comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanserint saluari ñ posst̃. Quidã eũ cuise
uinxerant xp̃m int̃p̃tari uolunt. cui pͥ ꝓposi¬
to continentie se uouerunt. E quasi sub condi¬
tione dictum sit. q scc̾s adquem transeunt
legitimꝰ ñ iudicat᷑. nͥ pͥus ille cui ante se uixerant
moriat᷑. Si enim in hominib hec rõ seruatur:
ut quã dmipͥor uunt. scd̾s legitimus ee nõ
possit ꝯstat ꝓfecto qr uͥpͥor om̃o mori ñ potest.
ad carualesnuptias trãsire ñ possunt. Et est
inista utiq ꝓbatione ñ quidem ꝑ omĩa rõ
cogens s ad aliqͥd similitudo c̃ueniens qͣ docent̃
sponse xͥ qi si ithoro carnali canta fides exigit᷑
multo maior deuotio ⁊ amor sincerior spiritali
debet᷑. St̃ qͥ hec ad t̾rorẽ dicta eẽ putant.
Ali ad publicã penitentiã refer̃t q̃ ppt̾ rigorẽ

Expanded text:
t. Quidam eum cui se junxerant, Christum interpretari volunt, cui prius proposito continentiae se voverunt, et quasi sub conditione dictum sit quia secundus ad quem transeunt legitimus non judicatur, nisi prius ille cui ante se junxerant moriatur. Si enim in hominibus haec ratio servatur, ut quandiu prior vivit, secundus legitimus esse non possit, constat ad carnales nuptias transire non possunt. Et est in ista utique probatione non quidem per omnia ratio cogens, sed ad aliquid similitudo conveniens qua docentur sponsae Chrismulto major devotio et amor sincerior spirituali debetur. Sunt qui haec ad terrorem dicta esse putant, alii ad publicam poenitentiam referunt, quae propter ri
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte sͥ ipsi ꝑicłm struat. Gͦ aliud ÷ qđ redde
possis ꝓ uirginitate cua sieam ꝑdidisti. Quid aliud:
Reddde penitentiam tuam. redde contͥcionẽ cuã.
redde humilitatem tuam. ꝓuirginitate carnis.
redde humilitatem cordis. ꝑcarne fracta. fran¬
ge cor. Humilitatem ꝓ sedebuisti ⁊̃ si uirgiutatẽ
habueras. Et tñ siuirginitatem redde ñ potes.
redde ꝓ illa humilitatem.⁊ satis faciet tam ꝓse
quam ꝓilla. Uide quanta ⁊ uirtus humilitatis.
Socia ÷ uirguutatis humilitas. ⁊ socia humilita¬
tis uirginitas.⁊ non pot̃. si abest humilitas satis
si illam redde non potes. Est uñ satis facias
d̾o ⁊̃ si istã non offeras. Huinquid sic dico de
anima cua : Perde anuam tuam ita ut eam¬
amplius redde nonpossis. ⁊ iuqdẽ si aliquid tͥ
suꝑ est qđ ꝓilla redd̾e possis. ꝓpt̾ea dixi tibi.
quia hoc unum ⁊ ꝓ quo cõmutatio nulla dari
potest. si hoc solum dari non potest. hoc nisi

Expanded text:
ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere possis pro virginitate tua si eam perdidisti. Quid aliud? Redde poenitentiam tuam? redde contritionem tuam; redde humilitatem tuam. Pro virginitate carnis redde humilitatem cordis; pro carne fracta frange cor; humilitatem per se debuisti etiamsi virginitatem habueras; et tamen si virginitatem reddere non potes, redde pro illa humilitatem, et satisfaciet tam pro se quam pro illa. Vide quanta est virtus humilitatis. Socia est virginitas humilitatis, et socia humilitas virginitatis, et non potest, si abest humilitas, satissi illam reddere non potes. Et unde satisfacias Deo, etiam si istam non offeras, nunquid sic dico de anima tua? Perde animam tuam ita ut amplius eam reddere non possis; ei vide si aliquid tibi superestQuia hoc unum est pro quo commutatio nulla dari potest. Si hoc solum dari non potest, hoc nisi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ consulere illum debes quid inagis expediat.
Est adhue amplius aliquid quod dictis adici¬
endum uidet᷑. Eoce uouisti uirginitatem carins
tue dño do tuo. dico qͥa redae debes quod uo¬
iusti. Non licet tͥ retͦ respicere. ut deinceps
adexꝑientiam carnis descendas. Dicogͦ tͥ redde
quod debes. Non licet tͥ aliud ꝓ isto reddere. si
istud potes redde. S quid facimus: Ecce uo¬
iusti :⁊ uotum non teniusti. q uirginitatem
amissti. Non poces amplius redde uirgiuitatẽ.
Non p otes dare quodd non habes. Seinel amissa
est uirginitas. amplus reꝑari aut recuꝑari non
pocest. Quid̃ gͦ facies : Quid reddes dño dõ tuo
ꝓ uirgiuitate cua quam uouisti. ⁊ post uotum a mi¬
sisti: Est ne aliquid aliud quod ꝓ ista reddi pos¬
sit. ut debitum redd̾atur ⁊ uocum impleatur:
Si nich ẽ aliud quod ꝓ ista reddatur. salus nonẽ
mus eiusmodi: Dicat hoc qui audet. ego nec
p̾sumo nec uolo. Uideat qui hoc dicere uoluerit.

Expanded text:
autem consulere debes illum quod magis expediat. autem consulere debes illum quod magis expediat. Est autem adhuc amplius aliquid quod dictis adjiciendum videtur. Ecce vovisti virginitatem carnis tuae Domino Deo tuo, dico quod reddere debes quod vovisti. Non licet tibi retrospicere, ut deinceps ad experientiam carnis descendas. Dico ergo tibi, redde quod debes. Non licet tibi aliud pro isto reddere, si istud potest reddere. Sed quid facimus? Ecce vovisti et votum non tenuisti, quia virginitatem amisisti. Non potes amplius reddere virginitatem, non potes dare quod non habes. Semel amissa est virginitas, amplius reparari aut recuperari non potest. Quid autem facies? Quid reddes Domino Deo tuo pro virginitate tua quam vovisti et post votum amisisti? Estne aliquid aliud quod pro ista reddi possit, ut debitum reddatur et tantum votum impleatur? Si nihil est aliud quod pro ista reddatur, salus non esmus ejusmodi? Dicat hoc qui audet. Ego nec praesumo nec volo. Videat qui hoc dicere voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
exigitur. nͥ ꝗutum potest. Si autem hoꝵ aliqͥd
uou̾is. uł similium aliquid. que uł inuitis au¬
ferri possunt. uł a uolentib cõmutari. ⁊ imple¬
re quidem uales quod uoiusti : non ẽ in cuo
arbitͥo cõmutatio uoti tui. etiam si maiꝰ aliqͥd
uidis uł melius faciendum quod facias. Pot̃
quidem dispensatio fieri circa te. s nõ debet
fieri ate. Nam tu quidem ꝗͥntũ inte ẽ. hoc
debes qđ uoiusti. ipsum ⁊ non aliud. Non tͥ
licet ꝓ alio aliud commutare. s dispensatori
magistro tuo si uoluerit ⁊ expedire nouerit.
licet aliud acciꝑe. Si idem a te datur debitũ
est. si aliud ab illo accipitur indulgentia ẽ. Nã
saquedam a pͥmis ⁊ alia abhis que ꝓposita fuerant
salubri acrõnabili comutatione impende potest.
Sicut gͦ uotum tuum intua constat uoluntate.
sic cõmutatio uoti tui in illius constat potestate.
Iilic ꝑte oꝑari potes bonum quod delectat. hic

Expanded text:
exigitur nisi quantum potest. Si autem aliquid horexigitur nisi quantum potest. Si autem aliquid horum voveris vel similium aliquid, quae vel invitis auferri possunt, vel a volentibus commutari, et implere quidem vales quod vovisti, non est in tuo arbitrio commutatio voti tui, etiamsi majus aliquid videris, vel melius faciendum quod facias. Potest quidem dispensatio fieri circa te, sed non debet fieri a te. Nam tu quidem quantum in te est hoc debes quod vovisti ipsum et non aliud. Non tibi licet pro alio aliud commutare, sed dispensatori et magistro tuo; si voluerit et expedire noverit licet aliud accipere. Si idem a te datur debitum est; si aliud ab illo accipitur, indulgentia est. Nam rsa quaedam a primis et alia ab iis quae proposita fuerant salubri ac rationabili commutatione impendere potest. Sicut ergo votum tuum in tua constat voluntate; sic commutatio voti tui in illius constat potestate. Illic per te operari potest bonum quod delectat, hic
Abbreviated transcription (Latin):
nationem tuam dño. cõmutationem admittit.
si forte expediat magis quod contĩgere potest.
ut ꝑmaneas in patͥa tua ⁊ indomo tua. Nam fi
illic ꝑsoluere potes aliud tantum ualens siue
ad laborem oꝑis. siue ad deuotionem uirtutis.
siue ad utilitatem administrationis. cõmutatio¬
nem dare potes. Uoiusti ieuinium.⁊ hic cõmu¬
tacio eẽ pot̃. si forte hoc nonexpediat. quod
conting̾e potest. Aliud ad huc dico. Uoiusti
do seriure in loco aliquo. uł inhabitu uł inso¬
cierate aliqua. dico q⁊ hoc totum cõmutatio¬
nem hr̃e potest. quia potest ⁊ locus destrui.
⁊ homines mou. ⁊ habitus mutari. Hum quid
putas iõ ꝑdis animam tuam si locus aliquis
uastatur. aut si homines moriunt᷑ : Tantuiͦ
exte nonfiat. quod in illis fit. neq inte rema¬
neat quod ace fieri debuit. Hon ÷ ꝑicłm tuum
uͥ non est culpa tua. fac quod potes tu: ꝗͣntũ
potes. ⁊ sufficit tͥ. Abona uoluntate ñ ampluis

Expanded text:
inationem tuam Domino, commutationem admittit, inationem tuam Domino, commutationem admittit, si forte expediat magis quod contingere potest, ut permaneas in patria tua et in domo tua. Nam si illic persolvere potes aliud tantum valens, sive ad laborem operis sive ad devotionem virtutis, sive ad utilitatem administrationis, commutationem dare potes. Vovisti jejunium et hic commutatio esse potest, si forte hoc non expediat quod contingere potest. Aliud adhuc dico: Vovisti Deo servire in aliquo loco, vel in habitu, vel in societate aliqua, dico quod et hoc totum commutationem habere potest, quia potest et locus destrui et homines mori, et habitus mutari. Nunquid putas ideo perdis animam tuam si locus aliquis vastatur aut si homines moriuntur? Tantummodo ex te non fiat quod in illis fit, neque in te remaneat quod a te fieri debuit. Non est periculum tuum ubi non est culpa tua. Fac quod potes et quantum potes, et sufficit tibi. A bona voluntate non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia : qi ⁊ esca plus ẽ quam pecuna. ꝓpt̃
escam enim dat᷑ pecunia. ⁊ si escanon eẽt: pecu¬
ma quid eẽt: Nam quodplus confert ⁊ ꝓdest
ip̃m plus eẽ necẽẽ ẽ. Sigͦ uoues animã. noli ꝓ
aniina dare pecuniam. quia si hoc facis. fraudẽ
facis. plus uouens ⁊ munis reddens. Cum anumna
tua dare potes pecuniam tuam. ꝓ aĩa ñ potes :
nͥ forte ꝓanima tua ita pecuniam cuam dare
uolueris: ut anima tua data acceptabilior fiat.
ꝓ illa cum illa amatur. ꝓ illa sine illa non accipi¬
tur. Noli gͦ putare quod ꝓ anumna tua .i. ꝑ com¬
mutatione amme tue pecuniam tuam dare
possis. qi ⁊ ipse pecuniam tuam sic datam non
aciꝑet. ⁊ tu animã tuam seruare non posses
sic retentam. Itaq ⁊ pecunia amitt̾et᷑. ⁊ aĩa ñ
seruaretur. Hoc gͥ unum est qđ recõpensationẽ
rum. argentum redd̾e potes. qi quod precio
minus est: in ponde maius ẽẽ pot̃. Uoiusti ꝑegͥ¬

Expanded text:
pecunia, quia et esca plus est quam pecunia. Propter pecunia, quia et esca plus est quam pecunia. Propter escam enim datur pecunia, et si non est esca, pecunia quid esset? Nam quod plus confert et prodest, ipsum plus esse necesse est. Si ergo voves animam, noli pro anima dare pecuniam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro anima non potes, nisi forte pro anima tua ita pecuniam tuam dare volueris, ut anima tua data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, pro illa sine illa non accipitur. Noli ergo putare quod pro anima tua, id est pro commutatione animae tuae pecuniam tuam dare possis, quia et ipsam pecuniam sic datam non acciperet, et tu animam tuam servare non posses sic retentam. Itaque et pecunia amitteretur, et anima non servaretur. Hoc igitur unum est quod recompensationem rum, argentum reddere potes, quia quod pretio minus est, in pondere majus esse potest. Vovisti peregr
Abbreviated transcription (Latin):
qđ siuouere uł post uotum redde nolumus.
tñ retinere non ualemus. Si reddimus accipi¬
et. sinon reddimus tollet. Si reddimus pro
dato remunerabit. si non reddimus ꝓ ñ dato
condempnabit. Si enim redilimꝰ. qđ nr̃m est
damus.⁊ reputatur adiusticiam: si aũ non red¬
dimus quod alienum ÷ recinemus. ⁊ imputat᷑
adculpam. Qui amat inquit auimam suam
ꝑdet eam. Et qui ꝑdidit animam suam ꝓpt̃
me inueniet eam. Seruat sͥ qui mͥ tribuit:
⁊ qui sibiretinet amittit. Uouete gͦ ⁊ reddite.
Si uoues animam cuã: redde aĩam tuam. Holi
putare quod redđe possis ꝓanima tua pecunã
tuam. Hoc enun eẽt plus uouere. ⁊ minus ird¬
dere. ⁊noneẽt equa recompensatio. Si tua das
d̾a ce ipsum ⁊abulo. non ẽ equa particio. Noune
sirecte offeras. ⁊ non recte diuidas peccasti: Plus
ualet ania.⁊ minus pecuma. Honne anima
plus ẽ quam esca: ⁊ corpus plusquam uestim̃tum:
Si plus anima est quamesca: plusutiq ẽ quam

Expanded text:
 vovere vel post votum reddere nolumus, tamen retinere non valemus. Si reddimus, accipiet, si non reddimus, tollet. Si reddimus, pro dato remunerabit, si non reddimus, pro non dato condemnabit. Si enim reddimus, quod nostrum est damus, et reputatur ad justitiam, si autem non reddimus, quod alienum est retinemus, et imputatur ad culpam. Qui amat, inquit, animam suam perdet eam , et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam . Servat sibi qui mihi tribuit, et qui sibi retinet amittit. Vovete ergo et reddite. Si voves animam tuam, redde animam tuam. Noli putare quod reddere possis pro anima tua pecuniam tuam. Hoc enim esset plus vovere et minus reddere, et non esset aequa recompensatio Si tua das Deo, teipsum zabolo, non est aequa partitio. Nonne si recte offeras et non recte dividas, peccasti? Plus enim valet anima, et minus pecunia. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? Si plus est anima quam esca, plus utique est quam
Abbreviated transcription (Latin):
nerib peccatoꝵ medicamentũ apponit Aliqͥd
minus sufficiens tͥbuat FSepe qđ minus foris
agit᷑. efficatiꝰ intus oꝑatur. in paruo oꝑe mas¬
na deuotio eẽ potest. Homo uidet in facie d̾s
ẽ simhac uita inciꝑe possis :⁊̃ si ñ ꝑficias. Nam ⁊
post mortẽ ignis quidã purgatoruis dr̃ ubi
purgantur ⁊ mundantur qui hic corrigr: ce¬
ceꝑunt ⁊ non ꝑfecerunt. Qui aũ inhac uita nec
inciꝑe uoluerunt. ibi consũmare ñ posst̃. Quib:
ñ datur: Illic correctionis ꝑfectio reseruat᷑.
Tam̃ tuciꝰ oĩno ⁊ ut hic ⁊ inciꝑe ⁊ ꝑfice̾ conten¬
das. ut illic nicħ tͥ faciendũ uł patiendũ sr̃sit.
Durũ ÷ corm̃ca illa uł admodicũ sentire. Eptea
cutiꝰ om̃ino tͥ ÷ ut hic ⁊ incipias ⁊ ꝑficias qđ
facẽ debes qͦd si ꝑfic̾e̾ hic ñ potueris: si tñ in¬
choau̾is: noli desꝑare. saluus eris sic tñ quasi
ꝑignẽ. Ardebis quidẽ donec consũptũ fue¬

Expanded text:
neribus peccatorum medicamentum apponit, aliquid neribus peccatorum medicamentum apponit, aliquid minus sufficiens tribuat. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio esse potest. Homo videt in faciem; Deus est, si in hac vita incipere possis, et si non proficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur, ubi purgantur et mundantur qui hic coeperunt et non perfecerunt. Qui autem in hac vita nec incipere voluerunt, ibi consummare non possunt. Quibus rficere non datur, illic correctionis perfectio reservatur. Tamen tutius omnino est, ut hic et incipere et perficere contendas, ut illic nihil faciendum tibi vel patiendum supersit. Durum est tormenta illa vel ad modicum sentire, propterea tutius omnino tibi est ut hic incipias et perficias quod facere debes. Quod si hic perficere non potueris, si tamen inchoaveris, noli desperare, « salvus eris, sic tamen quasi per ignem . » Ardebit quidem, donec consumptum fue
Abbreviated transcription (Latin):
cantum adhuc tenede obligatus quia satis nõ¬
fecerim. Quare gͦ inquis factum ÷. ut calem
sacerdotẽ non habeam qui micdii dicat li qdđ oportet:
Audi quare. ꝑpt̃ perata tua factum tͥ. quib meriusti
ut malum hab̾es quib si districte indicareris. ⁊ ħ
merueras ut nullum hab̾es. Qui inquit scriptura
regnare facitꝰ bmi̾nem ypochritã ꝓpt̃ peccata popłi.
Et ego ait adheresc̾e faciam linguam tuam palato
tuo uec eris quasi uir obuirgans. q domꝰ exaspãs
ẽ. Ham ut scias qr malicia tua ħ fecit: uide ubi
erat deuotio tua. Si enim ꝑfectamdeuotionẽ
hũisses: iñ nulio ammonente cessare tͣc ñ posses. Nc̃
at᷑ pigricia tua ⁊ negligentia occasionẽ torporis
quesiuit ñ correctionem. Et uidit hoc ds ⁊ de¬
dit tͥ scđ̾m cor tuum ut non inuenires quod ñ
querebas acciꝑe. Hec tñ dico ut desꝑes ⁊ si hoc
concingat. ut homo qui ext̃ri uis eurandis uul¬

Expanded text:
cum adhuc teneor obligatus, quia non satiscum adhuc teneor obligatus, quia non satisfecerim. Quare ergo, inquis, factum est, ut talem sacerdotem non habeam, qui mihi dicat: Hoc oportet? Audi quare. Propter peccata tua factum est hoc, quibus meruisti, ut malum haberes, quibus si districte judicareris, et hic merueras ut nullum haberes. Quia, inquit Scriptura, « regnare facit hypocritam propter peccata populi . » Et ait: « Ego adhaerescere faciam linguam tuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans, quia Dominus exasperans est . » Nam ut scias quia malitia hoc fecit, vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses, etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia occasionem tortoris quaesivit non correctorum. Et vidit hoc Deus, et dedit tibi secundum cor tuum ut non invenires quod non quaerebas accipere. Nec tamen dico ut desperes, etiamsi hoc contingat, ut homo qui exterius curandis vul
Abbreviated transcription (Latin):
fidnciam hr̃e incipias. ⁊ scã quadã p̾sũptione inspe
tam penitentiam expleu̾is.
Quomꝰ in quis certus eẽ possum de ueria ꝑꝑ
penitentiã ⁊ satisfactionem ab homine iniunctam.
ssillam studiose compleu̾o. ⁊̃ ipse homo eui pecã
mea confideor sepe aut ignorantia nesciat aut
ngligentia non consid̾et qualẽ mͥ scđ̃m modun ⁊
mensuram delicti debeat sacisfactionẽ in iung̾e:¬
A adhec tͥ b̾uit᷑ respondeo. ꝙ si homo nescit dꝰ sc̃it.
Tu tñfac qãtͥ precipit᷑ obediens esto ineo quod tͥ
usebit᷑. Uideat ds deuotionẽ tuam.⁊ si homo
ñ condigue modetur afflictionem tuam. Perire
ñ pot̾is. si deuotis fueris inuentus. S decipior
inquis. putans mne sacis fecisse cũ satis ñ fecerun.
Ile mͥ inuinxit ut cm̃ facerem. ⁊ ñ amplius in
p̾cepit. Ecce totum ꝑfeci. ⁊ non satis feci. Uado
quasi securius ad dm̃ putans me satis fecisse. illi.

Expanded text:
fiduciam habere incipias, et sancta quadam praesumptione in spefiduciam habere incipias, et sancta quadam praesumptione in spetam poenitentiam expleveris.Quomodo, inquis, certus esse possum de venia propter poenitentiam et satisfactionem ab homine injunctam, etiamsi illam studiose complevero, cum ipse homo cui peccata mea confiteor saepe aut ignorantia nesciat, aut negligentia non considerat qualem mihi secundum modum et mensuram delicti debeat satisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo: Quia si homo nescit, Deus scit. Tu tamen fac quod tibi praecipitur. Obediens esto in eo quod tibi jubetur. Videat Deus devotionem tuam etiam si homo non condigne moderetur afflictionem tuam. Perire non poteris si devotus inventus fueris. Sed decipior, inquis, putans me satisfecisse cum satis non fecerim. Ille mihi injunxit, ut tantum facerem; et non amplius mihi praecepit: ecce totum perfeci, et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum putans me satisfecisse illi,
Abbreviated transcription (Latin):
nas malatua. penitentiam hẽs. Qñ aũ satisfac¬
tione subseq̃nte ⁊ punis ⁊ corrigis mala tua:
fructus penitentie hes. Si displicet tͥ qđ̃ fercisti
pencentam agis. Si ꝑsequeris ⁊ puinis qđ fecisti
frnctus pententie facis. Penitentia: facti in ꝓbatio
fruedis penitentie ẽ delicti correctio. S qi scd̾m men¬
suram delicti correctionis mensura pensanda ẽ. iõ
Erutus penitentie dignos facere oportet. Si incor¬
ractione minor ⁊ afflictio quam inculpa delectatio
fuit: ñ ÷ dignus fructus penitentie tue. E dicis
m. Quom scire possum qũ condigna sit penitũ¬
r mea: Quia scire hoc non potes. iõ neceẽ hẽs
semꝑ penitere. Satisface potes. nimis facere
ionpotes. Meluis⁊ ut plus facias quamminas. Ia
ate esto. satage. dͥa oꝑam. studium impende. ut
culpasit cumfine. denotio sine fine. Tamen ut ali¬
qti perattix couscientia consoletur : positus ẽ modꝰ
mensura penitentie extĩoris. ut illa expleta uł ꝑfecta

Expanded text:
nas mala tua, poenitentiam habes. Quando autem satisfactione subsequente et punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displicet tibi quod fecisti, poenitentiam agis. Si persequeris et punis quod fec facti improbatio, fructus poenitentiae est delicti correctio. Sed quia pro mensura delicti, correctionis mensura pensanda est, ideo fructus poenitentiae dignos facere oportet. Si in correctione minor est afflictio quam in culpa delectatio fuerit, non est dignus fructus poenitentiae tuae. Sed dicis mihi: quomodo scire possum quando 178 condigna sit poenitentia mea? Quia hoc scire non potes, ideo, necesse habes semper poenitere. Satisfacnon potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix conscientia consoletur, positus est modus et mensura poenitentiae exterioris, ut, illa expleta vel perfecta,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiis atq suꝑse metropolitanãm hr̃e ñ pͥ.
Cardinales ep̃i ꝓcul dubio met᷑politani uice fun¬
gunt᷑. qͥ uidelicet electum antistitẽ ad apłici
culminis apicẽ ꝓuehunt. Facta aũ electione
si forte casus uł uiolentia aliqua obstic̃it. ut his
qͥ electꝰ: in apłica sede iuxt̾a c̃suetudinẽ intͦni¬
⁊are ñualeat. electus tñ quem admodũ statutũ
⁊ sic papa auctoritatem obtinere debet regñdi
scãm romanam eccłiam ⁊ disponendi faculta¬

Expanded text:
Ecclesiis, atque supra se metropolitanum habere non potest: Ecclesiis, atque supra se metropolitanum habere non potest: cardinales episcopi procul dubio metropolitani vice funguntur, qui videlicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem provehunt. Facta autem electione si forte casus vel violentia aliqua obstiterit, ut is qui electus est in apostolica sede juxta consuetudinem inthronizari non valeat; electus tamen quemadmodum statutum est, sicut papa, auctoritatem obtinere debet regendi sanctam Romanam Ecclesiam et disponendi faculta
Abbreviated transcription (Latin):
qui assuut manib suis caput eius tangunt.
Ungreur autem sacra unctione caput eius
qr omnis sc̃ĩficatio constat in sp̃u sc̃o cuius
uirtus inuisibilis in ipsa crismatis scĩ unttio¬
ne ⁊ sig̾catur ⁊ confertur. Ordinando aũ
pontifex manum imponit. euangłicam uͦ
lectionem diacomis legit. confirmationis
autem epłam notarius scribit. Deniq ⁊
ordinator ⁊ ordinatus inipsa ordinatione
ut̃q missam celebrare debet. E hec quidẽ
Sed quando archiep̃c electus ordinandus
fuerit. om̃s eiusdem ꝓuintie ep̃i ad sedem
metꝰpolitanam conuenire debent ut abom̃ib
ipse ordinetur. oportet enim ut ipse qui illis
om̃ib p̃eẽ debet ab omnib illis eligatur ⁊ or¬
dinet᷑. Alioquin cassa udicatur consecratio.
Scatutum ÷ autem ut archiep̃c infra tres
menses cõsecrationis suȩ ad fidem suam expo¬
nendam ⁊ pallium suscipiendum ad apłicam
apłica cunctis in orbe t̾rarum prefertur

Expanded text:
qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex manum imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationis autem epistolam notarius scribit. Denique et ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterque missam celebrare debet. Et haec quidem piscopis. Sed quando archiepiscopus electus ordinandus fuerit, omnes ejusdem provinciae episcopi ad sedem metropolitanam convenire debent, ut ab omnibus ipse ordinetur. Oportet enim ut ipse qui illis omnibus praeesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur, alioquin cassa judicatur consecratio. Statutum est autem ut archiepiscopus intra tres menses consecrationis suae ad fidem suam exponendam et pallium suscipiendum ad apostolicam sedes apostolica cunctis in orbe terrarum praefertur
Abbreviated transcription (Latin):
primituia legitur eccłia habuisse ⁊ de hiis soł
p̃ceptum habemus apł̃i. Subdiacones tñ quia
iipsi sacris altarib amministrant oportuni¬
tate exigente ep̃os eligi concedt̃. S rarissime.
⁊psum nonsine romani pontificis siue metͦpo¬
litani licentia si tñ spectate sint religionis ⁊
ꝓbabilis scientie. Adep̃m specialit̃ ꝑtinet
basilicarum conlẽtratio. unctio altaris: con¬
fectio crismatis. manus impositio. ⁊ cõmunis
suꝑ popłm benedictio. Ipse p̃dicta officia ⁊ o¬
dines eccłiasticos distribuit. ipse sacras uirgi¬
nes benedicit. Dum enim p̃cessit unusquisq
insinglis. iste p̃ordinator ÷ incunctis. Hullus
ep̃c alium in ep̃m sine met᷑politani consensu con¬
secrare debet. nec metropolitanus ordinare
ponunt ⁊ tenent euangłioꝵ codicem super
caput ⁊ suꝑ uerticem eius ⁊ uno suꝑ eum
fundente benedictionem reliqui om̃s ep̃i

Expanded text:
primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiae. Ad episcopum specialiter pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus ordinare ponunt et tenent Evangeliorum codicem super caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑio
post cenam panem ⁊ unum in corpus ⁊ sangui-¬
nem suum commutauit ⁊ ut inmemoriam sue
passionis idem facerent discipłs monens insti¬
tuit. Hoc quoq excellent̃ officium implens
exibuit. qñ ipse sacerdos ⁊ hostia seipsum in
ara crucis ꝓpt̃ peccata gn̾is humani obtulit.
ꝯꝑproprium sanguinem sc̃a etua ingrediens.
celestia ⁊ trena pacificauit. In quo apparet quan¬
ta sit excellentia sacerdotalis officii. ꝑ qͦ cotidie
in altari passio xp̃i celebratur. ⁊ reus quisq
a peratis conuersus dõ reconciliatur. Quibus
om̃b de sacerdotali officio b̾uit̃ ꝑtractatis
ammonendi sunt xp̃i sacerdoces quatinus sic̃
excellunt ordinis dignitate. sic excellant uite
scĩcate. ut plebs eis cõmissa atq disciplinis
edocta gratant̃ eis obediat: ⁊ eoꝵ unitatione
nisi qui prius in sacris ordinib religiose fuerit
conuersatus Sacros autem ordines diaconatꝰ
⁊ p̃sbit̾atus tm̃ appellandos censent. q hos solos

Expanded text:
io post coenam panem et vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens instituit. Hoc quoque excellenter officium implens exhibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. Quibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos
Abbreviated transcription (Latin):
neq ordinari. neq ordinatos recipi con¬
cet̃: sine cõmendaticiis litt̾is ep̃oꝵ suoꝵ¬
nulla rõne debet fieri nisi ꝓ magna uti¬
utilitate uł necessitate cogente. Et hos
quidem non ꝑ ipsos fieri oportet. s conli¬
lio ⁊ inuitatione coep̃oꝵ atq auctoritate
romam pontificis. Mutatio similit̃ ele¬
ricoꝵ siue p̃sbitoꝵ non sine magna discre¬
tione fieri debet cum consilio ⁊ auctorita¬
te ep̃oꝵ suoꝵ. Clericum etiam in eccłis
auarum ciuitatum asscribi sacri cano¬
nes uetant. ꝑresbit̃os quoq relicta cura
eccłiarum suarum ꝓfectionem suscipere
siue ad orõnes siue quolibet in consulto
ep̃o non oportere testantur. Detminant
quoq que sint que necessario presbitos seut
oportet ia÷ librum sacramentoꝵ. lectionatiũ.
baptisferium. compotũ canonẽ penitentiabẽ.

Expanded text:
neque ordinari neque ordinatos recipi conneque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis litteris episconulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fieri oportet, sed consilio et invitatione coepiscoporum, atque auctoritate Romani pontificis. Mutatio similiter clericorum sive presbyterorum non sine magna discretione fieri debet, cum consilio et auctoritate episcoporum suorum. Clericum etiam in Ecclesiis duarum civitatum ascribi sacri canones vetant. Presbyteros quoque relicta cura Ecclesiarum suarum profectionem suscipere, sive ad orationes sive quolibet, inconsulto episcopo non oportere testantur. Determinant quoque quae sint quae necessario presbyteros scire oportet, scilicet librum sacramentorum, lectionarium, baptisterium, compotum, canonem, poenitentialem,
Abbreviated transcription (Latin):
manu missi sunt ut ineis nullum obsequũ
nis. aut pocestatem reseruarint ⁊ sine cri¬
mine uixerint: hos in clerum assumi pos¬
se sine cunctatione sanxerunt. Publice
uͥ penitentes. criminosos. illit̾atos. diga¬
mos. repudiatarum marito. ex adulterio
natos. ab hereticis baptizatos. ⁊ qui seupr¬
los ab sciderunt: a sacris ordinib arcen¬
aos. ⁊ energuminos inclerum recipien¬
dos. S: ⁊ filios psbit̃oꝵ ad sacros ordines
non admietendos. nͥ quos uł habitus re
Penitentes i si necessitas exegerit int̃
hostiarios deputari uł int̾ lectores ita
ordinari sunt int̾ sub diacones hr̃i conce¬
dt̃ ita tñ ut manum non imponant aut
sacra contingant. Penitentes autem abis
eos qui post baptismum ꝓ homicidio aut
ꝓ diuersis criminib aut̃ grauissimis pe¬
catis publicam gerentes penitentiam
sub cilicio: diuino fuerint altario recon¬
ciliati. Similit̃ tͥnsmarinos ⁊ incognitos
homines siue clericos aliarum eccłiaruma.

Expanded text:
manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus relPoenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios deputari, vel inter lectores, itaordinati sunt inter subdiaconos haberi concedunt, ita ut manum non imponant, nec sacra contingant. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis pecatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
continuos diligent̃ ex aminati. sabbato
tandem qui ꝓbati inuenti fueruit ep̃s
conseerandi p̃sentent᷑. Benedictiones ũ
pontificum dieb tantum dñicis celebras¬
das eẽ. sacri canones sanxerunt.⁊
diffinitio sacre scripture discretionem
reliquit. ut subdiaconus quidem ñ ordine
Quod autem sine certo aitulo
abit aut diaconus ordinari non debeat
ere quid refert cum etiam si ꝑfectionem
uaftice discipline sequeremur aliter in cde¬
n assumendus non eẽt. xxii
cros ordines eliguntur multa nobis patres
pcumenta reliquerunt. Ham quid asacris
uãimib non impecliat eos qui ꝓbate fuerĩt
onuisationis placuit diffinire. Qui a me¬
ucoꝵ in cisione forte claudi efficiuntur. uł
pestudine. siue ꝑ uiolentiam abscidurt.
udministrationis non impediat.⁊ laici q
non concubinam non pelicem norunt.nee
uligami extiterunt. ⁊ in cet̾is sine er inine
iuterunt. lib̾ti quoq qui a dñis suis sta

Expanded text:
continuos dies diligenter examinati, Sabbato continuos dies diligenter examinati, Sabbato tandem qui probati fuerint episcopo consecrandi praesententur; benedictiones vero pontificum diebus tantum Dominicis celebrandas esse sacri canones sanxerunt. Cdefinitio sacrae Scripturae discretionem reliquit. Ut subdiaconus quidem non ordineQuod autem sine certo titulo presbyter aut diaconus ordinari non debeat, dicere quid refert, cum etiam si perfectionem ecclesiasticae disciplinae sequeremur aliter in clem assumendus non esset. CAP. sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam abscidunturadministrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita
Abbreviated transcription (Latin):
cos quos delinquere cognoscit ipse deftcuti¬
suit quos uͭ emendare non ualet: eoꝵ exces¬
sum adaguitionem ep̃i defert. Basilicari¬
osiste constituit. ⁊ matcłas ipse disponit.
Qñ autẽ pͥmicerius absens÷: ea que paicta
sunt iste exquirit. qui ei : aut longe⁊ pri¬
mus. aut eruditione his explendis cera
si p̃paratio. cura crismatis conficiendi. c
baptisterĩ ordinanddi. p̃paratio lumin as
⁊ diaconoꝵ non nisi certis temporib fieri de¬
bere scipatres decreuerunt .i. ieuinio que¬
ti mensis. ⁊ septumi. ⁊ decimi. ⁊ initũ quaar¬
gesimalis ac mediane quadragesune die
sabbati circa uesꝑam ieuinio celebrato.
fix .iiͦii. ante ipsam ordinationem. euocui¬
debet sacerdores ⁊ alios prudentes uiros
quaros legis diuine. ⁊ exercitatos in eccłi¬
sticis sanctionib. qui ordinandoꝵ ⁊ ui
tam ⁊ scientiam. sine fauoris gr̃a. aut
iuneris cupiditate scđm uericatem
dilig ent̃ inuestigent. ut sic ꝑtres dies

Expanded text:
cos quos delinquere cognoscit, ipse districos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae praedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut eruditione his explendis certunsi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminariuet diaconorum non nisi certis temporibus fieri debere sancti Patres decreverunt, id est jejunio quarti mensis et septimi, et decimi, et initii quadragesimalis ac medianae quadragesimae die Sabbati circa vesperam jejunio celebrato. feria quarta ante ipsam ordinationem evocandebet sacerdotes, et alios prudentes viros, gnaros legis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui ordinandorum et vitam et scientiam sine favoris gratia, aut muneris cupiditate, secundum veritatem diligenter investigent, ut sic per tres
Abbreviated transcription (Latin):
tũ auctoritate pontificali in archidiaconi cura
Aaquem ista ꝑtinent munsteria. Solicitudo
parrochiarum ⁊ ordinatio ⁊ uirgia ad eius ꝑti¬
neut curam. Preparandis diocesianis basilicis
ipse suggerit sacer doti. ipse inquirit parro¬
chias cum iussione ep̃i ⁊ ornamenta uł res basi¬
licarum uł parrochiarum. gesta libertatum
atliassicarum ep̃o idem refert. c&lectam pecu¬
mam de communione ipse accipit ⁊ ep̃o defert.
sub ep̃o quasi in partem cure aduocatus in cau¬
ss eccliasticis examinandis dispensat
psalmiste .i. cantores. Sigtum qͦq dandũ
ꝓ officio clericoꝵ. ꝓ uite honestace. ⁊ offici¬
tim cantandi.: ꝑ agendi sollicite. lectiones.
benedictiones. psalmum laudes. oferto¬
rium. ⁊ responsoria quis clericoꝵ dicere
debeat. ordo quoq ⁊ modus psallenai in
choro ꝓ sollempnitate ⁊ tempore. ordina¬
tio ꝙa ꝓluminarib deporcendis. Si qͥd̃
etiam u̾ecessarium ⁊ ꝓreꝑatione basilica
rum que sunt mnurbe: ipse denuntiat

Expanded text:
 auctoritatem pontificalem, in archidiaconi curamad quem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit parochias cum jussione episcopi, et ornamenta vel res basilicarum, vel parochiarum; gesta libertatum ecclesiasticarum episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse accipit et episcopo defsub episcopo quasi in partem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinandis dispensat.psalmistae, id est cantores. Signum quoque dandum pro officio clericorum, pro vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiam necessarium est pro reparatione basilicarum, quae quales sunt in urbe, ipse denuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
baptirando unitati eccłie incorporant. ⁊ in
omnib sacramentis usq ad manus impositio¬
nem popło di ministrant. Ep̃i uͦ successore
sunt apłoꝵ. qui ex necessitate ad aduitarium
⁊ supplementum sui officũ intanta mułtitudi¬
ne poploꝵ regendoꝵ ministerium sibi expetunt
sacerdotum. sic moyses inheremo .lxx. uiras
elegit prudentes. quoꝵ consilio ⁊ auxilio mul¬
titudinem tantam facilius gub̾naret. Siue
suꝑioris siue inferioris sint ordinis sac̾lotes
id ÷ siue p̃sbit̃i siue ep̃i uicem gerunt sumini
pontificis. dum popłos deliuquentes ad peni¬
tentiam uocant ⁊ orationum suarũ medica¬
inento sananrt. Unde apłs dicit. ds̃ erat

Expanded text:
baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et in sacramentis usque ad manus impositionem populo Dei ministrant. Episcopi vero successores sunt apostolorum, qui ex necessitate ad adjutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetunt sacerdotum. Sicut Moyses in eremo septuaginta viros elegit prudentes, quorum consilio et auxilio multitudinem tantam facilius gubernaret. Sive inferioris sive superioris sint ordinis sacerdotes, id est sive presbyteri sive episcopi, vicem gerunt summi pontificis, dum populos delinquentes ad poenitentiam vocant, et orationum suarum medicamento sanant. Unde Apost
Abbreviated transcription (Latin):
te bone conuersationis. Sicut scriptũ ÷.
Senectus uenerabilis ÷ non diuturna neq¬
enim sensus hominis ⁊ etas fenectutis uita
immaculataꝰ. Distat autem hoc tantĩ
int pontifices ⁊ huius temꝑis sacerdotes.
quod solis pontificib addita ÷ clericoꝵ
ordinatio. basilicarum dedicatio. sacri
crismatis consecratio. manus impositio.
⁊ communis suꝑ popłm benedictio. In
aliis autem sacramentis siue scilicet
catheci⁊ andi. siue baptizandi. siue mis¬
sam celebrandi. ⁊ consecrandi corporis
ciendi communis ÷ utsq dispensatio.
Summis gͦ sacerdotib supradicta iccir¬
co singłarit̃ reseruata sunt. ne eadem
prorsus auctoritas potestatis ab omnib passim
uindicata inferiores erga supͣpositos in solentes
redderet ⁊ soli̾to obedientie uncło scandalũ
gu̾aret. Presertm successores ⁊ uicarii sunt
turus. Ita quippe p̃sbiti qui adiutores sunt
ep̃oꝵ rudes popłos cathecizando initiant.

Expanded text:
te bonae conversationis, sicut scriptum est: te bonae conversationis, sicut scriptum est: Senectus venerabilis est, non diuturna, neqsunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Distat autem hoc tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedictio. In aliis autem sacramentis sive scilicet catechizandi, sive baptizandi, sive missam celebrandi, et consecrandi corporis ciendi, communis est utrisque dispensatio. Summis ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus auctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. Presbyteri successores et vicarii sunt turus . Ita quippe presbyteri qui adjutores sunt episcoporum, rudes populo catechizando initiant,
Abbreviated transcription (Latin):
strare inomnib que aguntur insacramentiꝰ
xp̃i inbaptismo scł incrismate in patena
⁊ calice. oblationes etiam inferre ⁊ dispon̾e
in altari. Componere etiam mensam dñi
atq uestire. crucem ferre. ⁊ p̃dicare euan¬
gelium ⁊ apłm. Ad ipsos quoq ꝑtinet of¬
ficium p̃cum. ⁊ recitatio nominum. Ipse p̃¬
monent aures addñm. ipse hortantur
orare. ipsi clamant.⁊ pacem ipsi annuitiãt.
nem incitauit dicens. Uigilate ⁊ orate
ut non intretis intemptationem. .Mi¬
sub sequitur ordo p̃sbit̃oꝵ qui inuet̾i testa¬
mento afiliis aaron sumpsit mrcium.
Nam qui tunc sacerdotes uocabantur. hi
sunt qui nunc apellantur p̾sbiti. ⁊ qui
tunc dicebantur pͥncipes sacerdocũ: nc̃
ep̃i nominantur. Presbit̃i autem int̃¬
p̃tantur seniores. qr seniores g̃ci p̃sbit̃os
uocant. D ebent enim p̃sbiti ẽẽ senio
res in popło di. non tantum etate corꝑis.
quantum prudentia morum ⁊ maturita¬

Expanded text:
strare in omnibus quae aguntur in sacramentis strare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet in chrismate, in patena et calice. Oblationes etiam inferre et disponere in altari, componere etiam mensam Domini atque vestire, crucem ferre et praedicare Evangelium et apostolum. Ad ipsos quoque pertinet officium precum, et recitatio nominum. Ipsi praemonent aures ad Dominum, ipsi hortantur orare. Ipsi clamant, et pacem ipsi annuntiant. nem incitavit, dicens: Vigilate et orate ut non intretis in tentationem .subsequitur ordo presbyterorum, qui in Veteri Testamento a filiis Aaron sumpsit initium. Nam qui tunc sacerdotes vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores Graeci presbyteros vocant. Debent enim presbyteri seniores esse in populo Dei; non tantum aetate corporis, quantum prudentia morum, et maturita
Abbreviated transcription (Latin):
erum sectantes. ne dͥe celesti militia lucra
perrena sectentur. Post hec subiecit. hii aũ
ꝓbentur primum ⁊ sic ministrent nullum cri¬
men. habentes. E hũ itaq sicut ep̃i ante or¬
dinationem ꝓbari debẽtur ⁊ si ddigni inuenti
fuerint. sic demum ad sacrum ministerium
amitci. ħi cum ordinant᷑: solus ep̃c manꝰ
eis inponit. qi administerium non ad sacerdo¬
cium applicantur. Ponrcur eis orarium id ÷
stola suꝑ sinistrum humerum ab ep̃o ut ꝑ
hec agnoscant se accepisse ugum dñi quo
omnia ad sinistram id ÷ p̃sentem uitam
ꝑtinentia aduersa fortit̃ tolerent. ⁊ diui¬
no tunori subiciant. Accipiunt ⁊ textum
euangłioꝵ de manu ep̃i. ꝑ quem intelligant
se eẽ p̃cones euangłii xp̃i. Ham sicut lecto¬
rib uetus testamentum. ita diaconib no¬
uum p̃dicare p̃ceptum ÷ p̃cipue euangłm
quod solis ipsis in eccłiam ꝓnuntiare licet.
Adipsos ꝑtinet assistere sacerdotib ⁊mini¬

Expanded text:
crum sectantes, ne de coelesti militia lucra crum sectantes, ne de coelesti militia lucra terrena sectentur. Post hoc subjecit: Hi autem probentur primum; et sic ministrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut episcopi ante ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium applicantur, ponitur eis orarium, id est stola super sinistrum humerum ab episcopo, ut hoc agnoscant se accepisse jugum Domini; quo omnia ad sinistram, id est, praesentem vitam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu episcopi, per quem intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praeceptum est; praecipue evangelium quod solis ipsis in Ecclesia pronuntiare licet. Ad ipsos pertinet assistere sacerdotibus et mini
Abbreviated transcription (Latin):
non licet calicem dñi in mensa collere nisi tra¬
ditus eiꝰ fuerit adiacono. Leuite hostias
suꝑ altare ponunt. ipsi mensam dm̃ com¬
ponunt. Leuite oꝑiunt archam testam̃¬
ti qr non omnes uidere auͣt possunt
alta misterioꝵ que oꝑiuntur a leuitis.
Ipsi albis induti uestib. at asistunt alta¬
ri. ut candore uestis munditia uitȩ sigretir.¬
fidiq acbostias ⁊ inmaculati accedant. Cales
pm dñta decet hr̃e ministros qui nullo caruis
rumpantur contagio. s ꝑfecta mentis ⁊ cor¬
ris castitate splendeant. Quales enum diaco¬
C or dinandi sint: apłs plenissime decet scri¬
tns ad timotheum. H am cum p̾misisset de
cerdotum electione continuo subiunxit di¬
tones similit̾ irrep̾hensibiles. hoc ⁊ sine cri¬
mine. sic̃ epõs pudicos hoc ⁊ a libidine conti¬
entes. non bilingues scł ne turbent habentes
dacem. non multo uino deditos. quia ubi ebree¬
tas: ibi libido ⁊ furor dñatur. non turpe lu¬

Expanded text:
non licet calicem domini in mensa tollere, nisi tranon licet calicem domini in mensa tollere, nisi traditus eis fuerit a diacono. Levitae hostias super altare ponunt, ipsi mensam Domini componunt. Levitae operiunt arcam testamenti, quia non omnes videre debent aut possunt alta mysteriorum quae operiuntur a levitis. Ipsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splendeant. Quales enim diaconi ordinandi sint, Apostolus plenissime docet scribens ad Timothaeum . Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjunxit: Diaconos similiter irreprehensibiles; hoc est, sine crimine: sicut episcopos pudicos, hic est a libidine continentes: non bilingues, ne turbent habentes pacem: non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur: non turpe lu
Abbreviated transcription (Latin):
ab apłis initium sumpsit. qñ sicut legic᷑
nĩ plenos sp̃u sc̃õ adhoc officium elegerĩt
⁊ orõne premissa manus eis inposuerunt.
ut iomni matrice eccłia. septem diacond̾s
circa aram xp̃i sublimiori gradi tamquam
columpne altaris assisterent. non sine aliqꝰ
septenarii eimisterio. inquo figuratur ut
septisormis gr̃e sp̃u fulgentes sc̃i si nt corꝑe
⁊sp̃u. Hũ sunt septem angłi in apocalips
tuba cauentes. Hu sunt septem candelabra
aurea. Hu uoces conitruoꝵ. Ipsi enim
clara uoce inmodum preconis admonent
cunctos. siue adorandum. siue ad genua
flectenda. siue ad psallendum siuȩ ad le¬
gendum. ⁊ audiendum uerbum. Ipsi euan¬
gelizant. ipsi sacramenta di dispensant.
Sine ipsis sacerdos nomen haber officium
s̃ habet. Ham sic̃ in sacer dote consecratio.
ita inministro dispensatio sacramenti ẽ.
psis etiam sacerdotibus ꝓpter p̃sumptionẽ

Expanded text:
ab apostolis initium sumpsit, quando, sicut legitur ab apostolis initium sumpsit, quando, sicut legitur nii plenos Spiritu sancto ad hoc officium elegerunt: et oratione praemissa manus eis imposuerunt .ut in omni matrice Ecclesia septem diaconi circa Aaram Christi sublimiori gradu, tanquam columnae altaris assisterent, etiam non sine aliquo septenarii mysterio. In quo figuratur ut septiformis gratiae spiritu fulgentes, sancti sint corpore et spiritu. Hi sunt septem angeli in Apocalypsi tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem