ut eẽt iuditium qd̾
iam in eo ⁊ ꝑ eum alii qmͣ mul-¬
ti fr̃s colligebantur filii eccĩe
Inuet̃i quo testam̃to illis pri¬
mogenita dabantur qmͣ sepe
qui d̾i grã p̃ electi sunt: quoꝵ
ñ exnatura diguitas. s exgͣ¬
nos primogenitus ꝙ hic sig¬
inficantius dr̃ qmͣ unigenitus.
ut ꝑeum oms qui exgr̃a col¬
liguntur illi solum modo co¬
ad unati incelestib hẽantur.
hanc quippe figuram gerebãt
om̃ia illa primogenita. sub
lege dño consecrata. Et ĩõ ius¬
tum erat exhiis om̃ib primo¬
tur. cuius formam illa omĩa
p̾ferebãt: ut eẽt ip̃e pͥmoge¬
nitus mõib primatum tenẽs.
ñ qui uuluam uexares mr̃is:

Expanded text:
s sub lege, ut per eum lex tota impleretur in spiritu et ad litteram. Nam et ipse primogenitus ex resurrectione appellatur ex multis fratribus. Unde quia colligitur in specie genus, quamvis unigenitus dici posset per naturam, magis tamen hic primogenitus debuit dici, ut esset indicium quod jam in eo et per eum alii quam multi fratres colligebantur filii Ecclesiae In Veteri quoque Testamento illis primogenita dabantur quam saepe, qui Dei gratia praeelecti sunt, quorum non ex natura dignitas, sed exuod primogenitus hic significantius dicitur quam unigenitus, ut per eum omnes qui ex gratia colliguntur, illi solummodo coadunati in coelestibus habeantur. Hanc quippe figuram gerebant omnia illa primogenita sub lege Domino consecrata. Et ideo justum erat ex his omnibus primotur, cujus formam illa omnia praeferebant, ut esset ipse primogenitus in omnibus primatum tenens. Non qui vulvam vexaret matris,
Abbreviated transcription (Latin):
prĩarcharum. Non deficiat
princeps de iuda. nec dux de
femorib eius donec ueniat
qui mittendus ẽ: ⁊ ip̃e erit ex¬
pertatio gentium. Tunt ergo
uenit. qñ ꝑ ambitionẽ succe¬
dente in regno herode alieni¬
gena: defecit inisrł princeps
de iuida. In quo defectu. adite¬
n̾it ille qui nittẽduserat: ꝙ̃
gentes ⁊ ppłi expectabãt. Itẽ
indamele ad se loquente an¬
gelo. Damel aimadũte ser¬
monem. ⁊ intellige uisionẽ.
Septuagnita ebdomade ad¬
breuiate sunt sr̃ ppłm tuũ:¬

Expanded text:
ciet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio gentium . Tunc ergo venit, quando per ambitionem, succedente in regno Herode alienigena, defecit in Israel princeps de Juda; in quo defectu advenit ille qui mittendus erat, quem gentes et populi exspectabant. Item in Daniele, ad se loquente angelo: Daniel, animadverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatae sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimus. manus quoq
mea fundauit t̾ram: ⁊ dexte¬
ra mea mensa ẽ celos. Non
a principio in abscondito lo¬
tutus sum: extempore ante¬
qmͣ fieret ibi eram. Et nũc
dñs imisit me: ⁊ sp̃c euis. Ecce
qui primus ⁊ nouissimus
⁊ fcõr om̃iũ ẽ: mittitur ado¬
mino pr̃e. cui ⁊ coet̃nus. ⁊ coe

Expanded text:
novissimus; manus quoque novissimus; manus quoque mea fundavit terram, et dextera mea mensa est coelos. Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore antequam fieret, ibi eram, et nunc Dominus misit me, et spiritus ejus . Ecce qui primus, et novissimus, et factor omnium est, mittitur a Domin
Abbreviated transcription (Latin):
angelum fc̃m: Absit. Magna
certe de mencia agitaris si cre¬
dis dm̃ cuiqmͣ angło ⁊ potesta¬
tem. ⁊ nomen ꝓpriũ contulis¬
se: aq contra tuam simul ⁊
meã uocem ñ sit unis d̾s qui
fecit omĩa. Quare angelum
dicis illiẽẽ equalẽ. ꝙ ntiq dicẽ¬
similis erit deo int̾ filios d̾i:
Idem mangelis bonis ⁊ in hõi¬
b scĩs: quos ad optionis amo¬
re diuine pat̾itatis pietas fi¬
unde uenit: u̾eñ aliunde ꝙͣ
de deo uenit. Audi ip̃m ꝑ salo¬
monẽ. Ego exore altissimi. ꝓ¬
diui. Item pr̃ nni psalmis de eo.
exut̾o ante lutiferũ genui te.
hinc ⁊ alias ip̃e ꝑ salomonem.
ante colles ego parturiebar:
Et zatharias. Hec dicit dñs
ex̾tituum. Post głiam misit¬
me adgentes que spoliañnt
uos. Qui enim tetig̾it uos: tã¬
get pupillam oculi eius. Q
ecce leuomanum meã super
eos. ⁊ erunt p̃da hñs qui serm¬
ciñ xp̃tuenit. Missus ẽ autem
ad gentes pꝰ głiam dĩtatis. ꝙͣ
ap̃ prem hũit: tum eẽt humi

Expanded text:
angelum factum? Absit. Magna certe dementia agitaris, si credis Deum cuiquam angelo et potestatem et nomen proprium contulisse, atque contra tuam simul et meam vocem, non sit unus Deus qui fecerit omnia. Quare angelum dicis illi esse aequalem? Quod utique dicen erit Deo inter filios Dei , id est, in angelis bonis, et in hominibus sanctis, quos adoptionis amore divinae paternitatis pietas fiunde venit? Vere non aliunde quam de Deo venit. Audi ipsum per Salomonem: Ego ex ore Altissimi processi . Item Pater in Psalmis de eo: Ex utero ante luciferum genui te . Hinc et alias ipse per Salomonem: Ante colles ego parturiebar . Et Zacharias: Haec dicit Dominus exercituum: post gme ad gentes quae spoliaverunt vos qui enim tetigerit vos tangit pupillam oculi eius quia ecce ego levo manum meam super eos et erunt praedae his qui servs venit. Missus est autem ad gentes post gloriam deitatis, quam apud Patrem habuit, cum fieret humil
Abbreviated transcription (Latin):
antium astucias: nec d̾s u̾bñ
ullis inclusis ẽ limam̃tis cor¬
poreis qui ẽ inmensus. qmͣuis
totus inut̾o sic eclausus fcũs hõ:
qr totus d̾s totum suscepit ho¬
minẽ inunitate ꝑsone ut u̾¬
bum caro eẽt: nec se admiscu¬
it ut confunderetur sub̃a u̾bi
in carnẽ ac si dno liquores adin¬
uicem s ut conniret sibi susci¬
piendo hommẽ sine diuisione
⁊ sine ulla cõmixtione in dm̃.
ac ꝑ hoc in effabilit licet falsus
o dicantur prẽs. Ceterum de
liquore seminis. ⁊ de coagulo

Expanded text:
antium astutias, nec Deus Verbum antium astutias, nec Deus Verbum ullis inclusus est liniamentis corporeis, qui est immensus, quamvis totus in utero sit clausus factus homo, quia totus Deus totum suscepit hominem, in unitate personae, ut Verbum caro esset; nec se admiscuit, ut confunderetur substantia Verbi in carnem, ac si duo liquores adinvicem, sed ut uniret sibi suscipiendo hominem sine divisione et sine ulla commistione in Deum. Ac per hoc ineffabiliter, licet fassus o dicantur patres. Caeterum de liquore seminis et de coagulo
Abbreviated transcription (Latin):
nocabr̃ inmist̾io legis: ⁊ sacͣ¬
mento sacrep̾figurationis
Non enim euͣngelista hoc testi¬
moniũ de lege. iõ adhibuit. ut
ius reserasse xp̃m sicut ceteri
primogeniti. sed ut ostende¬
ret eum sublege fc̃m. ⁊ de uul¬
na uirginis prodisse: nõ qui
amqmͣ luculenter diffimẽs
⁊ breuit aute ait. Tunc inqͥt
clausum reliquisti uterum.
de inde addidit obscuriora mi¬
sterii ⁊ ait. Dicam tñ ꝙ intu¬
bitulum nature conficitur.
In uuluagͦ nirginis: sangͥs
genitalis ⁊ semeneis. humor
fuit. Huius sanguinis humo¬
ris q sub̃am: telatam carnẽ
intus fecit. accessit quo sp̃c
mauit. Formata quo distin¬
xit in formam hominis ani¬
matam in quad̃s inclusus
lintam̃tis suis tenebatur. Ec¬
ce dixi tibi inquit quẽ ad mo¬
dum peꝑit.ita peꝑit quẽad¬
modum aute concepit. In
quib nimir̃ dictis. si ad sim¬
plicitatem dictorum ⁊ ad fa¬
miliaritatẽ ꝑsonarum at¬
tendis lector: hec bĩ agꝰtin u̾¬
ba funt. Si aũ ad calumpni¬

Expanded text:
vocabitur, in mysterio legis et sacramento sacrae praevaricationis. Non enim evangelista hoc testimonium de lege ideo adhibuit, ut vam virginis reserasse, sicut caeteri primogeniti, sed ut ostenderet eum sub lege factum, et de vulva virginis prodisse, non qui am, quam luculenter definiens et breviter ante ait: Tu, inquit, clausum reliquisti uterum. Deinde addidit obscuriora mysterii, et ait: Dicam tamen quod in cubili naturae conficitur. In vulva igitur Virginis sanguis genitalis et semen ejus humor fuit. Hujus sanguinis humorisque substantiam celatam carnem intus fecit: accessit quoque Spimavit, formata quoque distinxit in formam hominis animatam, in qua Deus inclusus liniamentis suis tenebatur. Ecce dixi tibi, inquit, quemadmodum peperit; ita peperit quemadmodum ante concepit. In quibus nimirum dictis, si ad simplicitatem dictorum, et ad familiaritatem personarum attendas, lector, haec beati Augustini verba sunt. Si autem ad calumni
Abbreviated transcription (Latin):
uero iuceos infine mundime
eum credituros p̾indit. Tale ẽ
⁊ illud psaliste: qui tum de
uocatione gentium p̃misisset.
notum fecit dñt salutare su¬
um. ante conspectum gentiũ.
reuelaint iusticiam suam.
mox deultima iudeorum con¬
ũsione adiecit. Recordatus mĩe
Cum plenitudo inquiens gẽ¬
tium introierit: tunc omnis
isrł saluus fiet. Dequa rarsã
conu̾sione psalmista. Conũ¬
tentur aduesꝑm ⁊ famẽ pa¬
tient᷑ ut canes: ⁊ cirtuibunt
ciuitatem. Idẽ indĩ infiuem
xp̃i conu̾si. esuriẽt paniẽ illũ
qui de celo descendit: ⁊ ut eundẽ
acciꝑere mereantur ciitatẽ
Ep̃ montem xp̃m positam. Hoc
bunt. ut quem nũc uelut a¬
cerrimi uenatores impie inisec¬
tantur: tunt pie deuotionit
latratib tueantur. Hec bre¬
int̾ de eunͣgelice lectionis dic¬
ta sufficiant: quelicet satis
hũndant̃ q huius sollemp¬
int̾atis cãs manifestet. ñ ab
re tñ ẽ. si aliquid detins uoca¬
bulo compeudiosius dicamꝰ.

Expanded text:
vero Judaeos in fine mundi in vero Judaeos in fine mundi in eum credituros praevidit. Tale est et illud Psalmistae, qui cum de vocatione gentium praemisisset: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam ; mox de ultima Judaeorum conversione adjecit: Recordatus miserCum plenitudo, inquiens, gentium introierit, tunc omnis Israel salvus fiet . De qua rursum conversione Psalmista: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem; id est, Judaei in finem Christi conversi, esurient panem illum, qui de coelo descendit , et ut eumdem accipere mereantur, civitatem super montem Christum positam, hoc bunt, ut quem nunc velut acerrimi venatores impie insectantur, tunc pie devotionis latratibus tueantur. Haec breviter de evangelicae lectionis textu dicta sufficiant; quae licet satis abundanterque hujus solemnitatis causas manifestent, non ab re tamen est, si aliquid de ejus vocabulo compendiosius dicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
inpace optaret dimittr. ma¬
infestat. Quiauid̾unt in qui
ens oculi met salutare tuũ.
quicumq uellent in eum cre-¬
dere. infide ⁊ dilectioie eum cõ¬
spic̾ent. Constat aũ dñm in pͥ¬
mo aduentu ne quaqm ab oĩ¬
b ppłis iusum fuisse: s ꝙ dic̃
ante faciem oĩum ppłorum mo¬
re ꝓpħico. ꝓphecice oculum ad
futurũ diem iudicii intẽdit.
um omis ocłs: ⁊ reddat uni¬
cuiq scd̾m oꝑa sua. Lumen ĩ¬
quit ad reuelationẽ gentũr
utriq ppło uidaico stilicet at¬
q gentili. xp̃c lumẽ extitit.
qr utrumq a tenebris ignorã
tie ⁊ infidelitatis adu̾m lumẽ
diumne cognitionis ꝑdiycit.
Specialit̾ aũ głia plebis isrłiti¬
ce fuit: qr exodem ppło incarna¬
tus int̃ eos conu̾satus ⁊ ratracu¬
la int̾ eos eatenus in audita ẽ
oꝑatus. Notandum aũꝙ priꝰ
reuelationẽ gentium: deinde
ad głiam plebis isrł: qr ꝓph̾ali
intuitu primũ gentes ad fidẽ
xp̃i conuertendas. postmodũ

Expanded text:
in pace optaret dimitti, main pace optaret dimitti, manifestat: Quia viderunt, inquiens, oculi mei salutare tuum. quicunque vellent in eum credere, in fide et dilectione eum conspicerent. Constat autem Dominum in primo adventu nequaquam ab omnibus populis visum fuisse: sed quod dicit, ante faciem omnium populorum, more prophetico, prophetiae oculum ad futurum diem judicii intendit, um omnis oculus, et reddat unicuique secundum opera sua. Lumen, inquit, ad revelationem gentium. Utrique populo, Judaico scilicet, atque gentili, Christus lumen exstitit, qum lumen divinae cognitionis perduxit. Specialiter autem plebis Israeliticae fuit, quia ex eodem populo incarnatus, inter eos conversatus, et miracula inter eos eatenus inaudita est operatus. Notandum autem quodrevelationem gentium, deinde ad gloriam plebis Israel, quia prophetali intuitu primum gentes ad fidem Christi convertendas, postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
sine corpore solo spũ intem¬
plum uenit istum quem diu
desiderau̾at iusurus. Et tum
in ducerent pu̾m ihm parẽ¬
tes eius. ut fac̾ent scd̃m cõsue¬
tudinẽ legis pro eoͬ ⁊ ip̃e acce¬
pit euminulnas suas id est
inbrachia sua. mistice st̃s iste
senex mundum designat:
qĩ longo senio ⁊ grani iam
etate decliuem. Accepit gͦpu¬
qr mundus inultima sui eta¬
te. dĩ filium incarnatum: ac¬
cepit: ͥ ⁊ ab eo uetustate pcc̃o¬
rum exutus. in nouã xp̃ia¬
ne religionis infantiam est
regen̾atus. Et bñdixit dm̃.
Sciebat bs̃ iste senex beatos fo¬
re qui xp̃m in carne uid̾ent.¬
⁊ ideo tam prolixo tempore ĩ
corpore optabat manere. don
corporalib ⁊̃ oculis eñ cerñet:
cũ securus iam de totius hũa¬
ni gen̾is redemptione. Nñc ĩ¬
quiens dimitus dñe sermim
tuũ inpace. Acsidrẽt. Simit¬
tis inpace: qr uideo pacem. ꝓͨ
enimẽ pax nr̃a: quifcñs ẽ no¬
bis scd̃m apłm a deo prẽ. pax
⁊ recontiliatio. Quare añ se

Expanded text:
sine corpore, solo spiritu in templum venit, illum quem diu desideraverat visurus. Et cum inducerent puerum Jesum parentes ejus, ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo, et ipse accepit eum in ulnas suas, id est, in brachia sua. Mystice sanctus iste senex mundum designat, quasi longo senio, et gravi jam aetate declivem. Accepit ergo puquia mundus in ultima sui aetate Dei Filium incarnatum accepit, et ab eo vetustate peccatorum exutus, in novam Christianae religionis infantiam est regeneratus. Et benedixit Deum. Sciebat beatus iste senex beatos fore qui Christum in carne viderent; et ideo tam prolixo tempore in corpore optabat manere, donec corporalibus etiam oculis eum cerneret, quasi securus jam de totius humani generis redemptione: Nunc, inquiens, dimittis, Domine, servum tuum in pace. Ac si diceret: Dimittis in pace, quia video pacem. Christus enim est pax nostra, qui factus est nobis secundum Apostolum a Deo Patre pax, et reconciliatio . Quare autem se
Abbreviated transcription (Latin):
sic respicite ad cunas ⁊ ad p̃sepi¬
uin. ut enm semper consedere
intelligatis in dextera prĩs. nõ
iam uagientẽ int̾ crepundia:
neq pendentem incruce. sed
regnantẽ sr̃ omĩa: cuidata ẽ
ut ip̃e testatur omiĩs potestas
incelo ⁊ int̾ra. cui flectitur oẽ
genu. celestiũ t̾restͥum ⁊ ĩ fer¬
norum: ⁊ omĩs lingua consite

Expanded text:
sic respicite ad cunas, et ad praesepisic respicite ad cunas, et ad praesepium, ut eum semper consedere intelligatis in dextera Patris, non jam vagientem inter crepundia, neque pendentem in cruce, sed regnantem super omnia, cui data est, ut ipse testatur, omnis potestas in coelo et in terra , cui flectitur omne genu coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confite
Abbreviated transcription (Latin):
ligiose satis ad modum nouis¬
tis. Uñq tali ac tanto sp̃oso
dilectissime dicate estis. serua¬
te mnaculatum comubium
fide integra ⁊ oꝑib seruantur.
Exorate queso ꝓme: qr dign᷑
ñ sum nobiscum ante tronũ
huius nirginis dulcia cantica
frequentare draginatis saltẽ
michi nenia donetur nris m¬
tercedentib m̃itis. De inide ob¬
secro agite pretib: hoc minꝰ
qmͣus subulco nobis sermone
dicatum. iurgobeata nr̃o dig¬
netur obsequio suscipere. qr
ut scitis plenissume nr̃is ñ e¬
get laudib: qmͣ omis illa su¬
ꝑnoꝵ societas ymindicis in¬
desinent̃ celebrant melodiis:
n iam ullis pot̾ obfuscari calũ¬
miis. que głosa sr̃ choros an¬
gelorum sublimata uenera¬
tur abomib. Et dum ad orãt
⁊ conlandant filiũ dĩ ip̃m eum¬
demiꝙ eius confitentur filũ
⁊ recognoscunt ñ alium ẽẽ qmͣ¬
datur ⁊ adoretur ab omnib
quam qui natus ẽ de ut̾o ma¬
rie uirginis. Et iõ sponse xp̃i

Expanded text:
ligiose satis admodum vovisligiose satis admodum vovistis. Unde quia tali ac tanto sponso, dilectissimae, dicatae estis, servate immaculatum connubium fide integra et operibus servantur. Exorate, quaeso, pro me, quia dignus non sum vobiscum ante thronum hujus virginis dulcia cantica frequentare dramatis, saltem mihi venia donetur vestris intercedentibus meritis. Deinde, obsecro, agite precibus hoc munus quamvis subulco vobis sermone dicatum, virgo beata vestro dignetur obsequio suscipere, quia, ut scitis plenissime, nostris non eget laudibus, quam omnis illa supernorum societas hymnidicis indesinenter celebrant melodiis; neque jam ullis potest obfuscari calumniis, quae gloriosa super choros angelorum sublimata, veneratur ab omnibus, et dum adorant et collaudant Filium Dei, ipsum eumdemque ejus confitentur filium, et recognoscunt non alium esse, qdatur et adoretur ab omnibus, quam qui natus est de utero Mariae virginis. Et ideo, sponsae Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
dem mr̃is uto idem d̾s hõ exiũ:
⁊ in sepulcro id̾ d̾s homo fc̃s ia¬
cuit. ⁊ ab inferis id̾ ds homo die
t̃tia resurrexit. Qua pp̃ queso
audiant : qr in nullo ex quo ꝵ¬
ceptus ẽ. d̾s homo soluitur xp̃c.
alioquiu sicut ait ioh̾s apħ qui¬
a talib deliramentis : ⁊ confite¬
antur cum scĩt prĩb sic eum
ẽẽ natum de uirgine maria.
ut dignatus ẽ. ⁊ ut cecuit dm̃
nullas ascribant sacratissime
mr̃i contumelias uitulise. nõ
gemitus. ñ dolores. nõ erõpnas
ñ ullas inscerum uexaniones:
ñ ullas dire tristicie corrapti¬
ones. Quia hec omĩa sicut qmͣ¬
sepe dictum ẽ: inprima origi¬
ne illate sunt uindc̃e ⁊ retri¬
buitiones iustissime prime pre¬
uaricationis. Aquib omĩb be¬
ata uirgo maria qnͣtum ẽ ali¬
ena aculpa: tm̃ protul dubio
lib̾a fu̾it adolorib ⁊ apena.
cõ participes fr̃e estil. Congra¬
tulamini: qr nõ solum castitatẽ
u̾m ⁊ uirginitatẽ integram il¬
labatamq sponso ur̃o deo: re¬

Expanded text:
dem matris utero idem Deus homo exivit, et in sepulcro idem Deus homo factus jacuit, et ab inferis idem Deus homo die tertia resurrexit. Quapropter, quaeso, audiant, quia in nullo ex quo conceptus est Deus homo, solvitur Christus; alioquin, sicut ait Joannes apa talibus deliramentis, et confiteantur cum sanctis Patribus sic eum esse natum de virgine Maria, ut dignatus est et ut decuit Deum; nullas ascribant sacratissimae matri contumelias intulisse, non gemitus, non dolores, non aerumnas, non ullas viscerum vexationes, non ullas dirae tristitiae corruptiones, quia haec omnia, sicut saepe dictum est, in prima origine illatae sunt vindictae et retributiones justissimae primae praevaricationis. A quibus omnibus beata virgo Maria quantum est aliena a culpa, tantum procul dubio libera fuit a doloribus, et a poena. comparticipes factae estis; congratulamini, quia non solum castitatem, verum et virginitatem integram illibatamque sponso vestro Deo re
Abbreviated transcription (Latin):
um. Talis utiq qualem xp̃i
confitetur eccĩa: ⁊ ñ qualem
isti autuminãt ⁊ confingunt
sibi mendose. Non in quo cõ¬
fundatur pudor uirgineus.
s in quomiretur omne scłm
⁊ conlaudetur d̾. ñ qͥ mat̾na
corrũpat iuscera s qui tor

Expanded text:
um. Talis utique qualem Christi um. Talis utique qualem Christi confitetur Ecclesia, et non qualem isti autumant et confingunt sibi mendose. Non in quo confundatur pudor virgineus, sed in quo miretur omne saeculum, et collaudetur Deus. Non qui materna corrumpat viscera, sed qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
cellit diuina uirtus in homi¬
ne xp̃o: diuini u̾bi ẽ sacram̃¬
tum. Ubiu̾o humana oꝑat᷑
natura in eo qr formam ser¬
in suscepit: diuimi u̾bi ẽ in¬
animo ita ut mnnullo diui¬
sus in ueniatur xp̃c: innullo
confundatur duarũ natura¬
rum gemina oꝑatio. Et ideo
tus ẽ positus insignũ ppłoꝵ
Et ñ inciualicumq signo. s si¬
cut simeon ait. in signum cui
contradicetur. Ꝙ ad huc ho¬
die com probanus sĩ. Et si ei
ubiq hactenus contͣdicitur.
⁊̃ in partu natiuitatis: nec mi¬
rum sicontradictores istos hẽ¬
at cui repugnant: ⁊contra¬
dñt om̃s ad u̾sarii consortes
antixp̃i. Et iõ tales ⁊ huiusce¬
modi pestes nec inm̃ito cum
una ẽ ꝑ fidia in calumpniando.
una erit pena dampnationis
in ꝑ seu̾ando. Iccrto q̃s cessent
fr̃s nr̃i atalib. ⁊ canant nobis¬
cũ fidelit̾ cum scõ ambrosio. Ue¬
niredemptor gentiũ. ostende
parcum uirginis: miretur
om̃e scłm. tał decet partus de¬

Expanded text:
cellit divina virtus in homicellit divina virtus in homine Christo, divini Verbi est sacramentum; ubi vero humana operatur natura in eo, quia formam servi suscepit, divini Verbi exinanitio, ita ut in nullo divisus inveniatur Christus, in nullo confundatur duarum naturarum gemina operatio. Et ideo tus est positus in signum populorum . Et non in qualicunque signo, sed, sicut Simeon ait, in signum cui contradicetur , quod adhuc hodie comprobamus fieri. Et si ei ubique hactenus contradicitur, etiam in partu nativitatis. Nec mirum si contradictores istos habeat, cui repugnant et contradicunt omnes adversarii consortes Antichristi. Et ideo tales et hujuscemodi pestes nec immerito cum una est perfidia in calumniando, una erit poena damnationis in perseverando. Idcirco quatenus cessent fratres nostri a talibus, et canant nobiscum fideliter cum sancto Ambrosio: Veni, Redemptor gentium: ostende partum Virginis; miretur omne saeculum, talis decet partus De
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ũbi. ⁊ si nirginis uterũ
ñ abhorruit: uirginitatẽ tñ
euis. in nillo corrupit. nͨ in par¬
tu nec inconceptu. Qua ꝓpt̃
si se tm̃ humiliauit ut for¬
mam serui acciperet: noluit
corrumpere mr̃em qui uen̾at
sanare corrupta: ut eẽt partut
ne miratulan: de quio p̃fatꝰ
ꝓph̾a canit. qr ip̃e dñs dabit
uobis signum. Ip̃e quid̃ ꝑ seͥ
⁊ nõ ꝑalium. Dederat namq
archas. s hoc unũ ꝑ se ip̃m
dedit ꝙ ualde mirabile ẽ ita
ut uuretur in eo omĩs mun¬
dus: eoꝙ sit meffabile. Et si
signumẽ. ut repromissũ erat.
sic completum ẽ: ut natura
nascentis comprobetur exiur¬
gine ⁊ signum ꝙ ip̃e dedit per
senurabile p̃dicetur ex d̾ita¬
tis oꝑatione. Hinic sane ĩ sa¬
niunt qui hanc geminã oꝑa¬
tionẽ in xp̃o ubiq ñ intelli¬
gunt uł nõ credunt. in quo nͨ
diuinitas sine homine ꝯꝑata
ẽ: nec humanitas sine diuini¬
tate u̾bi. Et iõ ubicumq ex¬

Expanded text:
nitas Verbi, etsi virginis uterum nitas Verbi, etsi virginis uterum non abhorruit, virginitatem tamen ejus in nullo corrupit, nec in partu, nec in conceptu. Quapropter si se tantum humiliavit, ut formam servi acciperet, noluit corrumpere matrem, qui venerat sanare corrupta, ut esset partusne miraculum, de quo praefatus propheta canit: Quia ipse Dominus dabit vobis signum . Ipse quidem per se et non per alium. Dederat namque archas; sed hoc unum per seipsum dedit, quod valde mirabile est, ita ut miretur in eo omnis mundus, eo quod sit ineffabile. Et si signum est ut repromissum erat, sic completum est, ut natura nascentis comprobetur ex Virgine, et signum, quod ipse dedit, per se mirabile praedicetur ex divinitatis operatione. Hinc sane insaniunt, qui hanc geminam operationem in Christo ubique non intelligunt, vel non credunt, in quo nec divinitas sine homine operata est, nec humanitas sine divinitate Verbi. Et ideo ubicunque ex
Abbreviated transcription (Latin):
conceptu ño: ñ aliuo qmͣ qr
uirgo sine coitu granidatur.
p̾ot̾at namq ut isti uolunt
si lege humana nasceretur ex
ea demũ uł in partu corrampi:
ita ut ip̃e conteptus homo fe¬
mina intacta corrumperet uis¬
cera. S qr in partu oĩo finit ĩ¬
cormpta: probatur ex hoĩ qr
⁊ inconceptu. Et ĩob̾s ambro¬
sius ñ ignariis tanti inisterit:
exorat. ⁊ exoptat ut ostendat᷑
partus uirginis quem isti ig¬
norant. ut in utroq monstre¬
tur uirgo: qr sieẽt ut isti as¬
seuerant. beata maria non¬
mulierum: submaledco eẽt
sub quo pariunt om̃s filie e¬
ue. Et iõ non ẽẽt in quo mira¬
retur om̃e sclłm: s in quo ⁊ cũ
quo lug̃et ꝙ absit om̃is mum¬
dus. Nñt aũ qr clanstrum pu¬
doris ꝑmanet ut iste testatur
in partu: corrupta nõ ẽ. Et
iõ tp̃e ẽ qui repromissas est
de quo ysaias uates ait. Ecce
uirgo concipiet: ⁊ pariet fi¬
lium. Uirgo utiq concipiet.
⁊ pariet uirgo: qr omnit diui¬

Expanded text:
conceptu vero non aliud quam quia conceptu vero non aliud quam quia Virgo sine coitu gravidatur. Poterat namque, ut isti volunt, si lege humana nasceretur ex ea, demum vel in partu corrumpi, ita ut ipse conceptus homo feminea intacta corrumperet viscera. Sed quia in partu omnino fuit incorrupta, probatur ex hoc quia et in conceptu. Et ideo beatus Ambrosius non ignarus tanti mysterii exorat et exoptat, ut ostendatur partus virginis, quem isti ignorant, ut in utroque monstretur virgo; quia si esset ut isti asseverant, beata Maria rarum mulierum, sub maledicto esset, sub quo pariunt omnes filiae Evae. Et ideo non esset in quo miraretur omne saeculum, sed in quo et cum quo lugeret, quod absit, omnis mundus. Nunc autem quia claustrum pudoris permanet, ut iste testatur, in partu corrupta non est. Et ideo ipse est qui repromissus est, de quo Isaias vates ait: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Virgo utique concipiet et pariet virgo, quia omnis divi
Abbreviated transcription (Latin):
deẽt si eẽt uirgo pudica in cõ¬
ceptu: que ẽẽt tam misera
sub maledicto in partu: multis
afflicta dolorib ⁊ corrupta m¬
pudice satis pro pcc̃o sus truti¬
atib: non eẽt utiq talis uir¬
go talis ⁊ tam beata in partu:
qͣlis fuerat in conceptu: si eẽt
corrupta diric dolorib ut tor¬
rumpuntur reliq̃ feminaꝵ.
Et nõ dico in partu: ũm ⁊̃ nec
post partum ꝑ mansisset uir¬
go. Et iõ qr nõ fuit huiusmo¬
di partus satratissime uirgi¬
nis marie. ut isti asserunt: ca¬
nit ⁊ orat bĩssimus ambrosins.
ueni ait redemptor gentium:
ostende partum nirginis mire¬
tur om̃e scłm. talis decet partꝰ
dm̃. Non enĩ ait ostende concep¬
tum uirginis s partum: utis¬
tos reuincat erroneos ꝙ talis
⁊ tantusẽ qualis dm̃ decet.⁊
inquo miretur om̃e scłm. pͥlꝰ
enim in partu ut itadicam ali¬
quid declaratur: qmͣ incõcep¬
tu. Quia in partu tota incorru¬
ptio ostenditur uirginis. In

Expanded text:
rodesset, si esset virgo pudica in conrodesset, si esset virgo pudica in conceptu, quae esset tam misera sub maledicto in partu, multis afflicta doloribus, et corrupta impudice satis pro peccato suis cruciatibus? Non esset utique talis virgo, talis et tam beata in partu, qualis fuerat in conceptu, si esset corrupta diris doloribus, ut corrumpuntur reliquae feminarum. Et non dico in partu, verum etiam nec post partum permansisset virgo. Et ideo quia non fuit hujusmodi partus sacratissimae virginis Mariae, ut isti asserunt, canit et orat beatissimus Ambrosius: Veni, ait, Redemptor gentium; ostende partum virginis: miretur omne saeculum: talis decet partus Deum. Non enim ait, ostende conceptum Virginis, sed partum, ut istos revincat erroneos, quod talis et tantus est, qualis Deum decet, et in quo miretur omne saeculum. Plus enim in partu, ut ita dicam, aliquid declaratur, quam in conceptu. Quia in partu tota incorruptio ostenditur Virginis; in
Abbreviated transcription (Latin):
ea. que nec concipiendo libidi¬
nem. nec pariendo ẽ passa dolo¬
rem: Uñ sordes in domo. ad ꝙͣ
nullus hospes accessit. s solus
ad eam fabricator dñs uenit:
uestem qmͣ ñ hẽhat ĩ duit eã¬
q sicut inuenit clansam reli¬
quit: Et sicut ille natus est
solus int̾ mortuos liber: sicisfiꝰ
exqiua natus ẽ mrĩs pudor solus
integer ẽ. Et ideo nemo nr̃m
iudicet humano modo: ꝙ di¬
uino geritur sacram̃to. Nemo
mift̾ium celeste discutiat rõe
t̾rena: nemo ex usu tractet no¬
uitatis archanum. Nemo qd̃
singulare ẽ ullo metiatur ex¬
emplo. ħ ille. Nosaut̃ dñis:
qr omĩo ñ eẽt nirgo maria sal¬
tem ut sũt reliq̃ mrginet: si
ẽẽt uexata uł in partu. Nec pu¬
to ꝙ ulla feminaꝵ debet teste
conscĩa incormpta uocari uel¬
le: ⁊̃ sifas eẽt ei contipere sine
uiro cum eẽt in partu tot cor¬
ruptionib ꝑpessa: qnͣtit ⁊ qͥ¬
b uexantur. relique cum pari¬
unt femine. Alioquin cquid ꝓ¬

Expanded text:
ea quae nec concipiendo libidiea quae nec concipiendo libidinem, nec pariendo est passa dolorem? Unde sordes in domo, ad quam nullus hospes accessit, sed solus ad eam fabricator Dominus venit, vestem quam non habebat induit, eamque sicut invenit clausam reliquit? Et sicut ille natus est solus inter mortuos liber, sic istius, ex qua natus est, matris pudor solus integer est. Et ideo nemo vestrum judicet humano modo, quod divino geritur sacramento. Nemo mysterium coeleste discutiat ratione terrena. Nemo ex usu tractet novitatis arcanum. Nemo quod singulare est ullo metiatur exemplo. Haec ille. Nos autem dicimus, quia omnino non esset virgo Maria, saltem ut sunt reliquae virgines, si esset vexata vel in partu. Nec puto quod ulla feminarum debet, teste conscientia, incorrupta vocari velle, etiamsi fas esset ei concipere sine viro, cum esset in partu tot corruptionibus pressa, quantis et quibus vexantur reliquae, cum pariunt, feminae. Alioquin quid p
Abbreviated transcription (Latin):
rens pleua grã illesa ⁊ fecunda
intactis latebris paritura per¬
mausit. Quia ubi corrampit᷑
genitale secretum: nulla in te¬
gritas. nulla uirguntas manz
mrĩt: nõ nature. ñ sexus: ubi
pudor carnis molatur. ñullius
flos integritatis. Porro partus
iste genitritis dĩ: ñ fuit confu¬
sio mr̃it. de cuus ortu multi¬
tudo angeloꝵ głia iexcelsis
deo canit. s honor ⁊ gaudium.
Iccirco sicut petrus rauennateis
in sermone suo monet nonte
conceptus turbet. ñ te partus
confundat auditus. qñ uirgi¬
nitas quicquid ẽ humani pu¬
doris excusat. Que hic inquit
u̾etundie lesio ubi imiit d̾itas
tum amica sibi semper integri¬
tate consortium: Ubi ẽ inter¬
pres angłs. fides promiba. des¬
ponsatio castitas dotatio urtꝰ.
uidex conscĩa. causad̾s. concep¬
tus integritas. uirginitas ꝑt̾.
uirgo mr: Ac demnde in eodem.
Stulte inquit unde sordes in uͥ¬
gine mr̃e ͥ ubi ñ ẽ contubitꝰ᷑
cum homine prẽ: Unde sordes ĩ

Expanded text:
rens, plena gratia, illaesa, et fecunda, rens, plena gratia, illaesa, et fecunda, intactis latebris paritura permansit. Quia ubi corrumpitur genitale secretum, nulla integritas, nulla virginitas manet matris, non naturae, non sexus; ubi pudor carnis violatur, non ullius flos integritatis. Porro partus iste genitricis Dei non fuit confusio matris de cujus ortu multitudo angelorum Gloria in excelsis Deo canit , sed honor et gaudium. Idcirco, sicut Petrus Ravennas in sermone suo monet, non te conceptus turbet, non te partus confundat auditus, quando virginitas quidquid est humani pudoris excusat. Quae hic, inquit, verecundiae laesio, ubi iniit divinitas cum amica sibi semper integritate consortium? Ubi est interpres angelus, fides pronuba, desponsatio castitas, dotatio virtus, judex conscientia, causa Deus, conceptus integritas, virginitas partus, virgo mater? Ac deinde in eodem: Stulte, inquit, unde sordes in virgine matre, ubi non est concubitus cum homine patre? Unde sordes in
Abbreviated transcription (Latin):
na puellam: sincero afflatit.
ꝑinscera casta maritat. In cõ¬
ꝑta ortus natiuitas. ut iubet
ut d̾s cẽ. Credatur xp̃c: sic con¬
ditus. inmiba uirgo. Nubit sp̃m
uiciũ nec sensit amoris. Puber¬
tas signata manet. grauis int᷑
⁊ extra. In columis florens: defer¬
tilitate pudica. Uirginitas et
prompta fides: xp̃m bibit al¬
uo. Cordis ⁊intattis condit pa¬
ritura latebras. Ergo inqmͣ pu¬
bertas signata manet grauis.
uirginitas ñ uolatur: qr inte¬
gritas hospitii ñ corrumpitur.
hĩc ẽ om̃io ꝙ sequitur: ip̃a pri¬
bertas signata manet intus ⁊
excra. incolumis florens de fer¬
tilitate pudica uirginitas. Ꝙ
simius ⁊ exͣ florens. incolumis
manet: constat innullo eam
fuisie cõtaminatã ñ ingenitu.
ñ in dolore ñ inulla carnis aut
sanguinis corruptione: si totã
intus ⁊ extra floridam fuisse
sine ulla molestiaꝵ uexatio¬
ne dum concepit. dũ gestainit
dum peꝑit: qr in hiis om̃ib flo¬

Expanded text:
na puellam Sincero afflatu per na puellam Sincero afflatu per viscera casta maritat. Incomperta ortus nativitas jubet ut Deus esse Credatur Christus: sic conditus innuba virgo Nubit Spiritui, vitium nec sensit amoris. Pubertas signata manet gravis, intus et extra Incolumis, florens de fertilitate pudica. Virginitas et prompta fides Christum bibit alvo Cordis, et intactis condit paritura latebris. Ergo, inquam, pubertas signata manet gravis; virginitas non violatur, quia integritas hospitii non corrumpitur. Hinc est omnino quod sequitur: ipsa pubertas signata manet, intus et extra incolumis, florens de fertilitate pudica virginitas. Quod si intus et extra florens, incolumis manet, constat in nullo eam fuisse contaminatam, non in gemitu, non in dolore, non in ulla carnis aut sanguinis corruptione; si totam intus et extra floridam fuisse sine ulla molestiarum vexatione, dum concepit, dum gestavit, dum peperit, quia in iis omnibus flo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ auit ⁊ cuncta exempla
transcendit. Nec potest eẽ ulł
laris. que de nũciatur ab archã¬
gelo. sine dampno pudoris.
Beata fetunditas: sacram uir¬
ginitatẽ nec conceptu molatu¬
ra nec partu. Suꝑ uemente
obumbrante uirtute in com¬
mutabile d̾i u̾hum de inconta¬
minato corpore hĩtum sibi
humane carnis assũpsit. q̃ ⁊
nullum contagium de concri¬
piscentia traheret. ⁊ nichil eo¬
rum que ad anime corporis¬
q naturam ꝑtinent ñ hr̃et.
Qua pp̃ recedant procul here¬
ticorum mõ stra opinionum:
recedant in frasuas tenebras
in sanarum satrilegia falsita¬
tum. Nos aũ uenerantes ado¬
rennus partum uirginis cum
passibilẽ ab inpassibili. formã
dĩ a forma serui. quia ⁊ si u¬
nũ manet ab et̾nitate. alind ce¬
sic in unam conuenit ꝑsonam
ut nisi fides credat: sermo expli¬
care non possit. Huc itaq prii¬
dentins poeta. suo p̾ludens car¬
mine: id ipm confirmat dicẽs.
Intactam thalaminirtus diui¬

Expanded text:
superavit, et cuncta exempla superavit, et cuncta exempla transcendit. Nec potest esse ulli laris, quae denuntiatur ab archangelo esse sine damno pudoris. Beata fecunditas sacram virginitatem nec conceptu violavit nec partu. Superveniente obumbrante virtute, incommutabile Dei Verbum de incontaminato corpore habitum sibi humanae carnis assumpsit, quae etiam nullum contagium de concupiscentia traheret, et nihil eorum quae ad animae corporisque naturam pertinent, non haberet. Quapropter recedant procul haereticorum monstra opinionum, recedant infra suas tenebras insanarum sacrilegia falsitatum. Nos autem venerantes adoremus partum Virginis cum passibilem ab impassibili, formam Dei a forma servi, quia etsi unum manet ab aeternitate, aliud coesic in unam convenit personam, ut nisi fides credat, sermo explicare non possit. Hinc itaque Prudentius poeta suo praeludens carmine idipsum confirmat dicens: Intactam thalami virtus divi
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptio custodiret: ⁊ cõpla¬
citum claustrum pudoris ⁊ scĩ¬
tatis hospiciũ urtus diuini
spc infusa seruaret que sta¬
tuerant deiecta erig̾et cõfrac¬
ta solidaret: ⁊ suꝑandis carnit
illecebris multiplicatam pudi¬
ticie donaret uircutem ut uir¬
giuitas que in aliis ñ poterat
salua ẽẽ generando. fieret in
aliis mutabilis confitendo ⁊
renascendo. Nam ut ip̃e tes¬
tatur : hec natiuitas licet sit
in eo natura consiłis. origo ẽ
dissimilis: que humano usu
⁊ consuetudine ut credimut
caret. qr diuina potestate
subuixa ẽ ut uirgo conce¬
pit. uirgo peperit iurgo ꝑ¬
mansit. Nonhicinquit cogi¬
tatur patientis conditio. sed
nascentis arbitrium qui sic hõ
natus ẽ ut uolebat ⁊ pot̾at.
ubi siu̾itatem q̃ris nature:
humanam cognosce mat̾iã.
si rõnem scrutaris originis:
iir tutẽ confitere diuinam
Item ip̃e in alio sermone: de
Natuitas inquit dm̃ nr̃i ie¬
su xp̃i: omnẽ intelligentiã

Expanded text:
incorruptio custodiret, et complaincorruptio custodiret, et complacitum claustrum pudoris, sanctitatis hospitium, virtus divini Spiritus infusa servaret; quae statu erant dejecta erigeret, confracta solidaret, et superandis carnis illecebris multiplicatam pudicitiae donaret virtutem; ut virginitas, quae in aliis non poterat salva esse generando, fieret in aliis imitabilis confitendo et renascendo. Nam, ut ipse testatur, haec nativitas, licet sit in eo natura consimilis, origo est dissimilis, quae humano usu et consuetudine, ut credimus, caret, quia divina potestate subnixa est, ut virgo concepit, virgo peperit, virgo permansit. Non hic, inquit, cogitatur parientis conditio, sed nascentis arbitrium, qui sic homo natus est, ut volebat et poterat. Ubi si veritatem quaeris naturae, humanam cognosce materiam; si rationem scrutaris originis, virtutem confitere divinam. Item ipse in alio sermone, de Nativitas, inquit, Domini nostri Jesu Christi omnem intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
dum concepit. id ẽ qr uirgo ĩ¬
maculata clausis concepit uis¬
cerib. sit̃ sacraconfitetur ec¬
cłia. siłi modo clausis ⁊ in corrup¬
tis peꝑit sine dolore ⁊ sine ge¬
mitu. ⁊ sine tristitia ⁊ ermp¬
na. Sic quippe ut concepit pe¬
ꝑit. Nec eniui decebat: qr non
eẽt uirgo incorrupta. neq flo¬
re uirginitatis ut sunt relit̃i
uirgines: si eẽt uexata uł in
partu. Uñ bĩssimus leo in ser¬
monib de xp̃i natiuitate ita
lociuitur: qd̃ noua natiuita¬
te generatus. sit conceptus
auirgine. natus exuirgine
sine pat̾ue carnis concupis cẽ¬
cia. sine mat̾ne incegritatis
in iuria: qr futurum in quit
hominũ saluatorem talis de¬
cebat ortus qui ⁊ nise hẽret
ne caris inquinam̃ta nesciret
ac denide ait. Oportuit ut nõ¬
uo nasceretur ordine: qui no¬
tiam in poĩlute sinceritatis gͣ¬
ciam humanis corporib infe¬
rebat. Oportuit ut primam
genitricis integritatẽ nascens

Expanded text:
dum concepit; id est, quia Virgo imdum concepit; id est, quia Virgo immaculata clausis concepit visceribus, sicut sacra confitetur Ecclesia, simili modo clausis et incorruptis peperit sine dolore, sine gemitu et sine tristitia et aerumna; sic quippe ut concepit peperit. Nec enim aliter decebat, quia non esset virgo incorrupta, neque flore virginitatis, ut sunt reliquae virgines, si esset vexata vel in partu. Unde beatissimus Leo in sermonibus de Christi Nativitate ita loquitur: Quod nova nativitate generatus sit, conceptus a virgine, natus ex virgine, sine paternae carnis concupiscentia, sine maternae integritatis injuria; quia futurum, inquit, hominum Salvatorem talis decebat ortus, qui et in se haberet nae carnis inquinamenta nesciret. Ac deinde ait: Oportuit ut novo nasceretur ordine, qui novam impollutae sinceritatis gratiam humanis corporibus inferebat. Oportuit ut primam genitricis integritatem nascens