comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut ͥustus ex fide uiueret ⁊ ñ res¬
pitientes que uidentur s que nõ ui¬
dentur sp̃n ex fide spem iusticie expec¬
taremus. Qui autem dicunt si pecco
mors ista corporis accidisset ñ utiq
post remissionem pecc̃orum quam
redemptor nob̾ tribuit moreremur
ñ intelligunt qũo res quaꝵ reatũ
ne post hanc uitam obsint deus sol¬
uit tm̃ eas ad certamen fidei sinit
diantur ⁊ excerceantur ꝓficientes
inagone iusticie. posset .N. ⁊ alius
nem tuum ⁊ spinas ⁊ tribulos t̾¬
ra pariet tibi. Quare ⁊ post remis¬
sionem labor hic ꝑmanet ⁊ ħ dura
⁊ asꝑa parit ⁊̃ t̾ra fidelium. Item
paries cur ⁊̃ post pec̃coꝵ remissione̾
endo paciuntur. Et tñ constat pp̃ pec¬
catum qd̃ amiserant illos adeo pri¬
mos hoĩes ħ audisse atq merius¬
se nec resistit his u̾bisdiuini libri
que posui de labore hoĩs ⁊de ꝑturi¬
tione młris nisi qui ꝓrsus alienꝰ
a fide catholica eisdem litns ad u̾sa
admodum eis hac qõne ꝓposita

Expanded text:
ex fide uiueret et non respicientes quae uidentur, sed quae non uidentur spiritu ex fide spem iustitiae expectaremus? Qui autem dicunt: si peccato mors ista corporis accidisset, non utique post remissionem peccatorum, quam redemptor nobis tribuit, moreremur, non intellegunt quomodo res, quarum reatum, ne post hanc uitam obsint, deus soluit, tamen eas ad certamen fidei sinit diantur et exerceantur proficientes in agone iustitiae. posset enim et alius nem tuum, et spinas et tribulos pariet tibi terra: quare et post remissionem labor hic permanet, et haec dura et aspera parit etiam terra fidelium? Item paries : cur etiam post peccatorum remissionem endo patiuntur? Et tamen constat propter peccatum, quod admiserant, illos a Deo primos homines haec audisse atque meruisse: nec resistit his verbis divini libri, quae posui de labore hominis et de parturitione mulieris, nisi qui prorsus alienus a fide catholica eisdem Litteris adveradmodum eis hac quaestione proposita
Abbreviated transcription (Latin):
sibiliter uoluit expectari ut uistus
ex fide uiueret in tm̃ ut nec ip̃e qui
die t̾cio. resurrexit int̾ hoĩes eẽ uo¬
luerit s eis demonstrato insua car¬
ne resurrectionis exemplo quos hꝰ
rei testes hr̃e dignatus est incelum.
ascenderit illoꝵ quo se oclis aufe¬
rens nͥlq taie cuiusꝙͣ eoꝵ carniiã
tribuens carne quale incarne ꝓpͥa
demonstrauerat ut ⁊ ip̃i infide ui¬
uerent eiusq iustitie inqua exfi¬
de uiuitur p̾mium qd̃ postea erit
uisibile tunc nunc utt̃im ꝑ pacie̾¬
tiam inuisibiliter expectarent. ad
huc intellectum credo ⁊̃ illud tẽ re¬
ferendum qd̃ ait de sp̃u sc̃o. Non
potest ip̃e uenirenisi ego abiero
hoc .ii. erat dr̃e. Non poteritis iuste
uiuere exfide qd̃ demeo dono .i. de
qd̃ intuemini abstulero ut sp̃na¬
liter cor ur̃m inuisibilia credendo
ꝓficiat hanc exfide iusticiam idẽp¬
tidem loquens de sp̃u sc̃o ita cõmẽ¬
dat. ille inquit arguet mundum de

Expanded text:
sibiliter uoluit expectari, ut iustus sibiliter uoluit expectari, ut iustus ex fide uiueret, in tantum ut nec ipse qui die tertio resurrexit inter homines esse uoluerit, sed eis demonstrato in sua carne resurrectionis exemplo, quos huius rei testes habere dignatus est, in caelum ascenderit illorum quoque se oculis auferens nihilque tale cuiusquam eorum carni iam tribuens, quale in carne propria demonstrauerat, ut et ipsi ex fide uiuerent eiusque ustitiae, in qua ex fide uiuitur, praemium, quod post erit uisibile, nunc interim per patientiam inuisibiliter expectarent. ad hunc intellectum credo etiam illud esse referendum, quod ait de sancto spiritu: non potest ipse uenire, nisi ego abiero. hoc enim erat dicere: \'non poteritis iuste uiuere ex fide, quod de meo dono, id estquod intuemini abstulero, ut spiritaliter cor uestrum inuisibilia credendo proficiat\'. hanc ex fide iustitiam identidem loquens de spiritu sancto ita commendat: ille, inquit, arguet mundum de
Abbreviated transcription (Latin):
qui sine ullo pecc̃o originali ł ꝓprio
moriebatur. dixit. ꝙ paulo ante cõ¬
memoraui. ecce ueniet princeps mũ¬
di .i. diabolus qui potestatem hebrit
mortis ⁊ inme nich il inueniet. idẽ pec¬
ei. quare ergo moreris s ut sciant õs
inquit qr uoluntatem prĩs mei facio
surgite eamus hinc. idẽ ut moriar ñ
hñs mortis cãm de pec̃co sub auctore per¬
cati s de obedĩa ⁊ iusticia fc̃s obediẽs
usq ad mortem. ⁊ hoc ergo illo testi¬
monio demonstratum est ⁊ c timo¬
rem mortis fideles uincunt ad agonẽ
ip̃ius fidei ꝑtinere qui ꝓfecto defus¬
set si mox ẽẽt credentes immortalitaᷤᷤ
consecuta quamius itati multa
dñs iusibilia miracula fecerit uñ
ip̃a fides uelut quib dam primordi¬
is laccescentib germinaret ⁊ insu¬
um robur exilla temeritudine coa¬
lesceret tanto est .n. forcior quãto
magis iam ista non querit tm̃ il¬
lud qd̃ ꝓmissum ꝗsperamus inui¬

Expanded text:
qui sine ullo peccato uel originali uel proprio qui sine ullo peccato uel originali uel proprio , moriebatur dixit, quod paulo ante commemoraui: ecce ueniet princeps mundi,— idest diabolus, qui potestatem habet mortis in me nihil inucniet, id est peceretur ci: \'quare ergo moreris?\' sed ut sciant omnes, inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, eamus hinc, id est, \'ut moriar non habens mortis causam de peccato sub auctore peccati, sed de oboedientiae iustitia factus oboediens usque ad mortem\'. et hoc ergo illo testimonio demonstratum est et, quod timorem mortis fideles uincunt, ad agonem ipsius fidei pertinere, qui profecto defuisset, si mox esset credentes inmortalitas consecuta. Quamuis itaque multa dominus uisibilia miracula fecerit, unde ipsa fides uelut quibusdam primordiis lactescentibus germinaret et in suum robur ex illa teneritudine coalesceret — tanto est enim fortior, quanto magis iam ista non quaerit —, tamen illud, quod promissum speramus, inui
Abbreviated transcription (Latin):
ter enumerasset quosdam qui deo fi¬
de placuerunt scd̃m fidem inquit n
mortui sunt hi õs cum ñ accepissẽt
ꝓmissiones s longe eas uidentes ⁊ sa¬
lutantes ⁊ confitentes qr hospites ⁊
ꝑ egrini sunt sr̃ t̾ram. Et paulo pꝰ
eandem fidei laudem ita condnsit.
Et om̃s inquit testimonium conse¬
cuti ꝑ fidem non tulerunt ꝓ misio
fides ẽet si hoĩes incredendo p̾mra.
iuisibilia sequerentur hoc est si fide¬
lib merces ĩmortalitatis inħ sc̃o
redderetur. hinc ⁊ ip̃e dñs mori uo¬
luit quemadmodum de illo scrip¬
tum est admortem euacuaret eñ
qui potestatem habebat mortis. idẽ
diabolum ⁊ liberaret eos qui timo¬
re mortis ꝑ totam uitam rei erãt
seruitutis. Hoc testimonio satis ⁊̃ il¬
lud monstratur ⁊ mortẽs ⁊ istam.
corporis pͥncipe atq auctore diabo¬
lo hoc est expecc̃o accidisse qd̾ ille ꝑ¬
suasit. Neq .n. obaliud potestatem
hr̃e mortis uerissime dr̃etur uñ ille

Expanded text:
ter enumerasset quosdam, qui deo fiter enumerasset quosdam, qui deo fide placuerunt: secundum fidem, inquit, mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas uidentes et salutantes et confitentes, quia hospites et peregrini sunt super terram. et paulo post eandem fidei laudem ita conelusit: et omnes, inquit, testimonium consecuti per fidem non tulerunt promissifides esset, si homines in eredendo praemia uisibilia sequerentur, hoc est, si fidelibus merces inmortalitatis in hoc saeculo redderetur. Hinc et ipse dominus mori uoluit, ut, quemadmodum de illo scriptum est, per mortem euacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id est diabolum, et liberaret eos qui timore mortis per totam uitam rei erant seruitutis. hoc testimonio satis etiam illud monstratur et mortem istam corporis principe atque auctore diabolo, hoc est ex peccato, accidisse, quod ille persuasit; neque enim ob aliud potestatem habere mortis uerissime diceretur. unde ille
Abbreviated transcription (Latin):
tem beata futura est ꝑuirtutem ⁊̃
contempnende ip̃ius mortis ad xp̃i
gr̃am festinaret s pp̃ remouendam
mortis molestiam delicatius credere¬
tur in xp̃m. plus ergo gr̃e p̾stitit pł
fidelib suis sine dubitatione dona¬
uit. Quid .N. magnum erat udendo¬
ñ mori eos qui trederent credere se nõ
moriturum. Quanto est maiuis ꝙͣ¬
to fortius quanto laudabilius ita
credere ut sesꝑet moriturus sine fine
uitturum. Deniq hec quib dam in
fine largietur ut mortem istam repẽ¬
tina cõmutatione ñ sentiant s sinł
tum resurgentib rapiantur innu¬
bib obuiam xp̃o inaera ⁊ sic semꝑ
cum dño uiirant. Et racte illis qui ñ
erunt iam posteri qui pp̃ hec credãt
ñ sꝑando qd̃ ñ uident s amando qd̃
uident. Que fides est eneruis ⁊debilis
nec fides omnino dicenda qñ quidẽ
fides ita definita est. fides est sꝑandoꝵ
est adhebreos epła cum consequen¬

Expanded text:
tem beata futura est, per uirtutem etiam tem beata futura est, per uirtutem etiam contemnendae ipsius mortis ad Christi gratiam festinaret, sed propter remouendam mortis molestiam delicatius crederctur in Christum. plus ergo gratiae praestitit, plus fidelibus suis sine dubitatione donauit. quid enim magnum erat uidendo non mori eos, qui crederent, credere se non moriturum? quanto est maius, quanto fortius, quanto laudabilius ita credere, ut se speret moriturus • sine fine uieturum ! denique hoc quibusdam in fine largietur, ut mortem istam repentina commutatione non sentiant, sed simul cum resurgentibus rapiantur in nubibus in obuiam Christo in aera et sic semper cum domino uiuant. et recte illis, quia non erunt iam posteri, qui propter hoc credunt non sperando quod non uident, sed amando quod uident. quae fides est eneruis et debilis nec fides omnino dicenda, quando quidem fides ita definita est: fides est sperantiest, ad Hebreos epistola, cum consequen
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicebat. Oũm ergo corporis mortẽ
fc̃am ꝑ unum hoĩem dixit ⁊ or̃m cor¬
poris resurrectionem inuitam eter¬
nam ꝑ unum xp̃m futuram ẽẽ pro¬
misit. Qũo ergo plus nob̾ notuit il¬
le peccando quam iste ꝓfuit redimeᷤ¬
do tum ꝑ illuis pecc̃m tp̃ralitermo¬
riamur ꝑ istuis ã redemptionem ñ
ad tp̃ralem uitam s ad ꝑꝑetuam
resurgamus. Nr̃m ergo corpus mor
lum mortuum est sũ pecc̃o ut fuso
sanguine sine culpa oĩm culpare
cyrographa delerentur quib debito¬
res qui ineum credunt a diabolo an¬
tea tenebantur ⁊ ideo ait. hic est sã¬
guis meus qui ꝓmultis effundetur
tredentib ut nec istuis exꝑirentur
corporis mortem. s si hec fecisset cͣr¬
ni quedam felicitas ad deretur mi¬
nueretur autem fidei fortitudo. sic
.N. hoĩes mortem timent ut ñ ob
aliuid felices dr̃ent ẽe xp̃ianos nisic
mori oĩo ñ possent. Ac ꝑhec nemo
põ illam uitam que post istã mor¬

Expanded text:
ne dicebat. omnium ergo corporis mortem ne dicebat. omnium ergo corporis mortem factam per unum hominem dixit et omnium corporis resurrectionem in uitam aeternam per unum Christum futuram esse promisit. quomodo ergo \'plus nobis nocuit ille peccando, quam iste profuit redimendo\', cum per illius peccatum temporaliter moriamur, per istius autem redemptionem non ad temporalem uitam, sed ad perpetuam resurgamus? nostrum ergo corpus mortlum mortuum est sine peccato, ut fuso sanguine sine culpa omnium culparum chirographa delerentur, quibus debitores, qui in eum credunt, a diabolo antea tenebantur. ideo: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur credentibus, ut nec istius experirentur corporis mortem. Sed, si hoc fecisset, carnis quaedam felicitas adderetur, minueretur autem fidei fortitudo. Sic enim homines mortem istam timent, ut non ob aliud felices dicerent esse Christianos, nisi quod mori omnino non possent, ac per hoc nemo propter illam uitam, quae post istam mor
Abbreviated transcription (Latin):
tñ mors incarne pecci in obedĩe debi¬
ta redditur insiłitudine autem car¬
nis pec̃ci obedĩe uoluntate sus cep¬
ta est. Ad eam quippe icturus eamq
passurus ixc ait. Ecceuenit princeps
nͥl inueniet.s ut sciant om̃s qr uo¬
luntatem pr̃is mei facio. surgite ea¬
mus hinc. his dcĩs ꝑ rexit adindebi¬
tam mortem fc̃s obediens usci ad
mortem. Qua pp̃ illi qui dñt si pͥ¬
mi hoĩs pec̃to fc̃m est ut morerem᷑
xp̃i aduentu fieret ut credentes in
eum ñ moreremur ⁊ addunt.q. rõ¬
nem dicentes. Net .N. p̾uaricatoris
transgressio plusht̃ nobis nocuit
quam incarnatio ł redemptio ꝓ¬
fuit saluatoris cur non potiuis ħ
attendunt. hec audiunt het sñ discep¬
tatione credunt. qd̃ apłs sine ambigni¬
tate locinus est qr ꝑ hoĩem mors ⁊ per
hoĩem resurrettio mortuoꝵ sicut .a.
inadam omnes moriuntur sic ⁊ in
xp̃o om̃s uiuificabuntur. Neq .i. a¬
lunde quam de corporis resurrettio¬

Expanded text:
tamen mors in carne peccati inoboedientiae debitamen mors in carne peccati inoboedientiae debita redditur, in similitudine autem carnis peccati oboedientiae uoluntate suscepta est. ad eam quippe iturus eamque passurus hoc ait: ecce ucnit princeps nihil inueniet; sed ut sciant omnes, quia uoluntatem patris mei facio. surgite, eamus hinc. his dictis perrexit ad indebitam mortem factus oboediens usque ad mortem. Quapropter illi qui dicunt: si primi hominis peccato factum est, ut moreremur, Christi aduentu fieret, ut credentes in eum non moreremur, et addunt quasi rationem dicentes: neque enim praeuaricatoris transgressio plus nobis nocuit, quam incarnatio uel redemptio profuit saluatoris, cur non potius hoc adtendunt, hoc audiunt, hoc sine disceptatione credunt, quod apostolus sine ambiguitate locutus est: quia per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur? neque enim aliunde quam de corporis resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
iorib ñ ⁊̃ ꝑuulis eẽ iħm qui uenit
insiłitudine carnis pec̃ci ut euacua¬
ret corpus pecãi inquo infirmissi¬
mo nulli usui congruis ł ydoneis in¬
fantilib membris aĩa rationalis mi¬
serabili aĩa ignorancia p̾ grauatur:
Quam plane ignoranciam nullo mͦ
crediderim fuisse inin fante illo in qͦ
u̾bum caro fc̃m est ut hĩtaret in no¬
bis ne illam ip̃ius aĩ infirmitatem
inxp̃o ꝑuulo fuerim suspicatus ꝙͣ
la ratione nullo imꝑio s dolore ali¬
qñ ł doloris t̾rore cohibentur ut oĩo
iudeas illiuis inobedĩe filios qua mo¬
uetur in membris repugnans legi
mentis nec cum uult rõ conquiesiti.
ris terrore tanquam uapulando
compescitur ł pauescendo ł tali ali¬
quo aĩ motu ñ tñ uoluntate p̾cipi¬
ente cõprimitur. s qr erat ineo si¬
militudine carnis pec̃ci mutatio¬
nes etatum ꝑꝑeti uoluit ab ip̃a ex¬
orsus infancia ut ad mortem ⁊̃ ui¬
deatur senescendo caro illa ꝑuenire
potuisse iuuenis nͥ fuisset occisus. Qͤ

Expanded text:
iam paruulis esse Iesum? qui uenit in similitudine carnis peccati, ut euacuaret corpus peccati, in quo infirmissmo nulli usui congruis uel idoneis infantilibus membris anima rationalis miserabili ignorantia praegrauatur. quam plane ignorantiam nullo modo crediderim fuisse in infante illo, in quo uerbum caro factum est, ut habitaret in nobis, nec illam ipsius animi infirmitatem in Christo paruulo fuerim sla ratione, nullo imperio, sed dolore aliquando uel doloris terrore cohibentur, ut omnino uideas illius inoboedientiae filios, quae mouetur in membris repugnans legi mentis nec. cum uult ratio, conquiescit; re corporis tamquam uapulando conpescitur uel pauescendo uel tali aliquo animi motu non tamen uoluntate praecipiente conprimitur. sed quia erat in eo similitudo carnis peccati, mutationes aetatum perpeti uoluit ab ipsa exorsus infantia, ut ad mortem uideatur etiam senescendo illa caro peruenire potuisse, nisi iuuenis fuisset occisus. quae
Abbreviated transcription (Latin):
erunt filii u̾o antequam nascerent᷑
renasci qũo potuerunt. Ne mireris
qid̃ dixi manente concupiscenciałr
lege pec̃ci reatum eius solui ꝑ gra¬
ciam sacramenti. sicut .N fc̃a ⁊ dc̃a
⁊ co gitata iniqua quantum adip
inhac non iam p̾terita s ad huc ma¬
nente lege contupiscentie reatus eiꝰ
soluitur ⁊ ñ erit cum fit in bap̃mo
plena remissio pecc̃oꝵ. Deniq si con¬
rinuo consequatur ab hac uita emi¬
gratio non erit omnino cid̃ obno¬
xium hoĩem teneat solutis omnib
qui tenebant. Sicut ergo non estmni

Expanded text:
erunt, filii uero antequam nascerentur, erunt, filii uero antequam nascerentur, renasci quomodo potuerunt? Nec mireris, quod dixi manente concupiscentialiter lege peccati reatum eius solui per gratiam sacramenti. sicut enim facta et dicta et cogitata iniqua, quantum ad ipsin hac non iam praeterita, sed adhuc manente lege concupiscentiae reatus eius soluitur et non erit, cum fit in baptismo plena remissio peccatorum. denique si continuo consequatur ab hac uita emigratio, non erit omnino, quod obnoxium hominem teneat solutis omnibus quae tenebant. sicut ergo non est mir
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ab hac autem uetustate carnis
inqua est lex ista pecc̃i ł pec̃cm iam
remissum usq adeo sp̃c uita discer¬
nitur incuuis nouitatem baptita¬
ti ꝑ dei gr̃am renascuntur ut pare
antequam exhac mortali uitai
ne quamuis corruptibili bñ utunt᷑
qui membra enis ad oꝑabona conu̾¬
tunt inqua carne ñ sunt qui nõ scd̾
eam sapiunt neq uiuunt sicut deni
q ⁊̃ mortem que primi pec̃ci pena ẽ.
lege pec̃ci ꝙ iam remissum inuetusta¬
te carnis manet bñ utuntur coniu¬
me paciuntur exeo ã qd̃ ad huc tra¬
hunt ade uetustatem regenerandos
ĩmortaliter filios mortaliter generãt
cumea ꝓpagine pecti qua illi qui re¬
nati st̃ obnoxii non tenentur ⁊ qua
illi qui nascuntur renascendo soi¬
uuntur. Quam diu ergo manet lex
concupiscencialis in membris ma¬
nente ip̃a reatus eius soluitur illi
cepit renouariq iam cepit. Ex illo a̾
manente contupiscencie uetustate.
qd̃ nascitur renasci indiget ut sa

Expanded text:
tur. ab hac autem uetustate carnis, tur. ab hac autem uetustate carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut paruantequam ex hac mortali uita ne quamuis corruptibili bene utuntur qui membra eius ad opera bona conuertunt, in qua carne non sunt, quia non secundum eam sapiunt neque uiuunt, sicut denique etiam morte, quae primi peeeati poena est, lege peccati, quod iam remissum in uetustate carnis manet, bene utuntur coniume patiuntur, ex eo autem quod adhuc trahunt Adae uetustatem regenerandos inmortaliter filios mortaliter generant cum ea propagine peccati, qua illi qui renati sunt obnoxii non tenentur et qua illi qui nascuntur renascendo soluuntur. quamdiu ergo manet lex concupiscentialis in membris, manente ipsa reatus eius soluitur; sed cepit renouarique iam coepit. ex illa autem manente concupiscentiae uetustate quod nasciturrenasci indiget, ut san
Abbreviated transcription (Latin):
lud namq p̾cipue ppõ questiones
que de hac re mote sunt ł mou̾i ad huc
possunt attendere ac meminisse debemꝰ.
q remissionem bap̃o fĩ hoĩs uero ip̃iꝰ
qualitatem non totam continuoꝰ
mutari. s sp̃uales primicias inbñ
ꝓfiuientib dedie indiem nouitat c̾c¬
cente cõmutare inse qd̃ carnaliter
uetus est donec totum ita renouetur
ut aĩalis ⁊̃ infirmitas corporis ad fir¬
mitatem sp̃ualem incorruptionẽ¬
catum appellat apłs cum dicit non
ergo regonet petcm inur̃o mortali
corpore ad obediendum desideriis euis
non sic manet inmembris eoꝵ qui
exaqua ⁊ sp̃u renati st̃ tanquam
ñ sit euis fc̃a remissio ubi oĩo plena
⁊ ꝑfecta fit remissio pecc̃oꝵ oĩb in¬
imicitiis int̾fectis quib seꝑabamꝰ
adeo s manet inuetustate carnis
ꝑemptum si ñ illicitis consensio¬
nib quodam modo reuiuiscat ⁊ ĩ
regnum ꝓprium dñationem uoce¬

Expanded text:
lud namque praecipue propter quaestiones, lud namque praecipue propter quaestiones, quae de hac re motae sunt uel moueri adhuc possunt, adtendere ac meminisse debemus que remissionem baptismo fieri, hominis uero ipsius qualitatem non totam continuo commutari, sed spiritales primitias in 1 ene proficientibus de die in diem nouitate crescente commutare in se quod carnaliter uetus est, donec totum ita renouetur, ut animalis etiam infirmitas corporis ad firmitatem spiritalem incorruptionemtiam peccatum appellat apostolus, cum dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, non sic manet in membris eorum, qui ex aqua et spiritu renati sunt, tamquam non sit eius facta remissio, ubi omnino plena et perfeeta fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed manet in uetustate carnis peremptum, si non inlicitis consensionibus quodam modo re- . uiuescat et in regnum proprium dominationemque reuoce
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Qd̃ non sit nisi in remissio¬
cum interrogatus qũo possẽt ista
fĩ cõmemorauit. quid moy ses fare¬
rit in exaltatione serpentis. Cum
itaq ꝑ bap̃mi sacramentum mor¬
ti xp̃i ꝯformantur infantes eos aser¬
pentis morsu fatendum est lib̾ari
si axp̃iane fidei regula nolumus
ab errare. Quem tñ morsum non ĩ
sua uita ꝓpria s in illo cui primitꝰ
sionem obsunt ꝓpria pec̃ca quanto
ergo magis inquiunt filio eius
ob ẽẽ ñ possunt. s qui hec senciunt
ñ attendunt qr sicut parenti ꝑ hoc
cid̾ sp̃u renatus est ꝓpria pecc̃a ñ ob¬
sunt ita qui de illo natus est nisi eo
mͦ renascatur que aparente tracta
st̃ oberunt. Quia ⁊ innouati paren¬
tes non exprimiciis nouitatis s ex
reliquiis uetustatis carnaliter gig
nunt ⁊ filii exparentum reliqua
uetustate toti uetusti in pec̃ci cͣrne
ꝓpagati dãpnationem uet̾i hoĩ de¬
bitam sacramento sp̃uali regn̾a¬
tionis ⁊ renouationis euadunt.il¬

Expanded text:
atur: quod non fit nisi in remissioatur: quod non fit nisi in remissiocum interrogatus quomodo possent ista fieri commemorauit quid Moj\'ses fecerit in exaltatione serpentis. cum itaque per baptismi sacramentum morti Christi conformantur infantes, eos a serpesi a christianae fidei regula nolumus aberrare. Quem tamen morsum non in sua vita propria, sed in illo cui primitussionem obsunt propria peccata: « Quanto enim magis, » inquiunt, « filio ejus obesse non possunt? » Sed qui hoc sentiunt, non attendunt quia sicut parenti, per hoc quod spiritu renatus est, propria peccata non obsunt; ita qui de illo natus est, nisi eo modo renascatur, quae a parente tracta sunt, oberunt. Quia et innovati parentes, non ex primitiis novitatis, sed ex reliquiis vetustatis carnanunt et filii ex parentum reliqua uetustate toti uetusti in peccati carne propagati damnationem ueteri homini debitam sacramento spiritalis regenerationis et renouationis cuadunt. il
Abbreviated transcription (Latin):
.ii. uir infidelis inuxore ⁊ sc̃ifitatur
młr infidelis infre. Alio quin filii
uri inmundi eẽnt nunc autẽ scĩ st̃.
non opinor quisqͣm tam infide¬
liter intelligit qd̃libet inhis u̾bis
intelligat ut obhec existimet ⁊̃ ma¬
quis uero adhuc mouetur quare
baptizantur qui deiam baptitatis
nascuntur hoc breuit̾ accipiat. Si c̃
generatio sarnis pecc̃i ꝑ unũ adã
ad condempnationem trahit õs
cationem uite et̾ne dutit omnes qui e¬
o modo p̾destinati regenerantur sa¬
tramentum autem bap̃mi ꝓfecto sa¬
cramentum regenerationis est. Quo¬
circa sicut homo qui ñ iuxit mori nõ
potest ⁊ qui mortiuis ñ fu̾it resur¬
gere ñ pot̾ ita qui natus ñ fuerit.
renasci ñ potest. Ex quo conficiturne¬
minem insuo parente renasci pomi¬
isse ñ natum. Oportet autem ut sina¬
tus fu̾it renascatur qr nͥ quis natus
fu̾it denuo non potest uidere regñ
dei. Oportet igitur ut sacramento
regenerationis ne sine illo male
de hac uita exeat ⁊ ꝑuulus imbu¬

Expanded text:
in uxore et sanctificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam maquis uero adhuc monetur, quare baptizentur qui iam de baptizatis nascuntur, hoc breuiter accipiat. sicut generatio carnis peccati per unum Adam ad condemnationem trahit omnes cationem vitae aeternae ducit omnes qui eo modo praedestinati regenerantur. Sacramentum autem Baptismi profecto sacramentum regenerationis est. Quocirca sicut homo qui non vixerit, mori non potest, et qui mortuus non fuerit, resurgere non potest: ita qui natus non fuerit, renasci non potest. Ex quo conficitur, neminem in suo parente renasci potuisse non natum. Oportet autem, ut si natus fuerit, renascatur: quia nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei . Oportet igitur ut Sacramento regenerationis, ne sine illo male de hac vita exeat, etiam parvulus imbu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ enim cum de pecc̃o arguerẽtur dei sẽ¬
tencia meruerunt que ñ meis solis s t̃
insuctessorib eoꝵ in aliis magis in a¬
liis minus tñ inomnib iudemꝰ impłi.
Cum itaq primoꝵ ill oꝵ hoĩm fu̾it pͥ¬
ma iusticia obedire deo ⁊ hanc inmem¬
bris ad u̾sus legem mentis sue legem
contupiscentie ñ hr̃ent nunc posteoꝵ
pect̃m nata exeis nr̃a carne pecci pro
magno obtinetur abeis hiis qui obe¬
diunt deo desideriis eiusdem concupi¬
scientie ñ obedire ⁊ crucisigere uise
carnem cum passionib ⁊ concupis¬
centiis ut sint iħu xp̃i qui hcc insua
carne figurauit quib ꝑ gr̃am suã
dedit potestatem filips dei fieri. Non
eum: ut deo nascerentur sp̃u. qui scł̃o
nati erant carne. sic .ni. de iis dc̃m ẽ.
Quot quot ã receꝑunt eum dedit eis
potestatem filios dei fieri. Qui ñ ex

Expanded text:
haec enim, cum de peccato arguerentur, dei senhaec enim, cum de peccato arguerentur, dei sententia meruerunt, quae non in eis solis, sed etiam in successoribus eoliis minus, tamen in omnibus videmus impleri. Cum itaque primorum illorum hominum fuerit prima justitia obedire Deo, et hanc in membris adversus legem mentis suae legem concupiscentiae non habere: nunc post eorum peccatum nata ex eis nostra carne peccati, pro magno obtinetur ab his qui obediunt Deo, desideriis ejusdem concupiscentiae non obedire, et crucifigere in se carnem cum passionibus et concupiscentiis; ut sint Jesu Christi, qui hoc in sua cruce figuravit, quibus per gratiam suam dedit potestatem filios Dei fieri. Non eum, ut Deo renascerentur spiritu, qui saeculo nati erant carne. Sic enim de his dictum est: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex
Abbreviated transcription (Latin):
non intulit deo. Neq .it. pudendum¬
deo est. aut molestum si nos ei non o¬
bedimus tuius innos summam po¬
testatem nullo modo minuere uale¬
mus s nob̃ pudendum est qd̾ imꝑio
cati. Seniq postea quam estilla fc̃a
transgressio ⁊ inobediens aĩa alege
dñi sui au̾sa est hr̃e cepit contra eã
seruus eius hoc est corpus eis legẽ
inobedĩe ⁊ puduit illos hoĩes nudita¬
tis sue aĩadu̾sio inse motu quẽ an¬
tea non senserant. Que at̃aduersio
aꝑtio dc̃a est ocłoꝵ neq .n. ccłis clau¬
sis int̾ illas arbores aberrabant. Sic ⁊
de agar scriptum est. aꝑti st̃ ccłi eiꝰ ⁊
uidit puteum. Tunc illi hoĩes puden¬
da texcrunt que deus illis membra ip¬
si u̾o pudenda fecerunt. De hac lege pec¬
cati nascitur caro peccati expianda
ꝑ illuis sacramenttum qui uenit insi¬
militudine carnis pecc̃i ut euatuctur
corpus pec̃ti qd̃ ⁊ corpus mortis hꝰ ap¬
ta lex inicium mortis quemad modũ

Expanded text:
non intulit deo. neque enim deo pudendumnon intulit deo. neque enim deo pudendum est aut molestum, si nos ei non oboedimus, cuius in nos summam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio cati. denique posteaquam est illa facta transgressio et anima inoboediens a lege sui domini auersa est, habere coepit contra eam seruus eius, hoc est corpus eius, legem inoboedientiae et puduit illos homines nuditatis suae animaduerso in se motu, quem ante non senserant, quae animaduersio apertio dicta est oculorum; neque enim oculis clausis inter illas arbores oberrabant. sic et de Agar scriptum est: aperti sunt oculi eius et uidit puteum. tunc illi homines pudenda texerunt, quae deus illis membra, ipsi uero pudenda fecerunt. De hac lege peccati nascitur caro peccati expianda per illius sacramentum. qui uenit in similitudine carnis peccati, ut euacuetur corpus peccati, quod et corpus mortis huius apta lex initium mortis, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. sicut ip̃a eidem dño suo tta
illi corpus eiuus obediret atq exhibe̾t
uite illi congruum sineulla resistẽ¬
cia famulatum. hinc ⁊ nudi erant
⁊ confundebanturñ. animam quip¬
pe rõnalem naturasi uerecundranc̃
pudet qd̾ incarne intuius seruitutẽ
uis potestatis accepit nescio qua ĩfir¬
mitate efficere non pot̾ ut se nolen¬
te ñ moueantur membra ⁊ se uolẽ¬
te moueantur que pp̃ hec inquouis
casto mũto appellantur pudenda qd̃
ad u̾sus dñam mentem. q. sue sint
potestatis sicut libitum est excitan¬
tur. idq solum uiris in his hñt frena
uirtutis ut adimmundas atq illici¬
tas corruptiones ea ꝑuenire ñsinãt.
erant ⁊ ñ confundebantur. Nondũ
quippe aĩa rationalis dña carnis ĩ¬
obediens extiterat dño suo ut pena
recipta inobedientem exꝑiretur car¬
nem famulam suam cum sensu qͦ¬
dam confusionis ⁊ molestie sue. Quẽ
sensum certe ip̃a ꝑ inobedĩam suã

Expanded text:
acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhiberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem us potestatis accepit, nescio qua infirmitate efficere non potest, ut se nolente non moueantur membra et se uolente moueantur. quae propter hoc in quouis casto merito appellantur pudenda, quod aduersus dominam mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idque solum iuris in his habent frena uirtutis, ut ad ininundas et inlicitas correrant et non confundebantur. nondum quippe anima rationalis domina carnis inoboediens extiterat domino suo, ut poena reciproca inoboedientem experiretur carnem famulam suam cum sensu. quodamconfusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ulla indet̾ius tp̃ris cõmutationeuita¬
lem. seriuiebant ignur deo uehemẽ¬
ter sibi cõmendata pietate obedĩe qͣ
una colitur deus. Que ꝑ seip̃a quãta
sit: quamq sola sufficiat adtuendã
rõnalem sub creatore creaturam ñ
potuit excellentiuis intimari quam
ut aligno ꝓhiberentur ñ malo. Ab sit
.N. ut bonoꝵ creator qui fecit omni
a ⁊ecce bona ualde mali aliquidin
illuis ⁊̃ corporalis ꝑadisi fertuitãte
plantaret. s ut ostenderetur Ipnũ
cui eẽt subtali dño utilissima serui¬
tus quantum eẽt soluis obedĩe boñ
quam solani defamulo exegerat
telligeretur qd̾ eis ixc ũ intulerit
arbor cibo noxio ꝑnitiosa sed tm̃
obediencia iuolata. hanc ergo priꝰ¬
quam uiolassent placebant ei deo
⁊ placebat eiꝰ deus ⁊ quamius corpꝰ
aĩale gestarent nichil in obediens
iuillo adu̾sum semoueri sencielũt
faciebat quippe hoc ordo uisticie ut qr
eoꝵ anima famulum corpus ad ño

Expanded text:
ulla in deterius temporis commutatione uitaulla in deterius temporis commutatione uitalem. seruiebant igitur deo uehementer sibi commendata pietate oboedientiae, qua una colitur deus. quae per se ipsam quanta sit quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. absit enim ut bonorum creator, qui fecit omnia et ecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. sed ut ostenderetur homini, cui esset sub tali domino utilissima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerat,tenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino
Abbreviated transcription (Latin):
escam omni ligno qd̃ inꝑadiso e¬
rat acceꝑant potestatem inquo ⁊ lig¬
num uite plantau̾at deus ab illo ã
solo eos ꝓhibuerat qd̃ appellauit
scĩe boni ⁊ mali quo noĩe sig̃caretur
exꝑientie consequentia ⁊ quid boni
custodita ⁊ quid mali transgressa
eẽnt ꝓhibinone sensuri recte ꝓfec¬
to intelligunturante malignam
diaboli ꝑsuasionem abstinuisse
cibo uetito atq usi fuisse concessis
ac ꝑ hec ⁊ cet̾is ⁊ p̾cipue. ligno uite
quid .u. ab surdius quam ut credã¬
tur exaliis arborib alimenta sump¬
uis aĩalia corpora atq inmortẽ ue¬
terascere. non sinebat tribuens hoc
feretur aĩe rationali ut alimento eiꝰ
uiuificata nequaꝙͣ inlabem mortẽ¬
q nequicie u̾teretur. s̾ito .Ni. deilla
dr lignum uite est amplectentib eã
sicut ħ arbor incorporali sic illa ĩ sp̃u¬
ali ꝑadyso sic ista ext̾ioris illa intĩ¬
orus hoĩs sensibz p̾bens ugorem sine:

Expanded text:
escam omni ligno, quod in paradiso eescam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpuis animalia corpora atque in mortem uetcrescere non sinebat, tribuens hoc conferretur animae rationali, ut alimento cius uiuificata nequaquam in labem mortemque nequitiae uerteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicut haec arbor in corporali sic illa in spiritali paradiso, ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens uigorem sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus sine ullo pecc̃o est uitam per¬
ueniret ꝑ gr̃am dei studio uolun¬
tatis hec rrqurrebatur. inhec aute¬
ꝑ fectissimam ꝑueniret s nullo omni¬
no umquam pecc̃o eẽt obstrictus ħ ec q̃¬
ritur. Ideo si illa uera sunt que tam
multa de ꝑiuilis diximus nec est infi
liis hoĩm quisqͣm nec fuit nec erit.
excepto uno mediatore in quo nob̾
ꝓpiciatio ⁊ iustificatio posita est ꝑ
quam finitis inimicitiis pecc̃orum.
reconciliamur deo. Non ita q abre
est quantum p̾senti cause sufficere
iidetur ab ip̃o exordio generis hũani
pauca repetere quib adu̾sus quedã
que mouere possent legentis aĩus
informetur. postea quam illi pri¬
mi hoĩes uir unus adam ⁊ ex illo
eua uxor eus accepto dei p̾cepto.
seruare obedĩam noluerunt iusta
eos. pena ac debrta consetuta est. Sic
.i. comminatus fuerat dñs qd̃ ea
die que uetitum cibum ederẽt mor¬
te morerentur. ꝓinde qr utendi ad

Expanded text:
prorsus sine ullo peccato est, uitam perprorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc requirebatur; in hoc auteperfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatio posita est, per quam finitis inimicitiis peccatorum reconciliemur deo. non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃m dep̾cemur ardenter simul intel¬
ligentes ⁊ qd̾ sit conamur ⁊ qd̾ sic dep̾¬
camur dono illuis nos hr̃e ut inomi¬
b ñ ad nos respitientes s sursum cor
hñtes dño deo nr̃o gr̃as agamus ⁊ cũ
gloriamur non illo gloriemur¬
uantum autem iam illud res¬
fat quo explicito quantum adiuuat
dñs sermo quo iste tam ꝓlixus ta̾¬
dem t̾minum sumat utrum qui oĩ¬
raciter illud constat. Uñ scd̾o loco e¬
gimus neminem ẽẽ sine pecc̃o ꝓ fec¬
to nec ꝑuuli sine pecc̃o st̃. ex quo cõfi¬
citur ⁊ si quisquam uihat uita. sĩt¬
ẽẽ potuisset. qui uirtute ita ꝑ ficeret᷑
ut ad tantam plenitudinem uistitie
ꝑueniret qua nullum hr̃et omnino
pec̃em. fuisse tñ eum antea pecc̃orem
uũ in istam nouitatem conu̾teretur
non ẽẽ dubitandum. Et .i. scd̾o loco
illo aliud̃querebatur aliud inhxc qͣr¬
to ꝓpositum est. Nam inillo utrũ a¬
liquis inhac uita ad ꝑfectam que

Expanded text:
et ipsum deprecemur ardenter simul intelet ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficeretur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino peccatum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ sanatur nisi illiuis cui dr᷑. Con¬
u̾te nos deus sanitatum nr̃are ⁊ a
u̾te iram tuam a nob̾. Qd̾ ⁊ si fat̃
cata nr̃a fecit nobis: neq scd̃m ini¬
quitates nr̃as retribuit nob. Et qui¬
b ñ facit uidicio non facit. Et tͥd
circo ⁊̃ sc̃os ⁊ fideles suos in aliquib
uiciis tardius sanat ut in eis eosmi¬
nus quam implende omni exꝑte uis¬
ticie sufficit delectet bonum siue cum
latet siue cum ⁊̃ manifestum est ut cͣ¬
tum ꝑtinet ad integerrimam regu¬
lam ueritatis eius ñ iustificetur in
conspectu eius omnis uiuens. siec in
eo ip̃o uilt nos dampnabiles ẽẽ s hu¬
miles commendans nob eandem gr̃am
suam ne fatilitatem inomnib assecu¬
ti nr̃m putemus ẽe ꝙ eius est. Qui error
multum est religioni pietatiq contra¬
rius. Nec ideo tñ ineisdem uitiis nob̾ ꝑ¬
manendum eẽ existimemus s ad ueri
ip̃am maxime suꝑbiam põ quam ĩ eis
humiliamur ⁊ nos uigilant̾ conemur

Expanded text:
citur et sanatur, nisi illius cui dicitur: concitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus sanita ium nostrarum, et a uerte icata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis circo etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religioni pietatique contrarius. nec ideo tamen in eisdem uitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur
Abbreviated transcription (Latin):
ad fatiendam ꝑ fitiendamq iusticia
quid aliud deprecamur quam ut a¬
ꝑiat qd̃ iatebat ⁊ suaue faciat qd̃ nõ
delectabat qr ⁊ hec abillo ẽẽ dep̾candũ
euis gr̃ã didicimus dum antea late¬
ret eius gr̃a dileximus dum antea
non delectaret ut qui glatur non ĩ
se s in dño głetur Attolli quippe in
suꝑbiam ꝓprie uoluntans est hoĩm
ñ oꝑis dei sieq .ii. adhet eos compellit
aut adiuuat d̃s. p recedit ergo inuo¬
luntate hoĩs appetitꝰ .s. quidam ꝓprie¬
uoluntatis potestatis ut fiat inobe¬
diens ꝑ suꝑbiam. hic autem appetitꝰ
est ⁊̃ si ñ esset nichil molestum esset.
Et cum hec uoluit homo sine difti¬
tultate noluisset. secutum est autẽ
exdebita iusta pena tale uitiũ ut iã
moiestum ẽet obedire uisticie. Qd̾ ui¬
cium nisi ad iuuante gr̃a suꝑetur
adiusticiam nemo coniititur. Nsi
oꝑante gr̃a sanetur iusticie pacene¬
mo ꝑfruitur. Cuiꝰ autem gr̃a umn¬

Expanded text:
ad faciendam perficiendamque iustitiam, ad faciendam perficiendamque iustitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat et suaue faciat quod non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepimus. si autem accepimus
quid głamur.q. non acceperimus Ac
ꝑ hec ut qui głatur in dño gloriet᷑.
quib hec deus donare uoluerit eiꝰ mĩe
crebro ħ duo coniuncta diuina scrip¬
Quare autem illo uelit conuertere
illos ꝓadusione punire quamꝙͣ¬
⁊ inbñficio tribuendo nemo iuste
rep̾hendat miscd̾em ⁊ inuindicta
excertenda nemo iuste reprehendat
ueratem sicut millis enuangelitis
oꝑariis aliis placitam mercedem re¬
dentem aliis est ⁊̃ ñ placitam largi¬
entem nemo uste culpau̾it consilũ
tñ occultioris iusticie penes ip̃m est.
Nos quantum concessum est sapia¬
mus ⁊ intelligamus si possumus
dñm deum bonũ ĩo ⁊̃ scĩs sius aliuus
oꝑis iusticiam aliqñ non tribuere
l̃ certam sñam ł uittricem delectati¬
onem ut cognoscant ñ aseipsus
s abillo sbi et̃ lucem qua illumi¬
nentur tenebre eoꝵ ⁊ suauitatem q̃
det fructum suum t̾ra eoꝵ. Cum aut̃
ab illo illius adiutorium dep̾camur

Expanded text:
n accepimus? si autem accepimus, quid gloriamur, quasi non acceperimus? ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare uoluerit, eius miscrebro haec duo coniuncta diuina scripQuare autem illos uelit conuertere, illos pro auersione punire, cum et in beneficio tribuendo nemo iuste reprehendat misericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantum concessum est, sapiamus et intellegamus, si possumus, dominum deum bonum ideo etiam sanctis suis alicuius operis iusti aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo illius adiutorium deprecamur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hñt a dei regno seꝑari. hanc absur¬
ditatem talia ingenia non uidere.
nec̃citatem sustentanda uite huius
tiq nr̃a corpustula refecturi. Et sicut
ista ciboꝵ scĩficatio ñ efficit ut qd̃ ⁊¬
nos intrau̾it ñ inuentrem uadat ⁊
insecessum emiitatur ꝑ corruptio¬
nem qua omnia t̾rena soluuntͦ
uñ ⁊ ad illam escam que ñ corrump᷑r
nos dñs exhortatur ita scĩficatio ca¬
thetumini si ñ fu̾it baptiratus nõ
ei ualet ad iutrandum regnum ce¬
loꝵ aut ad pecc̃oꝵ remissionem. At
ꝑ hec ⁊ illa scĩficatio eniuscumq
modi sit ꝙͣ infiliis fidelium ẽẽ dixit

Expanded text:
nt, a dei regno separari. hanc absurditatem talia ingenia non uidere necessitatem sustentandae uitae huius tique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis f
Abbreviated transcription (Latin):
õs hoĩes ꝑ transiit usq infinem er̃¬
nalis hꝰ gn̾ationis ⁊ corruptibilis scl̃i cꝰ
filii gn̾ant ⁊ generantur nullo existẽ¬
te hoĩe dequo inhac uita constituto ue¬
raciter dicit possit qd̃ nullum habeat
oĩo pec̃cm excepto uno mediatore qui
nos creatori nr̃o ꝑ remissionem recon¬
ciliat pecc̃orum idem ip̃e dñs nr̃ hanc
suam medelam nullis generis hũani
tp̃rib ante ultimum futurum adhuc
iudiciũ denegauit eis quos ꝑ certissimã
presenciam ⁊ futuram bñficientiam
setum regnaturos inuitam p̾destina¬
uit et̾nam. Namq aute natuitatem
tarnis infirmitatemq passionis ⁊
uirtutem resurrectionis sue ear reꝵ
futuraꝵ fide eos qui tunc fu̾ant in¬
formabat adhereditatem salutis et̾¬
ne quar reꝵ p̾senciũ fide informa¬
uit eos qui cum gererentur ad erãt
erunt ⁊ nos ip̃os ⁊ qui deinde futuri
sunt informare ñ cessat. u na ergo
fides est que om̃s saluos facit qui
nobis iudicari ⁊ mors: indexniuoꝵ

Expanded text:
s homines pertransiit usque in finem carnalis huius generationis et corruptibilis saeculi, cuius filii generant et generantur, nullo existente homine, de quo in hac uita constituto ueraciter dici possit, quod nullum habeat omnino peccatum excepto uno mediatore, qui nos creatori nostro per remissionem reconciliat peccatorum, idem ipse dominus noster hanc suam medellam nullis generis humani temporibus ante ultimum futurum adhuc iudicium denegauit eis, quos per certissimam praescientiam et iustissimam beneficentiam secum regnaturos in uitam praedestinauit aeternam. namque ante natiuitatem carnis infirmitatemque passionis et uirtutem resurrectionis suae earum rerum futurarum fide eos qui tune fuerant informabat ad hereditatem salutis aeternae, quarum rerum praesentium fide informauit eos, qui cum gererentur aderant aerunt et nos ipsos et qui deinde futuri sunt informare non cessat. una ergo fides est, quae omnes saluos facit, qui nobis iudicari et mori, iudex uiuorum
Abbreviated transcription (Latin):
fatultats s diuini muncris ẽẽ ł qd̾ scit
ł qd̾ delectatur ac si elationis uanita¬
te santuir ⁊sciat quam uere non ñ
det̾ra ista s sp̃ualiter dc̃m sit. Dñs da¬
bit benignitatem ⁊ terra nĩa dabit fru
ctum suum. Tanto magis ã delectat
opus bonum quanto magis diligit᷑
deus sũmum bonum atq incõmita¬
bilebonum ⁊ auitor qualiuumcumq
bonoꝵ oĩm. ut autem diligatur d̃s
caritas eius est diffusa incordib nrĩs

Expanded text:
facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem ctum suum . Tanto autem magis delectat opus bonum, quanto magis diligitur Deus summum atque incommutabile bonum, et auctor qualiumcumque bonorum omnium. Ut autem diligatur Deus, charitas ejus diffusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
tuos ñ suꝑbire. uñ alibi dr̃ ⁊ iudicia
tua ad iuuabunt me. Nuillus ꝓinde
culpe humane indeum referas cau¬
sam. uicioꝵ namq oĩm humanoꝵ
causa suꝑbia est. Ad hanc conunicẽ¬
damatq auferendam talis mediti¬
na celitus uenit. Ad elatum hoĩem
ꝑ suꝑbiam deus humilis descendit
ꝑ miscd̾iam gr̃am daram manifes¬
tam q cõmendans inip̃õ hoĩe que
tanta p̾ꝑticipib siuis caritate sus¬
cepit. Neq .i. ⁊ ip̃erta u̾bo dei c̃ mnc¬
tus ut ip̃a coniunttione unus fili
dei ⁊ idem ip̃e unus filius hoĩs fieret p̾ce¬
dentib sue uo luntatis m̾itis fecit. Unũ
quippe illum eẽ oportebat. Essent aute
⁊ deo ⁊ tres ⁊ ples si hoc fieri posset non
ꝑdei ꝓprium donum s ⁊ ꝑ hoĩs lib̾m ar¬
cipue dccetur ⁊ discitur ideo quisq bo¬
num nr̃m opus suscipere agere ⁊ impłe
nunt scit nunc nescit nunc delectatur
nunt non delettatur. ut nou̾it nõ sue

Expanded text:
tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tua adiuuabunt me. Nullius proinde culpae humanae in deum referas causam. uitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit: ad elatum hominem per superbiam deus humilis descendit per misericordiam gratiam claram manifestamque commendans in ipso homine. quem tanta prae participibus suis caritate suscepit. neque enim et ipse ita uerbo dei coniunctus, ut ea coniunctione unus filius dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae uoluntatis meritis fecit. unum quippe illum esse oportebat; essent autem et duo et tres et plures, si hoc fieri posset non per dei proprium donum, sed per hominis liberum araecipue docetur et discitur. ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, inplere nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delectatur, ut nouerit non suae