comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b libris familiarĩ inheserit. Uñ illi ꝑsuasum ẽ
lro sociari uellet eccłie. Qd̾ cum dixerit: tam̃ si
nobis noti sũt libri. aut eccł̃iastica fama saltẽ
accepinus a catholico aliquo memorabili ui¬
ro ẽẽ conscriptos leti aꝓpbemus. Si aũ in aliciuꝰ
heretiti uolumina inturrit ⁊ nesciens forte qd̃
nera fides imuꝓbat tenuit animo ⁊ catholicũ ẽẽ
arbitratur. sedulo edocendus ẽ p̃lata auctoritate
unuters alis ecc̃e aliaꝵ ꝙ doctissimaꝵ hominũ
et disputationib ⁊ scrptionib in eius u̾itate flo¬
rentium. Quamqm ⁊ illi qui catholici exhac uita
liquerunt. In quibdam locis opusculoꝵ ĩuoꝵ.
ut nõ itellectu uł sicuti ẽ humana infirmitas
minus italentes acie mentis abditiora penetrare.
es ueri similitudine aberrantes aueritate ẜ̃sum¬
ptorib ⁊ audatib fuerunt occasioni ad aliqͣm
heresim moliendam atq gignendam. ed̾ mirũ

Expanded text:
ibus libris familiarius inhaeserit, unde illi persuasum est ibus libris familiarius inhaeserit, unde illi persuasum est ut sociari vellet Ecclesiae. Quod cum dixerit, tum si nobis noti sunt illi libri, aut ecclesiastica fama saltem accepimus a catholico aliquo memorabili viro esse conscriptos, laeti approbemus. Si autem in alicujus haeretici volumina incurrit, et nesciens forte quod vera fides improbat, tenuit animo, et catholicum esse arbitratur; sedulo edocendus est, praelata auctoritate universalis Ecclesiae aliorumque doctissimorum hominum et disputationibus et scriptionibus in ejus veritate florentium. Quanquam et illi qui catholici ex hac vita eris reliquerunt, in quibusdam locis opusculorum suorum, vel non intellecti, vel sicuti est humana infirmitas, minus valentes acie mentis abditiora penetrare, et veri similitudine aberrantes a veritate, praesumptoribus et audacibus fuerunt occasioni ad aliquam haeresim moliendam atque gignendam. Quod mirum
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ hed modo cursim enumerare om̃ia que rudib
indecłis ꝙ intulcanda sunt. Ut ⁊ si quid nouit eni¬
ditus iste nõ tanqm a doctore audiat. Et si quid ad¬
huc ignorat dũ ea cõmemoramus que illũ nosse
iam credimus discat. Nec ip̃e sane mutilit̾ int̾ro¬
gatur quib reb motus sit. ut itelit ẽẽ xp̃ianus.
ut siltbris eũ ꝑsuasũ uideris siue canonitis sue
utiliũ tractatoꝵ de hiis aliquid in principio loqͣ¬
ris. collaudans eos ꝓ diu̾sitate meritoꝵ canonioe
auctoritatis. d exponendo sollertissima diligẽtia
maxime ꝙ cõmendans inscripturis canonicis.
adinirande altitudinis saluberrimã utilitatem
in islis aũ ꝓ osua qͥsꝙ cuĩꝙ facultate aptũ suꝑen
orib. ⁊ ꝑhoc infirmiorib animis stilum sonãtioris
et qrͣ cornatioris eloquii. Sane etiam de illo expͥ
mendum ẽ. ut indicet quẽ maxime legerit ⁊ qͥ¬

Expanded text:
atque hoc modo cursim enumerare omnia quae rudibus atque hoc modo cursim enumerare omnia quae rudibus indoctisque inculcanda sunt: ut etsi quid novit eruditus iste, non tanquam a doctore audiat; et si quid adhuc ignorat, dum ea commemoramus quae illum nosse jam credimus, discat. Nec ipse sane inutiliter interrogatur, quibus rebus motus sit ut velit esse christianus: ut si libris ei persuasum esse videris, sive canonicis, sive utilium tractatorum, de his aliquid in principio loquaris, collaudans eos pro diversitate meritorum canonicae auctoritatis et exponentium solertissimae diligentiae; maximeque commendans in Scripturis canonicis admirandae altitudinis saluberrimam humilitatem, in illis autem pro sua cujusque facultate aptum superbioribus, et per hoc infirmioribus animis, stilum sonantioris et quasi tornatioris eloquii. Sane etiam exprimendum de illo est ut indicet quem maxime legerit, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
amicos. in illo ⁊ pp̃ illũ diligat. qui eũ dilexit ini¬
mitũ ut iustificans facet amicũ. Hic iam nõ puto
p̃ceptore indigere. ut cũ occupata sũt temꝑa. uł tua
uł eoꝵ qui te aldiunt breuit̾ agas. cũ aũ largio¬
ta largius eloquaris. Hoc aũ nullo admonente ip̃a
ut si adte quisqm cathetirandus uenerit. libera¬
lib doctrinis excultus qui iam decreu̾it ẽẽ xp̃ianꝰ.
et ideo itenerit ut fiat. Difficillimsi om̃ino ẽ ut ñ
multa nr̃aꝵ scripturaꝵ litt̃aꝵ ꝙ cognou̾it. quib
iam instructus ad sacram̃toꝵ ꝑticipatõem tm̃ mͦ
uenerit. Tales enĩ nõ eadem hora qua xp̃iani fiũt
sed aute solent om̃ia diligenter inquirere.⁊ motꝰ
animisui cũ quib possũt cõicare atq discutere.
Eũhiis itaꝙ breuit᷑ agendum ẽ ⁊ nõ odiose ĩtul¬
cando que norunt. s modeste ꝑstringendo. ita ut
dicamits nos credere qd̾ iam nou̾int sllud. atq illd̾

Expanded text:
amicos, in illo et propter illum diligat, qui eum dilexit iniamicos, in illo et propter illum diligat, qui eum dilexit inimicum, ut justificans faceret amicum. Hic jam non te puto praeceptore indigere, ut cum occupata sunt tempora, vel tua, vel eorum qui te audiunt, breviter agas; cum autem largiora, argius eloquaris: hoc enim nullo admonente ipsa ut si ad te quisquam catechizandus venerit liberalibus doctrinis excultus, qui jam decreverit esse christianus, et ideo venerit ut fiat, difficillimum omnino est ut non multa nostrarum scripturarum litterarumque cognoverit, quibus jam instructus ad Sacramentorum participationem tantummodo venerit. Tales enim non eadem hora qua christiani fiunt, sed ante solent omnia diligenter inquirere, et motus animi sui, cum quibus possunt, communicare atque discutere. Cum his itaque breviter agendum est, et non odiose inculcando quae norunt, sed modeste perstringendo; ita ut dicamus nos credere quod jam noverint illud, atque illud;
Abbreviated transcription (Latin):
catur. timpunitũ sibi fore arbitret᷑. qr uidet multos
qui xp̃iani appellantur: hec amare ⁊ agere. ⁊ defend̾e
et suadere. ⁊ ꝑsuadere. Quis enĩ finis p̃stitutus sit
uitali uita ꝓseuerantib ⁊ qmͣ sint inip̃a eccłia to¬
lerandi exqua infine seꝑandi sunt diuioꝵ libroꝵ
testimoniis edocendum ẽ. p̃nuntiandũ etiam ĩuen¬
turum eũ in eccͣa multos xp̃ianos bonos uerissi¬
nos ciues celestis ierłm si eẽ ip̃e ceꝑit. Ad extrem̃
nespes eiꝰ in hoĩe ponatur sedulo monendus est.
q⁊ ueq factle ab homine uidicari pot̾ quis hõ sit iu¬
stus. Et si facile posset nõ ideo nobis ꝓponi exempͣla
iustoꝵ ut ab eis iustificemur. s ut eos imitantes
ab eoꝵ iustificatore nos quoq iustificari sciamits.
Hinc enĩ fiet qd̾ maxie cõmendandũ ẽ ut cũ tͥ¬
nec sibi. sed ⁊ se ip̃m ⁊ nos ⁊ quoscũq alios diligit

Expanded text:
catur, et impunitum sibi fore arbitretur, quia videt multos catur, et impunitum sibi fore arbitretur, quia videt multos qui christiani appellantur, haec amare, et agere, et defendere, et suadere, et persuadere. Quis enim finis praestitutus sit in tali vita perseverantibus, et quam sint in ipsa Ecclesia tolerandi, ex qua in fine separandi sunt, divinorum Librorum testimoniis edocendum est. Praenuntiandum est etiam inventurum eum in Ecclesia multos christianos bonos, verissimos cives coelestis Jerusalem, si esse ipse coeperit. Ad extremum ne spes ejus in homine ponatur, sedulo monendus est: quia neque facile ab homine judicari potest quis homo sit justus; et si facile posset, non ideo nobis proponi exempla justorum, ut ab eis justificemur, sed ut eos imitantes ab eorum justificatore nos quoque justificari sciamus. Hinc enim fiet, quod maxime commendandum est, ut cum ilnec sibi; sed et se ipsum, et nos, et quoscumque alios diligit
Abbreviated transcription (Latin):
Tum u̾o instruenda ⁊ animanda ẽ infirmitas
hominis adu̾sus temptationes ⁊ scandala. sine
foris. siuͭe ip̃a intus eccłia. foris adu̾sus gentiles
uł iudeos ut hereticos. intus aũ adu̾sus arre dñce
paleam. Non ut contra singula ꝑuersoꝵ geña dis¬
putetur. om̃s ꝙ eoꝵ praite oppiniones ꝓpositis q̃o¬
nib refellantur. S ꝓ temꝑe breui demonstrand̃
ẽ ita ẽẽ p̃dictum ut que sit utilitas temptationũ
erudiendis fidelib. ⁊ que medicina in exemplo
pat̃e dei qui statuit usq infinem ista ꝑmittere.
Cum u̾o adu̾sus eos instruitur. quoꝵ ꝑuerse tur¬
be corporalit̾ implent eccas. simul etiam p̃cepta
breuiter ⁊ decenter cõmemorentur xp̃iane. atꝙ
honeste comisationis. ne ab hebriosis auaris frau¬
datorib alleatorib. adulteris. fornicatorib. specta¬
culoꝵ amatorib . remedioꝵ sacrilegioꝵ atugatorib.
p̃cantarorib mathematicis ist quardlibet artũ nauaꝵ¬

Expanded text:
infirmitas hominis adversus tentationes et scandala, sive foris sive in ipsa intus Ecclesia: foris adversus Gentiles vel Judaeos vel haereticos; intus autem adversus areae dominicae paleam. Non ut contra singula perversorum genera disputetur, omnesque illorum pravae opiniones propositis quaestionibus refellantur; sed pro tempore brevi demonstrandum est ita esse praedictum, et quae sit utilitas tentationum erudiendis fidelibus, et quae medicina in exemplo patientiae Dei, qui statuit usque in finem ista permittere. Cum vero adversus eos instruitur, quorum perversae turbae corporaliter implent ecclesias, simul etiam praecepta breviter et decenter commemorentur christianae atque honestae conversationis, ne ab ebriosis, avaris, fraudatoribus aleatoribus, adulteris, fornicatoribus, spectaculorum amatoribus, remediorum sacrilegorum alligatoribus, praecantatoribus, mathematicis
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e millis oꝑatur. qui uocat ⁊ p̃cipit. ⁊ delicta
pterita dimͣutit. ⁊ iustificat eũ qui prĩ erat
mipius. sicut aũ cũ iłli exdono eius bene opan
actinet pausationẽ nõ querit. qr laborẽ nõ sen¬
tit. fc̃cit aũ om̃ia ꝑ ubũ sitũ ⁊ u̾bum eius ip̃e
xp̃c. inquo requiescunt angeli ⁊ om̃s celestes
lapsus ꝑdidit requtẽ qmͣ hẽbat in eiꝰ diui¬
nitate. ⁊ recepiteam ĩ eł humanitate. Ideo ꝙ
oportuno temꝑe quo ip̃e screbat oportere fieri
honio scũs ⁊ de femina natus ẽ. Acarne qͥp¬
pe cõtaminari nõ pot̾at. ip̃e carnẽ potius
mundaturus. Ip̃m antiqͥ sc̃ĩ uenturũ ĩ roue¬
latione sp̃t cognouerũtit ꝓpħauerũt. ⁊ sic fal¬
ui fc̃i sunt credendo. qr ueniet ut dilig̃emus
d̃m. qui sit nos dilexit. ut unitũ filiũ suũ
muteret qui humilitate nr̃e mortatitatis ĩ¬
dutus ⁊ apcc̃orib ⁊ ꝓ pcc̃orib moreretur.
Iam ent̃ ołim ab ineuntib scłis inisterii hꝰ

Expanded text:
 illis operatur, qui vocat et praecipit et delicta praeterita dimittit: et justificat eum qui prius erat impius. Sicut autem cum illi ex dono ejus bene operantattinet, pausationem non quaerit, qui laborem non sentit. Fecit autem omnia per Verbum suum, et Verbum ejus ipse Christus, in quo requiescunt angeli, et omnes coelestes lapsus perdidit requiem quam habebat in ejus divinitate, et recepit eam in ejus humanitate: ideoque opportuno tempore quo ipse sciebat oportere fieri homo factus, et de femina natus est. A carne quippe contaminari non poterat ipse, carnem potius mundaturus. Ipsum antiqui venturum in revelatione Spiritus cognoverunt, et prophetaverunt, et sic salicimur credendo quia venit: ut diligeremus Deum, qui sic nos dilexit, ut unicum Filium suum mitteret, qui humilitate nostrae mortalitatis indutus, et a peccatoribus et pro peccatoribus moreretur. Jam enim olim ab ineuntibus saeculis mysterii hujus
Abbreviated transcription (Latin):
b fortis ⁊ patiens. qui ⁊̃ ꝓficiendo ꝑueniet ad
talem animũ ut plus amet d̾m qmͣ timeat ge¬
hennam. Utetiam si dicat illi deus. Utere deliciũ
carueslsb fempit̾nis. ⁊ qͣntum potes pecca nͨ mori¬
exis. uec ingehenia muterid. s metũ tantũ mͦ
nõ eris ⁊ exhorrescat ⁊ om̃ino nõ pecceti nõ tam
ut nõ illud qd̾ timebat nõ incidat. sed ne illũ
quẽ sic amat offendat. in quo ino ẽ requies ꝙͣ
ocislus nõ uidit. nec auris audiuit. nec in corho¬
mints ascendit. qmͣ p̃parauit d̾s diligentib se.
De qua requie sigc̃at scriptura ⁊ nõ tacet qd̃ ab
nutto miadi exquo fecit d̾s celũ ⁊ t̾ram ⁊ om̃a
que meis sũt sex dieb oꝑatus ẽ. ⁊ septimo die
requieuit. Poterat enĩ omp̃t exuno momento
temꝑts om̃ia facere. Non aũ laborauerat ut

Expanded text:
 fortis et patiens. Qui etiam proficiendo perveniet ad talem animum, ut plus amet Deum, quam timeat gehennam: ut etiamsi dicat illi Deus, Utere deliciis carnalibus sempiternis, et quantum potes pecca, nec morieris, nec in gehennam mitteris, sed mecum tantummodo non eris; exhorrescat, et omnino non peccet, non jam ut in illud quod timebat non incidat, sed ne illum quem sic amat offendat: in quo uno est requies, quam oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quam praeparavit Deus diligentibus eum . 28. De qua requie significat Scriptura, et non tacet, quod ab initio mundi ex quo fecit Deus coelum et terram et omnia quae in eis sunt, sex diebus operatus est, et septimo die requievit . Poterat enim otemporis omnia facere: non autem laboraverat ut
Abbreviated transcription (Latin):
resutrõnis ⁊ quietis suꝑgressũ ẽ oẽm sct̃am su¬
perboꝵ sapientiũ. ⁊ mulatenus possunt indagare
ingreditur nor in archam d̾r ad eũ. Ingred̾e tu
et filii tui uxor tua ⁊ uxores filioꝵ iuoꝵ tecum
tui ⁊ uxores filioꝵ tuoꝵ tetũ. Iningressione qͥdẽ
sepati megressione coniuncti ditunt᷑uꝵ augs
Hoꝵ quippe ingressio istam untam sig̃cat ubi ca
aũ illam uitam sig̃cat ubi caro iam nullã ha¬
qd̾ emissits coriuis de archa nõ ẽ reu̾sus. aug̃
Corius ut ñ ueu̾teret᷑ aut aquis inteiteptus ẽ.
aut aliquo cadauere illectus insedit. Et sig̃cat illos
homines qui carnalib dediti reb dei p̃cepta contẽp¬
nunt. ⁊ nullatenus penitendo eccłie satisfactunt
unde ꝑmala oꝑa recesserunt. Uel certe si aquis ille
coruus int̾ceptus ẽ illos sigc̃at qui de eccłia exe¬
unt. ⁊ hereticoꝵ bap̃mo polluunt᷑. Qͣmuis enĩ

Expanded text:
resurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam suresurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam superborum sapientium, et nulingrederetur Noe in arcam, dicitur ad eum, Ingredere, tu et filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum tui, et uxores filiorum tuorum . In ingressione nempe separati, in egressione conjuncti dicuntur. RESP. Eorum quippe ingressio istam vitam significat, ubi carautem illam vitam significat, ubi caro jam nullam haquod emissus corvus de arca, non est reversus ? RESP. Corvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalibus dediti rebus, Dei praecepta contemnunt, et nullatenus poenitendo Ecclesiae satisfaciunt, unde et per mala opera recesserunt. Vel certe si aquis ille corvus interceptus est, illos significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum Baptismo polluuntur. Quamvis enim
Abbreviated transcription (Latin):
dieb ⁊ xł. noctib. aug̃e Quod post dies septẽ
⁊ antur inspe future quietis que septimo die figni¬
ficata ẽ baptuantur ⁊ om̃s reatus pecoꝵ. qui in
ꝓtinet. ⁊ retũ ꝓsperitate. siue qui ad noctes exrerũ
aduersitate contractus sit sacram̃to celestis bap̃i
abluiturꝰ orosius Quid sig̾rat qd̾ noe sexcentoꝵ
mundi. Prima etas ẽ ab adam usꝙ ãduoe. Scd̾a
anoe usq ad abraham. Tercia ab abraham usc
uabylonis usq ad aduentũ xp̃i tħii. Sexta q̃ nunc
agitur. Sexcentesimo anno uitẽ nor scm̃ ẽ diluui¬
um. Ita sexta etate scłi reformatur homo inag
uina indicuntur in archam ⁊ munda septena.
Autg̃s In munda illos hõies sig̃cant qui ad scis¬
ma sunt faciles. Munda u̾o homines scõs. qui sp̃m
septiformem accipientes ex fide uiuunt. Hinc ⁊
quidam poeta ait. numero d̾s impare gaudet.
orosius Quid sig̾̃cat qd̾ om̃s montes excelsos
septem qͥndecim faciunt. Octo nempe sig̃tat
resurrõnem. ⁊ septem quierẽ. Hoc itaq mist̾ium

Expanded text:
noctibus ? RESP. Quod post dies septem zantur, in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizantur. Et omnis reatus peccatorum, qui in pertinet ex rerum prosperitate, sive qui ad noctes ex rerum adversitate contractus sit; sacramento coelestis Baptismi abluitur. QUAEST. LV. Quid significat quod Noe sexcentorusaeculi. Prima aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe usque ad Abraham. Tertia, ab AbBabylonis usque ad adventum Domini. Sexta, quae nunc agitur. Sexcentesimo anno vitae Noe factum est diluvium: ita sexta aetate saeculi reformatur homo in agbina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poeta ait: Numero Deus impare gaudet. QUAEST. LVII. Quid significat quod omnes montes excelsos septem quindecim faciunt. Octo nempe significant resurrectionem, et septem quietem. Hoc itaque mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
tractandum. ⁊ futuri ultimi uidicii bonitate in
bonos. seueritate in malos. ueritate i om̃s. Cõ¬
memoratisq cũ detestatione ⁊ horrore penis im¬
pioꝵ regnũ iustoꝵ atq fideliũ. ⁊ suꝑna illa ciui

Expanded text:
tractandum, et futuri ultimi judicii bonitate in tractandum, et futuri ultimi judicii bonitate in bonos, severitate in malos, veritate in omnes. Commemoratisque cum detestatione et horrore poenis impiorum, regnum justorum atque fid
Abbreviated transcription (Latin):
agentis aliquid neꝙ loq̃nitis oculus auertendus ẽ.
Si enĩ fictas poetaꝵ fabulas. ⁊ aduoluntatẽ exco¬
gicatus amimoꝵ quoꝵ cib unge sunt. tamẽ boni
qui habentur atq appellantur gramatici ad aliquam
utilitatem referre conantur. qmqͣm ⁊ ip̃ãm uanã
et aindam sagnie seculans qnͣto nos docet eẽ canti¬
ores. ne ilła que uera narramus sine suaꝵ causaꝵ
readitione digesta. aut mani suauitate aut etiam
puitiosa cupiditate credanturꝰ. Non tamẽ sic asse¬
ramus has causas ut relicto narrationis tractatu
cor irõm ⁊ lingua ĩ nodos diffitilioris disputatõis
excurrat. S ip̃a u̾itas adhibita rõnis qĩ aurũ sit
gẽmaꝵ ordinem ligans. nõ tam̃ ornanenti senẽ
ulla ĩmoderatõe ꝓturbans. Narratione finita spes¬
resurrõnis intimanda ẽ. ⁊ ꝓ capacitate acuirib
audientis. quia ip̃ius temꝑis modulo aduersus
uanas itrisiones infideliũ de corporis resurrõne

Expanded text:
agentis aliquid neque loquentis oculus avertendus est. agentis aliquid neque loquentis oculus avertendus est. Si enim fictas poetarum fabulas, et ad voluptatem excogitatas animorum quorum cibus nugae sunt, tamen boni qui habentur atque appellantur grammatici, ad aliquam utilitatem referre conantur, quanquam et ipsam vanam et avidam saginae saecularis; quanto nos decet esse cautiores, ne illa quae vera narramus, sine suarum causarum redditione digesta, aut inani suavitate, aut etiam perniciosa cupiditate credantur? Non tamen sic asseramus has causas, ut relicto narrationis tractu, cor nostrum et lingua in nodos difficilioris disputationis excurrat; sed ipsa veritas adhibitae rationis, quasi aurum sit gemmarum ordinem ligans, non tamen ornamenti seriem ulla immoderatione perturbans. CAPUTresurrectionis intimanda est, et pro capacitate ac viribus audientis, proque ipsius temporis modulo adversus vanas irrisiones infidelium de corporis resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
ret xp̃ianus. letissimũ nobis exordiendi aditum
pbet qͣnta deo cura sit ꝓnobrs. Sane ab hi miracu¬
loꝵ siue sompnioꝵ ad scripturaꝵ solidiorem uiam
et oracula cerciora transferenda ẽ etus intentio ut
et sila ãmonitio qm mised̾iter ei p̃rogata sitñerit
ante qmͣ scripturis sc̃is inhereret. Et utiꝙ demonstrã¬
dimi ẽ ei qd̾ ip̃e dñs nõ eũ admoneret aut cõpelle¬
ret fieri xp̃ianũ ⁊ incorporari eccłie seutalib signis
aut reulationib erudiret. nisi iam p̃paratum iter
inscripturis scĩs ubi nõ queret uisibilia miracu¬
la sed inuisibilia sꝑare consuesceret neq dormiens
s iugtlans moneretur eũ securius ⁊ tucurs capere
uoluisset. Inde iam exordienda narratio ẽ ab eo qd̃
fenit om̃ia bona ualde ⁊ ꝑducenda ut diximus usꝙ
ad p̃sentia temꝑa ecc̃e. ita ut singulaꝵ rerũ att ges¬
tax que uarramus cause iõnes ꝙ reddantur quib
ea referamits adillũ finem dilectionis. unde neq

Expanded text:
ditum praebet, quanta Deo sit cura pro nobis. Sane ab hujusmodi miraculorum sive somniorum, ad Scripturarum solidiorem viam et oracula certiora transferenda est ejus intentio; ut et illa admonitio quam misericorditer ei praerogata sit, noverit antequam Scripturis sanctis inhaereret. Et utique demonstrandum est ei quod ipse Dominus non eum admoneret aut compelleret fieri christianum et incorporari Ecclesiae, seu talibus signis aut revelationibus erudiret, nisi jam praeparatum iter in Scripturis sanctis, ubi non quaereret visibilia miracula, sed invisibilia sperare consuesceret, neque dormiens, sed vigilans moneretur, eum securius et tutius carpere voluisset. Inde jam exordienda narratio est, ab eo quod fecit Deus omnia bona valde , et perducenda, ut diximus, usque ad praesentia tempora Ecclesiae: ita ut singularum rerum atque gestorum quae narramus, causae rationesque reddantur, quibus ea referamus ad illum finem dilectionis, unde neque
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus eũ delectari ee se talem qualẽ iudei cu¬
patisi aũ aliud dixerit qm oportet eẽ maĩo euis
qui xp̃iana fide mbuendus ẽ blandus ⁊ leuiꝰ rep̃¬
hendendo tanqͣm rudem ⁊ ignarũ ⁊xp̃iane doctͥne
futem uerissimũ demonstrando. atq laudando bre¬
uiter ⁊ grauit̃. ne aut temꝑa future narrationis
accupes aut eam priꝰ nõ collecato animo audeas
imponere fatias eũ uelle qd̃ ant ꝑerrorẽ aut ꝑ
simulationem nõ dumi nolebat. Qd̾ si forte duu¬

Expanded text:
faciamus eum delectari esse se talem, qualem videri cufaciamus eum delectari esse se talem, qualem videri cupit. Si autem aliud dixerit, quam oportet esse in animo ejus qui christiana fide imbuendus est; blandius et lenius reprehendendo tanquam rudem et ignarum, et christianae doctrinae finem verissimum demonstrando atque laudando breviter et graviter, ne aut tempora futurae narrationis occupes, aut eam non prius collocato animo audeas imponere, facias eum velle quod aut per errorem aut per simulationem nondum volebat. CAPUT VI.
Abbreviated transcription (Latin):
sic cũ eo debemus agere. ut fiat in illo ħ uoluntas
ettam si nõ ẽ. Nich enĩ deperit qñ si estutiq tali nr̃a
actione firmatur. qmuis quo temꝑpe. uł qua hora
ceꝑit ignoremus. Utile ẽ sanent p̃mtoneam̃ antea
stfteri potest abhiis qui eũ norunt in quo stutu a¬
nimi sit. uł quib causis cõmotus ad suscipiendã
religionem uenerit. Qd̾ si defuerit alius aquo
id nouerim̃ ⁊̃ ip̃e interrogandus ẽ. ut exeo quod
responderit ducamnis exordium. S si ficto corpore
accessit pectore humana cõmoda cupiens uł ĩ como¬
da fugiens uttq m̃titurus ẽ. ẽ amẽ ex eo ip̃o quod
meititur capiendum ẽ pͥncipiũ nõ ut refellatur
eius m̃datium. s qͣiͣ tebi certũ sit. sed ut si dyxit
eo ꝓposito se uenisse qd̾ uere aꝓpbandum ẽ. sire
slle uerũ sire falsũ dicat. tale tam̃ ꝓpositũ quali
seuenisse respondit aꝓꝓbantes atc laudantes

Expanded text:
sic cum eo debemus agere, ut fiat in illo haec voluntas, sic cum eo debemus agere, ut fiat in illo haec voluntas, etiamsi non est. Nihil enim deperit, quando si est, utique tali nostra actione firmatur, quamvis quo tempore, vel qua hora coeperit, ignoremus. Utile est sane ut praemoneamur antea, si fieri potest, ab iis qui eum norunt, in quo statu animi sit, vel quibus causis commotus ad suscipiendam religionem venerit. Quod si defuerit alius a quo id noverimus, etiam ipse interrogandus est, ut ex eo quod responderit ducamus sermonis exordium. Sed si ficto pectore accessit, humana commoda cupiens, vel incommoda fugiens, utique mentiturus est: tamen ex eo ipso quod mentitur, capiendum est principium; non ut refellatur ejus mendacium, quasi tibi certum sit, sed ut si dixerit eo proposito se venisse quod vere approbandum est, sive ille verum sive falsum dicat, tale tamen propositum quali se venisse respondit, approbantes atque laudantes,
Abbreviated transcription (Latin):
credendo speret sꝑando amet. de ip̃a aũ seũitate di¬
qua corda mortaliũ salub̃rimo t̾rore qͣtiuntur.
caritas ediftcanda ẽ ut ab eo quẽ timet amari
segaudeus. eĩ redamare gaudeat. eiusꝙ inse de¬
lectationi ⁊̃ simpune posset tam̃ displic̾e uereat᷑
Rarissim e ũo accidat ĩmo uero numqͣm ut qͥs¬
qm iteniat uolens fieri xp̃imus qui ñ sit alicͦ
d̾i titore ꝑtussus. Si enĩ aliqd̃ cõmodũ sp̃tando
ab hominib quib se aliter placitatũ ñ putat
aut altqd̃ ab hõib in cõmodũ deuitando. quoꝵ
offensionem aut inumicicias reformidat. Uult
fieri ip̃ianus. nõ fieri uult potius qͣm infingere.
fides enĩ nõ res ẽ salutis corporis. s credentis animi.
rat fingere. Quod ctĩ uelle ceꝑit tũc eũ uenisse depu¬
tentus. Et occultum quidem nobis ẽ qñ kemat a¬
nuito quẽ iam corpore p̃sentem uidemis. S tam̃

Expanded text:
credendo speret, sperando amet. Narratione finita, credendo speret, sperando amet. Narratione finita, qua corda mortalium saluberrimo terrore quatiuntur, charitas aedificanda est; ut ab eo quem timet, amari se gaudens, eum redamare audeat, ejusque in se dilectioni, etiamsi impune posset, tamen displicere vereatur. Rarissime quippe accidit, imo vero nunquam, ut quisquam veniat volens fieri christianus, qui non sit aliquo Dei timore perculsus. Si enim aliquod commodum exspectando ab hominibus, quibus se aliter placiturum non putat, aut aliquod ab hominibus incommodum devitando, quorum offensionem aut inimicitias reformidat, vult fieri christianus; non fieri vult potius quam fingere. Fides enim non res est salutantis corporis, sed credentis animi. rat fingere: quod cum velle coeperit, tunc eum venisse deputemus. Et occultum quidem nobis est quando veniat animo, quem jam corpore praesentem videmus: sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uarrat ⁊ dilcõnem monet. Manifestum ẽ nõ tm̃
totã legem ⁊ ꝓpħas in ellis ditob pend̾e p̃ceptis
dilcõnis dei ⁊ ꝓximi. que adhuc sala scriptura
ic̃a erat cũ hoc dñs diceret sed etiã q̃ cumq poste¬
riits salubrit᷑ consetuta sũt. memorie q mandata
manifestatio uet̾is. Scd̃m illam occultationem
carualit᷑ intelligentes carnales ⁊ tũt ⁊ nũc pena¬
li timore subuigati sũt. Scd̾m aũ hanc manifesta
tionem sp̃itales. ⁊ tũt quib pre pulsantib etram
actiata patuerunt. Et mĩt qui nõ suꝑbe querunt
ne etiam aꝑta claudant᷑ sp̃ãtalit̾ intesugentes
donata caritate leberati sunt. Quia ergo caritati
nich̃ adu̾sius qm mutdentia. mater aũ inuiden¬
humilitatis exemplũ ut magnras timor nt ma¬
iore contraria medicina sanaret᷑. magna ẽ eni
to quo referas om̃ta que dicis. Quicqͥd narras
ita narra ut ssle cui loqueris audiendo dicat credat

Expanded text:
narrat, et dilectionem monet: manifestum est non tantum narrat, et dilectionem monet: manifestum est non tantum totam Legem et Prophetas in illis duobus pendere praeceptis dilectionis Dei et proximi , quae adhuc sola Scriptura sancta erat cum hoc Dominus diceret, sed etiam quaecumque posterius salubriter conscripta sunt memoriaeque mandata manifestatio Veteris. Secundum illam occultationem carnaliter intelligentes carnales, et tunc et nunc poenali timore subjugati sunt. Secundum hanctionem spirituales, et tunc quibus pie pulsantibus etiam occulta patuerunt, et nunc qui non superbe quaerunt, ne etiam aperta claudantur, spiritualiter intelligentes donata charitate liberati sunt. Quia ergo charitati nihil adversius quam invidentia; mater autem invidenhumilitatis exemplum, ut magnus tumor njore contraria medicina sanaretur. Magna est ento quo referas omnia quae dicis, quidquid narras ita narra: ut ille cui loqueris audiendo credat,
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it dignatus ostendere qͣntum dĩligat eũ qui ne¬
quaqͣm sibi tantũ bonũ ꝓmitt̾e auderet. Quid ã
suꝑius deo iudicante ⁊ quid desperatius homine
peccante qui se tanto magis tuendum ⁊ subiugã¬
dum superbas potestatib addixerat que beatificare
nõ possunt. qͣnto magis desperauerat posse sin cu¬
rantgeri. ab ea potestate que nõ malicia sublimis
eẽ uilt s bonitate sublimis ẽ. Si ergomax̃te p̃pea¬
xp̃c aduenit ut cognosceret homo qͣntum eũ dĩli¬
gat dens. ⁊ ideo cognosceret ut eius dilcõne a quo
prior dilectus ẽ mardesceret ꝓximũ ꝙ illo iubente
et demonstrante diligeret qui nõ ꝓximiũ s longe
regrinantẽ diligendo fcũs ẽ ꝓximus. om̃is ꝙ scͥp¬
tura diuina que ante sccipta ẽ ad p̃nuntiand̾
aduentũ dñi scripta ẽ.⁊ quicqͥd postea manda¬
tum ẽ litt̃is. ⁊ diuina auctoritate firmatũ ip̃m

Expanded text:
fuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nefuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nequaquam sibi tantum bonum promittere auderet. Quid autem superius Deo judicante, et quid desperatius homine peccante? qui se tanto magis tuendum et subjugandum superbis potestatibus addixerat, quae beatificare non possunt, quanto magis desperaverat posse sui curam geri ab ea potestate quae non malitia sublimis esse vult, sed bonitate sublimis est. 8. Si ergo maxime p advenit, ut cognosceret homo quantum eum diligat Deus, et ideo cognosceret ut in ejus dilectionem qua prior dilectus est inardesceret, proximumque illo jubente et demonstrante diligeret, qui non proximum, sed non longe peregrinantem diligendo factus est proximus. Omnisque Scriptura divina quae ante scripta est, ad praenuntiandum adventum Domini scripta est; et quidquid postea mandatum est litteris et divina auctoritate firmatum, Christum
Abbreviated transcription (Latin):
aut redamari sẽ uł posse s̃patuit iã ꝓbat qͥ prior
et si hec etiã inturpiorib amorib qͣnto puuriꝰ ĩ amicicia.¬
amat. Quid enĩ alud cauemus moffensionẽ ami¬
cicie nisi ne amicus arbitret᷑ qd̾ eũ uł nõ diligiuis
ut minus diligimus qmͣ ĩe nos daligit. Mitod si
crediderit frigidior erit in eo antore quo inuicẽ ho¬
mines mutua familiaritate ꝑfriumtur. Et si nõ
ita ẽ infirmus ut hec sllum offensio factat ab om̃ii
dilectione frigescere in ea se tenet qua nõ ut fruat᷑
eoꝵq insestudroso delectentur obsequio. ⁊ qñto
magis id senserint canto magis diliganti tamã
qͣato amore exardescit inferror cũ asugiore se di¬
ligi senserit Ibi enĩ gratior antor ẽ ubi nõ estuat
indigentie siccitate. s ubertate benesicientie ꝓflunit.
si etiam se amari posse a sipꝑiore desperabat. inferi¬
or i effabilit̾ cõmonebitur in amorem. si ille ultro

Expanded text:
aut redamari se vel posse sperat, vel jam probat qui prioraut redamari se vel posse sperat, vel jam probat qui priorEt si hoc etiam in turpibus amoribus, quanto plus in amicitia? Quid enim aliud cavemus in offensione amicitiae, nisi ne amicus arbitretur quod eum vel non diligimus, vel minus diligimus quam ipse nos diligit? Quod si crediderit, frigidior erit in eo amore quo invicem homines mutua familiaritate perfruuntur: et si non ita est infirmus, ut haec illum offensio faciat ab omni dilectione frigescere; in ea se tenet, qua non ut fruatur, eorumque in se studioso delectentur obsequio, et quanto magis id senserint, tanto magis eos diligant, tamen quanto amore exardescat inferior, cum a superiore se diligi senserit. Ibi enim gratior amor est, ubi non aestuat indigentiae siccitate, sed ubertate beneficentiae profluit. si etiam se amari posse a superiore desperabat inferior, ineffabiliter commovebitur in amorem, si ultro ille
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m dm qũi pͥor dilexit nõs ⁊ fĩlio suo unito ñ
peꝑtit. s ꝓ nobis om̃ib tradidit eũ. si amare ꝑi¬
gebat saltem redamare nõ pigeat. Nulla eñ ad
durus ẽ animus qui dilcõnem si uolebat imꝑen¬
dere nolit rependere. Qd̾ si mip̃is ⁊ fiagitiosis ⁊ sor¬
didis amorib uidemus nicħ eos aluid agere qͥ
amari uicissim uolunt nisi ut decum̃tis quib ua¬
lent aꝑiant. ⁊ ostendant qͣntũ ament eam q̃ yma¬
ginẽ iusticie p̃tendere affectant. ut uicẽ sibi reddi
quodã mͦ flagitent ab eis animis quos illetẽbrare
moliutur. Ip̃i ꝙ ardenti estitant cũ iam moueri
eodem igue etiam illas mrentes qͣd appetunt senti¬
unt. si ergo ⁊ animus qui torpebat cũ se amari
senserit excitatur: ⁊ qui iam feruebat cũ se reda¬
mari didicerit magis accenditur manifestũ ẽ mĩb¬
lam ẽẽ maiorem cãm qͣm uł inthoetur. uł augeat᷑
amor. qm cũ amari se agnoscit qui nõ dũ amat.

Expanded text:
m prior dilexit nos , et Filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum , si amare pigebat, saltem nunc redamare non pigeat. Nulla est enidurus est animus qui dilectionem si nolebat impendere, nolit rependere. Quod si in ipsis flagitiosis et sordidis amoribus videmus, nihil aliud eos agere qui amari vicissim volunt, nisi ut documentis quibus valent aperiant et ostendant quantum ament; eamque imaginem justitiae praetendere affectant, ut vicem sibi reddi quodam modo flagitent ab eis animis quos illecebrare moliuntur; ipsique ardentius aestuant, cum jam moveri eodem igne etiam illas mentes quas appetunt sentiunt: si ergo et animus qui torpebat, cum se amari senserit excitatur, et qui jam fervebat, cum se redamari didicerit magis accenditur; manifestum est nullam esse majorem causam qua vel inchoetur vel augeatur amor, quam cum amari se cognoscit qui nondum amat,
Abbreviated transcription (Latin):
b. Aꝑꝑba engo qũo ininferno fuit trib dieb ⁊ trĩb
noctib cũ die salb̃i sexta que ẽ parascene hora nona
emiserit sp̃m. ⁊ pͥma salbati añ lucẽ que ẽ dñita
resurrexit. Ecce nõ sunt tres dies pleni. nec tres noctes
Aug̃e Antiqͥ patres nr̃i hoc senserũt ut pͥma dies
que ẽ parasceue a parte ultima tota cũ noctib sius¬

Expanded text:
. Approba ergo quomodo in inferno fuerit tribus diebus, et tribus noctibus, cum die sexta sabbati quae est parasceve, hora nona emiserit spiritum, et prima sabbati ante lucem quae est Dominica, resurrexerit. Ecce non sunt tres dies pleni, nec tres noctes. RESP. Antiqui patres nostri hoc senserunt, ut prima dies quae est parasceve a parte ultima, et ultima qu
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ libros .U. conscripsit. ⁊ suꝑbi carnalit̃ senti¬
entes. ⁊ suã iusticiam uolentes constituere ũ anta
manu xp̃i repleti sunt benedictione. sed constructa
atq conclusa retenti sunt. Itaq illis obligati sũt
pedes ⁊ ceciderũtios aũ sunerim̃ ⁊ erectisumus.
Qmius ergo ut dixi p̃miserit dñs xp̃s qͣmdam¬

Expanded text:
nscripsit; et superbi carnaliter sentientes et suam iustitiam uolentes constituere non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt; itaque illis obligati sunt pedes et ceciderunt; nos uero surreximus et erecti sumus — quamuis ergo, ut dixi, praemiserit dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pete. Quanto enĩcupto latius erogari pecimiam
dñicami tanto magis me oportet si qmͣ dispensato¬
ris consetos meos difficultatẽ merogando sentire
cognosco agere qutum ime ẽ ut facile atꝙ expe¬
dite possint qd mpigre ac studiose uolunt. s quod¬
atotuam ꝓprie considerationẽ ꝑtitet nolumte mo¬
ueri ereo qd tĩbi sepe abiectum sermonẽ fastidio¬
bum q hr̃e uisus es. fieri aũ pot̾ ut ei qitẽ instrue¬
uasnõ ira sit uisũ sed qr tn alttͥd melius audiri
desiderabas eo tibi qd̾ dicebas uideret᷑ indagnum
aurib alioꝵ. Nam ⁊ m ꝓpe semꝑ sermo ñs dupli¬
eit meliorts enĩ auidussum quo sepefritor int̾nis
aũ qm̃ eũ explicare uerbis sonantib cepero. Qd̾ ubi
munus qm̃ mn notus ẽ eualuero. contristor linguã
meã cordimeo nõ potuisse sufficere. ẽdtum enĩ ꝙ¬

Expanded text:
pere. Quanto enim cupio latius erogari pecuniam pere. Quanto enim cupio latius erogari pecuniam dominicam, tanto magis me oportet, si quam dispensatores conservos meos difficultatem in erogando sentire cognosco, agere quantum in me est, ut facile atque expedite possint, quod impigre ac studiose volunt. CAPUad tuam proprie considerationem pertinet, nolim te moveri ex eo quod saepe tibi abjectum sermonem fastidiosumque habere visus es. Fieri enim potest ut ei quem instruebas non ita sit visum, sed quia tu aliquid melius audiri desiderabas, eo tibi quod dicebas videretur indignum auribus aliorum. Nam et mihi prope semper sermo meus displicet. Melioris enim avidus sum, quo saepe fruor interius, antequam eum explicare verbis sonantibus coepero: quod ubi minus quam mihi notus est evaluero, contristor linguam meam cordi meo non potuisse sufficere. Totum enim
Abbreviated transcription (Latin):
monis. Ee aũ pore semꝑ angustias pati id ip̃m qd̾
treterdo xpͣiani sumis qito pacto comode intiman¬
ormsit᷑ unde erordienda quousq ꝓducenda sit¬
narratio. utrim exhortatõem aliquã terminata
marratione adhibere debramus. an p̃cepta sola qͥb
abscruandis qui loquim̃ noi̾itxp̃ianam uitã ꝓfes¬
sionemq retineri sere aũ tĩbi accidisse confessirs at¬
s comestus eõnt in sermone longo ⁊ tepido tͥ ip̃e
uulesceres. cẽs q fastidio. ne dum illi que loq̃ndo
imoueles. ⁊ oteris qui andientes aderant. Ea ꝙ te
neererae fuisse compulsũ. ut ea me qm̃̃ tebi dafitate
rompesleres ne grauaet int̾ occupationes meas tibi
de hatre aliind scraere. łgo ũo nõ ea t̃m qmͣ fami¬
martate ac seruitute compellor si quid ꝑoꝑam meã
cqͣm dñi nc̃i largitate possum exhibere. idem eos
dnĩs quos m fres fecit adiuuari uebet nullo modo
rerusare s potins ꝓmpta ⁊ deuota uoluntate susti¬

Expanded text:
monis: te autem pene semper angustias pati, idipsum quod credendo christiani sumus, quo pacto commode intimandum sit; unde exordienda, quousque sit perducenda narratio; utrum exhortationem aliquam terminata narratione adhibere debeamus, an praecepta sola, quibus observandis cui loquimur noverit christianam vitam professionemque retineri. Saepe autem tibi accidisse confessus atque conquestus es, ut in sermone longo et tepido tibi ipse vilesceres essesque fastidio, nedum illi quem loquendo imbuebas, et caeteris qui audientes aderant: eaque te necessitate fuisse compulsum, ut ea me quam tibi debeo charitate compelleres, ne gravarer inter occupationes meas tibi de hac re aliquid scribere. 2. Ego vero non ea tantum quam famicharitate ac servitute compellor, si quid per operam meam quam Domini nostri largitate possum exhibere, idem eos Dominus quos mihi fratres fecit, adjuvari jubet, nullo modo recusare, sed potius prompta et devota voluntate susci
Abbreviated transcription (Latin):
nũe ipo nõ gaudio ⁊ exit facaliis atꝙꝑ acceptts.
Qua pp̃ nõ arduum ẽ negotiũ ea que credenda¬
sunt insinuant᷑ perciꝑe. Unde ⁊ quousq narran¬
da sint. nec qũo sit uarianda natratio ut aliqñ
breuior aliqñ longior semꝑ tam̃ plena atq ꝑ¬
fecta sit ⁊ qñ breuiore. ⁊ qũ longiore sit utendũ
S quib modis faciendum sio gaudens quisc
catheriret. ẽ anto enĩ suauior erit tanto magis
id potu̾it. Et cura maxima ẽ ⁊ p̾ceptum quidem
res huiꝰ in ꝓmiptu ẽ. Si enĩ inpeturua corporali. qͣn¬
to magis insp̃itali hylarem datoreni diligit deus.

Expanded text:
nostrae ipso nostro gaudio, et exit facilius atque acceptius. nostrae ipso nostro gaudio, et exit facilius atque acceptius. Quapropter non arduum est negotium, ea quae credenda insinuantur, praecipere unde et quousque narranda sint; nec quomodo sit varianda narratio, ut aliquando brevior, aliquando longior, semper tamen plena atque perfecta sit; et quando breviore, et quando longiore sit utendum: sed quibus modis faciendum sit, ut gaudens quisque catechizet tanto enim suavior erit, quanto magis id potuerit, ea cura maxima est. Et praeceptum quidem rei hujus in promptu est. Si enim in pecunia corporali, quant
Abbreviated transcription (Latin):
qui me audire tupunt. nõ ita tẽ frigidum eloqͥum
meũ rit uuidetur mͥ. ⁊ eos mde aliquid utile capere
exhibendo ministerio nõ desim in quo illos uideo be¬
ne actipe qd exhibetur. Sic ⁊ tu eo ip̃o quod ad te
sepus adoutntur qui fide mibuendi sũt debes
intelligere nõ ita displicere aliis sermonẽ tuum
ut dnsplicet tĩbi. Net infructuosũ te debes putare.
qt ea que ceruto nõ explicas ita ut cupas. qñ forte
tantus ẽ ut carnis dirupta caligine penetoet in
et̾ium serenũ. Unde ut quiq fulgent etiã ista
q̃ transeut. S qr bomi ꝓficiunt de die ui diem ad
udendum diem sine uolumine celi. ⁊ sine nectis
incuosũ quẽ cculies nõ idit.nec audiuit. nͨ in cor
hominto asicendit. Nulla maior causa ẽ tur nob̃
nisbuendis rudib uester sermo uilescat. nisi qr
laoet mumitate cernere. ⁊ tedet usitate ꝓloqui. Et
re quidem uera mũlto gratius audimur cũ ⁊ nos
eodim ope delectamur. Afficitur enĩ filiũ locutionis

Expanded text:
qui me audire cupiunt, non ita esse frigidum eloquium meum, ut videtur mihi: et eos inde aliquid utile capere,exhibendo ministerio non desim, in quo illos video bene accipere quod exhibetur. Sic et tu, eo ipso quod ad te saepius adducuntur qui fide imbuendi sunt, debes intelligere non ita displicere aliis sermonem tuum ut displicet tibi: nec infructuosum te debes putare, quod ea quae cernis non explicas ita ut cupis; quando forte tantus est, ut carnis disrupta caligine penetret in aeternum serenum, unde utcumque fulgent etiam ista quae transeunt. Sed quia boni proficiunt de die in diem ad videndum diem sine volumine coeli et sine noctis incursu, quem oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; nulla major causa est cur nobis in imbuendis rudibus noster sermo vilescat, nisi quia libet inusitate cernere, et taedet usitate proloqui. Et re quidem vera multo gratius audimur, cum et nos eodem opere delectamur: afficitur enim filum locutionis
Abbreviated transcription (Latin):
totam terrã rigabat. s partemi a toto enĩ partem
sig̾cat. quemiadmod̾ dicimus. xp̃ mortuts ẽ xp̃t
nem ait scriptura ⁊ posuit eũ in paradisũ uolup¬
tatis ut oꝑaret᷑ ⁊ custoduet illum. Quid rogo oꝑa¬
retur ⁊ custodiret: paradisũ an aliud: Augustm
Ista intelligentiã dupplicẽ sententia parit siue enĩ
oparetur homo paradisũ.i. in paradio aliqͥd opa¬
retur nõ necc̃itate uictus. s dilectione oꝑabatur
adhuc erã nõ peccauerat. nec ei terra spinas ⁊ tri¬
bulos germinau̾at ut in sudore faciei sue ederet
panem suũ. Hec nempe meruit post petcatũ ante
igitur pcc̃m nõ indigentia. nõ necc̃itate. sed sola
ut diximus uoluntate oꝑabatur ꝑadisũ ꝑ agri¬
culturã ⁊ custodiebat ꝑ disciplinam. Non contͣ bes¬
tias neq contͣ animalia aliqua ꝑadisũ custodie¬
bat sed sebi . s. ne amutteret peccando quẽ custodi¬
re poterat obediendo. Siue pp̃m homiẽ ponens

Expanded text:
totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significavit; quemadmodum dinem, ait Scriptura, et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum . Quid, rogo, operaretur et cuIsta sententia duplicem intelligentiam parit. Sive enim operaretur homo paradisum, id est in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed ad delectationem operabatur: adhuc enim non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat, ut in sudore faciei suae ederet panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum. Ante peccatum igitur non indigentia, non necessitate, sed sola, ut diximus, voluptate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam. Non contra bestias neque contra animalia aliqua paradisum custodiebat, sed sibi, scilicet ne amitteret peccando, quem custodire poterat obediendo. Sive ipsum hominem posuit
Abbreviated transcription (Latin):
qm iudebunt bom ⁊ mali. pi ⁊ mpii nõ erit
ors ibenũ qui male agunt. Crgo nõ me dicas
scdma hanc formã bonũ qm uidebunt illiqui
hrpugetunt. Est alia forma qm nõ nidebunt
impii. qm̃ nõ uidebut nisi soli iusti scd̾m hãc
forraã bonus sũ ers qui digni fu̾nt me uidere.
erat. Et qũo terra g̾minau̾at herbã uirentem
et facientẽ semẽ. aut qũo hĩtãbat homo ĩ terra
si unũsam t̾ram aqua tegebat. Augs fons
sbi positus ẽ sugularis ꝓ plurali nuimero. hoc
enĩ si sollicice requiramus in scripturis scĩs fre¬
q̃nter reppimus. Habes nempe in psalmo. Misit
in eos muscam caninã ⁊ comedit eos. ⁊ ranam
et ext̾mrnaunt eos. dũ utiq uec uira musca. n
una rana fũit. ⁊ alsbi in psalmo. Dixit ⁊ uenit
complent. Porro aũ pp̃ initatem nature dc̃m ẽ
unus fons ut om̃s intelligamus qui sũt ĩt̾ra.
qr quodam mͦ om̃s ex imius abyssi natura manãt.
Nam qd̾ ait itrigabat uniu̾sam faciẽ teire. nõ

Expanded text:
ali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quam videbunt illi qui pupugerunt. Est alia forma, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; secundum hanc formam bonus sum eis qui digni fuerint me videre. erat. Et quomodo terra germinaverat herbam virentem et facientem semen? aut quomodo habitabat homo in terra, si universam terram aqua tegebat? RESP. Fons ibi ponitur singularis pro plurali numero. Hoc enim si sollicite requiramus, in Scripturis sanctis frequenter reperimus. Habes nempe in Psalmo, Misit in eos muscam caninam, et comedit eos; et ranam, et exterminavit eos : cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alibi in Psalmo dixit, Et venit complent » . Porro autem propter unitatem naturae dictum est unus fons; ut omnes intelligamus qui sunt in terra: quia quodam modo omnes ex unius abyssi natura manant. Nam quod ait, Irrigabat universam faciem terrae, non
Abbreviated transcription (Latin):
intuentur natĩ s neq ita licet eclutere ⁊ qͣi ex¬
poruerre msensũ aisoientiũ ꝑ sonũ uocto illa ues¬
pera que iprimit intellectuis memoꝵe sicut aꝑtus
et manifestiuts ẽ iuttus. Itia enĩ sunt intus ĩ animo
iste foms in corpore. Qua pp̃ conitiendutẽ qͣntum
disco tonus oris nr̃i abillo ictu itelligentie. qñ
ne ip̃i quidem mipssto ĩmemorie similis ẽ. Nos
aũ psinq in auditors utilitatem uehementer

Expanded text:
 Sed neque ita licet educere et quasi exporrigere in sensum audientium per sonum vocis illa vestigia, quae imprimit intellectus memoriae, sicut apertus et manifestus est vultus: illa enim sunt intus in animo, iste foris in corpore. Quapropter conjiciendum est quantum distet sonus oris nostri ab illo ictu intelligentiae, quando ne ipsi quidem impressioni memoriae similis est. Nos autem plerumque in auditoris utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ideo gaudeamus. qr nobus ses qua deo sĩt ens
agi placuit si aũ aliqua incicert᷑ nect̃is s̾. sas¬
nr̃ ille ordo turbetur. flectamu fatae ⁊ nõ cra¬
sequatur. Suia ⁊ ordo agendaꝵ retũ quẽ utẽo
arbitito tenere uolumꝰ cie utiq appbandio ẽ
itbi potiora pcedunt. cur ergo nõs dereni te¬
nes a dño deo nr̃o tanto potiore p̃cedi. ut edũo
quo nr̃m amamus ordinem ĩ ordinati ẽẽ cupra¬
mus. Nemo enĩ melius ordinat quid agat nsi
qui paratior ẽ nõ agere qd̾ diuina potestaterp¬
hibetur qm cupidior agere qdͥ humana cacira¬
tio meditatur Quia multe cogltationes sut m
corde uiri. consiliũ aũ dñi manet met̃niu. si

Expanded text:
non ideo gaudeamus, quia nobis, sed quia deo sic eas non ideo gaudeamus, quia nobis, sed quia deo sic eas agi placuit; si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur, flectamur facile, ne fransequatur, quia et ordo agendarum rerum, quem nos pro arbitrio tenere uolumus, ille utique approbandus est, ubi potiora procedunt. cur ergo nos dolemus homines a domino deo tanto potiore praecedi, ut eo ipso, quo nostrum amamus ordinem, inordinati esse cupiamus ? nemo enim melius ordinat quid agat, nisi qui paratior est non agere quod diuina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur, quia multae cogitationes sunt in corde uiri, consilium autemis domini manet i
Abbreviated transcription (Latin):
mopinatũ anquid ⁊ extrordmarium eonas
quo dixi loquimur atedio renonad iten tionaa⁊
brene sit maxue. qr extm ordinẽ insentior ne
morbum fastidii cui subuenire uolumus etiam
angeat ip̃a meditina. Acceleranda sũt cetera t
mutendus atꝙ exhibendus finis ꝓpiquiot¬
si aũ confregit animũ tuũ alt̾ius accionis cui
canqim magis neccarie iam suspensus eras omissio
cẽ quicqͥd cũ hominib agimus. ⁊ exostitiosin¬
cerssime caritatis. Hoc ergo excepto icertũ eã
quid utilius agamus. ⁊ quid oportuñ antimt̃¬
mutamus. aut om̃mio omittamuos. Quia enĩ
merita hominũ ꝓ quib agimus qualia sintab̃
d̾m nõ nouimiꝰ quid eis adtempꝰ nõ expediattar¬
mella aut tenuissima ⁊ incertissima comrectim
suspicamur potĩ qm̃ comp̃hendimus. eiuaus
res quidem agendas ꝓ nt̃o captu ordinare debent̃
quas eo modo quo statumus si pagere potebem

Expanded text:
inopinatum aliquid et extraordinarium, eo modo inopinatum aliquid et extraordinarium, eo modo quo dixi, loquimur, a taedio renovatur intentio. Sed et breve sit, maxime quia extra ordinem inseritur, ne morbum fastidii cui subvenire volumus etiam augeat ipsa medicina: et acceleranda sunt caetera, et promittendus atque exhibendus finis propinquioSi autem confregit animum tuum alterius actionis, cui tanquam magis necessariae jam suspensus eras, omissio, esse quidquid cum hominibus agimus, et ex officio sincerissimae charitatis; hoc ergo excepto, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus. Quia enim merita hominum pro quibus agimus, qualia sint apud Deum non novimus, quid eis ad tempus expediat anulla aut tenuissima et incertissima coniectura suspicamur potius quam comprehendimus. quapropter res quidem agendas pro nostro captu ordinare debemus. quas eo modo, quo statuimus, si peragere potuerimus,